·पृष्ठांकाः ... ... ... ... ... ... २० ... ... अनुक्रमणिका। कमाङ्काः विषयाः १७ महोदः १८ रिटभङ्गः १९ ग्रहबलचिन्ता २० ग्रहाणामिष्टानिष्टचिन्ता २१ वेश्यादियोगाः २२ वृद्धिादम् २३ नाममशंसा २४ नामकरणम् २५ निष्क्रमणम् २६ ताम्बूलपक्षणविधिः २७ अन्नप्राशनम् २८ चूडाकरणम् २९ कर्णवेधः ३० विद्यारम्नः ३१ व्रतबन्धः ३२ प्रसङ्गमदनध्यायाः.. ३३ पुनर्वतबन्धविचारः ३४ विवाहस्तत्र वर्षशुद्धिः ३५ देशाचारः ३६ विवाहशुद्धिः ३७ बृहस्पतिशुद्धिः ३८ भावस्थग्रहफलम् ... २२ २४ २७ : ... ... ... ... ... ... ...

·पृष्टाहाः ४२ .४४ ४५ ... ५४ ... . ... ... (४) अनुक्रमणिका। क्रमाङ्काः विषयाः ३९ ताराशुद्धिः ४० मासादिशुद्धिः ४१ राशियोजनादिविधिः ४२ गोधूलियोगः ४३ दशयोगचक्रम् ४४ सप्तशलाकाचक्रम्... ४५ कूरयुतकूरमध्यगतचंद्रचिन्ता. ४६ राहुवेधयुतचंद्रचिन्ता ४७ जामित्रचिन्ता ४८ चंद्रकृतजामित्रचिन्ता ४९ चंद्रबलम् ५० ताराबलम् ५१ ताराच्छेदः ५२ नववधूप्रवेशः ५३ प्रतिशुक्रचिन्ता ५४ शंखाद्यलंकारमुहूर्तः ५५ नूतनवस्त्रपरिधानम् ५६ यात्रायां तिथिगणः ५७ यात्रायां करणगणः ५८ यात्रायां वारफलम् ५९ यात्रायां नक्षत्रगणः ६० गत्रायां ल्यशुद्धिः ... ... ... " ६४ ·(५) पृष्ठाङ्का: ६७ ... ... 11 .. ... ७२ 1 ... अनुक्रमणिका। कमाङ्काः विषयाः ६१ यात्रायां लगनवांशफलम् ६२ यात्रायां ग्रहशुदिः... ६३ यात्रायां ललाटीयोगचिन्ता ६४ यात्रायां दिग्बलदिक्पतिचिन्ता ६५ यात्रायां अंगयोगः... ६६ यात्रायां व्यतीपाताकालवादिचिन्ता ६७ यात्रायां मासशुद्धिः ६८ प्रस्थानविधिः ६९ नाडीनक्षत्रचिन्ता... ७० तारादिस्नानदोपोपशमनहोमादिकथनपाय- श्चित्तादिचिन्ता ७१ वास्तुलक्षणज्ञानम् . ७२ गृहकरणम् ७३ गृहार्चाविधिः ७४ गृहप्रवेशमुहूर्तचिन्ता ७५ प्रतिष्ठाविधिः ७६ कूपखननविधिः ७७ रुपिकर्म ७८ वृक्षारोपणम् ७९ कपिप्रकरणम्. ८० नवान्ननक्षणम् ८१ पज्यप्रकरणम् ... ... ... ... ८३ ८४ ... ... ... 11 ... ... 11 ... ...

·(८) अनुक्रमणिका। विषयाः क्रमाङ्काः 11 ... ... " 11 " ... ... पृष्ठाङ्काः १२६ सुसरात्रिविधिः .१२४ १२७ धातृद्वितीया १२८ आकाशदीपकार्तिकस्नानादिचान्द्रसौरसावनविधिः,, १२९ माघसप्तमी १२५ १३० भीष्माष्टमी १२६ १३१ फाल्गुनीपौर्णिमादिपुप्यद्वादशीनिर्णयः १३२ अशोकाष्टमी १२७ १३३ चैत्रमासिकवतनिर्णयः १३४ सावित्रीव्रतम् १२८ १३५ पापाणचतुर्थी १३६ अरण्यपष्ठी १३७ दशहराविधिः १३८ संक्रांतिनिर्णयः १३९ दिनक्षयः १३१ १४० कालमानम् १४१ चारचिन्ता १४२ मूपकामिजग्धदग्धफारितवत्रफलम् १४३ पुरुपलक्षणम् १४४ मेपादिलग्नफलम ॥ इत्यनुक्रमणिका समाप्ता॥ " ... ... " ... ... " ·श्रीः। अथ राजमार्तण्डः प्रारभ्यते। श्रीगणेशाय नमः ॥ यच्छास्त्रं सविता चकार विपुलं स्कंधैसिभिज्योतिपं तस्योच्छित्तिक्षयात्पुनः कलियुगे संसृत्ययो भूतलम् ॥ भूयःस्वल्पतरं वराहमिहिरो व्याख्यां तु सर्वा व्यधादित्यं यत्प्रवदंति योगकुशलास्तस्मै नमो भास्वते ॥१॥ पूर्वाचार्य्यमतेत्यो यद्यच्छ्रेष्ठं लघु स्फुटं बीजम् ॥ तबुद्धिदं शुभकरं रहस्यमयुद्यते वक्तुम् ॥ २ ॥ वैद्यः पुरो- हितो मंत्री देवज्ञश्च चतुर्थकः ॥ प्रातःकालेषु द्रष्टव्या नित्यं स्वश्रेय इच्छता ॥ ३ ॥ पुरोधा गणको मंत्री वैद्यश्चापि चतुर्थ- कमाएते राज्ञा सदा पोप्याः कृच्छ्रेणापि स्त्रियो यथा ॥४॥ गतश्रीगणकान्दष्टि गतायुश्च चिकित्सकान् ॥ गतश्रीश्च गतायुश्च ब्राह्मणान्वेष्टि भारत ॥ ५॥ देवता यत्र पूज्यते सांवत्सरपुरोहिताः ॥ गुरवो ग्रहनक्षत्रं तत्रायुभूतिलक्षणम् ॥ यात्राविवाहसमयवतदानहोमशक्त्यादिपुंसवन- जन्मगृहार्थकाले ॥ यः पूजयेद्रहगणं गणकावकीर्ण लक्ष्मी क्रियाफलमिदं लाते मनुष्यः ॥ ७ ॥ आदित्यः सविता सर्यो भास्करोऽर्को दिवाकरः ॥ तिग्मांशुस्तपनो भानुः सह- स्रांशुः प्रभाकरः ॥ ८ ॥ शीतांशुश्चंद्रमाः सोमो मृगांकस्तु ·(२) राजमातंडे- निशाकरः ॥ शीतरश्मिर्निशानाथः शशांकः शशलांछन: ॥ ९ ॥ अंगारकः कुजो भौमो लोहितांगो महीसु- तः ॥ आरः क्षितिसुतो वक्र: क्रूराक्षश्च निगद्यते ॥ ॥ १० ॥ बुधश्चंद्रसुतो ज्ञेयो विबुधो बोधनस्तथा ॥ कुमारो राजपुत्रश्च तारापुत्रस्तथैव च ॥ ११ ॥ सुर- मंत्री सुराचार्यो गुरुजींवो बृहस्पतिः ॥ अंगिरोंशःस्मृतस्त- ज् गिरीशो वचसांपतिः ॥ १२ ॥ भृगुजो दैत्यमंत्री च दैत्याध्यक्षः पुरोहितः ॥ उशना भार्गवः काव्यः शुको दैत्यगुरुस्तथा ॥ १३ ॥ सौरिः शनैश्चरः पंगुः कोणः सूर्य- सुतस्तथा ॥ मंदःशनिश्च मातंगी च्छायापुत्रोऽसितांवरः। ॥ १४ ॥ उपप्लवस्तमो राहुः सुरारिः सिंहिकासुतः ॥ केतुर्ब्रह्मसुतो ज्ञेयो धूम्रवर्णः शिखी तथा ॥ १५॥ ॥ इति ग्रहाभिधानानि॥अश्विनी तुरगो वाजी तुरंगश्च तुरंगमः ॥ घोटकोऽश्वो हयो वाहो दस्रो युज्यं निगयते ॥ १६ ॥ यमों- ऽतकः कृतांतश्च याम्यः प्रेतपतिः स्मृतः॥ जरणी पलनादेशो मत्स्योदाधिपतिस्तथा ॥१७॥ बहुलो दहनो वह्निः पावको- ऽमिर्हताशनः॥ हुतभुक्तनलोऽर्चिष्मान्रोहितचैव कृत्तिका । ॥ १८॥ रोहिणी पपयोनिश्च ब्रह्मा कमलसंभवः ॥ पिता- महोऽम्जजो धाता विरिचिश्च प्रजापतिः॥ १९ ॥ चतुर्मुख- श्चतुर्वक्रः स्रष्टा पद्मासनस्तथा ॥ आत्मभूः परमेठी च सुरज्येष्ठोऽमरामजः ॥ २० ॥ सौम्यो मृगशिराः सोमो निशानाथो निशापतिः ॥ मृगांकः शीतरश्मिश्च रात्रीशो ·नक्षत्रसंज्ञाः। . रजनीपतिः ॥ २१ ॥ चंद्रमा हिमरश्मिश्च शीतांशुर्हिमदीधि- तिः ॥ इंदुर्निशाकरश्चंद्रः शशी च रोहिणीपतिः ॥ २२ ॥ आरोद्रः शिवः शूली शंकरश्चंद्रशेखरः ॥ सोमयं- घकोअर्गश्चंडीशो गिरिजापतिः॥२३॥महेश्वरोमहादेवः पार्व- तीपतिरीश्वरः । श्रीकंठो नीलकंठश्च गोपतिर्दृषवाहनः ॥ ॥ २४ ॥ अदितिर्देवमाता च स्मृता पुनर्वसुर्बुधैः ॥ गुरुः पुष्यः सुरज्येष्ठो देवमंत्री कविः स्मृतः ॥ २५ ॥ वृह- स्पतिः सुराचार्यो वागीशश्च सुरार्चितः ॥ वाक्पतिः सुर- पूज्योऽपि सुरेज्यनिदशार्चितः ॥ २६ ॥ आश्लेषा भुजगः सो दंदशूको जंगमः ॥ चक्षुःश्रवाः फणी नागो जुजंगः फणभृत्तथा ॥ २७ ॥ उरगोऽहिर्विपामिश्च विपधारोऽथ पन्नगः ॥ पितृदेवो मघा नित्यं भगाख्यः पूर्वफाल्गुनी॥२८॥ उपस्थो मेट्रसंस्थानो योनिः शेफः सुखपदः ॥ गर्ननिर्गमन- द्वारं गर्भपंथाः स्मृतो बुधैः ॥ २९ ॥ ज्ञात्वैवमन्यदप्यू- मर्य्यमोत्तरफाल्गुनी ॥ हस्तोऽर्कः सविता सूर्य्यः प्रचंडरु- चिरुष्णगुः ॥ ३० ॥ तरणिस्तपनो भानुर्दिननाथ- स्तिथीश्वरः ॥ दिवाकरः सरांशुब्ध मातंडो मिहिरो रविः ॥ ३१ ॥ सप्तसतिः स्मृतो जात्यानादित्यो ब्रह्म एव च ॥ निशांतको निशारिः स्वादिनेश मां- तनाशनः ॥ ३२ ॥ त्वाष्ट्रचित्राथ वातात्या स्वामी परमदैवतम् ॥ समरिः श्वसनो बायुर्मारुतोऽथ समीरणः । ॥ ३३ ॥ इंद्राभिश्चापि शक्रानिर्विशासा व निगयते ॥

·. राजमातंडे- अनुराधा स्मृतो मैत्रो वैशाखस्यानुजः स्मृतः ॥ ३४ ॥ ज्येष्ठा सुराधिपः शक्रः पुरुहूतोऽमराधिपः॥इंद्रः पुरंदरः प्रोक्तः सहस्राक्षोऽथ वासवः ॥ ३५॥ राक्षसो निर्कतिर्मूलं पूर्वा- पाढा जलाह्वयः॥ विश्वे चाप्युत्तरापाढा वैश्वदेवश्च कथ्यते ॥ ३६ ॥ श्रवणो माधयो विष्णुरच्युतः केशवो हरिः ॥ श्रीधरो दानवारिश्च धनिष्ठा व धनं वसुः ॥ ३७ ॥ वरुणो पारुणः ख्यातः शतभिपा त्वंबुराड् भवेत् ॥ अजैकपा स्मृतो नित्यं पूर्वाभाद्रपदा बुधैः ॥ ३८ ॥ स्यादुत्तराभाद- पदस्त्वहिर्बुभ्यश्च कथ्यते ॥ अंत्यनं रेवती पौणं पूपा चेती- व नामतः ॥ ३९ ॥ एता नक्षत्रजाः संज्ञा यत्नेनोक्ता मया स्फुटम्॥हिताय मंदबुद्धीनामन्या ज्ञेयान्यशास्त्रतः ॥ ४० ॥ इतिनक्षत्रसंज्ञाअधीयमदहनकमलजशशिशूलददितिजी- वाणिपितरः॥ योन्यर्यमदिनकत्त्वष्ट्रपवनशकामिमित्राश्च ॥ ॥४१॥ शक्रो नितिस्तोयं विश्वेदेवहरिद्रीवणवरुणाः ॥ अजपादोहित्रुभ्योश्वीतीश्वरा भानाम् ॥ ४२ ॥ अनो मेपः क्रियश्चापि वृपाश्व धुरंधरः ॥ उक्षा गौर्गोपतिश्चापि मिथुनं नृयुगं तथा ॥ ४३ ॥ कुलीरः कर्कटोऽब्जश्च सिंहो लेपो हरिःस्मृतः ॥स्यात्पोतगा चपाथेयः ससत्या युवती तथा ॥४४ ॥ कन्या कुमारिका ज्ञेया पठी शशीस्मृताबुधैः॥ तुला मूको घटस्तौलिर्वणिजास्पस्तुलाधरः ॥ ४५ ॥ कोपाख्यो वृश्चिकः कीटो बुधैरत्वलिनिगयते ॥ अखं धनुथ्य कोदंडधरश्चापश्च नौक्षिकः ॥ ४६ ॥ आकः केरो मृग- ·. स्त्रीणांशुद्धिचिन्ता। थापि मृगास्यो मकरस्तथा ॥ हृद्रोगोऽथ घटः कुंओ मीन- वानिमिपोझपः॥४७॥ इति राशिसंज्ञाः॥ अश्विन्योऽथ भरण्यो बहुलापादश्च कीर्तितो मेपः ॥ वृपनो बहुलाशेपं राहिण्यद्धं च मृगशिरसः ॥ ४८॥ मृगशिरसोऽई रौद्रं पुनर्वसोश्वांशकास्त्रयो मिथुनम् ॥ पादश्च पुनर्वसुतः पुष्योऽ श्लेपा च कर्कटकः ॥ ४९ ॥ सिंहोऽथ मघा पूर्वा फाल्गुनी- पादमुत्तरायाश्च ॥ तत्परिशेपं हस्तश्चित्राई च कन्याख्यः॥ ॥५०॥ तौलिनि चित्रांत्याई स्वात्याः पादत्रयं विशाखा- याः ॥ अलिनि विशाखापादस्तथाऽनुराधान्विता ज्येष्ठा ॥ ॥ ५१ ॥ मूलमपाढापूर्वा प्रथमश्चाप्युत्तरांशको धन्वी ॥ म- करस्तत्परिशेष श्रवणः पूर्व धनिष्ठाईम् ॥५२॥ कुंगोत्यध- निष्ठाई शतभिपगंशत्रयं च पूर्वायाः॥भाद्रपदायाः पादस्तथो- त्तरारेवतीमीनः ॥५३ ॥इतिराशिनक्षत्रव्यवस्था॥ कुज गुबुधचंद्रार्कज्ञसितावनिजगुरुसौरिशनिजीयाः ॥क्रमशोमेपादी नां भानी पतयः परिज्ञेयाः ॥५४ ॥ स्त्रीणां पुंसवनं यात्राभूप णाच्छादनादिकम्॥सर्वस्वामिपिशुदौ च कर्त्तव्यमविकल्पतः ॥५५॥स्त्रीणां सर्वकियारंजे अर्जुर्गोचरतः फलम्॥ स्वशुद्धया गर्भशुद्धया च गर्भाधानादिकं मनुः ॥५६॥ स्त्रीणां सर्वकियाः कार्या विशुद्या स्वामिनः सदा॥स्वशुद्धया स्वामिशुद्धया गर्भाधानादिकाः कियाः ॥ १७ ॥ विवाहकार्य कुसुमप्रतिष्ठा गप्रतिष्ठा वनिताविशुद्धौ॥ अन्यानि कार्याणि धवस्य शुद्धौ पत्यौ विहीने प्रमदात्मशुझ्या ॥ ५८ ॥ विशुद्धौ योपिवांरा- ·राजमातंडे- शी गर्गहारीतगौतमाः॥ शुभं पुंसवनं यात्रामुद्दाहकरणं जगुः॥ ॥ ५९ ॥ स्त्रीणां शुदिमशुद्धिं नक्षत्र वासरादिकं सर्वम् ॥ पुंसवने परिणयने सम्यक्परिकीर्तितं मुनिभिः ॥ ६० ॥ यात्रा युवतिविशुद्धया युवतिविशुद्धया वदंति पुंसवनम्॥युव- तिविशुद्धयोद्दाहं गौतमयवनादयो मुनयः॥६१॥स्त्रीणां विशु- योदहनं प्रयाण सीमंतकर्माणि शुभप्रदानि॥ विशेपतः केश- कलापबंधः प्रशस्त इत्येव वदंति संतः॥६२॥ उक्तानिपति- पिद्धानि पुरा संचावितानि च ॥ सापेक्षनिरपेक्षाणि स्मृतिवा- क्यानि कोविदः ॥६३॥ इति स्त्रीणां शुद्धिचिंता । पुष्प- स्नानौपधयोर्याः कथितास्तानिरंबुसहिताभिः॥ स्नायाचतुर्थ- दिवसे शास्त्रोक्तेनोपदेशेन ॥६४ ॥ फलिनीमूलकनकांबुजजा- तीलामजकोपेतैः ॥ स्नायादभिनवकुसुमा पुष्पैर्नानाविधैर्षहु- भिः ॥६५ ॥ सुतसौभाग्यविशुद्धयै एलाघनचंदनोशारैः ॥ नच पुष्पवती युवती चोदय॑ निशात्यये स्नायात् ॥ ६६ ॥ प्रालेयांशुदिने दिने च सवितुः सौम्यग्रहाणामपि पारे चैव नि- शाकरे शुजकरेपक्षे च कृष्णेतरे।मूलेंद्रश्रवणोनरादिनकरस्वा- त्यविपुष्यदुनिः स्त्रीणां केशकलापबंधनविधिः संतानसंपूरकः ॥६७ ॥ पोष्णादिनदयदिवाकरशंकरपु मूलानिलश्रवणशी- तकरोत्तरेषु ॥ सौम्यामरेज्यनगुनानुदिनेंगनानां मानार्थभोगसु- खदः खलु बालबंधः ॥ ६८॥ पोष्णादितिश्वसनतिप्पकरो- चरेषु मूलं मृगारिरिपुरौनिशाकरेषु॥ गुर्विदुभानुबुध भार्गवा- सरेषु पन्मिठबंधनविधिःशुभदोंगनानाम् ॥६९॥अदितिपव- ·'स्त्रीणां तिथ्यादिशुद्धिः। नमूलारेवतीपुप्यहस्ताशशिधरनशिवाख्यावासुदेवोत्तरासु ॥ अहनि गुरुशशांकबधशुकेंदुजानामतिरायशुभदाः स्यु- योपितां नालबंधाः ॥ ७० ॥ मूलोतरार्कहरिपोष्णयुगा- निलानि ताराधिपदयपुनर्वसुपुष्यनानि ॥ शस्ते तिथौ गुरु- दिवाकरभूमिजानां वारे स्त्रियाः शुभकरः खलु वालबंधः ॥ ७१ ॥ देवाचार्योत्तरासु श्रवणपवनजे दनकादित्यपौष्णे मूलं सौम्यानिधानां दिवसपतिगुरुक्ष्माजवाराः प्रशस्ताः ॥ त्यक्त्वा रिक्तातिथीनां हरिवृपकलशे मन्मथे वृश्चिके वा चंद्रे तारानुकूले शुभकरकरणे योपितां वालबंधः ॥ ७२ ॥ जीवारभास्करदिने गुरुहस्तमूले श-दुविष्णुपवनोत्तररोहि- णीपु ॥ कन्याकुलीरवृश्चिकसिंहलग्ने धम्मिल्हबंधनविधिः शुभदोगनानाम् ॥ ७३ ॥ स्यात्यादितिश्रवणशकसहस्रर- श्मिप्राजेशपुण्यशशलांछनमूलभेषु ॥ जीवावनेयदिननाथ- दिनंगनानां धम्मिलबंधनविधौ विजयं वदंति ॥ ७४ ॥ भवति नरग्रहदिवसे स्त्रीणां खलुवालबंधने पुरुषः॥युवतिग्रहे हि युवति नपुंसके स्यान्नपुंसकोत्पचिः ॥ ७५ ॥ इति स्त्रीणां वाल- बंधः सदृशं त्रियामतोहं हिताय लोकस्य शास्त्रतः सम्यक् ।। कथयिष्ये परशुद्धिं तिथ्यादीनामिह खीणाम् ॥ ७६ ॥ खीणामृतुर्भवति पोडश वासराणि तत्रादितः परिहरच निशाचतस्रः ॥ युग्मासु रात्रिषु नरो विपमे कुमार्यः कुर्यान्निपेकमथ संक्रमपर्ववर्जम् ॥ ७७ ॥ 'युग्मास किल मनुष्या निशासु नार्यो भवति विपमासु ॥ दीर्घायुषः मुरूपा ·(८) राजमातंडे- प्रायः सुभगा विरुष्टपर्वासु ॥ ७८ ॥ शशशोणितसंकाशं लाक्षारससन्निकाशमथवा यत् ॥ प्रक्षालितं विरज्यति रहि- तं यत्तद्भवति शुभदम् ॥ ७९ ॥ यच्छब्दावदनावर्जितं (1) · व्यहात्संनिवरक्तम् ॥ तत्र पुरुपसंयोगादविचारं गर्भतामेति ॥ ८० ॥ रक्तेऽधिके स्त्री पुरुपश्च शुक्रे नपुंसकं शोणितशु- कसाम्ये ॥ तस्मादतः शुक्रविवृद्धिदानि निपेवितव्यानि रसायनानि ॥ ८१ ॥ युग्मरात्रावृतुस्नातां कृतमाल्य- विपणाम् ॥ भुक्त्वा कांदर्पिक द्रव्यं स्वकांतः कामिनी बजेत् ॥ ८२ ॥ न नखदशनविक्षतानिः कुर्याहतुसमये पुरुपः स्त्रियाः कथंचित्।।ऋतुरपि दशपट्कवासराणिप्रथमनि- शात्रितयं न तत्र गम्यम् ॥ ८३ ॥ पुन्नामझे शुभे काले श्रेष्ठे युग्मासु रात्रिषु॥ ऋतुस्नातां स्त्रियं गच्छेन्नातुरां न रजस्व- लाम् ॥ ८४ ॥ स्नातः सुगंधकः प्रीतो नातृप्तः क्षुधितोऽपि वा ॥ सकामः सानुरागश्च व्यवायं पुरुपो बजेद ॥ ८५ ॥ चतुर्दश्यष्टमी चैव अमावास्याथ पूर्णिमा ॥ पर्वाण्येतानि राजेंद्र रविसंक्रांतिरेव च ॥८६॥ तैलखीमांसभोगी यः पञ्च- स्वेतासु चे पुमान् ॥ विण्मूत्रनोजनं नाम नरकं प्रतिपयते ॥ ॥ ८७ ॥ परदारान्नैव गच्छेन्मनसापि कदाचन ॥ मृतो नरकमायति हीयेदत्रापि चायुपः॥ ८८ ॥ केंद्रत्रिकोणेपु शुभग्रहेषु लग्ने शशांके च शुभैः समेते ॥ पापत्रिलाभारिंग- तैश्च यातः पुंजन्मयोगेषु च संप्रयोगः ।। ८९ ॥ शशांकल- मोपगतः शुभग्रहैत्रिकोणजायांबुसुखास्पदस्थितैः ॥ तृती- ·.. पुंसवनम् । यलाभारिगतैश्च पापैःसुखी स गर्भो रविणा निरीक्षितः।।९।। ओजांशकेषु विपमसंगतैलिनैः शीतांशुसूर्यगुरुभिः क्रियते निपेकः॥ जीवार्कयोः पुरुपराशिगयोः सुतार्थ लग्नादिवाकर- सुते विपमळगे वा ॥ ९॥ इतिनिपेकः ॥ प्राप्ते तृतीय- मासे स्फुरदिदकलापपक्षे च ॥ पुंसवनं पुरेप्सुगर्ने गर्ने प्रकु- ति ॥९२।। मासि द्वितीयेऽप्यथवा तृतीये पुन्नामधेयग्रह- वर्जिते च॥ अक्षीणचंद्रे कुजभानुजीवे वारे हितं पुंसवनादि- कर्म ।। ९३ ।। मासे द्वितीये शशिवृद्धिपक्षे क्षपाकरे गोचर- शोजनस्थे । उत्पातपापग्रहदोपहीने निशाधिनाथेपि तिथा- वरिक्त ॥९४॥ आधानतस्तृतीये मासि चतुर्थेऽपि या सिते पक्षे॥ शशिनि शुने विचूरे क्रूराक्रांतगृहस्थिते वापि॥९५॥ मासे पष्ठेष्टमे वा बलिनि तदधिपे शीतगौ चेष्टदुष्टे पुन्नाम- क्षेपि याते नरभवननवांशोदये कामिनीनाम् ॥ कायं सीमंत- कर्म त्रिदशपतिगुरौ केंद्रगे कोणगे वा क्रूरैः केंद्रत्रिकोण- स्वनिधनरहितै:पुष्टिं करोति ॥ ९६ ॥ पठेटमे मासि तिथावरिक्ते शुभे शशांके परिहाय विष्टिम् ॥ कन्याकुली- रानिमिपोदयेषु सिंहे तथा पुंसवनं प्रदिष्टम् ।।९७॥ पुण्यार्क- चंद्रशिवमूलपुनर्वसौ च ह्यापाढयुग्महरिभाद्रपदद्वयं ॥ च एता- नि पुसि कथितानि शुभानि भानि त्वन्येषु गर्भपतनादिभया- नभेषु ।। ९८ ।। चत्वारो मृगमूलाया हस्तभाद्रपदद्दयम् ।। जीवाभौमवाराश्च शस्ताः पुंसवने विधौ ।। ९९ ।। हस्तो - लं श्रवणः पुनर्वसुर्मगशिरास्तथा . पुष्यः ॥ पुंसंज्ञितेषु ·(१०) राजमातंडे- काठमेतानि शुभानि धिष्ण्यानि ॥ १०० ॥ नक्षत्रेषु पुनर्वसुमूलेंदतिप्यवैष्णववारेषु ॥ दिनकरगुरुवारेषु पुंसवना- दिविधिः ॥ १ ॥ धिष्ण्यानि यानि मुनिभिः पुंसव- नविधाविह प्रदिष्टानि ॥ गर्भाधानात्सर्वास्तैरेव शुजाः क्रियाः कुर्याद ॥२॥ केंद्रत्रिकोणभवनेषु पापेषु लाभ- ग्रहस्थितेषु ॥ जीवेंदुभानुभृगुनामिजमंदिरेपु लग्नेषु लग्नपरि- शुद्धनवांशकेषु ॥ ३ ॥ केंद्रत्रिकोणावने भवति गुरु- गर्भपुष्टिदः स्त्रीणाम् ॥ लमाष्टांत्यचतुष्टयगः रोगविनाशाय ॥ ४ ॥ सामिपमशनं तस्मात्प्रमदा परिवर्जयेत्ततःप्रकृति ।। सरिदमरालयगमनं तथैव पुरुषप्रयोगेपि ॥ ५॥ विचित्र- देशवासस्थं व्यासं मुनिवरोत्तमम् ॥ करसंपुटांजलि कृत्वा हारीतः परिपृच्छति ॥ ६ ॥ भगवञ्चट्रोतुमिच्छामि यथार्थ कथय प्रभो॥ स्त्रीणां पुंसवने यानि नक्षत्राणि हितानि च ॥ ७ ॥ निंदितानि यथा यानि वर्जितानि विशेषतः।। याः शुशास्तिथयः प्रोक्ता लमयोगाश्च ये शुभाः॥८॥ तत्सर्व स्फुटमाख्याहि येन वेग्नि शुभाशुभम् ।। ।। व्यास उ वाच ॥ ॥ पृष्टोऽहमुचितं तत्त्वं शृणु वेदांगमास्थितम् ॥९॥ मासि पछेष्टमे मासि शुद्ध्या चंद्रमसस्तथा ॥ शुभे तिथाव- रिक्तायां करणे विष्टिवर्जिते ॥ ११० ॥ व्यतीपाते न वा वजे शूले गंडे च हर्पणे ॥ नो साक्ष्ये वैधृतौ योगे क्षीणे नास्तंगते विधौ ॥ ११ ॥ हस्तातिप्यमूलानि सौम्यो विष्णुपुनर्वसू ॥ पौष्णपादद्वयं प्रोक्तमापाढावयमेव च ॥

·पुंसवनम् । (११) ज्येष्ठा ह्येतानि हारीतधिष्ण्यान्येकादशैव तु ॥ नेष्टानि यानि शेपाणि शृणु तानि वदामि ते ॥ १३ ॥ स्वाती तथा मघायां च रेवत्यां फाल्गुनीद्वये ॥ अश्विन्यां चैव नक्षत्रे यदि पुंसवनं भवेत् ॥ १४ ॥ नरः संपद्यते दैवात्तदा स्याद्गुरुतल्पगः ॥ लुब्धः क्षीणतनुः कूरो नारी वा कुलटा भवेत् ॥ १५॥ शेषाणि दश धिष्ण्यानि निंदितानि विशे- पतः॥ कन्यालिसिंहमीनेषु कर्कटस्योदय तथा ॥ १६ ॥ गुर्वादित्यकुजानां च वारे पुंसवनं हितम् ॥ शेपाणां वह्नि- शले च पतनं चैव भापितम् ॥ १७ ॥ धान्यमुद्रयवाद्यैश्च सागरैः शोणपुष्करैः ॥ लोहितैगिरितोयैश्च स्नापयेत्पावन- जलैः ॥ १८ ॥ ऊसूत्रेण संग्रथ्य जीवजाती च विदु- मम् ॥ अरिष्टं रजनं हेम दद्यात्स्नानतटांतरे ॥ १९ ॥ निधाय नानी बलिनस्य मूलं पुष्पं च हैमं विधिवत्सनालम् ॥ तस्मिन्प्रयायाद्गुरुगर्भवत्याः सवारहस्तैः पुरुपैः सुहृद्रिः ॥ ॥ १२० ॥ श्रीफलं च करे रुत्वा स्थाने भद्रासने शुभे ॥ गृह्यप्रोक्तं च होमं च शांतिं चैवात्र कारयेत् ॥ २१ ॥ पड्जगांधारगोपैश्च वीणावेणुस्वनैः शुभैः ॥ नानातूर्यनिनादैश्व हितं पुंसवनं नृणाम् ॥२२॥ ततस्त्यजेन्महीतोयं देवखातोदक त्यजेत् ॥ ः शय्यां मृदापत्यां तथैवामिपभोजनम् ॥२३॥ अनेन विधिना जातो व्यासतुल्य कथापरः ॥ गुण- वारूपांश्चैव दीर्घायुश्च भवेन्नरः ॥ २४ ॥ बी वा पतिव्रता साध्वी धनपुत्रसमन्विता ॥ इतिपुंसवनम् ॥

·(१२) राजमातंडे- लग्नेथ वा स्मरगृहे निधनेथ ऋक्षे तिछेदसौम्यसहितो यदि शी- तरश्मिः॥सौम्यग्रहा न जति चतुष्टयस्थाः पश्यंति नो शशधरं ध्रुव एव मृत्युः ॥२५॥ देवलो मृत्यवे चंद्रोलपास्तव्ययरध गः॥असंयुक्तक्षितः सौम्यैः कोणकेपु न चेच्छुभाः॥२६॥ न भवति राजमहेंदुः केन्द्रत्रिकोणेपि यस्य जातस्य ॥दर्शनमपि सौम्यानांन चिरंजीवनं तस्यासुराचार्यश्चाअंशाधिपति जन्मपतिर्लनपतिश्चास्तमुपगतो यस्य।।जन्मावसरे मृत्युस्तस्य भवेत्कतिपयाहेन ॥ २८ ॥ विशालाक्षश्च ॥ सप्तमे जीवितं विद्यान्नाष्टमे मासि जीवितम् ॥ रैर्विलमसंस्थैश्च निधनस्थे दिवाकरे ।। २९ ॥ विष्णुः॥ आश्ठेपायां सुतार्थी व्रजति रतिविधौ रेवतीमश्विनी वा ज्येष्ठां मूलं मघां वा निपुणतरमति- बीजसंतापयुक्तारानावन्यानिहन्यात्पितरमपि दिवा संध्ययो- रात्मदेहं गंडादौ गंडकांते स भवति नियतं निर्भयः सर्वदेव ।। १३०॥निजजवनयमध्ये घटिकानोगोर्खनोगपरिमाणम्॥गं डाशुजफलकालं कथयति मनीपिणः सर्वे।।३॥मीनमेपक्षयोः संधौ सिंहकर्कटयोरपि ।। कीटकोदंडयोः प्राहाणयुग्म मनीषिणः ॥ ३२॥ मासं यवनाधिपतिस्तदह गं च भागरिः प्राह ॥ गंडगिरिस्तु दंडं तदईमई गिरामीशः ॥ ३३॥ अते पोप्णोरगेंद्राणां गंडाख्याः पंच नाडिकाः ।। आयेश्चिम- ध्यमूलानामनिष्टं नाडिकात्रयम् ॥ ३४॥ मूलामघाश्चिचरणे प्रथमे च नूनं पोष्णेद्रयोश्च फणिनश्चरणे चतुर्थ। मातुः पितुः स्ववपुपोपि करोति नाशं जातो यदा निशि दिनेप्यथ संध्ययो- ·ग्रंहदर्शनचिन्ता। (१३) श्थ ॥ ३५ ॥ कथयति वराहमिहिरो विलोक्य वाक्यानि गंडविपयोऽत्र ॥ गडं तडं द्वयोश्च संध्ययोर्मध्ये ॥ ३६ ॥ जातो न जीवति चिरमातुरपथ्यो भवेत्स्वकुलहंताच ॥ यदि जीवति गंडांते बहुगजतुरगो भवेद्भूपः ॥३७॥ गंडप्रसूतं पुरुपं शुभमाहुरपश्यतां नृणामेके ॥ अन्ये तुहोमपूर्वेदानेतदर्शनं शुभदम् ॥३८॥ गंडादौ गंडकांते च विवाहे नियतेंडगना ॥ न जीवेजातकोऽत्रैव पितृमातृविनाशकत् ॥ ३९ ॥ जातो न जीवेत्सीमंतविधी गर्भतिर्भवेत् ।। व्रतारं विनाशः स्या- क्षौरे पंचत्यमादिशेत् ।।१४०॥वापनं चैवधान्यानां का- रंगविधिर्न वा॥ यानि प्रशस्तकर्माणि तानि सर्वाणि वर्जयेत् ॥११॥ मातापित्रोरनिष्टं स्पादकक्ष यदि जायते ॥ एकांशे च विशेषण शांविरुदुःखवान्भवेत् ॥ ४२ ॥ इतिगंडः ।। कांस्यपात्रं प्रकुर्वीत पले पोडशभिर्बुधः ॥ अष्टाभिर्वा चतु- निर्या दात्यां वा शोधनं स्मृतम् ॥ ४३ ॥ तन्मध्ये स्थापित शंख नवनीतप्रपूरितम् ॥ राजचंदनमायय॑ शतपत्रसहस्रकः ॥४४ ॥ देवज्ञः सोपचासश्च शुक्लांबरधरः शुचिः ॥ सोमो- हमिति संचित्य कुर्यादेवमतंद्रितः ॥ ४५ ॥ जपेत्साहनिक -जाप्यं श्रद्दधानः समाहितः ॥ दद्यादै दक्षिणामिष्टां गंडदोपो- पशांतये॥४६॥ शुद्धचामीकरं दद्याताम्रपा तिलान्वितम्। गंडदोपोपांत्यर्थ ज्योतिर्थदविदे शुचिः ॥४७॥ ॐ अमृतात्मने नमः ॥ इतिमंत्रः ॥ इतिगंडशांतिः॥ धगुरुभार्गवदृष्टे विद्वान्दीर्घायुरर्थपरिपूर्णः ॥ सुवाकसुतनुः .. .

·(१४) राजमातूडे- सुधीरः सुतधनसौख्यान्वितः ख्यातः ॥ ४८ ॥ रवि शनिलोहितदृष्टे जातो मलिनोऽलसश्च रोगातः ॥ विधनो विरूपदेहः प्रैष्यो मूर्खः खलो दीनः ॥ ४९ ॥ आचार्य- सत्यमुखशौर्ययुताः सुरूपास्तेजस्विनः कृतविदो द्विजदेवा- काः ॥ सदस्वमाल्याः कुलभूपणाश्चसौम्यग्रहैर्बलयुतैः पुरुषा भवति ॥ १५० ॥ लुब्धाः कुकर्मनिरता निजकार्यानिष्ठाः साधुदिपः सकलहास्यमनोभिजूताः ॥ प्रेप्याः खला वधरता मलिनाः कृतनाः पापग्रहर्बलयुतैः पिशुनाः कुरूपाः॥ ५ ॥ एकोपि केंद्रायने नवपंचमे वा भास्यान्मयूखविमलीकृतदि ग्विनासः॥निःशेपदोपमपहृत्य शुभप्रसूतं दीर्घायुपंविगतरोगा यंकरोति ॥५२॥जीवेक्षितः पंडितःशान्तमूतिर्वेदार्थशास्त्रा- गमपारबुद्धिः ॥ दीर्घायुरत्यंतशुचिः सुशीलो जातः सुपूर्णा भजते विद्युतिम् ॥ ५३ ॥ विद्यावाअनसुभगः सत्यरतो धार्मिकः सदा पुरुपः ॥ बांधवसहृदुपकर्ता केंद्रे कोणे स्थितो जीवः ॥ ५४ ॥ इतिग्रहदर्शनचिन्ता ॥ त्रिंश- भागनयांशे द्रेष्काणद्वादशांशकक्षेत्रे ॥ सौम्यस्य यस्य मूर्तिः स भवति सुखभाजनः पुरुषः ॥ ५५ ॥ सौम्यग्रहस्य वर्ग जातः सुखवाग्विनीतरुचिरांगः ॥ धीधर्मरतियुतो विद्वा-, न्दीर्घायुरतिसुभगः ॥५६॥ पापोपि पापवर्गो दुःखी मलिनो- लसच दुःसातः ॥ प्रेयः खलोऽविदीनो मूर्खःस्तेनोऽर्थही- मश्च ॥ ५७ ॥ क्रूरः सुदुःखभागी पापरतो दुर्जनो- प्यविभंगी. ॥ मलिनोऽलसश्च दीनो द्यूतरतो निर्द्धनः सदा ·भावबलम्। पुरुषः ॥ ५८ ॥ इतिपड़र्गनिर्णयः ॥ प्रचंडरूपः पुरुषः प्रतापी प्रजाधिकः स्वल्परचोऽसहिष्णुः ॥ पित्तप्रधागः प्रणतप्रियोपि सूर्ये विलमे भपति प्रजातः ॥ ५९ ॥ संभोगशीलो बहुधर्मशीलः शीलप्रधानो बहुमित्रपुत्रः ॥ मेपे उपे कििण वा विलग्ने विधी विहीनः परिशेषभेषु॥१६०॥ क्रूरः परस्वापचयपचारो दुरात्मको दुर्गतिको दुरुक्तः ॥ स्वल्पायुरल्पद्रविणो गुणज्ञः कुजे विचेलो विकलो पिलग्ने । ॥ ६१ ॥ नानागमग्रंथविशेपवेत्ता विख्यातनामा नृपयूजि- तश्च ॥ साधुः सधर्मो भवति प्रसूतो लमस्थिते चंद्रसुते चि- रायुः ॥ ६२॥ मुविक्रमः सत्यवचाः सुरूपः प्रियंवदो धर्म- रतो नरेन्द्रः ॥ सौम्ये सुरूपो गतते (१) विलग्ने विचक्षणः कांतिपरो वरिष्ठः ॥६३ ।। होरासंस्थे जीवे सुशरीरः प्राणवा न्सुदीर्घायुः ।। सुसमीक्षितआर्यपरः प्राज्ञो धीरः सुशीलश्च ॥ ॥ ६४ ॥ प्रबोधमेधासुवपुःसुताढ्यः सुकर्मकामानुपरि च्छदोऽपि ॥ भूयोऽथ वा भूपसमो मृगस्थे जीवे विलमेरि- पुच्चिरायुः ॥ ६५॥ धर्मी धनी धीवलवान्विपक्षः पक्ष- क्षयावाप्तवरप्रतिष्ठः ॥ कांतः कलाकाव्यकरस्तु धर्मे शुक्र शतायुः सुकलपुनः ॥ ६६ ॥ रुचिरतनुः प्रमदाजनयुक्तः शुक्रे निर्मलविद्यायुक्तः ॥ लग्नगते रुचिरांगदमूर्चिधर्मरतः पृथुसाहसघुधिः ॥ ६७ ॥ भवेन्नरेंद्रप्रतिमः प्रसूतःशुक्रा- गिरोगेहगते विलग्ने ॥ मार्तडगे मांडलिकोऽथ वा स्याद- न्यत्र लयोपगते गतायुः ॥ ६८ ॥ सुभगः सुरुचिरुदारः ·.. (१६) राजमातंडे-- पितुरधिको भवति सप्तमे जातः ॥ वक्ता कविप्रधानः प्राज्ञो जीवेऽतिविख्यातः ॥ ६९ ॥ सुतधनयोपिद्बहुलो नृपति- समो भाग्यपरिपूर्णः॥ स भवति चिरायुः पुरुपो होरायाःसप्तमे भूगुजे ॥१७०॥ सुनयनवदनशरीरं तेजस्विनं दीर्घायुपं तथा ख्यातम् ॥ युवतिजननयनकांतं जनयति होरागतः शुक्रः ॥ ॥ ७१ ॥ इतिभाववलम् । अल्पाकुंचितमूर्द्धजः पटुमति- मुख्यः सुरूपः खलो नात्युच्चो मधुपिंगलोरुनयनः शूरः प्रचंडः स्थिरः ॥ रक्तः श्यामतनुर्निगूढचरणः पीतास्थिरोमाहनु- गंभीरचतुरः शठश्च पृथुलः कौमुंगवासा रविः ॥ ७२ ॥ सौम्यःकांतविलोचनो मधुरवाग्गौरः कृशांगो युवा प्राज्ञः सूक्ष्मविकुंचितासितकचः सौम्यो मृदुः सात्त्विकः ॥ चारुर्वातकफात्मकः प्रियसखो रक्तकसारो घृणी वृत्तः स्त्रीपु रतश्चलोऽतिसुभगः शुक्लांबरश्चंद्रमाः ॥ ७३ ॥ ह्रस्वः पिंगललोचनो दृढवपुर्दीप्तामिकांतिश्चलो गज्जावांस्तरुणां- बरः पटुतरः शूरोऽथ विस्पष्टवाक् ॥ हिंस्रः कुंचितकेश- दीर्घतरुणः पित्तात्मकस्तामसचंडः साहसिको विघातकु- शलः संरक्तगौरः कुजः ॥ ७४ ॥ रक्तांतायतलोचनो मधुरवाग्दूर्वादलश्यामलस्त्वक्सारो विरजोधिकः स्फुटवचाः पीनस्त्रिदोपात्मकः॥ दृप्तो मध्यमरूपवान्सुनिपुणो वृत्तःशिरा- लिस्ततः सर्वस्यार्थकरोऽतिकोशरचनां पालाशवासा बुधः ॥ ॥७५॥ ईपपिंगललोचनः श्रुतिधरः सिंहादिनादः स्थिरः सत्वायः सुविशुद्धकांचनतनुः पीनोन्नतोरःस्थलः ॥ हस्वो ·रिटमङ्गः। (१७), भूतिपरोऽतिनीतिनिपुणो बद्दोर्द्धजूटः क्षमी व्यापीतांबर- पवर्दिततनुर्मेदभधानो गुरुः ॥ ७६ ॥ चारुदीप शुजः पृथूरुवदनः शुक्राधिकः कांतिमान्छष्णालंबित- सूक्ष्मलुंचितकचो दूर्वादलश्यामलः ॥ कामी वातकफा- त्मकोऽतिसुभगश्चित्रांबरो राजसो लीलाधीमतिमान्विशा- लनयनः स्थूलांगदेशः सितः ॥ ७७ ॥ पिंगो निम्नबिलोचनः कशतनुःशिरालोऽलसः कृष्णांगः पवनात्मकोऽतिपि- शुनः स्वार्थान्वितो निघृणः ॥ मूर्खःस्थूलनखद्विजोतिम- दनो वक्रोरुचिस्तामसो रौद्रः क्रोधपरो जरापरिणतः क- पणांबरो भास्करिः ॥ ७८ ॥ इतिग्रहभेदः॥ एकः पापोप्टमगः शत्रुगृहे पापपीक्षितो वर्षात् ॥ मारयति नरं जातं सुधारसो येन पीतोऽपि ॥ ७९ ॥ सर्वानिमानतिवल स्फुटदंशुजालो लगोपगः प्रशमयेत्सुरराजमंत्री । एको पनि दुरितानि सुदुस्तराणि भक्त्या प्रयुक्त इव शूलधरप्रणामः ॥ ।। १८० ॥ पक्षे सिते भवति जन्म यदि क्षपायां कृष्णे च वाऽहनि शुभाशुभदृष्टमूर्तिः ॥ तचंद्रमा रिपुविनाशगतोड- पि यत्नादापत्सु रक्षति पितेय शिशुं न हति ॥ ८ ॥ बुधविबुधासुरसचिवद्रकाणनवांशके शशिनि ॥ भवति चिरायुस्ततः संघामानेकरिष्टोपि ॥ ८२॥ चंद्रः शुजर्गस्थः क्षीणोपि शुभेक्षितो हरति रिष्टम् ॥ जलमिव महातुपारं जातीफलवल्कलकथितम् ॥ ८३ ॥ आपूर्यमाणमूर्ति- दिशजागेशुभस्य यदि चंद्रः॥ रिष्टं नयति विनाशं तकाच्या- .

·(१८) राजमातंडे- सो यथा गुदजम् ॥८५॥ इतिरिटभंगः॥स्थितिकालदृष्टि- चेष्टानिसर्गवेलादिदिग्नवंयच्च ॥ सप्तविधं बलमाहुर्यहस्य तय लतश्चित्यम् ॥ ८६ ॥ दश । १० गुण । ३ । मनुयुक् । । २८ । तिथि।१५। शर । ५। सप्ताधिकविंश।२७ । विश- गेषु ॥ व्यायुच्चंप्रथमवृपमृगयुवतीकुलीरमानतुलाः ॥ ८७ ॥ सिंहाजतौलिकलशाश्चिविंशनागाः सूर्पावनेयकविमंदगुरो- त्रिकोणम्॥तुंगांशकानपरतोसिहितायुधंदैः कन्यांराकाचक- थितावृपमस्यशेपाः॥८८॥गत्वा त्रिकोणसुहृदात्मगृहप्रयत्ना- त्वांशस्थिताः शुभकराअपितेरहेंद्राः ॥ होरांशमासशरदां पतयोतिवीर्याः पापाशुनाश्चबहुलापरपक्षसंस्थाः ॥ ८९ ॥ लमेंऽगिराविधुसुतौ रविनूमिजौ खे शौरिमदे सितशनी सुखने सुवीर्य ॥ चंद्रो रविश्व मकरादिकराशिपटके सम्यक् फलं बलयुतः प्रकरोत्यशेपम् ॥ १९० ॥ इतिग्रहवलचिंता॥ स्वोचस्थिताः श्रेष्ठफलाभयंति मूलत्रिकोणे स्वगृहे च मध्याः॥ दुष्टेक्षिता मित्रगृहाश्रिताश्च वीर्य कनीयः समुपावहति॥९१॥ स्वोच्चेस्थितः शुभफलं प्रकरोति पूर्ण नीच‘गस्तु विफलं रिपु- मंदिरेऽल्पम् ॥ पादंफलन्त्वहितने स्वगृहे तथाई पादत्रयं गग- नगः स्थितांत्रिकोणे ॥ ९२ ॥ नीचर्भगः सकलमेव करोति पापं न्यूनं च किंचिदरिने विफलं स्वतुंगे ॥ पादत्रयं हितगृहे विहगोऽशुजस्य स्वः दलं सचरणं स्थितवांत्रिकोणे ॥९३ ॥ अत्यंगिराः सवितलुप्तकरादिरूपा नीचंगता रिपुगृहंच ननश्च- रेंद्राः॥युद्धेजिताः शुभफलानि विनाशपति पापान्विताच सुत.

·वृद्धिश्राद्धम् ।
(१९)
रां परिवईयति॥१४॥रिपुरिपुभागे वा रिपुत्रिकोणेभोगेच.
वा ॥न भवाति विहगःशुभदः स्फुरदंशुकलाकलापोपि ॥१५॥
॥ इतिग्रहाणामिष्टानिष्टचिंता ॥ सूर्यादययगैर्वेशिद्वितीय
गैचंद्रवर्जितैर्वाशिः ॥ उभयस्थितैर्महेन्द्ररुभयचरीनामतःप्रो-
क्ता ॥९२॥ मंदमृदुस्थिरवचनंपरिभूतपरिश्रमं नताईतनुम् ॥
कथययनाधिपतिशिसमुत्थत्वधोदृष्टिम् ॥ ९७ ॥ उदधृष्टव-
चाः स्मृतवानुयोगयुतोनिरीक्षतेतिर्यक् ॥ पूर्वशरीरे-
थुलः स्तब्धगतिः सात्विको वोशौ ॥ ९८ ॥ सर्वसहःसमहक्
समकायसुस्थितो विपुलसत्वः ॥ नात्युच्चः परिपूर्णः सिंहगीयो
भवेदुभयचर्म्याम् ॥ ९९ ॥ पूर्वोक्तारिष्टरहिते ग्रहराशिचक्के
स्वर्गत्रिकोणसुहृदुच्चगृहस्थितेषु ॥ शुद्धांशुजालजटिलेपु ना-
श्वरेषु जन्मप्रशस्तमथनेष्टमतोन्यथास्यात् ॥ २० ॥
इतिवेश्यादियोगाः ॥ जातस्य जातकर्मादिक्रियाकांडम
शेषतः ॥ पुत्रस्य च पिता कुर्याच्छ्राद्धं चाभ्युदयात्मकम्
॥ १ ॥ पुत्रोत्पत्तौ सदाश्राद्धं श्रादं प्रसवके तथा ॥ चूडाका
ये व्रते चापि नाम्नि पुंसवनेपि च ॥ २॥ पाणिग्रहे प्रति-
छायां प्रवेशे नववेश्मनः ॥ एतदृद्धिकरं नाम गृहस्थस्य
विधीयते ॥ ३ ॥ कन्यापुत्रवियाहेषु प्रवेशे नववेश्मनः ॥
नामकर्मणि बालानां चूडाकर्मादिके तथा ॥४॥ सीमंतोन्नयने
चैव पुत्रादिमुखदर्शने ॥ नांदीमुखान्पितृगणान्पूजयेत्प्र-
यतोगही ॥ ५ ॥ पितॄणां रूपमास्थाय देवा ह्यन्नं समभु
ते ॥ तस्मात्सव्येन दातव्यं वृद्धिमाद्देषु दातुभिः ॥ ६ ॥

·(२०) राजमार्तडे- दूर्वायवैः सबदरैर्मिश्रान्पिडान्मुदायुतः ॥ नांदीमुखेन तीर्थन दद्यादेवं न पार्थिवः ॥ ७ ॥ मातृणां प्रथमं आद्धं पितॄणां तदनंतरम् ॥ततो मातामहानां च वृद्धिश्राद्धे प्रकीर्तितम् ॥६॥ नांदीमुखे विवाहे च प्रपितामहपूर्वकम् ।।वाक्यं समुच्चरेद्धीमान न्यत्रपितृपूर्वकम् ॥९॥पुरुषोमादवश्चक्रमुदक्षौ पूर्वयज्ञयोः । नांदीमुखे वसुसत्यौ कन्यां रुचिविरोचनौ।।१०॥कालकामौतु विज्ञयावमिकाये द्विजोत्तमैः॥ विश्वेदेवाः समाख्याताःश्राद्ध- कर्मसु सर्वदा ॥ ११ ॥अंभोदधियववदरैरवक्रद#नास्त्रिया पूर्वम् ॥ सव्येन पश्चिममुखः पूर्वमुखे द्विजवरे दद्यात्॥१२॥ इतिवृद्धिश्राद्धम् ॥ दशमे द्वादशके वा शतरात्रे वा यथा वारम् ॥ नामकरणं प्रशस्तं प्रशस्ततिथ्यादिकेप्वपि वा ॥ १३ ॥ ततस्तु नाम कुर्वीत पितैव दशमेऽहनि ॥ देवपूर्व नराख्यं हि शमवर्मादिसंयुतम् ॥शर्मेति ब्राह्मणानां स्यादर्मेति क्षत्रियस्यच ॥ गुप्तदासात्मकं नाम प्रशस्तं वैश्यशूद्रयोः ॥१५॥ नार्थहीनं न चाक्लिष्टं नापशब्दात्मकंतथा ॥ मामतुल्यं तु गुप्तं या नाम कुर्यात्समाक्षरम् ॥ १६ ॥ नातिदीर्घ न ह्रस्वं वा नातिगुह्यं न चाविलम् ।। सुखोच्चार्य यथा नाम कुव्यतांतदक्षरम् (१) १७ ॥ कन्या नदी पर्यतपादपानां नाम्नी तथा यूपदिवौकसां च ॥ (१)अंतरयामे रमरस्यसंज्ञा कमात्सरित्पादपगोत्रनाम्नी ॥ १८ ॥ इष्टरजापरपुरुपरता न विवाहा कन्यका सद्भिः ॥ १९ ॥ इति नामप्रशंसा ॥ मार्गशिरायाः केशवनारायणमाधवाः ·ताम्बूलाक्षणविधि। (२१) सगोविंदाः ॥ विष्णुमधुसूदनाख्योत्रिविक्रमोमाधवश्चेति ॥ २० ॥ तस्माच्छ्रीधरनामातदनुहृषीकेशपननामोच ॥ दामोदरइत्येते मासाः प्रोक्ता यथासंख्यम् ॥ २१ ॥ इतिनाम तृतीये मासि कर्त्तव्यं शिशोनिष्कासनं गृहाव ॥ पठेन्नमाशनं कुर्य्याचूडा कार्या यथाकुलम् ॥२२॥ अहन्ये- कादशे नाम तृतीये मासि निष्क्रमः ॥ मासे तृतीये शशिव- द्धपक्षे क्षपाकरे गोचरशोधनस्थे ॥ उत्पातपातयहवर्जितने निष्कासनं सौख्यकरं शिशूनाम् ॥ २३ ॥ कमलजहरि हस्तादित्यपुष्यानुराधास्वशशि (१) नरश्मित्वष्टुभेपूतरेषु ॥ अदितितनयपूज्यतेंदुदैत्यार्चितानामहनिकिलशिशूनां निष्क्रम पाहुरिष्टम् ॥ २४ ॥ ब्रह्मोत्तरकरकेशवगुरुभदितीदुमित्र चित्रासु ॥ सौम्यग्रहेषु वारेवभिनयशिशुनिष्क्रमः शुभदः ।। ॥ २५ ॥ स्वात्यश्विपुष्पकरमूलपुनर्वसौ तु पोप्यानुराध हरिपंकजवासवेषु ॥ वारेषु जीवगुभानुशशीदुजानानिष्का- सनं शुभकरं कथितं शिशूनाम् ॥ २६ ॥ मूलानुराध- हरितिष्यदिवाकरेषु पौण्याश्विनीकमलजादितिवासवेषु ॥ जीयेंदुसौम्यरविवासरभार्गवेषु निष्कासनं स्वावनात्प्रथम प्रदिष्टम् ॥ २७ ॥ धातानुराधाभवणाश्चपुण्या मूलाधि शक्रादितिसौम्यपौष्णाः ॥ वाराश्चवागीशसितेंदुसूर्या निष्का सने सौख्यकराः शिशूनाम् ॥ २८ ॥ इति निष्कासनम्॥ साईयुग्मकमासेपु पूगस्य प्राशनं हितम्॥पइनिरनं तु मासैस्त भोगनोगी भवेन्नरः ॥२९॥ साईमासद्वये दयाचांबूलं प्रथम ·(२२) राजमातंडे- शिशोः॥कर्पूरादिकसमिभं विलासाय हिताय च ॥ ३० ॥ मूलाश्चिमैत्रकरतिप्यहरीदुभेपु पौणे तथा मृगशिरादितिया- सवेषु ॥ अदुजीवभृगुवोधनवासरेषु ताम्बूलनक्षणविधि- र्मुनिभिः प्रदिष्टः ॥ ३१ ॥ मूलादितिद्रविणतिप्यकरोचरा सु पौणाश्चिविष्णुरजनीकरशक्रभेषु ॥ वारेषु जीवशाश सूर्यसितेंदुजानां तांबूलभक्षणविधिः कथितः शिशूनाम् ॥ ॥ ३२ ॥ पौष्णादितिश्रवणपुष्यनिष्ठहस्ताचित्रोत्तरा- स्वसुरनायकसंयुतासु ॥ जीवेंदुसौम्यभृगुनंदनवासरेपु तांबू लक्षणविधिविहितः शिशूनाम् ॥ ३३ ॥ दिनकरचंद्रसमी रणमैत्रपुष्यपुनर्वसुरेवतिचित्रम् मृगघटमन्मथकन्य समेतं पूगफलासनमति त्वंभीष्टम् ॥ ३४ ॥ दुश्चिक्यलाना रिंगताश्चपापाः सौम्यमहा नवमपंचमकंटकस्थाः ॥ आरोग्य भाग्विपुलभोगसुखोपविष्टास्तांबूलाक्षणविधौ जगति प्रसिद्धाः इतितांबूलभक्षणम् ॥ ॥ पष्ठे मासे शुझे चंद्रे पक्षे वाप्यसितेतरे ॥ अन्नस्य प्राशनं कुर्यादिताय प्रथमं शिशोः ॥ ३६ ॥ चित्रास्वातिपुनर्वसुमंगशिरः पुण्यानुराधा तथा राहिण्युत्तररेवतीरविमघामानाविशाखाचिनी । देवा चार्यदिने रखौ भृगुसुते शीतांशुजे शीतगोगोकन्यामिथुनोदये- प्वथ बृपे शस्तोन्नपाने शिशोः॥३७॥ हस्तपुप्यपुनर्वसुकम- लजज्यदुमैत्राश्विनी (?) वायव्योत्तरवासवानिलमघापाणेवरि तेतिथौ ॥ वारेबिंदुजमार्गदुदिनझदाचस्पतीनां शिशोर- नप्राशनमंगनामिथुनगोमीनोदयेशोजनम् ॥ ३८॥ अनिले ·अन्नप्राशनम् । (२३) द्राग्न्यनुराधामित्रधनिष्ठाश्विनींद्गुरुनेपु ॥ चित्रादित्यकरेषु बालानां प्राशनं शस्तम्॥३९॥पोष्णादितिमघानुराधा पुष्यो विशाखाविशशांकचित्रा ॥ गोमीनकन्यामिथुनेषु पुंसा- मन्नोपमोगाः प्रथम प्रदिष्टाः ॥४०॥ पठे मासि निशाकरे शुभकरे पक्षे च रुष्णोत्तरे सब्रह्मवसनादितिघमघाचित्रो- तरादिद्वये ॥ सूर्य्याचार्यसितेंदुचंद्रजदिने सौम्यक्षलमे नृणामन्नप्राशनमाम तिनितरामारोग्यसौख्यप्रदम् ॥ ४१ ॥ पष्ठे मासि प्रकुति शिशूनामन्नभक्षणम् ॥ हस्तादिपंचके धिष्ण्ये मृगपुण्याश्विनीपु च ॥ ४२ ॥ अश्विनीमचाचि- त्रासु स्वातौ मृगशिरःस्वपि ॥ पुष्यहस्तानुराधेषु कुर्य्याद- नस्य भक्षणम् ॥४३॥ वाचालो बलवान्दिने दिनपत्तेर- त्यंतदीप्तानलो देही चाल्पहुताशनः शिशिरगोः कौजेरुजापी- डितः ॥ चौधे भोगप्रियः सुखप्रथमभुम्जीवे चिरायुः सुखी शुको नातिवलान्वितोतिमलिनो मंदे च मंदानलः ॥ ॥ ४४ ॥ भक्तादिलक्ष्यप्रथमोपयोगी सुधीभवेदानदिने म नुयः ॥ स्यावासनाशीर्णतनुः शशांके कौजे रुजातीवलव- हिहीनः ॥४५॥ येथे विलासी(१)मुरेज्येशुक्रतिसौरन्यं धन- मायुराप्तिः ।। सौरे तथा वीर्यविमुक्तिशीलो मलीमसांगो जवतीत्यवश्यम् ॥ ४६ ॥ क्षुद्रोंगवान्प्रथमपथमति लग्ने मंदानिलो घटतुलाविकुलीरनेषु ॥ श्यामाशनो गुमृगा- धिपकार्मुकेयु मीनांगनामिथुनगोपु वरानमोजी ॥ ४७ ॥ दुःखी लग्नगते रयो क्षितिसुते स्थापितरोगादितो वाताना ·(२४) राजमार्तडे- दिनकत्सुतेन शशिना क्षीणेन भिक्षाटनम् ॥ ज्ञानी चंद्रसुते- न शुद्धवपुपा शुक्रेण भोगान्वितो दीर्घायुर्गुरुणेंदुना च महता यज्वाथ शास्त्रार्थविद ॥ १८ ॥ लाजत्रिपष्ठावनो- पगताच पापाः सौम्या ग्रहा नवमपंचमकंटकस्थाः॥ लगेपु दै- त्यसचिवज्ञबृहस्पतीनामन्नोपनोगकरणे विविधोपनोता ॥ ॥ १९॥ सौम्यामरेज्य गुनंदनवासरेपु लगेपु लमपरिशुद्धन- वांशकेपु ॥ नीचोद्भवोपि भवति प्रथमोपभोक्ता वीरोवरानकु सुमांवरकामिनीनाम् ॥ ५० ॥ इत्यन्नप्राशनम् ॥ हस्तत्रयं मृगशिरः श्रवणत्रयं च पौणाश्विशक्रगुरुनानिपुनर्वसुश्च ।। सौरे च कर्मणि हितान्युदये क्षणे च युक्तानि चोडुपतिना य- दि शस्तताराः॥५८ ॥ पोष्णाश्चितिप्यवसुवासववासुदेवया- तार्कचित्रवरुणादितिचंद्रशेषु॥ पारेषु सौम्यबुधवाक्पतिमार्ग- वाणां क्षौरहितं शुभफलासु चतारकासु ॥ ५९॥ रेवत्यदितिति तयं विष्णुज्ञात्करमत्रिकम्॥ मृगशीर्षस्तथा ज्येष्ठा मोरे श्रेष्ठ- फलाः स्मृताः ॥ ६० ॥ शस्तं भार्गवदिवसे सुरगुरुदिवसेऽह्नि चंद्रशशिजे च ॥ रविणा सन्निहितेऽयौ क्षौरं कुर्यान्मुनिधि- रुक्तम् ॥ ६१ ॥ चांद्रे बलानि गदितानि सुखायुराप्तिबाँधे दिने भवतिधीर्धनधान्यता च ॥ जीवे त्रिदोपशमनं लगते च पूजां नागांगनाभवसुखं दिवसे सितस्य॥ वागीशशुक्रज्ञनिशा- कराणां पारेपु शस्तं मुनयो वदति ॥ सौरदिने तीक्ष्णरुचेस्तु चैत्रे मासथवा सन्निहित हुताशे॥६३ ॥ आरोग्यमिदुजदिने चिरजीवितत्वं जीवस्य भानुमतिमान्प्रवलं बलं वा ॥ नाना ३ ·चूडाकरणम् । (२५) अयं विषयभोगसुखं सितस्य मंदस्य बंधनवियौ गवि विश्व नाशः ॥ ६४ ॥ आयुःक्षयं प्रकुरुते दिनकाहिने च दोपापते- रपि सुखानि च दीर्घमायुः ।। पृथ्वीसुतस्य च सुरैरपि रक्षि- तानां क्षौरं करोति निधनं त्वचिरं नराणाम् ॥६५॥ मासं हरेत्क्षौरमिहायुपोर्कःशनैश्चरः पंच कुजस्तथाष्टौ।। आचार्य- अग्विदुयुधाः क्रमेण दर्दशैकादश पंच सप्त ॥ ६६ ।। हंति रोग गुरुः सौम्यः शुक्रः शुक्रविवर्द्धनम् ॥ आयुरंगारको हति सर्व इति शनैश्चरः ॥६७ ।। पित्तज्वरपरिपीडां चूडा मेपोदये वृपेच परिपुष्टिम् प्रज्ञा नृयुग्मलने ककिणिचिररोगकंपाय- म् ॥६८॥ अमादिवातमचिराजनयति मृगराजलग्ने च ॥ आरोग्यमंगनायां तौलिनि विदधाति रोगं च॥६१॥आख्याम- यकीटो धुद्धिविनाशं बलस्य नाशं च मेधां धनुपि विधत्ते मकरे सौख्यानि धनलालम् ॥ ७० ॥कुछ बलभवृद्धिमारोग्यत्वं प्रस्त- धनलानम्॥मीने करोति विमलां दृष्टिं पुष्टिं च तुष्टिं च ॥१॥ क्षौरं प्रशस्त मृगचापलने खियाश्च कुंटे मियुने पे च ।। पुष्टिं बलं बुद्धिविवर्धनं च शेपेषु रोगं कुरुते भयं च ॥ ७२ ॥ चूडाकर्म न कर्त्तव्यं तिग्मांशोदक्षिणायने । चूडोपनयनं कायं नातिकर्णप्रवेधनम् ॥ ७३॥ क्षौरः स्वकुलोद्भवेन विधिना चू- डा विधेया बुधैर्लगस्थे गुजे चतुष्टयगते जीवेऽथवा बोधने ॥ मंदावनिनंदनैश्च शशिना क्षीणेन युक्तेन वा लानो राशि- तृतीयप विहिते लनोदये सर्वदा ॥ ७४ ॥ सूर्य दक्षिण- गार्गचारिणि हरी सुप्ते निरंशे रवी क्षीणे शीवरुचौ महीज- ·राजमातडे- - यमयोवारे निशासंध्ययोः ॥ भुक्तेऽयक्ततनी वियुद्धसमये- ऽलंकारयुक्ते शिशौ क्षौरे रोगभयं वदंति यवना मृत्यु तथाऽन्ये जगुः ॥ ७५॥ न स्नातमात्रगमनोत्सुकतापिता- नामायक्तातरणकालनिवासनानाम् ॥ सन्ध्यानिशाकुज- दिनेषु तिथौ च रिक्ते क्षौरं हितं न नवमेऽह्नि न चापि वि- ट्याम् ॥ ७६ ॥ देवकार्य पितुः श्राद्ध चंद्रस्यचपरिक्षये ॥ क्षुरकर्म न कुर्यानु जन्ममासेऽथ जन्मने ।। ७७ ॥ रात्रि- भागः समाख्यातः खरांशोर्दक्षिणायनम् ॥ व्रतबंधादिकं तस्माचूडाकर्म च वर्जयेत् ॥ ७८ ॥ नृपाज्ञया ब्राह्म- णसंमतेन विवाहकाले मृतसूतके च ॥ बंधस्य मोक्षे क्रतुदी- क्षणे च सर्वेषु शस्तं क्षुरकर्म भेषु ॥ ७९ ॥ अधिमासे च यत्क्षौरं जन्ममासे च जन्म ॥ न भवेत्तत्र कल्याणं शुज- कन्न हि संस्मृतम् ॥ ८० || राजा कुर्यात्पंचमे पंचमेऽह्नि क्षौरक्षे वा श्मश्रु तस्योदये वा । त्यक्त्वा ताराः पंचसप्तत्रिपूर्वा यात्राकाले नैव कार्य च शुद्धे ॥ ८१ ॥ शुद्धेषु यानि मुनिभिः क्षौरधिष्ण्यानि तानि च ॥ दन्तनखकूर्च रचनास्वतीवशुनानि वै ॥ ८२ ॥ क्षीरं रवावुत्तरमार्गसं स्थे संप्राप्तबोधे मधुसूदने वा ॥ अनोजसंख्यास्वपि तारकासु कुर्यान्नवम्यामथ तारकायाम् ॥ नक्षत्रे च करक्षपाकरगुरुज्येष्ठाधनिष्ठश्विनीपोष्णादित्यनलार्कवारुणहरि स्वाट्रेषु शस्तेक्षणे ॥ कर्तव्यं क्षणाकरे बलपति क्षौरं सुतारान्विते क्षौरक्षे न नचेहि पर्वणि तथा विष्ट्यांच ·कर्णवेधः। (२७) पठ्यामपि ॥ ८४॥ चंद्रे च समोपचयायसंस्थे तिथावरि के शशिवृद्धिपक्षे॥प्राचीमुखःसौम्यसुखोपि जूत्वा कुन्नरक्षौ रमत्युत्कटस्यात् ॥ ८५ ॥ इति चूडाकरणम् ।। अर्के- नुकूले शशिनि प्रशस्ते ताराबले दुविवृद्धिपक्षे ॥ अयु- ग्मवशुभदः शिशूनां कर्णप्रवेधं मुनयो वदति ॥ ८६ ॥ ताराचंद्रेनुकूलेति शस्ते भास्वति वाक्पती ॥ अजे संवत्सरे पाहुः कर्णवेधविधि बुधाः ॥ ८७ ॥ स्वात्यश्विनीहस्त- पुनर्वसौ च चंद्रनुकूले गुरुशुक्रवारे ॥ वेथ्यौ तु कर्णावचरे च लग्ने तिप्येदुचित्राहरिरेवतीपु ॥ ८८ ॥ हस्तादि- तिश्रवणमित्रधनिष्ठभेपु पोष्णावितिप्यमनुदिवाकरपु (१)॥ जीवेंदुनंदनसितेंदुहितेनराणां कर्णप्रवेधकरणानि शं शुभानि ॥ ८९ ॥ विद्रपौष्णगुरुनेषु च वैष्णवेपु लगोपगे सुरपुरो- धसि कर्णवेधम् ॥कुर्यानथा(?)शुरकर्ममानि सर्वाण्यनीष्टफल- दानि च कर्णवेधे ॥ ९० ॥ मैत्रेहये। हरिगुरुसहिते स्वातिपोष्णाश्विनीपु शक्रादित्येशसौम्ये शिशिरकरसुते भार्गवेदो गुरौ च ॥ पक्षे शुक्ले नचास्तंगतवति भृगुजे नै- वरिने तिथी च केंद्रे जीये अगी वा सहजरिपुगतः पापकः कर्णवेधः ॥९१॥ शुप्यत्यर्कदिने(शशिदिनेस्यारे तथाकर्ण. योः सौरे रंधविहीनता श्रवणयोः पृथ्वीसुतेत्रातः॥एवं भद्रकम ल्परंध्रमपरं स्यात्कर्णयुग्मं बुधे जीवे चातुवपु युग्मकर्ण- वहतिः स्पाच्छोभने भार्गवे ॥ ९२ ॥ सूर्ये योगवियोगशो- कमरणं कर्णप्रवेधे नृणां भौमे क्रुध्यति शीतवहिरविजे मृत्यो- ·(२८) राजमातडे- भयं प्रत्यहम् ।। सोमे शीर्णतनु वेच्छिशुरथो चैकं वधे भद्रक जीवे भार्गववासरे बहुसुखं चित्रोपमं कर्णयोः ॥ ९३ ॥ कुजार्किजचंद्राणां वारे कर्णे तुरुयतः()। गुरुशुक्रबुधानां च कर्णयुग्मं तु शोभनम् ॥१४॥ कर्णवेधो विनिर्दिष्टो विलग्ने च बृहस्पती॥तदनावे त्रिकोणस्थे चंद्रस्थे तदनावतः॥१५॥ लाने तृतीये च शुजः समेतैः पोपैविहीने शुजराशिलने॥वेधौ तु कर्णावसरे खलग्ने (?)तिष्पेंदुचेंद्रेहरिपोप्णोपु ॥९६ ॥ ॥ इति कर्णवेधः ॥ विद्यारंभः प्रशस्तो भवति मधुरिपो प्राप्तबोधे सुधांशी शस्तेतीक्ष्णद्युतौ च त्रिदशपतिगुरावु- गते वापि शुक्रे ॥ अप्राप्ते सिंहराशौ दशशतकिरणो वापि दैत्यारिपूज्ये स्वाध्याये भानुशुक्रत्रिदशगुरुदिने लमसंस्थे च जीचे ॥९७ ॥ पुप्यो वा मूलमाश्लेपा हस्तश्चित्रा मृगस्त- था ॥ वियारंभे प्रशस्ताः स्युः पूर्वात्रितयमेव च ॥ ९८॥ पूर्णत्रयत्वाष्ट्रदिवाकराहिगुर्विदुमूलानिच शंकराणि ॥ दिनानि शुकार्कबृहसतीनां विद्योपवियास हितमदानि ॥ ९९ ॥ साप रौद्रं कर सौम्यं गुरुं त्वाष्ट्र तथादितिः ॥३००॥ हस्ता- दितीदुगुरुपौप्णसुरेज्यचित्रावातेशंदेवतजंगमपर्विकाणि ॥ वारेषु जीवऋगुनंदननास्कराणां विद्यासु चैव शुभदानि भवन्ति तानि ॥ १ ॥ विद्यारंजे गुरुः श्रेष्ठो मध्यमौ भृगुनास्करी ॥ मरणं शनिभीमाभ्यामविद्या बुधसोमयोः ॥ २ ॥ प्रज्ञा- गुरुशुक्राणां विपन्मंदमहीजयोः ॥ महती जडता चंद्रे बुधे नानाभियोगता ॥३॥ इति विद्यारंभः॥ व्रते वियाहे ग्रह- ·वतवंधः। (२९) वर्षशुद्धिः कार्यति यत्नान्मुनयो वदंति ॥ साचैववर्षस्यच- तुर्थभागं विहाय व किल केचिदन्ये ॥४॥वतबंधे विवा- हे वासरपरिकल्पमाहुराचार्याः ! आधानपूर्वगेके प्रसूतिः पूर्वसदान्येपु(क) ॥५प्रायः पाणिग्रहणे वर्पविशुद्धिं व्रतोपन- यनेपि ॥ ग दिमाहुरेके मुनयो जन्मादिमपरे च ॥५॥ सत्यपराशरमुनयो गर्भादिमुदीरयति वर्षाणाम् ॥ परिशुदि परिणयने बते जन्मादितश्चान्ये ।। ७ ॥ प्रायः संस्करणं प्राप्ते पंचमे हायने हितम् ।। व्रतं गर्माष्टमे कार्यमष्टमे नवमेपि वा ॥ ८ ॥ गप्टिमेऽष्टमेवाऽब्देपंचमे नवमेपि वा ॥ कायं विप्रस्य राज्ञस्तु दशाब्दे द्वादशे विशः ॥९॥ य- उपनयनमाहुरिष्टं द्विजस्य गष्टिमेऽष्टमे वादे ॥ नोचे- नवमे वर्षे शशिरविजीवेषु शस्तेषु ॥ १०॥ गर्भाष्टमे भूति- धनोतिरूपो वेदार्थनीतिनिपुणो नवमेष्टमे च ॥ प्रज्ञाविशेप- विजयो शुवि पंचमे च सूतः कुलेपि विपुले सबलोधिक- श्च ॥ १३ ॥ वर्षाणि यानि येषां वानि द्विगुणीकतानीह ॥ नो सावित्रीपतनं विप्रादीनां भवत्येव ॥ १२॥ शस्तेशशिनि सुरेज्येसवितरिशस्तेचमेखलाबंधः ॥ भवतिचिरायुर्विदानुक्ते- संवत्सरेविप्रः॥ १३॥ दिनकरशशिनौचगोचरशाधनेस्थेउद गयनगतेलग्रयोगप्रशस्ते ॥ हरिवसुकरचित्रासौम्यपीप्णाधि- शक्रासलिलपवनपुष्यामेखलाबंधनेष्टाः(2)॥१४॥ मृध्रुवक्षि- प्रचराश्चपूर्वादित्याच्युताऽनिलमूलसाः ॥ मौजीनिबंध प्रवदंतिसंतःसमस्तवेदाध्ययनेद्विजानाम् ॥ १५॥ हस्तात्रये ·, (३०) राजमातंडे- दैत्यारपुद्वितीयेश-दुपुप्याश्विनिरेवतीषु ॥ वारेपुशुक्रा- कबृहस्पतीनांहितानुबंधोदिजमौजिबंधः॥ हस्तत्रयेतिप्यधनि ठयोश्चपौष्णाश्विशकाऽदितिविष्णुलेषु ॥ शस्तेतिथौचंद्रबले नयुक्तकार्यद्विजानांवतबंधकर्म ॥१६॥शुक्लपक्षेशुनस्थेशशि- निदिनकरदेवपूज्येचसम्यग्वारेजानोःसितस्यत्रिदशपतिगुराबुद्ग- तेचापिशुके ॥ हस्ते चित्राधिशकादितिवसुवरुणोद्रपुष्येंदु- पौणे स्वातीप्वप्याहतासु स्मृतमुपनयनं भार्गवाद्यैर्मुनींदैः१७ उत्तरायणगते दिवाकरेवीर्यवत्सुगुरुचंदनानुषु ॥ क्षौर पुसक- लेपुदेहिनांमाजिबंधन विधिः प्रशस्यते ॥ १८॥ सप्तपराश- रपूर्वैः क्षौरे कथितानि यानिज्ञानीह ॥ सहदंडकाप्टभंगे व्रत- वंधे तानि शस्तानि ॥ १५ ॥ अनुकूले निशानाथे शुन- स्थानस्थिते रवी ॥ चूडाकरणवत्कार्या मेखलाबंधने स्थितिः ॥ २० ॥ क्षुरकर्मणि प्रदिष्टं यदिष्टफलदायकं दिनायं तु ॥ तन्मेखलादिसौम्ये भवति हिताय द्विजातीनाम् ॥ २१ ॥ ताराचंद्रानुकूलेषु गृहाम्देषु शुभेप्वपि ॥ पुनर्वसी कतो विप्रः पुनः संस्कारमर्हति ॥ २२ ॥ माघे मासि महाधनो धन- पतिः प्रज्ञावलं फाल्गुने मेधावी भवति व्रतोपनयने चैत्रे चतुर्वेदवित् ॥ वैशाखे निखिलोपभोगसुसिता ज्येष्ठे वरिठो बुधस्त्वापाढेऽपि महामसप्रकरणमाप्तप्रतिठो भुवि ॥ २३ ॥ माघे द्रविणशीलाढ्यः फाल्गुनेऽपि दृढव्रतः ॥ चैत्रे भवति मेधावी वैशाख कोविदो मैतः ॥ २४ ॥ ज्येष्ठे गगननीति- १ धुध इतिपाटान्तरम् ।

·व्रतबंधः।
ज्ञस्त्वापाढे ऋतुमाजनम् ॥ शेपेष्वपि च मासेषु निषिदं नि-
शि च व्रतम् ॥ २५ ॥ प्राज्ञो भवेत्कमलबंधुदिने द्विजन्मा
वेदार्थपालनपरो व्रतबंधनेच ॥ चांद्रे चिरं श्रुतिगुणैरपि
जातजाड्यः कौजे व्रजेत्तनुगदेन विनाशमाशु॥२६॥ बौधोन-
योगरहितो मतिमांश्च जीवे मिश्रीवेदवनिपैः परिपूरितोऽपि॥
प्रांडित्यमंडितकुलो विपुलोपभोगी वारे गोर्मरणमेति शनै-
श्वरस्य ॥ २७ ॥ मेधा भानुदिने जडः शशिरगोश्चंद्रात्मजे
बोधता पंचत्वं कुजमंदयो गुसुते वाग्मी बलीयान्सुखी ॥
पट्कर्माऽभिरतः सुखी सुरगुरौ विद्वांश्चिरायुनरो धिष्ण्ये पाप-
निपीडिते आहिमगौ मूढो गतायुभवेत् ॥ २८ ॥ मेपे भवति
रुजाः धीमान्गविरोगशोकपरिहीणः ॥ गदवान्मिथुनवि-
लग्ने विधुरो दीनः कुलीरे च ॥ २९ ॥ करिकुलवैरिणि बल-
वान्विद्यावानेव योपिति क्रूरः ॥ सुभगः सुखोपभोक्ता तौलिनि
किल नाशमुपयाति ॥ ३० ॥ धनुपि धनाढ्यः श्रीमान्म-
करे च घटे धनैः परित्यक्तः ॥ पदकर्माभिरतः स्यान्मीने
धनवान्प्रवक्ता च ॥ ३१ ॥ गुगुरुशशिपुत्रे केंद्रसंस्थैश्चपाप
रिपुसहजगृहाये सूर्यमाहेयमदे ॥ वृपतुरगतुलायां सिंहमीने
प्रशस्तं बतकरणमिहोतं नाष्टमस्थे शशांक ॥३२॥ उदयति
मृदुभांरो मूर्खतादौथ्यमार्के क्षितितनयनवांशे पापबुद्धिजंड
स्यात् ॥ जडमनिरुडुपांशे सौम्यज्ञावे पटुत्वं गुरुभृगुतनयांशे
यज्ञभाग्यत्यमाहुः ॥ ३३ ॥ पटुर्माभिरतस्यायझेसुरराज-
पूजितस्यांशे॥दीर्घायुरर्थपूर्णो गुणवान्मृगुजांशके विमः॥३४॥

·(३२) राजमातंडे- लग्नेसौरिदिवाकराऽवनिसुतानाशंवधं वनं वित्ते वित्त- विनाशमाशु सहजे नैरुज्यमिष्टागमम् ॥ धौबंधुविरोधमेव तनये पुत्रक्षयं दुष्टो सौभाग्यार्थसुखानि दारमरणं यच्छंति जामित्रमे ॥ ३५ ॥ निधनभवनसंस्था मृत्युमर्थप्रणाशं तपसि विविधरोगान्धर्महानि दिशति ॥ वियतिरुचिर- भोगांस्तीववृत्तंतथायेसुबहुविविधलाभरिप्यगेऽर्थप्रहाणम्()। ॥ ३६ ॥ केंद्रस्थेऽमरमंत्रिणि प्रवरधीः पट्कर्मदीक्षास्थितो विद्दान्सौख्यगुणान्वितोऽथ शृगुणासाशंकितोधावकः ॥ काणेनांत्यजसेवको दिनकता राजोपसेवी अवेदोभेनायुध- वृत्तिकज्ज्ञपतिना स्याद्देश्यवृत्तिजिः ॥ ३७ ॥ पटेऽष्टमे शशधरे मरणं प्रयाति जीवे दिवाकरसुते विगुणोर्थहीनः ॥ क्रूरः कुजेन मृदुतां विगुणेऽलसश्च सौम्ये पटुर्गुरुवदिंदुागवि कल्पी ॥ ३८ ॥ लगे गुरी भृगुसुते नवपंचमस्थे चंद्रे सितांशकगतेः खिलवेदवेदी ॥ मंदांशगेपु गुरुभार्गवनाधि- पेप विद्यार्थशीलरहितो भवति कृतनः जीवोदये जीवगृहोदये वा जीवांशके जीवसमीक्षिते वा ॥ अल्पश्रुतोऽपि व्रतबंधनेषु वागीशतुल्यो भवति द्विजेंद्रः ॥ ॥४०॥ प्रशस्ते वाक्पतिगृहे तयुक्ते वान्यवेश्मनि ॥ तद्देष्काणे नवांशे वा त्रिंशांशे चोदयांशके ॥ ४१ ॥ शा- खाधिपती बलवति केंद्रे वर्णाधिपेच जीवे च॥शस्तो मौजी- बंधो बलहीनः संकरोतिहितः ॥ ४२ ॥ ऋग्वेदाधिपति- जीवो यजुर्वदाधिपः सितः सामवेदाधिपो वक्रः शशिजो- ॥

·अनध्यायाः। (३३)
थर्ववेदराट् ॥ ४३ ॥ जीवसिती विमाणांक्षत्रस्यारोप्णगू
विशांचंद्रः॥शुदाधिपः शशिसुतः शनैश्वरः संकरजवानाम् ॥
॥४४॥ वसंतसमयदध्यादब्दे गर्भाष्टमेपि वा ॥ मेधावी
मेखलाबंधे जन्ममासेऽथ जन्मो ॥ ४५ ॥ यज्वा वसं-
तसमये बहुवित्तभोगी गर्माष्टमे विविधशास्त्रविशारदश्च ॥
वेदार्थपालनपरः खलु जन्ममासे ऋक्षेऽपि जन्मनि बहुक्रतुभा-
जन स्यात् ॥ ४६ ॥ जन्मोदये जन्मसु तारकासु मासे-
ऽथ वा जन्मनि जन्मचंद्र ॥ वृत्तेन विप्रो न बहुश्रुतोऽपि
प्रजाविशेपैः प्रथितः पृथिव्याम् ॥ ४७ ॥ गर्भाधम गर्गपरा-
शरायः फलं यदुक्तं व्रतबंधनेषु ॥ ततोऽधिकं जन्मसु
तारकासु मासेऽथवा जन्मनि मानवानाम् ॥ ४० ॥
अस्तंगते दैत्यगरी गरी वा शर्वेऽपि या पापयुतेप्याक्ते॥
व्रतोपनीतो विरशैः प्रणाशं प्रयाति देवैरपि रक्षितश्च ॥
॥४९॥नष्टे जीवे तथा शुक्रे निरंशे चैव भास्करे।उपनीतस्य
विषस्य जडत्वं मृत्युमादिशेत् ॥ ५० ॥ पापेनोपहते ऋक्षे
अनध्याये गलग्रहे ॥ वर्गे च प्रथमे चंद्रे न कुर्यातकर्मच
॥ ५५ ॥ न भूरिग्रहभिन्नेमे न पापोत्पातपीडिते ॥ न
रात्रौ न च संध्यायां नानध्याये गलग्रहे ॥ ५२ ॥ नो
संध्यागजिते माहुब्रतोपनयनं हितम् ॥ नच विष्टचामथाकाले
पष्ठयमासतवासरात् ॥ ५३ ॥ अकालगर्जितस्यादौ पर्व-
ण्याशौचकादिषु ॥ नानध्यायेषु वै कुर्यादुपरागदिने तथा
॥ ५४ ॥ अनध्यायाच संख्याता हेमंते चतुरष्टकाः ॥
एको विदीनसंध्यायां (१) द्वितीयायां मनीषिभिः ॥ ५५ ॥

·(३४) • राजमातंडे- मार्गशीर्षादिमासेषु चतस्रः कृष्णपक्षजाः॥क्रमशस्तिथयस्ति- सः सप्तम्यस्याहुरष्टका ॥ ५६ ॥ पौपादिविधुमासेपु रुष्णे चैवाष्टकात्रयम् ॥ एकाज्ञेयाश्विने मासे हायन्यश्चतुरष्ट- काः ॥ ५७ ॥ अष्टकाश्च समाख्याताः सप्तम्यादितिथित्रये॥ नाधीयीतात्र शास्त्राणि ब्रतबंधं च वर्जयेत् ॥ ५८ ॥ एको विद्धि द्वितीयायां प्रेतपक्षे गते च या ॥ याचको जागरे जाते चैत्रावल्यापरेऽपि च (१) ॥५९॥ चातुर्मास्यसमाप्तौ च द्वितीयायां भवेत्तथा ॥ सर्वास्वेतासु नाध्यायाः पुराणे परि- कीर्तिताः ॥ ६० ॥ अटमी हत्युपाध्यायं शिप्पं हति चतुर्दशी ॥ अमावास्योजयं हंति प्रतिपत्से न कीर्तयेत् ॥६॥यथायोधिष्ठिरीसेना गांगेयशरपीडिता ॥ प्रतिपत्पाठ- शीलस्य विद्येव तनुतां गता ॥ ६२॥ आरंजादुत्तरं यत्र प्र- त्यारंभो न सिध्यति।गर्गादिमुनयः सर्वे तमेवाहुर्गलग्रहम् ॥ ॥६३ ॥अष्टमी सप्तमीविद्धा त्रयोदश्यां चतुर्दशी । प्रतिप- द्वितीयाविद्धा गलग्रह उदाहृतः॥६४॥ वागीशशुक्रयोरस्ते कृष्णपक्षे गलग्रहे॥अनध्यायेपराहेच नकुर्यान्मौजिबंधनम् ॥ ॥ ६५ ॥ त्रयोदश्यादिचत्वारि सप्तम्यादिदिनत्रयम् ॥ चतुर्थी ोकतः प्रोक्ता अष्टावते गलग्रहाः॥ संध्यायां गर्जिते दैवेशास्त्रचितां करोति यः॥चत्वारि तस्य नश्यति आयुर्विया- यशो बलम् ॥ ६॥दयानाकालवर्षे च व्रतोपनयनं बुधः।। नानध्याये न भूकंपे न निर्घाते गलग्रहे ॥ ६८ ॥ मार्गस्य १ प्रतिपत्पाठनाशिनी-इतिपाठान्तरम् ॥

·बतबंधः । पूर्णामावास्यादावष्टकातामकालजाम् ॥ पृष्टंकेचिदिदं प्राहुर्म- धौमाघेचफाल्गुने ॥ ६९ ॥ पौपादिचतुरो मासान्वृष्टा वृष्टिरकालजा ।। व यात्रादिकं तत्र वर्जयेत्सतवासरान् ।। ॥ ७० ॥ वृष्टिरकालमनवा चतुर्प मासेषु पौषपूर्वेषु ॥ आसमाहं त्याज्यं व्रतमथ यात्रादिकं तत्र ॥ ७१ ॥मार्गा- न्मासात्मभूति मुनयो व्यासवाल्मीकिगर्गा यात्राचूडावतकरण विधी वृष्टिदोपं वदन्ति ॥ नाडीजं वा सुरपतिगुरू वक्रदृष्टे- रकालं मासावेतावशुभफलदौ मार्गपोपौ न शेषाः ॥७३॥यावद्भूयाज्जलधितनयाचुंबनायासखिन्नादेवो दैत्यप्रम थनपटुर्यावदेकांतशांतः ॥ अंजःशय्यापरिगततनुर्योग- निद्रामपेतस्तावदृष्टो भवति समयो ब्रह्मणो भापितेन ॥ ॥ ७२ ॥ वृष्टिः करोति दोपं तापनाकालसंभवा राज्ञः ॥ यावन्न भवति यातुर्वर्त्मनिचरणांकिता वसुधा ॥ ७३ ॥ गृहे रवींदोवति प्रकंपे केतूद्रमोल्कापतनादिदोपैः ॥ व्रते दशाहानि बदति तज्ज्ञासयोदशाहानि वदंति केचित्॥ ॥ ७४ ॥ उद्वाहमाहुः शुजमंगनानामेकाहमेव ब्रतब- धने तु ॥ इचहं विहाय ग्रहणे नराणां सदैव सप्ताहम- पि प्रयाणे ॥ ७५ ॥ एकरात्रं परित्यज्य कुर्या- पाणिग्रहं गृहे ॥ सप्तराचं प्रयाणे तु त्रिरात्रं व्रतबंधने ॥ ७६ ॥ अब्दे विशुद्धेषु न शोभनेपु दिनेशवागीशनि- शाकरेषु ॥ हारीतमांडव्यपराशरायेदृष्टिदृष्टो द्विजमों जिबंधः ॥ ७७ ॥ केसरिंगे सुरसचिवैदवागतपरिणयौ ·----- (३६) राजमातंडे- यदा भवतः ॥ ब्रतबंधे व्रतभंगोऽथविवाहे योपितां मृत्युः ॥ ऋजुरनुपहतो दीनः सुश्लिष्टो ब्राह्मणस्य पालाशः ॥ राज्ञश्चौटुंवरजो वैश्यस्य तु बिल्वसंभवः प्रोक्तः ॥ ७९ ॥ केशललाटघ्राणप्रमाणकानि त्वभीष्टफ- लदानि ॥ क्रमशोचिषक्षत्रियवैश्यानां दंडकाटानि ॥ ७९ ॥ इति व्रतबंधपटलः ॥आरस्य जन्मसमयायुवतेर्विवाहमो- जाब्दकेषु मुनयः शुभमादिशन्ति ॥ आधानतःप्रतिचा- समवत्सरेषु प्रोक्तस्तयोर्न शुभदस्तु विलोमवर्प ॥ ८० ॥ अयुग्मेऽविधवा नारी युग्मे च विधवा भवेत् ॥ तस्माद् - न्विते युग्मे विवाहे सा पतिव्रता ॥ ८१ ॥ मासत्रयादूर्द्ध- मयुग्मवर्षे युग्मे तु मासत्रयमेव यावत् ॥ विवाहशुद्धि प्रवदंति सर्वे राश्युद्गमो ज्योतिपि जन्ममासात् ॥ ८३ ॥ युग्माष्टमासयुवतेरपि जन्ममासान्मासत्रयं विवहने परमा ब्दशुद्धिम् ॥ पाहुः समस्तमुनयो विपमे तु वर्षे मासत्रयादु- परि तद्भवजन्ममासाद ॥ ८४ ॥ आदौ मासत्रयं नेष्टं युग्मसंवत्सरस्य च ॥ परतो वर्षशुद्धिश्च गर्भमासान्विता शुभा ॥ ८५ ॥ ग्रहाब्दशुद्धौ शुभदो विवाहो हीनेन हीनः कथितोऽगनानाम् ॥ शुद्धापकर्पण सगादिशुद्धौ शुभे सगे वत्सरशुदिशेपम् ॥ ८६ ॥ ग्रहवत्सरसंशुद्धी विवाह शुभदं जगुः ।। अन्यथा ग्रहशुद्धौ वा न वर्षे केवले शुभे॥८॥ गृहवत्सरशुद्धिश्च नार्चकालमपेक्षते ।। स्वस्थे सर्वमिदं चिं- त्यमित्याह भगवान्भृगुः ॥ ८८ ॥ चतुर्भिः पइनिरष्टाभि- ·देशाचारः। (३७) दशद्वादशनिस्तथा ।। अब्दविवाहिता कन्या प्रतिष्ठां नेव गच्छति ॥ ८९ ॥ द्वादशे दशमे याऽन्दे चतुर्थे वा चतुर्दशे ।। अब्दाष्टमे द्वितीये वा कन्यकोढा प्रशस्यते ॥ १० ॥ करोति वैधव्यकरोऽतिशोकं दो ग्यमात्यंतिकमर्थनाशम् ।। युग्मे च वर्षे विहिते विवाहे न कन्यका वृद्धिमुपैति कापि ॥ ॥ ९१ ।। अष्टवर्पा भवेद्रौरी दशवर्षा तु कन्यका ॥ संप्राप्ते द्वादशे वर्षे परतस्तु रजस्वला ॥ ९२ ॥ संप्राप्ते द्वादशे वर्षे कन्यां यो न प्रयच्छति ॥ मासि मासि रजःप्राप्तौ पिता पिबति शोणितम् ॥१३॥ माता चैव पिता चैव ज्येष्टकाता तथैव च ॥ त्रयस्ते नरकं यांति दृष्टा कन्यां रजस्वलाम् ॥९४ ॥ वर्पाष्टमे मृत्युमुपैति कन्या पंध्याथवा वितकरी वरस्यास्याद्वादशे वित्तविवर्जिता च पाणिग्रहे तो परिवर्ज- नीयो ॥ ९५ ॥ यस्ता विवाहयेत्कन्यां ब्राह्मणो मद- मोहितः। असंभाप्यो ह्यपक्तेियः स विप्रो वृपलीपतिः ॥ ॥ ९६ ।। राजप्रस्तेऽथया युद्धे पितॄणां प्राणसंशये ॥ अतिप्रौढा तु या कन्या न तु कालं प्रतीक्ष्यते ॥ १७ ॥ अतिप्रौदा तु या कन्या कुलधर्मविरोधिनी ॥ अविशुद्धापि सादेया लमचंद्रबलविना ॥ ९८ ॥ विवाहोत्तरपक्षेषु अंतरामृतसूतके ॥ पूर्व संकल्पितं द्रव्यं दीयमानं न दु- प्यति ॥ १५ ॥ इतिविवाहे वर्पशुद्धिः ॥ लोकाचार- स्तावदादी विचिंत्यो दशे देशे या स्थितिः सैव कार्यालोके दिष्टं पंडिता वर्जयंति दैवज्ञोऽतो लोकमार्गेण पायाव४००॥

·राजमातंडे- कुलस्य देशस्य च चित्तवृत्तिर्न खंडनीया बिदुपा कदाचित् ।। दो गुणं वापि गुणं च दोपं यो भाव- येज्ज्यौतिपिकः सचाज्ञः॥१॥ बृहस्पती गोचरशोभनस्थे वि- वाहमिच्छंति हि दाक्षिणात्याः ॥ रवौ विशुद्ध प्रवदति गौडा न गोचरा मालपके प्रमाणम् ॥२॥ भौमे विशुद्धे यमुनातटो- दवा हिमालयस्थाः शशिनः शुभः ।। इतिदेशाचारः।। त्रिपदशैकादशगो दिनेशः सुतार्थसौभाग्यसुखमदः स्यात् ॥ वैधव्यदाताष्टमराशिसंस्थः शेषे रुजं दुःखशुचं क- रोति ॥२॥ जन्मनि भानौविधवापतिसुतयुक्तावत्युपचय- ॥शेषगृहस्थे कन्यानाशःकन्यातुरा नूनम् ॥ ४॥ जन्मन्य- थेच नारी भवति सविधवा वित्तहीना द्वितीये निःस्वा पाताल- संस्थे तद्नु हतसुता सप्तमे नष्टकामा ॥ मृत्यौ पामोति मृत्यु व्ययनवमगृहे रोगशोको क्रमेण शेपे राशौ विवाहे विपुलधन- वती सौस्यमानार्थयुक्ता ॥ ५॥ वंध्या चार्थविवर्जिताथ मुदिता दौ ग्यदुःखातुरा स्वल्पापत्यवती पतिप्रियतमा बंधु- च्युता बंधकी ॥ निःस्वा सौख्यसमन्विता सुतधनप्रीत्यन्विता निःसुखा व्यूढाऽनुक्रमशः प्रचण्डकिरणे जन्मादिराशि- स्थिते ॥ ६ ॥ आये रोगजयं धने निधनता नष्टप्रजा पंचमे पाताले मदविहला पररता कामे विमार्गस्थिता। भर्ता नाश- मुपैति चाष्टमगते कन्याक्षयं चाप्टगे प्राचष्टा नवमेध्रुवं दिनपतौ शेपेषु शस्तं जगुः ॥ ७ ॥ द्वितीयपुत्राह्वयगः प्रत्नाकरनयो- दशाहात्परतः शुभप्रदः॥अत्रितया(दशदिवसासरोवतबंध ·बृहस्पतिशुद्धिः। नायेषु ॥ ८॥ रविरशुभराशिस्थःशुभराशिंगमिष्यत्त्यत्कान योदश()॥भीमः पंचदशाहानि मासादिधिकं युधः॥श्रेष्ठामा सश्च वागीशो दिनमेकं निशाकरः ॥९॥ मंदो मासोत्तरं वर्ष सितः पादोनमासकम् ॥ यावदायुदितस्तिष्ठेत्तावत्तावत्फलं शिखी ॥ १० ॥ अशुभराशिगे सूर्य शुभराशिपुरोभवेत् ॥ त्रयोदशदिनं त्यक्त्वा शेपं च शुभमादिशेत् ॥११॥त्रयोदश- दिनान्यः कुर्यात्सौख्यं च भूमिजः ॥ बृहस्पतिर्मासानष्टौ वत्सरं चार्कनंदनः ॥ १२ ॥ साईदिनं तुशीतांशुर्मासरेका दशैस्तमः ॥ प्रवेशे चाशुभाः सर्वे बुधशुक्रौ दिनद्वयम् ।। ॥ १३ ॥ इति विवाहशुद्धिः॥ जन्माष्टगो द्वादशगः सुरे- ज्यो वैधव्यकत्त्विष्ट (1) ॥ दौग्यिदाता दशमचतुर्थः शेपेषु सौभाग्यसुतार्थकत्स्यात् ॥१४॥ जन्माष्टमात्यावनेषु पति- प्रणाशं कन्याक्षयं हि सहजारिगतः करोति ॥ जीवश्चतुर्थ- दशमश्चिरदुर्भगत्वं सौभाग्यवित्तसुखदः परिशेपभेपु ॥ १५॥ जन्माष्टांत्यगृहस्थितेन गुरुणा भर्नुर्विनाशो ध्रुवं पठस्थेतु चि- राद्भवेच्च विधवा कन्या तृतीये न तु ॥ दौर्भाग्यं दशमस्थि- तेन नियतं (१) स्वाच्चतुर्थस्थितेशेपस्थेनचिराद्भवेत विषया पुत्रार्थसौल्यान्विता ॥१६॥द्वादशदशमचतुर्थे जन्मनि पष्ठा- टमेतृतीयेच॥ प्रानियातिगृहस्थजीवे वैधव्यमामोति। वो गुरौस्वभवनभवनेऽथमित्रे मित्रांशके स्वनवनोच्चगतांशके ।। कामान्यजन्मनिधनेऽपिचतुस्निके पि पुत्रार्थसोल्यपतिवृद्धि करो विवाहे ॥१८॥ उच्चस्थःस्वगृही सुहृद्भवनगो वाचस्प.

·. (४०) । राजमातंडे- नित्यशः पूर्णायुर्विविधार्थसौख्यजनको जन्माष्टगो वा भवेत्। नीचस्थोरिगृहेदिवाकरकरस्थाप्यानुगामीचतदृष्टो नटफलं द- दाति नियतं वैधव्यपुत्रापदम्।।१९॥इतिबृहस्पतिशुद्धिः।। आयेवैभवनाश्रये च विधवा सामेययाम्ये स्मृता शेपेषु क्षय दोपशोकमरणं व्याध्यायनिष्ट बहु ॥ प्रीनिर्जन्मसु तारकासु परतः संज्ञानुरूपं फलं चंद्रेचोपयमायसप्तमगते सौभाग्य- सौख्याप्तयः ॥ २० ॥ जन्मत्रिपटसप्तदशायगोऽपि श्रेष्ठोऽष्ट- मस्थे निधने विधत्ते ॥ ध्यात्वमद्वादशपंचमस्थेशेपेषु दो - ग्यरुगादिकारी ॥ २१ ॥ वैधव्यमेति निधने निधनं चतुर्थ चंद्रे चिरेजसुतधर्मधनं व्ययस्थे । चैधव्यदुःखगदरोगायानि कन्या प्रामोति शेषावनेषु सुतार्थसंपत् ॥ २२ ॥ दिवाकरें दूदशपतृतीयप्रातपुत्रार्थवधूसुखप्रदी ॥ अवेदुपारूत्तनुसप्तम स्थः शशीप्रशस्तः सविता तयोर्न तु ॥ २३ ॥ वैधव्य- धनकरौ निधनप्रयातो दौग्यिदुःखजनकौ द्विचतुर्थसंस्थौ ।। क्षुत्कासदौ नवमगी धनहानिदीच बंध्यात्वबंधनकरी सुतिरिष्ट- गौच ॥ २४॥ तारानुकूलफलदः शुभदः स्ववर्गस्वोच्चेऽपिशी तकिरणः सुहृदस्त्रिभागे॥शस्तोऽष्टवर्गपरिशोधितगोचरेण पक्षा- दिशुद्धिविपरीतविशुद्धिशुद्धिः।२५।। सप्तमायदशपतिजन्मगो नेष्टदोदिनिधनोपगैग्रहः ।। अंधुरिष्फनवपंचमस्थितैः स्वेष्टदोय- दिविलोमवेधगः ।। २६ ।। जन्मत्रिपडेकादशसप्तमस्थोपि नेप्यतेचंदः ॥ पंचमनवांत्याप्टचतुर्दियधगोवामदृष्टफलः।। ।। २७ ॥ जन्मराशिगतश्चंद्रो जन्मतः पंचमो ग्रहः॥ स्थितो ·भावस्थग्रहफलम् । (४१) न्यदा तदाचेंदुधगो विफलःस्मृतः॥ २८ ॥ पंचमस्थानग- चंद्रो जन्मराशिगतो ग्रहः॥यदा तदा विपर्यस्तो वेधगः शुभदः स्मृतः ॥ २९ ॥ यस्य गोचरफलप्रमाणता तस्य वेधफल- मिप्यते नवा॥प्रायशो न बहुसंमतं त्विदं स्थूलमार्गफलदो हि गोचरः ॥ ३० ॥ होराराशावपचयगते जन्मने वापि वासो हानिहींनादुडुगणपतो वृद्धिरापूर्यमाणैः ॥ पक्षस्यादावु- पचयगते हानिरापूर्यमाणे बृद्धिभुक्त्वाहसति हिगगी कप्णप- क्षादिसंस्थे ॥ ३१ ॥ सितपक्षादौ चंद्रे शुभेशु पक्षमशुभम शुभे च ।। कृष्णगोचरशुभदो न शुनपक्षः शुनतोऽन्यः ।। ॥ ३२॥ उपचयगृहयुक्तःसव्यगः शुक्लपक्षे शुभमभिलपमाणः सौम्यमध्यस्थितो वा ॥ रविशशिगृहयुक्तः कारकर्केऽपि चेंदुर्जयसुखधनदाता तत्महान्यथास्थः ।। अश्रित्य चंद्रस्य बलानि सर्व ग्रहाः प्रयच्छति शुभाशुभानि॥ मनःसमतानि यथेंद्रियाणि कर्मण्यतां यांति न केवलानि ॥ ३४ ॥ चंद्रवलेन विहीनो न मनःपरितोपदः कियारंभः ॥ अन्यगुणैरपि युक्तो जरीव रमणो नहि स्त्रीणाम् ॥ ३५ ॥ कचोमृतयोगश्च दिनंदग्धंतथैवच ॥ चंद्रे शुभे क्षयं यांति वृक्षा वजहता इव ॥ ३६ ॥ चंदेशुद्धिगोचरे वा बेधे पशादि केपिवा ॥ शुझे शीतकरे कुायात्रापाणिग्रहादिकम् ॥ ॥ ३७ ॥ अष्टवर्गपरिशोधितः शशी श्रेष्ठतां समनुवर्तते सदा ॥ जन्मगोपि हि तदा प्रशस्यते योष्टवर्गशुभदः सशोधनः ॥ ३८ ॥ अष्टवर्गविशुद्धेषु • गुरुशीतांशुभानुपु ॥

·- (४२) राजमातंडे- व्रतोदाही च कर्वव्यौ गोचरे न कदाचन ॥ ३९ ॥ गर्गन्यासपराशरादिमुनिभिर्मार्गावुभौ कीर्तितावेको गोचरगो- वर्गविहितश्चान्यस्तयोर्गोचरः ॥ चूडायां व्रतपाणिसंयति- विधौ प्रोक्तोष्टवर्गः पुनर्यात्रायामपि पूजितो मतमिदं सत्यस्य जीवस्य च ॥ ४० ॥ विवाहयात्रावतपुंविधानं कुर्याद्वहोचरशोधनस्थः ॥ नित्यं जयार्थी तु जबोष्टयर्गे संशोधितेस्तैर्विदधीत यात्राम् ॥ ११ ॥ अष्टवर्गण येशुद्धास्ते शुद्धाः सर्वकर्मसु ॥ अविशुद्धा न शुद्धाः स्युनिद्दिष्टा यवनादिभिः ॥४२॥ महाप्टवर्गसंशुद्धाःखे ग्रहास्ते शुभप्र- दाः ॥ व्रतोद्दाहे च गमने शस्ते नेष्टफलपदाः ॥ ४३ ।। सूक्ष्माष्टवर्गसंशुद्धिः स्थूला शुद्धिस्तु गोचरे ॥ तस्माद्रोचरमु- त्सृज्य फलमष्टकवर्गतः ॥४४ ॥ योष्टवर्गपरिशुद्धिवीर्य- गः सःशुभाशुभफलप्रदो ग्रहः ॥ योपितांपरिणये विशे- पतो गोचरेऽन्यतरतारमात्रके ॥ ४५ ॥ यथोदये चंद्रम- सः प्रकाशो दिनं गतानां सुखकैरवस्य ॥ तथाष्टवर्गग्रहलग- शुद्धौ कार्यस्य पुंसां भवतीति शुद्धिः ॥ ४६ ॥ अमावता गोचरशोजनानां शुद्धिं वदेदागुरिरष्टवर्गात् ॥ वैधव्यकन्या- क्षपयतु योगे जन्माष्टवर्गस्य वदेन शुद्धिम् ॥४७॥ तारास्तु जन्मसंपप्रत्यरिक्षेमायशुभकष्टाः ॥ मित्रातिमित्रसंज्ञाश्चैताः “संज्ञानुरूपफलाः॥४८॥सर्वकार्येषुतारास्तिस्रोऽशुभप्रदाः ॥ पंचमी च समाख्याता मध्यमा मुनिपुंगवैः ॥ १९ ॥ तारा विपजन्मविनाशसंज्ञा (१) पिलास्तु तिस्रो भयदाः प्रदिष्टाः॥

·ताराशुदिः। प्राज्ञैः प्रमादादपि नाभियोज्याः क्षौरे प्रयाणे व्रतपौष्टिकयु ॥ ५० ॥ सानानिपेकवतमंगलानि विवाहविद्यादि तथो- पदेशाः ॥ एते प्रशस्ताविपुजन्मभेषु विहाय यात्रां शुरकर्म अपजम् ॥ ५१ ॥ सर्वमंगलकार्याणि त्रिपु जन्मसु कार- येत् ॥ विवाहस्वेदपज्यं यात्रां क्षौरं च वर्जयेत् ॥५२ ॥ जन्मक्षपरिणीता स्यात्कदाचिद्भर्तृवछना॥ अध्यान्नकर्मणो(?) नूढासततं पतिवल्लभा ॥ ५३ ॥ जन्मसंगे प्रमुदिता भर्चा- रं चाजिनंदते कन्या ॥ धनधान्यपणयुता भवनेऽति- संपत्करे शशिनि ५४ ॥ उद्वेगकलहरोदनविनम- शीला विपत्करीज्ञेया ॥ क्षेमप्रसन्नहृदया विगतमया रोगही- नाच ॥ ५५ ॥ प्रत्यरिगे बलशोभावैरागता कलहरो गसंतप्ता ॥ आज्ञापसिद्धकारी सुमनोन्यासाधके भव- ति ॥ ५६ ॥ रोगो जन्मसु तारकासु कथितः कार्य- प्रणाशोचिरादारोग्यं द्रविणं च वांछितफलं चायुः सदा संपदि॥ताराया विपदो भवंति विपदि पारब्धकार्यक्षयःक्षेमारो- ग्यधनप्रसादमुदितः क्षेमाविधेयास्वपि ॥ ५७ ॥ पंचम्याम- चिरं मनोवितरलं कार्य प्रसिद्धं प्रति खीवस्वदविणं प्रमोदम तुलं प्रामोतिपठ्यामपि ॥५८ ॥ सप्तम्यामपिशोकनाशमशुभं नानागदव्याहतीरप्टम्यां धनधान्यसौख्यविजयानेवं नवम्या मपि ॥ ५९ ॥ भवति तदा दिवसायं शिवमथअशिवाय सर्वदा सर्वम् ॥ विपदपि नैधनसंज्ञा भवति हि तारा यदा दिवसे ।। ६० ॥ नैधनगे बहुदुःसा निधनं समुपैति शोचिता ·(४४) राजमातंडे- पत्या ॥ प्रियदर्शनासुरूपा मैत्रे पत्यः प्रियाचैव ॥ ६१ ॥ परमे मैत्रे सुभगा पतिदयिता विगतरोगरिपुनीतिः ॥ सितपक्षे शुभफलदोऽथविपतारास्वपिशशांकः ॥ ६२ ॥ पापाख्यात्रि विधायं चतुर्दशविंशतिस्त्रियता(?) सिद्धिफलाकरी(?) विशति संज्ञाःक्रमाकथिताः ॥ ६३ ॥ सिद्धिदा वृद्धिदा चैव मृत्यु- दा चविशेषतः ॥ प्रत्यरिनाम तारासा त्रिप्रकारा प्रकीर्तिता ॥ ६४ ॥ इतिताराशुद्धिः ॥ यासोवर्पमनोजमिच्छति तथा रेश्योऽयनं चोचरं स्वीनाशादरि विहाय मुनयो मांडव्य- शिप्या जगुः॥ चैत्रप्रोज्झ्यपराशरः कथयति पीपंच दौमार्य- दमापाढादिचतुष्टयं न शुभदं किंचित्पदिष्टं शुनैः ॥ ६५ ॥ मंगलेषु विवाहेपु कन्याया वरणेषु च ॥ प्रशस्तमासाः शस्यते चत्रपीपविवर्जिताः ॥ ६६ ॥ ऊदा दक्षिणमार्गगे दिनपतो नैव प्रतिष्ठां ब्रजेत्कन्येत्याह समस्तशास्त्रनिपुणो रौयो मुनीनां वरः ॥ साध्वित्युत्तरमार्गगे सुतधना येता- विहायापरे चैत्र पौपयुतं हरेश्च शयनं शेषे जगुः शोधनम् ॥ ६७ ॥ मांडव्यशिष्यैः शुचिपूर्वमासाः पंचैव नेष्टा युयतेचिाहे ॥ दौर्भाग्यदुःखापजतासहिष्णुदुःखानिनिन्य क्रमशो भवंति ॥ ६८ ॥ आपाढे धनधान्यनोग- रहिता नष्टप्रजा श्रावणे वेश्या भादपदेऽश्चिने च भरणं दुःखा- दिता कार्तिक ॥ पोपे प्रेतवती वियोगबहुला चैत्रे सदोन्मादिनी तन्गेषु विवाहिता सुनवती नारी समृदा भवेत् ॥ ६९ ॥ नोत्पातपापदिवसे च तिथौ च रिक्ते ·.. राशियोजनविधिः। (४५) नास्तंगतेमरगुरौ भृगुनंदने च ॥ संधौ नववंयनयोर्न च राहुकेतुसंदर्शने किल विवाहविधिविधेयः ॥ ७० ॥ हरी प्रसुने न च दक्षिणायने न चैत्रमासे न च पीपसंज्ञिते॥ तिथौ च रिक्ते शशिनि क्षयं गते रवींदुनौमार्किदिनेषु चास्तम् ॥ ७१ ॥ कन्यायां कर्कसंस्थे मिथुनहरिगृहे केचिदाहुर्मुनींदा मेपे चापे च राशी दिवसपतियुते सिंहसंस्थे च जीवे ॥ केचित्सुन्ते च देवे दिनकरकिरणेलृप्तशुक्रप्रकाशे विद्यारंभ विवाहं सुरवरभवनं नैव कुहिं च ॥ ७२ ॥ व्यतीपाते तिथौ रिक्त क्रूराहे वैधृती तथा ॥ चेत्रे पौपे तथा विष्टयां नोदाहं कारयेद्बुधः ॥७३॥ इति मासादिशुद्धिः॥ दंपत्योदिनवारराशिरहिते तारानुकूले रवी चंद्रे चार्कि- कुजार्कशुकवियुते मध्येथवा पापयोः ॥ त्यक्त्वा च व्यतिपातवैधृतिदिनं विष्टिं च रिक्ता तिथि कूराहानथ पौपचे- वरहिते लमांशकेनायुपे ॥७४॥ त्यक्त्वा चैत्रमुदक्प्रचारिण रवी मार्गे च मासे मिथः त्रीपुंसोर्दिनवाटराशिरहिते योपि- च्छुझे भास्करे ॥ लमाचांशुमतश्च सप्तमगृहे शून्ये विवाहः शुनः कुर्य्यान्न व्यतिपातवैधृतिदिने नो विष्टिदुष्टेऽहनि ॥ ७५ ॥ अर्केऽनुकूले शशिनि प्रशस्ते तारावले चंदविवृ. द्विपक्षे ॥ अयुग्मवर्षे विहिते विवाहे पुत्रादिभिर्वृद्धिमुपैति नित्यम् ॥ ७६ ॥ ययपि सुरगुरुमूर्यो शस्ती कथितो विवाहयोगे तु ॥ सकलगुणोदययुक्तानावाशुदिःपरा गौ- हे ॥ ७७ ॥ शुई विलोक्य खल वर्षदिनेश्वराण ·(४६) ; राजमातंडे- प्राहुः प्रशस्तमखिलं विधिवद्विधाय ॥ स्त्रीपुंसयोः शुभदिने समुहूर्तलमे नक्षत्रयोजनविधिः शुभकत्तयोः स्यात् ॥७८ ॥ अन्योऽन्यतो दिनबनधनगश्च नेष्टो निःसप्त(जामरणवैरिवि- योगदोपः॥विद्वादशे निधनताऽप्रजतात्रिकोणे (१) ॥ ७९ ॥ प्रीतिः परा निगदिता समसप्तके च शेपेवनेकविधिसौख्य- सुतार्थसंपत् ॥ विद्वादशे जवति वित्तविहीनता च सोनाग्यसौख्यभपरे च सुतार्थतापि ॥ ८० ॥ मरणं चैव वियोगो विधवापट्काष्टके पराऽभिरता ॥ अनप- त्यता त्रिकोणे द्विादशे तु दारिद्रयम् ॥ ८१ ॥ त्रिकोणपदकाटधनव्ययेषु पापं प्रदानं शुभमन्योपु ॥ आपा- ढपूर्वण चतुष्टयेन कार्योविवाहो न च चैत्रपौपे ॥ ८२ ॥ दशमं चतुर्थयोगे भवति युवत्या धनं च पुत्राश्च ॥समसप्तकेपि नित्यं बहुपुत्रत्वं सुखं चैव ।। ८३ ॥ एकादशे तृतीये कुलवृ- दिविति चाशुनियमेन ॥ राश्यक्येनसुतार्थप्रीतिः स्वःण धनलब्धिः ॥ ८४ ॥ पडाष्टकेच जवनाधिपमित्रनावमेका- धिपत्यमवलोक्य वरस्य राशिम्॥कामं विवाहसमयः शुजक- नराणां तारा भवेयदि परस्परतोऽनुकूला ॥ ८५ ॥ मरणं तारविरोधे ग्रहरिपुभाये चिरवियोगः ॥ नरनार्याः पट्काष्ट- के धैरमवश्यं तदाराश्योः ॥ ८६॥ सौहार्द शुभयो(?)चाऽपि तयोरेकाधिपत्येपि च तारामित्रसुमित्रजन्मशुजा क्षेमा च संपत्करीपटकाटे व्ययधने(१) योगेऽपि पुंगोपितोः प्रीत्यायुः सुतवृद्धिचित्तजनक कार्यो विवाहस्तदा ॥ ८७ ॥ एका- ·राशियोजनविधिः। (४७) धिपत्ये चतयोः सुहृत्त्वे राशिर्वशित्वे च नयेद्विवाहः॥दिपंच- पड्राशिगतेऽपियोगे तारा विनष्टेनृविरोधमेति ॥ ८८ ॥ चित्रादियोगेऽपि पडष्टकादौ ताराविपत्प्रत्यरिनैधनाख्या ॥ वर्ध्या विवाहादिषु कीर्त्तिता च प्रीतिः परा जन्मसु तारका- सु ॥८९॥ भुजनवदशैकादशनागेंद्रधनोंदुनपुनधिष्ण्येपु(?) ॥ नक्षत्रेषु च तारा भवंति परस्परविशुद्धाः ॥९० ॥ गोकन्या- मकरेन युग्घटधदै कीटाजमीनैरपि स्यात्सिंहाजधनुर्धरैर्नवसुतै- रन्योन्यतो राशितिः ॥ कष्टामित्रविपत्करा(7)पुरहितोंगा- स्तदोहाहिता पुत्राणां सुचिरायुपां च जननी वित्तान्विता कन्यका ॥ ९ ॥ सिंहाज वाजिभिरथालिकुलीरमीनैः क- न्यामृगास्यवृपोंर्घटतौलियुग्मे॥ जन्मादितारकशुभैर्नवपंचमा- स्यैनारीप्रसूतसुतवित्तसुखान्वितास्यात् ॥ ९२॥ चापा- लियुग्मे घटऋन्मृगेषु कर्केजके सिंहकुलीरने च ॥ जूकातु- लायां वृपो नृयुग्मे द्विादशेपार्थकरा युक्त्याः ॥ १३ ॥ सिंहःकुलीरेण मृगेण कुंजस्तोलिःखिया चापधरेण कीटः ॥ बिसारिणाजो बृपने नृयुग्मं द्विादशे भूरिधनप्रदाः स्युः ॥ ॥९४॥ मकरः करिकुलरिपुणा योपा मेपेण झपस्तुलया ॥ घटकर्कटौ वृपधनुपी अलिमिथुनौ च रविधी ॥ १५ ॥ मकरसकेसारमेपयुवत्या सहमीनकुलीरघटे वा ॥ धनुप- वृश्चिकमन्मथगामी मरणकराश्च पडष्टकयोगाः।।९६॥ मकर- सनाथं मिथुनं कन्याकलशी मृगेंद्रमानौ च ॥ बृपाघावति- मेपो चापकुलीरो च मित्रविधी ॥ ९७ ॥ जलचरमिथुनसके ·.. १ (४८) • राजमातडे- सरिमीना वृश्चिकमेपघटोयुक्तीवा ॥ वृपास्तीलिनिकार्मु- ककीटाः सुतधनप्रीतिपडष्टकयोगाः ॥ ९८ ॥ भवेत्रिकोणे बहुपुत्रविचद्विादशे चार्थमुपैति कन्या । पटकाष्टके सौ- ख्यफलं विधत्ते वीणां विवाहं ग्रहमैत्रयोगात् ॥ ९९ ॥ इति विवाहे गशियोजनविधिः। विनापराई च कपालसं- धौकांत्योश्च साम्ये गतगम्ययुक्ते ॥ सवैधृते च व्यतिपातयोगे पाणिग्रहे स्याद्विपक्षतुल्यः ॥ ५००। क्षेपकम् ॥शुद्धे दिने विवाहे सुमुहूर्तयोगे तांबूलगंधकुसुमैः परिपूज्य मित्रान् ॥ आत्मानुरूपकुलशीलधनाययूनेकन्यापदानमुदकविसृजेच्चपाणी || हस्तोत्तरास्वातिमघानुराधाप्राज्ञेशपूर्वोदयनर्क तेषु ॥ पुत्रार्थसौभाग्यसुखानि कन्या प्रामोति शेपेषु च भर्तृशोकम् ॥ २ ॥ रोहिण्युत्तररेवतीमृगशिरोमूलानु- राधामयाहस्तस्वातिपुतौलिघटधनुनृयुगंशेपुपाणिग्रहः ॥ स- साऽष्टांत्यवहिःशुभरुद्धपताका दशद्वित्रिरो (1) क्रूरैख्याय- पडष्टगेर्न तु अगी पष्ठे कुजे वाष्टमे ॥ ३ ॥ पड्वित्रिलाने बिनभौममंदाः कुर्वति सौभाग्यसुतार्थयुक्तम् ॥ मृत्या- यरोगान्विविधान्कलो मृत्युर्विलग्नेऽथ विधि द्वितीये ॥४॥ सोरेऽथ युक्ते हिबुकोऽल्मदुःखी नौमेन सूर्येण च बंधुवरम् ॥ अंतेवयं पुत्रधनं सुतस्थे दुःशीलज्ञा (1) कर्मणि धर्मगैर्वा । ॥५॥ संपनियात रिपु गुरुज्ञे धुनोतिकष्टं गुजे रवौच॥ व्ययं व्ययस्थे निधने च मृत्यं तृतीयगे देवरदत्तमाना ॥ ॥६॥ त्रिकोणयोः खीजननी शशांके ह्याये समृद्धा सुनगा ·(५०), राजमातंडे- भवने गौरीव शैलांगणे (?) ११५ ॥ कन्यातुलामिथुनरारिषु लगगेषु तेवन्यराशिपु च तद्भवभागगेषु ॥ सौम्येषु सप्तनिध- नात्यबहिःस्थितेषु पापेवरातिसहजाऽटमलानगेषु ॥ १६ ॥ दुश्चियेऽर्थप्राप्तिगे शीतरश्मी शुक्रे पठे नाऽटमेंगारके वा ॥ नामित्रांरो स्वाधिनाथेन दृष्टे लमारो स्यात्तद्विवाहः परास्तः ॥ १७ ॥ कन्यातुलानृन्मिथुनेपु साध्वी शेपेवसाध्वी धववर्जिताच ॥ नियेऽपि लग्ने विपदाश इष्टः कन्यादिलमप्व- पिनान्यभागः ॥ १८ ॥ लग्नांशपतिर्दुष्टः पुत्रायर्धनवृद्धिदः पुंसाम् ॥ नारीणामस्तांशस्वामी निरीक्षितःशस्तः ॥१९ ॥ विलयांशस्वनाथेन ययुद्धाहे न दृश्यते ॥ विनाशस्ततोऽस्ता- शो ययेवं योपितस्ततः॥ २०॥ उदयास्तगती जागौ स्वेश- दृष्टौ शुभप्रदौ॥यथासंख्यं नृनारीणामन्यथा मरणप्रदो॥२३॥ यो यत्र कथितोंशो (1) नानारीनरसंशितः ॥ चतुष्पदगमंदृष्टे नित्यशस्तं प्रयाति सः ॥ २२ ॥ उदयास्तराशिनाथस्पां स्तांशेसत्वमुच्यते ॥ न दृष्टस्तेन लग्नं स्यादिवाहे हन्यते स्त्रियम् ॥ २३ ॥ न सकलगुणसंपहायतेऽल्पैरहोनिर्बहुतर- गुणयोग योजयेन्मंगलेषु ॥ प्रभवति नहि दोषो भूरिभागे गुणानां सलिललव इवानेः संप्रदीप्तनस्य ॥ २४ ॥ गुण- शतमपि दोपः कश्चिदेको विवृद्धः क्षपयति यदि नान्यस्त- द्विरोधीगुणोऽस्ति ॥घटमिव परिपूर्ण पंचगव्यम्य शक्त्यामति नयति सुरायाबिंदुरेकोऽपि सर्वम् ॥ २५ ॥ कृतकौतुकमंग- लो घरो मधुपर्कापशनादनंतरम् ॥ ज्वलितानिसमक्षमंगनपदा ·गोधूलियोगः। (५१) मामोति शुभाशुभं ततः ॥ २६ ॥ घृतदधिमधुपर्कप्राशना- दग्निसाव()धिशुभमशुभं वा पाणियोगेंगनायाः ॥ बहुसुतमत- मेतत्संप्रदानप्रदानमुपयमनचंद्रालोकपेष्वे (?) व केचित् ॥ २७ ॥ दारामिहोत्रसंयोग कुरुते योगजे स्थिते । परि- वेत्ता स विज्ञयः परीवित्तिरतु पूर्वजः ॥ २८ ॥ परिवे- त्ता परीवित्तिर्यया च परिविद्यते ॥ ते सर्वे नरकं यांति दातृयाजकपंचमाः ॥ २८ ॥ खंजवामनकुन्जेषु गद्गदेषु जडेषु च ॥ जातांधे बधिरे मूके नवोदा परिविद्यते ॥ ३०॥ कन्याहस्तेनाष्टौ हस्ता वेदीशतांगुलाचोर्द्धम् ॥ स्तम्भाधतु- पु कोणेष्वभिरमणीया योमध्ये ॥ ३१ ॥ संस्थाप्य घटानष्टौ जलपूर्णाश्चूतपल्लयसमेतान् ॥ ऐंद्रायैरभिपेको होमो विप्रार्चनं दानम् ॥ ३२॥ इति विवाहपटलं समा- तम् ॥ संध्यातपारुणितपश्चिमदिग्विभागे व्योनि स्फुरद्वि- मलतारकसन्निवेशे ॥ उच्चैर्गवांखुरपुटोच्छलितैरजोनिगोधू- लिरेप कथितो गुजेन योगः ॥ ३३ ॥ यावत्कुंकुम- रक्तचंदननिनोप्यस्तं न यातो रविर्यावच्चोडुगणो नमस्त- लगतो नो दृश्यते रश्मिभिः ॥ गोभिः स्वाभिखुरायनागद- लिताप्न नाः पांशुभिः सा वेला धनधान्यवृद्धिजननी गो- धूलिका शस्यते॥३४॥प्राच्याः प्रायो हीनवर्णाः सगोपाः सं- ध्याकालं पाहुरिष्टं न शेपाः ॥ यावच्छांति गोरजो ना- भ्युपैति तावत्तेपां चित्तशुदिविवाहे ॥ ३५ ॥ पिंडीजूते वसंते च ज्येष्ठापाढे च मध्यमे ॥ प्रावृपाईस्थिते जानौ ·, (५२) राजमातंडे- शरयस्तंगतेऽपि च ॥ ३६ ॥ हेमंते च गते सूर्ये संघ्या- यां मायफाल्गुने ॥ योगोऽयं मुनिमिः प्रोक्तो गोधूलिरिति चोत्तमः ॥ ३० ॥ गोधलि त्रिविधा वदंति मुनयो नारी- विवाहादिके हेमंते शिशिरे प्रयाति मृदुतां पिंडीकते भा- स्करे ॥ ग्रीष्मास्तिमिते वसंतसमये भानौ गतेऽदृश्यताम्। सूर्य चास्तमुपागते भवति सा प्रायः शरद्वर्पयोः ॥ ३८ ॥ नास्मिन्ग्रहा न तिथयो न च विष्टितारा-ऋक्षाणि नैव जन- यति कदापि विनम् ॥ अव्याहतः सतु तदैव विवाहकाले यात्रासु चायमुदितो भृगुजेन योगः ॥ ३९ ॥ अशुभेऽपि शशिनि प्रतिकूलोपु पापप्वपि क्षितिसुतेऽपि विलमभागे ॥ गोधूलियोगमपरे परिकीर्तयंति स्त्रीणामपत्यपरिसौस्यवह विवाहे ॥ ४०॥ शुभाशुभयुतं नूनं राशेर्दो विनिंदितम् ।। विहाय लगविच्छेपं गोधूलि प्राह चासुरिः॥४१॥ लन यदा नास्ति विशुद्धमन्यगोधूलिकं साधु तदा दिशंति ॥ लगेऽविशुद्धेऽप्यतिवीर्य्ययुक्ते गोधूलिकं नैव फलं विधत्ने । ॥ १२॥ इति गोधूलियोगः॥ नानायकपरिश्रमेण बहुना किं विस्तरेणोच्यते गर्गापर्न तु संमतं स्मृतिमतं नैव कचि- दृश्यते ॥ तस्मात्सारतरं करोमि रुचिरं योग दशास्यं धुवं येनोढा सुत्तगा भवेदविधिना मानार्थसौख्यान्विता ।। ४३॥ अश्विन्यादित एव यत्र सविता यच्चेष्टमृक्षं तयोःसंख्याख्यैकक- तर्तुदिग्भवतिथिधृत्यूनविशं नखाः ॥ अंगार्थ दशयोगके प्रक- थिता व्यूढात्र योपिछुवं वैधव्यापजतां प्रयाति मरणात्मा- ·दायोगचक्रम् । मोति दुःखानि च ॥ ४४ ॥ शून्यैकवेदनवदेशऋतुप्रयु- ताः पंचकनागशिशिरांशुनकखाश्चि ।सोऽध्यक्षमिंदुयुतभा- नुसमन्वितं च भागं च देयमृदुभिर्दशयोगचक्रात् ॥४५॥ अश्विन्यादौ शशी यत्र तत्रादौ पुत्रवान्रविः ॥ अपूर्णस्यैक- पूर्णत्वं तदानैवशोधयेत् ॥ ४६ ॥ कोपरयाम्यप्रगुणेन दंडाचतुर्दश स्थाप्य करग्रहेषु ॥ पूर्वापरस्यां पुनरेकदडमागे दशाचक्रमिदं वदति ॥ १७ ॥ पूर्वस्यामस्तिदण्डार्थमधिर चिता कृत्तिकादिक्रमेण पक्राणामष्टकानां गणनविधिरयं दक्षिणावर्चकेन ॥ विध्वस्तरेकडं परिणयनविधौ करसौम्ये शशांकः कुविधव्यरोगीसुतधनमरणं सौख्यसंपविनाश- म् ॥ ४० ॥ आश्लेपामृगरेवतीमधामूलोत्तरापाढचित्रा- न्येव धनिष्ठा(On आश्लेषायां व्यतीपातोमघायां परिषस्तथा ॥ ४९ ॥ चित्रायां वैधृती स्याञ्च मूले नवजनांतकम् ॥ परामुखो विश्वदेवेतुत्रिमुश्च त्रिमुचनाहये (1) ॥ ॥ ५०॥ रेवत्यांशूलमित्याहुगंडचक्र यमेनतु ॥ कृत्तिकाकालदंडश्च सौम्यं वजमुदाहृतम् ॥ ५५ ॥ इत्येते दारुणा नित्यं दश योगाः प्रकीर्तिताः ॥५२॥ वेदुशैलरामा ३७१४ यमदेंदु- युगा ४१४२ स्तथैकस शराः ५६०१ ॥ शशिवेदतुरंगाः ५६४१समवसुसमुद्रवसवश्च८४८७ १५३॥ नवनवयमलरंधाः ८२९९पष्टिशून्यतुरंगवसवः८७०६०॥वस्वंवरयमशशिनो १२०८गुणांबरैकयमलास्तथा२१०३॥५४॥एतेखंडा हता दायां हरेच्चाटगुणे क्रमाव॥शेपे पटिगुणे लब्ध्या दश योगाः ·(५४) राजमातंडे- प्रकीर्तिताः॥ ५५ ॥ यो दशायोगदशने कर्म यदा वा स्थि- तं कुरुते ॥ सदहनधृतमिव नचिरादलीनतां मानवो याति ॥ ॥ ५६ ॥ दशायोगे हृते ऋक्षे कर्माणि कुर्वतः सदा ॥ वदंति केचिदाचार्या ध्रुवं मरणमादिशेत् ॥ ५७ ॥ दशयोगे महाचक्रे प्रमादाद्भिद्यते यदि॥कूरसौम्यग्रहेणापि दंपत्योरेक- नाशनम् ॥ ५८ ॥ इतिदशयोगचक्रम् ॥ पूर्व कुबेरे वरुणेच याम्ये दिड्रमंडले सत भवंति रेपाः ॥ तानियतीनां विदितार्थसिद्धा वदंति ते सप्तशलाकचक्रम् ॥ ५९ ॥ सचे सप्तबिनिपारोपिका(तिर्यगूर्द्धमथकत्तिकादिकम् ॥ लेखयेदनि- जिता समन्वितमेकरेखगमनेनभियते ॥ ६० ॥ चक्रे शला- कादंडपतिते विद्धः शशिकद्दौर्भाग्यपरवेश्मसंगनिति कुर्याद्विराग शुभैः (१)॥ दिग्धांता कुलटा पराभमर- ता पापग्रहः पुंश्चली वंशच्छेदकरी विहाय कुलटामार्ग वि- मार्ग रता ॥ ६१ ॥ यस्याः शशी सप्तकलाकमित्रः क्रूरेण सौम्येन च सा विवाहे ॥ रक्तांशकेनैव रुरोदमाना स्मशान- आमि दिनपे प्रयाति ॥ ६२ ॥ विद्धि सप्तशलाकास्ये विधवा रक्तवाससा ॥ पुनर्यात्यचिरान्नारी मुखागोमुखचं- दिकाम् ॥ ६३ ॥ एकदंडस्थिते पापे विवाहे यदि दीयते ॥ पद्मनाभं भवेत्तत्तदेव कन्यापि चेद्भवेत् ॥ ६४ ॥ यस्याः शीतकरोविद्धःपापैः सप्तशलाकजे ॥ विवाहे मरणं तस्य तेनैव रक्तवाससा ॥ ६५ ॥ इति सप्तशलाकाचक्रम् ॥ नान्यःसमेतः शुभरुच्छशांकः केपांचिदिष्ट्यै बुधजीवयुक्तः।।

·जामित्रचिन्ता। (५५) क्रूरपहाणां दिवसे विवाहः प्रीतिःशुभानां तदहा समोऽस्याः॥ ॥६६ ॥ दारियं रविणा कुजेन मरणं सौम्येन न स्युः प्रना दौर्भाग्यं गुरुणा सितेन सहते चंद्रे च सापत्न्यकम् ॥ प्रव्रज्या- कसुतेन सेंदुजगुरौ वांछंति केचिच्छुभ ह्याद्यैर्मृत्युरसग्रहैबहु- विधा दीक्षा प्रवासः शुभैः ॥ ६७ ॥ पापांतस्थे निशानाथे पापसंपर्कगेऽपि वा ।। शुभकर्मशुभाशंसी नैव कुत्किदाचन ॥ ६८ ॥ सकरे वा शशिनि कूरदयमध्यगे विलने वा ॥ शुभकमाणि शुजेषु नैव दिशेन्नराणां हि ॥ ६९ ॥ शशिनि क्रूरसमेते क्रूरदयमध्यावनसादे वा ॥ शुभकर्माणि संचरतां विनिदेश्यं शुभं कर्म ॥ ७० ॥ भवति यदा तुहिनांशुः कर- द्वयमध्यगो विलग्ने वा यात्रादीनि तदानीं नोपदिशोदिष्ट- कर्माणि ॥ ७१ ॥ संचरना न विनिर्देश्यं शुभं कर्म(तारा पतिविलग्ने वा दुरितमहमध्यगः ॥ विवाहादिमयाणेषु त्यजे. चैनं जिजीविपुः।७२।इति क्रूरयुतक्रूरमध्यगतचंद्रचिंता।। सुररिपुविरोधेसुररिपुनोगे विवाहने कन्या॥जारं जारागमेऽपि यजति न कार्य क्रमेणापि ॥ ७४ ॥ विचरति सहकरा- शिं शशिनि क्रूरेण राहुणा पापि ॥ परिणीता पतिमरणं मरणमवामोति दिवसे ॥ ७५ ॥ राहुसमेते चंद्रे प्राप्ते पाणि- यहे कन्या। परपुरुपासकमना नीचैरपि चापाति सा संगम् ।। ॥ ७६ ॥ सप्तमस्थे निशानाथे सकूरे विहगेऽपि वा ॥ चिरं कन्या भवेढा पतिसौख्यपरिच्युता ॥ ७७ ॥ इति राहु: वेधयुतचंद्रचिन्ता || चंद्रात्सप्तमराशिगे दिनकरे त्यता ·राजमातंडे- धनैः कन्यका सोमेन प्रमदा प्रयाति मरणं सौरेण बंध्या तथा ॥ जीवः शुक्रशशांकजः शुजकराः केचिदंति क्रमाद- र्तृप्राप्तितदीक्ष() चास्तभवने नित्यं प्रवासान्विता ॥ ७८॥ यावाविवाहादिशुभक्रियासु क्रूरग्रहादस्तगतः शशांकः ॥ बलैः समेतोपि बहुप्रकार करोति नाशं नचिरान्नराणाम् ॥ ॥ ७९ ॥ पुंसवनं पाणिग्रहणं तथोपनयनं च ॥ चंद्रात्सप्त- मभवने रविजाऽर्ककुजादिभिर्नेष्टम् ॥ ८० ॥ भास्करा- किंकुजाक्रांतं मृगांकात्सप्तमं त्यजेत् ॥ विवाहे विधवा नारी पंसि गर्यो विनश्यति ॥ ८१ ॥ स्त्रीणां विवाहे विवलैरुपेताः पत्युः प्रणाशं विहगा विदध्युः ॥ त्यत्क्वा तथा दैत्यगुरुं गुरुं च निशाकरादस्तगृहं प्रपन्नाः ॥ ८२ ॥ सौरारजीवबुधराहुरवींदुशुक्रा दद्युः प्रसह्य खलु सप्तमराशि- संस्थाः ॥ धन्यबंधनभयक्षयवित्तनाशव्याधिप्रवासभरणानि यथाक्रमेण ॥ ८३ ॥ पापात्सप्तमगःशशी यदि भवेत्पापेन युक्तोऽथया यत्नेनापि विवर्जयेन्मुनिमताहोपोऽपि संकथ्यते॥ यात्रायां विपदो गृहेषु मरणं सौरे च रोगो महानुदाहे विधया व्रतेपि मरणं पुंसःसशूलांगना ॥८॥इति जामित्र- चिता। मिवाश्रये मित्रसमीक्षितो वा मित्रांशके मित्रसमा- गतो वा ॥ ऋरग्रहादग्रगतोऽपि सोमः समीहितार्थ वितरेन्न- राणाम् ॥.८५ ॥ स्वोच्चे स्वमित्रावने सुहृदीक्षितो वा भास्वन्मयूसविकलीकत्तदिङ्मुखो वा ॥ जामित्रदोपमपत्य इमकरोति सोमः समीहितफलं सलुमानवानाम् ॥८६॥तुंगत्रि- को ·चन्द्रबलम् । (५७) कोणावनेऽवनिजे निजे या सौम्यादिमित्रगृहगोऽपि तदीक्षितो वा॥जामित्रयेधजनितानपहृत्य दोपान्दोपाकरः सुखमनेकविधं विधत्ते ॥ ८७ ॥ स्वोच्चेऽथवा स्वभवने स्फुटरश्मिजालः सौम्यालये बुधगृहे शुभवर्गयोगे ॥ जामित्रकादिपरिसंचित- दोपराशि हित्वा ददाति बहुराः सुखमेव चंद्रः॥ ८॥कूरग्र- हादस्तगतोपि सोमः स्वोचस्थमित्रालयगोऽथ पूर्णः ॥ मित्र क्षिपश्यन्स)समस्तदोपं पूर्ण विधत्ते विहितार्थसिद्धिम् ।८९॥ अनियस्थानसंस्थोपि प्रशस्तफलदः शशी ।। सौम्ये आगेड- घिमित्रेण बलिनात्र निरीक्षितः॥९०, पातोदयःप्राप्तवलोड- पि चंद्रःसौम्येक्षितः सौम्यसमन्वितोऽपि।निहत्य चाशेषमरि- एमिष्टं फलं विधत्ते तुहिनांशुमाली ॥ ९१ ॥ इति चंद्रक- तजामित्रप्रकरणम् ॥ तारास्तत्र न गण्यते यत्र चंद्रो बलो- तरः ॥ स्वामिना पारंतुष्टेन भृत्यः क्रुद्धो निरर्थकः॥ ९२ ॥ यच्छति भूपणमतुलं तारापिदृश्यते नासि। तदपि न विना चंद्रविबेन (१) ॥९३॥ ययपि तारानिकरैःसकलैः परिपूर्णि- तं नमो भाति।।तदपि न याति विकारां तेन विना चंद्रबिन ॥ १४ ॥ न भवति मनोऽनुकूलकारंजःसुलमलामेऽपि ॥ चंद्रेऽपिमले पतिरिव वृद्धः पीनस्तनवतीनाम् ॥ ९५ ॥ तिथिरेकगुणा प्रोक्ता वारश्चैव चतुर्गुणः, ॥ ऋक्षं पोडश- मित्याहुर्योगश्चैव शताधिकः ॥ १६ ॥ सहस्रांशो रविः प्रोक्तश्चंदो टक्षगुणाधिकः ॥ वर्जयित्वा बलं सर्व तस्माचंद्रबलावलम् ॥ ९७ ॥ एवं योगे न कर्तव्यं चंद्रमा

·(५८)
राजमातंडे-
यत्र दुर्बलः ॥ नैवेह धारयेद्वर्णानिपतति महाद्रुमाः ॥९८॥
इति चंद्रवलम् ॥ कृष्णपक्षे शशिनःप्रभावसाराबलं दिवा दे-
यम् ॥ विदेशगे वा विकले च पत्यो सर्वाणि कार्याणि
करोति भार्या ॥ ९९ ॥ कृष्णे बलवती तारा शुक्ले च
बलवाञ्छशी ॥ तस्मात्कार्य प्रयत्लेन विशुद्ध चंद्रतारके ॥
॥ ६०० ॥ तारावले न कर्त्तव्या चंद्रमा यत्र दुर्बलः ॥
दुर्बले नेव शुक्रास्यात्मारब्धिविपये यतः ॥ १ ॥ यद्यपि
बलवांश्चंद्रो विदग्धैश्च कथ्यते मुनिभिः ॥ कुरुते तथा
विधुरितं खियं च सप्तस्थिता तारा ॥ २॥ शस्तः शशी
तारनलेन पुंसां रविस्तु शस्तः शशिनो बलेन ॥ शेषास्तु
शस्ताः सवितुर्बलेन महीसुताद्याः क्रमशो वरिष्ठाः ॥ ३ ॥
इति राजमार्तडे ताराबलं संपूर्णम् ॥ सौम्ये सुहृनिज-
भघने चंद्रे तुंगत्रिकोणकथितपि॥चंद्रो यदा तदानीं दोपो न
दोपो दोपाय ॥ ४॥ स्वसहत्रिकोणराशौ शुनस्य वा शशी
यत्र ॥ अणुतामपि प्रयातेवासस्यान्नाशनं तत्र ॥५॥ शुभ-
दग्रहस्प भवने भवति यदींदुःकलावशेषोऽपि ॥ ताराशुभदापि
शुभा भवति तदानीं नरेंद्राणाम् ॥६॥शशिनि परिस्फुटकिरणे
स्वतुंगनवने स्ववर्गे वा ॥ क्षौरादिकोपकरणे शतदोपो न
दोपाय ॥ ७ ॥ यदा भवति शीतांशुः कलादिवलसं-
युतः ॥ तदा ताराविरोधे हि कार्य कुर्यादतंद्रितः ॥ ८॥
शति ताराच्छेदः ॥ ज्येष्ठापाढायणभादाविनमापकार्ति-
काभैत्रः। पौषोप्यनिष्टफलदः प्रथमागमने बधूनाम् ॥९॥

·प्रतिशुक्रचित्ताः। (५९) भर्नर्गहविशोभने दिनपतौ नास्तंगते भार्गवे सूर्यःकी- टघटाजगे शुभदिने पक्षे च कृष्णेतरे॥ हित्वा दिक्प्रतिलोमगौ बुधसितौ लालाटगं दिक्पतिं चानीता गुणशालिनी नवव- धूनित्योत्सवे नंदते ॥ १० ॥ वैशाखेसुझगाप्रभूतधनिनी मार्गे च पुत्रान्विता चापाढे मुखरा स्वभावकुटिला बंध्या पतिद्वेपिणी ॥ भोगे क्षांतिविरोधिनी सुचपला शुश्रूपया योगिनी ज्येष्ठे निर्द्धनताधिपक्षजननी वैशाखमार्गान्विते ॥११॥ मासे फाल्गुनिके क्रमेण कथिता पुत्रार्थसौख्या- न्विता नीहारांशुधनोदितिगुरुब्रह्मानुराधाश्विनी ॥ शको हस्तभवायुवारुणहरित्वाष्ट्रेप्रशस्तेतिथौ कुंभाजालिगते रवी शुभकरे प्रामोदये भार्गवे ॥ जीवारास्फुजितां दिने नव वधूसमप्रवेशः शुभः ॥१२॥ भास्करे रोगयुक्ता च परपुरु- परता बुधे ॥ भौमे मृत्युमथायाति प्रवेशेऽवशिष्टाःशुभाः ॥ अष्टपुत्रवतीजीवेचंद्रेलक्ष्मीप्रवर्दिनी ॥ १३ ॥ अतिप्रिया भवेच्छुके राष्टपुत्रवती शनौ ॥ नंदायां पुत्रजननी जद्रायां मृत्युरेवच॥जयापूर्णाकुलंबृद्धी रिक्ता संतापकारिणी॥१४॥ ॥ इति नववधूप्रवेशः॥ उदितो यतोऽर्थतश्च भमणे पहा- रजेपु चारस्थः। तत्रिविधं शुक्र त्याज्यं तत्रोइसो पत्लाद । प्रतिशुक्रबुधशनिविष्टिहतादिगधः कुरुते नृपविभने । मदिरामुदिताकुलिताप्रमदैवंकुलटापरवेश्मरवा ॥ १६ ॥ प्रतिशुके सिद्धि प्रबलोऽप्यर्थः प्रयाति यातगान प्रकारे त्पतिभृगु विजिगीषुर्नास्तगे शुके ॥ ७ दिनविकर- .

·(६०) राजमातंडे- मगेहराजे संध्याकॊपगते विदीधिती ॥शुक्रे प्रवसन्नरोथ संया- ति बुधे च विलोमसंस्थिता (?)॥ १८ ॥ कलुप्व- पुपि ग्रहे गते प्रतिलोमे नीचगे वाऽस्तगे भृगौ ॥ बलसजो- पि नृपोवश्यं शत्रोर्वशंयाति ॥ १९ ॥ एवंविधेपि शुक्रे यायायदि चंद्रजोनुकलस्थः ॥ प्रतिबुधयातस्यान्ये संत्रा- णेन ग्रहाः शस्ताः ॥२०॥ एकग्रामे पितुः स्थाने दुर्भिक्षे राजविप्लवे ॥ मानिना नीयमानायाः प्रतिशुको न दुप्यति ॥२१॥ इति प्रतिशुक्रचिंता ॥ रेवत्यां च धनिष्ठासु हस्ता. दिपु च पंचसु॥शंखविद्रुमयुक्तानां परिणाम प्रशस्यते॥२२॥ न धारयेद्विद्रुमशंखमुक्ता आदित्यपुष्योत्तररोहिणीच॥ दध्या- ञ्च पौणाधिनिवासवेषु भर्तुः सुखार्थ करपंचकेषु ॥ २३ ॥ बुधगुरुसितवारे त्यक्तारते तिथौ च पितृवसु (१) चित्रामैत्रपु प्योत्तरेपुरजतकनकरत्नं शंखरत्नप्रवालं शुभमिह च समंत्रं धार्यमाणं वराणाम् ॥ २४ ॥ चित्रोत्तरेषु पितृममैत्रपिता- महेषु चित्रार्कयोर्वसुपुनर्वसुनिष्यनेषु ॥शंखप्रवालमाणिमौक्ति- कहेमरत्नादंतोपभोगकरणानिशुनप्रदानि ॥ २५॥ पुनर्वसु- तिष्यशशांकहस्तश्रविष्ठमित्रोत्तरचित्रमेषु ॥ वारे भूगो- रात्मजजीवबौधे धार्य चमुक्तामणिहेमरत्नम् ॥ २६ ॥ शंख- विद्रुममुक्तायं पुप्यादित्योत्तरेषु च ॥ धारयेन्न च रोहिण्यां भर्तुर्जीवनकांक्षिणी॥२७॥अस्तंगते भृगुसुते शयने च विष्णो- र्जन्माष्टपापसहितेनचवैविध्यात् ॥ रिक्तेंदुभानुदिवसांशकव. जितेच रक्तादिकं च पुटकं युवतिः कथंचिद ॥२८ ॥ इति शंखाद्यलंकारः ॥ ब्रह्मानुराधवसुपुप्यविशाखहस्तचित्रोत्त- ·नूतनवस्त्रपरिधानम् । रासुपवनादिचवाजिपौष्णाः ॥ सौख्यं भवेदजिनवांवरधारणे- पु मृत्युप्रमोदद्यशिवी व्यसनाय शेषाः (१) ॥ २९ ॥ हस्तादि. पंचकपुनर्वसुवासवाश्चितिष्यप्रजापतिपु सोत्तररेवतीषु ॥ द- ध्यानवांबरमथाजभुजंगमाग्यपित्र्येशभेषु भरणीपु च नैव धार्यम् ॥३०॥ हस्तापंचकदितिगुरुवसुपौष्णितिसुधारस्यो- यमितरेषु वस्त्रं शिवपित्र्यौ मृत्युदो नृणाम् (१) ॥ ३१ ॥ हानिः सूर्यदिने वणं शिशिरगौ भौमे रुजापीडितं बौधे बंधुसमागमः शुनसुखं जीवे विपक्षक्षयः॥ उत्तुंगस्तनकामि- नीसुखभवं नानाविध भार्गवे रोगारातिभयं भवेदभिनवं वासः शनौ विनतः ॥ ३२ ॥ सूर्ये चाल्पधनं व्रणं शशिदिने क्लेशः सदा भूमिजे वस्त्रं लाभकर बुधे सुरगुरौ विद्यागमः संपदः ॥ नानाभोगरतिप्रसादवनिताविद्यादिलानं अगौ दैन्यं शाश्वतरोगमेव कुरुते धृत्वांवर सौरिणा ॥ ३३ ॥ रविणा त्रुटचते वस्त्रं सोमे शोकजलप्लुतम् ॥ अंगारके मवे- न्मृत्युः सर्व हंति शनैश्चरः ॥ ३४ ॥ मध्ये दग्धे वाससः कर्दमादौ लितं चेष्टं पारिते चापि विद्यात् ॥पार्वे भागे स्थाद- शांते च सौख्यं धौते दोपर्न स्वयं फाटिते च ॥ ३५ ॥ लिने मसीकर्दमगोमयायश्चित्रे प्रदग्धे स्फुटितेऽथ विद्यात् ॥ पुष्टं नवेऽल्पाल्पतरं च सुंक्ते पापं शुजनाधिकमुत्तरीयम् ॥३६ ॥ वनस्प यत्सदसदात्मकमुक्तमेतत्पुंसां भवेत्तदधिक फलमुत्तरीये ॥ धाय नवांवरमनिष्टफलेपि धिष्ण्ये पाणिग्रहे ·राजमार्तडे- द्विजमते च नृपाज्ञया च ॥ ३७ ॥ मोक्तुं नवांवरं शस्तमृ- क्षेऽपि गुणवजिते ॥ विवाहे राजसन्माने ब्राह्मणानां च सम्मते ॥ इतिनूतनवस्त्रपरिधानम् ॥ अथ विदितजन्मस- मयं नृपमुद्दिश्य प्रवक्ष्यते यात्रा॥अज्ञाते तु प्रसवे गमने गमनं स्यात्वचित्वचित् (१)॥३८॥ समधुरफलपुप्पक्षीरवृक्षावृता यांगाशरुत्फेनवत्यां सलिलकुसुमवत्यां पृच्छतो जद्रमूर्त्याम्॥ ग्रहगति तश सादरं पृच्छतथ ॥ स्तनचरणतलौष्ठांगुष्ठहस्तोत्त- मांगनवणदशननासागुह्मरंध्राणि नूयः (?)॥३९॥स्पृराति य- दिदराप्रैगंडकायंशकंवा ॥ द्युतिगमनसुशब्दान्व्याहरञ्छास्ति शत्रून् ॥ ४० ॥ नंदा भद्रा जया रिक्ता पूर्णा संज्ञानुरूपफ- लमेताविधुः ॥ नेष्टा मध्यचराश्चेतिशक्रुष्णेचेमास्तिथयः प्रशस्तायाः (१) ॥ ४१ ॥ सर्वाःशस्तास्तिथयः शुक्ल पक्षे हित्वा व्यंशबहुलेऽन्यकश्चित्॥पठाऽष्टम्योर्वसुलम्वापि यातो द्वादश्यां वा नाशमाशु प्रयाति ॥ प्रतिपदफलमके पंचदश्यां च टं जगुरिदमपि तज्ज्ञा ह्येवमेवावधार्प । किमपि फलम- पोदं तैः समीक्ष्योक्तमतन्मुनिवचनविरोधे युक्तयः किं नु चि- त्याः ॥ ४२ ॥ तिथयोऽमावास्यायाः पंचोर्द्धमधः पंच रिक्तायाः ॥ नोशौचे सूतकोत्सबदिवसाश्च यथा सतां शुभदाः ॥ ४३ ॥ तिथिं चतुर्थी नवी चतुर्दशी विहाय विष्टिं करणं च गच्छतः ॥ भवंति चामीकरवारणाच चतुर्थ- पूर्वास्तदवाधिकारिणः॥ ४४ प्रतिपत्सु प्रयातानां सिद्धिरेव न संशयः ॥ द्वितीयायां शुभः पंथास्तृतीयायां जयो भवेत ·यात्रायां वारफलम् । बंधनं चैव संक्लेशाचतुथ्यां नात्र संशयः ॥ पंचम्यां वित्त- लामश्च पष्ठयां यदि विनाशनम् ॥४५॥ सप्तम्यामर्थला- भव अष्टम्यां शस्त्रघातनम् ॥ नवम्यां मृत्युसंयोगो न गंत- व्यं कदाचन ॥ ४६ ॥ दशम्यां शूमिलानः स्यादेकादश्यां तथैव च ॥ द्वादश्यां च न गंतव्यं सर्वसिदश त्रयोदशी ।। ॥ ४७ ॥ शुक्ला बाप्यथवा कृष्णा बननीया चतुर्दशी । अमायां तु निषिद्धायां पूर्णिमायां निषेधयेत् ॥ वित्तप्रमोई प्रतिपत्सु याने त्रयोदशी कोशफलादिवृद्धिः ॥ विश्वंभरा- लाममपि द्वितीया दशम्यभिप्रेतमपि प्रकुर्याद ॥ १८ ॥ एकादशी विपयसौख्यसमीहितार्थमर्थागमं गमनतोपि तिथि- स्तृतीया ॥ पंचम्यनेकविधसौख्यफलं ददाति सप्तम्यभीष्ट- फलसमिधनं नराणाम् ॥१९॥ तिथौ चतुर्थ्यामथ पंचदश्यां प- ध्यां नवम्यामुपयाति याता शत्रोर्वशं याति शतैकदंतिदाना- बुसंसिक्तमहीतलोऽपि ॥५०॥ यो द्वादशीं प्राप्य चतुर्दशी वा मतिप्रयाणं कुरुतेऽष्टमी वास नाशमायात्यचिरेणराजराजेष चामात्यविलोमचेष्टः॥५१ ॥ इति यात्रायांतिथिगणः॥ गरवणिजविष्टिपरिवर्जितानि करणानि यातारष्टानि । गर- मपि कैश्चिच्छस्तं वणिज वपिक्रियात्वेव॥इति यात्रायां करणगणः ॥ सूर्यादध्वनि नाराथदिशक्तिक्षयोऽर्थना- राश्च ॥ ज्वलनोऽमृपित्तरुनः कौने चौधे मुहमामिः । ॥ ५२ ॥ जीवे जयधनलब्धिः शुक्रे बीवनगंधलाक्षः । देन्यवधर्वधरोगानामोति दिनेऽर्कपुत्रस्य ॥ ५३ गारद ·(६४) राजमातंडे- पारकरसूर्यसुताऽवनीजतीक्ष्णविपामजदः कथितःप्रयाणे॥ आचार्यकं पुनारदं त्वशुनः शुनो वा यः स्याद्वहः शुभफलो दिनपः प्रशस्तः ॥ ५४ ॥ उपचयकरग्रहदिने सिदिः क्रूरेपि यायिनो भवति । सौम्येऽप्यनुपचयस्ये न भवति यात्रा शि- वाय यातुः ॥ ५५ ॥ तोयेशवद्विधनदांतकराक्षसानां याता- थवानिलशतक्रतुशंकराणाम् ॥ दिग्भागमुष्णकिरणादिदि- नेषु देवैः संरक्षितोपि निधनं नचिरादुपैति ॥ ५६ ॥ प्रतीची रविवारे च प्राची च रविनंदने ॥ उदीची नृमिपुत्रेण नया- यादक्षिणां गुरौ ॥ ५७ ॥ सूर्यः शुक्रः कुजो राहुमंदश्चंद्रो बुधो गुरुः ॥ अग्रतः शोजना यात्रा पृष्ठतो मरणं धुवम् ॥ इति यात्रायां वारफलम् ॥ दिशिदिशि बहुलायाः सप्तकाः प्राक्प्रवृत्ताः पवनदहनदिक्स्थास्तिर्यगत्रास्ति दंडः ॥ सुरगुरु- रपि कच्छं याति तं लंघयित्वा नहि भवति विरोधो दिक्षु दैढकगासु ॥ ५८ ॥ मेपायात्रिपरिभ्रमण सततं पूर्वादितः संस्थिता नक्षत्राणि च सप्तसप्त बहुलादीनि स्थितानि कमा- त् ॥ याजन्तेश्व मथादिशी () शिपिमरुद्दिकस्थं समुलंघमंडं याति तदामहांतमपि तं स्वल्पोऽप्यरातिर्जयेत् (1)॥ ५९॥ भापरिकैरनलदिवविरोधमेति शेपाः प्रदक्षिणगता विदि- शः प्रकल्प्याः ॥ उलंध्यमपि काममियानरेंद्रशूलं विहायः यदि दिङ्मुसलमशुद्धिः ॥ ६० ॥ पूर्वणेदं दक्षिणेनाजपाद रोहिण्योत्तरमर्यमास्यं च शूलम् ॥ कामयायात्संपरायेषु कार्येषु दारेषु प्रोह्य शूलानि भानि ॥ ६१ ॥ ज्येष्ठायां ·यात्रायां नक्षत्रगणः। पुरुहूतदिङ्मुखगतः प्राप्तो बलो बंधनं याम्यामाजपदे मुरश्च बलवान्यातोमुरारेवशम् ॥ रोहिण्यां नमुचिः प्रतीच्यधिगत- चूर्णीकतो वजिणा सौम्यामर्यमदैवते च गतवान्मृत्योर्व- शं शंवरः ॥६२ ॥ चित्रास्वातिविशाखाभरणीपिये- शकत्तिकाश्लेपा ॥ नातिशुभदानि याने शेषाणि शुजानि धिष्ण्यानि ।। ६३ ॥ चित्रानेयविशाखाश्लेपावायव्ययाम्य- रौद्रमघाः ॥ एतानि जानि गमने सदिक्ष न शुभानि (2) ॥ ६४ ॥ विपर्यये त्वाष्ट्रयाम्यरुगाणां (?) अर्द्धदीयंती गमने जये स्युः । पूर्वादिमानेयमघानिलानां स्वाति मते- शमस्थः समस्ताम् (१)॥ ६५ ॥ सर्वे दारिकसंज्ञं नक्षत्र- चतुष्टयं ॥पुष्यो हस्ताश्चिन्यी नक्षत्रमित्रदेवं च (2) ॥६६ ॥ हस्तगुरुमित्रदेवतेः पौणविष्णुवसुशीतरश्मिभिः ॥ यानमे- जिरतिसुंदरं विदुः सर्व एव मुनयस्तु नेतरे॥ हस्तानुराधाश्विनि- तिप्यथेषु यानं विदध्यात्सकलासु दिक्षु ॥ पंचत्रिसप्ताय- विवर्जिताश्च ताराःप्रशस्ता दशमःयुक्ताः॥६७ ॥ मित्राधि- मित्रसाधकसंपत्क्षेमेषु कर्मो चार्थान् ॥ प्रानोति नावम- क्षेप्वनिपेकपुनरक्षयातश्च ॥३८॥ गुणवति तिथावृशेरिटे दिवागमनं हितं निशि च सुगुणे शस्तं पापे तिथी गुणव- जिते॥ तिथिगदितान्दोपानातान्यतः प्रतिलोमगो गुणमपि तयोः सम्यग्यातुर्जगाद गर्मुनिः ॥ ६९ ॥ गुणवचिथौ वरिष्टे धिष्ण्ये गमनं दिवा प्रशंसति ॥ गुणवति धिष्ण्ये रात्री तिथौ च गुणवर्जिते मुनयः ॥ ७० ॥ दिग्दाहधूमपारवेषवि- ·राजमात- - कंपपांसुयुक्तप्यथामयगदाशुभरोगपीडा।भिन्ने ग्रहे निवसाता- मुपयाति यात्रा संध्यागते शनिहते च विधात उक्तः ॥ ७॥ नक्षत्रमुपदिकरणं पश्चात्संध्यागतैगृहभिन्नम्।। क्रूरनिपीडितमु- इतषितं चाशुभं सर्वम्())। इति यात्रायां नक्षत्रगुणाः ।। इष्टं स्वजन्मलयं न जन्मराश्युद्रमस्तयोः स्थानात् ॥ पिथ- गृहाणि हितामुदधनष्टानि शेपाणि (१) ॥ ७२ ॥ आस- नजन्मनि राशिपु येषु शुक्षा भास्करादितीयाच ॥ ते लग्ने शस्यते नेष्टाः पापग्रहाध्युपिताः()॥ ७३ ॥ सौम्येयाध्यु- पिताः प्रसूतिसमये सूर्यादितीयाश्चये येच स्वोद्गमलाभ शत्रुसहजस्थानस्थिता राशयः । ये मोदयिनः स्वजन्मनव- नेप्वेव त्रिलाभारिंगास्तेपद्यत्सु यियासतामभिमतस्यार्थस्य सिदिभवेत् ॥७॥रिपुनिधने रिपुनिधनं रिपुषष्ठे लमगे वो पातुः ॥ केचिजगुस्तथान्ययदि जे करेष्टयोः स्थाने ॥ ॥ ७५॥ होराष्टभे जन्मगृहाष्टमे वा स्वजन्मतः शत्रुम- होदये था ॥ तद्राशिगैर्वा गमनं विलमं तुल्यं नराणां वि- पलक्षणेन ॥ ७६ ॥ स्वःस्वलगभवनाच दिलपसंख्य कृत्वाष्टमं ब्रजति यद्यमरि निहन्याव (१) | शबोरथैवमसि- ताशिमरीचिजालकालस्तदा जयति काल इवारिसैन्यम् ॥ ॥ ७७ ॥ मीनवृश्चिककटकैर्नृणामनुजैरपि लममाश्रितः ॥ गमन प्रवदंति शोभनं मुमयोऽन्यजसमाभितोरपि ॥ ७८ ॥ शीर्पोदयेषु विनयोगपृष्ठोदयेपु लगेषु ॥ दिनमुदारेषु जयो विद्धारेथाहवेनंगः (१) ॥ ७९ ॥ पृष्ठोदयेऽपि षष्ठे पातुरवसगे ·यात्रायां प्रशुद्धिः। विलमरीक्षौवियारंभे न गच्छेज्जन्मनि चांशग्रहाध्युपिते ॥ ॥ ८०॥ अविधेयभवनं यत्स्वजन्मतोक्षयोः प्रयातॄणाम् ॥ अप्यनुकूलं लग्नं धनक्षयायास्पदं भवति ॥ ८१ ॥ शशि- वश्यतामुपेते स्वजन्मलमर्शयोविलग्रस्थे ॥ अपचयकरोड पि यातुर्जयधनमानागमाः क्षिपम् ॥ ८२॥ मीनोदये प्रब- सतः कुटिलः सदोपो मार्गो भवत्यकृतकार्यनिवर्त्तनं च ॥ अन्यांशकेप्वपिगमे बलवित्तदेव मीनाशकेप्वपचयक्षसमा- श्रितेपु ॥ ८३॥ भानोदये गमनमन्यग्रहोदयेषु मीनां- शकेपु कुटिला मतिनिष्फलं तत् ॥ भीमानमाप्यनवनेषु विलमगेपु कुर्यात्तदन्यग्रहगेषु तदंशगेषु ॥ ८१ ॥ शीर्षो- दये मनसि वांछितकार्यसिद्धिय॑र्थश्रमो अवति विपति- लोमलग्ने ॥ ८५ ॥ इति यात्रायां लग्रफलम् ॥ नवभागे तिग्मांशो हननारो विलमसंप्राप्ते ॥ कन्ड्राइवहना- गमनप्रतापमृदुता च चंद्रांरो ॥ ८६ ॥ वाजेशिन पोर्न बौधे तुष्टिर्धनागमो जीवे ॥ भोगविवृद्धिः शुळे मृत्यूविनायो रविसुतांशे स्यात् ॥ ८७ ॥ संतप्यते नवशिः कराणां विलमस्थैः ॥ यौवनदुईतिरिव विक्षणोत्येषु दिवनेषु । ॥ ८८॥ तुष्टिर्भवति पियासोः शुभग्रहाणां नवांशटमेय (1) यौवनकांवारमिव व्यतीत्य कुशलेन धर्मविदः ॥ ८९ ॥ सौम्यांते लग्नगते रिपुयोहारो निहत्व निमसेन्या । आ- यातु यातुरंतिकमदंशस्यादिपरीतम् ॥ ९० ॥ इति या- त्रायां लगनवांशफलम् ॥ लमोपगते सौम्परारोग्यं भव- ·राजमातंडे- ति चित्तसौख्यं च ॥ अर्थस्थैरथ चयो थोपविवृद्धिस्तृतीय- स्थैः॥ ९१ ।। वाहनसुहृदां वृद्धिश्चतुर्थगैः पंचमैश्च मित्र- मंत्रबलम् ॥ रिपुनाशः पठस्थैर्नृगुवर्ज सममेध्यहितम् ॥ ॥९१ ॥ रक्षत्यायुनिः शशिवज नवमने तु जयसंपत्॥ कर्मणि सिदिलामो बलसंपातश्च दशमायः ॥ १२ ॥ भीमाकोकिंशशांकर्लनवधबंधमरणसंत्रासाः ॥ अथेक्षयो द्वि- तोयैस्तृतीयसंस्थैर्यशोयुतिमन् ॥ ९३ ॥ वाहनबंध- वियोगमंत्रावो रिपोर्बधश्चति ॥ हियुकादिप सप्तमगेः स्व- विपमनाशो गुसुते च॥९॥मृत्युनिधनोपगतेः सैन्यव्यसनं महन्नवमसंस्थैः॥ कुजसूर्यो दशमस्थौ जयदी भंगप्रदः सौरिः॥. दशएकादशसंस्थैः क्रूरैत्यगतैःस्वपलभेदः ॥ उपचयवर्ज सौम्यैर्यजन्पापैविपर्यस्तम् (१) ॥ १६ ॥ प्रायो जगुः सहज- शत्रुदशायसंस्थाः पापाः शुभाः सवितृज परिहत्य चेत्थम् ॥ सर्वत्रगाः शुभफलं जनयंति सौम्यास्त्यक्तास्तसंस्थानमरारि- गुरुं जिगीपोः ॥ ९७ ॥ गमनसमये सौम्या केंद्रत्रिकाणे- गृहेषु चेद्दशमसहजारातिप्राप्तिस्थिताः स्फुटसद्ग्रहाः ॥ यदि च दशमे न स्यात्सोरिन चाष्टमगः शशी विदधति तदाप्येते सिद्धिं सुसेन यियासतः ॥ ९८ ॥ येषां गवे- नवमपंचमकंटकस्थाः सौम्यास्तृतीयरिपुलाजगताश्च पापाः॥ आयांति ते स्वभवनानि पुनः कृतार्थाः सादा द्विजातिषु पुराविधिवषयार्थाः () ९८ ॥ एकस्मिन्नपि केंद्रे यदि सौम्यो न महोऽस्ति यात्रायाम् ॥ जन्मन्यथंवा कर्माण ·यात्रायांग्रहशुद्धिः। न तच्छुभ प्राहुराचार्ष्याः ॥ ९९ ॥ सौम्यं दशाधिपं लग्नस्थं वाञ्छन्ति केचिदाचार्याः ॥ पापंचोपचयस्थं न बिलग्नेऽत्र च श्लोको॥१०॥सौम्यग्रहेषु लगेषु शुभामकांत निश्चितम् ॥ पापं चोपचयं यातुरसंशयमशोजनम् ॥ १ ॥ तस्मात्पापं दशापालं यातुर्यिसमन्वितम् ॥ कुर्यादुपच- यःपु न विलग्ने कथंचन ॥ २ ॥ तच विरुद्धं तेषां ते कथमन्यदशासु दास्यते सफलम् ॥ एवं फलस्य नाशो व्रजति हि सर्वस्वफललिप्सुः ॥ ३ ॥ तस्मान्नैकांयवां जातकमवलोक्य निर्दिशेच्च सदसत् ॥ श्लोको वृत्तं वेद पाहविशिष्टो मणित्थश्च ॥ ४॥ रक्षका पईकाश्चैव ये स्युर्ज- न्मनि नायकाः ॥ नान्यायानयिनिःशंको यातालग्नेषु यो- जयेत् ॥ ५ ॥ जन्मोदये यौबलान्वितावुपचयकंटगो शुभ- प्रदौ ॥ क्रूरामपिनिसमवेतौ सौम्यैरेवसमाहूतौ ॥ ६ ॥ भवेन्नयः कारकतानसंस्थः स्वजन्मलमाधिपयोः शुभोऽ- पि । करोति लनोपगतः स यातुयं विनाशं च बहुप्र- कारम् ॥ ७ ॥ जन्मोदयक्षनिधनाधिपतिविलग्ने स्यातां स सत्फलकरो गमने नराणाम् ॥ कुर्सान नीचगतमस्त- मितं च लग्ने युद्ध ग्रहेण विजितं च गतत्विपं च ॥ ८ ॥ पापोऽपि लग्नोपगतो नराणां शुभप्रदः कारकतां न संस्थः । तस्मात्प्रयत्नादिदमेव चिंत्यं यियासतां कारकता न यातु- म् ॥ ९ ॥ जन्मेश्वरलमपयोर्यः शत्रुलमगः स सौम्योऽ- पि ॥ रिपुलनगो नेष्टः पापोपि शुनसत्सहद)वपापकेवर- ·(७०) राजमातंडे- स्थापि ॥ १० ॥ रिपुदिवसो यस्य भवेत्सौम्योपि स लमगो न शुभदाता ॥ पापोपि संजनयति मित्रं स्वदिने विलमस्थः ॥ ११ ॥ नियतगतिर्वर्णप्रमाणवैकत्यमु- च्यते विकृतिः ॥ विकतस्थोलग्नगतो न शुभदः शुभदः स्वभावस्थः ॥ १२ ॥ याम्ये तनी ज्ञः श्रवणे रविश्व यातो निशासुत्रितश्च पुष्ये ॥ पोष्णादिक्षाग्योरगरुत्ति- कासु मंदारवागीशशिखींदुजन्मा ॥ १३ ॥ यः खेचरः शुभफलः खलु गोचरायैः पापग्रहोपि परिग्रहस्थितोपि ॥ केंद्रत्रिकोणावने गमने नृपाणां संसिद्धिदः स भवति क्षमयेत्ययातुः ॥ १४ ॥ क्रूरोप्यनुकूलस्थः शस्तो लगेशु- भोपि नोरटः॥वक्रीनशुभः केंद्रेतदहस्तर्गलनं च ॥१५॥ एकोपि वक्रोपगतो नराणां शुभाशुभोवापिचतुष्टयस्थः||वर्गोपि तस्योदयगो विनाशं बहुप्रकारं कुरुते नराणाम् ॥१६॥ उपच- यकरो नराणामुपचयकरगेहगोपि नदुष्टः ॥ शुभग्रहगोवाशुभदो वक्रोयदि केंद्रगो मातुः॥१७॥लनाच्चतुर्थोपिबलः शशांकोयो- गं विनायत्रबलेन याता॥लब्ध्वापि लक्ष्मी बहुरत्नपूर्णाक्षिप्रंक्ष- यंयातियथाशशांकः ॥१८॥ सत्याचार्यस्यमतेन बलःशस्तः शशीपयाणेतु ॥ दिग्वीर्यनिकेतनर्मिदुःशस्वइतिजगुरन्ये ॥ १९ ॥ स्वक्षतुंगमूलत्रिकोणकागांकंटकेपुयावंतःस्थिताः॥ सर्वएवतेन्योन्यकारका कर्मगस्तुतेपां विशेपतः ॥२०॥जन्म- समयेशशांकोयत्तूपचयस्थामहाः केचित् ॥ ते सर्वेनानाख्याः क्रूराः सौम्याश्व संचिंत्याः॥२१॥इति यात्रायां ग्रहशुद्धिः॥

·यात्रायां गयोमः। (७१) रविसितकुजराहुशौरिचंद्रज्ञगुरुयाताः पुरवः क्रमादिगी- शाः ॥ बनति परिललाटगदिगीशे पठति ततोमवत्सरि- तटस्थः ॥ २२ ॥ उपचयकर्तुजेद्दिगीशा चलवदि कंट- कगे च दिक्पती ॥ मनसापि न दिग्बलान्विते दिगधिपती च ललाटसंस्थिते ॥ २३ ॥ ललाटीनाम योगोऽयं दुर्निवारः सुरैरपि ॥ वर्जनीयः सदा याने मुनिभिः परिकीर्चितः ॥ २४॥ लग्ने व्ययलाायो गुसुते कर्मस्थिते शूमिजे राहौ धर्मवि- नाशयोरविसुते यूनेरविसन्योर्विधी(?) | बंधी ज्ञे सहजा- र्थयोः सुरगुरौ वेधे ललाटोद्भया योगे नाशमुपैति वामनयतिः पूर्वादिकाष्टां गतः ॥ २५ ॥ लग्नस्थथंडरभिस्तदुपार युगतो रात्रिनाथो ललाटी धात्रेयः कर्मसंस्थो हिमकरतनयो बंधुगो द्वित्रिसंस्थः ॥ जीबो लाजव्ययस्थत्रिदशरिपुगुरुः सप्तमः सूर्यसूनुः सूनुः स्यात्साहिकाया निधननवमगः सर्वदेव प्रयाणे ॥ २६ ॥ इति ललाटीयोगचिंता ।। सौम्यालग्नगते बुधे शिवदिशं वाचतताबुहते याम्यां भूमिसुते रवी च दशमे पूर्वी प्रयातो नृपः ॥ आग्नेयीं भृगुने च शीतकिरणे बंधुस्थिते वायवीं मंदे सप्तमगे च पश्चिम- दिशं याति द्विषो वश्यताम् ॥२७॥ इति यात्रायां दिग्य- लदिक्पतिचिता ॥ परस्परं सौरिकुजी रवींदु त्रिकोणगी भार्गवलोहिती च ॥ फलं यदुक्तं तदशेपमेव विनाश्यपश्चा- त्सदिशन्नयेताम् ॥ २८ ॥ एकोऽपि सौरिज्ञान्नितासिताना कुात्रिकोणे रवितोऽथयेंदुः॥ यत्रोद्यतस्तत्र न यानि याता ·(७२) राजमार्तडे- तयोर्बलीयान्न तपस्विकाष्टाम् ॥ २९ ॥ यात्रादिगीशा- यदि पंचमेन्यो गृहे ग्रहो वीर्ययुतोऽवतिष्ठेत् ॥ समय- ताशा कथिता च. भक्त्या फलानि वीर्यान्नयति स्वका- शम् ॥ ३०॥ इति यात्रायां भंगयोगः ।। व्यसनं प्राप्तो महयदि पातविनिर्गतोऽथवा मृत्यम् ॥ वैधृतगमनेप्येवं व्यह- स्पृशेप्युपदिशंत्यन्ये ॥ ३१ ॥ नावमरावे पायादोपस्तत्रा- धिमासकेव्यसनम् ॥ ऋत्वयनगुणसमाती न विजयाकांक्षी नृपःप्रविशेत् ॥ ३२ ॥ विपुवत्पडशीत्यायने रिक्तासु च वैधृतेऽप्यहोरात्रम् ॥ विष्टिपु च विष्टिमात्रं न तु यायायद्यपि त्वरितः ॥ ३३ ॥ ऐंद्रे धनुष्यभिमुखे दिगधीश्वरे च याया- युगवंयनसंधिपु नाधिमासे ॥ धिष्ण्ये च वैधृतहते व्यतिपा- तदुष्टे विष्टयां व्यहस्पर्शितिथावमरात्रके च ॥ ३४ ॥ नाकालवर्पविद्युत्तडित(धिष्टं कथंचिदपि यानम्।।आ सप्ताहा दिव्यंतरिक्षभिस्तमोत्सातैः ॥ ३५॥ अकालजैः पयःपात- रुत्पातैत्रिविधरपि॥आ सप्ताहान्न गंतव्यमपि ग्रामांतरंबुधैः। ॥३६ ॥ इति यात्रायां व्यतीपाताऽकालवादिचिं. ता। यात्राजसिंहतुरगोपगते वरिष्ठा मध्या शनैश्चरबुधोशन- सांगृहेषु ॥ भानौ कुलीरवृपवृश्चिकगतिदर्घािशस्तौस्तु दे- वलमतेध्वनिपृष्ठतोऽकः ।। ३७ ।। यात्रा वेशाखमासे यदि भवति नृपः कोशहस्त्पश्चलाभो ज्येष्ठापाढे कथंचिद्भवति च गमनं मध्यमा कार्यसिद्धिः ॥ श्रावण्यां भाद्रमासे युवति- गृहगते चार्थलामः प्रदिष्टः कल्याणं देशलब्धिः सितभवन- + ..

·प्रस्थानविधिः। गते रोगशोकौ च मार्गे ॥ ३८ ॥ मासे पौपे तु यात्रा भवति नरपतेरर्थसिद्धिदात्री फाल्गुन्यां मासि माघे यदि. भवति गमो मध्यमा कार्यसिद्धिः ॥ चैत्रे कार्यप्रणाशो भवति नरपतेः शत्रुसंघप्रवृद्धिः पाहुः सर्वे मुनींद्राः सकलफल- मिदं निष्फलं प्राहुरेके ॥३९॥ इति यात्रायां मासशुद्धिः।। वजे दिगीशं हृदये निवेश्य यथेद्रमैयामपरांश्च तद्वत् ॥ सशुक्ल माल्यांवरधनरेंद्रो विसर्जयेद्दक्षिणपादमादौ ॥ ४० ॥ त्रातः सितांबरधरः सुमनाः सुवेपः संपूजितामरगुरुदिजगोदि- गीशः ॥ हुत्वा प्रदक्षिणशिखं शिखिनं कृताशीर्गच्छेन्नृपः शकुनसूचितकार्यसिद्धिः॥ ११ ॥ हुत्वा हुताशं विधिव- तदानीं नासाग्रसंबद्धसमप्रदृष्टिः ॥ अभ्यर्च्य देवद्विजगोत्र- भातृन्ध्यायन्दिगीशं तु शनैरुपेयात् ।। ४२॥ गृहादगृहांत- रं गापः सम्निः सीमांतरं भृगुः ।। शरक्षेपारद्वाजो वसिष्ठो नगराबहिः ॥ ४३ ॥ गंतव्यदेशाभिमुखप्रदेशे प्रस्थानमाहुः शुभदं नराणाम् ।। न गंडदोपेप्यथ दिग्विलोमे रोगारि- वृद्धिप्रदमन्यथातः ॥ ४४ ॥ कार्यवशात्स्वयमेवं नूगर्नुः केचिदाचार्ष्याः॥ छत्रायुधायभीष्टं वैजयिकं निर्गमे कुर्याद ॥ ४५ ॥ प्रस्थाने ब्राह्मणादीनां यज्ञसूत्रमथायुधम् ॥ गं- धामलफलोपेतंप्रशस्तं वृद्धिकारणम् ॥ ४६ ॥ छत्रायं ध्व- जमक्षसूत्रमथवा यज्ञोपवीतं द्विजैश्यस्य स्वकदेहवस्तु- रगौ क्षत्रस्य खगोधनुः ॥ ग्रामोपांतनदीविजामरगृहोद्याने ४ ·(७६) राजमातंडे- मस्तारादोपोपसमवायः ॥ ग्रहणग्रहपरिपीडितनाडीनक्ष- त्रदोपोपशमनाय ॥ ६९ ॥ स्नानाच्छुनपुप्पसहस्रः फलि- नीफलचंदनोशीरैः ॥ मयपयोगुडधूमशृतघृतपायससंक्रमे- णेह ।। ७० ॥ वृद्धद्विजाय दद्यादनिष्टताराविशुद्धयर्थम् ॥ लवणैर्युवतिप्रतिमामभीष्टनवोदयेसूर्ये ॥ ७१ ॥ ताराशु- भोपरामने द्विजाय दद्याच वृद्धाय || एकत्रिपंचसप्तदि- जातये दद्यात्पलानिलवणस्य ॥ ७२ || क्रमशो जन्मनि विपदि प्रत्यरिनिधनासु दोपेषु ॥ जन्मादितारकाणामशुजा- नामशुभशांतये क्रमशः गुडधूपश्च गुडान्नं गुडं च गुडमोदकं दयात् ॥ ७३ ॥ ताम्रपात्रं तिलैः पूर्ण पूर्ण वा गव्यसर्पिपा ॥ भास्करग्रहणे दयान्नाडीदोपो- पांतये ॥ ७४ ॥ धृतकुंभोपरि निहितं शंख नवनीतपूरि तंदद्याद । नाच्या दोपांत्यै दद्याद्दोपाकरग्रहणे ॥७५॥ गव्यपयःपरिपूर्ण नाडीदोपोपशांतये संतः ॥ दद्यात्सोम- ग्रहणे शंखं वा शुभशक्ति वा ॥ ७६ ॥ त्रिमधुरपरिधौत चंदमानानुमानं रजतरचितचंद्र कांस्यपात्रांतरस्थम् ।। कनकरचितसूर्य सूर्यविधानुमानमरुणसुमसहजैः पूजयेदैव- वेत्ता ॥ हरति दुरितमेवं राहुणा ग्रस्तभानु (2)॥७७॥ इति तारादिनानदोपोपशमनहोमादिकथनप्रायश्चित्तादिचि ताः॥ वास्तुज्ञानमथातः कमलायान्मुनिपरंपरायातम् ॥ क्रियतेधुनामयेदं विदग्धसांवत्सरप्रीत्यै ॥ ७८ ॥ सर्वदोपै- विनिर्मुक्तं गुणैः सरलंकतम् ॥ प्रणम्य सर्वलोकेशं वास्तु- ·राशियोजनविधिः। (७७) लक्षणमुच्यते॥७९॥आयतं चतुरस्र चवृनं० भद्रासनं तथा चक्र विपमबाहु स्या त्रिको णं शकटाकतिः तादंडंपणवस्थानं मुर- जश्च 0 बृहन्मुखम् व्यजनो कूर्मपृष्ठं चल धनुः शूपं च पोडशम् ॥८० ॥ एवं पोडशसं- स्थानं वास्तुलक्ष्यं शुभाशुभम् ॥ चिंतनीयं सदा विज्ञे- रात्मभेयोभिलापितिः ॥८१ ॥ आयते सिद्धयः सर्वा श्चतुरस्र धनागमः ॥ जद्रासने कतार्थत्वं वृत्ते पुष्टिविवई- नम्॥८२॥ चक्रेदारियमेवोक्तं शोको विपमबाहुके ॥ नृपा- दीतित्रिकोणे स्याच्छकटे च धनक्षयः ॥ ८३ ॥ नश्यंति पशवो दंडे पणवे लोचनक्षतिः ॥ मुरजे म्रियते भार्या बंधुनाशो बृहन्मुखे ॥ ८४ ॥ व्यजने वित्तनाशश्च बंधे बंधनपीडनम्॥ शूर्प धनक्षयं विद्याचापे चौरभयं भवेत् ॥ ॥ ८५ ॥ स्यादुन्नतिः पूर्वनते नराणां वास्तौ धनं दक्षि- पजागतुंगे ॥ क्षयो धनानां विनते प्रतीच्यामुचैर्विनाशो ध्रुवमुत्तरेण ॥ ८६ ॥ पूवो वृद्धिकरः पूर्वे धनश्चोत्तरत: पवः ॥ दक्षिणे च पूवे मृत्युर्धनहानिश्च पश्चिमे ॥ ८७ ॥ बोधिद्रुमः प्रानकरोति नेस्वं व्यक्षादिरोगं दिशि दक्षिण- स्याम् ॥भवेटःखी कुटिला प्रतीच्यामुदुंबरे ह्युत्तरतो निपि. दिः॥ ८८॥ निशानाडीपलाशश्च चिंता श्वेतापराजि.

·- (७८) राजमातंडे- ता ॥ कोविदारश्च सर्वत्र सर्व निघ्नंति मंगलम् ॥८९॥ मा- लती मल्लिकामोचेभदंती कुंदमेवं च ॥ वास्तुन्यारोप्य लाते शस्त्रघातमिति श्रुतिः ॥ ९० ॥ अश्वकंदे च कंदश्च कदली बीजपूरकम् ॥ गृहे यस्य प्ररोहंति तद्गृहं न प्ररोहति ॥ ११ ॥ यत्र तत्र स्थिता वृक्षाबिल्वाकमलकद्वाराः॥ पनसो नालिकेरश्च शुभं कुर्वति नित्यशः ॥ ९२ ॥ जयंती दाडिमारटान्परित्यज्य शमी तदा ॥ अपि होममयान्व क्षान् वास्तुमध्ये न रोपयेत् ॥ ९३ ॥ यत्र तत्र स्थिता वृक्षा जनयंति शुभोदयम् ॥ प्रियंगुबिल्वपुन्नागशिरीपा- शोककेसराः ॥ ९४ ॥ प्राच्यादिस्थे च सलिले सुतहानिः शिखिभयं रिपुमयं च ॥ स्त्रीणां दौष्टयं कलहो नैःस्वं बहु- वित्तता शुभपातिः ॥ ९५॥ पुष्करिणी देवकुलं चेत्थं कल्पद्रुमो नदी चेति ॥ अशुना दिदिक्षु कथिताः पूर्वोत्तरयोः शुभा एव॥९६॥ शल्यज्ञानविधी शुद्धं समं वल्मीकवर्जितम्। बालानामबलानांचहितं वास्तुशागृहम् ॥ ५५ ॥ च- तुरस्रां च यां भूमि कत्वा बीजं वपत्ततः ॥ तस्मिन्नेव भवे सस्ये गावस्तत्रैव चारयेत् ॥ १८ ॥ तासां मूत्रशरुत्पानः पुण्यं भवति तच्छुभम् ॥ सूचयित्वा नवखंड वास्तुं कु- ाविचक्षणः ॥ ९९ ॥ नवमेति तथा नागे गृहं कुर्य्या- त् प्रयत्नतः ॥ सूत्रे विस्तार्यमाणे तु दीप्ताग्निर्यदि दृश्य- ते ॥ १००॥ पुरो वा घोटकारूढो भवेद्राष्ट्रमसंशयम् ॥ शंखतूर्यादिनि|पैर्वस्तुनिर्विपुले गृही ॥ १ ॥ योपितां ·यात्रायां वारफलम् । (७९) कन्यकानां च क्रीडिते पित्तवर्द्धनम् ॥ ध्वजवनपताकानां दर्शने निधिवनदः ॥ २ ॥ पूर्णकुझे सुतप्राप्तिः स्थैर्य कलशनिध्वनौ ॥ सूत्रे पेदे मृत्युः कीले चावाङ्मुखे रोगः ॥ ३ ॥ गृहनाथस्थपतीनां स्मृतिलोपे मृत्युरादेश्यः ॥ गृहमध्ये हस्तमितः खातो जलैः पूरितस्तथा ॥ ४ ॥ श्वनं न्यूनमनिष्टं समे समं धन्यमधिकं यत् ॥ श्वनमथवां- बुपर्ण पदशतमित्वागतस्य यदि भावम् ॥ ५॥ तदन्यं यद्भवेतप्तसंविदान्यावकं (1) पुष्टिः॥ रवावनिः कुजे नाशं शशिनि दरिद्रं शनी क्षुधा ॥ ६ ॥ सुरगुरौ भार्गवे सौम्ये गृहाः प्रायो मनोरमाः ॥ न कोणेषु गृहं कुर्य्यान्नोपांते नापि मध्यतः ॥ ७ ॥ कोणे च धनहानिः स्यादते रिपु- भयं भवेत् ॥ मध्ये सर्वविनाशः स्यात्तस्मादेतान्विवर्ज- येत् ॥ ८ ॥ नैर्ऋत्यकोणे वालायं वनिताशयं च ॥ वायव्ये श्रेष्ठं गृहं न कर्त्तव्यं यदीच्छेदात्मनो हितम् ॥ ९॥ सर्पाकारं भवेद्वास्तु पार्थेनेव व्यवस्थितम् ॥ शिरसा पृष्ठ- पुछायां संस्पृशेत्सगृहत्रयम् ॥ ११० ॥ शयानो वाम- पार्चन भवेन्नित्यं न संशयः ॥ पूर्वभागे शिरस्तस्य उत्तरे पृष्ठमेव च ॥११॥ पश्चिमे च तथा पुच्छं शवनइपदादिषु । दक्षिणे तु विजानीयान्मार्गशीपादिषु त्रियु ॥ १२ ॥ पश्चिमे फाल्गुनायेषु ज्येष्ठादिषु तथोत्तरे ॥ न शिर:पृष्ठपु- च्छेपु सदनं कारयेदुधः ॥ १३ ॥ कोडे तु क्रियते नित्यं हिताय भवनं बुधैः ॥ न शिरःपृष्ठपुच्छेषु आत्मनः शुचमि- ·- (८०) राजमातंडे- च्छता ॥ १४ ॥ पंचास्ये गुणवह्नयः शिखिदिशो नंदाष्ट- का दक्षिणे तस्मादंगरसा वृपे वसुनगा वाणेएवो गर्दने । कौबेरे रसपर्वताः शिवगृहे वेदा द्वयेऽनुक्रमादेते नामहता हताश्च वसुभिदैत्यार्णवं स्वेच्छया ॥ १५ ॥ विस्तारायत- पिंडं द्विगुणीकत्वार्धहस्तसंयुक्तम् ॥वसुभिर्भागविशुद्धं शेपगृहं प्रादिशेत्याज्ञः ॥१६॥ आयामसंगुणितविस्तरहस्तराशि हत्वा तमेव नवनिर्वसुभिर्विज्ञज्य ॥ सर्व च तैरपि हरिनियमं गृहा- णामों जयश्च स तथा कमलब्धिमायुः॥१७॥ पिंडमगुणी- कृत्य त्रिपानुन (1) विनाजयेत् ॥ शेपं नक्षत्रमुद्दिष्टं कत्ति- कादिव्यवस्थया॥१८॥ध्वजो धूमस्तथा सिंहस्तथाचोवृपाः खरः ॥ गजो ध्वांक्षो गृहाः प्रोक्ता दिक्षु प्रागादिपु कमात् ॥ १९ ॥ नायेवचेदिच्छेत्तजन्यादिस्तरं कुरु ॥ अंतरालं च तत्रापि त्याज्य हस्तचतुष्टयम् ॥१२०॥ एका चेद्दक्षिणा- शाला द्वे च दक्षिणपश्चिमे ॥ तावत्पूर्व न कुर्वीत यावन्नोत्त- रतो भवेत् ॥ २१ ॥ सिद्धार्थमपरं याम्ये यमसूर्य पश्चिमोत्तरे शाले ॥ दंडाख्यमुदकपूर्वप्राचीयाम्ये च वारा- रुपम् ॥ २२ ॥ पूर्वापरेचशाले गृहचुट्टीदक्षिणोत्तरे का च ॥ सिद्धार्थर्थप्रानिर्यमसूर्ये गृहपतेर्मृत्युः ॥ २३ ॥ दंडा- ख्ये दंडअयं कलहो द्वेषः सदैव वाताख्ये ॥ धनहानिर्गृह- चुट्टयां ज्ञातिविरोधःस्मृतःकाचे ॥ २४ ॥ उत्तरशालाहीनं हिरण्यलाभं विशालकं धन्वम् ॥ प्राक्छालया नियुक्तं सक्षेत्र वृद्धिदं वास्तु ॥ २५ ॥ याम्याहीनं चुल्लीत्रिणालकं

·यात्रायां नक्षत्रगणः।
वित्तनाशकरंमतम् ॥ पक्षघ्नमास्यवर्जितंतवय,सवैरकरम्
॥ २६ ॥ ईशान्यां देवनिलयमानेय्यां च महानसम् ॥
उपस्करं तु नैर्ऋत्यां वायव्यां कोशमंदिरम् ॥ २७ ॥
यो गृहकर्ता पुरतः प्रांतमंदिरंगतं कुर्य्यात् ॥ न भवे-
दर्थविवृद्धी रिपुकुलवृद्धिर्भवेत्तस्य ॥ २८ ॥ चतुःपष्टि-
पदे वास्तोः शंकरादिदिशः क्रमाद ॥ प्रदक्षिणे दिक्क्रमतो
द्वाराणां फलमुच्यते ॥ २९ ॥ अनलभयं खीजन्म
प्रजुत्ववनिताधनं सुतवीर्यन्नं च याम्ये स्यात् ॥ सुतपीटा
रिपुवृद्धिर्धनसुतनाशः सुतार्थफलसम्पत् ॥ १३० ॥ धनसं-
पन्नृपतिनयं धनक्षयो रोगपीडाच ॥ वधबंधी रिपुपीडा
धनसुतलामः समस्तगुणसंपत् ॥ ३३ ॥ उच्छायादिगु-
णमिता यात्रानूमिर्न दोपाय ॥ सचिवालयेर्थनाशो धूर्तगृहे
सुतवधः समीपस्थे ॥ ३२ ॥ उद्वेगो देवकुले चतुष्पथे
भवति चाकीर्तिः ॥ चैत्रायं गृहकतं वल्मीके शत्रुसं-
कुले विपदः ॥ ३३ ॥ गर्तायां क्षुत्पिपासा कूर्माकारे धन-
विनाशः ॥ अथ पंथान्तरे गृहकरणविहितनामादिकम् ॥
॥ ३४ ॥ गृहं न कोणेपु न वांतमध्ये कुव्यदीच्छे-
दिपुलां समृद्धिम् ॥ कोणे नाशोविजयं तथांतर्मध्ये विना-
शो गृहिणां तथा स्यात् ॥ ३५॥ मासाः श्रावणवैशाख-
मापकार्तिकफाल्गुनाः ॥ प्रशस्तास्ते गृहारने पत्नीपुत्रसमृ-
दिदाः ॥ ३६ ॥ नाशो भाद्राचिने मासि मासि चैव
धनक्षयःज्येछे तु द्रव्यहानिःस्वादापाढे मरणं पशः॥३७॥

·(८२) राजमानडे- पौपे मासि भवेन्मृत्युश्चैत्रे चैव रिपोयम् ॥ धनं स्याच्छेपमासेषु सर्वकामफलं भवेत् ॥ ३८ ॥ शिले- ष्टिकादिगेहानि न कुर्यान्मासि गर्हिते ॥ तृणकाष्ठादिगेहानां मासदोपो न विद्यते ॥ ३९ ॥ निपिद्धपि हि काले तु सा- नुकूले शुभे दिने ॥ तृणवस्त्रगृहारंजे मासदोपो न वियते ॥ ॥ १४० ॥ पूर्णिमातोऽष्टमीयावत्पूर्वास्यं वर्जयेदृहम् ॥ उत्तरास्यं न कुर्वीत नवम्यादिचतुर्दशीम् ॥ ४१ ॥ अमावास्याष्टमीयावत्पश्चिमास्यं विवर्जयेत्॥ नवम्याच ततो पाम्यां यावच्छुकचतुर्दशीम् ॥ ४२ ॥ शशिनि भवति पुग- भास्करे वित्तनाशो बहुवसु रविसूनौ भूमिपुत्रे विनाशः ॥ बुधगुरुकविवारे धर्मकामार्थलक्ष्णीरिति वदति वराहो मालिनी वृत्तिरेपा ॥ ४३ ॥ चित्राशतभिपास्वातीहस्तःपुष्यःपुन- सुः ॥ रोहिणीरेवतीमूलाश्रवणोत्तरफाल्गुनी ॥ ४४ ॥ धनिष्ठा चोचरापाढा भाद्रपदोत्तरा चित्रा ॥ अश्विनीमृग- शीर्पा चानुराधांतं तथैव च ॥ ४५ ॥ वास्तुपूजनमेतेषु नक्षत्रेषु करोति यः ॥ समामोति नरो लक्ष्मीमिति माह पराशरः ॥ ४६ ॥ नाशं प्रयाति मकरालिकुलीरलगे मेपे घटे धनुपि कर्मसु दीर्घसूत्रम् ॥ कन्याझपे मिथुनके धुवमर्थलाभो ज्योतिर्विदः कलशसिंहपेषु सिद्धिम् ॥ ॥ ४७ ॥ पूर्वानारे शिरसिते मार्गे दक्षिणमस्तकः ॥ फाल्गुने वारुणे शेते ज्येष्ठ उत्तरमस्तकः ॥ ४८ ॥ ऊद्धं भागद्वयं त्यक्त्वा अधो भागवयं तथा ॥ मध्यनानि वि.

·गृहकरणम्। जानीयादित्यूचे वाक्पतिः पुरा ॥ ४९ ॥ विस्तारगुणितं देय देवस्थानधृतं तथा ॥ विश्वाश्चिभूपनागनं सूर्याष्टन- चमैर्हतम् ॥ १५० ॥ अथो व्यायध्वजादीनि नक्षत्र कति- कादिकम् ॥ तथा चाहागुः॥ विस्तारगुणिते देय॒ वसुभि: जितेधिकम् ॥ ५१ ॥ गृहमष्टविध दिक्षु पूर्वादिषु यथाक्रमम् ॥ ध्वजो धूम्रश्च सिंहश्च वृपोगईभएव च ॥ गजो ध्वाक्षश्च पूर्वादिक्रमणैतानि नामतः ॥ ५२ ॥ ध्वजे बहुधनं प्राप्तं धूमे चैव नमो भवेत् ॥ सिंहे च वि- पुला लक्ष्मीः शून्ये च कलहो ध्रुवम् ॥ ५३ ॥ धनं धान्यं वृपे प्रोक्तं खरे स्त्रीणां च विप्लवम् ॥ गजाख्ये पुत्र- लााः स्यामाक्षे च सर्वशून्यता ॥ ५४ ॥ ध्वजमिंद्रदिशे भागे सदागेयमहानसम् ॥ शयनस्य गृहं याम्ये नैर्ऋत्यामा- युधस्य च ॥ ५५ ॥ श्रीगृहं पश्चिमे भागे वायव्यां कोशमं. दिरम् ॥ शालोदीच्यां गृहादीनां ध्वांक्षे देवगृहं भवेत् ॥ ॥ ५६ ॥ स्वामिहस्तप्रमाणेनाध्यक्षपत्नीकरेण च ॥ गर्ज- मात्र भवेद्नेहं नृणां प्रोक्तं पुरातनैः ॥ ५७ ॥ इति वास्तु- लक्षणम् ॥ रविशुद्धौ गृहकरणं रविगुरुशुद्धौ व्रतोदाही ॥ क्षौरं ताराशुद्धौ शेपं चंद्राश्रितं कर्म ॥ ५८ ॥ आदित्य- दयरोहिणीमृगशिरोहस्तो धनिष्ठोत्तरा पौणं विष्णुमघानु- राधपचनैः शुद्धः सुतारान्वितैः ॥ सौम्यानां दिवसेऽन्यपाप- रहिते योगे विरिक्ते तिथौ विष्टित्यक्तदिने वदंति मुनयो वेश्मादिकायं शुभम् ॥ ५९ ॥ शुद्बादशकेंद्रनैधनगृहै।

·(८४) राजमातडे- पापैत्रिपठायगैर्लने केंद्रगतेऽथवासरगुरौ दैत्यस्य पूज्येऽथवा।। सरिंजफलपसिद्धिरुदयो रात्री च कर्तुः शुभे सुग्राम्यस्थिर- भोदयेपु भवनं कायं प्रवेशोऽपि वा॥१६०॥ तद्भस्ना (१) य- तगर्नमात्रमतुलं कर्तुर्विशुद्ध दिने स्नात्वा रत्नसुवर्णराजतमयैः कुद्दालकैः शिल्पिभिः ॥ कत्वा शादलगोमयः शुचितरं रम्यं तथा दर्पणैः प्रागायैः शुभरत्नगर्भकलशैश्चित्रांबरावे- टितैः।। ६१ ॥ व्यालोलन्नवचूतपल्लवमुखैः शंखांबुपूर्णो- दरैदिक्पालाह्वयगतिः श्रुतिपदैमत्रः समध्वासः ॥ नाना- मूलफलाक्षतान्यवदधिप्रोदिन्नबीजांकुरैर्लाजास्वस्तिकपूर्णपा- वकुसुमैर्मत्स्यैश्च पुच्छोच्छलैः ॥६२॥जीवन्मीनयुगं विधाय हरतः सन्नोपपूर्ण घटं सच्चामीकरवारजन्मसहितं सचूतशाखा- मुखम् ॥ भास्वद्दीपदधिप्रियामलफलं ते ते प्रसन्नेंद्रियो दद्यादर्य- मनर्यविप्रवचसां मंत्रेण वास्तोप्पतीन् ॥६३॥सद्रत्नपाणिःप्र- यतः समाहितो नभुक्तशुक्लांबरपुप्पपूजितः ॥ सुखोपवि- पः कलशांभसा कृतां दद्यादसावर्षमविघ्नहेतचे ॥ ६४ ॥ गर्ने तस्मिन्सलिलभरिते निश्चलं वारिभर्तुः स्थैयं कुर्पा- जनयति हितं दक्षिणावर्तरोगात् ॥ वामावर्त भवति विप- देसोपि नारां विदध्याभूमिच्छेदाद्रजतिलघुतां वित्तनाशंगरीयः ॥ ६५ ॥ भस्मास्थिकातुपकेशकपालदंतरक्तस्रवेच्च यदि वाथशिलाच लोष्ठम् ॥ धूमाकुलंभवतिगर्तविशुद्धिगत्या- चस्मिन्वदति मुनयो धनपुत्रनाराम् ॥ ६६ ॥ सूत्रे वि- स्तार्यमाणे यदि रसति शिवा दृश्यते धूमकुंभः कुंभो नि- ·गृहप्रवेश मुहुर्तचिन्ता। (८५) .दमति प्रसरति रुदितं श्रूयते गृध्रशब्दः ॥ नाशो भर्तुस्तदा स्यानिपतति भवन कनेदैवदृष्ट्या गर्ने नानास्ति शल्यं व्यसनशतकर गईभेनाईनैश्च ॥ ६७ ॥ धरण्याकांते त- स्मिन्सत्यं गृहिणो भयं भवेद्धजगात्॥भवति च सततं छिन्ने बंधच्छेदो न संदेहः ॥ ६८॥ दृष्टेपुगति हुताशे तुरगारूढेच पौने च ॥ राष्ट्रमवामोतिगृही नित्यं च पुत्रविनसंपन्नः॥६९॥ छत्रं यत्र पातका वा हास्यं स्त्रीणां च दृश्यते ॥ क्री- डितं यत्र वाहानां नहि तत्र महाधनम् ॥ ७० ॥ क्षीरिणां फलकं कुर्य्याद्गुणं वा गुणवर्जितम् ॥ कौशेयं साधुसूत्र स्याचातिचिन्नं च वर्जयेत् ॥ ७१ ॥ स्नात्वा चेत्पुनरा- गतः पदशतं स्वास्थाद्वितीयं पुमान् पश्चादीशकुबेर- दक्षिणमुखं संपूर्णसंघट्टनम् ॥ संग्रामे विजयं धनांवरयशोवृद्धिं पशूनां परा भर्तुर्लक्षणलक्षकः पटुमति—यादृशं यत्र च ॥ ॥ ७२ ॥ इति ग्रहा_विधिः ॥ पौणे धनिष्ठास्वथवा- रुणेषु स्वयंभुवः त्रिपु चोचरेषु ॥ अक्षीणचंद्रे शुभवासरेषु तिथावरिक्ते च ग्रहप्रवेशः ॥ ७३ ॥ वस्वः वरुणे पौष्णे रोहिण्यामुत्तरासु च ॥ कुर्य्यादृहप्रवेशं तु शस्ते तिथ्या- दिके बुधः ॥ ७४ ॥ धिप्ण्येषु पौष्णकरवैष्णवरोहिणी- पु पुष्योत्तरान्विनियुतेषु शिलानिवेशः ॥ कार्याविवारुण- वसूत्तररेवतीपु पद्मोद्भवक्षसहितेषु गृहप्रवेशः ॥ ७५ ॥ हस्तः पुष्यपुनर्वसू शताभिपा स्वाती तथा रेवती रोहि- ण्युत्तरशांकरा हरिमृगा मूलाधनिष्ठा मघा ॥ कन्याकुं.

·(८६) राजमातंडे- भवृपालिसिंहमिथुनस्वाः स्युराश्युद्गमे वा राजीवशनिज्ञ- सोमचगुजा वेश्मप्रवेशे शुनाः ॥ ७६ ॥ शुद्धे स्वात्यचतु- ट्याष्टमगृहेप्वायेति शत्रुस्थिते करैः कंटकधर्मपंचमगते शुक्रेऽथ वा वाक्पतौ ॥ लमे सत्फलदेवकर्तुरखिलप्रारंजासद्धि- भवेत्कायं ग्रामनिजस्थिरे सुभवनं लग्ने प्रवेशेऽपि च॥७७॥ केंद्रेषु सौम्पैर्गुरुशुक्रलने पापेषु केंद्राष्टमवर्जितेषु ॥ ग्राम्ये स्थिरे वा निधने विलग्ने गृह विशेच्छीतकरेऽनुकुले॥७८॥भूरि पुष्पनिकरं सुतोरणं तोयपूर्णकलशाभिशोभितं॥गंधपुष्पलालपू जितामर ब्राह्मणध्वनियुतं विशेद्गृहम् ॥७९॥पश्चात्कांचनरू- प्ययस्वकुसुमैः संपूजयेत्सादरं दैवज्ञं सह शिल्पिनिजिगुरुन्व- धूंस्तथान्यानपि ॥गत्वा वेश्म पुराणधर्मकथया वासं वसेत्सद्धने रात्रौ धर्मविशुद्धशांतहृदयो निद्रां निवेदसौ ॥ ८ ॥ इतिगृहप्रवेशः॥ वापीतडागगृहगोपुरदेवसनमासादकूपवट- वारिविहारचत्यान् ॥ कर्तुं यथागमविधानि विधि- विधात्रा प्रोक्तस्तथैव कथयामि समासतो हि ॥१॥ कर्तुःशुझे दिनपतौ रजनीपती च पक्षे सिते शुभतिथा- बसितांतभागम् ॥ त्यक्त्वाऽथ वैधृतदिनं व्यतिपातयुक्तमुत्ता- तदृषितमथापरदोपदृष्टम् ॥ ८२ ॥ कीयारंने प्रतिष्ठाया- मथवा गृहकर्मणि ॥ तारादुमुहूर्तानां बलयोगस्तु कथ्यते ॥ ८३ ॥ दद्यादप रवेः शुद्धयै कीर्तिनां दुर्गृहस्य च ॥ प्रतिष्ठासु सुरादीनामन्यशुद्धिः प्रतीक्ष्यते ॥ ८४ ॥ कर्तुः शोशनसंस्थे दिवसे चंद्रेशुभारंभे ।पक्षे सिते(१)त्यकोत्पा- ·प्रतिष्ठाविधिः (८७) तैर्हतं दिवसम् ॥ ८५ ॥ रविधनपितृमैत्रे रेवतीपुष्ययुक्त हिमकरहरिशकब्रह्मचित्रोत्तरासु ॥ हरिपकलशालिखीपु सत्सूदयेषु शुभदिनसितपक्षे लमनागे शुने वा ॥ ८६ ।। राशेशहस्तहरिशाक्रसमीरणेषु पौष्णेदुमित्रगुरुमूलशियोचरे- पु । व्यंते () तिथौ शुजदिने शशिनि प्ररास्ते धन्या वदंति मुनयो विविधप्रतिष्ठाम् ॥ ८७ ॥ आदित्यं युगोचरयुगले कमलासनमित्रचंद्रे योगेचेद्भवति समाहितशुद्धिसुब्रह्मोत्तरा- दिनकराधिपपापविष्णुवातावितिप्यारणीभवसोमनानि ॥ सौम्याविहगेंद्रदिनेषु देवसंस्थापनसमभिवांछितसिद्धिदानि(?) ॥ ८८ ॥ वह्नेभयं भवति भानदिनेऽर्थनाशः सौरेरपि क्षितिसुतस्य च वज्रपातः ॥ प्रासादसयपुरपुष्करिणीक्रिया- सु धर्मार्थसिद्धिरतुला हि शुभग्रहाणाम् ॥ ८९ ॥ प्रासादया- पीभवनक्रियासु क्रूरग्रहाणां दिवसे नराणाम् ॥ कार्यप्रणाशो- ऽप्यशु शुभानां धर्मार्थसंतानसुखप्रवृद्धिः ॥ ९० ॥ वसु- वृंदारकाचार्यब्रह्मविष्णुपुरंदरम् ॥ मुहूर्ताः कथिताः शस्ता शेपा भूयो भयावहाः ॥ ९१ ॥ शस्तं ताराधिपे- sके कुशलफलकरं वासवेद्ये नराणां पृथ्वीपुत्रादिपापैरत्वपचय- गृहगैः स्वस्थिविस्थानलनैः ॥ केंद्रे कोणेपि सोम्ये स्फुटतरकिरणालंकलाकारदेशमासादोयानवापीपुरनगरगहा- रंजणेषु प्रशस्तम् ॥ ९२ ॥ जीवे धर्मार्थकामाः स्युः पुत्रो- त्पत्तिश्च भार्गवे ॥ चंद्र कुशला शक्तिः सचिरायुः प्रवर्तते ॥ १३ ॥ द्वितीयस्थे रखौ हानिश्चंद्रे शत्रुभयं भवेत् ॥ भू- ·राजमातंडे- मिजे वचनं पोक्त नानाविघ्नानि भानुजे॥९४॥ बुधे द्रविणसं पचिगुरी धर्मप्रवर्द्धनम्॥यथाकामं विनोदेन भगी कामं ब्रजेत्फ- लम् ॥ ९५ ॥ तृतीयस्थेषु पापेषु सैम्येष्वपि विशेपतः ॥ सिद्धिः स्यादचिरादेव यथाभिलपितं प्रति ॥ ९६ ॥ चतुर्थस्थानगे जीवे पूजा संपाते क्रमात् ॥ चंद्रजे चार्थ- लामः स्याद्भूमिलानस्तु भार्गवे ॥ १७॥ वियोगः सुहृदा भानी मित्रोदो महीसुते ॥ बुद्धिनाशो निशानाथे सर्व- नाशोऽर्कनंदने ॥ ९८ ॥ पंचमस्थे सुराचार्ये मित्रबंधु- धनागमः ॥ शुके पुत्रसुतावानी रत्नलाभस्तथेंदुजे ॥ ९९ ॥ सुतदुःख सहस्रांशी शशांके कलहः स्मृतः ॥ भौमे कार्य- विरोधः स्यात्सौरे बंधुविवर्द्धनम् ॥ २००॥ पष्ठस्थानस्थिते सूर्ये रोगनाशं विनिदिशेत् ॥ चंद्रे पुष्टिः कुजे प्राप्तिः सौरे शत्रुवलक्षयः ॥ १ ॥ गुरौ मंत्रोदयः प्रोक्तो भृगौ विद्यागमो भवेत् ॥ सर्वज्ञानार्थकौशल्यं नक्षत्रपतिनंदने । ॥२॥ सप्तमस्थानगे जोवे बुधे दैत्यपुरोहिते ॥ गजवाजि- धरित्रीणां क्रमाहानं विनिर्दिशेत् ॥ ३॥ भास्करे कीर्ति- नंगः स्यात्कुने विपदमादिशेत् ॥ हिमगौ क्लेश आयासः पतंगे व्यंगता भवेत् ॥ ४॥ निधने च सहस्रांशौ विद्विपा ननिरापदः ॥ हानिः शीतमयूखे भौमे सौरे च रुग्जयम् । ॥ ५ ॥ बुधे मानधनप्राप्तिजीवे च विजयो भवेत् ॥ धुके स्वजनभेदः स्यान्मित्रज्ञस्यापि देहिनः ॥ ६॥ बागीशे विमे स्थाने वियामोगादिनंदनम् ॥ बुधे मानधनमामिर्जीचे ·कूपखननविधिः। (८९) च विजयो भवेत् ॥ ७ ॥ चंद्रे धातुक्षयः मोक्तो धर्महा- निश्च भास्करे ॥ कुजे वार्थक्षयं विद्याविजे धर्मदूषणम् ॥८॥दशमस्थानके शुक्रे शयनाशनसिद्धयः ॥ सुराचार्ये महासौख्यं विनयः स्त्रीधनं बुधे ॥ ९ ॥ मातडे च महावृद्धिश्चंद्रे कोशविवर्जनम् ॥ भौमे रत्नागमः प्रोक्तः कोणे कीर्तिविलोपनम् ॥ १० ॥ लाभस्थानेषु सर्वेप लाभस्थान विनिहिशेत् ॥ व्ययस्थानेषु सर्वेषु विनिदिशेययः सदा ॥ ॥११॥केंद्र त्रिकोणभवनेषु शुभग्रहेषु पापेषु पद्विदशलाभ- गृहस्थितेषु ।। लग्नेषु जन्मतनुजस्थिरमंदिरेपु वेश्मानि कीर्तिकर- णानि शुभप्रदानि ॥ पराशराद्यैः प्रतिपद्वितीयात्रयोदशीपंचद- शीदशम्यः ॥ एताः प्रशस्तास्तिथयः सदैव सप्तम्यपि स्याभि- मतेव पठी ॥ १२॥ निशि शस्ता प्रतिष्ठा च प्रशस्ता स- फला भवेत् । विपरीता कृता या च प्रत्यनीकफलप्रदा ॥ ॥ १३ ॥ इति प्रतिष्ठाविधिः॥ हस्तो मघानुराधापुण्यध- निष्ठोत्तराणि रोहिण्यः ॥ शतभिषागति पारंगे कूपानांश- स्यते भगणः ॥३४॥ हस्तमैत्रमघापुप्यनिष्ठोरत्तवारुणैः ।। प्राजापत्येऽच कूपानां सननं मुनिभिः स्मृतम् ॥ १५ ॥ आग्नेये दिकोणे ग्रामस्य पुरस्य या भवति कूपः ॥ नित्यं स करोति भयं दाहं च समानसं माह ॥ १६ ॥ नैत्ये बालायं करोति वनिताक्षयं च वायव्ये ॥ विक्रयमेतत्त्यक्त्वा शेषाश्च शुनावहाः कूपाः ।। १७॥ स्वादु स्वच्छं लघु स्निग्धं स्थिरमंजः शुभांशके ॥ १८॥ इति ·(९०) राजमातंडे- कूपखननविधिः ॥ नक्षत्रविनिरुत्तरैर्गुणयुतैः पक्षे सिते सर्वदा रोहिण्यां च सुवातजद्रकथितावन्यैश्चयोगोत्तमः ॥ स्थानेष्वेषु महीरुहां गुणवतां पुंसां दयायोगतां क्षिप्रं वृद्धि- मवानुवंति बहुराः पुप्पैः फलैः संयुताः ॥ १९ ॥ अनिलो- जररोहिण्यां मृगमूलपुनर्वसौ ॥ पुप्यश्रवणहस्तेषु रुपिकर्म प्रशस्यते ॥ २० ॥ रोहिण्यामथ हस्ते च ज्येष्ठामूलोत्तरास च । वीजं तु वापयेद्धीमान्यदीच्छत्सस्यसंपदम् ॥ २१ ॥ इति कृषिकर्म ॥ शतभिपगुत्तरकमलजमूलेंद्राग्निहारभेपु शुभेषु ॥ वाक्पतिसितशशिदिवसादयेषु तरुरोपणं शस्तम् ।। ॥ २२॥ इति वृक्षरोपणम् ॥ ऊर्धाननानि चतुरानन- विष्णुरुदचंद्रांतकोत्तरधनानि भवत्यमूनि ॥ प्रासादतोरण- पुरादिविहारकर्मकर्माण्यनेकविधसौख्यशुभप्रदानि ॥ २३ ॥ पार्थाननान्यदितिवासवमैत्रचित्रापौष्णाश्विनीवरुणवावखरां- शुनानि ॥ गोवाजिदंतिदमनप्रियदर्शनानि समप्रवेशकरणे च हितप्रदानि ॥ २४ ॥ याम्याहिवह्निपितृपूर्वविशाख- मूलान्येतान्यधोवदनकानि भवंति भानि ॥ कृपावापीबि- लगृहसन्युपातयतच्छलोपकरणपु हितप्रदानि ॥ २५ ॥ इत्यूमुखादिनक्षत्रचिंता ॥ ऋक्षेपूत्तरपौष्णवैष्णवमघा- मूलानुराधाश्विनीप्राजापत्यकरद्विदैवतगुरुपालेयपादेषु च ॥ निर्पिवृपहलैश्चसुमनोमालाभिरश्यचितो दत्त्वा क्षेत्रपतई- लिं हलधरः क्षेत्रं ततः कर्पयेत् ॥ २६ ॥ सब्रह्मादिति- पौणमित्रयुगलस्वातिभवावारुणे मूलादित्यमघोतरामुनिवरैः ·रुपिप्रकरणम् । (९१) प्रोक्ताः प्रशस्ताः परम् ॥ बीजप्राकिरणे हलप्रवहणे पांशुकि- यारोपणे सूर्याचार्यसितेंदुबोधनदिने लगेऽनुकूले ग्रहे ॥ ॥ २७ ॥ रोहिण्यां चैव हस्तेषु ज्येष्ठामूलोत्तरेषु च ॥ धान्यानि वापयेद्विद्वान्यदच्छेिच्छस्यसंपदम् ॥ २८ ॥ प्राजेशश्रवणोचरादितिमघामातडतिष्याश्विनी पीप्णानुष्णमरी- चयः शतनिपक्स्वाती विशाखा तथा ॥ २९ ॥ नीवार्केदु- सितेंडुनंदनदिने लमे स्थिरे चोदये शस्यानां चपने तथैव लबने शस्तास्तथारोपणे ॥३०॥ हस्तेच वापयेबीजं संग्राहो वैश्वदैवते ॥ राहिण्यां मनं कुर्य्यादुत्तरामु प्रवेशयेत् ।। ॥ ३१ ॥ सौरे दिने सलिलकीटभयस्य वृदिौमे भयं भवति मृपकजं च तेपाम् ।। बीजमवापणविरोपणलावकानां कुर्यात्कपि तनुविहीनदिने तु चंद्रे ॥ ३२ ।। गुरुरविशाश- सौम्ये शुक्रवारेषु विद्वान्यविसनियतयुक्ते भूमिभागप्रदेशे । सकनकजलबीजं गृह्य मुष्टित्रयं च सरुचिररचितचे- ता वापयेच्छकचिंताम् ।। ३३ ॥ रौद्रे मैत्रेड- थवा सौम्ये धान्यं स्यादनुकूलतः ॥ छेदितव्यं सदा प्राज्ञैर्लग्ने चैव गुरुदये ॥ ३४ ॥ मीनलमे शुने कक्षे निधने चंद्रवर्जिते ॥ क्षेतव्यं कोष्टके धान्यं गर्गो वदति सर्वदा ॥ ॥ ३५॥ सुरुष्टे च सुवृष्टे च सुक्षेत्र निधिदर्शनम् ॥ सुभिक्षं सततं यस्मात्तस्मात्कामदुधा कपिः ॥३६॥ श्लेष्मा- तकी शाल्मलिसप्तपर्णी औदुंबरी चैव तथा च धात्री ॥ न्यग्रोधशाखा विमलाविपासा पनिः सुमेधा कथिता ·(९२) राजमातंडे- प्रशस्वा॥ ३७॥ नाल्पा न होना न च दीर्घशाखा न प्रांतरे चैव न मार्गदेशे ॥ रथ्यापदेशे कुहरे न निम्ने भीरुपदेरो पड- कोणकार्यः())॥३८ ॥ नित्यं दशहले लक्ष्मीः नित्यं पंचह- ले धनम् ॥ नित्यं हि त्रिहले अक्तं नित्यमेकहले शणम् ॥ ॥ ३९ ॥ याम्योत्तरं त्रिदशमं त्रिहिरण्यगर्भसौम्यप्रभजनदि- नाधिपनैतेषु ॥ एतेषु भेषु गुणवत्सु यथा निधानं धान्या- दिधारणमिहोपदिशति संतः ॥ ४० ॥ इति कृपिप्रक- रणम् ॥ नंदायां भार्गवदिने त्रयोदश्यां त्रिजन्मनि अन्नश्रा- दं न कुर्वीत पुत्रदारधनक्षयात् ॥ ४५ ॥ न नंदायां न मघायां न त्रिजन्मभेषु बुधः ॥ भूमिजगुशनीनां दिना- नि नैव शुभाशंसि ॥ ४२ ॥ हरियुगले दितियुगले पौ- प्णयुगले विरंचियुगले च ॥ करपंचकोत्तरेषु च बुधो हि नोप्वेषु नवमयात् (१)॥ १३ ॥ इति नवान्नभक्षणम् ॥ हस्तादितिश्रवणसोमसमीरणेषु मूलानलद्रविणवारुणवासवेषु ॥ भैषज्यपीतमचिरादुपहृत्य दोपान कंदर्पकल्पवपुपं पुरुपं क- रोति ॥ ४४ ॥ मूलानलानिलसुरेंद्रसुरेज्यचंद्राः पोष्णाधि- नीद्रविणकेशवमित्रचित्राः। पज्यलक्षणविधी नियतं नरा- णां विनंत्यरिष्टशतमप्यचिरानुमुख्यम् ॥४५॥ श्रवणानिल- नैर्कतिपुप्ययुतं पवनाश्विनिरेवतीशकयुतम् ॥अनुराधधनिष्ठसु- चित्रकरं पिब औपज्यमेव रुजापहरम् ॥४६॥इति भैपज्य- प्रकरणम्॥पुष्यो हस्तस्तथा ज्येष्ठाश्रवणश्वोचराश्विनी ॥ शु- भान्येतानिधिष्ण्यानि यातेवस्तौ विरेचयेत्४७॥इति विरेच ·हस्त्याचारोहणम् । (९३) नम् ।। जीवे शुक्रबुधे चंद्रे दिने विष्टिहते तिथौ। अशुभ कुरुते स्नानं रोगी रोगान्न मुच्यते ॥४८॥ अर्कार्कजांगार- दिने प्रशस्ते कोणस्थिते केंद्रगते च जीवे ॥ कामं स्थिरत्वं कुरुतेऽथ सिद्धि स्नात्वा च रोगी विधिपूर्वकेण ॥ ४९ ॥ हस्तः पुष्यस्तथा ज्येष्ठा विष्णुमंगशिरस्तथा ॥ शुभान्येतानि दृष्टानि नाते रुच्छगते तनौ॥५०॥व्यतिपातविष्टिदिवसे रवि- भूमिनंदनशनीनां स्नानाव ॥ व्रणमुक्तोऽथ शुभस्थितता- रके शशिनि ॥ ५५ ॥ इति विमुक्तस्नानम् ॥ मघोनरा पावकविष्णुचित्रास्वात्यश्विजीवादितिमास्कराश्च ॥ वाराः सिताकँदुमहीसुतानां शस्ता धनुर्वेदविधी प्रदिष्टाः ॥५२ ॥ अश्विनीमयचित्रायां स्वाती स्यादुत्तरासु च ॥ पुनर्वसी मघा मित्रे हस्ते च श्रवणेऽपि वा ॥५३ ॥ रुत्तिका- स्वपि चारंभो धनुर्वेदे प्रशस्यते ॥ गुरुशुक्रसुराचार्यवारे चांगारके रवी ॥ ५४ ॥ तिथिनक्षत्रयोगेषु शुद्धप्वपि निशाकरे ॥ रुपिव्यायामयुद्धेषु प्रशस्तो जमिनंदनः ॥ ॥ ५५ ॥ नशस्तंजन्मनक्षत्रं अविशुद्धं यथा भवेत् ॥ तत्रारं न कुर्यात तिथिव्याशोजने न च ॥ ५६ ॥ हरी सुते तथा पीपे चैत्रे वाथ सिते तिथौ ॥ शशिसौम्पार्कज- स्याहि दिग्वेधो नैव शस्यते॥५७॥इतिधनुर्वेदविधिः॥पी प्णाश्चिविश्ववसुत्तास्करवासुदेवचित्रासमीरणपुनर्यसुवारणेषु ॥ पारेषु सूर्यशशिसोमनजीवशुक्रवारोहणं निगदितं गज- वाजिनां च ॥ ५८ ॥ हस्तश्रवणत्रितयं पुनर्वसुरेवतीदित- ·(९४) राजमातडे- पम् ॥ रविशशिबुधशुका वाजिगजारोहणे शस्ताः॥ ५९॥ पौष्णव्रजेशादितिभयानि हस्तादिपटकश्रवणोत्तराणि ॥ दोलादिमातंगतुरंगमाणामारोहणेऽभीष्टफलपदानि ॥ ६ ॥ इतिदोलाघारोहणम् ॥ गौमशनैश्चरदिवसे दिवसपती गुरु- गृहे हरौ सुते ॥ पक्षे सिते निशायां करिणीरदकतनं नेष्टम् ॥ ॥६१॥ इति हस्तिदंतच्छेदः॥आदित्यहस्ताविनिरोहि- णीपु पुष्येऽथ पौष्णानिलदेवयोश्च॥ वारेपु तिथ्यादिपु वाजि- कायं कुर्यानरस्तत्सुखसंददं स्यात् ॥ ६२ ॥ वाजिका- य॑म् ॥ वसुपुनर्वसुपूर्वक्षुजंगमैः करनिशाकरशंकरदैवतैः ।। सहरिवाक्पतिभिः सह चित्रया गुणगणार्जनमेनिरनीप्सितम्॥ इति गुणगणार्जनम् ।। सर्पशमैत्रशशिपुण्यपुनर्वसू च वागीश शकशततारधनिष्ठहस्ताः ॥ पौष्णानलानिलविशाखमघा- श्चिमूलागोपु प्रशस्तमथवार्थविशेपयात्रा ॥ ६४ ॥ याम्यो हारर्दहनमैत्रफणींद्रहस्ता धाताहिबुधमरुदयं मविश्वचित्रा ॥ वारेऽर्कसूनुवसुधात्मजभास्कराणां कुर्यात्प्रवेशागमने मरणं पशूनाम् (१) ॥६५॥ त्रिपूत्तरेप रोहिण्यां सिनीवाली चतुर्द- शी ।। श्रवणे चैव नक्षत्रे चित्रायामष्टमीपु च ॥ ६६ ॥ गोपु काप्यं न कुर्वीत प्रस्थानं वा प्रवेशनम् ॥ पशवस्तत्र नश्यति अन्यत्र वनचारिणः ॥ ६७ ॥ इति गोचलन विधिः ॥ न गच्छेदक्षिणामाशां पट्केन श्रवणादिना ॥ भूतिकामो न कुर्वीत तृणकाष्ठादिसंग्रहम् ॥ ६८ ॥ छेद- नं तृणकाष्ठानां संग्रहं च विशेपतः ॥ भूतिकामो न कुति

·अष्टमलमचंद्रचिता।
(९५)
पट्केन श्रवणादिना ॥ ६९ ॥ धनिष्ठामादितः कृत्वा पंच
ऋक्षाणि वर्जयेत् ॥ गृहाथ तृणकाठानां संग्रह नैव कार-
येत् ॥ ७० ॥ अमिदाहो भयं रोगो राजपीडा धनक्षयः॥
संयहे तृणकाष्ठानांकते वस्वादिपंचके ॥ ७१ ॥ पूर्वभाद्रेण
यः कुर्यात्तृणकाष्ठादिसंग्रहम् ॥ आयुः प्रहीयते तस्य
लक्ष्मीदूरेण नश्यपति ॥ ७२ ॥ इति श्रवणादिचिंता ॥
नक्षत्रपटुकिरणं पश्चात्संध्यागतेहर्जिन्नम् ॥ रविपीडितम
न्या लापतंचाशुतं सर्वम् ॥७३॥ करग्रहेणापि समन्वितं च
भोकव्यमुत्पातनिपीडितं च ॥ ऋक्षतथोपग्रहपूजितं च विव-
जयेदुइहनादिकार्थे ॥७॥ज्यमाने च शक्तेच नोक्तव्ये
पीडितेऽपि च ॥ क्रूरग्रहेण नक्षत्रे ऊढा कन्या न जीवति ॥
॥ ७५ ॥ अमतो नमिलं विद्यात् आसनस्थं च दूयते ।।
पृष्ठतो पस्मितं विद्यावयः स्युर्वजपातकाः ॥ ७६ ॥
एकः सूर्यो द्वितीयोऽग्निस्तृतीयः चतुर्भवम् ॥ विध्यत्यर्क-
युतः पादः पादस्तस्येंदुयोगतः ॥ ७७ ॥ यस्मिन्मादे ग्रह-
स्तिष्ठेच्छुभो वा यदि वाशुभः ॥ सपादं पीब्यते शेपाः पादा-
स्तु शुजलक्षणाः ॥ ७८ ॥ बालायपाताद दुर्लक्षं जिनत्ति
धानुष्कः ॥ समपादश्चैवंधोधाधिष्णं परुपयति (2) ॥ ७९ ॥
॥ इति नक्षत्रपादचिता ॥ चंद्रादष्टमगान्पापान
पिवर्जयेन्नधनं विलमं च ॥ चंद्रं च निधनसंस्थं सरंभपयोगेड
पि ॥८०॥ निधने तुहिनमयूसो निधने पापयहोऽपिलमेऽपि॥
उपदशति नो नराणां शुभाजिटापी शृनं कर्म ॥८१ ॥

·राजमार्तडे- निधनं निधनविलग्ने विननाशगे हिमगौ ॥ पापग्रहेऽपिनि- धने नेकविधं व्याधिवैपुल्यम् ॥ ८२ ॥ यस्य व्रतोपनय- नादिशुभक्रियासु कूरोष्टमो भवति वाथ शशी विलनात् ॥ तस्याचिरेण परिकीर्तयंति संतः सुरेंद्रसचिवेऽपि च कंट- कस्थे ॥ ८३ ॥ इति अष्टमलग्नचंद्रचिंता ॥ तिथ्य- मात्राकरणानि नित्यं कुर्वति भोग मुनयो वदति ॥ गच्छंति वृद्धि तिथयः प्रहानि साम्येन वा संचरते तदेव ॥ ८४ ॥ कतरासदिवादरसूतदिवाशुचराष्ट्रदिवेदपूर्णदिवा ॥ इति विष्टि- गणं प्रवदंति बुधा यदि चंद्रगतिस्तिथयश्च समाः ॥ ८५ ॥ कृष्णे च त्रिदशा रात्रौ दिवा सप्त चतुर्दशी ॥ चतुर्थंका- दशी रात्रावष्टमी पूर्णिमा दिवा ॥८६॥ विष्टिं भुजंगमाका- रंकेचिदिच्छंति दारुणम् ॥ भुजंगस्य मुखे भीतिर्न तु पुच्छे विधीयते ॥ ८७ ॥ सर्पमुखे संचरतां प्राणायं प्राणिनां यथा भाति ॥ भवति यथा भयमधिकं विष्टिमुखे कुर्वतां कर्म ॥८८ ॥ विष्टेरास्यंजवतिघटिकापंचकण्ठस्तथैकार क्षस्यैकादश निगदिता नानिदेशे चतस्रः ॥ पुच्छे तिस्त्रः कटिरपि तथा वद्धपूर्वैमुनींद्रराख्यातेपा न शुभफलदा वर्जयेदुत्तमस्ताम् ॥ ८९ ॥ कायं न सिध्यति मुखे मर- णं गले स्यादर्थक्षयो हृदि कटावपि बुद्धिनाशः ॥ नासो कलिविजयलब्धिरतीय पुच्छे भद्राप्रमाणफलमेतदुशंति संतः ॥ ९० ॥ भद्रस्य पुच्छे शुभहेतुरन्ये वदति केचिन्न तु युक्तमेतद ॥ शुष्कंधनैतिहुताशनस्य किमय- ·योगवलचिंता। (१७) भागेऽपि हि शीतता स्यात् ॥ ९१ ॥ असितजलदवर्ण- स्थूलनत्रोग्रहंता विकतहनुकपोला पिंडिकोजंघा ॥ अनलशतसहस्रं चोद्रिती समंतात्पतति सुक्नमध्ये कार्य- नाशाय विष्टिः ॥ ९२ ॥ पूर्वस्यां दिशि शूलिनी समु- दिता विष्टिश्चतुझं तथा पाष्टम्यां विकटा हुताशन- दिशि स्यादर्थनाशंकरी ॥ याम्यायामपि भानवी समु. दिता भूतं तथैकादशी नैत्यां च करालघोरवदना भूतेश्वरी पूर्णिमा ॥ ९३ ॥ वारुण्यां वसुबारुणा प्रकथिता कृष्णा तृतीया मुनौसप्तम्यां खरखड्गपाणिविनया वायव्यतो दृश्यते ॥ कौवेया दशमीपु घोरवदना रेतोदया सर्वदा ईशान्यां यमदूतिका विरचति प्रामातिार्थ भूतजाम् ॥ ९४ ॥ इति भद्राप्रकरणम् ॥ कतमुनियमशरमंगलरा- मर्नु भास्करादियामाईम्॥इतिभवति कालवेला न शुभाशुभ- कर्मकरणाय ॥ ९५ ॥ भवति प्रभावहीनो विहगगणो विहगयोगमुपयातः ॥ उदितरवेरिय यातरश्मिर्वखंडपरिमूलोड पीदः ॥ ९६ ।। प्रयाणेषु प्रयातॄणां यदा योगो भवेन्नृ- णाम् ॥ वीर्यनाशस्तथान्येपां भीरूणामिव संगरे । ॥ ९७ ॥ योगे विहगे प्रावे भवति न किंचित्करा ग्रहाः सर्व ॥ करिणो हरेरिवाये मदजलसंपृक्तपृष्ठाः ॥ ९८ ॥ सूर्य समासाद्य यथाखिलानां प्रकाशनाशो हि महीपधी- नाम् ॥ योगं समासाद्य तथा परेपां वीर्य्यप्रणाशो हि भवेद्ध- हाणाम् ॥१९॥ तनुसदने व्ययने वा निधने पान्यत्र नेष्टभवने ·(१००) राजमार्तडे- मघसंयुता स्यात्तदा न कन्योदहनं वदति ॥ १९ ॥ यात्रां चूडां विवाहं श्रुतिविवरविधि शंखसत्रप्रवेशं प्रासादोद्यान- हम्यं सुरवरभवनारंभविद्या निधानम् ॥ मौंजीबंध प्रतिष्ठां मणिरदकनकाधारणं कुर्वते ये मृत्युस्तेषां च सिंह गुरुदिनक- रयोरेकराशिस्थयोश्च ॥ २० ॥ विवाहचूडावतकर्णवे- धक्षौरप्रतिष्ठार्थगृहप्रवेशाः ॥ सुवर्णशंखाद्युपभोगविद्या सिंह सुरेज्ये न च शोभनाः स्युः ॥ २१ ॥ इति सिंहेगुरु- प्रकरणम् ॥ हृतापमर्थ हरणं सुतस्य वित्तस्य लाभो निधन- त्वमायुः ॥ सूर्यादिसौर्यतदिने नराणां तैलोपनोगे क्रमशः फलानि ॥ २२ ॥ प्रतिपयनपत्यस्य तृतीयायामपं- थिकम् ॥ दशमी वित्तनाशाय सर्व हंति त्रयोदशी ॥ २३ ॥ भोगार्थ क्रियते यत्तु स्नानं यादृच्छिकं नरैः॥ तन्निपिदं दशम्यादौ नित्यं नैमित्तिकादहिः ॥ २४ ॥ एकतॊ गुर्वकौं ब्रतबंधोदहनदेवसन्मार्गाः ॥ न शुभदाश्च गदितावस्तमिते ऽनर्थदो दृष्टः ॥ २५ ॥ गुर्वयोगसमये शौनकवाल्मीकिगौ- तमाघेश्च ॥ व्रतयज्ञोदाहाया न शुभफलाः कीर्त्तिता मुनि- भिः॥२६॥ कर्णवेधं तथा क्षौरं विवाह व्रतमेव च।गुर्यादित्ये न कुर्वीत आयुःपुत्रार्थनाशनम् ॥ २७ ॥ अस्तमिते भृगु- तनये प्रियते कन्या बृहस्पती पुरुपः ॥ उभयोरपि मरणं स्यात्केती पाणिग्रहेऽज्युदिते ॥ २८ ॥ अस्तं प्रयाते च गुरौ भृगौ वा सूर्ये निरंशे हिमगौ प्रनष्टे ॥ न कूपयाप्यादि कुमंदिरं च शुभं प्रदिष्टं धनकीर्तिनाशि ॥२९॥ मृत्युवरस्या- ·मलिम्लुचद्विरापादचिंता । (१०१) स्तमिते सुरेज्ये भृगौ युक्त्या उभयोश्च चंद्रे॥भवेत्कुजे निष्पस- वार्कसूनौ पावालिका यातकिनी च सौम्ये ॥ ३० ॥ उद- गते भास्वति चैत्रवज्यं नास्तंगते देवगुरौ भृगौ च ॥ सं- ध्यागते नो न शिशौ न बृद्ध कुर्वीत कन्याकरसंभयोगम् ।। ॥ ३१ ॥ अनादिदेवता दृष्टा शुचिः स्यानष्टभार्गये ॥ म- लिम्लुचेय नावृत्तं तीर्थस्नानमपि त्यजेत् ॥ ३२ ॥ इति शुक्रास्तचिंता ।। बालो दशाहान्युदितः परेण पूर्येण बा- लो दिवसत्रयंच वृद्धस्तु पूर्वेण सपक्षमेकः पश्चाद्गतः पंचदि- नानि शुक्रः ॥ ३३ ॥ भवेत्संध्यागतः पश्चादस्तमेति दिनत्रयम् ॥ दिनानि पंच पूर्वेण तत्कृतं कर्म वर्जयेत् ॥ ॥ ३४ ॥ चतुरो वासरानेति बालत्वं भृगुनंदनः ।। वृद्ध- त्वमपि पंचैव संध्यायां तु दिनत्रयम् ॥ ३५ ॥ वाले वृद्धे च संध्यागे चतुष्पंचत्रिवासराः॥ जीवे च भार्गवे चैव विवाहादिषु वर्जयेत् ॥ ३६ ॥ बाले च दुर्भगा नारी संध्यायां तु तपस्विनी ॥ निधनास्तगते शुक्रे क्षीणे चैव दरिद्रता ॥३७॥ बाले भृगौ परिणीता युवतिरसाम्बी जवे- दवश्यमिदम् ॥वृद्धे तस्मिन्वंध्यास्तमिते मृत्युमत्येति ॥३८॥ बालो दिनचतुष्कं स्याबृद्धः पंचाहमिप्यते ॥ अहसंध्या- गतः शुक्रविधा ह्येवं विवर्जयेत् ॥ ३९ ॥ इति बाल- वृद्धसंध्यागतगुरुशुक्रचिंता ॥ गते वर्पये पंच साई प- क्षे दिनदये॥ दिवसस्याष्टमे जागे पतत्येकोचिमानकः120 अधिमासोऽधिको यत्र दिरापाठो जवना मनादास्ता ·(१०२) राजमातंडे- द्वयं दृष्ट्वा दिरापाढं प्रकर्तियेत् ॥ ४१ ॥ यां तिथिं सम- नुप्राप्य तुलां गच्छति भास्करः ॥ तथैव सर्वसंक्रांतीर्या- वन्मेपं न गच्छति ॥४२॥ यदा शशीन याति गजस्तिम- डलं दिवाकरः संक्रमणं करोत्यनु ॥ तदाऽधिमासः कथितो विरिचिना विवाहयात्रोत्सवयज्ञदृपकः ॥ ४३ ॥ माघमासेपु मासेषु पसु दर्शद्वयं यदा ॥ द्विरापाढस्तदा ज्ञेयः कर्कटे च हरिः स्वपेत् ॥४४॥ द्वयमावास्ये स्पृशति दिनरुयावदिंदी सुगेहे मास्येकस्मिन्पतति गणितान्यत्र मासोऽधिपूर्वः ॥ तत्रापादयमधिगतं तंत्रसिद्धांतविद्भिस्तत्पयतं भवति शशि- नः पौर्णमासीद्वयेन ॥ ४५ ॥ अमावास्यादयं यत्र रवि- संक्रांतिवर्जितम् ॥ मलिम्लुचः स विज्ञयः सर्वकर्मवहिष्क- तः॥४६ ॥ अमावास्यामतिक्रम्य यदा गच्छति भास्करः॥ मलिम्लुचः स विज्ञेयः सर्वकर्मविवर्जितः॥ ४७ ॥ एकर्क- स्थो यदा भानुरमावास्याइयं स्पृशेत् ॥ द्विरापाटः स विज्ञयः कृष्णः स्वपिति कर्कटे ॥ ४८ ॥ वृपंत्यक्त्वा च तुयांते पडशीतिसिते यदा॥ तदा दैवविदा चिंत्यं द्विरापा- ढप्रकल्पनम् ॥ ४९ ॥ सिनीवालीमतिक्रम्य यदा संक्र- मते रविः॥भुक्तशेपस्तदा मासः कालस्तत्रामयःस्मृतः॥५०॥ सिंहकन्यागते भानौ भवेदर्शद्वयं यदा ॥ अगामिनि तदा काले द्विरापाढस्य संभवः ॥ ५१॥ सिंहकन्याकुलीरेषु यदा दर्शद्वयं भवेत् ॥आगामिनि भवेद कुलीरे माधवः स्वपेत्५२ दक्षिणाशां गते सूर्य भवेदर्शद्वयं यदा ॥ आगमिष्ये- ·मलिम्लुचद्विरापाढचिंता। (१०३) तदा काले शेते च आवणे हरिः ॥ ५३ ॥ श्रावणादौ त्रिके मासे अमावास्यायं यदा ॥ द्विरापाढस्तदा ज्ञेयः पतिते वाईमासके ॥ ५४॥ यत्राधिमासपतने गणि- तक्रमेण मासो मलिम्लुच इति प्रथितः पुराणे ॥तस्माद्विवाह- गमनव्रतबंधदीक्षाक्षौरादिकर्मसरयागविनाशहेतुः॥५५॥ पष्टिभिर्दिवसैर्मासः कथितो बादरायणैः ॥ पूर्वमानं परित्यज्य मानमुत्तरमिष्यते ॥ ५६ ॥ अधिमासो न कर्त्तव्यः श्राद्ध संवत्सरादिके ॥ वर्पवृद्ध्या निमेपादि कर्तव्यमधिकेन तु ॥ ॥५॥ प्रतिसंवत्सरे श्राद्धे नाधिमासं विवर्जयेत् ॥ नित्या- नित्यानि चान्यानि तीर्थस्नानं तथैव च ॥ ५८॥ परमेष्ठिन- वाई वर्षायाः श्रवणं तथा ॥ मलिम्लुचेऽपि कर्तव्यं सर्व- मन्यविवर्जयेत् ॥ ५९॥ नित्यनैमित्तिके कुर्य्यात्तपतःसम्म- लिम्लुचे ॥ तीर्थस्नानं गजच्छाया प्रेतश्राद्धं तथैव च ॥ ६० ॥ वर्षे वर्षे च यच्छ्राद्धं मातापित्रोः क्षयेऽहनि ॥ मलमासेऽपि कर्त्तव्यं व्याघस्य वचनं यथा ॥६३ ॥ दशहरासु नोत्कर्पश्चतुर्बपि युगादिपु ॥ उपाकर्मणिकर्त- व्यं मघा चैव विशेषतः ॥ ६२ ॥ पौष्णमासो भव- त्यन्यः कामं नक्षत्रयोगतः ॥ माघ एव तु माध्यां स्यान्मकरस्थे दिवाकरे ॥६३॥ उत्कर्षकालवृद्धौ स्यादु- पाकर्मादि कर्मणाम् ॥ अभिषेकादिवृद्धीनां तत्तूत्को यु- गादिषु ॥ ६४ ॥ युगादिकल्पागतभार्गवर्षपुष्यानिधेकाष्ठवि- वर्द्धनानि ॥ मासस्य सप्तम्पसिवेतरापि न विक्रियां यात्यधि- ·(१०४) राजमातंडे- मासपाते ॥६५॥ द्विरापाढे तु संप्राप्ते विष्णुः स्वपिति कर्कटे॥शक्रोत्थानं तु कन्यायां तुलायां पार्वती तथा॥६६॥ वृश्चिके चैव गोविंदः कुंभे चैव हुताशनः ॥ चैत्रेतु फाल्गुनी विद्याद्वैशाखेऽनंगपूजनम् ॥ ६७ ॥ कर्किणार्के हरी सुप्ने शक्रकेतुक्रियान्विने ॥ तुलायां वोधयेद्देवीं वृश्चिके तु जनाईनम् ॥६८ ॥ शक्रस्य तु ध्वजो (1) नेतो विष्णोश्च परिवर्तनम् ॥ मासद्वयन निर्दिष्ट शयनादेवं कोविदः ॥ ॥ ६९ ॥ वचनात्माप्तकाले तु शक्रं नोत्थापयेद्यदि ॥ राष्ट्र प्रणश्यति क्षिप्रं प्रजा चैव प्रपीच्यते ॥ ७० ॥ द्विरापा- ढे तु संप्राप्ते यदि सिंहे हरिद्वयम् ॥ परश्चात्थाच्छकं (1) क- न्यायां सुविवर्जयेत् ॥ ७१ ॥ सिंहकन्ये च पक्षौ चेच्छुके हOदिसंयुतौ ॥ सिंहे परे शाक्रमहः कन्यायामिंद्रदुर्गयोः ॥ ॥ ७२ ॥ द्विरापाढे क्रियायावत्तावद्विष्णोः प्रबोधनम् ॥ प्रबुद्धे तु हरौ नाव् गते सूर्ये च सक्रियाः ॥ ७३ ॥ इति मलिम्लुचद्विरापाढचिंता ॥ पट्यामुपोप्ययः सम्यक् सप्तम्यामर्कमर्चयेत् ॥ स हव्याशी भुक्तिमुक्ती प्रामोति चेप्सितं फलम् ॥ ७४ ॥ पष्ठयां यो निय- तो भूत्वा सप्तम्यां विधिवद्रविम् ॥ संपूज्योपवसेत्सोऽपि मुमुक्षुश्चेप्सितं फलम् ॥ ७५ ॥ एकादश्यामुपोप्याथ पक्षयो- रुभयोरपि ॥ द्वादश्यामर्चयेद्दिष्णुं स मुक्तिफलभाग्भवेत् ॥ ॥ ७६ ॥ त्रयोदश्यां नवम्यां यो देवीमिष्टां प्रपूजयेत् ॥ नियतात्माप्युपवसेल्लभते चेप्सितं फलम् ॥ ७७ ॥ एका- ·-तिथिनिर्णयः। (१०५) दश्यष्टमी पष्ठी शुक्ला चैव चतुर्दशी ॥ पूज्या परेण संयुक्ता शेपा पूर्वेण संयुता ॥ ७८ ॥ एकादश्यष्टमी पष्ठी द्वितीया च चतुर्दशी ॥ चतुर्थी च ह्यमावास्या पूज्या एताः परान्विताः ॥ ७९ ॥ युग्मानितुभूतानि परान्या वसुरंध्रयोः ॥ इंद्रेण द्वादशी युक्ता चतुर्दश्या तु पूर्णिमा ॥ ॥ ८॥ प्रतिपद्यर्यमावास्यातिथ्योयुग्मं महाफलम् ॥ एतद्दयस्तं महादोपं हंति पुण्यं पुराकंतम् ॥ ८१ ॥ नाग- विद्धा तु या पष्ठी भानुविद्धो महेश्वरः ॥ चतुर्दशी काम- विद्धा तिखस्ता मलिनाः स्मृताः ॥ ८२ ॥ नागविद्धा तु या पष्ठी रुदविद्धो दिवाकरः ॥ कामविद्धो भवेद्विष्णुरपू- ज्यास्ते तु वासराः ॥ ८३ ॥ पष्ठयेकादश्यमावास्या पूर्व- विद्धा तथाष्टमी ॥ सप्तमी परविद्धा च नोपोष्यं तिथि- पंचकम् ॥ ८४ ॥ नागविद्धा तु या पष्ठी सप्तमी च तथा- टमी ॥ दशमी च समं मिश्रा त्रयोदश्या चतुर्दशी ॥८५॥ भूतविद्धाऽप्यमावास्या न पूज्या मुनिपुंगवैः ॥ उत्तरोत्तर- विद्धास्ताः कर्तव्याः कावकी श्रुतिः ॥८६॥ नागो द्वादश- नाडीभिर्दूपयन्युत्तरां तिथिम् ॥ घटिकाई त्रिभागं वा स्वल्पं दूपयते तिथिम् ॥ ८७ ॥ पंचगव्यघटं पूर्ण सुरा या विंदुतो यथा ॥सर्वोदर्पस्तथा हिंसा त्रिविधं तिथिलक्ष- णम् ॥ ८८ ॥ सर्वदौ परौ कार्यों हिंस्र पूर्वत्र पूज- येत् ॥ सर्वा दिनदया तुल्या दर्पा स्यादृद्धिगामिनी ॥८९॥ हिला सा च तिथि“या या भवेत्क्षयगामिनी ॥ षण्मुहू पि ·(१०६) राजमातंडे- कर्तव्या या तिथिः क्षयगामिनी ॥ ९० ॥ त्रिमुहूर्तापि कर्तव्या या तिथिवृद्धिगामिनी ॥ यां तिथिं समनुप्राप्य उदयं याति भास्करः ॥ ९१ ॥ सा तिथिः सकला ज्ञेया दानाध्ययनकर्मसु ॥ शुक्लपक्षे तिथिईया यस्यामन्युदितो रविः ॥ ९२ ॥ कृष्णपक्षे तु सा ज्ञेया यस्यामस्तमितो रविः ॥ वर्द्धमानस्य पक्षस्य उदयात्पूज्यते तिथिः ॥ ९३॥ यदा पक्षःक्षयं याति तदा स्यादपराडिकी ॥ शुक्लपक्षे तु सा ज्ञेया यस्यामस्तमितो रविः ॥ ९४ ॥ व्रतोपवासस्नानादौ घटिकापि यश भवेत् ॥ उदये सा तिथिईया श्राद्धादाव- स्तगामिनी ॥ ९५ ॥ दैवं कर्म तया कायं यस्यामायुद्यते रविः ॥ सा तिथिः सकला ज्ञेया विपरीता तु पैतृकी ॥ ॥ ९६ ॥ दृष्टचंद्रा सिनीवाली नष्टचंद्रकला कुहूः ॥ सिनी- वाली सदा पित्र्ये दैवे तु कथिता कुहूः ॥ ९७ ॥ प्रतिपदा त्वमावास्यातिथ्योयुग्मं महाफलम् ॥ एतयस्तं महादोपं हैं- न्ति पुण्यं पुरारुतम् ॥ ९८ ॥ भूतविद्धाप्यमावास्या प्रति- पमिश्रिता तथा ॥ पैञ्ये कर्मणि विद्यापि ग्राह्या कुतपपा- लिनी ॥ ९९ ॥ घटिकैकाप्यमावास्या प्रतिपत्सु भवेत्त- दा॥ भूतविद्धापि सा काव् दैवे पिये च कर्मणि॥१०॥ मुहूर्त्तमप्यमावास्या प्रतिपत्सु यदा भवेत् ॥ तदा तमुत्तमं देव शेपं सर्व हि पूर्ववत् ॥ १ ॥ तुलामकरमेपेषु कन्या च मिथुने रविः ॥ भूतविदाप्यमावास्या पूज्या भवति पत्नतः ॥ २॥ अमा वै सोमवारेण रविवारेण सप्तमी ॥

·एकादशीव्रतम् । (१०७.) चतुर्थी भौमवारेण विपुवत्सदृशं फलम् ॥ ३ ॥ अमा- वास्या भवेद्वारे यदा भूमिसुतस्य वै ॥ जाह्नवीस्नानमात्रे- ण गोसहस्रफलं भवेत् ॥ ४ ॥ इतितिथिनिर्णयः॥ शुक्ले वा यदि वा कृष्णे विष्णुपूजनतत्परः ॥ एकादश्यां न झुंजीत यदीच्छेत्स्वर्गसंस्थितिम् ॥ ५॥ एकाप्येका- दशी शुक्ला वर्पवासरसंयुता ॥ उपोप्या सा महापुण्या अश्वमेधफलप्रदा ॥ ६ ॥ द्वादश्येकादशी यत्र तत्र सन्नि- हितोहरिः॥ कार्यस्तत्रोपवासस्तु संयतेन्द्रियधारिणा ॥ ७ ॥ कलाप्येकादशी यत्र परतो द्वादशी भवेत् ॥ तत्र ऋतुशतं पुण्यं त्रयोदश्यां तु पारणम् ॥ ८॥ एकादश्यां द्वादशी स्याच्छेपा चैव त्रयोदशीदिनक्षयेऽपि सा पूज्या यतीनामु- तमा तिथिः ॥ ९ ॥ उपोप्य पारणप्राप्ती न विदेद्वादशी यदि ॥ दशम्यापि हि बिद्धा स्यादेकादश्येव पुण्यदा॥१०॥ दशम्येकादशीविद्धा गांधार्या समुपोपिता ॥ तस्याः पुत्रश- तं नष्टं ततस्तां परिवर्जयेत् ॥ ११ ॥ विद्धाप्येकादशी कार्या परतो हादशी भवेत् ॥ तत्र कतुशतं पुण्यं त्रयो- दश्यां तु पारणम् ॥ १२ ॥ द्वादशद्वादशीहति त्रयोदश्यां तु पारणे ॥दशम्यनुगता हति द्वादशद्वादशीफलम् ॥ १३॥धर्मा- पत्यधनायूंपि त्रयोदश्यां तु पारणे ॥ एकादशीकलामात्रं द्वादशी तु क्षयं गता ॥ १४ ॥ क्षीणा सा द्वादशी शेया ·(१०८) राजमातंडे- तत्र नक्तं विधीयते ॥ एकादश्यां यथा वृद्धिः पक्षयोरुभयोरपि ॥ १५॥ तत्रोत्तरां यतिः कुर्यात्पूर्वामुपवसेट्टही ।। दश- म्यामेकजक्त तु मैथुनादि विवर्जयेत् ॥ १६ ॥ एकादश्यां न अजीत यदीच्छेत्स्वर्गसंस्थितिम् ॥ संक्रांती रविवारण ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः ॥ १७ ॥ पारणं चोपवासं च न कुर्या- त्पुत्रवान्गृही॥संक्रांती कृष्णपक्षे तुरविशकदिने तथा॥१८॥ एकादश्यां न कुर्वीत उपवासं च पारणम् ॥ रविशुक्रदिने चैव संक्रांत्यां च दिनक्षये ॥ १९ ॥ पारणं चोपवासंचन कुर्यात्पुत्रवान्गृही । एकादश्यां यदा राम आदित्यस्य दिन भवेत् ॥ २० ॥ उपोष्या सा महापुण्या पुत्रपौत्रविवर्द्धिनी॥ शंखेनैव पिबेत्तोयं भक्षयेत्कूर्मशूकरौ ॥ २१॥ एकादश्यां न भुंजीत पक्षयोरुभयोरपि ॥ अह्नो वायंतयो क्तमेककं मध्यमे द्वयम् ॥२२॥चतुर्युक्तनिषेधोयमुपवासविधिःस्मृतः॥ असत्य- भापणं चूतं दिवास्वमं च मैथुनम् ॥ २३॥ एकादश्यां न कुर्वीत उपवासपरो नरः ॥ असकनोयपानाच सकत्तांबूला- क्षणात् ॥२४ ॥ उपवासो विनश्येत दिवास्वमाच मैथुनैः ॥ कांस्यं मांसं मसूरंच चणकं कोदवं तथा ॥ २५ ॥ शाकं मधुपरान्नं च त्यजेदुपवसंख्यहम् ॥ कांस्यं मांसं सुरां द्रोह लो वितथभाषणम् ॥२६॥ व्यायामं च व्यवायंच दिवास्व ममांजनम् ॥ शिलापिष्टं मसूरं च द्वादशैतानि वैष्णवः ॥ ॥ २७ ॥ द्वादश्यां वयोन्नित्यं सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥२८॥ इति एकादशीव्रतम् ॥ दिनाभिव्यापिनी कृष्णा शुक्लाचैव ·ष्णावसाने भुजेगारिकेतुरुत्तिष्ठते मासचतुष्टपेन ॥ ३५ ॥ विष्णुर्दिवा न स्वपति न रात्री प्रतिबुद्ध्यति ॥ द्वादशी चैव तद्वत्पार्थविवर्तिते ॥ द्वादशी ससंयोगात्पादयोगो न कारणम् ॥ ३७ ॥ निशि स्वमो दिवोत्यानं संध्यायां परिवर्तनम् ॥पादयोगादन्यतिथी दादशमृक्षसंज्ञकम् ॥ ३८॥ मैत्रांतस्य दिवाभागे द्वारश्यां न समायुतः ॥ तत्रापि शयनं विष्णोमत्र रात्रिसमायुते ॥ ३९ ॥ रेवत्यंतपत्र । विष्णुशयनोत्थानविधिः। (१०९) तु सप्तमी ॥ उपोप्या सा महापुण्या अश्वमेधफलप्रदा ॥ २९ ॥ दिनाभिव्यापिनी पठी सप्तम्यामष्टमी भवेत् ॥ पष्ठयामेव तदाकुर्य्यादादित्यव्रतमुत्तमम् ॥ ३० ॥ पठी वा त्रिकला यत्र सप्तम्यामष्टमी भवेत् ॥ पष्ठयां सारवत कुर्य्यादष्टम्यामेव पारणम् ॥३१॥ इति सप्तम्यर्कवतम्॥ वह्निःस्कंदपुरंदरोगणपतिर्लक्ष्मीर्यमो भास्करो वायुः पार्व- तिका तथा वसुमती तोयाधिपः केशवः ॥ ब्रह्माशंशाशिवाइयः प्रतिपदा तिथौ शेरते उत्तिष्ठत्यमुना क्रमेण वरदाः वे स्खे दिने पूजिताः ॥ ३२ ॥ सर्वे देवाच तिथ्यादी तिग्यंते च महेश्वरः ॥ शुक्रविष्णू तथात्रादी आयते च विबुध्य- ते ॥ ३३ ॥ आभाकासितपक्षे तु मैत्रश्रवणरेवती ॥ आदिमध्यावसानेषु शयनावबोधनम् ॥ ३१ ॥ मैत्राय- पादे स्वपितीह विष्णुर्वेष्णव्यमध्ये परिवर्तते च ॥ पी. मक्षसंयोगात्पादयोगेन कारणम् ॥ ३६ ॥ उत्पत्तिरायने शत्रौ माने नारायणोत्सवे ॥ पादयोगमनादृत्य ·(११२) राजमार्तडे- अर्थदानक्रिया मुनेः ॥ अगस्त्यस्य सुरैः पूर्व यथोद्दिष्टं तथा शृणु ॥ ६२ ॥ पुरायुगसहस्रं तु विष्णुर्वारुणिना मुने ॥ आराधितः प्रसादार्थ तस्मै प्रादाबरं हरिः ॥ ६३ ॥ दक्षि- णाशां पुरस्कृत्य त्वं प्रतिष्ठस्ववारुणे ॥ हितार्थ सर्वलोकानां विधि व्याख्यामि यत्नतः ॥ ६४ ॥ यत्त्वां तत्र स्थितं भक्त्या नार्चयिष्यति मानवाः ॥ संवत्सरकत पुण्यमभियोगाद्भवेत्तु च ॥ ॥ वारुणे ते भविष्यंति लोकेस्मिन्नर्घदास्तव ॥ एवं दत्तस्त्वगस्त्यस्य परो देवेन चक्रिणा ॥ ६६॥ तस्य चार्घविधानं च कथ्यमान शृणुप्य मे ॥ अप्राने भास्करे कन्यां त्रिजि गनिनिर्दिनः ॥ ॥ ६७ ॥ अर्घदयुरगस्त्यायये वसंति महोदये ॥ काशपुप्प- मयी रम्यां कत्या मूर्ति तु वारुणे ॥ ६८ ॥ प्रदोपे विन्य- सेनां तु पूर्णकुंजेप्यलंकते ॥ कुंभस्थं पूजयेनं तु पुप्पधूपवि- लेपनैः ॥ ६९ ॥ दध्यक्षतेलिं दद्यादात्रौ कुर्यात्मजा- गरम् ॥ प्रजाते तां समादाय यायात्पुण्यं जलाश्रयम् ॥ ॥ ७० ॥ निशांते तां तु विन्यस्य जलांशे प्रतिमां मुनेः ।। अर्घ दद्यादगस्त्याय भत्त्या सम्यगुपोपितः ॥ ७१ ॥ पुष्पै- द्लैः फलैमध्यैः शारदैश्च सुगंधिनिः ॥ द्राक्षासर्जूरककधुना- लिकेरादिनिः शुभैः ॥ ७२ ॥ पंचरत्नसमायुक्तं हेमरूप्य- समन्वितम् ॥ सप्तधान्यसमायुक्तं दधिचंदनमिश्रितम् ॥ ॥ ७३ ॥ अर्धपात्रं समादाय अर्घ दद्युविजातयः ॥ अग- स्त्यखनमानः सनित्रैः प्रजामपत्यं वलमिच्छमानः ॥ उनी ·जयन्तीनिर्णयः। (११३) वर्णावृष्टिरुय उपोपयत्यादेवेष्यासिरायो जगाम (1) ॥७४॥ यथाला कतार्थास्ते सर्ववर्णाःसुजक्तितः ॥अर्घ दयुरगस्त्याय शुद्रमनुविधिस्त्वयम् ॥ ७५॥ काशपुष्पप्रतीकाश अनिमारु तसंभव ॥ मित्रावरुणयोः पुत्र कुंजयोने नमोस्तु ते ॥ ७६॥ अयं दत्वा विधानेन नरः कुंभोद्भवाय च ॥ त्यजेदगस्त्य- मुद्दिश्य धान्यमेकं फलं रसम् ॥ ७७ ॥ ततोऽनं भोजये- द्विप्रान्तपायसमोदकः ॥ गाः सुवर्णं च वासांसि तेभ्यो दद्याच दक्षिणाम् ।। ७८ ॥ घृतपायसयुक्तेन पात्रण स्थगि- ताननम् ॥ सहिरण्यं च ते कुंअं ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ॥ ७९ ॥ द्विजो यथालानमुपाहतार्थ पामोति वेदांश्च सपुत्र- पौत्रान् ॥ वैश्यश्च गां भूरि धनं च शूद्रो रोगक्षयं धर्मफलं च सर्व ॥ ८० ॥ सत्पुत्रं लभते नारी दत्वा विधिना मुनेः ॥ कन्या सत्पतिमामोति धर्मारोग्यं च पूजनात् ॥ ८१ ॥ दत्वा मुनिमुख्याय तोपयित्वा जनाईनम् ॥ विष्णुलोक- मपामोति वरो नास्त्यत्र संशयः ॥ ८२॥ इत्यगस्त्यार्थः॥ श्रवणेन समायुक्ता मासि भाद्रपदे सिता ॥ द्वादशी सा महा- पुण्या नाना तु विजया स्मृता ॥ ८३ ॥ तस्यां स्नातो विधानेन सर्वतीर्थफलं भवेत् ॥ अर्चयित्वाच्युतं भक्त्या लोत्पुण्यं दशाब्दिकम् ॥ ८१ । इति श्रवणद्वादशी । अष्टमी कृष्णपक्षस्य रोहिणीशक्षसंयुता ॥ भवेत्प्रौष्टपदे मासि जयंतीनाम सा स्मृता ॥ ८५ ॥ जयंत्यामुपवासं तु कृत्वा भत्त्यार्चयेदरम् ॥ तस्य जन्मशतोद्भूतं पापं नाशयतेऽच्यु- ·(११४) राजमातंडे- तः ॥ ८६ ॥ कौमारे यौवने वाल्ये वाईके यदुपार्जितम् ॥ तत्पापं शमयेत्कृष्णस्तिथावस्यां सुपूजितः ॥ ८७ ॥ महा- पुण्यतमः कालो जयंत्याख्यो हि स स्मृतः ॥ तत्र जाती जगन्नाथः कौस्तुनी हरिरीश्वरः ॥ ८८ ॥ तमेवोपव- सत्कालं रात्री कुच्चि" जागरम् ॥ एकाग्रेणैव भावेन विष्णोर्नामानुकीर्चनम् ॥ ८९ ॥ अनघं वामनं शौरि वैकुंठं पुरुषोत्तमम् ॥ वासुदेवं हृषीकेशं माधवं मधुसू- दनम् ॥ ९० ॥ वाराहं पुंडरीकाक्षं नृसिंह दैत्यसूदनम् ॥ दामोदरं पद्मनाभं केशवं गरुडध्वजम् ॥ ९१ ॥ गोविंद- मच्युतं कृष्णमनंतमपराजितम् ॥ अधोक्षजं जगद्दीजं सृष्टि- संहारकारणम् ॥ ९२ ॥ अनादिनिधनं विष्णु त्रिलोकेशं त्रिविक्रमम् ॥ नारायणं चतुर्बाहुं शंखचक्रगदाधरम् ॥ ॥ ९३ ॥ पीतांबरधरं नित्यं वनमालावितपितम् ॥ श्रीव- त्सांकं जगत्सेतुं श्रीधरं श्रीपति हरिम् ॥५४॥ प्रणमामि सदा देवं वासुदेवं जगत्पतिम् ॥ नामान्येतानि संचित्य गत्यर्थं प्रार्थयेचतः ॥ ९५॥ त्राहि मां सर्वलोकेश हरे संसारसाग- रात् ॥ त्राहि मां सर्वपापेक्यो दुःखशोकार्णवात्प्रभो ॥१६॥ सर्वयज्ञेश्वर त्राहि पतितं मां भवार्णवे ॥ देवकीनंदन श्रीश हरे संसारसागरात्।९७॥त्राहि मां सर्वदुःखन्न रोगशोकार्णवा- दरे ॥ त्राहि मां देवदेवेश दत्तो नान्योस्ति रक्षिता॥९८॥ योगाय योगेश्वराय योगज्ञाय योगसंजवाप गोविंदाय नमोनमः ॥ ९९ ॥ इतिस्नानमंत्रः ॥ॐयज्ञाय यज्ञेश्वराय यज्ञपतये ·हरिताडीचतुर्थी। (११५) यज्ञसंभवाय नमोनमः॥१००॥ इत्यर्थमंत्रः॥ॐसोमायति चंद्रार्चनमंत्रः ॥ धर्मायेति होममंत्रो घृतातिलान्याम् ॥ वि- श्वाय विश्वेश्वराय विश्वपतये विश्वसंभवाय गोविंदाय नमो नमः ॥१॥इति शयनमंत्रः।। सर्वाय सर्वेश्वराय सर्वपतये सर्वसं- भवाय गोविंदाय नमो नमः॥२॥ इति स्मरणमंत्रः॥ (१)| सर्वभूतायेति समाप्तिमंत्रः ॥ अर्द्धरात्रे तु योगोऽयं ताराप- त्युदये सदा॥नियतात्मा शुचिःशांतः पूजां तत्र समाचरेत् ॥३॥फलपुष्पोपहारैश्च धूपदीपानुलेपनैः ॥ स्थंडिले पूजयेद्देवं सचांद्र रोहिणी तथा ॥ ४ ॥ शंखे तोयं समादाय सपु- प्पफलचंदनः ॥ जानुायामवनिं गत्वा चंद्राया निवेदयेत् ॥ ॥ ५॥ ततः स्तोत्रैश्य मत्रैश्च स्तुत्या देवं जनार्दनम् ॥ गीतवादित्रनृत्यैथ्य रात्रिशेपं यथासुखम् ॥६॥ क्षीरो- दार्णवसंतूत अत्रिनेत्रसमुद्भव || गृहाणार्घ शशांकेमं रोहि. ण्या सहितो मम ॥ ७ ॥ इति चंद्राघमंत्रः ॥ बलभद्रश्य कृष्णश्च वसुदेवोऽथ रोहिणी॥ देवकी च यशोदा च पूजनी- या द्विजातिभिः ॥ ८ ॥ अष्टम्यामथ रोहिण्यां न कुर्य्या- पारणं क्वचित्।हिन्यात्पुराकृतं कृत्स्नमुपवासार्जितं फलम्॥ ॥ ९॥ तिथिखयोदशं हंति नक्षत्रं द्वादशैव तु॥तस्मात्य- यत्नतः कुर्य्यातिथिनांते च पारणम् ॥ १० ॥ इति रोहि- ण्यष्टमीविधिः ॥ सिंहे रवौ सिते पक्षे हस्तादित्रिास- युता ॥रुद्राणी प्रीतिदा ज्ञेया चतुर्थी हरिताडिका(?)॥११॥ हस्तचित्रानिलःषु हरौ सूर्म्य चतुर्थिका ॥ हरिताडीतिथिः

·(२१६) राजमातंडे-
पुण्या पार्वतीप्रीतिदा सदा ॥ १२ ॥ त्याष्ट्रो स्वाति
वापि चतुर्थी हरिताडिका ॥ भाडे मासि सिते पक्षे तिथिः
सैवोत्तमा स्मृता ॥१३॥ भाडे मासि सिते पक्षे चतुर्थी स्वा-
तियोगिनी ॥ जनस्य त्वभिशापाय मृगांकस्य च दर्शने ॥
॥ १४ ॥ तृतीया तु न कर्त्तव्या द्वितीयोपहिता भवेत् ॥
या द्वितीयायुता तां तु यः करोति नराधमः॥ संवत्सरकतेनेह
स तु धर्मेण लुप्यते ॥ १५॥ शुक्के काटापि या चैव द्वि-
तीया संप्रदृश्यते ॥ सा तृतीया न कर्तव्या कर्तव्या गुण-
संयुता ॥ १६॥ द्वितीयासंयुतां तां तु पूर्वधर्मो विलुप्यते ।।
विधवात्वं दुर्भगात्वं सा लभेन्नात्र संशयः ॥ १७ ॥ अथ
कालमाधवीयमते ॥ द्वितीयाशेपसंयुक्तां तृतीयांकुरुते
तु यः ॥ स याति नरकं घोरं कालसूत्रं भयंकरम् ॥ १८॥
अथस्कंदपुराणे ॥ तृतीया तु न कर्त्तव्या द्वितीयासंयुता
तिथिः ॥ या करोति विमूढा स्त्री पुरुपो वा शिवध्वजः (१)
॥ १९॥ द्वितीयारोपसंयुक्ता या करोति च विह्वला ॥ सा
वधव्यमवामोति प्रवदति मनीषिणः ॥२०॥ इति हरिता-
डीचतुर्थी । भादपदासिताष्टम्यामिंद्रध्वजमिष्टदारुमयम् ।
संपूज्य जागरायैः श्रवणे वोत्थापयेविधिवत् ॥ २१ ॥ भाद्रे-
मासि सिते पक्षे दशमी मूलसंयुता॥समाप्पादके शंख(१) या-
म्यते निशिं पातयेत् ॥ २२ ॥ सिंहं गते दिनकरे सितचा-
रुपक्षे हर्या पादसुप्रसन्निहिते (शशांके ।उत्तिष्ठते त्रिदिवस
दिवृंदवंद्यो याम्ये ततो निशि निपदिति वज्रपाणिः॥२३॥

·इन्द्रोत्थापनविधिः। (११७)
श्रवणाये
भरण्यंते सिंहे चैव दिवाकरे ॥ ध्व-
जोत्थानं सुरेशस्य क्रमाद्विसर्जनं निशि ॥ २४ ॥ द्वाद-
शी हरिसंयुक्ता मासि भाद्रपदे सिवा ॥ तस्यामुत्थापितं
शक्र भरण्यां निशि पातयेत् ॥ २५॥ तारापती त्रिद-
शदानयम विजागे सौम्यग्रहेर्नवमपंचमकंटकस्थैः ॥ लग्नेषु
दैत्यसचिवज्ञबृहस्पतीनामुत्थापनं शुभकरं भुवि वजपाणे:
॥२६ ॥ शशिनि शुभग्रहावने कुर्यादिंद्रध्वजोत्सवं सत्सु॥
केंद्रत्रिकोणगेषु प्रशस्तवेलाविलग्नेषु ॥ २७ ॥ गुडापयाय-
मायैर्षिप्रानयर्च्य दक्षिणाभिस्तु ॥ श्रवणेन द्वादश्याम-
त्थाप्यान्यत्र श्रवणेन ॥ २८ ॥ तत्र पातकाप्येता विन-
याय भवति गदा पीता ॥ जयदा विचित्ररूपा रक्ता शस्त्र-
प्रकोपाय ॥ २९ ॥ शकोत्सवं जयेप्सुः श्रवणेन द्वादशी-
समेतेन।विहिते लग्ने कुर्यात्तयोगे पुनः श्रवणे ॥ ३० ॥
श्रवणद्वादश्यां नोगयोगो न विद्यते ॥ तत्र तु श्रवणे कुर्या-
दिद्रियोत्पातनं नृपः ॥ ३१ ॥ एकोऽपि जीवेंदुजमार्गवाणां
केंद्रे यदि स्यादथवा त्रिकोणे ॥ उत्पातकाले त्रिदशाधि-
पस्य निहत्य दोपान्विजयं करोति ॥ ३२॥ केंद्रत्रिकोणे
च शुभग्रहश्च दुश्चिक्यलाभोपगतैश्च सौम्यैः । उत्थापये:-
वगणाधिपूज्यं सौम्यग्रहाणामुदये स्वभावः ॥ ३३ ॥ अंत-
कस्याधिसंध्यांतं पदस्यादप्टमेपदे ॥ शक्रं विसर्जयेत्तत्र नोव-
विश्चाष्टमोपरि ॥ ३४ ॥ पातयेदष्टमे चाह्नि लोकपालं
यमान्तके निशायां सर्वसत्वानां करोति कुशलं नुवि॥३५॥

·(११८) राजमातंडे- नवमे तु दिने दृष्टो राज्ञांशको जयप्रदः।ततोनाहत्य याम्यां तमष्टम्यां निशि तापयेत् ॥ ३६ ॥ अष्टमात्परतः शक्रं याम्यां तस्यानुरोधतः। ये पश्यति महीपालास्तेपां राष्ट्रं विन- श्यति ॥ ३७ ॥ न भवति भरणीशेपं निशि सुरराजं विसर्ज- येन्नृपतिः ॥ पौरपुरोहितयुक्तो याम्यमेते निशां चेतः ॥ ॥३८॥ याम्यां ततो देवपतिर्निशायां विसर्जनं शांतिकरं नृ- पाणाम् ॥ दिवा कृतांतांतपदमसंगे निशावसाने भरणीनमागे ॥ ३९ ॥ क्रव्यादकौशिककपोतककाककंकैः केतुस्थिते महदुशंति भयं नृपस्य ॥ चापेन वापि युवरानभयं वदंति श्वेनोपि लोचनभयं नियतं करोति ॥४०॥छत्रसंगपतने नृप- मृत्युस्तकरान्मधुकरोति निलीनाम् ॥ हंति वाप्यथ पुरोहित- मुक्ता पार्थिवस्य महिपामशनिश्च ॥४१ ॥ राज्ञीविनाशं पतिता पताका करोत्यविष्टिं विठकस्य पातः ॥ मध्याय- मूलेषु च केतुभंग निहंति मंत्री क्षितिपालपौरान् ॥ ४२ ॥ वजःशंकुच्छेदने बालपीडा राज्ञो मातुः पीडनं मातृकायाः॥ यद्यत्कुर्युालकाश्चारणश्च तत्तत्वाग्भावि पापं शुभ या४३॥ इंद्रध्वजादर्शफलाद्विचित्रविचित्रमालाकदलीशुदंडः ॥ सव्या लसिंहैविठकैगक्षिरलंरुतं दिक्षु च लोकपालेः ॥ ४४ ॥ अविरलजननादमंगलाशीःप्रणामः पटुपटहमृदंगैः शंखा दिभिश्च ॥ स्तुतिविहितवचोमिः पाठविद्भिश्वविगैरसुरविहित- नष्टं केतुमुत्थापनं च ४५॥फलदधिकृतलाजाक्षौद्रपुष्पार्घहस्तैः प्रणिपवितशिरोनिस्तोत्रवद्भिश्व पौरैः ॥ सतुमणिरिवभर्नुः ..

·आपरपक्षिकाद्धनिर्णयः। (११९) केतुमीशमजानामरिनगरनतायं कारयोहिड्नधाय ॥ ४६ ॥ नातिध्रुवं च न विलंबितमप्रकंपयविध्वस्तमाल्यपिटका- दिविरूपणंच ॥ तस्यामनिष्टमशुभं परतोऽन्यथा यत्तच्छां- तिभिर्नरपतेः शमयेत्पुरोधाः ॥४७॥ श्रवणाचरणे यावत्पूजा कृत्वा विधानतः ॥ रात्री विसर्जयेद्देवं मंत्रणानेनपांडव ॥ ४८ ॥ साई सुरासुरगणेः पुरंदर शतक्रतो ॥ उपहारं गृहीत्वैवं महेंद्रध्वज गम्यताम् ॥ विसर्जनात् प्राक्पूजाम- नेन मंत्रद्वयेन च ॥ ४९ ॥ एह्येहि सर्वामरसिद्धसाध्यैरजि. हतो वजधरामरेश ॥ समुत्थितस्त्वं श्रवणायपादे गृहाण पूजां भगवन्नमस्ते ॥ ५०॥ वजहस्त सुरारिन बहुनेत्र पुरं- दर ॥ रक्षार्थं सर्वसत्वानां पूजेयं प्रतिगृह्यताम् ॥ ५१ ॥ नमस्ते देवदेवेश सहस्राक्ष नमोऽस्तुते ॥ आखंडल नमस्ते- ऽस्तु पुष्टिं देहि श्रियं स्थिराम् ॥५२॥ कीर्ति धृति तथा वि- यां मेधां देहि यशः सदा ॥ आरोग्यं देहि देवेश धनधान्या- दिकं तथा ॥ ५३॥ इतींद्रोत्थापनविधिः॥ मासि भाद- पदे नैव पुष्येनोत्सावनं यदा ॥ उपाकर्म ततः कुन्निक्षत्रे सूर्य्यदैवते ॥५४ ॥ छंदोगा मिलिताः कुर्युः प्रातनैसर्गिकी कियाम् ॥ अपराहे छुपाकर्म पुष्यहस्तक्षयोईयोः॥५५॥ इत्युपाकर्म।आपाढीमवाधं कृत्वा यः स्यात्पक्षस्तु पंचमः ॥ तत्राद्धं प्रकुति कन्यादित्ये तु मानवः ॥ ५६ ॥ अंते वा यदि वा मध्ये यत्र कन्या रविजेत् ॥ सपक्षः सकलः पूर्ण अत्र भाई विधीयते ॥ ५७ ॥ पुत्रानायुस्तथारोग्यमैश्वर्ण्य- ·- (१२०) राजमार्तडे- मतुलं तथा ॥ प्रामोति पंचमे रुत्वा आई कामांस्तथा परा- न् ॥५८ ॥ एतान्नैव हि प्रामोति पंचमं यो व्यतिक्रमेत् ॥ तस्मान्नातिकमेद्विद्वान् पंचमे पैतृकं विधिम् ॥ ५९॥ नित्यं नैमित्तिक काम्यमेकोद्दिष्टं तथापरम् ॥ पार्वणं चापि विज्ञेयं आदं स्यात्पडिधं तथा ॥ ६० ॥ यस्मिन्राशी स्थिते सूर्य विपत्तिं यांति मानवाः ॥ तेषां तत्रैव कर्त्तव्याः पिंडदानो- दकक्रियाः ॥६१ ॥ उच्छिष्टं शिवनिर्माल्यं वमनं मृतकर्प- टम् ॥ श्राद्ध सप्त पवित्राणि दौहित्रं कुतपस्तिलाः()॥६२॥ श्राद्ध त्रीणि पवित्राणि दौहित्रं कुतपस्तिलाः ॥ त्रीणि चात्र प्रशंसंति सत्यमक्रोधमत्वराम् ॥६३॥ दौहित्रं चोच्यते (1) खड्नमोललालोगे प्रजायते ॥ तस्य खड्गस्य यत्पात्रं दौहित्र- मिति तत्स्मृतम् ॥ ६४ ॥ दिवसस्याष्टमे भागे मंदो भवति । भास्करः ॥ स कालः कुतपो ज्ञेयः पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ ॥६५॥ सप्तमात्परमो यस्तु नवमादधरस्तु यः॥ स तयो- व मध्यस्थः कुतपः स उदाहृतः ॥६६ ॥ ब्राह्मणः कंबलो नागः सूर्योऽमिरतिथिस्तथा ॥ तिला दर्जाश्च कालश्च नवैते कुतपाः स्मृताः ॥ ६७ ॥ आमश्राद्धं तु पूर्वाहे एकोद्दिष्टं च मध्यमे ॥ पार्वणं चापराह्ने च वृद्धिशादं तुलामिकम् ॥ ॥ ६८ ॥ अपत्नीकः प्रवासी च यस्य भार्या रजस्वला ॥ आमश्राद्धं द्विजो दयाच्छूद्रो दद्यात्सदेव हि ॥ ६९ ॥ नंदायां भार्गवदिने त्रयोदश्यां त्रिजन्मनि । अत्र श्राद्धं न कुर्वीत पुत्रदारधनक्षयात् ॥ ७० ॥ संक्रांत्यामुपयासेन ·आपरपक्षिकाद्धनिर्णयः। (१२१) पारणेन युधिष्ठिर ॥ नंदायां पिंडदानेन ज्येष्ठपुत्रो विनश्यति .॥ ७१ ॥ मासि संवत्सरे चैव तिथिवेधो यदा भवेत्॥ पिश्ये पूर्वा तिथिर्याह्या दैवे कर्मणि चोत्तरा ॥ ७२ ॥ तिथिवेधे यदैकस्मिन्नवेन्मासि कथंचन ॥ श्राद्ध पूर्वा तिथिर्याह्या वृद्धादावुत्तरा स्मृता ॥ ७३ ॥ एकत्रैव स्थिते सूर्ये यदि स्यानु तिथिद्वयम् ॥ एकोद्दिष्टं तु पूर्वत्र न परत्र तदा भवेत् ॥ २४ ॥ व्रतोपवासस्नानादौ घटिकापि यदा भवेत् ॥ उदये सा तिथिया श्रादादावस्तगामिनी ॥ ७५ ॥ देवकर्म तया कायं यस्यामायुदितो रविः ॥ सा तिथिः सकला ज्ञेया विपरीता तु पैतृके ॥ ७६ ॥ मासि मास्य- सिते पक्षे पंचदश्यां नरेश्वर ॥ तथाटकासु कुर्वीत कामा- नन्याञ्छृणुप्व मे ॥ ७७॥ श्राद्धार्थमागतं द्रव्यं विशि- टमथवा द्विज ॥ श्रद्धं विज्ञाय कुर्वीत व्यतीपातसमं तथा ॥ ७८ ॥ विषुवे वापि संप्राप्ने ग्रहणे सोमसूर्ययोः ॥ समस्तप्येव कुर्वीत राशिप्व: तु गच्छति ॥ ७९ ॥ नक्षत्रग्रहपीडासु दुष्टत्वमावलोकने ॥ इच्छाश्रादं प्रकुर्वीत नवसस्यागमे तथा ॥ ॥ श्राद्धविन्ने समुत्पन्ने अंतरा मृतसूतके ॥ अमावास्यां प्रकुति वदंत्येके मनोपिणः ॥ ॥ ८१ ॥ नासिकास्यंतरे प्राने मृतस्याविहिते दिने ॥ वदंति शुद्धौ तत्कायं श्राद्धमेव न संशयः ॥ ८२ ॥ । मरणं मरणेनेव सूतकं सूतकेन च ॥ उजयोरपि यः शे- ·(१२२) राजमातडे- पस्तेनशौचेन शुद्धयति ॥ ८३ ॥ सचांते प्रसवे याते पूर्वाशौचेन शुद्धयति ॥ गुरुणा लघु शुद्धयेत लघुना न च तद्गुरु ॥ ८४ ॥ मृतके सूतके चैव सूतकेऽपि च मृतके ॥ शावेन शुद्धयते सूती सूत्या न शुध्यते शवः॥८५॥पुनर्मो जनमध्वानं निद्राध्ययनमैथुनम् ॥ दानं प्रतिग्रहं होमं श्राद्धं कत्वाऽष्ट वर्जयेत् ॥ ८६ ॥ योगो मघात्रयोदश्योः कुंज- रच्छायसंज्ञकः ॥ भवेन्मघायां संयाते शशिन्यर्क करे स्थिते ॥८७॥ इत्यपरपक्षश्राद्धम् ॥ आर्द्रायां पूजयेदेवीं मूलेन प्रतिपूजयेत् ॥ उत्तरेणार्चनं कृत्वा श्रवणेन विसर्ज- येत् ॥ ८८ ॥ मूलेन प्रतिपूजयेद्भगवती चंडांशुचंडारुति- मष्टम्यावरणं तिथिं च दशमी संप्राप्य संप्रेपयेत् ॥ ८९ ॥ सप्तम्यां मूलयोगे प्रथमपदगते पत्रिका पूजनीया स्वष्टम्यां रात्रिनागे कतनियमविधी यज्ञकर्ममदिष्टम् ॥ नानाजी- वाभिघाता तिथिरथ नवमी रौद्रदृष्टिस्वरूपा संपावे वै- प्णवान्ने नियमकतविधिः प्रेपयेत्तां दशम्या ॥ ९० ॥ मूलं प्राप्य प्रथमचरणेऽयिर्चनं चंडिकायाः कृत्वाऽष्टम्यामशन- रहितैरत्यक्तनिद्रैः सुपूजाम् ॥प्रातःकाले पशुबलिविधि स्नान- दानं नवम्यां निर्माल्यं तु श्रवणदशमीवासवावाक्ययुक्ताः॥ ॥९१ ॥ जन्माष्टमी च दूर्वा च दुर्गाऽनंगत्रयोदशी ॥ पूर्व- विद्धा च कर्तव्या नान्यच्छुक्ला कदाचन ॥ ९२ ॥ अक्षये च मूलादौ सतम्यामचिने तिते । चंडिकामुपहरिश्च पूजयेद्राष्ट्रवृद्धये ॥ ९३ ॥ इति दुर्गास्तवः ॥ कुर्य्या- ·-- प्रेतचतुर्दशीनिर्णयः। (१२३) ज्जागरमष्टम्यां नवम्यां विधिवद्वलिम् ॥ दशम्यां बल- वृद्धयर्थं कुर्य्यानीराजनं नृपः ॥ ९४ ॥ उमाया नवमी प्रोक्ता सहस्वातिभिरष्टमी ॥ योरेका महापुण्या उमा- माहेश्वरी स्मृता ॥ ९५ ॥ अष्टम्यां पूजितो रुद्रो नवम्यां शक्तिरुच्यते ॥ योोंगे तु संपाते पूजायां तु महाफलम् ॥ ९६ ॥ उत्सवविधिं च विततं बलिं च नीरा जनं च बलवृद्धी ॥ अश्वयुगेऽष्टम्यादिषु कुर्वीत यथाक्रम नृपतिः ॥९७ ॥ इति नीराजनविधिः ।। कौमुदी पक्षराज- श्व कौमुदी फाल्गुनी तथा ॥ वसंति कति विज्ञेया देशस्य महिमा स्मृता ॥ ९८॥ आश्विने मासि पौर्णमास्याम- र्जागरणं निशि ॥ कौमुदी सा समाख्याता कार्या लोकैर्वि- भूतये ॥ ९९ ॥ कोजागरः सिवे पक्षे यदा भानुरतुला व्रजेत् ॥ उत्तिष्ठत्यग्रतो विष्णुः पश्चात्तचतुर्दशी ॥ ॥१०॥ दिनाधिप भूततिथौ तुलायां चित्राजयुक्त दिवसे कुजस्य॥एतेषु कामान्प्रवदंति नूनं यथाईरात्रं कथितं पुरा- णे ॥ १ ॥ चित्रायोगे भौमवारे चैत्रे कृष्णचतुर्दशी । नहि प्रेतत्वमानोति नरो रुदालये स्थितः ॥ २ ॥ तुलायां वृश्चिके वापिः उपस्थिते दिवाकरे ॥ प्रेत- क्षकरः कार्यः कन्यायां न, कदाचन ॥ ३ ॥ कुजवार- समायुक्ता कृष्णा चैव चतुर्दशी ॥ नक्तं चिनाजसंयुक्ता महापुण्यतमा स्मृता ॥ ४ ॥ वियुक्ता जोमवारण चित्र च तथैव च ॥ तिथिरेव सदा पूज्या नात्र कार्या - ·(१२४) राजमातंडे- विचारणा ॥ ५॥ पूज्या कृष्णचतुर्दश्यां चित्रांगारतुला- न्विता ॥ उपोष्य लीयते पापं हेतुकेश्वरसन्निधौ ॥ ६ ॥ शिवेशूले तटे कन्यां वालखिल्यैः पुन वि ॥ स्ना- त्वा तु त्रिदिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्नवाः ॥ ७ ॥ इति प्रेतचतुर्दशी ॥ अमावास्यां तुलादित्ये लक्ष्मी- निद्रां विमुंचति ॥ तस्मिन्युक्ते सदा विष्णुस्तुलायामथ वृश्चिके ॥ ८ ॥ चित्रायां चित्रभानुर्विचरति सविधु- र्वासुदेवो यदा वा यावंती जोजनाजो जलनिधिशयने यो- गनिद्रां जहाति ॥ भास्वत्पिष्टप्रदीपप्रतिहररजनीघोर- सांद्रांधकारे तस्मॅिलक्ष्मीः प्रबोधं व्रजति भगवती सौख्यहेतुर्नराणाम् ॥ १ ॥ तौलिस्थे तरणी निशां- तसमये प्राप्ते गजेंद्रे तथा वासन्ते मृगलांछने शुभतिथौ पिष्टप्रदीपांबुजे ॥ कत्वा गंधनिवेयवायरुचिरैः कहारपुष्पा- चिंता बंद्या सा सुखरात्रिकानरपतेःस्वभपापापहा ॥१०॥ इति सुखरात्रिविधिः॥ सुखरात्रिपराचैव द्वितीया या सिता भवेत् ॥ तस्यां भातृद्वितीयायां वातरं भोजयेत्स्वसा ॥ ॥ ११ ॥ कार्तिक शुक्लपक्षस्य द्वितीयायां युधिष्ठिर ॥ यमो यमुनया पूर्व भोजितः स्वगृहागतः ॥ १२॥ इति भ्रातृद्वितीया ॥ कार्तिके मासि यो दीपं दद्यादुद्दिश्य देव- ताम् ॥ पितरं वार्चयेद्यश्च स सदा तत्फलं लभेत् ॥ ॥ १३ ॥ घृतेने दीप प्रज्वाल्य तिलतैलेन वा पुनः ॥ दीर्घायुर्वपुपा युक्तश्चक्षुपा न च हीयते ॥ १४ ॥ दीपदान- ·माघसममीनिर्णयः। (१२५) परो नित्यं ज्ञानदीपेन दीप्यते ॥ स्फुटबुद्धौद्रियथापि न कदाचित्स मुह्यति ॥ १५॥ भवेदूर्ध्वगतिर्दापो न कदा- चिदधोगतिः ॥ दातापि दीप्यते चैव तिर्यग्योनि नचा- प्नुयात् ॥ १६ ॥ दीपं ददाति यो नित्यं देवतायतनेषु च ॥ चतुष्पथेषु विप्रेष रूपवान् सुभगो भवेत् ॥ १७ ॥ ज्वलमान तथा दीपं हरेन्निापयन्न च ।। दोपहर्ता भवेदंध- स्तमोगतिहतप्रभः ॥ १८ ॥ दामोदराय नभसि तुलायां दोलया सह ॥ प्रदीपं ते प्रयच्छामि नमोनंताय वेधसे ॥१९॥ इत्याकाशदीपः ।। कार्तिकाद्या दिशा मासाः फाल्गुनस्तु द्वितः स्मृतः ॥ अंतोपातैत्रिभिर्मासैः कार्तिक्यादिव्यव- स्थया ॥ २० ॥ अतः श्रावणमासे च मासाश्चांद्रेण कीर्तिताः ॥ मासाः सौरेण मानेन नक्षत्रेण च नाडिकाः ॥ २१ ॥ सौरो मासो विवाहादी यज्ञादौ सावनः स्मृ- तः॥ प्रतिसंवत्सरश्राद्दे मासथ्यांद्रमसः स्मृतः ॥ २२ ॥ तुलामकरमेपेषु प्रातःस्नायी भवेत्सदा ॥ हविप्पं ब्रह्मचर्य च महापातकनाशनम् ॥ २३ ॥ यदीच्छेद्विपुलान्भोगांचंद्र सूर्यग्रहोपमान् ॥ कार्तिके सकले मासे प्रातःस्नायी भवे- सदा ॥ २४ ॥ इति कार्तिकस्नानादिचांदसौरसावन- विधिः ॥ वृश्चिकस्थे सहस्रांशी मृगशीर्पजसंयुते ॥ पौर्ण- मास्यां प्रदोपे तु देवतामर्चयेत्सदा (१) ॥ २५ ॥ माघशुक्लच- तुथ्यां तु वरमाराध्य च श्रियम् ॥ पंचम्यां कुंदकुसुमैः पूज्या कोंदी समृद्धये ॥ २६ ॥ वरचतुर्थीपंचम्यो पौर्ण- ·(१२६) राजमातडे- मास्यो भवेत्य (2) कामं नक्षत्रयोगतः ॥ २७ ॥ माघ एव तु माषी स्यान्मकरस्थे दिवाकरे ॥ श्रवणे स्यायदा भानुः पिये चैव निशाकरः ॥ २८ ॥ महामाधी तदा ज्ञेया इति प्राह बृहस्पतिः ॥ माचे मासि रटन्त्यापः किंचिदम्युदिते रवौ ॥ २९ ॥ ब्रह्मघ्नं वा सुरापं वा कंपंत तं पुनीमहे ॥ माघस्नानं महापुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ॥ ३० ॥ ऋपयस्तेन धर्मेण प्राप्ता ब्रह्मसनातनम् ॥ सूर्य- ग्रहणतुल्यापि शुक्ला मावस्य सप्तमी ॥ ३१ ॥ तस्या- मुदयवेलायां स्नात्वा पापैः प्रमुच्यते ॥ जननी सर्वभूतानां सप्तमी सप्तसप्तिका ॥ ३२ ॥ सप्तव्याहृतिके देवि नमस्ते सूर्यमण्डले ॥ ययजन्मकृतं पापं मया सप्तसु जन्मसु ॥ ॥ ३३ ॥ तन्मे रोगं च शोकं च माकरी हेतु सप्तमी ॥ ॥ ३४ ॥ इति माथसप्तमी ॥ शुक्लाष्टम्यां तु माघस्य दद्याद्रीष्माय यो जलम् ॥ संवत्सरकतं पापं तत्क्षणादेव मुच्यते ॥ ३५ ॥ वैयाघ्रपद्यगोत्राय सांकत्यप्रवराय च ॥ अपुत्राय ददाम्येतत्सलिलं भीमवर्मणे ॥ ३६ ॥ इति भीष्माष्टमी ॥ फाल्गुने पौर्णमास्यां तु परवासविलासिका ।। ज्ञेया फाल्गुनिका सा च कार्या लोकैर्विततये ॥ ३७ ॥ फाल्गुनीकक्षसंयुक्त कुंभस्थे च दिवाकरे ॥ रथस्थं स्कंदमा- लोक्य मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ ३८ ॥ स्कंदतीर्थे नरः स्नात्वा मौनं कृत्वा शिखिध्वजम् ॥ स्नानं प्रदक्षिणी- रुत्य मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ ३९ ॥ संयोगे पुप्यद्वादश्योः ·(१२८) राजमातंडे- ही()भवने ॥ चैत्रासितभूततिथौ पापरुजं दूरतो धत्ते॥५० इति चैत्रमासिकव्रतनिर्णयः॥ज्येष्ठं संवत्सरे चैव ज्येष्ठमा- सस्य पूर्णिमा ॥ जेष्ठाभेन यदा युक्ता महाज्येष्ठी प्रकी- तिता ॥ ५१ ॥ ऐंद्रे शशीगुरुश्चैव प्राजापत्ये रविस्तथा ॥ पूर्णिमा ज्येष्ठमासस्य महाज्येष्ठी भवेत्तदा ॥ ५२॥ माससंज्ञे यदा ऋक्षे चंद्रः संपूर्णमंडलः । गुरुणा याति संयोगं सातिथि महती स्मृता५३॥महामाधी प्रयागे तु नैमिपे फाल्गुनी तथा ॥ शालिग्रामे महाचैत्री कता पुण्यतमा स्मृता ॥ ५४ ॥ महा- दारे च वैशाखी ज्येष्ठी तु पुरुषोत्तमे॥आपाढी कनखले चैव केदारे श्रावणी तथा ॥ ५५ ॥ महाभादी बदम्यां च कु- ब्जायां तु महाश्विनी ॥ पुष्करे कार्तिकी कन्याकुब्जे मार्गी सदा स्मृता ॥ ५६ ॥ अयोध्यायां महापौपी कृताः स्युः सुमहाफलाः॥स्नानं ह्येतेषु कर्त्तव्यं मानवैः पुष्टिकांक्षितिः॥ ५७ ॥ वृपराशिस्थिते सूर्ये शुक्लपक्षे चतुर्दशी ॥ प्रोक्ता रुद्रार्चनायैव सा च सम्यक्चतुर्दशी ॥ ५८ ॥ ज्येष्ठे सिते चतुर्दश्यां सावित्रीव्रतमुत्तमम् ॥ अवैधव्याय कुर्वति स्त्रियः श्रद्धासमन्विताः ॥ ५५ ॥ इति सावित्रीव्रतम् ॥ वृपराशिस्थिते सूर्ये शुक्लपक्षे चतुर्थिका ॥ पंचतेपा तु सा जेया पापाणा सा विधीयते ॥ ६० ॥ इति पापाणच-, तुर्थी । ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पष्ठी वारुणसंयुता ॥ व्यज- नैककरास्तस्यां रटंति विपिने खियः ॥६॥ इति अरण्य- पष्टी ॥ ज्येष्ठ शुक्लदशम्यां तु हस्तयोगेन जाह्नवी ॥ हरेद्वै ·(१३०) राजमातंडे- के प्राप्य निष्फलम् ॥ ७५ ॥ निरंशेन यदा भानुः पूर्वपि यद्दिनद्वये ॥ पूजयेद्वासरं पूर्वमपरं पुण्यवर्जितम् ॥ ॥ ७६ ॥ निशार्दै चलिते पानी निरंशं चेद्दिनदयम् ॥ पूर्व त्वहनि कर्तव्यं स्नानदानजपादिकम् ॥ संपूर्ण चाई- रात्रे तु भानुः संक्रमते यदा ॥ ७७ ॥ तदा दिनद्वयं पुण्यं युक्तौ मकरकर्कटी ॥ रात्री संक्रमिते भानी विपुवत्ययने दिने ॥ ७८ ॥ उपरागे तु तत्कालं व्यतीते विपुवद्वये ॥ भविष्यत्ययने पुण्यमतीते चोचरायणे ॥ ७९ ॥ मृगकर्क- टसंक्रांती द्वे उदग्दक्षिणायने ॥ ग्रहोपरागे तत्कालमतीते विपुवद्वये ॥ ८० ॥ अयने विपुवे इंच व चतस्रः पडशीत- यः ॥ चतस्रो विष्णुपयश्च संक्रांत्यो दादश स्मृताः ॥ ८१ ॥ मृगकर्कटसंक्रांती हे उदग्दक्षिणायने ॥ विपुवती तुलामेपे गोलमध्यगताः पराः ॥ ८२॥ मिथुनमी. नधनुःकन्याः पडशीतिरुदाहृताः ॥ वृपवृश्चिककुंभेपु सिंहे विष्णुपदी स्मृता ॥ ८३ ॥ विपुवन्मेपतुलायामयनं मकरे रवी कुलीरे च ॥ पडशीतिशिरीरे विष्णुपदी च स्थिरे राशौ ॥ ८४ ॥ अयने कोटिगुणं पुण्यं लक्षं विष्णुपदीफ- लम् ॥ पडशीतौ सहस्रं च पडशीत्यां शतं स्मृतम् ॥८५॥ शतमिदुक्षये दानं सहस्रं तु दिनक्षये ॥ विपुवे शतसा- हस्रं व्यतीपाते त्वनंतकम् ॥ ८६ ॥ शरदि विपुवे रात्री हमंते च यदा दिवा ॥ उभयोः सस्यवृद्धिः स्यादिपर्यासे विपर्ययम् ॥ ८७ ॥ मेपं याति यदा दिनपती रात्री तुलां ॥

·कालमाननिर्णयः गच्छति द्योतते धनधान्यवस्वनिचयैः सम्यक् प्रजाः पूजिताः। साधूनामुदयस्तदा वसुमती सस्पैः समया अवेद्राजानोऽपि परस्परं प्रियतमा मुंचंतिवि (१) ति ॥ ८८ ॥ समः संक्र- मते भानुर्गरादिकरणेषु च ॥ आदिद्वयोरुपविष्ट ऊर्द्धश्चैव ततो ये ॥ ८९ ॥ दुर्भिक्षं रोगसंपत्तिमूद्धं संक्रमते रविः॥ समः करोति कल्याणमुपविष्टः समं फलम् ॥ ९० ॥ मृते जन्मनि संक्रांती ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः ॥ अस्पर्शपर्शने चैव न स्नायादुप्णवारिणा ॥ ९१ ॥ इति संक्रांतिनिर्णयः ।। एकस्मिन्त्सावने चाहि तिथीनां त्रितयं यदा ॥ तदा दिनक्षयः प्रोक्तस्तत्र साहसिक फलम् ॥ ९२ ॥ अहस्पृग्दि- वसश्चैव महापुण्यतमः स्मृतः ॥ तिथित्रयस्य संस्पर्शाध्य- हस्पृक्त्वित्युदाहृतः ॥ ९३ ॥ दिनक्षये पर्वाण पातकाले शशांकसूर्यग्रहणेऽयने च ॥ धर्म विदध्याद्विपुवतये च य- स्तस्य धर्मक्षयधर्मकोपः॥ ९४ ॥ इति दिनक्षयः ।। मासो रवेः स्यात्पतिराशिमोगः शुक्लादिदर्शातमितोऽथ चंद्रः॥ त्रि- शदिनानामथ सावनाख्ये भानां च चक्रतमणानथेंदोः॥ शुक्लादिः स्याचांदविंशदिवसस्तु सावनो मासः ॥ रविसंक्रां- विश्चांदः सौरोऽपि निगयते तज्ज्ञैः ॥ ९५॥ चांदो मासो विवाहादौ यज्ञादी सावनः स्मृतः ॥ प्रतिसंवत्सरश्राद्दे मास- . वांद्रमसः स्मृतः ॥ १६ ॥ प्राणः पद्धिर्विकला विकलानां पटिभिश्व कलाः। कलिकापट्यांशोऽशास्त्रिंशद्राशिः क्रिया- दयस्ते च ॥ ९७ ॥ तैदराचिर्नगणः फल्गुः शून्यानि सप्त- + ·(१३२) राजमातंडे- नववेदाः ॥ रविनगणस्तेत्र(१)सहीनाचतुर्युगं भवति॥९८॥ तदशगुणितं कृतं चतुर्भिस्त्रिभिनेता ॥ द्विगुणो द्वापर एवं कलिरेकगुणः समाख्यातः ॥ ९९ ॥ अष्टादश निमेपास्तु काष्ठा त्रिंशत्तु ताः कला ॥ तास्तु त्रिंशत् क्षणस्तेतु मुहूर्तो द्वादश स्मृताः ॥ १०॥ ते तु त्रिंशदहोरानः पक्षस्ते दश पंच च ॥ पक्षौ पूर्वापरी शुक्लरुष्णो मासस्तु तावुभौ ॥ ॥ १ ॥ वर्प द्वादशभिर्मासैः प्रततं पारलौकिकम् ॥ मासेन स्यादहोरात्रः पैत्रो वर्षेण दैवतः ॥ २ ॥ देवे युग- सहस्र द्वे ब्राह्मः कल्पा तु ती नृणाम् ॥ मन्वंतरं तु दिव्यानां युगानामकसप्ततिः॥ ३ ॥ इति कालमानम् ॥ वाराह- मांडव्यपराशराया गर्गोंगिरास्ते मुनयो वदंति ॥ वक्राति- चारैः सुरराजमंत्री यत्रागतस्तत्र फलं ददाति ॥ ४ ॥ वक्रातिचारोपगता ग्रहेंद्रा यवागतास्तस्यफलंवदन्ति । यत्र संस्थितस्य वात्स्योवदति विवाहे पूर्वापरयोः फलं राश्योः(१) ॥ ५॥ वक्रोपगे रविसुते धरणीसुते वा मूलार्कहस्तमघरे- वतिरौद्रशेषु ॥ छत्रोपजंगपतनानि च सैनिकानां सर्वत्र लोक- मरणं जलधी नरेशः ॥ ६ ॥ इति चारचिंता॥ वस्त्रं तु . त्रिगुणीकृत्य क्षोणीपृष्ठे प्रदापयेत् ॥ मध्ये भवति तचिह्न तदा मृत्युं विनिर्दिशेत् ॥ ७ ॥ ऐयामैश्वर्यमामेव्याम- भियं यान्यां वंथुविनाशनम् ॥ नैर्ऋत्यां पुत्रलाभो वा सव्ये मित्रसमागमः ॥ ८ ॥ सौम्येपि अर्थलानश्च ईशान्यामी- ·मेपादिलमफलम् । प्सितं फलम् ॥९॥ इति मूपकाग्निजग्धदग्धफाटितवस्त्र- फलम् ॥ वजासितोमरशरांकुशपाशवः शक्त्या धनुःपर- शुशंखमृणालपत्रैः। श्रीवत्समत्स्यमकरध्वजकुंजरापैर्हस्तादि- लांछितनरः सुखभाङ् नरेंद्रः ॥ १० ॥ नाजीगचीरपरिमंडल- पीनपक्षरेखालयांकितगलस्निगलत्वमुह्ये (1) ॥ श्रोणीललाद- तटकूर्मसमुन्नतत्वं गूढो मणिच विपुलां श्रियमादधाति ॥ ॥ ११ ॥ नानीवचः सत्वमिति प्रशस्तं गनीरमेतत्रितयं नराणाम् ॥ उरो ललाटं वदनं च पुंसां विस्तीर्णमेतत्रितयं वदति ॥ १२ ॥ नेत्रांतपादकरताल्वघरोधनिबारकानसाध खलु सप्त सुखावहानि ॥ सूक्ष्माणि पंच दशनांगुलिपर्व- केशनासापुटाः कररुहाथ न दुःखजानः ॥ १३ ॥ हनुलोचनबाहुनासिकाः स्तनपोरंतरमत्र पंचमम् ॥ अतिदी- पमिदं तु पंचमं न जायेव नृणां व पताम् ॥ १४ ॥ या स्यान्नता विस्टातिगतसंक्तिर्नासायचिवसतिना च सुशोभनेन ॥ विरस्यावानिनिणो बिनवोपनोकामध्ये वयो भवति भाग्यसिताकपत्रः ॥ १५॥ इति पुरुपलक्षणम् ॥ उपचयावनोपयातस्य जानोदिनका (१) पगमगराम- काठास्थिमौक्तिकानपि नर्दछ । वामेपोइये सपरसाहमक- टकराज्याभिषेकविपयाविककनिदिः ॥ खीकार्ययनपशु- रत्नसुतार्थपण्यकन्यापारदिनान्यायवृपस्य(1)॥ १७॥ सिंहेवशीक रणविद्रुमसाहतानिपानिपेकमृगपानृपसेवना- नि॥प्राबज्यमंबुगमनं विपणिः रुपिश्च विज्ञानपानुवनितार- ·1 (१३४) राजमातंडे- णानि पठे।। १८॥चित्रक्रियाविपणिपण्यनिपेवणानि योपासु- हृन्नृपतियोधविधिस्तुलायाम् ॥क्षुद्रक्रियाहिविपशबहुताराची यहिंसातिसा हसघनानि च वृश्चिके स्युः॥१९॥ ध्यानक्रिया- नियमधर्मनिपग्नतानि संग्रामहस्तियकर्मच चापलने ॥ स्ने- होपभोगकपटाशुनखंडनानि पाखंडनीचविधयो मकरे वि- लग्ने ॥ २० ॥ भेदांबुभागपरसंशयनीचकर्मदंशवतानि च भवंत्युदये घटस्य ॥ मीनोदये च शुभमंगलपौष्टिकानि क- माणि चाप्यभिहितानि च चापलग्ने ॥ २१ ॥ इति मेपा- दिलग्नफलम् ॥ इति श्रीमहाराजाधिराजश्रीभोजवि- रचितं राजमार्तडाभिधानं ज्योतिःशास्त्रं समाप्तम् ॥ श्रीशाके हरिबाहुरामद्विगुणे ऋष्यंकिते अशुभे राधे मासि सिते उमापतितिथी शीतांशुधन तथा ॥ द्रोणामस्य अधः पुरे निवसतो यातो हि चंद्रावती तारावल्छाशर्मणा व्यलिलि- खज्जैदेवशर्मा द्विजः ॥१॥ करकतमपराधं क्षतुमर्हति संतः। यादृशं पुस्तकं दृष्टं तादृशं मुद्रितं मया ॥ यदि शुद्धमशुद्धं वा मम दोपो न विद्यते ॥ शुभमस्तु सर्वेपाम् ॥ ७॥ ॥ पुस्तक मिलनेका ठिकाना- स्तेमराज श्रीकृष्णदास *"श्रीवेङ्कटेश्वर" छापाखाना-(बम्बई.)

·जाहिरात.
...
लीलावती सान्वय नापाटीका अत्युत्तम कीमत रु. १॥
बृहज्जातकसटीक अट्टोत्पली टीकासमेतजिल्द की० रु० १॥
बृहज्जातकमहीधरकतज्ञापाटीका अत्युत्तम कीमत रु० १॥
वर्षदीपकपत्रीमार्ग (वर्पजन्मपत्र बनानेका) की० आ० ४
मुहूर्नचिंतामणि प्रमिताक्षरा रफ्रु० १ ग्लेज की० रु०१॥
मुहूर्चचिंतामणि पीयूपधारा टीका कीमत रु० ... ... ३
ताजिकनीलकंठीसटीकतंत्रत्रयात्मक कीमत रु.
ताजिकनीलकण्ठी तंत्रत्रयात्मक महीधरकत आ टीका
अत्युत्तम टैपकी छपी कीमत रु.
१॥
ज्योतिपसार भापाटीकासहित कीमत रु.
१
मुहूचिंतामणिभापाटीका महीधरकत कीमत रु० ... १
मानसागरीपद्धति( जन्मपत्रबनाने में परमोपयोगी )की रु. १
बालबोधज्योतिष कीमत आ०
२
- ‘महलाघव सान्वय सोदाहरण आपाटीका समेत सष्ट
उदाहरण गणितान्यासियोंको परमोपयोगी की०रु. १॥
जातकसंग्रह (फलादेश परमोपयोगी) कीमत रु.
चमत्कारचिंतामणि भापाटीका कीमत आ०
नातकालंकारनापाटीका कीमत आ०
पुस्तकमिलनेका ठिकाना-
...
...
६
खेमराज श्रीकृष्णदास,
"श्रीवेंकटेश्वर" छापाखाना-बम्बई

·इति
राजमार्तण्डः
समाप्तः।