·FOREIVORD in 1666 By DR JADUNATH SARHAR, Hony D LITT, Hony Member, Royal Asiatic Society, (London), Corresponding Member, Royal Historical Society, England 1 LITE AND WORKS OF KAVINDRA PARAMÅNANDA. Paramānanda (the son of Govinda I) belonged to a Brahman family originally of Nevasa near the Godavari, but lived in South Konkan He was given the titles of Kavindra Kavisvara or Prince of Poets by Shivaji, and accompanied that râja in his journey to Aurangzib's Court at Agra On the escape of Shivaji from prison, the poet was arrested in Jaipur territory under the Padishah's orders and found to be carrying many costly gifts, such as elephants, horses and robes given to him by Shuvājs After being released as innocent of complicity in his raja's flight, he probably spent some years at Benares (the place of his early education in Sanskrit), as he had avowed such an intention to the Jaipur officials (See Jaipur Dingal letters, trans by me in my House of Shivaji ) When the returned Shivāji after three years of inactivity began to assert himself again in 1670, Paramănanda came back to Mahārashtra, and we find him teaching pupils at Poladpur in March 1673 when Shivāji paid him a visit But not a line of his epic poem on Shivaji had been yet written, as he is recorded to have welcomed Shivaji on this occasion with laudatory verses only It was at Shivaji s gfand coronation in June 1674 that Paramananda was commissioned to write an epic on the national hero, which he planned to extend to a hundred cantos Out of these only 31 cantos (and 9 verses of the 32nd) were written by the time that: Shivāji died These were carefully corrected by the author and circulated, as more than one manuscript of this portion has been found Its correct title is Sarya vamsam (in imitation of Kalidasa's Raghu ramsan) and the author classed it as an Anuphrane, or " Modern Purana The poet evidently attended the coronation of Shambhājat Raigarh in July 1680 But there was no time for him to write 69 more cantos and cover all the incidents of the 19 years of Shivaji's reign from 1661 when the 31st canto stops to 1680 the year of the Raja's death As a practical scheme for winning the new Raja's favour, Paramānanda resum- $) ·2 ed bis epic at three sears before Shivaji s death, when Shumbhaji had a rupture with his father and began to act independently Thirteen cintos were written of this continuation, and they cover two and a half years, stopping exactly one year before Shivajis death Thus only 44 cantos (out of 100) sere actually written and 16) years of Shivajis reign, including all his more famous exploits, were left untouched These thirteen cintos of the second series were not (used into the preceding 31, because the poet had no time to plan the lay out of the unwritten cantos inter. vening between the two fragments and these new cantos are not revised and corrected, nor even given their serial numbers, as at the end of every canto its serial number is left blank in the coloplion Only one minu. script of this portion lias been found It is difficult to see how these thirteen cantos could have been made an integral part of the epic on Shuají, beciuse the narrative starts sath the accession of Shambhaji and only in the middle of the fourth canto does the poet begin a retrospectise nurative of the last years of Shivaji's file at the point where he sends his eldest son to Shringirapur, but tlns narrative is not carned down to Shivajis death Hence, a new epic altogether had to be written to glorify Shambhajt as king of any attempt in this direction only two indications survive, namely a short poero (743 verses only. section I of the present solume) giving a rapid sheteli of the Bhonslé dynastic lustory down to 1687. and another (112 + 40 verses Section II here) on Rajaram's accession These were neither completed nor corrected, but left as first roul drafts Some deeper «cholar of Sanskrit literature than I can clain to be, must critically contrast the grammar, thetoric, metre and general literary excellance of these two fragments with tliose of the first 31 cintos, before he can say that the two seres hwe come from the same hand My own suspicion is that the later fragments are the work not of Parimananda 1 Imselt but of some disciple assistant of huis, whose writing the master promised to test but did not disc to do so (Examples of such falsc ascription of authorsłup are well know it to European hiterature, as in the rose of Alexandre Dumas and his fhiost Blacquart ) ·3 at royal marriages &c during the convulsion in Maharashtra following Shambhāji s death and Aurangzib's endless warfare > *II GOVINDA-THE EULOGIST OF SHAHU Fully bulí a century and two human generations passed away, when a new scene opened with Goviuda II, the grandson of Paramananda coming to the Court of Chhatrapati Shālu and winning the patronage of his queen Sak war Bar about 1740 or more probably in 1745 (the year of the capture of Gowalkot by Shahu s forces ) He began to compose a Sanskrit epic on Shambhaji and Shāhu to which he gave the title of "Amśāralaraha included in the Siva Purana," though its connection or rather continuity with the Anuputāna Surga vamsan is merely hinted at by his mention of his grandfather's epic in the colophon of his own cantos But Govinda had not inherited his grandfathers genius He left behind lum, at the end of a life prolonged beyond 1782, only a fragment (of five cantos being section V of thuis volume), wluch deals with Shambhaji s adoration of the goddess Saktı ( Kalı) and her prophecy that lie would have a world conquering son Shahu But the cantos are uncompleted and uncorrected and the text is disfigured by errors of grammar and prosody Lven hus Marathi poem in glorification of Shālu, though complete, is merely a piece of nauseating flattery, unrelieved by any literary beauty Govinda s poetic powers being poor, he wrote some prose pieces on the cult of Kali worship and its influence on the Court of Shambhaji These have been printed by P K Godé in the Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute Vol wii, pt in (1937), pp 287 295 and vol vix, pt 1 (1938) pp 49 60 and include some of the verses in our olume, though often with variants of reading But there is a still more significant contrast betseen Govinda II and his grandfather ! Paramānanda was a Bhagavat or worsłupper of Visnu, lus grandson was a Tantrik priest, an adorer of Siva's female hall called Sakti or Kali A cntical study of their Sanskrit epics shons that they have no value as factual history or exact record of events Tor example, Paramānanda calls Sogara Bar a daughter of the Vohiti family, whereas she was really a Shirhé, and Govinda leaves the date of Shahu s Lirth a blank, intending to fill up the space later after inquiry Now, could a courtier of the great Shivaji ligte been ignorant of the father's family ·5 War It is a mistake to think that the Tantra was Black Magic or mere hocus pocus It produced a vast philosophy and literature in Sanskrit, as learned and subtle as the Saiva and Vaisnava theologies of Madras And its object was not primarily sensual gratification The aim of Tantra is to acquire perfect control over one's own body and mind, and then make the spirits of the invisible world one's slaves, by the practice of austerities and elaborate mystical rites After attaining to perfection in this way, the master may employ his supernatural power in sensual gratificatron, the cure of hopeless diseases, or ensuring the birth of sous to barren householders, or even forging arms which make the devotee invincible in Its ultimate alm, however, was nirtäna or perfect salvation Be watching other people (especially women) and transmuting baser metals into gold (or, what came to the same thing, discovering buried treasure guarded by ) aksas) were the subsidiary fruits of Tantrik worship, though these were most emphasised by selfish low class priests for easy success in propaganda The reader who wants to understand the true teaching of the Tantras, should study the essays and translations from old Sanskrit works written by Arthur Avalon (the nom de plume of Sir Jolin Woodroffe, a Judge of the Calcutta High Court) Tāntrıkism was an import from Bengal into Maliarashtra in Shuvājis A Chitpavan Brahman named Shiva Yogi, on hearing of the miracles wrought by Siddha-Yogi, a learned saint in " the city of Rädha" in West Bengal, went there and after a long noviciate in austersties under him was ordained as a Tantrik monk On returning to hus home in Konkan, he set up łus hermitage (mathi) at Sbringárpur ( some ten miles north east of Sangameshwar), and the fame of his spiritual powers spread far and wide Two other Tantrik priests, Ganesh Anant Jembekar and Keshav Upadhyāya ( both Karhārā Brāhmans) also resided there, and thus the place became a centre of Tântrih propaganda in Maharashtra The first success of the new cult was gained when the Tantrik highpriest Nischal Puri, by creating demonic disturbances induced Shivaji to hold a second coronation of himself under Tantrik rules and give a sbare of his profuse royal gifts to the Tantrih priests,—the benefits of his first coronation huung been monopolised by Gaga Bhatt and other Vedic Brahmans Next came their crowning sictory, the capture of the government of Shainblāj: Alter the death of Shivajt his Brāfiman ministers, all mem.

·and sent over to the national enemy in order to destroy his ok n country men Tl is story is based upon the accounts sitten after his death by the ministers of his father s court all of whom he had antagonised by persecution for their attempt to disınlerıt him in favour of his younger brother Rújaram and later for conspiring agıin and again to murder lum after lus accession His unforgivable offence in their eyes was his making hivi halash a Qanauji Brahman and therefore a foreigner in Maha raslıtra las prime minister with absolute control over his government and thus setting aside all the old Brål man servants of his house What could be said on Shambhajis side has found no place in Maratha history be cause his partisans lost all power after this Raja s tragic death and were nowhere in the State during the thirty years that lay between Shambhajı s murder (1689) and his son Shihu s return from his twenty years of Nlughal captivity ten years war with his rival and final installation as the undisputed sovereign of Maharashtra in 1718 This elevation was effected by an entirely new family of ministers the immigrant Chitpavan line of Peshsas Shāhu s mother esu Bai the sole defender of his interests was lield in a Mughal prison for these thirty years Thus Shambhaji s pirtisans have been denied a hearing at the bar of history But it is now possible to learn their case exactly Trends of the restored Shahu at last attempted to tell their version of Shambhaji s rebellion against lus father which was current in the circle of lus mother Jesu Bar and her few surviving old adlierents but only after her return to Haluurashtra in 1718 This version had been earlier put in a Sanskat poem by Paramanında which was left incomplete and uncorrected and withheld from circulation by being buried among the papers of the poet s family though written in Stambhaji s reign The story gusen in this poem tias e cry appearance of truth because it fully agrees with human nature and is supported by historical parallets from elsewlerc I summarise it here Ruya Stijl on entering his harcm one evening found fus younger wife Sozra Bar lying on the ground pale stripped of her omaments fast ing and seeping To his soothing words she replied My son Rajaram is a small child and helpless while his step brother Shambhajl is grown up and powerful Princes in gread of empire murder their parents sons and csen full brotlers Tour to sons cannot lise at the same place in salety llence my deep anxiety The kiog usped aray her tears and ·8 shid Il their living together at the same place alıms you I shall send Shumbhaji away elses here At this the queen rejoined II I am your beloved and you are the full master licrc then give thus kingdom to Rajaram and cverything else that you may conquer to Shambhu The Raj fascinated by lier bewitching beauty agreed \\c sec that all this is a close copy of the Rindzana scene between Dasharatha and haiheji The story continues tlius Next morning Shnaji held a grind darbar, called Shambhajt up before hunself and addressed him by way of advice kingshup is an extremely difficult undertaking and only an exceptionally gifted man can discharge this duty My great father had thus spoken to me in my youth - Though my kingdom is boundless yet you ought to labour and conquer some other territory I have other sons besides you and I shall assign a separate share to each of them When a king does not win any territory by his own efforts but merely enjoys his father s acquisitions the people cease to respect him I make you lord of the Poona district which had been won by your ancestors lour power will henceforth grow from more to more like the steps of Trivikrama So saying the sent me to rule the Poona district Then I extended my realm to the sea and all the neighbouring princes submitted to me in terror I am now old and feel the approach of death You stay in Shringarpur till my return from my next expedition administer the Prabhavalı district and learn the art of governing from learned teachers Shambhaji dutıfully agreed to his father s bidding Then Shivaji set out on his conquest of the Karnatak leaving Rajaram in Raisi fort under the protection of his ministers At Shringar pur Shambhaji exercised himself in gymnastics in the morning studied the myth al histories and books on law and morals (Itzhasa puranas and the Kamandakt and other Nitz Sastras) and satisfied his subjects by his good government so that all people oppressed by his father s ministers flocked to him for redress Then he worshipped the goddess Kali who appeared before him and foretold his future prosperity On bis return from the Karnatak expedition Shivaji proposed to give Maharashtra to his second son Rajaram and the newly conquered Jinjt Province to bis eldest son Shambhaji This partition of his heritage naturally dissatisfied Shambhaji who readıly listened to the seductive messages of Diliz Khån the acting viceroy of Mughal Deccan and escaped ·from lus father's territory to join Dılır The two allies then captured Bhupālgarh by assault Here the manuscript abruptly ends But we need not swallow the whole story of the apologist for the line of Shahu and hold the great Slutāji as a dotard who was baguled by huis youthful wife into committing an act of gross injustice to his eldest son, as Dasharatha had been by Bharata's mother In 1678 Shivaji proposed a very understandable division of his empire,--the homeland of Vzháráshira kuath its long-settled peaceful territory and resident families of hereditary faithful ministers and generals, kas to go to Rājarām, a delicate boy of eight, because there was then no whisper even of the Mughal Emperor or one of his sons coming to the South with a vast army for subduing the Marathās and Bijapur and Gollonda were still flourishing as allies of the Marathā ràja The newly anneled country of the Karnatak (Jinji-Tanjore ) could more reasonably be Shambháji's share, because the half subdued condition of the province demanded a vigorous groun up soi ereign to keep hold of it, and for such a tash Shambhāji was beyond question the fittest prince, and Rajaram was unthinkable Shambhaji naturally grumbled at the ancestral homeland of the Bhonsles being given to his junior brother, shile his own lot was to be to shoulder the dangerous and unprofitable task of maintaining himself in an unsubdued province, six hundred miles away from Maharashtra, amidst an alien race and alien speech, with no resident Marathā population to back hum but only refractory local chiefs all around Dilir Khan seized this opening and wrote secret letters to Shambhaji promising to win his patrimony of Desh for him by the armed strength of the Mughal Government if he joined Dilir There was no tall or anneling Maharashtra to the Mughal Empire Dilir s support was to be purchased merely by Shambhaji agreeing to a policy of friendly alliance with the Government of Mughal Deccan, exactly as Shahu did in 1718 The contemporary English factory letters and Persian histories prove that Snamoniji in the Niughal viceroy's camp did not consider tumseri as a servant of Dilir, but as an independent and equal ally He openly ren monstrated with Dilir Khan against that General s atrocities on the Hindu population of Athni and Tihotă And we know it as a fact that the Varithi prince left Dillo and returned to his father when that viceroy assumed the haughty tone of a master to him and even planned to send him off to Delhi--to become a mansabdar or Mughal servant, or more probabiy to be doomed to circumcision or death on refusal to apostatise ·INTRODUCTION 1. History of the manuscript : At the Baroda session of the Indian Historical Records Commission in December 1940, a manuscript in Sanskrit was exhibited under the title "A life of Shivaji," which attracted my attention and that of Sir Jadunath Sarkar The Director of the Baroda Oriental Institute upon a later enquiry informed me that the Ms had been entrusted to Prof D V Potdar of Poona for being edited and published in the Gaekwad Oriental Series Seven years passed and the book showed no sign of appearing The Director informed me that he would supply me with a photostat copy, if I paid for it I remitted the required amount, received the copy and studied it along with Sir Jadunath Sarkar The work at first sight seemed to be a continuation of Kavindra Paramānanda's Şiva Bharata, publish ed by Mr Divekar in 1926 in an incomplete form Some portions of this Baroda manuscript are admittedly composed by Paramānanda's grandson Govinda This work and the incomplete Stva Bharala appear to belong to the same Corpus, a hſe of Shivaji which the poet was asked to prepare, probably on the occasion of his coronation in 1674 The literary remains of the family found their way into the hbrary of the Rajopadhyes residing at Satārā and Kolhapur, because portions of the same work were discovered at the latter place and published by Mr Gode in the Annals of the Bhandarkar Institute in 1938 As Prof Potdar in the midst of his other occupations could not find time to edit the work for the Baroda Series, I offered to do it with the help of Sir Jadunath Sarkar and my offer was accepted in 1948 2. Contents of the maquscript The photographed copy supplied to me was found defective in many respects The pages are not numbered nor arranged in consecutive order, there are evident gaps in the narrative, and it is clear that the authors themselves never gave their compositions a final, revised and wellarranged shape They wrote the portions as they occurred to them It was a misnoiner to call the Baroda fragment the life of Shivaji as it describes the activities of Shambhuj: After a patient labour the sheets were arranged in five different sections and are being here presented to the reader, with a short English synopsis of their contents ·13 cd the Bhosle rulers in hereditary succession! Sir Jadunath Sathar nfter csamining the old records of the Jaipur State published letters referring to the poct havindra Paramananda and mentioning that he was in Nortir India during 1666 when Shitaji visited Agri and id audience of the 1 mperor Aurangzel)? And quite recently in 19.48 Prof Potdur employed kus rire ingenuity in identifying this poet Paramananda aith a well known Saint named Paramananda Bara uliom Shuv ji lughly respected and estab fished at Poladpur near luis capital Raigad : A long list of the severnt sunts whom Shivaji honoured and patronized has been gren bs hus various chroniclers and the name of Parimanındı Bavi occurs therein which many in ignorance supposed to refer to Rimadas? Potdar has nou minutelyerimined the rvailable evidence and established beyond doubt that this laramunanda Bita a guru ol Shinaji sas none otlıer than the poet Paramaritada limself the autiror of aparina ·14 Thereafter he figured as a learned iscelic with no love for property or royal patronage and thus came to be lool ed upon as his gura by Shivaji h mself Jayaram Pinde eloquently describes Shivaji s visit to Parama nanda Svans in March 1673 Shivaji s captains Annaji Pandit and hondaji Ravalekar captured the fort of Panhala from the Bijapur Govern ment on 6th March 1673 When Shivaji obtained the news of this success at Raigad he at once started to visit that fort and on his way he saw the Saint Paramananda Bava at Poladpur (Sansh Paulasts apura) near Mahad at the foot of Rangad and received his blessings When Shivan arrived he was received at the entrance of the shirine by fifteen disciples reared and educated by the Saint (that is by dealing out sıx 1 inds of food and 9 kinds of literary eulogies) Shivaji then proceeded alone to the inner apartment and saluted the Saints feet the latter put his hand on Shivaji s head and conferred bus blessing on lijm * Paramananda was present at Shivaji s Coronation (in June 1674) and began under his command to compose an epic on his life which it seems le never completed Some of the chapters printed in this Baroda work evidently belong to the same incomplete Anupurana in kuch le drafted detached chapters as the subjects occurred to him leaving their final arrangement and order for a further revision It is in this first crude form that the work has been found and is here presented to the reader Some of these chapters particularly those on Sluis ajı appear to have been composed by Paramananda himsell as they conclude with tite words क्वीपरमान दकृत while the others are from the pen of Govinda mostly those which reler to Shambhuji and hts activities & Paramanandas end is nowhere recorded but from the tenor of lus present writings lie may be presumed to have survived Shaji and seen the beginnings of Sainbhuji s rule While he used a kind of historical setting in His life of Shivaji his son Devadatta and grandson Govinda 4T1417TOT 17 4 16 19 47 47677 96H19 af 77 TRET पञ्चदशाम कवी पर्धित ॥ गीयमान यश स्वीय युवा युवा शन शनै । गोस्वामिचरणदई व दयामास मादरे ॥ मास्वामी च तनस्तस्य हम्न वि यस्य मस्तके । पूर्णसाम्राज्यदानामिराशीमि पर्य ITIT 11 स एस्दा मनिष्ठं मा "सायदममापन ! यानि यानि चरित्राणि विहितानि मया भाव। विधीयते namin an qur? RET HU 934? Probably Paramananda was command ed to write his life by Shivaji at the time of his coronat or ·15 hardly wrote any history and composed merely laudatory poems in honour of Shambhuji, Tarabăi, Shāhu, Gangadhar Pratidhi and Queen Salwar Bai, evidently with the object of obtaining their patronage in anams and Kitts Govinda had a sad end and with him the Paramananda family seems to have become extinct Govinda's efforts to obtain patronage from Shahu and Sahwār Bås availed him little, as both of themi died soon after Govinda had written his darāțhi eulogy entitled caută unnah The Marathā Government was afterwards transferred to Poona by the Peshvas who had no sympathy for the poet Govinda Kavindra He dragged on a weary existence at Satara and thus wrote to a fellow-priest, Narayan Dikshit Bapat, on 23rd March, 1782,' I have grown old and am grieved to have no issue to leave behind me Life has become a burden to me and I am going to enter a watery grave at Mahuli, as an ascetic Do you please take care of my idols of Ráma and draw the annuity of Rs 300)-, which Government have granted me at Nevasa"? While the grand father Paramananda can rightly claim to be a masterpoet in some respects, the son Devadatta and the grandson Govinda appear far inferior in their scholarship and attainments Their composition discloses inattention even to grammar, when they wite-यतिना for यतीना, येक for g, Thi for PETI, my for târai, or 987 for RTL, such lapses are possible only in writers very poorly grounded in Sanskrit Shambliuji's predilection for the Tantric Cult The value of this poem unlike that of Siva Bhārata lies in the revelation it makes of how Shivaji last days were clouded by the undesirable activities of his son Shambhuji resulting in an untimely end of that great hero Shivaji could not ensure the safety of the State he had so labor- 1ously reared, and his death brought in a revolution with all the troubles of foreign invasion and the Jong Mughal War In his extreme difficulty Shambhuji upon the advice tendered by his trusty counsellor Kavikalasha, had secourse to the performance of lantric rites, which he piously believed would give him the strength to cope with his difficulties A Brahmana named Sivajogi who had learned by study in Bengal the peculiar art of invoking the help of the goddess Kalı, undertook with the help of other • P. DS XXXI 117, 118, 122 Sardesai Com Vol (Marathi), pp 177.186 ?PDS XLIII 76, ·18 very difficult to compose and the corrections were numerous in the proofs, but these two efficient assistants of the Director have executed this arduous task with unfailing patience They must not be held responsible for the errors of grammar or prosody that will be noticed, these have been deliberately retained by me as in the author's manuscript and lelt to be corrected by scholars in future on the basis of this printed text I astly, I am particularly grateful to the Manager, Sadhana Press, Baroda, for the alacrity which he has shown in expediting the matter so soon with the utmost care and intelligence Kamshet, August 1952 GOVIND SAKHARAY SARDESAI NB --The letter R in the footnotes indicates the Rajopadhye text printed in the Bhandarkar Annals In giving variants, the number of the verse is quoted and its four lines are indicated by the letters a, b, c, d ·20 SECTION 111 Shambhuji's activities This is a complete sequence of 13 consecutive cantos (totalling 880 slokas), on Shambhuji It begins abruptly with Shambhuji performing his father's sraddha at Panbala, and declaring himself hing from this we can infer that one canto (or at least a long passage) at the beginning, narrating the death of Shival, hs missing in the surviving portion, the first four cantos describe the conspiracy formed at Raigarh by the old ministers of Shriaji and his queen Soyară Bai to set aside the claims of the eldest son Shambhuji and give the throne to her own son, the boy Räjárām, the dissensions among these ministers, the desertion of the commander in chief Hanbir Rao Mobite from their parts to Shambhuji, that prince's march (as advised by his Amatya Kalasia on Rasgard and peacelui accession to the throne there, and the ceremonies and rejoicing on that occasion Then in the midst of the fourth canto, the poet begins to give a retrospective account of Shivaji's last years, evidently to explain away Shambhuji s guite of rebellion against such a father These events are seen through the coloured glass of a royal sycophant and are described as happening through supernatural agency as is the customary device of the Sanskrit Paranas This retrospective history of Shivaji starts with that Raja's siini infatuation for lus extremely beautiful wife Soyară Bâu Mohite (sic), for whom a mythical buth as the incarnation of Margalā (the sister of Kalilala) has been invented, Shivajis ears are poisoned by false allegations against his noble son Shambhuj!, the dotard Ling listens to these misrepresentations, and in order to please his younger wile, agrees to make Rajāram his heir, and banish his eldest born Shambhuji to Sajjanagad fort All this is a close copy of the story of Dasharatha setting Ruma aside in favour of a younger son, Bharata, through female influence In November 1676 Shambhuji had gone to Shringarapura, by luis father's order, and two months later Shu ajı started on his conquering expedition to the Eastern Karnatak. Aurangzeb on hearing of the Maratha King being separated from his heir, seduced Sambhuji through lits local agent Dilur Khan, and the Marăthá prince fled away from Sajjangad to the Mughal general's camp (on r3th December 1678) As his ally he enabled Dılır khān to capture Shivaji's ·21 stronghold of Bhupàlagad (on 2nd April 1679) Here the fragment ends, and the events of one year from the fall of Bhupalagad to the death of Shivají (2 April 1679–4th April 1680), if recorded by our poet, have not been yet recovered Canto 1. After Shivaji s death Shambhuji then in Panhala fort, performed his father's sraddha One day his spies reported to him that the late king's ministers in Raigarh had conspired with the widowed queen Soyarà Bài to crown her little son Rājāram and monopolise the Government, and that all the people disapproved of this demal of the claims of Shivaji s eldestborn as a grown up and war experienced prince like Shambhuji alone could successfully resist the powerful Mughal Emperor The prime minister Moro Pant was planning to send an army to Panhala and seize and kill Shambhuji On hearing of it, Shambhuji wrote to the commander in chief Hambir Rao Mohite, inviting him to take up his cause as he had the legal right to the throne, and the enthronement of a child like Rājaram would lead to the conquest of Mahārashtra by some hostile power Hamb Rao secretly agreed, but the other ministers persisted in their preparations for attacking Shambliup in Panlala by armed force Canto 2 As the ministers were setting out from Raigarh on this campaign, very unlucky portents fell on them Prahlad Niraji counselled Shambhuji, but Moro Pant insisted that he must keep us word to the late King Shivaji and support Rajaram on the throne Moro and Annaji sejected Hambui Rao's invitation to a secret conference with him, at which that General felt insulted and took a muster of the contingents of these two ministers, the latter attached him but were deleated and thrown into prison by Hambir Rao, so also were their families After placing strong and faith ful guards over them, Hambir Rao marched from Karhad to Panhāla Prahlad Niraji who had been sent by the other ministers of Raigarh on an embassy to Shambhuji decided in his mind that Shambhuji was the lan ful heir to the throne and so it was best for his own interests to seek his protection Capto 3 After Shainbhuji had established his own authority by repre sing all the officers hostile to himself, many sisitors came to congratulate him, Peace with ·22 It that tim his imatya th- Bralıman entitled ( Kayı) Kalasha advised him to go to Raigarh and hold his formal enthronement there Listening to this advice Shambhuji with a large army set out for Rugih, on the way he reached Pratapgarh where lie worshipped lus father s tutelary goddess Tulaja Bhavan and next morning started for Raigarh Canto 4 Shambhuji peacelully established his own authority in Panlala and treated his step brother Rijarăm with many favours spole kindly to his step mother Sojara But and made arrangements for lus ou n enthronement Tor tus ceremony all classes of people artists and artisans of every kind focked to Raigarh and all in concert performed the coronation of Sliarnbliuji according to the Sastric rites When halı puruşa (the incarnation of the Modern Time) narrated all these facts the hind hearted god Sashara replied to Kali to the following purport My leading follower Pramatlia the captain of my troops is roving through the earth in the form of a man in consequence of the curse of my goddess Desi Hereafter I sliall bring lum back to my presence You 89 and assert your power over this Bharata hhanda during tlie time that I am assigning to you and thereafter you too will come back to me So Time (halı purusa) came dosin to the earth with his soldiers like Greed Infatuation etc On being asked how Pramatha came to be cursed havindra replied Ś va s follower named Vitand: one day enraged Parvatı by failing to slow her due respect and she pronounced on him the curse that he would take a human birth as a suzerain king (Cakravartı) but she would always protect him there This Viandt was incarnated as the Chhatrapati Shivaji havindra further narrated how and when by Maha devs command halı came to the earth through lus illusory influence all corts of sins began to prevail and all the other hugs engaged in evil practices but Shivaji alone was spotlessly puse in ble and conduct and by the grace of the Devı he achieved many conquests over him halı had no poner Canto 5 hayındra continues the mythical career of Shivaji thus kalı find ing it impossible to bring Shivaji himself under his poser decided to ·23 influence him by entering the body of his own sister named Mamala, who was born on earth as a daughter of the lohite (correct as Shirhe] family and extremely beautiful She had borne to Shivaji a son named Rajaram, whom Shivājı began to love, disregarding his eldest son Shambhuji In this way Kalipurusa found an entrance into this house and dispersed his followers like anger, pride, etc among his ministers The administration became rotten learned Brahmans were insulted the ministers began to harass the people in the presence of Shivaji and extort money by repression, and decay seized Shivaji The prosperity of the early part of Shivājis reign due to his merits acquired in a previous birth was all gone, and the exact reverse now prevailed through Kali s power Canto 6 Kavindra tells the story of Shivaji setting aside Shambhuji One day Rajaram's niother Mamatā, by pretending her extreme anger secured from Shivaji a promise to make her son Rajāram the sovereign of all his hingdom Under the influence of Kalı hala, Shivaji could not realise the consequences of his action Canto 7. One day Raja Shitaji thus addressed his son Shambhuji alone after sending away all his courtiers - "No ordinary man can muntain this kingdom I am telling you what advice my father Shāhji gave me when he entrusted this realm to Nobody can attain to the kingly position unless a postion of divinity enters into his body lou have gained it through the merit acquired in your former birth On account of old age I feel that I cannot defend the kingdom in the years to come and so I hand it over to you I am not going to give any portion of this kingdom to your step brother, but I shall conquer another dominion for him so that each of you will enjoy a separate Kingdom While I am acquiring that second hingdom do you stay at Shringarapur,* and from that place protect Prabhavalı but don t go to Raigarh, where your step mother In es as she sll not agree with you Shambhujt bowed to his father s command and replied He who has won a hingdom by lurs own efforts, is the only true os ner I have no right to enjoy the territory that you have gained An unworthy con * Shringåra put was the capital of the Surses at the foot of the Sahyadri hills cast of Sangimeshuar .)

·24 cu o maintain a kingdom given to him by lus father the Rajy? I ahşini is snatched away by others from the hands or a weak hing ficaring this Shivaji was delighted and felt conſident of Shambhujis capacity to dufund the realm But his wife Vamata planted evil in his lieart and raised drecord Canto S Then Stiaji set out on his harnatak expedition leaving Rijalum in Raigarh and Shambhuji in Shringarapur where the latter showed his capacity for conducting the administration and protecting the realm Herring of the happiness of his subjects under his rule people from other districts began to flock and settle there On seeing thus the minister let in Raigarh by Shus ajı for protecting Rajaram was induced by Rajaram's mot er to raise rebellions in Shambhuji s dominion and molest the people but the latter Prince suppressed the disorder Shambhuji devoted himself to the worship of hall who was highly satisfied and blessed him thus All your desires would be fulfilled short period of adverse (astral) influence is before you Some cannot endure your greatness So you remain under the protection of the Dell i Emperor for a few days I am bestowing on you the art called Mohını (fascication) which will enable you to live there in happiness Alter thus passing some time in foreign parts you will come bach in safety conquer your enemies and become universally glorious Shambhuji made many gifts to the Brahmans But he felt uncertain how he would go to the Muslim hing as advised by the Devi while his father was absent in the harnatak Canto 9 Aurangzeb learning that Shambhuji was living apart from its father, planned to bring him over to his own side and so he sent to him an envoy named Dilur hhan who highly extolled Aurangzeb s power and presented on his bet ali many costly gifts and a letter Shambhuji remembering the Devis speech when she had appeared to him before gave a fas our able reply to Aurangzeb making only one objection that as Shitaji had entrusted that district to Shambhuji at the time of going to the harnatak the Prince could not honourably go over to Aurangzeb before the return of Shiva] The Emperors letter and its reply were kept secret from everybody except Diir Khan ·25 Next Shivají after carving out a kingdom of his own in the harnatah, returned to Panhala here Moro Pant and other ministers came to meet him Canto 10 Then Shivaji discussed with Moro Pant and other ministers how he should distribute his two kingdoms Maharashtra and harnatak between bis sons saying that though Shambhuji being the eldest son was entitled to the larger kingdom yet as he did not desire to keep his little son Raja ram at a distance from himself he proposed to send Shambhuji to rule over the harnatah Moro Pant and the other ministers all agreed to whatever the king said but added Shambhuji has decided to conquer all these king doms and for greater benefit to himself he wishes to meet the king of Delhi The son of that Shivaji who conquered all the earth by the grace of the Devi is seeking the help of the demon wbo is the enemy of the gods! Though sve behave most humbly to Shambhuji he treats us adversely The Delhi sovereign is already strong if Shambhuja joins him he will grow stronger still Hearing this speech Shivaji wrote to Shambhují You are daily insulting my ministers Leave Shringārapur and go to Sajjanagarh.' Shambhuji went to Sajjanagarh and was lodged in its citadel with all honour by its qıladar There one midnight the Devi spoke to Shambhuji Go quickly to the army of the king of Delhi No one will be able to hinder you on the way Next day at early dawn Shambhuji told the qıladar to gre him a small escort as he wished to go to Mahabaleshwar Going there he bathed at the junction of the krishna and the leni sent back his Rajput escort and rode into the camp of Dilir Khan who welcomed him, as pre viously arranged between them Canto 11 Shitaji s heart was wounded when he heard that Shambhuji had made a pact with the Delhi Emperor and taken up his residence in Mughal terri tory He began to repent greatly that he had not hept Shambhuji with Himself of which neglect this was the est consequence So he set himself to bringing Shambhuji back On the other hand Shambhuji remained satisfied in the ſuslim camp melying on Liis osa talour One day Dilir khan took Shambhuji apart in to his tent and said I consider at my duty to see your good in every way ·26 because you came to me in full reliance on my friendship Do not have any anxiety or Suspicion in your heart I shall suffer every loss (or injury) for your sale The hhan presented to Shambhuji the many p esents tént by the Emperor for him and the prince lodged in the tents pitched for hirt Ganto 12 Shambhuji collected a force of strong men with Dilir Khan he rode out and toured the country giving audience to the headmen Seeing Stambhu in his house Dılır hhan one day urged the prince to rise in re bellion against his father placing many ancient and modern examples before him and inciting him to win greatness by displaying his valour But these speeches had no effect on Shambhuji who gave him a proud reply saying I can punish through your friendship all my enemies however strong 1 do not at all fear them All my desires have been satisfied through the help of a frend like you But I shall not turn an enemy to my father though he has renounced me urder the influence of my step mother and though Moro Pant and other mmisters out of their malignity lrave excited suspicion against me in the hearts of my father and mother press all these eremies After my father this kingdom will be mine and I shall get it without the least trouble etc Then by order of Aurangazeb Dılır hhan invaded Bijapur placing Shambhuji in ins van Shambhuji conquered Bhupalagarh and handed at over to Ditir hhan The news of it greatly delighted Aurangateb and be began to love that prince Canto 13 I can sup The audience asked Why did Shambhuji commit sucli improper acts as joining Dilic hlán and capturing forts like Bhupalagarh etc Paraminanda replied thus Dilir khán sent a message to the guiadar of Bhupålagarh asking him to surrender the fort or else he would blow up the fort and the qıladar would not be able to cate his life In Dilir khans army there were many Rajput heroes who sere great friends of Shambhuji -such as Kishan Singh the son of Ram Singh Jagat Singh Anup Singh Chhatra Singh hesari Singh karna Singh etc So Dilir hhin became favourably inclined to them, whatever Shambhuji said Dilir agreed to it, hence he thought that there would be no delay in toaqutring Satsajt limsell ·27 Assault on Bhupalagarh, sufferings of the troops from the piyers having dried up The garrison fought with desperate courage, heavy slaughter the assailants when falling bach were inspired by the advance of Shambhuji clad in armout at their head, and overcame all resistance Tırangoji Narasala fled away After capturing the fort, the victorious Shambhuji met Dilir Klian SECTION IV Life of Shivayogi Prayer to Kall This section consists of a cantos and explains how Shambhuraja was advised to invoke the help of the Goddess hali to overcome his difficulties The first canto of ror verses after the customary salutation mentions that Shambhuji called together an assembly of wise men from different places and explained to them how he had overcome most of his enemies In narrating his conquests every small place and village of the South Konkan and the Maval region has been mentioned in unnecessary detail Thereafter the king requested the assembly to advise lum low he could obtain a son who would manage bis extensive dominion properly The assembly consulted together for a little while The 2nd Canto of 81 verses begins with the assembly presenting to the king a Brahman nained Sivayogi and assuring him that he need be under no anxiety the goddess halı would grant all his desires if she is pro perly worshipped They describe the features of the goddess minutely and her wonderful powers A long account is given of how the gods approach ed hali and how they prayed to lier Among the gods that appeared before Kal: there was the creator Brahmadeva who offered a long prayer to her describing her features and powers Shambhuraja accepted the advice and devoted himself to the worship of halı In the 3rd Canto of 66 verses the particular incantation (or mantra) for invoking Kali is described This mantra is to be kept strictly secret and should not be lightly mentioned to unworthy or unbelieving persons One sho scrupuloulsy observed the detailed way in which the mantra is to be used and handled would be gilted with wonderful superhuman powers The poet then explains how the sages Sukra Bịhaspats Visvamitra and a host of others so famous in ancient days obtained their great powers ·29 The seventh and last Canto of 23 verses opens with an account of Suryaraj of Shringarapur a Ksatriya family ruling there since olden times "The Suryarao was helped by another family called Shırkas who employed as their family priest a Brahman named Keshav Bhat Upadhye He was introduced to Raghunath Pandit one of Shivaji s ministers Therefore Shivaji conquered both the Surves and the Shirles and forced them into his service In due course Raghunath Pandit and Shivaji died and King Shambhu began to rule the country Shambhu appointed Keshav Bhat to the post of Pandıtarai a position which enabled him to give large charities to many Brahmans and set right abuses that had crept into religious practices SECTION V Shambhuji s Sacrifice to hali Cantos 1 5 Canto 1 of 77 verses begins with Shambhuji giving instructions to mahe preparations for performing a sacrifice in consonance with the advice tendered by Sivayogi The King employed competent agents for the vari ous tasks such as the fetching of holy waters from different places and inviting learned and expert representatives versed in the subject Thus in due course a large concourse of priests workers and mechanics gathered at Shringarapur and they were all respectfully received by the King He re quested them all to attend to every detail with scrupulous care and leave no chance for any error or omission to creep in All the assembled men work ed zealously and carried out the Kings behests in minute detail Every care was taken to propitiate the Goddess Kali The priests assured Shambhuji that his highest wish would now be fulfilled Buildings were erected festoons and decorations were made in profusion Flowers and trees were properly set in order The King sent special messengers to uavite cluels and proves from foreign parts. to grace the vices Traders merchants musicians dancing girls and professionals of every description gathered to witness the ceremony The second Canto containing 87 verses describes the several stages of the main sacrifice viz the King s taking the vow after an auspicious bath then his selection of the chief officiating priest and preparations for a grand dinner Deities were assigned for propitiating the nine planets and the arious ·31 form of caslı, lands, horses, elepliants, jewels, vehicles, clothes, rings, corn and maid servants Thus, Shambhuji's fame spread far and side. ile then had the final bath, put on his lustrous dress and dismissed the grand assemblage. The fifth and last Canto of S4 verses describes the pregnancy of Shambhuji's queen Rajasă developing from month to month. The hus. band was lughly gratified at this result and satisfied the peculiar cravings natural to an expectant mother He also prepared a suitable place for lier confinement with all the necessary conveniences. lle got ready expert physicians and competent nurses for rendering comfort to her when she would be a mother On an auspicious day she gave birth to a highly siltcd son.

·५ परमानन्दकाव्यम् Section 1 AN ACCOUNT OF TAC BHOVSALE FAMILY TROY SHANAJI TO THE FLIGHT OF ALABAR TO PERSIA. यद्यप्यन्यस्तनूजस्तरणिकुलमणेशभूषायुतोभूदु गोहा सौभाग्यशाली प्रबलबलयुतो विज्वरो वैरिशैशल्य । एतन्मध्ये तथापि प्रमयगविपते: प्रेमपान पवित्र पुण्याश पुण्यशील समजनि रजनीनायक शाह एव ॥ ४ गौरीसस्विभूतः सफलतपशिरोधार्यमान्यैकमुद्रो भक्त्याविर्भूतरुद्र परदलदलनो वद्धिद्धि]सीमासमुद्रः। सत्कर्मी राजधमी स्थितिधृतिगतिभितिधर्मावतार : सार सर्वसहायाः समभवदतुल : साहसी शाहभूपः॥ यस्यानेकमहीमहेन्द्रसमरे मत्तेभकुम्भस्थले विद्युद्धान्तिकरी बभूव निभृता खड्गभ्रमि स्वरा । आश्चर्य तु महत्त्वमङ्गलपरासक्सङ्घलिप्ता सती जाता मङ्गलरूपिणी फिल गले मालामला मौक्तिकी ॥ ६ कम्पन्ते चिकिरीयाः शरणमनुसृता मैसुरीयास्तुरीया' कारण्यासकमानप्रमुदितहृदया रायलीयास्तुरीया । चञ्जीचनापुरीया मधुरमणितिभिर्माथुरा नोद्धरा स्युः शकन्ते सेतुसस्थाः समरविजयिनः शाहजीकास्त्वसङ्गम् ॥ कि ब्रूमश्चास्य भाग्य नियतिकृतिशाद् द्राग्यजीरत्वयुक्तो युक्तिप्रत्युक्तिरीत्या स्वयमिर सकले राजकार्ये धुरीण ः। निःशङ्क खड्गधाराग्रहणगरिमणि प्रोन्टलच्छैनिकाला दिक्पाला : पातशाहा अपि समरविधी यद्भुज प्रार्थयन्ति ।। पुत्रैः पौरैर्नगीनरनुसृतपरमप्रेयसीभि प्रवीणै क्रीडाभिः शोभिनीभिः प्रतिपदमनयद्वासरा-सौख्यसारान् । चञ्चच्चीचन्द्रमौलेश्वरणसमलयोर्मोदमग्नः सुलग्नो यचित्त चञ्चरीकश्चलनवलनयोनों निधि स्वीचकार ।। ७ ८ .. .. The first three stanzas are missing ·२ ब्रह्मण्यस्त्वद्वितीय प्रतिमुपगन शाससस्थाररीत्या ब्राह्मण्येऽप्यद्वितीय सुजनसरणिभि: पारमायात पर। तत्तादृक्पाण्डयेयप्रमुग्पनृपरिधोपमेयोऽप्रमेयो यातः श्रीरामजायाजनकरदतुर पूज्यभार जगत्याम् ।। १० उद्धृष्टा समरे भटा • करिघटा प्रत्ताः कविम्य : स्पुटाः प्रोत्यष्टाः फिल क्ल्पपादपगुणा स्पष्टा. स्पय स्वीकृता । सन्तुष्टेस्तरुणीजननिरसता सङ्गीतशालान्तरे सृष्टा. कामकानिधे रसकरा म्टिष्टाः प्रनष्टा अपि ।। ११ गन्धर्वा न गायकाः परिचरा: प्रेप्या प्रवीणा इय मात्या क्षनधुरन्धरा इस धराधीशा इस प्रीतिदाः। सत्य सत्यसमाथया: कलिगना: ससारिण: सारिण: समें शाहमहीपतेः सुरसुदृ साम्राज्यराये यमु.॥ १२ सबै सत्यपरायणाः सुकृतिन शुद्रीता : शासनाद् ब्रह्मद्वेषसुराग्रहप्राणजा वाती कुन स्यात् क्यम् । कि वाथ्य चरित तु शाहनृपतेचित्र विचित्र स्फुट चक्र चौर्य कुलस्य येन सकल काशीजले मजिनम् ।। १३ गेह गेहमहो नु धान्यसशो राशिधनस्याभ- चातुर्वर्ण्यमनगरिनिरत सम्यक् स्वधर्मे स्थिरम् । इत्थ शाहनृपेऽनुशासति महीं माहात्म्यमन्यादृश द्रष्टु चार वसुन्धरेति च पद पृथ्व्या अभूत् सार्थकम् ॥ १४ आगल्यात् बल पद्विरोधरनास्त्रीय पद प्रोशित तत्रापि प्रकटप्रतापधरणात्साराम्यता नोज्झिता ! य देश समुपाश्रित प्रारधी • श्रीशाह भूमिपति लोरेवमलोकि पूर्वपदसौ तद्देश्य एव प्रभु . ॥ यद्यार्यमुरीकराति बहुधा वायुप्रपद्धे पथि प्रीत्या तत्परिपूरयत्यतितरा भक्त्या भवानीपति.। राजानो बहुशो बभूवुरपरे प्राग्दाक्षिणात्याः पर श्रीमच्छाहनृपस्य केवल महाराजाभिषा पप्रथे ॥ .

·३ १८ एक व्याकरण विना प्रविदितो नो धातुपाद कचित् प्रावृट्वालमृते व्यलोकि न पुनर्मालिन्यमेवाम्बरे । आश्चर्य विदमेव शाहमनसा सच्छास्त्रससेवन सम्प्राप्त तु मनुत्वमेव हि कथ नाणु लमात्र जहौ । वार वारमहो नु वर्ण्यमतुल कि तधशो निर्मल पारावारपरम्परोपरिसरेष्वाजा मत प्रस्थितम् । दृष्टे शाहमहीपतौ मतिमतामित्य मति प्राभयद् धात्रैकत्रभरीकृत स्वभरित सर्वो गुणाना गण ॥ तदाज्ञो रजनीकरस्य ललिते ज्योत्स्नेर शोभायहे द्वे भार्ये सुबभूवतु शुभगुणे शोणाथरे शोभने । तत्राद्याऽभवदादराद्यदुकुलोत्तसा जिजाम्बाभिधा चन्या तन्महितान्यायमहिता रयाता तुसाम्बा तथा ॥ धुर्यास्ता अपरा समाहतगुणा सङ्गीतरानारा नार्योऽनार्यगुणोझिता बहुतरा आसन् परा प्रेयसि । तासा सन्ततिसन्तति समुदभूच्छोभाधरा सद्गुणा सर्वा शाहमहीपति सुचरितैरानन्दयाञ्चक्रिरे ।। ज्येष्ठा श्रेष्ठगुणैर्युता सुरसरित्साधारणी धोरणी नाम्ना यत्र कनिष्ठतानुलसती निष्ठा कनिष्ठा कचित् । मुख्ये स्त्रीजनमण्डने नरपते राश्यावुभे निते मुरयापेक्षतया ययोरनितरामाज्ञा नरीनृ यति ॥ शम्भो सारस्थानुसारबशत शम्भो पर सद्गुण श्रीशम्भोश्चरणारविन्दनिरत राजन्यधर्मोद्धुरम् । सा काले समजाजनगिरिसुता पुत्र कुमार यचा धाम्नवारित शिवस्य परमप्रेष्य शिवाख्य सुतम् ॥ एक पुत्रमसूत तुष्टमनसा तूर्ण तुकाम्बा ततो जुष्ट देवगुणैरनन्तभित्रै जानिभारक्षमै । राज्ञा राज्यविधौ तथापि बहुशो भाव्य सुसम्मारित श्राम ट्रीशिप एक एव हि कुलोद्धारीभरन् सम्बभौ ।। १९ २० २२

·४
पालो पश्यि दधनु पिदध स च मत्तागर
यो गभरण वामनमना सोपरि भानते ।
किचस्निग्यमुपनिताकुर इमोद्वा पणुनामादपद्
पायादेव कानुनस्य सर7 चापल्यगवाभ्यसत् ॥ २३
प्रोक्त मन्त्रिऔर सुयुक्तिमपुर युक्त निमाया
मुक्त पूर्णसपी भारभरित प्रस्तुसम्योत्तरे ।
राना रायमरादिभगमिया भ्रानद्भवस्यानया
पुण्यप्राणि समाहिता निधिया बाराममण्य शिवम् ॥
3- ਸੋ ਸੁਰਗ ਵਲੰਟਾ
गुपा पर तुरुपिया दृदि सदा स सुराणा ।
भीणा प्रेक्षणमात्रत भयमुपाजग्मुनना याचना
स्थ पेस सुवासरे शिशिर शग धगगामरत् ॥
मपेर मदा महे उपदसी नामरिणा
याण्यप्रतिमानुराणि रचपनानावि यादरात् ।
निस नातिविशारदे परिनने प्रो साहयुरी हत
पारागारपरिपतामपि शिवा रिघग्गरामागोस् ।
२६
श्यामास्या समरे निता ग्णपरा पिष्टा पगणा पुन
नामदपगस्तथा प्रमृरिता गपुराधारा ।
वांग यदीरता पाटिमाऽप्यारण्टन कुण्टिना
निरा नाम नर शिवस्य शुरि य पातर नागत ॥ ..
PU Afजमारदीय गति
यहाशगुणि पुरमिद ग पाना रे ।
गुदाम्ना गुना यह 7 दा रा
मरा inा मा निरसा की।
17 नमसमा निमर
गर्नयर ।
"म" RR मग
नागुराम"

·: ॥ सामन्तप्रमुखा सचन्द्रदलपीमुख्यादयो दुर्मुखा दुर्दान्तास्तरसा धृता सहगृहाः कारागृहे स्थापिता । युद्धप्रारभणैः कृता यमपुरप्रास्थानिका केचन भ्रष्टा केचिदपि[व]भ्रमन्त्यभिभवादीमे भराट्सङ्घवत् ॥ ३० युद्ध शुद्धमधारि पद्दशसमाः प्रत्ता वरिष्टा नगा गत्वा दर्शनमाचमार सहसा दिल्लीश्वरस्याप्यहो । स्वीय राज्यमथो वभार सहसा स्वरुपैरहोमि: स्य चित्र चारुतर शिवस्य चरित को वाऽनुगन्तु क्षम नानादेशनिदेशधर्मनिपुणाञ्छनाधिनाथैरल मान्या नामिकजस्य यस्य वितता नामावली पप्रथे । आश्चर्यं सुमह प्रतापनिकरैर्जाअत्यमानोऽपि सन् जात • श्रीशिवभूपतेश्च विपये दिल्लीश्वरोऽनीश्वर ॥ शलिप्सो कुतुपाभिधस्य विलसत्कौटिल्यधारानिधे निस्मृत्याखिलराजनीतिरचना गवा ददौ दर्शनम् । श्रीमन्ट्रीशिवविक्रमार्कविहिता विश्वोपकारक्षमा मानाथ समनुक्रमेण सकला चयी चरीचक्रमे ।। प्राणा एस बहिश्चरा खलु सुरत्राणस्य ये सम्मता ये रयातास्तु समस्तदेशविषये खाना खुरासानजा । ते खड्डेन शिवेन सम्भ्रमशाग्वण्डीकृता लुण्ठिता- स्तेषामेव हि दण्डनेन शमते भूमण्डलाम्बण्डल ॥ ३४ येन लेकनिशि प्रसह्य सबलाप्यौरङ्गजेवस्य सा सेना रावणसन्निभस्य भरिता युद्धाब्धिसन्तारिणी । नैवाशु घटीचतुष्टयमित न्यकर्णधारीकृता नौकेनोग्रभेटैस्दग्रकपटैरान्दोलनां दोलिता ।। गर्नश्चेदिलभूपतेधृतिमरो वजीरवर्गस्य तु त्रासो हिन्दुगणस्य हृद्गत उतोत्कर्षोऽसितास्यात्मनाम् | शल्य श्रीतुल जाम्बियाहृदयत सशो[ क्षोभ्यमाणे शिरे पिच्छ्रचारनत पतत्यपजले किं किं अमान्नापतत् ॥ ३४ १६

·३७
बिच्छू छालनिपातित : क्षितिभृता पट्टा कपाले हतो
घटाटोपभरात्तथापि तरसा पल्लविकामप्रहीत् ।
यश्चाहेशभरैरकृन्ति च शिर कष्ट सुरा अनुग्न्
कालस्याप्यफजल्लखानकलने कालो न सलक्ष्यते ॥
पूर्व मासचतुष्टयाद् हृदि जनास्ता दुर्दशा भेजिरे
कि भाव्य ह्यफजल्लवान नृपतेर्जात मिलाप शिने ।
द्विरेस शिवप्रसादभरितैर्दष्ट क्षणैरद्भुत
विश्वव्यापि यश शिरस्य समभूद्विश्वकभोग्योऽसुर · ॥
सम्पातादपजल्लास्य तुलजासस्थानगालान्तरे
सन्तोपादुदभूदल पिलिपिगशब्दो महानगत ।
तालोत्तालनिमिश्रणाच्छियनृपम्याश्चर्यसङ्घातना-
(सञ्जात करतालिकारलर श्रीकालिकाया पुर ॥ ३९
कालुप्यन्तु मले समागतमयो मोहस्य मोहान्धता
मालिन्यस्य विकासता प्रतिहता क्रोवस्य लोभस्य च ।
तृष्णाख्या हरना रिमर्दिततनुस्तनाभवत्तत्क्षणात्
पापोप्यप्रतिभ शिक्षितिभृता पापेडफजल्ले हते ॥
सकान्त फिर कालसन्निभभटैरत्युद्भटैरकट
प्रध्वस्त बरमस्फुटस्फुटतर सट्टाल्यमान कुधा।
विश्वान्तस्पृगखर्वशमिहिमास्विसस्थापक
सर्व सद्यवनयलेफि यमरत्तजापलीकाननम् ॥
देवा प्रापुरल हबीपि सुखिनो गोब्राह्मणा स्युर्यदा
शेपस्यापि शिरस्थधूरभिहता भूमण्डल निर्मलम् ।
त्रैलोक्यस्थितिसञ्चर सुकृतिसम्मत्या त्वदीय तदा
मान्य मानदरस्य नोऽभदिद वीराग्रगण्य रणम् ॥ ४२
चचच्च[ विष्णुद्वेष ] सतृष्ण एस नितरामासीत्पुरा प्रेमन
शम्भुस्लेटपराङ्मुखोऽप्यतितरा मूढो बरीवर्तते ।
तद्वद् दुष्टदिलीश्वरोऽपि निसन् लग्नोऽस्ति युद्धाद्यमे
नो आनाति यथैव कालयवन काल शिर स्थ स्वकम् ॥ ४३
४०

·७ सर्वेऽपि प्रतिपन्थिन प्रसरिता अन्तहि स्था जना जानीते जनतागतो जनपद का नो गति चिनी । प्रत्यूहप्रतियातिकातिशुभदा शम्भो नृपे सर्वदा शम्भुस्नेहपरम्परैर नितरा वति सर्वोपरि ॥ चञ्चच्चन्द्रकपालकुण्डलधरो वेतालतालोलरै स्तालोचैस्तिरयस्तरन्नतितरा तारण्यलीला वहन् । नृत्य नृत्यविशारदोऽप्यभिनय-शुद्धाञ्जलीमण्डली मन्द मण्डयति स्म मण्डलमथो देशो मृडानीपति ॥ ४३ शाम्य-ट्टीतुजापिरोयफजलोत्साही विदेहीमान् विश्वव्यापितभक्तवत्सर इति प्रोद्यत्प्रवाही पुन । विश्वस्योद्धरण कृत कृतमिति प्रेम्णा सुरास्त्यनुमन् श्रीमठ्ठाशिवयशसकटहरो हृद्य हरो नृत्यति ॥ ४६ होत्फुल्लविलोचनो निजजनोकर्य सतर्प वहन् शार्पे चन्द्रकलाम्बुनिसरदारीधारानुकारान्नयन् । धारावाहिक्या कयापि कल्या लोमान्समुद्धारयन् श्रीमच्छ्रीशिवपशवैभवविधौ भन्यो भयोऽभूक्षणात् ॥ एतस्मि-समये निरस्तकुहका प्रेस प्रतापो कटा प्रेक्ष्यन्ते परित पुरस्तत इत प्रोद्यत्प्रतापोज्झिता । भेरीभावृतिसम्भ्रमेण भरिता इयामायमाने वने खड्गा खड्गिनमामिलन्ति सुभटा कण्ठीरवोद्यत्स्वना ॥ ४६ राजानो बहवो धृता खलु बन्ध सुसिद्ध एव । अङ्कुरितरिभाषान्त करणतया शम्भुसज्ञा प्रविष्टस्य पुरोहितमूनो किञ्चिद्वक्रिमभानो विभाव्यते पितु पुत्रस्य च । स्वस्य वासनानुबन्धानुनद्धसम्बन्धा अपि त्रय स्त्रिगुणात्मिका शरीरसम्पद प्रापुरेव सूचनामात्रप्रदर्शन पिहितमत्र ग्रन्थगौरवमयागौरपेणाऽलम्। श्राशम्भोश्चरणानुसेवनरतौ तौ दम्पती सर्वदा तत्तत्काल उपागतान्बहुश्चिान्सम्पूजयन्ती सुरान् । प्रेमोरमुपेयुपोरनुदिन स्वल्परहोभिस्तयो शम्मु प्रादुरभूत्सुत शुभतर स्वामी कुमारप्रभ ॥

·८ ५२ राय वृद्धिमुपागत बहुतर शौर्य शिनार्जित कीर्तिर्दिक्षु दशस्वपि प्रसरिता प्रत्यक्षभूचन्द्रिका । शम्भौरद्भुतरिक्रमस्य विशद श्रीविक्रमानुग विज्ञात सकलैर्जनैस्तु जनुषो माहात्म्यमन्यादृशम् ॥ राजा शम्भुगुणान्विता बहुतरा स्युर्मामकीना सुता इत्येव प्रतिपासर दृढ़तरा दुर्वासना सन्दधे । शम्भोस्तत्तपस प्रभावात शम्भु क्रुधैवानु कि राजाराममिति प्रिय दुततर पुन द्वितीय ददौ ॥ शर्मिष्ठेर गरिष्ठगौरतभरा निष्ठापती सदा पत्यु पादसरोजसेननसमारम्भैकनिष्टा सती । जाता श्रीमहितान्वयेऽतिमहिता श्रीसोयराम्बा परा राजारामसुतेन सम्भ्रमवती लोकैरलोकि स्फुटम् ॥ विष्यग्विदृदुमसम्भवा व्रततिका निस्तारभार गता व्यामोत्येन हि विस्तृत विभुतर सिन्धु यथा सर्वत: ! श्रीशम्भोरतिमानुपा गुणगणा लीनास्तदनेऽप्यहो त सम्बन्धिन एव दु खनिचयैर्नानाविधैरावृणोत् ।। ५४ : तथापि राजा रमणीयरीर्ति पनिष्टभानभरितो जही फिम् । ज्येष्टे सुते शम्भुनरेन्द्रसज्ञिके सन्ध्यारिहीनस्तु[न तु] शिवार्चन यथा ॥ शिरस्य शम्भोरनुरागिणोरल दिनेषु गच्छासु तयोरतिस्पुटम् । प्राचीनसस्कारविशेष आदी विरद्धतामङ्गुरयाञ्चकार ॥ शम्भो शिवाराधनतत्परस्य प्रसादचिन्हास्तरन्धरस्य । सापल्यभानो बनान्यथा तथा भास्य भागो बल्यत्तरोऽभूत् ॥

·५९ ६० सैन्य न सङ्गे न धन प्रसङ्गे मनोनुपङ्ग किल युद्धरङ्गे । एन प्रसक्तेऽपि च दु प्रसङ्गे राज्यैकसङ्गे शिवभक्तिरङ्गे ॥ हेला कद कृतसिन्धुवेला लीला कनिष्ठीकृतमन्त्रिखेला । शम्भोम्तदानी जगदम्बिकाया निष्टर निष्ठा नयति स्म राज्ये ॥ श्रीमट्रीशिवराजराजमुकुटारकारचूडामणि हात्म्य निजमाप्रसार्य जगतीनाथेपु जान-प्रभम् । कैलासे दमनोत्सवाय गिरिशेनामारितो नु स्वय शीघ्र ससृतिनाशनाय महसामाद्य प्रतस्थे स्थलम् ॥ नीलासपर्यो शिरलोकचों कर्तुं शिवे भूमिपतौ प्रयाते । मार्गोऽशिवोऽभून्निजसेवकाना तथाऽपि शम्भु शिवराज्यमाप ।। यन्त्र निलोहात्मकमानिलोक्याss- ख्यात स्वतन्त्रे गिरिशोक्ततत्रे । नियन्तृयन्त्रेऽखिल्ब्रह्मयन्त्रे नियन्त्रणा यस्य नियन्त्रणास्ते ॥ युग्माम्बरा रक्षति वृत्तिचित्रे चैत्रे सिते वासरकालयुक्तके[क्ते ]* | काम्यातिथौ तस्लशाभिषेक काम चमकारततिञ्चकार ॥ राजन्नेत्रनभोगभूमिभरिते रौद्राहित रौद्रके माघे मासि सिते रथोत्सरदिने मुख्य मुहूर्ते शुभे । शम्भुभूमिपतिस्त्रियर्पसमये सिंहासने भाजते सशोभयियोरभीतिसुकरच्छत्रप्रभामास्वरे ॥ कालयुक्तसम्वत्सर Is from April 1678 to April 1679 t Shivajis date April 3rd रौद ६० ६२ * ·अपयारण्यसङ्गेन पुरश्चरणसङ्गिना । कथित पूर्ववृत्तान्तश्छन्दोगामात्यमन्त्रिणा । यगिरोक्त समागत्य गणेन शिरयो रह । तप्राशरमायात मर्म जन्मान्तरोद्भयम् ॥ तदश एव राजन्योऽप्यसौ प्राक्सम्यभूव ह । तेनार्यशिष्यसम्बध सुसम्बद्ध शुभारह ॥ द्वयारप्येरचित्त वमभत्किं तदद्भुतम् । सिद्धसाधक्ता प्राप्ती सम्प्राप्ते जननान्तरे । ६८ ७० ७१ अत्र सम्मतिमाह । सिद्धसाधपयोर्भेद स्त्रीपुसोरिस दृश्यते । तयोस्तु भेदसम्प्राप्ती चपला चञ्चरा भवेत् ।। तसङ्गम सहमेऽस्मिन् श्रीचक्रोद्धारसम्भो । अवश्य सम्भवत्येर भाषिसम्बन्धियोग्यता ।। सूचनामात्रसम्बन्धो दिङ्मात्रेण प्रदर्शित । मनोहपर्णनीयाशे वर्णनीयोऽनुवर्ण्यते ॥ राज्य प्रायमवाप्य शम्भुनृपति श्राशम्भुभक्तो दृढ नित्य श्रीजगदम्बिकाभजनकृद्धानेकशौण्ड सदा । ससेगन् विषयाननाविधया कार्याण्यनेकान्यल शेमुष्या सुसमीररोति सिपमाण्याहो पिचित्रा गति ॥ प्रारभावाद्गणनागुणाद्गजपते सिहासन साधित नियानित्यविसम्मतिसरनियामयन्त्राधितम् । यश्रीपरिवेष्टित परमनुल्लङ्य पर पार्थिन सह्यस्यामरण ह्यसामनिश दिल्लाश्चरस्याशये ।। यापश्यम्भुमहापतिर्महितधामन्त्रिदुथेष्टिता दामान परिपारपेदनियतादू दुर्योगभोगोयात् । सूर्य श्यामकान्तिसहनिमरनभ्रटिहाभ्र यथा जतूनामशनिस्तु तारदनिश र समागाच्छनि ॥ ७२ ७३ ·७७ सेहे तस्य बल बलेबलस्तो वैकुण्ठनाथादिवत् शम्भुर्दैवबलेन पति स्थवत्तार्णस्तदीया गतिम् । आश्चर्य सुमहत्तर नरपतेश्चर्यानुचर्यानुग प्राक्चर्या बहुधाऽन्यथा नरपतेदृष्ट्वैर दृष्टयाऽरोत् ॥ धिष्ण्येषु दैवज्ञ विकल्पितेषु यथा यथा सप्तसु सप्तधाऽभूत् । तथा तथा सप्तसु पार्थिवानामङ्गेषु वैषम्यभर वभार ॥ तद्योगादभयार्थमागतयता स्थातु स्थल याचित दिल्लीशस्य सुतेन शुद्धमतिना श्रेष्ठ सह क्षत्रिय । सोत्साह ह्यभयङ्कर त्वकरस्यादाच शम्भु प्रभु देवस्थान विनाशनोद्भवमनस्तापापनुत्यै स्थिरम् ॥ दिल्लीशोऽपि यदा सुतोपरि स्पा क्षुब्धाब्धिरचुक्षुभे छन्न तद्रधिमण्डर कुरजसा दिड्मण्डल च क्षणात् । शेषोध[ धफणिमण्डल विदलित भूमण्डल कम्पित वैक ह्यप्रतिम निरक्षत तदा शम्भोर्न हृमण्डलम् ॥ सद्धस्वय सञ्चचाल दलितक्षोणीशदिल्लीश्वर श्चित्त चेदिलशाहत कुतुपयो (१) दिक्दक्षिण तत्रसे । गन्तु सर्पदिगन्तराणि सतत हन्तु सुखान्यप्यल साशङ्क जगतीतल समभवन्नि शङ्कमासीद्भयम् ।। सामन्ता शरणङ्गता शशमिरे पुण्डा • प्रचण्डा पृथक् । दैत्याशा वधुस्तदा गजघटाशुण्डाभृशुण्डायुधा. ॥ चामुण्डारररुद्धसम्भभधर श्रीशम्भुराजश्चल- छात्रव्यापृतपाणिपट्जतल स्वैर समाचेष्टते ॥ सावन्तो वृकघृकोदरनिभा फेरगिका सर्पवत् श्यामास्या • गुनव सदैव परित कुर्वन्ति कोलाहलम् । दिल्लीशोऽपि पुर प्रचण्डलभृन्नायात एर स्पुरन् श्रीमद्रायगिरीश्वरो विजयते शम्भुसिंहप्रभ । हेलोत्सानविपक्षरक्षदटिनप्रत्यधिसन्मेखलो बेसारेर विवर्जितासिर जगदेवाद्विजोत्सारण । शम्भो सन्महिमाप्रतापगरिमा वक्त न सशस्यते नि शोऽप्यपरङ्गशाहसदृश शम्भु नृप शङ्कते ॥ ७९ ८१ ·८२ ८३ मर्यादा भृगुमशभूषणमणेरुलाश सेनाभरै : सालीरीप्रमुखान्पुरन्दरयुतान्देशान्सहाकोकणान् । सप्तादाधि कालयन्नतितरां दुर्गाणि ससाधयन् शम्भुर्यग्नो द्वयोर्यवनयोस्तूष्णीं गलेवापतत् ।। उत्पाता बहवो बभूवुरपरे कम्पो घरण्यामभूद्- युद्धान्यप्यतिदुस्सहानि मुम्हन्याहो हाभूयपृथक् । धृष्टी धैर्यधुरन्धर प्रसूमर पृष्ठे सय चेप्टते सैन्य तत्र महरिनधोदधिरिय प्रत्यक्प्रतस्ये त्रिधा || यन्त्रायविकमद्भुतप्रतिभट वाणापाणायित खड्डाखड्डिक्भावभूव तुमुल युद्ध कटारावधि । देवादुद्धरया नीयमखिर सुन्दोपसुन्दायित सैन्य तदरपत्तर समभवत्तूष्णीं क्षयकोन्मुखम् ॥ धयोंदेकरशात्तथैव युयुधुजापुरीया पुरा कृत्या चक्रियमण्डल बहुविध सीमा समीपागतः । पश्चाद्विप्रवरेण पूर्णमातिना मादण्णनाम्ना सम त्वासीत्तत्कलवर्गसीमसमयासगो महा सगर • ॥ दिकाल निभृता बभूव सुखिता विश्वम्भरा निर्भरा श्वासोच्छ्वासविशेषमाप सहसा शेषोऽस्यशेष तदा । मोहान्मूदधियो मदोद्धतिमरा रेटा मियो मङ्गला श्चस्ते कुलपासना बहुतरा नानाविधा दुर्दशाः ॥ अभिवमार पदातिभर. पुर ययनदुर्जनसङ्गतिसवृत । निकटसम्भ्रमसम्भरसन्धरो ह्यथ ससार शिक्न्दरसगर ॥ कुटिलमस्तरोष्टनकञ्चुगा सखलितमापल्यिक्रितवन्धरा । अपि महद्दिजुनदिनिभा शुभा विजयदुर्गमल दधति स्म ह ॥ - ८८ ·1 १० अभयहस्तममाप्य दयादरा- नृपशिरोमणिशम्भुमहीपतेः। प्रकटमुद्भटतद्भटसङ्कुल सुखमुनास शिकन्दरशाहकः ।। रिफटतद्भटसङ्कट आगते सुपरिवी परिखामिविधी स्थिते । स्थितिमवाप न कोऽपि तदा स्थिरा वलमयाचत शम्मुनरेश्वरम् ॥ बलमदानिजदेशसुरक्षण द्विजयरावरबाहुजमिश्रणम् । विजयदुर्गमवाप्य महत्तर तुमुलयुदमचीकग्दद्भुतम् ॥ अपि दिलीशदल विपुल तदा परमभूत्परितो भयत परम् । चिनिहतं सुभटेबहुशो भृश प्रवशम्भुनृपस्य सुसैनिके ॥ प्रतिदिन भिसद्समुद्भर सुमृधरङ्गमहो यधेतगम् । प्रतिमट मरहटगहति प्रतिग्ण समदृश्यत एव हि ॥ जगति शुद्धशिस्न्दरनिकमा विषयमन्दतया रिपयेष्वटम् । यविधेर्नु जनेरनुगीयते न विधिना शिपिना परिणापा यते । समय एमभूद्रातिकोत्तम विनियमियमुपागतम् । यान दुर्जनसहनमोहिनः युगुर पा मगहमपाऽसीत् ॥ ९२ २५ ·* ९८ विनिहतो नु वृथा द्विजपुगर परिहत परितोष इस श्रिय । प्रतिहताऽखिरमार्यविचारणा प्रतिगता किल कुत्सितधारणा ॥ कृतभिदा चरङ्गपरोयलन् निजरूपा करलीकृतविग्रह । स्परसमेतशिव दरनिप्रहे प्रकृतिविग्रहभेदमघो व्यधात् ॥ यदपि फेरुपद प्रतिरोपिता स्तदपि सिंहक्नाम समेधिता । प्रतिदिन बहलोरमुखास्तदा यवनलञ्चपरा सहसाऽमरन् । धृतिरगादरणीतरतोऽखिला सफलशूरजनस्य रसातलम् । प्रचलित खिलशम्भुरल पृथर सुविरला हि निदानपरा जना ॥ यदपि दूल्यसकर्मरत स्थित स्तदपि नो बिभिये सुमहद्भये । कृतशिमदरसार्थसमुसुको नृपशिरोमणिशम्भुसुमन्त्रिक । अपि क्लत्रयुतोऽपि परम्परा न विजही निजधर्मपरम्पराम् । कतिपयैस्तु जनेरनुप्रेष्टितो ध्रुवमतायदति वि]ष्ठदुरासद ॥ प्रबलदुर्यग्नोद्भवकृये सुदयया दयति स्म दयानिधि । अत उपागत आशु दयानिधि प्रचुरमादरमाप नृपातिरे ॥ • Madanna? † Kaluşa ९९ १०२ ·१०३ १०५ यानसगरमेन ररक्ष य स हि बभूव शिफन्दररक्षक । अपि विधौ विपरीतपथि स्थिते किमिर नो विपरीततर भरेत् ॥ तदनुसारवशा द्विजदुर्जना यवनकौलरता सुतरा धृतिम् । अपि भानुभवे प्रभरे पर सुचरित मिल कौलरता यथा ॥ १०४ स्थलनिराशतया रिमु तत्यजु सुजनसेमसत्प्रभुसम्मतिम् । विगतनासनया गृहमेधिन सफललौकिकलम्पटता यया ॥ प्रचलिता प्राला परिखोपरि द्रुतमिराणतुराणसमुद्भग । परिगृहीत शाहिति..: • सुचुकुशुरन्तुमुचकै ॥ १०६ पारावारानुकारा प्रबलदलभरा पातशाहस्य पश्चा दातोप घोपयन्त प्रमुदितहृदया ह्यासमन्ताद्भरन्ति । नानाघोषानुसाराः समरजयभूतो वाद्यघोषा समन्ता- त्तवानास्त प्रचारा इव घननियहा. काण्डसघाझरन्ति ॥ १०७ हस्त वीजापुरे द्वार प्रसभमुपगते राणाभो दिटीश. प्रारंभे गोलकुण्डाधिपकुतुपकृते प्राक्समारम्भणानि । मृदस्त पुरमत्या प्रमुदितहृदय सर्राफाल समास्ते नो जानास्येप पाप स्वकृतफरजुषां कर्मणा दुर्विपाकम् ॥ १०८ आसेतो स्थानहतो. कपटकृतम्लोद्धाटण किं क्याटो दौर्मन्त्र्यागोरकुण्डाधिपकुनुपकृता कार्यभट्टोत्रता या । धीजापुर्यस्तभावो बहुविविधतया मापितो मारिफाये फिया दिग्दक्षिणाया कलुपपनुपिता व्यस्ततेयाविरासीत् ॥ १०९

·भूदुर्गाण्ये कतिचिदभयकृन्तममाहारा
सेना कार्णाटोपु प्रफटकपटयुक्सूचनाभि प्रसार्य ।
इन्द्रप्रस्थो थयाग पिवृतिकृतिशाच्चापि पा दिलीशो
मूद मीया निगूढ पुतुपरपटिन झोधपान चार ॥ ११०
चातुर्य प्रागुपात बहुदिवसनयाभ्यासयोगात्तुरीय
मादण्या मारणीयो यानकुलपते कोटिशोऽप्यर्पणाया ।
द्रव्य वाजापुरा रिमपि करुणया रक्षणार्य प्रदेय
दिल्लीन्द्रस्यैव हस्तादकवरसहित दशामुरामन्ननीय ॥ ११२
एव घाटीप्रपाटी पटचिराचिता शम्भुभूपेऽनुसार्य
प्रच्छन्नाश्वासनेन प्रबलतरभटाभदायिना धनेन ।
विश्वासाघातपातप्रमरसुग्यमयो भोक्तुराम प्रराम
कामाचारप्रचार पुतुपस्पटधारितामुनहार ।।
नानापानुवेपानुसूतिकतिपग प्राणपतो दिलीश
क्रोधापेशानुनी[चे रुपरि च परित प्रादुराससम तात् ।
लोमानादर्शयात रकरितमिर द्राको कर्मपाक
दुष्टा दुधेप्टयर प्रसभमाभिमुख वेष्टयामासुरेनम् ॥
युद्धारम्भेषु यन्त्रप्रमरवभर सार्धयामार्धयाम
पझामोदेशमात्र प्रत्यसमयता का तु हीला वभार ।
पश्चापापोधियुग्मोमिलनसमयज सेनयोस्तद्वदय
क्षुभ्याम यादिमुपजलधिसमभवद्भाव एसोजजृम्भे ॥
भागापुर्यानुपुर्यावृतिषु विगलितप्राणसम्प्राणनाशा
काचिरायोशहीना समरजयविधी कानिरवात्ततार ।
सारासार पिक तदनु च सहसो कृत्य दूरानुदूरा
दिद्रप्रस्थेद्रनाय परितुमिव पुरो ह्यासुरा श्रा ससार ॥ ११५
युद्ध सावर्षमात्र दृढ़तरमतुर यैस्तु नून प्रवृद्ध
ध्वस्त तैरेव नाचै कुतुपनियमित पामरानामिकाध्यै ।
धर्माधर्मादिवार्यावरणकरणकृदभावोज्झिताहै
तैरेवामघातो विगल्तिमनसामग्र एव वभूव ।
११६

·ब्रह्मवीघातपापक्षुभितहरघुरनेत्रहयुत्थचक्र- ज्वालाजारावलीढ कुतुपकपटिनो राज्यमाविबभूव । पश्चादिल्लीन्द्रचक्रभ्रमणभरनत तेजसा व्यापृत त नष्ट चासेतुसीमावधिजनविदित पप्रथेऽल प्रतस्थे । व्याली प्रोत्साहवायोर्विधुतिरशनिजा धैर्यभूमीरहस्य द्रोहोद्रेकस्य जाया त्रिभुवनजननी कालचक्रस्य माया । रुद्धप्रस्तान्यलोकस्य च हृदयतले मोहमार्गानुसारा ससारध्धान्तधाराहतिरतिशननिर्जगमाजगाम ॥ चेष्टान्तो विचेष्टा प्रकटतरमथो केऽप्यमीष्टस्य नेष्टा प्रेष्ठा प्रमास्पद नो दधति मतिहता प्रेयसीषु प्रियासु । चिन्तासम्वनिताङ्गाश्चलनचल्नजप्रक्रमप्रोम्झिताशा प्रत्यक्ष प्रेतभार सपदि परिगता प्राणिन . प्रत्ययन्ति ॥ ११९ एर नानाप्रकारैरनुदिनमसकृज्जायमानेऽभ्युपाये प्राकारान्त पुरेषु प्रगल्कृतभिदा विद्यमानेऽप्यपाये । पापछि पूर्यमाणे परमपिभुकृपापीक्षणे क्षीयमाणे तानासाहप्रधानो ह्यभयदभिमुखो नैर नीचो निदाने ॥ १२० सार सार समस्त कृतमिह सहसा नीचपिस्तारयोग्य भोग्य यद्वस्तु वाम तदपि चिरचित नाममात्राभिरामम् । माम माम प्रकाम प्रयिततरमथो ग्राम्यतैवापिरासी द्वामाचाराद्विधाना कुतुपवरपुरे वामनेत्र प्रदर्शि ।। दाक्षिण्य दक्षिणात सफलशुभफलानीक्षण वीक्षणात प्रोत्साह चालनात प्रकृतिकृतिविधी प्राणन प्राणनात । नैर्मन्य कल्पनात सासतरगुण कोऽपि कान्ताङ्गनान फि किं न क्षीणमासीत्युतुपरापुरे क्षीयमाणे क्षणेन । द्वादइन्द्र) पर निमग्नीद्वप इय सहसा योग्जहारे मिल्न कुकार्याण्यनेकान्यतिविषमतराण्याशुसम्पराणि । देवाद्योगाभिधाम्या द्विरदनपदनी प्रापिताभ्यामुमाझ्या दिल्हीन्द्रो दारुणाम्या युनुपरपुर मञ्जयामास नित्यम् ॥ १२३

·च्या वि ग्राह्यावरदेव यानरममभरोल्लमल्लील्या ग
रोजानादर्शयन् फि निजबपिमर प्रोल्लसद्धेल्या या ।
शम्भोस्तद्वत्तनू नस्य च समिनिमती सम्प्रभूटो दिलीश
कांधाधी नासगन्ध प्रकृतिमुरगनो चीक्षण नो चकार ।। १२३
प्रत्यूहप्रतिशनिशातिशुभदा शम्भो नृपे सर्वदा
शम्भुस्नेहपरम्परख नितरा पनि सोपरि ।
सोऽपि प्रतिपन्धिन : प्रसरिता अन्तर्वहि स्था जना
जानाले जनतागतो जनपद का नो गनि पिनी ॥
१२४
स्थाने स्थाने सुग्वाना प्रतिकपटिन प्रेपिता प्रार पठाणा
प्राणानुसय पार्येष्वभिमनमतय स्थापिता तुराणा ।
श्यामास्या लोहितास्था सलिनिधिषय प्रायश सावधाना
जोप रोप पिध य द्यावरविषये धातुपोप पुपोष ॥
प्रेमाविर्भावभेद विविधविधितर द्रागरचापिनाथे
नापन् दिल्लीन्दनाय स्वमुतविषयक सामरस्य समस्यन् ।
नित्य सतुष्टचना परतविषयेप्यागतो नु प्रचेता
अपश्वी दर्शन नी हावामुमतानि भव्य वभाण ॥
प्राय रायमण्टक रगत यानुवरस्य तत्
तत्सम्मनुनेऽपयानोऽरमाधिपादा मनाम् ।
नो जानानि दुराशया विटरिन दुर्गादरामादिभि
विदाम्पसमृदायमसिउ मस्त प्रदत्त शिशो ॥ १२८
निसाध्या मम भकिमु भाक या भवदहणा
विश्वयातनरेति गस्य) काचिदम ना दिल्लीश्वर धारणा ।
तस्मादप्यनुमीमहे प्रियहने प्रायेण पृथ्वारे
साशाकिस्मेर सभा स्थलि न पिन ।
दोपायमतदा ह्यारो दिल्ली प्रतस्थ बग
घुदाय पत्ता रहुर गादिशासुर ।
दुर्गादाममुनाप्रभृतिभि मूंगनत शाम
सम्पासहपाचप्य रचना चित्राऽगुनाऽऽमीत्तदा ।

·स्थित्वान्याधिया निभिदतर सूत्र त्रिधा सृत्रित
शम्मुत्रपतिस्तथा ह्यकबर न्दोगम-व्युत्तर ।
सिन्धोमार्ग इतोधिकोत्तमगुणो विज्ञाय निर्धारितो
येनासो समाप शाहसदन दिल्लीन्द्रदर्यापहम् ॥
स्वल्प स्वप्नदातत तमसकृत्सम्यम् निनाय क्षणा
दाक्षिण्यात्परमेश्वरस्य करणा जाग्रहमा दुर्दशाम् ।
आरव्याधिपतोपमाबजनित दिल्लीश्वरेणाऽप्यल
नानाम्पवृथामनारथगतर्मोहात्समावर्धितम् ।।
१३२
शम्भु छापतेस्तदैत्र सुयशस्तामैक्सोमोदयो
ह्या आसमथाधिमेरसमभूदास्तादिपूर्वाचलम् ।
आगास समाप्तमानकररस्त्वनासशाहस्य त
च्छुपा वासनिवास एवमुदभूदृष्टस्य दु खोदवि । १३३
श्रीमच्याहअमचरे गतरति प्रायेण चिन्न विना
स्मात्मान कृतकृत्यमेव मनुते शम्भु प्रतिज्ञान्तरम् ।
राज्यद्वन्द्वमहर्निश रणभरागान] निर्द्वन्द्वत
कृत्य धिकृतमेन सामि मनुने स तु दिल्लाश्वर ॥
राज्य यातु पुन • प्रयारकरी निर्यान्तु सयान्तु या
स्थानस्था प्ररला. प्रचण्डयरना अर्हन्तु गहन्तु वा ।
स्पर्ध-तु प्रस्ट प्रसह्य समरे सीमास्यसामन्ना
स्वस्तिक्षेमतया नयामि नमयन्सानपि द्राहिण ॥
कारागारनिपेषणाय निमृत शूरा सुता • कल्पिता:
स्वीपर परित्र गुमसलालोऽलिसन्तपित्त ।।
इन्द्रप्रस्थमुपेत्य पूर्वमुक्तरोरङ्ग चेन सत्
काय समजारि छविधृता यया [ध्या ] कृता नान्धया ।। १३४
पुत्र धर्नुमयच्छति सम्पर वैरानुबन्धाद् ध्रुव
जीर्ण पारिवदास्तूत निजायो जानाति नित्य नरम् ।
यस्यानिपिना गतोऽपि पुरने का या नराधना
मय सतत प्रयानि सुतरा धानापरस्याराया।
१३२

·२०
आधिस्तैल कणोद्गताशय इतो वर्धिष्णुता सययो
व्याधि पुननिरोध एप ववृधे भूयस्तरा मानसे ।
यद्यप्यत्यतिरोपत प्रकुस्तेऽप्यन्यत्र कोलाहल
सम्यादृश्यत एव साधु न तथा रङ्गोऽवरोद्भव ॥
कीर्ति सुप्रथिता तथैव चलिता सच्चाधिसीमास्थल
सम्प्राप्ते यनुकूलतामकबरे सप्तोत्तरे यासरे ।
राजा रायगिरौ रान सुतरा सह्याद्रिसत्ताधने
शम्भु शम्भुकृपाभरादवमृथस्नान प्रकुन्निर ॥
राजान शिविराजराजसदृशा भूयोऽभव भूतले
तत्कोटीसमतीत एस सहसा शम्भु शरण्योऽभवत् ।
दुर्गादाससमन्वित परिकर बच्चा रक्ष ध्रुम
निष्क्रान्त कलिकालगाल्यानकान्त तदीय सुतम् ॥ १४०
एकैर समनुक्रमेण साल चैत्र नो दृश्यते
शर्वाणीपतिशुद्धकृपया शम्भौ तु स हि ।
घोरेऽस्मिन्नलिकाटके कलिमललान्तातिलोकान्तरे
मानुष्य ह्यति दुर्लभ तदनु सदाग्य तत सद्यश ॥ १४१
शम्भुच्छापतेरकन्वरविधी जापे महोदारता
रायस्याणुस्था नु का तदधुना केनोपमेय प्रभु ।
धैर्य धारधुरन्धरस्य सुदृढ वारस्य वार्य तथा
देहत्यागनिधि विनाप्यपरया यो नाम तत् क्षम• ॥
यस्यास्तिक्याशाद्वसन्ति सदनेष्वप्टौ महासिद्धय
सिद्धेवास्ति सरस्वती सुवदने सिद्धा' सदा सार्थिनः ।
सेवाशु प्रसगेसरीति हृदये भक्तिर्दृढा शाम्भवी
शम्भुपत्रपतिढो दृढता छन सुराग्य दृढम् ।।
मोद नेव दधाति नो प्रमटयत्यानन्दसन्दोहिनी
पाच पाचन साम्नत नु पनिता मोहेऽपि मम्मोदिनीम् ।
गदिर मुदाहृतिदिल्तिाप्यष्टादशाभोहिणी
मादाक्ष मनुते मन स्म सुरराट् मन्दाक्षमामाक्षते ॥
१४२

·विष्णुद्वेषसतृष्ण एस नितरामासीत्पुरा प्रेमत
शम्भुस्नेहपराडमुखोऽप्यत्तितरा मूढो परीवर्तते ।
तद्वदुष्टदिलीश्वरोऽपि निरसन् लग्नोऽस्ति युद्धोद्यमे
नो जानाति यथैव कालयवन • काल शिरस्थ स्वकम् ॥ १४३
सोऽपि प्रतिपन्थिन प्रसरिता अन्तर्बहिस्था जना
जानीते जनतागतो जनपद या नो गति विनी ।
प्रत्यूहप्रतिघातिकातिशुभदा शम्भी नृपे सर्वदा
शम्भुस्नेहपरम्परैव नितरा वर्षति सर्वोपरि ॥ १४४
सऽपि प्रथिता प्रतापभरिता प्रौढाहवाडम्बरा
प्रारब्धप्रचुरोत्सव हरहरेत्याभापमाणा भटा ।
सानन्द सकुतूहल बत महामन्त्रोन्नता मन्त्रिण
शम्भाश्नपते सहैव सकलाश्च पर विस्मयम् ।।
याते सागरमागरालिभिरभिव्याप्त[प्ते] तनूजे निजे
शम्भोगनपते प्रभावभरतो पीराग्रगण्येऽधिकम्
दिल्लीन्द्रोद्धतचिन्तया परिवृतो निद्रा न लेभेऽनिश
श्रीपूर्णेऽम्बर क्रुधा हृदि धृढ सन्तापमापचिरम् ॥
दाता दानपरायणोऽधिकरणो नानागुणालङ्कृत
शम्भुपति प्रतीपदलन सम्प्रेपयित्योदधिम् ।
प्रेम्णाझब्बरमाशु मन्त्रिनिवहै साक स्त्रचित्ते मुद
दधेऽनन्तमति प्रतातचरित क्षोणीतले साम्प्रतम् ॥
१४५

·Section 11 RAJARAR AS ACCESSION AT RAJGAD काद्र उवाच । २ ४ ५ अथ कृताग्निमस्कारा महाराजस्य धामत । पुराहितप्रभृतया मत्रिणा ममापिदा ॥ प्राताद्वतायदिवस रानारामस्य मातरम् । ममता नाम देत्याना माया कार्यायमागताम् ॥ देवासम्पादितमनोरया स्मार्यपयिस्थिताम् । आतरान दभारता यहि शाम्परिप्लुताम् ॥ হাৰনধিৰাস্ত হন যন্ত। परिजर्वच मिश्चिदृचुरच्चै समाहितुम् ॥ मत्रिण ऊचु । पष्ट कष्ट मह रष्ट विचारचित पिपिम् । अनुगति मनुना पगुपक्षिमगादय ॥ विगस्तु दष्टिरस्मार गिस्तु ननु जाचितम् । यत्र जाग्रामह मर महाराजपिनाहता ॥ अतात इम लारा शामा तरपिकारिण । अनुभूय प्रभूतानि वाम गति यागिन ॥ प्रिया पुरी प्रिय पुत्र प्रियो भ्रातरसा-री । पितरावर हि पाहा ऋग्वद्याति मानव ॥ कृपा यज्ञास्तपस्तपणा जया न पा सदाशिवम् । महापदासा दिन यस्मान गणय युत । परगप्रसक्तस्य स्वरम्तस्य पं भवत् । ययाऽमृतन तृप्तस्य घरपारि फिमाचरत् ॥ पार गरिसताना यटिन मानस दिए । वर उपनियरा विष्णुस्ता 7-11 न पश्यति । ७ ८ ९ १० ·२४ : २७ २८ ३० अराण व्याकरण शाखाणि विविधान्यपि । इति मत्या नु मुधिय: परलोकपरायणाः ।। विज्ञानाऽखिलसारम्याः प्रशस्याः मफयास्वपि । अमोहिन : पर लोक नरा रोहन्ति केचन ॥ अाननपश्यन् यीश्य] परमार्थसमुसुराः । अपवर्ग प्रशसन्नि परलोककृत तेक्षणाः ॥ देहिनामिह देहस्य पाचभौतिकताभृत: औपाधिकमपश्चर प्रतिः फिट पाना ॥ मृदयासारभेदन घट इत्यभिधीयते । यिती तु रिनष्टाया प्रतिः फिट तिष्ठने । भस्मसानायता काम यपुर्य पायमोनिकम् । चेतनस्यास्ति चंदुम्नदनाशि यशोमयम् ॥ याय दीप्रितापाभ्यामापूरितमिदनगत् । सिनीशोऽय पराशोऽपि साक्षादयह योश्यने ।। अध शोचति यः शोप्य अम्तमन्यानुशोचिता । अनिरिमन्मशाग्यशोचितोरनवरपना । शुगर्म प्ररथम राजाराम यदा मनम् । रायऽस्मिनमियाम राक्षणाम: मनोरयम् ।। आया पम्पयरगयामा शोकमनोरहम् । मातात पा सिंगरियन पारिता महाराजप्रतिनिनि निषि मागापरापरः। स्वामितपढमागर राजाराम गिंवय ॥ समाने का निमितमो ययम् । असारप पिलानरमानारप समोरपम् ।। पापाय पर गदापारको पपम् । पमिद यमुमन मदनदपिताम् ॥ अगर प्रतिमनारम् । आगनमा सम्मान । ३२ ३४ १७ ८ ·२५ १० ४१ । ४२ ४३ क उपेत्य पर लोक बनामु लोकमागतः । नोरीक्रियते जातु सुधीभि शोकसागत: ॥ इत्यमुक्तरतस्तत्र सापनपमपागराक् । स्पित्या क्षणमिय राज्ञी न्यगदद्गद्गदस्वरा ॥ यथावस्तुससर्गवञ्चकाय विरिश्चये । स्वजाषितमयानापा बत नाथामि मात्मना ।। मन्ये मदह दह सामेर रहसा सहसामितः । प्रभ्रश्याभ्रमिद समपतन्मम मूर्धनि ।। नितान्तमुचना येन घस्त दैन्यमय तमः । तमधीशमपश्यन्त्या सर्वमन्धमभूजगत् ॥ भृश विश्रम्भणीयेषु भवसु प्रभवत्सु च । विश्नधाहमसन्दिग्धाभिमतार्थपयार्थिनी ॥ यदिदानी मदभ्यणे भवद्भिररीकृतम् । कर्णाकर्णिक्या सर्व तदाकर्ण्य विमातृजः ॥ क्रोधन पृथुउ क्रोध पातयेत्पृथुके मम । तदोपप्रत्यमाधत्तां भावकमुजविक्रमः ॥ दद निगम निदाती तूणीरता गताम् । सा मन्त्रिमण्डली भूयोऽप्यनलीकमटीलपत् ॥ भयती जीरतु चिर जांचनाय शिशोः परम् । जीरनामोऽगि जनताजीपिताप शन समा ॥ प्रभु मर्मस्य लोकस्य यदन्तांदगार मः । न तनाप तपार फिरस्माकमपि धुरम् ॥ भनी भरतीमय यथमेाह शांचते । बगारंगकमयं यस्याः स्तोक त्रिमुग्न फिट । विविधियों विपिना पदस्तविधिनाऽधुना । आनायिता निज धाम शाइगजामन. शिप पूश्या माहि जहानस्यामजस्य समगदना । राजन्यानी यषा गारर उन सा भूनः ॥ ४६ ४७ १८ .. ९ १० १२ ३ ·६७ ७० .. अखण्डपण्डापाण्टिसपरिखण्डितपण्डिताः । दण्डीगाखिलपेतण्डी तुण्डी मा दधतश्विरम् || विशेष शेषमपि भसंयन्तो सुधीनरा. । अशेषा भाष्यकारो वैयाकरणिका अमी ।। अतयंत कटित ताशेपब्रह्माण्डमण्डला: । प्राकामझामा: सोत्साहा महान्तो वत तातिाः ।। प्रध्यसितमहामायारिकारपरिलक्षिता. । स्वमतस्थापनस्वस्थाः केचिन्मीमासका अमी ॥ घोषणातोपणस्फीताः स्वशिक्षाविचक्षणाः। स्वच्छन्द छान्दसा: स स्वच्छा प्रोच्चायत'ला: गणयन्तोऽतिगणशो भगणगुणरगिण । गणमा शास्त्रगुणनागुणिनो गणिताशया ॥ इदं कार्यमझाय वाऽकृत्य कृत्यमिद गल। समालपन्तः सतत प्रथिता धर्मशास्त्रिण ॥ नानातन्त्रायवेत्तार पठेत्तार : कार्मणस्य च । शर्मणो निलयीभूता सुलया यत मात्रिका असर्वक्षरमिद लासयतिजितम् । इत्यारपन्तः परमठन्दोगा गला धूपम् ॥ चारुसङ्गीतपिटसीता फिल क्षिती। गायका' सार्थमन्तिा गन्धर्धा इस मुम्पा ॥ कादि फरफराससग कमलानुग। सगरममिगलोकभूतामेनोविहारिणः ॥ अचित्यमाहिस्यमहाप्रीतिमानमहाधमाः। विचक्षमाः केऽपि नीजम्भमाणमुक्षगाः ।। पृतनाट्यधमा शानाधीतसम्भूतनाटरा । काणांटा नटाः स्मएप्रस्टीलसोश ।। मानो कप: येति सिहा नगनुस । मरस्थानी ययस्थान प्रापानी मनाम ॥ ७७ .

·२८ ८१ ८३ (६ इतिहासपुराणज्ञा विज्ञाः सृजनप्रियाः । पौराणिकास्त्यक्तशङ्का निष्कलङ्का गुणोज्वलाः ॥ पाखण्डताण्डवाश्चण्डा मितण्डारादडिण्डिमा. । मण्डलीभूय मिलिता रानकुण्डलमण्डनाः ॥ अपरेऽपि च विद्वासो सहसोत्सहेतरः । सेतवा ज्ञानविज्ञानसागरस्य जितश्रमाः ॥ बौद्धा सिद्ध इसिद्धार्थरिप्रतिनिदर्शका' । कर्कशा जठरापूर्तिमात्रोदा - प्रशामुकाः ।। अनवद्यमहाविद्यागद्यपद्यप्रवर्तका । करय : सपयोपेता नयोगप्रदर्शकाः ।। उल्लसच्चारपीयूपका दस्रानुकारिण । चिकित्सकाश्चिकित्सासु सामु कृतगौरवा ॥ ज्ञातकोका. खड्गजहयरक्षणरेदिनः । अखगकमहापर्वता शर्वसेजका. ॥ नानायोगप्रवक्तारो योगिनो गतविभ्रमा · । ससम्भ्रममिहायाताः सयता यतासना ॥ अनेकरत्नयरधारिणो धारबाणिन । सभ्या केऽपि महाशूरा इभ्या अपि समागताः ॥ बालमानारपनि प्रतीक्षन्तः क्षण क्षणम् । राजारामस्याभिषेक वसन्त्यातोरणान्तरम् ॥ समारेऽस्मिन्नसारेऽपि क्षणिकैरसुसास्पदे । स्वससारे स्वराज्येऽस्मिन्मा निर्वेदमुरीकुरु ।। ওয়ানি ৪ লিগন্যানহ্যাম। पर्तितव्य मनुष्येण नव्यमयप्रतीक्षया । स्वायत्ती यारदात्मास्ति सबै परिचरा अपि । तापद्यत्न समातिष्ट्रयत्नाद्भद्राणि पश्यति । सयरक्षणायास . प्रमतव्यो विपश्चिता । सत्कृत्य सफल टोक स्थिरायो स्थीयता स्थिरम् ॥ ८८ १२ १३ १४ १६ ९७ ·२९ ९८ १०० १०१ १०२ ०३ १०४ न धेर्येण पिनोयोगो नोयोगेन पिना धृति । धृत्युद्योगी समारभ्य स्वार्थ कार्ये प्रसन्नता ॥ वैव्य वीरता प्रादुर्महासाम्राज्यमननम् । अतो घृणु समुद्योग सुयोग वीरवान्धये ॥ राजनीतिरिय गश्वद्विश्वे विश्वविमोहिनी । विश्वशेन विधात या सर्वदा रायतर्षुणा ॥ इतरेपा तु लोकानामन्यो धर्म मनातन ॥ राजपणा पुराणानामन्यदीयोऽस्ति सुव्रते ॥ राजा विराजते लोरे लोगजनकारणम् । अनोऽन्यथा विधातव्य स्वधर्मो विजिगीपुणा ॥ सपार्या शपदवी पामरेज सर्वथा । राहपज्ञानुवीनेन मह एर महा[ महत् सदा ॥ असमर्थन कर्तयो त सादो दिने दिने । भाय महीमहद्रेण महाधिकामिणानी ॥ असमयं . क्य स्वार्य रमतेऽथ समर्यरत् । समर्थे सर्वथा सिदिपिनोऽर्यन्त्यनेरदा ॥ शाहराजस्नुपा चौरमहाराजशिरोमणे शिरानस्य रमणी स्मरणीयोलमणा ॥ सार्थसाधिनी धीरगन्या मोहिताशना । चौरमाना चोररीत्रतपरायणा ॥ भर प्रशाधि सरलाधिदरान्यायनिन । राजाराम पुरस्कृय महासाम्राध्यदीक्षितम् ॥ সমাধিশাল মাআনিলাম। पास शा] चिर राजारामस्तराम ॥ पर सत्य पुन ममिदमेशन सराय । पतामई यस साता लाग्नात ॥ नि गमामहिता प्रापिना मन्त्रिमा । प्रपिताशे मिः माऽय तथ्य मरप्यम् । किट की स्य मानस सरदन्ती मिण मरपानी मम्ममंगाननाद ! १०६ १०७ १०८ १० :

·इत्य नानाहितार्थ हितमिम कलिना प्रस्तचित्तैस्दप्रै प्रेम्णा सम्बोधिता सा शिवनृपरमणी कारणीभूय किञ्चित् । ऐष्यद्वक्तु निविक्त बुध समधिषणा दैवयोगावतार्णा वीस्तार्णी क्षौणिमेता निजशुभचरितैरिच्छती व्याप्तुमारात् ॥ ११२ इत्यनु० अध्याय वन्द्र उवाच । १ ३ ६ इत्य राजकुमारस्य राजारामस्य सा प्रसू । मन्त्रिप्रवरसम्प्रोक्ता व्यक्तामावर्ण्य भारतीम् ।। आन दसिन्धुलहरासम्मनहृदया सती । तत्कालरोपहित पाक्यमाजहार शुचिस्मिता । राजपत्न्युवाच । सत्यमुक्त भरद्भिस्तु प्रभवद्भिरहर्निशम् । सनार्थवानुनाथामि बत राज्यमरण्टकम् ॥ तथाऽपि मम चित्तस्य न पर्याप्ति प्रदृश्यते । बलिना परिभोक्तव्य वलिना निखिलजगत् ॥ अन्वेषयन्ति सतत द्वेपिणनिश्छन्दमप्यरम् । राज्यस्याबल्या तत्र यन कोदवप्रकल्प्यताम् ॥ बल्यानेत्र भाति राजा रोपेषु कोलम् । बुद्धिमान्नातिमान् शश्वदामुइते परमम्पदम् ॥ नीतिरे पुरस्मार्या कार्याऽजायें विजानता आर्यवृत्त विचार्याशु वर्तितव्य प्रयनत ॥ य नगाविजयी लोगे सङ्गच्छति महत्पदम् । शको मुरद्विपा मत्स्यजनुषा स्वाशीकृत ॥ कपटैक्पटाच्छन्नाभूय पात्यो बली रिपु । सख्य विधाय शक्रेण वृत्रोऽय चिनिपातित ॥ सदसदापि वर्तव्य निर्षिशक बुभूपुणा ! नृपेण राज्य सम्प्राप्य पनितव्य यथा तथा ॥ सहजा सुहृद यचित् कृत्रिमा केचन स्मृता । उमाभ्यामनुकूलाभ्या राज्यमुद्योलते चिरम् ॥ ६ ७ ८ १ ·३१ २ .. १४ १५ १६ .. १७ १८ केचित्स्यपक्षमाश्रित्य परपक्षमुपासिन । अदभ्रधिपणाभ्रशमभ्रमननयन्त्युत ॥ कृत्रिमा दुईदः कोऽपि तया साहजिका अपि । राध्यक्षयाय महते सनद्धा: सन्ति सर्वथा ॥ बहिरत्साहजनका अन्तदपिकारिणः । नराः पिशुनसकेऽपि धातयन्ति नृपश्रियम् ।। उत्साहभगिन. केऽपि वृनयात्यैकर जनाः। जनयन्ति नृप भूयो वैभव्यैकनिकेतनम् ॥ फेप्याशयेकज्ञानार्थ साधानेन चेतसा । कथयन्ति कथा: काशिक्षिनीशानन्दहेतुकाः॥ लालाटिका : केऽपि नरा प्रजल्पन्तः स्पोरुपम् । रञ्जयन्ति नृपश्रेष्ठं वृथा समनुजापिनः || फिश्चिदुचारच कर्माचरन्त फैतवान्विताः । आघातयन्ति भूमीन्द्रचन्द्र परिचरा. फचित् ॥ मायामोहमदापिष्टा दिष्टया दिष्टाः कचिकाचित् । साकमेवारमना नायं मजयन्त्यमुहजले ।। हिताय यतत कांधिस्यामिनो यतमानसान् । आतन्यन्त्यपरे केचिद्भेद मियापलापिनः सहसभानुप्रतिमा: प्रतापप्रयितौजसः । फाक्षिास्यामिहिता चित्मशयन्ति मतिभ्रम, ॥ उत्कर्षमपि फेचिदसहन्तो नृपगृह । राजानमन्यथा बुद्धि दर्शपन्ति मुग्यप्रियाः ।। मिथ्या पेचि प्रासन्ति राजानमनयोचतम् । सापति र कार्य समाया नानागृहामीभि. शुभगाभिरितस्तत । व्यामोहयन्ति गजानं जनाः येऽपि प्रियदा ॥ आमाप्रनिशानप्रतिज्ञाः प्रायननाः । पातयन्ति नराधीश गसमयाहित परे । पंनिस्निपदा दीपन्न. मृतात् । विपन्तः कसा भूग दुगो शिर यहो । १९ २२ ·२८ . ३० ३१ ३२ अप्रधाना प्रथानासु प्रथयन्त प्रधानताम् । असन्धानेऽनुसन्धाय मूमीन्द्र मजयन्यमी ॥ मुखदाक्षिण्यमासाद्य सद्य स्निग्धतराक्षरा । केचित्क्षोणीन्द्रहृदय हरन्ति सदय वत ॥ नानानतिमतिप्रौढिसेवाभि · पुरतोऽधिपम् । रञ्जयन्ति पुन पश्चाद्विहसन्यप्यलक्षितम् । स्वामिनोऽग्रे प्रतिज्ञाय महकर्मापि मन्त्रिण । मिथ आमन्त्र्य सम्मन्य समुपेक्षा चरन्ति ते ।। आदिष्टा । क्षोणिचन्द्रेण क्षीणारातिपराजये | पिर्धयन्ति त द्रव्यमन्त्रिण स्वार्थदर्शिन ॥ स्वस्वाभिमानहान्यर्थं व्यर्थ शत्रुपताकिनीम् । समानयन्ति नयतोऽनयतो मानपूजिता ॥ वृत्तान्तजातमखिल खला केचन मन्त्रिण । आवेदयन्ति रिपरे साम्युत्कर्मपराङ्मुखा ॥ अनल्प स्वामिनाक्षिप्ता प्रचलन्तश्विर हृदि । जनयन्ति मियो भेद छेदयन्ति नृपश्रियम् ॥ इत्य महादु खभार प्राज्य राज्य नराधिप । रन्धन् छिदाणि सणि स पशीकुरुते चिरम् ॥ क्षोणी-द्रचूडामणिना वरिनातिसुबुद्धिना । ज्ञात्वा सर्वस्य हृदय वर्तितव्य यथायथम् ॥ अय मे तनयो बालो हरिणो हरिणक्षण । क्थ भार समर्थ स्याद्वोढ सोढुमरेबलम् ॥ दिल्लीन्द्र सतत सान्दच्छिद्रान्वेपी दुराशय. । नि सशय भ्रशयिता बालक मामरम्बलात् ।। शम्भुराजापि मेधापी क्रुद्ध क्रूर · कृतान्तात् । नून कृतान्त पुत्र मे कृतान्त प्रापयिष्यति । अहमेव निजान्प्राणास्त्यश्यामि हतदु पिता । कदाऽपि नैव शक्ष्यामि वैमानेयारपशासनम् ॥ युप्मा-समाराध्य ३३ ३४ - . ३० - ३७ ३८ ३९ -- ·Section III LAST DAYS OF SHIVAJ! १ २ ३ : ६ श्रीगोविन्दाय नमः । कर्वीन्द्र उवाच । एकमेवेश्वरं स्वस्य वतेश्वरममन्यत ।। तदा निर्विद्यमानेन विद्यमानेषु वस्तुपु । अतर्कि गन्धर्वपुरप्राकाराकारतामुना ॥ आचार्यायत्तमतिना पटुना कर्मठात्मना । एतेनाकारि कृतिना तत्कृत्यं पितुरन्तिमम् ॥ दिनानि विधिना तेन तदा तानि निनाय सः । तथाध्यात्मविदध्यात्मकथया ताश्च शर्वरी . ।। अयैष मङ्गलस्नात: सुवासा. सुपरिष्कृतः । चन्दनेनानुलिप्ताङ्ग : सुमनोभिर्मनोरम: ।। पुरोहितप्रभृतिभिर्विहितस्वस्तिवाचनः । वित्तविश्राणनैविप्रान्विधन्मुदितात्मनः ॥ स्वननिःसाणनिस्वानपूरिताद्रिदरीमुख । सुमुख : सैनिकै स्वीयैः साकमास्थानमासदत् ॥ अथ सम्प्रेषितचराश्चरास्तस्य तदन्तिके । सर्वमावेदयामासुर्वृत्त रेझिरिवर्तिनाम् ॥ यस्य यद्यमित तत्तद्भतमित्येव ने पुनः । नोदिताः क्षोभिताशेषवृत्तास्तमिदमब्रुवन् ॥ ऑभिषिच्य पेदेऽमुमित्राजाराम कुमारकम् । आसमुद्रं वसुमतीमवितार : स्यय वयम् ॥ इदमुद्दिश्य मनसा मयूरायैः कुमन्त्रिभिः । सन्दोहयद्भिः पृतनां वितीर्णोचितवेतनाम् ॥ ससज्जे शम्भुबैराय ललने न मनागपि । जनाः स चदन्तीमा किंवदन्ती गृहं गृहे ।। ७ 8 १२ ·१४ r । १५ १८ T . . 1 द्विपि दिल्लीश्वरे दपायुध्यमाने दिवानिशम् । न वरं बालिशो राजा सह्यस्यास्य चरं विषम् ॥ क्रियावतामधिभुवे प्रभूतप्रभुतामुवे । हन्तामी स्पृहणीयाय स्पृहयन्ति न शम्भवे ॥ इत्यं मयूरप्रभृतीन्विनिन्दन्त्य : पदे पदे । प्रजासत्याशासतेऽद्य त्या शासितारं दिने दिने । शम्भुराजो नियन्तव्यो मन्तव्यो मन्तुमान्ध्रुवम् । अथवा हन्त हन्तव्यस्तत्र योधैरुदायुधैः ।। इत्यन्यहमह युत्यान् श्रुत्वा ]मयूरादीप्रशासती । जागति ममताप्युच्चैः पुत्रे स्वे ममतावती ॥ सिंहासनस्य यो मत स नो मतः भरेदिति ।' राद्धान्तितमिद चित्ते तत्तदुर्गाधिकारिभिः ॥ अस्ति हम्बीरराजस्य ममता ममतात्मजे । तदप्यतितमा पक्षपातस्त्वयि महाभुजे ।। उदन्तमेनमन्यच्च तेभ्यः श्रुतयताऽमुना । विविक्तातिना मन्त्रनिधिना क्षात्रमूर्तिना ॥ हन्त हम्बीरराजाय सेनान्ये शम्भुवर्मणा । अलेखि फिल लेखोऽयं वर्णमुक्तामनौरम. ॥ मयि राज्यमिदं न्यस्य वैरं दिल्लीश्वरस्य च । परोक्षभावमभजप्रत्यक्ष: परमेश्वरः ॥ पिता मम प्रतापी तत्कृषछू पाचामगोचरः । सुदुस्तरो ह्ययं कालः पापीयानुत्तरोत्तर. ॥ भवितव्य भव येत्यरगत्य स्वया रिया । तदुपक्रम्य ते केन यत्र नास्ति प्रतिक्रिया । उपजापप्रवृत्तानाममात्यानां दुरात्मनाम् । मामुद्दिश्य जिगीषा यत्तनैव स्वजिजीविषा ॥ दम्भोलिपदभेद्यानां मदर्थे यः समुद्यमे । अहीनविक्रमस्याच भवत्येव भयं न मे ॥ १९ र ~ २० + २१ २२ .

·२७ २८ २९ ३२ अनवाप्य भवत्पक्षं विपक्षास्ते ममाधुना । बत स्वाय निकेताय किमुत्पातं वितन्यते ॥ प्रबुभूपति यः स्वेन प्रभु चाभिवुभूपति । स राजानमजानानमितरस्तु न काङ्गति ।। शम्भु : कनीयसोऽमुष्य द्विपन्नवेति किञ्चन । अज्ञापयन्नतीवाज्ञास्तन्मात्रेऽमी कुमन्त्रिण ।। प्रशास्ता त्वस्य राज्यस्य मद्दत्तस्यार्मिकः स वा । अमर्पणामसौ ताम्राननाश्चेन्न जिघृक्षय ॥ राज्यं नार्जति राजानं राजैव तु तदर्जति । तृणवद्गणयन्त्येतस्केचित्तदतिगुर्वपि ।। सद्यः शृङ्खलिता एव मयात्र निखिला • खलाः । ते तु त्वया विभागे स्वे विनिग्राह्या : कुमन्त्रिण ॥ आहूय यवना नमवमा : स्वामिविद्विपः । मजयेयुरिमं सह्यमसह्ये मय्यमी रुपा ॥ येषां हि महती माया स्वमायाहि मदन्तिक । पालनायास्य राज्यस्य सेनानी: सेनया सह ।। इदमानन्दराजाय योध्दे मानजिते तथा । प्रबोधनीयं भवता दो.प्रतापभृता मिथ. ॥ विसृष्टं शम्भुराजेन संश्रितप्रश्रया श्रिया । सेनापतिः 1: स्यय लेखममु सभ्यगलोफत ॥ मम स्वन्यन विज्ञाप्यमाञया भवदीयया । द्रुतमागत एवास्मि सन्नद्धः सेनया मयाम ॥ एवं सिंहासनायि शम्मुराजाय सस्पृहः । सध: स्वेन जनेनैप सन्देशं समदेशयत् । उदारमतिरानन्दराजाचैरनुमोदितः । अपोचदपि चामात्यचरं प्रच्छन्नार्तिनम् ॥ टेखारलोकनाज्ञातं मतमण्णमयूरयोः । विषारसि पदन्यदपि तकेन बक्षि न । ३३ ३४ ३६ ३७ ३८ १९ ·अण्णाय च मयूराय प्रल्हादाय च राहये । सधः सन्देशमेनं च मदीयं विनिवेदय ।। तत्र तत्र समेष्यामि यत्र यत्रागमिष्यथ । पथिकीभूयतेऽस्माभिर्भवन्मुक्तस्य[क्तेन] कि पथ या ॥ ४२ सन्दिष्टमेतदय ते सचिवाः समेताः सेनापतिप्रहितमाशुचरानिशम्य । रोढुं प्रणालमचल प्रचुराभिमानाः स्थानानिजादुदचलन्दरवारवाणाः ॥ ४३ इत्यनुपुराणे सूर्यवशे निवास क० कयी० अध्याय: ॥ १ २ कवीन्द्र उवाच । अथ प्रस्थितमात्रस्य तुरगारोहणक्रमे । मयूरस्य शिरोवेष्ट : पपात धरणातले ॥ पिचिण्डिलस्य त्वण्णस्य याप्ययानाधिरोहिणः । निरुष्णीषो नरः कृष्णो दृशोरभिमुखोऽभवत् ॥ अनारहादहृदस्तावप्रल्हादस्य च गच्छतः । अमन्दमन्दं पस्पन्दे तत्र चक्षुरदक्षिणम् ॥ तस्योपरिष्टा सैन्यस्य व्यूढस्य प्रौढिमीयुषः । मण्डलान्यपसव्यानि गृध्रवृन्दै विदधिरे ।। एत्य दक्षिणत: स्पारमारटन्त : कटुस्वनम् । प्रजा सकृत्प्रजाना चाप्यत्राजिषुरदक्षिणम् ।। निमित्तान्य शुभाशसीन्यमून्यन्यानि चाभितः । पश्यताथ मयूरादीन्प्रल्हादेनाम्यधीयत ।। ३ ६ । ६ - प्रल्हाद उवाच । H ७ भवन्ति हन्त नास्माक शकुनाः शकुनावहाः । दशां द्रक्ष्यामहे को नु बलिना कृतविग्रहाः ।। ममता मन्मता नेय ममताममतामते । याकृतेऽद्य प्रवृता : स्थ पधि सद्भिरसत्कृते ॥

·२ : ११ : : १२ १३ १४ - तत्र गत्वाऽतिसस्त्रात्यो दिल्लीन्द्रादाप्तवाञ्छ्यिम् । पित्रे दिदृक्षमाणाय दर्शयन्निजपौरुषम् ।। सन्धिविग्रहयानादिवेदिना प्रौढकर्मणा । अहो युष्माभिरारेभे विरोध: शम्भुवर्मणा ।। मतं सेनापतेनैव स्वमतेविषयीकृतम् | न चादिदुर्गपालानां स्वतन्त्राणामिवाधुना ॥ मन्ये हम्बीरराजाद्या : पृतनापतयोऽधुना । बलिना शम्भुना स्वस्य विहिता : पक्षपातिन · ॥ तस्मादद्य प्रपद्यध्वमनवद्याय शम्भवे । परथा[तो) भवदीयानाम्भवताञ्च न शम्भवेत् ॥ इत्यमुद्यनीतिमारवती प्रल्हादभारती । नान्वमोदि मयूराद्यैर्दिधादिष्टानुवर्तिभिः ।। अयाण्णमुखमालोक्य मयूरो वाक्यमनवीत् । प्रल्हादं तत्तथा मन्ये नान्यथाऽत्र यदवी: ॥ दिगन्तान्या दिवं तो वा पाताल वावलम्बताम् । तथापि न जनस्यास्यान्यथा स्याद्वैधसी लिपिः ।। कृतावदाता: सन्मानदानदूरीकृतश्रमाः । वयं कृता' कृतज्ञेन स्वामिना स्वात्मन. समा:11- अनेन सहसा दैवाद्यातुमुन्मनसा दिवम् । यस्तु न्यास इय न्यस्त : शिशुरस्माकमन्तिके ।। तस्य राज्यमिदं सर्वे त्वदीयस्य यवीयसः । त्वं तु कर्णाटक देशं शाधि तातनिदेशतः ।। अदो 'क्दोचितं तस्मै न शृणोत्युद्धतो यदा । ऋते दिल्लीश्वरं तस्य नावलम्बान्तरं तदा ॥ इत्युक्त्वा प्रहितस्ताभ्यामुभाभ्यामपि सन्मतिः । सताङ्गतिमसौ शम्भुवर्माणं प्रत्यपद्यत ।। अय हम्बीरराजेन 'प्रहित: स्वहितः स्पश। पश्पन्नणं मयूरश्च मध्येसममभापत ॥ १५ १७ १८ १९ २० २२ ·२३ २४ W २६ २७ कार्य तदतिसंसक्तं यदव्यतं हितं मवेत् । अतो द्रक्ष्ये विवक्षुरू विविक्तस्थावुभावपि ।। एनं सन्देशमाकर्ण्य पृतनाधिपतेरम् । सपदि प्रतिसन्दिश्य तत्र प्राहिणुतां चरम् ॥ अथ पञ्चाननगतिः सेनापतिररिन्दमः । त क्षणोत्स्फारितदमथुरेखो रुक्षारुणेक्षण: ॥ पिन वर्मा चर्मासिपाणि: सानीकिनीगणः । वृपस्कन्धसमस्कन्धप्रतिष्टितशरासन - ।। प्रत्युद्वजद्भ्यामभितो रुद्धाभ्या सह सेनया । ताम्या तत्र तथाऽलोकि, भवत्येर यथा स न । को युगां किमनीकं वां के प्रत्ययमभिक्रमः । कृतो मर्फटकाभ्या किं भवद्भ्यामयमुद्यमः ॥ यस्यानमत्तमाजन्म तस्मिन्नसति तासुतम् । विनियन्तु प्रवृत्ता: स्थ दुर्वृत्ता: स्थ न संशयः ।। निगदनिति निमाटो व्यमायदुभावपि । अधिपद्विपदुत्थायी प्रतापी पृतनापतिः ।। तत: स्वस्वशिरोवेष्टनियन्त्रितमुजायम् । उभो हीती दुर्विनीतो नीतो दीनो दशामिमाम् ॥ तदवस्वीकृतां तद्वत्तदीयाननुनन्धिनः । सम्बन्धिनथ सुहृदः सोदरान्बान्धानपि ॥ हलायुधान्कृतक्रोधान्योधानपि च काधन । प्रदाय रक्षणार्याय पृतनां स्वां प्रजाप्रतीम् ।। विधाय रक्षितान्शश्वत्स्यया पृतनया नयी । स्वामिभक्तो महासत्त. सम्परं कार्यलालसः॥ पुर प्रस्थापयामास प्रणालमचलं प्रति । करहाटाक्लि क्षिप्रं प्रस्थितः पृतनापतिः ॥ २९ ३४ . ३५ मनापिग ऊचुः। : विस्ष्ट . शम्भुराजाय प्रविष्टोऽपि च तं किल । पदस्यमकरेचत्र प्रहादस्तदुदीरय ॥ १६ ·कवीन्द्र उवाच । स तु मन्तुमतां तेषां शम्भुद्वेपान्धचेतसाम् । श्रेयसः समुदायेन समुदाये वसन्नमूत् ॥ ज्यायस्तु ज्यायसः श्रेयो यवीयस्तु यर्वायसः । चिरं निरचिनोदेतदयं तु निजचेतसि ।। अतो दूत्योपधिस्तावत्प्रल्हादः सुधिया वरः शम्भुवर्माणमभजभ्राजमानः स्वया श्रिया ।, कमपि वसुधालोकेऽमुख्मिन्सुधामयदीधिति, तनयमकनीयासं पश्यन् प्रभोः शिवधर्मणः । किल पृतनापालस्तावत्प्रणालमहीधरे मुदमतितमा लेभे देधेऽपि चाप्यधिकां श्रियम् ॥ विश्वव्यापि भुजोद्यमे शिवमहीपाले प्रयाते दिवं कः स्यादस्य पदस्य सम्प्रति महाबोहुर्नियन्तेति यः । सन्देह : स्वमनोऽतिथि ः स नुनुदे श्रीशम्भुराजाभिधं दृष्ट्वा मानुपदैवतं प्रमुमुदे चानन्दराजादिभिः ॥ .. इत्यनुपुराणे सूर्यवशे कवी० अध्यायः ॥ 2- 1 । .. ४१ S १ : २ कवीन्द्र उवाच । इत्य विनिगृहीत' मन्तुकारिषु मन्त्रिषु । अपरेष्वपि पापेषु ममतामतवर्तिषु ।। तप्ततैलकटाहान्तः क्वाध्यमानेषु केचित् । निशातफरपत्राप्रैः कर्तितेषु च केचित् ।। चूर्णता भृगुपातेन गमितेषु च केचित् । द्विरदोदप्रदन्ताप्रदारितेषु च केचित् । प्रकृतिष्वनुकूलासु विषयेषु बशेषु च । 1. ::- - सेनाधिपेषु सर्वेषु विविधेषु विशेषतः ॥ सर्वदुर्गेपु निर्विघ्नं निप्तता प्रापितेषु च । चक्तेिष्विव तामेषु तटस्थेषु च सर्वशः || ३ i ·- ७ ८ ९ श्रीरङ्गपत्तनाद्विन्दुपुराध मध्याचलात् । सिंहलादन्तरीपाच सेतुन्धाध दुर्जपात् ॥ तथैव भागानगरापुराय विजयाहयात् । गजगजिप्रमृनिषु प्रामृतेश्यागतेषु च ॥ भूयिष्टभुजमाहात्म्यममात्यपदधीं स्पृशन् । शम्भुराजमिद प्राइ फलश: सरसं पचः ॥ फलदा उवाच। स्थितोऽसि चिराजाय हिताय जगतामिह । महामनऽतिमहते द्विपतामहिताय च ॥ अप राज्याभिषेकाय साय रेगिरिमात्रज । भजता राज्यलक्ष्मीस्त्वा सहता य च त भज। सधः शिवियोगोत्थ बेलय विजिहासती । तर यो मामणे सिंहासनलक्ष्मी प्रतीक्षते ॥ गुरौ गते शिरे राशि लघुता लघुतां गताः। चया भजन्तु गुरता भूधरा रेधरादयः ॥ सूनु मूर्धाभिषिक्तस्य वामनून गुणनिया । अनूचानजनेनोचैस्तत्तचीहितैर्जले ॥ महाभाग महाभाग भगीरथमियानघम् । तगामिविध्यमान द्रागानन्दभरमेदुरः । आम्या दाम्यो कदा द्रष्टेस्यमिलापमहो वहन् । निद्राणोऽपि महाराज निद्रा नोपलभेन्वहम् ।। एनामनल्सो खेप कलशोदीरिता गिरम् । निशम्य रम्यविषया प्रयाणाभिमुखोऽभवत् ॥ तत्र सेना सुमहती न्यस्य युद्धाभिमानिनीम् । स प्रास्थितपृथुप्रख्यः सत्रानोफेन भूपसा ॥ अय तस्यावनीनस्य भवन्दुन्दुभिरधान । । दिक्तटान धिमाभ्यणेन यः कर्णे जयध्वनि. ॥ ततः कतिपयरेष दिवसै_दिवस्पतिः । सुखान्यनुभवन्नुच्चैर्वासवीं वसति प्रति ॥ १२ : १३ १४ १६ १७ J ·२० २१ २२ २३ २४ २५ उपलभ्याभिलापार्ह विषयोऽतिशयोचले । बलेनात्मजुषा चान्तकल्पान्तहुतभुक्बले ॥ प्रतापिनि प्रतापादौ पृथुलोन्नतमेखले । स्थितामास्थापती तुष्टामुत्सृष्टतुलजापुराम् ।। शिवराजस्य हस्तेन विवस्ताफजलासुराम् । सद्य प्रसादाभिमुखीमुच्चप्रासादमध्यगाम् ॥ तत्तदाभरणद्योतयोतिताभ्यर्णदीपिकाम् । अतुला तुलजा नाम वरदा परदेवताम् ॥ सिंहपृष्ठागतामष्टभुजामभयदायिनीम् । पुरोहितेन सहित सहित प्रोल्लसन्मना । स्वदृशोर्गोचरीकृत्य सर्वदा सर्वमङ्गलाम् । अमस्त स्वाय राज्याय सर्वमङ्गलमङ्गलम् ॥ चन्दनागरुकादमीरक्षोदेन मृगनाभिना । चौदूर्यमाणिक्यमुक्तामणिभिरक्षते । । सौगन्धिकैरनेकैश्च सुमनोभि सुगन्धिमि । धूपै पैश्च नैवेद्यरुपहारश्च भूरिभि ॥ अभ्यर्थ्य देवीमभ्यया॑मुषितोऽपि च ता निशाम् । यथोचितवताचारपर परपुरञ्जय ॥ पुरः प्रयातुमुदितो मुदितो मोदितद्विज । नासीरधनदुद्दामद्ररद्दानद्विपनज ॥ घोरपत्तिघटोद्धोपस्ड्यट्टितमकुप्तट । सोऽद्राक्षीदैङ्गिार दूराद्विदूराद्रिविागत ॥ अथ धरमधिरा त प्रतापी सह पटुना वनितेन दुन्दुभीनाम् । सपदि सदसि पश्यने जनाय व्यतनुत मङ्गलमात्मदर्शनेन ॥ इत्यनुपुराणे सूर्यरशे निवासकरकरीन्द्र परमा० अध्याय २६ २७ २८ २९ ३० ·. २ ४ ५ ६ श्रीगोविन्द । कार्यान्द्र उवाच । अथ शर्महातेजा: सोयगरिमारिणम् । व्यधत्त पर्वते तस्मिन्ययाईगधिकारिणम् ॥ ते ते पदेयर स्वकीयानधिकारिणः । ययायोग्यान्किाका प्रमण विचक्षणः ॥ वैमात्रयश सामान्य यसनाभरगादिभिः । तन्मातर तथान्याच मातृस्तास्तारसतिमि ॥ असामान्यमतिमन्यिानन्यानपि महामनाः । पुरभवनाकार योशागार व्यलोकत ॥ तत्र रेनिग्येऽमुम्मे सौहार्दगरिमस्पृशे । प्रणयात्महितानी प्रस्थानि स्वानि मेरुणा ॥ पुजीकृतानि रत्नानि स्पर्णानि च सहस्रशः । सप्रभावः स्वनयनातिथिभावमुपानयत् ।। अप राज्याभिषेक फेऽस्य] प्रशान्ते पृथिवीपते. । फमान्महः प्रत महीयान् महाधर ।। ततस्ते तेऽप्रजन्मानो बाहुजाश्च सहसश । आर्याः शूद्राश्च बहुश' स्वस्वचर्याविशारदा ॥ तत्चदेश्यास्तया वेदया : शैलपा अप्यनेका । कुशीलयाथ कुशलास्तत्तदातोपवादका ॥ चैतालिकाश्चारणाश्च बिस्दापरिपाठमा । माईगिका वैणिनाथ गायनाचारुगायनाः ॥ बहाश्चर्यरहेऽमुस्मिन्महेऽमुष्य महाभुजः । आययुः सह्यमचल प्रस्थित : [ता]: स्वस्वनीवृतः ॥ अपाभ्यहि तवेशेषु तत्तद्देश्येषु राजसु । चिरस्यास्थानमास्थाय स्थितेषु स्थिरमूर्तिपु ॥ मागधेषु च सूतेषु [पत्सु विरुदारलिम् । श्रयःस्वाधेषु वायेषु ध्वनुत्सु पटहादिषु ॥ ७ १० १२ १३ ·१४ १७ .. : गायनर्गीयमानेषु गीतेष्वपि च सुस्वरम् । नृत्यन्तीषु च वेश्यासु स्वर्वेश्यास्वित्र शोभनम् ॥ क्रियमाणपरिष्कारेष्वमन्द मण्डपेषु च । देवेष्याहूयमानेषु हूयमानेषु चाग्निषु ।। उपक्रान्तेषु विधिवत्साङ्गग्रहमखेषु च । परिवारसमेतासु मातृकास्वर्चितासु च ॥ निशाचरनमन्त्रेषु पठत्सु शुभहेतुपु । इद ज्ञानमिद ज्ञेयमिति जल्पत्सु वेपुचित् ॥ इत्थमात्मा परात्मयमभेद: शिरजीवयो । नितण्डयादपाण्डित्यमालपत्स्वपि केचित् ॥ शतकुम्भमयै कुम्भैगङ्गासागरयामुनैः । समाहृतः पुण्यजलै कृतमाङ्गलिफाप्लत्रम् ॥ कृतान्हिक कृतमहानित्यदानमहोत्सवम् । कृतदेवार्चन प्रेम्णा कृतसैरभिपूजनम् ॥ कृतप्रणाममाचार्यपितृमातृपुर.सरम् । कृतफौलमहादेवस्मरणञ्चारभूषणम् ॥ कृतनान्दीमुख श्राद्ध श्रद्धावन्त यतवनम् । नानारत्नकृतापीड समस्तायुधभासुरम् ।। प्रतपन्तमिवादित्य दिनमध्यमुपागतम् । विप्राशिपा वेदघोपैमगलैरपरैरपि । अनुवीत महोत्साह कृतपुण्याहवाचनम् । दक्षिणैर्लक्षणैः पूर्णे दीक्षोत्कर्षप्रदीक्षितम् ॥ पुरोहितपुरन्ध्रीमि कृतनीराजनक्रियम् । आनन्दसम्मृतैर्लोरालोकितमनारतम् ।। उपात्तपूर्णपात्रीमि पूजितामिरनेकधा । सुपाभिः सुवस्त्राभि सकुतूहलमादरात् ॥ आलक्षित मृगाक्षीभि स्वाक्ष साक्षात्क्षमापतिम् । सम्भावयन्त भव्यैः वै. सभ्यान्सवीक्षणैरलम् ।। २० २१ २२ १३ २४ : २६ :

·-- १४ कम्पते न तरोः पत्र मशकोऽपि न चेष्टते । शासनेन विना यस्य त काल कोऽनुलद्दते ॥ स्थिरः स्थिरायां स्थितये स्थास्यत्येष चिर यदि । तर्हि मड्क्ष्यति भूयोऽपि जराजन्मभरापदि ।। अनेन देवीपचनात्प्रायेणाधिगत पलम् । अत-परमिम स्वीय प्रापयिष्यारहे स्थलम् ॥ प्रशाधि भारतं वर्ष समयो यावदस्ति ते । लोभमोहादय सर्व सहायास्त्वा युपासते ॥ यथा दशरथस्यासीत्पत्नी केकय पशुजा । तथैव तस्य नृपतेोहितान्वयसम्भा । यास्ति प्रियतमा कापि देवैर्मायेर निर्मिता । महामोहस्य भगिनी मानुपीरूपमास्थिता ॥ ममता नाम सा तत्र तामसी तामसीनिभा । देवादिष्टैर सपदि त्वदभीष्ट विधास्यति ॥ भवानप्यधिकार स्व वर्षे भारतसज्ञिते । यथाविधि विधायान्ते स्व स्थान प्रतिपस्यते ॥ इत्युक्तः किल कण्ठोक्त्या श्रीकण्ठेन कृपालुना । कलिरागम्य कैलासादिलातलमलोकत ।। ४५ ४६ १७ ४८ लोभमोहादयोप्येन वजन्तमनुवत्रजुः । सैनिका इस राजान याचका इव भूरिदम् ॥ ५० मनीषिण ऊचुः । प्रमथानामधिपतेः प्रथितः प्रमथः पुरा । स आसीदिति शक्त्यिा कीन्द्र ज्ञापित चया ।। .. ५१ केन पापविपारेन कञ्च शापमाप सः। विश्च नामास्य तत्समिच्छामः श्रोतुमञ्जसा ।। न हि शप्तुममु कोऽपि शर्मपारिषद प्रभुः । ऋते स्वामिनीशान पार्वती या मनस्विनीम् ॥

·४६ ६७ ५८ कीन्द्र उवाच । स तण्डिरिन नामासीद्वितण्डिरिति विश्रुत । पार्थवी पशुपतर्नन्दिप्रेष्ठ पृथुस्मय ॥ पीयूषसमपीयूपपरिपूर्णे मनोहो । अतलस्पर्शतास्पर्शस्पष्टपन्नगविष्टपे ॥ भ्रमदिन्दिन्दिरे पुल्लदरपिन्दपरम्परे । तपनोपरसोपानकिरणश्रेणिर्बुरे ॥ तरकादम्बकरके चरच्चक्ररदम्बके । तनुरिङ्गत्तरगा त प्रतिमानितपुष्परे ।। व्रती व्रतविधानार्थी महासरसि निर्भय । अगाचिनोसरोजानि स जातु सह भार्यया ॥ अत्रान्तरे द्रवत्सन्द्रिमरन्दमसृणात्मना । कदम्बचम्पकाशोपचनलग्नेन यर्मना । जयायाभिषयस्यामि समत्य निरघा स्थिताम् । गन्धर्वसुन्दरीवृन्दगीतसङ्गीतसादराम् ॥ विचेतुमब्जखण्डानि सद्यस्तत्र समुद्यताम् । झाकारकारिमधुपी झम्पासम्पातमातराम् ॥ देवी दाक्षायणी नैप मनागपि ननाम ताम् । अथ सा सहसा किञ्चि सहसा तमवोचत । देव्युवाच । मदमन्दमतेऽकारि बत मन्तुरय त्वया । सदस्य दायते तुभ्य सान्दृष्टिकमिद मया । दृष्ट्या जन्मान्यनेकानि सृष्ट्वा धर्माननाधा । पृष्ट्वा पापमशेष च स्पृष्ट्वा तार्थानि सर्वश ॥ भवान्दक्षिण दिग्वी चक्रवर्ती भविष्यति । निहलैनस्विनो म्लेण्या सुरकार्य करिष्यति ।। जल स्थले च रिजने वने निरवनेऽपि च । प्रपाते वज्रपाते च हेतिपात च सर्पत ॥ ६० ६१ ६३ ६५ ·४७ -- ६७ ६८ ७० ग्रहाणां सन्निपाते च तदत्याहितेष्वपि । किं बहूक्तेन सर्वत्र स्वल्पा पार्श्ववर्तिनी ॥ सततं पालयिष्यामि स्मृतमात्रैव सर्वथा । पावयिष्यति लोकञ्च तवैपा प्रथिता कथा ॥ तमहसो निवृत्यर्धमित्युीर्य दयावती । प्रशशास प्रसादेन सती न तु शशाप सा ।। सोऽथ तेनाहसा स्पृष्ट: परिभ्रष्टः पदात्ततः । स्वरूपमात्मनो हित्वा विस्मृत्य च महीतले ॥ भ्रमन्मानुपदेहेन लब्ध्या जन्मानि कानिचित् । वितण्डिर्जनुपानेन शिवराजो व्यजायत । मया भवत्प्रयुक्तस्य याक्यस्यापितमुत्तरम् । श्रूयता चातिदुर्वृत्ते: कलेवृत्तं तदुत्तरम् ॥ स तदानी रटदटवरना फसङ्कटम् ।। विलुप्तयजनस्थान जनस्थानं रिलोकयन् । विकत्यमानोऽतितमा मोहादीनिदमनत्रीत् ॥ फलिरुवाच । हे हे मोहकामलोभमानकोधमदादयः । मरतामेव हस्तेऽद्य विद्यते जगतीजय: ॥ कुलयोपिदिय स्पृष्टा यवनैर्दुष्टचेष्टितः । अतीय बत निर्वेदवती गोदारी नदी ॥ इदानी फलपीभूता प्रभूतापर्तवर्तिनी । न भाति कृताअष्टा परित्यक्ता द्विजातिभिः ॥ जग्न्यय यम्यते धनुष्ट्यिर्य बध्यते द्विजः । पचाप चात्र भन्यन्ते यपनयमना गृहा. ॥ म्लेया: स मम बलं म्लेच्छानामप्यहं बलम् । अत एतैर्मयाप्युचरामान्तमानीतलम् ॥ अपिद्धधर्मप्रोडासपरित्रासमयेऽर्ण । मया पाराणसी नाम नगरी विनिजिता ॥ ७८ ·८१ ८४ २ गुप्तमे द्विजा स्त्रान्ति न जपन्ति तपन्ति न । यथा भागीरथीतीरे तथा बन मया कृतम् ।। त्याजितैस्तुलसीदाम नाम चाप्रतिम हरे । माधुरैर्यवनप्रासानीविताशा व्यमुध्यत ॥ दल्या वरमविद्धभ्य पश्चात्तापमुपेयुपा । कापि ज्वालामुखा देवा गुप्तवाद्यापि तिष्ठति ।। स्ववृत्तिमेव कुर्वाणा श्ववृत्ति सश्रयन्ति ये । अधर्म एस तैनून क्षत्रियैरद्य शिश्रिये ॥ दृष्टो गौडश्चाहुगाणस्तया पिन्ध्यस्य चाधिप । फ्तम क्षत्रियोऽमीपा म्ले सह युयुत्सति ॥ ये ये सुकृतिनोऽभूवन् कृतिनोऽपि दिने दिने । ते तेऽमजाक्षितिभुज क्षुभिते मयि सागरे । अपिद्धपतिना ह्यद्य क्षत्रिया काल एर ते । कालरूपेण विचस्ता शिन एसे विशिष्यते ॥ आराधिनचरा दत्तरा भगवती यत अत सवितानेन ताम्रपत्रा पराजिता ॥ त एते सह्यमादातु प्रागहमन्त यदा यदा। अपराधपृषक्तस्वमन्यभूखुस्तदा तदा ।। अपिद्धपिहितावर्तादार्या दुपगुता । अद्य सह्यादिमासाद्य सुखिन्य सन्ति देवता ॥ या विनिर्मितपूर्ण हि मया मद्धर्मपद्धति । साऽस्मिन्सह्याद्रिखण्डेऽद्यप्रभृति प्रचरिष्यति ॥ यत्र कार्मणससिद्धि सिद्वीना सिद्रिरुपमा । सम्यगङ्गास्नान ध्यान मेत्रनिमारता !! परसेवा महाभाग्य कृपिवृत्ति कुलीनता । सम्बन्धिभोजन धर्म पितु श्राद्धमुदारता ]] पखण्डवाद पाण्टिय नास्तिस्य ब्रह्मपादिता । अदाक्षिण्य परिच्छद वार्पण्यमुचितज्ञता ॥ ८९ १० ९३ ·१०९ ११० ११२ प्रतिष्ठार्थ पुण्डरीको वृयर्थ साधुवृत्तिता । व्यायामार्थ देवयानानमस्कारपरिक्रमा ॥ निवृयर्थ गुरुत्वादेर्गदस्योदरवर्तिन । शिवरात्रिवत तद्वत्सम्यगेकादशीव्रतम् ॥ चान्द तथा हविष्यान्न नक्तमेशाशन तथा । कृप्यर्थ वापभीसेवा न तु धर्मार्थमामन ॥ स्ले ता पलेनैव यानजिनात्मभि । मजिता मथुरा नाम तया वाराणसी पुरी ।। मज्जिता च यतायोध्या युद्घा युद्धाप्यनेस्या । मजित च कुरुक्षेत्र स्थाणुतीर्थसमन्वितम् ॥ अधारभ्य मदाद्यैस्तु सह्याद्रि परिभूयते । यमिना शिवराजेन यद्यप्यर प्रभूयते ।। धर्म एप प्रपतन्ते मन्त्रिणोऽम्य विचक्षणा । अतोऽमून्भ्रशयिष्यामो ययामी स्युर्विलक्षणा ॥ मन्त्रिणा लेखकानाञ्च सैनिशानाञ्च भूयसाम् । आश्रिताना श्रोत्रियाणा दीक्षिताना पुरोधसाम् ॥ सामाजिकाना सर्वेषां तत्तदानाधिशरिणाम् । हृदयानि प्रवेश्याम परिष्याम स्त्रमीप्सितम् ॥ विव्यता नापि मनात यमभ्यताम् । आदिश्यता चिन केन नि क्रियतामिति ॥ ११३ ११६ ११८ परिपाच । अये मोहमहो हन्त मनो ह त उमाविश । मदीयन प्रभावेण प्रपूरय दिशो दश ॥ यशे ग्रगिरिपस्य ब्रह्मविष्णुशिमामर । ऋते त्या त मतिभ्रश विधातु प्रनमत २ ॥ अधर्म पण्डितम यमण्णामि विशतु ध्रुवम् । दत्ताजि विरिपो दम्भो नाराजिनामम् । मत्त मयूरनामानममात्य चापि मसर । श्यामा मान श्यामजित गदरोभायुभाषधि । १२० १२१ १९२ ·१२४ क्रोध पण्डितराजच्च दानधर्माधिकारिणम् । स्तेय सेनापति स नास्तिक्य च पुरोधसम् ॥ १२३ राजप्रतिनिधि राहरित्याहुये विचक्षणा:। आपिशवविकस्तमासादितसजन · ॥ समास्थाय पद स्व स्व निधत्ताथ पद स्थिरम् । अथवा ह्यद्य सर्वेऽपि सन्विशत माचिरम् ॥ १२५ इति किल कलिना यिनीय गाढ शिवनृपती मलिनात्मना नियुक्ता. 1 कथमपि निजकार्यभारभन्ते शिरसि निजेऽथ यथा विभागमूहु । १२६ यन प्रोधनयेन त्रिगतिविजयी निजित पञ्चबाण किञ्च स्तब्धेन लोभोप्यहह विरचितो येन रेणुप्रमाण । यसाधिकारी शिव इति विदितो य सुमेरो समान स्त लभे विप्रलब्धु फिल कलिपचनायोऽपि मोह समान ॥ १२७ इत्यनुपुराणे सूर्यक्शे क० अन्याय ॥ १ २ कीन्द्र उवाच । अथ मोह शिवनृप प्रष्टुमुपचक्रमे । तथापि लोकपालाशतया तस्य न चक्षमे ॥ तत सदाशिवेऽमुष्मिन्निचिन्तितसदाशिने | स्वसार नि सह तीक्ष्य स्वसार स्वामवाविशत् ॥ अय माबीमधुरया मृदुगम्भीरया गिरा । आयतापाङ्गपर्यन्तगामिना वाक्षितेन च । स्नग्धेन सुप्रसिद्धन चैदग्थ्येन च भूयसा ॥ ध्यक्ताव्यक्तेन तन्मन्तुज्ञापकनेङ्गितेन च । मीनकेतोः सपयसा वयसा मध्यमेन च ॥ अत्युन्नतेन धनयो स्तनयोतियेन च । माल्यबन्धोल्लसन्मौलेमौलेरान्दालनेन च ॥ ४ ५ ६ ·८ ९ १० ११ १२ स्तनभारविनम्रण तियावलनमञ्जुना । कणकाचाकलापेन तनुना म-यमेन च ॥ नमतोन्नमता ध-वसमेन भ्रयुगेन च ।। स्तकादम्पवृन्देन सिञ्ज-मञ्जारशालिना । जितमन्दगजेनाति-रितेन गतेन च ॥ सरत्नस्वर्णवल्यश्रेणिसौष्ठपशालिना । परिहासाथाशनास्तररारिता मना । ऊर्मिकारचिश्मिीरनखरश्मिमहोमिणा । पाणिना ताम्ननलिनप्रतिमारतलन च ।। तालवृतानसेनापि मस्तकान्दोरनेन च । क्षुत्तृट्वेलापरिज्ञानविधिना च दिन दिन । वसनाचलचाञ्चल्यवशात्प्रचलता मुह । अलकाना स्लाटान्ता सम्यगाकुचनेन च ॥ मस्तकादविनस्निग्धमुग्धकुन्तर हस्तात् । यसनान्तस्य चल्तस्त स्थानीयोन च ॥ अपनपाप्रपश्चन निचोलाडम्बरेण च । दर्शितोर सुत्रिस्या सरीरमा च वयाचन ॥ तेन तेन च चपेण विशषेण विलासिनी । राजान रञ्जयामास राज्ञी मोहितपशना । सा तेन पत्या सुश्रीणी व्यभादतितमा तथा । सर्वाचपि सपनी शशिना रोहिणी यथा ॥ तस्यामजनयद्राजा राजारामाभिः सुतम् । महतेऽनिष्टयोगाय मह केतुमित्रोद्गतम् ॥ शिशु सुरक्षगाऽयंप लक्षण्यमधात्तया । उपचित्यापचित्या च पक्षे पक्षे यया शशी ॥ तत्तद्गतीरममपनी सतापी । राजारामम्य जनना पुनिगाऽ यायकाऽभवत् ॥ १४ १७ २० ·4 आरामेण दृशास्तेन राजारामेण सृनुना । मुमुदेऽभ्यधिक माता ममता नाम दानवी ।। मधुरास्फुटया द्राक्षासदृक्षाक्षरया गिरा । स कीर इय वाचाल पितरौ समरञ्जयत् || ai. मात्रयममु शम्भोरम्भोजसमलोचनम् ! बतास्तुत्यमपि प्रीत्या पिता स्तुत्यमिवास्तुत ॥ २३ २५ : मनीषिण ऊचु । कुलै फर्मण प्रौढकर्मण शम्भुपर्मण · । कनिष्ठमपि त कस्मात्प्रभु. प्रेष्ठममन्यत । कवीन्द्र उवाच । शम्भोरेव प्रसादेन शम्भु पितुरनन्तरम् । पृथिव्या सागरा-ताया. र्ता राज्यमकण्टकम् ॥ रहस्यमिति देवानामवगम्य कलिस्तयोः । अन्तरा वर्तमानस्तमन्तराय किलाकरोत् ॥ अत स त महावाहुमहाबाहु महाद्युतिम् । द्वितीय स्वमिवात्मान जितात्मान प्रतापिनम् ॥ प्रथित तेजसात्युच्चैश्चतुर्थमिव पावकम् । त्रयोदशमिरादित्यमादित्यपतिविक्रमम् ॥ शम्भु शम्भुकृपाप्त स्वनिष्ठ ज्येष्टमात्मजम् । अचमत्य विमुग्धात्मा कनिष्ठ बव्हमन्यत ।। २६ ~ २७ २८ . २९ १० मनीषिण ऊचु । ममताया प्रसङ्गेन राज्ञि रायगिरीश्वरे । प्रापर्तत यथा मोहस्तथाभिहितमान्मन् ॥ अथ क्रोधादय सर्वे कलिकालनियोजिता । समस्तान्प्रविविक्षन्तस्तास्तास्तत्राधिकारिण ॥ प्रारर्तत पथा येन यत्र यत्र यथा यथा । कनीन्द्र परमानन्द निरूपय तया तथा ॥ ३१ ३२ ·यद्यदादत्त हस्तेऽसौ प्रतिपक्षधोद्यत । तत्तद्भिदुरता भेजे भगवत्या प्रभारत ॥ त भूपालमपारनाहुविभर मोहेन तेन स्वय त त धीसचित्र च र्मसचित्र क्रोधादिभि क्रोधिभि । आविश्यति निपायमानमपथ पश्य प्रतापाधिक स मेने पुम्पार्थमा मनि फिलात्यर्थं कृतार्थ कति ॥ इत्यनुपुराणे मूर्यको कान्द्रपरमानन्दप्रकाशितायामध्यायशतसम्मिताया शुभलक्षणलक्षिताया वैयासिक्यामध्याय ॥ 6 F १ २ है ३ मनापिण ऊचु । बत मोहस्य माहात्म्यमतिमानुषतेजसम् । मदाशिवार्चन यत्त यत्त शिवममोहयत् ।। सनताप्रतिमप्रेमा ममतामतमास्थित । शम्भुराजे महाराजस्तदा क्यमर्तत ॥ कपीन्द्र आच । पस्याउन निदशाधि यामनार रिमनायिताम् । प्रसह्य केनचिन्नानसर्वस्वामित्र दु स्थिताम् ॥ निशम्य महसा राजा राजारामस्य मातरम् । निरर्णवनस्तूर्णमत पुरमनाविशत् ॥ तत्र चित्रमये तल्प निपेते मणिकुहिमे । नि सहा निरर झाग निराहारों निपेतुपीम् ॥ चिरस्योपचरस्तीभि मञ्चन्तीमिरन्तिके । अग्नम्रमुग्वीमा मसीभिस्पोशिताम् ॥ निषण्णा स्तम्भमालाय pिm स्तम्धविग्रहाम् । विरमा जनारमयी पाचारियामिय ।। दिन दिने हायमानतमा तनुमिन्दियाम् । दशदिग्व्यापिना स्वेन प्रसादन विना कृताम् ।। परिजममाया ता ता कान्ता समय गरयन् । यादाम रिशरण न्यादा नदन्ति ।। ७ ८ ·५७ १० १३ १ नलिनीढलमादाय मृदुल मृदुमानस । सता माणि सता तत्र मन्द मन्दमवीजयत् ॥ अथोनीवल्लभ स्वेन पल्लओनेर पाणिना । सतर्प इव पस्पर्श भूयो भूय स तद्वपु ॥ स्वपाणिस्पर्शमात्रेण प्राण ता प्राणदस्तदा । वसुधातासत्र प्राह सुधारसमिर गिरम् || किमपूर्वमभूयेन यथापून न वाक्षसे । अन्यादृक्षेव वामाक्षि कार्येनानेन लक्ष्यसे ।। शिरीषकुसुमप्राये याये च तर कश्चन । गदश्चेदगदङ्कारै सद्य एवापनायत ॥ यदि नास्ति व्यथा कापि मानसे मानसीमिमाम । अयेऽपलप मा पद्मलपने ल्प माधुना ॥ मुग्धे स्निग्धान्परिस्पृष्टनिटिलान्कुटिलानिमान् । समागतेन समया मया नियमयालझान् ॥ मा विपीद विशालाक्षि निषीद मदुपहरे । विलसे स्वविलासेन हस परिहसेरपि । ममेव तर चामोरु सर्ग सुमती यश । अरलम्बस्व मामेव किं स्तम्भमवलम्बसे ।। स्पृश[श्य से येन तापेन तमानदय सुनते । एनमेन इवोपेतमपनेतुमह यते ॥ ईदृशी त्वदशा वीक्ष्य न प्रायेऽहमयि प्रिये ॥ एवमुक्ताऽमुना भूमे सुनासीरेण सर्वथा । अनुनीता सुवचसा प्रतिसचमुवाच सा । राज्ञी उवाच । यशसा भरदायेन महीमित्र हि मा हिमाम् । न कदाचन भूपाल तापस्तापयितु प्रभु ॥ त्वया पीयूपहस्तेन नासयसममूतिना । दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च पृष्टाहमभव रब्धजापिता ॥ १७ १८ २२ ·२६ २७ २८ २९ मदर्थमयापार विद्या सञ्जीपिनामिमाम् । मुवि भार्गवमानाय कदा पठितवान्भवान् ।। विञ्च येनामयेनाऽह दु सहेन रशीता । व्यथामतारतीमेवाती तमधुना शृणु ॥ सुकृत सुकृतैलब्धो राजाराम शिशुर्मया । अदृष्टया द्रक्ष्यत होन शम्भुवर्मा महाशय ॥ पिजहासति चेदानी पामिद मध्यम य । दुरन्तया दियारात्र दूयेऽह चिन्तयाऽनया ॥ समर्थ शम्भुरत्यर्थमसमर्थश्च मे शिशु ! अमुना हेतुनाऽमुस्मिन्त्रिमणे मदुपक्रम ॥ मातर पितर पुत्र भ्रातरश्चापि सोदरम् । घातयन्ति महाराज राजानो रायलोलुभा ॥ अनयोऽय यदनयोरुप्रविग्रहयोरिह । एकत्र स्थितिरमेऽपि प्रहयोरुभयोरिव ॥ भवन्तमित्र त सऽप्यनमन्त नमन्ति हि । नून तदीयतामेतुमतीयोत्सहते मही ॥ अहयु स महाशम्भुवर्मा व सचिचानिमान् । नमतो मा न मनुते तदति न किम्भवान् ॥ अद सुदु सह शव्यमन्त स्थ सोदुमक्षमाम् । रक्षमा पक्षमात्मीय क्षमाजाने जहि क्षमाम् ॥ नियामक भवान्दैवापारोक्ष्य भरिता यदा । अपिता भविना पश्य मल्पोतस्यास्य कस्तदा ॥ इदमुक्तनी सा तु सरोदारन्तुदायम् । अभिधन यथा मद्यस्तदा हृदपि दारयम् ॥ ततस्तद्वेदनागप्रव्यक्तररणारस • 1 तकनमश्रुससिक्त नक्तरेन मर्मान स ॥ मस्त नकचहस्त च स्निग्धाञ्जनसमप्रभम् । स्वाभ्यां नियमयामास हस्ताभ्यो म महाप्रभु ॥ ३० ३१ ३२ १३ ३४ ३२ ·५९ । १८ १९ ४१ ४२ अथाश्लिथ्य निवश्याङ्के शमाद्देन समाननाम् । जगाद ता दतान्धाम रिफिरनधियाम त मा भैभीर तत शम्भो स्वार्भकानिष्टशकिनी । अपथस्यास्य किं पान्थ स स स गुणाग्रणी ॥ मप्राग्जन्मसखीपद्मसहोदरमुखी सती । मद्धर्मपत्नी या ह्यासी प्रथिता प्रथितान्त्रया ॥ शम्भु शम्भुप्रसादेन सुतमेन प्रस्य सा । जगाम सद्य स्त्र धाम स्वप्नलब्धेन देवता ॥ अत एप सुत श्रेष्ठ प्रेष्ठश्च मम शिक्षित । मयाप्यनवमन्तव्यो मन्तव्योऽन्यैरह यथा ॥ प्रतापी तपति ह्येष तपातप इन स्यम् । हन्तह न सह-तेऽद्य तेन धीसचिवा इमम् ॥ अहयुत्ताभिपन्नास्ते सचिना मामफाधिय । महाधीवरमूर्धन्यरत्न नापसहन्तु तु ।। यद्येस्त्रानयोसस्वत्परित्रासमारणम् । अम्भोजनयने तर्हि शम्भोरस्तु स्थलान्तरम् ॥ इत्युक्तया तया तत्र निरपत्रपया पुन स्वगत पृथिवीपाल प्रवक्तमुपचक्रमे ॥ यदि चाहमनुग्राह्या प्रेयस प्रेयसी ता । यदि कर्तुमकतु वा नमीश्वर इश्वर ॥ तर्हि राज्यमिद राजनराजारामाय दीयताम् । प्रौदाय शम्भुराजाय भरनान्यद्धि मृग्यताम् ॥ अनयावहमप्येत प्रणयार्थी स पार्थिन । तदुक्तमुररीचक्रे वारण मोहित ॥ अथ हर्षभरोद्भूतरोमहर्पविभूपिना । अनीय सरसापानी कृशानी मधुरस्मिता ।। हासेन परिहासेन पिलासेन च भूयसा । रमण रमयामास रमणाया चिराय सा ।। १४ ४४ । ४६ ४८ ४९ १० ·६० अथामुभिन्भूभृत्यनुभवति सौपुप्तिकसुख चिरेण प्राम्भाग समयमिव भेजे दिनमुग्यम् । स्थिरीभूता सूता अपि भृशवलप्रौढिविषयाम् सुधाम्भोधे. सीमा वरदविरुदश्रेणिमपठन् ।। इत्यनुपुराणे मूर्यवंशे निवासकर कवीन्द्रपरमानन्दकृती ममतामह- विग्रहाकुरनिरूपण नाम अध्यायः । ५२ 6 १ २ ३ द कवीन्द्र उवाच । शम्यानिशान्तपर्यन्तानिशान्तेऽथ विशाम्पति । विशन्ने सभावेश्म भाभि स्वाभिरमासयत् ॥ स्वर्णसिंहासनारुद निरूद स्वेन तेजसा । तमुद्यतमिवादित्य ददृशुस्तत्र सर्वशः ।। बभाराभरण यद्यत्स बताभरणं भुवः । तत्तस्याभरणायेव न निजस्येति निर्णय ॥ आस्थानीमास्थितेऽमुख्मिन्सुमनोभिर्मनोहराम् । सृथत स्वयम्भुरा भूमी सुधर्माणमिवापराम् ॥ स्तम्मा इवास्य सदस: सस्त यात्मानमुन्नतम् । उपासाश्चक्रिरे सभ्यास्तमभ्याशजुपोऽधिपम् ॥ सञ्चरचन्द्रकिरणश्रेणीपुञ्जसमप्रमे । भ्राजमाने भुवोर्भर्तुरुभयोरपि भागयो । भूयो भूयोऽप्युदगवाग्भावदम्मा प्रकीर्णक । प्राशसतामियोत्कर्षे जगत्यत्र परत्र च ॥ यत्र यत्र प्रभारतस्य प्रचरन्ति स्म दृष्टय : । तत्र तत्र सरोजानामभवन्निर वृष्टयः । उभाभ्यामपि भागाभ्या बद्धाञ्जलिपुट स्थिते । विरेजतुर्विराजोऽस्य पुरो राजपरम्परे । अप प्राचीमुखोल्लासबिलासविनिवेदिनाम् । पठत्सु विरुदश्रेणी निकुरम्बेषु बन्दिनाम् ॥ ५ ६ ७ ९ ·६१ १२ १३ १४ १६ स्वर्णव लहस्तेन जयजीवति वादिना । पुरुपेण सुषेण तत्तदन्ययदिना ॥ उदितेन सम ह्येनमभिनन्तुमुपेयुपाम् । क्रमेण कीर्त्यमानेषु नामधेयेषु भूभृताम् ॥ उच्चैस्तरा महागज द्रष्टुमु कण्ठितात्मनाम् । सम्मत्तोरणापान्ते मृनतामितरेतरम् ॥ तत्तन्नावृदुपेताना मौलिभागेषु भूभुजाम् । समन्तानिष्पतन्तीषु रत्नवेत्ररतासु च ॥ धनदम्भोधिबाधिर्यमुद्रोद्भेदविधायिभि । भरेण भेगमाङ्कारैदिक्षु भाकारितासु च ।। व्यायामभवनात्सद्यो विनिर्यातो जितश्रम । प्रसादमधुरस्मेरवदनो मदनोपम ॥ पाणिना चापमेरेन शरा-पञ्चापरेण च । कलयवलय भूमे सद्योऽचितुमित्रोद्यत ॥ अरर०यायतारस्क प्रोच्चस्मन्य सुलोचन । विचक्षण क्षमाशाली महासच सुलक्षण | अतृप्तानामिवापत्य भूयो भूयो प्रपश्यताम् । आददानो दृग-तेन समन्तानमता नता ॥ अतार विनयोपेते सक्योभि स्मयाझिते । सुषे पञ्चपै सम्यगनुयाना महामना द्वारि दौवारिवैराहत्तरर्मा दुरासद । उद्भपद्यौवनावस्यो पनद्विप इयोन्मट ॥ मध्यसभ सहस्राशुसमे सिंहासन स्थितम् । सहस्रपत्रपत्राक्ष सहस्राक्षमित्रापरम् ॥ समुच्चलितवात्सल्यव्यक्तवीक्षणलालसम् । ननाम पितर शम्भुमारिना चरणी-म्पृशन् ॥ प्रणमन्तममु दोभ्या परिगृह्य स पार्थिव । उपाशयदभ्यर्णे जयनमित्र नासर ॥ १७ १९ ॥ १० २२ १४ ·२५ २७ २८ २९ ३० ३१ उपवेष्टु पुरा पित्राप्युच्यमान · पुन पुनः । समर्यादे समर्याद: स बतापशि न || तमैक्षन्त सभास्तारास्तारापतिसमश्रियम् । मेनिरे च समेष्यन्या. श्रियस्तस्या. समाश्रयम् ॥ दुनिरीक्ष्यो हि वैलक्ष्यासद सद्भिदौक्षितः । प्ररराज महाराजकुमारोऽय सुशिक्षित ॥ वेत्तार सनीतीना भत्तार परवक्षसाम् । बहु मेने महाराजस्तमामानमिवात्मनम् ॥ अथ सनातमध्याह्नसमयस्याभिधायक। धनत्युदारगम्भीरमधुरस्वरमानके । शाखिशाग्वान्तनीडान्तनिलीने पत्रिमण्डले । याचयम इयातीय स्थिते सपदि निचले ॥ तपातपभोत्तापतप्तात्मसु पदे पदे । स्थिरीभूतेषु पान्थेषु तस्प्रच्छायमण्डले ॥ यथामतमनन्ताधमध्यभागमुपागते । तान्तित : किमु विश्रान्तिकामे कान्तिपतौ स्थिते ।। स्वेन भ्रुचेष्टितेनैव विनिर्दिष्टे महाशये । स्वाय स्साय निकेताय प्रयाते राजमण्डले ॥ दरम्मितमुख शम्भुममु शम्भुदयाफलम् । वसलो वसुधालोरवृपा किलं पिरोकयन् ॥ व्यपनदोपमोजस्त्रिप्रसादमधुर मृदु । नयोपचितम युच्चयोचत बचोऽर्थवत् ॥ शिवराज उवाच । महाभारमिद राज्य भारवाडिय दुर्व' । वोदु न क्षमने जातु साधारणगुणो नृप । अष्टाना लोकपालानामशेरप्यायिती नृपः। স্নাযsষতি সামনখায লি:। दानशीडियमिन्द्रस्य प्रतापी जातीदस । सतु दगपरस्यांशो पस्तु दण्डो पमोचिन ॥ ३२ १३ ३८ ·३९ ४० ४१ नमतस्य ह्यमौम्याय नीतिमत्त प्रचेतस । अनिलस्य बल चैकपिङ्गस्योच्चैः समृद्धता ॥ ईश्वरस्येश्वरत्व च गुणा येषा पृथक्पृथम् । यकत्र सन्त्येते स राजा राज्यमश्नुते ॥ शृणु वास यथा राज्यमुएलब्धमिद मया । अतीव दयया देव्या स्पधिया च समृद्धया । य आसीदिभरामस्य महमूदस्य चाश्य । अल्लीशाहस्य च पद प्ररिष्टस्य महाशय. ॥ श्रुतिस्मृतिपुराणेषु शास्त्रेष्वपि च सर्वश. । तर यदी महासत्त्व सत्यवादी दृढव्रत सफलस्यापि लोकस्य प्रियकारी महायशा - 1 कृशानुरिन तेजस्वी मनस्वी शेनधि श्रिय ॥ सहस्रबाहुसदृश · शौर्ये धैर्य धरासम · । ज्ञाता दातावदातात्मा स कारणिकसत्तम । लक्षणानि मदीयानि सामुद्रिकमते पुन । पश्यन्समुसमुत्साहशाली शाह पिता मम ॥ उदप्रनयसम्बन्धान्निबन्धाञ्जलिमप्रत । सम्बोध्य मा महायुद्धिर्मिय एतदभापत ॥ u ४३ ४६ शाहराज उवाच । अपर्याप्तमिति प्रान्यमपि रायमिद मम | तस्मादन्यस्य तस्याप्यै यया कार्य · परिश्रम ॥ सन्त्यन्येऽपि हि मे पुना. येषामशा पृथक्पृथक् । तेन तेन विधानेन निवास्यन्ते नयान्मया || नार्जयन्ति स्वत. स्वये पित्र्यमेव तु मुञ्जते । ताननूनगुणोपेतानपि लोको न मन्यते ॥ सुत सुविधना धत्ते पारोक्ष्यण यथा पिनु । तथा खल न मानिध्यादिति नीतिविदो विदु ॥ मन्ये दुग्धोद एवादी मन्यते मतमुत्तमम् । प्रापयामास यः सब स सञ्चन्द्रमस शिवम् ।।

·६४ ९३ ५४ १६ २७ १८ कल्पद्रुम सुरपुर सुधादीधितिरम्बरम् । पिभूपयति सा भूपा क्षीरोदमपि सा-तम् ।। प्रकाशता समाशे में प्रकाशात्मा स तेऽग्रज ! प्रशस्त स्पेन वृत्तेन यौनराय प्रशास्ति य ।। च तु पुण्य जनपद मदीय मदनुज्ञया । अनवद्यमते सद्य प्रपद्य परिपाठय ॥ बस्य पूण पुण्येन पूषा च प्रयीयसा । आदेशाच्च महेशस्य पुण्यदेशाधिपणे भर ।। क्रमास्त्रिविक्रमस्या पराक्रमयतस्तर । मेधानिन्महती मेधा मद (महत् पदमुपैष्यति ॥ बल न केवल बुद्धर्न च वाव्होल बलम् । उभे अपि बरे यस्य मन्ये तस्य चल बलम् ॥ इदमादिश्यमाशिष्यमाचार्य[ इदमाशास्यमादिश्य आचार्य] इव सुव्रत । पुण्यवान्पुण्यदेशाय प्रतापी प्रजिघाय स ।। अथ येदिलदिल्लीन्द्रराज्यद्वितयसीमया । सरिता भीमया नाम सुधासोदरनीरया ॥ शरदभ्रघटाशुभ्रसिस्ताविततीरया । विराजमानमारामनगरप्रामलग्नया ।। अन्याभिरापगाभिश्च वापिकाभिश्च भूरिश । यामिनीकुचकाश्मीरकलुपामिरशेषत ॥ चक्रकादम्बकवरप्लवप्लवपरिप्लवै । पर्यन्तस्फुरदुद्दामप्रच्छायगुमदामभि ॥ तर्कुटरमुखोन्मृष्टशिलासोपानशालिभि । शशिनिम्बसमाकारै कासारै सुमनोहरै ॥ सरावरैश्च बहुभि सरोजरुचिराम्बुभि । निता-तमातपक्लान्तपान्यतास्तनिवारकम् ।। सदाफरसदापुष्पवृक्षससक्तपट्पदम् । सदापासमनायास प्रभर सर्वसम्पदम् ॥ २९ ६० ३१ ६२ ·६७ ६८ ६९ ७० .. ७१ ७२ अखर्वचेतसा सर्ववेदसा शवतेजसा । अपास्ततमसा तप्ततपसा प्रेष्टमास्पदम् ।। उपत्य त जनपद पूर्वेपामात्मन : पदम् । अध्यवात्स सम सैन्यैः सोत्सव पुण्यपत्तनम् ॥ तदा प्रभावलीपालस्तथा पल्लीपनाधिपः । जयवल्लीपतिस्ते ते सामन्ता अपि सर्वश ॥ सह्यपर्वतपर्यन्तपतिनोऽन्ये च भूभृतः । विषयानन्तरस्ताम्रो येदिलश्च विशेषतः ॥ तत्र में वर्तमानाय सभया इव सर्वशः । स्व स्व सम्प्रेषयामासुरुपायनमुपायतः ॥ आस्तामिदमथा वृत्तमवर्तत यथा यथा । सर्वत्र विदित सबैदितव्य न तत्तथा ।। आसमुद्रमिद राज्य समर्थमधिक मया । विधाय दर्शितं खण्डपरशोरनुकम्पया । दिनेष्येतेषु मम दिवशी कुरुते जरा । नेतु मा परलोकाय कालदूतीय सत्वरा ॥ अतो नास्थितचित्तस्य मम सम्पदिय तथा । पुर प्रस्थातुमुल्कस्य पान्थस्य वसतिर्यथा ॥ अद्याह नि सहीभूप न सहेऽन्यस्य कस्यचित् । बच यदा कथ राज्यमिद तदा ।। सर्वमेतद्धि विन्यस्य वा मध्ये मूर्ति कस्यचित् । त खर्गमपवर्गे या हन्तु गन्तुमिहोद्यत । उक्तिप्रत्युक्तिमान्युक्तिप्रत्युक्तिक्रमकोविद । कमनीय कनीयान्यस्तर भ्राता विमातृज ॥ अन्ते वयसि सञात इति योऽतीत्र में प्रिय । पश्य सोऽप्यस्य राज्यस्य न भाग भोक्तुमिच्छति || भवास्तु स्वगुणोदय. समप्रा भुपमहति । चर्तेत चर्तिकम्येषु मन्त्रिणा सम्मने यदि ॥ ७३ ७५ ७७ ७८ ·८१ ८२ ८६ यस्तु पश्यति नादर्शसहशा मन्त्रिणा दुगा । स राजाऽराजता रब्धा राजता भागधेयन ॥ प्रायो राजयुमाराणा गुणा एते सुदुर्लभा । सपयोभि सस्तुताना स्तुतानाश्च पदे पदे ॥ एसस्यैकमिद राज्य द्वितीयच न विद्यते । शरीरस्येर सर्पस्य न विमागोऽस्य युयते ।। अनोऽमुष्यापरस्यापि यतेहमुपरब्धये । पदर्थं वा तदर्य वा यसमुपयोश्यते । पायानेयायस्य यापदागमन मम । ( शृङ्गारपुरे तात्तिष्ट मनिष्टमानस ॥ तेन तातनिदेशेन वन्दनीयेन सर्वथा । अन्यशासमह सम्यक्तमेत्य विषय यथा ॥ तथा समपि हे वस शृङ्गारपुरमास्थित । शाधि प्रभारली सी मन्नियोगानुसारत. ॥ गर्हिते रेगिरास्मिन्गहेण परिनाऽधुना । असहर्बहुभिः साधै यसतिस्तर मध्यमा ॥ यथा सेनासु सासु यथा सेनाधिपेषु च । कोशाधिकारिपु यथा यथा राष्ट्राधिकारिषु ।। यथा चराचरचरेष्वसिलेषु चरेषु च । यया च परिचर्येषु यथा परिवरेश्वरि ॥ अभिने च मिषु यया सापु च मन्त्रिषु । पा प्रगासु सामु यथाऽऽपेषु व्ययेषु च ॥ अपर चनान्द्रण यतिनव्य यथा पपा । तपा नपाऽय शिशेयास्त्वमाचार्यादसन्द्रित ।। ग्पुरमप्यम्मुट रोष पटोरमार योमम् । पयमाभापमाणस्य भाजमानस्य भानुपन् । परिशुद्धर्मात मा निम्प पचन पितुः । महाराजन्य मविध सविषय समुल्लसन् । ८८ ९४ ·६७ अबाउपदसम्बामगाधमपविस्तरम् । उपपत्तिमदत्सर्थ समर्थ पाक्यमवत्रीत् ।। ९५ ९७ ९८ ९९ १०० शम्भुरुषाच । आदिशन्ति यदेतस्मै पिता माता गुरुस्तथा । तदनेन विधातव्य कदाचिदपि नान्यथा ॥ निशम्याश्रुतपूर्व हि भवदीयमिद वच । चिरेण जगतीपाल जनयित्री मया स्मृता ॥ न पिता न पुनर्माता न भ्रातापि सहोदर । नियतिनियत हेतुरसुखस्य सुखस्य च ॥ भवानेवापनि सो प्रशास्तु शतश समा । स्वारा येऽपि न रज्येत वद्वियुक्तस्य में मन ॥ येनाजितमिद रायमर्जयिष्यति चापरम् । स भगानस्तु मे नित्यमस्तु वा मास्तु वापरम् ।। समर्था एय जायन्ते समर्थाना कुले नरा । न बाजगुणमुज्झक्ति जातु दीपा इवामुरा ॥ असमर्थे सुते पित्रोत्सल्यमधिक यदा । स एस सचिौ साई प्रगास्ति पृथिवा तदा ।। असमर्थ समर्थाचेत्समर्थश्वासमर्थत । तर्हि न तुदोपेण तापमव्यावुभारपि । यस्मादत्पद्यते यस्तु तदन्य स न सर्वथा । अत एतद्विभागार्था यहारस्था वृथा ॥ याचते पितर यस्तु पि यमर्थ सुत स न । न प्रय उति यस्तस्मै नस्य त स पितापि न ॥ आधुनस्य महाराज गृहा स्वऽपि सुदुर्भरा । पिनिगापोऽस्तु सुभरा समग्रा सागराम्बा ॥ कातरस्य कर मस्था [वरस्थास्तु] समस्ता अपि सिद्धय । सम्पदध यथा काता शीशायामुपागता ।। धैर्यमानमहायस्याप्यसहायस्य भूपत । उत्त' प्रजाभयस्योशे समी धरा ।। १०२ १०३ १०४ ०६ ·९ ११ १३ १४ उमाभ्यां कालकामाभ्यां भ्रातृभ्यामथ भूषितम् । ब्राह्म्या श्रिया भ्राजमान ब्रह्मण्यं ब्राह्मणैर्वृतम् ।। सम्यगभ्यय॑मभ्यर्थ्य प्रणम्यापि च भार्गवम् । इन्द्रद्युम्न इव द्युम्न भौरिकै भूरि दापयत् ॥ अथैष धीनिधानेन प्रचानेन द्विजन्मना । विश्वनाथाभिधानेन सावधानेन साधुना ।। मुदितैनमानाभ्यामात्मप्रत्यायिता मभिः । जनै कतिपयैर्युक्तं तया परिचरैनरै. ॥ अहर्दिवं द्रवदानवार्भद्रजातिभिः । दन्तिभिर्हरिदश्वाश्वसमैरश्वेश्च कैश्चन ।। परार्धर्भूपणेस्तस्तैरम्बरेश्व यथोचित । वियनापि च कोशेन सम्भाव्यलाध्यविक्रमम् ।। प्रश्रित तनय ज्येष्ठ नय मूर्तमिवात्मन । निधाय शृङ्गारपुरे शृङ्गारभित्र सम्पदाम् || समुदत्य च वासल्यरसे मजानिजं मन. | महाभागः स्यय भागानगराभिमुखोऽभवत् ॥ शम्भुस्तु तादृशी नत्र पितुराज्ञा प्रमाणयन् । अचीकर जगत्पत्र यासामित्र सञ्चयम् ॥ महाटवीमयेऽमुमिन्विषम विषये वमन् । अन्धभूदयह धन्वी धन्यविद्यामय रसम ॥ अहः स आदिमे याम व्यभायायामलीलया । उद्यत्तनुनमम्वेदकणमुक्तागणश्रिया ॥ दशचाटी पुगणानि क्रमेण श्रुनयानयम् । नग कामन्दकायुक्तामिनिहामानपि स्वयम् || प्रयताकुर्वना लोक स्वन वृत्तेन मर्वत । अमोधन महोघन स्वमस्या प्रमर्पना ॥ परिपालिनयास्य धर्म सम्प्रमनया । भूतानुसम्पया काममोग्भग्या गृहे गृह ॥ २८ .

·७१ १७ ३८ ४० ४१ १२ अथ राजकुमारस्य पश्यतो योगमुद्रया । अभयाशसिना साक्षात्क्मनायरा भरा ॥ मणिमा दरमध्यस्थस्वर्णसिंहासनस्थिता । योगिनाभि परिवृता यौसुम्भवसनावृता ॥ रञ्जिताशपदिकोणे शोणे पदनखाशुभि । नमतोऽस्य ताणापपटलक्ष्मी रितन्वता ॥ विपा चक्षुपि मुणद्भि पुष्णद्धि पुण्यरच्छियम् । दिव्यैराभरणैर्युक्तापदप्रपद तिमि ॥ कणकिपिणियाद्दामरशनादामजन्मभि । पूरयता प्रसपद्भिर्नाभाउहरमशुभि ॥ प्रसङ्गलिदस्न्यस्तचित्ररत्नागराया । हारपैदूर्यकिमारहमस्यूरपणा ॥ ल्लन्मुक्तामणिमयप्रैयाल्लन्तिमा । मार्तण्डमण्डलद्योतिमरत्नस्वर्णकुण्डला ॥ सायुधाष्टादशभुजा प्रसन्नवदनाम्बुजा ॥ मृदुग्रीना कम्बुकण्ठी कलकण्ठी समस्वरा ॥ कीटकोटीररत्नाचिमण्डएन पिसारिणा । आनिभ्रती शिरम्युच्चैरातपत्रमित्रापरम् ।। पिरीटामोल्लसदानप्रभापटरमा मन । प्रोल्लासयन्ता मार्तण्डनिम्नप्रस्पद्धिविभ्रमै ॥ शुद्धाञ्जनातिसशुद्धनीलेन्दीपरलोचना । ज्योस्नाहरद्युतिभरमुक्ताभासुरनासिका ॥ मल्लिमादामसम्बद्धधम्मिश्लारिमनोहरा । अरुणारुणपिभ्राजउकुमाञ्चिनगाधिका ॥ पिया विश्वस्य जननी व सेऽस्मिन् प्रस्नुतस्तनी । कुन्दकुमसहाशग्दा श्रीमरदायिनी ॥ प्रादृरासी प्रतिनिधिप्रदीप्या जातवेदस । सहसोद्भामितनमा तडित्याटिममप्रभा । ४३ ४४ ४५ ४६ १७ २० ·७३ ६४ ६७ ७० कलिग्रहमहानिष्टान्प्रविष्टानाक्षसैरिव । पितु प्रधानान्कुमतीनियन्तासि नियामक ॥ ये ये तवाहिते युक्ता सक्ता दुर्मन्त्रमन्त्रिते । शम्भुराज क्षपयिता भवान्मुनि भविष्यसि ॥ मद्रहस्य प्रशस्य च यशस्य पल्लविष्यसि । मद्भक्तिभारनिरतो मदर्चाया रत कृती ॥ विहाराहारलीलासु तृप्तिमुच्चै. समेष्यसि । काल लीलावतीलोलललितैर्गमयिष्यसि ॥ तेजसा भास्कर साक्षाद्बुध्या जितशतक्रतु । प्रतापतापितारातिहद्भानुरिस स्वयम् ॥ ६८ धर्मे समधिको धीमान्धीर पुण्यजनाथय । निजदण्डाप्रदमितदुष्टो दण्डीर भासुर ॥ प्रचेताश्चेतसा स्वेन प्रचेतृविजयोद्धर । प्रभानो विपक्षाणा वृक्षाणा वा प्रभञ्जन ॥ धनद पण्डितसपिरिप्रवृन्दस्य सर्वद । ईशो महेशप पद्मसेवामरसमुसुक ॥ नारायण इव श्रामा-महामानी जितक्लम । विजयी विनयोपेतो नयोपेतो जगत्स्तुत ॥ मान्धातेर क्षमाक्षेमदक्षो दक्षिणलक्षण । रक्षको द्विजदेवाना गवामाश्रमिणामपि ॥ अनन्तसत प्रथितो जिताऽखिल्परिश्रम । नल पन्नरपालस्र कृपालु करुणानिधि ॥ दग्नोकर्यप्रकर्षण घोपितो जितरोपण । शोपण शत्रुवदनतोयस्य नहुपो यया ॥ पोपणो यज्ञचैत्यादियतिपम्वन्धमण्डले । ययातिरिन धर्मिष्ठ सुशर्मिष्ठ प्रिय सताम् ॥ आजमीढ इवातीप निरूढो धर्मसम्पदम् । विरुद्धकीर्ति सर्वत्र रूढो पिनयमण्डलम् ॥ ७८ Footnote on p 72 contd the author s second suggestion in his own ७५ ६ ७७ d ·८० ८१ ८२ ८३ ८४ रक्षाममानिवाशेवाश्याम ठानाम टम्बलम् । क्षपयिष्यसि ताम्राणा रामा रक्षागणानिय ॥ म्ना यानाना च पशपारसिनामपि । सुरासनानामुग्राणा मोगाना तुरविणाम् ॥ सेवसग्यदमुल्लाणपीरजादतुराणिनाम् । इराणिना पठाणाना पैरङ्ग णा कमायिनाम् ।। आर०बानामितजार जाना वरन्देजादिनामपि ।। अम्भोधिदुर्गदुर्गाणामम्भोधावर गामिनाम् ।। किरातानामभाराणा सागरानूपवासिनाम् । काटमाना कठोराणा महर्निशम् ॥ असतामतिसापर्यजातीनामतिनिग्रहम् । करिष्यसि कुमाराभो चित्रमा निग्रह दृढम् ॥ कर्णाग धमहाराष्ट्रचोकोकणमूरकान् । गौद्रविडसार तपत्तनानि सहस्रश ॥ वैगडपुण्यमगधर हाडकरवारकान् । चैजापुरायान्या-काश्चि पुण्डा देशाविधानपि ॥ पाल्गारानरपती काश्चिमामाधिपानपि । महाहदभरोदप्रनानास्थानाविपानपि ॥ दरादुर्गाश्रयान्याश्चित् काश्विदारण्यदुर्ग्रहान् । काश्चि सनापती बाश्चिदधिपा दुर्धरानपि ।। पारयिष्यसि विक्रम्य शमस्तु निर्दिव यथा । शम्भुराज महाराज स्तुल्यामा यैरभिष्टुत ॥ विचित्रगुणसम्पन्न पुरश्चाधिगमिष्यसि । सर्वसाम्राज्यपदयामतामनुभविष्यसि ॥ अल होमविधानेन तपसाऽपि जपन च । सर्वेऽस्तित्र ससिद्धा म प्रसादादित परम् ॥ इति रिहितसमाधि शम्भुभूप स्वरस सकरुणहृदयश्रा कालिया कौतुकेन । २ ८६ ८७ ८८ ८९ ९० ·७५ प्रवरवरकादम्बै उदयित्वा तदानी सपदि निजसवीमि सा तिरोमानमैच्छत् ॥ तस्मिन्ध्याने प्रमाम प्रथिततमगुणस्तोमलक्ष्मीन्दधानो राज्यश्री साभिमान क्षितिपतितिलकस्याग्रजन्मा तनूज । लन्ध्या नानापरीव निजहृदि सतत सस्तुपश्चाभिनन्दन् प्रेम्णा देशामुदारामतिमुदमधिकामावहकाच शोभाम् ।। ९३ दत्या दत्वा प्रशस्तानभिमतविभवा-काश्चिदुच्चैरौपान् याताया स्त्र निकेत झटिति निकटत कालिकायामजस्रम् । भक्त्या सन्दर्शनाथा चकित इत्र भन्] वञ्चित तद्वियोगात् स्वात्मान प्रौटमानी ब्रत महिततमो भापयामास भूप ॥ अन्तर्भाव गतायामभिमतफ्लदानोद्धराया भवान्या वढे पूर्णाहुति ता समुचितसुरभिद्रव्यमित्रै सुपक्कै । मथैमासैस्तथान्नैरपि परिक्लयन्होमशेष समाप्य प्रत्येक विनानामदददाभिनवा मेस्वत्स्वर्णपुञ्जान् ॥ ९५ ऋविग्भ्यो दक्षिणा ता कननमणिमयी सन्ददानोऽतिल दक्षो दाक्षिण्यशील सुरभरपिटपिश्रीभर सम्प्रभार । तत्र य तान्त्रिक त सफलमपि पर पूर्णता प्रापयित्या विप्रेभ्यो भूरि भूयो द्रविणमपि चिरादापयामास भक्त्या ॥ ९६ दत्यान्न ब्राह्मणेभ्यस्तदनु च पिलसच्छीमरोदनकर्मा सद्धर्मासक्तचित्त समधिकविभको धर्मपद्धर्ममूर्ति । अननिष्णातबुद्धि परममृतमिति क्षुण्णशास्त्रैकाच सत्योद्रिक्तो विरजे रघुरिव सुलभूतदुर्दा-तशत्रु ॥ इत्य सर्व समाप्य प्रथिततममतो शम्भुराजे स्वराज्य प्राज्य पित्रा प्रदत्त तिमपि च प्रिभारी शासति प्रौढमानि। दिल्लीन्द्राय प्रगल्भा प्रतिनगरमहो सञ्चरन्तश्चरास्ते प्रापुर्वृत्तान्तजात रिल कलिकलित स्वामिनोऽने प्रशसु ॥ ९८ कर्णाटा-सुभटान्महाप्रतिभटान्जेतु प्रयाते शिष क्षोणीन्द्ररशिरोमणी स ममतामोहेन सम्मोहिते । उद्विग्नोऽपि सुरेन्द्रतुल्यमहिमा श्रीशम्भुराज कृती सङ्गच्यामि[च्छेय] कदा मुदाद्य यनैरित्य मन सन्दधे ॥ ९९ ·७८ २२ २३ २४ २५ २७ यदात्य मद्धित मामिदानी सविदा स्वयम् । तत्तथा भविता सौ नान्यथा हि ममाशय एफ एवान्ता मास्ति सर्वेपामिति यच्छुतम् । तन्मया म-मतामिज्ञवल्लेखालोकनास्मृतम् ।। किन्तु विन्यस्य य सर्वममु स्वविषय मयि । निर्षिशङ्क स्वयमगाजिगीषुर्विषयान्तरम् ।। तस्मिन्ननागते सापतौ सह्यममु प्रति । भवदुक्ताय यानाय म-मतिर्न हि सम्प्रति ।। विगणग्य निज श्रेया नायज्ञेयो गुरुर्मया । शिन्तमु प्रीणयिष्यामि स्वभुजा जितया श्रिया ॥ मदीय पदमादातु मम क स्यात्परिश्रम । किं पुनर्यदि मत्पक्षे दिल्ली-द्रोऽद्य महोद्यम ॥ मतपक्षी भरता पर प्रहित भरतात्र यत् । तत्पत्रमेर मे प्रमपथपा यायमीयुप ॥ तस्य मा प्रति तपना-मम त प्रति च स्वत । यदभू प्रतिभूस्तस्मादुभयत्र प्रभूयसे ॥ मह्य मदीयमाद्य तदीयमपि तकृते । मध्यस्थेने भरता माध्यस्थमुररीकृतम् ।। निर्दिष्ट यत्ययोद्दिश्य स्नेहस्यामामा माम् | घदेत न घटनेति सरायस्तेऽस्तु तर म || दलेर शम्भ शम्भुईटेलाय च दपिणे । स स्लेवमिम गुप्ततम प्राहिणुना मिथ 11 तत्रानयो पुनरखास्तथाऽन्योन्यमुपाययु । यथा सधिरसन्देह स र दृढ़ता दधौ ॥ शम्भु स्वेभ्य सखिभ्योऽपि तमुद-तमपालयत् । दररोड यदय दिल्लीदयितथ हटाशय ॥ अातोऽतिविधान्तमायान्तानीमनीतम् । युद्धामिमानिमियपाणिभिर्बहुभिर्भूतम् ।। २८ ३० ३१ १२ ३४ ३५ ·८० कपीद् उपाच । अथासान स पर्यवै सरोरुहरिलोचन । पश्यन्पुरो मयूरादीनवादीद्वदता वर ॥ ५ ur राजाराच । मयेदमित्र तदाज्य शृणुत प्राज्यमर्जितम् । अनयो क्तरवस्मै कुमाराय प्रदीयताम् ॥ ज्येष्ठे ज्येष्ठ कनिष्ठे च कनिष्ठमिति य क्रम । प्रकृने स न मारो हि राज्ययोरनयो सम ॥ वर्तमानऽपि वर्षेऽस्मिन्नामेऽननमद्युति । क्षारकण्ठ स व सो मे न दूरे स्थातुमर्हति ॥ शम्भुरेर ततस्तस्मिन्निश्य इति मे मति । निश्चिता स्या-मतिमना भवता यदि सम्मति ॥ इत्य तेनाऽनुयुक्तेषु मयूरस्तेषु मन्त्रिषु । रिमर्शमरनिर्मष्टामुद्दिष्टामगमगिरम् ।। घटकारो घट स्पेन क्रोति च करोति न । दण्डचक्रादयस्तन पररन्तो न सिञ्चन ।। तथा वर्तमर्तु च प्रभुणैव प्रभूयते । परवद्भि सहायेस्तु तद्यशो नानुभूयते ।। त च दशमिम चोच्चै शम्भुव जिघृक्षति । अमुष्मै महतेऽर्याय दिल्लीन्द्रश्च दिदृक्षति ।। जिता सर्वसहा येन सहायन सुपर्वणाम् । त सुत स्पृहयत्यद्य साहायाय सुरगुहाम्॥ तितीपति बत एप दिल्लान्द्रपृतनापुरम् । नयेन यानपात्रेण न येन युयुजे स्वयम् ॥ अश्लालभाष बिभ्राणा किंवदन्तीयमुत्थिता । हेपयत्यय सह्याद्रि नाथस्य तर पश्यत ।। महाराजकुमार त महाराजमिवापरम् । मयामहे वय सबै खर्वेण शिरसा वहम् ।। ७ ८ ए १० १३ ·८२ १४ १६ १७ v १९ अपश्यत पश्यतामूनमात्यान्पश्यतोहरान् । इत्य परिहसत्यस्मानप नन्तुमुपागतान् ॥ प्रजा इस प्रजा पाति समन्तादभयप्रद । अथ कः स्यात्समुद्धर्ता राजभागस्य मजत ॥ न लेनाभयेन प्रजा प्रददते धनम् । सम्यग्भय प्रदाऽपि ताम्य आदीयते धनम् ।। न धनेन गिना सैन्य न सैन्येन पिना जय: । न जयेन चिना राज्य न राज्येन पिना सुखम् ॥ अनुयडे ऽनुयोक्ता ययुक्तायुक्तोपपत्तिषु । तर व्यक्त वदेद्वक्ता न कयक्त कदाचन ।। प्रसिद्ध एर दिल्लंन्द्र ससिया स दुरासद । किं पुनस्तेजसानेन भवदायेन सङ्गत ॥ साहसी सहसोपेक्ष्य समृद्धां श्रियमात्मन | अहो अनुसरत्यष यानानाततायिन • ॥ यापदत्याहित नैति तावत्प्रतिविधीयते। न कूपखनन स्थाने दह्यमाने नितिने ॥ इति विज्ञाप्य त भूपमा योन्यमुखदर्शिभि । तन्मतस्थायिमतिभि नोपमस्थायि मन्त्रिभि ॥ तदुक्तामुक्तिमावर्ण्य स तु नीतिमदप्रणी.। लेखनीमादित करे साश्रूगी दधदक्षिणी ॥ प्रजाभ्यो ह्यभय दत्वा निरुणरस धनागमम् | अपजानासि चामात्यान्ममात्मान इमान्यहम् ॥ उत्तिष्ठ शृङ्गारपुगत्तिष्ठ सजनपर्यते । इतिज्ञाय क्यया कि सौ जास्यति । पचयमिद सम्यबिलिरय स्वयमीशिता। शम्भये प्रापयामास पुरुषेण विजानता ॥ त मुद्राकमद परमानपत्रमिवारमनि । मन्यमानो महाराजकुमारोऽय व्यराजन ॥ २० २१ २२ २३ २४ २६ ०७ ·२८ २९ ३० ३१ १२ سم ३४ प्रस्थित सजनागारं शम्भुराज स्वय यदा । मेने शृङ्गारनगर नगर न जनस्तदा ॥ अयोपरण्ठमायातमकुण्ठमतिभयम् । चरणादितचर प्रमोदितचराचरम् ।। तनय स्वामिन शम्भुनामक धनदायरम् । प्रयुगम्य प्रणम्यापि सपदि प्रभुशासनात् ॥ स्थायुमस्तस्य दुर्गस्य दुर्गमादपि दुर्गमम् । पुर सरै • परिचरैस्तथा सहचरैनर ॥ सुधिया विश्वनाथेन नाथनिर्देशातिना । द्विजैरन्यैश्च सहित तत्तद्विद्योपजीविमि ॥ पिनद्धम्मच सन सायुप सपरिच्छदम् । सपताक सपरह साह नरवाहनम् ॥ सुविनीत पुरोभूय पुर सर इस स्वयम् । प्रापयामास शनकै सजनादिशिरोगृहम् ॥ असुभि सम्मतेऽमुम्मिन्सननाद्रिमिते सुते । असज्जनमियामानममस्तात्मनि पार्थिव ॥ सजनागिर्जनाल्हादविधाननिधिनाऽमुना । अधिरूढेन समभादुदयादिरिचन्दुना ।। कदाचिदर्धरात्रेऽमु सुप्त तत्र निकेतने । नियोगेन रिलेश्वर्या प्राह वागशरीरिणी ॥ वत्स गच्छ दुत तत्र यत्र दिल्लापतेर्बलम् । प्रस्थितस्य तपाध्यान प्रतिबद्ध न केऽप्यलम् ॥ प्रयूपे तु समुयाय स पूषेत्र द्युति वहन् ! न्यगदटुतमानाय सजनाधधिकारिणम् ।। महातार्थ खलु महाबलिसङ्गमनामकम् । यदुद्धरति न स्नानमात्रेण बन नामस्म् ।। अद्य तद्याम्यह तायव ताररुवल महत् । प्रस्थापय मया सारु स्थापयात्राऽपि सिञ्चन ।। ३५ ३८ ९ ·३ ४२ ४४ ४६ .. अस्ल्यन्तिके हि महती ताम्रास्यानामनीकिनी । अथवा किं तया कार्य मय्यस्त्याहयकारिण || महोत्साहस्तमित्युक्त्वा कृत्यवित्कृतिनां वरः । निरगात्सदनात्तस्मात्सज्ज स्वजनसंवृतः ।। दुर्गपालमनुज्ञाप्य तोरणोपान्तचत्वरात् । स स्वरावान्महासत्वः पुरोभूत्स पुर सर ः ॥ तं यान्तमनुयान्ति स्म तदीयाः सर्व एव हि । इन्दिन्दिरा इवामोदमरविन्दवनोद्भवम् ।। पदे पदे च तुरगस्तुरगस्तस्य गच्छतः । हेपयामास मुदिरं हेपमाणो मनोजयः ॥ किकीदिविप्रभृतिभिः शकुनै ः शकुनावहै : । मरुता चानुकूलंन मृदुशीतसुगन्धिना॥ सपदि स्थितयाभ्येत्य माहेय्या च सवत्सया । कुम्भेन चाम्भ.पूर्णेन मन्वानो मुदमुन्नताम् ।। यत्र कृष्णा च येण्याणी] च नद्यौ द्वे सङ्गते मिथ: । तत् हि तीर्थ सारसदृक् स स्वदृग्गोचरं व्यधात् ॥ अयो ययावदाप्लुत्य सम्भेदे तत्र निर्वृतः । व्यतरद्विपुल वित्त विप्रेभ्यो विश्वविश्रुत ॥ अथ वीररसावेशभरायत्तो मदोद्धतः । सप्तिवती सप्तसप्तितजाः कङ्कटकावृतः ॥ गौरगौरवभृगा मौळ योजितकामुक. । उपासङ्गमुखाकृष्यमाणबाण : सुदुर्धरः ।। निदिष्टाननुयानाय दुर्गपालेन धीमता । राजपुत्रान्महाराजपुत्रस्तत्र वचोऽब्रवीत् ।। ४८ ४९ ५० ५१ ५२ ५३ शम्भुराज उवाच । कृत बतानुयानेन भवतामवतामिह । यतो यातः परावृत्य यदि प्राणितुमिच्छय ॥ ५४ ·स ५६ १७ ५८ 10 एष व्रजामि दिल्लीन्द्रवाहिनीमगाहितुम् । एध्यामि च पुन स्वीय सह्याद्रं सहसादितुम् ।। मत्सन्देशमिम स्वाय दुर्गपालाय शसत । अथवा शिवराजाय महाराजाय संसदि।। अमुष्योक्तिमिमा युवा ययुस्ते च ययागतम् । प्रत्युद्ययुश्च दिल्लीन्द्रसैन्यानि तमुमुखम् ।। सङ्गमे शम्भुना स्थेय सनन स्वजनै समम् । दरेलेन च सम्प्रेष्य मुदेऽमुष्य निजम्बलम् ।। समय मेगासीदय शम्भुदरैल्यो । स्वस्यमार्यानुरोधेन मिथ समातहार्दयोः।। आडम्बराडम्वरेण दारिताम्बरग हरा। दिल्लीन्द्रसज्ञया नाम सा ननाम पतामिनी ॥ शिराजसुन तर सर्वराजमु पूजितम् । चले बलेन सदृश कपाटपृथुवक्षसम् ॥ कृष्णसारसदृक्षाक्ष मुराभमुखत्रिपम् । पृथुभाल महानाह सभालङ्कारमुयलम् ॥ याचा मृदुतर वाचामाचारेण मनोहरम् । शिवराजात्मज वीक्ष्य राजा ववदात्मज [जम्] ॥ साम्बन्धिस्य सान्निध्यात्साम्यसम्बन्धमावहन् । अहयुरभिसङ्गम्य हीन हीत वाऽजनि ॥ शिवमिन युधि भीम सम्यगुत्तीर्ण भीम प्रहितबरसमेत राजलक्ष्मीनिकेतम् । तमय निररहेर प्रेमशाली दलेल श्रितहितनिजपद्य प्रत्युदेति स्म सद्य ॥ क्लप्तापचाररचनासुषमाश्रयाय तत्तन्नृपालसमुदायचिरोपिताय । शम्भु निजाय शिबिराय मनोहाय दिल्लादिनस्पतिचम्पतिरानिनाय ।। १ ६४ ६६ ·अजनि हृदि यदीये कोऽपि हर्षोऽतिवेल: स किल यवनसेनाधीशधुर्यो दलेलः। सपदि सदुपचारं कारयामास पार्थे स्वशिविरसमयेशं शम्मुसेनानिवेशम् ।। सूर्यवंशे निवासकरकवीन्द्रपरमानन्दप्रकाशितायामध्यायशतसमितायां. शुभलक्षणलक्षितायां वैयासिक्यां संहितायामध्याय | HD ६७ -- or ar मनीषिण ऊचुः। अथार्थशास्त्ररीतीनां नीतीनामपि येत्तरि । अभेत्तरि स्थितीनां च छेत्तर द्विपि मर्मणाम् ॥ शुद्रेन यशसा दिक्षु विदिश्वपि च विभुने । राज्याधिकारिणि सुते प्रश्रिते सुबहुश्रुते ।। वञ्चयिन्या जनं सर्व विषयात्स्वाद्विनिर्गते । चिन्तामणारिवाकरमाकराकचन विच्युते ।। सिद्धमन्त्र इयोपेत्य देवात्सपदि विस्मृते । अपनोऽऽधनीनस्य चीत चीतावियोद्धते ॥ पोते सायानिकस्यैव न तत्तव्यसंगुते । प्रतिकूलन मरुना द्वीपाद्वीपान्तर श्रिते ॥ युक्तो मयूरप्रमुग्वैमन्त्रिभिमन्वेदिभिः । शिवराजः कृती तत्र फमुपायमचिन्तयत् ॥ स च शम्भुमहाभागः प्रागरम्पमयिकं वहन् । अन्वहं ययने तस्मिन्नईयुरपि विश्वसन् । अपनत यस सोऽपि शम्भी स्यो भुगमागते । परगानन्द तसा शंम सम्प्रति नः प्रति ॥ क्वीन्द्र उगप। सजनादेधिनिर्गस्स रायगय मदास । सपः पोपमानीयं प्रदर्शपिउने । ५ ७ ९ ·. सन्धाय दिल्लीपतिना शम्भो तन्नीवृत श्रिते । वर्तर्या र्त्यमानेषु स्वेष्वन्त्रेष्विर कातर ॥ वत्सलः सच्छलाम्लेच्छबलादतिबलाद्भयम् । तस्मिन्सम्भावयन्भूरि शिवराजोऽन्वतप्यत ।। १२ ३ १४ . १५ १६ शिराज उवाच । मयाऽरधिया शम्भुनोएकण्ठे निशित । ससिद्धयैन विशुद्धात्मा न च कण्ठमणीकृत ॥ मुषिता मन्त्रिभि, सर्वेर्मदीया शेमुषी तथा । स आत्मजो ममात्मेन सपत्नानाश्रयद्यया ॥ यदर्थ राज्यमेतन्मे स किमर्थे श्रित : परान् । नानुबध्नाति है सार्थोऽप्यभिमानतो नरान् । उत्सृज्य य: सिद्धमर्थमसिद्ध लधुमिच्छति । रब्यापि स इम दैवात्सद्यस्तमिव हास्यति । यदसावतियात्याद्यनाजातिवैरिण • ! अश्रयच्छ्यसे स्वाय तेन मे दूयते मन ॥ आम्अन्तरेण कलिना बलिना स उपप्लुत. ! पश्यतो मे बतोडाय पराकीर इवागमत् ।। स्थया बालतया तासु तास लीलासु लालसन् । अहो अनागस त प्रत्यत्रोच पस्प वचः ।। तत्तचिन्ताचयाम्भोधिपीचिरिव्हलितात्मना । इत्य बतानुतेपे च तेपे च प्रभुणाऽमुना ॥ अथ त स्वीयसाम्राज्यस्थितिनश्चिन्त्यनारधेः । सेतु सद्य समानेतु शक्तः प्रायतत प्रभुः ॥ शम्भुरप्यनुभान स्वेन ता धुरमुद्वहन् । तृणायामन्यत तदा यरनानीकिनीगणम् ॥ दलेलस्तु स्वय नीत्या शिबिराय शिवात्मजम् । रह. प्राह महाबुदिः स्थासनाोपवेशितम् ॥ १७ १८ १९ २० २१ २२ ·२३ २४ २५ ur २७ २८ दलेल उवाच । निधाय मयि विश्रम्ममायातोऽसि वरं कृतम् । गुरुणा वामनादृत्य स्व गौरवमनाहतम् ॥ श्रेयसा भूयसावाप्य स्वसमाधिषमाशया' । अहंयुतायुताः केचिन्न सहन्ते सुतानपि । न मदीया. श्रिय किन्तु तारकीना इमा श्रिय । इह मावह सन्देह पुत्रादप्यसि मे प्रियः ॥ न दानेन विना सम्पन्न शीलेन चिना वधूः । न सत्येन रिना वाणी राजते राजनन्दन || धन्यवाट विदर्भच लब्धान्यानपि नीतः। प्रयच्छ प्रक्रियास्तास्ता क्रियाश्वाभिमता: क्रिया ॥ महाप्रभुरिमा यस्मै सक्रिया व्यतिक्रियाम् । क्रियाति करोत्यद्य कार्यमार्य कुरुष्व तत् ॥ चद्धिताय प्रवृत्तस्य यद्यपि म्यान्ममाहितम् । तथापि तन्महाबाहो मया सम्यगुरीकृतम् ॥ आभिर्याग्भिः प्रगल्भाभिः स प्रोक्तस्तेन वाग्मिना । समोचत पीयूपसरःसहचरं वचः ।। उडीय नीडात्स्याय जातपक्षा खगा यया । पितु. सनीडाकामन्ति तथा पुत्राः सुशिक्षिताः ॥ प्रसेल्लन्धविधयेद्विधिसु · स्याम्प्रसिद्धताम् । जानता गुरुणा तर्हि कुनः स रिनिवार्यताम् ॥ वाहयित्वा धुर धुर्य परीक्षन्ते परीक्षकाः। अस्य नेप गुणः किन्तु तस्य पित्तोत्यसो यतः ॥ केन लोफेन नाज्ञापि यथा दिल्लीपतिस्तथा । इह पर्तुमकां या मानेरापि : स्वतः ॥ लहते किल पसान्त मर्यादा मकरारयः । न तु जानु विलसन्त भारती स्यां मारशा ॥ हितानामहिताना या हितार्य यः प्रवर्तते । तस्पोपातिशीलस्प नादित जातु जायने ।। २९ 으 ३१ ३२ ३३ ३२ ·१७ अहितीभूयते येन हितस्य हितकारिण द्रुह्यन्ति धुसदस्तस्मै मृतनायापकारिणे ॥ स्वत्त सर्वमताभिशे त्ययि विज्ञापना तथा । स्फटिकैपीटते सौधे दह्यमाना सुधा या ॥ ३८ इमा दलेल : सरसाममुष्य वाणीमुदारा मनसा विमृश्य । भूयासि भूपालमणे शिवस्य श्रेयासि मैने स्थगितश्विरस्य ॥ ३९ अथैप तस्मै द्विरदास्तुरङ्गान् दिल्लीश्वरेण प्रहितानुदग्रान् । श्रृङ्गारितान्स्वाभरणोपपन्नान् समर्पयामास कृतोरमान ॥ त त प्रपद्य परिबहमनेकमह सम्भाषितानि विस्दानि च तानि तानि । सयो दलेल विनियोजितसन्निवेश शम्भुस्ततो निजमियाय चमूनिवेशम् ॥ इह्यनुपुराणे सूर्यवंश निवास० अध्याय । ।। २ कवीन्द्र उवाच । ततो दिने दिने तत्र शम्भुराज प्रतापरान् । अनुसारनिद्. सारतत. पर्वतवत् स्थिरान् ॥ सम्परान्स्यामिकार्येषु पद्यामपि च गवरान् । तत्तद्धतिधरान्धीरान्धुरीणान्धुर्यकर्मणि ॥ ससप्तमा-परिज्ञातानभिज्ञातान् यशस्विन उदारप्रकृतीन्भन्याकृतीनविकृतीकृती ॥ समाहीत्सङ्ग्रहार्थी सैनिकान्सप्तिवाहिन । शिखाषदोजसा येश विशिग्वा. शब्दवेधिन | अभ्यावाभिमानिन्य फलविन्य स्मयोद्धता । अमु पर्यचरस्तत्र पत्तिचम्य सहस्रश ॥ सत्ववह मदोन्मत्त भद्रजाती मतङ्गजे । शृङ्गारिते मदोदने समग्रानीरमध्यगे। سه ४ ·७ ८ १० ११ १२ दलेलेन सहासीन पीनस्कन्ध सुलोचन: । नमतो नमयन्मौलीन्यपनानामनेकश ॥ मुष्णन्तेजासि सपा जिष्णुप्रतिमविक्रम । गृह्णन्प्रणाम केपाचिकाश्चि पश्यन्कृपादृशा ।। हसन्कैश्चिद्विलासेन काश्चित्कुर्वन्कथा मिथः । स्वननेन सम साक्षात्सुधासहचरोलत ॥ अखगरस्थैिप्रासपटिशपाणिभिः । अनुत्रीतो महाशूरै । शमोऽमरपरैर्यथा ।। अन्यान्यायुधजातानि तानि तानि समन्ततः । सजाविधाय धापद्भिः पुर • परिजनैरलम् ॥ वृतो महोदप्रधामप्रधान प्रपनोद्धतैः । अनुपीतो विनीतात्मा महाराजात्मज • कृती ।। सैन्यमध्येऽतिशुशुभे पण्मुख सुमुग्वो यथा । तदा दरेल : प्रोल्लभुजधामसमुन्नत ॥ शम्भुराज समुद्रीक्ष्य वचन मिश्चिदप्रवीत् । सुवर्णघटित चेतोहारि पीयूपसुन्दरम् ॥ शक्रप्रस्थैकशकणारण प्रधनप्रय. । प्रार्थितस्त्र महाराजासद्य सह्यमुपद्रुतम् ॥ स्वायत्तीरमप्युच्चेस्वहस्तेन केवलम् । दातु महाधिपत्य च स य फिचि पुनस्तर । व्यक्त फैरवृत्तस्य ममतामोहिता मन · । शिवराजाधिराय च प्रशासतु पुनर्भवान् ॥ सर्म वाप्यमकर्म कर्तव्य विजिगीषुणा । कीर्तिीप्यपनि यया स्पाच्अश्वनी : समा ॥ राजरान दशमुग्दोऽमज पितृमम स्वयम् । पराजित्याग्रहीलदा शहातमिमार्जिताम् ।। सत्सम युशयो राम दशरया मनम् । पराजित्य स्वजनक सम्पनियनयापतु || १३ १५ १७ १० ·३५ ३६ ३८ उद्यमेन विना नास्ति विक्रमो विक्रम पिना । सिद्धि सिद्धि पिना ख्यातिरिना ख्याति महद्यश ॥ महद्यशो पिनारय जगन्न जगतो चिना । रति प्राज्यैक्साम्रा यपदवी नानुभूयते ।। ल समृद्ध समिद्धाग्निप्रतापस्तपनोउचल । वर्धिष्णुजिष्णुरोचिष्णुपामाराम इवापर ॥ पृथुकोदण्डनिर्मुक्त काण्डमण्डलताडिता । हृदि निद्रा दिना रात्रौ न ते गच्छन्ति दुहृद ॥ भर प्रतापसन्तप्तस्तपन प्रतिवासरम् । निमजन तनो येव साय साय सरित्पती ॥ भर कीया परित्रस्त कुमुदाधिपति क्षयम् । प्रतिमास कृष्णपक्षे सङ्गछति नृपात्मज ॥ भरतो विश्वविजयप्रख्यातबलशोभिन । अरालिता भ्रुपमपि य सहेताहित चरन् । लोभादिविष्ट सचिवैर्ममताहृतचेतस । पितुस्न कलियातस्य पद ससाधयिष्यसि ॥ सभापयेति सम्भाष्य दलेलो गर्नकुञ्जर । अतिमान धनुस्त्राय यथा त त्रैम्बकत्रैय्यम्बर ] धनु । स्वर्णपृष्ठ भारसह मनायतराकृति । शाह्न हरेर्यया शाङ्ग स्वर्णबिन्दुपिचिनितम् ॥ सद्गण पीरमनोहारि दारुणदारणम् । कारण शौर्यसम्पर्युदरगनिभूपणम् ॥ सारण बरमत्ताना परसारणवारणम् । हसनु कोटियुगलामाभ्या स्वर्णहिमाचरी । विधाना निहित मिनु मेरुविच्याद्रिणो[]रलम् । तुलनाय महारनभूत नूनतम श्रिया ॥ अप चमार जिज्ञासुबट तस्य महा मन । पुरु सन्न राजपुरे युच्चमोचन ।। ४० ४१ ४२ ·१२ ६४ ६७ माधरसहायेन सुराधिपतिना बलात् । हतो वृत्रो पिचित्राणि चरित्राणि कृतानि च ॥ वह्निमात्रसहायेन रद्रेण मदन पुरा । स्निग्धमुग्धतनुर्दग्धोऽसाधि कीर्तिदिगन्तरे ॥ विभीषणसहायेन सौमित्रयेण धीमता । जीविताशितो मेघनादो बत मदोद्धत ॥ अनलेनानिले सख्य मुख्य सम्भाव्य सर्वदा । द-दह्यते वन घोरमसह्यममरैरपि ।। खाण्ड पाण्डा वा सहाय कृष्णमप्युत । अरोत्ताण्डर वह्निराखण्डलमहेल्यन् ।। अरुण सारथिं कृपा भास्करण प्रभामरे । व्यापिता भुवनश्रेणा नि श्रेणा श्रेयस कृता ।। चतुर्भिातृमि सार्धे द्रुपदाधनराधिपै । लया साहा'या धर्मराजो राज्यमथारात् ।। बृहन्नडासहायेनोत्तरेण प्रविजानता । पिजिता कौरया सर्ने भीष्मद्रोणपुर सरा ॥ देवसनासखि रेन निशाखेनाखिलाहित । तारको निहितो सख्ये मुख्येनामित्रघातिना । पुष्यबद्या सुधापाने राहुबहुमदोद्धत । घातितो विष्णुचरेण वक्रदैत्यविदारिणा ॥ सन्ध्यामात्रसहायेन नृसिंहेनासुरद्विषा । हिरण्यकशिपोर्नक्षा दारित नखरै खरै ॥ इ यादि[वि] चिन्त्य हृदये दिल्लाश्वरचमूपति । कल्पद्रुमित राज्याथा श्रितोऽस्मि भनदाश्रयम् ॥ मनोरथा मदाया ये ते सिद्धा इति भाग्ये । पथ्यामुतथ्यानुजनदवादास्य यतो गिरम् ॥ तथ्यपथ्यस्य को लेके वक्ता स्याचा विना मम । उमेर मित्र मिनाभतेज पुञ्जसमुद्धरम् ॥ ६८ ६९ ७२ ७४ ·७७ ७९ ८१ ८२ जनकेन विहानोऽस्मि ममताग्रस्तचेतसा । वैमात्रयेण शनिना निदूरमभिलक्षितः ॥ मयूरादिप्रभृतिभि प्रजाविप्लकासिम । राक्षसरिक दुप्प्रेक्ष्यैर्दूराद्दष्टै· कुमन्त्रिभिः ॥ जनको मोहममताग्रस्तापि चम्पते । कलिंगौरतो या तार्ह पूज्यतमी मम ॥ प्रजानामेकारुण्यादष्टान्दमयितु बात् । शासितु सचिवान्सेनापतीन्स्तेयादिमोहितान् ॥ मदीयमेव तदान्य ता क स्थाच्छ्मो मम । केचिद्धेतुना सेनापने: सग्यमुरीकृतम् ॥ जनसानन्तर राजा ज्येष्टपुत्रो भयुत । पण्डिता कथयन्त्युच्चैदेशे देशे सभास्वपि । अह ज्येष्टो गरिष्ठश्च काहुिभिर्गुणे । महाराजस्य पदवीमह भोक्ता गुणाकरः ॥ असहायेन दिल्लीन्द्रप्रसादेन मयाऽधुना । देशदुर्गाणि बहुधा पत्तन्नानि सहसशः ॥ साधयिष्ये दिवारान रिपूगामिति चिन्तये । इति लिप्य त तत्र देटेल शम्मुभूपति. ॥ महावीररमायेशशशितपुटतनूकह. । यमी सूर्य इस श्रीमान् राजपुतो महाद्युतिः ॥ ततो मौनमुरागष्टविचक्षण नक्षग । युमार र तेजस्वी कुमार शिवभूपतेः ।। श्रुधा दरेर सामरलर यच । और शाहसन्देशार्गदूताननुस्मग्न् । महाप्रेमभगरम्भ दर्शयन्यचमाधिरम् । अस्नु उम्मुन्पति पारितोषियमाददत् । दिने दिन गजाम्दो श्रीदले शिवाजी । क्पयन्न [न्ती] या प दिनानि नयनाभिरम् ।। ओरसाहस देशादिजपुर प्रति । प्रस्थानमयोग्यमये या चम्मति ॥ ८३ ८६ ९० ·९५ भूपालदुर्गदुर्धर्षे शिवराजस्य धीमत । शम्भुराजवरेणोचैरभिमर्याग्रहीत्कृती । अन्यान्यपि च दुर्गाणि राजपुत्रपुर सर । अरोत्स्वारस्थानि सुस्पस्थानि धनादिभि ॥ इत्य शम्भुनृपो दलेलकटकाने सञ्चर-सर्वदा युद्धक्रुविरुद्धराजपटली निघ्नन्कृतनानपि । त भूपालगड क्रुधा विफथतामानीय मानी स्वय धीर सान्द्रकृपाम्बुधि समधिक प्रेम्णा दलेलेऽर्पयत् ॥ योद्धा योद्धा समिद्धानलसमविलसचण्डबाहुप्रतापो निर्दग्धारातिरण्य समधिरुधिषण शूरसेनाशरण्य । सानन्द नन्दनन्दप्रतिमनग्यशस्तोमसोमादय श्रा पश्यन्दिल्लीन्द्रसेनापतिमतिमहितो राजसूनुश्चकासे ॥ भूपालादिगडा फुडा अपि तथा श्रीशम्भुसाहायत स्वायत्तारचिता अनीरुपतिना श्रामद्दलेलेन यत् । तत्सश्रुय विचिन्त्य विक्रममा चित्तेन नन्दोच्चकै दिल्लान्द्र शिवभूमिपालपिपये नृयानि तेने कलि ॥ इति विहितजयश्रा सश्रितो वारसधै समधिपदबन्धैर्मागधै स्तूयमान । शिपनरपतिपुत्रश्चारुचञ्चच्चरित्र प्रतिसमरमजस द्योतति स्मातिदृप्त ॥ फिल कलिरपि भूयो वीक्ष्य वृद्धिं स्वीया निजहदि वहु मेने मोहपूर्वप्रधानान् । कृतमिति बत कृत्य भावय-भव्यमाने रधिक्तमविलास सम्भ्रमणाजहर्ष ।। নলুয়াঘায়রিনালিনোহু वीराणा परिपालनाद्भुजगलात्तत्त कारल्पनात् । धाशम्भो करणाकटाक्षविभवाच्छ्रीमान् शिवस्यात्मज शम्भु प्रेष्ठतमो बभून सतत दिल्ली-द्रसेनापते ।। इत्यनुपुराणे सूर्यवशे निगासारकीद्रपरमानन्दकृताध्याय । ९८ २७ ९८ ·१ २ ४ ६ मापिण ऊचु । अथ भूपालदुर्ग च पितुर्न परिपालितम् । बत तद्वति चानीक शम्भुना विक्थीकृतम् ।। स तु शम्भु शिवस्योच्चै' सुत सजनस्तुल । अक्रोद्यदनह तत्प्रतिभाति न घस्तुत ॥ स हि तर सय पर्तुमर्तु चाखिल प्रभु । अफरोदसदृक्कर्म कर तत्केन हेतुना ॥ कीद उवाच । पत्तिसेनापतिर्यानत्तानदेय शिवात्मज । बतेदमादिशद्दतो द्वास्थ प्रामाधिकारिणम् ॥ दूत उवाच । नोदग्रता गिरायस्मिन्नच सैन्यसमग्रता । द्विषन्निप्राहकेऽमुष्मिन्दले चेयमुदप्रता ॥ दलेल सत्यसन्धोऽय निहत्य त्या ससैनिकम् । गुरुरोपो गिरेरस्य शालानि करिष्यति ॥ उचित तबदुज्झन्ति स्वामिनोऽर्याय जीनितम् । अन्यथा तु स्वय राय बतानाय केवलम् ॥ अतो दुर्गमिद मुश्च श्रयामु च महाप्रभुम् । अल युद्धेन ते मन्द बल निजमपश्यत ॥ रामसिंहस्य तनय कृष्णसिंह • सुदुर्धर । जग सहमुखाश्चान्ये राजपुत्रा प्रतापिन ॥ श्रामाननूपसिंहश्च पद्मसिंहश्च पिशुन । तथैव केसरीसिंह वर्णसिंहसुता इमे ॥ अमुना शिवराजस्य महाराजस्य सूनुना । साधर साधुना साई हृद्य हार्दमदीधरन् । अभी स्वभारतस्तन यद्यच्चके स उद्धत । ततत्सोढ दलेलेन परा वृद्धिमुपेयुपा । ६ ७ १० १२ ·४२ ४३ ४४ ४५ शूरा · क्षरदसूक्पूरा क्षितिं दूरादरञ्जयन् । शीर्यमाणशिरस्कन्धरकूपरवक्षसा ॥ आरुह्यारुह्य सश्लिष्टतटा सनद्धाकटा । वारा केऽपि तदोत्तालास्तारा इस पिरेजिरे ॥ सोट्वाभ्यापतता पातानश्मना पृथुवर्मणाम् । सुधा महायुधा केचिदधिगत्याप्यधित्यकाम् ॥ खदिराङ्गारवर्षेण स प्रकर्षेण त क्षणम् । भस्मता प्रत्यपद्यन्त पश्यता पार्श्ववर्तिनाम् ।। अथ धारैर्महायोगिरिदुर्गावलम्बिमि । महत स्वामिनाऽर्थाय जीक्ति मोकुमुद्यते ॥ बेधुचिपात्यमानेषु पातितेषु च केषुचित् । विद्रास्तेिषु विद्राव्यमाणेष्वपि च केचित् ॥ गाढवर्मा तदा शम्भुपर्मा चर्मासिभृत्स्फ्यम् । धन्विभिर्गदिभितारै प्रासिभिश्चन्द्रहासिभ ॥ त्रिशूलिभिर्मुद्गरिभिर्वाणिभिरिवाणिभि । मानिभि सहितो मानी शम्भुराजोऽनुयायिभि ॥ अधिरुह्य घर सधस्तदा क्रुद्ध इनान्तक । युध्यमानो विरुद्धाना व्यदधा दिन महत् ।। अल भिया धियाऽलम्भि किमिय वो महायुधा । द्विपतोऽमूनिगृहीत सण्हात इति शम्भुवच श्रुपा विद्रातो न चिद्रुता । चिद्भुतास्तु परावृत्य पुनयुद्धाय सहता ॥ स धवी घर धुन्वानस्त-वान शरमोक्षणम् । विपक्षान्क्षपयन्नैक्षि दुर्लक्ष पार्थ क्षणम् ॥ स तेपा युध्यमानाना समानाना सुरादिभि । पाणीपाणी-पोणीच तया-त्राणि त्रिपाणि च ॥ पृश्री-पृष्ठावदस्थीनि सक्थीनि च भुजा स्फिज । वर्मकृता तेषा पृथक्पृथगथारोत् ॥ १६ ४७ ४८ यशो युधा ॥ १० ५३ ·९९ १२ ४३ ४४ शूरा क्षरदसृक्पूरा क्षिति दूरादरञ्जयन् । शीर्यमाणशिरस्कन्धारकर्परवक्षसा ॥ आरपारा सश्लिष्टतटा सन्नद्धाकटा । पारा केऽपि तदोत्तालास्ताग इव विरेजिरे ॥ सोट्दाभ्यापतता पातानश्मना पृथुवर्मणाम् । सुधा महायुधा केचिदधिगत्याप्यधि यकाम् ॥ खदिराङ्गारवर्षेण स प्रकर्षण तक्षणम् । भस्मता प्रत्यपद्यन्त पश्यता पार्श्वत्रर्तिनाम् ॥ अथ धारैर्महानीर्गिरिदुर्गावलम्बिमि । महत स्वामिनाऽर्याय जीवित मोक्कुमुद्यते ॥ केषुचिपाल्यमानेषु पातितेषु च वेपुचित् । विद्रास्तेिषु विद्राव्यमाणेप्यपि च पुचित् ॥ गाढवर्मा तदा शम्भुवर्मा चर्मासिभृत्स्ययम् । धन्धिमिदिभिरि प्रासिभिश्चन्द्रहासिभ ॥ त्रिशूलिभिमुगरिभिर्वाणिभिरमाणिभि । मानिमि सहितो मानी शम्भुराजोऽनुयायिभि । अधिस्ता घर सधस्तदा कुद्ध इमान्तक । युध्यमानो विरुद्धाना व्यदधात्वदनं महत् ॥ अल भिया धियाऽलम्भि सिमिय यो महायुधा । द्विपतोऽमूनिगृहीत सङ्गाहीत यशो युधा ॥ इति दाम्भुपच श्रुया वियन्तो न विद्रुता । विद्धतास्तु परावृत्य पुनयुद्धाय सहता ॥ स ध वी च धु वानस्तन्वान शरमोक्षणम् । विपक्षान्क्षपयनेक्षि दुर्लक्ष पार्य क्षणम् ॥ स तेषां युध्यमानानां समानाना सुरादिमि । पाणी पाणी-पोणीय तथान्त्राणि त्रिपाणि च ॥ पृभापृष्टापदस्थीनि सायीनि च भुमा स्पिन । बर्मकृता तेषां पृषयगयारगेन् ।। ४७ ४८ ४९ १० २१ ·१०० ५४ ५६ ५७ इत्य राजकुमारण कुमारणेच कुप्यता । शक्रारिषु सममेषु दुर्गरक्षेप्यनेकशः ॥ इपुभि: शकीकृत्य पातितेषु समन्ततः । स्वप्नदृष्टेवियाशेपेष्वपि नष्टेषु विव्हल ॥ अपद्रुत्याचलादस्मादकस्माक्वापि निर्गत । सफल स्वस्य गर्षस्य फल प्राप फिरङ्गजित् ॥ प्रध्यनल्लोर कल्लोला कव्यकर्दमदुर्गमा । कुराकारा तदापारा प्रससारामृगाएगा । ५८ आप्लुता सवुलक सहदा बारलोहिततरङ्गपतीपु । मदसा मसृणितानि तदानीमाशुराशु मिशितानि पिशाचा ॥ ५९ इत्यमेनमचल युधि जित्या शम्भुरेप पिजयी पृथुसार । साहसीसमुदितर्मुदितः सैनिः सह दलेलम्पसत् ।। ६० इत्यनुपुराणे कवीन्द्र अध्यायः । 13 २ * श्रीगोविन्द । कपीन्द्र उवाच । यन्दारुविधोदारमोलिमन्दारदामभिः । स्विवत्पदारविन्दाय गोविन्दाय नमो नम ॥ पुरोहितप्रभृतिभिर्मेदवेदाङ्गनेदिभिः । अनूचाने : प्रचनेमन्त्रविद्भिश मन्त्रिभि ॥ श्रोनेन विधिना सम्यगभिषिक्त शिो यदा । बतातुर इवानीच कातरामा कलिस्तदा ॥ कैलासासिन देव गिरीश तेजसा निधिम् । भालस्यहुनभुनीलालीलाप्लष्टमनोभवम् । क्षणधस्तान्याधान्त व्यत्रफ त्रिपुरान्तरम् । समारसिद्धविमा भर मयमयापहम् ॥ भीममप्यमयाकारमुप्रमप्यनिमुन्दरम् । अनादिमादि सरस्य यत्तिवासममीधरम् ॥ Contents of disconnected Pages Pr ३ ४ ·७ २७ जगदेकगति भूतपति मृत्युञ्जय मृडम् । शङ्कर सर्वलोकाना शहर प्रत्यपद्यत ।। अथ कल्पद्रुमरतामण्डपान्तनिवेशिते । पूर्णेन्दुम* भि ।। आवेद्यमानजनन स्वर्णवञ्जलपाणिमि ॥ २४ द्वितीयमिन कैलासमधिफैलासमास्थितम् । दिदृक्षुर्दिविपल्लोकविलोकितमलोस्त ॥ २५ दनीयाने देवाय नन्दिना स निगेदित । सन्दानिताअलिपुट प्रणनाम पुर स्थित ॥ २६ अयो गदितुमाज्ञप्त शत्रंणोन्नमितभ्रया । स तस्मै स्वविनिर्वेदहेतुमाचष्ट तरत ॥ कलिरुवाच । यदत्तपूर्व भवता मह्य माहेश्वर युगम् । उदभूदधिभूस्तन मदन्य इति किं कृतम् ॥ २८ पुराराते प्रसन्नेन यदुक्त म पुरा वया । पश्य सर्वज्ञ भगवन् राजते तदनज्ञया ॥ अनेन सा नैपधेन पर्यपालि यथा पुरा । अनेन सा तथा शाहसुतेन परिपाल्यते ॥ ३० उच्चै सुकृतिनानेन कृतिना कृतिभिर्युगम् । कृतमेवाकारि यदा गति काऽपि न मे तदा । महाकालम्य ते रूप काल एप सनातन । व सरान्तो निमेपादिश्चक्रपद्यो विचेष्टते । आनमस्तम्बपर्यन्त यत्र लोसा पुन पुन । भूत्वा भूत्वा प्रलीयन्ते समुद्र इव पीचय ॥ यत्र ब्राम्य [स]मह सर्व मनूनामन्तराणि च । युगान्येतानि च पुन पुनरायाति यान्ति च ॥ Here the portion up to serse 23 is missing which probably covered two pages t Disconnected pages 2 and 3 २९ ३१ ·૨૦૨ . ३८ ४० यस्य य समयस्तस्मि-स वर्तेत यथाविधि। ३५ कृत युगे चतुष्पादत्रेताया तु त्रिपादभूत् । द्वापारे तु द्विपादत्वा धर्म • इमामवतिष्ठते ॥ ३६ स एक्पा पुनस्तिष्ये तिष्ठनपि न तिष्ठति । त्रिविना विहितास्त्येषा धर्मस्यास्य व्यवस्थिति ॥ प्रमथ्नाति प्रमत्तात्मा तामिमा प्रमयस्तर । यत्र प्रशासति महीं धर्मस्यै गस्ति दीक्षित ॥ हेमसिंहासनासीनो हेमाचल इवापर । महाबाहुमहाराज शम्भुराजो व्यराजत ॥ जामदग्न्येन रामेण बलिना दानमेन च । कल्पगुमेणापि च यच्चिरस्य निरकारि न ॥ दे-य द्विजातिजातीना तदनेन दयालुना । प्रददानेन वित्तानि तदा द्रुतमपाकृतम् ।। ४१ पुरोहितास्तथाचार्या नविन श्रोत्रिया अपि । तत्तःकर्मण्यविकृतास्ततोऽन्यऽपि च सूरय ॥ ४२ आसमुदापनीभागपतिनो येऽवनापमा । धनदेनामुना स ते तदा धनदीकृता ।। ४३ महोदयादहो तस्माद्दानशौण्डाद्दयावत । ग्राप पञ्चसहस्राणि य पञ्चाशदयाचत ।। ४४ स्वर्णरत्नादिनासासि गोतुरङ्गमतङ्ग जान् । अजाविसमदाच्छम्भूराजो राजसभास्तुत ॥ ४५ स्यागलीलामुदरहत्तथा तस्य प्रभो शय । यथा विपश्चिता लेप्सु टिप्सु ]गृहेषु स्वर्णराशय ॥ ४६ दिल्ली-द्रप्रमृतिप्रतीपहननायस्पन्दनासन्दन स्पष्टस्सन्दसमानमानमहस सम्पन्नधर्मस्थिते । भूलोकगते सदाशिवदयोदश्च प्रभुमानते शम्भुच्छत्रपते सदोदितमिद साम्राज्यमुद्योतते ॥ इत्यनुपुराणे सूर्यवशे निवास कपीन्द्रयरमानन्दप्रकाशितायाम यायशतसम्मिताया शुभलक्षणलक्षिनाया यासिक्यामध्याय 1/4 ·१०४ m १६ शम्भुरान उपाच। जिता भर सहायेन रिपनो युद्धदुर्मदा । क—रा इव दु साध्या श्यामला सपिरङ्गिण ॥ १० इड्मनाथ ग्लन्देजा आरया पावन सह । पुरुमालैपनिरया शूरा परिजिता पुन ॥ ११ सारता फेरपदबामागता शरणार्थिन । रातभरा करायना मदाज्ञापरिपालिन ॥ १२ शिरमा शार्णसालरिक्रमा विगताक्रमा । तुरपिका शुष्पमुखा दिगतारण्यमाश्रिता ॥ वैजापुरीया साहाये याचति बन मम । भागानगरनायोऽपि नाथते मद्दया सदा ॥ समस्तपातशाहाना मूर्ध यो मायविक्रम । आरङ्गशाह एसोऽमौ निश्चिद्दपै वहत्यहो । १५ ड्मिारा मद्भटाटोपनिराक्षणभयानुग । स्वमाहुतेजा नि द तो ददत्यानरभूपरान् ॥ चिनगाधिररानाय मित्रासितपरा अपि । आहोपुरविरा काचिन्न यति ममाप्रत । ढोणामा प्रणयप्रन्हा बहायपरिमार्जिता । मद्भक्तिमनुगति प्रयच्छति धन बहु । १८ पासिन समामाता पिनाता सगरेकम् । मामी सो शी सागरा तरचारिभि ।। १९ सूतग्मा (चमूरमद् र चिनकोचगोमतपालजा । यसपा[ई चोर सुरतासटीमस्कतोद्भया ॥ २० After jo ab Rins सहना निमाधेर रकमहाये ममाता पया अपि ( for काय सह ) " Rcm 12013b 11 Rem 15 ab dR न करा मा । Rcm 17-22 Rcm 33 Ich gaf Basur Yangalore and Clina are ports TI c or ginal in Itcopy dots not sunt tle metre १७ 10 R ·०५ २१ २२ २३ २४ २५ २६ चेनपदणघोगारमडोचदिनभूभवा । भोवासमुम्बयी ई मोसम्बजादरणसम्भवा । महोसदा सिंहलजा नागाजद्वीपजा मटा । घट्यन्ति खटाटोपादास्य मम महोत्कटम् ।। गिरिकन्दरसञ्चारा भिल्ला मल्ला इयोद्धता । म.प्रथा प्रथयन्त्युचैर्वचसा मनसापि च ॥ पुण्डा प्रचण्डदोर्दण्डमण्डूताण्डवखण्टिता । अखण्ड खण्डशो दासभामाग्लयन्त्युत ॥ सदा मदभरोदना पाटेगारा प्रहारिण । सन्दानिताञ्जलिपुटास्तिष्ठन्त्यजिरो मम ॥ मामक क्टक वीक्ष्य काटका कठिना अपि । मामेवाशु प्रपद्यन्ते शरण गलितोद्यमा ॥ साटासमाश्रया बारदेशस्या केऽपि भूभुज । समालभन्ते नो निद्रा म प्रतापाग्नितापिता ॥ सौनूरवासिन केऽपि नरेन्द्रप्रग खरा । मोगला मटैर्भूय प्रगृहीता गल्पहै ॥ पक्षाधिनस्त धपराक्रमतामागताविरम् । समुद्रतीरसञ्चारा आभीरा · सपना-मुग्वा ॥ पिन्दुराश्रयसञ्जातप्रतापधिताधिप । अहो प्रयच्छन्ति पर भीना मगटसगरे । सोधेक्ग नृपश्रेष्ठा जगमा परमोद्धता । प्रपूजयन्ति मार हिल्स, परागुवरम् । dR निति ममाने । dR शरणारिन (for गरिनोगमा ) cd R मापनापामिगन्तता निदा नोपभन्युन । Rवरा शारदायक। " CR -सस्थाना (for-समारा) 10 ab R विनूराश्रयसपानदनापतिमहोमग । २७ २८ २९ ३० " 1 ·. ३२ १४ ३५ १६ वेचिदुर्गमदुर्गेषु नरसिंहा • प्रहारिण । भाता शशकरच्छश्वद्भवन्त्यन्तहिता इस ॥ च नीच जागरपुरप्रातारान्तरसर्तिन । मदीया एर सम्भूता प्रभूतधमतोषिता ॥ पिलक्षणा कोङ्कणमा प्रतिक्षणमहर्निशम् । सुलक्षणायभ्यसन्ति मद्भटाना समागमात् ॥ नानेमारलका केऽपि शूरा परविडम्बमा । मदग्रेसरिणो भूत्वा धानन्ति बत दासरत् ।। तथा पोरनमध्यस्था प्रशस्ता सगरेपलम् । वीरा प्रवीरा दुर्गाणि रक्षन्ति च हितकरा ॥ खेटेबारगता धीरा वरा राजन्यमूर्धषु । मदाश्रयात्स्वाश्रमेषु विश्रमन्ति श्रियावृता ॥ कौराकीर्णतरवातावृत कीरातमारलम् । येऽवलम्ब्य बतोत्तसा भूभुजा तेऽनुयायिन ॥ अतिदुगमदुगस्या -After 32 R ms फरासिन समामाता विकाता रामरे दम् । मामक सकले शूरै सागरा तरचारिभि ॥ निनेपाधिररानाय विनासितपरा अपि । आहोपुरपिक काचिन्न वहति ममाप्रत दुनोग फलिता शेषपाखण्डा खामुकरम् । आददति विनादेन रातो मामका इति ॥ दोग्भाका प्रणयप्रदा बता रविवारता । मद्भक्तिमनुगच्छन्ति प्रयति धन बहु ।। 11 Alter 33 ab Rins फरक मामक वीक्ष्यारग्यान दमम्मृता । कीना दीनवाना सदने मद्रय सदा ॥ विशेषयात चिरता मिधुमार्गादनेक्वा । cd R मधेसरता प्राप्य अवनि विनन्ति च।। After 36 Rins पौरसारकीच्या सया मद्धिते सदा । मास धनमासाय प्राणानुज्झन्न सहरे ।। ३८ 2a R ॥ " " Rcm 3741 ·१०७ ३९ ४० ४२ ४३ देशमुख्या खोपडा ये वृद्धरोहिडसस्थिता । जोधपग परे बालरोहिडेखोररासिन | केचिये रमणारासा सदा समरलालसा । कानन्दखोरसवासा भानुप्रतिमतेजस ॥ मोसेग्वारगृहा पलीबारणतारल्खोरजै । कोयिनातारजा चिजोरचाम्पलखोरिण ॥ इन्दापूरसिरोलस्था बारामतिजुनारजा । नारातटी पुण्यवायी[ई सासाडसुपेरा ॥ मानगोकर्णमिरजमनोलामागलादिषु । देशेषु येषु ये भूपा मदाज्ञा मानय स्तरम् ॥ चारणमामसम्भूता फिराता गौरभाषिण । आफिरन्ति र द्वारापात बद्धपराश्विरम् ॥ मूठेखोराल्या पौडरपोरभूप्रभविष्णः । म पक्षमनुरक्षत क्षिपत्यहितमण्डरम् ॥ मूल्सीपस्थितागुअणसापासाश्चिमोडिजा । मदायेन प्रभान कुर्वन्ति भुपने यश ॥ Rreads मूटेखोरगृहा केऽपि भग प्रोत्तग्मानिन । आशसयति मस्तद्धन विजयमेव च ॥ ab R मूलसारस्थिता प्रोद्यद्याननामसमधिता । d Rafa aitzat -After 46 Rins केचिद् गुणसवसा मुभग रणाकशा । महामता गता सन्त प्रकृति यो भुवि ॥ तथा हरणमध्यस्था परेषा हरणोदता । मदाशकिरा: स निवसन्ति मुखं गृहे । तथा हीरटसस्थाना मदाभयमुपागता । भदुगाण्यनुरक्षन्ति सक्षयन्ति हितं मम ।। पारसोरतावासा प्रवासतमगा । मदात्रय संघय तो भपति शिवमुग्क्रम् ॥ भूय पररमारस्था -प्यतां मम साता जययात्रा प्रति प्रोष्टमति सभास्दलम् ।। ४५ ४६ 63 6 ·४७ ४८ ४९ .. ५० ५३ कुडालग्वारे प्रखरास्तथा हेटकुडालके । अभिल्या कामपि मम प्रेष्याः प्रख्यापयन्त्यहो ॥ भूपा हीरडसोद्भूताः प्रभूनामिजनप्रियाः। मजैत्रयात्राः कुर्वाणाः प्रोल्लसन्ति पदे पदे ॥ फोडेकराः सालसीकाश्चान्देरीसाखलीकराः । मोरीमर्दनगटहेरेफरनिवासिनः ।। वाडीडिचोलीनगरे ख्याता: सगरवद्गुणैः । राजपूरसमावेशाः परे सौदाल जा नृपाः ॥ पांम्पत्तनभूमिस्था वरा लाजेकरा अपि । देवलग्रामसम्भूता देवरूखमयाः परे ।। सगमेश्वरभूभूता दाभोलीदर्पदर्पिता : सावर्डे फरनामानश्चिपोलणभशास्तथा ॥ फुणगूसस्तावासा धामणैकविलासिनः । हातखाम्बेकराः केचिन्मत्ता: केले कराभिधाः ॥ तथा तारलसोरस्था, शूरा वेचन सम्मता मत्पत्तिसैना पतिता भान्ति प्राप्य क्षितौ दिल ।। मेढेगोराश्रया : प्राय • प्रतुं प्रसभोद्यताः । मत्पत्तिमन्यपाश्वस्था प्रस्थाने प्रभवन्स्युत । " b R. सराशुरिव रश्मिमि । R cm 48 19 b R तथा हेगुडालमा:-After 49 R ins गृहलाकरसयुक्ताश्चान्देरीग्रामवासिन । मत्पत्ति सैनावामाइमझोकुवन्ति सहरे ।। अन्ये बारुणखोरस्था रोहिडेखोरजैः सह । तथा सौन्दलजा अरि। 02bR सायबरजा र-After 52 ab R ins प्रपालयन्ति दक्षाय सेनाया मम सर्वदा । चिपोलणभवा. केबिहाभोली प्रभशास्तथा । After 53 Rins सालसीपत्तनगृहा- वेचिद्वैलेकरा' सदा । पुत्रपात्र परियुता राध्यपददीलता । । अवन्ति मम सेनामा दक्षवामकरावर्षि । - 68 bod R.

·६० ६२ ६३ ६४ कल्याणप्रान्तसजाता भीवण्डीजनुप परे । श्येनप्रामभना वेचित्तथा खानवलीया ॥ नानादेशसमानासा प्रयीरा वीरमण्डले । सुदारा नायाश्च जुम्लेकारा सहस्रश ॥ हवालदारा प्रख्यातास्तथा सोवता अपि । [ए]पाक्नि परे केऽपि केऽपि वधुसुदृवृता ॥ डिचोलीकवाडस्था शिश्वरनिनासिन । आकोलेस्रनामानस्तथा बाधेरा अपि ॥ वुलशीलावृता सर्ने शक्र पृथुरिक्रमा । मदीयपत्तिसेनाया जनयति मुखश्रियम् ।। महागपठ्यभरिता कानडीयप्रथा गता । वामकूर्परता यात मसैन्यस्य रणोत्सवा ॥ आरलग्रामनि ट्याम्तारममा नया । सोलागुरीया सालभवा शालवनीयका ॥ राशिवडकरमित्रिता -After 60 R ins वामकुर्परतामस्म सेनाया कल्पयन्स्युत । प्रेट्सस्करविन केचित्कारका पमुखोद्यमा । चामा दाति पारयन्ति बलस्य मे । प्रया प्रथिता खानवलीग्रामममुद्वा । मसे यमध्यस्थेनाभिगातयन्ति दिशो दश ॥ मदीयसेनानेवाभर रिभ्रति सर्वदा । नानाभूदुर्गरचितमाया चूरमानसा ॥ मदीयम यणाभा दीपयति मदासता । Rcm 61 ab After 62 R ins अति मम सैन्येऽस्मिन्नानादेशममुद्भवा । Alter 63R ins स्वस्व विश्मसी शश्वप्रपिता परम् । मसेना अपदस्थाना पतित निजतेजसा । वदनसमालेखप्रामाधिषगोधमा । स त म भूयाधरगुमोक्तमोक्तमा । "R cm 64 60 dR 1 ·: ६७ ६८ ६९ ६८ ६९ पण्डाताण्डवनिष्णाता गोष्पतेः समताङ्गताः । रचयन्ति श्रियं काश्चिासमासु मम पण्डिताः ॥ अर्पण इवायबरहस्यपरिशालिनः । ललन्ति ब्राह्मणा ब्रह्मविद : सर्वत्र कर्मसु ।। चतुर्वेदविदः केचित्रिवेदीपारगामिनः । द्विवेदाध्ययिनः केचिदेकदरताः परे । श्रोत्रियाः स्नातका मौनवतिनो जाएका अपि । तापसा जटिलाः केचिद्वल्कलाजिनवाससः ॥ यायजूका योगविदो दीक्षिता अग्निहोत्रिणः । अयाचितवता ब्रह्मचारिणश्चोर्ध्वरेतसः । अधोमुखा ऊर्ध्वमुखा जीर्णपर्णाशनास्तथा । शीर्णपर्णकृताहारा उञ्छवृत्तिरता परे ॥ पश्चाग्निसाधना वायुभक्षका धूमभक्षका । तोयाहाराः फलाहाराः कन्दमूलाशना. पुन ॥ नानापेषधराः केचिटिला मुण्डिनोऽपि च । त्रिदण्डिन : केऽपि लसत्रिजटा द्विजटा अपि ॥ उलूखलमुखाः केचिद्गोमुखा गोमयाशनाः । गोमूत्रप्राशनाः केचिच्छामाहाराश्च केचन ॥ रामानुजा वैष्णवाश्च तप्तमुद्राङ्किता अपि । शुद्धमुद्राङ्कितः सौरैः शाक्तैर्गाणेशकैः सह ।। Rcm 68 cd 70 R cm 70 cd After 71 Rins कृशा अपि दिनेशाभप्रभाभरविलासिन । मकल्याणपरा सर्व तिष्ठन्ति मम सननि ॥ मन्त्रयन्तरहस्यज्ञास्तान्त्रिका मानि का अपि । समुदायः : समुदय मत्सभामु गम[दन्त्यमी । पदर्शनरहस्यज्ञाः प्रशस्ता • सङ्कथास्वपि ॥ आवेदयन्ति सतत मत्कल्याणपर विधिम् । गणि[ण]ग गुणिन • केचिद् गणितग्रहमण्डला । वगन्ति देवं यहुशः सभामु मम मुत्रताः ॥ R cm 71-73d ७० ७१ .. .. 68 71 ·. ७३ ७२ ७६ ७९ शैर फैश्विद्रह्मरिद्भिर्मान्त्रिकस्तान्त्रिताः । मुनयो यतय : केचि प्रसन्नमतयः सदा ॥ सिद्धाः सिद्धिसमृद्धार्या गण के नुमक्षिताः । चिन्तयन्ति ममाभीष्ट निरुपद्रसश्रया: ॥ केऽपि कामणवत्तारः परकृत्यानिधारकाः। आभिचारान् परकृतान् बारयन्ति मम प्रियाः ॥ पुराणा ब्राह्मणा: केऽपि पुराणार्थप्रकाशकाः । पौराण्यः प्रथिना गापा कथयन्तः सभास्थिताः ।। अरकारविद : केऽपि धिपणापतिधीभराः । आतोषयन्ति याग्जालैर्मामक मानस मुहुः ।। तर्कशास्त्रैकपठनाकर्मशास्तार्किका जनाः । रजयन्ति महोदयाहै : समाजे मानसं मम ।। पूर्वोत्तरा च मीमासा पठित्या केऽपि धीराः । समर्पयन्ति सार्थेन वार्यान् स्वार्थपरायणाः ॥ महाभाष्यप्रवक्तार छेत्तारः सशयस्य च । प्रदर्शयन्ति धावान्नानारूपान्ममामतः ॥ महाकाव्यकलालापललिताः कलिताऽखिला: । आभूषयन्ति परममास्थानीस्थानमास्थिताः ।। चतुर्दशसु विद्यासु शिक्षिता दीक्षिता अपि । निपदन्ति मिथो वादः स्वमतस्थापनस्थिराः ॥ चतु पष्ठिकलातत्यपारगा कुलभूषणा । विशेषयन्ति मद्रने परस्परजिगीपत्र । 76 Rcm 74 ab After 75 R read 84-89 7ad R कथयन्ति ममाग्रत । b_R विषणापतिबुद्धय ! b R कर्कशत्वमुपागता –d R समान मम ताक्किा.। ab R नानाकाव्यक्लालापकोविदा कविनायकाः । cd R आभूषयन्ति परम समाज मामक सदा । R transfer 82 83 d_R स्वमतस्थापनोद्धरा । B3 Rcm 83 cd .. ८१ .. ८२ 75 78 81 I 82 ·१.३ (४ ५ ८७ ८८ ८९ नासयाचित्र सासु चिकि सासु विचक्षणा । आरहति थ्रिय काश्चिमामा रोगहारिण ॥ व्यायामशिक्षा केचि सम्भ्रमै सम्मृता सदा । या पाश्चिद्रगम ये दीपयन्ति ममानत ॥ गारियासारस्य वेत्तारो दर्शा अपि । गायति गायना गाथा सुस्वरा रेणिः सह ।। मार्दगिका पाणिपादा ल्यारल्पनपण्तिा । भाण्डे सह महारग रज्जयति मनो मम ॥ चाय नात्य ज्ञानाभिज्ञतमा सदाऽहम्मतिर्जिता । नटात पिनटन्युच्चैर्नटा रेचन तारणे ॥ आभयानश्रीभात स्तनभरारम् । नृत्यति धारटना सारा सारा ॥ विचित्रचित्ररचनाचतुराश्चटुलोक्तय । चिनसाराश्चियति सचित्रा महातरम् ॥ कारर कारुशायार्यवेत्तारवारगुण्डला । सुरेन्द्रभवनाकारान् रचयति मम प्र गहान् ।। परीक्षा परीक्षाभिन्द्वीभी रनसञ्चयान् । परीक्षति स्पु'ल्लभा दक्षिमाधारक्षणा ॥ ग्यचित्र यम युधे सतत सत्यपादिन । पणिग्नना प्रति मपुरे गतमीतय ॥ युग्गवाहनोदप्रयेगा पेऽपि तुरङ्गमा । पति नृयत इस चा यामिरे सह ॥ गल मदा सदोरगा पे मतट्सना । गीत घनगम्भीरमािऽगनिदारणा ! After s3 bRins Fr] चार सदरायन्न ३ग । + R ननायरामा । d R रात मम भी nabR परी पार गत वर मी १५ " P ·२७ ९८ रथिभिः सयुताः केचिदङ्गेऽमी महारथाः । विभान्ति भानुप्रतिमास्तेजोभिर्मप्रियदरा' । मया दत्तानि देवेन्द्रा पितृभि• सहिताधिरम् । हव्यर यानि गृहन्ति चितन्यन्ति मम प्रियम् ॥ इत्यमापूरितो गौर्या शरेण मनोरथ · । तथापि जागनि माय चिन्तानन्ता बतागता ।। कय सुतो मम भरे प्राज्यसाम्राज्यकारणम् । सुधारा समास्तारा प्रविचार्यसम्मता ॥ कानुष्ठानस्य रचना पुरश्चर्याऽथ का पुन | प्रकर्तव्या मया बन सप्रधानाः समन्त्रिण ॥ इत्य शम्भुनृप' प्रगल्भविभत्र शकश्रिय भर्सयन् शम्पाराधनसाधनोऽपि तुलजासर्वस्वभूत पुन । पुरेहा मनसा वहन्निजसमास्तारान्निगयोच्चके स्तूष्णीमास सतृष्ण एर निभृत देव्या समाराधने ॥ १०० १०१ इत्यनुपुराणे सूर्यवशे परमानन्दात्मजदेवदत्तोद्भवप्रकाशिताया शुभलक्षणलक्षिताया शिवपुराणान्तर्गतायामने काध्यायसाधिताया तैयासिक्यामशावतपणे राजाधिराजशम्भुराजोक्तिर्नाम अध्याय ।। 97 18 a R देवा अपि मया दत्तम् । Rreads for 98 इत्य मनोरथोऽस्माक शङ्करेण प्रपूरित । तथाप्येका कापि चिन्ता मयि जागर्ति साम्प्रतम् ॥ • cd R सर्वे द्रूत सभास्तारा प्रविचार्य स्वके हृदि । 100 cd R कार्या मया वा वदत प्रधानमचिमि सह । CR पुनेहां मनसा वहन् । -dR देव्या समाराधने । 101 ·करीन्द्र उवाच । इत्यं निगध धरणीपाले शिवसुते तदा । तूष्णीम्भूते सभास्तारा परस्परमुखेक्षणाः ।। छन्दोगामात्यसहिताः सोपाध्याया समोगिन । शियोगिनमत्यर्थे पुरस्कृत्य तपोनिधिम् || अनुपन्वचनैश्चारुचमत्कृतिविधायकै । एकचित्ताग्रता गत्वा शृणुत द्विजसत्तमा ॥ २ ३ मन्त्रिण ऊचु । भो राजन्यकुलोत्तस चिन्ता मा कुरु सर्वया । आपूरितार्यनिचया योगनिद्रा हरे: पराम् ॥ परापरकासिद्धीना दात्री पात्री सुखस्य च । दमिताशेषदैत्येन्द्रमण्डला मङ्गलालयाम् ॥ तडिकोटिप्रतीकाशतेजोभरविराजिताम् । पञ्चाशदूर्णनिल्या सुरूपा मदमन्थराम् ।। मदपूर्णितरक्ताक्षी योगियोगैकगोचराम् । चराचरस्य निर्माणकारिणी शङ्करप्रियाम् || शक्तीनामपि सर्वसामाचा वन्द्या विशेषत.। वेद्या समस्ततन्त्रौधेमन्त्रसङ्घप्रवर्तिनीम् ॥ भत्कुलै स्वरदा दरदा दनुसन्तती । दयायिना सदोद्दामपाखण्डदमनोद्धराम् ॥ मुक्तामणिप्रघटितमायूरोद्भासिनासिकाम् । ताटङ्कयुगलीभूतभानुराकेशमासुराम् ।। a R तन्मन्नु मनापिण । cR भाराधयस्व तो कालीम् । BR गोभरतरषिणीम् । -c R सपो ( for निलयां) b R दनुजे पर [व] (21)(for सन्तती) R cm cd R Transp 10 ab and to cd After 10 Rins पुयकुम्भसमाधारनहिनस्वर्णपर्वताम् । ८ ܘܐ . . . 10

·सोपाध्यायजिश्रेष्ट सिद्धैरन्यैर्मुहुर्मुह ।
सम्बधितोल वाजाले विभव्यसमन्धिते ॥
शिराजा मज शम्भू राजराजसम श्रिया ।
आनन्दसिन्धुलहरीनिमग्न समजायत ।।
ततोऽस्तुपा स्वमनसा काली स्त्रीयामुपासनाम् ।
आमनोदर्वमम्पर्य प्रसन्नादनो नृप ॥
३२
मनीषिण अचु ।
काट माली या प्रोक्ता शितयुत्तमोत्तमा ।
तस्या स्वरूप सिं ग्रन्यि वीर्य को मनु स्मृत ॥
या पूजा विविध यत्र पाल सिद्धिसाधने ।
यम्नि वरुणा चित्ते पयागु समासत ।।
तथैव सिदि मर्वत्र परमां शिवयोगिन ।
स्पानजाममा पाश्चिद व ललिताक्षरे ॥
गणेशम यो नाम फोऽभूपेशवभार ।
एनषा प्रति मा प्रधानों यत्तुमईसि ।।
अगम्यपुण्यचरितार्थ यत कौतुरम् ।
नीना वरील स्पृहा भी पिनापर।
इति ! • परिश्रेष्ठ सम्धर्मग मनातमि ।
रहस्यमविर हाजगाद यमन यर ।
३६

·कमान्द्र उवाच । ४० ४४ मनीषिणः सावधाना शृणुध चरित महत् । पुण्य पचित्रं परम काल्या श्रोत्रसुखापहम् ।। आसी पुरा धरा सर्ग सलिलेन परिप्लुता । योगनिद्रामयो विष्णुर्योगनिद्रामदीधरत् ।। ४१ वटस्य पत्रस्य पुटे शयाने पुरुषोत्तमे । तदा तत्कर्णमलजी प्रभूतबलदर्पिती ॥ मधुकैटभनामानौ दानवौ साधुगर्हितो । देवेनानिष्टहृदयौ कालयन्त्रनियन्त्रिती ॥ ४३ आस्फाटेयन्ती स्वभुजौ तृणीकृत्य जगत्त्रयीम् । महामदभरोदनौ दोहोरेकसमेधितौ ॥ अकस्मादिन सवृद्धौ कालानलसमद्युता । प्रतीतौ विश्वविजये परस्परहितैषिणी ।। ४५ एकाशाविर सर्वस्वभूती दनुजसन्तते । उन्मत्ती कोधरक्ताक्षौ विष्णुनाभिकृतालयौ ॥ महाकापट्यभरितौ चरिती बलिना वरी । धातारमत्तुमालोलौ विरेजाते मनस्विनौ ॥ ततो विधाता तो वीक्ष्य भयाकुलितमानस । निद्रामुद्राइतो विष्णु : किं कार्यमिति चिन्तयन् ॥ क्षण तूष्णीं समास्थाय प्रश्चिार्य स्वके हृदि । अत्यर्थमस्तुवरस्तोत्रैर्योगनिद्रामनुत्तमाम् ॥ d_R समधितो ( for समेधितो) b R दनुकुरेवल (for 'जसन्तते ) d_R कृतालय (for लयौ) 47 R Transp 47 ab and 47 cd b_R प्राली ( for चरिती) cd R धातारमतुभुतुक्ती स्ववीर्यभरशालिनी । After 48 ab Rins अस्तुवन्मनसा तन योगनिद्रामनुतमाम् । ४७ १८ 46 18 48

·६०
कान्तिस्त्वमेव फिट कान्तिसमूहभाजां
देवं त्वमेव यत देयसमेधितानाम् ।
राज्यं त्वमेव परितप्ततपोवतानां
मातः प्रमोद परिपालय मामनाथम् ॥
रयानिस्त्वमेव परमासि सुलक्षणानां
विद्यारतां नयनता नियोग्यलानाम् ।
हासस्त्वमेव कलिताद्भुतविस्मयानां
मात : प्रमोद परिपालय मामनाथम् ।।
नाट्य समेत नटन नटनायकानां
लास्यं रमेश सुभगं गणिकाजनानाम् ।
लजाऽसि काऽपि सरला कुटकामिनीना
मान: प्रसीद परिपालय मामनाथम् ॥
विश्वेश्वरी ममि विचपिनोदशाला
दुःशीलदारगकरी शरणागतानाम् ।
नारायणी समय पालनचारलीया
मात : प्रसीद परिपालय मामनापम् ॥
माया रपमेय भुगतापमोहिनी
विधारमानाममये भुपनानि भूयः ।
सीपोदर यहसि पालमुकुन्दमुनि
मातः प्रमीद परिपाटय मामनायम् ॥
३२
६३

·१२३ ६५ वृत्तिनिवृत्तिभरिताथ जनप्रवृत्ति क्षान्ति क्षतिश्च परिसन्नतिरुनतिश्च । प्रीतिदितिश्च सुमति कुमतित्वमेका मात प्रसीद परिपाल्य मामनाथम् ॥ स्पीति स्थितिश्च विनतिलघुता च भीति स्फुर्तिश्च कापि विकृति प्रकृतिश्च काचित् । कृत्य कृतिश्च निकृति परमाकृतिस्त्व मात . प्रसीद परिपालय मामनाथम् ॥ यज्ञास्वमेव समला यजन त्वमेन दीक्षारता रुचिचम कृतिदाऽथ दीक्षा । शिक्षारतामपि सता प्रमिता तितिक्षा मात प्रसाद' परिपालय मामनाथम् ॥ ६७ ६८ रक्षा भयाकुलितमानसमान माना मिक्षा च भिक्षुरजनस्य नरस्य माया । सिद्धि समृद्धिसहिता गृहिणा गृहस्था मात प्रसाद परिपालय मामनाथम् ।। अस्त्र तत्र बत रूपममोघवार्य शस्त्र च शास्त्रापि नाटरभाणजातम् । सङ्गीतगीतमपि वाघमयासि नादो मात प्रसीद परिपालय मामनाथम् ॥ Rcm 6566 b_R सौदामिनी वधरी स्वमेव । कातस्वमेर सुमुखो रमणी त्वमेव । After 67 R ins अत्राणि शस्त्राणि च ते स्वरूपम् । शास्त्राणि नानार्थमतोनतानि ॥ कीर्तिस्त्वमेव मुमति कुमतिस्वमेव । मान प्रसीद 15 67 Rcm 6874 ·७० ७२ निद्रामयी लमसि मुद्रित गेमदृष्टि स्थान प्रशस्तिमरिता प्रथितस्वमेव । बोध प्रबोममयेऽप्यथ का तुरीया मात प्रसीद परिपालय मामनाथम् ॥ देव्या त्या प्रचित्तानि विमान्त्यमूनि भ योनतानि भुवनानि पितृम्भितानि । सरस्य समिसि चर्धित गर्ने मात प्रसीद परिपालय मामनाथम् ॥ कारण्यर दलितमान्तिभर कटाक्ष ये तापसीनमनरे समुपारभन्त । ते दुस्तराण्यनुतरन्ति भरन्ति भाग्य रम्ब प्रसाद परिपालय मामनायम् ।। लिप्सानीप्सिततति परिपूरयन्ती जागपि विश्वपये बलिनालिपीना । एकापि शङ्करमधूरमधूनपापा मान प्रसीद परिपालय मागनाथम् ॥ प्रौदा प्रगल्भधिषणा अपि ये सुधारा- स्वामीरयन्ति परमामृतहेतुभूताम् । भूयो भनन्ति न भजन्ति जनुजनन्या मान प्रसाद परिपालय मामनाथम् ॥ इ५ स्तुना भगरता विपिना विपाने र्नानाविध सरभम नमिता च भूय । सम्प्रार्थिता भगरताग्दा तदानी विष्णु मुमोच सहमा कम्णाति ॥ मुस्तया निभृतनामसम्पयांचे विष्णु प्रसननयना दनुनासिनिष्णु । महायुधन युयुधे रिट पञ्चदिव्य साहसरममाघपरामोऽपि ॥ d_R भून पुरत कामाचा । a R परमतामग ( for निभूत ) ·तौ मायया बत तमोगुणया विमुग्यो दृप्ती तदोचतुरिद वचन रिचितम् । तुष्टा यय मुररिपो वरमावृणीष युद्धस्यदिन]तेऽप्यनलि]मनेन सिल्पितेन ॥ वाक्य समाचर्ण्य वरेण्यनाम्ना प्रयाचितौ मृत्युपथाय दुष्टौ । अथोचतुस्तौ जल्हीनभूमा वारा जहि व मधुकैटभारे ॥ अङ्के तत. श्रीरमणो गृहाला तो दान स्वीयसुदर्शनेन । जहार तेपा हृदयस्थजीन शिव पद प्रापयिषु प्रसामम् ॥ ७९ श्राविष्णो • प्रभविष्णुतामथ समावीक्ष्योच्चकैर्भूजल तेजोवायुयुत नभश्च सुपमा दधेऽधिमा कामपि । चक्रुस्तोत्रशतै स्तुति विधिमुखा काल्या प्रकामक्षणा बधा हस्तसरोरुहाणि पिनयान्नानाप्रणामानपि ।। ८० चिरचितशुभकीर्ति काऽपि मूर्ति शिवाया नलिनसदनचित्तानासित पूरयित्वा । तदनु झटिति लीलान्तर्हिताभूत्प्रभूत प्रथिततमगुणश्री. श्राजनित्री त्रिलोक्या ॥ इत्यनुपुराणे सूर्यवंशे निवासकरपरमानन्दात्मजदेवदत्तद्भगोविन्दकीन्द्रप्रकाशिताया शिवपुराणान्तर्गतायामनेकाध्यायसाधितायामशावतरणे कालीप्रभावनिरूपणमध्याय ॥२॥ 77 78 79 d R युद्धेन तेप्यलमनेन विल्पितेन । R आकर्ण्य वाक्यमिदमाशु जनार्दनेन सयाचिती मृत्युपथाय भूय । तापूचतुस्तोयविहीनभूमावावा जहि (व मधुकैम्भारे । a R स्वके ( for तत ) R प्रभविष्णुता हृदि ( for tवष्णुनामथ) c R प्रकामो सवा (for "मक्षणा ) d R वा हस्तसरोरुहावरिमथो नाना प्रणामानपि। 80 a ·१ २ ४ ५ ६ ॥ ६ कीद्र उवाच । अथोऽभिधास्ये परम मन्त्र तत्र प्रगोपितम् । वराङ्गमित्र सपा गोप्य प्रविदुषामपि ।। स्वय कृतमिवार्म जननीजारगर्भवत् । पन्यासम्भोगव पुभिर्भगिन्या परिभोगवत् ॥ अभक्ष्यभक्षणमिर मित्रहव्यापहारवत् । गोप्य सर्वप्रयत्नेन पण्डितेन मया यथा ।। नाशिष्याय कदा व्यान्न शठाय कदाचन । न दाम्भिकायाकृतिने न च नष्टोद्धताय च ॥ यदि ब्रूयात्प्रमादेन देवताशापमाप्नुयात् । तस्मै कुष्यन्ति योगिन्य सोऽनर्थ सुमहान्स्मृत ॥ पद्मभून्हिमारूढो मालिनाकलितान्तर । द्विजराजकृतात्तसो बीजमेतत्रियारत ॥ ये पठन्ति विश्रेष्ठास्ते ज्या परिमण्डले । सिद्धि पारमिया याति दक्षिणाया प्रभात हर सरक्षण च द्रभूपित द्वि प्रयाजयेत् । जपाले सघिषणविपणा परिमर्दयेत् ॥ शूली त्रिवेदा ललितो लक्ष्माराकेशरञ्जित । यो द्वि स्मरति शत्रूस क्षिपत्यतिपराक्रम ॥ कलत्रान्ते क्षेत्रमयो ज्ञान विष्णुसमरितम् । आ'मा दार्घकृतापासो धरा स्मरचिरजिता ।। bR मनसवात्तमात्तमम् । After Rins य तप्त्वा साधकप्रष्टो वत्मिद्धिमनुत्तमाम् । Romits IC 5d , For 6 R subst ब्रह्मवह्निसमारूट क्लायुस्य दशेसर । मीनमेन मगहर पवादा त्रिवारत ॥ a R व्योमरक्षणयुक् (for हर सरक्षण) cd R मीजयुग्ममिद प्रोक्त भुत मुक्तिपरप्रदम् । R शुलात्रिवीमाटा। cd R यो द्विपति मिदाना पारग मुभगा भवेत् । . d R बिराचिता (for 'जिता) Alter IOR reads 12 cd ७ ८ ९ 1 . 7 a ·१२७ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ मयूर पानाभेनालङ्कतोऽन्ते वदेत्पुन । बीजसप्तम युच्चैहिकान्ता महोज्ज्वलाम् ॥ प्रतियीजाधिकारी ब्रह्मविष्णुशिवामा । अन तपुण्यनिल्यो योगिनामपि दुर्लभ ॥ कानीत वर वस्तु वर्णव्यक्तिमुपागतम् । द्वात्रिंशत्यक्षरो मन्त्र सप्सितसमृद्धिद । यस्यानुष्ठानमात्रेण शम सुरपद गत । कुवेग धननायर पहिस्तेजस्वितामपि ॥ आस्ते यमो नियमहत् रिलोक्यालोकोक्ति । नितिनतिप्रायसाम्रा यपदामगात् ॥ वारणाकृतसमासो यरुणस्तोयनाथताम् । ईशानोऽभूदयेशान्या तुपाराद्रिसुनापति । प्रभञ्जन प्रस्ता भेजेऽखिविभजने ॥ स्वपक्षनरसदृप्तो गरुड पक्षिनाथताम् ॥ पालन कुरुते विष्णु प्रभविष्णु पदे पदे । रोचिष्णुता दिनमणि प्रपेदै गगनेऽधिकाम् ।। वाचस्पति यमुदभूद्धिपणस्य विशेषत । सुधामपुरिगोदारानदधष्टीतदीधिति ॥ रम्भा दम्भानप्सरसामग्दूपमम्पदा । गधर्शणामविपतिपिवारसुरयाभरत् ॥ शेष विशेषप्रथिमा धगमार यभार है। अपारविसहारधुरीणोऽभूगणाधिप ॥ Rcm 11 1b 13 Rom 12 ab and reads 12 cd after to CR धनदामापर (for नाप) b Rोति (for रोका ) w cd Rम याम वनिरिएपी । Rcm 15016b dR अगम (or) "CR भट (lor भार') १९ २० 1 ·१२८ देवेन्द्रसेनायतिता स्थिरा भेजे पडाननः । त्रिलोकीमफरोद्वेधा ब्रह्माण्डान्यपि कानिचित् ॥ २१ रत्नाकरत्वमुदधिरवृणोद्रनसञ्चयै । अमन्दग-धकुसुमो मन्दारो नन्दनेऽवसत् ॥ २२ हरण हरिणा नीता रुक्मिणीप्राणवल्लभा । प्रेष्ठा ज्येष्ठा गुणश्रेष्ठा बभूव रमणीगणे ॥ २३ महाविक्रमसम्पूर्णो भार्गव क्षात्रमण्डलम् | आचर्त शरैरुग्रेरेकाविंशतिसङ्ख्यया || शुक्र · प्रवकम काव्यमकरोद्भव्यदायकम् । ततो चत्रे कीन्द्रत्व सुरासुरसमान्तरे । २५ अचिन्त्यरूपचरितौ नासत्यौ सत्यसयौ । समीयतु समगुणौ भिषग्वरपरेशताम् ॥ २६ प्रेष्टवतो वशिष्ठोऽसौ विश्वामित्रपराक्रमम् । जप्रासाव्यप्रहृदयो हर्षयन्शिष्यमण्डलम् ।। ब्रह्मर्पित्य प्रकर्पण ब्रह्मर्षिपु समाधणोत् । विश्वामित्र पवित्रातिचरित्र साधुसम्मत । २८ गन्धर्षयक्षप्रवरकिन्नरैरभिशोभित । अपाप पर्वतेन्द्रत्व तुषारादि स्फुरद्धिम ॥ २९ मेरु सुवर्णप्राकारपरिखाशतभासुर . । समस्तदेवनितास्थानश्रियमसरत ॥ u cd R वेधानिलोनी निर्माण चक्रे समुदितोद्यम । -After 21 Rins प्रबलता मेोऽसिलविभञ्जने । BR cm 22023d a R -सयुक्तो (for -सम्पूणों) -c R आघान (for आचस्त) 2 R महाक्रम (for प्रस) -cd R बने क्वीद्रपदवीं मुरासुरक्दम्बा । a R प्रष्टोमना[प्रष्टस्तु पशिष्टोऽपि -cd R पभा जनयन्हर्ष प्रकर्ष शिष्यमण्डले। d R समुण्ज्वल (for स्फुरद्धिम ) m cd R समस्तदेवजनतास्थानता समनुग्रहीत् । प्रभवन 21 ·३२ २३ ३४ मार्कण्डयो महायोगी योगयोगाद्गगोचर. । दीर्घायुरप्रतिइतपपीर्याप्युपात जत् ॥ सुरर्पयो नारदाचा पुलस्त्याचा महर्षय । ब्रह्मर्षयः :: कश्यपापा सम्पापुः स्वमनोरथान् ॥ कामो निकाम युसुमशरोधैर्धनुषा सह । अजयनगती रेतृभ्योतिरुद्दीपयन्निर ॥ शीकगारिक प्रोक्त मनोर्माहात्म्यमुत्तमम् । यस्य स्मरणमात्रेण सिद्धिभाजायते नर ॥ अयो यत्र ग्लानां वच्म्यह साम्प्रदायिकम् । यस्मिन्प्रपूजिता देवी साध्याय प्रसीदति ॥ शाक्त गन्धाटक गृा पिशोच्य रहसि स्पिन. । कौशेयके रिचपेनाने लोचनप्रियम् ॥ रम्य पदकोणमालिय निमोणतिय तत । यमुपर धरामेह निरेपादितमुत्तमम् ॥ चतुरिपिशोभारमृनुरेपासमुपरम् । अनिमात्रशुभायासमन्त्रमर्चयितुभीत् ।। आदी मान िदया देव्यै पुष्पसमागम् । सयर पीटतानामपार्चनमुपाचरेत् ॥ समयो जियां पधादजिनामपराजिताम् । निसा गिमिनी दोनोगधोरामप मागम् ॥ dR777 (lor TTTTT) Rगे (form) IR मान मिल गां। -Alter 33Ring मगरले मग मरम्प परमानम् । १७ १८ ३९ ५० 1 " BihR मममममा । Rom 35sod RETI Ren J९ !er UJR rutet. at is r Aria • Mur in IPS मा. -

·:
पोटशक्तय एनाः स्युग्यावरणदेवताः ।
समासेन प्रवक्ष्यामि देवता तुल्यपिणीम् ।।
महामारता माहां महाप्रनशिवोपरि ।
शियामिर्कोग्रावाभिः समन्तादिभु येष्टिताम् ।।
घोराहासा मदिरापानव्याचूर्णलोचनाम् ।
स्मरन्पुप्पाञ्जलिं कुर्वनगानि प्रजेत्ततः ।।
पूषा दिशं समारम्य पम्पयन्त्रमध्यगे ।
काली कपालिनी युद्धों पुरयुल्ला विरोधिनीम् ।।
विप्रचित्तामय नरकोणेऽन्या नसम्मपिणीः ।
उमामुमप्रभा दीक्षा नीर पथानामपि ।
मलाकिकामयो मात्र मुद्रा मिग्रामवि कमात् ।।
सगराष्टपत्रे ललितपु यथाक्रमम् ।
प्राझी नारायणी माश्चरी चामुण्टियामपि ॥
पोमा पभादये दरराजिताम् ।
बाराही नारनिहीच यमुरादरया गुप्रदाः ॥
४४
४६
७

·१३१ ४८ ४९ १० ५१ ५२ شه अथो भूपुररेखासु शोभनीषु समन्ततः । भैरवीश्च महाभैरवीमथो सिंहभैरवीम् ॥ धूम्रभैरविका भीमभैरपीमुन्मनादिकाम् । वशीकरणपूर्वा च मोहनाचामत परम् ।। दिगधीशान्हेतियुतानये साधकोत्तम । एबमाराधिता काली सिद्धा भपति मन्त्रिण ॥ कृया पुरा पुरश्चर्यामाचार्येणानुमोदित । प्रयोगान्तन्त्रमार्गोक्तान्कल्पयेत्कल्पितार्थदान् ॥ अ युत्तम साधकाना साधुसाधितसाधन । आत्मनोऽन्यस्य सार्थजातमातनुतेऽचिरात् ॥ निन्दा प्रहास कौटिल्य द्वेष रोष जुगुप्सनम् । रहस्यभेदन मानहानि ताडनतर्जने ।। दुरुदन्त दुरालाप दुरेहा दुर्निरीक्षणम् । दु स्थिति दुय दुःखाऽऽरोपण मर्मघाटणम् ॥ आक्षेपमुग्रश्चनमनास्तिक्यमनादरम् । यदीच्छेसिद्धिमतुला स्त्रीभ्य एतद्विवर्जयेत् ॥ एपमाचारपानमन्त्री पुरश्चरणसिद्धये । प्रकुनात धृतोत्साहो होमब्राह्मणभोजने ॥ राधाबलिमुखान्सन्बिलीन्सम्यक्समर्पयेत् । पूजान्ते साधकोत्तसो भुनक्ति विपुल यश ।। आदीप्य दीपा-परितो घृततैलसमन्वितान् । पुडुमागरस्तूरीचन्दनरर्चयेरियाम् ।। सहस्रनामपाठादि कुर्यास्वगुरशिक्षया । सुवासिन्य कुमार्यश्च बटुक गणनायकम् ॥ सिद्धयै यतमनोवृत्तिभरभक्तिसमन्वित । समर्चयेत्सममतिरेतान्सिद्धिप्रदायकान् ॥ Rcm 48 ab Rcm 4966 ५६ १८ २९ ६० 49 48

·रात्ररमिते सदैव समये ध्यानासक्तो नरो
यो मत्र परम पठच्छठजनाराप हयाद्वर्जयन् ।
भूशायासनसस्थितो एलनया नानापिलासललन्
काल्या स [स] क्लयत्यनापशुभदा प्रौदा गक्षकमान् ।। ६१
ध्यायेदामोहस्ते परिकरितमसिं मुण्डमक तताऽधो
हस्ते भाति यरञ्च प्राम्भयहर दक्षिणाभ्या वह ताम् ।
म याहादित्यरोटिप्रतिभटपिन्सदारिति बालयामा
काली भालाचदा मुलीनासना दिव्यभूषावृताङ्गीम् ॥ ६२
इथे ध्यायनुदमा विगलितकरी वानिया वायामा
वादाताला क्लाड्दा नरममुखी कृष्णपा
सुभ्याम्
कृपा वार्ता निनाङ्के जपति मनुवर सर्वसिद्धाघराणा
मीशव याति तर यति सतत स या सत्यसव ॥ ६३
होमदयेरपार परमरसपरा वसिम यऽतिरेर
मन्त्र जल्प पवित्र गतविषयरतियों नहोति प्रकामम् ।
नानामापाविशेषाननुगमति कर्भिध्यराव्यऽनुरूपान्
नि शेष दापजात परिहरति राति याति याश्चिदमाया ॥ ६४
निद्रा कामपि सन्द्रिवामपहर मुद्रा दधानोऽधिप
प्रेग्णा सादापामृताहृदयामासस्मरसारिकाम् ।
भर या पूरितमानस सरमस त्यक्तासो रस
पूजायां स करि प्रग भारितासाम्रा यमामृच्छति॥
स्प बालामह याचिनमिह मया तत्पभूत मुनीना
योगी दाणा यनानामहिकुरजनुषा भूसुरागा सुराणाम् ।
अप यक्ष्यामि मिचिगरिएपहर योगिन श्रीशियस्य
प्रोट पुण्य चरित रुचिरचिन्मया भा दिज द्रा शृशुपम् ॥ ६६
इल्पनुपुराण सूर्यवश अध्यायस्ताप समाप्त ।

·१३४ .. .. : .. कुरण्टकै कुरकै कदम्रैर्देवदारुभिः । कन्दैर्मुले. फ. पुष्पैः पल्लौरकुरेश्चिता ॥ आनराम्रातनिम्ननिचुलेन्जुलै : पुनः । मन्दारे । पारिजातश्च वटाश्वत्थार्जुनरपि । कार्णिकार : सकरमधूकै. सीपील कैः ॥ बिल्वैर्भल्लानः सीताफ्ले रामफरीरथ । अनानसैश्च र भाभिः क्रमु रिफेरलः ॥ १४ खर्जूरैश्चन्दन रक्तचन्दनैः कृष्णचन्दनैः । सुगन्धापूर्णदिप्रान्तप्रौढकमरभूभरैः ॥ पलाशैनव्यरतिकारुटितेललितैः । ग्राहीभिरसरशीभित्रिविधश्च शिरीपः ।। अलता मतिमता मताभिमतदायिनी । वर्ति विषयातीरे मन्दमास्तजिते । तस्या महासिद्धिधर . सर्वसिद्धजनप्रियः । पठन्दाचारदूक सर्वशास्त्रार्यपारगः ॥ अधणरहस्यज्ञ प्रज्ञावान्प्राज्ञसम्मत । जनयन्दोपदमन जनानां स्वीयदर्शन: ।। १९ प्रह्मग्रियावृतो दान्त शान्त. क्षान्त · शुचिस्मिनः । ऊपरता ब्रह्मचर्यचर्यानानार्यपूजिन • ॥ २० Rcm 11 1 R यदा [4]णिकारिय। -Alter terms फरयदरीदे परीरधारपीटा । यगन्दने रसचन्दन पृष्ट[ण पदने । पानमयरनी पनसतिगंगरपि ॥ " Rcm 1315 "R cm 16017b Alter is abR inserts मा भानुमाशमुंग इवापर । CR यर पदन (tor पठन्यज्ञान ) दापमान (lor 'दमन) पत्रत (lor निरिमन ) -1 R यानारंगग्मा (lor 'पूजित ) १७ १८ । " R " "R ·२१ २२ २३ २४ २५ : .. २६ २७ धृतवतिनतस्तीप्रसाधितानन्तसाग्नः । आर्याभक्तो व्यक्तमतिर्मन्यन्त्रप्रवर्तकः ॥ महासचोऽतिगम्भीरस्तचरित्तनदर्शकः । दृष्यतिथ्यः स्फारशियो निर्दूप्यो दोपवर्जितः ।। अध्यात्मरक्ता सद्भक्तस्त्यक्तसङ्गोऽपि भक्तदः । अष्टागयोगकुशलो वृती सुकृतिमानितः ॥ निर्वाणपदवीकासासाहको ब्रह्मलक्षकः । चतु पष्टिकलायेता ज्ञानविज्ञानपारगः ॥ पमासनस्थितो दक्ष : श्वेतयज्ञोपवीतकः । श्वेतोतरीयक श्वेतसुमप्रीत • सिताम्बर ॥ श्वेतानुलेपलिताः श्वेतासनसमास्थितः । शिवयो । सामरस्यानि चित्ते समनुभावयन् ।। अक्षोभ्ये स्वकृपापाहरुधरन्देशिस्नजान् । अनुप्रहाय जगता विग्रही बत शङ्कर ॥ अभ्रान्तो भ्रान्तिसहर्ता [विश्ववि] भ्रमणक्रम । दक्षिणामूर्तिरपेण भ्रमन्सम्भ्रमसम्भृत ॥ जगत्या सत्यसुलभ सुभगः सत्यसश्रयः । स यत्रत · सत्यनाः सत्यवाक्यविशारद . ॥ IR cm 211b Rcm 22 cd a R साधूना ( for सद्धम् ) -bR सम्मन. मुजनप्रिय ।। dR नि सही निर्मम कृती। nab R निर्वाणपदमियन्यद्धपमसन मुधी । "R cm. 25ab For 25 cd Ring शुशाम्बरधर रचन्दनेनानुरेपित । Rcm 26ab ~d R समनुचिन्तयन् (lor 'भावयन) -Alter 26 Rins पास्टाभियग्रन शिष्यमादरम । Rcm 27 ab vah R प्रमगुग्गाम्पेग गयो सयमधर । Rcm 5029b dR सवारपरायम। २८ 2 १.

·४४ १६ स्वभ्रमाक्षेपीटापरिप्लष्टाहितावलि. ! अहन्तारहितो साही बालो-मत्तपिशाचरत् ॥ वैराग्यपरिपूर्णोऽपि महासौभाग्यदायक । दुर्भाग्यदमनोपायो गाम्भ इव भासुर ॥ कृतार्थ मिद्विसामाना प्रशामनियमोयल। परापरेक्षणपर परमास्वपरित् ॥ पश्चिसिद्ध · समृद्धी सा श्रुतिमागत । आसीदासामधाणीपये मुक्ति पल्लभ ॥ शिवयोगी नाम वधिद्राह्मण कोहणोद्भर । परहाटस्फुटमनिर्भेषगम्भीर निस्वन ॥ निशम्य तस्य सिदस्य चरित परमाइतम् । हिमा कोहणक देश त देश समुपाययो । तर गवाऽथ त दृष्ट्या स्पृष्ट्वा पादसोरटे । बदाझलिपुटोऽतिष्ट स्थाणुलालाम्पाहरन् । मिन सोऽप सम्पृष्टा नाममहणपूर्वकम् । ग्रामगोने महोदने धारयामास सम्भ्रमात् ।। शियोमी भायपि का पुशीलादिषा सम्म । गुरु नाशून सिद्ध वरयामास सुनन ॥ अमिनमाया तमन्ने वस्तु सुरक्षगम् । समारही समुदिमु] तबान्तवासाय विचक्षण. || 1 RETभाविकर - Ram समापात् । d_R मागानिसहरन् । Rcm 43 cd Alter 44 ab Rins मारा गया। -d_R Airy (tor मरभ } IR fit (for it) -Rm 45 cd Rrfary (11) १९ 41 " " . CA (ना) *Rerrमाद। Rem sos ·६६ ६७ अथ सिद्धर्महासिद्धैरनेकै परिपारित । पुण्याह वाचयित्वाऽशु वाधघोपपुरस्सरम् ।। कौशेयेन नवीनेन बन्धयित्या शिलोचने । रहस्यानीय त शिष्य योमिन शिरयोगिनम् ।। अध्वपटूमथाशोध्य सिद्ध शास्त्रोक्तमार्गत . । दिव्यलक्षणसयुक्त दीक्षापटमकल्पपत् ॥ तीवधमयीं दीक्षा सप्तमीमाचरत्तत । यथा शिष्यस्य सर्वत्र दिव्यभारः प्रजायते ॥ अथो चक्रचतुर्यु चतुर्दिनन्तरे पुन । बिन्दौ दलेपु वर येथूक्तेषु समनुक्रमात् ।। मानौपधिकाथमिश्रजल्पूर्णान्मनोरमान् । सस्थितान्कलशान्गृह्य पूर्वपूर्वक्रमादरात् ॥ अग्नापयन्मन्त्रपूतस्तोयस्तीलिजृम्भिते. । पूर्वान्नायभवान्मन्त्रापचित्रान्मन्त्रगोषितान् ॥ योगिने कथयामास कर्णे सार्थरहस्यकान् । स सिद्ध सर्वसिद्धाना प्रयमो गोरखो यथा ॥ आहृत्य दक्षिणान्कुम्भान्दक्षिणाम्नायजान्मनून् । स्नपयन्कथयामास दत्तात्रेय इव चलन् । पश्चिमाम्नायसम्भूतान्मन्त्रात्याश्चि प्रकाशयन् । अभिपिश्चन् पाश्चिमकै कलशै शिष्यवल्लभम् ॥ tg ab R अभ्वपट्वं विशोध्याशु स सिद्ध. सिद्धसम्मत । " cd R शिवस्य स्वीय शिष्यत्वदीक्षापक विधाय च । Rcm 65 bR सत्तमा पर्यक्ल्पयत् । -R cm 66069b " ed R पूर्वानायमयोधार्य पूर्वकुम्भ मुशोभने । Rcm 7o ab bR दक्षिणानायमुत्तमम् । ~d R इवापर (for इव लिन्) 11 Tor 72 R subst पाश्चिमान्वरशान्य पश्चिमानायजान्मनून् । अभिषियनस्थयत्तथा रेवतको यथा ।। 45 68 70 1 ·४० . . ७७ तत्त्व सत्वपर. सत्यमाराध्य शुचिस्मित । इत्यमाज्ञापयामास सिद्धो पतको यथा ॥ तपौत्तरान्घटान्गृह्योत्तराम्नायविचक्षणः । अआवदत्कर्णमूले शिष्यस्य वडयालयत् ॥ बिद्वन्तरालगै कैश्चित्पीयूषोपधिपूरित . । कलशे: स्नपयामास कथयामास सुव्रतः ॥ अत्यूर्धगतिदं कञ्चिदूर्धाम्नायं महाफलम् । प्रथित सनसिद्दषु सिद्धो नागार्जुनो यथा ।। बिन्दुमध्यगतं कुम्भ नवरत्नपिराजितम् ॥ नवपल्लवसङ्घीण नवौषधिरसावृतम् । नानामञ्जरिकाकीर्णे नरपुप्पसमाकुलम् ॥ कुङ्कुमागरुकम्तूरीमृगनाभिसमचिंतम् । धूपित विविधैर्गन्धै रक्तचन्दनचर्चितम् ॥ अष्टगन्धमयैर्गन्धैलेपित परिलोलितम् । पिष्टातैश्चारुसीमन्तचूर्णैराचीर्णमन्तरा || एलालबङ्गकर्पूरगकङ्कोलसङ्कुलम् । ताम्बूलीदलखजूरीनारिफेरफ्लावृतम् । रक्तकौशेयसन रक्तमालाविभूपितम् ॥ स्वहस्ते कलश गृह्य [धृत्वा] प्रशस्तै सिद्धनायकः । कृपाकटाक्षभरितो ललितो गुणसम्पदा ।। नेति नेतीति नेतीति यत्पर श्रुतयो जगु । अनुत्तर तमाम्नायमभिषेक प्रकल्पयन् ॥ व्यादिदेश प्रसन्नात्मा कर्णमूले सुशोभने । शिष्यस्य गिरिजानाथो हयग्रीवस्य यादृशम् ।। R cm 7382 83 Ib R वदन् (for जगु ) -dR शिववन्निजगाद स । ७९ ८० ८१ ८३ ८४ 13 84 Rcm 84 ·५ ८७ पूर्णदीक्षा विधायेत्थमागमोक्तेन वर्मना । साम्प्रदाय स्वक प्रोच्य दृष्टिबन्ध विसृज्य च ॥ निजक्रमागत कश्चिद्गुरुक्रममथादिशत् । येन शिष्यस्य परमा सिद्धिर्भवति नान्यथा । आद्य तदिननाथाणे गृहीत्वातिमनोरमम् । चकार निजशिष्यस्य नाम सम्भ्रमपूर्वकम् ॥ तेन दीक्षाप्रभावेण स शिगो ब्राह्मणाग्रणी । योगीति ख्यातिमगमसिद्धिपारमुपागत ॥ शिश्योगी ततस्तत्र बहुमाल गुरोगृहे । वसन्नाल्हादयामास ससेन्धिविधामै ॥ आराधय-महोदारसेनाभिर्गुरुमञ्जसा । शिवयोगी मुनिश्रेष्ठ सिद्धि कामप्युपालभत् ॥ प्रसनचेता सतत जपन्ध्याग्रस्तुपनमन् । सिद्धस्य चरित चित्र शिवयोगा पपाठ स ॥ ८८ ८९ ९१ इत्थ भक्तिभर पश्य-स सिद्ध शिपयोगिन । आनापयामास चिर ब्रह्मचर्यन्तचर ॥ ९२ B7 a पाणिग्रह कचिदपि मा दुरुष्प व्रतेच्छया । शिष्यावेन नराधीश योगि-मा वृणु सर्वथा ॥ ९३ R आयतद्गाद्वारनाथाण[f] | -cd R शिष्यस्य कल्पयामास स सिद्धो नाम सम्भ्रमात्। 89 cd R तोपयामास विधिवत्तस्य प्रियतमान्परान् । For 90 R subst प्रगल्भोदारसेवामिराराध्यगुरुमादरात् । अग्भच्छिवयोगी स सिदि कामपि मुनत ॥ c R विदित् (for चित्र) R ज्ञात्वा (for पश्यन्) 90 91 a ·योगी स सिद्धस्य वचो निशम्य प्रणम्य पादौ परिलभ्य भव्यम् । सङ्कल्पपराक्य सरल करिष्ये ययारयो याम्यदिश बता ॥ विद्योत ब्रह्मपर्चा परिचरिततपा भावयन्मन्त्रजात पश्य क्षेत्राणि नानारसभरभरित पर्यटन्तीर्थपङ्क्ती । प्रेम्णा शृङ्गारपुर्यो व्यचरदयमठी कोकणकरदेशे वस्तु योगी प्रसिद्धस्तदनु नुनगुण सन्निवासञ्चकार || इत्यनुपुराणे सूर्यवशे निवासकरपरमानन्दा मजदेवदत्तोद्भवगोपि दासीदप्रकाशितायामनेका ध्यायसाधिताया शुमलक्षणलक्षिताया शिरपुराणातर्गतायामशावतरणे अध्याय ॥४॥ " s a R cm 94 bcd R विद्योतह्निवचा (for 'ब्रह्मवर्चा ) Alter 95 R Inserts मदाज्ञया त्रिपुरजित् तव पुत्रो भविष्यति । भूभारस्यापि सहारे करिष्यति न सशय ॥ तारयिष्यात भदवान् दु सपवादतन्द्रित । मदायात दुषान् निरान्स्थापयिप्यनि । रक्षयिष्यति धेनूनां गणान् यवनहस्तत धाकृष्ण इव वस्वी वधूरानन्दयिष्यति ॥ संस्थापाययति मुदा धर्म शमसमवित 1 आहायप्यति धने पूरकारण पानरान् ॥ धुरधारात्ये नवीनान्यायप्यात । स्वपूजाया बताभक्ति परिष्यति न संशय ॥ सैरान पायान् गाणप यान् शेवानावनायन्यति । अर्चन बाराणस्य प्रण परिवरिष्यति ॥ ताने साम महामायो बहुकार चरिष्यति । आचारप्यति सौम्य समाएपाविप यनाम् । निरन्तर बनातीय पापयर्थमरिष्यति । गमतने सर्वाणि कार्याप्याकल्पयिष्यति ।। महानन्दभराटि सदेव विहरिष्यति । पायथ्य यरिटानि दूरादेव गतरह ॥ भर मुना राजद दिता मा पुर काईचि ॥

·४१ ४२ ४३ ४६ कोड्न गस्थवच श्रुपा मत्तास्ते दशनामिन | भक्तु मठी तस्य कचिदुदतिष्ठ क्लेबलात् ॥ तत्र गवाऽथ त वाक्य तापस शिपयोगिनम् । जगदम्बाप्रभावण मोहमेर समात्र गन् ॥ कचि प्रचलचित्ताशा पुरो भूय समापदन् । भोजनोपपिस किश्चिद्दहि नो चेद्धिनश्यसि ।। इतारय तो वचन कुड्यमेडूक्मण्टितम् । ब्रात्या बभञ्जुस्ते मठ्या जपो शितयोगिनि ॥ दन्ता स्टक टायन्त साटोप मदगर्विता । उत्तोल्य परशून्केचि प्रहर्तुमुपचक्रमु ॥ अमु समस्त वृतात नाचणान्नेशदच्युत । ध्यानस्तिमितनेत्र ससस्मार त्रिपुराम्बिकाम् ।। वा यहस्तगत वाश्य गुरु शिष्यत्वरान्वित । पश्चिद्विमाचय म विद्या स्वामि द्रजालिकीम् ॥ सिद्धरदर्शयामास शृणुत द्विजनायगा । बरेण यष्टिका गृह्य वलस्य मनोरमाम् ॥ ोिम भ्रामयामास दर्शयन्निजलाधनम् । कनु भ्रमणा सरे तिर्थपतिनाहर ॥ स्थाणुबद्धा इत्र भुरे जै ]गुणे परमदारणा । प्रति प्रतीक्मगम स्तम्भस्तपा सुदुस्तर ॥ तत उच्चकुशु सर्वे दीनास्या दानभाषिण । मुधापरामस्माभियोगिनो मन्दबुद्धिमि ॥ अथ मध्याहममये जाते हीनविहङ्गमे । कोटरेयु पिशारेषु वृक्षाणा परमादरात् ॥ महिपाप पु वराहेपु ख घुम्बाच गजेषु च । चमरा नदीतारे विचर सु सुशातर ॥ देवतार्चनसक्ता स गृहमारिपु । सरास्पषु घुमणिपरतापु वेलम् ॥ ४७ ५० ·२६ १७ ५८ ५९ विसृज्य ध्यानमखिल शिवयोगी महामति । अपश्यदतिहर्षेण समस्तानाततायिन ॥ ध्यान त्रिमुच्यापचिति समाप्य जपपूर्वकीम् । प्रफुल्लनयनो योगी समठी समलोस्त ।। ततस्ते पीक्षितास्तेन योगिना दशनामिन । आबद्धबाहयुगला पश्चात्तिर्यगधार्थतः ॥ खशिष्यमब्रवीद्योगी वस्येद मन्त्रलाधरम् । ब्रात्यसन्यासिन केन निबद्धा भुजमण्डले ।। एतेषामपराध को भुजदण्डनिबन्धनम् । रब्ध क्थ क्ययतात्युच्चैत्रात्ययतीश्वरै ॥ छात्रमध्याछात्रोत्ता पश्चिप्रथमासिक । निवेदयामास धिय बाल्याना दुष्टचेतसाम् ।। निशम्य सकल तेषा व्रात्याना दुष्टचेष्टितम् । प्रत्यक्षररणामूर्ति • कृपा कामप्यथातनात् ।। विमोचयेमानधुना सर्मपलभोगिन । अनोचदित्य शिष्याय चिनीतायामितात्मने ।। शिष्यस्तत शकजारमखिल परिनिर्मितम् । चत वाञ्जली यष्टिं भ्रामयन्ननुलोमत ॥ बाहुबन्धनतो मुक्ता व्रात्या गरियोगिन । रितेनु प्रणति भूय शिपयोगिपदाम्बुजे । शिवयोगी तत सोऽथ करणाकृष्टमानस पायाम [उपायन] मनोहार प्रददौ प्रणयावृत ॥ यथातथमयो जग्मुविसधा दशनामिन । अखरंगगलिता दलिता इस तेजसा ।। उन्मुक्तमाहुब धेषु गतेयु दशनामिषु । पप्रयेऽस्य प्रभा भूयस्तरा श्रीशिश्योगिन ॥ ततो जना बोकणा भीता योगीन्द्रतेजसा । चमकार समाक्ष्यामु स्तुतिमेगावम्बिरे । ६३ ६४ २६ ६७ ३८ ·१५० १५ १६ १७ १८ १९ २० इन्ध निशम्य वचन स यतिस्त दयान्वित · । निजगाद वटो सबै कथयाम्यहमादरात् || इत्यमार्य तद्वाक्य स बटुस्त्यरयान्वित । शिष्यपत्त महाप्रेम्णा वरन्दे पादपङ्कजे ॥ अह शिष्योऽस्मि दासोऽस्मि भत्तोऽस्मि तव सुव्रत । इत्याल्पद्यतिश्रेष्ठ वरिष्ठगुणमण्डितम् ॥ शिष्यत्वेन नहत्तस वरयित्वा यतिस्तदा । समठी प्रापयामास दिव्यभारपिनोदिनीम् ॥ अकुण्ठो कण्ठया यीत स बटुस्तदनन्तरम् । मठीमटन्मठपते कार्य जातममन्यत । अनक्या बटुर्विद्यामविद्याकुरभञ्जिनीम् । समभ्यस समुदितख्याति कतिपयैर्दिन ॥ अभ्यस्तेषु समस्तेषु सार्थेपु मनुपूचकै । मुदमाप बटौ तस्मि-स भिक्षु प्रविचक्षण ॥ सरहत्या समभ्यस्य बटुर्विद्या यतीश्वरात् । समर्घ्य दक्षिणा काञ्चिदेशकालानुरूपिणीम् ॥ ससेव्य विविधोपार्यगतापायैर्निरन्तरम् । स्वदेशदर्शनाकाक्षी जमाहाज्ञा हतामह ॥ अदादाज्ञामथ गुरुराशीभिरभिनन्द्य तम् । पिचिमाभिरनेशाभिललिताभिनिरन्तरम् । गृही वाज्ञा मठपतेहि या राराणसा पुरीम् । स्त्र देशमगमद्वेगान्मनोमारुतरह सा ।। गणेशनामा स बटुर्यदा कोकणमागत । तदा स्पीति समभवत्प्रशस्या तस्य भूतले ॥ अश्रूष्पसक्ला लोका विद्यासामर्थ्यमञ्जसा । ततोऽभवद्गणेशस्य सतत मानदायका ॥ आदौ ग धाक्षतापाद्यासनाद्यानुपचारकान् । ददौ समाजेपु जनो गणशाय द्विजातिनाम् ॥ २१ २२ २४ २६ २७ २८ ·२९ इत्य प्रसिद्धि सर्वत्र गणेशस्य यदाऽभवत् । शम्भुराजस्तमाकये सदस्यत्वेऽनुमन्यत || क्षितिपतिकुट चूडाग्नभूत प्रभूत द्विजवरकुलदाता शासिता दुर्जनानाम् । शिवनरपतिमनु सभ्यता प्रापयिया बुधगणपरत्न त गणेश नन-द ॥ इत्यनुपुराणे सूर्यवंशे निवासकरपरमानन्दात्मजदेवदत्त द्भयप्रकाशिताया शिवपुराणा न्तर्गतायामनेकाध्यायसाधितायां सहितायामशागतरणेऽध्यायः ॥ ६॥ .. २ ३ ४ कीन्द्र उपाच । श्रीगृङ्गारपुरे कश्चिश्वन्द्रयशसमुद्भरः । अभूतप्रभूतमहिमा राजारामनुलाधिप । मूर्यराज इति रयात स्माहुबलदर्पित । सहायास्तस्य चामवन् शिरमा क्षत्रियर्पमा ।। तेषामुपाध्यायर केशको द्विजनायक । उपाध्यायामिधा मिन् देशे कोकणके चिरम् ॥ समस्तकार्यजातानि वशिष्ट इस साधयन् । मध्यसभ गीपतिपद्विहरन्साधुभापिने ॥ आभासेतरा विप्रदेषु गुणसम्पदा । पादुपनिषदामधिफण्ट प्रकल्पयन् । श्रीमान्पण्डितराजो य शिराजप्रियदर । रघुनाय इनि रयातो पिघासागरपारग ॥ अशृगोनिप्रमुग्यम्य सुलग उचितम् । त सर्वगुणसम्पन पेशा ब्राह्मणभम् ।। तत पतिपयामि गर्यराजमान्यता । शिरम्या शिराजन स्वायत्ता मेररीता ॥ रघुनापस्नो येगा करार प्रियम् । गताय गतरदान गगह गतश्रियम् ॥ ५ ६ ८ ९ ·१५२ १० ११ १२ १४ १५ गल्तिाचार्यक भ्रष्टविभ्रम जातसाधसम् । स्वहस्तस्ये प्रणया स्थापयामास सादरम् ।। पण्डिताना गुणधसाद्विप्राणा मानखण्डनात् । उपमर्दाची दाणा गणना प्रहासत ॥ रघुनाथ क्षयापिष्टो रिशिष्टोऽपि धरातले । प्रययापतिगेन दिदृक्षुरमरावतीम् ॥ तथैव शिवराजोऽपि सर्पलोरशिपङ्कर । असर्पदतिगेन द्रष्ट कैलासनायाम् ।। अथो साम्राज्यपदवी परकुञ्जरगृञ्जन । शिवराजात्मजो भेजे शम्भुराजो गुणोज्वल ॥ तत केशरभटेन लब्धा पण्डितराजता । पूर्वोपाध्यायपदवी त्यक्ता जीर्णधूरिव ॥ स्यक्तामर्षो धृतोर्प प्रहर्षपरिभूपित । केशन प्रीणयामास विप्रान् शम्भुसभागतान् ।। वेपाश्चिदमहाराणि दापयामास लाघवात् । घशिनानि क्याञ्चित्कारयामास सुनत ॥ महापोडशदानानि व्रतानि विविधानि च। प्रदर्शयामास मुदा शम्भुभूपाय धीमने ॥ अधर्मखण्डन धर्मस्थापन नियतवन । देशको रचयामास हस्तन नृपतेर्मुह ॥ नीतिशास्त्राण्यशेषाणि दर्शयिवा नरेश्वर । नीती सस्थापयामास शाश्वतीर्धरणीतले ॥ पद्य समभर सौ दुसा यमधिभूतलम् । सापयामास तसरे म त्रैदसमुद्भवे ॥ प्रसन्नरदनोऽधिर तिलक्षणो दक्षिण प्रवृद्धधिषणो महापिदिनति सन । भभूप्रियसखो गुणे शिफ्नृपामजस्योधी चिप्रचरितावटि विरचय सदा केशर ॥ १६ १८ १९ २० २२ ·यत्वाल्याः शिरयोगिनो यदतुल श्रीमद्गणेशस्य यद् यच्छीकेशवशर्मणत्रिभुवने माहात्म्यमन्यादृशम् । तत्सर्व कथित मया नृपतिना पुत्रेहया साधित यद्यधर्म तदेव भो बुधगा वक्षाम्यथो सम्भ्रमै ॥ इत्यनुपुराणे सूर्याशे निनासकरपरमानन्दात्मजदेवदत्तोद्भवप्रकाशितायामध्यायशतसाधिताया शिवपुराणान्तर्गताया सहिताया केशवभट्टमाहात्म्यनिरूपण नाम अध्याय ॥७॥ सुरत्राणीयसैन्यास्तथा सर्वत्र प्रथितप्रशस्तयशसा पृथ्वीतले पार्थिव । श्रीमच्छाहसुवशमण्डनमणेरद्धा शिरस्याधुना किं वक्तव्यमतो नु शौर्यमसुरैरेकाङ्गिताङ्गीकृता । छत्र रायगिरौ धृत धृतिमता सिंहासन साधित शत्रूणा शमन कृत सुबहुशो म्लेच्छा क्षय प्रापिता. ! आबाल्याटियमातृभक्तिरतुला सम्यक्समासादिता तस्यैयोगबलेन सर्वजगतीसाम्राज्यमासादितम् ॥ तस्यानेफनरेन्द्रसेरितपदद्वन्द्वस्य निर्द्वन्द्वस झापामोधमयी मयीति सुखदा शक्ति शुभाऽसत्पुिरा । पीयूषा शकलेन कल्पकतरोवल्लीन जन्मान्तरे रत्न रत्नपुरेश्वरस्य भवति प्राक्कन्यकाव्य परम् ॥ ४९ ·.. एन स्नेहप्रस्फुग्णादुत्तरोत्तरनधिष्णुतापलनादेन दिनदर्शनमपि भूतनमिवाफलनादुभयोभूयस्तरा- मतिदु सहा वियोगसहिष्णुता समजनि । तस्यातिशयितस्नेहासङ्गानुपह्नाससक्तचेतस : कादिः कालीति शक्ती स्त इति निगमागमप्रतिपादितोपासनामार्गप्रविष्टस्य पुरोहितपुत्रस्यास्यामेव जन्म गृह्णीया राज्यधर्माननुभवितुमिति भूय · कर्ममर्मसम्पादयित्री जन्मान्तरीयशर्मसम्पत्ति दात्री शोभमानगानी कर्मयशसम्भवनिमित्तविधिनिर्मितैकविधिपात्री नानाविधपुण्यक्षेत्रपुरश्चर्या परम्परासुवासनसत्पात्री सहैव प्रचचार ! तमध्यजन्मान ब्राह्मग तपोविघ्नमाचरामीति निबन्ध प्रार्थनापुर सर प्रसारितशुद्धाञ्जलिरनेकपाकारिकपुण्यक्षेत्र प्रचल्नशॉलोऽपि दु शील, सुशील नामा परमप्रिया-कश्चि सदाशिवगण शृङ्गारग्सासक्तयोः सुखोपविष्टयोः शिवयोर्नेत्रसज्ञामात्र- चलमपरम्व्यापिष्कृतपरिभान प्रस्टीकुर्वन् बहुश · प्रत्यहपुन: पीडयति स्म । साऽपि तमति- वश्वयित्र कातिपयैरहोभिर्दर्शनमात्रेणैवानेकविधयापिजनसङ्घातसम्भारितजगदुद्धारकतापत्रयो न्मूलकाच्यार्थी कृतजगन्नाथनामयदारब्रह्मस्वरपिपुरुषोत्तमसन्निधापतिपुण्यतरपुस्पोत्तमक्षेत्रे पुण्यनक्षत्रे सर्लोक्सोपानपरम्पगसु सुग्वेने पदप्रक्षेपण निधिनिक्षेपणमिर स्वय स्वीचकार । तद्वार्ताश्रवणनिरसितसोनवृत्तिनिधेष्टपुत्रिय राजपुत्रिका तपुनपरिष्वङ्गसुख लेलिहानेव तयाभिभूता त्रिगुणात्मिा तनु द्वित्रिदिनरेर तयाज । इत्य सम्प्रदर्शितकथाकलापवृत्या शिवराजाभिधा प्राप्तस्य सुशीलनान्नः सौति नाम विशिष्टायाँ हैहयाशभूमिपतेरात्मजाया लभ्यसम्बन्धः । • Rins after the above मुनिद्ध एव। अदुरित वारेमावरिभावितात करणतया शम्भुसज्ञा प्रविष्टस्य पुरोहितमूनो तिमि पश्मिभावे विभाव्यत पितु पुत्रस्य च । स्वस्ववामनानुबन्धानुबद्धसम्बन्धा सपि प्रय त्रिगुणामिका शरीरसम्पद प्रापुरेव सूचनामात्र प्रदर्शन विहितमा प्रयविस्तरभयाद्विस्तरेणालम् । श्रीशम्भोधरणानुमैवनरतो तो दम्पती सदा यम फाल उपागतान्बहुविधा सम्पूजयन्ती गुरान् । प्रेमौरनुपेयुपोरनुदिन स्वररहोमिस्तयो शम्भु प्ररभूदानं शुभनर स्वामीभारप्रभ. ॥ राम्य वृदिभुषागन बटुनर शायं शिवनाचिन कीतिर्दिभु दयम्वपि प्रमरिता प्रयभभूवन्दिा । दाम्भारगुतवियमस्य विशद प्रीविक्रमानुगं विज्ञान सकनरजनि तन् माहाभ्यमन्याशम् ॥ , ५१ ·Section V SAMBLIAJI S PERFORSIANCE OF A SACRIFICE १ २ ३ ४ क्वीन्द्र उपाच । समार्य नृपश्रेष्ठ शिश्योगिप्रभापितम् । सचिवमन्त्रिमुरयै प्रधानरनुमोदित ॥ कर्तुं पुष्टि मुद्युक्तस्त्वरापान्शम्भुभूपति । आज्ञापयामास तदा सेसानाशुकारिण || आचार्य सम्भृताश्चर्यवाक्प्रपञ्चो विचक्षणे । प्रष्ट यो यज्ञसामग्री केन मा क्रियतामिति । कथयिष्यति शास्त्रोक्तरात्या यान् स पुरोहित । सम्भागन् यज्ञियास्तास्तानानयमितस्तत ॥ वापीकूपतटाकाब्धिनदीनदजलान्यलम् । आहर्तव्यानि चतुरैमनोमारुतरहसा ॥ इत्यादिदय तथैवान्यान् सेनमान् व्यादिशन्नृप । आहूयता द्विजश्रेष्ठा नहटगुणमण्डिता ॥ शिल्पविद्यासु निष्णातान् शिल्पिनोऽनल्पलाघवान् । आनयघ समाहृय परीक्ष्य मतिविभ्रमै ॥ इत्य नरे द्रसन्दिष्टास्वरया बाक्यकारिण । पर्नु कार्याण्यशेषाणि जग्मुहर्षपरिप्लुना ॥ देशान् प्रामान् पत्तनानि नगराण्याश्रमानपि । गया समायामासुप्रेिन्द्रान् शम्भुमेरका ॥ प्रथा स्वटीलापिमहरन्तो विश्वरमण । आकारिता शिल्पिमुरया प्रगल्भे दाम्भुसेसै ॥ निशम्य कारण सो विप्रा सिद्धार्थ शिल्पिन । पुढे पौत्रै • परिवृता शिध्येच विधृतक्षगै ॥ श्वेनोणारा सप्तरञ्चुरा श्वेतासस । पोतदक्षता मार समागच्छ मुदायिता ८ ९ १० १२ ॥

·अयो दिग तादायाता ब्राह्मणा शास्त्रपारगा । दवा पल राजहस्ते निगद्य बहु भावुकम् ।। आदिऐषु नरेन्द्रेण पीठेषु विविशुस्तत । सम्पृष्टा कुशलप्रश्नै पाद्याचेस्पचारकै ॥ प्रपूजिता सप्रणय साष्टाङ्गमभिवन्दिता । से सुमनसोऽभूवन् द्विजेन्द्रा शास्त्रपारगा ॥ ज्ञावा तुष्टान् द्विजज्येष्ठान्निष्ठापराञ् शम्भुभूपति । नपा निवेदयाश्चके स्वस कार्यमशेषत ॥ १६ १७ १९ शम्भुराज उपराच । पठिनानि च शास्त्राणि श्रुतानि च पुन पुन । पुराणानि प्रदत्तानि दानानि विविधानि च । विजिता शटर सर्ने बान्धमा परिललिता । सर्धितानि मित्रागि सुहृद परिपालिता ।। क्या द्राणा महाराव्यालापानमृतहारिण । आर्य लक्षश स्वर्णभारा दत्ता गजा या ॥ २० यज्ञा कृता बहुविधा दक्षिणाभिरलङ्कृता । आराधिता दत्तरा कालीकालाङ्कसस्थिता ॥ २१ आसेविताश्च गुरव पितरावपि पूजितौ । इदानी कर्तुमुद्युक्त पुष्टिं स्पेष्टदायिनीम् ॥ २२ नानादेशपरिप्राप्ता ब्राह्मणाश्चरितत्रता । कुरुधमुरसाहाय वचसा मनसाऽधुना ॥ २३ एकाग्रमनसो भूबा परीक्षन धरातलम् । शिल्पिमुख्यान पुरस्कृत्य मापयध प्रमाणत २४ इय द्विजनुप सर्वे व्यादिष्टा शिवसूनुना । पपराक्षुर्ममापुश्च परीक्ष्य मापयामासु] शाखतो यज्ञभूमिकाम् ॥ २५ अनन्ताया मापिताया दिष्ट दिष्टज्ञसूचिते। नवा कल्पचमकारा शिस्पिनो मृष्टवुण्डरा ॥ २६ यहत शितिपस्याज्ञा शिरसा नश्माल्यवत् । प्रसनमनस स पारितोषिकन'ला ॥ ॥

·२८ २९ चतुरिपिशोभाब्य चारुस्तम्भविराजितम् । देवदारुमयैरुचयरुपरिसाधितम् ॥ नाहरि मणिदलैराष्छादितमनेकधा। अतिशातलया शश्वच्छायया परिलक्षितम् ।। समानच वरप्रा तोच्छलपानाययन्त्रम्म् । इतस्ततो पिरचितजल्कुण्डक्दम्बकम् ॥ पुरत परमोदारसभया परिमण्डितम् । समभूमिभराकान्त प्रशस्तगुणगह्वरम् ॥ बहि प्रखल पानायप्रणालाभिर्मनोहरम् । मण्डप रचयामासुलॊक्लाचनतस्करम् ॥ घटित मण्डपे विप्रा सम्भ्रमा उम्भुभूमिपम् । ग वा पठिा कल्याण श्लक्ष्ण बचनमपन् । शिवा मज महाराज शम्भा शम्भुकृपाकुर । एकचित्ताग्रता गाऽस्मदाय वचन शृणु ॥ ३१ ३३ ३४ ब्राह्मणा ऊचु । पराक्षिता महापायैर्गतापायैरसुरा । पुत्रष्टि फलदा यस्या भूया प्रभ्रष्टसशया ॥ सिद्धिप्रदानि चिहानि पाक्षिता पथ कानिचित् । गार ससा पुरतो बालाना शुभभापितम् ।। सुवासिय कुमार्यश्च ब्राह्मणा पुष्पहस्तरा । भारद्वाजादिया पुण्या पक्षिणश्च समाक्षिता ॥ विश्वस्ता स्वैरिणी माचिल्लक्षिता भव्यशासना। आया ती रूपरहरा दृष्टा वारविलासिनी ॥ विस्तानि मनाज्ञानि श्रुतानि शुभपभिणाम् । अस्थिखर्परपाषाणरहिता मिरिता धरा ॥ शाधने मुनिभिर्यादृक्पुराणे परिवर्णिता। यथा पतिरथस्यासाधज्ञे प्रानजनप्रिया । सिद्धि सिद्धि सिद्धिरिति दरदूतन भाषिना । श्रुता तरिसादस्माभि सामादिर सरस्वती ॥ ३५ १६ ३७ १८ ३९ ४० १ ·देवदुदुभिनि?पो विश्रुतो गगनातरे । निरीक्षिता पुष्पवृष्टि पत ती व्योममण्डपात् ॥ आणित क्म्रराग गात ग फिल्पितम् । इत्यादिमिर्मव्यचिद सिद्धिहस्ततलागता ।। गिरिजाया प्रसादन ब्राह्मणाना विशेषत । ओहि शम्भुराजे छ त्वमस्मा सत्यवादिन ॥ T ४२ ४३ काद्र उवाच। ४६ निशम्य वचन तेपा विप्राणा नृपनायक । सापुत्रसम्भपामाक्षी हर्षो वर्षमुपागमत् ॥ निजगाद च पिश्चिद्भरिभावार्यसम्भृतम् । वशिष्ठादान् मुनि रानजा रघुसुता यथा ।। शम्भुराज उवाच। यद्भवद्भिनिगदित तत्तपत्र भविष्यति । इथ सम्भाष्य सोर राजा विश्वम्भरामरान् ॥ पूजयामास विधिवदानमानासनादिभि । आभूपणे स्वर्णमणिघटितरम्परैरपि ॥ एतस्मिन्नतो सर्च शिल्पिनाऽनल्पबुद्धय । महाघज महाच्छाय परिता बद्धतारणम् ॥ कुण्डेर्यथातरानीत स्थण्डितरपि । वदिशाभि परिवृत तुगाटपिराजितम् ।। अपय कावितान त दशरिषु प्रमाणत । रञ्जित रङ्गाल्लाभि शामनीभिरितस्तन ॥ आवद्धकाण्डपटर चारुच दरमण्डितम् । रक्तसम्बरसम्पतिस्तम्ममण्डलभासुरम् ॥ मुक्तामणिमणु सचिता तरमतरा । अतर्गपरेय रची समाइतम् ।। ६'मुक्तारपिताभिजाधिा समावृतम् । घातरसभरान तमदमस्तम्भसम्मृतम् ॥ ४८ ४९ ५० १३ ·3 ५५ ६७ २८ २९ इक्षुभिर्बहुभिबै हन्त श्रियमुन्नताम् । फलैरीलगिरपरि विभान्त रुचिपूरित. ॥ सौवर्णैरथ दौवर्णेस्ताम्रपित्तलनिर्मितै । द्वारोपान्तेषु विन्यस्तै पूर्णकुम्भै परिप्लुतम् ॥ पुन्नागमल्लिकाजातीपुष्पमालाविभूपितम् । निबद्धाभिर्मञ्जराभिर्जनमानसरञ्जकम् ॥ प्रवालकान्तिरिपुभि कोमलैनवपल्लौ । विद्योतमानमाबद्वैस्त्रिजगमोहनक्षमम् ॥ कृत निवेदयामासुमण्डप नियारिता । नया पादाब्जयुगले भूपायामिततेजसे ॥ शिल्पिप्रजल्पितेऽनल्पचमत्कृतिश्किल्पके। इत्थ श्रुते नरेन्द्रेण प्रदत्ता धनराशय ॥ पारितोषिरमालभ्य ननामु (नेमुस्ते] शम्भुभूमिपम् । शिरिपन स्वकरी बघा वारवार मुदान्विता ॥ याज्ञियानथ सम्भारान्समस्तानांशुकारिण । परिगृह्य समाजग्मु सौषधिनिमिश्रितान् ।। आनयित्वा [आनाय्य च] समस्तेभ्यस्तीभ्य पाउन धनम् । सन्दुर्भूपचरणारयो केचन सैरका' ॥ पुत्रजीरे धनवात पुत्रोत्पत्तिफ्लप्रदम । विचेत्यान्ये महाप्रेष्या आययु कार्यसाधका ॥ यद्यत्समभव स याज्ञिय वस्तु भूतले। स्वीयैरनुचरैस्तत्तदानीत वीक्ष्य भूपति ॥ मिलिलान् ब्राह्मोससान् मण्डपञ्च प्रलिपलम् । विशिष्टदिष्ट दैवज्ञदिष्ट दिष्टमुपस्थितम् ।। आहूय चारान् चतुराननचातुर्यहारिण । निमन्त्रणाय भूपाना प्रेषयामास सत्वर आहूता शम्भुराजेन राजान पृथुविक्रमा । दिदृक्षमाणा पुत्रेष्टिं समाजग्मु स्वदेशत ।। ६० ६५ ॥ ६७ ·७० वणिजना बहुविधा विविधान्यस्तुसञ्चयान् । विक्रयार्थमुपाजग्मुर्महानन्दभरालसा: ॥ प्रशस्यलास्यलीलाभिर्भर्सयन्त्य सुराङ्गना । पिककण्ठ्यः कम्युमण्यो वारमुख्या: समाययुः ॥ हसन्तस्तुम्बरोईन तथा विश्वासोरपि । महोत्सवाय महते गायझा शीघ्रमाययु.॥ पिनोदका नटा मल्ला पिटा भाण्डा सुदूरतः । पुत्रेष्टिं परमोत्साहैरायाता परियीक्षितुम् ।। ७२ पगन्धबधिरास्तत्र दीनाऽनाथगणाः परे । पाशैराशामयैद्धा इजागत्य चौशिरे ॥ आयातेषु समस्तेषु विप्रभूमीश्वरादिषु । यथायोग्यानिवासाय निरयानददन्नृप ॥ दवा निवास सर्वेषा कृत्वार्चनमनन्तरम् । आह्वादयामास मुहर्भोजनाच्छादनादिमि ॥ तत उदितरुचिर्नरेन्द्रचन्द्रो बुधररविप्रपुरोहितानुपीत । व्यरचयदतुला व्रताधिरास निजकुलमन्त्रिणि भारमाशु दत्ता ॥ ७६ धादित्राणां निनादो गगनगिरिगुहा पूरयन् दुन्दुभीना घोपो भव्योक्तिशन्द. समधिरमभितः सस्थिताना प्रजानाम् । आलापो गायकाना घनिरपि गणियागीतन प्रादुरासीत् क्षाणीन्द्रेणाधिवासे सुतजननकरे कल्पितेऽनल्पभाः ॥ : ७७ इत्यनुपुराणे मर्यशे नियामाग्परमानन्दात्मजदेवदत्तोद्भगोविन्दकन्द्रिप्रकाशिताया शुभलक्षणरहितायां शिपुगणान्तर्गतायां सहिताया यज्ञसाममासमुपरल्य- धिवासो नाम अव्यायः।

·१ २ ३ ४ ५ ६ कीन्द्र उवाच । कृत्वाधिवास पुढेष्टया सम्भ्रमेण सयीसुत । द्वितीयदिवसे प्रातर्मङ्गलस्नानभासुर · || शुक्लयस्त्रावृतो विप्रपरीत. साधुमानित । पुण्याह वाचयित्वाशु गीतमादिननिस्पनै । नान्दीमुखान् समाराध्य देवान् पितृगणानपि । आचार्यान् पिनयान ना ध्याना स्वाभीष्टदेवताम् ।। योगिनीमण्डल स्तुत्या स्मृत्वा श्रीगुरुपादुकाम् । नित्यदाननिधिं कृत्वा गृहीत्वा शिष्टसम्मतम् ॥ प्रार्थयित्वा सिद्धगण मानयित्वा कुलाङ्गना । भारयिता कार्यसिद्धि वर्जयित्वाऽहित वच ॥ उग्रवमखिल हिला धुर दत्वा स्वमन्त्रिणि । ऋत्विजां चरण चक्रे राजा पतिरथो यथा ॥ सदस्याश्चानुमन्तारो होतार परिवीक्षका । उद्गातारश्च साश्चर्या वृतास्तेन चकाशिरे ।। उत्तमपूत्तमा मध्या मध्यमेषु निशिता । नीचा नीचेषु कृत्येषु सत्कृत्य शिरसूनुना ॥ अधिकारी नरेन्द्रेण यस्य योऽभूसमर्पित । स तमेपारोत्तत्र मततन्द्रो गतास । बालवृद्धातुरान्धानामनाथाना परिग्रह । कारितोऽधिकृतानुक्त्या सयीपुत्रेण धीमता || तुहिनाद्रिसमाकारा स्थुसारश्नाशप । आसन् प्रकल्पितास्तत्र पुत्रेष्टिपरमोसवे ॥ एक्वर्णगवां दुग्धैर्मुग्धै समनुसाधिते । पायसै परिपूर्णानि भाण्डानि प्रचशिरे । पोलियानामपूपाना वटवाना महाधरा । शप्कुलाना पूरिकाणा लगाना पिरेजिरे ॥ ७ १० १२ اسې ·: १४ : १७ : १८ १९ नानापक्कानजातीना भक्ष्याणां व्यञ्जनैः सह । पुञ्जाः पूर्नरस्ता गश: परिकरिपताः ।। गुडौदनानि चित्राणि कृशरान्नानि कानिचित् । समण्डा पेणिमास्तत्र विभुः पर्वतोपमाः ॥ घृतरफेस्ट पकैर्मन्दामिपरिपाचिनैः। पिष्टफेरभिसम्भूतास्तत्र भूरि शिलोचयाः ।। कचौरिकाश्चारुतरा बटिकश्चाणकोद्भवाः। कन्दमूलाकुरफ्ला' पुष्पपल्लरकोरकैः ॥ स्फुरद्रुचिभराः शारा देह्यचोप्यसमन्विताः। जितखेदैस्तत्र सूदैः कृत्वा सस्थापिता वभुः ॥ सिताघृतामृतदधिमधूनामतुला हृदा. । बमासुरिन्द्रस्य गृहे सुधाउण्डचया यथा ।। इत्थमन्नानि सिद्धानि कृत्वा कृत्या प्रतिक्षणम् । आयातेग्यो याचम्यो ददुरन्नाधिकारिण' ॥ दीयता दीयता भूयो भुज्यता भुज्यतामिति । स्फार शब्द प्रादुरभूत्सरे सर्वगुणोन्नते ॥ गृह्णीध्वमन्न खाद्यश्च त्यजघमवशिष्टकम् । सूपाधिकारिण • सर्वेऽत्रुवन् लेपार्थिनो द्विजान् ॥ पेय खाद्य बहुविध पीयता खाद्यतामिति । दीयता स्थीयता तत्र शब्दो व्योम समास्पृशत् ॥ दिवसे दिवसे तत्र ववृधे स महोत्सरः। यस्मिन्ननाथा दीनाश्च तुतुपुर्भोजनादिभि ॥ इत्य कुर्व-शम्भुभूपो पिप्राणा परिभोजनम् । आचार्यसम्मतो विप्राननुष्ठातु समादिशत् ॥ येन विघ्नस्य सहार सद्यो भाति सर्वथा । कथयामास त विप्रानादौ गणपतेर्जपम् ।। दुर्गाणि यस्यास्तरति नामोचारेण माना । दुर्गाया ब्राह्मणा मन्त्र जजपुर्भूपनोदिता ॥ २० २१ २२ २३ २४ २६ २७ ·२८ २९ ३० ३१ ३२ १३ नमस्कारान्भास्करस्य कर्तुमारोग्यसिद्धये । ब्राह्मणान् ब्रह्मनिपुणान् राजेन्द्रो वरणीमदात् || अभिषेक हरस्यापि चक्रुर्भूपाज्ञया द्विजा । येन सर्वेष्टससिद्धिर्भविष्यति न सशय ॥ उपोषणानि श्रीविष्णो सतृष्णा शम्भुसिद्धये । आतन्वस्तत्वनिष्णाता सत्वा तो द्विजातय ॥ नवग्रहाणा परमान्म-त्रा-मान्त्रिकसत्तमा । भूपप्रदिष्टा प्राजपन् पुत्रेष्टिफलदायकान् ॥ अमङ्गलस्य विलयो मङ्गलस्य महोदय | येन त मङ्गल पुरतोर्विप्रा प्र[अ]पूजयन् ॥ ये ये देना समभवन् वरदा शीघ्रसिद्धिदा । तास्तानाराधयामासुर्द्विजेन्द्रा सर्वसिद्धये ॥ अश्वत्थसेपन केचिद्गगामासेवन तथा । अकुर्वन् भूपसिध्यर्थ तुलसीपूजनादिकम् ॥ सहस्रनामस्तोत्राणि काचा यपि सिद्धये । अपठन् ब्राह्मणोत्तसा हसा इव सुनिर्मला ॥ अध स्वमस्तक केचिदूध पादसरोरुहे । कृत्वाऽतपन् भूपसिद्धिकामुका कामुका इव ॥ एकाशन केचिदपि परे नक्त प्रभोजनम् । धारण पारणमपि केचित्तोयप्रभक्षणम् ।। फलादन केचिदपि वेचित्पल्लवचर्वणम् | आहारमेके वातस्य भूपकार्यार्थमाचरन् । परिवार्य करौ पृष्ठे व्युत्क्रमात्पदयोदृढम् । धृत्याङ्गुष्ठौ बद्धपद्मासना सिद्धाश्च केचन ॥ पादौ युक्रमत केचित्स्य धमारोप्य सुव्रता । अतपन् राजकार्याथै सिद्धा स्वार्थे यथा पुरा ॥ दक्षागुठे केचिदपि वामाङ्गुष्ठेऽय कचन । अतिष्ठन् भानुनदनास्तपत शम्मुसिद्धये ॥ ३४ १५ ३६ ३७ ३८ ३९ ४० ४१ ·१६४ ४३ ४४ ४५ ४६ ४८ वामस्कधे वामपाद विधाय विधिवेदिन । आकुर्वन् परम चिह्नत श्रीशम्भुहेतवे ।। दक्षपाद वाममूर्ति दक्षमूर्ध्नि पर पदम् । वह त केऽपि नियम भूपार्थमथ तेनिरे ॥ एके दक्ष परे वाम बाहयुग्ममथापरे । ऊर्ध दधत श्राशम्भुकार्यार्थ व्रतमाचरन् । निम्बूरस शराञ्च साय साय समागृणन् सिमागिरन् । इच्छतो भूपससिद्धिं तापसा वेचनोत्तमा ॥ गुडोदक केचिदपि द्राक्षाफ्लरस परे । अन्ये दूर्वारसमपि निम्बपत्ररसान् परे । गोमूत्र गोमय दुग्ध दधि तक्रञ्च केचन । पञ्चगव्य माक्षिकश्च कानिक घृतशर्कराम् ॥ खजूर कण्टविफल पोलिका आम्रपोलिका । अक्रोडान्नारिकेरानि रम्याचारोलिका अपि ॥ बदराण्यैक्षवरस भल्लातफलबीजम् । रम्भाफल जाम्बवानि नारिगा यपि दाडिमम् ।। शाक कद केचिदपि समनतो दिने दिन । तपासि बहुधा चक्रु श्रीशम्भोर्बत सिद्धये ॥ सर्ने नवीनवसना नवासनसमास्थिता । नवीनपिरस पात्रा उपपात्रविलासिन ॥ रनाङ्गुलीयका रामा स्पुर मारकुण्डला । सरनवलया र नक्यूरापलिराजिता ॥ गधाक्षताभिषिसल्ललाटा शुद्धवृत्तय । पुष्पमालालस कण्ठा प्रोयफसमुज्ज्वला ॥ प्रत्यह मङ्गलस्नाताधूर्णरामलपोद्भो । महान दभरारेशमरिता सिद्धिवाञ्च्या ॥ घृता ये शम्भुराजेन क्तुं जपमतद्रितम् । विवभुमण्डपे ता सूर्यप्रतिमवर्चस । ४९ ५० ५३ ५५ ·५७ ५८ ५९ ६० अपरे भूसुरोत्तसा मुनिवन्नियतरता । रक्ताम्बरधरा स रक्तगन्धानुलेपना ॥ रक्तोत्तता रक्तपुष्पमालारलिविराजिता । रक्तासनस्थिता रक्ताक्षता (क्तपरिच्छदा ॥ ताम्बूलापूरितमुखा कस्तूरीकेसराप्ठता । रस सुगन्धतैलोपाश्चितदीर्घशिरोरुहा ॥ प्रसन्नमनसो द्योतन्मणिभूषणभूपिता । शुचिस्मिता शौचपरा पुरश्चर्याकृतश्रमा । क्षुत्तृट्यूमसहा प्रेहत्तेज पुलमनोहरा । वीक्षितानन्तफ्लदानुष्ठाना मिल शुक्रवत् ॥ कालिकाया मन्त्रजपमाचरश्चिरसीरयदम् । येन सर्वेष्टससिद्धि प्रभूयान्नान सशय ॥ इत्य व्रतानि कुर्वसु विप्रोत्तसेषु सर्वदा । चतुर्मण्डलसङ्ख्यार काल परमरो ययौ ॥ अथैकस्मिन्दिने काली निशीथे परिपूजिता । मोर्मोसे • पायसाधैरने सपिशितैरपि ॥ विविधरुपहारैश्च फ्लैरुपरनोद्भषे । आरापिता नयनता शम्भुराजेन धीमता ॥ महते वरदानाय पुरस्तासमुपस्थिता । दर्शयामास भूपाय स्यमे स्या मूर्तिमनसा ।। चतुर्भुजा खड़मुण्डयराभयविजृम्भिताम् । पालपनगसदाशवेणिकां च द्रमपणाम् ।। रससीम ततियां स्पु'युद्धममण्डलाम् । मुक्तारनमणिनाते तोपरात्रिम् ॥ मुक्काप-प्रपिसनासादण्डममुग्भ्याम् । अनगननाटयमग्यिदारिताम् ॥ न तुमगारागानापिनामिनीम् । सोमाधान गुरमेयनामुगम् म ६३ ६४ ६५ ·काली समीक्ष्य क्षोणीन्द्र' प्रणनाम पदाम्बुजे । मनोरथ सिद्धमिति स्वक मेने दृद्धाशयः ॥ अतिष्ठदग्रजः स्वप्ने वधा स्थीय करद्वयम् । अप्रार्थयन्महोपायैरपायदलिनी शिवाम् ॥ ततः सा कालिका देवी वरदानसमुद्यता । जगाद शम्भुराजेन्द्रमुचित रुचिर वच • ॥ ७२ काल्युवाच । ७३ ७६ अल जपैश्च विविधैर्ऋतैराचरितैरपि । तपोभिर्विप्ररचितैर्नियमेरपरैरपि । दानधर्मदयाभिश्च प्रारब्धैर्विप्रभोजन। प्रसन्नाऽस्मि महाराज समापय महानतम् ॥ पुरूप प्रतिपद्याह भविष्यामि सुतस्तर । भूभार सहरिष्यामि पालयिष्यामि भूसुरान् ।। रक्षयिष्यामि धेनूना गणान् यनहस्तत । अनायास्तारयिष्यामि दु ग्वपङ्कादिनानिशम् ॥ दुष्टान् संमर्दयिष्यामि स्थापयिष्यामि देवता। धर्म सबयिष्यामि हर्षयिष्यामि सुन्दरी ॥ नूतनान् कल्पयिष्यामि कार्यभारधुरन्धरान् । आहादयिष्यामि धाग्यान् कोङ्कणजानरान् ।। महाराष्ट्रोद्भवान् मध्यरीत्याविष्णामि भूतले । आनन्दयिष्यामि वधूवृन्द गोपपतिर्यया ॥ स्वमतेनाचरिष्यामि राजधर्माननेकश.। स्वैरिणीनां जनपदे प्रदास्यामि महाभयम् ।। अपराध जनकृत क्षमिष्यामि गतस्मया । बहुसाल धरिष्यामि साम ताम्रदराधिौ ॥ एफन्टर करिष्यामि साम्राज्य जगतीतले। पापद्धि सञ्चरिष्यामि समाले विशेषतः ॥ ८० ८१ ८३

·अत सुतार्थे राजेन्द्र चिन्ता मा कुरु कार्ह चित् ।
स्वल्परहोभिस्तनयवदन द्रक्ष्यसि ध्रुवम् ॥
ततः कतिपयाहोभिर्महाकालो मम प्रिय ।
आकारयिष्यति मुदा वा स्वकीय स्थल प्रति ॥ ८५
इत्य महावर दत्वा वराय शिरसूनवे।
अन्तर्हिता समभवन्महाकाली तदा क्षणात् ॥
शिश्नरपतिसूनु • सूर्यतुल्यप्रतापो
चरमभिमतमुच्चै श्यामया सम्प्रदत्तम् ।
अमृतमिर हदब्जे श्लाघयित्वा तदानी
समधिकमुदमापजागृति सन्दधानः ॥
इत्यनुपुराणे सूर्यवंशे निवासकरपरमानन्दात्मजदेवदत्तोद्भगोपिन्दकवीन्द्रप्रकाशितायामने.
काध्यायसाधिताया शुभलक्षणलक्षिताया शिवपुराणान्तर्गतायां सहिताया
कालीपरप्रदान नाम अध्याय ।
कवीन्द्र उवाच ।
एतस्मिन्समये देवा पुरस्कृत्य चतुर्मुखम् ।
वैकुण्ठमासिन देव वीक्षितु समुपावजन् ।
क्षाराम्भोनिधिमध्यस्थे कल्पद्रुममहारने ।
रत्नपल्यवच्छेपपृष्ठे स्यापपरायणम् ।।
निबद्धहस्तपमेन गरुडेनानुसेपितम् ।
विध्यासेनेन परितः कृतकृतानिउ मुह
सम्मर्दय त्या पादाज सप्रेमकरितादिधरम् ।
अके स्यके कमटया रसात यनमारया ॥
शुद्ध चक्र गदा पा चतुर्भिः परपरले ।
पहन्त कौस्तुभोद्भासि शस्तटमरमपम् ॥
वेजपत्ती नाम मारो दधत कण्ठदेशतः !
अनमीकुममस्पाम पीनाम्यायुगातम् ॥
॥
४
६

·८ १० १२ कस्तूरीतिलक्भ्राजल्ललाटश्चारुलोचनम् । नवरत्नसमावीतमध्यसूत्रस्फुरविषम् ।। केयूरराजितभुज वैष्णरैरभिशोभितम् । तुलसीदलमालाभिरभिमालिनमुन्नतम् ।। श्रीव साङ्क श्रुतिलल मराकृतिकुण्डलम् । वज्राङ्कुशवजसरोरुहचिहितपत्तलम् ।। चारुण्ठ चारुनस द्योतद्गण्डमनोहरम् । स्मरहास्पस्फुरदल्लमनयगुणमन्दिरम् ॥ दार्घ घ दीर्घबाहु दाध्यक्षस्तटावृतम् । न दक शाङ्गै सशर समीक्षात प्रतिक्षणम् ॥ पूर्णच द्रसमाभासयदन सदन श्रिय । मादिनी रूपसम्पत्ति दधानमभिमानिनम् ।। नाभिपङ्कजसञ्जातविधि रम्योदर वरम् । श्लिष्टजङ्घ सुदरोरु मणिभासुरगुल्फरम् ॥ नखज्योस्लाभिरधिक हसत रजनीपतिम् । प्रगल्भपरमोदारलक्षण परमोचलम् ॥ स्तुत पणी द्रराजेन स्वकीय सकलैर्मुखे । चतुर्वेदस्तोतरतैर्मुनिमि परिवारितम् ॥ सिद्धविद्याधरै सौं सतत समुपासितम् । देवर्षिभिर्नारदाचैराराधितमहनिशम् ॥ तुम्बरुप्रमुखै सर्वधर्गर्वकुञ्जरे । रम्भाद्यामि समस्ताभिरप्सरोभिरनारतम् ॥ किन्नरीभिर्नागवधूगणैर्यक्षरधूगणे । गीत सङ्गीतमङ्गाभिस्त्रिकाल परमादरात् ॥ बालायोटिसुपमातस्कर कमलापतिम् । ददृशु सकला देवा विधातृप्रमुखास्तदा ।। दृष्ट्वा मुकुद प्रणतिमधुर्मन् सुरनायमा । खखदभारमखिर क्थयामासुरअसा ॥ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० ·देवा ऊचु । २१ २२ धरायामतिसम्बद्धा खलास्ताम्रा महाबला । गते स्वर्ग यदुपती समस्तभयभञ्जने ॥ बौद्धारतारे परम ध्यानासक्ते निरन्तरम् । शिवराजे महाराजे गते रजतपर्वतम् ।। कुन्ति पापसवृद्धि प्रशस्तमददर्पिता । गार क्षीणा द्विजा दीना प्रतिनो भग्नमानस ॥ यतयो व्रतविभ्रष्टा आश्रमस्था गताश्रमा । भङ्ग समस्तमूर्तीना यज्ञादीना परिक्षय ॥ धर्मस्य लियोऽतीर दानानामपि खण्डनम् । पुराणाना कथालापवार्ताया परिभञ्जनम् ॥ खपुष्पराकर्मरतिर्नति सन्नतिकन्नति । सिद्धाना सिद्धिरति क्षपिता बत पापिभि ॥ २३ २४ २६ २७ २८ २९ उग्रावतार श्रीशम्भु सदा यज्ञपरायण । जपानुष्ठाननिरत समुपेक्षा तनोत्यलम् ।। दैत्यारे पुण्डरीकाक्ष गोविन्द गरुडधज | यथा धर्मस्य सस्था स्यात्वमुपाय विचिन्तय ।। चया मत्स्यावतारेण हत्या शक महासुरम् । चत्वार प्रपिता वेदा आनीता मधुमर्दन ॥ धृत्वा कूर्मतनु पृष्ठे मन्दरो विनिवेशितः। विश्वम्भरापि पिता कयाचिनिजलील्या ॥ उत्तोल्य धरणी दन्ते त्वमेक परमो पल । निर्षि सौरग मूर्ति नारायण नरोत्तम ॥ हिरण्यरशिपोशिस्तटीतटपिपाटनम् । नृसिंह ग्यमास्याय मुगुम्द प्रतिपादितम् ।। वामनी मूर्तिमासाथ विभिषिक्रमणे कमात् । बिगेकी सहसाऽऽकान्ता जनार्दन जगपर्ने । ३० ११ १३ ·१७० नि. सप्तकृत्या जगतीपतयो मिरथीकृताः। कुठारधारयातीत त्यया भार्गवमूर्तिना ॥ ३४ ३६ ४० या दाशरथीभूय प्रख्यातगुणसम्पदा । शरैरुपैर्विनिहतो सरणो लोकरावण ॥ हलेन सहसाकृष्य कालिन्दी परिभेदिता । त्वया रैलोक्यसारेण बलरामतनूभृता ।। ओपहास्य त्यया नीता. श्रुतयो बौद्धरूपिणा । वद्धिता • परमा वौद्धा द्विपन्तो ब्राह्मणर्षभान् ॥ तुरङ्गम समारुह्य निगृह्य याने सह । भवान् कल्यिस्वरूपेण कीति काश्चित् करिष्यसि ॥ ऊर्जस्वीनि स्वरूपाणि विभाष कमलापते । बहूनि ये. समस्तानामानन्द परिवर्षते ॥ स्वमित्य दुरितश्रेणी मधुमर्दन सर्वदा । त्रयाणामपि शेगाना हरस्यतिकृपान्वित ।। हपोरेशाऽधुना तस्मात्चमेपास्मान् प्रपालय । लुप्तयज्ञनियारमा परिदीनमनोरयान् ।। प्राण त्वत्तो पिना विष्णो कोऽन्यो न प्रसारिष्यति । अतस्यामेर सम्प्राप्ता दाणवरणानिधे ॥ व्याप्तचराचरमिद मायया भवदीयया । प्रेलोक्य विविधान् भावान् विभर्नि हदपगमान् । अयुतानन्त लक्ष्मीश प्रसादमुमुग्यो भय । ममान् को जटनिधारिस शीन समुदर । इनि सम्प्रार्थिनी देवधियो वरदोऽभयत् । अनुसन्माममापीनो गार्यागायग्निायकः ॥ अयोयापन शिशिकान् यरसमुमुवान् । निगपापियामि युधा मुधव सर प्रियम् ।। ४१ ४२ ४३ ·१७१ .. विष्णुरुवाच ! तिच्यासमुत्पन्नमिदं भय त्यजत निर्जराः । अगण्यपुण्यचरितख्याते भृशबलान्वये ॥ शिरस्वकुलकन्याया राजसाया मनोरमे । जठरे मामकी माया पुरूपेण भविष्यति ॥ कार्य त्रिलोक्या परमप्रीत्या परिकरिष्यति । कृया विचित्र चरित लोकानाहादयिष्यति ।। दामोदरो वाक्यमित्यमुक्त्वा त्रिदिनमासिन । चिरराम महायोगी पिसृज्य प्रणयान्वित . ॥ उपेन्द्रेण मुदा देया निसृष्टा : कार्यमुन्नतम् । प्रतिज्ञाय प्रणम्याथ ययुर्वत यथातथम् ।। गतेषु देवेषु निजस्थानानि मधुसूदनः । कमलासेरितपद · सुप्यापोरगनायके ॥ ४९ ५० मनीषिण ऊचु । कवीन्द्र भरतो वाक्य विश्रुत परमाद्भुतम् प्रतिज्ञात कालिकया पुरुपवरण यया ॥ ५३ : ६४ आद्या शक्तिः कथमिय जाता पुस्परुपिणी । कुनाऽपि पौरुपप्राप्तिर्न दृष्टा रमणीगणे ॥ इत्थमार्ण्य वचन कीन्द्रो वाक्यगोपिद । सानन्द कथयामास पण्डिताञ् श्रवणोन्मुग्वान् ॥ करीन्द्र उवाच । एता युरतय. सय. पुरुषच अपेदिरे । मारण्डेयेन मुनिना पुराणे परिवर्गितम् ॥ नन्दगोपगृहे जाता यशोदागर्भसम्भा । ततस्ती नाशयिष्यामि नियाचरनिगासिनी ॥ इत्यमुक्त भगरता मृगण्डो मिल सूनुना । तस्मादिय महामाया पुरुष प्रतिस्पति ।। ५६ ६७ ·૨૭૨ कथ पुरुषरूपत्वं यास्यतीति द्विजोत्तमाः । महामायात्र सन्देहं त्यजध्वमालम्बितम् ॥ समुदितनवहर्षा निर्जराणामधीशा मुररिपुमुखपद्माद्वाक्यमुच्चैर्निशम्य । स्वहितमतिविचित्र भावयन्तः स्वचित्ते समधिकमुदमापन्वर्जितानन्तशोकाः ॥ इत्यनुपुराणे सूर्यवंशे निासकरपरमानन्दात्मजगोनिन्दकपीन्द्रप्रकाशितायामनेकाध्याय- साधिताया शिवपुराणान्तर्गतायामध्यायः । : १ २ ३ मनीषिण ऊचुः । काल्या प्रदर्शिते स्वप्ने राजा जागृतिमागतः । तदा यद्यत्कर्म चके कवीन्द्र परिवर्णय ।। कवीन्द्र उपाच । राजा जागरमासाद्य प्रातः प्राप्य सभान्तरम् । पुरोहितायाकथयस्वप्न परमहेतुकम् ॥ पुरोहितोऽपि तत्स निशम्य नृपभापितम् । अवश्य भावि सरल भाति कालीपचो यत. ॥ जपयज्ञैस्तपोयज्ञैरलं निष्ठाप्रवर्तितः । पूर्णाहुतिचर विभो महाराजकुमारक ।। इत्युक्तः शम्भुभूपालो गौरवेण पुरोधसा । कर्तुं पूर्णाहुतिमयोदतिष्ठत्परमासनात् ॥ प्रतीक्ष्य होमभवन वीक्ष्य वहि समेधितम् । मानणान् होमससक्तानपि सञ्जातसम्भ्रमः ॥ मधेमौसैः सपिशितै परमानविमिश्रितः । एलाल्यकाकोलपक्रमुकैरपि ॥ जातीफरेनाग्रि रम्भाखरजैः फलै । रसालििपय खाद्यैरपूटकोः सह ।। ४ ६ ६ ·१० ११ १२ ३ १४ बुङमागरकस्तुरीसिन्दूरपटनासकै । स्फुरत्सुगन्धपटलैर्विनिधै कुसुमबजै ॥ कौशेयै सिचयरूपले सुन्दरकम्बलै । अपरेमिलितैर्वस्तुसञ्चयैर्नरनायक ॥ घृतधाराभिरधिक स्नपयन्वातसारथिम् । चकार परमोदारा पूर्णाहुतिमतन्द्रित ॥ पूर्णाहुती समाप्तायामाततान प्रभोजनम् । विप्राणा शम्भुराजेन्द्र प्रार्थनापूर्वक तदा ॥ केपाञ्चित् प्रददौ प्रामान् दक्षिणायै विचक्षण । तुरङ्गमान् गजेन्द्राश्च रयान् रत्नानि कानिचित् ।। अजानिक बहुधन शिविका सुमनोहरा । सुखासनान्यश्वतरीरुष्ट्रान् गारस्समाहिषी ॥ समीचीनानि वासासि भूषणानि सहस्रश । भाण्डानि बहुरूपाणि पानाणि विविधानि च ॥ गैरेयकानि यल्याचल्यो रत्नमुद्रिका । काञ्चील्लामरप्राभ्रष्टकानि सदनान्यपि ॥ दासीर्दासान् धान्यराशीन् कृपिक्षेत्राणि कानिचित् । समाददे राजसिंहो याचमानाय सर्वत ॥ तथैव दशदानानि प्रख्यातानि नरेश्वर । प्रकल्पयामास मुदा स्यानुमानप्रपूनये ।। महापोडशदानानि यानिचि परमादरात् । रचयामास राजेद्रचन्द्रो यज्ञप्रपूर्तये ॥ इत्य दानानि निमृत प्रददन् शम्मुभूपति । पन्पद्रुम इवालोकि रोर्लोले महोसवे । इत्य दान समुद्रीक्ष्य तत उग्चुगुर्जना । न ययातेर्न माधा नृगस्य न वा निमें ॥ न सुजयस्य नेलस्य न दिलीपस्य नो शिरे । हरिधद्रस्य नातस्य न च रामस्य नो शिन ॥ १६ १७ २० २२ ·१७४ २३ २४ २५ २६ २७ ॥ उशीनरस्य राजर्गयस्य नहुपस्य च । न वाक्षितोऽस्माभिरहो विश्रुत श्राणेन वा ॥ याव त पासो भूमर्धारा मेघस्य याप्ती । आदादानानि ताति द्विजेभ्यो राजसत्तम । यारय सिधुतीरषु वालुमाना परम्परा । यापतो धरणामध्य तृणानामपि सञ्चया ॥ यावत्य स्वर्ण शैलस्य शिला परमभासुरा । यावयो गगनप्राते तारका परिसस्थिता ।। भाना करषु याव ताऽणव समुपवृहिता । यारल्यस्तरुजाताना पल्लपारलय स्मृता ॥ यावत सागरजल सस्थिता यादसा व्रजा । तुषाराद समुदिता यारता हिमजा कणा कणा धा यस्य यार ता धरणामधिजृम्भिता । तायतार्गा सुवर्णानि याचमानाय सर्वत ॥ प्रददन् शम्भुराज द्रश्चि तामणिरिवापर । महासवे महादारे प्रवभावधिक श्रिया ।। दय दानमतुल तत श्राशम्मुभूपति । स्नावारभृथम युच्चे सुदृमित्रसमवित ॥ विसर्जयामास मुदा द्विज द्रान् स्माश्रम प्रति । हों वर्पसमावात स सद्य समजायत । अपा विप्रपु यात पूर्ण कामेषु दापनै । महान दभरापिष्ट शिराजा मसम्भव ॥ समाहूय नृपश्रेगन् सभातरमलङ्कृतम् । आभूपयामास मृदुवासाभिर्मणिभूपणे ॥ अथ स नृपोत्तसा पूजिता शिवसूनुना । आभूषिता बहुविध ययातयमुपाययु ॥ यातेयु भूपमुर यषु प्रजानामपि मण्डपम् । यथाई मानयामास श्रामाञ् शम्मुनरेश्वर ॥ २८ २९ ३० ३२ ३३ ३४ १६ ·३७ ३८ ३९ ४२ तथा मौला केचिदपि प्रधाना मन्त्रिनायका । मानिता विविधैर्मानस्तदा भूपेन सादरम् ॥ दीनान्धवधिरा केचिदुत्सपायें समागता । तेऽपि सन्तोपितास्तेन क्षोणीन्द्रेण सुबुद्धिना ॥ महोत्सवे येन येन यद्यत्समनुयाचितम् । दत्तमासीत्तस्य शम्भुभूमान्द्रेण महाधनम् ॥ इत्य समाप्ति सकल यज्ञ नीत्वा नरेश्वर । यथाक्रम समानाय्यादराद्गत्पिनरोत्तमान् ॥ यस्य यद्यत्समभवद्वस्तु मानसमन्वितम् । तस्य तत्तत्करगतश्चकार परया मुदा ॥ गजान् तुरङ्गमानुष्ठान रथानश्वतरीरपि । आवाह्य धनमारेणविज स्वान् गृहान् ययु ॥ ऋत्विजेषु समस्तेषु स्वान् गृहान् प्रस्थितेष्यलम् । शम्भुराजो महाराज शिवराजात्मज कृती ॥ पहन् स्वमूर्ध्नि परम श्वेतच्छा शशिप्रभम् । चामराभ्या वाज्यमान सुरराज इवापर ॥ मायूरव्यजनेनाऽपि सर्वत परिवीजित । अनेकसेवासुमुखै सेवकैरभिसेवित ॥ प्रसन्नवदनाम्भोजो नवाल्पपिराजित । मुक्ताजालै कृतोत्तसो मुक्ताकुण्डलमण्डित ॥ एकावलि रत्नहार वहन् कण्ठे सुशोभने । हारमाणिक्यघटितकेयूरातिबृहित ॥ वक्ष स्थलामिविलस पदक स्मरसुन्दर । रत्नानुवीतल्यद्वयशोभिकराम्बुज अनेकरत्नमलितकटिसूत्रमनोहर । दिव्याम्बरपरीधान पुष्पमालासमुज्ञ्चल ॥ केशरणानुलिप्तानो गधाक्षतपिराजित । कस्तूरीतिमभ्राजल्ललाटरुचिरमित ॥ ४४ ४६ ४८ ·परिपूर्णानन्दभरो वैतालिकपरिष्टुत । यज्ञमण्डपक हित्वा प्रविवेश स्पफ पुरम् । स्थित्या रत्नासने रम्ये कार्यजातमसाधयत् ॥ अगणितकृतकीर्ति कामत्कम्रमूर्ति पिरचितबहुपूर्तिर्याचगाना जनानाम् । मखवरमतिहर्षात्पूर्णता प्रापयित्वा निजगृहमथ गत्वा शम्भुराजो ननन्द ॥ ५२ नीलया निभृतलील्या वर प्राप्य दत्तमय शम्भुभूपति आभार सुपमा महत्ता कालिफोक्तिमतिमाययन् हृदि ॥ ५३ इत्यनुपुराणे सूर्यपशे परमानन्दोद्भयदेवदत्तात्मजप्रकाशितायाम यायशतसाधिताया शिवपुराणान्तर्गतायामध्यायः। २ ३ कवीन्द्र उपाच । अथो शिरस्कवुलजा राजसा शम्भुसुन्दरी । वभार गर्ने परम सर्वलोकहितवरम् ॥ रब्धे राजसया गर्भे पाण्डिमा मुग्वमाविशत् । उत्थाने निभृतालस्य पादयो समुपाययौ ।। तन्द्रारिलोचनप्रान्ते निद्रामुद्राऽपि वाचन । अर्धत विशषेण सर्वव्यावृत्तिहारिणी ।। नितम्बनिम्ने प्रथिमा कशिमाङ्गे सुदु सह । समुल्ललास सहसा गर्भो जठरसस्थिते ।। सुपमा काचिदधिरा राजसाया मुखाम्बुजे । जगाम वृद्धि नृपतेर्मानसोल्लासदायिनीम् ।। भूय परिशिर स्पर्धा जघन गर्भसम्भवे । समालरम्ये सहसा राजसाया विशेषत ॥ अमलम्ब चिनीयातु राजसाया प्रतिक्षणम् । न शक्तिरासीजठरे गर्भभाराट्टराति ॥ ४ ५ ६ ७ ·८ e ११ त्रैलोक्यगुणी जठरे यस्या माया समाविशत् । समुद्हेत्समधिक गरिमाण कथ न सा ।। अखण्डधर्मसलिलबिन्दवो मुखमण्डले । मुहुर्ददृशिरे तत्र राजसाया सखीगणें ॥ अवलम्ब प्रेमभरादत्या सख्य सुविस्मिता । अवन्त महोत्साहै राजसा राजसुन्दरीम् ॥ उदरे सत्वसपना नर्मदामिव शर्मदाम् । समीक्ष्य राजसा सख्य सम्प्रापु परमा मुदम् ॥ गर्भिणी शम्भुभूपालो राजसा निजसुन्दरीम् । क्षणक्षण प्रेमभरादलोकत दयान्वित । सर्वासु सा सपनीषु राजसा मानमानिता । राज्ञाधिक सखिजनैर्गुर्विणीत्यधिकाऽभवत् ।। यद्यदर्थयते साऽथ राजसा पृथुलेक्षणा । तत्तत्सम्पादितमम्भूच्छभुराजेन धीमता ।। आभूषणानि सा भार मेने शम्भुनृपप्रिया । अङ्गानामपि केपाञ्चिन्महागभरालसा ॥ गर्भच्छाया काचिदपि ववृधे ता समाश्रिता । सखीजनस्य चेतासि हरन्ती भूपतेरपि ॥ अथ ता भृगशावाक्षी तृताये मास्युपस्थिते । उदभूवन् सखिजनाहादका दोहदा मुहु ॥ प्रतिमाया देवताना सदारम्मणे मति । समस्तविप्रवृन्दाना सम्भ्रमात्परिपालनम् ।। मत्तव्याघ्रवराहाणा बन्धन परिमर्दने । अभिलाप समधिक प्रादुरासीदिने दिने । हरिणानामपि मुहुर्बधने हनने रति । वधे तिचिरवृदाना रक्षणे च महोसर ॥ सारिकाशुस्दाना धरणे परिपोषणे । ग्रीति परमिका काचिदिवानिशमतद्रिता । १६ १७ १८ १९ २० २१ ·૧૭૮ २२ २३ २४ २५ २६ २७ अनेकपक्षिवाताना हनने परिपीडने । अकुण्ठा परमोत्कण्ठा राजसाया हदम्बुजे ॥ पवित्रमत्स्यजातीना सफ्वागलमकुण्ठितम् । धर्तुं समीहा लीलामी राजसा समुपस्थिता ।। औदास्य परमोदार महाराष्ट्रेषु सर्वदा । कोङ्कणस्थेषु सर्वेषु महादरपरिक्रम ॥ आरामारोपणोत्साह समीहा वनवीक्षणे । सर्वत्र करणा चित्ते जनाना परिपालने ॥ मौलानामाधिपत्येषु नवीनस्थापने रति । नमस्याया मुररिपोरानन्देन समुद्यम ॥ प्रीति समधिका काचिन्नटानामपि नर्तने । होत्कर्षो वारवधूलास्यलीलासमीक्षणे ।। सुन्दरीभि परिकृता अपराधा समुन्नता स्पृहाभिमानेन मया गोपनीया नृपस्त्रिया ॥ विश्वास सर्वकार्येषु सेरफेयु निरन्तरम् । यूरकोकणभूतेषु कृषिकर्मोपजीविषु ॥ आशा वधू स्वका दासी करिष्यामि गतश्रमा । आशामित्य दधाराशु राजसा सवसम्मृता ॥ अट्टालिकाश्चन्द्रबिम्बचुम्बिन्यश्चारुचित्रिता । कदा विरचयिष्यामि शम्भुभूमीन्द्रसुदरी ॥ यवनेषु समस्तेषु सेना सम्प्रेषणस्पृहा । अभिलापश्चिरतर सामस्याऽपि[साम्नश्चापि] समुद्यत• ॥ अयुन्नतपुराणाञ्च स्वायत्तीपरणे मति । जलस्थलारण्यशैल्दुर्गाणा पाल्नोद्यम ॥ तस्कराणामप्यरधे रति काचन सर्वदा । प्रजानामपि सर्वासा वाक्यस्य सहन मुहु ॥ अभिलाप स्वसेनाना विजयप्रेषणे महान् । एक्टमाधिपत्यस्य वाम्या स्वच्छा हृदम्युने । २८ २९ ३० ३२ ३३ ३४ ३५ ·३७ ३८ ३९ क्राडन बालकगणैभ्रमण विभ्रमन्मुहु । गायकाना गायनस्य श्रयणे परमादर ॥ सदा विजयभेरीणा ध्वनरामर्णने मह । अनेकवाद्यजातीना घानालोधनकौतुकम् ॥ सर्ववस्तुषु वैराग्य भूषणादिषु सर्वदा । महास्पृहा वितरणे विप्रमुख्येषु काचन । प्रीत्या परमया स्त्रीषु सर्वासु बत गौरवम् । अष्टादशपुराणाना मर्मज्ञाने महोत्सर ॥ अलौकिक लौमिकच ज्ञानाहानविरेचनम् । अपारवाजिशालाना रचने प्रीतिस्मता ॥ गल मदाना बहुशो गजाना परिवीक्षणम् । अनेकरयशालानामाकल्पनचम कृति ॥ अभिमान सेवकाना स्वकीयानां निर तरम् | गौरीवल्लभपूजायामौदास्य मनसि स्फुटम् ॥ विज्ञप्तिपूरण सयो दीनानाथान्धाना मनेकधा । प्रियोक्ति सर्वलोकेषु क्षमा कापि च सम्भृता ।। आनन्द सर्वदा चित्ते दशदिग्विजयक्षम । दाम्भिानामपाराणा दूरत परिवर्जनम् ॥ वैष्णनानामतितरा समानपरिकल्पनम् । विद्यारता ज्ञानयतामग्ने मध्यमा रति ॥ विनोदवानामविर रुचित्तिप्रदापने । भाण्डाना बहुरूपाणा वखाथै परिलाटनम् ।। जलस्यलारण्यगिरिदुर्गेषु निजलारया। उसाह स्थापने कचिदपिकृत्याधिकारिगाम् ॥ स्वबुद्धिलीलारिभरार्यकार्यप्रयोजनम् । दया भय दृढ़तरमापणाना प्रकल्पनम् ।। अयोक्तिजपन सौपा नि स्पृहताधिषम् । कालानिक्रमण भूयस्तरानादापन । ४२ ४३ ४५ ४६ ४७ ५० ·१३ ५४ ५६ स्वमार्यसाधने साधुपचन समयोचितम् । परोकर्पविमर्देषु प्ररर्षेण समुद्यम ॥ कार्योचते स्तुतिपथाहलन तर्मणि । दायादेषु कृपा काचिद्वहि सज्जनसम्मता ।। वर्तनानां नवीनाना महणे प्रीतिरन्नता । दापने चापि परमा निजप्रेष्यभ्य आदरात् ॥ अभियपश्चिरतर कुङ्कुमारुणाससाम् । कस्तूरीतिल्नस्यापि समाहा हृदयाम्बुजे || वधूटिकानामधिक रोचनाभ्या समीक्षणे । स्पृहे य दोहदा स्फारा बमुवु शम्भुसुदरीम् ॥ ये ये दोहदका केचि समभूपदिने दिने । राजसाया प्रपूर्णास्ते शम्भुराजकृपामरे ॥ इय प्रहमिता मासा दिनानि कतिचि पुन । ध्यतायुर्दशमस्याऽपि राजसाया नृपस्त्रिय ॥ अथ सर्वो सारै प्रगल्भमणिभित्तिके । विचित्रचिनरुचिरचम कृतिविधायकै ॥ गुडानिर्गुण्डिकावतसर्षपैनिम्बपल्लनै । अभितोऽभिवृते चारुवचाखण्डविराजिते ॥ परितो दृढसम्बद्धै कृष्णततुभिराचिते । क्रानदलैोतवारोर्घतनमण्डले ॥ भिपरपर सूतिकायाधिरि सासुविचक्षणे । बहि समावृते दिटवेदिभिश्च समतत ॥ अधिक भौतिर्भूतबाधाहारिभिरावृते । दापमालापरिवृते कुलस्वामिमिप्यते ॥ निबद्धकाण्डपटके चतुरैदपूरुपै । एकविंशतिसङ्याक्माप्त प्राप्तमनोरयै ॥ धात्रीजनैरनुस्ते सौनिदल्लाभिरक्षिते । प्रसूतिकासूक्तजपपरैविप्रैरधिष्ठिते । ५७ ५८ १८ ६० ६१ ६२ १३ ·६४ ॥ ... ६८ ६९ चातुर्वर्ण्यभवैकैश्विद्ध शुमविचिन्तकै । बहिराष्टिते मन्त्रमग्नरक्षकदम्बके । अन्त पुराभ्यन्तरस्थे ललिते सूतिकागृहे । शालिवाहनके शाके सौभाग्यसम्मृतातीच राजसा राजमानिता । शची जयन्तश्च यथा प्रधुन्न रुक्मिणी यया ॥ पडानन शैलसुता यथा विष्णु ययाऽदितिः। तथा बालार्कविलसदहदीधितिमुनतम् ॥ साम्राज्यप्राज्यपदवीदायकैः पञ्चभिर्महै । । असूर्यगैरन्विताया वेलाया सुपुरे मुतम् ।। सुश्लक्ष्णकुन्तल चारुभाल कमललोचनम् । मुरारिमुरलीवेणुनासादण्डमनोहरम् ॥ मनोज्ञश्रवण राकानायस्पर्द्धिमुखाम्बुजम् । पलाशकलिकाकाररसयुगमण्डलम् । समानगल्लमधिकं विलसद्गण्डयुग्मकम् । सुहनु चारचुबुक मनोज्ञदशनच्छदम् ॥ कम्युग्रीव वृपस्कन्ध दीर्घबाहुं विराजितम् । कपाटविलसद्वक्षस्तट कम्रोदरश्रियम् । योतत्कोकनदाकारकर सुललिताङ्गुलिम् । मनोज्ञजङ्घायुगल टटन्त स्वीयतेजसा ।। कमोरुयुगुलप्रान्तं प्रस्पुरम्मणिरन्धकम् । पजीर्घरखायुलिशाशमास्य पदाम्बुजम् ॥ शशरक्ततिरस्कारिनखकान्यामिमण्डितम् । पडुनन पडायर्यनत लक्षगलक्षितम् । धाभ्य: प्रभूता. प्रोद्भुत सुत वीक्ष्यानिमिस्मिताः । समग्भ्रम विभ्रमेण प्रतीहारमुपाश्रिता ॥ ७१ ·૧૮૨ ७७ ७८ : नत्याधिक नरेन्द्राय शम्भवे शिपसून रे । निवेदयामासुरुधः सुतजन्म सुधोपमम् ॥ भय महितजयश्री शम्भुनामा नरेन्द्र : समधिकगुणवृन्देर्बन्दिभिः स्तूयमानः । समुदितनबर्षाद्वानिमिर्जल्पितं यत् सुतजननमुद तनिशम्योदतिष्ठत् ॥ उत्यायाऽपो विधायाभिपरमतिरसाच्छम्मुराजः सचेलं दृष्ट्वा वक्त्र सुतस्य प्रणयनरभराचिन्तयन्नादिमायाम् । विप्रेभ्यः सम्मृतेभ्य: कनकवितरणं फर्णनपूर्णहो- कर्याचके तदानीममरवरतरुवीक्षितो याचकोथैः ॥ ७९ कारागारनियन्त्रणामधिगता ये पूर्वमत्युनता दण्ड्याचण्डिमदण्डखण्डनिकरैर्ये दुर्जनाः केचन । ये द्वेष्या अपि पुत्रसम्भवमहोत्साहे प्रसन्नात्मना समें ते शिवसूनुना नृपतिना श्रीशम्मुना मोचिताः॥ ८० वादित्राणा निनादैः सहरुचिरसिता मत्तकुम्मीन्द्रपृष्ठे- प्यारोप्यप्रौढहर्षात्सकलजनपदे पत्तने यापि भूयः । आबाल प्रीतियोगात्करसलिलरहे दापयामासुरेके मौलेयाः प्रेष्यलोका: क्षितितिलकसमा ज्ञापिता यातशोकाः॥ ८१ रूपाजीवा नवीना नलिनदलदृशो लास्यलीलामतन्वन् नानागानानि चक्रुः परमरसभराद्गायनाथारुतानाः । मृत्यन्त्यारानटौघा. परमविठगणे. सम्मृता: केऽप्यकुर्वन् जाते श्रीशम्भुपुत्रे निभृतगुण गणश्रेणिमालापवित्रे ।। देवा हर्षमुपागमन् ...भूतानि शुद्धान्यल विप्रेन्द्रास्तुतुषुः प्रजा : परमिकामापू रति काञ्चन । दासीदासगणा प्रमोदभरिता भूपा परे शत्रव- श्चित्ते शम्भुनरेशसूनुजनन शल्य दृढ मेनिरे ॥ . :

·..
:
य कर्मे शृणुयात्पठेद्रुचिमराध : पाठयक्षकान्
श्रीशम्भोः सुतजन्म नर्मपरमोत्साहै : क्षिती मानव ।
सन सो लमते मनोरथशत प्रख्यातकीर्तिर्महा-
पुनामात्यकलाबन्धुसुहृदा मानकमान्यो भौत् ।।
८४
इत्यनुपुराणे सूर्यरशे निवासकरपरमानन्दोद्भवगोविन्दकोन्द्रप्रकाशितापामनेकाध्याय
साधितायामशावतरणे अध्याय • पुत्रजनन नाम ।

·Index of Some Interesting Words R-A Physician SAT- A krag -Truly, in proper light 376-- JET-Desirous अजिरक-A Court उत्ताल-Strong sy-Small, a name of Siva $Future FI-Entrails उग्राह-Lifting up 9-74--Now sy-Firm, heavy 972-Plentiful 3477-Proximity, nearness 39719-hisper, treachery True 3919-A fraud, dishonesty अनीमिनी-An army 3467-A private place TFC.Custom, usage, authority उररीत्य-Accepting 7777 ---Versed in Vedas उररीचके -Assented अनेहसि-In time ऊर्ध्वरेतस्-A celebate pare-A tree उलूराल-A mortar IT--An island कन्छपी-A female turtle HATT, 4924-A family, race FIRA frying pan yai-19-Final beatitude कराठीरव-A lion 771--Magic employed for evil A door --Lustful, Irbidious 45, -Delicate, lovely अभ्यर्ण-Near #742A saw - A collection of elephants अभ्यासजुप्- Standing near *TH-Quickly agar--A demon TIET, arta --Crooked (the eyebrow) --A waist belt FÅRTMagic atri --Crooked, uneven country ETTER -The bird called casa Ali False A parrot a-Pure A plastered wall अहस्---Sin A juggler a cheat a rogue आखण्डल-Indra A wicked female 1075--Disease T, FAThe hair on the head -The hair knot on the head are-A musical instrument ART-A hypocrite, crowing like a श्राहो रुपिया-A wonder cock **Possessing the power of Indra ·२ or Ala- A calamity, an evil 15--Raw flesh -Disgust, loathing ATTI-A name of Siva निशीथिनी--Night -Small, dwarfish गान्धर्वविद्या-Music --An inhabited country -A eunuch T-Relating to a louse 995T-Learning TY--An ankle ga-Retinue, attendants गोधिरा-Lizard REE-A master, owner qat-A black bee qar-Train, retinue, ornament The moon IT-A saddle afiy-Lating जग्ध्यर्थम् -For eating 1 -From the Pañicāla country पायोधि पायोदधि-An ocean #012T --March for conquest Tiff—The rear of an army 3117-Happiness, pleasure -Sinful 287--An armour aj-Thirsty, desirous पिचिण्डिल-Corpulent EY--An ear ring gizli-A mark on the forehead ताटङ्कयुगल-A pair of ear rings 25-A child fath--Sharp, pointed T--Varuna, god of the waters alent-Cold, snow 4FStooping to render obedience CUFY-Residence of teeth, mouth प्रतिप्रप-At every Spring File--Indra's thunderbolt 1-Guien (-afari--The twin gods Pre-Impediment, obstacle दुरासद्-Unrivalled 757-A fight, battle amit-One who acts from disinterested $43 —The forepart of the foot moties 7-8 watering place -lealth power, glory HAY-Followers of Siva 1-A deity, planet -Submissive द्विरदन-An elephant -Respect, courtesy formy -A place for the sacrificial fire --A delicate persoji, a dwarf rafa7-A liquor seller 47 -Tlowing forth advancing TFT-A towel for siping dirt 479-A table land 914--To ask solicit irgi - Oscillating ardt-An advance guard प्रेष्यता--Servitude fart, fait 47-Flock TE-A jack al Hal-Subservence - A flower ·ENT--Fit for a Brahman Hases HOR-A talk, a discourse मिदुर--Tragile --A cliff -Fall from a precipice HTTE -- Parafurāma, a descendant of Bhrgu भौरिस-A Brahman मकरालय-An ocean -Quickly --Lorely, charming Haan anklet TIPA criminal 7713-Coming from Mathura HR-A juggler HT-Like a peacock मार्दनिक--Playing on mrdanga माहेयी-A cow - A mirror a bud मृध् -To moisten - A battle मुदिर-A cloud frog 7T-Full of covered with मेल-A meeting -A night guard 715-A performer रापग्ली-A number of kings -A ghost a giant TITUCrying, bewailing faf-Raigad T-To play to sport -A bamboo flute Teet - A young woman 97-Body वाणि-A weaver विनम्-An arrow AUTE-The stone of a certain moun. tain RD-A region country Afe-Hired labour zak-Of a crooked heart वेतण्डी-An elephant rnder वैणिक-Playing on the Vina HART-A step-brother वैयात्य-Immodesty व्यत्यास--Contrariety व्रततिका-A creeper 2741-Sın impurity THCT - Dirty sinful शावक, शावकर -Regarding a dead body शेमुषी-Intellect 9-A eunuch -Conversation Hang-Seven horsed, the sun सभास्तार-Amember of an assembly सरीमुप- A serpent सर्पिस्-Ghee HE Weakness pain सामि---Unfimshed सुनासीर -God Indra सुपर्वन्-A God 971-Exquisite beauty सौषुप्तिर-Sleepy ETT-A spy स्वनि-A sound a cane

·Gaekwad's Oriental Series
CATALOGUC or BOOKS
1951
INTERSITY OF
SITALIENS
ME WSKANALER
BURADOR
सयमियमुन्दग्म
ORIDTIL INSTITUTI, BIRODA

·SELECT OPINIONS Sylvain Levi The Gaek sad's Series is standing at the head of the many collections now published in India 1S as as Asiatic Review, London : It one of the best series issued in the East as regards the get up of the individual volumes weil the able editorship of the series and separate works. Presidential Address, Patna Session of the Oriental Conference Work of the same class is being done in Mysore, Travancore, Kashmir, Benares, and elsewhere, but the organisation at Baroda appears to lead Indian Art and Letters, London The scientific publications known as the "Oriental Series" of the Maharaja Gaeksvar are nown to and highly valued by scholars in all parts of the world Journal of the Roral Asiatic Society, London Thanks to enlightened patronage and vigor. ous management the "Gaekwad's Oriental Series" is going from strength to strength. Sir Jadunath Sarhar, Kt. The valuable Indian histories included the "Gaekwad's Onental Series" will stand enduring monument to the enlightened liberolity of the Ruler of Baroda and the wisdom of hus advisers. ID as an The Times Literary Supplement, London: These studies are a valuable addition to Western learning and reflect great credit the editor and His Highness. on ·GAEKWAD'S ORIENTAL SERIES Critical editions of unprinted and original works of Oriental Literature, edited by competent scholars, and published at the Oriental Institute, Baroda I. BOOKS PUBLISHED at P. RA. 1. Kavyamimamsa (83441ar): a work on poetics, by Rajasekhara (880-920 A.D.): edited by C. D. Dalal and R. Anantakrishna Sastry, 1916. Reissued, 1924. Third edition, revised and enlarged, by K. S. Ramaswami Shastri, 1934, pp. 52 + 314 2-0 2. Naranarayanānanda (atan79977): a poem on the Paurānıc story of Arjuna and Krsna's rambles on Mount Girnar, by Minister Vastupala : edited by C. D. Dala! and R. Anantakrishna Sastry, 1916, pp. 11 +92 + 12. Out of print. 3. Tarkasangraha (mama) a work on Philosophy (refutation of Vais'eşska thcory of atomic crcation), by Anandajñāna or Anandagırı (13th century): editd by T. M. Tripathi, 1917, pp. 36 + 142 + 13 Out of print. 4. Pärchaparākrama ( Støv** ): a drama describing Arjuna's recovery of the cows of King Virata, by Prahladanadeva, the founder of Palanpur: edited by C. D. Dalal, 1917, pp. 8 + 29 Out of print. historical Rāstraudhavams's (ugliaa): an poem (Alahälāvsa) describing the history of the Bagulas ol Mayuragiri, from Răstraudha, the originator to Narayana Shāh, by Rudra Kavı (A.D. 1996): edited by Embar Krishnamacharya, with Introduction by C. D. Dalal, 1917, pp. 21 + 128 + Out o) prant. 6. Lingānusasana (fx13014a). . on Grammar, by Vamana (sth-9th century): edited by C. D. Dalal, 1918. PP. 9 + 2+ Out of front. 7. Vasantavilása (araftar): a contemporary historical poem (Altshalāsys) describing the life of Vastupila and the history of Gujarat, by Balachandrasuri (A.D. 1240): edited by C.D, Dalal, 1917, pp. 16+ 114 + 6 Out of Art.

·2 Rs. A. 8. Rūpakasatha (971): six dramas, by Vatsarāja, Minister of Paramardıdeva of Kalinjara (12th-13th century): edited by CD. Dalal, 1918, pp. 12+ 191 Out of print. 9. Mohaparāja, a (zaa9): an allegorical drama describing the overcoming of King Moha (Temptation), or the conversion of Kumarapala, the Chalukya King of Gujarat, to Jainism, by Yax'ahpāla, an officer of King Ajayadeva, son of Kumārapāla (AD 1229 to 1232): edited by Mun Chaturvijayaji, with Introduction and Appendices by CD Dajal, 1918, pp 32+135+20 Out of print. 10 Hammıramadamardana (eritaka); a drama glorify. ing the two brothers, Vastupala and Tejahpāla, and their King Viradhavala of Dholka, by Jayasimhasürı edited by C.D. Dalal, 1920, pp 15 +98 Out of print. 11. Udayasundarikatha (377F ): a Campū, by Soddhala, a contemporary of and patronised by the three brothers Chchittarāja, Vāgarjuna, and Miuramunirāja, successive rulers of Konkan. edited by CD. Dalal and Embar Krishnamacharya, 1920, PP. 10 + 158 +7 Out of print. 12. Mahavidyavdambana (Helamazin): a work on Nyāya Philosophy, by Bhatta Vadındra (13th century). caited by MR. Telang, 1920, pp. 44 + 189 + 7 Out of print. 13. Pracunagurjarakāvyasangraha ( staystraat ). collection of old Gujarati poems dating from 12th to 15th centuries AD: edited by CD Dalal, 1920, PP 140 + 30 Out of print. 14 Kumārapalapratībodba ( SATTrafaaja ) : a bio. graphical work in Prakrta, by Somaprabhacharya (AD 1195). edited by Junavijayajı, 1920, pp.72 + 478 Out of print. Ganakärika (#fen): a work on Philosophy (Pas'upata School), by Bhasarvajña (10th century). edited by C D Dalal, 1921, pp 10 + 57 Out of print. 16 Sangitamaharanda (Catania): a work on Music, by Narada, odud by WR, Telang 29205 PP 16 + 64 Out of print. 17. Kayındracārya List (atuage): Just of Sanskrit works in the collection of Kavindracarya, a Benarcs Papdit (1656 AD). edited by R Anantakrishna Sastry, with a Foreword by Dr. Ganganath Jba, 1921, pp. 20+ 34 Out of print. 18 Varahagrhyasutra (ang987). Vedic ritual of the Yajurveda , edited by Dr R. Shamasastry, 1920, PP 5 + 24 Out of print. a 15 ·3 Rs. A. . » a a ... 19. Lekhapaddhati (merala): a collection of models of State and private documents (8th to 15th centuries) : edited by C. D. Dalal and G. K, Shrigondekar, 1925, PP. 11 + 130 Qut of print 20. Bhavisayattakahā or Pancamikahà ( HHPATET) romance in Apabhrams'a language by Dhanapala (c. 12th century): edited by c. D Dalal and Dr. P. D. Gune, 1923, pp. 69 + 148 + i 74 Out of print 21. A Descriptive Catalogue of the Palm-leaf and Important paper MSS in the Bhandars at Jessalmere (CATH3171819-9799a), compiled by C. D. Dalal and edited by L. B. Gandhi, 1923, pp. 70 + 101 Out of print 22. Paras'urāmakalpasūtra (91991417747): work on Tantra, with the commentary of Rames' vara : edited by A Mahadeva Sastry, 1923, pp. 23 + 390 Second revised edition by Sakarlal Shastri 19-0 23. Nityotsava (fricaa) a supplement to the Paras'urāma. kalpasūtra, by Umanandanātha: edited by A Mahadeva Sastry. 1923. Second revised edition by Trivikrama Tirtha, 1930, pp. 22 + 252. Reprinted, 1918,Pp. 24 + 196 4-0 24. Tantrarahasya (AGE): a work on the Prābhākara School of Purvamimarisa, by Rāmanujācārya edited by Dr. R. Shamasastry, 1923, pp. 15 + 84. Second revised edition by K. S. Ramaswami Shastry Shortly. 25, 32. Samarangana (119): a work on architecture, town-planning and engineering, byKing Bhoja of Dhara (11th century): edited by T. Ganapati Shastri, 2 vols , vol. I, 1924, pp. 39 +290 ; vol. II, 1925, pp. 16 + 324 .. Out of Print 26, 41. Sadhanamala (19API): a Buddhist Tantric text of rituals, dated 1165 A, D, consisting of 312 short works, composed by distinguished writers vol 1, 1925, pp. 23 + 3+2 (out of print), vol. 11,, PP, 183 + 295 9-0 27, 96. A Descriptive Catalogue of MSS in the Central Library, Baroda (asizgata fragat): 12 vols,. vol I (Veda, Vedalaks ana, and Upanisads), compiled by G K. Shrigondekar and K. S. Ramaswami Shastri with a Preface by Dr. B Bhattacharysa, 1925, pp 28 +264, vol II (Srauta Sutras and Prayogas), compiled by K.S. Ramaswami Shastri, 1942, pp. 18 + 95 (folia) + 301 12-4 28, 84. Mānasollasa Abbilasitarthacintamani (rot. pia): an encyclopædic work treating of one hundred different topics connected with the Royal household and the Royal court, by Somes'varadeva, a Chalukya king of the 12th century: edited by (s, K Shrigondekar, 3 vols, vol 1, 1925, pp. 18 + 146; (ou of Print). vol II, 1939, PP 50 + 30+ 5-0 OT ·4 a . PP 632 Rs A. 29 Nalavılasa (47faria). a drama, by Rāmachandrasārt, papil of Hemachandrasuri, describing the Paurānika story of Nala and Damayanti edited by G. K Shrigondekar and L B Gandhi, 1926, PP 40+91 Out of print 30, 31 Tattvasangraha (तत्त्वसइ) Buddhist philosophical work of the 8th century, by s'āntaraksita, with Pañjikā by his disciple Kamalas'ıla edited by Pandit Embar Krishnamacharya, with a Foreword by Dr B Bhattacharyya, 2 vols, 1926, vol 1: PP 157 + 80+ 582, vol 11, PP 4 +353 + 102 Out of print 33, 34 Mirat -Ahmadı ( fata M) by Ali Muhammad Khan, the la Moghul Dewan of Gujarat. cdited in the original Persian by Syed Nawab Ali, 2 vols illustrated, vol 1, 1926, pp 416, vol 11, 1928, 19-3 35 Manavagrhyasutra (102) a work on Vedic ritual of the Yajurveda with the Bhasya of Astāyakra cdited by Ramakrishna Harshaji s'astrı, with a Preface by B C Lele, 1926, pp 40 +26+ Out of print 36, 68 Nātyas astra (272991a) of Bharata with the commentary of Abhinavagupta of Kashmir edited by M Ramakrishna Kavi, 4 vois, vol 1, illustrated, 1926, PP 27 + 397 (Out of print) vol II, 1994, PP 23 + 25 + 464 5-0 37 * Apabhrams'akavyatray1 (3774771-777t) consisting of three works the Carcari, Uprades'arasayana, and Kalasvaropakulaka by Jinadatta Suri (12th century), with commentaries edited by LB Gandhi, 1927, PP 124 + 115 Qul of print, 38 Nyāyapraves'a (-999219) Part I (Sanskrit Text) on Buddhist Logic of Dinnaga with commentaries of Haribhadra Suri and Pars vadeva. edited by AB Dhruva, 1930, 39 + 10+ Out of print Nyayapraves a (-47939), Part II (Tibetan Text) edited with introduction, notes, appendices, etc by Vidbusckbaja Bhattacharyya, 1927, PP. 27+ 67 1-8 40 Advayavajrasangraha ( 22 ) consisting of twenty short works on Buddbism, by Advaya vajra edited by Haraprasad Sastrı 1927, pp. 39 + 68 2-0 42 60 kaipadrukos'a (451975) Standard work on Sanskrit Lexicography by hes'ava edited by Rama. vatara Sharma, with an index by Srikant Sharma, 2 vols, vol 1 (text), 1929 PP 6+ + 485, vol. 11 (index), 1932, PP 283 - 1-0 39 ·5 Rs. A. . . À +3. Mirat-i-Ahmadi Supplement (fora - affer) by Ali Muhammad Khan. Translated into English from the original Persian by C N. Seddon and Syed Nanab Ali. Illustrated. Corrected reissue, 1923, Pp. 15 + 222 6-8 44. Two Vajrayana Works (91911072397) : comprising Prajnopa; arinis'cayauddhi of Anruignajta and Jaini. addhi of Indrabhūti: edited by Dr. B. Battacharyja, 1929, pp. 21 + 118 3-0 45. Bhavaprahas'ana (**72597): of s'àradītanaya, work on Dramaturgy and Rau (A.D. 1175-1250). edited by Yadugiri Yatıraja and K. S Ramassam Shastrı, 1929, pp. 93 + +10 Out of frin 46. Ramacarita (1997): of Abhinandı, Court poct of Haravarsa, probably the same as Desapala of the M'ala Dynaity of Bengal (c. 9th century AD.): edited by K. S. Rainaswami Shastel, 1929, pp. 29+ 107 7-8 17. Nañjurūjiyas'obliūsana (79118277) : by Nrsimha. Lavi alias Ablunara Kalidas 1, a work on Sinskrit Fotics relating to tlie glorification of Sanjarajı, son of Vssablups of dysore: chiedl C, Kubinamacharya, 1930, PP. +7 + 270 - 5-0 48. Nütyudarpanı (2123:57) : dramaturg, by Ramarandra Sunt with his own com atentary: rdird by LB Gandhi and GK. Shri ondekar. 2 ini... vol. I, 19 9. pp. 23 + 239 Ox! o/ 191 . on .

·6 Rs. A. PRINTI 12-0 .. 53. Iathāgataguhyaka or Gubyasamaja ( 143 ) : the earliest and the most authoritative work of the Tantra School of the Buddhists (3rd century A. D.): edited by Dr. B. Bhattacharyya, 1931, pp. 39 + 210 54. Jayakhyasamhita a afar ) : an authoritative l'ancarātra work of the 5th century A D.: edited by Pandır E Krishnamacharya of Vadtal with a Foreword by Dr. B. Bhattacharyya, 1931, pp. 78 +47 +454 of 55. Kaygälarikāresūrasamgraha (#51731191792): Udbhata with the commentary, probably the same as Udbhataviveka, of Rajānala Tilaka (ilth century A.D). edited by K S. Ramaswami Shastri, 1931, 2-0 PP 48 + 62 56. Parānanda Sutra (92a71a7): an ancient Tântric work of the Hindus in Sutra form : edited by Swami Trivikrama Tirtha, with a Foreword Dr B. Bhattacharyya, 1931, pp. 30 + 106 3-8 57, 69. Ahsan-ut.Tawarıkh ( 3716477-34-agilia ) : history of the Safawi Period of Persian History, 15th and 16th centuries, by Hasant-Rumlu: edited by C. N. Seddon, 2 vols. (Persian text and translation in English) vol. 1, 1932, pp 36 + 510, vol. II, 1934, pp. 15 + 301 19-8 59. Padmananda Niahãhãyya ( 921773761707 ) : giving the life-history of Rsabhadeva, the first Tirtharikara of the Jainas, by Amarachandra Kavi of the 13th centnury : edited by H.R. Kapadia, 1932, pp.99 + 667 14-0 59. Sabdaratnasamanvaya ( 79): an interesting lexicon of the Nānärtha class in Sanskrit, compiled by the Maratha King Sahaji of Tanjore : cdtca by Vitthala Săstrs, with a foreword by Dr B. Bhattacharyya, 1932, pp. 31 + 605 11-0 61, 91, 204. S'ahresarigama Tantra (TF6464877): comprising four books on Kāli fara, Sundari, and Chhinnamastā : cdited by Dr. B Bhattacharyya, A vols, vol. 1, OF PRINT Sökhanda (rlars) 1932, pp. 13 + 179 (Out of prints) Larakhanda 47 tot, 1941, pp. 12+271; vol. III, Sundarikhanda (rciats), 1947, PP. 15 + 146. 3.0 62 Prajūāparimitas (791971): commentaries Prajñāpāramıă a Buddhist philosophical work: edited by Giuseppe Tucci, 2 vols, vol. 1, Abhi. samayalankaraloka of Haribhadra, 1932, pp. 55+ 589 12-0 63. "Tarikh-1-\lubarakhshahi (aliat garste): CON. temporary account of the kings of the Saiyyid Dynasty of Delhi : translated into English from Original Persian by Kamal Krishna Basu, with a Foren ord by Sir Jadunath Sarkar, 1932, pp. 13 + 299 7-8 64. Siddhantabindu (uzrafas) : on Vedānta philosophy, by Madhusudana Sarasvall, with the commentary of Purusottama, edited by P. C. Divanji, 1933, PA 112 +93 + 306 11-0 . on the ·7 Rs. A on ee 65 Istasiddhi (safe ) : on Vedānta plulosophy, by Vimuậtātmā, disciple of Avyayātmā, with the author's own commentary : edited by M, Hıriyanna, 1933, PP 36 + 697 14-0 66, 70, 73, 103. Shābara-Bhasya (37777475T) : the Mimāmsa Sutras of Jaimini : translated into English by Dr. Ganganath Jha, in 3 vols, 1933-1936, vol 1, pp. 15 + 705, vol. II, pp 20 + 708, vol III, pp. 28+ 1012, Index by Dr. Umesha Mishra, 1945, PP 6 + 29 ... 49-0 67 Sanskrit Texts from Bali (alfal99-4): comprising religious and nther texts recovered from the islands of Java and Bali edited by Sylvain Levi, 1933, PP. 35 + 112 3-8 71. Narayana S'ataka ( an140177) a devotional poem by Vidyākara, with the commentary of Pitambara. edited by Shrikant Sharma, 1935, PP 16+ 91 2-0 72 Rajadharma-Kaustubha ( tasap!): an elaborate Smrti work on Rajadharma, by Anantadeva . edited by Katrala Krishna Smrtits tha. 1935, pp. 30 + 506 ... 10-0 74. Portuguese Vocables in Asiatic Languages (orgina 75279 ) : translated into English from Portuguese by A. X, Soares, 1936, PP 125 + 520 12-0 75. Nayakaratna (9177*** ) : commentary on the Nyżyaratnam īlā of Parthasirathi Mis'rn, by Rāmānuja of the Prabhakara School ; edıred by K, S. Ramaswam Shastri, 1937, pp. 69 + 346 4-8 76 A Descriptive Catalogue of MISS in the Jain Bhan. dars at Pattan ( 9994logp{14 frugal) edited from the notes of the late C. D Dilal by L. B. Gandhi, 2 vols , vol 1, 1937. pp. 72+ 493 8-0 78. Ganitatilaha (nalaz): of Sripati, with the commentary of Simhatilaka, a non-Jain work on Arithmetic with a Jain commentary : cdired by H, R. Kapadna, 1937, pp. 81 + 116 4-0 79. The Foreign Vocabulary of the Quran ( Teta) showing the extent of borrowed words in the sacred ext: compiled by Arthur Jeffery, 1933, pp. 15+ 311 12-0 61, 83. Tattvasangraha (ata): of Santaraksıta with the commentary of Kamala tla, translated into English by Dr. Ganganath Jha, 2 vols, vol 1, 1937, PP 8 + 739. 101, 11, 1939, pp. 12+ 83+ 37-0 81. Iamsr-silasa (9479): of flamsa Vasthu : mystic practices and worship diled by Swami Trnkrama Tirtha and Ilathubhat Shastri, 1937, pp. 13 + 331 5-3 . dea a ed N. on ·8 on Rs A. 82. Suktimuktavali (premie): Anthology, Jalhans, a contemporary of King Krsna of the Northern Yadava Dynasty (A.D. 1247): edited by E. Krishnamacharya, 1938, pp. 66 + 463 + 85 .. 11-0 85. Brhaspali Smrt (7757faeyla): a reconstructed text of the now lost work of Brba patı: edited by K. V. Rangaswamı Avangar, 1941, pp. 186 + 546 15-0 86. Parama-Samhita (97891qti): an authoritative work of the Parichara tra system : edited by S, Krishnaswami 80 Aiyangar, 1910. pp 45 + 208 + 230 87. Tattvopaplava (ari1187): a masterly criticism of the opinions of the prevailing Philosophical Schools by Jayaras'ı: edited by Sukhalali Sangha yı and R, C. Pankh 1940, PP. 21 +14+ 4-0 88, 105 Anekantajayapatākā (Bataa42171) of Haribhadra Süri (8th century A, D ) with his own commentary and Tippanaka by Munichandra, the Guru of Vadideva Surt:edited by H. R. Kapadia, in 2 vols, vol I, 1940, pp. 32 + 404, Vol 11, 1947, PP 128 + 314 + 28 28 O 89. S'astradìpika (az (971) : a well-known Mimamsa work: the Tarkapäda translated into English by D. Venkatramiah, 1940, PP. 29 + 264 5-0 90. Sekoddes'atıka (ATTENZIFI) : a Buddhist ritualistic work of Naropa describing the Abhişcka or the initiation of the disciple to the mystic toid: edited by Dr. Mario Carellı, 1941, pp. 35+ 78 2-8 92, 98, 100, 101, 102, 106, 110, 111, 112. Krtyakalpataru (2x4t7Tat): of Laksmıdhara, Minister of King Govindacandra of Kanauj; one of the earliest Law Digests: edited by K. V. Rangaswami Aiyangar, 12 vols., Vol. I, Brahmacān-kanda (2421f27103), 1918, pp. 100 + 328, Rs. 11; vol. IV, sraddha-kända (41 7193), 1950, Rs 15; vol. V. Dāna-kānda (ETHEU:), 1911, pp. 16+ 129+ 415, Rs 9; vol. VIII, Tirtha-visecana-kānda (alsadan 7103), 1943, pp. 92+ 301, Rs 8; vol. III, Nıyatakalakānda (feateE103), Rs. 19--; vol. X, Suddhi-kanda (af&#103), Rs. 9-6; vol. XI, Rajadharma-kanda (1946), 1944, pp. 95 + 273, Rs. 10, vol. XII, Grhastha-kānda (Er&03), 1944, pp. 20 + 132+512, Rs. 12, vol. xiv, Mokşa-kõnda (#1470%), 1945, PP 62 + 355, Rs. 12 105-14 93. Madhavanala- Kamakandala ( THEFTHEET!): romance in old Western Rajasthani, by Ganapati, a Kayastha from Amod. edited by M. R. Majumdar, in 2 vols, vol 1, 19+2, pp. 13 + 5 + 509 10-0 94 Tarkabhasa (afrigt): a work on Buddhist Logic, by Moksakara Gupta of the Jagaddala monastery: edited with a Sanskrit commentary by Embar Krishna. macharya, 1912, PP. 7 + 114 2-0 .. a +++ ·9 R3, a. 95. • Alamkāramahodadhi (HETHetafu) : on Sanskrit Poetics composed by Narendraprabha Sürı at the request of Minister Vastupala in 1226 A. D. : edited by L. B. Gandhi, 1942, pp. 45+418 (with 2 plates) 7-8 97, 114 An Alphabetical List of MSS in the Oriental Insti. tute, Baroda (97471&a): compiled from the existe ing card catalogue by Raghavan Nambiyar, 2 vols., vol. I, 1942, pp. 12+ 742 Rs. 9-0, vol. II, 1950 pp. 12 + 743-1653 Rs. 27-8 36-8 99. Vivāda Cintamani (laarzfærarafo): of Vācaspati Mıs'ra: an authoritative Smſt work on the Hindu Law of Inheritance : translated into English by Sir Ganganath Jha, 1943, pp. 28 + 348 107. Pañcapadikā (99411#1): the famous Vedānta work of Padmapada, a direct disciple of s'ankarācārya : trans. lated into English with capious notes and a detailed conspectus by the late D Venkataramiah of Bangalore, 1948, PP. 46+ 414 17-0 109 Nispannsyogavalı (facquutnant): describing 26 man. dalas or magic circles with full descriptions of more than 600 deities of the Buddhist pantheon, written by. Abhayākaragupta of the Vikramas'ula monastery: edited by Dr. B. Bhattacharyya, 1919, PP. 90 +94 + 16 113. Hletubindutiha zaila) : commentary of Arcata on the famous work of Dharmakirt on Buddhist logic. edited from a single MS, discovered at Pattan by Sukhalalji Sanghavi, 1949 11-0 1157 Jadana Maharnaya (antri, ); A Smrt work principally dealing with the doctrine of Karmavipaka composed during the reign of Mandhata, son of Nadanapala : edited by Embar Krishnamacharya and Raghavan Nambiyar Shortly 116 Diadas aranalacakra (Tamages) ancient polemical treatise of Mallavādı Suri, with a commentary by Sinhasuri Gan: edited by Caturvijayaji and con. ps tinued after his death by L. B. Gandhi, vol. 1. Shortly 12-12- 31 115 Aparajitsprecha ( fazat): a voluminous work on architecture and fine-arts edited by P A. Mankad, Sandy A *18-6- 118. Gurfararusaval (gitara), a collection of several old Gujarat: Rasas : edited by B. K. Thakore, M.D. Desai, and H.C. Siodi.

·II 8. Chhahkammuvaeso( EFFaqat ): an Apabhram a work of the Jains containing didactic religious teachings : edited by L. B. Gandhi. 9. Anu Bhasya ( 394169 ): a standard work of the s'uddnadvaita School : translated into English by G.H. Blatt. 10. A Descriptive Catalogue of MSS in the Jain Bhandars at Pattan (95axits[{1444it): edited from the notes of the late CD Dalal by L. B, Gandhs, 2 vols., vol. II. 11. Nātyas'āstra (arz17): of Bharata with the commentary of Abhinava Gupta : second revised edition by K.S. Ramaswami Shastri, vol. I. 12. Natyas'āstra ( 972317): df Bharata with the commentary of Abhinava Gupta : edited by M. Rama. krishna Kavi, 4 vols, vol. IV. 13. Pañcamı Mahatmya (qantalarsen ) : a Jain religious work: edited by Pandit L. B. Gandhi. 14 Rasasangraha : (179873) a collection of 14 old Gujarati Räsas, composed in the 15th and 16th centuries : edited by M. R, Majumdar. 15. Pärasıkakoșasarigraha (94171998) : a collection of four Persian Sanskrit lexicons: edited by K. M. Zaveri and M, R. Majumdar. 16. kalacakra Tantra (1971): the first book of the Kalacakra School attached to the Mahayana System of Buddhism : edited by Dr. B. Bhattacharyya. 17. Smrtisāra (Fufahrt) : an interesting digest of Hindu Law : edited by Mahamahopādhyāya Dr. Umesha Mishra, 18. Rāmāyaṇa Bibliography : Prepared by J. S. Pade. A, A For further particulars please communicate with- THE DIRECTOR, Onental Institute, Baroda.

·12 . . THE GAEKWAD'S STUDIES IN RELIGION AND PHILOSOPHY R3, A. 1. The Comparative Study of Religions: (Contents : 1, the sources and nature of religious truth I1, super. natural beings, good and bad. Ill, thesoul, its nature, origin, and destiny. IV, sin and suffering, salvation and redemption. V, religious practices, VI, the emo. tional attitude and religious ideals) : by Alban G. Widgery, M.A., 1922 15-0 2. Goods and Bads: being the substance of a series of talks and discussions with H,H, the Maharaja Gaekwad of Baroda (Contents: Introduction. I, physical values. Il, intellectual values. II), æsthetic values. IV, moral value, V, religious valus, VI, the good life, its unity and attainment); by Alban G. Widgery, M.A, 1920. Library edition Rs. 3-0 3 Immortality and other Essays : [Contents: 1, Philo. sophy and life. Il, immortality. III, morality and religion. IV Jesus and modern culture. V, the Psychology of Christian motive. VI, free Catholicism and non-Christian Religions, VII, Nietzsche and Tolstoi un Morality and Religion. VIII, Sir Oliver Lodge on science and religion, 1x, the value of con. fessions of faith. X, the idea of resurrection, XI, Teligion and beauty. XII, religion and history, XII, principles of reform in religion): by Alban G. Widgery, M.A., 1919. (Cloth. Rs. 3) 2-0 4. Confutation of Atheism: a translation of the Hadrs-- Halıla or the tradition of the Myrobalan Fruit: translated by Val: Mohammad Chhanganbhar Momin, 1918 0-14 MISCELLANEOUS, 1. Conduct of Royal Servants : being a collecton of verses from the Viramitrodaya with their translations in English, Gujarati, and Marathi : by B. Bhattacharya, M4 A, Ph.D 0-6 2. Prayas'chittamayukha (Marathi tr.): by Ainapure 3-4 3 Dighanikāya (Marathi tr.Pt. 1: by C. V. Rajwade 1-8 Pas chimatya Pakashāstra (in Marathi) : by Ganganaik 4-8 5. Nyayashastra (in Marathi) : by M, K. Damle 1-0 6 Gaekwad Cenotapbs : an account of the numerous firmotaphs dedicated to the past rulers of the Gaekwad family, by Mrs. Taramati Gupte, printed in art paper 12-0 7. Studies in Ramayana : being an estimate of the life ana laſe work of the oldest and greatest of Indian poets, Valmıkı. by Dewan Bahadur K. S. Ramaswami Shastri, 1944 7-8 9 + with numerous illustrations ·Selling Agents of the Gaekpads Onentel Series England 46 Great Russell Street London, Messrs Luzac & Co Y GI Great Russel Street Messrs Arthur Probsthain 41 London WCI Messrs Deighton Bell & Co 13 & 30 Tr n ty Street Cambr dge Calcutta Messrs The Book Co Ltd 413 College Square Messrs Thacker Spinh & Co 3 Esplanade East Benores Gily Post Box No 8 Chowkhamba Sanskrit Series Ofice Benares Messrs Braj Bhusan Das & Co 4015 Thatharı Bazar Messrs Motilal Banars dass PB 75 Chowk Bombay Miessrs Taraporevala & Sons h tab Mahal Hornby Road Vessrs Gopal Narayan & Go Kalbadey Road Messrs NV Tripathi & Co Kalbadevi Road Saraswati Pustak Bhandar Gulalwad Fort Narayan Mulys Sanskrit Pustakalaya Road 229 Kalbadevi Poona 2 Or enta! Book Agency 15 Shukra var Perb Baroda NC Athavale Bookseller Raopura