Agarchand Bhairondan Sethiya Jain Parmarthik Sanstha, Bikaner

Pakarn Ratnakar-aadayatmsar

Bhim Singh · 2011/08

PDF Proofread

Front matter

No text on this page.

-- प्रस्तावना. ग्रंथो , तेना जेवा थाय, ठे.ए आ जगत्मा श्रात्मदित पमाडनार को मार्ग होय तो ते परम पवित्र वीतराग पुरुषोनो धर्म .ए मार्ग स्याहाट ; अविरोधी ठे. एनी खात्री ए मार्गने अनुसर नारा पूर्वे थ गयेला एवा महान् श्राचार्योनां वचनो ठे ए पूर्व पुरुषोए जे जे अपूर्व रच्या वे, ते ते पवित्र दर्शनना महिमानी अने तेमनां ज्ञाननी सादी पुरे. श्रावा सत्पुरुपोए रचेल अपूर्व, अमृतमय ज्ञान पुस्तकोने देखी, चांची, विचारी क्यो थारमानंदी जीव उदास नहिं पामे ? एवो श्रानंद श्रात्महिते पियो प्राप्त करे, तत्त्व पामे, पूर्व महापुरुषोनापगले चाली श्रने ए पूर्व महापुरुपोनी कृति अविछिन्न जलवा रहे, एश्रादि हेतुची, स्वपर हित बुद्धिधी, निर्जरानां कारणथी अमे एवा महापुरुषोना प्रकरण ग्रंथो प्रसिझकरवा प्रयास कयों . ए प्रयासना अंगे अमारा तरफश्री श्री प्रकरण रत्नाकरना चार नागश्रादि अनेक ग्रंथो वहार पड़ी चूक्या वधानी खपती, अने एची जागृत थएली जननायोनी ज्ञानरुचि ए ग्रंथो तथा तेमना कर्त्तापुरुषोनुं महा रम्य प्रगट करेते; तथा एवा बहु बहु ग्रंथो प्रसिडिमां श्राववानी श्रावश्यक्ता सूबवे . था प्रकरण रत्नाकरनो प्रथम नाग एकवार ठपाइ गयो हतो; ए खपी जवाबी फरी श्रावृत्ति सुधारा बधारा साथे उपाइ , ए अगाउ निवेदन कर्यु ठे. या ग्रंथना चार नाग करवामां आव्याठे; तेमां श्रा त्रीजो नाग वे. था नागमां व विपयो दाखल करवामां श्राव्या वे. प्रथम पांचना कर्ता न्याय विशारद वाचकशिरोमणि, श्रीमद् यशोविजयजी ठे एमनां नाम ने चरित्र प्रायः सर्व जैन नाश्योने विदित वे ए पुरुपनो सविगत इतिहास अथवा एमनु यथारूप चरित्र श्रापणने मन्यु नश्री. तथापि हमणाज वे सेका पूर्वे घएला होवाधी, तेमज अनेक न्याय, काव्य, रास, पूजा, अध्यात्म, सकायो, स्तवनादि अनेक संस्कृत तथा देशनापामय प्रायः पद्य लोकप्रिय ग्रंथो एए रचेत होवाथी एने विप प्राय प्रत्येक जैन कांक जाणे हो विषय को श्रावके रचेज स्तोत्र. श्रा व विषयोमा प्रथम ' योगदृष्टि समुच्चय मकाय" नामनो ग्रंथठे. या मृख पद्य वह ते; तेनो गुजराती वालावबोध माथे ठे. श्री हरिनाचार्य मृत संस्कृतमा "श्रीयोग दृष्टि समुच्चय" नामनो संस्कृत श्लोकबह एक थपूर्व ग्रंथ वख्यो , तेनाज नापांतर रुपे (संस्कृत श्लोकमांधी गुजराती पद्य) श्रीमद् उपाध्यायजीए संस्कृनधी यजाण एवा था कालना घणा जीवोनां हित हेते परम उपकार बुद्धियी था सजाय र वनीरू, थारमानंदी, श्रात्महित पियोने पोतानी दशानुं माप पाते . ar ।

No text on this page.

आठ टिनी सफाय चालाबोध सहित: र ३०ए ॥ श्रीपार्श्वनाथाय नमः॥ ॥श्रीमद्यशोविजयजी उपाध्यायकृत श्राप दृष्टिनी सजाय वालावबोध सहित । ऐजश्रेणिनतंपाच, श्रीशंखेश्वरनामकं लिखा मियोगदृष्टिस्वाध्यायार्य लोकनापया ॥१॥ अर्थ ॥ इंजना समुदाय श्रेणिपरंपरा,जेने नम्यावे, एवा श्रीशंखेश्वर पार्श्वनाथनेन- मस्कार करीने. यम. नियम, प्राणायामादि अष्टांगयोग जेमां , एका पातंजलियाविकृत योगशास्त्रमा प्रवेश करीशकाय तेवो श्रीहरितारिरचित श्रीयोगदृष्टिसमुच्चय प्रयठे, तेना नाव ग्रहण करी. सकल तार्किक शिरोमणि वाचकराज श्रीयगोविजयजी उपाध्याये योगदृष्टिनी सकाय रचेली ते, तेनो नावार्थसूचक वातावबोध गुर्जरी ला- पामां लखीए ठीए. प्रथम योग शब्द एटले Y? योग एटले चंचलता. त्रण प्रकारना योग ते मन, वचन, कायानायोग तथा अष्टांगयोग थने ज्ञान दर्शनादि योग; अथवा जेजे वस्तु- उना योग युंजन करीए, तेपण योग कडेवाय. एम योगना बहु प्रकार ते. थहींथा. तो पातंजलादि ग्रंथानुयाची प्राण योग वर्णवेला ठे. तेनां नाम. १ श्चायोग ५ शास्त्र- योग ३ सामर्थ्यप्रतिज्ञायोग. र तथाविध ज्ञानावरणादि कर्मना क्षयोपशम विशेपत्री श्रुतज्ञाननो श्रर्थ लई, करवानी छावालो उता, प्रमादयी धर्म व्यापारमा विक्ष श्रने यंतःकरणमां सूत्रा यंगें कपणुं होय, पण यथार्थ बोध न होय, ते ज्यायोग कहीए २ यथार्थवरूप विकवादिनो त्याग करबो तथा थप्रमादि, धर्मव्यापारवंत, श्र- खान, तीवायत्री थवितव्य वचननुं नापण करवं, तथाविध मोहना थपगमयी सत्यप्रतीनवंत, तथा कामादि विकलपणानी बाधाए अतिचारादिदोपने जाणता उतां या प्रकारे टाली न शकाय; ते शास्त्रयोग कहीए. ३ शास्त्रमा बतावेला उपायाने अतिक्रमिने थधिक शक्तियी धर्मव्यापार योग श्रा- बा ते सामर्थ्य प्रतिज्ञा योग कहीए. सिछिपद प्रातिनां कारणो था योगमा बहु ठे, थतिक्रमण करे नहीं; शास्त्र यकीज सर्व अर्थ जाणे. सामर्थ प्रतिज्ञा योगत्री, झपदप्राप्ति, सिद्धिपदलोख्यप्राप्ति, सकलप्रवचनपरिज्ञाप्राति इत्यादि सर्वनो कात् लान टे. सामर्थ्य योगना पण वे नंद ते १ धर्मसंन्यास २ योगसंन्यास. -

पृष्ठ
8
200.
अनुक्रमणिका
पिय
१५ योगाधिकार
२६ प्यानाधिकार
१० ध्यान स्तुत्यधिकार
१० थारम निश्चयाधिशार
१५ जनमन स्तुत्यधिकार
- २० अनुनाधिकार
२१ ममान म्नुत्पधिकार
२२ मूचना
श्रीयशोविजयजीकृत समाधिशतक
श्रीपशोधिजपनीयत समताशतक
श्रीपशोरिजपनीयत दिसपटगोराशी योश
श्रीमति पाजिन स्तोत्र म्य
५९४
५४०
૫૪૫
५५६
५५-५६१
५६१-५६६
५६६-५७४
५७४-५७६

था दृष्टिनी सकाय वालाबोध सहित. ॥श्रीपार्श्वनाथाय नमः॥ ॥ श्रीमद्यशोविजयजी उपाध्यायकृत श्राव दृष्टिनी सफाय वालावबोध सहित ऐंजश्रेणिनतंपाच, श्रीशंखेश्वरनामकं लिखा मियोगदृष्टिं स्वाध्यायार्य लोकनापया ॥१॥ अर्थ ॥ जना समुदाय. श्रेणिपरंपरा,जेने नम्याठे, एवा श्रीगंखेश्वर पार्श्वनाथने मस्कार करीने. यम. नियम, प्राणायामादि अष्टांगयोग जेमां , एवा पातंजलिथादिकृत योगशान्त्रमा प्रवेश करीशकाय तेवो श्रीहरिनमरिरचित श्रीयोगदृष्टिसमुच्चय ग्रयो, तेना नाव ग्रहण करी, सक्त तार्किकशिरोमणि वाचकराज श्रीयगोविजयजी उपाध्याये योगदृष्टिनी सकाय रचेवी ठे, तेनो नावार्थसूचक वालावबोध गुर्जरी ना. पामां लखीए वीए. प्रथम योग शब्द एटले शुं ? योग एटले चंचलता.त्रण प्रकारना योग ते मन, वचन, कायानायोग तथा अष्टांगयोग थने ज्ञान दर्शनादि योग; थथवा जेजे वस्तु- उना योग गुंजन करीए, तेपण योग कहेवाय. एम योगना बहु प्रकार . थहींथा. तो पानंजलादि ग्रंथानुयायी प्रण योग वर्णवेला ठे. तेनां नाम. १ श्चायोग २ शान्त्र- योग ३ नामर्थ्यप्रतिज्ञायोग. १ तथाविध ज्ञानावरणादि कर्मना श्योपशम विशेपश्री श्रुनजाननो यर्थ लई, करवानी छावालो ठना, प्रमादधी धर्म व्यापारमा विकल थने अंतःकरणमां सूत्रा र्थ, श्चकपणं होय, पण यथार्थ बोध न होय, ते चायोग कद्दीए २ यथार्थवरूप विकथादिनो त्याग करवो तथा श्रप्रमादि, धर्मव्यापारवंत, श्र- सावंत, नीबोधयी थवितथ्य वचन नापण करवू, तथाविध मोहना थपगमत्री सत्यप्रतीनवंत, तथा कालादि विकलपणानी वाधाए अतिचारादिदोपने जाणता उतां या प्रकारे टाली न शकाय; ते शानयोग कहीए. ३ शान्त्रमा वतावेला उपायोने अतिक्रमिने यधिक शक्तिधीधर्मव्यापार योग था- वो ते सामर्थ्य प्रतिज्ञा योग कहीए. सिद्धिपद प्रातिनां कारणो था योगमां बहु ठे, अतिक्रमण करे नही; मात्र यकीज सर्व अर्थ जाणे. सामर्थ्य प्रतिज्ञा योगयी, पदप्राप्ति, सिछिपदसौख्यप्राप्ति, सकलप्रवचनपरिजाप्राति इत्यादि त् लाज . सामर्थ्य योगना पण वे नेद ते १ धर्मसंन्ता ॥१॥ इति वचनात् ३९० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो धर्मसंन्यास ते मोहादिक्षयोपशमरूप ठे श्रने योगसन्यास ते कायादि व्यापार कायोत्सर्गकरणादिरूप से था वे प्रकारना सामर्थ्ययोग समस्त लानप्राप्तिना हेतु ठे,धर्म सन्यास सामर्थ्य योग प्रथमथी बीजे अपूर्व करणे होय एटले के प्रथम अपू. पं करपे यथाप्रत्ति करणनी सझा , तेथी अधिकृत धर्म सामर्थ्य योग न होय श्रने चीजे थपूर्य करणे ते प्रथिनेदनु निधन ठे तेथी प्रथमनो त्याग करी वीजु कधु ।। यत ॥ जागठीतापढम, गहीसमकमेनवेनीधे ॥ अनियहिकरणपुण, सम्मत्तपुरखने जीये थपूर्ण करण से थारमयीर्य शुन परिणाम, थनादिकाले थपूर्य अपूर्व जे शुजशुन सर परिणाम धर्म स्यानकने रिपे होय ते धर्म सन्यास, बीजे थपूर्वकरणे प्रथिनेद थ. पापी सम्पए दर्शन, शमसवेगादि सिगरूप,थात्मपरिणाम यत ॥ शमसवेगनिर्वेदाड- नुरपास्तिश्पसदा ॥पनि सम्यफ, सम्परत्वमुपलक्ष्यते ॥इति ॥१॥ योगशास्त्रे तथा तत्पश्रमानं सम्यगदर्शन स्पार पठी तयाग्धि कर्म स्थितिने उसी करे, संरय सागरोपम चनिमम स्पारे प्रथम धर्म सन्यास सामर्थ्य योग होय यत ॥ गहित्ति गत वपम्पपरगृगगरि ॥ जीवरसम्मजपि, घणरागदोस परिणामो ॥१॥ सम्मनमियम, पपिपपत्तेणसायदुका ॥ चरणोपसमन्बयाण, सागरससतराहुति मार्ट स्पिनि प्रेद उपर जेम जेम य, तेम तेम थायुजी करण थकी जेमजेम थारम वीपोशा गुपरपानर जन ते सर्व धर्म सन्यास सामर्थ्य योग कहीए, अने सेने पारमार्पिय तातिर कहीए योक येपाए प्राग्या प्रतिपत्तिकाशे यतात्तिक फहीप पारपके प्रमापा सन्मुसतो ते परतु प्राज्या यादरी नथी, माटे त्यां ज्ञानरूप प्रति पनि विशेष होप थने धर्ममन्याम सामर्थ्य अधिकारी नर पिरत होय थाप्रमा निजाममा परे नयाधिकारी, धादेशोत्सना, विशिष्ट जानिवत, कुखमादायन, थशुनकर्म म- सद्धि पर प्राय दीप होय यने मनुष्यपणाना निमित मुझन ठे, संपदा चपस में पिप मापहेतु , मयोग वियोग मिपिन , शरीर प्रतिक्षणे मरणयुक्त , एरा दाय विशारा ममारनु अनेक प्रकारे निर्गुणपाणु नायीने सहजपणे ममा रपी रिम्पो दोप, यस बी, या दास्यादिवन यम्पदोदयी, तह, पिनीत, पराममा रापामारदादि पशुजनमान्य, यशोदी, मुदर यगयन, अमायर, प्राज्या पाराम, शनदोगनो यागपत न्यादि गुगोपन मनुष्यने धर्ममन्याम साम. पारो. योग मन्याम समर्प योग पारमार्थिक तानिरी, सपिगत योगीने नया

श्राप दृष्टिनी सजाय वालावोध सहित.
३एर
क्षात्यादि सर्वगुण क्षयोपशमपणे जेने उत्पन्न थया होय तेने, यावत् केवलज्ञान लान
लोग शीलसुधी तथा तेज सान वेलाये शेलेसी अवस्थागत योग निरंधन काले व.
र्तता होय, तेने होय.
त्रण योगमां प्रथम योग, चरमा कहेवाय ते अने ते जव्य मिध्यादृष्टिने पण होय;
वीजो योग सम्यग्दृष्टि, देशविरति प्रमुखने होय अने बीजो योग, दीवानी स.
न्मुख एवा नवविरक्त तथा अप्रमत्त यावत् श्रयोगी अवस्थावालासुधी पण होय. तेनो
विशेष अधिकार योगदृष्टि समुच्चय ग्रंथथी जाणवो. अहीं लेशमात्रलख्यो .
योगनुं दर्शन ते सामान्यमान झानावरणीयना दयापशमे जाणवु अने दृष्टि ते श्हा-
दि विचारणाए अवधार. दृष्टिनुं स्वरूप हवे कहीए वीए.
॥ ढाल पेहेली ॥
॥ चतुर सनेही मोदना ॥ एदेशी ॥
शिवसुखकारण उपदिशी ॥ योगतणी अमदिहीरे ॥ तेगुण
युणीजिनवीरनो॥ करशुं धर्मनी पुडीरे ॥ वीरजिनेसर देशना ॥१॥
अर्थ ॥ शिवके निरूपलव, अव्यायाध सुख तेना कारण के० हेतुबास्ते श्रीवीर
परमात्माए, योगनी थाउ दृष्टि उपदेशी , ते श्रीवीरनागुणस्तवीने थमे धर्मनी पुष्टि
करशु. श्रीवीर परमात्मा केवा ठे? यतः॥ विदारयतियत्कर्म, तपसाचविराजते॥ तपो
वीर्येण युक्तश्च तस्माहीर इतिस्मृतः॥१॥ वली धर्म केवो ठे? यथा ॥ उर्गति प्रप-
नत्प्राणिधारणाधर्म उच्यते ॥ संयमादिदशविधः, सर्वडोको विमुक्तये ॥ १॥ थ-
थवा, अपरजाव व्यतिरिक्त, केवल वस्तु खनावपणुं, तेपण निरावरणपणे तया सादि
थपर्यवसानपणे ते धर्म दे. एवी सामान्यपणे श्रीवीरनी देशना के वाणी के. ॥१॥
सघन अघन दिनरयणिमां ॥ बालविकलने अनेरारे॥ अर्थ
जुए जेम जुजुआ ॥ तेम उघनजरनाफेरारे । वीर ॥२॥
थर्थ ॥ जेम सघन के मेघ सहित दिवस थने थधन के मेघ रहित दिवस,
जेम दिवस तेम रात्रि थर्थात मेघयुक्त दिवस रात्रि अने मेघ रहित दिवस गत्रि;
तेते दिवसो थने रात्रिमा पण नेद टे अने ते नेदने देखनारामां पण कोइ वाख-
दृष्टि, कोई विकलदृष्टि थने अनेरा के कोइ तरुण, वृक्ष, रोगी इत्यादि थनेक नेद
वे. ते जेजे पदार्थने जुए तेमां ज्ञानावरणादि कर्मविचित्रताये सामान्य विशेषादिमां
थनेक रीते फेरपने दादा नाव देखे. ते सर्वच दृष्टिटे. उघदृष्टि बहुजातनी ॥२॥

३एर प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो दर्शन जे थयाजुजुआ॥ते उघनजरनेफेरेरेनेदथिरा दिकदृष्टिमा ॥ समकितदृष्टिनेदेरेरे ॥ वीर० ॥३॥ अर्थ ॥ उघ नजरना फेरने अनुसारे पट् दर्शनना नेद जुदाजुदा थया ते उघड- टिनो थहीं थधिकार नथी थहींधातो योगनी श्राव दृष्टिनो अधिकार दे, यथामित्रा तारा यखादीता, स्थिराकाता प्रतापरा ॥ नामानि योगदृष्टीना, लक्षणे तु निनोधत ॥१॥ते थाउ दृष्टिमा योध-ज्ञान प्रकाश केवो होय ? ते कहे , यथा ॥ तृणगो- मयकाष्टानिकणदीपोपमप्रभा ॥ तारार्कचना रत्नसदृशी दृष्टिरष्टधा ॥२॥ इति योगदृष्टि समुच्चये थाउमा प्रथमनी चार दृष्टिसुधी मिथ्यादृष्टी, अने पावली चार दृष्टि प्रथिनेदयी य, अर्थात् थिराष्टिथी सम्यरत ठे थने ते दृष्टिनने योगदृष्टि एयु विरुद घटे , परतु थाने योगदृष्टि केम कही ? तेनो एवो उत्तर ते के, पेहेली पारदृष्टिमा सत्सगना योगवे,तेमापण वीजाध्यान करेठे तेथी तेउँनेपण दृष्टि कहीए॥३॥ दर्शन सकलनानयपदे ॥ आपरदेनिज नावेरे ॥हित फरीजननेसजीवनी ॥ चारोतेद चरावेरे ॥वीर ॥४॥ थर्थ ॥ हवे विरादिक दृष्टियत प्राणी समस्त ठए दर्शनना नयग्रहण करे, तेने श्र- पगु राग्ने थने जगत् पोताना खनापमा स्यात् नित्यानित्यपणे वत्ते ते नारमा प्रयनें शुटिनो नग फरे नही जव्य जनने हितकारी शुखोपदेशरूप सजीवनी योपधीनो चारो चरावीने यापस्वरूप प्रगट करावे ते उपर उपनययुक्त दृष्टात कहेवे, यो नगरमा मुसान मनुष्य रहे । तेने ये स्त्री ने एक प्रौढ, सुशील, विनीत ठे, पीजी वाले चक्र स्त्री पोताना पतिसाये कामक्रीमा करी दिसे पन नापानी विद्यापी पतिने यूपन यनागरी सेतरमा मुके ठे प्रोढ स्त्री स्वामिना प्रेमने लीघे गृपनरूप- मामिपासे रही, चारापाणीची सार सनास करे ठे कटसाएक दिनमे विद्याधरद पती ते रस्तेची विमानमा वेसी जता, पजने देवाने विद्याधरे पोतानी पनिने क्यु के, या नी जे पननी सेवा करे ,ते तेनी प्रोह पनि वे थने ते पननी नानी स्त्री पोताना पतिने पन करेसो वे एतु चमत्कारिक तान्न सानती विद्याधरनी स्त्री के एगो का योग , के जेपी था पन, पुरुष याय विद्याधरे का के अमुक बद समीप जे थोपधी ,ते जो था यूपनने चराने नो ते पुरुष यर जाय विद्याधर थम वही पायो गयो प्रोट त्रीप ते विद्याधरनी मयं यात सानसी यने तेना यवननीय सीनची प्रपन करी ते वडनी थामपामनी म थोपधी ग्रहण करीने तेनो चारो पनने पराप्यो तेदी पन पुरष ययो प्रोड नोनी सेवा जति पतिए जाणी या दृष्टाननो श्रा दृष्टिनी सजाय वालावोध सहित. ३ए३ उपनय थाप्रमाणे ते. पुरुप ते थात्मा; जेणे वृपन्न वनाव्यो ते अशुरू चेतना स्त्री; जेणे सेवानक्ति करी ते शुद्ध चेतना स्त्री; विद्याधर ते गुरु; विद्याधरनी स्त्री ते दया- रूप धर्मकरणी; बड ते मनुष्यगति; संजीवनी चारो ते सम्यग् दृष्टिपणुं, इत्यादि स- कल सामग्रीवंतने संजीवनीचारो चरावी यथास्थित न र कयों तेवी रीते शुद्ध चेतनाने अनुवर्ततो सर्व गुणतुं नाजन याय. एप्रमाणे थिरादिक चार दृष्टिनो धणी सर्व जीवने हितकारी उपदेश थापे ॥४॥ दृष्टिथिरादिक चारमा । मुगति प्रयाणननाजेरे ॥रयणि शयनजेमश्रमदरे ॥ सुरनरसुखतेमगजेरे ॥ वीर ॥ ५॥ अर्थ ॥ थिरादिक चार दृष्टिमा मुक्तिनुं प्रयाण के० गमन रोकाय नही, कारणके ए दृष्टिवंत प्राणी प्रायः प्रतिपाति न होय. जेम वांठित नगरे प्रयाण करतां, वचमां रात्रे विश्राम लइए थने तेथी जेम श्रम के थाक उर थाय अने इठित नगरे सुखेथी पहोचाय तेम सम्यग् दृष्टिप्राणीने मुक्ति जतां वचमा सुवाहु कुंवर तथा श्रीपाला दि जेम देव मनुष्यना नव करवा पडे, परंतु मुक्ति पुरे अवश्य पहोंचाय ॥ ५ ॥ एद प्रसंगथी में कयुं ॥प्रथमदृष्टि हवे कहीएरे ॥ जिहां मित्रातिदां वोधजे ॥ ते तृण अगनिसोलदीएरे । वीर ॥६॥ थर्थ ॥ पूर्वोक्त सर्व प्रसंगयी का, ते योगदृष्टि तथा उघदृष्टि सामान्य रीते सर्व संसारी जीवनी वर्णवी. दृष्टि के देखवू, जाणवू ते ज्ञानावरणीयना क्षयोपशम श्राश्री ठे, पण तेनो श्रहीं थधिकार नथी. अहीं तो मित्रादि या दृष्टिनो अधिकार , तेमां प्रथम मित्रा दृष्टिना लक्षण, क्रिया तथा वोध कहीए ठीए. सत् श्रद्धावंतना संगथी असत् प्रवृत्ति नही करतां, सत् प्रवृत्ति करवी; अने ज्ञाननो बोध होय, तेथी ते दृष्टि कद्देवाय ज्या मित्रादृष्टि होय त्यां मिथ्यात्व दर्शननी मंद स्थिति तथा मंद रस होय अने तृणना थग्नि सरखो थल्प वोध होय ॥६॥ व्रतपणहायमसंपजे ॥ खेदनहींशुनकाजेरे ॥ द्वेष नही वली अवरशुं ॥ एदगुणअंगविराजेरे ॥ वीर० ॥ ७ ॥ अर्थ ॥श्रा दृष्टिने विपे पांचयम प्राप्त थाय. १ अहिंसा २ सत्य ३ अस्तेय ४ व्र- ह्मचर्य ५ अपरिग्रह, था पांच यम ठे. वली शुभ कार्य जेमके दान, दया, देवगुरुनी नक्ति श्यादिमा खेद वा बालस न थाय वली वीजा दर्शनीना तथा प्रकारना देखीने क्षेप न उपजे. एप्रमाणे सत् प्रवृत्तिनागुण, थसत् प्रवृत्तिनुं निवारण करवाथी प्रगटे. १ पांच महाव्रत ते पांच यम . २ शोच संतोपादि पांच नियम ठे. ३ योग, पद्म इ. , ३एच प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो त्यादि थासन ४ पवननु रुधन ते प्राणायाम ५ इजियोने विषयोमा न प्रवत्र्तानी ते प्रत्याहार ६ शुरू वस्तुनो यथार्थ निरधार ते धारणा ७ ध्येयनुज चितवन ते ध्यान Gध्येयनो तन्मयपणे थनुन्नव ते समाधि ए अष्टाग योग प्रवृत्ति ॥७॥ योगनावीज दायदे ॥ जिनवरशुरूप्रणामोरे ॥ नावा चारजसेवना ।। नवनफेगसुगमोरे । वीर ॥७॥ अर्थ ॥ वली वीजी पण अष्टागयोग प्रवृत्ति ते १ अप २ जिज्ञासा ३ शुश्रुपा ४ श्रवण ५ वोध ६ मीमासा ६ परिशुझिन्थप्रतिपत्ति श्यादि योगना वीज था दृष्टि- मा ग्रहण करे, नाम, स्थापना, अव्य थने जार एवा चार निक्षेप जिनेश्वरने शुरू प्रणाम करे सूत्रोक्त प्रनिए प्रार्तनारा, पचाचारने यथार्थ पालनारा थेने शुधना- पक एवा जागराचार्यनी सेना करे अने नमोरोग के ससारथी उदासीनता तेज मोदप्राप्ति करावे ठे, एम जाणे ॥ ७ ॥ जव्य अनियद पालवा ॥ उपधप्रमुसने दानेरे ॥ आदर आगम आसरी ॥ लिखनादिक बहुमानेरे ॥वीर ॥ ए॥ थर्थ ॥ प्रथिनेदपिना लार थनिग्रह होय नहीं, तेथी अव्ययनिग्रह हपंथी पासे, अर्थात् थोपध, चन, पात्र प्रमुग्म देवाना थनिग्रह थादर-सत्कार सहित थागम विधिने थनुसारे साधु-मुनिराजने उचित होय ते श्रापे तथा यदुमान पूर्वक पुस्तक समायया प्रमुग्न उद्यम करारे ॥ ए॥ सेसन पूजन आपत्रु ॥ श्रुतवाचना नदग्राहोरे ॥ नाव विस्तार मकायथी। चितननावनचाहोरे ॥वीर०॥10॥ थर्ष । सिक्षात सपारयामा तथा पीतगगना निनोना पूजनमा अव्यादि सामग्री थापवाने सारधान होय, रती सन्मार्ग प्ररुप श्रुत ये0 मिखाननी नाचनानो उद- माटी के योग मेसववा उद्यम करे, वसी बाध्याय ते पाचना प्रमुख पाच प्रकारश्री करी नार पिस्तार के नाव थास्यादिक्ना कारणो मारे, थने तेनु चिंतपन नथा सावनानी चादना करे ॥ १० ॥ वीजस्थानतीमानली ॥गेमाचितदुवे देढ॥ढ़ अपचरमोगयी। सी घरममनेटरे॥ वीर॥१॥ थर्य सग पानी ययाम्यिनना,शम,मग,मस्त्रयमित रूप अक्षा,निराशय परोपकार, चितानुसा, सत्शीयानुचरप, यौदाग, धैर्य, गानीर्य प्रमुप बीज

"
आउ दृष्टिनी सहाय वालावोध सहित.
३५
कथा योगांग कथा श्रवण करीने हपोत्कर्पयुक्त रोमांचित शरीर वाय. एवा प्रशस्त
वाय मयोग मलवायी, सदज्यास करवा कराववानां साधन मलवाथी योगनुं श्रवंचक-
पाणु तेने प्राप्त थाय. तेथी ते प्राणी विपक्रिया वांठे नहीं, क्रिया निष्फल करे नहीं, ते
श्रवंचक योग समजवो. ते श्रवंचक योग पामीने परमोत्कृष्ट धर्मस्नेह पामे. मनमा
एम विचारे, के था लान पुष्कर पणे पाम्यो तुं ॥११॥
सद्गुरुयोगेंवंदनक्रिया ॥ तेहथीफलदोयजेहोरे ॥ योग
क्रियाफलनेदयी ॥ त्रिविध अवंचकएदोरे॥ वीर० ॥१२॥
थर्थ ॥ उत्तम गुरुनो योग पामीने वंदन क्रिया व्यवहार विधिपूर्वक साचवे, तेथी
जे फल थाय ते या प्रमाणे वे. मनने विशुद्धपणे प्रवविद् ते योग अवंचक कहिए
तथा वचन अने कायाने निरवद्यपणे प्रवर्ताववां ते क्रिया अवंचक कहिए. ते प्र-
माणे करवायी मिथ्यात्व तथा विषय कपायादिकनी हीनताए शुनगति प्रमुख फल
पामे, ते फल अवंचक कहीए. श्रा त्रणप्रकारना अवंचक योग ते प्राणीने होय. य-
द्यपि था त्रण श्रवंचक योग साधुने उद्देशीने होय, परंतु श्रवक्र सामायिकें तथा अ-
मत्सरयुक्त नावसमाधिपणे अव्यथी ए होय ॥ १२ ॥
चादेचंकोरतेचंदने ॥ मधुकरमालतीनोगीरे ॥ तेमन्नवि
सहजगुणेदोये ॥ उत्तमनिमित्तसंयोगीरे ॥ वीर ॥१३॥
अर्थ ॥ जेम चकोर पक्षी चंपनी चाइना करे श्रने जेम चमर मालतीनां पुप्पनो
नोगी होय तेम थानव्य प्राणीने यद्यपि मोदनो क्षयोपशम नथी, तथापि उत्तम के
जे शुन निमित्तो तेनो संगी थाय, एवो सहज गुण होय ॥ १३ ॥
एद अवंचक योगते ॥ प्रगटे चरमावर्ते रे॥ साधुने
सिध्दशासमुं॥वीजनुं चित्त प्रवर्तेरे ॥ वीर ॥२४॥
थर्थ॥एवा अवंचक योग ज्यारे चरम पुजल परावर्त संसार वाकी रहे,त्यारे उपजे.
तोपण केटलाएक प्राणी जे क्रिथायोगी होय तेने होय, अने साधुने तो सिक
अवस्था समान परमानंद श्रापनार होय. या मित्रादृष्टिमां वर्त्तता प्राणीने, वीज जे
योगना अंग, समता योनार्य
प्रमुख,
ते
ग्रहण
करवाने
प्रयत्नवायूँ
करणअपूर्वनानिकटयी जे पेदेढुं गुणगणुरे॥ मुख्य
पणेतेश्हांदोये ॥ सुयशविलासनुंटाणुरे ॥ वीर ॥१५॥
अर्थ ॥ अहि वेला यथाप्रवृत्ति करणना निकट के समीपपणाथी स्थिति तथा र-
प्रधान
चित्त होय ॥ १४ ॥

३६
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
समां मंदपणे मिथ्यात्यगुणगणे ते प्रपत्रे वली शिवराजराजर्षिप्रमुसनी पूर्वे जे दशा
हती, तेवी मुख्यपणे श्रही होय वली ते उत्तम यशना पिसासनु टाणुके० स्थानक होय
साराशके अजव्य, उर्जव्य, बहुपुनसपरावर्चनवासा शम, इवकदामदी,थत्यत अनिनि
वेशी, गुरु थाशातनावालाने था दृष्टि न होय ॥ १५ ॥ इतिप्रथम मिनाहादि विचार
॥ ढाल धीजी।
॥ मनमोहनमेरे । एदेशी॥
दर्शनतारादृष्टिमा ॥ मनमोहनमेरे॥गोमयअग्निसमान ॥म०॥
शौचसतोपने तपनढुं । म0 । सफाय ईश्वरध्यान म०॥ १ ॥
अर्थ ॥ हवेताराष्टिनोविचार कहे मित्राष्टि करता तारादृष्टिमा मिथ्यात्व केवु
मद होय तथा चोध केवोहोय ते कहे वे मिथ्यात्व विशेप मद होय थने बोध गोमय
केपणानी अनि समान होय जेम वाणानो थग्नि धीमे धीमे वधे, तेम योपवतो
जाय, अर्थात् काश्क कार्यसाधक थाय तेथी शौच के मननिर्मल रहे. सतोपके०
प्रासवस्तुथी विशेष तृष्णा न राखे, श्ठानुरुंधनकरे सकायके० श्रुतश्रध्ययन प्रमुख
करेश्रने इश्वरध्यानके परमात्मानु ध्यानकर श्रात्महित चिंतवे थने विचार रखे
कार्य सेवीश तो उर्गति पामीश ॥१॥
नियमपंचश्दासपजे ॥म ॥ नहीं किरिआनगम०॥
जिझासागुणतत्त्वनी ॥ म०॥ पणनहीनिजदग्टेग ।। म० ॥२॥
थर्थ ॥ श्रादृष्टिमा पूवोक्त पाच नियम उपजे मोटी क्रियामा अखेदपणे प्रवर्ते,अर्थात्
परलोकहितार्थ कामकरता उछेग न पामे वली तत्वगुणके० शुधगुण तत्त्वसयधीनी
जिज्ञासाके० चाहनाहोय, तथा करण, करावण, अनुमोदनरुप निर्विकारपणु होय, परतु
पोताना हकदाग्रहनो टेक विशेपपणे नज होय ॥२॥
एहष्टिहोयवरतता ॥म० ॥ योगकथावहुप्रेम ।। म ॥
अनुचिततेदनाचरे ॥म० ॥ वाल्योवलेजमडेम ॥म ॥३॥
थर्थ ॥ थाष्टिमा वर्ततो प्राणी अष्टाग योगादिकनी कथामा बहुप्रेम धारण करे
योगशुद्धि, क्रियाशुधिमा प्रवर्ती फसशुद्धि करे अर्थात् जेथकी परलोक सवधी अ
हित थाय तेयु थनुचित कार्य करेनहीं वली ते प्राणीने को हितशिखामण कहे,
तेनी साथे सुवर्ण जेमवाट्यु, वसे तेनीजेमसरलताराखे ॥३॥
विनयअधिकगुणीनोकरे ॥म ॥ देखेनिजगुणदाण ॥म० ॥
त्रासधरे भवनययकी । म ॥ नवमानेदु खखाण ॥ म०॥४॥

श्रा दृष्टिनी सकाय वालाबोध सहित..., ()
३७
अर्थ ॥ पोताथी अधिकगुणवंतनो विनयकरे थने पोतेविशेष गुणीहीयठतां पोतामां
न्यूनता नावे, अर्थात् अहंकृति वा निजउत्कर्प नकरे. वली चतुर्गतिरुप संसारने पुः
खनी खाणदेखीने तेना नयथी त्रास पामे. यतः ॥ जम्म उखं जराऽखं, रोगाणि
मरणाणिय ।। अहोःखेहु संसारे, जथ्यथकि संतिजंतुणो ॥४॥
शास्त्रघणांमतिथोमली ॥म० ॥ शिष्टकदेतेप्रमाण ॥म ॥
सुयशवदेएनावथी ॥ म० ॥ नकरेजूठमाण ॥ म ॥ ५ ॥
अर्थ ॥ शास्त्र घणांवे अने पोतानी मति के बुद्धि थपठे, माटे शिष्ट महानगुरु
कहे ते वचन प्रमाणकरे. सम्यग् रीतेमन, वचन, कायाए कारण,करावण अनुमतिरुपे
निर्विकारीपणुं होय, तेप्रमाणे विशिष्ट नावना नावतो यको सुयशके निर्मल कीर्तिपामे,
ते अठतागुणोनो जुगे के असत्य मफाण के श्रावर करे नही. शुजयोग कथामां
प्रीति राखे ॥ ५॥ इति तारादृष्टि विचार.
॥ ढाल त्रीजी॥
॥ प्रथम गोवालतणे नवे जीरे ॥ ए देशी॥
त्रीजीदृष्टिबलाकदीजी॥ काप्टअग्निसमवोध ॥ देपनदीआसनसधेजी।
श्रवणसमीदासोधरे ॥ जिनजी॥ धनधनतुजउपदेश ॥१॥
थर्थ ॥ हवे वला नामनी त्रीजीदृष्टि वर्णवे. थाष्टिमां सुखासने वेठेलानीजेम
स्थिरचित्तहोय. देववंदन, गुरुवंदन,श्रावश्यकादि कार्य अनुकूलपणे करे,यद्यपिमिथ्याद
र्शन तोपण मिथ्यात्वनी बहुजमंदताहोय,अर्थात् मिथ्यात्वीना भ्रान्तिरुप चमत्का
रिक ज्ञान देखीने चपलपरिणामवालो नथाय. यादृष्टिमां शास्त्रश्रवणथी काटना श्रग्नि
सरखो दृढवोध होय. वली क्रियाउनु अन्योन्य मिश्रणकरवं तेदेपटोप कहेवाय, ते
वोक्षेप दोप नहोय, पर्यकासनादि योगासनने साधे. सिद्धांत श्रवण करवानी समीदाकेत
तीवइच्छाकरे तेवी इच्छाने सोधके साधे हे,जिनजी! तमारा उपदेशने धन्य , एवो
सत्कार करे, अने पोताना यात्माने धन्य माने ॥१॥
तरुणसुखीस्त्रीपरिवर्योजी ॥ जेमचादेसुरगीत ॥सांनलवा
तेमतत्त्वनेजी ॥ एदृष्टिसुविनीतरे ॥ जिन ॥ धन ॥२॥
अर्थ ॥ जेम कोई तरुण के युवान पुरुप धनाट्य सुखी होय, वली सुंदर स्त्रीए
युक्त होय; ते जेम देवगांधर्वनां गीत-गायन श्रवण करवानी चाइना करे, तेवीरीते
था दष्टिवंत प्राणी तत्व ज्ञान श्रवण करवानी चाहना करे. तेवीज रीते वली था -
प्टिवाला विनयवंत पण होय ॥२॥

លច प्रकरणरत्नाकर जाग पहेलो सरिएवोधप्रवादनीजी ॥ एविणश्रुतथलकूप ॥श्रवण समीदातेकिसीजी ॥ शयितसुणेजेमन्नूपरे । जिन ॥धन ॥ ३ ॥ अर्थ ॥ था दृष्टि वोध ज्ञान प्रवाहनी सरिके० सरठे, जेम कूमा थने वावमा पा. णीनी सर खनन करवाथी निकली थावे, अने ते सरथी पाणी तरत प्राप्त थाय, तेम आ दृष्टिधी ज्ञान प्रवाहनी सर प्राप्त थाय जेम राजा शय्यामा सुताथका याचकोना गीत श्रवण करे, पण विषयकपायमा ग्रस्त थवाथी ते गीतमा ध्यान न रहे, तेवी रीते श्रा दृष्टि विना श्रुत श्रवण मात्र योधकारक न थाय सर्व यस कूप समान थाय ॥३॥ मनरीऊतननक्षसेजी ॥रीफेबुझेएकतान ॥ तेश्चाविण गुणकथाजी॥ वेदेराआगलगानरे॥ जिन ॥ धन ॥४॥ श्रर्थ ॥ जे श्रवणथी मनहर्प पामे, शरीर रोमाचित थाय, अने इर्प थने बुक के० वोधनी एकतान के थाय, ते श्रवणज सार्थकठे तेवी प्रवल श्छा विना तत्त्व कथा श्रवण करवी, ते जेम वेहेरा श्रागख गीत निष्फलटे तेम ते पण निष्फल जाणवी ॥४॥ विघनश्दाप्रायेंनहींजी॥धर्मदेतुमाकोय॥ अनाचारपरि दारथीजी ।। सुयशमहोदयहोयरे ।। जिन ॥ धन ॥५॥ अर्थ ॥था दृष्टिमा वर्तता धर्मना कार्य करता प्राय का विघन के अतराय थाय नहीं, केमके थनाचारनो था दृष्टिमा परिहार के त्याग दे, थने तेम होवाथी उ- त्तम यश अने महान् उदयनो साल पण याय ए दृष्टिमा शुज योगना थारन, सुक. थाश्रवण ईत्यादि महासानो रे ॥५॥ इति वसा दृष्टि विचार ॥ दास चोथी। ॥ जाफरीधा मुनिवर धनधन तुम अवतार ॥ ए देशी ॥ योगदृष्टिचोथीकहीजी ।। दातातिदाननत्थान ।। प्राणायामते भावधीजी॥ दीपप्रनासमझान ॥ मनमोहन जिनजी॥ मीठी तादरीबाण ॥२॥ थर्थ ॥ हवे दीप्तानामे चोथी दृष्टिनुस्वरुपकहे ? समान उदान ३ व्यान धनपान थने प्राणायाम आपाच प्रकार वायु सवधी तेमा समान ते नानि थनेतृदयव चेनोपायु, उदानते हृदय थने मस्तक वचनो वायु, व्यान तेसर्वत्वचापीयु, श्र- पान ते थगनायु अने प्राणायामते श्वासोगासरुधन एप्रमाणे वायुना पाच - वठे तेमा रेचक, पूरक कुनक परन साधनायी प्रशातनाहितानो सानयाय ए श्राप दृष्टिनी सकाय वालावोध सहित. ३एए कक्रियामां अपर क्रियानो उपयोग तेजत्यानदोप, तेश्रादृष्टिमां नहोय. यद्यपि यहीं ग्रं थिन्नेद श्रयो नत्री, तोपण प्रशस्तयोगवंतने जावधीप्राणायाम होय. आदृष्टिमां दीपप्रना समान बोधने, अर्थात् तत्त्वश्रावण शुश्रूपाने यमनियमादिक फलवालो पण सूदम वो- धते जाणवो. हे! मनना प्यारा. जिनजी तमारो उपदेश अत्यंत मधुरते ॥१॥ वाहनावरेचकश्हांजी ॥ पूरकअंतरन्नाव ॥ कुंनक थिरतागुणेकरीजी॥ प्राणायामस्वन्नाव ॥ मन० ॥ २ ॥ श्रर्थ ॥ बहिरात्म प्रवृत्ति जेवाहनायतेने कढववारूप रेचकपर्नु आइष्टिमां ते. वली अंतरात्म वृत्तिवाला गुणो दाखवकरवाते पूरकपणुंने अने प्रातययेला गुणो नेस्थिरकरवाते कुंजकपणुंने. एवीरीतेप्राणायमरूप श्राष्टिनो स्वन्नाव, थनेश्वासरंध नरूप प्राणायामनोपण ऐवोज स्वन्नावठे ॥२॥ धर्म अर्येहांप्राणनेजी ॥ गंमेपणनहींधर्म ॥ प्राण अर्थसंकटपमेजी ॥ जुओएदृष्टिनोमर्म ॥ मन ॥ ३॥ अर्थ ॥थाष्टिमां वर्चतोप्राणी धर्मश्रर्थप्राणने तृपनी जेमत्यागे, पणप्राणवागरूप संकटपने नोपण धर्मतजनहीं. एबोथादृष्टिनो ममके रहस्यते, तेतमे ध्यानमांख्यो ॥३॥ तत्त्वश्रवणमधुरोदकेंजी॥ इहांहोये वीजप्ररोह ॥ खार उदकसमन्नवत्यजेजी ॥ गुरुनगति अमोद ॥ मन० ॥ ४॥ थर्थ ॥श्रा दृष्टिमां निशांत प्रमुखमांची नत्व श्रवण रूप मधुर उदकनु सिंचन य- वाची वीज के संसारनी थनाशंसा, विरक्तता प्रमुख प्ररोह के० थंकुरा प्रगट याय, वली क्षार जनक समान नवानिनंही पणानो त्याग याय; तेमज गुरु सक्तिनो श्र. झोही थाय अर्थात् करनारी यायः ॥ ४ ॥ नमोधतोपणदांजी ॥ समकितविणनविद्रोय ॥ वेद्य मंवेद्यपदेकह्योजी ॥ तेनअवेयजोय ॥ मन ॥४॥ अर्थ ॥ चयपि मूक्ष्म बोध था दृष्टिमां नथी. कारपके ग्रंथिनेद या बिना स. न्यक्त्व याय नहि, श्रने नन्यक्त्व विना चूदम बोध होय नहीं. सूक्ष्म बोध ते वेद्य संवेद्य पदर सम्यक्त्व ते श्रा दृष्टिना नवी. थहीं तो थबंद्य पद २० मियाब ठे तेवी सूदन वाध नयी ते संबंधी विलार योगदृष्टिसमुच्चय ग्रंथनां . यहीं सं. पची बतावीए ठीए. मित्रादि चार दृष्टि यद्यपि क्रिया प्रमुखमां सत्संगति यादि गुण नया धर्मनां बी.

३ए प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो सरिएवोधप्रवाहनीजी ॥ एविणश्रुतथलकूप॥श्रवण समीहाते किसीजी ।। शयितसुणेजेमनूपरे । जिन ॥धन। ॥ ३ ॥ अर्थ ॥ था दृष्टि वोध झान प्रवाहनी सरिके० सरते, जेम कूबा थने वावमा पा- पीनी सर खनन करवाथी निकली श्रावे, थने ते सरथी पाणी तरत प्राप्त थाय, तेम था दृष्टिथी ज्ञान प्रवाहनी सर प्राप्त थाय जेम राजा शय्यामा सुताथका याचकोना गीत श्रवण करे, पण विषयकपायमा ग्रस्त थवाथी ते गीतमा ध्यान न रहे, तेवी रीते था दृष्टि विना श्रुत श्रवण मात्र वोधकारक न थाय सर्व थस कूप समान थाय ॥३॥ मनरीतननक्षसेजी ॥रीकेयुकेएकतान ॥ तेश्चाविण गुणकथाजी॥ वेदेराआगलगानरे ॥ जिन ॥धन ॥३॥ अर्थ ॥ जे श्रवणथी मनहर्प पामे, शरीर रोमाचित याय, श्रने दर्प अने बुझ के० योधनी एकतान के थाय, ते श्रवणज सार्थकठे तेवी प्रवल श्ठा चिना तत्व कथा श्रवण करवी, ते जेम चेहेरा थागत गीत निष्फल तेम ते पण निष्फल जाणवी ॥४॥ विघनश्दाप्रायेनदीजी॥धर्महेतुमाकोय ॥ अनाचारपरि हारथीजी ।। सुयशमहोदयहोयरे ॥ जिन ॥धन ॥५॥ अर्थ ॥था दृष्टिमा वर्तता धर्मना कार्य करता प्राय का विधन के अतराय थाय नहीं, केमके थनाचारनो श्रा दृष्टिमा परिहार के त्याग ठे, अने तेम होवाथी उ- त्तम यश अने महान उदयनो खान पण थाय ए दृष्टिमा शुज योगना थारज, सुक- थानपण ईत्यादि महासानो वे ॥५॥ इति वक्षा दृष्टि विचार ॥ ढाख चोथी॥ ॥ जाफरीथा मुनिवर धनधन तुम अवतार ॥ ए देशी ॥ योगदृष्टिचोथीकहीजी ।। दीप्तातिहाननत्थान ॥ प्राणायामते नावथीजी॥ दीपप्रनासमज्ञान ॥ मनमोदनजिनजी॥ मीठी तादीवाण ॥२॥ थर्थ ॥ हवे दीप्तानामे चोथी दृष्टिनुस्वरुपक १ समानर उदान ३ च्यान ध्यपान थने प्राणायाम थापाच प्रकार वायु सवधी तेमा समान ते नानि अनेहृदयव चेनोवायु, उदानते हृदय थने मस्तक वचेनो वायु, व्यान तेसर्वनचावीनायु, थ. पान ते थगवर्तीगायु थने प्राणायामते श्वासोटासरुधन एप्रमाणे वायुना पाच ने. दळे तेमा रेचक, पूरक कुनक पवन साधनायी प्रशातनाहितानो सानयाय ए श्राउ दृष्टिनी सकाय वालाबोध सहित. ३एए कक्रियामां अपर क्रियानो उपयोग तेजत्यानदोप, तेश्रादृष्टिमां नहोय. यवपि वहीं ग्रं विनेद थयो नयी, नोपण प्रशस्तयोगवंतने लावधीप्राणायाम होय. आदृष्टिमां दीपप्रजा समान बोधने, अर्थात् तत्त्वश्रवण शुश्रूपाश्रने यमनियमादिक फलवालो पण सूक्ष्म वो. धते जाणवो. हे ! मनना प्यारा. जिनजी तमारो उपदेश अत्यंत मधुरते ॥१॥ बाह्यनावरेचकश्हांजी ॥ पूरकअंतरनाव ॥ कुंजक थिरतागुणेकरीजी ॥ प्राणायामस्वन्नाव ॥ मन ॥२॥ थर्थ ॥ वहिरात्म प्रवृत्ति जेबाह्यजावतेने कडववारूप रेचकपतुं श्रादृष्टिमां . वली अंतरात्म वृत्तिवाला गुणो दाखलकरवाते पूरकपणुंठे अने प्रातथयेला गुणो नेस्थिरकरवाते कुंजकपणुंठे. एवीरीते प्राणायमरुप श्रादृष्टिनो स्वन्नाव. अनेश्वासरुंध नरुप प्राणायामनोपण ऐवोज स्वनावठे ॥२॥ धर्म अर्थेऽहांप्राणनेजी ॥ गमेपणनहींधर्म ॥ प्राण अर्थसंकटपमेजी ॥ जुओएदृष्टिनोमर्म ॥ मन० ॥३॥ अर्थ ॥ श्रादृष्टिमां वर्ततोप्राणी धर्मश्रर्थेप्राणने तृणनी जेमत्यागे, पणप्राणत्वागरूप संकटपमे तोपण धर्मतजेनहीं, एवोश्रादृष्टिनो मर्मके रहस्यो, तेतमे ध्यानमांट्यो ॥३॥ तत्त्वश्रवणमधुरोदकेंजी॥ इहांहोये बीजप्ररोद ॥ खार उदकसमनवत्यजेजी। गुरुनगति अशेद ॥ मन ॥४॥ अर्थ ॥श्रा दृष्टिमां सिद्धांत प्रमुखमांधी तत्त्व श्रवण रूप मधुर उदकनु सिंचन थ. वाथी चीज के संसारनी श्रनाशंसा, विरक्तता प्रमुख प्ररोह के० अंकुरा प्रगट थाय. वली क्षार उदक समान नवाजिनंदी पणानो त्याग थाय; तेमज गुरु जतिनो श्र- घोही थाय अर्थात् करनारो यायः ॥ ४ ॥ सूमवोधतोपणश्हांजी ॥ समकितविणनविहोय ॥ वेद्य संवेद्यपदेंकडोजी ॥ तेनअवधेजोय ॥ मन०॥५॥ अर्थ ॥ यद्यपि सूक्ष्म चोध था दृष्टिमां नयी, कारणके ग्रंथिनेद थया विना स- म्यक्त्व थाय नहि, थने विना सूदम बोध होय नहीं. सूक्ष्म वोध ते वेद्य संवेद्य पदरूप सम्यक्त्व ते आ दृष्टिमां नयी. अहीं तो अवेद्य पद के मिथ्यात्व वे. तेथी सूक्ष्म वोध नथी. ते संबंधी विस्तार योगदृष्टिसमुच्चय ग्रंथमा यहीं सं- क्षेपथी वताचीए ठीए. मित्रादि चार दृष्टि यद्यपि गमुखमां सत्संगति धर्मनां ची- सम्यक्त्व ४०० प्रकरणरलाकर नाग पहेलो जनो संग्रह करे, परंतु ए चारे दृष्टि ए अवेद्य पद वे श्रर्थात् सूक्ष्म तत्त्ववोधनथी जेम पक्षीनी वाया पाणीमा पमता पाणी पण तेवीज प्रवृत्ति करे, तेवी रीते या चार दृष्टिमा पण तेवीज प्रवृत्ति होय, सूक्ष्म तत्त्व बोध न होय ते अवेद्य पद ते अपद ठे अवेद्य पद एटखे ज्या अतर मुहूर्त प्रमाण मात्रमा दर्शन मोहनीयनो दयोपशम रूप प्रथि भेद करे,एवु श्रात्मानु पडित वीर्य स्फुरे नहीं ते पद समजबु थिरादिक बार दृष्टिमा वेद्य सवेद्य पद वे वेद्य के जे सूक्ष्म वोध, सम्यग् वेदन है, अर्थात् मिथ्यात्व क्षय उतां यद्यपि ती पाप प्रवृत्ति नरकादि गमन रूप श्रेणिका दिकनी जेम तप्तलोदपदस्पर्शप्रवृत्ति सरखी होय, परतु ते वेद्य सवेद्य- पद सूक्ष्म वोध सहित यात्म पमिन वीर्यनु स्फुरण मिथ्यात्वादिकना यथी होय ॥५॥ वेद्यवधशिवदतुजी ॥ सवेदनतसनाण ॥ नय निदेपेअतिनलुजी ॥ वेद्यसंवेद्यप्रमाण ॥ मन० ॥६॥ थर्थ ॥ तेथी वेद्य पदनो वध ते शिवके मोदनो हेतु वे, सवेदन पद ते तेनु शान ठे नैगमादि सप्तनय, नामादि चारनिक्षेपा, स्यादस्ति थादि सात नग तथा गमा एटखे सरखा पान, इत्यादिकथी अति निर्मल एवु वेद्य सवेद्य पद प्रमाण ॥६॥ तेपदग्रंथिविनेदयीजी ॥ वेदेलीपापप्रति ॥ तप्तलोद पदधुतिसमीजी॥तिदादोयअंतनित्ति ॥मन ॥७॥ अर्थ ॥ ते वेद्य सवेद्य पद, दर्शन मोह नाशथी यथिनेदें उपजे, तेथी अनादिनी श्रतत्त्ववासना मटे ससारमा ठेसी पाप प्रवृत्ति, ते अग्निनीए तप्त एवा लोह उपर पग माडवाना धैर्य समान थनर्थनीकरनारी एवी पाप प्रवृत्ति लागे अते ए पाप प्रवृत्तिनी पण थही निवृत्ति थाय ए वेद्य सवेद्य पदनु सक्षण जाणवु ॥७॥ एदथकीविपरीतजी॥ पदतेअवेद्यसवेद्य ॥ नवा निनदीजीवनेजी॥ तेहोयवत्रअन्नेद्य ॥ मन ॥ ७ ॥ थर्थ ॥ वेद्य सवेद्य पदयी विपरीत खक्षणवायु पद ते अवेद्य सवेद्य, ते उता मि. वास होय श्रने सूक्ष्म बोध न होय, था चार दृष्टिमा दर्शनमोहनीयनो क्षयोप शम, प्रथि नेद न होय तेथी नमानिनदीके ससारना सुसमा अतिशय राचनारा प्राणीने अवेद्य सवेद्य पद होय वजनी जेवु एथनेय ते अनादि कालथी ॥७॥ लोनीकृपणदयामणोजी॥ मायीमच्चरगण ॥ नवा निनंदीनयनर्योजी॥ अफलआरनअयाण ॥ मन ॥ ए॥

४०१ था दृष्टिनी सकाय वालाबोध सहित. अर्थ ॥ लोनी के सर्वत्र याचक, धनठतां अनोगी, कृपण के अव्यादिक न था पनार, तुच्छ प्रकृतिवालो, दयामणो के० सर्व- अहित इनार, मायी के कपटी, गुप्तस्वार्थ साधक, मठर के परसुखे उःखी, नवाजिनंदी, नयनोंके सहुथी जय पामतो रेइनार अने श्रयाण के अज्ञान, श्रआ था दोपवाला अर्थात् श्रा आठ दोप जेनामां विद्यमान वे ते प्राणी धर्मनो आरंज करे, ते जो सत्य होय तो पण कुशला देवीनी जेम तेनुं निष्फल थाय ॥ ए॥ ऐदवा अवगुणवंतजी ॥ पदवे अवेद्य कगेर ॥ साधु संग आगमतणोजी ॥ तेजीत्यो धुरंधोर ॥ मन० ॥ २० ॥ अर्थ ॥ पूर्वोक्त दोपवालांने अवेद्य पद कठोर के बहुज थाकलं होय ठे, तेथी ते प्राणीने ग्रंथिनेद न थाय, त्यां सुधी तेने सूक्ष्मवोध पण न थाय. परंतु साधुनो संग अने सिद्धांतनुं श्रवण, था वेहेतु मलवात्री ते धुर के प्रथम धोर के महामोहनीय उपर जयमेलवे ॥१॥ ते जीते सहजेंटलेजी ॥ विषमकुतर्कप्रकार ॥ दूर निकटहाथीदणेजी ॥ जेमऐवठरविचार ॥ मन ॥ ११ ॥ अर्थ ॥ ते मोहनीयने जीतवाची विपम के थाकरा माग तत्वना विचाररूप कुनर्क सेहेजे टली जाय. जेम वे वर के थज्ञानी, मूर्ख हता, तेने हाथी उपर वेठेला मावते कयु के तमे दूर रहो, नहीं तो हाथी तमने मारी नांखशे ते सांनली ते वंने वठरे विचार कयों के हाथी प्राप्त बयेलाने हणे वे के थप्राप्तने हणे ?जो प्रा. सने द्दणे , तो मावतने हणे थने थप्राप्तने दणे तो थावनारने हणे वे, एवो विचार करेते, तेटलामा हात्री थाव्यो, थने ते वनेने दणी नाल्या. थावा कुतर्कवाला विचार सहेजे टली जाय ॥ ११ ॥ हुंपाम्योसंशयनहीजी ।। मूरख करे ऐ विचार ॥ आलसु आगुरुशिप्यनोजी ॥ ते तोवचनप्रकार ॥ मन० ॥ १२ ॥ अर्थ ॥ हुं तत्वज्ञान पाम्यो तुं, तेमां कांड संदाय नबी, एवा विचार मृर्व होय ते करे. जेम थासमु गुरु अने यानु शिष्य बनेने परस्पर थनेक वचनना वाद यता स्वाध्यायमां श्रावीशक्या नहीं, तेनी जेम ते वावत समजवी ॥१२॥ धीजेतेपति आवgजी ॥ आपमत अनुमान ।। आगम ने अनुमानबीनी । माचुलदे मुझान ।। मनः ॥yri

४०२
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
अर्थ ॥ तेथीजे प्राणी धी के पोतानी बुद्धिए पति श्राववु के प्रत्यय उपजावे
थर्थात् पोताना अनुमान प्रमाणे पोतानी मतिपुर्वक निश्चय करे ते काइ पण तत्व
न पामे, थने जे थागम प्रमाणथी प्रवीण गुरुना थनिप्राय प्रमाणे प्रत्यय उपजावे
के निश्चय करे, तेज साचं सुझान के उत्तम तत्वज्ञान प्राप्त करे ॥ १३ ॥
नदीसर्वज्ञजुआजी ॥ तेदनाजेवलीदास ॥ गति
देवनीपणकदीजी॥चित्रअचित्रप्रकाश ॥ मन ॥२४॥
अर्थ ॥ वली ते विचार करेके सर्वज्ञ वीतराग देव जूदा जूदा होता नथी ते
यतिथ्यवादी तेमना जे दास के० सर्वज्ञ शासनना थाराधनारा, तेउँने ते
ते देवनी नक्ति पण कही ते तेमा एक चित्रनकि चीजी थचित्र जक्ति एम बनेना
पण थनेक प्रकार वे ॥ १४ ॥
देवससारीअनेकजी । तेदनीनक्तिविचित्र ।। एक
रागपरोपथीजी॥ एकमुगतिनीअचित्र ॥ मन ॥ १५ ॥
थर्थ ॥ जे वीतरागनाव पाम्या नथी थने ससारमा देवनाम धरावे ते, एवा
अनेक देवो ,थने तेमनी जक्ति विचित्र के अनेक प्रकारनी ते एक रागयी जक्ति,
पीजी ऐपथी नक्ति, तेवी सर्व विचित्र जक्ति समजवी थने एक केवल वीतरागनी
नकि ते मुक्ति निमिच होय थने ते थचिन नक्ति कदेवाय ॥ १५ ॥
शियार्थगतस्वेिजी॥ ज्ञानव्आगमदेत ॥ असंमोद
शुनकृतिगुणेजी ॥ तेणेफलनेटसकेत ॥ मन० ॥१६॥
थर्थ ॥ ए रीते भक्ति के प्रकारनी के तेना फसनेद थनेक तरेदनावे जेमके
कोई प्राणीनी बुद्धि इजियना विपयोमाज पदोचे , कोश्नी बुझिशानप्राप्ति माटे
थागममा प्रवेश करवा निमित्ते थाय ठे कोश्ने थसमोद पणथाय ते थने तेथी ते शुज
कृतिरूप गुणो प्राप्त करे ठे एवा अनेक प्रकारे फस नेदना पण यहु सकेतो ते ॥१५
आदरकिरिआरतिघणीजी ॥ विघनटले मिलेखचि॥ जिज्ञा
सावुझसेवनाजी ।। शुनकृतिचिन्दप्रत्यधि॥मन० ॥ २७ ॥
यर्थ ॥ शुकृति गुणोनु स्वरूप कहे वे विधिपूर्वक क्रियामा थत्यत प्रीति उपजे,
शुक्रियामा यति उद्योग होय, हर्प पण पणो होय तेग वर्तनश्री कर्माचरणना
शिमो टसे थने थक्षय जावी मोक्षरूप लक्ष्मी मखें वसी तत्वज्ञान जाणवानी जि
ज्ञासा याय, युद्ध के ज्ञानी पुरुपना चरपनी सेवा करवानी इटा थाय, इत्यादि शु
निना चिन्दो प्रत्यक्ष जाणा ॥ १७ ॥

श्राव टिनी सजाय वाताबोध सहित. बुद्धिक्रियानवफलदीएजी ॥ ज्ञान क्रियाशिवअंग॥ असंमोदकिरिआदियेजी॥ शीघ्रमुगतिफलचंग ॥ मन ॥ २७ ॥ अर्थ ॥ तेनां फल कहे . इंजियार्थगत बुझिवाली क्रिया लव के संसार फल- श्रापे . ज्ञान क्रिया मोदनुं अंग. ते ज्ञानपूर्वक श्रसंमोह क्रियारूप चारित्र शीघ्र के तत्काल चंग के मनोहर मुक्तिनां फल थापे ते. यतः ॥ झानस्य फलं विरति विरतिफलं संवरो योधः ।। संवरफलं क्रिया निवृतिः, क्रियानिवृत्तेरयोगित्वं ॥ १७ ॥ पुद्गलरचनाकारमीजी॥ तिहांजसचित्तनलीन ॥ एक मार्गतेशिवतणोजी ॥ नेदलदेजगदीन । मनः ।। २।। अर्थ ॥ ज्यां समस्त पुदगल रचना कारमी के निर्मात्य जाणी अर्थात् नव ना- टकने वालके करेला धुखियह जेबी थसार जाणी, तेमां जेनुं चित्त लागे नहीं - र्थात् थासक्त न याय, तेज एक मोक्षनो मार्ग वे. ते मार्गमा जे प्राणी नेद माने ते प्राणी जगत्मा टीन के दुःखी जाणवो ॥ १५ ॥ शिप्यन्नणीजिनदेशनाजी ॥ कहेजनपरिणतिनिन्न ॥ कहे मुनिनीनयदेशनाजी ॥ परमार्थयीअनिन्न ॥ मन० ॥ २० ॥ अर्थ ॥ वीतरागनी देशना, गणधर प्रमुख शिप्य तथा तीर्थ स्थापनादि कार्य माटे होय ॥थग्गिला ए धम्म देसणाए तिथ्यंकर नामकम्मं चेजा ॥ इति श्रागम व- चनात् ते देशना सर्व मनुष्य सांजले, सांगलनारानी परिणति पण निन्नभिन्न होय मुनिराजनी देशना पण नयेनये जिन्नजिन्न होय, देशना थापनारनी परिणति पण जिन्नचिन्न होय, परंतु ते सर्वे परमार्थे, स्याहाद मुझाए अनिन्न जाणवा ॥ २७ ॥ शब्दन्नेदाघमोकिस्योजी॥ परमारथजोएक ॥ कहो गंगाकरोसुरनदीजी॥ वस्तुफरेनहींटेक ॥ मन ॥१॥ अर्थ ॥ शब्दानेदमां पण कांइ पण ऊघडो के० विवाद नथी. जो परमार्थ एक होय तो वाद शेनो होय ? जेम को गंगाने सुरनदी कहे, कोइ जान्हवी कहे, तेम जुदा पर्याय नामथी कांय वस्तुमां जरापण फेर पडे नही ॥१॥ धर्मदमादिकपणमटेजी। प्रगटेधर्मसंन्यास ॥ तोऊघमा कांटातणोजी ॥ मुनिनेकवणअभ्यास ॥ मन ॥१३॥ थर्थ ॥ यादृष्टिमां क्षमादि धर्म मटे अने मान धर्म संन्यास प्रगटे. धर्म संन्यास .

४०४ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो सामग्री ते अव्य योगनुज घर ते ते अशठ पमित तथा थमायीनेज होय अने एवा मुनिने जघडा प्रमुसनो अभ्यास नज होय ॥ २५ ॥ अनिनिवेशसघलोत्यजीजी। चारखदीजेणेदृष्टी । ते लेगेदवेपचमीजी॥ सुयशअमृतघनष्टि॥ मन ॥१३॥ थर्थ ॥ थनिनिवेश के कदामह, मात्सर्य इत्यादि सर्व दोष तजीने जेणे पूर्वोक्क चारदृष्टि प्राप्तकरी ते प्राणी पाचमी थिराष्टि पामे ते दृष्टि केली ? सर्व दिशाए प्रार्जनारा उत्तम यशरूप अमृतने वधारवाने घन के मेघनी दृष्टि समान वे गो तम स्वामीना पनरसे तापसना पारणानी जेम द्धि करनार वे थाचार दृष्टिमा प्रथि- भेद नही परतु सत्सगति थने सदाचार प्रवृत्ति होय ॥ इति दीप्ता दृष्टिविचार ॥२३॥ ॥ ढास पाचमी॥ ॥ धन धन सप्रति साचो राजा॥ ए देशी॥ दृष्टिथिरामादेदननित्ये ॥ रतनप्रनासमजाणोरे ॥ नातिनदीपलीयोयतेसूक्षम ॥ प्रत्यादारवखाणोरे ॥१॥ एगुणवीरतणोनविमारू॥ सनारूदिनरातरे ॥ पशु टासीमुररुपकरेजे ॥ समफितने अवदातरे॥ए गुण ॥२॥ थपं ॥ एवं पाचमी पिराष्टि कहे वे यिरा दृष्टिमा मथिनेद थवाथी सम्पर दर्शन सत्य होप पोध ते रसनी कान्ति समान होय भ्रान्ति लेशमात्र न होय त सार्परुप सूदम पोधनु पयार्य हान होय थदान थने मिथ्यात्वना पुदगखो न ठे दाता दोय ते उदाय सरस युति होय सर्व इजियार्थ विपयोना रूधन रूप प्रत्या हार प्रगट थाय ॥ १ ॥ थारो मोटो श्रीमहावीर स्वामीनो गुण हु चित्तथी पिसारू नदी.दिनरान निरतर मनाल, कारणके मारा इजियार्थ गुणो विपयायें हता, पशुप्रायें हना, तेने टासीने मुररुप के तत्वोधन क्या दर्शन मोदना विनाशयी सम्यत्व एप प्रगट ययो॥२॥ वाजधुखिरखीतामरसी ॥ जयचेष्टादानासेरे॥रिक्ष मिक्ष्मिपिस्टमापेमे ॥ अष्टमदामिझिपामेरे। एगुण ॥३॥ अपं ॥ जेम पाए करेसी घुधिना रद्दनी सीमा परमार्य गृहम्प सत्य नथी, नया दृष्टिमा वर्नता प्राणीने मसारनीमचेष्टा,पुदगल रिसास वेगाज नासे , थ पांत् सार बागना नसी यात्रीरीने समारनी थनित्यता जाणवायी यतरगनी सर्य दृष्टिनी सफाय वालावोध सहित. साह तेना घटमांज प्रगट थाय. संतोपरूप महासुखोत्पादक गुण प्रगटे. श्रा हासिद्धि तेनी पासेज रहे. समस्त लब्धिनी सिद्धि ते योगरूप कल्पवृदनां तु ठे एम माने ॥३॥ अहीं अष्ट महासिडिनुं वर्णन करे . १ महिमा के शरीरादिकने मेरू पर करतां पण मोटा करवानी शक्ति. लघिमा के शरीरादिकने वायु करतां पण ल करवानी शक्ति.३ गरिमा के तेने वज्र थकी पण अत्यंत नारे करवानी शक्ति ४ प्राप्ति के नुमिए रह्याठतां अंगुलने मेरूना शिखरे पहोंचाडवानी शक्ति. ५ प्रा- काम्य के० पाणीने विपे पण पृथ्वीनी जेम गमनादि करवानी शक्ति.६ ईशिता के त्रैलोक्य रीधिकरण तथा तीर्थेश्वरादि कि विकुर्वण शक्ति. वशिता के सर्व जी. वने वश करवानी शक्ति. अप्रतिघात के पर्वतमां पण प्रवेश करवानी शक्तिवति ते उपरांत अंतर्धान, अदृश्य करण, नानारूप करण इत्यादि अनेक चमत्कारिक शक्ति प्रगट थाय. विषयविकारेंनइंज्यिजोमे॥ तेश्दांप्रत्याहारोरे॥ केवल ज्योतितेतत्त्वप्रकाशे ॥ शेषनपायअसारोरे ॥ ए गुण ॥४॥ अर्थ ॥ शब्दादि नेवीश विपयना वसे वाचन विकारोमा इंजियोने जोडे नहीं. अर्थात् थासक्त न करे ते रूप जे प्रत्याहार गुण ते था दृष्टिमां उपजे. ते प्राणीनी ज्योति मात्र तत्त्व रहस्यनेज प्रकाश करे, थर्थात् ते तत्त्वज्ञाननेज साररूप माने अने थने संसारना वीजा सर्व उपाय के प्रपंचने थसार माने ॥४॥ शीतलचंदनथीपणनपन्यो॥अग्निदहेजेमवननेरे॥धर्म जनितपणनागश्हांतेम ॥ लागेअनिष्टतेमननेरे ॥ एगुण ॥५॥ थर्थ ॥ ते उपर दृष्टांत कहे ते. जेम वावना चंदन थत्यंत शीतल ठतां तेमांची उ. व थयेलो अग्नि वनना सर्व वृक्षने वाले ठे, तेम न्यायसंपन्न वेनवथी तथा एक- वितादिकथी गृहस्थ धर्मनी सेवना करे ठे, तोपण ते प्राणीने ते नोगादिकनी ना मनमा थनिष्ट लागे. थवसर प्राप्त थतां नोगादिकनो त्याग करवामां देश- वार लगाडे नहीं. गृहस्थावासने पाश समान माने ॥ ५ ॥ अंशेदोयश्दांअविनाशी ॥ पुजलजालतमासीरे ॥ चिदा नंदघनसुयशविलासी ॥ केमहोयजगनोआशीरे ॥ एगुण ॥६॥ ॥श्रा दृष्टिमा शंशे के थोडे नागे थविनाशी याय. न याय, तेम तेम थात्मा निरावरणी याय. f जवना जी.

४०६
प्रकरणरताकर नाग पहेलो
रनी चाजी जेवी जाणे. ते प्राणी ज्ञाननो जे थानद तेना समूदने प्राप्त करावनारो
उत्तम यश तेना विलासमां रमणता करनारो थाय, अने तेथी त्रण जुपनरूप जग
मां कोई पण वस्तुनी तेने थाशा न होय, मात्र सहज स्वरूपनो विलासी होय ॥५॥
दर्शनमोहनीना क्षयोपशमे चा उपशमे था दृष्टि होय
॥ ढाल ठी॥
॥जोखीमा हसारे विषयन राचिये ॥ एदेशी ॥
अचपलरोगरहितनिठुरनदिं ॥ अल्पहोयदोयनीति ॥
गंधतेसारोरेकान्तिप्रसन्नता ॥ सुस्वरप्रथमप्ररत्ति॥२॥
धनधनशासनश्रीजीनवरतणु॥
थर्थ ॥ वली ते प्राणी इजियार्थना चपलपणा रहित होय सम्यक्त्वथी तेनु चित्त
स्थिर दोय वसी रोग रहित शरीर होय तेनु हृदय कठण न होय, परतु कोमस
दोप सघुनीति तथा चीनीति वने शरीरमा थप होय शरीरनो मेख सुरनिवतहोय
शरीरनी कान्ति पण मुदर होय वचन पण प्रसन्नतावाला होय मधुर स्वर होय ए
प्रमाणे थाष्टिमा प्रपतन होय ॥१॥ एवु श्रीवीतरागनु शासन के श्राझारूप प्र
पचन ते धन्य के प्रसशनीय ठे
धीरप्रजानीरे आगखयोगथी ॥ मित्रादिकयुतचित्त ॥ खान
श्टनोरेकअप्यता ॥ जनप्रियतादोयनित्य ॥ धन ॥२॥
थर्य ॥ यागसे कालें योगयी धैर्यताना गुण विशेपरीते नावे जेम अप्रमत्ता
षधे तेम योग याय १ मैत्री २ प्रमोद ३ कारुण्य ४ माध्यस्थ, या चार नारनायुक्त
चिच पाय इष्ट जे झानादि तेनो लाल याय कह थधृष्यता के० एकरसपाणु, यस
दापोपा बाठे जनप्रिय के लोकप्रियपणु निरतर होय मेत्री प्रमुख चार नापना
धर्मध्याननी पुष्टि करे ते यद्यपि ध्याननी एकाग्रता मुहूर्त मान होय ठे, परतु ध्या
ननी नावना यटकास सुधी रदे ले वनी यदुकाख मुधी झाननु चिंतन ते पण ध
मध्यान कद्देवाय तेयी मंत्री प्रमुप नारना ते धर्मध्याननु रसायण ठे जेम रसाय
पी जरिन शरीर दृढ याय तेम नारनारप ग्मायणयी ध्यान दृढ थाय नाचनानु
विशेष म्पप सावना प्रय तया योगशाम्र प्रमुख प्रययी जाण ॥२॥
नागटोपनोरे तृपनिपग्मलढे ॥ ममतानचितमंयोग॥ नाग
वग्नोरे युझ्दिानंग ॥ निष्पन्नहगोग ॥धन ॥३॥

855 श्राप दृष्टिनी सजाय वालाबोध सहित. अर्थ ॥ शुमादि श्राप दोप तथा रागोप, कामक्रोध, मदहप, तेनो नाश करे. वली अतत्व बुद्धिने तजवाथी, प्रकृष्ट रुचिमार्ग, तत्व श्रद्धानादिकमां तृप्ति पामे. कृतापराधजन उपर पण क्रोधनी मंदता होय थने तेनुं प्रतिकूल न चिंतवे. समता नाव होय. तत्त्वमार्गरूप धर्म व्यापारनो संयोगी होय. वेर विरोधनो नाश करनार होय, पाप प्रवृत्ति यजतां पश्चात्ताप करे. तेनी बुझिएवी होय के शतंजरा केप सेंकमो मनुष्योनी श्राजीविकाने लानकारी होय, इत्यादि योग थाउ दोप गयाश्री स्वाना- विकरीते उपजे ॥३॥ चिन्दयोगनारे जेपरग्रंथमां ॥ योगाचारयदि ॥ पंचमदृष्टी यकीतेजोडीए ॥ एदवातेदगरिछ॥ धन ॥४॥ अर्थ ॥ वली योगनां चिन्द के लक्षणो ब्रह्मचर्यादि कृतप्रतिज्ञा निर्वाह, अपाय निराकरणादि जे पातंजलादि योगाचार्ये सर्वांगे दीगं ठे, ते सर्व पंचम दृष्टिमां होय, अर्थात् पूर्वनी चार दृष्टियी अधिक गुणेयुक्त गरिष्ट वुद्धि होय. तेज कारणथीमोहनो क्षयोपशम जे ग्रंथिनेद ते अहीं कह्यो । ॥ इति थिरा दृष्टि विचार ॥ ४ ॥ व्हीदिहिरेदवेकांताकडं ॥ तिहांतारानप्रकाश ॥ तत्त्व मिमांसारेदृढदोयेधारणा ॥ नहींअन्यश्रुतवास ॥ धन ॥ ५॥ अर्थ ॥ इवे ठठी कांतानामा दृष्टि कहीये टीए. था दृष्टिमा श्राकाशना तारा स. रखो तत्वज्ञाननो प्रकाश होय. जेम तारानो थनाव थतो नथी, तेम ते ज्ञाननो श्र- नाव यतो नथी. तत्वनीज विचारणा होय. तत्वजपर दृढ के निविम धारणा होय, मिथ्यात्त्वप्रणीत श्रुतशास्त्रनी लेश मात्र वासना न होय ॥ ५ ॥ मनमदिलानुरे वादलानपरें । वीजांकामकरंत ॥ तेम श्रुतधमेरे एहमांमनधरे ॥ ज्ञानादेपकवंत ॥ धन ॥६॥ थर्थ ॥ जेम पतिव्रता स्त्रीनुं मन पोताना वहाला स्वामी जपर, बीजा सर्वकाम धरना करतां उतां, जोडायेधुंज होय तेम कांता दृष्टिवालो प्राणी जो के संसारमा रह्यो थको सर्वकार्य करे, तोपण तेनुं मन तो थहत्प्रणीत धर्ममांज जोडायेनुं होय. संसारनां कार्यों उपर थासक्ति न होय श्रने ते सम्यग् ज्ञाननोज श्रादेपक के था- दरवावालो होय ॥६॥ एदवेझानेरे विधननिवारणा ॥ नोगनहीं नवदेत ॥ नविगुणदोपन विषयस्वरूपयी॥ मनगुण अवगुणखेत 0p4 មួញ प्रकरणरलाकर नाग पहेलो. व्यर्थ । एवा ज्ञानपी धर्मना विघ्नकारक कारणोनु निवारण करे वसी अजयकु- मारनी जेम परने शासन प्रजायनादि कारणो मेलवी थापे ते प्राणी यद्यपि जोगादि जोगवे ते तयापि ते, तेने ससारना हेतु थता नथी कारण के ते प्राणीनी निरतर एसी विचारणा होय वे के ससारना विषयो गुणरूप नथी, तेम दोपरूप पण नथी बसी ते विषयादिकने पेि मन जोडवु ते थवगुणनु क्षेत्र वे, एम जाणी तेमां मनने परोरेज नहीं ॥ ॥ मायापाणीरे जाणीतेदने ।। लघीजायअमोल ।। साचु जाणारे तेवीतोरदे ॥ नचलेमामाडोल ॥ धन० ॥ ॥ अर्थ ॥ ते प्राणी मायारूप पाणीना विविध तरगना गिलास देसीने ते मायाने उजघी जाप, याद तेमा प्रवेश करे नही बली सम्यग् ज्ञान तथा श्रझाए ते प्राणी यडोस होगायी पर प्रपचमा फसातो नयी श्रात्मस्वरूपनु ज्ञान साचु थवाथी जव प्रपरपी थीतो रदे समारमा अविद्याना मायायुक्त प्रपचोथी दोन पामे नहीं थ पड परिमाजक थने सुनसाना दृष्टातनी जेम चले नहीं ॥७॥ नोगतत्वनेरे एमनयनविटले ।। जूगजाणेरे लोग ।। तेऐ दृष्टिरे नपसायरतरे ॥ लदेवली मुयशसयोग ॥ धन० ॥ ए॥ ययं ॥ जे संसारना जोगने तात्विक जाणे तेने संसारनो नय टसे नहीं, एवो हदीयप यगयी जियोना नोगने जता के माग जाणे ये एपा ससारना नोगयी प्रपर धये रे परतु मोदापय मतनो नयी एवु जे प्राणी जाणे ठे, ते प्राणी या दृष्टिमा पर्ननो थको पवममुनो पार पामे , अर्थात् कमरहित यश मुयश मेसी थात्माना थदाय मुग्पना विधामनो मयोग प्रात करे॥ति ठवी काता शिपिचार ॥ए । ॥ दास सातमी ॥ ॥ प विंटी पिहा राम्बी ॥ प देशी ।। घरंप्रनाममयोपमन्नामा॥ध्यानप्रीपादिही। तत्त्वतणी प्रतिपत्ति हारली ।। गगनदी मुमपुटीरे ।। नपिरानीपचन चित्तपरी ॥१॥ यहरे मना नामा सातमी दृष्टि कहीप बीप, या दृष्टिमा योधनो प्रमाण मुनी प्रा मागो दोष यान् थापना के म्य॑नो प्रमादा जेम यधरानो नाश .

8U श्राप दृष्टिनी सकाय वालावोध सहित. उर्धर , ते श्रादृष्टिवंतने होय . आ दृष्टिमांध्यान प्रिय होय. या दृष्टि ध्यानप्रिया होवादी ते प्राणी ध्यानमांज वर्ततो रहे. तत्वनी प्रतिपत्ति के चारित्रादिक रत्न त्रयनी आदरणा होय. वाह्य अन्यतरना शरीरना रोग, उपाधि के असमाधि तेने न होय थने सुखनी पुष्टि होय ॥ १ ॥ अहो जव्यो! एखा श्रीवीरप्रचनां वचनने मनमां तत्त्वपणे ग्रहण करो. सघj परवश तेखलदाण ॥ निजवश तेसुखलहीए॥ ए दृष्टं आतमगुण प्रगटे ॥ कहोसुखतेकुण कहीऐरे॥ नविण ॥२॥ अर्थ ॥जे पर पुद्गलाटिकने वशवर्तीपणुं तेज दुःखनुं लक्षण वे. अने पोताना श्रात्मस्वनावमांज वर्तवं ते सुखनु लक्षण ठे. एवीरीते श्रादृष्टिमां श्रात्मगुणधी पर- मानंद मुख प्रगट पाय ते सुखनां स्वरूप ने ज्ञानीविना बीजो कोण कहीशके ? श्र- र्थात् वीजाची कहीशकाय नहीं ॥ ॥ नागरसुखपामरनवजाणे ॥ वनसुखनकुमारी ॥ अनु नववणतेमध्यानतणुं मुख ॥ कोणजाणेनरनारीरे ॥ नविण ॥३॥ अर्थ ॥ जेम नगरना रेहेनारा चतुर पुरुषोना सुखनो विलास गाममानो रेहेनार पामर के० गरीच जाणी शके नहीं तथा जेम कुंवारी कन्या सुंदर ज+रयुक्त बस- नाना सुखने जाणी शके नहीं तेम यात्माना अनुन्नव डानविना ध्याननुं सुख वहि- रात्मा एवा स्त्री अथवा पुरुष कोण जाणी के ? अर्थात् जाणी शके नहीं ॥ ३ ॥ एददृष्टिमां निर्मलबोधे ॥ ध्यानसदादोयसाचुं ॥ऽपण रदितनिरंतर ज्योति ॥ रतनतेदीपें जाचुरे । नविण ॥४॥ अर्थ ॥था दृष्टिवंत प्राणीने निर्मल वोधनो प्रकाश यवायी निरंतर धर्म ध्यान तथा शुक्र ध्यान साचांज होय. ध्याननो विचार, थावश्यक नियुक्ति तथा ध्यान श. तकनी वृत्तिवी यवधारवो. जेमं दृपण रहित, निर्मल जात्यवंत रत्ननी ज्योति निरं- तर विशेप प्रकाश थापे तेम धानमां लीन प्राणी कर्मउपाधिने अलावे विडोपपणे थात्मप्रकाशघी दीपे ॥४॥ विपन्नागदाय.गांतवाहिता ॥ शिवमारगध्वनाम ॥ कढ़े असंगक्रियाश्हायोगी ॥ विमलमुयगपरिणामरे ॥नविण ॥७॥ थर्थ॥या दृष्टुिं सक्षण कहे ते. विप नाग के० "रागोप, अइंकृति, कामेवाटि- कना क्षयची मोक्ष" एवो वाधनोमन ठे "थपराधी उपर प्रशांत बाहिता निरंतर प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो णु ते मोक्ष" एवो सारयनो मत वे "ज्या उत्पाद के विनाश नही अने जे ध्रुव ते मोक्ष” एम जैमिनीयनो मत ठे, अने या दृष्टिवत एसर्व पदार्थ असग ना अलिप्त क्रियायुक्त उत्तम यशरूप यात्म गुणना परिणाम सहित, कर्मोपाधि र- णे शुरूते मोक्ष एवा परिणामवालोदोय ते ॥५॥इति सातमी प्रजाष्टि विचार । ढाल थाग्मी। ॥ तुज साये नहीं वोलु मारा वाहाला ॥ ए देशी ॥ दृष्टि आठमी सारसमाधि ॥ नामपरातसजाणुजी॥ आपस्वनावेप्रवृत्तिपुरण ॥ शिसम बोधवखाणुजी। निरतिचारपदएहमायोगी ॥ कहीयेनदिअतिचारीजी। आरोदेआरुढेगिरिने ॥तेमएदनीगतिन्यारीजी॥२॥ र्थ ।। जव्य सोकना थामखनार ज्या थक्ष्यपणे व ठे, एवी श्रावमी दृष्टि के प्रधान यात्म समाविरूप ते तेनु नाम पराठे था दृष्टिमा पोताना आत्म वमा पूर्ण प्रपर्सन होय वली बोध प्रकाश, सपूर्ण चरुमा सरसो निर्मल प्रशा देतादि गुणयुक्त होय था दृष्टिमा प्रवर्ततो योगी निरतिचार पदे प्रपत्त, कोश बसत थतिचार पदमा वर्ते नहीं १थतिक्रम २ व्यतिकम ३ अतिचार, श्रागा दोपना प्रकारमा थावे नहीं, तो पनी थनाचारनी प्रवृत्ति होयज क्याथी ? जेम राज उपशम, दपक अणिरूप गिरि के पर्वत उपर थारोहे के चढे, तेम थहीं म धाराए श्रात्माना पडित वीर्यना पिलासे तेपण गुण श्रेणिने थारुढे के था- माटे तेनी गति ते नवगतिथी न्यारी ॥१॥ चदनगधसमानदिमाश्हा ॥ वासने, नगवेपेजी। आसगेवर्जितवलीएदमा ॥ किरियानिजगुणलेखेजी॥ शिदाची जेमरतननियोजन ॥ दृष्टिमिन्नतेमएदोजी॥ तासनियोगे करण अपूरव ॥ लहेमुनिकेवल गेहोजी ॥७॥ अर्थ ॥ वसी शरीरादिकनो गध चदन समान सहजयी होय, तेम वचन पण स पी चदन समान शीतय होय दमादिक धर्मपण सहजयी होय वली तेवी वा सदजयी होय के वीजा कोइ अत्यनी थपेक्षा न करे, केमके जेने सहजयी पास यया होय ते परना गुपनीमाप्ति पाठनहीं चली था दृष्टिमा ससारनी था ना न होय समिति गति प्रमुम्ब मूसोत्तर गुणोनी अन्यास तेश्री सर्व क्रिया था. ना गुपने माटे याय ने क्रियाने यनुसरतो होय ते क्रिया एधी होय के थकि श्राप दृष्टिनी सकाय वालाबोध सहित. ४११ यागुणने साधे जेम झारादि शतपुटादि शिक्षाना योगे रत्ननी जातिने ताशस्थाने जोडीए. रत्ननी तो एकज जाति वे परंतु जेम जेम पुट देता जइए तेम तेम जोवा- वालानी दृष्टिमां निन्नभिन्न ते रत्न देखाय, तेम या दृष्टिमां जिन्न भिन्न दृष्टिवंत होय, केमके उद्मस्वनुं ज्ञान एक सर न होय, तेत्री ते कारणथी या दृष्टांत ठे ते ध्यानमां ले. ते प्रमाणे अपूर्व करणादि गुणस्थानकना करण साधतो अनुक्रमे थाष्टिमां व- ततो मुनिराज केवल ज्ञाननुं गृह पामे ॥२॥ दीणदोष सर्वज्ञमहामुनि ॥ सर्वलब्धिफलनोगीजी॥ परजपगार करीशिवमुखते ॥ पामे योग अयोगीजी॥ सर्वशत्रुदय सर्वव्याधिलय ॥ पूरणसर्वसमीदाजी ॥ सर्वअरययोगेंमुखतेदथी । अनंतगुणनिरीदाजी ॥ ३ ॥ अर्थ ॥ था दृष्टिवंत प्राणी सर्व दोपने ६य करे; वली ते महामुनिराज सर्वज्ञ के- बलहानवंत याय, समम्त लब्धिनां फलनो लोगी पाय, नव्य प्राणीने चारित्रधर्म पमाडतां तेने अत्यत उपगारी थाय; पोते मोद सुख पामे, सयोगि गुणगणे वर्ती अयोगि गुणवाणे अयोगि पट लइ सिद्धि पामे; सर्व कर्मरूप शत्रुनो कय करतां रोगादि सर्व व्याधियोनोपण नाश करे. एप्रमाणे सर्व समीहा के बांठा पूर्ण थवा- थी केवल श्रात्मस्वरूपमां लीन थयोथको एकरूपता पामे. सर्व अर्थना योगयी संपूर्ण मुखे तृप्तिवंत रहे, तेथी निरीहा के निस्पृहपणे प्रगट श्रया जे अनंतगुण तेनुं थव्यावाध सुख वधतां वधतां पूर्ण श्रात्मानंदी थाय ॥ ३ ॥ एअमदिछी कहीसंदेपे ॥ योगशास्त्रसंकेतेजी॥ कुलयोगीनेप्रत्तचक्रजे ॥ तेदतणेहितदेतेजी। योगीकुलेजायातसधर्म ॥ अनुगततेकुलयोगीजी॥ अधेपीगुरुदेवजिप्रिय ॥ दयावंतउपयोगीजी ॥४॥ अर्थ ॥श्रा श्राप दृष्टि नव्य प्राणीजना उपकारने अथें योगशास्त्र, अध्यात्म ग्रंथ जेवा के उपमितिनवप्रपंच, नवनावना वृत्ति, पातंजल शास्त्र तथा प्रवचन प्रवोधा- दि ग्रंथोने थनुसारे संक्षेपथी कही ठे. योगी वे प्रकारना ठे. १ कुखयोगी २ प्रवृत्त चक्रयोगी. ते पोताना चित्तमां अहंकारथी एम माने के श्रमेपण योगी वीए तेथी तेना हितने थर्थे था दृष्टियो कही ठे. हवे ते योगीनां लक्षण बतावे . जे योगीना कुलमा जन्म्या होय तथा जेना धर्माचार रुढिमार्गने अनुसरता होय एवा ४१२ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो सामान्यबुद्धिएवर्तता सर्व तापसादि पदर्शनी ते कुम्नयोगी जाणा जे थोपी होय तथा देवगुरु थने हिज के ब्रह्मचर्यादिगुण जेमने प्रिप होय, पक्षी दयारत तथा यत्नावत होय तेमज ॥४॥ शुश्रूपादिक अडगुणसपूरण ॥ प्ररत्तचक्रतेकहीएजी॥ यमध्यलानी परगअर्थी॥ आद्यअवचकलदीएजी॥ चारअदिसादिकयमश्वा ॥प्रत्तिथिरसिदिनामेजी॥ शुरुचंपालेअतिचारद ॥ टालेफलपरिणामेजी॥५॥ थर्थ ॥ १ शुश्रूपा २ श्रवणचैव ३ ग्रहण ४ धारण तया ॥ ५ उदा ६ पोहो पथार्थ विज्ञान ७ तत्त्वज्ञानच धीगुणा ॥१॥ अथवा १ शुश्रूपा २ श्रुतझान ३ पिरति । थाश्रवरोध ५ सपर ६ निरीहतप निर्जरा न क्रियानिवृत्ति एटस के शुश्रूपादि थाउ गुण जेनामा सपूर्ण होय, ते प्रवृत्त-चक-योगी कद्देवाय वसी यमय के अहिंसा थने सत्य तेनो लालवत तथा परजग के अस्तेय अने ब्रह्मचर्यनो थर्थी होय वसी श्राद्य श्रवचकफलनो धणी होय अवचक त्रण प्रकारना ते योगारचक २ किया चक ३ फलावचक, तेमाथी श्राद्य अपचकनो धणी होय वली अहिंसादि चार यमने वश थको होय वसी श्छा के गुणीजननी सम्यक् कथा करवाने मन करे, प्रति के श्राचार उत्कृष्टपणे पालवाने प्रवत्ते, थिर के निरतिचारपणे प्रति दृढ रहे, सिद्धि के स्वार्थ परार्थने निपजावे एप्रमाणे अति शुरु रुचिपणे चार प्रकारे पावे वली अतिचार टाली जे रीते फलीत थाय तेवा परिणामे साधे तेवा योगी स- दासफलान्यासी जेम एक वसत फेरव्यु चक फरी नाजन उतार्या करे तेम था योगी क्रिया नि फल न थाय ॥५॥ कुलयोगीने प्रवृत्तचक्रने॥ श्रवणशुक्षिपदपातजी॥ योगदृष्टि ग्रंथेदितदोवे॥ तेणेकदीएवातजी॥ शुभनावनेनिकिरिया॥बेहुमा अतर केतोजी॥ जलदलतोसुरजनेखजु ॥ तासतेजमातेतोजी ॥६॥ अर्थ ॥ कुलयोगी तथा प्रवृत्त चक्रयोगीने शुद्ध मार्ग यम नियमादिक, धर्म शास्त्र नु श्रवण होय तथा शुद्धाचार विनयादि करण, सत्सग तथा गुणोनो पदपात होय एवा गुणना धारक ते योगी कदेवाय परतु दनी थने विषयना प्रसगी ते योगी न कहेवाय था वातनु पिस्तारथी स्वरूप श्रीहरिजप्रसूरिकृत योगदृष्टि समुच्चय अथथी जोतु शून्यमन थने शुन्य याचारे योगी न कहेवाय दिवसे मध्यान्हे प्रकाश करता आठ दृष्टिनी सफाय वालावोध सहित. ४१३ सहस्र किरणोवाला सूर्यना अने अंधारी राते प्रकाश करता खजुश्रा के श्रागीश्रा कीडाना तेजमां जेटलो फेर ठे, तेटलो अंतर, सम्यक् दयोपशम नावनी शुक्रिया- मां अने मोदना दयोपशम विनानी शून्य क्रियामां ॥६॥ गुह्यन्नावएतेढ़ने कहीए ॥ जेहसु अंतर नांजेजी॥ जेहसुचित्तपटंतर होवे ॥ तेदशुं गुह्यनगजेजी ॥ योग्यअयोग्य विन्नाग अलहतो॥ करशेमोटी वातोजी॥ खमशे ते पंमित परखदमां ॥ मुष्टिप्रहारने लातोजी॥७॥ अर्थ | शास्त्रना गुह्यनावके रहस्य ते तेइनेज कहीए, के जेनी साथे अंतरंग मलतुं होय, अर्थात् मिथ्यात्वनो त्याग करी जेने सम्यग् दर्शन परिणति श्रद्धान होय तेनी पासेज शास्त्रना रहस्य प्रकाशीए. जेनी साये चित्त पटंतर वर्ततुं होय अर्थात् जेने प्रवचनानुसार सम्यक् श्रझान न थयुं होय, तेनीसाये शास्त्रना रहस्यनो प्रकाश क- रवो ते घटतुं नथी. योग्य अयोग्यनो विनागके वेहेंचण जे समजतो नश्री, अर्थात् गुरुनो विनय करतो नयी शुद्धाचार पालतो नयी,व्यादि नावने समजतो नश्री, उतां पोते माह्यो यश्ने शास्त्र संवधी मोटी मोटी वातो करे, ते पंमितोनी परखदके स. नामां हार पामी मुष्टिप्रहारके गवादिकची वहार काढ तथा नरकादि वध बंधन अने लातो के थालोयणना प्रहार अने अपयश तथा थपकीर्ति पामशे. यमुक्कं ॥ जंजायश्थगीयठो, जंच थगीयठ निस्सीयो जय ॥ वहा वेय गठं, थपंत संसा- रियो नणियो ॥ १ ॥ इत्यावश्यक नियुक्ति वचनात्. ते कारणथी गीतार्थ नया गी. तार्थना थाश्रितने विहार कह्यो . तेम गंजीर अर्थनी देशनापण योग्य जनने थापवी. सन्नात्रण श्रोतागुणअवगुण ॥ नंदीसूत्रे दिसेजी॥ तेजाणीएग्रंथयोग्यने । देजोसुगुणजगीशेजी ॥ लोकपूरयोनिजनिज वा ॥ योगनाव गुणरयणेजी। श्रीनयविजयविबुधपयसेवक ॥ वाचकयाने वयणेजी॥७॥ अर्थ ॥ सना प्रण प्रकारनी श्रीनंदीसूत्रमा कहीवे. १ जे श्रोता गुण नया टोपने समजे तेवा श्रोतार्जुनी सन्ना राजहंम समान टाही समजबी. २ श्रीनाथज्ञान , ते सना पशु मृगना बालको मरखी मूर्व समजवी. ३ जे गीतार्थना अपमानी निंदक ते. ते योग्य सना समजवी. तेवीरीते सनातुं वरूप नापीने या ग्रंयनो हार्द तेवी सनानो थापजो, जेउँने देतां उत्तम प्रवचन शोनादि गणो तया १ ४२५ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो जगीश के ते गुणोथी पामपानी सुपरूप तीला ते पामशे पम छायोग तथा शा स्त्रादिना जे योग तेरूपजे नारगुण, तप मणिरनोयी समस्त लोक पुरजो। विशिष्ट श्रात्मयोगरूप नाव रनोथी समम लोक तृप्ति पामो!श्रा प्रयनु रहस्य पामी जव्यजनो ससार नावथी मुक्त था! श्राप सनावमा मग्न रेदेजो। एम श्रीनयविजय पमिलना चरणकमलना सेपक उपाध्याय श्रीयशोविजयगणि जेमणे काशीमा ५ न्याय शि शारद " एतु विरुद प्राप्तकर्यु, तेमना वचन जाणजो ॥७॥ काव्यं ॥ श्री मद्यशोविजयवाचकराजराज, विनिर्मितोदृष्टिविचाररूप ॥ स्वाध्यायएपप्रथमंततोय, नापामयो लेगतयाटवार्य ॥१॥ श्री स्तनतीर्थेऽत्रतपागणिय, नाम्नाचझानाधिमलानिधेन ॥ श्रीसूरिणारि सुखाववोधार्थ मेवलेगंलिखितोहिला ॥२॥ थर्थ ॥ महामहोपाध्याय श्रीयशोविजयगणिकृत योगदृष्टि विचारनी सकायोनो सुखे अवयोध थवा माटे श्रीमत्चपागठीय सपिजन पक्षिय नहारक श्रीझान विम खसूरिए चालाववोधरूप लेशमात्र अर्थ लरयो ठे श्री सनात बदरमा दोशीनेघजी उदेकरण तथा वडनगरीया शा श्रमुखखचदना अनुग्रहने वास्ते प्रथमादर्श सरयो ते श्रीयोगदृष्टि सकायोनी सर्व गाथा ७६ तथा वे श्लोक मली ७० ले A DavicoloricalsdisotictioicniciaNG. ॥ इति महोपाध्याय श्रीयशोविजयगणिकृत योगदृष्टि स्वाध्याय, श्रीज्ञानविमस सूरिकृत थर्थसहित समाप्त ॥

अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
॥ श्री थादिनाथाय नमः॥
॥ यथ ॥
॥श्रीयशोविजयजी उपाध्यायकृत अध्यात्मसार ग्रंथ
अर्थसदित प्रारंन करियेव्यें ॥
॥श्लोकः॥
ऐंडश्रेणिनतः श्रीमान्नंदतान्नानिनंदनः॥ उद्दधार युगादौ
यो जगढझानपंकतः॥१॥ श्रीशांतिस्तांतिनिन्यानविनां
मृगलांठनः॥गावः कुवलयोलासंकुर्वते यस्य निर्मलाः॥२॥
अर्थ ॥ इंसंबंधीजे श्रेणितेणे नतके नमस्कारकोंठे जेनेएवाथने अष्टमहाप्राति-
हार्यरूपलक्ष्मीयेंकरीयुक्त तथा युगनेथाडे जगत्ने अडानरूप कादवमांथी उझारना-
करनार एवाजे श्रीझपनदेवनगवान् तेजयवंतावतो! ॥ १॥ श्रीशांतिनाथ जगवंतते
जव्यप्राणीयोप्रतें सतापनानेटनारायाथो! मृगनुं लांठनठेजेने एवा तथा जेमचंजकिरण
निर्मल थका कुमुदनीने विकसितकरेठे, तेमजेनीगावःण्वाणीते पृथ्वीनेविपेजबासकरेठे
श्रीशवेयं जिनं स्तोमि नुवनं यशसेव यः॥ मारुतेन मुखोन
पांचजन्यमपूपुरत् ॥ ३ ॥ जीयात् फणिफणप्रांतसंक्रांततनु
रेकदा ॥ उर्तुमिव विश्वानि श्रीपार्योबहुरूपन्नाक् ॥ ४ ॥
अर्थ ॥ शिवाराणीनापुत्र श्रीनेमनाथजी तेमनेस्तवुलु. जेजगवंतेपोताना यशेकरीने
जेम जगत्नेजमुळे तेमजपोतानामुखथी प्रगट्योजेवायु तेणेकरीने पांचजन्य नामे शं
खनेपूरीने तेनोनादकीधो ॥ ३ ॥ फणी के० शेषनाग तेनी फणनाप्रांतेजेमणीतेनेविपे
संक्रम्युंजेगरीर तेणेकरीने त्रजगत्नो उझारजजाणेकरताहोयनी एवाजे श्रीपार्श्वना-
थवदुस्वरूपनाका, तेजयवंतवा ॥ ४ ॥
जगदानंदन स्वामी जयति झातनंदनः॥ उपजीवंति या
चामद्यापि विबुधाः मुधाम् ॥ ५॥ एतानन्यानपि जिनान्नम
स्कृत्य गुरूनपि॥अध्यात्मसारमधुना प्रकटीकर्तुमुत्सदे॥६॥
अर्थ ॥ जगत्नेयानंदनाकरनार वलीजेहनी अमृतसरिखीवाणीने हजीसुधी पंमि-
नोको सेवेठे, अंगीकारकरेठे एहवा ज्ञातनंदनजेश्रीवीरजिन तेजयवंतावों ॥५॥
चेपरमेश्वरने तथा वीजापण जिनोने तथापोतानागुरूने नमस्कारकरीने
को सारजेरहस्य तेप्रगटकरवाने हवेचाहकरुद्धं ॥६॥

४१६
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
शास्त्रात्परिचितां सम्यक् संप्रदायाच धीमता ॥ इहानुनवयो
गाच्च प्रक्रिया कामपित्रुवे ॥७॥ योगिनां प्रीतये पद्यमध्या
स्मरसपेशल ॥जोगिना नामिनीगीतसगीतकमय यथा ॥७॥
श्रर्थ ॥ घणाशास्त्रोथीनलीरीतेंपरिचितकरीने ने वलीपमितलीकोना सप्रदाययकी
जे अध्यात्मशास्त्रनेविपे अनुजवयोग्य थयु तेयकी हुकाऽक सक्षेपमात्र प्रस्तावनाकर लू
॥७॥ जेरीतेनोगीपुरुपने स्त्रीनागीतसगीत प्रियकारीमागे तेरीत योगीश्वरपुरुपने
प्रीतिनाथें था श्रध्यात्मरसेंकरीने मनोहरकारी एहवो पद्यपधतायेफरुतु ॥ ७ ॥
काताधरसुधास्वादाचूना यजायतेसुख ॥ वि पार्वे तदध्यात्म
शास्त्रस्वादसुखोदधे ॥ ५॥ अध्यात्मशास्त्रासनूतसतोपसुख
शालिन ॥ गणयंति न राजान न श्रीदनापिवासवम् ॥१०॥
अर्थ ॥ स्त्रीनाथधररूपश्रमृतना स्वाद जे जुवानपुरुपने सुखउपजेठे तेसुखनो
स्वादतो अध्यात्मशास्त्रनास्वादनो जेसमुळे तेनोएकछिमात्र स्वादः ॥ ए ॥जेषा
णीनेअध्यात्मशास्त्रथी मनोहर सतोपरूपसुख प्रगटथयु, तेप्राणी राजाने तथाधनदने
अनेश्वसरिखानेपण लेखामांगणतानथी ॥ १७ ॥
य किलाशिदिताध्यात्मशास्त्र पामित्यमिवति ॥ नदिपत्यगुली
पगु स स्व फललिप्सया ॥ ११॥ दनपर्वतदन्नोलि सौहार्दा
बुधिचंमा ॥ अध्यात्मशास्त्रमुत्ताल मोदजालवनानल ॥१॥
श्रर्थ ॥ जेमकल्पवृक्षना फसने लेवानी याये पागलोपुरु श्रागंलीजंचीकरेठे ते जेम
व्यर्थडे, तेमजेप्राणीनिश्चयध्यात्मशास्त्रने पाम्यानथी, थने श्राचार्यपडितपणु श्छेने, ते
पणव्यर्थः ॥ ११ ॥ कपटरूप पर्वतनेनेदवाने वजसमान, मेवताजावरूपसमुन्नी वृद्धि
करवाने चंडमासमान, एहवु श्रध्यात्मशास्त्र ते वृद्धिपामेलुएहजे मोहजालनुवन तेहने
पासवानेयर्थ दावानलसमान ते ॥ १२ ॥
अध्वा धर्मस्य सुस्थ स्यात्पापचौर पलायते ॥ अध्यात्मशा
स्त्रसोराज्ये न स्यात्कश्चिउपप्लव ॥रायेपामध्यात्मशास्त्रार्थतत्त्व
परिणतं हदि॥ कपायविपयावेश क्लेशस्तपान कर्हिचित् ॥२४॥
श्रर्थ ॥ थध्यात्मशास्त्रनु नसुराजप्रवर्ततेयके कशोएउपाव थायनही, धर्मनोमार्ग
सुगमयाय, थने पापरूपचोरटानासीजाए॥१३॥ जेप्राणीना हृदयनेविपे अध्यात्म शा
खनाथर्थनु तत्त्वत झान थयुठे तेनेकपायरूपविपनावेगनो शतकदीएनयाय ॥१४॥

+ अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. निर्दयः कामचंडालः पंमितानपि पीयेत् ॥ यदि नाध्याला स्त्रार्थबोधयोधकृपा नवेत् ॥२॥ विषवल्लिसमां तृष्णां वन नां मनोवने ॥ अध्यात्मशास्त्रदात्रेण दितिपरमर्पयः ॥१३॥ अर्थ ॥ जोअध्यात्मशास्त्रना श्रर्थनावोधनी कृपापंडितजेबाने पन्ने एवोजे कामरूपचंमाल ते पंमितनेपणपीडाकस्याविना रहेन ॥291 श्वरते, ते अध्यात्मशास्त्ररूप दातरडेकरीने मनरूपीवननेविपे वृटिशन - रूप जेहेरनीवेली तेनेवेदीनाखेठे ॥ १६ ॥ वने वेश्म धनं दोस्थे तेजो ध्वांत जलं मरी ॥ आपना. कलावध्यात्मवाड्मयं ॥ १७ ॥ वेदान्यशास्त्रवित हंग त्मशास्त्रवित् ॥ नाग्यश्नोगमाप्नोति वदति चंदनं न्यः।- थर्थ ॥ जेमवनने विपेघर, दरिनेधन, अंधारामांन्यांना तेपुःखेंपामवायोग्यठे, तेमजेधन्यप्राणीहोयठे, तेनेजयन्यान्मार तथायठे ॥१७॥ वेदनाजाणतया वीजाशानना जाणनागंदन नानोक्ता तेश्रध्यात्मशास्त्रना जाणनाराठे. तेएरसना नोगटी अनेजेगवेढोहोय तेतोमात्रचंदनना जारनेउपाडेपटलुर : जुजास्फालनदस्तस्यविकारानिनयाः पर। झास्तु वदंत्यविकृतेदाणाः ॥णा अध्याय दागमोदधेः॥ नूयांसि गुणरत्नानि प्राप्त थर्थ ।। जुजानाथास्फोटकरवेकरीने, बढीमा कनाटिकना थनिनकरवेकरीने. भोगीपुरपामुद्रा एजेपुन्पो, तेनायविकारीनेत्रनाधणी इंडियनाका रूपजे देमाचलपर्वत तेणेमध्योजे श्रागमन जेग्नतेतो विवुधजेपंटितलोकतेपामे ॥ २८ { रसोनोगावधिः कामे सन्नध्ये दोन वायां रसोनिरवधिः पुनः ।। कारिणी॥ एति बहिर्मलीना श्रर्थ ॥ कामनोजेरस तेजोगवनांमु - D ४१७ प्रकरणरनाकर नाग पहेलो. वखतसुधी मधुरपणेवते, पपथध्यात्मशास्त्रनीसेवानोजेरस तेतोनिरस पिवे केमके प्रा- रजकासधीमाडीने सदा वधतोजरस, पण किवारे चिरस नथाय ॥ २१॥ कुन शास्त्र ना सर्वरहस्यनो जेथहकार,तेरूपीताव तेइनाधिकारवाली पदवीजे दृष्टितेथध्यात्म शास्त्ररूप औषधनायोगश्री निर्मलपणाने पामे ॥ २२ ॥ धनिना पुत्रदारादि यथा ससारतक्ष्ये ॥ तथा पामित्यहप्तानां शास्त्रमध्यात्मवर्जित ॥२३॥ अध्येतव्य तदध्यात्मशास्त्र जाव्यं पुन पुन ॥ अनुष्ठेयस्तदर्थश्च देयो योग्यस्य कस्यचिता अर्थ ॥ धनवतजनने जेमपुत्रथनेत्री तेससारनीहिना कारणले, तेम अनिमाने जरायला पमितमोकने अध्यात्मशासबिना मानससारनी वृद्धि ॥ २३ ॥ तेमाटे थ ध्यात्मशास्त्रनेनपचु,ग्लीपारवारहृदयने विपेचाबवु, एनाथर्थनुवारवार चिंतनार,थने जेपुरुपयोग्यहोय तेनेजगीसववु, पुस्तकथापवु ॥ २४ ॥ एरीते थध्यात्मशास्त्रनामहा- रम्यनो पहेलोथधिकार पुरोथयो जगवन् किं तदध्यात्म यदिदमुपवर्यते।।गृणु वत्स यथाशास्त्र वर्णयामि पुरस्तव ॥१॥ गतमोहाधिकाराणा मात्मानमधि कृत्य या ॥ प्रवर्तते क्रिया शुझा तदध्यात्म जगुर्जिना ॥२॥ थर्थ ॥ हवेशिष्येपुन्युके,हेनगवत श्रध्यात्म तेगुंठेके जेनुतमे श्रावुवर्णन कीधु? त्यारे गुरुकइके, हेशिष्य । शास्त्रमर्यादायें ननेकदुतेसानल ॥१॥जेमुनिराजनोमोहनो थाधिकारनाशपाम्पोछे थनेजेथात्माने श्राधीने शुक्रक्रियायें थतरथात्माने विपप्रवत्ते, तेनुनाम परमेश्वर थध्यात्मक ॥२॥ सामायिकयथासर्व चारित्रेप्वनुरत्तिमत् ॥ अध्यात्म सर्व योगेषु नयानुगतमिप्यते ॥३॥ अपुनर्वधकाद्यावशुणस्थान चतुर्दश क्रमशुश्मिती तावत् क्रियाध्यात्ममयी मताall श्रर्थ ॥ सामाश्चारित्रम सर्वचारित्रनेविषे अनुगतकारणपणे वत्तेवे, तेम सर्व जोगनेवीपे थध्यात्मपण सदचारीपणेवठे ॥३॥ थपुनबंधी जचोथुगुणगणु त्याथीमा भीने चउदमा गुणगाणालगण यनुक्रमेजेयात्मानी विशुद्धता प्रगटथाय, ते सर्व अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित, ४१ए आदारोपधिपूजहिंगोरवप्रतिबंधतः ॥ लवानिनंदी यां कुर्यात् क्रियां साध्यात्मवेरिण॥५॥ क्षुशोलोनरतिर्दीनो मत्सरी नयवा न शवः ॥ अझोलवानिनंदीस्या निष्फलाग्नसंगतः ॥६॥ अर्थ ॥ अनेजेश्राहारोपधिनेश्रर्थे तथा पूजापामवानीशति तेनीगोरवतायें बंधाण थका जवानिनंदीजे क्रिया करे, तेसर्व श्रध्यात्म क्रियानीवैरिणीजाणवी ॥५॥ १ कुछ ता २ लोज ३ रति ४ दीनता ५ मत्सरीपणुं ६ जय ७ शपता अज्ञानता एजवानि नंदिपणाना संगथकीजे क्रियाकरे, ते क्रियानो थारंन निःफल थायठे ॥६॥ शांतोदांतः सदायुप्तो मोदार्थी विश्ववत्सलः॥ निर्दनां यां क्रियां कुर्यात् साध्यात्मगुणरक्ष्ये ॥॥ अतएव जनः पृचोत्पन्नसंज्ञः पिपृविपुः॥ साधुपाव जिगमिषु धर्म पृचन क्रियास्थितः ॥७॥ अर्थ ॥ १ शांतगुण २ दांतगुण ३ सदागुप्तेंजियपणुं ४ मोक्षार्थिपणुंए विश्वनुं वात्स व्यतापणुं इत्यादिकगुणवालोनिदनीपणेजेक्रियाकरे, तेक्रिया अध्यात्मगुणनी वृद्धिकर्ता थाय ॥॥ तेमाटेजेनेतत्त्वपुठवानीसंज्ञा उपनीठे, तथा पिटठिपुकेश तत्त्वप्रतेहवे पुब्वाने सन्मुखथयो ते, साधुनीपासे तत्त्वसांजलवानेश्रर्थे जवानुशीलजेनुं ते, तथा क्रिया- योगनेविपे रह्योथको धर्मना तत्त्वने पुठेठे ते ॥ ७ ॥ प्रतिपित्सु. सृजन् पूर्व प्रतिपन्नश्च दर्शन।श्राछोयतिश्च त्रि विधोऽनंतांशरूपकस्तथा ॥ ॥ दृङ्मोहदपकोमोदशमकः शांतमोदकः॥दपकः क्षीणमोदश्च जिनोऽयोगीच केवल॥१०॥ अर्थ ॥ वलीतत्त्वनेशंगीकार करतांथकां पूर्वेप्रतिपन्नययुं सम्यक्त्वदर्शन जेने एवा श्रावकतथा यतितेत्रणप्रकारना १ उपशमसमकीति ५ क्षयोपशमसमकीती३क्षा- यकसमकीति तेधनंतानुबंधीनो अंशखपाव्योरेजेणे ॥णा वतीजेणेदर्शनमोहनीयखपा- वीवे अथवा मोदनीयने उपशमावी एडवाजे उपशांतमोही तथा रुपयश्रेणिने वि- पेवत्त॑वे तथा जेणेमोहनोक्ष्य कस्योरेते सयोगीकेवली तथा अयोगी केवलीनगवंत र यथाक्रमममी प्रोक्ता असंख्यगुणनिर्जराः ॥ यतितव्यमतोध्या त्मर-श्ये कलयापि हि ॥११ ज्ञानं शुई क्रिया शुऽत्यंशी छानि द संगतौ ॥ चक्रे महारयस्येव पदाविव पतत्रिणः ॥ १२

४२०
प्रकरणरत्नाकर जाग पहेलो.
अर्थ ॥ एअनुक्रमेजेकह्या,तेसघता एकएकथकी संरयातगुणीनिर्जराना करताठे,
माटे एक कमायेकरीनेपण बाध्यात्मनीझिने थथे उद्यमकरसो एहिजहेतुठे ॥११॥
जेम रथनावेचकते रथनीसाथे सलमजते, तथा पक्षीनीवेपांसोते पक्षीनीसाये सलमज
,तेम एक शुरुझान थनेवीजीशुक्रिया एवेधशते अध्यात्मनीसाथे सलग्नज॥१२॥
तत्पचमगुणस्थाना दारभ्यैवैतदिवति ॥ निश्चयोव्यवहार
स्तु पूर्वमप्युपचारत ॥१३॥ चतुर्थेपि गुणस्थाने शुश्रूपा
द्या क्रियोचिता ॥ अप्राप्तस्वर्णभूपाणा रजतानरण यथा ॥२॥
अर्थ ॥ पूवेपण निश्चयनय अने व्यवहानयनु थारोपण उपचारथीठे, पण पाचमा
गुणगणाथी मामीनेएनयश्ठे ॥ १३ ॥ श्रने चोथेगुणगणेपण शुश्रूपादिक क्रियाते
उचित, जेमकोइनेसोनाना घरेणानमलताहोय,तेनेरुपाना मलेतेपण रूमामनाय॥१॥
अपुनर्वधकस्यापियाक्रियागमसयुता ॥ चित्रादर्शननेदेनध
मविघ्नदयायसा ॥२५॥अशुशापिदिशुझाया क्रियादेतु स
दाशयात् ॥ ताम्ररसानुवेधेनस्वर्णत्वमधिगवति ॥१६॥
थर्थ ॥ शमजावेकरीनेसहित,दर्शन देकरीने विचित्रप्रकारनी थपुनर्वधी जे चोयु
गुणगणुतेदनी क्रियापण धर्मनाविघ्नने क्षय करनारी ॥१५॥ तोपण जलाधाशयषकी
अशुक्रियाकरे, तेपण शुझकेवाय, जेम त्रावु जेठे तेनेगालीतेमा रसानुवेधकस्याधी
रसायनमेलववाथी सोनुथइजायठे तेम ॥ १६ ॥
अतोमार्गप्रवेशायव्रतंमिच्यादृशामपि ॥ व्यसम्यक्त्वमारो
प्यददतेधीरखुक्ष्य ॥१॥ योबुधवानवनेर्गुण्यधीर स्याह्नत
पालने ॥ सयोग्योनावनेदस्तुर्खदयोनोपयुज्यते ॥ १७ ॥
थर्थ ॥ एहिजकारणमाटे धीरबुझिनाधणी रत्नत्रयनामार्गनेविपे पेसवाने मिथ्या
दृष्टिवासानेपण अव्यसमकितनो थारोपकरीने चारित्रापेठे ॥ १७॥ जेप्राणी ससा
रनु निर्गुणपणु जाणीने व्रतपासवाने विपे धीरथाय तेप्राणी धर्मनेयोग्यजाणवो अने
श्रत रगनावनो नेदतोफु खेकरीने समजायठे,मादेतेउपयोगमा न करवो ॥ १०॥
नोचेनावापरिझानासिध्यसिद्धीपराहते ॥ दीदाऽदानेननव्या
नामागोवेद प्रसज्यते ॥ १०॥ अशुशानादरेच्यासाद्योगानो
दर्शनाद्यपि ॥ सिदिनैसर्गिकीमुक्तातदप्यन्यासिकयत ॥१०॥

७ अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. ४२१ अर्थ ॥ कदापिकोश्क एमकदेशेजे नावजाण्याविना चारित्रदेवाची सिद्धिसिद्धि सर्वहणाजाय, तेवार नव्यनेपएटीदानापवी केमके तेनेअंतरंगनी खबरनी, श्रने एरीतें दीक्षानश्रापबाथी तो सम्यगमार्गनो उठेद थाय ॥ १९ ॥ एमश्रशुद्धनोयना- दरकरे श्रने शुद्धजोगनोश्रन्यासनकरे, त्यारेदर्शनजेसमकित तेपणशुद्धनथाय, केमके एकनिसर्ग समकितटालीनेशुझकरवू तेपणश्रन्यासपीज यशके ॥ २० ॥ शुक्ष्मार्गानुरागेणाशगनाययातुशुता ॥ गुणवत्परतंत्राणां सानक्वापिविहन्यते ॥ २१॥ विषयात्मानुवधैर्दिनिधाशु ईययोत्तरं ॥ ब्रुचतेकर्म्मतवाद्यमुक्त्यर्थपतनाद्यपि ॥२२॥ अर्थ ॥ शुजमार्गने अनुरागेकरीने श्रशउताजावेजे यात्मानी शुद्धताके निर्मल- तायें गुणवंतप्राणीने श्राधीनयश्ने वत्तें, तो तेप्रवृत्ति कोश्वेकाणे हणायनही ॥१॥ विपकरीने, श्रात्मायेकरीने.अनेअनुबंधेकरीने एत्रणप्रकारनी विशुछिने ते एकेकयी निर्मलते. एत्रणेकर्मठे, तेमां जेजुःखथी पोताना श्रात्माने मुकाववाने कंपापातप्रमुख करे. तेइनेविपयशुद्धिकहियें ॥ २२ ॥ अझानिनांवितीयंतुलोकदृष्टयायमादिकं ॥ तृतीयंशांतरत्त्यात त्तत्त्वसंवेदनानुगं ॥२३ ॥ आद्यानाज्ञानवाहुल्यान्मोदावाधक बाधनं ॥ सन्नावाशयलेशनोचितंजन्मपरेजगुः ॥२४॥ थर्थ ॥ श्रझानीने यात्मशुछिनामे वीजीशुझियाय; तेलोकदृष्टिये पांच यम नियमप्रमुखपालेठे; एवीजोनेद. त्रीजोश्रात्मानुबंध तेकहिये, जेशांतवृत्तियेतत्वन संवे- दनकरे, चितनकरे ॥२३॥ पेहेलीशुधिमां श्रज्ञाननीबहुलता वणी, तेणेकरीने मोद- ना वाधकनेवाधनकरे थनेतेनासन्नावथकी शुनाशयनोलेशमात्रहोय, तोतेथी जन्मम- रणनी परंपराकांत्रुटेनही एहजोगाभ्यासीपुरुषकहेठे ॥ २४ ॥ द्वितीयादोपहानिःस्यात्वचिन्मड्कचूर्णवत् ॥ आत्यंतिकीकृती यातुगुरुवाघवचिंतया ॥ २५ ॥ अपिस्वरूपतःशुशक्रियात म्माहिशुधिकृत् ॥ मौनीऽव्यवहारेणमार्गवीजंदृढादरात् ॥ १६ ॥ श्रर्थ ॥ थात्मगुछिनामे वीजाजोगवकी कांकलवलेशमात्र दोपनीहानितो थाय. पणपरंपरायें घणादोपययेताते मेनकानाचूर्णनीपेठे एकडेनकानो नागवाय. पण तेश्री. वीजाघणा मेनकाउत्पन्नथाय, श्रीजीशुद्धि थात्यंतिकडे, तेथीकर्मनीहानियाय केमके तेगुस्तालाव थनेलधुतानावनी विचारणाकरवायीप्रगटे एवी ॥२५॥ बम्पयकी

३२२
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेसो.
जेक्रियाशुरुवे तेजनिश्चयपणे थात्मानेविशुलतानी करनारीवे, तेमाटेशुक्रियाकरवी
मुनीबजेपरमेश्वर तेणेवताव्योजे व्यवहारतेनु सेवनकरवेकरीने घणाथादरसहित कि
याकरे, तो मार्गरत्नत्रयी तेनुघीजप्रगटथायठे ॥ २६ ॥
गुर्वाज्ञापारतत्र्येणऽव्यदीक्षाप्रदादपि ॥ वीर्योल्लासक्रमात्प्राप्ता
वहव परमपद ॥२७॥ अध्यात्माच्यासमालेपिक्रियाकाप्ये
वमस्तिहि ॥ शुन्नौघसंशानुगतंज्ञानमप्यस्तिकिंचन ॥२॥
अर्थ ॥ गुरुनीयाझाने श्राधीनरेहेवाथी अव्यदीक्षालीधीहोय, तोपण वीर्योबासनी
अनुक्रमेवृद्धिकरीने घणाजीव परमपदने पाम्पाठे ॥ २७ ॥ परीतबध्यात्मनाथल्यास
कालनेविपेपण क्रियाकाश्क लेशमात्रनिश्चर्तेज, श्रनेशुनकारी उघसझाने सहवा
रीपणे तिहांझानपणकाश्कवतेते ॥ २० ॥
अतोज्ञानक्रियारूपमध्यात्मव्यवतिष्ठते॥
एतत्प्रवर्षमानस्यानिर्दनाचारशालिना ॥२॥
अर्थ ॥ एजकारणमाटे झाननेक्रियारूप ते अध्यात्मपणु वतेवे, जे ज्ञान क्रिया रूप
तेथध्यात्मठे एजज्ञान क्रियानिर्दनाचारकरीने मनोहरपइयोजे प्राणीतेनेविपे उत्तरो
तरवृद्धिनेपामे ॥ २५ ॥ एवीजो अध्यात्मनास्वरूपनो अधिकार सपूर्ण थयो ।
दलोमुक्तिलतावन्दिदनोराहु क्रियाविधौ ॥ दौर्भाग्यका
रणदनोदलोध्यात्मसुखार्गला ॥१॥ दनोज्ञानाजिद
जोलिदैन कामानलेदावि ॥ व्यमनानासुहृद्दनोदनश्ची
रोवतश्रिय ॥७॥ दनवतमास्थाययोवागतिपरम
पद ॥ लोदनावसमारुह्यसोब्धे पारयियासति ॥३॥
अर्थ । मुक्तिरूपवेलीने दहनकरवामा पटतेथग्निसमानठे, ने क्रियारूप चलने
मासकरवाने कपटतेरादुबे, अनेकपटज ग्यनुकारण, अध्यात्मसुसनेगलीजनार
जुगलीपणकपट ॥ १॥ ज्ञानरूपपर्यंतने तोड़वानेकपटते वज्रसमानडे, कामरूपी श
ग्निनीधिकरवाने घृतजोश्यतेपणकपट, व्यसननोमित्र तेकपट, श्रने बनरूपक्ष
नीनो चोरपण दलजले, ॥२॥ कपटरासीनतनेविपेरही जेप्राणी परमपद जे मोक्ष ते
नीरावनाकरे, तेप्राणीलोढानीनारमा बेसीसमुजतरवानी चाराखे,तेवोजाणवो ॥३॥

४२३ क अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. किंवतेनतपोनिर्वादलश्येन्ननिराकृतः॥ किमादर्शनकिंदीप यद्यांव्यंनहशोर्गतं ॥४॥ केशलोचधराशय्यान्निदाब्रह्मन तादिकं ॥ दनेनप्यतेसर्वत्रामनवमहामणिः ॥७॥ अर्थ ॥ तेतपणY? तेवतेपणY? जोकपटदिगाने तजीनही तोतेसर्वनिष्फलते. ते पारनीएपणशुं ? अनेदीवेपणझुं? जोदृष्टीएयंधतोतेदनेसरठेकाणे अंधकारजरेहो, ॥१॥ केशलोचकरवो. जुमिठपरशयनकर. शिक्षामागवी. नीलवतादिकपासवां, ए सर्व धर्मकरणीमात्र कपटेकरीने उपाइजायठे, जेममुंदरमणिदोय नेतेउपरएकमाघलागवावी तेनीकांतिमंदयायठे, तेदनीपरॅजाणवू ॥ ५ ॥ सुत्यजरसलांपठ्यंमुत्यजंदेहलूपणं ॥ सुत्यजाःकाम जोगाद्याउरत्यजंदनसेवनं ॥६॥ स्वदोपनिन्दवोलोकपूजा स्याजोरवंतथा ॥ श्यतेवकदयंतेदनेनवतवालिशाः॥७॥ अर्थ ॥ रसलोखपीपणुं तेमुखेंतजीशकाय, देहनीशोना पणसुखें तजीशकाय, का- मनोगादिनेपण सुखेंतजाय, पणकपटनो त्यागकरवोधणोज विकटवे, ॥६॥ पोताना दोपने टांकीराखेतेथी लोकमांपूजनाथाय, तथामोटाश्याय, एहिजपूजाप्रमुखनी ला- लचमाटे पोतानाथात्माने मूर्खप्राणीकदर्थना उपजावेठे! ॥ ७ ॥ असतीनांयथाशीलमशीलस्येववृक्ष्ये ॥ दंनेनाव्रतवृश्यर्थ व्रतवेपनृतांतथा ॥ ७ ॥ जानानाअपिदंनस्यस्फुरितंवा लिशाजनाः ॥ तत्रैवधृतविश्वासाः प्रस्खलंतिपदेपदे ॥ ए॥ श्रर्थ ।। जेमकुलटानारीनुशील जेथाचारते कुशीलनी वृद्धिनेयज होय, तेम क- पटें वेषधरनार व्रतवंताने नवनीवृद्धियाय; तेथवतनी वृधिनेयर्थेजथाय ॥७॥ कपट- ना विपाकनेजाणतायकापण मूर्ख थडानीप्राणीतेज कपटनेविपे विश्वास करतायका पगलेपगले खलनापामेवे ॥ए। अहोमोदस्यमाहात्म्यंदीदांनागवतीमपि ॥ देनेनयहिबुंपंति कन्जलेनेवरूपकं ॥२॥ अब्जेहिमंतनोरोगोवनेवन्दिर्दिनेनि शा॥ ग्रंथमास्यकलिःसौख्यधर्मेदनउपप्तवः ॥ ११ ॥ थर्थ॥ थहो तिखेदेजूनी मोहराजानोमहिमा! जेजगवंतसंबंधीदीक्षातेपणजेम का- जलेकरीने चित्रामणर्नु लोपथायठे, तेहनीपरे कपटेकरीने लोपीनाखे, जेमकमलने-

४२४
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो.
विपे हिम, शरीरने विपेरोग, बननेपिपेथग्नि,दिवसनेविपेरात्री, ग्रथने रिपे मूर्य
सनेविपे क्लेश, तेजपचनाकरता, तेमधर्मनेवियेकपट तेऽ सका। १९
अतएवनयोधर्तुमूट्योत्तरगुणानलं ॥ युक्तासुश्रावतातस्य
नतुदनेनजीवनं ॥ १२ ॥ परिहतुनयोलिंगमप्यलंदृढरा
गवान् ॥ सविज्ञपादिक सस्यानिर्दन साधुसेवक ॥ १३ ॥
थर्थ ॥ एहिजहेतुमाटे मूलगुणपचमहानत अनेउत्तरगुण करणसित्तरीप्रमु
वाने जेप्राणी समर्थनहोय, तेणेश्रावकनानतपासवा तेयुक्तज पणकपटचारिने
तेरुमुनथी ।॥ १२ ॥ इवेजेप्राणी प्रतनेमूकवाने समर्थनथी केमके जेनेनतपर
गलाग्यो होय तेमूकीशकेनही तोतेनेस विज्ञपक्ष थगीकारकरवो श्रेष्ठ, केमवे
जीसाधुनी सेवनाकरवाथी घणोगुणथायः ॥ १३ ॥
निर्दनस्यावसन्नस्याप्यस्यशुधार्थनापिण निर्जरायतनादत्ते
स्वल्पापिगुणरागिण ॥१४॥ व्रतनारासदत्वयेविदतोप्यात्मन
स्फुटं । दनाद्यतित्वमाख्यातितेपानामापिपाप्मने ॥२५॥
थर्थ ॥ निष्कपटीहोय, शुरूसिहांतना थर्थनाजापकहोय, तेगुणेकरीने ते
प्रमुखसाधु जो थोडीपणजतना करेठे, तोपण तेगुणनारागीपणाधी वर्ततायका
ऊरायायः ॥ १४ ॥ प्रतनोजारनधी उपमनो पोताथीएवुजाएयाठतापणजेपोत
स्माने प्रगटरीते कपटेकरीने यतिपणुवरावे, सयमीपणु स्थापे, तेलिगोनु ना
पण पापधाय तोतेनीसेवनातो, पापकारीथायज तेमागुकेहेतु ॥१५॥
कुर्वते ये न यतना सम्यगालोचितामपितिरदो यतिनाम्नेव
दानिकर्षच्यते जगत् ॥ २६ ॥ धर्मातिख्यातिलोनेन प्रचा
दितनिजाश्रव ताणायमन्यते विश्व दीनोपि धृतरीतव ॥१॥
अर्थ ॥ जेलिगीनलीरीत अव्यक्षेत्रकाखबावजोश्ने यतनचीकरता, तेलिगी
वेनामेकरी नेकपटीय लोकनेवगताफरेने॥ २६॥जेहीनाचारीथको कपटनोधरना
गीहोप थनेतेयतिधर्मीठे एवीप्रसिस्थिर, कोइ तेनासोनेकरीने पाताना
नेदारयादोय पदवाजे यतिते समग्रजगत्ने तृणतुस्यजाणे, ॥ १७ ॥
आत्मोकपी त्ततोदना परेपा चाफ्यादत ॥ वनाति कग्नि
कर्म वाधक योगजन्मन ॥रा आत्मार्थिना ततस्त्याज्योट
भोग्नर्यनिबंधनाशुदि स्याहजुभूतस्यत्यागमे प्रतिपादित ॥२॥

४२५ अध्यात्ममार ग्रंय अर्थमदिन. अर्थ। पोनानाथात्मानी बमाको घणुकपटधरे. थनेपाकायवरणवाइयोले तंग फरीने कविणकर्मबांधवे, तेमापुन्यो ते योगिनाजन्मने बाधककरनारावे.तेशुरुचारित्रने पामीशनही ॥ २७ ॥ माटेशनर्य-कारणजेरुपट तेनेधाविप्रागी नजई केमके वात्मानीशुझिनो मरसतानाधाय. एबुंधागमनेविषेक गुंठे ॥ रए । जनानुमतंकिंचिन्निपिचानमर्वया ॥ कार्वन्नाव्यमदनेने त्येपाज्ञापारमेश्वरी ॥२०॥ अध्यात्मग्नचित्तानांदनःम्बल्यो पिनोचितः । विजलेगोपिपोतस्यसिंधुंलंघयतामिव ॥ २२॥ थर्थ ॥ तीर्थकरेंएकांते थाटापाणनवीकरी, तेमनर्वया निषेधपणनधीकीधो, तो पणजेकार्यकर तेकपटरहितकर, पहिजपरमेश्वरनी थाहावे ॥२०॥ जेम वादाणमां विजनो लेशदोयतेपण समुह तरवामांयोग्यनघी, तेम अध्यात्मनेविपेनुं जेनुं मनरंगायुठे, तेनेजगपण कपटकर, तेयोग्यनधी ॥१॥ दललेगोपि महयादेः स्त्रीत्वानयनिबंधनं ॥ अतस्तत्परिदाराय यतितव्यं महात्मना ॥१॥ थर्थ ॥ जेम मल्लिनाथजीने कपटनोबेशपण स्त्रीवेदनोकारणिकययो. माटे महान्- पुरुप कपटतजवाने घणोयत्न करवो ॥ २२ ॥ इति श्रीश्रध्यात्मसार ग्रंयनेविपे देन- त्यागनामा त्रीजोथधिकार समाप्तथयो । तदेवं निर्दनाचरणपटुता चेतसि नवस्वरूपं मंचित्य दाण मपि समाधाय मुधिया ॥ श्यं चिंताऽध्यात्मप्रसरसरसी तीरली सतां वैराग्यादिप्रियपवनपीना मुखकृते ॥ १ ॥ थर्थ ॥ एटलामाटे निटनथाचरणकरवाने हे चेतन! तुं सावधानथा ! थामखरू- पर्नु चिंतनकर! केमके क्षणमात्रपण सद्बुझिदयमांधरीने श्रात्मखरूपनीचिता करवी तेहिज यात्मदिगारूप सरोवरनीलहरी तेशीतलताकरेएवी एहिजसजन लोकने वैराग्यदिशारूप पवनपूर्णपुष्टताकारीने, माटेते यात्मिकसुखने थर्यसाधवी ॥१॥ इतः कामौर्वाग्निचलति परितोऊःसह इतः पतंति ग्रावा णो विषयगिरिकटाविघटिताः॥इतःक्रोधावतॊविकृतितटिनी संगमकृतः समुझे संसारे तदिह न नयं कस्य नवति ॥शा थर्थ ॥ एकतरफकामरूप बनवानलनो थग्निबलीरह्योठे, ते.खेसहनधाय एवोठे.

प्रकरणरलाकर नाग पहेलो. थने एकतरफ पचप्रकारनाविषयरूप पर्वत, तेथीपब्याजे उन्मादरूपपथरा, तेणेकरी जयकर, वली एकतरफ विकारदिशारूपनदीनासगथकी भोधनाथावर्तपख्याने, एकोने थाससारसमुनतेनेविषे कहो कयाकाणे प्राणीनेनयनश्री सर्वत्रनयजयतेंवे ॥२॥ प्रिया ज्याला यत्रोत्रमति रतिसंतापतरला कटादाद धूमो घान कुवलयदलश्यामलरुचीच ॥अथांगान्यगारा कृतबहुविका राश्च विषया दहत्यस्मिन्वही नववपुपि शर्म क सुलन ।। ३ ॥ थर्थ । नेससारनेविपे रतिनासतापेकरीने तरला केचपल एवी जे नियाकेजा याते कटुकज्वालावतेंटे, वली नीलकमलदलना सरखी जेनीकातिने एहनानेत्रना दि कोणमांधीजेजोवु तेनुनामकटाक्ष तेरूपधूम्रना समूहचाले, तथास्त्रीनाथग ते थगा रासमान, जेथगवघणाप्रकारना विकारप्रगटथायवे तेमाटेससाररूप धमिमां बनी रह्या जेनापीतेने जवमापणसुसनथी तेमजशरीरमा पणकाजसुसनची ॥३॥ गले दत्वा पागं तनयवनितालेघटित निपीमयते यत्र प्र- कृतिकृपण. प्राणिपशव नितातं उखार्ता विपमविपयै Cतिकर्जव सूनास्थान तददद महासाध्वसकरं ॥४॥ थर्थ ॥ जेनागसानेचिपे पुत्र तथा खीरूपहनोफासो नसायो, तेनास्नेहपाश मा पट्यातुखनानाधणी तेथतिशयपणे पीडापामेले थाराविषयरूपजे धातकी सुजट तेणेकरीनेससारते बाटली स्थानकवे, माटेदादाससारतेकेवल सनुमूखने ॥ अविद्यायां रात्रा चरति बढ़तो मूर्ति विपमं कषायव्यालौघं दिपति विषयास्थीनि च गले ॥ महादोपान दतान् प्रकटयति वस्मरमुखो न विश्वासादाय नवति भवनक्तंचर इति ॥५॥ थर्थ ॥ थज्ञानदिशारूप रानिनोचाखनार जेनामाषाउपर निपमझपायरूप सर्पनो समूहरह्योने, जेनागक्षाने विपे विषयरूपदामकाराध्याठे, जेमहोटादोपरूप दातप्रगटक रे, जेनुनुस कामनीचेष्टाक्रेते, एरोससाररुपीराक्षस ते विश्वासकरवानेयोग्यनी ॥५॥ जना सध्या धर्मविणलवनिक्षा कथमपि प्रयातोवामा- धीम्तनविषमनस्थितिकृत ॥ विलुप्यते यस्या कुसुमशर निल्लेन पसिना नवाटव्या नास्यामुचितमसहायस्य गमन ॥ ६ ॥ थर्थ ॥ जेनापीधर्मस्पधनना सबमेशनेपाम्योते, तेणेशिक्षामागवाने एकसाविच 1 ४२५ अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थ सहित. रवुनही, केमके नवाटवीनेविपे वलवत्तरजील एवोजेकाम तेस्त्रीनास्तनरूप विषयीको. टमारहीने तेप्राणीमात्रना धर्मरूपधनने बुटीलीयेठे, माटे सहायविना ते प्राणी एकलुं विचर (चालवू ) योग्य नयी ॥६॥ धनं मे गेदं मे मम सुतकलत्रादिकमतो विपर्यासादासादि- तविततउखा अपि मुहुः ॥जना यस्मिन् मिथ्यासुखमद- नृतः कूटघटनामयोयं संसार स्तदिद न विवेकी प्रसजति ॥ ७॥ अर्थ ॥ धन, घर, पुत्र, ने स्त्रीश्रादि सर्ववस्तु मारी ठे, एवाविपर्यासपणाश्री विशेषप्र- सि.खज, माटे जेप्राणीवारंवार सुखनेमदेजस्याथका सुखमानेते, ते फोकट के. ए संसारतो केवल कपटरचनायें नस्योते. तेनेविपे विवेकीप्राणीयें प्रीति करवीनही॥७॥ प्रियास्नेहोयस्मिन्निगमसदृशो यामिकनटोपमः स्वीयो- वर्गोधनमनिनवं वंधनमिव ॥ महामेध्यापूर्ण व्यसनविस संसर्गविषमं नवः कारागेदं तदिद न रतिः कापि विउपां ॥७॥ थर्थ ॥ त्रिनोस्नेहतेवेमीसमानठे, वीजासगासंबंधीलोकते पोरियातसमान, धन- संपत्तिते नवाबंधनसरखी, अने महा अमेध्येकरीसहित सातप्रकारना व्यसनरूप विलंसहित टुंकामांकहियेतोश्रासंसारते वंदिखानाजेवोठे माटेपंडितलोकने ए वस्तु- मांहेली एके वस्तुउपर रति के मरजी थती नथी ॥७॥ महाक्रोधोरधोऽनुपरतिशृगाली च चपला ॥ स्मरोलूकोयत्र प्रकटकटुशब्दः प्रचरति ॥ प्रदीप्तः शोकाग्नि स्ततमपयशोस स्म परितः श्मशानं संसारस्तदतिरमणीयत्वमिद किं ॥ए अर्थ ॥ जेपंमितलोकते थासंसारने स्मशानसरखोकदेठे, केमके रीचीजो सर्वसंसारमांठे, तेकहोवतावेठे, जेमस्मगानमां हाकोधते गीधपदी;थरतिरूपघणीचपल गियालणी ५ पणे कमवाशब्दयी रुदनकरे, देदीप्यमान शोकरूपी । रूप राख ठे, माटे संसारते स्मशान ठे, एमां रमणीक चीजो धनाशा यवायाप्यति विषयमूर्ग प्रणयिनी गुरुविकृतये यत्सुमरसः॥ फलास्वादोयस्य धिनिवद स्तदास्था नो युक्ता नव विपतरावर P ४२७ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो अर्थ ॥ धननीजेश्या तेथतिशयविपयरूप विपममूर्वानी विस्तारनारी नीयोनो विलास ते महाविकारकारी कुसमनोरसवे जेनाफसनोस्वाद विस्तारपामतोनर्कनीपिडा ना समूद्दतुल्यथाय, एवुससाररूप विषयवृक्षवे, एनीदेख विधामकरवोयुक्तनी ॥१०॥ कचित् प्राज्यं राज्यं वचन धनसंगोप्यसुखन्न कजि जातिस्फाति कचिदपि च नीचत्वकुयग ॥ क्वचिल्लावण्यश्रीरतिशयवती- कापि न वपु स्वरूप वैपम्य रतिकरमिद कस्य नु नवे ॥११॥ थर्थ ॥ कोश्नेतोविस्तारवा राज्यवे, कोइनेधननोखेशपण दोहेलोवे, कोश्नीउत्तम जाति, कोऽनीनीचजाति,कोइनेथपयश,कोइनेखावण्यलीखानी लक्ष्मीधणी, को भुशरीरपण रुड नथी, एससारनुस्वरूपविपमठे तेकोनेरतिकारीथाय ? ॥११॥ दोद्दाम काम खनति परिपथी गुणमदी मविश्राम पार्श्व- स्थितकुपरिणामस्य कसद ॥ वितात्यत क्रामन्मदफणनृ- ता पामरमत बदाम फिनाम प्रकटनवधामस्थितिसुख ॥१२॥ यर्थ ॥ इदाउद्दामकामदिशावे, तेजपरिपथीके० शत्रुटे,तेगुणरूपजेमहीके० पृथ्वीते नेमणेते थनेपासेरह्योजे कुपरिणामते विश्रामलीधाविना निरतर क्लेशकरेठे, एक्केशवहे सरदापा पयाजेप्राणी तेथष्टमदम्पसर्प तेणेकरीयुक्त एवुपामरखोकने मानवायोग्य था समारम्प जे पर तेनु शु मुप कहिये ॥ १२ ॥ तृपार्ता सियते विपयविवगा यत्र नविन करालकोधार्का- सममरमि शोप गतवति ॥ स्मरस्वेदवेदग्लपितगुण मेदम्यनुदिनं नवग्रीमे नीमे किमिद शरणं तापदरण ॥ १३ ॥ वयं ॥ मसारनेरिपे प्राणीमान पुनसनी तृणाम्पतरसेकरीने पीमापाने, थने विपयनीथाशास्री परशयपाठे, पदनामाणीयो रिहामणाकोकरीपीमायने, केमके तुमनेमाटे शमतारपमगेवरतो मुकारगयु,थनेकामदिशारूपजे परिस्वेद तेनीजेशा नना तेपेररीनिरतर गुणमेदा घरटायठे च्या पदरोबिदामणो थाससाररपउनकार्ड ते, स्या तेना नापने दरें पदो दोर नयी ॥ १३ ॥ पिना माना जाना प्यनिलपितमिवावन्निमतो गुणग्रामझाता न मन धनदाता च धनवान ॥ जना स्वार्थम्फातावनिशमवदा नारायन्न प्रमाता २ स्याताविह नरमुखम्याशु रमिक ॥१४॥ - .

४१५
अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
अर्थ ॥ श्रासंसारनेविपे पितामातानेत्राताके नाश्यादी तेसर्वचिंतितर्थनी श्र-
जिलापापुरे त्यांलगीयनिमतके संमतकरीमाने, तश्रागुणनासमूहनोजाण एहबोधन-
वंतप्राणीहोयतेपण कृपणपणेकरीने गुणीजनने धनदेशकेनही, एम सर्वप्राणीपोता-
ना स्वार्थसाधनकरवाने सावधानपणेवत्तेंठे, पणपरमार्थधी वेगला वसेठे, एवाजवसुखना
रसियाजेजीवतेदना स्वरूपने केदेवाने कोण समर्थ थऽ शके । ॥ १३॥
पणेः पाणिंगृह्णात्यदद महति स्वार्य श्ह यान् त्यजत्युच्चैर्लोक
रणवदघृणस्तानपरथा ॥ विपं स्वांते वक्त्रेऽमृतमिति च विश्वा
सदतिकृतवादित्युझेगोयदि न गदितैःकिं तदधिकः ॥ १५॥
अर्थ एमस्वार्थने वशथश्ने प्राणी चंडालनो हाथपकडी चालेठे! अहोतियाश्चर्य!
जेस्वार्थपणुंतेएडवूठे. वलीजेउत्तमकुलथी उपजेलातेहनेतजेठे श्रने तरणाजेवोनिलजा
थश्ने हैयामांतो केरनयुदोय पण मोढे अमृतजेवूमीबोलेठे. एवा अनेक प्रपंच स्वार्थ-
माटेप्राणीकरे, नेविश्वासघातीथायठे. एवाप्राणीथासंसारमांवसेठे, तेजोश्नेपण आसं-
सारथी जेनुमनबछेगपामतुंनथी तेने घणुं शुं कहिये ? ॥१५॥
दृशां प्रातः कांतैः कलयति मुदं कोपकलितैरमीनिः खिन्नः
स्यादघनधननिधीनामपि गुणी ॥ उपायैस्तुत्याद्यैरपनय-
ति रोष कथमपीत्यदो मोदस्येयं नवनवनवैपम्यघटना ॥१६॥
अर्थ ॥ स्त्रीनीदृष्टिना प्रांतके खुणातेमनोहर, माटेतेनाजोवाथी हर्षउपजेठे,अने
स्त्रीनीकोपयुक्तदृष्टिखराव मादेतेदेखीनेखेदउपजेठे, तथाघणाधनवालापुरुपने गुणीज-
नोस्तुतियादिकरीरीजवेठे, ने कष्टसहीनेतेमनोरोपउतारेने, एसघबुंमोहथकीथायवे.
माटे जुश्रोमोहरूपीराजानुं केविषमतापणुंखे केजेतजवायोग्यठे तेनो श्रादरकरावे
अने जेनोथादरकरवोजोश्ये तेनोत्याग करावे ॥१६॥
प्रिया प्रेक्षा पुत्रोविनय श्द पुत्री गुणरति विवेकाख्यस्तातः
परिणतिरनिंद्या च जननी ॥ विशुधस्य स्वस्य स्फुरतिहि कु-
टुंवं स्फुटमिदं नवे तन्नोदृष्टं तदपि वत संयोगसुखधीः ॥१७॥
अर्थ ॥जीवनेतत्त्वविचारणाकरवीतेस्त्री, विनयकरवोतेपुत्रवे, गुणने विपेजेरतिकरवी-
तेपुत्रीठे, स्याहादपणेस्वपर विवेचनकरवुतेपिता,थनिंद्याजेपारकीनिंदातजवीतेयात्मा-
नी माता, एबुंजेअंतरंगकुटुंचते, तेतोजेवारे थात्माशुद्धथाय तेवारेप्रगटरीतेपेदाथाय,
पपत्तेनेजेपुरुपसंयोगीसुखमां भग्नयरह्यो तेतोक्यारेपणदेखनोनथी.॥ १७ ॥

, ४३० प्रकरपरलाकर जाग पहला पुरा प्रेमारने तदनु तदविदघटने तउठेटे उखान्यथ क. विनचेता विपदते । विपाकादापाकादितकलगवत्तापबहु- साजानोयस्मिन्नस्मिन्क्वचिदपि सुखं दंत न जवे ॥१७॥ थर्थ ।। प्रथमप्रेमकरतापुमठे, तेपठीतेनेनिश्चक्षपणेरासवाने पणघणुऽसले, नली तेप्रेमपात्रनो विदथाय, मरणथाय अथवाप्रेमत्रुटे त्यारेसचीवधारे 5 खउपजे, ने ते सदनकरवाने गतीघणीकठपरासपीपडे, नींनाडानापाकनेविपे थारोपितकस्यो एवो जेघट तेनासरसीतापनी यदुसतावे या तोएवोजे याससाररूप नीजाडोतिहा सुसतो काश्न नश्री समग्र उसमयजठे ॥२७॥ मृगादी दृग्याणे रिददि निहतधर्मकटकं विलिप्ताहृद्देगा इद च बहुरागरुधिरै ॥नमत्यूर्ध्व क्रूरा व्यसनगतय धाश्च तटिय मदामोददोणीरमणरणनूमि खलु नव ॥१५॥ था। थाससारनेविपे धर्मराजाना कटकनेतोमृगनयनीना दृष्टिरूपीपणे इणी ना ग्यु, रागदिशारूप-धीरयगे सोपागया शदयप्रदेशजेनाते उपर थनेकप्रकारना मन तनसयपीपष्टरपीगीधपक्षीयो नमीरह्यावे,एलो महामोहरूप कोणीरमण जे राजा ते नी रपमीसमान था ससार ॥ १५ ॥ दमति कीमति दणमयच विद्यति बहुधा रुदंति कदंति द णमपि विनादविदधते ।। पलायते मोद दधति परिनृत्यति विशा नरे मोहोन्माद कमपि तनुन्नाज परिगता ॥२०॥ थापमादम, कपमाकोडारे (रमे), क्षणमासेदकरे, क्षणमाराप्रकारे पमाविद्यापपरे, क्षषमायनेमानो विवादकरे, क्षणमानासीजाए, दाणमा हर्षि- पर नाचगमा, इत्यादी उन्मादसमारनेपिपे देहधारीप्राणीयोकरे, ते सर्व मोदराजा ने याधीनया करें ॥२०॥ अप्रणा रियर प्रस्टपसमंत्री कुनय प्रणाखीवा स्था नविचारनितानीनमित्र । अनिष्णाते पत्या मृगशश्च लेदरहरी जपनीटात्रीमा ददति हययंतात्विकदशा॥२॥ कथमवियामरहिनने, तेमन रखमाणसनीमिप्राइ,यसीराजमनामा ५ न्यायनी पालिका पथन्यायनोमार्ग, तया विधानानुपौयन, यक्षीमूर्पनरतारने अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. ४३१ आगलस्त्रीनास्नेहनीलहरी तेजेमखेदनीपात्रयायठे तेमजसंसारनीक्रीडा जेलजामणी तेधी तत्वदीप्राणीपुःखपामे ॥१॥ प्रनाते संजाते नवति वितथा स्वापकलना विचंज्ज्ञानं वा तिमिरविरहे निर्मलदृशां ॥ तथा मिथ्यारूपं स्फुरति विदि ते तत्त्वविषये नवोयं साधूनामुपरतविकल्पः स्थिरधियां ॥श्शा श्रर्थ ॥ जेम प्रजातसमयस्वननीरचना निष्फलथजाय, जेमकोश्नीयांखमां जा- कलश्रावीहोय तेह्नेथाकाशमां वेचंप्रमानाते पण निर्मलदृष्टयितां वेचंअमानुं भ्रांति- ज्ञानमटीजायठे, तेमसंसारबीन्यारारह्या, एहवाजेस्थिखुद्धिवाला तत्त्वज्ञानसमजेला- साधु तेने या संसार ते मिच्यारूपन्नासेठे ॥२॥ प्रियावाणीवीणाशयनतनुसंवाधनसुखे नवोयं पीयूषेध टितइति पूर्व मतिरन्नूत् ॥ अकस्मादस्माकं परिकलितत त्वोपनिषदामिदानीमतस्मिन्न रतिरपितु स्वात्मनि रतिः॥ २३ ॥ श्रर्थ । स्त्रीनीवाणीकरीने तया विषानादेकरीने शच्यायेंकरीने वलीगरीरनेचो- ल, चापव॑तेणेकरीने जे सुखउपजेठे, ते अमृतेकरीने टेबुंहोयतेने. एकुंपूर्ववालकालें वर्तायुंहतुं, पण हवेसहसात्कारेंथमने तत्वदिशानारहस्यनी परिकलनाय जाणपणं थयु; तेथी संसारनेविपे तत्त्वचिवति नत्री, पण यात्मतत्त्वमा रुचियर ते ॥ ३ ॥ दधानाः काठिन्यं निरवधिकमाविद्यकलवप्रपंचाः पांचाली कुचकलशवन्नातिरतिदाः ॥ गलत्यज्ञानाभ्रे प्रसृमररुचावा त्मनि विधी चिदानंदस्वंदः सहजइति तेल्योस्तु विरतिः ॥२४॥ श्रर्थ ॥ संसारनासमस्तप्रपंच तेथतिशयकविणताने धरतायका, माटे मुजने का- पृयनेपापाणनी पुनलीनास्तननीपेरे रतिकारीनधीलागना. केमके थाननुवादल ग- लीगगुंठे थनेयात्मिकज्ञानरूप चंसोदचथयो तेवीसहजचिदानंदरसनी शीतलता प्र- गटी तेणेकरी विषयतापनी थरतिमटीगः ॥ २४ ॥ नवे या राज्यश्रीगजतुरगगोसंग्रता न सा ज्ञानव्यानत्र शमजनिता किं स्वमनसि॥ वदिः प्रेयस्यः किमु मनसि ताना त्मरतय स्ततः स्वाधीनं कस्त्यजति मुखमितत्वत्र परं ॥३॥ धर्य ॥ संसारनेविपे हाघी. घोना, वसद,प्रमुखजेराजसष्टमीठे, तेगुंथनरंगयात्माने ४३२ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो नथी ? थर्थात् ठे ज्ञानदाश्री, ध्यानघोमा, समतातेवलद, एलक्ष्मीवात्मानीठे,थनेतुजो मनमेगाह्मसाथे प्रेमकरेचे तोपोतानाथात्मासाथै रतिकेमकरतोनथी थामिकसुखत जीने पोजिकसुखने कोणश्छे ? एवोमूर्सकोणहोय ॥ २५ ॥ पराधीन शर्मा दयि विषयकादोघमखिन नवे जीते स्थान त दपिकुमतिस्तत्र रमते।बुधास्तु स्वाधीने ददायिणि करणौत्सुक्य रहित निलीनास्तिष्ठति प्रगलितनयाध्यात्मिकसुखे ॥२६॥ थर्थ ॥ पोमसिकसुसकेवुठे ? एकतोपराधीन, स्वनावेक्षययवासायकठे, विषयनी पाउनारटेमलिनठे, एमससारने विपेजयनास्थानघणावे, तेवताकुमतिनावणी ससारमा रमेवे थनेपडितलोकजेठे तेस्वाधीनसुखमारमेठे तेसुखकेवु, केजेकोश्कालेंक्षयपामे नदी, जियोनीउत्सुकतायेंरहित जेप्राणीथात्मानमा सयपाम्याथकावेतेप्राणी स फसनयदिशा रहितयका परमानदनेपिपे मग्नपणेरठे ॥ २६ ॥ तदेतमापते जगदन्नयदान खलुजवस्वरूपानुध्यान शमसु सनिधान कृतधिय ॥ स्थिरीनूते ह्यस्मिन्विधुकिरणकर्पूरवि मला यश श्रीः प्रौढा स्याजिनसमयतत्त्वस्थितिविदा ॥३॥ थपं ॥ थाजगत्प्रत्येपनियोक एमकहे, जेपोतानाथात्मजारना स्वरूपनुचित नतेज शमनाना मुग्पनुवारण, थनेजगत्नेथनपदान- देनागावे जेणेकारकता ना पेंचुहिकरी तेनेथात्मम्वरूपझान स्थिरययेयके चकिरणकरिसरीखी उनम्बस य सापनीतप्रोटपणे पिम्नारपामे, एतत्वज्ञानी तेजिनेश्वरप्रणीत सिझातनातत्वनी म पांदावनें ॥ २७ ॥ इतिनवस्र-पचिंताधिकार चतुर्थ समाप्त ॥ इतिश्रीनयनियगणिशिष्य श्रीयशोविजयेन विरचिते थध्यात्मसा रप्रकरणे प्रथम प्ररथ ॥१॥सरसोर १०२ तेमा पेहसाना २४ वीजाना २९ श्रीजाना २२ तया चोयायधिकारना ॥२॥ नरस्वम्पपिहाना द्वेपानगुण्यटष्टिजात् ॥ तदिनौवेदर- पडायवराग्यमुपजानतेशमिया पिपयसारख्यस्य चैराग्य वर्णयनिये ।। मत न युन्यते तेपा यानदयोंप्रमिक्षितः॥9॥ पार्नुम्बरपनायापकी ममाग्ठपरपययापकी मसारनेनिर्गुणपणेदेशका की सीमा ममारना छिदनोरेराग्य यामानविप प्रगटयाप ॥१॥ पिपमुष्प थध्यात्मसार ग्रंथ श्रर्थसहित. ४३३ नीसिकि-निष्पत्ति-प्राप्तितेवडे जेवैराग्यनुवर्णनकरेठे, तेनुंमत घटमान नथी. जिहांसुधी अर्थके अव्यतिहांसुधीविपयो, एवीप्रसिद्धिवे. “अर्थसत्वेविषयसत्वं ॥ इति ॥२॥ अप्राप्तत्वन्त्रमाञ्चै रवाप्तेप्वप्यनंतशः ॥ कामन्नोगेपु मूढानां समीदा नोपशाम्यति ॥ ३ ॥ विषयेः दीयते कामो नेधनेरिव पावकः ॥ प्रत्युत प्रोल्लसक्ति य एवोपवईते ॥४॥ थर्थ ॥ जेएमजाणेठे, जेहुँकोकाले संसारनेविपेश्राव्योजनश्री, जोअनंतिवारविप यतेव्यावे. तेवतांथाविपयनवापाम्यो,एवोत्रमजेनेउपजेठे,एवाजेकामनोगने विपे मुंफा- शह्यावे. तेनीयजिलापानोनाशथतोजनश्री ॥३॥ जेमधनथीयग्निघटेनही, पणजवटी वृद्धिजपामे. तेमविपयसेवतां कामनोगपण कदापिक्षयपामेनही, उलटी शक्तिजसास- पामतीजाये; वारंवारवधतीजजाए ॥ ४ ॥ सौम्यत्व मिव सिंदानां पन्नगानामिव दमा ॥ विषयेषु प्रयत्ता णां वैराग्यं खलु उर्खन्नं ।। ५ ॥ अकृत्वा विषयत्यागं योवैराग्यं दिधीपति अपथ्यमपरित्यज्य स रोगोतेदमिवति ॥ ६ ॥ अर्थ ॥ जेमसिंहनेसोमपणुंनश्री, सर्पनेजेमगमतानबी,तेमविषयमां जेप्रवां तेमने वेराग्यटोहिलो, पण सुगमनथी ॥५॥ जेविषयनोत्यागकस्याविना चित्तमां वैराग्यनी धारणाकरे, तेकुपथ्यनज्याविना रोगटालवानी श्ठा करे एवं ॥६॥ न चित्ते विषयासक्ते वैराग्यं स्थातुमप्यलं ॥ अयोधन श्वोत्तप्ते निपतन्विंरंनसः॥७॥ यदीः स्यात् कुहूरात्री फलं यद्यव केशिनी ॥ तदा विषयसंसर्गिचित्ते वैराग्यसंक्रम. ॥७॥ अर्थ ॥ जेम लोटानो घण तप्योहोय तेपाणीनाविने शोपीजायचे, तेमजेनुं चित्त विषयासक्त, तेनाझदयमां वैराग्यरहीगकतो नश्री ॥७॥ जो थमासनीरात्री चं जगे, थने जोबांजीथावृक्ने फलथ्यावे; तोविषयीजीवना झब्यमां वैराग्यसंक्रमे ॥७॥ नवहेतुपु तरेषा विषये प्वप्रवृत्तितः ॥ वैराग्यं स्यान्निरावा, नवनेगुण्यदर्शनात् ॥ ए॥ चतुर्येपि गुणस्थाने नन्वेवं तत् प्रसज्यते ॥ युक्तं खलु प्रमातॄणां नवनैर्गुण्यदर्शनं ॥ १० ॥ अर्थ ॥ नबनी वृछिनाहेतुनपरजेनेट्रेपहोय विपयनेविपे जेनीप्रवृत्तिनहोय तेप्र पीने संसारनी निर्गुणताना चिंतनयकी निरावाधपणे वैराग्यउपजे ॥ ए ॥ चोयागुण .

.
४३४
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
गयानेविपेपण सम्यक्त्ववंत ज्ञातापुरुपनिश्चयनयपणे ससारनीनिर्गुणताज जुए, तो
तेने वैराग्यनीप्राप्तिथायठे, तेयुक्तजः ॥ १० ॥
सत्यचारित्रमोदस्य मदीमा कोप्यय खलु ॥ यदन्यहेतुयोगे
पि फलायोगोत्र दृश्यते॥१॥दशाविशेपे तत्रापि नचेट ना
स्ति सर्वथा ।। स्वव्यापारहतासंग तया च स्तवनापित ॥१॥
थर्थ ।। चारित्र मोहनीनोमहीमा साचोजने, केमके निथकी अन्यजोगहेतुर्यपण
फाजनु अयोग्यपणु तेथकी जोवामा श्रावेठे ॥११॥ सम्यक्त्वनीदशाविशेपेकरीने तेचो
थेगुणगणेपण सर्वथामेराग्यनजद्दोय, एमनजाणवु, तिहापणपोताना यात्मिक स्वजा
पनी रमणतायें कुसगपणुदणायडे, ए श्रर्थ वीतरागस्तोत्रनेविपे श्रीहेमाचार्यजीये करे
सोठे, माटे चोये गुणगणे वैराग्यपणु होय ॥१२॥
यदा मस्नरेजश्रीस्त्वया नायोपजुज्यते यत्र तत्र रतिर्नाम
विरक्तत्व तदापि ते॥१३॥नवेचा यस्य विचिन्ना प्रवृत्ति कर्म
जायजा ॥रतिस्तस्य विरक्तस्य सर्वत्र शुन्नवेद्यत ॥२४॥
थर्थ ॥जेका देवताना राजानी सक्ष्मी देनाथ। तमेनोगवी तिहापण जिहाजिहारति
मोहिनीउपजेते तमेवरीनयी, त्यापणतमेचिरक्तपणुजकयुठे पपरगायानथी ॥ २३ ॥
माटे पानीछाजेदनेपिठेदयाय, तेनेजेथपश्यवेदनायोग्य नारकर्मनी प्रतिप्रमुख
जेरितथारमानेरतिपणुठे तेसरन शुजवेदनीजनतेरे ॥ १५ ॥
अतश्यापकझानान् काताया नोगसन्निधौ ॥ न शुद्धिप्रक्षयो
यम्माक्षाग्निमिद वच ॥२०॥ मायानस्तत्वत पश्यन्ननु-
निमम्नतोता। तन्मध्ये न प्रयात्येव यया व्याघातवर्जित ॥१६॥
थप एदिजकारणमाटे मम्पझाननाथ न्यासारी यया थन्यवस्तुयेकरी थन्य
वस्तुनुपुरवु तेदेपरवाय,तेदेपरपणुजेनेनयी, तेनुनामथक्षेपकहिये, पदयोअक्षेपर
हानरंत निश्चेनावनुमदणकरनारो ते पुरुषजोराता जेनीतेनानोगनेसन्मुस प्रवर्ततो
होय, तोपपतेद्दनी शुद्धिनोप्रापरीते दयनयाय, एटझे ज्ञानगुड़िते कर्मदायनु कार
पठे एवुदतिमीनुग्वन ॥ ५॥ परमार्यदिशायकी सर्वमसारने प्रजासत
मान देमतोयकोयनुगदिशामात्रने, जेदनेसामनोगमा नगनयी, ने रागपण नश्री
ते वेदरतिमा तन्मयनकरे, निरग्निपणे ययायोग्यमोजजायते ॥१६॥

भार ग्रंथ श्रर्थसहित. नागान् स्वरूपतः पश्यंस्तथा मायादिकापमान् ॥चुंजानोपि ह्यसंगःसन्प्रयात्येव परं पदं॥२७ ॥नोगतत्त्वस्य तु पुनर्न न वोदधिलंघनं ॥मायोदकदृढावेशस्तेन यातीद कुपथा ॥१॥ श्रर्थ ॥ जेप्राणी शब्दादिकनोगने परमार्थ दिशायें जोतोथको अजालसमानजा विपयादिकने नोगवतोपण तेमालेपातोनत्री, तेनिश्चयपरमपदजे मोदतेनेपामठे ॥ अनेजेनवाजिनंदीप्राणी तेसंसारना नोगनेज तत्त्वकरीमानेठे, तेप्राणीसंसारसमुख उलंघीनशके, केमके मायारूपउदकनाथावेशें तेप्राणीकुपंथनेविपेजायठे ॥ २७ ॥ स तत्रैव नवोद्विग्ने यथा तिष्ठत्यसंशयं ॥ मोदमार्गेपि दि तथा नोगजंबालमोदितः॥रए ॥ धर्मशक्तिं न दंत्यत्र लोगयो- गबलीयसीं ॥ हंति दीपापहोवायुद्धलंतं न दवानलं ॥२०॥ अर्थ ॥ तेप्राणीनोगनो जंबालके कलिमलतेणेमोदितथयोथको मोक्षमार्गना साथ नने विपेपण नवोहिमतापणेनिश्चयथकीरडे ॥ १५ ॥ धर्मनिसामर्थताने कामनोगनो संयोग हणीशकतोनधी केमके धर्मनीसामर्थता घणीवलवत्तर. दीपकसमान थल्प धर्मनेतोकदापि वायुसमान विपयथोलवीनाखे, पणजाज्वल्यमान दावानलसमान जेम हाधर्मनी वासना तेने वायुनडीशकतो नथी ॥ २० ॥ वध्यते बाढमासक्ती यथा श्वेप्मणि मदिका ॥शुप्कगोलवद श्लिष्टोविषयेभ्यो नबध्यते ॥३२॥ वहुदोषनिरोधार्थमनित्तिर पि क्वचित् ॥ निवृत्तिरिव नो उष्टा योगानुन्नवशालिनां ॥२२॥ अर्थ ॥ जेम खेप्मनेविपे माखीलेपाइ फसाइजायठे, तेम विपयनेविये गाढापणे यासक्तथतां प्राणीबंधाइजायठे सुकीमृत्तिकानागोलामांजेम माखीफसातीनथी तेम यासक्तिरहितउदासीन एवाजेजीव तेविपयनेविपे बंधातानथी ॥ २१ ॥ जेम रोग ने गढवाने थोपधोनीजरूरते, तेमघणापणनो रोधकरवानेश्रर्थ क्वचित्थ निवृत्तिपणुं अष्टनथी. जेमकामनोगनी त्यागवुद्धिष्टनघी,तेमयनुनवजोगेकरीने सहित जेवर्ने 'कचित्मात्र थनिवृत्तिठे. तेपण निवृत्तिनीपरेंज अष्टनबी ॥ २२ ॥ यस्मिन्निपेव्यमाणेपि यस्याशुभिः कदाचिन ॥ तेनैव तस्य शुक्षिः स्यात् कदाचिदिति दि श्रुतिः ॥ २३ ॥ विषयाणां ततोवंधजनने नियमोस्ति न ॥अज्ञानिनां ततो बंधो शानिनां तु न कर्दिचित् ॥३॥ म

४३६
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो.
थर्थ ॥ जेमशत्रुनी सेवनाकरनारोपुरुष दुखीयोयश्ने कासातरेसुखीथाय, तेम
कदापि विषयनेसेरनारो कर्मकरीने तेहिजविपयादिकथीशुध्याय, एवीपण कोकनी
श्रुति ॥ २३ ॥ जेविषयतेएकातेकर्मवधनुजकारण, एवोएकातनियमनथी पण जेध
शानी तेनेजफर्मवधनु कारण, पणजेतत्तहानी समतारसमा मनवे, तेनेनधी ॥२४॥
सेवतेऽसेवमानोपि सेवमानो न सेवते॥कोपि पारजनो न स्या
धनन् परजनानपि ॥ ३५॥ अतएव महापुण्यं विपाकोपदि
नाश्रिया ॥गर्नाटारन्य वैराग्य नोत्तमाना विहन्यते ॥२६॥
थर्थ । केटसाकप्राणी विपयनेच्यथी श्रणसेवनाथका पणनाथी विपयनेसेवेने,
पेटसाफमापीन्यथीसेठे पणनाथीनधीसेवता, पारकी मेवनाकरतोयको पणतेहनो
परमार्थपरमतेनदेतोयको एदगोजेझानीते कर्ममयीजनयीयतो ॥२॥ एमाटेउत्तम
पुराण मदापुण्यविपाक्नायोगे प्राप्तकरी पतीजे तीर्थकरादिकनीलक्ष्मी तेनेगर्जयकी
मामीनेपण येगापधारातुटतीनथी ॥ २६ ॥
पिपयेन्य प्रशाताना मश्रात विमुखे कृते ॥ करणेश्यारुवैरा
ग्य मेप राजपथ फिल ।। ३७ ॥ स्वयंनिवर्तमानेस्ते रनुढीर्ण
ग्यत्रित ॥ तृतझानता तम्मात्म्यादसावेफपढी मता ॥9॥
थर्ष ॥ जेद्दनेविषययकी प्रशांतचित्नययु, थनेविश्रामरहित इडियोनाविषयने
शिमुग्रर मेरीने मनोवेराग्यमार्गसमानुग्ने, अनैषियनोपणत्यागपाय, ते
तोनितपय गन्यदिशानो राजमार्ग ॥ २ ॥ थनेजेवाग्निा सहेजेरोकार
पपोगे पति विपरिमायनितो, पण प्रशातनेश्रापउदारबेकरीने थनियत्रणा
टपिनोनिगेर हजीकम्योनी, पणमहेजचारित्रप्रमुयना योगनियनि
रोधषपाठे दामिन झानीपुम्पनेनोगग्यने पोकराजमार्गनापेराग्यनी एकप
दी, पटापटीने जेमगाटाचामानामागने नोमोटोमार्गकहिये, पणमाणसोनेप
गेवापानम्तो दानोयाय, नेपोगाय न्हानोर दिये ॥२०॥
बलेन प्रेमाणानि रगणानि पनेनात् ॥न जातु वशता या
निप्रन्युनानर्यटध्ये॥५॥ पश्यति खकाया नीचे पुर्यान
च प्रयुंजते । आमानं पार्मिशानामा दिपनि नम्कापटे॥ ३० ॥

४३७ अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. बटीशनर्थनी वृद्धि करनारीयायठे ॥ २ ॥ लाजेकरीनीचुंजुए; अनेमनमांइटध्यान धरेते, एवाधर्मधुनारामापीते पोतानाश्रात्माने नरकनाकूपमां नाखेठे ॥ ३ ॥ वंचनं करणानां तरिक्तः कर्तुमईति ॥ सन्नावविनियोगेन स दास्वान्यविन्नागवित् ॥ ३१ ॥ प्रत्तेनिटत्तेर्वा न संकल्पो न च श्रमः॥ विकारोहियतेऽदाणा मिति वैराग्यमद्भुतं ॥ ३॥ थर्थ ॥ शुजन्नावनेअर्पणकरीने सदास्वपरविवेचन ज्ञानयुक्त नावनावालाज्ञाता वि रक्तप्राणी इंजियोनेगवानेसमर्थधायठे, पण वीजानीयाता ॥ ३१॥ प्रवृत्तिनेविपे श्रयवा निवृत्तिनेविपे जेनेसंकल्पनधी, थनेयाकपणनधी, एवासमनावेंवर्तनारना सर्व विकारपूरथायटे, थनेएनुजनामन्तवेराग्यपणठे ॥ ३२ ॥ दास्यंत्रस्वपांचाली नृत्यतुल्याः प्रवृत्तयः ॥ योगिनो नेव बाधा ये ज्ञानिनो लोकवर्तिनः॥३३॥श्यं च योगमायेति प्रकट गीयते परेः॥ लोकानुग्रहदेतुत्वान्ना स्यामपि च दूपणं॥ ३४ ॥ अर्थ ॥ जेमकाप्टनीपुतलीने दोरीनासंचारेकरी नाचनारीनामाफकनाचती जोध्ये वश्ये, पणतेनेकर्मबंधननधी, तेमला किकव्यवहारनेविप वर्तताहानी जे योगीश्वरपुरुप तेदनेसंसारनी प्रवृत्तिपीडाकरतीनधी ॥ ३३ ॥ एवंराग्यदिशाने परदर्शनीजोगमाया नेनामेप्रगटपणे बोलावे. एपणलोकनेउपकारक ठ, एनेविपेपणनधी ॥ ३४ ॥ सिधांते श्रूयते चेय मपवादपदेष्वपि ॥ मृगपर्पत्परित्रास नि रासफलमंगता ॥ ३५ ॥ आदासीन्यफले झाने परिपाकमु पेयुपि ॥ चतुपि गुणस्याने तराग्यं व्यवस्थितं ॥ ३६॥ थर्थ ॥ सिद्धांतमापणसांजलीयेंके थपवादनेविपे मृगवासरखीपर्पदाने पप निरासकरवी एजपनतुल्यगीतार्थनी शुखज्ञानदिशाजाणवी. ॥ ३५ ॥ परिपस्य- थकी एवीजेहानदिशाथने जेतुंफलदासीनना, वेयकीचोगुणस्थानके पपवराग्य- दिशा प्राप्तधायठे. इतिवराग्यसंनवाविवारपंचम नमाप्तः ॥३६॥ तराग्यं स्मृतं सुख मोबज्ञानान्वया विधा । तत्राद्यं विषयाना तेः संसारोगलाणं ॥१॥अवांगमनसोवेदो ज्ञानमव्याप के न यत् ॥ निजान्नीप्मिनखाने च विनिपातोपि जायने ।।७।। अर्थ ॥ तेवराग्यमापप्रकारनोठे. उन्बनिन नोदगनिन बने ज्ञानगर्दिन. तेमा ४४० प्रकरणरत्नाकर जाग पहेलो थर्थ ॥ श्रका, मृता, उहतता, मधुरता, थविवेकतापणु एमोहगनित वैराग्यनी परपराजायजी॥याएरीतेंमोहगतिरैराग्यनु स्वरुपका इवेज्ञानगर्जित वेराग्यनुस्वरू पकहे जेसम्यस्त्वंतत्वनीयोलसाणकरे,स्याहाददृष्टियेंचें,मोक्षनुचितनकरे मोदना उपायनेफरसे, थनेतलदिशा देसवानोथ थाय, तेझानगन्तिपैराग्यजानो ॥१६॥ मीमासा मासता यस्य स्वपरागमगोचरा ॥ बुद्धि स्यात्तस्य बैरा ग्यं ज्ञानगर्न मुदचति ॥रान स्वान्यशास्त्रव्यापारे प्राधान्यं य म्य कर्मणि ।। नासो निश्चयसंशुरू सार प्राप्नोति कर्मण ॥१७॥ थर्य ॥ जेदनोविचार पुष्टकारीहोय थनेससिकात तथापरसिकातसयधी बुद्धि जेने होय, तेने पैराग्यनीतिकहिये, यनेएवानेज ज्ञानगर्जित राग्यप्रगट थाय ॥ १३॥ जेनेग्पसार परतावना व्यापारनु प्राधान्यपाणुनथी, तेमज क्रियानेरिपेपण प्राधान्य नानपी, सविपरीक्रियानु निर्मलसारजूतजेफस तेनेक्यारेपणपामेनहीं ॥ १० ।। मम्यस्यमानयो मूत्रे गतप्रत्यागते यत ॥ नियमोदर्शित स्तम्मा तु मारं मम्यस्यमे दि॥ १०॥ अनावफलं झान मव्युवानम नाश्रर ॥ मम्यस्त्वं नदच्यक्तिरित्येकत्वविनिश्चय ॥२०॥ थप गम्यामोगारिवारिय,थनेचारिनते मोनसमकितकदिये, पयुश्रीया पासंगमा गतप्ररयागरगोयतु । जसम्मतिपासदा तमोणतिपासदाजम्मोई० मैगाटेरियामरातापाणुजाण ॥मिनतिचरणरदिया दसरणहियानमिन्नतिइतिश्पना त नेमाटेगम्यातिने सारन्न नाणपणा थानोत्याग तेजाननुफसवे, थनेथना अग्नुपर मंथल्युशन पटविषयमा उनमास नयाय, विषयनोत्यागीदोय अनुनाम नियमापातरहिये कायमम्यारवीनी पटिहोय, पटसामाटे निश्चय नयनीर निरमीनिनाशपारिप्रपतन नहोय ॥ २० ॥ यदिनानिमान म्या चारित्र्या द्यावहारिकात ॥ अत प्रवृत्ति मार तु सम्पर प्रशानमेवटिया पकाने नदि पटकाय अंक्षा नेपि न दामना ।। मपृणपंचालानाद यत्न यायात्म्यनिश्चय ॥ ॥ व यामीन, का, सन, कामिनीप्रमुख याघरम्नुनोज त्यागीयाय, "या हारिना पापायी तमामा दृष्टियजना योजेने मध्ययमदिन दन निहोर नग्नंग्यनरंग प्रनिनो मापदिय ॥20ममननयनी गाम दहा दिशानीटानी प्रधाना मम्पायनीभना नदेवाय ४४१ अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. पण संपूर्णनयनीथपेक्षायें प्रत्यार्षिकपर्यायाधिकनयना लानविना यथार्थपणानोलान- नहीजयाय, माटेशुधनयनी अपेक्षायेंवर्त्तवें ॥२२॥ यावंतः पर्यया वाचां यावंतश्चार्यपर्ययाः ॥ सांप्रतानागताती तास्तावहव्यं किलेककं ॥२३॥ स्यात्सर्वमयमित्येव युक्तं स्व परपर्ययः ॥ अनुवृत्तिकृतं स्वत्वं परत्वं व्यतिरेकजं ॥ ४ ॥ अर्थ ॥ जेमजगत्मां वर्तमान, अनागत, तयायतीतकालना जेटलाशब्दपर्याय वचन नावे, तथापदार्थनाजेटला अर्थपर्यायवे, ते सर्वपर्यायनिश्चयी एकजपच्यते ॥ २३॥ जे. सत्वके० पदार्थते सर्वस्वपरपपर्यायमयीहोय. तेथावीरीतंजे, अनुवृत्तिसहजचारी गुणप- स्वणेत्वके स्वपणुंजाणवु अने परपणुते व्यतिरेकपणेकरीजाणवू ॥ २४ ॥ ये नाम परपर्यायाः स्वास्तित्वयोगतोमताः ॥ स्वकीया अप्यमी त्या हुः स्वपर्यायविशेषणात् ॥श्या अतादात्म्येपि संबंधो व्यवहा रोपयोगतः ॥ तेपां सत्वं धनस्येवव्यज्यते सूदमया धिया ॥२६॥ अर्थ ॥ जेटलापरपर्यायठे, तेसर्वपोतानीथास्तिक्यताना थजोगयीजाणवा. तेयद्यपि पोतानाठे, तोपणगतनावेंते. अनेपोतानापर्यायतो सामान्यतापणे ॥ २५ ॥ परपर्याय जो पणतादात्म्यनावेंनथी तोपण व्यवहारनयना जोगयीतेदनो संबंधवे. जेमधननोध णी अनेधनते जूदाजूदाठे, तोपणसूझ बुद्धियविचारतां तेमनोसंबंधजणायवे ॥ २६ ॥ पर्यायाः स्युर्मुनेनिदृष्टिचारित्रगोचराः ॥ यथा निन्ना अपि तयोपयोगावस्तुनोह्यमी ॥ ॥ नोचेदनावसंवंधा न्वेषणे का गतिनवेत् ॥आधारप्रतियोगित्वे विटे न दि पृथग् घयोः ॥२॥ थर्थ ॥ तेमधचिन्नपणे झाननातथा चारित्रसंबंधीपर्याय मुनिनेपण होय; जोपण तेथनिन्न, तोपणउपयोगपणे विचारतां निश्चयनयपोतपोतानाजवे, पणव्यवहारेंएक थात्मानाठे, एमकेद्देवाय ॥ २७ ॥ एमजोनकहियें थने थन्नावनासंबंधी गवेषणाक रियेंतो केवीगतिथाय ? श्राधारांतरनिरूपकतानेजावें विचारता, "हिष्टेविनष्टेच्यात्, एटले पृथकूनावताना उपकरवाथी विणसेयने तेवेहुश्रीवात्मानिन्ननथी ॥ २० ॥ स्वान्यपर्यायसंश्लेषात् सूत्रेप्येवं निदर्शितं ॥ सर्वमेकं विदन्वेद सर्व ज्ञानं तथैककं ॥ ॥ आसक्तिपाटवान्यासस्वकार्यादिन्नि राश्रयन् ॥ पर्यायमेकमप्यर्थं वेत्ति नावाद् बुधोऽखिलं ॥ ३०॥ अर्थ ॥ स्वपर्यायथने परपर्यायना संबंधी सूत्रनेविपे पपएमदेखामयुंठे, के सघ ।

४४२ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो सुपकताना जाणता, "एगेथाया, इत्यादिक सघबुझानते संग्रहनयकरीएकजगरिया माटेचिननीथासक्तिये धने युजिनीपाटवतायें श्रन्यासकरवाची पोताना कार्यपादि क्नेयाश्रयताथकी पर्यायना एकथर्थनेजाणीनेपण बुधजेपमित तेसर्वनावनेजाणे "जेए गजाण सेसवजाण' तिवचनात् ॥३०॥ अतरा केवलज्ञान प्रतिव्यक्ति ने यद्यपि ॥ क्वापि ग्रहणमेकाश- कार चातिप्रमक्तिमत् ॥ ३२॥ अनेकातागमश्र-छा तथाप्यस्ख- खिता सदा ॥ सम्यग्दृशस्तयैव स्यात् सपूर्णार्थविवेचन ॥३२॥ शर्प । यद्यपिकेसहाननेपिपे तोकापणप्रतिव्यक्तिनथी, तोपणकोइठेकाणे एक अशनुन प्रदपरसुने, नेकोस्यानकें सांशग्रहणकीधोठे ॥३१॥ तोपणअनेकात श्रा गमनी धकातेथम्पमितपणे सदाप्रवर्तने, माटेचनेकातपणुधगीकारकरतांज स म्परगने तयानरमर्गथपगद, निश्वव्यवहारतेनासपूर्णश्रर्थनोनिश्चयथायठे ॥ ३५॥ भागमार्थापनयनादू ज्ञान प्राइस्य सर्वग ॥ कार्यादेर्व्यवदा रन्तु नियतोलेपशेसर ॥३३॥ तदेकातेन य कश्चिहिरक्तस्या पि कुनद ॥गायार्थवाधनात्सोयं जैनानासस्य पापकृत् ॥३४॥ च ॥ थागमायंनु उपनयनजेथापवु तेथकीप्राइजे बुजिवंत तेनुझान स पंपावणेपार्ने कायांदिवनेन्याहारवे, तेतोनिश्चयपणे चित्रामधनीरेसास रिसोरे भंटरपारवाने जेमयाप्रेषकर तेसरितान्याहार, अनेसमग्ररूपकरमा समानतेनि ॥ ३३ ॥ नेमाटेपकाननय अंगीकारकरीने प्रवर्तनारा वैराग्यवतनेपणकुमदी कहिये, नोपीनामात्र नामघरावनारदोय तेनीनोशीगर्ता पकनयवासोशानना श्रय नौकरता तापवो तेतीपय जेनानाम तोपण पापकारी जाणो ॥३॥ छमाँ चापादेवि व्यवहारेय निश्चये ॥झाने कर्मणि का प चेन नदा झानगनंता ॥३५॥ स्वागमेन्यागमार्थाना शत- न्येन पगरे । तापनाप्यनुधव चेन्न तदाझानगर्नता ॥३६॥ दमर्गमार्गमा, अपवादमार्गमा व्यवहारमार्गमा, निश्चयमार्गा, झानन एनपि ने शिकायनेदिष जोदामहनधी, सोमनहानगतिपापुडे, धनेशानि पडे । ६५ । मनिखननातायवायी यन्यवाननु जाणते तेमाजममापीनापन नम नागगिनने, तमामोनुगणितषण ममाजापने, थनेतेटयु । नामिनार खदान देतो, अदानाजिनाविपासनधी मजाण ॥ ३६ " , अध्यात्मसार ग्रंथ श्रर्यसहित. ४४३ नयेषु सार्यसत्येपु मोघेषु परचादने ॥ माध्यस्थ्यं यदि नायातं न तदा ज्ञानगर्नता ॥३॥ आझ्यागमिकार्थानां यौक्तिकानां च युक्तितः॥न स्थाने योजकत्वं चेन्न तदा ज्ञानगर्नता ॥३७॥ अर्थ ॥ पोतपोताना स्त्रार्थनेविपे लघला नयसत्य.नेपरमार्थनी चाबनानेवि नि- एफल, श्रनेतेनयना विवादमांजो मध्यस्थतान श्रावी तोतेनेज्ञानगर्जतावेजनही॥३॥ जेवालाग्राह्यश्रर्थने श्राज्ञायें ग्रहेनही, श्रागमप्रमाणेग्रहवायोग्यने श्रागमें ग्रहे नही, अनेयुक्तिग्राह्यनेयुक्तिवन्प्रहेनही, एमसहुने पोतपोतानेठेकाणे जोनीजाणेनही तोतेने ज्ञानगर्जिता मूलधीजनत्री एमजाणवू ॥ ३० ॥ गीतार्थस्यैव वैराग्यं ज्ञानगर्न ततः स्थितं ॥ उपचारादगीतस्या प्यन्नीटं तस्य निष्टया ॥ ३णा सूमेक्षिका च माध्यस्थ्यं सर्वत्र हितचिंतनं ॥ क्रियायामादरोभूयान धर्मे लोकस्य योजनं ॥ ४ ॥ थर्थ ॥ उपरकह्या मुजवतो गीतार्थनेज ज्ञानगनिनवेराग्यो, पणथवानीनन् एमवस्युं. तोपणनाउपचारयकी श्रगीतार्थने पणगीतार्थनीनिष्टा वानति राग्यठे ॥ ३ए । तेमाटेम्मदृष्टिये मध्यस्थपणुं अंगीकारकरीने अनेपन्द्रपट कर वर्च. सर्वजगत्नाजीवन हिनचितव, मैत्रीनावधरवो, क्रियानेवियां जाकर उपयोगधरवी, अनेधर्ममार्गमां लोकनेजोनवा, एहिजश्रेष्ठले ॥ ४० ॥ चेष्टा परस्य सत्तांते मूकांधवधिरोपमा । उत्साहः स्नगात्रा इस्यस्येव धनार्जन ॥ ४२ ॥ मदनोन्मादवमनं बदम मर्दनं ॥ असूवातंतुविवेदं समतामृतमझनं ।' अर्थ ॥ मुगाने तयाांधलाने यनेबहाने बोलवामां मिटा इत्यादिकपारकावृत्तांननेविपे जेणेचेष्टातजीने; अनेपोताना Patra उत्साहवंत जेमदरिडीधनकमाववानो उद्यमीदोपदी ४४८, कामनाउन्मादनु वमनकरनारा मटनासमूहने टायगर समतारूपयमृत कुंडमांमजनवग्नाग ॥ ४२ ॥ स्वन्नावान्नव चलनं चिदानंदमयानपदार स्मृतेयं वदाणावली ॥४३॥ इतना पमर्दतः। नपयोगः कदाचिन् न्या:- HAR M-

४४४
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
श्रर्थ ॥ तथाचिदानंदमयपणाना खनावी सर्वदा चलायमाननही एहवावर्तणु
करत जेहोय एत्रीजा ज्ञानगर्मित वेराग्यनागुणनी लक्षणावलीकही ॥ ३ ॥ इहा
झानगर्जितवैराग्यतेप्रयायोग्पठे, श्रने मोहगनितवेराग्य तथा सुखगन्तिवैराग्यनु
उपमर्दनकरीने पोतानाश्रध्यात्मनावनाप्रसादथकी कदाचित् झानगर्मितवैराग्यनो उ
पयोगथाय ॥४४॥ इतिश्रीवैराग्यदाधिकार पट समाप्त ॥
विषयेषु गुणेषु च विधा नुवि वैराग्यमिद प्रवर्त्तते ॥
अपर प्रथम प्रकीर्तितं परमध्यात्मबुधैर्मितीयकं ॥१॥
अर्थ ॥ पृथ्वीनेविपे पियमाश्रने गुणमाएवेटुप्रकारे वैराग्यप्रपतवे तेमाविषयों
राग्यतो यमुग्यपणेकह्योठे चीजोश्रध्यात्मनावयुक्तगुणवैराग्यतेमुरयपणेजाणवो ॥१॥
विषयानुपसनगोचरा अपि चानुश्रविकाविकारिण ॥
नजाति विरक्तचेतसा विपधारेव सुधासु मऊता ॥शा
थयं ॥ जेविषयौराग्यठेते, प्रातिगोचरपणे वर्ते, पणनिश्चेंथी हातापुरुपतरूपरसा
दिइनेरिपे यासक्तिकरेनदी जेविरक्तचित्ताखाते अविकारीथकाजदोय केमकेजेश
प्पारमरप थमृतधारानेरिपे मानकरताहोय, तेहनेरिपनीधाराशुकरनार ? थर्थात्
सेदोकांशरिपनीधारापीमा फरीशकतीनथी ॥२॥
मुपिशावरमालमजरी विचरत्कोकिलकामलीनरै
किमु मायति योगिना मनो निनृतानादतनाढसादर ॥३॥
यम् ॥ जयोगीश्वर थनद्ददनादेसहितने, तेनेयोगमार्गकरीने सर्व देदरमपुरीने
"यपद" थया“मोद पद थयाँमारपनि मनमाधरेते, तेनोनाहारेजेनाद उठेने
सेनुनाम थनद्ददनाद कहियें, तेगोकगनेयुनले तोतेपायोगीश्वरनुमन नसीविस्तार
वती थायानीमनरीनपिप पिचरतीजे कोरिया तेना मनोहर शब्दसानसीनेशुमान
पशे यांन्नद्दीनयो ॥३॥
रमणीमपाणिरणकणनाकर्णनपूर्णघूर्णना ॥ अ
नुनूननटी मुटीकन प्रियमगीतरता न योगिन ॥४॥
च । नोनामुरोमा दायमारझाकण तेनोशन्दसानसीने पूर्णपणे पुण्याने
मोचन तेनीयनुवन दिशाम नाटककरनाराम्रीय प्रियकारीमगीतमय कीधानो,
सेना योगीभानुमन रगारनदी, पटोशोनायनही ॥४॥

श्रध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
स्खलनाय न शुश्चेतसां ललनापंचमचारुघोलना ॥
यदियं समतापदावली मधुरालापरते न रोचते ॥५॥
अर्थ ॥ स्त्रीनीपंचमरागनी घोलनाते समतापदनीश्रेणिना मधुरालापनी रतिवा-
लाशुद्धचेतनावंत जोगीनेरुचेनही. एटलेशुद्धचेतनावंतने खलनाकारीनथाय ॥ ५ ॥
सततंदथि शुक्रशोणितप्रनवं रूपमपि प्रियं नदि ।
अविनाशिनिसर्गनिर्मलप्रथमानस्वकरूपदर्शिनः ॥ ६॥
अर्थ ॥ अविनाशी सहज निर्मल अनेविस्तारपामतुं एहवंजे पोतानुंवरूप तेहना-
जोनार योगीश्वरतेनेतोजेनुं निरंतर शीवक्ष्यथायठे अनेवीर्यरुधिरथी उपमुंएजे
स्त्रीथादिकनुं रूपते प्रियकारीलागतुंनथी ॥ ६ ॥
परदृश्यमपायसंकुलं विषयो यत्खलु चर्मचक्षुपः ॥
न हि रूपमिदं मुदे यथा निरपायानुनवेकगोचर ॥ ७॥
अर्थ ॥ जेवोनिरपाय के जेहनोनाशनथी एहवोअनुलवदिशाने जोवानोरसवे
तेवो रूपते परपदार्थके वीजानेजोवायोग्यठे, तथानाशवंत; थनेचर्मचकुनोविषयठे
एहवो जेरूप तेजोवाथकीतेनोजेरसते निश्चयनयथकी हर्पकारीनयाय ॥ ७ ॥
रतिवित्रमदास्यचेष्टिते ललनानामिद मोदते ऽबुधः ॥
सुकृताधिपविप्वमीपु नो विरतानां प्रसरंति दृष्टयः॥७॥
थर्थ ॥ रतिसुखनेदेखीने तथास्त्रीनानेत्रविभ्रमनी चेष्टायेंकरीने अवुडजेथज्ञानी
प्राणी तेघणोदपंपामे, पणए विभ्रमविलासादिकतो सुकृतरूप पर्वतनेवजथ नेदेए
वा माटेयोगीश्वरनी दृष्टितेमांरमतीनधी ॥७॥
न मुदे मृगनान्निमक्षिकालवलीचंदनचंसौरनं ॥ वि
उपां निरुपाधिवाधित स्मरशीलेन सुगंधिवर्मणां ॥ ए॥
अर्थ ॥ कस्तुरी, मालतीनापुप्प, लवलीकेएलचीचंदनतयाचंकेण्कपुरनीसुगंधीते
पंडितलोकोने मग्नकरतीनथी; तेमनेतो निरुपाधिक श्रनुनवगोचर स्वरूपचिदानंदने
विपेज मग्नपणुवळे, पणरूपादिकनेविपेममतापणुं नथी॥ ए॥
उपयोगमुपेति यश्चिरं दरते यन्नविनावमारुतः॥न ततः
खलु शीलसोरजा दपरस्मिन्निद युज्यते रतिः ॥१०॥
अर्थ॥जे घणाकालसुधी उपयोगमांबावे,जेनीसुगंधीने विज्ञावदिशारूपवायुहरी शक
तोनथी, एवीजेशीलसुगंधीतेने मूकी योगीश्वरनुं चित्तधन्यसुगंधीमां लोजातुंनधी॥१०॥

४४६
प्रकरणरत्नाकर जाग पडेखो
मधुरैर्न रसैरधीरता क्वच नाध्यात्मसुधालिदा सता ॥अ
रसै कुसुमेरिवालीना प्रसरत्पद्मपरागमोदिनां ॥ ११ ॥
अर्थ ॥ जेम विकस्वरथतां जे कमस तेना स्वाद सुगधयुक्त रसेमन्मथया एवाजेनमर
ते निरस कुसुमठपररतिपामेनही, तेम अध्यात्मरूप अमृतरसनाजोगी जेप्राणी तेने
पीजाशर्करादिक मधुररसनी अधीरजताउपजतीनथी, गृधतापणु करेनही ।। ११ ॥
विपमायतिनिर्नु किं रसै स्फुटमायातसुखैर्विकारिन्नि ॥
नवमे नवमे रसे मनो यदि मन सतताविकारिणि ॥१२॥
अर्थ ॥ जे श्रागस कमवा पिपाकापे एवामधुररसेशुसारु ? वतीप्रगटपणे राज्य
शशि स्वीविपयादिक सुसपाम्याश्रनेतेपावाजतारहे तेथी विक्रियाप्रगटे तोतेषांसुखथी
शुसारु? जोसदायथधिकारी एवोपूर्णनवमोजेशातरस तेनेविपे मनमग्नवे, तो पूर्वेकया
एपारसेगुफायदोथाय । अर्थात्कारजनही ॥१२॥
मधुर रसमाप्य नि पते ऽसनातोरसलोनिना जल ॥परि
नाव्य विपाकसाध्वस विरताना तु ततोदृशोर्जलं ॥ १३ ॥
थर्थ । एकथचरत जुगो,के रसना पासचीजेप्राणी तेमधुररसने जोक्ने अथवा
माधानीपात सानसीने केहेठेके, मारामुसमापाणीमरायडे एटलेजीनधीपाणीपहे।
चनेसर्यविरनिजे मुनिराजते मासादिकमधुररससाघे थागक्षमागविपाकश्यावशे, ते
नानयने विचारी येग्थासेपाणीथाणे, एटलेथानमाथी थासुपाडेठे ।। १३ ।।
इद ये गुणपुप्पपूरिते धृतिपत्नीमुपगुह्य शेरते ॥ विमले सु
विकल्पतल्पके क यदि स्पर्शरता भवतु ते ॥१४॥
सर्प ॥ इदाचरणरणादिकजे गुणतेम्पफुपुरीएवी निर्मलजे सुविकटपकेमन
कुरामतारूपशय्या तेढ्ने विपे सतोपरूपनीने थासिंगन देश्नेसुपठे, तेगामुनिराज
याराग्रीना स्पर्शविपरतकमयाय ॥ २५ ॥
इदिनिरनिमेव मित्रतां न मुदे चंदनखेपनाविधि ॥
विमतवमुपेयुपा सदा मलिलस्नानकालापि नि फसा ॥ २५ ॥
॥ दपने विप निवृत्ति मुमनेघरनारा जेप्राणी तेनेगानाचदनना सेपनी
रिधि तेहपंथातीनयी नयामदेव निर्मपानावने परताजेपणानेजसस्नानविधि
सेमिनावी ॥ ५ ॥

ଅ8S श्रध्यात्मसार ग्रंब अर्थसहित. गणयंति जनुः स्वमर्थवत्सुरतोल्लाससुखेन नोगिनः॥ मदनादिविपोयमूर्वनामयतुल्यं तु तदेव योगिनः ॥ १६ ॥ अर्थ । जोगीप्राणीन्त्रीसाये विलाससंनोगना सुखेकरी जन्मारोतफलमाने, थ ने योगीश्वरपुरुपतोमटनजेकाम तेनीचेष्टानेसर्पनाविपनी श्राकरीमू-तुल्यमाने॥१६॥ तदिमे विषया. किलदिका न मुदे केपि विरक्तचेतसां ॥ पर लोकसुखेपि निस्पृहाः परमानंदरसालसा अमी ॥१७॥ श्वर्थ ॥ वेरागीजीवने थानवमांक्षणिकसुखथापे एवाजेविषय तेनिश्चययकीकांप पहपकारीनधी, केमकेत्यागीप्राणीतोपरलोक जेस्वर्गादिकनांसुख तेनेविषेपण निस्पृ. ही; तेतोमात्रमोक्षसुखनाजथतिलापीठे ॥ १७ ॥ मदनमोदविवादमत्सर ज्वरवाधाविधुराः सुरा अपि॥ विप मिश्रितपायसान्नवत् सुखमेतेप्वपि नेति रम्यतां ॥ १७ ॥ थर्थ ॥ गर्वश्रज्ञान विपादश्रने मत्सरतेल्पनावनी पीमायेंरहितएवाजे देवतातेहना जेविपयादिकसुख तेपणविपमिश्रितधपाकनानोजेननीपरें मनोहरकारीनत्री ॥ १७ ॥ रमणीविरदेण वन्दिना बहुवाप्पानिलदीपितेन यत् ॥ त्रिद शेर्दिवि ऊःखमाप्यते घटते तत्र कथं सुखस्थितिः॥२५॥ अर्थ ॥ केमके स्त्रीनावियोगरूपथग्नि तेयांसुरूप वायरेकरी देदीप्यमानययो एह- वोजे शोकरूपयाग्नि प्रगट्यो तेत्री स्वर्गनादेवतानेपण पीनाथाय, तेवारेंवर्गमांदेवताने पणसुखनी स्थिति, एहy केमकडेवाय? ॥ २ ॥ प्रथमानविमानसंपदां च्यवनस्यापि दिवोविचिंतनात् ॥ हृदयं न दि बहिदीयते द्युसदा तत्कुखिशाणुनिर्मितं ॥३॥ थर्थ ॥ जेने विमानसंपदामोटीछे, एवादेवतानेपण च्यवनवेलायेंजे दुःखप्रगटेठे, तेजुःखीदेवतार्नु झदयमात्रफाटतुंनधी, तेनुंकारणजे तेमनोझदयतेवजनापरमाणुयें- करी उत्पन्नकरेढुंठे. तेधीघणुकठण; माटेजफाटतुंनधी ॥२॥ विषयेषु रतिः शिवार्विनां न गतिप्वस्ति किलाखिलास्वपि॥ घननंदनचंदनाचिनो गिरिलूमिप्वपरमेष्विव ॥ २२ ॥ अर्थ ॥ जेमनिविड नंदनवनना चंदननाविलेपनवालाने पर्वतनीनूमिमें थथव

प्रकरणरत्नाकर नाग पदेखो
वीजाकोपणरतियातीनी, तेममोक्षार्थिने विषयपर प्रीतियतीनथी, तेमजभनु
प्य तया स्वर्गप्रमुख समग्रगतिनेविपे पण प्रीतियतीनथी ॥१॥
इति शुक्ष्मति स्थिरीकृता ऽपरवैराग्यरसस्य योगिन ।
स्वगुणेषु वितप्णतावहं परवैराग्यमपि प्रवर्तते ॥ २ ॥
अर्थ ॥ एमविचारी शुद्धिस्थिरकरीने जेनेवीजावैराग्पनो गुणप्रगटयोते, तेवा
योगीने यात्मगुणनेवधारे एवीपितृलाना श्रागमरूप परमवैराग्यप्रगटयाय ॥२२॥
विपुलदिपुटाफचारण प्रवलाशीविपमुख्यलब्धय ॥
नमदाय विरक्तचेतसा मनुपगोपनता पलालवत् ॥२३॥
थर्थ ॥ विपुलसन्धि, पुसाकसब्धि, चारणसब्धि, महोटीथाशीविषधि, प्रमुख
यनेक सब्धियोजोपणपजे, तोपण तेवैरागीमुनीने थहकारजणीथायनही, मात्रएक
मुणिमुपरिना पासना पुजरूपतेमानेठे ॥ २३ ॥
पतितातिशयोपि कोपि नो विबुधाना मदणबज. ॥ अ
चिकन विदत्यमी यतो निजनावे समुदचति स्वत ॥१४॥
थय । पटितते कोइ मोटाथतिशयादिगुणना समूहसहितहोय,तोपणमदकरेनई
चनेचीगर थपियनापणनगणे, मानपोताना शुझसनारमाज थानदपामे ॥ २४ ॥
दियेन गिपि सुब्धता सदनुष्टानमसंगमंगति ॥
पुस्पस्य दशेयमिप्यते मदजानदतरंगमगता॥३॥
॥ पोतानादयनेविष मुक्तिमुपपरपाण सुन्धतानथी एफसयनुष्ठानमा
सदेशानदना कसोपने मवीथमंगानुष्ठानरूपपुरुपनी जेदशातेने वाठे, पामेदार
इनि यन्य महामतिनवे विद वैराग्यविलासन्मन ।। उ
पनि बरिनुमुच म्नमुदारप्रति या श्रिय ॥२६॥
पर्य ॥राग्यदिवासीपुरुषने पपीउिपजे, तेनेगाउदारप्रतिभावान यशप
उनी पंधरीने बाबानो इतिश्रीराम्य विपयाधिकार सप्तम समाप्त (
निर्ममम्यैव वैगम्य न्यिग्वमगादते॥परित्यजेत्तत प्राझो
ममतामनयंटा ॥ ॥ पिप किपरिखते जागर्ति ममता
यदि ॥ लागावंचुरमानन्य नुजगो नदि निर्विय ॥७॥

अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थमहित. प्रदायकजे ममतातेनेतजवी ॥ १ ॥ जेमसर्पकांचली काढयात्री विपरहितयत तेमजेनेममता जागेठे तविपयने त्यागकरे. तोपण त्यागीयतीनबी ॥४॥ कप्टेन दि गुणग्रामं प्रगुणीकुरुते मुनिः॥ ममता रादासी सर्व जदयत्येकदेलया ॥ ३ ॥ जतुकांतं पशूकृत्य जगविद्यो पधिवलात् ॥ उपायहुन्निः पत्नी ममता क्रीमयत्यहो ॥ ४ ॥ थर्थ ॥ जेगुणसमूदनेमुनिराज घाणाकष्टेकरीप्रगटकरेते. तेने ममतारूपरादासी ए कोलीयेंग्वाजायते ॥ ३॥ केवुयाश्चर्यठेके स्त्रियाराज्यनीपेरे ममतारु पत्री ते जीवर पत्नरिने पशुजेमर्कट तेरपेंकरीने शीघ्रपणेयझानरूप जडीबुटीनायलयकी घणेप्र कारेनचावीने रमादेठे ॥४॥ एक. परनवे याति जायते चेकएव हि ॥ ममतोजेकतः सर्व सं बंधं कल्पयत्यय ॥ ५ ॥ व्याप्नोति महती भूमि वटवीजाद्य या वटः॥ तयेकममतावीजा प्रपंचस्यापि कल्पना ॥६॥ अर्थ ॥ एकबुंचेतन परजवेजायठे थनेएकबुंज थानवेंथावेठे, पणममताने वश थ ने रत्नादेवीनीपरें मिथ्यासगपण न्यातजातवगेरेनी कल्पनाकरेठे ॥ ५ ॥ जेम एक बमना वीजथकी घणीधरतीय वडव्यापीने विस्तारपामेतेमएकममताना वीजयकी घ णाप्रपंचनी कल्पनाउवे ॥६॥ माता पिता मे नाता मे नगिनी वल्लना च मे ॥ पुत्राःसुता मे मि त्राणि झातयः संस्तुताश्च मे ॥ ॥ इत्येवं ममताव्याधि वर्षमा नं प्रतिक्षणं ॥ जनःशक्नोति नोवेत्तुं विना ज्ञानमहोपधं ॥७॥ थर्थ ॥ माता पिता, नाइ, वेन, स्त्री, एसर्वमाहरांठे; पुत्र, पुत्री, मित्र,एपणमाहरांठे; न्याति परिचित एमाहरांठे ॥ ७॥ एप्रकारेंममतारूपरोग दिवसेंदिवसें वधतोजायचे, नेमटामवाने कोऽपणज्ञानरूप योपधविना समर्थथातोनथी ॥७॥ ममत्वेनैव निःशंक मारंन्नादो प्रवर्त्तते ॥ कालाकालसमुदायी धनलोनेन धावति ॥॥ स्वयं येषां च पोपाय खिद्यते ममता वशः॥ इहामुत्र च ते न स्यु स्त्राणाय शरणाय वा॥१०॥ अर्थ ॥ जेमवेलाकवेलाउठीने विप्रवेमासासोनुं लेवानेगयो, तेनीपरेंएक ममतायेंक ने.शंकपणे थारंलमांप्रवत्तेंडे, ममणशेम्परें धननेलोनेकरीदोडेठे ॥ ए॥ परनवमां कुटुव शरणथाधारनथी, तोपणकुटुंबनेपोपवानी ममतामां खेदपामेठे ॥ १०॥ - - ४५० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो ममत्वेन बहून् लोकान् पुष्णात्येकोर्जितर्धने ॥ सोढा नरक उखाना तीवाणामेक एव तु॥२२॥ममतांधोदि यन्नास्ति तत्प श्यति न पश्यति।।जात्यधस्तु यदस्त्येत भेद इत्यनयोर्मदान् ॥१शा अर्थ ॥ पोतेएकलो धनमेलवीने ममत्वेकरीने घणालोकने पुष्टिकरे, पणपरनवमा थाकरानारकीनाउ खावशे, तेवारेंएकखोजजोगवशे ॥१॥जीवतोश्राधसोनथी, पण ममतायेंकरी नास्तिकपदार्थने सस्करीमाने, तेहनेमियादृष्टिचधकहिये, केमक तेनीचर्मचधुने, तोपणतेचकुयेंकरी थात्मिकथार्थने नीदेखतो, माटेएनेदेखतो पणांधलोजजाणवो,अनेजेजातिथधतो पणानीनेसयोगे आत्मार्थने जुए ठे, मा टेएवेप्रकारना अधमा घणोथतर ॥ १२ ॥ प्राणाऽनित्यताध्यानात् प्रेमभूम्ना ततोधिका ॥प्राणापदा प्रि. या मत्वा मोदते ममतावश ॥१३॥ कुदान्यस्थीनि दशनान् मुखं श्लेष्मगृह विधामासाथी कुचौ कुनो देनोवेत्ति ममत्ववान्॥२४॥ श्रर्थ ॥ रागदिशायेंकरीने प्राणनेश्रनित्यमाने पणप्राणनी सेनारीजेस्त्री तेनेममताने वशथइ बलजजाणीने हर्षपामेठे ॥१३॥ तेस्त्रीनादातयद्यपि हाडकानाठे, तोपणतेने कु दफुलनी कलिनाजेवाजाणे, अनेश्लेप्मजेवाल तेणेकरी जरेलु मुखहोय ते नेचातुख्यवसाणे, अनेस्तनमासनागगठे तेनेसोनाना कसशसमान लेखेने, ए वातो सर्वममत्वनेलीधे थायठे ॥ १४ ॥ मनस्यन्यचस्यन्यत् क्रियामन्यदेव च ॥ यस्या स्तामपिलो लादी साध्वीं वेत्ति ममत्ववान्॥राया रोपयत्यकार्येपि रागि णा प्राणसशय॥ठुत्ता स्त्री ममत्वाध स्ता मुग्धामेव मन्यते ॥१६॥ श्रर्थ ॥ वलीतेस्त्रीकेवी ? जेनामनमाकोऽकहोय, अनेवचनमा वली वीजो कोइक होय,श्रनेनोगतोवली कोवीजानी सायेजकरे, एवी तेनेवैरागीपुरुषकहे, जेएनी यकी सर्वस एटमेस्त्रीने सर्वधीनुमीगणेठे, पणजेप्राणीममतावत, तेतोएवीचचस नेत्रवालीस्त्रीने सतीमानेठे ॥५॥ स्त्रीपोतानारागी घणीनेमरण थाय एवाकाम नसावे, थनेतेपण ममत्वेंथाधखोपुरुष कार्यकुटा पाटाइनकर वली स्त्रीव्यनिवारणी होय,तोपणतेने जोलीकरीमाने तेउपरएक हात सालोतीमा अवता खेतमसे स, ज्याथीलाव्योसाकमी त्यानीत्याजश्मेस" ॥ १६ ॥ .

इधर * प्रचार प्रालि चनामानिनमानास्त्रि विमलपिनीयपि ॥ निनामु ममन्य य नममन्यं चिनिनं ।। 23 | लालबनवा र नान व्ययं वन ममयान ॥ पनि च प्राणा प्राणां मंगुलीममनाचिन? II जना घaani. मनमानी पोप ....या चमंत्रीमतगीजीदम.ममग्रमा virमशन पानानाम्मा मेननवावा, श्रने नवाजाना सामनी वागतीया मीनदार नमानमानसांग ॥ 25 ॥ पंकाऽमपि नि.गमा सुनमशान मुंबनि । नदमन्यपि मन्यन्वं जा नान्यंबा ममत्यन ॥20॥ मातापित्रादिगंबंधी नियतीपि म मन्यतः ॥ दृमि मयतां नयन्यनावनामने ॥ २० ॥ अर्थ ॥ मोरपी पासपनीमाना पीनानापास ने पादरम्वोदोय, नापणनिः शंपपणे ग्योलामाघी मयानीनी पतीविष्टाय प्रापिट्रीय, नोपानेयासकने नेनीमाता मोदनायशयः। तेदनेपवित्रगणठे ॥ १ ॥ जेमधरनी शाशनहरने, पाणधनुरानाफ- सनापारनार प्राणीनपरथायलं, त्यारतनधरतीपरनीजगायले तेममानापिनाटिकनो संबध समारमा अनादिनी शाश्वनः पाणमीदवटेमुजापोमाणी एमपहेठेजे, माताम- रीग ट्वेमबहो ? शीर्मत चालशे ? ॥२०॥ जिन्नाः प्रत्यकमात्मानो विजिन्नाः पुमला अपि॥ न्यसंसर्ग त्यवं च. पश्यति स पश्यति॥॥अनाममते स्वत्वस्वीयत्वन्न मटेनुके । नंदझानात्पलायत रअज्ञानादिवादिन्निः ॥ २२ ॥ थर्थ ॥ तेमप्रत्यजीवपण जुदाजुटाने, थनेतेकगतिथीयाव्या थनेकगतियें जशे ? तेमपुरतपणजुदाठे, तथाशरीरनी संगपणशुन्यो, एरीतेजेदेखने, तेनेदेखतो जाणवो ॥२२॥ जेमदोरडानु डानयये सर्पनीनीति नाशपामेठे, तेमहूँथनेत्रीयादिक मादी एबो ममत्वधावते, तेव्रमहेतुढे तेत्रमनेद झाननजरेंजोवाची नाशपामे ॥२२॥ किमेतदिति जिज्ञासा तत्वानिझानसंमुखी ॥ व्यासंगमेव नोनातु दन क ममतास्थितिः ॥ २३ ॥ प्रियार्थिनः प्रियाप्राप्तिं विना का पि यथा रतिः॥न तथा तत्त्वजिज्ञासो स्तत्वप्राप्तिं विना कचित्॥४॥ श्रर्थ ॥ संसारनोसंबंधशुंठे? एमथात्मनत्वने सन्मुख थोलखवानी छाय. ए .

, ૪૨ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो टलेममता तरतनाशपामे श्रात्मझानीयागल ममताकिदाकाणेरहे? ॥ २३ ॥ जेमशा मीपुरुप स्त्रीनोश्रर्थीथयो, तेस्त्रीपाम्याविना कोपणठेकाणे रतिनपामे, तेमतत्वनोजाए पुरुषपण तत्त्वपाम्याविना क्यायेंरतिनपामे ॥२४॥ अत एव हि जिज्ञासा विष्टनति ममत्वधी ॥ विचित्रानि नयानात सत्रात श्व लक्ष्यते ॥३॥धृतो योगो न ममता हता न समताऽऽहतानि च जिशासितं तत्त्व गत जन्म निर र्थकम् ॥२६॥ जिज्ञासा च विवेकश्च ममतानाशकावुलौ ॥ अतस्ताच्या निगृहीया देनामध्यात्मवेरिणी ॥ ३ ॥ अर्थ ॥ एकारणमाटे तत्त्वजाणवानी छायेकरी ममतानीहिजेणेदवावीते, ते प्राणी विचित्रप्रकारनी नय, गम, नग, रचनायें व्याप्योथको संसारना सर्वपदाय ने सभ्रातजाणे, एटलेउजालवत्जाणे ॥ २५ ॥ जेणेजोगपणधर्योनही, अनेममता पण हणीनही, तथा समतापणथादरीनदी, वलीशास्त्रजाणवानी श्वापणनकरी, ते नोनरजन्मनिष्फलगयो, एमजाणवु ॥२६ ॥ एकजाणवानी इछा श्रनेवीजोविवेक प वेममताने नाशकरनारावे तेमाटेएवेतुथकी ममतानो निग्रहकरवो कारणके ममता ते अध्यात्मनी पुश्मनठे ॥ २७ ॥ इतिममता त्यागाधिकार थष्टमसमाप्त ॥ त्यक्ताया ममताया च समता प्रयते स्वत ॥स्फटिके गलितो पाधी यथा निर्मलतागुण ॥२॥ प्रियाप्रियत्वयोर्यार्थे व्यवहार स्य कल्पना निश्चयात्तव्युदासेन स्तमित्ये समतोच्यते ॥३॥ थर्थ ॥ दयेसमता थाववानो थधिकारकहे जेमस्फटिकनेपिपे उपाधिपाटो, तेवार निर्ममतापणुवयेठे, तेमजेचारें ममतानोत्यागथाय तेनारेपोतानीमेसेज सम ताविस्तरे ॥१॥ ससारनेपिपेपोताने श्रर्थकोश्कामपने तेवारे एमजाणेजेथामाह रो बहालोठे,थनेथामुश्मनवे,पणणसर्प व्यवहारकल्पना, निश्चयथकीतो तेव्यपदार- नाशेकरी मध्यस्थपणुपामे, तेवारेंज तेसमतावत केदेवाय ॥२॥ तेवेव छिपत. पुस स्तेप्वेवार्येपु रज्यत ॥ निश्चयात्किचि दि टं वाऽनिष्ट वा नेव विद्यते॥३॥एकस्य विपयोय स्यात्स्वामित्रा येन पुष्टित ॥ अन्यस्य प्यतामेति स एव मतिनेदत ॥४॥ थर्थ ॥ व्यपदारवरूपनारासोतो जेनेपिलेपसारे तेनेजपिपे पोतानाश्रर्थसाथ नेकरि राजीयाय,पपजोनिश्चययकीविचारे, तोण्मानी, तेमथनिष्टपणनधी, अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. ४५३ ॥३॥ एकविपयजे एककार्य तेएकजणने पोतानीरुचियेंपुष्टकारी अनेवीजानतेत्रीज केपनपजेठे एमतिकल्पनानानेबठे, एमजाणवू ॥४॥ विकल्पकल्पितं तस्मा यमेतन्न तात्विकं ॥ विकल्पोपरमे तस्य हित्वादिवऽपदायः॥णा स्वप्रयोजनसंसिद्धिःस्वायत्ता नासते यदा ॥ बद्रियेंषु संकल्पसमुचानं तदा दतं ॥६॥ श्रर्थ ॥ इष्टानिष्ट ए विकल्पनीकल्पनायकी,एवेनेजरागपजाणवा. पणएमांकांड तत्वनधी. जोमनत्रीविकल्पजाय, तोरागडेय एवेहुदूरथाय ॥५॥ पोताना प्रयोजननी- सिकि जेवारेंपोताने वाधीनयाय, तेवाबाहारनाथर्थसंकल्पनो उगवनाशपामे ॥६॥ लब्धे स्वन्नावे कंठस्थस्वर्णन्यायामदाये ॥ रागद्वेषानुप स्थाने समता स्यादनाढ्ता जगजीवेषु नो नाति विध्वं कर्मनिर्मित।यदा शुधनयस्थित्या तदा साम्यमनाढ्तं ॥७॥ अर्थ ॥ जेमकंठनपररडेलु नुवर्ण साक्षात्देखायचे, तेमवानाविकगुण पामेयकेवि- नाविकन्त्रमणादूरजाय. तेवार रागढेपनगी दूरथाय अनेसमनाविशेवघे ॥ ७ ॥ जग- त्नाजीवनेविपे कर्म-विचित्रपणुं, माटेतेविनावपणुं सारंनरतुंकेडेवानीरीतें जेबारेंन नाते, तेवाशुभनयमा रह्योयको प्रवलसमतानेपामे ॥ ७ ॥ स्वगुणेन्योपि कोटस्था देकत्वाध्यवसायतः॥ आत्मारामं म नो यस्य तस्य साम्यमनुत्तरंगणासमतापरिपाकेस्या विषय ग्रहशन्यता।यया विशदयोगानां वासीचंदनतुल्यता ॥१॥ श्रर्थ ॥ पोतानागुणयकी पोनानाध्यात्मासाक्षीकरीने पोतानाएकशुद्धश्रध्यवसाय- थकी थात्मानेविप जेनुमनरमेठे, तेनीसमताअनुचरकहिवें ॥ ए ॥ एमजेनेपाकीसम- ताय तेनुं विपयन्पपरमुनुययु; एमजेमुनिनेनिर्मल समनायोगप्रगढ्यो, तेमुनिनेवांस- लेंकरी कोदे अथवा चंदनकरीको प्रजेते वहुतुल्यवे. ॥ १० ॥ किं स्तुमः समतां साधी या स्वार्यप्रगुणीकृता ॥ वैराणि नित्य वैराणा मपि दंत्युपतस्थुषां ॥११॥ किं देनेन तपोन्निर्वा यमेश्च नियमेश्य किं ॥ एकेव समता सेव्या तरिःसंसारवारिधी ॥१२॥ थर्थ ॥ एवा साधुनीसमतानां शुक्खाणकरियें ? जेणेपोतानाथात्मानी सिद्धिकर- वाने समताथादरी, एहवामुनिते समतारूपघरमारहेनाथका थानवनानया श्रागवा-

४५४
प्रकरणरनाकर नाग पहेलो
कश्कनवतेसर्व जपनारजारने टासीनाखेडे, जेमनित्यपासवसतायका कुनराथ
जरीकेन विलामीतेमनावरपण शमीजायठे, तेहनीपरेंजाणवु ॥ ११॥ कपटीपेश
करवाथीशुथाय तथाघणीतपस्यायेंपण शुथायी सीमोनधारी थतीतीपरऽप्रिय
नकीधेशुधाय? थने व्रतधारणकरेपणशुथाय! मात्रएकसमताजे ससाररूपसमुनरव
नौकाजेवी, तेनुजसेवनकरवुतेहिजश्रेष्ठते ॥ १५ ॥
दूरे स्वर्गसुख मुक्तिपदवी सा वीयसी ॥ मन सनिहित दृष्ट
स्पष्ट तु समतासुख ॥ २३॥ दृशो स्मरविप शुप्येत् क्रोधताप
क्ष्य व्रजेत्।योश्त्यमलनाश स्यात् शमतामृतमऊनात्॥२४॥
अर्थ ॥ देवलोकनासुखतोदूरठे बलीमोक्षपदवीतेतोमोटी,थनेजवस्थितिनेहायत,
तेवारे मननीपासे प्रगटपणेदेखीयें एवीसमतानुसुसते शुसोटु ॥ १३ ॥ समतारूप
अमृतकुडमा स्नानकरवानाप्रनावथी श्राखयकी कदर्परूपदर्पनु विपसोपाइजायते, क्रो
धरूपताप नाशपामठे, उझताशरूपी मेल तेपणदूरकरे ॥ १४ ॥
जरामरणदावाग्निज्वालिते नवकानने ॥ सुखाय समतेकै
व पीयूपधनरष्टिवत् ॥१५॥ आश्रित्य समतामेका निर्टता
जरतादय ॥नहि कष्ट मनुष्ठानमनूत्तेपा तु किचन ॥१६॥
श्रर्थ ॥जन्म,जरा,मरण,रूप दावानलेंकरीवस्तुएवु ससाररूपवनखम तेमासमतानु
जेसुसने, तेथमृतनावरसादसरखुजाणवु ॥ १५ ॥ चित्रशालीमध्ये एक्जसमताने अब
सवता जरतराजावादि पाठपाट केवसपामिने सिजथया, पण तेमने कष्टक्रियाका
पण करवीपडीनही, एवीएसमताठे ॥ १६ ॥
अर्गला नरकछारे मोदमार्गस्य दीपिका ॥ समता गुणरत्ना
ना संग्रहे रोदणावनि ॥रामोदानादितनेत्राणा मात्मरूपम
पश्चता ॥ दिव्याजनशलाकेव समता दोपनाशकृत् ॥ १७ ॥
थर्थ ॥ वसीसमता तेनरकनेयारणे जोगसजेवीठे,यनेमोक्षमार्गनीदीविठ, वसीगुण
वरत्ननो समहकरवाने रोहणाचलपर्यंतनी नूमिकासरिसी ॥ १७ ॥ जेनानेत्र मो
मेटकाया थनेजेपोतानाखरूपने जोशक्तानी, तेने दिव्यथजनथाजबाने सम
शक्षाकारूपये, अनेथझाननापमलने वेदनारी ॥ १७ ॥

४५५ अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. दाणं चेतः समाकृप्य समता यदि सेव्यते ॥ स्यात्तदा सुखम प्यस्य यद्वक्तुं नैव पार्यते॥णाकुमारी न यथा वेत्ति सुखं दयित नोगजं ॥ न जानाति तथा लोको योगिनां समतासुखं ॥२०॥ अर्थ ॥ जेप्राणी एकक्षणमात्र मननेखेचीने समतानेसेवे, तेप्राणीने एहसुख प्रगटे, जेद्दनोमुखेकहेताथकां पारावेनही ॥ १५ ॥ जेमकुमारिका चरतारनासुखने जाणतीनश्री, तेम लोकोपणमुनिराजनी समतानासुखने जाणतानयी ॥२०॥ नतिस्तुत्यादिकाशंका शरस्तीत्रः स्वमर्मनृत् ॥ समतावर्मगुप्ता नां नार्तिकृत्सोपि जायते ॥ २१॥ प्रचितान्यपि कर्माणि जन्मनां कोटिकोटिन्निः।तमांसीव प्रना नानोः क्षिणोति समता दाणात् ॥२२॥ अर्थ ॥ जेणेसमतानुं वख्तरपेखुडे, तेनेनमस्कार, स्तुति, पूजा, लाज, परजव्यनी वादिरूप जेपोतानाज मर्मनेलागनारा एहवाजेतीक्ष्णवाणो तेपीमाकरीशकतानथी. ॥ २१ ॥ जेमसूर्यकिरणप्रकाशथी थंधकारनाशपामे, तेमकोटिकोटि नवना प्राणीनां निविमसंचितजे पापकर्मठेते, समतावडे एकदणमांनाशपामेटे ॥२२॥ अन्यलिंगादिसिमाना माधारः समतेवेदि ॥ रत्नत्रयफलप्राप्ते यथा स्यान्नावजेनता ॥ २३ ॥ ज्ञानसाफल्यमेपैव नयस्थानाव तारिणः ॥ चंदनं वहिनेव स्यात् कुप्रदेणतु नस्म तत् ॥२४॥ अर्थ ॥जेश्चन्यालगीसिद्धथया तेपण अव्ययी मोक्षफलसाधतायका रत्नत्रयनाफ- लनीप्राप्तिबडे लावधीजेनपणंपाम्या, माटेतेश्रन्यलिंगीयोनेपण समताते एकवाधार- जूतहति ॥३॥ जोनयस्थानके उनारीजोश्येतो, एसमताजझान-फल; नेजेमज्ञान- वडेनवनाप शमेवे, तेमसमतारूपचंदनेकरी जवतापशमीजायते; पण कुग्रहके कदान- इयज्ञानरूप अग्निवकेतो समतारूपचंदनवली नस्मथायठे ॥२४॥ चारित्रपुरुषप्राणाः समताख्या गता यदि ॥ जनानुधावनावेश स्तदा तन्मरणोत्सवः ॥३५॥ संत्यज्य समतामेकां स्याद्यत्कट मनुष्ठितं ॥ तदीप्सितकरं नेव बीजमुप्तमिवोपरे ॥ १६ ॥ थर्थ ॥ श्रासंसाररूपगामनेविपे सर्वलोक क्रयविक्रयकरता दोमादोरकरे,तेथुठे ? तेकडे; केजेवारेंचारित्ररूपीपुरुष मरणपाम्यो, तेवारें समतारूपीप्राणपण जतारया; पठी तेनामृतकार्यनोउत्सव पाथरणास्नानसूतक वगेरे करवानेजाणियेएलोको दोडा-

No text on this page.

४ए 1 अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. नजाण ॥३॥ स्थावर विपते नोमलजाण, अनेजंगमविपसाटिकनुजाणवू, एवेनमां- धी एक विपन्नाधाश्री नरतमरेते. तेमनोगानिमा क्रियाकरवी तेशुनचित्तनेहणे ॥an दिव्यतोगानिलापेण कालांतरपरिदायात्॥ स्वादिष्टफल संपत्तेंगगनुष्टानमुच्यते ॥णायया कुडव्यसंयोगजनितं ग रमंडितं ॥ विपं कालांतरे दंति तयेदमपि तत्त्वतः ॥६॥ अर्थ ॥ जेदेवेंशादिकना मुखपरनवें पामयानीछाकरीनेतपस्याकरेतेप्राणीकालां नरें नरकगतिपामे कष्टकरीने थणदीठांफलनीवांठाकरे तेनेगरलानुष्ठानकेहेबुं ॥५॥ जेमबगडीचूर्णप्रमुख निर्वलअध्यने संयोगेंप्रगटयतुं विप तेगरखनामाविपकहिये,ते घणा दिवस कष्टपमाटीमारेते, तेमएपणनत्वधी नफलनीप्राप्तिकरे ॥६॥ निपेधध्यानयोरेव विचित्रानदायिनोः ॥ सर्वत्रवानिदान त्वं जिन. प्रतिपादितं ॥७॥प्रणिधानाद्यन्नावेन का नध्यवसायिनः॥ संमूर्विमप्रसत्त्यानमननुष्टानमुच्यते ॥७॥ अर्थ ॥ थनेकप्रकारे महायनर्थउपजावे एवाएपूर्वोतवेधनुष्टाननो निपेधकरवाने समस्ततीर्थकरें नियाjवर्जवानुकझुंठे ॥ ७॥ प्रणिधानादिकनेथना कर्मजेक्रियातेमां अध्यवसायरहितके शून्यपणेसंमूर्टिमनीपरें शून्यमननी प्रवृत्तियें थथवा देखादेखी- ये जे क्रियाकरे तेथन्योन्यानुष्टानकहियें ॥ ७॥ उघसंझात्र सामान्य ज्ञानरूपानिबंधनं।लोकसंज्ञा च नि दोपसूत्रमार्गानपेदाणी ॥ ए॥न लोकं नापि सूत्रं नो गुरु वाचमपेदाताअनध्यवसितं किंचित्कुरुते चौघसंज्ञया ॥२॥ श्रर्थ ॥ श्हांसामान्यप्रकारे ज्ञानरूपर्नुकारणनगवेपे, तेउँघसंज्ञा प्रवाहरूपकहिये. तेथी निर्दोपसूत्रनामार्गनीथपेक्षाविना लोकदेखादेखीये क्रियाकरे अथवा उपयोग शून्यथकाजेक्रियाकरे, तेथन्योन्यानुष्ठानणाएटलेलोकनीरीतविना श्रने सूचनी तथा गुरूनावचननीथपेक्षा विना उपयोगशून्यपणे जेकांकरतुं तेनाम उघसंज्ञा ॥ १० ॥ शुभस्यान्वेषणे तीयोंवेदः स्यादिति वादिनां ॥ लोकाचारादर अशा लोकसंझेति गीयते ॥ ११ ॥ शिदितादिपदोपेतमप्या वश्यकमुच्यते॥ऽव्यतो नावनिर्मुक्तमशुझस्य तु का कथा ॥१॥ थर्थ ॥ जोथत्यंतशुद्धमार्ग खोलवाजश्ये, तो तीर्थनोउछेदथाय. माटेलोकना था- चारउपरथादर श्रद्धाकरवी, जेमचालेतेम चालवादीजे, एडवांवचनबोलता जेलोकिक

४६०
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
दोपनगणे, अथवाजेकालेजे उचित क्रियाहोयते क्रियाकरे, एवरणअमृतानुष्ठाननाजा
पवां ॥ २७ ॥ एपाचश्चनुष्ठानमाला वेधनुष्ठानतेरुमा श्रनेप्रथमनांत्रण अनुष्ठान ते
रुमानी, तेमांपणसर्वथा श्रेष्ठतोथमृतानुष्ठान जाणवु केमके मोदके० श्रज्ञानतेनु
थाकरुजेविपतेएअनुष्ठान वडेनाशपामे ॥ ७ ॥
आदर करणे प्रीतिरविग्रसंपदागम ॥ जिज्ञासा तज्झसे
वा च सदनुष्ठानलदाण ॥श्णानेदेनिन्न नवेदिता प्रत्ति-
स्थिरसिद्धिनि ॥चतुर्विधमिद मोदयोजनाद्योगसझित॥३०॥
थर्थ ॥ क्रियायेंथादरकरतारागधरे तथाश्रागमने अतिमोटीसपदानुमाने, वसी
जाणवानीठाकरे, जाणनोसगकरे, एशुक्रियानालक्षण ॥ए। तेनापण जुदाजुदा
नेदरश्चाश्प्रवृत्तिस्थिरतासिद्धियोग एचारयोगमोक्षनेजोडे माटेयोगकहिय॥३०॥
चा तत्कयाप्रीतिर्युक्ता विपरिणामिनी ॥प्रवृत्ति पालन
सम्यक् सर्वत्रोपशमन्वित ॥ ३१ ॥ सत्दयोपशमोत्कर्षाद
तिचारादिचितया॥रदित तु स्थिरं सिद्धि परेपामर्थसाधका॥३॥
अर्थ ॥ जेगुरुनोउपदेशसानली गुरुउपर अनेकथाउपर परमप्रीतिधरे, गुणपरिणमे
तेनेपहेलो श्छायोगकहिये पठीगुरुनाकह्या प्रमाणेसमतायें सहितातपासे, क्रियायें
सहितप्रवत्ते, तेबीजोप्रवृत्तियोगकहियें ॥३१॥ जेरुडाक्षयोपशमना उत्कर्षयी अति
चारनसगामे अने मनस्थिरपणेप्रवर्ते एत्रीजोस्थिरयोगकरो, अनेनिरतिचारशुद्ध कि
यामावीजा प्राणीनेन्नेसवीने तेनोपणश्रर्थसधावे, तेचोथो सिडियोग जाणवो ॥ ३५॥
नेदा श्मे विचित्रा स्यु दयोपशमनेदत ॥ श्राप्रीत्यादियो
गेन नव्याना मार्गगामिना ॥३३॥ अनुकपा च निर्वेद सवेग
प्रशमस्तया॥ एतेपामनुनावा स्युरिचादीना यथाक्रम ॥ ३४ ॥
अर्थ ॥ एशादिकयोगनावली विचित्रनेदरे, ते क्षयोपशमनानना नेदथीवे ते
झाप्रीतिप्रमुखयोगेंकरीने मुक्तिमार्गपामनार भव्यजीपने होय ॥ ३३ ॥ १ करुणा
२ वैराग्य ३ सवेग ४ उपशम एअनुक्रमे श्छादिकनाचारप्रकारठे ॥ ३४ ॥
कायोत्सर्गादिसूत्राणाश्रक्षामेधादिन्नावत ॥श्चादियोग
साफल्य देशसर्वव्रतस्टशा ॥३ागुमखमादिमाधुर्यनेद
वत् पुरुपातरोनेटेपीगगदिन्नावाना दोपो नार्थान्चयादिद ॥३६॥

अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. ४दर अर्थ ॥ कायोत्सर्गादिक धावदयकसूत्रनुं श्रद्धापणुंजोलावधीयाय. तोश्रावक त थासाधुने शादियोग सफलथाय ॥ ३५ ॥ कोश्नेगोलमीठोलागेवेथने कोइनेम्वां उमीवीलागे. एरीतमीनागनास्वादमा जेमनिन्नता. तेमजपुरुषोनी प्रकृतिचिन्न निन्न माटे सादिकयोगनाजेनाव तेनापणनेदंठे, नोपणतेमांकांश दूपणनबी, केमके जे मशर्करादिकनीमीठाम जुदीजुदीने. तोपण मिनायनो अर्यएकजने. मिगशगमे तेनी होय. पण तेथी मिवाशनो अर्थ सरेते. तेमज सादिकयोगना नेटले. तोपण तेथकी अर्थ जेफल तेएकजमलेठे; माटेदृपणनधी एम जाणवू ॥ ३६ ।। येपां नेहादिलेशोपि तेषां त्वेतत्समर्पणास्फुटो महामृपावाद त्याचार्याःप्रचपत॥३॥ जन्मागांत्यापनं वाढमसमंजसकारणे॥ भावनित्यमिदं तत्त्वं जाननयोगविंशिकांना विधा तत्सदनुष्टा नमादेयं शुमचेतसा।झात्वा समयसम्नावं लोकसंज्ञां विहाय च ॥३॥ थपणजेने शुध्यनुष्टानने विपे ठादियोगनो देशपण नथी, तेवाययोग्यनरने जेश्वादियोगथापे, तेनेप्रगटम्पावादनु पापक्षागे, एबुंपूर्वाचार्यकढेठे ॥ ३७॥ जेथ तिथसमंजस कारण, तेनेविपे उन्मार्गस्थापनधाय माटेयोगविंशिका ग्रंथना जाण पुरुपे एतत्त्वचिंतवीने सदृशनुष्टानकरवू. एटलेजेमतेमकरियेंतो उन्मार्गनुं स्थापनय जाय॥३जामाटेगुरुचेननायें, मनवचनकायायेंकरीने, सदनुष्टान सेवां; सिद्धांतना स सावजापी लोकसंझा तजीने शुक्रियाकरवी ॥३५॥ इतिसदनुष्टानाधिकारदशमः॥ नचितमाचरणं शुन्नमिवतां प्रथमतो मनसः खल्नु शोधनं ॥ गढवतां ह्यकृते मलशोधने कमुपयोगमुपेतु रसायनं ॥१॥ थर्थ ॥ अध्यात्मनी शुद्धिकरवामाटे प्रथमधीतो उचितपणे शुलथाचरणनी ठाकरवी ने मननी शुद्धताकरवी जेमरोगवंतप्राणी मलशोधनकरवाने रेचलीधाविना रसायनखायतो, तेथीतनेकांगुणथायनही. केमकेमबजाय, तेवारपटिरसायणखाय, तोगुणकरे; तेमप्रथममनशुखियहोय, तोजथध्यात्मनी शुक्रियाय ॥१॥ परजने प्रसन्नं किमु रज्यते विपति वा स्वमनो यदि निर्मलं ॥ विरहिणामरतेर्जगतोरतेरपि च का विकृतिविमले विधो॥२॥ थर्थ॥हे!चेतन!जा नारंमन निर्मल, तो लोकतादानपर रागधरशे अथवा रेप ४६२ प्रकरणरत्नाकर नाग पडेखो करशे, तेथकीताइरे शुधगामथवानो ? जेमचनमा निर्मल, पणतेनाउदययी विरही जीवो अथवाचोरलोकोने अरतिउपजेठे, अनेजगत्नाबीजाजीवोने तेथीथानदयार ठे, पणतेथीचड़माने गुणयथवा थवगुणकाजथतानथी ॥२॥ रुचितमाकलयन्ननुपस्थित स्वमनसेव हि गोचति मानव ॥ उपनते स्मयमानमुख पुनर्नवति तत्र परस्य किमुच्यता ॥३॥ अर्थ ॥ रुडीवस्तुमनमाचिंतवी मनोरथकीधो, थनेतेमनोरथ निपनोनही, तेतारें तेप्राणीपोतानामनमा शोक धरेठे, श्रनेजेबारे तेधारेलीवस्तुमलेठे, तेपार खुशीयायठे, एड्र्पशोकनोकर्ता श्रात्माने एकमनजरे, तो वीजायेंमहारुसारुनरसुफघु, एमगुकहे७१३ चरणयोगघटान्प्रविनोग्यन् शमरस सकल विकिरत्यध ॥ चपल एप मन कपिरुचके रसवणिग विदधातु मुनिस्तु किं ॥४॥ अर्थ ॥ मन माकमाजेवु केमकेतेचारित्रना योगरूपधृतनापमाने उधावाजे तथासमतारूपीअमृतरसनाधमाने ढोलीनाखेडे, ए०एचपख मनते खरेखरुवादरुन तेनी श्रागस मुनिरूप रसवाणीज्पनो करनार वापीयोविचारोशुकरे ? ॥४॥ सतत्कुहितसयमनूतलोस्थितरजोनिकरै प्रथयस्तम ॥ अतिदृढश्च मनस्तुरगोगुणैरपि नियत्रित एप नतिष्ठति ॥५॥ अर्थ ॥ वलीमुनियेंचारित्रेकरी कर्मरूपीधूसने दाचीनाखीहती, पणमनरूपीघोका ये नित्यकुदीकुदीने सयमरूपनूमीनुतलियु उखेग्यु, तेथीकनुषतारूप रजडमीते हनासमूहॅकरी अज्ञानरूपयधकारथयो, एवोथतियाकरो एमनरूपघोडोने, तेश्रुतरू पीदोरडेवधायोतो तोफानकरेठे, पणसमोरइतोनथी ॥५॥ जिनवचोधनसारमलिम्बुच कुसुमसायकपावकदीपक ॥ अदद कोपि मन पवनो बली शुलमतिजुमसततिनंगकृत् ॥६॥ अर्थ ॥ एककोतुकजुबोके मनरूपीवायुमहायसवान्छे केमके रुडीशिरूपक्षने नागीनाखेठे तथा जिनाचनरूप धरासनोचोर, वसी कदर्परूपथनिनोदीपावनारवे॥६॥ चरणगोपुरनगपर स्फुरत्समयबोधतरूनपि पातयन् ॥ ञमति यद्यतिमत्तमनोगज क कुशलं शिवराजपये तदा ॥७॥ श्रर्थ ॥ वसीमनरूपदाथीने, तेचारित्ररूपनगरना दरवाजाजांगतोयको प्रसरे सि अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. ४६३ शांतनावोधरूपीवृक्षनेपण पामतोथकोनमेठे. एवोमदोन्मत्त मनरूपीहाथी दोडादोड करेते; तेवारेंसोधुने मोक्षमागंजतां कुशलतातेक्यांधीहोय? ॥ ७॥ व्रततरूनप्रगुणीकुरुते जनो ददति ऽष्टमनोददनः पुनः॥ ननु परिश्रम एष विशेषवान् क्व नविता सुगुणे पवनोदये ॥७॥ अर्थ ॥ जेसाधुठे तेव्रतरूपीवृद्धे फलीवामीने चेतनज्ञानअमृतरसवडे सींचीनेनव- पसवकरेते; पणऽष्ट मनरूपजेश्रग्निते वली वामीनेवालीनांखेठे; तोरुमागुणरूपवामीमां गुणरूपवायरानेउदयें मुनिनीमेहनततेकेमकरीने सफलथाय? ॥ ७ ॥ अनिगृहीतमना विदधत्परां न वपुपा वचसा च शुन्नक्रियां ॥ गुणमुपैति विराधनयाऽनया वत उरंतनवभ्रममंचति ॥ ए॥ अर्थ ॥ एकमननो निग्रहकस्याविना वचनेतथाकायायें जेटलीशुजक्रियाकरे तेउप- योगशून्यतायें अविधियेंकरे, अनेतेश्रविधिनोकरनारो तोश्रवश्यसूत्रनेविपेठकायनोवि- राधककयोd, माटेतेगुणनकरे. जेमनशून्य मने क्रियाकरनारो तेविराधक, माटेशुन्य- क्रियाकरतो विराधकपणे संसारने विपेघणा नवनमशे ॥ ए॥ अनिगृहीतमनाः कुविकल्पतो नरकमृति तंउलमत्स्यवत् ॥ श्यमनदाजा नदि जीर्णताऽनुपनतार्यविकल्पकदर्थना ॥१०॥ अर्थ ॥मनवशकिधाविनाजे तपजपकरे, वलिमनमा कुविकल्पघणाथाय तेथीतेतंडुल- मनीपरें नरकेंपो. एकुविकल्पकरतोथको जो उपवासकरे, तपकरे, तेथीतेनेमात्रथजी. पथाय; केमकेश्रणपाम्याथर्थनो विकल्पकरे, तेनीकदर्थनाथजीर्णनुंकारण. ॥ १० ॥ मनसि लोलतरे विपरीततां वचननेत्रकरेंगितगोपना ॥ व्रजति धूर्ततया ह्यनयाखिलं निविमदनपरेर्मुपितं जगत् ॥ ११ ॥ अर्थ ॥ जोमनचपलते तो, वचनगुप्तिकरेतथानेत्रनेगोपवे इंगितथाकारचेष्टाविना- काउसग्गकरे, तेसर्व विपरीतजाणवू.तेसर्वधुर्चपणानेपामे थनेएवीरीतेंधुर्तपणे कपटकि- यानाकरनारा तेमोटाचोरठे. तेजगत्नेबुटनाराठे ॥ ११ ॥ मनसएव ततः परिशोधनं नियमतोविदधीत महामतिः ॥ श्दमन्नेपजसंवननं मुनेः परपुमर्थरतस्य शिवश्रियः॥ १२ ॥ अर्थ ॥ तेमाटेमननेनविरीतें निश्चयघकी शोधनकरे, तेजपंमितनेमनोशुद्धिरूपचूर्ण- अनेपरमपुरुषार्थनेविपे राताजेमुनि तेनेमुक्तिस्त्रीने वशकरवातुं योपधठे ।। १५ ।। .

.
प्रवचनाजविलासरविप्रना प्रशमनीरतरंगतरंगिणी॥
हृदयशुदिरुदीर्णमदज्वरप्रसरनाशविधो परमोपध ॥ १३ ॥
यर्थ ॥ सिझातरूपकमतने विकसितकरवाने मनशुझिते सूर्यकातिरूपठे, उपशम
रूप जवक्होउवधारवाने मनशुद्धितेनदीरूपठे, वसीप्रसरतोयको एडवो मदरूपनेता
प तेनेटासवाने मनशुचितेपरमसुदर जडीबुटीनु थोपधठे ॥ १३ ॥
अनुनवामृतकुममनुत्तरव्रतमरालविलासपयोजिनी॥
सकसफर्मफलरुविनाशिनी मनस एव हि शुधिरुदाहृता ॥१४॥
थप ॥ वसीमनशुद्धिथनुनपनो मोटोश्रमृतकुड, तथाचारित्ररूपहसने रमवाने
कमसिनी, थनेसर्यकर्मकसक दरवाने थग्निसमान मनशुछिनेकदी ॥ १५ ॥
प्रथमतो व्यवदारनयस्थितोऽशुनविकल्पनियत्तिपरो भवेत् ॥
शुनधिकटपमयव्रतमेवया दरति कटक एव हि कंटक ॥ १५ ॥
ययं ॥ प्रथमपी व्यपदारनयेरमो पदयोजेपुरुपते थशुनरिकल्पनी नित्ति जेना
पतु सोरिपे तरपरयश्ने शुजविकल्पमयजेनत तेनीसेपाकरे, तेथीथशुलपाणुटसी-
जाप जेमटारटे काटोनीशीजायठे तेनीपरें ॥ १५ ॥
पिमधीय पदानि गने शनैर्दरति मत्रपदावधि मात्रिक ॥
जानि देशनित्तिरपि म्फुटा गुणकरी प्रथम मनसस्तथा ॥ १६॥
यं ॥ जेममप्रादीपुरुष मत्रपदममाप्तिमुधीमननाशन्दधीमेधीमे मनमा नणे, पण
मानापिनेटा, तेमजेदेशयी नियत्तिकोतेपणप्रगटपाणेप्रयममननेगुणकारीयाय॥१६॥
मसुटममधिपत्यमायनो खगति यत्र मनोऽविकोप्टवात् ॥
प्रनिनि पदमात्मवदेव वा तटवलवनमत्र शुन मत ।। १७॥
वर्ष । जैदेयतांन नयशोयनेनुटो पदयोजेपिपय तेनाल्यापारथी जेनरनुचिनपणी
चतुगयी जेवस्नुनविपेमागे तेम्नुथारमानेमा जोगीय वेगारे तेनुप्रतियिंचनामे,
पराले यानधर्मनदी, नोपरायच्यामिर्गवे तेनुनथवसरन ममुमधुळे ॥ १७ ॥
नदन काचन निरुत्सना गिसितव्यपदारपदावधि ॥
न किमतीनि चिनममुम्बी नानि मानिटत्तिममाधये ॥१७॥

જા अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. श्रर्थ ॥पठीकांक निश्चयकल्पनाथ,अनेव्यवहारपदनीमर्यादागलितथइ.एगोहं- नधिमेकोई', एवीवेचणचेतनासन्मुखथा,तेबारे सर्व नित्तिरूपसमाधियाय ॥ १७ ॥ श्द हि सर्वबहिर्विषयच्युतं हृदयमात्मनि केवलमागतं । चरणदर्शनबोधपरंपरा परिचितं प्रसरत्यविकल्पकं ॥ २ ॥ अर्थ ॥ जेबारे सर्व वाह्य विपयधीशदयखस्युं, तेवारेंपोताना श्रात्मानेविपे केवलए- कज डान, दर्शन, चारित्रनावोधनी परंपराजे श्रात्मकुटुंवठे, तेनोमिलापते निर्विक- रूपपणे प्रसरे, उलखाण्थाय एमजाणवू ॥१५॥ तदिदमन्यउपत्यधुनापि नो नियतवस्तुविलास्यपि निश्चयात् ॥ दाणमसंगमुदेति निसर्गधी ईतवदिर्यहमंत रुदात्तता ॥ २०॥ अर्थ ॥ निश्चयनयथकी एश्रात्माते खरीशुखवस्तुनो विलासी, तेमाटे हमणा अ- न्यजे रागपादिनाव तेनेनपामे; वलीक्षणमांपण जेपरपुजलादिकनोसंगनकरे, एवी स्वानाविकवुझि जेनेथश्तेथीवाशनाव हण्यो,अनेअंतरंग उत्कृष्ट नावने पाम्यो ॥२०॥ कृतकपायजयः सगनीरिमा प्रकृतिशांतमुदात्तमुदारधीः ।। समनुगृह्य मनोनुलवत्यदो गलितमोहतमः परमं मदः ॥ ११ ॥ अर्थ ॥ एड्वोजेगंभीर स्वनाववालो, जेणेकपायनो जयमेलव्यो, अनेजेनीवुद्धिमो टी, अनेखनावे शांतते, तेजोसम्यक्प्रकारे मननोनिग्रहकरे, तोतेथीमोहांधकारने- गालीने परम महातेजस्वीपणानो तेप्राणीजरूर अनुजव पामे ॥ २१ ॥ गलितउष्टविकल्पपरंपरं धृतविशुन्दिमनो नवतीदृशं॥ धृतिमु- पेत्य ततश्च महामतिः समधिगवति गुन्नयशःश्रियं ॥१२॥ श्रर्थ ॥ जेणे मागविकल्पनी श्रेणिटालीठे अनेजेणे विशुद्धतानुं ग्रहणकीधुंठे, तेम- नोशुझिनेपामे, थनेतेवली संतोपीपणानेपामिने तेपंमितपुरुप उज्वलयशरूपलक्ष्मी अथवा यशशोजानेपामे ॥ १२ ॥ तिमनशुझिनामा एकादशोधिकारः समाप्तः ॥ Efeer 6006a 009 sairinsicDsis VGJGGricisikisitis इतिश्रीपंमित यशोविजयेन विरचितेऽध्यात्मसारप्रकरणे तृतीय-प्रवंधः ॥२७ श्रापमाना रए नवमाना ३ दसमाना श्श्यारमाना सर्वश्लोक ११७. Forcyceecycycosmeeycycercycergenogencrees . 19 € Chocge19 OCA AS 619 e19 eig exclus १० YYY 2059 . 9 MlEACADElEGET मनगुद्धिश्च सम्यक्त्वे सत्येव परमार्थत ॥ तमिना मोहगर्ना सा- प्रत्यपायानुबधिनी ॥१॥सम्यक्त्वसदिता एव शुभा दानादि- का क्रिया ॥ तासा मोक्षफले प्रोक्ता यदस्य सहकारिता ॥२॥ यर्थ ।। पपूर्वमनशुझिकही, तेजोसम्यकत्वगुणदोयतो, निश्चमनशुकि केहेवाय पण सम्यक्रस विनाजे मनगुद्धिमाने, तेमोहगर्जितहोय, एटलेथज्ञानसहितहोय तेतीउप टीवधन करनारीले माटेदवेसम्यकत्वनो अधिकारकडे॥१॥ दानादिकक्रियाप ग सम्पपरयसहितहोय, तोजगुरू, तेक्रिया मोक्षफसलेगाने सदायकारकते ॥२॥ कुर्वाणोपि क्रिया झातिधननोगास्त्यजन्नपि ॥ पुखस्पोरोददा नोपि नापोजयति वैरिण ॥ ३ ॥ कुर्वनिर्टत्तिमप्येव कामनोगा म्त्यजनवि॥ऽसम्पोगेढदानोपि मिश्याटिन सिध्यति ॥४॥ यम प्राधयो यजीतीशक्तोनथी, तेमक्रियाकरेठे, न्यातिधननो जोग मजेठे, उपगदेठे, यायानेष्यापेठे, पणएसर्य सम्यकररविना व्यर्थजायठे ॥३॥ गोगनीपपरे,कामगोगोडे,शापानेरष्ट थापे,तो पणमिथ्याचीथको मुक्तिनेपामेनही। क्नीनिय नेत्रम्य कुमुमम्येन मोरन ॥ सम्यक्त्वमुच्यते सार मापा पम्मरम्मंणाणातत्वश्रानमेतच गदित जिनशास ने॥ मां जीवा न हनव्या सूत्रे तत्त्वमितीप्यते॥६॥ शर्ष नमथाग्यमा की कीमाग्नून, फसमामुगध सारजुतठे, तेमसर्पधर्मविया मा गम्पादने मारन्तायुद्ध ॥ ५ ॥ जिनशामननेपिप जेतवनीक्षाकरयीतहन मापनकाले धनंजीवनं दणयोनही तेनेमूग्रमा तत्सम्युठे ॥ ६ ॥ शुपायमिन्येत दम्ममन्यान्मा स्थित ॥शुक्षानामिटमन्या मान्चीनामुपवदा ।। ॥ श्रयंट ययातत्व माझ्या तया दमि ॥ नानामपि नचाना मिनिमोदितायत ॥6॥ गुरुयमंने पार्मानिनामा मम्यारानेज बानिय, अनेमध्ये उप एपी यानी निगट ॥ 3 ॥ अथवागमम्यायने जमाना सरमा देवता वादिना तेनीयका नमम्पायजागा" .

४६ अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. श्व प्रोच्यते शुश ऽहिंसा वा तत्त्वमित्यतः॥ सम्यक्त्वं दर्शितं सूत्रप्रामाण्योपगमात्मकं ॥णा शुक्षऽहिंसोक्तितत्सूत्र प्रामाण्यं ततएव च ॥ अहिंसा शुधीरेव मन्योन्याश्रयन्नीनं तु ॥१०॥ अर्थ ॥ वलीहां तत्त्वते अहिंसारूप शुझतत्वते. तेतत्त्वशुद्धाचारप्रमाणे विचारि- चें. तेबारे श्रारमाने श्रजिन्नस्वरूपें सम्यक्त्वदेखाडयुंठे ॥णा अने शुद्धियहिमाकही ते मूत्रेप्रमाण; एवेहुनीमात्रवचनेजजुदाश्छे. तेमाटेएकथहिंसा तथाबीजीतत्वशुद्धि एवेहुने माहोमाहें मेलवतां दूपणनधी; एकस्वरूपेंठे ॥ १० ॥ नैव यस्मादहिंसायां सर्वेषामेकवाक्यता ॥ तनुश्तावबोधश्च संनवादिविचारणात् ॥ १२ ॥ यथा ऽहिंसादयः पंच व्रत धर्म यमादिनिः॥ पदेः कुशलधर्माद्यः कथ्यते स्वस्वदर्शने ॥ १५ ॥ अर्थ ॥ केमके अहिंसानेविपे सर्वनी एकवाक्यतानची, तोपणविचारीजोतां शुद्ध अवबोध जणायठे ॥ ११॥ जेमयहिंसादिक पांचवततेधर्म, तेमसर्वपोतपोताना दर्श ननेविपे कुशलयकाधर्मथादेदे यमादिकपकरीने व्रतकहेते ॥ १५ ॥ प्रादुर्नावत्रतास्तत्र व्रतोपत्रतपंचकान् ॥ यमांश्च नियमान पाशु पतान् धर्मान् दशाभ्यधुः॥१३॥अहिंसा सत्यवचन मस्तेन्यं वा प्यकल्पना ॥ ब्रह्मचर्य तयाक्रोधो ह्यार्जवं शौचमेव च ॥४॥ अर्थ ॥ तेमांनावव्रतवाला एमबोलेठे, के पांचव्रतयने पांचजपत्रत मलीनेदगठे. एमपाशुपतमत्वाला दशप्रकारें धर्म दिशा माने. तेयमनियमादिक दश कही वता- वेठे ॥ १३ ॥ दया. सत्यवचन, थचोरी, कल्पना, अनेब्रह्मचर्य एपांच यम नया अक्रोध. सरलता. शोच. संतोप, गुरुतेवा, एपांच नियमजाणवा ॥ १४ ॥ मंतोषो गुरुशुश्रूषा इत्येते दा कीर्तिताः ॥ निगद्यते यमा सांख्य रपिव्यासानुसारिनिः ॥ १५ ॥ अहिंसा सत्यमस्तन्यं ब्रह्मच र्य तुरीयकं ॥ पंचमो व्यवहारवेत्येते पंच यमाः स्मृताः ॥ १६ ॥ थर्थ ॥ संतोष गुरुतेवादि एदशधर्मदगाकडेवाय. हवेवेदव्यासना मतानुसारी सांख्यमन बालापणयम नियमएमकहेठे १५ दया सत्य, थचोरी,ब्रह्मचर्य व्यवहार एपांच यमजाणवा अक्रोधी गुरुशुश्रूषा शौचमादारलाघवं । अप्रमाद व पंचेति नियमाः परिकीर्तिताः॥१७॥ वाक्षःकुशलधर्माश्च दशेप्यते य दुच्यते ।। हिंसाम्तेयान्यथाकामं पैशुन्यं परुपानृतं ॥ १७ ॥ .

"
.
४६०
प्रकरणरत्नाकर जाग पहेलो
थर्थ ॥ अक्रोध, गुरुसेवा, शौच, अल्पाहार, श्रप्रमाद, एपाचनियमक्ह्यात
॥ १७॥ श्रनेनौदर्शनमाजेकुशलठे तेधर्मवाला पणदशप्रकारेकहे, तेमकहियेये
हिंसा, चोरी, दर्प, चाडी, कोरवचन थने जुतुबोखवु ॥ १७ ॥
सनिन्नालापव्यापाद मनिध्यागविपर्ययं ॥ पापकर्मेति दश
धा कायवाडमनसे स्त्यजेत् ॥रए॥ ब्रह्मादिपदवाक्यानि ता
न्यादुर्वेदिकादय ॥अत सर्वेकवाक्यत्वाधर्मशास्त्रमदोर्थक॥२०॥
अर्थ | जेमतेमनकवु, मारवु, अब्रह्मसेनयु, दृष्टिविपर्यास, एदशप्रकारे पापर्मत
मन, वचन यने काया एनणेयोगकरीत्यजवा ॥ १७ ॥ अने वेदिकादिकमतवाला पर
ग्रहादिपद पोछेउ, जेसर्वप्रमापदळे, एथीएसर्वधर्मवासाना एकवचन माटे सायक
पागे सपनधर्मशाग्रकदिये ॥ २० ॥
कंचतत्मनोयुक्त इति चित्य महात्मना। शास्त्र परीक्षमाणेना
व्याकुलेनातरात्मना ॥१॥ प्रमाणलक्षणादेस्तु नोपयोगो
प्रवचनानन्निश्चये ऽनवस्थाना दन्यथार्थस्थिते र्यत ॥७॥
थर्य । तेमादेएसपैदर्शननोसनविदा ठेकाणे, एममोटा पुरुषेचिंतपयु, तर
पनी परीक्षावासा विचारतु, तेरतीयव्याकुसपणे थतरात्मारडे विचारवु ॥ २१॥
इदाप्रमाणसक्षपादिकथकी कशोएउपयोग कार्यकारीनथी, जिदाथन्यथा अर्थ उपने
पटतेधर्म जुदोषनाप थनेधर्मतो एक्सनावरपठे ॥ २२ ॥
प्रमिक्षानि प्रमाणानि व्यरदारश्च तत्कृत ॥प्रमाणलक्षाणस्यो
तो ज्ञायते न प्रयोजन ॥७॥ तत्रात्मा नित्यण्वेति येपामेकात
दर्शन ।। हिंमाढय क्थ तेपा क्यमप्यात्मनोव्ययात् ॥ ४॥
यम् ॥ यनेचारप्रमापनो प्रमिस्ने, व्यपदारपणतेजकस्यो, माटेप्रमाण तथा
मदपनीयुक्तिपि प्रयोननजपानुनी ॥ २३ ॥ तेमध्ययनयारी थात्मानित्य रच
पएकानमनदापानु कद्देवा, तेनेमनतोदिसादिक्नयी कमर थामासरिनानी
देकोऽवमग्नही यनेमरेनदी, नेवादिमापणशानी ॥२४॥
मनोयोगविगेपन्य वमोमगणमान्मन ॥ हिंमा तचेन्न तत्चन्य
निगममाजन ॥ ॥ ननियुदिनना मो पादरपेयमा
दिनी। पुमि टामदातम्या पग्मायोज्याम्यिन ॥ ६ ॥

!
अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
४६ए
अर्थ ॥ सघलेमरणे मनोयागनाशपामेते. तेवारेंलोककठेके जीवमुबो; पण श्रा-
मातो मरतोनथी; माटेतत्त्वयकी श्रात्मानीहिंसानथी एअर्थघटमानते. एमकदेते.
॥ २५ ॥ कोजाणशेजे श्रागल फुःखउपजावानीजेबुझितेह्नेहिंसाकहिये; पणएवात
योग्यनधी, केमकेतमे बुद्धिनेतो पुरुपन्नेदयाग्रहथकी श्रात्माधीनिन्नमानोठो, तेथीपण
श्रात्मानी हिंसानथ केमकेपरमार्थे बुझिने श्रात्मासाथे व्यवस्थानथी ॥ २६ ॥
न च हिंसापदं नाशपर्यायं कथमप्यहो ॥ जीवस्यैकांतनित्यत्वे
नुन्नवावाधकं नवेत् ॥ २॥ शरीरेणापि संबंधो न तद्योगावि
वेचनात् । विजुत्वेनेव संसारः कल्पित. स्यादसंशयं ॥ २ ॥
श्रर्थ ॥ एकांतेनित्यपणे जीवनोनाशयवानोजे पर्याय तेहिंसापदकहेवाय; तेहने
अहोइति श्राश्चर्य ! अनुनवश्रवाधकपणेनहोय? होयज.इतिकाकोक्ति ॥ २७ ॥ नि-
त्यपणे शरीरेकरीने पण संबंवनथी, केमके तेनायोगनी वेहेंचणनथी, माटेसंशयरहि-
तपणे ईश्वरवमेकरीनेज ईश्वरका इत्यादिकसंसारकटप्योठे ॥ २७ ॥
आत्मकियां विना च स्या न्मितानुग्रहणं कथाकथं संयोगानेदा
दि कल्पनाचापि युज्यते ॥रणा अदृष्टाद्देदसंयोगः स्यादन्यत
रकर्मजः॥श्वं जन्मोपपत्तिये न तद्योगविवेचनात् ॥ ३० ॥
थर्थ ॥ एकथात्मक्रियाविना एटले यात्माना व्यापार विना परिमितपरमाणुनुंग्र-
केमथाय ? वली संयोगवियोगादिकनी कल्पनापणकेमघटे " ॥रया एमसानलीने
कोश्चौलोके दरकोश्कर्मयी पूर्वसंस्कार दिगविना शरीरनोसंयोगथायठे तेनोउत्तरश्रा-
पेठे.एमजन्मनी उत्पत्तिते जीवनाव्यापार विना,वेचणविनाथायनही,इतिजावार्थः॥३॥
कथंचिन्मूर्त्ततापैति विना वपुरसंक्रमात् ॥ व्यापारयोगतश्चैव
यत्किचित्तदिदं जगुः ॥३२॥ नि.क्रियोऽसौ ततोहंति हन्यते वा
न जातुचित् ॥ किंचित्केनचिदित्येवं न हिंसास्योपेपद्यत ॥३॥
थर्थ । शरीरनेसंयोगेतो जीव कांस्करूपीपणुंपामेठे. जोशरीरनो संक्रमनदोयतो
जेकांश्ठे तेश्हांकहेते ॥ ३१ ॥ जेणेथात्मात्यागीकीधोठे, तेएमकहेठेके थात्माक्रिया
रहित; माटेकोश्नेहणतोनथी; तेमकोका कोइथीदणातोपणनथी; एएंजेनाचित्त
मांवे तेहिसानहीमाने ॥ ३५ ॥

४५० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो अनित्यैकातपठेपि दिसादीनामसनव ॥ नागदेतोरयोगेन दाणिकत्वस्य साधनात् ॥ ३३ ॥ न च सताननेढस्य जनकोहिं सफोनवेत् ॥ सावृतत्वादजन्यत्वात् भावत्वनियत हि तत्॥३४॥ अर्थ ॥ ण्मएकाते अनित्यवादिनेपक्ष हिसानथीमनाती केमके, तेसर्वपदार्थ क्षण रुपमानेठे माटेथात्माक्षणमा नाशरूपठे, तेपोतानीमेसेजमरेठे,तेवारें मारनार हेतुका उनथी माटेहिंसानयीज ॥ ३३ ॥ पुत्रपुत्रीप्रमुसनो कोश्यापनथी, तेमकोई मारनार पापनयी, जगत्सर्पक्षणिकनावनोनियम, थनित्य, माटेकोई प्रगटकरनार नथी तगारपिताकोनो थनेपुत्रकोनो ॥ ३ ॥ नगदि दणदेतुश्च सूकराटेर्न ढिसक ॥ सूकरात्यदाणेनैव व्य निचारप्रमगत ॥ ३५॥ अनतरदाणोत्पादे बुधबुब्धकयो म्नुला । नेय तरिति कापि तत शास्त्राद्यसगति. ॥ ६ ॥ थर्ष ॥ मनुन्यदपमाप्रठे थनेपठेसुथरनामरणने थतकासनाक्षणमा तेमनुष्यनथी, गादेगथाने मारनाग्योण, पहनायोसनारनेपणप्रसगथी व्यभिचारथावे ॥ ३५ ॥ पाथरनेमा थनेमरणनेयीजेसमय इानीतयाथाहेमी ज्वेसरिसावे सूथरमर पाम्यु, नेपयेजण जाण्यु माटेदरे पवेमाथीकोने मारपानीमतिनथी तेमाटे मार रनपामसार मर्यनाक्षणेक्षणे उत्पत्ति तया मरण, पण कोक्षणे काइपिरतिनधी, परदे पमतमासाना शाम्रपणजुना ॥ ३६ ॥ घटने न पिनाऽदिमा मत्यादीन्यपि तत्त्वत ॥ एतस्यात्तिनृतानि नानि य नगगन जगा ।। 39 ॥ मोनी च प्रवचने युज्यते मरमे उहि ॥ नित्यानित्ये मुकुट देदा भिन्नानिन्ने तयात्मनि ॥ ३ ॥ ५॥ कमरेथदिमारिना सत्यादिकधर्मपण घटेनदी, अनेसत्यादिक धर्मजन त पारपवनी वामी, पवुकेवजीरः ॥ ३॥ निनशासननपिप तोण्मयघट शगायी प्रगटपणे नित्यने, यजीथनिरपपण, तमन निमानिनपान, नया जे, बनेथनेका गुपयडे, वसीयारमानविषेपण तेमजक्र ॥ ३० ॥ प्रामा उच्चार्यतानिव पांगायर्यान्निध ॥ हिनम्ति हन्यते ननरवान्यन्यविगति ॥ ॥ इद चान पावनगोचर ॥कानपन अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. अर्थ ॥ श्रात्माजव्यार्थिकननित्यठे; श्रनेपर्यायार्थिकन थनित्यने नेहणे. अथवा कोएजीवनेहणेते, तेनांफलपरनवमां श्रात्मानोगवेठे जेननेशीलें अन्वय श्रनेव्यतिरेक एवेगुणेसहित एवोजेअनुलव तेसादी एकांतमतवालानी युक्तियो माहोमांहे हणाजायठे ॥ ४० ॥ पीमाकर्तृत्वतो देहव्यापत्या उष्टनावतः॥ त्रिधा हिंसागमे प्र क्ता न हीतमपहेतुका ॥ ४२ ॥ दंतुर्जाग्रति को दोषो हिंसनी- यस्य कर्मणि ॥ प्रसक्तिस्तदनावे चान्यत्रापीति मुधा वचः ॥ अर्थ ॥ पीनाकरवायी, देहपीनाथी. उष्टलावधी, एवात्रणप्रकारनीहिंसा में मांकही; तेकांजुतीनधी ॥४१॥ जेप्राणीनुं स्वकृतकर्मनो उदयययेयके मृत तोतेनाहणनारने शोटोपठे ? एटलेहिंसानयज्ञ; अनेजेदणाणो तेनांकर्मउदयथा तेतेणेजोगव्यां, तो तेमांगीहिंसाठे? केमकेजेजीवने मरणनोउदयहालनयी, तेनेमा तोपण तेकांऽमग्तानघी; माटेहिंसाकोश्नीयतीनधी; एजेमानेठे तेमिथ्यावे ॥ ४ हिंस्वकर्मविपाकेस्य उष्टाशयनिमित्तता ॥ हिंसकत्वं न तेने दं वैद्यस्य स्यास्पिोरिव ॥ ४३ ॥ श्वं सउपदेशादे स्तन्नित्ति रपि स्फुटा ॥ सोपक्रमस्य पापस्य नागात्स्वाशयक्ष्तिः॥४४॥ थर्थ ॥ केमकेजेप्राणीनामनमा पुष्टयाशयनुनिमित्तठे, तेनेएहिंसाठे. अनेहिंसाना- कर्मविपाकपण तेनेजठे जोवेद्यनेयोपधकरतांइष्टचित्तहोय,तोतेयोपधगत्रुसरखं घाय, अनेतेवेद्यनेपणहिंसकपणुंलागे. अनेजोवैद्यनुमननिर्मल, तोवैद्यनेहिंसकपणुंनलागे ॥ ४३ ॥ एवासशुरुना उपदेशसांनखवाथी हिंसानी निवृत्तिप्रगटपणेथाय; निर्मलचि. तना थागयनीवृद्धियकी सोपकमीजे निकाचितवांधेसांपाप तेनोनाशयायठे. ॥४४॥ अपवर्गतरोर्वी मुख्याऽदिसेयमुच्यते।। सत्यादीनि व्रताश्यपत्र जयंते पल्लवा नवाः ॥४॥ अहिंसासंन्नवश्ववं दृश्यतेऽत्रव या सने ॥ अनुबंधादिसंशुधिरप्यत्रेवास्ति वास्तवी ॥ ४६॥ अर्थ ॥ जेथहिंसाते मोक्षल्पवृन्नुवीजवाहियें: अनेसत्यादिकजेवनठे तेमोक्षरः पवृक्षना नवपखवथंकुराठे. ॥४५॥ तेतोयाजिनशासनमा जीवदयानो, अहिंसकपणा नो सनवजोवामांधावे?; यनेवलीयनुवंधहिंसा नया हेतुहिंसा यनेन्दरता पजातनीजे हिंसातेनीशुद्धि तेपणयाजिनशासनमांज वनी ४२ प्रकरणरलाकर जाग पहेलो दिसा या ज्ञानयोगेन सम्यग्दृष्टेमहात्मन ॥ तप्तलोदपदन्यास तुल्याया नानुवधन॥४७॥ सताम्यस्याश्च कस्याश्चिद यतनान क्तिशालिना । अनुबधो ह्यहिसाया जिनपूजादिकर्मणि ॥४७॥ थर्थ ॥ मोटाप्राणीजे सम्यग्दृष्टि ते ज्ञानयोगेंफरीवर्तेते, तेनेपपथविरतिथी दिसा साग, तेकेवी • जेमतपाव्युएबुजेशोड तेजपरपगमुकीकोश्चाले, पणयसवानेजय नि शकपण पगवरावेनहीं, तेमसमकीतिपण निशकपणेहिसानकरे, थनेतेमाटेज नरक नोग्धपणकरे नहीं ॥ ४ ॥ तेमरुमाजयणावत जीवनेशानयोगेंकरी जिनपूजाकरता अहिंसाजेदया तेनोथनुसंधठे, केमकेएपूजातेपरपराये मुक्तिफसनी श्रापनारीले ७rt दिसानुबविनी दिसा मिथ्यादृष्ठेस्तु उर्मते ॥ अज्ञानगक्तियोगे न तस्यादिमापि साहशी॥ ए॥येन स्यान्निन्द्रवादीना दिवि पदुर्गति कमात् ॥ हिंमैव महती तिर्यद् नरकाढिनवातरे ।। ५० ॥ थर्थ ।। पपनरकगतिनोधपडे, एपीजेहिंसाते मिथ्यात्वीदुर्मतिनेहोय थानने योगेरी नेमियानीजो जीवदयापाझे तोतेपण हिंसाजेवीजजाणवी ॥ ४ ॥ पारणमाटे निन्दादिक जम्मालीप्रमुषण जीवदयापाली, तोपणथानोदयनायोगे मगमापण पुगनिपाम्याने, थनेटेकरूपते, माटे निन्दवनी अहिंसाते परमाणे हि सानाजफ्सथाप, कमो नगतर तेमने निर्यचनरकादिकनीगति प्रगटे ॥ ५ ॥ माधूनामप्रमत्ताना सा चाऽदिसानुबधिनी ॥ दिसानुवधषि वेदामुणको यतन्तत मुग्धानामियमहत्वात् सानुव धान पर्टिचिताझानोकाप्रमादाच्या मस्या यदनुवधना॥ थर्थ ॥ यमनमा जमातमागुणगणारामा नेनेजेहिंसाठे, नेथदिमानुनयोने कमर हिमानोयनुग्ध विशेदययायकी जिहातिदायकी गुणनोउत्थाय है ॥ ५९॥ पर पथहिंसाने थझानपणे जोयाप्राणीने कदापिरान मुपदायकनधी, पटपेपश्चनु रथसहितनयाय, पथप्रमन साधुने हानसहितजेथहिंसा अगाहिंसाने अनुयर यदिमाजढियें, कमक पपरंपराय मोक्षमुघनुकारण माटे ॥ ५ ॥ पपन्यामपि हिंमारा मुक्तः मुमददतरं ॥ नाववीर्यादिवैचित्र्या दहिमारा च नत्तया ॥७॥मय कालातरे चत छिपाना

४३३
अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
थर्थ ॥ एकलीहिंसानेविपे पण जेममोटोयंतर देखायो. तेमजाववीर्यना विधि-
त्रपणाघकी अहिंसानेविपेपण तेमजजाणवु ॥ ५३॥ प्रतिपक्षपणे अंतरालंकरी श्रय-
वातेशक्तिनेयोगेंकरी तत्काल यथवाकालांतरे एविपाकेकरीने पणजिन्नता ॥ ४ ॥
हिंसाप्युत्तरकालीनविशिष्टगुणसंक्रमात् ॥ त्यक्ताविध्यनुबंध
वादसिवातिनक्तितः ॥ ५५ ॥ श्वग्नंगशतोपेता ऽहिंसा य
त्रोपवण्यते । सर्वांशपरिशुईतत्प्रमाणं जिनशासनं ॥ ५६ ॥
अर्थ ॥ जेहिंसाठे तेपणजो उत्तरकालें विशिष्टगुणप्रगटे, तथापिश्यविधिनो थनुवं
ध तज्याधी थने थत्यंतनक्तियकी प्राणीने अहिंसारूपज फलदायकयायवे. ॥ ५५ ॥
एरीतैसेंकमोगमे नंगजालसहित जिहांथहिंसानेवर्णवियें, तेतोसर्वाशे शुधएजेजि-
नशासन तेमांजप्रमाण ॥ ५६ ।।
अर्थोयमपरोनर्थ इति निर्धारणं हदि ॥ आस्तिक्यं परमं चिन्दं
सम्यक्त्वस्य जगुर्जिनाः ॥ ५ ॥ शमसंवेगनिर्वेदानुकंपानिः
परिष्कृतं ॥ दधतामेतदविविन्नं सम्यक्त्वं स्थिरतां ब्रजेत् ॥ ५ ॥
अर्थ ॥यहिंसा तेजथर्थते; थनेवीजासर्वथनर्यट; एप्रकारें जेना मनमांधारणावे,
एड्वी परमथास्याप्रगटे तेथास्थाश्रयारूप समकितनुंचिन्द, एवंप्रजुयें कयुते ॥५॥
शमता, संवेग, निर्वेद, थनुकंपा एलक्षणो रुमीरीते थविविन्नपणे धरतांयकां सम
कितजेठे तेस्थिरतापणानेपामे ॥ ५० ॥ इतिसम्यक्त्वाधिकारवादशसमाप्तः ॥
मिथ्यात्वत्यागतः शुई सम्यक्त्वं जायतेंऽगिनां ॥ अतस्तत्परिदारा
य यतितव्यं महात्मना ॥१॥ नास्ति नित्यो न कर्ता च न नोक्ता
स्मा न निर्वृतः।तउपायश्च नेत्याहुर्मिथ्यात्वस्य पदानि पट् ॥२॥
थार्थ ॥ तेजेवारें मिथ्यात्वनोनाशयाय, तेवारेंजीवने सम्यक्त्वप्रगटे; माटे मिथ्यात्व
टालवानो रुमाप्राणी उद्यमकरवो ॥१॥थात्मानयी; श्रात्मानित्यनथी; कर्त्तानथी;
जोकानथी; सिजनधी; तेसिझताप्रगटकरवानो उपायनथी; एउपदमिथ्यात्वनांवे॥२॥
एतेर्यस्मानवेधव्यवहारविलंघनं ॥ अयमेव च मिथ्यात्व-
ध्वंसी सज्पदेशतः ॥ ३ ॥ नास्तित्वादिग्रदैनैवोपदेशोनोप
देशकः ॥ ततः कस्योपकारः स्या त्संदेदादिव्युदासतः॥४॥

४४
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
थर्थ ॥ एपदवडेकरी पूर्वाचार्यनाव्यवहार उलघायठे, लोपायठे,एजमिथ्यात्वठे,थ
नेतेसदगुम्ना उपदेशथकी नाशपामे ॥३॥एउपदरूपी कुग्रहेनड्याथका जेउपदेशथा
पे तेउपदेशनकहिये, तेथीकोश्नेउपकारनथाय मिथ्यात्वीनाउपदेशेसदेहटलेनही ran
येपा निश्चय एवेष्टो व्यवहारस्तु संगत ॥ विप्राणा म्लेचना
पेव स्वार्थमात्रोपदेशनात् ॥५॥ यथा केवलमात्मान जाना
न श्रुतकेवली ॥ श्रुतेन निश्चयात्सर्व श्रुतं च व्यवहारत ॥६॥
श्रर्थ ॥ जेमब्राह्मणने म्लेष्ठनापानोलवानीमनाने, माटेपोतानास्वार्थजेटसीज
पोसे, तेमजजेदने एकनिश्चयनयजश्टने, तेदनेव्यवदारनयतो ब्राह्मणनेम्लेखनीजाषा
नाउपदेशनीपरें सार्थवास्ते सगतमात्र ॥ ५ ॥ जेमश्रुतकेवली व्यवहारथीश्रुतजाणे,
अनेस निश्चयनयरमे श्रुतहानेकरीश्रुतकेसी केवलथात्मानेजाणे ॥ ६ ॥
निश्चयार्थोत्र नो सादामक्तु केनापि पार्यते ॥ व्यवहारो गु
णमारा तदर्थागमदय ॥॥ प्राधान्य व्यवहारे चेत्तत्तेपा
निचये कथं ॥ परार्थस्वार्थे तुल्ये शब्दज्ञानात्मनोईयो ॥७॥
ययं ॥ श्दांनिश्चपयर्थ प्रगटपणेकेरगाने कोइसमर्थनधी देसीतोगुणप्रगटे तेरू
पE यथर्थनीप्राप्ति कपरूपव्यपदारहेगाय ॥ ॥ जेनेकपसव्यवहारने वि
पंज प्रधानपाठे, तोतेने निश्चयनयमाकेमहोय? पलीशब्दनयथने शाननयरूपप्राणीने
म्पयनेपाथर्य तुष्य जेशन्दतेव्यपदारठे, थनेझानतेनिश्चयठे ॥ ७ ॥
प्राधान्याद्यपदारस्य तत्वमुवेदकारिणा ॥ मिथ्यात्वरूपतेते
पा पढाना परिकीर्तिता । ए॥ नास्त्येवात्मेति चार्वाक प्र
त्यदानुपखनन ॥अढताव्यपदेशस्य शरीरेणोपपत्तित ॥२॥
थपं॥ जेन्यवदारनाप्रधानपणायकी सर्वनोनदयाय तेराप्राणीने मिथ्यात्वरूप
नगदमा मिप्यारवनावयपो, एमजाण ॥ ए ॥ चार्गकदर्शनासाकडेठे, जे थारमा
नधी कमजो थारमादोयतो प्रत्यक्षानणाप, तेतोपाजणानोनथी थने थहकार पट
इंघाकदुकानुतेनोने व्यपदेगः तेनोगरीर कीनेजणायठे ॥ १० ॥
मद्यागेच्योमदन्यक्ति प्रत्येरममती ययामिसितेन्योहि भूतेन्यो
झानव्यनिम्नयामना॥2॥गजगार्दिवचित्र्य मपिनात्मपखा
दिनं ॥वानाविन्य नेदम्य ग्रागादिप्यपि दर्शनात् ॥२०॥

४३५
अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
अर्थ ॥ जेम महुमातथापाणीप्रमुख मदिरानाअंगठे, पणतेप्रत्येकमा मदिरानीश
तिनत्री; जेबारेंजेगांमधे तेबारेंजशक्तिप्रगटे, तेमपंचनूतन्नेगांमलेंतेवारे ज्ञानशक्तिप्रग
ट्यायठे ॥१॥ जेमएकशिवाश्रथवा एककांकरीएसर्व पथरानानेदवे, तेमथा राजावे.
श्रारांकठे, एवंविचित्रपणुंतेयात्मानपी.एतोस्वजावेनेदपच्यावे ॥ १२ ॥
वाक्येन गम्यते चात्मा परस्परविरोधिन्निः॥ दृष्टवान्न च कोप्ये
नं प्रमाणं यचो भवेत् ॥१३॥ आत्मानं परलोकं च क्रियां च वि
विधां वदन् ॥ नोगेन्यो बंशयत्युचे लोकचित्तं प्रतारकः ॥१४॥
अर्थ ॥ वतीसर्व मतवाखाना मांदोमा विरोधीवचनहोबाथी श्रात्मानीप्रतीतिन
बीयती. केमके कोयेंथात्मादीगेनबी के जेयकी एकनुवचन प्रमाणथाय ॥ १३ ॥
श्रात्माने परलोकने अर्थे एमविचित्रप्रकारनी क्रियाकरावे. एहबुंकहेनारा विचाराखो
कने मुखलोगधीचष्टकरेते. एम जेसोकोनाचित्चने फेरवेठे, तेघुगुरुजाणवा ॥ १४ ॥
त्याच्यास्तन्नेदिकाः कामाः कार्या नानागतस्पृहा राजस्मीनृतेषु
नृतेपु या प्रत्यागतिस्पृहा ॥ १५ ॥ तदेतदर्शनं मिथ्या जीवन
त्वद एव यत्॥गुणानां संशयादीनां प्रत्यदाणामन्नेदतार॥
अर्थ ॥ माटेश्यानवमां पम्याजेमुखलोग तेतजवानही, श्रने श्रावतानवमां सुख पा
मझु एवीवांचानकरवी. केमके पंचनूतनुपुतलु बलीनेराखयो,एटलेपरजवनी च्छा स
वफोगटजशे ॥ १५ ॥ एरीतेचार्वाक दर्गनर्नुमतकडं. पणएदर्शनखोटुंठे. केमके प्रत्य
कपणे संशयादिकजेगुण. तेजीबनेठे माटेजीवप्रत्यक्ष थानेदपणे ॥ १६ ॥
नचाहंप्रत्ययादीनां शरीरस्यैव धर्माता ॥ नेत्रादिग्राह्यतापत्ते
नियतंगौरवादिवत् ॥ २७॥ शरीस्यैव चात्मने नानुभूतस्मृति
नवेत् ॥ बालत्वादिदशानेदा त्तस्यैकल्यानवस्वितेः॥ २७॥
अाजेमकोश्याटस्थापे तेपणयात्माठे, तेमश्रहंकारादिकप्रत्ययजेठे,तेथात्मा.तेकां
शारीरनोधर्मनधी थहंकारदिनेत्रमांजणायचे, तेदेखवारूपः ॥ १७ ॥ शरीरनेजो था
स्माकहिये. तोश्रात्माजन्ययो.तेवापूर्वनी अनुनवेचीवान श्रात्माविनाकाने सांपरेव?
शरीरनेतोसांजरतुंनी. थने बाल यौवननयापश्यादिकजे शरीग्नीटगाना नेदः,
तेवीथात्मापण वालवादि दझावंतवायले. पणनिधयनयत्री धारमानीएकदिशालेयने
शरीरनीयवस्था एक्नथी. मक यनवन्धिनदीपनी प्रसंगळे, माटे ॥ १७ ॥

४५६
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
नात्मागं विगमेप्यस्य तल्लब्धानस्मृतिर्यत ॥ व्यये गृहगवाद
स्य तल्लब्धार्थाधिगतृवत् ॥ २॥ नदोपकारणात्कार्ये वासना
सत्रमाच्च न॥णस्य स्मरणापत्ते रंवानुनवसक्रमात् ॥ ७० ॥
अर्थशरीरनोतोनाशथाय अनेयात्मापरनवेजाय, पणजातिस्मरणेकरी पूर्वजन्मा
दिकनु स्मरण, जेमघरनागोखमांवेशीने नगरनापदार्थदीग, अने पीतेगोखपडी
गयो तोपणजोयानु स्मरण जतुनथी ॥ १५ ॥ कारणयकी वाड्यावस्थानी वासनाना
सक्रमणथकी, जेकार्यश्रात्माकरेठे तेकार्यनी जोस्मृतिनरही, तोपण तेनेदूपण नथी नेम
माताये पोतानाश्रनुजवना सक्रमणयकी बालकनेवोलवु चालवु शीसव्यु होय, तेनी
वालकने स्मृतिनदोय तेहनीपरेंजाणवु ॥ २० ॥
नोपादनाउपादेयवासना स्थैर्यदर्शने ॥ करादेरतयात्वेन योग्य
त्याप्तेरणुस्थितौ ॥२१॥ मद्यागेच्यो मदव्यक्ति रपिनो मेल
कविना॥ज्ञानव्यक्तिस्तथा नाव्याऽन्यथा सा सर्वदा नवेत् ॥श्शा
अर्थ ॥ उपादाननायोगेंकरी स्थिरतानादर्शननेविपे उपादानवासनानहोय जेमह
स्तादिजेठेते उपादेयके, थने तेनुंउपादानते इस्तादिकनापरमाणुने, माटे परमा
गुरूप सूक्ष्म स्थितिमा स्थिरदर्शन न सनवे ॥ २१ ॥ जेममदिरानाअगथकी मदश
तिप्रगटपणेनयी, पणनेगेमसवेथायठे, अथवापीधापी थात्मानेसयोगेंथायने, तेमज्ञा
ननीप्रगटतापण थारमानेयोगेंयायवे, नहीतोसदाय एकनु ज्ञानराजोश्य ॥२५॥
राजरंकादिवैचित्र्य मप्यात्मकृतकर्मज ॥ सुखऽ खादिसवित्ति
विशेपो नान्यथा नवेत् ॥२३॥आगमाजम्यते चात्मा दृष्टेष्टा
र्याविरोधिन ॥ तक्ता सर्वविच्चैन दृष्टवान्वीतकश्मल ॥१४॥
अर्थ ॥ थाराजाठे थने थाराकडे,एवोजीपनेविचित्रनावउपजेठे, एवीलोकवाणीने,
तेसर्वपोताना कीघेखाकर्मयकी जाणी सुसफुससर्वकर्मथकी प्रगटथायठे थन्य
थायीजु विशेषकारणकाश्नथी ॥ २३ ॥ जेदृष्टियदी तेप्रत्यक्षप्रमाण, धनेश्ष्टार्थतेच
नुमानप्रमाण, तथा उपमाप्रमाण ते अनुमानमानखेडे, माटेपत्रणप्रमाणने अविरोधि
पहबुजे श्रागमप्रमाण तेणेकरीथात्मानेजाएयोजाय तथागमतो जेनासर्वपापगयाठे
एट्वासर्यादे देवाझुठे ॥ २४ ॥

४७ अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित अन्त्रांतानां च विफला नामुप्मिक्यः प्रत्तयः॥ परवंधनतोः कः स्वात्मानमवसादयेत् ॥णानिधिः न्याएवादिवछयव्यक्ता संगवादे व चात्मनः ॥ अली खरविषाणादी वस्त्वाविषयः पुनः ॥२६॥ श्रयं ।। यत्रांनजे बानीपुन्य तेनेहमणानीप्रवृत्तिते नि.फलतानहोयः माटे पर बंधननाडेतुरी पोतानाश्रात्माने कोणखेदमांनाखे ? ॥ २५ ॥ यात्मानीप्रगटपणे मंगयत्रीसिस्टेि. एवीवाननोगटामां फाडनातुंगजेबी देखाय. पणसंगयकग्नांयकां जेववृक्षते नजणाय तेमज संशयवटे यात्मानेनजाणि.श्रनेजेविपरीनवर्थ यात्माने मान तेनेगधेटाने शिंगनामाननारजेवोसमजवो ॥ २६ ॥ अजीवनि शब्दत्य जीवसत्तानियंत्रिता ॥असतोन निषेधोय संयोनादिनिधनात् ॥ २२ ॥ संयोगः समवायश्च सामान्यं च विशिष्टता ॥ निषिध्यते पदार्थानां तएव ननु सर्वया ॥ ७ ॥ थर्थ ॥ अजीवशब्दमां जीवादनीसचावलगेली; पणनिषेधयवतो. जेत्री ना स्तिक्मतवाला संयोग, समवाय, थनेसामान्य, तथा विशेपने निपेठे. तेपणसर्वया णे वस्तुस्वरूपने निपेधिशक्तानची; केमके संयोगसमवाय श्रने सामान्य नही मा बायकी पणजीव शब्द बोलबो तैयद्यपियजीवपदार्यसत्वे, तथापिशब्दयसत्मानि नोते अमतपढार्यनो निधनानोनयी||माटे संयोग, समवाय, सामान्य इत्या -पदार्थ-विशेषपणुं तेनान्तिक्मनवाला निपेधकरते. पणतेसर्व निपेघवायनहरा शुलं व्युत्पत्तिमजीवपदं सार्य घटादिवत् ॥ तदर्यस्य गरीरं नो पर्यायपढ़नेदतः॥णा आत्मव्यवस्वितेस्त्याज्यं ततश्यार्वाकद नं ॥ पापाः कितदालापाः सद्यापारविरोधिनः ॥ ३० ॥ ॥ शामाटेशुद्ध निर्मलएवीव्युत्पत्ति तेजीवप्राणधारणे एवेयर्थयुक्त एबुंजीव ने घटादिकीपरेवतुंठे; पणनवानवा पर्यायना नेदयकी जीवनेमूलयर्थे श ॥ २ए ॥ एरीतें यात्मानुस्थापनकरीने चार्वाक्टननेठांडवुः एदर्शनीसाथ ग्बो तेपणपापरूपठे; केमकेएसत्यवादीलायें विरोधकारकडे तेथीनजबुं॥3॥ नहाणावल्लीरूपो नित्यानात्मेति मोगताः ॥ मम ना व्यत्वे युचनेत्रक्रिया न हि ॥ ३१ ॥ त्वन्नावदानितो गर्य क्रियाकृतः ॥ अर युग र तनावे G प्रकरणरनाकर नाग पहेलो थर्थ ॥ इवेवोकमतराखायोव्याके, श्रात्माज्ञानरूपठे पणक्षण थापलिकाप्रमाणे स्थिति, मादेथात्मानित्यनथी एटलेजीवते क्षणमाकोधकरे, क्षणमामानकरे, ए मनिन्नयवस्थाथायचे, एकथावस्थानित्यरेइतीनथी, परपरायें कमथकमपणेजो नित्य थात्माकोऽयेलायेंहोय, तोवर्थक्रियाकलाप घटेनही, माटे नित्यधारमानथी ॥३॥ एनोस्वनावदणाय,तेगरेभुरपणुंपामे,थनुकमेयर्थक्रिया थातिनेविपे थक्रमेकरीने ते जारनेरिपे समकालें विचारता सर्वसजवदीय मादेशमारोक्षणिकमतसाचोवस्यो ॥३२॥ क्षणिके तु नदोपोस्मिन् कुर्वपविरोपिते॥ध्रुवेदाणोनुतृपणाया निवृत्तेश्च गुणोमहान् ॥ ३३ ॥ मिथ्यात्ववृकिन्नन तदेतदपि दर्शन ।। क्षणिके कृतहानिर्य तथात्मन्यकृतागम ॥ ३४ ॥ थर्ष ॥ यसीयाक्षणिकमतमा दोपनथी केमके नरनवारूपकरे, पणजेसमये जेरू पटोप, सेममयतेरुपनासवर्णकरीधुरके तेमातृष्णानो थनेनिवृत्तिनो मोटोगुणने जेचीपनारूप महागुणपामिपे, पमोहकहे ॥३३ ॥ एउपरथी परेसरु एदशन मिप्पानीमियरनारले केमोथारमानेदाणिक माननारनासुकृतनीहानिथायवे जोक दीपापनकरे, तोपागजुगमोक्षगनु पापतोपरनवेजोगवयुपडे माटेथकृतागमकहिये।॥३४॥ एकडच्यान्वयानाना कासनासक्रमश्च न ॥ पोर्चापर्य दिनावाना मांगानिप्रमक्तिमन् ॥ ३४ ॥ कुर्वऽपविशेपे च न प्रवृत्तिनवाऽनु मा॥अनिश्चयान यायदं तया चोदयतोजगौ ॥३६॥ चर्प जैमएवान्पनो मापेक्षपणे एकनारनथी, माटेगासनानु सकमाणनपाप, थनेता पूर्णपरामपंग्रशनिस्पं परिणम ॥ ३५ ॥ रूपविशेषकरताना प्रा निजाती या वाग्मीनेनोनदी, पाणक्षणिकमतगसायनो अनिश्चययकी श्रारमान दिपपीमिरधुने ।। ३६ ॥ न बजान्य विना नन स्या न्नतम्मिन्ननुमानता विना तेन न तस्मि पिना पद निश्चय पिना ॥ 39 फन प्रत्यनिडान दणिकत्य च वापते ॥ योटमन्यनर मोट म्मगमीन्यपधागात ॥ ३ ॥ विनानिदिना तेनदोय,पमाकान्यनुमान पटनुनथी, कैमरतेविना वेनी मिडि अपनी निशाविना प्रत्यारहानपयनीयानु ॥३॥ नयादृयायनुनमुनु तेदम मात्र एघारी यानाने त्रैकाविर परतावान क्षणिकपणे याचार प्रापना३

अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
नास्मिन्विषयबाधो यत् क्षणिकेपि यकता ॥ नानाज्ञानान
छत् स्थिरे नानादाणान्वये ॥३५॥ नानाकार्यक्यकरण र
व्ये च विरुध्यते । स्यामादसन्निवेशेन नित्यान्वर्ण क्रियान हि
श्रर्थ ॥ एनित्यात्मानामतवमे विषयवाधकपणुं नहोय. क्षणिकमतने
जजेम ज्ञानान्वयें एकत्वापणुवे, तेमस्थिरत्रात्मानेविपे नानाक्षणनेसंयो
जाणवी ॥ ३ए ॥ वहुकार्यना एकीकरणखानावने अंगीकारकरेठते विरोध
स्वाद्वादशैलीये स्थापना करवाची नित्यापेक्षपणे अर्थ क्रिया विरोधपामती
के बेहुनयें प्रकृतिथर्थ अनुसरेते. माटे ॥ ४० ॥
नीलादावप्येतन्नेद शक्तयः सुवचाः कथं ॥ परेणापि हि नानक
स्वन्नावोपगमं विना ॥ ४२ ॥ ध्रुवे दणेपि न प्रेम निवृत्तमनुप
प्लवात् ॥ ग्राह्याकारश्च झाने गुणस्तन्नात्र दर्शने ॥ ४२ ॥
अर्थ ॥ नीलादिवर्णनेविपे नेदशक्तिनहोय, एमसुखेकेम केदेवाय ? परपुलवडेक
नेपण एकवनावने टाल्याविना नानाविधपणुं संनवेनही ॥४१॥ ध्रुवतापणानेवि
इक्षणनेविपेपण एटखेलोचननेविपेपण उपप्लवमाटे निवृत्तपणेप्रेमनजोश्ये. जेमग्राह्य
कार ज्ञाननेविपेगुपये, तेमथा दर्शनमांगुणनयी ॥ ४२ ॥
प्रत्युतानित्यन्नावे हि म्वतः दाणजबुझ्यिा ॥ हेत्वनादरतः सर्व
क्रियाविफलता भवेत् ॥ ४३ ॥ तस्मादिदमपि त्याज्यमनि
त्यत्वस्य दर्शनं ॥ नित्यसत्यचिदानंदपढ़संसर्गमित्रता ॥४४॥
थर्थ ॥ उलटायनित्यनावनेविपण पोनाथी कृणनीवुद्धियेकरी हेतुनाथनादर
घकीमघलीक्रिया नि.फलयाय ॥ ४३ ॥ तेमाटेए थनित्यदर्शनपणटोमवं. सटेव नित्य
सत्यपणे मुक्तिपदना संसर्गने श्यताप्रापीयें जरूरत्यजतुं ॥४४ ॥
न कर्ता नापि नोक्तात्मा कापिलानां तु दर्शने ॥ जन्मधर्माश्रयो
नायं प्रकृतिः परिणामिनी ॥४५॥प्रथमः परिणामोस्या वृद्धि
प्टिकाऽन्विता॥ततोहंकारतन्मात्रेयिभृतोदयःक्रमात ॥४॥
थने ॥ हवेकपिलदानवाला चोल्याके, यात्माक नत्री: तेमनोक्ता
माप्रगटधर्माधव वालोनची, मायापरिपामवाडे ॥ ४५ ॥

ថ្មីៗ
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
शुभूपा, श्रवण, चैवग्रहणइत्यादिक थाम्प्रकारनी बुद्धिरूपधर्मकरीसहितठे थथश
तेथी अहकार, तन्मात्र, इजिय, पाचनूतोदय, एथनुक्रमेजाणवु ॥ ६ ॥
चिजूपपुरुपोवुझे सिध्यै चेतन्यमानत ॥ सिभिस्तस्या अविप
या वदनियमाचितः ॥४७॥ देतुत्वेपु प्रकृत्ययें जियाणामत्र
निर्टत्ति । दृष्टादृष्टाविनागाश्च व्यासंगश्च न युज्यते ।। ४ ।।
अर्थ ॥ घुहिनीसिडिनेथर्थे थारमाचिअप, वलीचेतन्यठे, तोपण निश्चयसहित
थविछेदपणे तेबुझिनीजेसिहि तेथविषयी ॥ ७ ॥ हेतुत्वेकरी श्रात्मानेप्रकृतिथर्थ
नेविपे इजियोना निवृत्तिपणानो दीवाथणदिवाना विजागथी प्रसगघटतोनयी nach
स्वप्ने व्याघ्रादिसंकल्पा न्नरत्वाननिमानत ॥ अहंकारश्च नियत
व्यापारः परिकल्प्यते ॥४५॥ तन्मात्रादिक्रमस्तस्मात्प्रपंचो
त्पत्तिहेतवे॥श्चंबुर्जिगत्कर्वी पुरुपो न विकारनाका ५०॥
अर्थ ॥ जेमस्वमनेविपे व्याघ्रादिकना सकल्पथी अनेपुरुषार्थना निरनिमानथी
इकारनेनिश्चये व्यापाररुपकल्पियें वियें या तेप्रपंचनी उत्पत्तिनादेतुनेश्रर्थतन्मा
दिकनो कम एरीतेंजगत्नीकरनारीवुधिरेठे माटेविकारनोलजनारथात्मानथीए
पुरुषार्थोपरागौनौ व्यापारावेशएव च ॥ अत्राशोवेश्यद वस्तु
करोमीति च धीस्वत ॥५१॥ चेतनोदं करोमीति वुझर्नेदाग्रहा
स्मय ॥ एतन्नाशेऽनवचिन्नं चैतन्य मोक्ष इष्यते ॥५॥
श्रर्थ। सर्वप्रवृत्तिव्यापारनेविपे एकपुरुषार्थभने वीजोडपराग एवेव्यापारजसेठे,ते
दुशशेजाणुनु, दुवस्तुकरुनु, एवीकदाग्रहीछियायठे॥५१॥ हुचेतननु, हुकरुनु, एवं
वैबुद्धिनादेतुथी प्रगटेठे एवागर्वनोनाशकरीसनावरा चैतन्यपणुमुक्तिनेपामेटे ॥
कर्तृवुझिगते उखसुखे पुस्युपचारत ॥नरनाये यथा भृत्यगतौ
जयपराजयौ ॥ ३ ॥ कर्ता जोक्ता च नतस्मा दात्मा नित्यो
निरजनः ॥ अध्यात्मादन्यथावुधिस्तदाचोक्त महात्मना ॥५॥
थर्थ ॥ श्रात्मानेविपे पु खसुखपामशु, पदवीक पणानीहिजेथायवे, तेजप
रथी जेमसेवकनोजय अथवा पराजयते राजाहोवाथीजणाय ॥ ३ ॥ इत्यादि
माटे श्रात्माकर्तालोक्तानथी, पण नित्यनिरजन, अनेजेबुझिने,तेतो अध्यात्मश्री जुदी
एवुमहात्माकपिसमुनिये कहेसुठे ॥ ५ ॥

पर श्रध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणेः कर्मणि सर्वथा ॥ अहंकारविमूढा मा कर्त्तादमिति मन्यते ॥ ५५॥ विचार्यमाणं नो चारु तदेतद पि दर्शनं । प्रकृतिचेतन्ययोळक्तं सामानाधिकरण्यतः॥५६॥ अर्थ ॥ प्रकृतिनागुणेकरी क्रियमाण जे कर्म तेनो डुंकाएं, एम सर्व प्रकारे अहंकारें मूढयात्मामानेठे ॥ ५५ ॥ एवोविचारकरेषी एदर्शनपणखरुंनथी; केमकेप्रगटबुद्धि प्रकृतिथनेचैतन्यनो सामानाधिकरणे विचारकरतां, रुमुनथीजणातुं ॥ ५६ ॥ बुद्धिः कौ च नोक्रीच नित्याचेन्नास्ति निर्टत्तिः॥अनित्या चेन्न संसारः प्रागधर्मादेरयोगतः ॥ ५ ॥ प्रकृतावेव धर्मादिस्वीकारे बुद्धिरेव का ॥ सुवचश्चघटादो स्यादीग्धान्वयस्तथा ॥एन॥ अर्थ ॥ वलीतमेजो कर्त्ता नोक्तापणे बुद्धि मानशो, पणजोतेवुद्धिनित्यठेतो, मोद नयी. एटलेमोक्षवरशेनही. अनेजोबुझिने अनित्यमानगोतो, पूर्वधर्मनाथयोग्यत्रकी संसारवरशेनही ॥ ५७ ॥ प्रकृतिनेविपेधर्मादिकने अंगीकारकीधाथी बुद्धिनेगुंकेदेवी जोश्य ? अनेघटादिकनेविएगधर्मनो यन्वयतेसुखेंकद्देवो. इतितर्कवादः ॥ ५७ ।। कृतिनोगी च बुश्चेदंधो मोदाश्च नात्मनः॥ ततश्चात्मानमुद्दि- श्य कूटमेतद्यउच्यते ॥ ए॥ पंचविंशतितत्त्वज्ञो यत्रयनाथ मे रतः॥ जटी मुंमी शिखी चापि मुच्यते नात्र संशयः॥३०॥ थर्थ ॥ जोकर, नोगवद् बुद्धिने, तोवंधमोक्षथात्मानेनथी. तेपणबुद्धिनेजजोड़ ये. माटेथात्मानेउद्देशीने नहीसमजवामांबावे एरीतेंकूटकविकहे ॥५॥ पंचविंश तत्तनोजाणजेपुरुपये, ते कोपणथाश्रममारनहोय; एटलेजटाधरहोय, थथवामुंगावे, अथवाचोटीरखावे. नोपणतेसंदेहविना संसारथीमुकाय. एqकपिलमतवालाकहेगा॥ एतस्य चोपचारत्वे मोदशास्त्रं स्थाखिलं ॥ अन्यस्य हि विमो- दायें न कोप्यन्यः प्रवर्तते ॥६॥ कापिलानां मते तस्मा दस्मि नवोचिता रतिः॥ यत्रानुनवसंसिक्षः कर्ता लोक्ता च लुप्यते ॥६॥ थर्य ॥ एरीतें एथात्मानेविपे मोक्षनेउपचारिपाणे अंगीकारकरेठे, तेनुंसकतमो कशास्त्र फोगटयायठे. केमक्कोझ्ने मोक्षथापवा कोश्वीजोप्रवृत्तथापनदी. ॥ ६ ॥ जिहांथनुजवति थात्मानुकापागं तथालोकापणुशोपेठे, एटखेमानतानश्री तेमाटे एहवा कपिलनामतमां प्रीतिकरवीते, वीकनवी ॥ ६ ॥ , ४०२ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो नास्तिनिर्वाणमित्याहुरात्मन केप्यवधत ॥ प्राकपश्याधुगप छापि कर्मवधाव्यवस्थिते ॥६॥अनादिर्यदि सबंध श्यते जीवकर्मणो ॥तदानत्यान्न मोद स्या त्तदात्माकागयोगवत् ॥६॥ अर्थ ॥ केटलाकथधमतवालावे, तेएमकहेठेके,श्रात्माने मोक्ष निर्वाणनथी, केमके प्रथमकेश्रथवापठी समकालें श्रात्माने कर्मवधनथी, तोमुक्तिशेनीहोय? शाजोजीवने तथाकर्मने अनादिसवधमानिये, तोयादिनदी, तिहायतपणकेमथाय' माटेशनतपणा नाप्रसगथी कोकालेमोक्षनथाय जेमयात्माथकीयाकाशयोग कदापि निन्ननथाय॥६॥ तदेतदत्यसव यन्मियो हेतुकार्ययो ॥ सतानानादिता बीजा- कुरवत् देहकर्मणो॥६याकर्ता कर्मान्वितो देदेजीव कर्मणि दे- दयुक् ॥ क्रियाफलोपजुक्तत्वे दंडान्वितकुलालवत् ॥ ६६ ॥ थर्थ ॥ एहसुपोले, एवचनपणजुलुठे केमके कारणकार्यनेमाहोमाहे सधळे जेमपुत्रपौत्रादिकनो थनादिसवधयायवे, तेवीजनाथकुरानीपेरें, तेमजशरीरतथाकर्म नोपणथनादिसरयते ॥ ६५ ॥ कमसहितजीव कर्त्तापणेदेहमारह्योवे, एवुजेकहे ते पणजुतुवे जेमदडसहितकुनारनीपरें क्रियानुफलनोगवे, तेपण असवते तेनीपरे ॥६६॥ अनादिसंततेर्नाग स्याहीजाकुरयोरिव ॥ कुकुड्यडकयो स्वर्ण मलयोरिव चीनयो ॥६॥ नवेपु च व्यवस्थेय सवधोजीवकर्म- णो ॥ अनाद्यनतोऽनव्याना स्यादात्माकाशयोगवत् ॥ ६७ ॥ अर्थ ॥ तमेक्दोगे थनादिसतति नाशनथाय तेनोतोनाशथतो देखीयेश्य, जेमवीजपणस्ये थरनयाय थने थकुरानाशयये वीजनहीयाय, कुकडीनाशथये इड नाशपामे, थनेइमानोनाशथये कुकमीनाशपामे, वसीयनादिनो सुवर्णयी मेसजुदो यायठे तेमथारमाथकी मंजुदायायः ॥ ६ ॥ एरीतथनादिसतति जीवकर्मनोजे सरवते नाशयायठे तेजव्यजीमोथाश्रयीने, थनेजेदने थनादिसतति टसतीनथी, तेथनव्यजीवो थाश्रयी यात्मातोयाकाशना योगनीपरठे ॥६॥ उच्यत्नावे समानेपि जीवाजीवत्वनेदवत्॥जीवनावे समानेपिन व्यानव्यत्वगोर्निदा॥क्षणा स्वानाविकं च नव्यल् कलगप्राग नावत ॥ नागरणमाघान्यान्निध्यन्न विस्यते ॥ ७० ॥ यर्थ ॥ मन्यनीसते तोमर्गजन्य सामान्यपणे तुल्यने, पणतेऽव्यमा नेदकरिय नोनीस्थतीव ए वेयाय, तेमज जीरपणेनो मर्वजीरसरिम्बारे, पणनेदकरता नन्य. .

अध्यात्मसार ग्रंघ अर्थसहित. ४३ तयाअनव्य एवेन्नेव्यायठे ॥ ६ए । जेमघटनत्पत्तिपेहेलां माटी व्यस्वानाविकपणे; अनेमाटीनानाशवी घटप्रगटे, तेविरुछनधी; तेमस्वानाविकलव्यपणे कर्मनीअनादि- संततिना नाशरूपकारणना सामर्थ्यघी परमात्मापणुंप्रगटे तेपण विरुधनश्री. ॥ ७० ॥ नब्योदो न चैवं स्याद्गुर्वानंत्याननोंशवत् ॥ प्रतिमादलवत् का पिफलनावेपि योगतः॥७॥नेतघ्यं वदामोयन्नव्यः सर्वोपिसि ध्यति ॥ यस्तु सिध्यति सोवश्यं नव्य एवेति नो मतं ॥ ॥ अर्थ ।। एरीतेचव्यपणानो उछेदनथाय. मोटाअनंतपणायकी श्राकाशनायंशनी परें घटथाखे श्राकाशपणया, अनेघटनांगे थाकाशखंगथयो. पणथाकाशकांवघ्यु नही. तेमकर्मनानाशथकी थात्माथधिकयतोनथी. जेमकोश्ठेकाणे प्रतिमानादलनी पेरें प्रतिमादलपापाणथी विवरूप फलउपजे तेममोक्षद् उपज थाय ॥ ३१ ॥ अमे एमकहेता नथीके सघलाजव्यजीवो सिछिपामे. पणजेसिबिरे तेनेनिश्चय जव्य कहिये एयमारोमतठे ॥ ॥ ननु मोदेपि जन्यत्वाधिनाशिनी नवस्थितिः।। नैव प्रध्वंसवत्त स्या निधनत्वव्यवस्थितेः॥३॥ आकाशस्येव वैविक्ता मुजरादे घटदये। ज्ञानादेः कर्मणो नाशे नात्मनो जायते ऽधिक ७४॥ अर्थ ॥ मोदनेविपे प्रगटथवापणुंनथी, माटेनव्य स्थिति नाशवंती. पणमोक्षमा अनंतपणानी स्थितिठे, माटेमुक्तिनोनाशनथी ॥ ३३ ॥ जेममोगरेकरी घडोनांग्यो, अनेघडानेदये थाकाशजुध्थयु, पणवध्युनही, तेमझानथी कर्मनोनाशथाय, पण थात्माथधिकथायनही ॥ ४ ॥ न च कर्माणुसंबंधान्मुक्तस्यापि न मुक्तता ॥ योगानां बंधदेतूना मपुनर्नवसंजवात् ॥ ३५॥ सुखस्य तारतम्येन प्रकर्षस्यापि सं भवात् ॥ अनंतसुखसंवित्ति र्मोदः सिध्यति निर्नयः ॥ ६ ॥ अर्थ ॥ जिहांमूलथीजकर्मपरमाणुनो संबंधनथी, अनेजेमूकाणा तेनेकांमुकाववा पणुंनथी, तथामिथ्यात्व, थविरति, कपाय, योग एचारवंधहेतुनायोगटे, तेनुं फरीयवापर्यु नयी, तेइनेसिद्धिकहिये ॥५॥ सुखतारतम्य तथाज्ञाननीउत्कृष्टता प्रगटथयेथी एट लेथनंतसुखजाणवाथी निर्जयपणेजे सिद्धिवरे तेनुनाममोक्षकहियें ॥ ७६ ॥ वचनं नास्तिकान्नाना मात्मसत्तानिषेधकं ॥ ब्रांतानां तेन नाते यं परमार्थगवैषिणा ॥ न मोदोपाय इत्याहु र.. पमाः॥ कार्यमस्तिन-ये येषां तेषां कदथना ॥

UGH
प्रकरणरत्नाकर नाग पदेखो.
अर्थ ॥माटे नास्तिकमतवालाना वचन आत्मसताना निपेधक, तेवमचित्तवा
खायें थादरवानदी अथवानास्तिकमतवाखाना नयनांचनवे, एमजाणीयादरवान
ही जेपरमार्थनो गवेपकहोय तेणेवाडवा ॥ ॥ हवेलीवीजा नास्तिकमतने
मखताज मतवाला, तेनुकेहेवु एमठे के मोक्षनोउपायनयी पटलेकार्यजेमोक्षतेनोने,
पथतेनुकारणजे उपाय तेनथी एममाने तेमनेपण बिटयना। 36 ||
अकस्मादेव भवतीत्यलीक नियतावधे ॥ कदाचित्कस्य दृष्ट
वाहनापे तार्किकोप्यद ॥ ए॥ हेतुभूतनिषेधाना स्वानुपा
ख्यविधिर्न च ॥ स्वन्नाववर्णना नेव मवधेनियतत्वत ॥10॥
अर्थ । कोशकतो श्रषचिंतव्यो अकस्मात्मोक्षयायठे, एमकेदेवे एपणजुनुछे नि
यत अवधिमर्यादाज तेमाटीनापिमधीघटनिपजेठे, तेकदाचित्दी, एमतेदनेना
किंकशास्त्रवालाकहे, जेलमुकवसतमाजपुरुयाशे एवोकाइनियमनयी ।। ए ॥ हेतु
नमोक्षनोनिपेधनथी पोतानोअनुपकथनीय एटलेपोतानेबोलवुनही एडवोजेविधित
पणनथी, अनेस्वजाववर्णनकर स्तुतिकरवीतेनथी केमकेएसनीयवाधिवे एटसेध
वधियेंज मोक्याशे, तेमाटेमोक्षनु साधनकरतेजुबुळे, एमकेहे ॥ ७ ॥
नच सार्वत्रिको मोक्ष ससारस्यापि दर्शनात्॥नचेदानी न तमच
क्तिय॑जको हेतुरेव यत् ॥॥॥ मोटोपायोस्तु किंत्वस्य निश्चयो
नेति चेन्मत॥तत्र रत्नत्रयस्येव तथा नावविनिश्चियात्॥३॥
अर्थ ।। सर्वनमोक्षनथी केमके जेहमणानथी, तेनीप्रगटतापणनथी, थनेससारतो
प्रत्यक्षदेखायो, माटेजेहनोजेहेतु, तेजप्रगटनथी, तोतेदनोसशयः ॥ ७ ॥ मोद
नोउपाय किंवानथी एवातनो निश्चयनथी माटेएमनपणजुगेडे मोक्षनोहेतुतोरन
अयनीपरें तेमजना निश्चयथीजाणिये । २ ॥
नवकारणरागादि प्रतिपक्षमद खलु ॥ तविपक्षस्य मोदस्य
कारणं घटतेतरा ॥३॥ अथ रनत्रयप्राप्ते प्राकर्मलघुता
यथा॥ परतोपि तथैव स्यादिति कि तदपेक्ष्या ॥ ४ ॥
थर्थ ॥ रत्नत्रयीजेठे, तेससारना कारणजेरागादिक तेहनाशने अनेससाररूपका
यनोशनु मोक्ष माटेमोक्षनु कारणजे उपायतेघटे ॥३॥ कैमरत्नत्रयनीप्राप्तिय
यायकी पूर्वनचनाकर्मनी जेबीसपुताथाय, तोवीजायकीपणतेमजवायएथपेक्षायें जो
थपिनयी तोपणशुथयु ॥ ४ ॥

- अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. नैव यत्पूर्वसेवातो मृहीतो साधनक्रिया ॥ सम्यक्त्वादिक्रिया त स्माद् दृढेव शिवसाधने ॥ ७॥ गुणा प्रानवत्युच्चेरचवाकर्म लाघवात् ॥ तथा भव्यतया तेषां कुतोपेदानिवारणं ॥६॥ अर्थ ॥ जेपूर्वतेवाथकीते घचनाघोलनारूपथी, जुतात्री, साधनक्रियामंदरूप ते बीनहोय, माटे समकीतादिकक्रिया तेमोक्षसाधनमांदढवे ॥ ५ ॥ अथवाकर्मना लघुतापणायकी मोटाजेगुणतेप्रगटयायते; तेप्रकारे तेनीनव्यतापणेकरीने मोक्षवे. पणमोक्षनीअपेक्षा वारीनथी. इतिसंगयिनः ॥ ६ ॥ तथानव्यतयादेपाद्गुणा न च न देतवः ॥ अन्योन्यसहकारित्वाद् दमचक्रन्त्रमादिवत् ॥ ७॥ ज्ञानदर्शनचारित्राण्युपायास्त- नवदाये ॥ एतनिषेधकं वाक्यं त्याज्यं मिथ्यात्वरधिकृत् ॥1॥ अर्थ ॥ तेमनव्यपणानातिरस्कारथकी पुनर्हेतुभूत गुणनहोय; केमके परस्पर स इकारीठे, माटे दंडचक्रभ्रमणनीपेरें भव्यतापणे झानादिक गुणप्रगटवाय, तेगुणमोक्ष- नाहेतु; एउत्तरकह्योठे ॥ ॥ माटेसंसारनाक्ष्यरूपजेनपाय तेज्ञानदर्शन अनेचा- रित्र, तेनोजेनिपेधकरे थने मिथ्यात्वनीवृद्धिकरें तेनुवचनत्यागकरवु ॥ ७ ॥ मिथ्यात्वस्य पदान्येतान्युत्सृज्योत्तमधीधनः ।। नावयेत्प्रातिलोम्येन सम्यक्त्वस्य पदानि पट्॥जए॥ अर्थ ॥ एपूर्वेकह्याजे सर्वशावना मनवाद तेमियातनाकाणां, तेनेठांडीने बुद्धि- रूपधननुं ग्रहणकरीने मिथ्यात्वनेप्रतिकृतपणेजे नमकितनां ठपठे. तेनेनाववां इति मिथ्यात्वत्यागाधिकारः त्रयोदशःसमाप्तः॥ मिथ्यात्वदावानलनीरवाहमसदगृहत्यागमुदादरंति ॥ अतोरतिस्तत्र बुधर्विधेया विशुधनावः श्रुतसारवन्निः ॥२॥ अर्थ ॥ मिथ्यात्वरूप जेदावानस तेनेगमाववाने मेघनमान एड्वामिथ्यात्वकदाग्रह रूपप्रसारनो त्यागपंडितक्ह्यावे. कदाग्रहनात्यागनेविपरतिकरवी. जेनितहोय, बसी शुजनानाववासोहोय, थनेतिक्षांतनासारनो जाणदाय तेमणेकटाग्रहने वांटवो ॥ १ ॥ असदूग्रहानिञ्चलितं यदतः । तत्र तत्त्वव्यवसायवल्लिः ॥ प्रशांतिपुप्पाणि हितोपदेशं फलानि चान्यत्र गवेपयंतु ॥२॥ अंत करप यतापदार्थना बदामहप थनियन्युने, तेनाइटयमां थर्थ ॥

४६
प्रकरणरलाकर नाग पहेलो
तत्त्वव्यापाररूप घेसीकेमकरीनगे 'अनेसमतारूपफुल केमफुटे ? तयाहितउपदेश
रुप फलक्याथीहोय ? तेमाटे कदाग्रहनेतजीने बीजेठेकाणे तत्वनीयोल करवी श
अधीत्य किचिच्च निशम्य किचिदसद्ग्रहात्पमितमानिनो ये ।।
मुख सुखं चुवितमस्तु वाचो लीलारदस्यं तु न तैर्जगादे ।।३।।
अर्थ ॥ काश्कलणीने तथा काश्कशास्त्रसानलीने थात्मानेपडितपणु मानता
एवामूर्खकदाग्रहनाधरनारते पोतानुमुखत्रुविनजेवाचा तेनेमुसमाने, पणतेमुखेकरीसी
खारूप रहस्यजेज्ञानते अवगाहेनही ॥३॥
असदग्रहोत्सर्पदतुदोधागताधीकृतमुग्धलोकै ॥ वि
मविता इत जमवितडापामित्यकडूलतया त्रिलोकी ॥४॥
थर्थ ॥ जेनेकदापथकी घणोगर्ववध्यो, अनेस्वकल्पितज्ञानने श्रशेकरी जाति
कजीवोनेजेणे श्राधलाकीधाडे, एहवाजडप्राणी पडिताइनी खरकरीनेहतइतिखेरे
पाटुप्रहारेंथकी त्रणखोकने वितमाके डाकममा विटचनाकरी ॥४॥
विधोविवेकस्य न यत्र दृष्टि स्तमोधन तत्त्वरविर्विलीनः॥ अ
शुक्लपक्षस्थितिरेपनुनमसद्ग्रहास्थूलमतिर्मनुप्य ॥ ५ ॥
अर्थ ॥जेनाइदयमा विवेकरूपचनी दृष्टिनथी,तथाषणोथधकार,अनेतत्त्वरूप सूर्य
अस्तपाम्यो, तेथीतेकृष्णपक्षनी निशावस्थितिमा केमकेतेने कदाप्रबन्योते ॥५॥
कुतर्कदात्रेण बुनाति तत्त्ववल्लीरसान्सिंचति दोपद ॥दि
पत्यध स्वाङफल गमाख्य मसग्रह कोपिकुदविलास ॥६॥
अर्थ ॥ जेकदाग्रही, ते कुविचाररूपदातरमेकरी तत्त्वरुपवेखीनेदेवे, अनेपापरू
पवृक्षनेपाणीपाये, तथासमतारूपथमृतफलने हेतुधुलमानाखेने, एवोको कदाप्रह
रूप थमावास्यानी रानीनोविलासरे॥६॥
असनावमये हि चित्ते न कापि समावरसप्रवेश ॥
हाकुरश्चित्तविशुवोध सिातवाचा वत कोपराध ॥७॥
श्रर्थ ॥ तेकदामहीमाणसनु चित्तपथ्यग्जेबुझे जेमपछरमापाणीनेदेनही, तेम
जिनापीरूपरस तेकदामहीमाणसमा प्रवशफरेनही तेथीतेनाचित्तरूपक्षमा शुद्ध
योधरूप थकुरप्रगटेनदी, तोतेमासिकातनीवाणीनो शोवाक ? ॥७॥
व्रतानि चीनि तपोपि तप्त कृता प्रयत्नेन च पिंडशुदि ॥ अ
नृत्फल यत्तु न निन्दवानामसद्ग्रहस्यव दि सोपराध ॥७॥

ចទី
अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
अर्थ ॥ जोपंचमहावनपाल्या. नयनपकीयां, उद्यमेंकरी वेंतालीसदोपरहित थाहा
रखीधो.तेमठतांपएजेनिन्वादिक मुक्तिपफलनपाम्या. ते अपराधसर्व कदाप्रइनोजठे
स्त्रालं स्वबुद्धिः सुगुरोश्च दानुरुपस्थिता काचन मोदकाली ॥ अ
सद्ग्रहः कोपि गले ग्रहीतस्तथापि नोक्तुं न ददाति उष्टः ॥५॥
अर्थ ॥ पोनानीबुद्धिरूप यालमांकांक शुद्धज्ञानरूप मोदकने गुरु पीरसवानव्या,
पणकढायदेश्यावी गर्बुपकढ्यु तेथीजमायुंनही. एवोकदाग्रहमुष्ट ॥ए॥
गुरुप्रसादिक्रियमाणमयं गृहाति नासाड्वांस्ततः किं ॥
जादा हि सादापनीयमाना क्रमलेकः कंटकनुङ्न जुत्ते ॥ २० ॥
श्रर्थ ॥ जोगुरुप्रसन्नयने थर्यउपदेशश्यापेठे. तोपणकदाग्रही पुरुष तेउपदेशनेग्रह-
नोनयी; तेघीशुययुं ? उपदेशतोकांखोटोनथी. एनोजेमप्रगटपणे मीठीमात यागल-
मुकिये, तोपएतेनेतजीनेलंट कांटानेखायठे॥१०॥
असद्ग्रहात्यामरसंगतिं ये कुर्वति तेषां न रतिर्बुधेपु ॥ वि
टामु पुष्टा. किल वायसा नो मिष्टान्ननिष्टा प्रसन्नं नवति ॥ ११ ॥
श्रर्थ ॥ जेप्राणी कटानटेंकरी मूर्खनीसंगतकरेते, तेनेपंडितनीसोबत गमतीनश्री.
जेमकागढा विष्टानोगीत; तेनमधुरथाहारनीञ्चायतीनी, तेनीपेरें ॥ ११ ॥
नियोजयत्येव मतिं न युक्तों युक्तिं नमो यः प्रसन्नं नियुक्त ॥ अस
यहादेव न कस्य हास्यो जले घटारोपणमादधानः ॥ १२ ॥
अर्थ ।। जेमको मूर्ख नदीनाजलउपर घडोजरीनेमूके, तेनेजोक्नेकोणहत्तेनही ?
केमके थगाधनिर्मलजलना विस्तारथागल एकतुठमात्रजलेंजरेलोघडो तेझीगणनी
मांते ? तेमगुरुनामुम्बधी शान्त्रयुक्तिसांगलीने तेमांपोतानी मतिजाहेनही. अनेपोता
नीयुक्तिवने उलटुंबोल्ले. जेनमारीयुक्तिने नमस्कारहोजो! एवाकदाग्रहीनेदेखी कोणहां
नीनकरे ? हा गुन्नोउपदेशतेनदीनाजवतुल्यवे. तेनाथागलकदाग्रहीघट केमनीने ?
असद्ग्रदो यस्य गतो न नाशंन दीयमानं श्रुतमस्य शस्य॥न
नाम बैंकल्यकलंकितस्य प्रोढा प्रदातुं घटते नृपश्रीः ॥ १३ ॥
श्रर्थ ॥ जेमकोश्येलाथादमीने महोटीराज्यवन्नी श्रापबीघटेनही, तेमजेहनेकदा
ग्रहगयोनत्री, तवामाणीने धर्मोपदेश थापबोयोग्यनत्री ॥ १३ ॥

ថ្មីថ្មី
प्रकरणरलाकर नाग पहेला
आमे घटे वारि घृत यथा सबिनाशयेत्तं च घट च सद्य. ॥ अस
ग्रग्रस्तमतेस्तथैव श्रुतात्प्रदत्ताउनयोर्विनाश. ॥१४॥
थर्थ ॥ जेमकाचाघमामां पाणीचरवाथी घमानो तेमजपाणीनोनाशयाय,
वेमन
कदाग्रहीमाणसने शास्त्र शीसवताशास्त्रनो तेमजतेपोतानोयनेनोविनाशयायते ॥१४॥
असद्ग्रहास्तमते प्रदत्ते हितोपदेश खनु यो विमूढ ॥ शुनी
शरीरे स महोपकारी कस्तूरिकालेपनमादधाति ॥ १५ ॥
थर्थ ॥ जेमविष्ठायेंजघुमुसदेसी कुतरीनेउपकारकरवा कस्तूरी नोलेपकरे, तेमूर्खजा
एवो, तेमकदाग्रहीप्राणीने उपकारकरवाने हितउपदेशथापेते पणमूर्सजाणवो ॥१५॥
कटेन लब्धं विशदागमार्थ ददाति योऽसद्ग्रहदूपिताय ।। स
खिद्यतेयत्नशतोपनीतं वीज वपन्नूपरमिदेशे ॥ १६ ॥
श्रर्थ ॥ जेमघणाउद्यमे अनाजनावीज नेगोकरी उखरजमीनमावावे, तेथागत
जनासदाय खेदपामेते, तेम पडितप्राणी गुरुनोविनयकरी कष्टकरी निर्मल श्रागमप्ति
कातनाथर्थने पाम्योहोय, तेजो कदाग्रहेकरी उपितप्राणीने तेइनो अर्थ शीखवबा
नोउद्योगकरे, तोतेधी तेसेद पामे ॥ १६ ॥
शृणोति शास्त्राणि गुरोस्तदाझा करोति नासयदवान् कदा
चित्॥विवेचकत्व मनुते च सारग्राही नुवि स्वस्य च चालनीवत्॥१७॥
अर्थ ॥ जोगुम्पासेथीशास्त्रसानले, तोपणकदापहीजेहोय ते कोकालें ते गुरुनी
शाज्ञानमाने ते पोतानीमेले पोतानेण्ड्बुमाने, जे हुज सर्वपदार्थनी बराबरवेचणक
रतु पणतेतोजेम पृथ्वीमा चासणीमाथी चारीनेसारजूतवस्तु काहाडीखेने याकी
असार धान्यरहे, तेहनो ते पाही ॥ १७ ॥
दनाय चातुर्य मधीतशास्त्रं प्रतारणाय प्रतिनापटुत्व ॥ ग
र्वाय धीरत्वमदोगुणाना मसग्रहस्ते विपरीतसृष्टि ॥२७॥
श्रर्थ ॥ मादे अहोतियाश्चर्य । विधाताये कदामहीमाणसमा यीपरीतयुषसृज्या
'जेवादेवतेवीपात्री, थनेमेघजससर्पनामुखमा जेमविपतुलजायठे, एके देवतन
वीधातायें सरीपानी कमकै जे कदामहीनी चतुराइतेकपटनेथधाय, अने शास्त्र
जण ते मदनेयर्थयाय, तया बुद्धिमाहापण थने उपदेशतेोकने उगवानासाधन
नेथयथायथने धैर्यपणु तेगर्यकरवानेयर्थयाय ॥२७॥

अध्यात्मसार ग्रंथ अर्यसहित. ४ज्ए असद्गृहस्थेन समं समंता त्सौहार्दचहुःख मवेति ताहग ॥ नपेति यादृक्कदली कुटन स्फुट त्रुटत्कंटककोटिकीर्णा ॥२५॥ थर्थ ॥ जेमकेलतुंवृक्षतेकंधेरादिक वृक्षनेसंगे कांटायेंकरीकोरायठे, तेमजेप्राणीक द्वाग्रहीसाथै मित्राश्करेते अंतेमुःखनाविपाक पामेठे ॥ १५ ॥ विद्या विवेको विनयो विशुद्धिः सिद्धांतवासन्य मुदारता च ॥ असद्ग्रहाचाति विनाशमेते गुणास्तृणानीव कणाद्दवानेः॥रा अर्थ ॥ जेमध्यनिधी घासनातमूद नस्मीनूत थाय तेम विद्या, विनय, विवेक, वि- शुद्धि. अने सिझांतउपर वहजतापणु,अने उदारता एसर्व कदाग्रहयी नाश पामे॥२०॥ स्वार्यः प्रियो नो गुणवांस्तु कश्चिन्मूढेपु मैत्री नतु तत्त्ववित्सु।अस द्ग्रहापादितविश्रमाणां स्थितिः किलासावधमाधमानां ॥२२॥ अर्थ ॥ जेकदाग्रहीनी सोबतेरह्या, तेने स्वार्थप्रियनही ते प्राणीअवगुणवंत, मूर्ख सायमित्राश्करे, अने पंडितसायें मित्राश्करेनही, एवाकदाग्रहीनी सोबतेरह्या, जेय धममाथधम नीवप्राणी तेहनीएस्थितिठे, तेकही ॥१॥ इदंविदस्तत्त्वमुदारबुद्धि रसद्ग्रहं यस्तृणवजाहाति ॥ जहा ति नेनं कुलजेव योपि जुणानुरक्ता दयिता यशःश्री ॥ २ ॥ अर्थ ॥ एमजाणीने तत्त्वनेथोलखनार मोटीवुद्धिवालाप्राणी कटाग्रहने तृणप लानीपेठेठां; तेने जेम कुलवंतीस्त्री जरतारने त्यजतीनत्री, तेमगुणरागीएवीजे या कीर्ति रूप लक्ष्मीतपत्रीयो ठांडतीनधी ॥ २२ ॥ इतिकदाग्रहत्यागाविकारचतुर्दशः ।। इति महोपाध्याय श्रीयशोविजयगणि विरचितेयध्यात्मसार प्रकरणे चतुर्थःप्रबंधः वारमांअधिकारमा ५७ तेरमां ना ए चनदमाना २५ सर्वमली १६ए काव्यथया असाव्ययाध्यांत मिदयात्वविषयीघ्रपः॥सम्यक्त्वशालिनो ध्यात्म शुझे योगः प्रसिध्धति ॥२॥ कर्मज्ञानविनेदेन स विधा तत्र चादिमः॥आवश्यकादिविहितः क्रियारूपः प्रकीर्तितः॥शा श्रर्य ॥ हवेकदारहनानाशवी मिच्यावरूपयंधकारनो विषयगयोठे जेमांधीएड वासमकितेकरी उज्ज्वलयंत करणथयांठे जेहना एडवाजेप्राणी तेमने अध्यात्मनीशु करतानेगेनोनीको पोitarai यारे इनसानेागा दागी नाम नदी,नोंडेगावाग्योकंद जानोमनी TIT शेग्नूतने रीमा गुजगावं IITS अनाचारटाटो, श्रनाइनेगी नेगनिन- या निश्चयकलीनाना किया नानि नां ता एवानिगुणायदा PIT दियोगत ॥ अपन मुक्तिहेतुरा थर्थ ॥ जेनुमन निश्रयमा सीन, रोने 30 प्रकरण आमे घटे वारि घृत यथा ग्रग्रस्तमतेस्तथैव श्रुत श्रर्थ ॥ जेमकाचाघमामां पाणीन कदामहीमाणसने शास्त्र शीखवताश असादग्रस्तमते प्रदरे शरीरे स मदोपकारी अर्थ ॥ जेमविष्टायेंजसुमुखदेखी एवो, तेमकदाग्रहीप्राणीने उपकारव कठेन लब्ध विशदागमार खिद्यतेयत्नशतोपनीत । थर्थ ॥ जेमघणायद्यमे अनाजा जनासदाय खेदपामेठे, तेम पडिता कातनाथर्थने पाम्योहोय, तेजो क नोउद्योगकरे, तोतेथीयतेरोद पा शृणोति शास्त्राणि गुरोस् चिता विवेचकत्व मनुते अर्थ ॥ जोगुरुपासेथीशास्त्रसान थाहानमाने ते पोतानीमेले पोत रतु पणतेतोजेम पृथ्वीमा चाखणी थसार धान्यरडे, तेइनो ते याद दनाय चातुर्य मधीतर र्वाय धीरत्वमदोगुणान श्रर्थ । माटे श्रदो तिथाचर ठे वादेवत्तेवीपानी, थनेमेघज वीधातायें सरीपानी केमके जे नषद् ते मदनेययचाय, तया साधायथने धैर्यपणु तेगर्वक ने क्रियाते थतिगुणकारी ॥ १ ॥ जेडानयोगने उनघेनदीतो, तेदनेमुफिनो अन्यासे सत्नियापेक्षा योगिना व यत्परेरप्यट स्मृत ॥ २ ॥ च्यते ॥ योगारूढस्य तस्येव श्रर्थ ॥ जेरुडीशियानीथपेक्षाये थन्य ज्ञानपरिपककरवाने उपशमक धुळे ५ns योगपामवानेश्चताजेयोगीते, तेह्नेकर्मत तेवारतेनेझानयोगी कहिये तेमादेझान यदा हि नेडियापुन कम्म योगारूढस्तदोच्यते ॥१३ झानजिता ॥ गुणप्रधानन थर्थ ।। जेवारेंविषयथोचिरमें, कर्म य तेवारतेने योगारूढकहियें ॥ २३ नथी एवेमांक्रियातेगोणवे, थनेझान झानिना कर्मयोगेन चित्तः कानयोगौचिती तत ॥२ नोत्तर॥ --

अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
४५३
अर्थ ॥ कर्मयोगेंकरीने मनशुझिपामेला श्रने निर्दोपविहारी एडवाजेशानी तेहने
ज्ञानयोग मुख्यपणेसेववो चितळे. एवोवीतरागनोमतठे ॥ २५ ॥ एमाटेरुडीश्रद्धा
येंदेशविरतिरूप चारित्रनो स्पर्शकीधापठी कुःखेपादिशकिये, एवामुनिनोश्राचार जेस
वैविरतिपणुं, तेलेवो. एटलेप्रत्यें पठीसंयमलेवुकढुंठे ॥ २६ ॥
एकोद्देशेन संटत्तं कर्म यत्पौर्वनूमिकं ॥ दोषोदकर तत्स्या
द् ज्ञानयोगप्रये ॥३॥ अज्ञानिनां तु यत्कर्म न ततश्चि
त्तशोधनं ॥ योगादरेतथानावान् म्लेवादिकृतकर्मवत् ॥श्व॥
अर्थ ॥ कोइएकदेशवाधिने पूर्वजूमिते पूर्वजवरूपसंवृत्तपणे उद्देशीने एटलेदेश-
यकी जेपेहेलांवृत्तश्रादस्यां एदवीजेक्रिया तेपणःखने टालनारीवे. वलीज्ञानयोगनी
वृद्धिकर्ताथायठे ॥२॥ अनेअज्ञाननीजे क्रियातेचित्तशुद्धि करवानेश्रर्थे नहीथाय. के-
मकेतेहनेज्ञानयोगनो अनावठे, माटे म्लेबनाकरेंला कार्यसरखीतेजाणवी ॥ २७ ॥
न च तत्कर्मयोगेपि फलं संकल्पवर्जनात् ।। संन्यासो ब्रह्मवो
धामा सावद्यत्वात्स्वरूपतः ॥णानो चेदित्यं नवेबुझिोहिं
सादेरपि स्फुटाश्येनामा वेदविहिता विशेषानुपलदणात् ॥ ३० ॥
अर्थ ॥ तोतेवाकर्मयोगेपण फलनथी. फलतोसंकल्प वर्जे तेवारेंजथायठे. यात्मज्ञा
नविना त्यागपणनथी, अनेएनुस्वरूप सावद्यठे. माटेब्रह्मजेडान तेनावोधयकी फल-
प्रगटे ॥ श्ए ॥ जोकदापिएमबुजिनहोय, तेवारेंतो गोहिंसादिक थकीम्लेठादिकनेपण
प्रगटशुद्धिहोय, तथासिंचाणानावधीवेदमां पशुयागकह्या, तेथकीहिंसककर्मनायोगे
वेदीयाना अनेम्लेटना एकसरखांजलक्षण कांविशेषनथी ॥ ३० ॥
सावद्यकर्म नो तस्मादादेयं वुद्धिविप्लवात् ॥ कर्मोदयागते त
स्मिन्नसंकल्पादवंधनं ॥३१॥ कर्माप्याचारतोझातु मुक्ति
जावो न दीयते ॥ तत्र संकल्पजो वंधो गीयते यत्परैरपि॥३शा
अर्थ |एटलामाटे बुझिनाविपर्यासपणाथी सावद्यकर्मश्रादरवूनही, अनेजोदेवयोगें
तेवांकर्मकरवान उदय श्राव्यु, तेवारतेकर्मकरवानो जोसंकल्पनथी, तोतेकर्मनुं बंधन-
पणनथी ॥३१॥ सांसारिक क्रियानोजो श्राचारते,तोपणानीने मुक्तिनावनी हाणनथी.
केमकेसंकल्पथी वंधनवे, एqधन्यदर्शनवालानुपणकेहेते, तेजुयोधागलकहेठे ॥३॥

प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो करतातेशेवनोदीकरो पोतानेघरेंथाव्यो तेगारघरमा सडाचालवालागी पठीराजदर गरें इनसाफनेवास्तेगया तिहाथी नूतनेघरमाथी काढवानुउखु पणतेनूतनिक्ल्यो नही, नेकेडेवालाग्योकेहु जवानोनथी, हुपमपुत्रनु, एवातसानलीपने लाजलागी ठेजे शेठेनूतने वैरीसाथै युझकरवानुंकामनलाव्यु, थनेवहुने घरनोधंधोनलाव्यो एरीतें अनाचारटाल्यो, अनेवहुनेरासी तेममुनियेंपण सयमनायोगे श्रारमानेरास्ववो ॥ १७ ॥ या निश्चयैकरतीनाना क्रिया नातिप्रयोजना व्यवहारदशास्था ना ता एवातिगुणावदा ॥रणाकर्मणोपि दि शुभस्य श्रामेधा दियोगत ॥ अदतं मुक्तिदेतुत्व ज्ञानयोगानतिक्रमात् ॥२०॥ अर्थ ॥ जेनुमन निश्चयमा सीन, तेने क्रियानु प्रयोजननथी व्यवहारदशावाला ने क्रियाते अतिगुणकारी ॥ १५ ॥ शुजकर्मथीथने श्रद्धावृधिनायोगथी श्रखमपणे जेडानयोगने उलपेनहीतो, तेदनेमुक्तिनोहेतु प्रगटथाय ॥२०॥ अन्न्यासे सक्रियापेदा योगिना चित्तशुध्ये॥ज्ञानपाके शमस्यै व यत्परैरप्यद स्मृत ॥२१॥ आरुरुदेर्मुनेर्योग कर्मकारणमु च्यते ॥ योगारूढस्य तस्येव शम कारणमुच्यते ॥ १२ ॥ थर्थ ॥ जेरुडी क्रियानीथपेक्षायें श्रन्यासकरेठे, ते योगीश्वरने चित्तशुद्धिनेथर्थे झानपरिपक्ककरवाने उपशमकद्युठे एमयन्यदर्शनी पणकहे ॥ २१ ॥ हे अर्जुन ! योगपामवानेश्वताजेयोगीते, तेइनेकर्मतो एककारणचे जेवारेसर्व सकल्पशमिजाय, तेवारतेनेझानयोगी कहिये तेमादेझानारूढने समतातेजकारण ॥ २२ ॥ यदा दि नडियार्थपु न कर्मस्वनुपज्यते ॥ सर्वसकल्पेसन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥२३॥ ज्ञान क्रियाविहीन न क्रिया वा ज्ञानवर्जिता ॥ गुणप्रधाननावेन दशान्नेद किलैनयो । २४॥ थर्थ ॥ जेवाविपयथीविरमें, कर्मनेविपे सलग्ननथाय, जेवारेसर्व सकल्पशमीजा य तेवारतेहने योगारूढकहियें ॥ २३ ॥ क्रियापिना ज्ञाननथी, थनेझा नविना क्रिया नथी एवमानियातेगोण, थनेझानतेमुरयवे एनोएवेनो दिशीनेदकह्यो॥ २४ ॥ ज्ञानिना कर्मयोगेन चित्तशुदिमुपेयुपा ॥ निरवद्यप्रग्नीना झानयोगौचिती तत ॥श्या अतएव दि सुश्रक्षा चरणस्पर्श नोत्तरं ॥ पालश्रमणाचारग्रहणं विदित जिने ॥ ३ ॥ -- अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. ए३ श्रर्थ ॥ कर्मयोगेंकरीने मनशुझिपामेला थने निरोप विदारी एवाजेडानी तेढ्ने झानयोग मुग्यपणेनेववो नचितठे. एवोवीतगगनोमनठे ॥ २५ ॥ एमाटेरुडीश्रद्धा येंदेशविरतिरूप चारित्रनो स्पर्शकीधापनी उःखेपालिशकियें, एवामुनिनोथाचार जेस विरतिपणुंने, तेलेवो. पटलेप्रजुयें पीसंयमलेबुकमुठे ।। २६ ।। एकोद्देशेन संटत्तं कर्म यत्पार्वनूमिकं ॥ दोपोछेदकर तत्स्या द् झानयोगप्रक्ष्ये ॥२॥ अज्ञानिनां तु यत्कर्म न ततश्चि त्तशोधनं ॥ योगादेस्तथानावान् म्लेगदिकृतकर्मवत् ॥४॥ अर्थ ॥ कोइएकदेशवाधिने पूर्वऋमिते पूर्वलवरूपसंवृत्तपणे उद्देशीने एटलेदेश- थकी जेपेदेखावृत्तथादस्यां एवीजेक्रिया तेपणःखने टालनारी. वलीशानयोगनी वृद्धिकायायः ॥२॥ श्रनेत्रज्ञाननीजे कियातेचित्तशुद्धि करवानेश्रर्थे नहीवाय. के- मकेतेहनेझानयोगनो थनावठे, माटे म्लेउनाकरेंला कार्यसरखीतेजाणवी ॥ २७ ॥ न च तत्कर्मयोगेपि फलं संकल्पवर्जनात् ।। संन्यासो ब्रह्मवो धामा सावद्यत्वात्स्वरूपतः ॥णानो चेदित्यं भवेबुझिगोहिं सादेरपि स्फुटाइयेनामा वेदविहिता विशेपानुपलदाणात् ॥ ३० ॥ थर्थ ॥ तोतेवाकर्मयोगेपण फलनयी. फलतोसंकल्प वर्जे तेवारेंजयायवे. श्रात्मका नविना त्यागपणनश्री, अनेएनुस्वरूप सावद्य. माटेब्रह्मजेझान तेनावोधथकी फल- प्रगटे ॥ २ए ॥ जोकदापिएमबुझिनदोय, तेवारेंतो गोहिंसादिक थकीम्ठादिकनेपण प्रगटशुझिहोय, तथासिंचाणानावधीवेदमां पशुयागकह्या, तेथकीहिंसककर्मनायोगे वेदीयाना थनेम्लेछना एकसरखांजलक्षण, कांविशेपनथी ॥ ३० ॥ सावद्यकर्म नो तस्मादादेयं वुद्धिविप्लवात् ॥ कर्मोदयागते त स्मिन्नसंकल्पादवंधनं ॥३१॥ कर्माप्याचारतोज्ञातु मुक्ति नावो न दीयते ॥ तत्र संकल्पजो वंधो गीयते यत्परेरपि॥३॥ अर्थ एटलामाटे बुद्धिनाविपर्यासपणाथी सावद्यकर्मश्रादरवूनही, अनेजोदैवयोगे तेवांकर्मकरवानुं उदय थाव्युं, तेवारतेकर्मकरवानो जोसंकल्पनयी, तोतेकर्मनुं बंधन- पणनथी ॥३२॥ सांसारिकक्रियानोजो थाचार,तोपणज्ञानीने मुक्तिनावनी हाणनथी. केमकेसंकल्पथी बंधनवे, एबुंथन्यदर्शनवालानुपणकेहेबुंठे, तेजुश्रोधागलकहे ॥३२॥ ,

४ए२
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
करतातेशेग्नोदीकरो पोतानेघरेश्राव्यो तेबारेघरमा लडाश्चालवालागी पढीराजदर
वारें इनसाफनेवास्तेगया तिहाथी नूतनेघरमाथी काढवानुग्नु पणतेनूतनिक्ल्यो
नही, नेकेडेवालाग्योकेहु जवानोनथी, दुपमपुत्र, एवातसालसीपहुने लाजलागी वेजे
शेनूतने वैरीसाथै युझकरवानुकामचलाव्यु, अनेरहुने घरनोधंधोजसाव्यो एरीतें
श्रनाचारटाट्यो, अनेवहुनेराखी तेममुनियेपण सयमनायोगे श्रात्मानेरासवो ॥ १७ ॥
या निश्चयैकलीनानां क्रिया नातिप्रयोजना ॥ व्यवहारदशास्था
ना ता एवातिगुणावदा ॥रणाकर्मणोपि दि शुभस्य श्र-क्षक्षमेधा
दियोगत ॥ अदातं मुक्तिदेतुत्व ज्ञानयोगानतिक्रमात् ॥३०॥
अर्थ ॥ जेनुमन निश्चयमा लीन, तेने क्रियानु प्रयोजननथी व्यवहारदशावाला
ने कियाते यतिगुणकारी ॥ १५ ॥ शुजकर्मीथने अकाजिनायोगी श्रखरपणे
जेज्ञानयोगने उलघेनहीतो, तेदनेमुक्तिनोहेतु प्रगटथाय ॥ २० ॥
अन्न्यासे सक्रियापेक्षा योगिना चित्तशुश्ये॥झानपाके शमस्यै
व यत्परैरप्यद स्मृत ॥१॥ आरुरुदेर्मुनेर्योग कर्मकारणमु
च्यते ॥ योगारूढस्य तस्यैव शम कारणमुच्यते ॥ २२ ॥
थर्थ ॥ जेरुडी क्रियानीअपेक्षायें श्रन्यासकरे, ते योगीश्वरने चित्तशुद्धिनेथर्थ
ज्ञानपरिपककरवाने उपशमकधुळे एमथन्यदर्शनी पणकहे ॥ १ ॥ हे अर्जुन !
योगपामवानेश्चताजेयोगीते, तेइनेकर्मतो एककारणले जेवारसर्व सकल्पशमिजाय,
तेगारेंतेनेहानयोगी कहिये तेमाटेझानारूढने समतातेजकारणछे ॥ १५ ॥
यदा हि नेज्यिार्थपु न कर्मस्वनुपज्यते ॥ सर्वसकल्पसन्यासी
योगारूढस्तदोच्यते ॥ २३ ॥ ज्ञान क्रियाविहीन न क्रिया वा
झानवर्जिता ॥ गुणप्रधानन्नावेन दशानेद किलेनयो । २४॥
थर्थ ॥ जेवारेंविषयथीविरमें, कर्मनेविपे सलमानथाय, जेवारसर्व सकल्पशमीजा
य तेयारेंतेदने योगारूटकहियें ॥ २३ ॥ कियाविना ज्ञाननथी, अनेझा नविना क्रिया
नथी एवेमाक्रियातेगोण, थनेझानतेमुरयठे एनोएवेनो दिशीनेदक गोठे ॥ २४ ॥
झानिना कर्मयोगेन चित्तशुधिमुपेयुपा ॥ निरवद्यप्रटनीना
ज्ञानयोगौचिती तत ॥श्या अतएव हि सुश्रक्षा चरण स्पर्श
नोत्तरं । उ पालश्रमणाचारग्रहणं विदित जिन ॥ २ ॥

श्रध्यात्मसार ग्रंथ श्रर्थसहित. ४ए३ अर्थ ॥ कर्मयोगेंकरीने मनशुद्धिपामेला अने निर्दोपविहारी एहवाजेशानी तेहने ज्ञानयोग मुख्यपणेसेववो नचितठे. एवोवीतरागनोमतठे ॥ २५ ॥ एमाटेरुडीका येंदेशविरतिरूप चारित्रनो स्पर्शकीधापठी फुःखेपाविशकि, एवामुनिनोश्राचार जेस वैविरतिपणुंठे, तेवो. एटक्षेप्रनुयें पठीसंयमलेवुकझुंठे ॥ २६ ॥ एकोदेशेन संवृत्तं कर्म यत्पोर्वनूमिकं ॥ दोपोवेदकर तत्स्या द् ज्ञानयोगप्रक्ष्ये ॥४॥ अज्ञानिनां तु यत्कर्म न ततश्चि त्तशोधनं ।। योगादरेतथानावान् म्लेगादिकृतकर्मवत् ॥श्न। अर्थ ॥ कोइएकदेशाभिने पूर्वनूमिते पूर्वनवरूपसंवृत्तपणे उद्देशीने एटलेदेश- थकी जेपेहेलांवृत्तथादस्यां एहवीजेक्रिया तेपणःखने टालनारीवे. वलीझानयोगनी वृद्धिकायायते ॥२७॥ अनेअज्ञाननीजे क्रियातेचित्तशुद्धि करवानेश्रय नहीयाय. के- मकेतेहनेज्ञानयोगनो थन्नाव, माटे म्लेठनाकरेंला कार्यसरखीतेजाणवी ॥ २ ॥ न च तत्कर्मयोगेपि फलं संकल्पवर्जनात् ॥ संन्यासो ब्रह्मवो धामा सावद्यत्वात्स्वरूपतः ॥श्णानो चेदित्यं नवेबुद्धिगोंदि सादेरपि स्फुटा॥श्येनामा वेदविदिता हिशेपानुपलदाणात् ॥ ३० ॥ अर्थ । तोतेवाकर्मयोगेपण फलनधी. फलतोसंकल्प वर्जे तेवारेंजथायठे. यात्मडा नविना त्यागपणनथी, अनेएनुस्वरूप सावद्यठे. माटेब्रह्मजेज्ञान तेनावोधयकी फल- प्रगटे ॥ २ए ॥ जोकदापिएमबुजिनहोय, तेवारेंतो गोहिंसादिक थकीम्बेठादिकनेपण प्रगटशुछिदोय, तथासिंचाणानावधी वेदमां पशुयागकह्या, तेथकीहिंसककर्मनायोगें वेदीयाना थनेम्बेठना एकसरखांजलक्षण, कांविशेपनधी ॥ ३० ॥ सावद्यकर्म नो तस्मादादेयं वुद्धिविप्लवात् ॥ कोंदयागते त स्मिन्नसंकल्पाबंधनं ॥ ३१ ॥ कर्माप्याचारतोझातु मुक्ति नावो न दीयते ॥ तत्र संकल्पजो बंधो गीयते यत्परेरपि ॥३॥ अर्थ ॥एटलामाटे बुद्धिनाविपर्यासपणाची सावद्यकर्मयादरवूनही, अनेजोडवयोगें तेवांकर्मकरवानुं उदय थाव्यु, तेवारतेकर्मकरवानो जोसंकल्पनयी, तोतेकर्मनुं बंधन- पणनथी ॥३२॥ सांसारिकक्रियानोजो याचार तोपणनानीने मुक्तिनावनी हाणनवी. केमकेसंकल्पची बंधनठे, एव॒यन्यदर्शनवालानुपणकेहे, तेजुयोधागलकद्देठे ।।३।।

४एर प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो करतातेशेग्नोदीकरो पोतानेधरेथान्यो तेगारघरमा खडाचालवासागी. पठीराजदर बारें इनसाफनेवास्तेगया तिहाथी नूतनेघरमाथी काढवानुवम्यु पयतेनूतनिक्थ्यो नही, नेकेडेवालाग्योकेहु जवानोनधी, पमपुत्रतु, एवातसानसीनहुने खाजलागी देने शेठेनूतने वेरीसाथै युझकरवानुकामनलाव्यु, थनेहुने धरनोषधोनलान्यो एरीतें थनाचारटाल्यो, थनेवहुनेराखी तेममुनियेपण सयमनायोगे थात्मानेराखयो ॥ १७ ॥ या निश्चयैकलीनानां क्रिया नातिप्रयोजना ॥ व्यवदाग्दशास्था ना ता एवातिगुणावदा ॥राकर्मणोपि दि शु-इस्य श्र-क्षमेधा दियोगत ॥ अदत मुक्तिहेतुत्वं ज्ञानयोगानतिकमात् ॥२०॥ अर्थ ॥ जेनुमननिश्चयमा लीन, तेने क्रियानु प्रयोजननयी व्यवहारदशावाला ने कियाते थतिगुणकारी ॥ १५ ॥ शुन्नकर्मीथने अझाधिनायोगी थखरुपणे जेज्ञानयोगने उलघेनहीतो, तेदनेमुक्तिनोहेतु प्रगटयाय ॥ २० ॥ अभ्यासे सक्रियापेदा योगिना चित्तशुक्ष्ये॥ज्ञानपाके शमस्यै व यत्परैरप्यद स्मृत ॥२१॥ आरुरुर्मुनेर्योग कर्मकारणमु च्यते ॥ योगारुढस्य तस्यैव शम कारणमुच्यते ॥ २२ ॥ थर्थ ॥ जेरुदी क्रियानीअपेक्षायें श्रन्यासकरेते, ते योगीश्वरने चित्तशुझिनेथएं ज्ञानपरिपककरवाने उपशमधुढे एमअन्यदर्शनी पणकहे ॥२१॥ हे अर्जुन योगपामवानेश्वताजेयोगी, तेहनेकर्मतो एककारण जेबारेसर्व सकल्पशमिजाय, तेवारेंतेनेडानयोगी कहिये तेमादेशानारूढने समतातेजकारणले ॥ २५ ॥ यदा हि नेडियार्थपु न कर्मस्वनुपज्यते ॥ सर्वसकल्पसन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥२३॥ ज्ञान क्रियाविहीन न क्रिया वा ज्ञानवर्जिता ॥ गुणप्रधानन्नावेन दगानेद किलेनयो ।॥ २४॥ थर्थ ॥ जेवारेविपस्थीविरमें, कर्मनेवि सखननथाय, जेवारेसर्व सकल्पशमीजा य तेवारतेने योगारूढकहियें ॥ २३ ॥ क्रियाविना ज्ञाननथी, थनेझा नविना किया नथी एवंमा क्रियातेगोषवे, थनेझानतेमुरयवे पोएयेनो दिशीनेदक होने ॥ २ ॥ शानिना कर्मयोगेन चित्तशुद्धिमुपेयुपा ॥ निरवद्यप्रटनीना झानयोगौचिती तत ॥३॥ अतएव हि सुश्रा चरणस्पश नोत्तर ॥ पालश्रमणाचारग्रहण विहित जिनः ॥ २ ॥ .

अध्यात्मसार ग्रंथ अर्यमद्वित.
४ए३
अर्थ ॥ कर्मयोगेंकरीन मनगुझिपामेला अने निढोपविद्दारी एड्वाजेशानी तेहने
बानयोग मुग्न्यपणेनेवबो नचितो. एवोबीतगगनोमतठे ॥ २५ ॥ एमाटेल्डीश्रया
देशविरतिरूप चारित्रनो पनकी वापठी खेपासिनकि, एवामुनिनोथाचार जेल
वैविरतिपणुंठे. तेवो. पटलेप्रनु पत्रीमंयमलेकुंक्युंठे ॥ २६ ॥
एकोदेगेन संतृत्तं कर्म यत्पावनमिकं ॥ दोपोदकर तत्स्या
द् ज्ञानयोगमध्ये ॥२॥ अज्ञानिनां तु यत्कर्म न ततश्चि
त्तशोधनं ।। योगादरतयानावान् म्लेचादिकृतकर्मवत् ।।४।।
अर्थ ॥ कोइएकदेशवाधिने पूर्वमिते पूर्वनवरूपसंवृत्तपणे उद्देशीने एटलेदेश-
थकी जेपदेलांवृत्तवादस्यां एवीजेक्रिया तेपण.खने टाखनारी. वसीझानयोगनी
वृद्धिक थायठे ॥२७॥ अनेथडाननीजक्रियातेचित्तशुद्धि करवानेयय नहीवाय. के-
मकेतहनेद्वानयोगनो अन्नावठे, माटे म्लेष्ठनाकरेंखा कार्यसरखीतेजाणवी ॥ २७ ॥
न च तत्कर्मयोगेपि फलं संकल्पवर्जनात् ॥ संन्यासो ब्रह्मवो
धामा सावद्यत्वात्स्वरूपतः॥रणानो चेदित्यं नवेबुझिगोंदि
सादेरपि स्फुटाव्येनामा वेदविदिता हिशेपानुपलदाणात् ॥ ३० ॥
यर्थ ॥ तोतेबाकर्मयोगेपण फलनधी. फखतोसंकल्प वर्जे तेवारेंजयायवे. यात्मज्ञा
नविना त्यागपणनवी, अनेएनुस्वरूप सावद्य. मादेब्रह्मज्ञान तेनायोधयकी फल-
प्रगटे ॥ २ए ॥ जोकदापिएमबुझिनहोय, तेवारेंतो गोहिंसादिक यकीम्बेठाटिकनेपण
प्रगटशुझिहोय, तथासिचाणानावधवीवेदमां पशुयागकह्या, तेथकीहिंसककर्मनायोगें
वेदीयाना अनेम्बेठना एकसरखांजलक्षपळे; कांविशेपनवी ॥३०॥
सावद्यकर्म नो तस्मादादेयं बुद्धिविप्लवात् ॥ कर्मोदयागते त
म्मिन्नसंकल्पाबंधनं ॥३१॥ कर्माप्याचारतोज्ञातु मुक्ति
नावो न दीयते ॥ तत्र संकल्पजो बंधो गीयते यत्परेरपि॥३॥
अर्थ ॥एटलामाटे बुझिना विपर्यासपणाधी सावद्यकर्मश्रादरवूनही, अनेजोदेवयोगें
तेवांकर्मकरवान उदय याव्यु. तेवारेनेकर्मकरवानो जोसंकल्पनथी, तोतकर्मनुं बंधन-
पणनधी ॥३२॥ सांसारिकक्रियानोजो थाचारले तोपणज्ञानीने मुक्तिनावनी हाणनथी.
केमकेसंकल्पथी बंधनठे, एबुंथन्यानवालानुपणकेद्देव॒ते, तेजुश्रोथागलकहेठे ॥३२॥

. नए प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो करतातेशेवनोदीकरो पोतानेघरेथाव्यो तेपारेघरमा सडाश्चासवालागी पठीराजद- वारें श्मसाफनेवास्तेगया तिहाथी नूतनेघरमाथी काढवानुवस्सु पणतेजूतनिवस्त्र नही, नेकेडेवालाग्योकेहु जवानोनथी, हुपमपुत्रदु, एनातसाजलीरहुने लाजलागी ने शेठेनूतने वैरीसाथे युङकरवानुकामनसाव्यु, थनेहुने घरनो,धोनखाव्यो एरीत थनाचारटायो, अनेवहुनेराखी तेममुनियेपण सयमनायोगे श्रात्मानेराखयो । २० या निश्चयैकलीनानां क्रिया नातिप्रयोजना ॥ व्यवहारदशास्था ना ता एवातिगुणावदा ॥१॥ कर्मणोपि दि शुश्स्य श्रामेधा दियोगत ॥ अदतं मुक्तिदेतुत्व ज्ञानयोगानतिक्रमात् ॥२०॥ अर्थ ॥ जेनुमननिश्चयमा लीन, तेने क्रियानु प्रयोजननथी व्यवहारदशावाल ने कियाते अतिगुणकारी ॥ १५ ॥ शुजकर्मथीश्रने श्रद्धायुधिनायोगयी श्रखरुपएं जेज्ञानयोगने लघेनहीतो, तेदनेमुक्तिनोहेतु प्रगटथाय ॥ २० ॥ अन्यासे सक्रियापेदा योगिना चित्तशुध्ये॥ज्ञानपाके शमस्यै व यत्परैरप्यद स्मृत ॥२१॥ आरुरुदेर्मुनेर्योग कर्मकारणमु च्यते ॥ योगारूढस्य तस्येव शम कारणमुच्यते ॥ १२ ॥ अर्थ ॥ जेरुडी क्रियानीअपेक्षायें श्रन्यासकरेते, ते योगीश्वरने चित्तशुजिनेश झानपरिपक्वकरवाने उपशमकद्युठे एमथन्यदर्शनी पणकहेठे ॥ २१ ॥ अर्जुन योगपामवानेश्चताजेयोगी, तेहनेकर्मतो एककारणठे जेवारसर्व सकल्पशमिजाय तेवारेंतेनेझानयोगी कहिये तेमाटेझानारूढने समतातेजकारपवे ॥ २५ ॥ यदा हि नेज्यिापु न कर्मस्वनुपज्यते ॥ सर्वसकल्पेसन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥ १३ ॥ ज्ञान क्रियाविहीन न क्रिया वा ज्ञानवर्जिता ॥ गुणप्रधाननावेन दशानेद किलैनयो । २ ॥ थर्थ ॥ जेवाविषयथाविरमें, कर्मनेविपे सलग्ननथाय, जेवारेंसर्व सकल्पशमीजा य तेवारतेहने योगारूढकहियें ॥ २३ ॥ क्रियापिना ज्ञाननथी, थनेज्ञान विना क्रिया नथी एवेमाकियातेगोष, थनेझानतेमुरयवे एरोएवेनो दिशीनेदकटोरे ॥ २५ ॥ ज्ञानिना कर्मयोगेन चित्तशुदिमुपेयुपा ॥ निरवद्यप्रटनीना झानयोगोचिती तत ॥श्या अतएव दि सुश्रक्षा चरणस्पर्श नोत्तर॥ पालश्रमणाचारग्रहण विदित जिने ॥ २ ॥ , ।

४३ अध्यात्मसार ग्रंथ यमदिन. श्रये ॥ कर्मयोगेंकरीने मनशुझिपामेशा अने निर्वोपविहारी पवाजेडानी तेहने द्वानयोग मुग्यपणेनेवा नचितो. पोवीनगगनोमनः ॥ २५ ॥ एमाडेन्डीसा यदेशविनतिम्प चारित्रनो पनकीधापनी संपानिगकिये. पवामुनिनोयाचार जेन वैरितिपाते तेवो. पटक्षेप्रनु पनीनंयमसेक्युठे ॥ २६ ॥ एकोहेगेन संवत्तं कर्म यत्पावमिकं ॥ दोपोदकर तल्या दज्ञानयोगप्रयध्ये ॥२॥ अज्ञानिनां तु यत्कर्म न ततश्चि तशोधनं ॥ योगादरेतवान्नावान् म्वेवादिकृतकर्मवत् ॥७॥ अर्थ ॥ कोइएकदेशवाधिने पूर्व मिते पूर्वजवररूपसंतपणे उद्देशीने एट देश- यकी जेपहेलांटत्यादयां एवीजेक्रिया तेपण.खने टासनारी. वलीज्ञानयोगनी वृछिकायायठे ॥२३॥ अनेयज्ञाननीज कियातेचितशुद्धि करवानेचये नहीवाय. के- मकतेनेज्ञानयोगनो यन्नावठे, माटे म्ठनाकरेंखा कार्यसरखीतेजाणवी ॥ २७ ॥ न च तत्कर्मयोगेपि फलं संकल्पवर्जनात् ॥ संन्यासो ब्रह्मवो धामा सावद्यत्वात्स्वरूपतः ॥णानो चेदित्त्वं नवेबुझिगोंदि सादरपि स्फुटाव्येनामा वेदविहिता हिशेपानुपलदाणान् ॥ ३० ॥ थर्व । नोवाकर्मयोगेपण फडनवी. फलतोसंकल्प वर्जे तेबारेंजयायठे. थात्मना नविना त्यागपाणनवी, थनेएनुस्वरूप सावद्यठे. मादेब्रह्मज्ञान तेनावोधयकी पाल- प्रगटे ॥ २ए ॥ जोकदापिएमबुजिनहोय तेवातो गोहिंसादिक यकीन्देठादिकनेपण प्रगटशुछिद्दोय, नथासिंचाणानावधवीवेदमां पशुयागकया, तेथकीहिंसककर्मनायोगें वेदीयाना थनेम्बेठना एकसरखांजलक्षण, कांविशेषनधी ॥ ३० ॥ सावद्यकर्म ना तस्मादादेयं बुद्धिविप्लवात् ॥ कर्मोदयागते त म्मिन्नसंकल्पाबंधनं ॥ ३१ ॥ कर्माप्याचारतोज्ञातु मुक्ति नावो न दीयते ॥ तत्र संकल्पजो वंधो गीयते यत्परेरपि॥३शा श्रर्थ एटलामाटे बुद्धिनाविपर्यासपणाथी सावद्यकर्मयादरवूनही, अनेजादेवयोगें तेवांकर्मकरवान उदय थाव्युं तेवारेनेकर्मकरवानो जोसंकल्पनयी, तोतकर्मर्नु बंधन- पणनयी ॥३१॥ सांसारिकक्रियानोजो याचारठे तोपणज्ञानीने मुक्तिनावनी हाणनथी. केमकेसंकल्पथी बंधनठे, एबुंथन्यदर्शनवाखानुपणकेडेबुंठे, तेजुश्रोथागलकद्देठे ॥३॥ , ४४ कर्मण्यकर्म य पश्येदकर्मणि च कर्म य ॥ स बुद्धिमान्मनुप्ये पुस युक्त कृतकर्मकृत् ॥ ३३ ॥ कर्मण्यकर्म वा कर्म कर्मण्य म्मिन्नुन्ने ऽपि ॥ नोने वा नगवैत्र्यिादकर्मण्यपि नो मते ॥ ३४ ॥ श्रयं ॥ जेर्मनेपिसजें, अकर्मपणुदेखेठे, श्रनेकर्मनीकरतो, अनेजाणेठे जेडुकरं नु, नेनेमापसमा बुझिवतकहिये तेकरतापणानाकर्मने अकरवापणुंदेखेने ते पोतेपोता नेमाप एमयणीनगजास प्रगटे ॥ ३३ ॥ नि.कर्ममार्गनेविपे नदीमान्यु, तेथक गुपयु, थने थफरापणेजेफरेठे, तेनावेजागाडे एमकरवामांविचित्र नांगावे ॥ ३४ ॥ कर्म ने रमपम्यमुदासीनो विनावयन् ॥ज्ञानी न लिप्यते भोगे पद्मपनमियानमा ॥ ३५॥ पापाफरणमात्रादिन मौन विचिकि त्मा ॥ अनन्यपरमात्मा स्यात् ज्ञानयोगीनवेन्मुनि ॥३६॥ चर्प ॥ उदागीनारयासो विचित्रपणेकर्मनु पिपमपाणुचिंतवे जेमकमसपनजसमासे पानुनपी, समझानीपुरुष नोगमापातोनथी ॥ ३५ ॥ पापनकरवाथी काश्मुनिपणुथार गुनपी, मंशपरदितपणे पोतेजज्ञानयोगमय परमात्माथाय तेनेमुनिकहियें ॥३६॥ पियेषु न गगी ना केपी वा मौनमश्नुते ॥ सम रूप विदस्तेषु झानयोगीन लिप्यते ॥३७॥ सतत्वचितया यस्यानिसमन्या गना मे ॥ आमपान ज्ञानवान्वेद धर्मब्रह्ममयो दि सपना था शिपयनपिप जेनेरागनथी, तेमहषपणनथी तेनेमुनिकहिय मध्यस्यपणे रमादिश्नेनापतो, जेदानी योगीतेने सेपशागतोनयीn 37 ॥ जेणेतत्तनीयोमया ममताधारणकी, तेनेज यारमानीयोसयाणया, यनेतेजशानी तथातेजधर्म मर नरममयरंदेवाय ॥ ३०॥ पम्पनीनमहान निन्नति डानयागिन ॥ विपयाम्ने परिकाय सौर जानंनि नयन ॥३॥ऽनयापूर्वपिडझाना चिदानदविनोद न जानिन्नता नान्येने झाननिधूतफल्मपा ॥४०॥ । ममाग्नु विषयी जयटान, नयी जनमानयोगीयासीनाग नाविक दादिस्ने पमीने नवर्य पोरनाम्मापनेनाणे ॥ ३ ॥ पूर्वयानुनवग्री घोडा ननदयविनोदपी महापातिवनयापयनैनापापकानेगवसीजाप ॥४०॥ -

ՍԱ
अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
तेजोलेश्याविराि पर्यायकर्मरक्षितः ॥ नाषिता नगवत्या
दौ सेवंनूतस्य जायते ॥४॥ विषमेपि समेदीयः स ज्ञानी स
पंमितः॥ जीवन्मुक्तः स्थिरं ब्रह्म तयाचोक्तं परैरपि ॥ ४२ ॥
श्रर्थ ॥ दीदापर्यायनीवृद्धिथी ज्ञानसुखनीवृद्धिथायवे, एमनगवतीयादि सूत्रोमां
कधुंद. तेवाप्राणीनेप्रगटथाय ॥४१॥ विषमनेविपेजे समन्नावेजुए, तेवाज्ञानीनेपंमित
कहिये वली जीवन्मुक्त श्रनेस्थिर तथाब्रह्मपणतेनेजकहियें ॥ ४२ ॥
विद्याविनयसंपन्ने ब्राह्मणे गवि दस्तिनि ॥ शुनि चैव श्वपाके च
पंमिताः समदर्शिनः॥४३॥ इदैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये
स्थितं मनः॥निर्दोष दि समं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्मणि ते स्थिताः॥४४॥
अर्थ ॥ तेमजपरदर्शनियेंपणकडुंठेके, हे अर्जुन ! विद्याविनयसहित ब्राह्मण,
गाय, हाथी, कुतरं, चंडाल, एसर्वने समदृष्टियेजुएटे तेनेपंमितकहियें ॥ ४३ ॥ एड्वा
जीवेंशहांवेठेथकेज जगत्सृष्टीनेजीतीलश्ने तेनुमनसमतापाम्युं तेनिदो पिपणेसम्यक्
जेश्रात्मस्वरूप तेनिर्दोपत्रे. तेनेपाम्योतेब्रह्मज्ञानेरह्यो एमजाणवू॥ ॥
न प्रहप्येत्प्रियं प्राप्य नोविजेत्प्राप्य चाप्रियं ॥ स्थिरबुद्धिर
संमूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः॥ ४५ ॥ अर्वाग् दशायां दोपाय
वैषम्ये साम्यदर्शनं॥ निरपेक्ष मुनिनां तु रागद्वेषदयाय तत् ॥ ४६॥
अर्थ ॥ जेरुडुमलेहर्पनकरे, अनेजुडंप्राप्तथये शोकनधरे, तेस्थिरबुद्धिवालो चतुर-
प्राणी ब्रह्मनोजाणते ब्रह्मज्ञानेरह्यो एमजाणवू ॥ ४५ ॥ देवलीदशावालाने तोजेवि-
पमनेविपे समपणेजोवू तेदोप,कारण; अनेजेनिरपेक्षीमुनि तेनेतोविपमने समपणे-
जो तेरागळेपनोदय करनारथायठे ॥ ४६॥
रागपदयादेति ज्ञानी विषयशून्यतां ॥ विद्यते निद्यते वाऽ यं
हन्यते वा न जातुचित् ॥४॥अनुस्मरतिनातीतं नैव कांदत्य
नागतं ॥ शीतोष्णसुखउखेपु समो मानापमानयोः ॥ ४ ॥
अर्थ ॥ रागडेपनाक्ष्यत्री ज्ञानीमुनि विपयनीशून्यतापणाने पामेते. तेनेकोटी
शकेनही, कोश्नेदीशकेनही, कोश्हणीशकेनही. केमके तेपोतानो थात्माथात्मस्वरूप
मानेd nus केमकेतेडानीपुरुप गवस्तुनेसंजारेनही, अनेथनागतवस्तुनेश्छेनही, शी
तश्रने जप्तथासुख अनेख वलीमानथनेयपमान एसर्वने समपणेमाने ॥ ४ ॥

०५५
जितेंजियो जितक्रोधो मानमायानुपद्रुत ॥ लोनसस्पर्शरहितो
बेदखेदविवर्जित ॥४॥ संनिरुध्यात्मनात्मानं स्थित स्वक
तकर्मनित् ॥ हवप्रयत्नोपरत सहजाचारसेवनात् ॥ ५० ॥
अर्थाजेकोधरहित, तथा मानमायानाउपवे रहित, अने खोजनास्पशेरहित वेदो
दयरदिन, सेदरहितहोय तेनेजितप्रियकहिये ॥ ॥ तेयात्माएकरी थारमानेरोधी
रह्यो, पोतानाररया कर्मनेनेदतो कदापी विरम्यो, सानाधिकथाचारने सेवतो॥५०॥
सोकमंडाविनिर्मुक्तो मिथ्याचारप्रपंचहत् ॥ उल्लसम्मक
स्थान परेण परमाश्रित ॥५१॥ अक्षवानाज्ञया युक्तः श
खातीनोह्यास्त्रवान् ॥ गतो दृष्टेषु निर्वेदमनिन्दुतपराक्रम 125
थर्य । सोरमझायी मुकाणो, मिथ्यात्वथाचारनोटासनार, योगस्थानकें उपसि
नयोने, पयो जेष्टनार थारमानोथाश्रितथयो ॥५१॥ तयाश्रमावंत, थाहायुक्त
यने मावाथप्परमायम्पजे शम्न तेयोगसोरहेसो, अनेबाह्यशस्थीरहित, देवा
नापदार्थनेपिप पेराग्यान, पक्षी यसयीयनेथणगोपरनार ।। ५२ ।।
निक्षितटमो पानामिदग्यपावनवज ॥ प्रतिस्रोतोनुगत्वेन
तोरोत्तरचग्विनृत् ॥ ५ ॥ लब्धान् कामान्यदिप्फुर्व नकुर्व
बदुरूपता ॥ म्फारीकुर्वन् पर चदु रपर च निमालयन् ॥४॥
अर्थ ॥ था प्रपदमदिन, जो ध्यानम्पयामिएकरी पापरूपकाटनासमूहने या
मोत, जे मारवाहे गावकरीने सोकोत्तरचारित्रनो भरनार ॥ ५३ ॥ नया विषय
मामीने तेमुपदृरकग्नार नयामायाकपट अनेकोपादिकने याकरतोयको तेदान
पटने रिमाकानो यानरम चटने पसरतोयको ॥ ५४॥
पाचनतर्गनान् नावान पूर्णनावमुपागत ॥ जुजानाध्यात्ममा
घाममनिष्टं न पश्यति ॥णा श्रेष्टो हि ज्ञानयोगोयमा यात्म
न्येर यङगौवधप्रमोदं नगवान खोरमारे मुनिश्चित ॥५६॥
। वसीयप्पारममावने दयनीयको पूर्णनापने पामेलो,थध्यारमनी उगानं
सोपो थन्यादाने नयीगोनापारयो तवष्टानयोगन प्रसस्या
रमनपने सियरमोदय नगरनिश्चय यारागनासोरमारथध्ययने समोर ॥५६॥

8g अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. उपयोगेकसारत्वादाश्वसंमोहयोधन. ॥ मोदाप्ते युज्यतेचेव तथाचोक्तं परैरपि ॥५॥ तपस्वियोधिको योगी झानियोप्य धिको मतः ॥ कर्मिन्यश्याधिको योगी तस्माद्योगी नवार्जुन पना अर्थ ॥ मोक्षप्राप्तिन विपे उपरकहेलोज्ञानयोग घटेठे, केमके शीघ्रपणे ज्ञानजा गृत एड्वोउपयोगजमात्र एकसार; अनेथन्यदर्शनीएपण एमजकडं ॥ ५७ ॥ तप- सीथी योगीश्रधिक; ज्ञानीयी थने राजाधीपण योगीनेमोटोकह्यो तेमाटेश्रीकृष्णे अर्जुननेकयुंठेके हे अर्जुन ! तुमेपणयोगीयाथो ! ॥ ५७ ॥ समापत्तिरिदव्यक्तमात्मनः परमात्मनि ॥ अन्नेदोपासनारूप स्ततः श्रेष्ठतरोह्ययं ॥ ५॥ उपासना नागवती सर्वेन्योपिग रीयसी॥ महापापदायकरी तथा चोक्तं परेरपि ॥६० ॥ थर्थ ॥ माटेश्हां यात्मानीसमाप्तिप्रगटेठे. श्रात्मा तथा परमात्मा ए वेगनेविपे अनेदपणे सेवनरूपजेयोग तेघणोजश्रेष्ठठे ॥ ५५ ॥ माटेसर्वधीमोटी अनेमोटापापने- टालेएवीप्रजुनीसेवाठे. अनेपरदर्शनीकॅपण एकुंजकद्युठे ॥ ६० ॥ योगिनापि सर्वेषां समतेनांतरात्मना ॥ श्रभावान् नजते यो मां स मे युक्ततमोमतः ॥६॥ उपास्ते ज्ञानवान् देवं यो निरंज नमव्ययं ॥ स तु तन्मयतां याति ध्याननिधूतकल्मपः ॥ ६ ॥ अर्थ ॥॥ सर्वयोगीमांपण अंतरात्मायें जल्योएवो श्रद्धावंतप्राणी तोतेहनेकहि ये जेमुजनेसेवे, तेमुजसरखोपुरुषोत्तमथाय, एमश्रीकृष्ण थर्जुननेकहे ॥६॥ ज्ञानवंत. निरंजन थने थविनाशीदेवजाणीने, जेपुरुषमनेसेवेठे, तेतन्मयिपणेयाय, श्रने जेणे- महाराध्यानथी पापवालीनाख्याठे, हे ! अर्जुन ! तेपुरुषमहारारूपेंथायठे ॥ ६ ॥ विशेपमप्यजानानो यः कुग्रदविवर्जितः ॥ सर्वज्ञ सेवते सोपि सामान्यं योगमास्थितः ॥६३॥ सर्वझो मुख्य एकस्तत् प्रतिप त्तिश्च यावता ॥ सर्वेपि ते तमापन्ना मुख्यं सामान्यतो वुधाः॥६॥ अर्थ ॥ जेविशेषनेथणजाणतोठे, तोपणजे कदाग्रहरहितठे अनेजेसर्वज्ञनेसेवेवे, तेपण सामान्ययोगे श्राश्रित ॥ ६३ ॥ सर्वप्रमाणमां एकसर्वतोमुख्यते; तेहनीसे- वाना करनारजेटला, तेसतेहिज सर्वजनानावनेपामे, पणसर्वज्ञ-मुख्यपणुं पंमितो सामान्यथकीकडेठे ॥ ६४ ॥ |

एत
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
न ज्ञायते विशेषस्तु सर्वथा सर्वदर्शिनिः ॥ अतोनते तमापन्ना
विशेप्य नुवि केचन ॥६५॥ सर्वप्रतिपत्यशा तुल्यता सर्व
योगिना ॥ दूरासन्नादिनेदस्तु तमृत्यत्व निदति न ॥ ६६ ॥
थर्थ ॥ तेसर्वथा सर्वज्ञ सर्वदर्शीतेवडेपण विशेषतोजाणतोनधी, तेथीतेको विशे
पनूमीकाने पाम्यानथी, एटसे पृथ्वीमाको विशेषजाणपणे सर्वज्ञपणुपाम्यानधी ॥६॥
सर्यझपणानाजेप्रत्येक श्रशवे तेसर्वयोगीनेसरिखाने, माटेढुकमा श्रनेवेगलापणाना
नेदधी तेनुसेवकपणु काश्हणातुनथी ॥६६॥
माध्यस्थमवलव्यैव देवतातिशयस्य हि ॥ सेवा सर्वेर्बुधरिष्टा का
खातीतोपि यङगो॥६॥ अन्येपामप्यय मार्गो मुक्ता विद्या
दिवादिना ॥ अनिधानादिनेदेन तत्त्वरीत्या व्यवस्थित ॥६॥
यर्थ ॥ माध्यस्थपणु अनसनीने एटोदेवताना अतिशयनु माध्यस्थपणु धारीने
सर्वपडितसेरामानी कासथी थतीत तोपणएमकहेठे ॥ ६ ॥ वीजापणमुक्तवा
दीनो थनेय विद्यादिकगदी जेपरदर्शनीतेनेपण थामार्ग एटले कसोतेमार्ग जो
पप नामादिकनेदेकरी कदापिजूदा, तोपणतत्वरीत जोताएकजव्यवस्था ॥६॥
मुक्तोवुझोर्टश्चापि यत्र श्वर्येण समन्वित ॥तदीश्वर स एव स्या
त सझानेदोत्र केवल ॥६५॥ अनादिशुश्त्यादि योनेदो
यम्य स्टप्यते ॥ तत्तत्तंत्रानुसारेण मन्ये सोपि निरर्थक ॥७॥
थर्य ॥ तेव्यवम्याग्दीटेम्बाडेने कोइदर्शनी मुक्तकद्देठे, कोजुरूकहे, कोष
थदरदेठे, कोशएश्वर्ययुक्तपदोईश्वरकहे, पससर्वइनीसझानानेद चीजुकार
नधी ॥ ६ ॥ तेमजवक्षी थनादिशुदईश्वरने, इत्यादिकानेदजे परदर्शनीयोकम्पेत्रे,
तनेदसिझातने यनुमारेपिचारीये तोमानवा पण निरर्थकठे ऽतिनाव ॥ ७० ॥
विगेपम्यापरिज्ञानाद् युक्तीना जातिवादिन ॥ प्रायोविरोधत
व फखानेदाच जावत ॥१॥ अविद्या लेगकर्मादि यतश्च
जागरण ॥ तन प्रधानमेवैत संझानेदमुपागत ॥ १० ॥
थई । केमकेने दिगेपनेन हिजाण्यायी उक्तियुक्तिनाजातिपचनी अने प्रापति
रोधषको नारीपनोयनंदने, पहेतुमाटे जे थापा, शबनेकर्मत्यादिको
ममारनाकारणप्रगटे, ताटसापय दर्शनीथोदादाग्ने ण्टसेगन्यपिया, कार
देवा, कोकम, एममझाये करीनेटरठे पानणप्रशनपणे एकजरे ॥ १२ ॥

एमए अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. यस्यापि यो परोनेद चित्रोपाधिस्तथा तथा ॥ गीयतेऽतीतहेतु ज्यो धीमतां सोप्यपार्यकः ॥ ३॥ ततः स्थानप्रयासोयं यत्त नेदनिरूपणं । सामान्यमनुमानस्य यतश्च विषयोगतः ॥४॥ अर्थ ॥ एयविद्यादिकत्रणनावली वीजान्नेद कल्पनायेंशनेकथायठे. तेथीअनेकप्र कारनी उपाधिनीपजे तेमतेमजाणियेंजेहेतुनोअनावथायवे, पणतेउपाधिनेद पंडित- नेनिरर्थकते; एमजाण ॥ ३३ ॥ तेथीथास्थाननोजेप्रयास तेनेदतुंनिरूपणकरवाने अनुमाननोविषय तेसामान्यजाणवो. केमकेज्यांअनुमान प्रमाणकरिये, त्यांसामान्यपणे उपयोगीहोयतेवारें अनुमानविपयनो अनावयाय ॥ ४ ॥ संक्षिप्तसचिजिज्ञासो विशेषान्न बलं बलं । चारिसंजीविनीचा रइत्यादत्रोपयुज्यते ॥ ५॥ जिज्ञासापि सतां न्याय्या यत्प रेपि वदंत्यदः ॥ जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥७॥ अर्थ ॥ जेम संजीवनीनामाचारोजे घासबुटीतेने श्रोलखनारी एकमोटीस्त्री ते बुटीनेयोगे वीजीनानीस्त्रीनाजरिने पशुश्रवस्थामाथी पुरुपवनाव्यो, तेम संदेपरूचि वालो विशेषवलवान्केवारकेडेवाय १ जेवारेंतेनीप्रीति साचेसाचीहोय तेवारेंकहेवाय. पणसाचीप्रीतिविनानु विशेपवलतेवलमांनगणाय ॥ ५ ॥ माटे एत्रणजेकामादियोग- तेने विपे सत्पुरुपेजाणपणुंराखवु उचितठे. परदर्शनीनु केहेवुपणएवुजवे. हे अर्जुन ! जेपुरुषकानयोगनेजाणवाश्छे, तेपुरुपपरमात्मानी दिशानेपामे ॥ १६ ॥ आर्तोजिझासुरार्थी ज्ञानी चेति चतुर्विधा. ॥ उपासकास्त्रयस्त त्र धन्या वस्तुविशेषतः॥ ॥झानी तु शांतविदेपो नित्यन्न क्तिर्विशिप्यते।।अत्यासन्नोह्यसो नर्तुरंतरात्मा सदाशयः ॥ अर्थ ॥ एकदुःखी, वीजोजाणवानी श्वावालो, बीजोधननोश्रर्थी, श्रने चोथोज्ञानी एचारप्रकारना दे अर्जुन ! मारासेवको. पणतेमध्ये एकधनार्थीविना जे वीजात्रण जातना सेवकतेवस्तुतत्त्वनाजाणवे माटेधन्यवे; वखाणवायोग्यठे ॥ ७ ॥ एत्रणने धन्यकह्यातेमां पण जेनोविक्षेपशम्यो, अने नित्यत्नक्तिवंत एदवोज्ञानीपुरुपजे चोथो, तेमोटोजाणवो. तेज्ञानीश्रमारीपासे अत्यंतनजीकरदेते; माटेश्रेष्ठठे केमकेयंतरात्मायें- वत्तेवे, अनेतेनाश्राशयनिर्मलठे तेमाटे ॥ ७० ॥ कर्मयोगविशुदस्तद् झाने युंजीत मानसं॥ अज्ञश्य श्रद्दधानश्य संशयानो विनश्यति ॥जए ॥ निर्नयः स्थिरनासायदत्तदृष्टिते स्थितः ॥ सुखासनः प्रसन्नास्यो दिशश्चानवलोकयन् ॥ ७० ॥ -- ५०० प्रकरणरत्नाकर नाग पडेखो थर्थ ॥ हे थर्जुन ! कर्मयोगें विशुञ्जयको तेप्राणी ज्ञानमांपोतानु मनजोमेटे अ ने हे थर्जुन । एकमूर्स, पीजो अकारहित, अनेत्रीजो सशयजरेसोमाणस एत्रणेवि नाशपामे ॥णा निर्नय, नाशिकानाश्रमनागनेविपे दृष्टिरासीने स्थिररहेनार, तथा निरतर नतमारहेनार, एगोमुसथासनेवेवो, वलीप्रसन्नमुमठे जेहनु, थने एकदृष्टिरा मनार थादुथवझुनहीजोनार ॥ ७ ॥ देदमध्यशिरोग्रीव मवक्र धारयन्बुध ॥ दतैरसंस्टगन् दतान् मुश्लिष्टाधरपल्लव ॥१॥ आर्तरोशे परित्यज्य धर्म शुले च दत्तधी॥ अप्रमत्तो रतो ध्याने ज्ञानयोगी नवेन्मुनि ॥२॥ थर्थ । म, मम्तक, थने कोटतेने पांसराधरतो, एटसे शरीरनी चपलासाकार दित पदयोगायो, दातेफरीदातने अणफरसतो एटसे स्पर्शकरतोनथी थने जेनाहोर पापवाटीगतमोसादोय ॥ ॥ तया थारोऽध्यानांडीने धर्मशुपम्यानमा दिपीने धनेगावथनमतपणे ध्यानमारतयको एयोजेमुनि तेनेझानयोगीकेदेनो ॥२॥ कर्मयोग समन्यम्य ज्ञानयोगसमादित ॥ भ्यानयोग ममामा मुक्तियोग प्रपद्यते ।। ७३॥ थर्प । तेमुनिफर्मयोगनो थन्यासकरी घढवानेउजमालय इानयोगरूपदोरडू मासी, गमाधिपणे प्यानयोग नीशरणीय चढीने मुक्तियोगरूपमदीरनेपामे ॥३॥ :तियोगाधिकार पगदशमोममाप्त म्यिग्मयरमान य त्तद्यान चित्तमस्थिर ॥ नावना वाप्यनुप्रे हाचिना पा नत्रिधा मत ॥१॥ मुहत्तीत वेद्यान मेकार्थे मन म यिनि ॥ यर्थमक्रमे दीपाप्यछिन्ना ध्यानमतति ॥७॥ । निपले, पणनैचित्तनेजेस्थिरपणे चित्तनाथध्यरसायने प्रगटपरेतेग । नेप्यानयोगीदिये एकनावना, बीजीयनुप्रेदा,यनेत्रीजु चिंतानुध्यान, एप्रणा कारें दिनवरयायते ॥ १ ॥ अनर्मुट्टन यानदोय, पण जिदा कम पर्थनेविष पसायनु मरमाथाय, पवीमननी यिनिदोय, तिदाध्याननी थपिग्निदीर्घपणे प रसराभाय निहाकायनमुंदननो नियमनी ॥7॥ धान गंञ्च धम्म च गृहं चेनि चतुर्विधानतम्यानेटापिद को को कागा नयमोटगी ॥३॥ गन्दादीनामनिष्टाना पियोगा मामांगनी ॥चिननं वेदनानाथ व्याखवमृपेयुप. ॥ ४ ॥ .

. अध्यात्मसार ग्रंथ थर्थसहित. ५०१ अर्थ ॥ श्रात, रोज, धर्म ने शुक्ल, एचारध्याननानेदठे. तेमध्येप्रथमनांवेध्यानते संसा रनाकारणिकठे श्रने पाठलांवेध्यानते मुक्तिनांकारणवाची ॥३॥ तेमांप्रथमार्त- ध्यानना चारनेदकदेवे. प्रथमथनिष्टजेशव्दादिक, तेनोवियोगवांजे के रखेयनिष्टनोसं- योगवने; तेमश्यनिष्टमलेजे पीडाथायतेनुं चिंतनकरेतेथीव्याकुलथाय ॥ ४ ॥ श्टानां प्रणिधानं च संप्रयोगवियोगयोः॥ निदानचिंतनं पाप मातमिहं चतुर्विधं ॥ ५॥ कापोतनीलकृष्णानां लेश्यानामत्र संनवः ॥अनतिक्लिष्टनावानां कर्मणां परिणामतः ॥ ६ ॥ अर्थ ॥ वीजोनेद श्टनुंचितनकरे, एटलेरखेश्ष्टवस्तुना संयोगनोवियोगथश्जाय; त्रीजो नियाjकरे; चोथो रोगनाथोपधनीचिंताकरे. एचारथा-ध्याननाप्रकारते ॥ ५ ॥ एमध्ये कापोत, नील, कृष्ण, एत्रणवेश्यानोसंचवठे केमके जेमांप्रतिक्लिष्टनावनानधी एवीकर्मनीपरिणतिना परिणामकरी एत्रणलेश्यानोसंजव॥६॥ क्रंदनं रुदनं प्रोवेः शोचनं परिदेवनं ॥ ताडनं बुंचनं चेति लिं गान्यस्य विव॒धाः ॥ ७॥ मोघं निंदन्निजं कृत्यं प्रशंसन् पर संपदं ॥ विस्मितः प्रार्थयन्नेताः प्रसक्तश्चैव उर्जनः ॥ ७ ॥ अर्थ ॥ चकोरकरवो, उंचेस्वरेरडवु, शोचनाकरवी, नामदश्नेरम, मारवं, माथाना वालतोमवा, इत्यादिकने पंडिनार्तध्याननां लक्षणकहेठे ॥ ७ ॥ थमेमंदबुभित्रेय एमकहीनेपोतानुकार्यनिंदे,अमेथुपाली\ ? मुक्तिमार्गतोमोहोटोd, एमप्रशंसाकरे, एम विस्मितथको लोकपासे मांगतोफरे, इत्यादिकउर्जननीरीनठे ॥७॥ प्रमत्तश्यज्यिार्थेषु गृधो धर्मपराङ्मुखः ॥ जिनोक्तमपुरस्कुर्व नार्तध्याने प्रवर्तते ॥ ए॥प्रमत्तांतगुणस्थानानुगमे तन्महात्म ना॥ सर्वप्रमादमूलत्वा त्याज्यं तिर्यग्गतिप्रदं ॥ २० ॥ अर्थ ॥ जेप्रमादीहोय, विषयमांलीनहोय, धर्मथीउखटोहोय, जिनवाणीनेगोपवे, तेवोपुरुप यातध्यानमांग्रवतें ॥ ए ॥ माटेएध्यानउपला गुग्णगणापामतांथकां प्रमाद- मांपामे. अनेएध्यान उहागुणवाणालगेरदे; माटेमोटामुनियें सर्वप्रमाद-मूख नथाति- यंगतिपमाने एवंजाणीनेएध्याननेठोडवें ॥ १० ॥ निर्दयं वधबंधादिचिंतनं निविक्रुधा ॥ पिशुनासत्यमिथ्या वाक् प्रणिधानं च मायया ॥२२॥ चौर्यधीनिरपेदस्य तीत्रको धानलस्य च ॥ सर्वानिशंकाकनुपं चित्तं च धनरक्षणे ॥ १५ પn૨ प्रकरपरलाकर जाग पहेसो अर्थ ॥ हवेजेनिर्दयहोय, जीवनोवध यधनादिकचिंतवे, थाकरो कोधीहोय, चाड़ी श्रोहोय, जुघोले, मिथ्यात्वनु पचनयोले, माया कपटधरे ॥ ११ ॥ चोगकरनार, पर मार्थरहित, क्रोधरूपयनियें धमधमतोरहे, धनसचयकरनार, धननेमाटीरासे, पांग कायमेवुमनरासनार, एटलेरखेने कोश्माइंधनजुग थनेलेजाय ॥ १५ ॥ एतत्सदोपकरणकारणानुमतिस्थिति ॥ देशाविरतिपर्यतं रो ध्यान चतुर्विध ॥ २३॥ कापोतनीलकृष्णाना लेश्यानामत्र सन्नव ॥ अतिसश्लिष्टरूपाणा कर्मणा परिणामत ॥ १४ ॥ श्रर्थ ॥ एरीतेंएध्याननेकरवे, कराववे अने थनुमोदवानीस्थितियें करीएध्यान दो पनुकारणठे एध्यान चोथा अविरतियणगणा अनेपाचमा देशपिरति गुणगणासुपी होय, एरीरोअध्यानना चारनेदकह्या ॥१३॥ कापोत, नीत, श्रने कृष्ण एत्रणवेश्यानो हासनववे एथति सक्लिष्टरूपजे कर्मतेनापरिणामग्रीहोय ॥ १४ ॥ उत्सन्न बहुदोपत्वं नानामरणदोपता ॥ हिंसादिपु प्रवृत्तिश्च कृ वाघ स्मयमानता ॥५॥ निर्दयत्वाननुशयो बहुमान परापदि॥ लिंगान्यत्रेत्यदोधीरैस्त्याज्यं नरक खद ॥१६॥ अर्थ ॥ एप्रायें घणादोपनुकारण नानाप्रकारना जीवनेमारवाना दोकरी हिंसा दिकमा प्रवृत्तिथाय, पापकरीने खुशवक्तीपणुमाने ॥ १५ ॥ निर्दयपणु, पश्चात्तापपए परयापदायें राजीपणु, अनेमहाविषयीपणु, एचिन्देकरी एध्याननरकना उखनुधाप नारुठे, माटेपध्यानने ठाडवु ॥१६॥ अप्रशस्ते श्मे ध्याने उरते चिरसस्तुते ॥ प्रशस्तं तु कृताच्या सो ध्यानमारोढुमईति ॥ २७॥ नावनादेशकाले च स्वासत्तालं वनक्रमात् ॥ ध्यातव्यध्यानानुप्रेदा वेश्यालिंगफलानि च॥१०॥ थर्थ ॥ एवाण्वेध्यानते महानिर्यसवे एनोघणो परिचयकरिये, तोतेथीकडवादि पाकप्रगटे माटेडाह्यापुरु श्रन्यासकरता उज्ज्वलध्याने चढवुयोग्यठे ॥ १७ ॥ ध्यानकहे। देशकालजोड्ने शुजनावनाकरयी, पोतानीसताना बालपननाक्रमी येय ध्याता अनेध्याननी थनुदा ते शुनवेश्याना चिन्दनुफल ॥ १७ ॥ झात्वा धर्म ततोध्यायेचतस्रस्तत्र नावना ॥ ज्ञानदर्शनचारि वैराग्याख्या प्रकीर्तिता ॥१५॥ निश्चलत्वमसमोहो निर्जरा पूर्वकर्मणासगागसानयोवेट. फलान्यासा यथाक्रमात् 19011 हवेधर्म

।
अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
५०३
अर्थ ॥ धर्मनेजाणीपठी ज्ञानतावना. दर्गननावना, चारित्रन्नावना. अने वैराग्य
जावना. एचारनावनाने धर्मजाणी ध्याववी ॥रए ॥ तेमां ज्ञाननावनायी निश्चलप-
गुंथाय; अनेदर्शननावनाघी अमूटपणुंघाय; वलीचारित्रनावनात्री पूर्वकर्मनी निर्जरा-
थाय अने वैराग्यनावनात्री त्रिया दिकनोसंग तथा पुजल नीहा अनेजयतेनोउछेद.
यायः एरीतेएचारनावनानां फलजाणवां.॥२०॥
स्थिरचित्तः किलेतानि यति ध्यानस्य योग्यतां ॥ योग्यतैव हि
नान्यस्य तथाचोक्तं परैरपि ॥१२॥ चंचलं दि मनः कृष्ण प्रमा
वि बलवत् दृढं ॥ तस्यादं निग्रहं मन्येवायोरिव सुकरं॥श्शा
अर्थ ॥ एतावनामां जेनुचितस्थिरहोय. तेनेध्यानमांस्थिरतारहे. माटेतेप्रापीध्या-
ननी योग्यतापामे; पणबीजोकोश्नपामे. तेमजपरदर्शनमांपणकयुंठे, तेकहेठे. ॥१॥
अर्जुनपुवे दे कृष्ण ! मनतोचंचल अनेशत्रुना सेन्यसरदृढते. तेमननोनिग्रहहुं-
शीरीतेकरुं ? केमके पवननीपेठेमनप्कर थनेयग्राह्यते ॥ २ ॥
असंशयं महाबाहो मनोउनिग्रहं चलं॥अभ्यासेन च कौतेय वे
राग्येण च गृह्यते ॥१३॥ असंयतात्मना योगो उःप्राप्य इति
मे मतिः॥ वश्यात्मना तु यतता शक्योवाप्तुमुपायतः ॥१४॥
अर्थ ॥ श्रीकृष्णकहे. हे महाबाहो ! के मोटीवेवाङजेनी एवा हे अर्जुन ! खरेख
सुमनचपलठे. तेनोनिग्रहकरो तोकवणवे, तोपण दे कुंतिनापुत्र ! हे अर्जुन ! श्रन्यास
अने वैराग्येकरीने मनवायाय एवं. ॥ २३ ॥ हे अर्जुन ! जेनेपोतानो श्रात्मावश-
नत्री. एवोजेपुरुप तेनेध्यानयोगपामवो उःकरते, एवीमारीमतिठे. पणजेणेयात्माने
वकीघोडे, तेनेउद्यमेकरी श्रने यन्यासेंकरी ध्यानयोगपामवो सुलनठे ॥२४॥
सदृशप्रत्ययात्त्या वेतृपण्यावहिरर्यतः॥ एनच युज्यते सर्व ना
बनानावितात्मनि ॥ ५ ॥ स्त्रीपशुतीवशीलवर्जितस्थान
मागमे ॥ सदा यतीनामाज्ञप्तं ध्यानकाले विशेषतः ॥ ६ ॥
अर्थ ॥ सरखोप्रत्ययजे विश्वासतेणेसहित अनेवाद्यपदार्थनी तृष्णायेंरहित तथा
गुडनावनायेंजावितपुरुपने एथात्मावशकरवो सर्वप्रकारेंघटेवे ॥२५॥त्री, पशु, नपुंसक
उ.मीलादि रहित एड्वीवसतिमुनियें तेववी, एमयागममां मुनिनेसहाय प्रजुएथाज्ञा
करी. तमांपण ध्यानबेलायतो विशेपपणे कहिवे, एमजाणवू ॥ २६ ॥

५०४
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो.
स्थिरयोगस्य तु ग्रामे विशेष कानने वने ॥ तेन यत्र समाधान
स देशो ध्यायतो मत ॥२॥ यत्रयोगसमाधान कालोपीष्ट
स एव दि ॥ दिनरात्रिदणादीना ध्यानिनो नियमस्तु नाजा
अर्थ ॥ स्थिरयोगवालायें गाममा अने विशेपेकरीने वगमामा तथा वनमाजिद्दा
चित्तसमाधानीमारदे, तेस्थानकेंध्यानकरवु ॥ २७॥ जेवग्नतयोगस्थिररहे, तेकालरुडो
समजवो, पणध्यानवासाने दिवस थथवा रात्रिनो नियम नथी ॥२०॥
यैवावस्था जिताया तु न स्याख्यानोपघातिनी॥तया ध्यायेन्निप
एणो वा स्थितो वा गयितोयवा ॥णा सर्वासु मुनयोदेशकाला
वस्थासु केवलं॥प्राप्तास्तन्नियमोनासानियतायोगसंस्थिता ॥ ३०॥
अर्थ ॥ध्यानवतमुनिने जेथवस्थायें,जेठेकाणे, थने जेसाये ध्याननेव्यवघातनलागे
तेठेकाणे, तेवेसायें, तेरीतेंवेग, उन्ना, अथवा सुताध्यानकरवु ॥रएा सदेशकास अब
स्थानेविपेरवाजे, मुनितेनेकाइनियमनथी केमकेतेनियतपणेयोगमास्थिररह्याठे ॥३०॥
वाचना चैव एचा च परात्यनुचिंतन॥क्रिया चालबनानीद स
धर्मावश्यकानि च ॥३१॥ आरोहति दृढव्यालबनोविपस
पद ॥ तथा रोहति स ध्यान सूत्राद्यालबनाश्रित ॥३२॥
अर्थ ॥ वाचना, पृष्ठना, परावर्तना, अनेअनुप्रेक्षा एधर्मना थालवन इहाकया, ते
श्रवश्यकरणी ॥ ३१ ॥ जेप्राणी खरीवस्तुनो बालक, तेप्राणी करणठेकाणेपणजे
मचमे, तेमजेजैनसूत्रादिकनो जेथालवकठे तेप्राणी रुडेध्यानेपण चढे ॥ ३ ॥
आलवनादरोभूत प्रत्यूहदाययोगत ॥ध्यानाधारोदणनशो
योगिना नोपजायते ॥३३॥ मनोरोधाधिको ध्यानप्रतिपत्ति
क्रमो जिने । शेपेषु तु यथायोगसमाधान प्रकीर्तित ॥ ३४॥
अर्थ ॥ थालवनना थादरथी प्रगटयोजे विननोक्षय तेनायोगथी ध्यानरूपपर्वत
उपरचटतां, योगीश्वरने ब्रटपणु थतुनथी ॥३३॥ योगनिरोधध्यानतो केवलीनेठे मन
रोधकरण, इत्यादि थनुक्रम जिनमतमाठे चाकी चीजादर्शनमातो जेम नजरमाथावे
तेमयोगनुसमाधानकाठे ॥ ३४ ॥
आझापायविपाकाना सस्थानस्य च चितनात् ॥ धर्मध्यानोपयु
ताना ध्यातव्य स्याच्चतुर्विध ॥३॥नयनगप्रमाणाव्या देतूदाद
रणान्विता॥आझाध्यायेजिनेशणामप्रामाण्यकलंकिता ॥ ३६॥

ए०५ थध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. अर्थ ॥आज्ञा,अपाय,विपाक,यने संस्थान एचारजेदनाचिंतनथकी धर्मध्यानवालायें धर्मध्यानकरवु ॥ ३५॥ सातनय, सप्तजंगी, चारप्रमाणसहित तबाहेतु उदाहरणेसहित अनेअप्रमाणरूपदूपणेरहितएवी जिनेश्वरनीश्राझाध्याववी एप्रथमन्नेद ॥ ३६ ॥ रागोपकषायादिपीमितानां जनुप्मतां ॥ ऐहिकामुग्मिकांस्तां स्ता नानापायान्विचिंतयेत् ॥३॥ ध्यायेत्कर्मविपाकं च तं तं यो गानुलावजं । प्रकृत्यादिचतुर्नेदं शुन्नाशुनाविन्नागतः ॥३॥ अर्थ ॥ जे जीव राग, वेप, कपायवमेपीमायावे, ते थालोक ने परलोकसंबंधीक प्रते बीजेपाश्चे चिंतवे ॥ ३ ॥ जेयोगनाअनुनवथीथयो, श्रने प्रकृति,स्थिति,रस, प्रदे- शनावंधत्री नीपनो, एडवोजेकर्मनोविपाक तेने शुनाशुनवेहेचणथीच्यावे ॥ ३ ॥ उत्पादस्थितिनंगादि पर्यायैलदाणेः पृथक् ॥ नेदर्नामादिनिों कसंस्थानं चिंतयेद् धृतं ॥३॥ चिंतयेत्तत्र कर्तारं नोक्तारं नि जकर्मणां ॥अरूपमव्ययं जीव मुपयोगस्वलदाणं ॥ ४० ॥ श्रर्थ ॥ उत्पाद, व्यय थने ध्रुव, काल, तथानंगादि, पर्यायलक्षणेकरी जुदाजुदानेदें नाम, स्थापना, अव्य, नावनेवेकरी नेचउदराज्यलोकतुं संस्थानधारीनेचिंत॥३ाति हांपोतानाकर्मनो कर्त्तानोका यात्माठे, एमचितवें. एजीवनरूपी, अविनाशी, अनेक पयोगलक्षणेयुक्त, एमचिंतवें ॥ ४ ॥ तत्कर्मजनितं जन्मजरामरणवारिणा ॥ पूर्ण मोहमहावर्तका मोर्वानलनीपणं ॥४१॥ आशामहानिलापूर्ण कपायकलशो बलत् ॥ असमिकल्पकबोलचक्रं दधतमुश्तं ॥ ४ ॥ श्रर्थ ॥ दवेकर्मजनितरूप समुजवखाणेठे. तेजन्मजरा थने मरणरूप जले पूर्ण जस्योरे, तथा मोहरूपमोटा थावर्त्त, तपनमरी थने कामरूपवडवानलें करीनयंकर ॥४१॥ थाशारूप प्रचंडवायुयें जरपूर, कंपायरूप चारकलशायेंयुक्त, अने मागवि. कल्परूपमहाउछत कबोलजिहांनठलेठे, एवोचवसमुख भयंकरते ॥ ४ ॥ हृदिस्त्रोतसिकावेला संपातउरतिक्रमं ॥ प्रार्थनावक्षिस छुःपूरविषयोदरं ॥४॥अज्ञानर्दिनं व्याप नयं ॥ कदाग्रदकुवातेन हृदयोकंपकारिणं : ७.५ ।

५०६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो श्रर्थ ॥ वक्षीतेसमुरुमां मनमा श्रोतसिका एटलेजे इतथाशोकनुनरावनु, ते लाएटलेजरतिकहिये, माटे जोएमापटयोतो पठी निकलवुघणुकठणठे, थने याचन सेवालनो समूह, जेनेविपे तथा खेपूर्णयाय एवोविपयरुप मध्यनागवेजेनो । जिहाअधकारेव्याप्यु एवुअज्ञानरूपवाददुवे, तथा जेमायापदारूप वीजलीपन नयो, थने कदाग्रहरूप खराव परननो उमपथयो, तेणेकरीने देखताइान नर लानुतो हैयुध्रुजेएदवो, कमजनितसमुजविहामणोठे ॥४॥ विविधव्याधिसंवधमत्स्यकतपसकुल ॥ चितयेच्च जयानो धि चलद्दोपार्गिमं ॥४५॥ तस्य सतरणोपायं सम्यक्त्व दृढवधनं ॥ वहुशीलागफलक ज्ञाननिर्यामिकान्वित ॥४६॥ अर्थ ॥ जेसमुह विविधजातिनाजेरोगना सवध रूपी मठ थने काचार्य थाकुखने, तथा जेमाचचलता, शून्यता अने गर्वतेरूपजेदोपतप महोटापर्वत, जवरूपसमुज्नेचिंतवे ॥ ४५ ॥ हवेएवासमुन्थीतरसानोउपाय, तेसमकितरूप । धनवेजिहा, अने जेनेथढारहजार शिलागरथरूपपाटीया जट्याने, तथा ते ज ज्ञानरूपचलावनार निर्यामकजेना खुदा तेणेसहित ॥ ४६॥ सवरास्ताश्रवविड गुप्तिगुप्तसमंतत ॥ आचारमंम्पोद्दीप्ताप वादोत्सर्गनय॥४॥असल्यैर्धर्योधैर्ड प्रधृप्य सदाशये॥ सद्योगरूपस्तनाग्रन्यस्ताध्यात्मसिताशुकं ॥४॥ अर्थ ॥ वली तेजहाजनापाटीथानेविपरह्याजे विमोतेइनेसवररूपीकीचक तः खवडेपुंस्याटे, तथा मनोगुप्तिरूप गुप्तसुकानतेमार्गवतावे, तेणेकरीतेवाहण सा खेठे, तथा श्राचाररूपमडपेशोचतुथका वली तेवदाणमाउत्सर्ग श्रने अपवा वेजातनोमालनरेलो ॥ जेवहाणमा शुख्यध्यवसायरूप घणावलवतसुनटो ई हेपादिशत्रुने छ प्रधृप्यठे, तथा नलोजेयोग तेरूपकुठ जेथन तेनाउपर थ स्मरूप उज्वल सम खेच्योरेजिहा ॥ ॥ तपोनुकूलपवनोग्नुतसवेगवेगत ॥ वैराग्यमार्गपतित चा रित्र वहन श्रिता ॥४ए॥ सन्नावनाख्यमजूपा न्यस्तसच्चि तरत्नत यथाऽविनेन गति निर्वाणनगरे बुधा ॥५०॥ अर्थ ॥ तेसमयी तपस्यारूप थनुपूस पवनप्रगट्यो, थने ते पवनेकरी सवेग अचान्मनार पंच यमदिन, पगप्रगटोन नेणेकरी गम्ममार्गमा नबहाणवाजमुंजार. पदनान्त्रिम्प ने पदानमांयतामा निगजोगे ॥ ४ ॥ मत्री नारनारप मंत्रपामां गुमपणेगुन नि. पर पीरसाचाप्यु जेण. परा मुनि निषि मुनिपनगग्नपामे ॥४०॥ यत्रा च मोदपाली लव्धन्यनिको मनि ॥ माग्नाटकांचना गंगापकाबिले मुद ॥ ॥ नजीकतन्यीयनंद नावं त्रुति नामिकां । श्रित पनातिनारंदमदंगेपनटान्विने ॥ २ ॥ अर्घ ॥ पानीपर घारमोगजामोदर पित्रोपजिपति तेनेपदी तवांग्तमोद जेधोग्नोराजावे. रोगविचागंज मेनेनंगारपनाहरनो अंगरजाय. पवीकारप जेफचरी तेमांसपाणीयको ॥ ५ ॥ रोमोटगजा पोनानानुनटोन मरीने पुर्वति नाम जे नायतमा पोतबगोषको বা पवीजा नारले. तेमांपलीवीजापणामुन- टोन बेसारीनेपोते नवसमुषमायान्यो ॥ ५२ ।। प्रागपत्यवधर्मेशनाचे गणमंगपं ॥ तत्त्वचिंतादिनागच मजीनृते समाश्रिते ॥ ५३॥ मियोलमे गणावेगे सम्यग्द शनमंत्रिणा ॥ मिथ्यात्वमंत्रिविपमा प्राप्यते चरमा दगा ॥५॥ थर्थ ॥ तेवग्यते धर्मराजाना मुनटोनाजेयोफते मोदनामेन्यनेजोश्ने रणमंडपनूमी. मांथावी नत्वचिंताप्रमुग्बजे बटणतेश्ने सजथयाधका ॥ ५३ ॥ तेपनीवेउनेमाहो मांदे युरूचासवालाग्यु; तेमांसम्यग्दृष्टिजेप्रधान तेणे मिध्यात्वप्रधानने विपमचरमद शाके० मरणदशापमाटी, एटसे मृत्युप्रायकीधोठे ॥ ५४॥ लीलयैव निरुध्यते कपायचरटा अपि ॥ प्रगमादिमदायोधः शीलेन स्मरतस्करः ॥ ५५॥ दास्यादिपट्कबुंटाकटंदं वैरा ग्यसेनया ॥ निजदयश्च ताट्यते श्रुतयोगादिनिटेः ॥ ५६ ॥ अर्थ ॥ थने उपशमादिक महासुनटे लीलायेंकरीने कपायरूप चोरटानेरोक्या तथा शीलमुन्टे कंदर्पर पचोरनेजीत्यो ॥ ५५ ॥ वैराग्यनीसेनायेंकरीने हास्यादिकजे चोरतेने जीत्या थने शानयोगादिकजेसुनटो तेणेनिसादिकने मारीकाट्या ॥ ५६ ॥ नटान्यां धर्मशुलान्यांमार्तरोजानिधो नटो।निग्रहेणेंडियाणां च जीयते गसंयमः ॥ ५ ॥ श्योपशमनश्चदुर्दर्शनावरणा दयः ॥ नश्यत्याशासैन्यं च पुण्योदयपराक्रमात् ॥'

५००
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
अर्थ ॥ धर्मध्यानधनेशुलध्यान एवेसुजटे यातयने रोष एवेसुनटनेहण्या
पाचजियनानिग्रहरूपसुनटे उतारकरी संयमरूपसुजटनेजीत्यो ॥ ५
नावरणीयना क्षयोपशमसुजटें चतुर्दर्शनावरणादिक योहाथोनेमास्या,वसीपुण्यो
पराकमथी बाशारूपसेन्य नासीगयु ॥५॥
सदरेपगजेंण रागकेसरिणा तथा ॥ सुतेन मोदनूपोपि
धर्मनूपेन हन्यते ॥५॥ तत प्राप्तमदानदा धर्मभूपप्र
सादतः ॥ यथाकृतार्था जायते साधवो व्यवहारिण ॥६॥
अर्थ ॥ हवे ठेवटेपरूपहाथीयवेगे तथा रागरूपसिंहसहित एड्वो मोह
तेनेपण धर्मराजायें हण्यो ॥ ५ए ॥ तेवारपठी साधुरूपी व्यवहारिया धर्मरा
प्रसादजेपसाय तेथीकृतार्थथश् शानदपामी सुखेपोतानो व्यापारकरताथया ॥ ६
विचिंतयेत्तथा सर्व धर्मध्याननिविष्टधी ॥ ईगन्यदपि न्यस्त
मर्थजात यदागमे ॥६॥ मनसश्चेश्यिाणा च जयाद्योनिर्वि
कारधी ॥धर्मध्यानस्य स ध्याता शांतोदात प्रकीर्तित ॥६शा
थर्थ ॥ एरीतसर्वधारीले, तेधर्मध्यानमा जेमुनिनीवुद्धिपीठे, तेणेएनेत
जेवा वीजापणजेयागमसिझातमा पदार्थना समूहस्थाप्यावे, तेनुचितनकरवु ॥
जेमननो अनेइजियनोजयकरीने निर्विकारखुझिवालो थयो, तेनेधर्मध्याननोध्य
ह्योठे वलीशातदातपणु पणतेहनेजहोय ॥ ६ ॥
परैरपि यदिष्ट च स्थितप्रज्ञस्य लदण॥घटते ह्यत्र तत्सर्व तथा
चेद व्यवस्थित ॥३॥ प्रजहाति यदाकामान् सर्वान् पार्थ मनो
गतान् ॥ आत्मन्येवात्मसतुष्ट स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥ ६४ ॥
अर्थ ॥ परदर्शनीपण स्थितप्रझनुलक्षण एमकहेते अनेतेसर्वश्हाघटेठे ते-
हायवस्थितहोयतेजाणवु ॥३॥ हे अर्जुन । जेवारेंकदर्पनेठोडे, अने मननासनम
त्यागी थात्मसतोपीयश्ने श्रात्मानेपिपेरहे,तेप्राणीने तेनारस्थितप्रज्ञावतकहिये।
उ खेप्वनुप्रिग्नमना सुखेषु विगतस्पृहा ॥ वीतरागलयकोध
स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥६५॥ य सर्वनाननिस्नेदस्तत्तत्प्राप्य
शुनाशुनं । नानिनदति न पेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥६६॥

ԱՅՍ अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. श्रर्थ ॥ जेहनेछुःखमां उगनधी,अनेसुखनीश्चानी, तथाजेहना राग, नय, अने क्रोधगया, तेमुनिने स्थितबुद्धिवालो कहिये ॥६५॥ जेनेविषयउपर स्नेहनधी,जेव॒तेवू शुनगुन मलेतोपण रागद्वेपनधी, हे अर्जुन ! तेनीवुझिरुमीठे एमजाणवू ॥ ६६ ॥ यदा संदरते चायं कूर्मोगानीव सर्वशः ॥ इंघ्यिाणींपियार्येन्य स्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६ ॥ शांतो दांतो नवेदोहगात्माराम तया स्थितः॥ सिक्ष्स्य हि स्वन्नावोयं सैव साधकयोग्यता ॥ ६ ॥ अर्थ ॥ दे अर्जुन ! जेमकाचवो अंगनेसंदरी संकोचीराखे, तेमइंजियोनेविपयश्री पाठीवाले तेनीवुद्धिमोटी ॥ ६ ॥ तेशांतगुणयने दांतगुणीहोय, तेनेयात्मारामवडे श्रात्मामारह्यो कहिये. सिद्धिनोखन्नावपण एवोजठे, अने एवाजेहोयतेनेजसाधकता- पणानी योग्यता कहियें ॥६७ ॥ ध्यातायमेव शुक्लस्याप्रमत्तः पादयोध्योः॥पूर्वविद् योग्ययोगी व केवली परयोस्तयोः॥ ६ए॥ अनित्यत्वाद्यनुप्रेदा ध्यानस्यो परमेपि दि॥नावयेन्नित्यमत्रांतः प्राणा ध्यानस्य ते खलु ॥ ७० ॥ अर्थ ॥ एधणीशुक्ल ध्याननावेपायानो अप्रमत्तयको ध्यावनारथाय. पूर्वधरपणेयोगी होय, अथवा अयोगीहोय; पण केवलीपणेहोय, पटीशेपवेपायानेध्यावे ॥६५॥ ध्यान नेविरामकालें अनित्यत्वा दिलावना ठमेनही, विन्रमरहितपणे नित्यनावनानावे. तेध्या- नना प्राण जाणवा ॥१०॥ तीवादिनदनाजः स्युर्तेश्यस्तिस्त्र इहोत्तराः ॥ लिंगान्यत्राग मश्र-शविनयः सणस्तुतिः॥७॥शीलसंयमयुक्तस्य ध्यायतोध ममुत्तमं । स्वर्गप्राप्तिफलं प्राहुः प्रौढपुण्यानुवंधिनीं ॥ ॥ श्रर्थ ॥ शहांउत्तरजे पाठलीत्रणलेश्या एटले तेजो, पद्म अने शुक्ल एत्रणलेश्या जेठे ते तीब, तीव्रतर, अनेतीबत्तम एत्रणनेदनीनजनारीवे. तेनाए चिन्दठेजे श्रागमनी श्रद्धा, विनय, रुमागुणनीस्तवनाकरवी ॥ ३१ ॥ शील अने संयमयुक्तप्राणीने उत्तम धर्मध्यान ध्यातेथके स्वर्गप्राप्तिफलकयुठे तेमोटापुण्यानुवंधी पुण्यनेपामे ॥ २ ॥ ध्यायेनुक्तमयदांतिमृत्वाजीवमुक्तिनिः ॥ वद्मस्थोणोमनो धृत्वा व्यपनीय मनो जिनः ॥ १३ ॥ सवितर्क सविचारं सपृथ क्त्वं तदादिम ॥ नानानयाश्रितं तत्र वितर्कपूर्वकश्रुतं ॥ ७४ . થ{ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो अर्थ ॥ जेसमतापणे तथानिष्कपटपणे अनेजीवनमुक्तपणे एवीस्थितिरावीने गुरु ध्याननेध्यावे, अनेठद्मस्थपणे अणुमा मनधरीनेरडे, तेपारेंरागपनेजीते ॥ ३ ॥ सपृथक्त्व, सवितर्क, सविचार, तेमाथा दिनोजेसवितर्क एनामेशुक्रध्याननो पेड़खोपायो तेनेनानाविध नयेसहित विचारपूर्वक श्रुतेकरीध्यानो ॥ ४ ॥ अर्थव्यंजनयोगानां विचारोन्योन्यसक्रम ॥ पृथक्त्व व्यप र्यायगुणातरगति पुन ॥ ५॥ त्रियोगयोगिन साधोर्वितर्का द्यन्वित ह्यद ॥ईपच्चलत्तरगाऽब्धे दोन्नान्नावदशानिन्नं ॥ ६ ॥ अर्थ ॥ अर्थ, अक्षर थने योगएनाजेविचारतेनुमाहोमाहे सक्रमण तेनुनामपृथक्त्व कहिये, तेके वुवे ? के, अव्य, गुण, अनेपर्याय तेमागतिठे जेनीए एपेहेलोनेद ॥३५॥ त्रणयोगे उपरम्या जेयोगी तेसाधुनेवितर्कादिक थोडाचचलतरगठे, जेमा एहवोजेस मुड तेदोजनोजेथनाव तेवी दशासरखुठे ॥६॥ एकत्वेन वितर्केन विचारेण च सयुतं ॥ निर्वातस्य प्रदीपान द्वितीय त्वेकपर्यय जासूदमक्रियानिटत्ताख्य तृतीय तु जिनस्य तत॥अर्धरुहागयोगश्च रुक्ष्योगे व्यस्य च ॥ ७ ॥ अर्थ ॥ एकत्ववितर्क विचारनामजे बीजोपायो तेपवनर द्वितजे दीवो तेसरखोठे एवीजोपायोते एकपर्यायरूपठे ॥ ॥ सूक्ष्म क्रियानिवृत्तिनामे त्रीजोपायो ते केवसी नेहोय तेमावादरजे काययोगतेने थर्डरुध्यो, अने मन तथावचनएवेयोगनेसमस्त रुधे तेवारें त्रीजोपायोध्यावे ॥ ७ ॥ तुरीय तु समुचिन्नक्रियमप्रतिपाति तत् ॥ शैलवन्नि प्रकंपस्य शैलेष्य विश्ववेदिन ॥ जए॥ एतच्चतुर्विध शुलध्यानमत्र 5 यो फल ॥ आद्ययो सुरलोकाप्तिरंत्ययोस्तु महोदय ॥७॥ अर्थ ॥ हवेचोथापायामा क्रियाउछेदी अनेपोतेपर्वतनीपरंथप्रतिपातिथयोटे,एडवो विश्ववेदी तेजगत्ना सर्वनावनोजाणजे केवली तेनि प्रकप पर्वतनीमाफक इहाप्रथम पायामाजेकालकरते,खगंगतिपामे श्रने उपरनावेपायामाकासकरवायी मोक्षपामेगा आश्रवापायससारानुनावनवसततीः ॥ अर्थे विपरिणाम वा नुपश्येदुलविश्रमे ॥ ७९ ॥ यो शुक्ला तृतीये च लेश्या सा परमामता ॥ चतुर्थशुक्लनेदस्तु लेश्यातीत प्रकीर्तित ॥२॥ वे ५११ श्रध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. अर्थ ॥ शुक्लध्याननेविश्रामें थाश्रवनोनाशदेखे संसारनास्त्ररूपने जवनीपरंपरादेखे- अनेअन्यपदार्थे श्रात्मानुविपरिणामपणुंजुए ॥१॥ एशुक्लध्यानना प्रथमवेपायामां वेलेश्या तथात्रीजेपायेतो परमउत्कृष्ट शुखलेश्याकहिते, अने चोथोपायोजेठे तेनो ले- श्यायेंरहितकोठे ॥ ७ ॥ लिंग निर्मवयोगस्य शुक्लध्यानवतोऽवधः ॥ असंमोहो विवेकश्य व्युत्सर्गश्वानिधीयते ॥ ७३ ॥ अवंधाउपसर्गेन्यः कंपते न वि नेति च ॥ असंमोदान्न सूमार्ये मायास्वपि च मुह्यति ॥४॥ अर्थ ॥ शुक्लध्यानवालाने निर्मवयोगहोय, तेनांलक्षणकहेते. अहिंसकहोय; मोह रहित, विवेकीहोय; अनेत्यागवुद्धिये युक्तहोय ॥ ३ ॥ वलीअबंधीययो माटे उपसर्ग अनेपरिसह तेथीकंपेनही; तथावीहेपणनही; एथहिंसकलक्षणहोय, तथासूमश्रर्थमां वलीमायामांमुळायनही, एअसंमोहएटले मोहर हितनुं लक्षणकधु ॥ ७ ॥ विवेकात्सर्वसंयोगाभिन्नमात्मानमीदते ॥ देदोपकरणासंगो व्युत्सर्गाजायते मुनिः।। जय ॥ एतद्ध्यानक्रम शुई मत्वा नगव दाझ्या ॥ यः कुर्यादेतदन्यासं संपूर्णाध्यात्मविभवेत् ॥ ६ ॥ अर्थ ॥ सर्वसंयोगथी श्रात्मानेदोदेखे, एविवेकनुलक्षणठे. देहतथाउपकरणनी त्यागवुद्धियें थसंगानुष्टान वने, एव्युत्सर्गर्नुलक्षण. एचारलक्षण ६६ मा श्लोकमां कह्यांते. तेनोएअर्थ विवरिने कह्यो एलक्षणेजेमुनिहोयते, ज्ञानपणुपामे ॥ ५ ॥ एरीतें धाननोजेश्रनुक्रम तेशुद्धरीते जाणीनेप्रनुनी श्राडाप्रमाणे एनोश्रन्यास जेकरशे, तेसं- पूर्णथध्यात्म झानीयाशे ॥ ६ ॥ इतिध्यानाधिकार. पोडश. ॥ यत्र गति परं परिपाकं पाकशासनपदं तृणकल्पं ॥ स्वप्रकाशसुखबोधमयं तध्यानमेव नवनाशिनजध्वं ॥१॥ थर्थ ॥ माटेउत्कृष्ट परिपक्वध्यान पामेथके मुनिराजतेनीपदवीनेपण तृणपला वरोवरगणे.माटे जेथकी श्रात्माने प्रकाशकारी सुखेज्ञानप्रगटे एवं संसारनुं नाशकरनां रंध्यानसेवईं ॥१॥ आतुरैरपि जमेरपि सादात् सुत्यजा दि विपया नतु रागः॥ ध्यानवांस्तु परमय निदर्शी तृप्तिमाप्य न तमृति भूयः॥२॥ अर्थ ॥ कामातुरजेप्राणी तथाजडजेप्राणीतेपण प्रगटपणे विषयमा

प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो.
पणरागदिशा गंववीधुर्घटवे, अनेध्यानवंतमुनितो मात्र परमात्मानोजदर्शनी. है
ध्यानमां तृप्तिपामिने फरीधीरागोपने वारेनही ॥२॥
या निशा सकलनूतगणाना ध्यानिनो दिनमहोत्सव एप ॥
यत्र जापति च तेऽनिनिविष्टाध्यानिनो नवति तत्र सुपुप्ति ॥३॥
अर्थ ॥ सर्वप्राणीने निझामांजे रात्रीजायठे, तेध्यानदिशावासाने एराजीते जार
महोत्सवनो दिवसठे अनेससारीजीव विपयमालीनथका जेवेखायेंजागेठे, तेवेसा
नवालामुनिराजने शयनरूपठे॥३॥
संप्लुतोदक मिवाधुजलानां सर्वत सफलकर्मफलाना ॥
सिधिरस्ति खलु यत्र तउच्चैानमेव परमार्थनिदानं ॥४॥
श्रर्थ ॥ जेमथवमकुयानु पाणी डोहोरहे, तेमजेमासर्वथकी सकसकर्मनाफर
सिक्षिपदवोजे ध्यानरूपघट जेजलमा रमतोहोय, त्यांजखनिर्मखहोय मादेसका
याफलनी सिझियानथी ध्यानतेपरम श्रर्थनु कारण ॥४॥
वध्यते नदि कपायसमुछेर्मानसैन्नतन्नूपनमन्नि ॥
अत्यनिष्टविपयैरपि उखेानवानिवृतमात्मनि लीन ॥५॥
अर्थ ॥ जेध्यानवान् पुरुपते कपायजनित मनेकरी पधातोनथी तेइनेजोराजानी
पी थावीनमस्कारकरे, तोपपतेनुचित्तडोहोसायनही अनेअनिष्ट विषयनीप्राप्तिनाः
सेकरीपणनिश्चलपणु वोमेनहि तेनेथात्मानेविपे लीनकहिये ॥५॥
स्पष्टदृष्टसुखसंनृतमिष्ट ध्यानमस्तु शिवशर्म गरिष्ठं ॥ ना
स्तिकस्तु निहतो यदि न स्यादेवमादिनयवाड्मयदडात् ॥६॥
अर्थ ॥ जेनेप्रगटदीतु थनेमोक्षसुखेन एजेध्यान तेश्ट, एटखे मोदासुख
पपध्यान मोटुळे, पण जिहासुधी शास्त्रनादमयकी नास्तिकनावने अतिशयपणे हए
नथी, तिहासुधीनथी, पणनास्तिकनारहित जेहानतमोटु ॥६॥
यत्र नार्कविधुतारकदीपज्योतिपा प्रसरतामवकाश ॥ध्यान
जिन्नतमसामुदितात्मज्योतिपा तदपि नाति रदस्यं ॥७॥
थर्थ ॥ जेनीथागत सूर्यनुतेज, तथाचमा थनेतारानतेज, वलीदीपकनातेपर
प्रकाशथल्पने, एजेध्यान तेणेकरीने नेदापोव्यज्ञानरूप अधकारजेप्राणीनो पह
मुदितथात्मावामानुतेज तेगुप्तपणे पपथात्मानेविपे शोनेठे ॥४॥

५१३ अध्यात्मनार ग्रंथ अर्यसदिन. योजयत्यमितकालवियुक्तां प्रेयसी शमरति त्वरितं यत् ।। ध्यानमित्रमिदमेव मतं नः किंपोजगति कृत्रिममित्र ॥७॥ अर्थ ॥ शमनारतिरूप त्रीनीसाचे प्राणीनेघाणा कासचीवियोग हतो. तेदाणमां पियोगनांगीने संयोगमिला पदयोध्यानरूप परममित्रवे. तेध्यानमिन अमारेप्रमा पठे, एमध्यान करनारमाणी बोलेठे. माटेसंसारमा कृत्रिम परमित्रयीशुंयाय? ते प्रिममित्रोकरतांतो ध्यान मित्रधागोएठे ॥७॥ वारितम्मरबलातपचारे शीलशीतलसुगंधिनिवेशः ।। जवितप्रशमतरूपनिविष्टो ध्यानधाग्नि ललते मुखमात्मा ॥ ए॥ थर्य ॥ दवे ध्याननेरंगमंदिरनी उपमाथापेठे. जिहांकामरूपतापटल्योठे, अने शीलरूप शीतलमुगंधीपसरीरही, तेवीवेवकनेविपे शमतारूपमोटीतलाश्वे, तेउपर थात्मावेगेथको पूर्णयानंदपामे; एबुंध्यानरूपमंदिरते ॥ ए ॥ शीलविष्टरदमोदकपीवं प्रातिदार्यशमतामधुपर्क ॥ ध्या नधाम्नि नवति स्फुटमात्मा हुतपूतपरमातिथिपूजा ॥ २० ॥ अर्थ ॥ ध्यानमंदिरमां शीलरूपसिंदासने इंजियदमनरूपजसनोवाजोटके, अने श. मतारूप पोलीथो तेएवाध्यानघरमां पवित्रपणे थात्मानेतेमीनेतेनी मधुपर्केकरी परो- पागतकरेठे ॥ १० ॥ आत्मनो दि परमात्मनि यो भेदबुधिकृत एव विवादः॥ध्या नसंधिकृदमुं व्यपनीय जागनेदमनयोर्वितनोति ॥१२॥ थर्थ ॥थात्मा अने परमात्माने विपे जेनेछिनोविवादहतो, एटलेतेमांपमितना विवादरूपऊगडादता, तेनेध्यानरूपसंधिपाले एटलेध्यानिपुरुपे तेविवादोनेटाल्या अनेजलदीथी एवे उनुथनेदपणुंकरीथाप्यु ॥ ११ ॥ कामृतं विपते फणिलोके वक्षयिण्यपि विधी त्रिदिवे वा ॥ क्वाप्सरो रतिमतां त्रिदशानां ध्यान एव तदिदं बुधसेव्यं ॥२२॥ थर्थ ॥ विषयकीनरेलोजे नागलोकतिहां थमृतक्यांधीहोय? तेमदिनदिनक्ष्य पा मतोजेचंडमा तेमांथमृतकिहांधीहोय? अनेदेवलोकमांथप्सरानायोगे राताजेदेवता तेमांपणथमृत किहांथीहोय?मादेएमात्र ध्यानरूपश्रमृतसत्यवे. तेनेजपंडितेसेवईं।।१।।

गोस्तनीपु न सितासु सुधाया नापि नापि वनिताधरविवे ॥ त
रसं कमपि वेत्ति मनस्वी ध्यानसंनवधृतौ प्रयते य ॥१३॥
श्रर्थ ॥ गायनास्तनमाजेरसनथी, जेसाकरमारसनथी, अनेजेरसथमृतमापण
तेमजस्त्रीनाथधरजेहोउ तेमापणजेरसनथी तेरसध्यानधीप्रगट्यो अनेसतोपथी ।
यो एड्वोजेकोश्कथपूर्वरस तेनेतोकोश्क पमितजजाणे ॥ १३ ॥
इत्यवेत्य मनसा परिपक्वध्यानसनवफले गरिमाणं ॥ तत्र य
स्य रतिरेनमुपैति प्रौढधाममृतमाशु यश श्री ॥१४॥
अर्थ ॥ एप्रकारे मनेकरीनेपरिपक्वजे ध्यानतेथीप्रगट्युजे फलतेहनेमोटाइपणे
णीनेतेमाजेरतिपामे तेमहातेजवत कातिवानपुरुपचे अनेतेनेज यशसक्ष्मीवरशे ।
इतिश्रीध्यानस्तुत्यधिकार सप्तदश समाप्त ॥
इतिश्रीहोपाध्यायश्रीयशोविजयगणिविरचिते अध्यात्म
सारप्रकरणे पचमपरिछेद तेमा पनरमाना ७३ सोल
माना न्६ थने सतरमाना १४ मतीने १३ काव्य
आत्मध्यानफलं ध्यानमात्मझानं च मुक्तिद ॥ आत्मझानाय
तन्नित्यं यन कार्यों महात्मना ॥२॥झाते ह्यात्मनि नो नूयो
ज्ञातव्यमवशिप्यते ॥ अझान पुनरेतस्मिन् ज्ञानमन्यनिरर्थक ॥
थर्थ । थारमाने ध्याननुफलतेन्यानवे, पणथात्मझानहोय तेवारेंजतेनेमुक्ति
माटेझानतेमोटुळे तोमोटापुरुष थारमझानजणी उद्यमकरयो॥१॥ जेणे थाल
जाप्यो तेनेफरीवीजुफजाणगनुरधुनी थनेजिद्दासुधी थारमानेजाण्योनथी,
मुधी यीजुसर्यजाण्यु ते निरर्थकठे ॥२॥
नवानामपि तत्वाना झानमात्मप्रसिक्ष्ये ॥येनाजीवादयो जाना
स्वनेदप्रतियोगिन ॥३॥ श्रुतो ह्यात्मपरोनेदोऽनुभूत सस्तुतो
विच ॥ निमर्गाऽपदेशाका वेत्ति नेट तु कश्चन ॥ ४ ॥
थर्य । नतत्तनुपपने जाणपणुक्रबुरे,तेपणथात्मज्ञान प्रगटकरवानेथने :
पर यजीवादिक्जेगाव तेपणथात्महानवमेशमायते ॥३॥ पोतानोयनेपारव
नेद तेहेने नेदरसानस्यो, यनुनव्यो, परिचयथयोथको, सेहेजे अथवा उमदेश
कोसनेदनेनाप्यो ॥४॥

अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. तदेकत्वपृथक्त्वाच्यामात्मध्यानं हितावहं ॥रयेवानिनिविष्टा नामन्यया धीविमंबना ॥५॥ एक एव हि तत्रात्मा स्वन्नावस मवस्थितः॥ज्ञानदर्शनचारित्रलदाणप्रतिपादितः॥६॥ श्रर्थ ॥ तेमाटेएकत्व पृथक्वेकरी श्रात्मज्ञान हितकारीयाय, नहीतो फोकटपणे मिथ्यात्वनीवुद्धिनीविटंबनाठे ॥ ५ ॥ तिहाएकजयारमा खजावपणेरह्यो, तेश्रात्मा तोज्ञानदर्शन अने चारित्ररूपलदणेकह्योठे ॥ ६ ॥ प्रनानर्मल्यशक्तीनां यथारत्नान्न भिन्नता ॥ ज्ञानदर्शनचारित्र लदाणानां तथात्मनः।। आत्मनो लदाणानां च व्यवहारो दि निन्नता ॥ षष्ट्यादिव्यपदेशेन मन्यते न तु निश्चयः॥ ७ ॥ श्रर्थ ॥ जेमरत्ननीकांति भने निर्मलता एवेउनीशक्तिकांजुदीनथी, तेमानदर्शन अने चारित्रलक्षणे जेथात्मातेकांजुदोनयी ॥ ७॥ आत्मा अनेश्रात्मानुलक्षण एवे व्यवहारेजुटांचे. तेपष्टिश्रादेद विनक्तिनेव्यपदेशेकरीमानियें, पणनिश्चयश्रीनही पता घटस्य रूपमित्यत्र ययानेदो विकल्पजः।। आत्मनश्य गुणानां च तथा नेदो न तात्विकः ॥णा शुई यदात्मनो रूपं निश्चये ना नुभूयते ॥ व्यवहारो निदाधारानुन्नावयति तत्परं ॥ २० ॥ अर्थ ॥ जेमघटनुरूपतेनोनेटते विकल्पमात्र, तेमयात्माने अने गुणनेपरमार्य नेदनयी ॥ ए ॥ नेयात्मरूपशुद्ध, तेनिश्चयनयेकरी अनुनवाय; अने व्यवहारवमें परके कायातेपणथोलखायठे ॥१०॥ वस्तुतस्तु गुणानां तपं न स्वात्मनः पृथक् ॥ आत्मा स्यादन्यथा नात्मा ज्ञानाद्यपि जमनवेत् ॥ ११ ॥ चैतन्यपरसामान्या सर्वेषामेकतात्मनां ॥ निश्चित कर्मजनितो नेदः पुनरुपलवः ॥२॥ श्रर्थ ॥ वस्तुलावेतोगुणतुं अने श्रात्मानुरुपजुध्नत्री जोजुकही।तो, श्रात्मावे तेथनात्माथाय, ज्ञानादिकजन्याय ॥ ११ ॥ चैतन्यपरसामान्यपणे सर्वश्रात्मानी एक ना; अनेनिश्चयथी तोकप्रगट्योजेनेद तोविटंबनारूप ॥ १२ ॥ मन्यते व्यवहारस्तु भूतग्रामादिनेदतः ॥ जन्मादेश्य व्यवस्थातो मिथोनानात्वमात्मनां ॥ १३ ॥ न चैतन्निश्चये युक्तं नृतग्रामो य तोऽखिलः॥ नामकर्मप्रकृतिजः स्वभावो नात्मनः पुनः ॥२४॥ -- नयी, एवोथामा नमारसनावयी शुख्छे ॥ १५ ॥ जेमतिमिरके० ग्रहणको एक नरेवजमाने, तेमनिश्चयनयनी वातपिनानोजे प्राणीते उन्मादममत्वेकरी थारमाने પરદ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो अर्थ ॥ जीवसमूहनानेदयी तथावासजुवान पृष्ठ एथवस्यावझमाहोमांदे विधि अपणुंजणायठे एमव्यवदारनयवासोमाने ॥ १३ ॥ पणएवातनिश्चयनयवासो मान तोनथी तेएमकेडेवेके, एजीवनेसर्वश्रवस्था नामकर्मना स्वनावश्रीप्रगटेठे, पणएका स्मानोमूखस्वजावनथी ॥१॥ जन्मादिकोपि नियत परिणामोदि कर्मणान च कर्मकृतो नेद स्यादात्मन्यविकारिणि ॥१॥ आरोप्य केवलं कर्म कृता विक तिमात्मनि ॥नमंति नष्टविज्ञानानीमे संसारसागरे ॥ १६॥ श्रर्थ ॥ जन्मजरादिक परिणाम कर्मनेवश, अनेश्रात्मातो अविकारी श्री कर्मनोनेद थात्मानेसनवेनही केमकेएवात्मस्तनावनही ॥१॥ जन्मजरादिक पर्मप्रकृति, अनेकर्मजनित जावनेकेवल श्रात्माने विपे यारोपीने भ्रष्टज्ञानी जयकर संसारसमुअमा जमशे ॥ १६ ॥ उपाधिनेदज नेदं वेतझस्फटिके यथा॥तथा कर्मकृतं नेदमात्म न्येवानिमन्यते ॥ १७ ॥ उपाधिकर्मजो नास्ति व्यवदारात्स्व कर्मण ॥ इत्यागमवचो लुप्तमात्मवैरूप्यवादिन ॥ १७ ॥ थर्ष ॥ स्फटिकमा जेममूर्यप्राणी दमाने, तेमउपाधिन्नेदे श्रारमानेपिपे प्रगया जे मटननेदते एमानेठे ॥ १७ ॥ पोतानाव्याहारथी कर्मजनित जेउपाधिते नश्री, पममानता यात्मविरूपवादी यागमनुवचन सोपेठे ॥ २० ॥ एकदेवस्थितोप्येति नात्मा कर्मगुणान्वये ॥ यथा नव्यस्व भारल्याच्यो धर्मास्तिकायवत् ॥रणा यथा तमिरकश्च मप्ये क मन्यते विधा ॥ अनिश्चयकृतोन्मादस्तयात्मानमनेकधा ॥३०॥ श्रयं ॥ धर्मास्तिकायनीपरे एक्क्षेत्रमा रह्यातोपण कर्मगुणनासयोगने पामतो बनेकप्रकारे मान॥२०॥ ययानुन्वते कि स्वम्पास्तित्वमन्वयात् ॥ सादृश्याम्तित्व मप्येवमविन्द तयात्मना ॥३॥ मदमहादपिशुनान् सगी दिव्यपदाग्न ।।दशरत्येस्तागलं सता दाभनय महता

५१०
अध्यात्मसार ग्रंथ थर्थसहित.
अर्थ ।। जेमअन्वयत्री एकस्वरूपास्तिपणाने श्रनुनवियेवश्ये. तेमसरखापणे जे वि
द्यमानपणुंठे, तेवकीयारमाने एककहियें ॥ २१ ॥ व्यवहारनयधी सदृयसवादरूपजे
चाढियो तेनेनुपावीने शुझ्नयरूपजे मित्र. तेएकतारूप रत्ननेदेखाउठे॥२२॥
नृनारकादिपर्याये रम्यं तन्न विनश्वरेः॥ निन्नेहाति नेकत्व
मात्मजव्यं सदान्वयि ॥ २३ ॥ ययेकं देमकेयूरकुंमलादि
पु वर्तते ।। नृनारकादिनावेषु तवात्मको निरंजनः ।। २४ ॥
अर्थ ॥ नरनारकादि पर्यायजेउपजेठे, अनेविणशेठे. तेनिन्नपर्यायकांशम्यनयी;
माटे तेपर्यायेंकरीने सटाथन्वयीजे शुक्रवंशीयात्मतत्त्व तेएकत्वपणाने गंतुंनयी
॥२३ ॥ जेमसुवर्णएकठे, पणवाजुबंध. कंठी, कुंमलादिक पर्यायेंवत्त, तेमथात्माएकवे.
पणनरनारकादिकना नवेकरीनिन्नते; पणयात्मातो एकनिरंजनवे ॥२४॥
कर्मणस्ते दि पर्याया नात्मनः शुक्ष्साक्षिणः ॥ कर्मक्रिया स्वन्नावो
यदात्मा तु न स्वन्नाववान् ॥ yu ॥ नाणूनां कर्मणो वासो नवस्व
गः स्वनावजः ॥ एकैकविरदे नावानवतत्त्वांतरं स्थितं ॥१६॥
थर्थ ॥ जेनरनारकादिकनव तेतो सर्वकर्मना पर्यायठे, पणशुभसाक्षी निश्चयनयें
थात्मपर्यायवे, अनेकर्मक्रियारूपजे स्वन्नावतेकांश्थात्मानो मूलस्वतावनथी, श्रात्मा
तो थज, थविनाशीस्वस्वनावी ॥ २५ ॥ कर्मनाजेपरमाणुया तेश्रासंसार स्वर्गस्वा
नाविक नथी; एकेकउज्वलतानेविपे लायकी नवतत्वमा रद्युठे ।। २६ ॥
श्वेतऽव्यकृतं श्वत्यं नित्तिन्नागे यया योः ॥ नात्यनंतनवत्सत्यं
प्रपंचोपि तथेदतां ॥३॥ यथास्वप्नाववुझोर्थो विबुझेन न ह
श्यते ॥ व्यवदारमते स्वों ज्ञानिना न तयेदते ॥श्न॥
अर्थ ।। जेमश्वेतभव्य कीबुंजे चित्रामण तेवेनीतना जागमांशोने, तेमथनंतन
वसत्यतायें एप्रपंचनेजाणवूठे ॥ २७ ॥ जेमस्वप्नमां दीठेलोयर्थ जाग्यापठीदेखायनही,
तेमव्यवहारेंवर्गादिकमार्ग श्रेष्टते. पण नियतप्रमाणीज्ञानीपुरुपने संसार नजणाय. ॥२७॥
मध्याह्ने मृगतृष्णायां पयःपूरो यदेदते ॥ तथा संयोगजः सर्गों
विवेकख्यातिविप्लवे ॥ भए ॥ गंधर्वनगरादीनामंबरेऽमंबरो य
था। तया संयोगजः सर्वो विलासो वितयाकृतिः ॥३०॥

नवमाने, नेमनिश्चयनयनी वातविनानांजे प्राणीत उन्मादममकी यामाने
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो.
अर्थ ॥ जीवसमूहनानेदधी तथावालजुवान वृद्ध एथरस्थावमाहोमांई विति
अपगुंजपायवे एमव्यवहारनयवालोमाने ॥ १३ ॥ पणएवातनिश्चयनयबायो मान
तोनयी तेएमकेद्देठेके, एजीवनेसर्वथवस्था नामकर्मना स्वजावीप्रगटेडे, पपएका
स्मानोमूसस्वनावनथी ॥१॥
जन्मादिकोपि नियत. परिणामोदि कर्मणांन च कर्मकृतो नेद
स्यादात्मन्यविकारिणि ॥रा आरोप्य केवलं कर्म कृता विक
तिमात्मनि ॥ ब्रमति चष्टविज्ञाना नीमे संसारसागरे ॥ १६॥
थर्थ ॥ जन्मजरादिक परिणाम कर्मनेश, अनेयात्मातो अधिकारी भी
वमनोनेद थारमानेसंजवेनदी केमकेएथात्मसनावनही ॥२४॥ जन्मनराधिक
पर्मट मिले थनेकर्मजनित नारनेकेवल थारमानेरिपे यारोपीने घटज्ञानी जपा
संसारसमुजमा जमशे ॥ १६ ॥
उपाधिनेदर्ज नेदं येतझस्फटिके यथातथा कर्मकृतं नेदमात्म
न्येवानिमन्यते ॥ १७ ॥ उपाधिकर्मजो नास्ति व्यवदारात्स्व
कमण ॥ प्रत्यागमचो लुप्तमात्मवेरूप्यवादिन ॥१७॥
पटिपमा जेममूर्यप्राणी दमाने, तेमउपाधिने थारमानेपि प्रगा
ममतनंदत एमाने। ॥ १७ ॥ पोतानाध्यपहारथी कर्मजनित जेउपाधिते न
पममानना थारमविरूपत्रादी थागमनुवचन सोपेठे ॥ १७ ॥
परदेश्यिनोप्येति नात्मा कर्मगुणान्वये ॥ यथा नव्यन्च
नापन्या-धो धर्मास्तिमायवत् ॥रणा यथा नैमिरकश्च मप्ये
व मन्यने दिया। थनिश्चयतोन्मादम्तयात्मानमनेकधा ॥२०॥
अपमाग्निकायनीपरे पक्ष्यमा रह्यानतोपण वर्मगुणनासयोगने पामना
नपी पोशामा समापनाची गुल्ले तिमिर प्रहसो वा
अनेकार माने।। 2011
पयानुनबने टेक बम्याम्नित्वमन्वयात् ॥ मादृश्याम्नित्य
मयरमविन्द तयात्मना ॥ मदमनादपिशूनान् मगो
दिव्यपदाग्न ॥ दगंरत्येकनाग्न्न मना शुदनय मुहन ॥२॥

५१७
अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
अर्थ ॥ जेमअन्वयथी एकस्वरूपास्तिपणाने अनुनवियेठश्य, तेमसरखापणे जे वि
• द्यमानपणुंठे, तेयकीयात्माने एककहियें ॥१॥ व्यवहारनयथी सदृशसवादरूपजे
। चाडियो तेनेतुपावीने शुद्धनयरूपजे मित्र, तेएकतारूप रत्ननेदेखाडेठे॥२२॥
नृनारकादिपर्याये रम्यं तन्न विनश्वरैः॥ निन्नैर्जदाति नेकत्व
मात्मप्रव्यं सदावधि ॥ २३ ॥ यथैकं हेमकेयूरकुंमलादि
पु वर्त्तते ॥ नृनारकादिनावेपु तयात्मको निरंजनः॥ ४ ॥
अर्थ ॥ नरनारकादि पर्यायजेउपजेठे, अनेविणशेठे, तेनिन्नपर्यायकांरम्यनथी;
माटे तेपर्यायेंकरीने सदायन्वयीजे शुद्धवंशीयात्मतत्व तेएकत्वपणाने गंमतुंनयी
॥२३॥ जेमसुवर्णएको, पणवाजुबंध, कंठी, कुंमलादिक पर्यायवठे, तेमयात्माएको,
पणनरनारका टिकना नवेकरीनिन्नते; पणयात्मातो एकनिरंजन ॥२४॥
कर्मणस्ते दि पर्याया नात्मनः शुक्ष्सादिणः॥ कर्मक्रिया स्वनावो
यदात्मा तु न स्वन्नाववान् ॥ ५॥ नाणूनां कर्मणो वासो नवस्व
र्गः स्वन्नावजः ॥ एकेकविरदे नावान्नवतत्त्वांतरं स्थितं ॥२६॥
अर्थ ॥ जेनरनारकादिकलब तेतो सर्वकर्मना पर्यायठे, पणशुद्धसाक्षी निश्चयनयें
थात्मपर्यायवे, अनेकर्म क्रियारूपजे स्वजावतेकांश्थात्मानो मूलस्वजावनथी, श्रात्मा
तो अज, थविनागीस्वस्वन्नावीठे ॥ २५ ॥ कर्मनाजेपरमाणुथा तेश्रासंसार स्वर्गस्वा
जाविक नयी; एकेकउज्वलतानेविपे नावथकी नवतत्वमां रद्युठे ॥ २६ ॥
श्वेतऽव्यकृतं श्वेत्यं नित्तिन्नागे यथा म्योः ॥ नात्यनंतन्नवत्सत्यं
प्रपंचोपि तथेदतां ॥ ॥ यथास्वप्नावशेषों विबुध्न न ह
श्यते ॥ व्यवहारमते स्वगों ज्ञानिना न तयेदते ॥श्न॥
अर्थ ॥ जेमश्वेतप्रव्ये कीबेर्बुजे चित्रामण तेवेनीतना नागमांगोने, तेमअनंतन
वसत्यतायें एप्रपंचनेजाणवूठे ॥ २७ ॥ जेमस्वप्नमां दीखोयर्थ जाग्यापी देखायनही,
तेमव्यवहारेखर्गादिकमार्गश्रेष्टठे पणनियतप्रमाणीहानीपुरुपने संसार नजणाय. ॥श्ना
मध्याह्ने मृगतृष्णायां पयःपूरो यदेदते ॥ तथा संयोगजः सगों
विवेकख्यातिविप्लवे ॥ शुए ॥ गंधर्वनगरादीनामंवरेऽम्बरो य
या ॥ तथा संयोगजः सर्वो विलासो वितयाकृतिः ॥३०॥

नदी पायामा कामनावी शुब्॥ १७ ॥ जेमतिमिरफे० प्रापमा पकया नंदन माने, नेमनियनयनी वातविनानोजे प्राणीने उन्मादममीयामाने प्रकरणरलाकर नाग पहेलो. थर्थ ॥ जीवसमूहनानेदयी तथावाखजुन वृद्ध एअवस्यावमेमाहोमांहे विति अपाजपायठे एमव्यवहारनयवालोमाने ॥ १३ ॥ पणएवातनिश्चयनयवासो मान तोनयी तेएमकेदेठेके, एजीवनेसर्वथवस्था नामकर्मना स्वजावधीप्रगटेठे, पपएमा स्मानोमूसस्वनावनधी ॥१॥ जन्मादिकोपि नियत परिणामो हि कर्मणन च कर्मकृतो भेद स्थादात्मन्यधिकारिणिरा आरोप्य केवलं कर्म कृता विक तिमात्मनि ॥नमंति नष्टविज्ञाना जीमे ससारसागरे ॥ १६॥ थर्ष ॥ जन्मजरादिक परिणाम कर्मनेश, अनेयात्मातो थरिकारीचे ही वमनोनंद थारमानेसनवेनदी केमकेएथात्मवानापनही ॥ २४ ॥ जन्मजरारिक पमानिने, थनेकर्मजनित जारनेकेवल थारमानेपिपे थारोपीने वटहानी अपकर गंगागामुडमा जमशे ॥ १६ ॥ वाधिनेदज नेदं येतझस्फटिके यथा॥ तथा कर्मकृतं नेदमात्म न्येवानिमन्यते ॥ १७ ॥ उपाधिकर्मजो नास्ति च्यवहारास्व एमए ॥ इत्यागमरची सुप्तमात्मवैर-प्यवादिन ॥ १७ ॥ ८ मटिकमां जगमूर्यप्राणी दमाने, तेमपापिने थारमानेविषे प्रया महतोदने धमानः ॥ २० ॥ पोनानाव्यपहारथी कर्मजनित जेउपापिते नष एममानना थामरिरूपादी यागमनुययन सोपत्रे ॥ १० ॥ परवन्यिनोप्येति नामा कर्मगुणाचये ॥ यथा नव्यत्व नारन्यानो धर्मास्निगायतमा यथा नमिरकच मप्ये व मन्यने दिया। अनिश्चयतोन्मादम्तयात्मानमनेकपा ॥ २० ॥ पमाग्निवायनीपरे पक्या रखावेनोपण कर्मगुपनासंयोगने पामना बने माने ॥ २० ॥ यथानुनते होर बम्पाम्निन्वमन्वयात ॥ मादश्याम्निन्य मप्यरपिन नयान्मना 100 मदमहादविशुनान मगा विसरदारन । दर्गत्यस्ताग्नं मला गुदनय मुद्दन ।।

५१७
अध्यात्मसार ग्रंथ थर्थसहित.
अर्घ ॥ जेमअन्वयथी एकस्वरूपास्तिपणाने अनुनवियेतश्ये, तेमसरखापणे जे वि
द्यमानपणुंखे, तेथकीयात्माने एककहियें ॥ २१ ॥ व्यवहारनयत्री सदृशसवादरूपजे
चाढियो तेनेनुपावीने शुञ्जनयरूपजे मित्र, तेएकतारूप रत्लनेदेखाडेठे ॥२२॥
नृनारकादिपर्याये रम्यं तन्न विनश्वरैः॥ निन्नेर्जदाति नेकत्व
मात्मज्व्यं सदान्वयि ॥ ३३ ॥ ययेकं हेमकेयूरकुंमलादि
पु वर्तते ।। नृनारकादिनावेषु तथात्मेको निरंजनः ॥२४॥
थर्थ ॥ नरनारकादि पर्यायजेउपजेठे, अनेविणशेठे, तेजिन्नपर्यायकांशम्यनयी;
माटे तेपर्यायेंकरीने सदाथन्वयीजे शुद्धवंशीयात्मतत्व तेएकत्वपणाने ठांमतुंनथी
॥ २३ ॥ जेमसुवर्णएकठे, पणवाजुबंध, कंठी, कुंमलादिक पर्यायवते, तेमथात्माएकछे,
पणनरनारकादिकना लवेकरीजिन्नते; पणथात्मातो एकनिरंजन ॥ २४ ॥
कर्मणस्ते दि पर्याया नात्मनः शुक्ष्सादिणः ॥ कर्मक्रिया स्वनावो
यदात्मा तु न स्वन्नाववान् ॥ २५॥ नाणूनां कर्मणो वासो नवस्व
र्गः स्वन्नावजः ॥ एकेकविरदे लावान्नवतत्त्वांतरं स्थितं ॥१६॥
अर्थ ॥ जेनरनारकादिकलव तेतो सर्वकर्मना पर्यायवे, पणशुद्धसाक्षी निश्चयनयें
थात्मपर्यायवे, अनेकर्मक्रियारूपजे स्वजावतेकांश्थात्मानो मूलस्वनावनधी, आत्मा
तो थज, अविनाशीस्वस्वनावी ।। २५ ॥ कर्मनाजेपरमाणुथा तेश्रासंसार स्वर्गस्वा
नाविक नथी; एकेकउज्वलतानेविपे नावथकी नवतत्वमा रह्युठे ॥ २६ ॥
श्वेतऽव्यकृतं श्वेत्यं नित्तिनागे यया घयोः ॥ जात्यनंतनवत्सत्यं
प्रपंचोपि तथेदतां ॥ ३ ॥ यथास्वप्नाववुशोर्यो विबुझेन न ह
श्यते ।। व्यवहारमते स्वों ज्ञानिना न तयेदते ॥श्न॥
अर्थ ॥ जेमश्वेतभव्य कीधेदुंजे चित्रामण तेवेनीतना नागमांशोने, तेमअनंतन
वसत्यतायें एप्रपंचनेजाणवूठे ॥ २७ ॥ जेमस्वममां दीवेलोअर्थ जाग्यापठीदेखायनही,
तेमव्यवहारेंवर्गादिकमार्ग श्रेष्टते. पण नियतप्रमाणीज्ञानीपुरुपने संसार नजणाय. ॥रजा
मध्याह्ने मृगतृष्णायां पयःपूरो यदेदाते ॥ तथा संयोगजः सर्गो
विवेकख्यातिविप्लवे ॥ शुए ॥ गंधर्वनगरादीनामवरेऽमंवरो य
था। तथा संयोगजः सर्वो विलासो वितथाकृतिः ॥३०॥

२० प्रकरणरत्नाकर जाग पहेलो अर्थ ॥ ज्ञाननामे चेतनातेवोधरे अने कर्मनामेष्टिरक्तता, तेनडेजीवने कर्मफ नामेवेदना व्यपदेशपामे ॥ ४५ ॥ तेमाटेवमूर्तियात्माते चैतन्यपणाने उलघेनद्दी नेमूर्तिमान् देदसार्थेशात्माने कोप्रकारे एकत्वपणुठेजनहीं ॥ ४६ ॥ सन्निकृष्टान्मनोवाणी कर्मादेरपि पुजलात् ॥ विप्रकृष्टानादेश्च नाव्यैव निन्नात्मन ॥४॥ पुजलाना गुणोमूर्ति रात्मा ज्ञानगु ण पुन ॥ पुजलेच्यस्ततोनिन्नमात्मव्य जगुर्जिनाः।धना श्रर्थ ॥ एरीतें कर्मवर्गणाना, मनोवर्गणाना, वचनवर्गणाना, जेयात्मानेसमीपवर्ति, एकत्वसगतवर्ति एवातनधनादिक जेपुल, तेतोसर्वयात्माची निन्नके दूर ॥ ४ ॥ केमकेपुजलनोगुणतोमूर्त्तिमान्छे, अने थात्मातोझानगुणमय, माटेपुलथी थारमा व्यजुउठे एमप्रनुकहेठे ॥ ४ ॥ धर्मस्य गतिदेतुत्व गुणो ज्ञान तथात्मन ॥ धर्मास्तिकायात्तभिन्न मात्मजव्य जगुर्जिना ॥ ए॥ अधर्मे स्थितिदेतुत्व गुणो ज्ञान गुणोऽसुमान् ॥ ततो धर्मास्तिकायान्यमात्मश्व्य जगुर्जिना ॥५०॥ अर्थ ॥ धर्मास्तिकायनोगुण गतिहेतु अनेचारमानोगुणज्ञान, माटेधर्मास्तिका यथी श्रात्माजुदो, एमप्रजुकहे ॥ ४ए ॥ श्रधर्मास्तिकायनोयण स्थितिहेतु अने थात्मानोझानगुण, माटे अधर्मास्तिकायथी यात्मव्यजुडं एमप्रजुकहेठे ॥ ५० ॥ अवगादो गुणो व्योम्नो शान खल्वात्मनो गुण ॥ व्योमास्ति कायात्तजिन्नमात्मव्य जगुर्जिना॥५॥आत्मज्ञानगुण सिह समयो वर्त्तनागुण ॥तभिन्न समयाव्यादात्मव्य जगुर्जिना ॥यशा अर्थ ॥ श्राकाशनोगुणश्रवगाह, थनेयात्मानोगुणज्ञान माटे श्राकाशास्तिकाप घीयात्मव्यजुकुठे एमप्रनुकहे। ॥ ५५ ॥ श्रामाज्ञानगुणेसिड, कास वर्तनारूपठे माटेकासथी यात्मव्यजु, एमप्रजुकद्दे ॥ ५ ॥ आत्मनस्तदजीवेन्यो विभिन्नत्वं व्यवस्थित ॥व्यक्तिनेदेन वादेशा दजीवत्वमपीप्यते ॥ ५३ ॥ अजीवा जन्मिन शुनावप्राणव्य पेक्षया ॥ सिक्षाश्च निर्मलझाना व्यप्राणव्यपेक्ष्या ॥ ५४॥ अर्थ ॥ एप्रमाणेथजीवधी पारमानुजुदापणु सत्यठस्नु, पणनेदेकरी देशयकी श्रजी

५२१
अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
वपणुपणवंतीयेवश्च ॥ ५३ ॥ जेम निर्मलझानवंतसिजने अव्यप्राणनी अपेक्षारहितप
णे अजीवपणुकहिये, तेमशुनावप्राणनीपेक्षारहित जीवनेश्रजीवकहियेठेये॥५४
इंज्यिाणिवलं श्वासो वासो ह्यायुस्तथापरं ॥ अव्यप्राणाश्चतुर्नेदाः
पर्यायाः पुजलाश्रिताः ॥ ५५ ॥ निन्नास्ते ह्यात्मनोऽत्यंतं तदेते
स्ति जीवनं ॥ ज्ञानधैर्यसदाश्वासनित्यस्थितिविकारिन्निः ॥५६॥
अर्थ ॥इजिय, वल,श्वासोवास,अनेश्रायुप्य एरीतेंव्यप्राण चारनेदेठे एनापर्यायतो
पुशलने श्राधीरह्यावे॥५५॥ तेश्रात्माघी अत्यंतजुदा, माटे एवडे कांश्वात्माने जीवg
नधी. एपर्यायतो ज्ञान. धैर्य, तेनाश्वासनीजेकांश नित्य स्थितितेणेकरी वर्जितठे ॥५६॥
एतत्प्रकृतिभूतान्निः शाश्वतीनिस्तु शक्तिन्निः ।। जीवत्यात्मा स
देत्येषा शुरुजव्यनयस्थितिः॥राजाजीवोजीवति न प्राणेविनाते
रेव जीवति ॥ इदं चित्रचरित्र्यंको हंत पर्यनुयुज्यतां ॥ ७ ॥
अर्थ ॥ एप्रकृतिरूप शाश्वतीशक्ति तेणेकरीने थात्मासटवीवेठे, एशुअव्यनयनी
स्थितिजाणवीय जीवकांनाणेकरीने जीवतोनधी,एजीवतोप्राण विनाजीवेठे,एयचंया
नीवात विचित्रकारी चरित्रसांनती कोणनहर्खे?यनेएवानशुरुनये कोणनजोडे ? ॥५॥
नात्मा पुण्यं नवा पापमेते यत्पुजलात्मक|आद्यवालशरीरस्यो
पादानत्वेन कल्प्यते ॥ण्या पुण्यं कर्म शुनं प्रोक्तमशुनं पाप
मुच्यते ॥ तत्कचं तु शुनं जंतून् यत् पातयति जन्मनि ॥६॥
श्रर्थ ॥ श्रात्मापुषनही. तेमपापपणनही, केमके पुष्यनेपापनो पुमवरूपवे. प्रथम
वाखकाले शरीरतेनेउपादानजावेकल्पेठे ।। ५५ ॥ जेशुनकर्म तेपुण्यकहिये, थनेजे
अशुनकर्मतेपापकहिये, तेवारे तेशुनकर्मजेठे, तेजीवनेसंसारमांकैमपाटेठे? ॥ ६०॥
नह्यावसस्य बंधस्य तपनीयमयस्य च ॥ पारतंत्र्याविगेपण फ
खन्नेदोस्ति कश्चन ॥६॥फलान्यां मुखःखाच्यां न नेदः पुण्य
पापयोः ॥ऽखान्नन्निद्यते इंत यतः पुण्यफलं मुखं ॥ ६ ॥
थर्थ ॥ एकलोनीवेडी थनेएकनुवर्षनीवेडी तेपपपरवशपाने, माटे विचारी येतो
फखन्नेटकांनधी, तेमघनकर्मते खोदनविडीयनेजे शुनकर्मते नुवर्णनीवनी ॥६॥

५२२
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
सुखनाफल अने उ सनांजेफसप्रगटेठे, तेथीपुण्यपापमध्ये काश्नेदनयी जेथकीपुण्य
सुखविलसे, एपुण्यनुफल, तेपण सरूपज ॥ ६ ॥
सर्व पुण्यफल उख कर्मोदयकृतत्वत ॥ तत्र उखप्रतीकारे
विमूढाना सुखत्वधी ॥६३॥ परिणामाच्च तापाच सस्काराच
बुधैर्मत ॥ गुणत्तिविरोधाच्च सुखं पुण्यन्नव सुख ॥ ६ ॥
अर्थ ॥ माटेसर्वपुण्यनुफल तेऽखरूपठे, केमकेएकर्मनाउदयथीथायवे माटेदुख
नाप्रतीकारनेविपे मूर्खनेसुखयुछिउपजेठे ॥ ६३ ॥ पमितकदेठेके, परिणामथी, तथाता
पथी,अनेसस्कारथी गुणवृत्तिविरोधी एहबु जेपुण्य,तेथीनीपनु जेसुखतेषु खप्रायडे॥६॥
देहपुष्टे नरामर्त्यनायकानामपि स्फुटं॥ महाजपोपणस्येव
परिणामोतिदारुण ॥६५॥ जलुका सुखमानिन्य पिबत्यो
रुधिर यथा ॥नुजाना विपयान याति दशामंते ऽतिदारुणा ॥६६॥
थर्थ ॥ नरनेराजाने, तथा शादिकनेपण जेसुखमाशरीरनीपुष्टिथायवे, तेमोटाबो
कमानीपेठेठे, ए कथाउत्तराध्ययनमा कहीतिहाथीजाणवी जेबारे वधथयो, तेबारे
परिणामेश्रति खते ॥६५॥ जेमजलोसोही पीताथका सुखमाने, तेमविषयजोग
वतायकाप्राणी सुखमाने, पणतेथीयते माठीदशानेपामेठे ॥६६॥
तीवाग्निसगसशुप्यत्पयसामयसामिव ॥ यत्रोत्सुक्यात्सदादा
णा तप्तता तत्र कि सुख ॥६॥ प्राक्पश्चाच्चारतिस्पर्शात्पुटपाक
मुपेयुपि॥इज्यिाणागणताप व्याप एव न निर्टत्ति ॥ ६ ॥
अर्थ ॥ श्राकरीअग्निमा वसतरायेंकरी लोहपाणीपीयेठे, तेमज्यासदा इजियोनी
उत्कनाथीघणीज वसतरारहेते, त्या शु सुख ॥६॥ पहेलाथथवापती पणजेधकी
थरतिउपजे, तेने अडकवाथी विपाकपामेथके इजियोना समूहमा ताप व्यापेपणसुखन
थाय,एटसे पेदेखावाध्याजेकर्म तेजेवारे जोगवामाथावे,तेवारेपण थरतिसेनेजयावे,
थनेपठी तेको विपाकेपण पुसथापे ॥६॥
सदा यत्र स्थितो पोल्लेख स्वप्रतिपथिषु ॥ सुखानुलवकाले
पि तत्र तापदत मन ॥६॥ स्कधात् रूधातरारोपे भारस्येव
न तत्वत ॥अदाल्दादेपि खस्य संस्कारोपि निवर्त्तते ॥ ७० ॥

श्रध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
५२३
अर्थ ॥ जेहनेसदेवशत्रुउपर छपरयोठे, तेप्राणीजो घरमांमुखेवेोहोय, तोपाणतेद
नेमुखनहोय. तेमविषयमुग्वमां अनुत्नवकालेपण विपयना तापेकरीजेनुमनदणा
एणुठे. तेदनेमुग्न स्यांबीहोय? ॥ ६॥ ॥ जेमएकखंनानपरत्री वीजाखंनाउपरनारलीधो,
पणतत्वयी नारतस्योनही एमऽपियोनेयानंदे बनोसंस्काग्मटनोनयी ॥ ७० ॥
सुखं सुखं च मोदश्च तिस्रोपि गुणवृत्तयः ।। विरुमा अपि वर्तते
उ.खजात्यनतिक्रमात् ॥११॥नागफणानोगोपमोनोगोम्यो
खिलः ॥ विलामश्चित्ररूपोपि जयदेतुर्विवेकिनां ॥ १२ ॥
थर्थ ॥ मुख, उखश्यनेमोद एवणे जोपण विरुख्ने, तोपणगुणवृत्तियेवत; केम-
के.खनीजातिने उलंघनकरीगकतानश्री, माटे गुणवर्तिरूपठे ॥ ३१ ॥ क्रोधीनागनी-
फणना विस्तारसरखो, सर्वनोगविलासठे, वलीतेनोगविलास यद्यपि विचित्ररूपठे, त-
यापि विवेकीजनने तेनयनोहेतु. ॥ १२ ॥
इत्यमेकत्वमापन्नं फलतः पुण्यपापयोः ॥ मन्यते यो न मूढात्मा
नांतस्तस्य नवोदधेः ॥ ३ ॥ उखेकरूपयोनिन्नस्तेनात्मा पु
एयपापयोः ॥शु-निश्चयतः सत्यचिदानंदमयः सदा ॥ ४ ॥
अक्ष ॥ एरीतें फलनीयपेक्षायें पुण्यपापर्नु एकत्वपणुंठराव्यु. पणजेमूर्खनमानशे,
तेसंसारमांनटको, थनेजेमानशेतेनवसागरतरीजशे ॥३॥ पुएयश्रनेपाप एवेढुएक-
सरखाःवरुपजठे,तेथकीयात्मानिन्नवे,शुशनिश्चयनयश्री सदासचिदानंदमयठे.॥४॥
तत् तुरीयदशाव्यंगरूपमाचरणा न्वयात् ॥नात्युपणो द्योतशी
लस्य घननाशाज्वेरिव ॥७जायंते जाग्रतो ऽकेन्यश्चित्रार्थि
सुखटत्तयः॥ सामान्यं तु चिदानंदरूपं सर्वदशान्वयि ॥ ६॥
अर्थ ॥ एवाततेचोथीदिशायें जाणवायोग्यठे जेमवर्षाकालमा मेघवरसीरह्या पठी
वाढलनागथायठे, अनेसूर्यप्रनाशोजेठे, तेमव्यंगरूपविचित्र
एहवाथाचरण विशेपेकरी
चोथीदशामांगोनेठे ॥ ॥ जागताजीवने इजियोनीमुखवृत्तिथो नानाप्रकारनीया-
यते, पणसामान्य जे चिदानंदस्वरूप तेनेतोसर्वदशामां सरखुंसुखठे ।। ६ ।।
स्फुलिंगनर्यथा वन्दि र्दीप्यते ताप्यतेऽथवा ॥ नानुनूतिपरान्नू
ती तथैतान्निः किलात्मनः॥ ३॥ साक्षिणः सुखरूपस्य सुपुप्तौ
निरहंकृतेः ॥ यथा नानं तथा शुभविवेके तदतिस्फुटं ॥७॥

५२२
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
सुखनांफल अने उ सनाजेफलप्रगटेठे, तेथीपुण्यपापमध्ये काश्नेदनयी जेथकीपुण्य
सुखविलसे, एपुण्यनुफल, तेपण सरूपजठे ॥६॥
सर्व पुण्यफलं ऽख कर्मोदयकृतत्वत ॥ तत्र उखप्रतीकारे
विमूढाना सुखत्वधी ॥६३॥ परिणामाच तापाच्च सस्काराच
बुधैर्मत ॥गुणटत्तिविरोधाच्च उख पुण्यन्नवं सुखं ॥ ६ ॥
थर्थ ॥ माटेसर्वपुण्यनुफल ते खरूपठे, केमकेएकर्मनाउदयश्रीथायवे माटेउख
नाप्रतीकारने विपे मुर्खनेसुखबुझिनपजेठे ॥६३ ॥ पमितकडेवेके, परिणामी, तथाता
पथी,अनेसस्कारथी गुणवृत्तिविरोधी एह जेपुण्य,तेथीनीपनु जेसुसते खप्राय।।६३
देदपुष्टे नरामर्त्यनायकानामपि स्फुटं। महाजपोषणस्येव
परिणामोतिदारुण ॥६५॥ जलुका सुखमानिन्य पिबत्यो
रुधिर यथा ॥नुजाना विपयान् याति दशामते ऽतिदारुणा ॥६६॥
अर्थ ॥ नरनेराजाने, तथा सादिकनेपण जेसुखमाशरीरनीपुष्टिथायठे, तेमोटाचो
कमानी पेठे, ए कथाउत्तराध्ययनमा कहीतिहाथीजाणवी जेवारे वधथयो, तेवार
परिणामेथतिऽ खते ॥६५॥ जेमजलोखोही पीताथका सुसमाने, तेमविषयजोग
वतायकाप्राणी सुखमाने, पणतेथीयते मागीदशानेपामे ॥ ६६ ॥
तीवाग्निसगसशुप्यत्पयसामयसामिव ॥ यत्रौत्सुक्यात्सदाक्षा
णा तप्तता तत्र कि सुख ॥६॥ प्राक्पश्चाच्चारतिस्पर्शात्पुटपाक
मुपेयुपि ॥ इज्यिाणागणेताप व्याप एव न नि:त्ति ॥ ६ ॥
अर्थ ॥ थाकरीयग्निमा वसतरायेंकरी लोहपाणीपीयेते, तेमज्यासदा इजियोनी
उत्स्वाथीपणीज वसतरारहे, त्या शु सुसठे ॥ ६ ॥ पेहेताश्रथवापठी पणजेथकी
शरतिउपजे, तेने श्रडकमाथा विपाकपामेथके जियोना समूहमा ताप व्यापेपणमुम्बन
थाय,ण्टसे पेहेसायाध्याजेकर्म तेजेवारे जोगवरामायावे,तेवारेपण थरतिसेश्नेजयावे,
अनेपठी तेको विपाकेपण उखथापे ॥६॥
सदा यत्र स्थितो पोल्लेख स्वप्रतिपंथिपु ॥ सुखानुन्नवकाले
पि तत्र तापदत मन ॥६॥ स्कधात् संघातरारोपे जारस्येव
न तत्वत ॥ अदाल्दादेपि खस्य संस्कारोपि निवर्त्तते ॥ ७० ॥

नाद- अध्यात्मसार ग्रंथ श्रर्थसहित. ५२३ अर्थ ॥ जेहनेसदेवशत्रुउपर हेपरह्योठे, तेप्राणीजो घरमांसुखेवेगेहोय, तोपणतेद नेसुखनहोय. तेमविषयसुखमां अनुनवकालेपण विषयना तापेकरीजेनुमनहणा गुंठे, तेहनेसुख क्याथीहोय? ॥ ६ ॥ जेमएकखंजाउपरथी वीजाखंनाउपरजारलीधो, पणतत्त्वथी नारजतस्योनही एमइंडियोनेआनंदे उःखनोसंस्कारमटतोनथी ॥ ७ ॥ सुखं सुखं च मोदश्च तिस्रोपि गुणवृत्तयः॥ विरुझा अपि वर्तते अखजात्यनतिक्रमात् ॥ ३१ ॥कुइनागफणानोगोपमोनोगोनवो खिलः ॥ विलासश्चित्ररूपोपि नयहेतुर्विवे किनां ॥ २ ॥ अर्थ ॥ सुख, उःखश्रनेमोह एवणे जोपण विरुझठे, तोपणगुणवृत्तियेवत; केम- केदुखनीजातिने उलंघनकरीशकतानश्री, माटे गुणवर्तिरूपठे ॥ १ ॥ क्रोधीनागनी- फणना विस्तारसरखो सर्वतोगविलास, वलीतेनोगविलास यद्यपिविचित्ररूपठे, त- थापि विवेकीजनने तेजयनोहेतु. ॥ १२ ॥ इत्यमेकत्वमापन्नं फलतः पुण्यपापयोः॥ मन्यते यो न मूढात्मा नांतस्तस्य नवोदधेः ॥ १३ ॥ उखेकरूपयोनिन्नस्तेनाल्मा पु एयपापयोः ॥शुनिश्चयतः सत्यचिदानंदमयः सदा ॥ ४ ॥ श्रक्ष ॥ एरीतें फलनीथपेदायें पुण्यपापर्नु एकत्वपणुंठराव्यु. पणजेमूर्खनमानशे, तेसंसारमांनटकशे; अनेजेमानशेतेनवसागरतरीजशे ॥३॥ पुएयश्रनेपाप एवेहुएक- सरखा.स्वरुपजवे,तेथकीयात्मानिन्न,गुनिश्चयनयथी सदासचिदानंदमयठे.usal तत् तुरीयदशाव्यंगरूपमाचरणा न्वयात् ॥नात्युप्णो द्योतशी लस्य घननाशाज्वेरिव ॥७॥जायते जाग्रतो ऽदेन्यश्चित्रार्थि मुखपृत्तयः ।। सामान्यं तु चिदानंदरूपं सर्वदशान्वयि ॥ ६॥ श्रर्थ ॥ एवाततेचोथीदिशायें जाणवायोग्यठे जेमवर्षाकालमा मेघवरसीरह्या पठी वादलनागथायठे, अनेसूर्यप्रनाशोनेठे, तेमव्यंगरूप विचित्र एड्वाथाचरण विशेषेकरी चोथीदशामांगोने ॥ ५ ॥ जागताजीवने इंजियोनीमुखवृत्तियो नानाप्रकारनीया- यठे, पणसामान्य जे चिदानंदस्वरूप तेनेतोसर्वदशामां सरखुंमुख ॥ १६ ॥ स्फुलिंगनर्यया वन्दि दीप्यते ताप्यतेऽथवा ॥ नानुनृतिपरानु ती तथैतान्निः किलात्मनः॥ ७ ॥सादिणः मुम्वरूपस्य मुपुप्ता निरहंकृतेः ॥ यया नानं तथा शुक्षविवेके तदतिएकटं ।

५२४
प्रकरणरत्नाकर नाग पदेखो
अर्थ ॥ तणपेकरीनेजेम अग्निदीपेनही, तपेनही, तेमश्रनुजगादिके करीने था
मानेकश्नथी ॥ ७ ॥ निझावस्थामाजेम सुखरूपनोसाखीजे आत्मातेने अहकारें
रहितसुखनो जासथायवे, तेमशुभविवेकनेचिपे तोप्रगटपणेसुसनासेठे ।। ७ ॥
तच्चिदानंदनावस्य नोक्तात्मा शुशनिश्चयात् ॥ अशुशनिश्चया
कर्म कृतयो. सुख खयो ॥ए कर्मणोपि च जोगस्य लगा
देर्व्यवहारत ॥नेगमादिव्यस्थापि नावनीयाऽनया दिगा ॥७॥
अर्थ ॥ तेमाटेशुऊनिश्चयनयथकी थात्माचिदानदनावनोजोक्तावे, थनेत्रशुझनि
श्चयनयथकीकर्मकस्यांजे मुख खतेनोनोक्ताठे ॥ sए ॥ फुलनीशय्या तमा
फुलनानूपण प्रमुखनेविपेनोगकर्मनी व्यवहारथीप्रवृत्तिवे, तेमनेगमादिकनयनी व्य
वस्थापण थावीरीतें नावियें, तेनीचेंलरयाप्रमाणे ॥5॥
कर्तापि शुः नावाना मात्माशुश्नयादिनु॥ प्रतीत्यत्ति यच्छु
दाणानामेप मन्यते ॥१॥अनुपप्लवसाम्राज्ये विषनागपरि
क्ष्ये ॥ आत्मा शुश्स्वनावाना जननाय प्रवर्तते ॥ २ ॥
थर्थ ॥ शुरुनावनोकर्ता धारमाशुभनययी समर्थने, जेवारेंशुऊपरिणामीठे, तेम
मर्थवीर्यवृत्तिनेथाश्रयीने शुद्धनावनोकर्त्ताव एमशुधनयवालोमाने not ॥ उपन
थतरायादिकेरहित साम्राज्यपणानेपिपे पुष्टनावनोनाशधयेते श्रात्माशुझस्वनाव
प्रगटकरवाने प्रवर्तेते ॥ २ ॥
चित्तमेव दि ससारो रागादिलेशवासितं ॥ तदैव तैर्विनिर्मुक्त न
वात इति कथ्यते ॥७३॥ यश्च चित्तक्षिणक्लिष्टो नासावात्मा
विरोधत ॥ अनन्यविकृत रूपमित्यर्थत्व ह्यद पद ॥ ४ ॥
श्रर्थ ॥ जेरागादिक लेपबमें चित्तवासितहोय, तेससारकहेगाय अने रागद्वेपश्रीम
काप तेनुनाम मुक्ति, एमजाणवु || राग व्याप्यो जेमननो क्लिष्ट परिणामने,
तेकाश्यात्मानोनयी थात्मानुरूपतो सत्यार्थपणेथविकारी ॥ ४ ॥
श्रुतवानुपयोगश्चेत्येतन्मिथ्या यथा वच ॥ तथात्मा शुरूपश्चे
त्यवं शब्देनया जगु ॥GU॥ शुरूपर्यायरूपस्तदात्मा शुझस्व
नावकृन् ॥प्रथमाप्रथमत्वादि दोप्येवं वितात्त्विक ॥६॥

एश्य , अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. अर्थ ॥ जेम आत्मानोउपयोग श्रुतवंतठे एखोटुंठे, तेमशब्दनयवालाकहेवेके था- स्माशुद्धरूपनथी, एपणखोटुंठे ॥ ५ ॥ गुरूपर्यायरूप आत्मा, पूर्वपश्चात्यणानो जे- नेट तेपणे शुद्धस्वन्नावनोकर्तावे. एमतात्विकते ॥ ६ ॥ ये तु दिक्पटदेशीयाः शुषव्यतयात्मनः ॥ शुक्षस्वन्नावकर्तृत्वं जगुस्ते पूर्वबुझ्यः ॥॥ व्यास्तिकस्य प्रकृतिः शुक्षा संग्रह गोचरा ॥ येनोक्ता संमती श्रीमत्सिइसेनदिवाकरः ॥ जज ॥ अर्थ ॥ दिगंवरएमकदेठेके, शुव्याथै वलीजेमउपयोगविनाश्रुतनण्यो तेनुंपण शुझस्वजावतुं कर्त्तापपुंजतुंनधी; केमकेतेतेने स्वनावेजपरिणमेवे. एमअपूर्वधुछिनुं केहेवुठे ॥७॥ व्यास्तिकनयनीजे शुद्धप्रकृतिवे, तेसंग्रहनयउपरचाले, केमकेसम्मति ग्रंथमां सिद्धसेनसूरियेंकयुठे ॥ ॥ तन्मते च न कर्तृत्वं नावानां सर्वदान्वयात् ॥ कूटस्थः केवलं ति टत्यात्मा सादित्वमाश्रितः॥नए॥ कत्तुं व्याप्रियते नायमुदासी न व स्थितः॥आकाशमिव पंकेन लिप्यते न च कर्मणा ॥ ए॥ अर्थ ॥ तेनेमते कपिणुंनथी, केमकेसदैवतावनो अन्वय. माटेकूटस्यकेवल नि- विक्रियजे श्रात्मा तेसाक्षीपणाने थाश्रीनेरह्योठे ज्या करवानोव्यापार करतोनची; उदासीनीपेठेरह्यो. जेमकचरे आकाशलेपातुंनथी, तेमकर्मेश्रात्मा लेपातोनश्री ए॥ स्वरूपं तु न कर्त्तव्यं ज्ञातव्यं केवलं स्वतः॥ दीपेन दीप्यते ज्यो ति नित्यपूर्व विधीयते ॥१॥ अन्यथा प्रागनात्मा स्यात्स्वरूपा ननुत्तितः॥ नवहेतुसहस्रेणाप्यात्मता स्यादनात्मनः ॥ ए॥ थर्थ ॥ पोतानारूपनेनवीनकरवूनथी. मात्रपोताना रूपनेपोतायकीकेवल जाणी लेबुंठे. जेमटीवेयी ज्योतिदीपेठे, तेमनित्य शाश्वतयात्मा स्वप्रकाशहोवाथी पोतेपो. नाने प्रकाशेठे ॥ ए१॥ एम थात्माने स्वप्रकाश थने शाश्वत थंगीकार करीएनही अने परप्रकाश तथा कर्तृत्व सिझमानीए तो, पूर्वेशनात्मपणुं अंगीकार करवूपमगे, केमके क्रियावडे उत्पन्नथएवापदार्थ- पूर्व- रुप जुज होय, एवोनियम एवी रीतेथात्मानी उत्पत्तिनी पूर्वे थात्माने थनात्मामानवो पम्हो थने किया था- त्मानुं रूपांतरथाए, एममानीएतो, यात्मानी थावृत्ति अंगीकारकरवीपमो. श्रावृत्ति अंगीकारकरीएतो संसारविषयक हजारोकृत्यरूप हेतुवढे हजारोम्प वदताशे. त्यारे .

५२७
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
अर्थ ॥ हिसायने दयानीपणमात्र कल्पना करवी पोतानामतेकरी तोपरनीश्रपे
हाथी पुरुपकेवल विचित्रफलने पामे ॥ १३ ॥ जीवनोपातयाय, अथवानथार
तोपण जेप्रमादीजीव, तेनेनिश्चयेकरी हिंसाथायठे,अनेजे दयारान्प्राणीखे तेनाहाये
कदाचकोश्जीवनी घातयश्जाय, तोपणतेने हिंसालागतीनथी ॥ १० ॥
परस्य युज्यते दानं दरण वा न कस्यचित् ॥ न धर्मसुखयोर्यत्ते
कृतनाशादिदोपत ॥२०॥ निन्नाच्या नक्तवित्तादिपुजला
न्या च ते कुत ॥ स्वत्वापत्तिर्यतो दानं दरण स्वत्वनागनं ॥१६॥
अर्थ ॥ कोश्वीजाने दानदेतोनथी, अनेवीजानी पासेथीकोका हरणकरी खेता
नथी, धर्मथनेसुखनेविपे पणदानतथा इरणनो सन्नवनथी, केमके कृतनाशथने थ
कृतनोप्रसग इत्यादिदोप प्राप्तथशे जेमदानकयु, तेनोनाशथाय तेनेकृतनाशकहेने,
अनेजेवीजाने थाप्युनथी तेनुहरणकरवुते श्रकृतागम प्रसगकदेवाय एवादोप था
मानेविपे प्राप्तथशे ॥ १५ ॥ केमकेलोजन तथाधनादिकजेपुल तेतोधात्माथीनि
नवे तोतेमाक्याथी पोतापणुश्राव्यु ? मादेदानश्रनेहरणते पोताथीजनाश ॥ १६ ॥
कर्मोदयाच तदान दरणं वा शरीरिणा ॥ पुरुषाणा प्रयास क
स्तत्तूपनमति स्वत ॥१॥ स्वागताच्या तु नावाच्या केवल
दानचौर्ययो ॥ अनुग्रहोपघातौ स्त परापेक्षा परस्य न॥२०॥
थर्थ ॥ वलीतेदान अनेदरणप्राणीने कर्मनाउदयथकी, त्यापुरुपनेशोप्रयास।'
तेतोपोतानीमेसेज उदयपामेठे ॥ १७ ॥ पोतामारया एवाजेदानश्रनेहरणना जाब
तेणेफरीनेएकथी उपकारयाय, वीजाथीउपघातथाय, त्यापरनीअपेक्षापरनेनही ॥edil
पराश्रिताना नावाना कर्तृत्वाद्यनिमानत ॥कर्मणा वध्यतेऽज्ञा
नी ज्ञानवास्तु न लिप्यते ॥१०॥ कर्तवमात्मनो पुण्यपापयो
रतिकर्मणो ॥रागपाशयाना तु कर्तेष्टानिष्टवस्तुपु ॥ ११०॥
अर्थ ॥ परथाश्रितजे तेनोटुकर्तानु, एमथनिमानथीकडेवु, एवाकर्मेझानीवधा
य पणशानीतेवाक, सेपातानयी ॥ १०॥ माटेयात्मातपुण्यपारूप कर्मनोकर्ताव,
राग पथाशपनो कति, यनेश्टथनिष्टवस्तुनेविपेपण थात्मा काठे ॥११०॥

अध्यात्मसार ग्रंथ श्रर्थसहित. रज्यते फेष्टि चार्येषु तत्तत्कार्यविकल्पतः॥ आत्मा यदा तदा कर्म नमदात्मनि युज्यते ।। १२२ ॥ स्नेहान्यक्ततनो रंग रेणुना श्लिप्यते यथा ॥ रागपानुविक्षस्य कर्मबंधस्तयामतः॥१२॥ अर्थ ।। जेरेतेतेकर्मनाविकल्पयी यात्माने कोइपदार्थनपर रागदिशा ययवाटे- पउपजेठे, तेवारेयात्मामां कर्मनोत्रमजोडायठे ॥ ११॥ तेललगाडेलाशरीरे जेम रजनोखेपवलगे, तेमरागीयनेोपी यात्माने कर्मनोवंधवलगेठे ॥ ११२ ।। आत्मा न व्यापृतस्तत्र रागपाशयं सृजन ॥ तन्निमित्तोपनये पु कोपादानकर्मसु ॥ ११३ ॥ लोदं स्वक्रिययान्येति नामको पलसंनिधौ यथा कर्म तथा चित्ररक्तष्टिात्मसंनिधो॥१२॥ श्रर्थ ॥ तिहांथात्मापोते को क्रियाकरतोनधी. पणराग उपकरतोयको तेनिमित्तेपा- म्यां जेकर्म तेनानिमित्तेकपिणुकर्मठे; पणतिहांयात्मातो रागोप रूपकर्मनो मूकना- रोठे. एटले श्रात्मा नावकर्मनो व्यापारवंतते; पण व्यकर्मनोव्यापारवंतनथी ॥ ११३ ॥ जेमचमकपापाणते लोहने याक, तेणेकरीलोह पोतानी क्रियाये चमकपासेआवीमले, तमरागडेपीथात्मानीपा कर्मयाकर्पणेयावीमलेठे ॥ १९४ ।। वारि वपन् ययांनोदो धान्यवी निगद्यते॥ नावकर्म मृजन्नात्मा तथा पुजलकर्मकृत् ॥ ११५ । नेगमव्यवहारो तु ब्रूतः कर्मा दिकर्तृतां । व्यापारः फलपर्यंतः परिदृष्टो यदात्मनः ॥ ११६ ।। श्रर्थ ॥ जेमपाणीवरतेठे, तेलोकव्यवहारे धान्यवरसेठे एमकाहिये; तेमनावकर्मक- रतोयको यात्मापुजल कर्मनोक कहिये ॥ ११५ ॥ नेगमथनेव्यवहारनयवासा तो कर्मादिकनोकायात्माने मानेठे; जेयात्मानो व्यापार तेफलपर्यंतदेखायठे ॥ १९६॥ अन्योन्यानुगतानां का तदेतदिति वा निदा ।। यावच्चरमपर्याय यथा पानीयउग्धयोः ॥ २२ ॥ नात्मनो विकृति दत्ते तदेषा नयकल्पना ॥ शुभस्य रजतस्यैव शुक्तिधर्मप्रकल्पना ॥१२॥ अर्थ ॥ परस्परमल्याएवाजेनय तेने एवोनिर्णययावत् चरमपर्यायवे. परंतुजातिने दकमजणाय ? जेमधयनेपाणीनासंयोगनीपेठेसंग्रहमाने नंगमने, अनेनेगममाने सं- ग्रहने,एवेनयमांदोमांजवेठे एमव्यवहारपण जसेठे ॥११॥ वलीगुख्नयवालो बोले-

.
अर्थ ॥ पुण्यपापरहित एहवाजेपरमात्माप्रनु तेनास्वरूपनु चिंतवबु तेनेजध्यानक
अर्थ ॥ वेमके एस्तुतितोव्यवहारेठे पणजेमा वीतरागनाझानादिकगुण प्रशसवा
પs
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो.
जे, श्रात्माने विकार नथी,थापतोएवीनेगम तथाव्यपदारनयनी कल्पना केनी पेठे?
तेकहे जेमशुद्धरूपानेठीपनोधर्म कल्पेठेतेनीपेठे जाणवु ॥ ११ ॥
मुपितत्वं यथापाथगतं पथ्युपचर्यते ॥ तथा पुगलकर्मस्था विक्रि
यात्मनि वालिगै ॥१२॥ कृष्णशोणोपि चोपाधे शुद्ध स्फ
टिको यथा ॥ रक्तोकिष्टस्तथैवात्मा संसर्गात्पुण्यपापयो ॥१०॥
अर्थ ॥ जेमपथीजनने लुटतांसोककदेशेजे मार्गबुटाणो, एसोकपास्यवे, तेमनू
र्खप्राणी पुलकर्ममारही जेविक्रियाकरे तेयारमाने विपे मानेठे ॥ ११॥ ॥ जेम
कालो अथवारातो स्फटिकठे तेउपाधिधीने, माटेतेथीतेने अशुद्धनकहिये, तेमपुष
पापना सयोगथी श्रात्मारागीपी कहेवायठे ॥ १० ॥
सेयं नटकला तावद् यावद्विविधकल्पना ॥ यद्रूप कल्पनातीत
न तु पश्यत्यकल्पक ॥१२॥कल्पनामोदितो जतु शुक्ल कृष्ण
च पश्यति ॥ तस्या पुनर्विलीनायामशुक्लं कृष्णमीदते ॥१श्शा
श्रने ॥ जिहासुधीविविध प्रकारनीकल्पनाहोय, तिहासुधीएसर्व नटकसारूपठे प
पकल्पनायेथतीतजेरूप तेनेतो जेअकल्पकहोय तेदेखेपणकल्पनायेमुळाणो
जेजीव तेतो धोखानेकालुदेखेअनेकालाने धोबुदेखे, अनेतेकल्पना जेगारेजाय तवारे
तोकासानेकाबुजदेखे, अनेधोलाने धोबुजदेखे ॥ १५ ॥
तयान सा स्तुतिर्नक्ति सैवोक्ता परमात्मन ॥ पुण्यपापवि
हीनस्य यजूपस्यानुचितन ॥ १३ ॥ शरीररूपलावण्यवप्र
उनवजादिनिवर्णितैतिरागस्य वास्तवी नो पवर्णना ॥ १४ ॥
हिये, अनेस्तुतिपणतेज तयानक्तिपणतेजकहिये ॥ १३॥ पणशरीरनावणे, रूपकरी,
लावण्यतायेकरी, समोसरणे, अनेग्नेकरी, तथा ध्वजादिककरी जेपरमात्माने व
साणवा एहवीस्तुतिने वस्तुत साचीनकदिये ॥ १२४ ॥
व्यवदारस्तुति सेय वीतरागात्मवर्तिना।झानादीना गुणाना तु
वर्णना निश्चयस्तुति ॥ १२॥ पुरादिवर्णनाशजा स्तुत स्या
उपचारत ॥ तत्त्वत शोर्यगानीर्यधैर्यादिगुणवर्णनात् ॥१७॥

५३१ अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. तेइनेनिश्चयस्तुतिकहिये ॥१२॥ जेमदेशनगरादिकेकरी राजावखाणवो एउपचारेस्तु- तिजाणवी,पणराजानुबल.गांतीयता, धैर्यतानुवर्णवq. तेनिश्चयधीस्तुतिकहिये ॥१६॥ मुख्योपचारधर्माणा मविनागेन या स्तुतिः। न सा चित्तप्रसादा य कवित्वं कुकवेरिव ॥ २२ ॥ अन्ययानिनिवेशेन प्रत्युतान र्यकारिणी ॥ सुतीदणखड्गधारेव प्रमादेन करे धृता ॥ ११ ॥ अर्थ ।। जेम कुकविनीकविताधी पंडितरीफेनही, तेमवाह्यउपचार देखीवेहेचणविना- नीजेस्तुतिकरिये, तेथकी चित्तप्रसन्नयायनही ॥१७॥ जेपोतानाहठ-कदाग्रहेकरी मुख- उपचारे स्तुतिकरी गुणमानेठे, पणतेउलटी अनर्थकारी?; जेमप्रमादेकरीहाथमांका- खेती तरवारनीधार तेजोकदापडे, तोउलटीअनर्थ-विघातकरेठे; तेनीपरे तेस्तुति- पण अन्यथाजाणवी ॥ १७ ॥ मणिप्रनामणिज्ञानन्यायेन शुन्नकटपना ॥ वस्तुस्पर्शितया न्याच्या यावन्नान्यजनप्रथा ॥रश्णा पुएचपापविनिर्मुक्तं तत्त्वत स्त्वविकल्पकं ॥ नित्यं ब्रह्म सदाध्येय मेपाशुश्नयस्थितिः ॥१३॥ अर्थ ॥ मणिरत्लनीकांतिदेखीने जेममणिनुज्ञानकेन्योलखाणथायठे, एदृष्टांते, शुजकल्पनायेकरी यात्मानुझानहोय. पठीवस्तुस्पनिकवडेकरी योग्यताथाय; पण- ज्यांसुधिनिरंजन प्रधाननीययी, त्यांसुधीकर्मठे. ॥ १२ए ॥ माटेपुष्षपापरहितपणे त त्त्वधी निर्विकल्पएको शाश्वतोजे श्रात्मातेसदायघ्यावो. एवीशुभनयनी स्थिति ॥१३॥ आश्रवः संवरश्यापि नात्मा विज्ञानलदाण ॥ यत्कर्म पुजला दान रोधावाश्रवसंवरः॥१३॥ आत्मा दत्ते तु येनावः स्वतंत्रः कर्मपुजलान् ॥ मिथ्यात्वाविरति योगाः कपायास्ते तदाश्रवाः ॥१३॥ अर्थ ।। यात्माडानरूपठे. माटेथात्माने थाधव,संवरकांश्नकहिये, पणकनपुगत मुंग्रतुं तथारोधकुंते थाश्रव संवन्डे ॥ १३१ ॥ जेनावकरी स्वाधीनपाणे कर्मपुजसने वात्मामहेत्रे, ते मियात्र, यविरति, कपाय, थनेयोगरूपयायवेकरीजाणवू ।। १३५ ।। भावनाधर्मचारित्र-परिपदजयादयः॥आश्रवोदिनो धर्मा आ त्मनो नावसंवरा ॥ १३॥ आश्रवः संवरो न स्या संवरख्या श्रवः क्वचित्।नवमोदफलानेदोऽन्यथा स्वास्तुमंकरान ।। १३... 4 तेदिजविषयमा धायचे ते विपयतो थात्माने थात्मझानथकी मूकाय, पणशास्त्रादिक ५३२ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो. अर्थ ॥ अनेजावनाधर्मजेचारित्रठे, जेयकी परिपइनोजयथायते एथावनो उ छेदकधर्म एवात्माने भावसंवरकदिय॥१३30 जेयाश्रयतेसपरनयाय अनेजेसवर ते थाश्रवनथाय हेतुसंकर पवेजोकदापिएकरुपयाय,तोसंसारथने मोक्ष एवेनाफल पर एकथाय पषतेमाजेदरहेनही,एटसेज्याथाश्रयेकरीसवरनु सक्रमणयाय, त्यामोदपत्र जाणवु, अनेज्यासवरेकरी श्राश्रयनुसक्रमणथाय, त्याससारफलजाणवु ॥ १३ ॥ कर्माश्रवश्य संदण्वा नात्मा निन्नर्निजागये ॥ करोति न परापेदा मलंनूप्णु स्वत सदा ॥१३॥ निमित्तमात्रनुता तु दिसाऽहिसा दयोखिला ॥ ये परप्राणिपर्याया न ते स्वफसदेतव ॥१३६॥ श्रर्थ ॥ श्राश्रवनावने सवरकरतोयकोजे पोतानाथात्माथीजूदानयी एगजे पोना नाथाशय तेणेकरी परथपेक्षानकरे केमकेतेपोताथी सदायसमर्थठे ॥१३५॥ जेहिंसाथ हिसादिकसघखापरप्राणिनापर्याय ते थात्माने निमित्तनूत,पणपोतानेफलहेतुनथी१३२ व्यवहारविमूढस्तु देतूंस्तानेव मन्यते ॥ वाह्यक्रियारतस्त्वात स्तत्व गूढं न पश्यति ॥१३॥ देतुत्वं प्रतिपद्यते नैवेति नियम स्टश ॥ यावत आश्रवा प्रोक्ता स्तावतोहि परिश्रवाः ॥ १३ ॥ श्रर्थ व्यवहारमूढजेयात्मातेपरपर्यायने पोताना फलहेतुमाने, माटेजेनुमन बास क्रियामारतो तेवाप्राणीगुप्ततत्त्वने देखतानथी ॥ २३ ॥ जेहिंसादिक तथाचार्दिता दिक परपर्यायहेतुपाणु, तेनेपडिवजे अथवानथीपडिवर्जता, पदवानियम तेतोनिश्चय नाजेफरसनाराठे तेहनेजेटसाथाश्रवठे तेटलासवररूपयाय ॥ १३० ॥ तस्मादनियत रूप बाह्यहेतुपु सर्वथा ॥ नियतो नाववैचित्र्या दात्मेवाश्रवसंवरौ ॥ १३ए ॥ अज्ञाता विपयासक्तो वध्यते विपर्यस्तु स ॥झानादिमुच्यते चात्मा नतु शास्त्रादिपुजलात् ।। २४० ॥ अर्थ ॥ तेमाटे सदायवाह्यदेतुनेविपे थनियतरूप नियतिनविपे भावना विचित्र पणायकी थात्मातेज सपर थाश्रवरूपः ॥ १३ ॥ जेबज्ञानी, थने विषयासक्तन, पुजलयकी नमूकाय ॥ १० ॥ शास्त्र गुरोश्य विनयं क्रियामावश्यकानि च ॥सवरागतया प्रा दुर्व्यवहारविगारदा ॥ १४१॥ विशिष्टा वाक्तनुस्वातपुजता स्ते फखायदा ये तु ज्ञानादयोनावा संवरत्व प्रयाति तेरा अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. ५३३ अर्थ ॥ शास्त्रजणवं, गुरुनोविनयकरवो, तथाश्रावश्यकादिक क्रियाकरवी एनेव्यव हारमां विचक्षणपुरुपोये संवरनांअंगकह्यांचे ॥१४॥ जेरुडामनवचनकायाकरी प्रव- तवं तेहनाजेपुशलतेफलदाश्छे, पणजेज्ञानादिकलावठे तेसंवरपणानेपामेठे ॥ १४ ॥ ज्ञानादिन्नावयुक्तेपु शुन्नयोगेपु तजतं ॥ संवरत्वं समारोप्य स्मयते व्यवहारिणः॥१४३॥ प्रशस्तरागयुक्तेपु चारित्रादिगु णेष्वपि ॥ शुन्नाश्रवत्वमारोप्य फलन्नेदं वदंति ते ॥ १४४ ॥ अर्थ ॥ ज्ञानादिकनावेयुक्त एवाजेशुन्जयोगतेनेविपे ततजेसंवरत्वतेनेथारोपीने व्यवदारे प्रवर्तकजेजीव तेहपेपामेठे ॥ १४३ ॥ रुडारागेयुक्त एवाजेचारित्रादिक गुण- तेनेविपे पण शुजथाश्रवपणु श्रआरोपीने फलनेदकहेठे ॥ १४ ॥ नवनिर्वाणदेतूनां वस्तुतो न विपर्ययः ॥ अज्ञानादेव तज्ञानां झानी तत्र न मुह्यति ॥२४या तीर्थकृन्नामहेतुत्वं यत्सम्यक्त्वस्य वर्यते ॥ यच्चादारदेतुत्वं संयमस्यातिशायिनः ॥ १४६ ॥ अर्थ ॥ संसारतथामोदनोहेतु तेनेवस्तुतत्त्वे कांइविपर्यासनथी, पणश्रज्ञाननायोग यकी तेजगाये विपर्यासपणुथायठे, पणतिहांज्ञानीपुरुप काश्मुजातानथी ॥ १४५ ॥ जिननामकर्मनाडेतु समकितने वर्णवीएठेये, तेपणजपचारकहेवायठे. अनेआहारकश- रीरनोहेतु जेअतिशयलब्धिवंत संयमिमुनि तेपणउपचारेकहेवायठे ॥ १४६ ॥ तपःसंयमयोः स्वर्ग हेतुत्वं यच्च पूर्वयोः ॥ उपचारेण तद्युक्तं स्या द् घृतं दह्यतीतिवत् ॥ २४ ॥येनांशेनात्मनोयोग स्तनांशेना श्रवोमतः ॥ येनांशेनोपयोगस्तु तेनांशेनास्यसंवरः ॥ १४ ॥ अर्थ ॥ जेपूर्वेकहेला तपश्रनेसंयम स्वर्गहेतुते. तेपणउपचारेकहिये, सर्वपरिणामेते; पण जेमघीवलेठे एउपचारेठे,पणथग्निवलेठेएखरूठे ॥१४ाजेयंशेकरी आत्मा योगवती थयो तेयंशेयाश्रवकहिये अनेजेअंशेयात्माउपयोगी थयो तेयंशेसंवरकहिये ॥१४॥ तेनासावंशविश्रांतो विन्त्रदाश्रवसंवरौ ॥ नात्यादर्श इव स्वचा स्वतनागम्यः सदा ॥१४ए। शुरैव ज्ञानधारा स्या त्सम्यक्त्व प्राप्त्यनंतरं ॥ हेतुनेदाहिशेपे तु योगधारा प्रवर्त्तते ॥ १५ ॥ अर्थ ॥ तेमाटेश्या अंशविश्रांतिनेविपे श्रावसंवर धरे; तेमांएकठे मलिन, थने एकठेनिर्मल; जेमश्रारिशाना पठवाडानो नागमलिन, अने श्रागलोजागनिर्मल, પર प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो तेहनीपरें सदाय निर्मसमसिन एवेजागेकरीथात्माशोनेटे,श्रारिसानी पेठे ॥१४ा सम कितपाम्यापठी जेशुरुजझानधाराप्रगटे तेहेतुन्नेदयकी विशेपेकरी योगधाराप्रवत्तरण सम्यग्दृशो विशश्त्व सर्वास्वपि दशास्वत ॥ मृज्मध्यादिन्नाव स्तुक्रियावैचित्र्यतोनवेत्॥२५॥यदा तु सर्वत शुद्धिर्जायतेधा रयो ईयो ॥शैलेशीसतिस्थैर्या त्तदा स्यात्सर्वसवर ॥२५॥ अर्थ ॥ समकितिने सर्वदशामा शुद्धपणु एमाटे लघु, मध्यम, उत्तम एनाबजे दे, ते क्रियाविचित्रताथी ॥ १५१ ॥ जेवारेसर्वथी मनपचनकायानायोग तथाउपयोग, एवेधारानी शुकियाय तेवारेशैखेशीनामे स्थिरताथी सर्वसवरहोय ॥ १५ ॥ ततोर्वाग् यच्च यावच्च स्थिरत्वं तावदात्मन ॥सवरो योगचाचव्य यावत्तावत्किलाश्रव ॥२५३॥ निर्जरा कर्मणोत्सादो नात्मा ऽसो कर्मपर्यय ॥ येन निर्जीयते कर्म स्वन्नावस्त्वात्मलदाणं ॥१५॥ अर्थ ॥ श्रनेतेथीपेहेलाहेला गुणगाणेतोजिहासुधी श्रात्माने स्थिरतापण्डे, ति हासुधीआत्माने सवरवर्तठे, अने जिहासुधीयोगनीचचलताठे, तिहासुधीनिश्चयेषी जाणीये जे श्रात्मानेयाश्रवपणुवतंठे एमयावत् शैलेशीकरण सुधी समजवु ॥ १५३ ॥ कर्मनुजेशाडवु तेनेनिर्जराकहिये पणथात्मापोते कर्मपर्यायरूपनथी, तेमाटे कर्मनिर्भ रियेएवोजेस्वजाव तेयात्मानुलक्षण ॥ १५४॥ तत्तपोशादगविध शुझानसमन्वित ॥ आत्मशक्तिसमुबाना चित्तरत्तिनिरोधकृत् ॥ १५॥ यत्र रोध. कपायाणा ब्रह्मध्यान जिनस्य च ॥ ज्ञातव्य तत्तप शुरू मवशिष्ट तु लघन ॥२५६॥ अर्थ ॥ निर्जरानुकारणते शुशहानेसहित प्रगयो भने चिनी चचमवृत्तिनेरो कतो एहवो वारनेदेतपत्रे ॥१५५॥ जिहा प्रजुनाध्यानयुक्त कपायनोरोधडे, ब्रह्मचर्य नुपरखुळे, तेशुद्धतपजाणवो एशिवाय चीजोतपतेमात्रलापण करवा जेवो ॥ १५६ ॥ बुनुदादेहकार्य वा तपसो नास्ति ताण ॥ तितिदाब्रह्मगुप्त्या दिस्थान झान तु तम्पु ॥१५॥ ज्ञानेन निपुणेनस्य प्राप्तच दनगधवेत्॥निर्जरामात्मनो दत्ते तपोनान्यादृशं कचित् ॥१५॥ थर्थ ॥ मुखेमरवी शरीरनेवजुकरबु, पतपनुसक्षणनथी, पण ब्रह्मचर्यनीगुप्ति, तथा तितिक्षाके शातिहोय एतपनु स्वरूप ॥१५॥ जेज्ञानसाये एवं जिहाज्ञानयुक्तपणे अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. ५३५ ताजावनेपाम्यो, एवोजेनपतेनेतपकहिये. जेमचंदनसाये गंध एकतानावनेपाम्योते, ते नीपरेएतपते ज्ञानेयुक्तयकोधारमानेनिराफलथापे. पण वीजीसते नथापे ॥१५॥ तपस्वी जिननत्या च शासनोन्नासनोच्या ॥ पुण्यं बध्नाति बहु लं मुच्यते तु गतस्पदः ॥रथए । कर्मतापकरं ज्ञानं तपस्तन्नेव वेत्ति यः ॥ प्राप्नोतु स इतस्वांतो विपुलां निर्जरां कथं ॥१६॥ थर्थ ॥ निरातीजावेतपनोकरनारो तपसी जिन तथा ज्ञाननतिएकरी शासननेदि- पावे. अनेघपुण्यवांधे; कर्मत्रीमुकाय ॥१५पा कर्मनेतापवे एवंज्ञानठे. अनेवेद्वानमा जेधणी तपनेनजाणे, तेवपत्तीनियुछिनोधणी विपुल निर्जराकेमपामे ? ॥ १६० ॥ अज्ञानी तपसा जन्मकोटिनिः कर्म यन्नयेत् ।। अंतं ज्ञानतपोयु क्त स्तत्हणेनेव संदरेत्॥१६॥ज्ञानयोगस्तपः शु६ मित्यादु मुनिपुंगवासातम्मानिकाचितत्यापि कर्मणो युज्यते दायः ॥२६॥ अर्थ ॥ झानविनाएककोटि नवमुधी जेटलांतपकरे, तेतपमांजेटलांकर्मक्षय नयाय तेटलांकमोनेएकक्षणमा ज्ञानसहित तपेकरीवपावे ॥ १६१ ॥ माटेज्ञानयोगेजेनप- करवोशुख्ने. एरीतेप्रनुकदेवे. केमरतेतपत्री निकाचितकर्मनो क्षयचायते ॥१०२ ।। यदिहापूर्वाकरण श्रेणिःशुभ च जायत। ध्रुवः स्थिनिदयस्तत्र स्थितानां प्राच्यकर्मणारातस्माद्ज्ञानमयः शुरुस्तपस्वी नावनिर्जगा|शुचनिश्ययनन्त्वेषा शुभाशुभस्य कापि न॥१६॥ श्रयं । जेतपीऽहांत्रपूर्वकरण श्रेणिशुख्याय. बखिएत्रीपूर्वकर्मनी रहिजेकमनी स्थितियो तेन्धितियोनिश्चययी क्षययाय ॥ २६ ॥ तेमाटेद्वानमयी गुज्नपमीते नेनिश्चयी शुखतावनिफगयाय. पणघनाननपनीनेकांनयाय ॥ १४ ॥ बंधः कर्मात्मनलेपो उच्यतः म चतुर्विधः ॥ तन्वव्यवमाया त्मा नाचतन्तु प्रकीर्तितः॥१६णावटयत्यात्मनात्मानं यथा मर्प तथा पुमानातिन नावः परिणतो बनान्यात्मानमात्मना ।। १६६॥ थर्थ ॥ पर्मनीनायेधात्मानुजेन तेनयंधकड़िये. तेधवाग्देले. तेहेतुबन वसाये थात्मानाबनीरह्यो । १६५ ॥ जेमसयोनानीने पोचिंतापते. मवात्मा- पपततेचा परिपन्योपा पानेशतानीमज वर्मनायधारने 1: १६० ।।

५३० . प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो अतोरत्नत्रयमोद स्तदनावे कृतार्थता ॥ पापमिगणलिगश्च गृहलिंगेश्च कापि न॥ २४ए ॥ पापडिगणलिगेपु गृहलिगेषु ये रता ॥ न ते समयसारस्य ज्ञातारो वालवुक्ष्य ॥ १० ॥ श्रर्थ ॥ एमाटेजेरत्नत्रयी तेथी मोक्षवे, पणतेरत्नत्रयीनेथनावे पासमीसावुनासमू हने तथापासडी ग्रहीलिगीने कृतार्थपणु काश्नथी । १७ए ॥ माटेपासमीसाधुना समूहमा तथापाखमीग्रहीलिगीमा जेप्राणीरक्कठे, तेह्नेयासमतिनाला समजवा, पर तेसिझातनासार एटलेरहस्यना जाणनयी ॥ २० ॥ मावलिगरता येषु सर्वसारविदो दि ते॥ लिगस्था वा गृहस्था या सिध्यति धूतकल्मपा ॥२॥ नावलिंगं दि मोदांगं व्य लिगमकारण |व्य नात्यंतिकं यस्मान्नाप्येकात्तिकमिप्यते ॥रशा अर्थ ॥ अनेजेप्राणी नाव लिगेराताठे, तेइनेसर्वसारना जाणकहिये तेवेषधारी साधुलिगेहोय, श्रथवाग्रहस्थलिगेहोय, तोपणपापकर्मधोश्ने मोक्षपामे ॥ १० ॥ के मकेजेजावलिगते मोक्षनुथगने, अनेडव्यतिगतोथकारण अव्यसिगतेका श्रात्यति कनथी, माटेजेजावलिगी, तेजव्यलिगने एकातेनथीश्छता ॥ १२ ॥ यथा जातदशालिगमर्थादव्यभिचारि चेत् ॥ विपक्षवाधका नावात् तशेतुत्वेतु काप्रमा॥१७॥वस्त्रावधारणेच्गचे हाधिकात स्य ता विना ॥धृतस्य न किमस्थाने करादेरिव वाधक ॥र अर्थ ॥ श्दाकोश्कहेशेजे, नग्नपणेमोदावे तेनेउत्तरकहे जोएथर्थथी वातव रीतो श्रात्मानेमोहवाधकडे तेमोहनोधनावथाशे, अनेजोनगनपणे मोक्षदोयतो मोह टालवानु शुप्रमाण ? तेवारेतोमोटालवानी काइजरूरनरहे ॥ १३ ॥ वस्त्ररद णेएटसे श्वाविनापण जो वस्तराखता मोक्षनीपराधकता, तोश्याविनाजे करादिक एटले हाथप्रमुखश्रगधांठे, तेपणमोक्षना बाधकथाशे, एटले दिगवरसोककदेवेश वस्त्रराखवाथी मोक्षनीवापकता, तेदनेनिरुत्तरकस्या ॥ १७ ॥ स्वरूपेण च वस्त्र चेत्केवलज्ञानवाधक ॥ तदादिक्पटनीत्यैव तत्तदावरणं भवेत् ॥रया इत्य केवलिनस्तेन मूप्रिंक्षिप्तेन के नचित् ॥ केवलित्व पलायतेत्यहोकिमसमजस ॥ १६ ॥ जोपरमार्थी जेवल तहान वाकपणेदोयतो दिगदरनी सते केवलज्ञानावरणीयने ठेकाणे वनावरणीय एमथयुजोश्ये तवस्त्रावरणीय कर्मदिगर अध्यात्मसार ग्रंय श्रर्यसद्रित, ५३ए यो देतानथी. पटलीपनीचूकळे ॥१७॥ एततो केवसिनेमाचे कोकवत्रयो टाडे तबारेकेवलनानने नानीजजोध्ये. पणकवलीने वोडाननां केवलज्ञाननासी जायठे एमनोयतुंनथी माटे अहोतियाश्चर्य गुंजयसमंजस बोलोगे ! ॥ १७६ ।। नावाविंगात्ततोमोदो निन्नलिंगेप्वपि ध्रुवः॥ कदाग्रह विमुच्ये तन्नावनीयं मनस्विना॥२७॥अशुधनयतो ह्यात्मा वंधोमुक्त ३ तिस्थितिः ॥ न शुभनयतस्त्वेप बध्यते नापि मुच्यते ॥१०॥ थर्थ ॥ तेमाटे नाव लिंगयीमोहवे. वेपनोकांशनियमनयी. कटापिऽव्ययी अन्य लिंगीनोवेपहोय, तोपण निश्चयेमोक्ष. मादेकदाग्रहांडीने बुद्धिवंतपुनपे एरीतेवित्रा- रतुं ॥ १७ ॥ श्रशुधनयधीश्रात्माबंधायठे अनेमुंजायपषठे. पणशुरुनयेतो एवात्मा धानोपणनथी अनेमंफातोपणनयी ॥ १७ ॥ अन्वयव्यतिरेकाच्यामात्मतत्त्वविनिश्चयं ।। नवज्योपि दि तत्त्वे न्यः कुर्यादेवं विचदाणः॥२जणा इदं हि परमन्यात्म ममृतं ह्य द एव च ॥ इदं हि परमं ज्ञानं योगोयं परमः स्मृतः॥२०॥ अर्थ ॥ अन्वयव्यतिरेकेकरीने जेवतेतेठतुं, तेहनेअन्वयकहिये थनेजेथठते तेश्र उतुं तेहनेव्यतिरेकफाहिये । तदृत्तावेतनावोयन्वयः तदनावेतदत्तावोव्यतिरेकः दन घटदृष्टांतेनन्नाव्यं ॥ विचणपुन्पे एरीतेश्रआत्मतत्वनो निश्चयनवतत्त्वेकरीने करतो ॥ १॥ए । एहिजउत्कृष्यधारमठे; एहिजयमृतोपमठे; बलीएहिज परमज्ञान; श्रने एहिजपरमयोगकोठे ॥ १० ॥ गुह्याद्रुह्यतरं तत्त्वमेतत्गृहमनयाश्रितं ॥ न देयं स्वल्पबुद्धी नां तेह्येतस्य विडंबिकाः ॥रए॥ जनानामल्पबुद्धीनां नेतत्तत्त्वं दितावदं ॥ निर्वलानां दुधार्तानां नोजनं चक्रिणो यथा। रए॥ अर्थ ॥ दानामांतानुं एनत्ववे; माटेमुझनययात्रीने एतत्त्वयल्पबुद्धिने नसंतला- ववं; शामाटेकने थल्पमतिबाला ते तत्त्वनाविटंबकठे ॥ १ए१ ॥ माटेथल्पबुद्धिवंत प्राणीने एतत्वहितकरेनद्दी, जेमचक्रवर्त्तिनुं वीरतुं शोजन निर्ववजेनुधायपीड्या प्राणीहोयतेनेपचेनही, तेनीपरेंजाणवू ॥ १२ ॥ ज्ञानांशउर्विदग्धानां तत्त्वमेतदनकृत् ॥ अशुभमंत्रपाठन फणिरत्नग्रहो यथा ॥२३॥ व्यवहारविनिष्णातो यो विनिश्वयं ॥ .तर। सागरं स हिनीपनि

नवनवीयध्यात्मनी जेना यो तेनाजेलव तेणेकरीने नूय कहेताफरीने सुगधप
५४०
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
अर्थ ॥ तेमसमसम पडिताइयेकरीने थर्धवट्याएदया जेप्राणी तेनेएतस्स अनर्थ
कारी, जेमधशुरु मंत्रनापाठवालो पुरुष सर्पनोमणिलेबाजाय, तेतेनेथनर्थकारी
याय, तेनीपरेंजाणवु ॥१३॥ जेप्राणीव्यवहारनयमा कुशलनयी, अनेनिश्चयनयने
समजवाजाय, तेप्राणीतलावने तरवामांश्रसमर्थठता समुज्तरवा वाठे ॥ १ए। ॥
व्यवहार विनिश्चित्य तत शुभनयाश्रित ॥
आत्मझानरतोनूत्वा परम साम्यमाश्रयेत् ॥ १॥
अर्थ ॥ व्यवहार अनेनिश्चयेकरी शुभनयनेथात्रीने श्रात्मझाने रतयइ जेप्रवा
तेप्राणी परमपदनेपामे ॥ २ए५ ॥ इतिश्रात्मनिश्चयाधिकार अष्टादशसमाप्त ॥
नत्सर्पद्व्यवहारनिश्चयकथाकल्लोलकोलादलत्रस्यहुर्नयवादिक
उपकुल नृश्यत्कुपदाचवं ॥ उद्याक्तिनदीप्रवेशमुन्नग स्या
प्रादमर्यादया युक्तं श्रीजिनशासनं जलनिधि मुक्त्वा पर नाश्रये ॥२॥
अर्थ ॥ हवेजिनशासनरूप रत्नाकरनीस्तुति करेठे तेमाप्रथम जिनशासनने समु
अनीउपमाथापेठे, तेजिनशासनरूपसमुष केवोठे ? तेकडे पसरतीएवी व्यवहारत
था निश्चयनयनीजेकथा, तेरूपजेकहोल तेनोजेकोलाहल, तेणेकरीने पुष्टजननयवा
दिरूपी, काचवानोकुल जेनेविपे त्रासपामेठे वलीजेमाथी कुमतिरूपियपर्वत
नुटीगयाठे, नागाठे, वलीजेमांमोहोटी उक्तियुक्तिरूपिणी नदीयोनो प्रवेश देखे
करीजेसुलग एटले मनोहर, वली स्याहादशेली रूपमर्यादायेजेयुक्तठे एवो श्रीजिन
शासनरूपरत्नाकरजेसमुझ तेनेतजीनेपरदर्शननेकोणसेवे ॥१॥
पूर्णपुण्यनयप्रमाणरचनापुप्पै सदास्थारसैस्तत्त्वज्ञानफले
सदा विजयते स्यानादकटपद्रुम ॥एतस्मात् पतित प्रवादकुसुमे
पट्दर्शनारामनूर्य सौरजमुझमत्यभिमतैरध्यात्मवार्तालवे ॥२॥
अर्थ ॥ इवेएजिनमतने कल्पक्षकरीदेयाडे जेमापूर्णपवित्रजे सातनय भने
चारप्रमाण तेइनीजेरचना तेरूपिय फुसमाथी सदेव श्रारूपरसेकरीने तत्वज्ञान
रुपफस नीपनाठे, एवोस्यामादनामाजे कटपवृक्ष ते सदाजयवतोवों । एक
वृक्षाची सरीपट्याजे प्रवाहवि स तेणेकरीने पदर्शनरूप वामीनी जेधरतीत
पाने प्रगटकरेठे ॥२॥

अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. ५४१ चित्रोत्सर्गशुन्नापवादरचनासानुश्रियालंकृतः अचानंदनचंद नद्रुमनिन्नप्रझोल्लसत्सारन्नः ॥ ब्राम्यग्निः परदर्शनग्रगणरासे व्यमानः सदा तकस्वर्णशिलोव्रितो विजयते जैनागमो मंदरः ॥३॥ यर्थ ॥ हवेजिनशासनने मेरुपर्वतनी उपमायापेते. नानाप्रकारनो उत्सर्गमार्ग अनेरुडोजे अपवादमार्ग तेनीरचनावंत रूपशिखर तेनीगोजाये शोजित. बली झारूपनंदनवनमां चंदननोवृक्ष तेरूपजेचुझि तेथकीप्रगटीठे सुगंधजिहां एवोमेस्तु त्य. वलीएमेरुपर्वतनीपठवामे जमताजे परदर्शनरूपी पहनासमूह तेणेकरीने सटासेवितवे. तयातर्कजे शुरुविचार तेरु पिणीसुवर्णशिला तेणेकरीने उंचोठे एवो जैनागमरूपजेमेरु तेजयवंतोवत्तों!॥३॥ स्थाहोपापगमस्तमांसि जगति दीयंत एवदाणाद ध्वानो विशदी अवंति निविमा निजगोर्गच्छतियस्मिन्नन्युदिते प्रमाण दिवस प्रारंनकल्याणिनी प्रौढत्वं नयगीर्दधाति स रविर्जनागमो नंदतात् ॥३॥ श्रर्थ ॥ हवेजिनशासनने सूर्यनीउपमाथापी वखाणेठे. जैनागमरूपसूर्यनाउद ययकी चोरीजारीइत्यादिदोपटले, वलीजेथकी क्षणेकमां जगत्नेविपे अज्ञानरूपश्यं धारं क्षयथाय, जेथकीमार्गनिर्मलथायठे, वलीचश्मांथी प्रमादरूपनिडाजायठे, तथा जेमसूर्योदयथी दिवस उग्योएमसिस्थायठे, तेमजेनागमना उदययी प्रमाणनीसिद्ध तारूप दिवसनीसिताथायठे, तेजाणिये दिवसनेप्रारंने लोकप्रचातेमंगलिकवोलेट जे मसूर्यउदये लोकन्यायमार्गेचाले, न्यायनांवचनवोले, तेमजेनसूर्यउदये नयतथा था गमनीवाणीते घणीरूटीरीतेप्रोढतापामेठे. एवोए जिनशासनरूपि सूर्य तेजयवं तोवा !॥४॥ अध्यात्मामृतवर्षिनिः कुवलयोल्लासं विलासर्गवां तापव्यापविनाशि निर्वितनुते लब्धोदयोयः सदातिर्कस्थाणुशिरःस्थितः परिरतःस्फा रैर्नयस्तारकेः सोयं श्रीजिनशासनामृतरुचिः कस्यति नो रुच्यतां ॥३॥ अर्थ ॥ इवेजिनशासनने चंनीउपमायापी वखाणे. अध्यात्मरूप अमृतनो जेवरसाद तेणेकरीने कुवलयपृथवीरूपकमल तेनेविकस्वर करेठे, एवो, बली ग- बांके वापीरूपकिरण तेनाविलासेकरीने संसारना तापनोजेसमूह तेनोनाशकरेठे, एवो; वली एचजमाकेवोठे ? जेतर्क विचार रूपीजे महादेव तेनामस्तकेरह्योधको उदयपाम्यो, एवो, वली दीप्तजेनय तेरू पजेतारामंडल तेणेपरिवस्खोयको फिरे, , ५४ सिनयाय एकदापदनो व्यापारततो दरिजीनाघरनोनिधान हरवाने वेताबगयो प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो एवो, जिनागमच ते थाजिनशासन रूपियोजेचप्रमाते कोनेरुचिपणाने नउपजावे? थपितु सर्वनेउपजावेज ॥५॥ बोधानामृजुसूत्रतो मतमनूमेटातिना संग्रहात्साख्याना तत एव नैगमनयाद योगश्च वैगेपिक शब्दब्रह्मविटोपिगब्दनयत स वर्नयैर्गुफिता जैनी दृष्टिरितीह सारतरता प्रत्यदामुग्रीदते ॥६॥ अर्थ ॥ जेनाथनेकनयमांथी एकेकानयग्रहणकरीने एटले जुसूत्रनयथी चौड़ नोमतप्रगटयो, अनेसग्रहनयथी वेदातिकनो मतप्रगटयो, तथासारयमतपण सग्रह नयधीजनपनो थनेनेगमनयश्री योगमत भने वैशेपिकमत प्रगट्यो, शब्दनययकी मीमासकदर्शन उपनु, थनेजैनशासनतो सर्वनयेकरीने गुफित, तेमादेवा जिनशा सनमा सारमासारपणु प्रत्यक्षपणे रुमीरीतेदेखीये ठेये ॥६॥ कामा नार्कमपाकरोति ददन नेव स्फुलिंगावली नाब्धि सिंधुजल प्लव सुरगिरिं ग्रावा नवाच्यापतत् ॥ एवं सर्वनयैकनावगरिमस्था न जिनेडागम तत्तद्दर्शनसंकथागरचनारूप न दंतु क्षमा ॥७॥ यर्थ ॥ उकसाटजे चाफ तेनोजेताप तेसूर्यनेजीतीशकेनही, धनेश्रमिना कणि याते दापानसने जीतीनशके, तथासिधुनदीनुजस तेनोजेवेग तेखवणसमुपने देखीन शके, परनाजेगड तमेरुपर्वतने दावीनशके, एमसर्वनयना एकतालावनी मोहोटार नुस्थानक एदवु तीर्थकरनुजेथागम तेहने तेपरदर्शनीथो हणवानेसमर्थनथी, शामा देजे ए जेनतेसर्वदर्शनीठे, थनेतेदर्शनीयो जेननाएकेकथंशीवे ॥७॥ पुःसाध्यं परवादिना परमतदेप विना स्वं मत तत्देपे च कपायपककलुपं चेत समापद्यते ॥ मोय निस्वनिधिग्रहव्यवसितो चेतावकोपकमो नायं सर्वहितावहो जिनमते तत्त्वप्रसिध्यर्थिना ॥७॥ थर्थ ॥ परदर्शनीजेटसाठे तेषकएकनामतने सत्याविना पोतानामतने थापी शक्तानथी । मतमननोजेकदाग्रह तेनोप्रक्षेपकरता पायरूपकादवेकरीने मना नमन ते तत्सरूपे प्रमिझ ॥७॥ ए

अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित.
५४३
वार्ताः संति सहस्रश. प्रतिमतं झानांशबंधक्रमाश्वेतस्तासु ततःप्र
याति न तुमां लीनं जिनेागमनोत्सर्पति लताः कति प्रतिदिशं पुप्पैः
पवित्रा मधो तान्योनति रति रसालकलिकारक्तस्तु पुस्कोकिल आए।
अर्थ ॥ जेनोथनुकमझाननेमात्रयंशेकरीनेबंधायो, एवीपरदर्शनीयोनीवार्ता-
वे. तेवामतममत्व इजारोगमेवत्तेंठे, पणतेवातोनेविपे माहारंचित्तजातुंनयी. शामाटे-
जेसिकांतोनेविपे मादारुमनलीनठे. माटेचेत्रमासे दिशोदिशेजेफूल तेणेकरीने पवित्र
एदवीजेसता तेकेटलीकविकस्वरयाय, फले, पणपुंस्कोकिलजे कोयल तेयांवानीमंजरी
शुरक्तएवीयकी तेलताथोनेविपेरतिनपामे. तेनीपरे महारचित्तपण सिद्धांतरूप यां-
वानीमंजरिये रक्तययुयकुं थन्यदर्शनरुप लताश्रोमां जातुंनयी ॥ ए॥
शब्दोवा मतिरर्थ एव वसु वा जातिः क्रिया वा गुणः शब्दार्थः किमि
ति स्थिति प्रतिमतं संदेदशंकुर्यथा|जेनेजे तु मते न सा प्रतिपदं जा
त्यंतरार्थस्थितिःसामान्यं च विशेपमेव च यथा तात्पर्यमन्विति॥२॥
थर्थ ॥ थाशब्दठे, किंवा मतिठे केअर्थवे, केगुण, के वस्तुके अव्यठे, केजातिठे
के क्रियाठे ? वलीएनो शब्दार्थकेमहशे ? एवोसंदेहरूपिखीलो मतमतप्रत्येरह्योठे पण
जिनमतमांनथी.तेपदपदप्रत्ये जात्यंतरथर्थनी स्थिति.माटे सामान्यथने विशेष जेवाप
दार्थनो यथार्थ निश्चय तात्पर्यथर्थतेने नजे.माटे जिनमतमां संदेहरूपखीलोनथी॥१०॥
यत्रानर्पितमादधाति गुणतां मुख्यं तु वस्त्वर्पितं तात्पर्यानवलंबने
न तु नवेद्दोधः स्फुट लौकिकः॥संपूर्ण त्ववनासते कृतधियां कृत्स्नाकि
वदाक्रमात् तां लोकोत्तरनंगपतिपदं स्यामादमुझांस्तुमः ॥११॥
अर्थ ॥ स्याहादरूपजेनमुलामां केवोगुण ? के जेमांवस्तुने अनर्पणकरीता
पण तेवस्तुगुणतानेप्राप्तियायठे थनेवस्तुअर्पणकरीतांते मुख्यतालावनेपामे, अने
जेनातात्पर्यथर्थने श्रवलंबनेकरीने तोप्रगटपणे लोकिकवोधथाय; अनेसंपूर्णवोधतो
समग्र विवक्षाना अनुक्रमथकी महानिपुणबुझिवालाने प्रकाशथायठे; तेमाटेए लोको-
तर नंगजालनुंठेकाणुं एवीजेस्याहादशेलीरूपमुसा तेनेथमेस्तवियेठेये ॥ ११ ॥
आत्मीयानुन्नबाश्रयार्यविपयोप्युच्चेर्यदीयक्रमो म्लेचानामिव संस्कृ
तं तनुधियामाश्चर्यमोदावदः ॥ व्युत्पत्तिप्रतिपत्तिदेतुविततस्यामा
दवागगुंफितं तं जैनागममाकलय्य न वयं व्यादेपनाजः कचित्॥१॥

५४४ थर्य । एमएक्पोजाने रजावेकरी जूगाजोपोतपोतानाथर्थ तेनेसाचाकरता एवामनवासाजे दर्शनी तेपोनानानयनो विपयग्रहणकरी माध्यस्थपणानेस्वीकारी प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो थर्थ ॥ तेजेनागमकेवुठे १ जेमा पोताना श्रात्मानो अनुलकरवाना थाश्रयनो विपयवे, एवोचपणेकरीने जेनोक्रम एटलेपरिपाटी, अनेम्जेठनेजेम सस्कृ तनापा थाश्चर्यकरनारी थनेमोहनपजावनारी तेनीपरे अल्पबुझिवाखाने अव वोपामी मुळाववानुस्थानकठे, माटेजेनागमतो व्युत्पत्तिनु निरूपण करनाराजे हेतुते णेकरी विस्तीर्ण पदवोजे स्याहादमार्गतेणेकरी रचेलु , तेनेपामीने महाराचिचमा धीजुकोऽपण व्याक्षेपपणु क्यारेपणथतुनथी ॥ १२ ॥ मूल सर्ववचोगतस्य विदित जैनेश्वरं शासन तस्मादेव समुचितेर्नय मतेस्तस्यैव यत्खनन ॥ एतत्किंचन कौगल कलिमलचन्नात्मन स्वा श्रिता शाखा वेतुमिवोद्यतस्य कटुकोदाय तार्थिन ॥१३॥ थर्थ ॥ माटेसर्ववचनगतसमूहनुजेमूल एहवुए जिनशासनकाठे एजिनशासन थकीज प्रगट्या एहवाजे नयनयना मत तेवामतेकरीनेज इष्टप्राणी तेज जिनथागमन यमनकरेठे तेपापिष्टयात्माथोनो थात्मा पापरूपमेलेकरीठकाणोठे एवाष्टोनुजेकाइ किंचित्मात्र डाहापणपणु,तेजेमकोइकमूर्स जेवृक्षनीमाले वेगेथको तेजमालकापवानेउ जमालयाय,तेथीकटवारिपाकपामे,तेमतेकुविचारवालाने वागलकमवाफल प्रगटशे १३॥ त्यक्त्वोन्माद विनय वादरचनामाकर्ण्य कर्णामृत सिझतार्थरहस्य वित्वलनतामन्यत्र शास्त्रे रति ॥ यस्या सर्वनया वसति न पुनर्व्य स्तेषु तेप्वेव या मालाया मणयो लुगंतिनपुनर्व्यस्तेपुतेप्वेव सा॥२४॥ थर्थ उन्मादतजीने,माहोमादे ऊगडोजीने वाली कानेशमृतरूप वाणीसाजसीने, सिझातनाथर्थ रहस्यनोजे जाणपुरुष तेनीजाशास्त्रनेविपरतिकमपामे' अर्थात्नजपामे जे जैनानिपिप समाएनय प्रवेशकरेठे, पणतेजूदाजूदामतवालाना मतमा सर्वनय नथी तेथीजेनवाणीकाश्तेमारेदेतिनथी शामाटेजेतेस व्यग्रचित्तवाला माटेजेनमा सर्वे नयठे जेममाखानेवि सर्वमणकारमेठे,पणतूटामणकापड्याहोय तेनेमासानकहिये थनेएक्मणके समणका समाणाएमपणनकहीए माटेतेमासासरसोजैनमतठे ॥ १४॥ अन्योन्यप्रतिपदानाववितथान् स्वस्वार्थसत्यानयानपेक्षा विषय ग्रदै विनजते माध्यस्थमास्थाय यस्यामादे सुपये निवेश्यदरते नेपां तु दिट्मूटना कुनैप्रतिम यगोविजयिनस्तस्यैव सवते ॥१॥ - -

ए४५
अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसदिन.
सागमावानी विजागकरावीने, स्वाहादरूपउत्तममार्गनविपेलोकन चित्तस्थापनकरावी
ने अने जे माध्यस्थपणु ग्रहणकरीतेमनीदिग्मूढतानोनाशकरे. ते विजयवंतप्राणी कुंदन
फल तथाचंडमासरखो उज्वलोजेजश तेणेकरीवृद्धिवंतोयशे. श्रदी कवियेपोता
नुनामपणसूचव्युठे ॥ १५ ॥ इतिश्रीजेनमतस्तुत्यधिकार एकोनविंशनिसमाप्तः ।।
॥ इतिश्रीमहोपाध्याय श्रीयशोविजयगणिना विरचिताध्यात्मसारप्रकरणेपष्टप्रबंधः ॥
अढा रमांयधिकारनाकाव्य रएए तथा योगणीसमांना १५ मलीने २१० काव्यवे.
शास्त्रोपदर्शितदशा गलितासग्रहकपायकलुपाणां ॥
प्रियमनुन्नवेकवेद्यं रहस्यमाविनवति किमपि ॥ १ ॥
प्रथमाझ्यासविलासा दालिनँगीव यत्दणालीनं ॥ चं
चलतरुणीविभ्रमसमं सुतरलमनः कुरुते ॥२॥
अर्थ ॥ शास्त्रेवतावीजेदशा तेणेकरीने गलीगश्वे सारीनरसी असग्रहरूपक
पायनी कबुपताजेनी, जेने प्रियएहवोजे एकचनुजव तेथीजणातुं एबुंजेरहस्य ते
कांकप्रगटथायठे ॥१॥ प्रथमथच्यासरूपी विलासनायोगेकरीने जेप्राणीपूर्वोक्त
कांक रहस्यमा लीनथायठे थनेफरीचंचलपणेरते. जेमचंचलस्त्री पोताना विलास
नायोगेकरी काश्कमुखमां लीनथायठे अनेपठी जेवीनेतेवी चंचलरहेने, तथाजेम
कीमानेनमरी ज्यारेचटकोजरावेठे, त्यारेतेनाध्यानेकरीने तेतहीनयश्जायते अनेपठीजे
वारेजमरीपोताना चटकानोउद्योगमुकायापेठे, तेवारेतेसर्वनुलीज पोतानोमूलनो
स्वजाव धारणकरेठे, तेनीपरे जाणीले ॥२॥
सुविदितयोगेरिटं दिप्तं मूढं तथैव विदिताएकाग्रं च निरुईचे
तः पंचप्रकारमिति ॥३॥ विषयेषु कल्पितेषु च पुरःस्थितेपु च
निवेशितं रजसा।सुखऊखयुग्बहिर्मुखमायातं दिप्तमिद चित्तं ॥४॥
श्रर्थ ॥योगशानिये पांचन्नेदे मनकयुठे. १ क्षिप्तमन २ मूढमन ३ तेमजविक्षिप्तमन
५ एकागमन ५ निरुधमन. एपांचप्रकारमननावे ॥ ३॥ तेमांक्षिप्त लक्षणकहे. पो-
तानाचित्तनेसन्मुख कटप्याजेविषय तेनेविपे रजोगुणेकरीने याप्यु, सुखतथा
पुःखयुक्त, थने वहिर्मुखथयधुंचित तेने दिप्तमनकडं ॥ ४ ॥
क्रोधादिनिर्नियमितविरुश्कृत्येषु यत्तमो शगाकृत्याकृत्यविना
गासंयतमेतन्मनोमूढं ॥ ५॥ सत्वोजेकापरिहतःखनिदानेपु सु
खनिदानेपु ॥ शब्दादिपु प्रवृत्तं तदेव चित्तं तु विक्षिप्तं ॥६॥

थर्थ ॥ विविधप्रकारना योगनेविपे फरतु थनेपियकपाये जखु एवुधरमारमता
५४६
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
अर्थ ॥ जेमाबहुलताये तमोगुणहोय, एटलेकोधसहित विरुङकामनेपिपे जे तत्पर
होय श्रने विवेकरहितपणे कृत्यायनी वहेचणविना जे होय, तेनेमूढमनकहीये ॥५॥
जेधैर्यनावलथी उसनाकारणगणतुनथी, शब्दादिकविषयमा रूपरसादिकनाकारण
जाणी कगेरपणेप्रवत्त एवुजेचित्ततेने विक्षिप्तमनकहिये ॥६॥
अपादिगुणवता नित्य खेदादिषट्कपरिदारात्।सहशप्रत्ययस
गतमेकाग्र चित्तमानात ॥७॥ उपरतविकल्पत्तिकमवग्रहादि
क्रमच्युत शु॥आत्माराममुनीना नवतिन रुसदा चेत ना
थर्थ ॥ रागपादिकरहित जेगुणवतपुरुषठे थनेसदा खेदादिकनोपरिहारकरना
रजेपुरुप वे, ते तुमन सदेवरागकेपटालबाथी सर्वकार्यमा सरखुमल्युटे, तेनेएकाग्रमनक
हिये ॥ ७॥ जेनीविकल्पवृत्तिशातश्छे, वसीयपग्रहादिकमथी पातुश्रोसयुठे कष्ट
घीण्वुशुझमन, तेथारमाराममुनिनुजेश्रत करणहोय, तेनेनिरुकमनकहिये ॥७॥
न समाधावुपयोग तिस्रश्चेतोदशा इह खन्नते।सत्वोत्कर्षात् स्थ
र्याउने समाधिसुखातिगयात् ॥ ॥ योगारनस्तु नवेधिदिप्ते
मनसि जातसानदे॥दिप्ते मूढे वास्मिन् व्युचान नवति नियमेन ॥२६॥
थर्थ ॥ चित्तनीत्रणदशा तेयासमाधिमाका उपयोग पामतीनथी, तेवारे पणतेमा
वेदशातो सत्वोकपथकी तथास्थिरताथकी थनेसमाधिसुसना अतिशयथी उपयोग
पामे ॥ ए॥ कदाचित् विक्षिप्तचित्तने विपे योगसमाधिमा थानदितहोय तोयोगारज
सजवे, क्षिप्तमूटमनेतो योगनोविशेष विषयरुप उदयहोय ॥ १० ॥
विपयकपायनिटत्त योगेपु च सचरिष्णुविविवेषु ॥ गृहरवेलद्वा
खोपममपि चलमिष्ट मनोच्यासे॥रवचनानुष्ठानगत याताया
त च सातिचारमपि॥चेतोऽन्यास्दशाया गजाकुगन्यायतोऽऽष्ट ॥१॥
यासकीपरे चपनजेमनतेथच्यासेकरी रुमुजाण ॥ ११ ॥ पचनानुष्ठानमारा एन
जानुथावतु थतिचारसहित मनहोयतोपण जोमनयन्यासदशामा वर्ततु होयतो,
जेम इम्तिते थशेररीम्मोयाय तेदृष्टाते तेमनपणरुडुयाय ॥ २२ ॥
झानविचागनिमुसे यया यया नवति किमपि सानदाअर्थ प्रलोज्य
वाग्नुिगृहीपात्तथाचेत ॥१३॥अनिस्पजिनप्रतिमा विशिष्ट पद
वास्यपर्णग्चना चापुम्पविरोपाटिकमप्यत एवालवन अवते॥१॥

५४७ अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. अर्थ ॥ ज्ञान विचारणानासुखथी जेमकांक आनंदयाय एहवेवाह्यश्रर्थकरी लो- नावीने तेमांचित्तनेयोलावीराखीने झाननाविचारने सन्मुखकरीये ॥ १३ ॥ रुमीजि नप्रतिमा, रुडांसिद्धांतनांपद, वचन श्रदर, ते पुरुप विशेपजे बहुश्रुतगीतार्थमुनि हो यतेने एत्रणश्रालंबन प्रजुयेकह्यांठे ॥ १४ ॥ आदवनेः प्रशस्तः प्रायोनावः प्रशस्त एव यतः॥इति सालंवनयोगी मनः शुन्नालंबनं दध्यात् ॥१॥ सालंबनं दाणमपि दणममि कुर्या न्मनोनिरालंबं । इत्यनुनवपरिपाकादाकालं स्यान्निरालंवः ॥ १६ ॥ अर्थ ।। रुडेश्रालंबनेकरीने प्रायेरूडोनावदोय. माटेसालंबनयोगी जे रुमाजीवडोय तेणेशुख्यालंबन धरतुं ॥ १५ ॥ अनेदणेकमां सालंबनमनकरे. अनेकणेकमां निरा- लंबनमनकरे. एरीतेश्रनुजवनापरिपाकची तेप्राणीसटाय निरालंबनथाय ॥ १६ ॥ आलंव्यकपदार्य यदा न किंचिमिचिंतयेदन्यत् ॥ अनुपनतेधनव हिवउपशांतं स्यात्तदा चेतः ॥ १७ ॥ शोकमदमदनमत्सरकलदक दागदविपादवैराणिादीयते शांतहदामनुन्नव एवात्र साटात्तः॥२॥ अर्थ ॥ पठीएकपटानेश्रवलंबीने जेवावीचुंकांश विनवेनही, तेवारे जेमकाष्टवि- नानो थनिजपामे. तेनीपरेउपशांतपणुंपामे ॥ २७ ॥ माटेशोक, गर्व, काम, मत्सर. क्लेश, हठ. विपाद थनेवर एटलावानां शमतावंतप्राणीनेनहोय, एवातनो साक्षीहा अनुजवठे ॥ ॥ शांते मनसि ज्योतिः प्रकाशते शांतमात्मनः सदानम्मीनवत्यवि द्या मोद्ध्यांतं विलयमेति ॥ २॥ वाह्यात्मनोधिकारः गांतहदाम तरात्मनां न स्यात्।।परमात्मानुध्येयः सन्निहितो ध्यानतो भवति ॥३॥ थर्थ ॥ शांतमननेविपे रहेताथका यात्मानुशांत.खानाविक सहेजानंदरूप जे तेज वेते प्रगटथाय. तेबारे कुविद्यावेते राखयज्ञायः यनेमोहांधकार नागपामे ॥ २५ ॥ वासयकि मननोजेथधिकार तेशांनपरिणामि अंतरात्मावाला प्राणीने नहोय. केम- केतेने ध्येचम्पी जेपरमात्मा तेध्यानयी दुकमो. ॥ २० ॥ कायादिवहिरात्मा तदधिष्टानांतरात्मनामेति ॥ गतनि.पोपाधिः परमात्मा कीर्तितम्तःि॥३१॥ विषयकपायावेगः नत्वा-गु णेषु च यः।।आत्माज्ञानं च यदा वाह्यात्मा स्वात्तदा व्यक्तः॥ २२॥ अर्थ ॥ कायायधिष्टिन जैवहिात्मा तेनुअधिष्टानजे अंतरात्मा. तेप्रतेपामे ५४७ प्रकरणरत्नाकर नाग पदेलो. थनेगश्समस्त उपाधिजेने तेने झानियेपरमात्मा कोठे ॥ १॥ जेनेविषयकपा यनोभावेश होय, तथा तत्वनीथकाहोय थनेगुणीउपर पहोय, अनेजेने श्रात्मानु ओलसाणनथी, तेनेप्रगटपणे वहिात्मा कहिये ॥ १२ ॥ तत्त्वज्ञान महाव्रतान्यप्रमादपरता च ॥ मोदजयश्च यदा स्यात् तदातरात्मा नवेद्व्यक्त ॥१३॥ज्ञानं केवलसझ योगनिरोध समग्र कर्मदति ॥ सिद्धिनिवासश्च यदा परमात्मा स्यात्तदा व्यक्त ॥an अर्थ ॥ जेनेतत्वनीश्रझाहोय, झानपणुहोय, महानतीपणुहोय, तयाअप्रमादीपणु होय, एमकरता जेगारेमोहनजीते, तेवारतेनेप्रगटपणे यतरात्माकहिये ॥ २३ ॥ नि हाकेवलज्ञानहोय श्रने मनवचनकायाना योगनिरोधी आवकर्मक्षयकरी सिझमावसे तेरे तेनेप्रगटपणे परमात्माकरिये ॥ २४ ॥ आत्मानतो गुणरत्तिर्विविच्य य प्रतिपदं विजानाति।कुशलानुबंध युक्त प्राप्नोति ब्रह्मभूयमसो॥२५॥ब्रह्मस्थो ब्रह्मज्ञो ब्रह्म प्राप्नो ति तत्र किचित्र ॥ ब्रह्मविदा वचसापि ब्रह्मविलासाननुनवाम ॥२६॥ अर्थ ॥ जेप्राणीयात्मानेश्रने गुणवृत्तिने माहोमांदेवेहेचणकरीने ठेकाणेजोगे तेप्राणीकुशलानुनधि पुण्यसहित मोक्षपदनेपामे ॥ २५ ॥ जेब्रह्ममारह्यो ब्रह्मनोजाप तेनह्मनेपामे, एमाशोथचयो ? मादेब्रह्मवेत्तापुरुपजेशानी तेनावचनेकरी ब्रह्मजेमोद विलासीसुस, तेने थमे थनुनरियेठिये ॥ २६ ॥ ब्रह्माध्ययनेषु मत ब्रह्माष्टादशसहस्रपदन्नाव ॥येनाप्त तत् पूर्ण योगी ब्रह्मण परम ॥२२॥ध्येयोय सेव्योय कार्या नक्ति मुकृत धिया सेव ॥ अस्मिन्गुरुत्वबुध्या सुतर ससारसिधुरपि ॥ ७ ॥ थर्थ ॥ ब्रह्मथध्ययनने रिपे काठेके, थहारहजार शिसागरथेकरी जेब्रह्मचर्यने पाभ्यु, तेनेपूर्णयोगीथनेपरम ब्रह्मकहिये ॥२॥ माटेएनेजध्यावो, एनीजपुष्पपत जातिवा,यनेनेपिप मोटाइपणानी चुहिधरीये,तो ससारसमुअतरवोसहेस ॥२८॥ अवलयेहाचोग पूर्णाचारासदिपणवश्य वय ॥नत्या परममुनी ना तदीयपटवीमनुसराम ॥yा अपापि यत्र यतना निर्दना मा गुन्नानुबधरी ॥ अज्ञानविषय यत्तविवेचन चात्मनावाना ॥३०॥ अयं गचायोगतो थमानिसठे, परोयाचारपणथम पालीशकतानथी, पणमोटा .

५४ए अध्यात्मसार चंय अर्थसहित. मुनिनी नक्तिएकरीने तेहनीपदवीने पामशुं ॥रए॥ योडीपणजयणा कपटरहिनशे, नोतेगुजयनुबंधकारी. पणयात्माजावनीजेवेहेंचण तेश्रज्ञाननेटालनारठे ॥ ३० ॥ सिक्षांततदंगानां शास्त्राणां यः सुपरिचयः शक्त्वा ॥ परमालंबनभू तो दर्शनपदोयमस्माकं ॥३१॥विधिकथनं विधिरागो विधिमा नस्थापन विधेरिन।अविधिनिषेधश्येति प्रवचननक्तिःप्रसिक्षांतः॥३५ अर्थ ॥ सिकांतनाश्रमेपक्षीतीये, तेनायगजेशान्त्रतेनो शक्तिप्रमाणे अमारेपरिचय , माटेपरमथालंवनन्त एवोजेसमकितपक्ष तेश्रमारेरूडोठे ॥ ३१ ॥ शुरुजाप, वि- धिशास्त्रनोरागकरवो शुरुमार्गर्नु स्थापनकग्वू.विधिमार्गनीश्छाराखवी, श्रविधिटालवी थनेसिझतनी नक्तिकरवी एबमारोसिकांत ॥ ३२ ॥ अध्यात्मन्नावनोचलचेतोसत्योचितं हितं ॥ पूर्ण क्रियानिलाप श्येतिध्यमात्मशुद्धिकरः ॥३३॥ध्यमिह शुन्नानुवंधः शक्याम्नश्च शुरूपदाश्च ॥अहितो विपर्ययः पुनरित्यनुन्नवसंगतः पंयाः ॥३४॥ थर्थ ॥ श्रध्यात्मनी नावनायेकरी उज्वलएहवीजेचित्तवृत्तितेणेकरीने उचितकार्य करवं, तथा हितकारी करणीकरवी, पूर्ण क्रियाना विलासनोथनिलापधरवो. एथमारे थात्मानी शुद्धिकारकठे एटलेएकयंत करणनी उज्वलताजे शुद्धिकरवीते, अनेबीजो श्राद्यधीमांडीयंतपर्यंत पूर्णगुन क्रियाकग्वानी अनिलापा एवेवानांयात्मानी शुद्धिक रनारांठे ॥ ३३ ॥ तथाएककरवायोग्यथारंजते शक्यारंनअने वीजोगुरूपद एवेवा- नांगुन्नानुबंधीवे. एवेजेनेप्रारंनकालेसमर्थठे, एमांजेनी शक्तिउद्यमयने शुझारुकप णुठे, तेनेतोहितकारीमाने अने एबीविपर्यासजेठे, तेने अहितकारीमाने. एवीरीते अनुनवज्ञानने मलवानो एपंथठे, एथीमिधावटले ॥ ३४ ॥ ये त्वनुन्नवाविनिश्चितमार्गाश्चारित्रपरिणतिन्त्रष्टाः॥ वाह्यक्रियया च रणानिमानिनो शानिनापि न ते॥३णालोकेषु वविदिपु विपणिका नां वदि क्रियासु रतिः॥अक्षां विनानचेताःसतांप्रमाणं यतोन्निदितं३६ अर्थ ॥ जेने अनुनबनो निश्चयनश्री, चारित्रधी जे ब्रटठे, तघाबाह्य क्रियानी जेनी याचरणा, थने लोकमांउगविहारीया श्राचारनोगर्वधरेठे, तेनेज्ञा नीनकहिये ॥ ३५ ॥ वाह्यदृष्टिवाला मृर्खलोक तेने वाह्य क्रियावंतदेखी प्रीतिधरे, तेतो जेमकोकवाणीयो वाह्यक्रियाणानो व्यापारकरतोदेखिये तेनीपरेजाणवी, माटे अकाविनानुं कशुयेप्रमाणनधी ॥ ३६ ।।

ए५० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो वाल पश्यति लिग मध्यमवुद्धिर्विचारयति रत्त ॥ आगमतत्व तु वुध परीदते सर्वयत्नेन ॥ ३७॥ निद्यो न कोपि लोके पापिष्टेप्वपि नर स्थितिश्चित्या ॥ पूजा गुणगरिमाढ्या धार्यों रागो गुणलवेपि ॥३॥ थर्थ ॥ माटेजेरालजीवहोयते वेपजोड्ने परीक्षाकरे, तथा मध्यमजीते थाचरणा जोऽपरीक्षाकरे, श्रनेपडिततोझानतत्वदेखी परीक्षाकरे ॥३७॥ लोकनेविपे कोश्नी निदाकरियेनदी, पापीनेवि महोटी ससारनीस्थिति चितविये, जेगुणयुक्तपुरुषहोय तेनीपूजाकरीये, वडाझरीये, तथाजेथल्पगुणीहोय तेनाउपर पण रागधरीये ॥३०॥ निश्चित्यागमतत्त्व तस्माउत्सृज्य लोकसंझा च ॥श्रभाविवेकसार य तितव्य योगिना नित्य ॥३॥ ग्राह्य हितमपि वालादालापर्जन म्य न प्यं ॥ सत्या वाच पराशापागा श्व सगमा झेया ॥४०॥ अर्थ ॥ तथा थागमनोनिश्चयकरी लोकसझागेडीने विवेकनोसारजेश्रझातेनेविपे योगीश्वरे सदाउधमकरो ॥ ३यासीपण थासापेकरीने हितनीवात क्षेत्री, उर्जनउपर ईपनकरतो, सत्यमोसयु, पारकीयाशानापाससरिसासगमजाणवा ॥४॥ स्तुत्या म्मयो न कार्य कोपोपि च निदया जनै कृतया। सेव्या धर्माचा स्तित्त्वं जिज्ञासनीय च ॥४१॥शीच स्थैर्यमदनो वैराग्य चात्मनि ग्रह कार्य ॥ दृश्या अवगतटोपाश्चित्य देहादिवरूप्यं ॥ ४ ॥ अयं ॥ फोरमाणेतो गर्ननकरगो, कोनिदेतो कोपनकरयो, धर्माचार्यनी सेवा करी, तत्तनेजापगनी चाराग्यनी ॥ ४ ॥ परित्रपणु, स्थिरतापणु अने नि'कपट पए यादरसु तयारागधरनो थनेमननेपथ्यकरायवु, तथाससारनादोपदेसा, वर्षी देदने विनाशीपणे चितवो ॥ ४२ ॥ भक्ति गवति वायां सेव्यो देश सदा विविक्तश्या स्थातव्य सम्यक्त्वे विश्वान्यो न प्रमादरिपु ॥४३॥ ध्येयात्मवोधनिष्टा सर्वत्रमागम पुग्न्यारं ॥ त्यक्तव्या कुविरपा स्येय टानुसत्या च ॥ ४ ॥ प्रनुठपरननिधरती, पशुपटकादिदोपरहित देशजेम्यानक तेसे मन जिनदिशमाम्यिग्रदेवु, प्रमादरपाटनीविश्वासनबरसो ॥ ३ ॥ ध्येयमापने या रमरोध मारदेव मपम्य थागमनिझानने याग, कुविकटपठाडया, जेमा रूपा तेमार्गेचास Indd || अध्यामनार य यमदिन. माजकार्यतत्त्वं चिकृपानंदमानांव्यं । दिनका ज्ञानवतामनु नववध प्रकागज्य ॥ ४५ ॥ अर्थ ॥ नबने प्रगटकर लानरपानंद रेग्डे कानवनने दिनकारीयन ग्डेयु. पयनुनवचंतजीयोना प्रवान् ॥ ४५ ॥ नियनुनवाधिकार विगनिमनमानः ॥ २० ॥ येयां कैग्यकुंदलंदागनतकशुनागुणामालिन्यं व्यपनीय च ननि नाणां बैगामातन्वते ।। नंतःसंतु मयि प्रसन्नमनसन्ते कपि गोणीकृनः स्वावामुख्यपरोपकारविधयो ग्वले किग्वलः ॥ १ ॥ अर्थ ॥ चंऽविकानीकमसनातनोममृह, बंधना. कपर, एनरपानमसा जेना गुणवे. नयाजे मनुष्पनाचित्तने विप मधिनताटालीने निर्मलनाउनसनाने नि नाग्ने एवाजेमकान पुन्पोते, मादाराउपर प्रसन्नमने मवादेजी! जेणेपोतानोश्रर्थ गोणकन्यो अननीमुन्यपणे परउपकारनी चुहिने. एवासन जो महाराउप रप्रसन्नठे नो. उन्मत्तएवाग्रसजे पुजनसोक तेनी यप्रसन्ननाये धुंधवानुठे ? ॥१॥ ग्रंमार्थान् प्रगुणीकरोति मुकविर्यत्नेन तेषां प्रथामातन्वंति कृपाक टादालढरीलावण्यतः सङना. ॥ माकंदद्रुममंजरी वितनुते चित्रां म धुश्रीस्तत. माजाग्यं प्रययंति पंचमचमत्कारेण पुस्कोकिलाः ॥२॥ थर्थ ॥ रूडाजेकविते. तेश्रर्थानुपत्तिए नवाग्रंथरच; पणकृपानजरनीतेहरी तेनुघर एवाजे सजन तेघनेवखाणीने चिन्तारकरेठे. तेउपरदृष्टांतकहेजेनवसंतलनी यांबानीमंजरीना मनोद्दरपणानेप्रगटकरेठे. पणपोताना पंचम गगनागचमत्कारेकरी एटलेरागनोटदुको तेणेकरीनेकोयख मंजरीनुं सोनाग्यपणुंजगमांविस्तारेठे ॥२॥ दापालेग्वविपः खलाननविलाञ्चाय कोपाञ्चलन् जिन्दादिननु किं गुणानगुणिनां वासट्यं प्रापयेत् ॥ तम्माचेत्प्रबलप्रन्नावन्नवन दिव्यापधी सन्निधों शास्त्रार्थप्रतिपदिां शुन्नदां कारुण्यपुण्यप्रथा॥३॥ थर्थ ॥ दोपना विस्ताररूपविपेमहित एहयु खलप्राणीना मुखरूपजे सर्पमुंबर ते श्रीनवीन कोपवलतोषको एवोपुर्जननीजीजरूपजे सर्प जेगुणिनागुणने ननका नि वेधी क्षयपणाने नपमामेशु' अपितुपमामेज. तेमाडे नायर्थ तेनीप्राप्तिनाजाण जेसज्ञान तेनीजेपासपुखका : जडीत दिव्योपधिकाहिये, नासरहना 'ने जेरचटेनहीं महामना.

५५ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो उत्तानार्वमिग स्वतोऽवगमान्नि सारता मेनिरे गनीरार्थसमर्थने बत सला काठिण्यटोप दर ॥ तत्कोनाम गुणोस्तु कश्य सुकवि किका व्यमित्यादिका स्थित्युवेदमति हरति नियता दृष्टा व्यवस्था सता ॥ ४ ॥ य। उर्जनमूर्यनीरीतिथो तोजेबारे पोतानीमेले पदवाचता अर्थसुझे एाथ दराने मुगमपदजो थमेजोमीये तोखखमाणसएमकद्देशेजे, काश्थाग्रथमा सारनथी, एममाने सीजोथमे गतीरथर्थसहित पदयाधीपतो, खसमास कदशेके, कवणप दपाया। एनोशुश्रर्थकरिये? एतोमुगानीपारसी एवेग्रयेकोश्ने गुणनथाय, जे था गसपक्षिपिचारे पाथाजेकोणरुमाकनि वलीसर्यनेनोगपडे एवांग्याकाव्य एवुड जनपोपमाटेएमघमर्यादानी स्थितिनेउछेद करवानीमतिवे, तेनेजेटाले, कविनायुषने जागे, सपाजेमानपुरुष तेनीव्यवस्था रूमीदी ॥४॥ अध्यात्मामृतार्पिणीमपि कथामापीय सत मुख गादते विषमुनि गनिनु गता वैषम्यमेतकुत ॥ नेद चातमिदीधितिपिबा पीता श्ररोग नृग किन म्युत चक्रवारुतमणास्त्वत्यतसेदातुरा ॥ ४ ॥ अयं ॥ अध्यात्मरूप थमृतगृष्टि प्रयोगातो, तेनुपानकरीने सझनपुरुपसुग्यमाने भोगायोगी, तेएवीवाणीने पिमपदबहीने पिम्पप्रगटकरेठे, पमा शुश्राश्चर्य । मेटपरदृष्टानादेठे नुश्रोचकिरणनादर्शनयी थमृतपीने चकोरघाणुरीकपामेने, तोरप्रदेषी ने गायो, चायीपणोरोदनीपामता ? थपितुपामेजठे ॥ ५ ॥ निषिमाम्यमोदय ये विदधते का चानीखान्निदा तेपा न प्रमदान दा ननुपिया गृटा क्वीना कृति ॥ये जानति विशेपमप्यविषमे रेयो परेपाटातो वस्तुन्यम्नु मनामित कृतचिया तेषां महानुत्मय ॥६॥ धर्य ॥ मारक मरमाणु देखीने काचमा थने नाममणिमा अनेदम्पत एकजाणे, तेवायपश्विासाने मोटापपिनि गूथर्थनीरचना तेहपंतणीनथाप । चीयविषमवानुनरिप परेमा, उपमा, मायाति शेयकी यातुनविशे पगोडे, पाहिवाशामज्ञानने पायनानाठे, तेमहायोग्यरूपते ॥ ६॥ पूर्णपानपटायंमार्यपटना चेतश्चमत्कारिणी मोढवन्नदृशा जो ननुपिया नी पन्तिानामिर ॥ याच्याफुखामगांगहनप्रदान दच नुरी शमिन्या प्रमन प्रमोठयनिन ग्राम्यान टिम्मानिगा। .

अध्यात्मसार ग्रंथ अर्थसहित. ए५३ अर्थ ॥ जेमांपूर्णअध्यात्मपदार्थ तेसहितघटना, पण तेजेनीदशाश्रज्ञानेकरी ने श्रवराणी, एवाश्रल्पवुद्धिवालानां चित्तमांतोजेरीते पंडितलोकश्रावाग्रंथथीरीज पामे, तेरीतनोचमत्कारनउपजावे. तेहनोदृष्टांत, जेमकामेव्यापीथकी अंतरंगमां विषयसुखने श्वतीयकी, तथा वाह्यथी जयशोकधरतीयकी, पुरुपनेवखन, ढुंरूपवती एमगः नरीथकी, रुमीवचननीचतुराश् करनार, एवीजे चतुरस्त्रीहोयतेपण गाममी श्रामूर्खने रीऊवीनशके, पणपंमितनेतोआनंदपमाडे तेनीपेरेजाणवू ॥ ७ ॥ स्नात्वा सिक्षांतकुंडे विधुकर विशदाध्यात्मपानीयपूरैस्तापं संसारखं कलिकलुषमलं लोनतृष्णां च हित्वा॥जाता ये शुरूपाः शमदमशुचिताचंदनालिप्तगात्राः शीलालंका रसाराः सकलगुणविधीन्सजानांस्तान्नमामः ॥ ७ ॥ अर्थ ॥ सिझांतरूपकुंडमां चंअसरखानिर्मल अध्यात्मरूपपाणीनापूरमांस्नानकरीने, नवयुःखरूपजेताप अने पापरूपजेमेलाप तथालोन, ने तृप्लानेगंमीने, यथाशुद्धरूपे करी वलीसमतारूपइंडियदमनजे पवित्रतेरूपचंदनेकरी शरीरविले पितठेजेनु, वलीशी लरूपघराणेकरीगोजता, सर्वगुणनानिधानएवाजे सजानतेने अमे नमिये ठेये. ॥ ॥ पायोदः पद्यबंधे विपुलरसन्नरं वर्षति ग्रंथकर्ता प्रेम्णां पूरेस्तु चेतःसर इद सुहृदां प्लाव्यते वेगवनिः॥ त्रुट्यंति स्वांतबंधाः पुनरसमगुणपिणां उर्जनानां चित्रं नावज्ञ नेत्रात् प्रणयरसवशानिःसरत्यधुनीरं ॥ ५ ॥ अर्थ ॥ जेग्रंथकर्ता मेघसरखा, तेपद्यवंधेकरीने, बहुरसजरे, वरसतांथका तेत्री प्रेमरूपपूरते सजाननाचित्तरूप सरोवरमां वेगेकरीनेनरायठे, बलीयसाधारणगुणना ऐपीजे उर्जन, तेनातोयंतःकरणना वंधतुटेठे, थने एवाविचित्रकारीजेग्रंथ तेनानाव नाजायजेपुरुप तेविनयेप्रणीत रतेउज्वलावे, तेनानेत्रश्री स्नेहरूपयांमुंफरेते ॥ ए॥ उद्दामग्रंथन्नावप्रयनन्नवयशःसंचयः सत्कवीनां दीरा ब्धिर्मथ्यते यः सहृदयविवुधर्मरुणा वर्णनेन ॥ एतडिंडी रपिंडीनवति विधुरुचेमंडलं विप्लुपस्तास्ताराः कैलास शैलाढय इद दधते वीचिविदोनलीला ॥ १० ॥ अर्थ ॥ रुमाकविनी उद्दामकेप्रोढएहवीजे ग्रंथनानावनी रचनातेणेकरीनेनपनो ४० एप प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो जेयगनोसमूहतरुप क्षीरसमु तेसद्धानपमिते वर्णवरूपि मेरुएकरीने मध्यो तेषी प्रगटयो फीण तेनोउज्वलो चरुमाथयो, वसीतेनेलोवताजे वाटाड्या तेनातारा मासघया, तथा केसासादिक पर्वतथया एरीतेग्रथनोजश लीलाएकरी पसयो॥१०॥ साव्य दृष्ट्वा कवीना इतममृत मिति स्व सदा पानशकी खेदं धत्ते तु मूर्ना मृज्तरहृदय सङनो व्याधुतेन ॥झात्वा सर्वो पनोग्य प्रसृमरथ तत्कीर्तिपीयुपपूर नित्यं रदापि धाना नियतमतितरा मोदते च स्मितेन ॥ ११ ॥ थर ॥ कपिनाकाव्यदेखीने अमृतहरायु, एमविचारीने देवताथो सदाश्रम नगनी शकारिताथका सेवधरेठे शामाटेजे मृासुकोमल हृदयजेनु, एगाने समान रोमस्तकपूणाकरीने जेसननेउपजोग्यपणे पसरतुप ते कचिनीकीर्तिप थमृतनुपूर तया जनेनिरतर रक्षारूप ढाकण्थत्यतपणे दीधुठे तेनेजाणीने देखी ने एगीने एपंपामेछे ।। ११॥ निष्पाद्य श्लोककुल निपुणनयमृदा कुलकारा कवींश दाट चागेप्यतम्मिन्न किमपि परिचयात्मन्यराक्षार्फना मापक कुर्वत्ति बाढ गुणदरणमिति प्रचलद्दोपदृष्टिा सामावास्गले यक्षजनपचनग्यालजिब्दे निवेश्य॥१॥ थई । टानपपमाटीवर पीश्वररूपिजे कुनकारते शेकरपयको निपजा ये तीनमरामातेरटने परिचययी दायेक टपासमारीतमोमू, तेम शोर पटने परिचय विचारीने पदयकर थापापाठाहोय तेनेममारे पपीसते तडकमूरे, पजीन्निबाड़ी परिपार, तेजाणे नीमामादेपा होजनजाणेजे एपरित ते, तीमारा गुणदग्णय, पमनसतोय पस्तिनीजोडेखो कमामा दोपकार दानी पियागमनी वाडानी श्रेणि तेणेरी किराएदीपोतानी नजान विपीतननावचन नेवाणिये निंदापनी तकरी पंडसीजी जावेट अग्निनावमा प्रथम्पपी मुकीनेपारोकरे, थनेनीमामानीराययाय, पटनोमायने ॥2॥ सुजदारमार कविजनावन जनस्याग्नियंगाना नामनातीगान्ममुपचितगुपो मद्यता याति मद्य ॥

ԱՄՆ
श्रध्यात्मसार अव अर्थमदिन.
संतः पित्वा यञ्चधति दि मुदं पूर्णयंत्यधियुग्मंम्बरं
टर्पप्रकर्षादपि च विदधते नृत्यगानप्रबंधं ॥ १३ ॥
अर्थ ॥ शेखटीयने प्रापनाग्मनासमृद नग्यंकविनुवचन; पणपुर्जनरूपी अग्नि-
नुजे यंत्र तेम येनानाप्रकारना ऽव्यनायोगवकी कड़ीरीते गुणपुष्टिने पामतुं एड्वू-
कविनजेपचनते. ताजा मदिरापणानेपामे; तेमदिरानेदपंकरी सझानपुरपपानकरीने
हृदयमादपंधरेने; तेघीयेयांग्वोपुर्णायमानथायलं, मछाये दर्पनाकखोलधी पणश्लोक
नोनायार्थपामीने नाचे गायठे ॥ १३ ॥
नव्योरमाकं प्रबंधोप्यनाणुगुणतां सजानानां प्रनावा
विख्यातःस्यादिति मुहितकगाविधी प्रार्थनीया न किनः॥
निष्णाताश्च स्वतरते रविरुचयश्वांनोरुदाणां गुणाना
मुलासे पेदाणीया न खलु पर रुचा कापि तेपास्वन्नाव. ॥१४॥
अर्थ ॥ थमारोग्रंयनवोठे. तोपणमदागुणवंतजे सङान तेनाप्रजावयकी विख्यात
थजो । एरीतेरुडाहितनेथथे अमारे एसजनने प्रार्थनाकरवायोग्यनधी\' अपि-
तुज जेम कमलनागुणने उदासकरवाने सूर्यनांकिरणठे, एम पोतायकीजे प्रवीण,
एवातेसझननाजे स्वनाव तेक्यांयेपररुचिनणि निश्चेउवेखवायोग्यनयी ॥ १४ ॥
यत्कीतिरफुर्तिगानावदितसुरवधूरँदकोलाहलेन प्रक्षु
व्धस्वर्गसेतोः पतितजलनरः दालितः शैत्यमेति ॥
अश्रांतत्रांतकांतग्रहणकिरणेस्तापवान् स्वर्णशेलो त्रा
जंते ते मुनीज नयविजयबुधाः सजनवातधुर्याः ॥ १५ ॥
थर्थ ॥ हवेपोतानागुरुनो वर्णवकरेठे जेनीपसरतीजेकीर्ति तेनेगावाने सावधान,
एटलेस्वर्गमां देवतानी थप्सरायोजेठे तेश्रीनय विजयजीना गुणगायठे, तेनागीतश
ब्दना कोलाहलेकरीने होजनापामी एवीजेस्वर्गनदी तेनीपाजनांगी,तेथीपड्यु जेजल
तेनासमूहेकरी पखाल्योजेमेरुपर्वत, तेणेकरीमेरुपर्वतपण शीतलतानेपाम्यो नहितो
अहर्निश प्रदक्षणायेनमताजे, ग्रहमंडल तेनाकिरणेकरी तापवंतमेरुहतो. तेहमणाशी-
तलथयोथको शोनेठे एवातेमुनी श्रीनय विजयनामा पंडितजे सङान पुरुपोनासमू-
हमां वटेराहता ॥ १५ ॥
चक्रे प्रकरणमेतत्तत्पदसेवापरोयशोविजयः॥
अध्यात्मवृतरुचीना मिदमानंदावदं नवतु ॥ १६ ॥

साधारण थन्यासी मनुष्य समजी शके नही तेम विछानोनी बुद्धि पण काश्क । । ग्रयो रच्या, ते ते प्रथमां एवी युक्तियो करीठे के, तेना यथार्थ सूक्ष्मनाराथने ए५६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो अर्थ ॥ तेनाचरणना सेवकउपाध्यायश्रीयशोविजयजी एप्रकरणकरताहवा तेश्र ध्यात्मनेविपेजेणेरुचिधरी, एवाप्राणीने रुचिसहित एप्रकरणथानदसुमनुथापनाम होजो ॥१६॥ इति ॥ सङानस्तुतिअधिकार एकशितितम समाप्त ॥ ॥तिमहोपाध्याय श्रीकल्याण विजयगणि शिप्यमुरयपडित श्रीलान विजयगणि शिप्यमुख्यपडित श्रीजितपिजयगणी तच्छिग्यमुग्य पडित श्रीनय विजयगणी चरणकमलचचरीकेण पडितश्रीपद्म विजयगणिसहोदरेण पमित श्रीयशोविजयेनरिचिते अध्यात्मसारप्रकरणे सप्तमवध समाप्त ऽसर्वकाव्या॥६॥ ॥ इति श्रीमत्तपागवे नहारकश्रीविजयसिंहसूरीश्वरशिप्यपमित श्रीसत्यविजयगणि शिष्यपडितश्रीकर्पूर विजयगणि शिप्यपडितश्रीक्षमा विजयगणि शिष्यपडितश्रीपशो विजयगणि शिष्यपडितश्रीशुजविजयगणि शिप्यपमितबीवीरविजयगणिनिरध्यात्म सारथस्यवार्तिकरूपोमुनिकातिविजयस्यानुपहाया पटवार्थ कृत सवत् १०७१ चैत्र शुक्लपक्षपूर्णिमायामिति) सर्वमूलकाव्य एas नीसरयायेठे तेमा पेलाप्रधना १०२ वीजाप्रधना १०५ त्रीजाप्रवधना १९७ चोथाप्रवधना १६५ पाचमाप्रधना १३ ग्गप्रवधना २१० सातमाप्रवधना ६१ सर्वमतीने ए४५ सूचना था अध्यात्मसार नामनो अथ श्रीयशोविजयजी उपाध्याये सस्कृतनापाना पद्यमा रच्यो ए वाक्यमा थायथनु नाम, तथा तेना रचनारनु नाम साजलता अथवा वाचता सुझ जनोना मनमा प्रसन्नतायुक्त उत्कृष्टलाव उत्पन्नथयाविना रहेशे नही, केमके ग्रथना नामप्रमाणे ते शब्दनो अर्थ अध्यात्मनो सार थायडे, तेम प्रथना रचनारना नामप्रमाणे तेनो अर्थ यशनो विजयकरनार थायठे, एवन्ने नाम सार्थकने, एम कह्याथी काइपण वाधा थावशे नही या ग्रथमा जेसी रीते अध्यात्मविषयना प्रकारोनो समावेश कोठे, तेवी रीते वीजे क्वचित् दीगमा श्रावशे उपाध्यायजीना पाडित्य, कविताशक्ति, समयसूचकता, पूर्वपक्षसमन,उत्तरक्षमंगन, वाक्पटुत्व, पदला सित्य, थर्यगौरव, रस, श्रने श्रेक्षकारादि एमना रखा हरेक ग्रथमा जोता कोश नेपण थाश्चर्य उत्पन्न ययापिना रदेशे नहीं, केमके उपाध्यायजीए जेजे विषयोमा - - - . श्री समाधिशतक. ए श्रमवडे जाणी शके; आम ए महापंडित हता एमां संशयनश्री. तेमणे अध्यात्मवि- पयक जे आ ग्रंथ रच्यो, तेनी उत्कृष्टता प्रत्यक्षप्रमाणवडे सहेजे समजाशे, एवा ग्रंथनो यथार्थनाव टीकाविना समजबो महाकविण पडे; टीकानो श्रमे घणो शोध कस्यो, पण ते क्यांश मली श्रावी नही, ने टीका यश्ठे एवं पण को ठेकाणेथी सां नव्यामां श्राव्युं नही, त्यारे ते प्रयत्न रहेवा दश्ने वालाबोध अथवा टवाविपे शो ध करतां मात्र श्रीवीरविजयजीनो करेलो टवो मली श्राव्यो, ते पण तेमणे पोता नी बुद्धि अनुसार साधारण करेलोठे. ए टवाउपरथी स्पष्ट दीगमां आवे के, अ ध्यात्म विषयविपे श्रीवीरविजयजीनो अभ्यास घणो थोडो हतो, तेश्री यथार्थ मूल ग्रंथनो नाव प्रदर्शित करी शक्या नथी, ए मोटी दिलगिरीनी वात वे पण ए ट वाथी बीजो सारो टवो को अमने मल्यो नही, तेथी एमां कांक सहेज अमारी मति अनुसार सुधारो करीने आ पुस्तकमां वाप्यो ते. ॥ श्रीजिनायनमः॥ ॥अथ ॥ श्रीसमाधिशतक श्रीयशोविजय उपाध्यायजीकृत प्रारंन्नः ॥ ॥ दोहरा ॥ ॥समरी जगवति नारती। प्रणमी जिन जग बंधु ॥ केवल आतम वोधको। करमूं सरस प्रबंध ॥ १॥ केवल आतम वोध है । परमारथ शिव पंथ ॥ तामें जिनकू म गनता । सोइ नाव निगरंथ ॥२॥ लोग ज्ञान ज्यू वालको । वाह्य ज्ञानकी दोर ॥ तरुण लोग अनुनब जिस्यो । मगन नाव कतु थोर ॥ ३॥ श्रातम झाने मगन जो। सो सब पुजल खेल ॥ अजाल करि लेखवे । मिले न तह मन मेल ॥४॥ ज्ञान विना व्यवहारको । कहा वनावत नाच ॥ रत्न कहो को काचकू । अंत काच सो का च ॥ ५ ॥राचे साचे ध्यानमें । जाचे विषय न को॥ नाचे माचे मुगति रस । श्रा तमज्ञानी सोई॥६॥ वाहिर अंतर परम ए । श्रातम परिणति तीन ॥ देहादिक श्रातम नरम । वाहिरात्म वहु दीन ॥७॥ चित्त दोप थातम नरम । अंतर था तम खेल ॥ अति निर्मल परमातमा । नाहि कर्मको नेल ॥ ७॥ नर देहादिक दे खिके। श्रातम ज्ञाने हीन ॥ इंघिय वल वहिरातमा। अहंकार मन लीन ॥ ए ॥ अलख निरंजन अकल गति व्यापी रह्यो शरीर ॥ लखे सु हाने श्रातमा । खीर लीन ज्युं नीर ॥ १० ॥ श्ररि पुत्रादिक कल्पना । देहातम अनिमान ॥ निज पर त नु संबंध मति । ताको होत निदान ॥ ११॥ देहादिक श्रातम नमी । कल्पे निज परजाव ॥ आतम ज्ञानी जग लहे। केवल शुरू स्वन्नाव ॥ १५ ॥ स्वपर विकल्प ॥

एएत प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो वासना । होत अविद्या रूप ॥ ताते बहुरि विकल्पमय । नरम जाख डध कूप ॥ ३॥ पुत्रादिककी कल्पना । देदातम चम नूस ॥ तात जड संपत्ति कहे । इद्दा मोह प्र तिकूल ॥ १४ ॥ या चम मति र गडि दो। देसो अंतर दृष्टि ॥ मोह दृष्टि जो गेडिये । प्रगटे निजगुण स्मृष्टि ॥ १५॥ रूपादिकको देसिनो । कहन कहावन कू ट॥ जिय जोगादिक वले । ए सव लुटालूट ॥ १६ ॥ पर पद थातम न्य॥ कहन सुनन कतु नादि ॥ चिदानद घन सेलही। निज पद तो निजमाहि ॥ १७ ॥ ग्रहण अयोग्य ग्रहै नही । ग्रह्यो न टोमे जेह ॥ जाने सर्व स्वनावने । स्व पर प्रका शक तेह ॥ १७ ॥ रूपेके ब्रम सीपमें । ज्यु जड करे प्रयास ॥ देहातम जमतें न यो।त्यु तुज कूट श्रन्यास ॥ १७ ॥ मिटे रजत जम सीपमें। जन प्रति जिम नाहि । नरमें श्रातम भ्रम मिटे । त्यु देहादिक माहि ॥ २० ॥ फिरै अमोघे कर गत । चामीकरके न्याय ॥ ज्ञान प्रकाशे मुगति तुऊ। सहज सिद्ध निरुपाय ॥१॥ याविन तु सूतो सदा । योगे नोगे जेणि ॥ रूप अतींशिय तुटते । कही शके कडु कैणि ॥ २२ ॥ देसे नासे श्री करै । इानी सवहि अचन ॥ व्यवहारे व्यवहार निश्चयमें थिर थन ॥ २३ ॥ जग जाणे जन्मत्त यो योजाणे जग थध ॥ ज्ञानी कृ जगमें रह्यो । यु नदि कोई सवध ॥ २४ ॥ या परगही झानकी व्यवहारै जु कद्दार ॥ निर्विकल्प तुफरूपमें । द्विधा नाव न सहा ॥ २५ ॥ यु पहिरातम ठाझिके । थतर बातम हो ॥ परमानम मति नाव । जहा न कोइ ॥ २६ ॥ सो मे या दृढ वासना । परमातम पद देत ॥ इलिका जमरी ध्या न गत । जिन मति जिनपदहेत ॥ नारे लय पद सोश है । जहँ जमत वीसा स ॥ जिनसू थो मरतो फिरे । सोइ अनय पद तास ॥ २७ ॥ इनिय वृत्ति निरोध करि । जो खिनु गलित विनाव ॥ देसे अतर श्रातमा । सो परमातम नाव ॥ २ ॥ देहादिक्तें जिन्न में । मोथै न्यारे तेहु ॥ परमातम पथ दीपिका । शुद्ध भावना एह ॥ ३० ॥ क्रिया कष्ट नी नहु सहै । नेद ज्ञान सुखवत ॥ या पिन बहु तप करें । तो जी नहि नव अंत ॥ ३१॥ श्रनिनिवेश पुजल विषय । ज्ञानी क्ह होत ॥ गुणको जी मद मिटगयो । प्रगटत सहज उद्योत ॥२॥ धर्म क्षमादिक जी मिटे । प्रगटत धर्म सन्यास ॥ तो कल्पित ना नारमें । क्यु नहि होत उदास ॥ ३३ ॥ रजु थपिद्या जनित अहि । मिटे रके छान ॥ श्रातमझाने त्यु मिटै । भार थबोध निदान ॥an धर्म थरूपी व्यके । नहि रूपी परहेत ॥ श्रपरम गुन राचे न ही।यु झानी मति देत ॥३५॥ नेगम नयकी कल्पना । अपरम जाव विशेष ॥ परम जानमैं मगनता। अति विशुरू नय रेस ॥३६॥ रागादिक जप परिदरी । करे सहजय विकटप विधि - । -- श्री समाधिन बन्योज॥ घटमेंनी प्रगटे नवा । चिदानंटकी मोज ॥33॥ रागादिक परिणामयुत । म नदियनंत जनार ॥ तहज रागादिक रहित ।जानि परमपद सार ॥३॥ लव प्रपंच म न जासकी। बाजी ची मूल ॥ चार पांच दिन खुन लंग। धन धूससी यूद्ध ॥ ३ए । मोद बागुरी जाल मन । नामें मृग मत होन ॥ यामें जे मुनि नहि परे । ना अनुप न कोल ॥ ४० ॥ जब निज मन सन्मुख हुए । चिन न पर गुणटोप ॥ नव यगुराइ लगाये । हान धान रम पाप ॥ ४२ ॥ अइंकार परमें धरन । न बह निज गुण गंध ॥ अहं ज्ञान निज गुप लगे। तुटे परहि संबंध ॥ ४२ ॥ अर्य प्रिलिंगी पट खद्दे । लो नदि बातम रूप ॥ तो पद करि क्यू पाइए ? । अनुन्नर गम्य स्वरूप ॥ ४३ ।। थानम गुप अनुनवत जी । देहादिकनें जिन्न ॥ नखे विभ्रम वामना । जो रहि फिर न खिन्न ॥४४॥ देव नो चैतन नही । वेतन नाहि दिखाय ॥ रोप तोप किन, कर । श्रापहि थाप युकाय ॥ ४५ ॥ त्याग ग्रहण पाहिर कर । मूट कुशल श्रति रंग ॥ वाहिर थंतर सिझर्छ । नदी त्याग यो संग ॥ ४६ ॥ श्रातम झाने मन धेरै । वचन काय रति मि ॥ नो प्रगटे गुज बास ना । गुण यनुनवकी जोनि ॥ ४ ॥ योगारंजी थसुख । थंतर वाहिर सुरु ।। सिद्ध योग सुरू है । अंतर वाहिर पुरस्क ।। ४ । सो कहिये सो पूठिये। तामें धरिये रंग ।। यातें मिटे थबोधता । बोधरूप व्हे चंग ॥ ४ ॥ नहि कनु इंडिय विषयमें । चेतन• हिनकार ॥ लोनी जन नामें रमे । अंधो मोह थंधार ॥५॥ मृदा तमसू तेप्रवल । मोहे बोनी शुद्धि ॥ जागन है ममना गरे । पुनसमें निज बुद्धि ॥ ५१ ॥ ताळू बोधन श्रम थफल । जावू नहि शुभ योग ॥ थाप थाप यूजवानिश्चय अनुन्जव नौग ॥ ५५ ॥ परका किशो चुकाबनो । तूं परग्रहण न लाग । चाहे जे में वृजवा । लो नदि तुऊ गुण नाग ॥ ५३ ।। जबलो पानी निज मते । ग्रह वचन मन काय ॥ तबलों है संसार थिर । नेद झान मिटि जाय ॥ ५४ ॥ सूखम धन जीरन नवे । ज्यूं कपरे त्यूं देव ॥ तातें बुध माने नही । थपनी परिणति तेह ॥ ५५ ॥ जैसे नाग न थापको। होत बत्रको नाश ॥ तसे तनुके नाना ते । चेतन श्रवक्ष थनाश ।। ५६ ॥ जंगम जग थावर परें। जावू नाते निच ॥ सोचाखे समता सुधा । थवर नही जड चित्त ॥ ५७ ॥ मुगति धरि ताळू नही । जाकुंबिर संतोष ॥ मुगति ताईं सदा । जाळू अविरति पोप ॥ ५७ ॥ होत वचन मन चपलता । जनक संग निमित्त ॥ जन संगी होवे नही । तातें मुनि जग मित्त ॥ ५ए । बास नगर वनके त्रिपे। मान उविध श्रवुद्ध ॥ श्रातम दरशी वसति । केवल थातम गुरु ॥ ६॥ } थाए जावना देहमें । देहांतर गति हेत ॥ श्राए बुद्धिजो श्रापमें । सो जोहि ॥६० । ८३ हानीकुम कनु नई। । महज मिद निर्माण ॥ मुग्ध प्ररारा यनुना ५६० प्रकरणरत्नाकर जाग पहेलो विदेहपद देत ॥ ६१ ॥ नपि शिव पद दे थापकु । श्रापहि सन्मुख होश॥ तातें गुरु है श्रातमा । अपनो श्रोर न कोई ॥ ६ ॥ सोवत है निज नावमें । जागे जे व्यवहार ॥ सूतो थातम नामें । सदा स्वरूप श्रधार ॥ ३ ॥ श्रतर चेतन देसिके । वाहिर देह स्वजाव ॥ ताको थतर ज्ञानते । होश थचल दृढ जाब ॥ ६४ ॥ नासे थातम डान धुरि । जग उन्मत्त समान ॥ आगे दृढ श्रन्यासतं । पर तृण अनुमान ॥ ६५ ॥ निन्न देहतै नाविये । त्यू थापहिमें आप ॥ न्यू मपनहिमें नहि हुए । देहातम म ताप ॥ ६६ ॥ पुण्य पाप व्रत अनते । मुगति दोउके त्याग ॥ अननपरे नत नी तजे । तात धरि शिवराग ॥ ६ ॥ परम जार प्रापति सगे। नत धरि थनत वोनि ॥ परम नाव रति पायके । नत जी इनमें दद्दन समे ज्यू तृण दही । त्यू व्रत थत दि ॥ क्रियाशक्ति इनमें नदी । जा गति निश्चय नैद ॥६॥ ॥ व्रत गुण धारत अनती । बत्ती ज्ञान गुग दो ॥ परमातमके ज्ञानतं । परम थातमा होइ ॥ ७० ॥ सिंगदेह था प्रित रहे । जसको कारण देव ॥ तात ना दे नही । लिंग पक्ष रत जेद ॥ १ ॥ जाति देद याश्रित रहे । जसको कारण देद ॥ तात ना दे नही । जाति पद रति जेद ॥ २ ॥ जाति लिगके पक्षम । जिनक है दृढ राग ॥ मोह जालमें सो पो। न सटे शिर सुप नाग ॥ ३ ॥ सिंग अव्य गुण थादरे । निश्चय सुस व्या हार ॥ पाप्य लिग द नय गती । रे मूट थपिचार ॥ ४ ॥ जार लिंग जाते गये। गिझा पनरस नेद ॥ तान थातम नही । लिग न जाति न वेद ॥ ५ ॥ पशु दृष्टि थधर्म । दृष्टि नंद नदु देत ॥ थातम दृष्टि शरीरमें । त्यु न धरे गुण हेत बम विसतादिक दशा । म माने व्यवहार ॥ निश्चय नयम दोप दाप । बिना मदा भ्रम चार ॥ 3 ॥ तूटै नहि घहिरातमा । जागत नी पहि प्रथा । बेटे नव अनुनयी । मुपन कि निगरथ पढी पार वह पापनो । मि दो न मनको चार न्यु योयुरे वैयो । घरही कोस हजार ॥ ए ॥ जिदा युधि पिर पुपरि । नद मचि नह मन बीन । यात्ममति मातम रुचि । यही कान माधान ॥ ॥ मेरत पर परमानमा । खहे नाविक तस रूप ॥ नतिया सग ज्योति । दोश्त न्योति मग्य ॥ ॥ याप थापम मियत हुए । तस्य श्रगान टदोन । मेवन थापदि श्राप । स्यु परमातम होत ॥ ७२ ॥ पहि दिये। वरन यगोचर मार ॥ महज ज्योति तो पाये। फिरि नहि नर थाना - परम पद ना श्री समताशतक. ५६१ लोक ॥ यागर दृष्ट विनष्टमे । मु बुधकुं नहि शोक ॥ ५ ॥ सुखनावित उख पायकें । क्षय पाव जग ज्ञान ॥ न रहे सो बहु तापमें । कोमल फूल समान ॥ ६ ॥ दुःख परिता नविगलै । इख नावित मुनि ज्ञान ॥ वञ गले नवि दहनमें । कंचनके अनुमान ॥ 6 ॥ ताते कुःख सूनाविये । थाप अ ति अनुसार ॥ तो दृढतर दुश् उक्षते । ज्ञान चरण श्राचार ॥ ७॥ रनमें लगते सुलट ज्यु । गिने न वान प्रहार ॥ प्रजु रंजनके इन युं । ज्ञानी असुखप्रचारपतया व्यापारी व्यापारमें । मुख करि माने अःख ॥ क्रिया कष्ट सुखमें गिणे । त्युं वंटित मुनि सुख ॥ ए ॥ क्रिया योग अभ्यास हे । फल हे ज्ञानप्रबंध ॥ दोनूकू ज्ञानी नजे । एक मतीतें अंध ॥ १ ॥ वा शास्त्र समर्थना । त्रिविध योग है सार । इटा निज शक्ति करी । विकल योग व्यवहार ॥ ए॥ शास्त्र योग गुण वाणको । पूरन विधि थाचार ॥ पद अतीत अनुभव करो । योग तृतीय विचार ॥ ए३ ॥ रहे यथा वल योगमें ॥ गद्दे सकल नय सार ॥ नाव जेनता सो लद्दे । चहे न मिथ्याचार ॥ ए४ ॥ मारग अनुसारी किया । दै सो मतिहीन ॥ कपट क्रिया चल जग उगे। सोजी नवजल मीन ॥ ५ ॥ निज निज मतमें सरि परे । नयवादी बहु रंग ॥ उदासीनता परिणम । ज्ञानी सरवंग ॥ ए६ ॥ दोउ लर तिहां इक परे । देखनमें दुःख नाहि ॥ उदासीनता मुख सदन । पर प्रवृत्ति दुःख वहि ॥ ए॥ उदासीनता सरखता । समता रस फल चाखि ॥ पर पेखनमें मत परे। निजमें गुण निज रात्रि ॥ एG ॥ उदासीनता ज्ञान फल । पर प्रवृत्ति है मोह ॥ शुज जानो सो थादरो। जदित विवेक प्ररोह ॥ एए ॥ दोधिक शतकें उपचुं । तंत्र समाधि विचार ॥ धरो एह बुध कंठमें । जाव रतनको हार ॥ १७॥ ॥ ज्ञान विमान चारित्र पवि । नंदन सहज समाध ॥ मुनि सुरपति नमता शचि । रंगे रमे थगाध ॥ २०१॥ कवि जहा विजयें ए रच्यो । दोधिक शतक प्रमाण ॥ एद नाव जो मन धरै । सो पायें कन्या ण ॥ २२॥ इति समाधि शतक समात. ॥अथश्री यशोविजयजी नपाध्यायकृत समता शतक प्रारंजः।। ॥ दोहा || समता गंगा मगनना । उदासीनता जान ॥ चिदानंद जयवंत हो । के वल जानु प्रत्नात ॥१॥ सकल क्वामें सार लय । रहो र विति पद ॥ नन्त यो गमें नी सकल । लच दे ब्रह्म विदेह ॥ २॥ चिदानंद विद्युकी कक्षा । अमृत बीज थन पाय ॥ जानि केवल अनुन्नवी । किनकी कही न जाय ॥ 5 ॥ तो नी थाधव तापके । उपशम करण निदान । बरपत टुं ताके वचन । अमृत विंड अनुमान अनुकून ॥७॥ प्रकरणरत्नाकर जाग पहेलो ॥४॥ उदासीनता परिनयन । ज्ञान ध्यान रग रोल ॥ श्रष्ट अग मुनि योगको । एही थमृत निचोल ॥ ५॥ अनासग मति विषयमें । राग हेपको ठेद ॥ सहन नाम लीनता । उदासीनता नेट ॥ ६ ॥ ताको कारन थममता । ताम मन विसराम ॥ रे साधु थानद घन । होवत श्रातम राम ॥ ७॥ ममता थिर मुम्ब भाकिनी । निर्ममता सुख मूस ॥ ममता शिव प्रतिकूल है । निरममता ममता विप मूर्छित नये । श्रतरग गुण वृद ॥ जागे नाव निरागता । लगत अमृतक निंद॥ ॥ परिणति विषय विरागता । नन तरु मूत कुगर ॥ ता धागे क्यु करि रहे । ममता चेखि प्रचार ॥ १० ॥ इहा मोहकी वासना । बुधकुनी प्रतिकृय ॥ या पति धृत अधता । श्रहंकारको मूल ॥ ११ ॥ मोह तिमिर मनमें जगै। या उदय थवेद ॥ श्रधकार परिणाम है । श्रुतके नामे तेह ॥ १५ ॥ करे मूढमति पुरु पकु । जुन नी मद जय रोप ॥ ज्यु रोगीकु खीर घृत । सन्निपातको पोप ॥ १३ ॥ टाले दाद तृपा हरे । गाले ममता पक ॥ सहरि नाव वैरागकी । ताकु नजो निश फ॥ १४ ॥ राग नुजगम रिप हरन । धारो मत्र विवेक ॥ जव वन मूल उठेदकु । पिससे याकी टेक ॥ १५ ॥ रवि जो तीजो नयन । अतर जापि प्रकाश ॥ करो धध सर परिदरी । एक विवेक यन्यास ॥ १६ ॥ प्रथम पुप्फरावर्तके । बरपत ह रय विशाल ॥ वेप हुताश चुकाश्ये ॥ चिंता जाल ज टाल ॥ १७ ॥ किनके घश नए रासना । होवे पेसा धूप ॥ मुनि नी जिनके वश जये । हार नाव थमधून ॥ २७ ॥ जनम जपकी गासना। जगे मोह निदान ॥ तबबु रुचे न लोककु । नि मम नार प्रधान र पिम तानासनानविध दोपको जोर ॥ प्रगटे यारी प्रयसना । बाय पाए घोर ॥ २० ॥ ताते इष्ट पायके । वेदे हित निज पिन ॥ धरी पद शुन नारना । महज जावमे नित्त ॥ २॥ सिक थोपधी इस दामा । नाको फगे प्रयोग ॥ ज्युमिटि जाए मोह घर । पिम क्रोध जर रोग ॥२२॥ चेतनकु योमा सविन । चिदानंदमय देव ॥ सूक नक र जात है । क्रोप पूरते तेद ॥ २३ ॥ क्षमामार चदन रसे । मीची चित्त पत्ति ॥ दया बेस मडप तसे । रहो पट्टी मुग मिन ॥ २८ ॥ याको नामे समा । दमासहजमे जोर ॥ क्रोध योध क्य करि करें। मो अपनो वक्ष मोर ॥२॥ देत सेद पार्जित क्षमासेद रदित मुम गन ॥ इनमे नदि मदेव कतु । कारन सरियो काज ॥२६॥ पर्यंत गर्व शिपर चदयो । गुनी सम्पदै निदा यचरज सिम्यो । कयनमान यनुरूप ॥ २१॥ थान पर गिग्गिनके ताने विमा यो ॥ तो प्रकाश मुनक्यु सद। विषम मान पोर ॥ २७ ॥ मान मदिपर वेद तु । पर मृत ताप विधान ॥ - मुष ।

। । - श्री ममताजनक ५६३ मारग सरखना । हो चित बिरयान ॥ २ए ॥ मृता कोमल कमक्ष । । जसार यदेकार ॥ वेदत है इक पलको । थविग्ज प अपार ॥ ३० ॥ विकसित माया वेलि घर । नव अटीक बीच ॥ सोयन नित मृद्र नर । नयन जानक मीच ॥ ३१ ॥ कोमलता बाहिर धन्त । करत वक गति बार ॥ माया सापिणि जग टने । अग्ने सकल गुण मार ॥ ३२ ॥ ताके निमद् कग्नकुं । कंगै जु चिन विचार ॥ ममगे अजुना जंगुली । पाठ सिद्ध निरधार ॥ ३३ ॥ लोन महा तक गिर चटी । बटी जु तृपणा वेति ॥ खेद कुसुम विकगिन नइ । फलै इख शतु मेलि ॥ ३४ ॥ श्रागर सबही दोपको । गुण धनको यम चोर ।। व्यसन वेखिको कंद है। लोन पास चिट्ठ श्रोर ॥ ३५ ॥ लोन मेघ उन्नन नये ॥ पाप पंक बहु होत ॥ धर्म इंन रति नद सद । रहे न ज्ञान उद्योन ॥ ३६ ॥ कोन सयंनू रमनको ॥ जे नर पाच पार ॥ सोनी लोल समुषको । सद्दे न मघ प्रचार ॥ ३ ॥ मन संतोप अग स्तिकृ । नाक शोप निमित्त ॥ नितु सेवा जिनि सो कियो । निजजल यंजलि मित्त ॥ ३ ॥ याकी लालच तूं फिरे । विने नमडोज ॥ ता लाजच मिटि जात घट । प्रगटे मुन्न रग रोल ॥ ३५ ॥ धनमानत गिरि मृत्तिका । फिरन मूढ उरान ॥ अखय खजाणो ज्ञानको । लखे ननुख निदान ॥ ४० ॥ होत न विजय कपायको । विनु इंज्यि वश कीन ॥ नातं प्रिय वश करे । साधु सहज गुण लीन ॥ ४ ॥ श्राप काज पर मुख इंगे। धरै न कोरां प्रीति ॥ प्रिय उर्जन परिद । वह न धर्म न नीति ॥ ४२ ॥ अथवा उर्जन बुरे । श्द परजव पु.खकार | इंडिय जन देतु है । इह जब सुख श्कवार ॥ ४३ ॥ नयन फरस जनु तनु लगे। दहे दृष्टि विप माप ॥ तिन नी पापी विपे । सुमरे करे संताप ॥ ४४ ॥ लाचारी वि पयमें। फिरते ईप्रिय ग्राम ॥ वश कीजे पगमें धरी। यंत्र ज्ञान परिणाम ॥४५॥ जन मारग गामी अवश । जिय चपल तुरंग ॥ बची नरग अरण्यमें । ले जाय निज संग ॥ ४ ॥ जे निजीक है श्रमरहित । श्रापहिमें मुख राज ॥ वाधत है ताकू करन । श्राप थरथके काज ॥ ४ ॥ अंतरंग रिपु कटक नट । सेनानी व लवंत ॥ इंडिय क्षणमें हरत है । श्रुत बल थतुल थनंत ॥ ४ ॥ थनियत चं चल करण ह्य । पद प्रवाह रज पूर ॥ श्राशा वादक करतु है । तत्त्वदृष्टि वल दृर ॥ ४ ॥ पंच वाण प्रिय करी। काम सुत्नट जग जीति ॥ सबके गिर पद देतु है । गणे न कोम् नीति ॥ ५० ॥ वीर पंच इंज्यि सही। काम नृपति व लवंत ॥ कर न मंख्या पूरणी । सुनट सेणिको तंन ॥ ५१ ॥ इग्ब सबहिं मुख विषयको । करम व्याधि प्रतीकार ॥ ताई मन्मथ मुख कहे ! धृतं जगत् सुख ५२४ - । प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो कार ॥ ५५ ॥ उगे कामके मुस गिने । पाश् विषयकी जीत ॥ सहज राज पार न नही । लगी न सद्गुरु शीस ॥ ५३॥ श्रममाद पपि दमय । करी मोह चक बूर ॥ नानी थानम पद लहे। चिदानद नरपूर ॥ ५५ ॥ जाके राज पिचारमें पता एक प्रधान ॥ सो चाइत हे झान जय । केसे काम श्रयान ॥ ५५ ॥ थोर वाति मिटि जात है । प्रगट झान उद्योत ॥ ज्ञानी जी पिपय भ्रम । दिशा मोद मम होत ॥ ५६ ॥ दाखे श्राप दिलास करि । फूठ जी साच ॥ प्रजा परे कामिनी । तामू तु मत राच ॥ ५७ ॥ इसित फल पक्षन थधर । कुच फर पनि विशाल ॥ प्रिया देवि मत राच तु । या पि वेति रसाल ॥ ५ ॥ घरम मदिन है यामिनी । जाजन मूत पुरीस ॥ काम कीट थाकुल सदा। परिदर सुनि गुरु मीय ॥५ए ॥ पिय तजे सो सर तजे । पातक दोप वितान ॥ जलधि तरत नति नरे । नटिनो गग समान ॥ ६० ॥ चाटे निज साता मिलित । शुष्क दाम ज्यु भान ॥ नमे राचे विषयमें। जड निज रुचि अनुमान ॥ ६१ ॥ भूपन पान पनापते । चदन चरनन देव ॥ वचत थापहि थाप । जम धरि पुद्गल नेह ॥ ६ ॥ र दमनके जय किये । इजिय जन मुस होत ॥ ताते मनजय पानर । यगे विचार ज्योत ॥३३॥ विपय ग्रामकी सीममे । छा चारि चरत ॥ fa यश परी । मन गज वश करो सत ॥ ६४ ॥ एक जान मन पान को । प्रथमार ॥ यातें परनहित यधिक । होन चित्तको चार ॥ ६५ ॥ जामें गये नादिम । मिरच करि चित्त चार ॥ इष्ट थनिष्ट न पियको । यू रिपार ॥६६॥ ताम करमरो। रागपत वध ॥ परमे निज थनिमान धरि ॥ वदा किन हो थध ॥ ६ ॥ जमे ससना लक्षितम । जार धरतु हे सार । नो मनाप्रमुग्यौ । चिन धरि करि मुविचार ॥ ६ ॥ माहिर बहुर कदा पिरे। यादिभ दिन देवि ॥ मृग तृता सम पियो । मुन सा जानि उपेपि ॥ ६ ॥ निरचप्रिय व्यवदार निन । मचि रम साचो नाहि ॥ गज गुन मुन गयो । म हिनदि कादि ॥ ॥ दोन मुप परमानोपन मुनत समान ॥ sat नादिमा । घटो चिन थनिमान ॥ मग कप नय । गृति म विमो कार ।। रजत हे जन मुगाह पनिन दान और ॥ ३२ ॥ गुन ममरा ग्न वस्तुको । मो वामना निमिन ॥ माने मुत्रम मुन यधिर ॥ दोग्न हल मनात ममता झुत है नही पस्नु पाजाय नदिनो यस्तु विरापर्य। सुनमा मिटि बार ॥ ॥ जन जन व निग्न है। नोजन र का दक जो । कार को मोrs करन हमे नृपनोगा । हमेयर - निधय - - ।

। श्री समताशतक. પ૬૫ नकू नूप ॥ उदासीनता विनु नही । टोनूकू रति रूप ॥ ६ ॥ परमे राचे पर रुचि। निज रुचि निज गुणमांहि ॥ खेले प्रनु आनंदधन । धरि समता गलि वांहि ॥७॥ माया मय जगको कह्यो । जहां सवहि विस्तार ॥ ज्ञानीकू होवत कहां। तहां शोक को चार ॥ ॥ शोचत नहि अनित्य मति । होवत माल मलान ॥ नांझे नी शो चत नगै। धरत नित्य अनिमान ॥णा कूट वासना मढितहे। आशा तंतु वितान ॥ वेदि ताळू शुन मती । कर धरि चोध कृपान ॥ ७ ॥ जननी मोह अंधारकी । माया रजनी कूर ॥ ज्ञान नानु श्रालोकते । ताको कीजे पूर ॥७२॥ उदासीनता मगनहुई। अध्यातम रस कूप ॥ देखे नहि कतु और जव । तव देखे निज रूप ॥ २ ॥धागे करी निसंगता । समता सेवत जेहु ॥ रमै परम आनंद रस । सत्य योगमे तेहु ॥३॥ दंतहि जनित असंगता । इह नवके सुख देत ॥ दंन रहित निसंगते।कोन र सुख देत ॥ ॥ मतहो संग निवृत्तकू । प्रेम परम गतिपाइ ॥ ताको समता रंग पुनि । कीनही कह्यो न जाइ ॥ ५ ॥ तिसना विजुम वल्ति धन । विषय घुमर बहु जोर ॥ नीम जयंकर खेद जल । नव सायर चिहुँ ओर ॥ ६ ॥ चाहे ताको पार तौ । सज कर समता नाउ ॥ शील अंग दृढ पाटिए । सहस अढार वनाउ ॥ ७ ॥ कूश्रा यंन शुल योग परि । वैठे मालिम ज्ञान ॥ अध्यातम सढ चले चले। संयम पवन प्रमान ॥ ७ ॥ योगी जव ढुं तप करे । खाइ जुरै तरु पात ॥ उदासीनता वीनु ज सम । हुतिमे सोनी जात ॥ ए ॥ तूटै नवके जालथे । जेनही तप करि लोक ॥ सो जी मोहे काहुकू । देत जनमकोशोक ।। ए ॥ विपय उपञ्व सब मिट्यो । होवत सु ख संतोष ॥ ताते विपयातीत है । देत शांत रस पोख ॥ १ ॥ विनु लालच वश होत हे । वसा वात यह साच ॥ याते करे निरीदके । श्रागे सम रति नाच ॥ ए ॥ दे परिमल समता लता । वचन अगोचर सार ॥ नित्य वहिरि जी जिहां बसे । लह तु प्रेम महकार ॥ ए३ ॥ सेना राखस मोदकी । जीपे सुखै प्रचुरू ॥ ब्रह्म वानि कलेश्के । समता अंतर शुरु ॥ ए४ ॥ कविमुख कल्पित अमृतके । रसमे मूऊत कांहि ॥ नजो एक समता सुधा ॥ रति धरि शिवपदमांहि ॥ एए ॥ योग ग्रंथ ज लनिधि मयो । मनकरि मेरु मयान | समता थमृत पाश्के । हो अनुभव रस जान ॥ ए६ ॥ उदासीन मति पुरुष जो । समता निधि शुन वेप ॥ ठोरत ताळू क्रोध किधु । श्राप कर्म श्रशेप ॥ ए ॥ शुद्ध योग श्रद्धान धरि । नित्य करम को त्याग ॥ प्रथम करे जो मूढसो । उन्नय नष्ट निरनाग ॥ एG ॥ क्रिया मृट फूठी क्रिया । करे नथाप झान । क्रिया भ्रष्ट क ज्ञान मति ॥ वेदे क्रिया अज्ञान ॥ एए ॥ ते दोनूंथे पूरि शिव । जे निज वल अनुसार ॥ मारग रचि मारग गहे ।

॥ ५६६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो सो शिव साधन हार ॥ १० ॥ निवृत्ति खलनाफू सहज । अचिरजकारी कोउ । जो नहि याकू रुचत है । याकू देखे सीउ ॥ १०२ ॥ मन पारद मूर्वित जयो । सम ता थोपधि थाइ ॥ सहज वेध रस परम गुन । सो वन सिद्धि कमाउ ॥ १०२ ॥ बहु त अथ नय देसिके । महा पुरुपकृत सार ॥ विजयसिंह सूरी कि । समता शतको हार ॥ १०३ ॥ जावत जाकू तत्त्व मन । हो समतारसलीन ज्यू प्रगटे तुक सहज सुस । अनुनवगम्य श्रहीन ॥ १०४ ॥ कवि यशविजय शुं शीखए। श्राप श्रापकूदेत ॥ साम्यशतकनझारकरि । हेमविजयमुनिदेत ॥ १०५ ॥ इतिश्री समता शतक समाप्त ॥ ॥ अथ श्री दिक्पट चोरागी बोल प्रारत्नः॥ ॥ वप्पयदि ॥ मुगुण ज्ञान शुन ध्यान, दान विधि धर्म प्रकाशक, सुघटमान पर मग्न, थान जस मुगति अज्यासक, कुमत वृद तमकद, चद परि उद निकासक, रु चि थमद मकरद, सत आनद विकासक, जस वचन चिर गंजीर नय, दिक्पट कपट कुगर सम, जिन वर्षमान सो वदिये, विमल ज्योति पूरन परम ॥१॥ पित्त इकतीसा ॥ सागरके धागे कहा गागरी वरेगी गर्व, सर्व कहा वेसरूके धागे अब इदको, नाक वृठ श्रागे कहा श्राकको अकूर गजे, सूर तेज श्रागे कहा राने धाम चदको, कामधेनु थागे कहा कूकरी करेगी मान, नूपतीके श्रागे कहा जोरहे पुसिंदको, ऐसे सरवग शुरूग्रथ जो सितवरको ताके धागे कौन दर्प पुर्मती वृदको ॥२॥ दोहरा ॥ पहिचु दिक्पटशु सुने, बोल चुरासी फेर, सर्व विसपा जयो, थवतो वहुत श्रधेर ३ निन्दव य थविको युरो, कहो मिथ्याति सो 5, परिहरना अधिकार यह, थावठयकमे जो खट शत नव वरसे जयो, तस मत जग मृग पास, सहस मत दीक्षा लश, श्रार्य कृष्ल गुरुपास ५ राजमान्य तिणे थन्यदा, वीरयो क्वस रत्न, मूर्गसेती सग्रह्यो, कियो न सवर यत्न ६ र स्ने कीने पूढने, टले यु मू; दोप, थाइ देसि मनमे धस्यो, तीनि तायें बहु रो प थपिरकल्प सडन कियो, वरन्यो जय जिन कल्प, नगन पथ तिण था दखो, स्यजि सद्गुरुके जप तस नगनी देसी नगन, वेसे दीनो वेस, चरन निर्धे नारिकू, तर सो मुरि निरदेश ५ जैन कहा नामथे, ताथै घट्यो थक र, तनु मस ज्यु फुनि सतने, क्यिो इरिथ घर समक ग्रह रज जसममय, तायें येसर रूप, उठे नाम थध्यातमी,नरम जाल ध प ॥२॥ कपित्तशतीमा ।। जोगरे जीयारी अधिकारी नही ग्रथन, यापी पथारीमै चसा निदा पारकी, खो जे जाति न्यारी न्यारी रियाय रिमासासारीदेगारी नारकी ५६ श्रीदिक्पट चोगगी बोल. फठे मन नामधारी नांगकी खुमारीम जो, लये युक्ति नारी सोना, फूटे नौनी गा रकी; एते हे जुश्रारी यव मूटनके पधारी. भारी बारी जाने बान लान जैमी टार की ॥ १२ ॥ दोहरा । पल्लवग्राही लोककृ. समुझाये कुन जान; कोमल करतुनधनघटा, व्युं मुगसेल पखान. २३ दृष्टिगग मदमत्त जो देव उवएस; सो कूकर मुखमें व्य; श्राप कपूर अोप १४ शुष्क पयोधर नारि ज्यु. नि कंचुककार; गूढ हेतु बुद्ध गम्य त्युं. निंदे ग्रंथगिमार. १५ से जड संतकृ. घटे न वाद विचार; नानी परके घोध; कहियें बोल इचार. १६ नाचे ना कहे. कृठेवू कहे साच; यजिनिवेश उन्मत्तको. ऐसो बहु विधि नाच. ॥ १० ॥ कवित्तश्कतीसा ॥ तूटे थंतराय पंच रंचही न राग रोग, फास तक काम कीनो अंचही न देखि वंचना अज्ञानकी मिथ्यातको प्रपंच निद्द, थाश्रवको संच सो तो, मूलथे विलेखिई एसे जो अगर दोप, घाति कर्म नाव पोप, ताको परिशोप याके शानमें विशेखिइं, सोई शुद्ध नाम कोप घोपते अनंन तोप, मोप मग दाता जाता देव देव लेखिशारापप्यछंद ॥ क्षुधा, तृपा, नय, गोग, रोग, जर, मरण, जनम, मद; मोह, खेद परतेद, निंद, वि पमय, चिंता, गद; रति. विपाट, ए दोप, कहे श्रष्टादश दिक् पट; लो लीक तिन मांहि, नही गुण इपण उलट; जो नाव श्रघाती टोप हुश तो जिनकू नर गति प्रमुख इपन थनंत विलगे रहे, शिव पद इपक सुनि विमुख ॥ १५ ॥ चौपाई॥ सप्तधातु वर्जित जिन काया. परमा दारिक कहे सु माया; निदा नही चैकी परि ताकी; संघयणादिक खंध विपाकी. २७ परमौदारिक जो जिनवरकू; तो मध्योदारिक गणधर; कहे कहा नहि कल्पन कारी; क्यु योरनि सरखे गणधारी. १ सप्तहु धातु गले जिनवरके, केते धातु गले गनवरके; सप्त धातु जिण नाणे जावे; मन नाणे मुनि कहो कहाँ पावे. २२ जिन तनु थिति नो कर्मादार; कहे मूढ तेफूल विचा रें; थोदारिक थिति कवलाहारे, दृष्टि हानि होश्चन्य प्रकारे ॥ २३ ॥ दोहा ॥ कह केवली कर्म, दग्ध रज्जु सम मूह; श्रागममति जान नही, जोधाउ नाम दृढ रूट २४ तत्वारथ परिपद कहै, जिनको प्रगटग्यार; ताको थरय मरोरतें, क्युं पामें जव पार; २५ सूत्रनमें परिपद्द कहे, वृत्ति लिथो नकार; जो संसो उपजत नही, तो तुज नमको नार. २६ जिन इंडिय बिरहथे, तनु गत नहि सुख दुःख कहे जुजीव विपाक तसु. उठो फले कुण रुख. ७ खाश्क सुख जिनकू कहे, केवल ज्ञान सरूप; वेदनीयके खय गये, कुन गुन कहो पशु रूप. २७ उदय नाव खाश्क गन्यो, जिनकू प्रवचनसार; अर्क तूल परें तो फिरे, क्रियारहित निरधार. २ए वे उ आसने, देवे प्रेरित देव, ऐसो है क्युं कल्पना ? गेडि न मिथ्या टेव. ३० केवलनाणे जो खगति, ५६७ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो मननाणे क्तु होइ, करम विफल जो मोह विनु, यश कीरति क्यु जो १३१ अति शय नूस अनावको, कहे सुगुरु कुल हीन, नार श्रघाती क्यु मिटे, घातीगए जो सीन ॥ ३२ ॥ कवित्त इकतीसा ॥ केरलीयाहार करे जागे थनि श्रतरकी, वेदनी थाहार शक्ति ताकी नाही हीनता, हेतुके समाजत घटे जु काज साज शुद्ध, लाजे तहा थाज लुक दानि कहा दीनता, अन्यथा न श्रष्ट वर्प, वाल केली विशाल, पूर्व कोटि आज पाल ताकू वृद्धि सीनता, वृद्धि पोसदाइ नाइ वर्गणा कहासु पार झानथे जु थार तामें मुक्तिकी प्रवीणता ॥ ३३ ॥ दोहरा ॥ दिक पट जिन बोल नही, शिरथे उवे नाद, किरिया विनु घट ध्वनि परे, नामे कौन सवाद ३४ कहे शिलाका पुस्पकू, नही कबहु निहार, तपति लब्धि सवकू नही, ए श्रदृष्ट प्रकार ३५ सल पुगस तिनकू जले, रस पुल जलि जाइ, दोन जलै तो उदरमे, जस्म क व्यापि उपाइ ३६ तेनर का गहनि कहै, उर कपोत परिनाम, ए थागमके वचन मे, क्यु न करो विसराम ? ३१ कहे साधु श्रप्रमत्तकू, नही आहार विहार, सामो सिक शिक्षा नइ, जिद्दा न साधु प्रचार ३८ वाहिर मानुप सेखके, गहोई व्रत लग, यू कहते चारण विना, क्यु जलमे शिव सग॥३५॥ सोरग॥दो घटीके फेर, केरस माने जरतकू, घडो मोहको घेर, जाव प्रधान गने नही ॥ ४० ॥ हरि गीत उद ॥ चारद निखेपे एक अव्ये, कहे श्रीजिन श्रागमें, ज्यु नाम घट सवाण थापन, अव्य मृदगुण जावमें, यु जीप अव्यह केवलादिक, गुनद अव्यत जारते, दृश् नियम पुजस व्यको, तो तत नहि व्यनिचारते ४१ जो समय सारे थत्य धारे, मुगति सिंग न वेदतें, निश्चय प्रमाने व्यवदर ते, वस्तु गुण गुनि नेदतें, थपिगम विना सम्यमत्व माने, अव्य निनु चारित नही, चारित बिना कहे समक्नेि, शिर ठे मति जो यही ४२ सुर को शिर परि वस्त्र मारे, जाय करस तो घटी, जो अव्य दिनु केवख नही, तो केसा वरण पटी, जो लार सिंग प्रमान कीजे, नेद पनरद तो घटे, सिप्रति नासे सिडके नर, तामु निंदक जर थ? ४३ श्री सिंग मिझ है न कुमते, तास चरण निवारए, जो सघ प्रपचन सारि चोविट्, पदयो सो न विचारप, चोनेथ जोखि थलिमा करि, पच हो थाके, यू सघ सोपे समय कोपे, धमती न वधी सके ।। ४४ ॥ कपित इकतीसा ॥ पुष्प क्रोस रग रोसके निचोल सोस, शीतय थडोल याकी जातिमें महासती, याम जग ताननी मात थरदान गात, नमे जा इद जाति नितही महीपती, दानके स्वनाव साचे, तपके प्रनाव जा, नही जानकाचे नाचे मात्र साधु सगती, धर्म यासपिनी जो दोपरी सिग्निी नितदिनी है ऐसी ताकू क्यू न पचमी ग - श्रीदिकपट चोगशी बोल. एए ति ॥ ४५ ॥ दोहरा॥ मत्री सो कुमरी कही,महामु कुमर कहा, पुरुष स्वरूपं देखिये, पुरुप म्बर प न मा. ४६ तित्थंकर श्री वेदको, क्यू एकनको बंध; गुण थानक थाकर्ष श्री. पटु हमारी संध. ४७ तित्य प्रणाम प्रदक्षिणा, यानकी वरवि कहान; परहित करनी पुण्य फल. कपिल नृत्यको तान. ४७ दोदु कुमर जिनजी कई. पंच कुमर कुन हेनः प्रिया पंचकी जोपदी, मान नहि कुज केत. ४ एके घरि कनोजिमें, अगवीस गुनमृल यंतराय कलूपित कद, ते सवदी निरमूस. ५० कस्तुरी अपवीत्त कहे, वाद्य वजावे कांदि; कहु कुंकुम कपुरकी. गति बारे मनमांदि. ५१ प्रतिमा नगन न सो हिये, पट नूखन पदिरा स्नात्र विलेपन धूप मुख, जगतिहि हेतु करा. ५२ शिष्य करे ज्युं जिन करे, तो क्यूं दिक्कत शीश, क्यूं घोलत केवल बिना. न विराधो जग दीश. ५३ नगन दशा जिनवर धरे, नगन दिखावे नाहि, अंबर हरि खंधे धरे, उचित जानि मनमांहि. ॥ ५५ ॥ थरिवठंद । गौतम स्वामीगए, खेदककू; माने नदि मुनि जाइ मुसन्मुख जेनकू; धर्मके कारन क्यूं अपवाद न मानही; ऐसिहि नांतिसुं होवत वीजाधानही. ॥ ५५ ॥ दोदरा ॥ कोरे कदै जु थापना, प्रतिमा क्यूं न पखा न; सजावा सन्नावतें, ताको विविध वखान. ५६ जिन विरहे जिन विवकी, ज्यूं थापना प्रमान; गुरुविरहे गुरुथापना, तेसे करे सुजान. ५७ तेसी नमति न विमल गिरि, जेसी गट गिरनार; तीरथ क्रम जाने नही, को तस वोधन हार. ५७ गुन उ पयोगी साधुळू, शिप्य दिक उवएश; ध्यान शुफ उपयोगमें, नदि अपवाद अशेश ५ए काय खेद जो धर्ममें, सो ग्रहि धर्म प्रकार; ताळू करत यती नही, नाखै प्रवच नसार. ६० तापरि हम यूं कहतु हें,कह अपवादी साध, पंचम गुन थानक नजे,कै श्रधि कार हि वाध. ६१ प्रथम पठ अविरति नही, तो व्रतको नहि जंग; ऽतिय पठ जो पाप है, तो गृहिळू क्यूं रंग ६५ हिंसा दोष स्वरूप जो, तो खूपक मत रजा; आगे पीते देखिके, क्यूं नापो नहि थऊ ६३ वधू नश् वसुदेवकी, वहुतरि सहस उदार; यधिक जयो कह चक्रियें, यूं संसौ मत धार. ६४ वाहुवली ज्यूं अधिक वल, जरत हिथें निरधार; सोनागी वसुदेव त्यूं, सवही में शिरदार ६५ राज जमाली वीरको. कह्यो जमाई सुत्ति, सो उत्थाप्यो कुमतथे, वीर कुमर कहि धुचि. ६६ चंझरुद्दके शीशकू, माने केवल नांहि; जाने नहिं ठांमे नही, सो व्यवहार उठांहि. ६७ चोवि हार पचखान विनु, माने नहि उपवास, जाने नहि तिविहार जी, उनसको थ ज्यास- ६७ परम किया आगे करे, प्रथम क्रियाके त्याग, . ७२ t - ५० - प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो नहीं वोधके लाग ॥दया कवित्त इकतीसा ॥ नापाज्यू मठकीन नापे विप्रवेद दाखे, ताके पोधके निमित्त नापे सोउ पारसी, तेसे व्यवहारकू न शुभरगी श्रगी करे, खेत्रे शुरू साधवेकू गया व्यवहारसी, ऐसे कद्दे कोउ ताकू पुष्टताके हेतु जानि, उष्ट पुण्यतामे देस कल्पनाकी वारसी, ज्याही परगद्दी ताकी खिग साधने विगही, ज्ञा नीकूजगही माने क्यू न जाने गरसी 30 जेसे कोउ मद सत्व थापको ममत्व गहे, कहे में जलू जो जरय तत्त चक्रवर्तिको, सायो सो थघायो पन पायो चन तीर ताथ, जास्यो न जुरायो श्रायो दायो बद थर्तिको, तेसे शुभरगी श्रगी ताहीको प्रसगी होत, मार्गको विजगी होवे मान जन्म गर्तिको, जरे ताकू शुक्र जार याकू योगको स्वनाव, वाह्य हेतुको प्रनार पूगे मार्ग वर्तिको ॥१॥ दोहरा ॥ निश्चय नय पहिलू कहे, पीले व्यवहार, नापाकम जाने नही, जेन मार्गको सार र नही निश्चयमे शिष्यगुरु, क्रियाक्रियाफल योग, कर्ता नहि नोक्ता नही, विफल सबै सयो ग १३ ताते सो मिथ्यामती, जैनक्रिया परिहार, व्यवहारी सो समकिती, कहे जाप्य व्यवहार- १४ जो नय पहिलू परिनमें, सोइ कहे हित होइ, निश्चय म्यू धुरि परि सूखम मति करि जोइ ? ॥ ५ ॥ कवित्त इकतीसाची उची वातकू दिखावे नसिखापै मग्ग, थतबू तिसावे सो चरकावे न सुखासिका, घोरेथे थारने पे निबाह लू जो थले न अचने दजको विलने ताकी सिद्धियासिका, फुलसो थमूल शुद्ध निश्चयीको मूसपे सुगधताको जाने व्यवहार वृत्ति नासिका, सोजन अगम्म सोहे किरिया अलग्ग जो है, पाग जेसे नग्नकू विसङ्गता प्रकाशिका ॥ ६ ॥ अडिसउद। अव्यारथ नय सगत श्रापस्वनावमें,जे राचेसोमाचे स्वसमय जानमें, पर्यायारथ नयमेंजे रगी रमै, ते परसमयी नासै प्रवचन सारमें 5 पक्षपात यू एकहु नयम जे करे, स्यावाद सरवगी ते नवि चित्तधरै, एक पष्ठ वेदको इजो वुझको, सप्पर दोउमें भेद न शुद्ध श्रशुद्धको ७ निज निज वचने सत्य, असत्य नयतरे, सही नयहे सरखे वर्जित थतरे, एक नाव निरधारे सो नहि पथमें, सिरसेन यू नाखे समति प्रथम ॥ ॥ दोहरा ॥ कह स्वजाय विज्ञावणे, गुनके दो परयाउँ, सबै न परि नति व्यकी, जीव सिझके न्यान गुन विभिन्न नहि अव्यर्थे, कुन ताके पर्याय, सह जावी परयायको, गुन थनिधान कहाय जो गुन बीजो जाव है, तो बीजो नय होइ, सो तो प्रवचनमें नही, समत साथें जो २ नवही नय नयचक्रमें, व्यारथ मुस, तत्वारयमें सात है, देवसेन कही दिन ३ तत्त्व सात नवजो नमे, श्रीदिस्पट चोरागी योल. ५१ कहे. त्यं नदि नयकी चान एड विनक्त बित्नाग है. नो नो कारन जान ७४ जो ये नर नय कहो, गहन उच्य परयाय; अप्पियाणप्पिय नेदयें, एकादश दुइ जाय. ७५ जो संग्रह व्यवहारमें. अप्पियाणपिर 55; यादि अंत नय योकमें अझाव अन्य निविछ. ७६ उपनय नयको ग्रंश है. कहे विनिन्न कुवंश; उप प्रमाण मान नही. क्यूं प्रमाणको यश. ॥ ७ ॥ सवैया तेश्मा ॥ काल था कहे यु श्र संग्य असंख्य प्रदेश आगाशहि लोके, मंदगति अाणु संक्रम गम्य स परयायकु अन्य विलोके. वस्तुविना घिर जन्म विनाशि सम परयाय संधे नहि बोके; सो तुं न जानत काल सितंबर, यूं हि पुकारत दिक्पट फोके. ७७ सूखम वर्तन रूप समे मु तु, जीव अजीबहिके परयाया; ताहिके उव्य तु जीव यजीवहि, कालके प्रव्य थनंत कराया; सूग्वम वर्तन हेतु जु चादु तु, क्यूंगति हेतु न तेस सुहाया ? जो गति हेतु है एक साधारण, एकदि खंध समे तुम पाया. ॥ जए सोरग ॥ गति थिति है जु विनाव, ताको हेतु विलोकिई वर्तन सर्व स्वनाव, वाह्य हेतु ताको नही. ए0 ज्यो पङव गुन अव्य, विविध अर्थ व्यवहारथ; त्यो कहिये पट् अव्य, पजाव काल प्रमानथे. एकाल अव्य कडं एक, तहं अनपेक्षित अव्य नय; तत्त्वा रथ मुविवेक वृत्तिकार विगते वदे. ॥ ए२ ॥ चौपा॥ जनम कल्यानक समय सुहा या; मेरु थचल जिनवीर चलाया; यातो वात न मनमे थावे; मुगधनकू यूं कहि दिखलाव ए३ टेववले धरनी या कंप; ताळू शाश्वतकोन नजंप; देववले जावे जो सांसो. देवदेववल कहा विमासो ? एव मुनिसुव्रतको गनधर थोरो: एसो कहे सु जाने थोरो, बूजे नहि असमंजस वोले; सो संतनमे तृणके तोले, ए५ सदा सत्य सेतंवर वानी, तहां कहे मुनिसुव्रत ज्ञानी, प्रतिष्टानपुरमांही श्राए; देव मिली मठ तीन वनाए ए६ पूरव जवको मित्र प्रमान्यो; अश्वमेधसे वधकू थान्यो; देख्यो अश्व तास उपकारी, रातिहिमे प्रजु चले विहारी ए प्रात समय प्रजुजी भृगु कठ, समवसरन वेठे गुन थठ, पूरव नव कदि थश्व प्रवोध्यो, तहां शोरको चित्त न सोध्यो एG प्रनुपाशे अनशन ले वाजी; नयो देव सहस्रार समाजी; सुव रनकी प्रतिमा तिन कीनी; यश्वमूर्ति सेवक करि दीनी. एए नाम अश्व अववोध कहायो, तेदु तीर्थ जगमांहि गवायो; शत्रुजय माहातममांदी, नाव सुनो ए नव्य उठांदी. १०० कुन गनधर शहां थोरो नास्यो; गे थाल मुगधने दाख्यो; आं खिकु श्रीखध काने वाहे, ताको कुन गहिवांद निवाहे ? ॥ ११ ॥ सवैया तेश्सा ॥

५७२ प्रकरणरत्नाकर जाग पहेलो जगम तित्य तुरगम सगम, रगम हानि धिकारन जानी, ताके प्रयोजन योजन साठि निशाहिमे श्राय जु निर्मल ज्ञानी, श्रमही भृगु कर सुखचन, पावन कीनि सुधास रिवानी, ताके नमो मुनिसुनतके पद सपद कारन तारन पानी ॥ १२ ॥ दोहरा ॥ महामत्र नव पद कहे, कहे पच पद थान, गोमुरसारादिक धुरे, नर पद खिसे प्रमान १०३ ज्यू चूला विनु श्रुत नही, त्यू न मुढ नवकार, जो सम्वे पदि थादरो, जपहु एक कार १०४ श्रुत सनदीमे पंच पद, नव पद श्रुन ममत, शुरू परपर बुध सहे, ए जिन शासन तत १०५ चूला वर्ण वतीशकी, कदै सु सरहि अजान, थडसठ थरफर कवचमे, कहे जु मन प्रमान १०६ नव थरकर पदये नदी, तहा उदको नग, ऐसे बहु पद देखिश्, थागममाहि सुग १०७ देव देव उर देव सन, थर्ड मागधी वाणि, जाये सत्यारथ बचन, पचम अगे जाणि १०७ थोर कहै जिन नासदी, सर्व मागधी वाणि, तामे सासी कोन थो, यदा सान कह दाणि ? १०ए दत रहित जिन मानते, याको नहि कतु खाज सा माने नदि दाढ तस, पूजे जे सुरराज ११० कदै ज्यु तत्र समाधिते, जाति सिंग नदि देत, चडासादिक जातिको, क्यु नहि मुकति सकेत, १११ गुणथानक प्रत्यय मिटे, नीच गोत्रकी साज, दर्शन झान चरित्तको, सरदु तुल्य समान ११२ पौन जाति थधिकारिणी, नदि तो कही प्रमान, ब्रह्मजाति ब्रह्मणवदे क्षत्रिय क्षत्रिय मान ११३ प्राण नही कुस जाति कलु, विद्याचरण विहीन, सूगडागको वचन यद, क्यु न करो मन लीन १ ११४ करमनार प्रजुको रह्यो, नीच गोत्र अवशेष, तायें हिज घरि अस्तरे, तहा करे जम कैप ११५ दोप नहीं दो तानको, देन बीजरे न्याय, शीक्ष जग नहि मात, गर्न न वीर्य कहाय ११६ बन्न पात्र परिनाम है, पय तृणको परिनाम, अव्य जिन्न प जिन्न गुन, गर्न न धीरय नाम १९० करम नाव प्रनुकु कहो, जो थार तुम्द साज, सदा मिझ तो मानिटो, कदा जनमको नक दो धरि किये, कट्यानक पद होन, सोशन दमत नही, तहँ दिन गणित उदोन १ए मुटन भ्यानक नदी, रुपन राज अभिषेक, वीरगर्न अपदाग्में, रघु न कट्यानक टेक १२० नेगमेपिकी शक्ति है, रोम कूपमें गर्न, सम्म करनादि यपदी, मो नदि मानत थर्न १२१ क्हें बाहरस केली, नम्यो रुपनके पाय, पैनो देशप्रदिपा, कहो न मन धनाय र अप्रमत्तता है जहा, तहा न यधन भाव, . काज ११७ या श्रीदिक्पट चोराशी वोल. ५७३ उचित प्रवृत्ति न गरही, तो नी जिन सद्भाव १५३ ठीक न मानै वीरकू, कर्म वेद्य को नाव:फरसनळू दरसन कहै.सो तो कुटिल स्वनाव. १५४ दरि हरिनी हरिवर्पके,यु गल हरे सुर को मथुरा नगरी राज्य दिश; करे देह लघु सोइ. १२५ दिव्य शक्ति तवयें नयो, हरिको वंश विशाल; ऐसोपचरय नावए, होत अनंतहि काल १५६. काल अनंत अनंतथे. युगल युगल अपहारि, शून्य होत हरि खेत युं, पन कहे विचारि.१२७ तहां कहे सिद्धांत हम, जैसो युग अपहार; तेसो पूरन ताहिको, काल वहू निर धार. १२७ एक रूप अचरय नही, सदा कहे दश संख्य; काल अनंत अनंतथे, होत असंख्य असंख्य १२ए कहे चमरकी गति नही, शक्र लगें निरधार; ताकू कोप कृतां तको, जगवर अंग विचार. १३० देशअनारयमेंनही, वीर विहार अशुद्ध; मनुपिणि देव न लोगवे, कहै सु वचन विरुझ १३१ सुदि वैशाख दशमि दिने, वीर उपन्नो ज्ञान; श्रावन सुदि पवा दिने; आपुन कियो वखान. १३५ गसठ दिन मोनी रहै, नाखे एम अजान; एकहु सन्ना अन्नापितां, हम हे वचन प्रमान १३३ मौन धना वित जानिके, मानहु अधिक उमास, एक सजा तैसी कहत, क्यूं लागत तुम पास १३४ ग्वे देव जिन विचरिते; पान कमल पग देछि; कहे जूमि परि गमनमें, ते देव नकी वेवि. १३५ पान धरे जहँ धरनि परि, तहां कमलको काज; कमल गगन उपरि चले, कहा वन्यो एसाज. ! १३६ सोल सुपन जिनमातकू, सोल कहें सुर लोक; इंस मिलत सत मानही, ते सवही मत फोक १३७ वदले अतिशय तीस चउ, कहे जु गुरु कुल रीति, तो अदृश्य थाहार विवि, दाखत पावै जीती. १३७ जुगति रहित जिनवर कहो, वलि ढोंकत कुन हेत, चरम नीर घृत कुतपको, कौन दोप कह ले त. ? १३ए मरुदेवी थो नानिको; युगल धर्म नहि दोप; दशायु सन्मुख धर्मकी, करे.धर्मको पोप. १४० सुर नर विहित विवाहको, जवलूं नहि व्यवहार; प्रनुकू नी तबलूं नही, युग्म धर्म अधिकार. ॥ १४ ॥ कवित्त श्कतीसाः ॥ साधुकू कुपात्र कोज कहे पात्रधारी नांहि; गवसो पट्यो है को गात्रकू न मानही; पाउधारी नाहि, लब्धि पात्र और पात्रधारी; एह रीति नीति ज्ञाता सूत्रयें प्रमानही; ग्लान• श्राहार दान पात्र विनु कैसे होत, गृही पात्र मुंजे तो ग्रहस्थ जाव गनही; पाहुनेकी नक्ति युक्ति पात्रहीये करे साधु, पिंकी संगक्ति पात्र विना केसे जानही ॥ १४ ॥ सवेया तेश्सा ॥ शोचके कारन राखे कमंमयु, पात्रक ठोरि कहा गुन पायो; वीलिसि पीठि धरी त्यजि उधेकुं, औरसु मूढने वेप वनायो; नप्तलॅब्धी लग जोहि कमंडलु, पान ५७४ प्रकरणरलाकर नाग पहेलो उब्धी लगि पानसुहायो, जेनको नूपन जेनको चेष है, थोर धरे कह हायमे आयो ? ॥ १५३ ॥ दोहरा ॥ वाल थम पुजस धरे, मुसि नापत हो दोप, धरो कमडस पिनि का, कहा करो कठशोप ? १४४ उपधि सहित नहु शुभ हे, ज्यू तमुख तुपपंत, एक पख मन शुद्धता, कहे नाव नगवत, १४५ कहे कोट पचसानको, उपकरने व्दे जग, देहा ऽहारादिकवीपे, तास न उचित प्रसग १४६ रोषध्यान मूर्ना प्रमुख, सर स रिखे तह दोष, यतनासू निटोपता, ए सुपचन सत् कोप १४ व्यादिक चोजगम, धरै न मूर्ग साधु, ए चोविद पचसानको, एकहु अर्थ अगाधु १४७ शुभ योग श्रय वादथे, कह उपकरन मु मद, उपचरिताऽनुपचरितम, साधनतासममंद १४ए मूळ चाह्य प्रवृत्तिमे, जोतुम कहो कुपरक, नोजन त्यजि अनशनजजो, ऐसे होत जु दरक १५० ध्यानदीपको तैलजो, जोजन करो प्रमान, तो निवात पद उपकरन, मानो क्यू न अजान ? ॥ १५१ कवित्त इकतीसा ॥ पापके श्रोढेया महा मोहमें पोढेया ठेया, दैया देया करै देखि साधुके वसनकू, विपके कढया निंदाचमैके मढेया माया मानके दद्वैया लागे लोकसे हसनकू, अंगके पढ़या गुण श्रेणिके चढेया शुझ शीसके दढेया कहै धर्म उबसनकू, फुटके लढेया सत्य थनके गढेया नेयावस्त्र पात्र देत साचे काया जीकसनकू ॥ १५ ॥ दोहरा ॥ शीत त्राण कलके धरै, कवल वर्षा त्राण, मुस बने ते राखिये, जे सपातिम प्राण १५३ सरसङानमें रासिये, चोल पट्टयें लाज, चित धर्म श्राचारम, नीलजकू नहि लाज १५४ श्राउ नेद जिनकल्पके, एक कहे सो मूढ, नगन दिखा सो त्यजे, वस्त्र नाहि ए गूढ १५५ थोर सिद्धात उविन्न है, इसो कुमतको नाच, पे सवाद विनाकहा, पावौ प्रकरन साच १५६ श्रव सिझात जु तुम कहे, पाठ दिखावो तास, जय प्रकरन तुम गुरु किये, तर जो दुते प्रकाश १५७ हेमराज पाडे किये, बोल चुराशी फेर, या विधि हम नापा वचन, ताको मत किय जेर १५७ है दिक्पटके वचनमें और दोप शत साख, केतेकाले भारिये, जुजत दधि उर माख १५ए पडित साचो सद, मूरस मिथ्यावग, कहते सो थाचार है, जन न त्यजै निज ढग १६५ सत्य वचन जो सदहे, गहे साधुको सग, वाचक जस कद सो सहे, मगत रग थलग १६१ इति श्रीयशोविजयजीउपाध्याय कृत दिक्पट चोराशी बोल समाप्त ॥ ॥ श्रीचिंतामणिपार्श्वनाथ जिनस्तोत्र बिरयते ॥ ॥किं कर्पूरमय सुधारसमय किं चारोचिर्मय किं खावण्यमय महामणिमय कारुण्यकेति मय ॥ विश्वानदमय महोदयमय शोजामय चिन्मय शुलध्यानमय वपुर्जिनपतेयान - - ।

श्रीचिंतामणि पार्श्वजिन स्तोत्रं. ५७५ वालंबनं ॥१॥ पातालं कलयन् धरां धवलयन्नाकाशमापूरयन् दिक्चक्र क्रमयन् मुरा सुरनरश्रेणिं च विस्मापयन् ॥ ब्रह्मांमं सुपुवन् जलानि जलधेः फेनछलाबोलयन् श्री चिंतामणिपाश्वसंजवयशोदंसचिरं राजते ॥२॥ पुण्यानां विपणिस्तमोदिनमणिः का मेनकुंजणि मोंक्षे नि.सरणिः सुरेंजकरणि ज्योतिःपनासारणिः ॥ दाने देवमणिनतो त्तमजनश्रेणिकृपासारणिविश्वानंदसुधाधृणिवनिदे श्रीपार्श्वचिंतामणिः ॥३॥ श्री चितामणिपाश्व विश्वजनतासंजीवनं त्वं मया दृष्टस्तात ततः श्रियः समनवन्नाशक माञ्चक्रिणः ॥ मुक्तिः क्रीमति हस्तयोबहुविधं सिझं मनोवांवितं डुवंरितंच उर्टिन जयं कष्टं प्रणष्टं मम ॥ ४ ॥ यस्य प्रोढतमप्रतापतपनः प्रोद्दामधामा जगजंघालः कलि कालकेलिदलनो मोहांधविध्वंसकः ॥ नित्योद्योतपरं समस्तकमलाकेलिगृहं राजते स श्रीपाश्वजिनो जने हितकृतो चितामणिः पातु मां ॥५॥ विश्वव्यापि तमो हिनस्ति तर गिलोपि कल्पांकुरो दारिमाणि गजावलिं हरिशिशुः काष्टानि वन्देः कण.पीयूपस्य लवोपि रोगनिवहं य इत्तथा ते विनो। मूर्तिः स्फूर्तिमती सती त्रिजगतीकप्टानि हत्तुं ६ मा ॥६॥ श्रीचिंतामणिमंत्रमोकृतियुतं न्हींकारसाराश्रितं श्रीमहं नमिणपासकलि तं त्रैलोक्यवश्यावहं ॥धान्तविपापहं विपहरश्रेयःप्रनावास्पदं सोखासं वसुहांकितं जिनफुलिगानंदनं देहिनं ॥ ॥ व्हीश्रींकारवरं नमोक्षरपरं ध्यायति ये योगिनो ह त्पझे विनिवेश्यपाश्वमधिपं चिंतामणिसंडकं ॥ नाले वामनुजे च नानिकरयोYयो जुजे दक्षिणे पश्चादष्टदलेषु ते शिवपदं निवेत्यिहो ॥॥ नो रोगा नैव शोका न कलहक लना नारिमारीप्रचाराः॥ नैवांध्यं नासमाधि नच उरऽरितेमुष्टदारिता नो नो शाकि न्योरहा नोन हरिकरिगणव्याखवेतालजाला ॥ जायंते पार्श्वचिंतामणिनतिवशतः प्राणि नांजक्तिनाजां ॥एगीर्वाणामधेनुकुंनमणयः स्वस्यांगणेरंगिणो।देवादानवमानवाः स विनयः तस्मे हितं ध्यायिनः॥ लक्ष्मीस्तस्य वशा वशेव गुणिनांब्रह्मांमसंस्थायिनीश्रीचिं तामणि पार्श्वनाथमनिशं संस्तौति यो ध्यायति ॥१०॥ इति जिनपतिपावःपार्श्वपाश्र्वा ख्ययंदा प्रदलितरितौघः प्रीषितप्राणिसंघः॥ विजुवनजनवांगदानचिंतामणीकः शि वपदतरुवीजं वोधवीजं ददातु ॥ ११॥ इतिश्रीचिंतामणिपार्श्वनाथ जिनस्तोत्रंसं० ॥ ॥ श्रीमत्सरुभ्योनमः ॥ श्रियः संततेः कारकं श्रीजिनेशं महामोहनूवायनाशे दिने शं ॥ नतं नाकिनिनक्तिनिर्जीवनाथ स्तुवे देवचिंतामणिं पार्श्वनाथं ॥१॥ महाना गपारीवेश्वानरा हि प्रवातांवुधीरोगसंदानदाहं ॥ जितानेकपदं त्रिविश्वेकनाथ स्तुवे देव ॥२॥ क्षमापार्श्वसेनस्य वंशेऽवतंसं इतक्रोधशव च लक्ष्मी निवासं ॥ जनांनोज खंगस्फुटे घस्रनाथं स्तुवेदेव ॥३॥ सतांमोक्षपद्माप्रदानैकहेतुं महाकृच्चूविठेदने धूम केतुं ॥ क्रमेंदी वरालीननागांकनाथ स्तुवे देव० ॥ ४ ॥ सनीरांवुदश्यामशिष्टांगकांति प्रकरणरनार नाग पदेखो मुविस्तारि तापिष्टपाठशेषशांति ॥ गनान्नदोष पर मुनिनार मनु देव० ॥ 8 ने आदिवद्य सदासन्धयोग निगारनाम्राननं सक्कगोका पानानन विवादिनार स्तुरे देव०॥ ६॥ जगत्ताक दाया सजज्ञानां विवानिा निनाना । रम्यम्य रुनिहितानाधिनाथ नुरे देवः ॥ 31 कपायाग्निमनपंगे चाग्गिन ना नीरुमातंगपचास्यगोन । विष्टाष्टकम्माग्गे पप्रिनाथ नु वेदेवनितामणी पाऽर्थनार ॥ ७॥ त्यै श्रीमहारबगिशुनामतपयण जयतुचिरं नून पायनिनवरो ति जितमदराग ॥ ए॥ इतिश्रीमत्पार्जनास्तानाष्टक शिम्बिन VEDisloncismissionicismcscicstoricoriseo250 इति श्रीचिंतामणि पार्श्वस्तोत्र सपूर्ण

No text on this page.

Pakarn Ratnakar-aadayatmsar

Author
Bhim Singh
Title
Pakarn Ratnakar-aadayatmsar
File name
Pakarn Ratnakar-aadayatmsar
Text
OCR done
Citation
1903
Published
2011/08
Publisher
Mumbay,nirniya Sagar Press
Language
Sanskrit
Pages
198
Library
Agarchand Bhairondan Sethiya Jain Parmarthik Sanstha, Bikaner
DLI number
313832
Barcode
99999990311220.00
Scanning centre
Banasthali University
Digital publisher
Digital Library Of India
VMLT id
H9wMVmbp5eN
Download PDF

Pakarn Ratnakar-aadayatmsar