·सिं घी जैन ग्रन्थ मा ला
*****intentiat+[ ग्रन्थांक ३२] itstrekt.ki...
महामात्य वस्तुपाल-कीर्तिकीर्तनस्वरूप - काव्यद्वय
महाकवि-सोमेश्वरदेव-विरचित
की र्ति कौ मु दी
तथा
कवि-अरिसिंह ठकुर -विरचित
कीर्तन
सुकृतसं
SRI DAICHANO ISINGMU
卐
SINGHI JAIN SERIES
immittee [NUMBER 32]uttrittttttt...
Two panegyric and historical poems describing the good
deeds of the great minister Vastupal of Gujarat.
I. KIRTIKOUMUDI
By Nahakavi Somes'vara Deva
2. SUKRITA SAMKIRTANA
By Kavi Arisimha Thakkura

·कलकत्ता निया सी
साधुचरित-प्रेष्ठिवर्य श्रीमद् डालचन्दजी सिंघी पुण्यस्मृतिनिमित
मतिष्ठापित एवं प्रकाशित
सिंघी जैन ग्रन्थ मा ला
[जैन भागमिक, दार्शनिक, साहित्यिक, ऐतिहासिक, शानिक, मयारमक-इत्यादि विविधविश्वगुम्फित
प्राहल, सहत, भपश, प्राचीनगूर्जी, राजस्थानी आदि माना मापानियद सार्थ पनीन पुरातन
पाध्यय तथा नूतन मशोधनामक साहित्य प्रकाशिनी सर्वश्रेध जैन प्रन्यावलि
प्रतिष्ठाता
श्रीमद्-डालचन्दजी-सिंधीसत्पुध
ख. दानशील - साहित्यरसिक-संस्कृतिप्रिय
श्रीमद् वहादुर सिंहजी सिंघी
*
प्रधान सम्पादक तथा संचालक
आचार्य जिन वि जय मुनि
अधिष्ठाता, सिंघी जैन शास्त्र शिक्षापीठ
निवृत्त ऑनररि डायरेक्टर
भारतीय विद्या भवन, बम्बई
मॉनररी फाउडर-डायरेक्टर
राजस्थान ओरिएण्टल रिसर्च इन्स्टीट्यूट, जोधपुर (राजस्थान)
ऑनररी मैर-वर्मन ओरिएण्टल सोसाईटी, जर्मनी भाण्डारकर ओरिएण्टल रिसर्च इसीयूट, पूना
(दपिण) गुजरात माहित्यममा, अहमदाबाद (गुजरात) विधेश्वरान द वैदिक
शोष प्रतिष्ठान, दोसियारपुर (पचाब) इत्यादि।
*
सरक्षक
श्री राजेन्द्र सिंह सिंघी तथा श्री नरेन्द्र सिंह सिंघी
व्यवस्थापक
अधिष्ठाता, सिं घी जैन शास्त्र शिक्षा पीठ
भारतीय विद्या भवन, घम्बई
प्रकाशक-अह दवे, ऑनरी दायरेक्टर, भारतीय विद्या मदन, बम्बइ, न .
मुद्रक जयन्ती दलाल, वसन्त प्रिंटिंग प्रेस, पेलाभाईनी भाी, पीडांग, अहमदाबाद

·महामात्य-वस्तुपाल-कीर्तिकीर्तनखरूप-काव्यद्वय
महाकवि-सोमेश्वरदेव-विरचित
कीर्ति कौमुदी
तथा
कवि - अरिसिंह ठक्कुर -विरचित
सु कृत संकीर्तन
संपादनकर्ता
अनेकअन्यभाण्डागारोद्धारक-विविधदुर्लम्पान्थसंशोधक
जिनागमप्रकाशकारि-प्रतिष्ठानप्रवर्तक
आगमप्रभाकर -मुनिप्रवर श्री पुण्यविजय सूरि ।
प्रकाशनफर्ता
अधिष्ठाता, सिंघी जैन शास्त्र शिक्षा पीठ
भारतीय विद्याभवन,
वम्बई
हिम्माद.10]
प्रपमाप्ति
[मिमाम ९९७
मन्यांक ३२]
गरपिर मुश्ति
[मूल्य रु०६/६०

·७ SINGHI JAIN SERIES अद्यावधि मुद्रितपन्य नामावलि १ मेस्तनाचार्यरचित प्रबन्धचिन्तामणि २४ जिनेश्वररिकृत कथाकोपप्रकरण. (प्रा.) मूल संस्कृत प्रन्थ. २५ उदयप्रभरिक्त भर्गाम्युदयमहाकाय्य. २ पुरावनप्रबन्धसंग्रह पहुविध ऐतिशतध्यपरिपूर्ण २६ जयसिंहरिकृत धर्मोपदेशमाला. (प्रा. अनेक प्राचीन नियन्ध सचय. २७ कोसहलविरचित लीलावई कहा. (प्रा. ३ राजशेखरमरिरचित प्रबन्धकोश. २८ जिनदत्ताख्यानद्वय. (प्रा.) ५ जिनप्रभसूरिकृत विविधतीर्थकल्प. २९.३०.३१ स्पर्यभूविरचित पउमचरित. ५ मेघविजयोपाध्यायस्त देवानन्दमहाकाव्य. भाग १. २. ३ (अप०) ६ यशोविजयोपाध्याय जैनतभापा. ३२ सिद्धिचन्द्रकृत काव्यप्रकाशखण्डन. हेमचन्द्राचार्यकृत प्रमाणमीमांसा. ३३ दामोदरपण्डित कृत उक्तिव्यतिपकरण. ८ भट्टाफलकदेवकृत मकलामन्यत्रयी. ३४ मिन्नभिन्न विद्वत्कृत कुमारपालचरियसंग्रह. ९ प्रपन्धचिन्तामणि-हिन्दी भाषांतर. ३५ जिनपालोपाध्यायरचित खरतरगच्छ वृद्गुर्वावलि १.प्रभाचन्दसूरिरचित प्रभावकचरित. ३१ उध्योतनरिकृत कुवलयमाला कहा. (प्रा.) "सिद्धिचन्द्रोपाध्यायरचित भानुचन्द्रगणिचरित. ३७ गुणपालमुनिरचित अंबुचरियं. (प्रा.) १२ यशोविजयोपाध्यायविरचित ज्ञानविन्दुभकरण. ३८ पूर्वाचार्यविरचित जयपाया निमित्तान. (प्रा.) १३ हरिषेणाचार्यकृत वृहत्कथाकोश. ३९ भोजनृपतिरचित शृङ्गारमअरी. (संस्कृत कथा) १४ जैनपुस्तकप्रशस्तिमंग्रह, प्रथम भाग. ४.धनमारगणीकृत-भर्तृहरिरावफत्रयटीका. १५ हरिभद्रसूरिविरचित धूर्ताख्यान. (प्रास्त) ४. कौटल्यकृत अर्थशास्त्र सटीक (कतिपयभरा), १६ दुर्गदेवकृत रिष्टसमुच्चय. (प्राकृत) ४२ विज्ञप्तिलेखसंग्रह विज्ञप्तिमहालेरा-पिशतिनिवेणी १७ मेघविजयोपाध्यायकृत दिग्विजयमहाकाव्य. भादि अनेक विज्ञप्तिलेख समुचय. १८ कवि भन्दुल रहमानकृत सन्देशरासक. (अपभ्रंश)|४३ महेन्द्रसरिकृत नर्मदासुन्दरीकथा. (प्रा.) १९ भर्तृहरिकृत शतकनयादि सुभाषितसंग्रह ४४ हेमचन्द्राचार्यकृत-छन्दोऽनुशासन, २० शान्त्याचार्यकृत न्यायावतारवार्तिक-वृत्ति. ४५ वस्तुपालगुणवर्णनात्मक काव्यमय २१ कवि धाहिलरचित पउमसिरीचरिउ. (अप.) कीर्विकौमुदी सया सुकृतसकीर्तन २२ महेश्वरसूरिकृत माणपंचमीकहा. (प्रा.) ४६ मुकृतकीर्तिकोलिनी आदि वस्तुपालप्रशस्विसप्रद. २५ धीमद्रयाहुआचार्यकृत मद्यामंहिता. ४७ जयमोमविरचित मंत्रीकर्मचन्द्रवंशमबन्ध. 1 Shri Bahadur Singh Singhi Memoirs Dr. G, H. Bühler's Life of Hemachandrāchārya. Translated from German by Dr. Manilal Patel, Ph. D. स्व. वायू श्रीवहादुरसिंहजी सिंघी स्मृतिग्रन्य [भारतीयविद्या भाग ३] सन १९४५. 2 Late Babu Shri Bahadur Singhji Singhi Memorial Volamo BHARATIYA VIDYA [Volume VJA.D. 1945. 3 Literary Circle of_Mahāmātys Vastupala and its Contribution to Sanskrit Laterature. By Dr. Bhogilal J. Sandesara, M. A., Ph. D. (SJ.S.33.) 4-5 Studies in Indian Laterary History, Tvo Volumes. By Prof. P. K. Gode, MA.(S. J. S. No. 37-38 ) संप्रति मुद्यमाणग्रन्थनामावलि विविधाछीय पहावलिसंपद- ५ तमाचार्यल पगरपक्वालाययोपति. २ जैनपुस्तकप्रशस्तिसंप्रह, भाग २. १ प्रद्युम्नमरिक्त मूलशुद्धिप्रकरण-सटीक. ३ गुणप्रभाचार्यकृत विनयस्त्र. (बौद्धशास्त्र) कुवलयमाला कथा, भाग २ रामचन्दकविरचित-महिम्मममरन्दादिनाटकमंड. ८ सिंहतिलस्मरिरचित मन्त्रराजरहस्य.

·पृ०१-४२ 43-59 विषयानुक्रम। १. प्रासनिक-वक्तव्य २. गर्जरेम्वरपुरोहित महाकवि श्रीसोमेश्वरदेवविरचित कीर्ति- कौमुदीमहाकाव्य (१) नगरवर्णनो नाम प्रथमः सर्गः। १-६ (२) नरेद्रवंशवर्णनो नाम द्वितीयः सर्गः । १-१२ (३) मन्त्रिप्रतिष्ठा नाम तृतीयः सर्गः। १३-१६ (४) दूतसमागमनो नाम चतुर्थः सर्गः । १७-२२ (५) युद्धवर्णनो नाम पञ्चमः सर्गः । २३-२५ (६) पुरप्रमोदवर्णनो नाम पष्ठः सर्गः।२६-२९ (७) चन्द्रोदयवर्णनो नाम सप्तमः सर्गः। ३०-३३ (८)परमार्थविचारो नाम अष्टमः सर्गः । ३४-३६ (९) यानासमागमनो नाम नवमः सर्गः । ३७-४२ ३. प्रथम परिशिष्ट पृ० ४३-८ (1) Kathavate's Introduction to the first edition of Kirtikaumudi (2) Professor G. Buhler's critical study of the Sukritasamkirtana of Arisimha G0-82 (3) Introduction of the Sikritasamkirtana text of late Muniraj Shri Chaturvijayaji Maharaj 88-88 ४. कीर्तिकौमुदी-सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यगत-विशिष्टनामानुक्रम। ८९-११ द्वितीय परिशिष्ट- महाकवि-अरिसिंहविरचित सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्य । (१) चापोत्कटान्वयवर्णनो नाम प्रथमः सर्गः । ९६-९९ (२) चौलुक्यान्वयवर्णनो नाम द्वितीयः सर्गः । ९९-१०४ (३) मन्त्रिप्रकाशो नाम तृतीयः सर्गः। १०४-१०७ (४) धर्मोपदेशनो नाम चतुर्थः सर्गः । १०७-११० (५) सवप्रस्थानो नाम पञ्चमः सर्गः । १११-११३ (६) सूर्योदयवर्णनो नाम पष्ठः सर्गः । ११५-११७ (७) शत्रुजयदर्शनो नाम सतमः सर्गः । ११८-१२१ (९) पातुपर्णनो नाम नवमः सर्गः । १२५-१२९ (१०) पुरप्रवेशो नाम दशमः सर्गः। १२९-१३३ (११) सफलकीर्तनकीनो नामैकादशः सर्गः । १३३-१३६ ६. कीर्तिकौमुदीमहाकाव्यस्यश्लोकानामकारादिक्रमेणानुक्रमः । १३७-१४० ७. सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यस्यश्लोकानामकारादिक्रमेणानुक्रमः । १४८-१५६ ·प्रासंगिक वक्तव्य गूर्जर महामात्य वस्तुपाल्फी कीर्तिको काव्ययन करनेका जिन करियोंने प्रयत्न किया है उनमें राजपुरोहित करि सोमेश्वर और ठकुर अरिसिंह मुख्य हैं। कवि सोमेसरने कीर्तिकौमुदी नामक काव्य रच कर और अरिसिंहने सुकृतसकीर्तन काव्य बना कर, वस्तुपाल्को यश कीर्तिको युगान्त तक स्थिर रखनेका सत्यय किया है। कीर्तिकौमुदी काव्यका की कवि सोमेघर सुप्रसिद्ध व्यक्ति है। यह वस्तुपालका अनन्य मित्र और राजपुरोहित था । वस्तुपालके गुणोंका वह बहुत अनुरागी और प्रशसक या। वस्तुपालकी युद्धवीरता और दानवीरता का वह प्रत्यक्ष साक्षी था, इसलिये उसके कान्यकी गुणवत्ताका महर बहुत है। कविता की दृष्टिसे भी यह काश्य बहुत उच्च कोटिका है। इस काव्यका, बहुत पहले (सन् १८८३ में) अहमदाबाद के गुजरात कालेजके सस्कृतक प्रोफेसर ए. वी कापटे नामक विद्वान्ने सपादन कर 'बॉम्बे सस्कृत सीरीझ' नामक ग्रन्थमाला द्वारा प्रकाशन किया था। प्रो काथवटेने इसकी भूमिका रूपसे एक बहुत विस्तृत इमेजी प्रस्तावना लिखी, जिसमें काव्यगत बातोंका विस्तृत उहापोह किया है। प्रो कापवटे सपादित यह पुस्तक अब अलभ्य है। इसलिये इसका पुनर्मुद्रण करनेकी दृष्टिसे प्रस्तुत प्रकाशन किया गया है। मूल मन्थके सशोधनमें कुछ अन्य प्राचीन हस्तलिखित पोपिया भी और मिल आई, इसरिये इसका यह प्रकाशन अधिक शुद्ध हो गया है। इसके साथ, कपि अरिसिंह विरचित सुकृतसकीर्तन काम भी सम्मिलित कर दिया है । क्यों कि ये दोनों कान्य, वर्णन और वस्तुकी दृष्टिसे, परस्पर बहुत कुछ साम्य रखते हैं। 'सुकृतसकीर्तन' काव्यमी एक प्राचीन हस्तपिगित प्रति, जब ब० जर्मन महाविद्वान् डॉ ज्युहलरको मिली तो ये इसको देख कर बहुत आकृष्ट हुए और इस पर उन्होंने जर्मन भाषाकै एक सुप्रसिद्ध साहित्यिक गर्न में, बहुत बडा निबन्ध लिख कर प्रकट किया । उस निबन्ध के महत्वको देख कर, इ. एच् पर्नेस नामक इमेज विद्वान् ने, उसका इप्रेजी अनुवाद कर, इन्डियन एन्टीफेरी नामक सुप्रसिद्ध पत्रिका प्रकट किया। पर मूठ सस्कृत काल्प कहीं प्रकट नहीं हुआ था। इसलिय स्वर्गवासी मुनिपर श्री चतुररित्यजी महाराजने, इसकी प्राचीन हस्तलिखित प्रतिया प्राप्त कर, मारनगर की जैन आमानन्द सभा द्वारा प्रकाशित होने याली 'आत्मानन्द जैन प्रन्यमाग' के एक प्रयके म्पमें प्रकाशित किया । यह अकादान भी अब अप्राप्य है, अत इसका पुनर्मुदण भी इसके साथ कर देने का हमारा विचार हुआ। इस प्रकार इसका पुन प्रकाशन करनेको हमारी टाका मुनिधर्य श्री पुष्परिजपनी महाराजने सार्थ सीकार कर, अपने स्वर्गीय गुरुमहाराजके सपादनको सुप्रतिष्ठित किया । इस प्रकार कीर्ति फौमुदी' और 'मुहत सफीर्तन' इन दोनों काव्योंका सयुक्त प्रकाशन कर देना जब निमित हुआ, तो हमारे मनमें इन दोनों कान्योंके परिचयन्वरूप जो उस दो हमनी निवध ग्गेि ग्ये है, उनको भी इसमें सम्मिलित करना अधिक उपयुक्त गण। क्यों कि वे दोनों नियध अ अप्राप्य है, और उन नियोंके विशार लेगकों द्वारा निस परिश्रम और जिस अप्यपना फल सम्पये प्रोट निरय गि गपे है, मनपा सरक्षण और गदैव पानीप है। भर हमने उन दोनों विशिष्ट नियोंको मी पास इस प्रयासनमें मदित कर दिये हैं।

·मासंगिक वक्तव्य . ख० मुनिवर्य श्री चतुरविजयजी महाराज द्वारा सपादित और प्रकाशित 'सुवृत सकीर्तन' काव्यक प्रास्ताविक रूपमें, ख० विद्वान् चिमनलाल डा. दलाल ( गायकराइस् ओरिएन्टल सीरीत, बडौदा, के मूल प्रतिष्ठापक )ने, पन्थपरिचयामक छोटासा इमेजी वक्तव्य रिखा था, उसको भी हमने इसके साथ सक लित कर देना उचित समग्न कर, पैसा किया है। इस वक्तव्यमें वस्तुपारके कीर्तिकलापोंका वर्णन करने पाली समसामयिक जितनी रचनाए, उपलब्ध हैं, उनका सक्षिप्त परिचय दिया गया है । महामात्य वस्तुपालके जीवन और कार्योंसे सबद्ध जितनी समकालीन साहित्यिक कृतिया उपलब्ध होती हैं उनका सक्षिप्त परिचय, हमने इस अन्यमालाके ४ ग्रन्यके रूपमें प्रकाशित 'धर्माभ्युदय महाकाव्य के किंचित् प्रास्ताविकमें लिया है। उससे सबद्ध 'सुकृतीर्तिकल्लोलिनी' आदि वस्तुपालकी प्रशस्ल्यात्मक रचनाओंका तथा उसके बनाये हुए मन्दिरों और मूर्तिओं जितने शिलारेख अभी तक ज्ञात हुए हैं उन सबका भी, एक साह प्रन्य, इसी अन्यमालाके ५ वें अन्यके रूपमें प्रकट किया गया है। पहले, प्रस्तुत कान्य द्वय भी उसी सग्रहके अन्तर्गत समलित रूपमें प्रवट कर देनेका विचार रहा और तदनुसार इसका मुद्रण कार्य भी कराया गया। पख पीडेसे प्रो काघाटे लिखित 'कीर्तिव कीर्तिकौमुदी' को इमेजी प्रस्तावना और डॉ न्युइलर लिखित 'सुकृत सकीर्तन' काव्यका विशिष्ट परिचायक बहुमूल्य निबन्धका इग्रेजी अनुपाद भी, इसमें सकल्ति भर देनेके विचारसे, प्रस्तुत ग्रन्थ को, अब ग्रन्थमालाके ३२ ३ ग्रन्थके रूपमें, पृथक् प्रकट किया जा रहा है । 'धर्माभ्युदय महाकाव्य' 'सुकृतकीर्तिकलोलिनी आदि वस्तुपाल-प्रशस्तिसमूह' तथा प्रस्तुत 'कीर्तिकौमुदी तथा सुकृतसऊर्तन काव्य द्वय '-इन तीनों ग्रन्थोंका सपादन कार्य विद्वदून मुनिमहोदय श्री पुण्यपिजयजी महाराजने किया है और इसके लिये हम इनके प्रति, अपना पुन पुन सादर कृतज्ञमाव प्रकट करना कर्तव्य समझते है। महावीर जन्मदिन, चैत्र मा १३, स २०१५ -मुनि जिनविजय -आभार प्रदर्शन- इस अन्धके प्रकाशनमें जो द्रव्य व्यय हुआ है उसका अर्द्ध भाग भारत सरकारने देनेकी उदारता प्रकट की है, अतः इसके लिये हम भारत सरकारके मति अपना सादर आभार प्रकट करते हैं।

·एवलिन
महावित्रीसोमेश्वरदेवविरचितं
का
कीर्तिशमुठीमहाशान्यम्।
দাদাগিগলস

·प्रथमः सर्गः। २ ४ ७ ९ || नमः सर्वज्ञाय।। महलाचरणम् श्रिये सन्तु सतामेते, चिरं चातुर्भुजा भुजाः । यामिका इव धर्मस्य, चत्वारः स्फुरदायुधाः ॥ १ कुर्वन् गिरिभुवि क्रीडा, दृष्टोनतपयोधरः । उल्लसचन्द्रका प्रीति, नीलकण्ठः करोतु वः ॥ जरा-सीमन्तकान्तं यः, श्रियेऽस्तु शिवयोर्वपुः । तातेत्यम्वेति वाऽऽहतं, गुहेन प्रतिवक्ति यत् ।। ३ भूयान्मुदे नदेकं वः, शिव केशव्योर्वपुः । करोति प्रगतिं यस्य, भीतः प्रीतश्च मन्मथ ॥ सारस्वतमयं वन्दे, तमोपहमहं महः । अपि सूक्ष्मपदार्थानां, साक्षात्कार करोति यत् ॥ सरस्वती सदा बन्दे, यदुपस्तिसमुच्छ्रिताः । काव्यानि कुसुमानीव, सुक्ते कविपादपाः ।। कविवर्णना वन्यास्ते कवयो येषां, सूक्तिसौरभवासिला । कृत्रिजगदाहादं, कीर्तिर्भमति भूभुजाम् ।। जयन्ति कायः केऽपि, सूक्तैमन्त्रैरिव दुतम् । तांस्तांश्चिद्रूपचित्तेषु, रसानावे”यन्ति ये ॥ मधुना लसदुको, कविषट्पदपभिनीन् । रामायणकवेत्तस्य, दृयां वन्दे सरस्वतीम् ।। स्तुमस्तमेव वाल्मीकि, यत्प्रसादात् प्रशस्यते । लौकैर्दाशरथं वृत्तमपि श्रवणदुःखकृत् ।। १० स नमस्यः कथं न स्यात् , सतां सत्यवतीसुतः।। सुपर्योपचितं चक्रे, यः स्वर्गमिव भारतम् ॥ ११ कालिदासः कवि त , श्रीरामचरितस्य यत् । स एष शर्करायोग', पयस समपद्यत ।। १२ विरक्तश्चेद् दुरुक्तिभ्यो, नितिं याऽथ वाञ्छसि । वयस्य! कथ्यते तथ्य, माघसैयां कुरुष्व तत् ।। जिताछुलते उनकी समस्यमुश्मिता, ', एकाच भारत्येति, कृति कुपसपीरिया । युक्त कादम्बरी श्रुत्या, कवयो मौनमाश्रिताः । बाणध्वनावनभ्यायो, भवतीति स्मृतिर्यत ।। १५ वचनं धनपालस्य, चन्दनं मलयस्य च । सरस हृदि विन्यस्य, कोऽभूनाम न निर्वृतः १ ॥ १ " गम्यस्याप्ये" (सिद्धहेमस्त्र १-२-६२) इति सूत्रेण चतुर्थी, प्रिय कर्तु सन्तु इत्यर्पः इति टिप्पणी या पुस्तके ॥ २ पार्वत्या , पक्षे पर्वतर्भूमौ वा० टि० ॥ ३ स्तना मेघाश्च वाटि०॥ ४ उल्लसन् चन्द्रो यस्य "दोषाद्वा" (सिद्धहेम .-३-१७५) इति भहुबोहौ कन्, पक्षे चन्द्रका. चादण इति स्वा. पा० टि० ॥ ५'इश्वरो मयूरश्च पाटि० ॥ ६चा प्र० यासः ॥ तमहं च प्र.। तमयाब इति स्थाने तमिद व इति' संशोधित पाठ वा० ॥ ८'पास्ति समु० ॥ ९ स्थापनामन्त्री पा०शि० ॥ १० स्थापयन्ति चा०टि०॥११ पक्षे सखणो यो दशरयेन हन या टिप्पणी ।। १२ कृष्णद्वीपायनव्यास घा० टि।। १३ देवाः, पक्षे शोभना अधिकाराः वाटि०॥ १४ जनितम् अर्जुनस्य-पार्थस्य बल येन तम् , अर्थाद् युधिष्टिरम् , एक्षे अर्जुन-निर्मलम् वा० दि० ॥ १५ नमीवर-चन्द्रम् घा०टि० ॥ १६ भागः कवीवरः शराव पाटि०॥ १७ अणोझर घा० टि० ॥ .

·1 गुर्जरेभ्यपुरोद्विवधीसोमेश्वरदेवविरचित [प्रथमः विरहणस्य कवेः प्राप्नप्रसादेव सरस्वती । नीयते जातु कालप्यं, दुर्जनैर्न घनैरपि ॥ सदा हदि वहेम श्रीहेमरे सरस्वतीम् । मुवया शब्दरत्नानि, ताम्रपणी जिता यया ॥ १८ स्तुम. सुमनसां श्रेष्टं, नीलयप्ठमहर्निगम् । दर्पकोपचिनं यस्य, सर्वजस्य न मानसम् ॥ श्रीमहादनदेवोऽभूद, हितयेन प्रसिद्धिमान् । पुत्रत्वेन सरस्वन्याः, पतिवेन जयश्रियः ॥ २० श्रीभोज मुनदुःखार्ता, रम्या वर्तयता कथाम् । महादनेन माहादा, पुनश्चक्रे सरस्वती ॥ कवटच मुनीन्द्रश्च, नरचन्द्रो जयययम् । प्रदान्तिर्यस्य काव्येषु, सक्रान्ता हृदयादिव ।। २२ मुनेविजयसेनस्य, सुधामधुरया गिरा । भारतीमञ्जुमारस्वरोऽपि परुपीतः ।। २३ मुभटेनं पदन्यास , स कोऽपि समिती यतः । येनाधुनाऽपि धारणा, रोमाञ्चो नापचीयते ॥ म्बवावपाकेन यो वाचा, पार्फ शास्यपरान् कवीन् । स्वयं हरिहरः सोऽभून् , कवीनां पाकशासनः ।। २५ न मावः श्लाष्यते कैश्चिन्नाऽभिनन्दोऽभिनन्द्यते । निकल कालिदासोऽपि, यशोवीरस्य सनिधौ ॥ २६ प्रकारयते मैदा साक्षाद, यशोधीरेण मन्त्रिणा । मुस्खे देन्तयुता ब्राह्मी, करे श्री. स्वर्णमुद्रया ॥ २७ अनितारो गुंणास्तेन, चाहमानेन्द्रमन्त्रिणा । विधेरब्धेश्च नन्दिन्यौ, यैरनेन नियन्त्रिते ॥ २८ वस्तुपाल-यशोवारी, सत्यं वाग्देवतामुतौ । एको दानत्यभावोऽभूदुभयोरन्यथा कथम् ॥ ..२९ सज्जन दुर्जनवर्णना हुँदा याद परित्यका, नियादा मलयामा । ममालिन्यवृतो दीपाः, श्रीपानं सन्तु साधयः ॥ ३० साधूनां मुन्धता फाचिचिन्यैव नथादि ये । परसामेय गृहङ्गन्ति, गुणान् भरियुगा अपि ॥ रमयन्ति न के नाम, सन्त छायाद्रुमा इव । पुंश्यन्ति स्मितपुष्पं ये, मूचितोफ.फन्दोदयम् ॥ . अमृतमानस मन्ये, सपूर्ण सनतं सताम् । स्यन्देनेव तदीयेन, वात्रो मुचन्ति नानाम् ॥ अधुप्रवर्तमरिय कि तैरसाधुभिः ।। रसर या कवेरको, मालिन्य जनयन्नि ये ॥ वृश्चिकाना भुजङ्गानां दुर्जनानां च वेधसा । रिमाय नियतं न्यान, विपं पुछ मुवं इदि । मस्मिन् फली खटोस्टगुस्वाग्यागदारगे । कथं जगन स्यु , सनाहाः सन्ना यदि ! ॥ निदानं नात्र पन्यामि, यदुपे यापि दुर्जना । आक्रोटान्ति मा साधूनध्यगानिय युग.! पोपीन्तन गरि, मह सापनग सभा । स्याम्याऽयकरमार, सहमा धनरासमा । दुम्नर्थमानस्य, माधोरधिकर्मथते । भग्मभिग्यमानस्य, मुम्पेद चाटना ।। आम्ना नादत् कुनझोप . मत्रमंटोऽपि दुन । इष्टाय जायने दृष्टो, ग्ने गनिय वायसः ॥ १० दुर्भनानां मिनिम्न्यानिषा मृऔर यन् । विओपनापिना नेपामुचिता मनजिहना ।। अग्मिन्नसमयाग्म्ये, सीतारमले । चन्न सन्नागपा, मिवावधीभवन्तु में । १, पहे वरम् पारि००२ 'पमिदम्य • || 3 मिनी-मान्ये ग गरि पदन्यार को ममि मम या०टिe first दोगन व पाटि०५५ बदन पनि हमान या टि॥६- zिon पदापि मम्' - ॥ ८ मा मा... ९" (नवरंगारनम् इन्स) टि॥ १० भदायक, पी गया. ४ि०॥ १५ सहवाग या रि०॥ १२ दादः ॥ २३ पुषम्ति बा पनि मु. १ मेय. Tok १५'तमानि'। १० ·७० ७४ गुर्जरभ्वरपुरोहितीसोमेश्वरदेयविरचित । प्रथमः भाति यत्र कपोला त सक्रान्तन्दुर्वजन । राजमुद्रादित कोश , कन्दर्पनृपतैरिव ।। या या प्रसर्पन्ति, सटील यन्मृगीदश । दासीप दृष्टिरवति, तन तर विलासिनाम् ॥ वीक्षिता वलितपी, तीभिर्यन केऽपिये। मन्ये व्यावर्तितान, तेऽनझेनापि ताडिता ॥ ६९ रूपेगाप्रतिमा काता, यत्र धाना कृता फिर । तथापि प्रतिमान्तासा, सनाता रत्नभित्तिषु ।। स्नात्या सरसि सौरभ्य, लीलोद्यानादुपाहरन् । तमीसमीरण खैण, या कामीय सेवते ।। सिद्धसरोवर्णनम् यस्मिन् सरो हरोपेन्द्रप्रासाद परितधितम् । आनुत्तामौक्तिक भूमे येकमिव बुण्डनम् ॥ ७२ आमाति यस्य गम्भीर, सर स्मरै सरोग्है । खेलताना मुख तोयदेवनाना मुखैरिव ।। यस्यान्तगिरिशागारदीपका प्रतिविम्बिता । गोभन्ते निगि पातालयालमौल्मिगिथिय । यस्योचे सरसस्तीरे, राजते रजतो चल । कीर्तिस्तम्भो नभोगङ्गाप्रवाहोऽवतरन्निव ॥ हरप्रासादसन्दोहमनोहरमिद सर । राजते नगर तच्च, रानहसैरलङ्कृतम् ।। सरास-चैक प्रथितप्रभूतार्वतारशाली कमलाभिराम । प्स एप कासारशिरोवतस , कसपहर्तु प्रतिमा बिभर्ति ॥ न मानसे माद्यति मानस में, पम्पा न सम्पादयति प्रमोदम् । अच्छोदमच्छोदकमप्यसार, सरोवरे राजति सिद्धभतु । प्रतितटघटितोर्मिधातजातप्रमरपेनकदम्बकन्टेन । हेरहसितसितयुतिं स्वीति, दिशि दिशि कन्दल्यत्यय तडाग || अलवुल्हरिलिमव्योमभागे तडागे, तरलतुहिनषिण्डापाण्डुडिण्टीरदन्मात् । तरुणतरगितापच्यापदापनमुचैरिह विहति नाराचक्रवाल विगालम् ॥ एकत्र स्फुटदजराजजिरजसा बभूकन मुभुवा, प्रभ्रश्यकुचकुम्भकमर सैर यत्र रक्तीकृत । अन्यत्र स्मितनीलनारजलदल्छोयेन नारीत , श्रेय सिन्धुरचर्णकन्यलेधुरा धते सर शेग्वर ॥ ॥ इति श्री रेश्वरपुरोहितश्रीसोमेश्वरदेवपिरचिते कोर्तिकौमुदीनाम्नि महाकाव्ये नगरवर्णनो नाम प्रथमः सर्गः ॥ ७९ १ "पि यत् प्र० मु० ॥ २ "पि पीडिता दा० ॥ ३ 'दीपिका मु.॥ ४ 'चप्रमथित प्रभू मु.॥ ५ अवतारास्तीर्थाभिधा पक्षे 'मस्य १ फूमों २ पराइ ३' स्यादि दशावतारा याटि०॥ ६ प्रतिमा प्र० ॥७'से प्रद्य मु.॥ ८ देवसरोर धीमिद्धराजयसिंहदेवस्य या टि० ॥ ९ हरिहरहसितपति मु.॥ १० यया प्र• दा॥ २१ सेनाशालामाच्याश-"। ४ । २५ । इति न पुरतम् वा. टि. ॥ १२ वर्ण्यक' प्र० ॥ २३ धुर मु.॥

·द्वितीयः सर्गः। ४ ७ ८ चौकुक्यवंशवर्णनम् अथ चौलुक्यभूपालः, पालयामास तत् पुरम् । जितराजसमाजः श्रीमूलराज इति श्रुतः॥ १ आवर्जिता जितारातेर्गुणैवणिरिपोरिय । गूर्जरेश्वरराज्यश्रीर्यस्य जज्ञे स्वयंवरा ॥ २ लाटेश्वरस्य सेनान्यमसामान्यपराक्रमः । दुवोर वारपं हत्या, हास्तिकं यः समग्रहीत् ॥ सपत्राकृतशत्रूगां, संम्पराये स्वैपत्रिणाम् । मेहेच्छः कच्छभूपाल लक्षं लक्षं चकार यः ॥ दानोद्रुतदारिद्रयं, शौर्यनिर्जितदुर्जनम् । कीर्तिस्थगितकाकुत्स्थं, यो राज्यमकरोच्चिरम् ।। तस्मिन्नथ कथाशेपे, निःशेषितनिजद्विपि । राजा चामुण्डरानोऽभून्महीमण्डलमण्डनम् ॥ विरोधियनिताचित्ततापाध्यापनपण्डिताः । यदीयाः कटकारम्भाः, कृतजम्भारिभीतयः ।। पाणिपङ्कजवर्तिन्या, स्फुरत्कोर्शविलासया ! यस्यासिभ्रमरश्रेण्या, भिन्ना वंशाः क्षमामृताम् ।। लोकत्रयोल्लसत्कीतिर्महीपतिमतल्लिका । राजा वल्लभराजाख्यस्ततस्तत्तनुभूरभूत् ।। ९ सम्भूतकम्पसम्पत्तेदातङ्केन केनचित् । जगाल मालवेशस्य, करवाल: करादपि ॥ १० उपरुन्धन् विरुद्धानां, पुरी पुरुपपौरुषः । जगज्झम्पन इत्येष, विशेष रुदीरितः ।। ११ बभूव भूपतिस्तत्यावरजो विरजस्तमाः । श्रीमान् दुर्लभराजाख्य.. सुदुर्लभयगाः परैः ।। ૧૨ कालेन करवालेन, भोगिनेवाभिरक्षितम् । निधानमिव यदाज्यमनाहार्य परैरभूत् ॥ १३ सर्वथाऽनुपभोग्येषु, यस्य सौभाग्यभासिनः । न फरः परदारेषु, द्विजैसारेषु चापतत् ॥ तस्य भ्रातृमुतः श्रीमान् , भीमाख्यः पृथिवीपतिः । विष्टपत्रितयाभीष्टप्रवृत्तिप्रतिभूरभूत् ।। १५ मण्डेलामेण यः दौत्य गालिना विस्मृतस्मितम् । चकार मोजमम्भो जमिव पीयूपीधितिः ॥ एकधारापतिर्यस्य, द्विधारणासिना जितः। कि चित्र ? यदसौ जेतुं, शतधारमपि क्षमः ॥ असौ गुणीति मवेय, भोजः कण्ठमुपेयुपा । धनुषा गुणिना यस्य, नस्यन्नवान्न पातितः ।। मुपर्णकितनाभ्यण, तत्र क्षत्रपतौ गते । धानी पोत्रीवै तपुत्रः, श्रीकर्णः सार्णवां दधे ॥ गुरुणा विक्रमेगाय, बभूव पितृसन्निभः । आकरिंग तु रम्येण, भूपोऽदात्ममूसहक ॥ २० विना कर्णेन तेन स्त्रीनेत्राणां न रतिः कचित् । इतीव जज्ञिरे तेपामुपरुण प्रवृत्तयः ।। १ मारायणस्य घा० टि० ॥ २ मन्यन्तीहिता पाटि० ॥ ३ समामे याटिका ४ सधनु- पाम् पा० टि० ॥ ५ महेच्छकच्छभूपाल लक्षं लक्षोपकार मु० ॥ ६ उदारः या टि० ॥ ७ लापा इति नामानम् या टि० ॥ ८ लक्षीचकार मु.। वेभ्यम् या टि० ॥ ९ 'पद्धत 8.1१0 कोशः खड्गविधानम्, पक्षे कमलम् घा० टि० ॥ ११ लोकोत्तरलस'. ॥ १२ रकम मु.॥ १३ मायनेषु था. रि० सर्गन, पक्षे प्रधानमन्डलेन पाटि० ॥ १५ तीमधम, पो शीतलयम् पादि०५ १६ हास्य विकास प पाटि० ॥ १७ नारायगसमीपम्, समित्यर्थः पा. टि. १८ 'श्री पानीपौत्री व धीमु• ॥ १९ वराह पा. टि. ॥ २० पामनु मु.॥ १२ .

·८ ३१ गुजरेश्वरपुरोहितधीसोमेशरदेवविरचितं [द्वितीयः तकर्णाऽर्जुनयोर, पूर्व कर्ण स्मरन्निव । गर्जुनं गमयामास, यशो देशान्तरागि यः ॥ २२ मभिरामगुणप्रामो, गमो दारथादिव । सूनुः श्रीजयसिंहाऽस्मान्जायते स्म जगत्रयी ।। शिशुनाऽपि गुनासीरवीग्वृत्तिमतीयुषा । स्पा मुजि यता नीना, पिशुना येन भृमुनः ॥ अपारपोस्पोदारं, सहारं गुरम सर । मौराष्ट्र पिटवानाजी, करिण कसरीय यः ।। २५ असङ्ग्यहरिसैन्येन, प्रक्षिनानेकभूभृता । बद्र सिन्धुपतियन, पैदेहीतायतेन वा ॥ २६ अमर्पगं मन कुर्वन् , विपक्षोभिदुननी । अगत्य ट्व यचूर्णम!राजमशोषयत् ।। २७ गृहीता दुहिना तूर्णमीराजस्य विष्णुना । दत्ताऽनेन पुनम्नस्मै, भेदोऽभूभयोरयम् ।। २८ द्विपां गागि लूनानि, दृष्ट्या तपादयो पुर. । चके शाकम्मरीगोऽपि, अङ्कित प्रणतं गिरः ।। २९. मालयवामिनः प्रौदलामीपरिवृद्ध स्वयम् । समित्यपरमारो य, परमारानमाग्यन् ।। मित्या धारापति राजगुफयत काप्टपश्नरे । य काष्टापश्चरै कीर्तिगजहंमी न्याविशत् ।। एकैच जगृह धारा, नगर्ग नरवर्मणः । दत्ता येनाथुधारास्तु, तद्धूना सहवया ॥ ३२ पारामद्गप्रसन्न, यस्याऽऽमनस्य गदित. प्रार्गकमिपाद दण्ड, महोत्रकपतिर्ददौ ।। मुधेय वसुधा न्यु, पान्छिता येन विद्विषा । यस्योल्लसदमित्रांह, राहचके तमाहवे ॥ जनेन मैन य स्वामी, कुमार व शक्तिमान् । ताम्रचूडन्यत्र सोऽमृत्, फिन्तु कैकिध्वज. परः ॥ येन विश्वकवीरण, न स गजा जिनो न यं.। काष्टा काऽपि न सा यन्य, यगोभिः गोभिता न या| ३६ गणेशस्येव यम्याग्यपुष्करस्य पस्थिते । आन्यसार करस्थोऽभूद, गौडो मोटकयनृप । ३७-- स्मगाने यातुनेन्द्रं, वव्या यर्यरकाभिधम् । सिद्धराजेति राजेन्दुयों जज्ञे राजगजिषु ॥ रजोमि समरोर्यत् पुरा मलिनीकृतम् । तत् पश्चात् फीर्तिकलोलयन क्षादितमन्चरम् ॥ महीमण्डलमार्तण्हे, तर लोकान्तरं गते । श्रीमान् कुमारपालोऽय, राजा रन्त्रितवान् प्रजा !! ४० पृथुप्रमृतिमि पूर्वर्गच्छद्धि पार्थिवैर्दियम् । स्वकीयगुणग्नानां, यत्र न्यास दवार्पित ।। न केवलं महीपाला , सायकै समराङ्गणे । गुगलोकवृणैर्थन, निर्जिना पूर्वजा अपि ॥ मुकृतैकरतेयस्य, मृनविनानि मुञ्चन । देवस्येव नदेवस्य, युक्ताऽभूतार्थिता ।। करवालजले नाता, वीरागामेय योऽग्रहीत् । धौता बापायुधानिनियारोगा न तु श्रियम् ॥ शूराणा सम्मुखान्येव, पदानि सगर दठी। य पुनस्तकलनेषु, मुग चके परामुम्बम् ।। हृदि प्रपिष्टयद्वाणमिटेनापूर्णितं गिर । जागलोशिपालन, ब्याचक्षाण परैरपि । ४६ चूडारनप्रभारुन, नम्र गादर्चन । कगग कुङ्कणेशस्य, यधकार : गिरः ॥ ३८ ३९ - ४१ ४२ ४४ १ इन्द्र वा टि० ॥ २ वा टवाथें या० टि० ॥ ३ राघमप्र मु.॥४ यस्प सानिया' मु० ॥५ महोदयपति' प्र. वा० ॥ ६ एटलद्यानलमसमास्यप्राचीनप्रतिदयेऽप्यनुपलभ्यमान मुद्रिनपुस्तक टिपण्यामधिकमेकं पय निहिन वनंते । नयाहि- महोयकपुराधीशाजितान्मदनचर्मणः । कोरी. पण्णरतीहेम्नो, यस्तन्मानमियाऽऽदरे ॥ ७ प पुण्यम् , पो मूबर या०टि०॥८यन दा.॥ १... ..रते प्राधीतरागरले मु.। मुदितपुस्तकगतोऽय पास केनचिद् विस्थान मयिया पूरिन न वागी ममीचीन इति ॥ १० 'राणां द न घि. वानि:पतिमुताना पाटि०॥ ..

·मर्ग: ५० कोतिकौमुदीमहाकाव्यम् । रागाद् गूपालबल्लाल-मलिकार्जुनयोधे । गृहीती येन मूर्धानौ, स्तनाविव जयनियः ।। दक्षिणक्षितिपं जिवा, यो जग्राह द्विपट्टयम् । तथशोभिः करिष्यामो, विश्वं नस्यद्विपद् वयम् ।। ४९ विहारं कुर्वता वैरिवनिताकुचमण्डलम् | महीमण्डलमुद्दण्डविहारं येन निर्ममे ॥ पादलानैर्महीपालैः पशुभिश्च तृणाननैः । यः प्रार्थित इवात्यर्थमहिंसावतमग्रहीत् ।। भूपालोऽजयपालोऽभूत्, कल्पद्रुमसमस्ततः । चक्रे वसुन्धरा येन, काञ्चनैरनकिञ्चना ।। दण्हे मण्डपिका हैमी, सह मर्मतङ्गो । दावा पादं गले येन, जालेशादयत । जामदग्न्य इवोद्दामधामभसितभारकर, । क्षन्त्रास्रक्षालितां धानी, श्रोत्रियताचकार यः ।। दानानि ददतो नित्यं, नित्यं दण्डयतो नृपान् । नित्यमुहतो नारीर्यस्याऽऽसीत् त्रिगेगः समः ।। धृतपार्थिव पथ्ये, निक्रान्तेऽत्र शतक्रतो । नयन्ताभिनयं चक्रे, मूलराजस्तदद्गजः ।। चापलादिव बालेन, रिङ्गता समराङ्गणे । तुरुष्काधिपतेर्यन, विप्रकीर्णा वरूथिनी ॥ यछिनम्लेच्छककालस्थलमुञ्चविलोकयन् । पितु. प्राव्यशैलस्य, न रमरत्यर्बुदाचलः ॥ ५८ द्रुतमुन्मूलिते सत्र, धात्रा कल्पद्रुमाकुरे । उलगामानुजन्माऽस्य, श्रीभीम इति भूपतिः ॥ भीमसेनेन भीमोऽयं, भूपतिर्न कदाचन । वकापकारिणा तुन्यो, राजहंमदमक्षम ॥ ६० मन्त्रिभिर्माण्डलीकैच, बलवद्भिः शनैः शनैः । बालस्य भूमिपालस्य, तत्य राज्य व्यमन्यत !! ६१ वीरधवलवंशवर्णनम् अथ तत्रैव चौलुक्यवंशे शाखान्तगेहतः । अर्णोराजः स राजपित्तं ममर्प न विपद्रवम् ॥ ६२ धवलस्य सुतेनापि, तेन कृष्णानुकारिगा । राष्ट्र निकण्टकीकर्तुमारेभे सुभटेन तत् ।। ६३ विस्फरनीवतीनां दबानामिच सर्वतः । दुणानां व्यधितानिष्टं, यकृपाणपयोधरः ।। ६४ विचिन्वता रुचि हमी, द्विपदुद्वेगदायिना । व्याप्तं यस्य प्रतापेन, यशसा च जगत्रयम् ॥ आ सम्भवाढस्य, नियूंढस्य च सगरे । प्राङ्गरुधापनं चक्रे, निजगौर्यत्रतस्य यः ।। ६६ तत्पुत्रः प्रसरकर्तिपताकाचुम्बिताम्बरः । श्रीलावण्यप्रसादोऽस्ति, प्रासाद गौर्यसम्परः ॥ ६७ आकाशमिव चादेश, पारन्द्रेणेव काननम् । रम्यं तथाऽनतिकम्यं, कुलं येन बभूव तत् ।। जप्ने येनासिदण्डेन, गाई, नङ्कलनायकः । निर्यातेनैव तेनामी, कम्यन्तेऽयापि स्मृतः ॥ न नौरास्तैस्य सौरान्ये, दोगम्यं कुर्वते कचित् । स्पयोष पुन: फीति, हरति प्रनिगभुजाम् ।। तेजस्तदिह दान्तारि, दशमन्तक-लइयोः । बम्व मुजयोर्यस्य, राम-लक्ष्मणयोरिव ।। पुण्डरीकं दधायेकं, राजहंसाननेकशः । आफूटारियश फेना, प्रेतस्य यस्य वाहिनी ।। समन्ततोऽपि सामन्तगोष्टधैर्निटुगेतिमि. ( नाऽऽसीनृपतिनागस्य यस्य सागतिक्षतिः ।। ७३ पुरो मन्दरवद् यीश्य यं निकम्पतया स्थितम् । विनिवृत्तमुपैयापि, धाराधीशपयोधिना ।। दक्षिणः क्षोगिपालोऽपि, घनसैन्योपविक्रमः । यर सरिपरीतेन, परियजनि विमहम् ।। १ धोपियस्य दते घोत्रियगाकरोति याटि० ॥ २ समुदायः या०टि०॥३ वैष याठि०॥ ४ो पिस' मा. ॥ ५ विसं नामपंत यि मु.॥ ६ पितन्य बा.७ पमुदे दा ॥ ८ नलवा- 1 नइलमुः ॥ १स्तक सौ मु.॥ १० स्ये तस्य मु.। १५ ७४ ·~ ७७ ८० गूर्जरेश्वरपुरोहितश्रीसोमेश्वरदेवविरचितं [द्वितीयः श्रीवीरधवलस्तस्य, सूनुर्वारशिरोमणि । युद्धे जयश्रियं धन्वयारावैराजुहाव ये ॥ आत्मानमात्मजे तस्मिन्नशेषगुणभूपणम् । स पिता दर्पणप्राये, सक्रान्तमिव पश्यनि ।। बाहुभ्यामिव विक्रान्तो, दन्नाभ्यामिव कुञ्जरः । अभ्यः पितृ पुत्राभ्यां, वंशस्तान्यां वभूव सः ।। ७८ कृतविधमुदाऽनेन, दानेन प्रतिगासरम् । सुतेन जनता तेन, तातेन च समृध्यते ।। अप्यरातिशराघातजातत्रगनतोन्नते । वीरलक्ष्मीश्चिरं यस्यै, वस्तुं वक्षसि वान्छति ॥ वीर समरकासारे, शिरोभि सह वैरिणाम् । करी पुण्डरीकाणि, कन्दयुक्तानि योऽग्रहीत् ।। ८१ अगतिराजन्यशराभिघात , प्रघातभूमौ पतितोत्थितो य । गम्भीरवीरेन्द्रवलान्चुराशर्लन्धेव गाध पुनरुन्ममज ॥ ८२ अथकदा कन्दलितप्रतापसन्तापिताशेषरिपक्षपक्ष । निशावसाने न निशातबुद्धि , प्रावुध्यत श्रीलवणप्रसादः॥ ८३ प्रयुद्धमानोऽपि कुमारपुत्रमाकारयामास नृपावतंस । पुरोधसे तत् किल रात्रिदृष्ट, शिष्टाय तस्मै विनिवेदयिष्यन् ॥ समेत्य सोमेश्वरदेवनामा, नमस्य ते स्वस्ति निगध चारमै । प्रसन्नमूर्त पुरत स तस्य, दृष्टादरो विष्टरमाससाद ॥ पुरस्कृतस्यास्य पुर पुरारिप्रसादलब्धं लवणप्रसादः। वरिण तेनानुगत मुतेन, तं स्वप्नमित्य कथयाम्बभूव । ८६ जानेऽय विद्याधरसुन्दरीभिर्दरीगृहद्वारविहारिणीमि । शृङ्गारितं शृङ्गगह महारेरारूदवानुढपचनस्य ।। कृतासन नन्मणिवेदिकाया, जायाचितामर्थतनुं दधानम् । प्रसन्नताजमह निताजनगपति पूजयितुं प्रवृत्तः । सिन्य पूजामथ मन्मथारे, समाधिमुद्रा विदधामि यानन् । तात् पुरै फामार वामनेगा, राकामिवाऽऽकारनामपत्यम् ॥ ८९ श्वेताशुतुल्य वदनं यहन्ती, श्वेतारा श्वेतविलंपना ताम् । श्वेता फ्राने दधता च मारामारोश्य बालीमतिविस्मिनोऽस्मि । कस्यामि ! फाऽसि । त्वमिहासि फम्मादिनि ग्रुवे यावदुपागता नाम् । नावन् तथैवाभिहितोऽम्मि कान्तदन्तता दत्तसिनातपर !! है धीर ! वैरिवजिनीगजेन्द्रगण्टस्वादनम्बचाद!! प्रयर्थिसाथैन पदर्घ्यमाना, ज्ञानहि मा गर्नरराज्यलक्ष्मीम् ॥ ९२ 1सः मु.॥२'भ्य पास यमु.३ प्रपात' •॥ ४ र्सम्यापमा । दम्पर- पा. आदा पदरदर्शनद्वारा नमस्यते इति एक पद तिमस्ति ॥ ६ तुभ्यम् प्र. टि०।७र या टि० ॥ ८ कंगा प्र० टि० ॥ ९ प्यानम् ३० रि॥ १.पुनः .. १५ 'लामिति दा. १२ रीमण्टनपटचण्ट वा..॥ १३ राजल' मु.॥ ८७ ८८ १० गाध मु.

·स:11 ९४ ९७ ९८ कीतिकौमुदीमहाकाव्यम् । दिवं गतास्ते वत ! गूर्जरेन्द्रास्ते पुञ्जरेन्द्राश्च हेताः सपानैः । येषां क्षमाद्दलनक्षमेषु, भुजेपु दन्तेषु च मे निवासः ॥ ९३ यो वर्तते समाति नमवर्तिपदेव यालस बलान्यरीणाम् । क्षमः समपाणि न निग्रहीतुं, दीपस्तमांमीव तटस्थितानि ॥ ये मन्त्रिणो येऽत्र च मण्डलीकारतेषु क्रमो नास्ति पराक्रमोऽस्ति । प्रतिक्रिया काऽस्तु ततोऽस्ति येपा, कामो मयि स्वामिपरिग्रहेऽपि ॥ ९५ आस्ते सहस्तः स पुमान् न कोऽपि, यो मामिमामुद्धरते निमग्नाम् । नहीतुमेते हि सतां विभूति, अतं वितन्वन्ति नराः फराणाम् ॥ ९६ सौवस्तिको नास्ति स आमशा. वांयितं येन सुधर्ममा मे । गतः स मुंजालमुतश्च मन्त्रैर्यः क्षासनिकरोद् विदर्पान् ।। न राष्ट्रकुटान्चयकैटभारि, प्रतापमल्लोऽस्ति मृधैकमलः । गन्धोऽपि मतारिंगतगजानां, गन्धदिपेनेव न येन सेहे ॥ विना जगदेवमिमामवस्था, नीता निजैरेव परैरिवाहम् । पत्र स्थिते वेनिगि दाकितैर्न, द्विरैः प्रविष्टं पुरि गुर्जराणाम् ।। ९९ अवाप्तवेदाम्बुधिरोघसा च, पुरोधमा तेन कुमारनामा । विनाऽये चैद्यक्षितिपाललक्ष्मी, को मे करिष्यत्यरः सपनीम् ॥ १०० या मूलराजा चयजातराजतेजोभिरासीद विरैमत्तमस्का । निशागमे साम्प्रतमुद्रसार्या, तस्यां न दीपोऽपि पुर्याम् ॥ १०१ निरन्तर सञ्चरतां गजाना, या डिण्डिमैरइमरा वनतिः । एकाकिनी रात्रिषु गूर्जरागां, सा करोनीय शिवास्तै पूः ॥ १०२ फ्रीडायतीनां नगराइनाना, वात्रैः सदा या सरोजसत्ता । सरत्तदणि फिरत्यनाथ, वातास्तपाथःकणकैलपेन ॥ मुण्डेय खण्डितनिरन्तरवृक्षसण्डा, निकुण्डव्य दलितोवाचनमा । दूरादपास्तविपया विधवेव दैन्यमभ्येनि गूर्जरधराधिपराजधानी ॥ १०४ तन्मां खचक-परचक्रहतावशेषां, निशेपिताखिलसपन ! समुदरम्य । यस्मादमानवचरित्रपविग्तिन, सम्भावना भवता भुवननिताऽसौ ।। १०५ एकेन फेशिरिपुमा विधृते यदुवैमा रेण मद्गुरमियामुरम्पतीनाम् । तेदार वीरधवलेन मुनेन भूयः, सम्भूय भूवय्यमुदर मम्प्रति व्यम् ।। १ ता. पा. ॥ २ तु प्र. पा० ॥ ३ मुखील मु. ॥ ४ राजा पा० टि०॥ ५ ये ॥ ६ गत मु.॥ ७ सा फरक मु० ॥ ८ तस्मात् स्यमु.॥९ सदीर!.॥

·गू रेश्वरपुरोहितश्रीसोमेश्वरदेवविरचितं [द्वितीयः . न्याहय कृत्यमिनि सा सहसा च कण्ठपाठ निवेश्य विशदामिह पुष्पमालाम् । कुत्रापि तत्रभवती सह निद्रया में, याताऽथ घूयमिह जन्पत नै किमेतत् । ॥ १०७ इथं बदलथ हरिप्रतिहस्तकोऽसौ, साँवस्तिकेन जगदे जगदेव पीर । स्वप्नोऽयमर्थमदर्यनया ददानो, व्यारयानमिच्छति भवानिव नैव देव ! ॥ १०८ राम्य ! धन्यतममन्यमई न मन्ये, प्रस्तारिवारभुजवैभवतो भवत्त । या न समन्युपतानपरात् कदापि, यत् त्यानुफेत्रमिव सा वृणुते स्वयं श्री ॥ युमारगामसम्मान्ययसम्भवाना, न गप्पते जगनि केन पुनर्गनासो। अप्रेमरीमपति दुश्चनिप्रवृत्ती, या सहरत्यतिररापस्नौ तु पधान् ॥ उनपटनम्नव प्रवेग्यि मापगये, डायव सन्मुग्यपति न मानेगा । दीपाइरा दय दशान्तमुयियातरनेजो निज मुम्पत्ति व माणा ॥ आनतानसि गुणगुननि स्वायद या नृपश्रियमिमा मुभटोपभोग्याग । मन्त्रिभिग्नदनुप्रय मन्जुम्त , व्यापले कति यथा स्वदेसी पितासो ॥ ट्याग विनिमुन धियमयति, नाया समुन्यानि मा गन्न पुनरनाम् । रनारी उपयों जनयति रितु महामत्र मापारगम पनि ॥ गि विचिचरिनानुस्नानल शरमाणे लगा नि । गुगम भभाममुना भित्रा दिन' मार सचिषु विषयेषु ।। अपनप प्रभागेर पनि म गोपग । स र परिवार को गर्नगल प्रिनिशान uri frjग !! ॥ति गर्जयापुरोटिनयोगोमवावानि वीनिफामुदानाम्नि माय नग्नतापर्णको नाम लियः॥

·तृतीयः सर्गः। - १ २ ७ ९ वस्तुपालवंशवर्णनम् रसालङ्कुरणे तस्मिन्नालवालानुकारिणि । प्रांशुः प्राग्वाटवंशोऽभूत् , पुरे गूर्जरभूभुजाम् ।। वचि साराः परे वंशाः, सदा पागि विभ्रति । क्रियासारैश्च वशोऽयं, धत्ते पात्रपरम्पराम् ।। नररनयंदापनेरुजूताश्तकान्तिमिः । विभूषिता विशेषेश, जगतीच सरस्वती ॥ मन्त्रिमण्डलमार्तण्डचण्डपः प्रथमः पुमान् । कुले तस्मिन्नुदेति स्म, तमसामवसानकृत् ।। चाणक्यादिव चातुर्य, गिरमागिरसादिव । अम्भोधेरिव गाम्भीर्य, यः शुभैकाग्रहोऽग्रहीत् ।। न च्छिद्रं क्षुद्रमप्यत्र, मन्त्रिरेल्ने निवेशितम् । धात्रा केन प्रकारेग, सोऽनुस्यूतगुणः कृतः ॥ मानी नामन्यत श्लाघ्यो, यः श्रियं सरसीरहाम् । थैर्मनागपि न म्लानमिनपादावधीरितैः ।। तचण्डमसादोऽभूद् , गगाडिण्डीरपाण्डुमिः । यगोभिः ककुमां येन, चक्रे श्रीखण्डमण्डनम् ॥ ८ कदाचिदपि न त्यक्तः, पाणिपमगृहीतया । गहिन्येव वदान्योऽयं, नृपन्यापारमुद्रया ।। मृदुर्वागी मतिस्तीगा, साधुः श्रीः कीर्तिस्विरी । वीतराग मनो यस्य, स्फीतरागं करद्वयम् ॥ १० यः पराभूनकरैः, कीर्तिपूरैर्निरन्तरम् । चिरं विरचयामास, राकामाकालिकोमिह ।। सोमः समुद्रतस्तस्मादुजगाम मनोरमः । सवित्री जातमात्रेण, येन द्यौखि दिद्युते ॥ भपूर्वः कोऽपि सोमोऽयं, फलकविकलाकृतिः । न हि मारेपुरस्कार, चक्रे भावं च नो भवे ।। १३ निदधै गुणरत्नानां, यत्र कोशः स्वयम्भुवा । तत्र श्रीसिद्धरामोऽपि, रनकोश न्यबीविशत् ।। स्वं मेने येन सोमेन, पूर्णेनामर्णवर्तिनः । गृहीतानन्तभोगः "श्रीसिद्धेशोऽधिकमीश्चरात् ॥ १५ सावित्रं विभ्रता तेजः, सीतां च सहचारिणीम् । काकुत्स्थेनंव येनापि, न दीनातिक्रमः कृतः ॥ १६ अमेयमहिमा श्रीमानश्चराजस्ततोऽभवत् । येन दानार्दहस्तेन, हस्तिराजोऽयजीयत ।। १७ तस्मानिरन्तरयागस्थगिताश्रितःस्थितैः । "निजैरेवेन्द्रियैर्लधा, कामना न मनागपि ।। १८ आनीतं न्यायतो वित्तं, व्ययित धर्मकर्ममु । यगत्तु जगति स्तुन्यं, केवलं यस्य तिप्रति ॥ प्राकृता रेणुकावाधां, स्मरन्ननुशयादिव । मानुर्विरोफ्नश्चके, मति यः पुरुषोत्तमः ।। जनया उठरे मासान युवास दर्शव यः । हृदयाम्भोरुहे तरय, यावनीयमियं पुनः ।। १'रस्थ दा. २ इच्छा तेजव प्र० टि० ॥ ३ तमसा दुष्टानाम् प्र० दि० ॥४ अन्त प्र.टि ॥ ५ षाणिक्या' पा• ॥ ६ ने न्यवेशयत् । घामा(ता) के मु०॥ ७ गपापि प्र. रि०॥ ८ इन सूर्य, पाद-किरणा, अधीरित-अगणित, अतस्तामोद प्र.टि.॥९ अकालभाम् म. टि० ॥ १० मरण कामय टि० ॥ ११ मार-मगार सिरथ टि० ॥ १२धीसमिस मोऽधिक का योसमिद्धोऽधिक मु.॥ १३ सरिया सं सवितरिदम् प्र० टि०॥१४ पस्मा प्र.॥ १५ निरियेमु.॥ १६ गत स्व. ॥ १७ पानी प्र०टि०॥ १८ पस्य .॥ २१ ·१४ ३३ गूर्जरेश्वरपुरोहितधीसोमेश्वरदेवविचित [हतीप. सतत सचिवश्रेणिमाणिक्यस्याङ्गसङ्गिनी । काता कुमारदेवीति, नस्य कान्तिरिवाभवत् ॥ २२ स्वाभाविकेन शौचेन, माया सुमनसामपि । प्रवाहा इव जाहव्यास्तया सूता मुतात्रय ॥ २३ मुख्य श्रीमल्लदेवाल्यो, यस्तुपालाइयस्तत । तेजःपालाभिध पश्चात्, गयी भाति त्रयीव सा ॥ २४ पुरुपाणामिमास्तेपा, परेपामिव मूर्तय । निधा निभिद्यमाना अप्येव परमार्थत ।। स्वय शुद्धेषु यत् तेषु, गुरुणा शौचशिक्षणम । घनसारपरागंग, मार्जन मौक्तिकेषु तत् ॥ तसा मल्लदेवेन, यश शुभ्र विभाव्य यत् । शिटैन विष्टपे दृष्ट, कैरव कैखजया ॥ २७ इयती मल्लदेवस्य, कौस्तुभेन विभिन्नता । जिनो हृदि यदेतस्य, जिनस्य त्वपर सदा ।। वस्तुव वस्तुपालस्य, सैन वेत्ति सरख्यता । तदीयपदनाम्भोज, या वसत्यनुवासरम् ।। स्थित पुरुपयोर्म ये, पूर्वजानुजयोत्तयो । मन्यते मध्यम य स्वमुत्तम त जन पुन ॥ फिमस्तु वस्तुपालस्य, मन्त्री दो सान्यमिन्दुना । यद् दते वसुधामेष, सुधामेवापर पुन || ३१ वृद्धि न्यग्रो पशाखार त प्राप्नोति यथा यथा । क्षमालङ्करण केपा नाश्रय स्यात् तथा तथा ॥ ३२ परिव गुणैर्यन काऽपि कीर्तिपटी कृता । वसुधरा धाराऽम्भोधिसहिता पिहिता यया ॥ गये मनसि साधूना, यो वसयनुवासरम् । यदनुक्तोऽपि जानाते, विधते च तदीसितम् ॥ ३४ अहङ्करोति नामान बदरोति न सद्गुरुन् । य पुन प्रपनारम्भ हुङ्करोति विरोधिन ।। ३५ दयिता ललितादेवी, यस्य सवाइहारिंगी । अर्धाङ्गहारिंगी पत्यु, पार्वती हमतौर या । ३६ तस्मादमात्यजीमूतात् , मुक्षेत्रेऽस्मिन् सुताकुर । जयसिंहाय सोऽय बालोऽपि फलित सताम् ।। पूर्वे सर्वेऽपि तार्यते, निन्ताय ते तथाऽर्थिन । एतेन यस्य पोतेन, प्रतार्य ते न तु प्रजा ॥ तेज.पालः पुनस्तेषु सोतरेषु लघु फिल । निजप्रभुप्रमादेन, गुरुणाऽपि न सध्यते ॥ छन्द शाने श्रुताऽस्मामिलघुताऽपि कचिद् गुरो । तस्मिन् बन्धुजने या गुस्ताऽस्य स्पोरपि ।। अश्वराजाममावेतो, नासत्यापमृतोपधै । सन्प्रति प्रनिर्याते, सर्वमप्यार जगत् ॥ अमी मुमनसस्तेन, स्पर्धन्तामुद्रता कथम् । सोऽपि मधुदिना येन, जित सुमनसा गुरु ॥ ४२ अपूर्व तस्य वैदुष्य, यद् दिक्पाले स्वभुजा । समानैर्दशमि सार्थ, मन सन्ध्यक्षरागि ये ॥ शुभस्वभावमालोक, लोकेऽम्मिन्नेकमेव तम् । यदुक्त सत् करोयेव, यत् कृत तन्न वक्ति य ।। उपत्य वृत्ती पुसा विने तेषा न केवलम् । अपि य स्तुति माया, सचिवेन्दुर्गतगृह ॥ उपकर्ता सतामयैरपफारयिता च य । हरते हि मरुत् ताप, हारप अपि वारिदै । वाययेवोन्नतिं नीत , श्रिया तृणसम पुमान् । ममा त्यजति न स्वेप गियरीवोदयन्नपि । अपूर्व मन्त्रिमाणिक्य, चाणक्यमिह म मह । वसुधावल्ये येन सदातदोदय कृत ॥ यथप्यनुपमा नाम, प्रेयसी सस्य मन्त्रिण । म्या तथापि मयेऽहमेना मनाङ्गजामिव ॥ लानण्यसिंहनामान, मा लावण्यातर्सिना । तनय जनयामास विनयावजिनप्रजम् ।। १शैर्येण, मा मु.॥ २ यल्ल मु.॥ ३ सत् B८ यत् मु० ॥ ५ पत्ये मु.॥६ 'सविषो दुर्ग • ॥ ७ चाणिक्य' वा ॥ ८ मिनम् मु.॥ ३८ १५ ४६ ५० ·५४ सगः।] कीतिकौमुदीमहाकाव्यम् । वस्तुपाल-तेजःपालयोः मन्त्रिमुद्रार्पणम् भूमिभर्तुरथ कर्तुमिच्छतस्तस्य सत्पुरुषसझहं थिये । एकदा हृदयमागताविमौ, दीप्तशीतकरणाविवाम्बरम् ।। तद्गुणान् निपुणया मनीषिणाममणीधिपणया विमृश्य सः । आजुहाव च समागतौ च तो, कार्यसिद्धिरविलम्बिनी सताम् ।। ५२ तत्र तो दहशतुः शतक्रतुप्रायमायतभुज महीभुजम् । सानुजं च सचिवं स दृष्टवानर्थजुष्टमिव धर्ममग्रतः ।। तावुपायनमुपायपण्डितो, मण्डितौजसिकपद्धतेः पुर. । उद्गणम्य चरणद्वयं मुदा, तस्य वीरतरणेः प्रणेमतुः ॥ तेन वेनतनयानुकारिणा, कर्तुमात्मकरणाधिकारिणौ । सप्रसादवदनेन सादरं, सोदरौ समुपवेशिताविमौ ॥ तस्य निर्दलितभूरिभूभृतः, स्वर्पतिप्रतिकृतेः कृतासनौ । अश्वराजतनुजौ रराजतुस्तौ सुरा-ऽमुरगुरूपमौ पुरः॥ एतयोविनयननमस्तकन्यस्तसम्पुटितपाणिपद्मयोः । निर्ममे समदशत्रुदन्तिनामशः स कुशलानुयोजनम् ॥ ५७ नीलनीरदखानुवादिना, नादयन्नथ दिश स्वरण सः । तो पुनश्चरितचातकरतो, वक्तुमारभत मारसलिगः ॥ ५८ आकृतिर्गुणसमृद्विशंसिनी, नम्रता कुलविशुद्धिसूचिका । वाक्क्रमः कथितशाखसनमः, संयमश्च युवयोर्वयोऽधिकः ॥ लाध्यतां कुलमुपैति पैतृकं, स्यात्मनोरथतरः फलेपहिः । उन्नमन्ति यशसा सह श्रिय , स्वामिनां च पुरुषैर्भवादशै. ॥ यौवनेऽपि मदनान्न विक्रिया, नो धनेऽपि विनय पति-रुमः । दुर्जनेऽपि न मनागनार्जवं, केन वामिति नवाकृतिः वृत्ता ? ॥ आवयोस्तु पितृ-पुत्रयोर्महानाहित वितिभर. पुढुहा । नद् युवां सचिवपुगवायेह, योस्तुमत्र युगपत् समुत्सहे ।। विशुदञ्चलचलाचलां श्रिय, सनिवेश्य सचिवेपु साधुषु । सम्प्रहारभरसम्भृतश्रमाः, शेरते सुखममी क्षमाभुजः ।। ૬૩ येन केन च सुधर्मकर्मणा, भूतलेऽत्र सुलभा विभूतयः । दुर्लभानि सुकृतानि तानि येलभ्यते पुरुषरलमुत्तमम् ॥ ६४ मपितुर्भुजयुगेन सयुगादासतां जिनयुगश्रिया श्रियम् । अक्षरक्षणविचक्षगौ युवा, नित्यमेधयतमिद्धया धिया । १ उण" प्र• ॥ २ स्वापति वा । 'स्यापति मु० ॥ ३ वर्ष, यो मु० ॥ ४ 'चलनि पा. मु. ॥ ५ केनधन धर्म प्र. ।। ६ व्यवहार प्र०दि०॥ ६० ·[तीय ६६ ६७ ६९ ७१ गुर्जरेश्वरपुरोहितधोसोमेभ्यरदेयविरचित इत्युदीर्य भुजवीर्यशालिना, मुदिता दशनचन्द्रिकाऽमुना । वस्तुपाल्वदनारविन्दत , स्यन्दते स्म मधु वाग्मय तत ॥ देव सेरुजन स गण्यते, पुण्यवस्तु गुमय मु चानणी । य प्रसन्नवदनाम्बुजमना, स्वामिना मधुरमेवमुच्यते ॥ सप्रसादवदनस्य भूपतर्यत्र यत्र विलसति दृश्य । तत्र तत्र शुचिता तुलीनता, दक्षता सुभगता च गच्छति ॥ जायते जलदवृन्दवृष्टिभि , शाखिना सफरता शनै गर्ने । तुप्यता क्षितिमता नु दृष्टिभिस्तमणादपि नृणा फ्लोदय ॥ नास्ति तामिह पार्थिवात् पर, यन्मुसाम्बुजविलोकनादपि । नश्यति द्रुतमपायपातक, सम्पदेति च समाहिता सताम् ॥ जीवनाय मनुज मनामिह, भ्राम्यतामय कदापि स प्रभु । त्यादृशो भवति भाग्ययोगनो, वेत्ति य सदसता यह तरम् ॥ फितु विजपयिताऽस्मि किचन, स्वामिना तदवधार्यता हुदा । न्यायनिष्ठुरतरा गिर सता, श्रातुमा यधिकनिस्तवैव यत् ।। सा गता शुभगयी युगनयो, देव । सम्प्रति युग कलि पुन । सेयकेपु न त कृतजना, नापि भूपतिषु यत्र त्यते ॥ ते राजान स्वर्गताधकिर यैया रैवैरिदमापतीना प्रवधा । तेऽपि प्रामास्तत्र समन्त्रिगो ये, श्लोकास्तेपा शोधयन्ति स्म शुद्धा ॥ दृष्टिनेष्टा भूपताना तमोमिस्ते रोभाधान् साम्प्रत कुर्वतेऽग्रे । येनीयन्ते वर्मना तन यत्र, भ्रश्यन्याशु व्याकुलरास्तेऽपि तेऽपि ॥ न सर्वधा कथन लोमार्जित , करोति सामनुयासर रिभो । तथापि कार्य स तथा मनापिभि , परत्र चाधा न यथाऽध वाध्यता ॥ पुरसन्य याय सलजनमनाय सहनानरीन निनिय श्रीपतिचरितमाधि य च यदि । समुदतु धात्रीमभिपसि तत् सैर शिरसा, धृतो देयादेश कुरमपरथा स्वस्ति भयो ।। सचिववचनमेतच्चेतसा सोसवेन भिनित तिलकोऽय कर्ण्यमारय सम्यक् । अकृत कनकमुदामान्तिकिन्नकसाह करसरसिजयुग्म मत्रियुग्मस्य तस्य ॥ अवनिपतिरनेन भूरिधाम्ना, सचिवयुगेन निराद् विराजमान । पतगपतिरिवारिनागनारा जनयति पभयुगेन सयुग स ॥ ॥ इति श्रीजरेवरपुरोहितश्रीसोमेश्वरदेवविरचिते कीर्तिकौमुदीनाम्नि महाकाव्ये मन्चपतिष्टा नाम उतीय सर्गः ॥ ७३ ७४ ७६ ७७ १ पामय वा० मु० ॥ २ 'ना फ्ललता प्र. ॥ ३ 'योरक्षमा पा. मु० ॥ ४ "जित दा. ॥५भात्री समभिलपसि तच्चर वा.॥ य फरस्तमा मु. ॥ ७ मन्त्रिस्थापना माम दा । मन्त्रिस्थापनो नाम मु.॥

·चतुर्थः सर्गः। १ ७ ८ वस्तुपालस्य मन्त्रित्वावदाताः श्रीवीरस्य परोद्धारधुरीणस्योपधारणम् । चक्रतुः सचिवावेतो, पादौ सुरगिरेरिव ॥ ताभ्यां कल्याणरूपाभ्यां मन्त्रिभ्यामधिकाधिकम् । नृपाखण्डलराज्यश्रीः, कुण्डलाभ्यामिव व्यभात् ॥ २ न्यायं निवेशयन्नुयां, निर्व्याजः स्वजनः सताम् । स्तम्भतीथं जगाम श्रीवस्तुपालो विलोकितुम् ॥ ३ स्तम्भतीर्थ स्थितस्तीर्थप्रभाव इव मूर्तिमान् । केपां मुमोप नो दोषीप्सितानि ददौ च यः॥ तमन्यमिव सश्रीक, समुद्रमक्लोकयन् । इर्श्ययेव पयोभङ्गभङ्गं विदधेऽम्बुधिः ॥ कोऽप्यपूर्वः समुद्रोऽयमपापः पृथिवीतले । यस्मात् प्रसरति स्वादुरसपूरी सरस्वती ॥ प्रविवेश पुरे तत्र, स पश्चान्मन्त्रिसत्तमः । तस्याऽऽगमे तु पौराणां, प्रमोदः प्रथम हृदि ।। हद्दे पटोत्तम्भस्तोरणं च गृहे गृहे । पुरुषे पुरुषे प्रीति , सम्प्राप्ते तत्र मन्त्रिणि ॥ धान्यैर्धन्यमिव क्षेत्रं, फलैरिव पनं धनम् । सरः पूर्णमिवा!भिस्तेनाऽभूञ्चारु तत् पुरम् ।। ९ हैरिवाऽऽकन्य, मुक्तमन्यैर्नियोगिभिः । प्रीणात्येप पुरं मन्त्री, नक्षत्रमिव चन्द्रमाः ॥ १० पुरं रोगेखि प्रस्तमपरैरधिकारिभिः । सबैद्य इव तन्त्रज्ञो, मन्त्री प्रतिकरोति यः ॥ ११ केनाऽप्यन्येन या चक्रे, सतां पीडाऽधिकारिणीम् । वार्यते वस्तुपालेन, सा सम्प्रत्यधिकारिणा ॥ १२ प्रत्यावृत्तिः कृतस्येव, कलेरिव गलग्रहः । बले: पुनरिवोत्थानं, स मेने सुमनः नाशतैः १३ निशामु नीचसम्भोगसम्भूतधनकामना । सत्यत्र मन्त्रिमाणिक्ये, गाणिक्येनापि तत्यजे ।। सर्वोच्छ्वसितं सद्भिः, खलानां म्लानमाननैः । निराकृतदुराचार, व्यापारं तत्र तन्वति ।। सांयात्रिकजनो येन, कुर्वागो हरणं नृणाम् । निषिद्धस्तदभूदेप, धर्मोदाहरणं भुवि । स्पृष्टा-ऽस्पृष्टनिषेधाय, विधायावधिवेदिकाम् । पुरेऽस्मिन् वारितस्तेन, तक्रविक्रयविप्लवः ।। घात्रा स्थानेषु भन्नेषु, ताम्यतामाश्रयः सताम् । सदंशः सद्गुणश्चार्य, पटावास इवाभवत् ॥ १८ स्वामिना संप्रसादेन, पाणिर्यद्यपि मुद्रितः । तथाऽप्युन्मुदितस्तस्य, वित्तविश्राणनक्षणे ॥ १९ स्निग्धैः सम्भापगैरेव, यस्य द्रविणवर्षिणः । अर्थिनामुपगान्यन्ति, दौ.ध्यनिःश्वासवायवः ॥ २० स्थानभ्रष्टस्य यः साधोराधारः सारयत्तया । जटाजूटः मुन्तःस्रोप्रवाहस्येव शाम्भवः ॥ २१ लोकेऽस्मिन्नवमन्वाने, जाने वैराग्यमागताः । सरस्वयास्पदं तीर्यामेव यं शिधियुर्गुणाः ॥ २२ महतां वर्तमानानां वित्तेनोपकरोति यः । स्वर्गतानां जर्रत्यूर्तकीर्तनोद्धरणेन तु ॥ प्रासादास्तेन देवानामुद्धृताः कारिताश्च ये। नयत्वमेव विख्यातमसङ्ख्येष्वपि तेप्र्वभूत् । १ रूपिभ्यां मु० ॥ २ व्यघात् मु० ॥ ३ 'जः सुमनः वा० । 'जः सुजना प्र० ॥ ४ तद वा.॥५रिण प्र० मु० ॥ ६ सत्यसा' मु.॥ ७ 'वां विद्यमाना मु. ॥ ८ 'रत्कोतिकी वा ॥ ९ ते बा.१० येवं ॥ = २४ वैद्य ·२७ . ३२ १८ गूर्जरेश्वरपुरोदितनीसोमेश्वरदेवविरचितं [ चतुर्यः यन्यून यत्र यन्नई, यस्तन तदचीकरत् । उ पत्तिस्त्तमाना हि, रिक्तपूरणहेतने ॥ २५ अफपयदेनपानि, देवेभ्य काननानि य । हरनेवाग्नितापस्य, यत्र न म्मरति स्मर ॥ रम्भासम्भावितैयस्य, वनैपनिपेवितै । मनोजसुमनोवर्ग , स्वर्गसौन्दर्यमाददे ॥ सगृहीतानि हारीत शुक चित्रशिपण्डिभि । धर्मयात्रसधर्माणि, यस्योद्यानानि रेजिरे ।। २८ दर्शयन् मुमनोभाव, श्रीमत्तामतुल्लामयम् । काननाना स्वबन्धूना, स्वपन्धूनामिवाऽकरोत् ॥ सरासि राजहंसालीगालीन्ययमचीसनत् । तेनैव तुन्यता येषा, स्यादरतापनया तया ॥ आददाना पय-पूर, य कासारेयु कासरा । बिराजन्तेतरा पारावारष्विव पयोधरा । भकारयदय यापीरपापाय नियारत । सुधाया अपि माधुर्य, यजगहस्तितम् ।। ३२ ता प्रपा कारितास्तेन, यदीय पिवता पय । तृप्यन्यास्यानि पान्थाना, न रूप पश्यता दा ॥ ३३ भवार्णरतरी ब्रह्मपुरी येनार निर्ममे । यस्या गायन्ति सम्मानि, नरा नार्यस्तु तथा ॥ ३४ एफुट एयता शुभै, कीर्तिरै पटैरिव । दशाऽपि प्राहिता येन, विद्या घेतावनर ॥ येन पौषधशालास्ता, कारितास्तारितामना । मध्ये श्वेताम्मौर्यासा, विशुद्धि सुघया वहि ॥ यस्य पोषधयारासु, यतय सवसन्ति ते । सदा येपामदाराणामात्मभूसम्भव कुत ॥ ज्ञानाख्य यस्य तचक्षुर्याचादेवी ददे मुदा । निय येनैप धर्मस्य, गति सूइमामपीक्षते ॥ अय जगति मध्यरथ , स्पष्ट सृष्टिकृता कृत । धर्मावानन्तदेतस्य, स्थिता सर्वेऽपि तावनि ।। मानर्च भक्तिमान् नेमो, नेमी गदर केशयौ । जैनोऽपि य मवेदाना, दानाम्म कुरते करे ।। लभते लोकत पापा , झापानन्ये नियोगिन । अधिकारमधिकारममात्य पात्यसौ पुन । सिंहनरानस्य गूर्जरदेशोपरि अभियोगः अथ गूर्जरराजरा यमी, रमणीया चरचक्षुषा निरीक्ष्य । पृतना द्रुतमादिदेश दूतामिन नसग्रहणाय दक्षिणेन्द्रः । श्रुतसिङ्गनमैन्यसिंहनादप्रसरा गुर्जरराजगजधानी । हरिणाव हरिन्मुग्यावगेक, चरितान्त उरणा मुहुश्चकार । गृहमारभते न कोऽपि फतुं, युरत कोऽपि न सङ्ग्रह कणानाम् । स्थिरता चनापि नैति चेत , परचनागमगल्या प्रजानाम् ।। अवधीरितधान्यसनयाना, बहुमान गराषु मानवानाम् । विपदामुदये हि दुर्निवारे, भग्ण चक्रमृदय देहभानाम् ॥ १५ समुपैति यया यथा समीर, रिपुगजवजिना मदात् तदानीम् । परत परतस्तथा तथाऽसौ, जनता जातमयोन्या प्रयानि ।। तवेय जवेन यादवेन्दोलमागचतुरवर्गम् । भूटीटिल चरार कोपादरिक्ष श्रीयणममाटेवः ।। १दनेकानि मु० ॥२ पघशा या• ॥ ३ फ्यम् ! प्र.अ कथादोपरि प्र० आदर्भ पुत इति रिपत्री ला बसत ॥ ४ लोभत वा• मु• • धीसिद्धन प्र. 1 ६ गदा ७ 'रगम् मु.॥ ४४ ४७ ·सर्गः । ४८ ५० ५२ ५३ कोतिकौमुदीमहाकाव्यम् । उपकण्ठमकुण्ठविक्रमस्य, स्फुरदुसासरी हरिण्मयी सक् । शुशुभेऽस्य चुलुक्यभूपलम्या, भयवन्या निहितेव बाहुवल्ली ।। परिपन्थिवरूथिनी प्रभूना, स नृपस्तुच्छपरिच्छपरिच्छदोऽप्यगच्छत् । बलिनाऽप्यरिणा रगप्रवृत्ती, सुभटानां हि पदानि सम्मुखानि ॥ ४९ बलवारिधिराजगाम शत्रोरुपतापीतटमुर्वरोयतापी । रभसादशिधापति स्म वीरः, स महीतीरमहीनबाहुशक्तिः ॥ प्रचुरं तदरातिराजचक्र, तदज़म्यं च बलं चुलुक्यभर्तुः । विमृगन् बहुगोऽपि सन्दिहानो, न जनो निश्चिनुते स्थिति गति वा । रिपुसैन्यनिवेशभूः प्रजानां, विदिताऽभूदनिवेदिताऽपि दूतै । गगनाङ्गगगाह्वोच्चगैस्तम्वलितग्रामसमूहघूमकूटैः ।। भृगुकच्छमहीमहीनसस्यां, चरतस्तानचिरेग वृष्णिवर्गान् । न बनपि दुर्जयानजय्यः, समोऽमन्यत वीरकेसरी स. ।। प्रसण्यथ मत्सरप्रबन्धे, द्रुतमेफेन रणोत्वगं कृपाणन् । अपरेण सुतं करेग वीरं, सहसा सयनि यान्तमप दधे ।। चतुर्णा मरुभूपानां लाट-गोद्रसपमोथ गूर्जरबोपर्यभियोगः क्षितिपान्तरविप्रासक्ती, पितृ-पुत्रावथ विग्रहीतुमेतौ । विदितावमरैश्रिराश्चतुभिर्मरुभूपैः सहसोपचक्रमाते ॥ उभयोरनयोश्चतुर्मि रेभिर्यिगृहीतिर्विहिताऽथ साऽपि पृष्ठे । इयतैव बुधैविभवनीय, शुभटत्वं गृधमूर्ध्नि यस्य यावत् ॥ अथ गोद्रह-लाटदेशनाथी, मरुनाथैर्निमृतं निवसन्धी । विधुरे परिहत्य तत्र मित्रद्वितयं तत्कटकादुपेयतुस्तान् ।। असतोग्वलं तयोः सतोर्वा, सत्रलं स्वं मनुते स्म नैप वीरः । जलधिविगतैरुपागतैः स्यानहि भिद्योदयजलैः क्षयी चयी वा !! पुरतो यदि सिवनस्य सैन्यं, यदि पृष्ठे मरुभूभुजथ तौ च । न बभूव नयोरचिन्त्यशम्योर्मुखरागस्य विपर्ययस्तथाऽपि ॥ पुरतः सरतो यदुप्रवीराननुगच्छन् समरे करीब मत्तः । व्यथिन' प्रतिपार्थिवैः स पश्चात्, सपदि व्यायवृते नृप सकोप ॥ जाति वलिताग्विलादेशः, प्रचुरीभूतमलिम्लुचप्रचारः । स परस्परविमहो ग्रहणामिव तेषामभवनरेश्वराणाम् ।। १रा हिरण्म मु ॥ २ भ्या, वलयत्या वा० ॥ ३ "विर : वा० ॥ ४ सन्मुसा ३० या ॥ ५ धिोधनों मु० ॥ ६ यक मु० ॥ ७ हि नद्योघजलैः प्र० । भिद्य उदय इति एतमामानौ नौ महानदौ ८ सत्तमाय पा.॥ ६० ·- गूर्जरेश्वरपुरोहितधीसोमेश्वरदेवविरचितं । चतुर्थः अवलोक्य चुलुग्यपार्थिवी तौ, विपरीतर्बहुभिपैः परतौ । खर-शीतकराविवाम्बुवाहेनतेयं मनुते स्म दुर्दिन तत् ॥ वलितेऽपि चुलुक्यपार्थिवेऽस्मिन्, न वृतं तैयदुनि पुर प्रयाणम् । हरिगैरनुगम्यते न मागों, हरिणा तक्षणमाश्रितोझितोऽपि ॥ हरित परिहत्य चन्दनावरण गन्तुं हिमभूभून प्रवृत्त । मभवल्लवणप्रसादशूर , प्रसरत्तीतरप्रतापरौह ॥ ६४ सहजा इति येषु क्धुवुद्धि , प्रथमाऽभूध तान् विकारकर्तृन् । पडपि द्विपतो विमृश्य जेतुं, नृपवीर न पुरश्चकार योगम् ।। वस्तुपालस्य भेदनार्थ शवराजेन दूतस्य प्रेपणम् प्रसूतेऽथ महीक्षितां विरोधे, क्षयसिन्धाविव सिन्धुराजसू नुः । प्रगिधि प्रजिधाय मन्त्रिणेऽस्मै, तृणपद् विधमपि स्मयेन पश्यन् ।। चुलकोद्भवभूपतेरमात्यं, भयकालेऽपि निराकुल तमेत्य । प्रणिधि. प्रणिपय च प्रवीणो, विनयच्छलमदामुवाच वाचम् ॥ सुभटैरपरैर्विमुक्तमश्न, समरोर्वीषु य एक एव धत्ते । अथवा भुवने निगश्रयाणां, शरणं किन्नु तथाविधैविनाऽस्तु ॥ दलितेऽपि दले स्थित समित्या, यदुभियों यहुभिर्धत कथञ्चित् । हृदयेषु गुणार्जितेषु तेगामपरेपामपि मिश्रम जगाम ॥ विधृतेऽपि सुतेऽत्र तत्सवित्री, न सपाकृतमानसा तथाऽभूत् । समरे हि भयङ्करपि' व्यफ , समसत्वेन न येन रजिताऽमौ ॥ अवलोकितमान एव गुर्यदुर्मिइन विमोच्य सिंधनेन । निदधे भुजपञ्जरे स्वय य , क भन्ने गुगिनो हि न प्रतिष्टाम् ।। विधुरेऽपि न मुञ्चते निज य , कुलधर्म च कुलान्ययप्रदीप । स यदाह मदाननेन शसः, शृणु तन्मन्त्रिशिरोमणे ! स्वपथ्यम् ।। कुलकम् ।। ७२ विपमेऽपि कथ सं कृत्यमार्गे, खरतु श्रीलवणमसादपुनः । प्रददानि पदे पदे प्रबुद्ध , सचिवो यस्य भवान् क्रावलम्बम् ।। निपुणोऽसि गुणेषु पट्नु जाने, पुनरपा तब धीरता कुतस्त्या । व्यसने समुपस्थितेऽपि भर्तुर्यगई चुम्पेऽधिकारमेवम् ।। अयि ! पेति मनानपीगं यन्, पितृभुक्तिर्मम पत्तनं यदेतत् । स्वधनग्रहणार्थमागतोऽहं, समयज्ञोऽसि तदर्यतामिदं मे ॥ ५ पुनश्च मु०॥ २ महीभृतां मु० ॥ ३ 'यच्छिन्न या०॥ ४ नेप्याप वा॥५'रेपि म. वा. मु०॥ ६ 'पि वक्त वा० । 'पि धनु ॥ ७ मिहन' वा.॥ ८ "तिष्ठा पा॥ .स सत्य मु.॥१. पुरुषाधिकारमेक मु० ॥ ११ अपि मु० ॥ ७० . ७४ ·सर्गः।] श ७६ कीर्तिकौमुदीमहाकाव्यम् । यदि सम्प्रतिपत्तिरस्ति चित्ते, नगरस्यास्य नियोगवासना च । प्रणम द्रुतमेत्य तत् प्रसने, मयि दूरे न तवाधिकारमुद्रा ॥ अपरोऽपि विधास्यतेऽधिकारी, नगरे कश्चन पैतृके मयाऽस्मिन् । भजसे यदि मां ततः स्थिरैव, त्ययि मुद्राऽस्तु गुगा प्रियाः प्रभूगाम् || अथ चेतसि किञ्चिदन्यथा ते, स्थितमास्ते तदपि प्रियङ्करं नः । यदसाव्यविरोधिसाधनाय, प्रतिभूप ममास्ति खड्गदण्डः ॥ अवलेपमलीकमाश्रितो यः, प्रभुमल्पार्थिनमन्यथा करोति । कुपितेन स तेन दण्ड्यमानः, सह जीवन ददाति वित्त जातम् ।। 99 । ८४ सिन्धुराजदूतं पति यस्तुपालस्य प्रतिवचः अथ स व्यथितोऽपि तद्वचोमिन विकारं प्रकटीचकार मन्त्री मलिनत्वमुपैति यातनुर्न रजोभिः सुरवाहिनीप्रवाहः ।। जगदे जगदेकबन्धुनैवं, सचिवेनाऽपसरद्वचा' म चार । भवताऽभिहितं यदामभर्तुश्चरितं तन्न चमत्करोति कस्य ? ॥ ८? तरणेरिय सिन्युराजसूनोमहसा दुप्रसहेन शुष्फदेहेम् । दहति स्म सुखेन लक्ष्मदेवद्रुममुच्चैरपि यादवेन्द्रदावः ।। ८२ समरैकरतेरमुष्य सत्यस्तुतिकोलाहलकालानिनादै । श्रुतिमार्गमुपैति मर्त्यलोके, सुभटानामभिधाऽपि नापरेपाम् || विपरीतमतित्वमस्य मन्ये, यदसावर्थयते पुरं तदेतत् । यसैन्यसहायतोऽपि सिंहानृपसिंहेन विगृह्य यद् गृहीतम् ॥ बहुमिः सह योद्धुमक्षम मे, मनुने स्वामिनमेप तथैव । ननु निश्चलनिश्चयस्य पुंसस्त्रिदशा यान्ति सहायतां क्रियासु ॥ वरुपाटकनेष्ठितं न दृष्टं, न च सिद्धेश्वरसन्निधानयुद्धम् । किमनेन मनस्विनो यदस्य, क्षितिमाकाङ्क्षति लीलयैव लन्धुम् ॥ तनयः पितृविचमहत्तीति, व्यवहार पुरुषान्तरेषु युक्त । परसम्पदपेक्षिणां नृपाणां, स कृपाणे न कृत पुन प्रमागम् ।। नदुपेहि पर्ति स्वमेवमस्मद्वचसा ब्रूहि च देव ! वेन्सि सर्वम् । अवलेपैमिमं विमुञ्च नो चेदयमस्मि स्वैमतो विचार्य कुर्या ॥ १'रोधसा' या. मु. ॥ २ भूरस्ति ममैप स्वं मु० ॥ ३ 'मभ्यर्थि" मु० ॥ ४ 'नापि सर म० ॥५ "देवः दा० ॥ ६ घायिनो परे मु. ॥ ७ यदेत पा० ॥ ८ सिंहनादान्नु वा ॥ ९°नु निश्चयनिश्चलस्य वा० मु० ॥ १० स्थिना यदोशक्षिवि० ॥ ११ पममुं यि मु० ॥ १२ त्यमितो मु.॥ ८८ ·गुर्जरेश्वरपुरोदितथोसोमेयरदेयविरचितं [ चतुर्थः श्रुग्या यचः सचिवनकशतकतोम्तद्, भूयोऽप्यभाषत रुपा परुपाक्षरं सः । आः ! किं वापि मदमन्दमतित्वमेवं :, देवस्य तस्य नियतं नहि वेदिताऽसि ॥ ८९ कुवांगस्वयि शखधारणमसावरमत्पतिर्लजते, येनकेन रणाणेऽवगणिनः सेनापनः सिद्धनः । तत् ते चेतसि चेद विचारकगिका काऽप्यस्ति तन्मुन्यता, मानोऽयं नयवेदिनाऽथ भवता वर्मेदमामुच्यताम् ॥ अथ सचिवमवश्यमाहयाय, प्रवगमति मतिमानयं विदित्वा । पवन इन वनोन्मुख ऋगा. विमुमभिपेगनवाञ्छमभ्यगच्छन् ।। ९० ९२ ॥ इति श्रीगूर्जरेश्वरपुरोहितश्रीसोमेश्वरदेवविरचिते कोर्तिकौमुदी- नानि महाकाव्ये दूतसमागमनो नाम चतुर्थः सर्गः ॥ ४ ॥ १ बर्मेदमा वा० मु०॥

·पञ्चमः सर्गः। १ ३ ४ ५ ६ सिन्धुराजेन साकं गूर्जरेश्वरस्य संग्रामः कथितारिविचारेग, चरिण प्रेरितस्ततः । सिन्धुराजात्मजः सिन्धुर्वायुनेबोदजृम्भत ॥ कुपितः करवालेन, सिन्धुराजाङ्गभूर्वभौ । कल्पान्तविप्छतः शम्भुः, कृतान्तेनेव सङ्गतः ॥ २ भृकुटीपटना भाले, तस्य भाति स्म भीपणा । त्र्यक्षचक्षुर्यया जिग्ये, युगान्तोद्वान्तपावकम् ॥ रुपा स्मितमुखः शङ्कः, शङ्खपाणिसमच्छविः । नाभवद भीतये कस्य सितविद्युदिवाम्बुदः ।। स प्रतस्थे हयोदस्तैः परागपटलैघनैः । प्रावृष राजहंसानामकाले कन्पयन्निव ॥ केकिपत्रमयष्ठत्रच्छना तत्य पताकिनी । जगमोयानलेखेव, दोःस्थिताया जयश्रियः ।। झटित्यागत्य साटोपो, वटकूपसरन्तटे । व्याचष्ट पटहोद्योपैदिपामेप स्वमागतम् ।। निस्वाननिस्वनानस्य, स्वकर्गाभ्यर्णमागतान् । उदस्तभृकुटीभद्या, मन्त्री प्रत्युदणादिव ।। मन्त्री यद्यपि गाम्भीर्याद, भावं नाऽऽविश्वकार तम् । तथाप्येष कृतोत्थानैर्व्यक्तीभूतः शिरोरुहैः ।। ९ सन्नद्रसैनिकः शटो, भिन्नशङ्ख इव द्विपः । सगरावेशदुर्वारः, सञ्चचार शनैः शनैः ।। १० {आविष्ट इव राधेयवधोरेण किरीटिना । स तदा सचिवश्चापमाममर्श मुहुर्मुहुः ।।] स चौलुक्यनृपामात्यः, सञ्चरत्यरिसञ्चये । सैन्यमारचयामास, बासमुक्तेन चेतसा ।। ११ चन्दनाऽगुरु-कर्पूर-कस्तूरीकुमुमस्रजः । स्वःखीसम्भोगमिच्छद्भिरिव धीरैविंदधिरे ॥ १२ सन्नाहः सहरारम्भसम्भवासत्वसम्पदः । उच्छ्वसत्याममात्यस्य, न मात्यस्य तनौ तदा ।। १३ दक्षिणेनाहिणा क्षोगिक्षीदनाजयीसिनम् । आरुरोह जवादश्चमधरानागसम्भवः ॥ श्रीवीरनृपमुद्रां यः, सदा धारयते करे । वीरशूद्रकनुदाऽपि, धृता तेन तदा द्वदि । १५ मटा भुवनपालाद्या, यद्यप्यमे तदाऽभवन् । तथापि स पुरस्तेषां पोरैः शूरतया मतः ॥ १६ अग्रे शङ्खचमूचक्रं, मध्ये प्रहरणाङ्गणम् । पारेरत्नाकरं वीरशिरोरत्नमसौ स्थितः ।। समासन्नेऽपि सड्मामे, शौर्योद्भेदं न भाषितैः । स चक्रे सचिवोत्तसः, क्रियासाराहि तादृशाः ॥ १८ स्थितं सद्भयमुखे शशस्तं वीक्ष्य विकसन्मुखम् । पाणौ रणरसोत्तालः, करवालमलालयत् ।। स्थितेऽत्र सम्मुखे शवः, प्रवेनाशकत् पुरीम् । रोहिणी रोपरौद्रोऽपि', यथा दशरथे शनि. ॥ २० चलमन्त्रिबलोन्क्षिसः, क्षोणिरेयुगणोऽनणुः । उदेप्यत- प्रतापाग्ने—मराशिरिवोन्धितः ॥ २१ धूलिध्यानोदये तस्मिन् , मुखोद्योतेन मन्त्रिणः । प्रतापः प्रकटीचक्रे, श्रीवीरधवलप्रमोः ॥ २२ प्रभूतमपि तत् सैन्यं, क्षोभायामून मन्त्रिमः । तेऽन्येऽपि वयो येषां, रणारम्भ स्थितं मनः ॥ स्थितेन तेन धीरेण, कर्तुमद्वैतमात्मनः । गोष्ठीसमः समित्या स, स्याद्वादी सचिवो यदि ॥ १ केतुप मु० ॥२ उदनभृ ॥३ पद्यमिदमविक वत्तते प्र० आदर्श ॥४'त्या अमा मु.n ५ क्षोणीक्षों प्र० ॥ ६ "पि, ध्ययादशरयो मु० ॥ ७ क्षोणीरेणुगणो मनु मु.॥ त्या या, स्यामु०॥

·२४ । -- . गूर्जरेश्वरपुरोहितश्रीसोमेश्वरदेवविरचित [पञ्चमः वाहिन्योन्नत्र सम्भैदै, स कोऽपि तुमुलोऽभवत् । यस्याप्रे मद्रतामेति, सामुद्रोऽपि महावानि ॥ २५ अवाञ्चितानि चापानि, भ्रुवोर्युग्ममुद्रहितम् । मुभटै कोपसाटोपै , सेनयोरभयोरपि ।। २६ काण्डाना सह कोदण्डगुणे सधिग्जायत । तपा चोग्नकाण्डाना, विग्रहन्तु परसरम् ॥ रणे लगद्भिग्न्येपाम येषा जीपिनन्ययम् । पूर्वाणदिधे वाणै , स्पण दुर्जनचेष्टितम् ।। ૨૮ तनाऽऽयमहाताथै विशिवणुजनिर्गते । मित्वा विनन चके, परस्मिन पुरपे ल्य ॥ विहाय प्रारधि वेगाचापमापु गिलामुखा । चिह्नमेतत् सपक्षाणा, विधुरे यत् पुर स्थिति ।। वो विक्षिप्य वैषय, पनिग पातो गता । न चिर निर्गुणैर्लन्या, धीगगा हैयवस्थिनि ।। सगिन सझिमि पुतपागय उत्तपागिभि । योषा योपैयाररूता, हयादैश्च सद्गता ॥ मात्रीशकरससगादिव दानार्थमुदत । असिस् सृष्टवान् कोग, बमुष्टिरपि क्षणात् ।। वाराणा पाणि पादाजै , पूजितेवाऽध्वमिति । दत्ताथैव च दमिकेशमित्रै तिर फलै ॥ अहिंसावतमङ्गेन, का स्यात् नस्यात्र वाच्यता । । पुरुषत्रतनिवाहो, येन ताक् कृतस्तदा । अहिंसाभङ्गसम्भूता, मन्त्री माष्टुं मन खिदम् । चने दिव्यमिव स्नान, स शूर शरवृष्टिमि ॥ प्रभुप्रोसाहन पृणे, मागमोत्तेजन पुर । विकाताना विगपग, जात विक्रमवृद्धये ॥ ३७ उद्दिश्यापि द्विपा मुक्कैन मन्त्री रिमिद गरे । अदृष्ट कोऽपि शिष्टाना, बद्रकक्षो हि रक्षणे । मुभटामुक्सरित्यूर पुस्ताद् दुस्तरो यदि । तथापि न विरानाम, मन्त्री शनभि वजन् ।। ३९ विमान्य तमसम्मान्यभनष्ट भै रणे रिपो । स्वचमूचरसहारमारस्य च परै पुर ॥ धीर सग्रामसिंहोऽथ साये शद्वापरावर । आविभाविनरानुयैर्निजसरम्भसौरभम् ।। ४१ युग्मम् ॥ अपि भ्रूपल्लयोल्लास , पर्यस्य सुदु सह । तस्य सङ्ग्रामसिंहस्य, खगोल्लास सहेत क ४ ॥ ४२ तम तकमियाऽऽया तमनपेलितजीपित । भटो भुवनपालाव्य , गङ्गे प्र यभिजग्मियान् ।। ४३ सखा शमन्य सामन्तः, सना सीमतयनर । क्लाद गुटकुलोतममभ्ययुक्त तम ता ।। शाबै शखेषु मग्नपु तयोग्प्रतिमल्लयो । मञ्जयोरिव सञ्जने काकैशि भुजामुजि ।। नियति प्रेक्षमाणाभिरसरोभिर्मेध तयो । बहु मन स्वकायाना पशुपामनिमपता ।। १६ सामन्तमतरस्यात, म नया सचर पुन । सम सग्रामसिंहेन, सझाम कर्तुमभ्यगात् ।। शङ्खन खनेपालैस्तै , खण्ड खण्ड वृत च । सद्रये भुस्नपालम्य, पौरप न तु ग्वण्डितम् ।। स वीरो मन्त्रिवीरस्य, शङ्कासि यस्तनस्तक । तस्य प्रमुप्रसादम्य, प्राणैरेन्वोऽभवत् ।। श्रुत्वा भुवनपालस्य, निपन मूपमूर्धनि । म त्रो तेनैव वैग्ग, रणाय प्रवणोऽधिकम् ॥ प्रिय विमामता केतुमयुभि मुलभ यग । धृतासि मावि गद वीरो वीरमः समरापगम् ॥ शाङ्गपत्तिजयन्तश्च, मन्त्रिपत्तिथ वीरमः । उमो गम्मुसमा यातो, सविंदादी जयनिये ।। वैरिगामपि वीरग, रगान्तय॑यितामना । याचि चाचिगदेवेन, स्वादुम्नुनिगहिता ॥ १'तुमलो प्र० वा० ॥ २ सदयस्थिति प्र० ॥ ३ 'रसद्वार वा ॥ ४ ममियमाया' मु॥ ५ 'पाते मु० ॥ ६ रन्धार १० बा• ॥ ७ शम्भू समा पा मुः ।। ४० ४४ १८ ·सर्गः1] , ५८ ...........। ६० कोतिकौमुदीमहाकाव्यम् । स्थित्वा विपद्यमानेन, भग्नेऽपि स्वचमूजने । पदे पदे कृत. स्तोमः, सोमसिंहेन सगर ।। स्वामिशत्रुमहत्वाऽपि, मृतोऽस्मीति हिया किल । विनयेन तथा यानं, नेहाऽऽयातं यथा पुनः॥ मातलक्षेपबुद्धयेय, बझेन दृढमाहत । भटो भुवनसिंहस्तु, सपदि त्रिदिवं गतः ।। प्राणेन्योऽपि प्रियं शत्रं, क्षत्राणामिति निश्चयः । तथाऽभ्युदयसिंहेन, न्यक्तास्ते नोझितं तु तत् || ५७ स्वखड्गखण्डितैवीरशिरोमिर्विपमीकृते । पेते विक्रमसिंहेन, क्रोधान्धेन मृघावनि ।। विन्यमः कुलसिंहेन... ..दर्शनात् । वक्रा च विस्फुरत्कुन्ते, युद्धे वै कुण्ठबुद्धिना ।। भित्वा भल्लीभिरङ्गेभ्यो, निर्गताननपतिभिः । उद्दलॆन् शुशुमे तैन, सोऽयं द्रुम इवोद्दलः ।। पत्यतः सचिवं धीरे, तथैव स्थितमग्रतः । शकस्यापि चमत्कारः, प्रससार तदा हृदि ॥ विकारवर्जितं वीक्ष्य, साक्षात् तं पुरुषं परम् । प्रबुद्धमिव शकेन, विरमत्कोपसम्पदा || चौलुक्यचन्द्रसचिवेन्द्रमवार्यशक्ति, मचा स्थित स्थगयताऽथ रजोभिराशाः । आकम्पितप्रचुरपत्रनुपाहिपेग, शङ्केन यातमपसृत्य महाबलेन ॥ मन्त्रीश्वरोऽयमनुभूतमटोपमर्द , सौवर्णपिण्ड इव मोढहुतागतापः । आनन्दकन्दलितया पविलोचनेन, लोकेन पूजितमतीव वमाज तेज. ॥ सयामसिंहं स महानियोगी, योगी यथा योगबन्न कालम् । संहर्तुमायान्तमतीय चके, कुगाप्रबुद्धिः कुगलं पुरस्य ।। संवीत्य वीररसरोपितरोमराजिराजिक्षिति क्षतभटामिर्पगर्द्धिगृद्धाम् । मन्त्री न्ययन्त तत. प्रेमदाश्रुपूतैः, मूनः पुरः प्रतिपदोदितटोविभूतिः ।। सन्याय वन्युनताजनितोपगेधीद, दूरे विरुदयोऽपि समं नृपन्तैः । पुत्रेण तेन सह दुःसहपौरपेणे, सोऽधाऽऽसमाद नगरी लवणमसादः॥ प्रतिनृपतिभिर्भग्नोत्साहैनिमग्नमिव कचित, स च नरपनि रस्तीरं जगाम मृधाम्बुधः । दिगि दिगि यशास्तोमान् सोमान्वयी समचारय- चतुरकुरलीचोगक्योऽय प्रियकरणैर्गुणैः ।। ६८ ।। इति गूर्जरेश्वरपुरोहितनीसोमेश्वरदेवविरचिते कीर्तिकौमुदीनाम्नि महाकाव्ये युद्धवर्णनो नाम पञ्चमः मर्गः ॥५॥ 4-→ ६४ ६५ ६७ १ मिमन्यः मु. ॥ २० आदर्श पयसाप स्पान रिक वर्तते ॥ ३ रङ्गिम्यो पा. मु.।। ५ र सो शुमे दा॥ ५ तशोऽयं या मुः ॥ ६ य दोर मा• • ॥ ७ पानम मा. मु.. ८ मनिप्रभा । 'पमानाम् ॥ ९ प्रमशेपपूनः या । प्रमदोपहतेः मु. ॥ १० 'पान, पीयिर मु. ॥ ११ व स्थायों संसमु• ॥ १२ यतुप्तुरली मु.॥ १३ क्यो- सौ मि.॥

·पष्टः सर्गः। १ २ ४ ६ श्रीवस्तुपालेन वलानिरस्ता, ता दुस्तरामापदमाकउय । महोसवानामकृत प्रवृत्ति, वीनोपसर्ग पुरवासिवर्ग ॥ गृहे गृहे धातुरसानुलेपा , समन्तत स्वस्तिकपङ्क्तिमान । विरजिरे सूर्यरधानुकूला , कुलाङ्गनामङ्गलगीतयश्च ॥ बभूव देवेषु विशेषपूजा, राज यमार्गेपु विशेषशोभा । विशेषहर्ष पुरपूरुपेषु, विशेपवेषश्च वधूजनेषु ॥ येपा निमेपाईमपि क्षपायामायान निद्रा रिपुविटवेण । मुस्थाकृताना सचिमोत्तमेन, तैपा च हर्पा तरितेयमासीत् ॥ पुरमजाना प्रमदामृतेन, तनातिमात्र शिशिराकृतानाम् । निशेपिताशेपसर समृद्धिीमो न भीमोऽप्यभवद् भयाय ॥ गिरीपपुष्पप्रचयच्छलेन, शुचिर्दधानो हृदय प्रेदीय । आषाढवान् वाढमपास्तकाम , कमदिक पस्तमुपाजगाम ॥ आमा यमालोक्य चुलुक्यभः, कर्तुं स्थित शस्त्रमृतो निरखान् । मये मनोभूरपि मदमद, चापक्रियाचापलमाचचार ॥ दिड्मण्डली पाटलिपुष्पगधसम्बधसो मेपमरुमिपेण । गान्तोपतापा सचिवेन तन, सतोपत श्वासमिव व्यमुञ्चत् ।। अस्मान् मुखनोत्तरतु भ्रमता, कीर्तिस्तदायेति कृणास्तटिन्य । बभूवुरासामसदेतदत, सा हि क्षमा सागग्लधनऽपि । प्रतापिन पल्लवितप्रताप , गुचि शुचिचाधिगतप्रसिद्ध । कविप्रियोऽसौ प्रथयाञ्चकार, निदा निदापस्य जडप्रियस्य । पीयूपयिन्दुप्रसव स्रवती गुणालियस्य गलतिकेव । स्थितोपरिष्टादपि विष्टपस्य प्रीतिं प्रततस्य तदा ददाति ॥ ऋतुर्दिगताक्रमणोद्यतस्य नयनय बुद्धिमिनस्य तेज । तेनाभविष्यत् सचिवेन तु य , प्रजोपताप यदि नाकरिष्यत् ।। सशोपितारापनदे निदाघे, मन्त्राादृष्टि कमलाभिरामा । तृष्णापहार न चकार कस्य, प्रपेव समार्गमुपागतम्य ॥ पुण्ड्रेलव क्षीणरसा सरस्य शुका पिगुफाश्च गवा समूहा 1 चूतटुमा वा सचिवोत्तमो वा, तदाऽर्थिसाथ सफीचकार । १ स्पस्थी प्र० ॥ २ प्रदीप मु० ॥ ३ जलनि' वा० ॥ ४ यतु मु० ॥ ९ - १० ११ १२ १३ ·सर्गः।] २७ १७ प्रीतिकौमुदीमहाकाव्यम् । स्वरक्षितस्याथ पुरस्य तस्य, वैशेषिकी वीक्षितुमेप शोभाम् । इष्टां नमस्कर्तुमनाश्च देवी, श्रीवस्तुपालः सचिवश्वचाल । १५ प्रसर्पतः प्रोपितगर्वभावात्, परिच्छदो यद्यपि तस्य तुच्छः । स्त्रीभिः कृताः प्रेक्षणकाक्षिणीमितो सङ्कटा राजपथास्तथापि ।। तं राजवीथ्यामथ सञ्चरन्तमालोकयन्त्यः पुरतोककान्ताः । दातेति पातेति जेयीययीति, क्षमीति वाग्मीति भृशं शशमुः ॥ मनोरमाकारममात्यमेतमियोपगन्तुं हृदयानि तासाम् । चक्रुः पुरस्तादपढौकनाय, फलट्टयं चारुकुचयेन ॥ तमन्तिके यान्तमवेत्य बन्दिरादैरथ द्रष्टुमगारगर्मात् । द्रुतं प्रयान्ती रसनानिनादराकारयत् काऽपि सखीरिवान्याः ।। जवेन यान्यास्तदवेक्षणाय, कस्याश्चिदम्भोजनिभेक्षगायाः । काचौ सखीभिर्विधना गन्ती, नितम्बतो न स्थिरता तु चित्तात् ॥ २० तदा नदालोफनलोलष्टिः, संवृण्वती स्वाङ्गकमशुकेन । हृत्कोदरान्तर्निहितस्फुलिङ्गमनङ्गमन्या प्रकटींचकार । २१ तेनागना प्रत्यवलोकिताऽन्या, पातिभारेण भृशं नमन्ती । रराज कन्दर्पकिरातमुक्तसमापतन्मार्गगवचिनीय ।। परा स्मरावेशनिवेशिताश्रुः, प्रयुक्तनेद्वितयाजनाऽपि । मुधानिधानं सचिवप्रधान, नालोनितुं सम्यगलम्बभूव ।। २३ न पुपचापरोऽस्ति चापी, यस्मादमात्यप्रणयोन्मुखीनाम् । न कन्चुके किश्चन धचिह, भिन्नं मनस्तेन धनलनीनाम् ।। लनापती तं प्रति काऽपि पाला, जालान्तरालेन दृशं मुमोच । इपुर्ययाऽजीयत चप्रमारमार्गागतः कामचमूचरस्य ॥ २५ तदर्शिनीनां हृदि सुन्दरीणां, मनोभवदमाधवकेटिसोधे । प्रभूतदुरिपरिच्छदोऽपि, लेमे प्रवेशं सचिवन्दुररुः ॥ २६ मन्त्रीगमालोक्य सुलोचनाना, स्वभावलोलान्यपि लोचनानि । नान्यत्र कुत्रापि गति वितेनुर्गुणैस्तदीयैरिव मन्दितानि । श्रीखण्डमयुमुकया फयाचिद, देहेकदेशे निहितं ततोऽपि । पर्माम्मसा पृष्टममायदृष्टाविटामिरपाऽपि जहादपैति ।। समीपमानमपि तत्र मन्त्रिमयो दधाने मुमनःसमृद्धिम् । रोमोमोपनयमनरिश्रीमांकन्दमाय परा न्यराजन् ।। २९ यी नयी मु.॥२'याती पा० ॥ ३ गायन्दिनी' • ४ 'तरेजस्यिह' का. ५ गोहता या ॥ ' पन्दि ॥७ 'मोधमों मा. मु. ।। २२ 20 २८ ·२८ [पष्ठ. गुर्जरेश्वरपुरोहितश्रीसोमेश्वरदेवविरचित उद्दामझामक्षितिपाज्ञयेव, क्रियान्तराण्यकृतानि मुक्त्वा । वीणा गश श्रीकरणप्रधानम, समालोकत सावधान ॥ ३० खिन्नाऽध्वनि थ्रोणिभरेण तावदेथ व्रजन्त सचिन पिलोक्य । काऽपि प्रयातु पदमप्यशक्ता, सहामुना स्वं प्रजिघाय चेत ॥ ग्रह शुभै सत्यममात्यगम्भुईष्ट स दृष्टया परिपूर्णयैव । पुराङ्गनानामनुरागिणीना नात्रिमागेन निभारितो यत् ।। ३२ तत्कालमुन्मीलितमानकेतु वगतुराणा पुरसुन्दरीणाम् ।। अदत्त चित्त न स दान्तचित्तस्तमपल्या प्रथम हि दत्तम् ।। ३३ रेम न रम्यऽपि वजनात्र नरद्रय मन्त्रिमतद्धिकाया । न तादास्तादशसंयमपु, प्रलोभनाय गमवन्ति भावा ॥ अथाऽशिष सैप नतन मूना गृहगन् वितीर्णा कुम्वालिफामि । विभूषितस्तम्भपुरोपशयमेकल्लवारा प्रददर्श देवीम् ॥ ता सप्तलोकप्रणता प्रणतु, जगाम दूरे स दुरापर्कीर्ति । न वेत्ति विद्वानपि सवस ती, वाणीस्वरूपण निज मुखाने । दुग्धेन दमा मधुना घृतेन, खण्डन तोयेन च शुद्धमूर्तिम् ।। आनर्च देवी सचिव प्रमून-कपूर-वृष्णागुर-च दनाद्ये ॥ ३७ चकार देवीदनारविद, स ट तपक्तिं घनसारखण्डै । हपं वहती इदि सप्रकप, साक्षात् सहासव यमी यया सा ॥ नैवघवृन्दैरनवयवृत्त , पिष्टानुकुलश्च दुफलफूटै । धूपैरय भूपसभानुरूप , प्रसादयामास दयाश्रयरताम् ।। नुया च नया च विशेषवया, देवी समानीय मुद स मानी । श्रीधीरभूपालमागदण्ड, स्थिति यशान हदि च वकीये ॥ अधोमणि ग्रामसमुथितेत्तर्दे स्मारस दति दहमाजाम् । शहे समग्रोऽपि रस मगर , सदाम्बुदमन बहिर्बभूव ।। भण्डयुनो मादयनि घुमभ्य मन्यदिनोडीपिन तिदमे । सम स मन्त्री गुगिना गगन काडावन प्राप मनीवति ॥ मन्त्री तदासाथ वन ननन्द, प्रीन मर्ग गोपयितु स्थित यत् । भ्रमापासाटिनाग्यग्वाट्कारमा प्रतिगर्जनीच || दधिनिंदापम्य दिनैमनोगग्लयसिदिनति रम मन्यम् । वनस्य तस्यानियनमस्य, आयातमी नारकिता प्रग्ने । दामु. १२येय मु.॥ 3 'म विगविता या-g. ॥ ५ 'पापा । ५ 'रकामिनीमि . दाम्येय दा. मु.॥ ७ कात्ति वा ॥ ३८ ४० ·सर्गः11 २१ ४५ ४६ १८ ४९ कीतिकौमुदीमहाकाव्यम् । अमात्यमत्यर्थमपास्तदौस्थ्य, पिकाङ्गनाकृजितकैतवेन । उल्लामिमलीमुकुलाग्रदैत्यः, सत्यं स्तुवन्ति स्म वनाधिदेव्यः ।। हिमासहोऽय समयस्तमिस्रहिंस्रः सहस्रांशुरिमौ समेतौ । मत्वेव ते भीति-रती प्रविष्टे, छायाविशिष्टं बनदुर्गमेतत् ।। लीलावनेऽस्मिन् नवमेधलीलामरन्दबिन्दुप्रकरं किरन्तः । विनाऽपि वर्षासमयेन हर्ष, शिखण्डिनां ताण्ड्ययन्ति वृक्षाः ।। म एव धर्माशुकरानुषङ्गादगानि पुंसां पवनो दुनोति । धिनोति सवृक्षवनोपसेवी, सङ्ग. कुलीनैरत एवं युक्त ॥ प्रकल्पितायां क्षितिकल्पवृक्षो, द्राक्षालतामण्डपवेदिकायाम् । कृतोपवेश: स चकार गोष्टीमनिष्ठरोक्तिप्रसर कवीन्द्र. ॥ केचित् कुलं भीतिनिराकुलस्य, कृतावदानस्य परे च दानम् । मान्यत्वमन्ये विनिवृत्तमन्योाचख्युराख्येयगुगस्य तस्य ।। कवीन्द्रशैलेन्द्रविनिर्गतानां, सरस्वतीनां प्रसृतान् प्रवाहान् । आरुह्य भूमण्डलमासमुद्रमियर्ति मन्त्रीश्वरकीर्तिहंसी ॥ कवीधराणां पृणति स्म वागी, कर्णद्वयं कर्णसमस्य तस्य । सोऽपि प्रमोदं हृदयेपु तेषामुदारपाणी रचयाचकार । दत्ते स्म तेभ्य' सचिव कविभ्य', प्रभूतमन्यदुतकीर्तिरर्थम् । आदत चिद्रूपतया निगूढमप्यर्थलेशं तु तदुक्तसूक्तात् ॥ मनीषिणां मानसमन्दिरेपु, श्रीमानमात्यो निवसनजनम् । तेभ्यः स क्लुप्त वितरत्यगण्यहिरण्यविश्राणनकैतवेन ।। तस्मिन् वने सत्कविवस्त्रयन्त्रविनिर्गतेन श्रवणामृतेन । संसिच्यमानः सचिवः प्रधानमहाय मध्याहमयं निनाय ।। आशायामशिशिरधाम्नि पश्चिमायागायाते मुकृतवतामपश्चिमोऽसौ । तान् कृत्वा धनानकै कवीन् कृतार्थानावास स्वममि चचाल वस्तुपालः ॥ ५१ ५२ ५३ ॥ इति श्रीगूर्जरेश्वरपुरोहितश्रीसोमेघरदेवविरचिते कोर्तिकौमुदीनाम्नि महाकाव्ये पुरप्रमोदवर्णनो नाम पठः सर्गः ॥६॥ १'दन्त्यः मा० मु• ॥ २ तदीयम्मु ॥ ३ 'मोदो नाम ·सप्तमः सर्गः। or سه ४ ६ ७ ८ ९ मथोदयति निदोंपे, सचिवे दी नवे रयो । कोक कोकनदानन्दि, मन्दिमानमगान्मह ॥ गम्य सोऽपि जगञ्चक्षुश्चक्षुपा समपद्यत । क कालवलनेनात्र, निस्तेजा नहि जायते ॥ २ लौहित्य विद्रुमालीषु, द्रुमारापल्लवेषु च । अधिक निदधे बन , फिरणे वुड्डुमारणे ॥ गुशुभे दिक्षु सर्वायु, प्रज्वलत्तपनापल । शिरस्थरविरस्तादि , पञ्चाग्निवतवानिय ॥ रियोगन्यथया वीक्ष्य, साकदा चरकामिनीम । प्रगना सहसवासम्मेहेनव सरोजिनी ।। मित्रेऽस्तमागते दु खादजै प्रागान् निहामुभि । गालिग्रामशिलवालियानादारोषिता हृदि ।। न मित्रमतरणापि, क्षगमभ्यासवाप्सर । भवत्य यमिचार्येव, सङ्गत गतढोपयो । प्रताप प्राप मन्दत्व, वारुगोसेवया रवे । भवेत् प्रभावमझाय, महतोऽपि हि दुष्कृतम् ॥ निश्चला कस्य वाऽ यस्य, भुवने श्रीमविष्यति । आसीद वमुविहीनोऽसौ, यदहामपि नायक ॥ अपि तादृशमस्तानिदिनेश निरकाशयत् । चिर न ह्याश्रय पापि, प्राप्यते दिवसात्यये ।। मुलायमाकुला सर्वे, पक्षिणस्तक्षणायु । कस्यज यथवा पस्य, सया सवितुरापदि ॥ वनान्ताद बलमानेन, कुलेनोद्गमितैर्गवाम् । पामुभिमांसलीभूत, युनोऽप्याविरमन् तम ॥ १२ समन्ततोऽपि काठाना, प्लुटाना चित्रभानुना । घूमेनर तमियेग, प्रसो गगनाङ्गणे ॥ मुक्या नि श्रीकमप्यन्ज मराली न गताऽयन । भ्रमराली त्वगाद वेगादिद सदसदन्तरम् ॥ १४ त्रैलोक्यदीपके दवे, लोका तरमुपेयुपि । तमस्ता तममा विश्व, क मुखी महदापदि । १५ गते भानौ स्थिते ध्वाते, पमि या साधु मीलितम् । दुरीक्षा महनामापदसतामुनतिश्च यत् ॥ १६ स्थिवाऽथ प्रस्थिता सन्च्या, व्रजद्वाजिब जाकुग । आक्रामत पर लोक, रवे पश्चाधरिव ।। १७ सप्तध्या वासर सूर्य, मन्या देशान्तर गतम् । जाया ऽनुजाविन राममिय मगनममूजगत् ॥ पगत सविता ' भ्यान्तमेतदयागन कुन पण्य सविस्मयेर यो, सारतारमवैशन || दोपका भपि दीयन्ता, सुरन्तु तिमिराण्यपि । तद् गन हि सजातीय-विजानीयासह मह ॥ खटु सृष्टिविचिोय, यस्मात् सकेनवर्मना । पियानमिप्तरन्नीना, प्रभागमभूत् नम || प्रदोषानन्तर चद्रोदयादाग् मृगीदृशाम् । मुहर्तमभिसागय, मारमोहने को प्रात् ।। मुरतत्रतचर्याये, पर्यवादपि सनिनाद । पाशुलनामम्न पागुन पनीर्थ येवाधिकम् ।। २३ नारधेगान्धकारेग, रोदसी सम्पुरीकृत । अयोहपाटयितु कोऽपि प्रवृत्त इव पूर्वन ।। रचित्तोपामे गनि, चक्रमाक्रमिनु दिशाम् । प्रमादामन नासारमारिगर्मत् पुर पुग्न् ।। रोहिणीरमग वय, रागादागनमन्तिक । माम्मतर सदुदयनदमादमादिन्द्रटिक् ।। अयोजगाम सामन्त, उमुमानम्होरन । हास्य जयोहाग्यदा उमुदवायर ॥ १ पात्र, • ॥२ या पस्य, म वा । 'पा यम, म.॥ ३ मरे ग..॥ ४दीपिका मु. ॥ ५ यपाधि । २० २२ २ २७ ·संग। कीतिकौमुदीमहाकाव्यम् । आविर्बभूव पूर्वस्माद्रेश्चन्द्रः गर्ने गनैः । तदीयस्तरमाणिक्यकिरणौधरिवारुणः । २८ चकार तारिकारोचिरङ्करोन्करकैतवात् । करस्पर्गेन रागिण्या, सोमो रोमोद्गमं दिवः ।। २९ पुंश्चलीनां तपद्धिं, समुद्रस्य महोत्सवः । रससिद्विरनङ्गस्य, दिवमिन्दुरगादगात् ।। ३० मालिन्य मार्जयामास. चन्द्रमास्तिमिरैः कृतम् । खलैर्दत्तं मृपादोषमिव सत्पुरुषः सताम् ।। व्योमाङ्गणविकीर्णानि, तमांसि तुहिनद्युतिः । ममार्न रुचिमार्जन्या, कुल्टाकुलकण्टक ॥ ३२ न मुगाके कलकोऽयं, कस्तू तिलकाकृतिः । निर्दग्धो नीलकण्टेन, तिष्टत्येप झपध्वजः ॥ ३३ दिवि स्वहिनी हंसैदिक्षु दन्नैश्च दन्तिनाम् । मेदुराऽजनि मैदिन्यां, कौमुदी कौमुदैवनैः ।। कणेहत्य चकोरीणां गणः पीया सुधासवम् । अजायत मदेनेव, गुनापुतारुणक्षणः ॥ ३५ मरीचिनिचये चान्द्रे, सति सान्दे ममन्ततः । घटितं विष्टपं दन्तसन्तया दन्तिनामिव ।। शान्तावान्त-धनस्तोमे, कौमुदी-गरदागमे । हृदि म्यामोऽन्यत श्वेतश्चकाशे चन्द्रखञ्जनः ।। चन्दनैचिंतेव वौदिशा कागैरिव थिता । क्षारण क्षालितेवोची, गर्वराशे विराजति ॥ ३८ पीयूषपायसैः प्रीत, चकोरद्विजसञ्चयम् । श्रेयोऽर्थ मन्मथस्येय, चकार शिशिरथुतिः ।। मन्दोहरिन्दुकान्तानां, तदा सम्गवदम्भसाम् । प्रीतये चैत्रमित्रस्य, चन्द्रश्चक्रे प्रपा इव ॥ तरुणे नारकाध्यक्षे, वृक्षच्याया विरजिरे । तमसः सण्ड्यमानस्य, प्रतीकाः पतिता इव || रमययखिल्लामुमिचण्डद्युतिमण्डले | कन्दर्पनृपते राज्यमेफच्छामिवाभवत् ।। सान्दै चन्द्रातपे तन, स्फुरद्रिः करवाकरः । क्षीरनीरधिटिण्डीरपिण्डानां पाण्डिमा जितः ।। ४३ नीलानमधुमत्तालिकुलकोलाहलैरिय । मानमे मदिराक्षीणां, प्रवुद्धः कुमुमायुधः ।। अनन्पाक्षाभिराकल्पास्तनिर तदनन्तरम् । विजिगापोरनहत्य, सन्नाहा मुभटैरिव ।। ज्योस्नाजलनिमनाया , कस्याधित् कुञ्चितध्रुव । शरीरे चन्दन गौरे, सौरभ्यादन्यीयत ।। सर्वन व्यक्तशतीनां, तुषारयुतिरोचिपाम् । जगाम वामनेत्राणां, केशपक्षो विपक्षताम् ।। विशृता विश्ववन्धैन, या शिवनापि मूर्धनि । सा ध्योना मुद्दयां केटाहरतेन गलग्निता ।। लान पादेपु कान्तानां, नखान्तः प्रतिमामिषात् । याचितुं वक्त्रलारण्यकणिकामिव चन्द्रमाः ।। कपरी फैरवा गां, कयरा केतकीदले. । हसत्तीय व्यभादाभां, विलक्षामंगलक्ष्मणः ।। यामिन्यामिन्दुमायां शुम्वनायगुण्ठनाः । पम्मिल्लोड़ावितं विनं, विजप्नुरभिसारिका ॥ वधूनां यत्रमाविद, रनकुण्डलकान्तिभिः । प्रियेषु सविलम्चेपु, रोपारुगमिव म्यमात् ॥ ताडपरनिया न्यत्तनालासगणवर्णया । पुन्तिफेव चकास्ति स्म, काचिन् कामविपधित ॥ ५३ पुची मुवृत्ती धृतहारयष्टी, सफञ्चुको जनुम्बुजाश्या । रते स्थिताया ददि रस गाय, स्मरणयुक्तानि सोविदली। आफपिना दोभितरेनिगया, नियुदम्भीर बदरस्य । तत्रोपपान तो बभूव, निशमंदी स्मरसार्थियस्य ।। १सयोयतर' स..२सारका ॥३ पारसम् गु.॥ ४ 'रियामि ॥५पनि पा. मु.॥ ६ सुनादाः पा. ७ म पोरेः, सौ' मु.॥८म, मीधि मु.॥ । ४४ १९ ५० ·- गूर्जरेश्वरपुरोहितयोलोमेशरदेवपिरचितं [सप्तमः एकावली वससि पिस्पुम्ती, गज गजीवपिरोचनाया । चेन शरन्यायधियोषहेतुलेगा वटियेय पृता स्मरण । दीपप्रभापिअरितानि जुरुषोदरीगा रतमन्दिरागि। आपूर्य चित्तान्यतिरिष्यगाने , प्रियानुरागैरिव परितानि ॥ ५७ पुरानाभीन्तपन भट्टी, जनायो नारदगावकारी। मुमोथितस्य मराारस्य, मदाम्बुसिक्ता शयनस्थल ।। माणिक्य मुक्ताफल काञ्चनाना, काचि मरीचिमचयार्चितागी । वरागु शीताशु हुनाशनाना, मह समूह पिहितव रेजे ।। ताम्बूल कला ऽऽभरण प्रसून श्रीग्वग्डसस्कारसमाकुलामि । मुलोचनाना परिचारिकाभिग्मूच्यत श्रीतनयो सवश्री 11 नव चयश्चित्तमपतचिन्तमिद मुधाशुर्मधुरा परिसुत् । सरयोऽनुकूलाश्च विलासिनीना पिदे तदा कान्तविलम्ब व ॥ अनिच्छतीना निजमानभङ्ग, सङ्ग प्रियै सघरमिच्छतीनाम् । अथेगितजस्य मनस्विनीना, दृतीजनस्यारसगे बभूव ॥ विद्वानपूर्व सितरोचिरैप , कृतव्यली सह कामुकर्य । लुमे प्रकोपेऽथ विसर्जनीये, सधि विधत्ते स्म वधूजनस्य ।। विभिन्नयोरह्नि रपा रज यामुदञ्चदुग्नुतापयोश्च । स्त्री पुसयो सगमनच्छंन, प्रागप्रदा काऽपि बभूव भूय ॥ मानार्गलग काऽपि विलक्षय वेश्म गतु प्रवृत्ता दयिनस्य यावत् । तावत् स एव स्वयमाजगाम, काम किमिष्ट न करोति तुष्ट ]] बिलारामाङ्गणमागतेषु कृतापरावपि वल्लभेषु । मनस्विनीनामथ मानमुद्रा, भ्रूमगशेषामकरोदनन । निष्कास्य काम प्रसभ प्रकोप, पुन प्रवेश प्रतिपेद्भुमस्य । अगानि सारगरिलोचनाना, चके स्फुट कण्टकरितानि ॥ किं नेत्रमार्गेण मनोज्ञरूपा, कावना या मधुर वैदन्ती । नासापर्यनाथ सपुष्पयासा, प्रियस्य चित्ते प्रविवेश काचित् ।। अगस्तिभि सव्यवहार्यता गतैरनुजयेव द्विजचक्रवर्तिन । कान्तै सम का तत्रिलोचनाजन , परिघुन पातुर्मयोपचक्रमे ।। फन्दपंकेलिप्रथमप्रयोगसत्रातलनामुकुलीकृतानि । तदा मदेन प्रकटीवर्चुग या विभ्रमचेष्टिनानि ।। १ "घिवेयं प्र.॥२ भन्न प्र० । मङ्गि वा ॥ ३ नदन्ती गु०॥ 'मय प्रवक॥ ५ 'बुमभुवा प्र. ६४ ६७ - ६९ ७० ·सर्गः । ३३ ७३ ७४ ७६ कोतिकौमुदीमहाकान्यम् । असाय कन्सर्पगुरूपदेशात्मयं महानन्दमिवागनाभिः । व्यावृत्तवस्त्वन्तरवासनाभि , कृता किरीटेऽपि पतन्युपेक्षा ।। मैदाकुलानि प्रमदाकुलानि, विरैजुरापानगृहागणेषु | ददि प्रविष्टस्गरचित्रपुददुःखादिवो नितमस्तकानि ।। अधरधरीकृतं वधूनां, मधुमाधुर्यमवैमि विद्रुमाभैः । दयितैरत एव तेषु पानप्रतिपतिर्विहिता विहाय हालाम् ॥ परिजनैः प्रथमं गतमन्तिकादपस्तं वसनैघनादथ । तदनु यानमथ त्रपया हृदः, स्थितमिहात्ममुवैव नतभ्रुवाम् ।। मालिङ्गितायाः सुभगेन गाढमुढरम्भादलमार्दवेभ्यः । स्वेदोदविन्दुच्छलतोऽपरस्या, सुखाव लावण्यमियागकेन्यः । सकलमपि वपुर्विभिद्यमान, मदनगरैरवलोक्य कामिनीनाम् । शरणमिव रदच्छदः प्रपेदे, प्रियवदनं यदलं प्रसह्य पातुम् ।। मैरेयपानच्युतचेतनानां, तासामसाधारणविभ्रमाणाम् । नस्वागैरप्यनवाप्तसंज्ञो, गम्भीरवेदी मदनद्विपोऽभूत् ॥ आह्वातुं विषमगरं पुरोऽनुवाको, दोवलोवलयरवोऽभवद् वधूनाम् । तथवा मणितमभून मोहनाग्निष्टोमेऽस्मिन् मधुमथुराधरौप्टसोमे || निगदितुं विभिनाऽपि न शक्यते, मुभटता कुचयोः कुटिलभ्रुवाम् । सुरतरांयति यौ प्रियपीडितावपि नति न गतौ यतकको ।। उपरतमुरतश्नगस्त्रियामासमयविराममनोरमैर्मरुद्भिः । सरसनखपदे हदि प्रियाणामथ दायितः कृामन्यमारामाजः ।। अवनमदमृतांशुबिम्बमौलिगलितवया इव गर्वरी व्यराजन् । अभजत ककुभं च जम्भजेनुर्जतुरसरक्त इव प्रभारयाहः ॥ ८१ यातः तिरुनिः प्रतीचिनलधौ डिण्डोरपिण्डष्टवि-जॅम्भारम्भमनोरमा कमलिनी सुमोथिनेवाभनन् । यकन्यं च विधिविधूग सदयं चकेषु चक्रे मन , मौरणाजनि कुछमारुणमिव प्राचीमुख रोचिपा ॥ ८२ देवोऽयं भुवनत्रयैकनयनं प्राप्त' प्रभाग प्रमुः, फना य कमलोदयं जगदिदं मोहाम्वुलेरुद्वरन् । प्रातस्यः समयो वयोविरुतिभियोमेति यापय-नाचिच्छेद तदीयमन्धनमसत्र्याजेन संत्र्यानकम् ।। ८३ ॥ इति श्रीगूर्जरेश्वरपुरोहितश्रीसोमेश्वरदेवविरचिते कीर्तिकौमुदीनाग्नि महाकाव्ये चन्द्रोदयपर्णनो नाम सप्तमः मर्गः ॥ ७ ॥ ७८ ८० १ महाक' मु• ॥ २ "म्पिन्छ वा ॥ ३ छतः पर• ॥ ४ कुसुम मु.॥५ वास्या, दोरा. मु.॥६ तपाग्या मणिपा..॥

·अष्टमः सर्गः। १ २ ४ ५ ७ । ८ ९ भथ पायोजिनीनाथे, चुम्ब याशा विडौनस । प्रबुद्ध षड्वजेनर, श्रिय पानेण मन्त्रिगा।। फोकचन्द तदाऽऽनोस्य, सङ्गत सम्ममाद स । परकटे स्निष्टे हि, सता प्रति प्रचीयते ॥ उन्माद यीश्य पमाना, कुमुदाना च मदताम् । क्षणिकत्व विभूतीना, चतसा निथिकाय स || फदाप्युदयति ध्यान, कदाप्यश्च घिग् विधिम् । तु य नीचेऽप्यनीचेऽपि, स तदेनि व्यतयत् ।। फर चिक्षेप तीक्ष्णागुर्दुस्तरे तिमिरान्बुधौ । प्रदातुमिव मन्नस्य, भुवनन्यावरम्बनम् ।। विच्छायास्तिमिर तुच्छे, रेजुदीपाश्चरच्छिवा । पहाभूते पय शपे, स्फुरत फरा इव ।। तीग सपदि भिन्दान , फरास्तिमिरासुरम् । गेपणवारण पूषा, प्रादुरासानृसिंहवत् ॥ अथोनगाम यामव, कुमुद्देषु प्रदर्शयन् । पिष्टपन्यवहारैकप्रावियाको दिवाकर ॥ मलिनीभवदाशाते, गाते ध्यानघनोदये । अजायतसित हसो, नभ कासारमासदत् ॥ न्यासीहता पर देश, गच्छता भास्करण या । स्फुट स्परिकभूर्वहि , प्रतिदत्ते स्म तो विमा ॥ १० विवृतिविश्वसूत्रस्य, दृशा निस्तिमिरोपी । इष्टयातां च पद्माना, दिद्युते घुमणियुति ॥ ११ चकोरचक्रवालम्य, पातीत वरोदया । तमश्चक्रमधश्चश्चण्डरोचिर्मरीचय ।। १२ प्रसारितकर सूरसिधोद्रेऽनुघारति । मुमैर परियभ्राम, तमस्तोम पुर सर ॥ कुवाण किरणाड्रैरयतसश्रिय दिगाम् । नभविभागमागन्दगिनीजीवित विमु ॥ १४ विलोललोचना प्रातौलिमा यानि तयजु । लोके हि कारणनैव, गौरव गुणिनामपि ।। हृदि प्रियरियुक्ताना, साञ्जना याप्पविदव । मनाना मारताणाना, पुखा इव विरजिरे ।। बभ्रांजे मुनगाभास, गासयस्तिमिरोकरम् । सुवर्ण:चिराकार , सुपर्ण इव भास्कर ॥ १७ अथ धर्मे निष्णातो, निम्नात शुचिभिर्जलै । वस्तुपाठनिकाल जगत्पूज्यमपूजयत् ।। वलझेगोत्तरीयेग, स बभौ बुद्धिमत्तर । तु ययुगभातेन, सुकृतेनेव संश्रित ॥ १९ मत्सरज्वरसतम, मये मुक्वाऽ यमानसम् । आदिनाथः स्थितस्तस्य, हृदि सौहार्दशीतठे ।। २० भाल तस्य विभाति स्म, चादनी तिलकाकृति । कृता सुकृतिना मये, रेखा मुरयेव वेधसा ॥ २१ मलिङ्गित शमेनेव, पृथग्भूत कलेरिव । सद्वृत्तेनेर निर्वृत्त , म तदा शुशुभे भृशम् ।। २२ देवेन्द्र स्तुवनस्तस्य, रेजुर्दशनदीप्तय । नगालोमालितानदसुधाशुफिरगश्रिय ॥ २३ दत्त्वा दानानि पात्रेभ्यो, नवा गुरुजन च स । मत्वाश्रितेन चित्तेन, भव भावितवानिति ।। २४ अहो । ससारकारातर्मायानिगडितामनाम् { जाक्त जातु जन्तूना, न कथञ्चन निर्वृति ॥ २५ केचिद् चुम्नाय धावति प्रद्युम्नाय च केचन । नोद्युक्ते कोऽपि धर्माय, सवामिप्रेतहेतवे ।। मोदमानोऽन्तरामैव, साक्षी यत्कर्म गर्नगे । तमप्युपेक्षते धर्ममहो । मूढमना जन ॥ २७ यस्मिन् सन्निहिते वह्नि रिपाया प्रभवति ने । घमादप्यपरस्तस्मात् , क शरण्य शरीरिणाम् ॥ २८ धर्मसिद्धौ ध्रुवा सिद्विद्युम्न प्रद्युम्नयोरपि । दुग्धोपलम्भे सुलभा, सम्पत्तिर्दधि सर्पिपो । १ अनटे मु०॥ २ पकी प्र० दा० ॥ ३ ता ममा प्र.॥४ मानान्त पा५ नो ॥ १८ ·सः । ३८ ३९ ४२ फौतिकौमुदीमहाकाव्यम् । उञ्चन समारोन्य, नरं श्रीराशु नश्यति । दौत्यदत्तावलम्योऽय, स तस्मादवरोहति ।। जितं लरिम ! त्वया यस्यै, जनस्तमपि सेवते । धन निकारपूर्व गत्, प्रदत्ते प्रेमनाथवत् ।। धनस्याधर्मलयस्य, मुग्यो लामेन तुष्यति । मुस्तस्य दुरापस्य, न तु हानिमवेक्षते । असायते यया स्वर्गः, श्रिया सन्मार्गदत्तया । त्यचा तामन्यधर्मग, मूर्खाः क्रीगन्ति दुःकृतिम् ॥ ३३ स्वयमुन्पादिनां लक्ष्मी, पुनीमिय मनीषिणः । दावा पानाय तदानफलमेवोपभुञ्जते ।। पिनाघेरुपमुक्ता या, पुत्राचैरेपि भोयते । कामयन्ते न ता सन्तो, प्रामदेश्यामिव श्रियम् ।। तस्करैर्वा दुरीगा, हतं संसहते धनम् । कदयों नैव सकार्ये, कन्पय यन्पमन्यदः ॥ अन्धा एवं धनान्याः स्मुरिति नरय तथाहि ये । अन्योक्तनापना गरछन्यन्यहस्ताक्टन्निनः ।। धनी धनाश्यये जाते, दूर दुःखेन दूयते । दोपहत्तः प्रदीपडते, तमसा बाध्यतेऽधिकम् ।। आदावेव विकारं यः, प्रदर्शयति देहिनाम् । भोच्छेदैकमावेभ्यो, विभव स्वायने स किम् ॥ न संसारस्य परस्पमिदं वेत्ति जडो जनः । यस् मुसं स मुखामासो, या दुर दुःखमेव तत् ॥ रमयन्ति मनम्तावद्, मावाः संसारससम्मवाः । यायन श्रूयते सायुलोकपूकारकाहला ॥ ५१ अहो ! देहभृतां मोहः, प्ररोहनि महानयम् । यदेते सुखमिष्यन्ति, स्थिौर्दुःखहेतुभिः ।। छत्रछायालेनामी, धामा चके निवेशिताः । श्रमन्तोपि स्वमामान, मन्यते स्थिरीधराः ।। मदान्धास्ते परे टोके, कथं, पश्यन्तु भूमुजः । तमोमामुलमन्यस्या उठायालेन ये ।। मुस विषयसेवेति, सक्तास्तव जन्तवः । यः प्रमोदस्तु तरयागात्, तदास्वादः कचिद् यदि । मपत्यं नर दें, दुर्दमे, च यमे द्विपि । होस्यमास्याद विनियांति, यत् पुंसामिदमद्भुतम् ।। फाटेन नौनिफेय, नीयमानो जनः पशुः । शिपयेप विपासने, मुर्स विषयमावले ॥ कायः फर्मकरोऽयं तनान कार्याऽतिलालना । मृतिगानोचिनो देप, अपुष्टो विचिकीर्षते ॥ प्रयोजकान्यकार्यपु. नस्यनयाशु महापदि । दुमित्राणीर सान्येय, यन्धुयुमिरधीमताम् ।। १९ योऽयं जाविसमतेषु, स्नेहप्रन्धिः मुतादिषु ! विभागावसरे पुंसां, व्यक्तः सोऽपि भविष्यति ।। दु सानियां स्मरामिया, कोधाग्नियां हदि ज्यटन् । न हन्त : ग्रान्तिमायाति, देहिनामविकिनाम् ॥ ५१ गरिमामेव सेयन्तै, हन्त ! वियां व्युदस्य ये । ते दृश्यामनुग्ग्यन्तै, यसरोहाविहायिनः ।। तटस्य प्रेक्षते योगी, जगदम्मिन् भयाणी । मजनोन्मजने पुर्वद, दुशत मुनर्निज ॥ विष्यामिपमुस्य, दण्डमादाय ये रियताः । संसारसारमेयोऽसो, चिन्यन् तेभ्यः पठायते ॥ सय सवनगर्नेय, दु.स. पूर्णा निरन्तरम् । यतुम्नत्यतिरेकर, नान्यत् किशिदेहायने ।। कि शिपति सको, यर्म धर्मः शरीरि गाम् । स पय फेलं तस्मादरमा जायना गतिः । मुधिमिति विचार्य पुण्य यांः, पिद्वारे चिम्ति तत्र तीर्थयात्राम् । विदरदय पंथः प्रशान्तपमान् , 'स्नुपनृतमयूरमादलोऽस्तु ।। १म्पोमा, म मु.॥ २ निगर पूर्ण सीमन ENमिनि भार, रूप मरणम् प्रा टि०॥ ३ मा पा. मु. ४ीति. मु.५ मी'. पुरामु.७'ति सरप ८ मा मरिस्परसे २०१० कन्कारबाहन चास्य मारपा' मु.१३ पिमपापा...१३ 'धयां ॥१४ पपप्रान्सपरमखर.. १५ ·६० . गूर्जरेवरपुरोहितयोसोमेश्वरदेवविरचितं [ अहम भवमवरमिमं विमृश्य सम्यग्, गलितरसैविषयेषु वारियाहैः । मुनिमिरिख निवद्धमौनमुट्टैगंगनवनं विमलाममिव भेजे पतिरनिनपनि म वासराणामतिशुभति स्म विभावरीमुजन । जलमतिभजति स्म निर्मलत्वं, मधुरमतिध्वनति स्म राजहंसी ।। पुलिनपरिसर सरस्वतीनामजनि समागमनं मुखअनानाम् । भवति यदवलोकनादनाविकतहसितारिमुग्वं मुसं जनानाम् ॥ मिनिक्लयजयोजिहानाग, क्रमविरमानलपूरसिन्धुतीय । शरदवनरनि स्म मनहंसा, दिगि दिगि कागदम्बकावतंसा ॥ युटजविटापन प्रमून'न्यानलिपटल पण्टिय सभपणे । सममरमत दन्तिदानगन्धर्जगनि समृद्धमुपैति म ण्व ।। ६२ विटेलिजगदारद पयोदा, परिगलिलाम्बुविम्नयो यभूवु । अहह ! न सहत महीयसामयुदयमिय नियनिश्चिरायवैरा ॥ पनमयसमयायये विनिद्र , ऋतुपुरपी भरतति तथ्यमेव । दधतुम्परथा कथं विकाग, दिनपति-रात्रिपती तदीयनने ॥ ६४ सरसिमुरमि सर समीर , कलमसमृद्धिसमुदता धरित्री। पन्द्रमपि कलहसकामिनीना, रसिनमथ व्यथयाशकार पान्थान् ।। फर यति पलमोनवे प्रवा, मलयनगरधान नभोविभाग। जगदगदमत पयध पेय, गनु महनामुदयो मुर न करय ॥ म्ननितमुपग्न पयोधरागा, व्यनिरजनिए फामना विशिष्ट । परिटनमयनान सिलिगमलमनियनादिपार ॥ गराध्यप्रभ पयोदैविपनि वृत व्यथित म्ययं न यस्य । अधिपनिर्गनगाप्रमुामटा. नदिय मुजिनमुममर्म रोज ।। মা যা ইশান্ত , নানা প্রাসা। दुविधा दाग या पथ्य, दिएमा दिए स प्रकिट पृथिन्याम् ।। मागा नवनिनोकानामाग्य मुर्गजपनिमाम् । जम्माभुिग्नमाग्मुक्मिय ग्यपदुग्धमत्र ग्य पारि नियाग्निामधन्य । म्यानाभम पोटा गमला मिष्यग गया पुर । भाति म प्रपपमप्रथमिया रोग्यानमित, न्यामाग्मंघम्ममं दिवामिनीदर्पण ॥ ७१ ॥ इति श्रीगजरेश्वरसुगनिधीसोमेश्वरदयविरगने कीर्तिकौमुदीनाति मान्य पम्मापिपारी नामाष्टमः सर्गः ॥८॥ ๕ 4 १७ १ पिपति...मरम'...धिरे प्वर पार ·नवमः सर्गः। -७ ३ ४ चिकीर्पिता श्रीसचिवेन तीर्थयात्राऽथ सोऽयं समयः समेतः । महात्मनामहितकार्यसिद्धी, विधिविधत्ते हि सदाऽऽनुकृल्यम् ।। धमैकमित्रोपनिमन्त्रणार्थ, तेनार्थिमित्रेण चराः प्रयुक्ता । न केवलं स्वेन कृतार्थितेन, परैः कृतार्थः कृतिन कृतार्था । रथानथाऽऽनन्दविसंधुलोऽयं, लोकः प्रयाणप्रवणांचकार । उपक्रमे पुण्यकृतां क्रियाणां, रामस्यमभ्यस्यति को न साधु ॥ पाथेयवन्तः पथि योग्ययुग्या, सोपानहः सोदकमाजनाश्च । श्रीवस्तुपालेन समं जनौषाः, प्रयागकाय प्रवणा बभूवुः ।। आकारितस्तेन कृतादरेण, दूरादपि श्राद्धजनः समेतः । ययुस्तदीयानि पुनर्यशांसि, दिगन्तरेभ्योऽपि दिगन्तराणि ।। समें समप्रैरपि बन्धुवर्गेनिसर्गबन्धुर्विवुधवजस्य । गुमे मुहूर्तेऽथ शुभैनिमित्तैर्मन्त्री स्वनाथानुमतः प्रतस्थे ।। पुरः प्रशस्ता फल-पुप्पहत्ता, प्रमोदमानः प्रमदां विलोक्य । निरन्तरायां पथि तीर्थयानां, मन्त्रीश्वरश्चेतसि निश्चिकाय !! स्थितः क्षणं क्षारतरोरधस्तात् , पृतानुवृत्तीन् सुजनान् निवर्त्य । खरस्य वाम स्वरमध्वगामी, शुश्राव मुश्रावकचक्रशकः ।। नक्षेषु नित्यं कृतनिग्रहोऽपि, जग्राह तांस्तान् नियमानमात्यः । स्वभावशुद्धाः मुधियो हि तेषां, पावित्र्यलाभाय तथापि लोमः ॥ स्थैस्तुरङ्गैः करभैर्महोगमुस्तदा केऽपि कथचनापि । मन्त्रीश्वरे धर्मधराधुरीण, तस्मिन् विशश्राम भरस्तु नेपाम् ।। १० न वाहनं यस्य स तस्य यान, नासीत् धनं यस्य स तस्य वित्तम् । न चीवरं यस्य स नस्य बलं, कन्पद्रुकम्प प्रददौ पदव्याम् ।। भुङ्क्ते स्म सर्वचपि मुक्तवसु, शेते स्म सुप्तेषु स यात्रिकेषु । प्रवुभ्यते स्म प्रथमं तदित्य, सहप्रमुवनतमाचचार ।। १२ प्रभूतभोग्यानि बहूदकानि, सगोरसान्युन्मदमानवानि । तस्यातिदुर्गेऽपि पधि प्रयाणान्युधानीलासहशान्यम्यन् ।। १ धारदा समें मु• ॥ २ नियन्धनाय मु० ॥ ३' स्यम' प्र० बा.४'गपत: . क. ॥५'दो पृथिम्याम् पा. मु.॥ ८ ९ ·३८ १४ - १७ १९ २० . गूर्जरेश्वरपुरोहितश्रीसोमेश्वरदेवविरवित [नवमः याताप्रसङ्गेन जगाम येपु, पुरेषु पौरोच्छिततोरणेषु । तेषामधीश सविशेषमेष, सम्मान्यमान सममानयत् तान् ॥ अभ्यर्थ्यमान पथिकैरनेकर्वस्तून्यनेकान्यपि वस्तुपालः । तेभ्य प्रभूतानि पथि प्रयच्छन् , नाहकरोति स्म न कुप्यति स्म ।। गांतानि जैनोन्युचितानि गावं, जनो जगौ वर्मनि मभ्यमध्ये । प्रमोदपूगेद्तरोमरानिर्निरन्तर तस्य पुनर्यशासि ।। १६ अनुक्रमेण प्रस्ताऽस्य साधो, सा धोरणी याविरुधोरणानाम् । वैमानियोमनि नाफिलोकै मानयष्टिप्रनिमा व्यरोकि ॥ पुरश्च पृटेऽपि च पायोश्च, परिस्फुरत खरहेनिहस्ता । यात्राजन धर्मनि तस्य शश्वदश्वाधिरूढा सुभटा ररक्षु ॥ १८ समुदृतजापजिनेन्द्रनय सरोभिश्च सरोजरम्यै । ग्रस्थानमार्ग सचिवस्य सोऽभूदजाननामप्युपलक्षणीय ।। याति निम्यानि जिनेश्वराणा, श्वेताम्बरागा च क्दम्बकानि । मार्गेषु तेषा मुषिताधिताति , पूजा स निर्वर्य तत प्रतस्थे ।। स पञ्चपैनिर्विषमप्रपत्रप्रयाण प्रीगिर्नेमलोक । घराघर धर्मधुरधर श्रीशत्रुक्षयं शत्रुनयी जगाम ॥ आरा सथादपि मुदोऽस्मिनश्मोचये पश्म यमुननेता । मन्त्री मिरगयनोपगई. पर्दिनं नाम ननाम यक्षम् ॥ २२ स पर्दभैस्तस्य तर्नु पदिय सभ्य यक्षोपपदेविरिष्य । पुपैरन विल्सद्विवेकनिरोक्यस्य चयार पूजाम् ।। अचश्रम वरतसमस्नपापमोग भूरेगुमना जनेन । मारित्यापरियन्मुन्योऽपि, सोऽय मुगिरह मही ।। ताऽदिनाथाय नमरयमर्ने , मात्र च पूजा व रियाय मत्री। पुरा पुरङ्गीनयना प्रमोदाल मना न यमयाग् यत् स ॥ २५ सन्धिमापदम्पोन यान् विपरदनीयम । अमेयनेमियमय यथा पुमास परम म मनी ॥ विरप्यमान मनिधन नन पूजारियो प्यतमम्य तम्य । साधम मानसाउन, गनिवाडयन गगगग ।। नवेदन देवग्रिपती हा सचिवस्य मोड । मुपपाय दिरया, नयान नान या नदीसम् ।। १ मेनानुषि रा ०२ गनम्य .. ३ माघारको पापा घोर पिया मु.॥ ४ 'कमायलों ... ५ मोगा महीलान मु.॥ ७ गत्यामना मु. ॥ 'क्य नतोकागगम् .. पटीयम् ॥ • २४ ·साः। ३४ ३५ कीतिकौमुदीमहाकाव्यम् । श्रीनामिस नुगनाभिमुध्यैः, पूजोपहारैः प्रचुरैः प्रसन्नः । मन्ये स्वभावादपि वीतरागः, स स्फीतराग सचिव बभूव ।। २९ स श्वेत-पीतर्वसनैय॑वत्त, धाम्नि प्रभोस्लस्य महाप्ताकाम् । सरोजराजीरजसाऽनुवितो, जिग्ये यया सिद्धसरित्प्रवाहः ॥ धर्माय निर्मापयति स्म तस्मिन् मन्त्री धरित्रीभृति वस्तुपाला ! श्रीनेमि-पाचप्रभुदर्म्ययुग्ममयुग्मनेवाचलशृङ्गचारु । प्रासादसौन्दर्यविलोकनेन, सम्भृतभूयस्तरसम्मटानाम् । विभान्ति तत्कान्तिकरम्वितानि, कृतम्मितानीव दिशां मुखानि ।। ३२ यदुत्तमाङ्गस्थितयातकुम्भकुम्भ-वनस्फूर्जदभीशुमिनाः । अन्पेऽप्यनेन्पा इव वासरान्ते, चिराद् विराजन्नि कराः स्वरांगो || कथं न विधैककुटुम्बकोऽसौ ?, यस्त्यक्तभेदं घटयाञ्चकार । यन्मण्डपे चण्डपपौत्रपौत्रः, स्वपूर्वजानां सुहृदां च मूर्तीः ।। स्वस्यानुजस्यापि च मूर्तियुग्मं, तुरगयुग्मस्थमचीकर यः । मनीषिणां मुख्यतमोऽपि मन्ये, वृपस्थमात्मानमयं न वेत्ति । शैलोपकण्ठेऽयमकुण्ठबुद्धिः, सरः सरस्वत्सदृशं चकार । उष्णेऽपि नोष्णानि भवन्ति यस्य, वारीणि रीगायगजीवितानि ।। द्विवागि तत्रैव दिनानि नीया, क्रीत्वाऽयंदानैः मुकृतं यशश्च । कथञ्चिदाराष्ट्य तमीशमाथ, माधन्नसौ रैवतकं जगाम ।। तमुज्जयन्तापरसंज्ञमद्रिमाजाविधयाखिनसलोकः । स विश्वमुच्चरमृतेन सिञ्चन्नुपागमनत्र्य इवान्वुवाहः ॥ ३८ तुरङ्गमागां चरगाप्रपातहतमूलीपटलच्ठलेन । तस्य प्रयागे प्रणयिप्रियस्य, नगोऽनुगच्छनिय स व्यराजत् ।। नरो न रोगापदमाप कोऽपि, न कापि यानव्यसनं बभूव । कस्याप्यभूत् तत्सुकृतमभावान वस्तुनो हानिरहानि तानि || सुखेन सार्थ. पथि यात्रिकाणां, सिन्धूरगाथा अपि तास्ततार । संसारनामानर्मपारमधि, स तु स्वयं लयितुं प्रवृत्तः ॥ मनागनालोफितदुर्निमित्तः, पदे पदे प्राज्यतृगोदकाड्यः । अहिंसजीवश्च बभूव तस्म, मार्गः मुदुर्गोऽपि मिलानुकुलः ॥ तीधैः समरुपचर्यमाणं, सिद्धैरनेकैपरुध्यमानम् । ग्नैरनन्तैरुपचीयमानं, भूतैः प्रभूतरुपजीव्यमानम् ।। १ सा अपि था मु० ॥ २'णयनि ना० ॥ ३ 'स्य, जनोऽनु' पं. ॥ ४' समर्थः प्र० ॥ ५'पत्यपा. मु.॥ १६ ३७ ४० ·सर्गः कीतिकौमुदीमहाकाव्यम् । फलानि पुष्पाणि मनोरमाणि, यस्य द्रुमाः प्रत्यहमुद्दहन्ति । अत्यन्तभक्तपु भवत्यक्स्य, श्रिये महत्यै महतानुपास्तिः श्रीनेमिनाथेन जिनेश्वरेण, पवित्रिते यत्र धराधरेन्द्र । हिंसाः समुझन्ति परःसहस्राः, स्वभावसिद्धामपि वैखुद्विम् ॥६०॥ तं गोत्रमुख्य विधृतक्षम च, सहशजातं च समुन्नतं च । श्रीवस्तुपालः कमलादचकुन्य, स्वंकल्पमुर्वीधरमाहरोह रीमान् धुरीणान् युगतो वियुच्य, जनेषु यातेपु तमद्विमुच्चैः । अस्थायि तेषां शटैरपस्तान सद्गतिः स्याद् वृषवर्जितानाम् ॥ ६२॥ न केवलं शैलशिरोऽधिरूढः, समानमानानधरीचकार । अघो विधातुं स विशुद्धबुद्धिः, संसारमन्यारभते स्म मन्त्री श्रीनेमिनामानममानयायैस्तेनोमिरभ्युम्वलयन्तमाशाः । जिनेन्द्रमत्रैव जनेन्द्रमन्त्री, निदर्शनातीतमसौ ददर्श ॥६४॥ स्नात्र स पात्रप्रतिपादिताबस्तीथोंदकैस्तीर्थकरस्य तस्य । कृत्या च कृष्णागुरु चन्दनावैविलेपनं घौतमलानुलेपः धनैः प्रसूनसनैरनूनैः, परैः पवित्रैरगनः प्रधानः । नृतैर्वधूनां च गृहतचिनगानः सदानैचिंततान पूनाम् ॥६६॥ युग्मम्॥ प्रमो. मपर्यावसरेषु तस्य, करेधूप परित स्फुरद्भिः । तमनिमेकं सुरभीचकार, दिगो यशोभिः स पुनः समप्राः ।। ६७॥ श्रीनेमिनाथावसथान्तरस्ये, कर-कृष्णागुरुधूपघूमे । पलायमानः फलिरेप कालस्तकालमासीन्मशकानुकारी ॥६८॥ धर्मक्रियाविस्मृतराजकार्यस्तत्रैव निन्ये स यहून्यहानि । असक्तमासक्तमभन्सितेऽर्थे, कालातिपातं न हि वेत्ति चेत ॥६९॥ नमनमन्दप्रतिमः प्रभारी, चन्द्रमभं चन्द्रसमानकीर्तिः । श्लाघाचल कन्धरमाललोके, लोकेन सौराष्ट्रनिवासिनाऽसौ || ७०॥ मभ्यर्च्य भक्त्या भवमर तीर्थ, श्रीसोमनायाभिषया प्रसिद्धम् । प्रतप्रमूनाश्नलिना प्रदनो, जलाञ्जलिस्तेन पुनर्भवाय ||७१।। तेनोपनीतर्घनसारथ्यः, स्वमामझारितमीनकेतुः । शके सलमेश्वरन्धरावैधिराय विसं मुरभीचकार मग सत्यापितसरगुरूपदेशेन तदेदानिवासिनीनाम् । मुवासिनीनां यदनाजराजी, निवेशिता स्वस्तुनिराजहंसी ॥७३॥ १ स्यतुल्यमु.प्र. ०॥ २'धातुं सुपिं . ३ रयुज्य या का॥ ४ स्नानं स मु.॥५रपूरैः परि मु.॥ -

·No text on this page.

·KATHAVATE'S INTRODUCTION to the first edition of KIRTIKAUMUDI . Kırtıkaumudi, like Vikramankadevachania and Sriharshacharla, is a Panegyric written by a poet on his patron In this instance the patron is not a king, but the the master of a king In order to interest the reader in the poem, it is enough to mention that it was the hero of this panegyric and his brother who erected the justly famed Jarra lemples on Mount Abu If a sentimental traveller while winding his way to the temples through the mountain, is held enchanted by the huge rocks sending into the skies their fantastic summits of the thick forest enriched by the fragrant Champa the shady Jambus loaded with luscious frut, the tall Pangard covered with a dazzling blossom the delicious jasmine and the delicate Sirusha, and made sonorous by endless varieties of the notes of birds charms the senses if majestic nature subdues his heart by pleasing grandeur op the way on entering these lovely edifices he is compelled to admit that art, Nature's daughter, has charms which are her own No better description of these triumphs of art can be conceived than the following " The principal feature in each is the usual octagonal dome, forming a vestibule to the adytum, wherein the objects of worship are enshrined and around which is a columned peristyle, roofed with numerous domes The whole edifice is of white marble and the sculptured ornaments with which every part of the surface is covered are so finely chiselled, as to suggest the idea that they have been moulded of wax, the semi transparent edges almost realizıng by their bardly perceptible thickness, the mathematicians definition of a line The pendant which hangs from the centre of the dome of the temple Tejpal is particularly remarkable, and rivets the attention of every visitor As Colonel Tod justly remarks, the delineation of it delies the pen, and would tax to the utmost the pencil of the most patient artist and he is secure in asserting that no omament of the most flond style of Gothic architecture can be compared with it in richness' It appears like a cluster of the half-disclosed lotus, whose cups are so thin, so transparent and so accurately Wrought, that it fixes the eye to admiration The sculpture of these temples does not, however, confine itself to the representation of inanimate natural objects, it exercises itself also upon the scenes of domestic life the labours of navigation and commerce, and the struggles of the battlefield and it may be safely asserted that the student of antiquities, who should devote suliicient attention to these basreliefs, would be amply repard by a large increase of knowledge regarding many interesting points in the manners and customs of mediaeval India - Forbes Rasnala The present account of those great men to whose liberality India 15 Lodebted for these artistic structures is further interesting as being a contemporary record Indeed af commemoration of events of the time had been the authors am morg ·Kathavale's introduction than showing his own skill in deyising new modes of adulation and winning for his work the name of a Mahakavya, the purposes of antiquarian inquiry would have been better served. As it is, the poem throws some light on the obscure period when the Arakillarida house was superseded by the Dhavalakkaka house. But before making an analysis of the facts contained in the poem, it will be well to note what is known of the author and make some cstimate of the merits of his writings. II The name of the author is Somesoaradeva. It is mentioned at the end of each canto and also in the body of the poem. At the end of each canto it is mentioned that the poct was the family-priest of the king of the Gargaras. In the beginning of the poem the poet says, "Sri Someśvaradeva delineates the character of Vastupüla, seeing that minister's des otion to himself (Somescara, the author) is extreme, that his (the minister's) family is illustrious, his personal appearance splendid, his conduct excellent, bis charity accompanied by courtesy, bis elevated position such as humbles bis foes, his talents such as dely those of Brihaspels, hís mercy such as crushes all germ of fear, his fame an ornament of the earth, huis administration regulated by justice," He further declares, in his owo way, that it was genuinc admiralion of bus hero that prompted the poem. He says, " in conscquence of the excessive joy at finding a treasuse of rubics in the cxcelicat qualifications of the great minister, the muse of Sri Somesvara is impatient to sing" Further on the poet mentions that he was the priest of Lavarafrasida of Dhavalakkaka, a prince descended trom one of the kings of Anahallapura. I have met with several inscriptions composed by Somefrara two in the templo on Mount Abu, built by Vaslupala's brother, are given in the Appendix. These are dated 1297 Sampat or 1211 A. D. There is a third at Dadkoi, in the territory of His Highness the Gåyakrada, on one side of the gate called Hard Bhagola. Greater part of it has become illegible. The stone on which it is inscribed is broken, and many lines are altogether ellaced. It contains seycral found in the Kirkemudi and in one of the inscriptsons on blouat Abu. The tinc in which the author's name is mentioned runs thus :- fint.. संभूतभूपालपुरोहितेन्द्रः। चार सोमेश्वरदेवनामा यामार्षनिष्पनमहाप्रबन्धः । It is dated 1311 Samtal ( 1235 A, D.) Jyesktha Sudu Budha Dime. Wednesday the ..... day of the moonlight fortnight of ļyesalka. The inscriptions in Vaslupala's temple on the Sairwijaya hill are the composition of this post. I tase not seen thica, but from the photographs which Dr. Däkler kindly showed to me, I find they are dated 1988 Samal ( 1234 A D }, the 10th day of the dark fortnight of Phalguna. From tku esidence clear that Somesara was the famuly-priest of Bhimadna aj Anahtllarsda Patlama and of Latana preside of Dholka, and that be was patronised by the two Jaina ministers, l'astupula and Teppilai whom hc entertained by his wilty poets panegyrics. The Chalurainfalt Prabands of 1 T250 5. Sta 45 to 4 2 l'ar 16, SL 64 3 Thou opt # written in 1995 Samrat, a 1349 AD, to lastence of stosunls et DAE(Dahi?) • R. 1S ·to the first edition of KIRTIKAUMUDI Rīgasekhara contains several anecdotes regarding Somefvarsa and his patrons, the two ministers It appears from one of the Pradandhas that there was grcat jealousy. between Somesuara and the Jatna Panititas of his time One of these Harshara! came to the court of Vsradhævala Bj his wit and learning he gained the favour of the king 29 well as of the minister Vastupala This roused the jealousy of Somesuara, who dever attended the court when Ilarshura was present But once the king sent for Somesuara, and asked him to read before Harthara a poem consisting of one hundred and eight verses which he (Somesoara) had composed for being inscribed on a tablet in a new temple of Vue Nariyanth built by the king, Haridare heard the verses, and said they were good-he knew them. The king booked surprised, but Harthara immmediately recited them word for word Somesuara was overwhelmed witb shame When all left the court, he went to Vastupala and assurcd him that the poem was really his own composition, and asked him how he could free himself from the unmerited disgrace Vaslupala advised him to seek the friendship of Harihara Someśvara was obliged to listen to the advice, and when he was thus humbled, Harshara one day went to the king's court and related how he had acquired by certain austerities the power of committing to memory, only by heating once, any number of verses not exceeding one bundred and eight. He assured the king that the poem in question was an original composition of Somešvara Somešvara's credit was re-established The Prabandha goes on to say that Harihara, after some days, lelt the court, being disgusted with the jealousy of Someśvara It will appear from the sequel that Soreśvara's influence at the court remained undiminusbed cven after the accession of Visaldeva to the throne of Paltana, and that he was able to prove the sincerity of his bve to his patron by saving bem from the effects of the displeasure of that young kung I have been told that there is & commer on Kavyapsakita written by Somesuara, and also a hfe of Kumara pala There is a copy of the first at Jessalmir, and one of the second in the celebrated Bhåndāra at Patlana I tried hard to get at this book, but to no purpose As to the poetical werit of the present work, I hunbly think that it does show that the author possessed to a certain extent the vision and the feculty divine It must be admitted that his taste was alfected by the corrupt tendency His work is full of play upon words and all varieties of alliteration But he emploses these generally whenever he is writing a wom out and exhausted topics Whenever hc has got anything new to say, and be frequently has it, his expression is happy and full of feeling the dream of Vurudhazala, containwg the wall of the guardian desty of the bugdom of Gujarat for her past glory, 15 a splendid compositron It is trzaslated into English by Dr Buhler -( See Indian Antiquary, page 189, Volume VI , Part LXIX) The descriptions of the morning and evening and of the seasons are also remarkable Some of the reflexions on moral and political subjects are extremely well conceived in describing the disinterestedness of his bero, he says, be (the minister) was not only free from the desire of appropriating the wealth of the people, but was es en above the 1 ke u Buntioned as Kirkkotid See page 3 (P4 14 this edition) St. 35 of his age ·Kathayate'a introduction temptation of praise. Many an administrator, even at the present day, may weil study the precept contained in this. In one place he expresses his wonder at the bewilderment of man who neglects his duty, though the inner soul bears direct testimony to its paramount claim by rejoiciag when it is fulfilled. This is another mode of expressing the doctrine that conscience is the final ethical sanction of standard, His style is generally clear and felicitous, and barring the puns-the wsiting may be regarded as one of good taste, One accustomed to read Sanskrita poetry may not regard an hour or two spent in reading it as ill spent. III For those scholars who do not read Sanskjila. I propose to give a short abstract of the contents of this pcom, It opens with an invocation of the blessing of Vishnu, Sira and Pârvati and Siva and Vishnu in incorporate forms, and lastly, Sarasvall, the goddess of learning. Then, after making his obeisance to poets in general, the poet goes on to mention in particular Valmiki, Vyasa, Kaidāsa. Māgha, Bhararı and Bana, paying some graceful compliment to each. Then follow more modern and less generally known authors. Tliey are Dhanpala, Bshlana, Honlasari, Milakantha, Praklıda adeva, Narachandra, V'sayasimha, Subkata, Harihara, Vasovira and Vastupāla, Next, a few verses are devoted to the praise of good men and to the deprecation of wicked meo. Then the poet mentions that it was his sincere admiration of the virtues of l'astupala and the kindness which that minister always showed to bim, which prompted him to write the poem. Thus finishing his introduction, the poet enters upon the subject of dis poemn, Anahillpura is described as a large city protected by a fortification. It has extensive gardens. The palaces in it are large, and the bright terraces seem as if they were all silver. On all sides are heard Vedas repeated, joyful songs sung and praises chanted by bards. There is a large terpic of Blahadeva in it. The population is not exclusively Jaina, for sacrificial smoke is described as going up to heaven The river Sarastat runs by its side. The women in the city are beautiful, and adorn their persons with rich oraments. The dust raised by pranking horses is put down by the rut flowing from the temples of elephants. The palaces aro lofty like mountains, and their tops are adomed by flags Beautiful women attract the hearts of young men, yet no irregulanty follows, as the administration of justice is perfect. Near the town there is a large lake surrounded on all sides by ternples, and having on one side a triumphal column of enormous height." In giving an account of Andhellapura kings, the poet does not begin with Vanardja, but begins with the accession of Malardja to the itirone. The sovereignty of Gujarat is described as having offered herself of her free choice to hlarija, This means, 1 suppose, that he was not the direct heir to the throne, but carac by it ibrough the influence of some leading men from the state. Of his exploits, his defeat of the Lutas under the command of their general Barapa and the seizure of his elephants and fight with lotsha, called Lutha- !' #.361, are mentioned. His successor was Chismurdaraja! His son l'allal hariyat succeeded him. llc 1 The trumpbal colore 19- gone Ore can 11:11 filled up, but the lic. are visible i seems it extended over seattais le 104 presumably ** vind for freultaral and gardening purposes 2 Vrsta: al Mfrruera 16g to the prze:100 of meerd; the date 1017 Sma! 3 This not us atitig P ATERE 4 105Z the site of the lake The taste to ·to the first edition of KIRTIKAUMUDI was so brave that he won for hunsell the name of Jagaikan pana. The next king was his brother Duriabharaja,' whose hand never lell on the wives of other people, and never on the wealth of Brahmanas. Ilis successor was Bhimarāja,' his nephew, who always kept an efficient check on the king of Mālsā, but who spared his life though he had fallen into his hands. The crown descended after bim to Karna." whose fame reached far. His son was the well known Jayasimla, who subdued all kings. He defeated, in a battle. Khengåra of Soreth, whose bravery knew no bounds. He reduced to subjection the king of Sindh. He conquered and again restored the kingdom of Armorja. The hing of Sākambhari saw that the enemies of Jayasımha atoned for their enmity with him, with their lives and yielded to his power. He defeated the Parcsura ling and toob Narauatman, the king of Dhara, a prisoner, and took possession of bis city. The king of Mahobaka, taking a lesson from the fate of Dhara, presented him with sums of money under the colour of his being a guest. His conquests extended in all directions. The Gouda country, celebrated for ghee, fell into his hands. He conquered Barbbara, the chief of Demons, and got the name Siddharåja, Ilis successor was Kumarapala. His valour was as great as his accomplishments. He is described as relinquishing the wealth of the deceased, by which, very probably, is meant that he extended the the right of succession to morc indirect descendants than was allowed by the law then prevalent Among the Lings whom he conquered were the Jangala king, and the kings Ballsla and Mallıkārguna of Malta and the Concan The fact of his Lasing yielded to the influence of Jainism is described by the poet as lus having made a vow, at the request of kings and beasts of the forest, not to take any 1xfc. Hlis successor was Ajayapāla. He forcibly wrested from the Jangala king, as a punishment, a gold Afaniapotile and his furious clcphants. Ilis return to Hindu Orthodoxy is described as his having given to Brahmanas the earth after be purified by his weapons. He is described as dady marrying wives, daily giving gilts, and dasly punishing kings His son was Jalaraja,!! who scattered the forces of the king of the Turushkasi: He was succeeded by his brother Dhima.1. The kingdom of this simple hing was divided amongst themselves, by his ministers and dependent kings. Arnoraja, a stion of another branch of the Choulukyal family, resented this act of spoliation, and began to establish the soi creignty of his house-agun. He fought brately all his life, and killed in his attempt al re-organising the kingdom which was brokea up. His son, Laranaprusåda, is described by the poet as being his poct's ) contemporary He conquered the king of Natuia. The king of Dhard came to ini ade his dominions, but, finding him form in his opposition, retraced his steps Songhand, the ding of the southern country, whosc army was nunerous but personal about limited, ar olded hostility with higa, as duas personal alour was great, though his army was small Ilış sən, Isadharala, was equal to 2 1078, 3 liza 5 I am not sure limitat tanss the king of Sindrit muy proper min 6 luanaramma 7 Twent that keep it sobjection ent FK Is aalla! Sulls 6 1191.1 Ana Mays that at the end of thn 19177 of Joyasmie (114 sul ) the WAS sA aterregaam of 3 daye huwelie Jench bred as the graad o! pismelry through the 9 1212 Dhlian Pall I la terregions of 13 hati ant 7 day after the Crath of Art O frany row cuml dr. 1241 Chai S Clatarki 13 12% * of D+ walk of te meter of Armitasi Thu 108 Hewathes or gigt) La I TOM 4 1150 12 Strona H **** ·Kathavale's introduction him in valour and risked his life in battles most freely One night Laranaprasada sau a strange drean in which he saw that the gurdian deity of the kingdom of Pattand came and threw a garland around his neck The king immediately sent for his son and his religious preceptor the poet and asked the latter what the dream meant lle explained to him that it was an oller made to him by providence of the sovereignty ol Gujarat and that he should immediately set about to establish his sos ereignty oser the country, which was at that time divided by powerful men among themselves As a preliminary step to this the king proposed to appoint some able minister to govern the country he had conquered No sooner did this idea suggest itself of the king than he thought of the two able brothers I astupala and Tejaapala They were sent for immediately and when they came he explained to them how he wanted to re-establish the decaying power of Pallana He extolled their honesty and their abilities and told them that a conqueror could never get peace of mind unless there be at the helm of administration really able and trustworthy men He congratulated himself on having found two such able ministers and them to take up the responsible duties Vastupala then humbly expressed his joy at bating been so fortunate as to be held in such high estimation by the king He ventured however to state that hard times bad come when bad counsellors led proud kings by dangerous ways till both came to grief Further he stated that if the king would promise to be just and to control bis passions and not to lend his ear to the insinuations of wicked persons if he would promise to rescue the Kingdom from the oppression of the wiched then he would cheerlully obey his command If he had other views in his mind the pro id minister said he would bed him farewell The king heard these words of the celebrated statesman and put into his hands the mimster s seal! The minister having taken charge of his daties went to Stambhatırtha modern hembayal pronounced by Europeans as Cambay He redressed many of the wrongs committed by previous governors During his administration low people gave up eaming money by base means the wicked tumed pale the righteous prospered All honestly carried on their businesses in secunty He put an end to pracy and stopped by constructing platforms the promiscuous minglog of all castes in shops where whey of curds was sold. He was liberal in his gitts Even those who had been long dead come under his obligation because he repaired the publc worls left behind by them He planted groves of treeg sunk wells and made public parks dug tanks bult a city and erected innumerable other works of public utility He made no d ference of caste or creed but treated all subjects equally While peace was thus re grung all over the kingdom Singhaxa the king of the Dekkan having heard of the prosperity of Gujarat ordered bis army to make a depredatory excursion nto the province The wbole of the population was seized by consternation The Logs army thougb smalt was strong and the father and the son Larana prasuda and I sadhavalı dauntlessly went forth and met the enemy when he had advanced as far as Bl rigukalchha (Bharucha or Broach) While these two warriors were thus engaged four kings from Marwad seized the opportunity and advanced against them Indeed the condit ** of the father and ·to the first edihon of KIRTIKAUMUDI 4 468248 the son was critical with a powerful invader in the front, and a combination of four bostale kungs in the tear, any other prince would have lost courage to add to the embarassment of his position, the kings of Godraha and Lata allied themselves with the Marwad kings and seceded from the camp, and left these two to themsek es But Varadhavala and Lavanaprasāda were equal to the occasion. They pursued with great vigour, at first, the army of the Yadus, but, when barassed in the rear by the combined kings, they turned their forces aganst them The southern army was so completely broken that it had not the courage to nake any diversion again on the rear. While the king was thus engaged in a destructive war, Sankha, the son of Sindkuzâja, sent an emsary to the monster. Vastupala He extolled the bravery of Sarkka as shown in bis contest with Yadavas though unfor ely Sankha was taken prisoner in the contest Further, he stated that the town of Stambhaputa was, by night of descent, his, as his ancestors had formerly beld it, IIc also held out to him the hope of being made a governor of the town of Le surrendered it to Sankha, and he ended by threatening him with an instant expedstion Though Vaslupala's leclings al hope, fear and justice were thus appealed to, he remained firm He refused to surrender the town, and pleaded his king's right of conquest against the hereditary title of Sankha, and distinctly told him that be spas quite ready to take the field of Sankha slıould lase the audacity to deciare war. This defiance of Vaslupala swelled the tide of Santha's anger, and he at once advanced to the side of a tank called Valakupa ( l'adkavo) The minister defended with great bravery the town which be occupied After some time the minister attacked tlie position of Sankha, though his army was numerous When the battle commenced, Bhuvanapala of the Gula family, on the side of the minister, bgsalled Sankha, who was also called Sangrāmasınha, but was himself attacked by Samanta, an ally of Sankha The two fought desperatels, Bhuvanapala slew Samanta, and proceeded against Sankha Sankka cut off lus head in a single fight This sharpened the edge of the minister's anger The figlt now becaine general, and several warriors were killed on each side At last Sankha, finding the minister invulnerable, withdrew bis shattered forces, and retred from the fald The monaster led back his successful army, receiving congratulation of his subjects on the way. Lavanaprasada too, with bis valiant son, returned to his capital, having repelled the southem zavader on one side, and the corbined forces of neighbouring princes on the other In honour at this victory the citizens keld a great festival to Fitness which and to make his obeisance to the goddess called Ekallaird, whose shrine was outside the town, the minister passed the principal street in the town The minister worshipped the goddess according to the proper ceretronies, and prayed to the goddess that she might always bless by her presence his own heart and his king's arm The poet no proceeds to descnbe the sufferings and pleasures of the hot season, and the way in which the minister passed it-a noticeable fact, in which connexion us that a great part of the muister's lessure was spent in the company of literary men, among whom probably the author held a prominent position is glts to these men are described as having been princely, and more than an adequate return for the pleasure which the inen aflorded to bım The poet seat proceeds to describe the evening and moonlight He employes the most fanclui ·Kathavate's introduction conceits in describing the pleasures o the citizens. 'ine seems to have played a prominent part in helping the cause of Love. Giving for some time considerable freedom to his amorous muse, the root winds up his account of revelry by a grand conceit describing the approach of dawn. As if to atone for the revelry of the previous canto, aod by way ol preparing the reader for his kero's pilgrimages, the poct introduces in the eighth canto a series of moral reflexions, which are very neatly and elegantly expressed. The canto concludes with a beautiful description of the beauties of autumn. The ninth and last canto is devoted to the description of the minister's visits to the holy shrines held in reverence by Srisakas. One must keep before his mind's ese through how many different principalities of contending princes pilgrims had to pass, and how provinces were infested with marauding tribes, in order to be able to realize the importance which the poet attaches to the minister's having taken out with him a numerous band of fellow-pilgrims. In one of the Prabandhas the minister's retinue is described to have consisted of 4.500 carts, 700 palanquins, 700 carriages, 1,800 camels, 2,900 Srikarana,: (?) 12,100 Szetambaras, 1,100 Digambaras, 450 Jain singers, 3,300 bards. The author seems to hare taken up for description, only two or thrce holy places visited by 'the minister. After mentioning generally that he made rich gifts to all shrines that he came across in his way, and made repairs and additions to temples, wells &c.. where they were necessary, the poet proceeds to mention that he visited the shrine on the mountain of Salrunjaya. He cornnemorated his visit to the holy mountain by building two temples-one for Nemınātha, and another for Párfranātha. In the ball of this temple were placed the images of his ancestors and incnds, and cquestrian statues of himself and his brothers, From Satrunjaya the minister proceeded to the mountain Rairalaka, where he offered the best incenses to the shrine of Neminátha, and having lived here for many days, he went to Prabhasa Pattana, and then worshipped Stvu, kirown by the name of Somanilha. He took Icave of the shrine of the great Jina at this place, and returned to his own city (Paffana), When he arrived there, be first paid his respects to his king, and then went to his own house Having thus completed his pilgrimage, he duly honoured the men who had accompanied him on his pulgrimage and sent them to their own places. Here the poet's narration ends. It seems strange that the poet should have ommitted to mention the famous temples on mount Abu. It cannot be said that the Abu temples were built later, that is, after the date of the poem; for the Inscriptions in the temples on Satrunjaya bear the date 1288, Sampal, while those in the Abu temples are dated 1287 of the same cra. The Prasasti on these temples is composed by the author of this poena, and therefore the omission of the mention of the famous work from this panegyric seems the more strange. The only expltnation that suggests itself to me is that the poet could make room for the descrlption of one temple only, and he chose the Sairgunjaya temple, because the one on Mount Abu was built in the name of the wife and son of Tejahtāla, and may, in one sense, be regarded as a special work of Tejahpāala. It appears that Somestara, though a friend of both the brothers, was a special favourite of Vastupala. That is the only reason I can assign for no mention of the Abu temple being made in this poem. 1 Hay it mean a cert?

·Kathayate's introduction how the minister could do such a thing Sorretora offered to go and speak to Jaslups! The king consented Somesu 170 called upon l'astugula, and explained to huru how his rash act bad roneed all the Jethuids Vastupila said he was prepared for the worst, and did not carc far lus life Someši ara returned to the palace, and told Visaladera that I astupala was prepared to die in defending lunase!! lle represented to the king how it would be noble to overlook one fault of a man who had rendered such sinyal seryices to the state He said that the minister's life was very valuable, and might be spared for some critical occasion The king relented, lle asked Soresi 654 to bring l'astufula to the court He came, but fully auned lo: fight At huis sight, the memory of all his obligations came to Visala s mind, and he humbly pacified lus anger, behating towards him with all the respect one would pay to his father He strongly censored Simka for having struck a ser ant of the Srauaka temple, and threatened to punish him ses erely Soon after this, the minister had an attack of leser In 1287 Samtal, when Narachandrasari died, le had predicted that 1298 Sameal would be the minister's last year The year had come The minister made up his mind to go to Satrungaja Before setting out on his last journey, he called the minister Nagada, and recommended the followers of the Jaita religion to his care The Brahmana minister promised to pay all respect to Stelimbaras, and told the minister not to be anxious on that account Vastulpua started to go to Satınınjaya, but became worse on the way, and died at the village of Anker alta rejahpala and Jayantsimha the son of Vastupala, performed the obsequies on the Satrunjaya hill, and built a temple on the spot called Stargarohana prusuda V The Jaina accounts of these ministers are naturally more detailed and faithful. There are some facts given therein to which a Bruhmana admirer has naturally not suven rum unence. It is stated in those accounts that Vaslupüla and his brothers were the fruit of the second marriage of their mother. The statement runs as follows - In the city of Patiana Harbhadyassin a Jaina priest, while preaching once, constantly looked at a young widow who was exceedingly beautiful. and whose name was Aumuradeus One Astaraja remarled this, and, aiter the P#r214 was over asked him the reason He replied that the widow was destined to be the mother of sons who would be like the sun and the inoon of the Jasna rcligion, Afraraja on hearing this, went to the father of the widow and entered his service la time he succeeded in ingratiating bumself in the favour of the widow and her father, and married her l be prophesy was fulfilled, and he becarae the father of Vastupait and Teanpula and several other children According to these accounts, whert Vestupala and Tejalapala took up the ministerial duties, they made a condition that, at the termination of their office they should be allowed to retire with all the property they possessed at the time when they entered upon their office The impulse which led to the bulding of these temples is said to bave been given by Anupam, the wale of Tejalpala When the ministers found they had amassed a good deal of wealth, they began to think how they could keep it secure Once while engaged in this deliberation they did not notice that it was growing late, and that the time of the evening meal had nearly gone Anupama, after sending servants to remind them several times, came to them, and making them ·to the first edition of KIRTIKAUMUDI leave their deliberation, asked them what they were thinking about. When they «explained their difficulty to her, she told them that the best way to dispose of their wealth was to keep it on the top of mountains in such a way that every body could scc it, but none could misappropriate it. She explaincu her socaning by stating that it should be devoted to the building of temples on mount Abu, Satrijaya and Gorinār. The ministers listened to her advice, and proceeded to exccute the plan. The Prabandhas say that the work on mount Abst was progressing Very slowly, and the ministers being-dissatisfied with the meu in charge, went to scc the state of things for themscives. When they found it was tou cold for the workmen to go and work, at the recommendation of Anupama, they ordered that cach workman should have provided for him a lire tu warm himself with while he working, and that ready dinner should be provided for all the operatives in the evening The way in whichu Vastupala und Tejahpula became possessed of funds where with to raise these superstructures is, by the Jaina chroniclers, described as follows.- When l'astupala was appointed governor of Sumbhatirtha, he found that a Mokemedar merchant, whose name was Syed, did not submit to his authority. He Tefused to see him and pay him homage, where upon Vastupala declared hostilities with him. Syed called Sankha to his aid, vastupala defeated him in a battle, though his army was more numerous Syed was apprehended all his property was confiscated. When the victory and confiscation were reported to Larana prasado, fic ordered that all valuables should be credited to the account of the state. Vastupala had reported that the merchant was so rich that even the dust in his house to (which probably meant trifling things was of great worth. The prince assigned thic dust' to l'astupala, Sluortly after this, some of the ships of Syed took fire, and, it is said, a large quantity of valuable metals was reduced to the dust, which, by the king's order, became the property of Vastupala. In l'astupula charita of Ilarskagast, it is mentioned that when they went to a place, in Kalharad, called fladälaka to bury under-ground the wealth they had obtained, they found, when they dug into the carth, an immensc treasure. Somc say they applied this to the building of temples and other pubiic works by the adrice of their mother. Others say that shile the brothers were once consulting as to what they should do with their moncy, thiey ticard a faina ascetic recita the following verse :- को धिार पुशेशय मनिशाती, प्रीति युएप यदस दिरास्तास्ते । दोपदये -निधिसरासरतापे, प्यान्टोदये हा धर्मप्पति समीरम् ॥ 1. Tbe mening of the verse is oot very clear I understand It fotos -On Iman, wart It is 0. daytime, arable to you, your bad asd how love toward, tbr ber that keks TAT Forts, at Althat w52 *1!1ere ont yn when it m't be dark, or when the fans of the town Latitur YAT PA. Shuru wunds to this me Aroa dolle Betrie? Is al to the para73 anni? the furrexos teint, 7 1223 1 Traste. VTA Brass so the class of geoteses 19. **** ***** teht. a Euy ran *5m the cart 21 bị thu custo! t. ling pirat Teeserye. t vente # 5 13 19 01 trong +1 tr******as buss the bos! tn.it 2. tytty Lett No obe ' din tratante..cety ze by 1 kentei Cr by the 13- ·Kathavate's introduction When they heard this verse, and realsed in their mind the double meaning it conse, ed, they thought it was a prouidential saming expressly given to them and foreseeing the loss of royal favour, devoted their money to charitable purposes It appears from the Prabandlas that I asispala associated Iery much with Brahman Panditas This brought on him the remonstrances of 1 Jayasenasan, their father's priest, wluch, being strongly supported by their mother, made them turn the current of their chanty more towards the Jatha religion The society of learned Hindoo l'andatas is described as having affected Vastula s religious opinions to a very great extent One of his Jaina brographers states that he had even put on the ananiodoraha 1 1 1jayasenasers, who always used to complain of I asing das Hindoo tendencies to his mother pointed this out as 1 proof his assertion This brought niatters to 3 crisis At the bidding of his mnother I astupala cut off the Anantadorala and began to abide strictly according to the advice of hus hereditary religious teachers I shall briefly state licre some of the important facts detailed in the Chalaninsatıprabandha with regard to I astupala and Tejahtala and their chiets Soon after l'irad/ atala and his minister Tezahpula had conxmenced their Tictorious career they went to humanastkal to conquer the ruler of the place The two young Rajputs, namned Sungana and Chamunda the brothers of Jayalaldas the wile of Isradi arala refused to submit jagataldar who knew the power of her husband, advised them to avert bostilities by making homage and rich presents to Viradharala but the proud brothers would not listen In the desperate fight which ensued I uradhapalo s hfe was an imminent and both armies raised the cry of his being killed but all of a sudden Vuradharala appeared mounted on his famous horse U parat ata and accompanied by the follower of bis army proceedeu personally against Sangana and Chamunda The two brothers manfully met hun and both were slawn The wealth for wbich 11 amansthals was celebrated the boarded treasures of generations fell into the hands of the king Once three Rajaputs Samanla pala Ananga pala and Trilokasirha Bhayuls of the king of Jabalpur came and offered their services to Viradhavala Varadhavala was pleased wųh their address and bravery but on being told that their terms were a lack of cous (Dramma) of Lanasapuri told them that a thousand warriors could be maintained by that sum and that he had no need for their services Vasu pala and Tegahpala requested the king to secure their services stating as ther reason that men were more valuable then money but the ling pad no attention to the advice and dismissed then The offended Rajapuls went to Bhinasinha the king of the sea coast town of Bhadrcsara with whom I fradharala had already declared war on his having refused to render submission Bhimasisha at once accepted their terms and entertained their services At their instigation be sont a fresh defiance to Vuradharala and appointed Panchagrama as the place of the combat The two Dinisters told the king that his enemy Bhimastaka had strengthened bis hands by securing the services of the three Rajaputs but assured 1 Axantadorala is a silk cord kotted in a prescribed way with certain spells pronounced tu supposed to represent god 165544 The day fixed for ts worship is the fourtecath of Dhada pada The cord u Lept on the arm by some dunng the whole year aver it ·to the first edition of KIRTIKAUMUDI him, at the same-time, that they were still more than a match for Bhimastuha's army, and that they should set out at once for the place appointed for the battle On the night before the battle the three Rajapets sent a word to Vitadharala that he should keep in readiness for its prutection the numerous soldiers he had kept by the three lachs of coins which he had relused them The king politely replied that the next days fighting would decide the question in the battle which ensued the three Rajaputs broke through all those that delended Viradharala, and pointed their spears at his forehead, but spared his life in consideration of the Vida they had caten at his court However, Viradhaala was thrown from his horse Ufararsla, who was seized by the three Rajaputs The fighting for the day coased, but Viradharala was none thc wone lur thic casualties of the day The monsters of Dhinasinha adı ised him to make peace Blumasinha sent back Uparat ala to Viradisarala Perce was made By and by Viradhatala became more powerful, and having conquered Bl.im saha destroyed his power There was a hing named Ghughula, who reigned at Godraha in the district of Afakifata te seized the goods of the merchants wlis came to trade with Gujarat Vastupala and Tejah pula sent messengers to remonstrate with him, and advised him to abide by the commands of Viradhatala Glucheda in return sent a box of cscwash and a pair of women s clothes to him, to show that he regarded bum, along with other hings, as no better than his mistresses l'Iradhaala called together his chiels, and asked if any one would offer to undertake an expedition against Ghughula Iepahpala alone offered to go He went and stationed his arny at a distance froin Godraka lle detached a small number of soldiers to go into the prorimity ol the town and seize the cons of the cowherds When the cowherds came to the town to complain of it, Ghughula sent at the hcad of a sinall force to punish the offenders The minister s soldiers feigmng a Night, drew Ghughula towards the minister sommy Ghughula did not percere the mascutie until he came face to face with the minister s army Without losing courage, he sent a word to his chicls to come to his succour, and commenced fighting at once le sycceeded in dispersing the ministers array, but Teahgala with seven Rajaputs determined to conquer or to die, and held fast. The example encouraged the worsted soldiers to retum tu the fight Tezak pila forced his way up to Ghughule and challenged him to a duel The challenge was accepted The minister threw Ghughula from bots horse, and took hun aliye He was confaed in a woodca cage and sent to the king All his wealth was seized I Tradhas als caused the box of eyewash, which Ghughula had sent to be tied around his acck with a string, and he was made to wear tbc pair o! clothes he had seat Vaable to bear this durace Chughula Lilled himself by biting oil hu tongue Charuratindan prabandha says that the sictory Oier Ghughula ciabled lastupilus to extend the way of Irelhsrals to the borders of Valdr3skrs The same I'ya bandha also mentions that I as'ut8.4 *as directed to proceed against Sultant Voujedin! Being forcnarred that the army of the Sultan was foing to enter by ude of the the mountain, he directed Dhardraiths, the king of Dalam sur uel a writte 1 2 باید واراء العمل 3 The art 5 Lerty Name ·Kathavate's introduction bu who owed allegiance to Viradhatala, to keep him,ell in a state of readmess He als used lum to let the Mahomedans pass southwards, and then close the mountain passes against their return The plan succeeded The Mahomedans being attacked by t'astupala in the front, and pressed by Dhūrāfarsha in the rear, became panic-strichen The slaughter which cnsucd was great Cart-loads of their heads were sent to l'iradhaiala at Dholka Somo geors after this the mother of Moszadır started on a pilgrimage to Mecca Having beard this news from his messengers, he ordered his sailors to take possession of all her property and bring the same to him This bemg done, the captain of the ships cmployed by Moujadin s mother came and complained to Vaslupāla that pirates had robbed the property of an old Mahomedan lady, their passenger On their stating further that she was the mother of Nougadir, Vastupila recened her with the greatest respect, and feigning to have caught the pirates restored the property to fier He showed her every mark of respect, and provided most carelully fot her comfort and salety On her way back to Delhi, she insisted upun l'astupala s accompanying her With the permission of l'iradhatala, Vastupala went to Delhu He was received there with great honour He obtained from the emperor a promise to keep friendship with Viradhnzula, and, for himself, five large pieces of marble, of which he caused statues to be made to be placed in Jaina temples On his return t'iadkarala recensed him with great pomp and distinction Merulunga in his Prabaudhachintamani says it was not Mouzadın s mother, but his religious preceptor wbo led to the formation of friendship between him and Viradharala Merutunga further says that l'astupala saved the emperor s preceptor from the violence of the father and the son, Latana prasada and Vuradhavalu, as a sleep frou twu foxes Such are the principal facts which may be gathered from Jam compositions It seems clear from the account given in this book and several inscriptions of the time that Zavanaprasada and Viradhavala though they had cast Bhimadeva into shade had not yet formally assumed the title of the kings of Pattana 1 Asas often the case among the Hudus, those who actually attam high power by the strength of therr am Tather take a pride in keepmg formally yderr former status and rendering cheerfully, or even boastially, submission to the hereditary monarchi Who has it no longer in his power to compel it by force It may well be illustrated by the attitude of the First Maratha conquerors towards the Emperor of Delhi and that of the Peshwas towards the Maharagás of Saltar: The Pershtra held a grand Durbar at Pomna for the assumption of the title which Sindia had obtained for him from the fallen emperor of Delhs and no Pasha eser assumed authority without going through the form of obtaumg the robes of state from Sattara However, those who succeed these great men by right of birth base not got for their satısfaction the true glory of personal achievements, and they become impatient of the acknowledgment of fictitious subordination By this time the old dynasty also has gecerally lust its hold on the affections of the people and a pullic assumption of sovenigo power by the new line does not give much offence to any One of the Prabandhas says that I aindla proposed to Tradkarala that he should essume the title of Makäraja, but Isrodhescla did not approve of 1t He said he was contented with ht's titlo of Kanal ·to the first edition of KIRTIKAUMUDI ५९ One Thus, it would appear that Visaladesa put bis foot on the step from which Lavanaprasıda and Piradkavala kept themselves back half out of chivalry and half out of policy In tbe granit of Vusaladeva the title Makarazıdhstaja is applied to him though up to his time the kings of the house of Pallang alone were considered as entitled to it. The last mention I have found of the king of Pattana is in connection with Latanaprasada s having asked for money in a friendly manner from Bhumadera There is no mention anywhere of any actual hostility between the house of Dholka and Pattana Bhimalaya, though personally valant, seeras to have allowed himself quietly to be superseded by his ambitious kinsmen first an actual power and then in rank VI In concluding this introduction it remains for me to acknowledge that the publication of this book 19 entirely due to Doctor G Buhler He lent me two manuscripts one A, a copy of some old manuscript made for him, and another B, which he had borrowed from Mr Javersdal U'miaśankara He also handed over to me a portion of the poem copied out by him for the press and obtained the perm133|on of the Director of Public Instruction for the inclusion of this Publication in the Bombay Sanskrit Series Besides, I am indebted to buy for pointing out Most of the sources of information which I have embodied in these pages In lact but for him I should not have been able to do the little I have done for the third manuscript I got later on, I am indebted to Ar Vrajalal Shashtra of the Gujarat Vernacular Society All the three manuscripts seem to be copies of the same original manuscript the differences they show being generally due to the varying intelligence or rather ignorance of the copyasts GUJERAT COLLEGE, 21st September 1883 AV K ·Professor G. BÜHLER's critical study of THE SUKRITASAMKIRTANA OF ARISIMHA * ( TRANSLATED FROM THE GERMAN OF THE LATE PROFESSOR G. BÜHLER, C.I.E., LL.D., VIENNA BY E, H, BURGESS, UNDER THE DIRECTION OF JAS. BURGESS, C.I.L., LL.D.) Published in the INDIAN ANTYQUARY, Vol. XXXI (1902) (Pp. 477–495) ( The paper, of which the following is a translation, appeared in the Sitzungsberichte of the Imperial Academy of Sciences of Vienna (Vol. CXIX., 1889), and some copies of it were struck off in a separate form, chiefly for distribution to friends. There are many scholars, both in Europe and India, who are interested in the subject of the paper but are not familiar with the German language, to them the following translation is offered in order to make its contents accessible.--J.B.) In my Report on the Search for Sanskrit MSS., 1879-80, p. 5, I announced the discovery of a historscal poems which bears the title Sukritasankirtana, and was composed by Arisimha in honour of his patron, the Jain. Vastupala, who served the Vaghela prince Ranaka-l'iradharala of Dholki and his son Visaladeva as minister from Vekrama-Samval 1276 10 1296 01 1297. Although since then, by the publication of Someštara's Kirlikaumudi, the most important source concerning the origin of the power of the Vaghela dynasty of Gujarat, has become generally accessible, yet a discussion of the contents of Arisimha's poem will not be superfluous. Tor this touches on several details about which Somefrara is silent, and gives new and in part valuable accounts of other incidents. The manuscript which I have used for the following examination is No. 302 of my collection in the library of the India Office. This was copied in August 1880 from the same original in Ahmadibād from which No. 415 of the Dekhan College Collection of 1879-80 was taken; and it was then carelully collated with No 411 of the Dekhan College Collection of 1880-81. It is therefore, with the exception of the confusion between the sibilants, between a and 1, ra and , as well as ta and tha, - pretty free from errors, and text is alraost throughout easily intelligible. THE CHARACTER AND ARRANGEMENT OF THE WORK The Suikytasmkirtana is, as the inscription of each canto intimates, a Maha. kavya or artistic poem, composed according to the rules of prosody, and it contains 11 Sargas with 553 verses. Five yerses at the end of each Sarga are due not to Arisimba but to Amarapandita. It says, I. 46.-" In this work wbich Arsimha composed, Amarapandita wrote these four last verses canto by canto." The number + The German onginal is accompanied by the Sanskrit text of the passages that are translated la this paper.

·of the SUKRITASAMKIRTANA of ARISIMHA Tefers ta the preceding four verses 42 43 and the fifth which is repeated at the end of cach Sarga is not reckoned These verses have no close connection with the contents of the preceding parts The first three esther contain general praises and blessings upon Vastupala or mention incidents not described by Apısımha The fourth always names Aſisimba as the author of the work and praises bis poetic skill The titles of the separate cantos are as follows I - Chapotkolanı yavarnana Description of the Chapotkața dynasty (of Gujarat), 4G verses principal metre Vasantatılaka II -- Chaulukyanvayavarnana Description of the Chaulukya dynasty (of Gujarat) 56 verses principal metre Upajatı III – Mantrıprakıśa Appearance of the ministers, 67 yerses principal metre Anushțubh IV - Dharmopadeśana Instruction in the holy law, 49 1 erses principal metre Ratboddhata V - Samghaprasthana Departure of the (Jalna) congregation 55 verses principal metre Vamsastha VI - Suryodayavarnana Description of the suprise 40 verses principal metro Malin VII - Satrumayadarśana Visit to Śatrunjaya 48 verses principal metre Svagata VIII - S1 Nensdarśana Visit to the shrine of) the divine Neminatha 48 verses principal metre Pramitakshara IX- Shadrat zarnana Description of the six seasons of the year 56 verses Principal metre Drutavılambita X - Purapraveśa Entrance into the town (Pliolka ) 47 verses the metres vary every two verses or still more frequently 21- Enumeration of Vastupala s baldings 41 verses principal metre Vasantatalaka Besides the metres already mentioned the following also occur 10 single verses Arya Indravajid Upendravajra Pushpıtagra Manjubhasbini dandakranta Sardula vikudita Sikhatini and Sragdhara Amarapandita usually begins his first verse in the metre with which Arisimha ceases In spite of the pains both poets have taken with the versi cation it often happens that the first and third foot of a verse stop in the middle of a simple word And although the really distinguished poets often use the weak cæsura by ending the first padas of a half verse with onc part of a compound yet they avoid dividing simple words This abuse first OCCATs in later poet asters The more dificult feats of art like Pratilomānuloma Gomutrika etc neither Anisimha por Amarapandıta has tried On the other hand there are numerous ansprusas or alliterations and although more seldon - even yumakas or rhymes As for the diction one easily perceives the zealous striving to vary the turnings of the classical models and to find new expressions or figures The result u not a brilliant one however and the Sukntasamk tana nowhere rises above the level of the mediocre At some points one may doubt whether the 9 ·of the SUKRITASAMKIRTANA of ARISIMHA He answered Om' Then the king said Recite something suitable to the occasion'. Thcreupon Anısınıha recited four verses in which he praised Visaladeya's sword The prince was so charmed that be bestowed a permanent appointment and a high salary upon the poet Soon afterwards the salary was doubled because he sang in a masterly manner of a blade of grass which the king held in his hand Like the records of most of the Probandhas, this one also contains, besides what is undoubtedly correct, much that is not so In the first place it is true that Amaracliandia wrote a work called Padwānanda Peterson found it and bought it for the Bombay Government (see First Report, p 126, No 205 ) From the extracts given there from the Cambay Library HS, it appears that it bears also the title Jinendracharila and is a Mahukavya containing 12 Sargas ( also Peterson, loc cil P 58 ) The statement, then, that Arisimha was the tercher of Amarachandra in the fine arts agrees with the contents of the above second verse of the Kavyakalpalata The reverential way in which Amarachandra expresses himself in his verses about Arisimula speaks for the same thing I 45 –Arisimha, a lion for his elephant-like opponents composed this work, which like the glances of the ever-gracious Vastupala, dispenses rivers of rectar" VIII 48 -"This work, a flood of beams from the moon of the face of Lavanyasimha's son, which draws off the swarms of bees from these waterlilies, the faces of the unworthy, produces, mighty waves in the mık-ocean of fame of the excellent minister and prince Vastupala Only a pupil speaking of his teacher, or a client of his patrun, would express himself thus On the other hand, the Prabandha 15 incorrect in stating that Amarapandita and, through him, Anisimha came to the court of Dholkā only during the reign of Visaladeva, circa Vikrama-Samyat 1296 to 1318 For soon after Visaladeva's accession Vastuepāla lost bis high position and died as Narachandra had prophesied, in the Vikrama year 1293' From the Suktutasamkırtana it is apparent, however, that it was written when the minister was in the zenith of his power This is proved, for instance, by two verses at the end of the first and second cantos - I 42 - Daily, illustrious prince of the council Vastupala tle Brahmanas cry blessings on you "Long may you live!' – the bard princes "Hay you attain the age of Brahma 1"--and noble women “May you never grow old and be mmortal! 'But I will also say something "May you rejoice in your life as long as your far-reaching fame dances in the sky i 52_" Heavenly ( wishing) cow, ( paradise ) trees, (svasb-fulfilling ) precious stones ! Why hide ye yourselves in the tottering rocks of the divine mountain 1 The swarms of bees are the admirers who formerly hung upon the lips of the bad poets but now turn t Aristmha 2 Kirliaumuds PP xviu ret prabandhakoska p 289 - Sri ! astepalo gearánylesexa poput lastega palam spurapardrati suapuram cha jayan lassmabadshata Vaisai Sri Narethandrashenebkurmaladharbank 1997 Larshe Biddrapads Baus so ging dira sama asemaa taj amik Maxinin 1268 staigdrałaşam Shapishyal | ·Professor G Buhler's critical study (Men)? Adorn the carth, nobody demands you! May the illustrious minister Vastupila alone live for ever!" It is bence certain that both poets stood in close relation to the minister who served Visaladeva's father, and their connection with him, according to the last Verse, is scarcely doubtful For when an Indian poet praises the generosity of his hero in the above manner, st is a certain sign that he has either experienced the same or hopes to do so There are, however, a number of other passages which make it still clcarer that Amarachandra and probably also Arismha belonged to Vastupala s suite of poets whicla tle Prabandhas often mention The next verse, II 54, ought to suffice to convince the most incredulous It says — Poverty has resignedly deserted so completely those men who continually rejoice in praising Vastupala that she, indolent in spite of the command of the gods, does not even cross the threshold of their neighbours' houses " That is to say, in simple prose, that the singer and other poets were well paid by l'astupala If one must accept from this that Rajasekhara places the prime of Amarachandra and Arisiniha too late, ut need not therefore be concluded that thcy had no connection with t'rsaladeta It 15 yery possible that they kept themselves in favour at the Court of Dhulha aiter Viradlavala s death and the lall of Vastupula As the exact date of composition of the poems we aced not be content to ascribe it merely in general to the period of Vikrama-Samyat 1276-1290 or 1297. during which Yastupala occuiped his high position It will be seen later, from the comparison of his statements conceming Vastupala's buildings with the inscriptions, that it was probably written about the Vikrama year 1283 It is probably some jears younger than the Kirli kaumudi The Sukrilasamkirlana seems neter to have found much esteem even with the Jamnas Neither Rajaſeh bara in the Prabandhakosha. nor Jinaharsha in the Vastupalacharela, quotes it, although the latter gives long extracts aide: sources Toth follow Somcsvara's Asrittatrid, the greater fame of which put the poem of the less distinguished Arısınıha in the shade Its author Arisimha is perhaps mentioned in Sarngadhara's Paddhalt, where a verse of a certain Aras-Thakkura No. 76 ( Peterson s edition), is mentioned Aras <tands for Arisa, and is a quite correct Prakrit form of Arisimha ( see Ueber das Nara. sähasankachartia p 39), which is still frequently used in Gujarit The identity of the two persons is, of course, by no means proved by the similarity of their names but is only a possibility NOTES ON THE HISTORY OF THE CHAUDAS AND CHAULUIYAS The first Sarga, which contains the genealogy of the Chapofkata or Chauds kings, gives the following Dames - I - Tanataja Verscs 1-26 II - Yogaraja 27-28 IIT – Rainditza 29-30 IY - 1 ansa 31-32 V - Ishemaraja 33 31 VI -- Chamanda 35 36 As a further proof of this it may be mocot ged that the Cambay MS of the Imitanda )4 was entra a tht luktams year 1297 . . 1 ·of the SUKRITASAMKIRTANA of ARISIMHA > VII - Rahada Verses 37-38 VIII - Bhablala 39-41 The verses dedicated to these kings contain almost nothing but conventional flatteries in which no historical events are mentioned Vanaraja and Bkabhala are the only exceptions As regards the first, it is mentioned in verse 9 that he founded the city of Anahlapätaka or Anbikad, and verse 10 that he built there the temple of Paichasara-Pärsvanatha Both statements are found in most of the later Jaina Prabandkas, and are therefore of no special interest On the other hand, the statement, verse 11, that Bharata ruled the earth long, is of some significance and also the arrangement and number of the Chauda kings for both entirely disagree with the statements in Kộishnājis Ratnamāla, in some MSS of Merutunga's Prabandhachintamant, and in later works, like Jimamandana's humarapalacharila, Jinaharsha's Vastupalacharsta, and Dharmasagara s Pravachanapariksha All these works recognise only seren instead of eight Chāudā kings, whose succession differs from the above, and they ascribe to the last a reign of only seven years On the other hand our list is almost identical with that contained in Merutunga s Theravals, and in the Bombay edition of the Prabandhachintamani, pp 35-38 : In thc Theravalı there are differences only with regard to the names of the seventh and eighth kings The former is called not Rikula, but Thaghada or Gläghada and the latter not Bhuthata but Tuada Puada is doubtless a clerical error for Bhiyada or Bhuvada which is the usual Apabhramśa form for Bhubhata in the Prabandhas Instead of Thaghada or Ghighada, Räghada is to be read, which may be the same as Rahada of the original furtu of the name be Raghavabhata. The edition of the Prabandhachintamani has the lorin Akada, which differs still toore strongly On the other hand it gives for Bhublata the form Bhayada," which one expects The reign of las prince extended to 19 years according to the Theravali, wbilst the Prabandlachintamuri edition gives even 27 The latter number would, of course, agree best with the expression chiram, long' In comparison with the apparently more authentic traditions of Kyishnaji ( which moreover, have been printed from bad MSS ) the statements of the Theravalt have hitherto received no consideration The narrative of the seven Chāuda hings the last of whom is said to have been murdered after a scen ycars' reign by Malaruja, his sister s 1 Thus do 296 of my collection and Bbau Dans DISS Jour Bo EP 4 Soc YOL IX p 157 2 See Jour Bo BY R. Sos loc ett 3 The passage us in parenthesis in the edition Also the basrative which follows in the text shews that the MS which forms the groundwork differs considerably from the other down ones It is quite possible to food for the seventh Cháuda kang in the Sulplasamkorisna a namo which comes very near the Akada given in the published edition of the Prabandhackıxlinari We can divide 1 37 prabahalafujalah Jaswidafnrádu ahala ft by which means the form Ibada is obtained This mach may be said for this division that we gau thereby a construction exactly corresponding to that a verses 27 31 35 etc and also that tbe wurd Ahada which might stand for the Sanskyit Abavabhata (compare Abavamalla) sould be quite a sustable epithet for a king Nevertheless I hold it probabic that the natue was Rahaia for I do not believe that the poet would bave lighted upon the alliteratioa rahurdhaduh l the same had not begun with ra Then the certainly corrupt forms Thaghads and Ghaghada teod to prove that the initial was a consonaat 5 Or Bbdyagada 4 ·Professor G Bahler's critical study son and of the Chaulukya prince Raj? is unhesitatingly accepted though 11 contains the absurdity of Rajis marriage hasing taken place and li>son having brown up within these sel et jers! It is plain from Arisminha > statements that the Tieruzal does not stand alone in its representations but rests upon older tradı tions Since krishnajis Ratnam TIB is perhaps as old as the Sukritasamkirtana the tuo contradictory accounts of the Chiudi hings cuisted at least in the thirteenth æntury and probably carl er still It must be left to the future to establish their rcal history wl en authentic documents are found for the present we must be content with the conclusion that the version current in India through Forbess Riis Hala has no particular claim to be receli cd and was not uncontested in the tradition The notes about the Chaulul ya kings 11 Sarga II are considerably fuller ol the first hug Malaruja it is related that he particularly Yenerated Somanatha and it is $210 versc 3 Which liero (Vulataja ) plainly proving his veneration prostrated himsell every Monday before Somanutta and obtaned great splendour and fame from the hot flames out of the eye on the forel ead of that god 1o«sibly Anus mha hrew the absurd legend of the Prabandhachinamus p 43 according to which Mularaja made a pilgrimage every monday to Somanathapattana near Veraval until the god to please the king settled first Dearer Anhulvad in Mandalf or Mandal and at last came er en into the capital Mularaja s worship of Sua is proved besides by his presentation of land The following terse 4 seems to refer to the erection of the Tripurushaprasada in Anhulvad From among the military undertakings of Vularăja the victories over Barapa and Laksia king of Kachh are mentioned The former is made a general of the Ling of hanya kubja of the next king Chaminda V 89 Arisimilia has nothing positive to say On the other hand a victory of Vallabi araja over the king of Malva is celebrated in verse 13 and in verse 14 the remark is made that Vallabha lad the bruda of Jagagphampana which docs not occur elsewhere The hustikaumuds which also mentions the probably apocryphal victory II 11 gives him the bursda of Jagaikampana It says of Durlad) araja w 15 16 that he was very modest and was ashamed when his court poets compared him to fishna in the hirtakaumudi also Durlabba is praised for this virtue of his successor Bhima I we are told only that he conquered the celebrated king Bloga of Dlarã This statement agrees again with that of the hurlkaumudi II 11-18 and also with those of the later Prabandhas whilst it does not occur in Hemachandra 5 Dyasrya Bh was son harna 20 23 35 praised for his beauty mentioned also by Hemachandra in the Prasasti to his Grammar verse 17 in the Rainamala and ui the hurlikaumi di II 21 Then Aris mha states that harna conquered the I ng of M lvd and brought home from there a statue of Nilakanila or Sura It says serse 23 "ho (hasra) conquered the keuk of Malya with his army and truly brought with him Mulakantha the fare of his for whom the number of paths through the mer on the head of this god was multiplied he extended in the three worlds Most Prahandhas and even Hemach andra s Duy asraya mention no kings during Karna s te gn The latest discoveries however shey that this salence is by no means justif ed Blhana s drana harnast udar: which was found by Pandit I first drew attent on to this atrocious nonsense the Imdar Ant quary Yol VI PP 181 182 ·of the SUKRITASAMKIRTANA of ARISIMHA EV Durgaprasad and published in the Bombay havyamala speaks of a fortunate war with thc Muhammadan prieces of Sindh and Ghazanı Since Bilhana was in Anbilyad during harna's reign, and probably made an unsuccessful attempt to become the court poet of that king, bis statement deserves credit Then Somebyara Arisimha s contemporary, narrates in the Surathotsala, 1 found by Dr Bhandarkar that his ancestor Ama, house-prest of king Karna, compelled an evil spirit ( krilya ) raised by the house-priest of the king of Dbara to bill its originator The reason why the Paramara prince's purest sought to destory the Chaulukya ruler was that the latter had invaded the dominion of Malva Somesvara then without hesitation confirms Arisimhas assertion and we may accept it as a fact that the feud between dială and Gujarat did not rest during Karna s reign of Jayasimhas decds it is related v23-38 that his cavalry bathed their horses in the Ganges (v 32), that the air walker Barabaraka carned him about in the atmosphere (v 33) that he took prisoner Yašovarman, king of Dhara (v 34 ) that he had the tank called Siddhasaras dug ( v 35 ) and a high pillar of victory (kulislambha ) built (v 37) All these points are sufficiently known It is only of interest that Barbarala has here, as also in most of the other Prabandhas become a purely mythical being Verse 36 speaks of Jayasimha s worship of his mother, and alludes indeed to the narrative ( Prabandhachintamani, P 133 ) according to which the king at the request of Mayanalladevi remitted a tax imposed on pilgrins going to Somanathapattana by the officials at Banulod a Verses 39 43 referring to Kumur pula first praise the favouring of the Jaina Teligion by this king who abolished the confiscation of the goods of tradesmen dying without male heirs and caused Vilars to be built in cvery city? Then his victores over the Jangalesa Arnoraja of Sukambları or Sanbhar and over the haunkana emperor 1 e the Kadamba king Mallikarjuna who ruled over the Konkan (Kırtıkaumud II 47 48 ) are celebrated With respect to the latter, Arisimha gives a note which contradicts Someśvara s reports but shows on the other trand that the representation of the later Praband) ackınlanan is correct It says Verse 43 What is wonderlul in this strong ove s (Kumarapala s ) conquering even the Jangala princes seeing the ruler of the marshland the Kaurkana emperor, was defeated by his very tradesman (banı)? Someśvara in tbc kaumudi ascribes both victories to the king himself in the Prašast of Tejahpala s temple at Abu (vv 35-36 ) on the other hand the first is ascribed to the Paramara Yacodhavana and the second to brs son Dharavarshu Merutunga on the other band records in the Prabandhachintamans p 201 it that the Srimal Vana Amrabhata son of the counsellor Udayana ' advanced twice against the king of the Konkan At first he suffered defeat but in the second campaign he is said to have slain Mallikarjund Kumarapala s successor is called in verse 44 Ajay adeva instead of Ajayapala This form of the name is also found elsewhere (see Veter das Leben des ) M Hemecl undra S 55 note G) Like all Prabandhas the Sukplasaink.rtana mentions Report on the Sean ete 1883–87 P 20 2 See Bühler Ueber das Leben des M Homachandra Ss 39-40 3 See Ueber das Leben des J A1 Heni sandra S 9 and pote 28 c 1 ·Professor G Bahle's cntical study with praise that the king sent kun 35 2 tribute from Satidalaksha in Eastero Rijputana a golden mariapiku i e a little omament in the forn of a morapa or pillared hall lot less Inn is the victory tbich (16) Ajataderas son Malandja II gained over the Turushkas 10 Oler Vuhamad SH.15 din Ghori The Muhammindan aat! ors ( see Elliot History lol II p 214 ) confirm this unlar mation which is found also in the Prith srigarsjaya ( hasmir Report pp 62 63 ) Much more important is that part of the work (Sarga I 1957 Sarga III, 1 62 ) which follows next relating to bhimadas Il representing his relation to Laiama prasuda and his son liradharala tlc Rana of Dhola and stating hour I astud la became min ster to the latter Anis mha gucs an account here which differs marhediy from Somessara s narratre in the hirtkiemudo It will thercforc be as well to give the most important verses of this part word for word 11 low his (Mularaja s ) brother. the illustrious Bkunadea whose invincible terrible arm lhe the post of a gate destroyed all his ememtes wears amulet of the sphere for which the shores of the ocean furnish the pearls 19 His whole life long he held fast to the reflection This seat of the god. (Vount Meru ) ought not to disappear through my liberalty which lasts but for a moment and so he abstained from uprooting the goldec mountain ( Veru) in order to distribute gifts of gald I 50 That beggars alwais experienced his liberality we hear from the songs of the pleasure scchers (nymphs) who settled in the neighbourhood of laus palace on the gold mounta as terraced lor pleasure in the belief that these were spurs of Mount Meru 31 Blima the husband of the earth whose entire riches bad disappeared through continual and too 1 beral gults whose brilliant glory lad departed whose Kingdom was bit by bit piolently desoured by the baton: -ate his inmost heart out in long accumulated cares JUI 1 All at once the prince whose shole possessions had become small say in a dream at the end of the o ght a glurious and splendid god 12 Thereupon the god poured upon the lord of the earth who was as it were the root of the creeper of his lore the nectar waves of his eloquence as follows - 13 I thy grandfather king humarapu a who have won the bl ss of hearen through the laws of Arhat am come because I lose thee in thy mufortune Sor 1 will gne thee a proud governor of the lingdom through which thou obtunest great glory as fure does by Find 15 The great armed Arnoraja son of the illustrious Dharala elepbant in the forest of the Ckaulukya stem an eagle for the serpents his enemies 18 This man of adventurous spirit who was the case of my glory was made by me whose heart he won by his courage lord of the city of Bh mapalls 1 I hopinapala alts 1 mselt Bumas grandfathe exprete o 45 is often the case with the od cat on of grades of relat onship is very likels oals adel o tely osad For Kum.npita was according to all the Prabandhas the great. Due of Bhima hoge grandfather s name was Mahipala. (see Forbess Ras - F 15}) was an ·of the SUKRITASAMKIRTANA of ARISIMHA 10 19" When evil councellors opposed thee, this strong one made thy accession the means of repaying my favour for et er 20 "His son is Lõtanyaprasāda, whose arm, brandishing the sword - One would think it was his tongue, prepares to destroy his enemies in fight " 23. It thou malc this ornament of the sphere lord of all (sar.cśtara) thou wilt become the husband of fortun and rest in happiness like Vishnu in the Occan 24 He has a son l'iradha-ala, who for the sake of the battle wishes to perfort again the oath of the descendant of Bhrigu (Parasurama) to destroy the Kshatriya-race 27 "Give this strong-armed one, whose shining toc-nails have becomin jewels on the heads of hostale hings, the rank of heir to the throne (5.auaruja ), and thyselt vilt rule yet a long time 20 “ Still more! save thou the faint faith a hich helped me to attain unhindered to the fields of heaven, and which nosy almost sinks into the hal-(period)" 29 When the king heard thus, he embraced smiling the lotus-fect (of the god) as if he wished to hold in his hands the Fortuna that lives in the water-lians 30 Honouring him graciously, the god, lovingly attached to lam, laid his hand which resembled the Lotus, the house of the hamali. on her head 31 When in the morning the sound of the trumpet announced the sunrise to the ruler of the world, slcer, which closed hus lotus-eyes, departed, like the night which closes the cyc-like water-lilies 32 When the prince saw with astonished gaze the light of the lamps, (he said ) .There is indeed visibly a gou l' and then quickly he left his bed 33 Then the husband of the earth who had accomplished the Jutics of the morning, vasited his hall, whose thick buttresses of jeu els strcimeu forth rich splendour. 31 Thic ruler caught sight of the desoled barons imong the company, stroming like sparks o! their courage 36 The father and the son whom the 61 pointed out, the king anointed borda over all, with us cyes which were like nectar-jara III 37 Thereupon the ling directed joyfully the STACIO'N epeech before the nobles to Litan arasje 33 "Through thy father, the terror of his enemies I was set up (as hing) in this kingdom do thou therefore increase my diinistung prosperity 39 "Accept from me, thou strat in war, the rart of a loud over all, Ilradhasala, who shines in stor shall be my successor en Thus requested by the kirg. Himsell worthy Ir be entreated 1 • matter in which they ought la bare Iven the sopplients, the two spakc in fully Your Najcaty's command is law to t +1 Layire his hol» Horld together 11 11 Be Ex!! In them the materier Itterit (intuna). Stradas as estrel arun towards the foldery of the earth (au mil) - 10 ·Professor G Bühler's critical study 10 « llaster, I am in pecd of an adviser without one, the brave hon springs at the thunder-cloud, taking it for an clephant and suffers a great fall $3 "Give me such a counsellor, distinguished by extraordinary yırtues, acquainted with the use of weapons, with books, with the acquisition of wealth and with battlc " 44 Greatly delighted by this speech which was like a stream of nectar poured out to invigorate the liana (creeper) of his bappiness, the master of the world thought a little and then said 45 "Once upon a time was Chandapa, fiery in his splendour, a branch of the cvcr-fresh liana of lamc of the distinguished Prägtala lineage, a servant (of the Ling) in this realm 47 "His son, named Chandaprasada, was furnished with skill and affability.... 49 "To him was born a son named Soma, who flooded the firmament with his glory. 50. Who had no master but kiog Siddha and no god but the lord of the Junas 51 " ]lus descendant Aśrarüja made the universe splended with his glory he who accomplished seven pilgrinages to cscape the seven hells 53 "His beloved wife was lumuradets, who, though the first among the Jina-believing (wuinen), worshipped the husband of Gaura 54 "To these two were born three sons, whose power made their enemies tremble .. 5.5 "First among them, Malladevz is famous a treasury of wisdom he who obtained autocracy in his kingdom by the will of his preceptor 56 "His younger brother is the wise l'astupala, a dwelling-place of the fine arts, whose feet the later-born Tejahpala daily worhips 57 "These two like wands to whirl about the ocean of deeds, lile paths leading to conjunction with Fortuna I will gue you for counsellors but they protect their friends 58 As I radhazala rejoiced at this speech, the husband of the earth called to these two sons of one mother who box ed their heads, (and said) - 59 May you who alone have crossed the ocean of state affairs, be clothed with the dignity of counsellors of the great livadharala GO " His courage will attain to sight if you sense him as ejes unceasingly vigilant may be trample down all my enemies 61 "Set more - may jou two, who hang on the feet of the Jina prince, like bees on a lotus, glorify the faith in the lord of the Jinas this great fish of king Aumarapala, which he entrusted to me in a vision, must of necessity be fulilled 62 When the hing had gisen these instructions, to which a good invisible god called out his approval — falsely taken for the echo from the taalt of the audience chamber, - he gate over the two to the heroic tiradharala If ne compare this narratise with that gis en concerning er ents by Scmeštaja in the Airukumudi, a considerable difference, especially in the rôle allotted to ·of the SUKRITASAMKIRTANA of ARISIMHA Bhima II, is unmistakable According to Somesyara's representation, the Gürjararājalakshmi, the Fortuna or protectress of the kings of Gujarat, appeared in a dream to Lavanaprasada, the Rānā of Dholkā, and called upon Lim, with the help of his son, to save the kingdom which had fallen into decay in the unskilled hands of Bhima Somesvara further states that he himself was called before Lavanaprasada on the following morning and asked concerning the meaning of the vision IIe convinced his master, he assures us, that he was appointed by Providence to save his fatherland and induced him to obey the command of the goddess Thereupon Lavanaprasāda entrusted to his son the execution of the duty lard upon hin A short time afterwards, Vastupāla dod Tejahpala were appointed his ministers" If we reject the mythological additions in this record, which Somcśyara, as a good court poet and arstist, held himself bound to put in, it roerely says that Bhima was a weak and unskilful ruler, and that Lazana frasāda and Viradhavala made nse of his weakness in order to found a kingdom of their ow. To this understanding we are led particularly by the circumstance, the Somesvara, in the description of the kings of Anhilvăd, expresses himself by no means respectfully cuncerning Bhima II, when he says (Kırtıkaunsuds, II 61 ) Powerful ministers and barons gradually divided the kingdom of this joung and foolish (bulasya) ruler,' and elsewhere again (161d II 4) he gives the king the same not very complimentary epithet bala On the other hand, there is nowhere a question of Latanaprasāda's service, and in the numerous inscriptions in the temples built by Vastupala and Tejahpāla on Gimnār and Abů, and in other places, any mention of the suzerain of Gujarat is entirely wanting On the other hand in the Girnir inscriptions, which were written V S 125, ten jears before Bhima's death, Varadhatala receives the title of Malsārājādlutaja, as if he were an independent ruler Such a disregard of the forms which Indiin etiquette prescribes for Vassal-princes and their servants, shews that Bhima did not stand in grcat esteem at the court of Dholka, and that he was not powerful enough to force from Lavapaprasāda and Viradhavala the respect due to him In spite of this it was probable, before the discovery of the Sukritasamnhirtana, that Somešvara s account did not quite correctly Te present the true relation of hus master to Eli ina [1 for Merutunga says in the Prabandkachentämnant, p 250 (Bombay edition), quite clearly, - 1 aftan Faith Trulia 11712707 Ratsfert tr4 TT 18 —' the administrator of the illustrious Bhimadeva, the illustrious Lavana prasada, son of the illustrious Anika (Armorāja ) surnamed l'aghrapalliya (Vägbela) ruled a long time This note led me in my first Jiscussion of Somncs ara s works (Indian Antiquary, Vol VI 187 ff ) to suppose that Lasanaprasida was for a time in Bhima s service, and that he only fater, — when Bhima s folly, to this day proverbial in Gujarat his arrogance and extras agance, convinced him that there was no help for it, - Intraxmat IT 89-107 2 Antali II 83-86 108-113 3 Artukanmu 11 11+-115 4 Alriskammud III 51 compare also II 112 where Someswara acceatuste to bila tord the Decessity of appointing capable advisers 5 The edition and Ass of ray collection wnte evidently sacorrect yarat ALTL Lararapsuty is the reading of IO LBS JIS No 2% alcad of the Latasasakupressief of the poblisted edition ·Professor G Buhler's critical study undertook to found a kingdom of his own As the date of this detection I thought proper to fix the Vikrama year 1276, in which according to the Gimnar inscriptions, Vastupala was appointed minister Arisimha's account, which, coming from a contemporary, possesses as much authority as Someśvara s, coafiruns only a part of these suppositions, whilst he makes it necessary to modify another part of the saine We learn from him that Bhima II, through his inability to keep the vassals ia order and thruagh varius didicuities, was forced to seek help and support, and that he himself chose his relative The choice was prompted partly by Lavanaprasada s personal qualities, the description of which agrees with that of other sources partly through his father Arnoraja s having (v 18 above) already done important service to humarapala and having been helpful to Bhima himself in obtaining the throne (v 19 and 38 above) The title Saneštara Lord over All which La anaprasada according to Arisimha s representation received has much the same meaning as Merutunga s expression rajyachintakarır and hints that Layanaprasada s position was a very independent are The furtber statement that Viradhavala was at the same time narued her to the throue (1 uraruga), takes for granted that Bhima had no sons Nor do the Prabandhas make any mention of such It must however, be remarked also that neither is Varadhavala s appointment anywhere mentioned In any case it remained withont practical consequences, for Viradbavala died several jcars before Bhima Also in the statement that Bhima bave the brothers Vastupāla and leja pala to his Sarveſvara for counsellors Arisimha stands alone Somestara says nothug parucular at all as to how the two Jainas acquired their dignity in the tard Sarga of the kirtikaumudi he gives first a description of their gencalogy which agrees with that given by Arisimha (vv 15 16 above) and adds (vv 51 and 54) that the twn at once occurred to the priore who desired to win able men be considered their great qualities and then sent for them further on luis address and Vastupala s answer are given in lull without bowe, er, affording any possibility of leamng aaj chlag from them of the earlier curcuuistances of the latter The Latex Prabındhas Rajasekhara s I aslufllaprabandia and Jupaharshia s iustupilacl artta state that the brothers had cotne accidentally to Dl olka on their return from a pilgrimage to Satrunja;. and were imediately engaged by Lavana, rasada and Viradhavala who had just seen the supernatural appearance mentioned by Somešvara These Statcrients like a great deal zuvre seern to be burron ed directly from the hirikarmudi and an bence of ns salue Sunetara s representation is however certainly defective for he leaves it uncerlain how I astupula and lejahpåla had 30 distinguished then shes that Lavanaprasuda could take them for suitable instru. ments for his plans On the other hand if one accepts as Ansisha kunis (vr 57 and 59 above) that they had both been already in the royal service tłus difficulty disappears The probability of these statements as also supported by the circunstance mentioned by Somesvara (hut III 14) and by Ansunlia (30 abone) that ibeir grandfather Soma had beld a bigh positx 1 under Jayasuntia In the case of the brothers having been in royal sers ice howeier Bhimas consent pas naturally necessary to their entering Laranaprasadas sen ice Thus w+ must declare Ansitha s account to be more worthy o credt e can only doubt whether Vastupula recensed bus appointment at the same audience at which Lavapasrasada 31 appointed sarrerate the date of the former esent is fixed as already ·. of the SUKRITÁSAMKIRTANA of ARISIMHA 3 mentioned, by the Grenār susersphons, where it is repeatedly said that, from the (Vikrama) year (12376, in Dholla and other cities, he sealed "affairs with the seal.' 1 The acceptance of Arisimha's statements makes it, of course, necessary to reject the suppositions expressed on a former occasion (Indian Antiquary, loc cit) that the appointment of Vastupala and Tejahpala marks the period when Lavanaprasáda deserted Bhima and began to found a kingdom of his own The new discoveries made since 1877 render it doubtful whether the Sarvesvara or his son ever was unfaithful to his master It appears rather as if Lavanaprasāda, 10 bis relation to the latter, although he practically ruled independently over the southern part of the Gurjara kingdom, jet conducted himself at least outwardly as a vassal, and that Professor Y A Kathvate is quite justified in comparinga his relation to Bhima with that of the Maratba Peshvas to the court of Sātāra Of special significance for this point is the Lekhapaschastkas discovered by Dr R. GBhandarkar, which, as he correctly acknowledges, was composed in the Vikraina year 1288, that is, twelve ycars after Vastupila s appointment as minister and during Bhima's reign. This little work gives formulæ for letters and documents of different kinds Among the latter there is a gift of land, dated V -S 1288 in which the Mahamandalesvar ädhupalı, 'the great overlord of the tributary princes, Rīņā Lävanyaprasāda, is named as giver Befor his name stands the whole genealogy of the Chaulukya kings of Anhikad, and it is remarked that, by the grace of his roaster Bhima II , he possessed the Khelakahüra pathaka district of haira" Then the same work contains, as an example of a state treaty, an agreement of the same date between the Afahamandalestara Rana Lāvanyaprasada and Samhana (Samghana), the Maharāju dhuraja nf Devagırı, in which both contractang parties respectively promise to respect the other s boundaries, to heep peace and to help each other Although the first of these two documents is evidently nothing more than a formula, and of the second nothing can be certainly proved as to whether it is a copy of a real treaty, yet their value remains considerable Then, as the author of the Lekhapanchāśtka was a coulemporary of Lavanaprasada, we may take for granted that he descnbes the politscal relations in general correctly We may believe bum on the one band that in the Vikrama year 1266 Lay anaprasıda was authorised to make treaties with foreign princes and consequently possessed a lyh degree of independence On the other hand we must admit that if Lavanaprasāda at that time made gifts of land he employed the form ordinarily used by tributary princes and acknowledgod the overlordship of Bhima If this be correct, there can be no question of a defection on the part of Layanaprasada, at least until V -S 1988 Thc relation must rather have been as Arisimha gives it Lavanaprasada stood higher than all other rulers of districts, and governed the kingdom of his master in the strength of the trust committed to burn However free and high may I Arca Reports of testern India To! II P 170 Vastupala calls buuselt in this and in corresponding passages in other ideenpttons Sarteswara bus brother cu the other band Matematya 2 kirkaumand 3 Report on Starch for Sanskrit MSS 1832-83 P 28 and 222 II This should do wntten p 223 for feefak5=&patake and ? 224 for krefakadharapatbals As in other passages of the formalary the expresiones correct Tar dhara origioally corresponded approximately to the nodera ulla and fallzks to F*** Moreover similar combinations of the to expressions are found in real prsentations of land later times ·Professor G. Buhler's cntical study haic been lus position, he had not become a rebel The confirmation, vybuch Arisimha's statements receive through the Lekhapanchāśika, make it ad 15able, in the representation of this period of the history of Gujarat to trust him more than the insinuations of Some vara In concludug the discussion of this part of the Sukplasamkırtana, the snythological clothing must still be mentioned in the treatise by Zachariae and myself on the Natasuhasunkacharla, p 48, I sheved that the court-poets often deemed it suitable, at crises in the history of their heroes, to make the gods actisely Interfere When Aristmha then malcs the spirit of Kumarapāla descend from the fields of heaven to more Bbıma to the appointment of Lavanaprasada as his Sartcstara, it is not difficult to see what moved him to make use of this deus ex machena Kumarapala was well known as the adherent and protector of the Jaina faith After his death a Brahman reaction took place under Ajay apala and though Ajayapäla reigned only a short time, the Jaina sect seems not to have regained its former importance under his sons Mularāja and Bhima II Only when Vastupāla and Tejahpala became mimsters in Dholka did it again raisc its head Both belonged to one Jaina family and were filled with great enthusiasm for their religion They spent a great part of their rich incomes on the erection of temples, asylums and benevolent institutions, so that at least the outward lustre of the Jainas was restored Arısımha tried to unite the two prosperous periods of his sect by representing Kum rapala as the intellectual originator of the second In doing so, he has not refrained from putting words into hing Bhima's mouth which he certainly never spole, when he makes hun call upon Vastupāla and Teja pala (v. 61 above) 'to glorily the beliet on the lord of the Jainas' According to all we know of Bhima, he favoured exclusively the Brahmans, and especially the Sauvas, to whom he made many presents To excite vastupila s enthusiasm for his faith was, lowever, absolutely unnecessary VASTUPALA S PILGRIMAGE TO SATRUVJAYA AND GIRNÄR In the fourth Sarga Arisimha turns to the description of the Sakrila of prous works of Vaskepula, by which he adomed the Jaina religion 1 yrst he mentions shortly that Viradhavala, with the help of lus minister, soon 'conquered the ocean-girt earth and put down all wrong and wolence (* 1-7) Then he relates how in that happy time Tejahpala carne to his brother, praised his successes, and advised him to heep in mind the hings command and support the Jaina religion (vv 8-13) Vastupala agreed and declared be would at once visit his spiritual director to hear his prerching and begin his works of piety according to his advice (vv 14-26) On this occasion tbe succession of the monks of the Nagendra gachchha is gone over, which, since the time of Charlupa had served the family as spiritual advisers The names are precisely the same as those in the Prasasi of Tejalipala's temple on Mount Abus - (1) Vabendrasuri ( 14 15 16 ) (2) Santisärı (17-18) (3) (a) Anandasuri and (b) Amarasını (who recensed from king Jayasimha the title of honour Vyagkraftfukau, the yrung tigers,' because esen in early youth thes were able to withstand proud disputants resembling fiery elephants (* 19-21) (4) Hanbhadragun (v 22 23) and (5) Vasasena Alpharminti App & FP 9-10 ·of the SUKRITASAMKIRTANA of ARISIMHA ste (Vastupāla's spiritual counsellor, vy. 24-26). Next we are told how Vastupala went into the monastery with his brother and offered his homage to Vijayasena. The sermon following by the latter (which fills vv. 33-43) commends, as the most meritorious undertaking, a pilgrimage, and extols, as happy above all others the samghadhs pats, the leader of pious pilgrims. The consequence is naturally that Vastupāla resolyes to undertake a pilgrimage of the congregation to the holy places in Kathiavad The fifth Sarga then describes (vv. 1-6) the preparations for this journey. Vastupala, it says, sent letters to the believers in Chery town to invite them He visited personally the monks in the monasteries and invited them respectfully. For those who responded be cared in every way Whoever had no carriage, he gave him one, whoever wanted provisions for the journey, got thers, and for those who had no servants he provided them Medicines and physicians also were not forgotten, so that those who sickened by the way might have assistance When all preparations were complete, he had himself solemnly consecrated by his Guru as Samghādhipals, and sct out surrounded by a wonderful army of carriages' (vv. 7-5) In verses 10-13 the names of some distingurshed monks who took part in the pilgrimage are mentioned - Narachandrasûri, Jinadattasuri of the Vāyața gachcba, Santisuri of the Sanderaka gachche, and Vardhamanasûr: the sun of the Gallakas' In Kasahrada, which probably Identical with the modern Kasandra or Kasandhra near Gámph, a halt was made, and (v. 16 ) a great festival was instituted in the temple of Rishabha Of other stations by the way nothing is said. The Sarga closes with the arrival of the pilgrims at the foot of Afount Salrumjaya, where Vastupāla pitched a great tent-camp (v 41) and distributed rich presents, especially of provisions, to all in want He cared not for kunself, it says, untui he had assured himself by means of his herald, that no one wanted anything. After, in the sixth Sarga, a conventional description of sunrise, which in a Mahakāvya must not be wanting, there follows in the seventh the description of the ascent of the nourlain and the festivities engaged in there The ascent took place on the morning after the arrival The first shrine which the pilgrims reached was that of the Yaksha Kapardın (v 12) Vastupala offered his homage and celebrated him in a song of prarse (vv 13 16) Then he hastened to the temple of Adumitha, whither the pilgrims followed him to crowds (v. 17) Still covered with the dust of the way. Vastupāla fell down outside before the fard of the Jainas (v. 26), and praised him in a hymn (v. 27–33) Ouly then did he purity hinself, the pilgrims following his example, and then he entered the Chattya with them amid the perfomance of dances and songs (vv 34-37) Thereupon be washed the image, as the rule prescribed, with saffron-water, rubbed it with roush, and wreathed it with flowers The pilgrims burnt at the same time so much incense that the temple was wrapped 10 thick darkasss And at last the ārätrika was Perlommed, numerous lamps being swung to and fro belore the statue (vº 38-42) 2 Tastead of harada tank drats occurs in the Paskit so that Kasadraha would correspond rules of Gojarati phonetics **actly to the Sanskrit Kasahrada Tbc further copription cnsforms to Kasandra lies (see Tris Suro Maps G# Ser Nr. 02) 72 146 long and 22° 19 lat, pretty Dearly on the drect roata from Dholks to Pantan. Ia the text käsa brada is called a paidana. The modern Kasandra s a pllage of about 100 tobabitants, town ·07 Professor G Bühler's antical study The following verse 43 tells us that the stay on the mountain and the worship tasted eight days. Then the prince of counsellors, after bestowing sich gifts upon the monks, descended from Mount Satrumjasa performed the apspicious ceremonies for the journey and longed to bring his homage to the divine Neminātba on G.mar According to Sarga VIII I, the procession did not go directly to Junagadh, but just to Drapallana or Somanůlka on the south coast of Sorath Thero he, who possessed terrible power, worshipped the conqueror of Kama, the (god) characterised by the moon, he who is beautiful to look upon,'re Siva-Somanātha Soon, however, the ocean, pure through its shell mark and blue as the indranilastone,' zeminded Vastupala, by these de qualities, of Nemiritha (v 10 ) and drove him to go further Mount Ratataka (Girner) came in sight, and it secmed to the minister as if the creepers of its woods swayed by the wind, performed a joyful dance in homur of the arts al of the holy congregation (v II) This sight inspired Vastupala to a song of praise (vy 12-16) After his amal he had a camp pitched at the foot of the mountain and celebrated the arrival by a festival on the next morning the pilgrims ascended Gumar (v 28) The description which now follows of the worship of Neminatha ( vy 29 42 ) is only a scpctition of the scenes in the temple of Adınātha In conclusion, it says that the halt on Gimnar lasted, like that on Satrumjaja, eight days It is worthy of note that Vastupita, on leaving. is said to have offered his homage to the Brahman gods Ambā, Sámba, Pradyumna, and the rest, who had temples on the mountain The ninth Sarga is like the sixth, a purely poetical addition without any historical clement watever It gives a description of the six seasons, which the prince of the wise, whose wishes were fulfilled, saw on the slopes of the mountain The tenth Sarga is occupied with the return of the congregation from Gimar to Dholka Immediately after the descent Vastupala gave tlie pilgruns a magnificent banquet and distributed rich gifts among them (v 15) Then he set out for Vamanasthal: the modern Vanthti on the way from Junagadh to Deapatna, and made a solemn entry into the town Formerly it was forbidden to Jaina pilgrimas to enter the city Vastupala, howeser, bad 'the godless writing destroyed (VG) Cancerning the further couse of the journey, a tkat is related is that in every village incense was offered to the Tirthamkaras (v 7) When the procession reached the neighbourhood of Dholk, not only Vastupila's relations, but also Viradhavala, with the citizens, came out to meet him In the midst between the Räna and his brother Tejahpāla ljke a Sua represented in the manner of the Tripurushas {v 11 ) he entered the town and the praises of the bards (vv 14-29 ) and the passionate expressions of joy of the women (n. 31 12). Vastupala s pilgrimage is mentioned in the therapisons in his temple on Girpar as well as in Somesvara's Kirtakaumudi The inscriptions' state qute briefly that This note found also un Juvalarsha > I estupolazharuld has a particular interest because J&ina pilgrims never pass the night on the roountag agw 2 ) Burgess Archaeolog Surlty of 15 ostetu Indra No 2-Sfemorandum of the Antiquities at Dabhoi eto p 22 1 4 11 23 111 I ett and And Report Bestars Judis Vol 11 PIJD • ५० वर्षे श्रीशमुजमोजयन्तप्रमृतिमहातीर्थयात्रात्सवप्रमावाविभूतश्र महेवाधिदेवप्रसादासादितमपाधि पत्येन धावस्दपाटेन । The same date V S 1277 u rigtty gires by Moretunga is the probandschuimapp 254 ·of the SUKRITASAMKIRTANA of ARISIMHA • Vastupāla, in the year 17 (V S 1277 ), attained the dignity of a Samgbadhipata or head of the congregation by the grace of the illustrious over-god of the gods, who, in consequence of the mighty working of the festive pilgrimage undertaken to Satrumjaya Ujjayanta (Girnar) and other shrines, revealed himself " Someśvara, on the other band, dedicates the whole of the last Sarga of his poem to the pilgrimage, and his description of it agrees on the whole with that given by Arisimha Yet there are the following differences The halt in Käsahrada is not mentioned It is said on the other hand (Kur! IX 19,20), that the route followed by the minister could be traced by means of the restored old temples of the Jinas and the freshly dug tanks, as also that the pligrims offered homage in all the temples to which the procession came On Salrumjaya, Vastupala stopped according to Somešvara (Kut I 36) only two or three days' la spite of this, it is said immediately before (IX 30-36 ) that he presented a flag of yellow-white stuff to the temple of Adinātha, that he built two temples to Nemtinalha and Pursvanátha, and had a large tank dug It is not doubtful that the last two notes refer to a later time Further on in the course of his report Someśvara (IX. 66-69), places the visit to Girnar before that to Devapatłana or Prabhasa (IX 70-71) He states also that Vastupala was many days' on Girnar, and that in Devapaana bc worshipped, besides Sıva-Soinanatha,' the Jaina Tirthamkara Chandraprabhu Probably this contradiction is explained in that two visits to Devapattana took place Arisimha hints at this when hc says tlic pilgrims went to Vámanasthall on their return-journey Vimanastbali or Vantbl. lics about nine miles south-west of Gimnar and on the direct road to Devapattan2. Whoever travels by Vanthli on the return from the Gurnar cannot readıly take any other way afterwards towards the mainland of Gujarat than that which leads from Devapaftana first along the south and then along the east coast of the peninsula This seems to have been in carly times the ordinary route for caravans and pilgrimages VASTUPALA S BUILDINGS AND PIOUS INSTITUTIONS The eleventh and last Sarga begins with the statement, that Vastupala, after he was made lord of the town of Slambhalsrika by Viradhavala began to build temples (hulananl) which resembled embodiments of his fame on earth, and in verses 2-31 forty-three buildings, restorations and institutions of different kinds arc enumerated This list as much more modest than those thich occur in the later Prabandhas of Rajasekhara and Junaharsha It contrasts also advantageously with the absurd boastfulness of the Gimir inscriptions, in which it is said that Vastupila and Tejahipila caused new places of religion (Dharmasthe mont). 1c temples, asylums alodes for the performance of perpetual rows, tanks and so on, to the number of ten millions (konsak) and also caused very many restorations to be made Anisimba gnes the following detaits - 1-In Anakılapuri or Anhild 11-Pfan - 1 Tbc restoration of the temple of Psách sara-Firds anstha which Vinarija The Karstup of Siva en tung for a faisa, u to admitted by Jensheneha-1 Cher ST 535 2 In the laulup Luchi 11 515 4 tbe may be more mio ately described and lr stations between Sutrajaya and Cwir are (1) Taladaraja of Tallie Kotisiri of foar in Dera. No Anal ( masartbatt 3 Arch firy faster tatu lol il pip is trueret:ption 11 ·Professor G Bahler's critical study 1 (p G5 Abose) had caused to be built (8 XT 2) With this agrees Jinabarsha 10 tbe Vaslapālacharsla VII CG, where it is added that the building took place when Vastupila visited Patan after a battle against the Muhammadans at Abi, which ho won by the help of Dhuri arsha of Chandråvati Muhamiyadan authors mention nothing of attacks upon Gujarat in the first half of the 13th century At the same time it is possible that during or after Shamsuddin Altamsli's expedition agaiust Ranthambor. A D 1226 ' parts of the victorious army may have come as far as Abu and attempted an invasion of Gujarăt If Jinaharsha's note he correct we may perhaps accept that the restoration of the temple in Anbilvād took place ! the sear A D 1926 or 1227 II - In Slanbahrtha or Cambay The erection of a golden re, a gilded, flag staff and knob on the temple of Bhimeša ($ x1 3) Tbe Vastupalacharita (IV 720) gives the same note, and has, instead of the vague ketu (literally "banner ), the plainer expression hoajadanda 3 The erection of an Uttanapatta before Baztgāditya and of a golden wreath on his head (S XI 4) The Vastupalacharita IV 719. speaks of an Uttānapāda (?) in the temple of Bhattaditya The technical meaning of Uttapapatta is unknown to me The excavation of a well in thic templc-grove (payanniana ) called Vahakz of Bhattarha ($ XI 5) 5 The erection of a mandapa or vestibule overlaid with stucco ( sudhomadhura) before the temple of the sun-god called Babula ( 6 XI 6) The Vastupalacharsta (IV 721 ) speaks of a rangamandapa or painted vestibule before the temple of Bakulasramdeva. 6 The restoration of the mandapa and of the temple of S11 a–Vaidyantha (S XI 7) The Vastupalachartia (VI 718) says more plamly: .-" The temple of the god Vaidyanātha, together with the mantapa, he made new again to the everlastog salety of his king 7 The erection of high walled enclosures for the sale of sour milk (takra, Á XI 8) Both Someštara (hut IV 17) and Jinabarsha (v Char IV, 716) meption this The uchchahpada or tedbandha must, as Prof A V Kathvate in the notes to the hurtkaumudi says have bren erected for the purpose of protecting the wares from contamination by people of low caste 89 "The erection of two asylums ( upalra, as) for Jama monks (A XI 9 Someśvara (Kirt IV 36 ) perks of many paushadhasilas, which Vastupila caused to be crected in Cambay 10. The erection of a drinking hall with round windows (garaksha) on two sides (8 XI 10 ) Somessara (Kirl I 33 ) again speaks ol many such In Dhavalakka or Dholkit - 11 The building of a temple of Adipitha ($ X 11) According to Char III 457, this temple was called Satrunjaya atara 1 [lhot, History of India Id 11 P 324 2 Gaver te mit FTE Org Braunsa za goriva u ·of the SUKRITASAMKIRTANA of ARISIMHA 12-13. The erection of tipo asylaras ( upasrayas ) for Jana monks (S. XI. 12). 14. The restoration of the temple named Ranala of Bhattaraka (Siva) (8. XI. 13). 15. The construction of a rapt or a squarc cos ered water-reservoir (S. XI. 13). 16. The erection of a pump-room ( prapa) ($. XI. 14). IV. - At Sairumaya near Pålsland - 17. The erection of an indramaniapa before the temple of Adınātha ( S. XI. 15): compare V. Char. VI. 630. 18-19. The erection of a temple of the Jina of Ujjasanta, 1.c., of Neninátha, and of a temple of the Jina of Stambhana, se, of Parsvanitha (6. XI. 16). Somesuara (Kirukaniaudi IX. 31-33 ) and Jonaharsha (V. Char. VI. 631-G32 ) also mention both temples, and the former calls the two Jinas by the usual names. 20. The erection of a statue of the goddess Sarasvati (S XI. 17) Neither Someśvara nor Jinaharsha mention this It is, however, probable, for Vastupila says, in the Gimär inscriptions, that he creciei ia Gimir a prasashsahsta- Kasmirdualara-Sarasvati rll. 21. The crection of statues of his ancestors (S. XI. 18), compare also hintikaumudi, IX. 34, and V Cha, VI 633 According to the latter passage, these statues, as well as those named further on, were set up in tlic temple of Parsvanitha. This statement agrees with the actual state of things found in Tejalpila's temple on Iba, where the statues stand in an anney (balanaka, Kirkkaumudi, App. A., V. G1) to the right at the adytum. 22. The setung up of three statucs on elephants, bis own, that of Tejabpila. and that of Viradhavala ($. I 19) Bath this, Janabarsha (V. Char, 633-634) agrecs cntirely. Someśvara ( Kirika mudr, IX. 35 ) says the three personages were on horseback, which is certainly 3 mistake 23-26. The erection of sculptures representing the four mountain su'nunits consecrated to Avalukan.. to Ambi, to Samba and tu Pradyumni (5 l. 20). Jinaharsha says (1. Clar. VI. 631 ) that these sculptures were found in the abovementioned templc al Semintba: The four peaks might be those ol Mount Gimit, aww named after Ambi. Gorakhnath Dattatreya, and Kalki 21363 compare also the Gurrir inscriptions, Arth Sør Rep} Ind. Loc. 111. 1 6, and abovc p 16. 97. The preparation of a torana before the temple of the Janapati, se, probably of Adinatha (Š XI. :1). Jinaharsha (1. Char, 11 C29) sscals of a foram reser the western door of the dramontofa, which last stood before the temple of Adenscha. K-29. The erection of temples of Surrata of Bhrigurana or Booach and of Virs of Satyapara of Sackor ( A!' Jesuharsha (1 Char, VI CS6.CS) 13 the two temples stood right an! Ich of the temple o! Adinaths, and that 1 a manera, TTT-UTST-PETIT I mirt mit ATO माग पन्नमा । मगर मची होरमान पर El. bote lufteps to fer rheto x*-*r of Thail Il a asi i keto piur af 1 Juta end *** ** !" ***** I* * 21'118 , 71°3) L is.

·co Professor G Buhler's crtical study the first was built for the welfare of Vastupila s first wife Lalitadevi, and the other for the wellare of the second Saul hyalata or Sokhuka 30 The erection of a pristhapalla ic of a tablet behind the statue of Jina (Adinatha.?) of gold and precious stones which seemed to give the statue a halo (bhamandala) ($ XI 23) 31 The raising of a golden torana (S XI 24) V - In the neighbourhood of Padalsplapura or Palstara - 32 The excavation of a large tank (sarah S XL 26 ) mentioned also by Someśvara (Kurkkaumudi IX 36) and by Jmaharsha (V Chay VI 677) In the latter passage it is added that the tank lay near Vagbhagapura the place built by Kumarapala s minister Vagbhata and bore the name of Lalitasarah in honour of Vastupala s first wife 33 The erection of an asylum ( upasraya ) for Jaina monks ($ XI 27 ) 34 of a pump-room (Prapa Ś XI 28) VI - In the village of Arkapalita or Ankaraliya 35 The digging of a tanh (taduga S XI 29) Jinaharsha (V Clar VI 690) adds that Vastupala had this tank dug for his own welfare According to the same author hc erccted in the same place a pamp room for the benefit of his mother a satira or alms house for the benefit of both his parents and further a temple of Siva (purabhido derasya) and a rest house for travellers There are several yıllages in Katbravad with the name of Ankayalıya Probably the one meant here 19 that which lics eastward from Bbumnath 71°59 € long and 22°15 N lat (Trigonometrical Survey Map Kath Ser No 14) on the river Lilka There is a large tank and the village lics on the old road from Dholba to Satrumjaya VII – On Mount Ujjayanla or Gornas 36-37 The erection of two temples ni PÅrsvanatha of Stambhana and of Adi natha of Satrumjaya (S XI 30) These two temples are mentioned in the Gimär inscriptions (Arch Rep 11 Vol II p 17016) first among the build ng erected there Jinabarsha (V Char VI 695 ) speaks only of the temple of Adinatha VIII -In Stamthana' 38 The restoration of the temple of Paris anatha which was adorned with statues of Adinatha and Neminatha (S XI 31) Jinaharsba says (V Char VI 518) that Vastupala deposited 1000 dinaras in the treasury of Parsvanatha for the purpose of the restoration not that be bimself had it done 39 40 The erection of two pump-rooms (prapa ) pear the temple of Part 2 • matha (S X 32 ) | Id verse 25 the author says that he would be able to describe all the bu id og erected on the Satrumjaya, if the arcator bad give him a place to the imament ute tbc teacher of the gods (the planet Jopater 2 Thus place lay 28 is often mentioned in the Prabandha: on the nver Sedbi or South and thus in the eastern part of the present collectorate of beda Peterson s identifcation of it with Stambhatirtha or Cambay (Tard Report p 26} 13 ustenable Sbedds is more than 30 mules distant from Cambay and Stambhaba is named aluag with Stambhutirth in the Guar inscriptions (Staubbana is an old pane for Thamda on the Sedis, 10 miles south west from Thiri wa Anand taluka Lat. 22° 43 V long 73° 9E J B) ·of the SUKRITASAMKIRTANA of ARISIMHA IX-In Darbhavalı or Dabhos 41-42. The placing of gold capitals on the temple of (Stva) Vaidyanāllia, Lecause the old ones were carried off by the king of Malaya, and the erection of a statue of the sun-gud (6 XI 33) Jinaharsha mention these (V Char III 371), but ascribes them to Tejahpala X - On Mount Arbeda or Ala - 43 The bulding of a temple of Malladeva (by whom may he meant Mallideva or Mallinātha ) for the benefit of his brother Nalladeva ($ 1 34) In the V. Char VIII-76, it is stated that the temple for the benefit of Māladeva was built on Satrumjaya Since only one temple of Neminatha built by Tejahpāla, 15 found on Abů, and its position makes it improbable that a second ever existed, the mistake may be on Arisula's side In this list of Vastupāla's buildings the restorations of Brāhman lemples, as well as of the decoration of such buildings, have a special interest They prove, as does also his worship of Siya-Somanatla in Desapattanı ( 77 above ), that he was no exclusive Jaina, but was rather lax in his religous views, and thereby confirm sure hints in the later Prabandhas on this point (see Astukaumudu pxxu) The reasons for his lax view may have lain partly, as Professor A V Kathvate says, in the passage quoted in his familiar intercourse with the high priest Someśvara and other Brabuuan sayants but may partly be due to his Position at the Brahman court of Dholla The latter is hinted at by Jinabarsh : also He adds apologetically, on mentioning the worship of Siya-Somanátha in Devapattana, tbat Vastupala performed this act to please his king ? further on, that the minister, at the command of his master,' prepared a mund amala, or sbull-chain' or 'tiara, adorned with rubies, for Siva These well-authenticated pieces of information have their sigmficance in the judgment of cases where something similar is stated of court Jainas, as, for instance, of Hemachandra, in works less worthy of credit The second interesting point in the catalogue is the mention of only furo temples on Gurkar This shews plainly that, the great threefold temple, which now forms the principal ornament of the mountain, was not yet finished, perhaps not yet begun The date of the su inscriptions, identical in their first parts, in the Vastupilayıbära, is Vikrama-Samvat 1288 Pbälguna ſudi 10, which according to Jacobi's calcolation, Indian Antiquary, Vol XVII p 151 , corresponds with the 3rd March A D 1232 The Sekritasankılant must therefore have been written before that time, and we must not put its authorship carlier than Vakratna-Salavat 1285 From a comparison of the list of Vastupala s buildings in the Kirtikaumudi it is further clear that the latter work was wntten 18 a little carlier than the Sukiisankirtana for in tbe kurskausnud: the buildings on Satrunjaya are mentioned, but not two temples on Girgir 1 V Car VI 535-5% - धीवीरधवधीससान्तमन्तोपईतवे । सोमेयरं तदान मन्त्री नानाविपाचन ॥ ५१५ नरेन्लादेशतो मन्त्री सोमनाथमहशिनु । माणिक्यमचिदा मुण्डमालामयमकारयत् ॥ ५२६ 2 Set Ueber das Leben dis Jan- Wns lasciano S 171 He also says ·Professor G Bahla's critical study NOTES ON VASTUPALA'S WARLIKE DEEDS While Ansimha, true to his plan, sings only of the sukstas — the pous deeds of Vastupala, Acgarapançıta endeavours to acquaint postenty also with the heroic deeds of lus patron He evidently knows of only one, the victory of Vastupāla over Samgromasimha, the son of Sindhuraja, who seems to have been a petty Yassal-prince or village chef in Vatakupa near Cambay, and over his ally Sankha He says, I 44 They call him a Jaina , but the illustrious minister Vastupala 19 devoted also to Slya He washed the master who wears the form of air (14, goes naked) with the water of shuning fame which he took from Sandra " Further, VIII 46 "Thy sword sllustrious Vastupılt, beutiful in rising and brandishing valiant in deed, defeated in the world that Samgramanmu And X 15 • Thy glory 0 Vastupāla, which shines by the victory over Sindhuraja is like the moon in the sky since the spot in it is certainly the face of Sindhuraja which was blackened by his deep shame' Vastupala s leud with Samgramasımka and Sankba is related at length by Somesvara m the birlika#muda IV V, and Someśvara also is unable to report any other warlike deed of his friend Sioce, then, we possess two eubogies, which, although otherwise independent of each other, mention only this one exploit we may conclude that the accounts in the later Prabandhas of the numerous beroic deeds of Vastupala and Tejahpāla, in the beginning of their career, deserve on great confidence In conclusion, it may be mentioned that Amarapandita twice addresses Vasin pala by the name of Vasantabala This was his poet name, under which he wrote the Naranarayanananda kavya, which I found in Anbiks ad in 1875 1 3 A copy of the work is in the Deccan College Collection of 1675 77 10 731 ·INTRODUCTION of the Sukritasamkirtana text by late Muniraja Shri Chauravijayaji Maharaja साक्षाजिनाधिपतिधर्मनृहरक्षो जागति मतिमना मुदि वस्तुपालः। The Sukſtasankirtada is a historical Mahakavya describing the good deeds of Vastupala. It consists of eleven cantos and at the end of each conto are appended five verses composed by a Amara Pandıta Three out of these are eulogistic, the fourth mentions Arisimha as the author of this work and praises his poetical skill, while the fifth rocords the fact that these four verses are composed by Amara The popularity of the work. The Sukſtasankırtana does not seer to have been popular er en among the Jains Verses from Someśvara's Kirlikauraudi are often found in the Prabandhakośa and Jinaharsha's Vastupalchantra, but none from the Sukstasankirtana. Bālachandra bas also composed his Vasantāvilas on the style of the Kırtıkaumudi Literature about Vastupala-- The main works about Vastupala's history are as under, Contemporary I Sukstasankirtana II Kirtikaumudi III Dharmabhyudaya IV Sukrtakirtikallolint Udayaprabha Y Hammıramadarnardana VI Vastupäla Tejahpāla Praśasta } Jayasımha Sūrl. VII Vasantayıtāsa by Balchandra. Later VIII Vastupilaprabandha in the Prabandhachintamani IX Vastupalaprabandha in the Chaturvinſatıprabandha X Vastupälacharitra of Jinabarsha The author and his religion-The author of the Sukstasankirtana is Arsimha, son of Lavanasımha He was a protege of Vastupala and we understand from the Upadesatarangını that like Somešvarsa, the author of the kırtıkaumudi, he too got a guras and other gifts for this work'. It is not clear to what caste he belonged, whether he was a Bania or a bard He has got the appellation Thakura and this appellation was common among the Banias too. As to bis religion, it is not quite certain whether he was a Jaioa or a Shava The fact of bis bringing the spirit of Kumāra pala and making bing to order Bhima to revive the glory of Jainism speaks in favour of his being a Jaina, while his omission of salutation of Jina in the beginning of his poem and his telling us that Vastupāla's mother Kumāradevi, though a leader among those following Jainisie, had faith in Śiva too, which not mentioned by any other writer, mey lead one to believe that he was a Saiya, (1) kielenjargadinner anguriang USTATARINA tartFireta STATERE STRE- दान यावज्जीवाई दत्तम् ।

·Introduction of the Sukętasamkırtana text of course, not staunch Jahlana's Suktımuktāvall quotes four verses of Arası Thakkura," who is most probably the same as our author Amarachandra and his relation with Arlsinha - Amarachandra is an illustrious figure in Sanskſta litcrature. The fame of his works was not only restricted among the Jainas, but also exteoded to the Brahmins among whom his works Balabhārata and Kavih alpalată were popular Hış other available works are Chhanndoratnavali, Syedisabdasamuchchaya and Padmānanda Kivia The last work was composed at the request of Kosthāgărika Padma, a Vayada Bania of Pattan. It is otherwise known as Jinendrachantra, as it gves the lives of Tirthankaras The Irabandhakosa mentions two other works of his, Súktāvali and Kalakalipa He compared in one place in his Balabhārata the braid (af) to a sword and for this he was known as Venkſpina Amara Amara was the pupil of Jinadatta Sün of Vajadagachchha the author of the Vivekavılása Jinadatta Säris name is mentroned in this poem among the Acharyas who accompanied in Vastupal's pilgrimāge Satrunjaya The Prabandhakośa tells us that Amarachandra got the charm of Sıddbasarasvata from Kavirja Arısımha, papal of Jinadatta Sürı and by his chanting this for twenty one days the Goddess of Learning appeared before him from the disc of the moon at the midnight of the twenty-first day and gave him the boon that be would be a Siddha Kavi, honoured by all kings The same Prabandha describes his entry into the court of Visaladeva and through dim ol his teacher in fine arts, Arisimha But the Prabandhachintamanı tells us that Amarachandra bad entered the court of Dholka in the time of Vastupäla and was recognised as a poet of power and note Amarachandra does not mention to any of his published works that he was a pupil of Arisimha in fine arts but it is only clear from the worhs that he held Arısımha and his poctry in luigh esteem The story about Amara's getting Siddhasārası ata charn frora Arsimha and also his introduction of Arizımha into the court of Visaladeva should be accepted with much reserve One thing is, however, clear from this that both Amara and Arısımla occupied a remarkable position in the literary court of Visaladeva Just as Amarachandra bad composed four verses in the Suktasankırtana, so the Satras of kavikalpalata of Amarachandra were composed partly by Arsimha and partly by (2) alfags rayures via meciuri तदपद्दत निजहृदय जयति हरिमंगयमाण इव ॥ मध्येन तस्या पिजिन शामथा पमानन फाननबद्धयाम । नस्या स्तनस्तम्मनटीधिवेव कुम्भौ गजानो कुश्तिो मिनन्ति । दपिमयनपिलो गलोलहवाणिदमादमदययमनको विश्वविश्वकोना । HTUM Futura R77 alegra 11 सन्ताऽस्मदेवगत्या कथमपि गमितान्य नरायणमक्ष्या ज्युझीयोडीय भूयस्तरूपिम्वनियामेर तेभ्य श्रयते । इन्य वरिनारी गिरिपु नरपते । अयुलुम्चीबदम्ब भ्रान्त्या भनुभुशो पनि पुग्नवष्टिन परपहानाम् ।। Jahlaga's Söktunuk (3) 197 Hazafiat 441 वाइसहायो महाकाव्य निममे निममेश्वर | पयानन्द 1-11 ·INTRODUCTION Amara? Amarachandra mentions in his Kayıkalpalata one more work of Arisimha, Kavitarahasya Amarchandia calls Arisimha in the Sukſtasankırtana as an able disputant Analysis of the work - The first canto gives the genealogy of the Chapotkata kings Of Vanarāja it is said that he founded the city of Anahilla Pattana and that be erected there the temple of Panchasara Parsvanātha After him Yogarāja, Ratnaditya, Vairasimha, Kshemaraja, Chamunda, Rabada & Bhübhata successively ruled over Gujarat This list of Chavda kings is identical with that given in the Sukytakırtıkallolio) of Udayaprabha In view of the concurrence of these two authorities the statement in Krishnaji s Ratnamāla, which is not so old as is believed is unreliable The second canto describes the reigns of the Chaulukya kings Mulraja's pilgrimage to Someśyara every Monday is also mentioned in Balachandra's Vasantayılasa The fourth verse refers to his erection of Tripurusha Prasada in Anahıllavada Mularaja defeated Barapa the general of the king of Kanyakubja, and Laksha, king of Cutch Vallabharaja's victory over the king of Malva is celebrated in verse 13th He had the bruda oi Jagajzampana This bruda is found in the Kumarapalapratıbndha, Kırtıkaumuda, Sukytakırtıkallolını and Vasantavilasa Durlabharāja was very modest and was ashamed when his court poets compared him to Krishna Bhima defeated Bhoja of Dharā Karna conquered the king of Mälvă and brought home from there an image of Nilakantha Saya, Jayasumbia conquered Barbaraka and took prisoner Yasovarma, king of Dhara He had the tank called Siddhasaras dug and a high pillar of victory built Jayasımba was very devotional towards his mother Kumarapāla abolislied the confiscation of the property of tradesmen dying without malo heus and caused Jalga temples to be built in every city He conquered the king of Jangia Arnoråja of Sakambhari, and his general Åmbada who was a Bania, defeated and killed the Kadamba king Malkka Arjuna of the Konkana This victory of Ambadi is coroborated by Balchandra in his Vasantavıl ısa Ajayadeva generally called Ajayapila got from the king of Sambhara a golden Mandapıkā Blularăja II, though a child deleated the Turushkas, Mahamad Sihabuddin Gbori Bhimadeva II was very charitable and extravagant His kingdom was benz des cured by his powerful Mandalesas, whom he was unable to control Blima was thus filled with anxiety about the fate of his kingom One night a glonous and splended god the spirit of his grandfather Kumarapala appeared to him in a dream and said that in order to restore order and to prevent dismemberment of the kingdom and to save the Jain faith which was almost sinking. be should make Lavanaprasida son of Arporija, son of Dhavala, to whom he had given the principality of Bhimapalii bis Sarsesvara and make his son Viradbayala bis \otaraja Viradhavala then requested king Bhima Bhima said that there sen ed in this realm, Chandapa fiery in splendour, of the Ponada lineage His son was Chandeprasida His son Sorda, who served under Jayasımba acknowledged no master but kiog Siddiaraja (1) सारसतामृतमदाणापूर्णिमेन्दोर्मचाऽरिसिंहमुदावे कवितारहसम् । fafara caduram a fafara yfir raftaaruar454 ET 18 TATT II to give him good counsellors ·1 INTRODUCTION Jayasımha and no god but the lord of the Jinas His son Afvaraja who made the universe splendid with bts glory made seven pilgrimages in order to escape seven hells His wife kumiradevi though eminent in the Jaina religion also had faith in Siva They had three suns-Malladeya Vastupāla and repah pala Bhima then gave Vastupala and Tejahpala as Virádhavala s Counsellors and said to him that his heroism which will have sight with these two as eyes may now trample down bis enemies by searching them out The two ministers should fa!f) also the massage of Kumārapaia-the glorification of the Jaina iaith This account though it materially differs from that given by Someśvara in this Kirtikaumudi agrees with that in the two other contemporary works (1) Jayasımha s Vastupila Tejahpalaprašasta and (2) Udayaprabha s Sukytarırtıkallolink Vastupala s own words should have, however more weight in this respect in the Maranarayaņinanda he calls himself as the high minister of the Gurjarest ara and in its last carta de sass that he accepted the dependence of the bigb ministership of Bhima tbe lord of Gujarat for the incessant occurence of the festival of faith without any obstacle which is sweet on account of its splendid powerBilchandra s account however agnies with that of Somessara In the fourth canto Arisimha says that Viradhayala with the help of his ministers conquered the carth and put down all wrong and saolence Tejalpola then requested Vastupals to keep in mind the king > command and support the Jaina religion Both approached their spiritual family preceptar saya sena Son of the Augendragachchha On this occasion the succession of the prest of this gichchha 19 given (1) Mahendra Sürı (2) Shinti Suri and Amara Suri wbo seccired from king Jay asimha the title- Tiger Cubs as they had overcome proud disputants even in their intancy (4) Ilaribhadra Suri ) yayasena Curi Vijayasena Cari explained to them the religious merits of becoming a Sanghadhapati 1 astupila resolved to do so In the full canto are described the preparations for the great pilgrimage Marachandra Sure of the Maladhari gachchha and spiritual aduiser of Astupala on hus mothers side. Jaa laita Sur of the 12 ada gachchiha Sunl Son of the Superala gachchha and archamina Sun of the Gallata pe ple were among the antallo Ichiryas who acompat ied Venti 11 is mule of a halt at hacahrada m Jern sandra and of the 11 titusi 11 ol a great festival in 1le temple of Rhabha la the sixth canto we have a contentional description of t1c sun rise in the scienth canto is described the ascent of the mount319 .nl the devotional festusties after paying bus respects to hanecali Iskelus the proud ag deity of the Tirtha 1 astopila entered the main temple of Adunitha The 195ba stayed on the mountains for cight days In the egith the primare to Dria gattena and Moont Graar is described from Cuntrunjaya 1'e Sangt started to let apartana flor noftrag trotstep to Sumantha Thence it proceded in G137.16 A camp was tched at the form of the moonta n and festival was telut Then f 1** tim dmarrigting at the murskupol cmnlth and 1be feit stk Hasin. paid h mage to Am!, the finding dtr el the Jain temples om Vt Gitat a 753 and I'radyu ane wt, bad 21520 wahalion here the Sancta Descan led a! 4 2 slay call days (1) STE PRINTEET OPI mesto ozki z XV 135 ·INTRODUCTION In the ninth is given a poetical description of the six seasons wlich the minister saw while descending. In the tenth begins the return journey. The Sangha entered Vamanasthalithe modern Vanthalt, in all magnificence. When the procession reached near Dholka, not only Tejabpila bat Viradhavala came out with citizens to receive hum. For a fuller description of the pilgrimage compare the last canto of the Dharmabhyudaya and the cantos eleven and twelve of the Vasantavilāsa. In the eleventh canto the author describes the temples built and restored by Vastupila. In Anahılavida Patlan:- (1) The restoration of the terapie of Panchåsara Parávanitha of Vanaraja. In Cambay:- (2) The erection of a golden staff and knob on the temple of Bhimesa. (3) The erection of an Uttinpatra before Bhattāditya and of a golden wreath on his head, (4) Excavation of a well in the temple grove called Vahaka of Bhaffarka. (5) The erection of a vestibule before the temple of the Sun-gou Bakula. 16) The restoration of the Mandapa and of the temple of Vardyanitha. (1) The erection of high-walled enclostrres for the sale of sour milk to avoid contamination. (3) The erection of two Upáśrayas. (9) The erection of a drinking hall with round windows on two sides. In Dholka :- (10) The Dailding of a terapie of Adinatha. (11) The erection of two Uprayas. (19) The restoration of the temple named Rapaka of Bhattáska. (13) The construction of a Vipi. (14) The erection of a Prapl. On the Satrunjaya Hill - (15) The erection of an Indramaydışı bclare the temple of Adiaith.. (16) The crcction of the temples of Neraintha and Stambhana Marianuitba. (17) The erection of a statue of the Goddess of Sarasratt (18) The crection of the statues of his ancestors. (19) The setting up of three statues on elephants, his own, that of TejahpsLa and that of Tradbarala. (on) The erection of sculptores representing for rimmits of Hi. Cimar, Avalokan, Ambi, Simba, and 1Tadyumsi. (91) The preparation of a Torina before the temple of Adunilha. (*) The election of terapkı ol Sertia ol Boach 2d Habinın of Sicket.

·QC INTRODUCTION (23) The erection of a Přsthapatta of gold and precious stones below the image of Adinatha (24) The raising of a golden Torana In the vicinity of Pålitaņā (25) The excavation of a large tank (26) The erection of an Upasraya (27) The erection of a Prapa In the village of Ảnkevalıya (28) The digging of a tank On Mt Girnar - (29) The crection of temples of Stambhana Parsvandtha and Adisvara of Satrunjaya In Stambhana (Thamna near Umretb ) - (30) The restoration of the temple of Parsvanatha (31) The erection of two Prapás near the temple of Parsvanatha At Dabhoi (32) The placing of golden capitals on the temple of Vaidyanatha as the old ones were carried off by the king of Malva and also the erection of an image of the Sun god On Mount Abu - (33) The building of a niche of Mallideya (in Samvat 1278) for the rel gious merits of the spirit of his elder brother Malladela For fuller and more complete list of Vastupala, temples and works of prety public utility the reader is referred to Jiogharsha s Vastupalachantra The date of the composition the work-- Tbe Sukstasankirtana was written before Samvat 1287 in which year the incripfions on Mt Abu are dated and after 1278 the date of buid ng a niche of Mallinátha on Mt Abu mentioned in the present work Dr Buhler contnbuted a very valuable and exbaustive paper Das Sukrita samkırlana in the Sitzungberichte of the Imperial Academy of Sciences of Vienna (Vol CXIX 1887) and an English traslation of the German paper was published in the Indian Antiquary Vol XXXI (1902) pp 477-495 For a complete and critical study of the career of this one of the greatest m nister Gujarat has ever produced one should read the introductions of the haranarayanananda Vasantaulisa and Hamiramadamardana in the Gaekwads Oriental Series A photo of the statutes Vastupala and his two wives w ll be found in the edition of the Naranārāyanananda in the same series ·कीर्तिकौमुदी-सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्ययोर्विशिष्टनामानुक्रमः । पृष्ठ की. की. ८ ८ पृष्ठ अच्छोद (सरोवर) की. ६ कादम्बरी (गद्यकाव्य) ३ अजयदेव (अजयपाल चौलुक्यनृप) सु० १०३ कान्यकुब्ज (जनपद) १०० अजयपाल (चौलक्याप) की. ९ कालिका (देवी) ૨૦૨ अणहिलपाटक (गूर्जर राजधानी) २६ कालिदास (कवि) ३५,१३३ अहिल्लपुर (गूर्जरराजधानी) ५ काशि ( काशीपुरी) ५ मणदिल्लपुरी (गुर्जरराजधानी) १३३ कासद (प्राम) अनुपमा (तेजपालपत्नी) की १४ कुडणेश (कोइणनृप) की. अनूप (नृप) १०३ कुमार (गूर्जरराजपुरोहित, सोमेश्वरदेवपिता) की० ११ अमिनन्द (कवि। ४ कुमारदेषी (वस्तुपालमाता) १४,१०६ अभ्युदयसिंह (भट) २५ कुमारपाल (चौलुक्यनृप) ८,१०२१०४१०६ अमरपण्डित (कवि) मु. ९९,१०४, १०७, १९०, कुमारपुत्र ( सोमेश्वरदेव) की. १० ११४११७,१२१,१२४, फुलसिंह (भट । १२९, १३३, १३६ कोहण (जनपद १०३ अमररि (नागेन्द्रगरछीय) १०८ कौरवेश्वर (दुर्योधन) की. ५ मम्मा (रेवतशिखर) १३४ क्षेमराज ( चापोत्कटप) परिसिंह (कवि) सु० ९९, १०४, १०७, ११०, खकार (मौराष्ट्रप) की १५४,११७ १२१,१२४, गहा (नरी) की १२९, १३३, १३६ गजाय ( इस्तिनापुर) मर्फपालितक (प्राम) १३५ गलक (गच्छविशेष) १२. सोराज (सपादलक्षप) की. ८ गाह्रय (भीष्मपितामह) की. ५ (चौलुक्य) ९,१०४ गुलकुल (वाविशेष) अयुंद ( पर्वत) मु. १३५ गूर्जर (गरदेशवासी) ११,१२ अदाचल (पर्वत) ९ (जनपद) भयलोकना (पतकशिसर) १३४ गुर्जरघराधिपराजमानी (अपहिलपुर) श्री. १५ सभ्यराज (मन्त्री, वस्तुपालपिता) १३,१४,१५, गूर्जरपुर (अणहिलपुर ) २३, १०६ गूर्जरपज (गुरेश्वर, मीमदेव दि.) की. मानन्दसरि (नागेन्द्रगटीय) १०८ गूर्जरराज्यलक्ष्मी (गूजराग्याधिष्ठात्री देवी) की. १० आमशर्मा (रापुरोहित) की. ११ गुर्जरेन्द्र (गूजरदेशसामी) की भाहर (चापोत्कटप) गु. ९९ गुर्जरेश्वर (गूगदेशतामी) नमण्डप (स्थापत्यशेष) १३४ गोदह (जनपद) उज्जयन्त (रैवतक) ३९.१३४,१३५ गौर (गौरदेशापित) श्री. कच्छ (अनार) ९,१०० पटप (मन्त्री, प्रागाट) १३,३९,१०६,११७ कपदी (यस) ३८,१५८१३४ पण्डप्रसाद (मन्त्री, मात्र) १३.१०६ कर्ण (महरार) ५ चम्पा नारी) (देव, चौडया) पाणश्य (सिम) दी. १३१५,२५ पाणदेष (पौउत्पनर) १०१ पाचिगदेय (मट) ५ " " ७ ८८ ५ ७ " २४ ·१२ फीतिकौमुदी-सुकृतसकीर्तनमहाकान्यद्वयम् सत्यपुर । नगर) ४ सरयू (नदी) 10 . समामसिंह (शङ, सिन्धुरात) २४,२५ १०७, सिन्धुराज (शाह, सम्रामसिंह) ९२४, १९९ सिधुराजसूनु (शत समामसिंह) की० २०२१ सण्डेरफगच्छ श्वेताम्बरगच्छविशेष ) मु० १११ सिन्धुरामात्मज (शड्स सक्षप्रामसिंह) की० २३ मु० १३४ सीता (मन्त्रिमोमपत्नी अधराजमाता) की १३ सपादलक्ष (जनपद) सु० १०३ सुभट (कवि) की ५ ( सेनानायक साकेत ( भयोप्या) सोम (मन्त्री वश्वराजपिता) ९०६११०.१३॥ सामन्त (भट) २४ सोमनाथ (ज्योतिलिर) ४१,१०० १०२१२१ सिंह (प) वीर २१ सोमसिह (मट) की २५ की. १८१९२०,२२ सिताम्यर ( श्वेताम्याजनसंप्रदाय) मु० १०८ सौराष्ट्र (जनपद) सोमेश्वरदेव (गरिराजपुरोहित ) की ५,१० की ८४ सिद्ध (सिद्धराज जयसिंह) १७,१३३,१३६ सिद्धराज ( जयसिंह) २८३ स्तम्भन (वीर्य) सिद्धसर (सरोवर ५ सिदेश (सिद्धाज जयसिंह) की. १३ हरिभद्रसूरि ( नागेन्द्रगच्छोय) सु. १०८ सिद्धाधिपति (सिदराज जयसिंह) मु. १०६ हरिहर (कवि) को सिद्धेश्वर (स्पलविशेष) दी. २१ हेमसरि (कविकालसर्वह सर्वच प्र- सिन्धुपति (सिन्धुश्नपदनुप) झी सकतन्त्र आचार्य) ६ स्तम्मतीर्थ (नगर) मु० १०२ हिमालय (पषैत) ८ *

·द्वितीय परिशिष्ट।
श्रीअरिसिंहविरचित
सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यम् ।
[पृष्टाङ्क ९६-९३६]

·२० कीतिकौमुदी-मुरुतसंकीर्तनमहाकायद्धयम् । ११०० नरचन्द्रनार (कवि नागेन्द्रगच्छीय) को० ४,१११ ८ ४ वैध (राजा) " प चापोत्कट ( राजारा) ९६ नरचन्द्र चामुण्डराज (चाय) (चसोत्कट प) २८ नरयौ । धाराधी ) की पाहमान (राजा) ४ नीलकण्ठ (कवि) की० घुलुक (रासस) को. २० नागेन्द्र (श्वेताम्बरगच्छविशेष) मु. गुतुक्य (राजा) १९,२०,१०४ पञ्चासर (जिनमन्दिर) पुलुफ्षमता (नौनुपपनप वीरपवल) की. २६ पत्तन (अपहिलपुर) २०,१३२ की. ११ पम्पा । सरोवर) थोलुक्य (राजग) परमार (राजपा) चौलुक्यचन्द्र (वीरपाल। सी. दिलिप्तपुर (नगर) चौलुक्यनृप ( वीरपरल) २३ प्रतापमल्ल (चौलुक्यसेनानायक) को. चौदस्यवश (राज्यश। ९ प्रद्युम्न (वितशिसर) १२४ जगज्झम्पन ( वसभराज-विम्द) ७,१०० प्रभास (द्वी विशेष) भागदेव (प्रतीहार। को. ११ प्रहादनदेय (कवि नुपति) की ४ जयन्त (भट) २४ प्राग्वाट (वशविशेष) १३१०६ जयसिंह (चौपयनप, सिद्धराज) ८,१०८ अकाटक (नगर) की० (वस्तुपालपुत्र) की १४ यकुल (बकुलेश्वर-सूर्यमन्दिर) १३३ जागल (जनपद) ८ पर्यर जाहलेश (आडनदेशनपति) ८,१०२ मामदान्य (परशुराम) वी० ९ यल्लाल (नप) को जिनदत्तरि (पायबाच्छीय) १११ पाण (कवि) को ३ तापी (नी) १९ यारप (सेनानायक) ७,१०० तुरष्क (प्राठिविशेष) १०३ बिल्हण (कवि) नुरुष्काधिपति (वरुष्क पनृप) मु. ९ महादित्य (सूर्यमन्दिर) १३३ सेन.पाल (मन्त्री वस्तुपालानुज) १४,१०६, मारवि (कवि) ३ १३०,१३४ मोम (चौउवयप, प्रथम) त्रिपुरी (नगरी) को 4 (चौडक्यप, द्वितीय) दक्षिण (अनपद। को. १ मीमदेव ( दक्षिणेन्द्र र दक्षिणदेशाधिप) को १८ भीमपली (प्राम) २०४ दर्पक ( ४ भीमेशवेन्म (शिवमन्दिर) दधिनी (नगरी) २३५ भुवनपाल (पर) २३२४ दुर्लभराज ( चौलुक्यनृप) ७,१०१ भुवनसिंह (भर) की. २५ देवपचन (नगर) मु. १२१ भूभट (चापोकरन्नुप) धनपाल (कवि की ३ भृगुफच्छ (मृगुपुर) घयल (चौलुक्यवचीय, अर्णोराजपिता) ९,१०४ भृगुपुर (गुच्छ) घयलकपुर (नगर) ९२९ मोज (धारातपति) ४७,१०१ धवलकक (नगर) मु. १३०,१३४ मयुरा (नगरी) धारा (नगरी) ५,८,१०१,१०२ मधूपन (मथुरानगरी) को धाराधीश (पारानुपति) ९ मा (जनपद) नड्डूलनायक (नृपति) ९ मरभूप (मरतनपदनुपति) ९,१०३ यरक } (राक्षम) ९ " - ५ ·कीर्तिकौमुदी-सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्ययोप्रिंशिष्टनामानुकमः । - " ८ मिथिला (नगरी) यशोवर्मा (धारानपति ) पशोपोर (कनि, मन्त्री ) की. पृष्ठ मलदेव (मन्त्री, वस्तुपालाप्रज) १४,१०६,१३५ घालभरान (चौलुक्यप) ७,१०० मल्लिकार्जुन (प) की ९ घसन्त (घस्तुपाल) सु. ११४,१२८,१३६ अहो (नदी) १९ वसन्तपाल । १०७ महेन्द्रसूरि (नागेन्दगच्छीय) मु. वस्तुपाल वीरधवर महामन्त्री) ४,५, १४, १६, १७, महोवफपति (महोबक्नगरप) को० २६, २७,३४ ३७, माघ (कवि) ३८,३९,४१,४२,९९ मानस (सरोवर) को. १०३,१०४,१०६,१०७, मालव (जनपद) ७,८,१००,१०१ ११०,११४,१५७,१२१, मालवेश (मालवपति) १३५ १२४,१२८,१२९,२३०, की १३१,३१३१३५२३६ मुख (धाराधीश) वहक (वन) मुजालसुत ( मन्त्री) ११ बामनस्थली (म्थलविशेष) १२१ मूलराज (चौलुक्यन्प, प्रथम ) वायटगच्छ (श्वेताम्बरगच्छविशेष मु. (चौलुक्यनप, द्वितीय) ९.१०३ वाल्मीकि (आदिकवि) की. ३ यदु (यदुवंशीय) की. १९,२० विक्रमसिंह (भट) की. यमुना (नदी) की ५ विजय (मट) को २५ सु० १०२ विजयसेन (कवि नागेन्द्रगच्छीयआचार्य । सु. १०८ की. ४ विदिशा (नगरी) ५ यादवेन्दु (सिझननुप) १८ विन्ध्याचल (पर्वत) सु. १०२ यादवेन्द्र (यदुवंशीयनप) की. २१ विमल ( शाशयपर्वत) सु० १२०,१३५ ९८ विमलगिरि । सु. ११७ रत्नादित्य (चापोत्कर) ९८ चीर (वीरधवल) की० १७.१९,२५ राष्ट्रकूट ( राज) की ११ बोरघपल { चौद्धक्यवशीयप, लवणप्रसादपुन । ३२,१२२,१२३,१२९,१३५ १०,११,१२ २३,१०५, लक्ष (कच्छपति) ७,१०० १०६,१०७,१३०,१३१, की. १३३. १३४ लझा (नगरी) की ५ बौरनृप ( बोरघदल) ललितादेवी (वस्तुपालपत्नी) की २८ १५ वीरभूपाल (वीरधवल) लवणप्रसाद (चौलुक्यवंशीय) १०,१८,२०,२५ धीरम (मट) २४ यणप्रसादपुत्र (वीरधवल) की. २० वैद्यनाथशिवसन (शिवमन्दिर ) मु. १३३ लवणसिंह ( कवि अरिसिहपिता) मु. १३३ वैद्यनाथसदन ( की १९ वैरिसिंह (चापोत्कटनृप ) की. शड्स (सिन्धुराज, सन्तामसिंह) २०,२३,२४,२५,११०, ११४, १२१, १३६ १४ शत्रुजय (पर्वत) ३८,१९२,११३,११७, लवणप्रसाद १२४ १२०, १३४, १३५ पटकूप (सरोवर) की. २३ शाकम्मरी (जनपद) ८ १८,१३३ शान्तिप्रि ( नागेन्द्रगाछीय) १०८ (सम्टेरकगच्छीय) सुक शाम्य (रैवत-शिखरविशेष) योगराज ( चापोत्कटनप) ) " रंवतक (पर्वत) लामदेव (नृप) " लाट (जनपद) लाटेश्वर (लाटजनपदपति) लावण्यप्रसाद (लवणप्रसाद) लायसिंह (तेज पालपुत्र ) धनराज (चापोत्कटनुप) धनराजदेव ( पर्दमान (आचार्य, गलकगीय ) मु.

·विषयानुक्रमः।
१. चापोत्कटान्वयवर्णनो नाम प्रथमः सर्गः ।
२. चौक्यान्धयवर्णनो नाम द्वितीयः सर्गः ।
३. मन्त्रिप्रकाशो नाम तृतीयः सर्गः ।
४. धर्मदेशनो नाम चतुर्थः सर्गः ।
५. सहप्रस्थानी नाम पञ्चमः सर्गः।
६. सूर्योदयवर्पनो नाम षष्ठः सर्गः ।
७. शत्रुञ्जयदर्शनो नाम सप्तमः सर्गः ।
८. नेमिदर्शनो नाम अष्टमः सर्गः ।
९. पस्तुवर्णनो नाम नवमः सर्गः ।
१०. पुरप्रवेशो नाम दशमः सर्गः ।
११. सकलकीर्तनकीर्तनो नामैकादशः सर्गः ।

·प्रथमः सर्गः। वनराजः ॥३॥ ॥४॥ श्रास्मविस्मयमयप्रलप्रतापश्चापोत्स्टाययनकहरिनरेन्ट । आसीदसीमचरित परितत्तरानुभालार्पितानिनलिनो वनराजदेवः यखासण्डितविरोधिशिरोऽधिरकस्रोतस्विनाभिरदधिविदधे सराग । येनाऽधुनाऽभ्यरणता भगतस्तदनसम्पर्वतो; शशिनावुढयक्षणेषु निर्गन्य कोशहरादसिदन्दशूक , श्यामो यथागतमगात् त्वरित यदीय । एतेषु मारम पिगदेव परेरितीय, रद्धेषु वस्त्रविधरेषु कराङ्गुलीभि खट्वाङ्गसङ्गतकरस्तरवारेलग्नकृत्तारिमुण्डमिषत समराङ्गणे च । भालाधिरोपितहुताशनचण्डचक्षुराभादिभासुरविरोधिविमानुरश्री तेने कृतान्तसमता रसनासनाभि घारोद्गुरो यदसिरञ्जनमञ्जुलश्री । अहाय यस्य युधि दर्शनसंजयैव, भिन्दलरीनधित किचरता कृतान्त स्तव्यप्रकम्पितविलीनविवर्णगान , विलैर्विभगुरखत्फुरदश्रुडेशम् । उमुच्य पौरुषमवाप्य च भीरुभाव, य सेव्यते रिपुभिरुत्पुलकै प्रसन्न आकर्ण्य तूर्णमुपकर्णयितुं च यस्य, कीर्ति मुहुर्भुजगभीरुगणेन गीताम् । चक्षु या रसवशेन शा निमेषोन्मेपक्रियामनिमियोऽपि चकार शेष वक्रीकृते धनुपि मौक्तिकताडपत्रज्योत्स्नाम्बुभारमृति पचलता दधाने । यस्याऽऽनन विकत्रकारिजकपमन्तर्भजे बिहाय परराजकरान् जयश्री श्रीमत् पुर भुवि पुरन्दरपत्तनाभ, तेनाऽऽदधेऽमहिलपाटकनामवेयम् । खीगा मुखे स्मरतपस्विवनेऽजनीन्दुपमश्रियोरमुढ्दोरपि यत्र योग अन्तर्वसद्धनजनाद्भुतभारतो मूर्मा भ्रश्यतादिति भृश वनराजदेवः । पञ्चासराहनवपार्थनिनेशवेश्मयाजादिह क्षितिधरं नवमाततान - ॥९॥ ॥१०॥ १ग-विशीर्ण ॥

·१५ परिशिष्टम् ] सुहतसंकीर्चनमहाकाव्यम् । यस्मिन् सदैव निकृतानि निकेतनाग्र-जाग्रन्मणिद्युतिभरैनितमा तमांसि । आरामकालिममिषेण यहि स्थितानि, तानि प्रसर्पदरपहरवै रटन्ति ॥ ११ जाड्यं जनेषु रजनीजनितं विभिन्द-जुदीपयन्नपि दिवाकरकान्तचुलीः । जालान्तरागतकरस्तरगिबिधाऽपि, यस्मिन्नभूदनुगृहं ननु सूपकारः ।। १२ यस्मिन् विलाससदनेषु विलासवत्यः, पत्युः करेऽपहृतवत्यधरोत्तरीयम् । रत्नप्रदीपविफलीकृतफूत्कृतस्त-नेत्रे निमौल्य मुसतो दधतेऽन्धकारम् ॥ पर्वक्षणे न खलु निश्चिनुते दिनेषु, सूर्य सुवर्णमुरप्तपकिरीटकुम्भैः । यबोलनालगशिरःपुरोपिदास-नैव क्षिपापतिमपि क्षणदासु राहुः ।। सोचिताम्बुजकुलोऽपि हतार्ककान्त-क्रीडोऽपि पीडितन्थाङ्गयुटुम्बकोऽपि । प्रातः प्रयाति विथुरुज्ज्वल एव यत्र, सौघावनिरखलितयामनि धामनाये ॥ रुद्धेऽपि यन्त्र मरुदध्वनि वारिवाहै-लोकः सदा नियमभानुविलोकभोगी । पूर्वादिमौलिगतमेव गृहाधिरोहा-दकं विलोक्य लगति व्यवसायवीय्याम् ।। यत्र प्रतिक्षणविवृद्धरसातिरेक-निष्कम्पदम्पतिकदम्याकैतवेन । रत्या सहाजनि निकाममनेकमूर्ति-रेकाद्गमोहनरसैः स्मृतिभूरतृप्तः ॥ यत्रोच्चसौधभुवि सव्यकारातपिण्डविप्रम्भिणां गगनसिन्युजलद्विपानाम् । कुम्भान् विभूषयति भीरुगणः स्वभाल सिन्दूरधूलिभिरसत्र्यकरोद्वृताभिः ।। १८ यस्मिन्नुपयुपरि गन्तुमगनुक्त्तो, दूग्ण सूरतुरगाः परितः स्फुरन्तः । उच्चैर्विशालमणिसालगतस्वबिम्ब स्पास्तैर्दिनमिति परिमाणयन्ति । चेद् योग्यताऽस्ति परिखां पिब मे त्वमेहि, विन्ध्योऽशुदञ्चतु मयाऽपि हतोऽर्कमार्ग । योति केतुपटकिङ्कणिकारवैः खे, वप्रो वदन्युदघिपायिनमप्यगस्तिम् ।। २० मन्दाकिनी विनि तुहविशालसाल-रोपद्विधाप्रसृमरा परितः स्फुरन्ती । शङ्के सुराधिपतिनिग्रहविग्रहाय, यान्तरालपरिखाश्रियमादधाति ।। भुग्नानि भूमिधरमामुरसालभित्ति-मागेषु मारविवगण्यभितोऽपि यत्र । न्योमापगाजलगजप्रतिमानसीम-निर्ममदन्तहतिलमनिमानि मान्ति ।। २२ यद्रत्नश्मपरिमार्जनिझारजोभिर्दूरोशितैरुपक्नावनिद्रोपभीन्या । अभ्रंलिहो जगति य. पटुरनगर्भ., कूटः फिलाजाने जनेषु सुरत्नसानु.॥ यस्मिन् जनाय मगिवेदमदिमाविमिन्न चान्तोकोऽपि कथयन्ति विमानमारम् । लोलासरोवरसरोरुहिर्गारिकाश-सौरभ्यन्यदलिनीकलजितानि ।। १७ २४ १ग-क्षपा"। २ग-भग्नानि । मु.'

·९८ २७ २८ श्रीमदरिसिंहविरचितं [द्वितीयं सत्यभ्रमेग पृतकानि गृहेषु हत्वा, हन्तव्यम्पकशनानि विगीर्णदन्त । सन्यायपि प्रतिमयेन न तानि हति, सम्प्राप्तधर्म इव यत्र बिडारकोऽपि ॥ २५ यहानिदानमुदितेन वनीपकेन, लभ्य प्रभूतमुक्त कथमप्यवाप्त । कागा निभूषण पयोऽर्पणहेतुरेव, देवदु रत्न सुरीविभयोऽपि गेजे ॥ २६ पोगराजः तत्रावनीनिभुरभू वनराजरा य-राजीवभानुररिवर्गग्नीशानु । श्रीयोगराज इति यस्य राज पाणि पोऽन्धिपक्षमुभगा भ्रमरीव भूमि ॥ यस्यासिधेनुफल के नवनागवल्लि पत्रोपमे मुखमुपेयुधि भूमुजरे । सयस्करक्तरसनेरभिवीरगन्या-मालिप्यते रम जगती नवमोहनेन ॥ रत्नादित्यः मार मुयो भुजमरेण प्रभार रत्ना-दित्यस्तत शिनिपमण्डलमौलिरनम् । चण्डासिदण्डदलितोस्तरावनी ददालिविस्कुरितमौक्ति काल्पकति ॥ २९ आदेशप नमिव यतरवारिदण्ड, वीक्ष्यैव दण्डधरचण्डधराधिपस्य । चके प्रयानामरातिनरेन्द्रवर्ग , स्वर्ग प्रति त्यरितमद्गुनीतिभावात् ।। ३० चैरिसिंह दुरवारणषटो रुटवैरिसिंह , श्रीवैरिसिंह इति मृदयितस्तनोऽभूत् । यकार्तिकातिधिगदेपु नानु पागि-स्पर्शेन चद्रमसगारु पन्ति तारा ॥ ३१ प्रत्यर्थिपार्थिनगग ममगाणेषु प्रभाति मतरणिधुनिभारतु यै । तप्तो महोभिरिव यस्य पपा गछि धारागृह यतिकग्न्यसनी बभूव ।। क्षेमराना श्रीक्षेमराजनृपतिर्यमुधा सुधाशु-ज्योत्स्नासनु वलयशा प्रशशात तस्मात् । यस्यासिवसिरिभाम्भविमदलग्न मुक्तताले युमुमिता परिता जयन ।। ३३ घूमीभवद्यदसिटिरतावनन , कोपान स्मिपि यरय दि प्रर्दीत । प्रयधिपार्थिवचमूम्मानीसमूह-बाप्पाम्बुभिर्ममय शमयाघभूत्र । चामुण्डराजः विश्वप्रमु उतुरदुरिताग्मुिण्ड-श्यामुण्डराज ति राजपनि म नामात् । पूरे प्रसर्पति यदीययालारे या, दगदमनाप मह तारकीर्थे । निर्यन् पयोमयायधिलाद घना त. दीन्यामिनो मनि यग्य या प्रकारम् । अद्यापि नापतति पारनिनि प्रातर्पन यन्तीनियर सन्तो मुगरि ॥ ३६ ·परिशिष्टम् ] सुरुतसंकीर्तनमहाकाव्यम् । १५ आहड: ૨૭ - मासीदथ मनलगत्या शशाइ-धीराहराइड इति क्षितिजीवितेगः । निलोडितोऽनमुक्तपदीयान्ाकलागै मन अशी फिल तटीयय समुदे ॥ यत्कीर्तिमेव धवलामवलोक्य लोके, लोकोऽयमन्वहममन्यत पूर्णमासीम् । एता पुन सततमा मनि चन्द्रचार, पश्यन् कुहूतिथियितर्कममापदः ।। भूभट: श्रीभूमटो रिपुमटोच्चयभेदरक्त-प्रोद्धासपद्धपितवारतस्ततोऽभून् । दिकुन्मिउम्भमिपदिग्वनिताचान-क्रीडाविमलयशा जगनीभुजङ्गः ।। दानछटामुरभिनीतलदिरेणु-लीगचलवगतान्टमरुत्तरः। यकीर्तिमन्चहमिलापविलाससिन्ना, दिग्योपितो जलधिसीमनि यौनयन्ति ।। हरहसितसितानि तानि तन्व-जननुतमानि जगत्रयीयशांसि । चिरमपमवनि शशास भारत-चरतरवारिनिवारितारिवर्गः || ११ १ ३ दीर्घायुभवतादिति द्विजवरलापुरिस्यन्वई, बन्दीन्द्ररजरामरेति च कुलबीमित्यमागास्यसे । श्रीमन्त्रीश्वर वस्तुपाल ! किमपि धूमस्तु विस्तारिणी, फोतित्यति यावदेव दिवि ते ताबद मान् नन्दतात् ॥ उद्भान्तै सहसा पिनाकचलने क्षीरार्णयोहाना-जावाल गादूपगप्रदामनप्रारम्भसन्भिने । उध रावणनाशभामुरतरैरेगिर्यटगोगिभौ, श्रीमामान्ययजोऽर्मा गुलजोगीपरस्पर्मया ॥ २ जैन फिलैनं जगदु शिवेऽपि, धम्नुपालः सचिवस्तु भक्त । शमार गृहीते शुचितिनी सिलपद् योऽयमतिमीगम् ।। सदा प्रसादोन्मुसपस्तुपाल सत्पातपीयूपरसानुसारम् । ममुं प्रपन्ध प्रतिवादिदन्ति सिंहोऽऽरिमिंदो ग्चयाकार ॥ प्रतिसर्ग प्रबन्धेऽस्मि-परिसिंहविनिर्मिने। इमान्यात चवारि, फान्यान्यमापन्छिनः ॥ ५ ॥ इति श्रीसुकृतसङ्कीर्तननाम्नि महाकाव्ये चापोत्कटान्यपवर्णनो नाम प्रथमः सर्गः॥१॥ KUTA मूलराजा पदेश्य तस्याननि मागिय , नोटापांगागपत्र । श्रीमदरानः प्रतिगान सरमनपरम ॥ १फ-'निमानि मनि'" 2 - ·। द्वितीय , श्रीमदरिसिंहविरचित तथाऽस्य तेजोभिररातिजाति-रवाप तापव्यसन बनान्ते । यथा हिमाम्भ कणसङ्गमङ्गे, दवस्फुलिङ्गेषु गम मेने ।। सुन्यक्तभक्ति प्रतिसोमवार, य सोमनाथं प्रणिपय वीर । तद्भालनेवानलचन्द्रमाभि प्रभार तेजश्च याश्च पुष्टम् ।। सम्पूर्णशक्तित्रयसम्भवा य , सम्मुत्रयार्देवगृहालेन । कीर्तिविधा मूर्तिमनी पताका-हस्तैर्नटन्तीर्घटयाञ्चकार ।। विजित्य य मयति कन्यकुञ्ज-महीभुजो वारपदण्डनाथम् । जहार हन्तिप्रकर कराग्र-मूकारसदीपितपौरपामिम् ।। न भूभृत केऽपि यदप्रभागे, भेजुर्गुरुत्व किल साऽपि मग्ना । अदृश्यता यचरवारिवारि निधो दधौ कच्छपल्क्षसेना ॥ स्वर्ग जिगीपुश्चरणामलाम-मग्निं विध्य प्रबलप्रताप । महो महीयानसहिष्णुरन्यद, निभेद मानोरपि मण्डल य ॥ चामुण्डराजः इमाखण्डमासण्टलचण्डदाक्ति-धामुण्डराज प्रशशारा तहगात् । द्विपा मुख क्रष्टुमसूनिवान्त , कृता तनाहुर्यदसिर्विवेश ।। मनसमवनपादपाना, यस्यारिनारीभिरकारि सेक । सान्द्रष्यदच्छायतया महान्त-स्ताभ्योऽपि ते प्रत्युपपुर्वते स्म ॥ ७ ८ १ यमराजः तस्माद मुनझेन्द्रभुजो बभूव, भूवलभो वहभराजदेवः । यत्कीर्तिदासीहतकौमुदीन्दु-मुखीगुसेन्दौ विशदोऽयमद ॥ अटनटव्या यदरातिवेगों. दरातिरेकोझितराजलेक । रोगोऽप्यतिकम्य पराक्रमेग, हान् दरीनन्दिरयाचार | जटरलमौलि गचर्मरासा, निस्व फलाशी चनमध्यवासी। मप्यायदुम हदि ये तपस्वी, सदाऽपि रूपस्थमरानिम्प ॥ धचिन्न भद्गोऽस्य मविभ्यतानि, माले रिपिं मान्यमानभर्नु । आरुह्य चूडामणिविम्बदम्भा-लुलोप रोपी यदसिर्जगम्य ॥ ऊस्थितारातिचनसमूह प्रछादनोवृधर से योग । यो धैर्यधुर्यो जगति द्वितीया, दयौ जग मन्यन इपभिग्याम् ।। १क-च-रको ॥ १२ १३ ·१६ १७ १८ परिशिष्टम् । सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यम् । दुर्लमराजः अभूदथ न्यायपरः परखी-सुदुर्लमो दुर्लभराजराजः । यः कृष्णसान्ये कथितः कर्वान्दै-विचिन्य गोपीचरितं ललज्जे ।। तमीदिने व्यत्ययतो वितेनु-यद्वैरिणः प्राप्य महीवरन्ध्रम् । तदौषधीदीपितमाप्रदोपात् , नमित्रमिदं पुनराप्रभावात् ।। भीमराजः अथावनीशोऽजनि शौर्यसीमा, भीमाभिधो येन युधि द्विपन्तः । श्रीभीम ! रक्षेति हरं स्मरन्तः, स्वथ्यानवुझ्या मुदितेनं मुक्ताः ॥ वित्रस्यतो मालवभूमिभर्तु-भ्रष्ऽके गुप्तभृततपस्य । यसैन्यालीभिरदृश्ययात्रा-मोजस्य भोजस्य हदा न दीर्गम् ।। सर्वत्र सञ्चारिपु यघरेपु, चरन्नरण्येऽरिनरेन्द्रवर्गः । दरेण नश्यलघुकन्दाऽपि, गुणाय काय गणयाम्पम्वे ॥ कर्णदेवः श्रीकर्णदेवोऽथ नृपत्रिलोक-विलोकनीयधुनिराशिरासीत् । ये वीत्य नारीहृदयकचासो-धिकं हियाऽभन्मदनोऽप्यनङ्गः ।। पूजामु पागिस्थितपुष्पमाल-मालोकयन् यं पुरतः पुरारिः । मुद्रोऽपि पुप्पायुधयुयुया, भेजे भानीहसितः प्रसत्तिम् ।। सम्पालयन्तो यदरीन् दरीपु, स्फुटं कुटुम्चिस्वगता गिरीताः। अद्यापि दीपौषधिदीपदीप्ता, क्षपां सदाकाः क्षपयन्ति र ॥ जित्या वलमालयन्मिपाल-मानीतवान् यः किल नीलकण्टम् । मनि सिन्युप्रथितायसाय, पात् यशः सं मुपनरयेऽपि ॥ जयसिंहदेव भार मुभारमयो जयश्री नितिन ग्रीजयसिंहदेवः । भाले राज प्रतिराजकत्य, गायननिष्ठानिटको यदाः॥ यन शिति रक्षति फाशति रम, धारा न पागधरपोरगीनाम् । नरिसावारिनदीकदन्यै नहानदीमात्रफ एव का ॥ उजामदानप्रसरस्य यस्य, मसपोदुग्परयोधिमाये । फन्पगु-चिन्तामगि-फामनु-यगोभिरासापन भौतिकचन ॥ १व-वधि ॥ २॥-महो। ३ग-ग-रंग। २० २२ २३ २५ ·१०१ [द्वितीय २७ २८ २९ श्रीमदरिसिंहविरचित सवादिमुवामपि ये मुझेना-वह वहन्तः क्षितिपा न खिनाः। क्ष्मालेशनैर्मुनि धरैः क तेषां, खेदोऽस्तु यद्वारि सवारिलेदौः ।। युम्भेन यस्याप्तिलता प्रताप-कौत्ती प्रभूयाऽरमयत् कृतार्था । उचै रवीन्दुद्विककन्दुकधी-शिल्पे वलान्दोलिनि विश्वस्पे॥ धृता चिरं या हृदये निरस्ता, सा कालिका यजनितप्रसत्या । विलनहिीरकिणछलेन, स्थातुं पपात द्विपतां पदेषु ।। यस्य द्विपां कण्टककूटकोटि-क्षतानि कान्सारजुपां तनू षु । नव्यानि निन्य मृअगापुराप-नवागनासगनखाङ्कशोमान ॥ इष्टैः स्मृतैरप्यपरै. प्रकृष्ट-ररक्षिना यस्य युधि क्षतेन्यः । ब्रस्ताः श्वसन्तो रिपव. समस्ता, व्यस्तारयन् नास्तिकटिसृष्टिम् ।। अपि द्विपः प्रागकृतप्रहारा नमिन्दतामागचमूभटानाम् । स्पर्शेन पूतानपि यत्तुरहान् , गङ्गा-भसि क्षालयति रम कीर्थे । यः सञ्चरन् वरखेचरस्य, स्कन्याधिकदो रचयाञ्चकार । मुखश्रिया सेन्दु दिवाऽपि देह-योतेन दोपाऽपि नभः सभानु ।। यदीयकारागृहमाप्य धारा-पतियशोवर्मप. सिपते । कम्पैः सदा बाप्पपयोभिरुष्ण-बासैच कालत्यमेककालम् ।। यन्कारितं सिद्धसर: सरस्वर-पाताऽपि पातुं घटभरशक्तः । न प्राग्यशोभद्गमयादुपैति, भैच पिन्ध्याचलवृद्धिरक्षा । श्रीसोमनायोऽपि कृपैकपातं, ये मातृभक्त्यै फगुचिं विलोक्य । दक्षकनाशिल्छिदादि-पापोमिनिमुक्तममन्यत स्वम् ॥ विध जगद् येन विनिय कति-स्तम्भस्तथा कोऽपि महानकारि । यथा हिमादेखि यस्य मूभि, नभोनदी केनुपदं प्रपदे ।। लीलापहप्तद्विजनायकस्य, यश कुमारस्य फथाप्रथाभिः । दिलजितो य सततं द्विजेन्द-स्थानप्रदानन्यसनी नरेन्द्रः ।। ३३ ३४ ३५ ३६ ३७ ३८ कुमारपालदेवः तन्वयथाहर्गमनं मुधामेद् बुधाटिगोष्टीरापदिनेऽस्मिन् । कुमारपाला फिल भूमिपाल , श्रियं मुभोप द्विषतां सरोप ॥ हठारत भियनन्जिनीना, राजानमरते सति पामनाये । यशो मटैर्य प्रकटैकापो दर्तृमीनमुक्तिधन्य.॥ १-य-भयुधानि ॥

·१०३ ११ ४२ परिशिष्टम् ] सुकृतसंकीर्चनमहाकाव्यम् । भूगो. सुतेनेव जिनस्य धर्म मुल्लास्य येन स्मितगार्गणेन । क्षतक्षमामुन्नतवर्मनैव, हंसैरिवायोमि जगद् यशोभिः ।। सितांशुना कीर्तिविनिर्जितेन, न्योलातिडौंकनिकीकृतेय । न्यक्षेपि येनानुपुरं विहार-च्छटेन द्वैरवहपहेतु ।। युधि स्वयं य, फिल जाङ्गलेशं, वली विजिग्ये किमु चित्रमन ! । मनूपभूपो वगिजाऽपि यस्य, यतो जित- कोकणचक्रवत्तीं ॥ अजयपालदेव अथोरयामाऽजयदेवनामा, ररक्ष दक्ष शितिमक्षतीजा । न केऽपि कारागृहरेऽप्यरण्य-देशेऽपि नो यस्य ममुर्दिपन्तः ।। सपादलक्षप्रभुणा प्रदत्ता, रौक्मी वभौ मण्डपिका सभायाम् । सेवागतो मेहरिव स्थिरत्व-जितो मृशं यस्य कृमप्रतापः ।। ४३ । ४७ पालमूलराज सदगुजो दिग्गजदन्तश'या-विश्रान्तकीर्ति शिल मूलराजः तुरफीपगि शिशुर्जयश्री-स्ताफलानीघ लसनगृह्णात् ।। ४६ यस्मिन् सदोथै शिसि प्रतीची-महीमृति स्फारमलाम्युगयौ । अस्ल समस्तारिया शशाइ:-प्रतापचण्टद्युतिमण्डलाभ्याम् ।। भीमदेवः श्रीभीमदेवोऽस्ति निरर्गलोर-मुजार्ग-ग्रस्तसमनशनु । विभ्रत् फरे भूवलय पयोधि-येनामिम्मोनिकमस्य पन्युः ।। भाजन्म सम घुसदा मरेक-क्षगप्रदानात् क्षयप मा गात् । इति स्मरन् य. नानि दातु-मुन्मूलयामास न देनदौम् ॥ यदानमयापि सदानुभून-मेगार्थिभिगानिपु संचरीगाम् । विलासहेमामिपु मेरुपाद-धियाऽधानाना स्वगृहोपर॥ 40 सतनविनतदान गनि दोलमी स्तिमितानिनिभीमगीनुना । बलकवरितभूमीमण्डले मग्गे विमुपवितचित्ताचान्तचि तालगेऽभून् ॥ ५१ ५८ वर्षेनु मागि-कश्य ! रिनु पूरने, गला मुगरा विसापुटाम'। भूमि विम्पयन फेरिन या य, श्रीवस्नुपारगनिया सनाननापुः ॥ १ ·१०४ श्रीमदरिसिंहविरचित [द्वितीय २ ३ श्रीवस्तुपालसचिवरततिनियरक्तात्, पुसस्तथाऽयजदकिञ्चनता विरका । मन्दैव दैववचसाऽपि यथा प्रयाति, न प्रातिश्मिकनिकेतमुखेऽपि तेषाम् ॥ श्रीवस्तुपालाभिधमन्त्रिभर्तु धूम्दलेखेव तमारनीला । अभ्गुलसन्ती जलराशिसीन्नि, रिपुप्रतापानरमान्तयेऽभूत् ।। एनं प्रबधमयमुदुरवादिन्द-यकारविन्दरजनीरमगोऽरिसिंहः । श्रीवस्तुपालचरितामृतसिन्धुनि सवायदूकमुचित रचयाञ्चकार ॥ प्रतिसर्ग प्रपन्वेऽस्मिन्नरिसिंहविनिर्मिते । इमान्यकृत च गरि काव्यान्यमपन्डितः। ॥ इति सुकृतसंकीर्तननाम्नि महाकाव्ये चौलुक्यान्वयवर्णनो नाम द्वितीयः सर्गः॥२॥ १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ वीरधवलवंशवर्णनम् अथादर्शि निशाशेपे, कृशाशेपविभूतिना । स्वने कदापि भूपेन, कोऽपि श्रीभासुर सुर ॥ धान्या धत्तुं न गयोऽय मियनितलमीयुष । वासुके फगवद् विभ्र-नरवरत्नजुपोऽङ्गुली ।। हारान्तपारागस्य, प्रभारागमिवाद्भुतम् । अध परिदधद् वास , कान्ताकोगयोगात् ।। करामरोपणानीतेसमानै समानताए । लगितानृमिशारीनसान् वपदधोमुग्वान् ।। सेवकेषु दद्वेपिजये(य) दातुमियाऽवहन् । मुरचापचय दोम्यो, ग्नकङ्कणकातिजम् ।। प्रञ्चलमणिकेयूर प्रभापूर ग्लादयम् । भुजोमार्चिष्मदुत्तालग्वालाजालमुच्चयन् ॥ लावण्यामृतपूर्णात्य-स्यन्दिविदुकदम्बत् । कल्यन्नुरसि व्यक्त, हारमुक्ताकलापक्रम् ॥ दृवर्तिन प्रसादस्य, प्रासादस्याद्भुतश्रियाम् । वैजयन्तीमियाविभ्र-दास्ये शुभा मितयुतिम् ।। फपोलयोरियामा ती, कान्तीरावर्य पिण्डिता । दपान फर्णयो स्वर्ण शर्णिकयुगलच्यात् ।। परित स्फुरितम्योति-जटापटलपेशलम् । मौलौ नीलमगि विभ्रत् , केशवयादिकन्दवत् ।। विहरच्चिकुरज्योति-झलकारोमिकोमग । दधदम्मिल्लमाल्यान्त भ्रन्तिभ्रमग्धोरणी ।। अथ पृथ्वीपतिं प्रीति-लताकदमिवामन । वचनामृतवीचीमिन्टेयोऽसावियसिन्नत ॥ राजा कुमारपालोहर्मानस्वर्गवैभव । प्राम पिनामानेऽह, स्नेह दुस्थे दधत् त्वयि ॥ सदर्पमपीयेप्यामि, तवाऽहं गन्यवाहयम् । वस । रियोस्पसे तेन, पवनेनेव पावक || जुलुक्यकुलकान्तार गन श्रीधरगहन । रिपुसर्पमुरर्णो दरानमह मुन्न । यद्भयप्रभयस्वेद-पय परिचयैरिव । रायल्पियो टुमा, भाडेषु प्रतिभूभृताम् ।। युधि व्यभासि यस्यासि-जयग्रीनाटिकानट । पारिपार्श्वभवत् पार्श्व-वनिना समवतिना ।। मयाऽसौ विक्रमकीन-मनसा घनसाहस । यकारे का श्रीगा, भीमपट्टीपुरसम् ॥ ९ १२ १३ १५ १६ १७ ·परिशिष्टम् । सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यम् । दुष्टामात्यनिषिद्धस्य, येनाकल्पि यलीयसा । राज्यं ते मन्प्रसादाना-मनृणीकारकारणम् ।। सुतस्तस्याऽस्ति लावण्य-प्रसादो युधि यद्भुजः । अप्ति जिहामिवाकृष्य, रिपुनासाय सर्पति ॥ २० युद्धमार्गेषु यस्याऽसिः, प्रतापप्रसरोप्मलः । अतीवारियशोवारि, पायं पाये न निर्यवौ ॥ प्रतापतापिता यस्य, निमन्यासिमले द्विषः । मीताः शीतादिवाणेदुः, सघश्चण्डांशुमण्डलम् ॥ सर्वेश्वरममुं कुर्व-जुवीमण्डलमण्डनम् | भविष्यसि नियो भर्ता, सुखाम्मोधिचतुर्भुजः ।। अस्याऽस्ति च सुनो वीरधवलः प्रधनाय यः । मार्गवस्य पुनः क्षत्र-क्षयसन्यां समीहते ।। २४ भ्रुचमारोपितां यस्य, युधि वीत्याधिकश्रियम् । भुवि भ्रष्ट द्विषां चापैः, सजितैरपि लजितैः ॥ यं विलोक्यातुलं विश्वे, दानेन च बलेन च । पश्यत्युपेन्द्रमिन्द्रोऽपि, श्वनोस्थितलिभ्रमात् ।। २६ रिपुभूमिशिरोरत्नी-भूतकमनखत्विपे । दवाऽस्मै दोप्मते यौव-राज्य राज्यं चिरं कुरु ।। २७ किञ्च स्थःसीम्नि येनाह मनाहतगतिः कृतः । तं कथञ्चित् कलौ जैनं, धर्म मजन्तमुद्धर ॥ २८ इति श्रुत्या नृपः स्मित्वा, लग्नस्तत्पादपनयो । ग्रहीतुमिव पाणिन्यां, पनवासामिव श्रियम् ।। २९ प्रसादसादरस्तस्य, मूर्ति देवोऽप्यधात् करम् । कमल कमलागेह-मिव स्नेहवशंवदः ।। प्रातस्तूर्यस्वने सूर्यो-दयशंसिनि भूभुजः । निद्रा नेताजमुद्राकृ-दय रात्रिरिवानजत् ।। अथ विस्मितादृश्वा, महीपो दीपदीधिति । साक्षाद देव. किलास्तीति, मञ्ज पर्यकम यजत् ॥ अथानणुमणिस्तम्भ-प्रभविष्णुप्रभां सभाम् । अमजद् भूभुजङ्गोऽयं कृतप्राभातिकक्रियः || ततः क्षितिपतेरस्य, प्रेतापेनेव निर्जितः । आगन्य प्रातरात्मानं, मानुर्धशमदीदात् ।। स्कुरन्तः स्वप्रतापाग्नि-स्फुलिङ्गा इव संसदि । मण्डलेशा व्यलोपन्त, सेवावन्तः क्षितिक्षितः॥ राजा द्वाभ्यां संधाकुम्भ-सहाभ्यामभ्यषिञ्चत । देवादिष्टो पितृसुतौ, सर्वेश्वरपदे हृदा ।। ३६ अभापिष्ट सभाशिष्ट-समक्षमथ पार्थिवः । प्रसादसान्द्रलावण्य-प्रसादाय मुदा वचः॥ अस्मिन् कृतोऽस्मि राज्ये त्व-पिरा विनासितद्विपा | विन्यायतीमिमां भूति-मुभावयतु तद् भवान् ॥ गृहाण विग्रहोदम-सर्वेश्वरपदं मम । युपरामोऽस्तु मे वीर-परलो पवलो गुणैः ॥ प्रार्थितो प्रार्थनीयेऽर्थे, प्रार्थनीयेन भूभृता । देवादैनः प्रमाणं नौ, तापूचतुरिदं मुद्रा ॥ पाणी संपुट्य रुन्यानो, लोला मलामिव श्रियम् । पुनर्व्यजिज्ञपद् वीर-धनलोधरणीयवम् ।। न में स्वामिन्नमात्योऽस्ति, यं विना विक्रमी हरिः । अब्दे शब्दोदुरे कुम्भि-भ्रान्स्योत्प्ष्ट्रय पत यधः ।। ४२ दाः शनेच शाखे च, धने च प्रधने च यः । तममाय ममान्यन्त-गुगप्रगुणमर्पय ॥ ३२ ३७ ३९ १ क- प्रापेन विनिर्मितः ॥ २ कपुस्तके-सितिशताः । स-गपुस्तके-क्षितिक्षिताः । कालरे-सुधाकुरद' ।

·१४ ४८ श्रीमदरिसिंहविरचित द्वितीय इति लक्ष्मीलतोल्लास-मुघया तहिरा चिरम् । प्रीत मिचिद् पिचिन्यात जगाद जगतीपति ।। वस्तुपारपंशपर्णनम् पुरा प्राम्बाटयान जानकीर्तिरतातति । रा येऽस्मिन् महसा, चाडचण्डपः सचिवोऽभवत् ॥ १५ क्षारोदसोदरो यत्य, यशोरागिनिशाकरम् । भ्रातृभ्योऽयमिनि स्वर्गि:भुक्किमीतमगोपयत् ।। १६ तद्भवण्डप्रसादाख्यो, दक्षिदाक्षिण्यभूरभूत् । गृह्णन्ति यगुणान् दक्षा, लक्ष्य ते न च तेषु ते॥ ४७ दास कैलासभूमीभृद्, मुजिप्यो भुजगेश्वर । फिकर शङ्करोत्तंस शशी ययशसाममूत् ।। फर्तिकल्लोलितव्योमा, सोमाए यस्तमूतोऽजनि । गतिष्ठन्नथिनो नार्था, यस्मिन् यच्छति वान्छितम् ।। अस्याऽसीत् कोऽपि न स्वामी, सिद्धाधिपतिना विना । चिना जिनाधिपेनाभूद, यस्य देवोऽपि कोऽपि नो । तदर्भ कार्तिभरैरथ रानो विधमराजयत् । तार्थयाना व्यधात् सम, य सप्तनरकच्छिदे ।। त्रैलोक्यादुत्तम वीन्य, य माता पितृभक्तिभि । भक्तये स्पृहये माता पितृभ्यामात्मभूरपि । ५२ आसीत् कुमारदेवीति, प्रातिभूरस्य वल्लभा । या जैनधर्मधुर्याऽपि, गौरीनल्लभभक्तिभाक् ।। तयोत्रयोऽभवन् पुरा, रिपुत्रासफरोजस । य कीर्तिभिर्द्वितीयेव, त्रिस्रोता समजन्यत ॥ प्रथम प्रथितस्तेषा, मल्लदेवो धियानिधि । स्वाराज्ये गुरबुद्धीना स्वराज्यमतनिष्ट य ॥ ५५ धीमानास्तेऽनुजस्तस्य, वस्तुपाला कलास्पदम् । अनुजेनान्यह तेजपालेनाराधितक्रम ॥ ५६ इमो प्रथाथिम थानी पयानो श्रीसमागमे । तुभ्य समर्पयिष्यामि, मन्त्रिणौ तौ तु मित्रयो ।। इत्युक्त्या मुदित वीर धरले सो धराधव । आहूय तो स्वय प्राह, नम मोली सहोदरी ॥ युवा नरेन्द्रव्यापार पारावारकपारगो । कुन्ता मन्त्रिता धीर पवलम्य मदाश्ते ॥ युवाभ्यागेन नेत्राभ्या च सुष्मानन्य विक्रम । आरोक्यालोक्य नि शेरा-नपि द्विान् पिनष्टु म ।। ६० फिच्च प्रपञ्चयतमेव युवा जिनन्द्र-धर्भ जिनेन्द्रपदपद्मयुगद्विरसो। स्वप्नावलोकितनृपालकुमारपाल सन्दिष्टमिष्टतममेतदवस्यकार्यम् ॥ आस्थानमण्डपशिर प्रनिगाप्ददग्भात्, केनाप्यदृष्टमरुताऽनुमतो हि तेन । शिक्षामिति क्षिनिपति सनदा प्रदाय, पीराय वीरधवलाय मुदाऽर्पयत् तौ ।। ६२ ५१ ५८ फन्पा तषु योमर तर हरिर्खग्धान्धिवासरमय, माडित्रिदिवापगारयपय म्नानो सव सस्यते । मिथ्योति फवितेति नान वचसि प्रदाऽस्ति चन् तमिा, नन्द श्रीस्तुन वस्नुपा! मवनु प्रयक्षमेतत् तव ।। १ सपा-पुस्तके-दास्यश' ॥

·१०७ परिशिष्टम् ] सुकृतसंकीर्तनमहाकान्यम् । शसविस्तृतिपरः परं परो, रक्षति क्षितिमिमामरातितः । वस्तुपालसचिवस्तु पाल्य त्येप देव गुरुवन्मनीषया ।। संग्रामसिंहकुयशोभरममणि-भास्वयग कुमुमसौरमसम्भृत्तासः । वाग्वैभवेन किल कोकिलकोमलेन, शश्वद् वसन्त इव मासि वसन्तपाल! ॥ ३ श्रीवस्तुपालस्य यशत्तरङ्ग-पूरैः परीत परितोऽरिसिंहः । व्यवत्त दुग्धाब्धिमिव प्रवन्ध ममुं समुद्भुतरसप्रशस्यम् ॥ प्रतिसरी प्रबन्धेऽस्मिन्नरिसिंहविनिर्मिते ! इमान्यकृत चत्वारि, कायान्यमरपण्डितः ।। ५. ४ ॥ इति सुकृतसङ्कीर्तननाम्नि महाकाव्ये मन्त्रिप्रकागो नाम तृतीयः सर्गः॥३॥ K २ ३ ४ वस्तुपालसचिवेन्द्रशेमुपी-सम्मुखः पुरुषपौरपोदधिः । मेदिनीमजयदन्धिमेखला-मेप वीरधवलोऽथ दुर्द्धरः ।। सन्महामतिरकम्पसकटे, कण्टकालिरहिते हित सताम् । न्यायवर्मनि समे समन्ततः, सम्मदेन समचीचरत् प्रजाः ।। कस्यचिद्धरणिमण्डलच्युते, कुण्डोऽपि मणिराजिराजिते । शङ्कयेव मृशमाशुशुक्षणेः, कोऽपि न क्षिाति पाणिपङ्कनम् ।। ऋदिवृद्धिविशदेपु सर्वदा, देशवासिपु जनेषु मानिपु । दीयमानमपि नाददीत यत् , कोऽपि तस्कररुथा ततः कुतः ।।। सर्वथाऽप्यसति याचके कचित्, कोऽपि किञ्चिदपि न प्रयच्छति । कौतुकात् कविभिरेव वर्ण्यते, दानवानिति महाधनो जनः ।। एतदाननविलासि पालय-त्याशु वीरधवलादपि दिए । आप्तगौरवमिति च्युतं तिते- व फथिदुदपाश्यत् तृणम् ॥ नित्यचैत्यकुनुकावलोकन-व्यालोकमणिभूपणााभि । जरे रजनितामसेफलत्, पाशुराम न मनोरथम ॥ इत्यवेश्य मुदितं पदे पदे, लोकमुन्चगरिकमेकदा । बस्नुपालसविध व्यजिज्ञपद, व्यक्तभक्तिमरमामुरोऽनुजः ॥ बुद्धिव राव देव ! दासता मानिनाय विषमानपि द्विषः । मण्डनाय नुपमण्डलनिया-मेव धीरचालत्य याहिनी !! ६ ८ ९ ·१०८ [ द्वितीय १२ १३ १४ १५ थोमदरिसिंहविरचितं योगपाम्बदपात्रमन्यल, प्रणय यनुदिन धनस्यायि । तस्करऽपि मृगमर्थिता गत, शेग्ते पुरि मुसेन रक्षका ॥ तावकीनयशसैव माधती, पूर्णिमा गिसमेन तन्वता । उबले जगति पाशुलाकुरालेहह ! सापुता दधे ।। व महोमिरहिमायुकोटियद्, विप्रकर्गिनयनेन राहुणा । तिग्मभानुरनुपस्तोऽभवत्, सौम्नि वर्षति विशेषहर्षित ॥ इस्थमद्भुतविभूतिभूरभूद्, देव ! देशजनता नयात् तव । जैनधर्मपरिवर्थनोचिन, तनहारमणगासनं स्मर ॥ या धवस्य मुरसिन्धुरधुरा, भारतीमिनि निगन्य सम्मदी। आह किञ्चन मिचिन्य चातुरी-रोचित सचिवचक्रोम्वर ॥ आमगोगगुरव पुराऽभवन् , विश्रुता मुनि महेन्द्रसूरयः । सिताम्बरवर सिताम्बर, निर्ममे जगदमेयीतिमि ॥ यैरजीयत जगत्रयोजयी, ममथोऽयमिदमद्भुतं न न । यद्धवाऽपि यशसा यतो जित , कामजि मुकुटमुग्मि गशी ॥ शान्तिम रिग्थ नपदश्रियोजकृति कृतिषु शखरोऽभवत् । उद्गृणन्ति मस्तोऽपि यद्गुणान् , विस्मृनामृतरसा रसाधिकम् ।। य सुदर्शनधर हरिभ्रमा-नागद् गुरुरिति स्वय रति । फान्तसोमकलमीराया, य जयोति मदनोऽपि नैक्षत ।। तत्पदेऽतिविदितप्रथावथा ऽनन्दसर्यमरसरिराजको । वासमन्दिविलासमन्दिर, श्रेयसा मुनिविभू बभूवतु || शैगवऽपि मदमत्तवादविद्वावारणनिवारणक्षमो । यौ जगाद जयसिंहम्पति-व्यान-सिंहशिशुकाविति स्वयम् ।। नपतोगति निर्भर ययो-र्यढचमगमन् विवादिन । ख यदि स्फुटरवानुवादत , स्वस्य गन्दगुगतामदर्शयत् ।। तपदाम्बुरुहपटपदा पद, भेजिरऽथ हरिभद्रसूरयः । वैविप्य कुमुमानि कार्तिभि-रलीयैव कुमुमायुधो जित ! संयमप्रमृतिमित्तथा गुणैर्यमन पदमपि भूरिभि । न प्रवेष्टुमिह म मथो यथा ऽनङ्गतामपि गत थमोऽमयत् ।। सन्ति सम्प्रति नदायगासने, मूरयो विनयमेनसूरयः । उझितो जगनि यैर्महाप्रवन्ममयोऽपि मामेसोऽमस्त ।। १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ ·२७ १८ २९ 30 ३१ परिशिष्टम् 1 सुकृतसकीर्तनमहाकाव्यम् । सर्वतोमुखतपोहुताशन-थैर्हत स्मर इति क विस्मय । निर्जित पुरजिता पुरा यतो, नेनमानतुलिताग्निनाऽपि स ॥ गम्यते तपनरम्यतेजस स्तस्य वदनविधिसया गुरो । देशना समधिगम्य तन्मुखाद, धर्मकर्मगि निधीयते मन ॥ इत्युदीर्य मनिमासुर पुर-स्कृत्य कृत्यविदसौ सहोदरम् । कम्पयन् कलियुग मनोरथै रासमाद वसति मुनीशितु ॥ द्वारमन्यमविशन्निधिका मुगिरन् गुरुमवेक्ष्य तपुर । बाप्परुद्धनयन पदे पदे, सन्मदेन धनगद्दोऽस्सलत् ।। दुधमाविषमतापतापिता, वीजयन्निव धरामसौ चिरात् । अञ्चलेन करवचठेन त चक्रियान् गुरुनगस्कृति कृती ॥ दन्तदीमिपटलच्छलोच्छल-मूर्तिमसुकृतवर्मितामिव । वित्रुटदुरितराशिराशिप, निर्ममे तदनु निर्ममेश्वर ॥ सोऽभ्युदच्य कथमप्यथ क्षिते भक्तिभारनमित शिरश्चिरात् । अप्रतो मुनिविभोर्यभूपयद्, युक्तमासनममुक्तपासन । भाकलण्य गुसरसिका मुख-द्वारि पिस्फुरितदन्तदप्तिवत् । देशना सचिवभर्तुरप्रत कर्तुमाग्भत सूरिशेखर ॥ वीतरागमतधर्मकारिण, साधुवृत्तगुरुभक्तिभासुरा । श्रावका कतिचिदाप्तभावना दान शील-तपसो भवन्ति चेत् ।। दान शील तपसा विजिवरी, भावनैव भवनामिनी भवेत् । सा पुनर्विजयते, प्रभावना, सातु सम्पदि मुखेन साव्यते । अस्थिरा करभिका इव त्रिय , पातयन्ति नरकावटे नरम् । कञ्चिदेव निपुण नियोजक, रति विकटा भवाटवीम् ॥ श्रावफायममलं कुछ का चकनारमपि कश्चिदुद्वहन् । सम्पदा ललनयेव लोलया, पीतमद्य व मोह्यत जन ॥ श्रीता शुचितरपु रोपिता, स्थानकेपु समये यथारिधि । पुष्पिताऽद्भुततरैगोमर-राशु पुण्यफल्हेनवे मवेन् । न स्थिरा कचन यान्ति साना , सम्मिलन्ति रसात् कथयन । सम्पद प्रकटितप्रभावना , कस्यचित् यदि भवति सिद्धये ॥ पावयन्ति परिक्रमावना-दान दलि-तपम स्वमव तन् । विधासनविकाशदीपिका, यातनोनि विरल प्रभारनाम् ।। १२ ३३ ३९ ·. द्वितीय ४० योगदरिसिद्धपिरचित जन्पितानि बहुश प्रमावना-कारणानि मुनिगि पुरातने.॥ उसयो भवति तीर्थयानया, तेषु शंखरमाणस्तु निस्तुप ॥ सिबलोक इव सता गतः, पुज्यते ननु जनो जिनैरपि । धन्य एव स तु तीर्थयात्रया, कोऽपि सापतिता निमर्ति य.॥ ४१ दिक्पुरध्रितुकाय कस्यचिद, सैन्यदर्पणनिभो यशश्चय । सधसटितरेणुमार्जना दिन्दुधामधेवलो विलोक्यते ।। ४२ सबभर्तुरधिरोपितस्तथा, यते सपदि पुण्यपादप । दर्शयत्यमृतसन्निभ यथा, विष्टपरितयमौलिग फ्लम् ॥ नागेन्द्रगष्ठमुफुटस्य मुनेरनून-माफर्य य॑मिति मन्त्रिपतिर्विचारम् । नवा स्वधामनि जगाम जिनेन्द्रयाना निर्माणनिर्मचमनोऽतिमनोरयश्री ॥ ४४ किश्च- वित पाते विधागणतदसि माय तय यश प्रतापाभ्यामम्युलैसितरुचिवाद विधु-रयो । भज स्थैर्य सोमाययतिलक ! तावत् क सुकृतै, कृतैर्लभ्य सम्यक्त्वमिह गुण दोपैनिकप ॥ ईदृक् कश्चिद् विपधिजनमनसि चमत्कारकारी पुराऽपि, कापि प्रापि प्रबुद्धे वमुमति सुमतिर्वस्तुपालस्य तुल्य । येन क्षीराणवार्णश्चयसिचयजुप सिदसिन्धूत्तरीय श्रीविस्तारोत्तराया व्यरनि शुभरुचि कीर्तिभि क फस्ते ।। २ सच्चक्रनन्दकपुरोगदयाद्भुतश्री-स्त्वं वस्तुपाल ! पुरुषोत्तम ! जिष्णुव । तद् दूयते तु हृदि मेऽन्वहमेव शतो, यत् सिन्धुराजतनुभून करे गृहीत ॥ फयिर्न को निस्तुपवस्तुपालन्यश मुधारिधरस रसज्ञ । प्रबन्धमास्वादयतेऽरिसिंह - मुखारवि दैकमरन्दमैनम् ।। प्रतिसर्ग प्रबन्धेऽस्मिन्नरिसिंहविनिर्मिते । इमान्यकृत चवारि, काव्यान्यमरपण्डितः ।। ५ ॥ इति सुकृतसंकीर्तननाम्नि महाकाव्ये धर्मोपदेशनो नाम चतुर्थः सर्गः ॥४॥ १ ३ रखना-भवतोऽवलों ॥ २ ख-ससिरचिविवाद ।

·१ ३ ५ ७ परिशिष्टम् ] सुरतसंकीर्तनमहाकाव्यम् । स तीर्थयात्रामु मनोमनोरथं प्रकाशयन् सम्मदमेदुरोयमः । पुरे पुरे श्राद्धजनाय नायको, विवेकमाजां लिखितान्यलीलिखत् ।। अवाहनानामपि वाहनावली-मशम्बलानामपि शम्बर्ल बली। अकिकराणामपि किडरान् कृती, वितीर्य सद्दे समयीवहद् बहून् । अदोपधीर्मन्त्रिपतिस्तदीपधी-रमीमिलद् विश्वरुजां विजित्वरीः । बभूव ताभिर्भगमौषधीपतिः, स कौमुदीकोमलकीर्तिकारणम् ॥ वृथैव वैद्याननवधवैभवान् , समं स मन्त्री जगृहे महेच्छया । प्रभूष्णुसङ्घकमरेगुरागिनं, तदाऽखिलव्यापिहरं तमोऽपि यत् ॥ न यद्यपि प्रौढपप्रभावतो, भविष्यति सृष्टमनोमिदा कचित् । परोपकाराय तथाऽपय कृती, युगादिसर्वज्ञकृताग्रहोऽभवत् ॥ अथासितीव्रतनिर्जितान्तर-टिपो भवाम्भोनिधिकुम्भसंभवान् ।। मठेपु गत्वा स्वयमद्भुतादरः, समं शमीन्द्रान् समवाहयत् कृती ॥ सतां पतिः सहपतित्वरोपणा-भिपेकमासाथ गुरोः कराम्बुजात् । शुमे मुहूर्तेऽद्भुतवाहवाहिनी-वृतोऽचलच्चन्दनचर्चिताकृतिः ।। ततश्चतुर्विंशतितीर्थकला-कलादितीर्थकरदेवतालयः । चचाल नृत्यादिविनोदतत्परः, प्रजामुद्शुरनपितेन वर्मना । पियन् पयः स्व सरितो वियदने, शशाङ्ककान्तीन्तृगुते तृणोपमाः । বিদ্ধতা গঞ্জ মহঙ্গিীং, যম মিগীসকলৰ ৷ अथानुचटनरचन्द्रसूरयो, लसन्त्रसस्तोमविलोकन हल्लात् । दशैव सिञ्चन्त इवाद्भुतलमा, प्रयाति सबै वसुधां सुधान्तया ॥ अथाचलन् चायटगच्छवासलाः, कलास्पदं श्रीजिनदत्तबरया। निराकृतश्रीषु न येषु मन्मथः, चकार केलि जननीविरोधतः ।। भवाभिमूतेन मनोमुवा मया-दनीक्षित' क्लृप्तमवाभिमूतिभिः । भचालि सण्डेरकगच्छसूरिभिः, प्रशान्तसूरैरथ शान्तिरिभिः ॥ शरीरभासैव पराभव स्मरः, स्मरननत्यत् किल यस्य दूरतः । स बर्द्धमानाभिधमूरिशेखर-स्ततोऽचला गल्लकलोकभास्करः ॥ सहसशीयोरंगकल्पकीयः सहसघामप्रतिमानतेजसः । सहननेत्रप्रमुखामरस्तुता, सहस्रशोऽन्येऽपि च सूरयोऽचलन् ॥ चतुर्दिगापूरणभूरिनि स्वन-श्चतुःसमुद्रान्तमहीतलागतः । ततचतुर्यवतनिचलोऽचल-चतुर्विध सजनो यथाविधि ।। ८ ११ १२ १३ १४ ·११२ [द्वितीय १६ १७ १९ २० श्रीमदरिसिंहविरचितं वितन्वतः कासइदाल्यपत्तने, महोत्सर्व नाभितनजसद्मनि । सहायतां प्रत्यशृणोन्महामते-रमुष्य दृग्वर्मनि देवताऽम्बिका । अथास्य सदस्य विसर्पतोऽप्रतः, शताद्गचक्रोचितचीकृतस्वनः । नदन्महोक्षध्वनिर्मितोऽपि सन् , हयालिईपाभिरलाभि लायबम् ।। पवित्रमेतत् तिलकाय नित्ययः, परस्परस्पर्दिभिरूदगुसुकैः । तदा सदारैः समवापि देवतैः, मुदैव तैः साविहारज रजः ॥ अभूत् तदा सधपदाभिपगत-स्तथा कश्चिद विरजस्तमा मही। यथाधिरूढाऽपि शिरस्यहीशिनु-थकार नो भारमुदारविग्रहा ।। विमेध लोभेन धवान् धदान्तौ-यया प्रपेदे प्रतिघातपातकम् । पचित्रिता सपिदैदिवं ययौ, मही म्वदेहेन रजोमयेन सा ॥ महानयं सहजनोऽचलत् कयं, धरिष्यथ दमामिनि जन्पितुं तदा । गतैः समीपं किल रणभिः फकुप्-परशुभिर्मक्षु मदो निराशनः ॥ रजस्तदा विस्तृतसहसम्भवं, नभोनदीतीरगनारगर्भिनम् । इहापि गगासदस्टाभि दुर्लभस्यकर्षि सरपिभिराशु हर्षिभिः ।। द्विजे घरी निपातकादिय, द्रुतं दियः पानिभिरसभानुभिः । पवित्रसमसामगशुसमागा-दराजगाय गति रम तन्यते ।। विसर्पता सामनेन मेदिनी, पविरिता प्रयुपशारिणी ततः । उप पीरनपनात व्यधार, व्यधाच तृणं मुनराला || चालानगयां मुवि महसमात, मदा तरायामिव धर्मपारियो । जगदमाफमपानाचग-रिति म गृ यति महा महामनः ॥ भयापशन्यानि निगमिर्नु ग्या-दनेन मन परोपकारिणा ! पाताचापि ग्यानि विटामा गय परम्पत ॥ अनुष्य मारय मिशनरियां, निजाम अमनौवयमरः। स्पुर पुग्ननिमैन भरियान, एचनि पुरयानि मायः || प्रमकमायनितरंग-गरम्य पादादिभूतिप्रा । पिन रहकोट व प्रमंदिन नित्य मन्त्री जनमियमयने ।। सन्न जन मोना, पुरे र नापला पवाभी। म पर मट्टी मनानातिनायगान ।। समीरमानभित्र छिप्रिया मिला। पुर. पमपम मयत मिल ममपन्न जन ॥ २२ २३ २४ २६ २८ ·३२ ३३ ३४ ३५ ३६ परिशिष्टम् ] सुकृतसंकोचनमहाकाव्यम् । अगण्यपुप्यैर्भवसिन्धुपारभू-रभ्य लोचनगोचरो गिरि । इति स्मयस्मेरहदो विदस्तदा, ससम्मदाश्चक्रुरहो ! महोत्सवम् ॥ गतोऽग्रतोऽस्मिन् दुरितैग्नाविलो, विलोक्य नामेयानिकेतकेतनम् । जनस्तदा शर्मरसोर्मिविक्लयो, मदान्न किं किं रचयाञ्चकार सः॥ ननर्त कश्चित् पृथुसम्मदस्तदा, सलीललोलायितपाणिपल्लवः । प्रतिप्रतीक परितः कुतूहला-दले यथाऽऽनोक्यत पुण्यसम्पदा || बहूत्यतत्पादयुगस्तदाऽपरो, ननत दूरप्रसरकरच्छदः । विधातुमुड्डीय नगाधिरोहणं, मनोरथी पनरीभवन्निव ।। भवभ्रमिलान्ततरः शिरोधरा-ऽधिरोपितं पापभरं त्यजनिय । इलामिलमौलिरमन्दसम्मदो, ननाम विश्रामविधित्सया परः ॥ विलोकयन् कोऽपि वृषध्वजध्वज, मुहुर्मुहुर्मच नमनमन्दधीः । उदञ्चित-न्यञ्चितमौलिलीलया, रराज मुक्तिश्रियमाह्वयमिव ।। अमुत्र शत्रुञ्जयशैलसन्निधौ, भवार्णवस्येव तटे तदा परः । निरीयितुं पातकजातकर्दमा-लुलोठ सर्वाङ्गमुदारधीर्मुदा । समुद्भवद्भावरसादचेतनश्चिराय नृत्यादिविवेकवर्जितः । परः गिलापुत्रसमोऽपि याप्पया-नमोचि रिटैरपि रिष्टशङ्कित। इहाथ पाथस्तृणराजिराजिते, जितेन्द्रियो गन्त्रिपतिर्महीतले । श्रमापनोदार्थमदापयत् तदा, निवासमासनममुन्य भूभृतः ॥ अथावजत् खिन्नजनप्रमोदिनो, दिनोपतापे सचिव- स किड्वरान् । महत्वान् पगदेय. नायण, शिखिच्छदच्छन्नविम्बिताम्बुदान ।। मुवंशसंयोजितरूपशोभिता, विचित्रिता धातुरसेन सर्वत । पदे पदे पर्वतपादसोदरा, वितेनिरे पीवरचीचरालयाः ।। मनांसि धर्मक्षितिपस्य वप्रवत् , पदे पदे मण्डलितानि रेजिरे । तृणं द्विपापापमिवोदमूलयन् , यतो विनिस्सृत्य वृषा मटा इव ॥ गिरी गति पयत न. कुतूहलात, कथं वृथा मुञ्चत भूतले समे ।। इतीच चाटूक्तिकृतपणं मुसे. वृषा व्यधुर्वनति सारथी पुर. || नयेन सहस्य रसातलं यया, कथं समाप्यत साऽपि भिन्महे (१) । नदीनचुलीविवरापदेशनः, खनन्ति भावण्डमिति स्म किङ्कराः ।। १-घ पुस्तके ४ तम काव्य नास्ति । ३७ ३९ १० ११ १२ ४३ १४ सु० १५ ·-- ४९ ५० थोमदरिसिंहविरचितं द्वितीय प्रवृत्तवृत्ता प्रचलोमिपागिभि, प्रणीतगीता कमलास्यपट्पदै । तदा व्यधु स्वागतमागा जन, विदम्भमम्भ प्रसरेग सिधव ॥ तदाऽनपासाय विकाशित ग्विी, स्लन् वभौ सहजन नियासिनि । भरानमभूमिभिदात्पुटरपुर-सगीद्रचूडामगिरस्मिाशिवत् ।। ४६ अथैप तीर्थ वरदवता त्य प्रस्टतमव्यदिनपूजनो जन । मुदा नमस्य गुरक्रमद्वय, प्रचक्रमे शाश्वतन्यकरिय॥ अदायि दानाय नदा पन तथा, मनोरधानतमनेन मारणा । यथा परे निश्चयदायिनो जना, बनीपकानामपि चाटु चक्रिरे ।। स्वय स रस्मैचन मदरादिक, पृतादि कस्मैचन शुद्धवासन । फलादि कस्मैचन साधने ददर , तदा पिशधाम न मानशेवर ॥ अकिचन कश्चन याचत धचित्, किम यहो । शन्दमिनि प्रदाय स । चकार भोग्यादिरमामना पनी तृतीययामक्षणपूरितेक्षण । अथ कृततनु य कौतुकोत्तानचेना, जिनपदमनुसह क्लुससहमागान् । इह महमहिमाशुईष्टुकामो निकाम, गगनगमनग्विन प्रयगदी निपग्ण ॥ ५१ फिच- पाय पायमहर्निश रिपुयश पीयूषपूर भवान् , फ पायु क्षितिक पवृक्ष । भवनाल्लदमौलतालिशित । श्रीसोमान्चयसोमनौक्तिकमथैरेव प्रसूनैरिख, त्व कार्तिप्रकरैरपि विभुपन सौरभ्यमन्यस्यतु ।। मायमा यार ' नाम्बरे या, श्रावसन्त तव सततस्नितम् । इयन यमहिमानमानशे मानसाश्रयमहो ! महायसाम् ।। समुच्छिनाभि सलु वस्तुपाल प्रतापदीपाञ्जनमञ्जरामि । इहोपकण्ठस्थितिभाजि गडे, माझियमु मीलितमु वरऽपि ॥ श्रीवस्तुपाल्पथितप्रसादा-दासन् प्रगोदामृतवारयो या । एतप्रबधन्टरनोऽरिसिंह-स्ता एव मूर्ती स्तवकीचकार ।। प्रतिसर्ग अव धेऽस्मिन्नरिसिंहविनिर्मिते । इमा यान चवारि, कान्यान्यमरपण्डितः॥ ५ ॥ इति सुकृतसकीर्तननाम्नि महाकाव्ये सङ्घप्रस्थानो नाम पञ्चमः सर्गः ॥५॥ २ ३ १ग प्रग्लो !! २ ग-समात्यता ।

·१७ १८ थीमदरिसिंहविरचितं द्वितीय विरहशिखिसमीर कामनासीखीर स्तिमिरतरुकुठार पूर्वदितारहार । गगनगजनिपादी कामिनीचक्रवादी, सितरुचिरदितोऽय वर्धयन् वार्धितोयम् ।। १६ इभालमिभमलोद्भासि कैलासशैला-कृतिमहत नगौधं शेषवच्छेपसर्पान् । रुचिरमृतमरीचे सङ्घभर्तुर्यश श्री रिव धवलितविश्वा जान्वीं निढुंगाना ।। वियदहनि बितने स्वस्य विश्वस्य सह-क्रमसमुदितधूलीमण्डलमण्डनं यत् । सुस्तमिदमिदानी मूर्तमभ्युपदिन्दु-युतिनिमिति में भिन्नमालिन्यमालम् ।। चिरमुपचितर्ष सबलोकावलोका दिव कृतमुकृतोऽय व्योमचूडावलम्बी। सहजनिज कलइन्यत्कृतिभ्राजमाना कृतिरक्त न केया विस्मय गीतरस्मि ।। निति नियतमियत्यामप्यमु सहलेक, कृतमहमिह भक्त्या जागरूक विलोक्य । इयमधुनुत मौलि विस्मिता ब्योमलक्ष्मी मुममिव तदाऽस्मान् मन्दमनश्यदिन्दु ॥ २० गिरिशिरसि जिना नन्तुकामस्य मा स्या-महमहह ! महत्त्वादस्य यानातराय । दति विसमरमारभ्राजमानक्षणस्य, दगमपि न तमिला सबलोकस्य जाता। २१ चलितसकलतारालोकमामुक्तसन्च्या दहन मिह विहायोमण्डल द्राग् विहाय । सहजमहसि सूरे हन्नुमागतुकामे, परमपरमहीभृदुर्गमिन्दुर्गतोऽयम् ।। २२ सजलजल्दचारिणीरागभाज , क्षितितलटितस्यामुप्य मुक्ताम्बरस्य । स्मरतिनिरवपो याचना गर्नु रप, त्रिभुवनभवना तर्दुर्ययोराशिरासीत् ।। स्फुटघटितरलदो यवनामप भत्ता, त्यजति फरगृहीतामन्युपा भूरिभुक्ताम् । इति बत ! उमुदिन्य सारसौरम्यद्रोमा-गतमापथ्यपु ज्यादधुर्व धसन्धाम्।। हरिहरिति स्थानान-पसइ पाप द्रुम इस दिनसास्मिनुद्रमारम्भभाजि । जलधिसविधगुप्तादशुमद्विम्यबीजा-दुदयत मृदुतजस्तपादपुरोऽयम् ॥ पतितपति पयोधैरन्तरा हन्त ' राति प्रिययुपतिविमेदाद दु सभाजि रिजेन्दे । हिजततिरतिता निर्नने तारकाणा, पाय फटकलमुरचरन्ती चिराय ॥ पशगुपति नपारस्पन्दसदामारा-टिपलयितनीठ-या तत्वारगोर । गगनरगिदारोबारस्पतिलगंगकरकिशोरप्रस मुक्तमु ॥ मुनगनगनि 'भनि नोनिद्वामाना, भुपि भवनमानानम्बर नाराणाम् । सरदि विपदमता निायर र म-यात्रासच्याता भानुभास ॥ मसमागासपटलमानकारी, विकास गमुन् प्रादिम म्या ।। जयनभनत उन्नागनिम्नम्नस्य रितीन माताम्भागाभाम् ।। जनितिनन्यान् नीट जामनगर चकमा या भानु मगाम । सपा विरदान बालन पिस्य, प्रहमिनमुरमा पानी पान म । १ग-भार्थों . २३ २४ १७ २८ ·३२ ३३ ३५ परिशिष्टम् । सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यम् । अवतमसततीना मृत्युकालोऽपमृत्यु , कुवलयवलयाना जीवित पजि-या । अलमकृत नमोऽई कोकलोकस्य सीता विरहितहरिशापानुग्रहोऽय अहेश ॥ दयितमिति पुरस्ताद् वीक्ष्य भानु युवान, हरिहरिति हरिद्रारागमाग प्रकोपात् । स्फुटकमलमुखेभ्योऽमोचि निश्वासघूमा वलिरलिनिकुरुम्बच्छमना पद्मिनीमि ।। अजनि गिरिनितम्वे पिम्बमस्य धातु छुरितमिव सराग सूर्यकान्ताग्नितप्तम् । करजलपरिधौत चुम्बित चाम्वरेण, क्षणघटितसुवर्णादर्शवद् दिग्वधूनाम् ॥ सममसममयूखैर्भानुमन्त लसन्त, गिरिशिरसि विलोक्याऽऽलोकनीयप्रभावम् । स इस सचिवभर्चा सञ्चलोफेन साक, विमलगिरिगिरोऽप्र गन्तुमभ्युत्सुकोऽभूत् ।। सयो जिनक्रमनमस्कृतिलोलसङ्घ सङ्घलोलवसुधातलसम्भ्रमेण । श्रीवस्तुपालगुणहृष्ट इवाचलोऽपि, शगुञ्जयः स्वयमकम्पयदेष मौलिम् ॥ किच- नित्य त्यवदनारविन्दसदन वाग्देवता सेवते, व पद्माश्रयमासुरोऽसि जयति त्रैलोक्यसूत्र त्वयि । श्रीमञ्चण्डपगोत्रमण्डन ! गुणैरभिर्भवान् ब्रह्मण , साधर्म्यं वहति प्रियवद ! मदाशाभिस्तदायुभव ।। अलभत बत ! यस्मिन् सान्द्रदारिद्रयपूर्णे गृहपतिरवकाश ननदोपक्षणऽपि । वितरति सति पित्त वस्तुपाले कवीना मिह गृहकुहरान्त प त्नाकुळेऽपि ॥ श्रीमन्त्रीश्वरवस्तुपाल ! भुजयोर्युग्मेन युद्धार्णप, तूर्ण नित्तरतोऽपि ते समभयन्न व्याकुलत्व किल । यादवगण्य निर्मलगुण शङ्ख त्वया मौक्तिक स्तोमानामिव धैर्यधुर्य । यशसा चक्रे महान् सङ्ग्रह ॥ श्रीवस्तुपालसचिवेन्द्रयश प्रसून-मान्येऽरिसिंहरिना गुणगुम्फितेऽस्मिन् । कण्ठे सता लुठति निर्मदुर्जनाली-वस्त्रप्रभा कति न चित्रति ममायम् । ॥ ४ प्रतिसर्ग प्रबन्धेऽस्मिन्नरिसिंहरिनिमित । इमान्यकृत चत्वारि, कायान्यमरपण्डितः ॥ ५ ॥ इति सुकृतसङ्कीर्तननाम्नि महाफाब्ये सूर्योदयवर्णनी नाम पष्ठः सर्गः ॥६॥ २ ·द्वितीय १ ३ ४ ५ ६ श्रीमद्रिसिंहविरचितं शैलमौलिगमनाय मनोऽथै-नाजमानमसमानविहारैः । प्रापदस्खलितमप्यसमेषु, दाग मनोरथायं पथि सक्षः ॥ भूरिधातुमयजङ्गमशृङ्ग-गिवद्विविधचीरविचित्रः । मन्दमन्दमय सहजनोऽसौ, सञ्चचाल गिरिराजतेंटेषु ॥ मञ्जुलः कनकुण्डलकान्तैः, खीमुखैः सरवि सोमशताभैः । एकभानु-हिमभानुमनोज, मेरुम यजयदेप गिरीन्द्रः ।। अञ्चलैः शशिमुखीवसनानां, चञ्चलैः कटकसीमनि शैलः । सहसङ्ग सुरतामृतसेका दुद्भचत्प्रथमपक्ष इवाभात् ।। आन्तरेण नयनेन जिनेन्दो-राननेन्दुरुचिपानपराणाम् । अप्युदारगिरिशृङ्गविकासे, न श्रमः समजनिष्ट जनानाम् ।। नाम नाममुधया जिनमः, प्राप्तया जनमुखेपु न तृष्णा । दूरवर्तिनि मुखामृतकुण्डे, लोचनानि तृपितानि जनानाम् ।। प्राग्नियोजितमनोहततीर्था-धीशपादकमलाङ्कितमौलिः । शैलसानुपु जनो न तदानी, तापमाप तपनांशुततिभ्यः ॥ क्ष्मागतेन लघु यददर्शि. क्षोणिभृष्टिरसि तेन जनेन । उच्चकैविचरता ददृशे तत् , महसङ्गममदादिव पुष्टम् ॥ देवभक्तिभरनिर्मितहस्ता-लम्बनम्यतिकरण भनोऽयम् । आसदद् गिरिशिरास्यतिहां-मड्ज्ञ सम्मुखमिवागतवन्ति ॥ भजुतप्रमदशालिषु शैल', शेखरस्थितिपु तेषु जनेषु । भूतिभसितमु स रेजे, मेस्वन्ननरविच्छपिपिङ्गः ॥ कर्मवैरिविजयाय सतेजा, नाभिभूपदनखाविधिनम् । आरुगेह सचिव. शुचिदन्त, दन्तिरा बमिव ते गिरिराजम् ।। योदय यक्षमिह माजनीय , श्रीकपर्दिनमथाधिरिवेन्दुम् । क्षुभ्यति स्म चतुर स चतुर्धा, विस्तृतस्तरलहतिरमः ।। अन्तरायदलनाय जनोध, तीर्थस्नातऽभिपतन्तम् । द्रष्टुकाम इच वर्मनि दूरान्दारह गुरुशैशियं यः ।। भावनासळिगादिनि शचत्, तीर्थनाथपदपममनोहे। मानसे तनुमतां विलसन् यो, हंसवत् सजति कामपि कान्तिम् ।। यक्षनुस्य ! स भवान् मुक्नैक-बाणकारणमझारणयन्यु. 1 वसलेव जननी जनमेन, नाथ ! पालयतु बालमिर स्थम् ॥ १-ब-नटो ॥ ८ १० ११ १५ ·१७ १८ २० २१ २२ परिशिष्टम् ] सुकृतसंकीर्चनमहाकान्यम् । श्रीरुपदिनमिति स्तुतिपूर्व, यक्षराजमभिपूज्य सहपम् । आशु सधपतिरेप सससस्तीर्यनाथनमनामचालीत् ॥ उत्सुकैरथ जनैजिनचैत्यं, वीरय मञ्जु पयि गामिव वत्सः । व्यक्तशक्तिरभसत्रुटितोचैः कर्मपन्धतरलं प्रदधावे ॥ सञ्चरन् भुवि न माति जनो य, स्फूर्तिसङ्कुचित्तमूर्तिलतोऽसौ । द्रष्टुमान्यनलिनं जिनभर्तु-चैत्यधाम्नि स ममौ सममेषः ।। दन्यमानमसमानविमर्दै, हृद् हृदा ननु मिथस्तनुभाजाम् । भआत्मभगमयमगुरसत्वै-स्त्तरारिभिरमोचि तदानीम् ॥ पापपशमनाय जनानां, स्नानमन्तरकरोद् ध्रुवमात्मा । रोमवर्मसु जलन विगर्दे, स्वेदपूरमिपतः प्रसृतं तत् ॥ आबभौ घनधनाधनलक्ष्मी-रशिनां प्रमदरोमविकारः । अन्तरस्थितजिनेन्दुरुचिश्री-निस्सरडुरिततामसतुल्यः ।। लोचनैतनुमतामिति खिन्नैः, प्राप्य जैनवदनामृतकुण्डम् । आशु स्लासवनैरिव रेजे, सम्मदेन विगलबललेशैः ।। तर तादशि जनस्य विमर्दे, शस्यते भ्रमयितुं न करोऽपि । धीक्य विश्वविभुमेनमनृत्यन् , भाविनो यदि मुदा मनसैव ।। स्वीयतादृशविमर्दसुदूर-क्षिप्तसूरकिरणः किल लोकः । रत्नभूषणविभिन्नतमिस्रो, भक्तिकृत्यमकृत प्रभुचैत्ये ।। धूलिधूम्रपद एव तदानी मागतो जिनपति प्रगिपत्य । दूरपूरितमनोरथवेग , स्तोतुमारमत मन्विवरोऽसौ ॥ त्वद्गुणान् गदितुमीश ! सममान् , न स्वयं सुरपरोऽपि समर्थः । गोचरोऽप्यसि न मादृशवार्चा, मौनमेव हि तव स्तबहेतुः ।। खां निरर्थकगिराऽपि नथाऽपि, स्तौमि विश्वनुन ! मुग्धतयाऽहम् । प्रीतये निजशिशोः स्फुटलाला-म्भासि लल्लरवचासि गुरूगाम् ।। न क्षमोऽयमहितानपि हन्तुं, स्वं कुटुम्बकमय च मुमोच । जल्पिता जिन ! परैरिति दोषा , प्रत्युत स्तवनतां तव जामु ॥ भापितं भुवनभूषण ! भिस्वा, कर्म निर्ममफ्ते ! भवतेदन । श्रूयते त्वदभिधाऽपि कदाचिद्, यत्र तर न करोति निवासम् ।। नाऽप्नुवन्ति भवबन्धनिकेता-दप्रतस्तव गतस्य पदं ये । भ्रम्यते भ्रमवाजिन ! मुक्त्यै, तेवृथैव पृथिवीवल्यावः ।। २३ २४ २५ २७ २८ २९ ३० ·[ द्वितीय ३१ . ३४ ३५ ३६ श्रीमदरिसिंहविरचितं व मनोभवमपास्य पुनस्त जन्मभीररमुच स्वमनोऽपि । कि हरन्तु हरिणीतलाक्ष्य स्लावर तदमनस्ककिरीट ! ।। प्राप्य रत्नमिव पुण्यपयोधे-स्वा इदि प्रणिदधाति जनो य । स प्रयाति पुरुषोत्तमभाव, पश्य न स्वपिति किन्तु भवान्यो। यामवाप्य न नमामि भान्त, ता न निवृतिमपि स्पृहयामि । त्वत्प्रसादवशतस्त्वयि भक्ति भानु मे जिन ! भवेऽपि भवेऽपि ।। निर्मितस्तुतिरिति प्रतियात , स्नमेप मुकृती कृतशौच । लानहेतुकरशान् घुसुगाम्भ -पूरितानयमचीचरदिन्दै ॥ श्रावका प्रतिपद हृदयानन्यस्तहस्तधृतकावनकुम्भा । निस्तरीतुमिव समृतिसिन्धु, कुर्वते स्म निरपायनुपायम् ।। शुद्धसद्धपतिकीर्तिल्ताना. विष्टपत्रितयगर्भगतानाम् । आतपत्रपटली विमल श्रीनादिकन्दवदिय विरराज ॥ अत्युदारतरनर्तनगा-स्त्सवेन महता प्रहताघ । प्राप मन्त्रितिलक फिल कर्म ध्वसिनो जिनपतेरथ चैत्यम् ॥ कुङ्कुमाम्बुभिरसिलपदीश, श्रावकै सह यथाविधि मन्त्री । तैविधौनतनुरेप सदाऽभूत्, पर्वतो विमल इत्युचिताह ॥ अङ्गमण्डनमरखण्डनमासी निर्मितं मृगमदैर्जिनभर्तु । क्लृप्तसन्नहनसन्निभमुच्चै , कर्मकूटरिपुकोटिजयाय ।। भूरिपुपरचिता जिनभर्तु लम्बिता कृतिभिरर्चनमाला । भप्रभूष्णन इव स्मरमुसा, भन्लयो पुषि भूषणमासन् । सेवा जिनपुरस्तिमिति निर्ममेऽभ प्रभूज । सस्पृहेव सचिव मुकुनधी, कौतुकादभिप्तसार यथाऽसौ ॥ आरात्रिक कृतमथ प्रथमस्य तीर्थ-भर्तुः पुर स्फुरदुरुश्रुतिचक्रवालम् । उच्चावचप्रसरणैर्निजयान सध-दोपद्विप कुसुमवृष्टिविराजमानम् ।। इत्थ प्रेक्षणक्षणाहितमना सम्पूज्य विधायी पूज्य नाभिमुतं समाप्य च तथारूपामिहाष्टाहिकाम् । मन्त्रीश प्रतिलभितत्रतितति शत्रुञ्जयो/धरा दुचीर्ण कृतमङ्गल समजनि श्रीनेमिसेवोन्मुझ ॥ १७ ३८ ९ १० ४२ शोथैर्वत्रधरस्य दैत्य-मरतामाचार्ययो प्रजया, दानैर्देवगवी-मगि शिविरुहा स्वर्गश्चिर गर्वित ।

·१२॥ १ २ ३ ४ परिशिष्टम् ] सुकृतसंकीत्तनमहाकाव्यम् । एकेनैव विभूषणेन भवता श्रीवस्तुपाल ! क्षिति- स्तं निर्जित्य मुदा तयाऽशिपमदादेवं मेदायुभव ॥ कल्पान्तोद्धान्तभास्वत्करनिकरनिभो विश्वमन्तः समन्तात्, सन्तापस्त्वप्रताप-बलदनलभवः केन शक्येत सोढुम् । मन्त्रिन् श्रीवस्तुपाल ! त्रिजगति यदि ते कीर्तिलेखेव न स्या- दन्त पीयूपपया बहिरपि च मुहुश्चन्दनोद्वर्तनानि ।। भासि दौस्थ्यतरुखण्डखण्डनै-वस्तुपाल ! भुवि दानिकुञ्जर । चित्रमत्र किमु शलमर्दन, यत् त्वया क्रमणलीलया कृतम् ।। कान्यमेतदरिसिंहनिर्मितं, सर्वतोमुखतयैव रङ्गमः । वस्तुपालसचिवेन्द्रकीर्तिभि-नर्तकीभिरिव यत्र नृत्यते ॥ प्रतिसर्ग प्रबन्धेऽस्मिन्नरिसिंहविनिर्मिते । इमान्यकृत चत्वारि, काव्यान्यमरपण्डितः॥ ॥ इति सुकृतसङ्कीर्तननाम्नि महाकाव्य शत्रुञ्जयदर्शनो नाम सप्तमः सर्गः॥७॥ KK→ सचिवः समं सपदि सहजनै-रथ देवपत्तनमगान्नगरम् । प्रणनाम कामयिनं नयन-प्रियमिन्दुलाञ्छनमिहोग्रमहा ॥ विधुमौलिमौलिविधुधामभरै-ग्हि मे भविष्यति सदाऽभ्युदयः । इति पाथसाममुममुत्र पति, कृतवासमैक्षत स मन्त्रिपति ॥ इह सोमनाथमुकुटोल्लसितै, सरिदम्बुभिबिंधुविभाभिरपि । सततप्रवृदविहरटहरी-निवहथ्वनिध्वनितदिग्वलयम् ।। सततान्तरालशयविष्णुवपु-विभवर्द्धिमाभिरिव मेचकितम् । उदयत्तदीयशयनीयफणि-स्फुटरश्मिरागिनिभफेनधरम् ॥ सलिलेन विश्वघलयप्रलयः, समये मयैव रचनीय इति । मुहुरीरितापद्धतीचिभरै-नियन्तमन्यहमिहाभ्यसनम् ॥ पुरुषोत्तमो हृदि मदीयमुत. गिरसीधरोऽपि विदधाति सदा। प्रमदादुदारतरगर्जमिन, प्रकट नटन्तमिव चौचिकरैः ॥ अयि वनभाजि कुपिते द्युपती, वृत्तरक्षणं क्षितिमृताममितः । म्फुरितोमिबाहुमिति कार्तितती-र्जगति क्षिपन्तमिव फेनमिपात् ।। १ ग-महायुर्भन ॥ ૨ ३ ५ ६ ७ ·१२३ २३ २६ . २७ २८ परिशिष्टम् । सुष्कृतसंकीर्तनमहाकाव्यम् । नयनामवर्मनि परिस्फुरतो, दुरितान्धकारपटली विकटाम् । दलयन्ति मे मिजगदीश ! कदा भनदीयपादनसदीपशिखाः ।। भुवनैकनाथ ! भवदीयवपु-विपुलप्रभापयसि मन्नमपि । द्विवयं कदा नयनयोरिह मां, हिमहारतारगुण ! तारयति । तदपीयत श्रुतिपुढेन यशः, सततं विपण्गतिविपन्नदि ते । भवदगदीप्तिममुना यमुना-जयिनी धयामि नयनेन कदा॥ नलिनादिपुष्पनिपहेन सुरै-दिपूजि पादयुगीन ! तव । जिन ! तेन पङ्कजनिभेन कदा, जनयामि पूजितमिवाऽऽमगिर. ॥ इति गद्दाश्रुपुलझाकुलित , कलयन् मनोरथमनन्यमनाः । सचिवः शिवातनयमात्तनयः, क्षणमेकमैक्षत पुरोगमिव ।। अर्थ कल्पिताखिलविभातविधि गिरिमारोह सह सजने. । सचिचो जिनक्रमनखेषु पुरो-गमित्तेन पृष्ट इस मञ्ज हृदा || तदनु प्रमोदरभसेन रज -सुतपाद एव विननाम जिनन् । अपि चप नेगमिताक्षगण-प्रसरक्षणं नितमीक्षितवान् ।। रचिताशौचविधिरिन्द्रगण, सहितो जिनस्नपनहनुरथ । जिनभक्तिरागमिव मूर्तमसो, कलशेषु कुडुमनलं न्यदधात् ।। अथ केऽपि मफिभाभामुरिता , स्फुरिता जिनस्य पुरतः परितः । स्वयमुत्सवं विदधिरै मधुर-चनिगीतिरीतिमययायलयम् ।। बदनाप्रभागगतपाणियुग-स्थितभेरिदण्डमिपदन्तकरः । शुशुभे करीन्द इव मन्दख , फिल कोऽपि पापतरुपातपटु. ।। अपरः पयोदरववादभव-निनदं मृदङ्गमपि वादितवान् । ननृते दरहुरितमोगिशतैः, कृतिनां मनोनयमयूर ॥ अपरस्य वंशमपि वादयतो, मधुरस्चर प्रदिनां तिनान् । यदीनि परमपुटकेन रसात् , तदनेशि कन इव नेत्रमुगे। अपरः पिचनपि शिवाननुभू-पटनेन्दुनापितिसुधा स्थिरम् । सानुमगार जनयन् जनता-रदि सम्मद टलिततिनियन् ।। नटुला नटी सरसवत्तवा-दिह रनभूगनमा नभै । पुसदेयतेर तडिना तरला, अलर पुननिर पुग्न ॥ इति सम्मदन जिनमस्लपयर, मुरानामुनि लिपति स तथा । परियो यथारपार रेनः नि दरखासमा दो। - , ३१ ·१२४ श्रीमदरिसिंहविरचित द्वितीय ३९ ४० वहद प्रमोदविशदत्य रसात् , परमाणुमि पुर टव प्रसूतै । सचिन सारधनसारसैनवमङ्गमण्डनमगार विभो ॥ उसुमायुवस्य चुमुमानि मनागापि सम्मुखानि नहि यत्र ययु । यह तानि तीर्थकृति सङ्घटयन्, स ममौ कृती मदनतोऽन्ययिक ॥ यमुनोधसङ्गमथिया सचिव प्रथिताय धुपमयधूनभर । प्रमदेन त तणनकारि नम सरिदम्युनि धुनुनिनि सवनम् ॥ अथ तामस कवलित चलिता अनरेतवन भगमुद्रिस्ता। नवदापिनापरिकरण चिर, निरराज बजिनमय सचिव ॥ स्कुटमष्टकर्ममथनोऽमिति, प्रथयनिहादिवसानि महम् । स्वयमष्टमूर्तिमुन्दुसम, सचिवोऽयम् न्यथित दिभु यश ॥ सचिवस्य दास इव गान्दजितो, जम्वाह एष गिरिमूर्ति यहन् । न वर्ष साहजनतानिमयात् त्रुटिनान्यद सलगानि पुन || देया स्वामिन् पुनर्म मुटतपुरपुरोटोकनानंति बन्य- जानन्दसन्दसारैत्वि घटितमना नेमिनाथं प्रणय। नाम नाम निकाम विधिवदपिपुर मन्त्रिमान्योऽयमम्या मान्यप्रद्युम्ननुप्यानपि पुर्णरुवपु पर्वतादुनतार ११ ४२ १३ ·, ३ ४ ५ ६ ७ परिशिष्टम् । सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यम् । अथ गिरीशतटीषु मनीषिणां, परिवृतः परिपूर्णमनोरथः । पडपि तत्र ददर्श स्तून् कला-शुचिरयं चिरयन्त्रितविभ्रमान् ।। प्रकटितायसकतरिका मधौ, मधुसखस्य भटा इव किंशुकाः । भ्रमरसगसितेतरविस्फुरत्-सुमनसो मनसो ददते मुदम् ॥ इदमभूद् दलयन् नलिनी: प्रियाः, मम मह परिखण्डनहेतवे । इति हिमस्य भिदामहिमश्रुतिः, स्म तनुते तनुतेजितविष्टपः ॥ स्मरशिखी तनुमानिव चम्पकः, कुसुमितो मधुपावलिमितः । दहति काननसीमनि नाचन-विरहो ! विरहोषितयोपितः ।। स्मितसरोजमुखीमुखवासना सुरभिमद्यविशेषितसौरभम् । परिदतापरवटिगधुमती-धबकुलं बकुतं प्रति भावति ।। मुमनसां त्वमसि स्थितिभूस्त्वया, जयति विधर्मसी कुसुमायुध. । मधुमितीह रसालरसालसा, पिकवयः कवयः कथयन्लमी। स्मरनृपस्य चरत्वमुपागता, द्विजचया मधुरध्वनिशालिनः । मधुलिहः सुमनस्सु ददुः पदं, तिलकजालकमातविभूतयः ॥ दधुरनानिपङ्गतुलामयो-मुखशिलीमुखराजिविराजिताः । फुटविकाशमुखाः कमलाकराः, न पथि के पधिकं प्रति प्रीतये ॥ स्तुतगुणं कुतुन मधुनते-रिय ग्याकुलितः मुमनोमयम् । मधुसखाय मधोविनियोगतः, दारचयं रचन्तितमा लताः ।। न्यथयति प्रथितारणतेजसो, दहनमन्त्रमयादिव शखतः । मधुसखोऽयमशोऊटतालसत्-कुमुमतोऽसुमतो विरहातुरान् ।। मलयजगुमसभिभुजाम-स्फुरितफूकृतिसम्भ्रमसम्मृतः । पथिकलोलदृशा मलयानिलः, मुविपमो विपमोहमिय व्यधात् ॥ फमलकोमलकोशकुचोनते-रलिकलालिनवासितसम्पद. । बततिकातनिकायवनधियो-ऽविरुभगोकमशोमत पागिन् । फमलकान्तिहरी कृसतां नयन् , सह हिनामिहिनेन विभावरीम् । कमलबन्धुानोन्नमनो पभो, शुचिरय चिरयन दिवसत्रियन् ।। द्रुतसमेतदिनाधिपतिप्रभा-परिगलातरोतमोरगा । भनिनोलशिरोरम उलाद, रिदनासचो नभु ॥ महमिहाराग्नि मितेतरो, सरिभा-यमा सितलो। श्रमति भाषा नापारले, विचलि र मिति नहुने । १ग-पक्षिम्तोमा ८ ९ १० ११ १२ ·{द्वितीय १६ १७ १८ १९ २० . श्रीमदरिसिंहविरचित तरलतारलतागृहपङ्कज च्छदनचदनचन्द्रमरीचिभि । तफ्नतापनताकृतिरप्यसौ, रतिवरोऽतिवरोरुपु जृम्भते ।। नमसि दर्पणतुल्यतडिल्छता, जलदपद्धतिरद्धतडम्बरा । मदनसैयगजनजपद् वभौ, कृतरवा तरवारिसितेतरा ॥ चियदीमिलदर्क निशाकर-द्वयमये नयने मयतो मृदशम् । यद्तुला तडित धनमालिका विकरवा करवालमिवाक्षिपत् ।। यदयमेतदवाप्य तपस्विना, हदि हतोऽपि जिजीव मनोभव । अपि भुनभुजा शुशुभे सुधा-क्यचन वचन शिखिना तत ॥ मदभिवर्धितसिन्धुमहीरह-वमपिशोषकमेतदिति क्रुधा । अधिककर्ममह सहमा धनै , कवलित वलित तडिता मिपान् ।। अपरना परतापककण्टिका-हतककेतकंकलिषु पट्पदी । अमलकोमलफोरकसौरभ स्थितिपु जातिपु जातरसाऽभवत् ।। अलकलोलमधुनतमन्जुलाऽ म्युजमुखी जघनोग्वलसकता । शरदि हसरवेण समाश्रिता, धृतरसा तरसा तटिनीपथू ।। कचन भतरि याति तपायये, पनघटाधुजलानि मुमोच न । विरहवद् दधती तपन व्यया प्रदमम दममङ्गलाकया । युग्मम् ।। पदमधत्त गतस्य पयोमुच , सुहृदा यमसी शिविना गण । गलितपत्रमयातपवारणैरविभव विभव महसा क्षिपन् ।। समुदित मुदितेऽम्युरुहि प्रिय कुलवय वलय सरिता तथा । अमृत सम्भृतसम्पदर्यमा पिमल विमल च विधुमेह ॥ खररुचर्विजयाय निजद्विप , सहसि साहसिकौर निमावरी । प्रतिदिन परित परियधितो रामहिमा महिमानमुपाययो॥ तुहिनम दतरा मलिनन्जिनी-मलिनि मुञ्चति रागपरामपि । फशिफाभिरहो ' शतपत्रिका, सह सित हसित परितक्ते ।। पदमकारि मुरड मुहमा सदा, विमल कातिनि उकुममण्डिने । हिमरुच कमलस्य च सम्पदा, हमनिकामनिहाररिनुन्नया ॥ तुहिनवाहिनयानुनपातभी सूचितचितानातान् । बरतनरतनूमगि भास्वरा-तपनति पनि स्तनमा ट हिमभरस्य तप प्रथिनोनत-चनमहीन्ह प्य नमो नन्। निरपरि निमनाथम, दिनकरी न करोन कथावन ।। व अभिभु॥२ एतत्पर कस पुस्तस्मानास्त॥ २२ २३ २३ २५ - २६ - २८ २९ ·१२७ ३२ ३३ ३४ परिशिष्टम् ] सुकृतसंकोचनमहाकाव्यम् । पुलककम्गितसूकृतिभिः परि जनकर्म दिशन् हरिणीदृशाम् । हिममयः पवनो ननु कामिना-ममितकामितकारणतां ययौ ।। पथिककाननममनोभव-ज्वलनसम्भवधूमभरोपमन् । नवलपङ्गरजः पवनाहतं, जगति रङ्गति रङ्गितषट्पदम् ।। दिनमयं नमयन् सहसा कृत-स्मरजनी रजनीः परिवर्धयन् । विरहितारहितासु सुखोसिका-रसमयः समयः शिशिरो मृशम् ।। सततकुसुमितानृतूनशेपा-निति समकालमिहावलोक्य मन्त्री । अधुनुत विदितप्रभुग्नभावा-तिशयविचारचमत्कृतः किरीटम् ॥ शैलेऽस्मिन् पुरुहूतपौरमिथुनैर्मन्त्रीशनिर्मापित- श्रीमन्नेमिजिनेश्वरोत्सवमवत्कौतूहलाकारितैः । रन्तु नित्यपडतभूतिविभवल्लीभवल्लीलया, सानदैरतिमन्दनन्दनवनीमुक्तस्य॒हैः सस्पृहे ॥ कुसुमारचायमनसां श्रवणे, सुरयोपितामथ सरोजजुपि । कुसुमादुपेय निभृतवनयो, दधतीव भेदमलिनो मलिनाः ॥ वयमेव रानपदवीं गमिता, मदनेन सम्प्रति किमभिरिति । अवचिन्वते स्म कुसुमानि तदा, रमणैः समं सुरकुरङ्गदृशः ।। नववृक्षमूर्तीि यदकारि तप-स्तपनातपेन धृतरागभरैः । तरुणीकर महणपुण्यफल, नवपल्लकैरिदमलामि ततः ॥ नवपल्लवा निजविभूतिद्वतो, वनवर्तिनः स्फुटमगोकजुपः । परिकम्पिनो हटवशादरणै-स्तरुणीकरैर्चिभिदिरे रमसात् ।। कुसुमार्पणेषु रमण सुदशा, प्रथितेऽन्यनान्ति लघुतां गमितः । हृदयात् तदावतरलेन सह, श्वसितेन तूलबदकर्षि बहिः ।। ददता प्रमूनमपराभिधया, दयितेन वनिमयाऽभिहते । हृदि मानिनी ननु विभाग दृहां, सजलामवागतनुव धसितम् ।। उदितं प्रियेण निभूतं चतुरा, परगोत्रमश्रुतवती च रहः । तदुरस्थपुष्परजसि असितं, न्यधिताधमधु च तदुश्यने । सजता सजं गिरसि पद्मशो, मृदु चुन्चता प्रियतमेन परा । अपि शेमुपीश्यतया न रसाद, दहशे परा न तयाऽपि रूपा ॥ सकलस्वकीयकुमुमस्वहति-प्रतिपन्धिनीः प्रति मुझं मुशः । अमुचन् शीलिमुखम्तानि लता., समभ्ययनहह ! तान्यपि ताः॥ ३९ ४१ ४२ ·१२८ [द्वितीय ४५ ४६ ४७ ४८ श्रीमदरिसिंहविरचितं अथ काननान्तरविहारसव-नवखेदभेदरभसेन ययु । दयिते सम मृगदृशोऽधुनिधि प्रतिहस्तक सवनतु सर ॥ तरुणीसमागमवशेन जवात्, फिल पच्चलोऽजनि मुदा द्विगुण । विलसत्तरङ्गारकोटिरय, तिस्यन् निजा कमलिनीदयिता ॥ अतिदूरत सरभर्स रसमाक्, समुपेत्य लोलविपयन्यसन । कुचयोविठ्य सुदृशा निलय, प्रययौ तरङ्गनिकर सपदि ।। दयितेपु तोयजवनेषु गते, रभसेन यत्र कलहसले । सरसी रराज सुदृशा बदनै , कुचमण्डलैरपि च फेनभरै ॥ हरिणीच्या कलितरागभर, कुचसङ्गमेन परिवृद्धरसम् । त्रुडदम्बुजन्मापटेन सर , परिमील्यत्यतिमुखीय च ॥ अवलोक्य कोऽपि रभसेन जन, विपरीतलोचनमुदाररस । हरिणीशा श्रुतिसरोजरता-ननचुम्बनव्यतिकरो हसित ॥ भभिसेचनेन नयनप्रसूति प्रसरत्कटाक्षरसतोऽनुपति । अपरा सखी प्रति करप्रसूति युतनीरशून्यजल्केलिरभूत् ॥ द्रुतमुद्धृतेऽन्युअमिति प्रकट, जुडितस्य वारिणि करे कमितु । विदितत्य वीक्ष्य मुखमस्य नवा, रमगीन किं फिमक्त प्रपया ।। ईटेकेलिरसप्रसन्नमनस स्वर्गोकसो भास्कर, यातेऽभ्यम्युनिधि सर कुमुदिनीपोधप्रवुद्धक्षपा । श्रीमन्त्रीघरवस्नुपालयसा शुने सदैवाम्बर कोडे वैभवपिटविष्टपतम स्तोमन नानुर्दिवम् ।। ४९ ५० ५२ आस्त याचदखर्वपर्वतयटा गुर्वायमुर्वी मश, नावन्न दतु वस्नुपाल ' जगतापुग्यैरगण्य वान् । येनैता भुजगाधिपत्लव भुजे वियम्य नागागना गोष्ट्रगीतमय या ध्रुतिरसैराचान्तचितोऽभवत् ॥ भाबमापि कृमाकृति द्विवपति व मूर्धनि स्वथुनी धोते धारयत जापतिरनावग्यो गुगप्राहिणाम् । सप सातमन्यनु यमुमरे पुग्गानि पा शिरो म्या दानवतानुभावपि गुभावतो चमत्ते गुणो।

·३ परिशिष्टम् ] सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यम् । श्रीवस्तुपाल ! रणभाजि भवत्कृपाणे, धाराधरेऽपि परवारणविनमेऽस्मिन् । उत्पत्य कोपतरलं सहसा जगान, सङ्ग्रामसिंह इति स स्वयमेव भङ्गम् ॥ वस्तुपालसुकृतामृतप्रपा, काव्यमूर्तिररिसिंहसूत्रिता । कण्ठदनरसपायिनः शिरः, कम्पयन्ति किल यत्र कोविदाः ।। प्रतिसर्ग प्रबन्धेऽस्मिन्नरिसिंहविनिर्मिते । इमान्यकृत चत्वारि, काव्यान्यमरपण्डितः ।। ॥ इति सुकृतसङ्कीर्तननाम्नि महाकाव्ये पड्कतुवर्णनो नाम नवमः सर्गः ॥२॥ ४ 2 तदनु वदनकान्तिन्यत्कृतेन्दुः कृतीन्दुः, समुदितमदपात्रं पूर्णयात्राभिलाप । इह विहितनिवासः काशसङ्काशकीर्तिः, क्रशितविततकर्मा निर्ममे सद्धभोग्यम् ॥ १ मलयजमयमम्भः पादयोरुत्तमाते, धनमथ घनसारं चोवरं चार चाङ्गे। यश इव निजमीग्रूपमारोग्य तेन, स्मयरसमुपनीता साधनोऽगाधयोधाः ॥ २ सन्नं यत्न तदापि रत्नकनकस्तोगैस्तुन्धाराये, तस्मिन् यच्छत्ति पान्छनाधिकतरं दीनपु दूरादपि । मन्येऽपि ततो गभरिमजितो रत्नानि रत्नाकर- स्तस्य स्थैर्यनिराकृतश्च करदो हेमानि हेमाचलः ।। किं स्ते कर एव हेमनिकरं श्रीनेमिभक्तिक्रिया- तुष्टै रैवतकाविदैवतकुलैः किं वा निधिः पूर्यते । । इत्थं याचकसञ्चयस्त्र किमपि स्वस्यापि वाञ्चाधिक, तस्मिन् यच्छति खेनरेष्वपि चमत्कारश्चकार स्थितिम् ।। सदानी दीनो मुहुरपि गृहीत्वा बहुतर, स्वयं निर्विरोऽस्मिन् दददयमनिर्विष्णदयः । अहो ! किश्चिन् कोऽपि कचिदपि न याचे वचनं, चिरादुच्चार्येदं धवलकपुरे गन्तुमुदितः॥ ५ दुष्कर्मादिपविः पवित्रमहिमा नास्यां कदाचिन्महा- मोहध्यान्तरविः प्रविश्यति भृशं सदो महोत्साहवान् । इत्थं पापलिपि विलुप्य करणे भालोपमे वामन- स्थल्याः पुण्यदिनं चकार मुस्ती कुर्वन् प्रवेशोत्सवम् ।। कर्परागुरुघूपधूमपटलैरशिप्यमाग. प्रति- प्रामं तीर्थवृत्तामगेन कृतिना ये जनिर वारिदाः। ४ ६ ·। द्वितीय ७ ९ श्रीमदरिसिंहविरचित तैरव जुटिते जल पयि तथा प्रेम्णेच पृष्ट यथा, सपूणानि सरोवराणि न पुन सिकोऽपि मार्गोऽनसान् ।। स्वस्थानप्रस्तस्वाल्लभजनप्राग्भारसघ परा रम्भारम्मपुर प्रस्वरमनोवेगावकृष्टैरिव । साफ सजनै समुझिनतमोभारैस्तदौ सुक्यतो, गच्छद्विपालकमाभिधपुरोपान्त प्रपेदे कृती ॥ ८ स्मेरकाश्मीरनारच्छुरितपथतया रागमासाद्य सयो, होलालोलापतामाञ्चलतरलचम कारिचञ्चत्कटामा । जातक्षोमा पुरीय सपिपुलपुलकार्कीर्णदूवाड्कुराने, प्राप्ते श्रावस्तुपाले सति सचिवशचीवल्लभे वल्लभेऽस्मिन् ॥ इय सर्वाङ्गीणप्रगुणितविभूपा फिल तदा, तदाशेष यावत् क्षणमिव पुरी भासुररसा । अभूद त शूया हृदय इव याने पुरजन , सम श्रीमन्त्रीय प्रति सरमस वीरधवले ॥ १० श्रीवीरधवल-तेज पालाभिधसचिवमध्यग सचिव । त्रिपुरपीतिस्थापितहर दव हरति स्म तत्र मन ॥ भास्वन्नि स्वानभेरीमुरजभरजनिध्वानसन्तापभाति- भ्रष्टाहवारदेवीकृतरमसपरीरम्भसरम्भदृष्टै । शकायदेवचकैरपि सचिवपति स्तूयमानस्तदानीं, पारेभेऽसौ प्रवेश पुरि पुफिवपु पौरदृक्पीयमान ।। अथ पृथुकमतुन्छैरतदु सद्गय त त्रिभुवनमपि शब्दरबसवावदूफै । नवगितिविदग्धा मागधा भागधेय प्रगुणितगुणमाज तुष्टुवुर्नन्त्रिराजम् ॥ १२ जय जय नयशालिन्नासमुद्रातयो क्लयमिलितकीत । मन्त्रिपशक !! दलितफलिबिलास ' प्रस्फुरत्तीर्थयात्रा ततयुगनव्यप्रस्तुते 1 वस्तुपाल ! ।। १४ वलिपि कनिकाले याचकालीकराले, यदि भृशमभविष्यद् दानवो दानयोण्ड । इति भवदवलकार विष्णुयन विनाऽपि, स्वयमयमगमिप्यद् देव पातालमूलम् ॥ १५ श्रीविधामास्पदमपि मदाद दासयस्याशु , स्पष्ट तुष्टो जनयसि जन श्रीविनिद्र दरिद्रम् । सामध्ये ते स्वयमिति ममालोक्य पाता न सौस्थ्य, नो दौस्थ्य वाऽपिप ! पुलिसय यथाभावभीया || सा सङ्गतगौरव सह रादा कार्यों न कार्य पुन नाचैराहगनादश जलपत पुत्री पुराऽपाठि यत् । तस्या त पटनस्य निशठनया पाठ ददया दवे, मुद्रा हाटकपत्रिकेव सलिपि श्रीवस्तुपाल ! त्यया । . . . १७ ·परिशिष्टम् । सुकृतसकीर्तनमहाकाव्यम् । श्रीमन्त्रिमुल्म ! भवदीयविपक्षलश दुम्कीर्तिमित्रिभुयन परित परीतम् । काह कुरामि तव फोर्तिरितीव वक्तु, कर्णोपकण्ठमगमत् पलितछलेन ॥ १८ श्रीसोमान्वयवार्षिवर्धनविधो । मन्त्रीश ! वागीधरी लीलावन्प ! भवानपि जगत साधारणो वेधसा । इत्थ दाननिदानवैभवभवद्भालन्धरस्थापित स्वैभिर्विभवाक्षरैविभवभाग दु स्थोऽपि सौस्थ्य दधौ ।। कोपे पायमतप्तमार्गगसम चक्षु क्षिपती पुन , प्रीतो मौक्तिकदामसोदरमिय ध्रुरेव मन्त्रीश्वर ।। उल्लासान्निधन धनं च ददती प्रत्यर्थिनामर्थिना मन्येपा किमु चापवलिरतुला किं कपवल्लिस्तव ॥ २० आदोलयन्ति कृतिनस्तय कर्णदोला लीलासु ये गिरमुदारमुदा रसाढचाम् । भूकल्पवृक्ष ! तनु निजमौलिकम्पात् , तेभ्य फल दिवि यश कुसुमान्युदस्यन् ।। २१ का शक्तिर्दुसदा सुधारुचिरसातेफ क्षयी पायते, ते पक्षान्तरितोऽखिलैरपि समे निधन्तु दैत्यात्तत । अक्षीणस्य सदा त्वदाननसुधाभानो पिबन् वाक्सुधा मेक सम वलस्य वीरधवलो यावन्न सन्नद्यते ।। २२ असौ ते सचिदावतस ! निबिडाहकारफारस्करा- वष्टम्भस्थिरपीरुपद्विपमहाकुम्भभ्रम भेजतु । कुम्भावभ्रमुभर्तुर रहरिस्कूर्गत्करालालन- त्रस्ताऽसौ परिहत्य नित्यसुम्विता विनाम्यति श्रारिह ॥ २३ बुद्धिलतेव तव वित्फुरिता समस्त शास्त्रामृतैरिह भृते हृदयालया। श्रीवस्तुपाल ' भुवि यत्प्रभवा प्रसून-माटेव मौलिपु न कैरघटि त्वदाज्ञा ॥ श्रीसोमाचयकुरिमोद्धृततुलापा पतदुर्बल ग्रेगोयष्टिरनिष्टविष्टपविपसन्दोहलोहार्गला । श्रीविश्रामतरु पराकमरिस्तम्भो रिसुक्षोणिमृद्-दम्भोलिप्लव भाति गूर्जरधरोद्धारैकधुर्यो भुज ॥२५ अमो भृक्ष सन्ततसञ्चरिष्णु-लक्ष्मीपदालतफरक्तकाति । भवत्कराम्भोरवद् विमाति, कृष्णारिनाराचिहुरालिपालि ।। २६ असन सनद्धे यदिह पिहरन्मार्गणगग स्मयस्मरे मेरो कटकमटित क पनिटपी । इति व्यक्त युक्त सचिवकुलकोटीर ! करज-व्रजव्याजेनाय मणिमुकुटबन्धस्तव करे॥ फिल जगति भवद्गति विलोक्य, स्वगतियश शितिनीरव सुरेभा । सचिन ! तव भुजेऽपि भूभिभार, दधति पदात् पदमप्यमी न चेल ॥ . २४ ·१३२ धौमदरिसिंहविरचित । द्वितीय अमरुममुगऽस्मिन् सेवा देव ! काम, तर सचिव नमन्त प्रीतिमन्त समन्तात् । नसलचिनीचाधौतभालस्थदौथ्या-पानतय दयामी भूतिभार भजन्ते ॥ २९ इति वर्ण्यमानगुणगौग्यो सो-धुरवदियन्दवरभारतीभरै । जिनदवतालयपुरस्सर शनै, प्रविवेश पत्तनमसो महामनि ।। ३० अध त पिलोकयितुमाउल उल, मुदा गया पदवी कौतुकात् । अचत् तदाश्तमुक्तात मग क्रियमाणामतति दर्शितादरम् ॥ विरचय काऽपि मणिरण्टल ब्रुनो. द्रुतमेकमेव चलिता कुतूहलात् । जगदुनमाननदोगयस्मय-स्वयमागतामणिमण्डला वभो ।। ३२ औमुग्यभावरतभूपणवैपरीत्या, कावलम्बितमणिश्रितक्षणाभ्याम् । फाचित्रकार जितजएम्भगोभे, पोन्नोन्नतस्तनतटे मुकुटावरन्धम् ।। नौमुस्यत काचन चित्रकाथ, कर गृहीता नगनामिमेव । स्निग्याननत्रान्तिवशात् फिरन्ती, ननदये तत्र दयौ मृगचम् ।। ३४ बैंककमान्यमिलित गुगुभंऽपरस्या, पक्षान्तरप्रसूमर कनरीकलाप । सायस मुमकार्मुसन्निधान, पृथ्वीवरानि निह तुनधादनङ्ग ॥ ३५ ताडइमेक कर एव काचित्, तदा वहन्ती चपल चचाल । रैलोक्य जेनरमरचक्रवर्ति पताफिनीवापविलासिचक्रा ।। ३६ आधात् पदे सपाद काचन काञ्चनस्य, हिझीरमकुन्तिकौतुक्मेकमेव । स्त्रीपु स्वकीयविजयध्वजिनीपु विवे, दत्त तु वीरकटक मकरध्वजेन || कृत्यैकमेव निजमञ्जनमञ्जु नत्र-माविभ्रती परमनञ्जनमेव काचित् । आभूपित नु सहन नु विशेपट्टय, जालगता तिल विचारयतीव लौकै ॥ ३८ काचित् तदा मन्त्रिपर निरीक्ष्य, सञ्चिद् निभाव हृदये वहन्ती। दष्टाधा पागिपुटैर स्थ, पिण्डीत पाठयति स्म हारम् ।। ३९ काचिद् भुजान्या बहिरङ्गभावा ठून्य यदाऽऽलिङ्गनमाततान । अन्तर्गते मनिवरऽत्तरङ्ग-भावादशून्य हृदये तदाऽऽसीत ॥ इत्य गौरवगौग्पोररमगीरहुकटान एटा-गुच्छच्छायमयूरपिन्छपटिनडनच्छविच्छादित । मन्द मन्दममन्दवन्दियचनैरानन्धमानो ययो, धन्य सौधमसौ धरातलमुधाधाराघरो धीरधी ॥ भूतातीर्थपतेरथाऽयपदेऽन्यारोप्य लोक पुन , सम्मानोचितचातुरीपरिचित सर्व विसर्य क्षणात् । साक्षादक्षतपानपरितकरय प्रमिद्वासना रगन्मद्गलपर्धित स गमयामास स्मितो वासरम् ।। ३७ ·परिशिष्टम् ] किश्च- सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यम् । २ , - तात ! ख्यातगिरः सुता मम हता ही ! कालिदासादयो, नन्वेकस्तु चिरायुरस्तु जगति श्रीवस्तुपालोऽधुना || मार्कण्डः स्फुटमाशिषा शमवतामल्पायुरप्येप यत् , कल्पायुर्जयतीति वाग्निगदने धाताऽस्तु जातादरः ॥ श्रीवस्तुपाल ! भवदीययशोऽगजस्य, शधन्नभोऽङ्गगविहारमनोहरस्य ! सारङ्गसङ्गतकरस्तरवारिधारि-रक्षाभटश्रियमुरीकुरुते सितांशुः ।। सिन्धुराजविजयोग्यलं यशो, वस्तुपाल । तव चन्द्रवद् दिवि । यत्र दुःखपटलीमलीमस, सिन्धुराजमुखमेव लाञ्छनम् ।। यत् कवेर्लवणसिंहजन्मन , काव्यमेतदमृतोददीपिका । वस्तुपालनवकीर्तिकन्यया, धन्यया किमपि यत्र खेलितम् ।। प्रतिसर्ग प्रबन्धेऽस्मि-नरिसिंहविनिर्मिते । इमान्यकृत चत्वारि, कान्यान्यमपन्डितः ॥ ५ ॥ इति सुकृतसङ्कीर्तननाम्नि महाकाव्ये पुरमवेशो नाम दशमः सर्गः ॥१०॥ --K→ आसाद्य वीरधवलाधिपतिप्रदत्त-श्रीस्तम्भतीर्थनगरप्रनुतामथासौ । कीतीः क्षिती तनुमतीरिख कीर्तनानि, कर्तुं समारभत मन्त्रिशिरोऽवतंसः ।। पञ्चासराहमणहिल्लपुरीपुरन्ध्री-सीमन्तरत्नमिव पार्थजिनेशवेश्म । उद्धृत्य येन यशसा जनितो जरत्या, हस्तावलम्धनविर्यनराजकीतः ॥ श्रीस्तम्भतीर्थनगरे रचयान्नकार, भीमेशवेश्मनि च फाञ्चनतु-युम्भौ । मूर्तेव कीर्तिरनिशं घरबैजयन्ता, नतिं यन दिवि देवनदी जयन्ती ॥ उत्तानपट्टमज(त)निष्ट पुरश्च भट्टा दित्यस्य म्र्थनि च फाबनशेखरं सः । तनैव दूरतरतापयश प्रताप कारस्करद्वितयसन्मयीनभूते ॥ महापूजनवने बहकाभिधाने, कूपं व्यधापयदसौ क्षितिनाभिरूपम् । दुर्वाकुरप्रकरकर्चुरितागकुन्या मार्गापदेशमिलितासितरोमराजिः ।। अग्रेऽपि तत्र वकुलाभिषचण्डभानो-उच्चैः सुधामधुरमण्डपतिवैन । स्पष्टीकृतोऽयममुना प्रभवप्रभावो, भूमौ चमत्कृतिकूते स्वयश.शशाङ्कः ॥ श्रीमानखण्डपदमण्डपमत्र मन्त्री, श्रीविनायशिवसन यदेस चके । रोगन्ययाय कृतिनां दधदोपवी, तावतारमस्त स्वयमेव देवः ॥ २ ३ ४ ५ ६ ७ ·। द्वितीय ८ सोमदरिसिंहविरचित उभे पद निजयशोभरसोदरस्य, तमस्य तन विदध यदशौचभा या । तर स्थित तदनुवासरमा मभासा, विश्यवस्तुपु इस उपरिप्रतिष्टम् ॥ अमेय साधुटतयऽद्भुतपुण्यत्मी-नरोपम वसतियुग्ममसी चकार । या प्रतिक्षणमहोसपहनुभूना, भूमिधर्म यहति वदनमालिीच ।। आरोहवैभवभूत तहगीमिवासो, उम्भस्वनीमुभयपक्षगयाक्षननाम् । नेन प्रपामा रसग्रसरमशरया, वील्यैव यामयति मड् न निति क ॥ १० तेन व्यधायि धवल कारपत्तनश्री टीलाशायमिवाऽऽदिजिनेन्दुचैत्यम् । मुक्याऽपि चभजनाननपङ्कजानि, यत् पीयते जनविलोचनचनरीकै । भनापि तेन वसतिद्वितय मुनीना, हेतोरकारि सुकृतामृतपानपानम् । यस्माद् द्विधा प्रस्मर शुचिकीर्तिरी, विप्रिय यति विलतहारदोमाम् ॥ १२ या कीर्तिरस्य समभूदिह रागकाख्य भटारकालयममुद्ररणन विश्वे । तस्या भुनङ्गम जगद्गमनाय मार्ग, वापीमिपादयामहेव कृती वितने ।। सा काऽपि कोमलयगोऽङ्गजवर्धनाय, धात्रीप तेन रचितेयमिह प्रपाऽपि । या पूरयेत तृषितेषु तदावजात-म येषु केषु न पय कलाम्तनो थम् ॥ शत्रुञ्जयाद्रिमुफुटस्य पुरो जिनस्य, तेनेन्द्रमण्डपमिद तदकारि किश्चित् । अप्येकनारमधिगम्य जना यदन्त म मातरपि न भजन्ति कदाऽपि तापम् ॥ १५ अत्र न्यधापयदय नवमुजयन्त श्रीस्तम्भनाधिपजिनाधिपचैत्ययुग्मम् । तत्केतुफैलवकरद्वितयेन कीती, रम्येन्द्रमण्डपगिराभुवि नृत्यतीव ।। लक्ष्मीर्मयाऽवलगिता जगदेकमर्तु भक्त्या ततोऽवलमायेयमिमा च देवीम् । वाग्मद्धिमत्र रचयनिति स स्वमेक-मान प्रमोगमपि वामिमनमप्य शमत् ॥ मूविधाप्य निजपूर्वजपूरुपागा, तेनान नियरुचिपअनिभैस्तदास्य । या प्रागिता रजनिमालनशीलपा-दुस्था फिमेनमपि मुञ्चति साऽपि लक्ष्मी ॥ १८ मूर्तित्रय हरिकरिस्थमपूरि तेज. पालस्य वीरधवलस्य तथाऽन्मनोऽसौ । सन्नद्रमुधुरफलिप्रलयाय मूर्त-मध्य युगनयमिवान पावरदेशे ॥ १९ चत्वार्यय चतुरधीस्वलोकना ऽन्वा प्रद्युम्न-शाम्बाशिखराण्यवतार्य तत्र । तजमर्कातिनिवहस्य चतुर्मुखचान, धातु श्रिय निदधतोऽपि बभूर धाता ।। २० आलोक्य वीक्षितपुराननभूपभक्त्या चै यदिया जिनपतेन्तमतीवभक्तम् । अतथमत्कृततया शिरसीव क्लुतो, पागी तदीयकृततोरणतिवेन । २१ श्रीसुत्रत भृगुपुरादयमत्र मंत्री वीर च सत्यपुरत पुरतोऽवतार्य । ताभ्या सदा विहितदीपमनोहरा-या, लोकवयोमपि मुदा विशदाफार || २२ ·२६ परिशिष्टम् ] सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यम् । भामण्डलप्रतिनिधिविदधे जिनेन्दो-यस्तोन तन मणि-काश्चनपृष्ठपः । तत्कान्तिभिर्निदलितेषु तमस्सु चैत्ये, दीपा जयन्ति यदि पूजनमङ्गलाय ॥ २३ यातकुम्भमयतोरणकुम्भजातं, तत्रावरीकृतरविवि तेन तेने । तेनायमदिपतिरुपतरप्रभावः, सम्भाव्यतेऽयहरहरीलदोषधीशः । २३ यद्यम्बरे सुरगुरोरिख मे व्याधास्यद् , वेधाः स्थिति तदहमत्र मुहुर्निरीक्ष्य | अभ्रंलिहादिपतिमूर्धनि कीर्तनौघ-मेतेन कारितमसङ्ख्यमवर्णयिष्यम् ॥ २५ श्रीपादलिप्तपुरसम्नि सरः स चक्रे, यन्यातिरेकमधुरे लुटतीव तीरे । नित्यं नितान्तमधुरीभवितुं सुधाभुग्-भोग्यः सुधारुचिरपि प्रतिमामिपेण ॥ एप स्फुरदगुरुमुनिप्रसरामिहेव, स्वर्दण्डदर्शनपरां वसति वितेने । यस्यां यश सितरुचिविंगदः स कोऽपि, जहेऽस्य यत्र विधुरेव बभूव चिह्नम् || २७ तत्र प्रपेयमपि तेन नवा वितेने, यां प्राप्य शीत-मधुरोऽवलहारिवारिम् । पीयूपकुण्डहिमधामजमेव गर्व-सर्वस्वमन्यजगतोर्जगती वभञ्ज । २८ माधुर्यधुर्यमतुलामृतकुण्डवृन्द-स्यन्दानुविधर्मिय यत्र बलं राज | प्रामेऽपालितकनामनि तेन तेने, पातालमूलगतखातगुरुस्तडागः । २९ श्रीस्तम्मनाएगपुरतीर्थपति विधाप्य, शत्रुयानलचिन न स उज्जयन्ते । धोथितैर्दिवि यशोभिरदादपूर्वद्वैराज्यदुःखममृतांशु नभःशक्त्योः ।। ३० स स्तम्भनाभिधपुरऽद्भुतमुद्दधार, श्रीपार्श्ववेश्म रिमपि स्मितवैभवं तत् । थवागतौ नवकृतप्रतिमारलेन, कौतूहलाद् विमल रैवतकादिदेवौ ॥ तेन प्रपाद्वयमिहाघटि पार्श्वपार्श्व स्थित्यैव तादृशगुणप्रगुणं फिदैतत् । छायामनोज्ञममृताभजलं विभेद, तापं पहि स्यमबहि स्थमाप प्रजाया ॥ ३२ श्रीवैद्यनाथसदनात् फिल मालवेशो, दर्भाक्तीभुवि जहार सुवर्ण कुम्भान् । श्रीकेलिवेश्म सचिवस्तु स वस्तुपाल-स्तस्मिन् दधौ दिनपतिप्रतिमचिपस्तान् ।। ३३ चक्रेऽव॑दाख्यगिरिमूर्ध्नि निजामजन्म-श्रीमल्लदेवसुताय स मल्लिदेवम् । तदेहदीधितिभिरञ्जनमञ्जलाभि-लमायितं भृशममुष्य यश अशाङ्के । शक्तः क वस्तुमहमल्पमतिर्बनि, श्रीवस्तुपालसचिवेश्वरकीर्तनानि ।। यत्सङ्ग्यया दिवि विधिषितोडुपिन्दून् , शीताशुना खटिकयैव फलानि दातुम्॥३५ ईग्मन्त्रिकिरीटकीर्तनपटाराइट्यमानैर्मुहुः, कोनौना निवहरहम्प्रथमिकरावष्टम्भसरम्भिभिः । तन्मानाधिकवर्धनत्र्यसनिभिर्मन्ये विभिन्न नभ, स्वर्दण्डललक्ष्यमाणपिशवप्रस्फोटरेसास्पदम् ।। ३६ ·१३६ श्रीमदरिसिंहविरचित [मितीय विश्राम्यन्तु भुजाराजरजनीजीवेश-राजीविनी- जीवातु-स्तनयित्नयो ! नवनयनी या भवन्तश्चिरम् । उत्तम्भ भुज्या यशोभिरमलं दीय प्रतापैदिप- द्वायः सितमिदं तनोतु भुवनं श्रीवस्तुपालः सदा ॥ १ विश्वं न स्यादनीहग निखिलमपि कदाऽयेप टोपवादः, कप कच्चे ततस्व नदयसि विदुषो लब्धपुण्यावतारः । कल्पनः कामधेनुरिदद्दामणिरवि श्रीवसन्त ! भक्ती- भूयाम्भोधि गतानामिति भवति भवदानवारां विवर्त्तः ॥ २ स्फूर्जफेनावलिवयितोत्तालकटोलमाला- लीलालोलजलधिवलयव्याजतो वस्तुपाल।। क्रीडत्येता रणभुवि भव कतिप. स्तम्भतीर्थ- प्रान्ते प्रतिस्तवक्तिरसाः शनुष्कर्तियश्च ॥ विश्वेऽस्मिन्नरिसिंहकोविदकृतप्रौढप्रबन्धाद्भुत- श्रीमन्त्रीवरवस्तुपालयासी पीपूरपरोपने । एते हक्शादशेषविबुधैरास्यादनीये निथ- सान्या क्षमलन्यसिद्धिविभवे यावज्जगनन्दताम् ।। प्रतिसर्ग प्रबन्वेऽस्मिन्नरिसिंहविनिर्मिते । इमान्यकृत चत्वारि, काव्यान्पमपण्डितः ॥ ५ ॥ इति सुकृतसंकीर्तननाम्नि महाकाव्ये सकलकीर्तन- कोर्सनो नामैकादशः सर्गः ॥११॥ ४ ·गूर्जरेश्वरपुरोहितश्रीसोमेश्वरदेवकविचिरचित- कीर्तिकौमुदीमहाकाव्यस्थश्लोकानामकारादिक्रमेणानुक्रमः । श्लो पृ. ४१ ७३ अकल्पयदन अकारयदयं अक्षेषु नित्य २६ ३२ ७७ ९ अगस्तिभिः संव्यव २५ ८ अग्रे शङ्खचमू पृ. १८ अनेन सत्यापित १८ अन्धा एव अपरोऽपि विधास्यते ३२ अपारपौरुषो २३ अपि तादृश १८ अपि भ्रूपल्लवो १९ अपूर्वं तस्य २१ अपूर्व मन्त्रि ७ अपूर्वः कोऽपि ९ अन्यरातिशरा १२ अभिरामगुण अथ गूर्जरराज अथ गोदहलाट अथ चेतसि अथ चौलुक्य ४२ ५७ ४२ ४३ २४ १४ ४८ ७८ १ १३ १३ १० अथ तत्रैव ८० ६२ अथ दशरथकल्प ८ १८ अभ्यर्च्य भक्त्या अभ्यर्थ्यमान २३ ७१ १५ १ ३८ मथ धर्मक अथ पाथोजिनी अथ सचिवमवश्य मथ स न्यथितोऽपि अथाषिः सैप ९१ २७ ८ ८० ४५ मर्थकदा कन्द ३५ ८३ २९ २६ ८ ४ ४२ ३३ १७ ३९ १ ३४ २२ अलिहप्रस्थ २१ अमर्पण मनः २८ अमात्यमत्यर्थ १० अमात्यमालोक्य ३४ अमी सुमनस ३० अमृतैमानस ३० अमेयमहिमा २९ अयं जगति ३३ अयि वेत्ति भवा भरातिराजन्य ३८ अर्जितास्ते गुणा अलगुलहार ३२ अवधारितधान्य ३८ अक्नमदमृतां अवनिपचिरनेन मथोजगाम वामत्वं अयोजगाम मामन्तः अयोदयति अथोमणि प्रीम अधरधरी अधित्यकाधिष्ठित मध्वश्रमध्वस्त मनपाक्षीमि मनिम्तीनां निज मनुक्रमेण अनेकानोकहना ४१ ७३ २० १० ५४ ४ २८ ८० ६ १८ १७ ·गूर्जरेश्वरपुरोहितथीसोमेश्वरदेवफविविरचित- हो. पृ. ७९ अवलेपमलीक अवलोकितमात्र ३८ अवलोक्य चुलक्य २२ २२ ३३ ६२ २१ आभाति यस्य २० आरय सम्बादापि २० आलिङ्गितः समे ३५ आलिहितायाः मुभ २४ आवयोस्तु पितृ ११ आवर्जिता जिता ३५ आविर्वभूव ४ [भाविष्ट इव]] आशयामशिशिर ८ आ सम्भवा १९ आसाद्य कन्दर्प २ ५२ २८ ३४ ४१ २६ २३ २९ ९ ३३ अवश्यं नधरे मवाचितानि चापानि अवाप्तवेदाधि अविद्यामेव प्रवर्तकधूमै अवराजात्मजा असल्चर असतोखलं असौ गुणोति अस्ति हस्तिमद मस्मान् सुखेनो अस्मिन् कलो अस्मिन्नसमया अस्य प्रभोः पितु महकरोति नात्मान भहिंसाभङ्ग अहिंसावत अहो! देहमृतां ३३. ३५ आसाद्यते यया आस्तां तावत् ४ ९ ९६ ७८ ११ ३३ १२ १६ ४२ ४ ७५ २८ ३० 23 ३६ ३५ ४० अहो! ससार ४२ २५ १२ २८ ५ २६ आस्खे सहस्तः स ४ आहातुं विषम इत्यं वदन्नथ ४२ इत्युदीर्थ भुज इयती मछ २४ उचैर्वे २४ उदस्तहस्तैः ३५ उद्गष्टतस्तव ३४ उद्दामकामक्षितिपा उद्दिश्यापि द्विपा उन्मादं वीक्ष्य ९ उपकण्ठमकुष्ठ १५ उपकर्ता सता ४२ उपकृत्य कृती उपरतसुस्त ४२ उपरुन्धन् विरुद्धानां उभयोरनयो ऋतुर्दिगत्ता १२ एकघारापतिर्यस्य ३८ २४ ६८ ३४ १९ ४८ आकल्पिता शोभित आकारितस्तेन आकाशमिय चन्द्रेण आकृतिर्गुण आगत्य स्वपुरं आमानमामले मात्मानमानत जाददानाः पयः आदावेव आनीतवानसि आनीत न्यायतो ४५ ७७ ८० ३३ ७ ३१ ३९ ५६ ६ १९ ७ ·कीतिकौमुदीमहाकाव्यस्थालोकानामकारादिक्रमेणानुक्रमः । १३९ लो १०६ ३२ ૨૨ ८ ३० ११ ७९ पृ. ३२ कुर्वागः किरणा ११ कुर्वागस्त्वयि कुलमुज्ज्वल १५ कुलायमाकुलाः ३१ कृतविश्वमुदा ३९ कृतहारानुकारेण २३ कृतासनं तन्मणि १३ केकिपत्रमय ३४ केचित् कुलं ३२ केचिद् द्युम्नाय ३१ केनाऽप्यन्येन ३४ ४९ १ ८८ ९ ६ ४ ५० २९ ७० २६ १२ २ कोकइन्द्रं तदा ३४ ४४ ८ कोऽप्यपूर्वः २४ कौरवेश्वरसैन्यस्य २८ ५ ६६ क्रीडावतीनां नगरा एकावली वक्षसि एकेन केशिरिपुणा एकैव जगृहे एतयोविनय कणेहत्य चको कथं न विश्वक कथितारिविचारेण कदाचिदपि कदाऽप्युदयति कन्दपैकेलि करी करवा फरं चिक्षेप फरवालजलैः कर्णे लगद्भि कलयति कलशो कवीन्द्रशैलेन्द्र कवीन्द्रश्च मुनीन्द्रश्च कवीश्वराणां कत्यासि फाऽसि काण्डाना सह कायः कर्मफरो कालिदासः कवि कालेन करवालेन कालेन शोनिके कि नेत्रमार्गेण फिन्तु विज्ञपयिता फिमस्तु यस्तुपालस्य कुचो मुवृत्ती कुटजविटपिनः कुत्रापि श्रुति कुपितः करयालेन पुरानाभीकृत दुर्वन् गिरिभुवि १० २२ ३० ४० १५ ९१ २७ १९ ३६ ३१ ८ १२ १३ २९ रैर्महैरिवा क्व गतः सविता २९ क्वचित् तटी: १० क्षितिपान्तरविग्रह २४ क्षितिवलय क्षिप्वा धारापति ३ क्ष्मातलक्षेप खजिनः खजिभिः ३५ सिन्नायनि योणि ३२ गणेशस्येव यस्या गते भातो १४ गवळमुवलय गीतानि जैना ७ ३२ २५ २४ २८ ८ गम्य सोऽपि २ ६८ ६२ ५२ गुरुणा विक्रमे २० ११ १८ ५८ २३ गृहमारमते ३२ गृहीतभूरिदण्डाना ३ गृहीता दुहिता २ ८ ·गूर्जरेश्वरपुरोहितश्रीसोमेश्वरदेवफपिपिरवित- 요. को. पृ० २ ३५ १६ ३२ ७१ गृहे गूदे धातु प्रहः शुभैः सत्य घनमयसमया घनैः प्रसूनै ३८ ७ ३१ २३ ११ २९ चकार तारिका चकार देवी १७ १२ ४२ १२ ૨૨ ३३ ६७ २८ ९ १५ २५ २९ २४ १ ६७ २१ २७ २१ २६ जितं लदिमा त्वया २८ जीवनाय मनु ३६ ज्ञानाख्यं यस्य ४१ व्योत्स्नाजल ३१ झटिल्यागत्य २९ तं गोत्रमुख्य ३४ ते राजवीच्या २८ तटस्थ. प्रेक्षने २३ तत्कर्णार्जुनयो ३१ तत्कालमुन्मीलित ५ नत्पुत्रः प्रसरत् २३ तत्र तौ ददृशतुः १३ तत्रादिनाथस्य २ तत्राऽऽहवमहा तदवेत्य जवेन २० तदा तदालोकन ८ तदुपेहि पति सदगुणान् निपुणया ३५ तदर्शिनीनां हृदि १४ तश्चण्डप्रमादो तन्य. पितृवित्त २१ ९ तमतमिवा ३ तमन्तिके यान्त १३ तमन्यमिव ३ तनुजयन्ता तरणेरिव सिन्धु ३ तरणे तारका २७ दरम्य मल्ल तस्करवा तस्मादमात्य तस्मानिन्तर १६ तस्मिन्नय कथाशेने ८८ चकोरचक्र चण्डद्युतौ मण्डयति चन्दनाडगर चन्दनैश्चचिंतेव चन्द्रशालासु बालानां चलनमन्त्रिवलो चाणक्यादिव चापलादिव बालेन चिकीर्पिता श्रीस चुटकोद्भयभूपते चूदारनप्रभा बोलक्यचन्द्र छत्रछाया चन्द शास्त्रे श्रुता जगति वलिता जगदे जगदेक जने येनासि जटा-सीमन्तकान्त जनन्या जटरे जनितार्जुनतेजस्कं बनेन मेने जयन्ति कवयः चबेन यान्त्या बातशेत्यदल 'जानेऽध विद्याधर जामदग्न्य इवो जायते जल ५२ २७ १३ ४० तन्मां स्वचक्र १०५ ४३ ६९ २४ ३ ५ ८ २१ ११ २७ २० २१ ३५ ८७ १८ १३ ७ ·गूर्जरेश्वरपुरोहितश्रीसोमेश्यरदेशकषिविरचित- पृ० को ५८ धौतेव मुघया ४४ २८ ४२ ८ २९ २९ ३९ न केवलं केवलि न केवल मही न केवल शैल न चौरास्तम्य ३ ७० नच्छिद्रं क्षुद्र ६ ५९ ४० ५६ २४ २७ ७४ ४९ १९ ૨૬ ७८ ८ ७ ४ ५ नीलनीरद ३८ नीला-जमधु नुया च नन्या च ४१ नैवेद्यवृन्दै ९ न्यायं निवेशयन् १३ न्यासीकृताः पतिरतितपति परा स्मरावेदा ४१ परिजनैः प्रथम ४ परिपन्थिरू ६ पश्यत सचिव ३० पाणिपट्वज पायेयवन्त. पथि १३ पादलनैर्महीपाले ११ पित्राद्यैरुप ३९ पित्रा विचित्र ३३ पीयूषपायसै ३७ पीयूषविन्दुपसर्व ३५ पुंश्चलीनां तप १६ पुण्डरीकं दपये १८ पुण्ड्रेक्षवः क्षीरसाः १६ पुरं गेगरिव ३३ १३ ४ पुरतो यदि २० पुरप्रजानां ९ न नद वनं न पुष्पचापादपरो नमनमन्दप्रतिमः न माष. श्लाध्यते न मानसे न मित्रमन्तरे न मृगाङ्के नरस्नैर्गदुत्पन्नै न राष्ट्रकूटान्वय नरो न रोगापद नवं चयश्चित न वाहन यस्य न संसारस्य न सर्वथा कश्चन नानर्च भक्तिमान् नास्ति तीर्थमिह निगदि विधिना ३ ९८ ३५ ११४ ३९ ४० १२ ३१ ३१ ९ ७६ ४० ११ ७ ७९ पुर- प्रगरतां पुरत सरतो निदधे गुण निदानं नात्र १४ ३७ १९ १९ २६ ३८ ५ ७४ पुरश्च पृच्छेऽपि निपुणोऽसि गुणेषु निरन्तरं सच्चरतां निशामु नोच निशासु यस्मिन्नव निश्चला काय निष्कास कामः निस्वाननिम्वना नीरन्प्रेणान्य ५ ९ ६७ १७ पुरस्कृतस्याम्य पुरस्कृत्य न्याय ३० पुरान्तराणि निर्जिय ३२ पुरपाणामिमा २३ पुरो मन्दग्दर ३० पुलिनपरिसरे ८ ६० २४ ·कोत्तिकौमुदीमहाकाव्यस्थश्लोकानामकारादिक्रमेणानुक्रमः । १४३ लो पूर्वे सर्वेऽपि पृथुप्रमृतिभिः प्रकल्पितायां क्षिति पृ० २१ १० ७८ ४१ ४९ निधाजे भुजगा प्रकाश्यते सदा १७ १६ २३ ३६ ८ ३४ १० ७९ २१ प्रचुरं तदराति प्रज्ञामाङ्गिरसा प्रतापः प्राप प्रतापिनः पल्लवित प्रतितटघटितो प्रतिपतिभिर्भग्नो प्रत्यावृत्तिः कृत प्रदोपानन्तरं प्रबुद्धमात्रोऽपि प्रभुप्रोत्साहनं प्रभूतभोज्यानि प्रमूतमपि तत् प्रभोः सपर्या ६८ १३ २२ ६० ८४ ९ ३७ १३ २३ १२ ૧૨ १४ बहुमिः सह ८ वाहुभ्यामिव २९ चिल्णस्य कवेः भटा भुवन ५ भवमवरमिम ३० भवार्णवतरी २६ भाति यत्र ६ भान्ति देवाल्या २५ माले तस्य १७ मासः सेव्याः ३० भित्त्वा भल्लीमि १० भीमसेनेन भीमो २४ भुक्ते स्म सर्वेवपि ३७ भूपालोऽजयपालो २३ भूमिभर्तुरथ ४१ भूयान्मुदे तदेकं ३५ भूकुटीपटना १७ मुगुकच्च्मही १९ मण्डलाण यः २७ मपितुर्भुज ३४ मत्सरस्वर २० मदाकुलानि प्रमदा १३ मदान्धारते २५ मधुना लसदुत्की मनागनालोकित १७ २४ मनोरमाकार ४१ मन्त्रिमिण्टिलीच २१ मन्त्रिमण्डल २६ मन्त्री यद्यपि मन्त्रीमकर ९ १५ ३ ४ प्रयोजकान्य ४९ ३ २३ १९ ५४ १६ ७ १६ १३ ६६ २० २० ७२ ४४ ३ प्रविवेश पुरे प्रसरत्यय मत्सर प्रसर्पतः प्रोषित प्रसारितकरे प्रस्तेऽथ मही प्राकृता रेणुका प्राणेभ्योऽपि प्रियं प्रासादसौन्दर्य प्रासादास्तेन प्रियं विकामतां फलानि पुष्पाणि घकपाटकचेष्टितं चव देवेषु सब भूपति पलवारिधि ९ ४२ ३२ मनीषिणां मानस ५४ २९ ९ ४ १३ ८६ 클 मन्त्री तदासाध ४३ २८ ९ २४ ·गूर्जरेश्वरपुरोहितश्रीसोमेश्वरदेवयिविरचित- यो पृ० लोग २८ ७२ ६ ६४ ३७, १८ ५ ९ ६ wr M ४० ८ ८२ १४ ५१ १०१ २० १५ ३० ८ ३८ ३१ ११ ३८ ३ १२ १५ ६ १४ मन्त्रीशगुणमाणिक्य मन्त्रीशमालोक्य मन्त्रीवरोऽयमनु मन्ये मनसि मरीचिनिचये मलिनीभव महतां वर्तमानानां महीमण्डलमार्तण्डे माणिस्यमुक्ताफल मानार्गलां काऽपि मानी नामन्यत मालवस्वामिनः मालिन्य मार्जया मित्रेऽस्तमागते मुक्वा निःश्रीक मुख्य श्रीमल्लदेवाख्यः मुण्डेव खण्डित मुनेर्विजयसेनस्य मूदुर्वाणी मति मैरेयपानच्युत मोदमानोऽन्त यः पराभूत यच्छिलम्लेच्छ यत्र नारीमन यत्र यत्र यत्र सौधांशु यदि सम्प्रतिपत्ति यदुतमाङ्गस्थित यद्यप्यनुपमा यन्न्यून यत्र 'यमुनेव मधुपप्नं यस्मिन् विदग्धा यस्मिन् सदा ५ यस्मिन् सन्निहिते २७ यस्मिन् सरो २५ यस्मिन् होमानलो यस्य पौपच यस्य राजपये ३४ यस्यान्तगिरिशा १७ यस्योचैः सरस यात शीतचिः ३२ यात्राप्रसझेन ३२ यामिन्यामिन्दु १३ या मूलराजान्वय यावन्ति विम्बानि ३१ युक्तं कादम्बरी ३० युभागामसदृशा ३० येन केन च येन पोपट येन विवेकवरिण ये मन्त्रिणो येऽत्र च १३ येषां निमेपार्द्ध ३३ योऽयं जीवित यो वतते संप्रति १३ यौवनेऽपि मदना ९ रचितोपक्रमे ५ रजोमिः समरो ६ रत्नप्रदीपेषु स्थानथानन्द स्थैस्तुरङ्गैः ३९ रमययसिना रमयन्ति न के रमयन्ति मन रम्भासम्भावित रसालकरगे रागार पाल ६४ ३६ ८ १०४ २३ १० ४ ११ ૨૬ ४ ৩৩ ५० २७ ९४ . ११ १५ ५८ ६३ ७६ ३३ ३ १० ४२ ३२ ११ . २५ ६० ४० १ १३ ४० ४८ ·कोत्तिकौमुदीमहाकाव्यस्थश्लोकानामकारादिक्रमेणानुक्रमः । सो. शे १०९ ५२ ६२ ३२ २० ४८ ७० २० ७० राजन्य धन्यतम रिपुरीत्यनिवेश रोगान् धुरीणात् रुपा स्मितमुखः रूपेणाप्रतिमाः रेमे न रम्येऽपि रोहिणीरमण लग्नः पादेषु लङ्का गवावती लजावती त प्रति लमन्ते लोकत. लाटेश्वरस्य सेनान्य लावण्यमिहनामानं लीलावनेऽस्मिन् लोकनयो लोकेऽस्मिन्नव १२ विद्वानपूर्वः सित १९ विधुरेऽपि न ४१ विधृता विध २३ विधृतेऽपि सुते ६ विधी विध्यति २८ विना कर्णेन ३० विना जगदेव विपरीतमतिच विभाज्य तम ३४ २६ ४९ २१ ९९ ८४ २१ ४० २५ ४१ ३ २७ विभिनयोरद्वि १८ विभ्यम' कुल ३२ २५ ७ वियति प्रेक्षमाणामि ५० १४ वियोगव्यथया ४७ ३० ३ ७ २७ ९ २२ ७ लौहित्यं विद्रुमा ३ ६६ ३२ ४६ १५ १२ विरक्तवेद् विरच्यमाने सचि १७ विरोधिवनिता ३० विलासवेश्मानण २१ विटोक्य वस्तुपालस्य ३ पिलोललोचनाः विवृतिर्विश्व ३० विषमेऽपि कर्य विषयामिष २० विसज्य पूजामय १५ चित्फुरचीनहेतीनां विहाय शर १४ बिहार दुर्वना वीक्षिता दलित २० ७ ३ १९ वक्षो विक्षिप्य वचनं धनपालस्य बधूनां वक्त्र वनान्ताद् बल वन्यास्ते फवयो यरोगोत्त चलितेऽपि युद्धस्य वस्तुत्वं वस्तुपालस्य वानुपालयशोवीरो वाययेवोन्नति वाहिन्योत्तर विकारपर्जित विकासयनिति विचिन्वना चिं विजयास्तिमिर विधिजग विषुदयरचय ९ ८९ ६४ ३० २९ २९ ९ २५ ६९ ६ वीर समाम ६२ २५ ४० ६ योगगां पागि यदि न्यग्रोय ३५ दृषिमनां मुना ३६ परिवानपि वान १५ पापमानमय १ ४२ ·शेक ३८ ४८ ૨૨ ७६ सफलमपि वपु शस्त्रैः शस्त्रेषु २८ ८ ४४ ११ ૨૨ २५ १८ १६ २३ १४ ३५ ४ ३ ४ ८ ४४ १८ स्मशाने यातु ८ सन्दोहरिन्दु ३७ गुर्जरेश्वरपुरोहितयोसोमेश्वरदेवकविविरचित- योग पृ० व्याहृत्य कृत्यमिति १०७ १२ संलिष्टमष्टापद व्योमागण ३२ ३१ स एव धर्माशु शह्वपत्तियन्तश्च २४ स कर्दमैस्तस्य शखेन खड्गपात ४८ २४ सखा दाहस्य ४५ २४ गान्तध्वान्त ३१ सङ्ग्रामसिंहं स शिरीपपुष्प २६ सङ्ग्रहीतानि हारीत शिशुनाऽपि सुना २४ सचिववचन शुभस्वभाव स चौलुक्यनृपा शुशुभे दिक्षु ३० सततं सचिवथेगि शूराणां सम्मुखा सत्य समृति गृङ्गस्दपैदिव सदा हृदि बहेम शैलोपक स नमस्य ३८ थिये सन्तु सतामेते ३ सन्धाय बन्यु श्रीखण्डमन्युमुकया २८ २७ सन्नदसैनिक श्रीनाभिसूनु सन्नाह सहरा श्रीनेमिनाथा ६८ स पञ्चपैनिर्विपम श्रीनेमिनायेन ६० ४१ सपनाकृतगणां श्रीनेमिनामान ६४ ४१ स प्रतस्ये श्रीप्रह्लादनदेयोऽभूद् २० सप्रसादवदनस्य श्रीभोज-मुन्नदु खार्ता समं समप्रैरपि श्रीवस्तुपालेन श्रीवीरमवल ७६ श्रीपीरनृप २३ समरै करतेरमुष्य श्रीवीरस्य धरो १७ समासन्नेऽपि श्रुतसिद्धनसैन्य १३ १८ समीपमाजग्मुपि समुद्तीर्ण ८९ ૨૨ समुपैति यथा लाध्यता कुल समेत्य सोमेश्वर श्वेताशुतुन्य ९० सम्मन कम्प पभिरेव गुणे ३३ १४ सरसिजमुरमि संवीक्ष्य वीररस ६६ संगोषिनाशेषनदे सरासि गजनलिनी २३ २३ ३८ २१ ७ ५ ६८ १६ ३७ ३० समन्ततोऽपि काठाना समन्ततोऽपि सानन्त ६ १३ ७३ ८३ ९ १ २३ २७ २९ श्रुत्वा मुग्न श्रुचा वच सचिव ४६ ८५ सरस्वती सदा ३६ ३ ·पृ० १४ २३ . सरोसि राजहंसा सर्वत्र व्यक्त सर्वोच्वसितं सर्वथाऽनुप स चारो मन्त्रि सशङ्खचक्रः ४० २३ २३ ३० स श्वेतपति ६ ४ स सन्च्यावासरं सहजा इति सांयानिकजनो सा गता शुभमयी साधनां लुब्धता सान्द्रे चन्द्रातपे सामन्तमन्तक सारस्वतमय बन्दे सावित्रं विभ्रता सिताम्बरं मन्त्रि सुकृत करते सुसं विषय सुखेन सार्थः सुचिरमिति स्रष्टः सृष्टि कोत्तिकौमुदीमहाकान्यस्थश्लोकानामकारादिक्रमेणानुक्रमः । को ३० १८ स्थितं पुरुपयो ३१ स्थित सङ्ख्यमुखे १७ स्थितः क्षण क्षीर १४ स्थितस्य यस्योप २४ स्थितेऽत्र सम्मुखे २० स्थितेन तेन २४ स्थिचाऽथ प्रस्थिता रिथत्वा विपद्य २० स्नात्रं स पात्र ६५ स्नाचा सरसि ७३ १६ स्निग्धै. सम्भाषणे स्राऽस्पृष्ट ४३ ३१ स्फुटं वेश्यता २४ ३ स्वं मेने येन १६ १३ स्वखड्गखण्डित ४६ स्वच्छ वारि ४३ स्वयं शुद्धेषु २६ ४५ स्वयमुत्पादितां ३४ ३९ स्वरक्षितस्याय १५ ८ स्ववारपाफेन २५ स्वस्थानुजस्यापि १९ स्वामाविकेन शौचन २३ स्वामिना सप्रसादेन २४ स्वामिशनु २० इंसानां नव २३ ३० हो हो पटो १३ हरप्रासाद ४३ हरित परिष्य ९७ हिमासहोज्य ६७ ददि प्रतिर १७ ४६ यदि प्रियरिय ३ है यर वैरिवरिनी १८ ३० १३ २५ ८ १४ ३५ ४ सुधेव यसुधा ७ सुपर्णकेतना मुमटासा मुमटेन पदन्यासः मुभटेरपरै मुरतम्त २५ ८ सोमः समुद्रत सोऽस्ति फवन ६ सौपस्तिको नास्ति लनितमुपरतं स्तम्भतीर्थ स्थित स्तुनः सुमनसा गुरुस्तमेव वामीकि स्थानस्य यः ४ दूध याद परिया १ ·अरिसिंहकविविरचित- सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यस्थश्लोकानामकारादिक्रमेणानुक्रमः । श्लो लो. २३ २६ ११ अंसो ते सचिवा अकिश्चनः कथन अकृशः कृशैश्व अगष्यपुण्यैर्भव ८ १ ११२ १११ १०४ '१०५ '१११ १०१ ३१ अमेऽपि तत्र १० ३९ १७ ९ ६ ४७ अङ्गमण्डन अजनि गिरिनितम्बे अजसमर्वन अञ्चलैः शशिमुखी अटलटव्यां यद अतिदूरतः अतुहिनमहसेव अत्युदारतर अत्रव्यधापय अत्रापि तेन ४४ ९ ११२ ११४ १०३ ११४ १११ ११८ ११३ ३ १३१ अथापराच्यानि ११४ मथाचलत् वायट १२२ अथादर्गि ११३ अथानणुमणि १३३ अथानुचेलर्नर १२० अथावनीगोऽजनि ११७ अथानजत् खिन्न १०० अथासितीत्रतत्रत ११८ अथास्य सहस्य १०० अथैष तीर्घर १२८ अथोरुयामाऽजय ११५ अदायि दीनाय १२० अदोषधीमन्त्रि १३४ अद्भुतप्रमद १३४ अनांसि धर्मक्षिति १३४ अन्तरायदलनाय १२२ अन्तर्वसद्धन १२३ अपरः पयोद १२८ अपरः पिबन्नति ११४ अपरता परताप अपरस्य वंश १२५ अपि द्विषः प्राग अपि वनभाजि १२४ १३० अभिसंचनन अभूत् तदा अमूदद्य न्यायपरः १० १२ अत्रैव साधुकृत ९ १३ ९६ १२३ २८ ४५ १२३ अथ कम्युचिह्न अथ कल्पिताखिल अथ काननान्तर अथ कृततनुकृत्यः अथ केऽपि भक्ति मथ गिरीश भय तं विलोक भय तामसं १२६ १२३ १०२ १२१ ३१ ११ ममापिर सभा ३७ अथ पृथुक १२८ ११२ अथ पृष्वीपति अथ विस्मिताम् अध सवलन १०१ अमुत्र त्रुजय ·सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यस्थलोकानामकारादिक्रमेणानुक्रमः । लो २७ अमुप्य सदस्य अलकलोल अलभत बत! अवतमसततीनां अवलोक्य कोऽपि २२ २ ३१ १२३ १०६ १२२ १३२ अवलोक्य धूप १५ २ १२३ ४१ १३२ १२० अवाहनानामपि अशिथिलपदपातं असन्नं सन्नद्धे असौ मृशं सन्तत अस्थिरा: करभिका अस्मिन् कृतोऽस्मि २७ १३ ११२ इति गद्गदाग्रु १२६ इति लक्ष्मीलतो ११७ इति वर्णयन्नय इति वर्ण्यमान १२८ इति श्रुत्वा नृप १२२ इति सम्मदेन १११ इत्थं गौरक्गौर ११५ इत्थं प्रेक्षणफ १३१ इत्थमद्भुत १३१ इत्यवेक्ष्य मुदितं १०९ इत्युक्त्वा मुदिते १०५ इत्युदीर्य १०६ इदमभूद् १०५ इभकुलमिभमल्लो ११५ इमौ ग्रन्थाब्धि १२५ इयं सर्वागीण ९६ इस्टे. स्मृतरप्यपरै. १०९ १०३ इहाथ पाथस्तृण ८ १०७ ३८ अस्यासीत् कोऽपि २७ ३ १७ १२५ २४ १२ १५ ७ अस्याऽस्ति च अहनि दहनकीला अहमिहारुण आकये तूर्ण आकलय्य मुख आजन्म सद्म आजन्मापि कृशा आत्मगोत्रगुरकः आदेशपत्रमिय १०६ १३० १०२ १२१ ३२ ४९ इह सोमनाथ ३१ ३ ३९ २ १२८ ईदृक् कश्चिद् १०८ ईदृक्केलिरस ५३ १५ ३० ३७ ३६ भाधात् पदे आन्तरेण नयनेन आन्दोलयन्ति ११० १२८ १३५ १२४ १३४ ११५ ३ ८८ २१ आवमौ धन आरानि कृत ४ १० २१ ११९ १३२ ईग्मन्त्रिकीरीट उच्चरणचार ११८ उचैःपदं निज १३१ उडुगणमिष उत्तानपट्ट १२० उत्सुकैरय जनै १३४ उदितं प्रियेण १३३ उद्दामदानप्रसरण्य १०६ उद्घान्नै सहसा ९९ उर्जस्थितागनि १२८ दिवृद्धिविगदेषु १०६ एतदानाविलासि मारोहवैभव आलोक्य चीक्षित आसाथ वीरधवला मामीत् कुमारदेवानि आसीदय प्रबल आस्ते यायदखर्व आस्थानमण्डप १ १२ ૨૬ २ ३७ ९९ १०० १०७ १०७ १ ४ ६२ ६ ·५० अरिसिंहकधिधिचित- गलो. पृ. पृ. वचन भरि २३ १२६ १०० ४६ १०६ ८ ३४ ३३ १६ ९ १३ ८ ४ १०४ १३५ क्वचिन्न महोऽस्य १३२ क्षीरोदसोदरो १३२ स्मारसण्डमाखण्डल १२२ मागतेन लघुकं १०४ खट्वाइसगत १२५ खररचेजियाय १२५ गतमदनमदानां गतोऽग्रतोऽस्मिन् गम्यते तपन १२९ गिरिष सिन्धु ११८ गिरिशिरसि जितेश ११८ ९६ १२६ २६ २ ३२ २६ १०९ १२२ २१ १ १०६ गिरी गतिं पश्यत २ गृहाग विग्रहो १०५ एनं प्रबन्धमय एप स्फुरदगुरु औत्सुक्यत काचन औमुक्यभाव कटकस्थफानन कपोलयोरिवा कमलकान्तिहरी कमलकोमल करकिशलय कराप्ररोपगा कर्पगगुरुप कर्मवैरिरिजयाय क-पान्तेपु यशोभरे कल्पान्तोद्धान्त करिन को कस्यचिद्धरणि काचित् नदा काचिद भुजाभ्या काव्यमेतदरिसिंह का शक्तिपुंसदा फि सूते कर एव फिन प्रपञ्चयत शिव स्वसम्नि फिल जगति कीर्ति कन्सोलित कुङ्कुमाम्बुमि कुमुमायुधस्य कुसुमार्पणषु फुमुमाषचाय कृतकृत्य एवं ३४ ३ ३९ १२१ ११० १०७ १३२ १३२ १२१ चक्रेऽव॒दाख्य चञ्चल्काञ्चनकूट चटुला नटरी ४० चतुर्दिगापूरण १२४ १२३ १११ १३४ ११२ चत्वार्ययं चतुर २२ ४ १२९ २५ २२ ६१ २८ २८ ११६ १०४ १३१ ४९ चलाचलाया मुवि चलितसरल चिरमुपचितहर्ष चुद्धत्यकुल चेद् योग्यताऽस्ति जटालमौलिदंग जनये जिन जय जय नयशानि जलनिधिषल जपतोगनि १०० १२२ १२० १२४ १२७ १२ १९ १४ ३० १२२ १०८ जन्पितानि बहुग जादयं जनपु रुतम क्रमफमल्लयुगे क्रमक्रमस्थापित १३२ जिचा बलैमानव ११२ जिनमहमहिमानं २३ १ ·सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यस्थश्लोकानामकारादिकमेणानुमामः । लो लो. पृ० ३ ૧૨ ३४ २६ १२ १०६ ११९ १०८ ८ २२ जैन फिलैन ततः क्षितिपते ततश्चतुर्विंशति तत्पदान्बुरुह तपदेऽतिविदित तत्र ताशि तत्र प्रपेयमपि ततावनीविमु तथाऽस्य तेजोमि तदग्गजो दिमाज २८ ४१ १०५ १२७ १२५ ८ १०९ पृ० ९९ त्रैलोक्यादुत्तम त्वद्गुणान् गदितु १११ बमहोभिरहि १०८ त्वं मनोभव १०८ त्वां निरर्थकगिरा ११९ दक्षः शखे च ददता प्रमून ९८ दपुरना १०० दन्तदीप्तिपटल १०३ दयितमिति १२३ दयितैषु तोय १२९ दल्यमानमस १२३ दानच्छटासुरभि १२९ दानशीलतपसां दास फैलासभूमी १०६ दिरपुरन्ध्रि १०६ दिनमयं नमयन् १०७ दीर्घायुर्भयतादिनि १०२ दुःपमाविषम दुरवारण दुष्कर्माधिपतिः ३० ३२ तदनु प्रमोद २९ १२८ १९ तदनु वदन नदपीयत श्रुति तदानीं दीनौधे सदाऽनपाकाय २५ ४० ९९ १०९ १०६ ४२ बदमः कीर्तिमरै तदचाप्रसादाल्यो ४७ १२७ २ १ २९ ९८ १२९ ५४ १९ १२६ दुधामायनिपि देयाः स्वामिन् १२८ ९ ११८ तन्महामति तन्क्यथाहर्गमनं नमीदिने व्यत्ययतो तयोस्त्रयोऽभवन् तरलतारलता तरुणीसमागम तस्माद् मुजरेन्ट साडकमे तात! स्यातगिरः तापकौनयशसैव तुहिनमन्दतरां নবিলাহি सेन प्रात्य तेन म्ययायि सेने नानसमनां देवमतिमर पुमगि क्षपा पुमगिमगिगगै १२२ ९ ११ १ १३३ १०८ इतमरश्ते १२५ २७ २९ १०९ २३ १२६ दुतसमेनदिनापि दारमप्यम विपरीत पाया गर्नु न भीमानाग्ने १२० मुमीमवपदास १०४ तेलमा बिनपुर ११ १८ ·१५२ अरिसिंहकयिविरचित- श्लोक पृ० ११२ २५ २९ २८ ४१ २० १७ ६ ४२ ११९ पवित्रमेतत् १०२ पाणी सपुट्य ११९ पापपइगमनाय १२२ पाय पायमहनिश ११३ पाययन्ति परिक्लस १२६ पिबन् पय व १०० पुरा प्राग्वाटवशाग्र १०५ पुरुषोत्तमो वृदि १११ पुलककम्पित १२३ पूजासु पाणिस्थित ११३ प्रकटितायस १२३ प्रज्वलन्मणि प्रतापतापिता १२७ प्रतिसर्ग प्रबन्धे १०९ ११० २३ ४४ ३९ १०९ ९ १५ १०६ ६ १२१ १२७ २१ १०१ २ १२५ ६ १०४ ૨૨ १०५ ५ ९९, १०४, १०७, ११०, ११४, ११७, १२१, १२४, १२८, १३३, १३६ ३२ ९८ ३९ धूलिधूम्रपद धृता चिर या न क्षमोऽयमहिता न तथा व्यराज नगः कश्चित् नभसि दर्पग । न भूभत केऽपि न मे रचामिन् न यद्यपि प्रौढ नयनामवर्मनि नयेन सदस्य नलिनादिपुष्प नवपल्लवा निज नवयक्षमूनि न स्थिरा क्वचन नागेन्द्रगच्छ नाप्नुवन्ति भव नाग नाम मुधया नित्य त्वदना नित्यचैत्यग्नुका निर्गत्य कोशहरा निर्मितस्तुति निर्यन् पयोमय निशि नियत पञ्चासराह पतितवति पतझे पतितवति पयोथे पथिकफानन पदमकारि मुखे पदमधत्त पदेऽथ तस्याजनि परित स्फुरित पर्वक्षणे न खल + ४४ ६ १ १० ३ ११५ ११४ १०५ ३० ७ २० २ प्रत्यथिंपार्थिव प्रथम प्रथितस्तेया १०७ प्रथमसमुदितेन्दु प्रवृत्तवृत्ता १२० प्रसादसादर ९८ प्राग्नियोजित ११६ प्रातस्तूर्यस्वने १३३ प्राप्य रनमिय ११५ प्रार्थिती प्रार्थनीये बमार भृमार १२७ पलिपि कलि १२६ बहत्पतम्पादयुग १२६ बा ध्यस्य मुर ९९ बुदिग्व तय १०४ बुद्धि तेव तव ९७ महापूजन १२० ५ ४० ૨૨ २४ १५ २८ २४ १ ·सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यस्थलोकानामकापदिकमेणानुक्रमः । ग्यो ओ- २१ १८ भवकाननान्तर भवभ्रमिधान्ततरः मवामिभूतेन १०२ ११८ १३५ भापित भुवन १२ २९ २३ २९ २१ ४ ३५ १०२ भामण्डलप्रति भारं भुवो भुजमरेण भावनासलिल भासि दौस्थ्यतर भास्वनिःस्वान भुग्नानि भूमिधर भुजगजगति भूति भुवनाधिपाति भुवनैकनाथ भूरिघातुमय मूरिपुष्परचिता भूगोः सुतेनेव भृशमुरसि कलक ३ १२ २२ २८ २० ૨૨૨ य सुदर्शनधरं ११३ यः सञ्चरन् वर्वर १११ यक्षमुख्य! स भवान् यच्छातकुम्भ १३५ यत्कवेलवण ९८ यत्कारितं सिद्धसरः ११८ यत्कीर्तिमेव १२१ यत्खड्गखण्डित १३० यत्र क्षिति रक्षति ९७ यत्र प्रतिक्षण ११६ यत्रोचसौधभुवि १२२ यदयमेत १२३ यदीयकारागृह यानमश्रावि १२० यहानिदानमुदितेन यद्यप्रभव ११५ यद्यम्यरे सुर ११६ यद्रत्नश्मपरि १०५ यमुनौघसङ्गम ११८ यम्मिन् जनाय १२६ यस्मिन्नुपर्युपरि २७ यस्मिन् विलास १०४ यस्मिन् सदैव १२५ यस्मिन् सदोच्चैः यत्य द्विषां कण्टक २ २५ १७ १८ १९ ३४ ९६ १०१ ९७ ९७ १२६ २४ १०२ २ ५० २६ ४० ४१ भृशमुपसि तुषार ९८ १०४ १३५ ९७ १२४ ९७ २३ २७ २५ ३ २० २४ १९ १३ ९७ १८ भुबमारोपिता मन्जुलः कनक मदभिवर्धित मन्दाकिनी पियति मयाऽसौ विक्रम मलयजद्रुम मसूणघुमण मलयजमयमम्म' महानयं सहजनो मात्यमात्यवर! माधुर्यधुर्य मूर्तित्रय हरि मूर्तीविधाय मृतीस्तीर्थपते यं विलोक्यातुलं २९ २ १०३ १०२ ९८ १२९ ययासिधेनुफलके २८ १३ २ २९ या कीर्तिरस्य ११४ यामवाप्य न १३५ युग्मेन यस्यासिलता १३४ युद्धमार्गेषु १३४ युधि व्यमासि १३२ युधि स्वय य: १०५ युवां नरेन्द्र २८ २१ १२० १०२ १०५ १०४ १८ ४२ २६ ·अरिसिंहकविषिरचित- सो ३७ १०२ सो. ६० १६ १० ३० २२ १३ ९८ ३५ ४ १३६ ७ २४ युवाभ्यामेव यैरजीयत योग्यपात्रवरपात्र रचितानशौच रजस्तदा विस्तृत राजा कुमार राजा दृभ्यां सुधा रिपुभूमिशिरो रद्धेऽपि यत्र लक्ष्मीर्मयाऽवग लावण्यसिंह लावण्यामृत लीलावलप्तद्विज पृ० १०६ विश्वं जगद् येन १०८ विधं न स्यादनी १०८ विश्वप्रमुः युतुक १२३ विश्वेऽस्मिन्नरिसिंह ११२ विषमलिमिप १०४ विसर्पता सह १०५ विहरचिकुर १०५ चीत्य यक्षमिह वीतरागमत १३४ स्थैव वैवानन १२४ वैकक्षमान्य १०४ व्यथयति प्रथिता १०२ शक्तः क वक्तु २७ १६ १७ १२ ३३ ११२ १०४ ११८ १०९ १११ १३२ १२५ ४ १० लोचनम्तनुमता ३८ २२ ११९ शत्रुनयादि ८ वक्रीकृते धनुषि वदनाप्रभाग १३ २ बनवल्लयो गुरु ययमेव शस्त्र ३२ १२ ३७ १ ४ १०७ १०८ १२० ११८ ३६ १ १२७ २२ ५ १ ३६ ३५ शरीरमासैव १२३ शस्त्रविस्तृतिपरः १२२ शान्तिरिय १२७ शुद्धमहपति १०७ शैलमौलिगमनाय १२९ शैलेऽस्मिन् पुरहून १२२ शैशवेऽपि मदमत्त १०० शौर्वत्रधरस्य ११२ श्रावकत्वममल ११० श्रावकाः प्रतिपदं १०१ श्रीरुपदिनमिति १२१ श्रीकर्णदेवोऽय ११२ श्रीक्षेमराजपति १२६ श्रीपादलिसपुर ११६ श्रीभीमदेवोऽस्ति १३२ श्रीभूमटो रिपुमटो ११६ श्रीमत् पुरं ११३ श्रीमत्रिमुख्य १३६ श्रीमन्त्रीश्वरवस्तु १०८ १२० १०९ १२० ११९ १ वस्तुपालसचिवेन्द्र वस्तुपालमुकृता विकट नयामि विजिन्य य संयति वितन्यत फाप्त वितत्वाते विश्वा चित्रस्यतो मालव विघुमौलिमौलि विमेध लोभन वियदमीमिल नियदहनि वितेने विरचय काऽपि विरहशिविप्तमीर विलोकयन् कोऽपि वित्राम्यन्तु १८ २० ३३ ૨૬ ९८ १३५ ३२ ९ ९६ १३१ ३६ १८ ३ ·७ ७ ४ ४ श्रीमानखण्डपद श्रीलता शुचितरेषु श्रीवस्तुपालप्रथित श्रीवस्तुपाल ! भव श्रीवस्तुपाल ! रण श्रीवस्तुपालसचिव श्रीवन्तुपालसचिवे श्रीवस्तुपालस्य श्रीवस्तुपालाभिध श्रीविश्रामा श्रीवीरधवलतेज श्रीवेश्म विस्मय श्रीवैधनाथ श्रीमुक्तं भूगु श्रीसोमनाथोऽपि श्रीसोमान्वयकुद्धिमो श्रीसोमान्वयवाद्धिं श्रीस्तम्भतीर्थ श्रीस्तम्भनाख्य मंग्रामसिंहकुयशो संयमप्रभृतिमि मकलस्वकीय राहोचिताम्बुज सङ्गः सङ्गत सहमतुरधि सचिवः समं मचिवस्य दास सच्चकनन्दक सजलजलद सश्चरन् मुवि सततकुसुमिता सततवितत सततान्तराल सुकृतसंकीर्तनमहाकाव्यस्थलोकानामकारादिक्रमेणानुक्रमः । पृ० श्लोक पृ० १३३ सतां पतिः सइपति ३७ स तीर्थयात्रासु सत्यत्रमेण कृतकानि २५ ९८ २ १३३ सदर्पमर्प १०४ ३ १२९ सदा प्रसादोन्मुख ९९ २ १०४ सद्यो जिनक्रम ११७ ११७ मन्ति सम्प्रति २४ १०७ सन्न यन्न तदापि ३ १२९ १०४ सपादलक्षप्रमुणा ४५ १०३ १६ १३० समदमदन १३० सममसममयूखै ११७ ९६ समीपसङ्केत ११२ २३ १३५ समुच्छिताभिः खल ३ ૨૨ १३४ समुदिते मुदिते २५ १२६ १०२ समुद्भवद्भाव ३८ १३१ सम्पालसन्तो २२ १०१ १३१ सम्पूर्णशक्तित्रय ४ १०० ३ १३३ सर्वतोमुखतपो ३० १३५ सर्वत्र सञ्चारिषु ३ १०७ सर्वथाऽप्यसति १०७ २३ १०८ सर्वेश्वरम, २३ १०५ ४४ १२७ सलिलेन विश्व ५ १२१ १५ सवादिगुर्वीमपि १७ १३० स स्तम्भनानिध ४३ ११० सहनशीपोंसा १११ १२१ सा काऽपि कोमल १३४ १२४ सितांशुना कीर्ति ४२ ३ ११० ४१ २३ ११६ सिन्धुराजविजयो ३ १३३ ૨૮ ११९ मुतस्तस्याऽस्ति १०५ १२७ सुमनसा वमसि १२५ १०३ मुवंशसंयोजित ११ १२१ मुव्यकभक्ति १०० सिद्धलोफ इव २० ४ ·१५६ अरिसिंहकविविरचित- हो सुजता सर्व ७ सुजन जन पूजन 100 स्वकेषु दरदेखि ५ सोऽन्यदक्ष्य মাসকান্দির स्तुतगुण कुतुन ६ ८ १३० स्फुटवटिमलको ४३ १२७ स्वयं स कारमैचन २९ ११२ १११ स्वर्ग जिगए १०४ वर्षेनुशास्त्रिमणय ! ३१ १०९ स्वस्ति श्रीदेवलोका १६ स्वस्थानप्रसूत ९ १२५ पद प्रमोद २१ ११६ स्वीयताइश १२ १२४ इवाइरन्त निय ३५ १०५ हसलगरनाम ३ १३६ हाहसितसितानि १२५ हरिणीददश १२५ हरिहरिति रथामा १२५ हारान्तपन ९ १३० हिमभरस्य तप १०२ स्टमरकर्म स्फुरन्त स्वप्रता स्फूर्तयेनावलि समानुपस्य १ ९९ ७ १९ ૨૮ स्मरशिडी तनु । २५ 111111 स्मितसरोज स्मेरकास्मीन स्वदिवसपरि ३० १२६ १०४ ८ .