·No text on this page.

·LAKSMI-TANTRA
A PĀNCARĀTRA AGAMA
EDITED WITH
Sanskrit Gloss and Introduction by
PANDIT V. KRISHNAMACHARYA
THE ADYAR LIBRARY AND RESEARCH CENTRE

·No text on this page.

·LAKSMİ-TANTRA
A PANCARATRA AGAMA
EDITED WITH
Sanskrit Gloss and Introduction by
PANDIT V. KRISHNAMACHARYA
THE ADYAR LIBRARY AND RESEARCH CENTRE

·© 1959 The Adyar Library and Research Centre
The Theosophical Society
Adyar, Madras 600020, India.
First Edition
Reprint
1959
1975
SBN
ISBN
7229-7272-5
0-8356-7272-7
Agents
AMERICAS, JAPAN
The Theosophical Publishing House,
P. O. Box 270, Wheaton, Illinois 60187, U.S. A.
EUROPE & THE UNITED KINGDOM
The Theosophical Publishing House,
68, Great Russell Street,
London W.C.IB 3 BU, England.
INDIA & OTHER COUNTRIES
The Theosophical Publishing House,
Adyar, Madras 600020, India.
PRINTED IN INDIA
At the Vasanta Press, The Theosophical Sociсty,
Adyar, Madras 600020..

·PREFACE THE Adyar Library is happy to bring out this edition of the Lakşmi-tantra, an important Pāñcarātra text, as the eighty-seventh volume in the Adyar Library Series. This is the second Pāñcarātra work published by the Library; the first was the Ahirbudhnya Samhită edited under the supervision of Dr. F. Otto Schrader and published in 1906. The present edition of the Lakşmi-tantra is based on the following material: A. The Lakşmi-tantra printed in 1888 in Telugu characters by the Sadvidyāmandira Press, Mysore. B. Adyar Library MS. No. 73675 (palm-leaf) containing adhyāya-s 1 to 50. C. Adyar Library MS. No. VB 1004 (palm-leaf) containing adhyāya-s 1 to 50, but lacking a few lines at the end. D. Government Oriental Manuscripts Library, Madras, MS. R. No. 60406 (palm-leaf) containing adhyāya-s 1 to 31, the last adhyāya being incomplete. E. Government Oriental Manuscripts Library, Madras, MS. D. No. 16058 (palm-leaf) containing adhyāya-s 1 to 17. F. Government Oriental Manuscripts Library, Madras, MS. R. No. 28 (paper) containing adhyāya-s 1 to 50 with a gap in the 17th adhyāya. This is said to be a transcript of a MS. belonging to Śrī M. O. Anandalvar of Bangalore. G. Sri Venkatesvara Oriental Manuscripts Library, Tirupati, MS. No. 3852 (paper) containing adhyāya-s 1 to 50. I. Government Oriental Manuscripts Library, Madras, MS. R. No. 5218 (palm-leaf) containing adhyāya-s 1 to 57, but lacking the end of the 55th, the whole of the 56th and the beginning of the 57th adhyāya-s.

·vi We thank the authorities of the Government Oriental Manuscripts Library, Madras, and the Sri Venkatesvara Oriental Institute, Tirupati, for lending their manuscripts. Pandit V. Krishnamacharya, with his experience in the editing of texts and his knowledge of Vaişnava literature, is well qualified to edit the Lakşmi-tantra. It is hoped that his Sanskrit gloss on the text as well as the introduction will prove to be of much use to readers. Pandit K. Ramachandra Sarma has assisted the editor in preparing the indices and the copy for the press. Dr. Sreekrishna Sarma and Mrs. Radha Burnier have also read the proofs. We tender our grateful thanks to Dr. V. Raghavan of the University of Madras who has not only given valuable advice but has also gone through the proofs. ANN KERR Director, Adyar Library 1st February 1959

·शतकोटिप्रविस्तारालक्ष्मीतन्त्रमहार्णवात् ।
अयं सारः समुद्धृत्य स्निग्धया दर्शितो मया ॥"
"रहस्यानेकसभेदं नानावाक्योपशोभितम् ।
लक्ष्मीतन्त्राह्वयं सम्यक् सद्यः प्रत्यायकं नृणाम् ॥
(लक्ष्मीतन्त्रम् ४४-५२; ५१-४)

·TORRIGENDA Page Verse For Read ४२ ४३ ६ १०५ ११. ११५ ३९ चतुर्विध प्रोक्त अपूर्व मंस्य वामः गढो द्रतं अनिदेश्यो विघ्नानां बहिभिर्वा सांकर्षिणी रुपास्यवं चतुर्विधा प्रोक्ता अपूर्वा मस्य वाभैः गूढो द्रुतं अनिर्देश्यो विनानां बहीभिर्वा सांकर्षणी रुपास्यैवं १२७ १३४ ८६ १२१ २१६ २३६ २३६ ·. उपोद्घातः १. आगमाः “ - आगमो नामानादिसंप्रदायसिद्धगुरुशिष्यपरंपरोपदेशक्रमागतः शास्त्रसंदर्भः। आगमशब्दो वैदि- कानिवावैदिकानप्यागमान् क्रोडीकरोति । तत्रावैदिका बौद्धाद्यागमाः। वैदिकास्तु वेदा इतिहासपुराणानि तन्त्राणि च । वेदा निगमापरपर्यायनामानः ऋगादिभेदाश्चतुर्विधाः प्रसिद्धाः । इतिहासपुराणानि महाभारत- पाद्मादीनि । आगमापरनामानि तन्त्राणि शैवशाक्तवैष्णवभेदेन त्रेधा भिद्यन्ते । तत्र प्रथमे कापालकालामुख- पाशुपतशैवभेदेन चतुर्धा भवन्ति । तत्रापि चरमे काश्मीरशैवसिद्धान्तभेदेन द्विधा भिद्यन्ते । सर्वेऽपीमे शैवागमाः शिवपारम्यं शिवपूजादिकं च प्राधान्येन प्रतिपादयन्ति । काश्मीरागमाणामुत्तरदेशेप्वेव प्रचुरः प्रचारः; कचिद्दक्षिणदेशेप्वपि । शैवसिद्धान्तागमानां तु दक्षिणदेशेप्वेव प्रचारः । शाक्तागमा दक्षिणाचारवामाचारभेदेन द्विविधा भवन्ति । दक्षिणाचारः प्रायेण वैदिकमार्गानुसारी । वामाचारस्तु वैदिकमार्गपरिभ्रष्ट इति वदन्ति । तथा चाह भास्कररायदीक्षित: वामाः वाममार्गरताः । पञ्चयज्ञादिविलोपकत्वात् कुत्सिता इति वामकाः" (ललितासहस्रनामभाप्यम् , श्लो. २२५) इति । उभयेऽपीमे शक्तिपारम्यं शक्तिपूजादिकं च विशेषतः प्रतिपाद- यन्ति । वैष्णवागमाश्च वैखानसपाञ्चरात्रभेदेन द्विविधा भवन्ति । उभयेऽपीमे विष्णुपारम्यं विष्णुपूजादिकं च प्राधान्येन प्रतिपादयन्ति । २. वैखानसपाश्चरात्रयोस्तारतम्यम् वैखानसप्रक्रियायां वैखानससूत्रिणां द्विजानामेवाधिकारः; नान्यसूत्रिणां नाप्यद्विजानाम् । भगवान् वैखानसो हि आपस्तम्बबोधायनादिवत् यजुःशाखानुसारी श्रौतगृह्यधर्मसूत्राणां रचयिता । तदीयसूत्रेषु भगवतो नारायणस्य पूजां संग्रहेण प्रतिपादितामवलम्व्य भृगुमरीच्यादयो महर्षयो विस्तरेण भगवत्पूजां प्रतिपिपाद- यिषवो विविधानागमग्रन्थानरचयन् । ते च भृगुसंहिता, मरीचिपटलः, आनन्दसंहितेत्यादिनाम्ना प्रथन्ते । अतो वैखानसप्रक्रियायां ये किल पितृपितामहादिवंशपरंपरया वैखानससूत्रसंबन्धिनो वैखानससूत्रोक्तप्रक्रिययैव जातकर्मनामकरणादिसंस्कारान् कुर्वते तदुक्तधर्माश्चानुतिष्ठन्ति, तेषामेवाधिकारः, नान्येषामिति व्यवस्थितिः । यथोक्तं श्रीप्रश्नसंहितायाम्- "वैखानसऋषिर्देवि ब्रह्मणो नखनि:सृतः । हिमवच्छिखरे रम्ये गङ्गाद्वारे तपस्यति ॥

·2 लक्ष्मीतन्त्रम् पाश्चरात्रसमं शास्त्रं मत्पूजार्थं करिष्यति । तच्छिष्या भृगुमुख्या वै वैखानसमुनीरितम् ॥ शास्त्रं वैखानसं नाम ह्यधीत्य मुनिपुंगवाः । तच्छास्त्रोक्तविमानानि बिम्बानि ह्यालयानपि ॥ तच्छास्त्रेण प्रतिष्ठाप्य पूजयिष्यन्ति वै रमे । एवं शैवादिशास्त्राणि भविष्यन्ति च भूतले ॥ तदाराधकमत्यैश्च तच्छास्त्रेण च दीक्षितैः । एतच्छास्त्रान्यसिद्धान्तदीक्षितैरन्यगोत्रिभिः । मन्त्रसिद्धान्तबिम्बानि न स्पृश्येरन् कदाचन ॥" (अ. ५०, श्लो. १६०-१६५)) इति । पाञ्चरात्रप्रक्रियायां तु स्वार्थे गृहार्चायजने सर्वेषामधिकारः । परार्थे देवालययजने तु, ये किल प्रसिद्धेषु देवालयेषु वंशपरंपरया दीक्षाविशेषपुरःसरं समाराधनेऽधिकृताः, तद्वंशजानामेव मुख्योऽधिकारः; अन्येषां तु गौणोऽधिकार इति संप्रदायः । उभयेषामपि दीक्षाविशेषोऽवर्जनीयः । अद्यतनः शिष्टाचारोऽप्येवमेव । आह च भगवान् व्यासः पञ्चमाम्नायभूते महाभारते- "ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैश्च कृतलक्षणैः । अर्चनीयश्च सेव्यश्च नित्ययुक्तैः स्वकर्मसु ॥ सात्वतं विधिमास्थाय गीतः संकर्षणेन यः । द्वापरस्य युगस्यान्त आदौ कलियुगस्य च ॥" (भीष्मपर्व, ६६-३९, ४०) इति । तथा ग्रन्थान्तरेऽपि.- कर्मवाङ्मनसेः सम्यग्भक्तानां परमेश्वरे । चतुर्णामधिकारो वै प्राप्ते दीक्षाक्रमे सति ॥" (सात्वतसंहिता, २-११) इति । अत्र हि ब्राह्मणैरित्यादिना गोत्रप्रवरसूत्रादिविशेषानुल्लेखेन सर्वेषां ब्राह्मणादीनामधिकारः प्रतिपादितः । परार्थयजने तु विप्राणामेवाधिकारः, नान्येषामिति पाद्मसंहितायामुक्तम् ; यथा- -- " - "परार्थयजनं कुर्युर्विप्रा मुख्यानुकल्पयोः । नैवाधिकारिणो गौणा दीक्षासंस्कारवर्जिताः॥" (चर्यापादः, १-८) इति ।

·उपोद्घातः 3 . ३. आगमानां प्रामाण्यम् पूर्वोक्तानां त्रिविधागमानां प्रामाण्ये किं सर्वेषामप्यास्तिकानां महर्षीणामाचार्याणां चैकमत्येन संप्रति- पत्तिः, उत केषांचित्समस्ति विप्रतिपत्तिरिति विमर्श, शैवागमानां शाक्तागमानां च विषये तत्तत्तन्त्रनिष्ठा एव प्रामाण्यमभ्युपगच्छन्ति, नेतरे । निखिलधर्मस्थेयतया सर्वैरप्याचार्यैः परिगृहीतो भगवान् बादरायणः शारीरके शास्त्रे पाशुपताधिकरणे “पत्युरसामञ्जस्यात् ।। (२-२-३५) इत्यादिना शैवागमानां श्रुतिविरोधात् अप्रामाण्य- मातिष्ठतेति नैतदपह्नवाहम् । तुल्यन्यायतया शाक्तागमानामप्यप्रामाण्यमेव तदभिमतमित्यवगम्यते । वैष्णवा- गमानां विषये तु वैखानसागमसंप्रदायस्य परमभागवतवैखानसमुन्युपज्ञत्वात् तदनुसारित्वाच्च भृगुमरीच्यादि- संहितानां वेदविरोधगन्धाभावात् सर्वथा सुप्रतिष्ठितमेव प्रामाण्यम् । पाञ्चरात्रविषये तु भवति केषांचित् विप्रतिपत्तिः । तथाहि-तत्र शास्त्रे “ वासुदेवात् संकर्षणो नाम जीवो जायते” इति वेदविरुद्धाया जीवोत्पत्तेरभिधानात् अवैदिकमिदं पाशुपतादिवत् अप्रमाणमेवेति केचिदभिप्रयन्ति । व्याचक्षते च स्वाशयानुगुणं शारीरकसूत्रस्थमुत्पत्त्यसंभवाधिकरणम् । पाञ्चरात्रिणस्तु तस्य शास्त्रस्य वेदविरोधगन्धाभावात् सर्वतोमुखं प्रामाण्यमातिष्ठन्ते । आचक्षते च" संकर्षणो नाम जीवो जायते" इति वचनं न जीवोत्पत्तिप्रतिपादनपरम् ; तस्मिन्नेव शास्त्रे “स ह्यनादिरनन्तश्च परमार्थेन तिष्ठति" (परमसंहिता, २-१९) इत्यादिना जीवोत्पत्तिप्रतिषेधात् । किंतु जीवाभिमानिसंकर्षणाख्यभगवदवतारपरमिदं वचनम् । भगवदवताराश्च "अजायमानो बहुधा विजायते" (तैत्तिरीयारण्यकम् , ३-१३-१) इत्यादिश्रुतेः, "अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् । प्रकृति स्वामधिष्ठाय संभवाम्यात्मायया ॥ (भगवद्गीता, ४-६) इत्यादिस्मृतेश्च संमता एव । अतः सर्वथा प्रमाणमेवेदं शास्त्रमिति । व्याकुर्वन्ति च स्वसिद्धान्तानुगुणं शारीरकमुत्पत्त्यसंभवाधिकरणम् । एवं सर्वथा सुप्रतिष्ठितं पाञ्चरात्रप्रामाण्यमभिसंधायैव न्यायमञ्जर्यामागमप्रामाण्य- प्रकरणे जयन्तभट्टोऽप्याह- “पाञ्चरात्रेऽपि तेनैव प्रामाण्यमुपवर्णितम् । अप्रामाण्यनिमित्तं हि नास्ति तत्रापि किंचन ॥" (अह्निकम् , ४) इति । भामतीकारोऽपि औडलोमिं पाञ्चरात्रमतानुसारिणं मन्यते । तथा चाह, “ उत्क्रमिष्यत एवं भावादित्यौड- लोमिः” इति सूत्रभाप्यव्याख्यानावसरे औडुलोमिमतं निरूपयन्–“ यथाहुः पाञ्चरात्रिकाः आ मुक्तेर्भद एव स्याज्जीवस्य च परस्य च । मुक्तस्य तु न भेदोऽस्ति भेदहेतोरभावतः ॥" (१-४-२१) इति । " ·4 लक्ष्मीतन्त्रम् ४. पाश्चरात्रस्य वेदमूलकत्वम् न केवलमस्य शास्त्रस्य वेदाविरोधित्वम् , किंतु वेदमूलकत्वेन तदनुरोधित्वमपि । तथा चोक्तम्- 'श्रुतिमूलमिदं शास्त्रं प्रमाणं कल्पसूत्रवत् " (मार्कण्डेयसंहिता, पृ. ६) इति । विष्णुतन्त्र--" श्रुतिमूलानि तान्येव पाञ्चरात्राणि पङ्कज” (१-३६) इति । विष्णुसंहितायामपि- - वेदमूलतया तन्त्रमाप्तमूलतयापि च । पुराणवत् प्रमाणं स्यात् तथा मन्वादिवाक्यवत् ॥" (पटलः, २-११) इति । तथा पारमेश्वरे सनकं प्रति भगवता वासुदेवेन- " श्रुत्वैव प्रथमं शास्त्रं रहस्याम्नायसंज्ञितम् । दिव्यमन्त्रक्रियोपेतं मोक्षकफललक्षणम् ॥ भूयः संचोदितात्तस्मात् तेन लोकहितैषिणा । श्रुतं विस्तरतः शास्त्रं भोगमोक्षप्रदं हि यत् ॥ सात्वतं पौष्करं चैव जयाख्येत्येवमादिकम् । तत्सर्व विदितं सम्यक् शाण्डिल्यस्य महात्मनः ॥" (ज्ञानपादः, अ. १, श्लो. १६-१९) - इति भगवतः संकर्षणात् शाण्डिल्येन रहस्याम्नायशास्त्रस्य तन्मूलकसात्वतपौष्करजयाख्यपाञ्चरात्रसंहितानां चाध्ययनं प्रतिपादितम् । रहस्याम्नायशब्देनैकायनवेद एवाभिधीयते । तथाहि ईश्वरसंहितायाम्-" आद्यमे- कायनं वेदं रहस्याम्नायसंज्ञितम् ” (२१-५३१) इति । पारमेश्वरेऽपि- "आदिष्टोऽहं भगवता भवदर्थे तपोनिधे । इत्युक्त्वाध्यापयामास वेदमेकायनाभिधम् ॥ मूलभूतस्तु महतो वेदवृक्षस्य यो महान् । सब्रह्मवासुदेवाख्यपरतत्त्वैकसंश्रयम् ॥" (ज्ञानपादः, अ. १, श्लो. ३२, ३३) इति सनकेन शाण्डिल्यसकाशात् एकायनवेदस्याध्ययनमुक्तम् । पुनश्च तत्रैव सनकं प्रति शाण्डिल्यः- साक्षात् संकर्षणाद्वयक्तात् प्राप्त एष महत्तरः । एष एकायनो वेदः प्रख्यातः सात्वतो विधिः ॥

·उपोद्धात: 5 दुर्विज्ञेयो दुष्करश्च प्रतिबुद्घनिषेव्यते । मोक्षायनाय वै पन्था एतदन्यो न विद्यते ॥" (ज्ञानपाद:, अ. १, श्लो. ५६, १७) इति । एवं श्रीप्रश्नसंहितायाम्- नमः श्रीवासुदेवाय सच्चिदानन्दमूर्तये । एकायनत्रयीं यस्तामुपादिक्षच्छ्यैि प्रभुः ॥ नमः श्रीवत्सवासिन्यै या जगत्क्षेमहेतवे । एकायनमुपादिक्षदेकताय महात्मने ॥" (अ. १, श्लो. १, २) इति । तत्रैव चान्यत्र- - 'वेदमेकायनं नाम वेदानां शिरसि स्थितम् । तदर्थक पाश्चरात्रं मोक्षदं तत्क्रियावताम् ।। यस्मिन्नेको मोक्षमार्गो वेदे प्रोक्तः सनातनः । महाराधनरूपेण तस्मादेकायनं भवेत् ॥" (अ. २, श्लो. ३८, ३९) इति । तथा पारमेश्वरे-- "तस्मादेकायनं नाम प्रवदन्ति मनीषिणः । श्वेतद्वीपे पुराधीतो नारदेन सुरर्षिणा ॥" (ज्ञानपादः, अ. १, श्लो. ५८) इति नारदेनैकायनाध्ययनं प्रतिपादितम् । तथा रत्नत्रयमिति प्रसिद्धासु सात्वतपौष्करजयाख्यसंहितासु भगवतो वासुदेवस्याराधनविधौ पठनीयेषु वेदेषु ऋग्यजुःसामभिः सार्धमेकायनस्यापि पाठः प्रतिपाद्यते । न केवलं पाञ्चरात्रग्रन्थेष्वेवैकायनवेदस्य नाम्ना निर्देशः, किंतु त्रय्यन्तेष्वपि । यथा छान्दोग्ये भूमविद्याप्रस्तावे सनत्कुमारं प्रति नारदवचनम्- "ऋग्वेदं भगवोऽध्येमि यजुर्वेदं सामवेदमाथर्वणं चतुर्थमितिहासपुराणं पञ्चमं वेदानां वेदं पित्र्यं राशिं दैवं निधिं वाकोवाक्यमेकायनं देवविद्याम् " (७-१) इत्यादि । तथा काश्मीरकेणोत्पलाचायण स्वकीयस्पन्दप्रदीपिकायां पाञ्चरात्रश्रुतिरिति पाञ्चरात्रोपनिषदिति च निर्दिश्य कतिपयवाक्यान्युदाहृतानि । तानि च एकायनवेदस्थान्येव भवितुमर्हन्ति । तदेवमुदाहृतैस्तटस्थवाक्यैरप्येकायन- वेदस्य चिरन्तनी प्रसिद्धिरवगता । अध्येतृपारंपर्यविच्छेदेनाधुना तस्य विलोपः स्मरणीयतादशा च समापन्नेति नेदमस्यैव, किंतु बहूनामपि वेदशाखांनामिति प्रामाणिकः पन्थाः । काश्मीरागमप्रामाण्ये एकायनवेदस्या- पौरुषेयत्वं प्रसाधितमिति यामुनाचार्यैरागमप्रामाण्ये उक्तम् । भोजराजबलदेवाचार्यवासुदेवस्वाम्यादिभिरपीमं ·6 लक्ष्मीतन्त्रम् वेदभागमधिकृत्य ग्रन्थाः प्रणीता इति पाञ्चरात्ररक्षायामुक्तम् । परंतु नैते ग्रन्था अधुनोपलभ्यन्ते । कम्व- शाखामहिमसंग्रहाख्ये ग्रन्थे नागेशेन एकायनवेदो मूलशाखेति प्रथिता कण्वशाखेति वर्णितम् ; यथा - " इयं शुक्लयजु:शाखा प्रथमेत्यभिधीयते । मूलशाखेति चाप्युक्ता तथा चैकायनीति च ॥ अयातयामयजुषा तथा मोकसाधिका । इत्याद्यनेकनामानि सन्त्यस्यास्तत्र तत्र वै ॥ तत्तन्नामनिमित्तानि युक्तियुक्तानि भूरिशः । कथितानि च माहात्म्ये तत्तदाख्यासु शोभते ॥ भारते शान्तिपर्वाख्ये त्रिधा प्रोकोऽयमुत्तमः । सभाश्वसंभवाख्येषु पर्वस्वपि तथोदितः ॥" इत्यादि। ईश्वरसंहितायामपि- "काण्वी शाखामधीयानान् वेदवेदान्तपारगान् । संस्कृत्य दीक्षया सम्यक् सात्वताद्युक्तमार्गतः ॥" (२१-५५४) इत्युक्तम्। वेदमूलकत्वाविशेषेऽपि मन्वादिस्मृतीनां कर्मकाण्डोपबृंहणरूपत्वं, तन्त्राणां तु ब्रह्मकाण्डोपबृंहणरूप- त्वमिति विशेषः । एवं पाञ्चरात्रागमाणां वैदिकत्वेऽपि, पूर्वनिर्दिष्टेन “ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः” इत्यादिप्रमाणेन पाञ्चरात्रप्रक्रियया शूद्रस्याप्यर्चनाविधिस्तु न विरुध्यते । अनया विशेषस्मृत्या तस्यापि वासुदेवार्चना- रूपकर्मविशेषेऽधिकारोऽङ्गीकरणीयः । कथमन्यथा “हविकृदेहीति ब्राह्मणस्य, हविष्कृदागहीति राजन्यस्य, हविष्कृदाद्रवेति वैश्यस्य, हविष्कृदाधावेति शूद्रस्य ” (आपस्तम्बश्रौतसूत्रम् , १-१९-९) इति श्रौते कर्मणि शूद्रस्याधिकार उच्यमानः संगच्छताम् ? कथं वा “सत्यं वद, धर्म चर, मातृदेवो भव " (तैत्तिरीयोपनिषत् , १-२) इत्यादिभिर्विहितानां सत्यवदनादीनां शूद्रधर्मत्वमपि । सत्यवदनादीनां सामान्यधर्मत्वेन वैदिकमन्त्रोच्चारणा- नपेक्षत्वेन च न दोष इति चेत् , तुल्यमत्रापि । भगवत्पूजा हि सर्वसाधारणी पाञ्चरात्रोक्ततान्त्रिकमन्त्रैरपि कर्तुं शक्यते । अयमत्र विशेषोऽवधारणीयः-पाञ्चरात्रशास्त्रेषु भगवदर्चनादिविधौ वैदिकास्तान्त्रिकाश्च मन्त्रा उपयोज्यतया विहिताः । तत्र वैदिकमन्त्रेषु त्रैवर्णिकानामेवाधिकारः, तान्त्रिकेषु तु त्रैवर्णिकानामत्रैवर्णिका- नामप्यधिकार इति । तस्मात् श्रुतिमूलकत्वात् पाञ्चरात्रागमाणां सर्वथा- प्रामाण्यमिति सिद्धम् । किंचेश्वरवक्तृकत्वात् वेदतुल्यं स्वतःप्रामाण्यमपि तेषाम् । तथाहि महाभारते “ सांख्यस्य वक्ता कपिलः” इत्यारभ्य “ पाञ्चरात्रस्य कृत्वस्य वक्ता नारायणः स्वयम् " (शान्तिपर्व, अ. ३५९, श्लो. ६५-६८) इति शास्त्रमिदं भगवता नारायणेनाविष्कृतमित्युक्तम् । एवं तत्रैव, ·उपोद्धातः 7 - " इदं महोपनिषदं चतुर्वेदसमन्वितम् । सांख्ययोगकृतान्तेन पञ्चरात्रानुशब्दितम् ॥ वेदान्तेषु यथासारं संगृह्य भगवान् हरिः । भक्तानुकम्पया विद्वान संचिक्षेप यथासुखम् ॥" (शान्तिपर्व, अ. ३४८, श्लो. ६३, ६४) इत्युक्तम् । अतो भगवन्मुखारविन्दोद्तत्वात् वेदानामिवास्य शास्त्रस्य स्वतःप्रामाण्यमपि सिद्धम् । पाञ्चरात्र- शास्त्रस्य वेदतुल्यप्रामाण्यमागमप्रामाण्ये न्यायपरिशुद्धौ श्रुतप्रकाशिकादौ च स्पष्टमुपपादितम् । पाञ्चरात्र- शास्त्रोक्ताः पञ्चसंस्कारादयः स्वस्वगृह्योक्तसंस्काराविरोधेनैवाचर्यन्त इति पाञ्चरात्रिणां स्वगृह्योक्तकर्मविलोपशङ्काया उत्सूत्रत्वशङ्कायाश्च नावकाशः । ५. वैखानसपाञ्चरात्रसंहितासु परस्परनिन्दावाक्यानि तदेवं वैष्णवागमाः वैखानसपाञ्चरात्रसमयभेदेन द्विविधा अपि प्रामाणिका एवेति सिद्धान्तः । एवं स्थिते यान्युभयत्रापि परस्परनिन्दापराणि कानिचित् वचनानि, तानि 'न हि निन्दा' न्यायेन स्वस्वागम- प्राशस्त्यपराणीति मन्तव्यम् । तथाहि वैखानसे मरीचित्रोक्तायामानन्दसंहितायाम्- “वैखानसं पाञ्चरात्रं वैदिकं तान्त्रिक क्रमात् । तयोर्वैखानसं श्रेष्ठमैहिकामुष्मिकप्रदम् ॥ वैखानसेन तन्त्रेण देवदेवस्य शाङ्गिणः । अर्चनं, सर्वशान्त्यर्थ राजराष्ट्रविवर्धनम् । तान्त्रिक पूजनं चैव राजराष्ट्रविनाशनम् ॥" (अ. १३, श्लो. १-४) इति पाश्चरात्रनिन्दा क्रियते । तथा पाञ्चरात्रेऽपि- "अश्रीकरमसौम्यं च वैखानसमसात्त्विकम् । तद्विधानं परित्यज्य पाञ्चरात्रेण पूजयेत् ॥" (तन्त्रसारसमुच्चयस्थमिति पाञ्चरात्ररक्षायामुद्धृतम्) इति वैखानसनिन्दा क्रियते । एतादृशवाक्यानि उदितानुदितहोमनिन्दावत् स्वस्वशास्त्रप्रशंसापराणीति तान्त्रिकाणां पन्थाः । एतादृशानि निन्दावचनानि न केवलं स्मृतिषु, स्वतःप्रमाणतया सर्वाभ्युपगतेषु वेदेष्वपि दृश्यन्ते ; यथा ऐतरेयारण्यके ऋग्गाथा कुम्ब्या तन्मितं यजुर्निगदो वृथा वाक् तदमितम् " (२-३-६-८) इति । अत्र चेत्यं सायणीयविवरणम् अर्धपादव्यवस्थोपेतो मन्त्रः ऋक्, यथा “अमिमीले पुरोहितम् । इत्यादिका । - .. - ·8 लक्ष्मीतन्त्रम् 'ब्रह्म- तस्यामेव सर्वलोकप्रसिद्धार्थप्रतिपादिका । प्रातः प्रातरनृतं ते वदन्ति' इत्यादिका गाथा । चार्यसि, अपोशान' इत्याद्याचारशिक्षारूपा कुम्ब्या। तदेतत्त्रयं छन्दोरूपेण नियतपरिमाणत्वात् मितमित्यु- च्यते । 'इषे त्वा' इत्यादिकं मन्त्रजातं यजुः । तद्विशेषः 'अग्ने महा५ असि' इत्यादिर्निगदः । ब्राह्मणगता ये अर्थवादादयः सर्वास्ता वृथा वाचः । एतत्त्रयमप्यनियतपरिमाणत्वात् अमितमित्युच्यते” इति । वस्तुतत्त्वे विचार्यमाणे वैखानसपाञ्चरात्रयोः परस्परं विषयेषु संवादो दृश्यते । उभयमपि विष्णुपारम्यपरमेव । यथा पाञ्चरात्रे वासुदेवसंकर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धा भगवतो व्यूहभेदाः, तथा वैखानसेऽपि पुरुषसत्याच्युतानिरुद्धाख्या व्यूहभेदाः प्रतिपाद्यन्ते । भगवदाराधनप्रक्रियायामपि श्रीरङ्गहस्तिशैलादिषु पाञ्चरात्र- विधया वेंकटाव्यादिषु वैखानसविधया भगवानाराध्यत इति, स चोभयविधः क्रमः सर्वास्तिकसंप्रतिपन्न इति चोभयोः समप्राधान्यमवगमयति । परव्यूहविभवार्चान्तर्यामिविभागोऽप्युभयत्र समानः । ६. पाञ्चरात्रशब्दार्थः तदिदमेकायनश्रुतिमूलकं शास्त्रं पाञ्चरात्रमिति व्यवह्रियते । पाञ्चरात्रशब्दार्थस्तु बहुत्र बहुधा कथ्यते; तथापि, ईश्वरसंहितायां- -- .. पञ्चायुधांशास्ते पश्च शाण्डिल्यश्चौपगायनः । मौजायन: कौशिकश्च भारद्वाजश्च योगिनः ॥" इत्युपक्रम्य, N - "पञ्चापि पृथगेकैकदिवारानं जगत्प्रभुः । अध्यापयामास यतस्तदेतन्मुनिपुंगवाः । शास्त्रं सर्वजनों के पञ्चरात्रमितीर्यते ॥" (अ. २१, श्लो. ५१९-५३३) इत्युक्तरीत्या पञ्चस्वहोरात्रेष्वध्यापितत्वात् अस्य शास्त्रस्य पाञ्चरात्रसंज्ञेति युक्तं वक्तुम् । तथा मार्कण्डेय- संहितायामपि- "सार्धकोटिप्रमाणेन कथितं तस्य विष्णुना । रात्रिभिः पञ्चभिः सर्व पञ्चरात्रमतः स्मृतम् ॥" (पृ. ४) इत्युक्तम् । अथवा शास्त्रस्यास्य पञ्चकालप्रक्रियाप्रतिपादनमसाधारणो विशेष इति सर्वसंप्रतिपन्नम् । तदनुरो- धेनाहोरात्रस्यैकस्याभिगमनोपादानेज्यास्वाध्याययोगाख्यभगवदाराधनार्हतया पञ्चधा विभागमधिकृत्य कृतत्वात् पाश्चरात्रसंज्ञा मुक्तति शक्यते वक्तुम् । उभयत्रापि पक्षे रात्रिशब्दः अहोरात्रंपर इति समानम् । द्वितीयं च पक्षमाचार्यश्रीसूक्तिरप्युपोहल्यति : यथा- -- ·उपोद्धात: .9 "पञ्चकालव्यवस्थित्यै वेंकटेशविपश्चिता । श्रीपाञ्चरात्रसिद्धान्तव्यवस्थेयं समर्थिता ॥" (पाञ्चरात्ररक्षा, पृ. ४४) इति । भारद्वाजसंहितायां तु- "प्रथमं ब्रह्मरात्रं तु द्वितीयं शिवरात्रकम् । तृतीयमिन्द्ररात्रं तु चतुर्थ नागरात्रकम् ॥ पञ्चममृषिरात्रं तु पञ्चरात्रमिति स्मृतम् । एवं जातमृषिश्रेष्ठ पञ्चरात्रं पुरा युगे ॥" (२-१२, १३) इत्युक्तम् । नागरात्रं विनान्यानि चत्वारि सनत्कुमारसंहितायां पठितानि । ७. पाश्चरात्रशास्त्रविभागः तच्चेदं शास्त्रं दिव्यमुनिभाषितमानुषभेदेन त्रिविधम् । तत्र भगवन्नारायणेन साक्षात्प्रवर्तितं सात्वत- पौष्करजयाख्यादि दिव्यम् । तदन्यैः ब्रह्मादिभिर्भाषितम् ईश्वरपारमेश्वरभारद्वाजादि मुनिभाषितम् । तदन्यैराप्त- तमैर्मनुजैरुक्तं मानुषमिति भिदा । तदिदं त्रिविधमपि शास्त्रं निरुपपदेन दिव्यशास्त्रनाम्ना सिद्धान्तनाम्ना च तत्र तत्र व्यवयिते; यथा-- "दिव्यशास्त्राण्यधीयीत निगमांश्चैव वैदिकान् । सर्वाननुचरेत् सम्यक् सिद्धान्तानात्मसिद्धये ॥" (ल. त., २८, २९) इति ! पुनश्चेदं मन्त्रागमतन्त्रतन्त्रान्तरभेदेन चतुर्धा भिद्यते । तत्र चाराधनसमये भगवद्वासुदेवादिव्यूहगुणपरि- जनाद्यनुसंधानभेद एव निदानम् । ८. भागवतसात्वतादिनिर्देशविचारः पाञ्चरात्रसमयनिष्ठाश्च भागवता इति, सात्वता इति, एकान्तिन इति, परमैकान्तिन इति च तत्र तत्र शास्त्रेषु व्यवह्रियन्ते । तत्र भागवतशब्दार्थ उक्तो महाभारते; यथा-- 'द्वादशाक्षरतत्त्वज्ञश्चतुव्यूहविभागवित् । अच्छिद्रपञ्चकालज्ञः स वै भागवतः स्मृतः ॥ (आश्वमेधिकपर्व, १९८-३३) ·10 लक्ष्मीतन्त्रम् इति । सच्छब्देन वासुदेवाख्यं परं ब्रह्मोच्यते । आराध्यत्वेन तद्वन्तः सत्वन्तः । त एव सात्वताः । पाञ्चरात्रशास्त्रे षाड्गुण्यं, चातुर्वृहमित्यादिरूपेण स्वार्थिकतद्धितान्ताः शब्दा बहुशः प्रयुज्यन्ते । तदेवानुसृत्य सत्वन्त इत्यर्थे सात्वता इति प्रयोगोऽपि विज्ञेयः । वासुदेवाराधका इति तदर्थः । एतादृशान् प्रयोगानभि- प्रेत्यैव भगवान् पतञ्जलिः “ प्रियतद्धिता दाक्षिणात्याः” (महाभाष्यम् , १-१-१) इत्याह । भगवति वासुदेवे एकस्मिन्नेव " त्वमेव माता च पिता त्वमेव ” (गद्यत्रयम् , १) इत्याद्युक्तरीत्या सर्वविधोऽन्तो निश्चयो येषां ते एकान्तिनः । ये तु भगवन्तमुपायत्वेनोपेयत्वेन चाध्यवस्यन्ति, त एव परमत्वविशेषिता एकान्तिनः परमैकान्तिनो भवन्ति । ९. पाश्चरात्रशास्त्रे पादविभागः एतच्छास्त्रग्रन्थाश्च संहिता इति उपनिषद इति तन्त्राणीति च व्यवह्रियन्ते । तत्र केचन विस्तृताः पाद्मसंहितादयः ज्ञानयोगक्रियाचर्याख्यपादैः चतुष्पादा भवन्ति । संक्षिप्तास्तु पादविभागमन्तरैव तद्- तानर्थान् प्रतिपादयन्ति । तत्र ज्ञानपादे वासुदेवादिचतुव्यूहानां व्यूहान्तरादीनां च स्वरूपं तेषां व्यापारः महिमेत्यादयः, योगपादे तेषामुपासनाप्रकाराः, क्रियापादे तेषामेवालया विग्रहादिनिर्माणप्रकाराः, चर्यापादे तेषामाराधनविधयश्च प्रतिपाद्यन्ते । १०. पाश्चरात्रसंहितासंख्यापरिगणनम् एतच्छास्त्रसंबन्धिनः संहिताभेदाश्च पाद्ममार्कण्डेयकपिञ्जलभारद्वाजहयशीर्षसंहिताविष्णुतन्त्रादिषु बहुधा नामतो निर्दिश्यन्ते । ततः संगृह्यात्र तन्नामानि परिगण्यन्ते; यथा- १. अगस्त्यसंहिता २. अनिर:संहिता ३. अच्युतसंहिता ४. अत्रिसंहिता ५. अधोक्षजसंहिता ६. अनन्तसंहिता ७. अनिरुद्धसंहिता ८. अम्बरसंहिता ९. अरुणसंहिता १०. अहिर्बुध्न्यसंहिता ११. आग्नेयसंहिता १२. आनन्दसंहिता १३. ईश्वरसंहिता १४. उत्तरगार्ग्यम् १५. उपेन्द्रसंहिता १६. उमासंहिता १७. उमामहेश्वरसंहिता १८. उशन:संहिता १९. ऐन्द्रसंहिता २०. औपगायनसंहिता २१. कण्वसंहिता २२. कपिञ्जलसंहिता २३. कपिलसंहिता २४. कात्यायनसंहिता २५. कामतन्त्रम् २६. कालिकतन्त्रम् २७. काश्यपसंहिता २८. कुबेरतन्त्रम् २९. कुमारतन्त्रम् ३०. कूर्मतन्त्रम् ३१. कृष्णसंहिता ३२. केशवतन्त्रम् ३३. क्रतुतन्त्रम् ३४. गजेन्द्रसंहिता ३५, गणेशसंहिता ३६. गरुडध्वजसंहिता ·उपोद्धात: 11 ३७. गरुडसंहिता ३८. गान्धर्वतन्त्रम् ३९. गार्यसंहिता ४०. गालवसंहिता ४१. गोविन्दसंहिता ४२. गौतमीयतन्त्रम् ४३. चतुर्मूर्तिसंहिता ४४. जनार्दनसंहिता ४५. जयाख्यसंहिता ४६. जयोत्तरसंहिता ४७. जाबालसंहिता ४८. जामदग्न्यसंहिता ४९. जैमिनीयसंहिता ५०. ज्ञानार्णवसंहिता ५१. तत्त्वसागरसंहिता ५२. तायसंहिता (प्रायश: गरुडसंहिताया विह- गेन्द्रसंहिताया वैतत् नामान्तरं स्यात्) ६३. त्रिपुष्करसंहिता ५४. त्रिविक्रमसंहिता ५५. त्रैलोक्यमोहनतन्त्रम् ५६. त्रैलोक्यविजयसंहिता ६७. दक्षसंहिता ५८. दत्तात्रेयसंहिता ५९. दधीचिसंहिता ६०. दामोदरसंहिता ६१. दुर्गातन्त्रम् ६२. दुर्वासःसंहिता ६३. देवलसंहिता ६४. धनंजयसंहिता ६५. ध्रुवतन्त्रम् ६६. नलकूबरसंहिता ६७. नारदीयसंहिता ६८. नारदोत्तरसंहिता ६९. नारसिंहसंहिता ७०. नारायणतन्त्रम् ७१. नैऋततन्त्रम् ७२. पञ्चतत्त्वसंहिता ७३. पञ्चप्रश्नसंहिता ७४. पद्मनाभसंहिता ७५. पद्मोद्भवतन्त्रम् ७६. परमपुरुषसंहिता ७७. परमसंहिता ७८. पाणिनीयसंहिता ७९. पाद्मसंहिता ८०. पारमेश्वरसंहिता ८१. पाराशर्यसंहिता ८२. पारिषदसंहिता ८३. पिङ्गलसंहिता ८४. पुण्डरीकाक्षसंहिता ८५. पुरुषसंहिता ८६. पुरुषोत्तमसंहिता ८७. पुलस्त्यसंहिता ८८. पुलहसंहिता ८९. पुष्कलसंहिता ९०. पुष्टितन्त्रम् ९१. पैङ्गलसंहिता ९२. पैप्पलसंहिता ९३. पौष्करसंहिता ९४. प्रद्युम्नसंहिता ९५. प्रहादसंहिता ९६. प्राचेतससंहिता ९७. बलभद्रसंहिता ९८. बृहस्पतिसंहिता ९९. बोधायनसंहिता १००. ब्रह्मसंहिता १०१. ब्रह्माण्डसंहिता १०२. भागवतसंहिता १०३. भारद्वाजसंहिता १०४. भार्गवसंहिता १०९. भूतन्त्रम् १०६ भूमिसंहिता १०७. मत्स्यतन्त्रम् १०८. मधुसूदनतन्त्रम् १०९. मनुसंहिता ११०. मरीचिसंहिता (मरीचिपटलात् भिन्ना स्यात्) १११. महाज्ञानसंहिता ११२. महातन्त्रम् ११३ महापुरुषतन्त्रम् ११४. महालक्ष्मीतन्त्रम् ११५. महासनत्कुमारसंहिता ११६. महीप्रश्नसंहिता ११७. महेन्द्रतन्त्रम् ११८. माङ्गलिकतन्त्रम् ११९. माधवसंहिता १२०. मायातन्त्रम् १२१. मेदिनीपतिसंहिता १२२. मायावैभवतन्त्रम् १२३. मार्कण्डेयसंहिता १२४. मार्कण्डेयसंग्रहसंहिता १२५. माहेश्वरसंहिता १२६. मिहिरसंहिता १२७. मुकुन्दसंहिता १२८. मूलसंहिता ·12 लक्ष्मीतन्त्रम् १२९. मेरुसंहिता १३०. मैत्रेयसंहिता १३१. मौद्गलसंहिता १३२. यज्ञमूर्तितन्त्रम् १३३. यमसंहिता १३४. याज्ञवल्क्यतन्त्रम् १३५. योगरहस्यतन्त्रम् १३६. योगहृदयतन्त्रम् १३७. राघवसंहिता १३८. रोमशसंहिता १३९. लक्ष्मीतन्त्रम् १४०. लक्ष्मीतिलकम् १४१. लक्ष्मीनारायणतन्त्रम् १४२. लक्ष्मीपतितन्त्रम् १४३. लाङ्गलसंहिता १४४. लैङ्गतन्त्रम् १४५. वसुतन्त्रम् १४६. वागीशतन्त्रम् १४७. वामदेवसंहिता १४८. वामनसंहिता १४९. वायवीयसंहिता १५०. वाराहसंहिता १५१. वारुणतन्त्रम् १५२. वाल्मीकितन्त्रम् १५३, वासिष्ठसंहिता १५४. वासुदेवसंहिता १५५. विप्लवसंहिता १५६. विरिञ्चिसंहिता १५७. विश्वसंहिता १५८. विश्वामित्रसंहिता १५९. विष्णुतत्त्वसंहिता । १६०. विष्णुतन्त्रम् १६१. विष्णुतिलकम् १६२. विष्णुयोगतन्त्रम् १६३. विष्णुरहस्यम् १६४. विष्णुवैभवम् १६५. विष्णुसंभवम् १६६. विष्णुसंहिता १६७. विष्णुसद्भावतन्त्रम् १६८. विष्णुसारतन्त्रम् १६९. विष्णुसिद्धान्ततन्त्रम् १७०. विष्वक्सेनसंहिता १७१. विहगेन्द्रसंहिता १७२. वीरसंहिता १७३. वैकुण्ठसंहिता १७४. वैजयन्तीसंहिता १७५. वैनतेयसंहिता १७६. वैभवसंहिता १७७. वैहायससंहिता १७८. व्याससंहिता १७९. शक्रसंहिता ९८०. शाकटायनसंहिता १८१. शाकलसंहिता १८२. शाण्डिल्यसंहिता १८३. शातातपसंहिता १८४. शान्तितन्त्रम् १८५. शाबरतन्त्रम् १८६. शाश्वतसंहिता १८७. शुकप्रश्नसंहिता १८८. शुकरुद्रसंहिता १८९. शुक्रसंहिता १९०. शेषसंहिता १९१. शौनकीयसंहिता १९२. श्रीकरसंहिता १९३. श्रीतन्त्रम् १९४. श्रीधरसंहिता १९५. श्रीनिवासतन्त्रम् १९६. श्रीप्रश्नसंहिता १९७. श्रीवल्लभतन्त्रम् १९८. श्वेतकेतुतन्त्रम् १९९. संकर्षणसंहिता २००. संवर्तसंहिता २०१. सत्यसंहिता २०२. सदाविष्णुसंहिता २०३. सनकसंहिता २०४. सनत्कुमारसंहिता २०५. सनन्दनसंहिता २०६. सर्वमङ्गलसंहिता २०७. सांख्यायनतन्त्रम् २०८. सात्वतसंहिता २०९. सारस्वततन्त्रम् २१०. सुबोधकतन्त्रम् २११. सौम्यतन्त्रम् २१२. सौरसंहिता २१३. स्कन्दसंहिता २१४. स्वायंभुवतन्त्रम् २१५. हयग्रीवसंहिता २१६. हरितन्त्रम् २१७. हारीतसंहिता २१८. हिरण्यगर्भसंहिता २१९. हृषीकेशसंहिता ·उपोद्घात: 13 इतोऽन्येऽपि केचन ग्रन्था पाञ्चरात्ररक्षादिषु निर्दिश्यन्ते यथा--२२०. कालोत्तरसंहिता । २२१. चित्रशिखण्डिसंहिता । २२२. जयत्सेनसंहिता । २२३. तेजोद्रविणसंहिता । २२४. सात्यकि. तन्त्रम् । २२५. सौमन्तवसंहिता । अत्र पाञ्चरात्रोपोद्घाताख्ये* ग्रन्थे धाडर्महाशयनिर्दिष्टं पाञ्चरात्र- ग्रन्थपरिगणनमपि द्रष्टव्यम् । ११. पाञ्चरात्रसंप्रदायकाल: - यद्यपि सामान्यत एवं विधानां ग्रन्थानां पौर्वापर्यपर्यालोचने कालनिष्कर्षे च प्राचीना आचार्या न तथा श्रद्धालवः, यथाधुनिका विमर्शकास्तत्र कुतूहलिनः ; तथाप्याधुनिकरीतिमनुसृत्य पाञ्चरात्रविषये किंचिल्लिख्यते। शास्त्रमेतत् महाभारते बहुत्र प्रशंसितम् ; विशिष्य च शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मे कतिपयैरध्यायैरेतन्महिमा प्रति- पादितः । तत्रत्या भगवद्गीता वासुदेवोपास्तिपरेति च सार्वजनीनमेतत् । एवं श्रीविष्णुपुराणे वराहपुराणे चास्य शास्त्रस्यार्थतो नामतश्च निर्देशः कृतः। किंच वेदेषु प्राथमिकतयाधुनिकविमर्शकैः परिगण्यमाने ऋग्वेदे पट्यमानं पुरुषसूक्तं पाञ्चरात्रसमयानुसारीति निर्विवादम् । अतश्च ऋग्वेदकालात् प्राचीनोऽयं समयाचार इति सर्वथाभ्युपगन्तव्यम् । वेदानां कालनिष्कर्षश्चाधुनिकविमर्शकप्रतिभाकाष्ठामतिक्रम्य वरीवतीति सर्वथानादिरयं समयाचार इत्यभ्युपगम एव निरवद्यः पन्थाः। ऋग्वेदे पुरुषसूक्तभागो नूनतया संयोजित इति आधुनिक- विमर्शकानां वादस्तु अभ्युपगमार्हो वा न वा, इति त्वन्यदेतत् । सर्वथा पुरुषसूक्तात् प्राचीनः पाञ्चरात्रसमय इत्यत्र न संदेहः । अथाप्याधुनिकविमर्शकानां संतोषाय यः कश्चन कालो निर्देष्टव्य इति यदि वाचकानां तीब्रोऽभिलाषः, तदा भगवता पाणिनिनाष्टाध्याय्यां “वासुदेवार्जुनाभ्यां वुन् ” (४-३-९८) इति भगवद्वासुदेव- पूजोल्लेखात् पाणिनिकालात् पूर्वमेवायं समयाचारोऽवर्ततेति विज्ञायते । वासुदेव इति "संज्ञेषा भगवतः" इत्यत्रत्यं महाभाष्यम् । वासुदेवपूजा पाञ्चरात्रोपज्ञमिति निर्विवादम् । पाणिनिकालश्च क्रिस्तोः पूर्व चतुर्थशतक- मिति विमर्शकानां सरणिः । किंच भण्डार्कर्महाशयैः स्वकीये शैववैष्णवसमयाचारविचारपरे लेखे क्रिस्तोः पूर्व चतुर्थे शतके प्रवर्तितेषु राजकीयशासनलेखेषु वासुदेवसंकर्षणादिनामनिर्देशदर्शनात् पाञ्चरात्रसमयस्ततः पुरातन इति निर्णीतम् । द्रमिडदेशेषु बहोः कालात् पूर्वं दिव्यसूरिनाम्ना प्रथितैर्भक्ताग्रेसरैः गीतासु द्रमिडगाथासु बढ्यो भगवद्व्यूहविषया दृश्यन्ते । तेषां कालश्चेतोऽध्यर्धसहस्रसंवत्सरेभ्यः पूर्वमिति विश्वसन्ति चरित्रविमर्शकाः। अतो विज्ञायते क्रिस्तोश्चतुर्थशतकात् पूर्वमेवायं समयाचारो लब्धप्रतिष्ठः समभवदिति । १२. स्वार्थपरार्थपूजाविभागः भगवदर्चनं चेदं स्वार्थ परार्थं चेति द्विविधम् । तत्र स्वार्थ नामाराधकेन स्वस्य नित्यकर्मस्वन्य- तमतयावश्यानुष्ठेयत्वेन भगवन्मुखोल्लाससिद्धयर्थमनन्यप्रयोजनतया क्रियमाणमर्चनम् । परार्थं नाम प्रामादिषु * Introduction to the Pāñcarātra and the Ahirbudhnya Samhita.

·14 लक्ष्मीतन्त्रम् - प्रतिष्ठिते देवालये ग्रामादिवासिनां सर्वेषां योगक्षेमकृते क्रियमाणमर्चनम् । तथा चोक्तम् , “स्वार्थं गृहार्चने प्रोक्तमालयेषु परार्थकम् " (आनन्दसंहिता, ३-२५) इति । तत्र स्वार्थयजने पञ्चसंस्काराख्यकर्मणि क्रियमाणो यागादिदीक्षोपदेशोऽधिकारमापादयति । परार्थयजने तु पाञ्चरात्रशास्त्रोक्तो विस्तृतो दीक्षाविशेष एवाधिकारमापादयति । उभयत्रापि भगवदाराधनाधिकारसिद्धये दीक्षाविशेष आवश्यकः । गृह्योक्तोपनयनमात्रेण तु ब्राह्मणादीनां भगवदाराधनाधिकारसिद्धिर्न संभवति ; किं तु तदर्थदीक्षाविशेषेणैव । तदुक्तं पाझे- " यथैव दीक्षणीयेष्टया जायन्ते ब्राह्मणादयः । तथैव दीक्षाविधिना जायमाना यथोदिताः । पूजाविधौ भगवतः प्रकल्पन्तेऽधिकारिणः ॥" (चर्यापादः, १-९, १०) इति । यथा ब्राह्मणस्यैव सतः दीक्षणीयेष्टचैव श्रौतकर्मविशेषेऽधिकारः, तथात्रापीत्यर्थः । १३. परब्रह्मस्वरूपम् उपनिषद इव पाञ्चरात्रशास्त्राण्यपि परं ब्रह्म निखिलजगदुदयविभवलयलीलमेकमद्वितीयमपरिच्छिन्नं ज्ञानानन्दैकस्वरूपं समामनन्ति ; परंतु भगवान् वासुदेवः श्रीमान्नारायण एव परं ब्रह्मेति सुस्पष्टं प्रथयन्ति । यथा- स वासुदेवो भगवान् क्षेत्रज्ञः परमो मतः । विष्णुारायणो विश्वो विश्वरूप इतीर्यते ॥" इत्युपक्रम्य, " सर्वतः शान्त एवासौ निर्विकारः सनातनः । अनन्तो देशकालादिपरिच्छेद विवर्जितः ॥ महाविभूतिरित्युक्तो व्याप्ति: सा महती यत: । तद् ब्रह्म परमं धाम निरालम्बनभावनम् ॥ निस्तरङ्गामृताम्भोधिकल्पं षाड्गुण्यमुज्ज्वलम् । एकं तच्चिद्वनं शान्तमुदयास्तमयोज्झितम् । अपृथग्भूतशक्तित्वाद् ब्रह्माद्वैतं तदुच्यते ॥" (ल. त., अ. २, इति । यद्यप्यत्र लक्ष्मीतन्त्रे परब्रह्मशक्तिभूतायाः श्रिय एव जगत्सृष्ट्यादिकर्तृत्वं प्रतिपादितम् , तथापि ज्योत्स्नेव चन्द्रमसः प्रभेव च भास्करस्य श्रीभगवतो वासुदेवात् पृथग्भावानर्हा नित्यसंबद्धा च वर्तत इति तत्स्वरूपनिरूपक- धर्मभूतायां तस्यामुच्यमानं सर्गादिकर्तृत्वं तद्धर्मिणि भगवत्येव पर्यवस्यति । उक्तं च श्रिया स्वयमेव- . श्लो. ५-११) - ·उपोद्घात: 15 व्यापारस्तस्य देवस्य साहमस्मि न संशयः । मया कृतं हि यत्कर्म तेन तत्कृतमुच्यते । अहं हि तस्य देवस्य स्मृता व्याप्रियमाणता ॥" (ल. त., अ. ११, श्लो. ६, ७) ७, ८) इति । एवमेवोपनिषत्सु प्रतिपादितं भगवतः सृष्टयादिकर्तृत्वं श्रीविशिष्टस्यैव तस्येति तत् श्रियामप्यन्वेति । किं बहुना ? ब्रह्मशब्दः श्रीविशिष्टमेव परतत्त्वमभिवत्ते, न तु निःश्रीकमिति पाञ्चरात्रशास्त्रसिद्धान्तः । तथा चोक्तम्- " भवन्नारायणो देवो भावो लक्ष्मीरहं परा । लक्ष्मीनारायणाख्यातमतो ब्रह्म सनातनम् ॥" (ल. त., २-१५) 'इति, "संकर्षणादयो व्यूहाः साहंता: प्राङ् निरूपिताः । त्रयश्च चातुरात्म्यं तच्चत्वारोऽमी सुरेश्वर । एतावद्भगवद्वाच्यं निस्तत्त्वं तत्त्वमुत्तमम् ॥" (ल. त., अ. श्लो. इति च । युक्तं चैतत् । सर्वत्र बृहत्त्वगुणयोगेन हि ब्रह्मशब्दः । बृहत्त्वं स्वरूपेण गुणैश्च यत्रानवधिका- तिशयं सोऽस्य मुख्योऽर्थः" (श्रीभाष्यम् , १-१-१) इति निर्वचनानुसारेण ब्रह्मणि गुणतोऽपि बृहत्त्वमुपपादनीयम् । श्रीश्च भगवतो गुणभूता । यदाह- "अहं नारायणी नाम भावोऽहं तादृशो हरेः” (ल. त., ४-१) इति । " भवन्नारायणो देवो भावो लक्ष्मीरहं परा" (ल. त., २-१५) इति च । धर्मधर्मिणोरपृथग्भावसंबन्धेन संबद्धत्वे धर्ममन्तरा न धर्मिसिद्धिः, धर्मिणमन्तरा च न धर्मसिद्धिरिति सिद्धान्तः । तथा चोक्तम्- "लक्ष्मीनारायणाख्यातमतो ब्रह्म सनातनम् । अहंतया समाक्रान्तो ह्यहमर्थः प्रसिध्यति ॥ अहमर्थसमुत्था च साहंता परिकीर्तिता । अन्योन्येनाविनाभावादन्योन्येन समन्वयात् ॥ तादात्म्यं विद्धि संबन्धं मम नाथस्य चोभयोः । अहंतया विनाहं हि निरुपाख्यो न सिध्यति । अहमर्थ विनाहंता निराधारा न सिध्यति ॥" (ल. त., अ. २, श्लो. १६-१९) इति। - ·16 लक्ष्मीतन्त्रम् अत्रेदमवधेयम्-थियो भगवच्छक्तित्वेन निर्देशस्थलेषु शक्तिशब्देनाद्रव्यभूतं कार्यकरणसामर्थ्या- परपर्यायं गुणमात्रं न विवक्षितम् ; किंतु तदधिष्ठात्री देवता । सा च ब्रह्मणो धर्मस्थानीया, यया ब्रह्म धर्मि भवति । न हि धर्मेण सर्वत्राद्रव्येणैव भाव्यमिति नियमः । आह चाहिर्बुध्न्यः-- " विष्णोः सर्वाङ्गसंपूर्णा भावाभावानुगामिनी । शक्तिर्नारायणी दिव्या सर्वसिद्धान्तसमता ॥ देवाच्छक्तिमतो भिन्ना ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । एष चैषा च शास्त्रेषु धर्मधर्मिस्वभावतः । भवद्भावस्वरूपेण तत्त्वमेकमिवोदितौ ॥" (अ. ३, श्लो. २४-२६) इति । किंच श्रुतौ ब्रह्मणः संकल्पपूर्वकबहुभवनमुच्यमानं यथाश्रुते न संगच्छते । मृत्पिण्डस्य घटकरकादि- बहुभवनमिव ब्रह्मणोऽपि तदङ्गीकारे ब्रह्मणोऽविकारत्वश्रुतिक्कुप्येत् । अतः साक्षात् विकारस्तद्धर्म- भूतयोश्चिदचितोरेव । धर्मद्वारक एव धर्मिणि विकार इत्यभ्युपेत्यम् । तत्रापि चितां धर्मद्वारा विकारः; अचितां तु स्वरूपेण विकारः । एवं पाञ्चरात्रशास्त्रे क्वचित् ब्रह्मणो बहुभवनमुच्यते ; क्वचित्तु तच्छक्तिभूतायाः श्रियः । तत्र श्रीविशिष्टस्यैव ब्रह्मपदार्थत्वात् ब्रह्मण्युच्यमानं बहुभवनं श्रियां, श्रियामुच्यमानं तत् ब्रह्मण्य- प्यन्वेति । उभयत्रापि न स्वरूपे विकारः; किंतु तद्धर्मभूतयोश्चिदचितोरेव । उभयोरपि चिदचिदन्तरात्म- तयानुवर्तनात् निमित्तान्तरानपेक्षणाच्च श्रुतिसिद्धमद्वितीयत्वमभिन्ननिमित्तोपादानत्वं च सिध्यतीति सर्वथा श्रुत्यनुगुण एव पाञ्चरात्रसिद्धान्त इति निरवद्यम् । १४. मोक्षस्वरूपम् अप्राकृतदेशविशेषप्राप्तिपूर्वकपरिपूर्णब्रह्मानन्दानुभव एव मोक्षः पाञ्चरात्रसमयसंमतः। अप्राकृत- देशविशेषश्च महाभारते अहिर्बुध्न्यसंहितायां चोपवर्णितः । लक्ष्मीतन्त्रेऽपि- - "तयो| परमं व्योम निर्दु:खं पदमुत्तमम् । षाड्गुण्यप्रसरो दिव्यः स्वाच्छन्द्याद् देशतां गतः ॥" इत्युपक्रम्य, "सूर्यकोटिप्रतीकाशा: पूर्णेन्द्वयुतसंनिभाः । यस्मिन् पदे विराजन्ते मुक्ताः संसारबन्धनैः ।। इन्द्रियच्छिद्रविधुरा द्योतमानाश्च सर्वशः । अनिष्यन्दा अनाहारा: षाड्गुण्यतनवोऽमलाः । एकान्तिनो महाभागा यत्र पश्यन्ति नौ सदा ॥"

·उपोद्घात: 17 " इति परमपहाल्यं देशविशेष, तत्र मुक्तानां नित्यानां चानुभवविशेषं च “ तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः” (ऋग्वेदः, १-२२-२०) इति श्रुत्युक्तप्रकारेणोपवर्ण्य, तत्र दिव्यवपुः श्रीमान् देवदेवो जनार्दनः । अनन्तभोगपर्यङ्के निषण्णः सुसुखोज्ज्वले ॥ आस्ते नारायणः श्रीमान् वासुदेवः सनातनः । सुकुमारो युवा देव: श्रीवत्सकृतलक्षणः ॥ चतुर्मुजो विशालाक्षः किरीटी कौस्तुभं वहन् । हारनूपुरकेयूरकाञ्चीपीताम्बरोज्ज्वलः ॥ कान्तस्य तस्य देवस्य विष्णो: सद्गुणशालिनः । दयिताहं सदा देवी ज्ञानानन्दमयी परा ॥ अनवद्यानवद्याङ्गी नित्यं तद्धर्मधर्मिणी । ईश्वरी सर्वभूतानां पद्माक्षी पद्ममालिनी ॥ (ल. त., अ. १७, श्लो. २२-३२) इति मुक्तानुभाव्यो भगवतो दिव्यमङ्गलविग्रहविशेषो वर्णितः। तत्र गतानां ब्रह्मानन्दानुभवस्य न कदापि विच्छेदः, पुनरावृत्तिश्च नेति श्रुतीतिहासपुराणोक्तमत्रापि शास्त्रे उच्यते । यथा-" प्राप्यते परमं धाम यतो नावर्तते पुनः" (अहिर्बुध्यसंहिता, ३७-२६) इति । " १५. मोक्षोपायः "ब्रह्मविदामोति परम्” (तैत्तिरीयोपनिषत् , १-२-१) “तमेव विदित्वातिमृत्युमेति" (श्वेता- श्वतरोपनिषत् , ३-८) इत्यादिश्रुतिभिर्मोक्षोपायतया विधीयमानं ब्रह्मज्ञानं सदाधुपासनारूपमिति सामान्यविशेषा- दिभिस्तात्पर्यलिङ्गैनिीतम् । एवं पाञ्चरात्रशास्त्रेप्वपि योगपादे यमनियमाद्यङ्गकलापको योग एव मोक्षोपायतया विधीयते । योगालम्बनं च भगवान् वासुदेव एवेति सुस्पष्टमभिहितम् । उपासनं च कर्मयोगविमलीकृतस्वान्तस्य सांख्ययोगनिवर्त्यमित्यपि प्रपञ्चितम् । एवमुपासनमुपवर्ण्य तदशक्तस्य कालविलम्बाक्षमस्य च पुरुषस्य विषये उपासनस्थाने तदविशेष- फलतया तत्तुल्यविकल्पितं न्यासयोगं श्रुतिरिव विदधति पाञ्चरात्रशास्त्राणि ; यथा- - "कर्म सांख्यं तथा योग इति शास्त्रव्यपाश्रयाः । देवदेव न ते शक्याः कर्तुं कालेन गच्छता ॥ कालो हि कलयन्नेव स्वतन्त्रो भवदात्मकः ।

·18 लक्ष्मीतन्त्रम् ज्ञानं सत्त्वं बलं चैषामायुश्च विनिकृन्तति ॥ अन्त:करणसंस्था हि वासना विविधात्मिकाः । तत्तत्कालवशं प्राप्य यातयन्ति शरीरिणः ॥ उदासीनो भवानेवं प्राणिनां कर्म कुर्वताम् । तत्तत्कालानुकूलानि तत्फलानि प्रयच्छति ॥ येन त्वं बत संरब्धः प्राणिनः पालयिष्यसि । प्रब्रूहि तमुपायं मे प्रणतायै जनार्दन ॥" इति श्रीवाक्यं निशम्य, भगवानाह- उपायापायसंत्यागी मध्यमां वृत्तिमाश्रितः । मामेकं शरणं प्राप्य मामेवान्ते समश्नुते ॥ षडङ्ग तमुपायं च शृणु मे पद्मसंभवे । आनुकूल्यस्य संकल्पः प्रातिकूल्यस्य वर्जनम् ॥ रक्षिष्यतीति विश्वासो गोप्तृत्ववरणं तथा । आत्मनिक्षेपकार्पण्ये षड्विधा शरणागतिः ॥" (ल. त., अ. १७, श्लो. ४९-६१) mamta इति । न्यासयोग एव प्रपत्तिः, प्रपदनं, शरणागतिः, भरन्यासः इत्यादिपदैरुच्यते । अतो भक्तियोगवत् न्यासयोगोऽपि मोक्षोपाय इति पाञ्चरात्रसिद्धान्तः । तत्र “ नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय " (श्वेताश्वतरोपनिषत् , ३-८) इति श्रुत्या ज्ञानातिरिक्तोपायनिषेधात् कथं न्यासस्य मोक्षोपायत्वमुच्यमानं संगच्छतामिति शङ्का तु न्यासस्यापि ज्ञानविशेषरूपत्वात् समाधेया । तदाहाहिर्बुध्यः-- अहमस्म्यपराधानामालयोऽकिंचनोऽगतिः । त्वमेवोपायभूतो मे भवेति प्रार्थनामतिः । शरणागतिरित्युक्ता सा देवेऽस्मिन् प्रयुज्यताम् ॥ (३७-३०, ३१) इति । गुरुतरोपायस्य भक्तियोगस्य स्थाने लघुतरोपायस्य प्रपत्तेविधानं गुरुलचोर्विकल्पासंभवात् कयं संगच्छतामिति शङ्का त्वधिकारिभेदेन नियतविषयत्वात् समाधेया। किंच “विकल्पोऽविशिष्टफल- त्वात् " (ब्रह्मसूत्रम् , ३-३-५७) इति फलाविशेष एव हि विकल्पे निमित्तम् । स चात्राप्यस्तीति न शङ्कावकाशः। अपिच प्रपत्तेरपि भक्तियोगस्येव दुष्करत्वमपि प्रतिपादितं लक्ष्मीतन्त्रे; यथा सुकरः सोऽयं दुष्करश्च मतो मम" (१७-१०५) इति । अयमपरः प्रपचेविशेषः-यदुपासकानामुपासनma- उपाय:

·उपोद्धातः 19 पूर्तावपि प्रारब्धकर्मावसान एव मोक्षः । तच्च प्रारब्धकर्मावसानं किमेकस्मिन् जन्मनि, उत शतेषु, अथवा सहस्रष्विति न ज्ञायते । प्रपन्नानां तु तच्छरीरावसान एवाखिलकर्मनाशात् मोक्ष इति । इदं च "येन त्वं बत संरब्धः प्राणिनः पालयिष्यसि" (ल. त., १७-५४) इति श्रियः प्रश्ने 'संरब्धः' इति शैष्यवाचकपद- प्रयोगात् , तदुत्तररूपतयावतीणेन "सत्कर्मनिरताः शुद्धाः सांख्ययोगविदस्तथा । नाहन्ति शरणस्थस्य कलां कोटितमीमपि ॥" (ल. त., १७-६३) इति भगवद्वचनेन चावगम्यते । १६. चातूरूप्यम् -- परव्यूहविभवार्चारूपेण भगवतश्चातूरूप्यं लक्ष्मीतन्त्रे प्रतिपादितम् । कचित्तु अन्तर्यामिरूपमपि संयोज्य पाश्चरूप्यमुक्तम् । तत्र पररूपं षाड्गुण्यपरिबृंहितं मुक्तभोगाय स्वीकृताप्राकृतदिव्यरूपमानन्दमया- प्राकृतदिव्यदेशावस्थितमनन्तगरुडाद्यनन्तपरिजनसेवितम् । तच्चैकमेव । तथा चोक्तं जयाख्यसंहितायाम् - आनन्दलक्षणं ब्रह्म सर्वहेयविवर्जितम् । स्वसंवेद्यमनौपम्यं परा काष्ठा परा गतिः ॥ सर्वज्ञः सर्वदर्शी च सर्वः सर्वेश्वरः प्रभुः । सर्वशक्तिमयश्चैव स्वाधीनः परमेश्वरः ॥ विदित्वैवं परं ब्रह्म ज्ञानेन परमेण च । यदा न जायते भूयः संसारेऽस्मिंस्तदा पुमान् ॥ ६०-७१) इति । व्यूहाश्च वासुदेवसंकर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धाख्याश्चत्वारो जगत्सर्गादिव्यापारार्थं परिगृहीतदिव्यदेहा भगवतो- ऽवतारविशेषाः । एभ्यो वासुदेवादिव्यूहेभ्यः प्रत्येकं त्रयस्त्रय इत्यवतीर्णाः केशवादयो द्वादश देवा व्यूहान्तव्य- यथा वासुदेवात् केशवनारायणमाधवाः; संकर्षणात् गोविन्दविष्णुमधुसूदनाः; प्रद्युम्नात् त्रिविक्रमवामनश्रीधराः; अनिरुद्धात् हृषीकेशपद्मनाभदामोदराः (ल. त., ४-२७) इति । विभवाश्च पद्मनाभादयोऽष्टत्रिंशत् ; यथा-- " (पट. ४, श्लो. पदेश्याः; ४. शक्तीशः १. पद्मनाभः २. ध्रुवः ३. अनन्त: ५. मधुसूदनः ७. कपिल: ८. विश्वरूप: ९. विहंगमः . ६. विद्याधिदेवः ·20 लक्ष्मीतन्त्रम् १०. क्रोडात्मा ११. बडबावक्त्रः १२. धर्म: १३. वागीश्वरः १४. एकार्णवान्तःशायी १९. कमठः १६. यज्ञवराहः १७. नृसिंहः १८. अमृताहरणः १९. श्रीपतिः २०. कान्तात्मा २१. राहुजित् २२. कालनेमिन्न: २३. पारिजातहर: २४. लोकनाथः २५. दत्तात्रेयः २६. न्यग्रोधशायी २७. एकशृङ्गतनुः २८. वामनः २९. त्रिविक्रमः ३०. नरः ३१. नारायणः ३२. हरिः ३३. कृष्णः ३४. परशुरामः ३५. श्रीरामः ३६. वेदवित् ३७. कल्की ३८. पातालशयन: " (ल. त., अ. ११, श्लो. १९-२५) इति । यांस्तु लोकोत्तरान् महनीयांश्च देवमनुप्यादीन् स्वशक्त्यांशेन वाविश्य जगद्धितं भगवान् करोति, ते विभवान्तरपदवाच्याः ; यथा सनकसनन्दनादयः शुकशौनकादयश्च । अर्चा च योगिनां चित्तालम्बनमोनार्याय तैयथारुचि परिगृहीतः सुवर्णरजतादिनिर्मितः प्रतिमाविशेषः । तत्र च मन्त्रविशेषमहिन्ना भगवान् संनिहितो भवति ; भगवत्संनिधानेन च ताः प्रतिमा अप्राकृताः पाड्गुण्य- परिपूर्णा भगवन्मया जवन्तीति पाचरात्रसिद्धः। यथोक्तम् बिम्वाकृत्यात्मना बिम्बे समागत्यावतिष्ठते" (सात्वतसंहिता, ६-२२) इति । अथान्यत्रापि- " मुरूपां प्रतिमा विष्णोः प्रसन्नवदनेक्षणाम् । कृत्वात्मनः प्रीतिकरी सुवर्णरजतादिभिः ॥ तामचयेत्तां प्रणमेत्तां यजेत्तां विचिन्तयेत् । विशल्यपास्तदोषस्तु तामेव ब्रह्मरूपिणीम् ॥" (विष्णुधर्मः, १०३-१६, ३०) इति । अचैव बिम्बपदेन बेरपदेन प्रतिमापदेन च तत्र तत्र व्यवयिते । पूजासु चार्चापूजैव प्रशस्तेति वदन्ति ; यथोक्तम् " मानसी होभपूजा व वे पूजेति सा विधा । यथोपयोगशक्यत्वात् कर्तुं पुष्पादिपूजनम् ॥ चक्षुषः प्रीतिकरणान्ननसोऽपि तथैव च । प्रील्या संजायते भक्तिभक्तस्य मुलभो हरिः । तस्मात् त्रयाणामेतेषां वेरपूजा त्रिशिप्यते ॥" वैखानसक्रियाधिकार इति पाश्चरात्ररक्षा) ·उपोद्धातः 21 इति । तथा च भगवदर्चानुभवरसिकानामभियुक्तानां वचनम् - "निरन्तरं निर्विशतस्त्वदीयमस्पृष्टचिन्तापदमाभिरूप्यम् । सत्यं शपे वारणशैलनाथ वैकुण्ठवासेऽपि न मेऽभिलाषः ॥" (वरदराजपञ्चाशत्, ४९) इति । अर्चाश्च स्वयंव्यक्तदैवसैद्धमानुषभेदेन भिन्ना देवालयेषु गृहेषु च भिन्नभिन्नाकारपरिकल्पनेन पूज्यन्ते । अन्तर्यामी च परमात्मा अन्तरात्मेत्यादिभिः शब्दैः श्रुतीतिहासस्मृत्यादिषु व्यवहियते । स च भक्तियोगनिष्ठानां चित्तालम्बनाय हृदयकुहरे संनिहितः। योगदशायां साक्षात्कृतो योगिनां महान्तमानन्द जनयति । परमात्मशब्दार्थ उक्तो लक्ष्मीतन्त्रे; यथा--- "अस्ति निर्दु:खनिःसीमसुखानुभवलक्षणः । परमात्मा परं यस्य पदं पश्यन्ति सूरयः ॥ कश्चित केषांचिदात्मा स्यात् तस्यान्येषां च कश्चन । तस्याप्यन्य इतीत्थं तु यत्रैषा व्यवतिष्ठते ॥" (२-१, २) इति । अहिर्बुध्यसंहितायामपि- 'उपर्युपरि तत्त्वानां पूर्वपूर्वात्मभाविनाम् | पारम्येणात्मभावित्वात् परमात्मा प्रकीर्तितः ॥" (२-२६) इति । अत्रेदमवधेयम् ---विभवाश्च लक्ष्मीतन्त्रे एकादशाध्याये पद्मनाभादयोऽष्टत्रिंशदित्युक्त्वा परि- गणिताः। त एव पुनर्व्यञ्जनाधिष्ठातृतया पठितास्तत्रैव विंशाध्याये । सात्वतसंहितायामपि नवमाध्यायेऽनेनैव क्रमेण पद्मनाभादयो विभवाः पठिताः ; परं तु संख्या न निर्दिष्टा (श्लो. ७७-८३) । अहिर्बुध्यसंहितायां तु एतान्येव नामान्यनेनैव क्रमेण पठित्वा नवत्रिंशदिति संख्या निर्दिष्टा (अ. ५, श्लो. ५०-५६) । अतः संख्या- विषये लक्ष्मीतन्त्राहिर्बुध्यसंहितयोर्विरोधः प्रतीयते । अत्र चेत्थं विरोधः परिहृतः सात्वतसंहिताभाष्ये अलशिंगभट्टेन-लक्ष्मीतन्त्रे विशाखयूपं पृथक् निर्दिश्यानन्तरं पद्मनाभादयोऽष्टत्रिंशत् पठिताः । एवं सात्वत- संहितायामपि । अहिर्बुध्न्ये तु विशाखयूपं पृथगनिर्दिश्य तमपि पद्मनाभपदेन तन्त्रेणावृत्त्या वा बोध्यं मत्वा नवत्रिंशदित्युक्तम् । त्रयाणां मुख्यपूर्वाणां ध्रुवान्तानां पुरोदितम् ' (१२-३) इति सात्वतसंहितावचनेन विशाखयूपस्यापि विभवत्वमवगम्यते । ईश्वरपारमेश्वरसंहितयोः “ अब्जनाभं परं चैव पद्मनाभं ध्रुवं तथा" ·22 लक्ष्मीतन्त्रम् (ईश्वरसंहिता, १०-१७४), (पारमेश्वरसंहिता, १६-१५९) इति पद्मनाभपर्यायाब्जनाभपदेन विशाखयूपस्य व्यपदेशः कृतः। अतः अहिर्बुध्न्यसंहितायां पद्मनाभपदेन विशाखयूपस्यापि विवक्षा संगतैवेति । एवं स्थिते, यत् षाडर्महाशयैः “लोकनाथस्तु शान्तात्मा" (अहिर्बुज्यसंहिता, ५-५४) इत्यत्र शान्तात्मेति पृथङ् नाम परिगणय्य नवत्रिंशत्संख्योपपादनं कृतं, तत् तुशब्दस्वारस्यानुरोधि वा न वेति सुधीभिरालोचनीयम् । १७. चातुर्म्यहम् ; विशाखयूपश्च परवासुदेवाख्यात् पररूपादाविर्भूता वासुदेवसंकर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धाख्याश्चत्वारो व्यूहाः । वासुदेवः परं ब्रह्मैव जगजन्मस्थितिलयकरणार्थमात्मानं चतुर्धा व्यूह्यावतिष्ठते इति पाञ्चरात्रसिद्धान्तः । यद्यपि सर्वेऽप्येते षाड्गुण्यपरिपूर्णाः सर्वशक्ताः सर्वज्ञाश्च, तथापि तत्तत्कृत्यविशेषानुगुण्येन कांश्चिद् गुणान् विशदीकृत्यावस्थानादेवं विभागः शास्त्रेषु । तत्र प्रथमो व्यूहवासुदेवः परवासुदेव इव पाड्गुण्यपरिपूर्णः सर्वज्ञः सर्वशक्तिश्च । परंतु परवासुदेवे षाड्गुण्यं शान्तोदितावस्थम् ; व्यूहवासुदेवे तु नित्योदितावस्थमितीयानेव भेदः । पररूपस्य शान्तावस्थत्वात् तत्र षाड्गुण्यस्य सर्गाद्यर्थं समुन्मेषो नास्ति । व्यूहरूपस्य तु नित्योदितावस्थत्वात् षाड्गुण्यस्य सर्गाद्यर्थ मनागिव समुन्मेषः संजातः । अतो व्यूहवासुदेवस्य परवासुदेवान्चातीव भेदो दृश्यत इति तस्य व्यूहेषु परिगणनमुपेक्ष्य त्रयो व्यूहा इत्यपि कचित् व्यवहारः । व्यूहवासुदेवस्य महिषी लक्ष्मीः । वर्णवसनादिकं तु- "तत्राद्यं भगवद्रूपं हिमकुन्देन्दुकान्तिमत् । चतुर्भुजं सौम्यवक्त्रं पुण्डरीकनिभेक्षणम् ॥ पीतकौशेयवसनं सुपर्णध्वजभूषितम् । मुख्यदक्षिणहस्तेन भीतानामभयप्रदम् ॥ तथाविधेन वामेन दधानं शङ्खमुत्तमम् । अपरेण दधानं च दक्षिणेन सुदर्शनम् | वामेन च गदां गुर्वी निषण्णां वसुधातले ॥" (ल. त., अ. १०, श्लो. २७-३०) इत्युक्तम् । संकर्षणस्तु जगत्संहारकर्ता, शास्त्रप्रवर्तकः, तदानुगुण्येन ज्ञानबलाभ्यां विशेषेण भास्वरः, जीवाभिमानी च । तस्य महिषी कीर्तिः । वर्णवसनादिकं तु- " सिन्दूरशिखराकारं सौम्यवक्त्रं चतुर्भुजम् । अतसीपुष्पसंकाशवसनं ताललाञ्छितम् ॥

·उपोद्धातः 23 मुख्येन पाणियुग्मेन तुल्यमाद्यस्य वै विभोः । सीरं तच्चक्रहस्तेऽस्य मुसलं तु गदाकरे ॥" (ल. त., अ. १०, श्लो. ३१-३३) इतुक्तम्। प्रद्युम्नस्तु जगत्सृष्टिकर्ता, धर्मप्रवर्तकः, तदानुगुण्येन ऐश्वर्यवीर्याभ्यां विशेषेण भास्वरः, मनोऽभि- मानी च । तस्य महिषी जया । वर्णवसनादिकं तु- "प्रावृण्निशासमुदितखद्योतनिचयप्रभम् । रक्तकौशेयवसनं मकरध्वजशोभितम् ॥ सौम्यवक्त्रं चतुर्बाहुं तृतीयं परमेश्वरम् । मुख्यहस्तद्वयं चास्य प्राग्वत्तुल्यं महामते । वामेऽपरस्मिन् शाङ्गं च दक्षिणे बाणपञ्चकम् ॥" (ल. त., अ. १०, श्लो. ३४-३६) इत्युक्तम् । अनिरुद्धस्तु स्थितिकर्ता, धर्मफलपदः, तदानुगुण्येन शक्तितेजःप्रचुरः, अहंकाराभिमानी च । अस्य महिषी माया । वर्णवसनादिकं च- अञ्जनाद्रिप्रतीकाशं सुपीताम्बरवेष्टितम् । चतुर्भुजं विशालाक्षं मृगलाञ्छनभूषितम् ॥ आदिवत् पाणियुगलमाद्यमस्य विचिन्तयेत् । दक्षिणादिक्रमेणाथ द्वाभ्यां वै खड्गखेटकौ ॥" (ल. त., अ. १०, श्लो. ३७, ३८) इत्युक्तम् । सात्वतसंहितायामप्येवमेव पञ्चमाध्याये पठितम् । अत्र च--- क्रमशः प्रलयोत्पत्तिस्थितिभिः प्राण्यनुग्रहः । प्रयोजनमथान्यच्च शास्त्रशास्त्रार्थतत्फलैः ॥" (ल. त., २-६७) "संकर्षणादयो देवात्रय एते पुरातनाः । जीवो बुद्धिरहंकार इति नाम्ना प्रकीर्तिताः ॥" (ल. त., ६-१२, १३) ·24 लक्ष्मीतन्त्रम् ६४ लक्ष्मीः कीर्तिर्जया माया व्यूहशतय ईरिताः ।" (ल. त., २०-३४) इति वचनजातमनुसंधेयम् । एते च व्यूहावतारा उपासकानां ब्रह्मविद्यास्विव ततद्गुणानुसंधानार्थ तत्तद्गुणाविष्कारेण भगवता वासुदेवेनैव स्वीकृता इत्यनुसंधेयम् । उक्तं च चतुव्यूहोपासनं तदुपासकानां तत्तद्व्यूहपदप्राप्तिपूर्वक- परममुक्तिश्च । यथा महाभारते-- "ये तु दग्धेन्धना लोके पुण्यपापविवर्जिताः । तेषां वै क्षेममध्वानं गच्छतां द्विजसत्तम ॥ परमाण्वात्मभूताश्च तं देवं प्रविशन्त्युत । तस्मादपि विनिर्मुक्ता अनिरुद्धतनी स्थिताः ॥ मनोभूतास्ततो भूयः प्रद्युम्नं प्रविशन्त्युत । प्रद्युम्नाच विनिर्मुक्ता जीवं संकर्षणं तथा ॥ विशन्ति विप्रप्रवरा: सांख्ययोगाश्च तैः सह । ततस्वैगुण्यहीनास्ते परमात्मानमञ्जसा ॥ प्रविशन्ति द्विजश्रेष्टा: क्षेत्रनं निर्गुणात्मकम् । सर्वावासं वासुदेवं क्षेत्रज्ञं विद्धि तत्त्वत: ॥" (शान्तिपर्व, अ. ३५४, श्लो. १३-२०) इति । एवं पाद्मसंहितायामपि- - " महतस्तमसो बाह्ये लोकाः सुबहुयोजनाः । चत्वारः क्रमश: सन्ति चतुर्भि: समधिष्ठिताः ॥ व्यूहै: क्रमेण वक्ष्ये ताननिरुद्धः परः स्मृतः । प्रद्युम्नोऽनन्तरं तेषां संकर्षणसमायः ॥ वासुदेवस्ततः पश्चाहाख्य: कमलासन । ततो नारायणस्यापि लोकस्तन्निकटे स्थितः ॥" (ज्ञानपादः, अ. १२, श्लो. ४९-५३) इत्युक्तम् । एवमन्यत्रापि- " श्वेतद्वीपमिदं प्राप्य विश्वरूपधरं हरिम् । ततोऽनिरुद्धमासाद्य श्रीमत्क्षीरोदधौ हरिम् ।। ततः प्रद्युम्नमासाद्य देवं सर्वेश्वरेश्वरम् । तत: संकर्षणं दिव्यं भगवन्तं सनातनम् ·उपोद्घात: 25 अयमप्यपरो मार्गः सदा ब्रह्मसुखैषिणाम् । परमैकान्तिसिद्धानां पञ्चकालरतात्मनाम् ॥” - इति । इमानि च वचनानि जयत्संहितास्थानीत्युक्तमभियुक्तैः (रहस्यत्रयसारः, अधि. २१) । यथा मध्वादि. ब्रह्मविद्यासु वस्वादिपदप्राप्तिपूर्वकपरमपदप्राप्तिः श्रुता, तथैव चतुर्वृहोपासनेऽपि अनिरुद्धादिपदप्राप्तिपूर्वक- परमपदप्राप्तिः पाञ्चरात्रसमयसिद्धा वेदितव्या । एवं यथा ब्रह्मविद्या कामनाप्रयुक्ताधिकारितारतम्येन नियतविषया, तथा चतुर्गृहोपासन- मप्यधिकारितारतम्यनियतम् । तथाहि-जावत्स्वमसुषुप्तितुर्याख्याश्चतस्रो दशा उपासकानां भवन्ति, याश्च विश्वतैजसप्राज्ञतुर्याख्याभिरुपनिषत्सु श्रूयन्ते । तासां दशानामनिरुद्धप्रद्युम्नसंकर्षणवासुदेवाख्याश्चत्वारो व्यूहा अधिष्ठातारस्तत्तद्दशास्थैरुपासकैरुपास्या भवन्ति । यदाहुः- जाग्रत्स्वप्नात्यलसतुरीयप्रायध्यातृक्रमवदुपास्यः । स्वामिस्तत्तद्गुणपरिबर्हश्चातुर्म्यहं वहसि चतुर्धा ॥" (श्रीरङ्गराजस्तवः, २-४०) इति । इदमत्र भाव्यम् -~~-अस्ति श्रीवैकुण्ठेऽप्राकृतलोके विशाखयूपो नाम ध्वजस्तम्भाकारः कश्चन तेजोरूपी भगवन्मयः स्तम्भविशेषः । स च ब्रह्मयूपनाम्नाप्याख्यायते । तत्राध:प्रदेशमारभ्योपर्युपरि चत्वारो भागा- श्चतुरश्रा वर्तन्ते । प्रतिभागं चतुर्वपि पार्श्वेषु भगवान् परवासुदेवः वासुदेवसंकर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धरूपेण क्रमेण प्रागादिदिक्षु अवतिष्ठते । तत्र प्रथमो भागः जाग्रत्पदाभिमान्यनिरुद्धप्रधानः । तत्र ते व्यूहदेवाः स्पष्टदृश्य- रूपायुधवाहनमहिप्यादिपरिच्छदा भान्ति । एते च जाग्रत्पदस्थोपासकानुग्रहाय तथा प्रकाशन्ते । तदुपरि द्वितीयो भागः स्वमस्थानाभिमानिप्रद्युम्नप्रधानकः । तत्र ते व्यूहदेवा अस्पष्टदृश्यैर्मलिनप्रायैरायुधवाहनमहिष्यादिपरि- च्छदैवर्तन्ते । एते च स्वमपदस्थोपासकानुग्रहाय तथा वर्तन्ते । तदुपरि तृतीयो भागः सुषुप्तिस्थानाभिमानि- संकर्षणप्रधानो रेखामात्रदृश्यायुधादिपरिच्छेदैर्देवैरव्यासितः। एते च सुषुप्तिपदस्थोपासकानुग्रहाय तथा वर्तन्ते । तदुपरि तुरीयस्थानाभिमानिवासुदेवप्रधानोऽत्यन्तादृश्यायुधादिपरिच्छदैः शून्यकल्पैर्देवैरध्यासितश्चतुर्थों भागः। एते च तुरीयपदस्थोपासकानुग्रहाय तथा वर्तन्ते । अतो जाग्रदादिपदस्थोपासकाधिकारानुगुण्येन व्यूहदेवास्तथा तथा वर्तन्त इति । विशाखयूपस्य वर्णनं सात्वतसंहितायां (परि. १, श्लो. ७-२०) द्रष्टव्यम् । एतादृशविशाखयूपाख्यानिरुद्धादेव पद्मनाभादयो विभवा अवतीर्णा इति लक्ष्मीतन्त्रे उक्तम् । (अ. ११, श्लो. ९-१८)। १८. षाड्गुण्यम् परब्रह्मभूतस्य भगवतो वासुदेवस्यानन्तेषु कल्याणगुणेषु ज्ञानशक्तिबलैश्चर्यवीर्यतेजांसि प्रधानतमाः ·26 लक्ष्मीतन्त्रम् षट् गुणाः । एत एव पाड्गुण्यमित्युच्यते । षाड्गुण्यं चातुरात्म्यं चातुर्म्यहं त्रैगुण्यमित्यादयः स्वार्थिकतद्धि- तान्ता आगमिकाना व्यवहाराः । कालिदासोऽपि “ त्रैगुण्योद्भवमत्र लोकचरितं नानारसं दृश्यते" (मालविका, १-४) इति प्रायुक्त । तत्र ज्ञानं नाम भगवतस्त्रैकालिकसर्ववस्तुसाक्षात्कारोपयोगी स्वयंप्रकाशो गुणविशेषः । स्वयंप्रकाशत्वात् ब्रह्मस्वरूपमपि ज्ञानमित्युच्यते । यथा "सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म " (तैत्तिरीयोपनिषत्, १-२-१) इत्यादि। एवंच ब्रह्मस्वरूपं तद्गतो गुणविशेषश्चेत्युभयमपि ज्ञानमिति व्यपदिश्यते । यथोक्तम् - "अजडं स्वात्मसंबोधि नित्यं सर्वावगाहनम् | ज्ञानं नाम गुणं प्राहुः प्रथमं गुणचिन्तका: । स्वरूपं ब्रह्मणस्तच्च गुणश्च परिगीयते ॥" (अहिर्बुधन्यसंहिता, २-५६, ५७) इति । ज्ञानादीनां षण्णां गुणानां व्याख्यानं यथा-- " अहमित्यान्तरं रूपं ज्ञानरूपमुदीर्यते । प्रकाशकादिकं रूपं स्फटिकादिसलक्षणम् ॥ अतस्तु ज्ञानरूपत्वं मम नारायणस्य च । अव्याहतिर्यदुद्यत्यास्तदैश्वर्यं परं मम ॥ जगत्प्रकृतिभावो मे यः सा शक्तिरितीर्यते । सृजन्त्या यच्छ्रमाभावो मम तद्बलमिष्यते ॥ विकारविरहो वीर्य प्रकृतित्वेऽपि मे सदा । सहकार्यनपेक्षा मे सर्वकार्यविधौ हि या ॥ तेज: षष्ठं गुणं प्राहुस्तमिमं तत्त्ववेदिनः । इति पञ्च गुणा ह्येते ज्ञानस्य स्त्रुतयोऽमलाः । ज्ञानाद्याः षड् गुणा एते षाड्गुण्यं मम तद्वपुः ॥" (ल. त., अ. २, श्लो. २६--३६) इति । एषां गुणानामभिव्यक्तितारतम्येन चत्वारो व्यूहाः संभवन्ति । भगवत्स्वरूपस्य षाड्गुण्यप्रचुरत्वात् पाड्गुण्यसारत्वाच्च “ तद्गुणसारत्वात् तद्व्यपदेशः” (ब्रह्मसूत्रम् , २-३-२९) इति न्यायेन " षाड्गुण्यं तत्परं ब्रह्म" (अहिर्बुध्न्यसंहिता, २-६२) “घाड्गुण्यं मम तद्वपुः” (ल. त., २-३६) इत्यादौ षाड्गुण्यत्वेन व्यपदेशः । चतुर्पु व्यूहेषु गुणविशेषाविर्भावश्चैवं संगृहीतोऽभियुक्तैः- " षाड्गुण्याद्वासुदेवः पर इति स भवान् मुक्तभोग्यो बलाढ्या- द्वोधात् संकर्षणस्त्वं हरसि वितनुषे शास्त्रमैश्वर्यवीर्यात् ।

·उपोद्घात: 27 प्रद्युम्नः सर्गधौं नयसि च भगवन् शक्तितेजोऽनिरुद्धो बिभ्राणः पासि सत्त्वं गमयसि च तथा व्यूहा रङ्गाधिराज ॥" (श्रीरङ्गराजस्तवः, २-३९) इति । एषां वासुदेवादिव्यूहदेवानां महिष्यस्तु क्रमेण लक्ष्मीः कीर्तिर्जया माया चेति पूर्व चातुर्मूह प्रस्तावे उक्ता ज्ञातव्याः। एतेभ्यश्चतुभ्यो व्यूहेभ्योऽवतीर्णानां केशवादिव्यूहान्तराणां महिष्यो यथा--- "श्रीश्च वागीश्वरी कान्तिक्रियाशान्तिविभूतयः । इच्छा प्रीती रतिश्चैव माया धीमहिमेति च । शक्तयः केशवादीनां ता एता: स्वरशक्तयः ॥" (ल. त., २०-३५, ३६) इति । तेषामायुधानि यथा- "वामे पश्चिमगे चक्रं विद्धि शङ्ख तु दक्षिणे । दक्षिणे मुख्यहस्तेऽब्जं गदा तदपरे तु वै ॥ एवं हि भगवान् धत्ते केशवः कमलादिकम् । सव्यापसव्यहस्ताभ्यां मुख्याभ्यां तु गदाम्बुजे ॥ वामादौ शङ्खचक्रे तु स धत्ते पश्चिमद्वये । नारायणाख्यो भगवान् माधवाख्यं निबोध तु ॥ मुख्ये सव्यापसव्ये तु शङ्ख धत्ते गदां प्रभुः । पश्चिमे पद्मचक्रे तु सर्वपूर्वे भुजद्वये ॥ मूर्तित्रयमिदं दिव्यं कुन्देन्दुस्फटिकप्रभम् । पमं मुख्यकरे वामे गदान्यस्मिन् हि दक्षिणे ॥ विभोर्गोविन्दसंज्ञस्य इत्येवं समुदाहृतम् । विन्यासं लान्छनानां च विष्णोरथ निबोध तु ॥ वामदक्षिणपाणिभ्यामग्रतः शङ्खपङ्कजे । एवं पश्चिमहस्ताभ्यां चक्रकौमोदकीद्वयम् ॥ मधुसूदनसंज्ञस्य संनिवेशमतः शृणु । पद्म मुख्यकरे वामे पाञ्चजन्यं तु दक्षिणे ॥ गदा पश्चिमतः सव्ये चक्रं दक्षिणतः परे । चातुरात्म्याद् द्वितीयं तु पद्मरागोज्ज्वलद्युति ॥

·28 लक्ष्मीतन्त्रम् अथ प्रद्युम्नदेवानां त्रयाणां क्रम उच्यते । अग्रतो वामपाणौ च चक्रमन्यकरे गदा ॥ वामे तु पश्चिमे शङ्ख पद्मं तदपरे स्मृतम् । विभोस्त्रिविक्रमाख्यस्य वामनस्यावधारय । गदाग्रवामहस्ते तु चक्रं मुख्ये तु दक्षिणे । वामे तु पश्चिमे पद्मं शङ्ख तदक्षिणे करे ॥ श्रीधरस्य गदा वामे मुख्यहस्ते प्रकीर्तिता। चक्रमप्रेऽपसव्याख्ये शङ्ख वामे तु पश्चिमे ॥ तदन्यस्मिन् परे पद्मं चक्रं कोटिसमप्रभम् । हेमधामप्रभ ज्ञेयं चातुरात्म्यतया स्थितम् ॥ अतोऽनिरुद्धमूर्तीनां त्रितयं चावधारय । पद्ममप्रकरे वामे तद्वितीये तु हेतिराट् ॥ सव्यापसव्यहस्ताभ्यां पश्चिमाभ्यां क्रमेण तु | पद्मकोशं गदां गुर्वी पद्मनाभे निबोध तु ॥ अग्रगे चक्रराड् वामे पद्मं मुख्यकरे परे । वामे गदां पश्चिमगे तदन्यस्मिंश्च शङ्खराट् ॥ धत्ते दामोदरो वामे गदां चाग्रस्थिते शुभाम् । अपसव्येऽग्रगे शङ्ख वामे चक्रं तु पश्चिमे ॥ पश्चिमे त्वपसव्ये तु कमलं सूर्यवर्चसम् । अतसीपुष्पसंकाशमिदं मूर्तिगणं स्मृतम् ॥" (पौष्करसंहिता, अ, ३६, श्लो. १४६-१६८) इति । पद्मनाभादयो ये विभवाः, तेषां महिप्यो यथा--- “धीस्तारा वारुणी शक्तिः पद्मा विद्या तथैव च । संख्या विश्वा खगा भूर्लिक्ष्मीर्वागीश्वरी तथा ॥ अमृता धरणी छाया नारसिंही सुधा तथा । श्रीः कीर्तिविश्वकामा मा सत्या कान्तिः सरोरुहा ॥ माया पद्मासना खर्वा विक्रान्तिनरसंभवा । नारायणी हरिप्रीतिर्गान्धारी काश्यपी तथा । वैदेही वेदविद्या च पद्मिनी नागशायिनी ॥" (ल. त., अ. २०, श्लो. ४५-४८) इति । व्यूहादिदेवा इव तन्महिप्योऽपि षाड्गुण्यपरिपूर्णाः । - ·उपोद्घात: 29 १९. पाञ्चरात्रे सांख्यदर्शनम् सत्कार्यवादः . पदार्थानां कार्यकारणभावविषये सन्ति विविधा मतभेदाः। असतः शून्यात् सत् जायत इति माध्यमिकाः। सतो विज्ञानात् संवृतिसत्यः प्रपञ्चो जायत इति सौत्रान्तिकाः । सतः कारणान्मृदादेः पूर्वमविद्यमानो घटादिः सन् जायत इति नैयायिका वैशेषिकाश्च । सतः कारणान्मृदादेः तत्र पूर्व सन्नेव घटादिर्जायत इति सांख्याः। सतः कारणात् ब्रह्मणस्तद्विवर्तभूतो घटादिर्जायत इति निर्विशेषाद्वैतिनः । सतः कारणात् ब्रह्मणः सन्नेव घटादिर्जायत इति विशिष्टाद्वैतिनः । सतः कारणान्मृदादेः पूर्वमसन् घटादि- र्जायते ; ब्रह्म तु निमित्तमात्रमिति माध्वाः । पाञ्चरात्रग्रन्थाः प्रायेणात्र विषये सांख्यपक्षमाद्रियन्ते ; यथोक्तम् - यथा न्यग्रोधधानायां त्रैगुण्ये प्रकृतौ तथा । या स्थितिमहदादेः सा भावसृष्टिर्निगद्यते ॥" (ल. त., १२-३९, ४०) इति । अयं भावः-यदि कारणे कार्य पूर्व न स्यात्, तदा कथं नियतात् कारणान्निय- तस्य कार्यस्योत्पत्तिः ? कथं मृत्पिण्डात् घट एवोत्पद्यते, न पटः ? किं चासतः सत्ता नाम कथमपि न संभवति । अन्यथा शशशृङ्गादिरपि कदाचिदुत्पद्येत । यदि नात्यन्तासतः सत्त्वमुच्यते, किंतु अन्यत्र प्रसिद्धस्यैवेति कथ्यते ; तदापि सिकताभ्यस्तैलमुत्पद्येत । उक्तं च “ नासतो विद्यते भावः” (गीता, २-१६) इति । तस्मात् मृत्पिण्डे घट उत्पत्तेः पूर्वमपि विद्यत एव । कुतो न दृश्यत इति चेत्, सौक्ष्म्यादित्युच्यते । यथाहुः सौक्ष्म्यात्तदनुपलब्धिर्नाभावात् कार्यतस्तदुपलब्धेः” (सांख्यकारिका, ८) इति । वेदान्तिनस्तु सत्कार्यवादिनोऽपि सांख्योक्ता प्रक्रियां नाद्रियन्ते । तथाहि-यदि मृत्पिण्डे घटः पूर्वमपि स्यात् , कृतं तर्हि कुलालव्यापारेण । पूर्वमनभिव्यक्तस्य घटस्याभिव्यक्त्यर्थ सोऽपेक्षित इति चेत्, तर्हि घटस्येव मृत्पिण्ड- निष्ठस्य करकशरावादेरपि घटकरणोद्यतकुलालव्यापारेणाभिव्यक्तिः स्यात् । अभिव्यञ्जकानां ह्ययं स्वभावः- यत् समानेन्द्रियग्राह्याणि समानदेशस्थितानि सकलान्यपि वस्तून्यविशेषेण प्रकाशयन्तीति । घटाभि- व्यञ्जकालोकेन हि तत्संबद्धदेशवर्तिकटपटादिकमप्यभिव्यज्यते । 'न हि घटायोन्मीलितं चक्षुः पटं न पश्यति' इति च न्यायविदः । अभिव्यक्तिवादे स्थापिते हि अभिव्यञ्जकशक्तितारतम्यं कल्पयितुं शक्यते, नान्यथा । अथैतद्धीत्या कुलालव्यापारस्य न घटाभिव्यञ्जकत्वं, किंतु मृत्पिण्डस्थघटे सूक्ष्मावस्थामपोह्य स्थूलावस्थाजनकत्वमित्यङ्गीक्रियते, तदा पूर्वमसत्याः स्थूलावस्थाया उत्पत्त्यङ्गीकारात् असत्कार्यवाद एव पर्यवसानं स्यात् । तस्मात् सत्कार्यवाद एवमुपपादनीयः--एकमेव द्रव्यं कारणावस्थं कार्यावस्थमपि दृश्यत ·30 - लक्ष्मीतन्त्रम् इति । तस्मात् पिण्डात्मना पूर्व सदेव मृद्र्व्यं घटात्मनानन्तरं दृश्यत इति सत्कार्यवाद उपपन्नः । असत्कार्यवादिभिस्तु घटस्य सर्वात्मना मृत्पिण्डेऽसत्त्वमेवाङ्गीकृतमिति ततोऽस्य मतस्य भेदः । सर्ववस्तूनां प्रतिनियतशक्तिकत्वात् मृत्पिण्डात् कुतः पटो न जायत इति चोद्यस्य नावकाशः । यथोक्तं पुराणरत्ने- शक्तयः सर्वभावानामचिन्त्यज्ञानगोचराः” (विष्णुपुराणम् , १-३-२) इति । तथान्यत्रापि- शक्तयः सर्वभावानामचिन्त्या अपृथस्थिता: । स्वरूपे नैव दृश्यन्ते दृश्यन्ते कार्यतस्तु ताः ॥" (अहिर्बुध्न्यसंहिता, ३-२) - इति । तत्त्वगणना " तथा तत्त्वगणने सांख्यदर्शनरीतिराश्रीयते; यथा-- पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाशमेव च । अहंकारो महांश्चैव प्रकृति: परमा तथा । एताः प्रकृतयस्त्वष्टौ तासां व्याख्यामिमां शृणु ॥" (ल. त., १५-२६, २७) इत्युपक्रम्य, "तामसाद्वियदादिस्तु तन्मात्रगण उज्ज्वलः । जात: सत्त्वसमुद्रिक्ताद् बुद्धीन्द्रियगणो महान् ॥ कर्मेन्द्रियगणश्चापि राजसादुभयात्मकम् । उभयस्मात् समुद्भूतमितीयं तत्त्वपद्धतिः ।। अत्र प्रकृतिरेकैव मूलभूता सनातनी । महदाद्यास्तु सप्तान्ये कार्यकारणरूपिणः ।। तन्मात्रेभ्य: समुद्भूता विशेषा वियदादयः । बुद्धिकर्मेन्द्रियगणौ पञ्चकौ मन एव च ॥ विकारा एव विज्ञेया एते षोडश चिन्तकैः । चतुर्विशतिरेतानि तत्त्वानि कथितानि ते ॥" (ल. त., अ. १६, श्लो. ५-१०) इति निगमितम् । इदं च परिगणनम् , " मूलप्रकृतिरविकृतिर्महदाद्याः प्रकृतिविकृतयः सप्त । षोडशकस्तु विकारो न प्रकृतिर्न विकृति: पुरुषः ॥" (सांख्यकारिका, ३) ·उपोद्धातः 31 इति सांख्यरीतिमनुसरति । अनन्तरं जीवतत्त्वमीश्वरतत्त्वं च परिगणय्य षड्विंशतितत्त्वसंख्यामुपपाद्य सेश्वरसांख्ये परिसमापितम् । अत्रैव वष्ठे सप्तमे चाध्याये पञ्चत्रिंशत् तत्त्वानि प्रकारान्तरेण परिगणितानि । सांख्यशब्दनिर्वचनं चैवं कृतम्- "संख्यास्तिस्रो हि.मन्तव्याः सांख्यशास्त्रनिदर्शिताः । प्रथमा लौकिकी संख्या द्वितीया चर्चनात्मिका ॥ समीचीना तु या धीः सा तृतीया परिपठ्यते । संख्यात्रयसमूहो यः सांख्यं तत् परिपठ्यते ॥" (ल. त., १६-२४, २५) इति । एवंच तत्त्वगणनापरत्वात् , तत्त्वानां साधर्म्यवैधर्म्यविमाख्यचर्चनापरत्वात् , तत्त्वविषयकयथार्थज्ञान- परत्वाचेति त्रिभिहेतुभिः समुदितैः सांख्यशब्दनिर्वचनं फलितम् । षष्टितन्त्रम् षष्टितन्त्रात्यं सांख्यदर्शनं ग्रन्थकारैर्बहुभिर्नाम्नोल्लिखितमपि तत्रत्यविषयनिर्देशः प्रातिस्विक्तया कुत्रापि न कृतः, ऋते पाञ्चरात्रीयाहिर्बुध्न्यसंहितायाः । अतो ज्ञायते पाञ्चरात्रसमयस्य सांख्यदर्शने महानादर इति । ते च विषयाः- " षष्टिभेदं स्मृतं तन्त्रं सांख्यं नाम महामुने । प्राकृतं वैकृतं चेति मण्डले द्वे समासतः ।। प्राकृतं मण्डलं तत्र द्वात्रिंशद्भेदमिष्यते । तत्राद्यं ब्रह्मतन्त्रं तु द्वितीयं पुरुषाङ्कितम् ॥" इत्युपकम्य, " अष्टाविंशतिभेदं तदित्थं विकृतिमण्डलम् । षष्टितन्त्राण्यर्थैकैकमेषां नानाविधं मुने ॥ षष्टितन्त्रमिदं सांख्यं सुदर्शनमयं हरेः ॥" (अहिर्बुध्न्यसंहिता, अ. १२, श्लो. १९-३०) इति पठिताः। अन्तःकरणस्य त्रैविध्यम् अन्त:करणं त्रिविधं दशधा बाह्यं त्रयस्य विषयाख्यम् । सांप्रतकालं बाह्यं त्रिकालमाभ्यन्तरं करणम् ॥" (सांख्यकारिका, ३३) ·32 लक्ष्मीतन्त्रम् इति सांख्ये दर्शनेऽन्तःकरणं त्रिधा विभक्तम् । तदनुरोधेन लक्ष्मीतन्त्रेऽपि-“चित्तमन्तःकरणमीरितम् । मनोबुद्धिरहंकार इत्येतत् त्रितयं च तत् ॥” (७-३०) इति पठितम् । वेदान्तिनस्तु नैतदङ्गीकुर्वन्ति । अन्तःकरणमेकमेवेति मन्यन्ते । आलोचनज्ञानम् सांख्या:- " उभयात्मकमत्र मनः संकल्पकमिन्द्रियं च साधात् । शब्दादिषु पञ्चानामालोचनमात्रमिप्यते वृत्तिः ॥" (सांख्यकारिका, २७, २८) इत्यालोचनं नाम मुग्धवस्तुकं ज्ञानविशेषमङ्गीकुर्वन्ति । तद्नुरुध्य लक्ष्मीतन्त्रेऽपि-~- " वृत्तयो विषयेष्वस्य श्रोत्रादेः श्रवणादयः । आलोचनानि कथ्यन्ते धर्मिमात्रग्रहश्च सः ॥" (५-५८, ५९) इत्युक्तम् । विशिष्टाद्वैतवेदान्तिनः सर्व ज्ञानं सविशेषविषयमित्याचक्षाणा एतन्नाङ्गीकुर्वन्ति । इन्द्रियाणि पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि, पञ्च कमेन्द्रियाणि, मन एकं चेत्येकादशापीन्द्रियाणि सात्त्विकाहंकारा- दुत्पद्यन्त इति सांख्या वेदान्तिनश्च । लक्ष्मीतन्त्रे तु सात्त्विकाहंकारात् पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि, तैजसाहंकारात् पञ्च कर्मेन्द्रियाणि, उभयस्मान्मन इत्युक्त्वा, मनसो ज्ञानेन्द्रियत्वं कर्मेन्द्रियत्वं चेति प्रतिपादितम् । तथान्यत्रापि- कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव कर्मारम्भाणि तैजसात् " (परमसंहिता, २-४८) इत्युक्तम् । किंत्वयं विभागः केषां मतमनुसृत्येति न ज्ञायते । अहिर्बुध्यसंहितायामेकादशानामपीन्द्रियाणां सात्त्विकाहंकारादेवोत्पत्तिरभिहिता । अतो ज्ञायते लक्ष्मीतन्त्रोक्तं कर्मेन्द्रियाणां तैजसाहंकारोत्पन्नत्वं मतान्तरावलम्बनेनेति । तथा चोक्तं सर्वार्थसिद्धौ--- " न च कर्मेन्द्रियाणां तन्त्रान्तरसिद्धं राजसत्वमनुमन्तव्यम् ” (१-३६) इति । तथान्यत्रापि----“कमेन्द्रियं राजसं स्यादिति केचन तान्त्रिकाः" (मानमेयरहस्यश्लोकवार्तिकम् , पृ. ११८) इत्युक्तम् । मनस उभयात्मकत्वं तु सांख्यानामपि संमतम् । वेदान्तिनस्तु नैतदाद्रियन्ते । मनसो ज्ञानद्वारा कर्मप्रवर्तकत्वात् यदि कर्मेन्द्रियत्वं विवक्षितं, तदा चक्षुरादीनामपि ज्ञानद्वारा कर्मप्रवर्तकत्वात् कर्मेन्द्रियत्वमपीत्युभयात्मकत्वं स्यात् । अतो मनसो ज्ञानेन्द्रियत्वमेवेति वदन्ति । ma- ·उपोद्धातः 33 २०. विष्णुशक्तिः - पाञ्चरात्रागमेषु श्रीः विष्णुशक्तिरिति व्यपदिश्यते । तथा चोक्तम्- तस्य या परमा शक्तिर्योत्स्नेव हिमदीधितेः । सर्वावस्थागता देवी स्वात्मभूतानपायिनी ॥ अहं नारायणी शक्ति: सिसृक्षालक्षणा तदा । अहं नारायणी शक्तिः सुषुप्सालक्षणा हि सा ॥" (ल. त., २-११, १२, २२, २३) इति । तथा चान्यत्र श्रीनामानेि प्रस्तुत्योक्तम्- "विष्णोः सामर्थ्यरूपत्वाद्विष्णुशक्ति: प्रगीयते । पालयन्ती हरेर्भावं विष्णुपत्नी प्रकीर्तिता ॥" (अहिर्बुध्न्यसंहिता, ३-११) इति । आपाततो लोकव्यवहारव्युत्पन्नाः शक्तिपदार्थमेवमवगच्छन्ति-शक्तिर्नाम कारणसमवेतः कार्योत्प- त्यनुकूलो धर्मविशेषः; यथा वह्वेर्दाहानुकूलो धर्मविशेषः शक्तिरित्युच्यते । स च धर्मो नैयायिकरीत्या प्रति बन्धकाभावरूपो वा, मीमांसकरीत्या भावरूपपदार्थान्तरं वा । सर्वथा शक्तिपदार्थो न द्रव्यं भवितुमर्हति, शब्दादिगुणेष्वपि तस्याः सत्त्वात् । कथमन्यथा शब्देनार्थप्रतिपत्तिः स्यात् ? पाञ्चरात्रशास्त्रेप्वपि षट्सु गुणेषु अन्यतमा शक्तिर्निरुच्यते जगत्प्रकृतिभावो मे यः सा शक्तिरितीर्यते" (ल. त., २-२९) इति । एवं स्थिते श्रियो विष्णुशक्तित्वोक्तिः कथं संगच्छतामिति तेषां शङ्का जायेतैव । सा च शक्तिपदार्थविमर्शनेनेत्थं समाधेया--कारणस्य कार्योत्पादने यद्यदुपकरेति, तत् सर्वं शक्तिरित्युच्यते। तच्चाद्रव्यमिति वा द्रव्यमिति वा न नियन्तुं शक्यते । क्वचित् कारणसमवेतो धर्मविशेषः सा भवति ; यथा वह्वेर्दाहानुकूलो धर्मविशेषः । ईश्वरस्येश्वर्या वा जगत्प्रकृतिभावाख्यो वैभवविशेषश्च तथा । कचित्तु कारणापृथसिद्धो द्रव्यविशेषोऽपि ; यथा ईश्वरस्य श्रीः प्रकृतिपुरुषकालादयश्च । शब्दे तु अर्थबोधकत्वरूपं तत्स्वरूपमेव शक्तिः, नातिरिक्तो गुणो द्रव्यं वा। ईश्वरस्य च जगत्सर्गादौ तदविनाभूता श्रीः प्रधानपुरुषादयश्च सहकारितामापन्नाः शक्तिशब्देनो- च्यन्ते । तेषां सहकारिता च शास्त्रैरवगम्यते । वेदान्तेष्वपि तेजोऽबन्नजीवानुप्रवेशेन हि ब्रह्मणो बहुभवनं श्रूयते; न तद्रहितस्य । ईश्वरस्य जगद्व्यापारे सहकार्यपेक्षणेऽपि न स्वातन्त्र्यस्य कर्तृत्वस्य वा हानिः, यतः कर्तुः सहकार्यपेक्षा न दोषाय । न हि कुलालस्य घटकरणे मृच्चक्र.दिसापेक्षत्वेन तत्र स्वातन्त्र्यं कर्तृत्वं वापैति । कर्तृत्वमस्तु, स्वातन्त्र्यं मास्त्विति तु न चोदनीयम् , स्वातन्त्र्यघटितत्वात् कर्तृत्वस्य । स्वतन्त्रः कर्ता" (अष्टाध्यायी, १-४-५४) इति हि शब्दस्मृतिः। उक्तं च देव्यैव-" कर्तुश्च करणापेक्षा न ..

·34 लक्ष्मीतन्त्रम् हेतूनां साध्यसिद्धौ सहकृदनु- स्वातन्त्र्यविघातिनी" (ल. त., ३-३५) इति । तथाभियुक्तवचनमपि. विधिहेतुभावं न हन्ति" (तत्त्वमुक्ताकलापः, ४-१०८) इति । २१. षडध्वानः श्रीदेवी जगदात्मना बहुभवने षट् रूपाणि स्वीकरोति । तानि रूपाणि घडध्वान इत्युच्यन्ते । ते यथा- - "वार्णः कलामयश्चैव तात्त्विको मान्त्रिकस्तथा । पादिको भौवनश्चैव षडध्वानः प्रकीर्तिताः ॥" (ल. त., २२-१०, ११) इति । अयं भावः- परापश्यन्तीमध्यमावैखरीरूपैश्चतुर्भिराकारैः भगवती प्रथमं समुदेति । एष वर्णाध्वा । एवं कलापदव्यपदेश्यषाड्गुण्यात्मनोदेति । एष कलाध्वा । ततो वासुदेवादिव्यूहात्मना भवति । एष एव तत्त्वाध्वेत्युच्यते । एवं वर्णाध्वपुरस्कारेण मन्त्ररूपा भवति । एष एव मन्त्राध्वेत्युच्यते । एतद्रूपं प्रमाणीकृत्यैव मन्त्राणां फलपदत्वं जैमिनीयाः संगिरन्ते । एतद्रूपमभिप्रेत्यैवाभियुक्तानां भगवस्तुतिः- " अग्नौ समिद्धाचिषि सप्ततन्तोरातस्थिवान् मन्त्रमयं शरीरम् । अखण्डसारैर्हविषां प्रदानराप्यायनं व्योमसदां विधत्से ॥" (हयग्रीवस्तोत्रम् , १०) इति। जाग्रदादिपदस्थोपासकध्यानार्थं तत्तत्पदाधिष्ठातृदेवात्मना स्वीकृतानि रूपाणि पदाध्वान इत्युच्यन्ते । चिदचिन्मिश्रसकलप्रपञ्चान्तर्यामितया भूत्वा तत्तद्रूपस्थितिः भुवनाध्वेत्युच्यते । अस्य च प्रपञ्चनं लक्ष्मीतन्त्रे (अ. २२, श्लो. १०-२८) कृतम् । एष चाध्वविभागः शैवसिद्धान्तेऽप्यादृतः । तथा च विशेषार्थप्रकाशे- - मन्त्राध्वा च पदाध्वा च वर्णाध्वा चेति शब्दितः । भुवनाध्वा च तत्त्वाध्वा कलाध्वा चार्थतः स्मृताः ॥" इति । २२. षट् कोशाः पूर्वोक्तषडध्वान इव षट् कोशा अपि देव्या बहुभवने स्वीकृतानि षट् रूपाणि भवन्ति । कोशशब्दः शरीरपरः । तेषां प्रपञ्चनं यथा-- "शक्तिर्माया प्रसूतिश्च प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका । ब्रह्माण्डं जीवदेहश्चेत्येते षट्कोशसंज्ञिताः ॥

·उपोद्धातः 35 शक्तिः सा प्रथम: कोशः शुद्धमार्गप्रवर्तनी । कोश: कुलायपर्यायः शरीरापरनामवान् ॥" इत्यारभ्य, एषा कोशविधा षष्ठी क्रमशस्तनुतां गता ॥" (ल. त., अ. ६, श्लो. ३-२५) इति निगमितम् । तत्र शक्तिकोशसंवन्धिनी सृष्टिः शुद्ध दृष्टिरित्युच्यमाना वासुदेवसंकर्षणाद्यवताररूपा दिव्येप्राकृतलोके विराजते । मायादिकोशसंबन्धिनी सृष्टिस्तु अशुद्धसृष्टिरित्युच्यमाना हिरण्यगर्भादिमा स्तम्बपर्यन्ता प्राकृतलोके भवति । २३. पञ्च कृत्यानि - श्रीदेव्या जगद्व्यापाराः पञ्चभेदाः । ते यथा— सृष्टिः, स्थितिः, संहारः, तिरोभावः, अनुग्रह इति । यथोक्तम् - तस्या मे पञ्च कर्माणि नित्यानि त्रिदशेश्वर । तिरोभावस्तथा सृष्टिः स्थिति: संहृतिरेव च । अनुग्रह इति प्रोक्तं मदीयं कर्मपञ्चकम् ॥ (ल. त., १२-१३, १४) इति । तत्र प्रथमे त्रयः सुप्रसिद्धाः । तिरोभावो नाम देव्या स्वात्मरूपस्यापरिच्छिन्नज्ञानानन्दमयस्याप्रकाशनम् ; येन त्रैगुण्यपरवशा जना तत्स्वरूपं यथावन्न जानन्ति । अनुग्रहो नाम संसारानलतप्तानां प्रजानां विषये जातया निरुपाधिककृपया व्याजमात्रमपेक्ष्य तासां संसारादुन्मोचनम् ; तदर्थं तासां जायमानदशायां कृपयावेक्षणं च; यथोक्तम् महाभारते- “जायमानं हि पुरुषं यं पश्येन्मधुसूदनः । सात्त्विकः स तु विज्ञेयः स वै मोक्षार्थचिन्तकः ॥" (शान्तिपर्व, ३५८-७३) इति । तथा- "एवं संसृतिचक्रस्थे भ्राम्यमाणे स्वकर्मभिः । जीवे दुःखाकुले विष्णोः कृपा काप्युपजायते ॥" (अहिर्बुध्न्यसंहिता, १४-२८, २९) इति च । एषोऽनुग्रहविशेष एव शक्तिपातनाम्ना तन्त्रशास्त्रेषु व्यवहियते; यथा-- मया जीवा समीक्ष्यन्ते श्रिया दुःखविवर्जिताः । -- ·36 लक्ष्मीतन्त्रम् सोऽनुग्रह इति प्रोक्तः शक्तिपातापराह्वयः ॥" (ल. त., १३ ८) इति; अनुग्रहात्मिका शक्तिः सा कृपा वैष्णवी परा । शक्तिपात: स वै विजोरागमस्थनिगद्यते ॥ (अहिर्बुध्न्यसंहिता, १४.३०) इति च । २४. पञ्चकालप्रक्रिया अहोरात्रमेकं पञ्चधा विनज्य तान् पञ्चापि कालविभागान् अच्छिद्रेण भगवत्पूजनेन यापयेदिति पाश्चरात्रसिद्धान्तः । ते च पञ्च कालभेदा यथा----- आद्यं कर्माभिगमनमुपादानं ततः परम् । इज्या च पश्चात् स्वाध्यायस्ततो योगस्ततः परम् । पञ्चैते विधयस्तेषां कालाः पञ्चैव ते कमात् ॥" (पाद्मसंहिता, चर्यापाद, १३-३) इति । अभिगमनोपादानादिधर्मार्हकालत्वात् तेऽपि कालभेदा अभिगमनादिनामभिर्व्यवहियन्ते । अभिगमनादि स्वरूपं यथा- "ब्राह्मान्मुहूर्तादारभ्य प्रागंशं विप्र वासरे । जपध्यानार्चनस्तोत्रैः कर्मवाश्चित्तसंयुतैः ॥ अभिगच्छेज्जगद्योनि तच्चाभिगः नं स्मृतम् । तत: पुष्पफलादीनामुत्थायार्जनमाचरेत् ॥ भगवद्यागनिष्पत्तिकारणं प्रहरं परम् । तदुपादानसंज्ञं वै कर्मकालपदाश्रितम् ॥ ततोऽष्टाङ्गेन यागेन पूजयेत् परमेश्वरम् । सार्ध तु प्रहरं विप्र इज्याकालस्तु स स्मृतः ॥ श्रवणं चिन्तनं व्याख्या तत: पाठसमन्विता । स्वाध्यायसंज्ञं तद्विद्धि कालांशं मुनिसत्तम ॥ दिनावसाने संप्राप्ते पूजां कृत्वा समभ्यसेत् । योगं निशावसाने च विश्रमैग्न्तरीकृतम् । पञ्चमो योगसंज्ञोऽसौ कालांशो ब्रह्मसिद्धिदः ॥" (जयाख्यसंहिता, अ. २२, श्लो. ६८-७४) इति । तथा लक्ष्मीतन्त्रेऽपि "आशंसान: समुत्तिष्ठेत् सर्वभूतसुखोदयम् । - ·उपोद्धात: 37 भवन्तु सर्वभूतानि सात्त्विके विमले पथि । भजन्तां श्रीपतिं शश्वद्विशन्तु परमं पदम् ॥" (२८-१८, १९) मारभ्य पञ्चकालकृत्यान्युपवर्णितानि । पाञ्चरात्रिकैः कर्तव्यानां पञ्चानां कर्मणां प्रत्येकं काल- परिमितिश्चेत्थम्-प्रभाते ब्राह्ममुहूर्तमारभ्य दिनस्य प्रथमप्रहरपर्यन्तोऽभिगमनस्य कालः। द्वितीयप्रहर उपादानस्य कालः । सार्धतृतीयप्रहर इज्यायाः कालः । किंचित्सावशेषस्तुरीयप्रहरः स्वाध्यायस्य कालः । तत उपरि रात्रेः प्रथमप्रहरपर्यन्तः संध्याजपहेमदेवपूजादिकालः । रात्रेः द्वितीयतृतीयप्रहरौ तुरीयप्रहरादिमभागश्च योगकालः । स एव यथावसरं नान्तरीयकनिद्राकालश्च । पुनरपि ब्राह्ममुहूर्तमारभ्य प्राग्वदिति । अनेन क्रमेण कर्मानुष्ठानमेवाच्छिद्रपञ्चकालविधानमित्युच्यते । विशेषविधिस्थले तु पूर्वोक्तकालविभागे यथावश्यकं संकोच- विस्तारौ कर्तव्यौ। २५. लक्ष्मीतन्त्रावगतः सृष्टिक्रमः परस्य ब्रह्मणो मूर्तममूर्त चेति द्वे रूपे । तत्रामूर्त विग्रहरहितं ज्ञानशक्त्यादिगुणगणभरितं निवात- स्तिमितोदधिवदुन्मेषादिरहितं शान्तं तथाविधश्रीविशिष्टं सर्वव्यापि च । मूर्त श्रीसहितवासुदेवाख्यं नामान्तरेण लक्ष्मीनारायणाख्यमप्राकृतदिव्यमङ्गलविग्रहविशिष्टं ज्ञानशक्त्यादिगुणपरिपूर्ण स्वानन्दानुभवनित्यतृप्तं नित्यमुक्त- भोग्यमनन्तपरिजनपरिच्छदपरिवृतं च । अस्य च वासस्थानमप्राकृतानन्दस्वरूप श्रीवैकुण्ठनामकम् । सृष्टौ शुद्धावा श्रियः सिसृक्षया चत्वारो भगवद्व्यूहा आविर्भूताः; ते यथा-वासुदेवः, संकर्षणः, प्रद्युम्नः, अनिरुद्धः । एते व्यूहा जगद्व्यापारकरणार्थ चतुर्ग्रहोपासननिरतानां योगिनां ध्यानालम्बनार्थं चाविर्भूय ध्यानसौकाय रूपचतुष्केण प्रकाशन्ते । यथा-- तुर्यस्थानम् सुषुप्तिस्थानम् स्वप्नस्थानम् व्यूहचतुष्कं रेखारूपेणापि न दृश्यम् । रेखारूपेण दृश्यम् । अत्यन्तमलिनरूपम् । " जाग्रत्स्थानम् स्पष्टरूपम् । " इदं च ध्वजस्तम्भाकारं रूपं विशाखयूपनाम्ना प्रथितम् । पूजितस्तम्भाभिप्रायेण यूपशब्दप्रयोगः । एभ्यो व्यूहेभ्यो द्वादश देवा व्यूहान्तरनाम्ना आविर्भूताः। यथा-वासुदेवात् केशवनारायणमाधवाः ।

·38 लक्ष्मीतन्त्रम् । संकर्षणात् गोविन्दविष्णुमधुसूदनाः । प्रद्युम्नात् त्रिविक्रमवामनश्रीधराः । अनिरुद्धात् हृषीकेशपद्मनाभदामोदराः । शुद्धाध्वगता एते सर्वेऽपि देवा अप्राकृतलोके विराजन्ते, शुद्धसत्त्वमयाश्च । पूर्वोक्तात् विशाखयूपात् पद्मनाभादयोऽष्टत्रिंशत् विभवदेवा आविर्भूताः। एभ्यो विभवेभ्यो विभवान्तरनामानः बहवोऽवतारा बादरायणादिरूपेणास्मिन् लोके भवन्ति । पूर्वोक्तात् विशाखयूपादेवार्चारूपा देवा आविर्भूय देवालयेषु संपूजिता विराजन्ते । एते विभवादयो देवाः प्राकृतलोके कृतावतरणाः, शुद्धसत्त्व- मयाश्च । अत एवायं क्रमः शुद्धाध्वेत्युच्यते । अशुद्धावा पूर्वनिर्दिष्टया देव्याः सिसृक्षयैवाशुद्धावाविर्भावः । यथा---पाड्गुण्ये ज्ञानं सत्त्वात्मना, ऐश्वर्य रजोरूपेण, शक्तिः तमोरूपेण च परिणम्य त्रैगुण्यरूपमवापुः। ततो देव्याः श्रिय एव रजोगुणप्रधाना महालक्ष्मीः, तमोगुणप्रधाना महामाया, सत्त्वगुणप्रधाना महाविद्या चाविबभूवुः । ततः प्रद्युम्नांशात् महालक्ष्म्यां मानसः धाता श्रीश्च, संकर्षणांशात् महामायायां मानसः रुद्रः त्रयी च, अनिरुद्धांशात् महाविद्यायां मानसः केशवः गौरी चेति संजाताः । एतत् प्रथमं पर्व । ततो धाता त्रय्या सह संभूय अण्डमजीजनत् । रुद्रः गौर्या सह संभूय तत् अभिनत् । केशवः श्रिया सह संभूयाण्डमध्यस्थं प्रधानमरक्षत् । ततः केशवः प्रधानं सलिलीकृत्य तत्र श्रिया सहाशयिष्ट । एतत् द्वितीयं पर्व। सलिले शयानस्य केशवस्य नाभेः कालमयं कमलं समभवत् । तस्मिन् नाभिकमले त्रय्या सह धाता पुनः प्रादुर्बभूव । नाभिकमलं त्रयी धाता चेति त्रयमपि मिलित्वा तामसो महान् जातः । महतोऽहंकारः संजातः । स चाहंकारस्त्रिविधः-सात्त्विकः राजसः, तामसश्चेति । सात्त्विकात् पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि, राजसात् पञ्च कर्मेन्द्रियाणि, उभयस्यान्मनश्च संजातानि । तामसात् शब्दतन्मात्रम् , तस्मात् शब्दः स्पर्शतन्मात्रं च, ततः स्पर्शः रूपतन्मात्रं च, ततो रूपं रसतन्मात्रं च, ततो रसः गन्धतन्मात्रं च, ततो गन्ध इत्युत्पद्यन्ते । महान्तमारभ्य गन्धान्तं संभूयाण्डमभवत् । तस्मात् चतुर्मुखः प्रजापतिर्जज्ञे । प्रजापतेर्मनवः । मनुभ्यो मानवादयः चेतना अचेतनाश्च समजायन्त । एतत् तृतीयं पर्व । एतानि त्रीण्यपि पर्वाणि त्रिगुणमयानि । अत एवायं क्रमोऽशुद्धाध्वेत्युच्यते । २६. लक्ष्मीतन्त्रम् विष्णुपत्न्या लक्ष्मीदेव्या वैभवप्रतिपादनपरत्वात् लक्ष्मीतन्त्रमित्यन्वर्थ नाम । लक्ष्मीनाम्नो व्युत्पत्तिश्च जगत्तया लक्ष्यमाणा सा लक्ष्मीरिति गीयते" (अहिर्बुध्न्यसंहिता, ३-९) इति कथिता । तन्त्रं चेदं ·उपोद्धातः 39 पाञ्चरात्रागमेष्वन्यतमतया परिगणितं विष्णुतन्त्रे; बहुभिर्ग्रन्थकारैस्तथा व्यवहृतं च । अहिर्बुध्न्यसंहितेव प्रायशः सर्वेष्वपि विषयेषु तन्त्रमिदं सात्वतसंहितामनुसृत्य प्रवृत्तम् । कचित् क्वचित् सात्वतसंहितां नामतोऽपि निर्दिशति । श्रीवैष्णवसंप्रदायग्रन्थेषु विशिष्य च प्रपत्तिविषयेषु रहस्यत्रयसारनिक्षेपरक्षादिषु बहाने वचनानीत उद्धृत्य व्याख्यातानि । अतो ज्ञायते पाञ्चरात्रसमये ग्रन्थस्यास्य सर्वथा प्रामाण्यं शिष्टपरिग्रहश्च जागर्तीति । अपिच न केवलं पाञ्चरात्रिकैरेव, किंतु अन्यसमयिभिरपि तन्त्रस्यास्य प्रामाण्यमभ्युपगतमित्यव- गम्यते । तथाहि-चन्द्रकलास्तुतिव्याख्यायामप्पयदीक्षितैः “ पाश्चरात्रलक्ष्मीतन्त्रवचनानि प्रदर्श्यन्ते । तत्रेमानि शक्र प्रति श्रीमहालक्ष्मीवचनानि ; यथा- - महालक्ष्मीरहं शक्र पुनः स्वायंभुवेऽन्तरे । हिताय सर्वलोकानां जाता महिषमर्दनी ॥" इत्यारभ्य, "सर्वां संपदमाप्नोति धुनोति सकलापदः । मम प्रभावात् सौभाग्यं कीर्ति चैव समश्नुते ॥" ल. त., अ. ९, श्लो. ८-५४) "तदुक्तं - इत्यन्तं पठितम् । तथा ललितासहस्रनामस्तोत्रस्य १०१तमश्लोकभाष्ये भास्कररायदीक्षितैः मार्कण्डेयपुराणे पाश्चरात्रे लक्ष्मीतन्त्रे च भगवत्यैव- तत्रैव च वधिष्यामि दुर्गमाख्यं महासुरम् । दुर्गादेवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति ॥" (ल. त.,९-३७) इत्युक्तम् । तथा १०३तमश्लोकभाष्ये तत्रैव-" तदुक्तं पाश्चरात्रलक्ष्मीतन्त्रे इन्द्रं प्रति देव्यैव- महालक्ष्मीरहं शक पुनः स्वायंभुवेऽन्तरे । हिताय सर्वलोकानां जाता महिषमर्दनी ॥" (ल. त., ९-८, ९) इत्युक्तम् । एवं १२६तमश्लोकभाष्ये तत्रैव- पाञ्चरात्रलक्ष्मीतन्त्रेऽपि- वैवस्वतेऽन्तरे तौ च पुनः सुम्भनिसुम्भको । उत्पत्स्येते वरोन्मत्तौ देवोपद्रवकारिणौ ॥

·40 लक्ष्मीतन्त्रम् नन्दगोपकुले जाता यशोदागर्भसंभवा । तावहं नाशयिष्यामि नन्दाख्या विन्ध्यवासिनी ॥" (ल. त., ९-२८, २९) "तत्र पाश्च इत्युक्तम् । एवं तैरेव दुर्गासप्तशत्याः त्रयोदशाध्यायस्य २९तमश्लोकव्याख्यायामुक्तम् । रात्रलक्ष्मीतन्त्रे सर्वान्ते वर्णितम् - एतासां परमा प्रोक्ता कूटस्था सा महीयसी । महालक्ष्मीमहामाया प्रकृति: परमेश्वरी ॥ अमुष्या: स्तुतये दृष्टं ब्रह्माद्यैः सकलैः सुरैः। नमोदेव्यादिकं सूक्तं सर्वकामफलप्रदम् ॥" (ल. त., ९-४६, ४७) इति । अत्र अप्पयदीक्षितैः भास्कररायदीक्षितैश्च 'पाञ्चरात्रलक्ष्मीतन्त्र' इति पाश्चरात्रविशेषणपुरस्कारेणास्ट ग्रन्थस्य निर्देशात् पाश्चरात्रातिरिक्तमपि किंचन लक्ष्मीतन्त्रमस्तीति प्रतीयते । उपलभ्यते च महालक्ष्मीतन्त्रमिति कामाक्षीवैभवप्रतिपादनपरं, लक्ष्मीतन्त्रमिति शिवपूजाप्रतिपादनपरं च ग्रन्थद्वयम् । तद्व्यावृत्त्यर्थमेव पाञ्चरात्र- विशेषितं तन्त्रमिदमुपात्तं स्यादित्यूह्यते । नागेशभट्टेनापि दुर्गासप्तशत्यास्तुरीयाध्यायस्य ३६तमश्लोकव्याख्यायामुक्तम् - एनामुपक्रम्य लक्ष्मीतन्त्रे लक्ष्मीवाक्यम् - अभिष्टुता सुरैः साहं महिषं जघ्नुषी क्षणात् । महिषान्तकरीसूक्तं दृष्टं देवैमहर्षिभिः । उत्पत्तिं युद्धविक्रान्ति स्तोत्रं चेति सुरेश्वर । कथयन्ति सुविस्तीर्ण ब्राह्मणा वेदपारगाः ॥" (ल. त., अ. ९, श्लो. ११-१३) इति । ललितोपाख्याने च सप्तत्रिंशेऽध्याये- आनुकूल्यस्य संकल्पः प्रातिकूल्यस्य वर्जनम् । रक्षिष्यतीति विश्वासो गोप्तृत्ववरणं तथा । आत्मनिक्षेपकार्पण्ये षड्विधा शरणागतिः ॥" (ल. त., १७-६०, ६१) ·उपोद्वातः 41 इत्यत्रत्यं वचनमुपात्तम् । अयं च लक्ष्मीतन्त्रग्रन्थः शतकोटिप्रविस्तरात् मूलभूतात् लक्ष्मीतन्त्रात् सारतया संगृह्यादौ श्रीदेव्या शक्रायोपदिष्टमित्युच्यतेऽत्रैव (४४-५२) तन्त्र । श्रीदेवीशकसंवादरूपेणादौ प्रवृत्तमिदं तन्त्रं पश्चात् नारदेन देवर्षिणा मलयगिरिस्थेभ्यो महर्षिभ्यः प्रोक्तमित्युक्त्वा महर्षिणात्रिणा स्वपत्न्यै अनसूयायै उपदिष्टम् । यद्यप्यत्र तन्त्रान्तरेष्विव ज्ञानादिपादविभागो न दृश्यते, तथापि ज्ञानादिपादचतुष्टयप्रतिपाद्या विषयाः प्रतिपादिता भवन्ति । अत एव तन्त्रार्थसंग्रहरूपे अस्योपरितने भागे “क्रियापादं प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण पुरंदर" (५३-१) इति क्रियापादनिर्देशः कृतः । एतद्ग्रन्थप्रकाशनाय संपादितेषूपदशेषु कोशेप्वेकं विहायान्येषु सर्वेष्वपि पञ्चाशतैवाध्यायैर्ग्रन्थः परिसमापितः । एकस्मिन् परमुपरि तन्त्रार्थसंग्रहनान्ना कतिचिदध्याया उपलब्धाः। ते चैकपञ्चाशमारभ्य सप्तपञ्चाशपर्यन्तैरध्यायैः परिगणिताः। तेऽप्यध्याया अत्रान्ते प्रकाशिताः । मध्ये पञ्चपञ्चाशस्यान्तिमो भागः षट्पञ्चाशोऽध्यायश्च लुप्तः । इदमत्रावधेयम्-आदौ अनसूयात्रिसंवादरूपेणोपक्रान्तोऽयं ग्रन्थः तत्संवाद- परिसमाप्तिनिर्देशेनैव समापनीय इति न्याय्या ग्रन्थशैली। पञ्चाशेऽध्याये तु तथा परिसमाप्तिनोंपलभ्यते । प्रत्युत " किं भूयः श्रोतुमिच्छसि" (५०-२३७) इति पूर्वतनेष्वध्यायेष्विव शक्रप्रश्नावकाशदानेनैव समाप्तिश्यते । अत उपरितनेनापि भागेनावश्यं भाव्यं, यत्रानसूयात्रिसंवादपरिसमाप्तिर्निर्दिष्टा स्यादिति । अन्थेऽस्मिन्नध्यायक्रमेण प्रतिपादिता विषया विषयानुक्रमण्यां प्रदर्शिता ज्ञेयाः ।

·No text on this page.

·विषयानुक्रमणी अध्यायः श्लोकाः १,२ १. शास्त्रावतारः मङ्गलाचरणम् अत्रिसमीपे अनसूयया लक्ष्मीमाहात्म्यकथनाय प्रार्थना अत्रिणा नारदस्य ऋषीणां च संवादरूपस्य पुरावृत्तस्य कथनम् शक्रेण श्रीदेव्याः सकाशे तन्महिमवर्णनप्रार्थनम् १७-५४ .. १-२४ २५-३६ २. शुद्धमार्गप्रकाशः परमात्मनो वासुदेवस्य श्रियश्च स्वरूपवर्णनम् षाड्गुण्यस्वरूपकथनम् शुद्धसृष्टौ चातुरात्म्यकथनम् ३. चैगुण्यप्रकाशः ज्ञानेश्वर्यशक्तीनां सत्त्वरजस्तमोरूपेण परिवृत्तिः शुद्धाशुद्धसृष्टेः प्रयोजनम् , विषमसृष्टौ जीवानां कर्मैव निमित्तम ४. महालक्ष्मीसमुद्भतिः वासुदेवादिव्यूहरूपेषु प्रत्येकं द्वयोर्द्वयोर्गुणयोरुन्मेष: तेषां व्यापारविशेषाः तेषां षाड्गुण्यमयत्वमप्राकृतविग्रहत्वं च व्यूहान्तरविभवार्चानां रूपाणि त्रिगुणाया महालक्ष्म्याः स्वरूपनामादिकम् महालक्ष्मीतो महामायाया महाविद्यायाश्चाविर्भावः ५. प्राकृतसृष्टिप्रकाशः संकर्षणादिदेवांशतया स्त्रीपुंसरूपेण देवानां मिथुनत्रयस्याविर्भावः :: १७-२० २७-३१ ३२-५६. ..

·44 लक्ष्मीतन्त्रम् श्लोकाः अध्यायः प्रधानकालहिरण्यगर्भाहदहंकारभूतमात्रेन्द्रियाणां सृष्टिः मनुमानवादीनां सृष्टिः ७९-८५ ६. षट्कोशप्रकाशः षण्णां कोशानां नामनिर्देशः शक्तिकोशः मायाप्रसूतिप्रकृतिकोशा: ब्रह्माण्डजीवदेहकोशौ षदकोशस्थानां तत्त्वानां स्वरूपम् तत्वसंख्यापरिगणनम् १८-२२ २३-२५ २६-४० ४१-४५ प्रमातृकरणप्रकाशः .. १८-२७ तत्त्वानां संग्रहेण स्वरूपकथनम् प्रमातृदशायाश्चातूरूप्यत्रैरूप्यद्वैरूप्यैकरूप्याणि करणदशानिरूपणम् प्रमेयकथनम् २८-४२ ४३-४८ ८. १६-५० लक्ष्ग्यवतारप्रकाशः भगवतो नारायणस्य परब्यूहरूपाणि सर्वाण्यपि शक्त्यविनाभूतानि अनिरुद्धस्य विभवाद्यवतारेषु श्रियोऽपि तत्तदनुगुणावतारग्रहणेन तदनुसरणम् केवलावतारप्रकाशः महालक्ष्म्याः महिषमर्दन्यवतार: महाकाल्यवतारः कौशिक्यवतारः सुनन्दाख्यविन्ध्यवासिन्यवतारः रक्तदन्तिकावतारः शाकंभर्यवतारः दुर्गावतारः भीमावतारः भ्रामर्यवतार: अवतारस्वरूपज्ञानफलश्रुतिः २०-२७ २८, २९ ३०-३२ ४१-४३ ..

·विषयानुक्रमणी 45 अध्यायः श्लोकाः १-१७:२७-३० १०. परव्यूहप्रकाशः परस्वरूपनिरूपणम् सुषुप्तिस्थानस्वरूपनिरूपणम् स्वप्नस्थानस्वरूपनिरूपणम् जाग्रत्स्थानस्वरूपनिरूपणम् १८-२१; ३१-३३ २२-२५; ३४-३६ २६, २७ ११. विभवप्रकाशः - ११-१८ १९-२६ परव्यूहस्वरूपानुवादः विशाखयूपनिरूपणम् पद्मनाभादिविभवनामनिर्देशः विभवानां स्थानादि व्यूहान्तराणि व्यूहाद्यवतारप्रयोजनम् .. २७-२९ ३०-३९ .. ११-१४ १५, १६ १२. तिरोभावादिशक्तिप्रकाशः जीवानां क्लेशकर्मविपाकाशयैरभिभवः क्लेशमेदनिरूपणम् देव्या: तिरोभावादिशक्तयः पञ्च तिरोभावशक्तिनिरूपणम् अविद्यायाः पञ्च पर्वाणि कर्मनिरूपणम् विपाकनिरूपणम् आशयनिरूपणम् सृष्टिशक्तिनिरूपणम् स्थितिशक्तिनिरूपणम् संहारशक्तिनिरूपणम् .. २०-२७ २८-३० ३२-३५ .. ४८-५२ १३. जीवस्वरूपप्रकाशः अनुग्रहशक्तिनिरूपणम् जीवयाथात्म्यनिरूपणम् जीवानामपि सृष्टयादीनि पञ्च कृत्यानि २५-३६ ·46 लक्ष्मीतन्त्रम् अध्यायः श्लोकाः १४. लक्ष्मीस्वरूपप्रकाशः लक्ष्म्या: ज्ञानज्ञेयरूपसर्ववस्त्वात्मकत्वम् १-५८ १५. उपायप्रकारप्रकाश: ८-१७ मोक्षोपायप्रश्नः मोक्षोपायाः कर्मसांख्ययोगसर्वसंन्यासरूपाः कर्माख्योपायनिरूपणम सांख्याख्योपायनिरूपणम् तत्त्वपरिगणनाख्यसंख्यायां प्रकृतितत्त्वम् १८-२३ २४-२६ २७-३६ १६. उपायप्रकारविवरणम् महत्तत्त्वनिरूपणम् अहंकारस्य तत्कार्याणां च निरूपणम् चर्चासम्याज्ञानाख्यसंख्ययोनिरूपणम् योगाख्योपायनिरूपणम् सर्वसंन्यासाख्योपायोपक्षेपः २६-२९ ३०-४१ ४२-४४ .. ३७-५६ .. •. १७. रहस्योपायप्रकाशः परमपदस्वरूपम् न्यासाख्योपायस्य भगवन्नारायणोपदिष्टत्वम् न्यासस्वरूपम् न्यासस्य षडङ्गानि, महिमा च षण्णामङ्गानां स्वरूपम् न्यासस्य पर्यायनामानि षण्णामङ्गानामुपकारकत्वम् न्यासस्वरूपशोधनम् O- ६५-७४ .. ८३-१०७ १८. मन्त्रस्वरूपकथनम् मन्त्रविषयक: प्रश्न: शब्दब्रह्मणः शान्तावस्थत्वम् शब्दब्रह्मणो नादबिन्दुमध्यमावैखरीरूपपरिग्रहः नादादीनां वासुदेवादयो वाच्याः .. ११-१९ २०-२७ २८-३० ..

·विषयानुक्रमणी 47 अध्यायः श्लोकाः शब्दब्रह्मतो मन्त्राणामाविर्भाव: मन्त्राणां सकलशब्दप्रपञ्चकारणत्वम् तारिकादीनां मन्त्राणां कथनम् १९. वर्णोत्पत्तिनिरूपणम् सृष्टिशक्तेः अनुत्तरादिपञ्चदशस्वराविर्भावः मादिकान्तव्यञ्जनेभ्यः पुरुषादिपृथिव्यन्ततत्त्वोद्गम: यादिवान्तेभ्यः धारणाचतुष्कोद्गम: शादिक्षान्ता ब्रह्मपञ्चकाधिष्ठिताः तेषामेव वर्णानां विशिष्य तत्त्वविशेषकारणत्वम् ११, १२ १३-१५ १६-१८ १९-४६ २०. मातृकाप्रकाशः वर्णानां चातुर्वृहपरिकल्पनेन वासुदेवादिव्यूहदेवताधिष्ठेयत्वं निरूपणम् २१. गुरुशिष्यलक्षणम् षाड्गुण्यस्य चातुयूहरूपेण बीजपिण्डसंज्ञापदाख्यमन्त्ररूपेण चाविर्भाव: आचार्यलक्षणम् शिष्यलक्षणम् १-२८ ३७-४१ २२. १-११ १२-२१ षडध्वमन्त्रस्वरूपकथनम् वर्णकलातत्त्वमन्त्रपदभुवनाख्या: षडध्वान: तत्राद्यानां त्रयाणामनुवादपूर्वकं मन्त्राध्ववर्णनम् पदाध्ववर्णनम् भुवनाध्ववर्णनम् मन्त्रमहिम्नोत्तमपदप्राप्ति: मन्त्राणामुत्तममध्यमाधमभेदाः २२-२६ २७, २८ २९-३१ ३२-३९ १-११ २३. मातृकाप्रकाशः मातृकापीठपरिकल्पनम् मातृकापीठेऽक्षरविन्यासः मातृकातनौ अक्षरविन्यासः मातृकापूजा १२-२० २१-२७ ·48 लक्ष्मीतन्त्रम् अध्यायः श्लोकाः मन्त्रोद्धारः .. - सप्त बीजमन्त्राः ८-१२ २१, २२ २३ २४-३२ तारप्रकाशः तारमन्त्रोद्धारः तारस्थवर्णाधिदेवता: तारस्वरूपम् तारात् शब्दार्थप्रपञ्चोत्पत्तिः तारस्य अङ्गन्यासः लययोगः शिष्यायोपदेशः " पुरश्चरणम् महिमा " प्रासादमन्त्रः संज्ञामन्त्र:, अस्त्रमन्त्रश्च परमात्ममन्त्रः पदमन्त्राः, व्यापकमन्त्राः ३५-४४ .. ४५-५२ ५२, ५३ ६६ .. ६५-७६ २५. तारानुताराप्रकाशः वर्णसंज्ञानिरूपणम् तारिकामन्त्रोद्धारः तारिकाया नामान्तराणि अनुतारिकामन्त्रोद्धारः ३६-४४ .. .. २६. सप्तविद्याप्रकाशः तारादिसप्तबीजमन्त्रमहिमा . .. सदाचारप्रकाश हल्लेखामन्त्रोद्धारः, मन्त्रमहिमा च तस्याः पञ्च रूपाणि तस्य मन्त्रस्य शिष्यायोपदेशक्रमः उपदेशग्रहणानन्तरं शिष्यकृत्यानि .. २५-२७ ·विषयानुक्रमणी 49 अध्यायः श्लोकाः २८. २४, २५ सदाचारप्रकाशः अभिगमननिरूपणम् उपादाननिरूपणम् इज्यानिरूपणम् स्वाध्यायनिरूपणम् योगनिरूपणम् पञ्चकालकृत्यमहिमा २६-२८ २९-३७ ३७-५० ५१-५९ १-३२ २९. अग्नीषोमविभागप्रकाशः क्रियाशक्तेः सूर्यात्मकत्वम् अग्न्यात्मकत्वम् सोमात्मकत्वम् सुदर्शनात्मकत्वम् सुदर्शनबीजपिण्डमन्त्रोद्धारः " ३०. क्रियाशक्तिप्रकाशः सुदर्शनपदमन्त्रोद्धारः सुदर्शनषडक्षरमन्त्रमहिमा सुदर्शनचक्रे अक्षरादिविन्यासक्रमः ३१. सुदर्शनप्रकाशः सुदर्शनसंज्ञामन्त्रमहिमा सुदर्शनगायत्रीमन्त्रः सुदर्शनमुद्रा सुदर्शनशक्तिप्रसनमन्त्रः सुदर्शनषडक्षरमन्त्रध्यानम् ३२. स्थूलादिप्रकाशः .. •. ४५-८२ तारिकायाः स्थूलरूपम १-११ १२-१४ सूक्ष्मरूपम् पररूपम् सकलवर्णरूपत्वम् १५-३७ " . " ·50 लक्ष्मीतन्त्रम् अध्यायः श्लोकाः ३३. अङ्गोपाङ्गादिमन्त्रप्रकाशः •• १-१० ११-१३ " १४-२३ २४-२८ २९-३९ तारिकाया अङ्गमन्त्राः उपाङ्गमन्त्राः अलंकारमन्त्राः अस्त्रमन्त्राः आधारमन्त्रा: आधारेशमन्त्रा: अव्यक्तपद्ममण्डलचिद्भासनमन्त्राः क्षेत्रेशादिमन्त्राः गणेशादिमन्त्राः मन्त्रमहिमा ४०-४४ ४५-४८ ४९-६. ६१-११३ ११४-१२२ ३४. स्नानविधिप्रकाशः .. ७- . १०-१४ १५-१७ १७, १८ २-२२ मुद्राबन्धनकाल: महाश्रीमुद्रा शक्तिमुद्रा योनिमुद्रा लक्ष्मीकीर्तिजयामायामुद्राः हृदयमुद्रा शिरोमुद्रा शिखामुद्रा कवचमुद्रा नेत्रमुद्रा अस्त्रमुद्रा उपाङ्गमुद्राः कौस्तुभमुद्रा वनमालामुद्रा पद्ममुद्रा पाशमुद्रा अनन्तमुद्रा पृथिवीमुद्रा २३, २४ २५, २६ २७, २८ २९, ३० ३६ . ४०-४३ ·विषयानुक्रमणी 51 अध्यायः श्लोकाः ४६-४८ ४९-५१ ५२, ५४ .. ६०,६१ ६३ . ६५-६८ क्षीरार्णवमुद्रा धर्मादिमुद्राः धामत्रयमुद्राः चिद्भासनमुद्रा क्षेत्रेशादिमुद्राः श्रीबीजमुद्रा जयमुद्रा विजयमुद्रा यामुनमुद्रा शङ्खनिधिमुद्रा पद्मनिधिमुद्रा गणेशमुद्रा वागीश्वरीमुद्रा गुरुमुद्रा पितृगणमुद्रा सिद्धमुद्रा वराभयदमुद्रे विष्वक्सेनमुद्रा आवाहनमुद्रा विसर्जनमुद्रा कामधेनुमुद्रा स्नानस्यावश्यकता त्रिविधस्नाननिरूपणम् मृत्तिकास्नानविधि: मन्त्रस्नानम् ध्यानस्नानम् ६९-७२ ७३, ७४ ७७, ७८ ७८, ७९ ८३-८५ ८६, ८७ .. ८७-८९ ९३ ९४-११० १११-१२१ १२२ १२२-१४१ भूतशुद्धिप्रकाशः भूतसूक्ष्मादीनां स्वस्वकारणेषु लयचिन्तनम् ततः पिण्डोत्पत्तिचिन्तनम् मन्त्राणामङ्गन्यासविधि: .. ५५-८१ ·52 लक्ष्मीतन्त्रम् अध्यायः श्लोकाः ३२-६७ ३६. अन्तर्यागप्रकाशः मानसिकमाधारशक्त्यादिपरिकल्पनम् तत्र लक्ष्मीनारायणध्यानम् नारायणात् पुरुषसूक्तस्य, लक्ष्म्या: श्रीसूक्तस्य चाविर्भाव: पुरुषसूक्तविधिः श्रीसूक्तविधिः मानसिकहोमविधिः ६८-७४ ७५-११४ १२१-१४० .. १४१-१५० - २५-३२ ३३-४० ४१-७५ - .. १४-२१ २२-२६ ३७. बाह्ययागप्रकाशः पूजामण्डपादिपरिकल्पनम् अादिपरिकल्पनम् पूजाद्रव्यसंस्कारः परिवारध्यानम् ३८. बहिर्यागप्रकाशः देवस्य सांनिध्ययाचनम् लययागः देवीयाग: पने लक्ष्मीनारायणध्यानम् ३९. बहिर्यागप्रकाशः मन्त्रासनार्चनम् स्नानासनार्चनम् अलंकारासनार्चनम् भोज्यासनार्चनम् मन्त्रासनार्चनम् पर्यशासनार्चनम् मन्त्रजपनियमाः अक्षमालालक्षणम् - १८-२६ २६-३० ३२ . - ४०. नित्यविधिप्रकाशः अक्षमालाप्रतिष्ठाविधिः ·विषयानुक्रमणी 53 अध्यायः श्लोकाः १९-२९ ३०-८३ पूजाकाले घण्टानादस्यावश्यकता प्रापणदानम् वह्नितर्पणम् विष्वक्सेनार्चनशेषस्य विनियोगः लोकपालाद्यर्चनम् पितृतर्पणम अनुयागविधिः दिनशेषकृत्यम् इज्याया आवश्यकता, यथाशकत्यनुष्टानं च ८-८९ १०४-११९ ४१. दीक्षाभिषेकप्रकारः दीक्षाशब्दनिर्वचनम् , त्रिविधा दीक्षा चतुर्विधा दीक्ष्या: दीक्षाकरणविधिः .. .. ४२. तारामन्त्रोपासनक्रमः तारिकामन्त्रपुरश्चरणविधिः तारिकामन्त्रस्य विनियोगः, तत्फलं च १-४३ १-१६ १७-१९ .. ४३. नानायोगप्रकाशः देहस्य मुग्याङ्गेषु भूतेषु च तारिकां विन्यस्य ध्यानम् सर्वाण्यपि देहस्थभूतानि स्वस्वकारणेषु विलाप्य शून्यभावावस्थायां ध्यानम् . . ज्ञानं ज्ञेयानि चैकीकृत्यावस्थितौ ध्यानम् देहस्थेषु द्वात्रिंशत्पनेषु तारिकाया ध्यानम् सर्वमपि लक्ष्मीनारायणात्मना संकलय्य ध्यानम् योगिनियमाः मनोनिग्रहोपाया: ३७-४८ ९५-११८ ४४. रहस्यप्रकाशः १-१३ तारिकासंज्ञामन्त्रोद्धारः तारिकापदमन्त्रपाठः पदमन्त्राणामङ्गन्यासादिकम् १७, १५ ·54 लक्ष्मीतन्त्रम् अध्यायः लोकाः २६-५१ पदमन्त्रपरिवारा: तारिकामन्त्रमहिमा ५२-६३ १-१४ १५-२९ ३०-३४ ३५-३९ ४०-४६ .. ४७-४९ ५०-५६ ४५. मूर्तिप्रकाशः लक्ष्म्यादिमूर्तिमहिमा लक्ष्मीस्वरूपमन्त्रादि लक्ष्मीसखीस्वरूपमन्त्रादि लक्ष्म्यनुचरस्वरूपमन्त्रादि कीर्तिस्वरूपमन्त्रादि कीर्तिसखीस्वरूपमन्त्रादि कीर्त्यनुचरस्वरूपमन्त्रादि जयास्वरूपमन्त्रादि जयासखीस्वरूपमन्त्रादि जयानुचरस्वरूपमन्त्रादि मायास्वरूपमन्त्रादि मायासखीस्वरूपमन्त्रादि मायानुचरस्वरूपमन्त्रादि लक्ष्म्यादिमूर्तिमहिमा तत्सख्यादीनां मुद्राः ४६. लक्ष्मीमन्त्रसिद्धिप्रकाशः लक्ष्मीमन्त्रसाधनविधि: ७५-८२ ८३-८७ .. ९४-१०१ .. .. १०२-१२३ ४७. कीर्तिमन्त्रसिद्धिप्रकाशः कीर्तिमन्त्रसाधनविधिः १-३५ ४८. जयामन्त्रसिद्धिप्रकाशः जयामन्त्रसाधनविधिः १-३७ .. ४९. प्रतिष्ठाविधानम् मायामन्त्रसाधनविधि: लक्ष्मीनारायणमूर्तिप्रतिष्ठाविधि: ..

·विषयानुक्रमणी 55 अध्यायः लोकाः १-३५ ३६-२०४ २०५-२११ २१२-२२२ २२३-२३७ ५०. श्रीसूक्तप्रभावप्रकाशः लक्ष्मीनारायणाचने श्रीसूक्तविधानम् श्रियः हिरण्यवर्णेत्यादित्रिपञ्चाशन्नाम्नां निर्वचनम् श्रीसूक्तमहिमा श्रीप्रपत्तिनिरूपणम् श्रीसूक्तलक्ष्मीतन्त्रयो: फलश्रुतिः ५१. एकपश्चाशोऽध्यायः लक्ष्मीतन्त्रार्थसंग्रहकथनप्रार्थना शुद्धभावाः अशुद्धभावाः प्रकारान्तरेण शुद्धाशुद्धभावाः ५२. द्विपञ्चाशोऽध्यायः सर्वस्य शब्दप्रपञ्चस्य मन्त्रात्मकत्वम् बीजमन्त्राः १८-३२ ५३. त्रिपञ्चाशोऽध्यायः क्रियापादार्थसंग्रहः ५४. चतुष्पश्चाशोऽध्यायः भूतशुद्धिः देहे भूतादिस्थानानि ५५. पञ्चपञ्चाशोऽध्यायः आधारविन्यास: १-१२ ५७. *सप्तपञ्चाशोध्यायः परापश्यन्त्यादिस्वरूपम् ग्रन्थोपसंहारः १-२५ षट्पञ्चाशोऽध्यायो लस;

·o ·श्रीः लक्ष्मीतन्त्रम् प्रथमोऽध्यायः नमो नित्यानवद्याय जगतः सर्वहेतवे । ज्ञानाय निस्तरङ्गाय लक्ष्मीनारायणात्मने ॥१॥ खगासनं घृणाधारमीदृशं सोमभूषितम् । अकलङ्केन्दुसूर्याग्निं लक्ष्मीरूपमुपास्महे ॥ २ ॥ वेदवेदान्त तत्त्वज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम् । सर्वसिद्धान्ततत्त्वज्ञं धर्माणामागतागमम् ॥३॥ जितेन्द्रियं जिताधारं रागद्वेषावशीकृतम् । चतुर्दशाङ्गयोगस्थं प्रसंख्यानपरायणम् ॥ ४॥ टिप्पणी नमस्यामः श्रियं देवी देवो दीव्यति यत्सखः । त्रैगुण्यफलके चित्रे क्षिप्तैर्ब्रह्मादिपाशकैः ।। लक्ष्मीतन्त्रमहाम्भोधौ तत्त्वरत्नानि चिन्वताम् । तत्त्वप्रकाशनी टीका साहाय्यं कर्तुमीहते ॥ १. नम इति विशिष्टोपायस्य, लक्ष्मीनारायणात्मन इति विशिष्टोपेयस्य च निर्देशः। नित्यानवद्यायेति नारायणस्य जगदुपादानत्वशङ्कितसविकारत्वनिरासः बद्धमुक्तजीववैलक्षण्यं चोक्तम् । जगतः सर्वहेतवे इत्यौपनिषदमभिन्ननिमित्तोपादानत्वं नित्यजीववैलक्षण्यं चोक्तम् । ज्ञानायेति जगत्कारणत्वोपयिकगुणगणपूर्तिः स्वरूपनिरूपकधर्मश्चोक्तः । निस्तरङ्गायेति षडूमि- राहित्यं सततपरिणाम्यचिद्वैलक्षण्यं चोक्तम् । २. ईदृशमित्यादि । ईकाररूपमित्यर्थः । अकलङ्केत्यादि । स्वरस्पर्शव्यापकाक्षररूपमिति देव्या वाक्स्वरूपत्वमुक्तं भवति । यथोक्तं प्रपञ्चसारे स्वराख्याः षोडश प्रोक्ताः स्पर्शाख्याः पञ्चविंशतिः । व्यापकाश्च दशैते स्युः 1 B and C add the following verses in the beginning: तुषाराद्रिसमच्छायं तुलसीदामभूषणम् । ज्ञानानन्दमयं देवं निर्मलस्फटिकाकृतिम् । तुरंगममुखं वन्दे तुङ्गसारस्वतप्रदम् ॥ आधारं सर्वविद्यानां हयग्रीवमुपास्महे ॥ All Mss. read wrongly ऋणाधारं, 3 वेदाङ्ग D. E. I.

·. - २ लक्ष्मीतन्त्रम् विद्धे स्वर्भानुना भानौ पुरा तपनतां गतम् । यत्स्वभावा हि सा देवी यत्स्वरूपा यदुद्भवा। निदानं तपसामाग्रं तेजोराशिमनामयम ॥५॥ यत्प्रमाणा यदाधारा यदुपायाथ- यत्फला ।।१४॥ अत्रिमत्रिगुणोपेतमत्रिवर्गस्थमव्ययम्। तदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर । प्रातः संध्यामुपासीनमृषि हुतहुताशनम् ॥ ६॥ भवेयं कृतकृत्याहं यम्य विज्ञानयोगतः ॥ १५ ॥ पतिव्रतानां परमा धर्मपत्नी यशस्विनी। तं मे दर्शय पन्थानमुपसन्नाम्म्यधीहि भो। ब्रह्मविष्णुमहेशानां जननी कारणान्तरे ॥ ७ ॥ इति तम्या वचः श्रुत्वा भगवानत्रिरब्रवीत् ।।१६।। देवैरभिष्टुता शश्वच्छान्तिनित्या तपस्विनी । अत्रि:- विदुषी सर्वधर्मज्ञा नित्यं पतिमनुव्रता ॥ ८ ॥ "साधु संबोधितोऽस्म्या धर्मने धर्मचारिणि । पत्युः श्रुतवती तास्ता विविधा धर्मसंहिताः । मया पृष्टेन वक्तव्यमिति नोद्घाटितं पुरा ॥ १७ ॥ प्रणिपातपुरस्कारमनसूया वचोऽब्रवीत् ॥ ९॥ अहा त्वमसि कल्याणि लक्ष्मीमाहात्म्यमुत्तमम । अनसूया- श्रोतुं श्रुतिशिरःश्रेणिहदयस्थं सनातनम् ॥ १८ ॥ भगवन् सर्वधर्मज्ञ मम नाथ जगत्पते । त्वत्त एव श्रुता धर्मास्ते ते बहुविधात्मकाः ॥१०॥ पुरा मलयशैलस्था मुनयो धर्मतत्पराः । श्रुतसात्त्वतविज्ञाना नारदादेवदर्शनात् ॥ १९ ।। ज्ञानानि च विचित्राणि फलरूपादिभेदतः । एतेभ्यो भगवद्धर्मो विशिष्टो विधृतो मया॥११॥ अपृच्छन्नेतमेवार्थ भगवन्तं सनातनम् । नारदं ब्रह्मसंकाशं भगवद्धर्मवेदिनम् ।। २०॥ त्वया कथयता तास्ता भगवद्धर्मसंहिताः। सूचितं तत्र तत्रैव लक्ष्मीमाहात्म्यमुत्तमम् ॥१२॥ ऋषयः- रहस्यत्वादपृष्टत्वान्न त्वया प्रकटीकृतम् । "भगवंस्त्वच्छतोऽम्माभिः सात्त्वतः सत्त्वसंश्रयः। तदहं श्रोतुमिच्छामि लक्ष्मीमाहात्म्यमुत्तमम्॥१३॥ शुद्धो भागवतो धर्मो मोक्षैकफललक्षणः ॥ २१॥ सोमेनाम्यात्मकाः क्रमात् ॥” इति । ४. चतुर्दशेति । भक्तिन्यासयोगेत्यर्थः । ५. विद्ध इति । अत्र महाभारतानुशासनिके २६० अध्यायोक्तमनुसंधेयम् । ६. अत्रिगुणेत्यादिना महरत्रिनाम्नोऽन्वर्थत्वं व्यज्यते । ७. ब्रह्मेत्यादि । पुरा त्रिमूर्तयोऽनसूयायाः पातिव्रत्यं परीक्षितुमयतन्त । तेन क्रुद्धया तया ते द्विहायनाः शिशवोऽक्रियन्त । ततस्तन्महिपीभिः प्रसादिता सा तान् यथापुरमकरोदिति पौराणिकी कथावानुसंधेया । ११. भगवद्धर्मः । भगवत्प्राप्तिफलो निवृत्तिधर्मः। १३. अपृष्टत्वादिति । " नापृष्टः कस्यचिद् ब्रूयात् ' इति विधिरत्राभिप्रेतः । १६. उपसन्नेति । " तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक् प्रोवाच तां तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम् ” इति श्रुत्यर्थोऽभिप्रेतः। पन्थानमिति। सदुपायमित्यर्थः। “ महाजनो येन गतः स पन्थाः” इतिवत् । २१. सात्त्वतः सत्त्वसंश्रयः । सत्त्वगुणेकप्रधानो धर्म इत्यर्थः । 1 भगवन् B.C. 2च C.E. सम्यक् C. D.E.G. 5 B. C. E. omit this line. 4 स्म्यहं विभो C. E. 8 भगवतो A. B.C.G. 3 तन्मे B. G. 7 भगवत्त: A. B.C. 8 ·प्रथमोऽध्यायः ३ तत्र तत्त्वार्थकथने लक्ष्मीमाहात्म्यमुत्तमम ! पितामहेन देवाय कार्य च विनिवेदिते। सूचितं तत्र तत्रैव नापृष्टत्वात्प्रकाशितम !! २२ ।। क्षीरोदे मथिते देवैस्तदादिष्टेन वर्त्मना ।। ३०॥ इच्छामस्तदिदं श्रोतुं भवसागरतारकम । पारिजाते हयश्रेष्टे गजेन्द्रेऽप्सरसां गणे। पद्मिनीवैभवं सर्व प्रज्ञापयतु नो भवान ।। २३ ।। कालकूटे समुद्भूते वारुण्याममृते तथा ।। ३१ ।। नताः स्म शिरसा पादौ तव संसारतारकौ । सह चन्द्रमसा देव्यामुत्थितायां महार्णवात् । अधीहि भो मुने दिव्यं प्रपन्नास्त्वां चिरं वयम् ।। पद्मिन्यां पद्मनाभस्य वक्षःस्थायामनन्तरम् ॥३२॥ नारद:- तयावलोकिते देववर्गे श्रियमुपेयुषि । साधु संबोधितोऽस्म्यद्य मुनयः संशितव्रताः। तयानवेक्षिते दैत्यवगै चैव पराजिते ।। ३३ ।। प्रसन्नः कथयाम्यद्य लक्ष्मीतन्त्रं सनातनम् ॥२५॥ स्वाराज्यमखिलं प्राप्य मोदमाने पुरंदरे । यत्र सा दृश्यते देवी स्वरूपगुणवैभवैः । बृहस्पतिरुपागम्य रहसीदं वचोऽब्रवीत् ।। ३४ ।। पद्मिनी पद्मनाभस्य महिषी पद्मसंभवा ।। २६ ॥ बृहस्पतिः- पुरा दुर्वाससः झापादभिभूते पुरंदरे । काले संबोधयाम्येतच्छृणु वाक्यं पुरंदर । निःस्वाध्यायवपट्कारे भ्रष्टश्रीके जगत्त्रये ॥२७॥ अन्वयव्यतिरेकाभ्यां लक्ष्म्यास्ते कथिता पुरा॥ दरिद्रे देववर्ग च कृशे धर्मे निसंतते । महत्ता महतां नाथ तस्यामायतते स्थितिः । पितामहे सुरैः सार्धं क्षीरोदार्णवमेयुषि ॥ २८ ॥ 'न भ्रश्येत यथैवैषा तव राज्यस्थितिः परा॥३६॥ बहून् वर्पगणान दिव्यास्तप्त्वा तीनं महत्तपः । तथा यतस्व देवेश शरणं गच्छ पद्मिनीम् । संबोधिते जगन्नाथे देवदेवें जनार्दन ॥ २९ ॥ एषा हि श्रेयसो मूलमेषा हि परमा गतिः।।३७ ।। अनेन सात्त्वतशब्दनिर्वचनमपि सूचितम् । यथा -- सत्त्व सत्त्वगुणः अस्यास्तीति सत्त्वतः । पर्वतादिवत् मत्वर्थे तप्प्रत्ययः । सत्त्वत एव सात्त्वत इति । तस्यैव विवरणं शुद्धो भागवतो धर्म इति । २४. चिरमिति । " नासंवत्सरवासिने ब्रूयात् ” इति विधिरभिप्रेतः । २५. लक्ष्मीतन्त्रमिति ग्रन्थनाम । इदं च तन्त्रं शतकोटिग्रन्थपरिमितात् मूलभूतलक्ष्मीतन्त्रात् सार- मुद्धृत्य कथितमिति वक्ष्यतेऽत्रैव (44-52) । २७. पुरेत्यादि । इयमाख्यायिका विष्णु- पुराणे प्रथमांशे द्रष्टव्या । निःस्वाध्यायवषटकारत्व भ्रष्टश्रीकत्वे हेतुः । २८. निसंतते । विच्छिन्न इत्यर्थः । ३३. अनेनान्वयव्यतिरेकाभ्यां लक्ष्मीकटाक्षपातस्य सर्वसंपन्निदानत्वं निरूप्यते । यत्सत्त्वे यत्सत्त्वमित्यन्वये यथा देवेषु इति दृष्टान्तः । यदभावे यदभाव इति व्यतिरेके यथा दैत्येषु इति दृष्टान्तः । इममेव विषयमनन्तरमेव ३५ तमश्लोके वक्ष्यति । 1 मीयुषि G; क्षीरार्णवमुपेयुषि I. 2 बहुवर्ष E. I. सुधा D. E. F. I. 5 विदिता D. E. I; गदिता G. 6 मायाति ते A. B. C. 7A. B.C.G. omit this line. 8 परां यजस्व A. B. C. G. 4 पुरा G.

·लक्ष्मीतन्त्रम् श्रुतीनामभिसंधिश्च सैव देवी सनातनी । तपोविशेषै विविधैस्तैस्तैश्च नियमैः शुभैः । एषैव जगतां प्राणा एषैव जगतां क्रिया ॥३८॥ आराध्य महिपी विष्णोः स्थिरीकुरु निजश्रियम् ।। एषैव जगतामिच्छा ज्ञानमेषा परावरा एषा प्रसादसुमुखी स्वं पदं प्रापयिष्यति । एषैव सृजते काले सैषा पाति जगत्त्रयम् ॥ ३९ ॥ अभीप्सितार्थदा देवी कामिनामपि कामदा॥४७॥ जगत्संहरते चान्ते तत्तत्कारणसंस्थिता । नारदः- मातरं जगतामेनामनाराध्य महत् कुतः॥४०॥ इति संबोधितः शक्रो गुरुणा गुरुणा स्वयम् । आराधयितुकामस्तां क्षीरोदस्योत्तरं ययौ ॥४८॥ एतत्तु वैष्णवं धाम यतो नावर्तते यतिः । तत्र दिव्यं तपस्तेपे बिल्वमूलनिकेतनः । एषा सा परमा निष्ठा सांख्यानां विदितात्मनाम् ।। एकपादस्थितो मौनी काप्टभूतोऽनिलाशनः॥४९।। एषा सा योगिनां निष्ठा यत्र गत्वा न शोचति । ऊर्ध्वदृग्बाहुवक्त्रश्च नियतो नियतात्मवान् । एषा पाशुपती निष्ठा सैषा वेदविदां गतिः॥४२॥ दिव्यं वर्पसहस्रं वै तपस्तेपे सुदुश्चरम् ॥ ५० ॥ पञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य सैषा निष्ठा सनातनी। तपसोऽवभृथे तस्य सा देवी पद्मसंभवा । सैषा नारायणी देवी स्थिता नारायणात्मना॥४३॥ प्रसन्नवदना विष्णोर्महिषी दर्शनं ययौ ॥५१॥ पृथग्भूतापृथग्भूता ज्योत्स्नेव हिमदीधितेः। अग्रतः संस्थितां देवीं जगतां मातरं पराम् । तैस्तै‍वनैः पृथग्भूतैरागमैश्च पृथग्विधैः ॥ ४४ ॥ तां शक्रश्चक्षुषा वीक्ष्य विस्मयं परमं ययौ ॥५२॥ एकैवैषा परा देवी बहुधा समुपास्यते । विह्वलः प्रणिपत्याथ प्राञ्जलिर्बलसूदनः । तामुपेहि महाभागां शरणं पद्मसंभवाम् ।। ४५ ।। 10श्रियं सूक्तेन तुष्टाव पद्मिनी पाकशासनः॥५३॥ ३८. श्रुतीनामिति । “वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यः” इत्युक्तरीत्या सर्ववेदतात्पर्यपर्यवसानभूमि- रित्यर्थः । उभयोरपृथग्भावान्न वचनविरोधः । ३९. जगत्कारणत्वस्य ब्रह्मासाधारणत्वसिद्धा- न्तेऽपि तच्छक्तिरूपत्वेन तदपृथक्सिद्धत्वात् शक्तिकृतस्यापि शक्तिमत्कृतत्वव्यपदेशो युज्यत एव । वक्ष्यते चैतत् सुस्पष्टं देव्यैव (11-6, 7). ४४. नारायण्या नारायणात्मनावस्थानं पूर्वश्लोकोक्तमेवोपपादयति-पृथग्भूतेति अपृथग्भूतेति च। धर्मधर्मिणोरपृथसिद्धयोः निष्कर्ष- विवक्षायां धर्मस्य पृथव्यपदेशः। अनिष्कर्ष तु धर्मितया । यथा 'शुक्लं रूपम् , शुक्लः पटः' इति । ४७. देवीप्रसादे परमपदरूपमोक्षप्राप्तिः, आनुषङ्गिकत्रिवर्गफलपाप्तिश्चानेनोच्यते। इति प्रथमोऽध्यायः 1 प्रिया C. *पुनः E. 7नियमैस्तैस्तैश्च विविधैः E. F. I. 10 श्रियः I. 2 एषा हि A. B.C. G. 5 पाञ्च E.G. 8 E. omits 8 lines from here. 3 एतत्तदै E. I. तदु D. F. 6 भूमौ F.

·प्रथमोऽध्यायः यत्प्रमाणा यदाधारा यदुपाया सनातनी। यस्य त्वं तेन वा देवि संबन्धस्तव यद्विधः ॥५८।। एकान्तभावमापन्नमव्याजां भक्तिमास्थितम् । तं वीक्ष्य जगतां माता वाक्यमेतदुवाच ह ।।४।। श्रीः- वत्स शक्र प्रसन्नास्मि तपसा तव सुव्रत । वरं वृणु महाभाग किमिष्टं करवाणि ते ॥ ५५ ॥ शक्रः- अद्य मे तपसो देवि यमस्य नियमस्य च । सद्यः फलमवाप्तं यद् दृष्टा भगवती मया ॥५६॥ यदि वापि वरो देयत्त्वया मे परमेश्वरि । तत्त्वं कथय देवेशि यासि त्वं यत्प्रकारिका ॥५७॥ यच्चान्यद्वेदितव्यं ते नानाशास्त्रोपबृंहितम् । कथयेश्वरि तत्सर्वमुपसन्नोऽस्म्यधीहि भो॥५९॥ इति प्रसादिता तेन वत्सेनेव पयस्विनी । स्निह्यता मनसा पद्मा पाकशासनमब्रवीत् ।। ६०॥ -- श्री:- शृणु शक्र महाभाग या 'ह्यहं यत्प्रकारिका । यस्याहं तेन वा याहक संबन्धो मम वृत्रहन् । ६१।। इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे शास्त्रावतारो नाम प्रथमोऽध्यायः 3 संबोधिता E. 1 में देवि E. I. केन E. I. 4 स्म्यहं D. F.G. I. 5 श्रीपञ्चरात्रे तन्त्रे E.श्रीपञ्चरात्रसारे B. श्रीपाञ्चरात्रे F. 6 A. B. C. D. F. read सर्वाधिष्ठानप्रकाशो; A. I. omit the title.

·द्वितीयोऽध्यायः श्रीस्वाच- अस्ति निर्दुःखनिःसीमसुखानुभवलक्षणः । परमात्मा परं यस्य पदं पश्यन्ति सूरयः ॥ १॥ कश्चिक पांचिदात्मा स्यात्तप्यान्येषां च कम्यन । तम्चाप्यन्य' इतीत्थं तु यत्रैमा व्यवनिष्ठते ॥२॥ 'अध्वनामध्वनः पारं परमात्मानमूचिरे। अहं नाम स्मृतो योऽर्थः स आत्मा समुदायते ।।३।। विष्णुारायणो विश्वो विश्वप इतीयते । अहंतया समाक्रान्तं तस्य "विश्वमिदं जगत ॥६॥ "वन्त्ववस्तु च तन्नास्ति यन्नाक्रान्तमहंतया । "इदंतया यदालीढमाकान्तं तदहंतया ।। ७ ।। सर्वतः शान्त एवासौ निर्विकारः सनातनः । अनन्नो देशकालादिपरिदविवर्जितः ॥ ८॥ सहाविभूतिरित्युक्तो व्याप्तिः मा महती यतः । तद ब्रह्म परमं धाम निरालम्बनभावनम !! ९ ॥ निम्तरङ्गामृताम्भोधिकल्पं पाडगुण्यमुचला। एकं तजिद्नं शान्तमुदयास्तमयोज्झितम् ॥ १० ॥ अगृथग्भूतशक्तिवाद नमांद्वतं तदुच्यते । तस्य या परमा शक्तियोत्स्नेव हिमदीधितः ।।१।। अनवच्छिन्नरूपोऽहं परमात्मेति शब्दाने । क्रोड कृतमिदं सर्व चेतनाचेतनात्मकम् ।। ४ ।। येन सोऽहंस्मृतो भावः परमात्मा सनातनः । स वासुदेवो भगवान क्षेत्रज्ञः परमो मतः ॥ ५॥ १. निर्दुःश्वेत्यादिना निखिलहेयप्रत्यनीकत्वानन्तबल्याणगुणाकरत्वरूपोभ्यलिङ्गत्वं परमात्मन उक्तं भवति । २. आत्मा। नियन्तेत्यर्थः । एषेति । व्यवस्थेति शेषः । व्यवतिष्ठते समामोति, स परमात्मेति पूर्वेणान्वयः । ३. अध्वनामिति । त्रैवर्गिका वापेक्ष्या परम योऽवा मोक्षाध्वा अर्चिरादिः, तम्य पारं प्राप्यमित्यर्थः; “ सोऽध्यनः पारमामेति तद्विष्णोः परमं पदम् " इति वचनात् । “अध्वनामध्यपते” इति श्रुत्युद्धरणमत्र । अहमिति । यः अहंप्रत्ययगोचरः स आत्मेत्यर्थः । ४. अनवच्छिन्नति । वस्त्वाद्यपरिच्छेदेन योऽहंशब्दापर्यव- सानवृत्त्या प्रतीयते स परमात्मेत्यर्थः । ६. आह. च शक्र.ऽन्यत्र-..." त्वयन द्विष्णुना चाम्ब जगद्व्याप्तं चराचरम्" इति । ७. इदंतयेति । इदंशब्दार्थतया प्रतीतं सर्वं जगदित्यर्थः । १०. निस्तरङ्गत्यादिना भगवतः शान्तोदितावस्थोच्यते । तदेवाह-~-शान्तमिति । ११. ब्रह्माद्वैतमिति । स्वापृथसिद्धशक्त्यहंता विशिष्टत्वात् तद्विशिष्टं ब्रीकमेव तत्त्वमित्यर्थः । 1 एवम् A. एप: E. I. 5 सर्व B. E. 4 शस्यते B.C. 7A. B. C. D. omit this line. अध्वानम् A. B. C. वस्तुतस्तु A. B.C. 8 सर्वः शान्तः स B. 9 निरालम्बमभावनम् I.

·द्वितीयोऽध्यायः सर्वावस्थागता देवी स्वात्मभूतानपायिनी। परोक्षमपरोक्षं च जगति प्रविचिन्त्यते । अहंता ब्रह्मणस्तस्य साहमस्मि सनातनी ॥ १२ ॥ निरुन्मेपे निरुन्मेषा साहंता परमेश्वरी ।। २० ।। आत्मा स सर्वभूतानामहंभूतो हरिः स्मृतः । क्रोडीकृत्याखिलं सर्व ब्रह्मणि व्यवतिष्ठते । अहंता सर्वभूतानामहमस्मि सनातनी ॥ १३ ॥ उन्मेषस्तस्य यो नाम यथा चन्द्रोदयेऽम्बुधेः॥२१|| येन भावेन भवति वासुदेवः सनातनः । अहं नारायणी शक्तिः सिमृक्षालक्षणा तदा ! भवतस्तस्य देवस्य स भावोऽहमितीरिता ॥१४॥ निमेपस्तस्य यो नाम संहृतौ परमात्मनः ।। २२ ॥ भवद्भावात्मकं ब्रह्म ततस्तच्छाश्वतं पदम् । अहं नारायणी शक्तिः सुषुप्सालक्षणा हि सा। भवन्नारायणो देवो भावो लक्ष्मीरहं परा ॥१५॥ सिसृक्षाया ममोद्यन्त्या देवालक्ष्मीपतेः स्वयम् ॥ लक्ष्मीनारायणाख्यातमतो ब्रह्म सनातनम्। अव्याहतमसंकोचमैश्वर्यं प्रविजृम्भते । अहंतया समाक्रान्तो ह्यहमर्थः प्रसिध्यति ॥१६॥ ज्ञानं तत्परमं ब्रह्म सर्वदर्शि निरामयम् ॥ २४ ॥ अहमर्थसमुत्था च साहंता परिकीर्तिता। ज्ञानात्मिका तथाहता सर्वज्ञा सर्वदर्शिनी । अन्योन्येनाविनाभावादन्योन्येनसमन्वयात्।।१७।। ज्ञानात्मकं परं रूपं ब्रह्मणो मम चोभयोः ।। २५ ॥ तादात्म्यं विद्धि संबन्धं मम नाथस्य चोभयोः । शेषमैश्वर्यवीर्यादि ज्ञानधर्मः सनातनः । अहंतया विनाहं हि निरुपाख्यो न सिध्यति ॥१८॥ अहमित्यान्तरं रूपं ज्ञानरूपमुदीर्यते' ।। २६ ।। अहमर्थ विनाहंता निराधारा न सिध्यति । प्रकाशकादिकं रूपं स्फटिकादिसलक्षणम् । भवद्भावात्मकं रूपं समस्तव्यस्तगोचरम् ॥ १९॥ अतस्तु ज्ञानरूपत्वं मम नारायणस्य च ॥ २७॥ स्वस्वरूपस्य तद पृथसिद्धत्वमेव दृष्टान्तमुखेनाह—ज्योति । १२. सर्वावस्थागतानपा- यिनीत्यनेन "राघवत्वेऽभवत्सीता रुक्मिणी कृष्णजन्मनि । अन्येषु चावतारेषु विष्ण,रेषानपा- यिनी" इति महर्षिवचनं स्मार्यते । १६. श्रीविशिष्टमेव परं ब्रह्म । न तु निःश्रीकमित्यर्थः । लक्ष्मीनारायणयोरुभयोरात्महविःशेषित्वेऽपि आमावैष्णवादिष्विव विशिष्टस्यैवे. द्देश्यत्वात् तस्य चैकत्वात् न शेषिद्वित्वप्रसक्तिरिति भावः । १८. निरुपाख्यो निर्विशेषः । लोके सर्वमपि वस्तु इदमित्थमिति प्रकारविशेषपुरस्कारेणैव सिध्यति ; न तु निर्विशेषमिति भावः । २२. देव्याः शक्तिरूपत्वं पूर्वमुक्तम् । अधुना तद्भद उच्यते---सिसृक्षाशक्तिः सुषुप्सा- शक्तिश्चेति । प्रथमया सृष्टिः, द्वितीयया संहारश्च जायते । तत्र नित्यविभूतिविषये प्रथमाया एव प्रवृत्तिः । द्वितीयायास्तु लीलाविभूतावेवोपयोगः । २४. ज्ञानादिषु षट्स गुणेषु ज्ञानं तत्स्वरूपनिरूपकधर्मः । अन्ये गुणास्तु निरूपितस्वरूपविशेषणभूता इति विवेकः । तदेव वक्ष्यत्युत्तरत्र ‘शेषमैश्वर्यवीर्यादि ज्ञानधर्मः' इति । ज्ञानाख्यस्य स्वरूपम्य धर्म इत्यर्थः । 4 विश्वं B. 1 सहायो B. C. 5 सिसृक्षायां ममोद्यन्त्यां E. 2 णाख्यं तत् E. I. 6 सर्वादेशि B. 3 विभाव्यते E; विमज्यते I. 7 मितीयते E. 8 अतस्तत् I.

·८ लक्ष्मीतन्त्रम् अव्याहतिर्यदुद्यत्यास्तदैश्वर्यं परं मम । ऐश्वर्य योजयत्येके तत्तंजतत्त्वकोविदाः । इच्छेति सोच्यते तत्तत्तत्त्वशास्त्रेषु पण्डितैः ॥२८॥ इति पञ्च गुणा एते ज्ञानस्य मुतयोऽमलाः ॥३५॥ जगत्प्रकृतिभावो मे यः सा शक्तिरितीर्यते । ज्ञानाद्याः पड़गुणा एते पाडगुण्यं मम तद्वपुः । सृजन्त्या यच्छ्रमाभावो मम तद्वलमिष्यते ॥२९॥ उद्यतीत्थं सि नृक्षाया ममायुततमी कला ॥ ३६॥ भरणं यच्च कार्यस्य बलं तच प्रचक्षते । शुद्धाशुद्धात्मको वर्गम्तया क्रोडीकृतोऽखिलः । शक्त्यंशकेन तत्प्राहुर्भरणं तत्त्वकोविदाः ॥ ३०॥ तत्र शुद्धमयं मार्ग व्याख्यास्यामि सुरेश्वरः ।। ३७ ॥ विकारविरहो वीर्य प्रकृतित्वेऽपि मे सदा । अभिव्यक्तानभिव्यक्तपाडगुण्यक्रममुज्ज्वलम। स्वभावं हि जहात्याशु पयो दधिसमुद्भवे ।। ३१ ।। आलम्बितचतूरूपं रूपं तत्पारमेश्वरम् ॥ ३८ ॥ जगद्भावेऽपि सा नास्ति विकृतिर्मम नित्यदा। गुणकल्पनयाध्यस्तो गुणोन्मेपकृतक्रमः । विकारविरहो वीर्यमतस्तत्त्वविहां मतम् ।। ३२ ।। मूर्तीकृतगुणश्चेति त्रिधा मार्गोऽयमद्भुतः ॥ ३९॥ विक्रमः कथितो वीर्यमैश्वर्यांशः स तु स्मृतः। युगानि त्रीणि पण्णां यान्याहुज्ञानादिकानि वै। सहकार्यनपेक्षा में सर्वकार्यविधौ हि या ।। ३३ ।। समासव्यासतस्तेषां चातुरात्म्यं विविच्यते ॥४॥ तेजः षष्ठं गुणं प्राहुस्तमिमं तत्त्ववेदिनः । 'समस्तव्यस्तभेदेन गुणानां तागत्रयम । पराभिभवसामर्थ्य तेजः केचित्प्रचक्षते ॥ ३४ ॥ विवक्ष्यते यदा सा मे शान्तायाश्चातुरात्म्यता ॥४१॥ २८. इच्छेति । सिसृक्षाशक्तरैश्चर्यरूपत्वं पूर्वं चतुर्विंशे श्लोके वर्णितमत्र स्मर्तव्यम् । सिसृक्षा हि स्रष्टुमिच्छा। २९. देव्या जगत्प्रकृतिभावो न स्वरूपतः, तथात्वे विकारित्व- प्रसङ्गात् । किंतु स्वप्रकारभूतचिदचिदात्मनेति द्रष्टव्यम् । एपैव हि ब्रह्मणो जगत्प्रकृतित्वे गतिः । ३१. विकारविरहित्वं, पूर्वोक्तरीत्या प्रकारांशे परिणामः न तु प्रकार्यश इति स्वीकारात् । प्रकारिभूते स्वरूप एव परिणाममङ्गीकृत्य अघटितघटनासामर्थ्यात् विकारानाव- निर्वाहस्तु न युक्तिसहः । अत एव “मायां तु प्रकृतिं विद्यात्' इत्यत्रेश्वरोपाधिभूनमायायां प्रकृतित्वमर्थ इति केषांचिदभ्युपगमः। ३६. उद्यतीति । उदयं प्राप्तेत्यर्थः । ३७. शुद्ध- सृष्टिः, अशुद्धसृष्टिश्चेति द्विविधा सृष्टिः। तत्र शुद्धा लैगुण्यरहिता शुद्धसत्त्वमयी । तस्याः स्वयंप्रकाशत्वादजडत्वमिति केचित् । जडत्वमेवेति परे । अस्या एवं नित्यविभूतिरिति व्यव- हारः । अशुद्धसृष्टिस्तु वैगुण्यमयी जडरूपा लीलाविभूतिरिति व्यवहृता । ३८. न केवलं नित्यविभूतिरेव शुद्धसृष्टिः । किंतु तत्र विद्योतमानाः वासुदेवसंकर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धाळ्या व्यूहा अपि तथेति मन्तव्यम् । तत्र प्रथमे वासुदेवे षाड्गुण्यक्रमस्य न म्फुटावभासः । तदनन्तरव्यूहेषु तु किंचित्किंचित् क्रमेणेति ज्ञेयम् । ३९. तेषु कचित् व्यूहे गुणानां 2 5 वेदिनः E. 1 शक्यं शक्तेन च A. C. G. अमूर्तिमत् A. B. C. D. प्रकृतिः 1. ३ स्फूर्तयः E. I. 4 गुणानां कल्पनावस्थो I. 7A.. B.C. D. omit verses 41 and 42. 8 चतुरात्मता I.

·द्वितीयोऽध्यायः आकृतीरनवेक्ष्यापि गुणानां कल्पनाकृतम् । अवस्थाः क्रमशो मे ताः सुषुप्तिस्वप्नजागराः। चातुरात्म्यमिदं प्राहुः शान्तायास्तत्त्वचिन्तकाः ॥ तिस्रो मम स्वभावाख्या विज्ञानश्वर्यशक्तयः॥४९॥ शान्तातिशान्तादुन्मेषो मम रूपाधंगत्रये । उन्मिषन्त्यः पृथक्तत्त्वत्रयेण परिकीर्तिताः । क्रसव्यक्तं तदाद्यं मे चातुरात्म्यममूर्तिमत् ॥४३॥ वलं वीर्य तथा तेज 'इत्येतत्तु गुणत्रयम् ।।२०।। अतरङ्गमनिर्देश्यं निःसत्तं सत्त्वमव्ययम् । श्रमाद्यवद्याभावाख्यं ज्ञानादेरुपसर्जनम् । सच्चिन्मात्राख्य उन्मेषः साद्या मे शान्तताच्युतिः। इत्थं शान्तोदितावस्थाद्वय भेदजुषो मम ॥ ५१ ।। व्यक्तज्ञानबलाख्यायां पूर्व संकर्पणात्मनि । स्वधर्मोर्मिसमुल्लासो न भेदायाम्बुधेरिव । तिलकालकवत्सर्वो विकारो मयि तिष्ठति ॥४५।। प्रायो यद्गुणकर्तव्ये वर्ते कृत्या यया ह्यहम् ।।५२।। तन्मां संकर्षणात्मानं विदुर्ज्ञानवले बुधाः । तत्र तद्गुणयुग्मं तु मम रूपतयोच्यते । स्वयं गृह्णामि कर्तृत्वमुन्मिषन्ती ततः परम् 4 ॥४६।। अतो ज्ञानबले देवः संकर्षण उदीर्यते ।। ५३ ।। प्रद्युम्न इति मामाहुः सर्वार्थद्योतनी तदा । ऐश्वर्यवीर्ये प्रद्युम्नोऽनिरुद्धः शक्तितेजसी । युगं प्रस्फुरितं रूपं तस्मिन्नैश्वर्यवीर्ययोः ॥४७॥ 1 आद्यस्त्वभिन्नपाड्गुण्यो ब्रह्मतत्त्वापृथस्थितौ ।। ततस्तया क्रियाशक्त्या लब्धावेशा चिकीर्षया। एकोऽप्यनुनयौदार्यक्रौर्यशौर्यादिभिर्गुणैः । युज्यमानानिरुद्धाख्यां लम्भिता तत्त्वकोविदैः ।। नटः प्रवर्तते यद्वद्वेषचेष्टादिभेदवान् ।। ५५ ।। सम्यगनुन्मेषात् न गुणात्मतया ज्ञानम् । कचित्तु क्रमेणोन्मेषात् क्रमादभिव्यक्तिः । क्वचित्तु गुणानामतिप्रकाशात् गुणात्मना परिज्ञानमिति क्रमः । ४५. तिलकालकवदिति । यथा प्राणिनां देहे तिलवत् सूक्ष्मः कालवर्णश्च बिन्दुविशेषोऽत्यल्पपरिमिते कचित्कोणे दृश्यते, तद्वत् सर्वोऽपि प्रपञ्चः ममैकदेशे तिष्ठतीत्यर्थः । संकर्षतीति संकर्षण इत्यन्वर्थं नाम । अत्र ज्ञानबलयोः समुन्मेषः । ४७. प्रकृष्टं द्युम्नं बलं तेजो वा यस्येत्यन्वर्थं नाम । सृष्टिकर्तृत्वात् अत्र वीर्यैश्वर्ययोः समुन्मेषः । ४८. अनिरुद्धेति । पालनकर्तेषः । अत्र शक्तितेजसोः समुन्मेषः । तथा च संजगृहु: " षाड्गुण्याद्वासुदेवः पर इति स भवान्मुक्त- भोग्यो बलाब्याबोधात्संकर्षणस्त्वं हरसि वितनुषे शास्त्रमैश्चर्यवीर्यात् । प्रद्युम्नः सर्गधर्मो नयसि च भगवन् शक्तितेजोऽनिरुद्धो बिभ्राणः पासि सत्त्वं गमयसि च तथा व्यूह्य रङ्गाधिराज ॥" इति । ४९. सुषुप्तीत्यादि । संकर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धानां सुषुप्त्याद्यधिष्ठातृत्वम् । वासुदेवस्तु तुरी- याधिष्ठातेति विवेकः । अयमेव विभागः माण्डूक्योपनिषदि विश्वतैजसप्राज्ञतुर्यनामभिर्निर्दिष्टः । ५१. शान्तोदितेति । शान्तावस्था परवासुदेवावस्था । उदितावस्था व्यूहावस्था । तत्रापि - 2 1 गुणकल्पनया I. परा A. B. C. G. I. 7 इति तत्तु E. I. A. B. C. D. F. omit this verse. रूपे B. C. D. I. 8 श्रमाद्यविद्या A. B.C. G. 3 तिलकालिक E. I. लब्धावस्था A. B. C. D. 9 इतीर्यते B. 6 10 आद्यं D.

·८ लक्ष्मीतन्त्रम् अव्याहतिर्यदुद्यत्यास्तदैश्वर्यं परं मम । ऐश्वर्य योजयत्येके तत्तेजस्तत्त्वकोविदाः । इच्छेति सोच्यते तत्तत्तत्त्वशास्त्रेषु पण्डितैः॥२८॥ इति पञ्च गुणा एते ज्ञानस्य "मुतयोऽमलाः ॥३५॥ जगत्प्रकृतिभावो मे यः सा शक्तिरितीर्यते । ज्ञानाद्याः षड्गुणा एते पाडगुण्यं मम तद्वपुः । सृजन्त्या यच्छ्रमाभावो मम तद्बलमिष्यते ॥ २९॥ उद्यतीत्थं सिमक्षाया ममायुततमी कला ॥ ३६॥ भरणं यच्च कार्यस्य बलं तच्च प्रचक्षते । शुद्धाशुद्धात्मको वर्गम्तया क्रोडीकृतोऽखिलः । शक्त्यंशकेन तत्प्राहुर्भरणं तत्त्वकोविदाः ॥३०॥ तत्र शुद्धमयं मार्ग व्याख्यास्यामि सुरेश्वर ॥ ३७॥ विकारविरहो वीर्य प्रकृतित्वेऽपि मे सदा । अभिव्यक्तानभिव्यक्तपाड्गुण्यक्रममुज्ज्वलम। स्वभावं हि जहात्याशु पयो दधिसमुद्भवे ॥ ३१॥ आलम्बितचतूरूपं रूपं तत्पारमेश्वरम ॥ ३८ ॥ जगद्भावेऽपि सा नास्ति विकृतिर्मम नित्यदा । गुणकल्पनयाध्यस्तो गुणोन्मेपकृतक्रमः । विकारविरहो वीर्यमतस्तत्त्वबिदां मतम् ॥३२ ।। मूर्तीकृतगुणश्चेति त्रिधा मार्गोऽयमद्भुतः ॥ ३९ ॥ विक्रमः कथितो वीर्यमैश्वर्याशः स तु स्मृतः । युगानि त्रीणि पण्णां यान्याहुानादिकानि वै । सहकार्यनपेक्षा मे सर्वकार्यविधौ हि या ॥ ३३ ॥ समासव्यासतस्तेषां चातुरात्म्यं विविच्यते ॥४०॥ तेजः षष्ठं गुणं प्राहुस्तमिमं तत्त्ववेदिनः । 'समस्तव्यस्तभेदेन गुणानां तागत्रयम् । पराभिभवसामर्थ्य तेजः केचित्प्रचक्षते ॥ ३४ ॥ विवक्ष्यते यदा सामे शान्तायाश्चातुरात्म्यता ॥४१|| २८. इच्छेति । सिसृक्षाशक्तरैश्वर्यरूपत्वं पूर्वं चतुर्विशे श्लोके वर्णितमत्र स्मर्तव्यम् । सिसृक्षा हि स्रष्टुमिच्छा। २९. देव्या जगत्प्रकृतिभावो न स्वरूपतः, तथात्वे विकारित्व- प्रसङ्गात् । किंतु स्वप्रकारभूतचिदचिदात्मनेति द्रष्टव्यम् । एषैव हि ब्रह्मणो जगत्प्रकृतित्वे गतिः। ३१. विकारविरहित्वं, पूर्वोक्तरीत्या प्रकारांशे परिणामः न तु प्रकार्यंश इति स्वीकारात् । प्रकारिभूते स्वरूप एव परिणाममङ्गीकृत्य अघटितघटनासामर्थ्यात् विकारामाव- निर्वाहस्तु न युक्तिसहः । अत एव “ मायां तु प्रकृतिं विद्यात् " इत्यत्रेश्वरपाधिभूनमायायां प्रकृतित्वमर्थ इति केषांचिभ्युपगमः। ३६. उद्यतीति । उदयं प्रप्तत्यर्थः । ३७. शुद्ध- सृष्टिः, अशुद्धसृष्टिश्चेति द्विविधा सृष्टिः। तत्र शुद्धा लैगुण्यरहिता शुद्धसत्त्वमयी । तस्याः स्वयंप्रकाशत्वादजडत्वमिति केचित् । जडत्वमेवेति परे । अस्या एव नित्यविभूतिरिति व्यव- हारः । अशुद्धसृष्टिस्तु वैगुण्यमयी जडरूपा लीलाविभूतिरिति ब्यवहृता । ३८. न केवलं नित्यविभूतिरेव शुद्धसृष्टिः । किंतु तत्र विद्योतमानाः वासुदेवसंकर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धारठ्या व्यूहा अपि तथेति मन्तव्यम् । तत्र प्रथमे वासुदेवे षाड्गुण्यक्रमस्य न स्फुटावभासः । तदनन्तरव्यूहेषु तु किंचित्किंचित् क्रमेणेति ज्ञेयम् । ३९. तेषु कचित् व्यूहे गुणानां . 5 वेदिनः E. 1 शक्यं शक्तेन च A. C. G. 8 अमूर्तिमत् A. B. C. D. 2 प्रकृतिः 1. ३ स्फूर्तयः E. I. 4 गुणानां कल्पनावस्थो I. 7A. BC. D. omit verses 41 and 42. 8 चतुरात्मता I.

·द्वितीयोऽध्यायः आकृतीरनवेक्ष्यापि गुणानां कल्पनाकृतम् । अवस्थाः क्रमशो मे ताः सुषुप्तिस्वप्नजागराः । चातुरात्म्यमिदं प्राहुः शान्तायास्तत्त्वचिन्तकाः॥ तिस्रो मम स्वभावाख्या विज्ञानैश्वर्यशक्तयः ।।४९।। शान्तातिशान्तादुन्मेषो मम रूपाङगत्रये । उन्मिषन्त्यः पृथक्तत्त्वत्रयेण परिकीर्तिताः। क्रमव्यक्तं तदाद्यं मे चातुरात्म्यममूर्तिमत् ।। ४३॥ बलं वीर्य तथा तेज 'इत्येतत्तु गुणत्रयम् ।।२०।। अतरङ्गमनिर्देश्यं निःसत्तं सत्त्वमव्ययम् । श्रमाद्यवद्याभावाख्यं ज्ञानादेरुपसर्जनम् । सच्चिन्मात्राख्य उन्मेषः साद्या मे शान्तताच्युतिः ।। इत्थं शान्तोदितावस्थाद्वयभेदजुपो मम ॥ ५१ ।। व्यक्तज्ञानबलाख्यायां पूर्व संकर्पणात्मनि । स्वधर्मोर्मिसमुल्लासो न भेदायाम्बुधेरिव । तिलकालकवत्सर्वो विकारो मयि तिष्ठति ॥४५।। प्रायो यद्गुणकर्तव्ये वर्ते कृत्या यया ह्यहम् ।।२।। तन्मां संकर्षणात्मानं विदुर्ज्ञानवले बुधाः। तत्र तद्गुणयुग्मं तु मम रूपतयोच्यते । स्वयं गृह्णामि कर्तृत्वमुन्मिषन्ती ततः परम् ।।४।। अतो ज्ञानवले देवः संकर्षण उदीर्यते ।। ५३ ॥ प्रद्युम्न इति मामाहुः सर्वार्थद्योतनी तदा । ऐश्वर्यवीर्ये प्रद्युम्नोऽनिरुद्धः शक्तितेजसी । युगं प्रस्फुरितं रूपं तस्मिन्नैश्वर्यवीर्ययोः ॥४७॥ 1 आद्यस्त्वभिन्नषाड्गुण्यो ब्रह्मतत्त्वापृथस्थितौ ।। ततस्तया क्रियाशक्त्या लब्धावेशा चिकीर्षया। एकोऽप्यनुनयौदार्यक्रौर्यशौर्यादिभिर्गुणैः । युज्यमानानिरुद्धाख्यां लम्भिता तत्त्वकोविदैः ।। नटः प्रवर्तते यद्वद्वेपचेष्टादिभेदवान् ।। ५५ ।। सम्यगनुन्मेषात् न गुणात्मतया ज्ञानम् । कचित्तु क्रमेणोन्मेषात् क्रमादभिव्यक्तिः । क्वचित्तु गुणानामतिप्रकाशात् गुणात्मना परिज्ञानमिति क्रमः । ४५. तिलकालकवदिति । यथा प्राणिनां देहे तिलवत् सूक्ष्मः कालवर्णश्च बिन्दुविशेषोऽत्यल्पपरिमिते कचित्कोणे दृश्यते, तद्वत् सर्वोऽपि प्रपञ्चः ममैकदेशे तिष्ठतीत्यर्थः। संकर्षतीति संकर्षण इत्यन्वर्थं नाम । अत्र ज्ञानबल्योः समुन्मेषः । ४७. प्रकृष्टं द्युम्नं बलं तेजो वा यस्येत्यन्वर्थ नाम । सृष्टिकर्तृत्वात् अत्र वीर्यैश्वर्ययोः समुन्मेषः । ४८. अनिरुद्धेति । पालनकर्तेषः । अत्र शक्तितेजसोः समुन्मेषः । तथा च संजगृहु:- “पाड्गुण्याद्वासुदेवः पर इति स भवान्मुक्त- भोग्यो बलाब्याबोधात्संकर्षणस्त्वं हरसि वितनुषे शास्त्रमैश्वर्यवीर्यात् । प्रद्युम्नः सर्गधर्मी नयसि च भगवन् शक्तितेजोऽनिरुद्धो बिभ्राणः पासि सत्त्वं गमयसि च तथा व्यूह्य रङ्गाधिराज ॥" इति । ४९. सुषुप्तीत्यादि । संकर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धानां सुषुप्त्याद्यधिष्ठातृत्वम् । वासुदेवस्तु तुरी- याधिष्ठातेति विवेकः । अयमेव विभागः माण्डूक्योपनिषदि विश्वतैजसप्राज्ञतुर्यनामभिर्निर्दिष्टः । ५१. शान्तोदितेति । शान्तावस्था परवासुदेवावस्था । उदितावस्था व्यूहावस्था । तत्रापि 1गुणकल्पनया I. 4 परा:A. B. C. G. I. 7 इति तत्तु E. I. 2 A. B. C. D. F. omit this verse. 5 रूपे B. C. D. I. 8 श्रमाद्यविद्या A. B. C.G, 3 तिलकालिंक E. I. 6 लब्धावस्था A. B. C. D. 9 इतीर्यते B. 10 आद्यं D.

·१२ लक्ष्मीतन्त्रम् श्री मुद्यन्त्यत्र महान्तोऽपि तत्त्वं शृणु तथापि मे । ईशेशितव्यभावेन परिवर्ते 'सदा यहम् ॥ १३ ॥ ईशो नारायणो ज्ञेय ईझता तस्य चाप्यहम् । इशितव्यं तु विज्ञेयं चिदचिच पुरंदर ।। १४ ॥ चिच्छक्तिस्तु परा तत्र भोक्तृतां प्रतिपद्यते । भोग्योपकरणस्थानरूपं तत्या अचित्पदम् ॥ १५ ॥ अनाद्यया समाविद्धा सा चिच्छक्तिरविद्यया । मत्प्रवर्तितया नित्यं चिच्छक्ति क्तृतां गता ॥ अहंममत्वसंवन्धाद्ध्यचित्स्वेनाभिमन्यते । अविद्या सा तिरोभावं विद्यया याति वै यदा ॥ स्वभावो नानुयोज्योऽयं मम नारायणस्य च । ईशोऽहमीशितव्यो न स च देवः सनातनः ॥ ईशितव्यं द्विधा प्रोक्तं चिदचिव्यतिरेकतः। चिच्छक्ति क्तृरूपात्र सा च "चिद्रूपधारिणी ॥ भोग्योपकरणस्थानैरचिच्छक्तिस्त्रिधा स्थिता'। प्रसरत्यास्तृतीयं मे सा च पर्व स्मृतं बुधैः ॥२४॥ विभक्ते अपि ते एते शक्ती चिदचिदात्मिके। मत्स्वाच्छन्द्यवशेनैव मम रूपे सनातने ॥ २५ ॥ चिच्छक्तिविमला शुद्धा चिन्मय्यानन्दरूपिणी। अनाद्यविद्याविद्धयमित्थं संसरति ध्रुवम् ॥ २६॥ अचिच्छक्तिर्जडाप्येवमशुद्धा परिणामिनी । त्रिगुणापि ममैवेदं स्वाच्छन्द्यात् प्रविजृम्भितम् ।। धूमकेतुर्यथा धूमं दीप्यमानो भजेत् स्वयम् । शुद्धसंवित्त्वरूपापि भजे साहमचिद्गतिम् ।। २८॥ अनाक्रान्ता विकल्पेन शब्दैरप्यकदर्थिता। आध्यानोपधिनाप्येवं वर्तेऽहमचिदात्मना ।। २९॥ बहिरन्तःपदार्थे हि चित्स्वरूपमखण्डितम् । विशिनष्टि तथाप्येतच्चित्रयोपाधिसंपदा ॥३०॥ स्वातन्त्र्यमेव मे हेतुर्नानुयोज्यास्मि किंचन । 10इत्थंप्रभावामेवं मां विदन बुद्धो भविष्यसि।।३१॥ चिच्छक्तिर्निरभीमाना तदा मद्भावमेष्यति । तां विद्यां शुद्धमार्गस्थां परव्यूहादिरूपिणी ॥१८॥ प्रवर्तयामि कारुण्याज्ञानसद्भावदर्शिनी । रक्ष्यरक्षकभावोऽयं संबन्धो विधयोर्द्वयोः ॥१९॥ विधा रक्षति शुद्धाद्या रक्ष्यते च विधापरा। एतत्ते कथितं शक्र किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥२०॥ शक:- ईशेशितव्यभावेन किमर्थं त्वं प्रवर्तसे । ईशितव्यं कियद्भेदं किंरूपं तत्र मे वद ॥ २१॥ १३. शुद्धतरसृष्टयोः संबन्ध उच्यते—ईशेशितव्येति । रक्ष्यरक्षकभाव इत्यर्थः । २८. ज्वलनस्वभावोऽपि धूमकेतुर्यथा मलिनधूमरूपतां प्रतिपद्यते, तथा ज्ञानस्वरूपाप्यहमचिद्भावमापद्य इत्यर्थः । २९. आध्यानोपधिनेति । मदिच्छारूपोपाधिनेत्यर्थः। ध्यानालम्बनार्थमिति वार्थः। 3च F. 1 सदाप्यम् A. B. C. I. अननु A. B.C. मता D; स्मृता I. 11 इदंप्रभावाम् A. B. C. G. 2 तथा F. 5 ईशो हि ई A. B. C. G. धूमात् A. B. C. D. G. 6 मद्रूप E. 7 8 शब्देनाप्य E. I.

·तृतीयोऽध्यायः १३ शक्रः- कथं सृजसि वै लोकान् सुखदुःखसमन्वितान् । असृष्टिहि वरं यद्वा सृष्टिरस्तु सुखात्मिका ।। ३२ ।। श्री अनाद्यविद्याविद्धानां जीवानां सदसन्मयम् । संचितं कर्म संप्रेक्ष्य मिश्रां सृष्टिं करोम्यहम् ॥३३॥ श्री:- कुर्वत्या मम कार्याणि कर्म तत्करणं स्मृतम् । कर्तुश्च करणापेक्षा न स्वातन्त्र्यविघातिनी ॥३५॥ निरवद्या स्वतन्त्राहं नानुयोगपदे स्थिता । विभजे बहुधात्मानं कर्तृकर्मक्रियादिना ॥ ३६॥ लीलायै कारणं नात्र मृग्यमेवं स्थिरो भव । - शकः शक्र:- क्षीरोदसंभवे देवि स्वाच्छन्द्यं ते कथं भवेत् । कर्म चेत्समवेक्ष्य त्वं विदधासि सुखासुखे ।।३४॥ यद्वा तद्वास्तु तदेवि स्वातन्त्र्यं ते यदीशम् । सृष्टिप्रकारमाख्याहि नमस्ते पद्मसंभवे ॥ ३७ ॥ इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे त्रैगुण्यप्रकाशो नाम तृतीयोऽध्यायः यथा वक्ष्यति'ध्यानविश्रामभूमयः' (4-24) इति । ३२. असृष्टिरिति । अत्र “सृजेच सुखमेवैकमनुकम्पाप्रचोदितः” इति श्लोकवार्त्तिकवचनं स्मर्तव्यम् । इति तृतीयोऽध्यायः 1 श्रीपञ्चरात्रसारे A; श्रीपाञ्चरात्रे I. 2 मिश्रसृष्टि G; A. B. C. D. F. omit the title.

·चतुर्थोऽध्यायः निलीनचित्ररूपा या सर्वत्र समवस्थिता। अव्याहतासीच्छक्तिम सोऽनिरुद्धः प्रकीर्तितः ।। श्री:- निर्मलाकाशकल्पाहं निःसमानन्दचिन्मयी। अहं नारायणी नाम भावोऽहं तादृशो हरेः॥१॥ न शान्ता नोदिता नापि मध्यमाहं चिदात्मिका । ताशस्य हरेविष्णोः स्वरूपमखिलात्मनः ॥२॥ तस्याचित्रैकरूपस्य विकल्पपदवीजुषः । अचित्राहं तदाकारा सर्वतः समतां गता ॥३॥ तयोनौ संविदात्मैव कचिदुन्मेष उत्थितः । कोटिकोटिसहस्रौघकोटिकोटितमी कला ॥४॥ सिसृक्षा नाम तद्रूपा सृष्टिमिष्टां करोम्यहम् । एकांशेन विशुद्धाध्वरूपा वर्तेऽहमञ्जसा ॥५॥ वज्ररत्नप्रभा यद्वत्परिस्फुरति सर्वतः । एवं शुद्धमयो मार्गो मम स्फुरति सर्वतः ॥६॥ 5अमेघाकाशसंकाशान्निष्पन्दोदधिरूपतः। मम ज्ञानघनाद्रूपाच्छुद्धा सृष्टिः प्रवर्तते ॥७॥ 'निर्व्यापारं सदानन्दं शुद्धं सर्वात्मकं परम् । व्यज्यते प्रथमं ज्ञानं स संकर्षण उच्यते ॥ ८॥ हेत्वन्तरानपेक्षं यत् स्वातन्त्र्यं विश्वनिर्मितौ । तदैश्वर्यं तदासीन्मे प्रद्युम्नः पुरुषोत्तमः ।। ९॥ सृष्टिस्थित्यन्तकर्तारो विज्ञानश्वर्यशक्तयः। मम रूपममी देवाः पुरुषाः पुष्करेक्षणाः ॥ ११ ॥ अतरङ्गार्णवाभासमस्ताम्भोदाम्बरोपमम् । रूपं सिसृक्षमाणाया वासुदेवो ममादिमम् ॥ ज्ञानशक्तिबलैश्वर्यवीर्यतेजांस्यशेषतः । उन्मिषन्ति यदा तुल्यं वासुदेवस्तदोच्यते ।। १३ ।। तेषां ज्ञानबलोन्मेपे10 संकर्षण उदीर्यते । बिभर्ति सकलं विश्व तिलकालकवत्स्वतः ॥१४॥ बलमित्येव तन्नाम ततो वेदान्तशब्दितम् । वीर्यैश्वर्यसमुन्मेषे॥ प्रद्युम्नः परिकीर्तितः ॥१५॥ विकारविरहो वीर्यमविकारी ततश्च सः। शक्तितेजःसमुन्मेषे ह्यनिरुद्धः स ईरितः12 ॥१६॥ तेजस्त्वन्यानपेक्षत्वमनिरुद्धत्वमप्युत । शास्त्रं 14संकर्षणादेव भाति निर्घातशब्दवत्॥१७॥ तक्रिया सकला देवात्प्रद्युम्नात् संभवेद्यतः15 । क्रियाफलमशेषं तदनिरुद्धात्प्रचक्षते ॥१८॥ 3 6 1 श्रीरुवाच B. 4 रूपतः A. B.C.G. I. निर्वासनं E. I. 10 बलोन्मेष: E. 13 अत: E. I. तादृशी B. 5 अमेया A. B. 8 अनम्भोदाम्बरोपमम् E. I. 11 समुन्मेषः E. I. 14 संकर्षणाद्देवात् E. I. तस्य चित्रैक E. I. शुद्ध A. G. ममात्मक: A. G. 9 - 12 समीरित: E. I. 15 संभवत्युत E. I.

·चतुर्थोऽध्यायः १५ सृजते ह्यनिरुद्धोऽत्र प्रद्युम्नः पाति तत्कृतम् । विभोरप्यनिरुद्धस्य हिताय जगतां हरेः । सृष्टं तद्रक्षितं चात्ति स च संकर्षणः प्रभुः ॥१९॥ प्रसरो विभवो नाम पद्मनाभादयः स्मृताः। सृष्टिस्थित्यन्तकार्येण शास्त्रधर्मफलेन च । आविश्याविश्य कुरुते यत्र देवनरादिकम् । अनुग्रहमिमे देवाः सदा विद्धते स्वयम् ॥ २० ॥ जगद्धितं जगन्नाथस्तज्ज्ञेयं विभवान्तरम् ॥ ३०॥ यद्यप्येकगुणोन्मेषस्तथाप्येते हि षड्गुणाः । देवर्पिपितृसिद्धाद्यैः स्वयं वा जगतां हिते। अन्यूनानधिकाः सर्वे वासुदेवात्सनातनात् ॥२१॥ निर्मितं भगवद्रुपमर्चा सा शुद्धचिन्मयी ॥ ३१ ।। अङ्गप्रत्यङ्गबुद्धयादिनैषां भूतमयः स्मृतः । इत्येष लेशतो मार्गः शुद्धस्ते संप्रदर्शितः । पाड्गुण्यमय एवैषां दिव्यो देहः सनातनः ॥२२॥ त्रैगुण्यमपरं मार्ग गदन्त्या मे निशामय ॥ ३२ ॥ नैवैषां वास्तवो भेदश्चिन्तनीयो दिवस्पते । यत्ते ज्ञानं पुरा प्रोक्तं तत्सत्त्वेन विवर्तते । तत्तत्कार्यप्रसिद्धयर्थ कृतोऽसौ कल्पनावशात् ।। रजस्तया तदैश्वर्य शक्तिश्चापि तमस्तया ॥३३॥ ज्ञानान्नान्यत्तथैश्चर्य तस्मान्नान्या च शक्तिका । प्राधान्येन रजस्तत्र सृष्टौ संपरिवर्तते । मयैताः कल्पिताः शक्र ध्यानविश्रामभूमयः ॥२४॥ अभितः सत्त्वतमसी गुणौ द्वौ तस्य तिष्टतः॥३४॥ वस्तु पूर्व ततो भावः पश्चादर्थस्ततः क्रिया। या सा पूर्व मया प्रोक्ता कोटिकोटितमी कला। चातूरूप्यमिदं ज्ञेयं सर्वभावेषु सर्वदा ।। २५ ॥ तस्याः कोटितमेनाहमंशेन विसृजे जगत् ।। ३५ ।। वासुदेवादिरूपेण चतुर्धात्मानमात्मना । सर्वस्याद्या महालक्ष्मीस्त्रिगुणाहं महेश्वरी । संविभज्यावतिष्ठेऽहं सर्वमावृत्य संविदा ॥२६॥ रजोरूपमधिष्ठाय सृष्टिमिष्टां करोम्यहम् ॥ ३६॥ वासुदेवादयो देवाः प्रत्येकं तु त्रिधा त्रिधा। अग्नीषोममयौ भावौ दिव्यौ स्त्रीपुंसलक्षणौ । केशवादिस्वरूपेण विभजन्ति स्वकं वपुः ।। २७ ।। विभ्रती चारुसर्वाङ्गी लोकानां हितकाम्यया ॥ एतद्वथूहान्तरं नाम पञ्चरात्राभिशब्दितम्। चतुर्भुजा विशालाक्षी तप्तकाञ्चनसंनिभा । कार्यस्य नयने देवा द्वादशैते व्यवस्थिताः ॥२८॥ मातुलङ्ग गदां खेटं सुधापात्रं च बिभ्रती ॥३८॥ १९. अत्रानिरुद्धस्य सृष्टिकर्तृत्वं प्रद्युम्नस्य पालनकर्तृत्वं चोच्यते। पूर्वतु द्वितीयाध्याये अनिरुद्धस्य पालनकर्तृत्वं प्रद्युम्नस्य सृष्टिकर्तृत्वं चोक्तम् । तत्तु कल्पान्तरेणेति ध्येयम् । २२. बुद्धिरत्रान्तःकरणम् । 'नैषां भूतमयः' इति वचनेन " न भूतसङ्घसंस्थानो देहोऽस्य परमात्मनः" इति शान्तिपर्ववचनं स्मारितम् । २४. ध्यानेति । उपासकानां यथारुच्यालम्बन- दानाय तत्र भेदपरिकल्पनेत्यर्थः। २७, एवं च केशवादिदामोदरान्ता द्वादशापि व्यूहान्तरभूता ध्येयाः। ३०. 'देवनरादिकम् । इत्यनेन दत्तात्रेयबादरायणादीनामपि विभवान्तरत्वं ध्येयम् । ३१. स्वयमित्यनेन स्वयंव्यक्तक्षेत्रस्थार्चा गृह्यन्ते । ३६. अनेन त्रिगुणजगत्सृष्टिकर्तृत्व- 3 विपश्चिता E. I. 1 तदाप्येते E. 4 ध्येया: A. B. C. D. 2 सनातनाः A. B. D. 5 सर्वदा A.C. D; सर्वदा सत्य B. 6 कालस्य E.

·१६ लक्ष्मीतन्त्रम् महालक्ष्मीः समाख्याता साहं सर्वाङ्गसुन्दरी। योजनाच्चैव योगाहं योगमाया च कीर्तिता । महाश्रीःसा महालक्ष्मीश्चण्डा चण्डी च चण्डिका। मायायोगेति विज्ञेया ज्ञानयोजनतो नृणाम् ।।४७॥ भद्रकाली तथा भद्रा काली दुर्गा महेश्वरी । पूर्णषाड्गुण्यरूपत्वात्साहं भगवती स्मृता । त्रिगुणा भगवत्पत्नी तथा भगवती परा ।। ४०॥ भगवद्यज्ञसंयोगात्पत्नी भगवतोऽस्म्यहम्॥४८॥ एताः संज्ञास्तथा चान्यास्तत्र मे बहुधा स्मृताः। विशालत्वात्मृता व्योम पूरणाच पुरी स्मृता । विकारयोगादन्याश्च तास्ता वक्ष्याम्यशेषतः॥४१|| परावरस्वरूपत्वात् स्मृता चाहं परावरा।। ४९ ॥ लक्षयामि जगत्सर्वं पुण्यापुण्ये कृताकृते । शकनाच्छक्तिरुक्ताहं राश्यहं रञ्जनात् सदा । महनीया च सर्वत्र महालक्ष्मीः प्रकीर्तिता ॥४॥ सदा शान्तविकारत्वाच्छान्ताहं परिकीर्तिता ।।५।। महद्भिः श्रयणीयत्वान्महाश्रीरिति गद्यते । मत्तः प्रक्रियते विश्वं प्रकृतिः सास्मि कीर्तिता। चण्डस्य दयिता चण्डी चण्डत्वाञ्चण्डिका मता।। श्रयन्ती श्रयणीयास्मि शृणामि दुरितं सताम् ।। कल्याणरूपा भद्रास्मि काली च कलनात्सताम् । शृणोमि करुणां वाचं शृणामि च गुणैर्जगत् । द्विषतां कालरूपत्वादपि काली प्रकीर्तिता ॥४४॥ (शयेऽन्तः) सर्वभूतानां रमेऽहं पुण्यकर्मणाम् ।। सुहृदां द्विषतां चैव युगपत्सदसद्विधः । ईडिता च सदा देवैः शरीरं चास्मि वैष्णवम् । भद्रकाली समाख्याता मायाश्चर्यगुणात्मिका ॥४५।। एतान्मयि गुणान् दृष्ट्वा वेदवेदान्तपारगाः ॥५३॥ महत्त्वाच महामाया मोहनान्मोहिनी मता। गुणयोगविधानज्ञाः श्रियं मां संप्रचक्षते । दुर्गा च दुर्गमत्वेन भक्तरक्षाविधेरपि ॥ ४६॥ साहमेवंविधा नित्या सर्वाकारा सनातनी ॥५४॥ दशायां महालक्ष्मीसमाख्येति ज्ञायते । ४५. मायाश्चयेति । अनेनाश्चर्यावहत्वं मायाशब्दार्थ इत्युक्तं भवति । अनेन मायाशब्दस्य मिथ्यार्थकत्वकल्पनं वार्यते । ४७. ज्ञानयोजनत इति । अनेन “माया वयुनं ज्ञानम्” इति यास्कवचनात् मायाशब्दस्य ज्ञानार्थकत्वमुक्तं भवति । “संभवाम्यात्ममायया" इत्यत्र आत्मसंकल्पनेत्यर्थवर्णनमप्येतन्मूलकमेव । ४८. यज्ञसं- योगादिति । “ पत्युनों यज्ञसंयोगे" इत्यनुशासनसिद्ध रूपम् । भगवद्यज्ञश्च आश्रितजनरक्षणरूपो ज्ञेयः । तत्रास्याः संयोगः पुरुषकारत्वादिना । ५१. “श्रि श्रयणे” “शू हिंसायाम्” इति च धातुः । ५२. “श्रु श्रवणे” “श प्रीणने " " शी स्वप्ने " "रम् क्रीडायाम् ' इति धातवो विवक्षिताः। श्री.नाम्नि शकारविवरणम्-~~-शयेऽन्तरिति। रेफविवरणम्-रमेऽहमिति। ५३. ईकारविवरणम्-ईडितेति। "ईड स्तुतौ " इति धातुः । विष्णोः शरीरं रूपमित्यर्थः। इति चतुर्थोऽध्यायः 3 1 महती या B. 2 गीयते E. पुरः स्थिता A. B. C.G. 5 All the Mss. and the printed book read wrongly श्रयते. 4 राजनात् B.

·चतुर्थोऽध्यायः १७ गुणत्रयमधिष्ठात्री त्रिगुणा परिकीर्तिता। श्री:- गुणवैषम्यसर्गाय प्रवृत्ताहं सिसृक्षया ।। ५५ ॥ तामब्रवं वरारोहां तामसी प्रमदोत्तमाम् । ददामि तव नामानि यानि कर्माणि तानि ते॥६१॥ तप्तकाञ्चनवर्णाभा तप्तकाञ्चनभूषणा । महाकाली महामाया महामारी क्षुधा तृषा । निरालोकमिमं लोकं पूरयामि स्वतेजसा ।। ५६ ।। निद्रा कृष्णा चैकवीरा कालरात्रिर्दुरत्यया ॥६२॥ एतानि तव नामानि प्रतिपाद्यानि नामभिः। शून्यं तदखिलं लोकं स्वेन पूरयितुं पुरा । एभिःकर्माणि ते ज्ञात्वायोऽधीते सोऽश्नुते सुखम्।। भरामि त्वपरं रूपं तमसा केवलेन तु ।।५७॥ अपर्याप्तमिमं सगै मन्यमानाहमादिमम । सा भिन्नाञ्जनसंकाशा दंष्ट्राञ्चितवरानना। सत्त्वोन्मेषमयं रूपं भरामि स्मेन्दुसंनिभम् ॥६४॥ विशाललोचना नारी बभूव तनुमध्यमा ॥ ५८ ॥ अक्षमालाङ्कुशधरा वीणापुस्तकधारिणी। सा बभूव वरा नारी नाम कर्म तदा ह्यदाम् ॥६५।। खड्गपात्रशिरःखेटेरलंकृतमहाभुजा। महाविद्या महावाणी भारती वाक् सरस्वती। कबन्धहारा शिरसि बिभ्राणाहिशिरःस्रजम् ।। आर्या ब्राह्मी महाधेनुर्वेदगर्भा च धीश्च गी: ।। सा मां प्रोवाच संभूता तामसी प्रमदोत्तमा । नामानुरूपं कर्म स्यात् सात्त्विक्याः कार्यमद्भुतम् । नाम कर्म च मे मातर्देहि तुभ्यं नमो नमः॥६०॥ वयं तिस्रो जगद्धात्र्यो मातरश्च प्रकीर्तिताः॥६७।। 3 इति 10श्रीपाश्चरावसारे लक्ष्मीतन्त्रे 11 महालक्ष्मीसमुद्भतिर्नाम चतुर्थोऽध्यायः 2 1 गुणैवैषम्य A. B. C. D. दंष्टान्वित A. B. C. D. 4 A. B. C. F. omit it: क्रिया A. B. C. F. 7 A. B. C. read wrongly वेदभागाश्चगश्व धीः; गीश्च धीः I. सात्वत्याः A. B.C. D. 10 श्रीपाञ्चरात्रे I.; श्रीपञ्चरात्र A. 11 A. B. C. D. F. omit the title ; 194449121; G. 3 शान्तिः added before नाम I. 6 तृष्णा A. B. C. F. 8 कर्मास्याः E. G. 9 ·पञ्चमोऽध्यायः संकर्षणांशतो द्वन्द्वं महामायासमुद्भवम् । त्रिनेत्रं चारुसर्वाङ्गं मानसं तत्र यः पुमान् ।।९।। स रुद्रः शंकरः स्थाणुः कपर्दी च त्रिलोचनः । तत्र त्रयीश्वरा भाषा विद्या चैवाक्षरा तथा ॥१०॥ श्री:1- या साहंता हरेराद्या सर्वाकारा सनातनी। शुद्धानन्दचिदाकारा सर्वतः समतां गता ॥१॥ साहं सिसृक्षया युक्ता स्वल्पाल्पेनात्मविन्दुना। सृष्टिं कृतवती शुद्धां पूर्णषाड्गुण्यविग्रहाम् ।।२।। अनुझितस्वरूपाहं 'मदीयेनाल्पबिन्दुना । महालक्ष्मीः समाख्याता त्रैगुण्यपरिवर्तिनी ॥३॥ रजःप्रधाना तत्राहं महाश्रीः परमेश्वरी। मदीयं यत्तमोरूपं महामायेति सा स्मृता ॥४॥ मदीयं सत्त्वरूपं यन्महाविद्येति सा स्मृता। अहं च ते च कामिन्यौ ता वयं तिस्र ऊर्जिताः ।। सृष्टवत्यस्तु मिथुनान्यनुरूपाणि च त्रिधा। मदीयं मिथुनं यत्तन्मानसं रुचिराकृति ।। ६॥ हिरण्यगर्भ पद्माक्षं सुन्दरं कमलासनम् । प्रद्युम्नांशादिदं विद्धि संभूतं मयि मानसम् ॥ ७॥ धाता विधिविरिश्चिश्व ब्रह्मा च पुरुषः स्मृतः। श्रीः पद्मा कमला लक्ष्मीस्तत्र नारी प्रकीतिता॥८॥ कामधेनुश्च विज्ञेया सा स्त्री गौश्च सरस्वती । अनिरुद्धांशसंभूतं महाविद्यासमुद्भवम् ॥ ११ ॥ मिथुनं मानसं यत्तत्पुरुषस्तत्र केशवः । विष्णुः कृष्णो हृषीकेशो वासुदेवो जनार्दनः॥१२॥ उमा गौरी सती चण्डा तत्र स्त्री सुभगा सती । ब्रह्मणस्तु त्रयी पत्नी सा बभूव ममाज्ञया ।। १३ ।। रुद्रस्य दयिता गौरी वासुदेवस्य चाम्बुजा। रजसस्तमसश्चैव सत्त्वस्य च विवर्तनम् ।। १४ ॥ आद्यं पर्व तदेतत्ते कथितं मिथुनत्रयम् । मध्यमं पर्व वक्ष्यामि गुणानां तदिदं शृणु ॥१५॥ भाषया सह संभूय विरिश्चोऽण्डमजीजनत् । मदाज्ञया बिभेदैतत्स गौर्या सह शंकरः ॥१६॥ १. अत्र शान्तावस्था । द्वितीयश्लोके उदितावस्था । तृतीयश्लोके वैगुण्यावस्था महालक्ष्मीसमाख्या । चतुर्थे रजःप्रधानावस्था महाश्रीः महालक्ष्म्यपरपर्याया। तमःप्रधानतया पूर्वाध्यायोक्ता महामाया । पञ्चमे पूर्वाध्यायोक्तसत्त्वप्रधाना महाविद्या। १५. आद्य पर्वेति । राजस्या लक्ष्म्याः प्रद्युम्नांशात् मानसी सृष्टिः -विरिञ्चिः, श्रीश्च । तामस्या महामायायाः 2 शुद्धा I. 1 श्रीस्वाच B. 4मदीयेनात्म A. B. D. महा A. B.CD. 3 विग्रहा . 6 गौरी E. I. 5 तत्तमो A. E. 8 ममाज्ञया B.C.G.

·पञ्चमोऽध्यायः १९ अण्डमध्ये प्रधानं यत्कार्यमासीत्तु वेधसः। श्री:- तदेतत्पालयामास पद्मया सह केशवः ॥ १७ ॥ अचिदंशोऽपरः कालस्वैगुण्यमपरं स्मृतम् । तदेतन्मध्यमं पर्व गुणानां परिकीर्तितम् । वलादिकं तु यत्पूर्व षाड्गुण्ये त्रिकमीरितम ॥२५॥ तृतीयं पर्व वक्ष्यामि तदिहकमनाः शृणु ॥ १८ ॥ तदेतत्कालरूपेण सृष्टौ संपरिवर्तते । स्वतश्चापरिणामीदं त्रैगुण्यं परिणामि तत्।।२६।। अण्डमध्ये प्रधानं हि यत्तत्सदसदात्मकम् । त्रैगुण्यं प्रकृतिव्योम स्वभावो योनिरक्षरम्॥१९॥ कालकाल्यात्मकं द्वन्द्वमचिदेतत्प्रकीर्तितम । तदेतत्सलिलीकृत्य तत्त्वमव्यक्तसंज्ञकम् । सृजन्त्या विविधान् भावान्मम देव्या महाश्रियः।। हृषीकेशः स भगवान् पद्मया सह विद्यया ॥२०॥ कालोऽयं करणत्वेन वर्तते मन्मयः सदा। तस्मात्कालमयात्पद्माद्विष्णुनाभिसमुद्भवात् ॥२८॥ अप्सु संशयनं चक्रे निद्रायोगमुपागतः । या साप्रोक्ता महाकाली सा निद्रा तामसी ह्यभूत्। ब्रह्मा वेदमयो जज्ञे स त्रय्या सह वीर्यवान् । हिरण्यगर्भ उक्तो यः पूर्व लक्ष्मीसमुद्भवः ।।२९।। शयानस्य तदा पद्ममभून्नाभ्यां पुरंदर। तत्कालमयमाख्यातं पङ्कजं यदपङ्कजम् ॥ २२॥ महाकालीसमुद्भता या सा नारी त्रयी स्मृता। जलाधिकरणं पद्ममाधारः पुष्करं तथा।। तदेतन्मिथुनं जज्ञे विष्णोर्नाभिसरोरुहात् ॥३०॥ चक्रं च पुण्डरीकं चेत्येवं नामानि तस्य तु ॥२३॥ पद्मं पद्मोद्भवद्वन्द्वं तदेतत् त्रितयं सह । महांस्तामस आख्यातो विकारः 10पूर्वकैर्बुधैः ॥३१॥ शक्रः चिदचित्तत्त्वमाख्यातं चेतनश्चित्प्रकीतितः। प्राणो हिरण्यगर्भश्च बुद्धिश्चेति त्रिधा भिदा। अचित् त्रैगुण्यमित्युक्तं कीहक् कालोऽपरः स्मृतः।। पद्मपुंस्त्रीसमालम्बान्महत्त्वं तस्य शब्द्यते ॥ ३२ ॥ संकर्षणांशात् मानसी सृष्टि:--रुद्रः, त्रयी च । सात्त्विक्या महाविद्याया अनिरुद्धांशात् मानसी सृष्टिः-विष्णुः, गौरी च । ततः राजसस्य विरिञ्चेः तामस्या त्रय्या, तामसस्य रुद्रस्य सात्त्विक्या गौर्या, सात्त्विकस्य विष्णोः राजस्या श्रिया चेति दांपत्यपरिकल्पनरूप- मित्यर्थः । मध्यमं पर्वेति । धात्रा अण्डसृष्टिः। रुद्रेण तद्भेदनम् । तत्र पुनश्च धात्रा अण्डमध्ये प्रधानसृष्टिः । विष्णुना तत्परिपालनरूपमित्यर्थः । १८. तृतीयं पर्वेति । विष्णोर्नाभिसरोरुहात् हिरण्यगर्भस्य त्रय्या सह प्रादुर्भावः । नाभिपद्मं तदुद्भूतं द्वन्द्वं चेति त्रयं समुदितं महदिति कथ्यते । तस्मादहंकारादिक्रमेण प्रपञ्चसृष्टिरूप- मित्यर्थः । २५. त्रिकमिति । बलैश्वर्यवीर्यरूपमित्यर्थः। २७. कालः क्षणादिः । काल्यं त्रिगुणं तद्विकारजातं च । ३१. पद्मोद्भवद्वन्द्वं हिरण्यगर्भस्त्रयी च । ३२. प्राणः 2 1अन्धि C. त्रय्या सह स C. धर्मादिकं चैव F.G. काला E.I. अयं A. 3 अपरिणामोऽयं E. I. 7 चक्रे E. I. 5 6 4 कल्यात्मक A, B. 8 नाभीसरोरुहात् A. B. 10 पूर्वजो I.

·लक्ष्मीतन्त्रम् गुणः प्राणस्य तु स्पन्दो बुद्धरध्यवसायता । शुद्धो गन्धः समुद्भत इतीयं भौतिकी भिदा । धर्मादिकमधर्माद्यं द्वयं पुंसो गुणो मतः ।। ३३ ।। मात्राणि सूक्ष्मभूतानि स्थूलभूतानि चापरे ॥४२॥ धर्मो ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं चेति वर्णितः । शब्दादयः समाख्याता गुणाः शब्दादयस्तु ये। धर्मादिको गुणो यस्मादधर्माद्याः प्रकीर्तिताः॥३४।। स्थूलभूतविसर्गास्ते नान्ये शब्दादयो गुणाः॥४३॥ महान्तमाविशन्त्येनं प्रेरयामि स्वसृष्टये । शान्तत्वं चैव घोरत्वं मूढत्वं चेति तत् विधा। प्रेर्यमाणात्ततस्तस्मादहंकारश्च जज्ञिवान् ।। ३५ ॥ सत्त्वाद्युन्मेषरूपाणि तानि सूक्ष्मेषु सन्ति न । 'पूर्व यः शंकरः प्रोक्तो महामायासमुद्भवः । तेन तन्मात्रता तेषां सूक्ष्माणां परिकीर्तिता । या पत्नी तस्य गौरी सा जज्ञेऽभिमतिरत्र तु ॥३६।। सुखदुःखादिदायित्वात् स्थूलत्वमितरत्र तु॥४५॥ आविश्यामुमहंकारं सृष्टये प्रेरयाम्यहम् । स्थूलानामेव भूतानां त्रिधावस्था प्रकीर्तिता। स बभूव त्रिधा पूर्व गुणव्यतिकरात्तदा ॥ ३७ ।। सूक्ष्माश्च पितृजाश्चैव प्रभूता इति भेदतः ॥ ४६॥ तामसस्तत्र भूतादिस्तस्य सर्वमिदं शृणु। घटाद्या विविधा बाह्याः प्रभूता इति शब्द्यते । भूतादेः शब्दतन्मात्रं तन्मात्राच्छब्दसंभवः॥३८॥ शुक्लशोणितसंभूता विशेषाः पितृजाः स्मृताः॥४७॥ मत्प्रेरिताच्छब्दमात्रात्स्पर्शमात्रं बभूव ह । सूक्ष्मास्तु पञ्चभूताः स्युः सूक्ष्मदेहव्यपाश्रयाः । स्पर्शस्तु स्पर्शतन्मात्रात्तन्मात्रात्प्रेरितान्मया ॥३९॥ स! भूतादिजो ह्येवं क्रमशः परिकीर्तितः॥४८॥ तदासीद्रूपतन्मानं तस्माच प्रेरितान्मया। अहंकारस्य यावंशौ रजःसत्त्वसमाश्रयौ। रूपमाविर्बभूवाद्यं रसमात्रं ततः परम् ॥ ४०॥ वैकारिक इति प्रोक्तः सात्विकोऽशस्तयोः परः ॥ रसमात्रान्मया क्षिप्तात्तस्माजज्ञे रसस्ततः। तैजसः कथितः सद्भिस्तयोः सृष्टिमिमां शृणु। गन्धतन्मात्रमप्यासीत्तस्माच्च प्रेरितान्मया॥४१॥ वैकारिकादहंकारादासीच्छ्रोत्रादिधीन्द्रियम् ।।५।। हिरण्यगर्भः बुद्धिरिति महतो भेदाः । ३३. पुंस इति । हिरण्यगर्भस्येत्यर्थः । ३४. यस्मादिति । धर्मादीनां विपर्यासा अधर्मः, अज्ञानम् , अवैराग्यम् , अनैश्वर्यं चेति ज्ञेया इत्यर्थः । ३६. अहंकारस्यैवाभिमतिरिति गुणः आख्यान्तरं च। ३८. तामसाहंकारस्य भूतादिरिति, सात्त्विकाहंकारस्य वैकारिक इति, राजसाहंकारस्य तैजस इति च नामान्तरं बोध्यम् । ४८. शब्दतन्मात्रात् शब्दः स्पर्शतन्मात्रं च जातम् । स्पर्शतन्मात्रात् स्पर्शः रूपतन्मात्रं च जातम् । रूपतन्मात्रात् रूपं रसतन्मात्रं च जातम् । रसतन्मात्रात् रसः गन्धतन्मात्रं च जातम् । गन्धतन्मात्रात् गन्धो जात इत्यत्रत्या प्रक्रिया । सांख्यास्तु-भूतादेरेव सर्वेषां तन्मात्राणामुत्पत्तिं वदन्ति । औपनिषदप्रक्रिया तु-भूतादेः शब्दतन्मात्रम् , तस्मादा- 1 गुणोत्तमः A. B.C. 2 वर्णितम् E. F. सिसृक्षया G. 4 यः पूर्व E. अवस्थाः F. 7 प्रकीर्तिता: A. F. 8 विषयाः E. I. 9 अंशस्तु योऽपरः E. 5 क्षुब्धात् E. I. 6 ·पञ्चमोऽध्यायः २१ कर्मेन्द्रियं च वागादि तैजसात्संप्रवर्तते। श्रोत्रादिपञ्चकं त्वेतदध्यात्म परिकीर्तितम । 1उभयस्मात्ततश्चासीद् बुद्धिकर्मेन्द्रियं मनः॥५१॥ 4श्रोत्रादेः सात्त्विकात्सृष्टिवियदादिव्यपेक्षया ॥ श्रोत्रं त्वक् चैव चक्षुश्च जिह्वा घ्राणं च पञ्चमम् । तेन भौतिकमित्युक्तं क्रमाच्छ्रोत्रादिपञ्चकम् । बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चाहुः शक्तिरेषा मदात्मिका ।।१२।। वाचस्तु विषयः शब्दो वचनं च क्रिया मता ॥६॥ वाक् च हस्तौ च पादौ च तथोपस्थं च पायु च । हस्तेन्द्रियस्य चादेयमादानं च क्रिया मता। कर्मेन्द्रियाणि पञ्चाहुः शक्तिरेषा मदात्मिका ॥५३॥ पादेन्द्रियस्य गन्तव्यं गमनं च क्रिया मता ॥६॥ या सा विज्ञानशक्तिम पारंपर्यक्रमागता । उपस्थस्य तदानन्द्यमानन्दश्व क्रिया मता। बुद्धीन्द्रियाण्यधिष्ठाय विषयेषु प्रवर्तते ॥५४ ।। विसृज्यं विषयः पायोर्विसर्गश्च क्रिया मता।। ६४।। क्रियाशक्तिश्च या सा मे पारंपर्यक्रमागता । हस्तादिकं चतुष्कं यत्तत्पञ्चविषयात्मकम् । कर्मेन्द्रियाण्यधिष्ठाय कर्तव्येषु प्रवर्तते ॥ ५५ ॥ अग्निरिन्द्रश्च विष्णुश्च तथैवाद्यः प्रजापतिः॥६५।। श्रोत्रस्य विषयः शब्दः श्रवणं च क्रिया मता। मित्रश्चेति क्रमाज्ज्ञेया अधिदेवा विचक्षणैः । त्वचश्च विषयः स्पर्शः स्पर्शनं च क्रिया मता ॥५६॥ शब्दः पञ्चात्मकं चैव वागादेविषयो हि यः ॥६६।। चक्षुषो विषयो रूपं दर्शनं च क्रिया मता। सोऽधिभूत इति प्रोक्तो वागाद्यध्यात्ममुच्यते । जिह्वाया विषयो रस्यो रसनं च क्रिया मता ॥५५॥ मनस्तु सहकार्यस्मिन्नुभयत्रापि पञ्चके ॥६७ ॥ घ्राणस्य विषयो गन्ध आघ्राणं च क्रिया मता। 'ज्ञानेन्द्रियगणैश्चैतद्विकल्पं तनुते मनः । वृत्तयो विषयेष्वस्य श्रोत्रादेः श्रवणादयः ।।५८॥ विकल्पो विविधा क्लूप्तिस्तच्च प्रोक्तं विशेषणम् ।। आलोचनानि कथ्यन्ते धर्मिमात्रग्रहश्च सः। धर्मेण सह संबन्धो धर्मिणश्च स उच्यते । दिक् च विद्युत्तथा सूर्यः सोमो वसुमती तथा । विकल्पः पञ्चधा ज्ञेयो द्रव्यकर्मगुणादिभिः॥ ६९॥ अधिदैवमिति प्रोक्तं क्रमाच्छ्रोत्रादिपञ्चके । दण्डीति द्रव्यसंयोगाच्छुक्लो गुणसमन्वयात् । अधिभूतमिति प्रोक्तः शब्दाद्यो विषयः क्रमात्॥ गच्छतीति क्रियायोगात्पुमान सामान्यसंस्थितः ॥ - काशः, तस्मात् स्पर्शतन्मात्रम् , तस्माद्वायुः; तस्मात् रूपतन्मात्रम् , तस्मादग्निः, तस्मात् रस- तन्मात्रम् , तस्मात् जलम् , तस्मात् गन्धतन्मात्रम् , तस्मात् पृथिवी जातेति । ५१. वैकारि- कात् ज्ञानेन्द्रियाणां, तैजसात् कर्मेन्द्रियाणां चोत्पत्तिरिति भेदपरिकल्पनमत्र । औपनिषदास्तु- सर्वेषामपीन्द्रियाणां वैकारिकादुत्पत्तिमाचक्षते । तथा मनस उभयेन्द्रियत्वं सांख्यमतरीत्या । औपनिषदमते तु ज्ञानेन्द्रियत्वमेव । ५९. आलोचनं नाम शब्दादिधर्माणां स्फुटग्रहणमन्तरा वस्तुमात्रग्रहणम् । तदप्यस्फुटमेव । आहुश्च "अस्ति ह्यालोचनं ज्ञानं प्रथमं निर्विकल्पकम् । 1 A. B. D. F. G. omit 9 lines from here. 3 C. omits this and the next line. 4 श्रोत्रादिसात्विकी G. 6 तथैव द्यौ: A. G. 7 ज्ञानेन्द्रियगणे चैतत् A. B. 2 आलोचनादि A. B. C.G. 51 F. G, omit this line. 8 संगमात् E.

·२२ लक्ष्मीतन्त्रम् 'डित्थः शब्दसमायोगादितीयं पञ्चधा स्थितिः । करणानि दश त्रीणि सूक्ष्मांशाः स्थूलसंभवाः। कर्मेन्द्रियगणश्चैतत्संकल्पं तनुते मनः ।। ७१ ॥ एतत्सूक्ष्मशरीरं तु विराजः परिकीर्तितम् ॥ ७९ ॥ औदासीन्यच्युतिर्या सा संकल्पोद्योगनामिका । व्यष्टयः सूक्ष्मदेहाश्च' प्रतिजीवं व्यवस्थिताः॥ अहंकारेण चैतस्मिन्नुभयत्र गणे स्थितिः ।। ७२ ।। रुपवर्गे निवर्तन्ते जीवेभ्यस्ते स्वयोनिजाः॥८॥ ज्ञानेन्द्रियगणे सोऽयमभिमानेन वर्तते । अन्योन्यानुग्रहेणैते त्रयोविंशतिरुत्थिताः । देशकालान्वयो ज्ञातुरभिमानः प्रकीर्तितः ॥७३॥ महदाद्या विशेषान्ता ह्यण्डमुत्पादयन्ति ते॥८॥ ममाद्य पुरतो भातीत्येवं वस्तु प्रतीयते । कर्मेन्द्रियगणे त्वेष संरम्भेण प्रवर्तते ॥ ७४॥ तदण्डमभवद्धमं सहस्रांशुसमप्रभम् । तस्मिन् प्रजापतिर्जज्ञे विराड् देवश्चतुर्मुखः।। ८२॥ संकल्पपूर्वरूपस्तु संरम्भः परिकीर्तितः । बुद्धिरध्यवसायेन ज्ञानेन्द्रियगणे स्थिता ।। ७५ ।। विराजश्च मनुर्जज्ञे मनोस्ते मानवाः स्मृताः । मरीचिप्रमुखास्तेभ्यो जगदेतच्चराचरम् ॥ ८३ ॥ बुद्धिरध्यवसायार्थावधारणमुदीर्यते । अवधारणमर्थानां निश्चयः परिकीर्तितः ॥ ७६ ॥ प्रकारोऽयं ममोद्यत्या लेशतस्ते प्रदर्शितः। कर्मेन्द्रियगणे बुद्धिः प्रयत्नेन प्रवर्तते । 10स्वतः शुद्धापि चिच्छक्तिः संविधानाद्यविद्यया ।। त्रयोदशविधं ज्ञेयं तदेतत्करणं बुधैः ॥ ७७ ।। दुःखं जन्मजराद्युत्थं तत्रस्था प्रतिपद्यते । बाह्यं दाविधं ज्ञेयं त्रिधान्तःकरणं स्मृतम् । शुद्धविज्ञानसंबन्धाच्छुद्धकर्मसमन्वयात् । त्रयोविंशतिरेते तु विकाराः परिकीर्तिताः।।७८ ॥ यदा धुनोत्यविद्यां तां तदा सानन्दमश्नुते॥८५।। इति 12श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे 1 प्राकृतसृष्टिप्रकाशो नाम पञ्चमोऽध्यायः बालमूकादिविज्ञानसदृशं मुग्धवस्तुकम् ॥” इति । ८२. अत्र पूर्वोक्त एव सृष्टिक्रमो मन्वादिसृष्टया सह संकलय्योच्यते । इति पञ्चमोऽध्यायः 1 A. B. D. F. G. omit four lines from here. रूपं तु E. .3 संभ्रमः I. 4 तत्र E. I. 5 विराज: B. 6 मेदाश्च A. B. 8 ऊर्जिता: A. B. D. 10 स्वच्छा F. सानन्न्य E. 12 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे I. 13 A. omits the title; ब्रह्मादिजगत्सृष्टि: E.G. I. सृष्टय: E. I. सहस्रमम् G. 11 ·षष्ठोऽध्यायः श्री:- पूर्णस्तिमितषाड्गुण्यचिदानन्दमहोदधेः । अहंताहं हरेराद्या निस्तरङ्गार्णवाकृतेः ॥१॥ साहमेवंविधा शुद्धा क्वचिदुच्छूनतां गता। सिसृक्षालक्षणा देवी स्वतन्त्रा सच्चिदात्मिका ।। षट्कोशतां समापद्ये सत्ताहं वैष्णवी परा । शक्तिर्माया प्रसूतिश्च प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका ॥३॥ ब्रह्माण्डं जीवदेहश्चेत्येते षट्कोशसंज्ञिताः । सिसृक्षा या परा विष्णोरहंतायाः समुद्गता ।। ४ ।। शक्तिः सा प्रथमः कोशः शुद्धमार्गप्रवर्तनी । कोशः कुलायपर्यायः शरीरापरनामवान् ॥५॥ शुद्धेऽस्मिन् प्रथमे कोशे प्रथमोन्मेषलक्षणे। अहंमानी परो ह्यासीद्देवः संकर्षणः प्रभुः ॥६॥ तिलकालकवत्तत्र विकारो मसृणः स्थितः । तस्याहंता तु या देवी साहं 'सांकर्षणी परा॥ श्रीरित्येव समाख्याता विज्ञानबलशालिनी। यस्तस्या मे समुन्मेषः प्रद्युम्नः स तु कीर्त्यते । संकर्षणस्य देवस्य शक्तिकोशाभिमानिनः । बुद्धित्वे वर्तते देवः प्रद्युम्नः पुरुषोत्तमः ॥९॥ भोक्तृभोग्यसमष्टिस्तु निलीना' तत्र तिष्ठति । मनोभूतस्य देवस्य तस्याहंता तु या स्मृता ।।१०।। साहं सरस्वती नाम वीर्यैश्वर्यविवर्तिनी। यो मे तस्याः समुन्मेषः सोऽनिरुद्धः प्रकीर्तितः ।। तस्य संकर्षणस्याहमहंकारविधौ स्थिता। संकर्षणादयो देवात्रय एते पुरातनाः ।। १२ ।। जीवो बुद्धिरहंकार इति नाना प्रकीर्तिताः । नैवैते प्राकृता देवाः किंतु शुद्धचिदात्मकाः॥१३।। आदिव्यूहस्य देवस्य वासुदेवस्य दीव्यतः । तत्तत्कार्यकरत्वेन तत्तन्नाम्ना निरूपिताः ॥ १४ ॥ सर्वे ते षड्गुणाः प्रोक्ताः सर्वे ते पुरुषोत्तमाः । पूर्णस्तिमितषाड्गुण्यसदानन्दमहोदधेः ॥ १५ ॥ षण्णां युगपदुन्मेषो गुणानां10 कार्यवत्तया। योऽभूत्स वासुदेवस्तु व्यूहः प्रथमकल्पितः ॥ तस्य शान्तिरहंता तु साहं शक्तिः प्रकीर्तिता। शक्तिकोशस्थिता देवाः 11सूयन्ते यत्र चिन्तिताः॥ अनिरुद्धस्य याहंता रतिरित्येव संज्ञिता। सैव देवी महालक्ष्मीर्मायाकोशः स उच्यते ॥ ३. शक्तिमायाप्रसूतिप्रकृतिब्रह्माण्डजीवदेहाख्येषु षट्सु कोशेषु शक्तिकोशः शुद्धमार्ग- प्रवर्तकः । तत्रैव संकर्षणादीनां त्रयाणामाविर्भावः । ८. संकर्षणस्य महिषी श्रीः । प्रद्युम्नस्य सरस्वती । अनिरुद्धस्य रतिः । वासुदेवस्य शान्तिः । १८. मायाकोशमारभ्याशुद्धसृष्टिः। 1 श्रीरुवाच B. 5 एवं B. 9 व्यूढस्य F. 2 जीवदेहाश्च B. 8 बुद्धिवत् A. B. 10 उन्मेषात् पाइगुण्यं B. 3 देवी या E. I. निलीनं B. 11 त्रयस्ते E. I. 4संकर्षणी B. 8 वीर्यशौर्य A. I.

·२२ लक्ष्मीतन्त्रम् करणानि दश त्रीणि सूक्ष्मांशाः स्थूलसंभवाः । एतत्सूक्ष्मशरीरं तु विराजः परिकीर्तितम् ॥ ७९ ॥ व्यष्टयः सूक्ष्मदेहाश्च' प्रतिजीवं व्यवस्थिताः ।। अपवर्गे निवर्तन्ते जीवेभ्यस्ते स्वयोनिजाः॥८॥ अन्योन्यानुग्रहेणैते त्रयोविंशतिरुत्थिताः । महदाद्या विशेषान्ता ह्यण्डमुत्पादयन्ति ते॥८१।। 'डित्थः शब्दसमायोगादितीयं पधा स्थितिः । कर्मेन्द्रियगणैश्चैतत्संकल्पं तनुते मनः ॥ ७१ ।। औदासीन्यच्युतिर्या सा संकल्पोद्योगनामिका । अहंकारेण चैतस्मिन्नुभयत्र गणे स्थितिः ।। ७२ ।। ज्ञानेन्द्रियगणे सोऽयमभिमानेन वर्तते । देशकालान्वयो ज्ञातुरभिमानः प्रकीर्तितः ।। ७३ ।। ममाद्य पुरतो भातीत्येवं वस्तु प्रतीयते । कर्मेन्द्रियगणे त्वेष संरम्भण प्रवर्तते ।। ७४ ॥ संकल्पपूर्वरूपस्तु- संरम्भः परिकीर्तितः । बुद्धिरध्यवसायेन ज्ञानेन्द्रियगणे स्थिता ।। ७५ ॥ बुद्धिरध्यवसायार्थावधारणमुदीर्यते । अवधारणमर्थानां निश्चयः परिकीर्तितः ।। ७६ ॥ कर्मेन्द्रियगणे बुद्धिः प्रयत्नेन प्रवर्तते । त्रयोदशविधं ज्ञेयं तदेतत्करणं बुधैः ।। ७७ ।। बाह्यं दशविधं ज्ञेयं विधान्तःकरणं स्मृतम् । त्रयोविंशतिरते तु विकाराः परिकीर्तिताः ॥७८॥ तदण्डमभवढेमं सहस्रांशुसमप्रभम् । तस्मिन् प्रजापतिर्जज्ञे विराड् देवश्चतुर्मुखः॥८२॥ विराजश्च मनुर्जज्ञे मनोस्ते मानवाः स्मृताः । मरीचिप्रमुखास्तेभ्यो जगदेतञ्चराचरम् ।। ८३ ॥ प्रकारोऽयं ममोद्यत्या लेशतस्ते प्रदर्शितः । 10स्वतः शुद्धापि चिच्छक्तिः संविधानाद्यविद्यया॥ दुःखं जन्मजराद्युत्थं तत्रस्था प्रतिपद्यते । शुद्धविज्ञानसंबन्धाच्छुद्धकर्मसमन्वयात् । यदा धुनोत्यविद्यां तां तदा सानन्दमश्नुते॥८५॥ इति 12श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे 18प्राकृतसृष्टिप्रकाशो नाम पञ्चमोऽध्यायः बालमूकादिविज्ञानसदृशं मुग्धवस्तुकम् ॥” इति । ८२. अत्र पूर्वोक्त एव सृष्टिक्रमो मन्वादिसृष्टया सह संकलय्योच्यते । इति पञ्चमोऽध्यायः 5 1 A. B. D. F. G. omit four lines from here. रूपं तुE. .3 संभ्रम: I. 4 तत्र E. I. विराज: B. ६ सृष्टय: E. I. 7मेदाश्च A. B. 8 ऊर्जिताः A. B. D. १ सहस्रभम् G. 10 स्वच्छा F. 11 सानन्त्य E. 12 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे I. 13 A. omits the title; ब्रह्मादिजगत्सृष्टि: E. G. I.

·षष्ठोऽध्यायः श्री:--- भोक्तृभोग्यसमष्टिस्तु निलीना' तत्र तिष्ठति । पूर्णस्तिमितषाड्गुण्यचिदानन्दमहोदधेः । मनोभूतस्य देवस्य तस्याहंता तु या स्मृता ॥१०॥ अहंताहं हरेराद्या निस्तरङ्गार्णवाकृतेः ॥ १॥ साहं सरस्वती नाम वीर्यैश्वर्यविवर्तिनी। साहमेवंविधा शुद्धा क्वचिदुच्छूनतां गता। यो मे तस्याः समुन्मेषः सोऽनिरुद्धः प्रकीर्तितः ।। सिसृक्षालक्षणा देवी स्वतन्त्रा सच्चिदात्मिका ।। तस्य संकर्षणस्याहमहंकारविधौ स्थिता । षट्कोशतां समापद्ये सत्ताहं वैष्णवी परा। संकर्षणादयो देवास्त्रय एते पुरातनाः ।। १२ ॥ शक्तिर्माया प्रसूतिश्च प्रकृतित्रिगुणात्मिका ॥३॥ ब्रह्माण्डं जीवदेहश्चेत्येते षट्कोशसंज्ञिताः । जीवो बुद्धिरहंकार इति नाना प्रकीर्तिताः । नैवैते प्राकृता देवाः किंतु शुद्धचिदात्मकाः ।।१३।। सिमक्षा या परा विष्णोरहंतायाः समुद्गता ॥४॥ शक्तिः सा प्रथमः कोशः शुद्धमार्गप्रवर्तनी। आदिव्यूहस्य देवस्य वासुदेवस्य दीव्यतः । कोशः कुलायपर्यायः शरीरापरनामवान् ॥५॥ तत्तत्कार्यकरत्वेन तत्तन्नाम्ना निरूपिताः ॥ १४ ॥ शुद्धेऽस्मिन् प्रथमे कोशे प्रथमोन्मेषलक्षणे। सर्वे ते षड्गुणाः प्रोक्ताः सर्वे ते पुरुषोत्तमाः। अहंमानी परो ह्यासीद्देवः संकर्षणः प्रभुः ॥ ६॥ पूर्णस्तिमितषाड्गुण्यसदानन्दमहोदधेः ॥ १५ ॥ तिलकालकवत्तत्र विकारो मसृणः स्थितः । षण्णां युगपदुन्मेषो गुणानां10 कार्यवत्तया । तस्याहंता तु या देवी साहं सांकर्षणी परा ॥ योऽभूत्स वासुदेवस्तु व्यूहः प्रथमकल्पितः ।। श्रीरित्येव समाख्याता विज्ञानबलशालिनी । तस्य शान्तिरहंता तु साहं शक्तिः प्रकीर्तिता। यस्तस्या मे समुन्मेषः प्रद्युम्नः स तु कीर्त्यते ॥ शक्तिकोशस्थिता देवाः सूयन्ते यत्र चिन्तिताः॥ संकर्षणस्य देवस्य शक्तिकोशाभिमानिनः । अनिरुद्धस्य याहंता रतिरित्येव संज्ञिता। "बुद्धित्वे वर्तते देवः प्रद्युम्नः पुरुषोत्तमः ॥९॥ सैव देवी महालक्ष्मीर्मायाकोशः स उच्यते ।। ३. शक्तिमायाप्रसूतिप्रकृतिब्रह्माण्डजीवदेहाख्येषु घट्यु कोशेषु शक्तिकोशः शुद्धमार्ग- प्रवर्तकः । तत्रैव संकर्षणादीनां त्रयाणामाविर्भावः । ८. संकर्षणस्य महिषी श्रीः । प्रद्युम्नस्य सरस्वती । अनिरुद्धस्य रतिः । वासुदेवस्य शान्तिः । १८. मायाकोशमारभ्याशुद्धसृष्टिः । 1श्रीरुवाच B. 5 एवं B. 2 जीवदेहाश्च B. 8 बुद्धिवत् A. B. 10 उन्मेषात् षाड्गुण्यं B. 3 देवी या E. I. 7निलीनं B. 11 त्रयस्ते E. I. 4 संकर्षणी B. 8 वीर्यशौर्य A. I. 9 व्यूढस्य F.

·२४ लक्ष्मीतन्त्रम् महालक्ष्म्या य उन्मेषो मायाया गुणसंज्ञितः । अण्डमध्येऽवताराश्च तासां तेषां च ये स्मृताः। महाकालीमहाविद्याद्वयं संपरिकीर्त्यते ॥ १९ ॥ स्वातन्त्र्यनिर्मितास्त्वेते नैव कर्मवशानुगाः ॥२८॥ महालक्ष्मीमहामायामहाविद्यामयो महान् । अप्राकृताश्च ते देहा उभयेषां प्रकीर्तिताः। प्रसूति म कोशो मे तृतीयः परिपठ्यते ॥ २० ॥ अन्ये पञ्चसु कोशेषु देवाद्याः स्थावरान्तिमाः॥ नानास्थानजुषो जीवाः कर्मभिः संसरन्ति ये। त्रीण्यत्र मिथुनान्यासन यानि पूर्वोदितानि ते। अधिकारक्षयं नीत्वा शुभपाकवशादिमे ॥३०॥ प्रधान सलिलीकृत्य यच्छेते पुरुषोत्तमः ।। २१ ॥ संप्राप्य ज्ञानभूयस्त्वं योगक्षपितकल्मषाः। सा प्रोक्ता प्रकृतिर्यो निर्गुणसाम्यस्वरूपिणी । आरोहन्ति शनैः कोशानारूढा न पतन्ति ते ॥३१॥ विरिञ्चोऽजनयद्यद्वै पूर्वमण्डं स्मात्मनि ।। २२ ।। सत्यलोकात्प्रभृत्येते यां भूमिमधिरोहिताः। तदेके प्रकृति प्राहुस्तत्त्वशास्त्रविशारदाः । पुनस्ते न निवर्तन्ते तिष्ठन्त्यूचं व्रजन्ति वा ॥३२॥ महदाद्यैः पृथिव्यन्तैरण्डं यनिर्मितं सह ॥ २३ ॥ शक्र:- तद्ब्रह्माण्डमिति प्रोक्तं यत्र ब्रह्मा विराडभूत् । क्षीरोदसंभवे देवि पद्मनाभकुटुम्बिनि । अङ्गप्रत्यङ्गयुक्तं यच्छरीरं जीविनामिह ।। २४ ॥ जीवः को नाम 'तद् ब्रूहि नमस्ते पद्मसंभवे ॥३३॥ - एषा कोशविधा षष्ठी क्रमशस्तनुतां गता। अवरोहाः षडेते मे पूर्णायाः परिकीर्तिताः ॥२५॥ आद्य कोशे स्वयं देवस्त्रिधैवाहतया स्थितः। पश्चस्वन्येषु कोशेषु जीवा नानाविधाः स्थिताः ।। शुभाशुभविभागोत्था भजन्ते विविधां दशाम् । दिव्यास्तिस्रस्त्रयस्तासां मिथुनानि च यानि तु ॥ पूर्णाहता हरेराद्या साहं सर्वेश्वरी परा। तस्याः स्मृताश्चतस्रो मे दशास्त्रिदशपुंगव ॥३४॥ प्रमातेति विधा त्वेका तदन्तःकरणं परा। बहिः करणमन्या च चतुर्थी भावभूमिका ॥३५॥ प्रमाता चेतनः प्रोक्तो मत्संकोचः स उच्यते। अहं हि देशकालाधैरपरिच्छेदमीयुषी ।। ३६ ।। महालक्ष्या राजसत्वं प्रपञ्चसृष्टिनिदानत्वं च पूर्वमुक्तम् । २०. प्रसूतिकोशः राजस्या महालक्ष्याः, तामस्या महामायायाः, सात्त्विक्या महाविद्यायाश्च समवायरूपः। २१. त्रीणि मिथुनानि पञ्चमाध्याये सप्तमादिभिः सप्तभिः श्लोकैर्वर्णितानि । प्रधानमेव प्रकृतिकोश इत्युच्यते । एतासां मायाप्रसूतिप्रकृतीनां तमोऽव्यक्तप्रकृतिनामभिरुपनिषत्सु व्यवहारः । ३०. अधिकारेति । “ यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम्" इति बादरायणसूत्रम् । ३५. प्रमाता जीवः । अन्तःकरणं मनोबुद्धयहंकाररूपेण त्रिविधम् । बहिः करणं ज्ञानेन्द्रिय- 3 1 ब्रह्माण्डमिदं E. निर्मितास्ते ते E. I. 2जीवतामिह E. 5 अधिकार E. 8 सत्या: E. त्रयस्त्वासां E. 1. शक उवाच F. 6 १तंE.

·षष्ठोऽध्यायः एतत्पृष्टा मया ब्रूहि नमस्ते सिन्धुसंभवे । श्री:- स्थूलसूक्ष्मविभेदेन भूतानि दश खानि च॥४२॥ ज्ञानकर्मविभेदेन त्रीण्यन्तःकरणानि च । प्रकृतिश्च प्रसूतिश्च माया सत्त्वं रजस्तमः॥४३॥ स्वातन्त्र्यादेव संकोचं भजाम्यजहती स्वताम् । प्रथमस्तत्र संकोचः प्रमातेति प्रकीर्त्यते ॥ ३७॥ चिदात्मनि यथा विश्वं मयि लीनमवस्थितम् । प्रमातरि तथैवैतदर्पणोदरशैलवत् ॥ ३८॥ ऐकरूप्यं द्विरूपत्वं त्रिरूपत्वं चतुर्भिदाम् । 1सप्तपञ्चकरूपत्वं प्रमाता यत्प्रपद्यते ॥ ३९ ॥ प्रकाशेनात्मनो ह्येको ग्राह्यग्राहकतावशात् । द्वैरूप्यं तत्त्रिरूपत्वं ज्ञानाकारक्रियात्मना ॥४०॥ सप्तपञ्चकरूपत्वं तत्तत्तत्त्वस्थितौ स्थितम् । शक्रः- कानि तत्त्वानि पद्माक्षि कति कीहग्विधानि च।। कालश्च नियतिः शक्तिः पुरुषः परमं नमः । भगवानिति तत्त्वानि सात्त्वताः समधीयते॥४४॥ - शक्रः मया श्रुतानि तत्त्वानि त्वद्वक्त्रसरसीरहात् । व्याचक्ष्वैतानि मे देवि नमस्ते सरसीरुहे॥४५॥ इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे षट्कोशप्रकाशो नाम षष्ठोऽध्यायः कर्मेन्द्रियरूपेण दशविधम् । भावभूमिका प्रमेयप्रपञ्चजातम् । ३९. चत्वारो भेदाः जाग्र- दाद्यवस्थाः । इति षष्ठोऽध्यायः -- 1 पट्सप्तपञ्च A. B. C. 3 तानि F. 2 आत्मना E. 5 श्रीस्वाच B. 8I. omits the title. 4 पद्म B. 7 श्रीपञ्चरात्र A. E.; श्रीपञ्चरात्रे I. 6C. omits three lines from here.

·सप्तमोऽध्यायः नभस्तु परमं व्योम परमाकाशशब्दितम् । यत्र देवो मया सार्धं विभज्यात्मानमात्मना ।।९।। श्री व्याचक्षेऽहं ततः शक्र क्रमशस्तत्त्वपद्धतिम् । शुद्धाशुद्धविमिश्रेयं तत्त्वपद्धतिरुच्यते ॥१॥ निरम्भोदाम्बराभासो निष्पन्दोदधिसंनिभः । स्वच्छस्वच्छन्दचैतन्यसदानन्दमहोदधिः ॥२॥ आकारदेशकालादिपरिच्छेदविवर्जितः । भगवानिति विज्ञेयः परमात्मा सनातनः ॥३॥ तस्याहंता परा ताहरभगवत्ता सनातनी। नारायणी परा सूक्ष्मा निर्विकल्पा निरञ्जना ॥४॥ ज्ञानशक्तिबलैश्वर्यवीर्यतेजोमहोदधिः । षण्णां युगपदुन्मेषो गुणानां प्रथमो हि यः ॥५॥ भवद्भावात्मकत्वेन द्विधा स व्यपदिश्यते । भवंस्तु वासुदेवोऽत्र भावोऽस्मिन् वासुदेवता ।। शान्तिर्नान्ना समाख्याता साहं देवी सनातनी । संकर्षणादयो व्यूहाः साहंताः प्राङ् निरूपिताः॥ त्रयश्च चातुरात्म्यं तच्चत्वारोऽमी सुरेश्वर । एतावद्भगवद्वाच्यं निस्तत्त्वं तत्त्वमुत्तमम् ॥ ८॥ क्रीडते रमया विष्णुः परमात्मा सनातनः । पाड्गुण्यस्य समुन्मेषः स देशः परमाम्वरम् ।। पुरुषो भोक्तृकूटस्थः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः । अंशतः प्रसरन्त्यस्मात्सर्वे जीवाः सनातनाः ॥ "प्रलये त्वपियन्त्येनं कर्मात्मानो नरं परम् । इयं मातृदशा सा मे या ते पूर्व मयोदिता ॥ महालक्ष्मीः समाख्याता शक्तितत्त्वं मनीषिभिः । नियतिस्तु महाविद्या कालः काली प्रकीर्तिता ॥ सत्त्वं रजस्तमश्चेति गुणत्रयमुदाहृतम् । सुखरूपं स्मृतं सत्त्वं स्वच्छं ज्ञानकरं लघु॥१४॥ दुःखरूपं रजो ज्ञेयं चलं रक्तं प्रवर्तकम् । 10मोहरूपं तमो ज्ञेयं गुरु कृष्णं नियामकम् ॥१५॥ माया चैव प्रसूतिश्च प्रकृतिश्चेति11 वासव । पुरस्ताद्वयाकृतं तुभ्यं तदेतत्प्रकृतित्रिकम् ॥ १६ ॥ २. पूर्वाध्यायोक्तानि पञ्चत्रिंशत् तत्त्वानि व्युत्क्रमेण निरूप्यन्ते । तत्रादावत्र भगवत्तत्त्व- निरूपणम् । भगवतत्त्वं च शान्तावस्थः परवासुदेवः, उदितावस्था व्यूहाः, तेषामपृथक्सिद्धा देवी चेति । ८. निस्तत्त्वम् ; तत्त्वान्तरेभ्यो निष्क्रान्तम्, अतिशयितमित्यर्थः। तदेवाह-तत्त्वमुत्तम- मिति । १०. परव्योन्नः षाड्गुण्यसमुन्मेषरूपत्वकथनेनाजडत्वमभिप्रेतम् ; जडत्वपक्षोऽप्यस्ति 3 1 श्रीस्वाच B. तु ते E. I. 4 विशेषणविवर्जित: A. B. C. F. तत्त्वत: D. E. I.. 7 प्रलये त्वपि यान्त्येनं A.; प्रलयेऽपि विशन्त्येनं E. F. I. 10 E. omits three lines from here. निरिदा E.I. 6 देशे B. F. 8 पूर्वमेव B. F. 11 प्रकृतिश्चैव B. सुर B.

·सप्तमोऽध्यायः २७ भूतानि दशसंख्यानि तथा खानि त्रयोदश। ज्ञानक्रियाम्वरूपाणां संकोचस्त्रिविधन्तु य: । त्रयोविंशतिरप्येते सुस्पष्टं व्याकृता पुरा ।। १७ ।। तस्य तद्धि विरूपत्वं तस्य व्याख्यामिमां शृणु !! तदयं मम संकोचः प्रमाता शुद्धचिन्मयः । मायया ज्ञानसंकोच 'आनैश्वर्याक्रियाव्ययः । स्वान्तःस्फुरिततत्त्वौधः स्थितो दर्पणवत्सदा ॥१८॥ अशक्तरणुता रूपे विधैव व्यपदिश्यते ।। २६ ।। चातूरूप्यं तु यत्तस्य तदिहैकमनाः शृणु। अणुः किंचित्करश्चैव किंचिज्ज्ञश्चायमित्युत । आद्यं शून्यमयो माता मूर्छादौ परिकीतितः ।। द्वैरूप्यमैकरूप्यं च पूर्वमेव निरूपितम् ॥ २७ ।। ततः प्राणमयो माता सुपुप्तौ परिकीर्तितः । एवं मातृदशा मेऽद्य सविशेपा प्रकीर्तिता। प्राणा एव प्रतायन्ते सुषुप्तौ पुरुपस्य तु ॥ २० ॥ आन्तःकरणिकी चैव दशां शक्राद्य मे शृणु।। मूर्छाविपोपघातादौ प्राणोऽपि विनिवर्तते । स्वच्छन्दा संविदेवाहं स्वतश्चेतनतां गता। केवलं स्वात्मसत्तैव ततः शून्यस्तदा पुमान् ॥२१॥ हित्वा चेतनतां तां चाप्यवरूढा तत: 10क्रमात ।। तृतीयोऽष्टपुरीमात्र : स्वप्ने माता प्रकीर्तितः । चैत्यसंकोचनी चित्तमन्तःकरणमीरितम् । प्राणा भूतानि कर्माणि करणानि त्रयो गुणाः ।। मनोबुद्धिरहंकार इत्येतत् त्रितयं च तत् ।। ३० ॥ प्राग्वासना अविद्या च लिङ्गं पुर्यष्टकं स्मृतम् । विकल्पोऽध्यवसायश्चाप्यभिमानश्च वृत्तयः । स्वप्नेऽन्तःकरणेनैव स्वैरं हि परिवर्तते ।। २३ ॥ मनो विकल्पयत्यर्थमहंकारोऽभिमन्यते ।। ३१ ॥ चेष्टमानः स्वदेहेन देही जाग्रद्दशां गतः । अध्यवस्यति बुद्धिश्च चेतनाधिष्टिता सदा । चातूरूप्यमिदं पुंसपैरूप्यमपि मे शृणु ॥ २४ ॥ वुद्धिरध्यात्ममित्युक्ता निर्णयोऽप्यधिभूतकमा ।। परेषाम् । ११. भोक्तृकूटस्थो जीवसमष्टिरूपः पुरुषो हिरण्यगर्भः । १८. एवं षष्ठाध्याये ४२, ४३, ४४ तमैः श्लोकैः प्रस्तुतानि पञ्चत्रिंशतं तत्त्वानि निरूप्य, तत्रैव ३५ तमे श्लोके प्रस्तुता आत्मनश्चतस्रो दशा निरूपयति-तदयमित्यारभ्य यावदध्यायपरिसमाप्ति । २२. अष्टपुरी- मात्रः । मात्रशब्दः प्रमाणार्थकः ; केवलार्थको वा । बाह्यचेष्टारहित इत्यर्थः । अष्टपुर्यश्वानन्तर- श्लोके वक्ष्यन्ते। २३. लिङ्गं सूक्ष्मशरीरम् । २६. क्रियाव्ययः अभीप्सितक्रियाकरणासामर्थ्यम् । आनैश्वर्यमित्यत्र अनीश्वरस्य भाव इत्यर्थे प्यजि उभयपदवृद्धिः । स्वरूपसंकोचेनाणुरूप इत्युक्त्या जीवस्य स्वाभाविकं विभुरूपत्वमिति न मन्तव्यम् , तस्याणुस्वरूपत्वस्यानेकप्रमाण- सिद्धत्वात् । तस्मादत्र विशिष्याणुरूपत्ववर्णनमसर्वशक्तत्वासर्वज्ञत्वादिपरं वेदितव्यम् । तदे- वाशक्तरित्यनेन वित्रियते । २८. पूर्वाध्याये अन्तःकरणदशा द्वितीया निर्दिष्टा । सात्र विवि- : 1A. B. C. I. omit this line. 4 संज्ञैव G. 7 ज्ञानै I. 2 व्याकृतं मया B. पुंसां B. 8 उच्यते B. D. 11 तु B. I. 3 B. omits this line. 6 विधः स्मृतः B. 9 मातृदशामेत्य सविशेषाः प्रकीर्तिता: A. B. 12 विकल्पो व्यवसाय: A. I. 10 पदात् E. I. 13 अधिभौतिकम् A. B.

·२८ लक्ष्मीतन्त्रम् बुद्धिदर्पणसंलीनः क्षेत्रज्ञश्चाधिदैवतम् । कर्मेन्द्रियप्रवृत्तौ तु विपर्यस्तः क्रमः स्मृतः । अहंकृतिस्तथाध्यात्ममभिमानोऽधिभूतकम् ॥३३॥ संकल्पादेः पराचीना वचनादिक्रिया यतः॥४१॥ अधिदैवमथो रुद्रो मनोऽध्यात्म प्रकीर्तितम् । अध्यात्मादिविशेपोऽत्र सर्वः पूर्वमुदीरितः । विकल्पोऽप्यधिभूतस्तु चन्द्रमा अधिदैवतम् ॥३४॥ तृतीयेयं विधाख्याता बहिष्करणवर्तिनी ॥४२॥ चतुर्थी त्वमिमां कोटि मेयरूपां तु मे शृणु । प्राणसंरम्भसंकल्पा गुणा एषां क्रियाविधौ । मेयं तु द्विविधं तावद्वहिरन्तर्व्यवस्थया ॥ ४३ ।। 'प्राणः प्रयत्न इत्युक्तः संरम्भो गर्व उच्यते ॥३५।। बाह्यं तु नीलपीतादि सुखदुःखाद्यथान्तरम । फलस्वाम्यस्वरूपश्च गर्वः संरम्भ उच्यते । आभिश्चतसृभिश्चाहं विधाभिः स्ल्यानतां गता। औदासीन्यच्युतिः प्रोक्तः संकल्पो मानसो बुधैः ।। स्वचित्तोत्थविकल्पाथैः प्रत्यक्षाप्यस्मि विस्मृता । व्याख्यातेयं द्वितीया मे ह्यान्तःकरणिकी दशा। सदाचार्योपदेशेन सत्तर्कमनुरुन्धता ॥ ४५ ॥ प्रच्यवन्ती ततो रूपादान्तःकरणिकादहम् ।। ३७॥ निरूप्ये निपुणैर्यत्र 'मेयेऽप्यस्मि तदा स्फुटम । स्त्यानतां क्रमशः प्राप्ता बहिष्करणसंज्ञिता। विलाप्य सकलं भावं चेत्यरूपमिमं तथा ॥ ४६॥ करणानि तु बाह्यानि व्याख्यातानि मया पुरा॥ स्वच्छन्दा पूर्णचिद्रूपा प्रकाशेऽहं नदा स्वयम । ज्ञानेन्द्रियप्रवृत्तौ तु मनआदि प्रवर्तते । स्वच्छा स्वच्छतरा साहं ततः करणसंज्ञिता ॥४७॥ चक्षुरालोकयत्यर्थं विकल्पयति तन्मनः ॥ ३९ ॥ ततो मातर्यतिम्वच्छा स्फुरामि स्वच्छचिन्मयी। आलोकनविकल्पस्थमहंकारोऽभिमन्यते । आरोहमवरोहं च भावयन्मामकावुभौ । अध्यवस्य ततो बुद्धिः क्षेत्रज्ञाय प्रयच्छति ॥४०॥ मचित्तो मद्गतप्राणो मद्भावायोपपद्यते ॥ ४८ ॥ इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे प्रमातृकरणप्रकाशो नाम सप्तमोऽध्यायः 'यते । ३०. चैत्यम् ; चितो भावः, चैतन्यमित्यर्थः । ३१. विकल्पः ; विविधः कल्पः, अनिर्णयात्मकं ज्ञानम् । अभिमन्यते ; स्वकीयत्वेन बुध्यते । ३२. अध्यवस्यति ; निश्चिनोति । ४०. अध्यवस्य ; अध्यवसाय, अध्यवसायं कृत्वेत्यर्थः । ४१. पराचीना ; पश्चाद्भया । ४३. मेयेति । इदमेव भावभूमिकेति पूर्व निर्दिष्टम् । ४६. चेत्यम् ; मेयम् । इति सप्तमोऽध्यायः 1 F. omits this line. 2 E. I. omit this line ; फलस्वत्वस्वरूपश्च संरम्भो गर्व उच्यते B. 3 संशिका E. 4 कर्मण: E. I. 5 आलोचन I. 7 मेयेवास्मि A. B. D. I. पञ्चरात्र A.; पाश्चरात्रे I.; पश्चरात्रे सारे B. E. F. A. B. C. D. F. I. omit the title ; शुद्धमिश्रतत्त्वनिरूपणं G. 6 तद् E. 8 ·अष्टमोऽध्यायः शक्रः भवद्भावात्मकं दिव्यमध्वनः पारमुत्तमम् । नमस्ते सिन्धुसंभूते नमस्ते पद्मसंभवे । शक्तिमच्छक्तिभावेन तद् द्विधा व्यवतिष्ठते ॥८॥ नमः सरोरुहावासे नारायणकुटुम्बिनि ।। १ ।। शक्तिमत्तत् परं ब्रह्म नारायणमहं भवत् । अवतारास्तु ये प्रोक्तास्त्वीयाः कोशपञ्चके । शक्तिनारायणी साहमहंता भावरूपिणी ॥९॥ तान्मे विस्तरतः पद्मे पृच्छते वक्तुमर्हसि ॥२॥ स प्रदेशो न तस्यास्ति येन भूतं मया विना । किमोः किंप्रकारास्ते कियन्तः किंम्वरूपकाः । स प्रदेशो न मे कश्चिद्विना तद्येन भूयते ॥ १० ॥ तत्त्वं कथय मे देवि सर्वज्ञा सि शाश्वती ॥२॥ एकधा च द्विधा चैव तेस्तैस्तत्वान्धिपारगैः । श्री:- व्यपदिश्यावहे शास्त्रस्तावावां सर्वकारणम् ।।११।। अतरङ्गमनिर्देश्यमप्रकम्प्यमनूपमम । भावोनरा क्वचितृष्टिः कचित्सा भवदुत्तरा। "अप्रकारमसभेद्यमविकल्पमनाकुलम् ॥४॥ भवद्भावोत्तरा कापि विद्वांस्तत्र न मुह्यति ॥१२॥ एकं नारायणं ब्रह्म शून्यं शुद्धं निरामयम् । एक एवावती! हि देवानां कार्यवत्तया । यदिदं दृश्यते किंचिच्छ्रयते वानुमीयते ।। ५ ।। नारायणो यदा साहं तत्र तद्भावभाविनी ॥१३॥ प्रमाणत्रयसंबोध्य भावाभावस्वलक्षणम् । एकेव चावतीण हं यदा देवहितेप्सया । चराचरमणु स्थूलं चेतनाचेतनं जगत् ॥ ६॥ अहंतायां मयि व्यक्तः स देवोऽहंपदार्थवान् ।। तदिदं सकलं ब्रह्म नारायणमनुत्तरम' । अवतीर्णी यदा तुल्यं देवकार्यचिकीर्पया। अविद्याविधुरानन्दस्वच्छस्वच्छन्दचिद्धनम् ॥७॥ अन्योन्ययोः स्थितावावां भवद्भावात्मको 10द्वयोः।। २. प्रथमः शक्तिकोशो भगवतः पररूपस्य चतुर्ग्रहानां च संवद्ध इति सुविदि समिति कृत्वा तमुपेक्ष्य मायादिपञ्चकोशविषयः प्रश्नः क्रियतेऽत्रकोशपञ्चक इति । ४. प्रसङ्गाद्भ- गवतः पररूपस्य शक्तिकोशावस्थितिमाह----अतरङ्गमित्यादि । अत्र पष्ठाध्यायसप्तदशश्लोकोक्त- मनुसंधेयम् । ५. नारायण इत्याख्यातं नारायणम् । ६. प्रमाणत्रयं प्रत्यक्षानुमानशब्दाः । अहम् ; अहंमतीतिविषयः । १०. विना तत् ; तत् ब्रह्म विनेत्यर्थः । १७. माया- अप्रकाश C. 1 तन्मे A. 4 अविकारमनाकुलम् B. 7 अहं भवत् A. F.; अनुत्तमम् E. I. 10 दुयौ A. B.C. D. अरूपकम् E. I. 5 B. omits 8 lines from here. 8 F. omits 4 lines from hcrc. 6 संभेद्यं A. C. I. 9 तत् B.

·३० लक्ष्मीतन्त्रम् इत्थं व्यवस्थिते तत्त्वे ह्यवतारगतिं शृणु। कोणद्विषट्के तस्यैव स्थिता द्वाददाधारम्यहम' । अनिरुद्धो 'विभुदेवो देवदेवः सनातनः ॥ १६ ॥ श्रीश्च कामेश्वरी "कान्तिः क्रियाशक्तिविभूतयः ।। महाविद्यासमुद्भुतस्तदाहमपि वासव । इच्छा प्रीती रतिश्चैव माया धीमहिमेति च । मत्त एव महालक्ष्म्या अभूवं कमलाख्यया ॥१५॥ एवं चतुर्भुजस्यापि पोढाहं क्रमशः स्थिता ॥२७॥ ताविमौ दम्पती दिव्यौ पितरौ जगतां मतौ । तस्यैव । पड्भुजस्याहमष्टबाहोश्च वासव । पद्मनाभावतारे तु तावेतौ द्वावयोनिजौ ॥ १८ ॥ द्विपड़वाहोस्तथा साहं द्विसप्तकभुजन्य च ॥ २८ ॥ नारायणावतारो यः शक्तीशो नाम नामतः । तथा षोडशहस्तस्य भुजद्विनवकम्य च । प्रकारा वहवस्तस्य सर्वत्राहमनुव्रता ॥ १९॥ विभज्य बहुधात्मानमियनंदा व्यवस्थिता ॥२५॥ एकधा द्विचतुर्धा च षोढा चैव तथाष्टधा। अवतारो हि यो विष्णोः सिन्धुशाग्रीति मंजिनः । पुनादशधा चैव तत्र नामानि मे शृणु ।। स्थिताहं परितरतस्य चतुर्धा रूपमेयुपी ।। २० ।। श्रीनाम 'द्विभुजस्याहमङ्कस्था वरवर्णिनी। लक्ष्मीनिद्रा तथा प्रीतिर्विद्या चेति विगदिनी । तस्यैवोभयतोरूपे श्रीश्च पुष्टिश्च वासव ॥ २१ ॥ अवतारो हि यो विष्णो: । श्रीपति म नामतः ।। चतुर्दिशं तु तस्यैव श्रीः कीर्तिश्च जया तथा । श्रीरित्येवाख्यया तत्र तस्याहं वामतः स्थिता। मायेति कृत्वा रूपाणि भुज्येऽहं तेन विष्णुना ।। अवतारो हि यो विष्णोर्नामतः पारिजातजिन ।। तस्यैव कोणषट्कस्था षोढाहं शृणु नाम च । "तदंसस्थकरा तस्य वामोत्सङ्ग हरे: स्थिता। शुद्धिर्निरञ्जना नित्या ज्ञानशक्तिश्च वासव ॥२३॥ अवतारो हि यो विष्णोर्नान्ना मीनधरः शुभः ।। तथापराजिता चैव षष्ठी तु प्रकृतिः परा । 1.अनुभ्रमामि तं तत्र साहं नौम्पधारिणी। तस्यैव चाष्टधा दिक्षु साहं रूपैर्व्यवस्थिता ॥२४॥ त्रैविक्रमोदयो विष्णोरवतार : पर: स्मृतः ॥३४॥ लक्ष्मीः सरस्वती सर्वकामदा प्रीतिवर्धनी । आह्लादजननी गङ्गा तत्पादात्प्रभवाम्यहम् । यशस्करी शान्तिदा च तुष्टिदा पुष्टिरष्टमी ॥२५॥ अनन्तशयनो नाम योऽवतारो हरेरहम ॥ ३५।। कोशावतारमाह-मत्त एवं महालक्ष्म्या इति । अत्र षष्ठाध्यायाष्टादशश्लोकोक्तमनुसंधेयम् । १८. प्रसूतिकोशावतारमाह--पद्मनाभावतार इत्यादिना । महालक्ष्मीमहाविद्यामहामायानामव- तारोऽत्र षष्ठाध्याये विंशश्लोके पूर्वमुक्तः ३०. प्रकृतिकोशावतारमाह--सिन्धुशायीति । अत्र चेति E. 1अभवद्देव: A. B. G. 2 च चतुर्धा B. E. I. 4 द्विभुजा साहं A.; द्विभुजास्याहं D. 5 भुञ्जेऽहं E. 6 कोणपट्के तु B.; कोणपट्के तु तस्यैव पड्भुजस्याहमष्टधा F. कीर्तिः F. तथा E. 11 शक्तीशो A. 12 तदानन्दकरा A.G. 7 8 शान्तिः A.; 9 यहम् B. 10 षट्भुजस्यैवं B. E. अनुग्रहकमात्तत्र A. B. D. 13 ·अष्टमोऽध्यायः ३१ जाता जनकयज्ञेऽहं क्षेत्राद्धलमुखक्षतात् । नाना सीतेति विख्याता दशाननविनाशनी ॥४४॥ अवतारो हि यो विष्णोश्चतुर्धा संभविष्यति । मधुरायामहं व्यक्तिं चतुर्धेष्यामि वै तथा ॥४५॥ रेवती रुक्मिणी चैव रतिर्नाम्ना तथा ह्युषा । अवतारान्तरं यत्तु मोहनं बुद्धसंज्ञकम् ॥ ४६॥ स्थिता चतुर्दिशं तस्य चातुरात्म्यमुपेयुषी। लक्ष्मीश्चिन्ता तथा निद्रा पुष्टिश्चेत्याख्यया युता ॥ इत्येषु सह सिद्धाहमवतीर्णाण्डमध्यतः । अवताराः पृथग्भूता यदा ब्रह्माण्डमध्यतः ।। अनुव्रता तथैवाहमवतीर्णा पृथक् पृथक् । अवतारो हि यो नाम वराहो वेदविश्रुतः ॥३८॥ तदाहमपि भूर्नाम पृथग्भूता भजाम्यहम् । अवतारो हि यो नाम धर्मो विष्णुः पुरातनः ।। तदाहं भार्गवी नाम ख्यातिजा श्रीः प्रकीर्तिता। अवतारो हि यो नाम दत्तात्रेयोऽत्रिनन्दनः ॥४॥ तदा हि तस्य भोगाय सरसोऽहं समुत्थिता। अवतारो हि यो नाम वामनो वैष्णवः शुभः ।। पद्मादहं समुत्पन्ना तदा पद्मति विश्रुता। अवतारो यदा विष्णोर्भागवो रामसंज्ञितः ॥४२ ।। तदाहं धरणी नाम शक्तिरासमयोनिजा। अवतारो हि यो नाम रामो दाशरथिः शुभः ।। ताराहं तत्र नाम्ना वै धारा चैव प्रकीतिता। ध्रुवादयोऽवतारा ये केवला वैष्णवाः स्मृताः। तत्तच्छरीरभूताहं तेषां भोग्या व्यवस्थिता। यत्तु मे मोहनं रूपं श्रूयतेऽमृतधारकम् ।। ४८ ॥ भवद्भावौ तदा तत्र रूपे तुल्योपलक्षितौ । देवैः पुरुपरूपेण स्त्रीरूपेण तथेतरैः ॥ ४९ ।। सह सिद्धं पृथक्सिद्धमित्येतजन्म मेऽद्भुतम् । कीर्तितं तव देवेश केवलं जन्म में शृणु॥५०॥ इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे लक्ष्म्यवतारप्रकाशो नामाष्टमोऽध्यायः पञ्चमाध्यायकविंशश्लोकोक्तमनुसंधेयम् । ३३. ब्रह्माण्डकोशावतारमाह-~-नाम्ना मीनधर इत्यादि । ४७. जीवदेहकोशावतारमाह-ध्रुवादय इति । इत्यष्टमोऽध्यायः --Namam 1A. B. C. D. F. omit six lines from here. सरसाहं F. ३ सर:स्थिता B. 4 धरा B. E.; दारा G. 5 तन्मोहन D. E.; तन्मोहिनी F. 6 मयीत्येतजन्म में महदद्भुतम् A. G. 7 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपञ्चरात्रे E. I. 8 E. I. omit the title.

·नवमोऽध्यायः श्री:- संभूय ते ममाभूवन रूपं परमशोभनम । अहं नारायणी देवी नारायणमनुव्रता। आयुधानि च देवानां यानि यानि सुरेश्वर ।। ज्ञानानन्दक्रियात्मानं ज्ञानानन्दक्रियामयी ॥१॥ तच्छक्तयस्तदाकारा आयुधानि ममाभवन् । तस्या मे न विनाभावस्तेन वा तस्य वा मया । अभिष्टुता सुरैः साहं महिषं जन्नुपी क्षणात ।। प्रकर्तुं शक्यते काले कस्मिंश्चिद्देश एव वा ॥ महिषान्तकरीसूक्तं सर्वसिद्धिप्रदं तदा। तत्तत्कार्यवशाचैवान्यद्भताद्भुतरूपकौ।। 'देव्या ययादिकं दृष्ट सन्द्रदेवः "सहस्पभिः ।। आत्मयोगबलात्तौ स्वः सहैव च विनैव च ।। "उत्पत्तिं युद्धविक्रान्ति' स्तोत्रं चेति सुरेश्वर । ब्रह्मादिर्दत्तवान् याहत्तपोयोगबलात्कृतः। कथयन्ति सुविस्तीर्ण ब्राह्मणा वेदपारगाः ॥१३॥ दैत्यादिभ्यो जगद्ध्वंसकरेभ्यो वरमुत्तमम् ।। तादृशं तादृशं रूपमास्थायावां सनातनौ । 11 एवं प्रभावां देवीं तां स्तुवन ध्यायन्नमन्नपि । तत्तत्प्रीतिचिकीर्षायै चरावो देवकार्यतः ॥ ५ ॥ लभते च फलं शश्वदाधिपत्यमनश्वरम् ॥१४॥ मायया भावमाच्छाद्य परमार्थ स्वतेजसा। योगनिद्रा हरेरुक्ता या सा देवी दुरत्यया । अहमेवावतीर्णा हि तत्तद्वंसिजिघांसया ॥६॥ 12महाकालीतर्नु विद्धि तां मां देवीं सनातनीम् ।। आदौ देवी महालक्ष्मीः स्मृताहं परमेश्वरी। मधुकैटभनाशे हि मोहितौ तौ तया तदा। जन्नाते वरलाभेन देवदेवेन विष्णुना ॥ १६ ॥ अभूवं च पुनर्द्वधा कृष्णा ब्राह्मीति रूपतः ॥७॥ गुणत्रयविभागेन रूपमेतत्परं मम । विश्वेश्वर्यादिकं सूक्तं दृष्टं तद् ब्रह्मणा सदा महालक्ष्मीरहं शक्र पुनः स्वायंभुवेऽन्तरे ॥८॥ स्तुतये योगनिद्राया मम देव्याः पुरंदर ।। १७ ।। हिताय सर्वलोकानां जाता महिषमर्दनी । एषा सा वैष्णवी माया महाकाली दुरत्यया । मदीया शक्तिलेशा ये तत्तद्देवशरीरगाः॥९॥ स्तुल्या वशीकृता कुर्याद्वशे स्तोतुश्चराचरम् ॥१८॥ १२. इदं च सूक्तं मार्कण्डेयपुराणे देवीमाहास्ये चतुर्थाध्याये पठितं द्रष्टव्यम् । १७. इदं चोपाख्यानं मार्कण्डेयपुराणे देवीमाहाल्ये प्रथमाध्याये पठितम् । । 5 1 श्रीरुवाच B. 4तु I. 7 तथा A. B. I. 10 विक्रान्ति: E. I. 13 च A. B. D. 2 तस्य A. B. D. वरानाशु जगद्ध्वंसिजिघांसया A. F. 8 महर्षिभिः B. 11 A. B. C. D.. omit this line. 14 पुरा G. 3 कर्तुं हि E. F. 8 देवानां A. B. D. F.G. 9 उत्पत्ति: E. I. 12 महाकाल्यास्तनुं B. C. E. I.

·1 नवमोऽध्यायः अस्या देव्याः समुत्पत्तिश्चरितं स्तोत्रमित्यपि । पुनश्चाप्यतिरौद्रण रूपेण पृथिवीतले । हिताय सर्वभूतानां 'धार्यन्ते ब्रह्मवादिभिः।।१९।। अवतीर्य हनिप्यामि वैप्रचित्तान महासुरान ।।३०।। 'तामसे त्वन्तरे शक्र महाविद्या हि या परा। 1 भक्षयन्त्याश्च तानुग्रान् वैप्रचित्तान महासुरान । गौरीदेहात्समुद्धता कौशिकीति तदा ह्यहम् ।।२०।। रक्ता दन्ता भविष्यन्ति दाडिमीकुसुमोपमाः ॥३१॥ वधाय दुष्टदैत्यानां तथा सुम्भनिसुम्भयोः । ततो मां देवता सर्वे मर्त्यलोके च मानवाः । रक्षणाय च लोकानां देवानामुपकारिणी ॥ २१॥ स्तुवन्तो व्याहरिष्यन्ति सततं रक्तदन्तिकाम् ।। मदीयाः शक्तयो यास्ता देवश्रेष्ठशरीरगाः । तस्मिन्नेवान्तरे शक्र चत्वारिंशत्तमे युगे। तास्तास्तद्रूपधारिण्यः ‘साहाय्यं विदधुहि मे।।२२।। सर्वतः शतवार्पिक्यामनावृष्ट्यामनम्भसि ॥३३॥ ताभिनिहत्य दैत्येन्द्रान हन्तव्या ये तथा तथा । मुनिभिः संस्मृता भूमौ संभविष्याम्ययोनिजा। संहत्यात्मनि ताः सर्वा मदीया विग्रुपोऽखिलाः ।। ततः शतंन नेत्राणां निरीक्षिष्याम्यहं मुनीन् ॥३४॥ अहं निजन्नुषी पश्चात्तयो सुम्भनिसुम्भयोः । कीर्तयिष्यन्ति मां शक्र शताक्षीमिति मानवाः । 'देवि प्रपन्नातिहरे प्रसीद'त्यादिकं तथा ॥ २४ ॥ तदाहमखिलं लोकमात्मदेहसमुद्भवैः ॥ ३५ ॥ नारायणीस्तुतिनीम सूक्तं परमशोभनम् । भरिष्यामि शुभैः शाकैराविष्टैः प्राणधारकैः। स्तुतयो में 'तदा दृष्टा देवैर्वह्निपुरोगमैः ॥ २५ ॥ शाकंभरीति मां देवास्तदा स्तोष्यन्ति वासव ॥३६।। एषा संपूजिता भक्त्या सर्वज्ञत्वं प्रयच्छति । तत्रैव च हनिष्यामि दुर्गमाख्यं महासुरम् । कौशिकी सर्वदवेश बहुकामप्रदा ह्यहम् ॥ २६॥ दुर्गादेवीति विख्यातिं ततो यास्याम्यहं भुवि॥३७॥ उत्पत्तियुद्धविक्रान्तिः स्तुतिश्चेति पुरातनैः । शाकंभरी स्तुवन् ध्यायन शक्र संपूजयन्नमन । पठयते त्रितयं विर्वेदवेदाङ्गपारगैः ।। २७ ।। 18अक्षय्यामश्नुते शीघ्रमन्नपानोद्भवां रतिम् ॥३८॥ वैवस्वतेऽन्तरे चैतौ" पुनः सुम्भनिसुम्भको । चतुर्युगे च पञ्चाशत्तमे मुनिभिरर्थिता । उत्पत्स्यते वरोन्मत्तौ देवोपद्रवकारिणौ ॥ २८ ॥ सुन्दरं चातिभीमं च रूपं कृत्वा हिमाचले ॥३९।। नन्दगोपकुले जाता यशोदागर्भसंभवा । रक्षांसि भक्षयिष्यामि मुनीनां त्राणकारणात् । तावह नाशयिष्यामि सुनन्दा विन्ध्यवासिनी॥ ततो मां मुनयः सर्वे स्तोष्यन्त्यानम्रमूर्तयः ॥४०॥ २४. नारायणीस्तुतिः मार्कण्डेयपुराणे देवीमाहास्ये एकादशाध्याये पठिता । २८-४३. सुनन्दा-रक्तदन्तिका-शताक्षी-शाकंभरी-दुर्गा-भीमा-भ्रामरीणामुपाख्यानानि मार्कण्डेयपुराणे देवी- माहास्ये एकादशाध्याये द्रष्टव्यानि । 2 तापसे A. B.C. तदा A. B. C. 8 देवेशा A. B.G. 5 ३ भिधा B. I. 8 सहायं A. D. 9 पाठ्यते F. 1 ध्यायन्ते D. E. 4 तदाप्यहम् C. 7 सदा E. 10 बेदान्तपारगैः E. 13 B. omits this line; भक्षयन्त्यागतानुग्रान् F. 16 धारणैः D. 11 12 शक B. सुनन्द्या E. 14 रत्न A.C. तु संध्यायां B. 15 निरीक्षिष्यामि यन्मुनीन् E. 18 अक्षया A. B.C. 17 ·लक्ष्मीतन्त्रम् 'भीमे देवि प्रसीदे'ति भीमामभयदायिनीम् । समाधये च "वैश्याय प्रणतायावसीदते । युगे षष्टितमे कश्चिदरुणो नाम दानवः ॥ ४१ ।। भक्तिश्रद्धावता नित्यं वसिष्ठेन कृतेति मे ॥५१॥ मनुजानां मुनीनां च महाबाधां करिष्यति । हृदि स्थिता सदा सेयं जन्मकर्मावलिन्तुतिः । तत्राहं 1भ्रामरं रूपं कृत्वासंख्येयषट्पदा ॥४२॥ एतां द्विजमुखाच्छ्रुत्वा ह्यधीयानो नरः सदा ।। त्रैलोक्यस्य हितार्थाय वधिष्यामि महासुरम् । 'विधूय निखिलां मायां सम्यग्ज्ञानं समश्नुते । भ्रामरीति च मां लोकास्तदा स्तोष्यन्ति सर्वदा ।। सर्वा संपदमाप्नोति धुनोति सकलापदः ।। ५३ ।। इत्थं यदा यदा बाधा दानवोत्था भविष्यति । तदा तदावतीर्याहं हनिष्यामि महासुरान् ॥४४॥ मम प्रभावात् सौभाग्यं कीर्ति चैव समश्नुते । केवला अपि यद्येत मदीया विष्णुना विना ।। अमी ते लेशतः शक्र दर्शिताः परमाद्भुताः । अवतारा निरातङ्का मदीयाः केवलाद्वयाः॥४५॥ न मेऽस्ति संभवः सोऽयमहंभूतः स्थितोऽत्र तु । एतेषां परमा प्रोक्ता कूटस्था सा महीयसी। अन्योन्येनाविनाभावादन्योन्येन समन्वयात् ।। महालक्ष्मीर्महाभागा प्रकृतिः परमेश्वरी ॥४६॥ 10मय्ययं देवदेवेशस्तत्राहं च सनातनी । अमुष्याः स्तुतये दृष्टं ब्रह्माद्यैः सकलैः सुरैः। इत्येत लेशतः शक्र दर्शिताः सप्रकारकाः ।। ५६ ।। नमो देव्या दिकं सूक्तं सर्वकामप्रदं वरम् ॥४७॥ इमां देवीं स्तुवन्नित्यं स्तोत्रेणानेन मामिह । अवतारा मदीयास्ते संभूताः कोशपञ्चके । केशानतीत्य सकलानैश्वर्य महदश्नुते ॥४८॥ शुद्धे कोशे समुद्धृता भवद्भावात्मकाः परे । अमुष्याः सावताराया महालक्ष्म्या ममानघ । तत्राप्येषा स्थिति या विष्णोर्मम सह स्थितिः । जन्मानि चरितैः साधं स्तोत्रैर्वैभववादिभिः ॥ एवंप्रकारां1 मां ज्ञात्वा प्रत्यक्षा सर्वसंमताम् ।। कथितानि पुरा शक्र वसिष्ठेन महात्मना। उपायैर्विविधैः शश्वदुपास्य 18बहुधात्मिकामम् । स्वारोचिषेऽन्तरे राज्ञे सुरथाय महात्मने ।।५।। क्लेशकर्माशयातीतो मद्भावं प्रतिपद्यते ॥ ५९॥ इति 14श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे 1 केवलावतारप्रकाशो नाम नवमोऽध्यायः। ४७. इदं च मार्कण्डेयपुराणे देवीमाहात्म्ये पञ्चमाध्याये पठितम् । ५०. इदं चोपाख्यानं मार्कण्डेयपुराणे देवीमाहात्म्ये प्रथमाध्याये दृश्यते । इति नवमोऽध्यायः -mm- 1 3 6 भ्रमरं E. F. 2 संयता:A. परम् B. 4 B. F. omit this line. 5 कारिभिः E. वश्याय B. 7 C. omits this line. 8 E. I. 9 केवला: कथयन्त्येते. A, B. C. 10 मय्येवं वर्तते देव: E. 11 भावात्मकात्मके A. B. C. 12 प्रकारं E.F. 13 विविधा B. 14 श्रीपञ्चरात्र A.: पाश्चरात्र B.; श्रीपाश्चरात्रे I. 15 भगवदविनामावकथनं नाम A. G.; I, omits the title.

·दशमोऽध्यायः - Hamayan शक्र:- तथा विभवरूपेण नानाभावमुपेयुषा । क्षीरोदमथनायासफलरूपे मधुद्विषः । व्यापको भगवान देवो भक्तानुग्रहकाम्यया ॥११।। नमश्चन्द्रसहोदर्यै नमस्तेऽमृतयोनये ॥१॥ अनौपम्यमनिर्दश्यं वपुः स भजते परम् । भावोत्तराः प्रकारास्ते श्रुतास्त्वद्वक्त्रपङ्कजात् । विश्वाप्यायनकं कान्त्या पूर्णेन्द्रयुततुल्यया॥१२॥ इदानीं श्रोतुमिच्छामि प्रकारान् भवदुत्तरान् ।।२।। वरदाभयहस्तं च द्विभुजं पद्मलोचनम् । वैष्णवा अवतारास्ते किंरूपाः कति वाम्बुजे। रेखामयेन चक्रेण शङ्खन च करद्वये ॥ १३ ॥ एतत्पृष्टा मया बेहि नमस्ते पङ्कजासने ॥३॥ अङ्कितं निर्विकाराविस्थितं परमशोभनम् । श्री: अन्यूनानतिरिक्तैः स्वैर्गुणैः षड्भिरलंकृतम् ॥१४॥ हन्त ते शक्र वक्ष्यामि प्रकारान् भवदुत्तरान् । समं समविभक्ताङ्गं सर्वावयवसुन्दरम् । वैष्णवा अवतारास्ते यावन्तो यद्विधाश्च ते ॥४॥ पूर्णमाभरणैः शुभैः सुधाकल्लोलसंकुलैः ।। १५ ।। षाड्गुण्यममलं ब्रह्म निर्दोषमजरं ध्रुवम् । रश्मिभूतैरमूतैः स्वैरच्युताद्यैरबिच्युतम् । सर्वशक्ति निरातङ्क निरालम्बनभावनम् ॥५॥ एका मूर्तिरियं दिव्या पराख्या वैष्णवी परा॥ तदुन्मिपति वै पूर्व शक्तिमच्छक्तिभावतः । योगसिद्धा भजन्त्येनां हृदि तुर्यपदाश्रिताम् । नारायणः परो देवः संस्थितः शक्तिमत्तया ॥६॥ अथ व्यूहस्वरूपं ते द्वितीयं वर्णयाम्यहम् ॥ १७ ।। स्थिरा शक्तिरहं तस्य सर्वकार्यकरी विभोः। व्यूह्यात्मानं चतुर्धा स्वं देवः प्रागादिभेदतः । तावावां जगतोऽर्थाय बहुधा विक्रियावहे ॥ ७ ॥ वासुदेवादिभेदेन 'सौषुप्ताध्वनि तिष्ठति ॥१८॥ यथाहमास्थिता भेदैस्तथा ते कथितं पुरा । संस्थानमादिमूतर्वं सर्वेषां तु समं स्मृतम् । विकारानविकारस्य विष्णोः शृणु मयोदितान् ।। षड्गुणं प्रथमं रूपं द्वन्द्वैानादिसंभवैः ॥ १९॥ अप्राकृताननौपम्यानचिन्त्यमहिमोज्ज्वलान् इतराणि स्वरूपाणि कथितानि मया पुरा । खां शक्तिं मामधिष्ठाय प्रकृति परमाद्भुताम् ॥ ९॥ वह्नयर्केन्दुसहस्राभमानन्दास्पन्दलक्षणम् ॥२०॥ त्रैरूप्येण जगन्नाथः समुदेति जगद्धिते । बीजं सर्वक्रियाणां तद्विकल्पानां तदास्पदम् । आयेन पररूपेण व्यूहरूपेण चाप्यथ ॥१०॥ सौषुप्तं चातुरात्म्यं तत्प्रथमं विद्धि वासव ।।२१।। 1 कथिता बुधैः E. 2 अहं ते B.C. पुन: A. B.G. I. 4 करंE.I. 6 मेदिन: A. 7 सुषुप्त्यध्वनि B.; सुषुप्तात्मनि E. सृष्टयादिसंस्था मूर्तिर्वै A. B. C. 10 आनन्दस्पन्दलक्षणम् E. F. 3 5 श्रयाम् E. F. पुन: E.

·३६ लक्ष्मीतन्त्रम् अथ स्वाग्ने पदेऽप्येवं विभज्यात्मानमात्मना । प्रावृग्निशासमुदितखद्योतनिचयप्रभम् । देवः प्रागादिभेदेन वासुदेवादिरूपतः ॥ २२ ॥ रक्तकौशेयवसनं मकरध्वजशोभितम् ॥ ३४॥ समासव्यासभेदेन गुणानां पुरुषोत्तमः । सौम्यवक्त्रं चतुर्बाहुं तृतीयं परमेश्वरम् । सितरक्तसुवर्णाभ्रसदृशैः परमाद्भुतैः ॥ २३ ॥ मुख्यहस्तद्वयं चास्य प्राग्वत्तुल्यं महामते ॥ ३५॥ आदिमूतिसमै रूपैश्चतुर्धा व्यवतिष्ठते । वामेऽपरस्मिन शाङ्गं च दक्षिणे बाणपञ्चकम् । कैवल्यभोगफलदं भवबीजक्षयंकरम ॥ २४॥ अपरे चिन्तयेद्भागे प्रद्यम्नमिति कीर्तितम् ॥३६॥ चातुरात्म्यं द्वितीयं तत् सुधासंदोहसुन्दरम् । अञ्जनाद्रिप्रतीकाशं "सुपीताम्बरवेष्टितम । अथ जाग्रत्पदे देवः सितरक्तादिभेदतः ।। २५॥ चतुर्भुजं विशालाक्षं मृगलाञ्छनभूपितम ॥३७॥ चतुर्भुजैरुदाराङ्गैः शङ्खचक्रादिचिह्नितः । नानाध्वजविचित्राङ्गैर्चासुदेवादिसंज्ञितैः ॥ २६॥ आदिवत् पाणियुगलमादामस्य विचिन्तयेत् । दक्षिणादिक्रमेणाथ द्वाभ्यां वै खड्गखेटकौ ॥३८॥ व्यूहै: स्वं प्रविभज्यास्ते विभुर्नाम स्वलीलया। तत्राद्यं भगवद्रूपं हिमकुन्देन्दुकान्तिमत् ।। २७ ।। दधानमनिरुद्धं तु सौम्यभागे विचिन्तयेत् । चतुर्भुजं सौम्यवक्त्रं पुण्डरीकनिभेक्षणम् । वनमालाधराः सर्व श्रीवत्सकृतलक्षणाः ॥३९॥ पीतकौशेयवसनं सुपर्णध्वजभूषितम् ।। २८ ।। शोभिताः कौस्तुभेनैव रत्नराजेन वनसि । मुख्यदक्षिणहस्तेन भीतानामभयप्रदम् । जाग्रत्पदे स्थितं देवं चातुरात्म्यमनुत्तमम् ।।४।। तथाविधेन वामेन दधानं शङ्खमुत्तमम् ।। २९॥ स्थित्युत्पत्तिप्रलयकृत्सर्वोपकरणान्वितम् । अपरेण दधानं च दक्षिणेन सुदर्शनम् । दिव्यं तचिन्तयेद्यस्य विश्वं तिष्ठति शासने॥४॥ वामेन च गदां गुवी निषण्णां वसुधातले ॥३०॥ त्रिविधं चातुरात्म्यं तु सुपुप्त्यादिपत्रिके। संचिन्तयेत् पुरो भागे वासुदेवमितीदशम् । सिन्दूरशिखराकारं सौम्यवक्त्रं चतुर्भुजम् ॥३१॥ सुव्यक्तं तत्पदे तुर्ये गुणलक्ष्यं परं स्थितम ||४|| अतसीपुष्पसंकाशवसनं ताललाञ्छितम। ज्ञानक्रियादिभिर्विष्णोर्लोकाननुसिस्मृक्षतः। मुख्येन पाणियुग्मेन तुल्यमाद्यस्य वै विभोः॥३२॥ व्यूहसंज्ञमिदं रूपं द्वितीयं कथितं मया ।। ४३ ॥ सीरं तचक्रहस्तेऽस्य मुसलं तु गदाकरे। तृतीयं विभवाख्यं तु विश्वमन्दिरमध्यगम् । दक्षिणे चिन्तयेद्भागे संकर्षणमितीदृशम् ॥३३॥ नानाकारक्रियाकर्तृ रूपं विष्णोनिशामय ॥४४॥ इति 12श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे परव्यूहप्रकाशो नाम दशमोऽध्यायः 1 समो B. 4 स्वयं विभव्य E. I. 7 मुमिताम्बर B.E. I. 10 चिन्तयेत्तस्य A. B. व A. B. C.F. लान्छनम् F. 8 भेदितैः G. गदांE. लाञ्छना: E. 12 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाश्चरात्रे B.E. 8 आद्यं तस्य F. 11 तं F. 9 ·एकादशोऽध्यायः इति शक परं रूपं व्यूहरूपं च दर्शितम् । तृतीयं विभवाख्यं तु रूपमद्य निशामय ।। ८॥ श्री:- निर्दोषो निरधिष्ठेयो निरवद्यः सनातनः । विष्णुनारायणः श्रीमान् परमात्मा सनातनः ।। षाड्गुण्यविग्रहो नित्यं परं ब्रह्माक्षरं परम् । तस्य मां परमां शक्तिं नित्यं तद्धर्मधर्मिणीम् ।।२।। सर्वभावानुगां विद्धि निर्दोषामनपायिनीम् । सर्वकार्यकरी साहं विष्णोरव्ययरूपिणः ॥३॥ शुद्धाशुद्धमयैर्भावैर्वितत्यात्मानमात्मना । परव्यूहादिसंभेदं व्यूहयन्ती हरेः सदा ॥४॥ शुद्धषाड्गुण्यमादाय कल्पयन्ती तथा तथा। तेन नानाविधं रूपं व्यूहाधुचितमञ्जसा ॥५॥ उन्मेषयामि देवस्य प्रकारं भवदुत्तरम् । व्यापारस्तस्य देवस्य साहमस्मि न संशयः ॥ ६॥ मया कृतं हि यत् कर्म तेन तत् कृतमुच्यते । अहं हि तस्य देवस्य स्मृता'व्याप्रियमाणता॥७ तुर्यदिजापदन्तं यत् प्रोक्तं पदचतुष्टयम् । वासुदेवादिना व्याप्तमनिरुद्धान्तिमेन तु ॥९॥ तत्र तत्र पदे चैव चातुरात्म्यं तथा तथा। अव्यक्तव्यक्तरूपैः स्वैरुदितं ते यथोदितम् ।।१०।। व्यूहाद् व्यूहसमुत्पत्तौ पदाद्यावत्पदान्तरम् । अन्तरं सकलं देशं संपूरयति तेजसा ॥ ११ ॥ 10पूजितस्तेजसां राशिरव्यक्तो मूर्तिवर्जितः । विशाखयूप इत्युक्तस्तत्तज्ज्ञानादिबृंहितः ॥ १२ ॥ तस्मिंस्तस्मिन् पदे तस्मान्मूर्तिशाखाचतुष्टयम् । वासुदेवादिकं शक्र प्रादुर्भवति वै क्रमात् ।। १३॥ एवं स्वप्नपदाजाप्रत्पदव्यूहविभावने। स्वप्नात्पदान्जाग्रदन्ते तैजसः पूज्यते महान् ॥१४॥ २. ब्रह्माक्षरशब्दयोः प्रकृतिज.वये रपि प्रयोगात् तयुदासाय परमिति विशेषणम् । १२. विशाखयूपो नामाप्राकृते दिव्यलोके भ्राजमानो ज्येतिर्मयः स्तम्भाकारो भगवद्रूपविशेषः । तत्राधोभागमारभ्य ऊर्ध्वभागपर्यन्तं चत्वारि पर्वाणि क्रमेणानिरुद्धप्रद्युम्नसंकर्षणवासुदेशाधिष्ठितानि स्पष्टतरस्पष्टकिंचित्स्पष्टास्पष्टशङ्खचक्रादिलक्ष्माणि । प्रतिपर्व प्रागादिक्रमेण चतुर्ध्वपि पाश्चेषु क्रमेण वासुदेवादयो व्यूहा आजन्ते । एवं विभागश्च योगिनां ध्यानालम्बनार्थं भगवतैव निरनिष्टो यो E. I. 5 तेनापि विविघं E. 1श्रीस्वाच B. 4नित्य: E. 7 व्याक्रिय A. I. 10 पूरित: G. 3 श्रीश: E. I. 8 व्यूहाद्यञ्चित E. आनन्दं G. कृत्वा A.I.

·३८ लक्ष्मीतन्त्रम् विशाखयूपो भगवान् स देवस्तेजसां निधिः । विभोविशाखयूपस्य तत्तत्कार्यवशादिमे । तुर्याचे स्वप्नपर्यन्ते 'चातुरात्म्यत्रिके हि यत् ।। स्फूर्तयो विभवाः ख्याताः कार्य चैपामसंकरम तत्तदैश्वर्यसंपन्ने पागुण्यं सुव्यवस्थितम् । शुद्धाशुद्धाध्वनोर्मध्ये पद्मनाभो व्यवस्थितः । तदादायाखिलं दिव्यं 'शुद्धसंवित्पुरःसरम् ।।. धुवादयोऽपरे 1"देवा विवृता विश्वमन्दिरे ॥२७ विभजन्नात्मनात्मानं वासुदेवादिरूपतः । रूपाण्यत्राणि चैतेषां शक्तयश्चापरा विधाः। 'पुनविभववेलायां विना मूर्तिचतुष्टयम् ।। १७॥ सर्व तत् सात्वते सिद्धं संज्ञामात्रं प्रदर्शितम् ।। विशाखयूप एवैष विभवान् भावयत्युत । शाखास्तु वासुदेवाद्या विभोर्दवस्य कीर्तिताः। ते देवा विभवात्मानः पद्मनाभादयो मताः॥ विशाखयूपो भगवान वितताभिः करोति तत् ॥ पद्मनाभो ध्रुवोऽनन्तः शक्तीशो मधुसूदनः । चत पृभ्योऽथ शाखाभ्यः केशवायं त्रयं त्रयम् । विद्याधिदेवः कपिलो विश्वरूपो विहंगमः ।। १९॥ दामोदरान्तमुद्भुतं तद व्यूहान्तरमुच्यने ।। ३०॥ क्रोडात्मा बडवावक्त्रो धर्मो वागीश्वरस्तथा । ताभ्य एव हि शाखाभ्यः श्रियादीनां त्रयं त्रयम्। एकार्णवान्तःशायी च तथैव कमठाकृतिः ।। २०॥ पूर्वत्रयानुरूपेण शक्तीनां च "समुद्गतम् ॥ ३१ ॥ वराहो नरसिंहश्चाप्यमृताहरणस्तथा । परादिविभवान्तानां सर्वेषां देवतात्मनाम । श्रीपतिर्दिव्यदेहोऽथ कान्तात्मामृतधारकः ।।२१।। शुद्धपाड्गुण्यरूपाणि वपूंपि त्रिदशेश्वर ॥ ३२ ॥ राहुजित् कालनेमिनः पारिजातहरस्तथा । यावन्त्यस्त्राणि देवानां चक्रशङ्खादिकानि वै । लोकनाथस्तु शान्तात्मा दत्तात्रेयो महाप्रभुः ॥२२॥ भूषणानि विचित्राणि वासांसि विविधानि च ॥ न्यग्रोधशायी भगवानेकशृङ्गतनुस्तथा । ध्वजाश्च विविधाकाराः कान्तयश्च सितादिकाः । देवो वामनदेहस्तु सर्वव्यापी त्रिविक्रमः ।। २३ ॥ वाहनानि विचित्राणि सत्याद्यानि सुरेश्वर ॥३४॥ नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च । शक्तयो भोगदाश्चैव विविधाकारसंस्थिताः। ज्वलत्परशुभृद्रामो रामश्चान्यो धनुर्धरः ।। २४ ॥ आन्तःकरणिको वर्गस्तदीया वृत्तयोऽखिलाः॥३५॥ वेदविद्भगवान् कल्की पातालशयनः प्रभुः यञ्च यच्चोपकरणं सामान्यं पुरुषान्तरैः । त्रिंशचाष्टाविमे देवाः पद्मनाभादयो मताः॥ षाड्गुण्यनिर्मितं विद्धि तत्सर्वं बलसूदन ॥३६॥ . कल्पितः । अस्य च विस्तरः सात्त्वतसंहितायां द्रष्टव्यः । १९. एत एव देवा व्यञ्जनाधिष्ठातृ- तया तत्तन्महिषीभिः सहात्रैव विंशाध्याये वक्ष्यन्ते । 1 चातुरात्म्यादिके A. B. C. D. F. 4 पुनर्विशाख E. त्रिंशदष्टाविमे A. B. C. D. 10 देवा: प्रवृत्ता: E. शुद्धं B. 5 क्रोधात्मा A. C. D. F. I. 3 मूर्तयो A. B. C. D. 7 रूपकम् A. B.C. 6 धृग्रामो A. B.C. D. असंकर: B. 12 समुद्भवम् A. B.E. 11 एवाथ B.E.

·- शक्रः- श्री:- एकादशोऽध्यायः ३९ शुद्धसंविन्मयी साहं पाड्गुण्यपरिपूरिता । अन्यदा पुरुपोऽन्यश्चेत्येवं भिन्नाः शुभाशयाः । तथा तथा भवाम्येषामिष्टं यद्धि यथा यथा ॥३७॥ भेदोऽधिकारिणां पुण्यतारतम्येन जायते ॥४५॥ न विना देवदेवेन स्थितिर्मम हि विद्यते । विवेकः कस्यचिन्मन्दो भगवत्तत्त्ववेदने । मया विना न देवस्य स्थितिर्विष्णोहि विद्यते ।। मध्यमस्तु परस्याथ दिव्योऽन्यस्य तु जायते ।।४।। तावावामेकतां प्राप्तौ द्विधा भूतौ च संस्थितौ । ईशानुग्रहवैषम्यादेवं भेदे व्यवस्थिते । . विधां भजावहे तां तां यद्यद्यत्र "ह्यपेक्षितम् ।। तत्तत्कार्यानुरोधेन परव्यूहादिभावना ।। ४७ ।। क्रियते देवदेवेन शक्तिं मामधितिष्ठता। सिन्धुकन्ये नमस्तुभ्यं नमस्ते सरसीरुहे । 'संसिद्धयोगतत्त्वानामधिकारः परात्मनि ॥४८॥ परव्यूहादिभेदेन किं प्रयोजनमीशितुः ।। ४०॥ व्यामिश्रयोगयुक्तानां मध्यानां व्यूहभावने । वैभवीयादिरूपेषु विवेकविधुरात्मनाम् ॥ ४९ ॥ अनुग्रहाय जीवानां भक्तानामनुकम्पया । अहंताममतातना भक्तानां परमेश्वरे। परव्यूहादिभेदेन देवदेवप्रवृत्तयः ॥ ४१ ।। अधिकारस्य वैषम्यं भक्तानामनुदृश्य सः ॥५०॥ शक्र:- भजते विविधं भावं परव्यूहादिशब्दितत् । देवदेवप्रिये देवि नमस्ते कमलोद्भवे । इति ते लेशतः शक्र दर्शिता उभयात्मकाः ॥५१॥ अनुग्रहाय भक्तानामेकैवास्तु विधा हरेः॥ ४२ ।। भवद्भावोत्तरा व्यूहा मम नारायणस्य च । श्री:- शुद्धे शुद्धतरस्मिंश्च कोशवर्गे मदुद्भवे ॥५२॥ जीवानां विविधाः शक्र संचिताः पुण्यसंचयाः। स्थितिनौ दर्शिता तेऽद्य पृथक् सह च केवला। संचिन्वन्ति न ते जीवास्तुल्यकालं कथंचन ॥४३॥ एवंप्रकारां मां ज्ञात्वा प्रत्यक्षा सर्वसंमताम् ।।२३।। कश्चिद्धि सुकृतोन्मेषात् कदाचित् पुरुषो नृषु । उपायैर्विविधै शवदुपास्य विविधात्मिकाम् । श्रीमता कमलाक्षेण जायमानो निरीक्ष्यते ॥४४॥ क्लेशकर्माशयातीतो मद्भाव प्रतिपद्यते ।। ५४॥ इति 11श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे 12विभवप्रकाशो नाम एकादशोऽध्यायः ५४. क्लेशकर्माशया अनन्तराध्याये वक्ष्यन्ते ! - इत्येकादशोऽध्यायः 2 1 C. omits this line. 4 B. omits verses 41 and 42. 7 सुसिद्ध A. C. D. E. G. 10 प्रकार B. D. E. I. विष्णोश्च E. I. 5 देवानां D. ममताशानां B. 11 श्रीपञ्चरात्र A. I. 8 3 व्यपेक्षितम् E. I. 6 जीविनां B. अधिगम्य F.. 12 वैभव A.I ·द्वादशोऽध्यायः - शक्रः- चिच्छक्तिरेव ते शुद्धा यदि जीवः सनातनः । क्लेशकर्माशयस्पर्शः कथमस्य सरोरुहे ॥१॥ क्केशाः के कति ते प्रोक्ताः कर्म कीहक् च किंविधम् । आशयो नाम को देवि तदेतत् किंफलं स्मृतम् ॥ सिन्धुकन्ये तदेतन्मे बेहि तुभ्यं नमो नमः । सर्वज्ञे न त्वदन्येन वक्तुमेतद्धि शक्यते ॥३॥ श्री:- अहं नारायणी 'देवी स्वच्छस्वच्छन्दचिन्मयी। स्वतन्त्रा निरवद्याहं विष्णोः श्रीरनपायिनी ॥४॥ ईशेशितव्यभेदेन द्विधा रूपं मया कृतम् । ईशितव्यं च तद्भिन्न स्वाच्छन्द्यादेव मे द्विधा । चिच्छक्तिरेका भोक्त्राख्या परा भोग्यादिरूपिणी। कालकाल्यविभेदेन सा द्विधा भेदिता मया ॥६॥ तत्र काल्यात्मिका शक्ति.मोहिनी बन्धनी तथा । प्रकृतिः सविकारैषा चिच्छक्तिबध्यतेऽनया ॥७॥ क्लिश्यते येन रूपेण चिच्छक्तिर्भोक्तृतां गता । स क्लेशः पञ्चधा ज्ञेयो नामान्यस्य च मे शृणु ॥८॥ तमो मोहो महामोहस्तामिस्रो ह्यन्धसंज्ञतः । अविद्या पञ्चपर्वषा तमसो गतिरुत्तमा ।। ९ ।। असङ्गिन्यपि चिच्छक्ति: 'शुद्धाप्यपरिणामिनी । आविद्धमात्मनो रूपं नैर्मल्येन विभर्ति सा॥१०॥ शक्रः- व्याहतामिव पश्यामि चिच्छक्ते: क्लेशसङ्गिताम् । मुह्यतीव मनो मेऽद्य तं मोहं छिन्धि पद्मजे ॥११।। श्री:- स्वतन्त्रा 1"सर्वसिद्धीनां हेतुश्चात्र'' महाद्भुता । शक्तिनारायणस्याहं नित्या देवी सदोदिता ॥१२॥ तस्या मे पश्च कर्माणि नित्यानि त्रिदशेश्वर । तिरोभावस्तथा सृष्टिः स्थितिः संहतिरेव च ।। अनुग्रह इति प्रोक्तं मदीयं कर्मपञ्चकम । एतेषां क्रमशो व्याख्या कर्मणां शक्र मे शृणु ॥ नत्र नाम तिरोभावोऽन्यद्भावः परिकीर्त्यते। स्वच्छापि सा मदीया हि चिच्छक्तिभॊक्तसं शता॥ मदीयया यया शक्त्या वर्तते प्रकृतेर्वशे। तिरोभावाभिधाना मे साविद्याशक्तिमच्यते ॥१६।। मदीयं भेदितं रूपं सत्यसंकल्पया मया। योऽवरोहो मीयस्ते वर्णितः प्रथमः पुरा ।। १७ ।। चिच्छक्ति व इत्येवं विबुधैः परिकीर्त्यते । मत्स्वाच्छन्द्यवशादेव तस्य भेदः प्रकीर्तितः ॥१८॥ मदीयं चैत्यरूपं यत् सत्यसंकल्पया कृतम । मया तदकीकरणं चिच्छक्तेः क्रियते हि यत् ।। अविद्या सा परा शक्तिस्तिरोभाव इति स्मृतः । पञ्च पर्वाणि तस्यास्तु 12सन्ति तानि निबोध मे।। 1 2के E. I. 4 आशया E. I. स्वच्छा A. B. G. शुद्धात्म A. B. G. 10 विश्वसिद्धानां A. B.C. D. I.; विश्वसिद्धीनां G. 7 स्वच्छन्दा A. B. C. संक्लेशेन C. D. 11 चित्रा E. I, 3 तदेव F. स्थिता I. चिच्छति D. 12 संततानि A. B.C. F. 8 ·द्वादशोऽध्यायः तमस्तु प्रथमं पर्व नामाविद्येति तस्य तु । सुखादिवासना चैव विपाकैर्जन्यते त्रिधा। अनात्मन्यस्वभूते च चैत्ये जीवस्य या मतिः ।। चतुर्भिर्लक्षणैरित्थंभूता क्लेशादिनामकैः ।। ३४ ।। स्वतयाहंतया चैव तमोऽविद्या च सा स्मृता। बन्धनी जीवकोशस्य तिरोभावाभिधा विधा' । स्वीकृतेऽहंतया चैत्ये मानो यस्तत्र जायते ॥२२॥ शक्त्यानयैव बद्धानां जीवानां मम नित्यदा ॥३५।। अस्मिताख्यो मह,मोहो द्वितीयं क्लेशपर्व तत् । सांतत्येन प्रवर्तन्ते मम सृष्टयादिशक्तयः । चैत्यचेतनयोरेकभावापत्तिरविद्यया ।। २३ ॥ सृष्टिशक्तिर्द्विधा सा मे शुद्धथशुद्धिवशान्मया॥३६॥ मोहोऽस्मिता महामोह इति शब्दैनिंगद्यते । विविच्य दर्शिता सा ते सा पुनः सप्तधा स्थिता। सुखानुस्मृतिहेतुर्या वासन.स्मितयाहिता ।। २४ ॥ अनिशं क्रियते त्वेका प्राजापत्येन कर्मणा ॥३७॥ स रागो रङ्ग्यविषयस्तृतीयं ब्लेशपर्व तत् । षट्कोशसंभवास्त्वन्यास्तत्तत्कालसमुद्भवाः । दुःख नुस्मृतिहेतुर्या वासनास्मितयाहिता ।। २५ ।। सर्गक्रमे प्रकृत्युत्थे सृष्टिज्ञेया त्रिधा पुनः ।। ३८ ।। स द्वेषो द्वेष्यविपयश्चतुर्थं क्लशपर्व तत् । भाविकी लैङ्गिकी चैव भौतिकी चेति भेदतः । "दुःखं जिहासतो योगः प्रेप्सतश्च सुखं तथा ।। यथा न्यग्रोधधानायां त्रैगुण्ये प्रकृतौ तथा ॥३९॥ तदन्तरायैर्वित्रासो मध्ये यो नाम जायते । या स्थितिमहदादेः सा भावसृष्टिनिंगद्यते । अधाख्योऽभिनिवेशः स पञ्चमं क्लेशपर्व तत् ।। समष्टिव्यष्टिभेदेन लिङ्ग यत्सृज्यते मया ॥४०॥ 'देहमात्मतया बुद्ध्वा ततस्तादात्म्यमागतः । विराजश्च तथान्येषां भूतानां लिङ्गजा तु सा । रञ्जनीयमभिप्रेप्सुर्जिहासुश्च तथेतरत् ॥ २८ ॥ महदाद्या विशेषान्ता विंशतिश्च त्रयश्च ये॥४॥ तदन्तरायवित्रस्तस्तत्प्रतीकारमाचरन् । पदार्था लिङ्गदेहस्था विराजः परिकीर्तिताः। इष्टस्य प्राप्तयेऽनिष्टविधाताय च चेतनः ॥ २९ ॥ खानां समष्टिभूतानां तथान्तःकरणस्य च॥४२॥ यदयं कुरुते कर्म त्रिविधं त्रिविधात्मकम् । त्रिधा स्थितस्य ये येऽशाः प्रतिजीवं व्यवस्थिताः। तत्कर्म गदितं सद्भिः सांख्ययोगविचक्षणैः ।।३०।। स्थूलानां चैव भूतानां ये सूक्ष्माः कीर्तिताः पुरा॥ तत्प्रसूतं सुखं दुःखं तथा दुःखसुख,त्मकम् । व्यष्टयोऽष्टादशेमाश्च क्लेशाः कर्मणि वासनाः । विपाकस्त्रिविधः प्रोक्तस्तत्त्वशास्त्रविशारदैः ॥३१॥ प्राणाश्चेति तदुद्दिष्टं लिङ्गं जीवगणाश्रयम् ।। ४४॥ वासना आशयाः प्रोक्ताः क्लेशकर्मविपाकजाः । चिच्छक्तयो हि लिङ्गस्थाः संसरन्ति यथा तथा । अन्तःकरणवर्तिन्यः समन्ताच्छेरते हि ताः ।। शुद्ध हि भगवज्ज्ञाने जाते सत्कर्मजीविनाम् ॥ जन्यन्ते वासना नित्यं पञ्चभिः क्लेशपर्वभिः । जीव नां विनिवर्तन्ते लिङ्गान्येतानि नान्यदा। सदृशारम्भहेतुश्च वासना कर्मणां तथा ।। ३३ ।। विराजः स्थूलदेहो यो ब्रह्माण्डापरन मवान् । 3 F. omits 3 lines from here. कर्मण: E. 1 रागो A. E. I. 2 रम्य A. B. C. D. I. 4 देहं चात्म A. BC. 5 देहिनः E. अभिधानया A. B. C. D. F. 8 सातत्येन E. I. 10 देहास्ते E. नान्यथा B. 7 9 अनोश D. F. 11 ·४२ लक्ष्मीतन्त्रम् चतुर्विधानि चान्यानि शरीराणि शरीरिणाम् । नाशो जरायुजादीनां भूतानां नित्यदा तु या। एषा मे भौतिकी सृष्टिरितीदं सृष्टिचिन्तनम् ॥ सा नित्या संहृतिस्त्वन्या. शक नैमित्तिकी स्मृता। स्थिति म तृतीया मे शक्तिर्या ते पुरोदिता। त्रैलोक्यविषया सा तु ब्रह्मास्त्रापहेतुका । तस्याः स्वरूपं वक्ष्यामि तन्मे शक निशामय ।। तृतीया प्राकृती प्रोक्ता महदादिव्यपाश्रया ॥५४॥ आद्यसृष्टिक्षणो यस्तु संजिहीर्षाक्षणश्च यः। यस्थैर्यकरणं नाम तयोरन्तरवर्तिनाम् ॥ ४९ ।। प्रासूती तु चतुर्थी स्यादव्यक्तविषया तु सा। मायी या पञ्चमी प्रोक्त प्रसूतिविषया तु या ॥ नानारूपैर्मदीयैः सा स्थितिशक्तिः परा मम । विष्णुना देवदेवेन मया चैव तथा तथा ।। ५०॥ शाक्ती षष्ठी तु विज्ञेया मायासविषया तु सा। या स्थितिः कथिता सा तु प्रथमा तत्त्वचिन्तकैः । सप्तम्यात्यन्तिकी प्रोक्ता विलयो योगिनां मयि ॥ मन्वन्तराधिपैश्चैव द्वितीया परिकीर्तिता॥५१॥ सूक्ष्माणि विनिवर्तन्ते शरीराणि तदा सताम् । मनुपुत्रैस्तृतीयान्या क्षुद्रैरिति चतुर्विध । एषा सप्तविधा शक्र संहतिस्ते मयोदिता। चतुर्थी संहृतीशक्तिस्तस्या भेदमिमं शृणु।। पञ्चम्यनुग्रहाख्या मे 'शक्तिर्व्याख्यामिमां शृणु। इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे तिरोभावादिशक्तिप्रकाशो नाम द्वादशोऽध्यायः - ३ 1सा शक्तिर्या D. E. I. 4 प्रकृते: A. B.C.G. शक्तिं मुख्यां A.C.G. साधुE.I. 2 वर्तिना B. 5 E. omits this line. 8 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाश्चरात्रे, 6 ग्रहाख्यां A.C. D.G.R. 7 ·त्रयोदशोऽध्यायः श्री अनुग्रहात्मिका शक्र शक्तिमें पञ्चमी स्मृता। तामिमां तत्त्वतो वत्स वदामि तव सांप्रतम् ।। अविद्यया समाविद्धा अस्मितादिवशीकृताः। मच्छक्त्यैव तिरोभूतास्तिरोधानाभिधानया ॥ उच्चान्त्रीचे पतन्तस्ते नीचादुत्पतयालवः । निबद्धास्त्रविधैर्बन्धैः स्थानत्रयविवर्तिनः ॥३॥ संसारागारमध्यस्थाः पच्यमानाः स्वकर्मणा । सुखाभिमानिनो दुःखे नित्यमज्ञानधर्षिताः ॥ ४॥ 1ता योनीरनुधावन्तश्चराचरविभेदिनीः । अपूर्वपूर्वभूताभिश्चित्रिताभिः स्वहेतुभिः ।। ५॥ देहेन्द्रियमनोबुद्धिवेदनाभिरहर्निशम् । जननानि प्रबध्नन्तो मरणानि तथा तथा ॥६॥ क्लिश्यमाना इति शस्तस्तैर्योगवियोगजैः। उद्यत्कारुण्यसंताननिर्वापिततदागसा ।। ७ ।। मया जीवाः समीक्ष्यन्ते श्रिया दुःखविवर्जिताः। सोऽनुग्रह इति प्रोक्तः शक्तिपातापरावयः ॥ ८॥ कर्मसाम्यं भजन्त्येते प्रेक्ष्यमाणा मया तदा । अपश्चिमा तनुः सा स्याज्जीवानां प्रेक्षिता मया ।।९।। अहमेव हि जानामि शक्तिपातक्षणं च तम् । नासौ पुरुषकारेण न चाप्यन्येन हेतुना ॥ १० ॥ केवलं स्वेच्छयैवाह प्रेक्षे कंचित् कदाप्यहम् । ततः प्रभृति स स्वच्छखच्छान्तःकरणः पुमान् ।। कर्मसाम्यं समासाद्य शुक्लकर्मव्यपाश्रयः । वेदान्तज्ञानसंपन्नः सांख्ययोगपरायणः ॥ १२ ॥ सम्यक्सात्त्वतविज्ञानाद्विष्णौ सद्भक्तिमुद्वहन् । कालेन महता योगी निर्धूतक्लेशसंचयः ॥ १३ ॥ विधूय विविधं बन्धं द्योतमानस्ततस्ततः । प्राप्नोति परमं ब्रह्म लक्ष्मीनारायणात्मकम् ॥१४॥ एषा तु पञ्चमी शक्तिर्मदीयानुग्रहात्मिका । स्वाच्छन्द्यमेव मे हेतुस्तिरोभावादिकर्मणि ॥१५॥ इत्थं शक्र विजानीहि नानुयोज्यमतः परम् । शक:- नमः सरोरुहावासे नमो नारायणाश्रये ॥१६॥ नमो नित्यानवद्यायै कल्याणगुणसिन्धवे। त्वद्वागमृतसंदोहक्षालितं मे महत्तमः॥ १७ ॥ भूयोऽहं श्रोतुमिच्छामि चिच्छक्त रूपमुत्तमम् । श्री:- एको नारायणो देवः परमात्मा सनातनः ॥१८॥ सदा ज्ञानबलैश्वर्यवीर्यशक्त्योजसां निधिः।। अनादिरपरिच्छेद्यो देशकालस्वरूपतः॥ १९॥ 1 तयोनिरनु A. B. C. जानानि E. इत: E.; योज्यास्म्यत: I. मेदिन: A. B. C. F.G. क्षणाञ्चितम् E. 8 B. omits verses 18 and 19. पातपरायः E. I. एका E.

·लक्ष्मीतन्त्रम् तस्याहं परमा देवी पागुण्यमहिमोज्ज्वला । शुद्धविद्यासमायोगात संकोचं यजहात्यसौ । सर्वकार्यकरी शक्तिरहंता नाम शाश्वती ।। २० ।। तदा प्रद्योतमानोऽयं सर्वतो मुक्तवन्धनः ।। ३१ ।। संविदेका स्वरूप में स्वच्छस्वच्छन्दनिर्भरा। ज्ञानक्रियासमायोगात सर्ववित्सर्वकृत्सदा । सिद्धयो विश्वजीवानामायतन्तेऽखिला मयि ।।२१॥ अनणुश्चाप्यसंकोचान्मद्भावायोपपद्यते ॥३२॥ आत्मभित्तौ जगत्सर्वं स्वेच्छयोन्मीलयाम्यहन । यावनिरीक्ष्यते नायं मया कारुण्यवत्तया। मयि लोकाः स्फुरन्त्येते जले शकुनयो यथा ॥ तावत्संकुचितज्ञानः करण विश्वमीक्षते ।। ३३ ।। चक्षुषालोक्य वस्तूनि विकल्प्य मनसा तथा । स्वाच्छन्द्यादवरोहामि पञ्चकृत्यविधायिनी। साहं यदवरोहामि सा हि चिच्छक्तिरुच्यते।। अभिमत्याप्यहंकाराद् बुद्धथैव ह्यध्यवस्यति । 1 जागरायामथ स्वप्न करणैरान्तरेश्वरन । संकोचो मामकः सोऽयं स्वच्छस्वच्छन्दचिर्नः। विहाय तत् सुपुप्तौ तु स्वरूपेणावतिष्ठते ।। ३५ ।। अस्मिन्नपि जगद्भाति दर्पणोदरशैलवत् ॥ २४ ॥ अवस्थास्ता इमास्तिस्रः प्राकृत्यो नैव जीवगा । वज्ररत्नवदेवैष 'स्वच्छः स्फुरति सर्वदा। तुर्यापि या दशा जीवे समाधिस्थे प्रजायते ॥३६॥ चैतन्यमस्य धर्मों यः प्रभा भानोरिवामला ।। सापि नैवास्य किं त्वेपा शुद्धसत्त्वव्यवस्थितिः । 'तया स्फुरति जीवोऽसौ स्वत एवानुरूपया । अनवस्थमनावातमखिलैः प्राकृतेर्गुणैः ।। ३७ ।। विधत्ते पञ्च कृत्यानि जीवोऽयमपि नित्यदा॥ अनौपाधिकमच्छेद्यं जीवरूपं तु चिन्मयम् । या वृत्तिर्नीलपीतादौ सृष्टिः सा कथिता बुधैः । एवंरूपमपि त्वेतच्छाद्यतेऽनाद्यविद्यया ।। ३८ ॥ 'सत्तिा विषये तत्र सा स्थितिः परिकीर्त्यते ॥ सुदृश्यामात्मभूतां मां नैव पश्यत्यसो ततः । गृहीताद्विषयाद्योऽस्य विरामोऽन्यजिघृक्षया । शक:- सा संहतिः समाख्याता तत्त्वशास्त्रविशारदैः ।। सुदृश्यासि कथं देवि त्वं प्रमाणातिगा सती ।। तद्वासना तिरोभावोऽनुग्रहस्तद्विलापनम् । वेदान्ता अपि नैव त्वां विदुरित्थंतयाम्बुजे । ग्राह्यप्रसनशीलोऽयं वह्निवद्सनः10 सदा॥२९।। श्रीः पुष्यत्येष सदा जीवो मात्रया मे समिन्धनम् । मां तु शक विजानीहि प्रत्यक्षा सर्वदेहिनाम । आविद्यं मत्स्वरूपं तु व्याख्यातं ते पुरा मया ॥ समाहितमना भूत्वा शृणुष्वेदं मतं मम ।। ४० ॥ इति 14श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे जीवस्वरूपप्रकाशो नाम त्रयोदशोऽध्यायः 5 1निर्भया B. D. F. 4 तथा E. 7 सत्ति D. 10 छेदन: A. B. C. 18 प्रकृत्या A. B. C. D. जीव: A. B. F. रूपवान् E. 8 यत्र B.F.; योऽत्र E. 11 14 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे I. सदा स्फुरति छन्दत: C. I. 6 भित्तौ नोलपीतादि E. I. 9 ग्राह्याशनोय A. B.C. 12 जगरान्तं यथा A.G. 16 जोवप्रकारप्रकाशो B. I. तदा B ·चतुर्दशोऽध्यायः 1श्री:- ज्ञानस्वरूपो भगवान देशकालाद्यभेदितः । वासुदेवः परं ब्रह्म गुणशून्यं निरञ्जनम् ॥ १ सुखं सदैकरूपं तु पाइगुण्यमजरामरम । तस्याहं परमा शक्तिरहंता शाश्वती धुवा ।। २ ।। व्यापारशक्तिरेपा मे सिमृक्षालक्षणा सवेत् । अयुतायुतकोट्योघकोटिकोट्ययुतांशतः ॥३॥ साहं सृजामि स्वाच्छन्द्याद् द्विधा भेदमुयुषी । चेत्यचेतनभावेन चिच्छक्तिश्चेतनोऽनयोः ।।४।। चेत्यचेतनतां प्राप्ता संविदेव मदात्मिका। संविदेव हि में रूपं स्वच्छ वच्छन्दनिर्भरा ॥५॥ सा विक्षुरसबद्योगान त्यानतां प्रतिपद्यते। अतो "निरूप्यमाणं तच्चेत्यं "चित्त्वमुपेष्यति ।।६।। यथा हि वह्निना लीढमिन्धनं तन्मयं भवेत् । एवं "चिता समालीढं चेत्यं चिन्मयतां ब्रजेत् ।। नीले पीते मुवि दुःखे चितम्वरूपमखण्डितम् । विशिष्टि विकल्पम्तचित्रयोपाधिसंपदा ।। ८॥ विकल्पोऽपि हि मद्रुपं स्वाच्छन्द्यादेव निर्मित। चेत्य विकल्प्यते येन बहिरन्तर्व्यवस्थया ।।९।। न बहिनँव चान्तस्तच्चिद्रूपं मम तत् परम् । वेद्यवेदकरूपेण भेद्यते मे स्वयंतया ॥ १०॥ यद्विकल्पैरनाक्रान्तं 5 यच्छब्दैरकदर्थितम् । यदुपाधिभिरम्लानं रूपं तच्चेत्यतां गतम् ॥११॥ दुरापास्तविकल्पेन चेतसा 'यत्र भूयते । मध्यमा वृत्तिमास्थाय चेत्यं संवित्तया तदा ॥ यथा चक्षुःस्थितं रूपं बाह्ये स्वं रूपमीक्ष्यते18 । 19तथा ज्ञानस्थितं रूपं ज्ञेये स्वं रूपमीक्ष्यते ।।१३।। 20यथा वह्निसमाविष्टं काष्ठं तद्रूपमीक्ष्यते। तथा संवित्समाविष्टं चेत्यं संवित्तयेक्ष्यते ॥१४।। वेद्यं वेदनतां नीत्वा शयदा वेत्रा निरूप्यते । नदा वित्तिमयी सहं प्रत्यक्षा स्फुटभासिनी ।। अहंतैव हि चित्तत्वं वेद्याद्भिन्नं स्खलक्षण । सा चाहमेव तेनाहं सर्वतः शुद्धचिन्मयी ॥१६।। संप्लुतेदंपदद्वीपे प्राप्तकध्ये चिदम्बुधौ । मजतां चैव चेत्यानामस्मि हस्तावलम्बनम् ॥१७॥ मद्धधानामृतनिष्यन्दक्षालिताशेषवासनाः। मामेवात्मनि पश्यन्ति चेत्यौघग्रसनी चितम् ॥ 1 | श्रीम्याच B.E. भेदत: E. F. I. 4 भक्त F.G.I. । अयुतायुतकोट्याश्च A. B. 7रुपम E. I. निवेद्यमानं A. B. C. D. 10 चाय समालीदमेवं A.; च तामसा E. 11 विकल्पस्थश्चित्रया E. I. 18 विकन्यभेदेन E. 14 अमलं परम् A. B. C. D. अस्ल्यानं A.E.I. 17 येन A. D.E. F.G. 19 B. C. D. E. omit this line. 20 E, omits this line. सवशुद्धात्र चिन्मयी C. पागुण्यं सचराचरम् C. 6 अर्बुदांशत: E. I. चित्वं न मुञ्चति C. 12 अल्पयैव महदूपं A. B.C. 15 अनाघ्रातं E. 18 ईक्षते B. 21 यत्र A. B. D. M ·४६ लक्ष्मीतन्त्रम् मम चित्तैकरूपाया वेद्यवेदकतां जनाः। निवृत्तविषयेच्छस्य मद्भक्त्युल्लसितात्मनः । अविद्ययैव मन्यन्ते मत्संकल्पितया 'पुरा ॥१९॥ आन्तरं यहनालम्बमहत्वं तद्वपुर्मम ॥ ३२ ।। न शान्ता नोदिता नापि मध्यमाहं स्वरूपतः । तदेवाभ्यस्यमानानां देहप्राणाद्यगोचरम् । मद्विवेकजुषामेवं प्रकाशे जागरास्वपि ॥२०॥ विवेकिनामहरूपं मद्भावेनावतिष्ठते ॥ ३३॥ परित्यक्तविभागेन निस्तरङ्गेण चेतसा । ततस्तेजो यथैवार्क व्यज्यते न तु जन्यते । ज्ञाये विकल्प्यमाना तु प्रत्यक्षाप्यस्मि विस्मृता॥ भावैश्चिद्रूपमप्येवं व्यक्तं नैव च जन्यते ।।३४॥ पुरः स्थितो यथा भावश्चेतसोऽन्याभिलाषिणः । भावैर्विना यथा भानुः समुदेति नभःस्थले। न भासते तथैवाहं न भासे वासनाजुषाम् ॥२२॥ वेद्यैर्विनैव मे रूपमेवं प्रद्योतते स्वयम् ॥ ३५ ॥ बुभुत्सावान् यथा वृत्तीनिरुध्यान्यत्र चेतसा। अत्यन्ताच्छस्वभावत्वात् स्फटिकादिर्यथा मणिः। प्रत्यक्षमीक्षते वस्तु तथा मां शुद्धसंविदम् ।।२३।। उपरक्तो जपाद्यैस्तु स्वेन रूपेण नेक्ष्यते ॥ ३६॥ सदैवाप्रतिबद्धाया भान्त्या एव वपुर्मम । मत्संकल्पसमुद्रिक्तश्चेत्यैः स्वच्छाहमप्यथ । प्रत्यक्षं चेत्यसंचारकालेऽपि विमलात्मनाम् ।। पृथग्जनैन लक्ष्यास्मि नैवाहं नास्मि तावता ॥३७॥ यथा जात्या सितं 'वस्त्रं रक्तं रागेण केनचित् । कुण्डलादेर्यथा भिन्ना न लक्ष्या कनकस्थितिः । पुनः स्ववर्णमप्राप्य नैव रागान्तरं श्रयेत् ॥ २५ ॥ 10न च शक्या विनिर्देष्टुं तथाप्यस्त्येव सा ध्रुवम् ॥ नीलाद्येवं विदन् पीतं मध्ये शुद्धचिदात्मनि । एवं नित्या विशुद्धा च सुखदुःखाद्यगेदिता। मयि चेन्नैव विश्रान्तः पीतं विद्यात्कथं न्वयम् ॥ स्वसंवेदनसंवेद्या मम संविन्मयी स्थितिः॥ ३९॥ तथैवोच्चारयन् वाक्यं वर्णाद्वर्ण कथं व्रजेत् । विज्ञातरि तथा ज्ञाने ज्ञेये जानातिनान्वयः। यदि मध्ये न विश्रान्तो मयि शुद्धचिदात्मनि ।। योऽयं मदन्वयः सोऽयं प्रत्ययार्थाविशेषितः॥४०॥ एवं शुद्धा स्वतन्त्रापि यदाकारोपरागिणी। देशकालक्रियाकाराः प्रसिद्धा भेदहेतवः। तत्त्यागापरसंचारा मध्ये शुद्धैव भाम्यहम् ॥२८।। तान् भेदयति या संवित्तस्या भेदः कुतो भवेत् ॥ दक्षिणेतरसंचारनिरोधान्मध्यमाश्रितः । चेत्यभेदो हि यः कालो भूतादित्रितयात्मकः । अग्नीषोमेन्धनो भावः प्रकाशयति मे पदम् ।।२९॥ संविन्महोदधौ सोऽपि विलीनस्तन्मयो भवेत् ।। धिया ध्येयमनालम्ब्य विषयं चास्पृशन् बहिः। यदा हि वर्तमानायां मयि भूतभविष्यती। यदन्तरा वेदयते तन्मे रूपमनाकुलम् ।। ३०॥ प्रतिक्षिप्ते तदा चेयं नैव स्याद्वर्तमानता ॥ ४३ ।। अनुवृत्ता तु या सम्यक् तेजस्यपि तमस्यपि । आधारोऽहमशेषाणां नैवाधेयास्मि केनचित् । भाति भावेऽप्यभावेऽपि सा मे तनुरकर्बुरा ।। देशोऽप्याधारतःलप्तस्ततो मे नैव विद्यते ॥४४॥ . 2 5 1चित्रैक A. D. E. G. तथा A. B. D. F. वृत्ति E. 8 समुदृत्तेश्चैत्यैः E. 10 F. omits 3 lines from here; न च शक्यैव निर्देष्टुं I. 3 B, omits 4 lines from here. विदितात्मनाम् A. B. C. D.G. पुन: E. G. 7 वस्तु E. उतI.

·चतुर्दशोऽध्यायः काप्यवस्था 'न मे सास्ति यस्यां संविन्न वर्तते। कोशाः षट् कोशजाश्चैव चेतनाचेतनात्मकाः। तेन मां चिद्धनामेकां सर्वाकारामुपासते ।। ४५ ।। शुद्धाशुद्धमयौ भावौ पुरुषार्थश्चतुर्विधः ।। ५२ ।। कालो देशस्तथाकारः क्रिया कर्ता च कर्म च । सर्व प्रकृतिभिर्नद्धं कालेन कलितं तथा। करणं संप्रदानं च भवेद्यञ्च ततः फलम् ॥ ४६॥ इत्येतत्सकलं वस्तु भावाभावस्वरूपकम् ॥ ५३ ॥ भोगो भोक्ता च तत्सर्वं विलीनं संविदात्मनि । अमन्मयं मन्मयं च मयि लीनमवस्थितम् । देवा दैत्यास्तथा नागा गन्धर्वा रक्षसां गणाः ॥ सर्वात्मना सदैवाहं स्वच्छस्वच्छन्दचिन्मयी। विद्याधराः पिशाचाश्च भूताश्चेति गणाष्टकम । लक्ष्या सुखमयी शान्ता भावे भावे विपश्चिता। मनुजा बहुधात्मानो वर्णकादिभेदिताः ।। ४८ ।। एवं व्यवस्थिताया मे तिरोभावाभिधानया ॥ पशवोऽथ मृगाश्चैव पक्षिणश्च सरीसृपाः । बद्धा शक्त्या तु चिच्छक्तिः स्वतो मां नैव विन्दति। स्थावराश्च तथैवान्ये कपूयचरणात्मकाः ।। ४५ ।। यदा निर्विद्यते सासौ मद्नुग्रहबिन्दुना ॥५६॥ स्वर्गस्था नरकस्थाश्च लोकाश्चैव चतुर्दश । उपायमा तदाराध्य जीवश्चिच्छक्तिसंज्ञकः । सरिद्वीपसमुद्राश्च विविधा ह्यण्डपद्धतिः ॥५०॥ संक्षिण्वन् 'निखिलान्क्लेशान्विधून्वन्वासनारजः ।। उच्चावचानि तत्त्वानि विविधाः शब्दराशयः । संप्राप्य ज्ञानसद्भावं योगक्षपितबन्धनः । भोग्यं भोगोपकरणं भोगस्थानं च यत् स्मृतम् ॥ मामेव परमानन्दमयीं लक्ष्मी स. विन्दति ॥५८॥ इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे 1 लक्ष्मीस्वरूपप्रकाशो नाम चतुर्दशोऽध्यायः mmmmmmmm- 2 सर्वदा A, G. वासौ B. 6 1तु मे नास्ति A. B. C. एते A. B.C. F.. सकलान् कोशान् E.; निखिलान् कोशान् G. I. 10 A. G. I. omit लक्ष्मी. ३ ससरीसृपा: E. I. मान्तराराध्य B. " श्रीपञ्चरात्रे F; श्रीपाश्चराने सारे I. 7 कल्मष: E.I.

·- पञ्चदशोऽध्यायः -- शक्रः नमस्ते पद्मसंभूते नमः कमलमालिनि । नमः कमलवासिन्यै गोविन्दगृहमेधिनि ॥ १॥ नमस्ते कंजकिञ्जल्ककल्पितालकविभ्रमे । सर्वज्ञे सर्वभूतानामन्तःस्थे सर्वसाक्षिणि ॥२॥ त्वद्वक्त्रकमलोद्भुतं सर्व तद्वधारितम् । तत्त्वत्स्ष्टं त्वया त्रातं त्वय्येव लयमेष्यति ॥३॥ माता मानं मितिमयं विधा एतास्त्वदात्मिकाः। त्वामेवाराध्य जीवास्ते तरन्ति भवसागरम् ।।४॥ एवमादि मया देवि तत्त्वतस्त्ववधारितम् । कौतूहलमिदं मेऽद्य वर्तते पद्मसंभवे ॥५॥ तोषणीयासि केन त्वमुपायेनाम्बुजासने । परमः पुरुषार्थो यस्त्वत्प्रीतिस्तस्य साधनम् ।। ६॥ त्वप्रीतौ क उपायः स्यात्कीदृशः किंविधः स्मृतः । एतन्मे सकलं ब्रूहि नमस्ते पद्मसंभवे ॥७॥ श्री:- चातुरात्म्यं परं ब्रह्म 'सच्चिदानन्दलक्षणम् । सर्वं सर्वोत्तरं सर्वभूतान्तःस्थमनामयम् ।। ८॥ वासुदेवः परं ब्रह्म 'नारायणमयं महत् । तस्याहं परमा शक्तिरहंतानन्दचिन्मयी ।। ९॥ भिन्नाऽभिन्ना च वर्तेऽहं ज्योत्स्नेव हिमदीधितेः। तावावां तत्त्वमेकं तु द्विधा भूतौ व्यवस्थितौ ।। ब्रह्म नारायणं मां यज्ज्ञानेनैवाप्नुयाद्यतिः । पन्था नान्योऽस्ति विज्ञानादयनाय विपश्चिताम् ॥ ज्ञानं तच्च विवेकोत्थं सर्वतः शुद्धमत्रणम् । वासुदेवैकविषयमपुनर्भवकारणम ॥ १२ ॥ ज्ञाने तस्मिन् समुत्पन्न विशते मामनन्तरम । तैस्तैरुपायैः प्रीताहं जीवानाममलात्मनाम् ।।१३।। उद्भावयामि तज्ज्ञानमात्मज्योतिःप्रदर्शकम् । उपायास्ते च चत्वारो मम प्रीतिविवर्धनाः।। । "श्रयो न ८. ६. परमः पुरुषार्थों मोक्षः । तस्य त्वत्प्रीतिः साधनम् । यथा चाहुः ह्यरविन्दलोचनमनःकान्ताप्रसादाढते संसृत्यक्षरवैष्णवाध्वसु नृणां संभाव्यते कर्हिचित्" इति । "सत्यं ज्ञानम्" इत्यादिश्रुतिप्रतिपाद्यं स्वरूपलक्षणमुच्यते--सदित्यादिना । सर्वोपादान. त्वात् सर्वात्मत्वाच्च सर्वमित्युच्यते । तथापि स्वेतरसमस्तवस्तुविलक्षणत्वमाह--सर्वोत्तरमिति । ९. नारायणमयमिति मयट् स्वार्थे । १०. प्रपञ्च इव ब्रह्मण एवावस्थाभेदः श्रीरिति केषांचिन्मतमनभिमत्याह-मिन्नेति । ११. यतिः नियतात्मवान् । नात्र चतुर्थाश्रमी विव- क्षितः। १२. विवेकः ब्रह्मणः सर्वविलक्षणत्वज्ञानम् । १४. कर्मज्ञानभक्तिन्यासाख्याः मालिन्यै F. नराणामयनं E. I. तथा B. D.I. 5 भूत्वा G. 3 संविदा E. I. 6वा ज्ञानेन E. I.

·पश्चदशोऽध्यायः ४९ शक्रः- भगवत्यरविन्दस्थे पङ्कजेक्षणकामिनि । उपायाः के च चत्वारस्तान्मे दर्शय पङ्कजे ।। श्री.. उपायांश्चतुरः शक्र शृणु मत्प्रीतिवर्धनान् । यैरहं परमां प्रीतिं यास्याम्यनपगामिनीन् ॥१६॥ स्वजातिविहितं कर्म सांख्यं योगस्तथैव च । सर्वत्यागश्च विद्वद्भिरुपायाः कथिता इमे ॥ १७ ॥ चतुर्भिर्लक्षणैर्युक्तं त्रिविधं कर्म वैदिकम् । स्ववर्णाश्रमसंबन्धि नित्यनैमित्तिकात्मकम् ॥१८॥ अकामहतसंसिद्धं कर्म तत् पूर्वसाधनम् । चतुर्विधस्तु संन्यासस्तत्र कार्यो विपश्चिता ॥१९॥ मन्त्रोक्तदेवतायां वा प्रकृताविन्द्रियेषु वा । परस्मिन् देवदेवे वा वासुदेवे जनार्दने ॥२०॥ पूर्व कर्तृत्वसंन्यासः फलसंन्यास एव च । कर्मणामपि संन्यासो देवदेवे जनार्दने ॥ २१ ॥ शास्त्रीयमाचरन्नेवं नित्यनैमित्तिकात्मकम् । मदाराधनकामः साश्वत् प्रीणाति मां नरः ।। इति ते लेशतः प्रोक्तं श्रुतिस्मृतिनिदर्शितम् । द्वितीयं सांख्यविज्ञानमुपायं शृणु सांप्रतम् ।।२।। संख्यास्तिस्रो हि मन्तव्याः सांख्यशास्त्रनिदर्शिताः। प्रथमा लौकिकी संख्या द्वितीया चर्चनात्मिका ।। समीचीना तु या धीः सा तृतीया परिपठ्यते । संख्यात्रयसमूहो यः सांख्यं तत्परिपठ्यते ॥२५ ।। पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाशमेव च । अहंकारो महांश्चैव प्रकृतिः परमा तथा ॥ २६ ॥ एताः प्रकृतयस्त्वष्टौ तासां व्याख्यामिमां शृणु। प्रकृतिस्त्रिविधा प्रोक्ता माया सूतिर्गुणात्मिका ।। . चत्वारो येगा अत्र विवक्षिताः। १८. लक्षणचतुष्कं विंशे श्लोके वक्ष्यते । नित्यनैमित्तिक- काम्यभेदेन त्रैविध्यम् । १९. काम्यकर्मसु विशेषमाह-अकामेति। फलविशेषकामनया कृतानि कर्माणि काम्यानि ज्योतिष्टोमादयः। तानि च कामहतानीत्युच्यन्ते । कामनां विना केवलं भगवत्प्रत्यर्थं कृतानि तान्यकामहतानि । अनेन काम्यानामपि कर्मणां कामनां विनानुष्ठानमनु- मन्यते । परं त्वेतदुपायान्तरनिष्ठविषयम् । न्यासयोगनिष्ठानां तु काम्यकर्मणां सर्वथा स्वरूप- तोऽपि त्याग एव, न तु कामनां विनाप्यनुष्ठानमिति सिद्धान्तोऽवगन्तव्यः । २०. भगवति वासुदेवे कर्मणां संन्यसनमेव मुमुक्षुभिः कर्तव्यम् । मन्त्रदेवतादौ विन्यसनं तु बुभुक्षुविषयमिति ध्येयम् । २१. 'भगवानेव स्वशेषतैकरसेन मया स्वकीयैश्चोपकरणैः स्वाराधनकप्रयोजनाय स्वशेषभूतमिदं कर्म स्वयमेव कारयति' इत्यनुसंधानप्रकारो विवक्षितः । २४, त्रयाणा- मध्येषां ज्ञानानां विवरणमत्रैव करिष्यते । २५. संख्याः ज्ञानानि पूर्वोक्तानि । तेषां समूहः सांख्यमित्युच्यते । एतदेव ज्ञानयोग इत्युच्यते। २६. लौकिकी लोकविषया संख्योच्यते- ऽनेन श्लोकेन । उपरितनैः श्लोकैरस्या विवरणं क्रियते । २७. माया प्रसूतिः त्रैगुण्यमिति प्रकृतिभेदाः । यद्यपि प्रकृतिः सूक्ष्मैव ; तथापि तत्रैव सूक्ष्मसूक्ष्मतरसूक्ष्मतमरूपेण त्रैविध्या- . सर्व E. I. 1 B. omits six lines from here. 4निदर्शनम् A. B.C. के तेऽप्युपाया: E. I. चर्चिका E. I.

·लक्ष्मीतन्त्रम् निःसक्तासक्तमद्वैतमतरङ्गमनश्वरम् । प्रवृत्तिर्नाम तद्वृत्तिः स्पन्दहेतुरनश्वरः । अचेतनानां परमं सौम्यं मायेति गीयते ॥२८॥ तमो नाम गुरु ज्ञेयं मोहरूपमचञ्चलम् ॥ ३३ ॥ ईषदुच्छूनता तस्याः प्रसूतिरिति गीयते। गुणत्रयसमुन्मेषः साम्येन प्रकृतिः परा ॥ २९॥ नियमो नाम तद्वृतिः कचित् स्वापनलक्षणम् । न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि व्योनि च वासव ।। अव्यक्तमक्षरं योनिरविद्या त्रिगुणा स्थितिः । माया स्वभाव इत्याद्याः शब्दाः पर्यायवाचकाः॥ भूतं प्रकृतिजैमुक्तं यदेभिः स्यात् त्रिभिर्गुणेः । सत्त्वं रजस्तमश्चेति गुणा एते त्रयो मताः । एते चित्तमधिष्ठाय गुणा इन्द्रियगास्तथा ॥ ३५ ॥ तत्र सत्त्वं लघु ज्ञेयं सुखरूपमचञ्चलम् ॥ ३१॥ सुखं दुःखं तथा मोहं विषयस्थाश्च कुर्वते । प्रकाशो नाम तद्वृत्तिश्चैतन्योद्रहणात्मकः । शरीरेन्द्रियतां याता गुणाः कर्माणि कुर्वते। रजोऽपि च लघु ज्ञेयं दुःखरूपं च चञ्चलम् ।। इति यस्य मतिनित्या स गुणात्ययमश्नुते ॥३६॥ इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे *उपायप्रकारप्रकाशो नाम पञ्चदशोऽध्यायः देवं व्यवहारः। ३०. अवान्तरभेदैः सह संकलय्य प्रकृतिपर्यायनामानि अव्यक्तादीनि । उपनिषदि “अव्यक्तमक्षरे लीयते । अक्षरं तमसि लीयते । तमः परमात्मन्येकीभवति" इति त्रयाणामेषां व्यवहारः क्रियते। ३२. चैतन्यस्य ज्ञानस्य उद्ग्रहणम् उन्मेष इत्यर्थः; वस्तुयाथास्यग्रहणशीलतेति यावत् । ३४. नियमो बन्धः । इति पश्चदशोऽध्यायः 1 F. omits this line. ३ श्रीपञ्चरात्र A. 2 इन्द्रियतायां च E. उपायप्रकाशो B. F.G. I.

·षोडशोऽध्यायः I श्री:- व्याख्यानं महतः शक्र शृणुप्वावहितो मम । वैषम्यस्य समुन्मेपो गुणानां प्रथमो हि यः ।।१।। स महानाम तस्यापि विधास्तिस्त्रः प्रकीर्तिताः। सात्त्विको बुद्धिरित्युक्तो राजसः प्राण एव हि ॥२॥ तामसः काल इत्युक्तस्तेषां व्याख्यामिमां शृणु । बुद्धिरध्यवसायस्य प्राणः प्रयतनस्य च ॥३॥ जातः सत्त्वसमुद्रिक्ताबुद्धीन्द्रियगणो महान् । कर्मेन्द्रियगणश्चापि राजसादुभयात्मकम् ॥ ६॥ उभयस्मात् समुद्भतमितीयं तत्त्वपद्धतिः । अत्र प्रकृतिरेकैव मूलभूता सनातनी ॥७॥ महदाद्यास्तु सप्तान्ये कार्यकारणरूपिणः । तन्मात्रेभ्यः समुद्भूता विशेषा वियदादयः ।। ८॥ बुद्धिकर्मेन्द्रियगणौ पञ्चको मन एव च । विकारा एव विज्ञेया एते पोडश चिन्तकैः॥९॥ चतुर्विंशतिरेतानि तत्त्वानि कथितानि ते। यावान्यश्चात्र वक्तव्यो विशेषो यादृशस्त्विह॥१०॥ स सर्वः कथितः पूर्वं तव वृत्रनिषूदन । विंशत्या च त्रिभिश्चैव विकारैः स्वैः समन्विता ।। काल: कलनरूपस्य परिणामस्य कारणम् । महतोऽपि विकुर्वाणादहंकारो व्यजायत ।।४॥ स चापि त्रिविधो ज्ञेयो गुणवैपम्यसंभवात् । तामसाद्वियदादिस्तु तन्मात्रगण उज्ज्वलः ।।५।। १. अनेन गुणत्रयस्य साम्यावस्थायां प्रकृतिरिति, वैषम्यावस्थायां महानिति च व्यवहार इत्युक्तं भवति । ३. कालस्य तामसत्वमत्रोच्यते । औपनिषदप्रक्रिया कालस्या- प्राकृतत्वमेवेति वदन्ति । ४. कलनं विपरिणतिः। आम्रादिशलाटोः तत्फलात्मना, युवदेहस्य वलिभवृद्धदेहात्मना च या परिणतिः सेत्यर्थः । ६. कर्मेन्द्रियाणां राजसत्वं, मनसः सात्त्वि- कराजसत्वमिति विभागस्तान्त्रिकैकदेशिनां मतेन । वस्तुतस्तु एकादशापीन्द्रियाणि सात्त्विका- नीत्येव बहूनां पाश्चरात्रिकाणां मतम् । “ देवा चैकारिका दश । एकादर्श मनश्च" इति विष्णु- पुराणे चोक्तम् । ७. तत्त्वपद्धतिः। अचित्तत्त्वपद्धतिरित्यर्थः । इत्थमत्र विभाग:-तत्त्वं द्विविधम् , अचित्तत्त्वं चित्तत्त्वं चेति । तत्राचित्तत्त्वं चतुर्विशतिधा--प्रकृतिमहदहंकारास्त्रयः, तन्मात्राणि पञ्च, महाभूतानि पञ्च, एकादशेन्द्रियाणीति । चित्तत्त्वं द्वेधा--जीव ईश्वरश्चेति । 1 उच्यते E. 3 अस्य जायते A. B. C. D. 2 कालन D. राजसास्तूमया० A. B.

·५२ लक्ष्मीतन्त्रम् इयं प्रकृतिरव्यक्ता कथिता ते सुराधिप । नित्योदिता सदानन्दा पूर्णषाड्गुण्यविग्रहा। व्यक्ताव्यक्तमयी सैषा नित्यं प्रसवधर्मिणी ॥१२॥ अहं नारायणी शक्तिर्विष्णोः श्रीरनपायिनी ॥२१॥ विलक्षणा सा विज्ञेया चिच्छक्तिरविनश्वरा। मत्तः प्रभवतो ह्येतो मय्येव लयमेष्यतः । स जीवः कथितः सद्भिस्तत्त्वशास्त्रविशारदैः॥१३॥ साहमेतावती भावैर्विविधैर्विस्तृतिं गता ।। २२ ।। अयं स्वरसतः शुद्धः परिणामविवर्जितः। नारायणे प्रतिष्ठाय पुनस्तस्मादुदेम्यहम् । कूटस्थश्चिद्धनो नित्यो ह्यनन्तोऽप्रतिसंक्रमः॥१४॥ एको नारायणो विष्णुर्वासुदेवः सनातनः ॥२३॥ इमौ स्वरसतोऽसक्तौ सत्तात्मानाविव स्थितौ । अपृथग्भूतशक्तित्वादद्वैतं ब्रह्म निष्कलम् । प्रकृतिः पुरुषश्चैव महद्भ्यश्च महत्तरौ ॥ १५ ॥ ज्ञानशक्तिबलैश्वर्यवीर्यतेजोमहोदधिः ॥ २४॥ लिङ्गग्राह्यावुभौ नित्यावलिङ्गौ चाप्युभावपि । निस्तरङ्गः सदैवासौ जगदेतच्चराचरम् । साधर्म्यमेवमाद्येवमनयोरुन्नयेद्बुधः ।। १६ ।। इति ते सांख्यविज्ञानं लेशतः शक्र दर्शितम् ॥२५॥ वैधर्म्यमनयोः शक्र कथ्यमानं निबोध मे। या तत्त्वगणना संख्या तां पुरा शीलयेद्वधः । प्रकृतिस्त्रिगुणा नित्यं सततं परिणामिनी ।। १७ ।। ततः साधर्म्यवैधर्म्यस्वरूपप्रभवादिकाम् ॥ २६ ।। अविवेकाप्यशुद्धा च सर्वजीवसमा सदा । कुर्याच्च त्मिका संख्यां शास्त्रतत्त्वोपदेशजाम् । विषयोऽचेतना चैव सुखदुःखविमोहिनी ॥१८।। चर्चयामिह संख्यायां 'सिद्धायाममलात्मनि । मध्यस्थः पुरुषो नित्यः क्रियावानप्यविह्वलः । उदेति या समीचीना संख्या सत्तत्त्वगोचरा। साक्षी दृशिस्तथा द्रष्टा शुद्धोऽनन्तो गुणात्मकः ।। एषा सा परमा संख्या मत्प्रसादसमुद्भवा ॥२८॥ वैधर्म्यमनयोरेतत् प्रकृतिं चानयोः शृणु। सांख्यदर्शनमेतत्ते परिसंख्यानमीरितम् । या सा सदसदाख्यादिविकल्पविकला ध्रुवा॥२०॥ एवं हि परिसंख्याय सांख्या मद्भावमागताः॥२६॥ आहत्य षड्विंशतिस्तत्त्वानि । १२. प्रकृत्यवस्थायामव्यक्ता, परिणत्यवस्थायां व्यक्ता । कार्य- कारणयोरभेदादेवमुक्तिः। १४. स्वरसतः स्वभावतः । अनन्तः; संख्यया ज्ञानादिगुणैश्चाप- रिच्छिन्न इत्यर्थः। २०. विकल्पविकलेति । विविधपरिणत्यभागिने.त्यर्थः। २४. शक्तिशक्ति- मतेरपृथक्सिद्धसंबन्धात् एकत्वम् । अतो नाद्वितीयत्वविरोध इति भावः । २५. असौ नारायण एव चराचरात्मकजगद्रूपतयावतिष्ठत इति यावत् । २७. चर्चा नाम पुनः पुनः परिशीलनम् । 1 अविनश्वरी B. नित्यमन्त:स्थो A. D. F. 3 सत्तात्मानौ व्यवस्थितौ B. 4 अवेदना G. विपुला C. D. 8 भावविषयः A. B.C.D. ? F. omits all portions from here up to gai Pe Ricart in the 29th yerse. 8 672 A. B. C. 5 ·पाडशाऽध्यायः ५३ अहं संख्यायमाना हि स्वरूपगुणवैभवैः ।। उद्भावयामि तज्ज्ञानं प्रत्यक्षं यद्विवेकजम् ।। ३८॥ तृतीयस्तु समाध्यात्मा प्रत्यक्षोऽविप्लवो दृढः। प्रकृष्टसत्त्वसंभूतः प्रसादातिशयो हि सः ॥ ३९॥ तृतीयस्य विधा योऽसौ संयमो नाम वर्णितः । भोगैः शुद्धेखिधोद्भूतैरत्यन्तप्रीतये मम ।।.४० ।। उपायो यस्तृतीयस्ते वक्ष्यते योगसंज्ञकः। योगस्तु द्विविधो ज्ञेयः समाधिः संयमस्तथा ॥३०॥ यमाद्यङ्गसमुद्भता समाधिः संस्थितिः परे । ब्रह्मणि श्रीनिवासाख्ये हत्थानपरिवर्जिता ।। साक्षात्कारमयी सा हि स्थितिः सद्ब्रह्मवेदिनाम् । ध्यातृध्येयाविभागस्था मत्प्रसादसमुद्भवा ।। ३२ ।। संयमो नाम सत्कर्म परमात्मैकगोचरम् । तत्पुनर्द्विविधं प्रोक्तं शारीरं मानसं तथा ॥ ३३ ॥. विस्तरेणाभिधास्येते समाधिः संयमस्तथा । प्रथमो य उपायस्ते कर्मात्मा कथितः पुरा ॥ ३४ ॥ संज्ञानं जनयेच्छुद्धमन्तःकरणशोधनात् । तेन हि प्रीणिता साहं सदाचारनिषेवणात् ।। ददामि बुद्धियोगं तमन्तःकरणशोधनम् । सांख्यं नाम द्वितीयो य उपायः कथितस्तव ।। परोक्षः शास्त्रजन्योऽसौ निर्णयो दृढतां गतः ।। प्रत्यक्षतामिवापन्नो मत्प्रीतिं जनयेत्पराम् ॥ ३७॥ अहं हि तत्र विश्वात्मा विष्णुशक्तिः परावरा । साक्षादेव समाराध्या देवो वा पुरुषोत्तमः ॥४१।। इति ते कथिताः सम्यगुपायास्त्रय ऊर्जिताः । शृणूपायं चतुर्थं मे सर्वत्यागसमाह्वयम् ।। ४२ ॥ 'तत्र धर्मान् परित्यज्य सर्वानुच्चावचाङ्गकान् । संसारानलसंतप्तो मामेकां शरणं व्रजेत् ।। ४३ ॥ अहं हि शरणं प्राप्ता नरेणानन्यचेतसा ।। प्रापयाम्यात्मनात्मानं निर्धूताखिलकल्मषम् ।। इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे उपायप्रकारविवरणं नाम षोडशोऽध्यायः ३२. अविभागस्थेति । " आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च " इत्युक्तरीत्या परस्य ब्रह्मणोऽविभागेनोपासनमत्राभिप्रेतम् । इति षोडशोऽध्यायः man---- 1अयं A. B. 4सर्व C. वर्जित: A. B.C. D. 5 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे सारे I. 3 प्रत्यक्षाविप्लवो A. 6 वेदान्तार्थप्रकाशो E.; F.omits the title. .

·सप्तदशोऽध्यायः शक्रः- तयोर्नी परमं व्योम निर्दुःखं पदमुत्तमम् । पाड्गुण्यप्रसरो दिव्यः स्वाच्छन्द्यादेशतां गतः ।। स्वकर्मनिरतः सिद्धेर्वेदवेदान्तपारगैः। अनेकजन्मसंताननिःशेपितकपायकैः ॥ १०॥ -- क्लेशेन महता सिद्धैरन्तरायातिगैः क्रमात् । संख्याविधिविधानज्ञैः सांख्यैः संख्यानपारगैः ।। प्रत्याहतेन्द्रियग्रामैर्धारणाध्यानशालिभिः। यौगैः समाहितः शश्वत्लेशेन यदवाप्यते ॥१२॥ नमस्ते कमलावासे जनन्यै सर्वदेहिनाम् । गृहिण्यै पद्मनाभस्य नमस्ते सरसीरुहे ॥ १॥ उपायास्ते त्रयः पूर्वे कथिता अवधारिताः व्याचक्ष्वाम्ब चतुर्थ 'तमुपायं परमम्बुजे ॥२॥ श्रीः- एको नारायणो देवो वासुदेवः सनातनः । चातुरात्म्यं परं ब्रह्म सच्चिदानन्दमत्रणम् ॥३॥ एकाहं परमा शक्तिस्तस्य देवी सनातनी । करोमि सकलं कृत्यं सर्वभावानुगामिनी ।।४।। शान्तानन्तचिदानन्दं यद् ब्रह्म परमं ध्रुवम् । महाविभूतिसंस्थानं सर्वतः समतां गतम् ॥५॥ तस्य शक्तिरहं ब्राह्मी शान्तानन्दचिदात्मिका । महाविभूतिरनघा सर्वतः समतां गता ॥६॥ आश्वासनाय जीवानां यत्तन्मूर्तीकृतं महः । नारायणः परं ब्रह्म दिव्यं नयननन्दनम् ॥७॥ तदा मूर्तिमती साहं शक्तिनारायणी परा। समा समविभक्ताङ्गा सर्वावयवसुन्दरी ।। ८॥ अच्छिद्राः पञ्चकालज्ञा: पञ्चयज्ञविचक्षणाः । पूर्णे वर्षशते धीराः प्राप्नुवन्ति यदञ्जसा ॥ १३॥ यत्तत्पुराणमाकाशं सर्वस्मात् परमं ध्रुवम् । यत्पदं प्राप्य तत्त्वज्ञा मुच्यन्ते सर्वबन्धनैः॥१४॥ सूर्यकोटिप्रतीकाशाः पूर्णेन्द्वयुतसंनिभाः । यस्मिन् पदे विराजन्ते मुक्ताः संसारबन्धनैः॥१५।। इन्द्रियच्छिद्रविधुरा द्योतमानाश्च सर्वतः। अनिष्यन्दा अनाहाराः धागुण्यतनवोऽमलाः ॥ ५. महाविभूतिः नित्यविभूतिः। “त्रिपादस्यामृतं दिवि" इत्युक्तरीत्या लीलाविभूत्य- पेक्षया तस्या महत्त्वात् महाविभूतित्वम् । ९. मदीयेच्छया पाड्गुण्यप्रसर एवाप्राकृतदिव्यदेशतां प्राप्त इत्यर्थः । १३. अच्छिद्राः ; भगवदननुभवरूपच्छिद्ररहिताः । यथोक्तम्----" यन्मुहूर्त क्षणं वापि वासुदेवो न चिन्त्यते। सा हानिस्तन्महच्छिद्रं सा भ्रान्तिः सा च विक्रिया ॥” इति। 1 त्वम् E. I. 2 सुखं I. 4 योगै: A. B. I. शान्तानन्द A. B. G. 5 सहितामला: A. B. C.

·सप्तदशोऽध्यायः एकान्तिनो महाभागा यत्र पश्यन्ति नौ सदा। सारूप्यमेयुषा साक्षाच्छ्रीवत्सकृतलक्ष्मणा । क्षपयित्वाधिकारान् स्वान् शश्वत्कालेन भूयसा ॥ सेनान्या सेवितः सम्यग्विष्वक्सेनेन दीप्यता ।। वेधसो यत्र मोदन्ते शंकराः सपुरंदराः। क्षेमाय सर्वलोकानामाध्यानाय मनीषिणाम् । सूरयो नित्यसंसिद्धाः सर्वदा सर्वदर्शिनः ॥१८॥ मुक्तयेऽखिलवन्धानां रूपदानाय योगिनाम् ।।२६।। वैष्णवं परमं रूपं साक्षात्कुर्वन्ति यत्र ते । आस्ते नारायणः श्रीमान् वासुदेवः सनातनः । अष्टाक्षरैकसक्तानां द्विपट्कार्णरतात्मनाम् ।। १९ ।। सुकुमारो युवा देवः श्रीवत्सकृतलक्षणः ॥ २७ ॥ षडक्षरप्रसक्तानां प्रणवासक्तचेतसाम् । चतुर्भुजो विशालाक्षः किरीटी कौस्तुभं वहन् । जितंतासक्तचित्तानां तारिकानिरतात्मनाम् ॥२०॥ हारनूपुरकेयूरकाञ्चीपीताम्बरोज्ज्वलः ॥२८॥ अनुताराप्रसक्तानां यत् पदं विमलात्मनाम । वनमालां दहिव्यां पञ्चशक्तिमयीं पराम् । अनन्तविहगेशानविष्वक्सेनादयोऽमलाः ॥ २१ ॥ सर्वावयवसंपन्नः' सर्वावयवसुन्दरः ।। २९ ॥ मदाज्ञाकारिणो यत्र मोदन्ते सकलेश्वराः। राजराजोऽखिलस्यास्य विश्वस्य परमेश्वरः । तत्र दिव्यवपुः श्रीमान् देवदेवो जनार्दनः ॥२२॥ कान्तस्य तस्य देवस्य विष्णोः सद्गुणशालिनः ।। अनन्तभोगपर्यङ्के निषण्णः 'सुसुखोज्ज्वले । दयिताहं सदा देवी ज्ञानानन्दमयी परा। विज्ञानैश्वर्यवीर्यस्थैः शक्तितेजोबलोल्बणैः ।। २३ ॥ अनवद्यानवद्याङ्गी नित्यं तद्धर्मधर्मिणी ॥३१॥ आयुधैर्भूषणैर्दिव्यैरगुतैः समलंकृतः । ईश्वरी सर्वभूतानां पद्माक्षी पद्ममालिनी। पश्चात्मना सुपर्णेन पक्षिराजेन सेवितः ॥ २४॥ शक्तिभिः सेविता नित्यं सृष्टिस्थित्यादिभिः परा ।। अभिगमनोपादानेज्यास्वाध्याययोगारख्याः पञ्च कालाः । १७. क्षपयित्वेति । अत्र “यावदधि- कारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् " इति शारीरकसूत्रं तदुपबृंहणानि वचनानि चानुसंधेयानि । १९. अष्टाक्षरः नारायणाष्टाक्षरमन्त्रः । द्विषट्कार्णः वासुदेवद्वादशाक्षरमन्त्रः । २०, षडक्षरः श्रीविष्णुषडक्षरमन्त्रः । जितंता “जितंते पुण्डरीकाक्ष" इत्यादिश्लोकरूपमन्त्रः । अस्य महि- मादिकमहिर्बुध्न्यसंहितायामुक्तं वेदितव्यम् । तारिका हीमन्त्रः । २१. अनुतारा श्रीमन्त्रः । २४. पञ्चात्मना पञ्चोपनिषन्मन्त्रस्वरूपेण । २५. सारूप्यं शङ्खचक्र दिना भगवत्सारूप्यम् । तदेवाह---श्रीवत्सेति.। इदं च विशेषणद्वयं सेनान्येत्यनेनान्वेति। २९. सृष्टिस्थितिसंहार- निग्रहानुग्रहाः पञ्च शक्तयः । ३२. ईश्वरीति । ईष्टे इत्यर्थे कर्तरि औणादिको वरट् प्रत्ययः । विसवो A. B.F. 4 ससुखो, B. र संपूर्ण: E. संबन्धा: D. 5 ईयुषा A. C. D. F. 8 रामो राजा B. G. 3 सर्वज्ञा: A. B. C. F. दीव्यता E. F, ·लक्ष्मीतन्त्रम् स्फुरत्किरीटकेयूरहारनूपुरकौस्तुभ । पीताम्बर महोदार पुण्डरीकनिभेक्षण ॥ ४५ ॥ चतुर्मूर्ते चतुर्दैह शरदिन्दीवरद्युते । अभिरामशरीरेश नारायण जगन्मय ॥ ४६॥ अमी हि प्राणिनः सर्वे निमग्नाः क्लेशसागरे । उत्तारं प्राणिनामस्मात्कथं चिन्तयसि प्रभो॥४७॥ इत्युक्तो देवदेवेशः स्मयमानोऽब्रवीदिदम् । अरविन्दासने देवि पद्मगर्भ सरोरुहे ॥४८॥ उत्तारहेतवोऽमीषामुपाया विहिता मया । कर्म सांख्यं तथा योग इति शास्त्रव्यपाश्रयाः॥४९॥ द्वात्रिंशता सहस्रण सृष्टिशक्तिभिरावृता। वृता तद्विगुणाभिश्च दिव्याभिः स्थितिशक्तिभिः॥ ततश्च द्विगुणाभिश्च पूर्णा संहतिशक्तिभिः । नायिका सर्वशक्तीनां सर्वलोकमहेश्वरी ॥३४॥ महिषी देवदेवस्य सर्वकामदुघा विभोः । तुल्या गुणवयोरूपैर्मनःप्रमथनी हरेः ।। ३५ ।। तैस्तैरनुगुणै वैरहं देवस्य शाङ्गिणः करोमि सकलं कृत्यं नित्यं तद्धर्मधर्मिणी ।। ३६ ।। साहमङ्के स्थिता विष्णोदेवदेवस्य शाङ्गिणः । लालिता तेन चात्यन्तं सामरस्यमुपेयुपी ॥३७॥ कदाचित् सर्वदर्शिन्याः कृपा मे स्वयमुद्गता। क्लिश्यतः प्राणिनो दृष्ट्रा संसारज्वलनोदरे ।। ३८॥ कथं न्विमे भविष्यन्ति दुःखोत्तीर्णाः सुखोत्तराः। "संसारपरसीमानमाप्नुयुर्मा कथं न्विति ॥ ३९ ॥ साहमन्तः कृपाविष्टा देवदेवमचूचुदम् । भगवन् देवदेवेश लोकनाथ मम प्रिय ॥४०॥ सर्व दे सर्वमध्यान्त सर्व सर्वोत्तराच्युत । गोविन्द पुण्डरीकाक्ष पुराण पुरुषोत्तम ।। ४१ ।। दुस्तरापारसंसारसागरोत्तारकारण । व्यक्ताव्यक्तज्ञकालाख्यक्लप्तभावचतुष्टय ।।४२॥ वासुदेव जगन्नाथ संकर्षण जगत्प्रभो। प्रद्युम्न 1 सुभग श्रीमन्ननिरुद्धापराजित ॥ ४३ ॥ नानाविभवसंस्थान नानाविभवभाजन11 । दिव्यशान्तोदितानन्दषाड्गुण्योदयविग्रह ॥४४॥ प्रत्यवोचमहं देवमित्युक्ता पुरुषोत्तमम । देवदेव न ते शक्याः कर्तु कालेन गच्छता ॥५०॥ कालो हि कलयन्नेवार स्वतन्त्रो भवदात्मकः । ज्ञानं सत्त्वं बलं चैपामायुश्च विनिकृन्तति ॥५१॥ अन्तःकरणसंस्था हि वासना विविधात्मिकाः । तत्तत्कालवशं प्राप्य यातयन्ति शरीरिणः14 ॥५२॥ उदासीनो भवानेवं प्राणिनां कर्म कुर्वताम । 1तत्तत्कालानुकूलानि तत्फलानि प्रयच्छति ॥५३॥ येन त्वं बत संरब्धः प्राणिनः पालयिष्यसि । प्रब्रूहि तमुपायं मे प्रणतायै जनार्दन ॥५४॥ इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं भगवानुत्स्मयन्निव । सरोरुहे विजानीषे सर्वमेवात्मनो गतम् ॥ ५५ ॥ 5 दुःखात् E. जुष्टा E.I. 1 B. omits this line, 2 प्रमथने A. B. F. 4 त्विमे A. B. C. F. 7विति A. 10 सर्वग E. I. 11 भावन A. B. F.G. 13 परिकृन्तति B.; आयुश्चापि निकृन्तति E. 15 3 अङ्कस्थिता A. C. D. F. G. 8 B. omits 4 lines from here. पुरुषेश्वर E. I. 12 8 9 एक: D. 14 शरीरिणाम् B. तत्तद्दशा E.

·- सप्तदशोऽध्यायः सां तु जिज्ञाससे देवि तथापि शृणु भामिनि । इति तस्य वचः श्रुत्वा देवदेवस्य शाणिः । उपायाश्चाप्यपायाश्च शास्त्रीया निर्मिता मया॥५६॥ प्रीताहमभवं शक्र तदिदं वर्णितं तय ॥ ६४॥ विहिता य उपायास्ते निषिद्धाश्चेतरे मताः । शक्रः- अधो नयन्त्यपायास्तं य एनाननुवर्तते ।। ५७ ॥ देवप्रिये महादेवि नमस्ते पङ्कजासने । ऊर्ध्वं नयन्त्युशयास्तं य एनाननुवर्तते । आनुकूल्यादिकं भावं मम व्याचक्ष्व विस्तरात् ।। उपायापायसंत्यागी मध्यमां वृत्तिमाश्रितः ।।५८॥ श्रीः- मामेकं शरणं प्राप्य मामेवान्ते समश्नुते । आनुकूल्यमिति प्रोक्तं सर्वभूतानुकूलता। षडङ्ग तमुपायं च शृणु मे पद्मसंभवे ॥ ५९॥ अन्तः स्थिताहं सर्वेषां भावानामिति निश्चयात् ।। आनुकूल्यस्य संकल्पः प्रातिकूल्यस्य वर्जनम् । मयीव सर्वभूतेषु ह्यानुकूल्यं समाचरेत् । रक्षिष्यतीति विश्वासो गोप्तृत्ववरणं तथा।।६०॥ तथैव प्रातिकूल्यं च भूतेषु परिवर्जयेत् ॥ ६७॥ आत्मनिक्षेपकार्पण्ये पड्डिधा शरणागतिः। त्यागो गर्वम्य कार्पण्यं श्रुतशीलादिजन्मनः । एवं मां शरणं प्राप्य वीतशोकमयक्लमः।। ६१ ॥ अङ्गसामग्र्यसंपत्तेरशक्तेरपि कर्मणाम् ।। ६८ ॥ निरारम्भो निराशीश्च निर्ममो निरहंकृतिः । अधिकारस्य चासिद्धेर्देशकालगुणक्षयात् । मामेव शरणं प्राप्य तरेत् संसारसागरम् ॥६२॥ उपाया नैव सिध्यन्ति ह्यपाया बहुलास्तथा ॥६९।। सत्कर्मनिरताः सांख्ययोगविदस्तथा। इति या गर्वहानिस्तदैन्यं कार्पण्यमुच्यते । नाहन्ति शरणस्थस्य कलां कोटितमीमपि ॥ ६३ ।। शक्तेः सूपसदत्वाच्च कृपायोगाच्च शाश्वतात् ॥७०।। ५६. उपायाः पुण्यसंपादकाः ज्योतिष्टोमादयः। अपायाः पापसंपादकाः परहिंसादयः । ५८. संत्यागीति । पुण्यपापसंपादकानि काम्यनिषिद्धानि परित्यज्य नित्यनैमित्तिकक्रियापर इत्यर्थः। ५९. मामेकम् ; मामेवेत्यर्थः। एकशब्दोऽवधारणार्थः सन् अन्ययोगव्यवच्छेदे वर्तते। अत्रेदं बोध्यम् ----शरणवरणात् पूर्व मध्यमवृत्त्याश्रयणं भवतु वा, मा वा। अस्ति चेत्, शरण- वरणे त्वरामुपजनयति । न चेत् , बिलम्बः । शरणवरणानन्तरं तु यावज्जीवं मध्यमवृत्त्याश्रयण- मवश्यं कर्तव्यम् । न चेत् विलम्वेन फलं स्यात् । पूर्वकृतानि तु कर्माणि न्यासबलादेव नश्यन्ति । पश्चात् कृतानि तु प्रामादिकानि न लिप्यन्ति । बुद्धिपूर्वकृतान्यपि प्रायश्चित्तापनो- द्यानि भवन्ति । अतः चान्द्रायणादिप्रायश्चित्तपरिहरणाय मध्यमवृत्त्याश्रयणमावश्यकं विधीयत इति। ६३. सत्कर्मनिरताः; कर्मयोगनिष्ठाः । सांख्यविदः ; ज्ञानयोगिनः। योगविदः ; भक्तियोगिनः । ६६. आनुकूल्यसंकल्पो न केवलमावयोर्विषये। किंतु अस्मच्छेषभूतेषु सर्वेप्वपि भूतेष्वि- शुद्धाः 1. 2 एतान् A. B. F. अपायाश्चाप्युपायाश्च E. 4 संत्यागात् D. 7 विदश्च ये E. 3 एतान् A.C. 6 स्वकर्म C.; षट्कर्म G. 5निराशी च A. D. E. 8 देवदेवप्रिये देवि E.

·लक्ष्मीतन्त्रम् ईशेशितव्यसंवन्धादनिदंप्रथमादपि । संसारतन्त्रवाहित्वाद्रक्षापेक्षा प्रतीक्षते। रक्षिध्यत्यनुकूलान इति या सुदृढा मतिः ॥ ७१॥ आत्मात्मीयभरन्यासो ह्यात्मनिक्षेप उच्यते ॥८॥ स विश्वासो भवेच्छक सर्वदुष्कृतनाशनः । हिंसास्तेयादयः शास्त्रैरपायत्वेन दर्शिताः । करुणावानपि व्यक्तं शक्तः स्वाम्यपि देहिनाम् ।। कर्मसांख्यादयः शास्त्रैरुपायत्वेन दर्शिताः।। ८१ ॥ अप्रार्थितो न गोपायेदिति तत्प्रार्थनामतिः । अपायोपायसंत्यागी मध्यमां स्थितिमास्थितः। गोपायिता भवेत्येवं गोप्तृत्ववरणं स्मृतम् ।। ७३ ।। रक्षिप्यतीति निश्चित्य निक्षिप्तस्वस्वगोचरः ।।८।। तेन संरक्ष्यमाणस्य फले स्वाम्यवियुक्तता। बुध्येत देवदेवेशं गोतारं गुरुपोत्तमम् । केशवार्पणपर्यन्ता ह्यात्मनिक्षेप उच्यते ।। ७४ ॥ शक:--- निक्षेपापरपर्यायो न्यासः पञ्चाङ्गसंयुतः । उपायापाययोर्मध्ये कीटशी स्थितिरम्बिके ॥८३॥ संन्यासरत्याग इत्युक्तः शरणागतिरित्यपि ॥७॥ अपायोपायतामेव क्रिया सर्वावलम्बते । उपायोऽयं चतुर्थस्ते प्रोक्तः शीघ्रफलप्रदः । स्वीकारे व्यतिरेके च निषेधविधिशास्त्रयोः ।। अस्मिन् हि वर्तमानानां विधौ विप्रनिपेविते ॥ दृश्यते कर्मणो व्यक्तमपायोपायरूपता। पूर्वे त्रय उपायास्ते भवेयुरमनोहराः। श्री:- आनुकूल्येतराभ्यां च विनिवृत्तिरपायतः ॥ ७७ ।। त्रिविधां पश्य देवेश कर्मणो गहनां गतिम् ।।८५।। कार्पण्येनाप्युपायानां विनिवृत्तिरिहोदिता । निषेधविधिशास्त्रेभ्यस्ता विधां च निबोध मे। रक्षिष्यतीति विश्वासादभीष्टोपायकल्पनम् ।। अनर्थसाधनं किंचित्किंचिच्चाप्यर्थसाधनम् ।।८६।। गोप्तृत्ववरणं नाम स्वाभिप्रायनिवेदनम् । अनर्थपरिहारं च किंचित् कर्मोपदिश्यते। सर्वज्ञोऽपि हि विश्वेशः सदा कारुणिकोऽपि सन्। त्रैराश्यं कर्मणामेवं विज्ञेयं शास्त्रचक्षुपा ।। ८७ ।। त्याह-सवेति । ७९. शरण्यस्य सर्वज्ञत्वात् करुणाकरत्वाच्च स्वयमेवार्तान् रक्षिप्यतीत्याश- क्याह---सर्वज्ञोऽपीति । संसारतन्त्रवाहित्वं नाम लीलाविभूतिनिर्वहणम् । व्याजानपेक्षरक्षणे सुकृदुष्कृत्साधारण्येन सर्वरक्षणप्रसत्तौ धर्माधर्मकृत्याकृत्यन्यायान्यायसंकरप्रसङ्गः । स्वेच्छया कांश्चिदेव रक्षन् अन्यान् न रक्षति चेत् “ समोऽहं सर्वभूतेषु " इल्युद्धोपयतस्तस्य वैषम्यनैर्घण्य- प्रसङ्ग इति भावः । ८४. निषिद्धस्वीकारे विहितास्वीकारे चापायः । विहितस्वीकारे निपिद्धास्वीकारे चोपायः। ८६. हिंसादि अनर्थसाधनम् । ज्योतिष्टोमादि स्वर्गाद्यर्थसाध- 1 इहेरिता E. I. 4 देवदेवं तं E. I. 7 परिहाराय E. I. 2 रक्षणोपायकल्पनम् A.G. 5 स्वीकार: E. 8 किंचिद्धर्मोऽपि E. माध्यमी A.C. F.G. 6 व्यतिरेक: E.

·सप्तदशोऽध्यायः ५९ अपायोपायसंज्ञौ तु पूर्वराशी परित्यजेत् । अपायसंप्लवे सद्यः प्रायश्चित्तं समाचरेत् । तृतीयो द्विविधो राशिरनर्थपरिहारकः ।। ८८ ॥ प्रायश्चित्तिरियं सात्र यत्पुनः शरणं श्रयेत् ॥ प्रायश्चित्तात्मकः कश्चिदुत्पन्नानर्थनाशनः । उपायानामुपायत्वस्वीकारेऽप्येतदेव हि। तमंशं नैव कुर्वीत मनीपी पूर्वराशिवत् ।। ८९ ।। अविप्लवाय धर्माणां पालनाय कुलस्य च ॥ ९४ ॥ क्रियमाणं न कस्मैचिद्यदर्थाय प्रकल्पते । संग्रहाय च लोक मर्यादास्थापनाय च । अक्रियावदनाय तत्तु कर्म समाचरेत् ॥९॥ प्रियाय मम विष्णोश्च देवदेवस्य शाङ्गिणः ।।९५|| एषा सा वैदिकी निष्ठा ह्युपायापायमध्यमा । मनीपी वैदिकाचारं मनसापि न लङ्घयेत् । अस्यां स्थितो जगन्नाथं प्रपद्येत जनार्दनम् ।। यथा हि वल्लभो राज्ञो नदी राज्ञा प्रवर्तिताम् । सकृदेव हि शास्त्रार्थः कृतोऽयं तारयेन्नरम । लोकोपयोगिनी रम्यां बहुसस्यविवर्धिनीम् । उपायापायसंयोगे निष्टया हीयतेऽनया ।। ५२ ।। लङ्घयशूलमारोहेदनपेक्षोऽपि तां प्रति ॥ ९ ॥ नम् । प्रायश्चित्तादि अनर्थपरिहारकम् । ८८. अनर्थपरिहारकं तृतीयं द्विविधम्-~-चान्द्रा- यणादि प्रायश्चित्तम् उत्पन्नानर्थनाशकम् । नित्यनैमित्तिकादि आव्यनर्थपरिहारकमिति । ८९. तृतीये प्रथमां विधामाह--प्रायश्चित्तेति । ९०. प्रायश्चित्तेति । ९०. तृतीये द्वितीयां विधामाह-क्रियमाणेत्यादि। नित्यनैमित्तिकरूपमित्यर्थः । ९२. “ सकृत्कृतः शास्त्रार्थः” इति न्यायानुसारेणाह-सकृदेव हीति । अनयेति । प्रपत्तिरूपयेत्यर्थः । ९३. अपायसंप्लव इति । बुद्धिपूर्वापराधसंभव इत्यर्थः । ९४. ज्योतिष्टोमादीनां मोक्षोपायत्वस्वीकारेऽपि निष्ठापच्युतिर्भवत्येव । तस्मात् तानि न कुर्वीत । अयमत्र निर्गलितार्थ:----भक्तियोगनिष्ठानां तद्योगमहिम्नेव प्रपत्तियोगनिष्ठानामपि प्रपत्तिमहिम्नैव पूर्वतनानि सर्वाप्यपि बुद्धिपूर्वकाण्यबुद्धिपूर्वकाणि च मोक्षविरधिकर्माणि समूल- नाशं नश्यन्ति । प्रपन्नानां प्रायशः प्रपत्तेरनन्तरं तादृशानि कर्माणि न संभवन्त्येव । कदाचि- जातान्यप्यबुद्धिपूर्वकाणि अश्लिष्टानि भवन्ति । बुद्धिपूर्वकाणि तु पुनः प्रपदनेन नश्यन्ति । अकृतपुनःप्रपदनानां तु स्वल्पदण्डेन तद्भोगात्तन्नाशः । प्रारब्धकर्माण्यपि प्रपन्नस्यार्तितारतम्येन सद्यो वा तदेहावसाने वा नश्यन्ति । भक्तियोगात् न्यासयोगस्यायं महिमातिशयः-- भक्तियोगः प्रारब्धकर्माणि नापोहयितुमलम् । न्यासयोगस्तु प्रारब्धकर्माण्यप्यपोहयितुमलम् । यद्यार्त्यतिशयात् प्रपत्तिकाले सद्यस्तन्नाशोऽपि प्रार्थितः, तदा सद्य एव तानि नश्यन्ति । यदि तदेहावसने प्रार्थितः, तदा तदेहावसान एव नश्यन्ति । न तु भक्तियोगनिष्ठानामिव तद्भोगार्थदेहान्तरापादकानि । तथा चाहु:-" साध्यभक्तिस्तु सा हन्त्री प्रारब्धस्यापि भूयसी" इति । किंच वैदिकानि काम्यकर्माणि निष्कामनया भक्तियोगाङ्गतयानुष्ठातुमभ्यनु- 1 In F. the chapter ends with this verse. ३ हि A. B.C.G. 2 कर्म तत्तु E. I. व्रजेत् B. C. G.

·६० लक्ष्मीतन्त्रम् एवं विलचयन् मयो मर्यादां वेदनिर्मिताम् । मामेकां देवदेवस्य महिषीं शरणं श्रयेत् । प्रियोऽपि न प्रियोऽसौ मे मदाज्ञाव्यतिवर्तनात् ।। 5-उपायाद्विरतः शश्वन्मां चैव शरणं व्रजेत् ॥ उपायत्वग्रहं तत्र वर्जयन मनसा सुधीः । तनूकृत्याखिलं पापं मां चाप्नोति नरः शनैः । चतुर्थमाश्रयन्नेवमुपायं शरणाश्रयम् ।। ९९ ॥ अथोपायप्रसक्तश्च भुक्त्वा भोगाननामयान्' ।। अन्ते विरक्तिमासाद्य विशते परमं पदम् । अतीत्य सकलं क्लेशं संविशत्यमलं पदम् । उपायः सुकरः सोऽयं दुष्करश्च मतो मम ।। अपायोपायनिर्मुक्तां मध्यमां स्थितिमास्थिता ॥ शिष्टैनिपेव्यते सोऽयमकामहतचेतनैः। शरणागतिरत्र्यैषा संसारार्णवतारिणी। अकामैश्च सकामैश्च तस्मात्सिद्धयर्थमात्मनः ।। इदं शरणमज्ञानामिदमेव विजानताम् ॥ १०१ ॥ अर्चनीया नरैः शश्वन्मम मन्त्रमयी तनुः । इदं तितीर्पतां पारमिदमानन्त्यमिच्छताम् । प्रविश्य विधिवद्दीक्षां गुरोर्लब्ध्वार्थसंपदः । प्रायश्चित्तप्रसङ्गे तु सर्वपापसमुद्भवे ॥ १०२ ।। मन्मयैरर्चयेन्मन्त्रैर्मामिकां मान्त्रिकी तनुम ।। इति 10श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे रहस्योपायप्रकाशो नाम सप्तदशोऽध्यायः ज्ञायन्ते । प्रपन्नानां तु निप्कामनयापि तेषामनुष्ठानं स्वरूपविरुद्धमिति । ९८. अयं भावः नित्यनैमित्तिककर्माणि न सर्वथा फलरहितानि । किंतु प्रत्यवायोत्पत्तिनिरोधफलानि । आनुपङ्गिक- मपि हि प्राजापत्यादिलोकप्राप्तिरूपफलं स्मर्यते । तत्र विनियोगपृथक्त्वात् प्रत्यवायोत्पत्तिनिरोध- फलकानि तान्याद्रियन्ते । प्रत्यवायश्च, भगवन्निग्रह एव । एवंच भगवन्निग्रहोत्पत्तिनिरोधाय तानि क्रियन्त इति न सर्वात्मना निरर्थकानीति । अतः “प्रयोजनमनुद्दिश्य न मन्दोऽपि प्रवर्तते " इति चोद्यस्य नावकाशः । १०५. ननु चिरकालसाध्यस्य भक्तियोगम्य क्षणकाल- साध्यस्य न्यासयोगस्य च मोक्षाख्यतुल्यफलत्वं न घटते, गुरुलघूपाययोर्विकल्पायोगात्। तथा सति प्रेक्षावन्तः सर्वेऽपि लघूपाय एव प्रवर्तेरन् , न गुरूपाय इति तद्विधेरननुष्ठानलक्षणमप्रामाण्यं स्या- दित्यत्राह-उपायः सुकर इति । यद्यप्ययं न्यासयोगः क्षणकालकर्तव्यत्वात् कर्माद्यनङ्गकत्वाच्च सुकर एव, तथाप्यत्यन्तदुर्लभमहाविश्वासाद्यङ्गापेक्षत्वात् दुरूहमध्यमवृत्त्याश्रयत्वाच्च दुष्कर एवेति भावः । अत्र यद्यपि ज्ञानशक्त्यादिपौष्कल्यतदाहित्याभ्यामधिकारिभेदात् व्यवस्था सुवचा, तथापि 'इदमेव विजानताम् ' इत्यादिना ज्ञानादिमतामपि न्यासयोगविधानात् सा रीति हता। इति सप्तदशोऽध्यायः 1 वर्जयेत् A. B.C.G. 2 वृत्तिम् E. 3 प्रायश्चित्ति E. 6चापि A.C. अमानवान् A. B. C. 10 A. omits श्रीपाञ्चरात्रसारे. 11 प्रसङ्गो A. B. G. ब्रजेत् B. E.G. 8 संपदम् E. I. अपायात् B. E. ? १ मम मन्त्रमयीं E. I.

·. अष्टादशोऽध्यायः शक्रः प्रबेहि तदशेपेण नमस्ते पद्मसंभवे । नमस्ते पद्मनिलये नमस्ते पद्मसंभवे । तवैप शिरसा पादौ नतोऽस्मि कमलारुणौ ॥ ९॥ विदितं वेदितव्यं मे वेदान्तेष्वपि दुर्लभम् ।। शरणं च प्रपन्नोऽस्मि पङ्कजे त्वमधीहि भो। बृहि मन्त्रमयं मार्गमिदानीं विष्णुवल्लभे । श्री:7- यं विज्ञायार्चयेयं ते दिव्यां मन्त्रमयीं तनुम् ।।२।। प्रश्नभारोऽयमतुलस्त्वयोद्दिष्टः पुरंदर ॥ १० ॥ कुतो मन्त्रसमुत्पत्तिः क च मन्त्रः प्रलीयते । वाच्यस्ते प्रीतिसंयोगाच्छृणु वक्ष्याम्यशेषतः । मन्त्रस्य किं फलं पद्मे केन मध्ये प्रपूर्यते ॥३॥ अहमित्येव यः पूर्णः पुरुषः पुष्करेक्षणः ।।११।। कियत्यश्च विधा अस्य परिमाणं कियत् किल । स्वभावः सर्वभावानामभावानां च वासव । क्षेत्रक्षेत्रज्ञभावश्च कीदृशः परमोऽम्बुजे ॥४॥ इदंतयावलीढं यत् सदसज्जगति स्थितम् ।। १२ ।। मन्त्रश्च केन संग्राह्य उपदेष्टा च कीदृशः। तत्तल्लक्षणवन्तो ये तदहत्वे विलीयते । उपासनप्रकारश्च कथमस्याजसंभवे ॥५॥ विलीनेदंपदद्वीपः प्राप्तकश्चिदम्बुधिः॥ १३ ॥ उपासनोपयोगी च यावानर्थोऽम्बुजासने । निस्तरङ्गोदयोऽनन्तो वासुदेवः प्रकाशते । सिद्धिसाधनयोगश्च प्रत्ययाश्च तथा तथा ॥६॥ पूर्णाहतास्मि तस्यैका शक्तिरीश्वरतामयी ।। १४ ॥ योगः स्वाध्याययोगश्च रक्षायोगस्तथैव च । नित्योदिता सदानन्दा सर्वतः समतां गता। प्रायश्चित्तविधिश्चैव श्राद्धकल्पस्तथैव च ॥७॥ सर्वभावसमुद्भूतिः सर्वप्रत्यक्षसंभता ॥ १५ ॥ दीक्षाप्रतिष्टयोः कल्पो यन्त्रकल्पस्तथैव च । या ह्येषा प्रतिभा तत्तत्पदार्थक्रमरूषिता । एतच्च निखिलं यच्चाप्यमुपयुज्यते ॥ ८ ॥ उद्धृतेषु पदार्थेषु साहमक्रमशालिनी ॥ १६ ॥ १२. इदंतयेति । इदमिति प्रतीतिविषयतयेत्यर्थः । पराक्त्वेनेति यावत् । युष्मदस्मत्- प्रत्ययगोचरत्वं हि क्रमेण पराक्त्वप्रत्यक्त्वयोर्लक्षणमामनन्ति । १३.विलीनेत्यादि ; इदंपदार्थभूताः सर्वेऽपि अचित्पदार्थाः; त एव द्वीपाः चिदम्बुधौ वासुदेवे विलीय तेन सहैकत्वं प्राप्ता इत्यर्थः। १५. नित्योदितेति । उदयो द्विविधः---शान्तोदयः नित्योदयश्चेति । अवतारावस्थायामाद्यः । 1 F. omits this verse. 4प्रायश्चित्ति A. F.G. 7 श्रीरुवाच I. 5 विलीयते B. श्रद्धाकल्प: A. पूर्ण B.G. I. 3 विधास्तस्य B.G. I. 6 उपपद्यते B. रूपिणी G. 8 ·६२ लक्ष्मीतन्त्रम् अवबोधात्मिकाया मे या प्रत्यगवमर्शिता । मध्यमा सा दशा तत्र संस्कारयति संगतिम। सा स्फुरत्ता महानन्दा शब्दब्रह्मेति गीयते ॥१७॥ वाच्यवाचकभेदस्तु तदा संस्कारतामयः॥ २६ ॥ प्रकाशानन्दसाराहं सर्वमन्त्रप्रसू : परा। चतुर्थस्तु य उन्मेपः शक्तमाध्यमिकात परः । शब्दानां जननी शक्तिरुदयास्तमयोज्झिता ॥१८॥ वैखरी नाम सावस्था वर्णवाक्यस्फुटोदया ॥२७॥ व्यापकं यत्परं ब्रह्म नारायणमनामयम् । अस्ति शक्तिः क्रियात्मा मे बोधरूपानुयायिनी। शान्तता नाम यावस्था साहं शान्ताखिलप्रसूः ।। सा प्राणयति नादादि शक्त्युन्मेपपरंपराम् ।।२८।। तस्या मे य उदेति स्म सिसृक्षाख्योऽल्प उद्यमः। शान्तरूपाथ पश्यन्ती मध्यमा वैखरी तथा। स शब्दार्थविभेदेन शान्त उन्मेष उच्यते ॥२०॥ चतूरूपा चतूरूपं वच्मि वाच्यं स्वनिर्मितम् ॥२९॥ शब्दोदयपुरस्कारः सर्वत्रार्थोदयः स्मृतः । वासुदेवादयः सूक्ष्मा वाच्याः शान्तादयः क्रमात् । अर्थशब्दप्रवृत्त्यात्मा शब्दस्य स्थूलता हि सा ।। अहमेकपदी ज्ञेया प्रकाशानन्दरूपिणी ॥ ३० ॥ बोधोन्मेषः स्मृतः शब्दः शब्दोन्मेषोऽर्थ उच्यते । वाच्यवाचकगेदेन' पुनः सा द्विपदी स्मृता । उद्यच्छन्दोदयः शक्तेः प्रथमः शान्ततात्मनः ॥२२॥ ऊष्मान्तःस्थस्वरस्पर्शभेदाचाहं चतुप्पी ॥ ३१ ॥ स नाद इति विख्यातो वाच्यतामसृणस्तदा । अष्टवर्गविभेदाच साहमष्टपदी स्मृता । नादेन सह शक्तिः सा सूक्ष्मेति परिगीयते ॥२३।। अघोपरूपेणान्येन युक्ता नवपर्दा स्मृता ॥ ३२ ॥ नादात् परो य उन्मषो द्वितीयः शक्तिसंभवः । अहमेकपदी दिव्या शब्दब्रह्ममयी परा। बिन्दुरित्युच्यते सोऽत्र वाच्योऽपि मस्तृणः स्थितः।। घोपवर्णस्वरूपेण वर्तऽहं द्विपदी पुनः ॥ ३३॥ पश्यन्ती नाम सावस्था मम दिव्या महोदया। तक्षती सलिलं सर्वं द्रव्यजातिगुणक्रियाः । ततः परो य उन्मेषस्तृतीयः शक्तिसंभवः ॥२५॥ चतुर्धाभिदधानाहं चतुप्पादिता बुधैः ॥ ३४ ॥ परावस्थायां द्वितीयः । १७. प्रत्यगवमर्शिता ; अहंप्रत्ययगम्यता । २१. शब्दम्योदयः प्रथमम् ; अनन्तरमर्थम्येति तान्त्रिकसिद्धान्तः। श्रुतावपि “ नामकं.पे ब्याकरवाणि " इति नामव्याकरणं पूर्व, ततो रूपव्याकरणमुक्तं वेदितव्यम् । २३. एवं च शब्दब्रह्म, परा वाक् , नाद इति पर्यायाः २४. नादानन्तरं यः शक्त्युन्मेषः स बिन्दुरिति पश्यन्नीति चोच्यते । २५. बिन्दोरनन्तरं शक्त्युन्मेषस्य मध्यमेति नाम ! ३१. शपसहा ऊष्माणः । यरलवा अन्तःस्थाः। अचः स्वराः । कादयो मावसानाः स्पर्शाः। ३२. अष्ट वर्गा:-- स्वरवर्गः, कादिपान्तवर्गाः पञ्च, अप्मवर्गः, अन्तःस्थवर्गश्चति । अघोषाश्च----यमाः, जिह्वामूलीयोपध्मानीयौ विसर्गश्चेति । ३३. प्रकारान्तरेणैकव्यादिकमुच्यते । शब्दब्रह्मरूपेणे- करूपा। ध्वनिवर्णात्मना द्विरूपा। ३४, तक्षती ; तक्षन्ती तनूकुर्वती । सर्वं सलिलं संसरणहेतुं प्राकृततुष्टिम् । सलिलाख्यस्तुष्टिविशेषः सांख्यसमयप्रसिद्धः । अत्र “गौरीमिमाय 1 अवमर्शिनी C. 4 भावेन B. *अयम् B. 5 B. and F. omit nine lines from here. अनपायिनी F.

·अष्टादशोऽध्यायः नामभावद्वयोपेता साहमष्टपदी स्मृता । मां त्रायतेऽयमित्येवं योगेन स्वीकृतो ध्वनिः । अविकल्पविकल्पस्था साहं नवपदी स्मृता ॥३५।। गुप्ताशयः सदा यश्च मन्त्रज्ञं त्रायते भयात् ।। व्योम्यहं परमे दिव्या ह्यनन्ताक्षरमालिनी। स मन्त्रः संस्मृतोऽहंताविकासः शब्दजैः क्रमैः । इसतितिविस्तीर्णा पूर्णाहताहमादिमा ॥ ३६ ।। पूर्णाहतासमुद्भूतैः शुद्धवोधान्वयो यतः ।। ४५।। मन्त्राणां जननी ज्ञेया भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी। सर्वे मन्त्रा मदीयाः स्युः प्रभवाप्ययवेदिनाम् । उद्यन्ति मन्त्रकलोला मत्त एव चिदम्बुधः ॥३७॥ मदीयाश्चान्यदीयाश्च भावनातारतम्यतः ॥ ४६॥ मामाश्रित्य विवर्तन्ते यान्ति चास्तं मुहुर्मयि । संविदानन्दसंदोहसुन्दराः शब्ददेहकाः ॥ ३८॥ प्रकृत्यन्वयिनो मन्त्रा मदीयाः स्युः प्रधानतः । भवद्भावात्मकं ब्रह्म स्वारस्येन विशन्ति ये ॥४॥ सामर्थ्यपूर्णाः फलदा मन्त्रात्मानो हि मन्मयाः । वर्णाः पदानि वाक्यानि सहप्रकरणाह्निकैः ॥३९॥ प्रकृत्यन्वयिनो मन्त्रास्तारिकोत्तारिकादयः । मन्त्राः स्वरसतो यान्ति ये भावं भवदुत्तरम् ।। अध्यायाश्च परिच्छेदाः सर्गा उछासकास्तथा । पटलाद्या अवच्छेदाः प्रश्नवाकानुवाककाः ॥ तेऽपवर्गप्रदा ज्ञेयास्तारप्रासादकादयः । मण्डलानि च काण्डानि संहिता विविधात्मिकाः । भावोत्तरां समां वापि ये भजन्ति भवस्थितिम् ॥ ऋचो यजूंषि सामानि सूक्तानि च खिलैः समम् ।। भोगापवर्गदा मन्त्रा ज्ञेयास्ते तारिकादयः। शास्त्रतन्त्रात्मकाः शब्दा वाह्याबाह्यागमास्तथा। विशन्ति भावमेवैके यान्त्येके भवदेव च ॥५०॥ भाषाश्च विविधास्तास्ता व्यक्ताव्यक्तगिरः स्मृताः।। भुक्तिदा मुक्तिदाश्चैव द्वितये ते व्यवस्थया । मन्त्ररूपभिदं शक्र विद्धि मद्रुपवेदिनाम् । प्रकृत्यन्वयिनामेवं स्वभावः परिकीर्तितः। भावनातारतम्येन मन्त्रमन्त्रिव्यवस्थितिः ।। ४३॥ अभिसंधिबलान् सर्व द्वितये ते वितन्वते ॥५१।। इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्ने मन्त्रस्वरूपकथनं नाम अष्टादशोऽध्यायः सलिलानि तक्षत्येकपदी द्विपदी सा चतुष्पदी । अष्टापदी नवपदी बभूवुषी सहस्राक्षरा परमे व्योमन् ॥” (ऋ. १-१६४-४१) इति श्रुतिरनुक्रियते । चतुष्पदी; द्रव्यजातिगुण- क्रियाशब्दात्मना चतूरूपा । ३५. तेषामेव शब्दार्थात्मना प्रत्येकं द्वैविध्ये संकलय्याष्टरूपा। ३६. एषा च व्यवस्था प्राकृतलोक एव । अप्राकृतलोके तु अनन्ताक्षररूपा । ३८. विवर्तन्ते; परिणमन्ति । नानान्यपरिभाषितो विवर्तो विवक्षितः, 'त्रैगुण्यं परिणामि तत्' इत्युक्तत्वेन त्रिगुणपरिणामत्वात् शब्दस्य । इत्यष्टादशोऽध्यायः 3 प्रभाC. 1 मामेवाश्रित्य वर्ततेो F. 4 श्रीपञ्चरात्र A. 2 व्यवच्छेदा: D. 51. omits the title.

·एकोनविंशोऽध्यायः श्री:- तादृक्ताहक्समुन्मेषा आनन्दाद्यास्त्रयोदश। सिसृक्षालक्षणा पूर्वा पूर्णाहता हरेरहम् । त्रयोदशतयोन्मेषाः श्रिता वेदनशेपिताम् ॥ ८॥ सृष्टिरूपा परा शक्तिरूपेत्येवोदितास्म्यहम् ॥१॥ अनुत्तरी सूक्ष्मदशां स तु पञ्चदशः स्वरः। दश पञ्च च तुल्या मे दशास्त्रिदशनन्दन । एताः पञ्चदशावस्था वितृष्टेः स्फुरणोद्यमाः ॥९॥ अनुत्तरं स्वसंवेद्यं चिद्रूपं मम शाश्वतम् ॥ २॥ दशभिः पञ्चभिश्चैवमङ्गैः पूर्णा सिसक्षया । वाक्तत्त्वं तदकारात्मा सर्ववाङ्मयसंभवः । 4देवी सृष्टिमयी शक्तिः कृत्ये कृत्ये कृतोद्यमा ।। तदेवानन्दरूपेण द्वितीयः स्वर इष्यते ॥३॥ विसृजत्यास्तु तस्या मे तत्त्वानां पञ्चविंशतिम् । इच्छात्मना तृतीयः स्यादीशानात्मा तुरीयकः । पुरुषाद्याः पृथिव्यन्ताः कादिमान्ताः समुद्गताः ।। उन्मेषः पञ्चमः षष्ठ ऊर्जतारूप उच्यते ॥४॥ चतुष्कं मध्यमं यत्तदिच्छादेरेव विक्रिया। तत्तदक्षरसंस्फूर्तेस्तत्तत्तत्त्वं समुद्गतम् । अनुत्तरेच्छासंयोगादेकारो नाम जायते ॥५॥ चतुष्कं धारणारूपं यादिवान्तमुदीर्यते ॥ १२ ॥ तस्यैवानन्दसंयोगाजगद्योनिरुदाहृता। धारयन्ति यतो मध्ये पुरुपं धारणाः स्मृताः । अनुत्तरोन्मेषयोगादोकारो नाम जायते ॥६॥ कला किंचित्क्रियारूपा यकारो वातसंज्ञितः ॥ तस्यैवानुत्तरश्लेषात् सद्योजातसमुद्भवः । किंचिज्ञानात्मिका विद्या रेफः पावकसंज्ञितः। अनुत्तराद्भवन्त्येते विकासा वेद्यसंश्रयाः ।।७ स्तम्भमोहात्मिका माया लकारः पृथिवी मतः ।। १. सिसृक्षावस्थायाम् अहंतेति नाम्ना प्रथिता । सृष्टयवस्थायां परा शक्तिरिति नाम्ना प्रथिता। २. दशेत्यादि, अकारादिविन्द्वन्ताः पञ्चदश दशा ज्ञेयाः। विसर्गस्य दशाप्रकृतित्वात् दशासु न परिगणनमिति ज्ञेयम् । ५. चतुष्कमिति । ऋऋललकाररूप- मित्यर्थः। तस्मात् तेषां न पृथक् ग्रहणं कृतम् । ६. जगद्योनिः ऐकारः । ७. सद्योजातः औकारः । ८. वेदनशेषिताम् ; संविद्रूपेण परिशेषिताम् । अस्य सूक्ष्मदशामित्युत्तरेणान्वयः । ९. सूक्ष्मदशा बिन्दुः। स च पञ्चदशः अकारमारभ्य गणने भवति । १०. सिसृक्षयेति हेतौ तृतीया। ११. मे इति पञ्चम्यर्थे विभक्तिप्रतिरूपकमव्ययम् ; मदित्यर्थः । समुद्गता इत्यनेनान्वेति । कादिमान्ता इति व्युत्क्रमेणान्वयः । १२. धारणेति । परदशाया अपर- . ३ 1 श्रीस्वाच B. I. *देवी B. पञ्चदश स्वरा: B. 5 विंशतिःG. gof B. D. F. 6संशक: B.

·एकोनविंशोऽध्यायः रञ्जनात्मा रागशक्तिर्वकारो वरुणात्मकः । किरणाः सप्त सप्त स्युर्देवयोरनयोर्द्वयोः । परापरदशामध्ये धारयन्त्यो नरं सदा ।। १५ ।। चतुर्दश स्वराः शिष्टाः सप्त युग्मानि कल्पयेत् ॥ चतस्रो धारणा ज्ञेयास्ता एतास्तत्त्वकोविदैः । तेषु सप्तसु युग्मेषु पूर्वे सप्त पुरंदर । शादिक्षान्तं तु विज्ञेयं विशुद्धं ब्रह्मपञ्चकम् ।।१६।। शोषकाः सूर्यरूपाया भोक्त्राख्याया ममांशवः॥ शपसहोऽनिरुद्धाद्या विज्ञेयात्रिदशेश्वर । उत्तरे सप्त युग्मेषु शीतलाह्लादकारिणः । सृजन्त्याः क्षुभितं रूपं सृष्ट्यादौ यन्ममाद्भुतम्॥१७॥ पोषकाः सोमरूपाया भोग्याख्याया ममांशवः ॥ क्षोभिका सा महाशक्तिः क्षात्मा सत्यापराया। आलोकस्तीक्ष्णता व्याप्तिर्ग्रहणं क्षेपणेरणे। पृथिव्याद्या वियत्प्रान्ता या दिव्याः पञ्च शक्तयः॥ पाक इत्युदिताः पूर्व किरणाः सूर्यसंभवाः ॥२६॥ बलादिपञ्चकात्मानो दिव्या मत्सत्त्वनामिकाः। द्रवता शीतभावश्च शान्तिः कान्तिः प्रसन्नता। ज्ञानात्मानो ममोद्यत्यास्ता एताः शादिशक्तयः ।। रसतानन्द इत्येते सप्त चान्द्रमसाः कराः ॥२७॥ विसर्गो नाम यः प्रोक्तः पुरा पञ्चदशाङ्गवान् । अग्नीषोमात्मकैरेभिः किरणैः कान्तिशालिनी। साहं सोममयी शक्तिः किरणायुतसंकुला ।।२०।। पुमांसं बिन्दुरूपं तमङ्गीकृत्य विशेषणी ।। २८ ॥ संकोचश्च विकासश्च तावेव परिकीर्तितो। सोमरूपोत्तरा शक्तिकोटिमण्डलमण्डिता। अङ्गानामन्तिमो यस्तु प्रोक्तः पञ्चदशो मया ॥२१॥ महासृष्टिर्महानन्दा प्रवर्तेऽन्त्यवरात्मना ॥ २९ ॥ आदानशीलं तं विद्धि सूर्य भोक्तारमञ्जसा। तस्याः प्रवर्तमानाया उद्गतं ब्रह्मपञ्चकम् । सूर्याचन्द्रमसावेतौ बिन्दुस! पुरंदर ॥ २२ ।। आदि शान्तं सुरेशान शक्त्युन्मेषविशेषितम् ।। दशामवतरतः पुरुषस्य धारणात् धारणेति समाख्या । १७. अनिरुद्धाद्या इति क्रमेणान्वयः । शकारः अनिरुद्धात्मकः । १८. क्षकारस्य सत्यात्मकत्वमाह-झोभिकेति । १९. बलादीति। बलैश्चर्यवीर्यशक्तिंतेजांसीत्यर्थः । २१. बिन्दुः संकोचः । विसर्गः विकासः । अन्तिम इति । विन्दुरित्यर्थः । २२. भोक्तारम् ; संहारकमित्यर्थः । बिन्दुः सूर्यः । विसर्गश्चन्द्रमा इत्यर्थः । २४. पूर्वे सप्तेति । अ, इ, उ, ऋ, ल, ए, ओ इति सप्तेत्यर्थः । २५. उत्तरे सप्तेति । आ, ई, ऊ, ऋ, लु, ऐ औ इति सप्तेत्यर्थः । २६. अकाराद्योकारान्तानां सप्तानां युग्मस्थ- पूर्ववर्णानां सूर्यकिरणात्मकत्वं गुणांश्चाह----आलोक इत्यादि । तथा च जयाल्ये आलोक- स्तीक्ष्णला व्याप्तिर्ग्रहणं क्षेपणेरणे । पाकः प्राप्तिरिति ह्यष्टौ सूर्यभागे व्यवस्थिताः। अकारादिषु 2 B. omits 3 lines from here. 3 1C. omits 4 lines from here. 4शक्तिः A. B. C. 5 एतैः D. भावना F. 6 तस्यां प्रवर्तमानायां B.

·६६ लक्ष्मीतन्त्रम् क्ष इत्येव महाक्षोभ उदितः सत्यसंज्ञया। मध्ये तयोर्मकाराख्यो धारणानां चतुष्कतः । वासुदेवाख्यया होऽभूत् साख्यः संकर्षणोदयः ।। ध्रियते स पुमान प्रोक्तो जाग्रदादिविभेदवान् । प्रद्युम्नः पाख्यया ज्ञेयो ह्यनिरुद्धस्तु शाख्यया । यदि न ध्रियते ताभिर्दशामन्यतरां ब्रजेत् । ता एताः शक्तयः पञ्च पञ्चब्रह्मात्मिकाः पराः॥३२॥ ब्राह्मी वा प्राकृतीं वापि नैव स्यात् संसृतिस्ततः॥ स्फूर्तयो मदभिन्नास्ता जगदुत्पत्तिहेतवः । ज्वाला इव महावझेब्रह्मणो मम शक्तयः।। ३३ ।। इत्यर्थ धारणा मन्तः प्रादुर्भूता ममाज्ञया । ततो दशाचतुष्कस्थः पुरुषो भोक्तृसंज्ञकः ॥३८॥ मत्तो जज्ञे म इत्येवं योग्यो भोगापवर्गयोः। भोगानां प्रसवार्थाय पुरुषस्यास्य वासव ।। ३९॥ चतस्रो धारणा जाता वाद्या यान्ताः पुरंदर । तुर्याद्या जाग्रदन्तास्ता अवस्थाः परिकीर्तिताः ।। पुमांसं धारयन्त्येता मध्यतो दशयोर्द्वयोः । यैषा ब्रह्मदशा प्रोक्ता प्राकृती भादिका च या॥ अचैतन्यं परं सूक्ष्मं गुणसाम्यमनुल्वणम् । योनिस्वभावसंज्ञातं मत्तोऽभूद्ध इति स्वयम् ॥ meerut ह्रस्वेषु वर्णेष्वेतेष्वनुक्रमात् ” ॥ (६-१३) इति । अत्रानुस्वारमपि संयोज्याप्टत्वमुक्तम् । २७. एवमुत्तरवर्णानां सोमकिरणात्मकत्वं गुणांश्चाह-द्रवतेत्यादिना। जयाख्ये च--"द्रवता शैत्यभावश्च तृप्तिः कान्तिः प्रसन्नता । रसतास्वाद आनन्दो ह्यष्टौ चान्द्रा इमे मताः॥" (६-१५) इति । अत्र विसर्ग संयोज्याष्टत्वं भाव्यम् । ३१. क्षादिशान्ताधिष्ठायिब्रह्मपञ्चकनामान्याह- सत्येत्यादिना । ३२. ब्रह्मात्मिकाः ; ब्रह्ममय्य इत्यर्थः । ३३. ब्रह्मणो ममेति । ब्रह्माभिन्नाया ममेत्यर्थः। ३५. मध्यत इति । परापरदशयोर्मध्ये इत्यर्थः । भादिकेति । भकारादिककार- पर्यन्ताधिष्ठातृभूताः प्रकृत्यादिपृथिव्यन्ता ज्ञेयाः। ३८. धारणाः अन्तःस्थाः । ब्रह्मप्राकृत- दशामध्यस्थत्वात् अन्तःस्था इत्युक्ताः । अहिर्बुध्न्ये तु. अन्तःस्था इति च प्रोक्ता अन्तःस्थ- पुरुषेशयाः" इति व्युत्पत्त्यन्तरमुक्तम् । ३९. मत्तो जज्ञे म इत्येवमित्यनेन मशब्दस्य जीववाचकस्य व्युत्पत्तिरभिप्रेता। मनधातोर्निप्पत्तिरप्यन्यत्रोक्ता । ४०. अचैतन्यमिति बहुव्रीहिः । अचेतनमित्यर्थः । “अचेतना परार्था च नित्या सततविक्रिया" इत्यन्यत्रोक्तम् । अनुल्वणम् ; अव्यक्तमित्यर्थः । योनिः स्वभाव इति च तन्नाम । म इति ; भकारवाच्यत्वेनेत्यर्थः । 1 भौतिकी A. B. 2 श्रयते A.; क्रियते F. य इत्यं A. B.

·एकोनविंशोऽध्यायः भोग्यभोगादिसिद्धयर्थं भुञ्जानस्य विपश्चितः । बाद्यात् ककारपर्यन्ताद्वर्णग्रामात् पुरंदर ।। ४१ ।। व्यक्तानि जज्ञिरे मत्तो विंशतिस्त्रीणि च क्रमात् । बुद्धयहंकारमनसां सृष्टिादित्रयात्तथा ॥४२॥ श्रोत्रादेर्नादितान्तेषु पञ्चकस्य समुद्भवः । वागादेर्णादिटान्तेषु पञ्चकस्य समुद्भवः ।। ४३ ॥ शब्दाद्याः पञ्चतन्मात्रा आदिचान्तेषु जज्ञिरे । वियदादीनि भूतानि डादिकान्तेषु जज्ञिरे ॥४४॥ बोधः शब्दात्मनोदेति शब्दस्त्वर्थात्मना ततः। विद्धि बोधं तु मद्रूपं सर्वेयं मत्ततिस्ततः ॥ ४५ ॥ वर्णाध्वनस्त्वियं रीतिर्मध्यमा कथिता तव । आद्यामन्तां च देवेश गदन्त्या मे निशामय ॥ इति श्रीपाश्चरानसारे लक्ष्मीतन्त्रे वर्णोत्पत्तिनिरूपणं नाम एकोनविंशोऽध्यायः ४१. तत्त्वाविर्भावक्रममनुरुध्य बाद्यादित्यादिना वर्णानां व्युत्क्रमेण निर्देशः कृतः । इत्येकोनविंशोऽध्यायः 1 भोग्यदत्त्वादि B. 4 श्रीपञ्चरात्र A. D. 2 अविपश्चित: F. 5 A. omits the title. ३ व्योमाद्या I.

·विंशोऽध्यायः शक्रः नमो निखिलनिर्माणत्राणसंहारशक्तये । हरेः स्वरूपभूतायै नमस्ते ज्ञानरूपिणि ।। १ ।। त्वत्प्रसादान्मया पझे रहस्यं परमं श्रुतम् । वर्णाध्वानं यथावन्मे भूयस्त्वं वक्तुमर्हसि ॥२॥ श्री:- शृणु वर्णाध्वनो रीतिमाद्यां त्रिदशपुंगव । प्राप्नोति यत्परिज्ञानात्साधको मत्सरूपताम् ॥३॥ वेद्यवेदकनिर्मुक्तमच्युतं ब्रह्म यत् परम् । अनस्तमितभारूपं सर्वाभिन्नमहंपदम् ॥४॥ अहंता नाम सा शक्तिस्तदभिन्ना सदोदिता। अनस्तमितभारूपा वेद्यवेदकवर्जिता ॥५॥ प्रकाशानन्दसाराहं सर्वत: समतां गता। कोटिकोट्ययुतैकांशकोटयंशे क्षुभिता सती ॥६॥ शब्दब्रह्मस्वरूपेण स्वशक्त्या स्वयमेव हि। मुक्तयेऽखिलजीवानामुदेमि परमेश्वरात् ॥७॥ तव्यक्ताक्षरं विद्धि तन्त्रीशब्दो यथा कलः । पृथग्वर्णात्मना याति स्थितये नेकधा स तु ॥८॥ सूक्ष्मवर्णस्वरूपोऽसौ धारासंतानरूपधृत । पञ्चाध्वकोशमुक्तस्य मन्निष्टस्य विवेकिनः ॥ ९॥ अनुभूतिपदं याति प्रसादात् परमात्मनः । मच्चातुरात्म्यनिचयो विज्ञेयो हि तदात्मना ॥१०॥ प्रभवाप्यययोगेन भारूपध्वनिलक्षणः । सकारान्तस्त्वकाराच्च हकारादान्त एव च ॥ ११ ॥ प्रभवे द्वादशान्तस्तु हकारश्चतुरात्मनाम । अकारस्त्वयये चैतौ द्वादशान्तावुभौ समौ ॥१२॥ वाणे व्यूहसमूहेऽस्मिन ज्ञेयं ज्ञानसमाधिना । विश्राम उदयो व्याप्तिर्व्यक्तिरा वासुदेवतः ॥१३।। ९. भुवनाध्वपदाध्वमन्त्राध्वतत्त्वावकलाध्वानः पञ्चाध्वानः । मायाप्रसूतिप्रकृति- ब्रह्माण्डजीवदेहाख्याः पञ्च कोशाः। १०. चातुराम्यं वासुदेवसंकर्षणादिकम् । तदात्मना ; वर्णात्मना । तच्चानन्तरमेव वक्ष्यते। ११. उत्पत्तिक्रमे ध्वनिलक्षणः । अप्ययक्रमे परारूपेण चिल्लक्षणः । अकारमारभ्य सकारपर्यन्तं गणने अष्टचत्वारिंशत् वर्णा भवन्ति । यथा----स्वराः षोडश, स्पर्शाः पञ्चविंशतिः, अन्तःस्थाश्चत्वारः, हकारं विहायोप्माणस्त्रय इति । एवं हकार- मारभ्य दीर्घाकारपर्यन्तगणनेऽपि । १२. चतुरात्मनां वासुदेवादीनां प्रभवे हकारो द्वादशान्तो भवति । अप्यये तु अकारस्तथा । अयं भावः-पूर्वोक्ताष्टचत्वारिंशद्वर्णानां द्वादशधा विभागे प्रतिविभागं चत्वारो वर्णाः संपद्यन्ते । एते च क्रमेण वासुदेवादिभिश्चतुर्भिरधिष्ठिता भवन्ति । द्वादशभागान्ते प्रभवे हकारः लये अकारश्च भवत इति । १३. प्रतिविभागमास्थिता वासुदेवादयः , पिझे A. B. 5 विवेकत: B. 4 अनेकधा F. 2 श्रीस्वाच C. 6 सोऽनुभूति A. B. C. D. मत्स्वरूपताम् C. 7 तदात्मनाम् C.

·विशोऽध्यायः ६९ अत्रैकैकोपरि ज्ञेया मूर्ति त्वेवमेव हि । माया नाम महालक्ष्मीलंकारापरनामिका । युक्ता विश्रामपूर्वेण चतुप्केण समासतः ।।१४।। विद्या या रेफसंज्ञाता महावाणी तु सा स्मृता ॥ विश्रामं चिन्तयेद्देवं वासुदेवं सनातनम् । वातसंज्ञा महाकाली क्रियाशक्तिर्यकारिणी। अकारं पुण्डरीकाक्षं पूर्वदेवं सनातनम् ॥ १५ ॥ ब्रह्माद्या मूर्तयस्तिस्रः पत्न्यस्त्रय्यादयश्च याः॥२७॥ संकर्षणादितत्त्वानि विश्राम्यन्ति लयेऽत्र हि। तज्ज्ञेयं सकलं सूक्ष्ममकारस्यादिमेंऽशके । ततः संकर्षणं देवमाकारमुदयं स्मरेत् ॥ १६ ॥ मध्यमे भोक्तृकूटस्थः पुरुषोंऽशे प्रतिष्ठितः ॥ २८॥ उदितो हि स सर्वात्मा प्रथमं सर्वकृत् स्वयम् । संसारी पुरुषः सर्वश्चरमांशेऽवतिष्ठते । व्याप्तं प्रद्युम्नदेवं तमिकारं परिचिन्तयेत् ॥१७॥ एषा ते मध्यमा रीतिवर्णमार्गस्य दर्शिता ॥ २९ ॥ विविधं प्राप्यते तेन त्रयीकर्मात्मना जगत् । चरमामथ वक्ष्यामि रीतिं बलनिषूदन । अनिरुद्ध व्यक्तिरूपमीकारं तमनुस्मरेत् ॥ १८ ॥ वैखरी चरमा रीतिः प्रयत्नस्थानभेदिनी ॥३०॥ व्यज्यन्ते शक्तयो ह्यत्र जगत्तृष्टयादयोऽखिलाः । व्यक्तवाचां समुच्चारे सा स्फुटीभवति ध्रुवम् । दण्डवत्संनिवेशेन संस्थिता ह्येवमेव हि ।। १९ ।। जीवानां देहबद्धानां तत्तत्सन्मार्गदर्शिका ॥ ३१ ॥ आ सकाराचतूरूपयुक्ता मे चतुरात्मता। मातृका जायते सेयं विष्णुशक्त्युपबृंहिता । स्मरेत् प्रभवचिन्तायां हकारं द्वादशान्तकम् ।।२०।। विष्णुवत्तत्र पञ्चाशच्छन्तयः परिकीर्तिताः॥३२॥ हकारं वासुदेवं तु विश्रामं परिचिन्तयेत् । अधितिष्टन्ति ये यां च मातृकां वर्णमालिनीम् । संकर्षणं सकारं तमुदयं त्वप्यये स्मरेत् ॥ २१ वासुदेवादयो व्यूहा दश द्वौ केशवादयः ॥३३॥ एवमाकारतो दिव्यां चिन्तयेच्चतुरात्मताम । स्वराधिष्टायिनो देवाः शक्तीस्तेषामिमाः शृणु। द्विषटकं धारणानां च द्वादशाध्यात्मलक्षणम् ।। लक्ष्मीः कीर्तिथा माया व्यूहशक्तय ईरिताः॥३४॥ सोपानभूतं यत्क्रान्त्वा द्वादयान्ताद्विशेत् परम । श्रीश्च वागीश्वरी कान्तिक्रियाशान्तिविभूतयः । एषा सा प्रथमा रीतिर्वर्णमार्गस्य दर्शिता ।। २३॥ इच्छा प्रीती रतिश्चैव माया धीमहिमेति च ॥३५।। सूक्ष्मा तचातुरात्मीया भारूपा मन्मयी परा। शक्तयः केशवादीनां ता एताः स्वरशक्तयः। मध्यमा पूर्वमेवोक्ता विशेषं तत्र मे शृणु ।। २४ ।। काद्यधिष्टायिनो देवान् गदन्त्या मे निशामय ॥ धारणाः पूर्वमुक्ता याश्चतस्रो मत्स्वरूपिकाः । पद्मनाभादिनामानो विष्णवः कादिदेवताः । वकाराख्यानिरुद्धस्य शक्तिः सा रागसंज्ञिता। पद्मनाभो ध्रुवोऽनन्तः शक्तीशो मधुसूदनः ॥ क्रमेण विश्रामोदयव्याप्तिव्यक्तिरूपा ज्ञेयाः। १५. तदेव विशदयति-विश्राममित्यादिना । २०. आ सकारादिति । सकारपर्यन्तमित्यर्थः । २१. लयक्रमे चातुरात्म्यनिवेशमाह- हकारमिति । २२. आकारत इति । आकारपर्यन्तमित्यर्थः । ३७. पद्मनाभादयो विभवभेदाः C. omits four lines from here. 4संशिका C. 2 चिन्तनम् B. 5.C. omits 4 lines from here. पुरम् B. D.

·लक्ष्मीतन्त्रम् विद्याधिदेवः कपिलो विश्वरूपो विहंगमः । अमृता धरणी छाया नारसिंही सुधा तथा । 1क्रोडात्मा बडबावक्त्रो धर्मो वागीश्वरस्तथा॥३८॥ श्रीः कीर्तिर्विश्वकामा मा सत्या कान्तिः सरोरुहा ॥ एकार्णवशयो देवः कूर्मः पातालधारकः । माया पद्मासना खर्वा विक्रान्तिनरसंभवा । वराहो नारसिंहश्चाप्यमृताहरणस्तथा ॥ ३९ ॥ नारायणी हरिप्रीतिर्गान्धारी काश्यपी तथा ॥४७॥ श्रीपतिर्दिव्यदेहोऽथ कान्तात्मामृतधारकः । राहुजित् कालनेमिन्नः पारिजातहरो महान् ॥४०॥ वैदेही वेदविद्या च पद्मिनी नागशायिनी । मदंशका इमा देव्यो विज्ञेयाः कादिशक्तयः ॥४८॥ लोकनाथस्तु शान्तात्मा दत्तात्रेयो महाप्रभुः । न्यग्रोधशायी भगवानेकशृङ्गतनुस्ततः ॥४१॥ भवोपकरणैश्चेयं मातृकाधिष्टिता सुरैः । देवो वामनदेहस्तु सर्वव्यापी त्रिविक्रमः । श्रीकण्ठानन्दसूक्ष्माद्यलम्बोदर्यादिशक्तिभिः ।।४९।। नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च ॥ ४२ ॥ विनायकैश्च दुर्गाभिः क्षेत्रेशैर्मातृभिस्तथा । ज्वलत्परशुद्रामो रामश्चान्यो धनुर्धरः । समयस्थैस्तथा बौद्धैराहतैरपि चापरैः ॥ ५० ॥ वेदविद्भगवान् कल्की पातालशयनःप्रभुः॥४३॥ एतेष्वन्त्येषु चत्वारो देवा रामादयो हि ये। यथा हि क्षुधिता बाला मातरं पर्युपासते । ते रङ्गन्यमयोर्जिह्वामूलोपध्मानयोरपि ॥४४॥ एवं सर्वे सुरा देवीं मातृकां पर्युपासते ।। ५१ ॥ धीस्तारा वारुणी शक्तिः पद्मा विद्या तथैव च । इयं योनिर्हि मन्त्राणां विद्यानां जन्मभूरियम् । संख्या विश्वा खगा भूगौलक्ष्मीर्वागीश्वरी तथा ॥ तत्त्वानां तात्त्विकानां च ज्ञानानां प्रसवस्थली। इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे मातृकाप्रकाशो नाम विंशोऽध्यायः पूर्वमेवैकादशाध्याये पठिता ज्ञातव्याः । ४४. रङ्गः अनुनासिकः । यमाः प्रातिशाख्ये प्रसिद्धा वर्णविशेषाः। इति विंशोऽध्यायः 1 धर्मात्मा I. 4 पद्मवासिनी C. ३ देव B. तथा सुधा B. C. 5 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपञ्चरात्रे I.

·एकविंशोऽध्यायः संकर्षणादयो देवास्तत्त्वानि सुरसत्तम । वर्णव्यतिकरैर्भूयो विवर्ते मन्त्रवर्त्मना ।। ८ ॥ तस्य मन्त्राध्वनो व्यक्तिं गदन्त्या मे निशामय। शब्दब्रह्मविवर्तोऽयं किरणायुतसंकुलः ॥९॥ चिल्लक्षणः षड्गुणात्मा तस्य भेदश्चतुर्विधः। कचिद्वीज कचित्पिण्डं वचित्संज्ञा कचित्पदम् ।। शक्रः- शब्दार्थव्यक्तिरूपायै षडध्वपरिवर्तिनि । अध्वातीतावबोधाख्ये नमस्ते हरिवल्लभे ॥१॥ वर्णाः प्रकाशिता देवि यथावत सर्वहेतवः । मन्त्रमार्गमिदानी मे यथावद्वक्तुमर्हसि ॥२॥ श्री:- एक एव परो देवः श्रीमान् पुरुषसत्तमः । षाड्गुण्याम्भोनिधिर्दिव्यः सर्वात्मा सर्वतोमुखः॥ तस्याहं परमा शक्तिरहंता श्रीरभेदिनी। सर्वाधारा सर्वशक्तिः सर्वज्ञा सर्वतोमुखी ॥४॥ मयि प्रकाशते विश्वं दर्पणोदरशैलवत् । बोध एव स्वरूप में निर्मलानन्दलक्षणः ॥५॥ इच्छापरवती साहं बोधकांशविवर्तिनी । शब्दब्रह्ममयी भूत्वा विवर्तेऽहं कलाध्वना ॥६॥ कला ज्ञानादयः प्रोक्ताः पड् गुणाः पारमेश्वराः । तासां त्रिकद्वियोगेन विवर्ते तत्त्ववर्त्मना ॥७॥ तुर्य सुषुप्तिः स्वप्नश्च जाग्रद्वीजादयः क्रमात् । एकस्वरं द्विस्वरं वा स्वरव्यञ्जनयोर्द्वयम् ।। ११ ।। बीजं बहुस्वरं वापि विज्ञेयं विबुधेश्वर । अन्तरा हरयः पिण्डं कचित्स्वरसमायुतम् ॥१२॥ तत्तद्वाच्याभिधा संज्ञा नमःप्रणवसंयुता । क्रियाकारकसंयोगस्तुतिसंबोधलक्षणः ॥ १३ ॥ नानाभिज्ञासमायुक्तः पदात्मा मन्त्र उच्यते। एतच्चतुष्टयं मन्त्रं संपूर्ण देवतात्मनि ॥ १४ ॥ १. षडध्वेति । वर्णकलातत्त्वमन्त्रपदभुवनाख्याः षडध्वानः । २. सवैति । शब्दानामर्थानां चेत्यर्थः। ६. इच्छापरवतीति । स्वच्छन्देत्यर्थः । विवर्तः परिणामः । कलाध्वनेति । ज्ञानादिगुणात्मनेत्यर्थः । ७. त्रिकद्वियोगेन ; ७. त्रिकद्वियोगेन ; युगलत्रययोगेनेत्यर्थः । ११. बीजपिण्डसंज्ञापदमन्त्राः क्रमेण तुर्यादिजाग्रदन्तपदचतुष्टयसंगता ज्ञेया इत्यर्थः । १२. अन्तरा मध्ये स्थिताः हरयः व्यञ्जनानि पिण्डमन्त्र इत्यर्थः । तस्यापवादमाह- क्वचिदिति । १३. पदमन्त्रस्वरूपमाह----क्रियेत्यादि । संबोधः संबोधनम् । १४. अभिज्ञा 1 अन्तराहुरय: A.; अन्तराहलय: B. G.; अन्तराकुलय: C.; अनन्तराविलं D.

·- लक्ष्मीतन्त्रम् सा चतुष्टयसंबद्धा सिद्धिमिष्टां प्रयच्छति। एका पिण्डोऽथवा बीज ते मन्त्राः सार्वकालिकाः। क्षेत्रक्षेत्रज्ञभावं च यन्त्रमा विदशेश्वर ।। १५ ।। बीजाभावे तु मन्त्राणां बीजं कृत्वादिमाक्षरम् ॥ विज्ञाय तत्त्वतो मन्त्रान् प्रयुञ्जीत विचक्षणः । अनुस्वारयुतं पश्चात् सकलं मन्त्र उच्यते । शकः- प्रक्रीडयन्ति पुरुष मन्त्रा रागेण रञ्जितम् ।। २४॥ क्षेत्रक्षेत्रज्ञसद्भावं मन्त्राणां पद मेऽम्बुजे ॥ १६ ।। चतुर्दशविभागरथे प्राकृते भुवनाध्वनि । यद्विज्ञाय न मुह्यन्ति सिद्धिमेष्यन्ति चाचिरात् । तुर्यवर्ज सुपुल्याचे प्राकृते च पदावनि ॥ २५ ॥ आचार्यदृष्टिपातस्थं पुरुपं संयतेन्द्रियम् । बीजं बीजक्तां जीवः शिष्टं क्षेनं प्रकीर्तितम् ।। प्रसादसुमुखा मन्त्रा उत्तार्य भुवनाध्वनः ।। २६ ।। निर्बीजानामादि जीवः क्षेत्रं तु परिशेपितम् । पदाध्वनश्च वैराग्यं जनयन्तः पदे पदे। बीजानां चैव पिण्डानामस्तु क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥ क्रमात्तत्त्वकलावर्णपदवीधु नयन्ति तम ॥ २७ ॥ शिष्टं तु क्षेत्रमुद्दिष्टमकाररहिते पुनः । मान्त्रं प्रासादमासाद्य निर्धूताशेपबन्धनः । क्षेत्रज्ञः स्वर उदिष्टः केवले च स्वर पुनः ।।१९।। लक्ष्मीनारायणाख्यं तद्विति ब्रह्म शाश्वतम् ॥२८॥ जीवः स्यात् प्रथमा माना द्वितीयादि तनुर्भवेत् । एकमात्रे तु जीवः स्यात् संस्कारोऽद्भुतलक्षणः ॥ आचार्यः कीदृशो देवि शिप्यस्तस्य च कीहशः। उच्चार्यमाणं क्षेत्र स्थानिःस्वरे पिण्डके पुनः । मन्त्रेषु कतमो मन्त्रः प्रभवेत् परमाप्तये ॥ २९ ।। प्रथमो जीव उद्दिष्टः शिष्टं क्षेत्रं प्रचक्षते ॥ २१ ॥ कथं स चोपदेष्टव्य एतद हि नमोऽस्तु ते। क्षेत्रक्षेत्रज्ञसद्भाव एष ते संप्रदर्शितः। श्री:- आदौ मध्ये तथान्ते च त्रिषु वान्यतरत्र वा॥ सर्वलक्षणसंयुक्तो ब्राह्मणो वेदपारगः ॥ ३० ॥ शक्र:- ७. संज्ञा । १५. सा; देवता। १७. बीजवतां मन्त्राणां बीजाक्षरं जीव इत्यर्थः। १८. आदीति। आद्यक्षरमित्यर्थः। अस्तु ; अकारस्त्वित्यर्थः। १९. अकाररहिते पुनरिति उत्तरत्रान्वेति । स्वरः; यः कश्चित् स्वर इत्यर्थः । केवले च स्वरे इत्युत्तरत्रान्वेति । २०. संस्कार इति । मध्यमा वागित्यर्थः। अत्राष्टादशाध्यायस्थः षड्विंशः श्लोकोऽवधेयः २१. उच्चार्यमाणमिति। वैरवरीत्यर्थः। २३. यत्र मन्त्रे बीजं नास्ति तत्र प्रथमाक्षरमनुस्वारयुतं बीजमित्यर्थः । यथा गणपतये नमः 1 F. omits four lines from here. 4 क्षेत्रज्ञ उच्यते I. मनुर्भवेत् B. 5 1. omits three lines from here. संस्कारोबोधलक्षण: I. 6 संपन्नो C.

·एकविंशोऽध्यायः षट्कर्मनिरतः शान्तः पश्चकालरतः शुचिः । शिष्यश्च तादृशो ज्ञेयः सर्वलक्षणलक्षितः । पञ्चरात्रार्थविन्मौनी मन्त्राक्षरकृतश्रमः ॥ ३१ ॥ झान्तिशीलं सुधीनन्त धालभविवर्जितम् ।। न स्थूलो न कृशो ह्रस्वो न काणो नैव रोगवान् । स्नानार्चनरतं नित्यं गुरुशुश्रूषणोद्यतम् । नान्धो न बधिरो मूढो न खल्वाटो न पङ्गुकः ।। विप्राग्निदेवपितृषु भक्तं तर्पणशीलिनम् ॥ ३८॥ न हीनाङ्गोऽतिरिक्ताङ्गो न श्वित्री न च डाम्भिकः। न क्रोधनो न दुश्चर्मा न लोभहतचेतनः॥३३॥ कुलीनं च तथा प्राज्ञ शालार्थनिरतं सदा । ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं शुद्रं वा भगवत्परम् ॥३२॥ अकुलीनं दुराचारं शठं जिमं च वर्जयेत् । दयादान्तिशमोपेतं दृढभक्ति क्रियापनम् ॥३४ ।। ईहरलक्षणसंयुक्तं शिष्यभार्जवसंयुतम् । वर्णधर्मक्रियोपेतां नारी वा सद्विवकिनीम् ॥४०॥ सत्यवाक्छीलसंपन्नं रेखाकर्मसु कौशलम् । जितेन्द्रियं सुसंतुष्टं करुणापूर्णमानसम् ॥ ३५ ॥ 'विद्यादनुमते पत्युरनन्यां पतिमानिनीम् । आर्यलक्षणसंपन्नमार्जवं चारुहासिनम् । एवंलक्षणक शिष्यमाचार्यो भगवन्मयः । एवंगुणगणाकीर्ण गुरुं विद्यात्तु वैष्णवम् ॥३६।। ज्ञापयेद्विधिवन्मन्त्रान् गुरुदृष्टया समीक्ष्य तु ।। इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे गुरुशिष्यलक्षणं नाम एकविंशोऽध्यायः . इत्यत्र गं इति बीजमन्त्रः । ४१. अनेन स्त्रीशूद्रयोरपि तान्त्रिकमन्त्रग्रहणे अधिकारो विधीयते । परं तु तारविषये विशेषो ग्रन्थान्तरेप्ववगन्तव्यः । इत्येकविंशोऽध्यायः -- www- 1 शान्तिदमोपेतं B.; शमदमोपेतं D. I. 4 केवलम् F. दद्यात् . 2 आर्य F.; कुर्यात् I. 5 सुशीलं तं B. 8 श्रावयद्विविधान् C. 3 एवंगुरुगुणा C. B. पर C. श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे B. D. 7 ·हाविंशोऽध्यायः - शक्रः- अनादिनिधने देवि सर्वज्ञे हरिवल्लभे । कथं वै ज्ञापयेन्मन्त्रांस्तेषां रूपं च कीदृशम् ॥शा समप्रधानता वैषामुत ज्येष्ठकनिष्ठता। एतत् पृष्टा मया ब्रूहि नमस्ते सरसीरहे ॥२॥ श्री:- शृणु सर्वमशेषेण मत्तस्त्वं पाकशासन । यथास्मि मन्त्ररूपाहं यथा च ज्ञापयामि तान् ।। परं ब्रह्म परं धाम षाड्गुण्यममलोज्ज्वलम् । देशकालानवच्छिन्नमनाकारमनूपमम् ॥४॥ अहमित्येव तद्ब्रह्म स्वात्मसंबोधि निर्गुणम् । अनादिनिधनं दिव्यं लक्ष्मीनारायणं महत् ॥५॥ चिदानन्दरसं दिव्यमखण्डमजरामरम् । अनुन्मिषद्भवद्भावं ग्राह्यग्राहकवर्जितम् ॥६॥ स्तिमितं तत् परं ब्रह्म तस्य स्तिमिततास्म्यहम् । तत् कदाचित्परं ब्रह्म भवद्भावव्यवस्थया ।।७।। उन्मिषत्यजहद्रूपं स्वेच्छयैव कदाचन । साहं भावात्मिकाहंता संपूज्या परमात्मनः ।। उदेमि भवतो देवादिच्छयैव विवस्वतः । संभृत्याखिलसंभारमिच्छयैव स्वनिर्मितम् ॥९॥ स्वभित्तौ लिखितं नीत्वा प्रभवामि पडध्वना। वार्ण: कलामयश्चैव तात्त्विको मान्त्रिकस्तथा ।। पादिको भौवनश्चैव पडध्वानः प्रकीर्तिताः । परमं यदहंताख्यं संविद्रपमनामयम् ॥ ११॥ उन्मेषः प्रथमस्तस्य वर्णाध्वा परिकीर्तितः । व्याकृतिर्दशिता तस्य पूर्व ते पाकशासन ॥ १२ ॥ तदेव परमं रूपं मम संविन्मयं महत् । विवर्ततेऽध्वभावेन ज्ञानाद्येन कलात्मना ॥१३॥ ज्ञानादीनां कलानां तु गुणानां परमात्मनः । पूर्वं ते कथिता सूक्तिर्यावन्तो यादृशाश्च ते ॥१४॥ अध्वद्वयमुपादाय तद्रूपं मम चिन्मयम् । वासुदेवादिरूपेण वर्तते तत्त्ववर्त्मना ॥१५॥ ३. ज्ञापयामीति । आचार्यरूपेण बोधयामीत्यर्थः । ४. अनूपममिति । अनुप- ममित्यर्थः। ५. निर्गुणम् ; सत्त्वादिप्राकृतगुणहीनम् । ६. अनुन्मिपदित्यादि। शान्तपरावस्थायां भवद्भावरूपोन्मेषरहितमित्यर्थः। तथा ग्राह्येत्यादिकमपि भाव्यम् । ८. उन्मिषति; प्रकाशत इत्यर्थः । अजहदित्यादि । स्वाभाविक निर्विकारत्वमजहदित्यर्थः । ९. विवस्वतः; तेजोमयाद्भगवत इत्यर्थः । १५. अध्वद्वयम् ; वर्णाध्वानं कलाध्वानं चेत्यर्थः । .in .. 2 अहं D. 1 ग्राहकतोज्झितम् I. व्यवस्थिता C. 5 नीतं A.; विलिखन्तीदं I. 3 संपूर्णा B.; पूजिता F. 8 सच्चिद्रपम् B.

·द्वाविंशोऽध्यायः व्यूहाश्च विभवाश्चैव यच्चान्यद्भगवन्मयम् । तत्त्वाध्वनो विवृत्तिः सा कीर्तिता परमात्मनः ।। पूर्वाध्वद्वयमादाय तदेव मम चिन्मयम् । रूपं विवर्तते शश्वन्मान्त्रेण परमाध्वना ॥ १७ ॥ उत्तारणाय जीवानां मनानां भवसागरे। भोगाय भवसंस्थानां वैराग्यजननाय च ॥ १८ ॥ आराधनस्य सिद्धयर्थं मानसालम्बनाय च । मन्त्राध्या परमोदारो मम चिद्रूपलक्षणः ॥ १९ ॥ वासुदेवादिदेवानां मूर्तिभावं बजत्यसौ। मन्त्राः सर्वे चिदात्मानः सर्वगाः सर्वसाधकाः ॥ त्रायमाणाश्च मन्तारं गुप्तरूपाश्च शास्त्रतः । भोगापवर्गदा ह्येते देवदेवस्य शाङ्गिणः ॥ २१ ॥ रूपं मे भगवन्मन्त्रा विज्ञेया मूर्तयोऽमलाः । जाग्रत्स्वप्नौ सुषुप्तिश्च तुर्य चेति चतुष्टयम् ।। ज्ञेयं पदाध्वनो रूपं जाग्रद्वाह्येन्द्रियक्रमः । बाह्येन्द्रियाणां तमसाभिभूते विभवे सति ॥ अन्तःकरणवृत्तिर्या संस्कारपरिशेषिणी। सा स्वप्न इति विज्ञेया तद्भावे सुषुप्तिका ।। २४ ॥ तमसानभिभूतस्य सत्त्वस्थस्य विपश्चितः । बाह्यान्तःकरणस्थाया वृत्तेरुपरमे सति ॥ २५ ॥ शुद्धसत्त्वप्रसादस्य संततिस्तुर्यसंजिता । एवं चतुर्विधे मार्ग निर्दिष्टेऽस्मिन् पदाभिधे ।। तुर्यवर्ज सुपुप्त्यादिरशुद्धां भजते गतिम् । मायादिक्षितिपर्यन्ता योक्ता भुवनपद्धतिः ॥२७॥ भुवनाध्वा स विज्ञेयो ह्यशुद्धो मलपङ्किलः । प्रक्रीडयन्ति मन्त्रास्ते शश्वद्रागपरं नरम् ।। २८॥ तत्तद्भोगेन्द्रजालानि दर्शयन्तो विमोहितम् । गुरुणा सदयं सम्यग्वीक्षितं करुणादृशा ॥ २९ ॥ उत्तारयन्ति वैराग्यं जनयन्तः पदे पदे। ततः शुद्धमयान् मार्गान् प्रापयन्तः शनैः शनैः ।। शब्दब्रह्मणि निष्णातं प्रापयेयुः परां श्रियम् । एवंविधा महात्मानो मन्त्राः परमपावनाः ॥३१॥ त्रिविधास्ते तु विज्ञेया अधमा मध्यमाः परे। भवोपकरणगा ये देवानां मूर्तितां गताः ॥३२॥ अन्तवत्फलदा मन्त्रास्ते ज्ञेया अधमा बुधैः । मन्त्रा विभवदेवानां सशक्तीनां तु मूर्तयः ।। ३३ ।। mma १६. अन्यत् ; व्यूहान्तराणि विभवान्तराणि चेत्यर्थः। १८. मन्त्राध्वप्रयोजनमाह- उत्तारणायेत्यादिना। १९. मानसालम्बनायेति । शुभाश्रयरूपप्रदर्शनेन योगिनां मानसस्य ध्यानालम्बनप्रदानायेत्यर्थः। एतच्च श्रीविष्णुपुराणे प्रपञ्चितम् । २०. अथ प्रकृतं मन्त्रमहिमानमाह-~-मन्त्रा इत्यादिना । २१. महिमवर्णनमुखेन मन्त्रशब्दयौगिकार्थमाह- त्रायमाणाश्चेति । मन्धातोः त्रैधातोश्च व्युत्पन्न इति भावः । व्युत्पत्त्यन्तरमाह----गुप्तेति । “मत्रि गुप्तभाषणे" इति धातुः । २३. स्वमावस्थां निरूपयति-बाह्येत्यादिना । २४. तदभावे; संस्काराभावे । २७. भुवनाध्वानं निरूपयति-----मायादीति । ३०. पदे पदे ; जाग्रदादिक इत्यर्थः। ३१. शब्दब्रह्मणि ; मन्त्रेष्वित्यर्थः । ३२. परे इति। उत्तमा इत्यर्थः । 1 आराधनप्रसिद्धयर्थम् I. १ मघवन् B. ३ स्वप्न: D. कमात् D.

·लक्ष्मीतन्त्रम् ते ज्ञेया मध्यमा मन्त्रा उत्तमा व्यूहमूर्तयः । ये तु ब्रह्मावगाहन्ते लक्ष्मीनारायणात्मकम् ॥३४॥ भवद्भावव्यवस्थानास्ते मन्त्रा उत्तमोत्तमाः। एवं च ज्यैष्ठ्यकानिष्ठ्यं विज्ञेयं मन्त्रकोविदैः॥ कलाङ्गा उत्तमा ज्ञेया अन्याङ्गा मध्यमाः स्मृताः। अनङ्गा अधमा मन्त्रा भूयः शृणु सुरेश्वर ॥३७॥ बीजपिण्डादिसंयुक्ता उत्तमाः परिकीर्तिताः । बीजाद्यन्यतमान्तःस्था मन्त्रा मध्यससंज्ञिताः॥३८॥ अबीजादियुता ज्ञेया मन्त्रा अधमसंज्ञिताः । एवं मन्त्रविधा ज्ञात्वा ह्याचार्यः शास्त्रलोचनः । यथारवरूपतः शिष्यान ज्ञापयर्थितो मनून् । उत्तमाः पञ्चरात्रस्था मध्यमास्तु त्रयीमयाः। तन्त्रान्तरस्था विज्ञेया अधमाः शास्त्रचक्षुषा॥ इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे पडध्वमन्त्रस्वरूपकथनं नाम द्वाविंशोऽध्यायः भवोपकरणानि; सर्गोपकरणभूतानि । ३६. पञ्चरात्रस्था इति। अनन्यपरसात्त्विकतम- भागवतोद्देशप्रवृत्तत्वात् तेषामुत्तमत्वम् । त्रयीमया इति । त्रैगुण्यविषयत्वात्तेषां मध्यमत्वम् । ३७. कलाः; ज्ञानादयः। 3B इति द्वाविंशोऽध्यायः - 1 यथानुरूपत: D. F. श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे B. 31. omits the title.

·त्रयोविंशोऽध्यायः श्रीः- व्यापकं यत् परं ब्रह्म लक्ष्मीनारायणं महत् । अहंता परमा तस्य शक्तिर्नारायणी ह्यहम् ॥१॥ अनुग्रहाय लोकानामहमाचार्यतां गता। संकर्षणस्वरूपेण शास्त्र प्रद्योतयाम्यहम् ॥२॥ पुनश्च गुरुमूर्तिस्था सम्यग्विज्ञानशालिनी । शक्तिमय्या स्वया दृष्टया करुणामन्त्रपूर्णया ।।३।। पालयामि गुरुर्भूत्वा शिष्यानात्मोपसर्पिणः । तस्माज्ञेयः सदा शिष्यराचार्योऽसौ मदात्मकः।। शिष्यं संज्ञापयेन्मन्त्रान् "यथा तद्वधारय । आदौ शुद्धे समे स्निग्धे देशे भूदोपवर्जिते ।।५।। वर्णानुरूपवर्णादये गोमयेनोपलेपिते । धूपिते शल्यनिर्मुक्ते गन्धपुष्पाद्यलंकृते ॥ ६ ॥ पञ्चगव्येन संसिक्ते चन्दनाद्यनुलेपिते । सुमृन्मयों च घटिकां केवलैः कुसुमैः शुभैः ।। प्रणवादिनमोऽन्तेन स्वेन मन्त्रेण पूजयेत् । व्याहत्या परिजप्याथ 'पूर्वया प्रणवाद्यया ॥८॥ मृदं भूसौ प्रसार्याथ गन्धधूपाधिवासितम् । चतुरथ सुवृत्तं वा द्विहरतं हरतमेव वा ॥१॥ सुसमं मातृकापीठं कृत्वा प्रस्तारयेत्तु ताम् । एकैव भिन्नवर्गा या देवी पञ्चदशाक्षरा ।। १० ॥ मन्त्राणां जननी साक्षान्मम शब्दमयी तनुः । पद्माकारेण वा मन्त्री चक्राकारेण वा स्तरेत् ॥ पौरुषे चक्ररूपं तु पाद्मी लक्ष्मीमनुक्रमेत् । अग्नीषोममयी 10शक्तिर्विसृष्टाख्या दिरष्टधा ॥१२॥ 11 स्वराख्यां तां लिखेत्पत्रमरं वा पूर्वदिग्गतम् । पृथिव्यादिपुमन्ता ये पञ्च वर्गास्तु कादयः ।।१३।। अग्न्यादिवायुपर्यन्ते तां लिखेदरपत्रवत् । अन्तःस्थधारणारूपं यादिवान्तचतुष्टयम् ॥१४॥ ५. भूदोषाः केशनखास्थिसंसर्गजाः, ऊपरत्वादयश्च । ६. वर्णानुरूपेत्यादि । ब्राह्म- णादिवर्णानुगुणसितादिवर्णयुक्ते इत्यर्थः। तथा चोक्तं परमसंहितायाम् ब्राह्मणस्य सिता भूमिः क्षत्रियस्यारुणा भवेत् । पीतवर्णा च वैश्यस्य कृष्णा शूद्रस्य कीर्तिता ॥” (७-५) इति । शल्यानि कण्टकादीनि । ७. केवलैः ; विस्रस्तैः, अग्रथितरित्यर्थः । ८. पूर्वयेति । व्याहृत्येत्यर्थः। १०. भिन्नवर्गा; कवर्गाद्यात्मना भिन्नेत्यर्थः। १३. पृथिवी ककारः । . पूरया C. 1 B. omits this line. 2 3 पावयामि B. 4 आचार्यः स: D. यथावत् B. D. F. G. 6 चन्दनाथुपलेपिते B. C. F. I. 7B. omits this and the next pāda. धूपादिवासितम् A.; पुष्पादिवासितम् F. ! वर्गस्था C.; मार्गा या D. F. 10 विद्या सृष्टयाख्याता दिरष्टका I. 11 स्वराख्यातां I. 8 ·७८ लक्ष्मीतन्त्रम् उदग्गतं लिखेत् पत्रमरं वा पूर्ववद्बुधः । वकारं कटिसूत्रं तु कुण्डले तु शषौ स्मरेत् । शाचं क्षान्तं तुरीयान्तं यदुक्तं ब्रह्मपञ्चकम् ॥ १५ ॥ सकारं हृदयं विद्याद्धृदयस्थं तु हं स्मरेत् ॥ २५ ॥ तल्लिखेदेशदिक्संस्थमरं पत्रमथापि वा। प्रसरन्तीं प्रभां विद्यात् क्षकारं विद्युदुज्ज्वलाम् । शब्दाख्यं यत्परं ब्रह्म ज्योतिर्मयमनामयम् ॥१६॥ रङ्गं नासाग्रगं विद्याद्यमाख्यं हृदये स्मरेत् ॥२६॥ जिह्वामूलीयकं जिह्वामूले विद्यादनन्तरम् । ध्यायेदालोकरूपेण पर्यन्ते चक्रपद्मयोः । उपध्मानीयकं विद्यादोष्ठयोः क्रमशस्तथा ॥ २७ ॥ प्रणवाद्यैर्नमोऽन्तैस्तैरक्षरैस्तत्त्वसंज्ञकैः ॥ १७ ॥ शुभैर्वर्णमयैः पौरग्नीषोममयैः कृताम् । प्रकृति त्वर्चयेत्तत्र तत्त्वरूपां तु मां बुधः । बिभ्रती वनमालां च कण्ठात्पादावलम्बिनीम्॥२८॥ ततस्तत्कर्णिकामध्ये चिन्तयेन्मन्त्रमातृकाम् ।। १८ ॥ अग्नीषोमार्ककोट्याभं स्फुरद्रत्नविभूषितम् । अनादिनिधनां देवीमहंतां पुरुषोत्तमीम् । मकुटं चिन्तयेद्विद्वान् हकारं पारमेश्वरम् ।। २९ ॥ पाशाङ्कुशधरां देवीं पद्मिनी पद्ममालिनीम्॥१९॥ एवं संस्मृत्य तां देवीं मातृकां मन्त्रमातरम् । प्रसन्नां पद्मगर्भामां सर्वलोकमहेश्वरीम् । पूजयेदर्घ्यपुष्पाद्यैरों नमो मन्त्रमातृके ॥ ३० ॥ वर्णप्रक्लप्सावयवां वर्णालंकारभूषिताम् ।। २० ॥ इदमयं गृहाणेति भोगैरेवमनुक्रमात् । ततः कृताञ्जलिः प्रह्वः प्रणम्याष्टाङ्गवद्भुचि ॥ ३१ ॥ शब्दब्रह्म तनुं विद्यात् प्रणवं तु शिरः स्मरेत् । अ आ इति भ्रुवौ विद्यादि ई विद्यात्तु चक्षुषी॥२१॥ पद्मस्थे पद्मनिलये पद्मे पद्माक्षवल्लभ । सर्वतत्त्वकृताधारे मन्त्राणां जननीश्वरि ॥३२॥ उ ऊ कर्णौ ऋ ऋ नासापुटावन्यो कपोलकौ । ए ऐ ओष्ठौ च विज्ञेयौ ओ औ दशनपङ्क्तिके। व्याकुरु त्वं परं दिव्यं रूपं लक्ष्मीमयं मम । प्रायैवं प्रयतो मन्त्री स्वयं लक्ष्मीमयो भवेत् ।।३।। अं जिह्वामः समुच्चारं कचवर्गौ करौ स्मरेत् । मातृकाकृतविन्यासः स्वयं सन्मातृकामयः । टतवर्गों पदौ विद्यात् पफौ पार्श्व स्मरेद्बुधः ॥२३॥ उद्धरेदीप्सितं मन्त्रं शिष्यस्योपदिशेत्ततः ।। ३४॥ बभौ पश्चात्पुरोभागौ मं नाभिं परिचिन्तयेत् । बीजपिण्डात्मका मन्त्रा मन्त्रेषु श्रेष्ठतां गताः । प्राणोष्माणौ यसै विद्याल्लं हारं परिचिन्तयेत्।। तत्र श्रेष्ठानि बीजानि पिण्डेभ्योऽपि सुरेश्वर ॥३५॥ पुमान् मकारः । १९. पुरुषोत्तमस्य स्त्री पुरुषोत्तमी । २२. अन्यौ ; ललवर्णावित्यर्थः । अनयोनपुंसकत्वान्न नाम्ना निर्देशः। २६. रङ्गम् ; अनुनासिकम् । ३४. मातृकेत्यादि । 1 प्रतिस्वमर्चयेत्तत्र I. 4 B. D. I. omit 3 lines from here. 2 पुरुषोत्तमाम् A. B. C. D. 5 भकारं A. B. ३ तु B. C. I. 6 ईश्वरे I.

·त्रयोविंशोऽध्यायः ७९ बीजेषु रत्नभूतानि 'सप्त बीजानि वासव । तारकः प्रथमं बीजं द्वितीयं तारिका स्मृता ॥३६।। प्रागुम्नं पञ्चमं बीजं पष्ठं सारस्वतं मतम् । महालक्ष्मीमयं बीजं सप्तमं परिकीर्तितम् ॥ ३८ ॥ तयोस्तु तेजसा तुल्यं तृतीयमनुतारिका । चतुर्थं तु जगद्योनिः परमं बीजमुच्यते ।। ३७ ।। स्थूलसूक्ष्मपरत्वं तु प्रतिवं परिकीतितम् । त्वं शक्रावहितो भूत्वा शृणु बीजान्यनुक्रमात् ।। इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे मातृकाप्रकाशो नाम त्रयोविंशोऽध्यायः अकारादिक्षकारान्तैर्वर्णैः कृतः विन्यासः पद्मचक्रयोः निक्षेपः येन सः । ३६. तारादि- मन्त्रोद्धारक्रमोऽनन्तराध्याये वक्ष्यते । इति त्रयोविंशोऽध्यायः Pos- 1 तारकादीनि I. 3 A. B.C, प्रद्युम्नः पञ्चरात्र A.; पाञ्चरात्रे B. 4 लक्ष्मीमातृका C.

·चतुर्विशोऽध्यायः - श्री:- परं ब्रह्म परं धाम परं ज्योतिरनूपमम् । लक्ष्मीनारायणं ब्रह्म दोषशून्यं निरञ्जनम् ॥१॥ एक सर्वमिदं व्याप्य स्थितं सर्वोत्तर महः । अहंताहं परा तस्य ब्रह्मणः परमात्मनः ।।२।। अनिरुद्धस्त्वकारोऽत्र प्रद्युम्नः पञ्चमः स्वरः। संकर्षणो मकाररतु वासुदेवस्तु बिन्दुकः ॥ ८॥ चतुर्णामविभागस्तु नादस्तन सुरेश्वर । नादस्य या परा काप्या साहंता परमेश्वरी।। ९॥ शक्तिः सा परमा सूक्ष्मा "नादान्तगगनाया। शब्दब्रह्ममयी सूक्ष्मा साहं सर्वावगाहिनी ॥ १०॥ विरामे सति नादस्य 'यः स्कुटीभवति स्वयम् । ज्योतिस्तत्परमं ब्रह्म लक्ष्मीनारायणाह्रयम् ॥ ११॥ हिताय सर्वजीवानामुन्मिषन्ती स्ववाञ्छया । शब्दब्रह्ममयी भूत्वा मातृकामन्त्रविग्रहा ।।३।। भवामि मन्त्ररूपाहं तत्तद्वाच्यानुकारिणी। प्रथमं ताररूपेण यथास्म्येवं समुद्धरेत् ॥ ४॥ प्रथमं ध्रुवमादाय ततः कर्णं समुद्धरेत् । नाभिं समुद्धरेत्पश्चात् त्रयमेकत्र योजयेत् ॥ ५ ॥ ओमित्येतत् समुत्पन्नं प्रथमं ब्रह्मतारकम् । बिन्दुना भूषयेत् पश्चान्नादेन तदनन्तरम् ।।६।। ध्यायेत् संततनादेन तैलधारामिवातताम् । एतत्तद्वैष्णवं रूपं त्र्यक्षरं ब्रह्म शाश्वतम् ॥७॥ एतत्ते वैष्णवं धाम कथितं पौरुषं परम् । शान्तमस्यैव यद्रूपं तस्य तत्त्वं निशामय ॥ १२ ॥ विसृष्टिं पूर्वमादाय सूर्यमन्ते नियोजयेत् । संनिकर्षे परे जाते तदोमित्युदितं महः ॥ १३ ॥ एतत् तत् परमं धाम शक्तिसंहारलक्षणम् । स्मयमाणं परं तत्त्वं प्रकाशयति यद् ध्रुवम् ॥१४॥ १०. नादान्तेत्यादि । पूर्वोक्तस्य नादस्यान्ते यत् गगनं दहराकाशः, तद्रूपेत्यर्थः । देव्या दहराकाशरूपत्वात् परब्रह्मणस्तन्नियतवसतित्वं श्रूयते----तत्रापि दहूं गगनं विशोक- स्तस्मिन् यदन्तस्तदुपासितव्यम्” इति । श्रीसात्वते च--" नादावसानगगने देवोऽनन्तः समन्वितः” (२-६९) इति । (२-६९) इति । १३. विसृष्टिः विसर्गः । सूर्यः अंकारः । अ:+अं इति स्थिते “अतो रोः" इत्युत्त्वे गुणे पूर्वरूपे च ओमिति भवति। १४. विसर्गबिन्दुसंयोगरूपत्वात् 2 1श्रीरुवाच I. भूताहं D. 7या D. महत् A. B.C. D.G. यथास्थोऽयं B.C. ध्रुवम् B.C. D. ३ सर्वभूतानां D. नादान्ता A. I. विसृष्टं B. D. 6 9 ·चतुर्विंशोऽध्यायः ८१ संहृत्य सर्वसंभारं शुद्धाशुद्धावसंभवम् । तारपूर्वान् गुणान् भूयो विन्यसेत् पाकशासन। सृष्टौ समुद्यता शक्तिः सूर्ये पुंसि सनातने ।।१।। एवं विन्यस्य तन्मन्त्रभङ्गोपाङ्गसमन्वितम् ॥ २४ !! परमे मोक्तृरूपे सा विधाय प्रतिसंचरम् । खदेहे गुरुरात्मस्थं चिन्तयेत् पुरुषोत्तमम् । अग्नीषोममयाभावात् स्थूलात्सा प्रतिनिर्गता ॥१६॥ विश्वादिलयपूर्व तु यथावत् तन्निबोध से ॥ २५ ॥ दांपत्यं मध्यमं शश्वद्विन्दुनादमयं श्रिता। विश्वं जाग्रत्पदेशानं सर्वेन्द्रियसमीरकम् । शक्तिः शान्तात्मकं दिव्यं सूक्ष्मदांपत्यमाश्रिता ।। भोक्तारं शब्दपूर्वाणां पञ्चानां विषयात्मनाम् ॥२६॥ प्रतितिष्ठति सा दिव्ये व्यापके परमात्मनि । अनिरुद्धात्मकं तं च चिन्तयेत् प्रथमाक्षरम् । अस्य मात्रा विधानझैः सार्धास्तिर उदाहताः।। तं सोपकरणं देवगकारे प्रविलाप्य तु ॥ २७॥ त्रयोऽनयत्रयो लोकास्त्रयो वेदास्त्रयो गुणाः । अकारं तैजसे देवे प्रद्युम्ने स्वप्नवमंगे। त्रयो देवास्यो व्यूहास्त्रयो वर्णास्त्रयः स्वराः ॥१९॥ अन्तःकरणवृत्तीनां प्रेरके प्रविलापयेत् ॥ २८ ॥ त्रितयं त्रितयं शक्र यत् किंचिजगतीगतम् । तं सोपकरणं देवमुकारे प्रविलापयेत् । तदादि त्रितयं ज्ञेयमर्धमात्रा निरञ्जना ॥२०॥ उकारं चेश्वरे प्राज्ञे संकर्षणतनुस्थिते ॥ २९॥ सर्वे शब्दा अकारोत्था उकारात्तेजसा त्रयम् । सुषुप्तिपदगे शश्वत् प्राणादिप्रेरके विभौ। पृथिव्यादि प्रकृत्यन्तं मकारोत्थं पुरंदर ॥२१॥ विलाप्य तं च देवेशं तुर्यसंस्थेऽर्धमात्रके ॥३०॥ ज्योतिर्मय्यर्धमात्रा सा चिन्मयी परमा कला। ज्ञानानन्दमये देवे वासुदेवे विलापयेत् । युग्भिः स्वरैः सबिन्द्वन्तैराधन्तस्वरषद्कयोः ।। तुर्यातीते च तत्तुर्य लक्ष्मीनारायणात्मनि ।। ३१ ।। ज्ञानादिगुणषट्कान्तैरङ्गक्लप्तिरमुष्य तु। अविलाप्य स्वयं दिव्यामहतां वैष्णवीं श्रयेत्। नाभौ पृष्ठे तथा बाह्वोरूरुजानुपदेषु च ॥ २३ ॥ तन्मयस्तादृशं प्राप्य लयस्थानं ततः क्रमात् ॥३२॥ २२. सृष्टिसंहारलक्षणमित्यर्थः । १५. सूर्ये पुंसि; बिन्दुरूपे । २०. आदि त्रितयमिति । अकारादि त्रयमित्यर्थः। अर्धमात्रा बिन्दुः। २१. तेजसां त्रयम् ; सूर्यसोमानिरूपम् । परमा कला; नादः। आदिस्वरषट्कम् अकाराङ्कारान्तम् । अन्तस्वरषट्कम् लकाराद्यौकारान्तम् । तेषु युक्स्वराः आ, ई, ऊ, लु, ऐ, औ इति । तैः सबिन्दुभि- रङ्गन्यासः। उपाङ्गन्यासस्तु सतारैः ज्ञानादिपदैः। २६. विश्वेति जाग्रत्पदस्थात्मनाम । २७. अनिरुद्धप्रद्युम्नसंकर्षणवासुदेवलक्ष्मीनारायणाः विश्वतैजसप्राज्ञतुर्यतुर्यातीतसंज्ञकजाग्रदा- 1 सूक्ष्मा D. 4 तवं A. B.G. 2 वेदाःस्त्रयोलोकाः B. F. प्रथमाक्षरे I. 3 अनिरुद्धाभिधानं च I. समान I.

·८२ लक्ष्मीतन्त्रम् जागरामवतीर्याथ दीक्षितं शिष्यमग्रतः । जीवन्नेव भवेन्मुक्त: पुनीते चक्षुषा जगत् । सद्गुरुमन्मयो भूत्वा तारमध्यापयेत्स्वयम् ।। ३३॥ सिद्धाः स्युस्तस्य मन्त्रास्ते लौकिका वैदिकाश्च ये ॥ साङ्गोपाङ्गक्रमं शश्वत् ससमाधि सविस्तरम् । स्नातः सर्वेषु वेदेषु विद्यासु सकलासु च । स च दद्यात् स्वमात्मानं दक्षिणां गुरवे धनैः ।। सिद्धान्तेषु च सर्वेषु तीर्थेषु च भवेदसौ ॥४३॥ 'लव्धानुज्ञस्ततः कुर्वन् पौरश्चरणिकं विधिम् । प्रयोगाः सर्वमन्त्राणां यावन्तो यादृशाश्च ये। महानदीतटं गत्वा सिद्धाद्यायतनं तु वा ॥ ३५ ॥ तावन्तस्तादृशास्तेऽस्य प्रयोगा इति निर्णयः ॥४४।। पालाशं वा वनं सम्यक्पर्यन्तादृष्टभूतलम् । अस्य व्याहृतयस्तिस्रो वर्णत्रयसमुद्गताः। स्नानं त्रिषवणं कुर्वन् ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।। पद्भ्यः समुद्गता यस्याः सावित्री सर्वपावनी ।। पयोयावकभैक्षाणामनन्नन्यतमं सकृत् । अस्याः पद्भवस्त्रयो वेदा ऋग्यजुःसामलक्षणाः । कुशोञ्चये निषण्णः सन् काशचीरकुशेशयः ॥३०॥ इत्येतन्मयमेवेदं लौकिकं वैदिकं वचः ।। ४६ ।। पालाशं धारयेद्दण्डं संवीतः कृष्णचर्मणा । यथा न्यग्रोधधानायामन्तर्भूतो महाद्रुमः मञ्चित्तो मन्मयो भूत्वा गुर्वादिष्टेन वर्मना॥३८॥ तथेदं वाङ्मयं विश्वमस्मिन्नन्तः स्थितं सदा॥४७॥ नित्यं योगपरो भूत्वा सम्यग्ज्ञानसमाधिमान् । एतदाद्यं महाबीजं शब्दानां प्रकृतिः परा। दशलक्षं जपेन्मौनी तारं संसारतारकम् ॥ ३९ ॥ शब्दब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं महत् ।। ४८॥ दशांशं जुहुयात् पर्णैः समिद्भिः सर्पिषापि वा। ओंकारः प्रणवस्तारो हंसो नारायणो ध्रुवः । प्रीता तस्य प्रकाशेऽहमहंता वैष्णवी परा ॥४०॥ वेदात्मा सर्ववेदादिरादित्यः सर्वपावनः ॥४९॥ साधकस्य ततः सम्यक् सद्विवेकिनि चेतसि । मोक्षदो मुक्तिमार्गश्च सर्वसंधारणक्षमः' । लक्ष्मीनारायणाख्यं तत् सामरस्यं प्रकाशते ॥४॥ एवमादीनि नामानि शास्त्रे शास्त्रे विचक्षणैः ।। घधिष्ठातारो देवाः । ३२. तन्मयः ; अहंतामयः । ३३. लयस्थानात् सृष्टिस्थानावतरण- चिन्तामाह---जागरामिति । ३५. पुरश्चरणं नाम गुरोर्लब्धस्य मन्त्रस्य वीर्यवत्तरत्वसंपाद- नायानुष्ठेयो जपहोमादिः । तच्च पञ्चाङ्गम् । तथा चोक्तम्-" जपहोमो तर्पणं चाभिषेको विप्र- भोजनम् । पञ्चाङ्गोपासनं लोके पुरश्चरणमुच्यते ॥” इति । ४०, दशांशमिति । लक्षकृत्व इत्यर्थः । ४७. तारस्य समस्तवाङ्मयरूपत्वे दृष्टान्त उच्यते----यथेति । धाना सूक्ष्मं बीजम् । महाद्रुमस्य बीजे सूक्ष्मतयावस्थानकथनं चात्र सांख्यसत्कार्यवादमनुरुध्य । औपनिषदमते तु धानाया महाद्रुमस्य चोपादानैक्यात् सत्कार्यवाद इति अवस्थाभेदात् कार्यकारणभावव्यवहार 2 पावनं A. I. 1 उदितं A. C. 4 धारयन् B. F. 7 संधारणः पर; I. लब्ध्वानुज्ञां F. 5 नित्ययोग B.; नित्ययाग I. 6 पालन: B.C. .

·चतुर्विशोऽध्यायः ८३ 1अधीतानि महापुण्यान्योंकारस्य महात्मनः । निश्वासेन समं विद्या समुदेत्यन्तरुज्ज्वला । इदं शरणमज्ञानामिदमेव विजानताम् ॥५१॥ उद्यास्तमयावस्याः श्वासनिश्वासतुल्यकौ ॥६॥ अयमन्विच्छता स्वर्गः पोतः पारं तितीर्षताम् । षष्टिः श्वासा भवेत्प्राणाः षट् प्राणा नाडिका मता। हकारौकारसंयोगादयं प्रासादसंज्ञकः ॥ ५२ ।। नाडयः षष्टिरहोरात्रमेवं कालक्रियागतिः ॥ ६१ ॥ पिण्डोऽयं सर्वतत्त्वानां पिण्डभूतः सनातनः। एवं हंसोदयाद्विद्धि सहस्राण्येकविंशतिम् । साधनं प्रतिपत्तिश्च विनियोगोऽथ धारणा ।।३।। शतानि षट् च देवेश तावन्तः स्युर्जपाः कृताः ॥ बीजस्येव सुरेशान प्रासादस्यास्य विद्धि तत् । किंतु संकल्पनं कुर्यादहरादौ मनीषया। अस्यैव संज्ञामन्त्रोऽयं हंसो नाम महामनुः ॥५४॥ एवंसंख्यान् जपानस्य करिष्यामीति बुद्धिमान् ।। भोक्तारं प्रथम वर्ण विद्धि भोग्यं द्वितीयकम् । विन्यसेत् पञ्च चाङ्गानि तेषां रूपं निबोध मे नारायणमयं पूर्वमक्षरं श्रीमयं परम् ॥ ५५ ॥ सूर्यसोमौ चतुर्थ्यन्तौ नमःस्वाहासमन्वितौ ।। अग्नीषोमात्मकावेतौ वौँ विद्धि सनातनौ । निरञ्जनौ निराभासौ वौषड्डंफडन्तकौ । अनयोरन्तरा शक्र बिन्दुधौं व्यवस्थितौ ॥५६॥ फडन्तं मूलमेवास्त्रमित्यङ्गान्यस्य पञ्च तु ।। ६५ ।। आधारान्मूर्धपर्यन्तं भोक्तारं वर्णमुन्नयेत् । अयमेव विपर्यस्तः परमात्ममनुः स्मृतः । विसृजेन्मुखतो वर्ण द्वितीयं भोग्यसंज्ञकम् ॥५७।। स्मृत्वा शक्तिं ससंभारां सूर्ये भोक्तरि संनयेत् ।। सर्वा सृष्टिः कृता तेन हंसोच्चारप्रयोगतः । शिष्टं प्रणववञ्चिन्त्यमिति संज्ञामनोविधिः। अजपेयं समाख्याता विद्या सर्वाङ्गशोभना ।।५८॥ पदमन्त्रास्त्रयोऽस्य स्युर्विधाने पाश्चरात्रिके ॥ ६७ ॥ चतुःषष्टयधिकाशीतिकोटिसंख्यासु योनिषु । विष्णवे नम इत्येवं नमो नारायणाय च । तद्भेदेषु च मन्त्रोऽयं स्वयमुच्चरते सदा ॥ ५९ ॥ नमो भगवते पूर्व वासुदेवाय चेत्यपि ।। ६८ ॥ इति च भिदा । ५५. प्रथमं वर्णमिति। हकारमित्यर्थः । द्वितीयकमिति। सकारमित्यर्थः । ५६. बिन्दुधर्मों सृष्टिसंहारौ। ५७. आधारस्थानमारभ्य मूर्धपर्यन्तगामिना पवनेन हकार- मुच्चरेत् । सकारं मुखतो विसृजेत् । ५८. हंसमन्त्रस्याजपामन्त्र इति नाम । ६२. हंस- मन्त्र सकृजप्ते सति २१६०० संख्याका जपाः कृता भवन्तीति भावः। ६३. एवंसंख्यानिति। इयत्संख्याकानित्यर्थः। ६४. सूर्यसोमौ हकारसकारौ। ६६. विपर्यस्त इति । सोऽह- मिति मन्त्र इत्यर्थः । सकारेण शक्तिमादाय हकारे परमात्मनि योजयेदित्यर्थः । ६७. त्रय इति । यद्यपि चत्वारो मन्त्रा वक्ष्यन्ते । तथापि तेषु कंचिद्भेदमादाय त्रयाणां पृथक् निर्देशः क्रियते । ६८. मन्त्रस्वरूपाण्याह-विष्णवे इत्यादि । आदौ नमो भगवते इति । अन्ते 1कथितानि A. G. 2 संख्यां B. C. F. 3 हुत्वा हुत्वा A. B. 4 सुसंभारां A. B. C.

·लक्ष्मीतन्त्रम् जितं ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन । 'तथैव स्फीतवर्णस्य शिष्टैस्तु द्वादशाधिकैः । नमस्तेऽस्तु हृषीकेश महापुरुष पूर्वज ॥ ६९ ॥ समस्तैश्वरमोपाङ्ग कल्पयेत्तेजसा सह ॥ ७३ ॥ पदमन्त्रश्चतुर्थोऽयं प्रणवस्य पुरंदर'। केवलस्तारकश्चैव चत्वारश्च तदादिकाः । ओंकारसहितानेतान्न मन्त्रान पूर्वविदो विदुः॥७॥ पञ्चैते व्यापका मन्त्राः पाञ्चरात्रे प्रकीर्तिताः ।। नासाध्यं किंचिदस्तीह मन्त्रैरेभिर्महात्मभिः । ज्ञानादिगुणसंयुक्तैरक्षरैः प्रणवादिभिः । निश्रेणी पञ्चपर्वषा परब्रह्माधिरोहणे ॥७५ ॥ नमोऽन्तरङ्गक्लप्तिः स्यात्तथैवोपाङ्गकल्पना । एषा दिन्या महासत्ता पञ्चमन्त्री तु मन्मयी। न्यूनाक्षरस्य मन्त्रस्य वर्णेन चरमेण तु । अर्चनाजपतो ध्यानादिमां सम्यक् समाश्रितः । उपाङ्गकल्पना कार्या तत्तद्गुणपदैर्युता ।। ७२ ।। स्वां सत्तां वैष्णवीं प्राप्य परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे तारप्रकाशो नाम चतुर्विंशोऽध्यायः वासुदेवायेति। नमो भगवते वासुदेवायेति मन्त्र इत्यर्थः । ७२. न्यूनाक्षरस्येति। षडक्षराष्टाक्षर मन्त्रयोः न्यूनाक्षरत्वम् । तत्र चरमाक्षरेण पूरणं कर्तव्यमित्यर्थः । ७३. स्फीतवर्णस्येति । अधिकवर्णस्येत्यर्थः; यथा जितं ते इति मन्त्रे । इति चतुर्विशोऽध्यायः - 1 प्रकीर्तितः I. 4 तथैवाधिक I. 7 श्रीपञ्चरात्र A; श्रीपाश्चरात्रे B. 5 प्रणवादिकैः I. नानासाद्यं किंचिदस्ति I. तारक I. ३ तत्तत्पदगुणैः B. F. अD. F. 8 ·पञ्चविंशोऽध्यायः श्री:- कमलश्च करालश्च ककारः प्रकृतिः परा। खकारः खर्वदेहश्च वेदात्मा विश्वभावनः ।। ११ ॥ गध्वंसी गकारस्तु गोविन्दश्च गदाधरः । घकारस्त्वथ धर्माशुस्तेजस्वी दीप्तिमांस्तथा ॥ १२ ॥ इत्थं ते कथितः शक्र तारकस्यैष विस्तरः । संसारतारिकाया मे तारिकायाः शृणु क्रमम् ॥ वर्णानां विधिसिद्धयर्थं संज्ञाः पूर्व निशामय । श्रुतासु विधिवद्यासु विधिर्मान्त्रः प्रवर्तते ॥२॥ अकारश्चाप्रमेयश्च प्रथमो व्यापकः स्मृतः। आदिदेवस्तथाकार आनन्दो गोपनः स्मृतः ॥३॥ रामसंज्ञ इकारश्च इद्ध इष्टः प्रकीर्तितः । ईकारः पञ्चबिन्दुवै विष्णुर्माया पुरंदर ॥४॥ उकारो भुवनाख्यश्च उद्दाम उदयस्तथा । ऊकार ऊर्जा लोकेशः प्रज्ञाधाराख्य एव च ॥५॥ सत्यश्च ऋतधामा च ऋकारः स तु चाकुशः। ऋकारो विष्टराख्यश्च ज्वाला चैव प्रसारणम् ॥६॥ लिङ्गात्मा भगवान् प्रोक्तो लकारस्तारकः स्मृतः । लूकारो दीर्घघोणश्च देवदत्तस्तथा विराट् ॥७॥ व्यश्र एकारसंशश्च जगद्योनिरविग्रहः । ऐश्वर्य योगधाता च ऐ स ऐरावणः स्मृतः ॥ ८॥ ओकार ओतदेहश्च' ओदनश्चैव विक्रमी। और्वोऽथ भूधराख्यश्च औ स्मृतो यौषधात्मकः ।। त्रैलोक्यैश्वर्यदो व्यापी व्योमेशोंऽकार एव च । विसर्गः सृष्टिकृत्ल्यातो ह्यःकारः परमेश्वरः ।।१०॥ ङकार एकदंष्टाख्यो भूतात्मा भूतभावनः । चकारश्चश्चलश्चक्री10 चन्द्रांशुः स तु कथ्यते ॥१३॥ छन्दःपतिश्छलध्वंसी11 छकारश्छन्द एव च । जन्महन्ताजितश्चैव जकारश्चैव शाश्वतः॥ १४॥ झकारो झषसंज्ञश्च सामगः सामपाठकः । ईश्वरश्चोत्तमाख्यश्च बकारस्तत्त्वधारकः ।। १५ ।। चन्द्री टकार आह्लादो विश्वाप्यायकरस्तथा । धाराधरष्ठकारश्च नेमिः कौस्तुभ उच्यते ।। १६ ॥ दण्डधारो डकारश्च मौसलोऽखण्डविक्रमः। ढकारो विश्वरूपश्च वृषकर्मा प्रतर्दनः ॥ १७ ॥ णकारोऽभयदः शास्ता वैकुण्ठ इति12 कीर्तितः। 1 तकारस्ताललक्ष्मा च वैराजः स्रग्धरः स्मृतः। 14धन्वी भुवनपालश्च थकारः सर्वरोधकः । दत्तावकाशो दमनो दकारः शान्तिदः स्मृतः ॥१९॥ धकारः शाङ्गद्धर्ता माधवश्च प्रकीर्तितः। नरो नारायणः पन्था नकारः समुदाहृतः ।।२०।। 3 6 1 श्रीस्वाच I. 4 कोणश्च A. 7 देवश्च C. D.G. 10 चक्र: A.D. 13 D. omits 4 lines from here. 2 सिद्धि B.E. मन्त्रः A. B.C.I. 5स्थिरो I. दाता A. B.C. 8 कपिलश्च B.; अमलश्च D. 9 गत A. B. E. 11 बलध्वंसी B. 12 वैकुण्ठः परि B. C. F. I. 14 B. and C. omit 4 lines from here.

·८६ लक्ष्मीतन्त्रम् पकारः पद्मनामश्च पवित्र : पश्रिमाननः । प्रयच्छन्ति परामृद्धिं विज्ञानं भावयन्त्यपि । फकारः फुल्लनयनो लाडली श्वेतसंजितः ॥२१॥ परस्परागभावं च मन्त्रोत्पत्तौ ब्रजन्यमी ॥३१॥ बकारो वामनो ह्रस्वः पूर्णाङ्गः स च कथ्यते । चराचरेऽस्मिंस्तन्नास्ति यदमीभिर्न भावितम् । भल्लातको सकारच ज्ञेयः सिद्विप्रदो ध्रुवः ।। नित्या यद्यपि ता दिव्या मन्त्राणां मूर्तयः पराः ।। मकारो मर्दनः कालः प्रधानः परिपठ्यते । तथाप्येवंविधैर्वणेर्भाविता इति चिन्तना। चतुर्गतिर्यकारश्च सुसूक्ष्मः शङ्ख उच्यते ॥ २३ ॥ भवन्ति पूर्णसामा मन्त्राः शास्त्रनिदर्शनात् ।। अशेषभुवनाधारो रोऽनलः कालपावकः । आलम्वनं धियां चैव भवन्त्येवं महामते । लकारो विवुधाख्यश्च धरेशः पुरुषेश्वरः ॥२४ ।। अभागेऽपि यथा व्योनि धिया भागः प्रकल्प्यते॥ वराहश्चामृताधारो वकारो वरुणः स्मृतः । सौकर्याय तथा मन्त्रे वर्णभागोऽनुचिन्त्यते। शकारः शंकरः शान्तः पुण्डरीकः प्रकीर्तितः ॥२५॥ कृत्वैव भावगां व्याप्तिं वर्णानां पूजनं त्रिधा। नृसिंहश्चाग्निरूपश्च पकारो भास्कररतथा । भूमौ पद्मे तथा देव्यास्तनौ मन्त्रान् समुद्धरेत् सकारत्वमृतस्तृप्तिः सोमश्च परिकीर्तितः ।। २६ ॥ परमात्मानमादाय योजयेत् कालवह्निना ।। ३६ ॥ 'सूर्यो हकारः प्राणस्तु परमात्मा प्रकीर्तितः । त्रैलोक्यैश्वर्यदोपेतमायामस्मिनियोजयेत् । अनन्तेशः क्षकारस्तु वर्गान्तो गरुडस्तथा । इयं सा परमा शक्तिवैष्णवी सर्वकामदा॥३७॥ अंशेषसंज्ञा वर्णानामित्येताः कीर्तिता मया । सत्ता पूर्णा1 चिदान हा मम मूर्तिनिरन्तरा। अनुलोमविलोमेन वर्ष्या वर्णस्य वै पुनः॥२८॥ इयं सा परमा निष्ठा या सा ब्रह्मविदां ध्रुवा ।। संज्ञा संख्या च या शक्र सामान्या सा महामते। अस्यां निष्ठाय तत्त्वज्ञा विशन्ति ब्रह्म मन्मयम् । चिदंशाः सर्व एवैते वर्णा भास्वरविग्रहाः ॥२९॥ सैषा तत्त्वविदां मुख्यैः शास्त्रे शास्त्रे विचिन्त्यते ॥ कारणं सर्वमन्त्राणां लक्ष्मीशक्त्युपबृंहिताः । ओवं प्रोतममुष्यां वै जगच्छब्दार्थतामयम् । स्तुताः संपूजिता ध्याता 'वर्णाः संज्ञाभिरादरात् ।। अनयैव सदा सांख्यैः संख्यायेऽहं सनातनी ॥ २८. संज्ञायामनुलोमेन संख्यायां विलोमेन चेत्यर्थः । “अङ्कानां वामतो गतिः" इति प्रसिद्धम् । ३६. तारिकामन्त्रमुद्धरति -परमात्मानमिति । परमात्मा हकारः । काल- वह्निः रेफः। माया ईकारः । त्रैलोक्यैश्चर्यदः अनुस्वारः । एषां योगे ही इति तारिकामन्त्रः । 1संशक: B.C. F. I. 4 सूरो A. F. G. 7 वर्णसंज्ञामिः A. 5 भल्लाटक: B.C. E. स्मृत: A. I. 3 F. omits 2 lines from here. 8 संख्या संशा A. 9 अथवा D. F. 12 विदस्तु वा F. 8 चिन्तना: C.; चिन्तनात् I. 11 पूर्ण F. I. 10 ततो I.

·पञ्चविंशोऽध्यायः ८७ . कामधेनुर्महाधेनुर्जगद्योनिर्विभावरी। एवमादीनि नामानि शास्त्रे शास्त्रे विचक्षणैः।। तारिकाया निरुक्तानि वेदे वेदे च पण्डितैः । अस्या एवापरा मूर्तिर्विज्ञेया त्वनुतारिका ॥४८॥ अनयैव समाधिस्थैः समाधीये समाधिना। अभिधीयेऽनयैवाहं शैवैः षट्त्रिंशदन्तिमा ।। ४१ ।। महाराज्ञी तथैवाहमनयैव त्रयी परा। ऋग्यजुःसामसंघाते चिन्त्ये सौरे च मण्डले ॥ तरुणी रूपसंपन्नां सर्वावयवसुन्दरीम् । अनयैव व्यवस्यन्ति लोकायतविचक्षणाः ॥ ४३ ।। क्षणभङ्गविधानश्चिन्त्ये निर्विषया च धीः । आहतैश्चानयैवाहं यक्षीनाम्ना सदोदिता ।। ४४ ।। परमा तारिका शक्तिस्तारिणी तारिकाकृतिः । लक्ष्मीः पद्मा महालक्ष्मीस्तारा गौरी निरञ्जना ।। हृल्लेखा परमात्मस्था या शक्तिर्भुवनेश्वरी । चिच्छक्तिः शान्तिरूपा च घोषणी घोषसंभवा ।। शान्तं नियोजयेत् स्थाने पूर्वस्य परमात्मनः । शेषमन्यत्सम' ह्येषा तनुर्मेऽन्यानुतारिका ॥४९॥ तारिकायामिवास्यां च विज्ञेयं वैभवं महत् । इमे शक्ती परे दिव्ये मम तन्वी पुरंदर ॥५०॥ यत्किंचिदेतया साध्यं साधनीयं तदन्यया । इमे पूर्वापरीभावं व्रजतोऽन्योन्यवाञ्छया । सम्यक्साधयतश्चैव साधकानामभीप्सितम्॥५१॥ इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे तारानुताराप्रकाशो नाम पञ्चविंशोऽध्यायः ४९. शान्तः शकारः । अन्यत् सममिति । तारिकया समम् । रौं इति योजनीयमित्यर्थः । श्री इत्यनुतारिकामन्त्रः। इति पञ्चविंशोऽध्यायः चिन्त्या A. 1 संख्याते C. F. 4 उदिता सदा D. I. 7 एतत्समम् D. 5 शान्त B. D. 8 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे B. 3 शोभिनीम् I. 6 घोषिणी D. तारकानुतारप्रकाश: G.; I. omits the title.

·-षड्विंशोऽध्यायः शक्रः- परं ब्रह्म परं धाम पद्मस्थे पद्ममालिनि । नमस्ते पद्मजे पद्मे गोविन्दगृहमेधिनि ॥१॥ द्वे एते कथिते देवि तव तन्वौ सनातने । विशेषस्त्वस्ति वा कश्चिदनयोः सूक्ष्मरूपतः ।। श्री:- - एकमादौ परं तत्त्वं लक्ष्मीनारायणात्मकम् । पूर्णस्तिमितषाड्गुण्यं स्वच्छस्वच्छन्दचिद्धनम्॥ तस्याहं परमा शक्तिः सर्वावस्थानुसारिणी। देवी सा परमा दिव्या स्थूलसूक्ष्मपराह्वया ॥४॥ मम तन्वाविमे शक्ती तारिका चानुतारिका । दुहाते सकलान् कामानुभे एते पुरंदर ॥५॥ उभे एते मते दिव्ये उभे निष्ठे परे स्मृते । उभे संस्था मते सर्वा उभे ते विष्णुवल्लभे॥६॥ उभे एते विचिन्त्याथ गच्छन्ति परमां गतिम् । तत्त्वं तु परमं सूक्ष्मं गदन्त्या मे निशामय ॥ ७॥ परं ब्रह्म ततः शान्तं ततो नाद इति क्रमः। सर्वत्रावस्थिता साहं निमेषोन्मेषरूपिणी ॥८॥ आद्यं यत् परमं ब्रह्म सूक्ष्मं स्तिमितशक्तिकम् । तारस्तत्र प्रतिष्टाय तनोति विततां गतिम् ।। ९॥ भवतो ब्रह्मणो योऽयमुन्मेषः परमात्मनः । भवद्भावात्मके तस्मिंस्तारिका प्रतितिष्ठति ।।१०।। ब्रह्मणस्त्ववरोहो यः शान्तरूपः सिसृक्षया । शान्ताख्ये भावभूयिष्ठे तस्मिन्नास्तेऽनुतारिका ।। द्वितीयस्त्ववरोहो यः शक्त्याख्यो भाव ऊर्जितः। वाग्भवादीनि बीजानि तत्र तिष्ठन्ति वासव ॥१२॥ एतावाननयोर्भेदः प्रोक्तस्ते सूक्ष्मधीमयः। वाग्भवादीनि बीजानि गदन्त्या मे निशामय ॥ त्रैलोक्यैश्वर्यदोपेतमैश्वर्यं वर्णमुद्धरेत् । जगद्योनिरिदं बीजं वाग्भवाख्यमुदाहृतम् ॥१४॥ सैषा कुण्डलिनी शक्तिर्यस्यां कुण्डलितं जगत् । शब्दशक्तिस्वरूपेण यथा' तदवधारय ॥ १५ ॥ ई माया परमा शक्तिर्जगद्योनिर्निरञ्जना। अप्रमेयस्य सा हि श्रीहिणी गृहमेधिनः ।। १६॥ अस्याः पूर्वमिकारं तु योजयेत् सूक्ष्मचक्षुषा । इत्थं यदिष्टं यद् द्रव्यं यत्तत्तत्र प्रतिष्ठितम् ।। १४. वाम्भवबीजमाह---त्रैलोक्येत्यादिना । ऐश्वर्यम् ऐकारः। तेन सहानुस्वारयोगे ऐं इति बीजमन्त्रः । अस्य जगद्योनित्वमनन्तरं वक्ष्यते । १५. यस्यां कुण्डलितं जगदिति कुण्डलिनीशब्दस्य योगव्युत्पत्तिरभिप्रेता। १६-१८. ऐकारस्य वर्णचतुष्टयसमाहाररूपत्व- 3 1 सनातनि B. C. 4 कामानुगावेते I. ज्ञानं A. विशेषोऽन्वस्ति D. I. 5 उमे A. B.C. 8 F. omits 2 lines from here. अहंता I. 6 भान्ती A. तत्तत्र प्रतितिष्ठति I. 9 ·८९ पड़िशोऽध्यायः आनन्दमस्य पूर्व तु चिन्तयेत् सूक्ष्मचक्षुपा। पञ्चमी कामसूर्विद्या कामबीजापराह्वया । अप्रमेयं ततः पूर्व योजयेत् सूक्ष्मचक्षुपा' ।। १८॥ 'प्रागुम्नी परमा शक्तिस्तम्या रूपं निबोध मे ॥२६॥ शक्तिरेषा जगद्योनिस्त्रैलोक्यैश्वर्यदोज्ज्वला। मध्यमं गुणतत्त्वानां यत् प्रोक्तं पश्चिमाननम् । अप्रमेयादनाद्यन्ताद्वयापकात् परमात्मनः ॥ १९ ॥ रञ्जनं सत्त्वतमसो गेनाल्पेन रञ्जितम् ।।२७ ।। गोपनी सर्वभूतानां शक्तिरानन्दनिर्भरा। सा परा प्रकृतिः काख्या कल्पयन्ती जगद्विधिम् इच्छाज्ञानक्रियारूपैरिकारोत्थैः समन्विता ॥२०॥ पुरुपेश्वरयोगेन सा सृष्ट्यै संप्रकल्पते ॥ २८ ॥ त्रैलोक्यैश्वर्यदा देवी विष्णुपत्नी जगत्प्रसूः । अव्यक्तपुरुपेशाख्यरूपत्रयविभाविनी । इति वाच्यां जगद्योनिबीजस्याजां विचिन्तयेत् ।। माया श्रीः सा पुनर्देवी व्योमेशे प्रतितिष्ठति ।।२९।। रतिः क्रीडाभिधा लोके क्रीडा चस्यात् क्रिया मम । 10इति रूपप्रभावौ तौ कामवीजस्य दर्शितौ। इन्धनं दीपनं ज्ञानमिच्छा चेकारदर्शिताः ।।२२।। पष्ठीं सारस्वती विद्यां गदन्त्या मे निशामय ॥३०॥ त्रैलोक्यं तु त्रयो लोकास्ते च जीवास्त्रिधा स्थिताः। प्रज्ञाधारो ह्यहं शक्र प्रकृष्टज्ञानजन्मभूः। तेषामैश्वर्यदानेन त्रैलोक्यैश्वर्यदाह्निका ॥२३॥ साहं प्रज्ञाप्रसूर्विष्णोरुदयेन समन्विता ॥ ३१ ॥ अप्रमेयादिना लोकान् वितत्य भुवनाध्वना । आनन्दं योजयेत् तस्याः पुरस्तात् सूक्ष्मया दशा। तस्मिन्नेव परे भूयो व्योमेशे परमात्मनि ।। २४ ॥ अप्रमेयमतः पूर्वं भावयेत् सूक्ष्मया दशा ॥ ३२ ॥ संतिष्ठते परेत्येवमुदयास्तमयौ मम । अप्रमेयोदिता साहं महानन्दमयी शुभा। ईशीयं महाविद्या जगद्योनिर्गिरां प्रसूः ॥ २५ ॥ आधारभूता प्रज्ञाया व्योमेशे संस्थिता पुनः॥३३॥ माह-ई मायेति। अस्मात् पूर्वमिष्टाख्यमिकार, ततः पूर्वमानन्दाख्यमाकार, ततः पूर्वमप्रमेया- ख्यमकारं च योजयित्वा संधौ कृते ऐ इति रूपमिति भावः । २२-२४. बीजाक्षरघट- कस्य दीर्धकारस्यार्थमाह-रतिरिति । रतिरीकारः । इन्धनादयस्तदर्थाः । त्रैलोक्यैश्वर्यदानाम निर्वक्ति- त्रैलोक्यमिति । जीवास्निधेति । बद्धमुक्तनित्या इत्यर्थः । व्योमेशे ; बिन्दौ । २८, २९. प्रकृतिं ककारमादाय तेन पुरुषेश्वरं लकारं, मायामीकारं, व्योमेशं बिन्दुं च योजयेत्। ततश्च क्लीं इति कामबीजम् । ३०-३४. सारस्वतबीजमाह-~~-ष्ठीमित्यादिना । प्रज्ञाधार उकारः । ततः पूर्वमुदय उकारः । ततः पूर्वमानन्द आकारः । ततः पूर्वमप्रमेयः अकारः । अन्ते व्योमेशो बिन्दुः। पुनर्विसर्गः । एषां योगे औः इति भवति । अवयवार्थमाह---अप्रमेयोदि- 1 5 सूक्ष्मया दृशा I. 2 वृद्धिरेषा I.; A. C. omit this line. 4 दर्शिता B. D. I. मता: B. D. I. ' प्रद्युम्नी I. 8 सत्त्वमुभयो; A. 10 A. B. C, omit this line, 3 रमि: A. B. I. 6 ऐश्वर्यदाम्बिका A. C. I. 9 जगद्धितम् G.; जगत्पुरा I.

·९० लक्ष्मीतन्त्रम् पुनर्विसृष्टियोगाय परमेश्वरमागता । भूषयेन्मायया पिण्डमन्ते व्यापिनमानयेत् । षष्टी समुद्धृता विद्या शब्दतश्चार्थतश्च ते ॥ ३४॥ कथितं ते महालक्ष्मीबीजमेतत् पुरंदर ॥ ३९ ॥ इयं बीजत्रयी विद्या कथिता त्रिपुरावया। कर्षन्ती व्याकृतावस्थामहं हि स्वेन तेजसा । व्युत्क्रमानुक्रमाभ्यां सा ह्यात्मसाम्यप्रदापि च ॥ प्रधानभूमिकां गत्वा मूर्तित्रयविभाविनी ॥ ४०॥ विद्ययं कामधुक् प्रोक्ता जपहोमादिसाधिता। निर्माय सकलं भावं व्योमेशे संप्रतिष्ठिता। व्यञ्जनस्वरसंयोगात् तस्या भेदान् बहून्विदुः॥ इति भाव्यमिदं बीजं जपता साधकेन तु ॥४॥ चतुर्णा पुरुषार्थानां हेतून व्यस्य समस्य च । इत्येते रश्मयो ज्ञेया विद्यायास्तारिकाकृतेः । सप्तमी तु महालक्ष्मीविद्या सा सर्वसाधनी ।।३७।। अनुतारादयो विद्या इतीदं तारिकामयम् ॥ ४२ ॥ परां प्रकृतिमादाय भास्करं तत्र योजयेत् । तामिमां तारिका विद्यां भजमानो यथाविधि । मर्दनेन समायोज्य योजयेत् कालवह्निना ॥ ३८ ॥ ऐहिकामुष्मिकान् “भोगानक्षयान् प्रतिपद्यते ॥ इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे सप्तविद्याप्रकाशो नाम पड्रिंशोऽध्यायः तेत्यादिना । ३८, ३९. महालक्ष्मीबीजोद्धारमाह-परामित्यादिना । प्रकृति ककारमादाय तेन भास्करं षकारं, मर्दनं मकार, कालवहिं रेफं, मायामीकारं, व्यापिनं बिन्दं च योजयेत्। क्ष्मी इति मन्त्रः। तथा च तन्त्रराजे ." ग्रासो नभो दाहवह्रिस्वैर्युक्तः कौलिनीमनुः” इति । तत्र प्रासः क्षकारः, नभो मकारः, दाहवह्निः रेफः, स्वमीकारो बिन्दुश्च । ४३. सप्त विद्याः –तारः, तारिका, अनुतारिका, वाग्भवः, कामबीजं, सारस्वतबीजं, महालक्ष्मीबीजं चेति । इति षड्रिंशोऽध्यायः mome- 1 आत्मसाद्यसतोऽपि च A.; आत्मसाम्यसमेऽपि च B. C:; समासव्यासतोऽपि च D. F.; ह्यन्या सा व्यासतोऽपि च I. हल: स्वरादि A. D. अस्या भागान् C. 4 लोकान् F. 5 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाश्चरात्रे B. F. 2 3 ·सप्तविंशोऽध्यायः शक्र:- नमस्तुभ्यं जगन्नाथे पुण्डरीकाक्षवल्लभे। अशेषजगदीशाने सर्वज्ञे सर्वभाविनि ॥१॥ श्रुतमेतन्मया सभ्यश्विद्यानां तत्त्वमुत्तमम् । भूयश्च तारिकाया में विधिं व्याख्यातुमर्हसि ।।२।। श्री:-- आद्यमेकं परं ब्रह्म सर्वज्ञ सच्चिदात्मकम् । स्वशक्तिचरितं दिव्यं लक्ष्मीनारायणं महः ॥३॥ 4अहं सा परमा शक्तिरहंताख्या सनातनी। तद्धर्मधर्मिणी नित्या प्रभा भानोरिवामला ।। ४ ॥ तदीयानि विधीयन्ते पञ्च कृत्यानि सर्वदा । तदुन्मेषस्वरूपिण्या मयैवादितिनन्दन ॥५॥ मम दिव्या परा शक्तिनित्यं मद्धर्मधर्मिणी। हृल्लेखा परमा विद्या मत्स्वरूपा पुरंदर ॥६॥ अस्या व्याख्यामिमां शश्वत् सावधानेन चेतसा। श्रद्दधानः प्रपन्नस्त्वमुपसन्नो गृहाण मे ॥७॥ आमनन्ति यमात्मानं जगतस्तस्थुषः परम् । 'प्रसवस्थितिसंहारकारणं सूर्यसंज्ञितम् ॥ ८॥ नित्यं प्रेरयितारं च प्राणसंज्ञ सनातनम् । तं विद्धि प्रथमं वर्ण हकारं पुरुषोत्तमम् ।। ९ ॥ यस्तस्य प्रथमोन्मेषः क्रोडीकृतजगत्त्रयः10 | अशेषभुवनाधारो ज्वलद्रूपोऽमितोऽन्यतः ॥१०॥ रेफ तत्परमं विद्धि तेजोरूपं सनातनम् । उन्मेष एव सम्यक् स'1 व्याप्नुवन् सकलां गतिम्॥ व्यापारान् पञ्च बिभ्रञ्च बिन्दून सृष्टयादिलक्षणान् । आश्चर्यज्ञानरूपश्च निमेषोन्मेषसंततेः ॥ १२ ॥ इच्छाज्ञानक्रियारूपं बिभ्रञ्च 12विततिक्रमम् । इईरूपस्य युग्मस्य स्थितिरेषा सनातनी ॥ १३ ॥ तदेवं परमोन्मेषरूपाहं विततोदया। इच्छाज्ञानक्रियारूपा पञ्चकृत्यकरी विभोः ॥१४॥ नानाविधाश्चर्यमयी चिद्धना सुखरूपिणी । विज्ञेया परमात्मस्था व्यापिनी विष्णुवल्लभा॥ विधाय कृत्यमखिलं त्रैलोक्यैश्वर्यदायिनी। तस्मिन्नेव पुनर्देवे व्योमेशे परमात्मनि ।। १६ ।। ६. हल्लेखा पञ्चविंशाध्याये निर्दिष्टतारिकापरनामा हीमन्त्रः। अत्राप्यनुपदमेव . है 1 विज्ञानं B. F. 4 साहंता I. प्रभव F. 10 जगलियः G. 13 तदेव C. श्रीरुवाच I. 5नित्या B. F. I. 8 संशकम् B. C. F. 11 से B. D. स्वशक्त्या छुरितं . 'मत्स्वरूपम् A. D. I. नित्य B. D. 12 विदितक्रम: B.; वितति क्रमात् I.

·९२ लक्ष्मीतन्त्रम् आदाय सर्वसंभारं प्रतितिष्ठामि निष्कला। दीक्षाभिषेकपूर्वं च सर्वमेतत् समाचरेत् । अस्या रूपाणि पञ्चेह तत्त्वज्ञाः संप्रचक्षते ॥१७॥ आचार्यादथ संप्राप्य विद्या शिष्यो विचक्षणः ।। तानि रूपाणि देवेश गदन्त्या मे निशामय । आत्मानमात्मनश्चैव वित्तं दत्त्वा तु दक्षिणाम् । व्योमेशान्तमिदं रूपमेकं यत्तत्प्रकीर्तितम् ॥ १८॥ सकलं त्वर्धमंशं वा येन वा तोष्यते गुरुः ॥२९॥ व्योमेशात् परतः केचिद्वाञ्छन्ति परमेश्वरम् । वैदिके च समाचारे लौकिके च व्यवस्थिते । व्योमेशमपहायान्ये प्रधानं विनियोज्य तु ॥१९॥ अप्रमाद्यन् सदाचार्य गुरुपु ब्राह्मणेषु च ॥३०॥ बिन्दुनादौ च वाञ्छन्ति तदन्ते प्रणवोपमम् । अद्रोहं शीलयन् शश्वद्भूतग्रामे चतुर्विधे । अन्ते प्रधानमेवैकं केचिद्धीराः प्रचक्षते ॥ २० ॥ नित्यमात्मगुणोपेतो धर्मलक्षणसेवकः ॥ ३१ ॥ सृष्टिकर्तारमन्तेऽन्ये वैदिकाः समधीयते । संस्कारैः संस्कृतः शुभैर्देवपित्रतिथिक्रियः । एवं पञ्च स्वरूपाणि तारिकाया विदुर्बुधाः ।।२१।। दिव्यशास्त्राण्यधीयानो निगमांश्चैव वैदिकान्॥३२॥ शान्तस्थायाः सुरेशान रूपाण्येवंविधान्यपि । अलोलुपेन चित्तेन सिद्धान्ताननुसंचरन् । प्रधानान्ते विसृष्टयन्ते व्योमेशान्ते तथैव च ॥२२॥ यावदर्थ तु विज्ञानमाददानस्ततस्ततः ॥ ३३ ॥ व्योमेशोर्ध्वविसृष्ट्यन्त इति रूपचतुष्टये। अदूषयंश्च शास्त्राणि प्रमाणैरनुसंचरन् । ऐहिकी परमा सिद्धिस्तत्तच्चामुनिकीरा ॥ २३ ॥ आह्निकं विधिवत् कुर्वन् शास्त्रार्थ कर्मणां क्रमैः ।। प्रधानबिन्दुनादान्ते मोक्षश्रीरेव केवला। अहरादि त्वहोरात्रं पुना रात्र्यवसानकम् । इत्येवमनुसंधाय तारिकायाः परां स्थितिम्॥२४॥ अवन्ध्यं सततं कुर्वश्वोदितैः कर्मणां क्रमैः ।। शिष्याय साधुशीलाय गुरुब्रह्महितैपिणे । पञ्चकालरतो नित्यं पञ्चयज्ञपरायणः । आचार्य आदिशेद्विद्यां परब्रह्मस्वरूपिणीम् ।।२५।। भूपितो दमदानाभ्यां सत्येनाहिंसनेन च ।। ३६ ॥ हस्तदेहाङ्गविन्यासं विधायात्मनि वै पुरा । चोदितेन क्रमेणेमां विद्यां संसाध्य यत्नतः । वेन्यस्य शिष्यदेहे च ततश्वोपदिशेन्मनुम् ।।२६।। 'प्रसन्नया धिया युक्तो नित्यं स्वार्थपरार्थयोः ।। स्थापयेद्धृदि शिष्यस्य भावपूर्व मनुं परम् । भूतिमेव परामिच्छन् विभूतिं परिवर्जयेत् । पुनश्च स्थापयेत् स्वस्य हृदये मन्त्रमुत्तमम् ॥२७॥ पावनः सर्वभूतानां मनसा चक्षुषा गिरा ॥३८॥ मन्त्रस्वरूपं निर्देक्ष्यते । १८. व्योमेशान्तमिति । बिन्द्वन्तमित्यर्थः। १९. परमेश्वरः विसर्गः । प्रधानो मकारः। २१. सृष्टिकर्ता विसर्गः। २२. मन्त्राणामेषां फलतारतम्यमाह- 3 समयाचारे B. F. I. 1 तत्र चामुष्मिकी D.; तत्र चामुत्रिकी I. 4 सदाचारे D. 7 प्रपन्नया B. 2 स्वस्मिन् B. F. I. 5 अवश्यं B. F. 6 परो D.E.. 8 अभूर्ति I.

·सप्तविंशोऽध्यायः ९३ स्त्रीषु क्षान्तमना नित्यमवदन्नप्रियं सदा। 'अतिक्रमं परिहरन् संजातं चाप्यतर्कयन् ॥४५॥ क्षालयन पावनैः स्त्रीणां जायमानं व्यतिक्रमम् । कुब्जां वा विकलां वापि सर्वावस्थां गतां स्त्रियम् ।। चित्तप्रसादनीर्देवीश्चतस्रः परिशीलयन् । मैत्र्याद्याः शान्तिमन्विच्छन् जपयज्ञपरायणः ।। अप्रमाद्यन् स्वकर्मस्थः प्रमादे सति देवतः । प्रायश्चित्तं चरन् सम्यग्यस्मिन्यस्मिंस्तु' यादृशम् ।। कर्मणा मनसा वाचा देवदेवं जनार्दनम् । प्रपन्नः शरणं शश्वन्मां च तद्धर्मधर्मिणीम् ।। ४१ ।। उत्तमं पुरुषं स्त्री च संदृष्ट्वा मामनुम्मरन् । दंपती पूजयन्नित्यं दांपत्यं चाप्यलोपयन् ।। ४२ ।। शब्दस्थमर्थगं वापि पुंभावं विविधात्मकम् । स्त्रीभावं विद्धि तद्रूपं लक्ष्मीनारायणं स्मरन् ॥४३॥ उत्तमा गुणसंपन्नां रूपयौवनशालिनीम् । अलोलुपेन चित्तेन दृष्ट्वा मामेव चिन्तयन् ॥४४॥ अविनिन्दंश्चरंस्त्रीणां प्रियं शास्त्रानुकूलतः। एवंवृत्तः सदाचारो नरो विगतकल्मपः ॥४७॥ 6मद्भक्तो मत्प्रियकरो मद्याजी मत्परायणः । प्राप्नोति परमं धाम तद्विष्णोः परमं पदम् ॥४८॥ इति ते कथिता शक तारिकायाः परा स्थितिः। विद्यानामपि चान्यासां किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे सदाचारप्रकाशो नाम सप्तविंशोध्यायः प्रधानान्ते इत्यादिना । ४४. अलोलुपेनेति । अत्यासक्तिरहितेनेत्यर्थः । ४५. अतिक्रमः प्रमादः । ४६. पावनैरिति । शुद्धिकर्मभिरित्यर्थः । व्यतिक्रमः प्रमादः । ४९. तारिकाया इति । हृल्लेखापरनाम्न्या इत्यर्थः । इति सप्तविंशोऽध्यायः wantwaamang 2 1यस्मिश्च B. पूजयेत् A. B. C. I. 4 अतिकामं A. B. D. 5 अकीर्तयन् A. B. 7 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाश्चरात्रे B. D. स्मरेत् B. 6 F. omits three lines from here.

·अष्टाविंशोऽध्यायः शक्रः- नमस्ते कमलावासे नमस्त्रय्यन्तवासिनि । त्वत्प्रसादेन विधिवच्छ्रुतो मन्त्रः समाधिना ॥१॥ प्रतिपत्तिश्च सकला स्वरूपं च यथास्थितम् । आहोरात्रिकमाचारमिदानी वक्तुमर्हसि ॥२॥ - श्री:- एको नारायणः श्रीमाननादिः पुष्करेक्षणः । ज्ञानेश्वर्यमहाशक्तिवीर्यतेजोमहोदधिः ॥३॥ आत्मा स सर्वभूतानां हंसो नारायणो वशी। तस्य सामर्थ्यरूपाहमेका तद्धर्मधर्मिणी ॥४॥ साहं सृष्टयादिकान् भावान् विदधाना पुनः पुनः। आराधिता सती सर्वांस्तारयामि भवार्णवात् ।। ददामि विविधान् भोगान् धर्मेण परितोषिता । सद्धर्मपरसंस्थाना मम सत्त्वादिका तनुः॥६॥ आचाररूपो धर्मोऽसावाचारस्तस्य लक्षणम् । तमाचारं प्रवक्ष्यामि यः सद्भिरनुपाल्यते ॥७॥ हित्वा योगमयी निद्रामुत्थायापररात्रतः । प्रपद्येत हृपीकेशं शरण्यं श्रीपति हरिम् ।। ८॥ प्रपत्तेश्च स्वरूपं ते पूर्वमुक्तं मुरेश्वर । सूयश्च शृणु वक्ष्यामि सायथास्यात् स्थिरा त्वयि।। आचम्य प्रयतो भूत्वा स्मृत्वास्त्रं ज्वलनाकृति । तत् प्रविश्य विनिष्क्रान्तः पूतो भूत्वाम्यतेजसा॥ प्रपत्तिं तां प्रयुजीत स्वाङ्गैः पञ्चभिरन्विताम् । प्रातिकूल्यं परित्यक्तमानुकूल्यं च संश्रितम् ।। मया सर्वेषु भूतेषु यथाशक्ति यथामति । अलसस्याल्पशक्तेश्च यथावञ्चाविजानतः ॥१२॥ उपायाः क्रियमाणास्ते नैव स्युस्तारका मम । अतोऽहं कृपणो दीनो निर्लेपश्चाप्यकिंचनः॥१३॥ लक्ष्म्या सह हपीकेशो देव्या कारुण्यरूपया। रक्षकः सर्वसिद्धान्ते वेदान्तेऽपि च गीयते ।। यन्मेऽस्ति दुस्त्यजं किंचित् पुत्रदारक्रियादिकम् । समस्तमात्मना न्यस्तं श्रीपते तव पादयोः ॥१५॥ ६. विविधानिति । अपवर्गप्रदाप्यानुषङ्गिकानैहिकानामुत्रिकांश्च भोगान् ददामी- त्यर्थः। सद्धर्मपरेषु संस्थानं यस्या इति बहुव्रीहिः । ८. योगमयीमिति । अभिगमनादिषु धर्मेषु योगाख्यः पञ्चमो धर्मः पूर्वदिनरात्रिमारभ्य परदिनब्राह्ममुहूर्तावधिककालानुष्ठेयः । १४. महाविश्वासोऽत्र विवक्षितः। सर्वसिद्धान्ते ; सर्वेषु दिव्यशास्त्रेषु । वेदान्ते ; उपनिषत्सु । १५. आत्मात्मीयनिक्षेपमाह-यन्मेऽस्तीत्यादिना । आत्मना सहेत्यर्थः। आत्मना; 2 1हरि: C. 4 भुवि B. 3 रक्षणम् C. परमस्तस्या: D.; परमस्थाना I. । सर्वभूतानां B. G. 6 समन्तात् A. B. C. G.

·अष्टाविंशोऽध्यायः ९५ शरणं भव देवेश नाथ लक्ष्मीपते मम । शुद्धये सर्वभूतानां संध्या देवी प्रवर्तते । सकृदेवं प्रपन्नस्य कृत्यं नैवान्यदिष्यते ।। १६ ।। उपस्थाय विवस्वन्तमन्तःस्थं पुरुपोत्तमम् ॥२३॥ उपायापायमुक्तस्य वर्तमानस्य मध्यतः । कुर्यादग्निविधिं सम्यगुपादानमथाचरेत् । जरस्य बुद्धिदौर्बल्यादुपायान्तरमिष्यते ॥ १७ ॥ सति वित्ते न कुर्वीतोपादानं तु विचक्षणः ॥२४॥ अतः परं सदाचारं प्रोच्यमानं निबोध मे। सप्त वित्तागमा धा दायो लाभः क्रयो जयः। आशंसानः समुत्तिष्ठेत् सर्वभूतमुखोदयम् ॥ १८ ॥ प्रयोगः कर्मयोगश्च सत्प्रतिग्रह एव च ॥ २५ ॥ भवन्तु सर्वभूतानि सात्त्विके विमले पथि। स्नानं कृत्वा विधानेन त्रिविधं शास्त्रचोदितम् । भजन्तां श्रीपतिं शश्वद्विशन्तु परमं पदम् ॥ १९ ॥ भूतशुद्धिं विधायाथ यागमान्तरमाचरेत् ॥ २६ ॥ इत्याशास्य प्रियं सम्यग्भूतेभ्यो मनसा गिरा। स्वयमुत्पादितैः स्फीतैर्लब्धैः शिष्यादितस्तथा। शरीरशोधनं कृत्वा धर्मशास्त्रविधानतः ॥२०॥ भोगैर्यजेत मां विष्णुमुभौ वा शास्त्रपूर्वकम् ।। शौचं च विधिवत कृत्वा भक्षयेद्दन्तधावनम् । अष्टाङ्गेन विधानेन ह्यनुयागावसानकैः । अथाचम्य विधानेन पवित्रैः शास्त्रचोदितः ॥ स्वाध्यायमाचरेत् सम्यगपराह्ने विचक्षणः ॥२८॥ प्लावयित्वाभ्युपासीत संध्यां त्रैलोक्यपावनीम् । दिव्यशास्त्राण्यधीयीत निगमांश्चैव वैदिकान् । मन्मयी त्रिविधा शक्तिः सूर्यसोमाग्निरूपिणी ।। सर्वाननुचरेत् सम्यक् सिद्धान्तानात्मसिद्धये ।। १६. गोप्तृत्ववरणमाह---शरणमित्यादिना । १७, मध्यतो वर्तमानस्य नैवान्यत् कृत्यमिति पूर्वणान्वयः । बुद्धिदौर्बल्यादिति । स्वाधिकारमनालोच्य दुष्करे कर्मणि प्रवृत्तिर्हि बुद्धिदौर्बल्य- प्रयुक्तति भावः। उपायान्तरमत्र भक्तियोगः । अनेन भक्तियोगस्य निन्दा क्रियत इति वा मुमुक्षोभक्तियोगः म्वरूपविरुद्ध इति वा न मन्तव्यम् । “नरस्य बुद्धिदौर्बल्यादिन्दुबिम्बग्रहे स्पृहा ” इत्युक्ते बचनमिदमिन्दुबिम्ब निन्दतीति न कश्चिदपि प्रेक्षावान् ब्रूयात् । किंच भक्त्या परमया वापि प्रपत्त्या वा महामते " इति भक्तर्वैकल्पिकसाधनत्वोक्तिर्विरुध्येत । अशक्तस्य मुमुक्षोः म्वरूपविरुद्ध इति चेत् , नात्र कस्यापि विप्रतिपत्तिः । २३. विवस्वन्तं विशिष्टदी- प्तिमन्तमिति पुरुषोत्तमविशेषणम् । अन्तःस्थम् ; सूर्यमण्डलान्तर्वर्तिनम् । “ अर्कमण्डलमध्यस्थं सूर्यकोटिसमप्रभम् ” इत्यादिध्यानमत्राभिप्रेतम् । २४. उपादानं नाम भगवदाराधनोपयुक्त- द्रव्यार्जनम् । तच्च निःस्वस्य पञ्चयज्ञपञ्चकालपरायणभागवतोत्तमादयाचितोपनततण्डुलादिस्वी- काररूपम् । आब्यस्य तु तदुपयुक्तफलपुप्पतुलस्यादिसंग्रहरूपम् । २८. अष्टाङ्गयजनं यथा जयाख्ये----अन्तर्यागः, भोगयागः, मध्वादियागः, अन्नयागः, संप्रदानम् , वह्निसंतर्पणम् , पितृयागः, अनुयागश्चेति (२२ अ. ७५-८०) । २९, सिद्धान्तानिति । मन्त्रागमादि- 3 1 विशारद: F. 4 दानं समाचरेत् B, D. 2 बोधित: B. D. क्रीतैः A.; अन्यैः B.C. अन्तःस्थ B. I. 6 शिष्यादिना तथा B. F.

·९६ लक्ष्मीतन्त्रम् अलोलुपेन चित्तेन रागद्वेषविवर्जितः। न निन्देन्मनसा वाचा शास्त्राण्युच्चावचान्यपि ।। तावन्मात्रार्थमादद्याद् यावता ह्यर्थ आत्मनः । भूतानां श्रेयसे सर्वे सर्वशास्त्राणि तन्वते ॥ ३१ ॥ तां तामवस्थां संप्राप्य तानि श्रेयो वितन्वते । आदौ मध्ये च सर्वेषां शास्त्राणामन्तिमे तथा ॥ 1श्रीमान्नारायणः प्रोक्तो विधयैव तया तया। अहं नारायणस्थापि सर्वज्ञा सर्वदर्शिनी ॥ ३३ ॥ निदानज्ञा भिषक्कल्पा तत्तद्र्वादिरूपिणी । प्रवर्तयामि शास्त्राणि तानि तानि तथा तथा । अधिकारानुरूपेण प्रमाणानि तथा तथा । अत्यन्तहेयं न कापि शास्त्र किंचन विद्यते॥३५॥ सर्वत्र सुलभं श्रेयः स्वल्पं वा यदि वा बहु । ततः कार्यों न विद्वेषो यावदर्थमुपाश्रयेत् ॥ ३६ ।। समयं न विशेत्तत्र नैव दीक्षां कदाचन । ततः संध्यामुपासीत पश्चिमां सार्धभास्कराम् ॥३७॥ विधायाग्न्यर्थकार्यं तु योगं युञ्जीत वै ततः । सुविविक्ते शुचौ देशे निःशलाके मनोरमे ॥३८॥ मृद्वास्तरणसंकीर्णे चेलाजिनकुशोत्तरे। अन्तर्बहिश्च संशुद्धे यमादिपरिशोधितः ।। ३९ ॥ आसनं चक्रमास्थाय पद्मं स्वस्तिकमेव वा। यत्र वा रमते बुद्धिर्नाडीमार्गान् निपीडयन् ॥४०॥ विजित्य पवनग्रामं प्रत्याहारजितेन्द्रियः। धारणासु श्रमं कृत्वा मां ध्यायेत् सुसमाहितः॥४१॥ अनौपम्यामनिर्देश्यामविकल्पां निरञ्जनाम् । सर्वत्र सुलभां लक्ष्मी सर्वप्रत्ययतां गताम् ॥४२॥ साकारामथवा योगी वराभयकरां पराम् । पद्मगर्भोपमां पद्मां पद्महस्तां सुलक्षणाम् ।। ४३ ॥ यद्वा नारायणाङ्कस्थां सामरस्यमुपागताम् । चिदानन्दमयीं देवीं तादृशं च श्रियः पतिम् ॥४४॥ बहुधा योगमार्गास्ते वेदितव्याः सुरेश्वर । तेष्वेकं धर्ममास्थाय भक्तिः श्रद्धा च यत्र ते ॥४५॥ सम्यङ् निध्यानमुत्पाद्य समाधिं समुपाश्रयेत्। ध्याता ध्यानं तथा ध्येयं त्रयं यत्र विलीयते ॥४॥ एकैवाहं तदा भासे पूर्णाहंता सनातनी । ऐकथ्यमनुसंप्राप्ते मयि संविन्महोदधौ ॥४७॥ नान्यत् प्रकाशते किंचिदहमेव तदा परा। योगाच्छ्रान्तो जपं कुर्यात्तच्छ्रान्तो योगमाचरेत् ।। तस्य क्षिप्रं प्रसीदामि जपयोगाभियोगिनः। नीत्वैवं प्रथमं याम जपयोगादिना सुधीः ॥४९।। योगस्थ एव तद्धीरस्ततो यामद्वयं स्वपेत् । उत्थायापररात्रे तु पूर्वोक्तमनुसंचरेत् ।। ५०॥ इति व्यामिश्रकृत्यं तत् प्रोक्तं ते बलसूदन । अच्छिद्रान् पञ्चकालांस्तु भगवत्कर्मणा नयेत् ।। सिद्धान्तभेदानित्यर्थः। ३३. सर्वशास्त्राणां भूतहितत्वं परतत्वप्रकाशनेन तदाराधन- प्रतिपादनेन चेत्यभिसंधायाह-श्रीमानिति। ४६. योगस्य पराकाष्ठेच्यते----ध्यातेत्यादिना। यत्रेति । यस्यां समाधिदशायामित्यर्थः । ४७. ऐकध्यमेकभावं योगिनि संप्राप्ते सति नान्यत् किंचित् प्रकाशते । किंतु अहमेव भास इत्युत्तरेणान्वयः। ४९. योगनिद्रां निर्वक्ति-नीत्वैव- मिति । ५०. योगो नाम परमात्मन्यात्मनिक्षेपपुरःसरं परमात्मगुणगणानुसंधानम् । तत्कुर्वाण एवं स्वापमनुभवेदित्यर्थः । ५१. व्यामिश्रेति । बहुविधकर्मकलापसहितं भगवदाराधनमि- 1 श्रीमन्नारायण: A. B.C.G. 2 अपीडयन् I. 3 प्रत्यक्षतां B. D. 4 ऐकायें A. B. C.

·अष्टाविंशोऽध्यायः ९७ दीक्षितः पञ्चकालज्ञो लक्ष्मीमन्त्रपरायणः । अन्तरं नानयोः किंचिन्निष्ठायां बलसूदन ।। '५२ ॥ उभावेतौ मतौ भक्तौ विझतो मां तनुक्षये । चक्रपद्मधरो नित्यं भवेल्लक्ष्मीपरायणः ।। ५३ ॥ स्वदारनिरतश्च स्याद् ब्रह्मचारी सदा भवेत् । मन्मन्त्रमभ्यसेन्नित्यं मञ्चित्तो मत्परायणः ।। '५४ ।। सर्वानुच्चावचाञ्छब्दास्तद्भावेन विभावयेत् । अग्नीपोमविभागज्ञः क्रियाभूति विभागवित् ।।५।। स्थूलसूक्ष्मपरत्वानां वेदिता च यथार्थतः । अङ्गोपाङ्गादितन्त्रज्ञो मुद्राभेदविधानवित् ।।५६ ।। अन्तर्यागबहिर्यागजपहोमविचक्षणः । पुरश्चरणभेदज्ञः सिद्धिसाधनतत्त्ववित् ।। ५७ ।। संज्ञामूर्तिविधानज्ञस्तत्साधनविधानवित् । झारीराधारतत्त्वज्ञो योगतत्त्वविचक्षणः ।। ५८ ॥ एवंप्रकारः शास्त्रार्थवेदी धीरो विचक्षणः । अहिंस्रो दमदानस्थो मां भजेत श्रियं नरः॥५९॥ इति "श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे सदाचारप्रकाशो नामाष्टाविंशोऽध्यायः त्यर्थः। अच्छिद्रानिति । यन्मुहूर्त क्षणं वापि वासुदेवो न चिन्त्यते । सा हानिस्तन्म- हच्छिद्रं सा भ्रान्तिः सा च विक्रिया ॥” (ग, पु. पू. २२२-२२) इत्युक्तच्छिद्ररहितानित्यर्थः । इत्यष्टाविंशोऽध्यायः --- 1सिद्ध B.C. D. 2 यज्ञमूर्ति A.; B. omits this line. 3 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाश्चरावे B.

·एकोनत्रिंशोऽध्यायः शक्र:- ऐश्वर्यसंमुखं रूपं भूतिर्लक्ष्मीरितीरिता । शुद्धाशुद्धषडध्वाख्यचित्रनिर्माणभित्तये। शक्तिरैश्वर्यभूयिष्ठा सा मे सोममयी तनुः ॥९॥ नमः श्रीवत्सभामिन्यै भवसंतापशान्तये ॥१॥ "शोषणात् सर्वदोषाणामग्निशक्तिः क्रियामयी । अग्नीषोमविभागं मे क्रियाभूतिविधामपि । जगदाप्याययन्त्यन्या भूतिः सोम इहोच्यते ॥ १० ॥ ब्रूहि मे तत्त्वतः पद्म विद्यायास्तारिकाकृतेः ॥२॥ इच्छाज्ञानक्रियामय्यास्ते इमे व्यूहजे मम । श्रीः- षाड्गुण्यविग्रहा साहं व्यूहिनी परमेश्वरी ॥ ११ ॥ व्यापकं यत् परं ब्रह्म शक्तिनारायणी हि या । या सा शक्तिः क्रियाख्या मे षाड्गुण्यं तेजसोज्ज्वलम्। सा ह्यहं परिणामेन भवामि प्रणवाकृतिः ॥३॥ तस्या आसंस्त्रयो व्यूहाः सूर्यसोमाग्निशक्तयः॥ अग्नीषोमविभागं मे तारिकाया निशामय । 'तासामाद्या परा दिव्या सूर्याख्या शक्तिरुज्ज्वला। क्रियाभूतिविधानं च यथावत् सुरनन्दन ॥४॥ निर्वहन्ती जगत्कृत्यमनिशं परिवर्तते ॥ १३ ॥ . उन्मेषः परमो विष्णोराद्यः षाड्गुण्यचिन्मयः। अध्यात्ममधिदैवं च तथा चैवाधिभौतिकम् । साहं संभृतसंभारा शक्तिस्ते कथिता पुरा॥५॥ तस्या रूपत्रयं विद्धि सूर्याख्यायाः सुरेश्वर ॥१४॥ सृष्टवत्या जगत् कृत्स्नं तस्या मे रक्षणोद्यमे । अध्यात्मस्था तु सूर्याख्या पिङ्गलामार्गगामिनी । द्विधा प्रवर्तते रूपं 'मुखेनैश्चर्यतेजसोः॥६॥ आलोकेनाधिभूतस्था सूर्यशक्तिः प्रवर्तते ॥ १५ ॥ पाड्गुण्यमेव मे रूपं किंचित्तेजोमुखं मतम् । सूर्यमण्डलसंस्थाना शक्तिः सान्याधिदैविकी। षाड्गुण्यमेव मे रूपं परमैश्वर्यसंमुखम् ।। ७॥ सूर्यमण्डलसंस्थाना अर्चिषो याः प्रकीर्तिताः॥१६॥ तेजोमुखं तु यद्रूपं सा क्रियाशक्तिरुच्यते । ऋचस्ता विद्धि देवेश तपन्तीस्तपनात्मिकाः। सैवाग्निरुच्यते शक्तिः सर्वोपप्लवदाहनात् ॥ ८॥ दीप्तयो यास्तदन्तःस्थास्तानि सामानि विद्धि मे ।। . ६. मुखेनेति । प्राधान्येनेत्यर्थः । १६. सूर्यमण्डलान्तर्वर्तिनो देवस्य त्रयीरूपत्वं वक्तुं प्रथमतस्तस्य ऋग्रूपत्वमुच्यते उत्तरार्धे-सूर्येत्यादिना । १७. तस्य यजुःस्वरूपत्वमाह- अन्तःस्थेति। अनेन “आदित्यो वा एष एतन्मण्डलं तपति तत्र ता ऋचस्तदृचां मण्डलम् " aaaa 1 किंचित्तेजोमुखं मतम् A. G.; B. omits four quarters from here. 2 A. omits this line. क्रियान्या A. C. G.; क्रियाग्न्याख्या I. तासां मे परमा B. C. F. 3 दाहत:C. प्लोषणात् C.I. 7ईहर्श A. B.F.

·. एकोनत्रिंशोऽध्यायः ९९ अन्तःस्था या परा शक्तिः पौरुषी तनुमास्थिता। ओंकारः प्रणवस्तारो गुह्यं नाम सनातनम् । तां विद्धि पुरुषं दिव्यं रमणीयं यजुर्मयम् ॥१८॥ यजूंपि रुद्रशुक्राणि स्थूलनामानि तस्य तु ॥२४॥ शङ्खचक्रधरं श्रीशं पीनोदारचतुर्भुजम् । यजुर्मयमनुं दिव्यमभ्यस्यन् पुरुषं नरः । प्रसन्नवदनं पद्मविष्टरं पुष्करेक्षणम् ।। १९ ।। अनुव्याहृत्यभीचारपापेभ्योऽपि प्रमुच्यते ॥ २५ ॥ मूर्धान्तःपुरुपस्यास्य दाहोता निगद्यते । तपत्येवं परा शक्तिस्त्रयी सूर्याख्ययाम्बरे । पादपाणि चतुर्होता देवस्यास्य सुरेश्वर ॥२०॥ त्रिविधैषा परा शक्तिः प्रख्याता सूर्यसंज्ञया ॥२६।। लोममांसास्थिमजानृक पञ्चहोता सुरेश्वर । सावित्री नाम वेदानां जननी परिवर्तते । स्तनावण्डौ च पुंस्त्वं च पड्ढोतापान एव च ।। 'त्रिवर्णप्रणवाधारा भूर्भुवःस्वस्त्रिनाडिका ॥ २७ ॥ शीर्पण्याः सप्त ये प्राणाः सप्तहोता निगद्यते । तदादिवर्णपवना शिरःकल्पितशेखरा । शोभास्तु दक्षिणास्तस्य संभाराः संधयः स्मृताः ।। क्षित्यादिपुरुपान्तार्णा प्रकाशानन्दविग्रहा ॥ २८ ॥ 'नाडयो देवपत्न्योऽस्य होतॄणां हृदयं मनः । उदिता ब्रह्मणो भूयो ब्रह्मणि प्रतितिष्ठति । चेतनः पौरुष सूक्तं शक्तिः श्रीसूक्तमुच्यते ॥२३।। वेदानां जननी सैषा वर्णानां जननी परा ॥२९॥ इति तैत्तिरीयश्रुतिरुपबंहिता भवति। विष्णुपुराणे चोक्तम् (२-११-११)। २०. अन्तःस्थस्यास्य पुरुषस्य दशहोता मूर्धा भवति । दशहोत्रादिपदैस्तत्तन्नामानो मन्त्रा विवक्षिताः। “चित्तिः स्रुक् " इत्यारभ्य तैत्तिरीयारण्यके तृतीयप्रपाठके प्रथमानुवाकमन्त्री दशहोता । तत्रैव " पृथिवी होता" इत्यारभ्य द्वितीयानुवाकपठितश्चतुर्होता । पादपाणीत्येकवद्भावः । २१. अग्निहोता" इत्यारभ्य तृतीयानुवाकपठितः पञ्चहोता । “ सूर्य ते चक्षुः” इत्यारभ्य तुरीयानुवाकपठितः षड्ढोता । २२. “ महाहविर्होता ” इत्यारभ्य पञ्चमानुवाकपठितः सप्तहोता । “देवस्य त्वा " इत्यारभ्य दशमानुवाकपठिता दक्षिणाः । "अग्निर्यजुर्भिः” इत्यारभ्याष्टमानुवाकपठिताः संभाराः । २३. “ सेनेन्द्रस्य " इत्यारभ्य नवमानुवाकपठिता देवपल्यः । “ सुवर्ण धर्मम् इत्यारभ्यैकादशानुवाकपठितो होतृहृदयम् । पुरुषसूक्तश्रीसूक्तमन्त्राः प्रसिद्धाः। २४. " नमस्ते रुद्र मन्यवे” इत्यारभ्य पठिता रुद्रियाः। एवं शुक्रिया अपि मन्त्रविशेषाः । अत्र अहिर्बुध्यसंहितायाः ५८, ५९ अध्यायावनुसंधेयौ। २५. यजुर्मयेति सावित्री। अनुव्याहृति ; व्याहृतिभ्यः पश्चात् । अस्य ' अभ्यस्यन् । इति पूर्वणान्वयः । २६. त्रयीति । 'वेदैरशून्यस्त्रिभिरेति सूर्यः” इति श्रुतिरनुसंधया । २८. तदादीति । तत् इत्यादयो . 1 तं B. C. ३ तथा सामानि A. 2C. omits three lines from here. 4 त्रिवर्ग A.

·ܘܘ 8 लक्ष्मीतन्त्रम् अनुलोमविलोमाभ्यां सौम्याग्नेयी निगद्यते । सैषा सूर्यवपुर्दिव्या सावित्री मन्मयी कला ॥३०।। गायत्री नाम गायन्तं त्रायते महतो भयात् । आदाय जीवनं गोभिर्भूसरित्प्राणिसंभवम् ।। पुनर्मुञ्चति मेघेषु 'नवमासधृतं करैः । उक्ता सूर्यमयी शक्तिः शृणु वह्निमयी पराम् ।। एषापि त्रिविधा शक्र शक्तिर्वह्निमयी मम । दिव्येकाविन्धना ह्यन्या क्षितौ क्षितिमयेन्धना ।। तथा भुक्तेन्धना कोष्ठे शक्तिर्वह्निमयी त्रिधा । सर्वदेवमयी सैषा देवानां मुखमुच्यते ॥ ३४ ॥ त्रिवर्गस्थैः स्तुता सैषा त्रिष्टुबित्युच्यते बुधैः । दुर्गाणि तारयन्त्यात्मपारायणपरं नरम् ॥ ३५ ॥ शक्तिः सोममयी त्वन्या सापि त्रेधा निगद्यते । दिवि बिम्बात्मना त्वेका तथान्यौषधिरूपिणी ।। चरति प्राणिनामन्तरिडयैकामृतात्मिका । अनुष्टुभिः स्तूयमाना सैषानुष्टुबुदीरिता ॥ ३७॥ मृत्युंजय इति प्रोक्ता सा विद्या मृत्युनाशिनी । सूर्यसोमाग्निरूपाणां तासामासां पुरंदर ।। ३८ ॥ हविष्कृदुदिता सूर्यात् सोमरूपा हविर्मयी। हविरत्ति तथाग्न्याख्या वह्निविप्रमुखात्मना ॥३९।। तिसृभिर्वर्तते कृत्स्नं लोकतन्त्रमहर्निशम् । इति व्यूहत्रयोपेता व्यूहिनी सा क्रियात्मिका ।। शक्तिः परमगम्भीरा मम तेजोमुखोद्गता । सूर्येन्दुवह्निकोट्योपनियुतार्बुदभास्वरा ।। ४१ ॥ चक्रं सुदर्शनं नाम सा भवत्यरिदारणम् । अस्त्रं परमतेजिष्टमाग्नेयं नाम वैष्णवम् ॥ ४२ ।। परोद्यमस्वरूपं तत् प्राणादिप्राणनं परम् । उद्यन्ति सर्वाण्यस्त्राणि तस्मात् सर्वाश्च शक्तयः ।। करणं साधकतमं पञ्चकृत्यविधौ हरेः। न तत् कृत्यं विना तेन यत् स्याद् विष्णोर्महात्मनः।। संकल्पादिस्वरूपेयं सृष्टौ विष्णोः प्रवर्तते । रक्षणे संहृतौ चैव धत्ते चक्रमयीं तनुम् ॥ ४५ ॥ ममांशजा पराग्नेयी' क्रियाशक्तिर्हि वैष्णवी। आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं षोढा विष्टभ्य तिष्ठति ॥४६॥ तत्र वर्णमयं चक्रं प्रथमं शृणु वासव । तारिकातारकद्वन्द्वमक्षगं पारमेश्वरम् ॥४७॥ नाभौ सूर्येन्दुभारूपं "श्रितं स्वारं द्विरष्टकम् । कादिभान्तं त्रिरष्टारं मादिहान्तं तु नेमिगम् ।। प्रधिः पर्यन्तवह्नयात्मा श्वर्गान्तः पिण्डसंनिभः । वर्णचक्रमिदं दिव्यं वर्तते वर्णवर्त्मना ।। ४९ ॥ अत्र वर्णा इत्यर्थः । शिरः गायत्रीशिरोमन्त्रः । क्षित्यादीति । कादिमान्तवर्णा । ३१. आदायेति । "याभिरादित्यस्तपति ताभिः पर्जन्यो वर्षति" इति श्रुतिरनुसंधया । ३३. अबिन्धना विद्युत् दिव्या । काष्ठादीन्धना भौमी । जठरस्था कौष्ठति ज्ञेयम् । ३६. सोममय्यपि त्रिधा --आकाशे बिम्बात्मना, भूमावोषध्यात्मना, प्राणिशरीरे इडात्मनेति । ४६. षोदेति । कला- तत्त्ववर्णपदमन्त्रभुवनाख्यचरित्यर्थः। ४७. तारिका हीमन्त्रः। तारकः प्रणवः। ४८. स्वारम् ; 2 1 नवमासहृतं A. B.; C. omits eight quarters from here. 3 सावित्र्याद्यरि A. B.C.G. 5 ज्ञेया A. D. 6 अक्षस्थं I. 8 द्विषट्कारं A. B. C. D. I. भासुराः I. 4 स्वरूपत्वात् I. 7 श्रियास्तारं A. B. C.; श्रितद्वारं I. वर्णान्तं पिण्डसंनिभम् C.

·एकोनत्रिंशोऽध्यायः १०१ कलाचक्रमिदं शक्र ज्ञानाक्षं शक्तिनाभिकम् । ऐश्वर्यारं बलाद्येन नेम्याद्यं त्रिगुणेन तु ॥ ५० ॥ तत्त्वं तु वासुदेवाक्षं नाभिः संकर्पणोज्ज्वलः । प्रद्युम्नारं तथा शक्र प्रधिरूपानिरुद्धकम ।। ५१ ॥ अक्षनाभ्यरनेमिस्थै स्तुर्याद्यैः पदचक्रकम् । मन्त्रमक्षादिकै/जपिण्डसंज्ञापदात्मभिः ॥ ५२ ।। कालाक्षं नाभिगाव्यक्तं महदायरपञ्जरम् । मनःश्रोत्रतदर्थादिविकारपरिमण्डलम् ।। ५३ ।। लोकलौकिकपर्यन्तं भुवनं चक्रमन्तिमम् । षट्चक्रं दधती हस्तैः पौरुषी तनुमास्थिता ।।५४।। सुदर्शनः क्रियाशक्तिवैष्णवी चक्रमध्यगा। बीजं पिण्डं पदं संज्ञा अस्याः शृणु चतुष्टयम्।।५५।। सोमं प्रथममादाय प्राणमन्ते नियोजयेत् । ततोऽमृतमुपादाय योजयेत् कालपावकम् ।। ५६ ।। तत्संस्थमनलं कुर्यान्मायां व्यापिनमन्ततः । एतत् सौदर्शनं बीजं मक्रियाशक्तिजृम्भितम् ।।५।। सप्तवर्णात्मकं दिव्यमिदं बीजं महर्द्धिदम् । एतदेव महत् पिण्डं मायाव्यापिसमुज्झितम् ।। कालाग्न्यायुताकारमेतद्वजाम्बुद्ध्वनि । पञ्चवर्ण महापिण्डं दुर्धरं देवदानवैः ।। ५९ ।। शुचिना तु सकृत् स्मर्यमजितेन्द्रियदुःस्मरम् । स्मृत्वा तु शान्तये स्मर्ये बीजे मे तारिकादिके ॥ योऽसौ पिण्डोलभागस्थो वर्णः कालानलाभिधः । दह्यन्ते तेन दैत्येन्द्रा लोकाश्चैव युगक्षये ।। ६१ ।। द्वितीयशक्तिसंस्थेन त्वग्निनाग्निः समिध्यते । शक्तिं प्राणयति प्राणः पूरितोऽमृततेजसा ।। ६२ ।। इति पिण्डस्वरूपं ते कथितं सुरपुंगव । व्यापकैः पञ्चभिः पिण्डं 'कल्पितं त्वन्तरान्तरा ।। वर्मास्त्रान्तं धुवाद्यं च संज्ञामन्त्रत्वमृच्छति । व्यापकौ योजयेदन्ते पिण्डाद्योः सोमसूर्ययोः ।। अन्ते सोमाग्निकूटस्य ह्येकं व्यापकमानयेत् । आद्यन्तयोस्तथान्त्यस्य वर्णस्य व्यापको स्मृतौ ।। वर्म प्राणोर्जयोफ्रेम दुष्टोपद्रवमर्दनम् । यः संकर्षणस्तु संहारः कल्पान्तेऽखिलगोचरः ॥ स फटकारस्तदन्ते चाप्याह्नादः शान्तिकारकः । इति पिण्डविकर्षात्मा सौम्याग्नेयो मनुः स्मृतः॥ स्वरसमूहः । द्विरष्टकम् ; पोडशकम् । त्रिरष्टारम् ; चतुर्विंशत्यररूपम् । ५६, ५७. सोमः सकारः। प्राणो हकारः । अमृतं सकारः। कालपावकः राकारः । अनलः रकारः । माया व्यापी च इंकारः। सहस्रार ई इति बीजमन्त्रः । ५८. सप्तवर्णात्मकमिति । सोमप्राणामृत- कालपावकानलमायाव्यापिरूपसप्तवर्णघटितमित्यर्थः। मायाव्यापिसमुज्झितम् ; ईकाररहितम् । सहस्रार इति पिण्डमन्त्रः । ६०. स्म] ; स्मरणीये इत्यर्थः । ६४. पूर्वोक्तमेव विशदयति- व्यापकाविति । ६६. वर्म कवचम् । प्राणोर्जयोव्योम ; हुंमन्त्रः। ६७. विकर्षः अनुस्यूतिः। - . 1 महद्धितम् A.; महर्द्धिमत् I. 2 समन्वितम् I. 3 कीलितं A. A. C. D. F. add here lines 2 to 14 (तस्या व्याप्ति to वासव) from ch. 30 and omit them there.

·१०२ लक्ष्मीतन्त्रम् स्ववर्णरङ्गवानेष बली सौदर्शनो मनुः । अग्नीषोमविभागस्ते कथितो वृत्रसूदन । दिव्यान्तरिक्षभौमानां भोगानामाप्तिसाधनम् ॥ क्रियाभूतिविभेदश्च क्रियाशक्तिभिदापि च ॥७॥ कल्पद्रुमो मनुः सोऽयमाश्रितानां पुरंदर । क्रियाशक्तिप्रभावश्च बीजपिण्डादिभेदतः । नारायणात् समुद्यत्या मम नित्यं जगद्विते ॥६९॥ भूयः शक्र क्रियाशक्ते ऋद्धिमेतावतीं शृणु ॥७॥ इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे अग्नीषोमविभागप्रकाशो' नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः ६८. स्ववर्णैरिति । पूर्वोक्तस्य षडक्षरमन्त्रस्य ये षट् वर्णाः, तैः हृदयादिषडङ्गकल्पनं कार्य- मित्यर्थः । मन्त्रमहिमानमाह-दिव्येत्यादिना । ६९. जगद्धिते इति निमित्ते सप्तमी । जगद्धितनिमित्तमित्यर्थः। इत्येकोनत्रिंशोऽध्यायः rammammu- 1 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाश्चरावे B. 21. omits प्रकाश:

·त्रिंशोऽध्यायः - श्री एषा ते कथिता शक मया शक्तिः क्रियात्मिका । 'तस्या व्याप्तिमवोचं ते सूर्यसोमाग्निभेदिताम्॥१॥ व्यूहिनीमप्यवोचं ते बीजपिण्डाभिधानतः । पदमन्त्रस्वरूपं च तस्याः शक्र निबोध मे ॥२॥ अजितानलसणां संयोगः पिण्ड आदिमः । कमलानलसर्गाणां योगः पिण्डो द्वितीयकः ॥३॥ श्वेताद्याह्लादिसंयोगस्तृतीयः पिण्ड उच्यते । सूर्योर्जव्यापिनां पिण्डश्चतुर्थस्तेन मध्यतः ॥ ४॥ त्रीण्यस्त्राणि ततः कालचक्राय हुतभुप्रिया । तारकेणान्वितश्चादौ चक्रोऽयं पदमन्त्रराट् ॥५॥ नैव किंचिदसाध्यं हि मन्त्रेणानेन वासव । अभियुक्तमना अस्मिन्न गच्छति पराभवम् ॥६॥ यस्तु ते कथितः पूर्व त्रियुगार्णो मनूत्तमः । प्रभावमखिलं तस्य भूयो व्याख्यामि वासव ।। अनामरूपवच्चक्रं पाडगुण्यमहिमोज्ज्वलम् । ध्यायन् सबीजमावर्त्य मन्त्रं बन्धात् प्रमुच्यते ।। क्रियाशक्तेर्मदीयायास्तनुः साक्षान्महामनुः । पडर्णोऽथर्ववेदान्तसंस्थितश्चक्रबंहितः ।। ९ ।। षडध्वमयमोजस्वि चक्र सौदर्शनं परम् । भावयेदक्षनाभ्यादिविभक्तावयवोज्ज्वलम् ॥१०॥ अमृतादीन मनोरर्णानक्षाद्यङ्गघु चिन्तयेत् । अक्षे नाभौ तथारेपु नेमौ प्रधितदन्तयोः ॥ ११ ॥ प्रकृत्यादिविशेषान्तैस्तत्त्वैः संग्रथितः प्रधिः। माया प्रसूतिम्रैगुण्यमपि नेमिः सुदर्शने ।। १२ ।। पदाध्वरचितारान्ता मन्त्रा अरसहस्रकम् । अरान्तो व्यूहमार्गस्थो नाभिस्तत्र कलामयी ॥१३॥ वर्णाध्वा ह्यक्षपर्यन्तो मध्ये शक्तिरहं परा । मदन्तः परमं ब्रह्म ग्राह्यग्राहकतोज्झितम् ॥ १४ ॥ ३. अजितो जकारः। अनलो रेफः । सर्गो विसर्गः । ब्रः । कमल: ककारः । क्रः। ४. श्वेतः फकारः । आहादी टकारः । फट । सूर्यो हकारः । ऊर्ज़ उकारः । व्यापी बिन्दुः। हुं । ५. मध्ये त्रयः फट्मन्त्राः । ततः स्वाहा । ओं ज्रः क्रः फट् हुं फट् ३ काल- चक्राय स्वाहा । ७. त्रियुगाणः षडक्षरमन्त्रः । सहस्रारं हुं फट् इति । ९. अथर्वेति । अत्राहिर्बुध्न्यसंहितायां विंशाध्याये २१-२४ वचनान्यनुसंधेयानि । ११. अमृतं सकारः । प्रकृत्यादीत्यादिना भुवनाध्वा निर्दिश्यते । १३. मन्त्राध्वानमाह-मन्त्रा इति । 1 In A. C. D. F. 13 lines from here are omitted but given in ch. 29. Vide note on p. 101. 2 अभियुक्ता मनावस्मिन् I. ३ संस्कृत: C.

·१०४ लक्ष्मीतन्त्रम् मध्ये तु चिन्तयेत् तारं तारिकां तद्वहिः स्मरेत । अरनेम्यन्तरस्थानि सन्त्रिाणि च वासव । तद्वहिश्च क्रियावीजं तद्वहिश्चादिमाक्षरम् ॥ १५ ॥ प्रवर्तकानि पुरतः सर्वास्त्राणि पुरंदर ॥ २५ ॥ इत्यक्षकुहरे ज्ञेयं क्रमाद्रीजचतुष्टयम् । निवर्तकानि पुरतः शिरोभिः शस्त्रचिह्नितैः । नाभ्यरादौ तु सूर्यादीनिति पूर्वोक्तया दिशा ।। १६।। कृताञ्जलीनि हप्तानि ध्यायेदुभयतः समम ।। हस्राकारस्वरूपो यः स सहस्रविधान्वयी। नेमिक्षेत्रे महालक्ष्मीः पूर्वस्यां दिशि संस्थिता । सूर्यकालानलद्वन्द्वैरप्रमेयादिशेदितैः ॥ १७ ।। दक्षिणस्यां महामाया पश्चिमायां सरस्वती ॥२७॥ अमृतानलयुग्मैश्च तावद्भिस्तादृशैरपि । सौम्यायां दिशि विज्ञेया महिपासुरनाशनी । संहत्य भेदयेत् कादीनग्नीषोममयैः स्वरैः ॥ १८ ॥ तद्वहिः परितो देवा ब्रह्माद्यास्तु त्रिमूर्तयः ।। २८ ।। सूर्यसोमानिलान् हित्वा त्रिंशतं चैकमेव च । तुर्यादिशक्तिसंयुक्ता अवतारास्ततः परम । अष्टन्यूनसहस्रं तदक्षराणि स्युरञ्जसा ।। १९ ।। प्रकृत्यादिविशेपान्तं चतुर्विंशतिसंमितम् ॥ २९ ॥ वीजाष्टकं तु तारादि हस्रयुक्तं भवेदथ । प्रधिपूर्वे स्थितं भागे तत्त्वजातमनुक्रमान। ईशाद्यनुप्रदेशस्थं वह्नर्वायुपदावधि ॥ २० ॥ भवोपकरणा देवा मध्यमे परिनिष्टिताः ॥ ३० ॥ दत्त्वा सूत्रयुगं चारी चतुर्धा विभजेद्भवम् । पृथक् चरमभागम्था भौवना भुवनैः सह । पञ्च पञ्चाशतं कुर्यादराणां प्रतिभूमिकम् ॥ २१ ॥ ब्रह्माण्डोदरसंख्ढा भूर्भुवःसुवरादिकाः ॥ ३१ ॥ सहस्रं तान्यराणि स्युस्तेषु वर्णसहस्रकम् । मेर्वादयोऽखिलाः शैला गङ्गाद्याः सरितस्तथा । न्यसेत् प्रागादि सोमान्तं कोणसूत्रेषु वै ततः ॥२२।। क्षीराब्ध्याद्याः समुद्राश्च द्वीपा जम्ब्वादिसंजिताः।। न्यसेन्मन्त्राध्ववर्तिन्यश्चतस्रोऽग्निगुणाः क्रमात् । वैमानिकगणाः सर्व ग्रहाः सूर्यादयस्तथा । जया च विजया चैव अजिता चापराजिता ॥२३॥ नक्षत्रतारकाताराभूतप्रेतादयस्तथा ।। ३३ ।। अग्न्यादीशानपर्यन्तसूत्रस्था मन्त्रदेवताः। तिम्रस्त्रिंशच याः कोट्यदिशानां पुरंदर । अराणि पूरयन्ती सा नेमिः सौदर्शनी स्थिता ।। समाश्रिताः प्रधिं तास्तु सरघा इव सारघम ।। १७. सूर्येत्यादि । हं हां इत्यादिभिरित्यर्थः । १८. अमृतेत्यादि । मं स्रां इत्यादिभिरित्यर्थः । १९. सूर्येत्यादि । हकारं सकारं यकारं च वर्जयित्वेत्यर्थः । अष्टन्यूनेति । ३१४१६४२= ९९२ अक्षराणि ज्ञेयानि । २०. पूर्वोक्तैः ९९२ अक्षरैः सह बीजाप्टकयोगे सहस्र- मक्षराणि । अहिर्बुध्न्ये तु प्रकारान्तरेण सहस्राक्षरत्वमुक्तम् (२३ अ. ८२, ८३). २१. चारी तिर्यग्गतिः । पञ्चभिर्गुणिता पञ्चाशत् २५० । २३. वर्तिन्यः ; वर्तिनीरित्यर्थः । मन्त्रदेवता इत्युत्तरेणान्वयः । २९. तुर्यादीति । जाग्रत्स्वमसुषुप्तितुर्यारव्येत्यर्थः । अवताराः व्यूहाः। ३४. तिस्र इत्यादि । त्रयस्त्रिंशदित्यर्थः । सरघाः मधुमक्षिकाः । सारघं मधु । 1 वह्निना व्यातिरुच्यते A.C. D. 2 In A.C.D., verses 43 10 49 and then 34b to 42 follow on here. ३ अस्त्रयुग्मं चारी च. A. 4 संरूढं A. 5 आदिकम् A.

·त्रिंशोऽध्यायः १०५ अयुते द्वे सुरेशान [भयोः प्रधिपार्श्वयोः । अग्नयः परिवर्तन्ते प्रवर्तकनिवर्तकाः ।। ३५ ॥ कालानलसहस्राभाः स्फूर्जज्ज्वालाकुलाकुलाः । प्रवर्तकानलास्तत्र दैत्यदानवदाहिनः ।। ३६ ॥ धीराः प्रशान्तगम्भीराः प्रसन्नास्तिग्मतेजसः। निवर्तका ममेच्छातः शमयन्ति प्रवर्तकान् ॥३७॥ सुदर्शनमनोरन्ते यत्तत् संकर्पणोद्भवम् । लाङ्गलास्त्रं महाघोरं सर्वसंहारकारकम ।। ३८ ॥ तिर्यक् स्थितम्य नेम्यन्ते तस्य पूर्वार्धसंभवाः । प्रवर्तकास्तवाशसंभवान्तु निवर्तकाः ॥ ३९ ॥ अग्नीषोममया एते प्रवर्तकनिवर्तकाः । अग्नीपोममयात्रोत्था तदुत्था चास्त्रसंततिः ।।४।। द्वेऽयुते शृणु मूर्तीस्त्वं वह्नीनां विविधात्मनाम । याः स्मृत्वा पुरुषो वोरमापदर्णवमुत्तरेत ।। ४१ ॥ अशेषभुवनाधारश्चतुर्गत्यूर्जबिन्दुमान् । पिण्डोऽयं तारकः पूर्ववह्नीनां वपुरुच्यते ॥४२॥ अमृताधारवह्नर्जविन्दुमांस्तारपूर्वकः । पिण्डो निवर्तकादीनां दिव्या तनुरुदीयते ॥४३।। प्रधि कालपुमव्यक्तव्यक्तसप्तकरूपतः । विभज्य दशधा तत्तद्रुपवर्णपुरोगमैः ।। ४४ ॥ प्राग्भागादिक्रमेणैव स्वरपूर्वैः स्वरान्तिमैः । सूर्यानलयुगैः काद्यैरष्टाभिर्बीजनायकैः ॥ ४५ ।। युक्तारतारनमोऽन्तास्ताः प्रवर्तकतनूर्लिखेत् । अमृताग्नियुगैरेव निवर्तकतनूस्तथा ॥४६॥ एकैकाग्नेः शिखाः सप्त घोराः शान्ताश्च संस्मरेत् । आदितः सप्त युग्माद्याः म्वरसंभेदिताः क्रमात् ।। सूर्याग्नियुगसंभूता अमृताग्नियुगोत्थिताः । वर्गान्तश्च प्रधानश्च सिद्धिदो वामनस्तथा ॥४८॥ श्वेतश्च तत्त्वधारश्च झपः शाश्वत एव च । छान्दःपतिस्तथा चक्री कालाद्यर्णाः सबिन्दुकाः ।। नाभ्यरान्तस्थसूत्रस्थरूपाश्चत्वार ऐश्वराः । अरेषु परितो देवाः केशवाद्या व्यवस्थिताः॥५०॥ स्वैः स्वैश्चिह्नः सरोजाद्यैर्येया दामोदरान्तिमाः । अरनेम्यन्तसूत्रस्थाः पद्मनाभादयोऽखिलाः ।।५।। सर्वे समन्विता देवाः स्वाभिः स्वाभिश्च शक्तिभिः। प्राग्भागे कमला देवी दक्षिणे कीर्तिरूज्ज्वला ।।२।। जया तु पश्चिमे भागे माया भागे तथोत्तरे। प्रत्येक कोटिसंख्याभिः शक्तिभिः परिवारिताः ।। अधितिष्टन्ति तेऽभीक्ष्णं सहस्रारं सुदर्शनम् । कालचक्रमनाद्यन्तमस्य तेजः प्रकीर्तितम ॥५४॥ ३८. लाङ्गलास्त्रम् ; फट् मन्त्रः । ४१. द्वे अयुते इति छेदः । सन्धिरार्षः । ४२. अशेषभुवनाधारः रेफः । चतुर्गतिः यकारः । ऊर्जः ऊकारः । ४३. अमृताधारः वकारः । ४८. सूर्याग्मियुगं हु इति । अमृताग्मियुगं न इति । वर्गान्तः हकारः । प्रधानः मकारः । सिद्धिदः भकारः । वामनः बकारः। ४९. श्वेतः फकारः । तत्त्वधारः अकारः । झष: झकारः । शाश्वतः जकारः । छन्दःपतिः छकारः। चक्री चकारः । काल: मकारः । ५२. शक्तयो L'In A. C. D. verses 35b to 49 are in a different order. Vide note on page 104. 2 वह्नायुपदावधि A.

·१०६ लक्ष्मीतन्त्रम् संवत्सरर्तुमासार्धमासाहोरात्रसंज्ञितैः । केशकर्माशयान दोषानशेषान क्षपयेत् क्षणात् । अक्षनाभ्यरनेम्यन्तैः क्लपपञ्चविभक्तिकम् ।।५।। बीजं पिण्डं च संज्ञां च मूर्ति चेति चतुष्टयम् ।। 1ध्रियन्ते कालचक्रेण पुमाद्याः पञ्च पञ्च च । सहस्रारेण चक्रेण नेम्यरप्रधिशोभिना ।। ५६ ॥ पुष्यत्येतत् सहस्रारं चक्रमाद्यन्तवर्जितम। "सूर्येन्दुवह्निभिर्व्याप्य विश्वमेतच्चराचरम ॥६॥ "ध्रियन्ते च षडध्वानो वर्णतत्त्वकलादयः । सर्वतत्त्वमयं देहं वैष्णवं पुरुषोत्तमम् ।। ५७ ।। आग्नेयी प्रथमा मूर्तिः शक्तिर्दिव्या क्रियाह्वया । धार्यते भ्राम्यते चैव यन्त्रारूढमिदं परम । सहस्रारम्वरूपेण सजत्यवति हन्ति च ।। ६३ ।। नाभिकन्दस्थितेनैव सहस्रारेण नेमिना ।। ५८ ।। चक्रेणानेन हन्यन्ते रमोदैतेयदानवाः । सूर्येन्दुह्निभिव्यूं हैव्यूह्येयं हि क्रियाभिधा। उदिता ते सुरेशान भूयश्चैनां निबोध में ।। ६४ । नानामन्त्रात्मना तेन तदन्तः सुस्थितेन च ।। ५९ ।। विध्वंसयति शत्रूश्च स्मृतमात्रमनन्तरम् । इत्येवं कथितो व्यूहः सूर्यसोमाग्निरूपकः । अभ्यस्यमानमनिशं सहस्रारमिदं नरैः ॥ ६ ॥ व्यूहिनी तामिमामद्य क्रियाशक्तिं निबोध मे ।। . इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे क्रियाशक्तिप्रकाशो नाम त्रिंशोऽध्यायः लक्ष्मीकीर्त्यादयः अत्रैव विंशाध्याये उक्ताः। ५५. विभक्तिविभागः । ५६. पञ्च पञ्च ; पञ्चविंशतिः । पुमांसमारभ्य पृथिवीपर्यन्ता मादिकान्तवर्णदेवताः । इति त्रिंशोऽध्यायः 1 श्रयन्ते A. विद्यन्ते A. 4 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे B. 3 D. omits three lines from here, - ·एकत्रिंशोऽध्यायः :--- या सा पाड्गुण्यतेजःस्था क्रियाशक्तिः प्रकाशिता। आग्नेयं रूपमाश्रित्य सा धने पौरुषं वपुः ॥ १ ॥ सर्वास्त्रशस्त्रसंस्यूतं सूर्यसोमाग्निमूलकम । महत् सुदर्शनं नाम नानारूपोपशोभितम् ।। २ ।। तस्य मध्ये स्थिता शक्तिः पौरुषी तनुमास्थिता। सौम्याग्नेयस्वरूपेण तत्तत्कालव्यवस्थया ।। ३ ।। पुरस्ताद्दर्शितस्तस्या वाचकस्ते चतुर्विधः । तत्र संज्ञामयो मन्त्रो भूयसा बलवत्तरः ।। ४ ।। तस्य व्याख्यामिमां शक्र गदन्त्या मे निशामय । या सा सोमात्मिका शक्तिरुन्मेषः प्रथमो हरेः ।। मूलशक्तिरहं श्रीः सा प्रथमाक्षरसंस्थिता । अमृता तृप्तिरूपा च सोमात्मा चाखिलेश्वरी।। अमृतीकरणं कुर्यात् सर्गस्येन्दुकलास्थिता' । शिरःपद्मादयो मन्त्राः परमेश्वरयुक्तया ॥ ७ ॥ अनया मृतया कुर्यात्तृप्तिं संसिद्धिमेव च । सृष्टिकृत्संयुता सेयं जीवशक्तिः सनातनी ॥ ८ ॥ त्रैलोक्यैश्वर्यदोपेता वायुवेश्माक्षरस्थिता । ताराकारा रिपोर्मूनि चिन्त्योच्छेदनसिद्धये ।।९।। अप्रमेयोपगूढाया अग्नीषोममयीजुषः । अस्याः शक्तेः समुद्भतं सूक्तं पौरुषमुज्ज्वलम् ।।१०।। एतदादीनि सूक्तानि सहस्रम्पयो विदुः । नित्यमाप्यायते मन्त्रः सोऽयमग्निजुपा मया ।। तत्तत्कार्यजुपा तत्तद्वर्णशक्तित्रयीजुषा । अनया यन्न साध्येत न तदस्ति जगत्त्रये ।। १२ ।। १. षाड्गुण्ये तत्रापि तेजसि प्रधानतयावस्थितेत्यर्थः । २. सुदर्शनस्य सर्वशस्त्रा- स्त्रनिबिडत्वमहिर्बुध्न्यसंहितायां विंशाध्याये उक्तम् । सहस्रारेत्यक्षरस्वरूपमभिप्रेत्य सूर्यसो- माग्निमूलकत्वोक्तिः । ३. भक्तपरिपालनदुष्टशिक्षणरूपकार्यमनुरुध्य सौम्याग्नेयम्वरूपत्वोक्तिः । ४. बीजपिण्डसंज्ञापदरूपेण चातुर्विध्यम् । ६. प्रथमाक्षरः सकारः । तस्यामृतादिरूपत्वमाह- अमृतेत्यादिना। तृप्तिसोमावपि सकारपरौ। १०. अस्या इति । प्रथमाक्षररूपाया इत्यर्थः । सकारात् पौरुष सूक्तमुद्भूतमित्यर्थः। तथा चाहिर्बुध्न्यसंहिता--"अक्षरादादिमोद- स्याः सूक्तं पौरुषमुद्गतम् । द्वितीयाक्षरसंभूतं श्रीसूक्तं नाम यन्मुने ॥” (१८. ३३) इति । , 1 संस्थं तं A. B.C. G. 4 आश्रिता B. 7कलास्तथा A. B.C. 2 नानाव्यूहो A. B. C. 5 स्वसौम्याग्नेयरूपेण A. B. C.G. 3 क्रिया B. तस्य B.C. १ चिन्त्ये A. B. 6 8 सूतया B.

·१०८ लक्ष्मीतन्त्रम् सूते सा सकलाः शक्तीरनुजानाति ताः पुनः । अनेन यन्न साध्येत न तदस्ति जगत्त्रये । संहरन्ती पुनश्चैता' इति च स्मर्यते ततः ॥ १३ ॥ हन्यते सकलं लोकं गमयत्यमलं पदम् ।। २१॥ स्वमुन्मेषमधिष्ठाय परमात्मा स शक्तिराट् । त्याजयत्यखिलं क्लेशं गम्यते योगचिन्तकैः। उदितो जगतोऽर्थाय हेतिदेवः सनातनः ॥ १४ ॥ हेत्येवं कथ्यते सद्भिरेवं निर्वचनस्थितैः ॥ २२ ॥ सूर्यश्च भोक्तृतां प्राप्य प्राणयन प्राण इष्यते । अशेषभुवनाधारा संकल्पप्रबलीकृता । आत्मानं दर्शयत्येष त्रैलोक्यैश्वर्यदान्वितः ।। १५ ।। प्रत्यभिज्ञायते सैव शक्तिर्या परमात्मनः ॥२३॥ हृत्पुण्डरीकमध्यस्थं यं विचिन्वन्ति योगिनः। सरत्यस्याश्चलं सर्वं स्रियते सकलैः सदा । यथावद् ध्यायतो वेध्यं मुक्तेषोर्वेगवत्तया ॥ १६॥ पृथिवी संस्थिता सेयं स्तम्भे सृत्या नियुज्यते ।। प्रकर्षेणोन्नयन प्राणान् प्राण इत्येष शब्द्यते । सहो नाम बलं तत्र रमते तत् सहस्रधा। इन्दुमण्डलसंवीतो व्यापिमानप्रमेयवान् ॥ १७ ॥ सहस्रति सहस्रा स्यादग्नीपोमात्मनो मम ॥२५॥ जिह्वामूलस्थितो ध्यातो वाक्प्रवृत्तिं नियच्छति । अग्नीषोममयी सा मे शक्तिः सर्वक्रियाकरी। अंमण्डले स्थितोध्यातः स एव हि सुधां स्रवन्॥ सुसंकल्पसमिद्धा सा तेजसां राशिरूर्जिता ।।२६।। निर्विषीकरणं ध्यातः करोति जगतामपि । संप्राप्यैवानलं भावं कालपावकतां गता। रामोपगूढादस्माद्धि श्रियः सूक्तं समुद्गतम् ॥१९॥ रेत्येवं केवली भूत्वा ज्वलत्यविरतोदया ॥ २७ ॥ एतदादीनि सूक्तानि सहस्रमृषयो विदुः । परमेश्वरभूता सा परमाश्चर्यकारिणी। तत्तत्कालजुषा तत्तद्वर्णशक्तित्रयीजुषा ॥ २० ॥ र इत्येव महाशक्तिर्मदीयाद्या क्रियाह्वया ।। २८॥ १२. शक्तित्रयी. सूर्यसोमानिशक्तयः। १४. हेतिदेवः सुदर्शनः । १५. सूर्यो हकारः । प्राणोऽपि स एव । १६. मुक्तस्येत्यादि । अतिवेगेनेत्यर्थः। १७. व्यापी अनुस्वारः । १८. जिह्वामूलेति कण्ठस्थानम् । अंमण्डलमनुस्वारः। १९. रामोपगूढादिति । इकारसहितादित्यर्थः। २१. हन्यत इत्यादिना हकारनिर्वचनं क्रियते। "हन हिंसागत्योः" इति धात्वर्थमभिप्रेत्याह- गमयतीति । २३. अशेषभुवनाधारो रेफः । २४. स्रा इत्यम्य निर्वचनमाह---सरतीति । सरति ; गच्छतीत्यर्थः । स्रियते ; गम्यते प्राप्यत इत्यर्थः । सृत्याः गमनात् स्तम्भे स्तम्भने निश्चलत्व इति यावत् । गमनात् निवर्त्य स्तब्धतया नियम्यत इत्यर्थः । २५. सहस्रा इति समुदायस्य प्रकारान्तरेण निर्वचनमर्थं चाह----सह इत्यादि । सहस्शब्दात् बलार्थकादुपरि रमघातोर्निप्पन्नम्य र इत्यम्य संयोजने सहस्रति रूपम् । २६. र इत्यस्य निर्वचनमाह- 1 एना: B. D. B. omits four lines from here. D. breaks abruptly. herc. 4 एव A. C. 6 तस्माद्धि B. मुधा: C.

·एकत्रिंशोऽध्यायः १०९ संख्यानन्न्यं सहस्रं म्यादरानन्त्यं तदुच्यते । मुष्टिं वितर्जनी कृत्वा तर्जनी तर्जसंस्थिताम् । वर्मान्त्रयोः स्वरूपं च दर्शितं ते पुरंदर ॥२९॥ परितो भ्रामयेद्वझिं ध्यायन् प्राकारसंस्थितम् ।। ध्रुवश्च प्रणवोऽस्यादिः पूर्वमेव निम्पितः । अन्योन्यसंमुग्वे पाणितले वै दक्षिणोत्तरे । पानमेव महामन्त्रः शब्दब्रह्मोद्गतो रसः ॥ ३० ॥ कनिष्ठाङ्गुष्टयोर शिष्ट दीर्घास्तथापराः ।। ३८ ।। आथर्वणी महाशक्तिः क्रियाशक्तः 'प्रिया तनुः । परितो भ्रामयदेवं चक्रमुद्रयारिता । त्रयीसारो ह्यथर्वाग्न्या पञ्चपर्वा महाश्रुतिः ॥३१॥ अङ्गमुद्रास्तु वक्ष्यन्ते शक्तिप्रासमनुं शृणु ॥ ३९ ।। मन्त्रेण सूयतेऽनेन सारेणेव वनस्पतिः । पवित्रमनलाम्ढं सव्यापि प्रणवात् परम् । अम्य त्वङ्गविधानज्ञाः पडङ्गानि प्रचक्षते ॥३२॥ महासुदर्शनेत्येवं चक्रराजं महाध्वगम् ।। ४० ॥ गायत्रीमपि चक्राख्यां प्राकारं चाग्निसंज्ञितम । ततोऽस्तगततेत्यस्मात् सर्वदुष्टभयंकर । गोपनाहरणोत्सेधात् सोदयादमृतात्तथा ।। ३३ ।। छिन्धिछिन्धीत्यतः पश्चाद्भिन्धि भिन्धि प्रकीर्तयेत्।। ऊवं चक्राय च स्वाहा हृदादिस्तु शिखावधि । विदारयद्वयं पश्चात् परमन्त्रान् ग्रस ग्रस । सूर्यज्वालापदाचोर्ध्वं महायुक्तात सुदर्शनान ॥३४॥ द्विर्भक्ष्येति भूतानि त्रासयेति द्विरुञ्चरेत् ।। ४२ ।। उर्व चक्राय च स्वाहा वर्माद्योऽस्त्रान्तको विधिः। वर्मास्त्रवह्निजायाः स्युः शक्तिग्रसनकृन्मनुः । नमश्चक्राय तस्यान्ते विद्महेऽसौ चतुर्युगः ॥३५॥ म्वयं सुदर्शनो भूत्वा मन्त्रमुच्चारयन्निमम् ।। ४३ ।। ज्वालाय च सहस्रान्ते धीमहीति नवार्णकः । शक्तिं मुखहदादिभ्यः परस्याचूपयेद्धिया । तन्नः प्रचोदयान्मध्ये चक्र इत्यष्टवर्णकः ॥३६ ।। षडक्षरस्य मन्त्रस्य शृणु ध्यानं पुरंदर ॥४४॥ अग्नीत्यादिना । कालपावक्तां रेफरूपताम् । केवलीति शक्तिविशेषणम् । २९. निर्वचना- न्तरमाह-----संग्व्येत्यादिना । सहस्राण्यनन्तानि अराणि यस्येति समासः। ३०. ध्रुवः प्रणवः । ३१. पञ्चपर्वति । नक्षत्रविधानविधिविधानसंहिताशान्तिरूपपञ्चकल्पेत्यर्थः । ३२. भूसारेण वृक्ष इवाभिवृद्धत्यर्थः । पडङ्गानि हृदयादिषडङ्गानि। ३३. गोपन आकारः । वरुणो वकारः । उदय उकारः । अमृतः सकारः । वां सं इति मन्त्रः । ३४. हृदादिः हृदयशिरःशिखारूपः । महायुक्तेति । महासुदर्शनायेति विवक्षितम् । ३५. वर्माद्य इति । कवचनेत्रास्त्राणि। चतुर्युगः ; अष्टाक्षरः । ' नमश्चक्राय विद्महे ' इति । ३६. सहस्रज्वालाय धीमहि । तन्नश्चक्र: प्रचोदयात् । इति मन्त्रः । ४०-४३. पवित्रमित्यादि । ‘ओं पं महासुदर्शन चक्रराज महाध्वग अस्तगत सर्वदुष्टभयंकर छिन्धि छिन्धि भिन्धि भिन्धि विदारय विदारय, परमन्त्रान् ग्रस ग्रस भक्षय भक्षय भूतानि त्रासय त्रासय' इत्यस्यानन्तरं कवचमन्त्रमस्त्रमन्त्रं च संयोज्यान्ते 1 महा C. संज्ञकम् C. 3 A. B. C. omit this line.

·११० लक्ष्मीतन्त्रम् न्यस्ताङ्गश्चक्रमुद्राभिर्वह्निप्राकारमध्यगः । भये महति संजाते चोरव्याघ्रद्विपादिभिः । सहस्रारमहाचक्रमयुताग्निचयोत्कटम् ॥ ४५ ॥ प्रत्यालीढस्थितं देवं वैरिवर्गदिगुन्मुखम् ॥ ५३ ॥ षडध्वमयमुद्धान्तं ध्यायेन्मच्छक्तिजृम्भितम् । प्रहारोद्योगिभिः पीनैर्भुजैरुवँरलंकृतम् । अक्षस्थं परमात्मानं नारायणमनामयम् ॥ ४६॥ शक्त्या दीप्तेन खड्गेन वह्निना च शतार्चिषा ॥ चक्ररूपिणमीशानं ध्यायेत् कुङ्कुमसंनिभम् । अङ्कुशेनाथ दण्डेन कुन्तेनाथ ज्वलत्विषा । पीताम्बरधरं दिव्यं मुक्तालंकारमण्डितम् ॥४७॥ परश्वधेन चक्रेण दक्षिणाधःकरैः क्रमात् ।। ५५ ।। एनमष्टभुजं ध्यायेन्महाव्यसनसंप्लवे । शऊन चापमुख्येन पाशेनाथ हलेन च । उद्यज्जानुमनेकास्त्रं स्थितं परमशोभनम् ॥ ४८ ॥ कुलिशेन गदास्त्रेण मुसलेनाथ शूलतः ॥ ५६ ॥ चक्रं मुसलमुद्दाममङ्कुशं सरसीरुहम् । ऊर्ध्वादधः स्थितैर्व भैः प्रदीप्तैरायुधैर्युतम् । याम्ये करचतुष्केऽथ वामे भुजचतुष्टये ॥ ४९ ॥ दंष्ट्रानिष्टयूतघोराग्निज्वालाकोलाहल कुलम् ॥ शङ्ख बाणयुतं चापं पाशं गुर्वी गदामपि । संस्यूततत्त्वयाकीर्णं दिव्यया वनमालया। दधानं दक्षिणं दिव्यं दंष्ट्राभास्वरिताननम् ॥५०॥ घोराट्टहाससंत्रासद्रवदैत्येन्द्रदानवम् ॥ ५८ ।। पिङ्गाक्षं पिङ्गकेशाढ्यं ज्वालामालापरिष्कृतम् । 'ज्वालाकुलज्वलदैत्यमेदोमेदुरपावके । अथ षोडशहस्तं च ध्यायेद्देवं सुदर्शनम् ॥ ५१ ।। अयुतायुतवह्नीनामास्पदे दीप्ततेजसाम ।। ५९ ॥ परैः परिभवे प्राप्ते प्रतीकारविवर्जिते । अध्वषट्कमये चक्रे चक्रिणं चक्रमुत्तमम् । स्थितावनवक्लप्तायामपि निर्जित्य वैरिणः ॥ ५२ ।। ध्यायेदेवंविधं देवं भये महति मानवः ॥ ६०॥ .. स्वाहापदं संयोजयेत् । एष शक्तिप्रासमन्त्रः। ४५-५१. सुदर्शनध्यानमाह-न्यस्ताङ्ग इति । कृताङ्गन्यास इत्यर्थः । चक्रमुद्रा चात्रैवाध्याये अष्टत्रिंशे श्लोके प्रतिपादिता ; वह्नि- प्राकारश्च सप्तत्रिंशे श्लोके । सुदर्शनवर्णनं सहस्रारेत्यादिना । चक्रमध्ये चक्ररूपिणः परमात्मनः ध्यानं प्रस्तौति—अक्षस्थमित्यादिना । दक्षिणकरधृतायुधान्याह-चक्रमित्यादिना । वामकरस्थायुधान्याह—शङ्खमित्यादिना। दक्षिणं ; समर्थमित्यर्थः। अष्टभुजसुदर्शनध्यानं विस्तरतोऽहिर्बुध्न्यसंहितायां चतुश्चत्वारिंशाध्याये प्रतिपादितमनुसंधेयम् । उद्यज्जानुमिति प्रत्यालीढाख्या समरोद्यमावस्थितिः विवक्षिता । ५३-६०. प्रत्यालीढाख्या स्थितिः उद्यज्जानु- मिति पूर्व सूचिता । षोडशसु भुजेषु दक्षिणभुजाष्टकायुधान्याह-शक्त्येत्यादिना । वामभुजा- ष्टकायुधान्याह-शङ्खनेत्यादिना । संस्यूततत्त्वयेति । चतुर्विंशतितत्त्वमव्येत्यर्थः । वनमाला- न्यस्तामि: B. ३ पाशमुख्येन चापेनाथ B. F. हुतार्चिषा B. F. * ज्वालाकुलं दैत्यमेदोमेदुरं पावके तथा C. F.

·१११ एकत्रिंशोऽध्यायः एवं ध्यात्वा पुनायेच्चतुर्बाहुं सुदर्शनम् । सूर्यानलान्तरस्थं च निरस्यन् संस्मरेजनम् । अन्यथा नैव शान्तिः स्यादस्ति तेजस्तथा हरेः ।। ध्यायन्ननिशमेवं हि योगी ध्यानपरायणः ॥ ७० ॥ घोरशान्तविभेदेन पौरुपं ध्यानमीरितम् । विधूय निखिलं दोषं सांसारिकमशेषतः । इणि ते सुरशार्दूल ध्यानमन्यच्च मे शृणु ।। ६२ ॥ मयि भक्तिं परां प्राप्य मामेवान्ते समश्नुते ।।७।। प्रकाराः पौरपा ये ये ध्यानेऽस्मिन् परिवर्णिताः । अन्तरा परमात्मानममृतं च स्थितो जपन् । 'तान् सर्वान मन्मयानेव संस्मरेच्छीघ्रसिद्धये ।। मनीषी मनसा नित्यं पीयूपाप्यायनं स्मरेत् ॥७२॥ अत्यद्भुतमिदं शक्र रहस्यं ते प्रकीर्तितम् । सुधयाप्लाव्यमानो हि सुतया शक्तिकोटरात् । भूयो रहस्यमन्यच्च शृणु मे सुरपुंगव ।। ६४ ।। प्राणेन प्राण्यमानश्च दग्धदोषोऽनलत्विपा॥७३।। आग्नेयी या मदीया ते पुरा शक्तिः प्रकीर्तिता। पञ्चविन्दुक्रियालाभादैश्वर्यं परमास्थितः । सूर्यकोट्यर्बुदाभासा वह्निकोट्यर्बुदोपमा ।। ६५ ।। संतताभ्यासयोगेन वशी युक्तो जितेन्द्रियः ।।७४॥ इन्दुकोट्यर्बुदाभासा मम स्पन्दमयी तनुः । विहाय सकलं क्लेशं वेषमास्थाय मामकम् । अमृतं परमात्मानमशेषभुवनाधृतिम् ।। ६६ ।। हप्तो जातबलो योगी क्रियया सर्वतो वशी ।।७।। आस्थाय पञ्चविन्द्वात्मा स्पृशन्ती व्यापिनं परम् । ईश्वरः परमो भूत्वा सर्वव्याप्तिमयः स्थितः । हिताय सर्वभूतानामुदेति परमेश्वरात् ।। ६७ ।। मामेव मामकं धाम मत्प्रसादादुपाश्नुते ॥ ७६ ।। तामक्षं कल्पयेच्छक्तिं तत्प्रभां नाभिमण्डलम् । या क्रिया साचिदाख्याता या चित्तिःसा परा क्रिया। अराणि पण्मनोरर्णान् सूर्योद्दामौ सविन्दुको ।। एते सपरमानन्दात्रयस्ते परिकीर्तिताः॥७७ ॥ सुस्थितौ नेमिगौ ध्यायेच्छेषं तु प्रधिमण्डलम् । अखण्डैका परा शक्तिश्चिक्रियानन्दरूपिणी । आत्मानं मध्यतो ध्यायेत् स्वं मायापरमात्मनोः ।। वैष्णवी सा पराहता साहं सर्वार्थपूरणी ।।७८ ॥ स्वरूपकथनमेतत् । अत एवास्या भूतमालेत्यपि व्यवहारः । अध्वषट्कं वर्णाध्वादि । ६१. एतस्य ध्यानेन. सर्वारिष्टशान्तिरहिर्बुध्यसंहितायां सप्तचत्वारिंशाध्याये वर्णिता द्रष्टव्या। ६६. स्पन्दमयी क्रियामयी। अमृतं सकारः। परमात्मा हकारः। अशेषभुवनाधुतिः रेफः। ६७. पञ्चबिन्दुः ईकारः। व्यापी अनुस्वारः । ६८. अराणि षडिति पडरचक्रं विवक्षितम् । सूर्योदामौं हु इति । ६९, शेषमिति । फडित्येतदित्यर्थः । ७३. प्राणेन हकारेण । अनलो रेफः । ७७. स्वस्वरूपस्य क्रियाचिदानन्दरूपतामाह- 1 घोरशान्तादि B. 3 B. omits two lines from here. तांस्तानाम A. G. 4 सुधया B.C.

·११२ लक्ष्मीतन्त्रम् स्वाच्छन्द्यान्मम संकल्पो द्विधैवं प्रविजृम्भते । एका शक्तिः क्रियाह्वाना महाभूतिरथापरा॥७९ ।। सामान्यतोऽनयोः शक्र स्थिताहं परमेश्वरी । एषा ते सकला शक्तिः क्रियारूपा प्रदर्शिता ॥८॥ स्थूलसूक्ष्मपरत्वेन तारिकाया निशामय । निमीलितक्रियाकारा स्पष्टैश्वर्यस्वरूपिणी ॥ ८१ ॥ तनुः षाड्गुण्यरूपा मे भूतिः सा तारिकाह्वया। तस्याः स्थूलादिरूपाणि यथावन्मे निशामय ॥ उच्यमानानि देवेश सावधानेन चेतसा ।। ८२ ।। इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे सुदर्शनप्रकाशो नामैकत्रिंशोऽध्यायः येति । ७९. द्विधेति । क्रियाविभूतिभेदेनेत्यर्थः । ८१. अनन्तराध्यायविषयभूतभूति- शक्तिवर्णनमवतारयति-निमीलितेति । भूतिशक्तिरूपे क्रियाशक्तिः निमीलितास्त इत्यर्थः । स्पष्टति । ऐश्वर्य विस्पष्टं भवतीत्यर्थः । इत्येकत्रिंशोऽध्यायः momen- 1 संकल्पात् F.G. १ श्रीपञ्चरात्र A.; भीपाञ्चरात्रे B.

·द्वात्रिंशोऽध्यायः - भोक्तृभोग्यादिकं सर्व भुवनं विभ्रती धिया । व्यापिनं सर्वतो देवी परमात्मानमाश्रिता ॥ ७॥ या ह्येषा परमा विद्या तारिका भवतारिणी। स्थूल सूक्ष्मं परं चेति तस्या रूपत्रयं शृणु ॥१॥ पञ्चवर्णं चतुर्वर्णमिति स्थूलात्मकं वपुः । त्रिवर्णा सूक्ष्मसंज्ञा मे परा विष्णुमयी स्थिता ।।२।। इमास्तिस्रो ह्यवस्था मे प्रत्येकं तु त्रिधा त्रिधा। स्थूले तु या परावस्था परमात्माश्रया तु सा॥३॥ अशेषभुवनाधारविष्णुव्यापिसमाश्रया। भोक्तृभोग्यात्मिका चेयं तम्या रूपं निवोध मे ॥४॥ अशेषभुवनाधारनिलयव्यापिजन्मना । परमात्मादिकेनैव ललाटतटमेयुपा ॥ ५॥ आक्रम्य वैष्णवं रूपं स्वे पुनः प्रतितिष्ठति । तारकारणनादेन शोभमाना हरिप्रिया ॥६॥ तावत्तया स्थिता विष्णुरूपा स्थूला गतिः परा । पञ्चकृत्यकरी शक्तिस्विविधैश्वर्यबृंहिता ॥८॥ प्राणयन्ती श्रिया देवं जृम्भमाणोदधिप्रभम् । आश्रित्य ह्यानलं भावमियं सूक्ष्मा गतिर्मता ॥९।। मृष्टयादिकं विधायाथ व्योमस्थं परमास्थिता। सर्वाश्चर्यकरी देवी सृष्टिस्थित्यन्तकारणम् ॥ १०॥ सूर्य समाश्रिता विष्णुं कलयन्ती जगस्थितिम् । कालपावकतेजोभिः स्थूला स्थूलमयाद्भुता ॥ ११ ॥ कथिता गतयस्तिस्रः स्थूलाया मम वासव । सूक्ष्मायास्तु गतीस्तिस्रः शृणु वृत्रनिषूदन ।। १२ ।। १. विद्या चिद्रूपेत्यर्थः । भवतारिणीत्यनेन तारिकाया अन्वर्थत्वमाह । २. ही इति बिन्दोरुपरि घण्टानादवत् श्रूयमाणं नादं संयोज्य पञ्चवर्णत्वं, तं विहाय चतुर्वर्णत्वमुप- पादनीयम् । त्रिवर्णेति । ईरूपेत्यर्थः । पररूपमाह-विष्णुमयीति । केवलेकाररूपेत्यर्थः । ३. प्रत्येकं त्रिधेति । स्थूलरूपे स्थूलसूक्ष्मपररूपेण, सूक्ष्मरूपे स्थूलसूक्ष्मपररूपेण, पररूपे- ऽपि स्थूलसूक्ष्मपररूपेणेति त्रैविध्यमिति भावः । स्थूले पररूपमाह-स्थूले विति। परमात्मा हकारः । ४. अशेषभुवनाधारो रेफः । विष्णुः ईकारः । व्यापी अनुस्वारः । आहत्य ही भवति । ५. ललाटतटमेयुषत्यम्य रूपेणेति शेषः । ६. आक्रम्येति वैष्णवरूपस्यानभिव्यक्ति- रुच्यते । ८. तावत्तयेति । भोक्तभोग्यरूपेणेत्यर्थः । अथ स्थूले सूक्ष्ममाह-पञ्चकृत्येत्यादि । सर्गादीनि पञ्च कृत्यानि । १०. स्थूले स्थूलरूपमाह-सृष्ट्यादिकमिति । सर्वाश्चर्येत्यादि पूर्व सूक्ष्मे जगतः सृष्टिसंकल्प उक्तः । अत्र तु तस्य सृष्टिरुच्यत इति ध्येयम् । 1 प्राणयन्तं A. B. 2मम C. 3 कलयन्तं A. B. G.

·लक्ष्मीतन्त्रम् अकालकलना सेयं सूक्ष्मा तु परमेश्वरी। व्यापिनं परमात्मानं श्रयन्ती वर्तते ध्रुवा ॥ १३ ॥ शुद्धो वर्गस्तथाशुद्धो द्विविधं सृज्यमुच्यते । शुद्धतरे स्थिता स्थूला शुद्धे सूक्ष्मा प्रतिष्ठिता ।।१४।। तिस्रोऽध्यासां गतीः सम्यक् स्थूलाया इव लक्षयेत्। परा या मे तनुः शक्र तस्या रूपं निशामय ।।१५।। सर्वव्यानिमती दिव्या निष्कला सा निरञ्जना। सा परा मन्मर्या शक्तिः कथिता विष्णुसंज्ञया।।१६।। एषा सा वैष्णवी सत्ता सैषाहंता हरेर्मता । एषा सा योगिनां निष्टा सैषा सांख्यात्मनां गतिः।। इयं सा परमा मूर्ति रियं सा परमा गतिः । शक्तिः कुण्डलिनी चाद्या भ्रमरी योगदायिका ।। अनाहता ह्यघोषा च निर्मर्यादा नदोद्ता। शब्दब्रह्म तथा शक्तिर्मातृकायोनिरुत्तमा ।। १९॥ गायत्री च कला गौरी शची देवी सरस्वती। वृषाकपायी सत्या च प्राणपत्नी यशस्विनी ॥२०॥ इन्द्रपत्नी महाधेनुरदितिर्देवनन्दिनी । रुद्राणां जननी देवी वसूनां तु हिता तथा ॥२॥ आदित्यानां स्वसा नाभिरमृतस्य धृतिः परा । इडा रतिः प्रियाकारा गुरुधात्री महीयसी ।। २२॥ मही च विश्रुतिश्चैव त्रयी गौः प्राणवत्सला। शक्तिश्च प्रकृतिश्चैव महाराज्ञी पयस्विनी ॥ २३ ॥ तारा 'सीता तथा श्रीश्च कामवत्सा प्रियव्रता। तरुणी च वरारोहा नीरूपा रूपशालिनी ।। २४॥ अम्बिका सुन्दरी ज्येष्टा वामा घोरा मनोमयी । सिद्धा सिद्धान्तिका योगा योगिनी योगभाविनी।। एवमादीनि नामानि शास्त्रे शास्त्रे मनीपिभिः । कथितानि रहम्यानि शक्तेः सिद्धान्तपारगैः॥२६॥ सैषा शक्तिः परा दिव्या विधा रूपैरवस्थिता । स्थूलसूक्ष्मपरत्वेन त्रैधमेतत् प्रदर्यते ।। २७ ।। अस्याः स्वरूपमी प्रोक्ता सा च त्रेधावतिष्ठते । अप्रमेयादिरूपेण तस्या व्याख्यामिमां शृणु ।।२८।। षाड्गुण्यं यत् परं ब्रह्म वासुदेवाख्यमव्ययम् । संहृताखिलभेदं तदेकमेव यदा तदा ॥ २९॥ अप्रमेयाख्यया देवस्तदा योगिभिरीर्यते । व्याप्यव्यापक दो वा नृज्यमृष्टिविधापि वा॥३०॥ १३. सूक्ष्मरूपस्य साधारणं स्वभावमाह-अकालेति । अनेन पूर्वोक्तस्थूलरूपस्य कालकाल्यत्वमभिमन्यते । १४. विशेषान्तरमाह-शुद्ध इति । १५. प्रस्तुते त्रिविधे सूक्ष्मरूपे पूर्वोक्तस्थूलगतीरतिदिशति-तिस्र इति। परमियान् भेद:--पूर्वोक्तस्थूलगतिरशुद्ध- विषया ; इयं तु शुद्धविषयेति । १६. अथ परायाः साधारण रूपमाह-सर्वव्याप्तिमतीत्यादि। १७. सांग्ख्यात्मनाम् ; प्रकृतिपुरुषविवेकादिज्ञानवतामित्यर्थः । १८. तस्या नामभेदानाह- शक्तिरित्यादिना। १९. नदः ; नादः। २८. ई; ईकार इत्यर्थः । २९. परायाः पररूपमाह- पाड्गुण्यमिति । संहृतेति । भेदः ; भिन्नः प्रपञ्चः । प्रतिसंचरे सकलस्यापि प्रपञ्चस्य ब्रह्मणि ल्यात् तथेक्तिः। एकमेवेति । सूक्ष्मावस्थचिदचिद्विशिष्टं ब्रह्मैकमेव तत्त्वमभवदित्यर्थः । . 1 हिता F. 1 प्रदृश्यते B. C. अव्याप्तित्वे अमी B. F.

·द्वात्रिंशोऽध्यायः ११६ न तदान्यप्रमेयत्वं न किंचित्तस्य विद्यते । तदा शून्यमिवाकारैः प्रसुप्तमिव सर्वतः ।। ३१ ।। षाड्गुण्यं ब्रह्म तत्रेयं संस्थिता विष्णुसंज्ञया । अतरङ्गार्णवाकारा शक्तिशक्तिमतोर्गतिः ।। ३२ ।। तदा यदा पुनर्ब्रह्म वासुदेवाख्यमव्रण । उन्मिपत्यात्मसंकल्पात्तदा प्रथम उच्यते ।। ३३ ।। प्रथते हि यदा ब्रह्म शुद्धाशुद्धाख्यवर्त्मना । माया नाम तदा त्वेपा ब्रह्मसंकल्परूपिणी ॥३४॥ संकर्पणादिक्षित्यन्तस्तस्या गर्भमवस्थितः । यदा पुनः परं ब्रह्म स्वेच्छासंपादितं पृथक ॥३५।। व्याप्यव्यापकभेदेन सद्वितीयमवस्थितम । पञ्चविन्दुस्तदा देवीं पञ्चकृत्यविधायिनी ।। ३६ ।। पराया इति ते प्रोक्ता मम तन्वा गतिस्त्रया। रूपं रूपं विभज्यैषा तत्तत्तत्त्वार्णमेदिनी ॥ ३७॥ तत्तद्वाचकतां नीता स्वकामाज्जगतीतनुः । तेषु तेषु हि तत्त्वेपु स्वात्मभूतावतिष्टते ॥ ३८ ॥ मदंशः सूक्ष्मरूपो यो गढोऽग्निरिव दारुषु । तत्तद्रूपमनुप्राप्ता सेवनी नाम शाश्वती ॥ ३९ ॥ तत्तद्वर्णोपरागेण तत्तद्वयक्तिवपुः स्वयम् । अधिदैवतभावेन तत्र योंऽशः परात्मकः ॥४॥ वैष्णवः शक्तिरूपो मे नियच्छन्नवतिष्ठते । तत्तद्वाचकतां याति देवी सेयमनश्वरी ॥४१॥ अशेषभुवनाधारा योगिनी परमेश्वरी । केवलस्तत्त्ववर्णस्तु त्रैलोक्यैश्वर्यदां गतः ।। ४२ ॥ तत्तत् स्थूलमयं तत्त्वं मदीयं वक्ति शाश्वतम् । तत्तद्भावाभिधानेन तन्नियन्तृत्वदर्शने ॥४३॥ इयमेवेश्वरा देवी द्विधा सक्तावतिष्ठते । क्षादि शान्तं पुरा यत्ते दर्शितं ब्रह्मपञ्चकम् ॥४४॥ क्ष इत्यादिस्वरूपेण त्रैलोक्यैश्वर्यदां गता। स्वरूपे नियमे चैव द्वेधा सेयमवस्थिता ॥ ४५ ॥ धारणानां चतुष्कं यद्वादि यान्तमुदीरितम् । तत्र सूक्ष्मपरे भावे स्थितेयं पूर्ववद् द्विधा॥४६॥ .. ३१. प्रमेयत्वं प्रमाविषयत्वम् । शून्यमिवेति । सर्वव्यापारोपरमात् असत्कल्पमित्यर्थः । बाह्याभि- मतशून्याख्यतत्त्वनिरासायेवशब्दः । ३२. अथ परायाः सूक्ष्मरूपमाह-शक्तीति । यदेत्युत्तर- वाक्यस्थमत्रादौ ज्ञेयम् । यदा शक्तेः शक्तिमतश्च व्यक्ता गतिरवगतिः, तदेत्युत्तरत्रान्वयः । ३३. प्रथम इति । संकल्प इति शेषः । ३४. एषा ; परा शक्तिरित्यर्थः । ३५. परायाः' स्थूलरूपमाह-संकर्षणेति । ३६. पञ्चबिन्दुः; ईकारः । ३७. त्रयी ; स्थूलसूक्ष्मपररूपेण त्रिविधेत्यर्थः । ३९. सेवनीति जिह्वादिस्थानेषु वर्णोच्चारणाधुपयोग्यवयवसंघटनाविशेष उच्यते। ४०. योऽश इति । अस्य सेयमित्यनन्तरश्लोकस्थेनान्वयः । ४३. सर्वमपि स्थूल- तत्त्वं मदीयशक्त्या शाश्वतं भवति । अनेन क्षणभङ्गवादनिरासोऽभिप्रेतः । ४४. सक्तेति । आसङ्गयुक्तत्यर्थः । तदेवाह---क्षादीति । ४५. द्वधेति । सर्वेषां स्वरूपं नियमनं च प्रदर्शयन्ती द्वेधावतिष्ठत इत्यर्थः । ४६. वादियान्तचतुष्कं धारणाचतुष्कमित्युक्तमित्यर्थः । 1 B. omits four lines from here. 2 गर्भ इव C. G. 5 शक्ति B. नीत्वा A. 6 शिद्यत्यादि A.; कृशीत्यादि F. प्राप्य C.

·लक्ष्मीतन्त्रम् यवस्थो मकारोऽयं प्रोक्तश्चैतन्यवाचकः । एकद्वित्र्यादियोगेन स्वरव्यञ्जनरूषिता । तत्रापि सूक्ष्मपरयोढेधेयं दशयोर्द्वयोः॥४७॥ शुद्धाशुद्धाध्ववर्गस्था नानाभेदोपपादिता ॥ ५५ ॥ मायाप्रसूतित्रैगुण्यरूपो यो भार्ण उच्यते । जटोपरागहीनाया अस्या एव पुनस्त्रिधा। ई नाम पूर्ववदेवी तत्रापि दशयोर्द्वयोः ॥४८॥ ज्ञेयः स्थूलादिरूपेण विभेदस्तत्त्वचिन्तकैः ॥५६॥ बुद्धयहंकारमनसां यद्रूपं बादिकं त्रयम् । सृष्टिकृत्संयुता स्थूला सूक्ष्मा व्योमेशसंयुता। तत्रापि पूर्ववद् द्वेधा देवीयं दशयोर्द्वयोः ॥ ४९ ॥ निरञ्जना परा सेयमी इत्येवानुरागिणी ॥ ५७॥ नादिके णादिके चैव तथेन्द्रियगणद्वये । निष्कम्पा दीपलेखेव पत्नी विष्णोरियं परा। दशयोः सूक्ष्मपरयोरियं द्वेधावतिष्ठते ॥५०॥ सर्वेष्वाधारपद्मेषु निश्चलैवावतिष्ठते ।। ५८ ॥ बादिके डादिके चैव स्थूलसूक्ष्मस्वरूपके । आबस्तिदेशादामूर्धब्रह्मयानमनुव्रता । विभूतिपञ्चके देवी दशयोः पूर्ववत् स्थिता ॥५१॥ एकेयमुज्ज्वला दीप्ता पावना च यशस्विनी॥५९।। सप्तत्या वितता भेदैः शुद्धाशुद्धमयाध्वनि । ब्रह्मरन्ध्राद्विनिष्क्रान्ता महापद्ममुपेयुषी। नटीव स्वयमी शक्तिर्बिभर्ति बहुधा वपुः ॥५२॥ ओतप्रोतात्मिका सेयं परमानन्दवर्त्मनि ॥ ६० ॥ इयद्विस्तृतिमापन्नामीमिमां परमेश्वरीम् । विलाप्य मार्त्यवं रूपममृतं प्लावयेन्नरम् । विचिन्त्य परमं याति पदं विष्णोःसनातनम् ॥५३।। मन्त्राणां मन्मयानां हि मन्त्रैर्विष्णुमयैः सह ॥६॥ यत्र यत्र गता सेयं शुद्धाशुद्धे तथाध्वनि । सा मे नूनमनूनश्रीरिति संख्या परा हि या। तत्र तत्र त्वजहती विष्णोः संबन्धमी स्थिता ॥५४|| ते च सांख्याद्वया मन्त्रा जपाद्भोगापवर्गदाः॥६२।। ४७. व्यवस्थ एव त्रैयवस्थः । ४९. बादिकं बफपाः । ५०. नादिकं तवर्गः । णादिकं टवर्गः। ५१. चवर्गपञ्चकं कवर्गपञ्चकं च तन्मात्रस्थूलभूतरूपतयोक्तमित्यर्थः । ५२. सप्तत्येति । शुद्धाशुद्धावनोः प्रत्येकं पञ्चत्रिंशदिति आहत्य सप्ततिभेदाः। ई शक्तिः; ईकाररूपा शक्तिरित्यर्थः । ५६. जटेति । जकारटकारादीत्यर्थः । उपलक्षणमेतत् वर्णान्तरोपरागस्यापि । ५७. ईरूपस्य स्थूलादिभेदमाह-सृष्टीत्यादि । सृष्टिकृत् विसर्गः। व्योमेशः अनुस्वारः। ५९. बस्तिः नाभेरधोभागः। ६०. ओतप्रोतेति । सर्वानुस्यूतेत्यर्थः । ६१. मृत्योरिदं मार्त्यवम् ; मरणधर्मत्यर्थः । ६२. अनूनश्रीः; ५००, । सांख्याद्वयाः 1वेधावस्थो A. B. य: B.C. ३ इयं B.C. F.

·द्वात्रिशोऽध्यायः
११७
अस्या एव परायास्तु विग्रुषः परिकीर्तिताः।
यथा हि किरणजातं तेजस्त्वं व्याप्य तिष्ठति ।। ६३ ।।
यथा हि पार्थिवान् भावान् व्याप्य स्थैर्य व्यवस्थितम्।
नानाविभवसंस्थानं नानारचनसंस्थितम् ॥ ६४ ।।
बाह्यमाभ्यन्तरं चैव भावं शब्दमयं समम् ।
व्याप्यैवमी स्थिता देवी विष्णुपत्नी यशस्विनी॥
स्थूलसूक्ष्मादिभेदोऽयं यथावच्छक दर्शितः ।
तारिकाया इदानीं त्वमङ्गादीनि शृणुष्व मे ॥६६।।
इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्र स्थूलादिप्रकाशो नाम
द्वात्रिंशोऽध्यायः
चिद्रूपिण इत्यर्थः । ६३. तेजस्त्वं भास्वरत्वम् । ६५. ईरूपिणी देवी स्थितेत्यन्वयः ।
इति द्वात्रिंशोऽध्यायः
1
2 अव B.
घनायास्तु B.
ईप्सिता B. F.
* श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे B.

·त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः श्री: शिखायै वौषडित्येवं शैखोऽयं तु दशाक्षरः । परं प्रणववीजाभ्यां वलायेति पदं न्यसेत् ।। ७ ।। शृणु वत्स सुरेशान विद्यायास्तारिकाकृतेः । अङ्गोपाङ्गानि मन्त्राणि नानामन्त्रमयानि मे ॥१॥ गोपनं पञ्चबिन्दुं च ह्यूर्जमैरावणं तथा । औवं च पञ्चकं चैते प्रत्येकं व्यापिनान्वितम् ॥ प्राणानलोपरिस्थं तु कृत्वैतत् पिण्डपञ्चकम् । हृदादिनेत्रपर्यन्तमङ्गवीजमिदं स्मरेत् ॥३॥ हद्धीजात् परतो योज्यं ज्ञानायेति पदं ततः । हृदयाय नमश्चैव मन्त्रोऽयं धारणप्रदः ॥४॥ प्रणवादिनमोऽन्तोऽयं मन्त्र एकादशाक्षरः । परं प्रणववीजाभ्यामैश्वर्याय पदं न्यसेत् ।।५।। शिरसे च तथा स्वाहा ह्येष एकादशाक्षरः । परं प्रणवबीजाभ्यां शक्तये च पदं न्यसेत् ॥६॥ कवचाय हुमित्येवं मन्त्रोऽयं च दशाक्षरः । परं प्रणवबीजाभ्यां तेजसे च पदं न्यसेत् ॥ ८॥ नेत्राभ्यां वौपडित्येवं नेत्रमन्त्रो दशाक्षरः । प्राणानलोपरिस्थं तु विन्यसेत् परमेश्वरम् ॥ ९॥ तस्मात् प्रणवपूर्वात्तु पदं वीर्याय विन्यसेत् । अस्त्राय च फडित्येवं मन्त्रोऽयं च दशाक्षरः ।। अङ्गषटकमिदं प्रोक्तमुपाङ्गत्रियुगं शृणु। तारिकान्ते क्रमाद्दद्यात् पूर्ववत् षड्गुणं पदम् ।।११।। ज्ञानादितेजःपर्यन्तं तदन्ते च क्रमान्न्यसेत् । उदराय च पृष्ठाय बाहुभ्यामिति वै पदम ॥१२ ।। २. गोपनः आकारः । पञ्चबिन्दुः ईकारः । ऊर्जः ऊकारः । ऐरावण ऐकारः । और्वः औकारः । व्यापी अनुस्वारः । ३. प्राणः हकारः । अनलः रेफ: । पिण्डपञ्चकम् ; हां, ही, हूं, हैं, ह्रौं इति मन्त्रपञ्चकम् । हृदादीति । हृदयशिर:शिखाकवचनेत्राणीत्यर्थः । ४. मन्त्रं निर्दिशति-हृदित्यादि । ओं हां ज्ञानाय हृदयाय नमः । ५-१०. ही पश्चर्याय शिरसे स्वाहा । ओं हूं शक्तये शिखायै वौषट् । ओं हैं बलाय कवचाय हुं । ओं ह्रौं तेजसे नेत्राभ्यां वौषट् । ह: वीर्याय अस्त्राय च फट् । ११, १२. ओं ही ज्ञानाय उदराय नमः । ओं ह्रीं शक्तये पृष्ठाय नमः । ओं ह्री बलाय बाहुभ्यां नमः । १०. ओं 1श्रीरुवाच . 2 In the place of this and the next two lines, B. reads the following: परं प्रणवबीजाभ्यां ज्ञानाय च पदं न्यसेत् । हृदयाय नमश्चैवं मनुरेकादशाक्षरः ।। तत: A. B. 1 सैप B.

·त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ११९ अरुभ्याम जानुभ्यां चरणाभ्यामिति क्रमात् । नमश्च परतो योज्यमुपाङ्गानामयं विधिः॥ १३ ॥ इत्येवमङ्गोपाङ्गानां मन्त्रा द्वादश कीर्तिताः। अलंकारानमन्त्रांस्तु ब्रुवत्या मे निशामय ॥१४॥ कौस्तुभो व्योमसंभिन्नः परमात्मा ततः परम् । ऊर्ध्वाधोऽनलसंभिन्न ऊर्जेनापि समन्वितः ॥१५॥ सृष्टिकृत्संयुतो मूर्ध्नि कौस्तुभो व्यापिसंयुतः । नमस्कृतिस्ततः पश्चात्ततः पश्चात् प्रभात्मने ।।१६।। कौस्तुभाय ततः स्वाहा प्रणवाद्यस्तु कौस्तुभः । मन्त्रः षोडशवर्णोऽयं सर्वकर्मप्रसाधकः ॥ १७ ॥ उद्धरेत् प्रथमं तारं धरेशं तत उद्धरेत् । तदधस्तृप्तिसंझं च वराहं तदधो न्यसेत् ।। १८ ॥ मायया भूषयेत् पश्चाद्वथापिना चाङ्कयेत्ततः। पश्चात्मा वर्णपिण्डोऽयं नमस्कारं ततः परम् ।। स्थलजलोद्भूतभूषितेपदमुद्धरेत् । वनमाले ततः स्वाहा मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ॥२०॥ एकोनविंशत्यर्णोऽयं वनमालामयो महान् । तारकस्यावसाने तु वामनाणं समुद्धरेत् ॥ २१ ॥ तदधस्तृप्तिमायोज्य भूषयेदुदयेन तु । व्यापिना चाङ्कितः पिण्डश्चतुरो महाद्भुतः ॥२२॥ नमस्कारस्ततः पश्चाच्छ्रीनिवासपदं ततः । पद्माय वह्निजाया च पाद्मोऽयं 'त्रिदशाक्षरः।।२३॥ आदायादौ तु वैकुण्ठं रेफं तदुपरि न्यसेत् । आनन्देनान्वितं पश्चाद्व्यापिना चाङ्कयेत्ततः ॥ कस्थकस्थपदं दद्यान्नेमिद्वन्द्वमतः परम् । वरपाशाय वै स्वाहा प्रणवाद्यस्तु पाशराट् ॥२५॥ मन्त्रः पञ्चदशोऽयं कामिनां क्षिप्रसिद्धिकृत् । प्रणवान्ते विरासंझं व्यापिना मूर्ध्नि संयुतम् ॥ द्वयं पिण्डतया योज्यं रेफ कमलमङ्कुशम् । व्यापिना संयुतं मूर्ध्नि तृतीयमिदमक्षरम् ॥ २७ ॥ पदं निशितघोणाय चाङ्कुशाय शिखिप्रिया । इति पञ्चदशोऽयम कुशः शीघ्रसिद्धिदः॥ २८ ॥ अलंकारास्त्रमन्त्राणामेतत् पञ्चकमीरितम् । आधारासनमन्त्राणां शृणु रूपं पुरंदर ॥२९॥ यद्विना तारिकायास्तु पूरणं नैव जायते । अनलद्वयमध्यस्थः प्राणो मायी स बिन्दुमान् ।। तत आधारशक्त्यै च प्रणवादिर्नमोऽन्तिमः । आधारशक्तिमन्त्रोऽयं विज्ञेयस्तु नवाक्षरः ॥३१॥ अनलद्वयमध्यस्थो बिन्द्वन्तोऽप्यूर्जसंयुतः । ततः कालाग्निकूर्माय नमोऽन्तः प्रणवादिकः ॥३२॥ १३. ओं ही ऐश्वर्याय ऊरुभ्यां नमः । ओं ह्रीं वीर्याय जानुभ्यां नमः । ओं ही तेजसे चरणाभ्यां नमः । १५-१७. ओं ठं : ठं नमः प्रभात्मने कौस्तुभाय स्वाहा । १८-२०. ओं स्वी नमः स्थलजलोद्भतभूषिते वनमाले स्वाहा । २१-२३. ओं व्सुं नमः श्रीनिवासपद्माय स्वाहा। त्र्यधिकाः दशाक्षराः यस्येति बहुव्रीहिः । २४, २५. ओं ाँ कस्थ कस्थ ठठ वरपाशाय स्वाहा । २६-२८. -ओं लू के निशितघोणाय अङ्कुशाय स्वाहा । २९-३१. ओं ही आधारशक्त्यै नमः। ३२. अनलद्वयमध्यस्थ इति । प्राण इत्यनुषज्यते । ओं 1 धारेशं F. इति B. द्वादशा A. B. C. 4 3 संश: B. 6 नेमिद्वयमत: B.C. 5 कस्यकस्य B.C. .

·१२० लक्ष्मीतन्त्रम् मन्त्रः कालाग्निकर्मस्य विज्ञेयोऽयं दशाक्षरः । आधारेशाख्यमन्त्राणां विधिं शृणु पुरंदर। गोपनेनाङ्कितं प्राणं मूर्ति च व्यापिना युतम् ।।३३।। धर्ताजितोऽमृताधारो विवुधाख्यश्च वासव ।। प्रणवान्ते समुद्धृत्य ह्यनन्ताय नमस्ततः । एतांश्चतुर उद्धृत्य वर्णानेषामथोपरि । अष्टाक्षरो ह्ययं मन्त्रो नागराजस्य कीर्तितः ॥३४|| विन्यसेञ्चतुरो वर्णान सत्यादीन साधकोत्तमः ।। कमलं चाग्निरूपं च प्रधानं पुरुऐश्वरम् । त्रैलोक्यैश्चर्यदं दद्याचत्वार्यतानि वासव । पिण्डीकृत्य चतुष्कं तु गोपनव्यापिसंयुतम् ।। बीजानि प्रणवादीनि धर्मादेः षोडशात्मनः ॥४२॥ वसुधायै नमः पश्चात् प्रणवादिर्मनुस्त्वयम्। धर्मादिकमधर्माद्यमृगाद्यं च कृतादिकम् । विश्वंभराया विज्ञेय आधारः परिकल्प्यते ॥३६।। चतुष्टयानि चत्वारि यानि सिद्धानि लोकतः ॥ अमृतं वरुणं चाणद्वयं पिण्डीकृतं सह । चतुञ्चतुर्विभागेन संज्ञाः षोडश विन्यसेत् । गोपनव्यापिसंयुक्तं प्रणवान्ते समुद्धरेत् ।। ३७ ॥ बीजोपरि नमश्चान्ते मन्त्राः षोडश ते स्मृताः। श्रीरार्णवाय च नमः सोऽयं मन्त्री नवाक्षरः । सोदयं सामृतं ह्रस्वं प्रणवोपरि विन्यसेत् । पवित्रं सोदयव्यापिसंयुतं प्रणवान्तगम ॥ ३८ ॥ अव्यक्तपद्माय नमः स मन्त्रोऽव्यक्तपद्मकः ॥४५॥ आधारपद्माय नमः पद्मस्यायं दशाक्षरः । सूर्येन्द्वग्निपदेभ्यस्तु प्रत्येकं मण्डलाय च । इत्थमाधारषट्कस्य मन्त्रषट्कं प्रकीर्तितम ॥३९॥ नमोऽन्ते प्रणवश्चादौ ते मन्त्रा मण्डलत्रये ॥४६॥ นศ कालामिकर्माय नमः । ३३, ३४. ओं हां अनन्ताय नमः । ३५, ३६. ओं क्ष्लां वसुधायै नमः । ३७. ओं स्वां क्षीराणवाय नमः । ३८. ओं पुं आधारपद्माय नमः । ४०-४३. धर्ता धकारः । अजितो जकारः । अमृताधारो वकारः । विबुधो लकारः। सत्यः ऋकारः । ओं धुं, ओं ,, ओं ऽलं, ओं लं इति क्रमेण धर्मज्ञानवैराग्यैश्वर्याख्याधारेशबीज- मन्त्राः । ओं जूं, ओं जं, ओं उलं, ओं ज्लूं इति क्रमेण अधर्माज्ञानावैराग्यानैश्चर्यान्याधारेश- बीजमन्त्राः । ओं वू, ओं , ओं वलं, ओं व्लं इति ऋग्यजु:सामाथाख्याधारेशबीजमन्त्राः । ओं ल्क्रं, ओं लकं, ओं ल्लं, ओं ल्लु इति कृतत्रेताद्वापरकल्याख्याधारेशबीजमन्त्राः । ४४. अथ धर्मादीनां घोडशानां संज्ञामन्त्रा उच्यन्ते-चतुरित्यादिना । ओं , धर्माय नमः ।ओं धुं ज्ञानाय नमः । इत्यादिक्रमेण ज्ञेयाः । ४५. ह्रस्वः बकारः । ओं व्युं अव्यक्तपद्माय नमः । ४६. ओं सूर्यमण्डलाय नमः । ओं इन्दुमण्डलाय नमः । ओं अग्निमण्डलाय नमः । इति 1 रूढानि B.

·त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः १२१ प्रत्यगात्मपरामर्शिशब्दः सोमोऽथ सर्गवान् । विजयाय नमः सोऽयं विजयस्य चतुर्युगः । चिद्धासनाख्यमन्त्रोऽयं त्र्यक्षरः परिकीर्तितः ।। गोविन्दः सानलो मायी व्यापिमान् प्रणवान्तगः॥ इत्यासनाख्यमन्त्राणां कथिता त्वेकविंशतिः। गङ्गायै नम इत्येवं गङ्गाया मुनिवर्णकः । इत्यर्य पीठपूजान्तो मन्त्रग्रामो मयेरितः ॥४८॥ समायः सानलः सूक्ष्मो व्यापिमाल् प्रणवान्तगः ।। रहस्यं परमं गुह्यमिदानी परमं शृणु । यमुनायै नमत्रा यामुनेयश्चतुर्युगः । क्षेत्रेशाद्यं मन्त्रचयं विन्ननिर्मथनक्षमम् ॥ ४९ ।। शंकरः सानल: सोर्जी ज्यापिमान प्रणवान्तगः ।। गरुडं कालमनलं पिण्डीकृत्यायेन् ततः। ततश्च शङ्खनिधये नमः सोऽयं नवाक्षरः। सव्यापिनादिदेवेन क्षेत्रपालाय वै नमः ।। ५०॥ पवित्रः सानलः सो| व्यापिमान प्रणवान्तगः ।। वाद्यो मनुः सोऽयं क्षेत्रेशस्य नवाक्षरः । ततश्च पद्मनिधये नमः सोऽयं नवाक्षरः । अनुतारा श्रियै पश्चान्नमरत्वादौ च तारकः॥ क्षेत्रेशात् पद्मनिध्यन्तं मन्त्राणां दशकं त्विदम् ॥ षडक्षरः श्रियो मन्त्रश्चण्डादीनपराञ्शृणु। गणेशाद्यादिसिद्धान्तमथ मन्त्रगणं शृणु। सचञ्चलानलस्तारः केवलस्त्वादितो भवेत् ॥५२॥ ऊर्जव्यापिसमायुक्तो गोविन्दः प्रणवान्तगः॥६१॥ चण्डाय नम इत्येव सप्तवर्णो मनूत्तमः । ततो गोविन्दवैकुण्ठौ पवित्रः स्रग्धरस्तथा। सपवित्रानलस्तारः केवलस्त्वादितो भवेत् ॥ ५३॥ जगद्योनिगतः शङ्खो नरः कालो विसर्गवान् ॥६॥ प्रचण्डाय नमो मन्त्रः प्रचण्डोऽयं चतुर्युगः। नवाक्षरो ह्ययं मन्नो गाणपत्यः प्रकीर्तितः । सशाश्वतानलस्तारः केवलस्त्वादितो भवेत् ॥५४॥ घोढा संयोज्य गोविन्दं युग्माद्यैर्गोपनादिभिः॥ जयाय नम इत्येवं जयस्य मुनिवर्णकः । अङ्गक्लप्तिरमुष्य स्यान्नमःस्वाहादिसंयुता । वराहानलसंयुक्तस्तारः शुद्धस्तथादिगः ॥ ५५ ॥ आद्यन्तानलसंयुक्तं मायाव्यापिसमन्वितम् ॥६४।। प्रणवाद्यो मण्डलत्रयमन्त्राः। ४७. अहं सः। इति चिद्धासनमन्त्रः । ४८. एकविंशतिरिति । षोडशाधा- रेशमन्त्राः । एकः अव्यक्तपद्ममन्त्रः । त्रयो मण्डलमन्त्राः । एकः चिद्भासनमन्त्र इति ज्ञेयम् । ५०. ओं क्ष्नां क्षेत्रपालाय नमः । ५१. ओं श्रीं श्रियै नमः । ५२. ओं त्रों चण्डाय नमः । ५३. ओं प्रों प्रचण्डाय नमः । ५४. ओं जो जयाय नमः । ५५. ओं द्रों विजयाय नमः। ५६. ओं श्रीं गङ्गायै नमः । ५७. ओं यी यमुनायै नमः । ५८. ओं श्रृं शङ्खनिधये नमः । ५९. ओं पूं पद्मनिधये नमः । ६१,६२. गणेशादीति । गणेशमारभ्य आदिसिद्धपर्यन्तानां मन्त्रा इत्यर्थः । ओं गूं गणपतये नमः । ६३. ओं गां हृदयाय नमः । इत्यादि ज्ञेयम् । ६४-६८. ओं ी ही स्यां स्त्र्यां अ-क्ष (अकारादिक्षकारान्ता वर्णाः) वागीश्वर्यै नमः । 1 चिन्द्रावना F. 2 C. omits four lines from here. ३ यमुनाया: B. 4 संयुतम् F.

·१२२ लक्ष्मीतन्त्रम् गरुडं तारकस्यान्ते तदन्ते तारिकां स्मरेत् । यथाक्रमोदितैर्वर्णैः पिण्डं कृत्वा ततः स्वधा । रेफशङ्खादिदेवाढ्यं 'सोमं व्यापिसमन्वितम् ।। पितृभ्योऽथ नमः सोऽयं पितृसंघस्य मन्त्रराट्।।७५।। चतुर्थ संस्मरेद्धीजं तदिदं बलसूदन । षट् तारा आदिदेवोऽथ व्योमवान् केवलोऽथ सः। वैराजानलशङ्खाव्यं गोपनं व्यापिसंयुतम् ।। ६६ ।। रामवान् दमनश्चाथ सिद्धेभ्योऽथ ततो नमः॥ सोमवण स्मरेच्छक पञ्चमं परमाद्भुतम् । मन्त्रोऽयमादिसिद्धानां भगवद्भावितात्मनाम् । अप्रमेयादिदेवादि यावद्गरुडवर्णकम् ॥ ६७॥ क्षेत्रेशाद्यादिसिद्धान्तान् विननिर्मथनक्षमान् ॥७॥ यथापाठं समुच्चार्य वागीश्वर्यै ततो नमः । प्रागेव पूजयेन्मन्त्री समाराधनकालतः । एकषष्टयर्णको मन्त्रो वागीश्वर्या अयं स्मृतः ॥१८॥ अथ लोकेशमन्त्राणां लक्षणं शृणु वासव ।। ७८॥ कुर्याच्चतुर्थबीजेन गोपनादिविभेदिना। प्राणं धरेशमानन्दं पिण्डीकृत्य क्रमस्थितान् । अन्तर्जातियुतां सम्यगङ्गक्लप्ति विचक्षणः ॥ ६९।। मूर्ध्नि व्योमयुतं कृत्वा तत इन्द्राय वै नमः॥७९॥ गोपनादिविभिन्नस्य बीजस्याद्यन्तयोन्यसेत् । ऐन्द्रोऽयमीरितो मन्त्रः पावकादीन्निबोध में। प्रणवं च नमश्चैव ततो जाति प्रकल्पयेत् ॥ ७० ॥ कुर्यात् प्राणानलानन्दैर्व्यापिनापि च पिण्डकम्।।८।। प्रणवत्रितयं व्यापिसंयुतः सोदयश्च गः। प्राणकालादिदेवैश्च व्यापिनापि च पिण्डकम् । गुरवेऽथ नमः सोऽयं प्रथितो गुरुपूजने ।। ७१ ॥ अग्नये नम इत्येवं यमाय नम इत्यपि ।। ८१ ॥ प्रणवत्रितयस्यान्ते पवित्रो व्यापिसंयुतः। नरः स भगवान् व्यापी पिण्डो निर्ऋतये नमः। परमगुरवे नमः प्रथितस्तु गुरोर्गुरुः ॥ ७२ ॥ यातुधानेशमन्त्रोऽयं जलेशस्यावधारय ।। ८२ ।। प्रणवत्रितयस्यान्ते व्याप्यानन्दयुतस्तु पः। प्राणं वरुणमानन्दं व्यापिनं पिण्डयेद् बुधः। परमेष्टिनेऽथ च नमो मन्त्री गुरुगुरोर्गुरुः ॥७३॥ वरुणाय नमः पश्चाद्वारुणोऽयं मनूत्तमः ।। ८३ ।। तारपञ्चकमालादं व्योम प्राणोपरि न्यसेत् । प्राणं सूक्ष्मं तथानन्दं व्यापिनं पिण्डयेद् बुधः । कालानलौ तु तदधः सर्वलोकेश्वरोपरि ।। ७४ ।। वायवे नम इत्येवं वायवीयो मनूत्तमः ॥ ८४ ॥ ६९. ओं स्यां हृदयाय नमः इत्यादयोऽङ्गमन्त्राः। जातिरित्यङ्गमुच्यते। ७१-७३. ओं ओं ओं गुं गुरवे नमः। ओं ओं ओं पं परमगुरवे नमः । ओं ओं पं परमगुरवे नमः । ओं ओं ओं पां परमेष्ठिने नमः।७४,७५. ओं ओं ओं ओं ओं ट्यूं स्वधा पितृभ्यो नमः । ७६, ७७. ओं ओं ओं ओं ओं ओं आं आदिसिद्धेभ्यो नमः । ७९. ओं हां इन्द्राय नमः । ८०,८१. ओं हां अग्नये नमः । ओं मां यमाय नमः । ८२. ओं न्लं निर्ऋतये नमः । ८३. ओं हां वरुणाय नमः । ८४. आं ह्यां 1 सोम B. C. 3 F. omits three lines from here. 2 षष्टयर्णको महामन्त्र: A. 4 मन्त्र B. ।

·त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः १२३ धर्माशुवरुणानन्दान् व्यापिना सह पिण्डयेत् । सोमाय नम इत्येवं सौम्यो मनुरुदाहृतः ।। ८५ ॥ सूर्यमूर्ज तथा व्योम चक्रिणं पिण्डयेत् क्रमात् । ईशानाय नमः पश्चादीशानस्य मनूत्तमः ॥ ८६ ॥ प्राण वैकुण्ठमानन्दं व्यापिना पिण्डयेत् क्रमात् । अनन्ताय नमः पश्चान्नागराजमनुस्त्वयम् ।। ८७॥ प्राणं खर्व तथानन्दं व्यापिना पिण्डयेत् क्रमात् । ब्रह्मणे नम इत्येवं ब्रह्मणो मनुरुत्तमः ।। ८८ ॥ सर्वेषां प्रणवः पूर्वमायुधानामथो शृणु । अनलं जन्महन्तारं प्रधानमनलोजको ।। ८९ ॥ सर्गेण पिण्डयेत् संज्ञां नमः कुलिशमन्त्रराट् । ऊर्ज विहाय तत्स्थाने मायया परिभूषितम् ।।९०॥ तदेव पिण्ड संज्ञा च नमः शक्तिमनुस्त्वयम् । अखण्डविक्रमं कालं लोकेशं परमेश्वरम् ।। ९१ ॥ पिण्डीकृत्य ततः संज्ञा नमो दण्डमनुस्त्वयम् । विश्वाप्यायकरं कालं लोकेशं परमेश्वरम् ॥ ९२ ॥ पिण्डीकृत्य 'ततः संज्ञा नमः खड्गमनुस्त्वयम् । चन्द्री शान्तादिदेवौ च सृष्टिकृत् पिण्डिता इमे।।१३।। पाशाय नम इत्येवं पाशमन्त्रोऽयमद्भुतः । अजितो वरुणानन्दौ सृष्टिकृत् पिण्डिता इमे ।।९४।। ध्वजाय नम इत्येवं ध्वजमन्त्र उदीरितः। परमात्मानलोदामान पिण्डयेत् सृष्टिकृद्युतान् ॥९५।। मुसलाय नमः पश्चान्मौसलोऽयं मनूत्तमः । अनलं जन्महन्तारमुदयं सृष्टिकृद्युतम् ॥ ९६ ॥ पिण्डीकृत्य ततः संज्ञा नमः शूलमनुस्त्वयम् । करालमनलारूढमोदनं सृष्टिकृद्युतम् ॥ ९७॥ पिण्डीकृत्य ततः संज्ञा नमः सीरमनुस्त्वयम् । वरुणं च नरं चैव गोपनं सृष्टिकृद्युतम् ॥ ९८॥ पिण्डीकृत्य ततः संज्ञा नमः पद्ममनुस्त्वयम् । सर्वेषां प्रणवः पूर्वो विष्वक्सेनमनुं शृणु ।। ९९ ।। अनलपाणलोकेशान् व्यापिना पिण्डयेत् क्रमात् । वरुणं भूधरं चैवव्यापिना पिण्डयेत् क्रमात्॥१००।। पिण्डोऽयं ज्ञानदः पश्चाद्विष्वक्सेनस्य मन्त्रराट् । प्रणवादिस्त्वयं मन्त्रः सर्वार्थकृदुदीरितः ॥१०१॥ ऊर्जहीनं तु यत् पूर्व तेनानन्दादियोगिना। अङ्गक्लप्तिरमुष्य स्यान्जातिमुद्रासमन्विता ॥१०२॥ वायवे नमः । ८५. ओं ध्वां सोमाय नमः । ८६. ओं हy ईशानाय नमः । ८७. ओं हां अनन्ताय नमः । ८८. ओं ह्रवां ब्रह्मणे नमः । ८९. ओं ज्यूं: कुलिशाय नमः । ९०. ओं नीः शक्तये नमः । ९१. ओं ड्मूः दण्डाय नमः । ९२. ओं ट्यूः खड्गाय नमः । ९३, ओं ट्शाः पाशाय नमः । ९४. ओं ज्वाः ध्वजाय नमः । हूः मुसलाय नमः । ९६. ओं र्जुः शूलाय नमः । ९७. ओं कोः सीराय नमः । ९८. ओं नाः पद्माय नमः । १००. ओं हूँ वौं ज्ञानदाय नमः । १०२. ओं ह्रीं ९५. ओं 2 मनु: F. 1 मनुं B. C. F. 3 F. omits two lines from here. 4 C. omits five lines from here.

·१२४ लक्ष्मीतन्त्रम् तारिका च नमश्चान्ते प्रसादनमनुस्त्वयम् । प्रणवस्तारिका चैव ततो भगवतीति च ।। १११॥ सोमं वरुणमीकारं व्यापिना पिण्डयेत् क्रमात् । सुरभ्यै नम इत्येवं तारपूर्वो मनुस्त्वयम् ।। १०३ ॥ सुरभ्याः कथितः सर्वभोगसंपूरणार्थकः । प्रणवद्वितयस्यान्ते तारिकाद्वयमुद्धरेत् ।। १०४ ॥ ततः परमधामा चावस्थिते मदनुग्रहा। अभियोगोद्यते चेह तथैवावतरेति च ।। १०५ ।। इहाभिमतशब्दं च सिद्धिदे इति च त्रयम् । ततो मन्त्रशरीरे च तारस्तारा नमो नमः ॥१०६।। पञ्चचत्वारिंशदर्णो मन्त्र आवाहनार्थकः । प्रणवस्तारिका प्राणास्त्रयः सव्यापिनस्ततः ।।१०७॥ मन्त्रमूर्तेऽथ स्वपदं समासादय तवयम् । क्षमस्वेति द्विरुचार्य तारस्तारा नमो नमः ॥११२।। वैसर्जनमनुः सोऽयमित्येते मन्त्रनायकाः । कथिताः सुरशार्दूल सर्वपापमलापहाः ।। ११३ ॥ अभक्तानां च ये नैव प्रदेयाः क्रूरकर्मणाम् । नास्तिकानामसाधूनां धूर्तानां वञ्चनाजुषाम् ।। भक्तानामास्तिकानां च श्रद्धासंघमसेविनाम् । मदीयक्रमसक्तानां संस्कृतानां विशेपतः ॥ ११५ ॥ तत्त्वतश्चोपसन्नानां दृढ श्रद्धावलम्बिनाम् । वैष्णवानामिदं वाच्यमवाच्यमितरेषु तु ॥ ११६।। अन्यथा वक्ति यो मोहाल्लोभात कामादथापि वा। अज्ञानाद्वालभावाद्वा स याति नरकान् बहून् ।। तस्मादालक्ष्न्य वै सर्वं गुणजातं यथोदितम् । प्रब्रूयादुपसन्नाय धर्मण न्यायतस्तथा ॥ ११८ ।। तिस्रश्च तारिकाः पश्चादिदं शब्दं त्रिरुचरेत् । गृहाण वह्निजाया च भोगदानमनुस्त्वयम् ।। १०८॥ ओंकारमुद्धरेत् पूर्व विष्णुं व्योमान्वितं ततः । तारिकामुद्धरेत् पश्चाद्भूयो विष्णुं तथाविधम् ।। ततो व्योमान्वितं प्राणं सोमनामसमन्वितम् । परे च परमेशे च प्रसीद प्रणवं ततः ।। ११० ।। हृदयाय नमः इत्यादि । १०३. ओं स्वीं सुरभ्यै नमः। १०४-१०६. ओ ओ ह्रीं ह्रीं परमधामावस्थिते मदनुग्रहाभियोगोद्यते इहावतरेहाभिमतसिद्धिदे मन्त्रशरीरे ओं ह्रीं नमो नमः । इत्यावाहनमन्त्रः। १०७, १०८. ओं ह्रीं हं हं हं ह्रीं ह्रीं ह्रीं इदमिदमिदमयं गृहाण स्वाहा इत्यादि । १०९,११०. ओं ई ही ईं हंसपरे परमेशे प्रसीद ओं ह्रीं नमः । इति प्रसादनमन्त्रः। १११, ११२. ओं ही भगवति मन्त्रमुर्ते स्वपदं समासादय समासादय क्षमस्व क्षमस्व 1 मदीयकर्म F. भावाच. तत् C. 4 क्रमात् A.

·त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः १२५ इति ते भवतो भक्तिर्मयि शक महीयसी । तत्त्वतश्वोपसन्नस्य मयेह प्रीयमाणया ।। १२१ ॥ प्रब्रूयाद्यो ह्यधर्मेण यो वाधर्मेण पृच्छति । तावुभौ नरकं घोरमृच्छतः कालमक्षयम् ॥ ११९॥ पृथिवीं रत्नसंपूर्णां दद्याद्यद्यपि वासव । नव देयं ह्यभक्ताय नापरीक्षितशीलिने ।। १२० ॥ अङ्गोपाङ्गादिमन्त्राणां मन्त्रकोशः प्रकाशितः । मुद्राकोशमिदानीं त्वं गदन्त्या से निशाभय ।। इति श्रीपाश्चरानसारे लक्ष्मीतन्त्रे अङ्गोपाङ्गादिमन्त्रप्रकाशो नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ओं ह्रीं नमो नमः । इति विसर्जनमन्त्रः । ११९. अत्र “ अवमेण च यः प्राह यश्चाधर्मेण पृच्छति । तयोरन्यतरः प्रति विद्वेपं वाधिगच्छति ॥” (२. १११) इति मनुवचनमवधेयम् । इति त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः - 1 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे B.

·चतुस्त्रिंशोऽध्यायः श्री:- मुद्राकोशं प्रवक्ष्यामि मन्त्रकोशस्य वासव । येन विज्ञातमात्रेण मन्त्रसिद्धिर्महीयसी ॥१॥ मुद्रां वै बन्धयेन्मन्त्री स्नानकाले जलान्तरे। आत्मनो न्यासकाले च पूजान्ते मण्डलाविधौ ।। अर्चायां मन्त्रविन्यासे ह्ययंपात्रेषु भोजने। पूर्णाहुत्यवसाने च मन्त्रे ह्यभ्यन्तरस्थिते ॥३॥ हिंसकानां विधाताय सर्वविघ्नोपशान्तये । संमुखौ तु करौ कृत्वा सुश्लिष्टौ सुप्रसारितौ ॥४॥ संमुखं मध्यमायुग्मनिक्षिप्ताङ्गुलयः पराः । अन्योन्याभिमुखाश्चैव भुजबुन्देन कल्पिताः ॥५॥ महाश्रीरिति विख्याता सर्वसौभाग्यदायिका । मोचनी सर्वदोषाणां शीघ्रसिद्धिप्रदायिनी ॥६॥ जडभूतस्य वै जन्तोर्बोधनाभ्युदयात्मिका । प्रसार्य वाममुत्तानमगुल्यो 'विरलाः स्थिताः ।। कार्यास्त्वाकुञ्चितप्रान्ता अगुष्टं सेतुवद्भवेत् । संमुखं तासु संलग्नं करशाखासु मध्यमाम् ॥८॥ हृत्संमुखं तु बध्नीयाच्छक्तिमुद्रां सुखप्रदाम् । इसे मुद्रे महाभागे योगिबृन्दोपवन्दिते ॥९॥ परसूक्ष्मपदस्थे तु मम प्रीतिप्रदायिके। मम स्थूलपदस्थाया योनिमुद्रां निशामय ॥१०॥ संमुखौ तु करौ कृत्वा 'सुश्लिष्टौ सुप्रसारितौ। मध्यतो मूलतः पृष्ठे विपर्यस्ते ह्यनामिके ॥ ११ ॥ तर्जनीमूलयोन्य॑स्य ताभ्यामग्रे निगृहयेत् । मध्ययोः शेषयोरग्रे कनिष्टायुगलं पुरः॥ १२ ॥ अन्योन्यं पृष्ठतो लग्नं तलमध्योन्नतं भवेत् । अङ्गुष्ठानद्वयं कुर्यान्मध्ययोरग्रपर्वगम् ॥ १३ ॥ महायोनिरिति ख्याता मुद्रा सर्ववशंकरी । त्रिविधा त्रिविधाया मे मुद्रैषा संप्रदर्शिता ॥१४॥ सूक्ष्माख्या शक्तिमुद्रा या विकारस्तत्र वर्ण्यते । प्रदेशिन्यादितोऽङ्गुष्ठमैकैकश्येन सेतुवत् ॥१५॥ 10विन्यस्याङ्गुलिषु ज्ञेयाश्चतस्रो मुद्रिका इमाः । शक्तीनां तु मदीयानां लक्ष्म्यादीनां पुरंदर ॥१६॥ लक्ष्मीः कीर्तिर्जया माया देव्योमच्छक्तयो हिताः। दक्षिणेन तु हस्तेन मुष्टिबन्धं प्रकल्पयेत् ॥ १७ ॥ अन्तःस्थमुन्नतं कृत्वा वामागुष्ठं सुरोत्तम । संमुखं हृदि हार्दैषा मुद्रा बुद्धिविवर्धनी ।। १८ ॥ 11प्रसृता अगुलीः सर्वा अगुष्ठेन तु संस्पृशेत्। शैरस्येषा भवेन्मुद्रा मन्त्रसंनिधिकारिणी ॥१९॥ मुष्टिं वितर्जनी कृत्वा तर्जनी उर्ध्वसंस्थिता । शिखामुद्रेति विख्याता सर्वदुष्टभयंकरी ।। २० ॥ 1 मण्डलावधौ A. B. 4 वाममुत्ताना: B. 7संश्लिष्टौ C. 10 विना सा B. 2 वा B. विरलायिता: B. G. उजन्तोवेंदना B. 6 असंमुखां B.C.F. 9 तस्य B. । 8 11 सूक्ष्माद्या B. C. प्रसृत.गुलय: B.

·चतुस्त्रिंशोऽध्यायः १२७ दोपविघ्नविनाशाय सदा ह्येतां प्रदर्शयेत् । अगुष्ठाग्रे विपर्यस्य तर्जन्योर्मध्यतो न्यसेत् । आदौ तस्मात् प्रयत्नेन यागवेश्मनि दर्शयेत् ॥२१॥ मुद्रपा कौस्तुभी नाम मालामुद्रामिमां शृणु ॥३३॥ उत्सादं सर्वविन्नानां कुरुते मन्त्रसंयुता । कण्ठादापादतः स्वांसौ तर्जनीभ्यां परिभ्रमन् । गोरग्रतः शाखाः संस्थास्तु करयोर्द्वयोः ।। "कुर्याद्युगपदेवैषा वनमालामयी शुभा ॥ ३४॥ ताभ्यां मध्यमसंलग्नं करवन्धादितो भवेत् । व्यगुष्टा अगुलीरष्टौ ग्रथयेदग्रतो मिथः । वार्मण्येषा भवेन्मुद्रा द्वावंसावनया स्पृशेत् ।।२।। लम्बं बाहुद्वयं कुर्यादेषा वा वनमालिका ॥ ३५ ॥ अभेद्या दुष्टसंघेन भूतवेतालयोगिभिः । अगुष्ठौ पार्श्वतो लग्नावगुल्यो विरलाः स्थिताः । कर्मकाले निबध्यैपा मन्त्रिणा च प्रयत्नतः ॥२४॥ एषा पाकेरुही मुद्रा पुष्टिसौभाग्यवर्धिनी ॥३६॥ करयोग्रंथितागुल्यः संवृताः पाणिपृष्टगाः । उत्ताने दक्षिणे पाणावग्रेऽगुष्टकनिष्टयोः । तर्जन्यौ प्रान्तसंलग्ने सुपिरे चोच्छ्तेि तयोः ।। मेलयेत् सेतुवच्छिष्टं सुसंश्लिष्टं लतात्रयम् ।। ३७॥ अगुष्ठौ मूलसंलग्नौ विपर्यस्तौ परस्परम् । आकुञ्चितफणाकारा मुद्रा पाशा भवेदियम् । चाक्षुष्येषा भवेन्मुद्रा निबध्या चक्षुरन्तिके ॥२६॥ मुष्टिं पृष्ठस्थितागुष्ठं पाण्योमुष्टिद्वयं पुरा॥३८॥ तर्जनीं स्फोटयेदिक्षु दशस्वगुष्टकेन तु । कुर्यादधोमुखं वामं तत्पृष्ठे दक्षिणं तथा। द्रत करद्वयेनैव चक्षुभ्यां संनिरीक्षयेत् ।। २७ ।। अथाधारादिशक्तेः स्यान्मुद्रोक्ता कूर्मवह्निजा। अस्त्रमुद्रेति विख्याता त्रासनी देवविद्विषाम् । अधोमुखस्य वामस्य ह्यनामातर्जनीद्वयम् । अङ्गानामियमुदिष्टा पण्मुद्री सर्वसाधनी ॥२८॥ 1 आकुञ्च्य मध्यमापृष्ठे विन्यसेत्तु सुसंस्थितम् ।। उपाङ्गत्रियुगस्याथ मुद्रा एता निशामय । ऋजूमधोमुखीं कुर्यान्मध्यमामगुली तथा । अङ्गुलीः श्लेषयेत् सर्वाश्चतस्रो दक्षिणस्थिताः ।। ततः कनिष्टिकाङ्गुष्ठौ वलवत्तु प्रसारयेत् ॥४।। तासां मूले तथाङ्गुष्टं तिर्यञ्च विनिवेशयेत् । अनन्तासनमुद्रेयमनन्तोऽयं यथोत्थितः । उपाङ्गानामियं मुद्रा तया तत्तत् स्पृशेत् पदम् ॥३०॥ इयमासनमुद्राणां प्रधाना परिकीर्तिता ।। ४२ ।। अलंकारास्त्रमन्त्राणां मुद्रा अथ निशामय । अविभागा परा शक्तिराधाराधारसंज्ञिता। कनिष्ठानामिकामध्या मुष्टिवत् पाणिमध्यगाः॥३१॥ कूर्ममुद्रा तदुन्मेषा 11 नादात्मानन्तमुद्रिका ॥४३॥ उभयोर्हस्तयोः पश्चात्तौ मुष्टी श्लेषयेन्मिथः । भावनीयमिदं शश्वदित्थमासनकर्मणि । प्रसार्य तर्जनीद्वन्द्वं श्लेषयेदग्रतस्ततः ॥ ३२ ॥ करद्वयेन बध्नीयाल्लग्नमुष्टिद्वयं पुरः॥४४॥ 1 संयुतम् F. 3 2 संस्था तु-B. तथा B. मुद्राम् B.C. स्वांसात् B. F. बुधः A. G. 8 कृताः B. 9 वर्धनी B. 'कुर्याच्च्युतपदे सैषा B. 10 आमुच्य A.G. 11 नामिकानन्त C.

·१२८ लक्ष्मीतन्त्रम् अङ्गुलीत्रितयेनैव अङ्गुष्टौ तर्जनीद्वयम् । प्रान्तलग्नं तु तत् कुर्यात्तद्युगं मेलयेत् पुनः ।।४।। एपा सा पार्थिवी मुद्रा सर्वभूतविधारिणी मणिबन्धौ तु संलग्नौ नखाग्राणि करद्वये ॥४॥ कार्याणि सागुलीकानि परस्परमुखानि तु । अगुष्ठाने निराधारे तन्मध्ये चालयेद् द्रुतम् ।। मध्ये कुर्याञ्च करयोरगाधं सुषिरोपमम् । क्षीरार्णवस्य मुद्रैषा पाद्मी पूर्वं प्रदर्शिता ।। ४८ ॥ करद्वयमसंलग्नं कृत्वा तद्नु योजयेत् । मुखे मुखं तु तर्जन्योरेवं मध्यमयोः क्रमात् ॥४९॥ अनामयोस्ततः पश्चाद्वक्त्रे वक्त्रं कनिष्ठयोः अङ्गुष्टयुगलं तत्तदगुलीमुखयोर्यसेत् ॥५०॥ एतन्मुद्राचतुष्कं तु धर्माद्ये तु चतुष्टये। अधर्मादिचतुष्काणां तद्वन्मुद्राचतुष्टयम् ॥५१॥ तदूर्ध्वस्थस्य पद्मस्य मुद्रा पाझी पुरोदिता। दक्षिणस्य तु हस्तस्य तर्जन्यङ्गुष्ठमेलनम् ॥ ५२ ।। कृत्वा तद्नु तद्वन्धं विकास्य च शनैः शनैः । समुत्तानं पुनः कुर्याच्छाखासंघ पृथक् पृथक् ॥ धामत्रयस्य मुद्रैषा चिद्भासनगतां शृणु। स्फुटौ प्रसारितौ हस्तौ कुर्यादञ्जलिरूपकौ ॥ ५४॥ चिद्भासनस्य मुद्रैषा शुद्धसत्त्वमयी परा। द्वात्रिंशदिति मुद्राणां सर्वदोषविनाशिनी ॥५५॥ भूषणास्त्रासनादीनां तव शक्र प्रदर्शिता । क्षेत्रेश्वरादिमुद्राणामिदानी दशकं शृणु ॥५६॥ ग्रस्तमगुलिसंघातं कृत्वा पाणिद्वयेन तु । बलात्संपीड़येत् कुर्वन्नङ्गुष्ठद्वयमुच्छ्रितम् ।। ५७॥ मुद्रेयं क्षेत्रपालस्य सर्वदुष्टनिबर्हणी। उत्तानौ तु करौ कृत्वा निकटस्थौ पुरंदर ।। ५८॥ अङ्गुलीनां गणं सर्व कुञ्चितं मध्यसंस्थितम् । अङ्गुष्टौ पतितौ कृत्वा क्रमशः स्फुटतां नयेत् ।। श्रीबीजस्य तु मुद्रपा प्रथमं कथिता तव । समुत्थाप्य कराद्वामात्तर्जनी चण्डवीजजाम् ।। तामेव दक्षिणाद्धस्तात् प्रचण्डस्य निदर्शयेत् । मध्यमा वामहस्ताद्वै समुत्थाप्य जयस्य सा ॥६१।। दक्षिणाद् विजयाख्यस्य बीजस्य परिकीर्तिता। वामाच्चानामिकां प्राग्वत्कृत्वा गाङ्गस्य विद्धि ताम्।। दक्षिणाद्यामुनस्योक्ता मुद्रा बीजस्य वासव । मुद्रा शङ्खनिधेः प्रोक्ता वामहस्तात् कनिष्ठिका ॥६॥ तथा पद्मनिधेईस्ताद् दक्षिणात् सा कनिष्टिका। दक्षिणेन तु हस्तेन साङ्गुष्टेन तु मुष्टिना ॥६४॥ प्रदेशिनीमनामां च वामहस्तस्य पीडयेत् । प्रयत्नीकृतशाखानां पृष्ठे योज्याथ मध्यमा ॥६५॥ लम्बमानकराकारा यथा संदृश्यते च सा। मुष्टे तिसमीपस्थां वामहस्तात् कनिष्ठिकाम् ॥६६॥ दक्षिणाङ्गुष्ठपार्श्वन दंष्ट्रावत् परिभावयेत् । ईपत्तिर्यग्गतिस्पष्टौ वामोऽङ्गुष्टस्तथा परः॥६७॥ यथा तौ परिदृश्यते गजकर्णोपमौ शुभौ । गणेश्वरस्य मुद्रपा सर्वविघ्नभयंकरी ॥ ६८ ॥ संश्लिष्टौ मणिबन्धौ तु कृत्वा पाणिद्वये पुरा। संलग्नमप्रदेशात्तु प्रोन्नतं मध्यमायुगम् ।। ६९॥ प्रदेशिनीयुगं तद्वत्तथैवानामिकाद्वयम् । अङ्गुष्ठं द्विगुणीकृत्य नमयेत्तदधोमुखम् ॥ ७० ॥ अमाम्यं A. B. G. ३ स्पष्टतां A. B. C. पाना F. 4 मावेन A.

·चतुस्त्रिंशोऽध्यायः १२९ शनैः शनैः स्पृशेद्यावत् स्वं स्वं पाणिद्वयीतलम् । प्रोद्यतो दक्षिणो बाहुश्चक्रक्षेपे यथोद्यतः। स्फुटं सुविरलं कुर्यादगुष्टद्वितयं तथा ॥ ७१ ।। विष्वक्सेनस्य मुद्रेयं विश्ववन्धनकृन्तनी १८४!! कनिष्ठिकाद्वयं चैव समेन धरणेन तु । किंचिदाकुञ्चयेद्धस्तं दक्षिणं हृदयोपगम् । इयं वागीश्वरी मुद्रा वाणीविभवदायिनी ।। ७२ ॥ अङ्गुष्ठौ विरलौ स्पष्टौ मुद्रा ह्यावाहने स्मृता ॥ संमुखौ संपुटीकृत्य द्वौ हस्तौ संप्रसारितौ । खड्गधारासमाकारौ विरलागुलिकावुभौ । विनियोज्यौ ललाटाग्रे शिरसावनतेन तु ।। ७३ ।। अइगुष्टौ दण्डवत् कृत्वा मुष्टिबन्धं शनैः शनैः ।। गुर्वादित्रितयस्यैषा मुद्रा चेतःप्रसादिनी । कुर्यात् कनिष्ठिकादिभ्यो मुद्रैषा स्याद्विसर्जने । प्रोत्तानं दक्षिणं पाणिं कृत्वागुलिगणं ततः ।। प्रसृतौ द्वौ करौ कृत्वा सुश्लिष्टौ चाप्यधोमुखौ ॥ संलग्नं कुञ्चयेत् किंचिदङ्गुष्ठं संप्रसार्य च । कनीयस्यौ तथाङ्गुष्टौ सुश्लिष्टौ च नियोज्य च । तियक् शनैः शनैः किंचित् कुर्याचाधोमुखं ततः ।। मध्यमाङ्गुलियुग्मं चाप्यन्योन्यकरपृष्ठगम् ।। मुद्रा पितृगणस्यैपा नित्यतृप्तिकरी स्मृता । प्रक्षिप्यानामिकायुग्मं तर्जनीयुगलं तथा । इयं श्राद्धसहलेभ्यः पितृप्रीतिकरी सदा ॥ ७६ ॥ मुद्रपा कामधेन्वाख्या सर्वच्छापरिपूरणी ॥ ८९॥ दर्शनीया प्रयत्नेन पितॄणां पूजने सदा । द्विप्रकारं तु मुद्राणां प्रयोगं विद्धि वासव । करद्वयं समुत्तानं नाभिदेशे नियोजयेत् ।। अध्यात्म संविदाकारं बाह्यं वाकर्मचित्तजम्।।९०॥ वामस्य दक्षिणं पृष्ठे मुद्रैषा सिद्धसंसदः । अनेन विधिना मुद्रा यो बध्नाति विधानवित् । सुस्पृष्टं दक्षिणं हस्तमात्मनस्तु पराङ्मुखम् ।। ७८ ।। तेनेदं मुद्रितं सर्वमपुनर्भवसिद्धये ।। ९१ ।। पराङ्मुखं लम्बमानं वामपाणिं प्रकल्पयेत् । इति मुद्रागणः सर्वस्तवोद्दिष्टः पुरंदर। वराभयदमुद्रे द्वे लोकेशानामिमे स्मृते ॥ ७९ ॥ आराधनाधिकारार्थ शृणु स्नानविधि परम् ।।९२॥ एकैकेन तु मन्त्रेण वाद्येव क्रमायुतम् । अन्तर्बहिर्मलोपेतमलक्ष्मीः प्रतिपद्यते । अस्त्राख्यां शक्तिसंयुक्तां प्रागुक्तां संप्रदर्शयेत् ॥ तस्या निवारणार्थाय स्नानं सर्वत्र शिष्यते ॥१३॥ लोकपालायुधानां तु पूजितानां क्रमादिह । तत् पुनत्रिविधं स्नानं जलमन्त्रस्मृतिक्रमात् । वामहस्तकनिष्टाद्यास्तिस्रः स्वतलमध्यगाः ।। ८१॥ त्रिविधं पुरुहूतैतत् स्मृतं शतगुणोत्तरम् ।। ९४ ॥ तासामगुप्तः पृष्ठे तर्जनी प्रोन्नता भवेत् । पुष्करादिषु तीर्थेषु यत् स्नानं जलजं स्मृतम् । नासावंशप्रदेशस्था ततो दक्षिणपाणिना ।। ८२ ॥ ततः शतगुणं स्नानं भगवच्छास्त्रचोदितम् ।।९५॥ अगुलीत्रितयेनैव मुष्टिं बद्धा तु पूर्ववत् । तस्माच्छतगुणं मान्नं मन्त्राङ्गन्याससंभवम् । तर्जनी द्विगुणीकृत्य त्वङ्गुष्टाग्रे नियोजयेत्॥८३॥ तस्माच्छतगुणं ध्यानं शुद्धसंविन्मयं परम् ।।९६॥ कर्तनी B.C, पाण्योदयोस्तथा B. C.; पाणिदयोस्तलम् F. 4 चेष्यते A. C. स्वाभिमुखं C. 5 मतम् B.

·लक्ष्यीतन्त्रम् आदी सामान्यविधिना जलस्नानं समाचरेत् । वक्ष्यमाणक्रमैरङ्गै मन्त्रन्यासं समाचरेत् । विशेषविधिना पश्चाद्विशेषस्य विधिस्त्वयम् ।।९७॥ बहिः शुद्धिर्भवेदेवं तदा स्नान समाचरेत् ॥ पूर्व स्नात्वा मृदाम्भोभिः पश्चाद्गन्धादिलेपनन् । पवित्रपाणिरादाय मृत्कलां मन्त्रमन्त्रिताम् । स्नानं स्यात्तन्मलध्वंसि प्राणायामैःसमाचरेत्।।९८।। तां त्रिधा वामहस्त रे मूलमध्याग्रतो न्यसेत् ॥११।। द्वादशावृत्तया कुर्यात् पूरणं तारया पुरा । बोधशक्त्यात्मना पूर्व तीर्थशुद्धिं समाचरेत् । धारयेत् षोडशावृत्त्या द्विषट्केन पुनस्यजेत् ॥९९।। तीर्थ तत् त्रिविधं प्रोक्तं स्थूलसूक्ष्मपरात्मना ।।११२।। सव्यदक्षिणपर्यायै रेचनान्तमरुत्क्रमैः । तर्पयत्यखिलं स्थूलं स्थूलरूपेण तज्जगत् । मलान क्षपयति प्राणनाडीस्थान् पूर्वसंचितान् । सत्त्वात्मना तु सूक्ष्मेण ससुरांस्तर्पयेत्पितॄन् ॥११।। ततस्तत्त्वमयो भूत्वा मलिनं भूतपिण्डकम् । परेणानन्दरूपेण नयेन्मत्कर्मयोग्यताम् । पाट्कोशिकमसारं च शोधयेद्धारणावशात् ।। तस्माच्छुद्धिः पुरा कार्या तीर्थे शास्त्रदशा स्वयम् ॥ पृथिव्यादीनि 'सर्वाणि तत्त्वानि स्वस्वकारणे । ज्ञानधारणयाकृष्य तीर्थसत्तां तु वैष्णवीम् । धारणाभिर्नयेदस्तमव्यक्तान्तानि वैक्रमात्॥१०२।। मयि शक्तौ लयं नीत्वा चिदानन्दमहास्पदे ।। क्षीरे क्षीरमिवात्मानं मयि संमिश्रयेत्ततः । स्थूलं ज्ञान.ग्निना दग्ध्वा ब्रह्मानन्देन पूरयेत् । भूता लक्ष्मोमयः पश्चाद्भवेन्नारायणात्मकः ।।१०३।। ज्ञानशक्त्यावरोप्याथ तीर्थ सत्त्वं तु वैष्णवम् ॥ धारणाबन्धमासाद्य शुद्धसत्त्वेन चेतसा । प्रथमे मध्यमेऽथान्ते मृद्भागे क्रमशः सुधीः । परमात्मात्मकत्त्वं यत् साशक्तिः परमा मता॥१०४।। अस्त्रं च मूलमन्त्रं चाप्यङ्गमन्त्रं च संस्मरेत्॥११॥ तत्स्थ एव स्वकं पिण्डं संदहेद्धारणामिना । दश दिक्षु क्षिपेदत्रं सर्वविघ्नोपशान्तये। चिदाशुशुक्षणेस्तेजःपुञ्जमर्चिःकणालयम् ।। १०५ ।। मूलमन्त्रान्वितं भागं तीर्थमध्ये विनिक्षिपेत् ।। पतन्तं संस्मरेन्मूर्ध्नि पिण्डं प्रज्वलितं ततः। संनिधानं भवेत्तेन मन्त्रमूर्तेर्मम क्षणात् । शान्तमन्तःस्थसत्सत्त्वं भस्मीभूतरजस्तमम् ।।१०।। मृद्भागमाङ्गमन्त्रं यत्तेनाङ्गानि विलेपयेत् ।। ११९॥ रजस्तमोमयं भस्म त्वपोह्योद्धोधवायुना । जलमध्यं समाविश्य निमज्ज्योन्मज्ज्य वै पुनः। चिदानन्दमहाम्भोधेरतरङ्गगुणाकरात् ।। १०७ ।। कराभ्यामाजप्तम्भः पूर्व मूर्ध्नि विनिक्षिपेत् ॥ प्रस्तं सृष्टिमार्गेण संस्मरेदमृतोदकम् । द्वितीयं मूलमन्त्रेण तृतीयं चङ्गमन्त्रकैः । तेनाप्यायितमन्तःस्थं तत्सत्त्वं देहतां नयेत्॥१०८।। ततस्तीरं समासाद्य सम्यग चम्य वै ततः ।।१२।। शुद्धं तत्सृष्टिमार्गेण संश्रयेद्भौतिकं वपुः । स्नानं समाचरेन्मन्त्रैर्यथावन्न्यासकर्मणा। अन्तःशुद्धिरियं प्रोक्ता बाह्यशुद्धिमथो शृणु॥१०९॥ ध्यानस्नानं ततः कुर्यात् सावधानेन चेतसा।।१२।। बलात् C. 3B. F. omit this line. 1 तत्त्वनि कारणानि स्वकारणे B. F. * सत्वं तु वैष्णवम् B. C. 5 F. omits three lines from here. & B. omits four lines from here.

·चतुस्त्रिंशोऽध्यायः १३१ दिगन्तरमपश्यन् वै मौनी संरोधितानिलः । प्राप्य स्थानं शुभं तत्र नासाग्रेण विरेचयेत्॥१३३।। मन्मन्त्रं परमात्मानं प्रदीप्तानलविग्रहम् । बहिरस्त्रं च विन्यस्य चरणेनाहनेत् क्षितिम्॥१३४॥ म्मरन् मन्त्रमयीं लक्ष्मी मामेकां परमेश्ररीन । एकान्तदेशमासाद्य बध्नीयाद्रुचिरासनम् ॥ १३५ ॥ खस्थितं पुण्डरीकाक्षं स्मृत्वा लक्ष्मीधरं परम् । तत्पादोदकजां धारां संस्मरेच्छिरसि च्युताम ॥ तया संप्लावयेदन्तर्वहिश्च सकलं वपुः । एकैव.शो हिशो वापि त्रिशो वापि समाहितः ।। यथाशक्ति यथाकालं त्रिविध स्नानमाचरेत् । प्रणवाद्यैर्नमोऽन्तैश्च नामभिर्मन्मयान् सुरान् ।। ऋषींश्च तर्पयित्वाथ स्वधान्त तर्पयेत् पितॄन् । एवं स्नानं विधायाथ तीर्थस्थं मन्त्रनायकम् ॥१२६।। आकृष्य पूरकेणाथ संस्मरेद्धदयान्तरे । आकृष्य मनसास्त्रं च दिग्विदिक्स्थापितं पुरा ।। यागाङ्गानि समादाय प्रयायाद्यागमन्दिरम् । स्वयं सिद्धमथार्ष वा सिद्धैर्धा परिकल्पितम् ।।१२८।। मनुष्यैः कल्पितं वाथ मन्मयै वितान्तरैः। सर्वलक्षणसंपूर्ण विमानं पाश्चरात्रिकम् ॥ १२९ ॥ शुभं कमलिनीतीरं विजनं वा मनोहरम् । यद्वा विविक्तमुद्यानं पुण्यवृक्षोपशोभितम् ।।१३०॥ पुलिनं रमणीयं वा सिकतोपरि विस्तृतम् । अवातमजनस्पर्शमसमीपस्थदोषवत् ।। १३१॥ यत्र वा रोचते चित्तं तत्र यायान्मनोवशात् । हृन्मध्यस्थे परे मन्त्रे प्रबुद्धानन्दविग्रहे ॥ १३२ ।। दर्भ चर्मणि वस्त्रे वा फल के यज्ञकाष्ठजे । अभिवन्ध हरिं मां च भक्त्यैव गुरुसंततिम् ।। गृहीत्वा मानसीमाज्ञां तेभ्यस्तु शिरसा नतः । मानसीं निर्वपेत् सर्वा क्रियां ज्ञानसमाधिना ॥ ज्ञानेन क्रियते यद्यत् कर्म ब्रह्मसमाधिना । शुद्धसत्त्वमयं तत्तदक्षयं भवति ध्रुवम् ।। १३८ ।। बाह्यद्रव्याश्रिता यस्माद् दोषा राजसतामसाः । ततस्तच्छोधनमपि कर्मणा मनसा गिरा ॥१३९।। तस्मादेकान्तनिर्दोष भावनावासितं तथा। तस्माज्ज्ञानं समास्थाय शुद्धं संवित्समुद्भवम्॥१४०।। ज्ञानभावनया कर्म कुर्याद्वै पारमार्थिकम् । इति स्नानविधिः सम्यक् कीर्तितस्ते सुरेश्वर। अङ्गन्यासादिकं स्थानं तव वक्ष्याम्यतः परम्॥१४१।। इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे स्नानविधिप्रकाशो नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः 1 एवं B. भाक्ति B.G. "सर्वाः क्रियाः B. F. 4 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे B.

·पञ्चत्रिंशोऽध्यायः श्री:- अन्तर्यागादिसिद्धयर्थं भूतशुद्धिं निशामय । कथ्यमानं मया शक्र सावधानेन चेतसा ॥१॥ प्रकृत्यन्तस्य पृथ्व्यादेः 'कादिभान्ततयैव च । मन्मयीकरणं बुद्धया भूतशुद्धिरिहोच्यते ॥२॥ पृथिव्यादि प्रकृत्यन्तं यत् प्रकृत्यष्टकं स्थितम् । स्थूलसूक्ष्मविभेदेन तत्र रूपद्वयं विदुः॥३॥ चक्षुर्गोचरसंस्थानं स्थूलरूपं तु वर्ण्यते । कारणाकारता यत्र तत्तु तन्मात्रमुच्यते ॥४॥ स्थूलसूक्ष्मविभेदेन तत्त्वमेतद् द्विरष्टकम् । विषयेन्द्रियवृत्तीश्च तत्र तत्र निवेशयेत् ॥ ५ ॥ प्राणादि पायूपस्थादि गन्धादीति त्रयं त्रयम् । तन्मात्रवर्गे पृथ्व्यादौ प्रातिलोम्याच्छमं नयेत् ॥ तरङ्गा जलधौ यद्वदरतं यान्ति समीरणात् । विषयेन्द्रियकल्लोला महाभूतमहोदधौ ॥७॥ सुसमीचीनया बुद्धया तद्वदस्तं नयेद् बुधः। मनोऽभिमान इत्येतावहंकारे शमं नयेत् ॥८॥ प्राणमध्यवसायं च बुद्धितत्त्वे निबर्हयेत्। सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रैगुण्यं प्रकृतौ नयेत् ॥ ९॥ यत्तत् त्रैगुण्यमव्यक्तं कारणं महदादिके। त्रैगुण्यं च प्रसूतिश्च मायेत्येतत् त्रिधा तु तत् ।। एवं तत्त्वविदां ज्ञेया एताः प्रकृतयो दश । स्थूलसूक्ष्मविभेदेन ताः पुनर्विंशतिः स्मृताः॥११॥ स्थुलानां प्रकृतीनां तु दश मन्त्रा इमे स्मृताः । तत्तत्संज्ञा हुंफडन्तास्तारिकाद्या ध्रुवादिकाः॥१२॥ १. भूतशुद्धिर्नाम साधकस्य प्राकृतदेहस्थानां मांसमेदोऽस्थिभूयिष्ठानां भूतानां शुद्धीकरणम् । तच्च भगवदाराधनयोग्यतासंपत्त्यै। तत्प्रकारश्च प्राकृतानां तेषां स्वस्वकारणेषु ल्यचिन्तनपूर्वकं भगवति समर्पणं कृत्वा पुनस्तत्सकाशात् भगवन्मयाप्राकृतभूताविर्भावपूर्वक तदारब्धदेहावस्थितिभावनम् । एषा च भूतशुद्धिः सर्वैरपि तान्त्रिकः स्वस्वसमयानुसारेण स्वस्वतन्त्रेषु प्रतिपादिता दृश्यते । २. कादि भान्तमिति । ककारेण पृथिवी भकारेण प्रकृतिश्च गृह्यते । ७. पूर्वोक्तं ल्यं निदर्शनमुखेनाह--तरङ्गा इति । १०. त्रैगुण्यमिति । एषां क्रमेण प्रधानमव्यक्तं तम इत्यौपनिषदो व्यवहारः। १२. तत्तत्संज्ञा इति । आदौ प्रणवः, ततस्तारिका, ततो भूतसंज्ञाः, ततो हुं फट् । आहत्य ओं ह्रीं पृथिव्यै हुं फट् इति 3G. omits this line. 1 F. omits verses 2 to 23. 'निगृहयेत् A. 2 कादिहान्त A. 5 तत्र विधा B.

·पञ्चत्रिंशोऽध्यायः मांसं भेदत्तथा स्मृत्वा रसो व्योमाक्षरत्रयम् । परात् परद्वयं चैव बिन्दुनादविभूषितम् ।। १३ ॥ दशानां सूक्ष्मरूपाणां शक्त्याद्यास्ता नव स्मृताः । देहेषु जीवभूता याः शक्तयः परसंज्ञिताः ॥ १४ ॥ मायाव्योमयुतानेतान् शक्त्यादींस्तदनु स्मरेत्। निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्याशान्तिस्तथैव च ॥१५॥ शान्त्यतीताभिमाना च प्राणा गुणवती तथा । गुणसूक्ष्मा निर्गुणा च एताः संज्ञाःक्रमात् स्मृताः।। बीजानां दशके तस्मिन् वह्निविष्ण्वर्धचन्द्रकान् । संयोज्य मन्त्रान् जानीयादधिष्ठात्रीगतानिमान् ।। गन्धश्रीश्च रसश्रीश्च रूपश्रीः स्पर्शपूर्विका । शब्दश्रीरभिमानश्रीः प्राणश्रीर्गुणपूर्विका ॥ १८ ॥ तथैव गुणसूक्ष्मश्रीर्मायाश्रीरिति संज्ञया । अधिष्ठात्र्योऽपि वर्तन्ते शक्तयो दशके मम ॥१९॥ एवं परिकर बुद्धवा भूतशुद्धिं समाचरेत् । स्थानशुद्धिं पुरा कुर्याद्यथा तदवधारय ॥२०॥ कालाग्न्यर्कसहस्राभां निधूमाङ्गारसंनिभाम् । मां स्मृत्वा मन्मुखोत्थेन वह्निना निर्दद्भुवम् ।। सोमायुताभमद्वक्त्रजेनासिश्चेदधाम्बुना। स्थानशुद्धिर्भवेदेवं भूतशुद्धिमथो शृणु ।। २२ ॥ चतुरश्रां समां पीतां वनचिह्नां वसुंधराम् । मन्त्रेण कृष्य देहान्तः स्वस्थानस्थां लयं नयेत् ॥ गन्धमात्रे ततस्तञ्च स्वबीजेनास्तमानयेत् । मय्यधिष्ठानभूतायां मां च बाह्याम्भसि क्षिपेत् ।। मन्त्रेणार्धेन्दुसंकाशं पद्माकं तच्च दैवतम् । स्वस्थाने विलयं नीत्वा रसमात्रे स्वमन्त्रतः ।।२५।। मन्त्रेण तं प्रतिष्ठाप्य तच्च मय्यानयेल्लयम् । मां च बाह्ये क्षिपेद्वहावामायं तत्क्रमस्त्वयम् ॥ सर्वत्र नैकं बुध्येत मच्छक्तेविलयं बुधः । यथा हि सपिरासिञ्चेत् क्षीरे तन्मथनोद्भवम् ॥२७॥ सर्पिरन्यत्र च क्षीरे तत्सर्पिष्यपि चान्यकम् । एवमा प्रकृतेः शक्तीरधिष्ठात्रीः स्मरेद् बुधः ।। एवं मां परमां शक्तिं नवशक्तिसमन्विताम् । 'निर्गुणान्तविधां ध्यातां मायाधिष्ठानकारिणीम् ॥ दशमी तत्परं नीत्वा शक्तिमेकादशी स्थिताम् । महाक्षोभमयीं लक्ष्मी व्यूहाभ्युदयरूपिणीम् ॥३०॥ मन्त्रः । जयाख्ये तु (१०-१५) तारिकास्थाने मन्त्रान्तराण्युक्तानि । १५. जीवशक्तीनां नामान्याह-निवृत्तिरित्यादि। १७. वहीत्यादि। रीं इत्येतत् संयोज्येत्यर्थः । १८. गन्धश्र.रित्यादीनि शक्तिनामानि । २०. पुरेति । भूतशुद्धेः पूर्वमित्यर्थः । २२. एवं निर्दग्धस्य स्थानस्य पुनरुज्जीवनमाह-सोमेत्यादि। २३. मन्त्रेणेति । अत्र मन्त्रः श्लां इति जयाख्ये उक्तः (१०-१७). २६. मन्त्रणेति । ष्वां इति जयाख्ये मन्त्र उक्तः । आमायमिति । मायापर्यन्तमित्यर्थः । २७. नैकमिति । लयं सर्वत्रैकविधं न बुध्येते- त्यन्वयः । तदेव निदर्शनमुखेनाह-~-यथा हीति । तन्मथनोद्भवमिति सर्पिविशेषणम् । 3 चन्द्रमा: A. B. C. 1व्योमाक्षरं पुन: C. 4हि B. C. 7 निर्गुणां तु विधामेतां A. B. ३ दश शक्तेऽस्मिन् A. B. 5 सर्पिर पि B. G.. 6 तां B.C.

·१३४ लक्ष्मीतन्त्रम् एकादशी च तां नीत्वा द्वादशी परमात्मिकाम् । ततः प्रादेशमात्राग्रे मूर्धतश्चतुरङ्गुले । अनिर्देश्यामनौपम्यां द्वादशी तां मयि क्षिपेत् ॥ स्थाने प्रकृत्याः शेषं तदङ्गुलीनां द्विरप्टकम् ॥३८॥ एवं तां परमां शक्ति द्वादशीमखिलामिकाम् । एकादश्यां द्विषट्कायां स्थानं तत्त्वक्षरश्रियः । द्वादशान्तान्तमुन्नीय वर्णमय्यां मयि स्मरेत् ।।३।। चतुरनं भवेद्विन्बं वज्राङ्कं पार्थिवं महत् ।। ३९ ।। अग्नीषोमार्ककोट्यामा सर्वतोऽक्षिशिरोमुखी । अर्धेन्दुसदशं शुक्लं पद्माकं पयसः स्मृतम् । धार संतानरूपा मे सूक्ष्मा वर्णमयी तनुः ।। ३३ ॥ त्रिकोणं रूस्तिकावं च रक्तं तैजसमुच्यते॥४०॥ सर्वजीवोपकाराय सर्दसंभारसंभृता । "धूनं पड्विन्दुसंयुक्तं वृत्तं वायव्यमुच्यते । उदिता सा पुरा विष्णोर्मेवाद्विद्युदिवोज्ज्वला ।। अञ्जन.भं तथाक..शं विम्बमात्रं स्मृतं परम् ॥४१॥ एवं तत्वोपसंहारे कृते हृत्कुहरोद्गतम् । शक कानि स्थान नि देहेऽस्मिन् यत्र कार्यो लयः क्रमात् । ज्ञानरज्ज्ववलम्बं च सुपुन्नामध्यमानुगम् ॥ ४२ ॥ कीदृशानि च बिम्बानि भूम्यादीनां वदाम्बुजे ।। ऊर्ध्वमाजानुमुन्नीय शक्तिसोपानपङ्क्तिभिः । द्वादशान्तान्तराजीवं मध्यस्थायां मयि क्षिपेत्॥४३॥ श्री:- आ जानुतो भुवः स्थानमा कट्याः पयसः स्मृतम् । तदन्ते च महापद्मं सहस्रदलसंयुतम् । आ नामस्तेजसः स्थानं वायोः स्थानं तदा हृदः।।३।। सूर्यकोटिसहस्राभमिन्दुकोट्ययुतप्रभम् ।। ४४ ।। आ कर्णान्नभसः स्थानमा विलाञ्चाप्यहंकृतेः । अग्नीषोममयान्तःस्था महानन्दमयी तनुः । आ भ्रुवोर्महतः स्थानमाकाशे तु परं स्मृतम् ॥३७॥ अनिदेश्योपमा संविन्मयी सा मामिका परा॥४५।। - ३२. द्वादशान्तेति । मूर्ध्न उपरि मायातो द्वादशाङ्गुलादृवं स्थान द्वादशान्तमिति सांप्रदायिको व्यवहारः। ३३. वर्णमयीं तनुं विशिनिष्टि-अनत्यादि । धारासंतानेति । अमृतधारासंतानरू,पेत्यर्थः। ३८. प्रकृत्याः स्थानमाकाशे आह-तत इति । मूर्ध्नश्चतु- रङ्गुले,_भगे प्रकृत्या अवस्थानम् । ततः षोडशाङ्गुले.परि भागे अव्यक्तस्यावस्थानम् । ३९. तत एकादशाङ्गुलोपरि भागे मायास्थानम् । ततो द्वादशाङ्गुले.परि भागे शब्दब्रह्म- स्थानमिति विवेकः । इदमेव द्वादशान्तमित्युच्यते । ४१. बिम्बमात्रमिति । प्रधानादीनां बिन्बमात्रमेव । न वर्णादिकमित्यर्थः। ४३. मयि दिपेदिति । देहस्य दहनचिन्तने तदन्तः- स्थजीवस्यापि दहचिन्तनप्रसक्तौ तन्निवारणाय जीवस्य देव्यां निक्षेप उच्यते । ४४. तदन्ते 3 1 अनुस्मरेत् C. 5 C. omits this line. परा B. कोट्याश्च B. 8 पिण्डसंयुक्तं F. 4 आकाशेभ्य: A. तु A.C.

·पञ्चत्रिंशोऽध्यायः अंशतः प्रसरन्त्यस्या जीवानन्द। सरिद्वरा। तरिकानतिमध्यस्था जीवमन्त्र उदाहृतः। स्वानन्दमेनमानीय महानन्दमयीं नयेत् ॥ ४६ ।। विशुद्धविग्रहस्त्वेवं मन्त्रन्यासं समाचरेत् ।। ५४ ॥ ततो लवणकूटाभं पिण्डमस्मन्मुखोद्गतः । अधिकाराय पूजायां पूजकानां मुदेऽपि च । महाज्वालैर्महावेगैश्चिन्मयैः परितो दहेत् ।। ४७ ।। निबर्हणाय दैत्यादेविन्नानां विजयाय च ॥५५॥ युक्तः सरसकः षष्ठो बिन्दुमान दाहपावकः । क्षितावुपरि विन्यस्तं यत् पुरा फलकादिकम् । तारिकानतिमध्यस्थो विज्ञेयः शानचक्षुषा ।। ४८॥ स्वेन स्वेन तु मन्त्रेण तं मन्त्री पञ्चधा स्मरेत् ।।५६।। सोममय्या ममास्योत्थैः पीयूषैः प्लावयेत्ततः । आधारशक्तिकूर्मो-दुग्धाब्ध्यम्बुजरूपतः । चन्द्री सूक्ष्मस्तु सव्योमा पिण्डस्याप्यायने स्मृतः ।। तालुं तत्र स्थितं ध्यायेत् खर्ववीजात्मना स्थितम् ।। सिमृक्षया मयोद्यत्या संवित्प्राणोपगृढया। तत्रोपविश्य लक्ष्मीशं रूपं स्वमनुचिन्त्य च । प्रेरितास्ताः स्मरेच्छत्तीर्वर्णमय्यां मयि स्थिताः ।। दिशो निबध्य चास्त्रेण पुनरेवं मुहुर्मुहुः ।। ५८ ॥ ततस्ताभिः स्वशक्तीभिश्चोदनाद्वारपूर्वकम' । शरजालोपमं कृत्वा प्राकारं चासनादहिः । मायादि क्षितिपर्यन्तं निर्मितं संम्मरेत् क्रमात् ।।५।। सप्राकारं तु तत् स्थानं कवचेनावकुण्ठयेत् ।।५।। ततः पिण्डसमुत्पत्तिं करणव्यञ्जनोज्ज्वलाम् । गगनस्थैरदृश्यं स्याद्यथा न्यासं समाचरेत् । एवं पिण्डं समुत्पाद्य शुद्धलक्ष्मीमयं महत् ॥५२॥ करन्यासं पुरा कृत्वा देहन्यासं समाचरेत् ॥६०॥ 'पूर्वोक्तमार्गेण ततो हृदयं जीवमानयेत् । अगुप्ठे तारिकां न्यस्येत्तच्छक्तीरड्गुलीषु तु । पिण्डभूतात्रयो वर्णा अनलः सोमचन्द्रिणौ ।।३।। तर्जन्यां तु न्यसेल्लक्ष्मी मध्यायां कीतिमप्यथ ।।६।। । . द्वादशान्ते । महापड़ मिति । अस्त.ति शेषः । ४६. अस्याः ; मम तन्वाः । ४७ ज.वे देहनिमय द्वदशान्तं प्र.पिते सति, देहस्य दहनचिन्तनमुच्यते---तत इत्यादिना । लवणकूटाममिति निर्गमित दम्य देहस्य निर्देशः । ४८. दाहकाग्निमन्त्र उच्यते । ह्रीं यूँ नम इति । ४९. पुनः अप्राकृतदेहसंपत्तिचिन्तनमाह-सोममय्या इति । तत्र मन्त्र: -ट्यं इति । जयाख्ये तु सं इत्युक्तः (१०-७८)। ५१. माया प्रधानस्य सुसूक्ष्मावस्था : यां तम इत्यौपनिषदा वदन्ति । ५३. ज.वमन्त्रमाह---पिण्डभूता इति । इति जातः । जयाख्येऽ-येवमेवे.क्तः । ५७. खर्ववीजमिति । खमित्याकारकमित्यर्थः । ५८. स्वं रूपमिति । "आत्मेति तूपगच्छन्ति " इत्युक्तर.त्या स्वात्मकमित्यर्थः । ५९. अस्त्रण ; अस्त्रमन्त्रग वीर्यायास्त्राय फडित्यनेन । एवं कवचेन: कवचमन्त्रेण बलाय कवचाय हुमित्यनेन । .. 3 B. omits this line. पूर्वत: A. B. तन्मन्त्रं B. * पूर्वोक्तेन च मार्गेग B. सत्प्रकारं B. C. 5 ·लक्ष्मीतन्त्रम् अनामायां जयां मायां कनिष्टायां ततो न्यसेत् । वामहस्ते ततः पाशमङ्कुशं दक्षिणे करे। सतारतारिकासंज्ञानत्यन्तस्तन्मनुक्रमः ॥ ६ ॥ पादयोस्तारिकां स्थूलां सूक्ष्मां चैवोपसंधिके॥७॥ कनिष्ठिकाद्यासु ततो हृदयादीन्यनुक्रमात् । चरमां ब्रह्मरन्ध्रे तु मन्त्राणां नायिका हि सा। अङ्गानि पञ्च विन्यस्य नेत्रमङ्गेषु संस्मरेत् ॥६३।। चन्द्रिकातपसंकाशं न्यासे न्यासे मनुं स्मरेत् ॥७३॥ कौस्तुभं दक्षिणतले वनमालां तथापरे । मनसा भावयेन्मुद्रास्तत्र तत्र च साधकः । दक्षिणे मध्यतः पद्मं न्यसेद्वामतलेऽपि च ॥६४॥ तारिका या परा देवी तया व्याप्ताननुस्मरेत्।।७४॥ अड्कुशं दक्षिणे न्यस्येत् पाशं वामतले तथा । विन्यस्तान् सकलान मन्त्रान सर्वतः संप्लुतोदवत्। अनेन विधिना पूर्व हस्तन्यासं समाचरेत्।। ६५ ।। एवं कृतेऽनुसंधाने मन्त्राणां भिन्नवर्त्मनाम् ।।५।। ततस्तु विग्रहन्यासं यथा कुर्यात्तथा शृणु । अपामिवोदधिस्थानामेकीकारः प्रजायते । आ मूख्रश्चरणान्तं चाचरणाञ्च शिरोऽवधि ।।६।। एवं न्यासे कृते मन्त्री साक्षालक्ष्मीमयो भवेत्।।६।। तारकं तारिकां चैव तौ च चन्द्रातपोपमौ । सर्वाधिकारभागी स्यादाश्रित्य ध्यानजं बलम् । वामस्कन्धे ततोलक्ष्मीन्यसेत् कीर्ति च दक्षिणे।।६७।। ध्यायिनः सर्वसिद्धीनामाविर्भावश्च जायते ।।७।। जयां दक्षिणपाणिस्थां मायां वामकरस्थिताम् । न्यस्ताङ्गो निर्भयस्तिष्ठेद्देशे दुष्टसमाकुले। नासान्तरे च हृन्मन्त्रं शिरोमन्त्रं च मूर्धनि ॥६८।। विजयेतापमृत्यूंश्च सर्वाश्चैवौपसर्गिकान ।। ७८ ।। शिखां चैव शिखास्थाने स्कन्धयोः कवचं ततः । न्यस्ताङ्गो विधिवन्मन्त्री यथाशास्त्रेण चेतसा। विन्यस्य नेत्रयोनत्रमत्रं पाणितलद्वये ।। ६९ ।। तनुं मन्त्रमयीं तां तु मां ध्यायेत् परमेश्वरीम् ।।७९।। नाभौ पृष्ठे करद्वन्द्व ऊरुजानुपदेषु च । अहं स भगवान् विष्णुरहं लक्ष्मीः सनातनी। न्यसेत् सम्यगुपाङ्गानि त्रियुगं मन्त्रवित्तमः ॥७॥ इत्येवंभाववान् योगी भूयो नैव प्रजायते ॥ ८॥ वक्षःस्थं कौस्तुभं मध्ये कण्डे च वनमालिकाम् । इतीयं भूतशुद्धिस्ते यथावच्छक वर्णिता। पङ्कजे करयोय॑स्य मन्त्रमावर्तयन् द्विधा ।। ७१ ।। अन्तर्यागमथो वक्ष्ये तत्त्वतस्तन्निशामय ।। ८१ ॥ इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे भूतशुद्धिप्रकाशो नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ६२. सतारेत्यादि। ओं ह्रीं लक्ष्म्यै तर्जनीभ्यां नमः इत्यादि प्रकारेणेत्यर्थः । ६४. अथ करन्यासः--कौस्तुभमित्य दिना। मध्यतः; तल इत्यर्थः। ६६. मूर्धानमारभ्य चरणपर्यन्तं चरणमारभ्य मूर्धपर्यन्तं च देहन्यासमाह-आ मूळ इति । इति पञ्चत्रिंशोऽध्यायः 1 B. omits five lines from here. 2 एकाकार: B. C. omits four lines from here. 3 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाश्चरात्रे B.

·षट्त्रिंशोऽध्यायः श्री:- स्रोतोरश्मिभिराकीणं पूर्णचन्द्रनिभाननम् ब्रह्मानन्दमयी शक्र भोगैर्यत् पारमार्थिकैः । गम्भीरविग्रहं ध्यायेद्रूपवन्तमरूपिणम् ॥९॥ इज्येयं हृदयान्तःस्था सोऽन्तर्याग इति स्मृतः ।।१।। ततः समुत्थितं पद्मं ध्यायेत् क्षीरार्णवोदरात् । पद्मं वा स्वस्तिकं वापि बद्धा योन्यासनं तु वा। प्रशान्तपावकाकारमुदयादित्यवर्चसम् ॥१०॥ नाभिमेदान्तरे ध्यायेच्छक्तिमाधाररूपिणीम् ॥ २॥ लम्बोदरं हसन्तं च सितदन्तं शुभाननम् । देवीं केनाप्यनाधेयां नीरूपां ज्योतिरात्मिकाम् । द्विभुजं वेष्टितं शश्वच्छभैर्विविधपट्पदैः ।। ११ ।। तदूर्ध्वं कालकूमं तु विमलं दीप्तविग्रहम ॥ ३॥ सहस्रदलसंपन्नं सहस्रकिरणावृतम् । कूर्माकारं परं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् । तस्य चोपरि नागेन्द्र पूर्णचन्द्रनिभाननम् ।। ४ ॥ सहस्ररश्मिसंकाशं तत्पृष्ठे चासनं न्यसेत् ॥१२॥ धर्म ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं च क्रमादिमान् । फणासहस्रमंपूर्ण मदाघूर्णितलोचनम् । चक्रलाङ्गलहस्तं च प्रणमत्तं परात् परम् ।।५।। आसनस्य स्मरेतु पादानानेयादिविदिग्गतान् ॥१३॥ तवं 'वसुधा देवी कुकुमक्षोदसंनिभाम। "पुरुपाकृतयः सर्वे सिताः सिंहानना इमे । हेमरत्नविचित्राङ्गी प्रसन्नवदनेक्षणाम् ।।६।। महोत्साहा महावीर्या मद्धारणकृतोद्यमाः ॥ १४ ॥ बद्धाञ्जलिं, शिरोदेशे संस्मरन्तीं विभुं स्मरेत् । पूर्वादिदिग्गता ज्ञेया धर्मादीनां विपर्ययाः । चतुर्धा भाजिते क्षेत्रे नाभिमेदान्तरस्थिते ॥ ७॥ अधर्म च तथाज्ञानमवैराग्यमनैश्वरम् ।। १५ ॥ एवमाधारशक्त्यादिदेवताः संम्मरेदिमाः। पुरुपाकृतयश्चेमे बन्धूककुसुमोपमाः । नाभौ क्षीरार्णवं ध्यायेत् कुन्देन्दुधवलाकृतिम् ।।८।। प्रागीशानदिशोर्मध्ये प्रागानेयदिगन्तरे ।। १६ ।। २. आधारशक्तिस्थानमुच्यते--नाभीत्यादिना । ३. तदूर्व इति । आधारशक्ते- रूप्रभाग इत्यर्थः । ४. तस्येति । कर्मम्योपर.त्यर्थः । ६. तदृर्ध्वमिति । नागेन्द्रासनादू- मित्यर्थः। ७. संम्मरन्तीमिति । ध्यायन्तीमित्यर्थः। १२. तत्पृष्ठ इति । पद्मपृष्ठ इत्यर्थः। न्यसेत् ; न्यस्तं ध्यायेदित्यर्थः। १३. आसनस्य पादाः धर्मज्ञाना- दयः आमेयादिविदिक्षु ज्ञेयाः । १५. विपर्ययाः अधर्माज्ञानादयः प्रागादिदिक्षु । 2 वसुधा C. उपर्यन्त A. B.G. शक्त्यादी: संस्मरेद्देवता इमा: A. G. 5B. C. omit five lines from here. 4 दिश: क्रमात् C.

·१३८ लक्ष्मीतन्त्रम् यातवीवारुणीमध्ये पाशिवायुदिगन्तरे । ऋग्वेदाद्यं चतुष्कं च पीतं हयनराकृति ।। १७ ।। ईशानसोमदिङ्मध्ये वह्नयन्तकदिगन्तरे । राक्षसान्तकदिङ्मध्ये वायुसोमदिगन्तरे ।। १८ ॥ कृताद्यं युगवृन्दं तु कृष्णं वृपनगकृति । सर्वे चतुर्भुजा एते द्वाभ्यां पीठधृतस्तथा ।। १९ ॥ द्वाभ्यामअलिबद्धाभ्यां प्रणमन्त्यासनस्थिताम । तेषामुपरि मंचिन्त्यं पीठं बुद्धिमयं परम् ।। २० ।। अव्यक्तमम्बुजं श्वेतं तदृवंऽष्टदलं म्मरेत् । तदूर्ध्वं सूर्यबिम्बं तु सूर्यकोटिसमप्रभम् ॥ २१॥ तदूर्ध्वं चन्द्रबिम्बं तु चन्द्रकोटिसमप्रभम् । तदूर्ध्व वह्निविम्बं तु वह्निकोध्ययुतप्रभम् ।। २२ ।। तमो रजश्च सत्त्वं च गुणानेतान क्रमात स्मरेत् । प्रणवस्य नतेश्चैव तत्तत्संज्ञास्तु मध्यगाः ।। २३ ।। बुद्धयादिसत्त्वपर्यन्ततत्त्वमन्त्रगणाः स्मृताः । ततश्चिदासनं दद्यात् पराहंतास्वरूपकम् ।। २४॥ आ नागेईदयान्तात्तु पञ्चधा भाजिते पदे । समुद्राद्यासनान्तं तु चतुर्भिः कल्पयेत पदैः ।।२२।। एकेन पञ्चमेनैव पद्माद्यासनकल्पनम् । भूतान्याधारशक्तौ तु कूर्मे तन्मात्रकं गणम् ॥२६॥ वागादिकं तथानन्ते भुवि श्रोत्रादिपञ्चकम् । मनः क्षीराणवे ध्यायेदहंकारं ततोऽम्बुजे ॥ २७ ॥ द्विरष्टकं च धर्माद्यमासनं चापि धीः स्मृता। अव्यक्तं च तदूर्ध्वस्थमवदातं सरोरुहम् ।। २८ ।। तमःप्रभृतयश्चोक्ता गुणा ह्यजत्रयात्मकाः । एके कालं वदन्त्येतद् भूतादित्रितयात्मकम् ॥२९॥ चिदासनमनन्ताख्यं' पुमांसमपरे जगुः । एके चिद सनादूर्ध्व गरुडं परिचक्षते ।। ३० ।। खर्वव्योमान्वितं पश्चात् खगानननमोयुतम् । मन्त्रमाहुः सुरेशान तन्मन्त्रं नवमं बुधाः ॥३१॥ इत्थं बहुविधै मन्त्रैरासने विहिते क्रमात् । विष्णुं विश्वात्मकं देवं नारायणमनामयम् ।। ३२ ।। भावयेत् परमात्मानं शङ्खचक्रगदाधरम् । चतुर्भुजं पीतवस्त्रं पुण्डरीकनिभेक्षणम् ॥ ३३ ॥ उदित संस्मरेद्देवं स्वशक्ते: स्पन्दनात्मनः । सम्यग ध्येयं यथैतत्तं तथा भूयो निबोध मे ॥३४|| १७. यातवी नि:तिदिक् । पाशी वरुणः । २०. द्वाभ्यामिति । भुजाभ्यामिति शेषः । अञ्जलिबद्धाम्य मिति । बद्धाञ्जलिभ्य मित्यर्थः । २३. सूर्येन्दुवह्रिबिन्बानि क्रमात् तमे रजः- सत्त्वमय नि जानीयात् । ओं सूर्यबि-वाय नमः इत्यादयो मन्त्राः । २५. नाभिमारभ्य हृदयपर्यन्तं भागं पञ्चधा विभज्य तत्रदो चतुर्पु भागेषु क्षीरार्णवाद्यासनान्तं भावयेत् । २६. पञ्चमे तु भागे अव्यक्तपद्मं भावयेत् । उक्तेषु स्थानेषु पदार्थानामवस्थितिमाह भूतानीति । स्थूलनि पञ्च भूतानीत्यर्थः । २८. अवदातं सरोरुहम् ; अव्यक्तपद्ममित्यर्थः । २९. एतत् ; अव्यक्तपद्ममित्यर्थः । पारमेश्वरे (५-१४) कालचक्रमित्यस्य व्यवहारः । ३१. खं खगाननाय नमः । ३३. तस्य यथा कप्यासं पुण्डरीकमेवमक्षिणी" इति I F. omits three lines from here, 4 अहंताख्यं A. F. 2 सूर्यकोट्ययुत G. 5 विदुः B. F. 3 कस्मित: B.C. खगासन A, ·त्रिंशोऽध्यायः १३९ सुसम्यद् न्यस्तमन्त्राङ्गः सुसंक्लप्तान्तरासनः । अकलङ्कः कल.ध्वात्मा योगस्थैरनुभूयते । दर्शिताशेषमुद्रश्च संस्मरेन्मन्त्रवैभवम् ॥३५॥ धारासंतानवर्णमा वर्णमार्गः स शब्द्यते ॥४४॥ परं ब्रह्म परं धाम यत् पारे तमसः स्थितम् । कलाध्वानमधिष्टाय स पुनमन्त्रवर्मना । शक्तिमच्छक्तिभावेन लक्ष्मीनारायणं महः॥३६॥ उद्देति सकलं शक्तिचक्रमादाय वैष्णवम् ।। ४५ ।। सर्वं सर्वातिगं सर्वसंस्थितं सर्वयन्तृ च । परात्मना परं ज्योतिर्मयमानन्दलक्षणम् । चिदानन्दघनं पूर्णपाड्गुण्यामृतविग्रहम् ।। ३७ ।। त्रिविधेनैव रूपेण यथा ते वर्णितं पुरा ।। ४६।। भावानां चिदचिद्रूपभावाभाव विभदिनाम । रूपं परं तदेवाथ वर्तते सूक्ष्मवर्मना । अन्तरात्मतया तत्तदहंकारपदास्पदम् ॥ ३८॥ मन्त्रप्रसररूपेण तञ्च ते दर्शयिष्यते ।। ४७ ।। अचिन्त्याननुयोज्येन हेतुना येन केनचित् । सूक्ष्मं तत् त्रिविधं भूयो वर्तते स्थूलवर्मना। शक्तिमच्छक्तिभावेन तद् द्विधा व्यवतिष्ठते ॥३९|| स्थूला चादितनुर्ययमङ्गोपाङ्गविभेदिनी ।। ४८ ।। अहमित्येव यः प्रोक्तः पदप्रत्यययोर्द्वयोः । लक्ष्मीनारायणस्यैपा मूर्तिः पाड्गुण्यबृंहिता। नारायणः स भविता तस्याहंता तु या परा॥४०॥ चेतनाचेतनं विश्वमनुसंधेयमत्र तु ।। ४९ ।। तद्धर्मधर्मिणी लक्ष्मीः शक्तिः सा भावरूपिणी । तत्तदैश्वर्यदत्वं तदधिष्ठातृत्वमेव च । सर्वकार्यकरी सैव शक्तिर्वितनुते जगत ॥ ४१ ॥ मन्त्रस्य वैष्णवं रूपं तद्विज्ञेयं विपश्चिता ॥५०॥ शक्तिमन्तमधिष्टाय ज्योस्नेव हिमदीधितिम् । तत्तत्कार्यकरी तस्य या शक्तिः साहमम्बुजा। सावितिस्तीर्घमाणा हि शब्दब्रह्मात्मना पुरा ।।४।। मन्त्रस्य यद्धि चैतन्यं पुमांसं तं प्रचक्षते ।। ५१ ॥ वितत्यात्मानमथ सा वितनोत्यर्थवर्मना। फलप्रसवसामर्थ्य प्राकृतं रूपमुच्यते । शब्दब्रह्ममयः पूर्वो यो नाम प्रथमोदयः ॥ ४३ ।। यद् दृढव्यवसायित्वं 'महतो यो गुणस्तु सः ।। श्रुत्यर्थोपबृंहणमत्र । ३७. सर्वान्तरात्मत्वात् सर्वनियन्तृत्वाच्च सर्वरूपिणमित्यर्थः । ३८. तदेवेच्यते---'अन्तरात्मतयेत्यादिना । ४२. देव्या जगद्व्यापारकर्तृत्वं भगवन्तमाश्रित्यैव, न स्वातन्त्र्येणेत्यनेन जगजन्मादिकारणत्वस्य भगवदसाधारणलक्षणम्य नानुपपत्तिरित्युक्तं भवति । प्रयोजककर्ता सर्वेश्वरः, प्रयोज्यकी देवीत्युक्तं भवति । अनेनास्य पाञ्चरात्रसिद्धान्तस्य शाक्तमतप्रवेशशङ्काया नावकाशः। ४४. कलाध्वात्मा ; ज्ञानशक्त्यादिगुणात्मा। धार संतानेति वर्णाध्वनिर्देशः। ४५. शक्तिचक्रं लक्ष्म्यादिकम् । ४९. अत्र तु ; मन्त्रात्मकस्थूलमूर्तावि- त्यर्थः। ५०. मन्त्रमूर्ती सर्वतत्त्वावस्थितिमाह--तत्तदित्यादिना । ५२. महतः ; महत्तत्वस्य । 3 सर्वाङ्ग A. कलङ्कात्मा A.; कलात्मासौ B. 7 मन्त्रतो A. C.G. धर्तृ F. तत्तदैश्वर्यदं तत्त्वम् F. 3 B. omits four lines from here. 6 B. omits six lines from here.

·लक्ष्मीतन्त्रम् मन्त्राणां यदहंयुत्वमहंकारगुणस्तु सः । प्रभयेव मणिं पूर्ण गाम्भीर्येणेव सागरम् । मन्त्राणां मानसं रूपमैन्द्रियज्ञानहेतुता ।। ५३ ।। प्रभयेव विवस्वन्तं ज्योत्स्नयेव निशाकरम् ।।३।। यच्छब्दरूपता मन्त्रे सा ज्ञेया नभसि स्थिता । पुरा ध्यात्या हृषीकेशं प्रसन्नमुखपङ्कजम् । कम्पो मन्त्रसमावेशे वायव्य रूपमुच्यते ।। ५४ ।। पुराष्टादशमि गैरर्चयेत् पुरुषोत्तमम् ।। ६४॥ प्रकाशकरता ध्याने मान्त्री या तैजसात्मिका। सूक्तेन पौरुषेणाथ प्रणवेन च वासव । या तृप्तिमन्त्रसद्भावे परिज्ञेयाम्भसी तु सा॥ द्विषट्चतुस्त्रिकाणेश्च तथैव च जितंतया ॥ ६५ ।। यो हि मन्त्रस्थितो भावः स भौमो गुण उच्यते । अर्चयित्वाथ देवेशं लक्ष्मी सर्वाङ्गगां स्मरेत् । इत्येवं सर्वगां व्याप्तिं मन्त्री मान्त्री सुसंस्मरेत् ।। लयात्मनायित्वाथ लक्ष्मीमावाहयेत्ततः ॥ ६६ ॥ अचिरान्मन्त्रसामर्थ्यात्तेन भावेन जायते । वामोत्सङ्गे निषण्णां तामथ देवस्य शाङ्गिणः । इत्थं संवित्तिसामर्थ्यात्तारिकाशक्तिमातताम् ।। अर्चयेद्विविधैर्भगैर्यथावच्छास्त्रचोदितैः ।। ६७ ॥ स्पन्दमानां पुरा पश्येद्वयोनि सौदामिनीमिव । शक्रः- हृदम्बुजगुहामध्ये पूर्वोक्ते चित्प्रभासने ।। ५८ ॥ देवप्रिये देवदेवि नमस्ते पङ्कजेक्षणे । स्फुरन्त्यां तारिकामूर्ती शब्दब्रह्मणि संस्मरेत् । विधि पुरुषसूक्तस्य तारादीनां च मे वद ॥ ६८ ॥ मिथुनं शाश्वतं दिव्यं यथावदवधारय ।। ५९ ॥ श्री:- सूर्यानलांशसंस्थानं नारायणमनामयम् । एको नारायणो देवः श्रीमान कमललोचनः । स्मरेच्चिदासनासीनं पुण्डरीकायतेक्षणम् ।। ६०॥ एकाहं परमा शक्तिः सर्वकार्यकरी हरेः॥६९ ॥ पीताम्बरमुदाराङ्गं काञ्चीनूपुरशोभितम् । तावावां परमे व्योन्नि क्षेमाय सकलात्मनाम् । हारकुण्डलकेयूरकिरीटकटकोज्ज्वलम् ।। ६१ ॥ आसीनौ सकलेशानी सूरिभिः सेवितौ सदा ।। "युगानुसारिकान्तिं वा नीलाम्बरनिभं तु वा। तयोनौ हृदि संकल्पः कश्चिदाविर्बभूव ह । शङ्खचक्रधरं देवं वरदाभयदायिनम् ।। ६२ ।। उत्तारणाय जीवानामुपायोऽन्विष्यतामिति ॥७॥ ५७. तेन भावेनेति । तत्तद्धर्मेणेत्यर्थः । ५८. पूर्वोक्त इति । आधारशक्त्यादिनिरूपणावसरोक्त इत्यर्थः । ५९. अनेन तारिकायाः शब्दब्रह्मरूपत्वमुक्तं भवति । ६०. नारायणाख्यपुरुषोत्तमस्य मानसीं पूजां वक्तुं तद्रूपमाह--सूर्येत्यादिना । ६५. द्विपडित्यादि । षडक्षराष्टाक्षर- द्वादशाक्षरमन्त्ररित्यर्थः । जितंतया ; “जितं ते पुण्डरीकाक्ष " इत्यादिश्लोकरूपमन्त्रणेत्यर्थः । 2 तक्याने F. 1 C. omits three lines from here. ३ यथा तत् A. B. G. युगानुसार A.G.

·षट्त्रिंशोऽध्यायः १४१ आवाभ्यामुत्थितं तेजः शब्दब्रह्ममहोदधिः । सर्वलक्षणसंपन्ना सर्वाधारमयी परा। मथ्यमानात्ततस्तस्मादभूत् सूक्तद्वयामृतम् ।। ७२ ।। नित्या संपूर्णषाड्गुण्या या विष्णोर्मूर्तिरुज्ज्वला ।। पुरुषस्य हरेः सूक्तं मम सूक्तं तथैव च । सैवेयं कथ्यते मूर्तिर्मान्त्री मन्त्रैचिदात्मकैः । योन्यशक्तिसंपृक्तमन्योन्याणपरिष्कृतम् ।। ७३ स्वीकारयति तां मन्त्री देवं यत् स्वेन तेजसा ।।८।। नारायणार्षमव्यक्तं पौरुपं सूक्तमिष्यते । तदावाहनमित्युक्तं मन्त्रविज्ञानपारगैः । अन्यन्मदापकं सूक्तं श्रीसूक्तं यत् प्रचक्षते ।।७४|| स्वस्तिकृत्यै स्वभावेन चेतनाचेतनं हरिः ॥ ८२।। प्रणवाद्याः पुरा मन्त्राः पञ्च सम्यक प्रदर्शिताः । अधितिष्टति यद्विश्वमासनं तदनु क्रिया। इदानीं शृणु संक्षेपात्तेपामाराधनक्रमम ।। ७५ ।। ममानन्दमयी शक्तिर्देवस्त्वाप्यायते यया ॥ ८३ ।। अष्टादश ऋचः प्रोक्ताः पौरुष सूक्तसत्तमे। 'सैवार्ष्याचमनीयादिरूपेत्यादिचिन्तनम् । ताभिस्तु प्रणवाद्याभिभॊगानष्टादशोत्तमान् ।। ७६ ।। अम्मयाः सकला लोका जीवाश्चैव तदाश्रयाः ।। कुर्यादावाहनाद्यांश्च त एतेऽष्टादश स्मृताः । तच्छेपा उभयेऽपीति द्योल्यते पाद्यदानतः । आवाहनासने सायं पाद्यमाचमनं तथा ।। ७७ ।। घोढा विभज्य रूपं स्वं तर्पयामि सनातनम् ।।८।। स्नानं च परिधानं च सोत्तरीयोपवीतकम् । शब्दाद्यैः पञ्चभिर्भावरन्तश्चाप्यभिमानतः । गन्धः सुमनसो दीपो धूपश्च मधुपर्ककः ॥ ७८ ।। समावेशितसद्भावभंगैः सांदृष्टिकादिकैः ॥ ८६ ॥ प्रापणं सेन्दु ताम्बूलं पादयोः कुसुमाञ्जलिः । आराधयेज्जगन्नाथं सावधानेन चेतसा। आत्माराधनदानं च यथेष्टस्थानचिन्तनम् ।।५।। दृष्टथैव जन्यते प्रीतिर्येषां सांदृष्टिका मताः ।। -- ७३. मम सूक्तमिति। श्रीसूक्तमित्यर्थः । ७४. नारायणः पुरुषसूक्तस्य ऋषिरित्यर्थः । मदापकमिति । श्रीरहमृपिरित्यर्थः । ७५. पञ्चति । तारानुताराषडक्षराष्टाक्षरद्वादशाक्षरा इत्यर्थः। ७९. प्रापणम् ; अन्नादिकं नैवेद्यम् । इन्दुः; धनसारः । ८२. आवाहयति स्वीकारयति मन्त्रतनूमिति यौगिकार्थः। ८४. सैवेति । आनन्दमयी शक्तिरेवेत्यर्थः । अम्मयाः; अपां परिणामभूताः; अप एव ससर्जादौ” इति सर्वलोकानां तदुपा- दानकत्वोक्तेः । तदाश्रयाः ; अद्भिर्जीवनधारिणः । जीवानामप्परिणामत्वाभावात् तदाश्रयत्वोक्तिः । ८५. शब्दादिरूपेणाहमेव भगवन्तमाराधयामीत्यर्थः । ८७. भोगान् सांदृष्टिकाभ्यवहारिक- 2 स्वादु F. 1मथितं B. 3 तन्मन्त्री B. F.. 4 The printed edition and all MSS. except F. and I. add wrongly चिदानन्दमयी शक्ति before 5 समाश्रया: A. B. F. this line. 6 उमयोः प्रीति: A. 7 यैस्ते C.

·१४२ लक्ष्मीतन्त्रम् शुभा रूपोल्बणास्ते च दीपप्रवहणादयः । पश्चात् सनाम निर्दिश्य प्रीतिं पश्चात् समाचरेत् । भोगाः शुभकराः शश्वतर्पयन्ति रसैर्हि ये॥ ८८॥ प्रीयतां भगवान् पश्चाद्वासुदेवस्ततः परम् ।। ९८॥ प्रापणाचमनीयाद्यास्ते स्युराभ्यवहारिकाः। अध्यं निःस्रावयेद्वेद्यामयं भोगविधिक्रमः । सुखा रम्या मृदुस्पर्शाः स्पर्शयें तर्पयन्त्यजम् ।।८९!! आसनाादि भोगेषु यथालिङ्गं विनिर्दिशेत् ।। भोगाः सांस्पर्शिकास्ते स्युः पाद्यासिनपूर्वकाः । आद्ययावाहनं कुर्यादासनं च द्वितीयया । गन्धाः सांस्पर्शिके केचित केचिदाभ्यवहारिके ।। अयं तृतीयया देयं मूर्ध्यापः कुमुमोद्धृताः।।१०।। निविष्ठा अनिलाद्याः स्युरन्त्याः पाकजगन्धिनः । पाद्यं देयं चतुझं तु पञ्चम्याचमनीयकम् । स्तुतिवादित्रगीताद्या भोगाः शब्दमया हि ये ।। पष्ठ्या स्नानविधिः कार्यः सप्तम्या परिधानकम् ।। दैन्याञ्जलिपुटाद्याश्च ते स्मृता आभिमानिकाः । अष्टम्योत्तरवासश्च नवम्या गन्धलेपनम् । इत्थं चतुर्विधैर्भो गैः शास्त्रन्टन वर्मना ।। ९२ ।। दशम्या रगलंकारा एकादश्या तु दीपकः ॥१०२।। ऋग्भिः सप्रणवाद्याभिस्तोषयेत् पुरुषोत्तमम् । द्वादश्या सुरभिधूपः परया मधुपर्ककः । मन्त्रान्ते भोगनिर्देशः प्रीतिश्च तदनन्तरम् ।।१३।। प्रापणं तु चतुर्दश्या पञ्चदश्यानुवासनम् ।। १०३।। ओंकृत्यर्चमथोचार्य प्रणवादीनि पञ्च च । पोडश्या तु नमस्कारः परया कुसुमाञ्जलिः । आवाहयामि लक्ष्मीशं परमात्मानमव्ययम्।।९४।। अष्टादश्या प्रदानं च समाराधनकर्मणः॥१०४॥ आतिष्टतामिमां मूर्ति मदनुग्रहकाम्यया । स्नानवासःप्रदीपेषु दयादाचमनक्रियाम् । श्रिया साधं जगन्नाथो दिव्यो नारायणः पुमान ।। पुरस्तादहणं कार्य मधुपर्कान्नदानतः ॥ १०५ ।। इत्यञ्जलिप्रसूनस्थं स्वमूर्ताववतार्य च । तर्पणाचमने पश्चात् प्रणवद्वितयेन तु । प्रणम्य स्वागतं पृष्ट्वा मामयेदनया धिया ।। ९६ ।। इत्थं स्नानादिभोगेपु देशकालाद्यपेक्षया ।। १०६ ।। प्रणम्य भगवन् पश्चादासनेनार्चयामि च । कुर्याद्राजवदाचारं तत्तन्मन्त्रेण साधकः । उक्त्वा मन्त्रानथोच्चार्य त्रिनिर्दिश्येदमित्यतः ॥१७॥ संकल्पश्च प्रदानं च प्रीतिश्चेति त्रयं त्रयम्।।१०७|| सांस्पर्शिकाभिमानिकभेदेन चतुर्धा विभज्य वर्णयति---दृष्टयैवेत्यादिना । ९४. प्रणवा- दीनि पञ्चति । तारानुतारिकापडक्षरष्टाक्षरद्वादशाक्षरमन्त्रानित्यर्थः । १६. स्वमूर्ती ; स्वपरिकल्पितायां मूर्ती । ९.८. सनामेति । इदमिदमिदं पाद्यमित्यादिरीत्या भोगनामनिर्देश- पूर्वकमित्यर्थः । १००. पुरुषसूक्तऋचा भोगप्रदाने विनियोगमाह-~-आद्ययेत्यादिना । अनुवासनं नाम भोजनानन्तरदेयं मुगन्धि ताम्बूलादि । १०५. अर्हणम् ; सुस्वरम्य F. प्रगावा: B.F. G. 'अनुलोमा: G. अलंकार:C. पङ्कजगन्धिनः A. B. P. 1 6 दर्पणा B.

·घत्रिंशोऽध्यायः १४३ कुर्यात् सर्वेषु भोगेषु देशकालाद्यपेक्षया । अथ मेघादिवोद्यन्ती विद्युतं पुरुषोत्तमात ! समाहितोऽञ्जलिं कृत्वा तत ओं भगवन्निति ।। समुदान्तीं तदिच्छातो विभाव्य मनसा सुधीः ।। आमनेनार्चयिष्यामीत्युक्त्वा दद्यादथासनम् । वामोत्सङ्गे निषण्णां मां देवदेवम्य चिन्तयेत् । मन्त्रमुच्चार्य निर्दिश्येदिदमासनमित्यतः ।। १०९ ।। एकध्यमावयोझवा स्वभावं च सुशीतलम।।१२।। ओमों प्रीयतां भगवान वासुदेव इति ब्रुवन । ऋग्भ्यां हिरण्यपूर्वाभ्यां प्रपद्येत जनार्दनम् । अादिजलमादाय स्थापयेवमंनिधौ ।। ११ ।। मान्त्वयेच पराभ्यां नां मां तावदपृथक्कृताम्।।२२१।। आभिरयाभिरित्येवमाभिः पाद्यामिरित्यपि । पञ्चम्या च प्रपद्येत प्रसन्नां भावयन धिया। 'आभिगचमनीयाभिरहणीयाभिरित्यपि ।। १११ ।। जात्या पूर्वोत्तमामयं नारिकाया यथार्थतः ।। तर्पणीयाभिद्भिश्च स्नानीयाभिरितीदृशम् । मुद्रासमन्वितो मन्त्रो य आवाहनसंज्ञितः । प्रीतिसंकल्पयोर्वाच्यमिमा अर्ध्या इतीहशम।।११।। पूरकेण सुरेशान मनमा समुदीरयन ।। १२३ ।। वाच्यं प्रदानवेलायां यथालिङ्गमिति क्रमः । मामथावायेद्देवादुत्सङ्गे परमात्मनः । अर्यादिकल्पनं चाये बहिर्यागे विधास्यते।।११३।। प्रसन्नवदनां शश्वत् सवलक्षणलक्षिताम ।। १२४ ।। इति गादिभिः पड़भिर्देवदेवं जनार्दनम् । पद्मगनिमां कान्तामरितायनलोचनाम् । पञ्चभिर्वा चतुर्भिर्वा त्रिभिर्द्वभ्यामथापि वा ॥११४।। स्फुरत्कटककेयूरहारकुण्डलमण्डिताम् ॥ १२५ ।। एकेन वा समाराध्य देशकालानुकूलतः । गम्भीरनाभि त्रिवलीविभूपिततनूदराम् । मयैव पूजितं ध्यात्वा देवदेवं जनार्दनम् ।। १५ ।। सुकर्कशहढोनुङ्गपीनवृत्तघनम्तनीम् ॥ १२६ ।। चन्द्रोदय इवाम्भोधिं सर्वाङ्गपरिबृंहितम् । चलद्विरेफपटलसमाक्रान्तालकावलिम् । अनिर्देश्यामनौपम्यामनन्तां भाविनी सदा॥११६।। आरक्ताधरविम्बां च वंशमुक्ताफलद्विजाम।।१२७|| आमोदमिव पुष्पस्थं दीपस्थामिव च प्रभाम् । अर्धचन्द्रललाटस्थराजमानललाटिकाम् । विनिष्कष्टमशक्यां मामनन्यां पुरुपोत्तमात् ।। सर्वलक्षणसंपन्नां कृष्णकुञ्चितमूर्धजाम् ॥ १२८ ।। भावयन् विधिवन्मन्त्री लययागेन मां यजेत । वरदां पङ्कजकरां पद्ममालाविभूपिताम् । तारिकाविधिमन्विष्य तया मां तारिकां यजेत ॥ विष्णुवामभुजाभिष्टांतदंसस्थकराम्बुजाम् ।।१२९|| आपोशनम् । १११. आभिराभिरित्यादीनामद्धिरिति विशेप्यमुत्तरवाक्यादनुषञ्जनीयम् । ११४. सक्, दीपः, धूपः, मधुपर्कः, प्रापणम् ; अनुवासनमिति षडमिरित्यर्थः । ११६. अनौपम्यामिति । अनुपमामित्यर्थः । उपमैवौपम्यम् । स्वाथै प्यञ्प्रत्ययः । ११७. विनि- प्कष्टुम् ; विनिष्कमयितुमित्यर्थः। १२०. ऐकध्यम् ; एकविधत्वम् । १२१. ऋग्भ्यामिति । हिरण्यवर्णाम् , तां म आवहेति द्वाभ्यामित्यर्थः । १२७. द्विजाः दन्ताः। १२८. ललाटिका . 1 विनिष्कर्तुं A. B.C. 3 उत्सङ्ग B. F. नाभि B. F.

·१४४ लक्ष्मीतन्त्रम् वामेन बाहुना दिव्यां वहन्तीं पुष्पमञ्जरीम् । तत्तन्मन्त्रप्रयोगेण लयप्रक्रियया यजेत् । वरदाभयपाणिं वा पाशाङ्कुशकरां तु वा ॥१३०।। कुर्यान्महानसे होम मोक्षलक्ष्मीप्रदं शुभम् ॥१४॥ अर्धस्वस्तिकसलीनां स्फुरन्मौलिविराजिताम् । त्रिगुणाधारमध्यस्थे त्रिकोणे त्रिगुणेऽनले। ध्यात्वा मां संमुखी कुर्यान्मन्त्रमूर्ति सनातनीम् ।। ध्यानारणिं तु निर्मथ्य चिदग्निमवतार्य च ॥१४॥ मूलमन्त्रादिकैर्भूयो मन्त्रैः सर्वेश्च पूर्ववत् । करन्यासं विना देहन्यासं मयि समाचरेत् ।।१३२।। संस्कारैः संस्कृतं कृत्वा वक्ष्यमाणधिया सुधीः । त्रिलक्षणाधारगते वैष्णवे जातवेदसि ॥ १४३ ।। पुष्पमयं तथा दीपं धूपं माल्यं विलेपनम् । चेतसा सादरेणैव पाद्यमाचमनं ततः ॥१३३ ।। नादावसानगगनात्तारिकायाः परिस्रतम् । प्रणाममथवाष्टाङ्गं जयशब्दांश्च मानसान् । ब्रह्म हविर्गृहीत्वाथ ब्रह्मरन्ध्रेण संविशेत् ॥१४४॥ प्रदर्शयेत्ततो मुद्रा यास्ते पूर्व प्रदर्शिताः ॥१३४॥ ततो वद्भिगृहं गत्वा सर्पिः संस्कृत्य शास्त्रतः। स्वागतं तव पद्माक्षि संनिधिं भज मेऽम्बुजे । कुर्वीत सकलं कृत्यं तेनाज्येन यथाविधि ॥१४५॥ गृहाण मानसी पूजां यथार्थपरिभाविताम् ॥१३५।। ततो होमावसाने तत्संकल्पः कर्म मानसम् । लब्ध्वानुज्ञां ततो मत्तो मानसं यागमाचरेत् । संन्यसेन्मयि भावेन वक्ष्यमाणधिया सुधीः॥१४६।। संकल्पजनितीगैः पवित्रैः पारमार्थिकैः ॥१३६॥ यः क्रमोऽभिहितो बाह्ये स सर्वो मानसेऽत्र तु । बाह्यप्रक्रियया शश्वत् परस्ताद्वक्ष्यमाणया। अवधानेन वा कार्यो मन्मयैव्यसंचयैः॥१४७॥ मांयजेतसुनिष्णातो भोगैःसांस्पर्शिकादिकैः।।१३७।। प्रापणान्तं विधायान्ते कारिणं संस्मरेद् गुरुम् । सर्वोपसर्गशमनः सोऽयं सर्वफलप्रदः । जीवन्तमथवातीतं तस्मै दद्यात्ततोऽखिलम्॥१३८।। कथितो मानसोयागः कार्य आदेहपातनात्॥१४८॥ वित्तं संविभजेच्चैव प्रापणांशेन मन्त्रवित् । अथ द्रव्याणि सर्वाणि मन्मयीकृत्य यत्नतः । जीवतोऽप्यथवातीतान्यथार्थेनैव चेतसा ।। १३९॥ 'बाह्योत्थवासन.शान्त्य बाह्ययागमथाचरेत्।।१४९।। परिवारान् स्मरेत् सर्वान् वक्ष्यमाणान् विशेषतः। इत्येवमन्तर्यागस्ते मदीयः शक्र वर्णितः । कारणे मयि संलीनान् धानास्थानिव भूरुहान् ॥ बहियंगस्वरूपं तु तत्त्वतो मे निशामय ।। १५०॥ इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे अन्तर्यागप्रकाशो नाम षत्रिंशोऽध्यायः तिलकम् । अलंकारे कन् । १३१. स्वस्तिकम् आसनविशेषः । १४३. संस्कारैरिति । वैष्णवीकरणप्रक्रिययेत्यर्थः। १४८. आदेहपातनादिति। अनेन पाञ्चकालिकधर्म- निरतस्य परमैकान्तिनः प्रतिपुरुषं प्रत्यहं च भगवदाराधनमवश्यकर्तव्यं नित्यकर्मेत्युक्तं भवति । इति षट्त्रिंशोऽध्यायः mammon 2 तथा B. 4 1G. omits this line. संरक्षA. B.C. विधायाथ C. 7 बाह्यार्थ B. F. द्रुतम् B.C. 5 8 विहितो B. E. 8 श्रीपञ्चरात्र A; श्रीपाश्चराने B:

·सप्तत्रिंशोऽध्यायः M श्री बहिर्वेद्यादिदेशस्थद्रव्यैर्मद्भावनेक्षितैः । भोगभूतैर्यदिज्येऽहं बहिर्यागस्तु स स्मृतः ॥ १॥ वासना द्विविधा प्रोक्ता बाह्याभ्यन्तरहेतुजा । निर्गुदत्यान्तराः सर्वा मानसो याग उत्तमः ॥२॥ बाह्याशयविशुद्धयर्थं बाह्ययागो विधीयते । शास्त्रीयां क्षितिमास्थाय मण्डपे तत्र मण्डिते ॥३॥ ब्रह्मस्थाने विधायाथ वेदिं सर्वगुणान्विताम् । अष्टहस्तं तदध वा तदर्धं वापि साधितम् ॥ ४॥ प्रागन्तं सुसितं सूत्रं वेदिमध्ये प्रसारयेत् । तस्मिन्नुभयतः पार्श्व मध्यतश्चार्धमध्ययोः ।।५।। विधाय त्रीणि चिह्नानि पञ्च शकून् निखानयेत्। अन्त्ययोत्रिपु मध्येपु शङ्कोस्तत्र छुपान्त्ययोः ॥६॥ सूत्रमध्यं यतः प्राप्तं तत्र शकुं निधापयेत् । पाशौ द्वौ प्रतिमुच्याथ मध्यचिह्न समानयेत् ॥७॥ सव्ये चाप्यपसव्ये च तत्र चिह्न विधाय च । मध्यमे प्रतिमुच्य द्वे सूत्रमध्यं समानयेत् ॥ ८॥ चिह्नस्योपरि देशे च क्रमान सव्यापसव्ययोः । सूत्रमध्यं यतः प्राप्तं तत्र शकुं निधापयेत् ॥९॥ पूर्वस्मिन प्रतिमुच्येकं पाशं दक्षिणतोऽपरम । कुर्यात प्रदक्षिणं कोणं मध्यचिह्न ऽनयोम्नतः ।।१०।। झकोणं तथा कुर्यात प्रतिमुच्योत्तरत्र तु । प्रतीच्ययाम्ययोरेवं प्रतीच्यादीच्ययोरपि ।। ११ ।। प्रतिमुच्य क्रमान पाशौ कुर्यान कोणौ नथा परौ। तत्क्षेत्रस्फुटतायै तु सूत्रयेत्तु चतुर्दिशम ॥ १२ ॥ भक्ते पोडशधा क्षेत्रे चतुर्भिर्मध्यमैः पदैः । प्रागादिकैः प्रदेशैश्च विदधीत नवाम्बुजम् ।।१३।। मध्यमं कमलं कार्यमष्टपत्रं यथा शृणु । चतुर्धा भ्रामयेत् क्षेत्रं वर्जयित्वाष्टम बहिः।।१४।। कर्णिका केसरं पत्रसंधिः पर्वेति च क्रमात् । चत्वार्यशप्रमाणानि त्यक्तोऽशो व्योम तद्वहिः ॥ तस्मिन् सूत्राष्टकं पद्मे दिग्विदिक्संस्थित क्षिपेत् । सूत्राणामन्तरे भूयः क्षिपेत् सूत्राष्टकं तथा ॥१६॥ १. मद्भावनेक्षितैरिति । मदात्मना भावितरित्यर्थः । भोगभूतैरिति । भोगोपकरण- रित्यर्थः । ३. आशयः; वासना । ब्रह्मस्थाने; ब्रह्मभावनाभावित इत्यर्थः । १३. भक्ते; 1 उभयपार्श्वे च B. F. ‘ऐशं B%; ऐन्द्रं C. 2 F, omits five lines from here, 5 तत: B. तु B. 6 अष्टकं A.C.

·१४६ लक्ष्मीतन्त्रम् पद्मसंधिस्थसूत्रेण दिक्क्रमेण दलाष्टकम् । ततः पात्रचतुष्कं तु हेमादिद्रव्यनिर्मितम् । सहजाः सुचिता रेखा व्योमरेखागणाः स्मृताः।। पूताम्बु पूर्ण गन्धस्रयत्नौषधिकुशोदकैः ॥ २६ ॥ पद्मान्तराणामष्टानामेवमेव विधा भवेत् । वेद्याम पुरःस्थायां न्यसेत् कोणचतुष्कके। एवं पुरवरं रम्यं नवपद्मसुलक्षणम् ॥ १८ ॥ 'यातवीयादिवह्नयन्ते क्रमादेवं प्रकल्पयेत्॥२७॥ अर्घ्यमाचमनीयं च पाद्यं स्नानीयमेव च । बहिारयुतं कार्य कोणशोभादिसंयुतम् । चतुर्वर्णयुतं कार्य कर्णिकादिविभक्तये ।। १९ ।। कल्पयेत् क्रमशो मन्त्री मन्त्रानेतानुदीरयन् ।।२८।। पौष्पे वा प्रस्तरे वास्खे सुसिते वाथ धूपिते । तारं च कल्पयामीति मध्ये संज्ञाः स्युरञ्जसा । अनेकार्थं च तत्रायं कलप्यं पात्रेऽथ मध्यतः ।। अहते गन्धयुक्तेऽथ स्थण्डिले वोपलेपिते ॥२०॥ यजन् कार्यवशान्मन्त्री नवपद्मं विचिन्तयेत् । सिद्धार्थकास्तिला दूर्वाः सयवाः सिततण्डुलाः । कुर्याचाध्यानमार्गस्थां प्रतिमां शास्त्रदर्शनात् ।। तोयक्षीरफलोपेता अर्घ्यद्रव्यमुदाहृतम् ॥ ३०॥ सौवर्णे राजताचे वा घढे कालादिवर्जिते । पात्रं तारिकयापूर्य सुधासंदोहदेहया । 5आराधयेद् घटे पूर्णे दन्ना क्षीरेण वारिणा ॥२२॥ तस्मिन्निष्कलसंस्थाने मन्त्रचक्र विचिन्तयेत् ।। प्रशस्तपल्लवाक्रान्ते वस्त्रपट्टादिसंयुते । निष्कलं मध्यमायं तु पूज्य पुष्पादिना पुरा। विभाव्य नवपद्मं तु पूजयेन्मन्त्रवित्तमः ॥ २३ ॥ भावनीयं च तत् सम्यगग्नीषोममयात्मना ॥३२॥ घटे पुरे तथार्चायां यद्वा मन्त्री क्रमाद्यजेत् । एष प्रथमसंस्कारो द्वितीयमवधारय । सर्वलोकमयं सर्वगीर्वाणाश्रयमुत्तमम् ।। २४ ।। प्रचण्डकिरणबातैर्भास्करीयैदहेत्तु तत् ।। ३३ ॥ सर्वाधारमयं ध्यायेन्नवपद्मं पुरोत्तमम् । निर्वापयेत्ततो दग्धं शीतपूर्णेन्दुरश्मिभिः । तारिकाख्यानमःशब्दैरर्च्यमादिना ततः ।। ब्रह्मानन्दामृताम्भोधिकल्लोलैः पूरयेत्तु तत् ॥३४॥ विभाजित इत्यर्थः। १९. कर्णिकादीत्यादिपदेन केसरपत्रसन्धिपर्वाणि गृह्यन्ते । २०. मण्डलमिव पुप्पप्रस्तरादिकमपि पूजास्थानतया ग्राह्यम् । २६. पूर्वमादिनेत्युक्तं विशदयति -तत इति । २७. न्यसेदिति । अादिपात्रत्वेनेति शेषः । यातवीयादीति। नैर्ऋत्याद्या- मेयान्तकोणेष्वित्यर्थः। २९. ओं अयं परिकल्पयामीत्यादिक्रमेणेति भावः । अनेकार्थमिति। सर्वार्थतोयमिति तस्य सांप्रदायिकी प्रसिद्धिः। ३२. पूज्य ; पूजयित्वा । भावनीयम् ; ध्येयम् । ३३. द्वितीयमिति । दाहनप्लावनादिरूपं वक्ष्यमाणमित्यर्थः। दहेदिति । शोषण- 1 सहजा B. 4 राजते ताने A. C. वाय्वादिवह्निपर्यन्तैः A. B. G. नवपद्मं B. आवाहयेत् B. 8 अनेकात A. B. G. 3 यजेत् B. F. 8 तारिकाख्यां B.

·सप्तत्रिंशोऽध्यायः १४७ अभिमन्त्र्य तु मुख्यैस्तन्मनुभिस्तारिकादिभिः । ततो जलमुपादाय न्यसेत् पात्रान्तरेषु तु ॥ ३५ ॥ प्रतिस्वमपि वा कुर्यादीदशं संस्कृतिक्रमम् । आप्यायनं च पात्राणां प्रीति चास्मात समाचरेत् ।। मुद्रा कामदुघा कार्या सौरभेयी स्वमन्त्रतः । सुरभि हिमशैलाभां निराधारपदे स्थिताम ॥३७॥ ध्यात्वा तत्स्तनसंकाशां मुद्रां तां परिदर्शयेत् । कराभ्यां गन्धदिग्धाभ्यां सावधानेन चेतसा॥३८॥ अर्घ्यपात्राम्भसा प्रोक्ष्य मण्डलं मण्डपं तथा। यागद्रव्याण्यशेषाणि ताडयेदस्त्रमन्त्रतः ।। ३९ ।। मूलेनाप्लावयेत् पश्चात्तत् सर्व भोगतां व्रजेत् । ततो विष्णुं नमस्कृत्य तदङ्कस्थां च पङ्कजाम् ।। अर्चयेन्मूलमन्त्रेण ह्यामुक्तकुसुमादिभिः । अर्घ्यपात्रमथादाय पुष्पं धूपं विलेपनम् ॥ ४१॥ दीपं नैवेद्यमप्येवं द्वारयागं ततश्चरेत् । उदुम्बरस्य मूले तु बहिर्द्वारस्य मध्यतः ॥ ४२ ॥ भूमिष्ठं क्षेत्रपालं तु यजेद्धयानादिसंयुतम् । नीलजीमूतसंकाशं दण्डहस्तं महातनुम् ।। ४३ ।। मुष्टिकद्वामहस्तेन ध्येयः क्षेत्रेश्वरः सदा । मुद्रा च दर्शनीयात्र परेष्वेवं विधिः क्रमात्॥४४॥ द्वारोपरि स्थितां लक्ष्मीमूर्ध्वसंस्थ उदुम्बरे । पङ्केमहकरां लक्ष्मी पद्मोपरिगतां यजेत् ।। ४५ ।। दक्षिणोत्तरशाखाभ्यां मूले चण्डप्रचण्डको । तद्वजयं च विजयं बाह्ये द्वारस्य चान्तरे ॥४६॥ चण्डाद्या विजयान्ताश्च सर्वे ज्ञेयाश्चतुर्भुजाः । गदाचक्रधराश्चैव शङ्खहस्ता महाबलाः॥४७॥ तर्जयन्तो ह्यभक्तांश्च दोपाणां ध्वंसनोद्यताः। इत्थं ध्येयाः समभ्यर्च्य दर्शनीयाश्च मुद्रिकाः॥४८॥ शाखाद्वयस्य मध्ये तु वामदक्षिणतः क्रमात् । गङ्गां च यमुनां चैव पूजयेत्तदनन्तरम् ।। ४९ ॥ हस्ताभ्यां दधती कुम्भं तीर्थेन परिपूरितम् । नवयौवनलावण्या श्वेतरूपा स्मितानना ।। ५०॥ गङ्गा ध्येया प्रसन्ना च पूर्णचन्द्रनिभानना। तादृशी नीलजीमूतसंनिभा यमुना नदी ।। ५१ ॥ तेनैव क्रमयोगेन द्वारस्याभ्यन्तरे स्थितौ । निधीशौ शङ्खपद्माख्यावjपुष्पादिभिर्यजेत् ।।५२।। निधीशौ भावनीयौ तौ निधिभाण्डोपरिस्थितौ । स्थूलोदरौ च पिङ्गाक्षौ द्विभुजौ भगवन्मयौ ॥५३॥ कृत्वैवं द्वारयागं तु ततः पुष्पं च संमुखम् । अङ्गुष्टतर्जनीमध्यात्रितयेनास्त्रमन्त्रतः ॥५४॥ पूर्वकं दहेदिति संप्रदायः । ३५. तत इति। संस्कृततोयपूर्णात् पात्रादित्यर्थः । ३६. प्रतिस्वमिति । प्रत्येकमादिपात्रमित्यर्थः। ३९. अस्त्रेति । ओं वीर्यायास्त्राय फडिति मन्त्रेणेत्यर्थः । ४०. मूलेन ; मूलमन्त्रेणेत्यर्थः। ४१. आमुक्तति । अग्रथितैः विरलै- रित्यर्थः। ४२. उदुम्बरशब्दो द्वारस्योर्ध्वाधःप्रदेशनिक्षिप्तदाऊर्वर्तते । ४३. क्षेत्रपाल- रूपमाह-नीलेति । ४५. लक्ष्मीपूजोच्यते-द्वारोपरीति । ४६. शाखा द्वारस्य पार्श्वदारूखण्डः। अभक्तान् । देवाभक्तानित्यर्थः । ४९. शाखाद्वयस्य द्वारपार्श्वदारुखण्डद्वयस्य । ५०. गङ्गायमुनयोः रूपमुच्यते-हस्ताभ्यामित्यादिना । ४८. 1 मुक्तौघ B. विजयाद्याश्च B.F. उतीर्थीद B.C. 4 अनन्तरे F.

·१४८ लक्ष्मीतन्त्रम् आदाय चाभिमन्त्र्याथ चक्रं तदुपरि स्मरेत् । दधानं चोर्ध्वबाहुभ्यामक्षसूत्रपरश्वथौ । निशितारं ज्वलद्रूपं प्रवर्षदनलाशनि ।। ५५ वरदाभयमुद्रे च पूर्वहस्तद्वयेन तु ॥६६॥ क्षयकृद्वितजालानां न्यसेद्यागगृहान्तरे। किंतु मुद्रा विचिन्त्यैवं वरदाभयहस्तयोः । दक्षिणां तर्जनी कुर्यात् सम्यगूर्ध्वमुखीं ततः॥५६।। तर्जन्यङ्गुष्ठसंसर्गाद् व्याख्यामुद्रासमाकृतिः ॥ शिखामन्त्रेण संयुक्तां विद्युद्विलसितप्रभाम् । पीनं लम्बोदरं स्थूलमेकदंष्ट्रं गजाननम् । स्मृत्वाभ्रामयमाणस्तां संविशेद्यागमन्दिरम्।।५७।। केसरेष्वङ्गषट्कं च पट्सु पद्मस्य विन्यसेत् ।। अर्घ्यपात्राम्भसास्त्रेण प्रोक्षयेत् स्वकमासनम् । स्वसन्त्रेणार्चयेन्मुद्रां बद्धा पुष्पादिना सुधीः। तस्मिन्नाधारशक्त्यादि मान्त्रमासनमर्चयेन् ॥५८॥ ततो वागीश्वरी देवी स्वमन्त्रेणार्चयेत्सुधीः॥६९॥ तां तां प्रदर्शयेन्मुद्रां यत्र यत्र च या च या। तत्रोपविश्य देवेशमर्चयेद्धृदये स्थितम् ॥ ५९॥ सूर्येन्दुवह्निविम्बस्थसितपङ्केरुहासनाम् । सर्वोपाधिविनिर्मुक्तामपि साकारतां गताम् ॥७॥ लक्ष्मीनारायणाख्यं तद्गतं परमं महः । दांपत्यमनपायं तद्यापयेन्नेत्रयोर्द्वयोः ।। ६० ॥ शक्तिं शब्दात्मिकां साक्षान्मदीयां प्रथमोद्गताम् । द्विनेत्रां द्विभुजां श्वेतां शङ्खपङ्कजधारिणीम् ।।७१॥ सर्व तद्भावमापाद्य पश्येन्निश्चललोचनः । मण्डपे वेदिकायां वा यत्र वा यष्टुमिच्छति ॥ स्फुरत्पीयूषकल्लोलसदृशाभरणाम्बराम् । ततो गुरुं तद्गुरुंच लोकसिद्धाकृती चतौ॥७२ ।। अयंपुष्पादिभिः पूज्यमाधारादिकमासनम् । धर्मादिकान् यजेत् पश्चात्तत्तदिग्भागगोचरान् ।। लोकसिद्धाकृतिं पश्चात् तद्गुरुं परमेष्टिनम् । पद्मार्कमण्डलांश्चैव ततो भावासनावधि । ततः पितृगणः पूज्यो ह्यमूर्तः पिण्डसंनिभः ॥७३॥ उपर्युपरि योगेन ध्यात्वा पुष्पादिनार्चयेत् ॥ ६३॥ आदिसिद्धान् यजेत् पश्चाद्भगवद्धथानतत्परान् । मण्डलस्थस्य देवस्य दक्षिणे मण्डलोपरि। शान्तान् निमीलिताक्षांश्च शुभाङ्गास्तेजसाधिकान्।। कृतादियुगपर्यन्ते वायोरीशावधि क्रमात् ॥ ६४ ॥ अनुज्ञां प्राप्य तेभ्यश्च लब्धानुज्ञो यथाक्रमम् । विभज्य सप्तधा क्षेत्रमादौ गणपतिं यजेत् । आवाह्य मां यजेत् पश्चाद्देवदेवाङ्कसंस्थिताम् ॥ पद्मासनोपविष्टं तत्केसरे तु दलेऽम्बुजे ।। ६५ ।। येन येन प्रकारेण तं तं शृणु सुरेश्वर ।। ७५ ।। इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे बाह्ययागप्रकाशो नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः ६०. यापयेत् । गमयेदित्यर्थः । ७५. अनुज्ञां प्राप्येति । गुरुपरमगुर्वादीनामनुज्ञां प्राप्ता- मनुसंधायेत्यर्थः । इति सप्तत्रिंशोऽध्यायः 1 B. C. omit this line. 4 प्रथमोद्भवाम् F. 3 मुद्रान्वितं चिन्त्यं A. B. 2 केसरेषु दलाम्बुजे B. श्रीपञ्चरात्र A; श्रीपाश्चरात्रे B. 5 ·- अष्टत्रिंशोऽध्यायः श्री:- एको नारायणो देवः पूर्णषाड्गुण्यविग्रहः । तस्याहं परमा शक्तिरेकाहंता सनातनी ॥१॥ साधकानुग्रहार्थाय साहं साकारतां गता। अङ्कस्था देवदेवस्य यथा पूज्ये' तथा शृणु ॥२॥ प्राप्यानुज्ञां गणेशादेहत्स्थामावाहयेत्ततः। भावयेत् परमात्मानमन्तर्यागाभिपूजितम् ।।३।। पूर्णस्तिमितषाड्गुण्यं मया शक्त्याभिपूरितम् । तारकं 'तत् निरुच्चार्य तारिकां तु त्रिरुच्चरेत् ॥४॥ आवाहयेत् ततो मन्त्रं पुंलिङ्गं समुदीरयन् । पुरुषं पुण्डरीकाक्षं पीनोदारचतुर्भुजम् ॥ ५ ॥ उच्चरन् परमं मन्त्रं रेचकेन शनैः शनैः । अग्नीषोमद्वयान्तःस्थवर्मना नासिकोदरात् ॥६॥ दिव्यशक्तिसमावासं लक्ष्मीशमवतारयेत् । अनाहतात् पदाद्यद्वा सर्वतः समतां गतम् ।।७।। निर्गतं तु स्मरेद्देवं विद्युत्पुञ्जमिवाम्बुदात् । सपुष्पाञ्जलिमध्यस्थं भावासनगतं न्यसेत् ॥८॥ संनिधिं संनिरोधं च संस्तम्भ स्थापनं तथा । कुर्वन् मुद्राचतुष्कं तु मनसा सम्यगाचरेत् ॥९॥ उत्तानौ संहतौ पाणी कृत्वाङ्गुष्ठद्वयेन तु । स्वां स्वां कनिष्ठिकां मृज्यात् संनिधीकरणं तु तत्॥ अनामयोर्मध्यमयोः कुर्यादुन्मार्जनं तथा । संस्तम्भसंनिरोधौ च द्वौ कृतौ भवतस्तदा ।।१।। कृत्वा चतसृभिर्मुष्टिमगुलीभिः करद्वये । तिर्यक् च संमुखीकृत्य न्यसेन्मुष्टिद्वयोपरि ।।१२।। अगुष्टद्वितयं शक्र संस्थापनमिदं भवेत् । एवंभूतो भवत्येवं तारादि मन्त्रमुच्चरन् ॥ १३ ॥ कालं पाद्यार्घ्यदानान्तमुत्थितं भावयेद्धरिम् । स्नानाभरणवस्वस्त्रग्दानेऽलंकरणे तथा ॥ १४ ॥ अन्यत्र भोगयागेषु तत्तद्भोगानुकूलतः। स्मरेच्छास्त्रीयसंस्थानं सानुकम्पं सुसंमुखम् ।। क्लप्ते तु विग्रहे पूर्व तथारूपोऽवतिष्ठते । भोगेषु दीयमानेषु शक्तिर्या मन्मयी परा ॥१६॥ ५. पुंलिङ्गं मन्त्रमिति । प्रणवमित्यर्थः। ७. अनाहतं हृदयस्थं द्वादशदलं पद्मम् । ९. संनिध्यादीनां मुद्रा अनन्तरमेव वक्ष्यन्ते। १४. कालमिति । काले इत्यर्थः। अत्यन्तसंयोगे द्वितीया द्वितीया । १५. सानुकम्पं सुसंमुखमिति च हरिविशेषणम् । 1 पूज्या F. 2 यागादिपूजितम् B. C. 5 उच्चरेत् A. B. G. 3 शक्त्यादिपूजितम् B. C. तदा C.; तत: F. 4तु F.

·१५० लक्ष्मीतन्त्रम् तत्रस्थां तां स्मरेत् साक्षादाददानो हरियथा । मध्याजकर्णिकामध्ये भावासनगतौ स्मरेत् । आहूतस्य ततः सायं पुष्पाणां पूर्णमञ्जलिम् ।। पुरुषं पुण्डरीकाक्षं तदङ्कस्थां च पङ्कजाम् ।। २९॥ विक्षिप्याधोमुखेनैव पाणियुग्मेन मूर्धनि । प्राच्याब्जकर्णिकामध्ये लक्ष्मीदेहाद्विनिर्गताम् । तारेण तारया द्वाभ्यां नमसा चार्चयेत् क्रमात् ।। द्विभुजां भावयेल्लक्ष्मी द्विनेत्रां चारुकुण्डलाम् ॥३०॥ पुष्पा_धूपलेपैस्तु मूलमन्त्रादिभिः क्रमात् । श्वेतमाल्याम्बरधरां हारकेयूरभूषिताम् । संक्षेपं विस्तरं चापि यथाकालं समाचरेत् ॥१९॥ सर्वलक्षणसंपन्नां पीनोन्नतपयोधराम् ॥ ३१ ॥ शक्तिं तदङ्गसंपूर्णां निराकारामनूपमाम् । प्रबुद्धोत्पलविस्तीर्णलोचनां सुस्मिताननाम् । तारया पूजयेत् पश्चात्तत्तदङ्गेषु देवताः ॥ २० ॥ चलद्विरेफपटलरमणीयालकावलिम् ॥ ३२ ॥ अस्त्रभूषणशक्त्याद्याः स्वैः स्वैर्मन्त्रैः समर्चयेत् । लसल्ललाटतिलकामारक्ताधरपल्लवाम् । अयं यागो लयो नाम महान् सर्वार्थसिद्धिदः ।। कृष्णकुञ्चितकेशां च वंशमुक्ताफलद्विजाम् ।। ३३॥ ततो भगवतो विष्णोः शक्तिसंपूर्णविग्रहात् । पद्मासनोपविष्टां च पाशाङ्कुशकरद्वयीम् । सर्वशक्तिमयीं दिव्यामेकां परमभास्वराम् ॥ २२ ॥ पद्मगर्भोपमाकारां संमुखीमावयोः स्मरेत् ॥ ३४ ॥ षाड्गुण्यविग्रहां देवीमनिर्देश्यामनूपमाम् । स्मरेद्दक्षिणभागाब्जकर्णिकोदरमध्यगाम् । सर्वत्र सर्वदा विष्णोः सर्वथैवानपायिनीम् ।।२३।। वेषभूषादिभिस्तुल्यां लक्ष्म्याः कुन्दनिभां तु वा ।। कृपया साधकार्थाय स्वयं साकारतां गताम् । कीर्ति मद्रूपनिष्क्रान्तां सर्वकीर्तिमयीं पराम् । अविहायैव तं देवमाकारं पृथगेयुषीम् ॥ २४॥ आवयोः पश्चिमाजस्थकर्णिकासनसंस्थिताम् ॥३६॥ उक्तक्रमेण मां पूर्व मन्त्रेणावाहयेत् सुधीः । मद्रूपनिःसृतां ध्यायेत्तादृशीमरुणां जयाम् । आवाहनविधौ प्रोक्तं क्रमं सर्व समाचरेत् ॥२५॥ स्मरेदुत्तरपद्मस्थकर्णिकोदरमध्यगाम् ।। ३७ ।। वामोत्सङ्गे निषण्णां च विष्णोर्मा भावयेत् प्रियाम्। मायां मद्रूपनिष्क्रान्तां तादृशीमरुणां तु वा। भावनीयं च मद्रूपं पूर्वमेव निदर्शितम् ॥ २६ ॥ आग्नेये हृदयं पद्म शिरो यातुसरोरुहे ॥ ३८ ॥ तस्यां लयप्रकारेण मयि सर्वं यजेत् क्रमात् । शिखां तु वायवीयाब्जे वर्म चेशानपङ्कजे । ततो विनिःसृतं मत्तः स्मरेच्छक्त्यादिकं क्रमात् ।। मध्यपद्मपुरःपत्रे नेत्रमस्त्रं तु कोणके ॥ ३९ ॥ ज्वालायाः सुप्रदीप्तायाः स्फुलिङ्गनिचयं यथा । नेत्रस्य पुरतो देवं वासुदेवं विचिन्तयेत् । भोगस्थाने यथैकैकं विन्यसेत्तत्तथा शृणु ॥ २८॥ मध्यदक्षिणदिक्पत्रे स्मरेत् संकर्षणं प्रभुम् ।।४०॥ १७. आहूतस्येति। सांनिध्यं प्रापितस्येत्यर्थः। १९. लेपः चन्दनाद्यनुलेपः ।२०. अनूपमाम् ; 1 2 अभूतस्य F. 4 अविभान्त्येव C. मनसा B. अस्यां B. 3 लेपधूपैस्तु B. C. 6 वलीम् B. 5 ·अष्टत्रिशोऽध्यायः १६१ स्मरेन्मध्यसरोजस्य प्रद्युम्नं पश्चिमे दले । अनुक्तानामिदानी मे ध्यानं शृणु पुरंदर। अनिरुद्धमुक्संस्थे कोणपत्रयुगद्वये ॥ ४१ ।। अमृतात्मानमभ्राङ्गं पुण्डरीकायतेक्षणम् ॥ ५३॥ अस्त्रस्य पृष्ठतो नागान् स्मरेत् पीयूषवर्मणः । शङ्खचक्रगदापद्मधरं श्रीवत्सवक्षसम् । गुल्गुलुं च गुरुण्यं च मदनं शललं तथा ॥४२॥ पीताम्बरं चतुर्बाहुं वासुदेवं विचिन्तयेत्॥५४॥ 'सुधाकुम्भकरान शङ्खकुन्दगौरांश्चतूरदान । तुषारनिचयाकारं नीलवस्त्रं चतुर्भुजम् । लक्ष्मीकमलपत्रषु सर्वतः कौस्तुभं न्यसेत् ।। ४३ ।। स्मरेत् संकर्पणं सीरसौनन्दकधरं परम् ।। ५५ ।। हृत्पङ्कजदलेष्वेवं वनमालां निवेशयेत् । वरदाभयहस्तं च निमग्नोद्धरणक्षमम् । कीर्तिपङ्कजपत्रेषु भूपापमं निवेशयेत् ॥ ४४ ॥ प्रद्युम्नं संस्मरेद्रक्तं रक्तवाससमीश्वरम् ।। ५६ ॥ जयापङ्कजपत्रेषु वर्म पद्मदलेपु च । शाङ्ग शरांश्च बिभ्राणं वरदं चाभयप्रदम् । पद्मेषु विन्यसेदेवं पद्मपत्रचतुष्टये ॥ ४५ ॥ संस्मरेदनिरुद्धं च पीतं विशदवाससम् ॥ ५७ ॥ शिरःपङ्कजपत्रेषु न्यसेदङ्कुशमुत्तमम् । खड्गखेटकहरतं च वराभयकरं परम् । न्यसेद् द्वारचतुष्काग्रे गरुडं पततां वरम् ।। ४६।। आसीनाः सर्व एवैते पुरुषाः पुष्करेक्षणाः॥५८॥ नागान् वा तत आत्मीयद्वाराग्रेपु नियोजयेत् । पश्यन्तो दिशमीशानां मां च विष्णुं च शाश्वतम् । पूर्वद्वारभुवि न्यस्येत् पद्महस्तां बलाकिकाम् ॥४७॥ सिञ्चन्तोऽमृतकुम्भैनों हिमशैलनिभा गजाः ।। श्वेतां कमलपत्राक्षी प्रसन्नां वामनाकृतिम् । सितशोणितवर्णाङ्ग शुक्लवस्त्रं चतुर्भुजम् । दक्षिणद्वारतस्तद्वन्नीलां तु वनमालिकाम् ॥ ४८ ।। पद्मासनोपविष्टं च पद्मशङ्खकराङ्कितम् ।। ६० पश्चिमद्वारमध्ये तु रक्तवर्णा विभीषिकाम् । हृन्मुद्रालंकृतकरं वामेनाभयदं सदा । उदीच्यद्वारमध्ये तु शंकरी मधुदीधितिम् ॥४९॥ सिताभरणवनाढ्यं कर्पूरालिप्तविग्रहम् ।। ६१ ।। प्रागादीशानपर्यन्ते बहिरिप्रदेशतः। आवयोः संमुखासीनं हृन्मन्त्रं संस्मरेद् बुधः । इन्द्रादीन् संस्मरेदष्टौ लोकपालान सवाहनान् ॥ वन्धुजीवोपम रक्तं पद्मचक्रधरं परम् ॥ ६२॥ अत ऊर्ध्वं च नागेशं ब्रह्माणं च विचिन्तयेत् । काकालिकज्जलश्यामं पद्मकौमोदकीधरम् । तद्वहिश्च तदस्त्राणि वज्रादीनि विचिन्तयेत् ।। दक्षिणेनात्ममुद्राढ्यं परेणाभयदायिनम् ॥ ६३ ।। सोमशंकरदिङ्मध्ये खस्थितं संस्मरेत् प्रभुम् । लिप्तं मृगमदेनैव पुष्पाद्यैरसितैर्युतम् । विष्वक्सेनमुदाराङ्गमायान्तं गगनान्तरात् ।। ५२ ।। आवयोः संमुखासीनं कवचं संस्मरेत्प्रभुम्॥६४॥ अनुपमामित्यर्थः । ४२. गुल्गुल्वादयः नागानां संज्ञाः। ५५. सौनन्दकः कामपालस्य गदा। ६३. काक इव, अलिरिव, कजलमिव च श्यामः; तमित्यर्थः । अथवा काकालि: अत्यन्त- 1 वर्षिण: A. 4 B and C. omit three lines from here. 7 प्रवेशत: B. गुग्गुलुं C. 5पत्र B. गललं B. C. F. 6 विन्यसेत्पाशमुत्तमम् A. B. C.

·१५२ लक्ष्मीतन्त्रम् हरिद्रारुणसंकाशं गदापद्मधरं क्रमात् । शङ्खचक्रधरो ध्येयो विष्वक्सेनश्चतुर्भुजः । स्वमुद्राकरणव्यग्रपूर्वभागकरद्वयम् ।। ६५ ।। साक्षाद्विष्णुसमो मुद्राव्यापृतोऽन्यकरद्वये ॥५॥ सौवर्णाम्बरभूषाढ्यं प्रलयानलविक्रमम् । द्वाराग्रस्थं ततो ध्यायेद्गरुडं भीमलोचनम् । आवयोः संमुखासीनं स्मरेदत्रं महोद्यमम् ।। ६६॥ रक्ततुण्डं महाघोणं तप्तचामीकरप्रभम् ॥ ७६ ।। नारीर्वा संस्मरेदेतान हृदादीन् साधकोत्तमः । पृथुदंष्ट्रं गृध्रवक्त्रं पक्षमण्डलमण्डितम् । उक्तभूषणवेषाढ्याः स्वानुरूपानुलेपनाः ॥ ६७ ।। इति ते परिवाराणां ध्यानमुक्तं समासतः॥७७॥ इत्युक्तं ध्यानमङ्गानां सर्वपापहरं शुभम् । आवयोः स्थूलयोरूबें स्मरेत् सूक्ष्मां तु तारिकाम् । कौस्तुभं द्विभुजं ध्यायेत् सहस्रार्कसमप्रभम् ॥६८॥ दांपत्यं विभ्रती सूक्ष्मां लक्ष्यालक्ष्यामिवानघाम् ।। प्रदीप्तवेषभूषाढ्यं स्वमुद्रां दधतं हृदि । तदूर्ध्वं तु परां तारां पूर्णषाड्गुण्यचिन्मयीम् । पञ्चवर्णकृतां कान्तां वनमालां शुभेक्षणाम् ॥६९।। दांपत्यमावयोर्दिव्यं तत्परं पारमेश्वरम् ॥ ७९ ॥ सर्वतःपाणिपादं तत् सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् । प्रौढस्त्रीसदशी मुद्रां दद्धती हस्तयोर्द्वयोः । शब्दार्थी भासयत् स्वेन तेजसा नित्यमुद्यता।। ८०॥ पद्मं पद्ममुखं ध्यायेत् प्रसन्नं चन्द्रसंनिभम् ॥७॥ प्रतिबिम्बमिवैतस्मिन् मन्त्रचक्रमशेषतः। द्विभुजं चारुसर्वाङ्गं कराभ्यां मुद्रिका द्धत् । एवं क्रमोत्क्रमाकारैस्तारिकां विततां पराम् ॥८॥ नवदूर्वाङ्कुरश्यामं पाशेशं पन्नगाननम् ॥ ७१॥ भावेन तत्त्वतो बुद्धा यथान्यासं समर्चयेत् । द्विभुजं याम्यहस्तेन स्वां मुद्रां दधतं परम । आदितः सकलावासावर्चयेन्नौ धियानधौ ॥ ८२॥ तथा वरदहस्तं च भीमरूपं भयावहम् ॥७२॥ अादिप्रापणान्तेन भोगजालेन मन्त्रवित् । संस्मरेदङ्कुशं तीक्ष्णं दीर्धनासं भयानकम् । शक्त्यादिविष्वक्सेनान्तं परिवारं ततोऽर्चयेत् ॥ याम्येन दधतं मुद्रां पाणिना सव्यतो वरम् ।।७।। सर्वादौ गरुडं देवीश्चतस्रो द्वारपालिकाः । प्रसिद्धा लोकपालास्ते वेषाकृतिविभूषणैः । भोगयागक्रमेणायं न्यासस्ते शक्र दर्शितः। नराकृतीनि शस्त्राणि चिह्नयुक्तानि मूर्धनि ॥७४।। यावन्तो याशा ये च भोगास्तांस्त्वं निबोध मे।। इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे बहिर्यागप्रकाशो नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः कृष्णवर्णः काकविशेषः । ६९. वनमालामिति । ध्यायेदिति शेषः । ७२. याम्यहस्तेन दक्षिणहस्तेनेत्यर्थः । ७४. द्वारपालिकाः बलाकिकादयः पूर्व ४७, ४८, ४९ श्लोकेषूक्ताः। 'इत्यष्टत्रिंशोऽध्यायः 2 3 1सुवर्णा A. B. F. 4 समाचरेत् B. C. पन्नगाशनम् A. G. 5 क्रम: सोऽयं B. F. भयानकम् A. 6 श्रीपञ्चरात्र A; श्रीपाञ्चरात्रे B.

·। एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः श्रीः- शृणु भोगान् सुरेशान दत्तैस्तुष्यामि यैरहम् । येषु मे वितता शक्ति ग्यभोगाय तिष्ठते ॥१॥ यथाशक्त्यनुरूपेण तत्तद्भोगोपकल्पने। दिव्यशक्तिप्रभेदैस्तैर्विचित्रैः स्त्यानतां गतैः ॥ २ ॥ संपूर्णमीश्वरार्ह तद्भावनीयमशेषतः । मृद्वास्तरणसंस्तीर्णमादावासनमुत्तमम् ॥३॥ अयं पाद्यं मधुपर्कस्तथैवाचमनीयकम् । प्रणामपूर्वकं पश्चादात्मात्मीयनिवेदनम् ॥४॥ अनुज्ञाध्य ततः पश्चात् स्नानासनमनुत्तमम् । पादपीठमथायं च ततः पाद्यप्रतिग्रहः ॥५॥ पाद्याम्बु पादुके स्नानशाटी मात्रा च शालिका । दर्पणं गन्धतोयं च पाणिप्रक्षालनार्थकम् ॥६॥ दन्तकाष्ठं च वदनप्रक्षालाचमनाम्बुनी । गन्धतैलं च चूर्ण च शालिगोधूमसंभवम् ॥७॥ हरिद्राचूर्णसंमिश्रमीषत्पद्मकभावितम् । उद्वर्तनाथ तदनु स्नानार्थं खलिसंयुतम् ॥८॥ उष्णाम्बु चन्दनं चन्द्रमिश्रितं लेपनार्थकम् । क्षीरं दधि घृतं गव्यं मध्वैक्षवरसं तथा ॥९॥ सुगन्धामलकाभिश्च लोध्रतोयं ततः परम् । रक्तचन्दनतोयं च रजनीवारि चोत्तमम् ॥१०॥ ग्रन्थिपीपयः पश्चात् ततश्च तगरोदकम् । प्रियगुजटिलासिद्धार्थकसर्वोषधीजलम् ॥ ११ ॥ पुष्पपत्रफलाम्भांसि बीजगन्धोदके तथा । हेमरत्नसरित्तीर्थकेवलाम्बूनि च क्रमात् ।। १२ ।। १. तिष्ठते ; स्वाशयं प्रकाशयन्ती तिष्ठतीत्यर्थः। प्रकाशनार्थे तङ् । ३. भोग- विशेषा उच्यन्ते-मृद्वित्यादिना । भगवदाराधने षडासनानि; यथा--मन्त्रासनम्, स्नानासनम् , अलंकारासनम् , भोज्यासनम् , पुनर्मन्त्रासनम् , पर्यङ्कासनं चेति । तत्र प्रथम मन्त्रासनमत्रोच्यते । ४. तस्मिन्नासने समर्पणीयानाह-----अर्ध्यमित्यादिना । आत्मात्मीयनि- वेदनप्रकारमाह पाझे (४-३-१४०)-" दासोऽहं ते जगन्नाथ सपुत्रादिपरिग्रहः । प्रेष्यं प्रशाधि कर्तव्ये मां नियुझ्व हिते सदा ॥” इति । ५. द्वितीयं स्नानासनमत्र । अत्र मन्त्रः सात्त्वते (६-२६)-" स्फुटीकृतं मया देव विदं स्नानपरे त्वयि । सपादपीठं परमं शुभं स्नानासनं महत् । आसादयाशु सानार्थ मदनुग्रहकाम्यया ॥” इति । ६. मात्रा च शालिकेति । अक्षताग्रशुभ्रवर्णशालितण्डुलपूर्णपात्रमत्र मात्रापदार्थः । तथा च पाझे (४-६-३६)-"शालितण्डुलमात्रया" इति । एतच्च मात्रादानमाराधनमध्यापतितवैकल्यपरि- हाराय । ८. खलि: मृगमदादिवासनावासितं घनीभूतगन्धतैलकिट्टकम् । ९. चन्द्रः घनसारः।

·१५४ लक्ष्मीतन्त्रम् स्नानीयाम्बुसमेतानि देयान्यम्बून्यमूनि तु । अर्घ्यपात्रात्तथैवायं स्नानानामन्तरान्तरा ॥ १३ ॥ दद्यात् सपुष्पतोयेन क्षालनं चान्तरान्तरा । स्नानशिष्टाम्बुसंपूर्ण हरिद्राशालिसंभृतम् ।।१४॥ स्रगादिसंयुतं कुम्भं हस्ते कृत्वापरत्र तु । सिद्धार्थंधूंपवत् पात्रं भ्रामयित्वा तु मूर्धनि ॥१५॥ बहिः क्षिपेत्ततो दद्यात् सुधौते चाङ्गशाटिके । केशोदकापकर्षार्थमम्बरं देवारिहत् ।। १६ ।। अन्तरीयोत्तरीये द्वे सुधौतें वाससी शुभे। भाविते गन्धधूपेन दद्याद् भद्रासनं ततः ॥१७॥ शोधयेत् पूर्णकुम्भैस्तु खप्लुतं भावयेद्धरिम् । अलंकारासनं पश्चाद्देयं मृद्वास्तरोल्बणम् ।। १८ ॥ तत्र सर्व प्रदातव्यमय॑पाद्यादि पूर्ववत् । विवेचनं च केशानां कङ्कतेन प्रशोधनम् ।। १९ ।। शीर्षण्यास्ताः सुमनसस्ततश्चूडोपकल्पनम् । चन्दनाद्याःसुगन्धाश्च व्यजनं शोषणार्थकम्।।२०।। मकुटाद्या अलंकाराः प्रदेयाः परमाद्भुताः । स्रजो नानाविधाकाराः सात्त्विकैः कुसुमैश्चिताः ।। पुष्पाञ्जलिः पद्वन्द्वे प्राकारः सुमनश्चयैः । गन्धद्रव्यसुशीतेन ह्यञ्जनेनाञ्जनं दृशोः ॥ २२ ॥ तथैवालम्भनं चापि ललाटतिलकं तथा। आदर्शो विमलो मृष्टः परितश्च समीक्षणम् ।। २३॥ प्रदीपश्च प्रधूपश्च वाहनं चेतनेतरत् । स्तुतिमङ्गलगीतानि नृत्तवादित्रदर्शनम् ॥ २४॥ मात्राश्च रत्नसंपूर्णा भोगच्छिद्रप्रपूरणाः। धुद्धया विरचितास्तास्ता राजराजोचिताः क्रियाः॥ अलंकारासनस्थाय त्वेते भोगा हि मन्मयाः। अथ भोज्यासनं देयमयंपाद्यादिकं तथा ॥२६॥ यजेत मधुपर्केण "यथा तद्वधारय । पयसो मधुनो दध्नः संयोगो मधुपर्ककः ॥ २७ ।। पात्रं पुरः प्रतिष्ठाप्य मधुपर्केण पूरितम् । अर्हणं तर्पणं चाया॑त् पृथक् पात्रद्वये भवेत् ॥२८॥ अर्हणेनार्चनं पूर्व ततश्च मधुपर्ककम् । तर्पणं तर्पणीयाभिस्ततो निष्पुंसनं करे ।। २९॥ देयमाचमनं पश्चान्मात्रा गौर्माधुपर्किकी। यष्टव्यमन्नयज्ञेन साङ्गेन मधुपर्कवत् ।। ३०॥ १४. स्नपनानन्तरं नोराजनमुच्यते -स्नानशिष्टेति । १५. हस्ते ; वामहस्ते । अपरत्र ; दक्षिणहस्ते । १७. भद्रासनम् ; स्नानासनम् । १८. खप्लुतम् ; द्वादशान्तस्थितम् । तृतीय- मलंकारासनमाह ----अलंकारेति । १९. कङ्कतं केशप्रसाधनी। २४. चेतनेतरत् वाहनमिति । सुवर्णादिनिर्मितं हस्त्यश्वादि । २६. मन्मया इत्यनेनाध्यायादावुक्तो विषयः स्मार्यते । तुरीयं भोज्यासनमुपवर्ण्यते--अथेति । २७. मधुपर्कमाह-पयस इति । २९. अर्हणमापोशनम् । तर्पणम् ; पानीयतीर्थम् । निष्पुंसनम् ; हस्तोद्वर्तनम् । ३०. पुनः मधुपर्कदानसंभावितवैकल्यपरि- 3 1हरिद्राग्रन्थि B. . ययावत् B. F. निवेशनं A. 5 अहणं चार्चनं B. चन्दनाद्यास्तु A. B.

·एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः १५५ प्रदेया अन्नयज्ञार्था मात्राः शाल्यन्ननिर्मिताः । वेतालसाधनार्थं तु रीतिजं कांस्यजं तु तत् । सकर्पूरं च ताम्बूलं प्रदेयमनुवासनम् ।। ३१ ॥ अक्षसूत्रं परिज्ञेयं नागपन्नगसाधने ॥ ४० ॥ ततश्च विश्रमार्थाय विमानं परमाद्भुतम् आयसं क्षुद्रकर्मार्थमिति धातुमयो मणिः । प्रदेयं तत्र दातव्यं सर्वमादि पूर्ववत् ॥ ३२ ।। आयुरारोग्यभूत्यर्थः सर्वो मणिमयो मणिः ॥ जपं समाचरेत् पश्चादलक्ष्यमितरैर्जनः । मोक्षाय शान्तये चैव स्फाटिको मणिरुच्यते । मन्त्रसंस्कृतया सम्यक् शुभया ह्यक्षमालया ।।३३।। सौभाग्ये वैद्रुमः कार्यः सौत्रः कार्यस्तु मुक्तये ।। प्राकृतस्त्वगुलीभिस्तु पर्वभिस्तु दशोत्तरः। शतोत्तरादिसंख्यस्तु विज्ञेयो ह्यक्षमालया ॥ ३४ ॥ शान्तये मुक्तये पुष्ट्यै तुलसीमूलजो मणिः । सर्वसिद्धिप्रदः पाद्मो मणिः शाङ्खः श्रियै मतः ।। वाचिकः क्षुद्रकर्मार्थमुपांशुः सिद्धिकर्मणि। मानसो मोक्षलक्ष्मीदो ध्यानात्मा सर्वसिद्धिकृत् ।। आयुःप्रजायशोदः स्यान्मौक्तिको मणिरुत्तमः । आदद्यादेकमेतेषां शुभकाले गुणाधिके ।। ४४॥ अक्षमाला तथा कार्या न दृश्या प्राकृतैर्यथा । अक्षास्थिमात्रा मणय उत्तमाः परिकीर्तिताः ॥३६॥ अस्त्रेण गन्धतोयेन क्षालयेत्तदनन्तरम् । 4शाणकार्पासजोर्णानां कृत्वा सूत्रं नवं दृढम् ।। धात्रीफलास्थिसहशा मध्यमाः परिकीर्तिताः। अधमा बदरास्थ्याभाः श्रेष्ठमष्टशतात्मकम् ॥३७॥ त्रिगुणं त्रिगुणीकृत्य चतुर्धा वा यथा दृढम् । तदर्ध मध्यमं प्रोक्तं तदर्धमधमं स्मृतम् । क्षालयित्वात्रतोयेन तेनैव ग्रथयेन्मणीन् ॥ ४६॥ सौवर्ण द्रव्यसिद्धयर्थे पुष्ट्यर्थे पितृकर्मणि ॥३८॥ अनूनानधिकांस्तुल्यानचलान् प्रथितान्तरान् । राजतं ताम्ररूपं तु मेधावीर्यजयाप्तये। इष्टसंख्यामणिप्रोतसूत्रान्तद्वितयोपमम् ॥ त्रापुषं यक्षिणीसिद्धौ सैसं रक्षःपिशाचयोः । मणिं प्रकल्पयेन्मेरुमक्षमालाविधिस्त्वयम् ॥४७॥ इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे बहिर्यागप्रकाशो नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः हाराय गवा मात्रादानमत्रोच्यते । ३१. पञ्चमे मन्त्रासने समर्पणीयानि ताम्बूलादीनि । ३२. षष्ठं पर्यङ्कासनमुच्यते--ततश्चेति । ३३. जपसंख्यागणनोपकरणेष्वक्षमाला प्रशस्ता । ३५. अपविशेषो वाचिकादिः । ३८. अक्षमालामणिविशेषानाह-सौवर्णमित्यादिना । ४०. रीतिः पित्तललोहविशेषः । ४२. सौत्रः; तन्तुनिर्मितः । ४७. मेरुः जपसूत्रप्रधान- ग्रन्थिस्थो बृहन्मणिविशेषः । इत्येकोनचत्वारिंशोऽध्यायः 2 3 1 B. C. F. omit four lines from here. 4 B. omits four lines froin here. अथवा A. 5 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे B. वृद्धयर्थ: C. 6 बहियांगो A.

·चत्वारिंशोऽध्यायः शक्र:- नमस्ते वारिसंभूते नमस्ते पद्मसंभवे । प्रकारमक्षमालायाः प्रतिष्ठाया वदाम्बुजे ॥१॥ श्री- साधितामक्षमालां तु स्थापयेद्भाजने शुभे । पूजयित्वार्यपुष्पाद्यैस्तस्याः शुद्धिं समाचरेत् ।।२।। अस्त्रेण दग्ध्वा निर्वाप्य वर्मणाप्याययेच्छ्रिया । परमामृतरूपिण्या तां मालां भावयेत्ततः ॥ ३॥ चतुर्भुजामनौपम्यां मन्मयी मामिवापराम् । वरदाभयहस्तां च बद्धाञ्जलिकरद्वयाम् ॥४॥ ब्रह्मद्वाराम्बुजन्मस्थां देवीं ध्यायेच्छिखोपमाम् । तां परां वैष्णवी शक्तिं मन्मयीं मदभेदिनीम् ।।५।। द्वादशान्ते विचिन्त्याथ क्रमाद्धथायेद्धदम्बुजे । हृत्पद्मादुत्थितां भूयो ब्रह्मरन्ध्राद्विनिर्गताम् ॥ ६॥ शनैः शनैरुल्लसन्ती मालास्थां तां विचिन्तयेत् । अङ्गोपाङ्गक्रमोपेतां स्थूलसूक्ष्मपरात्मिकाम् ॥७॥ मां ध्यायेत् तारिकाकारां तत्र शक्तौ सुरेश्वर । मणीन् सूत्रं तथा मालां मालास्थां वैष्णवीमपि।।८।। एकार्णवीकृतं सर्वं मायां ध्यायेत् सुरेश्वर । मया दत्तां विभाव्यैनां संस्कृतामक्षमालिकाम्।।९।। जपं समाचरेत् पश्चात् पूर्वोक्तेन विधानतः । अनुन्मिषत् परं सूक्ष्मं स्थूलमात्मानमेव च ॥१०॥ लक्ष्मीनारायणाकारं पञ्चकं भावयेदिदम् । तुर्यातीतं तथा तुर्य सुषुप्तिस्वप्नजागराः ॥ ११ ॥ अवस्थापश्चकं तद्वत् तत्कर्तृकरणादिकम् । कर्तृन्मेषं तथा तत्स्थं करणं बाह्यकं तथा ॥ १२ ॥ मन्त्राक्षरं तथा स्थूलं सर्व तत्तन्मयं स्मरेत् । हृत्पुण्डरीकमध्यस्थां मन्मुखाम्भोजनिःसृताम् ॥ स्मरेच्छब्दमयीं शक्तिं वैष्णवीं मदभेदिनीम् । तस्या विनिर्गतां ध्यायेन्मातृका मन्त्रमातरम् ।। मन्मयीं संस्मरेन्मालां जप्यमन्त्रमयीं ततः। लतायामिव पुष्पाणि मन्त्रान् वै तत्र संस्मरेत् ॥ स्फुरणं मणिसंस्पर्श हल्लयं च तदत्यये। भावयन मन्त्रनाथस्य जपं कुर्याद्विचक्षणः ॥१६॥ "हृद्भास्वरूपसंसूतिबहिरन्तःक्रमोत्क्रमात् । इति स्मरन् जपेदेकवारं तत्कोटिसंमितम् ॥१७॥ २. साधिताम् ; निर्मिताम् । ३. निर्वाप्य; विशोष्य । श्रिया ; श्री- । भावयेत् वक्ष्यमाणरूपेण ध्यायेत् । ५. ब्रह्मद्वारं ब्रह्मरन्ध्राख्यनाडी । शिखा वह्निशिखा । ६. द्वादशान्ते ; मूर्ध्न उपरि द्वादशाङ्गुलपरिमितस्थाने । मन्त्रेण । . 1 क्रियोपेता A. E. पुष्पाणां A. B. C. कृतां सर्वोc. सुहृत् A. B.; हृद्भावरूपसंस्यूति F.

·चत्वारिंशोऽध्यायः १५७ जपं समाप्य विधिवन्यस्येन्मयि जपं कृतम् । अनया पूजयन् मन्त्री मन्त्रसिद्धिं निगच्छति । शक्तिं तां मन्मुखान्तःस्थां जपरूपां विचिन्तयेत् ।। ततो गुरून समानीय मन्मयान् वापि वैष्णवान् ।। दीपे धूपे तथाये च घण्टानादं समाचरेत् । प्रदद्यात् प्रापणार्धं तु तेभ्यो मन्मन्त्रमुच्चरन् । आवाहने तथार्थे च नैवेद्ये मधुपर्कके ॥ १९ ॥ अथ वह्निगतां सम्यगग्नीषोममयीं पराम् ॥ ३०॥ प्रीणने च प्रयुञ्जीत घण्टानादं विचक्षणः । तर्पयेन्मां सुरेशान यथावदवधारय । न विना पूजया चाल्या तां विना पूजयेन्न च ॥ तत उत्तरदिग्भागे देवागारादहिस्तु वा ॥३१॥ कार्यसिद्धिमभीप्सद्भिरिह चामुत्र चोभयोः । भूभागे लक्षणोपेते कुण्डं कुर्यात् सलक्षणम् । सा हि घण्टाभिधा शक्तिर्वागीशा च सरस्वती ॥ चतुरश्रं समं यद्वा पद्माकारं मनोहरम् ॥ ३२ ॥ वाचि मन्त्राः स्थिताः सर्वे वाच्यं मन्त्रेषु चाखिलम्। शतार्धहोमसंख्यायां कुण्डं स्याद् द्वादशाङ्गुलम् । एतस्यां चाल्यमानायां मन्त्रा वत्सा इव द्रुतम् ॥ अष्टोत्तरशतेऽरनिसमं हस्तं सहस्रके ।। ३३ ।। काङ्क्षमाणाः समायान्ति तां घण्टां मन्त्रमातरम् । अयुताख्ये द्विहस्तं च लक्षहोमे चतुष्करम् । अधोमुखं तु ब्रह्माण्डं ध्यायेल्लोककुलाकुलम् ॥२३॥ कोटिहोमेऽष्टहस्तं स्याच्छास्त्रतः कारयेच्च तत्॥३४॥ नालं तस्यास्तदूर्ध्वं तु वृत्तं पद्मं स्मरेद्बुधः । त्रिकोणमपि वा कुर्याद्धोमकुण्डं त्रिमेखलम् । अष्टपत्रं शुभं श्वेतं कर्णिकाकेसरान्वितम् ॥ २४ ॥ उद्धृत्य तारया पूर्व त्रिस्तया प्रोक्षयेद्भुवम् ।। ३५ ॥ तन्मध्ये चिन्तयेद्देवी घण्टामष्टभुजान्विताम् । शोषणं दाहनं प्लावं तारया सम्यगाचरेत् । मुख्यहस्तचतुष्केण पाशशङ्खाम्बुजाकुशान्॥२५॥ आधारशक्त्याद्यारभ्य पूज्यं भावासनावधि ।।३।। परबाहुचतुष्केण दधतीमक्षसूत्रकम् । तत्र नारायणाख्यां वै शक्तिं तेजोमयी पराम् । विज्ञानपुस्तकं सम्यगभयं च वरं तथा ॥ २६ ॥ मन्मयीममृताकारां सर्वातिशयरूपिणीम् ॥३७॥ पद्मासनामम्बुजाक्षी पद्मगर्भसमत्विषम् । सर्वशक्तिसमूहस्थां सर्ववस्त्वन्तरस्थिताम् । पद्ममालाधरां पीतसितवस्त्रानुलेपनाम् ।। २७ ।। अवतार्य हृदम्भोजात् सृष्टिमार्गेण शाश्वतीम्॥३८॥ मन्त्रौषमुनिरन्ती च ब्रह्मादिपरिसंस्तुताम् । तारिकास्फुरणाकारामवतीर्य हृदम्बुजात् । तारिकामुञ्चरन् दीर्घ युग्मां संचालयेदिमाम् ।। रेचकेन विनिक्षिप्य कुण्डमध्याम्बुजान्तरे॥३९॥ ३०. वह्निसंतर्पणमुच्यते--अथेत्यादिना । ३३. होमसंख्यानुगुण्येन कुण्डविस्तृतिरुच्यते- शतार्धेत्यादिना । ३५. तया ; तारया । ३६. भावासनं पूर्वमाधारशक्तिप्रकरणोक्तम् । 1दीर्घा A. 2 मनोरमम् F.

·लक्ष्मीतन्त्रम् संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैः पद्ममुद्रां प्रदय च । तत्रस्थो बुध्यते वह्निर्यथावच्च हुतः स्वयम् । ध्यायेतुमती शक्तिं सुस्नातामहताम्बराम् ॥४०॥ पर्यग्निकरणं कार्य तारयैवार्द्रपाणिना ॥५२॥ ध्यायेत् सर्वात्मिकां शक्ति तामेव त्वधरारणिम् । स्तृणीयात् तारया दर्भधा त्रेधा चतुर्दिशम् । उत्तरं चारणिं ध्यायेत् सर्वतेजोमयं हरिम् ।। ४१॥ उदग्भागेऽग्निकुण्डस्य स्तृणीयादर्भसंचयम् ।।५३।। मनीयात् तारया सम्यक् तथा चैवानुतारया । प्रणीताप्रोक्षणीपात्रे दध्मिौ स्रुक्स्रुवौ तथा। उत्पन्नं तारयादाय कृशानुं शक्तिसंभवम् ॥ ४२ ॥ आज्यस्थाली पवित्रे च सर्व तत्र निधापयेत्॥५४॥ अभिगूह्याङ्गुलीभिस्तु संस्कुर्याद्वैष्णवाख्यया। प्रणीतां तारयापूर्य गन्धयुक्तेन वारिणा । चूडां च तारया कुर्यादन्नप्राशनपूर्वकम् ।। ४३ ॥ पवित्राभ्यां त्रिरुत्पूय मां ध्यायेत् तारया श्रियम् ।। उपनीय ततो वह्नि तारया चानुतारया । वढेरुदक् प्रतिष्ठाप्य प्रोक्षणीं पूरयेच्छ्रिया। ततः स्वाहास्वधाभ्यां तु देवीभ्यां जातवेदसः॥४४॥ तामुत्पूय ततः प्रोक्ष्य यागोपकरणं समम् ।। ५६ ॥ पाणिग्रहणकं कुर्यात् तारया त्वनुतारया । आज्यपात्रं समादाय तस्मिन्नाज्यं निधाय च । सर्व ध्यानमयं कार्य जातनामादिकर्म तत् ॥४५॥ ब्रह्म सर्पिःसमुद्रोत्थं तद्ध्यात्वाग्नेरुदग्गतम् ॥५७॥ लोहपाषाणमण्युत्थवह्नौ कार्यवशात् कृते । तारया समभिज्वाल्य दर्भाग्रे विनिधाय च । लौकिके वापि संस्कारं निषेकादि समाचरेत्।।४।। तया पुनरभिज्वाल्य पर्यग्निकृतिमाचरेत् ॥ ५८ ॥ आधाय तैजसे पात्रे मृन्मयेऽभिनवे तु वा। वह्नः पश्चात् प्रतिष्टाप्य पवित्रद्वितयेन तत् । देवीसहायं स्वाहेशं तारयैवार्चयेत् सुधीः ॥ ४ ॥ उत्पूय तारयाग्नौ तत् पवित्रद्वितयं क्षिपेत् ।। ५९॥ पूरणेनोपसंहृत्य स्वात्मन्युपशमं नयेत् । परिदध्यात् परिधिभिर्यज्ञयोग्यैश्चतुर्दिशम् । क्रमादानन्दशक्त्या तं संहारेण तु योजयेत् ॥४८॥ अग्निशर्वदिशोः स्थाप्य कुण्डमध्ये समिद्वयम् ।। सृष्टिमार्गेण तं भूयोऽप्यवतार्य पदात् पदम् । तत इध्मं समाधाय शुष्कं पञ्चदशात्मकम् । कुण्डमध्याम्बुजान्तःस्थां तारया भुवमानयेत्॥४९।। तारया परिपिच्याग्निं झुक्नुवौ परितापयेत्।।६।। वहिं स्वाहास्वधेशानमग्नीषोममयं यजेत् । निमृज्य तारया पश्चात्तौ प्रोक्ष्याथ स्रुचा तया । समिद्भिस्तिसृभिस्तारामुच्चरन्नेकयैकया ॥५०॥ वायोरग्निदिशं यावद्यातोः शर्वदिशावधि ॥ २ ॥ शालीतिलाक्षतैः पश्चात् तत आज्याहुतित्रयम् । धारया स्रावयेद्वह्रौ मध्ये दद्यात् स्रुवाहुतिम् । उच्चार्य तारिकां पूर्व बोधयेति द्विरुञ्चरेत् ॥५१ ।। अष्टोत्तरशतं वापि तर्ध वा तदर्धकम् ॥ ६३ ॥ ४०. ध्यायेदित्यादिना अग्नेर्वैष्णवीकरणमुच्यते । ४३. अभिगूह्य ; संवृत्य । अन्नप्राशनेति 1 आघ्राय A. B. G. 4यो यथा यस्य स: A. B. G. अभिगृह्य C. 5 स्रुवौ तु G. 3 आदाय C. 6 धारा आत्रावयेत् C.

·चत्वारिंशोऽध्यायः १५९ सुवेणाज्याहुतीर्दद्यात म्बाहान्तां तारिकां गृणन । अयं योग्यो भवेद्वह्निर्भगवद्धव्यवाहन ॥ ६४ ।। आदध्यात समिधः सप्त ततस्तारिकया सुधीः । यज्ञकाष्टमयीरादौ ब्रह्मक्षत्रतरूद्भवाः ।। ६५ ।। तारया समिधो दद्यान काष्ठम्पा दशापराः। मामेव भावयेन्मध्ये विष्णोरङ्कस्थितां पराम् ।।६।। ब्रह्मानन्दमयाम्भोजकणिकास्थस्य वै विभोः । अङ्कस्थां भावयलक्ष्मी ता दद्यात्समिधोऽखिलाः।। ततः पुप्पमयीं दद्याद् धूपद्रव्यमयीं तथा । एतास्तु त्रिविधा देया हस्तेनैव मनी पिणा ।। ६८।। मधुपर्कमयीं पश्चात वेण जुहुयान सुधीः । स्रुच्यन्नं चतुरादाय सपिपापूर्य पूर्ववत् ।। ६५ ।। तयैवान्नाहुति दयान स्वाहान्तां तारिकां गृणन । स्रुवेणाज्याहुतीः पूर्वसमित्संख्याः समाचरेत्।।७।। पुष्पाञ्जलिमुपादाय वह्निस्थामचद्धिया। नित्ययागो ममतावानूचं काम्याहुतिं क्षिपेत् ।।७।। यदि कामयमानः म्यान् तनद्विध्यनुरूपिणीम् । तारया परिपिच्याग्निं प्रायश्चित्ताइति क्षिपेत् ।।७२।। दशवार वारयैव क्षमस्वेति वदन धिया। प्रणीतामुपसंहृत्य शुचिस्थाने 'निनीय च ।। ७३ ।। प्रहृत्य परिधीन सर्चान स नावं समाचरेत। स्तरं प्रहत्य वह्नौ च घृतेनापूर्य च मुवम् ।। ७४ ।। दद्यात पूर्णाहुतिं दीर्घा स्वाहान्तां तारिकां गृणन् । शक्त्या समेतां तां तारां वह्निस्थां मन्सयों पराम् ।। मां चाप्यङ्कस्थितां 'विष्णोर्नासिकासंधिमार्गतः। मच्छक्त्या समाकृष्य हृत्पद्म विनिवेश्य च ।।७।। यागभूमि समेत्याथ नवपद्मस्थया मया । एकीकृत्य मयि न्यस्येदास्थायां कृति तुताम् ।।७७॥ प्रागेव विभजेदन्नं प्रापणात् संप्रदानतः । तेनान्नन यजेत् सम्यग्विष्वक्सनं चतुर्भुजम् ।।७८॥ मण्डलान्तमुपानीय समाहूयाम्बरान्तरात् । नवाम्रपत्रसदृशं पिङ्गभ्रूश्मश्रुलोचनम् ॥ ७९ ॥ पीतवस्त्रं चतुर्दष्टं स्वमुद्राद्वितयान्वितम् । गदाखड्गधरं देवमभ्यर्च्य क्रमशः सुधीः ।। ८०॥ साङ्गमुद्रामथादर्य गत्वा कुण्डसमीपतः । विष्वक्सेनस्ततो भक्त्या तर्पणीयस्तिलाक्षतैः ।। वौपडन्तेन मन्त्रेण दद्यात् पूर्णाहुति ततः । मण्डले पूजयित्वाथ कुर्यात्तस्य विसर्जनम् ।। ८२।। स्वमन्त्रेण सुरश्रेष्ट क्षमस्वेति पदं वदन् । मुद्रां च दर्शयेत्तं च नभस्युत्पतितं स्मरेत् ।। ८३ ।। विष्वक्सेनार्चनं सर्वमगाधेऽम्बुनि निक्षिपेत् । तोयेनाप्रप्रजप्तेन प्लावयेन्मण्डलं च तत् ।। ८४॥ ततः संपूजयेत् सर्वान लोकपालानशेषतः । पुष्पाध्यैरन्नदानान्तरेकाहुत्या च वह्नितः ।। ८५ ॥ जातकर्मनामकरणयोरप्युपलक्षणम् । ६५. ब्रह्मतरुः पलाशः । क्षत्रतरुः मुचुकुन्दनामा तरुः । दशापरा इति । अवशिष्टा दश समिध इत्यर्थः । ८१. इत आरभ्य पञ्चार्धानि 3 सर्पि: A. B. 1 F. omits verses 65 to 112. विष्र्णोर्नाडिका C. 2निधाय A. B. 5 ज्येष्ठ B.C, ·लक्ष्मीतन्त्रम् बहिभिर्वा यथाशक्ति स्वैः स्वैर्मन्त्रैर्यथाविधि । अाद्यमुपसंहृत्य वर्मास्ने प्रतिहत्य च । पूजयित्वा विसृज्यैतांस्तदत्राण्यपि पूजयेत्।।८।। उपसंहृत्य च न्यासमनुयागं समाचरेत् ।। ९४ ॥ सर्वांश्च परिवारांस्तान् स्वस्वस्थानक्रमेण तु । अस्त्रेण तारया प्रोक्ष्य तारया परिषिच्य च। अर्चयेत् क्षेत्रपालादीन वह्निमध्ये च तर्पयेत्॥८७॥ उपस्तीर्य तया चापो दद्यात् प्राणाहुतीस्तया ।।९५।। आधारशक्तेरारभ्य पीठशक्तीश्च सर्वशः । अदीक्षितस्त्वनुयजस्तत्तन्मन्त्रानुसंहिताम् । गणेशाद्याश्च संपूज्याः संताश्च घृतादिकैः ।।८।। तारिकामुच्चरन् कुर्यान्सां चान्तःस्था विभावयेत् ॥ सकृत्कृत्या त्रिवृत्या वा पूर्णाः सर्वेष्वथ क्षिपेत् । सोमानन्दमयीं दिव्यां क्रमादन्नात्मतां गताम् । लक्ष्म्यादीन्पूजयेत्सर्वान् विष्वक्सेनार्चनात्पुरा । वीर्यरूपरसाकारां तेजोवीर्यबलात्मिकाम् ॥ ९५ ॥ विष्वक्सेनार्चनात् पश्चाल्लोकपालार्चनं क्रमात् । ऐश्वर्यशक्तिविज्ञानरूपं भोक्तारमव्ययम् । ततो वेदि विशोध्याथ दर्भान् संस्तीर्य दक्षिणान् ॥ आत्मानं पुण्डरीकाक्षं भावयेत् पुरुषोत्तमम् ॥९८॥ पितॄन् यजेत् क्रमेणैव प्रापणार्थावशेषतः । तारिकामुञ्चरन् पश्चादपिधायान्नमम्भसा। कृत्वा पिण्डत्रयं तेन पितृभ्यो निर्वपेत् स्तरे॥९१॥ आचम्य द्विस्ततो न्यस्येदनुयागं ततो मयि ॥९९॥ अाजलं तथा दद्यादेकैकस्यैकमञ्जलिम् । अथ स्वाध्यायमभ्यस्येद् दिनशेष विचक्षणः। वैष्णवायाथवा दद्याद्ब्राह्मणाय विशेषिणे ॥९२॥ चतुर्विधानि शास्त्राणि तदुत्थं तारिकादिकम् ।। पितृनुद्दिश्य वै भक्तं तत्तन्नामानुदेशवत् । सिद्धान्तानपि चाशेषानसंलग्नेन चेतसा ।। संन्यस्य मयि तत् सर्वमन्तर्धानमवेक्ष्य च ॥९३।। स्वाशयप्रविशुद्धधर्थ समीक्षेत धिया स्वया ॥१०॥ जयाख्यवचनमनुकुर्वन्ति । ९२. ब्राह्मणाय विशेषिणे इति । विशिष्टब्राह्मणायेत्यर्थः । एतच्च धनिकेतरविषयम् । धनिकविषये तु चतुरो ब्राह्मणान् , तदलाभे एकं वा श्राद्ध- विधिना भोजयेदिति सात्त्वते उक्तम् (६, १६७–१७९)। ९४. अनुयागः प्रापणाव- शेषोपयोगो भोजनादिः। ९५. तयोपस्तीर्य; तारया निपीयेत्यर्थः । ९६. पूर्वोक्तं तारया प्रोक्षणपरिषेचनापोशनप्राणाहुत्यादिकं दीक्षितविषयम् । अदीक्षितानां तु तत्तत्सूत्रकृदुक्तमन्त्रैरेव कर्तव्यम् । ९९. अपिधायाम्भसेति। उत्तरापोशनं पीत्वेत्यर्थः। १००. स्वाध्यायम् ; वेददिव्य- शास्त्रादिपरिचयम् । चतुर्विधानि -आगमसिद्धान्तमन्त्रसिद्धान्ततन्त्रसिद्धान्ततन्त्रान्तरसिद्धान्त- 1व्रीहिभिर्वा A.G. 4विशेषत: B.G. 2 विसृज्येनार B. 3 अाझलि A. B.G. 5 तदा A.

·चत्वारिंशोऽध्यायः १६१ संध्यामुपास्य विधिवदभिगम्य च मां धिया। आततस्य च सर्वत्र समतामभ्युपेयुषः । योगं युञ्जीत विधिवच्छास्त्रशुद्धेन चेतसा ॥१०२।। कः किं कस्मै किमर्थ वा कथं वा शक्नुयाक्रियाम् ।। पूर्वपश्चिमयोर्नक्तं यामयोर्धातुसाम्यवान् । अग्नीपोममयौ हित्वा पन्थानौ सार्वलौकिकौ। इति यागविधिः शक्र विस्तरेण प्रदर्शितः ॥१०३।। तयोरन्तरमाविश्य मार्गमूज़ समाचरेत् ।। ११२ ।। विधानस्य तु संक्षेपं पुनरस्य निबोध मे। लयाग्निदग्धदुर्मार्गः शीतीभूतो निरामयः । संक्षेपविस्तरे कुर्याद् देशकालानुकूलतः ।। १०४ ।। स्थूलसूक्ष्मपरातीतपदाक्रान्तिविचक्षणः ।। ११३ ।। नैव कुर्यादपच्छेदं यजेदञ्जलिनापि माम् । पश्यच्छृण्वन्स्पृशञ्जिवन्ननन्गच्छन्स्वपञ्वसन् । यजेतोभौ सहैवावां सूक्तेन पुरुपेण तु ॥ १०५ ।। प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिपन्निमिषन्नपि ।। ११४ ॥ तथा मदीयसूक्तेन ताभ्यां वा नौ यजेत् पृथक् । अकुर्वन्नेव तत् सर्व मद्धृतो ह्यनिर्दमयः । अवस्थादेशकालाद्यैरनवस्यूतयाखिलैः ॥ ११५ ।। स्थाने वा सर्वमन्त्राणां तारिकामेव योजयेत् ॥ अहंतया समाक्रान्तो धूमपीताग्निपीतवत् । कुर्यात् संकल्पसंन्यासौ द्वावेवाद्यन्तयोः पृथक् । अन्तरा वर्तमानो हि सूर्याचन्द्रमसोर्द्वयोः॥११६॥ अकुर्वन् भोगनिर्देशं केवलैर्वा यजेत्तु तैः ॥१०७॥ व्यक्तमुदाल्य वै तालु ध्रुवस्थाने निवेशयन् । तथा तथैव कुर्वीत शक्नुयात्तु यथा यथा । मनः शून्यमयं भावमातिष्ठन् लयसंमितम्॥११॥ न त्वेव हापयेद्यागमपि दद्याजलाञ्जलिम्॥१०८॥ एवं यो वर्तते योगी तारिकामननोद्यतः। तारिकां वाप्यधीयीत द्रव्याभावे विचक्षणः। स कर्मठः स वै सांख्यः स योगी स च सात्त्वतः॥ मनसा भावयेद्रूपं यत्तस्या यादृशं च यत् ॥१०९॥ स च पाशुपतो ज्ञेयः सर्वसिद्धान्तगश्च सः। निरामिषस्य शुद्धस्य लब्धलक्ष्यस्य वै पदे। इत्येवं ते मयोद्दिष्टो मद्भावः पारमार्थिकः । विक्षोभाय क्रियाः सर्वाः या याः शास्त्रेण दर्शिताः॥ शृणु शेषमशेषं मे यत्ते किंचिद् विवक्षितम्॥११९।। इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे नित्यविधिप्रकाशो नाम चत्वारिंशोऽध्यायः प्रतिपादकानि शास्त्राणि । १०३. नक्तं प्रथमयामः चरमयामश्च योगकालः । मध्ये जायमाना निद्रापि भगवति स्वात्मसमर्पणेन योगरूपा भावनीया। १०५. अपच्छेदः विच्छेदः । १०८. शक्नुयादिति । मदाराधनस्य नित्यत्वात् नित्यस्य च यथाशक्त्यनुष्ठान- विधानात् यथाशक्ति मामाराधयेदित्यर्थः। ११५. अनवस्यूतयेति । अपरिच्छिन्नयेत्यर्थः । ११६. धूमपीतेत्यादि । यथा धूमाग्न्योर्मध्ये वर्तमानो धूमेनामिना च संबद्धो भवति, तथा सूर्याचन्द्रमसोरन्तरा वर्तमान इत्यर्थः । इति चत्वारिंशोऽध्यायः .. 2 3 य एवं B. C. F. 1 ब्रवीमि ते B. तारिकामनुना A. रत्नमुद्दाल्य वा तालं B. C. 5 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे B.

·एकचत्वारिंशोऽध्यायः शक:- नमो नित्यानवद्यायै जनन्यै सर्वदेहिनाम् । आधारेशात्मरूपायै शुद्धाशुद्धाखिलाध्वनाम् ॥१॥ बाह्यान्तरविभागेन श्रुतो यागः सविस्तरः। संप्रति श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो दीक्षाविनिर्णयम् ।।२।। श्री:- एको नारायणः श्रीमान् षाड्गुण्यमहिमोज्ज्वलः । तस्य षाड्गुण्यरूपाहं शक्तिरेका सनातनी ॥३॥ आत्मानं विभजाम्येका पञ्चधा देवसंविदा । शब्दरूपार्थरूपाभ्यां वृत्तिरूपेण वासव ॥४॥ तथैवाचार्यरूपेण दीक्षाख्येनापरेण तु । यद् द्यति क्लेशकर्मादीनीक्षयत्यखिलं पदम् ।। ५॥ क्षपयित्वा मलं सर्व ददाति च परं पदम् । दीक्षेति तेन तत्त्वज्ञैर्वर्ण्यते वेदपारगैः ॥६॥ दीक्षा सा त्रिविधा तावत् स्थूलसूक्ष्मपरात्मना । पुनर्दीक्ष्यविभेदेन त्रिविधा सा चतुर्विधा ॥७॥ समयी पुत्रकश्चैव तृतीयः साधकस्तथा । आचार्यश्चेति दीक्ष्यास्ते तेषामन्यत्र विस्तरः॥८॥ महामण्डलयागेन हवनाद्वाथ केवलात् । वाचा केवलया वापि दीपा त्रिविधा पुनः॥९॥ वित्ताव्यस्याल्पवित्तस्य द्रव्यहीनस्य च क्रमात् । आनीय दृढसंकल्पं चिरकालपरीक्षितम् ॥ १०॥ आचार्यः प्रणतं शिष्यं संसारानलतापितम् । नवाम्बुजं विधायादौ तस्मिन् कुम्भं समिज्य च ॥ अनिर्णिक्तपाप्मनः शिष्यान् प्रायश्चित्तैः पृथग्विधैः। सुस्नातान धौतवस्त्रांश्च पवित्रीकृतविग्रहान् ॥१२॥ आनीय भगवद्भक्तान शुभाः कन्याः स्त्रियस्तथा। पञ्चगव्येन पूतांश्च दन्तधावनपूर्वकम् ।। १३ ।। पुष्पाञ्जलिभृतश्चैव बद्धाक्षानववाससा आपादमूर्धपर्यन्तमेकसूत्रं प्रकल्पयेत् ॥ १४ ॥ त्रिगुणं त्रिगुणग्रन्थींस्तत्सूत्रे तत्त्वसंख्यया । कृत्वा मूर्धादिपादान्तं भावयेत्तत्त्वपद्धतिम् ॥१५॥ ईशकालादिभूम्यन्तं सप्तविंशतिसंख्यया । तत्त्वानि ग्रन्थयो ज्ञेया ग्रन्थिस्थास्तुगुणास्त्रयः।।१६।। मायाविद्याक्रियात्मानस्ते पाशाः परिकीर्तिताः । स्थूलसूक्ष्मात्मको देहः शुभाशुभफलप्रदः ॥ १७ ॥ ५. दीक्षाशब्दनिर्वचनं यदित्यादिना । द्यति खण्डयति । “दो अवखण्डने" इति धातुः। ६. निर्वचनान्तरं क्षपयित्वेति । ११. समिज्येति । संपूज्येत्यर्थः। १३. कन्याः स्त्रियस्तथेति तासामपि तान्त्रिकदीक्षाधिकारमाह । १५. त्रिगुणेति । सत्त्वरजस्तमोमय- 1योगेन B. 2 समीक्ष्य च F. निर्णीत A. B. C.

·एकचत्वारिंशोऽध्यायः रक्षितोऽयं गुणैश्चित्रैरशेषकलुषास्पदम् । प्रदत्तपुस्तकं सम्यग्गुरुं स्वमभिवादयेत् । संपातहोमकान्ते देहं सूत्रमयं स्वयम् ॥१८॥ स शिष्योऽग्निसमीपस्थो जुहुयात्तारया धिया। छित्वा छित्वा तु होतव्यं भोगनिर्मूलकारणम् । अङ्गैरुपाङ्गैर्लक्ष्म्यादिपरिवारैश्च सर्वशः । ललाटे चेश्वरं ध्यायेच्चिद्रूपं सर्वतोमुखम् ॥ १९॥ अधिकारी भवत्येवं 4जपेऽग्नौ श्रवणेऽर्चने ॥३०॥ स्वबीजेन स्थितं ध्यात्वा जुहुयात्तत्त्वसंख्यया। दीक्षायामध्वशुद्धयर्थं मूलाधैर्जुहुयात्ततः । सिन्दूरपुञ्जसंकाशं प्रधानं भ्रूयुगे स्मरेत् ॥ २०॥ तिलेन चापि जुहुयाच्छताद्यं तु दशावरम् ॥३१॥ तालुमूर्ध्नि स्थितां बुद्धिं पूर्णेन्दुकिरणोपमाम । पूर्णाहुतिं घृतेनैव तारयैव तु पातयेत् । तालुमध्ये त्वहंकारं कुसुमाभं विचिन्तयेत् ।।२१।। एषा दीक्षा भवेन्मान्त्री सर्वमन्त्रनियोजनी ॥३२॥ तालुकर्णान्तरे ध्यायेन्मनो राजोपलाति । एतावत्यधिकारे तु शिष्यान भोगैकलम्पटान् । कण्ठहत्पद्मयोर्मध्ये विभक्ते पञ्चधा समे ॥२२।। ग्राहयेदीप्सितान् मन्त्रान् प्रकृतिप्राकृतास्तुवा॥३३॥ प्रस्फुरत्तारकाकाराच्छोत्रादीन् पञ्च चिन्तयेत् । सिध्यन्ति संमुखा मन्त्राः सर्वे प्रकृतिसंभवाः । हृन्नाभ्योः पञ्चधा मध्ये वागादीनि स्मरेत्तथा।।२३।। तत्त्वानि त्वस्य शोध्यानि वक्ष्यमाणप्रकारतः॥३४॥ स्मरेच्छब्दादितन्मात्रा नाभिबस्त्यग्रमध्यमे । शुद्धतत्त्वाध्ववर्गस्य मन्त्रग्रहणमिष्यते । ऊर्वोराचरणद्वन्द्वात् स्थूलभूतानि संस्मरेत् ॥ २४॥ एषा दीक्षा भवेन्मान्त्री तत्त्वदीक्षां निबोध मे। स्वैः स्वैर्बिम्बैः समेतानि ताराकाराणि तान्यपि । ओं बीजं तत्त्वसंज्ञां च शोधयस्वाभिधान्वयात् । उच्चार्य प्रणवं तत्र तत्तद्वीजं समुच्चरेत् ॥ २५ ॥ आहुतीनां दशावृत्त्या सम्यग्ध्यानसमन्वयात्॥३६॥ तत्त्वसंज्ञां ततः स्वाहा संपाताहुतिरीदृशी । क्षित्यादिरीश्वरान्तः स्यात्तत्त्वग्रामो विशोधितः । गुरुः संपातहोमान्ते स्वयं लक्ष्मीमयो भवन् ।॥२६॥ होमादौ दीक्षणीयस्य संज्ञा योज्या यथार्थतः ॥३१॥ पूर्णाहुतिं ततो दद्यात्तारया वौपडन्तया । बद्धपद्मासने शिष्ये सद्गुरुः स्वसमीपगे। एवं संपातहोमान्ते सूत्रं तद्वन्धिमद् दृढम् ।। २७॥ ध्यायेद्भम्यन्तमीशाचं समयां तत्त्वपद्धतिम्॥३८॥ शरावसंपुटान्तःस्थं विनिवेद्य मदन्ततः । निरीक्ष्य लक्ष्मीनेत्राभ्यां लक्ष्मीहस्तेन संस्पृशेत् । आनीतस्याथ शिष्यस्य नेत्रबन्धं विघट्टयेत्॥२८॥ उपसंहृत्य भूम्याद्यामीशाद्यां तु पुनः सृजेत्॥३९॥ ग्रन्थीनित्यर्थः। तत्त्वसंख्या सप्तविंशतिः। १८. संपातहोमः तत्त्वाहुतिः। १९. अवयवभेदेन तत्त्वध्यानमाह- ललाट -ललाट इति। २२. राजोपलं वज्रम् । ३९. गुरोर्लक्ष्मीमय- 1 राजफलद्युति B. 4 जपने B. F. हृत्कण्ठ A. 5 G, omits this line. ३ सर्वत: B. F. 6 B. omits four lines from here. शुद्धया स्वाहया C.

·१६४ लक्ष्मीतन्त्रम् इत्थं शिष्यतनुस्थानां तत्त्वानां जडरूपिणाम् । आवहत्याशु संबोधं दीक्षा ध्यानमयी त्वियम् ॥४०॥ पाशसूत्रमथाधाय शरावद्वयमध्यगम्। गत्वा कुण्डसमीपं तु तदुत्सार्य निधाय च ॥४१॥ 'तारया साङ्गया हुत्वा सहस्राद्यं शतावरम् । पुष्पमेकमथादाय बहुशोऽप्यभिमन्त्र्य च ॥ ४२ ॥ हृदये ताडयेच्छिष्यं तारया हुंफडन्तया । शिष्यं भूतत्त्वगं स्मृत्वा तद्भोगान् भोजयेद्धिया । समाप्ताखिलभूभोगं तत उद्धृत्य योजयेत् । अप्तत्त्वे तत्र चाप्येवं मत्वेशाद्विधिरीदृशः ॥४४॥ तारया साङ्गया हुत्वा छित्वा ग्रन्थिं तु पार्थिवम् । निधाय सुचि संपूर्य सर्पिषा जुहुयात्तया ॥ ४५ ॥ तारिकायाः परे भावे कुण्डस्थे ज्वलनत्विपि । अप्तत्त्वं कामयेत्सूक्ष्मं तदप्येवं तु होमयेत्॥४६॥ तत्सूक्ष्मं कामयेद्वहिं जुहुयात् पूर्णया च तत् । एवं क्रमेण हुत्वा तु पूर्णाहुतिपरंपराम् ।। ४७ ।। प्रकृति पुरुषं नीत्वा पुरुषं चेश्वरं नयेत् । ईश्वरात् परमं तत्त्वं तत्त्वग्रामे न विद्यते ॥४८॥ स्थूलसूक्ष्मपराकारा शक्तिरीश्वररूपिणी । पुरुषो हीश्वरात्तत्त्वाद्धो यातो यतोऽशुचिः ।।४९।। प्राप्य तत् परमं तत्त्वं शुचिरेव भवत्ययम् । विश्वात्मा विश्वतश्चक्षुस्ततो दीक्ष्यो भवत्ययम् ॥५०॥ भोगमोक्षप्रसिद्धयर्थं स्यातां पूर्णाहुती ततः । सकलं निष्कलं शिष्यं ध्यात्वा स्रुचि घृतं तथा ।। द्वयं तदेकीकुर्वन् वै परातीतः स्थितो गुरुः । ध्यायन विज्ञानशब्दात्मा पश्यन्तीरूपमुत्तमम् ।। तारिकायाः परं भावमनुच्छ्रायमनाहतम् । तेन शिष्यं समीकुर्वस्तारया वौषडन्तया ॥ ५३॥ पूर्णाहुत्याथ शिष्यस्य स्थितये देहपातनात् । नमोऽन्तया ध्रुवाद्येवं तारया जुहुयाद्वहु ॥ ५४॥ तत्र पूर्णाहुतिं दत्वा महापूर्णमथ क्षिपन् । शिष्यं गुरुः स्वमात्मानं मां च लक्ष्मी सनातनीम्॥ क्षीरे क्षीरमिव ध्यायेत् सर्व मयि समीकृतम् । एवं लक्ष्मीमयीकृत्य शिष्यं विज्ञानवायुना ॥५६॥ आकृष्य क्रमतो मन्त्रमिमं संश्रावयेत् पुनः। हृदये स्थापयित्वा मां तारामुपदिशेत्ततः ॥ ५७॥ अङ्गोपाङ्गादिकं सर्वं शास्त्रीयं क्रममेव च । दिशेत् सामयिकं धर्म मन्त्रगुप्त्यादिकं हि यत् ॥ विष्णुहस्तं ततो दद्यान्मूर्ध्नि पृष्ठे हृदन्तरे। तदनं मुद्रयालभ्य शिष्येणाराधयेत्तु माम् ।।५९।। तारया कुम्भमादाय यत्रेष्टं गुरुणा पुरा। अङ्गोपाङ्गादिसंयुक्तां तारिकां मनसा गृणन् ॥६०॥ अभिषिञ्चेद्गुरुः शिष्यं प्रसन्नेनान्तरात्मना । लब्धरूपस्ततः शिष्यः संसाराम्बुधिपारगः ॥६१॥ महता विभवेनाथ गुरुयागं समाचरेत् । कृत्वा त्वाधारशक्त्यादि गुरुं तत्र निवेश्य च॥६॥ अाद्यैः पूजयेत् सर्वैः स्वर्णरत्नादिभिस्तथा। आशितं तर्पितं पश्चान्मन्त्रेणानेन पूजयेत् ।। ६३॥ अज्ञानगहनालोकसूर्यसोमाग्निमूर्तये । दुःखत्रयानिसंतापशान्तये गुरवे नमः ॥ ६४ ॥ त्वस्य पूर्वमुक्तत्वात् तन्नेत्रे लक्ष्मीनेत्रे इत्युच्येते। लक्ष्मीहस्तेन तारिकायुक्तहस्तेन । 1 B. C. omit six lines from here. धारयेतु B.

·ur एकचत्वारिंशोऽध्यायः गृहीत्वा तु ततोऽनुज्ञा मन्त्रमावर्तयेत्ततः । इति दीक्षाभिषेकौ तें वर्णितौ बलसूदन ।। साधयेच्च यथाकामं यावद्यावभीप्सति ॥ ६५ ।। सम्यक्समाधिसंपाद्यं किं भूयःोतुमिच्छसि ॥६६॥ इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे दीक्षाभिषेकप्रकारों नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः ६५. इतः परं काश्यपाद्यन्वयभवा एव परार्थयजनाधिकारिण इति प्रतिपादनपरो ग्रन्थो न सार्वत्रिको दृश्यते; किं तु आन्ध्राक्षरमुद्रितपुस्तक एव दृश्यते । स च कुण्डलितः । अतो भागोऽयं कैश्चित् देवालयेषु स्वेषामेव परार्थयजनाधिकार स्थापयितुकामैः संयोजितः स्यादित्यस्त्युन्नेतुमवकाशः । आद्यत्विकानुष्ठानविरुद्धश्चायं भागः । इत्येकचत्वारिंशोऽध्यायः -- 1 After verse 65, the Telugu printed edition has the following additional passages ithin brackets: - पद्मे त्वयोक्तदीक्षायां दीक्षिता ये मधुद्विषः। पूजायामधिकारो हि तेषां वान्यस्य नेश्वरि ॥ इन्द्रेदं परमं गुह्यं स्नेहात्ते कथयाम्यहम् । मोक्षार्थ दीक्षिता भूमौ सन्ति वर्णत्रयेषु च ॥ सर्वे तेऽनधिकारा हि परार्थयजने तथा । तेषां मध्ये महाभागा विष्णुपादार्पिताशयाः ।। परमैकान्तिनो लोके मुनयोऽष्टौ शतं हि ते । काण्वमाध्यंदिनविदः पञ्चरानपरायणाः॥ शरणागतिधर्मशा द्यायमनुतत्पराः। कात्यायनमुनिप्रोक्तसूत्रकर्मक्रियाश्रिताः ।। श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाश्चरात्रे B. काश्यपो गौतमश्चाथ भृगुराश्वलायनोऽङ्गिराः । इत्यादयो मुनिश्रेष्ठाः परार्थयजने हरेः॥ साधिकारा भवन्त्यन्ये यजने नाधिकारिणः। एते भक्ता मम हरेः प्रिया भागवता इमे ।। अन्ये भागवता नैव पूजायामावयोईयोः । भक्त्या भागवताश्चान्ये यद्वा भगवतो हरेः॥ सुभक्ताश्चेतरे लोके प्रोक्ता भागवता इति । काश्यपादिमुनिश्रेष्ठगोत्रर्हि परार्चना ।। कार्या भागवतैरन्यैः : कृता यदि परार्चना। मोहेन राजराष्ट्राणां बलाद्दोषो भविष्यति ॥ ततः समस्तयत्नेन कार्यों भागवतैः सदा । काश्यपाद्यन्वयभवो दीक्षितो यो निरक्षरः ।। स एवाराधने योग्यः पावनो ब्रह्मविन्महान् ॥ प्रकाशो G.

·द्विचत्वारिंशोऽध्यायः . शक्र:- सावित्र्या च तिलैहोंमें तावत्संख्यं समाचरेत् । संसारसागरोत्तारपोतपादाम्बुजद्वये । महापापातिपाप्मानौ बिहाय प्रथितौ कृतौ ॥९॥ हृषीकेशमहिष्य ते भूयो भूयो नमो नमः ।।१।। एतादृशं विधिं कृत्वा प्रणवादित्रयेण तु । त्वत्प्रसादान्मया देवि श्रुतो दीक्षाविधिः क्रमात् । महापापातिपापाद्यैरप्रकाशैविमुच्यते ॥१०॥ तारिकाया वदाजस्थे पौरश्वरणिकी क्रियाम् ॥२॥ उपवासादिभिस्तद्वत् प्रकाशैरपि चेतरैः। श्री:- तिस्रो वोपवसेद्रात्रीरघमर्पणतत्त्ववित् ।। ११ ।। अहं नारायणी नाम शक्तिर्नारायणाश्रिता। त्रिरह्नस्त्रिर्निशायाश्च सवासा जलमाविशेत् । तस्या मे परमा मूर्तिस्तारिका भुवनेश्वरी ॥३॥ प्रतिसंध्यं निमज्जस्त्रिनिर्जपन्नघमर्पणम् ।। १२ ।। तस्या मे पिण्डभूतायाः शृणु साधनसंपदम् । प्रतिमजनमेवं तु क्षपयेत्तत् त्रिरात्रकम् । कृष्णाष्टमी समारभ्य यावत्कृष्णचतुर्दशी ॥४॥ चतुर्थेऽहनि वै दद्याद् ब्राह्मणाय पयस्विनीम् ॥१३॥ स कालस्तारिकासिद्धौ तन्त्रज्ञैः संप्रदर्शितः । एवं पूतो भवेत् प्राग्वदशेपेणापि चांहसा । महापापैरसंस्पृष्टः प्रख्यातैरतिपातकैः॥५॥ आत्मानमभिपिश्चेद्वा त्रिसंध्यं पञ्चगव्यतः॥१४॥ नास्तिक्यात्प्रच्युतो भावानिन्दिताभ्यासवर्जितः । तिस्रो नीत्वा क्षपा एवं मुच्यते सर्वकिल्विषैः । भूतेषु भावयन्मैत्री कृतपापानुतापवान् ॥ ६॥ तारादिपञ्चकं तेषामेकैकमथवा धिया ॥ १५॥ उच्चावचानि पापानि प्रायश्चित्तैः शमं नयेत् । जपन् पिबन समीक्षेत वैष्णवं विमलोज्ज्वलम् । ब्रह्मचारी हविष्याशी सत्यवादी दृढव्रतः ॥७॥ अहोरात्रकृतैरेवं मुच्यते सर्वपातकैः ॥ १६॥ संनिधौ मनसा विष्णोरोंकारं नियुतं जपेत् । भुवने यान्ति ये विष्णुमपापा धर्मतत्पराः । महाव्याहृतिभिर्होमानयुतं सर्पिषाचरेत् ॥ ८॥ तत्पङ्क्तिस्थोऽपि वा भुक्त्वा मुच्यते सर्वपातकैः।। २. पुरश्चरणं नाम गुरूपदेशात् गृहीतस्य मन्त्रस्य स्वाभीष्टफलपदत्वसंपादनार्थ क्रियमाणो व्रतहोमादिः । ४. पिण्डभूताया इति । पिण्डमन्त्ररूपाया इत्यर्थः । ८. नियुतं दश लक्षाणि । अयुतं दश सहस्राणि । ९. प्रथितौ विहायेति । अप्रकाशकृतौ इत्यर्थः । ११. उपवासादिभिरित्यनेन प्रकाशकृतानां प्रायश्चित्तमुच्यते । १५. तारादिपञ्चकमिति । तारं व्याहृतीः सावित्री तारिकाम् अनुतारिकां चेत्यर्थः। १६. वैष्णवं समीक्षेतेति कृतस्य कर्मणः साद्गुण्यार्थमुक्तम् । १७. वैष्णवमहिमानमाह--भुवन इत्यादिना । विष्णुं शरण्य- . 1 विधिक्रमः B. F. 2 अपि वा B. F.

·द्विचत्वारिंशोऽध्यायः १६७ धर्मैः पापं क्षयं नीत्वा महर्षिगणसंमतैः । तुल्यशीलवयोरूपौ सुरूपौ धर्मतत्परौ। तारिकामाश्रयेत् पश्चाद्भवसागरतारिकाम् ॥१८॥ अदीनाकृपणाकारौ रूपवन्तौ मनस्विनौ ॥३०॥ उपोष्य विधिवन्मन्त्री कृष्णपक्षस्य सप्तमीम् । दंपती यौवनावस्थौ प्रसन्नमृदुभाषिणौ । स्थित्वा संध्यामथाष्टम्यां तारिकाजपमाचरेत्॥१९॥ आहूय स्नापयित्वा तौ लक्ष्मीनारायणात्मकौ ।।३।। अनुज्झन् विहितं कर्म काम्यान्तरविवर्जितः । भूषयित्वा च वस्त्राद्यैरकुर्वन् वित्तवञ्चनाम् । दिव्ये सैद्धे तथैवार्षे विष्णोरायतनेऽमले ॥ २० ॥ आशितौ लिप्तगन्धाङ्गौ दक्षिणापरितोषितौ ।। ३२॥ पर्वताग्रे नदीतीरे गोष्टे बिल्ववनेऽपि वा। प्रार्थयेत्तारिकासिद्धिं लक्ष्मीनारायणात्मना । पयोयावहविष्याणामनन्नन्यतमं सकृत् ॥ २१ ॥ अस्त्वेवमिति वाक्यान्ते तावावां शरणं व्रजेत् ।। जपं द्वादशसाहस्रं कुर्याद्वै सप्त वासरान् । वाचयित्वा ततः स्वस्ति वैष्णवान् वेदवित्तमान् । दशांशं तर्पणं कुर्यादाहुतीश्चापि सर्पिषा ॥ २२ ॥ द्विजाग्यांस्तर्पयित्वाथ वर्तेताभीष्टसंपदे ॥ ३४ ॥ अनेन वर्तमानस्य विधिना तारिकाविधौ । चतुर्दशीनिशायां चेन्न पश्येत् स्वप्नदर्शनम् । चतुर्दशीनिशीथे चेच्छुभं पश्यति दर्शनम् ॥२३॥ अमावास्या समारभ्य यावत्कृष्णस्य सप्तमी ।।३।। सुराकुम्भस्य लाभो वा सुरापानमथापि वा। तावन्तं व्रतवानेव वर्तयेत् कालमप्यथ । स्त्रिया कामाभिषेको वा दर्शनं सुदृशोऽथवा ॥२४॥ त्रिसहस्रं जपं कुर्वन्नेकमुक्तेन वर्तयन् ॥ ३६ ।। तया वालिङ्गनं भावात् सह भोगोऽथवा तया। मध्ये कौमारदाराणामृतुं प्राप्तमलचयन् । मन्त्रसिद्धेस्तयोक्तिर्वा फललाभोऽथवा ततः॥२५॥ अनिन्दन कामिनीवृत्तं दंपती नन्दयन् धिया ।। सौम्यस्य दर्शनं वापि मिथुनस्य सुरूपिणः । ऋते पापं प्रियं कुर्वन् कामिनीनामलोलुपः । राज्ञो वा दर्शनं राजमहिष्या वाथ दर्शनम् ।।२६॥ ततः कृष्णाष्टमीं प्राप्य पूर्ववज्जपमाचरेत् ।। ३८ ॥ नारायणस्य वा साक्षात् स्वप्ने दृष्टिर्ममापि वा। कुर्वन् होमादिकं सर्वं स्वप्नदृष्टौ निवर्तयेत् । पतिव्रतादर्शनं वा वैष्णवैर्वा समागमः ।। २७ ।। यावञ्चिह्नानि संपश्येत् तावदेवं समाचरेत् ॥३९।। यच्चान्यत् स्वप्नशास्त्रेषु शब्द्यते शुभदर्शनम् । सिद्धायां तारिकायां तु सर्वं च लभते नरः । लब्धाशस्तत उत्थाय त्यक्तनिद्रो जितक्लमः ।।२८।। सम्यकर्ता च शास्त्राणामध्यात्मगतिकोविदः ॥४०॥ आचम्य प्रयतो मन्त्री स्मरेन्मां संस्तरे निशाम् । सर्वतन्त्रविधानज्ञः सर्ववेदान्तपारगः । अथ प्रातः समुत्थाय कृतसंध्याविधिक्रमः।।२९।। सर्वसंदेहनिर्भेदी सर्वनिर्णयपारगः॥४१॥ त्वेन प्रपन्ना वैष्णवा इत्यर्थः । २९. संस्तरे शय्यायाम् । निशामित्यत्यन्तसंयोगे द्वितीया । ३३. तावावामिति । लक्ष्मीनारायणाख्यास्मद्रूपिणौ तौ. दंपती इत्यर्थः । ३६. एकभुक्तेन 1 संमितैः G. नत्वा तो. ३ पञ्चमी B. G.

·१६८ लक्ष्मीतन्त्रम् यथार्थवागृजुर्वाग्मी धर्मसागरपारगः। परस्य स्वस्य वायं हि विनियोगं चिकीर्षति॥४२॥ निग्रहेऽनुग्रहे वापि स स सिध्यति सर्वदा । शक्रः- नमः संपूर्णपाड्गुण्यविग्रहायै हरिप्रिये ।। ४३ ।। अरविन्दगृहायै ते गोविन्दगृहमेधिनि । त्वन्मुखाजाच्छ्रुता सिद्धिस्तारिकाया विशेषिणी । स्थूलसूक्ष्मपराकारा यथावञ्च प्रदर्शिताः । साधिताया विधानेन तारायास्त्रिविधात्मनः ॥४५।। विनियोगमिदानी मे वक्तुमर्हसि पद्मजे । श्री:- एकः षाड्गुण्यपूर्णात्मा हंसो नारायणो वशी।।४।। हंसी शक्तिरहं तस्य वशिनी सर्वकामदा। हंसो हंसी च तावावामुदितौ तारिकात्मना ॥४७॥ तस्या अस्मत्स्वरूपाया विनियोगं निबोध मे । नानाविधेषु मन्त्रेषु बाह्यान्तरविभागतः ।। ४८ ॥ ये च मन्त्राः सन्ति परावराः। तदीया विनियोगा ये यावन्तः सन्ति यादृशाः ।। तावन्तस्तादृशास्तेऽस्या विनियोगा न संशयः । तथापि विनियोगान्मे कांश्चिच्छक निशामय ।। धर्मार्थकाममोक्षेषु सद्यः प्रत्ययकारकान् । कृष्णाजिनोत्तरासगां कृष्णाजिननिवासिनीम् ।। कृष्णाजिनाम्बरां त्रस्तकृष्णशाबशुभेक्षणाम् । पूर्णचन्द्रनिभां ध्यात्वा ब्रह्ममुद्राक्षसूत्रिणीम् ।। सरोरुहे दधानां चाप्यपरस्मिन् करद्वये । इत्थं मामम्बुजाक्षं वा देवदेवं जनार्दनम् ॥५३॥ ध्यात्वा लक्षं जपेत्तारां धर्मः प्रत्यक्षतामियात् । विभुसंख्यामितान्प्रस्थाशालीनां तण्डुलात्मनाम्॥ सर्पिषस्तावतः प्रस्थान शर्करायाः पलानि च । गुडस्य वापि तावन्ति पाचयेदेकपात्रगान् ।। ५५॥ पयसा तावता तुल्यं विधिना सुशृतं हविः । शुक्लप्रतिपदः प्रातरुदितेऽर्धेन भास्करे ।। ५६ ।। एकाहुत्यैव जुहुयान्महापात्रस्थितं हविः । त्रिष्टुभा जातवेदस्या तारिकाद्यन्तरुद्धया ॥५७।। महाकुण्डे महावह्नौ यन्त्रयोगेन बुद्धिमान् । अथ प्रातः समारभ्य यावदस्तमयं रवेः ।। ५८ ॥ अविच्छिन्नं च जुहुयात् सुवेणैव गतक्लमः । सपिषा संस्कृतेनैव तादृश्या त्रिष्टुभा सुधीः ।।५९॥ प्रातरारभ्य शाल्यनं पयोदध्याज्यसंस्कृतम् । एकैकं भोजयद्विप्रं प्रातरारभ्य संततम् ।। ६०॥ वाचयित्वा द्विजानन्ते तर्पयेद्वेदवित्तमान् । दंपती वैष्णवी चैवं लक्ष्मीलक्ष्मीशसंज्ञया॥६१॥ य एवमाचरेद्धीरो व्यवसायसहायवान् । कोटिसंख्यमनौपम्यमक्षयं लभते निधिम् ॥ ६२॥ इमं शृणु महाश्चर्यं प्रयोगं पाकशासन । तारामादाय पूर्व तु योजयेत् सुभगेपदम् ।। ६३ ।। स्वाहां संयोजयेत् पश्चात्तारिकेयं षडक्षरा। उपोष्यैय चतुर्दश्यां पौर्णमास्यामुपक्रमेत्॥६४॥ जपेद्दशसहस्रं तामारामे शोभनद्रुमे । आसीनो मध्यतः सम्यक्पूर्णकुम्भप्रदीपयोः ॥६५|| यावन्तो याहशा एकवारभोजनेन । ५७. जातवेदस्येति। “जातवेदसे सुनवाम सोमम्" इत्यादिकया ऋचा। 1 प्रकाशिता C. तु B.C. एवं B.

·द्विचत्वारिंशोऽध्यायः १६९ ध्यायन्मां पद्मगर्भाभां पङ्कजद्वयधारिणीम् । द्विभुजामसितापाङ्गी नीलकुञ्चितमूर्धजाम ।। ६६ ॥ स्मितपूर्णमुखी रम्यां पीनोन्नतपयोधराम् । सर्वाभरणसंपूर्णा दुकूलोत्तमवासिनीम् ।। ६७ ।। सुशुभां सुभगामित्थं ध्यायञ्जपमथाचरेत् । तर्पयेज्जुहुयाच्चैव दशांशं तारयानया ।। ६८ ।। बलिं दद्याच शाल्यन्नं पयोघृतगुडान्वितम् । स्त्रियं लक्षणसंपन्नां पूजितां भोजयेत्सुधीः ।। ६९ ।। हविप्यं स्वयमश्रीयाद्ब्रह्मचारी सकृन्निशि । एवमस्खलितं कुर्यात त्रिंशद्रात्रं व्रतं त्विदम् ।। ७ ।। जपतर्पणहोमाद्यमविच्छिन्नसतन्द्रितः । परस्यां पौर्णमास्यां तु व्रतं कृत्वा समापयेत् ।। व्रतान्ते सा समायाति सुभगा नाम मन्मयी। यक्षी किं करवाणीति साधकं सा वदिष्यति ॥७२।। मातरं भगिनीं भार्यां सखीं या तां प्रकल्पयेत् । मातृत्वेन प्रपन्ना सा सर्वापझ्योऽपि रक्षति ॥७३॥ भगिनीति प्रपन्ना सा सर्वानर्थान ददाति च । प्रियेति स्वीकृता कामान् यावज्जीवं ददाति च ।। सखीव स्वीकृता सा तु सर्वां संप्रापयदिशम । मोक्षकामो जपेन्नित्यं स्थूलसूक्ष्मपरामिकाम ।। पदं तद्वैष्णवं दिव्यं प्रसन्ना प्रापयाम्यहम् । वक्ष्यन्ते विनियोगा ये परस्तात्परमन्त्रगाः॥ ७६॥ ते सर्वे तारिकाकार्या ये च मन्त्रान्तराश्रिताः । पौरश्चरणिको मार्गः प्रोक्तस्ते विनियोगवान् । तस्याः प्रत्ययसिद्धयर्थ सिद्धिमार्ग निबोध मे ।।७७|| इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे तारामन्त्रोपासनक्रमो नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः ७३. प्रकल्पयेत् ; मन्वीतेत्यर्थः । ७६. तारिकोपासनस्य मोक्षफलत्वमप्याह-पदं तदिति। ७७. तस्या इलि । तारिकाया इत्यर्थः । इति द्विचत्वारिंशोऽध्यायः wmanm- 1 श्रीपञ्चरात्र A; श्रीपाञ्चरात्रे B. 2 तारामंन्त्रसंक्रमो B.; तारकमन्त्रोपासनो F.

·त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः श्री:- नालाधोऽनिरुद्धाख्यशक्तिं मां भगवन्मयीम् । शृणु वक्ष्ये परां सिद्धिं नानायोगसमुत्थिताम् । संस्मरन् रूपकालाद्यैराचरेत्तु शतं जपम् ।। १०॥ विद्यायाः पिण्डभूतायास्तारिकायाः सुरेश्वर ॥१॥ प्रद्युम्नशक्तिं तदद्धो जपसंख्या च तादशी । युञ्जीत विधिवद्योगी तारिकां देहगोचरे । अधः सांकर्षिणीं शक्तिं जपसंख्या च तादृशी।। नासिकाग्रे च जिह्वाग्रे जिह्वाया मध्यमूलयोः ॥२॥ सर्वाधो वासुदेवाख्यं दांपत्यं स्थूलरूपकम् । कण्ठोरसोरुरोऽन्ते च धारयेत्तत्त्वपद्धतिम् । ततः सूक्ष्मं परं तस्मात् परातीतं तु सर्वतः ॥१२॥ 1क्षित्याद्यां बुद्धिपर्यन्तां स्वस्वकार्यस्वभाववत् ।। लक्ष्मीनारायणाभासमनिर्देश्यमनौपमम् । तत्त्वात्तत्त्वान्तरं यास्यन् संख्यया संख्यया जपेत् । सर्वतः शक्तिशक्तीशस्पन्दमानमनाविलम् ॥१३॥ द्विश्चतुः षट् तथाष्टौ च दशषोडशवारकम् ॥ ४ ॥ प्राप्य योगमयी निद्रां निद्रामेवं समाविशेत् । चतुर्विंशतिवारं च बुद्धयन्ते प्रकृति स्मरेत् । उत्थायापररात्रे तु द्वादशैतास्तु धारयेत् ॥ १४ ॥ अशीति संस्मरेत्तारां तत्र जीवं विचिन्तयेत् ।। यावान् याहक् च यश्चायं शतं तत्राचरेजपम् । वासुदेवादिभूम्यन्तं तत्संख्यानविधिक्रमात् । अव्यक्तचेतनाधारं पुष्करं तदधः स्मरेत् ।। ६॥ हृदि वा धारयेदेताः समस्ता अपि धारणाः॥१५॥ तत्त्वाद्यवयवाधारमनन्तं तत्ववाहकम् । धारणा द्वादशैवैतास्तारिकायामथापि वा। पद्माकारं विचिन्त्यैतजपेत्साधं शतं सुधीः ॥ ७ ॥ एप सर्वहितो योगो यत्तत्त्वैस्तत्र भूयते ॥ १६ ॥ ततस्तन्नालमव्यक्तकालजीवाक्षरात्मकम् । प्रतिसंहत्य वा सर्व व्यक्ताव्यक्तमयं पदम् । खं यत्तु तत्र कालस्तत्तमोऽन्तःसुषिरूपकम् ।।८।। निरालम्ब मनः कृत्वा शून्यभावं समाविशेत् ॥ यस्त्वन्तश्चेतनः सोऽयमिति तत्रितयात्मकम् । शून्याकारसमाकारं संपूर्णमिव वारिधिम् । चिन्तयित्वा यथावत्तदाचरेद् द्विशतं जपम् ॥९॥ आविशामि महायोगं शून्यभावनिवेशितम् ॥१३॥ ३. बुद्धिमहत्तत्त्वम् । ४. तत्त्वादित्यादि । पृथिवीतत्त्वात् अप्तत्त्वगमने इत्यादि- रीत्येत्यर्थः। १४. द्वादशेति । वासुदेवादिचतुष्कजीवप्रकृतिबुद्धिभूतानीति द्वादश धारणाः॥ १७. कल्पान्तरमाह-प्रतिसंहृत्येति । सर्वाण्यपि तत्त्वानि स्वस्वकारणेषु प्रविलाप्य मनो निर्विषयं कुर्यात् । निर्विषये मनसि य: परमानन्दानुभवः स एव परमो योग 1B. omits this line. 4 अनिरुद्धाख्यां शक्ति C.G. 2संख्यं C. 5 वासुदेवाख्य C. ३ यत्र B.

·त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः १७१ यदा स्तिमितनिःशव्दनीरदानन्दसंनिभम । योगी भवति युञ्जानः स योगी मत्प्रियः सदा ॥१९॥ यत्र ध्येयमवच्छिन्नं नैव किंचन विद्यते । अज्ञेयमनवच्छिन्नं तद्रूपं मद्वपुः स्फुटम् ।। २० ॥ आत्मसात्कुरुते योगी ज्ञेयं सकलमक्रमम । वितता सा महाज्वाला निस्तरङ्गा तनुर्मम ॥२१॥ हूयन्ते मनसा यत्र भूतानि भुवनानि च । सर्वभावस्तदा शश्वद्भावो मे प्रविजृम्भते ॥ २२ ॥ स्रुचा च मनसा हुत्वा भूताक्षभुवनादिकम् । तां च मुचं प्रत्याथ योगिना भूयते मया ।।२३।। यदवच्छिद्यते येन तत्तु तस्मान्महत्तरम् । धियावच्छिद्यते सर्वं यद्यदस्ति च नास्ति च ॥२४॥ सा नावच्छिद्यतेऽन्येन तनुः सा मे निरञ्जना। धियो नैतौ बहिर्भूतावभावो भाव एव वा ।। २५ ।। अनालीढौ धिया न स्तः सा मे तनुरनञ्जना । यदातिक्रम्य मर्यादां जलधिः प्लावयेज्जगत् ॥२६।। तदा न स्थलनिम्ने स्तस्तथा मय्यखिलं जगत् । नेदमल्पात्मना शक्यमास्थातुं परमं पदम् ॥ २७॥ कुर्याद्विच्छिद्य विच्छिद्य योगमेतदवाप्तये । भावे भावे शुभेऽन्यत्र भूते भवति भाविनि॥२८॥ स्मरेत् सारतरं रूपं परमं पारमेश्वरम् । संभरन्ति प्रसूनेपु मधु सर्वेषु षट्पदाः ॥ २९॥ संभरन्ति तथैकां मां सर्वभावेषु योगिनः । यत्र यत्र मनो याति लक्ष्मी तत्रैव चिन्तयेत् ॥३०॥ चलित्वा तत् कुतो याति सर्वं तन्मन्मयं हि यत् तत्त्वानां पद्धतिं मालां मत्सूत्रप्रथितां स्मरेत् ।। मयि वा भित्तिभूतायां चित्रवत् संस्मरेजगत् । स्तिमितापारगम्भीरे फेनपिण्डं यथाम्बुधौ॥३२॥ स्मरेत् क्रमोत्क्रमाभ्यां वा प्रमात्रादिचतुष्टयम् । प्रभवन्ती मदाकारादपि यान्तीं च तां पुनः ॥३३॥ पुमानाद्यो मदुन्मेपः स मत्संकल्पकल्पितः । अन्तःकरणसंज्ञोऽन्यो मदुन्मेषोऽधरावनौ ॥३४॥ बहिष्करणरूपोऽन्यस्तृतीयस्तदधः क्षितौ । भावरूपः प्रमेयात्मा तुर्योऽयमधराधरः ॥ ३५ ॥ मत्संकल्पवशेनैव सदानन्दचिदात्मिकाम् । भावयन्ननिशं शश्वत् क्रमव्युत्क्रमतो धिया ॥३६॥ इमां चतुष्टयीं हित्वा मद्भावं प्रतिपद्यते । विज्ञानाधारभूतेषु द्वात्रिंशत्यम्बुजेषु वा ।। ३७ ॥ ध्यायेद्दीपशिखाभां मामथवा रूपसुन्दरीम् । आधारपद्मादारभ्य नाभिपद्माद्धो भुवि ।। ३८ ।। - इति । २०. अवच्छिन्नं परिमितम् । २२. सर्वभावः विश्वात्मना वर्तमानता । भावः सत्ता। २३. मया भूयते ; मदात्मना भूयत इति भावे प्रयोगः। २४. देव्या ज्ञानस्वरूपत्वमुच्यते- यदवच्छिद्यत इत्यादिना । २६. योगपरिपाकदशायां सर्वमपि जगत् धीरूपमेवावभासत इत्यत्र लौकिकं निदर्शनमाह-~-यदातिक्रम्येति । २९. सर्वभावानां स्वात्मना भाव्यत्वे निदर्शनमाह -संभरन्तीति । ३३. चतुष्टयमिति । प्रमाता, प्रमाकरणम् , प्रमेयम् , प्रमितिरिति चतुष्टयमित्यर्थः । प्रभवन्तीमिति तत्त्वानां पद्धतिमित्यनेनान्वेति । ३७-४६. द्वात्रिंशति ! B. omits this and the next quarters. 2 मदाकारामपि G.

·१७२ लक्ष्मीतन्त्रम् पटू पद्मा योगिनां चिन्त्यास्तपां नामानि मे शृणु। व्युच्छन्ती व्युपिता व्युष्टा व्युपुपी व्योपुपी रमा ।। नाभिपद्माद्धृदम्भोजात् पञ्च पद्मान प्रचक्षते । पश्यन्ती नाभिपद्माख्या पश्या पश्येतरात्मिका ।। दृश्या च दृश्यमाना च हृदयं पङ्कजाह्वयाः। हत्कण्ठान्तरमध्याच पञ्चपद्माह्वयाञ्णु॥४१॥ बोधयन्ती च बोद्धी च बुध्यमाना तथेतरा । घोषोन्मेपा च संज्ञाः स्युः कण्ठहन्मध्यपद्मगाः ।। कण्ठताल्वन्तराम्भोजपञ्चकाख्या इमाः शृणु । घोषयन्ती च घुष्यन्ती घुष्टा' घोपा तथेतरा ॥४॥ तालुभ्रमध्यदेशस्था पञ्चपद्माह्वया इमे। ग्राह्यन्ती च गृह्णाना जिघृक्षा च गृहीतिका ॥४४॥ निर्णीतिरिति तालुभ्रूमध्याम्भोजगणाभिधाः । भ्रमूर्धमध्यपद्मानां पण्णामाख्या इमाः शृणु।।४५।। प्राणयन्ती प्राणती च प्राणा प्राणावबोधिनी। परा बोधेति ता एता भूमध्यान्तःस्थपद्मगाः ।।४।। रत्नदीपशिखाशेपु भावयेन्मां क्रमोनमान । गृणन्मां तारिका दीया दीर्घषण्टानदोपमान॥४७॥ इत्थं मां चिन्तयन योगी सुरूपां वापि संम्मरन् । विहाय सकलं हंशं मनावं प्रतिपद्यते ॥ ४८ ।। लक्षयेद्वापि पोपु नवस्येपु क्रमोत्क्रमात । आधारे त्रीणि पद्मानि हृदयाघोऽम्बुजत्रयम्।।४९।। मूर्नोऽधस्त्रीणि पद्मानि नवपद्मविधिक्रमः । द्वादशस्वथवाजेपु मूर्धायेपु द्विके द्विके ॥५० ।। षट्सु वा प्रथमाजेषु त्रिपु वा मूलद्भुवि । 5मध्ये चिन्तयेद्वापि तारिकां तारनादिनीम् ।।५।। तद्विन्दु चिन्तयेत् पूर्व मुहमानं सुभाम्वरम ततः सर्पपमात्रं तु ततश्चित्रमनाऋतिम ।। ५२ ॥ यो यो वा गृह्यते भावो घटकुड्यादिरूपवान । चिन्तयेत्तत्र तत्त्वानि यानि यावन्ति शास्त्रतः ।।३।। मन्मयीकृत्य तत्रैतान्यहंभावनया स्मरेत् । हेतुमद्धेतुभूतानि लोके वस्तूनि यानि धा ।। ५४ ।। आश्रिताश्रयरूपाणि यानि स्वच्छपनानि वा। भावतद्वत्स्वरूपाणि शुभाशुभमयानि च ।। ५५ ।। प्रसवाप्रसवात्मानि गुणगुण्याकृतीनि वा। आधारावेयभूतानि शक्तितद्वन्मयानि वा ।। ५६ ॥ भोग्यभोत्तस्वरूपाणि नारीनरमयानि वा। क्रियाकर्तृभ्वरूपाणि ह्युपायोपेयकानि वा ।। ५७ ।। स्त्रीपुंप्रत्ययरूपाणि झब्दरूपाणि यानि वा । द्वन्द्वभूतानि वस्तूनि लोकेऽस्मिन यानि कानिचित्॥ तानि योगी धिया पश्येल्लक्ष्मीनारायणात्मना । तन्त्रस्य परमं गुह्यं व्रतं शृणु पुरंदर ।। ५९।। योगिना यदतुष्टेयं लक्ष्मीयोगविधिक्रमे । प्रवर्तमानया पूर्वमादिदेवाजगद्विधौ ।। ६० ।। आत्तं सीमन्तिनीम्पं मया साभिनिवेशया । चिकीर्षुमत्प्रियं योगी लक्ष्मीतन्त्रविचक्षणः ॥६॥ न स्मरेत् कामिनी निन्दा कर्मणा मनसा गिरा। यत्राहं तत्र तत्त्वानि यत्राहं तत्र देवताः ॥ ६२ ॥ अम्बुजेप्विति पदच्छेदः । द्वात्रिंशदन्बुजानि निर्दिशति--आधारेति । व्युच्छन्त्यादीनि पट् । पझ्यन्त्यादीनि पञ्च । बोधयन्त्यादीनि पञ्च । घोपयन्त्यादीनि पञ्च । ग्राहयन्त्यादोनि पञ्च । 1 पुप्यन्ती पुष्टा B. ततश्चित्त A. B. ३ प्रियान् B.C.

·त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः १७३ यत्राहं तत्र पुण्यानि यत्राहं तत्र केशवः । वनितायामहं तस्मान्नारी सर्वजगन्मयी ।। ६३ ।। योऽभिनिन्दति तां नारी स लक्ष्मीमभिनिन्दति । योऽभिनन्दति तां लक्ष्मी त्रैलोक्यमभिनन्दति ।। यो द्वेष्टि वनितां कांचित् स द्वेष्टि हरिवल्लभाम । यो हरवल्लभा द्वेष्टि स टेष्टि सकलं जगत ।। ६५ ।। ज्योत्स्नामिव स्त्रियं दृष्ट्वा यम्य चित्तं प्रसीदति । नापध्यायति यत्किंचित स मे प्रियतमो मतः॥६६।। यथा नारायणे नास्ति मयि वा शक्र किल्विपम् । यथा गवि यथा विप्रे यथा वेदान्तवेदिनि ॥६७|| वनितायां तथा शक दुरितं नैव विद्यते । अकल्मपा यथा गङ्गा यथा पुण्या सरस्वती ।। अरुणा ह्यापगा यद्वत्तथा सीमन्तिनी वरा। यदम्मि जननी नाम त्रयाणां जगतामहम् ॥६९।। तदिदं नार्यवष्टम्भात सा हि मे परमं बलम् । त्रैलोक्यजननी देवी सर्वकामसमृद्धिनी ॥ ७० ॥ मत्तनुर्वनिता साक्षाद्योगी कस्मान्न पूजयेत् । न कुर्याद् वृजिनं नार्याः कुवृत्तं न स्मरन स्त्रियाः ।। ऋते पापात् प्रियं नार्याः कार्य योगमभीलता । जननीमिव तां पश्येदेवतामिव मामिव ।। ७२ ।। यो द्वेष्टि वनितां मोहात्तत्साहाय्यं न चाचरेत । इदं च शृणु देवेश यद्वक्ष्यामि प्रियो सि मे ।। श्रुत्वा त्वयाप्यनुष्ठ्यं नैव वाच्यं हि कस्यचित् । या रूपिणी वरारोहा काचिद् दृष्टिपथं गता ।। तस्यां मां भावयेद्योगी तारिकां मनसा गृणन । अलोलुपेन चित्तेन तस्या रूपमनुस्मरेन ।। ७५ ।। प्राणं सूर्य परात्मानं नारीहृदयपूरुपम । संस्मरेदनलं तत्र रूपलावण्यसंपदम् ।। ७६ ।। अशेषसंपदोपेतां तां नारी मामनुस्मरेत । अनुस्मृत्य गृणन् ब्रह्म भावयेदेव मां धिया। ततः समाधिसंपत्तौ तत्राविष्टा भवाम्यहम् । स्तब्धसर्वाङ्गविलंसो मदावेशस्य लक्षणम् ॥७८॥ अलोलुपेन चित्तेन मां समाराध्य यत्नतः । विरमदेव युञ्जानः पाप्मानं परिवर्जयन् ।। ७९ ।। एतत्तु परदारेषु नैव कार्य विजानता। अयं समाधिर्यत्रासीत् सानुरज्यति तद् ध्रुवम् ।। स्वस्त्रियामेव कुर्वीत साधारण्यामथापि वा। विप्लवोऽपि न दोपोऽत्र यतो मद्भावभावना ।। संस्पर्शजेपु भोगेषु यः संहर्पमहोदयः । मपं तदनुध्यायेदविक्षिप्तेन चेतसा ।। ८२ ।। प्रशस्तविपयोत्थं यत् सुखं लेखनमन्थनात् । म्मरतस्तत्प्रहर्षो यस्तद्भावमनुशीलयेत् ।। ८३ ॥ चक्षुपा विपये दृष्टे या प्रीतिरुपजायते । रसिते च श्रुते नाते सा में सुखमयी तनुः ॥८४॥ यहच्छोपनतेववं शव्दस्पर्शरमादिपु । उपपत्तिरिय प्रोक्ता चेतो दमयतो यतेः ।। ८५ ॥ ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते । आदिमन्तोऽन्तवन्नश्च न तेपु रमयेन्मनः ।। निरस्तरजसा ध्वस्ततमसा सत्त्ववर्तिना। यदन्तःकरणेनान्तर्व्यज्यते सुखमुत्तमम् ।। ८७ ।। आद्यन्तविधुरं तन्मे सुखं ज्ञानमयं वपुः । तनाहग्व्यज्यते नैव संम्पटाविपयाश्रितः ।। ८८|| अनुबध्नन्ति यद् दुःखं विपयाः सुखवाहिनः । मध्वन्तर्विपसंग्नृष्टं मधुरं यदि भक्षण ।। ८९ ॥ किं तेनानन्तरं यत्तद्वयापादयति भक्षिणम । क्रुद्धस्य फणिनश्छायां यः श्रयेदातपादितः ॥९॥ 1विकिल्बिषा C.

·१७४ लक्ष्मीतन्त्रम् स सेवेत नरो भोगान सुखाय स्पर्शसंभवान् । अनेकान्तव्ययायासदुःखसाधनजा हि ते । साध्यान् दुःखव्ययायासैःसुदर्शान् दुःखमिश्रितान्।। सुखमेव न ते कुर्युर्दुःखं च सुवते हि ते॥१०२।। तनीयसः क्षयिष्णूंश्च कः श्रयेद्विषयान सुखी । सुखं च तत्क्षणध्वंसि स्वदशादुःखसंमितम् । जप्यपूतमिताहारदिव्यसत्त्वतनूकृतौ ॥ ९२ ।। चित्ररूपमिदं चिन्त्यं भावे भावे विपश्चिता ।। रजस्तमोगुणौ क्षिण्वन् मत्प्रियाचारकर्मणा । तत्त्वज्ञानमिदं प्रोक्तं संगृह्य च विगृह्य च । योगी समाधये शश्वद्यत्नेन दमयेन्मनः ।। ९३ ॥ विषयेषु च रागस्तु सुखहेतुत्वनिश्चयात् ॥१०४॥ जिते मनसि वै शश्वद्विश्वं तेन विजीयते। स मिथ्याज्ञानरूपत्वात्तत्त्वज्ञानैरपोद्यते । जिते मनसि शुद्धा मे तनुरुन्मिपति स्वयम् ॥ तद्विनिश्चयबाधे च हेतुत्वं नैव सिध्यति ॥१०५॥ शक्रः- अहेतून विषयान् कश्चिन्नाददीत स्वसिद्धये । समस्तचिदचिद्भेदतन्त्रयन्त्रविधायिनि । यदिदं तत्त्वविज्ञानं तस्य यच्छीलनं मुहुः ॥१०६।। विधात्रि सर्वभोगानां नमस्ते पङ्कजासने ॥ १५ ॥ सोऽभ्यास इति तत्त्वज्ञैस्तत्त्वशास्त्रेषु शब्द्यते। विषयप्रवणं शश्वञ्चपलं बलवद् दृढम् । सूक्ष्मे महत्यणौ स्थूले स्थिरे च चलवस्तुनि ।।१०७॥ आशु दूरगमव्यक्तं दम्यते केन तन्मनः ।। ९६ ॥ यत्र तिष्ठति यच्चित्तं धार्यतेऽभ्यास एषु वै । श्रीः- वैराग्याभ्यासयोगेन यतमानेन योगिना ॥१०८॥ दुर्दमं दुर्धरं शश्वदणु दुर्बोधमुत्क्रमम् । दम्यते मन उद्दामं ततः शाम्यति तद् ध्रुवम् । वैराग्याभ्यासनिग्राह्यं तन्मनः शक्र चञ्चलम् ।। रागस्तु विषये रक्तिः स्वभावाभ्यासयोगजा। तत्त्वारविन्दसंदोहविहारचतुरक्रमे ।। १०९।। तदभावश्च वैराग्यं तत्त्वज्ञानेन जन्यते ॥ ९८ ॥ मधुजिन्मानसावासे नमस्ते पङ्कजासने । दौरात्म्यं विषयाणां यत्तत्त्वज्ञानं तु तन्मतिः। अभ्यासेन यथा चित्तं दम्यते बलवद् दृढम् ।। चतुर्धा लक्षयेत्तच्च दौरात्म्यं प्रज्ञया सुधीः ॥ ९९॥ तं प्रदर्शय पन्थानं नमस्ते पद्मसंभवे । यो यादृशो यतो यस्मै भावोऽयमिति चिन्तयेत्। श्रीः- विषया बन्धनात्मानो विषिण्वन्ति स्वसेविनः। वियत्यूचं तनूभूते जवात् पतति पत्रिणि ॥११॥ अव्यक्ताद्वयक्तिमापन्नाः सर्वे ते सुखदुःखयोः । अरुन्धत्यां तथा सूक्ष्मे शनैश्चित्तं निरोधयेत् । ते च नैव स्वसंसिद्धा विषया विषयैषिणाम् ।। शैले महति वा चित्तमनन्ते वा विभावयेत् ॥ शक्र:- प्रणयन्त्यादीनि षट् । १००. विषिण्वन्ति ; बध्नन्तीत्यर्थः । “षिञ् बन्धने” इति धातुः । १११-११२. प्रथमं वस्तूनि यथा प्रतीयन्ते तथैव तेषु चित्तं निवेश्य, क्रमेण ततो वैराग्यमापाद्य, पश्चात् तत्त्वानुसंधाने तन्निवेशनीयमितीममर्थ सदृष्टान्तमाह-वियतीत्या- 1 नाम् A. 2 यचिन्तनं. एष वा A.G. 4 पङ्कजानने C.

·त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः १७५ परिभ्रमति वा चक्रे यत् सूक्ष्ममणु विद्यते । मनस्तत्रैव संयोज्य भ्रामयेद्धमता समम् ॥ ११३ ।। तथाश्वत्थदलाण चलता चालयेन्मनः । तिष्ठति स्थापयश्चित्तं गच्छता गमयेन्मनः ॥११४।। प्रदर्शनार्थमुक्तस्ते प्रकारोऽयं पुरंदर । अनेन दमयंश्चित्तं परं योगमवाप्स्यति ॥११५।। ईशेशितव्यसंभेदं यत्पुंरूपं परावरम् । सूर्यस्थं संस्मरेत्तत्तु स्त्रीरूपं पञ्चविन्दुकम्॥११६।। इति ते तारिकारूपं सर्वतः सौम्य दर्शितम् । इत्थं विज्ञाततत्त्वस्य ज्ञेयं नैवान्यदिष्यते ।।११७॥ इतीयं पिण्डसिद्धिस्ते लेशतः शक्र दर्शिता । संज्ञामूर्ति विधानं च साधनं चाथ मे शृणु ॥११८॥ इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे नानायोगप्रकाशो नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः दिना । तनूभूत इति । दूरदेशोत्प्लवनेनाल्पपरिमाणतया दृश्य इत्यर्थः। ११३. एवं चक्रादि- दृष्टान्तेऽपि । इति त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चराने B.

·- चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः शक्रः- योगिभिर्यतमानैर्वा मया नारायणेन वा। नमस्ते चिदचिद्वर्गसंरक्षणविचक्षणे । शक्यः प्रभाव आख्यातुं संज्ञायास्त्रिदशेश्वर ॥१०॥ जगद्विधानशिल्पिन्यै विष्णुपत्न्यै नमोऽस्तु ते॥१॥ शुभानुबन्धमात्रं तु संज्ञेष्टं परमक्षरम् । स्थूलसूक्ष्मपरात्मानो भेदाः पूर्वं प्रदर्शिताः । पिण्डिताया इवास्याश्च सिद्धयः साधनानि च ॥ ताराया बीजपिण्डादिभेदं दर्शय मेऽम्बुजे ॥२॥ स्मरन् सततमभ्यासात्तन्मयीकृतविग्रहः । श्री: योगी मन्मयतां प्राप्य मद्भावं प्रतिपद्यते ॥१२॥ एको नारायणः श्रीमान् पूर्णषाड्गुण्यविग्रहः । अहं वा बोधिता तेन साक्षात्कारमुपेयुषी। एकाहं परमा तस्य शक्तिः षाड्गुण्यविग्रहा ॥३॥ विदधे सकलं कामं स योगी यं यमिच्छति।।१३।। लोकाननुजिघृक्षन्ती शश्वज्ञानक्रियात्मना । इति संज्ञामनुः शक्र लेशतः संप्रदर्शितः । साहं तारिकया तन्वा पोषयामि पुनामि च ॥४॥ पदमन्त्रमिदानी मे शृणु त्वं सर्वसाधकम् ॥ १४॥ तस्याः परादिभावस्ते शक्र पूर्व निदर्शितः । बीजपिण्डादिकान् भेदान् गदन्त्या मे निशामय॥ विभज्य नायमुद्धार्यो न च लेख्यस्तथापि च । अविप्लवाय रूपस्य स्वरूपमुपदिश्यते ॥ १५ ॥ या परा दर्शिता पूर्वं ग्राहशी सा त्रिधात्मना। ओं -३, ह्रीं ३, श्री ३, ओं, आं ३, हौं ३, हंसः साहता तादृशी शक तारिकाबीजमुच्यते ॥६॥ ३, ओं ह्रीं श्रीं नमो विष्णवे। ओं ह्रीं श्रीं नमो सूर्यानलस्थिता विष्णुपिण्डव्योमेशशेखरा। नारायणाय । ओं ह्रीं श्रीं नमो भगवते वासुदेवाय । पौरश्चरणिको योगस्तस्याः सिद्धिश्च दर्शिता ॥७॥ ओं ह्रीं श्रीं, संज्ञाख्या तारिकाया हि योगिभिः शक्र सेव्यते । 'जितं ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन । तामद्यावदधानस्त्वं गदन्त्या मे निशामय ॥ ८ ॥ नमस्तेऽस्तु हृषीकेश महापुरुष पूर्वज ।। शुद्धमेकमुपादाय स्वाहया शक्र योजयेत् । ओं ह्रीं श्रीं भगवन् विष्णो नारायण वासुदेव अयं संज्ञामनुर्योगिदेवब्रह्मादिपूजितः ॥९॥ पुण्डरीकाक्ष लक्ष्मीपते पुरुषोत्तम जगदादे जगन्मध्य ७. ह्रीं इति बीजमन्त्रः। ९. शुद्धं; बीजमित्यर्थः । ११, शुभः शकारः । सकलान् कामान् C. 1 निदर्शिता: B. C. F. निशामित: C. F. 3 ब्रह्मर्षिपूजितः A.C. 5 हौं ३, हंसः ३, श्रीं नमो विष्णवे B. ; I. omits श्री ३, ओं, आं ३. जितं ते पुण्डरीकाक्ष महापुरुषपूर्वज । नमस्तेऽस्तु हृषीकेश नमस्ते विश्वभावन ।। I. 6 श्रीं हूं F.

·चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः १७७ जगन्निधन श्रीनिवास भगवन्तमभिगच्छामि । भग- णामप्रवीणस्वभावायै परमसूक्ष्मस्थूलरूपसूक्ष्मायै वन्तं प्रपद्ये । भगवन्तं गतोऽस्मि । भगवन्तमभ्यर्थये। विष्णुपत्न्यै पञ्चविन्दवे हिं हिं हिं स्वाहा । भगवदनुध्यातोऽहम् । भगवत्परिकरभूतोऽहम् । भग- वदनुज्ञातोऽहम् । भगवति सृष्टोऽहम् । भगवत्प्रसा- ओं ह्रीं श्रीं आं ह्रीं ह्रीं ह्रीं नमः स्वसंकल्प- दात् भगवन्मयीं भगवतीं तारिकामयीं लक्ष्मी पदैरा- समीरणसमीर्यमाणबहुविधजीवकोशहषत्पुञ्जायै क- वर्तयिष्यामि। तद्यथा-ओं श्रीं ह्रीं गुरुभ्यो गुरु- लितकालकाल्यविकल्पभेदफेनपिण्डनिवहायै वि- पत्नीभ्यः। ओं श्रीं ह्रीं परमगुरुभ्यः परमगुरु- लासनिदर्शितभोक्तभोग्यभोगोपकरणभोगसंपदेकमहा- पत्नीभ्यः । ओं'ह्रीं श्रीं परमेष्टिने परमेष्ठिन्यै । ओं ह्रीं सिन्धवे परमसूक्ष्मस्थूलरूपस्थूलायै विष्णुपल्यै पञ्च- श्री पूर्वसिद्धेभ्यः पूर्वसिद्धाभ्यः । ओं ह्रीं श्री लक्ष्मी- विन्दवे ह्रीं ह्रीं ह्रीं स्वाहा । योगिभ्यो लक्ष्मीयोगिनीभ्यो नमो नमः । ओं ह्रीं श्रीं नमः समस्तजगदुपकारस्वीकृतबुद्धि- ओं ह्रीं श्रीं ई नमः संसिद्धिसमृद्धयादिप्रदायै मनोऽङ्गप्रत्यङ्गसुन्दरायै विधाचतुष्टयसमुन्मेषितसम- परमैकरस्यायै परमहंसि समस्तजनवाङ्मनसस्वा- स्तजनलक्ष्मीकीर्तिजयामायाप्रभावात्मसमस्तसंपदेक- मातिवर्तिन्यै निरारम्भस्तिमितनिरञ्जनपरमानन्दसंदो- निधये समस्तशक्तिचक्रसूत्रधारायै समस्तजनभोग- हमहार्णवस्वरूपे परपरायै विष्णुविष्णुपत्न्यै विविष्णु सौभाग्यदायिनि विविधविषयोपप्लवप्रशमनि नारा- ई स्वाहा। यणाङ्कस्थितायै ओं ह्रीं श्रीं नमो नारायणाय लक्ष्मी- नारायणाभ्यां स्वाहा । श्रीं ह्रीं ओं। ओं ह्रीं श्रीं ई नमो निरन्तरप्रथमानप्रथमसाम- रस्यायै स्वस्वातन्त्र्यसमुन्मिपितनिमिपोन्मेषपरंपरारम्भे इति ते दर्शितः सोऽयं पदमन्त्रो महाद्भुतः । स्वच्छन्दस्पन्दमानविज्ञानवारिधये परसूक्ष्माय विष्णु ग्राह्यो गुरुमुखादेव कृतदीक्षं मनीषिभिः ॥ १६ ॥ पत्न्यै मायायै ई स्वाहा। अस्यामधीयमानायामादर्श इव निर्मले। ओं श्रीं ह्रीं श्रीं ई नमः स्वसंकल्पबल- विद्यायां संप्रकाशेऽहं यावती यास्मि यादृशी।। समुन्मीलितभगवद्वयाप्तिभावस्वभावे स्वेच्छावेशवि- संबोधितस्वतत्त्वार्था सर्वसिद्धाभिनन्दिता । जुम्भमाणसत्ताविभूतिमूर्तिकारचतुरगुणग्रामयुगत्रिक- अङ्गसंततिमस्यास्तु गदन्त्या मे निशामय ॥ १८ ॥ महोर्मिजालायै विष्णुपल्यै पञ्चबिन्दवे ई स्वाहा । प्रकाशानन्दसाराहं तदन्ते सर्वदर्शिनि । ओं ह्रीं श्रीं हिं हिं हि नमो नित्योदितमहा सत्सत्त्वव्यञ्जिके चाथ परब्रह्म तदन्तिके ।।१९।। नन्दपरमसुन्दरभगवद्विग्रहप्रकाशे विविधसिद्धाञ्ज- नास्पदे षाड्गुण्यप्रसरमयपरमसत्त्वरूपपरमव्योम- ततो भगवतीत्येव विष्णुपनि तदन्तिके । प्रभावे विचित्रानन्दनिर्मलसुन्दरभोगजालप्रकारपरि- ज्ञानं जातियुतं वाच्यं हृन्मन्त्रोऽयं महाद्भुतः।। तत्संबन्ध एवं विशेषः । श्री स्वाहा इति संज्ञामन्त्रः । १९. ओं प्रकाशानन्दसारे सर्वदर्शिनि सत्सत्त्वळ्यञ्जिके परब्रह्मरूपे भगवति विष्णुपनि ज्ञानाय हृदयाय नमः । जातिः स्वाहाशब्दः। 1 श्रीं ह्रीं C. F. 4 प्रभावायै I. 7 सुबोधित B. ईश A. 5 रूपायै B. 31. omits हिं हिं. 6 सर्वेश्वरि विलास B. F.

·१७८ लक्ष्मीतन्त्रम् अव्याहतानन्दगते तदन्ते परमेश्वरि । 'कूटे वैकुण्ठपूर्वे तु विश्वाप्यायानलस्थिता। सर्वोपरि स्थिते शेषं हृन्मन्त्र इव जातियुक् ।। कर्मश्रीरियमुद्दिष्टा मायाव्योमेशभूषिता ॥ ३२॥ अहं च शक्तिसंपूर्ण जगत्प्रकृतिके तथा । उत्तमादिकरालान्ते कपिलानलचारिणी। ज्ञानवैश्वानरशिखे शेषं पूर्ववदिष्यते ।। २२ ।। भूतश्रीरियमुद्दिष्टा मायाव्योमेशभूषिता ।।३३॥ प्राणाप्राणमयोन्मेपमहास्पन्दमयीति च । ब्रह्मश्रीपूर्विका एता अष्टौ पद्मदलाष्टगाः । सर्वाश्रमपदातीते कवचं पूर्वशेषवत् ॥ २३ ॥ पदमूर्तेस्तारिकायाः परिवाराः प्रकीर्तिताः ॥ ३४ ॥ विकारविधुरे चाथ स्वस्वभावस्तथोच्यते । सर्वास्ताः पद्मगर्भाभाः प्रसन्नाननपङ्कजाः । महावीर्यमयीत्येवमस्त्रं पूर्वोक्तशेषवत् ॥ २४ ॥ बाहुद्वन्द्वे धारयन्यः प्रफुल्लं पङ्कजद्वयम् ॥ ३५ ॥ परानपेक्षसामर्थ्य सर्वप्रसविनीति च । ब्रह्मश्रीः पूर्वहस्ताभ्यां ब्रह्माञ्जलिकरी शुभा। अन्ते बोधमयीत्येवं नेत्रं पूर्वोक्तशेषवत् ।। २५ ।। पूर्वाभ्यां धारणालक्ष्मीः शुद्धाशुद्धविभाजिनी ॥ पञ्चके ब्रह्मणां कूटे शान्तानलविहारिणी। पूर्वाभ्यां पुरुषश्रीस्तु प्रसादाञ्जलिकारिणी। ब्रह्मश्री म मायेयं व्योमेशकृतशेखरा ।। २६ ।। पूर्वाभ्यां प्रकृतिश्रीस्तु पाशाङ्कुशविधारिणी ॥ चतुष्क धारणाकूटे सूक्ष्मानलविहारिणी । अन्तःकरणलक्ष्मीस्तु तर्कमुद्राविधारिणी। धारणाश्रीरियं मायाव्योमेशकृतशेखरा ॥२७॥ अधोमुखे पाणितले कनिष्टानामिकाद्वयम् ॥ ३८ ॥ प्रधानानलपीठस्था व्योमेशकृतशेखरा । कुश्चयेद्धारयेदन्यदगुल्योतियं सह । पुरुपश्रीरियं ज्ञेया चेतनौघप्रसारिणी ।। २८ ।। विश्लिष्य धारयेत्तद्वदङ्गुष्ठं प्रोन्नतं बलात्।।३९।। ध्रुवानलस्थिता मायाव्योमेशकृतशेखरा। उन्नते दक्षिणतले बहिर्मुखमवस्थिते । प्रधानश्रीरियं ज्ञेया सर्वचेतनकारिणी ।। २९ ।। संनिवेशस्तथा कार्य एपा मुद्रा तु तार्किकी ।। ४०॥ वामनादिपवित्रान्ते पवित्रानलगामिनी तथाविधे करद्वन्द्वे व्याख्यामुद्रा तु या भवेत् । अन्तःकरणश्रीर्मायाव्योमेशकृतशेखरा ॥३०॥ ज्ञानश्रियस्तु सा मुद्रा कर्मलक्ष्म्या निबोध मे ।। नरादिताललक्ष्मान्ते स्रग्धरानलचारिणी। करणव्यापृतौ पाणी ससंगम्भोद्यमौ सदा । ज्ञानश्रीरियमुद्दिष्टा भायाव्योमेशभूपिता ।। ३१ ।। एषा मुद्रा समुद्दिष्टा कर्मलक्ष्म्या महामते ॥ ४२ ॥ २१. ओं अव्याहतानन्दगते परमेश्वरि सर्वोपरि स्थिते ज्ञानाय शिरसे नमः । २६. ओं ५ श्रीं इति ब्रह्मश्रीमन्त्रः । २७. अं ४ यी इति धारणाश्रीमन्त्रः । २८. ब्रीं इति पुरुषश्रीमन्त्रः । २९. श्री इति प्रधानश्रीमन्त्रः। ३०. बं फं पं प्री इति अन्त:- करणश्रीमन्त्रः । ३१. नं धं दं थं तं त्री इति ज्ञानश्रीमन्त्रः । ३२. णं दं डं ठं टं ट्री इति कर्मश्रीमन्त्रः। ३३.. अं. झं जं छं चं डं घं गं खं कं क्रीं इति भूतश्रीमन्त्रः । 1 सर्वेश्वरि F. 3 धारिणी A. हि B.C. 4 B. F. omit four lines from here.

·चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः १७९ भूतलक्ष्म्याः करौ पूर्वी नानाभोगप्रदायिनौ । यथा हि चन्द्रिकां दृष्ट्वा नृणां चेतः प्रसीदति । महालक्ष्मीमयं कूटमेकं सर्वसुखावहम् ।। ४३ ।। विद्यामिमां तथा दृष्ट्वा योगिनां हृत्प्रसीदति ॥५४॥ शृणु मे सावधानेन चेतसा बलसूदन । न यमादिपरिक्लेश आसनव्यसनं न च । गरुडादिकरालान्तं तं नरः प्रोद्धरेत्क्रमात् ।। ४४ ॥ न प्राणायामतः क्लेशो नैव किंचिदिहेष्यते ॥५५॥ करालानलगां मायां सव्योमेशामथोच्चरेत् । महालक्ष्मीमयं कूटं महाश्रीरस्य देवता ॥ ४५ ॥ सुखासीनः प्रसन्नात्मा यथेष्टासनविग्रहः । अभ्यस्य मनसा विद्यामिमां सिद्धिं नियच्छति॥ एकानेकस्वभावा सा साकारा च निराकृतिः । अनन्तवक्त्रानन्तपदा तथानन्तकरा परा॥ ४६॥ यथा नद्यो नदाश्चैव संप्लवन्ते महोदधौ । आधाराधेयभावेन सर्वत्रावस्थिता सदा । एवं सर्वाः परा विद्याः संप्लवन्ते पदात्मनि ॥ नानावर्णा तथा नानाशस्त्रग्रामौघसंकुला ।। ४७॥ असंख्येयानि रत्नानि यथा नदनदीपतौ। क्रूरा सौम्या समासीना नानासंपत्प्रकर्षिणी। असंख्येयानि तेजांसि पदमूर्ती तथा विदुः ।।८।। सर्वत्र 'सुलभा ध्येया कमलोदरभास्वरा ।। ४८।। यथान्नं मधुसंसृष्टं मधु चान्नेन संयुतम् । इयमेव विपर्यस्ता गरुडान्ता महामते । एवं बीजादयो भावास्तारायाः प्रीतिदायिनः ॥ पूर्ववद्रूपतो ध्येया पूर्वोक्तफलदायिनी ॥४९॥ अहं नारायणाङ्कस्था सर्वलोकमहेश्वरी। स्वरद्विसप्तकं देव्याः किरणत्वेन संस्थितम् । *सर्वसंपन्मयी ध्येया पदमूर्तिर्विवक्षिता ॥६०॥ बिन्दुराधारभावेन सृष्टिः स्वं रूपमूर्जितम् ॥५०॥ इति ते तारिकामूर्तिः पदाख्या संप्रदर्शिता । अहमेव पुनः शक्र परा करुणयोद्यता। अवधानवदस्यां त्वं सदा चेतो निवेशय ॥५१॥ साधकानां हितार्थाय मनसो भावनाय च ।।६।। शतकोटिप्रविस्तारालक्ष्मीतन्त्रमहार्णवात् । अखण्डा परिपूर्णा हि चतुर्धात्मानमात्मना । अयं सारः समुद्धृत्य स्निग्धया दर्शितो मया ।।५।। इमां विद्यामयीं मूर्ति विभजामि हितैषीणी ।।२।। अङ्कस्थायां मयि पुरा देवदेवो जनार्दनः। विभक्तानां तु मूर्तीनां मन्मयीनां पुरंदर । उज्जहारारविन्दाक्षो विद्यां मत्प्रीतये पराम् ॥५३॥ विधिं चतसृणां त्वं मे यथावच्छ्रोतुमर्हसि ॥६।। इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे रहस्यप्रकाशो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः ४४. महालक्ष्मीमन्त्रः---क्षं इत्यारभ्य के इति पर्यन्तं पठित्वा की इति पठेत् । ५२. शतेत्यादि। अनेन मूलभूतं लक्ष्मीतन्त्रं शतकोटिग्रन्थपरिमितमित्युक्तं भवति। ६२. चतुर्धेति । लक्ष्मीकीर्तिजयामायाख्याश्चतस्रो विधा अनन्तराध्याये वक्ष्यन्ते । इति चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः 1 2 सुमगा A. F.G. पराकारा यथोद्यता A. G. तथा A. 6 ज्ञातुमर्हसि C. 3 पदाध्वनि A. G. 7 श्रीपञ्चरात्र A.; पाञ्चरात्रे B. 4 संपत्समृद्धयै या C.. F. लक्ष्मीतन्त्रे सारे F. 5 ·पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः नानाविशेपलक्ष्मीभिः कोटिसंख्याभिरावृता। कीर्तिस्तथाविधा नैव विभिन्ना विग्रहे विभोः।।९।। तन्नास्ति यन्न हि तया व्याप्तं सामान्यदेहया । यस्य यत्र च या कीर्तिः स्वसामर्थ्यात्प्रजायते॥१०॥ सा सा रूपविशेषोऽस्याः सामान्यात्मन उत्थिता । जया जयेश्वरस्यैवं व्याप्तिभावेन संस्थिता ।। ११ ।। श्री:- अहं नारायणी देवी पूर्वेपामपि पूर्वजा। साक्षाद्भगवतो विष्णोर्लक्ष्मीः श्रीरनपायिनी ॥१॥ विभजामि स्वया शक्त्या चतुर्धात्मानमात्मना । लक्ष्मीः कीर्तिर्जया माया चतस्रो मूर्तयश्च ताः॥ या सा शक्तिः परा लक्ष्मीरहंताहं विभोर्हरेः । विभजन्ती स्वमात्मानं चतुर्धा जगतो हिते॥३॥ अहमेव पराहंता भवामि प्रथमा तनुः । लक्ष्मी म महाभागा सर्वैश्वर्यफलप्रदा ॥४॥ कीतिर्नाम द्वितीया मे तनुः सत्कीर्तिदायिनी। जया नाम तृतीया मे तनुर्विजयदायिनी ॥५॥ माया नाम चतुर्थी मे सर्वाश्चर्यकरी तनुः । लक्ष्मीः कीतिर्जया मायेत्येवं नारायणाश्रयाः ॥६॥ नारायणाश्रयाया मे मूर्तयः परमोज्ज्वलाः । स्वशक्तिनिचयोपेता निराकारास्तु निष्कलाः ॥७॥ सूर्यस्य रश्मयो यद्वदूर्मयश्चाम्बुधेरिव । सर्वैश्वर्यप्रभावे तु लक्ष्मीलक्ष्मीपतेः स्थिता ॥८॥ या काचिद्विद्यते माया जगत्यस्मिन् सुरादिषु। भगवन्माययोद्धृतां तां मां विद्धि सुरेश्वर ॥ १२ ॥ तदीयं निष्कलं रूपं मदीयं च विहाय वै । कोऽस्मिंस्तत्त्वोदधौ चास्ति चतुर्धा सुरसत्तम । भगवच्छक्तिभिः सम्यगाभिर्योगविभाविताः। स्वालोकज्ञानसामर्थ्यात् साकारत्वमुपागताः॥१४॥ ध्यातव्याः साधकश्रेष्ठैरिज्याः पूज्याश्च सिद्धये । तासां ममादिभूताया लक्ष्म्या मूर्ति निशामय ।। सौम्यवक्त्रा सौम्यनेत्रा द्विभुजा चारुकुण्डला । पद्मगर्भोपमा कान्त्या मेखलादाममण्डिता ॥१६॥ ८. लक्ष्मीपतेः सर्वैश्वर्य प्रभाव इत्यादिकं लक्ष्म्यायत्तमित्यर्थः । न चैतावता भगवतः पारतन्त्र्यं न्यूनता वा । गुणाहितो यतिशयो गुणिनि प्राशस्त्यं वर्धयति । आहुश्चाभि- युक्ताः---"स्वतः श्रीस्त्वं विष्णोः स्वमसि तत एवैष भगवांस्त्वदायत्तत्वेिऽप्यभवदपराधीन- विभवः । स्वया दीप्त्या रत्नं भवदपि महाधं न विगुणं न कुण्ठस्वातन्त्र्यं भवति च न चान्याहितगुणम् ॥” इति । १३. चतुर्धा ; वासुदेवसंकर्षणाद्यात्मना लक्ष्मीकीाद्यात्मना च । १४. योगविमाविता लक्ष्मीकीर्त्यादयः ध्यातव्या इत्यन्वयः। १५. प्रथमं लक्ष्मीरूपमाह 1 लक्ष्मी: परा शक्ति: F.G. 2 तत्त्वोदधावस्ति F. I. ३ मूर्ती: F.

·पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः श्वेतमाल्याम्बरधरा हारकेयूरमण्डिता । सर्वलक्षणसंपन्ना पीनतुङ्गधनस्तनी ॥ १७ ॥ प्रबुद्धोत्पलविस्तीर्णलोचना सुस्मितानना । 1चरद्विरेफपटलतुल्यैर्युक्ता तथालकैः ॥ १८ ॥ ललाटे तिलकं चित्रं वहन्ती च मनोहरम् । आरक्ताधररत्ना च वंशमुक्ताफलद्विजा ॥ १९॥ अर्धचन्द्रललाटा च नीलकुञ्चितमूर्धजा। पाशाङ्कुशधरा देवी धर्मकामार्थमोक्षदा ॥ २० ॥ बद्धपद्मासना चैव मकुटोत्तमशोभिता एवं ध्येयाहमीशाना लक्ष्मीव्यूहस्थिता सती॥२१॥ मन्त्रमस्याः प्रवक्ष्यामि तं मे निगदितं शृणु। तारिका नाम यद्वीजं हृदयं तत्परं मम ।। २२ ॥ पूर्व प्रणवमादाय तदन्ते तां नियोजयेत् । द्वयक्षरं तु ततो लक्ष्म्यै नमश्चान्ते नियोजयेत् ।। ततः परमशब्दं तु तदन्ते पुरुषेश्वरम् । आनन्दिनं च गरुडं वरुणं च समुद्धरेत् ।। २४ ॥ स्थितायैपदमस्यान्ते भूयो मद्धृयं पठेत् । अनुबीजं तदन्ते च मद्बीजं पुनरुत्तमम् ॥ २५ ॥ वह्निजायां तदन्ते च मूर्तिमन्त्रो ममेटशः । विंशत्यर्णः स्मृतः सोऽयं साक्षालक्ष्मीसमाह्वयः॥ अङ्गमन्त्रं निबोधास्या यथावद् वृत्रसूदन । शान्तमादाय तस्यान्ते विन्यसेत् पुरुषेश्वरम्॥२७॥ अनलं तद्धःस्थं च पिण्डमेतत्त्रयं स्मृतम् । अन्ते युगादिमायोज्य 'ह्याद्यन्तस्वरषट्कयोः ॥ चन्द्रिणं व्यापिनं चैव सर्वेषामुपरि न्यसेत् । विद्धि षड् हृदयादीनि तान्यस्त्रान्तानि वासव ।। लक्ष्मीसखीनामधुना मन्त्रानेतान्निशामय । सत्यं तत्स्थं वराहं च मायान्तममृतं तथा ॥३०॥ वरुणं रामयुक्तं च चत्वारो बीजनायकाः । चन्द्री व्यापी क्रमाद्योज्यौ सर्वेषां मूर्ध्नि वै ततः ।। ऋद्धिवृद्धिः समृद्धिश्च विभूतिश्च सखीगणः । तारं बीजं ततः संज्ञा स्वाहा चासां मनुः स्मृतः। सख्यश्चतस्र एताः स्युर्द्विभुजाः सौम्यदर्शनाः । पद्मकोशप्रतीकाशाः श्रीवृक्षचमराङ्किताः ॥ ३३॥ पद्मासनोपविष्टाश्च प्रेक्षमाणा मदाननम् । एवं ध्येयास्तु सख्यस्ताश्चतुरोऽनुचरामशृणु ॥३४॥ -तासामित्यादिना । १८. चरन्तीति चराः। भ्रमणशीला इत्यर्थः । २२. तारिका हीमन्त्रः। २३-२६. ओं हीं लक्ष्म्यै नमः परमलक्षावस्थितायै ह्रीं श्रीं ह्रीं स्वाहा इति विंशत्यक्षरो मूर्तिमन्त्रः । २७-२९. अङ्गमन्त्र इति । हृदयाद्यङ्गमन्त्र इत्यर्थः । मन्त्रानुद्धरति -शान्तमित्यादिना । श्छ्रे, श्लूि, श्छ्रे, श्लू, श्ले, श्लों इत्येतैः प्रत्येकं टं इति संयोजनेन मन्त्रा उद्धृता भवन्ति । ३०. ऋद्धिः, वृद्धिः, समृद्धिः, विभूतिरिति चतस्रो लक्ष्मीसख्यः । तासां बीजमन्त्राः कं, वू, सि, विं इति प्रत्येकं टं इति सहिताः । ३२. ओं कंटं ऋद्धयै 1चल I. अन्तर्यागादि B.C. 5 मायाक्तं I. निगदत: A. 4हृद्यन्ते B.

·१८२ लक्ष्मीतन्त्रम् लावण्यः सुभगश्चैव सौभाग्यश्च तृतीयकः । अङ्गमन्त्रान्निबोधाद्य गदन्त्या मे निशामय । चतुर्थः सौमनस्यश्च चत्वारोऽनुचरा मम ॥३५ ।। करालमनलारूढं कृत्वा संयोज्य पूर्ववत् ॥ ४५ ॥ चतुर्भुजाः सौम्यवक्त्रा नीलकौशेयवाससः । आनन्दाद्यैः स्वरैश्चन्द्रिव्यापियुक्तः श्रियो यथा । दधतः पद्मकुम्भौ च नलिनीध्वजमेव च ।। ३६ ।। अङ्गमन्त्रा इमे कीर्तेः सखीरूपमनूञ्छृणु ॥ ४६॥ प्रफुल्लामलवृक्षं च चतुर्भिः स्वभुजैः शुभैः । गुतिः सरस्वती मेधा श्रुतिः सख्य इमाः स्मृताः । मन्त्रानेषां प्रवक्ष्यामि तत्त्वतस्तान्निबोध मे ॥३७॥ द्विभुजा हेमवर्णाभाः कीर्तिरूपाः स्मिताननाः ॥ विबुधस्त्वादिदेवाव्यः सोमोऽथ भुवनस्थितिः । सुपुस्तकं करे वामे दक्षिणे चामरं करे। द्विधामृतं समादाय भूधराभ्यां नियोजयेत् ॥३८॥ मन्त्रान कीर्तिसखीनां तु गदन्त्या मे निशामय ॥ चन्द्रिव्यापिसमेतानि स्मरेद्धीजानि तत्त्वतः । मदनं चामृतं चैव प्रधानं शंकरं तथा । तारं बीजं ततः संज्ञा नमश्चान्ते मनोः स्मृतः।।३९।। एतान कृत्वानलारूढान मायया परिभूपयेत् ।। एतत् साङ्गपरीवारं लक्ष्मीरूपं निदर्शितम् । चन्द्रिणं व्यापिनं दद्यात सखीमन्त्रानिमान् स्मरेत्। कीाख्याया द्वितीयाया मूर्ते रूपादिकं शृणु।।४।। कीर्तेरनुचराणां "तु नामरूपादिकं शृणु ॥५०॥ रूपेण सहशी लक्ष्म्या वर्णतश्चम्पकप्रभा। वागीशो जयदश्चैव' प्रसादस्त्राण एव च । शेषे लक्ष्मीसमा रूपे मूर्तिमन्त्रान्निबोध मे ॥४१॥ ध्येयाः किंशुकवर्णाभाः कान्तरूपा मनोहराः॥ तारं मद्धृदयं पश्चात् करालो विष्णुसंयुतः । श्वेताम्बराश्चतुर्हस्ताः सर्वाभरणभूपिताः । स्रग्धरश्चानलारूढ ऐश्चर्यपरिभूपितः ।। १२ ।। वामदक्षिणहस्ताभ्यां मुख्याभ्यां तेषु चिन्तयेत् ॥ नमः सदोदितानन्दविग्रहायैपदं ततः । शडमिन्दुशताभं च कदम्बाख्यं महागुमम । मदीजं कमलारूदमनलं विष्णुभूपितम् ॥ ४३ ।। सपुष्पं पदपदोपेतमपराभ्यां निबोध मे ॥ ५३॥ व्यापिना च समायुक्तमन्ते वीजमिदं स्मरेत् । पूर्णचन्द्रोपमं वाम दर्पणं दक्षिणे करे। स्वाहापदं मनुः सोऽयं विंशत्यर्णस्तु कीर्तितः ।।४।। मयूरव्यजनं शुभ्रं दधतश्चारुलोचनाः ॥ ५४॥ im स्वाहा इत्यादयो मन्त्राः । ३५. लक्ष्म्यनुचरा लावण्यादयः । ३८. अनुचरमन्त्रा उच्यन्ते- विवुध इत्यादिना । लां, सुं, सौं, सौं, टं इति बीजमन्त्राः । ३९. ओं लां टं लावण्याय नमः इत्यादयो मन्त्राः। ४२. ओं ह्रीं क्रीं । नमः मदोदितानन्दविग्रहायै ह्रीं क्रीं स्वाहा इति विंशत्यो मन्त्रः । ४५. अङ्गमन्त्राः क्रां की इत्यादिका लक्ष्म्या इव ज्ञेयाः । ४६. सखीत्यादि। सखी: तासां रूपाणि मनूंश्च शृण्वित्यर्थः। ४९. मदन- मित्यादि। म्री, स्री, ग्री, श्री, टं इति मन्त्राः । ५१. कीर्तेरतुचराः-वागीशादयः । , ३च B.CE. 1 स्थिन: B. I. 4 अभयदश्चैव B.C: F. 2 रूपादि तच्छृणु A.G. 5 कान्ति B. F.

·पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः १८३ वराहमादिदेवाव्यमप्रमेयं च केवलम् । स्वरैर्विभूषयेत् प्राग्वञ्चन्द्रिव्यापिसमन्वितैः । पवित्रमनलारुढं स्रग्धरं च तथाविधम् ॥५५॥ अङ्गानि हृदयादीनि जयायास्तानि संस्मरेत् ।। आदिदेवान्वितं कृत्वा तेषामूज़ सुयोजयेत् । जयन्ती विजया चैव तृतीया चापराजिता । चन्द्रिणं व्यापिनं चान्ते मन्त्रा अनुचराश्रिताः।। सिद्धिश्चतुर्थी विज्ञेया जयासख्य इमाः स्मृताः। कीर्तेर्द्वितीयमूर्तेर्वै क्रमोऽयं परिकीर्तितः । अजितं विष्णुसंयुक्तं वरुणं चेद्धसंयुतम् । रूपादिकं तृतीयाया जयाया मे निशामय ॥५७॥ केवलव्यापकं चैव सोममिष्टविभूषितम् ॥६६।। रूपेण सदृशी लक्ष्म्या जया परमशोभना । चन्द्रिव्यापिसमायुक्तं कृत्वा संयोज्य संज्ञया। तारश्च तारिका चैव जन्महन्ता चतुर्गतिः ।।५८॥ स्वाहामन्ते समायोज्य सखीमन्त्रानिमान् स्मरेत्॥ आदिदेवान्वितः पश्चात् स एवैश्वर्यसंयुतः। नीलनीरदवर्णाभाः प्रसन्नवदनेक्षणाः । 'तारमादाय तस्यान्ते कालं सपरमेश्वरम् ॥ ५९॥ पीताम्बरधराः सर्वाः सख्यः कनककुण्डलाः ॥ व्यापको जन्महन्ता सरामोऽथ स्त्रग्धरस्तथा। सितचामरहस्ताश्च चित्रवेत्रलताकराः। आदिदेवान्वितो धर्ता प्रधानश्च तथाविधः ॥६॥ निरीक्षमाणा वदनं जयाया अजितस्य च ।। ६९॥ वरुणोऽथामृतस्थश्च धन्वी रामविभूषितः । प्रतापी जयभद्रश्च तृतीयस्तु महाबलः । वैराजश्चादिदेवाव्यः शङ्ख ऐश्वर्यभूषितः ।।६१॥ उत्साहश्चति वर्गोऽयं जयानुचरसंज्ञितः ॥ ७० ॥ तारिका शाश्वतोऽशेषभुवनाधारविष्णुमान् । रक्ताम्बरधराः सर्वे चतुर्हस्ता महाबलाः। व्योमेशभूषितश्चाथ वह्निपत्नी ततः परम् ।। ६२ ।। धनुर्बाणकराश्चैव गदाचक्रधरास्तथा ।। ७१ ॥ जयाया मूर्तिमन्त्रोऽयमङ्गमन्त्रान् निबोध मे। इत्थं तेऽनुचरा ज्ञेयाः पुष्पाभरणभूषिताः। जन्महन्तारमादाय कालपावकभूपितम् ।। ६३ ।। पद्मनाभोऽनलारूढोऽजितः कालस्तथैव च ॥७२॥ ५५. वराहो वकारः । पवित्रं पकारः । स्रग्धरः तकारः । ५८. तारः प्रणवः । तारिका ही मन्त्रः। जन्महन्ता जकारः। चतुर्गतिः यकारः । ५९. काल: मकारः। परमेश्वरः विसर्गः। ६०. व्यापक: अकारः । रामः इकारः । धर्ता धकारः । प्रधानः मकारः। ६१. धन्वी थकारः । वैराजः तकारः । शङ्खः यकारः। ६२. शाश्वतः जकारः । विष्णुः इकारः । व्योमेशः अनुस्वारः । वहिपत्नी स्वाहाकारः । ६३. कालपावेकः रेफः । ६६. अजितः जकारः। वरुणः वकारः । इद्धः इकारः। सोमः सकारः । इष्टः इकारः। ६८. जयासखीनां रूपमाह- नीलेत्यादिना । ७०. जयानुचरा उच्यन्ते--प्रतापीत्यादिना । ७१. जयानुचराणां रूपमाह - 2 नरम् A. B. F. 1 मूर्धसु योजयेत् A. G. ३ सिद्धसंयुतम् A.; चेद्धसंज्ञितम् C.; चेन्द्रसंयुतम् F. 4 C. and G. omit three lines from here; कुन्दकुड्मलवर्णाभाः प्रसन्नवदनेक्षणाः। पीताम्बरधराः सर्वाः प्रसन्नमुखपङ्कजाः ॥ A. 6 F. omits this line, 8 ध्येयाः A. B.

·१८४ लक्ष्मीतन्त्रम् उद्दामश्च सुरेशैते चन्द्रिव्यापिविभूषिताः । प्रणवाद्या नमोऽन्ताश्च संज्ञया च समन्विताः ।। जयानुचरमन्त्रास्ते विज्ञेया वृत्रसूदन । अयं तृतीयमूर्तमें जयाया विधिरद्भुतः ॥ ७४ ।। चतुर्थ्याः संविधानं मे मायामूर्तेर्निशामय । सर्वाश्चर्यकरी देवी देवदेवस्य शाङ्गिणः ।।७५॥ माया नाम महाशक्तिस्तुरीया मे तनुः परा। रूपेण सहशी लक्ष्म्या मृर्तिमन्त्रं निझामय ।। ७६।। आदाय तारकं पूर्व तारिकां तदनु मरेन । मायायै च नमः पश्चात् काल ओदनस्थितः।।७७॥ वामभृसंयुतः सूर्यः स्रग्धरो विष्णुभूपितः । केवलोऽसौ नरान्त्योऽथ मदनो गोपनान्वितः ।। पुण्डरीकोऽनलारूढो रामवास्तदनन्तरम् । ताललक्ष्मादिदेवाव्यः शङ्ख ऐश्वर्यसंयुतः॥ ७९ ॥ ततः कालोऽनलारूढो मायाव्यापिसमन्वितः। मायाबीजमिदं दिव्यं तारिकोस्थितं स्मरेत् ।। वह्निजाया तदन्ते म्यादिशत्यो मनुः स्मृतः । अङ्गान्यस्य प्रवक्ष्यामि तानि मे त्वं निशामय ।। मायावीजं समादाय गोपनायैः स्वरैः क्रमात् । विभेद्य पूर्ववत् कार्या ह्यङ्गक्लप्तिर्विपश्चिता ॥८२॥ मोहिनी भ्रामणी दुर्गा प्रेरणी च सुरेश्वर मायासख्यश्चतस्त्रस्ता विज्ञेया रत्नभासुराः ।। ८३॥ लावण्येन च वीर्येण सौन्दर्येण च तेजसा । मायातुल्या इमा देव्यः सितवस्त्रानुलेपनाः ॥८४|| चामराकुडाहम्नाश्च बद्धपद्मासनस्थिताः । मन्त्रानासां प्रवक्ष्यामि शृणु त्वं बलसूदन ।। ८५ ।। प्रधान ओदनारूढो ध्रुवो रेफादिदेववान । मदनो भुवनारुढो योऽनलैश्वर्यसंयुतः ।। ८६ ।। चन्द्रिव्यापियुता येते सर्वे प्रणवपीठंगाः। संज्ञास्वाहायुजो मायासीमन्त्रा इमे स्मृताः ।। मायामयो महामोहः शम्बरश्च कलीश्वरः । चत्वारोऽनुचरा एते काकालीकजलोपमाः ।। ८८ ।। चतुर्भुजा महाकायाः सौन्यवक्त्राः स्मिताननाः । केयूराभरणोपेताः पीतकोशेयवाससः ।। ८९ ॥ हारनृ पुरसंयुक्ता नानाकुसुमभूपिताः । तुपारधूलिधवलाः खङ्गपाशकरोद्यताः ।। ९० ॥ बाणं कामुकमन्यस्मिन्नातपत्रं करद्वये । प्रधानो गोपनोपेतः केवलस्तदनन्तरम् ।। ९१ ।। शंकरः केवलश्चैव केवलः कमलस्तथा । चन्द्री व्यापी च सर्वेपां क्रमान्मूर्धमु विन्यसेत् ।। तारकाद्या नमाऽन्तान संज्ञया च समन्विताः । मन्त्रा मायामयादीनां चतुर्णा बलसूदन ॥ ९३ ॥ सर्वेषामङ्गमन्त्राणां ध्यानं सामान्यमीरितम् । मुद्राश्चाङ्गसमेतानां देवानामपि वासव ।। ९४॥ याः पुरस्तान्मया प्रोक्ता दर्शयेत्ता यथायथम् । एकैकशः समस्ता वा देवीरेता भजन्नरः ॥ ९५ ॥ यथामति यथोत्साहं युज्यते परया श्रिया । एताश्चतस्रस्तन्व्यो मे भगवत्किरणात्मिकाः ।।९।। -रक्तेत्यादि। ७२. पद्मनाभः पकारः। अजितः जकारः। काल: मकारः। उद्दामः उकारः। ७७. ओदनः ओकारः । ७८. नरः नकारः । मदनः मकारः । गोपनः आकारः। ७९. पुण्डरीकः शकारः। ताललक्ष्मा तकारः। ८६. ध्रुवः भकारः । भुवनम् उकारः ।

·पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः १८५ याभिः स भगवान् देवः पूर्णरूपोऽवतिष्टते । एकैकस्या असंख्याताः शक्तयस्तत्तदात्मिकाः॥९॥ अनन्तपरिवारास्ता इति शक्तिमयं जगत् । आसां चतनृणामेकां शक्तीनां परमेश्वरीम् ॥९८।। मूलभूतां पराहतां विष्णोस्तद्धर्मधर्मिणीम् । सर्वशक्तिमयीं तां मां शक्तिचक्रस्य नायिकाम् ।। प्रकाशानन्दयोरन्तरनुस्यूतामनुस्मरेत् । अग्नीषोमयान्तःस्थां मध्यमार्गानुवतिनीम् ॥१०॥ अपराच्या मनोवृत्त्या 'मन्वीत मतिमानरः। अस्तमानाय्य सौपुम्ने मार्ग सूर्यनिझाकरौ ॥१०१।। अपराचीनया वृत्त्या कुर्वीत मयि संस्थितिम । शक्रः प्रसार्य चाग्रतो लग्ने मध्यमे द्वे सुरेश्वर । कनीयस्यौ ऋजूभूते समारभ्य करद्वयम् ॥१८॥ कुर्याच्चैवातिसंलग्नं मणिबन्धावसानतः । ईषदगुष्टमूले तु मणिबन्धं करद्वयात् ॥ १०९ ॥ कुर्याद्विकसितं चैव मुद्रैषा बलसूदन । महायोन्यभिधाना च त्रिलोकजननी परा॥११०॥ वशीकुर्याजगत् सर्व कामतो यदि योजिता । अत्रानुष्ठानयत्ता स्त्री बद्धा दूरात् प्रदर्शयेत् ।।११।। मुनीनां गतसङ्गानां क्षोभं जनयते क्षणात् । पुरुषोऽत्राभियुक्तो वा दर्शयेद्वनितासु च ।। ११२॥ निवृत्तकामधर्मासु चाबलास्वथवा मुनेः। क्षुभ्यन्त्यमदनास्ताश्च सकामायास्तु का कथा ।। एपा साधारणी मुद्रा सर्वासामपि वासव । वक्ष्येऽथानुचराणां तु षोडशानां समासतः ।। पृष्टलग्नौ करौ कृत्वा मोक्ष्येत्तदनन्तरम् । प्रदेशिनीयुगं चैव कनिष्ठायुगलं तथा ॥ ११५ ॥ अधोमुखं तु सुस्पष्टं ताभ्यां मध्यं महामते । कनिष्टिकाद्वयं लग्नं विरलं तर्जनीयुगम् ।। ११६॥ मध्यमानामिकायां तु युग्मं युग्मं तु धारयेत् । एकलग्नं नखोद्देशाद्यावत्पर्व तु मध्यमम् ।। ११७ ।। ऊर्ध्ववक्त्रं सुर श्रेष्ट समेन धरणेन तु । सुस्पष्टौ लम्बमानौ चाप्यगुष्टौ चाप्यधोमुखौ ॥ परस्परं तु दूरस्थौ मुद्रैषा सर्वकामदा । स्वस्वमन्त्रयुता कार्या सर्वेषामियमेकिका ॥ ११९॥ देवदेवमये देवि सरसीम्हसंस्थिते ।। १०२ ।। मुद्रा देवीसांनां च किंकराणां च मे वद । श्रीः- देवीनां दर्शिता मुद्राः पुरैव बलसूदन ॥ १०३ ।। तत्सखीनामिदानीं तु षोडशानां निबोध मे । संमुखौ तु करौ कृत्वा मुस्पष्टौ सुप्रसारितौ ॥१०४।। कनिष्ठानामिकाभ्यां वै युगलं युगलं हरेन । मलयन्नखदेशाच्च यथा म्यादेकपिण्डवत् ।।१०५॥ अदगुलीभिश्चतभिः पाणिमध्ये निगश्रयम । अङ्गुष्टो दण्डवत्कृत्वा प्रान्तलग्नौ प्रमाग्निौ ।। अङ्गुलीनां चतनृणां विश्रान्ती चोदरावधेः । सपकुण्डलवत्कृत्वा प्रयत्नात्तर्जनीद्वयम् ।। १०४ ।। 1 F. omits four quarters from here. 2 मध्यां C. F. पद्मं A.

·लक्ष्मीतन्त्रम् साधारण्याविमे प्रोक्त मुद्रे सख्यनुचारिणाम् । कोटिकोटिपरीवारा एकैकास्ताश्च वासव । इत्थं सपरिवाराभिस्तां मां चतसृभिर्युताम् ॥१२०॥ एताः प्रधानभूतास्ताश्चतस्रः परिकीर्तिताः ॥१२२॥ विभूतिभिरुपास्यैवं मामेवान्ते समश्नुते । इति मे मूर्तिमन्त्राणामङ्गमन्त्रादिभिः सह । विभूतयो ह्यनन्ता मे तत्त्वतात्त्विकसंश्रयाः॥ कथितस्ते समुद्देशः साधनादीनि मे शृणु ॥१२॥ इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे मूर्तिप्रकाशो नाम पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः १२०. चतसृभिरिति । लक्ष्मीकीर्तिजयामायाभिरित्यर्थः। इति पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः .. 1 ते च कीर्तिता: B. C. ३ श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्र B.

·. षट्चत्वारिंशोऽध्यायः श्रीः- अनुक्रमेण देवेश लक्ष्म्यादीनां च साधनम् । विविधानि च कर्माणि तन्मन्त्रेभ्योऽवधारय ॥शा चतुर चतुर कृत्वा पूर्वोदितं पुरम् । तन्मध्येऽष्टदलं पनं लिखेच्छुक्लारुणप्रभम् ॥२॥ सितानि चतुरालिख्य कोणेषु स्वस्तिकानि च । व्यापकत्वेन तु पुरा मणिबन्धमुखादितः ॥३॥ विम्यस्य मूलमन्त्रं च हस्ते देहे च केवलम् । पश्चादादौ चहस्ताभ्यां लक्ष्मीमन्त्र तथा म्यसेत्॥ तदङ्गानि च विन्यस्य हस्ते देहे यथा पुरा । तस्यानुगचतुष्कं यदेवीनां तदनु न्यसेत् ॥५॥ प्रदेशिन्यादितो हस्तद्वये तदनु विग्रहे । उत्तमाओं तु हन्मध्य ऊर्वोर्जानुद्वये सथा। ६ ।। लावण्याद्यांश्च चतुरो पनामादि करद्वये। अशष्टान्तं च विन्यस्य हस्ते देहे च वासव ॥ दक्षिणे च तथा वामे स्कन्धे पक्षद्वये ततः। न्यासं कृत्वा यथान्यायं श्रीकामोऽथ यजेबृदि ।। लययागप्रयोगेण लक्ष्मीमन्त्रं तु केवलम् । कृत्वावलोकनाधं तु ततो बाये तु विन्यसेत् ।। मूर्तिमन्त्रयुतं मूलं कर्णिकोपरि वासव । सकलाकलबेई व सर्वमन्त्रान्वितं विभुम् ।।१०।। तदुत्सङ्गगतां लक्ष्मी स्वमन्त्रेणावतार्य च। पूर्वोक्तध्यानसंयुक्तो भोगमोक्षप्रसिद्धये ।। १ ।। तदाग्नेये तदीशाने यातवीयेऽथ वायवे । चत्वारि हृदयादीनि मेनं केसरसंततो।।१२।। तदने दक्षिणे पृष्ठे वामपार्श्वे क्रमान्यसेत् । चतुष्टयं तु ऋद्धपाच विभुज तु तथाकृति ।। पद्मगौरप्रतीकाशं श्रीवृक्षचमराङ्कितम् । पद्मासनेनोपविष्टं प्रेक्षमाणं तदाननम् ॥१४॥ स्वस्तिकानां तदीशादिकोणस्थाने निवेश्य तु । लावण्याद्यचतुष्कं तु सौम्यवक्त्रं चतुर्भुजम् ।। मीलकौशेयवसन पाकुम्भकराषितम् । नलिनीध्वजहस्तं च सफलामलवृक्षधृत् ।।१६।। १. आदिशब्देन कीर्तिजयामाया गृह्यन्ते । २. पुरनिर्माणमाह-चतुरश्रमित्यादिना । ५. अनुगेति । ऋद्धयादिचतुष्कमन्त्रमित्यर्थः। ७. अनुचरमन्त्राणां न्यासमाह-लावण्या- द्यानिति । कर्णिकोपरीति । अष्टदलपद्मकर्णिकोपरीत्यर्थः। अकलले निष्कलः। 2 1तु B.C. 4 यथाकति C. भूमध्ये B. अनामादौ C.G. 5 पिञ्छC..

·लक्ष्मीतन्त्रम् द्वारेष्वस्त्रं चतुर्दिक्षु न्यस्य पूज्य यथा पुरा। निधाय दक्षिणे हस्ते वामं तदुपरि न्यसेत् । मूलमन्त्रयुतां देवी लक्ष्मी त्रिदशनन्दन ।। १७ ॥ शतमष्टाधिकं मन्त्रं जपेद्धथानसमन्वितम् ।। २७॥ मुद्राश्च दर्शयेत् सर्वा यत्र यत्र हि याः स्मृताः। रसेन्द्राभिनिवेशस्थो ह्येकचित्तः समाहितः । जप्त्वा कृत्वा ततो होमं सघृतैस्तु तिलाक्षतैः ॥ रसेन्द्रत्वं समायाति तत्कुम्भे त्वाहृतं जलम् । सामलैः श्रीफलैश्चैव सति लाभे तु पङ्कजैः। सरसो लक्षवेधी स्याच्छस्त्रादीनां पुरंदर। यथाशक्ति ह्यसंख्यैस्तु होमान्ते वृत्रसूदन ।। १९ ।। करोति कायममरं जरारोगविवर्जितम् ॥ २९ ॥ लक्ष्मीरूपस्ततो भूत्वा साधकः कृतनिश्चयः । अगुष्ठाकारमात्रं तु पुरा पाषाणमाहरेत् । जपेल्लक्षाणि वै पञ्च शुद्धाहारो जितेन्द्रियः ॥२०॥ दक्षिणोदरहस्तेन वामेन बदरीसमम् ।। ३०॥ होमं कुर्याजपान्ते तु क्रमाद्विल्वामलाम्बुजैः । यथाशक्ति ह्यसंख्यैस्तु अयुतायुतसंख्यया ॥२१॥ अभिमन्त्र्य तु तौ मुष्टी द्वे शते षोडशाधिके । दक्षिणस्थं तु पाषाणं रत्नत्वमुपयाति च ॥३१॥ ददाति दर्शनं शक होमान्ते परमेश्वरी। पुत्र सिद्धास्मि ते ब्रूहि यत्ते मनसि चेप्सितम् ।। वामे मुक्ताफलत्वं च महामूल्ये तु ते उभे। यद्यदिच्छति जात्या वै तत्तद्रत्नं भवेत्तदा ॥३२॥ कुरु कार्याण्यभीष्टानि मन्मन्त्रेणाखिलानि च। अद्य प्रभृति निःशङ्को द्वन्द्वोपद्रववर्जितः ॥ २३॥ तथा मुक्ताफलं तत्तत् प्रतिभाति करोति च । गोगजाश्वसमुद्भूतमस्थि चादाय पाणिना ॥ ३३ ॥ . एवमुक्त्वा तु सा देवी याति यत्रागताशु वै । ततः कर्माणि वै कुर्यालदम्या अनुमते मम ॥२४॥ शताध मन्त्रितं कृत्वा प्रवालत्वं प्रयाति तत् । शताभिमन्त्रितं कृत्वा त्रपु सीसं तथायसम्॥३४॥ स एष तुष्टोऽभीष्टं तु श्रियं दद्याद्यार्थिनाम् । संवद्धो निर्धनं कुर्याद्वाङ्मात्रेण धनेश्वरम् ॥२५॥ जायते कलधौतं तु रजतं वातिनिर्मलम् । यद्यद् गृहीत्वा देवेन्द्र यं यं धातुं समीहते ॥३५॥ शुल्ब कुर्यात् सकृद्धथायन् मन्त्रजापाच हाटकम् । पूरयित्वाम्भसा कुम्भं क्षीरेण मधुनाथवा ।।२६।। क्रुद्धो वा परितुष्टश्च तत्तत् कुर्यात्तु सोऽन्यथा । एवमश्ममयानां तु अन्यत्वमुपपद्यते ॥३६॥ ३४. कृत्वेति । धारयति चेदिति शेषः । 1 सतिलैश्चैव A.C. चेष्टितम् A. B.C. 2 B. C. omit three lines from here. । यथा B.C. F. 3 तत्र B.G. 6 प्राणयुक्तं भवेद्धि तत् A.G.

·: षट्चत्वारिंशोऽध्यायः १८९ या या मनसि वै यस्य विभूतिः प्रतिभाति च । सुवर्णवेष्टितं चाङ्गे लक्ष्मीमन्त्रं शतक्रतो। तां तां ददाति तस्याशु धनधान्यगवादिकाम् ।। तस्यायुषो भवेद् वृद्धिः सर्वत्र विजयी महान् ।। लिखित्वा भूर्जपत्रे तु 'यागन्यासक्रमेण तु । प्राप्नुयान्महती पूजां यत्र यत्र च संविशेत् । रोचनाकुङ्कुमाभ्यां तु संधारयति यः सदा ।। इदमाराधनं प्रोक्तं श्रीकामानां विशेषतः । लक्ष्म्यास्त्रिदशशार्दूल मम या प्रथमा तनुः ॥४०॥ इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे लक्ष्मीमन्त्रसिद्धिप्रकाशो नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः ३८. रोचनाकुङ्कुमाभ्यामिति । लिखित्वेति पूर्वेणान्वयः । इति षट्चत्वारिंशोऽध्यायः wam- 2 श्रीपञ्चरात्र A.; पाश्चरात्रे B. .1 G, omits this and the next quarter. 8A.G. omit लक्ष्मीमन्त्र.

·सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः श्री. व्यूहानां प्रथमा लक्ष्मी मत्संज्ञैवोदिता हि या । तस्याः सिद्धिरियं प्रोक्ता द्वितीयाया निशामय ॥ न्यासोपायं पायागं सर्व विद्धि पुरोदितम् । पूर्वोक्तं मण्डलं कृत्वा सितपीतं तदन्तरे ।। २ ।। किंतु वै पङ्कजं कुर्याद्विन्यसेत्तदनन्तरम् । विभोरुत्सङ्गगां कीर्ति हृदादीनि यथा पुरा ॥३॥ क्रमाद्धयानं सखीनां च यथा तदवधारय । द्विभुजा हेमवर्णा च 'कीर्तिरूपा स्मितानना ।।४।। सुपुस्तकं करे वामे दक्षिणे चामरं करे। ध्यायेत् किंशुकवर्णाभं कान्तरूपं मनोरमम् ॥५॥ तत्रानुगचतुष्कं तु चतुर्हस्तं सिताम्बरम् । वामदक्षिणहस्ताभ्यां मुख्याभ्यां तेषु चिन्तयेत् ॥ शङ्खमिन्दुशताभं च कदम्बाख्यं महाद्रुमम् । सपुष्पं षट्पदोपेतमपराभ्यां निबोध मे ॥ ७ ॥ पूर्णचन्द्रोपमं वामे दर्पणं दक्षिणे करे । मयूरव्यजनं शुभ्रं ध्यात्वैवं दर्शयेत्ततः ।। ८ ॥ मुद्राः सर्वाः प्रतिस्वं याः साधकः पूजयेत्ततः । अर्घ्यपुष्पादिना सम्यग्जप्त्वा शक्त्याथ होमयेत् ।। तिलानि चाज्यसिक्तानि गन्धशाल्यन्वितानि च । देवीरूपं तु होमान्ते कृत्वा पुष्पाञ्जनाम्बरैः ।। एकान्ते विजने स्थित्वा मौनी मूलफलाशनः । जपेल्लक्षत्रयं मन्त्र जपान्ते होममाचरेत् ॥ ११॥ लक्षकसंख्यं देवेन्द्र तण्डुलैस्तिलमिश्रितैः । कापिलेन घृतेनैव ताइक्क्षीरयुतेन च ॥ १२ ॥ एकैकं च हृदादीनां सहस्रं चाथ होमयेत् । दद्यात्पूर्णाहुतिं पश्चात् क्षीरेणाज्यान्वितेन च ॥१३॥ पतितायां तु पूर्णायामायाति परमेश्वरी । साधु साध्विति वै ब्रूते स्थित्वाग्रे साधकस्य तु ॥ एह्यहि परमं धाम त्यजेदं भौतिकं पुरम् । उपभुक्ष्वामरान् भोगान् मर्त्यमध्यगतोऽपि च ॥ मदीयेनाखिलं कर्म मन्त्रेण कुरु साधक । एवमुक्त्वा तु सा देवी गगनं च ब्रजेत्ततः ॥१६॥ साधकः कीर्तिमन्त्रेण कुर्यात् कर्म यथेप्सितम् । ददाति यस्य यत्किंचित्तत्तस्याप्यक्षयं भवेत् ॥ तेनासौ लभते कीर्ति यावचन्द्रार्कतारकम् । प्रचण्डानां मनुष्याणां मध्यस्थो यदि बुध्यते ।। वक्ति संसदि वा किंचित् प्राप्नुयाद्विपुलं यशः । अभिभूय जनान् सर्वानुत्कृष्टत्वं प्रपद्यते ॥१९॥ जप्त्वा सिद्धान्नभाण्डं तु स्वल्पकालेऽन्नसंकटे। यदेच्छति जनानां तु यथेच्छमशनं भवेत् ॥२०॥ ददाति चाक्षयं तस्य सप्ताहमनिशं यदि । प्राप्नुयान्महतीं कीर्ति यावदाभूतसंप्लवम् ।। २१ ।। सुभिक्षे लवमात्रं तु आदाय कनकस्य च । परिजप्य सहस्रं तु विधिना परितः स्थितम् ।। 1G. omits this and the next quarter. 3 मन्त्री B. F. - हरम् C. 4 B. C. omit three lines from here:

·सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः १९१ प्रयाति तत् प्रभूतत्वं दीयतेऽर्थिजनस्य च । 'पूरयेन्मेदिनी सर्वां जलेन जलदस्तु सः । अव्युच्छिन्नं द्विसप्ताहं संशयं नाधिगच्छति ।। तदाज्ञया वसेत्तावत्तस्मिन् देशे स मेघराट् ॥३०॥ तेनासौ महतीं कीर्तिं प्राप्नुयाल्लोकसत्कृताम् । वर्षस्तदुपयोग्यं च यावत् संपद्यते जलम् । आदाय तोयकलशं नागेन्द्रभवनहदात् ।। २४ ॥ तेनासौ महतीं कीर्तिं प्राप्नुयाच त्रिलोकगाम् ।।३१।। प्रयायान्मरुभूमिं वै तत्र निम्ने तु भूतले। निक्षिपेत् पर्वताने वा सहस्रपरिमन्त्रितम् ॥ २५॥ संपादयति तत्तस्य यस्य यन्मनसेप्सितम् । प्रभावं मन्त्रराजस्य कीर्त्याख्यस्य सुरोत्तम ॥३२॥ स पन्नगेश्वरस्तत्र परिवारसमन्वितः । रक्षन्नुदकमातिष्ठेद्यावत्तिष्ठति मेदिनी ॥ २६ ॥ लिखितं पूर्ववद्वद्धा हस्ते वा दक्षिणे करे। तेनासौ महतीं लोके कीर्तिमाप्नोति वासव । प्राप्नुयान्महतीं कीर्तिं पूजामृद्धिं सरस्वतीम् ॥३३॥ काले तु बीजरोही च यदि देवो न वर्षति ॥२७॥ एतत् संक्षेपतः प्रोक्तं कीर्तेर्मन्त्रस्य वासव । आदाय मृत्कणं हस्ते तटाकजलमर्दितम् । द्वितीयाया विधानं मे तन्वास्तनुभृतां वर ॥३४॥ तन्मध्यस्थं च वा क्लिन्नं परिजप्य शतत्रयम्॥२८॥ मुखवातैस्तु संतप्तं कृत्वा कीर्तिमनुं स्मरेत् । एतद्विधानमातिष्ठन् कीर्तिमन्त्रस्य शोभनम् । प्रक्षिपेद्गगने तद्वै मेघत्वं प्रतिपद्यते ॥ २९ ।। प्राप्नुयाद्विमलां कीर्तिं संततेरपि भूतिदाम् ॥ ३५॥ इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे कीर्तिमन्त्रसिद्धिप्रकाशो नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः । 1 विश्रुताम् B. F. पूरयन् A. B. 7 श्रीपाञ्चरात्र A. श्रीपञ्चरात्रे B. कुम्भं B. अखिलम G. ३ कीर्तिमनुस्मरेत् B. F. BF. omits eight quarters from here.

·अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः श्री:- विधि तृतीयतन्वा मे जयाया वृत्रसूदन । शृणु सिद्धिप्रकारं च सिद्धसंधैरभिष्टुतम् ॥ १॥ कृत्वा तु पूर्ववन्यासमिष्ट्वा च हृदये जयाम् । मण्डलं पूर्ववत् कृत्वा तन्मध्ये पङ्कजं लिखेत् ।।२।। नीलोत्पलाभतुल्येन रजसा च सुपत्रकम । तत्रोत्सङ्गगतां विष्णोर्हृदयाद्योजयेज्जयाम् ।।३।। कर्णिकोपरि मन्त्रांश्च न्यसेत् पूर्वक्रमेण तु । किंतु ध्यानानि सर्वेषां यथावदवधारय ॥ ४॥ नीलनीरदवर्णाश्च प्रसन्नवदनेक्षणाः । पीताम्बरधराः सर्वाः सख्यः कनककुण्डलाः॥५॥ सितेचामरहस्ताश्च चित्रवेत्रलतोद्यताः। निरीक्षमाणा वदनं जयाया अजितस्य च ॥६॥ कुन्दकुड्मलवर्णाभाः प्रसन्नमुखपङ्कजाः । रक्ताम्बरधराश्चैव चतुर्हस्ता महाबलाः ॥७॥ धनुर्बाणकराश्चैव गदाचक्रकरान्विताः। चत्वारोऽनुचरा ध्येयाः पुष्पाभरणभूषिताः॥ सर्वाश्च दर्शयेन्मुद्राः प्रतिस्वं याः प्रकीर्तिताः । पूजयेच्च ततो भक्त्या होमं कुर्यादनन्तरम् ॥ ९॥ तिलैः सिद्धार्थकोपेतैर्हविषा गुल्गुलेन च । होमावसाने मन्त्री वं कृत्वा रूपं जयात्मकम् ।। जयाहमिति वै बुद्धा चेतसोपस्थितं महत् । तीरस्थानं समासाद्य निःशङ्ख जनवर्जितम् ॥१शा चर्मणास्त्रेण दिग्बन्धं कृत्वा दुष्टनिबर्हणम् । प्रारभेत जपं पश्चात् पयोऽन्नफलभुक् सदा ॥१२॥ प्रणिपत्य हरिं भक्त्या प्राक स्वमन्त्रेण वासव । एकान्तशीलो लघ्वाशी मौनी ध्यानपरायणः ।। जपेल्लक्षचतुष्कं तु जपान्ते होममाचरेत् । समित् प्रादेशमात्रा तु रक्तचन्दनसंभवा ॥ १४॥ तासामयुतमव्यग्रो घृताक्तानां तु होमयेत् । सिद्धार्थेनियुते द्वे च मधुमित्रैर्महामते ।। १५ ।। अयुतं नियुतं चाथ जुहुयादसितैस्तिलैः । मधुत्रितयसंयुक्तैरन्ते पूर्णाहुतित्रयम् ।। १६ ।। मधुक्षीरघृतैः शक्र क्रमेण परिहोमयेत् । ततो भगवती देवी समायाति जया स्वयम् ।। सिद्धास्मीति च ते पुत्र मन्मन्त्रेण समाचर । यदभीष्टं तु वै कार्य निःशको विगतज्वरः ।। १८॥ इत्युक्त्वादर्शनं याति शक्तिर्नारायणात्मिका । ततः कर्माणि कुर्वीत विविधानि त्वनेकशः ॥१९॥ लोकेऽस्मिन् यान्यभीष्टानि स्वात्मनश्च परस्य वा। तत्राप्युद्देशतो वक्ष्ये शृणु तत्त्वेन वनवृत् ।। २०॥ ज्वालावद्सनां ध्यायेद्देवीमन्त्रेण साधकः । उग्रायति वै यस्य यस्मिन् यस्मिन् हि वस्तुनि॥ विजित्य न्यायतस्तं वै जयमाप्नोत्ययत्नतः। गजाश्वशस्त्रभृत्पूर्णमपि सैन्यं बलान्वितम् ॥ २२ ।। 1 गुग्गुलेन F. वर्मास्त्रेण च G.

·अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः १९३ दृष्ट्वान्यस्य समायुक्तं हन्तुमभ्युद्यतं रणे । पीत्वा तु सात्त्विकं पानं स्वहस्तेन महाबलः । परिजप्य धनुः खड्ग खेटकं बाणपञ्चकम् ॥२३॥ स नियति स्वमार्गेण तेनैव स्वनिवेशनम् ॥ ३९ ॥ प्रेरयेद्यस्य वै दत्त्वा स गत्वा तु चमूमुखम् । करोति यदि देवेश मतिं मन्त्री जगत्त्रये। विदारयति चैकाकी जयमाप्नोति शाश्वतम् ॥२४॥ जयं प्रत्यविचारेण गदाचक्रकरोद्यतः ।।३२ ।। ध्यात्वा दक्षिणपाणिस्थं त्रिकोणं चाग्निमण्डलम् । तन्मध्ये चिन्तयेद्देवीं परिवारसमन्विताम् ॥२५॥ पाशाङ्कुशधरो वाथ जयं प्राप्नोति नान्यथा। लिखेद्रोचनया भूर्जे कुङ्कुमेन घनेन च ॥ ३३ ।। मत्तेभसिंहसाणामशनीनां च दर्शने । क्षिप्रं पराङ्मुखा यान्ति संपुटीकृत्य वै नाम निधाय जनमध्यगम् । तदा सुजयमाप्नोति दिव्यैः सर्वैस्तु लीलया ॥३४॥ खादिरं मुसलं स्पृष्ट्वा चादाय शतमन्त्रितम् । कृत्वा गत्वा बिलद्वारं चतुर्वर्ण जयान्वितम् ॥२७॥ चिलिख्य चन्दनेनैव पयसा कुङ्कुमेन च । धारयेद्यो गले वक्त्रे करे वामेऽथ दक्षिणे ॥३५॥ मुसलाहननान्यष्टौ दद्यात् तत्र शनैः शनैः। देवीमन्त्रेण देवेश स्वास्त्रसंपुटितेन तु ॥२८॥ सर्वदा तु जयं शक्र संप्राप्नोत्यविचारतः । फट्कारान्तेन तु ततो बिलयन्त्रं यजेदथ । जयार्थ त्रिदशेशान मन्त्रं वै यत्र कुत्रचित्॥३६॥ समस्तजनसंयुक्तो विशेत् साधकसत्तमः ।। २९॥ मन्त्री प्रयोजयेच्छश्वत् तत्र तत्राप्नुयाज्जयम् । भित्त्वा यन्त्राण्यनेकानि जित्वा दानवपुंगवान् । 'जया नाम तृतीया मे या तनुः परिकीर्तिता। जनानां योजनं तत्र कृत्वा कान्तागणैः सह ॥३०॥ तस्या विधानमित्येतत् तव शक्र प्रदर्शितम् ॥३७॥ दृष्ट्वा हस्ततलं तु तत् ।। इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे जयामन्त्रसिद्धिप्रकाशो नामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः वस्त्रे A. C.G. 1समायान्तं A.F.G. *अनिवारित: F. 2 अभ्युत्थितं B. 5 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे B.

·एकोनपञ्चाशोऽध्यायः श्री:- चतुर्थी या तनुर्मान्त्री मायाख्या मम वासव । तस्या विधानमधुना शृणु मन्त्रक्रियान्वितम् ॥१॥ मूर्त्यङ्गसखिदासाख्यां मायीयां मन्त्रसंततिम् । स्वहस्ते पूर्ववन्न्यस्य विग्रहे तदनन्तरम् ॥ २॥ हृदयान्तर्गतां चेष्टा भोगैः सर्वैश्च पूर्ववत् । बाह्ये तु मण्डलं कृत्वा मध्ये च कमलं शुभम् ।। तत्रोत्सङ्गगतां विष्णोर्हृदयादवतार्य च । आराधयेत्ततो मायामङ्गसख्यादिसंयुताम् ॥४॥ भ्रामण्याद्यास्ततो ध्येयाः सख्यः कमललोचनाः । सिताम्बरधरा दिव्याश्चतस्रो रत्नभासुराः॥५॥ चामराङ्कुशहस्ताश्च बद्धपद्मासनस्थिताः। मायामयादयो ध्येयाश्चत्वारोऽनुचरास्तथा ॥ ६॥ संपूर्णसर्वावयवाः स्निग्धालिकुलसंनिभाः। चतुर्भुजा महाकायाः सौम्यवक्त्राः स्मिताननाः॥ केयूराभरणोपेताः पीताम्बरधरास्तथा । हारनूपुरसंयुक्ता नानाकुसुममण्डिताः॥८॥ तुषारधूलिधवलाः खड्गपाशकरोद्यताः। बाणं कार्मुकमन्यस्मिन्नातपत्रं करद्वये ॥९॥ दर्शयित्वा तथा मुद्रा यस्य यस्य हि याः स्मृताः। होमं तदनु कुर्वीत तिलैः सिद्धार्थकान्वितैः ॥१०॥ ततो नियममाश्रित्य कृत्वा तदनु वासव । देवीरूपं स्वमात्मानं भावेनाव्यभिचारिणा ॥११॥ प्रयायाद्विजनस्थानं प्रौढोत्तरसहायवान् । जपेल्लक्षाणि वै सप्त पूर्वोक्तविधिना व्रती ॥ १२ ॥ क्षीरमूलफलाहारो देशकालवशान्तु वै । अयाचितैकभिक्षाशी यावकेनापि वर्तयन् ॥१३॥ स्वशिष्यसाधितं वान्नं मन्त्रपूतमसैन्धवम् । तैलमांसविनिर्मुक्तं संध्याकाले झुपस्थिते ॥ १४ ॥ आतृप्तेरभिभुञ्जीत भावितं मधुसपिषा । जपान्ते विधिवन्मन्त्री होमं कुर्यात् प्रयत्नतः॥१५॥ बलां मोटा तथा मांसी चक्राङ्गी नागकेसरम् । चन्दनं कुङ्कुमक्षोदं रजनीचूर्णमेव च ॥ १६ ।। मेलयेत् सुघृतानां च तिलानां मधुना ततः। भावयेत् सघृतेनैव त्रिलक्षं जुहुयात् ततः।।१७।। मध्यमानामिकाभ्यां च सागुष्ठाभ्यां पुरंदर। अन्तेऽयुतत्रयं चैव समिधां परिहोमयेत् ॥ १८ ॥ प्राग्राजातरूत्थानां खादिराणां ततः परम् । सुरदारुमयीनां च तृतीयमयुतं ततः॥ १९ ॥ दद्यात् पूर्णाहुतिं सम्यक् सुशुद्धनान्तरात्मना । पतितायां तु पूर्णायामायाति गगनान्तरात् ॥२०॥ ६. चामराङ्कुशहस्ता इत्यनेन द्विभुजत्वं द्योत्यते । मायामयादयोऽनुचराः पञ्च- चत्वारिंशाध्यायेऽत्रैव नाम्ना निर्दिष्टाः। १९. राजतरुः कर्णिकारः। सुरदारुः देवदारुः। 1पीताम्बर C. 4 आवृति I. विजयस्थानं I. 5 तिलानं C.; तिलांस्तान् I. पूर्त सुतण्डुलम् B..G. 8 स्वधितानं च I.

·एकोनपञ्चाशोऽध्यायः १९५ परिवारान्विता माया भाषते साधु साध्विति । तत्र तत्र तु तत् तिष्ठेत् संकल्पे तु कृते सति । कुरु कार्यमभीष्टं च मन्मन्त्रेणाधुना ब्रज ।। २१ ॥ यथेच्छ तु समाकृष्टं तत्र तत्र तु तद् ब्रजेत् ॥३४॥ इदमुक्त्वा व्रजेत् तूर्ण देवी विष्णुनिकेतनम् । न चापि साधकवरः सऋणो जायते क्वचित् । ततस्तु साधकवरः कर्माणि विविधानि च ।। कृत्वाङ्गारकणं चैव शतं जप्तं समाहितः ।। ३५ ।। प्रारभेताञ्जसा शक्र यान्यभीष्टानि चेतसा । क्षिपेत् सलिलमध्ये तु ज्वलत् तद् दृश्यते जलम् । आत्मार्थे वा परार्थे वा लेशतस्तानि मे शृणु ।। कुशाग्रस्थं जलकणं शतवाराभिमन्त्रितम् ॥ ३६॥ प्रजप्यामलकं बिल्वं सकृन्नृपगृहं विशेत् । कृत्वा हुतांशराशौ तु ज्वलमाने विनिक्षिपेत् । कोशस्याग्रे विनिक्षिप्य यत्र यत्र स्थितः स तु॥२४|| भवेत् पानीयमिव च स वह्निदृश्यते क्षणात्॥३७॥ गगनात् प्रपतेत् तूर्णं यद्यद्वित्तं समीहते । वालुकापरिपूर्ण चाप्यरण्यं तु तृणोज्झितम् । यद्यच्चाभरणं श्लाघ्यं यद्यद्वा वसनं शुभम् ॥२५॥ दृष्ट्वा तत्र विनिक्षिप्य तृणं द्विशतमन्त्रितम् ।।३८॥ एवं वै ब्रीहिगुलिकां तथैव तिलतण्डुलम् । पुष्पपत्रसमाकीर्णं पत्रपल्लवसंकुलम् । क्षिपेद्धान्यकुले पूर्णे गोष्ठागारेऽथ खातके ॥ २६ ॥ कुर्यान्नन्दनतुल्यं तत् तोयराशिसमावृत्तम् ॥ ३९॥ राजकीये तथात्मीये यत्र यत्र स्थितस्ततः । नानाविहगसंपूर्ण पत्तनोपवनान्वितम् । यद्यत् समीहते धान्यं सस्यं वा तण्डुलान्वितम् ॥ पुरप्राकारसंपूर्ण देवतायतनान्वितम् ॥ ४० ॥ तत्तद्ग्रेऽथ गगनात् पतत्येव यथेप्सितम् । गेयवेदध्वनियुतं ललनाभिश्च शोभितम् । एवमेव तु सिद्धान्नगुलिका परिजप्य च ॥ २८ ॥ नृपाणामेतदाश्चर्य दर्शनीयं सदैव हि ॥४॥ क्षिप्त्वा महानसोद्देशे सिद्धान्नं कर्पयेत् क्षणात् । 10तनूदकेष्वरण्येषु निरन्नेषु सदैव हि । गुलिकां गोमयेनैव कृत्वा तु बदरीसमाम् ॥२९॥ इच्छयापस्तथानानि भोगांश्च विविधानपि ॥४२॥ निक्षिप्य गोत्रजस्यान्तः सप्तवाराभिमन्त्रिताम् । करोति मन्त्रितैर्लाष्टोमयेनाष्टसंख्यया। ध्यानमात्रात् क्षणस्यान्ते दधिक्षीराज्यपूरितान् ।। अरिवर्गे गृहीतास्त्रे संमुखे सति तिष्ठति ।। ४३ ॥ भाण्डांश्च पृष्ठतः पश्येद्यत्र यत्र स्थितो व्रती। क्रोधाच्चैव तथोद्युक्त एकाकी यदि तिष्ठति । प्रजप्य बदरं सम्यक् फलमन्यत्तु वा कचित्।।३।। जपमानस्तु वै मन्त्रं संकल्प्य मनसा महत् ॥४४॥ क्षिपेन्मधुवने राज्ञः फलाकृष्टिं करोति च । आत्मीयं च बलं पत्तिस्यन्दनाश्वगजाकुलम् । सुपुष्पवाटिकायां तु पुष्पमेकं विनिर्दिशेत् ।।३२॥ तस्य संपद्यते क्षिप्रं चमूर्घोरपराक्रमा ॥४५॥ जप्त्वा वारत्रयं मन्त्री पुष्पाण्याकर्षयेत् क्षणात् । दृष्ट्वा तां विमुखं याति हतौजस्कं रिपोर्बलम् । यत्र यत्र तदङ्गोत्थं सप्तजप्तं विनिक्षिपेत् ॥३३॥ यत्किंचिन्मनसा मन्त्रमुच्चरन् ।।४६॥ करोति शक्र 1 विष्णोनिकेतनम F. 5 यथेष्ट C. आचर्य B. 2 ततः स B. C. I. 6 जीर्णो B. C. 10 A. omits this line. ३ भूपगृहं C. 7 समाहितम् C. 4 गुलिकं A. I. 8 नानाविभव I.

·१९६ लक्ष्मीतन्त्रम् व्यलीकं सत्यभूतं च तत्तथा परिदृश्यते । कस्मिन् लक्षे मनः कृत्वा भजेयं त्वां सरोरुहे। दृष्टा तु पादपं शुष्कं ताडयेञ्चरणेन तु ।। ४७॥ श्रीः- एको नारायणो हंसः पाड्गुण्यामृतवारिधिः ।। जपमानो महामन्त्रं स स्यात् पुष्पफलाकुलः । पत्रपुष्पफलोपेतं पाणिभ्यां मन्त्रमुच्चरन् ।॥४८॥ तस्याहं परमा शक्तिर्विष्णोरनपगामिनी । साहमङ्कस्थिता तस्य यथा ते पूर्वमीरिता ॥ ६ ॥ पीडयेत् पादपं मन्त्री स शोषमधिगच्छति । पर्वताग्रस्थितो मन्त्रं तन्नाशार्थ जपेद्यदि ।। ४९ ॥ लक्षं तदेव ते शक मनसः स्थैर्यकारणम् । सर्वलक्षणसंपन्नां सुवर्णरजतादिभिः ।। ६१ ।। पतेद्धस्ताच्छैलस्तु यावदिच्छति साधकः । तुष्टः प्रोत्थापयेत् पश्चात् पातालात् पर्वतोत्तमम् ।। निर्माय मां विभोरङ्कस्थायिनी शास्त्रदर्शनात् । प्रतिष्टाप्य विधानेन तैस्तैर्भावैर्भजस्व माम् ॥६॥ चान्दनेन रसेनैव मन्त्रं पद्मोदरे न्यसेत् । पत्रेष्वङ्गानि चालिख्य सुशुभे दिवसे ततः ।।५१।। शक्रः- नमस्ते जगदावासे मनोनयननन्दिनि । पूजयित्वाथ पुष्पाद्यैर्वेष्टनैर्वेष्टयेत्तथा। पूर्ववद् धारयेद्यन्नं तस्य सर्वा विभूतयः ।।२२।। युवयोः स्थापनं कीग्बिम्वे पाड्गुण्यनिर्मिते ।। 5सम्यगाविर्भवन्त्यत्र लोके निष्कण्टकः स च । श्री:- सुभगश्चैव दीर्घायुः परत्र सुखमाप्नुयात् ।। ५३ ॥ सर्वभूतो यथा विष्णुदेवः पाडगुण्यविग्रहः । सर्वभूतात्मभूतस्था तादृश्येवाहमद्भुता' ।। ६४ ॥ मूर्तेश्चतुर्थ्या वृत्रारे प्रभावोऽयं महाद्भुतः । लेशतो दर्शितस्तस्याः साकल्य मम दुर्वचम् ॥ ५४॥ प्रतिष्ठितायाः सर्वत्र मम नारायणस्य च । वस्तुतः का प्रतिष्ठा स्यात् सर्वं यद्वैष्णवं यशः॥६५।। देवीचतुष्टयस्यैष सिद्धिसंघः समासतः । किंचित्तु लेशतः प्रोक्तः साधकानां हिताप्तये ।। तमिमं वास्तवं भावमारूढं मानसं यतेः । अर्चा प्रतिष्ठा चेत्येते विकल्पाः प्रविजृम्भिताः॥ तेभ्यो दिव्यानि भौतानि प्रयच्छति शुभानि च विमलां च मनःशुद्धिमन्ते च परमं पदम् ॥५६॥ शृणु तत्र प्रतिष्ठां मे यथावलसूदन । यया विहितया देही कृतार्थत्वं प्रपद्यते ॥ ६७ ॥ प्रकाशयति भक्तानां वैष्णवं चाविनाशितम् । विस्तीर्णामिति मां लक्ष्मीमियतीभिर्विभूतिभिः ।। निर्माप्य शास्त्रतः सम्यग्योगोक्तं रूपमावयोः । भजेत विविधैर्भावैः क्षेमं कृत्वा मनःस्थितम् । सूक्ताभ्यां सपवित्राभ्यां स्नापयेत् तीर्थवारिणा ॥ शक्रः- आच्छाद्य नववस्त्रेण विप्रेरध्यापयेत् सह । नमो देवादिदेव्यै ते नमो वैकुण्ठवल्लभे ॥५८ ।। विमलैधर्मतत्त्वज्ञैस्त्रयीसात्त्वतशास्त्रयोः ।। ६९ ॥ 2 स्यात्स I. 1अलीकं I. 5 G. omits three lines from here 4हि सिद्धयः G. 3 नाशार्थाय I. 6 श्रीरनपायिनी B. G. 7 महागुता F.

·एकोनपञ्चाशोऽध्यायः १९७ तारकं तारिकां चैव तथैवाप्यनुतारिकाम । संमृज्याहतवस्त्रेण कौतुकं मोचयेत्ततः । सूक्तं च शाकुनं चैवाप्यधीयीरन् पवित्रवत् ॥७॥ मन्त्रविञ्चक्रमन्त्रेण दद्यादयं तु मूर्धनि ॥ ८२ ।। सूर्यस्यास्तमयं प्राप्य तद्विम्बं वस्त्रवेष्टितम् । भावयित्वा ततो बिम्बं विम्बं चारुरुचेरिव । ऋतं चेत्यादिसूक्तेन तथा सारस्वतेन च ।। ७१ ।। पूजितैमन्त्रितैः शुद्धैः कलशैर्द्रव्यपूरितैः ।। ८३ ॥ ऋग्भिर्हिरण्यवर्णाभिः कुर्याद्वायधिवासनम् । पोडशच्छदपद्मोत्थपत्रषोडशकस्थितैः । उद्गते विमले सूर्ये कुर्यादिक्स्थापनं ततः ।। ७२ ।। प्रथमं पञ्चगव्येन गोमूत्रेण द्वितीयकम् ।। ८४ ॥ उत्तिष्ठ ब्रह्मण इति प्रापयेयुश्च वेदिकाम् । तृतीयं गोमयाम्भोभिस्तुर्य त्रेताग्निभस्मना । अपनीय ततो वस्त्रं स्नापयेच्छुद्धवारिणा ।। ७३ ।। गजगोवृषशृङ्गाग्रवल्मीकोर्व्यम्बुना परम् ।। ८५ ॥ याम्ये च वेदिभागे तु मृद्वास्तरणशोभिते । शालिक्षेत्रनदीपद्मवनायुर्व्यम्बुना परम् । बिम्बं पूर्वशिरस्कं तु शाययेज्जपपूर्वकम् ॥ ७४ ।। सप्तमं सर्षपाम्भोभिः सर्वौषधिभिरष्टमम् ॥८६।। ततः शलाकां सौवर्णी गृहीत्वास्त्राभिमन्त्रिताम् । क्षीरेण नवमं दना दशमं सर्पिषा परम् । उल्लिखेन्नयने नेत्रमन्त्रजापी शलाकया ॥७५॥ द्वादशं मधुना सर्वबीजाम्भोभित्रयोदशम् ।। ८७।। स्नातः शुद्धाम्बरः शिल्पी दिव्यदृष्ट्यावलोकितः । फलैः परं परं धान्यैः सुगन्धाद्भिस्तु षोडशम् । 'अस्त्रमन्त्रितशस्त्रेण नेत्रे प्रकटतां नयेत् ॥७६ ।। अभिमन्त्र्य हृदा पूर्णमेकैकं कलशं पुरा ।। ८८ ॥ पूरयेन्मधुसर्पिभ्यां तत्पात्रे च प्रदर्शयेत् । स्नापयेन्मूलमन्त्रेण तैः षोडशभिरादरात् । सालंकारं धेनुयुग्मं तस्मिन् काले निवेदयेत् ॥ उदकान्तरितैः सार्ध्यपुष्पधूपप्रदीपकैः ॥ ८९ ॥ नयनोन्मीलनीयं तत् सर्वं दद्यात्तु शिल्पिने । 'मसूरमाषगोधूमचूर्णैरथ विघृष्य च । ततः सितेन सूत्रेण बद्धा राजीः सुवाससि ।। प्रक्षाल्य पयसा मूर्ध्नि तारिकां विन्यसेत् पराम् ॥ बध्नीयात्तारया तस्य कौतुकं दक्षिणे करे। ततः सूक्ष्मां ततः स्थूलां स्थानेष्वेषु क्रमात् सुधीः । भद्रपीठे समारोप्य तथा बिम्बं तु सुस्थिरे॥७९॥ मूर्ध्नि वक्त्रंऽसयोः कर्णे हृदि नाभौ तु पृष्ठतः ॥ आधारादिक्रमोपेते सम्यग्भावेन पूजिते । कटिमूले तथोर्वोश्च जानुगुल्फेऽथ पादयोः । ततो बिम्बं निरीक्षेत धिया षाड्गुण्यपूरितम् ।। तारकं विन्यसेदेवं तथैवाप्यनुतारिकाम् ॥ ९२ ॥ ताडयित्वास्त्रमन्त्रेण कवचेनावकुण्ठ्य च । न्यस्यैवं पौरुष सूक्तं न्यसेच्छीसूक्तमप्यथ । सर्वोषध्युदकेनैव स्नापयेत् केवलेन च ।। ८१॥ शिरो मे श्रीर्यजुर्भिश्च न्यसेल्लिङ्गानुरूपकम् ।।९।। ७०. शाकुनं सूक्तम् ऋग्वेदे (म० २.सू० ४२. ऋ.१) द्रष्टव्यम् । ७८. राजिः कृष्णसर्षपः। ९३. शिरो मे श्रीरित्यादि । तैत्तिरीयब्राह्मणे (२-६-५-३) द्रष्टव्यम् । 2 उल्लिखेच्च ततो नेत्रे I.. 1 पूर्ववत् B. 4 वाससी I. 3 अस्त्रमन्त्रेण शस्त्रेण I. 6 सुसुगन्धैस्तु I. 5 तावत् I. 7 मसूरमथ I. 8 I. omits four lines from here.

·१९८ लक्ष्मीतन्त्रम् कुर्याञ्च होतृविन्यासं यथा प्रोक्तं यजुर्मये । आधारशक्तिभूतां च दिव्यां ब्रह्मशिलां स्मरेत् । एवं विन्यस्य पुरुष मयि पश्चात् समाचरेत् ।। ९४॥ पीठब्रह्मशिले त्वेवं सहभावेन निर्मिते ॥१०५ ॥ विन्यस्य पूर्व श्रीसूक्तं शिरो मे श्रीर्यजूंषि च । पृथग्विनिर्मिते ते च कुर्यात्तु शयनोत्तरे। ततश्च होतृविन्यासं विधायैवं तनुद्वये ॥९५ ।। शयनं स्थिरबिम्बस्य वक्ष्यमाणं विधीयते ॥१०६।। कुण्डे पूर्व विधानान्ते जुहुयात् सर्वशान्तये । प्रासादगमनं चैव पीठब्रह्मशिलास्थितिः । उक्ताश्च वर्तमानाश्च यावन्त्यो मन्त्रजातयः॥ तत्प्रतिष्ठापनं चैव बिम्बस्यावाहनं ततः ॥ १०७॥ जुहुयात् तावतीभिस्तु सर्वदोषप्रशान्तये । द्वादशाङ्गकलान्यासस्त्र्यहाद्युत्सवसाधनम् । ऋचः पूर्वदिशाभागे दक्षिणस्यां यजूंषि च ॥९७।। 'तथावभृथकर्मादि सर्वमेतद्विधीयते ।। १०८ ।। प्रतीच्यां चैव सामानि सौम्य आथर्वणानि च । चलबिम्बप्रतिष्टां च चतुष्कलशसेचने । समीपे सात्त्वतान्मन्त्रानेवमध्यापयेद् द्विजान् ॥ आराध्यावाहनं कुर्याद्यथा तद्वधारय ।। १०९॥ पूर्व षोडशपत्राब्जकर्णिकास्थैश्चतुर्दिशम् । कार्यमावाहनात् पूर्व भोगानां त्रितयं क्रमात् । कलशैः स्नापयेन्मन्त्रैस्तारतारानुतारवत् ।। ९९ ।। स्वरूपेऽविकृते शुद्धे निस्तरङ्गे निरामये ।।११०॥ वसवस्त्वेति मन्त्रेण पुष्पाम्भःकलशेन तु । स्थित्वा पुनः स्वहृदयाम्बुजे। रुद्रास्त्वा गन्धतोयेन स्वर्णाम्भःकलशेन तु॥१०॥ शक्तिं सत्तामयी विष्णोरनुरूपामनुस्मरेत् ॥१११॥ आदित्यास्त्वेति विश्वेति रत्नोदकलशेन तु । यद्विम्बं संस्कृतं पूर्व तन्मयं तद्नुस्मरेत् । तारतारानुताराभिरभिपिञ्चेच्च मन्त्रवित् ॥ १०१ ॥ अग्नीषोममयौ भावौ स्वदेहस्थावनुस्मरेत् ॥११२।। ततः शुद्धोदमादाय परादित्रिविधात्मना । अधिोव्यापकत्वेन स्थितौ परमभास्वरौ । तारया त्वभिपिच्याथ तथायं मूनि निक्षिपेत् ।। यथात्मनि तथा बिम्बे यथा विम्बे तथात्मनि ॥ समालभ्य ततो विम्बं चन्दनाद्यनुलेपनैः । दक्षिणेन ततो यायादग्निमार्गेण देहतः । वासःप्रभृतिभिौगैः प्रापणान्तैः समर्चयेत् ।। प्रविशेद्वाममार्गेण विम्बस्य हृदयं धिया ॥११४॥ मुद्रां बद्धार्चयेत् पश्चात् पीठं ब्रह्मशिलान्वितम् । यथात्मनात्मा हृदये स्वानुभूतो ह्यनूपमः । समस्ताध्वमयं पीठं ध्यायेद्वैष्णवमुज्ज्वलम् ॥१०४।। तथा तद्वृदयान्तःस्थमात्मानमनुसंस्मरेत् ।। परातीते गुरुः ९४. होतृविन्यासमिति । दशहोत्रादयो मन्त्राः तैत्तिरीयारण्यके पठिताः। तेषां विन्यासमित्यर्थः। १००. वसवस्त्वेति । रुद्रास्त्वेति । (तैत्तिरीयब्राह्मणम् २-७- १५-५). १०१. अदित्यास्त्वेति । विश्वेति । (तैत्तिरीयब्राह्मणम् २-७-१५-५). 2 तथा प्रभृति A. B. 1 पीठं ब्रह्मशिला A.; पीठब्रह्मशिला B. 3 A. B. C. omit thrce lines from here.

·एकोनपञ्चाशोऽध्यायः दृष्वा स्वरश्मिखचितमानन्दापूरितं महः । यथाविन्वं हृदम्भोजं तेनैव प्रविशेत सुधीः तस्मिंस्तस्मिन परब्रह्मण्यैकध्यं तस्य चिन्तयेत् ।। ततोऽग्निना विनिष्क्रम्य सव्येन हृदयं विशन् ।। एवमेकार्णवीकृत्य वैष्णवं तत् परं महः । स्मरेत् स्पन्दमथैश्वर्यं स्वचक्षु?यगोलकम् । तिष्ठेत् समादधानस्तदस्पन्दं स्वमनो दधत् ।।११।। परस्परं निरीक्ष्याथ तन्वानावेकतामिव ।। १२६ ॥ मनसि स्पन्दमानेऽथ स्मृत्वा तं स्वं धिया पुनः । अन्योन्यालोकनाभ्यां तावनुविद्धावनुस्मरेत् । बिम्बाद् दक्षिणमार्गेण बहिनिष्क्रम्य मेधया॥११८॥ एतदीश्वरसंधानं नाम योगोऽनुवर्णितः ।। १२७ ।। संविशेद्वामभागेन स्वमेव हृदयाम्बुजम । येन सर्वेषु विम्बेपु सर्वेशित्वं सदा भवेत् । योगोऽयं द्रव्यविम्बस्य 'नाडीवृन्दप्रवर्तकः॥११९।। अथ शब्दानुसंधानं मन्त्रबिम्बैकता हि या॥ योगान्तरमथातिप्टेत् तस्य सर्वेशिताप्तये । सा स्मृता वैष्णवी सूक्ष्मा शक्तिर्विष्णोर्निरञ्जना । ध्यायीतातो हृदम्भोजात् तारिकां तारिणीं गृणन् ।। तत्सामान्यमयो भूत्वा तस्मिन् स्वं लोपयेद् ध्वनिम्।। यायादूर्ध्वप्रवाहेण परं पदमनामयम् । सर्वसंकल्पहीनं तच्छब्दमात्रविवर्जितम् । ततः स्मरेत् परं तच्च भोगं प्राप्तं स्वयेच्छया ॥ शान्तं विद्धि परं सूक्ष्म 1 तत्परं बोधनिर्मितम् ॥ ततस्तत्स्पन्दमादाय विज्ञानैश्वर्यशक्तिमत् । ततः शब्दार्थसंस्कारसार्धस्पन्दोद्यमो हि यः। अनाकुलं पुनर्यायात् पथा तेन हृदम्बुजम् ।।१२२॥ तत् स्मरेत् परमंसूक्ष्मं पश्यन्तीपदमुन्मिपत्॥१३॥ दक्षिणेन विनिष्क्रम्य परस्परसहायवान् । संकल्पपदवीरुढस्तत्तत्संस्काररञ्जितः। तद्विम्बहृदयाम्भोज वामेनैव तु संविशेत् ॥१२३॥ स्वकं वाच्यं पृथक्कृत्य तदुद्दिश्योदयो हि यः ।। ध्यात्वा पूर्ववदेकत्वं विनिष्क्रम्योर्ध्वमार्गतः। शाब्दं तन्मध्यमं रूपं स्मरेद्धृत्पद्ममध्यगम् । द्वादशान्तं समाविश्य पूर्ववत् स्पन्दमेत्य च।।१२४।। नानास्थानप्रयत्नोत्थैः करणश्वसनेरितैः ।। १३३ ।। ११९. नाडीबृन्देति । अत्रेदं पारमेश्वरवचनमनुसंधेयम् - "योगोऽयं मुनिशार्दूल बिम्बस्य द्रव्यजस्य च । आपादमूर्धपर्यन्तं नाडीबृन्दस्य व्यञ्जकः ॥ येन सर्वेशिता विप्र बिम्बस्यास्य प्रजायते । तं योगमधुना वच्मि एकाग्रमवधारय ॥” (१५-४४७,४४८) इति । १२२. स्पन्दं क्षोभम् । तथा च पारमेश्वरे-“ अव्युच्छिन्नोऽप्यथोऽक्षुब्धः स्वेच्छया क्षोभमेति च ।” (१५-४५१) इति । इत्येकोनपञ्चाशोऽध्यायः 1 एकत्वं I. 4 नाडीबिम्ब A.; नानाबिम्ब I. 7 अभिधा I. 2 मनस्वी F. 5 पदं I. 8 3 द्विधा A.G. 6 क्षोभं I. 9 I. omits this line. सत्ता G. I. 10 तरं G.

·२०० लक्ष्मीतन्त्रम् तरङ्गैर्व्यक्तिमायाति स्फुटो वर्णपदादिकैः । यो वाचकस्वरूपेण तत्पदं वैखरी विदुः॥१३४॥ बोधशब्दात्मकं तस्मात् परसूक्ष्मादिभेदवत् । वपुरित्यनुसंधाय तद्विम्बं भावयेत् ततः ।। १३५॥ शब्दसंहारयोगेन स्वं वपुस्तच्च बिम्बकम् । निष्कम्पबोधशब्दात्म स्मृत्वा तद्वितयं तथा ॥ पूर्वोक्तक्रमयोगेन शब्दब्रह्म ह्यनाहतम् । पश्यन्त्यादिक्रमेणैव शब्दबिम्बमयं स्मरेत्॥१३७॥ एवं शब्दानुसंधानं कृत्वा मन्त्रानुसंहितम् । आरभेत सुधीः कर्म तस्य योगोऽयमुच्यते ।। अनाहतं परं नाभौ पश्यन्तीपदमागतम् । नालसूत्रमिवान्तःस्थं मध्यमे हृदयाम्बुजे॥१३९॥ स्थित्वा तद्वैखरीद्वारा बिम्बान्तः संविशत् स्मरेत् । स्फुरन्नादस्वरूपं च मन्त्रैर्व्याप्तं तथाखिलैः ।।१४०॥ मन्त्रात्मानं जगन्नाथं बिम्बहृन्मध्यगं स्मरेत् । एवं संस्थापितं बिम्बं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥१४१॥ आवाहनं ततः कुर्याद् बिम्बेऽस्मिन् हरिमेधसः। पूर्वमावाहयामीति तथा सर्वाङ्गमन्त्रतः ॥ १४२ ।। प्रवेशनिर्गमौ लक्ष्म्याः स्मरेदेवस्य देहतः। ऋग्भिः पञ्चभिराद्याभिस्तस्या आवाहनं स्मृतम् ॥ द्वादशाङ्गकलान्यासं देवन्यासवदाचरेत् । भवतं नः सुमनसाविति द्वावनुसान्त्वयेत् ॥१४४|| एतावती चले बिम्बे प्रतिष्ठान्यत्र तु स्थिरे। कुर्यात् पूर्वोक्तमार्गेण सात्त्वतादिविधानवित् ॥ यदेतदनुसंधानत्रितयं पूर्वमीरितम् । एतदेव प्रतिष्ठानमुभयनेति मे मतिः ॥ १४६ ।। इत्थं संस्कारसंपन्ने तद्विम्बद्वितये सुधीः । लक्ष्मी लक्ष्मीपतिं चैव धिया पश्यन्नुपस्थितौ ।। तन्मनाश्चैव तद्भक्तस्तद्याजी तज्जपोद्यतः। तद्योगी सततं भूत्वा तावेवान्ते प्रपद्यते॥१४८ ।। प्रतिष्ठेयमिति प्रोक्ता साक्षाज्ञानमयी परा। ज्ञानं विना न चैवान्यन्नराणां तारकं स्मृतम् ॥ इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे प्रतिष्ठाविधानं नामैकोनपश्चाशोऽध्यायः 1 येन वाचकरूपेण I. 4 मन्त्रनाथं I. 7 शब्दार्थों F. तृतीयं B. 8 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाञ्चरात्रे B. ब्रह्ममयं G. प्रतिष्ठायां I. 9 मायासिद्धिप्रकाश: B. F. मतम् I.

·पञ्चाशोऽध्यायः शक्र:- शक्तिमान् सकलाधारः सर्वशक्तिर्मदीश्वरः । विश्वारणे नमस्तुभ्यं नमो विश्वविभूतये । तस्याहं परमा शक्तिरेका श्री म शाश्वती ॥ ८॥ सर्वासामपि सिद्धीनां नमस्ते मूलहेतवे ॥१॥ निरस्तनिखिलावद्या सर्वकामदुघा विभोः। आदिदेवात्मभूतायै नारायणकुटुम्बिनि । आत्मनित्तिसमुन्मीलच्छुद्धाशुद्धाध्ववर्गिणी ॥९॥ समस्तजगदाराध्ये नमस्ते पद्मयोनये ॥२॥ अनुव्रता हृषीकेशं सर्वतः समतां गता। तावावां परमे व्योनि पितरौ जगतः परौ ॥१०॥ त्वत्प्रसादाच्छ्रुता मन्त्रास्त्वदीयाः सिद्धयो मया। आराधनं च सर्वेषां यथावदवधारितम् ॥३॥ अनुग्रहाय लोकानां स्थितौ स्वः परया श्रिया कदाचित्कृपयाविष्टौ जीवानां हितकाम्यया ॥११|| इदानीं श्रोतुमिच्छामि त्वद्वक्त्राम्बुजनिःसृतम् । त्वत्सूक्तस्य विधिं कृत्स्नमुपसन्नोऽस्म्यधीहि भो । सुखिनः स्युरिमे जीवाः प्राप्नुयुनौं कथं न्विति । 6उपायान्वेषणायत्तौ परमेण समाधिना ॥ १२ ॥ श्री:- देवो नारायणो नाम जगतस्तस्थुषस्पतिः। मनीवः स्मातिगम्भीरं शब्दब्रह्ममहोदधिम् । आत्मा च सर्वलोकानां षाड्गुण्यानन्दविग्रहः ॥ मध्यमानात्ततस्तस्मात् सामय॑जुषसंकुलात्॥१३॥ सर्वप्रकृतिरीशानः सर्वज्ञः सर्वकार्यकृतः । तत् सूक्तमिथुनं दिव्यं दध्नो घृतमिवोत्थितम् । अनिरनिष्टोऽनवद्यश्च सर्वकल्याणसंश्रयः ॥६॥ अनाहतमसंदिग्धमनस्पष्टमनश्वरम् ॥ १४ ॥ तमसां तेजसां चैव भासकः स्वप्रकाशतः । सर्वैश्वर्यगुणोपेतमनाकुलपदाक्षरम् । अन्तर्यामी नियन्ता च भावाभावविभावित:॥ आद्योस्तथान्तयोः शश्वदन्योन्याक्षरमिश्रितम् ॥ १. विश्वारणे । विश्वोत्पत्तिस्थानभूते इत्यर्थः । २. आत्मभूतायै । प्राणवल्लभायै इत्यर्थः। ४. त्वत्सूक्तस्य ; श्रीसूक्तस्य । ५. जगत इत्यादि । जङ्गमस्थावराणां पतिरित्यर्थः। ६. प्रकृतिः; उपादानकारणम् । ७. “ तस्य भासा सर्वमिदं विभाति " इति श्रुत्यर्थोप- बृंहणमत्र । भावाभावेति । भावाभावपदार्थरूपतया निर्धारित इत्यर्थः । ९. सर्वकामेति । मयैव सः अवाप्तसमस्तकाम इति भावः । आत्मभित्तीति । शुद्धाशुद्धरूपः प्रपञ्चः सर्वोऽपि मदेकावलम्बन इत्यर्थः। १२. समाधिना ; ध्यानेन । १३. मनीवः स्मेति । अमनीवेत्यर्थः। १४. सूक्त- 1 श्रीस्वाच B. F. I. 4 विभावन: A. B.C. 7 अनाकुलमनातुरम् I. 2 वित् I. 5 विति A. B. G. निरधिष्ठ: I. 6 उपायान्वेषणे C.

·२०२ लक्ष्मीतन्त्रम् शक्तिशक्तिमदाविद्धं तत्तदक्षरमिश्रितम् । कुर्यात् प्रथमया चर्चा त्वावाहनमतन्द्रितः । तत्र पुंलक्षणं सूक्तं सद्ब्रह्मगुणभूषितम् ।। १६ ।। द्वितीययासनं दद्याद् देवदेवस्य शाङ्गिणः ॥२५॥ स्वीचकारारविन्दाक्षः स्वमहिन्नि प्रतिष्ठितम् । तृतीययाय॑मीशाने 'पाद्यं चापि प्रकल्पयेत् । तत्र स्त्रीलक्षणं सूक्तं सद्ब्रह्मगुणभूषितम् ॥ १७ ॥ चतुर्थ्याचमनं चैव पञ्चम्या चोपहारकम् ॥ २६ ॥ स्वीचकाराहमव्यग्रा स्वमहिम्नि प्रतिष्ठितम् । षष्टया स्नानं प्रकुर्वीत सह नौ साधकोत्तमः । ते एते परमे सूक्ते महर्षिगणसेविते ॥ १८ ॥ सप्तम्या वाससी दद्यादष्टम्या भूषणानि च ॥२७॥ अधीते च विमृष्टे च नयेतां परमां गतिम् । गन्धं दद्यान्नवम्या तु दाम्या सुमनश्चयम् । विहितानि विधानानि कल्पकृद्भिः पुरातनैः ।।१९।। पराभ्यां धूपदीपौ तु परया मधुपर्ककम्.।। २८ ॥ अघोराण्यमराध्यक्ष तानि तानि सहस्रशः । प्रापणं च चतुर्दश्या पञ्चदश्या नमस्क्रियाः। तत्र संप्रति मत्सूक्तविधानं विहितं शृणु ॥ २० ॥ तारिकामनुतारं च प्रयुञ्जीयादथान्ततः ॥२९॥ मामेवास्य मुनि विद्याच्छन्दः श्री म कथ्यते । प्रत्यूचं नियतो मन्त्री जपेच्छक्त्या यथाविधि । देवता सकलाधारा विष्णुपत्न्यहमीश्वरी ।। २१ ।। सूक्तस्य विलयं पश्चात्तारिकायामनुस्मरेत् ॥ ३० ।। विनियोगोऽस्य सूक्तस्य लक्ष्मीनारायणार्चने । तारिकास्थौ च नौ ध्यात्वा स्मरेत् सर्वगतिं च नौ। अङ्कस्थां भावयेल्लक्ष्मी विष्णोर्मा परमेश्वरीम् ।। ऋग्भिश्चतमृभिर्यद्वा पूर्वमावाहनक्रिया ॥ ३१ ॥ वामेनालिङ्गितां शश्वद्वाहुना परमात्मना । पञ्चम्या तु प्रपद्येत श्रियं मां शुद्धचेतसा। 'तदंसलग्नबाहुं च दिव्यपङ्कजधारिणीम् ।। २३ ।। आप इत्यनया कुर्यादर्घ्यपाद्याचमक्रियाः ॥३२ ।। अथ मामर्चयेदृग्भिः प्रयतः परमेश्वरीम् । आर्द्रामिति च मत्स्नानं कर्दमेनेति चाम्बरम् । वामोत्सङ्गनिषण्णां मां देवदेवस्य शाङ्गिणः ॥ गन्धद्वारेति' गन्धाः स्युरूपैतु स्यादलंकृतिः ॥३३॥ 3B मिथुनम् ; पुंसूक्तं श्रीसूक्तं च । अनाहतम् ; अव्याहतम् । अनस्पष्टम् ; अतिम्पष्टम् । १७. म्वीचकारेति । तन्मन्त्रद्रष्टतया तदृषित्वेन तत्प्रतिपाद्यत्वेन तद्देवतात्वेन चात्मानमभावयदित्यर्थः। अरविन्दाक्ष इत्यनेन " तस्य यथा कप्यासं पुण्डरीकमेवमक्षिणी" इति श्रुत्युपवर्णित इति सूच्यते। ११. अधीते ; शब्दतः। विमृष्टे ; अर्थतः । कल्पकृद्भिः ; शौनकादिभिः । २०. अघोराणि । फलदशायामिव साधनदशायामपि परमभोग्यानीत्यर्थः । २२. अङ्कस्थामिति । वामाङ्कस्था- मित्यर्थः। २८. पराभ्यामिति। एकादशीद्वादशीभ्यामृग्भ्यामित्यर्थः। २९. तारिकामित्यादि। ह्रीं श्रीं इति मन्त्रद्वयमित्यर्थः । ३१. पक्षान्तरमाह-ऋग्भिरिति । ३२. आप इति । " आपः सृजन्तु" इत्यादिद्वादश्येत्यर्थः । ३३. आामित्यादि । त्रयोदश्या चतुर्दश्या चेत्यर्थः । 11. omits this line. 4 आद्यं 1. 7 पश्चात्पाद्यं I. 2 C. omits four lines from here. 5 परमात्मनः A. दीपधूपौ B. ३ मत्सूक्ते B. 8 तदङ्गलमां मां चैव I. 9 द्वारेण C. F. I.

·पञ्चाशोऽध्यायः का सोस्मि 'धूपदीपौ च षष्ठया चैवोपहारकम् । मनसः काममित्येवं मधुपर्क प्रकल्पयेत् ॥ ३४ ॥ क्षुत्पिपासामिति ह्येषा प्रापणप्रतिपादिका। अन्त्यया तु नमस्कारः शिष्टं पूर्ववदाचरेत् ॥३५।। सूक्तेऽस्मिन् मम नामानि पञ्चाशत् त्रीणि चाप्युत । तेषां निरुक्तिं मत्तस्त्वं शृणु जम्भनिषूदन ॥३६॥ निहिता सर्वभूतेषु रणे भृङ्गवधूरिव । जनयन्ती परं नादं तैलधारावदच्युतम् ।। ३७ ।। निमेषोन्मेषयोर्मध्ये सूर्याचन्द्रमसोः स्थिता । मूलमाधारमारभ्य द्विषट्कान्तमुपेयुषी ।। ३८ ॥ उदितानेकसाहस्रसूर्यवह्नीन्दुसंनिभा। चक्रकात् पवनाधाराच्छान्ता पत्याथ मध्यमा।। वैखरीस्थानमासाद्य तत्राष्टस्थानवर्तिनी। वर्णानां जननी भूत्वा भोगान् प्रस्नौमि गौरिव ।। हिरण्यवर्णेत्येवं मां प्रजापतिरुदारधीः । स्तुत्वा तु मत्प्रसादात् स योगानां धर्ममूचिवान् । प्रणवादिर्नमोऽन्तोऽयं मन्त्रो मम नवाक्षरः । शब्दब्रह्ममयः साक्षाद्योगिनां योगसाधकः ॥४२। दूराद् दूरतरं यामि हरिणी योगिमानसात् । भक्त्या बध्नन्ति निजया योगिनो मां यतत्रताः ।। पष्टिरष्ठौ सहस्राणि योगिनो मत्परायणाः । हरिणीं मामनुध्याय प्रत्याहारं परं गताः ॥ ४४ ॥ हरिणाजिनसंवीतां हरिणाजिनसंस्तराम । हरिणाश्लिष्टमध्यां तां हरिणायतलोचनाम् ॥ ४५ ॥ हरिणीं मामनुस्मृत्य परां शान्तिमवाप्नुयात् । हरिं नयामि कार्येपु नीये च हरिणा स्वयम् ।। सदा हरिणभासाहं हारिणी दुरितं सताम् प्रणवादिनमोऽन्तश्च मन्त्रोऽयं मे पडक्षरः ॥४७॥ कर्दमेनेति । एकादश्येत्यर्थः । गन्धद्वारेति । नवम्येत्यर्थः । उपैत्विति । सप्तम्येत्यर्थः। ३४. कां सोस्मीति । चतुयेत्यर्थः । अस्या आचमनेऽप्युपयोगः पूर्वमुक्तः । षष्ठयेति । "आदित्यदणे" इत्यनयेत्यर्थः । मनस इति । दशम्येत्यर्थः । ३५. शुदित्यादि । अष्टम्येत्यर्थः । अन्त्ययेति । "तां म आवह ” इति पञ्चदश्येत्यर्थः ३६. पञ्चाशत् त्रीणीति । त्रिपञ्चाशदित्यर्थः। ३७. निहितेत्यादिना हिरण्यवर्णेतिनामनिरुक्तिः । हिशब्दार्थों निहितेति । रणे; शब्दं करोमी- त्यर्थः । तादात्विकनादस्य विवरणम् -भृङ्गवधूरिवेति । अच्युतम् ; अविच्छिन्नमित्यर्थः । ३९. वर्णशब्दं निर्वक्ति-चक्रकादिति । आधारचक्रादित्यर्थः । शान्ता ; परेत्यर्थः। पश्या ; पश्यन्ती। ४०. त्रैखरीस्थानम् ; कण्ठादीन्यष्टौ। ४२. ओं हिरण्यवर्णायै नमः इति नवाक्षरो मन्त्रः ४३. हरिणीति नाम निरुच्यतेऽत्र । हरिणीवत् दूरधावनादिति, हरन्ति बध्नन्ति योगिन एनामिति च निर्वचनद्वयम् । ४५. निर्वचनान्तरमाह-हरिणेत्यादि । हरिणस्येवाश्लिष्टम- संसृष्टं मध्यं यस्याः, हरिणा विष्णुना आश्लिष्टं मध्यं यस्या इति वा निर्वचनम् । ४६. निर्वच- नान्तरं हरिमिति । “यदिङ्गितपराधीनो विधत्तेऽखिलम्" इत्यभियुक्ताः। ४७. हरिणभासेति 1 दीपधूपौ B. 2 व्रणे c. 3 1. omits three lines from here. 5I. omits nine lines from here. अथा.

·२०४ लक्ष्मीतन्त्रम् सर्वार्थसाधकः साक्षाद्योगसाधनमुत्तमम् । उदेमि योगिनामन्तरानन्दस्पन्दलक्षणा । सौवर्णैः कल्पिता नित्यं मम माला सरोरुहैः॥४८॥ चतुर्थी तु दशां तेषां चन्द्रवद्भासयामि च ॥५५॥ सृजामि शोभनान वर्णान् 'सुष्टु विश्वं वृणामि वा। योगान्तरायनिहतो वसिष्ठः परमो मुनिः । सृताश्चापि मयाजसं बद्धमुक्तादयो ह्यजाः ॥४९॥ अन्तश्चन्द्रमयीं शुद्धां चिदानन्दमहोदधिम्॥५६॥ सुवर्णस्रजमित्येवं गुह्यकानामधीश्वरः । नाडीस्थां मामनुस्मृत्य पुनः स्वं योगमाप्तवान् । मेरौ चिरमुपस्थाय धनेशत्वमवाप्तवान् ॥५०॥ आनन्दजनकः सद्यो मन्त्रोऽयं मे षडक्षरः॥५७॥ राजतै, स्त्रजः पौ राजन्ते च स्रजोऽमलाः। भवदावाग्निदग्धानां निर्वृतिं प्रकरोत्ययम् । राजिताश्च स्रजः सर्वे स्रष्टारो जगतां मया ।। आधाराब्जाद् द्विषट्कान्तं सूर्यभासा हिरण्मयी। रजतस्रजमित्येव रुद्राणां प्रवरः पुरा । उदेमि सततं प्रोक्ता शब्दसंकल्पकोरकैः । कैलासे समुपस्थाय रजताधिपतां ययौ ॥५२॥ प्रकृतेश्च परे व्योनि मण्डले च त्रयीमये ॥५९॥ अष्टाक्षराविमौ मन्त्रौ सतारौ नमसा युतौ। हिरण्मयेऽवतिष्ठेऽहं हिताय जगतां सदा । जपार्चनहुतध्यानादभीष्टं साधयिष्यतः ।। ५३ ।। तां मां हिरण्मयीत्येवं मुनयो वेदपारगाः ।। ६०॥ चंक्रम्यमाणा भक्तानां द्रावयामि च दुष्कृतम् । स्तुत्वा समाप्रवन् कामं योगिनो योगमुत्तमम् । चन्द्रवत् सततं चित्तं भक्तानां द्रावयामि च ५४|| सप्ताक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वकामार्थसाधकः ॥ ६१ ॥ हारिणीति च निर्वचनद्वयम् । ओं हरिण्यै नमः। ४८. सुवर्णस्रक रजतस्रगिति नामद्वयम् । ४९. सृजामीत्यादिना निर्वचनान्तरम् । सुष्टु विश्वमित्यादिना तृतीयं निर्वचनम् । “विश्वं विष्णुः इति नामपाठात् विष्णुं पतित्वेन वृणे इति वा, विश्वं लोकं वासस्थानतया वृणे इति वा निर्वचनं भाव्यम् । स्रक्शब्दनिर्वचनमाह-सृता इति । ५०. उपाख्यानमुच्यते---गुह्यकानामिति । ५१. रजतस्रगिति नाम निरुच्यते-राजतैरिति । निर्वचनान्तरं राजन्त इति । राजिता इति च निर्वचनान्तरम् । ५२. उपाख्यानमुच्यते-रुद्राणामिति । ५३. ओं सुवर्णस्रजे नमः। ओं रजतस्रजे नमः । ५४. चन्द्रेति नाम निरुच्यते-चंक्रम्यमाणेति । कम्धातोर्यङि चंक्रम्येति रूपम् । तत्र चं इति पदमादाय द्रा इत्यनेन योगे चन्द्रेति भवति । द्रा इति पदं निर्वक्ति- द्रावयामीति । द्रा इत्यस्यैव निर्वचनान्तरं चन्द्रवदिति । ५५. निर्वचनान्तरमाह---उदेमीति । चतुर्थी दशा तुरीयावस्था । ५६. उपाख्यानमुखेन निर्वचनान्तरमाह-योगेत्यादिना । ५७. ओं चन्द्रायै नमः । ५८. हिरण्मयीति नाम निरुच्यते-आधारेत्यादि । द्विषट्कान्तम् ; द्वादशान्तम् । सूर्यस्येव भासा यस्या इति आकारान्तः शब्दः । ५९. शब्दसंकल्पाः पश्य- त्यादयः । तदात्मनोदेमीति इत्थंभूतलक्षणे तृतीया । निरुक्त्यन्तरं प्रकृतरित्यादि। ६१. ओं . 2 1 स्रष्टुं A. G. सतार A.-B. राजताश्च I. 3 कैलास I. 5 नाभिस्थां I. पुनस्तं A.G.

·पञ्चाशोऽध्यायः २०५ साक्षिणी सर्वभूतानां लक्षयामि शुभाशुभम् । पञ्चाक्षरो ह्ययं मन्त्रः पातालगतिसाधनः । लक्ष्मीश्चास्मि हरेनित्यं लक्ष्यं सर्वमितेरहम् ॥६२।। दिव्यान्तरिक्षभौमानां भोगानामुपपादनः ।। ६८ ॥ ददती क्षेपणी चास्मि नित्या त्रिप्रेरणी तथा । तनुर्ज्ञानमयी सा मे 'विष्णोर्हदि च वर्तते । तथा ज्ञानस्वरूपाहं लक्षणीया मितौ मितौ ॥६३।। आत्मज्ञानमिदं पुण्यं योगज्ञानमिदं परम् ॥६९।। लये निवासे निर्माणे प्रेरणी प्रकृतेरहम् । 4भानामिव गता कान्तिः शीतरश्मौ सदा तथा। लक्षणाख्यस्य भावस्य कलाकाष्ठादिरूपिणी ॥६४॥ शक्तिः शक्तिमतो विष्णोः स्थिताहमनपायिनी ।। अव्यक्तव्यक्तसत्त्वस्था प्रेरयित्री सदास्म्यहम् । अपश्चाहमयाम्येका द्रवो भूत्वा गुणो महान् । लक्षं नयामि चात्मानं लामि चान्ते क्षिपामि च ॥ अपावाहयमादौ च मुनिं भूत्वा सरस्वती ।। ७१ ।। क्षिपामि क्षपयाम्येका क्षिणोमि दुरितं सताम् । सारस्वते जले पूर्व विश्वामित्रोदिता सती । क्षमे क्षमा हि भूतानां मिमे मन्ये च मामि च ॥ अपोवाह वसिष्ठं तं सत्यसन्धा सरस्वती ॥ ७२ ।। इत्येतान् मयि दृष्ट्वार्थान् परमर्षिरुदारधीः । ऋषयः प्राहुरेवं मां वसिष्ठे स्रोतसा हृते । लक्ष्मीर्लक्षय मेत्येव कपिलो मुनिरुक्तवान् ॥६७।। सत्ये सत्यप्रियं पाहि वसिष्ठं शात्रवादिति ॥७३।। हिरण्मय्यै नमः । ६२. इत आरभ्य सप्त श्लोकाः लक्ष्मीनामनिर्वचनपराः। दर्शनार्थात् लक्षघातोर्निर्वचनमाह—साक्षिणीति । लक्ष्मीश्चेति । हरेः लक्ष्मीः सर्वसंपदित्यर्थः । अत्र “श्रद्धया देवो देवत्वमश्नुते" " अप्रमेयं हि तत्तेजो यस्य सा जनकात्मजा" इत्यादिकं भाव्यम् । लक्ष्यमिति । सर्वप्रमितेः प्रमेयेत्यर्थः। ६३. क्षिप्धातोर्निर्वचनमाह-क्षेपणीति । तस्यैव विवरणं त्रिप्रेरणीति । कायवाङ्मनसानां प्रेरयित्रीत्यर्थः । अत्र “ला दाने” “क्षिप प्रेरणे” इति धातुद्वयान्निष्पत्तिरभिप्रेता । तथाहं ज्ञानस्वरूपा लक्षणीया । ६४. लये इति । सृष्टिस्थितिसंहारेषु प्रकृति प्रेरयामीति लक्ष्मीरहम् । लक्ष्यन्ते प्रमीयन्ते इति लक्षणानि सवै भावाः । तेषां क्षेपणी इति निरुक्तिः । ६५. लक्षमित्यादि निरुक्त्यन्तरम् । तथा लामीत्यपि । लीना भवामीत्यर्थः । क्षिपामि ; प्रेरयामि । लीधातुं क्षिपधातुं चादाय निर्वचनम् । ६६. निर्वचनान्तरमाह- क्षिपामीति । क्षमधातोः व्युत्पत्तिमाह-क्षमे इति । मीशब्दव्युत्पत्तिमाह-मिमे इत्यादिना । ६७. हे लक्ष्मीः मा मां लक्षय कटाक्षयेति कपिलो मुनिरुवाचेत्यर्थः। ६८.ओं लक्ष्म्यै नमः । ६९. अनपगामिनीति नाम निर्वक्ति--तनुरिति । विष्णोरनपायित्वात् अनपगामिनीति नाम । ७१. निर्वचनान्तरमाह-अपश्चेति । अप्सु द्रवाख्यो गुणोऽहम् । तस्मात् ताभ्यो नापैमी- त्यर्थः । निर्वचनान्तरमाह-अपावायमिति । अपोपसर्गात् वाहयतेर्लङ् । ७२. विश्वा- मित्रेणोक्ता सती तत्प्रतिद्वन्द्विनं वसिष्ठं जले अहमपोवाहेति लिट् । ७३. एवमपगामिनीशब्दं 3 योगरूपसमन्वितम् I. 1 लक्ष्मीलक्षणलक्ष्मी मां I. 4 1. omits this line. विष्णोरिव विवर्तते I. 5 विश्वामित्रे सितात्मनि I.

·ध्वनिम्। २०६ लक्ष्मीतन्त्रम् साहं सरस्वती भूत्वा तमपोवाह शात्रवात् । शृणामि च गुणैर्विश्वं शरणं चास्मि शाश्वतम् । ऋषयो नाम चर्मे तदा धनपगामिनीम् ।।७४।। शरीरं च हरेरस्मि श्रद्धया 'चेप्सिता सुरैः ।।८।। नवाक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वापद्विनिवारणः । शान्ताधारपदस्थास्मि "पश्या रन्ती च नाभिजा। अश्वा पूर्वाहनी चास्मि वसामि च पुरे सदा।। प्रेरणी च धियां मध्या नृष्टिर्वक्त्रे तथाणसाम् ।। बुद्धिप्राणशरीराख्ये त्रिविधे त्रिविधात्मना । चतुःस्थानस्थिता चैवं शान्तापश्यादिभदिनी। अश्वानांहेषवन्नादं योगारन्भे करोमि च ॥७६।। श्रयामि श्रयणीयास्मि शक्तिभी रेमि रामि च ॥ नाडीमध्यं समायाता करोमि रथवद् शक्तेरुज्ज्वलिनी चास्मि शंतमा रतिरीप्सिता । व्योमरन्ध्रमनुप्राप्ता हस्तिनादविनादिनी ॥ ७७ ।। इति त्रय्यन्ततत्त्वज्ञाः श्रियं मां विदुरञ्जसा ।। योगिनो यतमाना मां त्रिधैवं प्रतिपेदिरे। अपि नाथो विभूतिर्मे त्रैलोक्यं सेश्वरामरम् । आद्यावष्टाक्षरौ मन्त्रावन्त्य एकादशाक्षरः ।। ७८ ।। परां मदीयवर्णस्य कलां नार्हति षोडशीम् ।। ८४॥ अभीप्सितप्रदा ह्येते त्रयो मन्त्रा हि मन्मयाः । आद्ये पदत्रये वर्णाः श्रींहीमोमिति मन्मयाः। शृणोमि करुणां वाचं शृणामि दुरितं सताम् ॥ एप वैभिश्चतुर्भिस्तैर्मदीयं धार्यते वपुः ।। ८५ ॥ निष्पाद्याधुना तद्विपर्ययवाचितामाह-~-ऋषय इति । शात्रवात् पाहीति मां प्राहुरित्यन्वयः । ७४. अहं तं वसिष्ठं शात्रवादपोवाह अपावाहयम् ; अपासारयमित्यर्थः । ७५. ओं अनप- गामिन्यै नमः । अहं बुद्धयादिरूपे पुरे अश्वरूपा पूरूपा वाहनी चास्मि । तत्र वसामि च । बुद्धिं नानाविषयेष्वाकृष्य धावनात् अश्वा । प्राणावासस्थानभूता पूः । आत्मतया शरीरवह- नात् वाहनी । अतः अश्वपूर्वेति नाम । ७६. पक्षान्तरमाह---अश्वानामिति । पूर्व योगारम्भे अश्वेव नदामि । अश्वपूर्वायै नमः । ७७. रथमध्यानामनिर्वचनम् ---नाडीति । हस्तिनाद- प्रबोधिनीति नाम निर्वक्ति-व्योमेत्यादि । ओं अश्वपूर्वायै नमः । ओं रथमध्यायै नमः । ओं हस्तिनादप्रबे धिन्यै नमः । ७९. श्रीनामनिर्वचनमारभते-शृणोमीत्यादिना । “श्रु श्रवणे" शु हिंसायाम् " “श विस्तारे” इति धातवः । ८०. श्रद्धयेति । अस्मात् शकारं रेफ चादाय ईप्सितपदादीकारं संयोज्य श्रीशब्द इति भावः ८१, शान्तेत्यादि । शान्तापदात् शकारं रन्तीपदात् रेफ प्रेरणीपदादीकारं चादाय श्रीशब्द इति भावः । अर्णसां वर्णानां सृष्टिरिति वैखरीरूपमुच्यते । ८२. श्रयामि विष्णुम् । श्रयणीया ; शक्तिभिः जयादिभिः सेव्या । रेमि ; आश्रितपापानि क्षिणोमि । रामि ; सर्वान् कामान् ददामि । ८३. शक्तः प्रकाशयित्री । शंतमा ; मङ्गलतमा । रतिरूपा । ईप्सिता; प्रार्थनीया । अत्रापि पदत्रयात् शकाररेफेकारान् संयोज्य श्रीशब्दनिष्पत्तिरभिप्रेता । ८५. एष वेति । ओं श्रियै नमः इति मन्त्रश्चेत्यर्थः । एभिश्चतुर्मि- -- . . 1 हेषणानादं I. 4 शक्नोमि A. 2 सेविता F. I. 5 अहं नाथो विभूतिश्च त्रैलोक्यं च सुरेश्वर I. 3 विश्वतन्त्री I. एषु A. G.

·पञ्चाशोऽध्यायः २०७ एकैकशो द्विशो वापि त्रिशो वा सर्व एव वा। जतार्चितहुतध्याताः साधयेयुरभीप्सितम् ।। ८६ ।। प्रयत्नेनैव गोप्यं तदेतद्रनचतुष्टयम् । अन्योन्यफलितं सर्वैरशेषैरधिकं गुणैः ।। ८७ ॥ 1मिमे मीयेऽखिलैसनर्मयि माति जगत् क्षये । आत्मेश्वरवती चाहं व्याप्तायां मगि मेति धीः । आत्मवच्चेप्सितात्यर्थमतो मां मद्विदो विदुः । पञ्चाक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वकामफलप्रदः ।। ८९ ।। प्रदात्री सर्वकामानामवित्री सर्वकर्मणाम् । देवस्य दयिता चास्मि देवी मां मुनयो विदुः ।। पञ्चाक्षरो ह्ययं मन्त्रो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः । शब्दाये सर्वभूतानामन्तःस्था चिन्मयी सदा ।। काये च निखिलैर्वेदैरन्विष्ये केति चाखिलैः । ब्रह्मरूपधरा चाहं जटामण्डलधारिणी ।। ९२ ।। सृजामि विविधान् भावान्स्वाध्यायाध्यायतत्परान्। अतः कामिति मां प्राहुर्मुनयो वेदपारगाः।। ९३।। पञ्चाक्षरो ह्ययं मन्त्रः स्वाध्यायफलदायकः । उदिति ब्रह्मणो नाम विकस्तिस्तस्य तु स्मितम् ।। मय्यायत्ता विकस्तिः सा सोस्मितां मां ततो विदुः । सप्ताक्षरो ह्ययं मन्त्रो विकस्ति भूयसीं वहेत् ॥ हिता च रमणीया च मदीया प्रकृतिः परा। तां सत्त्वरूपामालम्व्य तरन्ति मुनयस्तमः ।।९६॥ 4अतो हिरण्यप्राकारामृषयो मामुपासते। दशाक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वकामसमृद्धिदः ॥ ९७॥ रिति । श्री, हीं, ओं, ओं श्रियै नमः इत्येतैश्चतुर्भिरित्यर्थः। ८८. मेति नामनिर्वचनम्-मिमे इत्यादिना । सर्व प्रमिनोमि । मीये ; प्रमीये । माति ; परिमितं भवति । आत्मेत्यादि ; अस्म- च्छब्दान्नि-पन्नं मशब्दमादायार्थ उपवर्ण्यते । मेति धीरिति । अहमर्थधीरित्यर्थः । ८९. आत्मवदिति । म इव मेति व्युत्पत्तिरिति भावः । ओं मायै नमः । ९०. देवीशब्दं निर्वक्ति--- प्रदात्रं ति । दाधातुमवधातुं चादाय निरुच्यते । देवस्य दयितेति । पुंयोगे ङीषिति भावः । ओं देव्यै नमः। ९१. “कां सोस्मिताम् ” इत्यत्र कामिति पृथक् पदम् । केति नाम निर्वक्ति- शब्दाये इति । शब्दं करोमीत्यर्थः । ९२. काये इति । प्रतिपाद्ये इत्यर्थः । किंशब्दमादा- याह --- अन्विप्ये इति । क इति ब्रह्मणो नामेति मत्वाह-ब्रह्मेत्यादि । ओं कायै नमः । ९.४. सोस्मितेति नाम निर्वक्ति-उदितीति । " तस्योदिति नाम" इति श्रुत्यर्थोऽत्राभिप्रेतः । तम्य ब्रह्मणो या विकम्तिर्विकासो बृहत्त्वमिति यावत् ; सा विकस्तिरेव स्मितम् । उस्मितमिति रूपम् । तेन सहिता सोस्मिता । भगवतो नारायणस्य यत् बृहत्त्वं, तत् एतदायत्तमित्युक्तं भवति । यदाहुः- अपाङ्गा भूयांसो यदुपरि परं ब्रह्म तदभूत्" इति । ओं सोस्मितायै नमः । ९६. हिरण्यप्राकारेति नाम निरुच्यते-हिता चेति । प्राकारशब्दः प्रकृतिपरः । - । शुष्मिणी में खिलायमहिमा हि जगत्क्षये I 3 महत A, B, C. 2 सर्वान् A. B. C. 4 I. omits this line.

·२०८ लक्ष्मीतन्त्रम् आरादशेषदोषाणां द्राविणी मामुपेयुषाम् । द्विसप्तत्या सहस्रेण नाडीनां देहसागरम् । अधोमुखाच्छिरःपद्मात् स्रुतयामृतधारया।। ९८॥ तर्पयामि रसैनित्यं प्राणानां प्रेरणावशात्॥१०५।। अभिषिक्ता सदास्मि दययान्तरास्मि च । सौषुम्नेनाध्वना नित्यं परं भावमुपेयुषाम् । ज्वलामि 'सर्वभूतान्तर्गगने परमे सदा ॥ ९९ ॥ 4बिम्बभावमुपेताहं विमले योगदर्पणे ॥ १०६ ॥ शुद्धा निरञ्जना सत्या भासयन्ती जगत् त्विषा । आत्मबिम्बसमुद्भूतैः परमार्थः सुधारसैः। अशिखा त्रिशिखा चाहं पञ्चपञ्चशिखावती । चिन्मयैस्तर्पयाम्यन्तर्योगिनां सत्त्वमुत्तमम् ॥१०७॥ सप्तधा च पुनस्रधा ज्वलामि वपुषि स्थिता । प्रकृत्यादि विशेषान्तं परिणामोन्मुखं सदा । षडक्षराविमौ मन्त्री निर्वृत्यौज्वल्यदायको । कार्यभावं समापन्नमक्षिण्वन्ती निजैर्बलैः ॥१०॥ हरौ प्रीतिमती नित्यं तृप्ता भक्तेषु नित्यदा। आपगाभिरिवाम्भोधि प्राणाधानेन तर्पये। प्राकृतैश्च विना भोगैनित्यतृप्तास्म्यहं स्वतः॥१०२।। स्नेहेनेव सदा दीपं प्राणिनां करणानि च ॥१०९॥ तां मां तृप्तामनुध्याय मुनयो वेदपारगाः। निजसंविद्रसेनैव तर्पयाम्यक्षयात्मना। ज्ञानमूलां परां तृप्तिं नित्यां प्राप्ताः सुधामयीम् ।। तर्पयन्तीति मां प्राहुर्योगिनो योगपारगाः॥११०।। षडक्षरो ह्ययं मन्त्रस्तर्पयत्यखिलं जगत् । सप्ताक्षरो ह्ययं मन्त्रस्तर्पयत्यखिलं जगत् । तर्पयामि गुणैर्विष्णुमात्मानं तद्गुणैरपि ।। १०४॥ पद्यमानं 'मिनोतीति कालं पद्मं प्रचक्षते ॥१११॥ ओं हिरण्यप्राकारायै नमः । ९८. आद्रेति नाम निर्वक्ति-आरादिति । दूरे इत्यर्थः । निर्वचनान्तरम्-अधोमुखादिति । ९९. ज्वलन्तीति नाम निर्वक्ति-ज्वलामीति । १००. शब्दब्रह्मस्वरूपत्वमाह----शुद्धेति । अशिखेति परारूपमुच्यते । पश्यन्तीमध्यमावैखरीभेदेन त्रिशिखा। स्पर्शात्मना पञ्चविंशतिशिखा । १०१. यादिसान्तधारणाव्यूहात्मना सप्तधा । हलक्षात्मना त्रिधा चेत्यर्थः । ओं आर्द्रायै नमः । ओं ज्वलन्त्यै नमः । १०२. तृप्तेते नाम्नो निर्वचनमाह-हराविति । प्राकृतैर्विनेति । अप्राकृतरित्यर्थः । ओं तृप्तायै नमः । १०४. तर्पयन्तीति नामाह-तर्पयामीति । तर्पणं च बहूनां बहुभिः साधनैर्वर्णयति-गुणैरित्या- दिना । १०५. देहे द्वासप्तति ज्यः योगशास्त्रप्रसिद्धाः । अत्र देहस्य सागरत्वेन, नाडीनां नदीत्वेन, प्राणानां वायुत्वेन, रसानां जलत्वेन चाध्यवसायो विवक्षितः । १०६. प्रकारा- न्तरमाह-सौषुम्ननेति । १०८. प्रकारान्तरमाह--प्रकृत्यादीति । सदा परिणामोन्मुखमित्य- नेन प्रकृतेः नित्यपरिणामस्वभावत्वमुक्तं भवति।१०९. तात्पर्यान्तरमाह-लेहेनेति।१११. ओं तर्पयन्त्यै नमः । पद्मे स्थितेति नाम निर्वक्ति----पद्यमानमिति । सकलं प्रमेयमित्यर्थः। 3 1 भूतगगने पराच्च I. * विश्व I. 7 मनोतीति A. B. 2 योग F. G. I. प्राणदानेन B. C. F. I. प्राणायामवशात् सदा I. अनिर्श A. B. I.

·पञ्चाशोऽध्यायः २०९ कालमप्यखिलं शश्वत् कलयन्ती स्थिता सदा । भोग्यशक्तिप्रभा एता अस्यन्ती षट्सु वह्निषु । स्तुत्वा त्वनेन नान्ना मां कालातीतः कृती भवेत् ॥ प्रभासा मुनिभिः प्रोच्ये तन्त्रवेदान्तपारगैः॥१२०॥ पुंप्रधानेश्वरान्नित्यं वर्णयाम्यात्मतेजसा। सप्ताक्षरो ह्ययं मन्त्रस्तेजःसंततिसाधकः । पद्माकारैश्च वणर्मे भूषिता तनुरुत्तमैः ।। ११३ ॥ यशो यदुज्ज्वलं लोके विद्यादानादिसंभवम् ।। पद्मवर्णेति मां स्तुत्वा शास्त्रवैशद्यमाप्नुयात् । मदीयं तद्यशस्तच नानारूपं विभज्यते। उद्गतः प्रथमो योऽशुः क्षीरसागरमन्थने ॥११४॥ मामेव भाजनं विद्धि यशसस्तेजसः श्रियः॥१२२।। चन्द्राख्यः स मदीयोऽशुरुद्गच्छन्त्याः पुरःसरः। अतो यशस्विनी तां मां यशसेति विदुर्बुधाः । ऋषयो मत्प्रभावज्ञा मां तु चन्द्रां प्रचक्षते ।। सप्ताक्षरो ह्ययं मन्त्रो 'यशोदो जपतो भवेत्॥१२३।। यः स चन्द्रो मदंशूनां कोटिकोटयंशकोटिजः। स्वर्गपर्जन्यभू पुंस्त्रीवैश्वानरविभागतः । षडक्षरो ह्ययं मन्त्रो मनोवैमल्यदायकः ॥ ११६ ॥ आददाना हविः प्राप्तं श्रद्धासोमादिसंज्ञितम् ।। प्रकृष्यमाणा भासो मे सर्वावस्थासु सर्वदा । षोढात्मानं विभज्याहमग्निभावमुपागता। येनेच्छति तिरोधातुं तन्मे भासा तिरोहितम् ॥ ज्वलन्ती मुनिभिर्गीता भोक्तृशक्तिप्रभोज्ज्वला । यथा हि स्वशिरश्छाया स्वपदा नैव लक्ष्यते। अग्नीषोमविभागेन विश्वमेवं भजाम्यहम् । सा पदादग्रतो याति येन लङ्घनमिच्छति ॥११८॥ मन्त्रेणानेन मां स्तुत्वा साधयेद्यदभीप्सितम् ।। नित्योदितचिदानन्दा मत्प्रभाः सततोज्ज्वलाः। देवेन हरिणा जुष्टा सदा देवैश्च सेविता। श्रद्धां सोममपोऽन्नं च वीर्य हविरिति क्रमात् ।। देवाश्च मामुपाश्रित्य विषयान् प्रत्यवस्थिताः ।। मिनोति ; परिच्छिनत्ति । ओं पद्मे स्थितायै नमः । ११३. पद्यमानत्वात् पुंप्रधानेश्वराः पद्म- शब्दार्थाः। तात्पर्यान्तरं पद्माकारैरिति । ओं पद्मवर्णायै नमः। ११४. चन्द्रति नाम निरुच्यते -उद्गत इति । ओं चन्द्रायै नमः। ११७. प्रकृष्यमाणा इत्यादि । प्रभासानामनिर्वचनमत्र । भासां प्रकर्षसेवाह—येनेति । सूर्यादियेन तेजसान्येषां तेजस्तिरयितुमिच्छति, तदपि मत्तेजसा तिरोधीयते । ११८. अप्रधृष्यत्वे लौकिकं निदर्शनमाह-यथेति । ११९. प्रकारान्त- रमाह-नित्येत्यादि । श्रद्धामित्यादि। एतच्च छान्दोग्ये प्रसिद्धम् । द्वितीयान्तानां श्रद्धामित्यादी- नाम् अस्यन्तीत्युत्तरेणान्वयः। १२०. षट्सु वह्निषु ; स्वर्गादिष्वित्यर्थः। प्रभा अस्यतीति व्युत्पत्तिः। ओं प्रभासायै नमः। १२१. यशसेति नाम निरुच्यते---यश इति। १२२. तच्च यशश्च नाना- रूपं भवति । तदेवाह-यशस इत्यादिना। १२३. ओं यशसायै नमः । एतदनुसारेण "चन्द्रां प्रभासां यशसां ज्वलन्तीम्" इति सूक्तपाठः । १२४. ज्वलन्तीति नाम निर्वक्ति-स्वगैत्या- दिना । १२५. भोक्तृशक्तीत्यनेन भोग्यशक्तितात्पर्यकप्रभासानामवैलक्षण्यं प्रतिपादितं भवति । ओं ज्वलन्त्यै नमः। १२७. देवजुष्टानामनिर्वचनं देवेनेत्यादिना। देवशब्दस्येन्द्रियपरत्वमादा- 1 यशस्तेज:प्रदो C. 2 भवाम्यहम् A. B. G. 3 प्रत्यवस्थितान् A. B.

·२१० लक्ष्मीतन्त्रम् परिणामविशेषत्वात् प्रकृतेस्ते ह्यचेतनाः। आदित्यं वर्णयाम्येका तेजसा यशसा श्रिया। अतो मच्छक्तिमादाय शुद्धसंविक्रियामयीम् ।। आदित्यस्था च वर्णात्मा भूत्वा दिव्या त्रयीमयी॥ विषयेषु प्रवर्तन्ते श्रोत्रवाङ्मनआदयः । प्रकाशयन्ती सर्वार्थानतीतानागतानपि । वृत्त्यर्थ सेवितामरैर्देवजुष्टां तु मां विदुः ॥१२९।। पितृदेवमनुष्याणां चक्षुरस्मि सनातनम् ॥ १३७॥ सर्वशक्तिप्रदामन्तर्दैवजुष्टामवस्थिताम् । आदिभूतश्च वर्णो मे तारः प्रथमवाचकः । शश्वन्मामनुसंचिन्त्य देवान विजयतेऽखिलान् ।। तत्र शान्तोदितानन्दा नन्दाम्यात्मानमात्मना । मत्त एवोद्गतानीह विज्ञानानि महर्षिणाम् । तैलधारावदच्छिन्ना दीर्घघण्टानिनादिनी । शक्तयश्च क्रियाश्चैव यास्ता उच्चावचा नृणाम् ।। प्रणवस्य शिखा सूक्ष्मा सा मे शब्दमयी तनुः ॥ विशृङ्खलेष्टदां चापि मामुदारां विदुर्बुधाः । तत्र ब्रह्मणि निष्णातो मां द्रागधिगमिष्यति । सप्ताक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वमिष्टं प्रयच्छति ।।१३।। आदित्यवर्णजातं मे शब्दमय्या उपस्थितम् ॥१४॥ तनोमि पञ्च कृत्यानि ताये च जगदात्मना । शान्तापश्यादिरूपेण वैखरी वर्णनादिनी । "तां मां तामिति तत्त्वज्ञाः प्राहुर्वेदान्तपारगाः ।। दुहाना सकलानर्थान् धेनुः कामदुघा स्थिता ॥ पञ्चाक्षरो ह्ययं मन्त्रस्तनोति शुभविस्तृतिम् । एतानादित्यवर्णेति मय्यर्थानृपयो विदुः। प्रकृतिं पुरुषं चैव नयामि स्वेन तेजसा ।। १३४ ।। नवाक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वकामप्रपूरकः ।। १४२ ॥ कालाच्चापि बहिर्भूत्वा पद्मनेमीं ततो विदुः । किरन्ती किरणान लोके 'किरन्ती चोत्तरोत्तरम् । सप्ताक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वसंपत्समृद्धिदः ।। १३५ ।। वायुना देवमित्रेण मणिनाधारवह्निना ॥ १४३ ।। योच्यते---देवाश्चेति । १२९. देवशब्दस्येन्द्रियपरत्वादाह-श्रोत्रेत्यादि। वृत्त्यथै ; विषय- व्यापृतिरूपार्थे । अझैः; इन्द्रियैः । ओं देवजुष्टायै नमः । १३१. उदारानामनिरुक्ति: मत्त एवेत्यादिना । ओं उदारायै नमः। १३३. “तां पद्मनेमीम्" इत्यत्र तामिति पृथक् नामाभिप्रेत्य निर्वचनमाह-तनोमीति । पञ्च कृत्यानि सर्गादीनि । ताये ; विस्तृता भवामीत्यर्थः । “ताय संतानपालनयोः” इति धातुः। ओं तायै नमः । १३४. पद्मनेमीनामनिर्वचनम्-~-प्रकृतिमित्या- दिना । नयामीति पदधात्वर्थः। नेमिशब्दार्थः बहिरिति। ओं पद्मनेम्यै नमः। १३६. आदित्य- वर्णेति नामाह-आदित्यमिति । वर्णयामि : वर्णवन्तं तेजस्विनं करोमि । वर्णशब्दस्याक्षरपरत्व- मभिसंधायाह-वर्णात्मेति । १३७. चक्षुरिति । " चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्यामः" इति श्रुत्यर्थो ज्ञातव्यः । १३८. आदौ त्यः सिद्ध इत्यर्थं मत्वाह-~-आदिभूत इति । १४०. तत्र ब्रह्मणीति । प्रणवशिखायामित्यर्थः । आदित्यवर्णजातं प्रणवाज्जातं सर्वमपि वाङ्मयमित्यर्थः । ओं आदित्यवर्णायै नमः । १४३. कीर्तिनामनिर्वचनम्-किरन्तीत्यादि । कृ विक्षेपे । विक्षेपः 1 प्रत्यक्षे I. 4 विनादिनी F. किरती A. B. तां तु मामिति I. * दुघास्मि सा A. B. 3 आदित्यवर्ण B.C. 8 I. omits six quarters from here, 7 ·पञ्चाशोऽध्यायः २११ शनैर्विश्रम्य विश्रम्य पत्रेषु जलजन्मनाम् । ज्ञातृत्वमपि कर्तृत्वं यो नामापनिनीषति । द्वादशानां ततश्चोर्ध्व भजामि द्वादशान्तिमम् ।। ज्ञाता कर्ता निषेधस्य स निर्वक्ष्यति तत् कथम् ।। कीर्तयन्ति ततः कीर्ति मुनयो मां मनीषिणः । शक्तो धर्षयितुं कश्चिन्नैव संविद्गतिं मम । पञ्चाक्षरो ह्ययं मन्त्रो योगवैमल्यदायकः॥१४५॥ तदभावा विचिन्त्यैवं ह्यभावे संविदेव सा॥ ऋद्धास्म्यहं गुणैविष्णोरर्धयामि च योगिनः । दुराधर्षेति मां प्राहुः सांख्यज्ञानविचक्षणाः । पत्रेषु योगपद्मानामाधारान्तरचारिणाम् ॥ १४६।। अष्टाक्षरो ह्ययं मन्त्रस्तमोगतिविमोचनः ॥१५३।। उत्तरोत्तरमृध्यामि भजन्ती विस्तृतिं पराम् । नित्येन विष्णुना पुष्टा नित्यं पुष्टा च सद्गुणैः । ऋद्धिं वृद्धास्ततः प्राहुर्योगिनो योगदीपिनीम् ।। विषयम विना पुष्टा नित्यं संवित् परा तनुः ।।१५४।। गन्धादयः पृथिव्याद्या द्वाराणि मम वेदने। सैव पुष्णाति विषयानजडाभिर्जडात्मनः । सर्वेषां पुण्यगन्धानां द्वारभूतास्मि शाश्वती॥१४८।। नित्यपुष्टां तु मां प्राहुः सिद्धाः संविद्विचक्षणाः ।। गन्धद्वारेति मां प्राहुर्विप्रा वेदान्तपारगाः । अष्टाक्षरो ह्ययं मन्त्रो नित्यं पुष्णाति संविदम् । दुराधर्षास्मि सर्वेषां दैत्यदानवरक्षसाम् ।। १४९ ।। करिणो नाम कर्तारस्त्रिशुद्धास्त्रिक्रियापराः॥१५६॥ शुद्धा संवित् क्रिया चाहं नारे कैरपि बाधितुम् । तानिच्छामि सदा द्रष्टुं मनसा च्यामि तान् सदा । सर्वेषामात्मभूताया मम संविक्रियात्मनः ॥१५०।। हिमशैलेन्द्रसंकाशा गजेन्द्रा मम वाहनाः ।।१५७|| किरणानां शब्दानां च । तत्र शब्दानामाह-उत्तरोत्तरमिति । पश्यन्तीमध्यमावैखरीरूपेणे- त्यर्थः । श्रुतौ “देवसखः” इति व्यत्ययेन तृतीयाथै प्रथमा । मणिनेत्यस्य विवरणम्- आधारवहिनेति । १४४. श्रुतौ " उपैतु' इत्यस्यार्थवर्णनम् -भजामीति । ओं कीत्यै नमः। १४६. ऋद्धिरिति नाम निर्वक्ति-ऋद्धति। समृद्धेत्यर्थः। अर्धयामि ; प्रीणयामि । वृद्धिमेवाह -पत्रेष्विति । १४७. ऋध्यामि ; वृद्धि प्राप्नोमि । ओं ऋद्धयै नमः । १४८. गन्धशब्दो रूपरसादीनामप्युपलक्षकस्तदाश्रयपृथिव्यादीनि लक्षयति । “अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात् " इत्यत्रा- न्नमयकोशो ब्रह्मज्ञानद्वारत्वेन श्रुतौ विहितः । “पृथिवी वा अन्नम्" इति श्रुतिरेवान्नशब्द पृथीवीपरमाचष्टे । अतो देवीज्ञाने पृथिव्यादयो द्वारभूयमापद्यन्ते । ओं गन्धद्वारायै नमः । १५१. तत् ; अपनयनम् । १५२. तदभावा ; धर्षणाभावरूपेत्यर्थः । ओं दुराधर्षायै नमः। १५४. नित्यपुष्टानामनिर्वचनम्-नित्येनेत्यादिना । सद्गुणैः; ज्ञानशक्त्यादिगुणैः । विषयैर्विनापि मे संविद्रूपा परा तनुः पुष्टेत्यन्वयः। ओं नित्यपुष्टायै नमः । १५६. करीषिणीति नाम निर्वक्ति- करिण इति । कर्तार इति । करिन्शब्दः कृधातोनिप्पन्न इति भावः। त्रिशुद्धाः ; कायवाङ्मनस- शुद्धाः। त्रिक्रियाः ; यजनदानाध्ययनरूपाः। १५७. इच्छार्थकमुधातुमादायार्थमाह- -- .. m- 1 ऋध्याम्यहं 1. 4 भीतिविमोचन: 1. 2 भजेऽहं 1. 5नित्या च I. 3 I. omits five lines from here. 6 धारितान् B.

·२१२ लक्ष्मीतन्त्रम् तैरीश्वरा सदा यामि की चान्तवती सदा । मामभिप्रेत्य सर्वासा तासामुच्चारणक्रिया । करीषिणीति मां तेन तत्त्वज्ञाः संप्रचक्षते ॥१५८॥ मामभिप्रयते सर्वो जनः सर्वात्मना स्थिताम् ।। सप्ताक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वकामसमृद्धिदः। तेन तेन प्रकारेण वाचामुच्चारणक्रमे । भूतानामीश्वरा चास्मि प्रियेणेशेन सर्वदा ॥१५९।। आकूतिर्वचसां तेन वेदज्ञैरस्मि भाविता ।। १६७॥ वरदा भुवनेशाना वनिता च सदाखिलैः । अष्टाक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वशब्दार्थसिद्धिदः। वृद्धिदा वर्धमाना च क्षपणी च सदाहसाम् ।।१६०।। सञ्च त्यच्च जगद् द्वेधा यत् प्रमाणेन दृश्यते ॥१६८॥ ईश्वरीत्येव मे नाम तेन वेदे निरूपितम् । तत् सर्वमहमस्मीति सत्यं मामृषयोऽब्रुवन् । षडक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वैश्वर्यसमृद्धिदः ॥ १६१ ।। घडक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वसत्यफलप्रदः ।। १६९ ॥ भौमान्तरिक्षदिव्याख्या ये चाप्यप्राकृताः परे । पश्यन्ति पशवो जीवा विधाभिस्तिसृभिः स्थिताः । सदानन्दमयास्त्वेते सर्वे कामा मयि श्रिताः॥१६२।। तेषां रूपं तु यच्छक चैतन्यं यः र्जितम् ।।१७०।। मनोरथानां सर्वेषां पराहं विभ्रमस्थली। तद्रूपमहमेवास्मि चिद्धनानन्दरूपिणी । विष्णोश्च मनसः कामः साहं सर्वातिशायिनी ॥ मच्छक्तिलेशास्ते सर्वे जीवाश्चिच्छक्तिसंज्ञकाः॥ मनसः काम इत्येव तेन मां तुष्टुवुः सुराः । आग्नेयी या हि मच्छक्तिः सा हि जाता तथातथा। नवाक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वकामसमृद्धिदः ।। १६४॥ पशूनां रूपमित्येवं सांख्या मां संप्रचक्षते ॥१७२।। लौकिक्योऽप्यथ वैदिक्यस्तथा बाह्यागमोद्भवाः । नवाक्षरो ह्ययं मन्त्रः सम्यग्ज्ञानफलप्रदः । निर्घोषा घोषवत्यश्च या वाचः परिकीर्तिताः॥ त्रैगुण्यं षड्गुणोत्थं च द्विधानं परिकीर्तितम् ।। तानिच्छामीति। “इष गतौ" इत्येतदभिसन्धायाह-मनसा यामीति। करिशब्दस्य गजपरत्व- प्रसिद्धिमभिप्रेत्याह-गजेन्द्रा इति । ओं करीषिण्यै नमः। १५९. ईश्वरीति नाम निराह- भूतानामित्यादिना । ईश्वरेति; ईष्टे इत्यर्थे "स्थेशभास" इत्यादिना वरचि रूपम् । भूतशब्दो निखिलचेतनाचेतनपरः। प्रियेणेशेनेति सहयोगे तृतीया। वनिता ; ध्यातेत्यर्थः।ओं ईश्वर्यै नमः। १६३. मनसः काम इति नाम्नो निर्वचनान्तरमाह-मनोरथानामिति । ओं मनसः कामाय नमः । १६५. वाच आकूतिरिति नाम निर्वक्ति-लौकिक्य इति । १६६. अभिप्रेत्येति । आकूतिशब्दोऽभिप्रायपर इति भावः । सर्ववचसां तात्पर्यभूमिरित्यर्थः । ओं वाच आकृत्यै नमः । १६८. सत्यमिति नाम निराह-सच्चेति। “सच त्यच्चाभवत् ” इति श्रुतिरत्राभिप्रेता । ओं सत्याय नमः । १७०. पशूनां रूपमिति नाम निराह-पश्यन्तीति । पशुशब्दो जीवपरः। तिसृभिर्विधाभिरिति । देवतिर्यङ्मनुप्यरूपाभिः, बद्धमुक्तनित्यरूपाभिवेत्यर्थः । १७२. आग्नेयी शक्तिः ; भोक्तृशक्तिः । ओं पशूनां रूपाय नमः । १७३. अन्नस्य यश इति नाम निराह- - " 1 अन्नवती I. ३ भुवनेशानामीडिता I. 2 प्रिया चेशेन I. 4 षाड्गुणोत्थं B. F.

·पञ्चाशोऽध्यायः २१३ त्रैगुण्यमनुबद्धानामितरेषामथेतरत् । द्विविधस्यापि चान्नस्य यद्यशो रूपमुत्तमम् ।। तदहं सर्वभूतात्मा तत्त्वज्ञैः परिकीर्तिता। प्राकृताप्राकृता भोगा मच्छक्तिप्रविजृम्भिताः ।। सोमशक्तिर्मदीया या सा हि जाता तथा तथा । अन्नस्य यश इत्येव मां विदुस्तत्त्वचिन्तकाः ।। नवाक्षरो ह्ययं मन्त्रो भोगसर्वस्वदायकः । मिमे षडध्वनो व्यग्रा मीये मानस्तथाखिलैः।।१७७|| मितिश्च सर्वमानानां माति चान्तर्ममाखिलम् । तारयामि जगत् सर्वमपारं भवसागरम् ।। १७८।। उत्तीर्णा सर्वदोषाब्धेः प्लवे भूतेषु चेतसा । प्लावयामि जगद्विश्वं पयसा मेघतां गता ॥१७९॥ प्रियं हितं च सर्वेषां चिन्तयामि करोमि च । तेन मां सर्वभूतानां मातरं योगिनो विदुः ।।१८।। पञ्चाक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वभोगसमृद्धिदः । सुषुम्ना नाम या नाडी नाडीचक्रस्य नायिका ॥ मुक्तियानं महायानं योगियानमिति श्रुता। शक्तिर्या वैष्णवी सूक्ष्मा मन्मयी परिकीर्तिता ।। संकल्पविषयः सर्वो यामालम्ब्यावतिष्ठते । ऊर्ध्व चाधश्च या भित्त्वा प्रतिजीवं वपुर्गतिम् ।। व्यामा परममाकाशं सा सुषुम्नेति गीयते । मुक्तयेऽखिलजीवानां संसाराखिलखेदिनाम् ।। साहं सुपुम्नारूपेण वर्ते देहेषु देहिनाम् । आ वस्तिशीर्षादा मूर्ध्नस्तस्यां शक्तौ पुरंदर ॥१८५।। आधाराख्यानि पद्मानि द्वात्रिंशत् संस्थितानि वै । पद्मानां मालया व्याप्ता ततोऽहं पद्ममालिनी ॥ प्रकृति पुरुषं चैव कालं चैव सनातनम् । धारयामि स्वरूपेण ततोऽहं पद्ममालिनी ॥१८७।। अष्टाक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वकर्मफलप्रदः। पोषं करोमि सर्वेषां रूपेण यशसा श्रिया ॥१८८।। पुष्करं च नयाम्येका कालाख्यं पद्मरूपकम् । तेन पुष्करिणीत्येवमृषयो मां प्रचक्षते ॥ १८९ ।। त्रैगुण्यमिति । त्रैगुण्यमन्नं प्राकृतभोग्यजातम् । षाड्गुण्यमन्नम् अप्राकृतभोग्यजातम् ; यदभिप्रेत्य अहमन्नादोऽहमन्नादोऽहमन्नादः” इति मुक्तानां गानं श्रुतिराह । १७६. सोमशक्तिः; भोग्य- शक्तिः। ओं अन्नस्य यशसे नमः। १७७. मातरं पद्ममालिनीम्" इत्यत्रत्यं मातेति नाम निर्वक्ति—मिमे इति। भुवनपदमन्त्रतत्त्वकलावर्णाख्यान् षडध्वनः परिच्छिनमीत्यर्थः । १७८. मितिः; ज्ञानम् । माति; परिमितं वर्तते । एवं माशब्दार्थमुक्त्वा तृशब्दार्थमाह- तारयामीति । “तृ प्लवनतरणयोः” इति धातुः। १७९. प्लवनार्थमाह-प्लावयामीति। ओं मात्रे नमः । १.८२. सुषुम्नापर्यायनामान्याह-मुक्तियानमिति । १८४. परममाकाशम् ; ब्रह्मरन्ध्रम् । १८५. वस्तिः ; नाभेरधोभागः । १८६. द्वात्रिंशदिति । योगशास्त्रप्रसिद्धानि आधारपद्मानि । १८७. प्रकृत्यादीनां पद्मशब्दार्थत्वं पूर्वमेवोक्तम् । ओं पद्ममालिन्यै नमः । १८८. पुष्करिणीनाम निर्वक्ति—पोषमिति । पुष्धातुं कृधातुं चादाय निरुक्तिर्विवक्षिता । १८९. पद्मपर्यायात् पुष्करशब्दात् व्युत्पत्तिमाह -पुष्करमिति । ओं पुष्करिण्यै नमः । me- सर्व परमं [. सर्व I. ३ पुनर्गतिम् B. F. 18 ·२१४ लक्ष्मीतन्त्रम् सप्ताक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वपोषफलप्रदः । नित्या सरस्वती भूत्वा शोभनं वर्णयाम्यहम् । इष्टास्मि सर्वदेवानां संगता हरिणा सदा ।। १९०।। सुवर्णेति ततो विप्रैस्तत्त्वज्ञैः परिकीर्तिता ॥१९८।। दात्री च सर्वकामानामखिलस्यावलम्बनम् । सप्ताक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वसंपत्समृद्धिदः । मामालम्ब्यावतिष्ठन्ते प्रधानपुरुषादयः ॥ १९१ ।। हैमं च पर्वतं दिव्यं चन्द्रार्कग्रहपूरितम् ॥१९९।। यष्टिरित्येवमृषयो मां ततः संप्रचक्षते । धारयामि धरा भूत्वा वेधसः स्थितिसिद्धये । षडक्षरो ह्ययं मन्त्रः सर्वयोगफलप्रदः ।। १९२ ।। तुष्टाव मां पुरा तेन विरिञ्चो हेममालिनीम् ।। पिङ्गलास्मि स्वया भासा प्रतप्तकनकाभया । अष्टाक्षरो ह्ययं मन्त्रो मानवानां वृतिप्रदः । पिङ्गाय चाप्यदां पूर्व यक्षेशाय महाश्रियम् ।। हिताय सर्वजीवानां प्रसूये तत्त्वपद्धतिम् ।।२०।। यक्षेशो मा पुरा शक्र पिङ्गलेत्येवमूचिवान् । रमयामि पुनस्तत्र भुक्त्या मुक्त्या यथार्हतः । सप्ताक्षरो ह्ययं मन्त्रो योगतेजःसमृद्धिदः ।।१९४|| नियच्छामि तथा कालैः सजीवां तत्त्वपद्धतिम् ।। तोषयामि गुणैर्विष्णुं तुष्यामि च हरेर्गुणैः । सृरिभ्यश्च हिता नित्यं सूर्यरूपार्कमण्डले । मयि तुष्टिः समस्तानामीडितायां स्वकर्मभिः ।।१९५।। सूर्यति सूरिभिः प्रोक्ता ततोऽहं तत्त्वचिन्तकैः ।। तुष्टिनिरूपिता तेन साहं योगाधिपारगैः । पडक्षरो ह्ययं मन्त्रो भोगमोक्षफलप्रदः । षडक्षरो ह्ययं मन्त्रो मनःसंतोषदायकः ।। १९६।। इति नाम्नां त्रिपश्चाशत् सूक्तस्थानां प्रकीर्तिता ।। सुवर्णयामि संसिद्धानपरं परमेव वा। कृतार्थयन्ति मां प्राप्य धीराः स्वैः स्वैग्भीप्सितैः । अनिदंप्रथमा वर्णाः शोभना मम वाचकाः ।।१९७|| यद्यप्येषां मया प्रोक्ता व्यवस्था फलगोचरा।।२०५।। " १९०. यष्टिरिति नामाह----इष्टास्मीति । सर्वदेवैः पूजितेत्यर्थः। १९१. यष्टिशब्दस्य दण्डार्थ- कत्वाभिप्रायेणाह-अवलम्बनमिति । ओं यष्टये नमः। १९३. पिङ्गलानामाह----पिङ्गायेति । ला दाने " इति धातुमभिसंधायाह-अदामिति । ओं पिङ्गलायै नमः। १९५. तुष्टिनाम- निर्वचनम्तोषयामीत्यादिना । ओं तुष्टये नमः । १९७. सुवर्णेति नाम निराह-सुवर्ण- यामीति । सुवः नयामीति छेदः । आर्ष णत्वम् । अपरं सुवः स्वर्गः । परं मुवः परमपदम् । मु शोभनाः वर्णा वाचकाः यस्या इति व्युत्पत्तिमाह----अनिदमित्यादि । १९.८. अर्थान्तर- माह-शोभनमित्यादि । ओं सुवर्णायै नमः । १९९. हेममालिनीति नाम निरुच्यते--- हैममिति । महामेरुमित्यर्थः । ओं हेममालिन्यै नमः । २०१. सूर्येति नाम निर्वक्ति-हिता- येति । प्रसूये इति सूशब्दार्थः । २०२. रमयामीति रेफार्थः । यथार्हतः ; अधिकारिभेदेने- त्यर्थः । नियच्छामीति यकारार्थः । २०३. अर्थान्तरमाह-सूरिभ्यश्चेति । हितेति ; यत्प्रत्य- 1 कारक: I. 2 हेमन B. C.

·पञ्चाशोऽध्यायः २१५ न तावदेव माहात्म्यमेषां चिन्त्यं विपश्चिता। आ मोक्षान्निर्विचारेण सर्वा सर्वफलप्रदा॥२०६।। नामावली यतो ह्यस्याः श्रीरहं देवता परा । नक्षत्राणि यथा व्योम्नि यथा रत्नानि वारिधौ ।। वसुधायां यथा भोगा यथा कामाः सुरद्रुमे। महिमानो यथा गोषु तेजांसि ब्राह्मणे यथा ॥२०८।। यथानन्ता गुणा दिव्या देवदेवे जनार्दने । महिमानो ह्यसीमानस्तथास्मिन् सूक्तके मम ।। यावान हि भगवान कालः कलाकाष्ठादिलक्षणः । तावता नैव शक्नोमि वक्तुं सूक्तगुणानहम ॥२१०|| सेपा वेदविदां निष्टा सैषा 'तन्त्रविदां गतिः । मां प्रपद्येत सततं सूक्तेनानेन मानवः ।। २११ ॥ सूक्तार्थमनुसंस्मृत्य चिरं सूक्तमधीत्य च । लव्धे चित्तप्रसादे तु मां प्रपद्येत वै गतिम ।। प्रपद्यमानो मां नित्यं देवं वा पुरुषोत्तमम् । इत्येवमनुसंध्याच्छद्दधानो जितेन्द्रियः ॥ २१३॥ प्रातिकूल्यं परित्यक्तमानुकूल्यं च संश्रितम् । मया सर्वेषु भूतेषु यथाशक्ति यथामति ।। २१४ ।। अपायेभ्यो निवृत्तोऽस्मि पातकेभ्यो भवोदधौ। तथाप्यत्र प्रवृत्तिर्या त्वस्मृतेः सापि नश्यतु । अलसस्याल्पशक्तेश्च यथावच्चाविजानतः । उपायाश्चोदिताः शास्त्रैर्न मे स्युस्तारकास्त्रयः ।। तथाप्यत्र प्रवृत्तिर्या त्वदाज्ञापालनं तु तत् । ततोऽहमनुपायत्वात् कृपणोऽकिंचनोऽगतिः।।२१७।। छायामाश्रित्य वर्तेऽहं त्वदीयां तापहारिणीम् । निरुपाधिः स्वतन्त्रा च स्वामिनी नः कृपानिधिः। त्वमेव सर्वशास्त्रेषु झरणत्वेन गीयसे । आत्मात्मीयं च यत्किंचिद् दुस्त्यजं दुर्भरं मतम् ॥ तत् सर्वं तव विन्यस्तं शुभयोः पादपद्मयोः । उपेयायास्तव प्राप्त्यै त्वामुपायं तथा वृणे ॥२२॥ उपायो भव मे देवि शरणं भव मेऽम्बुजे। पुष्य मे दुरितं सर्वं पुष्य मे त्वद्गतां धियम्।।२२।। यार्थ इति भावः। ओं सूर्यायै नमः। २११. सैत्यस्य प्रतिसंबन्धी यदिति शब्द अध्याहार्यः। मां प्रपद्यतेति यत् सैपेति निष्ठाशब्दानुगुणः स्त्रीलिङ्गनिर्देशः ; “शैत्यं हि यत् सा प्रकृतिलस्य" इतिवत् । २.१३. इत्येवमिति । वक्ष्यमाणरीत्येत्यर्थः । २१४. प्रातिकूल्यमित्यादिना सप्तदशेऽध्याये प्रोक्तान्यङ्गान्यत्र स्मार्यन्ते । २१६. त्रयः कर्मज्ञान- भक्त्यादय उपाया इत्यर्थः । २१७. तथापीति । चोदितानामनुपायत्वेऽपीत्यर्थः । अत्र ; उपायेषु । आज्ञापरिपालनमिति । ब्राह्मणा विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसानाश- केन" "ओमित्येवं ध्यायथ" "ओमित्यात्मानं युञ्जीत "मुमुक्षुर्वे शरणमहं प्रपद्ये " "नियतं कुरु कर्म त्वम् " "मामेकं शरणं व्रज" "प्रपद्यन्नियतः श्रियम् ।" इत्यादि- विधिरूपाज्ञापरिपालनमित्यर्थः । २१८. छायामिति ; त्वत्कृपामिति यावत् । २२०. सर्व विन्यस्तमित्यनेनात्मात्मीयनिक्षेप उच्यते । २२१. पुप्य धियमित्यनेन फलभक्तिः प्रार्थ्यते । 1 आमोक्षं I. 3 साधु 2 I. 5 F. omits six lines from here. 4 हि I.

·२१६ लक्ष्मीतन्त्रम् इत्येवमनुसंधाय मां प्रपद्येत वै गतिम् । आश्रमाणां गृहस्थश्च वसिष्ठो जपतां यथा । आदिदेवं जगन्नाथमीशं वा पुरुषोत्तमम् ॥२२२ ॥ तत्त्वानां सर्वसंन्यासो धीाभानां यथोत्तमा । परं स्वस्त्ययनं शक्र सालक्ष्मीनिबर्हणम् । तथोत्तममिदं तन्त्रं तन्त्राणां तत्त्ववादिनाम । श्रावयेत् कर्मकालेपु मत्सूक्तस्य विधिं नरः ।।२२३।। भगवान् वासुदेवोऽस्मिन् विष्णुर्नारायणो गुरुः॥ समर्थयति कर्माणि श्रोतारं पोपयत्युत । अहं च कीर्तितौ सम्यक् स्वरूपगुणवैभवैः । निर्णदत्यखिलां मायामलक्ष्मी च मलैः सह ।। अस्यां हि मन्मतौ सक्ता विशुद्धज्ञाननिश्चयाः॥ एतां निश्रेणिकां गृह्य ह्यारोहन्ति परं पदम् । एतदभ्यस्यमानं हि कर्मणा मनसा गिरा। तन्त्राणां परमं तन्त्रं मुद्रितं मत्समाख्यया ॥२३॥ त्रायते महतः पापाच्छ्रियं चावहति ध्रुवम् ।।२२५।। नाव्रतस्नायिने देयं न कृतन्नाय वै तथा। इति ते कथितं शक्र तन्त्रमेतदनुत्तमम् । न चातन्त्रविदे नित्यं नासूयादृषिताय च ॥२३४॥ यत्र सर्वाणि वर्तन्ते विज्ञानानि विपश्चिताम् ।। नावासुदेवभक्ताय न चाभक्तिमते मयि । मोक्षशास्त्रं यथा श्रेष्टं शास्त्राणां विविधात्मनाम् । देयमेतत् सुशीलाय सुस्नाताय तपस्विने ।। २३५ ।। द्विपदां ब्राह्मणः श्रेष्ठो यथा गौश्च चतुष्पदाम् ।। निर्णीतवेदतन्त्राय मद्भक्ताय विशेषतः। लोहानां कनकं श्रेष्ठं रत्नानां कौस्तुभो यथा । भूयसीं वहते भक्तिं वासुदेवे जनार्दने ॥२६६॥ माता श्रेष्ठा गुरूणां च पुत्रः प्रवदतां यथा ॥२२८।। शुचित्रताय दक्षाय सदनुष्टानशीलिने । इन्द्रियाणां मनः श्रेष्ठं चलतां च मरुद्यथा । एतत्ते कथितं सर्व यत्पृष्टाहमिह त्वया ।। मेः श्रेष्ठो गिरीणां च त्रिस्रोताः सरितां यथा ॥ प्रीताहं त्वयि देवेश किं भूयः श्रोतुमिच्छसि।।२३७॥ इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रे श्रीसूक्तप्रभावप्रकाशो नाम पञ्चाशोऽध्यायः २२४. समर्थयति; फलपदानसमर्थानि करोति । मायाम् ; प्रकृतिसंबन्धम् । अलक्ष्मी च मलैः महेत्यनेन “क्षुत्पिपासामलां ज्येष्ठामलक्ष्मी नाशयाम्यहम्" इति श्रीसूक्तार्थः स्मार्यते । २२५. त्रायत इत्यादिना अनिष्टनिवृत्तिरिष्टप्राप्तिश्चाच्यते। २३०.आश्रमाणामिति।आश्रमिणमित्यर्थः । श्रीवामाभिधसंयमीन्द्रवरिवस्यासादिताध्यात्मधराम्नायान्तनितान्तचिन्तनरतः श्रीकृष्णनामा सुधीः । लक्ष्मीतन्त्रमनाविलेन ग्नुपथा व्याचष्ट सत्प्रीतये प्रणातु प्रियभक्तरक्षणविधादक्षा मुकुन्दप्रिया । इति पञ्चाशोऽध्यायः भूय उद्वहते I. 1I omits three lines from here. 5 श्रीपञ्चरात्र A.; श्रीपाश्चरात्रे B. मे परं तन्त्र मन्त्रितं 1. 3 व्रत I. 6 B. adds the following after the colophon: लक्ष्मीतन्त्रं समाप्तम् । श्लोकसंख्या ३५०.

·. मद्रपुरीराजकीयप्राच्यलिखितपुस्तकालयम्थे (I) इति संकेतिते कोशे अधो निर्दिष्टा अध्याया अधिकाः पठ्यन्ते- - एकपञ्चाशोऽध्यायः शक्रः- 1उत्पत्तिप्रलयौ चैपां फलं चैवावधारितम् । प्रतिपत्तिविशेपाश्च येपु तेषु यथा तथा ॥१॥ नित्यानि पञ्च कृत्यानि कादाचित्कानि चैव ते । चर्यापादक्रियापादौ पादौ च ज्ञानयोगयोः ।। २।। इति नानाविधं तन्त्रं चतुष्पादोपबृंहितन् । पुराकृत्या पुराकल्पैरितिहासैश्च संमितम् ॥३॥ रहस्यानेकसभेदं नानावाक्योपशोभितम् । लक्ष्मीतन्त्राह्वयं सम्यक् सद्यःप्रत्यायकं नृणाम।।४।। मया समाहितेनैव यथावदवधारितम । अम्य विस्तृतम्रूपत्वान सम्यक लविपर्ययात् ।।५।। चेतमोऽल्पवलत्वाच्च यथावन्नेव भामते । अम्मान्महार्णवाहवि त्वज्ञानपरिपूरितान ।। ६ ।। सर्वतः मारमुकृत्य लोकानां हितकाम्यया। तन्त्रसंक्षेपमाख्याहि नमस्तं पद्मसंभवे ।। ७ ॥ अहंता सर्वभूतानामहमस्मि सनातनी । आरोहणावरोहण विश्वसिद्धिकरी स्मृता ।। १० ।। परमं यदहंताख्यं तुर्यातीतं तदुच्यते । परं ब्रह्म परं धाम लक्ष्मीनारायणं तु तत् ।। ११ ।। न तत्र प्रविभागो नौ भवद्भावव्यवस्थितौ। उन्मेषस्तत्र यो नाम यथा चन्द्रोदयेऽम्बुधौ ॥१२॥ अहं नारायणी शक्तिः सिसृक्षालक्षणा तथा । तुर्यावस्था च सा मे स्यात् परिणामोद्भवात्मिका ॥ शुद्धाशुद्धमयो भावः सर्वोऽप्यन्तर्गतस्तदा । व्यूहाश्च विभवाश्चैव तथा व्यूहान्तरादिकाः ॥१४|| अयं शुद्धमयो भावो यच्चान्यद्भगवन्मयम् । व्यूहे च विभवे चैव तथा व्यूहान्तरादिके ॥१५|| सुपुप्ताद्या अवस्था मे प्रत्येकं चैवमुन्नयेत् । अव्यक्तमहदाद्याश्च तथा वैकारिकं जगत् ॥१६॥ शुद्धतरस्त्वयं भावस्तिस्रोऽवस्थाश्च तत्र वै । प्रत्येकमुन्नयेञ्चैवं तत्र तत्र दिवस्पते ॥ १७ ॥ भूते स्थिते च विज्ञेया दशा एताश्चतुर्विधाः । अपरोऽस्ति क्रमस्त्वेवं शुद्धाशुद्धमयेऽध्वनि ॥१८॥ प्रमातृकरणज्ञेयेष्वारोहेषु मदात्मके । शून्यप्राणादिभेदेन क्रमान्मातृगणा दश ॥ १९ ॥ इति संचोदिता देवी वत्सेनेव पयस्विनी। स्निह्यता मनसा पद्मा पाकशासनमब्रवीत् ॥ ८॥ श्री:- साधु संबोधिता सम्यग् वत्स वृत्रनिषूदन । शृणु संक्षेपमाख्यामि तन्त्रादस्मात् समुद्धृतम् ।।९।। 1 Evidently one or two verses are missing in the beginning.

·२१८ लक्ष्मीतन्त्रम् करणं द्विविधं विद्धि बाह्यमाभ्यन्तरं तथा। वाचकात्मानमस्य त्वं समाहितमनाः शृणु। उभयोरपि तावद्धि तूष्णीभावादिके क्रमे ॥ २० ॥ शुद्धसंविन्मयी पूर्व विवर्ते प्राणरूपतः ।। २७ ॥ ज्ञेयं बहुविधं प्रोक्तं तत्राप्येवं समुन्नयेत् । तत्तत्स्थानप्रसङ्गेन विवर्ते शब्दतस्तथा । तुर्यातीतत्वमेतेषां भगवद्भाववेदनम् ॥ २१ ।। शान्ता सूक्ष्मा तथा मध्या वैखरीति विकिनी ।। अवरोहोऽयमुद्दिष्ट आरोहमपि मे शृणु । चरमां कोटिमारभ्य मदन्तोऽभूद्वयवस्थितः ।।२२।। चतूरूपं चतूरूपवाचि वाच्यं स्वनिर्मितम् । शान्ता विवर्तमानाहं प्रपद्ये सूक्ष्मसंस्थितिम ।।१९।। आरोहः स तु विज्ञेयः शुद्धाशुद्धमयेऽध्वनि । आरोहमवरोहं च संततं भावयन्नरः ।। २३॥ शक्तिर्नाद इति द्वेधा सूक्ष्मरूपव्यवतिः । मच्चित्तो मद्गतप्राणो मद्भावं समुपाश्नुते । सूक्ष्मा विवर्तमानाहं प्रपद्ये मध्यमां स्थितिम॥३०॥ आकारकालदेशान्मे परिच्छेदोऽस्ति नैव च।।२४।। विन्दुसंस्कारसंपत्तिः सावस्थाक्षरसंततेः। मयैव ज्ञानरूपिण्या व्याप्तास्ते पाकशासन । मध्या विवर्तमानाहं प्रपद्ये वैखरीस्थितिम् ॥३१॥ आत्मभित्तौ जगत् सर्वमिच्छयोन्मीलयाम्यहम् ।। पश्चाशदादिभेदेन सावस्थाक्षरसंततेः। तद्रूपतारतम्येन ग्राह्यग्राहकसंस्थितिः। आरोहमवरोहं च संततं भावयन्निमौ । वाच्यात्मपरिणामोऽयं लेशतस्ते प्रदर्शितः ।। २६॥ शब्दब्रह्मणि निष्णातः शब्दातीतं प्रपद्यते ॥३२॥ इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रोद्धारे तन्त्रार्थसंग्रहे एकपञ्चाशोऽध्यायः -Meename - ·द्विपञ्चाशोऽध्यायः श्रीः- यदत्र सूर्यरूपं तज्जाग्रत्पदमुदाहृतम् । अथ मन्त्रमयं मार्ग शृणु वत्स पुरंदर । वह्निः स्वाप्नं सुषुप्तिश्च सोमो माया पराह्वया ॥१२॥ प्रकाशानन्दरूपाहं पूर्णाहंता हरेरहम ।। १ ।। खण्डं यदिन्दुखण्डाख्यं तुर्य नादस्ततः परम् । मन्त्रमातेति मां विद्धि प्राणाख्यां शुद्धचिन्मयीम् । शक्तिः शान्तात्मिकावस्था नादस्यैव तु संस्थितिः ।। उद्यन्ति मत्त एवैते यान्ति चास्तं मयि ध्रुवम् ।।२।। ततः परं तु यद् ब्रह्म लक्ष्मीनारायणं तु तत् । अहं च बलमेतेपां मद्रूपत्वं विदन्ति ते । स्वराणां षट्चतुःषकं सूर्याग्नीन्दुसमुद्गतम् ॥१४।। एकधा च द्विधा चैव त्रिधा चैवाहमूर्जिता ॥३॥ शेषा वर्णाः स्वरोत्पन्ना इतीयं वर्णसंस्थितिः । चतुर्धा पञ्चधा षोढा सप्तधा चाटधा तथा । इतीदं परमं बीजं सर्वकामफलप्रदम् ॥ १५॥ तथा पोडशधा चैव पञ्चविंशतिधा तथा ॥ ४॥ पुत्रदं पुत्रकामानां राज्यकामस्य राज्यदम् । भूतिदं भूतिकामानां मोक्षकामस्य मोक्षदम् ।।१।। पञ्चाशद्धा पुनश्चैव पुनश्चाहं त्रिषष्टिधा । उदेमि बहुधा चैव चिन्तामणिरिवेश्वरी ।।५।। विध्वंसयति शत्रूश्चाप्याकर्षयति वाञ्छितम् । चिन्तामणिरिदं नाम नैव चिन्तामणिर्मणिः॥१७॥ स्वराश्च व्यञ्जनाश्चैव स्वरव्यञ्जनसंहतिः । अक्षराणि पदान्येवं वाक्यप्रकरणैः सह ॥६॥ तस्यैव चानुगं बीजे शकाद्यं सर्वकामदम् । युग्मैर्मायाक्षरादेशैराद्यन्तस्वरषट्कयोः ॥ १८ ॥ आह्निकाध्याययोश्चैव शास्त्रतन्त्रव्यवस्थितिः । अङ्गक्लूप्तिरिय कार्या जातिमुद्रासमन्विता । आगमा वहुधा चैव वाह्याबाह्यव्यवस्थितिः।। ७ ।। शिष्टवीजचतुष्कस्याप्येवमेव व्यवस्थितिः ॥१९॥ लौकिका वैदिकाश्चैवं भापाश्च विविधास्तथा । पूर्णाहतासमावेशादादिवीजसमन्वयात् । मन्त्ररूपमिदं विद्धि सर्वं मद्रपवेदिनाम ।। ८ ।। नानाविधो मन्त्रगणो मदीयत्वं प्रपद्यते ॥ २० ॥ भावनातारतम्येन ग्राह्यग्राहकसंस्थितिः । मन्त्राणां देवता या सा सा मच्छक्त्यधिनिष्ठिता आसत्तिविप्रकाँ च भावनातारतम्यतः ।। ९॥ मद्भावभाविनी चैव तस्माद्धयेयास्मि तत्र वै ।।२।। बीजं पिण्डं पदं संज्ञेत्येवं मन्त्राश्चतुर्विधाः। तां तां वै देवतां तत्र नारीरूपामनुस्मरेत् । तेषां प्रधानतो विद्धि पञ्च रत्नानि वासव ।।१०।। तत्तद्वर्णायुधाकारभूषणादिसमन्विताः ॥ २२ ॥ मत्सूक्ते तानि वीजानि दनि सर्पिरिवाहितम् । मदीयत्वं समासाद्य ताः शीघ्रफलदास्तथा । सूर्यसोमानिखण्डोत्थं नादवत् पाकशासन ।।११॥ इति ते मन्त्रमार्गोऽयं लेशतः शक्र वर्णितः ॥२३।। इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रोद्धारे तन्त्रार्थसंग्रहे द्विपञ्चाशोऽध्यायः । - ·त्रिपञ्चाशोऽध्यायः श्री:- - सत्त्वं रजस्तमश्चापि मूलाव्यक्त शमं नयेत । क्रियापादं प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण पुरंदर । द्विरष्टके तु वर्गेऽस्मिन् मूलाष्टकमनुस्मरेत् ।। ८ ।। परिच्युतमलः स्नातो यथावच्छास्त्रदर्शनात् ॥१॥ तत्तत्संज्ञा ध्रुवाद्या हुंफडन्ताः पाकशासन । एकान्तं स्थानमासाद्य स्थानशुद्धिपुरःसरम् । मांस मेदस्तथासक् च रेतो व्योमारत्रयम् ॥९॥ ज्ञानभावनया शक्र भूतशुद्धिं समाचरेत् ॥ २ ॥ परं परं बिन्दुयुतं सूक्ष्माष्टकमनुस्मरेत् । अस्मिन् वीजाष्टके मायामिन्दुखण्डेन संयुताम् ।। पृथिव्यादि प्रकृत्यन्तं यत् प्रकृत्यष्टकं विदुः । स्थूलसूक्ष्मविभेदेन तत्र रूपद्वयं स्मृतम् ॥३॥ मन्त्रानिमान् विजानीयाच्छक्त्यष्टकगतान बुधः । निवृत्तिश्च प्रतिष्टा च विद्या शान्तिस्तथैव च ॥१।। चक्षुर्गोचरसंस्थानं स्थूलरूपं तु वर्ण्यते । कारणाकारता तत्र सूक्ष्मं तन्मात्रमुच्यते ॥४॥ शान्त्यतीताभिमाना च प्राणा गुणवती तथा । पृथिव्यादिप्रकृत्यन्ताः शक्तीरेताः स्मरेद् बुधः ।। स्थूलसूक्ष्मविभेदेन तत्त्वमेतद् द्विरष्टकम् । वीजाष्टके तु तत्रैव वह्निमायार्धचन्द्रकान् । विषयेन्द्रियवृत्तीस्तु तत्र तत्र निवेशयेत् ॥५॥ संयोज्य मन्त्रान् जानीयादधिष्ठातृगतानिमान् ।। उपस्थघ्राणगन्धादिपञ्चकेषु त्रयं त्रयम् । कालाग्न्यर्कसहनाभां निर्धूमाङ्गारसंनिभाम। पृथिव्यादिमहाभूतपञ्चकैस्तत्क्रमान्नयेत् ।। ६॥ मां स्मृत्वा मन्मुखोत्थेन वह्निना निर्दहेद् भुवम् ।। मनोऽभिमान इत्येतदहंकारे शमं नयेत् । सोमायुताभमद्वक्त्रजेन सिञ्चेत्तथाम्बुना। प्राणमध्यवसायं च बुद्धितत्त्वे निगृहयेत् ॥ ७ ॥ स्थानशुद्धिर्भवेदेवं भूतशुद्धिमतः शृणु ।। १५ ।। इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रोद्धारे तन्त्रार्थसंग्रहे त्रिपञ्चाशोऽध्यायः ·चतुष्पञ्चाशोऽध्यायः श्री:- आ ध्रुवोर्महतः स्थानमाकाशे तु परं स्मृतम् । चतुरश्रां समां पीतां वज्रचिह्नां वसुंधराम् । चतुरश्रं भवेद्विम्बं वज्राकं पार्थिवं महत् ।। १२ ।। मन्त्रेणाकृष्य देहान्तः स्वस्थाने च लयं नयेत् ॥११॥ अर्धेन्दुसदृशं शुक्लं पद्माई पयसः स्मृतम् । त्रिकोणं स्वस्तिकाङ्कं च रक्तं तेजस उच्यते ॥१३॥ गन्धमाने ततस्तच्च स्ववीजेनास्तमानयेत् । स्वबीजेन निवृत्तौ तां स्वमन्त्रेणास्तमानयेत् ॥२॥ धूम्र पड्विन्दुसंयुक्तं वृत्तं वायव्यमुच्यते । अञ्जनाभं तथाकाशं विम्बमात्रं स्मृतं पदम् ।।१४।। मय्यधिष्ठानभूतायां मां च वाह्येऽम्भसि क्षिपेत् । मन्त्रेणार्धेन्दुसंकाशं पद्माकं तच्च देहतः ।।३।। एवं तत्त्वोपसंहारे कृते हत्कोटरोद्गतम । ज्ञानरज्ज्ववलम्बं च सुपुम्नामध्यमार्गगम ।। १५ ।। स्वस्थानस्थं लयं नीत्वा रसमात्रे स्वमन्त्रतः । ऊर्ध्वमात्मन उन्नीय शक्तिसोपानपङ्क्तिभिः । मन्त्रेण तत्प्रतिष्टायां तच्च मय्यानयेल्लयम ॥४॥ द्वादशान्तं महापद्ममध्यस्थायां मयि क्षिपेत् ॥१६।। मां च वह्निमनावृत्त्या प्रकृत्या च ततः क्रमात् । द्वादशान्तं महापद्मं सहस्रदलसंयुतम् । सर्वत्र नैकं बुध्येत मच्छक्तेर्विलयं बुधः॥५॥ सूर्यकोटिसहस्राभमिन्दुकोट्ययुतप्रभम् ॥ १७ ॥ यथा हि सर्पिरासिञ्चेत् क्षीरे तन्मथनोद्भवम् । अग्नीषोमद्वयान्तःस्था महानन्दमयी तनुः । सर्पिरन्यत्र च क्षीरे तत्सपिरपि चान्यकम् ।।६।। अनिर्देश्योपमा संविन्माया सामामिका तनुः।।१८॥ एवमा प्रकृतेः शक्तिमधिष्ठात्री स्मरेद् बुधः। अंशतः प्रसरन्त्यस्या जीवानन्दा सरिद्वरा। एवं मां परमां शक्तिं शक्तिसप्तकसंयुताम् ॥ ७ ॥ स्वानन्दमेनमानीय महानन्दमयीं नयेत् ॥ १९ ॥ द्वादशान्तान्तमुन्नीय मन्त्रमय्यां मयि क्षिपेत् । ततो लवणकूटाभं पिण्डमस्मन्मुखोद्गतैः । अग्नीषोमार्ककोट्याभा सर्वतोऽक्षिशिरोमुखी ॥८॥ महाज्वालावलीजालैश्चिन्मयैः परितो दहेत् ॥२०॥ सर्वजीवोपकाराय सा मे मन्त्रमयी तनुः । रक्ततामरसः षष्ठो बिन्दुमान् देहपावकः । शक:- सोममय्या ममास्योत्थैः पीयूषैः प्लावयेत्ततः ॥२॥ कानि स्थानानि देहेऽस्मिन् यत्र कार्यो लयःक्रमात्॥ सिसृक्षाया ममोद्यन्त्या संवित्प्राणोपगूढया। कीदृशानि च बिम्बानि भूरादीनां वदाम्बुजे । प्रेरितास्ताः स्मरेच्छक्तीर्मन्त्रमय्यां तनौ स्थिताः ।। श्री:- ततस्ताभिः स्वशक्तीभिश्चोदनद्वारपूर्वकम् । आ जानुतो भुवः स्थानमा कट्याः पयसः स्मृतम् ।। प्रकृत्यादि विशेषान्तं निर्मितं संस्मरेत् क्रमात्।।२३।। आ नाभेस्तजसः समानं वायोः स्थानं तदा हृदः। ततः पिण्डसमुत्पत्तिं कारणव्यञ्जनोज्ज्वलम् । आ कण्ठान्नभसः स्थानमा बिलाच्चाप्यहंकृतेः।।१।। एवं पिण्डं समुत्पाद्य शुद्धलक्ष्मीमयं महत्॥२४॥ - ·२२२ लक्ष्मीतन्त्रम् पूर्वोक्तगतिमार्गेण व्युत्क्रमेणानयेद्धृदि । न्यस्य संधिषु मद्वीजं हृदाद्यङ्गानि च न्यसेत् । महानन्दात् स्वमात्मानं संविदानन्दलक्षणम् ॥२५॥ पुनर्हृदादिषट्केन नाभिपृष्ठकरोरुषु ॥ २८॥ ततः करशरीरेषु मन्त्रन्यासं समाचरेत् । जङ्घापदोश्च ज्ञानादि षाड्गुण्यं विन्यसेद् बुधः । अगुष्ठादिकनिष्टान्तमङ्गुलीस्थेषु पर्वसु ॥२६॥ तलयोः पृष्ठयोश्चैव करयोरुभयोरपि । एवमुत्पादिते देहे शुद्धे लक्ष्मीमये शुभे । नाभितश्चाधिपर्यन्तं नाभेरा मूर्धतस्तथा ॥२७॥ आधारपट्कविन्यासं ज्ञानदृष्टयासमाचरेत्।।२९।। इति श्रीपाञ्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रोद्धारे तन्त्रार्थसंग्रहे चतुष्पश्चाशोऽध्यायः ·पञ्चपञ्चाशोऽध्यायः - पूर्वे दले वासुदेवं संकर्ष चैव दक्षिणे। प्रद्युम्नं पश्चिमे पत्रे त्वनिरुद्धमथोत्तरे ।। ११ ॥ शङ्खचक्रधरान् सर्वान् वनमालाविभूषितान् । युगानुसारिकान्तींश्च स्मरेदभिमुखान् मम ॥१२॥ श्री:- आधारान् संप्रवक्ष्यामि शृणु त्वं पाकशासन । अथ मेट्रान्तरे मेढ़े नाभिमध्ये धनाधिप ॥१॥ हृदि कूपे भ्रुवोर्मध्ये घट् पद्मानि स्मरेद् बुधः। वेदै रसैः प्रजानाथैरकैश्चैव विकारकैः ॥२॥ अश्विभ्यां च दलैर्युतान् सूर्यकोटिसमप्रभान् । कादितान्तैः स्वरैः सूर्यवर्णान्ताभ्यां च संयुतान् ।। पङ्कजेष्वेषु मां देवीं रत्नदीपाकृतिं स्मरेत् । यत्र यत्र भवेद्वाञ्छा तत्रस्थो योगमभ्यसेत् ॥४॥ प्रथमाधारमारभ्य द्वादशान्ताम्बुजातताम् । एकां दीपाकृतिं ध्यायेद्देहस्थामादिकां पराम् ।।५।। क्रमोत्क्रमाभ्यां स्मरतस्तामिमां चिन्मयीं पराम । यदा लयं मनो याति सा सत्ता वैष्णवी परा ।।६।। देहबन्धे च वाञ्छा चेद्देहं त्वं मामकं शृणु। एकस्मिन् हृदये तोयं माहेन्द्र मण्डपं स्मरेत् ॥७॥ चतुर्दारयुतं तत्र संस्मरेद् द्वारपालिकाः । बलाकिनी पुरः श्यामां वनमालां तथापरे ॥८॥ श्वेतां विभीपिका पश्चादुक्तवर्णामनुस्मरेत् । उत्तरे शांकरी शक धूम्रवर्णामनुस्मरेत् ।। ९ ।। तत्र मण्डपमध्ये तु सहस्रादित्यसंनिभम् । अष्टपत्रं स्मरेत् पद्मं कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् ।।१०।। गुल्गुलुं च गुरुण्यं च मदनं शललं तथा। गजेन्द्रान् संस्मरेत् कोणे सुधां मामभिषिञ्चतः ।। कर्णिकाबीजमध्यस्थां सर्वलोकमहेश्वरीम् । मां स्मरेत्तप्तहेमाभां पङ्कजद्वयधारिणीम् ॥ १४॥ वरदाभयहस्तां च सर्वाभरणभूषिताम् । अनिर्देश्यामनौपम्यां विष्णुपत्नीमनिन्दिताम्॥१५।। स्मितज्योत्स्नानुगैर्दिव्यैरसितापाङ्गसंभवैः । सिञ्चन्ती किरणैः शीतैस्तप्ततप्तं जगत्त्रयम् ।।१६।। उत्पाद्य ज्ञानतो भोगांस्तैर्यजेत् परमेश्वरीम् । ब्रह्मानन्दमयैः सम्यङ् मन्मयैर्दोषवर्जितैः॥१७॥ यद्वा नारायणाङ्कस्थां तत्सङ्गाह्लादभूषिताम् । करेण दक्षिणेनेशमाश्लिष्यन्ती निरन्तरम् ।। १८ ।। प्रतिपत्तिस्तु कर्तव्या तदा वैमानिकी तनौ । दांपत्यं तदमीमांस्यमावयोः श्रुतिगह्वरम् ।।१९।। बीजस्य स्थान It is written in the original MS. that about twelve pages of matter are missing after this. Evidently, the end of the 55th chapter, the whole of the 56th chapter and the beginning of the 57th chapter are missing.

·सप्तपश्चाशोऽध्यायः
-
श्री:-
को देवः स्थितिकर्ता च भावगा।
त्रिमूर्तिस्त्वधिका शक्तिरित्ययं परमो जपः ॥ १॥
शब्दार्थप्रविभागेन द्विधा लक्ष्मीः प्रवर्तते ।
शान्ता पश्याथ मध्या च वैखरी चेति संज्ञया ॥२॥
शब्दोन्मेषश्चतुर्धायमर्थोन्मेषस्तथाविधः।
प्रत्यस्तमितसंस्कारा स्वरवर्णादिवर्जिता ॥३॥
शाब्दी यासंस्थितिःप्राच्यासाशान्ताशान्तसाधना।
अर्थबोधकरूपं यच्छब्दशक्तरसंस्कृतम् ॥४॥
केवलो यः समुन्मेषः पश्यन्ती सा प्रकीर्तिता।
अर्थबोधकरूपं यत् स शब्दः परिकीर्तितः ॥५॥
न हिंसयन्ति संस्कारा यदा मध्याथ सा तदा।
एवं संस्कारसंपन्ना विकल्पशतशालिनी ॥६॥
विविधं रमते वैषु यतो न प्राकृतीष्वथ ।
रूपं शकलशः कृत्वा स्थानेष्वष्टसु सा तदा ॥७॥
वैखरी नाम सा वाच्या विविधं वक्ति वर्णिनी।
शान्ता नाम परा या सा सर्वत्र समतां गता।।८।।
कोटिकोटिसहस्रांशस्तस्या वागथ मध्यमा।
कोटिकोटिसहस्रांशस्तस्या वागथ वैखरी ॥९॥
वर्णाः पदानि वाक्यानि त्रिविधा वैखरीगतिः।
संकोचं क्रमशो याति सेयं वर्णादिवर्मना ॥१०॥
इयं चतुर्विधा शक्तिः प्रतिलोमानुलोमजा ।
चतुर्धा सोदयं याति शान्तापश्यादिभिः क्रमात् ।।
चतुर्धास्तमयं याति वैखरीमध्यमादिभिः ।
व्यक्ता व्यक्तसमाव्यक्ता सा विज्ञेया त्रिधा पुनः॥
व्यक्ता प्राणिशरीरस्था योदेत्यस्तमुपैति च।
वीणावेणुमृदङ्गाद्यैर्व्यक्ता तद्वयज्यते हि या॥१३॥
विवक्षाकरणोद्योगैः प्राणिभिः साथ तत्समा ।
मरुदाघट्टनात् सिन्धुसरिगिरिदरीमुखैः ॥ १४ ॥
व्यज्यते शब्दशक्तिर्या सा त्वव्यक्ता समीरिता।
उदयेऽस्तमये चासां पूर्वोक्तौ व्युत्क्रमोत्क्रमौ ॥१५।।
वाच्यं चतुर्विधं ज्ञेयं शान्तादिप्रविभागवत् ।
एवं व्यवस्थिता शक्तिस्तारिकेति निरूपणम् ।।१६।।
जपोऽसौ मध्यमो नाम परितो वर्णवर्णनम् ।
वर्णरूपा च शक्तिर्या या च संयोगसंभवा ॥१७॥
शक्तिनद्धानुविद्धा या विवक्षासंभवा च या।
एतच्छक्तिचतुष्कं तद्विनिर्णयपुरःसरम् ॥ १८ ॥
अर्थाध्यासस्तु शब्दे यश्चरमोऽसौ प्रकीर्तितः ।
वाच्यं बुद्धा पृथग् बुवा तां विधाकारसंस्थिताम् ।।
तत्संबोधो हि यो मन्त्रैः स जपस्तु परावरः।
लक्ष्मीतन्त्रे समुद्दिष्टा त्वग्नीषोममयी हि या॥२०॥
तत्तद्रूपमतिक्रम्य वाच्यवाचकसंज्ञितम् ।
लक्ष्मीमयीं निशां तीळ तारिकारूपरूपिणीम् ।।
निस्तरङ्गमहानन्दसंवित्तारामहोदधौ ।
विशोध्य सकलान मन्त्रांस्तद्भावन्याससंयुतः॥२२॥
तानुपास्य ततस्तस्यां तत्तदाप्यायनोज्ज्वलान् ।
तत्सामान्यविशेषाभ्यां भावयेन्मन्त्रदेवताम् ।।२३।।
तथा युक्तो जपेन्मन्त्रान् नित्योऽयं पूजितो जपः।
तत्तच्छास्त्रोक्तसंस्थानसंस्कारक्रमशालिनीः॥२४॥

·सप्तपञ्चाशोऽध्यायः २२५ तैस्तैर्भावैः समेताश्च भावयन्मन्त्रदेवताः । जपेत सर्वदर्शी यज्जपोऽयं परमः स्मृतः ।। २५॥ सकाशाद्ब्रह्मणः श्रुत्वा मया ते कथितं बुधे । इष्टासि मे प्रिया चेति न किंचिदवशेषितम् ॥३८॥ भूयस्त्वं शृणु संक्षेपमनसूयेऽनसूयया । श्रुत्वा च कुरु यत्नेन रक्ष चाप्यप्रमादिनी ॥३९॥ नारद:- इदं रहस्यं परमं नापाने देयमित्युत । उक्त्वा विद्युदिवाकाशे सादर्शनमुपेयुषी ॥ २६ ।। वित्तं प्राप्य परं शक्रो मुमुदे विगतज्वरः । लक्ष्मीनारायणाकारा भवित्री ते मनःस्थितिः । अपायान् संपरित्यज्य पातकान् भवसागरे॥४०॥ - अत्रि:- इत्युक्त्वा भगवान् भद्रे नारदो विरराम ह ॥रणा पूजिता पुरुहूतेन सुभगा श्रीर्वरानने । इन्द्रोऽपि विस्मितः शश्वद्ब्रह्मणः सदनं ययौ ॥२८॥ पृष्टश्च ब्रह्मणा तस्मै प्रोवाच विधिवत्तदा । ब्रह्मा प्रजापतिभ्यश्च पृष्टः प्रोवाच तत्त्ववित्॥२९।। दैवाद्वा यदि वा मोहादपायस्य परिप्लवे । भजमाना तथा चैव लक्ष्मीनारायणावुभौ ॥४१॥ शश्वञ्चाशु कृतान् सर्वानपायान् जहती स्वयम् । अलुब्धा करणे तेषां लोकसंग्रहणे रता ॥ ४२ ॥ आकिंचन्यं समारोप्य बुद्धयैव दृढया स्वयम् । सर्वदा सर्वदेशेषु सर्वावस्थासु सर्वथा ॥ ४३ ॥ रक्षिष्यति हरिः श्रीमानाश्रितानिति निश्चयात् । आत्मात्मीयं परं सर्व निक्षिप्य श्रीपतेः पदे॥४४॥ मुनयो नारदेनाथ श्राविता मलयाचले। अङ्गिराः श्रावयामास पावकं तन्त्रमुत्तमम् ॥३०॥ कात्यायनं पावकश्च स च गौतममाश्रमे । गौतमोऽथ भरद्वाजं स च गर्ग महामुनिम् ।।३१।। असितं देवलं गर्गो जैगीषव्यं मुनिं स च । स मुनिः श्रावयामास पितॄन् भेजेऽथ लोभजित् ।। एकाञ्जनानान्नपिको (?) मानसी दुहिता च या। सा सुतं श्रावयामास पाराशयं महामुनिम् ॥३३॥ पाराशर्यः सुतं चापि शुकं योगिनमुत्तमम् । श्रावयामास च शुकः स्वर्भान्वाख्यं प्रजापतिम् ।। वसिष्ठोऽरुन्धती प्राज्ञां नारदस्य शशास सा। तन्त्रं लक्ष्म्यास्ततः प्रापुर्योगिनः कपिलादयः।।३५॥ पार्वती श्रावयामास शंकरश्चन्द्रशेखरः। हिरण्यगर्भो योगानां वक्ता चापि सरस्वतीम्॥३६।। पतिव्रता हि या देव्यो देवब्रह्मर्षियोगिनाम् । तासां पारायणं शश्वलक्ष्मीतन्त्रमिति स्मृतम् ॥३७॥ उपाचं वृणु लक्ष्मीशं तमुपेयं विचिन्तय । इति ते सकलं भद्रे शास्त्रशास्त्रार्थतत्फलम् ॥४५॥ दर्शितं परमं तत्त्वं सावधानेन चेतसा। सरहस्यं ससंक्षेपं लक्ष्मीतन्त्रमिदं परम् ।। नावासुदेवभक्ताय त्वया देयं कथंचन । लक्ष्मीर्लक्ष्मीपतिश्चैव चेतसोऽनपगामिनौ ॥४७॥ यस्य तस्मै त्वया वाच्यं यत्तदेतदनुत्तमम् । नास्तिकानां समीपे तु नैवाध्येयमिदं भवेत् ॥४॥ नाव्रतस्नायिनां तद्वन्न मातापितृविद्विषाम् । नानाशास्त्रद्विषां चैव न गुरुद्वेषिणां तथा ॥ ४९ ।। दांपत्यविद्विषां चैव वनिताविद्विषां तथा। यो हि वेदव्रतस्नातो मातापितगुरुप्रियः ॥५०॥ अनिन्दकश्च शास्त्राणां परापरविधानवित् । आस्तिकः श्रद्दधानश्च लक्ष्मीलक्ष्मीपतिप्रियः ।।५।।

·२२६ लक्ष्मीतन्त्रम् क्रियायज्ञविभागज्ञस्तन्त्रान्तरविधानवित् । साङ्गयोगविधानज्ञः सर्वशास्त्रार्थतत्त्ववित्॥५२॥ सर्वाध्यात्मिकशास्त्रार्थतत्त्ववित् प्राप्तुमर्हति । ओं नमो वासुदेवाय तस्मै श्रीर्यस्य सा प्रिया ॥५४॥ ओं नमो विष्णुपत्न्यै च यस्या नारायणः प्रियः। नमो नित्यानवद्याय जगतः सर्वहेतवे । ज्ञानाय निस्तरङ्गाय लक्ष्मीनारायणात्मने ॥५५॥ वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो वेत्ता पशुपतेर्मतम् । ऊहापोहविधानज्ञो मानतर्कपदार्थवित् ।। ५३ ॥ इति श्रीपाश्चरात्रसारे लक्ष्मीतन्त्रोद्धारे (तन्त्रार्थसंग्रहे) रहस्यशास्त्रार्थसारो नाम सप्तपञ्चाशोऽध्यायः लक्ष्मीतन्त्रं समाप्तम् .

·* APPENDIX I वर्णानां संकेतनामानि . 5 55 no cho m hs . . ओं उद्गीथः, छन्दआदिः, तारः, ध्रुवः, प्रणवः,ब्रह्म, ब्रह्मकोश:, व्यापी अप्रमेयः, ओंकारादि:, प्रथमः, विष्णुः, व्यापक: आ आदिदेवः, आनन्दः, गोपन:, मधुसूदनः इद्धः, इष्टः, त्रिविक्रमः, माया, बिन्दुः, रामः ई पञ्चबिन्दुः, महामाया, माया, वामनः, विष्णुः उदयः, उद्दामः, भुवनम् , श्रीधर: ऊर्जः, ऊर्ध्वलोकेशः, गुहालयः, प्रज्ञाधारः, लोकेश:, हृषीकेश: अश:, ऋतधामा, पद्मनाभः, सत्य: ऋ ज्वाला, पीठम् , प्रसारणः, योगी, विष्टर: ल केशवः, गोप्ता, तारकः, प्रज्ञाधारः, भगवान् , महेश्वरः, लिङ्गात्मा लू दीर्घघोणः, देवदत्तः, नारायणः, विराट्, म . अं कपिलाक्षः, चन्द्रार्धः, त्रैलोक्येश्वर्यदः, ध्रुवः, प्रद्युम्न:, बिन्दुः, यष्टिः, व्यापकः, व्यापी, व्योमेश:, संहारः अः अनिरुद्धः, कलान्त:, परमेश्वरः, विसर्गः, सर्गी, सृष्टिकृत् कमल:, कराल:, प्रकृतिः, ब्रह्मा, शङ्खिन: खर्वदेहः, गरुड्वाहनः, चक्री, विश्वभावनः, वेदात्मा गदध्वंसी, गदाधरः, गदी, गोविन्दः, पञ्चात्मक: घ गजवाहनः, धर्माशुः, तेजस्वी, दीप्तिमान्, पश्चात्मा, पद्मपाणिः एकदंष्ट्रः, कपिध्वजः, भूतभावनः, भूतात्मा, शाङ्गपाणिः खड्गधरः, चक्री, चञ्चल:, चन्द्रांशुः, प्रेत- नायकः, वक्रतुण्ड: कुण्डली, छन्दः, छन्द:पतिः, छलध्वंसी, स्वच्छन्दः अजितः, ककुभः, जन्महन्ता, मुसली, शाश्वत: झषः, झपाशी, सामगः, सामपाठकः, साम- वेदात्मा, सुवर्णभा: ईश्वरः, उत्तमः, चन्द्रधवलः, तत्त्वधारकः, पाशपाणिः, भृगु: आहादः, खेटकी, चन्द्री, पर्वतः, विश्वाप्याय- करः, हृदयाहादी संप्रसारणम् छ ए " 씩 , अविग्रह:, जगद्योनि:, व्यश्रः, देवदत्तः, माधव:, मृगेश: ऐ ऐरावण:, ऐश्वर्यम्, गोधनः, गोविन्दः, योगधाता, योगी, वीरसेनः ओ ओतदेवः, ओतदेहः, ओदनः, ब्रह्मसाधन:, वासुदेवः, विक्रमी औ और्व:, औषधम् , भूधरः, संकर्षण: ब , hu * Appendices I and II are prepared in accordance with the Lakşmitantra (ch. 25), Ahirbudhnyasamhita (ch. 17), Jayākhyasamhita (ch. 6) and Padmasamhita (IV, ch. 23).

·२२८ लक्ष्मीतन्त्रम् ठ , य " . ल . थ शं कौस्तुभः, तोमरः, दु:सहः, धाराधरः, नेमिः, मेघी अखण्डविक्रमः, झषः, दण्डधारः, पुण्डरीकाक्ष:, भूमिः, मौसल:, वनालय: दृढकर्मा, पुष्पभद्रः, प्रतर्दनः, विश्वरूपः, वृषकर्मा अभयदः, प्रचण्ड:, वनमाली, वैकुण्ठः, शास्ता, सुमुखः एकनेत्रः, ताललक्ष्मा, विजयः, वैराजः, स्रग्धर: धन्वी, भुवनपाल:, रसात्मा, सर्वरोधकः, सुप्रतिष्ठितः अत्रिः, दत्तावकाश:, दमनः, दृष्टिः, वैधरः, शान्तिद: धनदः, धर्ता, धाम, पुण्य:, माधव:, शार्ङ्गधृत् नरः, नारायणः, पन्थाः, भद्रपाणिः, मानुषेश्वर:, विघ्नेश: पद्मनाभः, पवित्र:, पश्चिमानन:, पापहनन: फुल्लनयन:, विकर्मणः, लाङ्गली, शिखण्डी, श्वेत: कालनेमिजित्, जृम्भलः, पूर्णाङ्गः, मतिमान् , वामनः, हस्वः ध्रुवः, भल्लातकः, भल्लायुधः, सिद्धिप्रदः, सुभद्रः, सूक्ष्मलोचनः काल:, दक्षः, प्रधानः, मर्दनः, महाकाल:, माधवीपाटलप्रियः चतुर्गतिः, पुरुषात्मा, वायुः, शङ्खः, सुसूक्ष्मः अनल:, अशेषभुवनाधारः, कालपावकः, महा- ज्वाल:, विश्वात्मा, सर्वदाहक: धरेश:, पीतवर्णः, पुरुषेश्वरः, पुलह:, माहेन्द्रः, विबुधः अमृताधारः, कुम्भः, पीयूषात्मा, वराहः, वरुणः, सुधारस: पुण्डरीकः, लक्ष्मीः, वित्तवर्धन:, शंकरः, शान्त:, शुभदः, श्रीवत्सः अग्निरूपः, उग्रात्मा, क्रोधरूपी, नृसिंहः, भास्करः, शत्रुसूदनः अमृतः, कलात्मा, तृप्तिः, पूर्णचन्द्रः, शुक्ल:, सोमः दीप्तिमान् , द्वादशात्मा, परमात्मा, प्राणः, भास्करः, सूर्यः डुण्डुभः, भर्गः, विषमध्वनिः, विष्कम्भः अनन्तः, अनन्तेशः, कूटः, गरुडः, नरहरिः, वर्गान्तः द " . ध ho ब स्वाहा ठठ, हुतान्त: . नमः नतिः ·APPENDIX II वर्णानां संकेतनामानि गदी अखण्डविक्रमः अग्निरूपः ऐ गरुडः ऋ ऐ अङ्कुशः अजितः अत्रिः अनन्तः अनन्तेशः अनलः अनिरुद्धः अनुत्तरः अप्रमेयः क्ष एकनेत्रः ऐरावण: ऐश्वर्यम् ओंकारादि: ओतदेव: ओतदेहः ओदनः और्वः औषधम् ककुमः कपिध्वजः कपिलाक्षः गरुडवाहनः गुहालयः गोधनः गोपन: गोप्ता गोविन्द: अ ओ ओ ओ औ औ क्ष र अः घ घमांशुः चक्री अ अभयदः ण अं " कमल: क व HEARNER R_R 4.4444444ARENA क ए अमृतः अमृताधार: अविग्रहः अशेषभुवनाधारः आदिदेवः आनन्दः आहादः कलात्मा अः र आ आ चञ्चल: चतुर्गतिः चन्द्रधवल: चन्द्रांशुः चन्द्रार्धः चन्द्री छन्दः छन्द:पतिः छन्दआदिः छलध्वंसी जगद्योनिः कलान्तः काल: कालनेमिजित् कालपावकः कुण्डली ट र इष्टः ईश्वरः उग्रात्मा क्ष ठ * Hata24AARA कूट: केशवः कौस्तुमः क्रोधरूपी खड्गधरः खर्वदेहः खेटकी गजवाहनः गदध्वंसी गदाधरः उदयः उद्गीथः उद्दामः ऊर्जः ऊर्ध्वलोकेश: ऋतधामा एकदंष्टः जन्महन्ता जृम्भल: ज्वाला ख घ झषाशी ग ब्लग स्वाहा ·२३० लक्ष्मीतन्त्रम् ळ ओं डुण्डुभः तत्त्वधारकः नरहरिः प्रणवः प्रतर्दनः क्ष तारः ओं नारायणः प्रथमः अ तारक: ल अं प्रद्युम्नः प्रधानः त म स ठ प्रसारणः ऋ नृसिंहः नेमिः पञ्चबिन्दुः पश्चात्मकः घ ताललक्ष्मा तृप्तिः तेजस्वी तोमरः त्रिपुरान्तक: त्रिविक्रमः त्रैलोक्यैश्चर्यदः प्राणः प्रेतनायकः है ठ ग द पञ्चात्मा फुल्लनयनः बिन्दुः पझनामा प अं अं वर ज्यश्रः पदापाणिः घ HIMA दक्षः पन्थाः ओं ओं ओ ह दण्डधारः दत्तावकाशः दमनः दीसिमान् द द ब्रह्म ब्रह्मकोश: ब्रह्मसाधनः ब्रह्मा भगवान् भद्रपाणिः भर्गः प ह प " प भल्लातकः म ठ भ दीर्घधोणः दुःराहः दृढकर्मा दृष्टिः देवदत्तः পক্ষান্ত; मास्करः ड प ह ए परमात्मा परमेश्वरः पर्वतः पवित्रः पश्चिमाननः पापहननः पाशपाणिः पीठम् पीतवर्णः पीयूषात्मा पुण्डरीक: पुण्डरीकाक्षः पुण्यः पुरुषात्मा पुरुषेश्वरः पुष्पमद्रः पुलहः पूर्णचन्द्रः पूर्णाङ्गः प्रकृतिः प्रचण्ड प्रज्ञाधार द्वादशात्मा है भुवनम् भुवनपाल: भूतभावनः भूतात्मा भूधरः भूमिः ध थ य घनदः धन्वी धरेशः धर्ता औ ल घ ल धामा धाराधरः स म ध्रुवः अ ओं अं मतिमान् मदनः मधुसूदनः मनुः महाज्वाल: महामाया महेश्वरः औ " ण भ नतिः नमः ल ·वर्णानां संकेतनामानि २३१ माधवः ध त श स 4 श माधवीपाटलप्रियः मानुषेश्वरः माया लू श ढ विजयः वित्तवर्धनः विबुधः विराट् विश्वभावनः विश्वरूप: विश्वात्मा विश्वाप्यायकरः विषमध्वनिः विष्कम्भः विष्टर: बिष्णुः र औ ट माहेन्द्र: मुसली मृगेश: मेघी मोहनाशनः मौसलः यष्टिः योगधाता योगी ए ठ अं ऋ अ: ध ऋ chor शिखण्डी शुक्ल: शुभदः श्रीधरः श्रीवत्सः श्वेतः संकर्षणः संप्रसारणम् संहारः सत्यः सर्गी सर्वदाहक: सर्वरोधक: सामगः सामपाठकः सामवेदात्मा सिद्धिप्रदः सुधारस: सुप्रतिष्ठित: सुभगः सुभद्रः सुमुखः सुवर्णभाः र अं अ थ अः झ ऐ विसर्गः वीरसेनः म ऋ वृषकर्मा रसात्मा थ hy वेदात्मा वैकुण्ठः वैधरः ण व श वराजः ध रामः लक्ष्मीः लागली लिङ्गात्मा लोकेश: वक्रतुण्ड: वनमाली व्यापक भ व्यापी अ अं अं ओं अं झ य वनालयः ड व ह व वराहः वरुणः वर्गान्तः वह्निजाया वामनः सूक्ष्मलोचनः सूर्यः सृष्ठिकृत् सोमः य वाहा स्रग्धरः व्योमेश: शंकरः शङ्खः ঞ্জিন: शत्रुसूदनः शान्तः शान्तिदः शार्ङ्गधृत् शार्ङ्गपाणिः शाश्वतः शास्ता श " य ध वायुः वासुदेवः विकर्मणः विक्रमी विघ्नेश: हुतभुप्रिया हुतान्तः हृदयाहादी हृषीकेशः स्वाहा स्वाहा ट ओ ण ब

·No text on this page.

·APPENDIX DI श्लोकार्धानामनुक्रमणी अ. श्लो. अ. श्लो. अ. श्लो. अआइति भ्रुवौ विद्यात् २३ २१ अं जिह्वाम: समुच्चारं २३ २३ अंमण्डले स्थितो ध्यात: ३१ १८ अंशतः प्रसरन्त्यस्मात् ११ अंशतः प्रसरन्त्यस्याः १९ " १४ अमयः परिवर्तन्ते १ अक्षास्थिमात्रा मणयः ३९ अक्षे नाभौ तथारेषु ३० ११ अखण्डविक्रमं कालं अखण्डा परिपूर्णा हि ४४ अखण्डैका परा शक्तिः ३१ ३० ३५ अग्नये नम इत्येवं ३३ अग्निरिन्द्रश्च विष्णुश्च अनिशर्वदिशो: स्थाप्य ४० ६० अग्नीषोमयान्तःस्थ ३८ ६ अग्रीषोमद्वयान्तःस्थां ४५ १०० अग्नीषोममया एते अग्नीषोममयाद्भावात् २४ १६ अग्नीषोममयान्त:स्था १ ३ अग्नीपोमार्ककोट्यामं २९ अग्नीपोमार्ककोट्याभा ३५ ३३ ५४ अग्नीषोमेन्धनो भावः २९ अग्न्यादिवायुपर्यन्ते २३ १० अग्न्यादीशानपर्यन्तं अग्रतः संस्थितां देवीं अघोराण्यमराध्यक्ष अघोषरूपेणान्येन १८ अङ्कस्थां भावयन् लक्ष्मी ४० अङ्कस्थां भावयेलक्ष्मी ५० २२ अङ्कस्था देवदेवस्य ૨૮ २ अङ्कस्थायां मयि पुरा अङ्कितं निर्विकाराङ्घि १० १४ अङ्कुशं दक्षिणे न्यस्येत् ३५ ६५ अङ्कुशेनाथ दण्डेन ३१ अङ्गक्लप्तिरमुष्य स्यात् ३३ ६४ ३३ १०२ अङ्गक्लप्तिरिय कार्या ५२ १९ अङ्गन्यासादिकं स्थानं ३४ १४१ अङ्गप्रत्यङ्गबुद्धयादि: अङ्गप्रत्यङ्गयुक्तं यत् ६ अङ्गमन्त्रं निवोधास्याः ४५ अङ्गमन्त्रा इमे कीर्तेः ४५ अङ्गमन्त्रान्निबोधाद्य अङ्गमुद्रास्तु वक्ष्यन्ते ३१ अङ्गपटकमिदं प्रोक्तं ३३ ११ अङ्गसंततिमस्यास्तु ४४ १८ ३० ४० २३ अकलङ्कः कलाध्वात्मा ३६ ४४ अकलङ्केन्दुसूर्याग्नि अकल्मषा यथा गङ्गा ४३ ६८ अकामहतसंसिद्ध १५ १९ अकामैश्च सकामैश्च १७ १०६ अकारं तैजसे देवे २८ अकारं पुण्डरीकाक्षं २० अकारश्चाप्रमेयश्च २५ अकारस्त्वप्यये चेतौ १२ अकालकलना सेयं ३२ अकुर्वन्नेव तत्सर्व ४० ११५ अकुर्वन् भोगनिर्देशं ४० १०७ अकुलीनं दुराचारं २१ ३४ अक्रियावदनाय १७ ९० अक्षनाभ्यरनेमिस्थैः अक्षनाभ्यरनेम्यन्तैः ३० अक्षमालाङ्कुशधरा ६५ अक्षमाला तथा कार्या ३९ ३६ अक्षय्यामश्नुते शीघ्रम् ३८ अक्षराणि पदान्येवं अक्षसूत्रं परिज्ञेयं ३९ अक्षस्थं परमात्मानं ३१ ४६ १२ अग्नीषोममयास्त्रोत्था अग्नीपोममयी शक्तिः अग्नीपोममयी सा मे अग्नीषोममयौ भावी ३१ " ४ ४९ ११२ ४० ११२ अग्नीपोममयौ हित्वा अग्नीषोमविभाग मे २९ २ । २९ २८ ७. अग्नीपोमविभागशः अग्नीपोमविभागस्ते अग्नीपोमविभागेन अभीयोमात्मकावेतौ अनीपोमात्मकैरेभिः १९ ·२३४ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. लो. m. F अङ्गसामग्र्यसंपत्तेः अङ्गानामन्तिमो यस्तु १९ २१ अङ्गानामियमुद्दिष्टा ३४ २८ अङ्गानि पञ्च विन्यस्य ३५ ६३ अङ्गानि हृदयादोनि अङ्गान्यस्य प्रवक्ष्यामि ४५ ८१ अङ्गिराः श्रावयामास अङ्गुलीः श्लेषयेत्सर्वाः ३४ २९ अङ्गुलीत्रितयेनैव "' अ. लो. अङ्गोपाङ्गादिसंयुक्तां ६० अङ्गोपाङ्गानि मन्त्राणि ३३ १ अचिच्छक्तिर्जडाप्येवं ३ अचित् त्रैगुण्यमित्युक्तं ५ अचित्राहं तदाकारा ३ अचिदंशोऽपरः कालः २५ अचिन्त्याननुयोज्येन अचिरान्मन्त्रसामर्थ्यात् ३६ अचेतनानां परम १५. २८ अचैतन्यं परं सूक्ष्म अच्छिद्राः पञ्चकालज्ञाः १७ १३ अच्छिद्रान् पञ्चकालांस्तु २८ अजपेयं समाख्याता अजितं विष्णुसंयुक्तं अजितानलसर्गाणां ३० अजितो वरुणानन्दौ ३३ अज्ञानगहनालोक ४१ अज्ञानाद्वालभावाद्वा ३३ ११७ अज्ञेयमनवच्छिन्नं अञ्जनाद्रिप्रतीकाशं १० अञ्जनाभं तथाकाश ३५ ४१ १४ ३ अङ्गुलीनां गणं सर्व अङ्गुलीनां चतसृणां ४५ १०७ अङ्गुबीभिश्चतसृभिः ४५ १०६ अङ्गुष्ठं द्विगुणीकृत्य ३४ अङ्गुष्ठतर्जनीमध्या ३७ अड्डष्ठद्वितयं शक १३ अङ्गुष्ठयुगलं तत्तत् अङ्गुष्ठाकारमात्रं तु ४६ अङ्गुष्ठाग्रदयं कुर्यात् ३४ १३ अङ्गुष्ठाग्रे निराधारे ३४ अहष्ठाग्रे विपर्यस्य अङ्गुष्ठादि कनिष्ठान्तं अष्ठान्तं च विन्यस्य ४६ अष्ठे तारिकां न्यस्येत् ३५ अङ्गुष्ठौ दण्डवकृत्वा १ अ. श्लो. अतस्तु ज्ञानरूपत्वं अतिक्रमं परिहरन् २७ ४५ अतीत्य सकलं क्लेशं १७ १०० अतृप्तमभिभुञ्जीत अतो ज्ञानबले देवः अतो निरूप्यमाणं तत् १४ ६ अतो मच्छक्तिमादाय ५० १२८ अतो यशस्विनी तां मां ५० १२३ अतोऽहं कृपणो दीनः २८ १३ अतोऽहमनुपायत्वात् ५० २१७ अतो हिरण्यप्राकाराम् ५० अत्यद्भुतमिदं शक ३१ अत्यन्तहेयं न कापि ३५ अत्यन्ताच्छस्वभावत्वात् १४ ३६ अत्र प्रकृतिरेकैव अत्रानुष्ठानयत्ता स्त्री ४५ १११ अत्रिमत्रिगुणोन्मेषम् ६ अत्रैकैकोपरि ज्ञेया २० १४ अथ जाग्रत्पदे देवः २५ अथ द्रव्याणि सर्वाणि ३६ १४९ अथ प्रातः समारभ्य ४२ ५८ अथ प्रातः समुत्थाय अथ भोज्यासनं देयम् ३९ २६ अथ मन्त्रमयं मार्ग अथ मामर्चयेदृग्मिः २४ अथ मेघादिवोद्यन्ती अथ मेद्रान्तरे मेरे १ अथ लोकेशमन्त्राणां अथ वहिगतां सम्यक् अथ व्यूहस्वरूपं ते १७ अथ शब्दानुसंधानं ४४ १२८ अथ षोडशहस्तं च अथ स्वाध्यायमभ्यस्येत् ४० १०० अथ स्वामे पदे ह्येवं १० २२ अथाचम्य विधानेन २८ अणुः किंचित्करश्चैव १९ " अण्डमध्ये प्रधानं यत् अण्डमध्ये प्रधान हि अण्डमध्येऽवताराश्च अत ऊर्ध्वं च नागेश ३८ अत: कामिति मां प्राहु: ५. अतः परं सदाचारं २८ अतरङ्गमनिर्देश्य २ 8 अष्ठौ पतितौ कृत्वा अड्डष्ठौ पार्श्वतो लग्नौ ३४ ३६ अङ्गुष्ठौ मूलसंलग्नौ अष्ठौ विरलौ स्पष्टौ ३४ ८५ अङ्गैरुपाङ्गैर्लक्ष्म्यादि ४१ ३० अङ्गोपाङ्गक्रमोपेतां अङ्गोपाङ्गादिकं सर्व ५८ अङ्गोपाङ्गादिमन्त्रज्ञः अङ्गोपाङ्गादिमन्त्राणां ३३ १२२ ८ ४ अतरङ्गार्णवाकारा अतरङ्गार्णवामासम् अताया ममोद्यत्याः अतसीपुष्पसंकाश ३ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २३५ अ. श्लो. अनलं तदधःस्थं च अनलयमध्यस्थः k ७ ७ " . ४ ३ ur २१ १ ५ ३ अ. श्लो. अथाधारादिशक्तः : स्यात् ३४ अथोपायप्रसक्ताश्च १७ १०४ अदीक्षितस्त्वनुयजन् अदीनाकृपणाकारी अदूषयंश्च शास्त्राणि ३४ अद्य प्रभृति निःशङ्कः ४६ २३ अद्य मे तपसो देवि १ अद्रोहं शीलयन् शश्वत् २७ अध: सांकर्षणों शक्ति ४३ 99 अधमा बदरास्थ्यामाः ३९ अधर्म च तथाज्ञानं १५ अधर्मादिचतुष्काणां ३४ ५१ अधिकारक्षयं नीत्वा ३० अधिकारस्य चासिद्धेः १७ अधिकारस्य वैषम्यं ११ अधिकारानुरूपेण २८ ३५ अधिकारा भवन्त्यन्ये अधिकाराय पूजायां ३५ अधिकारी भवत्येवं ४१ ३० अधितिष्ठति यद्विश्वम् अधितिष्ठन्ति तेऽभीक्षणं ३० अधितिष्ठन्ति ये यांच ३३ अधिदैवतभावेन ३२ अधिदैवमथो रुद्रः अधिदेवमिति प्रोक्तं अधिभूतमिति प्रोक्तः अधिष्ठान्योऽपि वर्तन्ते ३५ अधिष्ठाय गुणान् सृष्टि ३ अधीतानि महापुण्यानि २४ पनि २४ ५१ अधीत च विमृष्टे च ६९ अधीहि भो मुने दिव्यं अधो नयन्त्यपायास्तं अधोमुखं तु ब्रह्माण्ड २३ अधोमुखं तु सुस्पष्टं अधोमुखस्य वामस्य م می अ. श्लो. अधोमुखाच्छिर:पद्मात् ५० ९८ अधोमुखे पाणितले अध्यवस्य ततो बुद्धिः अध्यवस्यति बुद्धिश्च ३२ अध्यात्म संविदाकारं ३४ अध्यात्ममधिदैवं च अध्यात्मस्था तु सूर्याख्या २९ अध्यात्मादिविशेषोऽत्र अध्यायाश्च परिच्छेदा: १८ अध्वदयमुपादाय २२ अध्वनामध्वन: पारं २ अध्वषट्कमये चक्र ३१ अध्वातीतावबोधाख्ये अनङ्गा अधमा मन्त्रा: २२ ३७ अनणुश्चाप्यसंकोचात् १३ अनन्तपरिवारास्ताः ९८ अनन्तभोगपर्यके अनन्तवक्त्रानन्तपदा ४६ अनन्तविहगेशान अनन्तशयनो नाम अनन्ताय नम: पश्चात् ३३ अनन्तासनमुद्रेयम् ४२ अनन्तेश: क्षकारस्तु २५ २७ अनन्तो देशकालादि ८ अनया पूजयन्मन्त्री २९ अनया यन्न साध्येत ३१ १२ अनया सृतथा कुर्यात् ३१ अनयैव व्यवस्यन्ति २५ ४३ अनयैव सदा सांख्यैः २५ अनयव समाधिस्थैः २५ अनयोरन्तरा शक अनर्थपरिहारं च अनर्थसाधनं किंचित् १७ अनलं जन्महन्तारं ३३ ९६ २१ अनलप्राणलोकेशान् ३३ १०० अनवच्छिन्नरूपोऽहं अनवद्यानवद्याङ्गी ३१ अनवस्थमनाघ्रातम् १३ ३७ अनस्तमितभारूपं २० अनस्तमितभारूपा २० अनाकुलं पुनर्यायात् ४९ १२२ अनाक्रान्ता विकल्पेन ३ २९ अनात्मन्यस्वभूते च १२ अनादिनिधनं दिव्यं २२ ५ अनादिनिधनां देवीम् २३ अनादिनिधने देवि २२ १ अनादिरपरिच्छेद्यः १३ अनाद्यया समाविद्धा अनाद्यविद्याविद्धानां अनाद्यविद्यावि देयं अनामयोर्मध्यमयोः ३८ ११ अनामयोस्तत: पश्चात् ३४ अनामरूपवच्चक्र अनामायां जयां मायां ३५ अनालीढौ धिया न स्त: ४३ अनाहतं परं नाभौ ४९ १३९ अनाहतमसंदिग्धम् अनाहतात्पदायद्वा अनाहता ह्यघोषा च ३२ अनिदंप्रथमा वर्णाः ५० १९७ अनिन्दकश्च शास्त्राणां ५७ ५१ अनिन्दन् कामिनीवृत्तं ४२ अनियोज्यं ममैश्वर्य १२ अनिरुद्ध व्यक्तिरूपं २० १८ अनिरुद्ध मुदक्संस्थे ३८ अनिरुद्धस्त्वकारोऽत्र ५ २० w १४ " ४० २ " ·२३६ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. ६ १८ १८ २ २५ अनिरुद्धस्य याहंता अनिरुद्धस्य विस्तार: अनिरुद्धांशसंभूतं अनिरुद्धात्मकं तं च अनिरुद्धो विभुर्देवः अनिर्देश्यामनौपम्यां २४ २७ १६ ३५ ३१ ३६ ११६ ३ " 2 ३ ८ १ अ. श्लो. अनुबन्नन्ति यद् दु:खं ४३ अनुबीजं तदन्ते च अनुभूतिपदं याति १० अनुभ्रमामि तं तत्र अनुलोमविलोमाभ्यां २९ ३० अनुलोमविलोमेन २५ २८ अनुवृत्ता तु या सम्यक् १४ अनुव्याहृत्यभीचार २९ २५ अनुव्रता तथैवाहम् अनुव्रता हृषीकेशं ५० १० अनुष्टुब्भिः स्तूयमाना २९ अनुस्मृत्य गृणन् ब्रह्म ४३ अनुस्वारयुतं पश्चात् २१ २४ अनूनानधिकांस्तुल्यान् ३९ अनेकजन्मसंतान १० अनेकान्तव्ययायास ४३ १०२ अनेकार्थे च तत्राओं ३७ २९ अनेन दमयंश्चित्तं ४३ ११५ अनेन यन्न साध्येत २१ अनेन वर्तमानस्य ४२ २३ अनेन विधिना पूर्व ३५ ६५ अनेन विधिना मुद्रां अनौपम्यमनिर्देश्य १० १२ अनौपम्यामनिर्देश्यां २८ अनौपाधिकमच्छेद्य १३ अन्तःकरणलक्ष्मीस्तु ४४ ३८ अन्त:करणवर्तिन्यः १२ अन्त:करणवृत्तियां अन्तःकरणवृत्तीनां २४ अन्त:करणश्रीर्माया अन्त:करणसंज्ञोऽन्यः ४३ ३४ अन्त:करणसंस्था हि अन्त:शुद्धिरियं प्रोक्ता ३४ १०९ अन्त:स्थधारणारूपं अन्तःस्थमुन्नतं कृत्वा १८ अनिर्देश्योपमा संवित् ३४ ४५ १८ अनिशं क्रियते त्वेका १२ अनिष्यन्दा अनाहाराः १७ १६ अनुक्तानामिदानी मे ३८ ५३ अनुक्रमेण देवेश १ अनुग्रह इति प्रोक्तं १२ १४ अनुग्रहमिमे देवाः २० अनुग्रहात्मिका शक अनुग्रहाय जीवानां ४१ अनुग्रहाय भक्तानां ११ अनुग्रहाय लोकानां ११ अनुज्झन् विहितं कर्म ४२ २० अनुज्झितस्वरूपा ३ अनुज्ञां प्राप्य तेभ्यश्च ३७ ७५ अनुज्ञाप्य ततः पश्चात् ३९ अनुतारप्रसक्तानां २१ अनुतारादयो विद्याः २६ अनुतारा श्रियै पश्चात् ३३ अनुत्तरं स्वसंवेद्यं १९ अनुत्तराद्भवन्त्येते अनुत्तरी सूक्ष्मदशां १९ अनुत्तरेच्छासंयोगात् १९ अनुत्तरोन्मेषयोगात् १९ ६ अनुन्मिघत्परं सूक्ष्म १० अनुन्मिषद्भवद्भावं २२ ६ अ. श्लो. अन्त:स्था या परा शक्ति: २९ अन्त:स्थिताहं सर्वेषां १७ अन्तरं नानयोः किंचित् २८ ५२ अन्तरं सकलं देश ११ अन्तरात्मतया तत्तत् ३८ अन्तरा परमात्मानं अन्तरा वर्तमानो हि ४० ११६ अन्तराहरयः पिण्ड २१ १२ अन्तरीयोत्तरीये द्रे अन्तर्जातियुतां सम्यक् ३३ ६९ अन्तर्बहिर्मलोपेतम् ३४ अन्तर्बहिश्च संशुद्धे २८ अन्तर्यागबहिर्याग २८ अन्तर्यागमथो वक्ष्ये ८१ अन्तर्यागादिसिद्धयर्थ ३५ १ अन्तर्यामी नियन्ता च ५० अन्तवत्फलदा मन्त्राः २२ ३३ अन्तश्चन्द्रमयीं शुद्धां अन्ते प्रधानमेवैकं २० अन्ते बोधमयीत्येवं अन्ते युगादिमायोज्य ४५ २८ अन्तेऽयुतत्रयं चैव १८ अन्ते विरक्तिमासाद्य १७ १०५ अन्ते सोमामिकूटस्य अन्त्यया तु नमस्कारः ५० ३५ अन्त्ययोस्त्रिषु मध्येषु ६ अन्धाख्योऽभिनिवेशः सः १२ अन्नस्य यश इत्येव ५० १७६ अन्यत्र भोगयागेषु अन्यथा नैव शान्तिः स्यात्३१ अन्यथा वक्ति यो मोहात् ३३ ११७ अन्यदा पुरुषोऽन्यश्च ११ अन्यन्मदार्षकं सूक्त ३६ अन्यूनानतिरिक्तः स्वैः १. १४ अन्यूनानधिकाः सर्वे २ २ ४४ २१ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २३७ अ. श्लो. अन्ये पञ्चसु कोशेषु अन्योन्यं पृष्ठतो लग १३ अन्योन्यफलितं सर्वैः अन्योन्ययोः स्थितावावां ८ १५ अन्योन्यशक्तिसंपृक्तं अन्योन्यसंमुखे पाणि ३१ ३८ अन्योन्यानुग्रहेणैते अन्योन्याभिमुखाश्चैव ३४ अन्योन्यालोकनाभ्यां तौ ४९ १२७ अन्योन्येनाविनाभावात् २ ४४ २६ AM ७ है " अ. श्लो. अपृथग्भूतशक्तित्वात् २ १६ २४ अपोवाह वसिष्ठं तं ७२ अतत्त्वं कामयेत्सूक्ष्म ४१ ४६ अतत्त्वे तत्र चाप्येवं ४१ अप्रकारमसभेद्यम् अप्रमाद्यन् सदाचार्ये २७ ३० अप्रमाद्यन् स्वकर्मस्थ: २७ अप्रमेयं तत: पूर्व अप्रमेयमत: पूर्व २६ अप्रमेयस्य सा हि श्रीः २६ १६ अप्रमेयाख्यया देवः ३२ ३० अप्रमेयादनाद्यन्तात् २६ १९ अप्रमेयादिदेवादि अप्रमेयादिना लोकान् २६ २४ अप्रमेयादिरूपेण अप्रमेयोदिता साह अप्रमेयोपगूढायाः अप्राकृताननौपम्यान् १० अप्राकृताश्च ते देहाः ६ अप्रार्थितो न गोपायेत् १७ ७३ अप्सु संशयनं चक्रे २१ अबीजादियुता ज्ञेयाः २२ ३९ अभक्तानां च ये नैव ३३ ११४ अभागेऽपि यथा व्योम्नि २५ ३४ अभिगूह्याङ्गुलीभिस्तु ४० अभितः सत्त्वतमसी अभिधीयेऽनयवाह २५ ४१ अभिभूय जनान् सर्वान् ४७ १९ अभिमत्याप्यहंकारात् १३ अभिमन्त्र्य तु तौ मुष्टी ४६ ३१ अभिमन्त्र्य तु मुख्यैस्तत् ३७ ३५ अभिमन्त्र्य हृदा पूर्णम् ४९ अभियुक्तमना अस्मिन् ३० ६ अभियोगोद्यते चेह ३३ १०५ अ. लो. अभिरामशरीरेश अभिवन्द्य हरिं मां च ३४ १३६ अभिव्यक्तानभिव्यक्त अभिषिक्ता सदाास्मि ५. अभिषिञ्चद्गुरुः शिष्यं ६. अभिष्टुता सुरैः साह अभिसंधिबलात्सर्व अभीप्सितप्रदा ह्येते अभीप्सितार्थदा देवी १ अभूवं च पुनधा अभेद्या दुष्टसंवेन ३४ २४ अभ्यस्य मनसा विद्याम् ४४ अभ्यस्यमानमनिशं ३० ६. अभ्यासेन यथा चित्तं ४३ ११० अमन्मयं मन्मयं च अमावास्यां समारभ्य ३५ अमी ते लेशतः शक्र अमी हि प्राणिनः सर्वे १७ अमुष्याः सावतारायाः अमुष्या: स्तुतये दृष्टं अमृतं परमात्मानं अमृतं वरुणं चार्ण ३३ ३७ अमृताग्मियुगैरेख अमृता तृप्तिरूपा च अमृतात्मानमभ्राङ्गं अमृतादीन् मनोरर्णान् ३० ११ अमृता धरणी छाया अमृताधारवह्नथूर्ज अमृतानलयुग्मेश्च ३० १८ अमृतीकरणं कुर्यात् अमेघाकाशसंकाशात् अम्बिका सुन्दरी ज्येष्ठा ३२ २५ अम्मयाः सकला लोकाः ३६ अयं तृतीयमूर्ते, ४५ ४ अयं यागो लयो नाम ३० २१ १० अन्वयव्यतिरेकाभ्यां १ ३५ अपनीय ततो वस्त्रं ४९ अपराचीनया वृत्त्या अपराच्या मनोवृत्त्या ४५ १०१ अपरे चिन्तयेद्भागे अपरेण दधानं च १० ३० अपरोऽस्ति क्रमस्वेवं ५१ १८ अपर्याप्तमिमं सर्ग अपवर्ग निवर्तन्ते अपश्चाहमयाम्येका अपश्चिमा तनुः सा स्यात् १३ ९ अपाङ्गत्रियुगस्याथ २९ अपामिवोदधिस्थानां अपायसंप्लवे सद्यः ९३ अपायान् संपरित्यज्य ५७ अपायेभ्यो निवृत्तोऽस्मि ५० २१५ अपायोपायतामेव १७ अपायोपायनिर्मुक्तां १७ १०० अपाथोपायसंज्ञौ तु अपायोपायसंत्यागी अपावाहयमादी च ७१ अपि नाथो विभूत्यर्णे ५० अपूर्वापूर्वभूताभिः १३ अपृच्छन्नेतमेवार्थ १ २० ८० ३१ ६ ४ ८८ ८ ८४ ८८ ·२३८ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. अ. श्लो. २७ ३३ ६४ अलोलुपेन चित्तेन " ९ " २८ ८० ४३ ७५ " ९ ४५ ८ अवताराः पृथग्भूताः अवतारा निरातङ्काः अवतारान्तरं यत्तु अवतारा मदीयास्ते अवतारास्तु ये प्रोक्ताः अवतारो यदा विष्णोः अवतारो हि यो नाम ८ २ ४२ १४ ८ ८ ४० " " अाजलं तथा दद्यात् ४० अादिकल्पनं चाग्रे ३६ ११३ अादिजलमादाय अादिप्रापणान्तेन ३८ अाद्यमुपसंहृत्य अाद्यैः पूजयेत्सर्वैः ४१ ६३ अर्चनाजपतो ध्यानात् २४ ७६ अर्चनीया नरैः शश्वत् १७ १०७ अचंयित्वाथ देवेशं ६६ अर्चयेत्क्षेत्रपालादीन् ८७ अर्चयेद्विविधर्भोग: ३६ अर्चयेन्मूलमन्त्रण ४१ अर्चापि लौकिकी या सा २ अर्चा प्रतिष्ठा चेत्येते ४९ अर्चायां मन्त्रविन्यासे ३४ ३ अर्थबोधकरूपं यत् ५७ अर्थशब्दप्रवृत्त्यात्मा अर्थाध्यासस्तु शब्दो यः ५७ १९ अर्धचन्द्रललाटस्थ ३६ १२८ अर्धचन्द्रललाटा च २० अर्धस्वस्तिकसलीनां ३६ १३१ अर्धेन्दुसदृशं शुक्ल १३ अहणं तर्पणं चार्थ्यात् ३९ २८ अर्हणेनार्चनं पूर्व ३९ २९ अर्हा त्वमसि कल्याणि १८ अलंकारासनं पश्चात् ३३ अलंकारासनस्थाय ३९ २६ अलंकारास्त्रमन्त्रांस्तु ३३ अलंकारास्त्रमन्त्राणां " अ. श्लो. अयं योग्यो भवेद्वह्निः ४० अयं शुदमयो भाव: १५ अयं संज्ञामनुर्योगि अयं समाधिर्यत्रासीत् ४३ अयं सार: समुद्धृत्य अयं स्वरसत: शुद्धः १४ अयमन्विच्छतां स्वर्गः २४ अयमेव विपर्यस्तः २४ ६६ अयाचितैकभिक्षाशी १३ अयुतं नियुतं चाथ अयुताख्ये द्विहस्तं च ३४ अयुतायुतकोट्योध ३ अयुतायुतवह्नीनां ३१ अयुते द्वे सुरेशान ३० ३५ अरनेम्यन्तरस्थानि अरनेम्यन्तसूत्रस्थाः अरविन्दगृहायै ते अरविन्दासने देवि १७ अराणि पूरयन्ती सा अराणि षण्मनोरर्णान् ३१ अरान्तो व्यूहमार्गस्थः ३० १३ अरिवर्गे गृहीतास्त्रे ४३ अरुणा ह्यापगा यद्वत् ४३ अरुन्धत्यां तथा सूक्ष्मे ४३ ११२ अरेषु परितो देवाः ३० अयं तृतीयया देयं अयं नि:स्रावयेद्वेद्याम् ३६ अयं पाद्यं मधूपर्कः अर्घ्यपात्रमथादाय अर्घ्यपात्रात्तथैवाऱ्या अर्घ्यपात्राम्भसा प्रोक्ष्य ३७ अर्घ्यपात्राम्भसास्त्रण अर्घ्यपुष्पादिना सम्यक् ४७ अर्घ्यपुष्पादिभिः पूज्यम् ३७ अर्यमाचमनीयं च ३७ २८ अवतारो हि यो विष्णोः ८ ४३ ३० ३१ ३२ ८ " " " ८ १ ४ ८ ४५ अवतार्य हृदम्भोजात् ४० ३८ अवतीर्णी यदा तुल्यं अवतीर्य हनिष्यामि अवधानवदस्यां त्वं अवधानेन वा कार्य: ३६ १४७ अवधारणमर्थानां अबन्ध्यं सततं कुर्वन् २७ ३५ अवबोधात्मिकाया मे १८ १७ अवरोहाः षडेते मे अवरोहोऽयमुद्दिष्टः अवस्था:क्रमशो मे ताः २ अवस्थादेशकालायेः ४० ११५ अवस्थापञ्चकं तद्वत् १२ अवस्थास्ता इमास्तिस्रः १३ ३१ अलसस्याल्पशक्तेश्च २८ १२ ५. २१६ ५७ ४२ अलुब्धा करणे तेषां ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २३९ अ. श्लो. अ. श्लो. अशेषभुवनाधार अशेषभुवनाधारः २५ २४ १ ३० " अशेषभुवनाधारा ३१ ३२ १२ ७ سم ८० ४४ ३ ३ ३ ३ अ. श्लो. अवातमजनस्पर्शम् ३४ १३१ अविकल्पविकल्पस्था १८ ३५ अविच्छिन्नं च जुहुयात् ४२ अविद्यया समाविद्धा १३ अविद्ययैव मन्यन्ते १४ १९ अविद्या पञ्चपर्वेषा १२ अविद्याविधुरानन्द अविद्या सा तिरोभावं अविद्या सा परा शक्ति: १२ अविनिन्दंश्चरंस्त्रीणां अविप्लवाय धर्माणां अविप्लवाय रूपस्य १५ अविभागा परा शक्तिः ३४ अविवेकाप्यशुद्धा च १६ १८ अविहायैव तं देवम् ३८ २४ अव्यक्तं च तदूर्ध्वस्थं ३६ २८ अव्यक्तचेतनाधारं ४३ अव्यक्तपद्माय नमः अव्यक्तपुरुषेशाख्य २६ अव्यक्तमक्षरं योनिः ३० अव्यक्तमम्बुजं श्वेतं ३६ २१ अव्यक्तमदाद्याश्च १६ अव्यक्तव्यक्तरूपैः स्वैः ११ अव्यक्तव्यक्तसत्त्वस्था ५० अव्यक्तायक्तिमापन्नाः ४३ १.१ अव्याहतमसंकोचम् २ २४ अव्याहतानन्दगते २१ अव्याहतासीच्छक्तिमें १० अव्याहतिर्यदुद्यत्याः २ २८ अव्युच्छिन्नं द्विसप्ताहं ४७ अशक्तेरणुता रूपे २६ अशिखा त्रिशिखा चाहं ५० १.० अशीति संस्मरेत्तारां ४३ अशेषजगदीशाने १ अशेषभुवनाधार ३२ M अस्तमानाय्य सौषुम्ने ४५ १०१ अस्ति निर्दु:खनि:सीम २ अस्ति शक्तिःक्रियात्मामे १८ २८ अस्त्रं च मूलमन्त्रं च ३४ ११७ अस्त्रं परमतेजिष्ठ ४२ अस्त्रभूषणशक्त्याद्याः ३८ अस्त्रमन्त्रितशस्त्रेण ४९ अस्त्रमुद्रेति विख्याता ३४ २८ अस्त्रस्य पृष्ठतो नागान् ३८ ४२ अस्त्राकारस्वरूपोऽयं ३० १० अस्त्राख्यां शक्तिसंयुक्तां ३४ अस्त्राय च फडित्येवं १० अस्त्रेण गन्धतोयेन अस्त्रेण तारया प्रोक्ष्य ४० ९५ अस्त्रेण दग्ध्वा निर्वाप्य ४० अस्त्वेवमिति वाक्यान्ते ४२ अस्मान्महार्णवाद्देवि ६ अस्मिताख्यो महामोहः १२ २३ अस्मिन्नपि जगद्भात १३ अस्मिन् बीजाष्टके मायां ५३ अस्मिन् हि वर्तमानानां १७ अस्य त्वङ्गविधानशाः ३१ अस्य मात्राविधान ः २४ १८ अस्य विस्तृतरूपत्वात् ५१ ५ अस्य व्याहृतयस्तिस्त्रः २४ ४५ अस्या एव परायास्तु अस्या एवापरा मूर्ति: २५ ४८ अस्यां निष्ठाय तत्त्वज्ञा: २५ ३९ अस्यां स्थितो जगन्नाथ १७ अस्यां हि मन्मतौ सक्ताः५० २३२ अस्याः पद्भयस्त्रयो वेदा:२४ ४६ अस्याः पूर्वमिकारं तु २६ अस्याः शक्ते: समुद्भूतं ३१ अस्याः स्वरूपमी प्रोक्ता ३२ अस्या देव्याः समुत्पत्तिः ९ अशेषभुवनाधारे अशेषसंज्ञा वर्णानां २५ २८ अशेषसंपदोपेतां ४३ अश्वानां हेप्रवन्नादं अश्वा पूर्वाहनी चास्मि ५० अश्विभ्यां च दलैर्युक्तान् ५५ ३ अष्टन्यूनसहस्रं तत् ३० अष्टपत्रं शुभं श्वेतं २४ अष्टपत्रं स्मरेत्पमम् १० अष्टम्योत्तरवासश्च ३६ १०२ अष्टवर्णविभेदाच्च १८ अष्टहस्तं तदर्ध वा ३७ अष्टाक्षराविमौ मन्त्री अष्टाक्षरैकसत्तानां १९ अष्टाक्षरो ह्ययं मन्त्रः ३३ ३४ ५० १५३ ५० १५६ ५० १६८ ५० १८८ ५. २०१ अष्टाङ्गेन विधानेन २८ अष्टादश ऋचः प्रोक्ताः ३६ ७६ अष्टादश्या प्रदानं च ३६ १०४ अष्टोत्तरशतं वापि ६३ अष्टोत्तरशतेऽरनि असंख्येयानि तेजांसि ५८ असंख्येयानि रत्नानि असङ्गिन्यपि चिच्छक्ति: १२ १० असितं देवलं गर्गः ३२ असृष्टिहि वरं यदा ३ ," " " " १७ ·२४० लक्ष्मीतन्त्रम् अहं नारायणी नाम अहं नारायणी शक्तिः अ. श्लो. ३ २ २२ २ २३ " " ३ ८ ४ ७ १ अ. लो. अस्यामधीयमानायाम् ४४ अस्या रूपाणि पञ्चेह २७ १७ अस्या व्याख्यामिमां २७ अस्यास्त्वेवममी प्रोक्ता: ३२ २८ अस्यैव संज्ञामन्त्रोऽयं अहंकारस्य यावंशौ ५ ४९ अहंकारेण चैतस्मिन् अहंकारो महांश्चैव १५ २६ अहंकृतिस्तथाध्यात्मम् ३३ अहं च कीर्तितौ सम्यक् ५० २३२ अहं च ते च कामिन्यौ ५ अहं च बलमेतेषां ३ अहं च शक्तिसंपूर्णे २२ अहंतया विनाहं हि १८ अहंतया समानान्तं ६ अहंतया समाक्रान्तः २ १६ ४० ११६ अहंता नाम सा शक्तिः २० अहंता परमा तस्य २३ १ अहंता ब्रह्मणस्तस्य २ अहंताममतार्तानां ११ अहंतायां मयि व्यक्तः अहंता सर्वभूतानाम् २ १३ ५१ १० अहंताहं परा तस्य २४ २ अहंताई हरेराद्या ६ १ अतैव हि चित्तत्त्वं १४ १६ अहं नाम स्मृतो योऽर्थः २ अहं नारायणस्थापि अहं नारायणाङ्कस्था अहं नारायणी देवी ។ १६ २१ १३ अहं निजप्नुषी पश्चात् २४ अहंममत्वसंबन्धात् ३ अहंमानी परो ह्यासीत् ६ ६ अहं वा बोधिता तेन ४४ १३ अहं संख्यायमाना हि १६ ३८ अहं संविन्मयी पूर्वा अहं स भगवान् विष्णुः ३५ अहं सा परमा शक्तिः २७ अहं हि तत्र विश्वात्मा १६ अहं हि तस्य देवस्य ११ अहं हि देशकालाद्यैः ६ अहं हि शरणं प्राप्ता १६ अहते गन्धयुक्तेऽथ अहमर्थ विनाहंता २ अहमर्थसमुत्था च २ अहमित्यान्तरं रूपं २ अहमित्येव तद्ब्रह्म २२ अहमित्येव यः कर्ता ३६ अहमित्येव यः पूर्णः ११ अहमेकपदी ज्ञेया १८ ३० अहमेकपदी दिव्या ३३ अहमेव पराहता अहमेव पुनः शक्र ६१ अहमेव हि जानामि १३ अहमेवावतीर्णा हि ६ अहरादि त्वहोरात्रं अहिंस्रो दमदानस्थः २८ अहेतून् विषयान् कश्चित् ४३ १०६ अहोरात्रकृतैरेवं आ कण्ठान्नमसः स्थानं ५४ ११ अ. श्लो. आ कर्णानभस: स्थानं ३५ आकारकालदेशादि २४ आकारदेशकालादि ३ आकिंचन्यं समारोप्य ५७ ४३ आकुञ्चितफणाकारा आकुञ्च्य मध्यमापृष्ठे ३४ आकूतिर्वचसां तेन ५० १६७ आकृतीरनवेक्ष्यापि ૪૨ आकृष्य क्रमतो मन्त्रं ४१ आकृष्य पूरकेणाथ ३४ १२७ आकृष्य मनसास्त्रं च ३४ १२७ आकृष्य वैष्णवं रूपं ३२ ६ आगमा बहुधा चैव ५२ आग्नेयं रूपमाश्रित्य ३१ आग्नेयी प्रथमा मूर्तिः ३० ६३ आग्नेयी या मदीया ते ३१ आग्नेयी या हि मच्छक्तिः ५० १७२ आग्नेये हृदयं पझे ३८ आचम्य दिस्ततोन्यस्येत्४० ९९ आचम्य प्रयतो भूत्वा २८ आचम्य प्रयतो मन्त्री ४२ २९ आचाररूपो धर्मोऽसौ २८ आचार्य आदिशेद्विद्यां २७ २५ आचार्यः कीदृशो देवि २१ आचार्यः प्रणतं शिष्यं ४१ ११ आचार्यदृष्टिपातस्थं आचार्यश्चेति दीक्ष्यास्ते ४१ आचार्यादथ संप्राप्य आच्छाद्य नववस्त्रेण आजानुतो भुव: स्थानं ३५ १० आज्यपात्रं समादाय आज्यस्थाली पवित्रे च ४ आततस्य च सर्वत्र ४० १११ आतिष्ठतामिमां मूर्ति ३६ ९५ १ ८ ४० " ८ ३ अहं नारायणी नाम १ १ ३ ” " १ A ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २४१ अ. श्लो. आ तृतेरभियुञ्जीत १५ आत्तं सीमन्तिनीरूपं ४३ आत्मज्ञानमिदं पुण्यं आत्मनिक्षेपकार्पण्ये आत्मनो न्यासकाले च ३४ आत्मविम्बसमुद्भूतैः ५० १०७ आत्मभित्तिसमुन्मीलत् ५० आत्मभित्तौ जगत्सर्व १३ २२ अ. श्लो. आद्यन्तविधुरं तन्मे आद्यन्तानलसंयुक्तं आद्यमेकं परं ब्रह्म ३ आद्ययावाहनं कुर्यात् ३६ १०० आद्यसृष्टिक्षणो यस्तु ४९ आद्यस्त्वभिन्नपाड्गुण्यः २ आद्यामन्तां च देवेश १९ आद्यावष्टाक्षरौ मन्त्रौ ५० आये कोशे स्वयं देवाः ६ २६ आद्येन पररूपेण १० १० आद्ये पदत्रये वर्णाः आद्योस्तथान्तयोः शश्वत् ५० १५ आधाय तैजसे पात्रे आधारपद्मादारभ्य ४३ २५ ८ आधारपद्माय नमः ३ ८० आधारभूता प्रज्ञाया: AN अ. श्लो. आदाय जीवनं गोभिः २९ ३१ आदाय तारकं पूर्व आदाय तोयकलशं आदाय मृत्कणं हस्ते आदाय सर्वसंभार १७ आदायादौ तु वैकुण्ठं ३३ आदितः सकलावासो ८२ आदित: सप्त युग्मान्त्य ३० आदित्यं वर्णयाम्येका ५० १३६ आदित्यवर्णजातं मे ५० १४० आदित्यस्थां च वर्गात्मा ५० १३६ आदित्यानां स्वसा नाभिः ३२ आदित्यास्त्वेति विश्वेति ४९ ०१ आदिदेवं जगन्नाथ ५० २२२ आदिदेवस्तथाकार: २५ ३ आदिदेवात्मभूतायै आदिदेवान्वितं कृत्वा ४५ आदिदेवान्वितः पश्चात् ४५ आदिदेवान्वितो धर्ता ४५ आदिभूतश्च वर्गों में ५० १३८ आदिमन्तोऽन्तवन्तश्च ४३ आदिमूर्तिसमै रूपैः १० २४ आदिवत्पाणियुगलं १० आदिव्यूहत्य देवस्य ६ आदिसिद्धान् यजेत्पश्चात् ३७ आदौ तस्मात्प्रयत्नेन २१ आदौ देवी महालक्ष्मीः ९ आदौ मध्ये च सर्वेषां २८ आदौ मध्ये तथान्ते च २१ आदी शुद्धे समे लिग्धे २३ आदी सामान्यविधिना ३४ आद्यं पर्व तदेतत्त १५ आद्यं यत्परमं ब्रझ आद्यं शून्यमयो माता आद्यन्तयोस्तथान्तस्य २५ आधारमूर्धपर्यन्तं आत्मयोगबलात्तौ स्वः ३ आत्मवच्चेप्सितात्यर्थ आत्मसात्कुरुते योगी ४३ आत्मा च सर्वलोकानां ५० आत्मात्मीयं च यत्किंचित् ५० २१९ आत्मात्मीयं परं सर्व ५७ आत्मात्मीयभरन्यासः आत्मानं दर्शयत्येषः १५ आत्मानं पुण्डरीकाक्षं ४० आत्मानं मध्यतो ध्यायेत् ३१ आत्मानं विभजाम्येका ४१ आत्मानमभिपिञ्चेद्वा १४ आत्मानमात्मनश्चैव आत्माराधनदानं च ३६ आत्मार्थे वा परार्थ वा ४९ २३ आत्मा स सर्वभूतानाम् २ १३ २८ आत्मीयं च बलं पत्ति ४९ ४५ आत्मेश्वरवती चाह आथर्वणी महाशक्तिः ३१ ३१ आददाना हविः प्रातं ५० १२४ आदद्यादेकमेतेपां ३९ आदध्यात्समिधः सत ६५ आदर्शो विमलो मृष्टः ३९ आदानशीलं तं विद्धि १९ २२ आदाय चाभिमन्त्र्याथ ३७ ५५ ४ ४३ आधारशक्तिभूतां च ४९ १०५ आधारशक्तिमन्त्रोऽयं ३३ ३१ आधारशक्तेरारभ्य ce आधारशक्त्याद्यारभ्य आधारपटकविन्यासं २९ आधाराख्यानि पद्मानि ५० १८६ आधारादिक्रमोपेते ४९ आधाराधेयभावेन ४४ आधाराधेयभूतानि ५६ आधारान् संप्रवक्ष्यामि ५५ १ आधाराब्जाद् द्विषट्कान्तं ५० ५८ आधारासनमन्त्राणां आधारे त्रीणि पद्मानि ४३ आधारेशाख्यमन्त्राणां ३३ आधारेशात्मरूपायै ४१ १ आधारोऽहमशेषाणां १४ आध्यानोपधिनाप्येवं ३ आनन्दं योजयेत्तस्याः २६ ३२ m ir ९ ४४ ७ ·२४२ लक्ष्मीतन्त्रम् ९ " " " " سه अ. श्लो. आनन्दजनक: सद्यः आनन्दमस्य पूर्व तु २६ १८ आनन्दाद्यैः स्वरैश्चन्द्रि ४५ ४६ आनन्दिनं च गरुडं २४ आनन्देनान्वितं पश्चात् ३३ आ नामेहृदयान्तात्तु ३१ २५ ३६ २५ आ नामेस्तेजसः स्थानं ३५ ३६ ५४ ११ आनीतस्याथ शिष्यस्य ४१ आनीय दृढसंकल्पं ४१ १० आनीय भगवद्भक्तान् ४१ १३ आनुकूल्यमिति प्रोक्तं १७ आनुकूल्यस्य संकल्पः आनुकूल्यादिकं भावं ६५ आनुकूल्येतराभ्यां च आन्तःकरणिकी चैव आन्त:करणिको वर्ग: ११ ३५ आन्तरं यदनालम्बम् ३२ आप इत्यनया कुर्यात् ५० आपगाभिरिवाम्भोधि आपादमूर्धपर्यन्तम् १४ आप्यायनं च पात्राणां ३७ ३६ आ बस्तिदेशादा मूर्ध्नः ३२ अ. श्लो. आयस क्षुद्रकर्मार्थम् ३९ आयु:प्रजायशोद: स्यात् ३९ आयुधानि च देवानां १० आयुधैर्भूषणैर्दिव्यैः १७ आयुरारोग्यभूत्यर्थः ३९ आरक्ताधरबिम्बां च आरक्ताधररत्ना च १९ आरभेत सुधीः कर्म आरादशेपदोपाणां आराधनं च सर्वेषां आराधनस्य सिद्ध्यर्थ २२ १९. आराधनाधिकारार्थ ३४ आराधयितुकामस्तां आराधयेजगन्नाथ आराधयेत्ततो मायाम् आराधयेद्धटे पूर्ण ३७ २२ आराधिता सती सर्वान् २८ आराध्य महिषी विष्णोः १ आराध्यावानं कुर्यात् ४९ १०९ आरोहः स तु विज्ञेयः १५ २३ आरोहन्ति शनैः कोशान् । आरोहमवरोह च १ ८७ ७ अ. -लो. आवयोः पश्चिमाब्जस्थ ३८ ३६ आवयोः संमुखासीनं ६२ ३८ ६४ ३८ ६६ आवयोः स्थूलयोरूचे ३८ आवहत्याशु संबोधं आवाभ्यामुत्थितं तेजः ३६ आवाहनं ततः कुर्यात् ४९ १४२ आवाहनविधौ प्रोक्तं आवाहनासने सार्थ्य आवाहने तथायें च १९ आवाहयामि लक्ष्मीशं ३६ आवाहयेत्ततो मन्त्रं ३८ आवाह्य मां यजेत्पश्चात् ३७ आविद्धमात्मनो रूपं १२ १० आविद्यं मत्स्वरूपं तु ३० आविशामि महायोगं ४३ १८ आविश्यामुमहंकार ३७ आविश्याविश्य कुरते आशंसानः समुत्तिष्ठेत् २८ १८ आशयो नाम को देवि १२ आशितं तपितं पश्चात् ४१ आशिती लिसगन्धाङ्गौ ४२ आशु दूरगमव्यक्तं आश्चर्यज्ञानरूपश्च १२ आश्रमाणां गृहस्थश्च ५० २३. आश्रिताश्रयरूपाणि आश्रित्य ह्यानलं भावं ३२ आश्वासनाय जीवानां आ सकाराच्चतरूप २० २० आसत्तिविप्रको च आसनं चकमान्याय २८ आसनस्य स्मरेत्पादान ३६ १३ आसनाादिभोगेषु आसनेनार्चयिष्यामि ३६ १०९ ४८ आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं आभिराभिरित्येवं आभिराचमनीयाभिः ३६ १५१ आभिश्चतमृभिश्चाई आ भ्रुवोर्महत: स्थानम् ३५ १२ आमनन्ति यमात्मानं आ मूर्ध्नश्चरणान्तं च ३५ आ मोक्षानिर्विचारेण ५० २०६ आमोदमिव पुष्पस्थं आरोहेगावरोहण आर्द्रामिति च मत्स्नानं ५० आर्यलक्षणसंपन्नं २१ आर्या ब्राह्मी महाधेनुः आहेतैश्वानयवाह २५ आलम्बनं वियां चैव २५ आलम्बितचतुरूप २ आलोकनविकल्पस्थम् आलोकस्तीक्षणता व्याति: १९ अलोकेनाधिभूतस्था आलोचनानि कथ्यन्त ३४ ३८ ८ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी अ. लो. . ४८ ३ अ. श्लो. आसां चतसृणामेकां ४५ आसीनाः सर्व एवैते ३८ ५८ आसीनो मध्यतः सम्यक् ४२ आसीनौ सकलेशानी ३६ आस्तिकः श्रद्धधानश्च ५७ आस्ते नारायणः श्रीमान् १७ आस्थाय पञ्चबिन्द्वात्मा ३१ आहुतीनां दशावृत्त्या ३६ आहूतस्य ततः सार्ध्य ३८ आहूय स्नापयित्वा तौ ४२ ३१ आहोरात्रिकमाचार २ आह्निकं विधिवत्पूर्व ३४ आह्निकाध्याययोश्चैव ५२ आहादजननी गङ्गा ८ ३५ इईरूपस्य युग्मस्य १३ इच्छयान्यकृतं रूपं इच्छयापस्तथान्नानि इच्छाशानक्रियामय्याः २९ ११ इच्छांशानक्रियारूपं १३ इच्छाज्ञानक्रियारूपा १४ इच्छाज्ञानक्रियारूपैः इच्छात्मना तृतीय: स्यात् १९ इच्छा प्रीती रतिश्चैव २७ ३५ इच्छामस्तदिदं श्रोतुं २३ इच्छारूपवती साह इच्छेति सोच्यते तत्तत् २ इज्येयं हृदयान्त:स्था इडा रतिः प्रियाकारा ३२ २२ इतराणि स्वरूपाणि इति तस्य वचः श्रुत्वा १७ इति तस्या वचः श्रुत्वा १६ इति ते कथितं शक ५० २२६ इति ते कथिताः सम्यक् १६ ४२ इति ते कथिता शक अ. श्लो. इति ते तारिकामूर्तिः ४४ इति ते तारिकारूपं ४३ ११७ इति ते दर्शितः सोऽयं ४४ इति ते परिवागणां इति तं भवतो भक्तिः ३३ १२१ इति ते मन्त्रवर्गोऽयं २३ इति तें लेशतः प्रोक्तं १५ २३ इति ते लेशतः शक्र ११ इति ते सकलं भद्रे इति ते सांख्यविज्ञानं १६ २५ इति ते सुरशार्दूल ३१ इति त्रय्यन्ततत्त्वज्ञाः इति दीक्षाभिषेकौ ते ४१ ६६ इति नानाविधं तन्त्रं ३ इति पञ्च गुणा एते २ ३५ इति पञ्चदशार्णोऽयं इति पिण्डविकर्षात्मा इति पिण्डस्वरूप ते इति प्रसादिता तेन १ ६० इति प्रागादिभिः षड्भिः ३६ ११४ इति भाव्यमिदं बीज ४१ इति मुद्रागण: सर्वः इति मे मूर्तिमन्त्राणां ४५ १२३ इति यस्य मतिर्नित्या १५ ३६ इति या गर्वहानिस्तत् १७ इति यागविधिः शक्र इति रूपप्रभावी तौ इति वाच्यां जगद्योनि २६ २१ इति व्यामिश्रकृत्यं तत् २८ इति व्यूहत्रयोपेता इति शक्र परं रूपं ११ इति संचोदिता देवी इति संज्ञामनुः शक्र इति संबोधितः शक्रः १ इति स्नानविधिः सम्यक् ३४ १४१ ३ इति स्मरन् जपेदेक इति लगादिभिः पइभिः ३६ ११४ इतीदं परमं बीज इतीयं पिण्डसिद्धिस्ते ४३ ११८ इतीयं भूतशुद्धिस्ते ३५ इत्थं चतुर्विधै गैः ९२ इत्थं ते कथितः शक्र २५ इत्थं तेऽनुचरा ज्ञेयाः ४५ इत्थं ध्येयाः समभ्यर्च्य ३७ इत्थं प्रभावामेवं मां ३ ३१ इत्थं बहुविधैर्मन्त्रैः ३२ इत्थं मां चिन्तयन् योगी ४३ इत्थं मामम्बुजाक्षं वा ४२ इत्थं यदा यदा बाधा इत्थं यदिष्टं यद्रव्यं इत्थं विज्ञाततत्त्वस्य ४३ ११७ इत्थं व्यवस्थिते तत्त्वे १६ इत्थं शक्र विजानीहि १३ इत्थं शान्तोदितावस्था २ इत्थं शिष्यतनुस्थानां ४१ इत्थं संवित्तिसामर्थ्यात् ३६ इत्थं संस्कारसंपन्ने इत्थं सपरिवाराभिः ४५ १२० इत्थं स्नानादिभोगेषु इत्थमाधारषट्कस्य ३३ इत्यक्षकुहरे ज्ञेयं इत्यञ्जलिप्रसूनस्थं ३६ इत्ययं पीठपूजान्त: ३३ इत्यर्थं धारणा मत्तः १९ ३८ इत्याशास्य प्रियं सम्यक् २८ इत्यासनाख्यमन्त्राणां ३३ इत्युक्तं ध्यानमङ्गानां ३८ ६८ इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं १७ इत्युक्तो देवदेवेश: इत्युक्त्वादर्शनं याति ४८ ८ १ ६ १ ८ ४८ ८ १४ ४८ ·२४४ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. इत्युक्त्वा भगवान् भद्रे ५७ इत्येतत्सकलं वस्तु इत्येतन्मयमेवेदं २४ ४६ इत्येतान् मयि दृष्टार्थान् ५० ६७ इत्येते रश्मयो ज्ञेयाः २६ इत्येते लेशतः शक्र ९ इत्येवं कथितो व्यहः ६५ इत्येवं ते मयोद्दिष्टः इत्येवं भगवान् योगी ३५ इत्येवं सर्वगो व्याति इत्येवमङ्गोपाङ्गानां इत्येवमनुसंदध्यात् ५० २१३ इत्येवमनुसंधाय २४ ० ५ ३ ३ ३ ४ अ. लो. इन्द्रियच्छिद्रविधुगः इन्द्रियाणां मनः श्रेष्ठं ५० २२९ इन्द्रोऽपि विस्मितः इन्धनं दीपनं ज्ञानम् २६ २२ इमं शृणु महाश्चर्यम् ४२ ६३ इमां चतुष्टयां हित्वा ४३ इमां देवीं स्तुवन्नित्यं ९ इमां विद्यामयी मूर्ति ४४ ૬૨ इमास्तिस्रो ह्यवस्था मे ३२ ३ इमे पूर्वापरीभावं २५ ५१ इमे मुद्रे महाभागे इमे शक्ती परे दिव्ये २५ इमौ स्वरसतोऽसक्ती १६ १५ इयं चतुर्विधा शक्तिः ५७ ११ इयं प्रकृतिरव्यक्ता १२ इयं बीजत्रयी विद्या ३५ इयं मातृदशा सा मे १२ इयं योनिर्हि मन्त्राणां २० ५२ इयं वागीश्वरीमुद्रा ३४ इयं श्राद्धसहस्रेभ्यः ३४ इयं सा परमा निष्ठा ३८ इयं सा परमा मूर्तिः इयं सा परमा शक्तिः २५ इयद्विततिविस्तीर्णा १८ इयद्विस्तृतिमापन्नां इयमासनमुद्राणां ३४ ४२ इयमेव विपर्यस्ता इयमेवेश्वरा देवी ३२ इष्टसंख्यामणिप्रोत इष्टस्य प्रासयेऽनिष्ट १२ इष्टासि मे प्रिया चेति ५५ इष्टास्मि सर्वदेवानां इहाभिमतशब्दं च ईकारः पञ्चबिन्दुवै २५ ईडिता च सदा देवैः अ. श्लो. ईदृग्लक्षणसंयुक्त २१ ईदृशीयं महाविद्या ई नाम पूर्ववर्देवी ३२ ई माया परमा शक्ति: २६ १६ ईशकालादिभूम्यन्तं ४१ १६ ईशाद्यनुप्रदेशस्थं ३० ईशानसोमदिङ्मध्ये ३६ ईशानाय नमः पश्चात् ३३ ८६ ईशानुग्रहवैषम्यात् ईशितव्यं कियझेदं ३ ईशितव्यं च तद्भिन्नं १२ ईशितव्यं तु विज्ञेयं ईशितव्यं द्विधा प्रोक्तं २३ ईशेशितव्यभावेन ૩ १३ २१ ईशेशितव्यभेदेन १२ ईशेशितव्यसंबन्धात् ७१ ईशेशितव्यसभेदं ४३ ११६ ईशो नारायणो ज्ञेयः ३ ईशोऽहमीशितव्यो न २२ ईश्वरः परमो भूत्वा ३१ ईश्वरश्चोत्तमाख्यश्च २५ १५ ईश्वरात्परमं तत्त्वं ईश्वरीत्येव मे नाम ५० १६१ ईश्वरी सर्वभूतानां ३२ ईपत्तिर्यग्गतिस्पष्टी ३४ ६७ ईदङ्गुष्ठमूले तु ईधदुच्छूनता तस्याः १५ २९ ईषद्भेदेन विज्ञेयं २ ६१ उऊ कर्णी ऋ नासा २३ २२ उकार चेश्वरे प्राशे २४ २९ उकारो भुवनाख्यश्च उक्तक्रमेण मां पूर्व ३८ २५ उक्तभूषणवेषाढ्या: उक्तान वर्तमानाश्च २ ७ इत्येवमन्तर्यागस्ते ३६ १५० इत्येष लेशतो मार्गः इत्येषु सह सिद्धाहम् इदं च शृणु देवेश ७३ इदंतया यदालीढम् इदंतयावलीढं यत् १२ इदं तितीर्पतां पारम् १७ १०२ इदं रहस्यं परमं २६ इदं शरणमज्ञानां १७ १०१ २४ ५१ इदमध्ये गृहाणेति २३ ३१ इदमाधारषट्कस्थ इदमाराधनं प्रोक्तं इदमुक्त्वा व्रजेत्तूर्ण ४९ २२ इदानीं शृणु संक्षेपात् ३६ इदानीं श्रोतुमिच्छामि १० २ ३ १८ " " इन्दुकोट्यर्बुदाभासा ३१ इन्दुमण्डलसंवीत: इन्द्रपत्नी महाधेनुः इन्द्रादीन् संस्मरेदष्टौ ३८ ३ ४ ५३ ·लोकार्धानामनुकमणी २४५ अ. उद्धृतेषु पदार्थेषु उद्धृत्य तारया पूर्व ६ 2 ४० ३ उद्भर्तनार्थ तदनु ८ . ४४ ४४ अ. श्लो. उक्ता सूर्यमयी शक्ति: २९ ३२ उक्त्वा मन्त्रानथोच्चार्य ३६ उक्त्वा विद्युदिवाकाशे ५५ उच्चरन् परमं मन्त्रं उच्चान्नीचे पतन्तस्ते १३ ३ उच्चार्य तारिका पूर्व उच्चार्य प्रणवं तत्र उच्चार्यमाणं क्षेत्रं स्यात् २१ २१ उच्चावचानि तत्त्वानि उच्चावचानि पापानि उच्यमानानि देवेश ३१ उजहारारविन्दाक्ष: ५३ उत्तम पुरुष स्त्रीं च २७ ४२ उत्तमा गुणसंपन्न उत्तमाः पञ्चरात्रस्थाः २२ ३६ उत्तमाङ्गे तु हृन्मध्ये ४६ उत्तमादिकरालान्ते ३३ उत्तरं चारणिं ध्यायेत् ४० उत्तरे शांकरी शक उत्तरे सप्त युग्मेषु १९ २५ उत्तरोत्तरमृध्यामि ५० १४७ उत्ताने दक्षिणे पाणौ ३४ ३७ उत्तानौ तु करौ कृत्वा ३४ उत्तानो संहती पाणी ३८ उत्तारं प्राणिनामस्मात् १७ उत्तारणाय जीवानां २२ १८ ३६ उत्तारयन्ति वैराग्यं २२ ३. उत्तारहेतवोऽमीपाम् उत्तिष्ठ ब्रह्मण इति उत्तीर्णा सर्वदोषाब्धेः ५० १७९ उत्थायापररात्रे तु ६ श्लो. उत्पत्तियुद्ध विक्रान्तिः उत्पत्स्येते वरोन्मत्तौ ९ उत्पन्नं तारयादाय उत्पाद्य ज्ञानतो भोगान् ५५ उत्पूय तारयागौ तत् उत्सादं सर्वविघ्नानां २२ उत्साहश्चेति वर्गोऽयं उदकान्तरितैः सायं उदग्गतं लिखेत्पत्रं २३ उदग्भागेऽग्निकुण्डस्य ५३ उदयास्तमयावस्याः उदयेऽस्तमये चासो १५ उदराय च पृष्ठाय ३३ उदासीनो भवाने ५३ उदितं संस्मरेद्देव उदिता ते सुरेशान ३० ६४ उदितानेकसाहस्त्र उदिता ब्रह्मणो भूयः २९ उदिता सा पुरा विष्णोः ३५ ३४ उदिति ब्रह्मणो नाम उदितो जगतोऽर्थाय ३१ १४ उदितो हि स सर्वात्मा २० उदीच्यद्वारमध्ये तु ४९ उदुम्बरस्य मूले तु उदेति या समीचीना २८ उदेति सकलं शक्ति उदेमि बहुधा चैव उदेमि भवतो देवात् २२ उदेमि योगिनामन्तः उदेमि सततं प्रोक्ता उद्गत: प्रथमो योंशुः ५० ११४ उद्गते विमले सूयें उद्रायति वै यस्य अ. श्लो. उद्धरेदीप्सितं मन्त्रं १६ ३५ उद्भावयामि तज्ज्ञानम् १५ १४ १६ ३८ उद्यच्छब्दोदयः शक्तेः १८ २२ उद्यजानुमनेकास्त्रं उद्यतीत्थं सिसृक्षायाः २ उद्यत्कारुण्यसंतान १३ उद्यन्ति मत्त एवेते २ उद्यन्ति मन्त्रकल्लोलाः १८ उद्यन्ति सर्वाण्यस्त्राणि २९ ४३ ३९ उन्नते दक्षिणतले उन्मिपत्यजहद्रूपं २२ उन्मिषत्यात्मसंकल्पात् ३२ ३३ उन्मिपन्ति यदा तुल्यं उन्मिषन्त्यः पृथक्तत्त्व २ उन्मेष एव सम्यक् सः २७ उन्मेषः :पञ्चमः षष्ठः उन्मेषः परमो विष्णोः २९ उन्मेषः प्रथमस्तस्य २२ उन्मेषयामि देवस्य उन्मेषस्तत्र यो नाम १२ उन्मेषस्तस्य यो नाम उपध्मानीयकं विद्यात् २३ उपनीय ततो वहिं उपपत्तिरियं प्रोक्ता ४३ उपभुक्ष्वामरान् भोगान् ४७ उपरत्तो जपायेस्तु १४ उपर्युपरि योगेन उपवासादिभिस्तद्वत् ४२ उपसंहृत्य च न्यासम् ४० उपसंहृत्य भूम्याचं ३९ उपस्तीर्य तया चापः 2018, १४ " ४३ ९ १३ उत्पत्तिं युद्धविक्रान्ति उत्पत्तिप्रलयौ चैषां उद्दामश्च सुरेशैते १ उद्धरेत्प्रथमं तारं ३३ ·२४६ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. ६ १ :55a ६ उपस्थघ्राणगन्धादि उपस्थस्य तदानन्धम् उपस्थाय विवस्वन्तम् २८ २३ उपाङ्गकल्पना कार्या उपाङ्गत्रियुगस्याथ ३४ उपाङ्गानामियं मुद्रा उपायं वृणु लक्ष्मीशं ४५ उपाय: सुकरः सोऽयं उपायत्वग्रहं तत्र उपायांश्चतुर: शक १५ उपायाः के च चत्वारः १५ उपायाः क्रियामाणास्ते २८ १३ उपायाद्विरतः शश्वत् १७ १०३ उपायानामुपायत्व उपाया नैव सिध्यन्ति उपायान्वेषणायत्ती उपायापायमुक्तस्य उपायापाययोर्मध्ये उपायापायसत्यागी उपायापायर्मयोगे उपायाश्चाप्याताया आयाश्योदिताः शास्तैः ५० २१६ उपायास्ते च चत्वारः उपायास्ते त्रयः पूर्वे उपायौ तदाराध्य १४ उपायर्विविधै. शश्वत् ११ उपायो भव मे देवि , ५. २२१ उपायोऽयं चतुर्थस्ते उपायो यस्तृतीयस्ते उपासनप्रकारश्च उपासनोपयोगी च ६ उपेयायास्तव प्रात्यै ५० २२० उपोष्य विधिवन्मन्त्री ४२ उपोष्यैव चतुर्दश्यां अ. श्लो. उभयस्मात्ततश्वासीत् उभयस्मात्समुद्भूतम् १६ उसयोरग्रतः शाखाः उभयोरपि तावद्धि उभयोर्हस्तयोः पश्चात् ३४ उमावेतौ मतौ भक्तौ. २८ उभे एते मते दिव्ये उभे संस्था मते सर्वा २६ ६ उभे येते विचिन्त्याथ २६ उमा गौरी सती चण्डा १३ उहि खेन्नयने नेत्र उमणाबु चन्दनं चन्द्र ३९ ऊकार ऊों लोकेशः २५ ऊरुभ्यामथ जानुभ्यां ३३ १३ जर्ज विहाय तत्स्थाने ३३ ऊर्जव्यापिसनायुक्तः ऊर्जहीनं तु सत्सर्व ऊर्ध्व चक्राय न ताला ३१ ३१ ३५ ऊर्च चाधश्च या भित्त्वा ५० १८३ ऊर्ध्वं नयन्त्युपायास्तं १७ ऊर्ध्वग्बाहुवक्त्रश्च १ ऊर्ध्वमाजानुमुन्नीय ३५ ४३ ऊर्ध्वमात्मन उन्नीय १६ ऊर्ध्ववक्त्रं मुनिश्रेष्ठ अर्ध्वादधःस्थितैर्वामैः ३१ ऊर्ध्वाधोऽनलसभिन्नः ३३ ऊर्ध्वाधो व्यापकत्वेन ४९ ११३ ऊर्वोरा चरणद्वन्दात् ४१ ऊष्मान्त:स्थस्वरस्पर्श १८ ऊहापोहविधानतः ५३ ऋग्भिः पञ्चभिराद्यामिः ४९ १४३ ऋग्भिः प्रणवाद्याभिः ३६ ९३ ऋग्भिर्हिरण्यवर्णाभिः ऋग्भिश्चतसृभियंदा ५० ३१ अ. लो. ऋग्भ्यां हिरण्यपूर्वाभ्यां ३६ १२१ ऋग्यजु:सामसंघाते २५ ४२ ऋग्वेदाद्यं चतुष्कं च ३६ ऋचः पूर्वदिशामागे ऋचस्ता विद्धि देवेश २९ ऋचो यजूंषि सामानि १८ ऋजूमधोमुखीं कुर्यात् ३४ ऋतं चेत्यादिसूक्तेन ऋते पापं प्रियं कुर्वन् ४२. ३८ ऋते पापात्प्रयं नार्याः ४३ ऋद्धास्म्यहं गुणैर्विष्णोः ५० १४६ ऋद्धिं वृद्धास्तत: प्राहु: ५० १४७ ऋद्विवृद्धिः समृद्धिश्च ४५ ऋषयः प्राहुरेवं मां ७३ ऋषयो नाम चक्रुम ऋषयो मत्प्रभावशाः ऋषींश्च तर्पयित्वाथ ३४ १२६ ऋकारो विष्टराख्यश्च २५ लूकारो दीर्घघोणश्च २५ ए ऐ ओष्ठौ च विशेयौ २३ २२ एक एव परो देवः ३ एक एवावतीणों हि एक तचिद्धनं शान्तं एक नारायणं ब्रह्म एकं सर्वमिदं व्याप्य १ एक: पाइगुण्यपूर्णात्मा ४२ एकत्र्यिादियोगेन एकधा च द्विधा चैव ११ ३ एकधा विचतुर्धा च एकपादस्थितो मौनी १ एकमात्रे तु जीव: स्यात् २१ २. एकमादी परं तत्वं ३ एकमूर्तिरियं दिव्या १० एकलमं नखोद्देशात् ४५ ११५ ३ . " ५२ ८ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २४७ अ. लो. ४७ एतत्सौदर्शनं बीजं एतदभ्यस्यमानं हि एतदादीनि सूक्तानि ५० २२५ ३१ " अ. श्लो. एकैकस्या असंख्याताः ४५ एकैकाग्नेः शिखाः सप्त ३० एकैकेन तु मन्त्रण एकैव चावतीर्णाहं १४ एकैव भिन्नवर्णा या एकैवाहं तदाभासे २८ एकैवैपा परा देवी ४५ एकोनविंशत्योऽयं ३३ एको नारायणः श्रीमान् २८ ४१ ३ १० ४५ १ अ. श्लो, एकषष्टयर्णको मन्त्र: ३३ एकस्मिन् हृदये तोयं ५५ एकस्वरं दिस्वरं वा ११ एकां दीपाकृति ध्यायेत् ५५ एकांशेन विशुद्धाध्व एकाञ्जनानान्नपिके (?) ५७ ३३ एकादशी च तां नीत्वा ३५ ३१ एकादश्यां द्विपटकायां ३५ ३९ एकानेकस्वभावा सा एकान्तं स्थानमासाद्य ५३ २ एकान्तदेशमासाद्य एकान्तभावमापन्नं १ एकान्तशीलो लध्वाशी ४८ १३ एकान्तिनो महाभागाः १७ एकान्ते विजने स्थित्वा ४७ एकार्णवशयो देवः एकार्णवान्त:शायी च ११ एकार्णवीकृतं सर्व एका शक्तिः क्रियाह्वाना ३१ एकाहं परमा तस्य ३ एकाहं परमा शक्तिः ३ ३ " ४ एको नारायणो देवः ३ ३८ १३ ३ ३६ ५२ १ एतदाद्यं महाबीज २४ ४८ एतदीश्वरसंधानं ४९ १२७ एतदेव प्रतिष्ठानं ४९ १४६ एतदेव महापिण्डं एतद्विधानमातिष्ठन् एतद्यूतान्तरं नाम २८ एतन्मुद्राचतुष्कं तु ३४ एतन्मे सकलं ब्रूहि १५ एतस्यां चाल्यमानायां ४० एतां द्विजमुखाच्छ्रुत्वा एतां निश्रेणिकां गृह्य ५० २३३ एताश्चतुर उद्धृत्य एताः पञ्चदशावस्थाः १९ एताः प्रकृतयस्त्वष्टौ एताः प्रधानभूतास्ताः ४५ १२२ एताः संज्ञास्तथा चान्याः ४ ४१ एतादृशं विधिं कृत्वा एतानादित्यवर्णेति ५० १४२ एतानि तव नामानि ६३ एतान् कृत्वानलारूढान् ४५ एतान् मयि गुणान् दृष्टा ४ एतावती चले बिम्बे ४९ १४५ एतावत्यधिकारे तु एतावद्भगवद्वाच्य एतावाननयोर्मेंद: १३ एताश्चतस्रस्तन्व्यो मे ४५ एतास्तु त्रिविधा देयाः ४० एते चित्तमधिष्ठाय एते त्रयो गुणाः शक्र ३ एतेभ्यो भगवद्धर्मः १ एतेषां क्रमशो व्याख्या १२ ३८ एको नारायणो विष्णु: १६ २३ एको नारायणो हंसः एकोऽप्यनुनयौदार्य २ एतच्चतुष्टयं मन्त्रं १४ एतच्च निखिलं यच्च १८ एतच्छक्तिचतुष्कं तत् ५७ १८ एतत्तत्परमं धाम २४ १४ एतत्तद्वैष्णवं रूप २४ एतत्तु परदारेषु ४३ एतत्तु वैष्णवं धाम एतत्ते कथितं शक एतत्ते कथितं सर्व ५० २३७ एतत्ते वैष्णवं धाम २४ १२ एतत्पृष्टा मया ब्रूहि ३ १२ ६ ४२ एकाहुत्यैव जुहुयात् एकीकृत्य मयि न्यस्येत् ४० एके कालं वदन्त्येतत् ३६ २९ एके चिदासनादूर्ध्व ३६ ३० एकेन पञ्चमेनैव ३६ २६ एकेन वा समाराध्य ३६ ११५ एकेनैव तु मन्त्रण एकेयमुज्ज्वला दोता एकैकं च हृदादीनां १३ एकैकं भोजयदिप्रम् ६० एकैकश: समस्ता वा ४५ एकैकशी द्विशो वापि ३४ १२४ १ ७ ३ १० ३ " २२ २ " ४७ एतत्संक्षेपत: प्रोक्तं एतत्साङ्गपरीवार एतत्सूक्ष्मशरीरं तु ४५ ·लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. अ. श्लो. अ. लो. एवं मां परमां शक्ति एखमादीनि नामानि " ३५ " एतेषां परमा प्रोक्ता एतेष्वन्त्येषु चत्वारः एते सपरमानन्दाः ३१ एनमष्टभुजं ध्यायेत् ३१ एभिः कर्माणि ते सत्वा ४ ६३ एवं कृतेऽनुसंधाने एवं क्रमेण हुत्वा तु एवं क्रमोत्क्रमाकारैः ३८ एवंगुणगणाकीर्ण एवं च ज्येष्ठयकानिष्ठयं २२ ३५ एवं चतुर्भुजस्यापि एवं चतुर्विधे मार्गे एवं चिता समालीद एवं तत्त्वविदां ज्ञेयाः एवं तत्त्वोपसंहारे २८ ६ १ एवं तां परमां शक्ति ३५ ३२ एवं ध्यात्वा पुनध्यायेत् ३१ ६१ एवं ध्येयास्तु सख्यस्ताः ४५ एवं ध्येयाहमीशाना एवं नित्या विशुद्धाच १४ एवं न्यासे कृते मन्त्री ३५ ७६ एवं पञ्च खरूपाणि ३५ २० एवं पिण्ड समुत्पाद्य एवं मां शरणं प्राप्य १ एवं मातृदशामेत्य २८ एवं यो वर्तते योगी ४० ११८ एवंरूपमपि त्वेतत् एवंलक्षणक शिष्यम् २१ एवं लक्ष्मीमयीकृत्य एवंविधा महात्मानः एवं विन्यस्य तन्मन्त्रम् २४ एवं विन्यस्य पुरुषे एवं विलयन् मर्त्यः १५ एवंवृत्त: सदाचारः एवं वै व्रीहिगुलिक २६ एवं व्यवस्थिताया से एवं व्यवस्थिता शक्तिः ५७ एवं शब्दानुसंधान ४९ १३८ एवं शुद्धमयो मार्गः एवं शुद्धा स्वतन्त्रापि १४ एवंसंख्यान् जपानस्य २४ एवं संपातहोमान्ते एवं संस्कारमापना ६ एवं संस्थापित बिम्ब एवं संस्मृत्य तां देवीं २३ ३० एवं सर्वाः परा विद्याः ४४ एवं सर्वे सुरा देवी एवं स्नानं विधायाथ एवं वनपदाजाग्रत् १४ एवं हंसोदयाद्विद्धि एवं हि परिसंख्याय एवमश्ममयानां तु एवमस्खलितं कुर्यात् ४२ एवमाकारतो दिव्यां एवमादि मया देवि १५. ५ एवमादीनि नामानि एवमाधारशक्त्यादि एवमा प्रकृतेः शक्ति शक्ती: एवमुक्त्वा तु सा देवी ४६ १६ एवमुत्पादिते देहे एवमेकार्णवीकृत्य एवमेव तु सिद्धान एवमेव महामन्त्रः ३० एष प्रथमसंस्कारः एष वैभिश्चतुर्भिस्तैः एष सर्वहितो योगः एषां पिण्डोऽथवा बीजे २१ २३ एषा कोशविधा षष्ठी २५ एषा तु पञ्चमी शक्तिः १३.१५ एषा ते कथिता शक ३० एषा ते मध्यमा रीति: २० एषा ते सकला शक्तिः ३१ एषा दिव्या महासत्ता २४ एषा दीक्षा भवेन्मान्त्री ४१ ३२ ३५ एषा पाकेरुही मुद्रा ३४ एषा पाशुपती निष्ठा एषापि त्रिविधा शक एषा प्रसादसुमुखी एषा मुद्रा समुद्दिष्टा एषा मे भौतिकी सृष्टिः १२ एषा संपूजिता भक्त्या एषा सतविधा शक एषा साधारणी मुद्रा एषा सा परमा निष्ठा १ एषा सा परमा संख्या १६ २८ एषा सा पार्थिवी मुद्रा ३६ ४६ ४१ एवं परिकरं बुद्धा १ एवं पुरखरं रम्यं ३७ १० एवं पूतो भवेत्प्राग्वत् ४२ एवंप्रकार: शास्त्रार्थ २८ एवंप्रकारां मां ज्ञात्वा ९ एवंप्रमावां देवीं तां एवं बीजादयो भावाः १३ एव मन्त्रविधा ज्ञात्वा २९ ३९ एवंभूतो भवत्येवं ५० ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २४९ अ. श्लो. अ. श्लो. " ८ 0 एषा हि श्रेयसो १ -० AAP . س می अ. लो. एषा सा प्रथमा रीतिः २० एषा सा योगिनां निष्ठा ३२ एषा सा वैदिकी निष्ठा १७ एषा सा वैष्णवी माया ९ एषा सा वैष्णवी सत्ता ३२ मूलम् एषैव जगतां प्राणाः एपेव जगतामिच्छा १ एषैव सृजते काले एहि परम धाम ऐकध्यमनुसंपाते २८ ऐकध्यमावयोर्शत्वा ऐकरूप्यं द्विरूपत्वं ऐन्द्रोऽयमीरितो मन्त्रः ३३ ऐशकोणं तथा कुर्यात् ३७ ११ ऐश्वर्य योगधाता च २५ ऐश्वर्यवीयें प्रधुनः २ ५४ ऐश्वर्यशक्तिविज्ञान ऐश्वर्यसंमुख रूप ९ ऐश्वर्यारं बलायेन २९ ऐश्वर्य योजयन्त्येके २ ऐहिकामुष्मिकान्भोगान् २६ ४३ ऐहिकी परमा सिद्धिः २५ २३ ओंकारः प्रणवस्तारः २४ २९ ओंकारमुद्धरेत्पूर्व ३३ १०९ ओंकारसहितानेतान् २४ ओंकृत्यर्चमथोच्चार्य ३६ ओं नमो वासुदेवाय ओं नमो विष्णुपल्यै ५७ ओं बीजं तत्त्वसंशां च ४१ ओकार ओतदेहश्च ओत प्रोतममुष्यांचे २५ ओतप्रोतात्मिका सेयं ३२ कदीयस्यौ तथाङ्गुष्ठौ ३४ ८८ कबन्धहारा शिरसि कमलं चाग्निरूपं च ३३ ३५ कमलश्च करालच २५ ११ कमलानलसाणां ३ कम्पो मन्त्रसमावेशे ३६ ५४ करणं द्विविधं विद्धि करणं संप्रदानं च १४ ४६ करणं साधकतम करणव्यापृतौ पाणी ४२ करणानि तु बाह्यानि करणानि दश त्रीणि करद्वयं समुत्तानं ३४ करद्यमसंलग्नं ३४ ४९ करद्वयेन बध्नीयात् करन्यासं पुरा कृत्वा करन्यासं विना देह ३६ १३२ करयोग्रंथिताकुल्यः ३४ २५ कराभ्यां गन्धदिग्धाभ्यां ३० ३८ कराभ्यामस्त्रजताम्भः ३४ १२० करालमनलारूढ़ ३३ . ओमित्येतत्समुत्पन्न ६ ओमों प्रीयतां भगवान् ३६ ११० औदासीन्यच्युतिः प्रोक्तः ७ ३६ औदासीन्यच्युतिर्या सा और्व च पश्चकं चैते ३३ २ और्वोऽथ भूधराख्यश्च २५ कः किं कस्मै किमर्थ वा ४० १११ कटिमूले तथोर्वोश्च ९२ कण्ठताल्वन्तराम्भोज ४३ कण्ठहृत्पद्मयोर्मध्ये २२ कण्ठादा पादतः स्वांसौ ३४ ३४ कण्ठोरसोरुरोऽन्ते च कथं विमे भविष्यन्ति १७ कथं वे ज्ञापयन्मन्त्रान् २२ १ कथं स चोपदेष्टव्यः कथं सृजसि वै लोकान् ३ ३२ कथयन्ति सुविस्तीर्ण १३ कथयेश्वरि तत्सर्व कथितं ते महालक्ष्मी: २६ कथितस्ते समुद्देश: ४५ १२३ कथिताः सुरशार्दूल ३३ ११३ कथिता गतयस्तिस्त्रः ३२ कथितानि पुरा शक कथितानि रहस्यानि कथितो मानसो यागः ३६ १४८ कथ्यमानं मया शक्र १ कदाचित्कृपयाविष्टौ कदाचित्सर्वदर्शिन्या: ३८ कनिष्ठाइष्ठयोरने ३१ कनिष्ठानामिकाभ्यां वै ४५ १०५ कनिष्ठानामिकामध्याः ३४ ३१ कनिष्ठिकाद्यासु ततः कनिष्ठिकाद्वयं चैव ३४ कनिष्ठिकादयं लग्न ४५ ११६ कनीयस्यौ ऋजूभूते ४५ १०८ १ ४० १ ११ al करालानलगां मायां करिणो नाम कर्तारः ५० १५६ करीषिणीति मां तेन ५० १५८ करुणावानपि व्यक्तं करेण दक्षिणेनेशम् करोति कायमपरं करोति मन्त्रितैोष्टः ४९ करोति यदि देवेश करोति शक यत्किंचित् ४९ करोमि सकलं कृत्यं १७ कर्णिकाकेसरं पत्र १५ कर्णिकाबीजमध्यस्थां ५५ १४ ·लक्ष्मीतन्त्रम् अ. लो. अ. लो. ४८ ४ कां सोस्मि धूपदीपौ च ५० काकालिकजलश्याम काङ्क्षमाणा: समायान्ति ४० कात्यायनं पावकश्व कादितान्त: स्वरैः सूर्य ५५ कादिभान्तं द्विषट्कारं २९ काद्यधिष्ठायिनो देवान् २० कानि तत्त्वानि पद्माक्षि ६ कानि स्थानानि देहे ३४ ६३ २३ ३१ ३ ३६ in m ४१ " १ ७४ अ. श्लो. कालश्च नियतिः शक्तिः ६ कालाक्षं नाभिगाव्यक्तं २९ ५३ कालाग्न्यर्कसहस्राभां ३५ २१ ५३ १४ कालाग्न्यर्कायुताकारम् २९ ५९ कालाच्चापि बहिर्भूत्वा ५० १३५ कालानलसहस्रामाः कालानलौ तु तदधः ३३ काले तु बीजरोही च ४७ कालेन महता योगी काले संबोधयाम्येतत् कालो देशस्तथाकार: कालोऽयं करणत्वेन कालो हि कलयन्नेव १७ ५१ किंचिज्ञानात्मिका १४ किंचित्तु लेशतः प्रोक्त: ४९ किंचिदाकुञ्चयेद्धस्तं किंतु ध्यानानि सर्वेषां ४८ किंतु मुद्रा विचिन्त्यैव ३७ किंतु वै पङ्कजं कुर्यात् ४७ किंतु संकल्पनं कुर्यात् २४ किं तेनानन्तरं यत्तत् ४३ किमर्था किंप्रकारास्ते ३ कियत्यश्च विधा अस्य १८ किरणा: सप्त सप्त स्यु: १९ किरन्ती किरणान् लोके ५० १४३ कीहशानि च बिम्बानि ३५ ३५ कर्णिकोपरि मन्त्रांच कर्तुश्च करणापेक्षा ३ ३५ कर्तृन्मेष तथा तत्स्थं १२ कर्मकाले निबध्यैषा ३४ कर्म चेत्समवेक्ष्य त्वं भणा मनसा वाचा कर्मणामपि संन्यास: कर्मश्रीरियमुद्दिष्टा ३२ कर्म सांख्यं तथा योग: १५ कर्मसांख्यादयः शास्त्रैः १५ ८१ कर्मसाम्यं भजन्त्येते १३ कसाम्यं समासाद्य १३ १२ कर्मेन्द्रियं च वागादि कर्मेन्द्रियगणश्चापि ६ कर्मेन्द्रियगणे त्वेषः कमेन्द्रियगणे बुद्धिः ५ कर्मेन्द्रियगणैश्चैतत् कर्मेन्द्रियप्रवृत्तौ तु कर्मेन्द्रियाणि पश्चाहु कर्मेन्द्रियाण्यधिष्ठाय कर्षन्ती व्याकृतावस्थाम् २६ कलशैः स्थापयेन्मन्त्रैः ४९ कला किंचित्क्रियारूपा १९ १३ कलाङ्गा उत्तमा शेयाः २२ कलाचक्रमिदं शक कला ज्ञानादयः प्रोक्ता:११ कलाध्वानमधिष्ठाय ३६ कल्पद्रुमो मनुः सोऽयम् २९ कल्पयेत्क्रमशो मन्त्री कल्याणरूपा भद्रास्मि कवचाय हुमित्येवं कश्चित्केषांचिदात्मा स्यात् २ कश्चिद्धि सुकृतोन्मेषात् ११ कस्थकस्थपदं दद्यात् ३३ २५ कस्मिल्लक्षे मनः कृत्वा ४९ ५ ४ ४ " कान्तस्य तस्य देवस्य १७ ३० कापिलेन घृतेनैव १२ काप्यवस्था न मे सास्ति १४ कामधेनुर्महाधेनु: कामधेनुश्च विशेया ११ काये च निखिलर्वेदैः ५. कारणं सर्वमन्त्राणां २५ ३० कारणाकारता यत्र ३५ ५३ कारणे मयि सलीनान् ३६ १४० कार्पण्येनाप्युपायानां कार्यभावं समापन ५० १०८ कार्यमावाहनात्पूर्व कार्यसिद्धिमभीप्सद्भिः ४० २१ कार्यस्य नयने देवाः कार्याणि साकुलीकानि ३४ कार्यास्त्वाकुञ्चितप्रान्ताः ३४ कालं पाद्यायदानान्तम् ३८ काल: कलनरूपस्य कालकल्यात्मक द्वन्दम् ५ कालकाल्यविभेदेन कालकूटे समुद्भूते कालचक्रमनाद्यन्तम् कालपावकतेजोभिः ३२ कालमप्यखिलं शश्वत् ५. ११२ m ४ २७ ८ कीर्तयन्ति तत: कीर्ति ५० १४५ कीर्तयिष्यन्ति मां शक कीर्ति मद्रूपनिष्कान्तां ३८ कीर्तितं तव देवेश कीर्तिपङ्कजपत्रेषु कीर्तिर्नाम द्वितीया मे ४५ कीर्तिस्तथाविधेनेव ९ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी अ. लो. ९ अ. लो. कीर्तेरनुचराणां तु ५० कीर्तेर्द्वितीयमूर्तेः कीर्त्याख्याया द्वितीयायाः ४५ कुश्चयेद्धारयेदन्यत् कुण्डमध्याम्बुजान्त:स्थां ४० कुण्डलादेय भिन्ना १४ कुण्डे पूर्व विधानान्ते कुतो मन्त्रसमुत्पत्तिः ३ कुन्दकुड्मलवर्णाभाः ४५ K कुर्वन् मुद्राचतुष्कं तु ३८ कुर्वन् होमादिकं सर्व ४२ कुर्वीत सकलं कृत्यं ३६ १४५ कुलिशेन गदास्त्रेण कुलीनं च तथा प्राशं २१ कुशाग्रस्थं जलकणं ४९ ३६ कुशोचये निषण्ण: सन् २४ कूटस्थश्चिद्धनो नित्यः १६ कूटे वैकुण्ठपूर्वे तु कूर्ममुद्रा तदुन्मेषा कूर्माकारं परं देखें कृताञ्जलीनि तृप्तानि ३. २१ कृतादियुगपर्यन्ते ३५ कृताचं युगबृन्दं तु कृतार्थयन्ति मां प्राप्य ५० २०५ कृत्वा गत्वा बिलद्वारं ४८ कृत्वाङ्गारकणं चैव कृत्वा चतसृभिर्मुष्टिम् ३८ १२ कृत्वा तदनु तद्वन्ध कृत्वा तु पूर्ववन्न्यास ४८ कृत्वा त्वाधारशक्त्यादि ४१ ६२ कृत्वा पिण्डत्रयं तेन कृत्वा मूर्धादिपादान्तं ४१ १५ कृत्वावलोकनाद्यं तु कृत्वा हुताशराशौ तु ४९ कृत्वैवं द्वारयागं तु कृत्वैव भावगां व्याप्तिं २५ ३५ कृपया साधकार्थाय कृष्णकुञ्चितकेशांश्च कृष्णाजिनाम्बरां त्रस्त ४१ ५२ कृष्णाजिनोत्तरासङ्गा कृष्णाष्टमी समारभ्य क्लप्ते तु विग्रहे पूर्व ३८ केयूराभरणोपेता: केवलं व्यापकं चैव केवलं स्वात्मसत्तैव केवलं स्वेच्छयैवाह ११॥ केवलस्तत्त्ववर्णस्तु ३२ ४२ केवलस्तारकश्चैव केवला अपि यद्यते केवलो यः समुन्मेषः ५७ केवलोऽसौ नरान्त्योऽथ ४५ केशवादिस्वरूपेण केशवार्पणपर्यन्ता केशोदकापकर्षार्थ केसरेष्वङ्गषट्कं च कैलासे समुपस्थाय कैवल्यभोगफलदं २४ कोटिकोटिपरीवारा: कोटिकोटिसहस्रांशः कोटिकोटिसहस्रौष कोटिकोट्ययुतैकांश कोटिसंख्यमनौपम्यम् ४२ ६२ कोटिहोमेऽष्टहस्तं स्यात् ४० कोणद्विषट्के तस्यैव कोश: कुलायपर्याय: कोशस्याग्रे विनिक्षिप्य ४९ कोशा: षट्कोशजाश्चैव १४ कोऽस्मिस्तत्त्वोदधौ कौतूहलमिदं मेऽद्य कौशिकी सर्वदेवेश कौस्तुभं दक्षिणतले कौस्तुभ द्विभुजं ध्यायेत् ३० कौस्तुभाय ततः स्वाहा ३३ . कौस्तुभो व्योमसंभिन्नः ३३ . १५ कमव्यक्तं तदाधं मे क्रमश: प्रलयोत्पत्ति कमात्तत्त्वकलावर्ण ११ क्रमादानन्दशक्त्या तं ४. ४८ १० कुब्जां वा विकलां वापि २५ कुरु कार्यमभीष्टं च कुरु कार्याण्यभीष्टानि ४६ कुर्याचतुर्थबीजेन कुर्याचर्चात्मिका संख्या १६ २७ कुर्याच होतृविन्यास कुर्याच्चाध्यानमार्गस्थां ३७ २१ कुर्याच्चैवातिसंलग कुर्यात्कनिष्ठि कादिभ्यः ३४ कुर्यात्पूर्वोक्तमार्गेण ४९ १४५ कुर्यात्प्रथमया चर्चा कुर्यात्प्रदक्षिणं कोणं ३७ कुर्यात्प्राणानलानन्दः ३३ कुर्यात्संकल्पविन्यासौ कुर्यात्सर्वेषु भोगेषु कुर्यादमिविधि सम्यक् २८ २४ कुर्यादधोमुखं वाम ३९ कुर्यादावाहनाद्यांश्च ३६ कुर्याधुगपदेवधा ३४ ३४ कुर्याद्राजवदाचारं ३६ १०७ कुर्यादिकसितं चैव कुर्यादिच्छिद्य विच्छिद्य ४३ २८ कुर्यान्नन्दनतुल्यं तत् ४९ ३९ कुर्यान्महादसे होम ३६ १४१ कुर्वत्या मम कार्याणि ३ ४० ६ ९ ४ " ·२५२ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. लो. ६ १३ १ ४ १८ क्रमाद्धथानं सखीनां च ४७ क्रमोक्रमाभ्यां स्मरत: ५५ क्रियते देवदेवेन ११ क्रियमाणं न कस्मैचित् १७ क्रियाकर्तृस्वरूपाणि क्रियाकारकसंयोग २१ क्रियापादं प्रवक्ष्यामि क्रियाफलमशेषं तत् क्रियाभूतिविधानं च क्रियाभूतिविभेदश्च क्रियायज्ञविभागशः क्रियाशक्तिप्रभावश्च क्रियाशक्तिश्च या सा मे ५ क्रियाशक्तेर्मदीयायाः क्रीडते रमया विष्णुः कुद्धस्य फणिनश्छायां ४३ क्रुद्धो वा परितुष्टश्च कुरा सौम्या समासीना ४४ कोडात्मा बडबावक्त्रः ११ ७० ७१ ५५ खं ९ १ ७ खगासनं घृणाधारम् अ. श्लो. क्ष इत्येव महाक्षोभः १९ ३१ क्षणभङ्गविधानः २५ क्षपयित्वाधिकारान् स्वान् १७ क्षपयित्वा मलं सर्व क्षमस्वेति द्विरुच्चार्य ३३ ११२ क्षमे क्षमा हि भूतानां ५० क्षयकृद्विघ्नजालानां क्षादि शान्तं पुरा यत्ते ३२ क्षादि शान्तं सुरेशान १९ ३० शान्तिशीलं सुधीमन्तं २१ ३७ क्षालयन् पावनैः स्त्रीणां २७ क्षालयित्वास्त्रतोयेन ३९ ४६ क्षितावुपरि विन्यस्तं क्षित्यादिपुरुषान्तार्णा २९ क्षित्यादिरीश्वरान्तः स्यात् ४१ क्षित्यायां बुद्धिपर्यन्तां ४३ ३ क्षिपामि क्षपयाम्येका ६६ क्षिपेत्सलिलमध्ये तु क्षिपेद्धान्यकुले पूर्णे २६ क्षिपेन्मधुवने राश: क्षिप्त्वा महानसोद्देशे ४९ २९ क्षिप्रं पराङ्मुखा यान्ति ४८ क्षीरं दधि घृतं गव्यं ३९ क्षीरमृलफलाहारः १३ क्षीराब्ध्याद्या: समुद्राश्च ३० ३२ क्षीरार्णवस्य मुद्रषा क्षीरार्णवाय च नमः ३८ क्षीरे क्षीरमिव ध्यायेत् ४१ क्षीरे क्षीरमिवात्मानं क्षीरेण नवमं दना क्षीरोदमथनायास क्षीरोदसंभवे देवि ३६ अ. श्लो. क्षुभ्यन्त्यमदनास्ताश्च ४५ ११३ क्षेत्रक्षेत्रज्ञमावं च क्षेत्रक्षेत्रज्ञभावश्च १८ क्षेत्रक्षेत्रज्ञसद्भावं २१ क्षेत्रक्षेत्रज्ञसद्भाव: २१ क्षेत्रज्ञः स्वर उद्दिष्टः २१ १९ क्षेत्रेशात्पद्मनिध्यन्तं ३३ क्षेत्रेशाद्यं मन्त्रचयं क्षेत्रशाद्यादिसिद्धान्तान् ३३ क्षेत्रेश्वरादिमुद्राणाम् ५६ क्षेमाय सर्वलोकानाम् १५ क्षोभिका सा महाशक्तिः १९ यत्तु तत्र कालस्तत् ४३ खकार: खर्वदेहश्च २ खगखेटकहस्तं च ३८ ५८ खगधारासमाकारी खगपात्रशिर:खेट: खण्डं यदिन्दुखण्डाख्यं ५२ १३ खर्वव्योमान्वितं पश्चात् ३६ ३१ खस्थितं पुण्डरीकाक्षं ३४ १२३ खादिरं मुसलं स्पृष्टवा खानां समष्टिभूतानां गगनस्थैरदृश्यं स्यात् ५ गगनात् प्रपतेत्तूर्ण गङ्गां च यमुनां चैव ३७ गङ्गा ध्येया प्रसन्ना च ३७ गङ्गायै नम इत्येवं गच्छतीति क्रियायोगात् ५ गजगोवृषशृङ्गाग्र गजाश्वशस्त्रभृत्पूर्णम् १२ गजेन्द्रान् संस्मरेत्कोणे ५५ १३ गणेशाद्यादिसिद्धान्तम् ३३ ६१ गणेशाद्याश्च संपूज्याः ४. गणेश्वरस्य मुद्रैषा ४८ २० ३८ " ४ २१ क्रोडीकृतमिदं सर्व क्रोडीकृत्याखिलं सर्व २ क्रोधाच्चैव तथोद्युक्ते क्लिश्यत: प्राणिनो दृष्ट्वा १७ क्लिश्यते येन रूपेण १२ क्लिश्यमाना इति क्लेश: १३ क्लेशकर्माशयस्पर्श: १२ क्लेशकर्माशयातीत: ८ १ ९ ५९ " " २ ४८ क्लेशकमांशयान् दोषान् ३० क्लेशाः के कति ते प्रोक्ताः १२ हंशानतीत्य संकलान् क्लेशन महता सिद्धैः कचिबीज क्वचित्पिण्ड २१ क्ष इत्यादिस्वरूपेण ३ ४ ६ १० १ ३० क्षीरोदे मथित देवैः क्षुत्पिपासामिति ह्यषा ५० ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २५३ " अ. लो. गत्वा कुण्डसमीपं तु गदध्वंसी गकारस्तु १२ गदाखङ्गधरं देवं गदाचक्रधराश्चैव ३७ गन्ध दद्यानवम्या तु ५० गन्धः सुमनसो दीपः गन्तधन्मात्रमप्यासीत् ४१ गन्धतैलं च चूर्ण च ३९ गन्धद्रव्यसुशीतेन २२ गन्धद्वारेति गन्धाः स्यु: ५० गन्धद्वारेति मां प्राहुः ५. १४९ गन्धमात्रे ततस्तच ३५ गन्धमात्रे ततस्तत्र गन्धश्रीश्च रसश्रीश्च ३५ गन्धाः सांस्पर्शिक ३६ गन्धादयः पृथिव्याद्याः ५. १४८ गम्भीरनामि त्रिवली ३६ १२६ गम्भीरविग्रह ध्यायेत् ३६ गरुड कालमनलम् गरुडं तारकस्यान्ते गरुडादि करालान्तं गायत्री च कला गौरी ३२ गायत्री नाम गायन्तं २९ गायत्रीमपि चक्राख्यां गुडस्य वापि तावन्ति ४२ गुणः प्राणस्य तु स्पन्दः ५ गुणकल्पनयाध्यस्तः २ गुणत्रयमधिष्ठात्री गुणत्रयविभागेन गुणत्रयसमुन्मेषः गुणयोगविधानशाः गुणवैषम्यसर्गाय गुणसूक्ष्मा निर्गुणा च ३५ ५ गुणानां शब्दपूर्वाणां १४ गुप्ताशयः सदा यश्च २ अ. श्लो. गुरवेऽय नमः सोऽयं ३३ गुरु: संपातहोमान्ते गुरुणा सदयं सम्यक् २२ गुर्वादित्रितयस्यैषा ३० गुलिकां गोमयेनैव गुल्गुलं च गुरुण्यं च १३ गृणन् मां तारिकां दीर्घा ४३ गृहाण मानसीं पूजा ३६ १३५ गृहाण पहिजाया च गृहिण्ये पद्मनाभस्य १ गृहीताद्विषयाद्योऽस्य १३ गृहीत्वा तु ततोऽनुश ४१ गृहीत्वा मानसीमाशां गेयवेदध्वनियुतं गोगजाश्वसमुद्भूतम् ४६ ३३ गोपन पञ्चबिन्दु च २ गोपनव्याप्सिंयुक्तं ३३ गोपनादिविभिन्नस्य गोपनादरुणोत्सेधात् ३१ १३ गोपनी सर्वभूतानां गोपनेनाहितं प्राणं गोपायिता मवेत्येवं गोप्तृत्ववरणं नाम गोविन्द: सानलो मायी ३३ ५६ गोविन्द पुण्डरीकाक्ष गौतमोऽय भरद्वाज ३१ गौरीदेहात्समुद्भता अथितौ द्वौ करौ कृत्वा ३४ ग्रन्थिपणीपयः पश्चात् ३९ अस्तमलिसवातं ग्राहयन्ती च गृहाना ४३ ग्राहयेदीप्सितान मन्त्रान् ४१ ३३ ग्राह्यग्रसनशीलोऽयं १३ २१ प्रायो गुरुमुखादेव अ. लो. धकारस्त्वथ धर्मांशुः २५ घटाद्या विविधा बाह्याः ५ घटे पुरे तथार्चायां २४ धर्माशुवरुणानन्दान् ३३ घोरशान्तविभेदेन ३१ ६२ घोराट्टहाससंत्रास ३१ घोषयन्ती च घुष्यन्ती ४३ ४३ घोषवर्णस्वरूपेण १८ ३३ घोषोन्मेषाच संशाः स्युः४३ ४२ घ्राणस्य विषयो गन्धः प्राणादिपायूपस्थादि ३५ उकार एकंदंष्ट्राख्यः २५ चंक्रम्यमाणा भक्तानां ५. चकारश्चञ्चलश्चक्री चक्रं च पुण्डरीकं च चक्र प्रवर्तयाम्येका ३ चक्रं मुसलमुद्दाम चक्र सुदर्शनं नाम २९ चक्रकात्पवनाधापत् चक्रपमधरोनित्यं चक्ररूपिणमीशानं चक्रलाङ्गलहस्तं च चक्रेणानेन हन्यन्ते ३. चक्षुरालोकयत्यर्थ चक्षुर्गोचरसंस्थान ५५ चक्षुषा विषये दृष्टे चक्षुषालोक्य वस्तूनि ॥ ४३ चक्षुषो विषयो रूपं चण्डस्य दयिता चण्डी ४ चण्डाद्या विजयान्ताच ३७ ४७ चण्डाय नम इत्येष चतसृभ्योऽथ शाखाभ्यः " . चतस्रो धारणा जाता: १९३४ चतसो धारणा शेयाः १९ ॥ ४४ ·२५४ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. अ. लो. अ. श्लो * * * १८ १२ ३ १८ " चतुर्धा सोदयं याति ११ चतुर्धास्तमयं याति १५ चतुर्भिलक्षणैरित्थं चतुर्भिलक्षणयुक्त १५ चतुर्भुजं पीतवस्त्रं ३६ चतुर्भुजं विशालक्षं ३७ चतुर्भुजं सौम्यवक्त्रं १० २८ चतुर्भुजा: सौम्यवक्त्रा: ४५ ३६ चतुर्भुजामनौपम्यां चतुर्भुजा महाकायाः १० ४८ " ९ ४ चतुःषष्टयधिकाशीति चतु:स्थानस्थिता चैवं ५० चतुरश्रं चतुरिं ४६ चतुरभं भवेद्विम्ब ३५ ३९ १२ चतुरश्रं समं यद्वा चतुरश्रं सुवृत्तं वा चतुरश्रां समां पीतां ३५ १ चतुर्गतिर्यकारश्च २५ २३ चतुर्णा पुरुषार्थानां चतुर्णामविभागस्तु २४ चतुर्थ तु जगद्योनिः चतुर्थ संस्मरेद्वीज ३३ ६६ चतुर्थः सौमनस्यश्च चतुर्थमाश्रयन्ने चतुर्थस्तु य उन्मेष: चतुर्थी तु दशां तेषां ५० ५५ चतुर्थी त्वमिमां कोटिं चतुर्थी या तनुर्मान्त्री ४९ १ चतुर्थी सहृतीशक्तिः १२ चतुर्थेऽहनि वै दयात् ४२ १३ चतुर्थ्याः संविधान मे ४५ चतुर्थ्याचमनं चैव चतुर्दशविभागस्थे २१ ३५ चतुर्दश स्वराः शिष्टा: १९ चतुर्दशाङ्गयोगस्थ १ चतुर्दशीनिशायां चेत् ४२ ३५ चतुर्दशीनिशीथे चेत् ४२ २३ चतुर्दिशं तु तस्यैव २२ चतुरियुतं तत्र चतुर्धा पञ्चधा षोढा ५२ चतुर्धा भाजिते क्षेत्रे ३६ चतुर्धा भ्रामयेत्क्षेत्र चतुर्धा लक्षयेत्तच्च ४९ चतुर्भुजा विशालाक्षी ३८ चतुर्भुजैरुदाराङ्गैः १० २६ चतुर्भुजो विशालाक्ष: चतुर्भूर्ते चतुर्दूह चतुर्युगे च पञ्चाशत् चतुर्वर्णयुतं कार्य १९ चतुर्विशतिरेतानि १६ १० चतुर्विंशतिवारं च ५ चतुर्विधस्तु संन्यासः १५ चतुर्विधानि चान्यानि १२ चतुर्विधानि शास्त्राणि ४० १०० चतुश्चतुर्विभागेन चतुष्कं धारणारूपं १२ चतुष्कं मध्यमं यत्तत् १९ चतुष्के धारणाकूटे चतुष्टयं तु ऋद्ध्याचं १३ चतुष्टयानि चत्वारि चतूरूपं चतूरूप चतूरूपा चतूरूपं १८ चत्वारिंशत्प्रमाणानि १५ चत्वारि हृदयादीनि १३ चत्वारोऽनुचरा एते चत्वारोऽनुचरा ध्येयाः ४८ चन्दनं कुमक्षोदं चन्दनाद्याः सुगन्धाश्च ३९ २० चन्द्रवत् सततं चित्तं ५० चन्द्राख्यः स मदीयोंऽशु:५० ११५ 'चन्द्रिकातपसंकाशं ३५ ७३ चन्द्रिणं व्यापिनं चान्ते ४५ चन्द्रिणं व्यापिनं चैव ४५ चन्द्रिणं व्यापिनं दद्यात् ४५ चन्द्रिव्यापियुता ह्येते ४५ चन्द्रिव्यापिसमायुक्तं ४५ चन्द्रिव्यापिसमेतानि चन्द्री टकार आहादः २५ १६ चन्द्री व्यापी क्रमाद्योज्यौ ४५ चन्द्री व्यापी च सर्वेषां ४५ चन्द्री शान्तादिदेवी च ३३ ९३ चन्द्री सूक्ष्मस्तु सव्योमा ३५ ४९ चन्द्रोदय इवाम्भोधि ३६ ११६ चरति प्राणिनामन्तः २९ चरद्विरेफपटल ४५ चरमां कोटिमारभ्य २२ चरमां ब्रह्मरन्ध्र तु ३५ ७३ चरमामथ वक्ष्यामि २० चराचरमणु स्थूलं ६ चराचरेऽस्मिस्तन्नास्ति २५ ३२ चर्चायामिह संख्यायां १६ चर्यापादक्रियापादौ २ चलद्विरेफपटल ३८ चलबिम्बप्रतिष्ठांच ४९ १०९ चलित्वा तत्कुतो याति ४३ चाक्षुष्येषा भवेन्मुद्रा ३४ चातुरात्म्यं द्वितीयं तत् १० २५ चातुरात्म्यं परं ब्रह्म ३ " ३ ८ २ चातुरात्म्यमिदं प्राहुः चातूरूप्यं तु यत्तस्य ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी अ. श्लो. अ. लो. २५ १४ चातूरूप्यमिदं ज्ञेयं चातूरूप्यमिदं पुंसः चान्दनेन रसेनैव . चामराङ्कुशहस्ताश्च जन्महन्ताजितश्चैव जन्महन्तारमादाय जन्मानि चरितैः सार्ध जन्यन्ते वासना नित्यं १२ जपं द्वाशसाहस्र जपं समाचरेत्पश्चात् ३९ ३३ ३ ४२ अ. लो. चूडां च तारया कुर्यात् ४. चेतनः पौरुषं सूक्तं चेतनाचेतनं विश्व चेतसा सादरेणैव चेतसोऽल्पबलत्वाच्च चेत्यं विकल्प्यते येन चेत्यचेतनतां प्राप्ता १४ चेत्यचेतनभावेन १४ चेत्यभेदो हि यः काल: १४ चेष्टमानः वदेहेन चैतन्यमस्य धर्मों यः १३ चैत्यचेतनयोरेक चैत्यसंकोचनी चित्तम् . चोदितेन क्रमेणेमां ३७ छन्द:पतिश्छलध्वंसी छन्द:पतिस्तथा चक्री ३० छायामाश्रित्य वर्तेऽहं ५० २१८ छित्वा छित्वा तु होतव्यं ४१ छिन्धि मिन्धीत्यत: जगत्प्रकृतिमावो मे अगसंहरते चान्ते जगदाप्याययन्त्यन्या जगद्वितं जगन्नाथ: जगद्भावेऽपि सा नास्ति २ ३२ जगद्योनिगत: शशः जगद्योनिरिदं बीजं जगद्विधानशिल्पिन्यै १ जनाते वरलामेन जवापदोश्च शनादि ५४ जटोपरागहीनायाः ३२ जडभूतस्य वै जन्तोः ३४ जननानि प्रबघ्नन्त: जननीमिव तां पश्येत् ॥ जनयन्ती परं नाद ३७ जनानां योजनं तत्र चिकीर्षुत्प्रियं योगी ४३ चिच्छक्तयो हि लिङ्गस्थाः १२ चिच्छक्तिः शान्तिरूपा च २५ चिच्छक्तिरेका मोक्त्राख्या १२ ६ चिच्छक्तिरेव ते शुद्धा १२ चिच्छक्ति व इत्येवं १२ चिच्छक्तिनिरभीमाना ३ चिच्छक्तिर्मोक्तृरूपात्र २३ चिच्छतिर्विमला शुद्धा ३ २६ चिच्छक्तिस्तु परा तत्र ३ चित्तप्रसादिनीर्देवी: ३९ चित्ररूपमिदं चिन्त्यं ४३ १०३ चिदंशाः सर्व एवैते २५ १९ चिदचित्तत्त्वमाख्यातं चिदात्मनि यथा विश्वं ६ चिदानन्दधनं पूर्ण ३६ ३७ चिदानन्दमयी देवी चिदानन्दमयी शक्तिः ३६ चिदानन्दमहाम्भोधेः ३४ १०० चिदानन्दरसं दिव्यम् १२ चिदाशुशुक्षणेस्तेजः चिदासनमनन्ताख्यं चिदासनस्य मुट्रैषा चिद्भावनाख्यमन्त्रोऽयं १३ चिन्तयित्वा यथावत्तमू ४३ चिन्तयेत्तत्र तत्त्वानि ४३ ५३ चिन्तामणिरिद नाम १. चिन्मयैस्तर्पयाम्यन्तः ५- १०७ निलक्षणः षड्गुणात्मा २१ चिहास्योपरि देशे च ३५ . जपं समाप्य विधिवत् ४. जपतर्पणहोमाद्यम् जपन् पिबन् समीक्षेत ४२ जपमानस्तु वै मन्त्रं जपमानो महामन्त्रं जपान्ते विधिवन्मन्त्री जपार्चनहुतध्यानात् ५० जपाथै त्रिदशेशान जपेत सर्वदर्शी यत् अपेद्दशसहस्रं ताम् जपेल्लक्षचतुष्कं तु १४ जपेल्लक्षत्रयं मन्त्रं जपेल्लक्षाणि वै पञ्च ४५ जपेलक्षाणि वै सप्त जपोऽसौ. मध्यमो नाम ५५ जप्तार्चितहुतध्याताः ५. जप्त्वा कृत्वा ततो होमं ४६ जत्वा वारत्रयं मन्त्री जावा सिद्धानमाण्ड तु ४४ जप्यपूतमिताहारः ३२ जयं प्रत्यविचारेण जयन्ती विजया चैक ४५ जयां दक्षिणपाणिस्थां ३५ जया च विजया चैव १० जया जयेश्वरस्यैवं जया तु पश्चिमे भागे ३. ५२ जया नाम तृतीया मे ४५ 4 10 ९ " ·२५६ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. अ. श्लो. अ. श्लो. ज्ञानानन्दमये देवे ३१ ज्ञानानि च विचित्राणि १ ज्ञानान्नान्यत्तथैश्वर्य २४ ज्ञानाय निस्तरङ्गाय १ ३ १ ५५ " ज्ञाता कर्ता निषेधस्य ५. १५१ ज्ञातृत्वमपि कर्तृत्व ५० १५१ ज्ञात्वा पूर्वोक्तसामर्थ्य ३६ १२२ ज्ञानं जातियुतं वाच्यं ४४ २० ज्ञानं तच्च विवेकोत्थं १२ ज्ञानं तत्परमं ब्रह्म २ ज्ञानं विना न चैवान्यत् ४९ १४९ ज्ञानं सत्त्वं बलं चैषाम् १७ ज्ञानकर्मविभेदेन ६ ४३ ज्ञानक्रियादिभिर्विष्णोः १० ४३ ज्ञानक्रियासमायोगात् १३ ३२ ज्ञानक्रियास्वरूपाणां ज्ञानधारणयाकृष्य ३४ ११५ ज्ञानभावनया कर्म ३४ १४१ ज्ञानभावनया शक २ ज्ञानमूलां परां तृप्ति ५० १०३ शानरज्ज्ववलम्ब च ७ २३ लो. जयानुचरमन्त्रास्ते जयापङ्कजपत्रेषु ३८ जयाय नम इत्येवं जयाया मूर्तिमन्त्रोऽयं ४५ जयाथै त्रिदशेशान जयाहमिति वै बुवा ११ जलमध्यं समाविश्य ३४ १२० जलाधिकरणं पद्मम् ५ जागरामवतीर्याथ २४ ३३ जागरायामथ स्वप्ने १३ ३५ जाग्रत्पदे स्थितं देवं १० जाग्रत्स्वप्नौ सुषुप्तिश्च २२ २२ जात: सत्त्वसमुद्रिक्तात् १६ ६ जाता जनकयज्ञेऽहं जायते कलधौतं तु ३५ जितंतासक्तचित्तानां जितं ते पुण्डरीकाक्ष ४४ १५ जितेन्द्रियं जिताधारं १ जितेन्द्रियं सुसंतुष्टं ३५ जिते मनसि वै शश्वत् ४३ जिते मनसि शुद्धा मे ४३ जिह्वामूलस्थितो ध्यात: ३१ १८ जिंहामूलीयकं जिह्वा २३ जिह्वाया विषयो रस्यः जीव: को नाम तद् ब्रूहि ६ ३३ जीव: स्यात्प्रथमा मात्रा २१ जीवतोऽप्यथवातीतान् ३६ १३९ जीवन्तमथवातीतं ३६ १३८ जीवन्नेव भवेन्मुक्तः ४२ जीवानां देहबद्धानां जीवानां विनिवर्तन्ते १२ ४६ जीवानां विविधाः शक्र ११ जीवो बुद्धिरहंकारः ६ १३ जुहुयात्तावतीभिस्तु ९७ १५ " ज्ञानवैश्वानरशिखे ज्ञानशक्तिबलैश्वर्य ४ १३ शाने तस्मिन् समुत्पन्ने १५ १३ ज्ञानेन क्रियते यद्यत् ३४ १३० ज्ञानेन्द्रियगणे सोऽयम् ५ ७३ ज्ञानेन्द्रियगणैश्चैतत् ज्ञानेन्द्रियप्रवृत्तौ तु ज्ञानेश्वर्यमहाशक्ति ३ ज्ञापयेद्विधिवन्मन्त्रान् २१ ज्ञाये विकल्प्यमाना तु १४ ज्ञेयं पदाध्वनो रूपं २२ ज्ञेयं बहुविधं प्रोक्तं शेयः स्थूलादिरूपेण ३२ ५६ ज्योतिर्मय्यर्धमात्रा सा २४ २२ ज्योतिस्तत्परम ब्रहा २४ ११ ज्योत्स्नामिव स्त्रियं दृष्टा ४३ ज्वलत्परशुध्द्रामः ज्वलत्परशुद्रामः ११ ज्वलन्ती मुनिभिर्गीता ५० १२५ ज्वलामि सर्वभूतान्तः ५० ज्वाला इव महावः १९ ३३ ज्वालाकुलज्वलद्दत्य ज्वालाय च सहस्रान्ते ३१ ३६ ज्वालायाः सुप्रदीप्तायाः ३८ ज्वालावद्रसनां ध्यायेत् ४८ झकारो झापसंशश्च १५ आदिके डादिके चैव ३२ ५१ टतवर्णी पदौ विद्यात् २३ २३ डित्थः शब्दसमायोगात् ५ १ ढकारो विश्वरूपश्च २५ णकारोऽभयदः शास्ता २५ १८ तं त्रिधा वामहस्ताग्रे ३४ ११ ज्ञानशक्त्यावरोप्याथ ३४ ११६ ज्ञानश्रियस्तु सा मुद्रा ४४ ज्ञानश्रीरियमुद्दिष्टा ३१ ज्ञानस्वरूपो भगवान् १४ १ ज्ञानात्मक परं रूपं २ ज्ञानात्मानो ममोद्यत्या: १९ शानात्मिका तथाहंता २५ शानादिगुणषटकान्तः २४ ज्ञानादिगुणसंयुक्तैः ज्ञानादितेज:पर्यन्तं ३३ शानादीनां कलानां तु २२ शानाद्याः षड्गुणा एते २ शानानन्दक्रियात्मान १ २ ·लोकार्धानामनुक्रमणी २५७ अ. लो. अ. श्लो. ९५ १ १६ तं प्रदर्शय पन्थानं तं मे दर्शय पन्थानं तं विद्धि प्रथम वर्ण तं वीक्ष्य जगतां माता ते सोपकरणं देवम् १ ४० २४ . ७ ततस्तु साधकवर: ४९ ततस्तेजो यथैवार्क ततो गुरुं तद्गुरुं च ७२ ततो गुरून् समानीय २९ ततो गोविन्दवैकुण्ठौ ३६ ६२ ततोऽग्निना विनिष्कम्य ४९ १२५ ततो जलमुपादाय ततो दशाचतुष्कस्थः १९ ३८ ततो नियममाश्रित्य ततो बिम्ब निरीक्षेत ततो भगवतीत्येव ततो भगवती देवी ततो भगवतो विष्णोः ३० २२ ततो मन्त्रशरीरे च ततो मां देवता: सर्वे ९ ३२ ततो मां मुनयः सर्वे ९ ततो मातयंतिस्वच्छा ततोऽमृतमुपादाय ततो लवणकूटाभ ३५ ४८ ७८ ४० अ. श्लो. ततः शतगुणं स्नानं ततः शतेन नेत्राणां ततः शब्दार्थसंस्कार ४९ १३१ ततः शलाकां मौवर्णीम् ४९ ततः शुद्धमयान् मार्गान् २२ ३० ततः शुद्धोदमादाय ४९ १०२ तत: संकर्षणं देवं २० तत: संध्यामुपासीत तत: संपूजयेत्सर्वान् ततः समाधिसंपत्ती ४३ ततः समुत्थितं पद्म ततः सर्षपमात्रं तु ५२ तत: साधर्म्यवैधर्म्य १६ २६ ततः सितेन सूत्रेण ४९ ततः सूक्ष्मं परं तस्मात् ४३ १२ तत: सूक्ष्मा तत: स्थूला ४९ तत: स्थलजलोद्भूत ३३ २० ततः स्मरेत्परं ब्रह्म ४९ १२१ ततः स्वाहास्वधाभ्यां ततश्च दिगुणाभिश्च ३४ ततश्च पद्मनिधये ३३ ततश्च विश्रमाय ततश्च शङ्खनिधये ततश्च होतृविन्यास १५ ततश्चिदासनं दद्यात् ततस्तच्छोधनमपि ३४ १३९ ततस्तत्कर्णिकामध्ये २३ १८ ततस्तत्त्वमयो भूत्वा ३४ १०१ ततस्तत्स्पन्दमादाय ४९ १२२ ततस्तन्नालमव्यक्त ४३ ततस्तया क्रियाशक्त्या २ ततस्ताभिः स्वशकीमिः ३५ ५१ ५४ २३ ततस्तीरं समासाद्य ३४ १२१ ततस्तु विग्रहन्यासं तकारस्ताललक्ष्माच २५ १८ तक्षती सलिलं सर्व १८ तच्छक्तयस्तदाकाराः ११ तच्छेवा उभयेऽपीति ८५ तज्ज्ञेयं सकलं सूक्ष्म २० २८ तत आधारशक्त्यै च ३३ तत इध्मं समाधाय ६१ तत उत्तरदिग्भागे ३१ तत: कनिष्ठिकाष्ठौ ततः करशरीरेषु ततः कर्माणि कुर्वीत ततः कर्माणि वै कुर्यात् ४६ ततः कार्यों न विदूषः २८ ३६ ततः कालामिकूर्माय ३३ ३२ तत: कालोऽनलारूढः ४५ ततः कृताञ्जलिः प्रहः २३ ३१ तत: कृष्णाष्टमीं प्राप्य ४२ ततः परं तु यहह्म १४ ततःपरमधामा च ३३ १०५ ततः परमशब्दं तु ततः परो य उन्मेषः २५ तत: पात्रचतुष्कं तु तत: पिण्डसमुत्पत्ति २४ ततः पितृगणः पूज्यः ३७ ७३ ततः पुष्पमयीं दद्यात् ४० ततः प्रभृति स स्वच्छ: १३ ततः प्राणमयो माता ततः प्रादेशमात्राये ततो वहिगृहं गत्वा ३६ १४५ ततो वागीश्वरी देवी ततो विनिःसृतं मत्तः ततो विष्णुं नमस्कृत्य ३७ ४. ततो वेदि विशोध्याथ ४० ततो व्योमान्वितं प्राणं ३३ ११० ततोऽस्तगततेत्यस्मात् ३१ " ततोऽहमनुपायत्वात् ५० २१५ ततो होमावसाने तत् ३६ १४६ तत्कदाचित्परं ब्रह्म तत्कर्म गदितं सद्भिः १२ ३. तत्कालमयमाख्यातं ५ २२ तक्रिया सकला देवात् ४ १८ तत्क्षेत्रस्फुटतायै तु तत्तच्छरीरभूताई २२ ·२५८ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. १० ४ ३ ३ ३ ७ तत्तच्छास्त्रैकसंस्थान तत्तत्कार्यकरत्वेन १४ तत्तत्कार्यकरी तस्य तत्तत्कार्यजुषा तत्तत् ३१ १२ तत्तत्कार्यप्रसिद्ध्यर्थ २३ तत्तत्कार्यवशाच्चैव तत्तत्कार्यानुरोधेन ११ तत्तत्कालजुषा तत्तत् तत्तत्कालवशं प्राप्य तत्तत्कालानुकूलानि तत्तत्प्रीतिचिकीर्षायै तत्तत्संज्ञा ध्रुवाद्याः तत्तत्संज्ञा हुंफडन्ताः ३५ १२ तत्तत्स्थानप्रसङ्गेन तत्तत्स्थूलमयं तत्त्वं तत्तदक्षरसंस्फूर्तेः १९ १२ २८ तत्तदैश्वर्यदत्वं तत् ३६ ५० तत्तदैश्वर्यसंपन्ने ११ १६ तत्तद्भावाभिधानेन तत्तद्भोगेन्द्रजालानि २२ तत्तद्रूपमतिक्रम्य तत्तद्रपमनुप्राता ३२ ३९ तत्तवर्णायुधाकार २२ तत्तद्वर्णोपरागण तत्तद्राचकतां नीता तत्तवाचकतां याति तत्तदाच्याभिधा संज्ञा २१ १३ तत्तन्मन्त्रप्रयोगेण ३६ १४१ तत्तलक्षणवन्तो ये १३ तत्तादृग्व्यज्यते नैव ४३ तच्यागापरसंचारा १४ तत्त्वं कथय देवेशि तत्त्वं कथय मे देवि ३ तत्त्वं तु परमं सूक्ष्म तत्तदनेऽथ गगनात् अ. श्लो. तत्त्वं तु वासुदेवाक्षं ५१ तत्त्वज्ञानमिदं प्रोक्तं ४३ १०४ तत्त्वतश्चोपसन्नस्य ३३ १२१ तत्त्वतश्चोपसन्नानां ३३ ११६ तत्त्वत्सृष्टं त्वया त्रातं १५ तत्त्वसंज्ञां ततः स्वाहा तत्त्वात्तत्त्वान्तरं यास्यन् ४३ तत्त्वाद्यवयवाधारं ४३ तत्त्वाध्वनो विवृत्तिः सा २२ १६ तत्त्वानां तात्त्विकानां च २० ५२ तत्त्वानां पद्धति माला ३१ तत्त्वानां सर्वसंन्यासः ५० २३० तत्त्वानि ग्रन्थयो जेयाः ४१ तत्त्वानि त्वस्य शोध्यानि ४१ तत्त्वारविन्दसंदोह ४३ १०९ तत्पङ्क्तिस्थोऽपि वा तत्पादोदकजां धारां ३४ १२३ तत्पुनर्द्विविधं प्रोक्तं १६ तत्पुनर्दिविधं स्नानं ३४ ९४ तत्प्रतिष्ठापनं चैव तत्प्रविश्य विनिष्कान्त २८ तत्प्रसूतं सुखं दुःखं १२ ३१ तत्र काल्यात्मिका शक्ति: १२ तत्र तत्त्वार्थकथने १ तत्र तत्र तु तत्तिष्ठेत् ४९ ३४ तत्र तत्र त्रिजगति ३२ तत्र तत्र पदे चैव ११ तत्र तद्गुणयुग्मं तु २ ५३ तत्र त्रयीश्वरा भापा तत्र दिव्यं तपस्तेपे १ तत्र दिव्यवपुः श्रीमान् १७ २२ तत्र धर्मान् परित्यज्य १६ ४३ तत्र नाम तिरोभाव: १२ १५ तत्र नारायणाख्यां वै ४० तत्र पुलक्षणं सूक्तं १६ अ. श्लो. तत्र पूर्णाहुतिं दत्त्वा तत्र ब्रह्मणि निष्णातः ५. १४० तत्र मण्डपमध्ये तु ५५ तत्र वर्णमयं चक्र तत्र शान्तोदितानन्दा ५० १३८ तत्र शुद्धमयं मार्ग २ ३७ तत्र श्रेष्ठानि बीजानि २३ ३५ तत्र संज्ञामयो मन्त्रः तत्र संप्रति मत्सूक्तं ५० २० तत्र सत्त्वं लघु ज्ञेयं १५ ३१ तत्र सर्व प्रदातव्यं तत्र सूक्ष्मपरे भावे ४६ तत्र स्त्रीलक्षणं सूक्तं तत्रस्थां तां स्मरेत्साक्षात् ३८ तत्रस्थो बुध्यते वह्निः ४० तत्राद्यं भगवद्रूपं तत्रानुगचतुष्कं तु ६ तत्रापि पूर्ववद् द्वेधा ३२ तत्रापि सूक्ष्मपरयोः तत्राप्युद्देशतो वक्ष्ये तत्राप्येपा स्थितिज्ञेया तत्राहं भ्रामरं रूपं तत्रैव च हनिष्यामि ३७ तत्रोत्सङ्गगतां विष्णोः ४८ ६ ४८ ७ ३ प तत्रोपविश्य देवेशं तत्रोपविश्य लक्ष्मीशं ३५ तत्संबोधो हि यो मन्त्रैः ५७ २० तसंस्थमनलं कुर्यात् २९ ५७ तत्सखीनामिदानीं तु तत्सर्व तव विन्यस्तं तत्सर्वमहमस्मीति ५० १६९ तत्सामान्यमयो भूत्वा तत्सामान्यविशेषाभ्यां ५५ २३ तत्सूक्तमिथुनं दिव्यं १४ १ ८ ·श्लोकार्थानामनुक्रमणी २५९ अ. गलो. ८ ३५ अ. श्लो. तत्सूक्ष्मं कामयहि तत्स्थ एव स्वकं पिण्ड ३४ १०५ तत्स्मरेत्परमं सूक्ष्म ४९ १३१ तथा ज्ञानस्थितं रूपं १३ तथा ज्ञानस्वरूपाह तथा तथा भवाम्येषां तथा तथैव कुर्वीत ४० १०८ तथा तदृदयान्तःस्थम् ४९ ११५ तथा पद्मनिर्हस्तात् ३४ तथापराजिता चैव ८ तथापि विनियोगान्मे ४२ तथान्यत्र प्रवृत्ति ५० २१५ ३ २० २ ६ w " لفة له ३ २२ १ अ. तदंसलमबाहुं च तदंसस्थकरा तस्य तदने दक्षिणे पृष्ठे १३ तदङ्गं मुद्रयालभ्य तदङ्गानि च विन्यस्य ४६ तदण्डमभवदेमं तदधस्तृप्तिमायोज्य तदधस्तृप्तिसंशं च २३ तदन्तरायवित्रस्त: तदन्तरायैर्वित्रासः तदन्तं च महापद्म तदभावश्च वैराग्यं तदभावा विचिन्त्यैवं ५० १५२ तदयं मम संकोचः १८ तदर्ध मध्यमं प्रोक्तं तदव्यक्ताक्षरं विद्धि २० तदहं श्रोतुमिच्छामि १५ तदहं सर्वभूतात्मा ५० १७५ तदानेये तदीशाने ४६ १२ तदाशया वसेत्तावत् तदा तदावतीर्याह तदादायाखिलं दिव्यं ११ तदादित्रितयं ज्ञेयं २४ २० तदादिवर्णपवना तदान स्थलनिम्ने स्त: ४३ तदा प्रद्योतमानोऽयं १३ ३१ तदा मूर्तिमती साह तदा यदा पुनर्ब्रह्म ३२ ३३ तदावाहनमित्युक्तं तदा वित्तिमयी साह तदा शून्यमिवाकारैः ३२ तदासीद्रूपतन्मात्रं तदा सुजयमाप्नोति तदाहं धरणी नाम ४३ १ तदाहं भार्गवी नाम तदाहमखिलं लोकम् तदाहमपि भूर्नाम तदा हि तस्य भोगाय तदिदं नार्यवष्टम्भात् ४३ तदिदं सकलं ब्रह्म तदीयं निष्कलं रूपं तदीयानि विधीयन्ते तदीया विनियोगा ये ४९ तदुत्सङ्गगतां लक्ष्मी तदुन्मिषति वै पूर्व तदुन्मेषस्वरूपिण्या तदूर्ध्वं वसुधां देवीं तदूर्ध्वस्थस्य पद्मस्य तदूधै कालकूर्म तु तदूबें चन्द्रबिम्ब तु ३६ तदूर्वे तु परां तारां तदूधै वह्निबिम्ब तु तदूधै सूर्यबिम्ब तु तदेके प्रकृति प्राहुः तदेतत्कालरूपेण तदेतत्पालयामास तदेतत्सलिलीकृत्य तदेतन्मध्यम पर्व तदेतन्मिथुनं जज्ञे तदेवं परमोन्मेषः तदेव परमं रूपं तदेव पिण्डसंज्ञा च तदेवानन्दरूपेण तदेवाभ्यस्यमानानां १४ तदैश्वर्यं तदासीन्मे तद्धर्मधर्मिणी नित्या तद्धर्मधर्मिणी लक्ष्मी: ३६ तद्वहिः परितो देव: त(हिश्व क्रियाबीज AM २२ M ३० १० तथाप्येवंविधैर्वणः २५ तथा भुत्तेन्धना कोष्ठे २९ तथा मदीयसूक्तेन ४० १०६ तथा मुक्ताफलं यत्तत् ४६ तथा यतस्व देवेश १ तथावभृथकर्मादि ४९ १०८ तथा वरदहस्तं च ३८ तथाविधे करद्वन्द्वे तथाविधेन बामेन तथा विभतरूपेण १० ११ तथाश्वत्थदलाण ४३ ११४ तथा घोडशधा चैव तथा षोडशहस्तस्य ८ २९ तथा संवित्समाविष्ट तथेदं वाङ्मयं विश्वम् २४ तथैव गुणसूक्ष्मश्रीः तथैव प्रातिकूल्यं च १७ तथैव स्फीतवर्णस्य तथैवाचार्यरूपेण तथैवालम्भनं चापि ३९ २३ तथैवोच्चारयन् वाक्यं १४ तथोत्तममिदं तन्त्रं ५० २३१ १७ १८ १४ १३ ८ ३ ९ ४ ४१ ४८ AN १५ ·२६० लक्ष्मीतन्त्रम् अ. लो. १ ४८ ४ .. तमस्तु प्रथमं पर्व : : 2 ६८ अ. श्लो: तद्वाहिश्च तदस्त्राणि ३८ तद्विन्दुं चिन्तयेत्पूर्व तविम्बहृदयाम्भोज ४९ १२३ तहह्म परमं धाम तद्ब्रह्माण्डमिति प्रोक्तं ६ तद्भेदेषु च मन्त्रोऽयं तद्योगी सततं भूत्वा ४९ १४८ तद्रूपतारतम्येन २६ तपमहमेवास्मि ५० १७१ तजयं च विजयं तद्वत्स्वच्छमयं ज्ञानं ३ तहदेकापि सैवाह तद्वासना तिरोभावः १३ तदिनिश्चयबाधे च ४३ १०५ तनीयसः क्षयिष्णूंश्च ४३ ९२ तनुं मन्त्रमयीं तां तु ३५ तनुः षाड्गुण्यरूपा मे ३१ ८२ तनुनिमयी सा मे ६९ तनूकृत्याखिलं पापं १७ १०४ तनूदकेष्वरण्येषु. तनोमि पञ्च कृत्यानि ५० १३३ तन्त्र लक्ष्म्यास्ततः तन्त्रसंक्षेपमाख्याहि तन्त्रस्य परमं गुह्यं तन्त्राणां परमं तन्त्रं तन्त्रान्तरस्था विज्ञेयाः २२ ३६ तनः प्रचोदयान्मध्ये ३६ तन्नास्ति यन्न हि तया ४५ तन्मध्यस्थं च वा क्लिन्नं ४७ तन्मध्ये चिन्तयेद्देवीं ४० २५ १ अ. लो. तन्मात्रवर्गे पृथ्व्यादी ३५ ६ तन्मात्रेभ्य: समुद्भूताः १६ तपत्येवं परा शक्तिः तपसोऽवभृथे तस्य तपोविशेषैर्विविधैः १ तप्तकाञ्चनवर्णाभा तमंशं नैव कुर्वीत तमःप्रभृतयश्चोक्ताः तमसा तेजसां चैव तमसानभिभूतस्य २२ १२ तमाचारं प्रवक्ष्यामि २८ तमिमं वास्तवं भावं ६६ तमो नाम गुरु ज्ञेयं १५ तमो मोहो महामोहः तमो रजश्व सत्त्वं च तयानवेक्षिते दैत्य ३३ तया पुनरभिज्वाल्य तया युक्तो जपेत् २४ तयावलोकिते देव तया वालिङ्गनं भावात् ४२ २५ तया संप्लावयेदन्तः ३४ १२४ तया स्फुरति जीवोऽसौ १३ तयेवान्नाहुति दद्यात् तयोरन्तरमाविश्य तयोर्नी परमं व्योम तयोनौँ संविदात्मैव तयोर्नी दृदि संकल्पः ३६ तयोस्तु तेजसा तुल्यं २३ तरङ्गा जलधौ यत् यदत् ३५ तरङ्गैर्व्यक्तिमायाति तरुणी च वरारोहा तरुणी रूपसंपन्नाम् २५ ४३ तर्जनी द्विगुणीकृत्य तर्जनी स्फोटयेद्दिक्षु ३४ तर्जनीमूलयोय॑स्य १२ तर्जन्यपृष्ठसंसर्गात् तर्जन्यां तु न्यसेलक्ष्मी ३५ तर्जन्यौ प्रान्तसंलमे ३४ २५ तर्जयन्तो ह्यभक्तांश्च तर्पणं तर्पणीयाभिः तर्पणाचमने पश्चात् ३६ १०१ तर्पणीयाभिरद्भिश्च ३६ ११२ तर्पयत्यखिलं स्थूलं ३४ ११३ तर्पयन्तीति मां प्राहुः तर्पयामि गुणैर्विष्णुम् ५. १०४ तर्पयामि रसैनित्यं ५० १०५ तर्पयेज्जुहुयाच्चैव तर्पयेन्मां सुरेशान ३१ तलयोः पृष्ठयोश्चैव तल्लिखेदेशदिवसस्थं तवेष शिरसा पादौ तस्माच्छतगुणं ध्यान १४ तस्माच्छतगुणं मान्त्रं ३४ ९६ तस्माच्छुद्धिः पुरा कार्या ३४ ११४ तस्माज्ज्ञानं समास्थाय ३४ १४० तस्माजशेयः सदा शिष्यैः २३ तस्मात्कालमयात्पभात् ५ तस्मात्प्रणवपूर्वात्तु ३. तस्मादालक्ष्य वे सर्वे ॥ तस्मादेकान्तनिर्दोष तस्मिंस्तस्मिन् पदे तस्मिस्तस्मिन् परब्रह्म तस्मिन्नाधारशक्त्यादि ३७ ५८ तस्मिनिष्कलसंस्थाने तस्मिन्नुभयतः पावें ५ तस्मिन्नेव परे भूयः तस्मिन्नेष पुनर्देवे तस्सिनेषान्तरे शक ३३ तस्मिन् प्रजापतिर्जरी १ ३ ४ ५. २३३ ७ " " ४६ २ ४९ १४८ तन्मध्येऽष्टदलं पझं तन्मनाश्चैव तद्भक्तः तन्मयस्ताहशं प्राप्य तन्मां संकर्षणात्मानं ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २६१ अ. श्लो. अ. श्लो. १ ५ १ ३ अ. श्लो. तस्या मे य उदेति स्म १८ तस्यायुषो भवेदृद्धि: तस्या रूपत्रयं विद्धि तस्या विधानमधुना तस्या विधानमित्येतत् ४८ तस्या विनिर्गतां ध्यायेत् ४० तस्या व्याप्तिमवोचं ते ३० तस्याहंता तु या देवी तस्याहंता परा ताक् तस्याहं परमा देवी तस्याहं परमा शक्तिः १४ १ ६ २ . २ " २१ " २६ ३८ १ तां विद्धि पुरुषं दिव्यं २९ १८ तां विद्यां शुद्धमार्गस्थां ३ तां शक्रश्चक्षुपा वीक्ष्य तां सत्त्वरूपामालम्ब्य ताडयित्वास्त्रपुष्पेण ४९ तादात्म्यं विद्धि संबन्धं २ १८ तादृक्ताहक्समुन्मेषाः १९ तादृशं तादृशं रूपं तादृशस्य हरेविष्णोः तादृशी नीलजीमूत तानिच्छामि सदा द्रष्टुं ५० १५७ तानि योगी धिया पश्येत् ४३ तानि रूपाणि देवेश १८ तानुपास्य ततस्तस्यां २३ तान् भेदयति या संवित् १४ तान् मे विस्तरत: पद्मे ८ तान् सर्वान् मन्मयानेव ३१ ताभिनिहत्य दैत्येन्द्रान् ९ ताभिस्तु प्रणवाद्याभिः ३६ ७६ ताभ्य एव हि शाखाभ्य: ११ ताभ्यां मध्यमसंलग्नं तामक्षं कल्पयेच्छक्ति ३१ तामद्यावदधानस्त्वं तामनवं वरारोहां ६१ तामस: काल इत्युक्तः १६ ३ तामसस्तत्र भूतादिः ३८ तामसाद्वियदादिस्तु तामसे त्वन्तरे शक तामिमां तत्त्वतो वत्स १३ १ तामिमां तारिकां विद्यां २६ ६० " ८ तस्मिन् सूत्राष्टकं पद्मे ३५ १६ तस्य क्षिप्रं प्रसीदामि २८ तस्य चोपरि नागेन्द्रम् ३६ तस्य तद्धि त्रिरूपत्वं २५ तस्य मध्ये स्थिता शक्ति: ३१ तस्य मन्त्रात्मनो व्यक्तिं २१ तस्य मां परमां शक्ति ११ तस्य या परमा शक्तिः तस्य व्याख्यामिमां तस्य शक्तिरहं ब्राह्मी ६ तस्य शान्तिरहंता तु ६ . १७ तस्य षाड्गुण्यरूपाह ३ तस्य संकर्षणस्याह ६ १२ तस्य संपद्यते क्षिप्रं ४९ तस्य सामर्थ्यरूपाहम् २८ तस्या अस्मत्वरूपायाः ४२ तस्या आसंस्त्रयो व्यूहाः २९ १२ तस्यां मां भावयेद्योगी ४३ ७५ तस्यां लयप्रकारेण ३८ तस्याः कोटितमेनाह तस्याः परादिभावस्ते ४४ तस्याः प्रत्ययसिद्ध्यर्थ ४२ तस्याः प्रवर्तमानायाः तस्याः सिद्धिरियं प्रोक्ता ४७ १ तस्याः स्थूलादिरूपाणि ३१ तस्याः स्मृताश्चतस्रो मे ६ तस्याः स्वरूपं वक्ष्यामि १२ तस्याचित्रेकरूपस्य तस्या निवारणार्थाय तस्यानुगचतुष्कं यत् ४६ तस्याप्यन्य इतीत्थं तु २ तस्या मेन विनाभावः २ तस्या मे पश्च कर्माणि १३ तस्या में परमा मूर्तिः ४२ तस्या में पिण्डभतायाः ४२ " ww ८ ४ तस्यैव कोणषट्कस्था २३ तस्यैव चानुगं बीजं १८ तस्यैव चाष्टधा दिक्षु तस्यैव पड्भुजस्याहम् तस्यैवानन्दसंयोगात् ६ तस्यैवानुत्तरश्लेषात् १९ तस्येवोभयतो रूपे २१ ताएताः शक्तयः पञ्च १९ तां च सुचं प्रहृत्याथ ४३ २३ तां तां ददाति तस्याशु ४६ तां तां प्रदर्शयेन्मुद्रां तां तां वै देवतां तत्र ५२ २२ तां तामवस्थां संप्राप्य २८ ३२ तां त्रिधा वामहस्ताग्रे ३४ १११ तां परां वैष्णवीं शक्ति ४० तां मां तामिति तत्त्वज्ञाः ५. १३३ तां मां तृप्तामनुध्याय ५० १०३ तां मां हिरण्मयीत्येवं ५० ४ ३ ९ २ २ तामुत्यूय ततः प्रोक्ष्य ४० १ तामुपैहि महाभागां तामेव दक्षिणाद्धस्तात् ३४ ता योनीरनुधावन्तः १३ तारं च कल्पयामीति ३ ४ १९ ·२६२ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. तारं बीजं तत: संज्ञा ४५ ३९ ४२ तारं मदृदयं पश्चात् तारकं तस्त्रिरुच्चार्य तारकं तारिकां चैव अ. लो. तावन्तस्तादृशास्तेऽस्य २४ ४४ तावन्तस्तादृशास्तेऽस्याः ४२ तावन्मात्रार्थमादद्यात् २८ ३१ तावह नाशयिष्यामि तावावां जगतोऽर्थीय तावावां तत्त्वमेकं तु १५ ताधावां परमे व्योम्नि ३६ ६७ PANA अ. श्लो. तारिकाख्यानमःशब्दैः ३७ २५ तारिका च नमश्चान्ते ३३ १११ तारिकातारकदन्दू तारिकानतिमध्यस्थः तारिकानतिमध्यस्था ३५ ५४ तारिका नाम यदीजं ४५ २२ तारिकान्ते क्रमाद्दद्यात् ३३ ११ तारिकामनुतारं च तारिकामाश्रयेत्पश्चात् ४२ तारिकामुच्चरन् कुर्यात् ४० तारिकामुच्चरन् दीर्घ तारिकामुच्चरन् पश्चात् ४० तारिकामुद्धरेत्पश्चात् ३३ १०९ तारिकाया इदानीं त्वं ३२ ६६ तारिकायाः परं भावम् ४१ ५३ तारिकायाः परे भावे ४६ तारिकाया निरुतानि तारिका या परा देवी ३५ तारिकायामिवास्यां च ५ तारिकाया वदाब्जस्थे ४२ २ तारिकाविधिमन्विष्य ३६ ११८ तारिका शाश्वतोऽशेष ४५ ६२ तारिकास्थौ च नौ तारिकास्फुरणाकारां तारेण तारया द्वाभ्यां ३१ ताक्ष्य तत्र स्थित ताललक्ष्मादिदेवान्यः ४५ तालुकर्णान्तरे ध्यायेत् ४१ तालुभ्रूमध्यदेशस्था ४३ तालुमध्ये त्वहंकारं तालुमूर्ध्नि स्थितां बुद्धि ४१ तावता नैव शक्नोमि तावत्तया स्थितां विष्णु ३२ तावत्संकुचितवनः तावन्तं व्रतवानेव तारकं चिन्यसेदेवं तारक: प्रथमं बीज २३ तारकस्यावसाने तु २१ तारकाद्या नमोऽन्ताश्च ४५ ९३ तारकारणनादेन ३२ ६ तारकेणान्वितश्चादौ तारतारानुताराभिः ४९१०१ तारपञ्चकमाहादं तारपूर्वान् गुणान् भूय: २४ तारमादाय तस्यान्ते तारया कुम्ममादाय तारया त्वभिषिच्याथ तारया परिषिच्या निं ७२ तारया पूरयेमशान तारयामि जगत्सम तारया समभिवान तारया समिधो दद्यात् ४० तारया साङ्गया हुत्वा ४१ ४५ तारश्च तारिका चैव तारस्तत्र प्रतिष्ठाय ताराकारा रिपोर्मूर्ध्नि तारादिपञ्चकं तेषां तारामादाय पूर्व तु ताराया बीजपिण्डादि ४४ ' तारा सीता तथा श्रीश्च ३२ ताराहं तत्र नाम्ना वै तारिकां वाप्यधीयीत: " तावावामेकतां प्रासो ११ ३९ ताविमौ दंपती दिव्यौ तावुभौ नरकं घोरं ३३ ११९ तासां त्रिकद्वियोगेन तासां पारायणं शश्वत् ५७. ३७ तासां ममादिभूतायाः ४५ १५ तासां मूले तथाङ्गुष्ठं ३४ तासामष्ठतः पृष्ठे ८२ तासामयुतमव्यग्रः १५ तासामाद्या परा दिव्या २९ १३ तास्तास्तद्रूपधारिण्यः २२ तिरोभावस्तथा सृष्टिः १३ तिरोभावाभिधाना मे तिर्यक् च संमुखीकृत्य ३० तिर्यक् शनैः शनैः ३४ तिर्यस्थितस्य नेम्यन्ते ३० तिलकालकवत्तत्र ६ तिलकालकवत्सर्वः २ तिलानि चाज्यसितानि ४७ तिलेन चापि जुहुयात् ४१ तिलैः सिद्धार्थकोपेतः तिष्ठति स्थापयश्चित्त ४३ ११४ तिष्ठेत्समादधानस्तत् ४९ ११७ तिसृभिर्वर्तते कृत्स्नं तितश्च तारिकाः ३३ १०८ तिसस्त्रिंशच याः तिस्रो नीत्वा क्षपा एवं ४२ १५ ७ ४८ २१ ८ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २६३ अ. श्लो. अ. लो. २६ २२ अ. श्लो. तृतीयोऽष्टपुरीमात्रः २२ ते एते परमे सूक्ते ते च नैव स्वसंसिधाः ४३ १०१ ते च संख्याद्वया मन्त्राः ३२ ६२ ४८ तेजः षष्ठं गुणं प्राहुः ८ तिस्रोऽप्यासां गतीः तिस्रो मम स्वभावाख्याः २ तिस्रो वोपवसेद्रात्री: ४२ ११ तीरस्थानं समासाद्य तीर्थ तत् त्रिविधं प्रोक्तं ३४ ११२ तुर्य सुषुप्तिः स्वप्नश्च ११ तुर्यवर्ज सुषुप्त्यादि: २२ तुर्यवर्ज मुषुयाये २१ तुर्यातीतं तथा तुर्य ११ तुर्यातीते च तत्तुर्थ तुर्यादिजाग्रदन्तं यत् ११ तुर्यादिशक्तिसंयुक्ताः तुर्याद्यवस्था विज्ञेयाः २ तुर्याद्या जाग्रदन्तास्ताः १९ तुर्याचे स्वप्नपर्यन्तं ११ तुर्यापि या दशा जीवे १३ तुर्यावस्था च सा मे ५१ १३ तुल्यशीलवयोरूपौ ३० तुल्या गुणवयोरूपैः तुषारधूलिधवलाः ९० ३० १ ४४ २६ तेजस्त्वन्यानपेक्षत्वं १७ तेजोमुखं तु यद्रूपं २९ ते ज्ञेया मध्यमा मन्त्रा: २२ ३४ ते देवा विभवात्मानः १८ तेन तन्मात्रता तेषां ५ तेन तेन प्रकारेण तेन नानाविधं रूपं ११ तेन पुष्करिणीत्येवं ५० १८९ तेन भौतिकमित्युक्तं ६२ तेन मां चिद्धनामेकां १४ तेन मां सर्वभूतानां ५० १८० तेन शिष्यं समीकुर्वन् ४१ तेन संरक्ष्यमाणस्य तेन हि प्रीणिता साहं १६ ३५ तेनान्नेन यजेत्सम्यक् ४० तेनाप्यायितमन्तःस्थं ३४ १०८ तेनासौ महतीं कीर्ति ४० ८४ तेषामैश्वर्यदानेन तेषु तेषु हि तत्त्वेषु तेषु सप्तसु युग्मेषु २४ तेष्वेकं धर्ममास्थाय २८ ते सर्वे तारिकाकार्याः ४२ तैजस: कथितः सद्भिः ५ तैरीश्वरा सदा यामि ५० १५८ तैलधारावदच्छिन्ना ५० १३९ तैलमांसविनिर्मुक्तं तैस्तैरनुगुणैर्भावैः तैस्तैरुपायैः प्रीताई १३ तैस्तैझनैः पृथग्भूतैः तैस्तै वैः समेताश्च ५७ २५ तोयक्षीरफलोपेताः ३० तोयेनास्त्रप्रजप्तेन तोषणीयासि केन त्वम् १५ ६ तोषयामि गुणैर्विष्णु ५. १९५ त्यागो गर्वस्य कार्पण्यं १७ ६८ त्याजयत्यखिलं क्लेशं ३१ २२ त्रयं पिण्डतया योज्यं ३३ जयश्च चातुरात्म्यं तत् त्रयीसारो मथाख्या ३१ ३१ त्रयोऽग्रयस्त्रयो लोकाः २४ त्रयोदशतयोन्मेषाः १९ त्रयोदशविधं शेयं त्रयो देवास्त्रयो व्यूहा: २४ १९ त्रयोविंशतिरप्येते १७ त्रयोविंशतिरेते तु त्रापुष यक्षिणीसिद्धी ३९ त्रायते महत: पापात् ५० २२५ त्रायमाणाश्च मन्तारम् २२ २१ त्रिशच्चाष्टाविमे देवाः ११ त्रिकोणं स्वस्तिकाङ्कं च ३५ १३ त्रिकोणमपि चा कुर्यात् ४० २७ " " ८ तुपारनिचयाकारं ३८ तुष्टः प्रोत्थापयेत्पश्चात् ४९ तुष्टाव मां पुरा तेन तुष्टिनिरूपिता तेन तृतीयं गोमयाम्भोभिः ४९ तृतीयं पर्व वक्ष्यामि तृतीयं विभवाख्यं तु ५ १८ ७८ तृतीययार्थ्यमीशाने २६ तृतीयस्तु समाध्यात्मा १६ सृतीयस्य विधा योऽसौ १६ तृतीया प्राकृती प्रोक्ता १२ ५४ तृतीयेयं विधा ख्याता तृतीयो द्विविधो राशिः १७ तेनासौ महती लोके तेनासौ लभते कीर्ति तेनेदं मुद्रित सर्व तेनैव क्रमयोगेन ३७ तेऽपवर्गप्रदा ज्ञेयाः तेभ्यो दिव्यानि भौतानि ४९ ५६ ते रङ्गयमयोर्जिला तेषां शानबलोन्मेषे तेषां निरुक्त मत्तत्त्वं तेषां प्रधानतो विधि ५२ तेषां रूपं तु यच्छक तेषामुपरि संचिन्त्यं ३६ २० ४० " ·२६४ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. अ. लो. mr १ १४ . " १ ३ त्रिगुणं त्रिगुणग्रन्थीन् ४१ त्रिगुणं त्रिगुणीकृत्य त्रिशुणाधारमध्यस्थे त्रिगुणापि ममैवेदं त्रिगुणा भगवत्पत्नी त्रितयंत्रितयं शक्र त्रिधा स्थितस्य य ये त्रिनेत्रं चारसर्वाङ्ग त्रिमूर्तिस्त्वविका शक्ति: ५५ त्रिरह्नस्त्रिनिशायाश्च १२ त्रिलक्षणाचारगते त्रिवर्गस्थः स्तुता लेषा २९ विवर्णप्रणवाधारा त्रिवर्णा सूक्ष्मजा मे ३२ त्रिविधं नातुरात्म्यं तु १० त्रिविधं पुन्हतैतत् त्रिविधं प्राप्त तेन १८ रेवियां पदय देवेश विधा त्रिविमानाने ३४ निवि विशेषाः २२ N ना पर त्रिए जातवेदस्ता ५७ निसहस्रं जपं कुर्वन् ४२ त्रीगमात्र मिथुनान्यासन् । त्रीवस्त्राणि ततः काल ३० धाप्यत्र प्रवृत्ति वैगुण्यं च प्रसूतिश्च त्रैगुण्यं प्रकृतियोम १९ त्रैगुण्यं पद्गुणोत्थं च ५० १७३ त्रैगुण्यमनुबद्धानां त्रैगुण्यमपरं मार्ग यवस्थो मकारोऽयं ३२ त्रैराश्यं कर्मणामेवं त्रैरूप्येण जगन्नाथ त्रैलोक्यं तु त्रयो लोका: २६ २३ त्रैलोल्यजननी देवी त्रैलोक्यविषया सा तु १२ त्रैलोक्यस्य हितार्थाय त्रैलोक्यैश्वर्यदं दद्यात् ३३ त्रैलोक्यैश्वर्यदा देवी लोपैश्वर्यदोपेत २५ त्रैलोक्यश्वर्यदोपेतम् २६ १४ त्रैलोक्यैश्वयंदोपेता त्रैलोक्यैश्वर्यदो व्यारी २५ त्रैविक्रमोदयो तिष्णोः ३४ ज्यान एकारसंशश्न त्वं शकावहितो भूत्या त्वचश्व विषय: स्पर्श: त्वत्त एव श्रुता धर्माः लत्यसादाच्छुता मन्त्राः ५० त्वत्प्रसादान्मया देखि त्वत्प्रसादान्मया पा त्वत्प्रसादेन विधिवत् २८ त्वत्प्रीती क उपाय: १५ त्वत्सूक्तस्य विधि त्वद्वक्त्रकमलोद्भूतं ३ त्वद्वागमृतसंदोह वन्मुखाजाच्छ्रुता त्वमेव सर्वशास्त्रेषु त्वया कथयता तारता: १ त्वामेवाराध्य जीवास्ते १५ दंपती पूजयन्नित्यं ४२ दंपती यौवनावस्थी दंपती वैष्णवी चैवं दंष्ट्रानिष्ठधूतघोरामिः दक्षिणं मध्यत: पद्म ३५ दक्षिणद्वारतस्तद्वत् ३८ दक्षिणस्थं तु पाषाण दक्षिणस्य तु हस्तस्य ३४ ५२ अ. श्लो. दक्षिणस्यां महामाया दक्षिणां तर्जनी कुर्यात् ३७ ५६ दक्षिणाङ्गुष्ठपार्श्वन ३४ दक्षिणादिक्रमेणाथ ३८ दक्षिणाद्यामुनस्योक्ता ३४ दक्षिणाद्विजयाख्यस्य ३६ दक्षिणे च तथा वामे ४६ दक्षिणे चिन्तयेन्द्रागे ३३ दक्षिणेतरसंचार १९ दक्षिणेतरहस्तेन दक्षिणेन ततो यायात् ४९ ११४ दक्षिणेन तु हस्तेन ३४ ६४ दक्षिणेन विनिष्कम्य ४९ १२३ दक्षिणेनात्ममुद्राढयं ३८ ६३ दक्षिण मध्यतः पञ ६४ दक्षिणोत्तरशाखाभ्यां दक्षिणोदरहस्तन ४६ दण्डधारो इवारश्व १७ दण्डनत्संनिवेशेन २० दण्डीति द्रव्यसंयोगात् ५ दत्तावकाशो मदन: २५ १९ दत्त्वा सूत्रयुगं चारी ददती क्षेपणी चास्मि ५. ददाति चाक्षयं तस्य ददाति दर्शनं शक २२ ददाति यस्य यत्किंचित् ४७ ददामि तव नामानि ६१ ददामि बुद्धियोगं तं ३६ ददामि विविधान् भोगान् २८ दद्यात् पूर्णाहुति दीर्घा ४. दद्यात् पूर्णाहुतिं पश्चात् ४७ १३ दद्यात् पूर्णाहुतिं सम्यक् ४० दाद्यात् सपुष्पतोयेन ३९ दधतः पद्मकुम्भौ च ४५ १ १२ ४ ६१ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २६५ ७ १ १ ur ४४ अ. श्लो. दधानं चोर्ध्वबाहुभ्यां ३७ दधानं दक्षिणं दिव्यं ३१ दधानमनिरुद्धं तु दन्तकाष्ठं च वदन दम्यते मन उद्दाम ४३ १०९ दयादान्तिशमोपेतं दयिताहं सदा देवी ३१ दरिद्रे देववर्गे च २८ दर्पणं गन्धतोयं च दर्भ चर्मणि वस्त्रे वा दर्शनीया प्रयत्नेन दर्शयित्वा तथा मुद्राः ४९ दर्शितं परमं तत्त्वं दर्शिताशेपमुद्रश्च दश दिक्षु क्षिपेदत्रं ३४ ११८ दश पञ्च चतुर्धा मे २ दशभिः पञ्चभिश्चैवं दशमी तत्परं नीत्वा ३५ ३० दशम्या स्त्रगलंकारा: ३६ १०२ दशयो: सूक्ष्मपरयोः ३२ दशलक्ष जपेन्मौनी ३९ दशवारं तारयैव दशांशं जुहुयात्पर्णैः २४ दशांशं तर्पणं कुर्यात् ४२ २२ दशाक्षरो ह्ययं मन्त्रः दशाना सूक्ष्मरूपाणां ३५ दशास्तुर्यमुषुप्त्याद्याः दह्यन्ते तेन देत्येन्द्राः २९ ६१ दांपत्यं तदभीमास्यम् ५५ दांपत्यं बिभ्रती सूक्ष्मा ३० दांपत्यं मध्यमं शश्वत् २४ दांपत्यमनपायं तत् दांपत्यमनयोर्दिव्यं दांपत्यविद्विषां चैव दात्री च सर्वकामानाम् ५० ।९१ अ. श्लो. दामोदरान्तमुद्भूतं ११ ३० दिक् च विद्युत्तथा सूर्यः ५ दिगन्तरमपश्यन्वै ३४ १३३ दिवि बिम्बात्मना त्वेका २९ दिव्यं तच्चिन्तयेद्यस्य १० दिव्यं वर्षसहस्रं वै दिव्यशक्तिप्रभेदैस्तैः दिव्यशक्तिसमावास ३८ दिव्यशान्तोदितानन्द १७ दिव्यशास्त्राण्यधीयान: २७ दिव्यशास्त्राण्यधीयीत २८ दिव्यान्तरिक्षभीमानां ६८ ६८ दिव्यास्तिस्त्रत्रयस्तासां ६ २७ दिव्येकाबिन्धना ह्यन्या २९ ३३ दिव्ये सैद्ध तथाप्यारे ४२ दिशेत्सामयिक धर्म ४१ दिशो निबध्य चास्त्रेण ३५ दीक्षाप्रतिष्ठयोः कल्पः १८ दीक्षाभिषेकपूर्व च दीक्षायामध्वशुद्ध्यर्थ दीक्षा सा त्रिविधा तावत् ४१ दीक्षितः पञ्चकालज्ञः २८ दीक्षेति तेन तत्त्वज्ञैः ६ दीपं नैवेद्यमप्येवं दीपे धूपे तथार्थे च १९ दीतयो यास्तदन्तःस्थाः २९ दुःखं जन्मजराद्युत्थं ८५ दुःखं जिहासतो योगः १२ २६ दु:खत्रयामिसंताप दुःखरूपं रजो ज्ञेयं दुःखानुस्मृतिहेतुर्या १२ २५ दुराधर्षास्मि सर्वेषां ५० १४९ दुराधर्षेति मां प्राहुः दुर्गा च दुर्गमत्वेन ४६ अ. श्लो. दुर्गाणि तारयन्त्यात्म २९ दुर्गा देवीति विख्याति ९ दुर्दमं दुर्धरं शश्वत् दुस्तरापारसंसार ४२ दुहाते सकलान् कामान् २६ दुहाना सकलानर्थान् ५० १४१ दूराद् दूरतरं यामि दूरापास्तविकल्पेन १४ हप्तो जातबलो योगी दृश्यते कर्मणो व्यक्तम् १७ ८५ दृश्या च दृश्यमाना च ४३ दृष्टथैव जन्यते प्रीतिः ३६ दृष्ट्वा तत्र विनिक्षिप्य ३८ दृष्ट्वा तां विमुखं याति ४९ दृष्ट्वा तु पादपं शुष्क दृष्ट्वान्यस्य समायुक्तं दृष्ट्वा स्वरश्मिखचितं ४९ ११६ देयमाचमनं पश्चात् ३९ ३० देयमेतत्सुशीलाय देवः प्रागादिभेदेन २२ देवता सकलाधारा २१ देवदेव न ते शक्याः देवदेवप्रिये देवि ११ ४२ देवदेवमय देवि ४५ १०२ देवप्रिये देवदेवि ६८ देवप्रिये महादेवि ६५ देवर्षिपितृसिद्धायैः देवस्य दयिता चास्मि ५० देवा दैत्यास्तथा नागा: १४ देवाश्च मामुपाश्रित्य ५० १२७ देवि प्रपन्नार्तिहरे देवीं केनाप्यनाधेयां ३ देवीचतुष्टयस्यैषः देवीनां दर्शिता मुद्राः ४५ १०३ देवीमन्त्रेण देवेश ·२६६ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. अ. श्लो. ४९ १४४ ४९ १०८ ५० १४४ देवीरूपं तुहोमान्ते देवीरूपं स्वमात्मानं ११ देवीसहायं स्वाहेशं देवी सा परमा दिव्या २६ देवेन हरिणा जुष्टा ५० १२७ देवैः पुरुषरूपेण ४९ देवैरभिष्टुता शश्वत् देवो नारायणो नाम देवो वामनदेहस्तु ११ २३ द्वादशस्वथवाब्जेषु द्वादशाङ्गकलान्यास द्वादशाङ्गकलान्यासः द्वादशानां ततश्चोर्ध्व द्वादशान्तं महापद्म द्वादशान्तं महापद्म द्वादशान्तं समाविश्य द्वादशान्तान्तमुन्नीय ५४ १६ १ ४९ १२४ अ. श्लो. द्विभुजा हेमवर्णाभाः ४५ ४७ दिरष्टकं च धर्माद्य ३६ २८ द्विरष्टके तु वर्गेऽस्मिन् ५३ द्विर्भक्षयेति भूतानि ३१ ४२ द्विविधस्यापि चान्नस्य ५० १७४ द्विश्वतुः षट् तथाष्टौ च ४३ द्विषट्कं धारणानां च २० द्विषट्चतुस्त्रिकाणैश्च ३६ द्विषड्बाहोस्तथा साह २८ द्विषतां कालरूपत्वात् द्विसप्तत्या सहस्रण ५० १०५ द्वे एते कथिते देवि २ द्वेऽयुते शृणु मूर्तीस्त्वं ३० द्वैरूप्य तस्त्रिरूपत्वं ६ द्वैरूप्यमैकरूप्यं च यक्षरं तु ततो लक्ष्म्यै ४५ २३ धकार: शाधृद्धर्ता धनुर्बाणकराश्चैव " ४४ " १४ ४१ २० ८ ६ १४ १९ ४ दद्यात् ५० देव्या ययादिकं दृष्टं १२ देशकालक्रियाकाराः देशकालानवच्छिन्नं २२ देशकालान्वयो ज्ञातुः देशात्कालात्तथा रूपात् ३ २ देशोऽप्याधारत: क्लस: १४ देहबन्धे च वाञ्छा चेत् ५५ देहमात्मतया बुद्धा १२ देहेन्द्रियमनोबुद्धिं देहेषु जीवभूता याः ३५ दैत्यादिभ्यो जगद्ध्वंस ९ दैन्याञ्जलिपुटाद्याश्च ३६ दैवाद्वा यदि वा मोहात् ५७ दैवी सृष्टिमयी शक्तिः १९ दोषविघ्नविनाशाय ३४ दौरात्म्यं विषयाणां यत् ४३ द्युतिः सरस्वती मेधा ४५ द्रवता शीतभावश्च द्रुतं करद्वयेनैव द्वन्दभूतानि वस्तूनि ४३ ५८ द्वयं तदेकीकुर्वन् वै द्वयं पिण्डतया योज्यं ३३ २७ द्वात्रिंशता सहस्रण द्वात्रिंशदिति मुद्राणां ३४ ५५ द्वादशं मधुना सर्व १३ द्वादशान्तान्तराजीवं द्वादशान्ते विचिन्त्याथ ४० ६ दादशावृत्तया कुर्यात् ३४ द्वादश्या सुरभिधूप: ३६ १०३ दाभ्यामञ्जलिबद्धाभ्यां ३६ द्वाराग्रस्थं ततो ध्यायेत् ३८ ७६ द्वारेष्वस्त्रं चतुर्दिक्षु द्वारोपरि स्थितां लक्ष्मी ३७ ४५ द्विजाग्र्यास्तर्पयित्वाथ ४२ ३४ द्वितीयं मूलमन्त्रेण ३४ १२१ द्वितीयं सांख्यविज्ञानं १५ २३ द्वितीययासनं दद्यात् २५ द्वितीयशक्तिसंस्थेन द्वितीयस्त्ववरोहो यः १२ द्वितीयाया विधानं मे ४७ ३४ द्विधा प्रवर्तते रूपं ६ द्विधामृतं समादाय ३८ द्विनेत्रां दिभुजां श्वेतां ३७ ७१ द्विपदां ब्राह्मणः श्रेष्ठः ५० २२७ द्विप्रकारं तु मुद्राणां ३४ द्विभुजं चारसर्वात ३८ द्विभुजं याम्यहस्तेन ३८ द्विभुजं वेष्टितं शश्वत् ३६ ११ द्विभुजां भावयेलक्ष्मी ३८ ३० द्विभुजामसितापानी द्विभुजा हेमवर्णा च धन्वी भुवनपालश्च धर्ताजितोऽमृताधारः ३३ धर्म ज्ञानं च वैराग्य ३६ धर्मादिकमधर्माद्य धर्मादिकान् यजेत्पश्चात् ३७ ६२ धर्मादिको गुणो यस्मात् ५ ३४ धर्मार्थकाममोक्षेषु धर्मेण सह संबन्धः धर्मः पापं क्षयं नीत्वा ४२ १८ धर्मो शानं च वैराग्यम् ५ ३४ धाता विधिविरिञ्चिश्व धात्रीफलास्थिसदृशाः धामत्रयस्य मुद्रेषा धारणा: पूर्वमुक्ता याः २० धारणा द्वादशैवैता; १६ .

·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २६७ अ. लो. ३४ २ धारयामि धरा भूत्वा १० १४ १ ४४ अ. श्लो. धारणानां चतुष्कं यत् ३२ ४६ धारणाबन्धमासाद्य ३४ १०४ धारणाभिन येदस्तम् ३४ १०२ धारणाश्रीरियं माया २७ धारणासु श्रमं कृत्वा २८ धारयन्ती यतो मध्ये १९ १३ ५० २०० धारयामि स्वरूपेण ५० १८७ धारया सावयेद्वह्नौ धारयेत् षोडशावृत्त्या ३४ धारयेद्यो गले वक्त्रे ३५ धाराधरष्ठकारश्च २५ धारासंतानरूपा मे ३५ धारासंतानवर्णात्मा ३६ धार्यते भ्राम्यते चैव धिया ध्येयमनालम्ब्य १४ ३० धियावच्छिद्यते सर्व धियो नैतौ बहिर्भूतौ ४३ धीरा: प्रशान्तगम्भीरा: ३० धीस्तारा वारुणी शक्ति: २० धूपिते शल्यनिर्मुक्ते २३ ६ धूमकेतुर्यथा धूमं ३ धूम्रं षड्विन्दुसंयुक्तं ३५ ४१ ५४ १४ ध्यातव्याः साधक श्रेष्ठैः ४५ १५ ध्याता ध्यानं तथा ध्येय २८ ध्यातृध्येयाविभागस्था १६ ३२ ध्यात्वा तत्स्तनसंकाशां ३७ ध्यात्वा दक्षिणपाणिस्थं ४८ २५ ध्यात्वा पूर्ववदेकत्वं ४९ १२४ ध्यात्वा मां संमुखीं कुर्यात् ३६ १३१ ध्यात्वा लक्षं जपेत्तारा ४२ ५४ ध्यानमात्रात्क्षणस्यान्ते ४९ ध्यानस्नानं तत: कुर्यात् १४ १२२ ध्यानारणि तु निर्मथ्य ३६ १४२ १ अ. श्लो. ध्यायन्ननिशमेवं हि ध्यायन्मां पद्मगर्भामा ४२ ध्यायन विज्ञानशब्दात्मा ४१ ध्यायन् सबीजमावर्त्य ३० ध्यायिनः सर्वसिद्धीनाम् ३५ ध्यायीतातो हृदम्भोजात् ४९ १२० ध्यायेत्किंशुकवर्णाभं ध्यायेत्संततनादेन ध्यायेत्सर्वात्मिकां शक्ति ४० ध्यायेदालोकरूपेण २३ ध्यायेतुमती शक्ति ध्यायेदेवंविधं देवं ६० ध्यायेद्दीपशिखामां माम् ४३ ३८ ध्यायेद्भूम्यन्तमीशाद्यं ४१ ध्येयाः किंशुकवर्णाभाः ४५ ध्रियते स पुमान् प्रोक्त: १९ ध्रियन्ते कालचक्रेण ३० ध्रियन्ते च षडध्वानः ३० ध्रुवश्च प्रणवोऽस्यादिः ३१ ३० ध्रुवादयोऽपरे देवाः २७ ध्रुवादयोऽवतारा ये ध्रुवानलस्थिता माया २९ ध्वजाय नम इत्येवं ध्वजाश्च विविधाकाराः ११ ३४ न कुर्यादृजिनं नार्याः ४३ न क्रोधनो न दुश्चर्मा २१ नक्षत्रतारकातारा ३० ३३ नक्षत्राणि यथा व्योम्नि ५० २०७ न च शक्या विनिर्देष्टुं १४ ३८ न चातन्त्रविदं नित्यं ५० २३४ न चापि साधकवरः ३५ नटः प्रवर्तते यत् नटीव स्वयमी शक्तिः ३२ ५२ न तत्कृत्यं विना तेन २९ न तत्र प्रविभागो नौ ५१ m mms न तदस्ति पृथिव्यां वा १५ न तदान्यप्रमेयत्वं नताः स्म शिरसा पादौ १ न तावदेव माहात्म्यम् ५० २०६ न त्वेव हापयेद्यागम् ४० १०८ न निन्देन्मनसा वाचा २८ ३० नन्दगोपकुले जाता न प्राणायामत: क्लेश: ४४ न बहिनैव चान्तस्तत् १४ नमस्तु परमं व्योम न भासते तथैवाह २२ न भ्रश्येत यथैवैषा ३६ नमः कमलवासिन्यै नमः श्रीवत्सभामिन्यै २९ नमः संपूर्णपाडण्य ४२ ४३ नमः सदोदितानन्द ४५ ४३ नमः सरोरुहावासे १३ १६ नमश्चक्राय तस्यान्ते ३१ नमश्चन्द्रसहोदय १० नमश्च परतो योज्यं १३ नमस्कारस्ततः पश्चात् ३३ नमस्कृतिस्ततः पश्चात् ३३ नमस्तुभ्यं जगन्नाथे २७ नमस्ते कंजकिंजल्क नमस्ते कमलावासे २८ नमस्ते चिदचिद्र्ग नमस्ते जगदावासे ४९ नमस्ते पद्मजे पद्म २६ नमस्ते पद्मनिलये १८ नमस्ते पद्मसंभूते १५ नमस्ते वारिसंभूते नमस्ते सिन्धुसंभूते नमस्तेऽस्तु हृषीकेश २४ ६९ " ११ १ ८ ४४ १ " ૨ १ १ " ४४ १ २ १ १ १ १ १ १२ ·२६८ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. न शान्ता नोदिता नापि ४ १४ अ. श्लो. नमस्तेऽस्तु हृषीकेश ४४ १५ न मेऽस्ति संभवः सोऽयम् ९ ५५ नमो देवादिदेव्यै ते नमो देव्यादिकं सूक्तं नमो निखिलनिर्माण २० नमो नित्यानवद्याय १ ९ ४७ १ १ " नमो नित्यानवद्यायै १३ १७ १ ४ नमोऽन्तया ध्रुवाद्येवं ४१ नमोऽन्ते प्रणवश्वादौ ३३ नमोऽन्तैरङ्गक्लप्तिः नमो भगवते पूर्व २४ नयनोन्मीलनीयं तत् न यमादिपरिक्लेशः नरः स भगवान् व्यापी ३३ नरस्य बुद्धिदौर्बल्यात् २८ नराकृतीनि शस्त्राणि नरादिताललक्ष्मान्ते नरो नारायणः पन्थाः २५ नरो नारायणश्चैव ११ ४४ ४४ अ. श्लो. नाभिं समुद्धरेत्पश्चात् २४ ५ नाभिकन्दस्थितेनैव नाभितश्चाद्मिपर्यन्तं ५४ नाभिपद्मादृदम्भोजात् ४३ नाभिमेद्रान्तरे ध्यायेत् ३६ २ नाभौ क्षीरार्णवं ध्यायेत् ३८ नाभौ पृष्ठे करद्वन्द्र नाभौ पृष्ठे तथा बाहोः २४ २३ नाभी सूर्येन्दुभारूपं नाभ्यरादी तु सूर्यादीन् ३० १६ नाभ्यरान्तस्थसूत्रस्थ ३० नाम कर्म च मे मातः नामभावदयोपेता ३५ नामानुरूपं कर्म स्यात् नामावली यतो ह्यस्याः ५० २०७ नाना सीतेति विख्याता ८ नायिका सर्वशक्तीनां १७ नारदं ब्रह्मसंकाश नारायणः परं ब्रह्म नारायणः परो देवः ६ नारायणः स भविता नारायणमयं पूर्व ५५ नारायणस्य वा साक्षात् ४२ नारायणात्समुद्यत्या: नारायणार्पमव्यक्तं ३६ नारायणावतारो यः नारायणाश्रयाया मे नारायणी परा सूक्ष्मा नारायणीस्तुतिर्नाम नारायणी हरिप्रीतिः नारायणे प्रतिष्ठाय १६ २३ नारायणो यदा साह १३ नारीर्वा संस्मरेदेतान् ३८ नाईन्ति शरणस्थस्य १७ नालं तस्यास्तदूचे तु ४० २४ ७४ १ न स्थूलो न कृशो ह्रस्वः २१ न स्मरेत्कामिनीनिन्दा ४३ न हिंसयन्ति संस्काराः ५७ ६ न हीनाङ्गोऽतिरिक्ताङ्गः २१ नागान्वा तत आत्मीय ३८ ४७ नाडयो देवपन्योऽस्य २९ २३ नाडीमध्यं समायाता नाडीस्थां मामनुस्मृत्य ५० नाड्य: पष्टिरहोरात्रं ६१ नादस्य या पराकाष्ठा २४ नादात्परो य उन्मेपः नादावसानगगनात् ३६ १४४ नादिके णादिके चैव ३२ नादेन सह शक्तिः सा १८ २३ नानाकारक्रियाकर्तृ नानाध्वजविचित्राङ्गैः १० २६ नानाभिज्ञासमायुक्तः १४ नानामन्त्रात्मना तेन ३० नानारूपैर्मदीयैः सा १२ ५० नानावर्णा तथा नाना ४४ नानाविधाश्चर्यमयी १५ नानाविधेषु मन्त्रेषु ४२ नानाविधो मन्त्रगणः ५२ नानाविभवसंस्थान नानाविभवसंस्थान ३२ नानाविशेषलक्ष्मीभिः ४५ नानाविहगसंपूर्ण नानाशास्त्रद्विषां चैव ५७ नानास्थानजुषो जीवाः ६ ३० नानास्थानप्रयत्नोत्थैः नान्धो न बधिरो मूढः २१ नान्यत्प्रकाशते किंचित् २८ नापध्यायति यत्किंचित् ४३ ४४ २४ ११ २० ४२ नलिनीध्वजहस्तं च नवदूर्वाङ्कुरश्याम नवयौवनलावण्या नवाक्षरो ह्ययं मन्त्रः ३७ ५० ८ ७ ५० १४२ " ७ ५० १६४ " .. ८ ५० १७३ ५० १७७ नवाम्बुजं विधायादौ ४१ ११ नवाम्रपत्रसदृशं न विना देवदेवेन ११ न विना पूजया चाल्या ४० ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २६९ अ. श्लो. अ. श्लो. नित्योदिता सदानन्दा १६ २१ " ४ ४ निर्णीतिरिति तालुभ्र AD ३ ४ ४८ २ ४ नालसूत्रमिवान्तःस्थं ४९ १३९ नालादधोऽनिरुद्धाख्य ४३ नावासुदेवभक्ताय ५० २३५ २७ नाव्रतस्नायिनां तद्वत् ५५ ४९ नाव्रतस्नायिने देयं ५० २३४ नाशो जरायुजादीनां १२ नासाध्यं किंचिदस्तीह २४ ७५ नासान्तरे च हृन्मन्त्रं ३५ ૬૮ नासावंशप्रदेशस्था नासिकाग्रे च जिह्वाग्रे ४३ २ नासौ पुरुषकारेण १३ नास्तिकानां समीपे तु ५७ नास्तिकानामसाधूनां ३३ ११४ नास्तिक्यात्प्रच्युतः ४२ ६ निःसक्तासक्तमद्वैतम् १५ नि:स्वाध्यायवपट्कारे निक्षिपेत्पर्वताने वा २५ निक्षिप्य गोत्रजस्यान्तः ४९ निक्षेपापरपर्यायः निग्रहेऽनुग्रहे वापि ४३ निजसंविद्रसेनैव ५० ११० नित्यं प्रेरयितारं च नित्यं योगपरो भूत्वा नित्यजुष्टां तु मां प्राहु: ५. १५५ नित्यनिर्दोषनिःसीम ३ १ नित्यमात्मगुणोपेतः ३१ नित्यमाप्यायते मन्त्रः ३१ ११ नित्ययागो ममैतावान् ४० नित्यानि पञ्च कृत्यानि ५१ नित्या यद्यपि ता दिव्या: २५ नित्या संपूर्णपाइगुण्या ३६ नित्या सरस्वती भूत्वा ५० १९८ नित्येन विष्णुना पुष्टा ५० १५४ नित्योदितचिदानन्दा ५० ११९ निदानं तपसामाचं निदानज्ञा भिषकल्पा निद्रा कृष्णा चैकवीरा निधाय दक्षिणे हस्ते २७ निधाय सुचि संपूर्य ४१ निधीशौ भावनीयौ तौ ३७ ५३ निधीशौ शङ्खपद्माख्यौ ३७ निबद्धास्त्रिविधैर्बन्धैः १३ निबर्हणाय दैत्यादेः ३५ निमीलितक्रियाकारा ८१ निमृज्य तारया पश्चात् ४० निमेषस्तस्य यो नाम २ २२ निमेषोन्मेपयोर्मध्ये ३८ नियच्छामि तथा कालै: ५० २०२ नियतिस्तु महाविद्या १३ नियमो नाम तद्वृत्ति: निरञ्जना परा सेयं ३२ निरञ्जनौ निराभासौ निरनिष्टोऽनवद्यश्च ६ निरम्भोदाम्बराभासः २ निरवद्या स्वतन्त्राह निरस्तनिखिलावद्या निरस्तरजसा ध्वस्त निरामिपत्य शुद्धस्य ४० ११० निरारम्भो निराशीश्च निरालम्ब मनः कृत्वा ४३ निरालोकमिमं लोक निरीक्षमाणा वदनं ४५ १ अ. श्लो. निर्गतं तु स्मरेद्देवं ३८ निर्गुणान्तविधां ध्यातां ३५ निर्गुणापि गुणानेतान् ३ निर्घोषा घोपवत्यश्च ५० १६५ निर्णिक्तपाप्मनः १२ निर्णीतवेदतन्त्राय ४३ निर्गुदत्यखिलां मायाम् ५० २२४ निर्गुदत्यान्तराः सर्वाः ३७ २ निर्दोषो निरधिष्ठेय: ११ ។ निर्बीजानामादि जीव: २१ १८ निर्मलाकाशकल्पाहं निर्माप्य शास्त्रतः ६८ निर्माय मां विभोरङ्क ४९ निर्माय सकलं भावं निर्मितं भगवद्रूपम् निर्वहन्ती जगत्कृत्यम् २९ १३ निर्वापयेत्ततो दग्धं निर्विषीकरणं ध्यातः ३१ १९ निर्व्यापारं सदानन्दं निलीनचित्ररूपा या निवर्तकानि पुरत: निवर्तका ममेच्छात: ३७ निवर्ततेऽध्यभागेन १३ निविष्टा अनिलाद्याः ९१ निवृत्तकामधर्मासु ४५ ११३ निवृत्तविषयेच्छस्य १४ निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च ३५ १५ ५३ ११ निशितारं ज्वलद्रूपं ३७ ५५ निश्रेणी पञ्चपर्वेषा निश्वासेन ममं विद्यात् २४ निषेधाविधिशास्त्रेभ्यः निष्कम्पबोधशब्दात्म ४९ १३६ निष्कम्पा दोपलेखेव ३२ ५८ ४ ३ ९ ४ " سعر ६९ 48 ३ ४८ ८. निरीक्ष्य लक्ष्मीनेत्राभ्यां ४१ निरन्मेषे निरन्मेपा २ निरुपाधिः स्वतन्त्रा च ५० २१८ निरूप्ये निपुणैर्यत्र ·२७० लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. ४७ ९ अ. श्लो. पञ्चाक्षरो ह्ययं मन्त्रः ५० १८१ पञ्चात्मना सुपर्णेन २४ पञ्चात्मा वर्णपिण्डोऽयं ३३ १९ पञ्चाध्वकोशभुक्तस्य २० पञ्चाशदादिभेदेन ३२ पञ्चाशद्धा पुनश्चैव ५२ पञ्चैते व्यापका मन्त्रा: २४ पटलाद्या अवच्छेदाः १८ पठ्यते त्रितयं विप्रैः पतन्तं संस्मरेन्मूर्ध्नि पतितायां तु पूर्णायाम् ४७ १४ " अ. श्लो. निष्कलं मध्यमार्थं तु ३७ निस्तरङ्गः सदैवासौ निस्तरङ्गमहानन्द २२ निस्तरङ्गामृताम्भोधि २ निस्तरङ्गोदयोऽनन्तः १८ १४ निहिता सर्वभूतेषु ३७ नीत्वैवं प्रथमं याम २८ नीलकौशेयवसनां ४६ नीलजीमूतसंकाशं ३७ ४३ नीलनीरदवर्णाभाः नीलनीरदवर्णाश्च नीलायेवं विदन्पीतं १४ नीले पीते सुखे दु:खे १४ नीलोत्पलामतुल्येन ३ नृपाणामेतदाश्चर्य नृसिंहश्चामिरूपश्च २५ नेत्रस्य पुरतो देवं ३८ नेत्राभ्यां वौषडित्येवं ३३ नेदमल्पात्मना शक्यम् ४३ नेमिक्षेत्रे महालक्ष्मीः ३० नैव किंचिदसाध्यं हि ३० नैव कुर्यादपच्छेदं ४० १०५ नैव देयं ह्यभक्ताय ३३ १२० नैवैते प्राकृता देवाः ६ १३ नैवेषां वास्तवो भेदः २३ न्यग्रोधशायी भगवान् ११ १ ४१ न्यस्यैवं पौरुष सूक्तं न्यासं कृत्वा यथान्यायं ४६ न्यासोपायं पद्मयागं न्यूनाक्षरस्य मन्त्रस्य २४ पकारः पद्मनामश्च २५ २१ पङ्कजे करयोय॑स्य पङ्कजेष्वेषु मां देवि ५५ पङ्केहकरां लक्ष्मी ३७ पञ्चकालरतो नित्यं २७ पञ्चकृत्यकरी शक्तिः पञ्चकं ब्रह्मणां कूटे पञ्चगव्येन पूतांश्च पञ्चगव्येन संसिक्ते २३ पञ्चचत्वारिंशदर्ण: ३३ १०७ पञ्चपञ्चाशतं कुर्यात् ३० २१ पश्च पर्वाणि तस्यास्तु १२ पञ्चबिन्दुक्रियालाभात् ३१ पञ्चबिन्दुस्तदा देवी पञ्चभिर्वा चतुभिवा पञ्चमी कामसूर्विद्या २६ पञ्चम्यनुग्रहाख्या मे १२ ५७ पञ्चम्या च प्रपद्यत ३६ १२२ पञ्चम्या तु प्रपद्येत ३२ पञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य ४३ पञ्चरात्रार्थविन्मौनी ३१ पञ्चवर्णं चतुर्वर्ण ३२ २ पञ्चवर्ण महापिण्ड पञ्चवर्णकृतां कान्तां ३८ पञ्चस्वन्येषु कोशेषु पञ्चाक्षरो ह्ययं मन्त्रः ४० ४८ ur १ पतिव्रतादर्शनं वा पतिव्रतानां परमा पतिव्रता हि या देव्यः ५७ ३७ पतेदधस्ताच्छलस्तु पत्युः श्रुतवती तास्ताः ९ पत्रपुष्पफलोपेतं पत्रेषु योगपद्मानाम् ५० १४६ पत्रेष्वङ्गानि चालिख्य ४९ पदं तद्वैष्णवं दिव्यं ४२ ७६ पदं निशितघोणाय ३३ पदमन्त्रमिदानी मे पदमन्त्रश्चतुर्थोऽयं पदमन्त्रस्वरूपंच ३० पदमन्त्रास्त्रयोऽस्य स्युः २४ पदमूर्तेस्तारिकायाः पदाध्वनश्च वैराग्यं २१ २७ पदाध्वरचितारान्त ३० पदार्था लिङ्गदेहस्थाः १२ पद्यः समुद्गता यस्याः २४ ४५ पद्मं पद्ममुखं ध्यायेत् ३८ पद्मं पद्मोद्भवद्वन्द्र पनं वा स्वस्तिकं वापि ३६ २ पद्मकोशप्रतीकाशाः ४४ २२ २३ न्यसेत्प्रागादि सोमान्तं ३० न्यसेत्सम्यगुपाङ्गानि ३५ न्यसेवारचतुष्काग्रे ३८ न्यसेन्मन्त्राध्ववर्तिन्यः ३० न्यस्ताङ्गश्चक्रमुद्राभिः ३१ न्यस्ताङ्गो निर्भयस्तिष्ठेत् ३५ न्यस्ताङ्गो विधिवन्मन्त्री ३५ न्यस्य संधिषु मद्वीजं ५४ " " । " " ५ " " " ५० १४५ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २७१ अ. श्लो. १० अ. श्लो. पयसा तावता तुल्यं पयसो मधुनो दनः पयोयावकभक्षाणां पयोयावहविष्याणाम् ४२ २१ परं परं बिन्दुयुतं १० परं प्रणवबीजाभ्यां ३३ ३३ ३३ ३३ परं ब्रह्म तत: शान्तं २६, परं ब्रह्म परं धाम २२ २४ ८ " 2 " " १ १ " " " AW ७ पद्मगर्भनिभां कान्ताम् ३६ १२५ पद्मगर्मोपमा पद्मां पद्मगर्मोपमा कान्त्या १६ पद्मगर्भोपमाकारां पद्मगौरप्रतीकाशं ४६ १४ पद्मनाभादिनामानः २० पद्मनाभावतारेषु पद्मनाभो ध्रुवोऽनन्त: ११ २० पद्मनाभोऽनलारूढः ४५ पद्मपुंस्त्रीसमालम्बात् पद्ममालाधरां पीत पद्मवर्णेति मां स्तुत्वा ५० ११४ पद्मसंधिस्थसूत्रण पद्मस्थे पद्मनिलये २३ ३२ पद्माकारं विचिन्त्यैतत् ४३ पद्माकारेण वा मन्त्री २३ ११ पद्माकारैश्च वर्णमें ५० ११३ पद्मादहं समुत्पन्ना ४२ पद्मानां मालया व्याता ५० १८६ पद्मान्तराणामष्टानाम् ३७ १८ पद्माय वह्निजाया च पद्मार्कमण्डलांश्चैव पद्मासनामम्बुजाक्षी पद्मासनेनोपविष्टं १४ पद्मासनोपविष्टं च ३८ ३४ ६० पद्मासनोपविष्टं यत् ६५ पद्मासनोपविष्टाश्च ३४ पद्मिनी पद्मनामस्य पभिनीवैभव सर्व पद्मिन्यां पद्मनाभस्य पद्मषु विन्यसेदेवं ३८ ४५ पद्यमानं मिनोतीति ५० १११ पन्था नान्योऽस्ति १५ ११ अ. लो. परश्वधेन चक्रेण ३१ परसूक्ष्मपदस्थे तु ३४ परस्परं तु दूरस्थौ ४५ ११९ परस्परं निरीक्ष्याथ ४९ १२६ परस्पराङ्गभावं च २५ ३१ परस्मिन् देवदेवे वा १५ २० परस्य स्वस्य वायं हि ४२ परस्यां पौर्णमास्यां तु ४२ परां प्रकृतिमादाय ३८ परां मदीयवर्णस्य पराङ्मुखं लम्बमानं परातीते गुरुः स्थित्वा ४९ १११ परात्परद्वयं चैव ३५ १३ परात्मना परं ज्योतिः ३६ ४६ परादिविभवान्तानां ११ पराद्यर्चावसानेऽस्मिन् २ ६० परानपेक्षसामर्थ्य २५ परापरदशामध्ये १९ १५ परा बोधेति ता एताः ४३ ४६ पराभिभवसामर्थ्य २ ३४ पराभ्यां धूपदीपौ तु २८ पराया इति ते प्रोक्ता ३२ ३७ परा या मे तनु: शक ३२ १५ परावरस्वरूपत्वात् परिच्युतमल: स्नात: १ परिजप्य धनु: खड्ग ४८ २३ परिजप्य सहस्रं तु २२ परिणामविशेषत्वात् ५० १२८ परितो भ्रामयेदेवं परितो भ्रामयेदहिं परित्यक्तविभागेन २१ परिदध्यात्परिधिभिः ६. परिभ्रमति वा चके ४३ ११३ परिवारान्विता माया परिवारान् स्मरेत्सर्वान् ३६ १४० " ३६ ३६ ११ परं स्वस्त्ययनं शक ५० २२३ परबाहुचतुष्कण परबोधेति ता एताः परमं यदहंताख्यं २२ ११ ११ परमः पुरुषार्थो यः १५ परमगुरवे नमः ७२ परमा तारिका शक्तिः २५ ४५ परमात्मात्मकत्वं यत् ३४ १०४ परमात्मादिकेनैव परमात्मानमादाय परमात्मानलोद्दामान् ३३ परमात्मा परं यस्य १ परमामृतरूपिण्या परमे भोक्तृरूपे सा २४ परमेश्वरभूता सा २८ परमेष्ठिनेऽथ च नमः ३३ ७३ परव्यूहादिमेदेन ११ ६ " ३ १ १ १ " परव्यूहादिसंभेदं ११ ·२७२ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. ४० ४९ १०५ ४९ १ १० २८ पितॄन् यजेल्क्रमेणैव पीठब्रह्मशिले त्वेवं पीड्यत्पादपं मन्त्री पीतकौशेयवसनम् पीतवस्त्रं चतुर्दष्ट्र पीताम्बरं चतुर्बाहुं पीताम्बरधरं दिव्यं पीताम्बरधराः सर्वाः २ 20 ८. AW ३१ ६८ अ. श्लो. पाद्यं देयं चतुझं तु ३६ १०१ पाद्याम्बु पादुके स्नान ३९ ६ पाराशर्यः सुतं चापि ३४ पारिजाते हयश्रेष्ठे ३। पार्वती श्रावयामास पालयामि गुरुभूत्वा पालाशं धारयेद्दण्ड पालाशं वा वनं सम्यक् २४ पावनः सर्वभूतानां पाशसूत्रमथाधाय पाशाङ्कुशधरी देवी २३ पाशाङ्कुशधरा देवी पाशाङ्कुशधरो वाथ पाशाय नमः इत्येवं पाशौ द्वौ प्रतिमुच्याथ ३७ पिङ्गलास्मि स्वया भासा ५० १९३ पिङ्गाक्षं पिङ्गकेशाढयं ३१ पिङ्गाय चाप्यदां पूर्व ५० १९३ पिण्डभूतास्त्रयो वर्णाः ३५ ५३ पिण्डिताया इवास्याश्च ४४ ११ पिण्डीकृत्य चतुष्कं तु ३३ ३५ पिण्डीकृत्य तत: संज्ञा ३३ ९२ ४५ ६१ १९ ३१ " ७९ अ. श्लो. परेच परमेशे च ३३ ११० परेणानन्दरूपेण ३४ ११४ परैः परिभवे प्राप्ते ३१ ५२ परोक्षः शास्त्रजन्योऽसौ १६ ३७ परोक्षमपरोक्षं च २० परोद्यमस्वरूपं तत् ४३ पर्यनिकरणं कार्य पर्वताग्रस्थितो मन्त्रं ४९ पर्वताग्रे नदीतीरे पवित्रं सोदयव्यापि पवित्र: सानल: सोर्ज: ३३ पवित्रपाणिरादाय ३४ १११ पवित्रमनलारूढं ३१ ४५ पवित्राभ्यां त्रिरुत्पूय पशवोऽथ मृगाश्चैव ४९ पशूनां रूपमित्येवं पश्चात्सनाम निर्दिश्य ३६ पश्चादादौ च हस्ताभ्यां ४६ पश्चिमद्वारमध्ये तु ३८ पश्यञ्छृण्वन्स्पृशन् ४० ११४ पश्यन्ति पशवो जीवा: ५० १७० पश्यन्ती नाभिपद्माख्या ४३ पश्यन्ती नाम सावस्था १८ पश्यन्तो दिशमीशानां ३८ पश्यन्त्यादिक्रमेणैव ४९ १३७ पाक इत्युदिताः पूर्वे १९ पाणिग्रहणकं कुर्यात् ४० पात्रं तारिकयापूर्य ३७ पात्रं पुरः प्रतिष्ठाप्य २८ पादपाणि चतुर्होता पादपीठमथायें च पादयोस्तारिकां स्थूला ३५ पादिको भौवनश्चैव २२ पादेन्द्रियस्य गन्तव्य ६३ २२ M ८ ३२ पीताम्बर महोदार पीताम्बरमुदाराङ्गं ३६ पीत्वा तु सात्त्विक पानं ४८ पीन लम्बोदरं स्थूलम् ३७ पुंप्रधानेश्वरान्नित्यं पुण्डरीकोऽनलारूढः पुत्रदं पुत्रकामानां पुत्र सिद्धास्मि ते ब्रूहि ४६ पुनः स्ववर्णमप्राप्य १४ पुनीश्यविभेदेन पुनदशधा चैव पुनर्मुञ्चति मेघेषु २९ पुनर्विभववेलायां ११ पुनर्विसृष्टियोगाय २६ पुनईदादिषट्केन पुनश्च गुरुमूर्तिस्था पुनश्च स्थापयेत्स्वस्य पुनश्चाप्यतिरौद्रेण पुनस्ते न निवर्तन्ते पुमांसं धारयन्त्यताः पुमांसं विन्दुरूपं तम् १९ पुमानाद्यो मदुन्मेषः ४३ पुर: स्थितो यथा भावः १४ पुरप्राकारसंपूर्ण पुरश्चरणभेदशः पुरस्तादहणं कार्य " ३३ " २८ นี้ : ३३ " ३ " ३० ६ पिण्डो निवर्तकादीनां ४३ पिण्डोऽयं ज्ञानद: पश्चात् ३३ १०१ पिण्डोऽयं तारक: पूर्व ३० ૪૨ पिण्डोऽयं सर्वतत्त्वानां २४ ५३ पितामहन देवाय ३० पितामहे मुरैः साध पितृदेवमनुष्याणां पितृभ्योऽथ नमः सोऽयं ३३ ७५ पितॄनुद्दिश्य वै भक्तं ३४ १ १ ५७ ५ १ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २७३ अ. श्लो. ११ १२ ។ ४४ ४९ अ. श्लो. पूजयेच ततो भक्त्या पूजयेदर्घ्यपुष्पाद्यैः पूजितस्तेजसां राशिः पूजिता पुरुहूतेन पूजितैर्गन्त्रितेः शुद्धैः पूताम्बुपूर्ण गन्धलक् ३७ २६ पूरकेण सुरेशान. पूरणेनोपसंहृत्य पूरयित्वाम्भसा कुम्भं ४६ पूरयेन्मधुसर्पियो पूर्णचन्द्रनिभां ध्यात्वा ४२ पूर्णचन्द्रोपमा वामे ४४ है ११ १० २ पूर्णमाभरणैः शुभैः पूर्णपाइगुण्यरूपत्वात् पूर्णस्तिमितषागुण्य ४ पूर्वद्वारभुवि न्यस्येत् ३८ पूर्वपश्चिमयोर्नक्तं पूर्वमावाहयामीति ४९ १४२ पूर्ववद्धारयेद्यन्त्रं ५२ पूर्ववद्रूपतो ध्येया पूर्वस्मिन् प्रतिमुच्यैकं ३७ पूर्वादिदिग्गता ज्ञेयाः ३६ १५ पूर्वाध्वद्वयमादाय २२ पूर्वाभ्यां धारणालक्ष्मी: ४४ पूर्वाभ्यां पुरुषश्रीस्तु पूर्वाभ्यां प्रकृतिश्रीस्तु ४४ पूर्वे त्रय उपायास्ते पूर्वे दले वासुदेवं पूर्वोक्तं मण्डलं कृत्वा पूर्वोक्तक्रमयोगेन ४९ १३७ पूर्वोक्तगतिमार्गेण २५ पूर्वोक्तध्यानसंयुक्तः पूर्वोक्तमार्गेण तत: पृथक् चरमभागस्था पृथक् पूर्वे स्थितं भागे ३० ३८ पृथग्जनैर्न लक्ष्यास्मि १४ ३७ पृथग्भूतापृथग्भूता पृथग्वर्णात्मना याति पृथग्विनिर्मिते ते च पृथिवीं रत्नसंपूर्णा ३३ १२० पृथिवी संस्थिता सेयं ३१ पृथिव्यादिपुमन्ता ये १३ पृथिव्यादिप्रकृत्यन्तं २४ ३ ६ १ ११ अ. श्लो. पुरस्ताद्दर्शितस्तस्याः पुरस्ताझ्याकृतं तुभ्यं पुराकृत्या पुराकल्पैः ५१ ३ पुरा दुर्वाससः शापात्. पुरा ध्यात्वा हृषीकेशं ३६ पुरा मलयशैलस्थाः पुराष्टादशमि गैः ३६ पुरुषं पुण्डरीकाक्षं ૨૮ पुरुषश्रीरियं ज्ञेया पुरुषस्य हरे: सूक्तं पुरुषाकृतयः सर्वे पुरुषाकृतयश्चम १६ पुरुपाद्याः पृथिव्यन्ताः १९ पुरुषेश्वरयोगेन २८ पुरुषोऽत्राभियुत्तो वा ४५११२ पुरुषो भोक्तृकूटस्थ: पुरुषो हीश्वरात्तत्त्वात् ४१ पुलिनं रमणीयं वा ३४ १३१ पुरं च नयाभ्येका ५० १८९ पुष्करादिपु तीर्थधु पुष्पपत्रफलाम्भांसि १२ पुष्पपत्रसमाकीर्ण पुष्यमय तथा दीपं पुष्यमेकमथादाय ४२ पुष्पाञ्जलि: पदद्वन्दे ३९ पुष्पाञ्जलिभृतश्चैव पुष्पाञ्जलिमुपादाय पुष्पार्थ्यधूपलेपैस्तु ३८ पुष्पायरन्नदानान्तः ८५ पुष्यत्येतत्सहस्रारं ६२ पुष्यत्येष सदा जीव: १३ पूजयित्वाथ पुष्पाद्यैः ४९ पूजयित्वार्थ्यपुष्पाद्यैः ४० २ पूजयित्वा विसृज्येतान् ४० ६ १५ ३ 6 पूर्णस्तिमितषागुण्यं २६ २० १४ १ ३४ ८ ३२ ३ पूर्णाहतासमावेशात् ५२ पूर्णाहतासमुद्भूतैः पूर्णाहंतास्मि तस्यैका १८ पूर्णाहता हरेराद्या पूर्णाहुतिं घृतेनैव पूर्णाहुतिं ततो दद्यात् ४१ पूर्णाहुत्यवसाने च पूर्णाहुत्याथ शिष्यस्य ४१ पूर्णे वर्षशते धीराः पूर्व कर्तृत्वसंन्यास: १५ पूर्व ते कथिता सूक्तिः २२ पूर्व प्रणवमादाय २३ पूर्व यः शंकरः प्रोक्तः पूर्व षोडशपत्राब्ज पूर्व स्नात्वा मृदाम्भोभिः ३४ पूर्वत्रयानुरूपेण ११ १३ १४ ३६ पृथिव्यादिप्रकृत्यन्ताः ५३ १२ पृथिव्यादिमहाभूत पृथिव्यादीनि सर्वाणि ३४ १०२ पृथिव्याद्या वियत्प्रान्ता: १९ पृथिव्यापस्तथा तेज: १५ २६ ९८ १८ ·२७४ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. लो. अ. श्लो. प्रकृतेश्च परे व्योम्नि प्रकृत्यन्तस्य पृथ्व्यादेः ३५ प्रकृत्यन्वयिनामेवं प्रकृत्यन्वयिनो मन्त्राः अ. लो. प्रणवादिनमोऽन्तश्च प्रणवादिनमोऽन्तोऽयं ॥ " २५ प्रकृत्यादिविशेषान्तं ५० १०५. पृथुदंष्ट्र गृध्रवक्त्रं ३८ पृष्टश्च ब्रह्मणा तस्मै पृष्ठलग्नौ करौ कृत्वा पोषं करोमि सर्वेषां पोषका: सोमरूपायाः पौरश्वरणिको मार्ग: ४२ पौरश्वरणिको योगः पौरुषे चक्ररूपं तु .३ १२ पौष्पे वा प्रस्तरे वास्ने ३७ २. प्रकर्तुं शक्यते काले प्रकर्षणोन्नयन् प्राणान् ३१ प्रकारमक्षमालायाः प्रकाराः पौरुषा ये ये ३१ प्रकारा बहवस्तस्य प्रकारोऽयं ममोद्यत्याः प्रकाशकरता ध्याने प्रकाशकादिकं रूपं २ प्रकाशयति भक्तानां प्रकाशयन्ती सर्वार्थान् ५० १३० प्रकाशानन्दयोरन्त: प्रकाशानन्दरूपा प्रकाशानन्दसाराह १८ ४. प्रकृत्यादिविशेषान्तैः ३० १२ प्रकृष्टसत्त्वसंभूतः १६ प्रकृष्यमाणा भासा मे ५० ११७ प्रक्रीडयन्ति पुरुष २४ प्रक्रीडयन्ति मन्त्रास्ते २२ २८ प्रक्षाल्य शिरसा मूर्ध्नि ४९ ९० प्रक्षिपेगगने त प्रक्षिप्यानामिकायुग्मं ३४ प्रचण्डकिरणवातः प्रचण्डानां मनुष्याणां ४७ १८ प्रचण्डाय नमो मन्त्रः ३३ प्रच्यवन्ती ततो रूपात् प्रजप्य बदरं सम्यक प्रजप्यामलकं बिल्वं २४ प्रशाधारो ह्यहं शक्र २६ प्रणत्या भगवान् पश्चात् ३६ प्रणम्य स्वागतं पृष्ट्या प्रणवं च नमश्चैव ३३ प्रणवत्रितयं व्यापि ३३ प्रणवत्रितयस्यान्ते ३३ प्रणवादिस्त्वयं मन्त्रः ३३ १०१ प्रणवाद्याः पुरा मन्त्राः ३६ प्रणवाद्या नमोऽन्ताश्च ४५ ७३ प्रणवाद्यैनमोऽन्तैश्च ३४ १२५ प्रणवाद्यर्नमोऽन्तस्तैः २३ प्रणवाद्यो मनुः सोऽयं ३३ ५१ प्रणवान्ते विरासंशं प्रणवान्ते समुद्धृत्य ३४ प्रणामपूर्वकं पश्चात् ३९ प्रणाममथवाष्टाङ्गं प्रणिपत्य हरिं मक्त्या प्रणिपातपुरस्कारम् प्रणीतां तारयापूर्य प्रणीताप्रोक्षणीपात्रे प्रणीतामुपसंहृत्य प्रतापी जयभद्रश्च प्रतिक्षिप्ते तथा चेयं १४ प्रतितिष्ठति सा दिव्ये १४ प्रतिपत्तिविशेषाश्च प्रतिपत्तिश्व सकला २८ २ प्रतिपत्तिस्तु कर्तव्या प्रतिबिम्बमिवैतस्मिन् ३८ प्रतिमजनमेवं तु १३ प्रतिमुच्य कमात्याशी प्रतिष्ठाप्य विधानेन प्रतिष्ठितायाः सर्वत्र प्रतिष्ठेयमिति प्रोक्ता प्रतिसंध्यं निमजत्रिः प्रतिसहत्य वा सर्व ४३ प्रतिस्वमपि वा कुर्यात् ३७ प्रतीच्ययाम्ययोरेवं प्रतीच्यां चैव सामानि ४९ ९८ " ६ " प्रकाशेनात्मनो धक: प्रकाशो नाम तहत्ति: १५ प्रकृति वर्चयेत्तत्र प्रकृति पुरुषं चैव ५. १८७ प्रकृति पुरुषं नीत्वा प्रकृति: पुरुषश्चैव १५ प्रकृतिः सविकारेका प्रकृतिश्च प्रसूतिश्च प्रकृतिस्त्रिगुणा नित्यं प्रकृतिस्त्रिविधा प्रोक्ता १५ २७ प्रणवदितयस्यान्ते ३३१०४ प्रणवस्तारिका चैव प्रणवस्तारिका प्राणाः १३ १०७ प्रणवस्य नतेश्चैव प्रणवस्य शिखा सूक्ष्मा ५१ १३९ प्रणवादिनमोऽन्तेन ·श्लोकानामनुक्रमणी २७५ अ. श्लो. २ ४७ ३ ८ ६ अ. श्लो. प्रत्यक्षं चेत्यसंचार प्रत्यक्षतामिवापन्न: प्रत्यक्षमीक्षते वस्तु १४ २३ प्रत्यगात्मपरामर्श ३३ प्रत्यभिज्ञायते सेव २३ प्रत्यवोचमहं देवं प्रत्यस्तमितसंस्काराः ५७ प्रत्यालीढस्थितं देवं प्रत्याहृतेन्द्रियग्रामैः १२ प्रत्यूचं नियतो मन्त्री ५० ३० प्रत्येक कोटिसंख्याभिः ३० ५३ प्रत्येकमुन्नयेच्चैवं प्रयते हि यदा ब्रह्म ३२ ३४ प्रथमं ताररूपेण प्रथम ध्रुवमादाय २४ प्रथम पञ्चगव्येन प्रथमस्तत्र संकोचः प्रथमाधारमारभ्य ५५ प्रथमा लौकिकी संख्या १५ प्रथमे मध्यमेऽयान्ते प्रथमो जीव उद्दिष्टः प्रथमो य उपायस्ते प्रदत्तपुस्तकं सम्यक ४१, २९ प्रदद्यात्प्रापणार्ध तु ३० प्रदर्शनार्थमुक्तस्ते प्रदर्शयेत्ततो मुद्राः प्रदात्री सर्वकामानाम् ५० अ. लो. प्रदेशिन्यादितो हस्त ६ प्रद्युम्न इति मामाहुः प्रद्युम्नं पश्चिमे पत्रे प्रद्युम्नं संस्मरेद्रक्तं प्रद्युम्नः पञ्चमं बीज प्रधुम्रः षाख्यया ज्ञेयः १९ प्रद्युम्नशक्तिं तदधः प्रद्युम्न सुभग श्रीमन् प्रद्युम्नांशादिदं विद्धि प्रद्युम्नारं तथा शक प्रधान ओदनारूढः प्रधान सलिलीकृत्य २१ प्रधानबिन्दुनादान्ते १७ प्रधानभूमिकां गत्वा प्रधानश्रीरियं ज्ञेया २९ प्रधानानलपीठस्था १८ प्रधानान्ते विसृष्टयन्ते २७ ३ प्रधानो गोपनोपेतः प्रधि कालपुमव्यक्त प्रधिपर्यन्तवर्णात्मा २९ प्रधिपूर्वे स्थितं मागे ३० ३० प्रपत्तिं तां प्रयुञ्जीत प्रपत्तेश्च स्वरूपं ते २८ प्रपद्यमानो मां नित्यं ५० २१३ प्रपद्येत हृषीकेश प्रपन्नः शरणं शश्वत् ४१ प्रफुल्लामलवृक्षं च प्रबुद्धोत्पलविस्तीर्ण प्रमवन्ती मदाकारात् ४३ ३३ प्रभवाप्यययोगेन अमवे द्वादशान्तस्तु १२ प्रमावं मन्त्रराजस्य ३२ प्रभावमखिलं तस्य ३० प्रभासा मुनिभिः प्रोच्ये ५० १२० प्रमाणत्रयसंबोध्यं ६ प्रमातरि तथैवैतत्. ६ प्रमाता चेतनः प्रोक्तः ६ प्रमातृकरणज्ञेये १९ प्रमातेति विधा त्वेका प्रयच्छन्ति परामृद्धि २५ प्रयत्नीकृतशाखानां प्रयत्नेनैव गोप्यं तत् ५० प्रयाति तत्प्रभूतत्वं प्रयायाद्विजनस्थानं प्रयायान्मरुभूमि वै २५ प्रयोग: कर्मयोगश्च २५ प्रयोगाः सर्वमन्त्राणां २४ प्रयोजनमथान्यच्च प्रलपन् विसृजन् गृह्णन् ४. ११४ प्रलये त्वपियन्त्येनं १२ प्रवर्तकानलास्तत्र ३० प्रवर्तकानि पुरतः ३०, २५ प्रवर्तकास्तदूर्वाश प्रवर्तमानया पूर्वम् प्रवर्तयामि कारुण्यात् प्रवर्तयामि शास्त्राणि २० ३४ प्रविलाप्य स्वयं दिव्याम् २४ ३२ प्रविशेद्वाममार्गेण प्रविश्य विधिवद्दीक्षां प्रवृत्तिर्नाम तवृत्तिः प्रवेशनिर्गमौ लक्ष्म्याः १९४१ प्रशस्तपल्लवाकान्ते प्रशस्तविषयोत्यं यत् ४३ ८३ ७ ४० ३ प्रदीपश्च प्रधूपश्च " ३३ ११८ प्रदीप्तवेषभूषाढथं प्रदेयं तत्र दातव्यं प्रदेया अन्नयज्ञार्थाः प्रदेशिनीमनामा च प्रदेशिनीयुगं चैव प्रदेशिनीयुगं तद्वत् ३४ प्रदेशिन्यादितोऽष्ठम् ३४ १८ प्रब्रूयादुपसन्नाय प्रब्रूयाद्यो ह्यधर्मेण प्रब्रूहि तदशेषेण प्रब्रूहि तमुपायं मे प्रमयेव मणि पूर्ण प्रमयेव विवस्वन्तं १७ १५ ·२७६ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. अ. श्लो. ७ अ. श्लो. प्राग्भागे कमला देवी ३० प्राग्राजार्कतरूत्थानां ४९ १९ प्राग्वासना अविद्या च प्राच्याब्जकर्णिकामध्ये ३० ३० प्राणं खर्व तदानन्दं प्राणं धरेशमानन्द प्राणं वरुणमानन्दं ३३ ८३ प्राणं वैकुण्ठमानन्दं ३३ प्राणं सूक्ष्म तदानन्दं ३३ प्राणं सूर्य परात्मानं ७६ प्राण: प्रयत्न इत्युक्तः ३५ प्राणकालादिदेवश्च ३१ ८१ प्राणमध्यवसायं च ३५ प्रापणं तु चतुर्दश्या प्रापणं सेन्दुताम्बूलं प्रापणाचमनीयाद्याः ८९ प्रापणान्तं विधायान्ते ३६ १३८ प्रापयाम्यात्मनात्मानं १६ प्राप्नुयाद्विमलां कीर्ति ३५ प्राप्नुयान्महतीं कीर्ति २१ ८८ १ " : ७ " ३ प्रसार्य वाममुत्तानम् ७ प्रशान्तपावकाकारम् प्रश्नभारोऽयमतुल: १८ प्रसन्नः कथयाम्यद्य १ २५ प्रसन्नया धिया युक्तः ३६ प्रसन्नवदनं पद्म प्रसन्नवदनां शश्वत् ३६ १२४ प्रसन्नवदना विष्णोः प्रसन्नां पद्मगर्भामां २३ २० प्रसरन्ती प्रभां विद्यात् २३ २६ प्रसरन्त्यास्तृतीयं मे ३ प्रसरो विभवो नाम २९ प्रसवस्थितिसंहार प्रसवाप्रसवात्मानि ५६ प्रसादनमुखा मन्त्राः २१ २६ प्रसार्य चाग्रतो लग्ने ४५ १०८ प्रसार्य तर्जनीद्वन्द्वं ३४ ३४ प्रसिद्धा लोकपालास्ते ३० प्रसूतिनीम कोशो मे ६ २० प्रसृतं सृष्टिमार्गेण प्रसृता अकुलीः सर्वाः ३४ प्रसृतौ द्वौ करौ कृत्वा ३४ प्रस्फुरन्तारकाकारान् २३ प्रहारोद्योगिभिः प्रीतैः ३१ प्रहृत्य परिधीन् सर्वान् ४० प्राकृतस्त्वहुलीभिस्तु ३९ ३४ प्राकृताप्राकृता भोगाः ५० १७५ प्राकृतश्च विना भोगैः ५. १०२ प्रागन्तं सुसितं सूत्र ३७ प्रागादिकैः परेशैश्च प्रागादीशानपर्यन्ते ३८ प्रागीशानदिशोमध्ये १६ प्रागेव पूजयेन्मन्त्री ३३ प्रागेव विमजेदन्नं प्राग्भागादिकमेणैव प्राणयन्तं श्रिया देवं प्राणयन्ती प्राणती च ४३ प्राणसंरम्भसंकल्पाः प्राणा एव प्रतायन्ते प्राणानलोपरिस्थं तु ३३ ३ ४४ प्राप्नुयान्महतीं पूजा ४६ प्राप्नोति परम धाम प्राप्नोति परमं ब्रह्म १३ १४ प्राप्नोति यत्परिज्ञानात् २० ३ प्राप्य तत्परमं तत्त्वं ४१ प्राप्य योगमयीं निद्रां ४३ १४ प्राप्य स्थानं शुभं तत्र ३४ १३३ प्राप्यानुशां गणेशादेः ३८ प्रायश्चित्तं चरन् सम्यक् २७ प्रायश्चित्तप्रसङ्गे तु १७ १०२ प्रायश्चित्तविधिश्चैव १८ प्रायश्चित्तात्मकः कश्चित् १७ प्रायश्चित्तिरियं सात्र १८ प्रायो यद्गुणकर्तव्ये २ प्रारभेत जपं पश्चात् १२ प्रारभेताअसा शक २३ प्रार्थयेतारिकासिद्धि ४२ प्राय प्रयतो मन्त्री २३ ३३ प्रावृग्निशासमुदित १० प्रासादगमनं चैव प्रासूती तु चतुर्थी स्यात् १२ प्रियं हितं च सर्वेषां ५० १८० प्रियकुजटिला सिद्धा प्रियाय मम विष्णोश्च १७ ९५ प्रियेति स्वीकृतान् प्रियोऽपि न प्रियोऽसौ १७ प्रीणने च प्रयुञ्जीत २० प्राणाप्राणमनोन्मेष २३ प्राणा भूतानि कर्माणि प्राणाश्चेति तदुद्दिष्टं १२ प्राणेन प्राण्यमानश्च प्राणोष्माणौ यरौ प्राणो हिरण्यगर्भश्च ३२ प्रातः संध्यामुपासीनम् ६ प्रातरारभ्य शात्यन्नं ४२ प्रातिकूल्यं परित्यक्तं २८ ११ ५० २१४ प्राथुनं पञ्चमं बीज ३८ प्राद्युम्नी परमा शक्तिः २६ प्राधान्येन रजस्तन प्रान्तलग्नं तु तत्कुर्यात् ३४ प्रापणं च चतुर्दश्या ५० १ " ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २७७ अ. श्लो. ४० अ. श्लो. प्रीता तस्य प्रकाशेऽहं २४ प्रीताहं त्वयि देवेश प्रीताहमभवं शक प्रीतिसंकल्पयोर्वाच्यम् ३६ ११२ प्रीयतां भगवान् पश्चात् ३६ प्रेरणी च धियां मध्या ५० ८१ प्रेरयेद्यस्य वै दत्त्वा प्रेरितास्ताः स्मरेच्छक्ती: ३५ ५० अ. श्लो. बलाकिनी पुर: श्यामां ५५ बलात्संपीडयेत्कुर्वन् बलादिकं तु यत्पूर्व २५ बलादिपञ्चकात्मानः १९ १९ बलिं दद्याच शाल्यन्नं ४२ ६९ बहिः करणमन्या च ६ बहिः क्षिपेत्ततो दद्यात् ३९ १६ बहिः शुद्धिर्भवेदेवं ३४ ११० बहिरन्तः पदार्थे हि बहिरस्त्रं च विन्यस्य ३४ १३४ बहिरयुत कार्य १९ बहिर्यागस्वरूपं तु ३६ १५० बहिर्वेद्यादिदेशस्थ ३७ बहिष्करणरूपोऽन्यः ३५ बहुधा योगमार्गास्त २८ बहून् वर्षगणान् दिव्यान् १ बहीभिर्वा यथाशक्ति बाणं कार्मुकमन्यस्मिन् ४५ बिन्दुरित्युच्यते सोऽत्र १८ २४ बिन्दुसंस्कारसंपत्तिः ३१ विभर्ति संकलं विश्वं बिभ्रती वनमालांच २८ विभ्रती चारसर्वाङ्गी बिम्बं पूर्वशिरस्कं तु बिम्बभावमुपेताहं बिम्बाद्दक्षिणमार्गेण ४९ ११८ बीजं पिण्डं च संज्ञां च ३० ६१ बीजं पिण्डं पदं संज्ञा २९ " १ " ४४ प्रेर्यमाणात्ततस्तस्मात् ५ ३५ प्रोत्तानं दक्षिणं पाणि ३४ प्रोद्यतो दक्षिणो बाहुः ३४ प्रौढस्त्रीसदृशीं मुद्रां ३८ प्लावयामि जगद्विश्वं ५० १७९ प्लावयित्वाभ्युपासीत २८ २२ प्लुष्य मे दुरितं सर्व ५० २२१ फकारः फुल्लनयन: २५ २१ फट्कारान्तेन तु ततः २९ फडन्त मूलमेवास्त्रम् २४ ६५ फणासहस्रसंपूर्ण ३६ फलप्रसवसामर्थ्य फलस्वाम्यस्वरूपच ३६ फलैः परं परं धान्यैः ४९ बकारो वामनो हस्वः बद्धपद्मासना चैव बद्धपभासने शिष्ये बद्धाजलिं शिरोदेशे ३६ बसाशक्त्या तु बधीयात्तारया तस्य बन्धनी जीवकोशस्य बन्धुजीवोपमं रकं ६२ समी पश्चात्पुरोमागौ २३ बलं वीर्य तथा तेजः बलमित्येव तन्नाम बलां मोटा तथा मांसी ४९ १६ बाद्यात्ककारपर्यन्तात् १९ बाहुद्वन्द्वे धारयन्त्य: ३५ बाह्यं तु नीलपीतादि बाह्यं दशविध शेयं बाह्यद्रव्याश्रिता यस्मात् ३४ १३९ बाह्यप्रक्रियया शश्वत् ३६ १३७ बाह्यमाभ्यन्तरं चैव ३२ बाह्यान्त:करणस्थायाः २२ २५ बाह्यान्तरविभागेन २ बाह्याशयविशुद्ध्यर्थ ३७ बाह्ये तु मण्डलं कृत्वा ४९ ३ बालेन्द्रियाणां तमसा २१ २३ बाह्योत्थवासनाशान्त्ये ३६ १४९ बिन्दुनादौ च वाञ्छन्ति २७ २० बिन्दुना भूषयेत्पश्चात् २४ बिन्दुराधारमावेन ५० बीजं बहुवरं वापि १२ बीजं बीजवतां जीव: २१ १७ बीजं सर्वक्रियाणां तत् १० २१ बीजपिण्डात्मका मन्त्रा: २३ ३५ बीजपिण्डादिकान् बीजपिण्डादिसंयुक्ता: २२ ३८ बीजस्य स्थान ... २० बीजस्येव सुरेशान २४ बीजाद्यन्यतरान्त:स्थाः २२ बीजानां चैव पिण्डानां २१ १८ बीजानां दशके तस्मिन् ३५ १७ बीजानि प्रणवादीनि बीजाभावे तु मन्त्राणां २१ २३ बीजाष्टकं तु तारादि बीजाष्टके तु तत्रैव बीजेषु रत्नभूतानि बीजोपरि नमश्चान्ते बुद्धिकर्मेन्द्रियगणौ १६ बुद्धित्वे वर्तते देवः ६ बुद्धिदर्पणसैलीनः ३३ बुद्धिप्राणशरीराख्ये बुद्धिरध्यवसायस्य ३ बुद्धिरध्यवसायार्था बुद्धिरध्यवसायेन ३ ९ ३ ४४ ·२७८ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. अ. श्लो. ७ ३२ ४ बुद्धिरध्यात्ममित्युक्ता बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चाहुः बुद्धीन्द्रियाण्यधिष्ठाय बुद्ध्यहंकारमनसां १ ३ " १ ८ : : ८ अ. श्लो. ब्रह्माद्या मूर्तयस्तिस्रः ब्रह्मानन्दमयाम्भोज ब्रह्मानन्दमयी शक ब्रह्मानन्दमयैः सम्यक् ५५ ब्रह्मानन्दामृताम्भोधि ३७ ३४ ब्रहा प्रजापतिभ्यश्च ब्रह्मा वेदमयो जज्ञे ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं २१ ब्राह्मी वा प्राकृतीं वापि १९ ब्रूहि मन्त्रमयं मार्ग बूहि मे तत्त्वत: पझे २ भक्तानामास्तिकानां च ३३ ११५ भक्तिश्रद्धावता नित्यम् भक्ते घोडशधा क्षेत्र ३७ १३ भक्त्या बध्नन्ति निजया ५० भक्षयन्त्याश्च तानुग्रान् भगवंस्त्वच्छुतोऽस्माभिः १ भगवच्छक्तिभिः सम्यक् ४५ भगवत्यरविन्दस्थे भगवद्यशसंयोगात् ४८ भगवन्देवदेवेश भगवन्माययोद्भूतां १२ भगवन्सर्वधर्मश १ १० भगवानिति तत्त्वानि ६ भगवानिति विशेयः ३ भगवान्यासुदेवोऽस्मिन् ५० २३१ भगिनीति प्रपन्ना सा ४२ भजते त्रिविध भावं मजन्तां श्रीपतिं शश्वत् २८ मजमाना तथा चेव भजेत विविधैर्भावैः ४९ भद्रकाली तथा भद्रा भद्रकाली समाख्याता भद्रपीठे समारोप्य भये महति संजाते लो. भरणं यच्च कार्यस्य २ ३० भरामि त्वपरं रूपं भरिष्यामि शुभैः शाकैः ९ ३६ भल्लातको भकारश्च २२ भवंस्तु वासुदेवोऽत्र भवतं नः सुमनसौ .४९ १४४ भवतस्तस्य देवस्य २ १४ भवतो ब्रह्मणो योऽयं २६ भवदावाग्निदग्धानां भवद्भावव्यवस्थानाः २२ भवन्द्रावात्मकं दिव्यं भवद्भावात्मकं ब्रह्म २ १५ १८ भवद्भावात्मकं रूपं २ १९ भवद्भावात्मकत्वेन ६ भवद्भावात्मके तस्मिन् २६ भवद्भावोत्तरा कापि ११ भवद्भावी तदा तत्र भवन्ति पूर्णसामर्थ्याः २५ भवन्तु सर्वभूतानि २८ मवन्नारायणो देवः २ भवामि मन्त्ररूपा २४ भवेत्पानीयमिव च भवेयं कृतकृत्याहं १५ भवोपकरणा देवाः भवोपकरणानां ये २२ ३२ मवोपकरणैश्चेयं भाण्डांश्च पृष्ठतः पश्येत् ४९ भाति भावेऽप्यभावेऽपि १४ ३१ मानामिव गता कान्तिः ५० भावतद्वत्स्वरूपाणि ४३ भावनातारतम्येन बुद्धयादिसत्त्वपर्यन्त बुद्ध्या विरचितास्तास्ता:३९ २५ बुध्येत देवदेवेशं ૮૨ बुभुत्सावान् यथा वृत्ती: १४ बृहस्पतिरुपागम्य ३४ बोध एव स्वरूप मे बोधः शब्दात्मनोदेति १९ बोधयन्ती च बोधी च ४३ बोधशक्त्यात्मना पूर्व ३४ ११२ बोधशब्दात्मकं तस्मात् ४९ १३५ बोधोन्मेषः स्मृतः शब्दः १८ ब्रह्मचारी हविष्याशी ४२ ब्रह्मणस्तु त्रयी पत्नी १३ ब्रह्मणस्त्ववरोहो यः महाणि प्रोनिवासारख्ये १६ ३१ ब्रह्मणे नम इल ब्रह्मद्वाराम्बुजन्मस्थां ब्रह्म नारायणं मां यत १५ ब्रह्मरन्ध्रादिनिष्क्रान्ता ३२ अक्षरूपधरा चाह ब्रहाविष्णुमहेशानां ब्रह्मश्रीपूर्वहस्ताभ्यां ब्रह्मश्रीपूर्विका एताः ३४ ब्रह्मश्री म मायेयं ब्रह्म सर्पि:समुद्रोत्थं ब्रह्मस्थाने विधायाथ ब्रह्म हविगृहीत्वाथ ३६ १४४ ब्रह्माण्डं जीवदेहश्च ब्रह्माण्डोदरसंरूढाः ३१ ब्रह्मादिर्दत्तवान् यादृक् भवद्भावोत्तरा व्यूहाः मावनीयं च तत्सम्यक् ३७ ३२ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २७९ अ. लो. भावनीयं च मद्रूपं भावनीयमिदं शश्वत् ३४ भावयन्ननिशं शश्वत् ४३ भावयन्मन्त्रनाथस्य १६ भावयन् विधिवन्मन्त्री ३६ ११७ भावयित्वा ततो बिम्ब ४९ भावयेत्परमात्मानं " ३ १७ १ अ. श्लो. भूतानां श्रेयसे सर्वे २८ ३१ भूतानामीश्वरा चास्मि ५. १५९ भूतानि दशसंख्यानि भूतान्याधारशक्ती तु भूतिदं भूतिकामानां भूतिमेव परामिच्छन् २७ ३८ भूतेषु भावयन्मैत्री ६ भूते स्थिते च विजेया ५१ १८ भूत्वा लक्ष्मीमयः पश्चात् ३४ १०३ भूभागे लक्षणोपेते ३२ भूमिष्ठं क्षेत्रपालं तु भूमौ पद्मे तथा देव्याः २५ भूयः शक्र क्रियाशक्तेः २९ भूयश्च तारिकाया मे भूयश्च शृणु वक्ष्यामि २४ भूयसीं वहते भक्ति ५० २६ भूयस्त्वं शृणु संक्षेप भूयो रहस्यमन्यच्च ३१ भूयोऽहं श्रोतुमिच्छामि १३ भूषणानि विचित्राणि " ११ ३८ अ. श्लो. भोगा:सांस्पर्शिकास्तस्युः३६ भोगानां प्रसवार्थाय भोगापवर्गदा मन्त्राः भोगापवर्गदा येते २२ भोगाय भवसंस्थानां १८ भोगेषु दीयमानेषु भोगैः शुद्धस्त्रिधोद्भूतः १६ भोगैर्यजेत मां विष्णुं २८ भोगो भोक्ता च तत्सर्व १४ भोग्यं भोगोपकरणं भोग्यभोक्तस्वरूपाणि ४३ भोग्यभोगादिकं सर्व ३२ भोग्यभोगादिसिद्ध्यर्थं १९ भोग्यशक्तिप्रभा एताः ५० १२० भोग्योपकरणस्थान ३ भोग्योपकरणस्थानः भौमान्तरिक्षदिव्याख्याः ५० १६२ भ्रामण्याद्यास्ततो ध्येयाः ४९ भ्रामरीति च मां लोकाः ९ ४३ भूमध्ये चिन्तयेद्वापि ॥ ४३ ५१ भूमूर्धमध्यपद्मानां मकारो मर्दनः कालः २५ २३ मकुटं चिन्तयेद्विद्वान् २३ मकुटाद्या अलंकाराः मचातुरात्म्यनिचयः मच्चित्तो मद्गतप्राण: ८२ २८ २ 28 १२ भावयेत्सघृतेनैव भावयेदक्षनाभ्यादि ३० भावरूपः प्रमेयात्मा भावानां चिदचिद्रूप भाविको लैगिकी चैव १२ भावित गन्धधूपेन भावेन तत्त्वतो बुद्ध्वा भावे मावे शुभेऽन्यत्र ४३ भावविना यथा भानुः १४ भावैश्विद्रूपमप्येवं भावोत्तरां समां वापि भावोत्तराः प्रकारास्ते भावोत्तरा क्वचित्सृष्टिः भाषया सह संभूय माषाश्च विविधास्तास्ता:१८ भित्त्वा यन्त्राण्यनेकानि ४८ भिद्यन्ते च षडध्वानः भिन्नाऽभिन्ना च वर्तेऽहं १५ भीमे देवि प्रसीदेति भुक्तिदा मुक्तिदाश्चैव भुवनाध्या स विज्ञेयः २२ भुवने यान्ति ये विष्णुम् ४२ भूतं प्रकृतिजैमुक्तं १५ भूतलक्ष्म्या: करौ पूर्वी ४४ भूतशुद्धिं विधायाथ २८ भूतश्रीरियमुद्दिष्टा भूतादेः शब्दतन्मात्र भूषणास्त्रासनादीनां ५ १६ ५७ ४ " भूषयित्वा च वस्त्राद्यैः ४२ भूषयेन्मायया पिण्डम् २६ भूषितो दमदानाभ्यां भेदोऽधिकारिणां पुण्य ११ भोक्तारं प्रथम वर्ण भोक्तारं शब्दपूर्वाणां १४ २६ भोक्तभोगात्मिका चेयं १२ भोक्तृभोग्यसमष्टिस्तु भोक्तृभोग्यादिकं सर्वे मोगभूतैर्यदिज्येऽहै भोगमोक्षप्रसिद्धयर्थ भोगयागक्रमेणायं मोगस्थाने यथैकैकं ३८ भोगाः शुभकराः शश्वत् ३६ २८ ३२ ३५ १ मच्चित्तो मन्मयो भूत्वा २४ मच्छक्तिलेशास्ते सर्वे ५० १७१ मच्छक्त्यैव तिरोभूताः १३ ३ मजतां चैव चेत्यानां १४ मणि प्रकल्पयेन्मेर्स मणिबन्धौ तु संलमो मणीन् सूत्र तथा मालां . मण्डपे वेदिकायां वा ३७ " २६ ३८ ·२८० लक्ष्मीतन्त्रम् ५ ८ १ अ. लो. मण्डलं पूर्ववत्कृत्वा २ मण्डलस्थस्य देवस्य मण्डलानि च काण्डानि १८ मण्डलान्तमुपानीय मण्डले पृजयित्वाथ मत्त एव महालक्ष्म्या: मत्त एवोद्गतानीह मत्तः प्रक्रियते विश्व मत्तः प्रभवतो तो १६ २२ मत्तनुवनिता साक्षात् ४७ मत्तेहिसाणाम् मत्तो जज्ञे म इलचं १९ ३९ मत्प्रवर्तितया नित्यं ३ मत्प्रेरिताच्छब्दमात्रात् ५ ३. मत्संकल्पवशेनेव ३६ मौकामनुद्रितः मत्सूक्त तानि बीजानि ५२ मत्स्वाच्छन्द्रवशादेव मत्स्वाच्छन्द्यनशेनव मीयालारमा सम्यक ४० ४२ शीव: मागभीरं ५० १३ मध्यमानान्ततस्तस्मान् .३६ ५० मदंशः सूक्ष्मरूपो य: ३३ ३९ मदंशका इमा देव्यः २० मदन चामृत चेष गदनो भुवनारूढः मदन्तः परमं ब्रह्म १४ मदाशया विभेदैतत् मदाज्ञाकारिणो यत्र मदाराधनकामः सन् १६ मदीयं चत्यरूपं तु १२ मदोयं तद्यशस्तच १५ १२२ मदीयं भेदितं रूपं १२ मदीयं मिथुनं यत्तत् ६ अ. श्लो. मदीय यत्तमोरूपं मदीयं सत्त्वस्पं यत् ५ मदीवक्रममत्तानां ३३ ११५ मदीयन्वं समासाद्य २३ मदीवया वया शक्त्या १२ १६ मदीयाः शक्कयो यास्ता: ९ ૨૨ मदीयाः शक्तिलेशा ये ९ मदीयाश्चान्यदीवाश्च मदीयनारिवलं कर्म मद्धयानामृतनिष्प्यन्द १८ मट्ठी कमलाम मन्द्रको मन्प्रियकरः मद्भावभाविनी चैव २१ मद्रूपं तदनुध्यायेत. मदूपनिःसृतां ध्यायेत् ३८ ३७ मद्विवेकनुपामेवं मधुकैटभनाशे हि १६ मधुक्षीरघृतैः शाक मधुजिन्मानसावासे ४३ ११० मधुत्रितयसंयुक्तः मधुपर्कमयीं पश्चात् मधुरायामहं व्यक्ति ४८ अ. श्लो. मध्यमा सा दशा तत्र १८ २६ मध्यमे प्रतिमुच्य द्वे मध्यमे भोक्तृकुटस्थः २० २८ मध्ययोः शेषयोग्य १२ मध्यस्थः पुरुषो नित्य: १६ १९ मध्याजकर्णिकामध्ये मध्या विवनमाना मध्ये कुर्याच करयोः मध्ये कौमारदाराणाम् ४२ मध्य तयोर्मकाराव्यः ३६ मध्य तु चिन्तयेनारं ३० १५ मध्वन्तर्विवसंसृष्टं ४३ मनः क्षाराणवे ध्यायेत् ३६ मनः शून्यमयं भावं मन:श्रोत्रतादि २९ ५३ मनसः काम इत्येव ५० १६४ मनसः काममित्येवं मनसा भावयेद्रूप मनसा भावयन्मुद्राः मनसि स्पन्दमानेऽथ ४९ ११८ मनस्तत्रैव रायोज्य मनस्तु सरकार्यस्मिन् मनीपी मनसा नियं ३१ मनीषी वेदिकाचार मनुजानां मुनीनां च ९ मनुजा बहुधात्मानः मनुपुत्रैस्तृतीयान्या मनुष्यैः कल्पितं वाथ ३६ १२९ मनो युद्धिरहंकारः ३. मनोऽभिमान इत्येतत् ५२ मनोऽभिमान इत्येतौ ३५ मनोभृतम्य देवस्य ६ मनोरथानां सर्वयां ५. १६३ मनो विकल्पयत्यर्थ मन्त्रः कालानिकृर्मस्य १३ . मध्यतो मूलतः पृष्ठ " ४८ मध्यदक्षिणदिवपत्रे ३८ मध्यपद्मपुर:पत्रे मध्यमं कमलं कार्य ३७ मध्यमं गुणतत्त्वानां मध्यम पर्व वक्ष्यामि ५ मध्यमस्तु परस्याथ मध्यमा वामहस्ताद्वै ६१ मध्यमा वृत्तिमास्थाय १४ मध्यमाहुलियुग्मं च मध्यमानामिकाभ्यां च ४९ मध्यमानामिकायां तु ४५ ११७ मध्यमा गर्वमेवोक्ता ८ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २८१ अ. श्लो. M ८ - मन्त्रमाहुः सुरेशान " अ. श्लो. मन्त्रः पञ्चदशाणोऽयं ३३ मन्त्रः षोडशवर्णोऽयं ३३ मन्त्रप्रसररूपेण मन्त्रमक्षादिकैर्बीज मन्त्रमन्त्रेश्वरन्यासात् २ ६० मन्त्रमस्याः प्रवक्ष्यामि ४५ मन्त्रमातेति मां विद्धि ५२ मन्त्रमार्गमिदानी मे २ ३६ ३१ मन्त्रमुच्चार्य निर्दिश्येत् ३६ १०९ मन्त्रमूर्तेऽथ स्वपदं ३३ ११२ मन्त्ररूपमिदं विद्धि मन्त्ररूपमिदं शक १८ ४३ मन्त्रविचक्रमन्त्रण मन्त्रश्च केनं संग्राह्यः १८ ५ मन्त्रसंस्कृतया सम्यक् ३९ ३३ मन्त्रसिद्धस्तयोक्तिर्वा ४२ मन्त्रस्य किं फलं पद्मे १८ ३ मन्त्रस्य यद्धि चैतन्यं ३६ ५१ मन्त्रस्य वैष्णवं रूपं मन्त्रा: सर्वे चिदात्मान: २२ मन्त्राः स्वरसतो यान्ति १८ मन्त्राक्षरं तथा स्थूलं ४. १३ मन्त्राणां जननी ज्ञेया १८ मन्त्राणां जननी साक्षात् २३ मन्त्राणां देवता या सा ५२ २१ मन्त्राणां मन्मयानां हि ३२ ६१ मन्त्राणां मानसं रूपं ३६ ५३ मन्त्राणां यदहंयुत्वं ३६ मन्त्रात्मानं जगनाथ ४९ १४१ मन्त्राध्या परमोदार: २२ १९ मन्त्रानासां प्रवक्ष्यामि ४५ मन्त्रानिमान्विजानीयात् ५३ मन्त्रानेषां प्रवक्ष्यामि ४५ ३७ मन्त्रान्कीर्तिसखीनां तु ४५ मया कृतं हि यत्कर्म ११ मया जीवाः समीक्ष्यन्ते १३ मया तदेकीकरणं मया दत्तां विभाव्यैनां ४० मया पृष्टेन वक्तव्यम् १ मया विना न देवस्य ११ ३८ मया श्रुतानि तत्त्वानि मया समाहितेनैव मया सर्वेषु भूतेषु ५.२१४ मयि चेन्नैव विश्रान्तः १४ २६ मयि तुष्टिः समस्तानाम् ५० १९५ मयि प्रकाशते विश्वं २१ मयि भक्तिं परां प्राप्य ३१ . मयि लोका: स्फुरन्त्येते १३ मयि वा भित्तिभूताया ४३ ३.२ मयि शक्ती लयं नीत्वा ३४ ११५ मयीव सर्वभूतेषु मयूरव्यजनं शुभ्रं ३ अ. लो. मन्त्रान्ते भोगनिर्देशः ३६ मन्त्रा मायामयादीनां ४५ मन्त्रा विभवदेवानां २२ ३३ मन्त्री प्रयोजयच्छश्वत् ४८ मन्त्रेण तं प्रतिष्ठाप्य ३५ २६ मन्त्रेण तत्प्रतिष्ठायां मन्त्रेण सूयतेऽनेन ३१ ३२ मन्त्रेणाकृष्य देहान्तः ३५ २३ ५४ मन्त्रणानेन मां स्तुत्वा ५० १२६ मन्त्रणार्धेन्दुसंकाशं ३५ २५ ३ मन्त्रेषु कतमो मन्त्रः २१ मन्त्रोक्तदेवतायां वा १५ २० मन्त्रोऽयमादिसिद्धानां ३३ मन्त्रौघमुगिरन्तीं च मन्मन्त्रं परमात्मानं ३४ १३४ मन्मन्त्रमभ्यसेनिय मन्मयीं संस्मरेन्माला १५ मन्मयीकरण बुद्धया २ मन्मयीकृत्य तत्रैतानि ४३ ५४ मन्मयी त्रिविधा शक्ति: २८ २२ मन्मयीममृताकारां ३७ मन्मयैरर्चयेन्मन्त्रः मन्वन्तराधिपश्चैव १२ मम चित्तैकरूपाया: मम ज्ञानघनाद्रूपात् मम तन्वाविमे शक्ती २६ मम दिव्या परा शक्तिः २७ ६ मम प्रभावात्सौभाग्यं मम रूपममी देवाः मम स्थूलपदस्थायाः १० ममांशजा पराग्नेयी ममाद्य पुरतो भाति ममानन्दमयी शक्तिः २० " ४ . ४ ५ मयता: कल्पिता: शक मयैव शानरूपिण्या .५१ २५ मयैव पूजितं ध्यात्वा ३६ ११५ मय्यधिष्ठानभूतायां भय्ययं देवदेवेशः मय्यायत्तविकस्तिः सा ५ ९५ मरीचिप्रमुखास्तेभ्यः मरच्छक्त्या समाकृष्य ४. मरुदाघट्टनात् सिन्धु ५५ मर्दनेन समायोज्य मलान् शपयति प्राण ३४ ... मसूरमाषगोधूम महता विभवेनाथ महतोऽपि विकुर्वाणात् १६ महत्ता महतां नाथ ५३ ·२८२ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. अ. श्लो. ४ ४६ महत्त्वाच्च महामाया महत्सुदर्शनं नाम महदाद्या विशेषान्ताः ३१ १९ ८१ १ ८ ६ ९ १५ ५ महदाद्यास्तु सतान्ये १६ महदायैः पृथिव्यन्तैः ६ २३ महद्भिः श्रयणीयत्वात् ४३ महनीया च सर्वत्र महांस्तामस आख्यातः ३१ महाकालीतनुं विद्धि महाकाली महामाया महाकाली महाविद्या ६ १९ महाकालीसमुद्भूता ३० महाकुण्डे महावह्नौ महाक्षोभमयीं लक्ष्मी महाज्वालावलीजालैः महाज्वालैर्महावेगैः ३५ महानदीतटं गत्वा २४ ३५ महानन्दात् स्वमात्मानं ५४ महान्तमाविशन्त्येनं ५ ३५ महापापातिपापाद्यः महापापातिपाप्मानौ महापापैरसस्पृष्टः महामण्डलयोगेन महायोनिरिति ख्याता ३४ १४ महायोन्यभिधाना च महाराजी तथैवाह २५ महालक्ष्मीः समाख्याता महालक्ष्मीर्महाभागा महालक्ष्म्या य उन्मेषः महाविद्या महावाणी ६६ महाविद्यासमुद्भूतः महाविभूतिरनघा महाविभूतिरित्युक्तः महाविभूतिसंस्थान १७ महावीर्यमयीत्येवं २४ महाव्याहृतिभिर्होमान् १२ महाश्री: सा महालक्ष्मी: ४ ३९ महाश्रीरिति विख्याता ३४ महासुदर्शनेत्येवं ३१ महासृष्टिर्महानन्दा महिमानो यथा गोषु ५० २०८ महिमानो ह्यसीमान: महिषान्तकरीसूक्तं १२ महिषी देवदेवस्य ३५ मही च विश्रुतिश्चैव महोत्साहा महावीर्याः मां च बाह्ये क्षिपेदी ३५ २६ मां च वह्निमनावृत्त्या ५४ मां चाप्यङ्कस्थितां मां तु जिज्ञाससे देवि १७ ५६ मां तु शक्र विजानीहि १३ मांत्रायतेऽयमित्येव १८ मां ध्यायेत्तारिकाकारां ४० मां प्रपद्येत सततं ५० २११ मां यजेत सुनिष्णातः ३६ १३७ मांस मेदस्तथासृक् च ५३ मांस मेदस्तथा स्मृत्वा ३५ १३ मां स्मरेत्तप्तहेमामा मां स्मृत्वा तन्मुखोत्येन ३५ मां स्मृत्वा मन्मुखोत्थेन ५३ मातरं जगतामेनाम् मातरं भगिनीं मायाँ अ. श्लो. माता मानं मितिमयं माता श्रेष्ठा गुरूणां च ५० २२० मातुलङ्गं गदां खेटं मातृकाकृतविन्यास: मातृका जायते सेयं ३२ मातृत्वेन प्रपन्ना सा ४२ ७३ मात्राणि सूक्ष्मभूतानि मानाश्च रत्नसंपूर्णाः ३९ मानसीं निर्वपेत्सर्वा ३४ १३७ मानसो मोक्षलक्ष्मीद: ३९ ३५ मान्त्रं प्रासादमासाद्य मामथावाहयेद्देवात् ३६ १२४ मामभिप्रयते सर्व: मामभिप्रेत्य सर्वासां मामालम्ब्यावतिष्ठन्ते ५० १९१ मामाश्रित्य विवर्तन्ते ३८ मामेकं शरणं प्राप्य मामेकां देवदेवस्य मामेव परमानन्द १४ मामेव भाजनं विद्धि ५० १२२ मामेव भावयेन्मध्ये ६६ मामेव मामकं धाम ३१ मामेव शरणं प्राप्य मामेवात्मनि पश्यन्ति मामेवास्य मुनि विद्यात् ५० मायया शानसंकोच: मायया भावमाच्छाद्य' ९ मायया भूपयेत्पश्चात् ३३ मायां मद्रूपनिष्कान्ता ३० ३८ माया चैव प्रसूतिश्च मायातुल्या इमा देव्यः ४५ मायादिक्षितिपर्यन्तं मायादिक्षितिपर्यन्ता २२ माया नाम चतुर्थी मे ४५ माया नाम तदा त्वेषा ३२ १८ ८ ६ " ३ ७ " १३ ४३ महालक्ष्मीमयं कूट ई महालक्ष्मीमयं बीज महालक्ष्मीमहामाया महालक्ष्मीरहं शक २ १ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी 0 0 ८८ ४० अ. श्लो. माया नाम महालक्ष्मी: २. माया नाम महाशक्तिः ४५ माया पद्मासना खर्चा २० माया प्रसूतिस्वैगुण्य माया प्रसूतिस्वैगुण्य १२ मायाबीजं समादाय ૮૨ मायाबीजमिदं दिव्यं ४५ मायामयादयो ध्येया: मायामयो महामोहः मायायै च नमः पश्चात् ४५ मायायोगेति विज्ञेया मायाविद्याक्रियात्मानः ४१ मायाव्योमयुतानेतान् ३५ १५ माया श्री: सा पुनर्देवी २६ २९ मायासख्यश्चतस्रस्ताः ४५ माया स्वभाव इत्याद्याः १५ ३० मायी या पञ्चमी प्रोक्ता १२ मायेति कृत्वा रूपाणि २२ मितिश्च सर्वमानानां मित्रश्चेति क्रमाज्ञयाः ५ मिथुनं मानसं यत्तत् १२ मिथुनं शाश्वतं दिव्यं ३६ ५९ मिमे मीयेऽखिलौनः ५० मिमे षडध्वनो व्यग्रा ५० १७७ मुक्तयेऽखिलजीवानाम् २० अ. श्लो. मुद्रां बद्धार्चयेत्पश्चात् ४९ १०४ मुद्रां वै बन्धयेन्मन्त्री ३४ मुद्राः सर्वाः प्रतिवं मुद्रा कामदुधा कार्या ३७ ३७ मुद्राकोशं प्रवक्ष्यामि ३४ १ मुद्राकोशमिदानीं त्वं ३३ १२२ मुद्रा च दर्शनीयात्र मुद्रा देवीसखीनां च ४५ १०३ मुद्रा पितृगणस्यैषा मुद्रा शङ्खनिधेः प्रोक्ता ३४ ६३ मुद्राश्च दर्शयेत्सर्वाः १८ मुद्राश्चाङ्गसमेतानां मुद्रासमन्वितो मन्त्रः मुद्रेयं क्षेत्रपालस्य ३४ मुद्रैषा कामधेन्वाख्या ३४ मुद्रैषा कौस्तुभी नाम ३४ ३३ मुनयो नारदेनाथ मुनिभिः संस्मृता भूमौ ९ मुनीनां गतसङ्गानां ४५ ११२ मुष्टिं पृष्ठस्थिताअष्ठं मुष्टिं वितर्जनी कृत्वा ३१ ३७ ९ ३६ १२३ 30 अ. श्लो. मूर्ध्नि व्योमयुतं कृत्वा ३३ मोऽधस्त्रीणि पद्मानि ४३ मूलभूतां पराहंतां ४५ मूलमन्त्रयुतां देवीं ४६ मूलमन्त्रादिकैर्भूयः ३६ १३२ मूलमन्त्रान्वितं भागं ३४ ११८ मूलमाधारमारभ्य मूलशक्तिरहं श्री: सा मूलेनाप्लावयेत्पश्चात् मृत्युंजय इति प्रोक्ता २९ ३८ मृदं भूमौ प्रसार्याथ मृद्भागमाङ्गमन्त्रं यत् ३४ ११९ मृदास्तरणसंकीर्णे मृदास्तरणसंस्तीर्ण ३ मेयं तु द्विविधं तावत् मेरुः श्रेष्ठो गिरीणां च ५० २२९. मेरी चिरमुपस्थाय मेर्वादयोऽखिलाः शैलाः :३० ३२ मेलयेत्सुघृतानां च मेलयेत्सेतुवच्छिष्टं मेलयेन्नखदेशाच्च ४५ १०५ मैत्र्याद्याः शान्तिम् मोक्षकामो जपेन्नित्यं मोक्षदो मुक्तिमार्गश्च २४ मोक्षशास्त्रं यथा श्रेष्ठं ५० २२७ मोक्षाय शान्तये चैव ३७ मोचनी सर्वदोषाणां मोहरूपं तमो शेयं मोहिनी भ्रामणी दुर्गा ४५ ८३ मोहोऽस्मिता महामोह: १२ य एवमाचरेद्धीरः ४२ ६२ यं विज्ञायार्चयेयं ते १८ २ यः क्रमोऽभिहितो बाह्ये ३६ १४७ यः संकर्षणस्तु संहारः २९ यः स चन्द्रो मदंशूनां ५० ११६ my " ७ २८ ११ ३ ३ १३ मुक्तयेऽखिलबन्धानां .१७ मुक्तियानं महायानं ५० १८२ मुखवातेस्तु संतप्त २९ मुखे मुखं तु तर्जन्योः ३४ मुख्यदक्षिणहस्तेन १० मुख्यहस्तचतुप्केण २५ मुख्यहस्तद्वयं चास्य १० मुख्यन पाणियुग्मेन १० मुद्रां च दर्शयेत्तं च मुष्टिकद्वामहस्तेन मुष्टे तिसमीपस्थां मुसलाय नमः पश्चात् ३३ मुसलाहननान्यष्टौ मुह्यतीव मनो मेऽद्य १२ मुह्यन्त्यत्र महान्तोऽपि मूर्छाविप्रोपघातादौ मूर्तिमन्त्रयुतं मूलं मूर्तीकृतगुणश्चेति २ मूर्तेश्चतुर्थ्या वृत्रारे मृर्त्यङ्गसखिदासाख्या ४९ मूर्धान्तः पुरुषस्यास्य २९ मूनि वक्त्रेऽसयो; कर्णे ४९ ३९ ८३ ·२८४ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. लो. ४४ अ. श्लो. यत्स्वभावा हि सा देवी , यथाक्रमोदितैवर्णै: यथा गवि यथा विप्रे ४३ ६७ यथा चक्षुःस्थितं रूपं १४ १३ यथा जात्या सितं वस्त्रं १४ २५ यथा तौ परिदृश्येते ६८ यथात्मनात्मा हृदये ४९ ११५ यथात्मनि तथा बिम्बे ४९ ११३ यथा नद्यो नदाश्चैव यथानन्ता गुणा दिव्या: ५० २०९ यथा नारायणे नास्ति ४३ ६७ यथान्नं मधुसंसृष्टं यथा न्यग्रोधधानायां २४ यथापाठ समुच्चार्य यथा बिम्न हृदम्भोज ४९ १२५ यथामति यथोत्साह यथार्थवागजुर्वाग्मी ४२ यथावद् ध्यायतो वेध्यं ३१ १६ यथा वह्निसमाविष्टं यथाशक्ति यथाकालं ३४ १२५ यथाशक्ति ह्यसंख्यैस्तु ४६ * * * * " यक्षी किं करवाणीति यक्षेशो मां पुरा शक यच्च यच्चोपकरणं ११ यच्चान्यत्स्वप्नशास्त्रेषु यच्चान्यद्वेदितव्यं ते यच्छब्दरूपता मन्त्र ३६ यजन् कार्यवशान्मन्त्री ३७ यजुर्मयमनुं दिव्यं २५ यजूंषि रुद्रशुक्राणि यजेत मधुपर्केण ३९ २७ यजेतोभी सहैवावां ४० १०५ यज्ञकाष्ठमयीरादौ यज्ञमूर्तिविधानतः यर्तिकचिदेतया साध्यं २५ यत्तत् त्रैगुण्यमव्यक्तं १० यत्तत्पुराणमाकाशं यत्तु मे मोहनं रूपं यत्ते ज्ञानं पुरा प्रोक्तं यत्पदं प्राप्य तत्त्वज्ञाः १४ यत्प्रमाणा यदाधारा १ ५८ यत्र तिष्ठति यञ्चित्तं यत्र देवो मया साध यत्र ध्येयमविच्छिन्नं यत्र यत्र गता सेयं ३२ ५४ यत्र यत्र तदङ्गोत्यं यत्र यत्र भवेदाञ्छा ५५ यत्र यत्र मनो याति यत्र वा रमते बुद्धिः २८ यत्र वा रोचते चितं ३४ १३२ यत्र सर्वाणि वर्तन्ते यत्र सा दृश्यते देवी २६ यत्राहं तत्र तत्त्वानि यत्राहं तत्र पुण्यानि यत्स्थैर्यकरणं नाम " अ. श्लो. यथा हि स्वशिरश्छाया ५० ११८ यथेच्छं तु समाकृष्टं यथैवेक्षुरस: स्वच्छ: ३ यदत्र सूर्यरूपं तत् १२ यदन्त:करणेनान्त: यदन्तरावेदयते १४ यदमीष्टं तु वे कार्य यदयं कुरुते कर्म ३० यदवच्छिद्यते येन २४ यदस्मि जननी नाम यदातिक्रम्य मर्यादा यदा धुनोत्यविद्यां तां ५ यदा निर्विद्यत सासी यदा पुनः परं ब्रह्म यदा लयं मनो याति ५५ ६ यदा स्तिमितनि:शब्द ४३ १९ यदा हि वर्तमानायां यदि कामयमानः स्यात् ४० यदिदं तत्त्वविशानं यदिदं दृश्यते किंचित् ८ यदि न ध्रियते ताभिः १९ ३७ यदि मध्ये न विश्रान्तः १४ यदि वापि बरो देयः १ यदुपाधिभिरम्लान ११ यहच्छोपनतप्येवं यंदच्छति जनानां तु यदेतदनुसंधान ४९ १४६ यद् हदव्यवसायित्व ३६ यद् यति क्लेशकर्मादीन् १ यद् बिम्बं संस्कृतं पूर्व ४९ ११२ यद्यश्चाभरण लाध्यं २५ यद्यत्समीहते धान्य यद्यदिच्छति जात्या वे ४६ ३२ यद्यद् गृहीत्वा देवेन्द्र ४६ यद्यप्यकगुणोन्मेषः २१ १ " " १ ३ ६३ यथाशक्त्यनुरूपेण यथास्मि मन्त्ररूपाह २२ यथास्वरूपतः शिष्यान् १२ यथाहमास्थिता भेदैः यथा हि किरणवातं यथा हि क्षुधिता बाला: २. यथा हि चन्द्रिकां दृष्ट्वा ४४ यथा हि पार्थिवान् भावान् ३२ यथा हि वल्लभो राशः यथा हि बहिना लीढं १४ यथा हि सर्पिरासिश्चेत् ३५ ६४ १ २७ " ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २८६ अ. श्लो. १५ " ९ ८ ८४ . २ ३ अ. श्लो. यद्यप्येषां मया प्रोना ५० २०५ यद्वा तदास्तु तद्देवि ३ ३७ यदा नारायणाङ्कस्थां २८ ४४ १८ यद्वा विविक्त मुद्यानं ३४ १३० यद्विकल्पैरनाक्रान्तं १४ ११ यद्विज्ञाय न मुह्यन्ति २१ यहिना नारिकायास्तु ३३ ३० यन्मऽस्ति दुम्ल्यज २८ यमाद्यङ्गसमुद्भता १६ यमुनाय नमश्चायं यया निहितया देही यशस्करी शान्तिदा च २५ यशो यदुज्ज्वलं लोके ५० १२१ यष्टव्यमन्नयज्ञेन ३० यष्टिरित्येवमृपयः ५० १९२ यस्तस्य प्रथमोन्मपः २७ यस्तस्या म समुन्मपः यस्तु ते कशितः पूर्व ३० यस्त्वन्तश्चेतन: मोऽयं ४३ यस्मिन् पदे विराजन्तं १७ १५ यस्य तस्मै त्वया वाच्यं ५५ यस्य त्वं तेन वा देवि यस्य यत्र च या कीर्तिः ४५ यस्याहं तन वा यादृक् याः पुरस्तान्मया प्रोक्ता:४५ याः स्मृत्वा पुरुषो घोर ३० ४१ या काचिद्विद्यते माया ४५ या क्रिया सा चित् ३१ यागद्रव्याण्यशंपाणि यागभूमि समेत्याथ यागाङ्गानि समादाय ३४ १२८ या तत्त्वगणना संख्या १६ २६ यातवीयादिवड्यन्ते यातवीवारुणीमध्ये. ३६ अ. श्लो. यातुधानेशमन्त्रोऽयं ૮૨ या तृप्तिमन्त्रसद्भावे ३६ या पत्नी तस्य गौरी सा ५ ३६ या पग दर्शिता पूर्व ४४ याभिः स भगवान् देवः ४५ याम्य करचतुपकेऽथ ३१ याम्य च वेदिभागे तु ४९ याम्येन दवतं मुद्रा ३८ यायादूर्वप्रवाहेण ४९ १२१ या या मनसि वै यस्य ४६ था रूपिणी वरारोहा यावनिहानि मंपश्येत् ४२ यावदर्थं तु विज्ञानम् २७ ३३ यावन्तो यादृशा यं च ३९ ४२ यावन्यन्त्राणि देवानां ११ ३३ यावन्निरीक्ष्यंत नायं १३ यावान यश्चात्र वत्तव्य: १६ यावान् याहाच ४३ ६ यावान हि भगवान् ५० २१० या वृत्तिनी लपीनादौ १३ या मा पूर्व मया प्रोक्ता ४ या सा प्रोक्ता महाकाली ५ २१ या सा विज्ञानशक्तिम ५४ या मा शनिः क्रियाख्या २९ १२ या सा शक्तिः परा या सा पाइगुण्यतजाम्या ३१ १ या मा सदसदारव्यादि १६ या सा सोमात्मिका ३१ या साहंता हरेराद्या ५ या स्थितिः कथिता सा १२ या स्थितिमहदादेः सा १२ या ह्येपा परमा विद्या ३२ या ोपा प्रतिभा तत्तत् १८ १६ युक्तः सरसकः पष्ठः ६ युक्ता विश्रामपूर्वेण युक्तास्तारनमोऽन्तास्ता: ३० ४६ युगं प्रस्फुरितं रूपं युगानि त्रीणि पग्णां या २ युगानुसारिकान्ति वा युगानुसारिकान्तींश्च युगे पष्टितमे कश्चित् ४१ युग्भिः स्वरैः सबिन्दन्तैः २४ २२ युग्मायाक्षरादेशः युज्यमानानिरुद्वारख्या २ युञ्जीत विधिवद्योगी युवयोः स्थापनं कीहक् ४९ ये तु ब्रह्मावगाहन्त २२ ३४ येन त्वं बत संरब्धः येन भावेन भवति १४ येन येन प्रकारेण येन विज्ञातमात्रेण ३४ १ येन सर्वेषु विम्वेषु ४९ १२८ यन सोऽहंस्मृतो भावः २ येनेच्छति तिरोधातुं ५० ११७ येषु मे वितता शक्ति: ३९ १ थे हि संस्पर्शजा भोगाः ४३ यैरह परमां प्रीति यैया ब्रह्मदशा प्रोक्ता १९ ३५ योगं युञ्जीत विधिवत् ४० १०२ योगः स्वाध्याययोगश्च १८ योगनिद्रा हरेरुक्ता योगसिद्वा भजन्त्येनां १० योगस्तु द्विविधो ज्ञेयः १६ ३० योगस्थ एव तद्धीरः २८ ५० योगाच्छ्रान्तो जपं योगान्तरमथातिष्ठेत् योगान्तरायनिहतः ५० ५६ योगिना यदनुष्ठेयं ४३ ६. योगिनो यतमाना मां ५० ९ ४८ १ १ ३ १५ ४० १ ·२८६ लक्ष्मीतन्त्रम् ४४ . ३ * * योगिभिर्यतमानैर्वा योगी भवति युआनः ४३ १९ योगी मन्मयतां प्राप्य १२ योगी समाधये शश्वत् ४३ योगोऽयं द्रव्यबिम्बस्य ४९ ११९ योजनाच्चैव योगाई यो द्वेष्टि वनितां कांचित् ४३ यो द्वष्टि वनितां मोहात् ४३ ५३ योनिस्वभावसंशातं योऽभिनन्दति तां लक्ष्मी ४३ योऽमिनिन्दति तां नारी ४३ योऽभूत्स वासुदेवस्तु ६ यो मे तस्याः समुन्मेषः ६ ११ योऽयं मदन्वयः सोऽयं १४ यो यादृशो यतो यस्मै ४३ १०० यो यो वा गृह्यते भावः ४३ ५३ योऽवरोहो मदीयस्ते १२ यो वाचकखरूपेण ४९ १३४ योऽसौ पिण्डो भागस्थ:२९ यो हरेवल्लमां वेष्टि ४३ यो हि मन्त्रस्थितो भाव: ३६ ५६ यो हि वेदव्रतस्नातः यौगैः समाहितः शश्वत् १७ १२ र इत्येव महाशक्तिः ३१ रक्तकौशेयवसनं ३४ रक्तचन्दनतोयं च ३९ रक्ततामरस: षष्ठः रक्ततुण्डं महाघोणं रक्ता दन्ता मविष्यन्ति ९३१ रक्ताम्बरधराः सर्वे रक्ताम्बरधराश्चैव रक्षकः सर्वसिद्धान्ते रक्षणाय च लोकानां ९ रक्षणे सहती चैव रक्षनुदकमातिष्ठेत् १६ अ. श्लो. रक्षांसि भक्षयिष्यामि रक्षिष्यति हरि: श्रीमान् ५५ रक्षिष्यतीति निश्चित्य रक्षिष्यतीति विश्वास: रक्षिष्यतीति विश्वासात् १७ रक्षिष्यत्यनुकूलानः रक्ष्यरक्षकमावोऽयं रङ्गं नासाग्रगं विद्यात् २३ २६ रज:प्रधानं तत्सृष्टी ३ रजःप्रधाना तत्रा रजतजमित्येव रजसस्तमसश्चैव ५ १४ रजस्तमोगुणौ क्षिण्वन् ४३ रजस्तमोमयं भस्म ३४ १०७ रजस्तया तदश्वर्य रजस्त्वं च ममैश्वर्य ३ ६ रजोऽपि च लघु शेयं १५ ३२ रजोल्पमधिष्ठाय रञ्जनं सत्त्वतमसोः २७ रञ्जनात्मा रागशक्तिः रमनीयमभिप्रेप्सुः रञ्जितोऽयं गुणैश्चित्रैः ॥ रतिः क्रीडाभिधा लोके २१ २२ रक्षदीपशिखामेषु अ. लो. रागस्तु विषये रक्तिः रागोऽस्मिता महामोहः १२ २४ राजकीये तथात्मीये राजतं ताम्ररूपं तु राजतैमें सजः पौ: राजराजोऽखिलस्यास्य १७ राजिताश्च सज: सर्वे ५० राज्ञो वा दर्शन राज २६ रामवान् दमनश्चाथ रामसंज्ञ इकारश्च रामोपगूढादस्माद्धि १९ राहुजित्कालनेमिनः ११ २२ २० रुद्रस्य दयिता गौरी रुद्राणां जननी देवी रुद्रास्त्वा गन्धतोयेन ४९.. रूपं परं तदेवाथ रूप मे भगवन्मन्त्राः २२ २२ रूपं रूपं विभज्यपा रूपं विवर्तते शश्वत् रूपं शकलश: कृत्वा रूपं सिसृक्षमाणायाः १२ रूपमाविबभूवाद्य ५ रूपाण्यस्त्राणि चैतेषां ११ रूपादिकं तृतीयाया: रूपेण सदृशी लक्ष्म्या ४५ ७ रमयामि पुनस्तत्र " " रश्मिभूतैरमूत: स्वैः रसतानन्द इत्येते रसमात्रान्मया शितात् ५ रसिते च श्रुते प्राते रसेन्द्रत्वं समायाति रसेन्द्राभिनिवेशस्थः २८ रहस्यं परमं गुह्यं रहस्यत्वादपृष्टत्वात् रहस्यानेकसभेद राक्षसान्तकदिङ्मध्ये ३६ १४ रेखामयेन चक्रेण रेचकेन विनिक्षिप्य ३९ रेत्येवं केवली भूत्वा २७ रेफ तत्परमं विति रेफशलादिदेवाढर्थ ६५ रेवती रुक्मिणी चेष रोचनाकुलमाभ्यां तु. ४६ ३८ १ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २८७ अ. श्लो. अ. अ. श्लो. लेशतो दर्शितस्तस्याः ४९ लोकनाथस्तु शान्तात्मा ११ २२ १४ लकारो विबुधाख्यश्च २५ २४ लक्षं तदेव ते शक लक्षं नयामि चात्मानं ५० लक्षणाख्यस्य भावस्य ५० ६४ लक्षयामि जगत्सर्व ४२ लक्षयेद्वापि पद्मषु लौकसंख्यं देवेन्द्र १२ लक्ष्मी लक्ष्मीपतिं चैव २९ १४७ लक्ष्मी: कीर्तिर्जया माया २० ३४ ३४ ४३ ४४ ४८ २८ २ ४० ६ ८ २० लक्ष्मी: पद्मा महालक्ष्मी: २५ लक्ष्मीः सरस्वती सर्व लक्ष्मीकमलपत्रेषु लक्ष्मीतन्त्रालयं सम्यक् ५१ लक्ष्मीतन्त्रे समुद्दिष्टा ५७ लक्ष्मीनारायणं ब्रह्म लक्ष्मीनारायणस्यैषा लक्ष्मीनारायणाकारं लक्ष्मीनारायणाकारा ५७ लक्ष्मीनारायणाख्यं तत् २१ -लो. लक्ष्म्यादीन् पूजयेत्सर्वान् ४० लक्ष्म्या सह हृषीकेश: २८ लक्ष्म्यास्त्रिदशशार्दूल ४६ लक्ष्या सुखमयी शान्ता १४ ५५ लङ्घयन् शूलमारोहेत् १७ लतायामिव पुष्पाणि लब्धरूपस्ततः शिष्यः ४१ लब्धानुशस्तत: कुर्वन् २४ ३५ लब्धाशस्तत उत्थाय ४२ लब्धे चित्तप्रसादे तु ५० २१२ लब्ध्वानुज्ञां ततो मत्तः ३६ १३६ लभते च फलं शश्वत् १४ लम्ब बाहुद्वयं कुर्यात् ३४ ३५ लम्बमानकराकारा लम्बोदरं हसन्तं च ३६ लययागप्रयोगेण लयाग्निदग्धदुर्मार्गः ४० ११३ लयात्मनार्चयित्वाथ लये निवासे निर्माणे ललाटे चेश्वरं ध्यायेत् ४१ १९ ललाटे तिलकं चित्रम् ४५ लसल्ललाटतिलकां ३८ लाङ्गलास्त्रं महाघोरं ३० ३८ लालिता तेन चात्यन्तं १७ लावण्यः सुभगश्चैव लावण्याद्यचतुष्कं तु लावण्याद्यांश्च चतुरः लावण्येन च वीर्येण लिखितं पूर्ववद्वदा लिखित्वा भूर्जपत्रेषु ४६ ३८ लिखेद्रोचनया भूर्जे लिङ्गग्राह्यावुभौ नित्यौ १६ लिङ्गात्मा भगवान् लिसं मृगमदेनैव ३८ लीलाय कारणं नात्र १ ar ४७ ४९ लोकपालायुधानां तु ३४ ८१ लोकलौकिकपर्यन्तं लोकसिद्धाकृतिं पश्चात् ३७ ७३ लोकाननुजिघृक्षन्ती लोकेऽस्मिन् यानि लोकोपयोगिनी रम्यां लोममांसास्थिमजासृक् २९ २१ लोहपाषाणमण्युत्थ ४६ लोहानां कनकं श्रेष्ठं ५० २२८ लौकिका वैदिकाश्चैव ५२ लौकिके वापि संस्कारं ४० लौकिक्योऽप्यथ ५० १६५ वकारं कटिसूत्रं तु २३ वकाराख्यानिरुद्धस्य .२० २५ वक्ति संसदि वा १९ वक्षःस्थं कौस्तुभ मध्ये ३५ ७१ वक्ष्यन्ते विनियोगा ये ४२ वक्ष्यमाणक्रमैरङ्गैः ३४ ११० वक्ष्येऽथानुचराणां तु ४५ ११४ वज्ररत्नप्रभा यद्वत् ६ वज्ररत्नवदेवैषः १३ २५ वत्स शक्र प्रसन्नास्मि वधाय दुष्टदैत्यानां वनमालां दधद्दिव्यां १७ २९ वनमालाधरा: सर्वे १० ३१ वनमाले ततः स्वाहा ३३ २० वनितायां तथा शक वनितायामहं तस्मात् ४३ ६३ वपुरित्यनुसंधाय ४९ १३५ वयं तिस्रो जगद्धात्र्यः ६७ वरं वृणु महाभाग वरदां पङ्कजकरां ११ १६ १३ १ ९ लक्ष्मीनारायणाख्यातम् २ लक्ष्मीनारायणाभासम् ४३ लक्ष्मीनारायणीयं यत् ३७ लक्ष्मीमयीं निशां नीत्वा ५५ लक्ष्मीरूपस्ततो भूत्वा ४६ लक्ष्मी म महाभागा ४५ लक्ष्मीनिंद्रा तथा प्रीतिः ८ लक्ष्मीर्लक्षय मेत्येव लक्ष्मीलक्ष्मीपतिश्चैव लक्ष्मीश्चास्मि हरेनित्यं ५० लक्ष्मीचिन्ता तथा निद्रा ८ लक्ष्मीसखीनामधुना ३ ६२ ·२८८ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. ३६ १३० वरदाभयपाणिं वा वरदाभयमुद्रे च वरदाभयहस्तं च . १० १३ " " นี้ : ७८ अ. श्लो. वर्मप्राणोजयोर्धाम वर्मास्त्रयोः स्वरूपं च ३१ वर्मास्त्रवद्विजायाः स्युः ३१ ४३ वर्मास्त्रान्तं ध्रुवाद्यं च २९ वर्षस्तदुपयोग्यं च ३१ वशीकुर्याजगत्सर्व ४५ १११ वसवस्त्वेति मन्त्रण वसिष्ठोऽरुन्धती प्राज्ञां ५५ वसुधायां यथा भोगाः ५० २०८ वसुधायै नमः पश्चात् ३३ ३६ वस्तुत: का प्रतिष्ठा स्यात् ४९ ६५ वस्तु पूर्व ततो भाव: वस्ववस्तु च तन्नास्ति वह्नि स्वाहास्वधेशानम् ४० वह्निः स्वाप्नं सुपुतिश्च ५२ वह्निजायां तदन्ते च वह्निजाया तदन्ते स्यात् ४५ वहः पश्चात्प्रतिष्ठाप्य वढेरुदक्प्रतिष्ठाप्य वहथर्केन्दुसहस्राम वाक् च हस्तौ च पादौ च ५ ५३ वाक्तत्त्वं तदकारात्मा १९ वागादिकं तथानन्ते वागादेादिटान्तेपु वागीशो जयदश्चैव वाग्भवादीनि वीजानि २६ १२ ५५ वरदाभयहस्तांच वरदा भुवनेशाना ५० १६० वरपाशाय वै स्वाहा वराभयदमुद्रे दे वराहमादिदेवाढयं ५५ वराहश्चामृताधारः २५ २५ वराहानलसंयुक्तः वराहो नरसिंहश्च ११ २१ ३९ वरुणं च नरं चैव वरुणं भूधरं चैव ३३ १०० वरुणं रामयुक्तं च ३१ वरुणाय नमः पश्चात् ३३ ८३ वरुणोऽथामृतस्थश्च ६१ वर्गान्तश्च प्रधानश्च वर्णचक्रमिदं दिव्यं वर्णधर्मकियोपेतां वर्णप्रक्लप्तावयवां २३ वर्णरूपा च शक्तियां ५५ वर्णव्यतिकरैर्भूयः वर्णाः पदानि वाक्यानि १८ ३९ अ. श्लो. वाच्यं प्रदानवेलायां ३६ ११३ वाच्यं बुद्धा पृथग बुद्धा '५७ वाच्यवाचकभेदस्तु १८ वाच्यवाचकभेदेन १८ ३१ वाच्यम्ने प्रीतिसंयोगात् १८ वाच्यात्मपरिणामोऽयं ५१ २६ वातगंजा महाकाली २० बामदक्षिणहस्ताभ्यां ६ वामनादिपवित्रान्त ३० वामभ्रसंयुनः सूर्यः बामस्कन्धे नती लक्ष्मी ३५ वामम्य दक्षिणं पृष्ठ ३४ वामहम्नकनिष्ठाद्याः ८१ वामहस्ते ततः पाश वामाच्चानामिकां पश्चात् ३४ वामन च गदां गुर्वी १० वामेन बाहुना दिव्यां ३६ १३० वामेनालिङ्गितां शश्वत् ५० २३ वामऽपरस्मिन् शाईच १० वाम मुनाफलत्वं च वामोन्मानियाणां मां ५० वामात्मनिप्रणां च ३८ वामोत्सर निष्णा ताम.३६ वामोत्सा निषण्णां मां ३६ १२० वायवे नम इत्येवं " ३ वायुना देवमिश्रण " " ६२ १० २३ वर्णाः प्रकाशिता देवि २१ वर्णात्मनस्त्वियं रीतिः १९ ४६ वर्णाध्वानं यथावन्मे २ वर्णाध्वा ह्यक्षपर्यन्तः ३० १४ वर्णानां जननी भूत्वा ५० वर्णानां विधिसिस्यर्थे २५ वर्णानुरूपवर्णाढथे ६ वर्मणास्त्रेण दिग्बन्ध १२ वाचकात्मानमस्य वं ५१ वाचयित्वा तत: स्वस्ति ४२ ३४ वाचयित्वा द्विजानन्ते ४२ ६१ वाचस्तु विषयः शब्दः वाचा केवलया वापि वाचिक: क्षुद्रकर्मार्थम् ३९ ३५ वाचि मन्त्रा:स्थिताः वाच्यं चतुर्विधं शेयं १६ वायोमिंदिशं यावत् वार्ण: कलामयश्चैव २२ वाणे व्यूहसमृहेऽस्मिन् २० वायुपा भवन्मुद्रा वालुकापरिपूर्ण तु वास:प्रभृतिभिभी गैः वासना आशयाः प्रोक्ताः १२ घासना द्विविधा प्रोक्ता ३७ ३८ ३२ २ ·श्लोकार्वानामनुक्रमणी २८९ अ . श्लो. १४ १ " " ४० १८ ४० ४ ३३ १३ ३ ३ ९ विधयोग्नयोः पद्म ३ विधां भजावहे तां तां ११ विधात्रि सर्वभोगानां ४३ विधादयं समास्थाय ३ विधानस्य तु संक्षेप ४० १०४ विधाय कृत्यमखिलं १६ विधाय त्रीणि चिह्नानि ३७ विधायाग्नथर्थकार्य तु २८ विधा रक्षति शुद्धाद्या ३ विधि चतसृणां त्वं मे ४४ विधि तृतीयतन्वा मे ४८ १ विधि पुरुषसूक्तस्य ६८ विधूय निखिलं दोष विधूय निखिलां मायां विधूय विविधं बन्धं १४ विध्वंसयति शत्रुश्च ३० १८ वासुदेवः परं ब्रह्म १५ बासुदेव जगन्नाथ वासुदेवाख्यया होऽभूत् १९ वासुदेवादय: सूक्ष्माः वासुदेवादयो देवाः वासुदेवादयो व्यूहाः वामुदेवादिकं शक ११ वासुदेवादिदेवानां २२. वासुदेवादिना व्याप्त ११ वासुदेवादिभूम्यन्त वासुदेवादिभेदेन वामुदेवादिरूपेण २२ वासुदेवैकविषयं १५ वाहनानि विचित्राणि ११ विंशत्यर्णः स्मृतः सोऽयं ४५ विशत्या च त्रिभिश्चैव १६ विकल्पः पञ्चधा ज्ञेयः विकल्पोऽध्यवसायश्च विकल्पोऽपि हि मद्रूपं १४ विकल्पोऽप्यधिभूतस्तु विकल्पो विविधा क्लूप्तिः ५ विकारयोगादन्याश्च विकारविधुरे चाथ विकारविरहो वीर्य २६ अ. श्रो. विजयतापमृत्यूंश्च ३५ विजित्य न्यायतस्तं वै ४८ विजित्य पवनग्राम विजातरि तथा ज्ञाने १४ विज्ञानपुस्तकं सम्यक विज्ञानाधारभूतेषु ४३ विज्ञानैश्वर्यवीर्यस्थः विज्ञानेश्वर्यशक्तीनाम् विज्ञानश्चर्यशक्तथात्मा ३ विज्ञाय तत्त्वतो मन्त्रान् २१ विज्ञेया परमात्मस्था वितता सा महाज्वाला ४३ २१ वितत्यात्मानमथ सा ३६ ४३ वित्तं प्राप्य परं शक्रः ५७ वित्तं संविभजेच्चैव वित्ताट्यस्याल्पवित्तस्य ४१ विदघे सकलं कामं विदारयति चेकाकी विदारयद्वयं पश्चात् ३१ ४२ विदितं वेदितव्यं मे १८ विदुषी सर्वधर्मज्ञा विदि बोधं तु मद्रूपं विद्धि षड्ढ्दयादीनि ४५ विद्धे स्वर्भानुना भानी विद्यादनुमते पत्यु: विद्याधराः पिशाचाश्च १४ विद्याधिदेवः कपिलः ११ १९ १५ " १२ ३४ । २६ ४४ ११ ४२ १ १ ४४ ३१ विनायकैश्च दुर्गाभिः ५० विनियोगमिदानी मे विनियोगोऽस्य सूक्तस्य ५० २२ विनियोज्यौ ललाटाग्रे ३४ ७३ विनिष्क्रष्टुमशक्यां माम् ३६ ११७ विन्यसेच्चतुरो वर्णान् ३३ विन्यसेत्पञ्च चाङ्गानि २४ विन्यस्तान सकलान् विन्यस्य नेत्रयोत्रं विन्यस्य पूर्व श्रीसूक्तं ४९ ९५ विन्यस्य मूलमन्त्रं च ४६ विन्यस्य शिष्यदेहे च २० विन्यस्याङ्गुलिपु शेयाः ३४ विपाकस्त्रिविधः प्रोक्त: १२ ३१ विप्राग्निदेवपितृषु विप्लवोऽपि न दोषोऽत्र ४३ विबुधस्त्वादिदेवाढ्यः ५५ ३८ विभक्तानां तु मूर्तीनां ४४ २ ३२ ४९ २ विकारा एव विशेयाः १६ विकारानविकारस्य १० विक्रमः कथितो वीर्य विक्षिप्याधोमुखेनैव विक्षोभाय क्रियाः सर्वाः ४. ११. विचिन्त्य परमें याति १२ ५३ विजयाय नमः सोऽयं ३३ ५६ विद्यानामपि चान्यासां २७ विद्यामिमां तथा दृष्ट्वा ४४ विद्यायां संप्रकाशेऽहं विद्यायाः पिण्डभूतायाः ४३ विद्या या रेफसंशाता विद्येय कामधुक प्रोक्ता २६ विधत्ते पञ्च कृत्यानि १३ १ ३५ ·२९० लक्ष्मीतन्त्रम् अ. लो. अ. श्लो. १४ ३ ३ ३७ ३ ६० १ विवक्षाकरणोद्योगः विवक्ष्यते यदा सा मे २ विवर्ततेऽध्वभावेन २२ विविच्य दर्शिता सा ते १२ विविधं प्राप्यते तेन विविधं रमते वैषु विविधानि च कर्माणि ४६ विवेकः कस्यचिन्मन्द: ११ विवेकिनामहं रूपं विवेचनं च कोशानां ३९ विशन्ति भावमेवेके १८ विशाखयूप इत्युक्तः विशाखयूप एवैपः विशाखयूपो भगवान् ११ ३३ १२ १८ १५ १ ४ विभक्ते अपि ते एते ३ २५ विमजन्ती स्वमात्मानं ४५ विभजन्नात्मनात्मानं विभजामि स्वया शक्त्या ४५ २ विभजे बहुधात्मानं विभज्य दशधा तत्तत् ३० विभज्य नायमुद्धार्य: १५ विभज्य बहुधात्मानं विभज्य सप्तधा क्षेत्रम् ३७ विभवोऽनन्तरूपस्तु २ ५८ विभाव्य नवपद्मं तु विभुसंख्यामितान् ४२ विभूतयो ह्यनन्ता मे ४५ १२१ विभूतिपञ्चके देवि ५१ विभूतिभिरुपास्यैवं ४५ १२१ विभेद्य पूर्ववत्कार्या विभोरप्यनिरुद्वस्य विभोरुत्सङ्गगां कीर्ति ३ विमोविशाखयूपस्य ११ विमलां च मन:शुद्धिं ४९ विमलैधर्मतत्त्वज्ञैः ४९ वियत्यूचं तनूभूते वियदादीनि भूतानि विरमदेव युञ्जानः विराजः स्थूलदेहो यः १२ ४६ विराजश्व तथान्येषां १२ विराजश्च मनुर्जजे विरामे सति नादस्य २४ ११ विरिश्चोऽजनयद्यदे विलक्षणा सा विज्ञेया १३ विलाप्य तं च देवेशं २४ ३. विलाप्य मार्त्यवं रूपं ३२ विलाप्य सकलं भावं ४६ विलिख्य चन्दनेनव विलीनेदंपदद्वीपः १८ विशालत्वात् स्मृता व्योम ४ विशाललोचना नारी विशिनष्टि तथाप्येतत् ३ विशिनष्टि विकल्पस्तत् १४ विशुद्धविग्रहस्त्वेवं विशृङ्खलेष्टदां चापि ५० १३२ विशेषविधिना पश्चात् ३४ विशेषस्त्वस्ति वा कश्चित् २६ विशोध्य सकलान् मन्त्रान् ५४ २२ विश्राम उदयो व्याप्तिः २. विश्राम चिन्तयेद्दे विश्लिष्य धारयेत्तद्वत् ४४ विश्वं जाग्रत्पदेशानं विश्वंभराया विशेयः विश्वात्मा विश्वतश्चक्षुः । विश्वादिलयपूर्व तु विश्वाप्यायकर कालं ३३ विश्वाप्यायनकं कान्त्या १० विश्वारणे नमस्तुभ्यं विश्वेश्वर्यादिकं सूकं अ. लो. विषयप्रवणं शश्वत् ४३ विषया बन्धनात्मान: ४३ १०० विषयन्द्रियकल्लोला: ३५ विषयेन्द्रियवृत्तीश्च विषयेन्द्रियवृत्तीस्तु ५ विषयेषु च रागस्तु ४३ १०४ विपयेषु प्रवर्तन्त विषयमें बिना पुष्टा ५० १५४ विषयोऽचतना चव १८ विष्णवे नम इत्येवं २४ ૬૮ विष्णुं विश्वात्मकं देवं विष्णुः कृष्णो हषीकेशः ५ १२ विष्णुना देवदेवेन १२ ५० विष्णुारायणः श्रीमान् ११ विष्णुर्नारायणो विश्वः विष्णुवत्तन पञ्चाशत् विष्णुवामभुजाश्लिष्टां ३६ १२९ विष्णुहस्तं ततो दद्यात् ४१ विष्णोश्च मनसः कामः ५० १६३ विष्वक्सेनमुदाराचं ३८ विष्वक्सेनस्ततो भक्त्या ४० विष्वक्सेनस्य मुद्रेय ३४ विष्यक्सेनार्चनं सर्वम् ४० विष्वक्सेनार्चनात्पश्चात् ४० विसर्गः सृष्टिकृत्ल्यात: २५ विसों नाम यः प्रोक्त: १९ विसृजत्यास्तु तस्या मे १९ विसृजेन्मुखतो वर्ण २४ विसृज्यं विषयः पायोः विसृष्टिं पूर्वमादाय विस्तरेणाभिधास्येते १६ ३४ विस्तीर्णामिति मा विहाय तत्सूषुप्तौ तु विहाय सकल क्लेश - ·श्लोकार्घानामनुक्रमणी ७ व्यष्टयः सूक्ष्मदेहाश्च व्यष्टयोऽष्टादशेमाश्च १२ व्याकुरु त्वं परं दिव्यं २३ व्याकृतिर्दर्शिता तस्य २२ व्याख्यातेयं द्वितीया मे व्याख्यानं महतः शक्र १६ व्याचक्षेऽहं ततः शक्र व्याचक्ष्वाम्ब चतुर्थ तम् १७ व्याचक्ष्वैतानि मे देवि ६ व्यापकं यत्परं ब्रह्म १५ अ. श्लो. वैदेही वेदविद्या च वैधर्म्यमनयोः शक १६ १७ वैधर्म्यमनयोरेतत् १६ वैभवीयादिरूपेषु वैमानिकगणा: सर्वे ३३ वैराग्याभ्यासनिग्राह्यं वैराग्याभ्यासयोगेन ४३ १०८ वैराजश्चादिदेवाढ्यः ६१ वैराजानलशङ्खाढयं ३३ वैवस्वतेऽन्तरे चैतौ २८ वैषम्यस्य समुन्मेषः १६ वैष्णवं परमं रूपं १९ वैष्णव: शक्तिरूपो मे ३२ वैष्णवा अवतारास्ते १ ७ ९ १९ २ १ १ " ४० " m' " AU अ. श्लो. विहितानि विधानानि ५० १९ विहिता य उपायास्त १७ विह्वल: प्रणिपत्याथ वीणावेणुमृदङ्गाद्यैः वीर्यरूपरसाकारां वीर्यैश्वर्यसमुन्मेषे वृता तद्विगुणाभिश्च १७ ३३ वृत्तयो विषयेष्वस्य ५८ वृत्त्यर्थे सेवितामक्षः ५० १२९ वृद्धिदा वर्धमानाच ५० १६० वृषाकपायी सत्या च वेतालसाधनार्थ तु वेदविद्भगवान् कल्की ११ २५ ४३ वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः वेदवेदान्ततत्त्वशं ३ वेदात्मा सर्ववेदादिः २४ वेदानां जननी सैपा २९ २९ वेदान्तज्ञानसंपन्नः १३ १२ वेदान्ता अपि नैव त्वां १३ वेदै रसः प्रजानाथैः ५५ २ वेद्यं वेदनतां नीत्वा १४ १५ वेद्यवेदकनिर्मुक्तम् २० वेद्यवेदकरूपेण १४ १० वेद्यामर्चापुर:स्थायां ३७ वेद्येविनव मे रूप १४ ३५ वेधसो यत्र मोदन्ते १८ वेषभूषादिभिस्तुल्यां वैकारिक इति प्रोक्तः वैकारिकादहंकारात् वैखरी चरमा रीतिः। २० वैखरी नाम सावस्था २७ वैखरी नाम सा वाच्या ५७ वैखरीस्थानमासाद्य वैदिके च समाचारे . ४० वैष्णवानामिदं वाच्य ३३ ११६ वैष्णवायाथवा दद्यात् ४० ९२ वैष्णवी सा पराहता वैसर्जनमनुः सोऽयं ३३ ११३ वौषडन्तेन मन्त्रण ८२ . व्यक्तज्ञानबलाख्यायां २ व्यक्तमुद्दाल्य व तालु ४० ११४ व्यक्तवाचा समुच्चारे ३१ व्यक्तानि जज्ञिरे मत्तः १९ व्यक्ता प्राणिशरीरस्था ५७ १३ व्यक्ताव्यक्तज्ञकालाख्य १७ ४२ व्यक्ताव्यक्तमयी सैषा १६ १२ व्यक्ता व्यक्तसमाव्यत्ता ५७ १२ २९ ३ व्यापकत्वेन तु पुरा ३ व्यापकैः पञ्चभिः पिण्डं २९ ६३ व्यापको जन्महन्ता सः ४५ व्यापको भगवान् देवः १. व्यापकौ योजयेदन्ते २९ ६४ व्यापारशक्तिरेषा मे ३ व्यापारस्तस्य देवस्य ११ व्यापारान् पञ्च बिभ्रच्च २७ १२ व्यापिनं परमात्मानं व्यापिनं सर्वतो देवी व्यापिना च समायुक्तम् ४५ व्यापिना चाङ्कितः पिण्ड: ३३ २२ व्यापिना संयुतं मूर्ध्नि ३३ २७ व्याप्तं प्रद्युम्नदेवं तम् २० व्याता परममाकाशं ५. १८४ व्याप्यव्यापकमेदेन व्याप्यव्यापकभेदो वा ३२ ३० व्याप्यैवमी स्थिता देवी ३२ ६५ व्यामिश्रयोगयुक्तानां ११ व्याहतामिव पश्यामि १२ व्याहत्या परिजप्याथ २३ व्युच्छन्ती व्युषिता व्युत्क्रमानुक्रमाभ्यां सा २६ ३५ व्यङ्गुष्ठा अङ्गुलीरष्टौ ५ ५ ४ १५ १९ व्यज्यते प्रथमं ज्ञानं व्यज्यते शब्दशक्तिर्या ५७ व्यज्यन्ते शक्तयो ह्यत्र २० व्यञ्जनस्वरसंयोगात् व्यपदिश्यावहे शास्त्रैः व्यलीकं सत्यभूतं च ४९ .

·२९२ लक्ष्मीतन्त्रम् ११ ११ अ. श्लो. व्यूहसंज्ञमिदं रूपं व्यूहान्यूहसमुत्पत्ती व्यूहानां प्रथमा लक्ष्मीः ४७ व्यूहाश्च विभवाश्चैव : अ. श्लो. शङ्खचक्रगदापद्म शङ्खचक्रधरं देवं शङ्खचक्रधरं श्रीशं शङ्खचक्रधरान् सर्वान् ५५ १२ शङ्खचक्रधरो ध्येयः ३८ शङ्खमिन्दुशताभं च २२ अ. श्लो. शक्तिः शान्तात्मिका ५२ शक्ति: सा परमा सूक्ष्मा २४ शक्तिः सा प्रथम: कोशः ६ शक्तिः सोममयी त्वन्या २९ शक्तिकोशस्थिता देवाः ६ शक्तितेज:समुन्मेषे १६ शक्तिनद्धानुविद्धा या १८ शक्तिभिः सेविता नित्यं १७ शक्तिमच्छक्तिभावेन ३६ १४ 3 ๆ ४ २ १ " ४४ ५२ व्यूहिनी तामिमामद्य व्यूहिनीमप्यवोचं ते व्यूहे च विभवे चैव ५१ १५ व्यूहैः स्वं प्रविभज्यास्ते १० व्यूह्यात्मानं चतुर्धा स्वं १० १८ व्योमरन्ध्रमनुप्राप्ता व्योमेशभूषितश्चाथ ४५ व्योमेशमपहायान्ये व्योमेशात्परतः केचित् २७ १२ व्योमेशान्तमिदं रूपं १८ व्योमेशोर्ध्वविसृष्टयन्ते २७ २३ व्योम्न्यहं परमे दिव्या १८ व्रतान्ते सा समायाति ४२ केवलश्चैव शंकर: सानल: सोर्ज: ३३ ५८ शकनाच्छक्तिरुत्ताह शकार: शंकरः शान्तः २५ शक्तय: केशवादीनां शक्तयश्च क्रियाश्चैव ५० १३१ शक्तयो भोगदाश्चैव ११ ३५ शक्तिं तदङ्गसंपूर्णी ३८ शक्तिं तां मन्मुखान्त:स्थां४० १८ शक्ति प्राणयति प्राण: २९ ६२ शक्ति मुखहृदादिभ्यः ३१ शक्ति शब्दात्मिक शक्ति सत्तामयीं विष्णोः ४९ १११ शक्तिः कुण्डलिनी चाद्या ३२ शक्तिः परमगम्भीरा शक्तिः शक्तिमतो विष्णो:५० शक्तिः शान्तात्मक दिव्यं २४ शंकरः शवेन चापमुख्येन शतकोटिप्रविस्तारात् ४४ शतमष्टाधिकं मन्त्रं शतानि घट् च देवेश २४ ६२ शताभिमन्त्रितं कृत्वा ४६ ३४ शताधै मन्त्रितं कृत्वा ४६ ३४ शतार्धहोमसंख्यायां शतोत्तरादिसंख्यस्तु शनैः शनैरुल्लसन्ती शनैः शनैः स्पृशेद्यावत् ३४ शनैर्विश्रम्य विश्रम्य ५० १४४ शब्द: पञ्चात्मकं चैव ५ ६६ शब्दब्रह्मणि निष्णातं २२ ३१ शब्दब्रह्मणि निष्णातः ५१ ३२ शब्दब्रह्म तथा शक्तिः ३२ शब्दब्रह्मतनु विद्यात् २३ २१ शब्दब्रह्म परं धाम २४ शब्दब्रह्ममयः पूर्वः ४३ शब्दब्रह्ममयः साक्षात् ५० ६ ६ शक्तिमत्तत्परं ब्रह्म शक्तिमन्तमधिष्ठाय ३६ शक्तिमय्या स्वया २३ ३ शक्तिमान् सकलाधारः ५० शक्तिरेपा जगद्योनिः शक्तिरेश्वर्यभूयिष्ठा शक्तिर्नाद इति द्वेधा ५१ शक्तिनारायणस्याई १२ १२ शक्तिर्नारायणी साह शक्तिर्माया प्रसूतिश्च ३ शक्तियां वैष्णवी सूक्ष्मा ५० १८२ शक्तिशक्तिमदाविद्धं १६ शक्तिश्व प्रकृतिश्चैव शक्तीनां तु मदीयानां ३४ १६ शक्त: सूपसदत्वाच्च शकेरुज्ज्वलिनी चास्मि ५० ८३ शक्तो धर्पयितुं कश्चित् ५. १५२ शक्त्यंशकेन तत्प्राहुः शक्त्यादिविष्वक्सेनान्तं ३८ ८३ शक्त्या दीप्तेन खड्गेन ३, ५४ शक्त्यानयेव बद्धानां शक्त्या समेतां तां तारां४० शक्यः प्रभाव आख्यातु ४४ शङ्ख बाणयुतं चापं ३ ४८ शब्दब्रह्ममयी भूत्वा ३ . शब्दब्रह्ममयी सूक्ष्मा शब्दब्रह्मविवर्तोऽयं शब्दब्रह्मस्वरूपेण शब्दरूपार्थरूपाभ्यां शब्दशक्तिस्वरूपेण शब्दश्रीरभिमानश्री शब्दसंहारयोगेन २६ 3 ३५ १८ ·लोकार्धानामनुक्रमणी २९३ अ. श्लो. ४४ १ ४ ८ अ. श्लो. शान्तं नियोजयेत्स्थाने २५ ४९ शान्तं विद्धि परं सूक्ष्म ४९ १३० शान्तता नाम सावस्था १८ १९ शान्तत्वं चैव घोरत्वं ५ ४४ शान्तमन्तःस्थसत्सत्त्वं शान्तमस्यैव यद्रूपं २४ शान्तमादाय तस्यान्ते ४५ शान्तये मुक्तये पुष्टये ३९ ४३ शान्तरूपाथ पश्यन्ती १८ शान्तस्थायाः सुरेशान २७ २२ शान्ताख्य भावभूविष्ठे २६ ११ शान्तातिशान्तादुन्मेषः २ शान्ताधारपदस्थास्मि ८१ शान्तानन्तचिदानन्दं १७ शान्ता नामपरा या ५७ शान्तान् निमीलिताक्षांश्च ३७ शान्ता पश्याथ मध्या च ५७ २ शान्तापश्यादिरूपेण शान्ता विवर्तमानाहम् ५१ शान्ता सूक्ष्मा तथा मध्या ५१ २८ शान्ति ना समाख्याता ७ शान्त्यतीताभिमाना च ३५ १६ ५३ १२ शाब्दं तन्मध्यमं रूपं ४१ १३३ शाब्दी या संस्थितिः ५७ शारीराधारतत्त्वज्ञः शाङ्गं शरांश्च बिभ्राणं ३८ शालिक्षेत्रनदीपद्म ४९ शालीतिलाक्षतैः पश्चात् ४० ५१ शास्त्रं संकर्षणादेव शास्त्रतन्त्रात्मकाः १८ शास्त्रीयमाचरन्ने २२ शास्त्रीयां क्षितिमास्थाय ३७ ३ शिखां चैव शिखास्थाने ३५ ६९ शिखां तु वायवीयाब्जे ३८ शब्दस्थमर्थगं वापि शब्दाख्यं यत्परं ब्रह्म २३ शब्दादयः समाख्याताः ५ ४३ शब्दाद्याः पञ्च तन्मात्रा:१९ शब्दाद्यः पञ्चभिर्भावः ३६ शब्दानां जननी शक्तिः १८ शब्दाये सर्वभूतानाम् ५० शब्दार्थप्रविभागेन २ शब्दार्थव्यक्तिरूपायै २१ शब्दार्थो भासयत्स्वेन ३८ शब्दोदयपुरस्कारः शब्दोन्मेषश्चतुर्धायम् ५७ ३ शयनं स्थिरविम्बस्य ४९ १०६ शयानस्य तदा पमम् ५ २२ शयेऽन्तः सर्वभूतानां शरजालोपमं कृत्वा शरणं च प्रपन्नोऽस्मि १८ १० शरणं भव देवेश २८ शरणागतिरत्र्यपा १७ १०१ शरावसंपुटान्त:स्थं २८ शरीरं च हरेरस्मि शरीरशोधनं कृत्वा २८ २० शरीराधारतत्त्वज्ञः २८ शरीरेन्द्रियतां याताः १५ ३६ शश्वचाशुकृतान् ४२ शश्वन्मामनुसंचिन्त्य .५० १३० शषसहोऽनिरुद्धाद्याः शाकंभरी स्तुवन् ध्यायन् ९ शाकंभरीति मां देवाः ३६ शाक्ती षष्ठी तु विज्ञेया १२ शाखादयस्य मध्ये तु ३७ शाखास्तु वासुदेवाद्या: ११ शाणकार्पासजोर्णानां शादिक्षान्तं तु विज्ञेयं १९ शाग्रं शान्तं तुरीयान्तं २३ . शिखामन्त्रेण संयुक्तां ३७ ५५ शिखामुद्रेति विख्याता ३४ २० शिखायै वौषडित्येवं शिर:पङ्कजपत्रेषु ३८ शिर:पद्मादयो मन्त्राः शिरसे च तथा स्वाहा ३३ शिरो मे श्रीर्यजुर्भिश्च ४९ शिष्टं तु क्षेत्रमुद्दिष्टं १९ शिष्टं प्रणववच्चिन्त्यं २८ शिष्टबीजचतुष्कस्य १९ शिष्टैनिषेव्यते सोऽयं १७ १०६ शिष्यं गुरुः स्वमात्मानं ४१ शिष्यं भूतत्त्वगं स्मृत्वा ४१ शिष्य संज्ञापयेन्मन्त्रान् २३ शिष्यश्च तादृशो ज्ञेयः २१ ३७ शिष्याय साधुशोलाय २७ शोषण्याः सप्त ये प्राणा: २९ २२ शीर्पण्यास्ता: सुमनसः ३९ २० शुक्लप्रतिपदः प्रात: शुक्लशोणितसंभूताः शुचिना तु सकृत्स्मर्यम् २९ शुचिव्रताय दक्षाय ५० २३७ शुद्ध तत्सृष्टिमार्गेण ३४ १०९ शुद्धतत्त्वाध्ववर्गस्य शुद्धमेकमुपादाय शुद्धये सर्वभूतानां २८ शुद्धविज्ञानसंबन्धात् ८५ शुद्धविद्यासमायोगात् १३ ३१ शुद्धपाइगुण्यमादाय ११ शुद्धपाइगुण्यरूपाणि ११ शुद्धसंविक्रिया साह शुद्धसंवित्स्वरूपापि ३ २८ शुद्धसंविन्मयी पूर्व शुद्धसंविन्मयी साह ११ शुद्धसत्त्वप्रसादस्य २२ २६ ४१ ३ - ·२९४ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. ४४ . ८ अ. लो. श्रीः पद्मा कमला लक्ष्मीः ५ श्रीकण्ठानन्दसूक्ष्माद्यैः २० श्रीपतिर्दिव्यदेहोऽथ - ११ शुद्धाशुद्वमयैर्भावैः ४ ३ " १ अ. लो. शृणु मे सावधानेन शृणु वक्ष्ये परां सिद्धि ४३ शृणु वत्स सुरेशान १ शृणु वर्णाध्वनो रीति २० शृणुशक महाभाग ६१ शृणु शेषमशेषं मे ४० ११९ शृणु संक्षेपमाख्यामि ५१ शृणु सर्वमशेषण ३ शृणु सिद्धिप्रकारं च शृणूपायं चतुर्थ मे ४२ शृणोमि करुणां वाचं ४४ ។ १ ८ " " १ शुद्धसत्त्वमयं तत्तत् शुद्धानन्दचिदाकाशा १ शुदा निरञ्जना सत्या ५० १०० ११ शुद्धाशुद्धमयो भाव: शुद्धाशुद्धमयौ भावौ शुद्धाशुद्धविमिश्रेयं शुद्धाशुद्धषडध्वाख्य शुद्धाशुद्धात्मको वर्ग: २ शुद्धाशुद्धाध्वनोर्मध्ये ११ शुद्धाशुद्धाध्ववर्गस्था ३२ ५५ शुद्धिर्निरञ्जना नित्या २३ शुद्ध कोशे समुद्भूता शुद्धतरं त्वथो मार्ग २ ६१ शुद्धतरविभागेन ३ ११ शुद्धतरस्त्वयं भावः शुद्धतरे स्थिता स्थूला ३२ १४ शुद्ध शुद्धतरस्मिश्च ११ शुद्धेऽस्मिन् प्रथमे कोशे ६ ६ शुद्ध हि भगवज्ज्ञाने शुद्धो गन्धः समुद्भूतः ५ शुद्धो मागवतो धर्मः शुद्धो वर्गस्तथाशुद्धः ३२ १४ शुभं कमलिनीतीरं शुभरूपोल्बणास्ते च शुभानुबन्धमात्रं तु शुभाशुभविभांगोत्था ६ शुभर्वर्णमयः पझैः २३ शुल्ब कुर्यात् सकृत् २६ शून्यं तदखिलं लोकं शून्यप्राणादिभेदेन शून्याकारसमाकार शृणामि च गुणविश्वं ५० शृणु तत्र प्रतिष्ठां मे शृणु मोगान् सुरेशान ३९ १ १२ श्रीबीजस्य तु मुद्रैषा ३४ श्रीमता कमलाक्षेण ११ श्रीमान्नारायणः प्रोक्तः २८ श्रीरित्येव समाख्याता ६ श्रीरित्यवाख्यया तत्र ३२ श्री म द्विभुजस्याह श्रीश्च कामेश्वरी कान्तिः ८ श्रीश्च वागीश्वरी कान्ति २० ३५ श्रुतमेतन्मया सम्यक् २७ २ श्रुतसात्त्वतविज्ञाना: १ १९ श्रुतासु विधिवद्यासु २ श्रुतीनामभिसंधिश्च १ ३८ श्रुत्वा च कुरु यनेन श्रुत्वा त्वयाप्यनुष्ठेयं श्रोतुं श्रुतिशिरःश्रेणि १ श्रोत्रं त्वक्चैव चक्षुश्च ५ श्रोत्रस्य विषयः शब्दः श्रोत्रादिपञ्चकं त्वेतत् ५ श्रोत्रादेः सात्त्विकात् ६१ श्रोत्रादेर्नादितान्तेषु श्वेतमाल्याम्बरधरा श्वेतमाल्याम्बरधरां श्वेतश्च तत्त्वधारश्च श्वेतां कमलपत्राक्षी श्वेतां विभीषिकां पश्चात् ५५ श्वेताद्याहादिसंयोगः श्वेताम्बराश्चतुर्हस्ताः षट्कर्मनिरतः शान्तः २१ षट्कोशा समापये ३ षट्कोशसमवास्त्वन्या: ११ षट्चक्रं दधती हस्तैः २९ ५४ शेषमन्यत्समं ह्येषा ४९ शेषमैश्वर्यवीर्यादि शेषा वर्णाः स्वरोत्पन्नाः ५२ १५ शेषे लक्ष्मीसमा रूपे शैरस्येषा भवेन्मुद्रा ३४ शैले महति वा चित्तम् ४३ ११२ शोधयेत्पूर्णकुम्भैस्तु शोभास्तु दक्षिणास्तस्य २९ २२ शोभिताः कौस्तुभेनैव १० शोषकाः सूर्यरूपायाः शोषणं दाहनं प्लावं शोषणात्सर्वदोषाणां २९ शौचं च विधिवत्कृत्वा २८ २१ श्रद्दधानः प्रसन्नस्त्वं श्रद्धां सोममपोऽन्नं च ५. ११९ श्रमाधवद्याभावाख्य श्रयन्ती श्रयणीयास्मि श्रयामि श्रयणीयास्मि ५० श्रावयामास च शुकं श्रावयेत्कर्मकालेषु ५. १२३ श्रियं सूक्तेन तुष्टाव १ ५३ श्रिया साधं जगन्नाथः ३६ श्रीः कीर्तिर्विश्वकामा च २० १ ८८ ईई ३. .

·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २९५ अ. श्लो. ४० १०४ १७ अ. श्लो. षट् तारा आदिदेवोऽथ ३३ षट् पद्मा योगिनां ३९ पट्सप्तपञ्चरूपत्वं ६ ३९ षट्सु वा प्रथमाब्जेषु ४३ षडक्षरः श्रियो मन्त्रः षडक्षरप्रसक्तानां षडक्षरस्य मन्त्रस्य ३१ षडक्षराविमौ मन्त्री ५० १०१ षडक्षरो ह्ययं मन्त्रः ५० ११६ ५० १६१ ४५ अ. श्लो. घाड्गुण्यमेव मे रूपं पाइगुण्यविग्रहां देवीम् ३८ २३ पाइगुण्यविग्रहा साहं २९ पाइगुण्यविग्रहो नित्यं ११ २ पाइगुण्यस्य समुन्मेषः पाड्गुण्याम्भोनिधिः ३ षोडशच्छदपद्मोत्थ षोडश्या तु नमस्कारः ३६ १०४ षोढात्मानं विभज्याहं ५० १२५ बोढा विभज्य रूपं स्वं ३६ ८५ घोढा संयोज्य गोविन्दं ३३ ६३ स एष तुष्टोऽभीष्टं तु ४६ संकर्षणं सकारं तं २० २१ संकर्षणस्य देवस्य ६ संकर्षणस्वरूपेण २३ २ संकर्षणांशतो द्वन्द्वं संकर्षणादयो देवाः ६ १२ " " ५० १६९ ५० १९२ " " ५० २०४ " ३१ ४६ " WN .. १० षडङ्गं तमुपायं च षडध्वमयमुद्धान्तं षडध्वमयमोजस्वि बडोऽथर्ववेदान्त षड्गुणं प्रथम रूपं षणां युगपदुन्मेष: संक्षेपं विस्तरं चापि संक्षेपविस्तरे कुर्यात् संख्यात्रयसमूहो यः संख्यानन्त्यं सहस्रेस्यात् ३१ २९ संख्याविधिविधानज्ञैः ११ संख्या विश्वा खगा संख्यास्तिस्रो हि १५ संग्रहाय च लोकस्य संचितं कर्म तत्प्रेक्ष्य संचिन्तयेत्पुरो भागे १. ३१ संचिन्वन्ति न ते जीवाः ११ ४३ संज्ञाख्या तारिका या हि ४४ संज्ञानं जनयेच्छुद्धं ३५ संज्ञामूर्तिविधानं च ४३ ११८ संज्ञामूर्तिविधानतः संज्ञा संख्या च या शक्र २५ संज्ञास्वाहायुजो माया संतताभ्यासयोगेन ३१ संतिष्ठते परेत्येवं २५ संध्यामुपास्य विधिवत् ४० १०२ संनिकर्षे परे जाते १३ संनिधानं भवेत्तेन ३४ ११९ संनिधि संनिरोधं च ३८ संनिधौ मनसा विष्णो: ४२ संनिवेशस्तथा कार्य: संन्यसेन्मयि भावेन संन्यस्य मयि तत्सर्व संन्यासस्त्याग इत्युक्तः १७ संपातहोमकर्मान्ते ४१ संपादयति तत्तस्य ३२ संपुटीकृत्य वै नाम ३४ संपूज्य गन्धपुष्पायैः संपूर्णमीश्वराई तत् ३९ ३ संपूर्णसर्वावयवाः ४९ संप्रति श्रोतुमिच्छामि ४ " ३२ ३५ ६ २ ८ ४१ १३२ संकर्षणादयो व्यूहाः संकर्षणादिक्षित्यन्त: संकर्षणादितत्त्वानि संकर्षणादिसद्भावं संकर्षणो मकारस्तु संकल्पजनितै गैः संकल्पपदवीरूढः संकल्पपूर्वरूपस्तु संकल्पविषयः सर्वः संकल्पश्च प्रदानं च संकल्पादिस्वरूपेयं संकल्पादेः पराचीना संकोचं क्रमशो याति संकोचश्च विकासश्च षष्टिः श्वासा भवेत्प्राणा: २४ ६१ षष्टिरष्टी सहस्त्राणि षष्ठी सारस्वती विद्यां २६ ३० षष्ठी समुद्धृता विद्या ३४ षष्ठपा सानं प्रकुर्वीत ५० २७ षष्टया खानविधि: कार्यः३६ १.१ पाट्कोशिकमसारं च ३४ १०१ पाइगुण्यं ब्रह्म तत्रेयं ३२ ३२ षागुयं यत्परं ब्रह्म ३२ २९ षाड्गुण्यनिर्मितं विद्धि ११ षागुण्यप्रसरो दिव्यः १७ ९ पाडगुण्यममल ब्रह्म पाइगुण्यमय एवेषां. २२ ५ ५० १८३. २९ ४५ . ३ १९ २१ संकोचो मामकः सोऽयं १३ ५ संक्रुद्धो निधनं कुर्यात् ४६ संक्षिण्वन् निखिलान् ४ ५५ M ·२९६ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. अ. श्लो. ३१. १७ ४४ १८ -० २९ संप्राप्य ज्ञानभूयस्त्वं ६ संप्राप्य ज्ञानसद्भाव संप्राप्यैवानलं भावं ३१ संप्लुतेदंपदद्वीपे १४ संबोधितस्वतत्त्वार्था संबोधिते जगन्नाथे संभरन्ति तथैकां मां संभरन्ति प्रसूनेषु संभूय ते ममाभूवन् संभृत्य सर्वसंभारं संभृत्याखिलसंभारं संमुखं तासु संलग्न संमुखं मध्यमायुग्म संमुखं हृदि हार्दैषा ३४ संमुखौ तु करौ कृत्वा ३४ ३४ ९ १० १५ १० ९ ८ १८ ३१ " संसारपरसीमानं ३९ संसारसागरोत्तार १ संसारागारमध्यस्थाः १३ संसारानलसंतप्तः १६ ४३ संसारी पुरुषः सर्वः २० २९ संसिद्धयोगतत्त्वानां ११ संस्कारैः संस्कृतं कृत्वा ३६ १४३ संस्कारैः संस्कृतैः शुभैः २७ ३२ संस्तम्भसंनिरोधौ च ३८ ११ संस्थानमादिमूर्त। संस्पर्शजेषु भोगेषु ८२ संस्मरन् रूपकालाद्यैः ४३ संस्मरेदङ्कुशं तीक्ष्णं संस्मरेदनलं तत्र संस्मरेदनिरुद्धं च संस्यूततत्त्वयाकीर्ण ५८ संहत्य भेदयेत्कादीन ३० सहरन्ती पुनश्चताः १३ संहृताखिलभेदं तत् ३२ २९ संहृत्य सर्वसंभार संहृत्यात्मनि ताः सर्वाः सकर्पूरं च ताम्बूलं स कर्मठः स वै सांख्यः४० ११८ सकलं त्वर्धमंशंका २९ सकलं निष्कलं शिष्यं ४५ सकलाकलदेहं च सकारं हृदयं विद्यात् २३ सकारस्त्वमृतस्तृप्तिः सकारान्तस्त्वकाराच ११ स कालस्तारिकासिद्धौ ४२ सकाशाद्रह्मणः श्रुत्वा ५७ ३८ सकृत्कृत्या त्रिवृत्त्या वा ४० सकृदेवं प्रपन्नस्य संकृदेव हि शास्त्रार्थः सक्तिर्या विषये तत्र संमुखौ संपुटीकृत्य संमृज्याहतवस्त्रेण संयमो नाम यत्कर्म अ. श्लो. स क्लेश: पञ्चधा ज्ञेयः १२ सखीव स्वीकृता सा तु ४२ सख्यश्चतन एताः स्युः ४५ सचञ्चलानलस्तार: स च दद्यात्स्वमात्मानं २४ ३४ स च पाशुपतो ज्ञेयः ४० ११९ स चापि विविधो ज्ञेयः १६ सच्च त्यच्च जगद् द्वेधा ५० १६८ सच्चिन्मात्राख्य उन्मेषः स जीवः कथितः सद्भिः १६ १३ सतारतारिकासंज्ञा ३५ ६२ सति वित्ते न कुर्वीत २८ सत्कर्मनिरताः शुद्धाः १७ सत्ता पूर्णा चिदानन्दा २५ ३८ सत्यं तत्स्थं वराहं च सत्यलोकात्मभृत्येते सत्यवाक्योलसंपन्न २१ सत्यश्च ऋतधामा च ६ सत्ये सत्यनियं पाहि सत्त्वं रजस्तमश्चापि सत्त्वं रजस्तमश्चति १५ ३१ सत्त्वं रजस्तमश्चैव सत्त्वात्मना तु सूक्ष्मेण ३४ ११३ सत्त्वाद्युन्मेपरूपाणि सत्त्वोन्मेषमय रूप सत्सत्त्वव्यक्षिके चाथ १९ सदाचार्योपदेशेन सदा शानबलैश्वर्य सदानन्दमयास्त्वेते ५० १६२ सदा शान्तविकारत्वात् ४ सदा हरिणभासाह ५० सदा हि वर्तमानायां सदृशारम्भहेतुश्र सदैवाप्रतिबद्धायाः २४ ४९ संयोज्य मन्त्रान् १७ " " ९ २ संलग्नं कुञ्चयत्किंचित् ३४ संलयमग्रदेशात्तु ३४ ६९ संवत्सरं तु मासा संवित्तिरेव मे रूपं ३ संविदानन्दसंदोह १८ ३८ संविदेका स्वरूपं मे १३ २१ संविदेव हि मे रूपं सविन्महौदधौ सोऽपि १४ संविभज्यावतिष्ठेऽहं संविशेद्वामभागेन संश्लिष्टौ मणिबन्धौ तु ३४ ६९ संसारतन्त्रवाहित्वात् संसारतारिकाया मे १ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २९७ अ. श्लो. अ. लो. ६ अ. श्लो. सद्गुरुमन्मयो भूत्वा ३३ सद्धर्मपरसंस्थाना सद्यः फलमवाप्तं यत् स देषो द्वेष्यविषयः १२ स नाद इति विख्यातः १८ स निर्याति स्वमार्गेण ४८ ३१ स पन्नगेश्वरस्तत्र २६ सपवित्रानलस्तार: सपुष्प षट्पदोपेतं २ ८ २ सपुष्पाञ्जलिमध्यस्थं सप्तत्या वितता भेदैः ३५ ३२ सप्तधा च पुनस्त्रेधा ५० १०१ सप्तपञ्चकरूपत्वं समुत्थाप्य कराद्वामात् ३४ ६. समुद्यन्तीं तदिच्छात: ३६ ११९ समुद्राद्यासनान्तं तु स मुनिः श्रावयामास सम्यक् कर्ता च शास्त्राणां४० सम्यक् समाधिसंपाद्यं ६६ सम्यक्सात्वतविज्ञानात् १३ १३ सम्यक् साधनतश्चैव २५ ५१ सम्यगाविभवन्त्यत्र सम्यग्ध्येयं यथैतत्ते सम्यङ् निध्यानमुत्पाद्य २८ सरत्यस्याश्चलं सर्व सरसो लक्षवेधी स्यात् ४६ सरहस्यं ससंक्षेप ४६ स रागो रज्यविषयः १२ २५ सरिद्वीपसमुद्राश्च ५० शंकरः स्थाणुः ५ सरोरुहे दधानां च ४२ ५३ सरोरुहे विजानीषे सर्गक्रमे प्रकृत्युत्थे १२ ३० सर्गेण पीडयेत्संज्ञां सर्गो भूतादिजो ह्येवं सर्पकुण्डलवत्कृत्वा ४५ १०७ सर्पिरन्यत्र च क्षीरे ६ ६ " सरुद्रः स फटकारस्तदन्ते च २९ स बभूव त्रिधा पूर्व समं समविभक्ताङ्गं १० स मन्त्रः संस्मृतोऽहंता १८ ४५ समप्रधानता वैषां २२ समयं न विशेत्तत्र समयस्थैस्तथा बौद्धैः २० समयी पुत्रकश्चैव ४१ समर्थयति कर्माणि ५० २२४ समष्टिव्यष्टिभेदेन १२ समस्तचिदचिद्भेद समस्तजगदाराध्ये समस्तजनसंयुक्तः समस्तमात्मना न्यस्त समस्तव्यस्तभेदेन २ ४१ समस्ताध्वमयं पीठं ४९ १०४ समस्तैश्चरमोपाङ्ग २४ स महान्नाम तस्यापि १६ २ समाधये च वैश्याय समासाखिलभूभोगं ४१ समायः सानल: सूक्ष्मः ३३ ५७ समालम्ब्य ततो बिम्ब ४९ १०३ समावेशितसद्भावैः ३६ समाश्रितः प्रधिं तास्तु ३० समा समविभक्ताना समासव्यासतस्तेषां २ समासव्यासभेदेन १ समाहितमना भूत्वा १३ समाहितोऽअलिं कृत्वा ३६ १०८ समित्प्रादेशमात्रा तु स मिथ्याज्ञानरूपत्वात् ४३ १०५ समिद्रिस्तिसृभिस्तारा ४० समीचीना तु या धीः सा १५ २५ समीपे सात्त्वतान् मन्त्रान् ४९ समुत्तानं पुनः कुर्यात् ३४ ५३ सप्तम सर्षपाम्भोभिः सप्तमी तु महालक्ष्मीः २६ सप्तम्यात्यन्तिकी प्रोक्ता १२ सप्तम्या वाससी दद्यात् ५० ससवर्णात्मकं दिव्यं सप्त वित्तागमा धाः २८ सताक्षरो ह्ययं मन्त्रः २५ ४८ " ५० १११ ५० १२१ ५० १२३ ५० १३२ ५० १३५ " ५० १५९ " ५० १९० १४ " सर्पिषस्तावतः प्रस्थान् ४२ ५५ सर्पिषा संस्कृतेनैव सर्व तत्सात्त्वते सिद्ध ११ सर्व तद्भावमापाद्य सर्व ध्यानमयं कार्य सर्व प्रकृतिभिर्न १४ सर्व सर्वातिगं सर्व ३६ सर्व सर्वोत्तर सर्व सर्वकार्यकरी शक्तिः । १३ सर्वकार्यकरी साह ५. १९४ " " -- ५० १९९ सप्राकारं तु तत्स्थानं ३५ स प्रदेशो न तस्यास्ति स प्रदेशो न मे कश्चित् ८ ९८ ·२९८ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. अ. लो. सर्वकार्यकरी सेव सर्वजीवोपकाराय . ३५ " ३ २ २ सर्वज्ञेन त्वदन्येन १२ सर्वज्ञे सर्वभूतानां १५ सर्वज्ञोऽपि हि विश्वेशः १७ सर्वतः पाणिपादं तत् ३८ सर्वत: शक्तिशतीश सर्वत: शतवार्षिक्यां सर्वतः शान्त एवासी २ सर्बलक्षणसंपन्नां ६१ सर्वलक्षणसंपूर्णी ३४ १२९ सर्वलक्षणसंयुक्तः सर्वलोकमयं सर्व सर्वव्यातिमयी दिव्या ३२ १६ सर्वशक्ति निरातङ्क सर्वशक्तिप्रदामन्तः सर्वशक्तिमयीं तां मां सर्वशक्तिमयों दिव्यां ૨૮ मनमानिसगृहस्था ३८ सर्वसं काहीनं तत् १३ ३३ सर्वत: सारमुद्धृत्य सर्वतत्त्वकृताबारे सर्वतत्त्वमयं देह सर्वतन्त्रविधानतः सर्वत्यागश्च विलिः १५ सर्वत्र ने बुध्येत ३५ १ २७ सर्वत्र सर्वदा विष्णोः सनत्र मुलभ श्रेयः सर्वत्र मुलमां लक्ष्मी समंत्र लमा ध्येया अ. श्लो. सर्वाश्रमपदातीते सर्वासामपि सिद्धीनां सर्वा सृष्टिः कृता तेन २४ ५८ सर्वास्ताः पन्नगर्भाभा: ४४ सर्वास्त्रशस्त्रसंस्यूतं सर्व चतुर्भुजा एते स ते पनुगुणाः प्रोक्ताः ६ १५ सर्व मन्त्रा मदीया: स्युः १८ ४६ सबै शब्दा अकारोत्था: २४ २१ गंगा पुण्यगन्धानां ५० १४८ सर्वेषां प्रणवः पूर्वः सर्वेषां प्रणवः गृवंम् संपामङ्गमन्त्राणां सर्वेपामात्मभूतायाः सर्वप्वाधारपद्म सर्वे समन्विता देवाः ३० ५१ सर्वेश्वर्यगुणोपेतम् सर्वश्वर्यप्रमावे तु सर्वोपरि स्थित शेरं सोपसर्गशमनः सपाधिविनिर्मुकाम् ३७ सतषिभ्युदयनीय गवासुदेवो भगवान् २ स विश्वासो भवे छ सव्यदक्षिणपर्यायः सव्यापिनादिदेवेन ३३ ५० सव्ये चाप्यपसव्येच स शब्दार्थविमेदेन १० सशाश्वतानलस्तारः स शिष्योऽमिसमीपस्था ४१ स सर्वः कथितः पूर्व ११ स सेवेत नरो मोगान् ४३ " सहकार्यनपेक्षा मे सह चन्द्रमसा देव्यां ૧૧ सहजाः सुचिता रेखाः ५ ५ ४ सवैसंपन्मयोध्येचा सर्वसिद्धान्ततत्वज्ञ ३ सर्वसिद्धिप्रदः पादः सर्वस्याद्या महालक्ष्मी: सर्वाश्च परिवारास्तान् ४० सर्वी संपदमाप्नोति सर्वात्मना सदैवाई सर्वांदे सर्वमध्यान्त सर्वादौ गरडं देवी: सर्वाधारमयं ध्यायेत् ३७ भवाधाग सर्वशक्तिः सर्वाधिकारभागी स्यात् ३५ सर्वाधो वासुदेवाख्यं ४५ सर्वाध्यात्मिकशास्त्रार्थ ५७ सर्वाननुचरेत्सम्यक् सर्वानुच्चावचाञ्छब्दान् २० सर्वाभरणसंपूर्णी ६७ सर्वार्थसाधक: साक्षात् ५० सर्वावयवसंपन्नः १४२९ सर्वावस्थागता देवी सर्वाश्च दर्शयेन्मुद्रा: सर्वाश्चर्यकरी देवी ३२ ६ सर्वा तु जयं शक सर्वदा सर्वदेशेषु रावदेवमनी सैषा सर्वप्रकृतिरीशानः सर्वभावसमुद्भूतिः १८ सर्वमावस्तदा शश्वत् आभाषानुगां विद्धि ११ सर्वभूतात्मभूतस्था सर्वभूतो यथा विष्णुः ४९ सर्वलक्षणसंपन्ना ३६ सर्वलक्षणसंपन्न २२ ३ ४२ ६४ १७ २ १२ " ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी २९९ अ. श्लो. ८ साधिताया विधानेन साधु संबोधिता सम्यक् ५१ साधु संबोधितोऽस्म्यद्य ४४ १ १ ? " ४ १ ४ सहसिद्ध पृथविसद्ध सहस्र तान्यराणि स्युः ३० सहस्रति सहस्रा स्यात् ३१ सहस्रदलसंपन्नं १२ सहस्ररश्मिसंकाश १२ सहस्रारमहाचक्र सहस्रारस्वरूपेण सहस्रारेण चक्रेण सझे नाम बलं तत्र ३१ २५ सांख्यं नाम द्वितीयो य: १६ ३६ सांख्यदर्शनमेतत्ते १६ २९ सातत्येन प्रवर्तन्ते १२ साकारमथवा योगी ४३ साक्षात्कारमयी सा हि १६ साक्षादेव समाराध्या ४१ साक्षाद्भगवतो विष्णोः ४५ साक्षाद्विष्णुसमो मुद्रा ३८ ७५ साक्षिणी सर्वभूतानां ५० साक्षी दृशिः सदा द्रष्टा १६ १९ साङ्गमुद्रामथादर्य ८१ साङ्गयोगविधानज्ञः साङ्गोपाङ्गक्रमं शश्वत् २४ ३४ सा चतुष्टयसंबद्धा सा चाहमेव तेना १६ सात्त्विको बुद्धिरित्युक्तः १६ २ सा त्विक्षुरसवद्योगात् १४ १६ साधकः कीर्तिमन्त्रण साधकस्य ततः सम्यक् २४ साधकानां हितार्थाय साधकानुग्रहार्थाय ३८ २ साधन प्रतिपत्तिश्च २४ ५३ साधयेच यथाकाम ४१ साधर्म्यमेवमाधव साधारण्याविमे प्रोक्ते ४५ १२० साधितामक्षमालां तु साधु साध्विति वै ब्रूते ४७ १४ साध्यान् दुःखव्यय सा नावच्छितेऽन्येन ४३ सा नित्या संहृतिस्त्वन्या १२ ५३ सान्त्वयेच पराभ्यां तां ३६ १२१ सा पदादग्रतो याति ५० ११८ सा परा प्रकृतिः काख्या २६ २८ सा परा मन्मयी शक्ति: ३२ सापि नैवास्य किंचैपा १३ सा प्राणयति नादादिं १८ सा प्रोक्ता प्रकृतियोनिः ६ सा बभूव वरा नारी ६५ सा भिन्नाञ्जनसंकाशा ५८ सामर्थ्यपूर्णाः फलदाः १८ सामलैः श्रीफलैश्चैव ४६ १९ सा मां प्रोवाच संभूता ६० सामान्यतोऽनयोः शक्र ३१ सा मे नूनमनूनश्रीः ३२ सार: सर्वेषु वेदेषु सारस्वते जले पूर्व सारूप्यमेयुषा साक्षात् १७ २५ सालंकार धेनुयुग्म सा वितिस्तीर्षमाणा हि ३६ ४२ सावित्री नाम वेदानां २९ सावित्र्या च तिलैहोम ४२ सा संहतिः समाख्याता १३ २८ सा सा रूपविशेषोऽस्याः ४५ ११ सा सुतं श्रावयामास सा स्फुरत्ता महानन्दा १८ ४९ १२९ सा स्वप्न इति विज्ञेया ११ अ. श्लो. साहंता तादृशी शक ४४ ६ साहं तारिकया तन्वा साहं प्रज्ञाप्रसूर्विष्णोः २६ ३१ साहं भावात्मिकाहंता २२ साहं यदावरोहामि १३ २३ साहं संभृतसंभारा साहं सरस्वती नाम साहं सरस्वती भूत्वा साहं सिसृक्षया युक्ता २ साहं सुषुम्नारूपेण ५० १८५ साहं सृजामि स्वाच्छ १४ साहं सृष्टयादिकान् साहं सोममयी शक्तिः १९ साहमङ्कस्थिता तस्य साहमङ्के स्थिता विष्णोः १७ साहमन्त: कृपाविष्टा साहमेतावती भावैः १६ २२ साहमेवंविधा नित्या साहमेवंविधा शुद्धा ६ २ सा हि घण्टाभिधा २१ सा ह्यहं परिणामेन २९ ३ सिञ्चन्ती किरणः ५५ १६ सिञ्चन्तोऽमृतकुम्भैनौ ३८ सितचामरहस्ताश्च ६ सितरक्तसुवर्णाभ्र १० २३ सितशोणितसर्वाङ्ग सितानि चतुरालिख्य ४६ ३ सिताभरणवस्त्राढयं ३८ सिताम्बरधरा दिव्याः ४९ सिद्धयो विश्वजीवानां १३ २१ सिद्धाः स्युस्तस्य मन्त्रा: २४ ४२ सिद्धान्तानपि चाशेषान् ४० १०१ सिद्धान्तेषु च सर्वेषु सिद्धायां तारिकायां तु ४२ ४ ३ सा स्मृता वैष्णवी ·३०० लक्ष्मीतन्त्रम् अ. श्लो. ४८ " अ. लो. सुस्पृष्टं दाक्षिणं हस्तम् ३४ ७४ मुहृदां दिखतां चैव सूक्तं च शाकुन चैव ४९ सूक्तस्य विलयं पश्चात् ५० १० सूक्ताभ्यां सपवित्राभ्यां ४९ ६८ सूक्तार्थमनुसंस्मृत्य ५० २१२ सूक्तेन पीरुपेणाथ सूक्तेऽस्मिन् मम नामानि ५० ३६ सूक्ष्मं तत्रिविधं भूयः ३६ ४४ मूक्ष्मवर्णस्वरूपोऽसौ सूक्ष्माख्या शक्तिमुद्रा या ३४ १५ सूक्ष्माणि विनिवर्तन्ते १२ ५७ सूक्ष्मा तश्चातुरात्मीया २० सूक्ष्मायास्तु गतीस्तिलः ३२ १३ सूक्ष्मा विवर्तमानाई सूक्ष्माश्च पितृजाश्चैव सूक्ष्मास्तु पञ्च भूताः स्युः ५ सूक्ष्मे महत्यणी स्यूले ४३ १.४ सूचितं तत्र तत्रैव १२ ३ सिद्धार्थकास्तिला दूर्वाः ३७ ३० सिद्धार्थंधूंपवत्पात्रं १५ सिद्धार्थनियुते दे च १५ सिद्धा सिद्धान्तिका योगा ३२ २५ सिद्धास्मीति च ते पुत्र ४८ सिद्विश्चतुर्थी विज्ञेया ४५ ६५ सिद्विसाधनयोगश्च ६ सिध्यन्ति संमुखा मन्त्रा: ४१ सिन्दूरपुञ्जसंकाशं ४१ २० सिन्दूरशिखराकारं ३१ सिन्धुकन्ये तदेतन्मे १२ सिन्धुकन्यै नमस्तुभ्यं ११ सिसृक्षया मयोद्यत्या ३५ ५० सिसृक्षा नाम तद्रूपा सिसृक्षा या परा विष्णोः ६ सिसृक्षाया ममोद्यन्त्याः २ २२ सिसृक्षालक्षणा देवी ६ २ सिसृक्षालक्षणा पूर्वा १९ १ सीरं तच्चक्रहस्तेऽस्य ३३ ३६ १२६ सुकुमारो युवा देवः सुखं च तत्क्षणध्वंसि ४३ १०३ सुखं दुःखं तथा मोहं १५ ३६ सुखं सदैकरूपं तु सुखदुःखादिदायित्वात् ५ सुखमेव न ते कुर्युः ४३ १०२ सुखरूपं स्मृतं सत्त्वं सुखादिवासना चैव १२ सुखानुस्मृतिहेतुर्या १२ सुखाभिमानिनो दुःखे १३ सुखा रम्या मृदुस्पर्शाः ३६ ८९ सुखासीन: प्रसन्नात्मा सुखिनः स्युरिमे जीवा: ५० १२ सुगन्धामलकाभिश्व ४ अ. श्लो. मुदर्शन: क्रियाशक्तिः सुदर्शनमनोरन्ते सुदृश्यामात्मभूतां मां १३ ३९ सुदृश्यासि कथं देवि १३ ३९ सुधयालाव्यमानो हि ३१ ७३ सुधाकुम्भकरान् शङ्ख सुन्दरं चातिभीमंच सुपुष्पवाटिकायां तु ३२ सुपुस्तकं करे वामे ५ सुभगश्चैव दीर्घायु: सुभिक्षे लवमात्रं तु २२ मुमृन्मयीं च घटिका २३ सुरदारुमयीनांच ४९ १९ सुरभि हिमशेलामा सुरभ्या: कथित: सर्व ३३ १०४ सुरभ्यै नम इत्येवं सुराकुम्भस्य लामो वा ४२ २४ सुवर्णयामि संसिद्धान् ५० १९७ सुवर्णवेष्टितं चाङ्गे सुवर्णलजमित्येवं सुवर्णेति ततो विप्रैः सुविविक्ते शुचौ देशे २८ सुव्यक्तं तत्पदे तुर्ये सुशुभां सुभगामित्थं सुषुप्ताद्या अवस्था मे ५१ सुषुप्तिपदगे शश्वत् सुषुम्ना नाम या नाडी ५. १८१ सुसंकल्पसमिद्धा सा सुसमं मातृकापीठं सुसमीचीनया बुख्या ३५ सुसम्यन्यस्तमन्त्राङ्गः ३६ सुस्थितौ नेमिगोध्यायेत् ३१ सुनातान् धौतवस्त्रांश्च ४१ सुस्पष्टौ लम्बमानौ च ४५ ११६ १ . सुकर्कशदृढोतुङ्ग १४ सूते सा सकला: शक्तीः ३१ १३ सूत्रमध्यं यतः प्राप्त ३७ सूत्राणामन्तरे भूयः सूरयो नित्यससिद्धाः सूरिभ्यश्च हिता नित्यं ५० १०१ सूर्य समाश्रिता विष्णुं ३२ " सूर्यकालानलद्वन्दैः १० सूर्यकोटिप्रतीकाशाः सूर्यकोटिसइलाम १५ ४ ८ " " ३१ ३१ सूर्यकोट्यर्युदामासा सूर्यज्वालापदायो सूर्यमण्डलसंस्थाना सूर्यमूर्ज तथा व्योम २९ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी ३०१ अ. श्लो. १ ४ २० ४८ ३ ६ ८४ ७० अ. लो. सूर्यश्च मोक्तृतां प्राप्य ३, १५ सूर्यसोमानिखण्डोत्थान् ५२ ११ सूर्यसोमाग्निरूपाणां ३० सूर्यसोमानलान् हित्वा ३. १९ सूर्यसोमौ चतुर्थ्यन्तौ २४ ६४ सूर्यस्थ संस्मरेत्तत्तु सूर्यस्य रश्मयो यदत् ४५ सूर्यस्यास्तमयं प्राप्य सूर्याग्नियुगसंभूताः ३० सूर्याचन्द्रमसावेतौ १९ २२ सूर्यानलयुगैः कायः ४५ सूर्यानलस्थिता विष्णु ४४ सूर्यानलांशसंस्थानं ६० सूर्यानलान्तरस्थं च सूर्येति सूरिभिः प्रोक्ता ५० १०३ सूर्येन्दुवह्निकोटयोध सूर्येन्दुवह्निबिम्बस्थ सूर्येन्दुवह्निभिर्व्याप्य ३० सूर्येन्दुवह्निभियूँहै: सूर्येन्द्रग्निपदेभ्यस्तु सूर्योर्जव्यापिनां पिण्डः ३० सूर्यो हकारः प्राणस्तु २५ २७ सृजते ह्यनिरुद्धोऽत्र १९ सृजन्त्याः क्षुभितं रूपं १९ सृजन्त्या यच्छ्रमामाव: २ सृजन्त्या विविधान् २७ सृजामि विविधान् ५० ९३ सृजामि शोभनान् सृताश्चापि मयाजसं सृष्टं तद्रक्षितं चात्ति सृष्टवत्यस्तु मिथुनानि सृष्टवत्या जगत्कृत्स्नं २९ सृष्टिं कृतवती शुद्धां सृष्टिकर्तारमन्तेऽन्ये सृष्टिकृत्संयुता सेयं ३१ अ. श्लो. सृष्ठिकृत्संयुता स्थूला सोमानन्दमयीं दिव्यां ४० सृष्टिकृत्संयुतो मूर्ध्नि सोमाय नम इत्येवं सृष्टिप्रकारमाख्याहि ३ ३७ सोमायुताभमद्भक्त्र सृष्टिमार्गेण तं भूयः सृष्टिरूपा परा शक्ति १९ सौकर्याय तथा मन्त्र २५ ३५ सृष्टिशक्तिर्दिधा सा मे १२ ३६ सौभाग्ये वैद्रुमः कार्यः ३९ ४२ सृष्टिस्थित्यन्तकर्तारः ११ सौम्यवक्त्रं चतुर्बाहुं १० ३५ सृष्टिस्थित्यन्तकार्येण सौम्यवक्त्रा सौम्यनेत्रा ४५ १६ सृष्टौ समुद्यता शक्ति: २४ १५ सौम्यस्य दर्शनं वापि ४२ २६ सृष्टयादिकं विधायाथ ३२ १० सौम्याग्नेयस्वरूपेण सेनान्या सेवित: सम्यक् १७ २५ . सौम्यायां दिशि विज्ञेया ३० सैव देवी महालक्ष्मीः १८ सौवर्ण द्रव्यसिद्ध्यर्थे सैव पुष्णाति विषयान् ५० १५५ सौवर्णाम्बरभूषाढयं सेवाग्निरुच्यते शक्तिः २९ सौवर्णे राजताद्ये वा सैवाचिमनीयादि सौवर्णैः कल्पिता नित्यं ५४ सवेयं कथ्यते मूर्तिः सौषुप्ते चातुरात्म्यं तत् १० ११ सैषा कुण्डलिनी शक्ति: २६ १५ सौषुम्नेनाध्वना नित्यं ५० १०६ सेषा तत्त्वविदां मुख्यैः २५ स्तनावण्डौ च पुंस्त्वं २९ २१ सेषा नारायणी देवी ४३ स्तब्धसर्वाङ्गविसंसः ४३ सैषा वेदविदां निष्ठा स्तम्भमोहात्मिका माया १९ सैषा शक्तिः परा दिव्या ३० स्तरं प्रहृत्य वह्नौ च सैघा सूर्यवपुर्दिव्या स्तिमितं तत्परं ब्रह्म सोदयं सामृतं हवं स्तिमितापारगम्भीरे सोऽधिभूत इति प्रोक्तः ५ ६७ स्तुतये योगनिद्रायाः सोऽनुग्रह इति प्रोक्त: १३ स्तुतयो मे सदा दृष्टाः २५ सोपानभूतं यत्क्रान्त्वा स्तुताः संपूजिता ध्याता: २५ ३० सोऽभ्यास इति तत्त्वशैः ४३ १०७ स्तुतिमङ्गलगीतानि सोम प्रथममादाय स्तुतिवादित्रगीताद्याः ३६ ९१ सोमं वरुणमीकारं स्तुत्या वशीकृता कुर्यात् ९ सोममय्या ममास्योत्थैः ३५ ४९ स्तुत्वा तु मत्प्रसादात्स: ५० ४१ ३१ स्तुत्वा त्वनेन नाम्ना मां ५० ११२ सोमरूपोत्तरा शक्ति स्तुत्वा समाप्नुवन् कामं ५० सोमवर्ण सरेच्छक ३३ स्तुवन्तो व्याहरिष्यन्ति सोमशंकरदिङ्मध्ये स्तृणीयात्तारया दर्भेः ४० सोमशक्तिर्मदीया या स्त्यानतां क्रमशः प्राप्ता . १ ५ ·३०२ लक्ष्मीतन्त्रम् अ. लो. स्थूलसूक्ष्मविभेदेन ३५ ३ ३५ ३५ ११ " " ३ ४५ " ४८ ३ ८ स्त्रियं लक्षणसंपन्नां ४२ स्त्रिया कामाभिषेको वा ४२ स्त्रीपुंप्रत्ययरूपाणि ४३ स्त्रीभावं विद्धि तद्रूपं स्त्रीषु क्षान्तमना नित्यं २७ स्थानशुद्धिं पुरा कुर्यात् ३५ २० स्थानशुद्धिर्भवेदेवं ५३ १५ स्थाने प्रकृत्याः शेषं तत् ३५ स्थापयेबृदि शिष्यस्य २५ स्थावराश्च तथैवान्ये स्थिता चतुर्दिशं तस्य स्थितायै पदमस्यान्ते ४५ स्थितावनवक्लसायां स्थिताहं परितस्तस्य ३० स्थिति म तृतीया मे १२ स्थितिौं दर्शिता तेऽद्य ११ स्थिती सत्त्वप्रधानं तत् ३ स्थित्युत्पत्तिप्रलयकृत् १० स्थित्वा तद्वैखरीद्वारा ४९१४० स्थित्वा संध्यामथाष्टम्या ४२ स्थिरा शक्तिरहं तस्य १० स्थूलं ज्ञानामिना दग्ध्वा ३४ ११६ स्थूलं सूक्ष्म परं चेति ३२ स्थूलभूतविसर्गास्ते ५ ४३ स्थूलसूक्ष्मपरत्वं'तु २३ ३९ स्थूलसूक्ष्मपरत्वानां २८ स्थूलसूक्ष्मपरत्वेन ४८ ५३ ५ स्थूलसूक्ष्मादिभेदोऽयं ३२ ६६ स्थूला चादितनुर्येयम् ३६ स्थूलानां चैव भूतानां १२ ४३ स्थूलानां प्रकृतीनां तु ३५ १२ स्थूलानामेव भूतानां स्थूले तु या परावस्था ३२ स्थूलोदरौ च पिङ्गाक्षी ३७ ५३ स्नातः शुद्धाम्बर: शिल्पी ४९ स्नात: सर्वेषु वेदेषु स्नानं कृत्वा विधानेन २८ २६ स्नानं च परिधानं च ३६ स्नानं त्रिषवणं कुर्वन् २४ स्नान समाचरन्मन्त्रैः ३४ १२२ स्नानं स्यात्तन्मलसि ३४ स्नानवास:प्रदीपेषु स्नानशिष्टाम्बुसंपूर्ण १४ स्नानाभरणवस्त्रनम् स्नानार्चनरतं नित्यं स्मानीयाम्बुसमेतानि १३ स्नाने वा सर्वमन्त्राणां ४० १०६ सापयेन्मूलमन्त्रण लिह्यता मनसा पद्मा ६० अ. श्लो. स्फुरकिरीटकेयूर स्फुरत्पीयूषकल्लोल स्फुरन्त्यां तारिकामूर्ती ३६ स्फुरन्नादस्वरूपं च ४९ १४० स्फूर्तयो मदभिन्नास्ताः १९ ३३ स्फूर्तयो विभवा: ख्याताः ११ स्मरतस्तत्प्रहों यः ८३ स्मरन्मन्त्रमयीं लक्ष्मी ३४ १३५ स्मरन् सततमभ्यासात् ४४ १२ स्मरेन्निदासनासीनं ३६ स्मरेच्छब्दमयी शक्ति ४० १४ स्मरेच्छब्दादितन्मात्राः ४१ स्मरेच्छास्त्रीयसंस्थानं ३० स्मरेत्क्रमोकमाभ्यां वा ४३ ३३ स्मरेत्प्रभवचिन्तायां स्मरेत्संकर्षणं सीर स्मरेत्सारतरं रूपं स्मरेत्स्पन्दमथैश्वर्य स्मरेदुत्तरपद्मस्थ स्मरेदक्षिणभागाब्ज ३८ स्मरेन्मध्यसरोजस्य स्मर्यमाण परं तत्त्वं स्मितज्योत्स्नानुगैर्दिव्यैः ५५ स्मितपूर्णमुखी रम्या स्मृत्वा तु शान्तये स्मर्ये २९ स्मृत्वा भ्रामयमाणस्तां ३५ ५५ स्मृत्वा शक्ति ससंभारा २४ लगादिसंयुतं कुम्भ स्नग्धरश्चानलारूढः सजो नानाविधाकारा: ३१ सुचाच मनसा हुत्वा ४३ २३ मुच्यन्नं चतुरादाय सुवेणाज्याहुती: पूर्व ४० सुवेणाज्याहुतीर्दद्यात् . स्रोतोरश्मिभिराकीर्ण ८ १ १ स्थूलसूक्ष्मपराकारा स्नेहेनेव सदा दीपं स्पन्दमानां पुरा पश्येत् ३६ ५८ स्पर्शस्तु स्पर्शतन्मात्रात् ५ ३९ स्फुटं सुविरलं कुर्यात् ३४ ७१ स्फुटौ प्रसारितौ हस्तौ ३४ ५४ स्फुरणं मणिसंस्पर्श स्फुरत्कटककेयूर स्थूलसूक्ष्मपरातीत स्थूलसूक्ष्मपरात्मानः स्थूलसूक्ष्ममयो देहः स्थूलसूक्ष्मविभेदेन ४४ ६ ·श्लोकार्धानामनुक्रमणी ३०३ अ. श्लो. m १४ ६ १ १४ ४४ ८४ ८४ ७ वकं वाच्यं पृथक्कृत्य ४९ १३२ स्वकर्मनिरतः सिद्धैः १७ १० स्वचित्तोत्थविकल्पाथैः स्वच्छन्दा पूर्णचिद्रूपा स्वच्छन्दा संविंदेवाई स्वच्छस्वच्छन्दचैतन्य २ स्वच्छापि सा मदीया हि १२ १५ स्वच्छा स्वच्छतरा साहं ७ स्वजातिविहितं कर्म १५ स्वतः शुद्धापि चिच्छक्तिः ५ स्वतन्त्रा निरवद्याहं स्वतन्त्रा सर्वसिद्रिीनां १२ १२ खतयाहंतया चैव १२ स्वतश्चापरिणामीदं ५ स्वदारनिरतश्च स्यात् २८ स्वदेहे गुरुरात्मस्थं २५ स्वधर्मोमिसमुल्लास: ५२ खनेऽन्त:करणेनैव २३ स्वबीजेन निवृत्ती तां ५४ २ स्वबीजेन स्थितं ध्यात्वा ४१ २० स्वभावं हि जहात्याशु २ ३१ खभावः सर्वभावानां १८ १२ स्वभावो नानुयोज्योऽयं ३ स्वमिती लिखितं नीत्वा २२ स्वमन्त्रेण सुरश्रेष्ठ स्वमन्त्रेणार्चयेन्मुद्रां ३७ स्वमुद्राकरणव्यय स्वमुन्मेषमधिष्ठाय स्वयं गृहामि कर्तृत्वं स्वयं सिद्धमथाई वा ३४ १२८ स्वयं सुदर्शनो भूत्वा स्वयमुत्पादितः स्फीतैः २८ स्वरदिसतर्क देव्याः स्वराख्या तां लिखेलपत्र २३ १३ स्वराणां षट्चतुःषट्कं ५२ अ. श्लो. स्वराधिष्ठायिनो देवाः २० स्वराश्च व्यञ्जनाश्चैव ५२ स्वरूपे नियमे चैव ३२ ४५ स्वरूपेऽविकृते शुद्धे स्वरैविभूषयेत्प्राग्वत् ४५ स्वर्गपर्जन्यभू पुंस्त्री ५० १२४ स्वर्गस्था नरकस्थाश्च ५० स्ववर्णाश्रमसंबन्धि १५ १८ स्ववर्णैरङ्गवानेपः ६८ स्वशक्तिचरितं दिव्यं ३ स्वशक्तिनिचयोपेता: स्वशिष्यसाधितं वान्नं ४९ १४ स्वसंवेदनसंवेद्या १४ स्वस्तिकानां तदीशादि ४६ स्वस्तिकृत्यै स्वभावेन ३६ स्वस्त्रियामेव कुर्वीत स्वस्थानस्थं लयं नीत्वा ५४ स्वस्थाने विलयं नीत्वा ३५ २५ स्वस्वमन्त्रयुता कार्या ४५ ११९ स्वस्वातन्त्र्यवशेनैव ३ स्वहस्ते पूर्ववन्न्यस्य स्वां शक्ति मामधिष्ठाय १० स्वां सत्तां वैष्णवीं प्राप्य २४ ७६ स्वां स्वां कनिष्ठिका ३८ स्वागतं तव पदाक्षि ३६ १३५ स्वाच्छन्द्यमेव मे हेतुः १३ १५ स्वाच्छन्द्यादवरोहामि १३ २३ स्वाच्छन्द्यान्मम संकल्प: ३१ स्वातन्त्र्यनिर्मितास्त्वेते २८ स्वातन्त्र्यमेव मे हेतु: ३१ स्वातन्त्र्यादेव संकोचं ६ स्वाध्यायमाचरेत्सम्यक् २० स्वानन्दमेनमानीय स्वानात्पदाजाग्रदन्ते स्वाराज्यमखिलं प्राप्य स्वारोचिषेऽन्तरे राजे स्वालोकज्ञानसामर्थ्यात् ४५ स्वाशयप्रविशुद्ध्यर्थ ४० १०१ स्वाहां संयोजयेत्पश्चात् ४२ स्वाहापदं मनुः सोऽयं ४५ स्वाहामन्ते समायोज्य ४५ स्वीकारयति ता मन्त्री ३६ स्वीकारे व्यतिरेके च १७ स्वीकृतेऽहंतया चेत्ये १२ २२ स्वीचकारारविन्दाक्षः ५० स्वीचकाराहमव्यग्रा ५० १८ स्वेन स्वेन तु मन्त्रेण ३५ ५६ स्वैः स्वैर्बिम्बैः समेतानि ४१ स्वैः स्वैश्चिकैः सरोजाद्यैः ३० हंसी शक्तिरहं तस्य हंसो हंसी च तावावाम् ४२ हकारं वासुदेवं तु हकारौकारसंयोगात् हन्त ते शक वक्ष्यामि हन्यते सकलं लोकं हरि नयामि कार्येषु हरिणाजिनसंवीतां हरिणाश्लिष्टमध्यां तां हरिणीं मामनुध्याय हरिणी मामनुस्मृत्य ४६ हरिद्राचूर्णसंमिश्रम् हरिद्रारुणसंकाशं ६५ हरे: स्वरूपभूतायै १ हरौ प्रीतिमती नित्यं ५० १०२ हृविरत्ति तथाग्न्याख्या २९ ३९ हविष्कृदुदिता सूर्यात् २९ ३९ हविष्य स्वयमश्नीयात् ४२ हस्तदेहाङ्गविन्यास २५ २६ mr ८३ ४४ ६ ३ १९ " स्वान्तःस्फुरिततत्त्वौध; १८ ·३०४ लक्ष्मीतन्त्रम् ७ अ. श्लो. हस्तादिकं चतुष्कं यत् ५ ६५ हस्ताभ्यां दधती कुम्भं ३७ ५० हस्तेन्द्रियस्य चादेयं हारकुण्डलकेयूर ३६ ६१ २८ हारनूपुरसंयुक्ताः - " १ + अ. लो. हिरण्यगर्भ पद्माक्षम् हिरण्यगर्भो योगानां हिरण्यवर्णेत्येवं मां हूयन्ते मनसा यत्र २२ हृत्कण्ठान्तरमध्याच्च ४१ हृत्पङ्कजदलेष्वेवं हृत्पद्मादुत्थितां भूयः हृत्पुण्डरीकमध्यस्थं हृत्पुण्डरीकमध्यस्थां १३ हृत्संमुखं तु बनीयात् १४ ९ हृदम्बुजगुहामध्ये ३६ हृदयान्तर्गतां चेष्ट्वा हृदयाय नमश्चैव हृदये ताइयेच्छिष्यं हृदये स्थापयित्वा मां १ हृदादिनेत्रपर्यन्तं हृदि कूपे भुवोर्मध्ये ५५ २ हृदि वा धारयदेताः हृदि स्थिता सदा सेयं हृद्धीजात्परतो योज्यं अ. लो. हद्भास्वरूपसंसूति हृन्नाभ्योः पञ्चधा मध्ये ४१ हृन्मध्यस्थे परे मन्त्रे १४ १३२ हृन्मुद्रालंकृतकरं हल्लेखा परमात्मस्था २५ हल्लेखा परमा विद्या ६ हृषीकेश: स भगवान् २. हृषीकेशमहिष्य ते हेतुमद्धेतुभूतानि हेत्येवं कथ्यते सद्भिः ३१ हेत्वन्तरानपेक्षं यत् ९ हेमरतविचित्राङ्गी हेमरत्नसरित्तीर्थ हैमं च पर्वतं दिव्यं होमं कुर्याजपान्ते तु ४१ होमं तदनु कुर्वीत होमादी दीक्षणीयस्य होमावसाने मन्त्री स्वं ४८ हलाकारस्वरूपो यः ३० हिंसकानां विधाताय हिंसास्तेयादयः शास्त्रैः १७ हिता च रमणीया च ५० हिताय सर्वजीवानां २४ ३ ५० २०१ हिताय सर्वभूतानां १९ ३१ हिताय सर्वलोकानां ९ हित्वा चेतनतां तां च २९ हित्वा योगमयीं निद्रां २८ हिमशैलेन्द्रसंकाशाः हिरण्मयेऽवतिष्ठेऽहं हिरण्यगर्भ उक्तो यः ५ ३ " ३ - ·APPENDIX IV पदानुक्रमणी . अक्षमाला,३९-३३, ३४, ३६, ४७७४०-१,९ अक्षर, ५-१९१५-३० अक्षास्थि, ३९-३६ अखण्डविक्रम, २५-१७; ३३-९१ अमिरूप, २५-२६; ३३-३५ अघमर्पण, ४२-११, १२ अघोषा, ३२-१९ अश, २५-६ ३३-२७, २८,३८-४६, ७३ अचिच्छक्ति, ३-२४, २७ अजपामन्त्र, २४-५८ अजित, २५-१४; ३०-३, ३३-४०, ९४; ४५-३६, ७२ अजिता, ३०-२३ अशान, ३६-१५ अत्रि, १६, १६, १७८-४०, ५७-२० अदिति, ३२-२१ अद्वैतब्रह्म, १६-२४ अधर्म, ५-३४, ३३-४३,३६-१५ अधिदेवत, ५-६.,६६७-३३, ३४,२९-१४, ५६3३२--४० अधिभूत, ५-६०, ६७, ७-३२ to ३४; २९-१५ अध्यात्म, ५-६१,६७७-३२ to ३४ २९-१४, १५3३४-९०४२-४० अनन्त, ११-१९१७-२३, २०-३७,३३-३४, ८७३६-३०४३-७ अनन्तमुद्रा,३४-४३ अनन्तशयन, ८-३५ अनन्तेश, २५-२५ अनपगामिनी, ५०-४ अनल, २५-२४ ; २९-५७, ६१; ३०-३,३१-४०; ३२-९, ३३-३, ९, १५, ३०, ३२, ५०, ५२ to ५९, ६४, ६६, ७४, ८०, ८९, ९५ to ९७, १००; ३४-५३; ४५-२८, ४२, ४३, ४५, ४९, ५५, ७२, ८०, ८६ अनसूया, १-९, १०,५७-३९ अनाहत, ३२-१९; ३८-७; ४१-५३, ४९-१३५, १३९ अनिरुद्ध, २-४८, ५४, ५९; ४-१०, १६ to १९, २९; ५-११, ६-११, १८,८-१६; १०-३९% ११-९, १७-४३; १९-१५, ३२; २०-१८, २५; २४-८, २७, २९-५१; ३८-४१, ५७; ४३-१० अनुग्रह(शक्ति), १२-१४, ५७; १३-८, २९ अनुतारिका, १७-२१; २३-३७; २५-४८, ४९; २६-५, ११, ४२; ३३-५१; ४०-४२, ४४, ४५; ४९-७०, ९२, ९९,१०१; ५०-२९ अनुत्तर, १९-२, ५, ६, ७, अनुबीज, ४५-२५ अनुयाग, २८-२८४०-९४, ९९ अनुवासन, ३६-१०३; ३९-३" अनैश्वर, ३६-१५ अन्तःकरण, ५-७८; ६-३५, ४३; ७-३०; १२-३२, ४२; १७-५२ अन्तःकरणलक्ष्मी, ४४-१८ अन्तःकरणश्री, ४४-३० अन्तर्याग, २८-५७; ३६-१, १५०; ३८-३ अन्धतामिस्त्र, १२-१, २७ अन्नप्राशन ४०-४३ .

·३०६ लक्ष्मीतन्त्रम् - . अन्नयज्ञ, ३९-३०, ३१ अपराजिता, ८-२४ ; ४५-६५ अपाय, १७-२, ५६ to ५८. ७८, ८२, ८३, ८४, ८८,९१, ९२,.९४, १०० अपृथग्भूतशक्ति, २-११ अप्रमेय, २५-३:२६-१६, १८, १९, २४, ३२, ३३; ३०-१७:३१-१०, १७; ३२-२८, ३०; ३३-६७; ४५-५५ अभयद, २५-१८ अभयमुद्रा,३४-७९; ३८-५६ to ५८ अभिनिवेश, १२-२७ अभिमान, ५-७३; ७-३१ अभिमानश्री, ३५-१० अभिमाना, ३५-१६ अभ्यासयोग, ४३-१०८ अमृत, २५-२६; २९-५६, ६२; ३०-४६; ३१-३३, ६६, ७२; ३३-३७, ४५ अमृतनाभि, ३२-२२ अमृता, २०-४६ अमृताधार, २५-२५; ३०-४३, ३३-४० अमृताहरण, ११-२१, २०-३९ अम्बिका, ३२-२५ अम्बुजा, ५-१४ अरुणा, ४३-६९ अर्चा, २-५९,६०४-३१ अर्थोन्मेष, ५७-३ अर्धचन्द्र, ३५-१७ अर्हण, ३६-१०५, ३९-२८, २९ अलंकार(मन्त्र), ३३-१४, २९ अलंकारासन, ३९-१०, २६ अवभृथ, ४९-१.८ अवस्थापञ्चक, ४०-१२ अविग्रह, २५-८ अविद्या, ३-१४; १२-१, १६, २०, २१, २३ १३-२, १४-१५; १५-३०४१-१७ अव्यक्त, ५-२०; १२-५५; १५-३०; २६-२९: २९-५३: ३५-१०:३६-२१, २०४३-६ अव्यक्तपद्म,३३-४५ अशक्ति, ७-२६ अशुद्धवर्ग, २-३७ अशुद्धसृष्टि, ३२-१४ अशुद्धावा, २४-१५ अशेषभुवनाधार, २५-२४; २७-१.३०-४२; ३२-४, ४२:४५-६२ अष्टपत्र, ३७-१४ अष्टपुरी, ७-२२ अष्टाक्षर(मन्त्र), १७-१९ अष्टाङ्ग(याग), २८-२८ अस्त्रमन्त्र, ३३-१४, २९, ३७-३९ भस्त्रमुद्रा, ३४-२८ अस्मिता, १२-२३ to २५; १३-२ अहंकार, ५-३५, ३५, ४९, ७२,६-१२, १३; ७-३१, ३३, १५-२६; १६-४; १९-४२% ३२-४९; ३५-८, ३७:३६-२५४१-२१ अहंता, २-६, ७, १२, १३, १६ to २०, २५; ५-१६-१, ४, ५,१०,१५,१८,२६,३४; ७-४, ७, ८.१४% १२-२२; १३-२०; १४-२, १६; १५-९; १८-१४, ३६,४५% १९-१, २०-५, २१-४; २२-८, ११%3 २३-१,१९२४-२, ९,३२,४०३२-१५% ३६-२४; ३८-१; ४०-११६% ४४-१ ४५-३, ४, १९:५१-१०:५२-२० अहमर्थ, २-१६, १७, १ आकूति, ५०-१६७ आमेय (अन), २९-४२ आज्यस्थाली, ४०-५४ आत्मनिक्षेप, १७-६१, ७४, .. आदित्यवर्णा, ५०-१४९ भादित्यवसा, ३२-२२ मादिदेव, २५-३; ३३-५०, ६५, ६५, ५६, ८१, ९३, ४५-१८,५५, ५६,५९,६., . , अवैराग्य, ३६-१५ ·पदानुक्रमणी . , , आदिसिद्ध, ३३-७७; ३७-७४ आधारपद्म, ५-२३; ३३-३९; ४३-३८:५०-१८६ आधारवह्नि, ५०-१४३ आधारशक्ति, ३३-३१; ३४-३९,३५-५७; ३६-८, २६; ३७-५८; ४०-३६, ८८; ४१-६२ आधारपट्क, ३३-३९; ५४-२९ आनन्द, १९-३, ८, २७, २०-४९; २५-३; २६-१८, ३२; ३३-२४, ७३, ७९, ८०, ८३ to ८५, ८७, ८८, ९४, १०२,४५-४६ आनुकूल्य, १७-६६, ७७; २८-११ आनुकूल्यसंकल्प, १७-६० भानैश्वर्य, ७-२६ आप्यायन, ३७-३६ आभिमानिक, ३६-९२ आभ्यवहारिक, ३६-८९, ९० आर्द्रा, ५०-९९ आर्या, ४-६६ आर्ष(आयतन), ४२-२० आहेत, २०-५०; २५-४४ आलोक, १९-२६ आलोचन (ज्ञान), ५-५९ आशय, १२-१, २, ३२ आसनमुद्रा, ३४-४२ आहाद, २५-१६; २९-६७; ३०-४; ३३-७४ इच्छा, १-३९; २-२८८-२७; १९-४, ५; २०-३५; २२९ इडा, २९-३७:३२-२२ इदंता, २-७; १८-१२ इदंपदद्वीप, १४-१५ इख, २५-४४५-६६ इन्दुकला, ३१-७ इन्द्रपक्षी, ३२-२१ इष्ट, २५-४;४५-६६ हरण, १९-२६ ईश, ३-१२ ईशाना, १९-४ ईशितव्य, ३-१ to २३ ईश्वर, २५-१५ ईश्वरा, ५-१० ईश्वरी, ५०-१६१ उत्तम, २५-१५ उत्पूय, ४०-५५, ५६, ५९ उत्साह, ४५-७० उदय, २०-१३, १६, २१; २५-५; ३१-३३; ३३-२२, ३८, ४१, ९६ उदारा, ५०-१३२ उदितावस्था, २-५१ उद्दाम, २५-५; ३३-९५; ४५-७३ उद्दाल्य, ४०-११७ उर्तन, ३९-८ उन्मेष, १९-४, ६ उपादान, २८-२४ उपाय, १७-२, ५६, ५८, ६९, ५६ tove, ८२ to ८४, ९१, १२, १००, १०३, १.५ उपायान्तर, २८-१७ उमा, ५-१३ उषा,८-४६ ऊर्ज, २५-५; २९-६६; ३०-४;३३-२, १५, ३२, ५७, ५९, ६१, ८६, ८९, १०, १०२ ऊर्जता, १९-४ ऊर्णा, ३९-४५ ऋग्वेद, ३६-१७ ऋतधामा, २५-६ ऋद्धि, ४५-३२; ४६-१३; ५०-१४७ एकतत्त्व, १५-१. एकदंष्ट्र, २५-१३ एकवीरा, ४-६२ एकशृङ्गतनु, ११-२३; २०-४" एकान्ती, १७-१७ एंकार्णवान्त:शायी, ११-२०; २०-३९ ऐकरूप्य, ६-३९;७-२७ ऐन्द्र(मन्त्र), ३३-८० ·३०८ लक्ष्मीतन्त्रम् ऐरावण, २५-८; ३३-२ ओतदेह, २५-९ ओदन, २५-९; ३३-९७; ४५-७७, ८६ और्व, २५-९:३३-२ औषध, २५-९ कङ्कत, ३९-१९ कदम्ब(तरु), ४७-५ कपर्दी, ५-१० कपिल, ११-१९; २०-३८; ४४-३३ ; ५०-६७ कमठाकृति, ११-२० कमल, २५-११; ३०-३; ३३-२५, ३५, ४५-४३, कामधेनु, ५-११; २५-४७ कामधेनुमुद्रा, ३४-८९ कामबीज(मन्त्र), २६-२६, ३० कामवत्सा, ३२-२४ कामेश्वरी, ८-२६ काम्याहुति, ४०-७१ कार्पण्य, १७-६१, ६८,७० कार्पास, ३९-४५ काल, ५-२२, २४ to २८; ७-१३; १६-३, ४; १७-५१; २५-२३; ३३-५०, ६२, ७४, ८१, ११, ९२; ४५-५, ७२, ७७, ८० कमला, ५-८3८-१७ कराल, २५-११; ३३-९७, ४४-३३, ४४, ४५; ४५-४२, ४५ करीषिणी, ५०-१५८ कर्तृत्वसन्यास, १५-२१ कर्म(योग), १५-१७; १७-४९ कर्मपञ्चक, १२-१३, १४ कर्मलक्ष्मी, ४४-४१,,४२ कर्मश्री, ४४-३२ कर्मसंन्यास, १५-२१ कर्मसाम्य, १३-९, १२ कर्मेन्द्रिय, ५-५१, ५३, ४१, ७४, ७७, ७-४१; कालकूर्म, ३६-३ कालचक्र, ३०-५ कालनेमिन्न, ११-२२; २०-४० कालपावक, २५-२४; २९-५६; ३२-११; ४५-६३ कालरात्रि, ४-६२ कालवहि, २५-३६; २६-३८ कालानल, २९-११; ३०-१७ काली, ४-४०, ४४, ७-१३ काश्यपी, २०-४० कीर्ति, ८-२२; २०-३४, ४६; ३५-६१, ६५; ३८-३६, ४५-२, ५, ६, ९, १०, ४०,४६, ४८,५०४७-३,४,५०-१४५ कीर्तिमन्त्र, ४७-१७, ३४, ३५ कीर्तिसख्य:, ४५-४६ कीर्त्यनुचर, ४५-५० कुण्डलिनी, २६-१५; ३२-१८ कूर्म, २०-३९; ३५-५७, ३६-२६ कर्ममुद्रा, ३४-४३ कृतयुग, ३६-१९ कृष्ण, ५-१२, ११-२४, २०-४२ कृष्णचतुर्दशी, ४२-४ कृष्णा, ४-६२९-७ कृष्णाष्टमी, ४२-४ कला(गुण), २२-१४ कलाचक्र, २९-५० कलाध्वा, २१-६, २७ २२-१०, १३; ३०-५५; कलान्यास, ४९-१०८, १४४ कलीश्वर, ४५-८८ कल्की, ११-२५, २०-४॥ का, ५०-९३ कांस्य, ३९-४. कान्तात्मा, ११-२१ कान्ति, ८-२६; १९-१०, २०-३५, ४१ .

·. - . , * पदानुक्रमणी ३०९ केशव, ४-१७; '५-१२, १७; ११-३०: २०-३३ गी:, ४-६६ कोशपञ्चक, ८-२: ९-५७ गुणकल्पना, २-३९, ४२ कौतुक, ४९-७९, ८२ गुणत्रय, १५-२९ कौस्तुभ, २५-२५% ३८-६८ गुणवती, ३५-१६ कौस्तुभमुद्रा, ३४-३३ गुणश्री, ३५-१८ क्रियापाद, ५१-२, ५३--१ गुणमाम्य, ६-२२; १९-४० क्रियाशक्ति, २-४८; २२.२७, ३५, २९-२, ४, गुणसूक्ष्मश्री, ३५-१९ ८, १०, १२, ४६, ५५, ७०, ७१; ३०-९, गुणसूक्ष्मा, ३५-१६ ६५; ३१.१, ७९, ८० गुणोन्मेष, २-३९ कोड, ११.२०; २०-३८ गुरुण्य, ३८-४२ केश, १२--१, २, ७, ११: १४-५७ गुरुयाग, ४१-६२ क्षणभन्द, २५-४४ गुल्गुल, ३८-४२ क्षीरार्णवमुद्रा, ३४-४८ गृहीतिका, ४३-४४ क्षुधा, ४-६२ गृहाना, ४३-४४ क्षेत्रपालमुद्रा, ३४-४८ गोधूम, ३९-.-७ क्षेत्रेश, २०-५० : ३७.४४ गोपन, २५-३; ३१-३३, ३३-२, ३३, ३५, ३५, क्षेपण, १५-२६ ६३, ६६, ६५, ७०, ९७ खगा, २०-४५ गोप्तृत्ववरण, १७-६०, ७३, ७९ ३३-८८ गोविन्द, २५-१२; ३३-५६, ६१, ६३ खर्वदेह, २५-" गौः, ५-११: ३२-२३ खी, २८...४७ गौरी, ५-१३, १४, १६, ३६; १-२०, २५-४५; खलि, ३९-८ ३२.-२० ख्याति, ८-४. ग्रन्थिपर्णी, ३९-११ गडा, ८-३५; ३३-५७, ३७-४९, ५१; ४३-६८ ग्रहण, ९१-२६ गणाष्टक, १४-४० ग्राहयन्ती, ४३-४४ गणेश, ३३-१% B४०-८८ घण्टा, ४०-१९ १० ११, २५ गणेश्वरमुद्रा, ३४-६८ धर्माशु, २५-१२; ३३-८५ गदध्वंसी, २५-१३ घुष्टा, ४३-४३ गदाधर, २५-११ घुष्यन्ती, ४३-४३ गन्धद्वारा,५०-१४९ घोरत्व, ५-४४ गन्धमात्र, ३५-२४ घोरा, ३२-२५ गन्धभी, ३५-10 घोरणी, २५-४६ गरुड, २५-२५, ३६-५०, ६५, ६५, ३६-३० घोषयन्ती, ४३-४३ ३८-४६, ६, ८४ ४४-४४, ४९ घोषसंभवा, २५-४६ गान्धारी, २०-४० घोषा, ४३-४॥ गायत्री, २९-३१; ३१-३३, ३२-२. घोषोन्मेषा, ४३-४२ . खर्व, ·३१० लक्ष्मीतन्त्रम् चूडाकर्म, ४०-४३ चेतन, १४-४, ५ चेत्य, १४-४, ५, ९, १२ छन्दः, २५-१४ छन्दःपति, २५-१४; ३०-४९ छलध्वंसी, २५-१४ छाया, २०-४६ जगद्योनि, १९-६; २३-३५; २५-८, ४७; २६-१४, १६, १९, २१, २५; ३३-६२ जटिला, ३९-११ जनार्दन, ५-१२ जन्महन्ता, २५-१४; ३३-८९, ९६ ; ४५-५८, . ० , चक्र(अब्ज), ५-२३ चक्रमुद्रा, ३१-३९, ४५ चक्रराज, २९-४२; ३१-४० चक्री, २५-१३; ३०-४९; ३३-८६ चक्षुर्मुद्रा, ३४-२६ चञ्चल, २५-१३; ३३-५२ चण्ड, ३७-४६, ४७ चण्डा, ४-३९; ५-१३ चण्डिका, ४-३९, ४३ चण्डी, ४-३९, ४३ चतुर्गति, २५-२३; ३०-४२; ४५-५८ चतुर्मूर्ति, १७-४६ चतुर्दूह, २-५८; १७-४६ चतुर्होता, २९-२० चतूरूप, २-३८; ६-३९; १८-२९; २०-२० चन्द्रा, ५०-११५ चन्द्रांशु, २५-१३ चन्द्री, २५-१६; ३३-९३; ३५-४९, ५३; ४५-२९, ३१, ३९, ४६, ५०,५६,६४, ६७, ७३, ८७ चर्चा, १५-२४; १६-२७ चर्यापाद, ५१-२ चलबिम्ब, ४९-१०९ चातुरात्म्य, २-30 to ४३;७-८; १०-२१, २'", ४०, ४२, ११-१०, १५, १५-८; १७.३; २०-१०, १२, २०, २२, २४ चातूरूप्य,४-२५, ७-१९, २४ चारी, ३०-२१ चिच्छक्ति, ३-१५, १६, १८, २३, २५% ५-८४%B १२-१, ६, ८, १०, ११, १५, १८, १९, ४५%; १३-१८, २३; १४-४, ५६, ५५; १६-१३; २५-४६ चिदासन, ३६-२४, ३० चिद्भासन, ३३-४७ चिद्रासनमुद्रा, ३४-५५ चिन्ता, ८-३६ जय, ३३-५५ जयद,४५-५१ जयन्ती, ४५-६५ जयभद्र, ४५-७० जया, ८-२२; २०-३४; ३०-२३, ५३; ३४-१७; ३५-६२, ६५, ३८-४५, ४५-२, ५, ६, ", ५७, ५८, ६३, ७४; ४८-१, २, ११, २७, ३७ जयानुचर,४५-७०, ७४ जयासख्यः, ४५-६५ जलाधिकरण, ५-२३ जलेश, ३३-८२ जाग्रत्पद, २-४९१०-२५, ४०; ११-१, १४3 १४-२०; १९-३४, ३६; २१-११२२-२१, २३, २४-२६, ३३; ४०-११3५२-१२ जातकर्म, ४०-४५ जाति, ३३-७०, १.२ जिघृक्षा, ४३-४४ जितंता, १७-२. जीव, ६-१३, २९, ३३%;७-११%;११-४३१२-१, १८,११,१६,३५,४६१३-८,९,२६,३., ३६१७-०२०-३१%२१-२०, २१, २२-१८%3 २६-२५% ३५-१४ जीवकोश, १२-१५ .

·पदानुक्रमणी जीवदेहकोश, ६-४ ४५, ५०, ५३, ५५, ५०,५५,६१,६६,७२, जीवमन्त्र, ३६-५४ ७३, ७५, ९५,४१-२७, २९, ३२, ४२, ४५, जीवशक्ति, ३१-८ ५३, ५४, ५७, ६.४९-९९, १०१ जीवानन्दा, ३५-४६ तारिकामन्त्र, १७-२०; १८-४८, ५०; २३-१५ ज्ञानशक्ति, ८-२३ २५-१, ४५, ४८, ५.२६-५, १०, ४२ ज्ञानश्री, ४४-४१ २७-२, २१, २४, ४९; २९-४,४७,१०; ज्ञानेन्द्रिय, ५-५० to ५२, ५४, ६८, ७३, ४५; ३०-१५; ३१-८१, ८२; ३२-१; ३३-१, ७-३९; १६-१ ११; ३५-१२,४८, ६२,३६-५७,५९,1903 ज्येष्ठा, ३२-२५ ३७-२५, ३१; ४०-८, २८, ३९, ४१-४५, ज्वलन्ती, ५०-१२५ ५३; ४९-७०, ९ १२०, ५०-३५ to ३९ ज्वाला, २५-६ ताललक्ष्मा, २५-१८४४-३१ झष, २५-१५; ३०-४९ तिरोभाव, ३-१७; १२-१३, १५, १६, २०, ३५; तगर, ३९-११ १३-२, १५, २९; १४-५५ तत्त्व, १६-१० तिलकालक, २-४५, ४-१४; ६- तत्त्वदीक्षा, ४१-३५ तीक्ष्णता, १९-२६ तत्त्वधारक, २५-१५, ३०४९ तीर्थशुद्धि, ३४-११२ तत्त्वपद्धति, ७-१%१६-७ तुरीयान्त, २३-१५ तत्त्वाक्षरभी, ३५-३९ तुर्यातीत, २४-३१; ४०-११; ५१-११, २१ तत्त्वाध्वा, २१-७; २२-१५, ३०-५७ तुष्टि, ५०-१९६ तन्मात्राणि, १६-५, ८; १९-४४; ३५-६ तुष्टिदा, ८-२५ तमः, १२-१, २१, २२ तृप्ता, ५०-१०३ तर्कमुद्रा, ४४-३८, ४. तृप्ति, २५-३६ तर्पयन्ती, ५०-१० तृषा,४-१२ ता,५०-१३३ तेजस्वी, २५-१२ तामिस, १२-९ तैजस(अहंकार), ५-५०, ५१ तारकमन्त्र, २३-३६; २५-१; २९-४७, ३०-५, त्याग, १७-७५ ४२, ३३-२१, ५१,६४ ३५-६७; ३८-४% प्रयी, ५-१०, ११, २९, ३०; २०-१५ ३२-१३ ४५-७७ ४९-७०, ९२ तारमन्त्र, २४-४, २४, ३३, ४९; २६-१२९-२४; भय्यन्त, २८-१ ३०-४३, ४६; ३१-६, ३२-६; ३३-१८, ५२ त्राण, ४५-५१ to ५५, ७४, १०, ११२; ३७-२९, ३८-१३,. ..त्रिगुणग्रन्थि, ४१-१५ १८४५-३२, ३, ४२,५०, ५५, ४९-११, त्रिगुणा, ३-२७; ४-३६,४०, १५-१. १६-१७ १.१५०-१३८ त्रिपुरा, २६-३५ तारा, ८-४७% २०-४५%, ३२-२४ त्रिविक्रम, ८-३४; ११-२३, २०-४२ तारामन्त्र, २५-४५, ३३-७६, 16, १२%3B विष्प, २९-३५ ३८-१८, २०, ७ ९४०-१५, ४२ to४५, श्रेतामि, ४९-८५ .

·তৎীলঙ্গ . धनेश, ५०-५० धन्वी, २५-१९; ४५-६१ धरणी, ४-४३; २०-४६ धरेश, २५-२४; ३३-१८, ४९ धर्ता, २५-२०; ३३-४०४५-६० धर्म, ८-३९; ११-२०, २०३८ ; ३३-४२, ४३%; ३४-५१, ३७-६२ घाता,५-८ धातुसाम्य, ४७-१०३ धात्रीफल, ३२-१४ धामत्रय(मुदा). ३४-५४ धारणा, १९-१२, १६, ३४, ३६, ३८: २०-२३, २५; २३-१४:२४-५३; २८-४१; ३२-४६%3 . त्रैगुण्य, ४--३२५-३, १९, २४ ६० २६; १२-३९; ३५-६ त्रैरूप्य, ७-२४, २५ त्रैलोक्यैश्वर्यद, २५--१०, ३५, २६-४, १९, २१, २३; ३१-१, १५; ३२-४२, ४५; ३३--४२ यश्र, २५-८ दण्डधार, २५-१७ दण्डमनु, ३३-१२ दत्तात्रेय, ८-४; ११-२२; २०.४१ दत्तावकाश, २५-१५ दमन, २५-१९; ३३-७४ दायोता, २९-२० दामोदर, ११.३०; २००१ दाय, २८-५ दाशरथि, ८-४३ दाना, ४०-२६ दिव्य आयतन), ४२--१० दीतिमा , २५-१२ दीर्घघोण, २५-४ दुराधर्धा, १५.८.१५ दुर्गम, ९-३० दुर्गा १-४., १-३०; २०-५० ; ४५-१ दुर्गा: १-२ दृश्यमाना, ४३... इश्या, १३-१ देवजुष्टा, ५०-५२९ देवदत्त. २५-७ देवनन्दिनी, ३२-११ देवमित्र, ५०-१४३ देवी, ५०-९. धुति, ४५-४७ द्रवता, १९-२० द्वादशान्त, २०-१२, २०, २३, ३५-३२४०-3 ४९-१९४; ५४-१६, १७५५-५ विरूपत्व, ६-३९ दैलप्य, ६-४०, ७-२५ धारणाकूट, ४४.३॥ भारणालक्ष्मी, ४४-३६ धारणाश्री. ४४-२५ धारा, ८--४७ घाघर, २५-१६ ४.६६, ८-१० २०-३५, ४५ धूमकेतु, ३-२८ धृति, ३२-२२ गान(दो), ५१... ध्रुष, ८-४७; ११-१९, २५, २०-३७, २४-४९; २५-२२: २५-६४, ३१-३०, ३५-११% ४१-५४; ४४-३९, ४५-८६ ध्यजमन्त्र, ३३-१५ नर, १५-२४, २०४२ २५-३३-१२, ८२, ९८४४-१,४४५-५८ नरसंभवा, २०-४७ नरसिंह, ११-११ नवपन, ३७-११, १३, १५, ४३-४९,५. नागराज, ३३-१४ नागशायिनी, २०-४० नागेश, ३८-५१ .

·पदानुक्रमणी न्यास, १७-०५ पञ्चकाल, १०-१३, २१-११;२७-३६,२८-५१, ५९ पक्षकृत्य, १३-१३, २६; २७-५, १४, ३२-८, नाडीमार्ग, २८-४० नाद, १८-२३, २४-६, ७, ९, ११; २६-८; २७-२०, २४; ३२-६३४-४३,४९-१४०% ५१-३०५२-१३ नादान्त, २४-१० नाभिपन, ४३-३८, ४. नामकर्म, ४०-४५ नारद, १-१९, २०, २५, ४८५७-२६ नारसिंह, २०-३९ नारसिंही, २०-४६ नारायण,३-१४; ८-१३, १; १०-६, ११-१, २४; १२-१२, १३-१४; १५-११,१६-२३; १७-३, ७,४६% २०-४२; २४-४९; २५-२.; २८-४% २९-६९; ३१-४६ नारायणी, ३-1; -1७-४८-१; ९-१; १२-४; १६-१७ २०-४०% २३-१ नारायणीस्तुति, ९-२५ निक्षेप, १७-०५ नित्यपुष्टा, ५०-१५५ नित्ययाग, ४०-४१ नित्या, ८-१३ निद्रा, ४-६२५-२१, ८-११,३६ नियति, ७-१३ निरखना, ८-२३, २५-४५ निल्यारण्य, २-१८ निति, ३३-८३ नितिशब्द, ४-10 निणीति, ४३-४५ निति, ३५-१५; ५३-११ नियुसन, ३९-११ नृसिंह, २५-२६ नेत्रमन्त्र, ३३-१ नेमि, २५-१६ नैवेद्य, ४०-१९ न्यग्रोधधाना, १२-३९ न्यग्रोषशायी, ११-१४; २०-४१ पञ्चगव्य, ४१-१३, ४२-१५ ४९-८४ पञ्चबिन्दु, २५-४३१-६५, ७४; ३२-15 ३३-२ पञ्चयश, १७-१३, २७-३६ पञ्चरात्र, १-४३४-२८, २१-१५, २२-१६ २४-७४ पारूप, ६-३९," पञ्चशक्ति, १७-२५; १९-१० पञ्चहोता, २९-२१ पञ्चाध्यकोश, २०-६ पदमन्त्र, २४-६०; २९-५२, ५५% ३०-१,५७ ४४-१४,१६ पदावा, २१-१५, २५, २२-२.३, ३०-१३ पा, ५-२३, २८,३१,३२, ३३-२३ पानाम, १-२१, ३२, २-५०% ४-१९८-14%3B ११-१८, १९, २५, २५, १७-१; २०-१५; २५-२१; ३०-५१%3 ४५-४१ पानिधि, ३३-६० पचनेमी, ५०-१३५ पद्ममनु, ३३-९५ पभमालिनी, ५०-१८६, १८. पघमुद्रा, ३४-५१४०-४. पध्याग,४७-२ पचवर्णा, ५०-११४ पमा, ५-८,५५,२००८-४२, २०-४५, २५-४५ पभासन, २८-४०, ४१-१८ पचासना, २०-४४ पमिनी, २०-४० पन्याः, २५-३. पयस्विनी, ३२-२३ पर, २६.७३-१०१०-१.१६; ११-४,, ·३१४ लक्ष्मीतन्त्रम् पिङ्ग, परबोधा, ४३-४६ परब्रह्म, ११-२; १४-१; १५-८, ५; १७-५, ५ परमगुरु, ३३-७२ परमधामा, ३३--१०५ परमव्योम, ६-४४; ७-९; १७-९ परमात्मा, २-४, ५, ११-१; २५-१७, ३६, ४६. ४९; २६-१९; ३२-३, ५, ७, १३3 ३३-१५, ९५ परमेश्वर, २५-१०; २६-३४; २७-१९; ३१-४, ३३-९१, ९२, ४५-५९ परमेश्वरी. ३२-१२ परमेष्ठी, ३३-७३ परशुभृत्, ११-२०; २०-४२ घरा, ४-४०, ६-३४, ७-४; ३२-१६, ३७, ५७ परातीत, ४३-१२ परावरा, ४-४९. परिधि, ४०-६१, ४ पर्यमिकरण, ४०-५२ पवित्र, २५-२१, ३१-४०; ३३-३८, ५३, ५९, १०, ७२, ४०-५४, ५५, ४४-३०४५-५५ . पशूनां रूप, ५०-१७२ पश्चिमानन, २५-२१, २६-२७ पश्यन्ती, १८-२५, २९; ४१-५२; ४३-४०; ४९-१३१, १३७; ५७-५ पश्या, ४३-४०, ५०-३५, ८५% ५७-११ पश्येतरा, ४३-४० पाक, १९-२६ पाश्चरात्रिक, २४-६७; ३४-५२९ पातालशयन, ११-२५, २०-४३ पाद्यप्रतिग्रह, ३९-५ पारिजातजित्, ८-३२ पारिजातहर, ११-२०; २०-४० पार्थिवमुद्रा, ३४-४६ पाशमन्त्र, ३३-९४ पाशमुद्रा, ३४-३८ पाशुपत, १-४२ ४०-११९, ५७-५३ ५०-१९३ पिङ्गला, २९-१५; ५०-१९३, १९४ पिण्डमन्त्र, २१-१८, २१, २३; २२-३८% २३-३५; २४-५३; २९-४९, ५५, ६१, ६३, ६४; ३०-२, ३, ४, ४३, ६१ पितृगणमुद्रा, ३४-७६ पितृजा, ५-४६, ४७ पितृसंघमन्त्र, ३३-७५ पीठशक्ति, ४०-८८ पुण्डरीक, ५-२३, २५-२५ पुत्रक, ४१-८ पुरवर, ३७-१८, २५ पुरश्चरण, २४-३५, २८-५५ पुरी, ४-४९ पुरुष, १६-१५, २०-२८, २९ पुरुषसूक्त, २९-१३, ३६-६० पुरुषेश्वर, २५-२४, ४५-२४, २५ पुरुषोत्तम, २८-२३ पुर्यष्टक, ७-२३ पुष्कर, ५-२३ पुष्करिणी, ५०-१८९ पुष्टि, ८-२१, २५, ३६ पूरक, ३४-१२५ ३६-१२३ पूर्णाङ्ग, २५-२२ पूर्णाहुति, ३४-१; ४०-७५, ८२; ४१-२७, ३३, ४७, ५१, ५४, ५५, ४७-१३, ४९-१. प्रकृति, ४-५१%; ५-१९७-१९८-२४:१०-९ १२-७; १५-२६, २७, २९; १६-५, १२, १५, १५, २३-१४, २४-४५%, २५-1135 २६-२८, ३८, ३०-१२, २९ ३२-२५%3B ३५-२, ३, ९, ११, २८, ३८, ४१-४६ ५०-६४, १२८, १३४ प्रकृतिश्री, ४४-३५ प्रचण्ड, ३३-५४, ३५-४६ प्रशाधार, २५-५, २६-३५ प्रणव, २४-४, ७०,013 ३१-10,३६-५ . - .

·पदानुक्रमणी to १०, १७, २५, २६; ३४-१२५; ३६-३३, ७५, १४; ४१-२५, ४५-२३, ८५; ५०-१२ प्रणीता, ४०-५४, ५५ प्रतर्दन, २५-१७ प्रतापी, ४५-७० प्रतिष्ठा, ३५-१५; ४९-१४९, ५३-१" प्रत्यालीद, ३१-५३ प्रत्याहार, २८-४१; ५०-४४ प्रद्युम्न,२-४७४-९,१५,१८,१९७५-७;६-८, ५; १०-३६; १७-४३; १९-३२; २०-१४; २४-८; २६-२६: २९-५१; ४३-११; . - प्ररणी, प्रधान, २५-२३, २५-१९,२०, २२, २४,३०-४८; ३३-३५, ४४-२८, ४५-४५, ६०, ८६, १ प्रधानभी, ४४-२९ प्रपत्ति, २८-१," प्रपन्न, २८-१६ भमासा, ५०-१२: प्रभूता, ५-४०, ४० प्रमाता, ६-१५, ७-१८,१९ प्रलय, २-५७; १०-४१ प्रसन्नता, १९-२० प्रसाद, ४५-५१ प्रसादनमनु, ३३-19 प्रसादाञ्जलि, ४४-३. प्रसारण, २५-१ प्रसूति, ७-183; १५-२७, २९, ३०-१२; ३५-१. प्रतिकोश, ६-३, २०, ४३ माण, ५-१९,५ 3-३५, १२-४ १६-२, ३, २५-२५, २७-५% २९-१२,५६, १२, १%3B ३१-१५, १५, ३३-१,३०,३३, १.. प्राणती, ४३-४६ प्राणपत्नी, ३२-१. प्राणमय,७-२. प्राणयन्ती, ४३-४६ प्राणवत्सला, ३२-२५ प्राणश्री, ३५-१८ प्राणा, ४३-४६ प्राणावबोधिनी, ४३-४६ प्रातिकूल्य, १७-६७; २८-११ प्रातिकूल्यवर्जन, १७-६० प्रापण, ३६-८९, १३८, १३९ ४०-३०, ७८, ९५%3 ५०-३५ प्रायश्चित्ताहुति, ४०-७२ प्रासाद(मन्त्र), १८-४९ प्रिया, ३९-११ प्रियव्रता, ३२-२४ प्रीणन, ४०-२० प्रीति, ८-२५, ३१; २०-३५ प्रीतिवर्धनी, ८-२५ ४५-८३ प्लावन, ४०-३६ फलसैन्यास, १५-२१ फुल्लनयन, २५-२१ बडबावक्त्र, ११-२०; २०-३८ बदरास्थि, ३९-३७ बला, ४९-१६ बलाकिका, ३८-४७ बहिर्याग, २८-५५; ३६-११३, १५.; ३७-१, ३ बाधकरण, ५-७८६-३५,७-३८, ४२; २२-२३ बाबागम, ५०-१६५ बिन्दु, १८-२४; १९-२८; २४-६, ८, १५, ५६; २७--१२, २०, २४ बिन्दन्त, २४-२२ बीजमन्त, २१-१०, १२, १५, २३, २२-143 २३-३५, ३०, ३५-१७ बीण्यष्टक, ५३-1., १३ , बुषि, ५-११, ३, ४५, ६-१३-३५; १६-२, ३3३२-४५% ३५-५ बुध्यमाना, ४३-४२ दहस्पति, १-१४ ·लक्ष्मीतन्त्रम् बोद्धी, ४३-४२ बोधयन्ती, ४३-४२ बौद्ध, २०-५० ब्रह्म, १०-५; ३३-८८ ब्रह्मदशा, १९-३५ ब्रह्मपञ्चक, १९-१६, ३०, ३२, २३-१५; ३२-४४ ब्रह्मप्रस्वाप, १२-५४ ब्रह्मरन्ध्र, ३२-६०; ३५-७३, ४०-५, ६ ब्रह्मशिला, ४९-१०४, १०५, १०७ ब्रह्मश्री, ४४-२६, ३४, ३६ ब्रह्मसमाधि, ३४-१३८ ब्रह्मा, ५-८, १३, २९, ६-२४ ब्रह्माञ्जलि, ४४-३६ ब्रह्माण्ड, ६-४, २४; १२-४६; ४०-२३ ब्रह्मादेत, २-११ ब्रह्मानन्द, ३४-११६ ब्राझी, ४-६६; ९-७ मगवती, ४-४०,४८ मगवत्किरण, ४५-१६ मगवत्ता, ७-४ भगवत्पनी, ४-४०, ४८ भगवद्धर्म, १-११, १२, २०, २१ मगवान्, ६-४४, २५-७ भद्रकाली, ४-४०, ४५ मद्रपीठ, ४९-७९ मद्रा,४-४०, ४४ मद्रासन,३९-१७ मरन्यास, १७-८० मल्लातक, २५-१३ मवत्, २-१४ मवदुत्तर, ८-१२; १०-२,४; ११-१% १८-४८ भवद्भावात्मक, २-१५, १९, ७-६3८-८, १५%B ९-५५, १८-४७ भक्दावोत्तर, ८-१२ भवोपकरण, २०-४९; २२-१२; ३०-३० भारती, ४-१५ भार्गव(राम), ८-४२ भार्गवी, ८-४. भाव, १८-४८; २८-५ भावसृष्टि, १२-४. भावासन, ३८-८, २९, ४०-३६ भाविकी(सृष्टि), १२-३९ भावोत्तर, ८-१२; १०-२; १८-४९ भाषा, ५-१०,११ भास्कर, २५-२६, २६-३८ भीमा, ९-४१ भुवन, २५-५% ४५-३८,८६ भुवन(चक्र), २९-५४ भुवनपाल, २५-१९ भुवनाध्या, २१-२५, २६, २२-११, २७, २८% २६-२४ भुवनेश्वरी, २५-४ भू,८-३९; २०-४५ भूतभावन, २५-१३ भूतलक्ष्मी, ४४-४५ भूतशुधि, २८-२९, ३५-१, २, २०, २२, ८१; -- भूतश्री, ४४-१३ भूतात्मा, २५-१३ भूतादि, ५-३८,४८ भूतिशक्ति, २९-२, ४, ५, १०, ३१-७९ भूधर, २५-९, ३३-1.03 ४५-16 भूर्जपत्र, ४६-३० मोक्तृकूटस्थ, ७-1 मोगच्छिद्र, ३९-२५ मोगयाग, ३८-१५, ८४ मोगस्थान, ३-११, १४, १४-५१ मोगोपकरण, ३-१५, १४, १४-५१ भोग्य, ३-१५, २४; १४-५१%२४-५५, ५७ मोज्यासन, ३९-१६ मौतिकी(सृष्टि), १२-३९, ४० अमरी, ३२-१८ ·पदानुक्रमणी भ्रामणी, ४५-८३, ४९-५ भ्रामरी, ९-४३ भदन, ३८-४२; ४५-४९, ७८,८६ मधुकैटभ, ९-१६ मधुपर्क, ३६-७८, १०३, १०५; ४०-१९, ६९; ५०-२८ मधुरा, ८-४५ मधुसूदन, ११-१९% २०-३० मधुपर्क, ३९-४ मध्यमा, १८-२६,२९५०-३९% ५१-३0%; मध्या, ५०-613 ५१-२८, ३१; ५७-२, मनस:काम, ५०-१६४ मनु, ५-८३ मनुपुत्र, १२-५१ मनोमयी, ३२-१५ मन्त्रकोश, ३३-१२२, ३४-१ मन्त्रदीशा, ४१-३२, ३५ मन्त्राध्या, २१-१, २२-१५, १९; ३०-२३; महामोह, १२-९; ४५-८८ महायान, ५०-१८२ महायोनि, ४५-११० महाराज्ञी, २५-४२: ३२-२३ महालक्ष्मी, ४-३६, ३९, ४२; ५-३, ६-१८ to २०; ७-१३,८-१७, ९-७, ८, ४६, ४९% २०-२६; २३-३८% २५--४५,२६-३७, ३९; ३०-३७,४४-४३, ४५ महावाणी, ४-६६; २०-२६ महाविद्या, ४-६६; ५-५; ६-१९, ३०, ७-१३; ८-१०, ९-२०; २६-२५ महाविभूति, २-९; १७५ महाश्री, ४-३९, ४३५-४, २५, ४४-४५ महाश्री(मुद्रा), ३४-६ महिमा, ८-२७; २०-३५ महिप, ९-११ महिषमर्दनी, ९-१ महिषान्तकरीसूक्त, ९-१२ महिषासुरनाशनी, ३०-२० मही, ३२-२३ महीयसी, ३२-२२ महेश्वरी, ४-४० मा, २०-४५% ५०-८९ मांसी, ४९-१६ मन्वन्तराधिप, १२-५१ मयूरव्यजन, ४७-८ मरीचि, ५-4 मदन, २५-१५२६-१८ मलयाशेल, १-१९ मसूर, ४९-१. महाकाली, ४-६१५-११, ३.६-१९; ९-१५, १०% १०-१० महानु, ४-१८% २५-४७, ३२-२१ महान्(तत्व), ५-३५; १२-४-१५-१५ १६-१, *,४, २९-५२ मदापन, ३२-६. महाबल, ४५-५. महामाया, ४-४१, ११, ५-४,१,३६६-१.3 मातृकामन्त्र, २३-१८, २४-२४०-१४ मातृदशा, ७-१२,२८ मात्रा, ३९-२५, 10 माधव, २५-२० मानष, ५-८३ माया, ६-३;-१६, २५८-१२, २७, ९-१ १५-२५, २८, ३.१९-१४, २०-२६, ३४, ३५,३४-१५३५-१०, १५, ५१% 3३८-10% मायाकोश, ६-१८,४३ महामारी, ४-१ मायानुचर, ४५-८८ ·३१८ लक्ष्मीतन्त्रम् . - मायाबीज, ४५-८०, ८२ मायायोगा, ४-४७ मायाश्री, ३५-१९ मायासख्यः, ४५-८३, ८७ मायी, ३३-३०, ५६, ५७ मालामुद्रा,.३४-३३ मीनधर, ८-३३ मुक्तियान, ५०-१८२ मुद्राकोश, ३३-१२०; ३४-१ मुसल, १०-३३, ४८-२७, २८ मूढत्व, ५-४४ मूर्तीकृतगुण, २-३९ मूलशक्ति, ३१-६ मूलाधार, ५०-३८ मृत्युंजय(मन्त्र), २९-३८ मेधा, ४५-४७ मेरु, ३९-४७ मोक्षश्री, २७-२४ मोटा, ४९-१६ मोह, १२--९, २३, २४ मोहिनी, ४-४६; ४५-८३ मौक्तिक, ३९-४० मौसल, २५-१७ यक्षी, २५-४४ यन्त्रकल्प, १८८ यमुना, ३७-४९, ५१ यशसा, ५०-१२३ यशस्करी, ८-२५ यशस्विनी, ३२-२० यष्टि, ५०-१९२ यातुधानेशमन्त्र, ३३-८२ योग, १५-१४; १६-३०; १७-४१ योगदायिका, ३२-१८ योगधाता २५-८ योगनिद्रा, ९-१५, १७ योगभाविनी, ३२-२५. योगमाया, ४-४७ योगा, ४-४७; ३२-२५ योगिनी, ३२-२५, ४२ योगियान, ५०-१८२ योनि(प्रकृति), ५-१९; ६-२२; १५-३०; १९-८० योनिमुद्रा, ३४-१०, १४ योन्यासन, ३६-२ रक्तदन्ती, ९-३२ रक्षायोग, १८-७ रङ्ग, २०-४४ रजतलक, ५०-१२ रजनी, ३९-१०; ४९-१६ रति, ६-१८, ८-२७, ४६; २०-३५; ३२-२२ रमा, ४३-३९ रसता, १९-२७ रसमात्र.३५-२५ रसश्री, ३५-१८ रसेन्द्र, ४६-२८ राग, १२-२५, २०-२५ रागशक्ति, १९-१५ राजतरु, ४९-११ राजि, ४९-७८ राजोपल, ४१-२२ राशी, ४-५० राम, ११--२४, २०-४३, २५-४, ३४-१५ ४५-३१, ६०, ६१ राहुजित, ११-२२; २०-४० रीति(लोह), ३९-४० रुक्मिणी, ८-४६ रुद्र, ५-१०, १४, ७-३४ रुद्र(सूक्त), २९-२४ रुद्रजननी, ३२-२१ रूपशालिनी, ३२-२४ रूपश्री, ३५-१८ रेचक, ३८-43; ४०-३९ रेवती, ८-४६ ·पदानुक्रमणी ३१९ लक्षणा, ५०-६४ लक्ष्मी, ५-८, ८-२५, ३१, ३६; २०-३४, ४५; २३-१२, २५-४५, २९-९; ३४-१६,१७ ३५-६७; ४५-२, ४, ६,८४७-१3५०-६२ लक्ष्मीतन्त्र, १-२५; ४३-६१; ४४-५२, ५७-३", + वामा, लक्ष्मीनारायण, १-१; २२-७, ३४, २३-१२४-१, ११,३१,४१; २६-३,२७-३, ४३; ३७-६०%B ५७-४१,५५ लक्ष्मीमन्त्र, ४६-४, ३९ लक्ष्मीव्यूह, ४५-२१ लक्ष्मीसख्यः, ४५-३० लक्ष्म्यनुचर, ४५-३४ लम्बोदरी, २०-४९ लवणकूट, ३५-४७ लागली, २५-२१ लावण्य, ४५-३५, ४६-७, १५ लिङ्गात्मा, २५-७ लैङ्गिकी(सृष्टि), १२-१९," लोकनाथ, ११-२२, २०-४१ लोकपाल, ४०-५. लोकायत, २५-४३ लोकेश, २५-५ लोकेशमन्त्र, ३३-७४ ३९-१० बनमाला, १७-२९, ३१-८,३३-२०, २१, ३८-४४, ५५-८ बनमाला(मुद्रा), ३४-३४ परदमुद्रा, ३४-७५; ३८-५६ to ५८,.. बरारोहा, ३२-१४ बराब,८-३८०११-२१, २०-२५२५-२५%, ३३-14, ५५, ४५-1., ५५ वरुण, २५-२५, ३१--14३३-३५,८३,८५,१४, वर्णनादिनी, ५०-१४१ वर्णावा, १९-४६; २०-२, ३, २३, २९, २२-१., १२; ३०-१४, ३६-४४ वर्ममुद्रा, ३४-२३ वसिष्ठ, ९-५०, ५१; ५०-५६, ७२, ३, २३. वसुहिता, ३२-२१ वहिजाया, ३१-४३,३३-२३, १०८४५-२६, ८१ वहिपत्नी, ४५-६२ वाक्, ४-६६ वागीश्वर, ११-२०, ४५-५१ वागीश्वरी, २०-३५, ४५; ४०-२१ वागीश्वरी(मन्त्र), ३३-६० वागीश्वरी(मुद्रा), ३४-७२ वाग्भवमन्त्र, २६-१२ to १४ वामन, ८-४१, ११-२३, २०-२, २५-३०%3 ३०-४८; ३३-२१,४४-३० ३२-२५ वायुवेश्माक्षर, ३१-९ वारुणी, २०-४५ वालुका, ४९-३८ घासना, १२-२४, ३२, ३३, १४-१५: १७-५२ वासुदेव, २-५, १४; ४-१२, १३, ११,२५,५-१२, १४६-१४, १६१०-14, २२, २६; ११-६, १३, १४-१; १५-१, १२, २०; १६-२३; १७-३, ३५१८-१४,२२-१५,२०; २९-५१% ३२-२९ ४३-१२; ५०-२३६% ५५-" वासुदेवता, ७-६ विकल्प, ३-२५, ४-१५-१९७-३1% १४.., ३,११,१२ विकस्ति, ५०-५४,९५ विक्रमी, २५-१ विक्रान्ति, २०-४० विजय, ३३-५१%3; ३७-18, . विजया, ३०-१५% ४५-१५ विद्या, ५-१०, २०, ८-10; २०३५-१५ विद्याधिदेव, ११-19, २०-10 लोत्र, वर्गान्त, २५-२५, ३०४८ वर्णवा, २९-४४,४९ ·, , . 1 ३२० लक्ष्मीतन्त्रम् विधि, ५-६ वेदगर्भा, ४-६६ विनायक, २०-५० वेदवित् , ११-२५ विन्ध्यवासिनी, ९-२९ वेदविद्या, २०-४८ विपाक, १२-३१, ३२, ३४ वेदात्मा, २५-११ विबुध, २५-२४; ३३-४०, ४५-३८ वेधाः, ५-१७ विभव, २-५८; १०-११, ४४; ११-८, १७, १८, वैकारिक, ५-४९, ५० २६, ३२, ४९ वैकुण्ठ, २५-१८; ३३-२४, ८७; ४४-३२ विभवान्तर, २-६१; ४-३० वैखरी, १८-२७, २९; २०-३०,४९-१३४, १४०; विभावरी, २५-४७ ५०-४०, १४१; ५७-२, ८ to १०, १२ विभूति, ८-२६; ४५-३२ वैदिक, २७-२१ विभूतिपञ्चक, ३२-५१ वैदेही, २०-४८ विराट् , ५-७९, ८२, ८३, ६-२४ ; १२-४१, ४२, वैद्रुम(मणि), ३९-४२ ४६; २५-७; ३३-२६ वैप्रचित्त, ९-३०, ३१ विरिञ्चि, ५-८, १६, ६-२२ वैराग्य, ५-३४; ३६-१३ विशाखयूप, ११-१२, १५, १८, २६, २९ वैराज, २५-१८; ३३-६६ ; ४५-६१ विश्राम, २०-१३, १५, २१ वैश्वानरशिखा, ४४-२२ विश्वकामा, २०-४६ वैसर्जनमनु, ३३-११३ विश्वमावन, २५-११ व्यक्त, ३०-४ विश्वमन्दिर, ११--२७ व्यक्ति, २०-१३ विश्वरूप, ११-१९; २०-३८; २५-१५ व्याख्यामुद्रा, ३७-६७; ४४-४१ क्विा, २०-४५ व्यापक, २५-३, २९६३ to ६५,४५-६"," विश्वाप्यायकर, २५-१६; ३३-९२; ४४-३२ व्यापी, २५-१०; २६-३९; २९--५७, ५८,३०-४; विश्वामित्र, ५०-७२ ३१-१५, ४०, ६५; ३३-२, १६, १९, २२, विश्वास, १७-६०, ७२, ७८ २४, २६, २७, ६४ to ६६,७१ to ५३; विष्टर, २५-६ ४५-२९, ३१, ९२ विष्णु, ५-१२, २५-४; ३२-४; ३३-१०५; ३५-- व्याप्ति, १९-२६; २०-१३ १५४४-५ ४५-४२, ४३, ६२, ६६, ७८ व्यामिश्रयोग, ११-४९ विष्वक्सेन, १७-२१, २५; ३८-५२, ७५, ८३%; व्युच्छन्ती, ४३-३९ ४०-७८, ८१, व्युषिता, ४३-३१ विष्वक्सेनमनु, ३३-९९ व्युषुषी, ४३-३९ विष्वक्सेनमुद्रा, ३४-८४ व्युष्टा, ४३-३९ विसर्ग, २५-१० व्यूह, ३-१८,६-१६७-७; १०-10, १७, २५, विहंगम, ११-१९; २०-३० ४३, ११-४, ५, ८, ११, १४, ४०, ४१,४९, वृद्धि, ४५-३२ ५१, २०-१३, ३३, ३४२२-१६, ३४ वृषकमा, २५-१० २४-१९, २९-१२; ३०-१३, ६५, ३५-103 वृषाकपायी, ३२-२० ५१-१४ ·पदानुनी ३२१ व्यूहान्तर, २-६१% ४-२८; ११-३०; ५१-१४ व्यूहिनी, २९-११, ४०; ३०-२, ६५ व्योम, ४-४९, ५-१९; ३३-१५, ४४, ७६, ७९, ११०; ३५-१३, १५, ३६-३१ व्बोमरन्ध्र, ५०-७७ व्योमेश, २५-१०; २६-२४, २९, ३३; २७-१६, १८, १९, ३२-५७ ४५-६२ व्योषुपी, ४३-३९ शंकर, ५-१०, ३६; २५-२५; ३३-५८; ४५-४९ शंकरी, ३८-४९ शक्ति, २-११, २९, ४९; ३-३, ४; ४-१०, १३, १६% 3-५% ८-९, २६ १०-६, ९; ११--२, २१, ३५,२०-४५% २४-१४; २८-३ शक्तिकोश, ६-३, ५, ९, १० शक्तिचक्र, ३६-४ शक्तितत्त्व, ७-१३ शक्तिपात, १३-८, १. शक्तिमत्, ८-८, ५, ३६-४२ यक्तिमनु, ३३-९१ शक्तिमुद्रा, ३४-५, १५ मातीश, ८-१९, ११-१९; २०१७ माहा, ३७-६, ७९ शश, २५-१३ ३३-१२,१५,१५४५-१ शनिधि, ३३-५९ शची, ३२-२० शताक्षी, ९-१५ शब्दब्रक्ष, १८-१५, १६, २०४२१-१,५3 २३-२१% २४-३, १.४८% ३१-१. ३२-१५, २६-४२, ४, ५५, ४९-११५% शाल, २८-१४२ शां), ५५-६ शाकंभरी, ५-३६, ३८ शाकुन(सूक्त), ४९.३० शाण(सूत्र), ३९-११ शान्त, २५-२५, ४९; २६-८, २७-२२; ३३-५३; ४४-२६; ४९-२७ सन्तता, २-४४ शान्ता, २-४१; ४-५०; १८-१९, ३०,५१-२८ शान्तावस्था,२-५१ शान्ति, १९-२०; २५-६६; ३५-१५ शान्तिद, २५-१९. शान्तिदा, ८--३५ शान्तोदित, ५०-१३० शान्त्यतीता, ३५-१६, ५३-१२ शाकृित् , २५-२० शालि, ३९-६, १४; ४७-१० शाल्यन्न, ३९-३० शाश्वत, २५-१४; ३०-४९; ३३-५४; ४५-६२ शास्ता, २५-१८ शिखामन्त्र, ३७-५७ शिखामुद्रा, ३४-२० शिलिप्रिया, ३३-२० शीतभाव, १९-२० शुक्र(सूक्त), २९-२४ शुद्धकोश, ११-५२ शुद्धतत्वाध्या, ४१-३५ शुद्धपद्धति, २-1938 ३-" शुद्धमार्ग, ३-१८४-५, ६, १२, ६-५, २४-१५ शसृषि, ४-५%B५-२, ३२--१४ शुद्धि, ८-२३ शुद्धतर(कोश), ११-५२ शून्यमय, ७-18 शूलमनु, ३३-१७ शेव, २५-४१ शोषण, ४०-११ धम्दभी, ३५-१८ शब्दानुसंधान, ४९-१२०, 110 शब्दोन्मेष, ५७-३ शरणागति, १७-११,७५, १.. घरण्य, २८-८ ·३२२ लक्ष्मीतन्त्रम् . शौर्य, २-५५ श्राद्धकल्प, १८-७ श्री, ४-५४; ५-८६-८; ८-२१, २२, ३२, ४०; ११-३१, १२-४; १३-८; १६-२१; २०-३५, ४६; २६-२९, ३२-२४; ३३-५१; ५०-८३ श्रीकण्ठ, २०-४९ श्रीनिवास, १६-३१ श्रीपति, ८-३१; ११-२१, २०-४०; २८-८ श्रीफल, ४६-१९ श्रीबीज, ३४-६० श्रीवृक्ष, ४६-१४ श्रीसूक्त, २९-२३; ३६-७४; ४९-९३, ९५ श्रुति, ४५-४७ श्वेत, २५-२१, ३०-४, ४९ श्वेता, ५५-९ षट्कर्म, २१-३१ षट्कोश, ६-३, ४; १२-३८; १४-५२ षडक्षर(मन्त्र), १७-२०; ३१-४४ षडङ्ग, १७-५९ षडध्वा, २१-१, २२-१०, ११, २९-१, ३०-१०, ५७; ३१-४६; ५०-१७७ . संनिधि(मुद्रा), ३८-९, १. संनिरोध(मुद्रा), ३८-९, ११ संन्यास, १५-१९; १७-७५ संपातहोम, ४१-१८, २६, २७ संयम, १६-३०, ३३, ३४, ४० संरम्भ, ५-७४, ७५, ७-३५, ३६ संवित् , १४-५ संस्त्राव(होम), ४०-७४ संस्तम्भ(मुद्रा), ३८-९, ११ संहार, ४०-४८ संहृति (आत्यन्तिकी), १२-५६ (नित्या), १२-५३ (नैमित्तिकी), १२.५३ (प्राकृती), १२-५४ (प्रासूती), १२-५५ (मायी), १२..५५ (शक्ति), ३-८, ९, १२-१३, ५२, ५६, ५ १३-२८; १७-३४ सखीमन्त्र, ४५-५०, ६५ सती, ५-१३ सत्ता, ३-१,३२-१७ सत्य(अक्षर), १९-१८, ३१; २५-६ सत्य (वाहन), ११-३४ सत्यलोक, ६-३२ सत्या, २०-४६% ३२-२० सद्योजात, १९-७ सतरूप, ६-३९, ४१ समयी, ४१-८ समाधि (योग), १६-३०, ३१, ३४, ३९ (वैश्य), ९-५१ समित् , ४०-१५, ६६ समृद्धि, ४५-३२ सरघा, ३०-३४ सरस्वती, ४-६६५-195६-14;८-२५,३०-२ ३२-२०४५-४०५०४१, ७२, ७४ सरोरुहा, २०-४१ षड्गुण, २१-७ षड्ढोता, २९-२१ षागुण्य, २-१०, ३६, ३८, ५४; ४-२२; ५-२, २५; १०-५; ११--३, ४; १३-२०; २६-३; २९-५, ७, ३०-८% ३१-१, ८२; ३२-२९ ३६-३७,३८-१,४२-४६,४४-३,४९-५९, ६३, ५०-५ संकर्षण, २-४५,४६, ५३; ४-८, १०, १९,५-९; ६-६, ९, १०-३३, १७-४३, २४-८, २९; २९-५१, ६६; ३८-४०, ५५-११ संकल्प, ५-७१, ७२, ७-३६ संख्या, १५-२४; १६-२६; २०-४५ संशामन्त्र, २४-५४; २९-५५, ६४; ३०-६१; ४४-८to११, १४ संध्यादेवी, २८-२३ ·पदानुक्रमणी ३२३ . , , सर्ग (अक्षर), ३०-३ सर्वकामदा, ८-२५ सर्वत्याग, १५-१७; १६-४२ सर्वरोधक, २५-१९ सहस्रार, ३०-५४, ५८, ६०, ६२, ६३ सांख्य, १५-१७, २५; १६-३२; १७-४९ साख्यविज्ञान, १५-२३; १६-२.. सांख्यशास्त्र, १५-२४ सांदृष्टिक, ३६-८७ सांस्पर्शिक, ३६ ९०, १३७ सात्वन (धर्म), १ १९, २१:६-४४; १३ १३ ; ४०-११८, ४९-६९, १४, सात्वन (मन्त्र), ४५-९८ (महिला), २ ..५९ : ११ २८ साधक.४१८४७.१७; १८.२९ सामग,२५.१५ सामपाटक२५.१५ सारथ, ३०.३४ सारम्बन (मन्त्र), २६.३० सावित्री, २५, २५, ३० : ४२.१ सिद्धान्त, ४०-१०१ सिद्धार्थक, ३५.३० ३९.१५:४८..१०, ४९-१० सिद्धि, ४५-२५ सिक्षिपद, २५-२३ ३०.४८ सिन्धुशायी, ८-३० सिमृक्षा, ६.२,४१४-३, १९-१ सीता, ८-४४: ३२-२४ सीर, १०.३३ सीरमनु, ३३-९० सुदर्शन, २९-४२, ५५; ३०-१२: ३१-३४, १ सुदर्शन (मन्त्र), २५-६८; ३० । सुधा, २०-४६ सुनन्दा.९२९ सुन्दरी, ३२-२. सुमग, ४५-१५ मुम्भ-निसुम्भ, ९-२१, २४, २८ मुरथ, ९-५० सुरदार, ४९-१९ सुरभि (मन्त्र), ३३-१०३, १०४ (मुद्रा), ३७-३७ सुराकुम्भ, ४२-२४ सुवर्णलक्, ५०-.. सुवर्णा, ५०-१९८ समुति, २-- १९, ५८; ७.-२०; १०-१८, २१, ४२; २१-२५; २२-२२, २४,२७,२४-३०४०-११ सुषुम्ना, ३५-४२,५०-१८१, १८५, १८५:५४-१५ सूक्ष्म, २५-२३:३५-४९ सूक्ष्मभूत, ५४२ सूक्ष्मशरीर, ५.७९, ८० सूक्ष्मा, ७-४ मर्य(अक्षर), २५-२७; २७-८ ; ३०-४, १६, १५, ४५, ४१७४४-७; ४५-७८ सूर्या, ५०-२०३ मृष्टि, ३ .९, १०, ३३ ; ४-५, ११ गृष्टि (शानि), १२-१३, ३६, ३८; १७-३२, ३३ १९. १, १० मृष्टिकृत , २५-१०:३३ १६, ९.३ 10 ९८ सेवनी, ३२-३९ सैद्ध (आयनन), ४२-२. सस (मणि), ३९-३९ मोम (अक्षर.), २५-२६ ; ३५.-"३:४५-१८, ६६ . सोस्मिता, ५०..९५ सौभाग्य, ४५-३५ सौमनस्य, ४५-३५ स्थाणु, ५.१. स्थापन, ३८-९, १३ स्थिति (शक्ति), २-५७,३-९,१०;४-११;१०-४१; १२-१३, ४८, ५०; १३-२५; १७-३२, ३३ स्थूलत्व,५-४ स्थूलदेह, १२-४१ स्यूलभूत, ५-४३ . - ·३२४ लक्ष्मीतन्त्रम् सानासन, ३९-५ स्पर्शश्री, ३५-१८ स्फाटिक (मणि), ३९-४२ स्रग्धर, २५-१८; ३३-६२; ४४-३१; ४५-४२, ५५, ६०, ७८ सुक, ४०-६९, ४१-४५, ५१; ४३-२३ सुन, ४०-६३,६४ खधा, ४०-४४, ५० खम, १-४९; ७--२२; १०-२२; ११-१४, १५; २१-११% २२-२२, २४, २४-२८, ४०-११ स्वभाव,५-१९१५-३०, १९-४० स्वस्तिक, २८-४०; ३६-३ स्वाध्याय, १८-७, २८-२८, ४०-१०० वाहा, ४०-४४, ५. स्वाहेश, ४०-४० इंध, २८-४; ४२-४६, ४०% ४९-५९ हंस (मन्त्र), २४-४९, ५५, ५८, ६२ हंसी, ४२-४७ हरि, ११-२४, २०-४२ हरिणी, ५०-४६ हरिद्रा, ३९-८, १४ हरिणीति, २०-४० हस्तिनादविनादिनी, ५०-७० हिरण्मयी, ५०-६० हिरण्यगर्भ, ५--२९, ३२ हिरण्यप्राकारा, ५०-९७ हिरण्यवर्णा, ५०-४॥ हुतभुप्रिया, ३०-५ हमन्त्र, ३५-६८; ३८-६२; ४४-१०, ११ हन्मुद्रा, ३४-१८३८-६९ हालेखा, २५-४६%3; २७.६ हृषीकेश, ५-१२, २०; २८-८, १४ हेतिदेव, ३१-१४ हेममालिनी, ५०-२.. होतक्यिास, ४९-९५ हस्व, २५-२२; ३३-१५

·No text on this page.