·All rights reserved by the publisher.
Published by Panlarang Jawall, and Priatot by Ruschandra
Yesu Shelge, at the 'Nuraaya-bagar' Press,
-3, Korhat Lane, Bombay.

·श्रीमद्भगवत्पादाचार्यमणीता
उपदेशसाहस्री।
गयपद्योभयभागात्मिका ।
पदयोजनिकारुपया श्रीमद्रामतीविरचितल्याख्यया
संवलिता।
अयं ग्रन्थः
पणशीकरोपाइपितवरलक्ष्मणशर्मतनुजनुपा
पामुदयशर्मणा संस्कृतः।
मुम्बयां
पांडुरंग जायजीष्टिना
म्वीपे निर्णयसागरास्यमुद्रणयन्त्रालयेऽपित्या प्रकाशितः।
शाका १८४.न:16.
मूल्य १५ सायों प्यार

·No text on this page.

·No text on this page.

·गारपी।
PRAT . मारेगा! marti
मोडमालित योim
मHITARATHI
MITRATHI
PuRT111-
मागाभाग
तमाम्यामारु
MARELATमामामा
यो ALTimeter"
हामिलामानिमायनिंगीतामाया नमानित
सिरियायपालित TITI AAN
नाम्नाम्मायो गुरपि । व्यायम प्रन्यया ॥ पाt.
पि परिशंपने मानुभमुरीमुलनमा नरमा मान
सोधन मनुएइस्तियन्यथयते-
विदुरामगन्नाशंसा
पणशीफरोपाहो वामदेवशमा ।

·गद्यप्रवन्धस्य विषयानुक्रमः ... २ r १. शिष्यप्रतियोधपिधिप्रकरणं प्रथमम्. वाक्यसंरया. पत्रं. विकीपिंतप्रतिभापूर्वक शास्त्रीयानुबन्धसंग्रहः सप्रहेणोकस्पार्थस्य विवरणम् १ गुम्पमति कार्ययभ्यनुहा. २ पुन पुनगुरूपदेशे हेतु हानोदयहेतुजातोपदेश गुरस्कोपदेशक्रम श्रुतिभि स्मृतिभिष क्षणो सक्षणं प्राहयेत् उपदेशानन्तरं मठिनधन्याय शिष्यं पुन पुनः पृटेदित्याचार्यसम्. अप्रतिपश्यादिदोपात् शिष्यस्योत्तरम्. पुनरूपदेशेन तादृशं दोपं वाजयलाचार्यः स्थूल देहाभिमानत्यागानम्तर शिष्यसोफि. १२ शिष्यपशमापूर्वकमाचार्यस्योत्तरम्. उत्ताशयाय शियप्रभोत्यापनम्. गुरोरत्तरदानाय प्रति शरीरस्य भित्रनासन्वयमस्वारखापनायोपपतिवारः शरीरोल्पायुपदेश F सुस्मशरीराभिमानत्याजनम् १२-१३ परमात्मा क्षेत्राला स्मृतयः परजीवयोरभेदे अनुभवविरोध इति शहानिरासपूर्वक भदायमिन्दा. अभेदरिमापूर्वक ससापनस कर्मण.प्रतिषेधोपपादनम् २८-३९ उफमेव महात्मय पुरला म्यवस्थापयति वेदनादीनामनात्मधर्मत्वोपपादनम्. २१-16 " ... ... १४ ... ... - ... ... ... १. ...

·1
IE
1

·---
विषयानुस्ममिका ।
पापयत्या. पत्रं.
३. परिसंख्यानमारणं तृतीयम्.
मोपरकारपरिसंन्यानमारोपदेश.
७३
शब्दादिभिरात्मनोऽनभिभवानुचिन्तनम्
वादानुभवानुचिन्नन-आत्मनोऽविकारिलानुचिन्तन च.
समासा घेयं पूर्षभागस्यानुभमणी।

·पयप्रान्धस्प पियानुक्रमः।
१. गोरातप्रकरणम.
पोलमेशा .
4ARIभगमन,
10tutn
animum
Addesनन माग
.. प्रामानातमकरण
१
-4
.......
.
*

·विषयानुश्मणिका। स्टोकसत्या. पत्र. ६.विशेषापोहप्रकरणम्. स्थूलोपायेन पदार्थशोधनप्रकारोपदेशः विशेपणानामनात्मत्वम् ३-४१.४ आत्मनोऽन्यनिरपेक्षा खत.सिद्धि ७. घुरुदप्रकरणम्. धुमास्टम्याथम्य सानुभवावटम्भेन स्पष्टीकरणम् मात्मनो विकारिवादिदोषाभायोपपादनम् आत्मन पुरसमद्वितीयत्व च ८. मतिविलापनप्रकरणम्. युयात्मनो. संवादरूपेण युद्ध. प्रशमोपदेश. एतप्रकरण निर्माण निमित्तम् ९. सूक्ष्मताव्यापिताप्रकरणम् मात्मनो निरतिशय मूक्ष्मत्व म्यापित्य च प्रमादीनामात्मान प्रति पारीरलम् ४-१४ सम्पज्ञानस्य निर्विषयव नित्यत्वं च १०. शिम्यरूपपरमादर्शनप्रकरणम् भारमनो निर्विषयज्ञानसभावलम्य सानुभवाभिनयेन प्रकटनम जन्मजगदिविमियाभावेन यूटस्थापखाभाम्यं श्रुति- प्रदर्शनपूर्वमुपपादयति. भारमतावपरिहानपवयं पलम्. आरमविदः सस्पम्, ११.ईसितत्यप्रकरणम्. कर्मणः वर्मगहिसानस का मोक्ष हेनुसाहानिरासः ताभावे प्रलक्षादिविरोधनिराकरणम्. कर्मणो मोक्षदेवतायामनुपपत्तिः ... ... ... ... ... ... ...

·उपदेशमाहती। ७ लोकमत्या. पत्र. ... ५-१५१०३ १६-१९१३८ ११-१३ १४२ १४-१८ १.३ १९-२० १४४ २५-२६ १४६ १२. प्रकाशप्रकरणम्. आत्मनः साभासान्तःकरणाविवेकादाथात्म्याज्ञानम्.... आत्मनो याथात्म्यज्ञाननिय तत्त्वमसि श्रुत्युपदेश. चित्प्रकाशस्य निललोपपादनपूर्वकमात्मनो नियोज्य- साभावप्रतिपादनम्, १३. अवक्षुधप्रकरणम्. थात्मनः शुद्धलाचललादिव्यवस्थापनम्. संसारनियत्युपायं ब्रुवन् मुमुक्षु शिक्षयति. अविकारिलात् विक्षेपः समाधिश्च न त आत्मन. पूर्णवम्. अहं ब्रह्मास्मीवि सदानुखदध्यादिति मुमुक्षु प्रोत्साहयति. १४. स्वमस्मृतिप्रकरणम्. अन्तःकरणस्यापरोक्षत्वं तत्फलम्. आत्मनि हेयायभावः अनुभवेनाप्यवगम्यते. मोक्षाय स्मृतिः कर्तव्या. ब्रह्मणोऽक्षरलम्. आत्मविदः सफलं कर्मेति चहावारणम्. आत्मास्य फलम्. आत्मनोऽकार्यशेषलम्. आत्मनो देहदय विवित्तलम्. १५. नान्यदन्यत्प्रकरणम्. खभावादशुद्धारमा साधनविशेषेण शुद्धो भवतीति केपाचि- ग्मतं निरस्पति. आत्मनः साक्षितम्. विदुषः फ्यिायागः स्मर्तब्यमात्मरूपं च. मक्ष प्रतिपत्तु पदार्थ विवेकं कुयोन्मुमच: १-१.१४७ ११-१५ १५१ १६-१९ १५२ २०-२२ १५४ २७-२९ १५६ ४१-५० १६१ १-३ १६५ ... ७-१८ १६८ १९-२१ १५३ ... ...

·विपपानुभमणिका - ९ शेक्सम्या पर्य. ... २२-१५१७५ ... १ ४-१४ १८६ जागरायवस्थाः सत्साक्षी आत्मा च. मुमुक्षोः वर्तव्योपदेशः स्वयंप्रकारात्वं यताभावय १६. पार्थियप्रकरणम्. स्यूलशरीरात्मवादिमत निराकरणम् इन्द्रियात्मवादिमतनिराकरणम् घुमात्मवादिमत निराकरणम्. शून्यारमवादिमतनिराकरणम्. दिगम्बरमतनिराकरणम् शाक्यमतनिराकरणम् शून्य मत निराकरणाय समतसानलसम् प्रधानपुरुषयो संबन्धाभावपश्चनम् वैशेषिकमतप्रक्रियादूपणम् बन्यस्याज्ञानात्मकसम् मोशखरूपम् परपक्षनिराकरण सक्षिप्य समतोपसंहारः. १७. सम्पप्रतिप्रकरणम् শবেবস্থা: भारमलाभस्य परतम्. आत्मनो ब्रह्मणधवला. वित्तस्य तपोभिः शोधनम्, मायास्पितमात्मनो बहुतम्. बुद्धा भात्मनो प्रहर्ण निललादिक प.... कर्मणो त्याग्यत्तम. २२ १९२ २१-२९ १९१ ३०-४८१९५ ... ... ५८-११ २.७ ६२-६७ १.८ १८-७४ २१. ... ... ४-९२१५ ... .. ... २२-२६ १२२ २५-११११४ 11-४३ ११७ गुरुपसतिः ...

·उपदेशसारी। लोकसहया. परं. ... ... पशविरः प्रीस मुमुक्षोरनुसन्धानप्रकार उस प्रसरणार्यस्योपसंहार' .. १-१८२४ ... १८. तत्यमसिप्रकरणम्. गुनमरसाए संप्रदायतिरनिहिता. तत्सम सादिवास्यादेशागरोदशहानमननिप्रतिफलमुत्परते. प्रमेयानमादिमतमुल्यापयति यीशानं दर्शयति बामना प्रत्ययागोचरतम् पसामानरत्तम एननानिय सगडालि. भानामनिका विरद्धायावारिसमाविमन. पम्, भामाशादिशब्दम्यागनुपतिश. tige. प्रोमोमदारिमनिराम: म. nunkod. २४-२०१५ २८-३२५५ .. ... ... ... ... ... Arrant SANTAN kkarun . ... 10-11 म ·विश्वानुममणिका ... ... ... सोकसंख्या. पत्रं. तत्वंपदयोरेशर्यत्वे पर्यायवादिशहापरिहारः त्वंपदा विवेकः १८1-101100 सरवमसीलादिवाश्यार्थ विचार १८४-२०५३.८ प्रागन्तरेण प्रसंन्यानप्राप्तिनिरास. २.६-२२९३१४ प्रकरणार्थोपसंहारः २१.-२३३ १२. १९. भेषजप्रयोगप्रकरणम्, संसारम्य मनोप्यासनिबन्धनलपोतनायात्ममन.संवादः... १-८२२१ आग्मनोऽदितीयत्वम् ९-११३२४ आत्मनो विकल्पनायविषयतम्. ११२१ विचारः अतनिधयदेवः १४-१८१२९ उत्सानिधयन्यानामनपंप्राप्ति वस्तुमात्रस्य कारणसवार्यतयो.निरायः २१-२४ ३३१ नाभासनिरूपणम् महतंच. २५-२८ ११४ ... ... ... ... ... समायमपरभागस्य विषयसूची। .

·No text on this page.

·थीमन्दराचार्यप्रणीता उपदेशसाहस्री। श्रीरामतीविरचितपदयोजनिकाख्यव्यास्यायुता । (गद्यपन्धः प्रथमो भागः।) शिप्यमतिपोधयिधिप्रकरणम् १ प्रणम्य रामाभिधमाश्मीपद जगप्रतिग्धितिमयमापनम् । सदामहादरपूर्वकाम्पमयोपदेशाधविभाग रचने ॥२॥ पर भगवत्पादामियो भगवान् भाप्पकार. सर्वोपनिषदर्थसारमंमाहिका. मुपदासाहपी गयपविभागप्रम्यरचनया प्रकीर्वादी गपपम्पमारभ- गण मारिधिमतपरिसमाप्तिमपगमनादिमपोजन शिष्टाचार विशेषपरिमासं समाचरनि-- अथ मोक्षसाधनोपदंशविधि प्याख्यास्यामो मुमुक्षूणां पर नानामधिनामर्थाय ॥१॥ प्रयति । बारमापदमावती प्राणः पुरा मिरवा दि. नाती हमामालिकावुभी।इति स्मृता भपशप्स मालिकस्याग- मात् । भयया भानन्तयाध एवापमपशपः उधारमाण मारप्रयोजनोऽपि भवति-अन्या क्रियमाणगङ्गादिम्पनिभवणादिवत् । विमानम्तयोर्थतेनि पेर-विमरणानेकशास्त्रार्थ निषधनिर्माणानम्तपितेति बदामः शिवधनाक्षेपसमाधानप्रकाश भनेकप्रमाणयुक्तिविदोपः निपुणतरमबधारिने प्रमा-

·No text on this page.

·. प्रकरणम् ] पदयोगनिशम्पाया। सम्राविधिपदम शियाचार्यप्रभादिपरम्परया ध्यास्याम्पन् मुमुक्ष- जामियानमधिकारिण प्या-साधनेत्यादिना । मम शिकारिक हुन्वनि प्रदर्शनार्थ , मनु विवक्षिन । भतएव विषाणे एकवचनम् । ए. कामनादाना निरपेक्षाणां मुमुक्षा भमभवाहिनि । 'माविरताय मं. मारामानिरभरणाप इत्यादिशाममुररीत्याह-माधनमायादिति। मा राय कृयादिपागादिमि माध्यान मेहिकादामुमिका भो. पाताल भतएव भनिन्यात मशाश्वतात सर्वमान मझलोकाम्तादपि पि. नाय विगतरागाय नितामिलापयेत्यर्थ । व्यमवगम्यते भय विरह. स्वपेक्षायां विशेषणान्तरण गिनानिमाह-त्यनेति । भत्र एपणाशप्देन कामापरपर्यायग सत्प्रयुता प्रवृनिलंयते । तत्र पुत्रार्थ दारर्मप्र प्रवृत्तिः पुत्रपणा, मांचनुष्टानार्थ भारविचागवादिरूपोभयविधवित्तपरिमहो वित. पणा, पुत्रकर्मापरविद्यासाय-पतलोक पितृलोक-देवलोक-फर्मपणा लो. कंपणा, एता एपणा त्यला येन तस्म । साधनेषु भयोमुत्पत्यागादेव सायाभिलारभ्यता गम्यतय । तथाच थुति:--'न कर्मणा म म. जपा धनेन स्यागेने के भगवमानशु.' इनिदानी-'तमेव प्रवानिमो शेकमिण्टन्न प्रमन्नि', 'शानि वा एतान्यवराणि नपासि म्याम एवापरे. सपन्' इत्यादिशासमनुस्याह-प्रतिपयति । परमहसविशेषणं टीका- दिमातम्यामिण्यावृश्यम् । महिदताईतवादिना भदिनीयामतरवोपदे. शप्रहणाधिकार इति भावः। एतावता मुमुधुपर माल्यातम् । भत्रापि भा. धमधर्ममानिन्य भधिकारो मानि इनि विवक्षन् पुन विशिनाष्टिा मदमदयादियुनायेति । शम. भन्न रणस्य अनारमविश्वेम्पो ध्या. ति', दम पागन्द्रियाणाम् , दया भूननमोहः । भाविपदेन उपरति-नि. शिक्षा-समाधाम श्रदा संगृपन्ने । एतेन धाधानानामिण्येतत् प्यान्यात- म् । 'भमान्यमायरो दक्षो निर्ममो सौहद । भगवरोऽधजिज्ञामुरनुम्पु. स्मोपवाफ ।' इत्यादिवचममनुमूल्य पुनर्विशिनटिशाखप्रसिद्धति । ए. नाधिनामिनि प्यारपातम्-'माशुचिझ पीतये', 'त्रिमप्यारी धान. माचरेन्' हलादिशाखमानिन्याह-गुचय इति । मवाशाम्यनरशोचसंप. प्रायत्ययः । 'माक्षणो निर्वेदमाया', 'एनम मासणा भन. थाना विस: प्रमोम कामयम्ने, एन तमामान विदिया मानणा!' सादिशामापयनुगत्याह-ग्रालणायेति । दिविविषयोऽपि क्षत्रियाइयो

·No text on this page.

·प्रकरणम् .] पदयोज निकाल्याहया। ५ दृढगृहीता हि विद्या आत्मनः श्रेयसे संतत्य च भवति । वि. घासंततिश्च प्राण्यनुग्रहाय भवति नाग्वि नदी तितीर्पोः । शास्त्रं च-'यद्यप्यम्मा इमामद्भिः परिगृहीतां धनस्य पूर्णा द- धान एतदेव तनो भूयः' इति । अन्यथा च प्रानप्रात्यभावा- 'आचार्यवान पुरुषो वेट', 'आचायादव विद्या विदिता', 'आ. चायः पावयिता', 'मम्यग्नानं लव इहोच्यते' इत्यादिश्रुतिभ्यः, 'उपदक्ष्यन्ति ने जानं' इत्यादिम्मृतश्च ॥ २ ॥ श्रुतिधति । पगइय लोकान् पर्मचितान् बामणो निर्वेदमाया'. 'युपरम्य-~'येनाक्षा पुरप घेद मल्प प्रोवाच मा नरखतो मझविधाम्' :. स्थम्तेन प्रन्येन । उनोऽथा निरूपित इषधं । शिष्यम्य महणपर्यन्त गुर- णा पुन पुनर्विधोपदेष्टम्पेन्यत्र हेतुमाह-हदगृहीता हीति । आगमन धेष अविधादिदोपममारनिवृप्ति । मति. शियनशिप्यादिमंचारण वि. पाया विविधामम्तते जोपयोग इत्यत्राह-विधति । यथा नदीताणायप्रविष्टम्य अगा, जो निममतो माम्य पार प्रापयितु भोर- এয়াৰ পূবালু, শখ শামা নিল মালিস বান - पार विष्णोः परम पद प्रापयितु विधामन्तानमरक्षण मित्यर्थः । पूजिशि. स्पगुणमपसाय परीभिनाय विधिवदुषमाथि विधा देयाम स्थापित 'प्रामाय धनादिलोभादंनि गुगनियमार्थ भुतिशासनमुदाहरति-शास्र चेति । नियामक शाम पात्रामीत्यर्थ । देवाह- यधपीति । इमो पृथिवीं भनि परिगृहीतो समुपरिवटिलो धनस्य पूणी विचनोपचिता . धान विपरि तथापि मतानतम दयान् । पत परततो विपू- पथिवीदानादपि भूप अधिकतरमिति योजना । ममावासादिसममभूत. বিশ্ববিদ্যালয় মশঃবিশ্বাবিল্পি বয়সৗঘম. मिति भाव । तपाच भुमि.--'पादोऽन्य विधा भूनानि विरामस्याएनं दिवि इनि । तदेवमामायण परीक्षिताप शिष्याप पंव विधा बनायुनम् । ना रिमाचापर्योपगमेम कार्य, मयमेव जिज्ञासो. न्यायाचनुपरणतो nि. चोदयमभवान् इति मायामाह-अन्यथेति । पदा-शिमिति एवं मामबष्टस्य भाचार्य विधा देवा, शिपमपमेरो प्रति

·No text on this page.

·प्रारणम् । पदपोशनियानया। प्रणिधामानि निपमा उत्पम्ने सेवा जानाविरहिनि विशेषगेन तीर्थयात्रा- चान्द्रायणोपयामास्मिपरायणमासमाधनप्रिपामधानेश्वरपूजानिहादि रयत नामनिटाविक्षेपकर तम्पानादागीयतां संपनि, पमनियमोपदेशस्तु सर्वदोषनिरामसाधारणोपाय इन प्रयम् ॥ ॥ एप काममहणप्रतिबन्ध निवर्तमुपरिप ज्ञानोदयतुजातमुपदिशाति- अमानिन्वादिगुणं च नानोपायं सम्पर ग्राहयेत् ॥ ५ ॥ अमानिन्यादिगुणमिति । भाविपदा भम्भिरवादितावज्ञानार्थदर्श- मान्त गुमने । पहा ममानिदेन भदम्भिावादिक सहपठितवन उपलक्ष्य भातिपादन भदेश सर्वभूताना इत्यादिनोबा भावादयो धर्मा माना। भत्र सम्यक्पदं एतमिष्टम्य सर्वदोपपरिहारेण भयबाटम्यं शानदाइति दभिनुम् । अयं भावः-अहि सहाहणमात्रा विधारोपपते । 'भात. तिरमापदंशात इति म्यायान् । भषणोत्तरकास मननादिविधानसाम- पांचव हि फलपर्यन्त विद्याया विवक्षितम् । अतः फलानुक्स. सया पावमिििचकिम संजायते ताठरणा शिष्यं हतार्थ कर्नु महत्तेन विधोपयोगाय का पानोपदेशः कार्य एवंनि । ५॥ एषमाचार्यत्यगुपवा तस क्षणमाह- आचार्यस्नूहापोहग्रहणधारणशमदमदयानुग्रहादिसंपभो ल. धागमो यादृष्टभोगेप्पनासक्तः त्यक्तसर्वकर्मसाधनो प्रभावित ममणि स्थितोऽभिन्नवृत्तो दम्भदर्पकुहकशायमायामात्सर्यान. ताहंकारममतादिदोपपर्जितः फेवलपरानुग्रहप्रयोजनो वियोप- योगार्थी पूर्वमुपदिशेक्-'सदेव सोम्येदमा आसीदेकमेवाद्वि- तीयम्', 'यत्र नान्यत्पदयति', 'आत्मवेदं सर्वम्', 'आत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीन', 'सर्व खल्विदं मन' इत्साघाः आत्म- पयप्रतिपादनपराः श्रुतीः ॥६॥ आचार्यस्त्यिति । एतम सरवजिज्ञासुनाऽधिकारिणा एविध भाचार्य उपगन्तग्यो माम्पाहरा इति दर्शयितुं, मनु भाचार्येण एवं विधगुणेन भवि. हाय नि नियोग, हिपते, तस नावादिनि श्यम् । शियेणानुक ·1 1. 1 T. " + . . + it- - ". . . 1 १ r II - - - - , - "I में 1114 . , 7 - 1781 17"ग. . । मास , मा मा A , M HT-व- . 1 | अनन मूमपार । धनकाशनन747"... माधनानि निमार पप्रा नामम इनि विदिन इत्यय नित्य । न गवता नगा प्रदान कर मगि स्थिनिनाम नित्याग पता-सम्मान धोऽपि न यथएचयावानिया अभिन्नयन न "न वृनमाचारो यन म नया । शिविगारवा ने नया जिव आग्मनी के धामिरवग्यापनामन र • शादयं नष्र्यम् । माया परश्यामोहनम मामय अनृतं मिध्याभाषणम् । अहंकारी हाभिमान मम पापु स्वस्वाभिमान. । एनईम्भादिदोपर्वजित इत्यय । पश्चिम्य प.याप. देशे प्रवृति. इत्यत आह - फेवलंनि । परस्य समारमागगन्निावणाभ्य य परमपदपारप्रापणरूपोऽनुग्रह. नदेव प्रयोजन यस्य म नथा। क्वर विशेष णन आनुपकिमपि प्रयोजनान्तरप्रवृनितु वारयति । तहि कि निानाम- समेव परानुग्रहेऽस्य प्रवृत्ति, उन्मजप्रतिवद्यारिटकी, नन्यार-वियोप- योगार्थीति । उपयोगो विनियोग 'चास्वाले कृष्ण विषाणा प्रा-बान इत्या- दिवन् 'त्यज धर्ममधर्म च उभं सत्यानृते त्यज । उभं सत्याऽनृन त्याचा येन सि तस्यज ॥' इत्यत्र येन ज्ञानेन धादिषु प्रवृत्तिनिरोधेन तानि परि- नमा ·प्रकरणम् .] বানিয়া। बागि महान परिवार मेजानभ्यामनवान माण त्यागायोगान् तिनिशिये प्रतिपादन प्रतिनिधर्म प्रियामा पानुमामा पाप- प्रतिपयन ति भाष सविध भाचार्य पूर्वगुपदिशभिन. प. गप्रम नि । प्रम विमुपदिन पेशा भामेशवप्रतिपादामा. पायुपनि नि नानि नामानि पनि - गधन्यादिनाक वनिपाइनपा भुनी मुक्दिन ति मध । पत्र मागायनी' मात्र मागणीति मागदिमानानि भमा' इति वापर । द्वय विमिर म तिm प्रम-भूमा भामा-ममता . बांया । भनेक सानादिगमायामाहरणम गनिमामाम्यानपान filan बावन्यारनाथम॥1॥ किनामादि वणने नियमान पेक्षा- यामाह--- उपठिण्य प ग्राहयन प्रामणी रक्षणम-प आग्मापास. पाप्मा'. 'यन्माक्षादपरोक्षाम'. योऽशनायापिपागे', 'नि नेति', 'अम्भलमनण', 'म एप नेति', ' प्रद्रष्ट', 'पिता- मानन्दम', 'सत्यं नमनन्नम्'. 'अयनात्म्य', 'सपा पमहानज प्रामा', 'अप्राणो पमनाः', 'गरामाभ्यन्तरी 'रिशानपन गय', 'अनन्नरमपापम्', 'अन्यदेव दिनादयो अविदितान', 'गायो पे नाम' इत्यादि- थुनिमिः ॥७॥ उपविश्य प्राणी समिनि। 'योsrFATN Cite मोर terry भानगरम् भमानम् भया बम हल INITIATRgilim पलीया माने । प HTTETTERTwriterary मारामान: MITNEnterts. प्रियासमा प्रत्यारोप NEErri माॉपमा Anmratlame WEET Kalam

·No text on this page.

·मकरणम् । पक्ष्योज निकाम्यारया। मोति परम्' इति प्रतम्य मह्मण 'सत्य जानमनन्त मझ' इति स्वरूप निर्दि- श्य, 'सस्माद्वा एतस्मादारमन भाकाशः मभून.' इत्यादिना जगाकारणथे. मोपलक्ष्य मन्यव पृष्टेषु कार्यवारणमंघानेषु प्रवेश दर्शयिया, 'भारपेना- एण्येऽनिरत' इत्यादिना प्रपशापवादन सर्वाधार सर्वसाक्षिणमा'मानमानन्द- रूपं 'मनपुष्ट प्रतिष्टा' इति 'अथ मोऽभय गतो भवति', 'स यमाय पुरुष, पमासावादिरये म एक ' इति च तस्वमुपक्षपेदिन्यर्थः । 'मपा पर महा. ना भारमा योऽय विज्ञानमय प्राणे व एकोऽस्तदश्य भावाशस्मिते ও ধা' ঘােলি স্বামম্বঘার অন্যায়শাধঘামাঙ্কা- मायां समारमोक्षानुभवतो वुयादिमाक्षिणविदाममः भन्तरिये भाडा. वाप्याजरामराभयादिलक्षणझाभेद इति तवमुपक्षिमित्यर्थ । 'दियो पमूर्त पुरुष सवासाम्यम्तरोपज । भाणो धमना शुभो . क्षरात्परत. पर 'इनि, 'भय परा पया साक्षरमधिगम्यते यत्तददेश्यम्'. सादिना प्राधमाकापनकोपाधिप्रतिपंधनोपरक्षित सर्वभूतयोनिरवेन संभावितस्य सर्वजम्य पर्ष विदोऽतिविम्पुटिकादिवत् जीवस्पंण विभतायो- गया मातपरिदशानिराकरणन प्रत्यनावमुपसाक्षित 'ममं विधमिर परिएम्-'इपन्न नेत्यर्थ । इसवं यदयमामा' इति सर्वस्व प्रपन्य भा. সম্বলিত মা বাধিয়ে ব্যায় কি না, रूप इत्यपंक्षायो-'महजनमनम्तमपार विज्ञानधन एकति तावमुपदिष्ट मित्वर्थ । तदनासापूर्वमनपरमनम्मरमबाण, भयमामा प्रम सर्वानु. भू.' विरुदामि. इति स्मृतिविशेषणम् । शुयुन रमायुशाहरणं निप. सिदायाधम भुने. मामाग्यमियार्थम् । विशेषणं माल्यादिस्यताति- मसरप्यापर्धमिनि मरयम् । परमात्मासंसारिवातिपादनपरामिः स्या- तिविशेषणय भुतिस्मृत्यो. सारणम् । परममामावामा र परमामा । परम प्रस्ताविधाताकार्यसंघालतवस्थामाक्षिमा भयभिचार्यसप्र. कालभाषरवम् । तस्यार्मसारिवानिपाएमं मातादम्याप्रयोपाध: म. म्यविनम् । तत्पराभिरित्यर्थः । तस्य शोषितस परदाय सण सर्व ममिलिनिसापिटा बम बमबम निताक- पराभिरिख यारानुगृहीतमि am.. एवं बारपोपदेशेन वापरामरतिरिवारपारित

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·मकरणम् ] पदयोजनिकाम्यारया। परमात्मा नामरूपाभ्यामन्यः फेनस्थानीयाभ्यां शुद्धः प्रमनः वद्विलक्षणः ते नामरूपे अध्याकृते सती व्याक्रियमाणे फेन- स्थानीये आकाशनामाकृती संवृत्ते ॥ १९ ॥ ते नामरूपे इत्यादिना । तम्मान अपहतपाप्माचादिलक्षणात् एतसा. दचिन्त्यशः सर्वज्ञात् भाकाश इति मामवाचकः आकृनिर्वाग्याफार हाये. बमाकारे संभ एवं व्यवहारयोग्ये अभूतामित्यर्थः । वाध्यापकाकारण सदात्मकं प्रीव मायावनात् अभिव्यकमाकाशादिशब्दार्थात्मकमिनि ताप. थार्थः । ननु कथचिदारमनः अचिदामाकागारमना निष्पत्तिरिति शो रहान्नेन प्रत्याप-तचाकाशारयमित्यादिना । दृष्टान्तं विवृण्वन् भा- मनः परिणामित्वशां पारयनि-न मलिलमित्यादिना । सलिलण्यति. रेकेण म्यरूपतः पृथगनुपलम्मादिस्यर्थः । फेनस्य मलिला दाभाये सलिल. स्थापि म नतो भेद इसत आह-सलिलं त्यिति । अतो म सलिलमेव फेम नापि ततो मिषं कितु भनिचनीयमित्यर्थः । तथाच ध्रुतिः 'वाचार. ग्मर्ण विद्यारी नामधेयम्' इति । दाष्टान्तिकमाह-एपं परमात्मेति । निरूपिनामाकामोत्पत्ति निगमयनि-नाममप इति १९॥ इदानीं सनो पावापुरत्ति प्रतिपादयति-- ततोऽपि स्थूलभावमापद्यमाने नामरूपे च्याक्रियमाणे वायु- भायमापयेते ततोऽप्यमिभावं अनेरम्भावं ततः पृथ्वीभावं इत्ये. चंक्रमेण पूर्वपूर्वानुप्रवेशन पञ्चमहाभूतानि पृथिप्यन्तान्पुत्प- मानि । ततः पञ्चमहाभूतगुणविशिष्टा पृथ्यो । पृथ्व्याध पश्चा- त्मिक्यो प्रीहिययाचा ओषधयो जायन्ते । ताभ्यो मक्षिताभ्यो लोहितं च शुक्र च वीसशरीरसंबन्धि जायते । तदुमयमृतु- काले अविद्याप्रयुक्तकामसजनिर्मथनोदृतं मत्रसंस्कृतं गर्भाशय निपिच्यते । तत्स्वयोनिरमानुप्रवेशन विवर्धमानं गर्भाभूतं नवमे दशमे या मासि संजायते ॥ २० ॥ ततोऽपीत्यादिना । मापातामना दिने मामले परगद बा. उ.पा.१

·No text on this page.

·, प्रकरणम् ।] परयोजनिशापाया। १ भय मिशात्यययसरकार शरीरं इत्यस्य प्रभम्योत्तरममिपाय का जास्ववपसंस्कार्जित इति शिष्योनिमनूध उपरमाह- कथं चाहं मिमजात्पन्वयसंस्कारपजित इत्येतस्मृणु । योऽसौ नामरूपयोाकर्ता नामरूपधर्मविलक्षणः स एव नाम- रूपे च्यापूर्वन स्ष्टेदं शरीरं स्वयं मंस्कारधर्मवर्जितो नामरूपे इह प्रविष्टः अन्यरदृष्टः वयं पश्यन् तथाऽश्रुत: मृण्वन-अमवो मन्यानो अपितातो विजानन् 'सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरो नामानि कृत्वाऽभिवदन् यदास्ते' इति । असिमर्थे श्रुतयः सहस्रशः 'वरसवा तदेवानुप्राविशद', 'अन्तः प्रविष्टः शास्ता जनानाम्', 'स एप इह प्रविष्ट', 'एष त आत्मा', 'स एतमेय सीमानं विदार्यतया द्वारा प्रापद्यत', 'एप सर्वेषु भूतेषु गूढोत्मा', 'सेयं देवतक्षत हन्ताहमिमास्तिसो देवताः' इत्याचा: ॥ २३ ॥ कथं पेत्यादिना । पातु मामस्पतिः कविरक्षणो नामसपा. বের হয়। প্রাথত্রিশঃ হাঃ দুষ্ট , कारणमंधातपु प्रविटो जीवाश्मेनि भुतिस्मृतिप्रनिदादा साप मापन पसारब इति प्रतिपा~योमापित्यादिना गनुपरमा- मिति माविष्ट पक्षीव मी तमसपिलापत रति माह- अट ति । 'माटो प्रश' इत्यादिवनिरिहातो दर्मिता । सत्ययो विज्ञात सोधभासापामावभादसे मोऽभयेरे पति इति भारः। मात्र मन्त्रमुदाहति-सर्याणानि Arun पि विपि धीरो धीमामा शः प्रविश्य नामानि या योर मनुप्पोमानिय भिवादनादिमापान पाने शरमेने पर मिस असिमर्थ इति । राष्ट्रीय बीपर प्रबंश सिपः मावास्या भ्योहानि-तत्पदयादिना । पाम्पए पायरेषः साक्षणपूर प्रमाण एकमेव मीमीमा निर: .

·No text on this page.

·, 1 प्रकरणम् । पदयोज निकाध्याया। साझेदप्रतिपत्तः । कथं प्रतिषिद्धा भेदप्रतिपत्तिरित्यत आह- 'अन्योमावन्योहमसीवि न स वेद, 'ब्रह्म तं परादाघोऽन्य- प्रात्मनो मझ पैद', 'मृत्योः स मृत्युमामोति य इह नानेव पश्यति' इत्येवमाया ॥ २६ ॥ नेयं सोम्येति संग्रहवामय आपसमाधानाम्यां विमोनि-कथ- मित्यादिना । प्रत्यक्षसिदस्य भेदभ्य स्य सदिस्टप्रमाणान्तरेण प्रनिषेध इसाक्षेपापं । संसारीरस्य अप्रत्यक्षरासदस्य सारमनि प्रत्यक्षावाभा- धान मुग्विवानुभषस्य भान्याप्युपपत्ते: तालान् भेदाम्यवसायायोगात् अन्यथा मिदाधुति निषिदो भेदो म मानमई नीति समाधानामिमायः। सपाहि भन्योऽमा परमेरो मदिलक्षणः भन्योहमषिक्षणः मंसापनि पोऽन्यो देवतामुपास्त तापण पश्यति न स पे तापमिति भवनस्य भविधामूलरवमुक्रया 'यया परवंस देवानाम् इति देवपशुपमाहित दर्शयन्ति । महि पराधीनारमावतोऽम्याग्य र बा वतंत इति । तथा पोन्यत्र सम्पदवेदमित्यारमन. प्रथगेव मम मामशजाति तं तमाम मामणवमानिः परादान पराकुर्थात् तापविमुखं पुर्यान बारम मामना- मतया परपतीनि देपेय भतु हितमावावीत्यर्पः। एवं स तं परावा' इलादि स त पराशन'लम्समुदादरणं मम्मम् । मनि यो मानेव परपति । वादी मानारयदर्शनम्य भाभासापोतनाः । म एलो मंसारासार अनर्भपरम्परामेषामोदापत्येपमाचा ति । र मानानि किचन', 'उदरमम्तो परते । भय सस मर्म भति' त्यामा भुतपो गृपम्ते। उदाहताः श्रुतयो भैरममा मितिभिदक्षिनः प्रया- पमपि जनमातिरूपमावेश्यन्वीसाह- एवा एव भुतयो भेदप्रतिपः संसारगमनं दर्शयन्ति ॥२७॥ पता एपेति ॥२०॥ भेदादि तिमिरा भाई सारा सन् वसा एक पापा पति- ·या य Tirrare.. INT PATH गि माना! " T-TATE IT मानम IITH "प-गाना। गन्यानिगामा • MITHILI पनि रागन नाग"गमन पनि कम प्रभाrmer - 14 म्यारिनाMANIRTAMIL MITTI Mr. पर-- मनाल निमम ।। ग समायरामाना 441 1444 प्पामादमानोभिनाना HRI HI स्मशान मत बयानरया- 'त इह व्याघ्रो या' रत्यादिना मंदानान पर माति' इत्युक्त्वा तद्विपरीतन मंददनेन ममाग्गमन . यन्ति-अथ येन्यथा तो विदुरन्य गजाननायलोस भवन्ति' इति प्रतिशाराम् । तमान मौसममादीः नाममा योऽदोन्वयः संमारी परमात्मदिलथण इति ।। २९ ।। तरह म्याम्रो वेत्यादिना चेति ! मर गदारमानामा-र दर्शनात् सस्वराडित्यादिना। यशप पनानपारा ऽनिलयनेऽभय प्रतिष्ठा विन्दत अथ मोभय गती वान' पE लिनुदरमन्तरं करने भय नस्य भय भयान' इत्यापाः भुपो.पुरा इत्याह-रति प्रतिशासमिति । यमाई मानदिपा भनाई मस्तुत्या च जीवस्य महाभदोमधारित मतो माझवापनिमानस मिभ्याइष्टित्वं सिद्ध इति । प्रकृतमुपसहरीन-तलादिति ॥२९॥ यदुक्तं समई बल्युपहारनमस्कारादिभियाधनम्मनिरारापति का रटिः भेददर्शनापवादादेय न सम्पदधिरित्याह- । - ·प्रकरणम् । पदयोजनिशामाया। तसाद प्रतिषिद्धसानेददर्शनस्य भेदपिपयलाश कर्मोपादा- नस कर्मसाधनलाध मनोपवीतादः कर्ममाधनोपादानस पर- मात्माऽभेदप्रतिपच्या प्रतिषेधः कृतो वेदितव्यः । कर्मणां तत्माधनानां च यज्ञोपवीतादीनां परमात्मादप्रतिपपिवि. रुद्धवान् । मंसारिणो हि कर्माणि विधीयन्ते तत्साधनानि च यज्ञोपवीतादीनि न परमात्मनोऽभेददर्शिनः । भेददर्शनमा- श्रेण पतटोभ्यत्वम् ।। ३०॥ तस्मान्धनिपिन्यादिति । भविषपाच कोपादानस्यति । किया. कारकफलभेदाभयमन्तरण गर्मणः पल्पासिद्धिरित्यर्थः । 'यज्ञोपवी देवा- धीपीन पात पानि थुनेः पशेषतधारणादः कर्ममाधनका. কাগ মাখমামাই নমঘনমি দিকে বেমিটকম सायनत्याप होपर्यातादेरिति ममापनयोरपादान मसानो सामान सस्पेनि विमाः । अभेदप्रतियत्तिमात्रेण हर्मनासानिध गिदिः कर्मणोऽपि अभेदमनिपचिमभवान्याह-कर्मणामिति । समाई का कामिनि विरानिपोरेगमपुरचे समुपायोगादि. स्पं. । हि धिकार्यभावार निराला कमेकाप्रमाणं स्वाति नयाद-सारिणो हीति । मेगारिणो जायाधमिमानवत पर्थः ।। परमारमनोभेनिन इत्यर्थः । संसारिणोऽपि पामामानमा तय कर्मविधित पत भाभदर्शनमात्रण पसतोऽपत्यमिति । परवाया भेदापेक्षा विधेः इति भाव.n पदुक. पक्षामेश्यररिसराण तामामा भुयातिपः इति समनिररगुरोन सार- यदि फर्माणि कर्वम्यानि न निवर्तपिपितानि कर्ममायना- संबन्धिनः कर्मनिमित्तजासाश्रमापसंपन्धिनय परमात्मनश्य आत्मनयाभेदप्रतिपत्ति नारत्पन्। पारमा अपमासि इलंद मादिभिनिधितरूपस्या, भदप्रतिपत्तिनिन्दा प नाम्मा-

·No text on this page.

·प्रकरणम् । परयोज निकाल्याएया। तसाद प्रतिपिद्धसाझेददर्शनस्य भेदविषयसाग कोपादा- नस कर्मसाधनसाथ यज्ञोपपीतादेः कर्ममाधनोपादानस्य पर- मान्माऽमेदप्रतिपच्या प्रतिपधः कृतो यदितन्यः । कर्मणां तन्मानानां च यज्ञोपवीतादीनां परमात्माभेदमतिपत्तिवि. रद्धलान् । ममारिणो हि फर्माणि विधीयन्ते तत्साधनानि च यज्ञोपपीतादीनि न परमात्मनोऽभेददर्शिनः । भेददर्शनमा- श्रेण च ततोन्यत्वम् ॥ ३० ॥ तस्मान्मतिपित्यादिति । भेटविषयवार कोपादानग्येनि । किया. भारकफरभेदाधयमन्तरेण धर्मणः परूपारिदिरियर्थः । यज्ञोपवीत्येषा- धीपीत पाजपेयजेत वा' इति श्रुतेः पलोमीवधारणादे कर्मपरायनरवा. सामान पEमामा नारानपरिषदो निरर्थक हलभिप्रेमाह-कर्म- साधनत्याप पोपपीतादेरिति कर्मसाधनयोरपान मसाधनो. पादान हाति विदः अभेदप्रनिपत्तिमायण कर्मतामाधनतिरेय मिर्मिणोऽपि भेदमतिपतिसंभवा याकर्मणामिति । হঙ্কা না আমাৰ বিয়য়বিধাবঞ্চিত মুখখানা- । हिं अधिकार्यभावात् निरालम्पन मंडामप्रमाणे स्वादिनि नन्याह-संसारिणो होति । मारिणो जायामिमानवत इसः । परमात्मनोऽभवदर्शिन : संसारिणोऽपि सामाग्मानम्यावारका रुप कर्मविशित पत भार-भवदर्शनमाण पततोऽस्यत्यमिति । मस्तुपया भेदापेक्षा कर्मविरल भावा.. या महामस्पतिया कर्मयो समानाना र अग्धा महिन इन तमतिरेरगुपेन सारयनि- पदि फर्माणि कर्मप्यानि न निवर्तपिपितानि कर्ममायना- संघधिनः फर्मनिमित्तमात्याधमाधमरन्धिन परमात्मनप पारमनयाभेदप्रतिपनि नावस्यत् 'सारमा मधमसि इलेह- मादिमिनिधितस्परिया, भंदातित्तिनिन्दा धनाभ्या-

·No text on this page.

·३५ मकरणम् ] पदयोजलिकामाख्या। कथं तद्विलक्षणः अनेकसंसारधर्मसंयुक्तः परमात्मानमात्मत्वेन र मां संसारिणं परमात्मत्वेन अग्निमिव शीतत्वेन प्रतिपद्ये- यम् । संसारी च सन् सर्वाभ्युदयनिःश्रेयससाधने अधिकृतः अभ्युदयनिःश्रेयससाधनानि कर्माणि तत्साधनानि च यज्ञोप- पीतादीनि कथं परित्यजेयमिति ॥ ३३ ॥ स पदीत्यादिना । एव विरुद्धधर्मपश्य हेतुमुपपाय भनुमानमाह-कथं नद्विलक्षण रति एवंसनि भेदस्य सात्विकस्वेन कर्मतरसाधनपरित्यागा- स्मकस्य संन्यासस्य भारत्यवसर इत्याह-संसारी घेति ॥ ३३ ॥ सत्रानुमाने सावदायसिदि दर्शयितु उपक्रमते- तं प्रति ध्यान-यदयोचो दद्यमाने छिद्यमाने वा देहे प्रत्यक्षा वेदनोपलभ्यते ममेति तदसत् । कमात् । दह्यमाने छियमान इव पृक्ष उपलब्धुरुपलभ्यमाने कर्मणि शरीरे दाह- च्छेदवेदनाया उपलभ्यमानत्याद दाहादिसमानाश्रयैव वेदना । यत्र हि दाहः दो वा क्रियते तत्रय व्यपदिशति दाहादिवे- दुना लोकः न वेदनां दाहाद्युपलन्धरीति । कथं । क ते वेद- नेति पृष्टः शिरसि मे वेदना उरसि उदरे इति वा पत्र दाहा- दिस्तत्रच व्यपदिशति न तूपलब्धरीति । यद्युपलन्धरि वेदना स्थात् वेदनानिमित्तं वा दाहच्छेदादि वेदनाश्रयत्वेनो (नव्य) पदिशैदाहाधाश्रयवत् ॥ ३४ ॥ तं प्रति यूयादित्यादिना । जीवपरमारमानादिनि कि उपाधिभेदवि. निएं घस्तु पयाप्रनिपत्ति निर्दिश्यते किंवा चनम्यमात्राकारम् । आप वाध. ध्यभिचारी । भाकाशभेदयदीपाधिकस्य भेदस अबालवयात् , भेदमात्रसा- धने सिखसाधनस्वाय इत्यभिप्रेन्य द्वितीयेऽमिदिमुश्रवा हामुपपादपनि- तदसत्करमादित्यादिना । वृक्ष इव दसमाने ठियमाने शरीर दाहाछै. दनपेदनाया उपलश्यमानत्वात् दाहादिसमामाध्यष दाहाणेदादिग्दनि ।

·No text on this page.

·प्रकरणम् । पदयोजभिकाम्पारया। भाग्मामा मामन्येव तरसरकाररमृत्यादेपसम्भार हस्थाशाह- घेदनासमानाभय पय तत्संस्कार इति । पास्या घेदनोऽपलभ्यते वास्य एव तमस्य संस्कारादिः, पेदना तामकाररमानीनो एकाभपवनय. मात्, पंदनाया उपरधिकर्मनिष्टयोपपादनार नोपलव्धर्यारमनि सासं- स्वारादीत्यर्पः । तदेवानुमानेन साधयनि---स्मृतिसमानफाल पति । स्मृतेयः पाशेजामाबमावस्यारूप.नव उपटपमानवात् सुपुत्पादाद- मुपलापमानवार पेइनाविषयो वंदनासमानविषयः । समानाभय एव तासंस्कार हस्तक्षरा लियाचायं प्रयोग-वेदनादिरनारमाश्रयः अनारमप्रत्य- यकाल एवउपाधगोधरस्वादकायर्यादिपदिति इनोप्यनारमायय प्रष घेर- मादिरिन्याह-तनिमितधिपय यति । सत्तस्वा पंदनाया पनिमित्त दाह- खेदादि तस्पियो देषोऽपि संस्कारनुल्यायः भनारमाय इत्यध । भय. मिह प्रयहिकामिनायः-दई विधमाने समाने व अहं हिलो दग्ध हति पहामिसमात्मानं मन्यमानः समप्यते जनः, तनिमित्तकवेदना तरसंस्का- रस्मृतिपय देहामि एवमम्युपलम्मने म देहामिमानहीनायस्थायां पैरोपलभ्यमानावादुपलधिमैं नोपलायाधय इति मंधानस्यय पेर. मादि नासंहतम्य पाक्षिण भारमन इति निस्वमुद्ध एव भाग्मेनि । एवं निरू- पिलेपूममतिमाह--तथाचोनं रूपैति । रूपं नीलपीतादिविषयः तस्य संस्कार मूभमावस्था तदनुभवसंस्कारी पा स्मृतिहतः स रूपसंस्कार: नेन सह नुरुप समान भाधि उपाधिः भाथ्यो ययोः रागदपयो.तारूप- मंस्कारमुल्या धीः पञ्च भय वासनापि रूपमस्कारतुष्याधीत्यर्थः । किमा. श्रयस्वर्मपामिस्थत आह-गृहाते धीश्रयमिति । गृपने समयमेतदिनि शेषः । भकल्पविचिकित्सादेरप्युपलक्षणमेतत् । पद्यमान रूपादिसस्कार। समन्दरागादिसर्व धीमश्रितमेवोरलयतेन सरसाक्षिभिवं सतमान शाता भामा सदा मुद्धो रागद्वेपरहितः अभयश्च संसाररहित इत्यर्थः ॥ १५ ॥ धुक्या समस्या धोपपादितं घेदनादीनामपि मनामधर्मवं पुनःप्रभपूर्वक शुल्या प्रतिपादयम्दाधयविझोपं निर्धारयति- किमाश्रयाः पुनः रूपादिसंस्कारादय इति । उच्यते । यत्र कामादयः । क पुनस्ते कामादयः 'कामः संकल्पो विचिकित्सा' इत्यादिश्रुतेः युद्धावेव । तत्रैव रूपादिसंस्कारादयोऽपि कसिन

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·प्रकरणम्.] पदयोज निकाव्यागया। मंणो धनते ममजनीयायस्य धामो. इद पम् । वेनः कान्तिमान संभ- जनीयो वा भवति ईश्वरएष भवतीनि । पुनरपि विदुप सर्वारमावे मप्रदाय पनि-'तदेवाऽमिमदायु.' इत्यादिरेर 'भइ मनुरभव सूर्यश्च' इति धाम. देववाश्यरूपोऽपरवेनि । 'अन्तः प्रविष्ट शामा जनानाम्', 'एकः सन्बहुधा विचार' इति तैत्तिरीयधुनि एकस्यवान्तर्यामिणो बहुधा विचरणं संसार- व्यवहारं पदन्ती जीवपायोरभेद सूचयनीयर्थः । सव सोपत्रमं छान्दोग्य. वाश्य पटनि--मदेवेति ॥३॥ सुम्युने ये स्मृतीरप्याह- स्मृतिभ्यश्च-'पू: प्राणिनः मर्वगुहाशयम्', 'आत्मैव देवताः', 'नवद्वारे पुरे', 'ममं मर्वेषु भूतेषु', 'विद्याविनयसंपने', 'अपि- मक्तं विमक्तेषु', 'वासुदेवः सर्वम्' इत्यादिभ्यः एक एवात्मा परं मम सर्वसंसारधर्मयिनिर्मुक्तस्त्वमिति सिद्धम् ।। ३८ ।। स्मृतिभ्यधेति । मर्षप्राणिनो गुहाशयस्य एकस्यैवारमनः पू. पुराणि पारीराणि न प्रनिशरीरमामभेद इत्यर्थः । उदादतथुतिस्मृत्यर्थ संकरप्य मक. रणार्थमुपसहरनि-एक एवेति ॥ ३८ ॥ तदेव श्रुतिस्मृतिम्यायमिदे प्रमात्मैकरवेऽमिहिते शफिकदैदिकम्यवहार. विरोधं शरते- स यदि घूयात्-यदि भगवन् , 'अनन्तरोन्याय:' 'सपा- पाभ्यन्तरो पजः' 'कृत्स्नः प्रज्ञानयन एवं' सैन्धवपनवदात्मा सर्वमूर्तिमेदवर्जितः आकाशयदेकरसः तर्हि फिमिदं दृश्यते श्रूयते वा साध्यं साधनं या साधकथेति थुतिस्मृतिलोकप्रसिद्ध वादिशतविप्रतिपचिपिपप इति ।। ३९ ।। म यदीनि । गृहक्षेत्रदेशकोशादि माध्यमाला पयते, मा. धन व प्रनिप्रद सेयाविजयवादि, तायाधर सदार्षिवर्गों रपसे, तया पागादि साधनं, म्वर्गादि साप, तमाम RINE.

·No text on this page.

·प्रकरणम् .] पदपोजनिकाम्याया। यद्येवं भगवन् , किमर्थं श्रुत्वा साध्यसाधनादिभेद उन्यते उत्पत्तिः प्रलयवेति ।। ४१॥ ययमिति । न केवल कर्मकाण्डात्रामाण्यापति समिप्यारवे भपितु ज्ञानकाऽपि पृष्पादिवाश्याना निर्विरयतया प्रामाण्यहानिप्रमा थभि- प्रेयाह-उत्पत्तिःप्रलयथेति । धुन्या किमर्थं उच्यते इत्यनुE ra तत्र पेदान्तवाश्यजनितमझारमाविज्ञानामा कर्मकाण्डाप्रामाण्यापतिः शते तार्य दाति विकरुप्य भाग्रं प्रत्याह- अत्रोच्यते-अविधायत उपात्तशरीरादिभेदस इष्टानियो- गिनमात्मानं मन्यमानस्य साधनोवेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारोपाय- विवेकमजानतः इष्टप्राप्तिं चानिष्टपरिहारं घेतः शनस्तदिप- यमशानं निवर्वयितुं शास्त्रं न साध्यसाधनादिभेदं विधत्त । अनिष्टरूपः संमारो हि स इति वदरहिमवापियां मंसारमु- न्मूलयति उत्पत्तिप्रलयाघेकत्वोपपनिप्रदर्शनेन ॥ ४२ ॥ अयोध्यते-अधिधावत उपानेति । 'भप्राप्ते शासमर्थवा' इति भ्यायात पर्नुमापनास भेदस्वरूपस्य शामजानराम्यामामपि प्रगि। तत्र पेदवानापात यथासिद भेदमादाय पुरः पुरुषार्थसाभनमपिशात पोप- पसायन्य मामामाण्यालामिल संगृहीतम वितणोनि-रीरा. दिमेदस्यस्यादिना । साधनोप माति मनिष्टपरिहार छतः शामिल मारिपरिहारोपायविवेकममारत पिषमज्ञान मवतयितुं शामिल सम्बयः । साधरेष इटानिमाप्तिपरियाणा Aमित्तं विशेषमान्तरेण पोतपत्राददारीरेति । शरीरादिभेदल शरीरतिपादिशाविदोपस संपरिधनी पेनिसपुतमामानं मन्यमानस्यति योजना समार:- भनापविधाननिजसभापस पारिझियममोरिमाणे भायनामभाव परिसिमामानं मम्यमानस्य मातिरिच दिएपपाधीनमेर पुरचर्ष. fRCE दुपार परमाणन्य सापुरलार्धमामा बहुमतमा अपमं तमिलपितमादिमुतादिमा मानान्तविज्ञानं पाया दिमिरेपोः व्यपस्थापना सनी लिहिताना मिचिरिनार व.पा.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·करणम् ] पदयोजनिशाण्यातपा। समिदिप्रमात् नयवहारोप प्रपम्येन इति भावः । उपनयनिगमने दशंपति-गिनु सानामि तस्मादन्य इति । भनम्याचे विषयत्वानुपप. विस्प बाधकमभिधाय शेयतराभावात् मंधानस मदोषवापति बाप- पानरमाहपुग्यःम्पति । विक्रिया कवादिलक्षणा इत्यर्थ ।त्यदुनं चेति । भयावानियावादिपूर्णकदोपत्र प्रामोनीयर्थः । भवतु स्वार्थना इत्या विषयस्य स्वार्थवाभावं स्टान्नेनोपपादपति-नच तयोरिति । मुगामवेदनाविधिषयोरिन्यर्थः । दरामनो स्वादन्या शेपियंस टपपादिनमुपमहानि-तस्मादिति । जानुपसंपग्धमार-युगकद. मिति..॥ पत्र प्रतियुद्धोऽमि वाप, ममा परमयुगमा तव इनि तापमययो. घयत्याचार्य दयाह- तं गुम्याच-एवं तर्हि सार्थस्सं चितिमचान परेण प्रयु- ज्यमे । नहि चितिमान् परतत्रः परेण प्रयुज्यते-चितिमतवि- तिमदर्थत्वानुपपत्तेः समत्वात्प्रदीपप्रकाशयोरिव । नापि अचि- तिमदर्थत्वं चितिमतो भवति, अचितिमतोऽचितिमचादेव म्यार्थसंबन्धानुपपत्तेः । नापि अचितिमतोः अन्योन्यार्थत्वं. दृष्टम् । नहि काटकुट्ये अन्योन्यायं कुर्वाते ॥ ७१ ।। तं गुरुरिति । ननु नितिमतोऽपि परावं किं मन्यात् इनिपेत् त्रय कि चितिमान् चिनिमय., किंवा भचितिमा पनि । मायेऽपि स्वय- भवसाय:चितिमदनराया था। मायः एकस्मिनुपकार्योपकारकमावलक्ष- । लस्य मयाधिवत्यायोगादित्यभिप्रेय दिलीय प्रत्याइ-चितिमत ति। समरवान् भन्योन्यस्मिअन्योन्यातातिशयाभावादिषः। द्वितीयं दूषयनि- नापीति । भचितिमय वितिमत इति पूर्वेणानुपः । पचितिमतो जाय जमवादव दोषिषानुपपत्तेः इति ऐवर्थः । मामूनहि मधेननाना- मपि विनिमयरवं तेषां अन्योन्यायंता निमिति म भवेत् । अतः किमिनि चेतनोऽध्यक्षः स्वायः कस्यते इत्या रविरोधाम्मेवामिलाह-नाप्य- चितिमतोरिति ॥ ७॥ ४.सा.४

·No text on this page.

·- प्रकरणम् .] पदयोमनिकाप्याख्या। ५. पररपतम्यम्वरूपेणेनि परिवं मम परग्यावचिवान् भवान् तत्र प्रतिदि. पपज्ञानकषान पर कूटस्थशिस्तभावता इति संशयो आपने इति शिष्य- प्रभमुग्धापयनि-- इत्युक्तः शिप्य आह-भगवन् , अपगतः त्वत्प्रसादात् प्या- मोहः किंतु मम कूटस्थतायां संशयः कथम्-शदादीनां स्वतः सिद्धिर्नास्ति अचेतनत्वात्-शब्दापाकारप्रत्ययोत्पत्तेस्तु सपा प्रत्ययानामितरेतरप्यानविशेषणानां नीलपीताधाकारवता म्यतःसिद्धरसंभवात् । नसाहायाफारनिमिगत्यं गम्पो इति पायाकारयत् शब्दाचाफारत्यसिद्धिः । तथा प्रत्ययानामपि अप्रत्ययालम्बनपस्तुभेदानां संहतत्वान् अपतन्योपपत: स्वार्थत्यासमवाद-परूपप्यतिरिक्तप्राहकग्रादत्वेन सिद्धिः शम्दादियदेव अमंहतत्वे सति पतन्यात्मकत्वात् सार्चा:पि अहंप्रत्ययानां नीलपीतायाकाराणामुपलम्धेति विक्रियावानेव टस्थ इति मंशयः ॥ ७४ ।। परयुगा शिप्य आदति । भएR प्यामोह रत्यनुपः । पातला. मिणी लिहियोगमा शाप दनि तागु तामम. पितु गुर. पति-कमिति । पापा त्यगुण : मलिftar म निषादादीनामिति । वामदारूपासकालारियाः पनि रामविकास मत पुरण मानि विवादम् । nit पनि, नहा-दापाकारप्राययोरपातु पामिति । निशिलिए पापा मयपहचान र सानिमाला इति शामितमITTET Rथे शिरोति-प्रत्ययानामिन्यारभ्य सिद्धिरिषरतेम एतरेत ध्यानानि विशेषणानि पारपान का तेलपारेरण पवान् प्रत्यपारी बातएर परोपरा विमानीलपीतामाशातारा मार पाया घागरापालन भोगना । मनिरामपुर-ला.

·No text on this page.

·रणम् २] पदपोज निकाम्पाया। तं गुरुरयाचेत्यादिना ! मंशसायोगे हेतुमाह-पत इति । पः परि- मी चित्तारितस्य कोण पविषयमाहारष्टं तमाएकमात्मनः स्वयसाक्षिणः सकाशासावर्तमान मन्याय परिणामित्वमपि सम्य पावन- पनि इनि प्यापकविल्योपाः परम्पायमिदी निभय एव युनोम मंशय दत्यर्थ । उनमेवाय तिरेकायाहिं विदृष्दछुपाति-यदि हीति इदानी प्रहनिमयपार्थपोलोचनया उपहाया पूटम्य इति विस्वामिनि शिप्य. सामुमाश्यनि- तत्राह-उपलब्धिर्नाम यात्वर्थो विक्रियय उपलब्धुः कूट- स्थात्मता पेति विरुद्धम् ।। ७६ ॥ तादेति । उपोपपर्गम्य लभते धातो कतरिनो विपामा भाद. पंप कियावान कियायाधोत्पतिविनाशवान्तकारि रिपारा. हिसमित्यर्थः.. क्रिपद प्रनिमूनभा , कनैद र प्रत्यपाय सत्र मुरूप इनिमामिल नियमः । वरनायो' सविता माने सविता प्रकाशपनीत्या গেমিথ্যা দেখ মন থাংনঘাংঘাথে iron- भंवमेव पुनमित्याह पुर.- नापात्यर्थविक्रियायां उपलम्पुपनारान् । यो हि पादः प्रत्ययः स धात्यों विक्रियात्मकः आत्मन: उपलध्यामा. सफलावगान इति उपलब्धिशन्देन उपचर्यते । यथा डिदि. मिया धीमारफलायमानेति धान्वर्धन उपचर्यते सन् ॥७॥ माधारयति । मं बिनोति-यो दिपार तिवारी एरिपरिणामा प्रनिवि भवति गानि मलयः। मनु औरणप द्रायापार मामल परिणामपहिरनमायोपरत परिणा- बमिति नामधारया दिभियामक निविदRE महि मदादिकम् निरोशन पातरमपरिणाम घरे विलास भालोरया मोरविकारस्य । तातीलामः परिणामिधास्पदा नि - पुनगिरः सदा NिIN

·No text on this page.

·प्रकरणम् २] पदयोजनिशापाया। उपपादपनि-छिदि ऐचत्यादिना । हिदिक्रियायाः पंचविक्रियाबमान. रसव पीडो धारवर्ष. उपम्भिशदोपचरितोऽपि भामोपराधिविधियाव- सामवेदिनि पोजना । जिदिक्रियायाः माईधीमावपर्यत वषर भारम- मोपम्धिविवारपर्पना पलाधिपादरियर्थः ॥.an उपपः वरूपणेर फाल्दा विवक्षिाया रानामनुगुणा भयवस्थापि, किंवा उपाधिवशाल इति विषप्य भाचं दूषयनि- गुरुम्बाच-मत्यमेवं स्थान यदि उपलब्ध्युपलब्धोः विशेषः। नित्योपलब्धिमान एव हि उपलब्धा ननु तार्किकममय व अन्या उपलब्धिः अन्य उपलब्धा ॥ ७९ ।। गरपमेपमिति । विदोषी भरा। नित्यशन बारमायावृतिः । मात्रपदेन भेदाभदमतान 'मझामपन एव', 'प्रज्ञानं मम' याविधुति- मासिक मार-दति । पकायामाह-नतु नार्षिषेति ॥७९॥ पभमतवं नहिं पावापावचममिति लिया हाने- ननु उपलब्धिफलायमानो धात्वः फमिति ॥८॥ मन्यिति--000 पाश्चिमाफलस्वोपचारोपापापन नं. भारपा पक्षा- नामविभूमिवार- उच्यते-शृणु- उपलब्ध्याभागालावगान इत्युनं: विन धुनं तत् स्पया, नतु आस्मा विनियोत्पादनापमान इति मयोक्तम् ॥१॥ पिनि । भरणातील भाविभागोभावा सी. Inerपापा जीय निरचनामदेव पारामामालिया. भाषाभपना भासमानामा प्रमाला युपते । नियाज मार पाणवामान बरणगामालाविकायतें पुण्यते । सुभाए. भोपवापिलानामवियो बरि लगनमिव पार. मा भोगापुष्प ना मेरे लिलिमा म्यानु. गममाण TETTEभापति भासमा भाइस' wifree

·No text on this page.

·५. प्रकरणम् ] पश्पोनिकाय रति हारते-किस्थिति | विज्ञासो. तर प्रेक्षायन उमानवधान - भागनुभयोपनिमितकं संभाव्यत इभिमेन्य मोनामिनि परिहानि-- अधिपति । पड़ा भापं परिहरनि-सत्यमिति । मारना स्वानुमवाददादावान् । माह सयो ममानायरामो मापने इन पनि-किरियति भन्योऽनुभपराध इतरमाइ-अपितितिदेव पपापदाप्मनः मरूपानवभागाविधानियन एवमnfrin हमादि भतरमविभामः परमाऽनीति सचिवोऽयमितमाम. यस्पनियावर १८५॥ रानी भन्यायपाक्षिनया भवायाधर्मापनि पुन: TAL प्रतिपादयितुमाअपगुथापयनि- यदि मगवन , मुगुम इस मम विक्रिया नालि कथं स. जागरित 11 ८६॥ यदि भगनिनि । मारिने मनि तपाया वसभावमूने पानि पति- सं गुमायाप-किन्यनुभूयते त्वया गततम् ॥ ८७ ॥ तं गुपपाति-पामिति । पाते भवत. ना नानुभय. माने भवत इल.. अनुभूपमामादकीय सतनानुभाममामा नि भार-- पाढम् अनुभवामि, किंतु पिरिउपपिन्छिप नतु सत. धम् ॥८॥ वामिति ।। ८८॥ वं गुरुवार-तर्हि आगन्टर स्वत न वारमभूने, पदि सवात्मभूत पतन्यमरूपम् मय:सिरे संवत एर स्माताम् । पि ममजागरित न प आरममा प्रभिधारित्या पास- दिवन् । नहि पस पामरूपं तत् तमभिचारि घम् । मन

·No text on this page.

·प्रकरणम् १] पदपोज निकाध्याया।
मागादित्ययोचाम । चैतन्यवरूपस्य तु आत्मनः स्वतःसिद्धः
अन्यानपेक्षस्वं न केनचिन् वारयितुं शक्यम् , अव्यभिचागत्९१
नेति । नयं । मेवं बमुचितमिन्य कथं इति चेनमा-पश्यति ।
पारोचनपेयर्थः । वस्तुम्बमावे पालोरयमाने चतन्यग्य आगनुबाबु.
पप: भवं धनुचित इति धारापः । मनु सुपु रारिरूपम्प चतन्य-
म्यादीनान जामदादी दर्शनात भाग नुकमेव चतम्य पालोपयामि इनि-
पेत् तत्र वनाम्य, कि निरपाधिकविम्वरूपमेवागन पश्यगि, किंवा मय-
भाविकारकदिवायुपहित, इति विकरुप भाध मापार-चतन्यम्यम्
पेदिति । मानिकप्रशम्य चन् नयबापमागन्तुक परपमि मा
पग्य, पंप्यापप्रमाणशाला मपि तनम्यम्पमागनुपर-
मि, वाम पातेमारि सामः । भम्पो दा कति मंचतन्योऽपि भूतोऽपि
गनुपादिषयः । भपं भाष.-चतम्यम्य भागनुमा पतम्येन पृमने
किया तम्पेन । भापः । वप्रापरदे मन्तिवियोधात् । मयपण
सदेव पपने, अमिधारया वा सिधारा प्रियने, भापि भयतापेम
भम्पतम्यस्यागकर प्राय यावय अवाप्यसिद्धः । हिनापः ।
जाप विधीमप्रकाराला पिकवायोगान । बत्तः नापं नागक.
मिनि भुनिश पति-पता परपति पश्यम् तर पनि मर.
पिपरिलोपो विधा भविनाविवान मनु दिनीयमसिनोमयभित्र
पापश्येत्' एपमापकल्प अनुपपरया निराय निी तपापारमेन
निराकरोहि-संहतरयादितिानपनाविशारगिपाधिमालस्य नु मेह-
तवापरावादर पूर्वमेयोपादितमिति मेदानीस्पतिवनमाला-
स्पयोचामति । वापि भुनितिर पायेनं पुनः भोलार
पशुपान मनमा मम्मी विज्ञानविताला विजानीयाः थापा ।
भामागुनिया पालनपायापाः मण्यारपाप्यतया -
नग्यममारयोः राहिवरूपमाहाकारे माहिर निस्कि: साभी
मितम्यनमा पिरति उपमहानि-नयम्यरूपम्प पिति
उनमे पुषपनीलोपाjिामदापति-
ननु प्यभिचागे दर्शितो मया गुपने न पश्यामीनि।९।।
मम्पिति॥ ९॥

·उपदेशमाहमी गाभाग ।। टिम्यापारमयोर- उमर मप्रमाद - न । व्याहनत्यान | कथ व्याघातः पश्यनम्नव न पश्यामि इति व्याहनं वचनम् । नहि कदाचिन भगवन , मुपुतं मया चैतन्यं अन्यद्वा किचिन दृष्टम् । पथ्यन नहिं मुगुम त्वम् । यस्मान् दृष्टमेव प्रनिपंधमि न दृष्टिम । या नव दृष्टिः नन चत- न्यमिति मयोक्तम् । यया त्वं विद्यमानया न किचिन् दृष्ट मिति प्रतिपसि मा दृष्टिः स्वतन्यम् । नहिं सर्वत्र अव्य. भिचारान् कुटम्थनित्यत्वं मिद्रं म्बन एव न प्रमाणापेक्षम् । स्वतःसिद्धस्य हि प्रमातुः अन्यस्य प्रमेयम्य परिन्छिनि प्रति प्रमाणापेक्षा । या तु अन्या निन्यापरिन्छिनिः अपेक्ष्यते अन्यस्य अपरिच्छित्तिरूपस्य परिच्छदाय मा हि नित्यैव कूटस्था स्वयंज्योतिःस्वभावा, आन्मनि प्रमाणन्त्र प्रमातृत्व वा न तो प्रति प्रमाणापेक्षा, तन्म्यभावन्वान् । यथा प्रकाशनं उष्णत्वं वा लोहोदकादिपु परतः अपक्षन अम्यादित्यादिभ्यः अतन्य. भावत्वात् न अम्यादित्यादीनां तदपेक्षा मयंदा तन्खभाव. त्वात् ।। ९३॥ न। व्याहतत्वादिति । व्याहतत्यमेव प्रश्नपूर्वक विवृणोनि-कथमि- त्यादिना । नहि कदाचिदिति पुनः शिष्य प्रश्न गुरोरुफि । परयन् दृष्टा इटिमानेव व मुषुप्त इत्यर्थ । यस्मादित्यादि उनुपपादनपरो प्रन्य. पटाय । मुषुप्त मया किचिन्न दृष्ट इनि उस्थितम्य परामशानुपपस्या माधुप्तानुभवस्यावश्यंभावात् , तदा करणोपमहारात भागन्तुकानुभवासंभवात् स्वरूपतन्यमनागन्नु क्टम्पारमम्वरूप सिद्ध मिग्युपसंहानि-ययेत्यादिना । चतन्यस्य स्वत सिद्धमुपपादयति-- स्वतःसिद्धस्य हि प्रमानुरिति । हिशम्दो लोकानुभवप्रसिविधोतनार्थ । यतासिदा प्रमाण निरपेशायनव सिदः प्रमाणप्रवृत्तं प्रागेव प्रकाशमान । पश्यस्तहीति ·प्रकरणम् ] पदोजनिशाम्याया। इति पावन । विधम्य प्रमानुः पाप्रमेयं रा तय itiefs नि मनि प्रमाणापेक्षा मातृम्बरपनि मनि स्थः । पान अम्यग्य परिपितिापम्याननम्य परिदाय भरमामनाय निता मा.रियार मन्या परिमंजिदपेयाने पाहिपाधव । पनो लिलामायापोनित समापानि योजनाको प्रनि पम्पाटपनियवि प्रति मानिरिपे विपये प्रमाणवेतायनानिधएकलयापारामादे प्रमाण पेशामायापा- भयन्येषाप्रमाणाधाप्रमावरेशावामीय सभा:-तरण- निप्रतिविम्बित विनम् ममाणमिन्यने । निमदमकाणमितीत भमा पम् । तदुभपं प्रमेपावमामपमये भानपभापमा भाति तथा पनि प्रमेय पुराणादिप्रसादमाग ममा. ग्रता ममाणारा भवति, भमपामारहा, भमुपएनेश पला माय ममान-प्रमाण-ममेवानामवमारकममा सिद्धिति सम्प पिरामिन्यायविदामना नि भावभावां प्रा. मनराशाबाशयमावला नम रानोमा बुद्धिमारोहपति- यथा मकानमिति ॥3॥ मनु संविदा प्रमाण नियमापनि- अनित्वप एप प्रमा म्पान् न नित्यत्र इति घन् ।॥ ९४ ॥ अनिस्याय पेति ॥१४॥ भापति प्रमाक नया RET एकमया सामजित समापन- न । अपगत: नित्यानित्यत्ययोः पिशेपानुपपने नहि अवग: प्रमान्य अनित्या अवगतिः प्रमा न नित्सा इति विशेषः अवगम्यते ॥१५॥ गापगरिति । Retiremarriनि राति- पनाम: मानिमियाममा था- पातु भRaat गाते मिा: १५

·No text on this page.

·प्रकरणम् ॥ पदयोजत्रिकाम्याया। प्रमातुभेद प्रमाणापेक्षासिद्धिः कस्य प्रमित्मा सात् । यस्य प्रमित्सा स एव प्रमाता अभ्युपगम्यते । तदीया च प्रमित्सा प्रमेयविषयव न प्रमाविषया । प्रमाविषयत्वे अनवम्याप्र- सहाद । प्रमातुः तदिन्छायाय तस्याप्यन्यः प्रमाता तस्याप्यन्य इति । एवमेव इन्छायाः प्रमाविपयन्वे प्रमातुरात्मनः अन्य- वहितत्वाश प्रमेयत्वानुपपत्तिः । लोके हि प्रमेयं नाम प्रमातुः इच्छा-स्मृति-प्रयत्न प्रमाणजन्म-व्यवहितं सिद्ध्यति नान्यथा। अवगतिः प्रमेयपिपया या । नच प्रमातुः प्रमाता स्वस्य स्वय- मेव फेनचित् व्यवहितः कल्पयितुं शरपः इछादीनामन्यतम- नापि । स्मृतिश्च सर्तव्यविपया न साईविषया। तथा इनडायाः इष्टविषयत्वमेव न बचावतिपयत्वम् । मर्षिन्छारतिपयत्वेऽपि हि उभयोः अनवम्या पूर्ववदपरिहार्या स्यात् ॥ ९९ ।। प्रमानुदिरयादिना । भयमपी-पानु जातसया भज्ञाततपापा साक्षितपय विषय एपेनि यिोगदारिदशालाये Affreyaमा गतस्प हातपयवहारसिदघे पत्य प्रमिसोपचते स एव सदा ममाता प्रमा. नयापाराथप एयुष्यते । तत्र मसानु: पमिरिधेत प्रमाणापेक्षा स्यात् तपाल प्रमिसा स्यात् तर समस्या, ममामिला सदिया, भम्पारिएका वा धापि मोपपश्यते नि पायेमागोपा निगा सामानुपरमात्मनो नियनि-पदीया ति । वि. पापिया पर पोपिस्सिा या हिपाप गुणप्रभामभाग वर्मला पEET परमि AM ममानुपये बरामलिदाय भयपाएप: पारा - मलीनता सापामा वारि सिम्यापेक्षा तयार स्पा एमालामार-प्रमाधिपाय रति । मारमहरा- भिमनि-अध्याय इति सामाEिTTRIER-ए.

·No text on this page.

·मकरणम् २] पायोनिकायाया। . न, अरगन्तुः अवगतः अवगन्तव्यविषयत्वात् अवगन्दृषि पयलं च अनवन्या पूर्ववत् सात् । अवगतिश्य आत्मनि स्थनित्यात्मज्योतिः अन्यतः अनपेक्षव सिद्धा अम्यादित्याधु- प्रकाशवदिति पूर्वमेव प्रमाधिवम् । अवगतः चतन्यात्म ज्योतिपः स्वात्मनि अनित्यने आत्मनः सार्थतानुपरति कार्यकारणसंपातवन् संहतवान् पाराध्य दोपवत्वं स अबो चाम । कयम् । चतन्यात्मज्योविपः म्यात्मनि अनित्य स्मृ त्यादिव्यवधानात् मान्नरसम् । ततस तस्य पवन्यज्योतिष प्रागुत्पत्तेः प्रध्वंसाधोवं आत्मन्येव अभावात् पारादीना- मिव संहतसात् पाराध्य स्थान् । यदा च तन् उत्पर्म आत्म- नि विधवे न तदा आत्मनः मासम् । तभावामायापेक्षा आत्मानात्मनोः सार्धसपरार्थससिदिः । तस्मात् आत्मनः अन्यनिरपेक्षमेव नित्यचैतन्यम्योतिष्ट्र सिद्धम् ॥१०१।। मायगम्नुरिति । अवगनुपातिविषयले स्वाभारियापदायो. गार वामनरावयतिरिकपा रायम् । सपा बरवस्था बनाएनी. माविस्थाविहिनी प्रत्य-अयगनियेति । म पुरल मोति: माय मोतिः'एपोग्य परमो 't विज्ञान विज्ञानविपरितोपो विपतेहलादितः भायो मिलमा. पत्तागमा मापुष्णाारसामगनिरूपे अवग युवायपेक्षाभाचार शासनम्बता सभ्यरि मा दो भारी-अपगते. तम्यात्मग्योतिप इति । चामेशपति गुमति- कथमित्यादिनाएयाद एया िािर- ग्यायोतिर मातापारमारियालम यात- दा-ततति । भामा भागपिNिरसरा संसदमागमाला- दायेति । तम्बायोति en: ITHILA NET

·No text on this page.

·पदयोगनिकायालया। स्वाबायोगात् प्रम प्रति कनवानुपपत्तेः सुम्पपा या जानापोः उभ. पोरपि प्रमातृवस्यपदेवायोग्यावार परम्पराम्यासेन यहारमय मिभ्य. मामलोपाधिपधेऽपि प्रमारपमिति मिथ मनि समकाममारे इनः ममानवशवकाश, कुरु मनभासमसाइनसमाप्रमा- जापति IN एवं फूटस्थानियवान्यायोनिया अम्ल करपाधिसंबधालयासमापारिक না ঘর বানী কাবাৰি ধনি দুনিয়াবি বীমা पनि--- अशाह शिष्यः- नित्यावगतिस्वरूपस्य आत्मनः अपिक्रिय- साद कार्यकरणः असंहत्य वक्षादीनामिव बास्यादिभिः कर्वसं नोपपद्यते, असंहवम्बमावस्य च कार्यकरणोपादाने अनयम्या प्रसज्यते । सक्षादीनां तु कार्यकरणः नित्यमेव संहवसमिति पायाधुपादाने नानवस्या सादिति ॥ १०४ ॥ अाति तक्षादीनामिषेति । यतिरकत: तक्षा का मामी साधविदोष' wwोपपयने त्यत असंहस- स्थमापति शाvिer शिशोनि-तक्षादीनां विति। म. पस्थासादिनिबन्ध इतिहासमात्यर्थ.... असंतस कानात् माममोऽपि सहता शिपायपिपिता पस्ता बस कहाभाव इति पत्रव्यम् । साय: प भारमनःपूरपर रसायनशापोनिया समसामति मा मिनीयमीयोति- इह तु असेहतमभावस करणानुपादाने कर्नुले नोपपत इनि करणं उपादेयम्, सदुपादानमपि विक्रियेवेति वत्वाईते करणान्तरमुपादेयम्, तदुपादाने.पि अन्यदिति प्रमातुः मात- ये अनवस्सा अपरिहार्या सात् इति । नव क्रिपर आत्मानं कारपनि अनिम्तिायाः स्वरूपाभारान् । अथ अन्य भा. त्मानं उपत्य कि कारएदीति पेन् । न । अन्यस सवासि. -

·No text on this page.

·।
प्रकरणम् .] पदयोजनिकाल्या।
सिदित इत्यन्योन्याभय इति भावः। द्विवीय मत्साह-नहीति । भार
मचेतनं मारमाम्यवाद शम्दादिवर इस्पर्ष । परमाणकं मत सिद्धमिति
पावन् । मतः सत्तारपूलोः भाग्मसापेक्षय पुनः तप्रेकवर्मभव हनि
भारः । सम्मादीनामनाममापेक्षमिहिकावं पूर्पोक्त भारति-शम्पादि
सर्पमेयेति । एष मीमांसा निराहता एवं क्षेत्रातिरित्तोपीरो:.
बगलामपा प्रेरकालीति नेपापिका पार्षन् भारमाश्ययावेतमाया.
मुमाने व्यभिचारप्रमक्ति पारपनि-अपगतिधेदिति । ईचरो पनमः
भारमभियो म भनि भरगत्याश्रयत्वात् मत्लगारमवत, प्रत्यनुमानामुगृही.
तायाः 'भसमामा मम' इत्यादिश्रुतेः । भारमनाभ्यो नमोनम
चामभून रंगो देहादिभिः असेहतः स्वार्थः स्वत: पाम इति
क्रिपादोपः। अतः भा'मन व विभ्रममात्रमिवधी । राममोजा.
लपमरि मायाताम्मेवेति म चापि कम्पपरमार्थ मिल भाषः । नमु
भवालामपरवात् कथं पसंहनावाहिकापतो बादः प्रातस्यापि भा.
लापमानात लोकायतमनं मार-मचेति । दिमाग.
वामप: पम्पमामा परारिप :.1.00
मनुप दादा बापवमानमत्ययापेक्षमिटिकावं, पारसा मनुष्योर
परपामि जानामि हनिमशालमाभूपतते-
मनु देहसावगती न कथित् प्रत्यक्षादिप्रत्ययान्तरं अपे.
क्षते ।।१०६ ॥
मम्पिति॥१०६॥
अनुभवमात्रीमोनि-
पाटम् । जाग्रनि एवं स्यात् । गृतिगुपायोस्तु दहस्सापि
प्रत्यक्षादिप्रमाणापेक्षा मिदिः तय इन्द्रियाणां पाना एष
दिशदादयो देहन्द्रियाकारपरिषता इनि प्रत्यक्षादिप्रमाणा.
पंधव हि सिद्धिः । मिझिरिनि १ प्रमाणफलं प्रगति प्रो.
पाम । सान अपगतिः कूटसा मसिदान्मम्मोविसरू-
पैवि॥१०॥

·No text on this page.

·पदयोनिकायाख्या। यद्ययं भगवन् ! कूटस्थनित्यावगतिः आत्मज्योतिःस्वरूपैव स्वयंसिद्धा आत्मनि प्रमाणनिरपेक्षत्वात् ततोऽज्यतः अचंतनं संहत्यकारित्वाद् परार्थ येन च सुखदुःखमोहप्रत्ययावगनिरू- पेण पाराभ्यं तेनैव म्यरूपेण अनात्मनः अस्तित्व नान्येन रूपान्तरण, अतो नास्तित्वमेव परमार्थतः । यथा हि लोके रज्जुसर्पमरीच्युदकादीनां तदवगतिव्यतिरेकेण अमायो दृष्टः एवं जानत्म्यमद्वतमावस्यापि तदवगतिव्यनिरकेण अमावो युक्तः एवमेव परमार्थनः भगवन् , अवगतः आरमग्योतिषः नरन्तर्यभावात् कूटम्यनित्यता अतभावश्च सर्वमत्स्यभेदेप अपभिधागन् प्रत्ययभेदाय अवगति प्यभिचरन्ति । यथा म्यमे नीलपीतापाकारभेदरूपाः प्रत्ययाः वदवगति प्पभिपरन्तः परमार्थतो न सन्तीत्युच्यन्त एवं जाप्रत्यपि नीलपीतादिप्रत्य- यभेदाः तामेवाचगति प्पमिचरन्तः अमत्यरूपाः मयितुमईन्ति । तस्याथ अवगतः अन्यः अवगन्दा नास्तीति न स्पेन सरूपेण स्वयं उपादातुं हातुं पा शरयते अन्यस प अभायात् ।।१०९॥ वयं भगपत्रिस्यादिना। हे भगर, पये प्रत्यगात्मता परल्य चादिवियोषणावगत्यामसहिन समानुपादिधर्म पन' : प्रमाण- पक्षावार पामार्थता प्रमानुरभारे प्रमाणण्याप्पभाषा तरपेक्षसिरि म्, सनः मन्दगाममः भन्यता पारपरोपकारिभाषन महल ध्यपहारमा हावार परार्ध चेतमा म्यप्रतिभासमात्रगिरं बार- अनुममियः । ननु गुबगुलमोहापरिन्देव सिप मारजनमोरमा रिकाबावामावषमतावामिनि सोदामपाररोनि-मधेति । थेग मामान पुषबमोदिपावनस्पेस पार्थ भोगो नाचने वर मारमा दल पवार सापन् । सामनायेब मायना सतरेख, नामानामा । M: परमातोमानिसमेष राति मारले

·No text on this page.

·प्रकरणम् ] पदयोजनिझाम्याख्या। गुरणोक्त शिष्योऽपि अनुमनुते- ओमिति ॥१११ ॥ ओमितीति । इतिशम्दः प्रकरणपरिसमाप्सियोतनार्थः ॥mn ॥ इति फूटस्थाद्वयात्मयोधनामकं अपगतिप्रकरणं द्वितीयं घिवृतम् ॥२॥ - ॥ अथ परिसंख्यानप्रकरणं तृतीयम् ॥३॥ पभोक्तविद्यावतः कृतकृयावान् न किंचिद्विधितः अनुटेपनि इयुपपा- दितम् । तत्र पोषं विज्ञानवतामपि कपाचिन् भेददर्शनवासनावशात् निर्यातस्थप्रदीपवत् निलं विज्ञानं म भवनि नदा ते शानदायाय परि. संख्यानं माम वक्ष्यमाणमनुचिन्तनमनुष्यमुपदेष्टमारभने- मुमुक्षूणां उपाचपुण्यापुण्यक्षपणपराणां अपूर्वानुपपपार्थिनी परिसंख्यानमिदमुच्यते अविद्याहेतवो दोपाः वामनःकायप्र. तिहेतवः-प्रवृत्तेच इष्टानिष्टमिश्रफलानि कर्माणि उपचीयन्ते इति तन्मोक्षार्थम् ॥ ११२॥ मुमुक्षणामित्यादिना । मुमुक्षूगो परममुपसममियतामित्यर्थः। भवि. चामूलकावान कर्मणां तनिवृतिमनरेण भापतिकनिहायसंभवान् पर्योपा- जितकोशः भपूर्वकर्मानुपमानिस भविधानिदृस्यवोपपत्त्यत इति भवि. पानिवृतिद्वारा तदुभयमियनामिप्युत्तरविदोषणाययार्थ. । परिसरमानानु- धानमयोजनमाह--अधिधातयति । भविद्यादेवः निदाम पीते तथा। दोषागपादयः । तेष दागादीको व्यापारो पतितः सयापा. राप द्विविधर्मभातम् शास्त्रीय साभाविक पतिपयनुष्यमा अपनीयत इति यनः अतः मोक्षार्थमविचारागादिभिवम्भमर्मतला. मित्य परिसंख्या कार्यमित्यर्थः ॥१॥ परिसंहपानमार मोपलमपति- तत्र शन्दस्पर्शरूपरसगन्धानां विषयाणां योगादिग्रामसान् खात्मनि परेषु वा विज्ञानाभावः, पामेव परिणतानो पथा

·No text on this page.

·मकरणम् ] पदयोजनिकायास्या। ग्मनिमित्तविहेपः उपम्यितो भवति तदा अवरुपानेष्टुयादिविकारोवपरि- हाराप अनुचिन्तनीयमुपदिशति- वत्र शब्दादिभिः उपलभ्यमानः पीयमानो विद्वान् एवं परिसंचक्षीत ॥ ११ ॥ तत्र शम्दादिभिरिति ॥ १४ ॥ उसमेव विषय विभग्य प्युपादपति- शब्दस्तु ध्वनिसामान्यमात्रेण विशेषधर्मा पड्जादिभिः प्रियः स्तुत्यादिमिः इष्टः अनिष्टैश्व अमत्यपीभत्सपरिमवायो- शादिमिर्वचनः मां हवस्यमावं असंसर्गिणं अविक्रियं अचलं अनिधनं अभयं अत्यन्तसूक्ष्म अविपयं गोचरीकृत्य स्पष्टुं नैवा. ईति असंसर्गिसादेव माम् । अतएव न शब्दनिमित्ता हानिः पृद्धिर्या । अतो मां किं फरिप्यति स्तुतिनिन्दादिप्रियाप्रियत्वा. दिलक्षणः शन्दः । अविवेफिनं हि शब्दं आत्मत्वेन गर्ने मियः शन्दो घर्धयेत् अप्रियच क्षपयेत् अविवेफित्वात् , नतु मम विवेफिनो पालाममात्रमपि फर्नुमुत्सहत इति । एवमेव स्पर्शसा. मान्येन तद्विशेपेय शीतोष्णमृदुफशादि-ज्वरोदरशूलादिल- क्षर्णय अप्रियः प्रियश्च फैश्चित् शरीरममषायिभिः पाहागन्तु- कनिमित्तय न मम काचिन् विक्रिया पृद्धिहानिलक्षणा अस्प- त्विात् त्रियते प्योन इव मुष्टिपातादिभिः । सथा रूपसामा- ज्येन विशेष प्रियाप्रियः सीप्यअनादिलक्षणः अरूपत्वात् न मम काचित् हानिः पृर्षाि नियते । तथा रमसामान्यन सदिशेपय प्रियाप्रियः मधुराम्मलपणकदुनित्तकपाः मुटपु. दिभिः परिगृहीतः अरमात्मकप मम न काचिन हानिः . दिर्या क्रियते । सया गन्न तसिपः ·। - उपदेशमाहमी गद्यभाग ।। [परिमंथ्यान- पुष्पाद्यनुलेपनादिलक्षणः अगन्धात्मकम्य न मम काचिन हानिः वृद्धिा क्रियन-अशब्दमम्पर्गमरूपमव्ययं तथारसं नित्यमगन्धवच यन्' इनि शुनः ।। ११५ ।। शम्दस्यिति । ध्वनि अव्यक्तवर्णविशेषी नादमायमित्यर्थ । विशेषध. मैरिन्यम्य व्याख्या-पड़ज़ादिभिरित्यादि । मा कम्बभावम् इत्यन्य विव- रणार्थानि विशेषगानि-असमर्गिणमित्यादीनि | उन्महत इनि इत्यत्र परिसंचक्षीनेत्यनुपन । किच य एव इत्यत प्राक्कनो अन्य स्पष्टार्थ ॥१५॥ एवं तावच्छन्दम्पर्शरूपरमगन्ध मामान्यविशेपम्प न हानिवृद्धिर्वा ममेति तैरनमिभवं अनुचिन्तनीयमभिधाय इदानी शब्दाद्यनुभवमनुचिन्त- नीय दर्शयति- किंच य एव बाह्याः शब्दादयः ते शगंगकारण संस्थिताः तद्राहकैश्च श्रोत्राद्याकारः अन्तःकरणद्वयतद्विपयाकारेण च अन्योन्यसंसर्गित्वात् संहनत्वाच मर्वक्रियासु । तत्र एवं सति विदुपो मम न कश्चिन् शत्रुः मित्रं उदासीनो वा अन्ति, तत्र यदि कश्चित् मिथ्याज्ञानाभिमानन प्रियं अप्रियं वा प्रयुयुद्धत्त क्रियाफललक्षणं तन्मपैव प्रयुयुझने मः । तस्य अविषयत्वान्म- म-'अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयं' इति स्मृतः । तथा सर्वेषां पश्चा- नामपि भूतानां अविकार्यः अविषयत्वात् 'अन्छेद्योऽयमदा- सोऽयं' इति स्मृतः । यापि शरीरन्द्रियसंस्थानमात्रमुपलक्ष्य मद्भक्तानां विपरीतानां च क्रियाक्रियादिप्रयुयुङ्गा तजा च धर्माधर्मादिप्राप्तिः सा तेषामेव नतु मयि अजर अमृते अभये 'नैनं कृताकते तपतः', 'न कर्मणा वर्धते नो कनीयान-', 'म पायाभ्यन्तरो राजा', 'न लिप्यने लोकदुःखेन बाह्यः' इत्या ..

·-- प्राणम् । परपोजनिशम्पादया। पद्वारयानि विस्तरयः समीक्षितच्यानि समीक्षितग्यानीति ११६ इति श्रीमउंकरभगवत्पादकृती उपदेशसाहस्पा गद्यप्राधः समासः || किच य एयेति । एष शरीरेन्द्रपारित परिणम्य पिता मत:करणपदिपपगुलाधाममा र परिणमग्न हया तपमार-अन्योन्येति । पक्रियागुमायान् । भूयकारिन्दा रिय: । ततः किल्लत भार-तत्र सीसि । भनभाविकानाभेर मशियाने पति विदुषो मम सर्वपिणाविवारियाक्षिणो मिकिारण पबित्दादि विद्यत इति चिन्ता पनि रिमिपाशानिमि- तासाभिमानान् मम प्रियमपिए वा शिपायललम मत मधोनुमि पण तगाव प्रपद्धने नस्य विषपादार शिपायगोमा पनि सहिनि पोजमापाचविषयावे मागमार-अप्पत्तो पमिति।जवि काल्विाम चिन्तयेदिनि रममाणमाह तथा परपामिति भमारेपानापामा सन्दिप भाषागुपधारागों मणि तत्रा-पापीतिरीरसंम्पानोपने पापन्तिम मानम् मी चममाभिमानामावान् भामनमायादिलक्षण मषि सोनि me kyमेलमेश पपाधि लाभ पा सयामापानि प्रमाणमा-भममित्यादिमा | चिशी मामा मामला र सतत विमपिना भरे सम्ममानि समानामनिसिपी -अनारमपानुनधति । तस्यामि मार-आगम मतिमामात्ये प्रामाणिक पतिय पयासी मा प्रमाणमय गुशागतीचमिया-पानीति- विधाप्रतिपादन पनि तानि विमरो गातोरसंहार- पुनः पुमा लोचनीमाया तितासमातिमा ॥इति परिकल्पाममा नाय पिवृतम् ।। पदेशसापामा RA दामोरापना भरपा महामगिहरे। मता राम विलापमmeer संपून तापर .

·श्रीमच्छङ्कराचार्यप्रणीता उपदेशसाहस्री। i श्रीमद्रामतीर्थविरचितपदयोजनिकाव्याख्यायुता । पद्यवन्धः द्वितीयो भागः २ उपोद्घातप्रकरणम् १ यग्राभ्यस्तमिद सवं मेयमात्रायविद्यया । भाति नो भाति यग्ज्ञानात्तदसि प्रम चिरमुखम् ॥ ३॥ तदेवं सर्वोपनिषदर्थसारसंग्रह गययन्धप्रबन्धेन सक्षेपतो युक्त्योपदिश्य पुनरप्युक्तमेवार्थजातं पद्ययन्धप्रवन्धेन सोपस्कर विस्तरेणोपदेष्टुकामो भगः पाम्भाष्यकारः पधमन्यारम्भे प्रभप्रतिपापपरदेवतानमस्काररूप माई कृतं शिप्यशिक्षासोकेनोपनिवभाति- चैतन्यं सर्वगं सर्व सर्वभूतगुहाशयम् । यत्सर्वविपयावी तसे सर्व विदे नमः ॥ १॥ चतम्यमिति ॥ वर्म सामान्यत: प्रसिराय नमः । प्रदीभावो भूयारि स्वयः । तस्य विशेषजशामायां लक्षणमाइ-विर इति । सर्व देतीति सरितमं । सर्वसमन भूतं भवविदित्यनामक जगदुश्यते तस्म सांवयं सदा सविनुवासनपिसचामायण प्रकारापरस वित् । हीरा समचारहो। सतध भाति, मनी परभीनसमातिमतिथिta प्रिय इति सरासर भवतीति भाषा एवं अगमाति - ·प्रकरणम् .] पदयोजनिकाम्याख्या। स्थितिसंहारनियामकाधेन सम्मात्रतया ताटस्म्येन लक्षितस्य स्वरूपलक्षणं वदन् सर्वविषय वेदनाश्रयतया सई विश्वमिति दोषिकादिमताशा पार. पति-नेतन्यमिति । यतन्य चितिम्बमाव ज्ञानस्वरूप तस्मै इनि पत्त- प्यपदयोः सबन्धः । विज्ञानमानन्द मझ', 'सत्यं ज्ञानमनन्तं प्रवादि. अनिम्प । माचिरस्वमावस्य घिदर्मकता युज्यते ।। सपनुप्णस्वभावक अलमुष्णस्वधर्मक भवाति भावः । चिदेकरसस्यापि सर्वशरवं मायोपाधिक म्यावहारिकमित्यनवधम् । ननु चेतनोऽशुपरिमाण इत्येकदेशिनो, मध्यम- परिमाण इनि दिगम्बरा मम्यम्ते, भतम्नस्य सर्व विषयसंसर्गाभावे कथं सर्व. शस्वम् । प्रकाशो हि सावित्रादि. स्वसमट एष प्रकाशम्यवहारतुर्मासंगष्टे विषय इत्यत माह-सर्वगमिनि । 'नित्यं विभुं सर्वगत', 'भाकाशवासग. तश नित्यः', 'स पर्यगायुक'मित्यादिश्रुतिविरोधादणुपरिमाणवादिकाप- मानवकाश इति । उत्काम्त्योदसिंडोपाधिकरवप्रवणाय तेम स्वाभाविकदि. भुषार्थकधुतिबाध इति दिए । ननु सर्वगमित्युक्त सर्पमम्यत्ततं च पक्षा. ज्य दिनि तप वस्तुपरिदप्रतिभासालाहयादिवादिमसवालमातीविनाती. पमेदवरवं मास मियत माह-पर्वमिति । 'सर्व परिषदं मम', 'संसर पदपमामा', 'भारमैवेदं सर्पमिलादिभुतेरित्यर्थः । अनेन सर्योपादानवमु. कम् । पादानं हि स्वकार्य सर्व व्यामुवमापकं भवति नानुपादानम् । दोन संसश्यमानमध्यापकमेव भवतीत्यतः सर्वोपादामन्यास मिलमि- प्रापसारमपमपि जीवामावृतं जीवस्व मरणोऽमिडावात नप. संसार संसारिभादेन विरधर्मवतोयं संभवति पहननुहिमवदित्यत भाह-सर्वभूनगुहाशपमिति । सर्वभूतामा स्थावरजामामा गुहामु इरिषु होत इति सम्भूतगुहारापम् । गृहा अस्या ज्ञानशेषतपदार्या इति गुहा दुद्धिः ।गते संधाणार्यस्य पातोरिरूपम् । सर्वप्राणिपत साक्षितया निर्विकार वर्तत इत्यर्थः । तथाच धुतिः 'योरेर महितं गुरापो पामे योमन्', 'चन्ता तिः पुरषः', 'सवा एष भारमा दितस्पतर निरक हरषामित्वाचा । तथाच तलावातदेवानुशाविस'दित्यादिमा सारेर पाणी बीदरूपेण प्रदेशभरणार भएमामा मेलादितादायधुबमो. प्रपो जीप धार्यते । रिधर्मसंसर्गप्रतिभालरापिनियनो - साहि. भोल

·No text on this page.

·-- प्रकरणम् ] परपोज निकाल्याण्या। ममापय्येति ॥ वेद पानी प्रभावियो बा प्रचाम इत्यन्यपः। मामिति जिजामोरपस्थिनिसमय उसः । मनि जिज्ञासाप्रतिप्रयोजक गुमानधनुष्यसपल्यानन्तर्यमुष्यते । तयाच विद्यकयराग्यशमादिसाधन पन्य मुगुक्षामाशमान प्रभारियो साक्षाप्रतिपादयितुं जानकार पदः प्रवर्तत इस्पर्श । कुतोऽस्य साधनसंपत्तिरित्यपेक्षायां कर्मकाण्डोतक मांनुशानजनियुटिदित इत्पमित्याह-समापश्येत्यधेन । दारायाधा- माविका इनि विदिनशियामायोपणक्षणम् । नियमितिकमायभित्तोपास मास्पा: माधमप्रयुगा विधिविहिताः पर्वा. क्रियाः समापथ्य समाति प्रापस्य कर्मकाहामनानुध्यपमर्माणि प्रतिपाय पितो चंद इति संबन्धः। भय भाव-वंदो हिम्मत प्रमाणभून प्रकाशको निखनिरनिशप पुरपामधषमानस्य तदुपाय मृपयन सोसपाह मयतमानस्यापि तममम. मागम्य तारार्थसाधनं प्रत्यक्षादिभिरनवगम्यमानगुपदेष्टु भगतने । नित्यनिरनिरायपुरुषार्थ मोक्ष एव मान्य इति मोक्षोपायनिपाइने पेदना. मगम्यते । धुमिनी पात्र भवतः- पेदा पपदमाममन्ति', 'मा वीभनि', ' मानपीन भागमा जमानामिनि, देख हमेव निमोक्षमा पाधादामतावज्ञान मे तमेव विkिransfनगणुमनि मान्य. पन्या विपतेश्यमापे' तिपुतेन मागुत-- करणम्योपदा पुन, नस्पताणसामीभावान् । भूतिय भवति नावितो सुमपिताप्रानो मारमादित. माशाम्तमानसो वापि मानेनगमाया. । भन्य कामोपनिनिवास्तिक्षपान नियानि माथि नवमं विशम्ने, तालिमपोगरूपोदमासमायामामविहीरेण ता. पायाने निकालापपरिमाणाविकारविरोगनिपूर्वमनुशापयति । नमें पापमपमुनि', 'कर्म ट्रिप्पने गरे', 'भविषपा एमा. भुने रिनभए एर धर्मानहानत्य पर प्रयोगम, पाम्परा परमपुराधों. या सर्मथा पितृकोक' यापुचः पितृलोकात प्रयोजनम्, भारोपणा यावा । भानु पर्मल भाति । विदितम् । तर मुरेशाचार्य:-ATY. भाम्बामोreferent | भो भरमारयते इरिगरिए MINIभिशारादिसमरिन साभाविक

·No text on this page.

·मारणम् .] पदयोजनिकायाया। पामत्वमविश्रमं पपा स्यात्नया नियमहत्तोऽनादिकालमारम्य प्रवर्तने भयं मपक्ष इत्यर्थः निम्मादहिवार्थानां कर्मणामनिलफमावस्य होके पर- वादामुष्मिकफार्थानामपि कर्मवाद नित्यपानानुमामात् नपयेह कर्म- चिमोलोकधीयत एवमेवामुत्र पुण्यक्तिो कोकः धीपन' इति धनुषा लामिभुनेश अक्षय सानुमाययाजिनः गुहन'मित्याचवाइधु- स्वालम्बनेन कर्मफलनियावाशामकार्येति भावः॥ नम्वेवपि न मोक्षार्थिनोमानेन प्रपोजनमनि, यो गारनि- मिगाना फलभोगानम्तर मादी निमिनाभायामितिषम्पायमा इनि म्यायायवारयावाममोक्षम्पत्याशाज्ञानमूगावातमणमिय. पनुपरमामयभिचाह- अमानं तस्स मुलं म्यादिति तद्धानमिप्यते । प्राविधान आरन्धा ततो निम्पस भवेत् ॥ ५॥ अज्ञानमिति । दाम्प वर्मप्रायविरमार्गमारागिमा फलभोगगमपेऽपि कर्मप्रवपापभावापुमभोगतामाविरमा पा मोक्षगिविरिति शिक्षामाह-ज्ञानमिति । अपम--- नीदारण माना जर पातामुपसभापति', ' एली. योson रामापा पुरषाय न् । पेमावि परमानेोm. मि बर्माण पुराणानीयापिनिगुनियोलान तप पूर्णानामत लक्षण मूलं पाहिनि तोलस्थानामन्य हाममायरि- रम यो न संपादनीयतयामिप्रेयने, मृलोमनमन्तरेण मोहर दारिला नि पोरामावि माधर्मबहामार्ग स्थिति मागणः । नरा देवमवितार लयालो भरियति', 'शाने माला भेग पानिमा ममः | माहिलपाशा Hit I'मारि पिनियोपोविज्ञामानोगतातो मानिधारमा तो. विषाnिim भोत्तर भारतीयालाहाल- TRAINIमरो मोमोनियः ।. जनुपर्मन शिरवानगर परिका मा Hanuts.

·No text on this page.

·. पदोजनियाया। ननु फर्म क्या नित्यं कर्तव्यं जीवने गनि । विधाया: सहकारिसं मोक्षं प्रति हि तद्न् ॥ ८॥ गनु कति । 'महि शिक्षणमपि जानु नित्यकर्मर । कार्यने Iri . निजगुण' रिति गायुगम्यायेमावदीनापि जीवना पुरपेण में मामेव । रिया यषा तथा निय समाचार्य का था- fীষ'বিগুলিবিনিশালি। তথঘীনামায়াম্মুগে বি এম সামপ্রস -সিগাধা (দি। ধিবাবা মানি লমূসায়াঃ wrमिलियनपभाषम् । दिपा प्रजेप्रायानमाला समु. पुणेषः । विषषायाम तिनीमा जाममय मोक्षण वायगमाक- পেল খালাসাইখাল খসিলামবাৰে • पामिशादाय लोपका नाम गुधीपन र भात ॥4॥ मायने जम्नुविधा बिगुज्यते | RATE Sor परया पारन लेमुमुधुमिः कर्म म पनि समार- पथा विषा तथा फर्म घोदितत्याविपतः । प्रत्यरायस्मृतमय कार्य कर्म मुमुक्षुभिः ॥९॥ या विवेनि । पारिया गुगुम कार्श तथा पिताम् । TREER चाभिएर गुजरिमा मन्दिो परिवार विमल में FADARमाचार এসঘাথধু পঃ গসি শোন মধ্যযশ ধর্ম जामियाभुतिरतिyिin' नामपि मिसानीलिमा... भी विधापा गाभिनवगुणमानिमि- गनु भुपपला विधा नापरिकपिपेक्षते। नाभिटोमो पंसान्यगुपयार्यो रपेक्षते ॥ १० ॥ पनि retter miner gururtant 'm theirawimirete- .

·No text on this page.

·G '

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·प्रारम् 11 पदयोगनिवापारया
बसम्मासमान भवितव्यमिति म्यामोपपायदानी पEr.
मसामनूप दूपति-
अमिष्टोमवदित्युक्तं तदमभिधीयते ॥ २१ ॥
अग्निटोमयादिति । शोकन
दूपणमुच्यत इति प्रतिज्ञा कोरेग पगमाह-
নামাৱাৰাৰাঘ ময়ঃ ।
विद्या तद्विपरीनादो हटान्तो विषमो मवेन् ॥ २२ ॥
भकति स्मंशोऽप्रिटोमारनेररसपाया नियमभ्यमन्द्रसर.
সবাবদিবি।য্য শ্বাশস্যশু ধৰ থি
परोति पापनिशदेव वीपचत्तरं भवती निभुनर्वियावारा वीर्यवत्तर-
फरविशेषमेमबार युटा महायपोत्यर्थ नव विधाया इलाह-विशे.
दिपिका कर्मबभाविपरीतम्पमानि यावत् । यथा बीनs.
मानिधनापा निरतिशयमक्षिकमाया विधाया म सहकार्यपेक्षा पुत-
स्वर्यः । यतएवं बमावभेदर कमविषयोरवोमिष्टोमाटावी विषमो पाटो
विद्वाननुरूपो भवेदियः ॥ २२॥
वैषम्यमेवोपपादयनि-
कृप्यादिवसालार्थवादन्यकोपहणम् ।
अमिटोमस्वपक्षेत विधान्यत्किमपेक्षते ॥ २३ ॥
कृप्यादिधदिति । शिष्टोमः सानिमय: marलाशयकोप-
हणमभ्य. भि. सहकारिमिर्दिहितोडीयावासभितापामादिरूपैरा-
अयमसेनि योजना । स रात: कृप्यादिवदिनि । पिधानियादी
पटोपखवार्य साधनविदोगोपचयः प्रसिद इसर्थः । विद्या निरतिशय-
सरवाइन्यमहकारिभूत कि सपेक्षने, किमपीत्यर्थः ॥ २१॥
यदुकमार्षविहित मनि मखदायरमृत्त प्रति हशाह-
प्रत्यवायस्तु
वस्व याहंकार इप्यते ।
अहंकारफलार्थिले विद्यते नात्मदिनः ॥ २४ ॥

·गोपारमोmum" HिT गो. rit Trtal THRAuri भाभा1िTH TIER- Fran tarit in । पम्मोन मममा. मधATrat maintiRATHITE गाय॥ ARTAIT A siaitaxt TTARATi नंगा माना जानापान पामोr. पाप पामयी मामा मामit- तमादमानहानाय मंमारसिनिारे। मारिपारिधानाय प्रारमोपनिषभियम् ॥ २५॥ नम्मारिति । दिपापा मेय. । मानना- मापज्ञाननिरामगिरोधिनग्या पिार मेगापितुमय पति- देरानभागः पाना। प्रशानदानम्य शिरम मंमाररित. पनि मंगारम्प नियमित सम्पत्रिनिम्मादि मिः । भडीय- समाम् । भोपनियो सनगपा घशाम्नप्रन्या प्रयुः ॥ २५ ॥ तरिकास्य मुग्योऽध इति शिक्षामा प्रम विद्यालय मान- सदेरिति ।। 'पतु विधारणगत्यरसाइनेयु' इति धातोपनीयुपसर्गद्वय 'पूर्वकप किप्रत्ययान्तसोपनिषदिति रूपम् । अस्त्यत्र धारवयंवरम् । सपाहि ये मन्दब्रह्मविदस्तेषां गर्भगन्मत्ररादिम्मुपतिपदपति शिथिलीकरो- नीत्युपनिपदिस्यकोऽधः । जिज्ञासोधोप समीपे न निधयेन प्रम गमयत्रीति द्वितीयः । तापविर्दा तु गादि नाशयत्येवेति तृतीयः । एवं सम्यम्पास्वयं- योगाद्वियवोपनिपच्छन्दयाच्या। तादायांद्वन्योऽप्युपनिषदुष्यते । लार्ज जीवन मितिवदित्यर्थः ॥ २६॥ इति प्रथममुपोदातप्रकरणम् । १चतन्यप्रकरणमिति टीकान्तरे पाठः, ·. प्रकरणम् ] पदयोजनकापाया। प्रनिपंधनकरणम् सदेव मुमुक्षोमीक्षमाधनमक्षाविधानिय ये दास्ताम्म सएपचने इति यिने पुनराशने । मनु वियोपजाय दानासम्भनदीपायने पर विद्योदय संभाग्यत REETमनि ममारिवामपक्षादिविरोधादाय. पासेनापि मापादयितु शयते, भमजाविधिगया प्रत्यक्षादेशावात. पजीपिन वागमप दुर्घावधि विधा पर प्रमाणनि मगाt बाधेत प्रarमनाsh Rana प्रधानुभयो । माधवलि बत बदलि- प्रतिपदुमशवयत्तानिनतीनि गपिनम् । इदं नादमिदं नाहमित्यद्धा प्रतिपयने ॥१॥ प्रतिमित्यादि । तिनमान काम सकरपति रित. मुरितं पदमता निषेधाधिश्वन मनिपर मापना. Finापित नाsत मिशयावाडा निपने An. पिलायन इति पोजना । उपभप्रकामभिपति---TRAINIK देहरूपनामामा, मान मरिमाणादायतमा ht कमभिचार ARN PORNt fam WITRIका मोब प्रो नशार परममिति मतिपतपः। बनेर विधामोदनाया MT निराहता । प्रतिस्माurnfraina पायापा-बायायोग्य नियति पिम् ... wai निजामगुणविकोपमपि , set - Ana- SHATREAMERIT रिवाशा, नव प्रमान मुहाभालानुस् গিন্নামছে বিধায়াশমিশাইখ খালা বা स्थमुपपारपति- অর্থবিমােমীখা থামায়। নিখিমীয়া ৰ ধনমানব মধু पपीरिति । Regirit मंगापूriranAOTIRAL ·. 11 R 1 ग पyar xn ' मा " trai 1. 1.yrirmमार्ग The Raut ANITTIMrinti ant. ( T+ 4 wn"TANT Iteml1HITRA Tattatri HTTrarte Hai territi HTTATRITIN- गदिमामला नी पनि । राक मग मितः सामनाया ॥ ३॥ rafialन । TOTALATHAARAI rimurt Irisuantit HAMARमुनामुपपने भतः प्रमratrinataniमम ममयभागार मोगरत पागमनम्ब पायावर पायो। समय मानाम्नामानवापारा, पहायरपिचार- मात्रस्य वापेशामापूम्पराममोत्तमामानेनावापनाच नो- पोन्य विरोधति यम् पनिषदामज्ञानमेव तारायंदम्मत्यन्ता- बायारादिन्याr-aiरांन झामामारान्त.सरणतिप्रतिभाटताप- क्षति शिरिपुल्यने मम् परामानोपलभितो दितीय इति पारम् । लपसिर परनिरपेठसमास्कृतिक मन वाध्यते । उशिरमांधायोग्य- चाबगमारफलरवान् । नहि फल वाध्यते । तस्य सर्वज्ञानसाधारणत्वास व्यवहार हेतुपकासवाचत्यभः । नित्यसिदस्याप्यस्य फलस्वं विषयाकारहति. व्यवस्वापेक्षयोपर्यत इति भावः ॥३॥ एवं प्रसारमज्ञानस्य वाक्यादनुरपचिशामुपवस्य पावल्योपपाइनेन प्रवृत्तप्रत्यक्षादिभिर्वाभ्याधस्वशां पोन्मभ्यंदानी क्यानिदमुत्पयतामिति क्षाया पदार्थपरिशोधनेनेति धातस्यान्तेनोपपाइपति- ·الهه = الم ·सापधभाग २३ [ईश्वरान्म- दासाचीश्वरोऽहमम्मीति मुमुक्षुनं धारयेदारमानं तावतो न प्रनिपग्रेत । ततस्तत्वमस्यादिवचनविरोधः स्यात् । 'आस्मेति रूपं गच्छन्ति प्राहयन्ति चेति न्यायविरोधश्च स्यादित्यर्थः । ईश्वर एवारमाहमसि नान्य इति चेद्धा- रयेद्विजानीयातदा न श्रुतिन्यायविरोध.इति योग्यम् । सा विद्या तिरोहि तभेदाकारप्रत्यग्नसक्यावलम्बिनी अन्यस्या अविद्याया निवर्तिका समूलसं- मारनिवर्तिकेत्यर्थः । 'ब्रह्म वेद ग्रीव भवति' 'ब्रसव सन्बह्माप्येती'त्यादि. श्रुती ब्रह्मज्ञानस्य ब्रह्मभावफलश्रवणादन्यत्वपक्षे स्थितस्य नष्टस्य वान्यस्या- न्यभावानुपपत्तरेक्यज्ञानमेव फलवदिति तत्रैव शास्त्रतात्पर्य न भेदे । तज्ञा. नस्याफलस्वात् 'अभ्योऽसावन्योऽहमसीति न स वेदेति भेददर्शनस्थ निन्दित्तत्वाच भेदश्रुतस्त्वनाद्यविद्याझल्पितभेदानुवादपरत्वाय स्वार्थे ताप- यमिति भावः ॥३॥ इतश्चाभेदे वेदतात्पयंमाह- आत्मनोऽन्यस चेद्धर्मा अस्थूलखादयो मताः। अज्ञेयखेड्स किं तैः सादात्मते धन्यधीलुतिः ।। २ ।। आत्मन इति ॥ अस्थूलपादयो धर्माः प्रत्यगात्मनोऽन्यस मिनस्ये. -वरस्य घेन्मता इशाः स्युसदारयेश्वरस्यानास्मभूतवादशेयत्वेसति मुमुक्षोर. स्थूलरवादिभिः श्रतिधौः किं स्थान किमपि । स्थूलोऽई कृशोऽहमित्यादि- वगतमान्त्यनिवृत्चरित्यर्थः । यदा स्वस्थूलवाविधर्मक ईश्वरोऽहमसीति हायते तदा सस्याप्यास्मरवेसति प्रतीचोऽन्यधीति: स्वामन्येच गृहीतायाः कारभलस्वादिधियो मोहमूलाया याधसिद्धिः फलं स्वादित्यर्थः ॥ २॥ 'कलियामा ओतच मोतति कार्यकारणारमकजगदाध्यप्रभोपररवे- शरस्पोपममात् एतस्य वा अक्षरस प्रशासने गार्गि' इति जगदीश्वरतया राये पराममान् भाई रट्रियादिना वस्वभावस्थनार्षकमन्ते च एत. मा सत्यक्षरे गाग्यांकाश ओत प्रोतः'स्युपसंहारादीश्वरपरवा मारण त्यस्साशेपस्यावधारिता, तत्र 'नान्यदतोखि मधोतमन्तृविज्ञाथिति दृस्याशुपक्षिवस्य प्रत्यगारमनोक्षरप्रसादयायधारित इतीधराममनोर. न पर गामार्थी पतसमारप्रसगारमन्ययवस्थूलत्वादिप्रतिषेधपरमिर अपमास्यमित्यभिप्रेसाहु-

·९०
-
परम्] पदयोजनिकाम्पान्या।
मिथ्याध्यामनिषेधार्थ ननोऽस्थूलादि गृह्यताम् ।
परत्र निषेधार्थ शुन्यतावर्णनं हि तत् ॥३॥
मिध्येति ॥ मतनम्मान्मिभ्यायामयाज्ञानमूलम्य निषेधा, निवृत्यर्थ
भरधूलादिमन्यगामविशेषणग्येन मृमनाम् । विपक्ष दोपमाह----
परति ॥ भग्यतादिवाक्य पात्र प्रत्यगा'मनोऽन्यत्र स्प्लायनिषेधार्थ
শ্বাপদ ? স ন্যায় নারী স্বাধ ও
माल्यादिधर्मयोगामिपेधान्त पानिग्ये सतीश्वरम्यश्वरवायोगामिपंधमात्रपर-
मेव वाक्य स्वादियय । तम्मादायमादिधर्मकम्यानामावायोगादीवरमायु-
पगतामेव मोऽभ्युपगताय इनि भाव. ॥३॥
किच प्रस्थगामनोऽन्यत्र धुवादिप्रतिषेधे धामाप्तमनिधो निपट-
बापनेति दोषान्तरमाह-
युभुमोयदि चान्यत्र प्रत्यगात्मन इप्यते ।
अप्राणो घमनाः शुभ्र इति चानर्थकं वचः ॥ ४ ॥
युभुमोरिति ॥ यदि प्रत्यगारमनो वुभुग्मोरामनय बोदुमिष्टोः
ममारियनाभिमतादामन इनियावन सदन्यत्र देहेन्धियप्राणमनमदर्मनि-
पेप प्यने सदामाण इत्यादिवचनमनयंक निर्विषय स्यादन्यत्र प्राणादिभस.
बत्यभावाप्रतिषेधय चारार्थयादिवर्थ ॥४॥
इति नृतीय परामप्रकरणम् ॥३॥
नत्त्वज्ञानम्वभावप्रकरणम् ४
ननु
यदिदमीधराभेदेनाग्मनो जान मोक्षमाधनमुनं तमोपपद्यते मंदि.
नानेकर्मसझावाकर्मणां पढ़ावायभावनियमातः प्रनिधिसभवादिति
अहंप्रत्ययचीजं यदहंप्रत्ययवस्थितम् ।
नाहंप्रत्ययवहशुष्टं कथं कर्म प्ररोहति ॥१॥

·No text on this page.

·३
1
.
प्रकरणम्.] परयोनिकायाया।
प्रति समर्थवादने प्रारमिफलभोगावसाने मनि शाम प्रतिवन्धरहित
समुपदुमन भवति । वर्तमानकार्यमपाकारिपारंटेशमप्यपदाप्य विम
माराम्ये ग्थापयदियधं ॥३॥
मनु मारम्पकमवशाजामिना भोग स्थावनाधर्मनका योग-
मिथितिरिति कथमुपपंचन, अजामकार्यवाविदोपारमयानामनिरता
पुनराधयाभाषेमावानाभाव पमावादियाशा विशेषमार-
आग्धम्य फल छन भोगी मानं च कर्मणः ।
अविगंधम्नयापुनी वैधम्यं नरम्य तु ॥ ४ ॥
आराधयति ।। भीगा जाम चायने हिपमादाय पर्मण परं..
तमोरविरोधो पुन इतरम्य वमा निम्य शिरमाणम्य रा
धनी विरोध एवंथार्थ । जय भार-शानद.
कारणामायमान गादियापेक्षमेश जायजे, मायामामागम-
बार । रासि नामकारणानुपपने. मयकारणभ्याम्यहवायो.
पानात विविज्ञान विदोरे गामापत्तियो मालामा.
पारमाय ज्ञाम गुपोजिशानमारभनपायुपगतम्यम् ।
तपाचारपांगम्यावश्यमावियामोगप्राकमinfrमाभिR.
सोममापालिकामं ममजाननिर्मिसियो भागमाप.
दाराभामांभिमाधारका निवर्तमायुपमान्यवाभानि म
Naशासपोर्विरोध भिमाकर्मणाममतापज्ञानी.
INISTRATIMIभाभारोपपते हामसार
ग्यामगुपचन क्षिति
मानो:पि होगो भोshant
wisterमाभिमान संभवासातरितमानसम्मोक्षानुपतिन
पार--
दहात्ममानपशन देहात्मशानायकम् ।
आत्मन्यय भयंपस म नेपामपि पत।
Tः सर्वमिदं मिदं प्रयोगोन्सामिरीरितः ॥५॥

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·उपदेशमाहनी पचभागः । [विशेषापोह- छिचा त्यक्तंन हन्तेन म्ययं नान्मा विशिष्यते । तथा शिष्टेन सर्वण येन यन विशेष्यते ॥१॥ छित्त्या व्यक्त नेति । यथाय स्टाम्नम्नया येन येन मनुष्यर वादिना विशेष्यने तेन मर्वेण शिष्टेन त्यहम्नानिरिमन पादादिना का बयमामा न विशिष्यते यथा हमछेदानन्तर हनवानहमिति न विशिष्टप्रत्यय. क्रियते एवमेव पादादिमान्मनुष्योहमित्यादिविशिष्टप्रत्ययो न कार्य इत्यर्थः ॥ In देवदयसमवायिधर्माणामारमनि व्यभिचारातरा'मा विशिष्य नमस्येतन्य इत्युकमनूप फटितमाह- वसाच्यक्तंन हम्तेन तुल्यं मयं विशेषणम् । अनात्मत्वेन तसाक्षो मुक्तः सविशेषणः ॥ २ ॥ तस्मादिति ॥ अनात्मस्वेन त्यकन हम्लनेति सबन्ध । विमतानि वि- शेपणानि नारमस्वभावभूतानि विशेषणत्वात् ठित्वा न्यनहम्नवदित्यर्थः । यस्मादेवं तस्मात् जो ज्ञानवाविवेकज्ञानवान्मयविशेषणमुकश्चिन्मदानन्द- मायास्मक एवावशिष्यत इत्यर्थः ॥ २ ॥ उपन्यायेन विशेषणानामनात्मत्वेऽपि नात्मनम्नद्वियोगोऽम्ति आगमा- पायाभ्यां सबन्धनैरन्तर्यादित्याशझ्याह- विशेषणमिदं सर्व साध्वलंकरणं यथा । अविद्याध्यासतः सर्व ज्ञात आत्मन्यसद्भवेत् ॥३॥ विशेषणमिदं सर्वमिति ॥ इद सर्व विशेषणं यथालकरणमलं कार्य- संबन्धेऽपि न तत्तादात्म्यतधर्मत्वबुद्धिविपयस्तथा साधु शोभनं युक्तमिति यावत् । इतरथा आगमापायानुपपत्तरित्यर्थः । तर्हि कुतो मनुष्योऽहमिया- दो तादात्म्यावभासतमाह-अविद्याभ्यासत इति । मोहादेव नथावभास इत्यर्थः । यस्मादविद्ययाभ्यसमेवात्मनीद सर्व विशेषणमतो ज्ञाते आत्म- न्यविद्यानिवृत्तावसत् बाधितं कालपयेऽप्यविद्यमानं भवेत्तथा निश्चितं भवे. दिति योजना ॥३॥ - ·- प्रकरणम् । पदयोजनिमाम्याया। ज्ञात भारमनीग्युन यादमा'मन उन मिनि मा म्यान या विशेषणादिवदनामस्वप्रयाश- ज्ञातवान्मा मदा ग्रामो यमुन्गग्य केवलः । अहमित्यपि यहायं ध्यप्ताङ्गममं हिनन् ।॥ ४ ॥ शनिवेति ॥ यमुपाय व्याशापोडा पो जाता यदा सर्वस्य स एवारमा म प्रातिपय । शिक्षण त्रिलो जाय. विशेषणेनारि हिल पर्थ लावामिन लिम्मात्रमलुमपा. मापतया पर्वानुम्पन बाबामनि विषपतो निश्रितप्रत्ययो भवेदिक भाष । ममियनुभयमानावापावामे पुण्यात मतमाह-मामि त्वपीनियमिमिनि प्रायममप मम्मे मनायम हिर. बनानुरूप हि एष नरपुम्यादावामन्यवभागमानेऽरपामियमभागमार. मो प्यामिकारिक सन्यामरतयामवायोगादिप भाममोहमपासवाभा पशुगदरप्परिणय त नितिन मुम्भ मापार्षबाममोम्यनिापेक्षा मत गिरिमापति- यावाम्यादिदमंशो यः म मतोत्र्यो विशेषणम् । विशंपप्रक्षयो यत्र गिद्धो शधियगुर्यथा ॥५॥ पापानिति ।। भामित्र termभास्यावलक्षणे नेहमको बोभा. रात्रि विशोषण यामागतप्रतिभा प्रत्यगामनि बिराए. तुवागमयमाभ्यो बारामिमनालारोपि. प्रभा विit wो प्यासिमिति कुपोषित पहप म निरोग्यनिरपेक्ष गिर पुनरमा । पपापलो विशेषणभूनाnfuगोयनाए निरो. भगो सरिर सामाप्यारासिंगे समदिराशे मादिक बसिहावापेक्षत rat. गतो... मम्मामोडमामा नि निरा. गाल मृhिgfrienreleast- ·उपदेशसाइनी पचभाग: २॥ [तुपाव- इदमंशोऽहमित्यत्र त्याज्यो नात्मेति पण्डितः अहंब्रह्मेति शिष्टांशो भूतपूर्वगतभवेत् ॥ ६ ॥ इदमंशोऽहमिति । अहमिन्यग्राहकाराचभामे य इदमंशः स नामा दृश्यावादिति निश्चित्य पण्डितस्त्याज्य । नमिसारमाभिमानो न कार्य इत्यर्थः । तर्हि कयं श्रुनि निर्देशम्तग्राह-अहमिनि । अहमति बाश्यार्य- निष्ठायां योऽहंकारांश उल्लिप्यते स भूतपूर्वगतेईनोभवेत् । भूता सजाता पूर्व गतिः प्राप्तिस्तस्या इति विप्रहः । अहंकारलय वस्तु नामाक्षिरूपमहामिति श्रुसोलिख्यत इत्यर्थः ॥ ६ ॥ इति पष्ठ विशेषापोहप्रकरणम् ॥६॥ - बुद्धयाम्दप्रकरणम् ७ एवं कृतान्वयव्यतिरेकम्य परिशोधितपदार्थतावस्य वाक्यादेव वाक्या- ज्ञानमुपपद्यत इत्युपपत्या निर्धारितमथं स्वानुभवावष्टम्भेन स्पष्टीकर्नु पर- णान्तरमारभते- युद्ध्यावढं सदा सर्व दृश्यते यत्र तत्र वा । मया तसात्परं ब्रह्म सर्वज्ञवासि सर्वगः ॥१॥ बुद्ध्यारूढमित्यादिना ॥ यमान्मया सर्वमभ्यारममधिभूतमधिदैवामि- स्यादिलक्षणं यत्र तत्र वा जाग्रत्स्वप्रयोरिहलोकपरलोकयो स्थितं प्रत्यक्षा- दितः शास्त्रतो वा यदुपलभ्यमस्ति तत्सर्व बुझारूदं बुद्धिवृत्तिकोटीकृतं सदा श्यते प्रकाश्यते तस्मादहं सर्वश्यविलक्षणत्वात्पर प्रपनातीतं ब्रह्मा- मि । सर्वशः सर्वार्थप्रकाशकः सर्वगोऽपरिच्छिश्वासीत्यर्थः ॥ १॥ ननु कथमेतावता सर्वज्ञत्वं पुरुपान्तरबुद्ध्यारूदेर्थे पुरुपान्तरस्यानुभव. स्मरणयोरसंभवादकस्सारमनः सर्वार्थप्रकाशकत्वासिद्धरित्यत आह-- यथात्मबुद्धिचाराणां साक्षी तद्वत्परप्वपि । नैवापोडं न वा दातुं शक्यस्तसात्परो ह्यहम् ॥२॥ यथात्मेति ॥ मारमनि सर्पव्यवहारप्रवर्तकतया आत्मसंवन्धिनी बुद्धि १ते टिवापरणमिति बा।

·प्रकरणम् .] पदयोगनिहायालया। मदिमस्यामा प्रचारो येषु ने मामबुद्धिरा भण्यामाभिपरपूलमू- रामदेहासकारतेषां माथी रोरो यथा जसथा परेनु परपीप्रविचार- वयसाक्षीमाभिभेदप्रमाणामाधान मस्येवमहलं जामरिसप्रति हितम् ।मयि सबैलप यातितासायमायर' मियातिधुने ग्यवेकशिबिदे- करसे भामनि सर्वप्रमाहुदिन प्रचारगोपाल प्रपन्य करितायागमा पुर: मम सर्पशावादीपर्य । पम्मादेवमहं समाक्षिाबेन सर्वाधियानवेन पसर्व सर्वगतनम्मादपोहमयमय दाम भवत्पत्र समातीति निराकणु नै यः केचितामठेवादा जानन किया था हामि শাধন বা ব । ছি বা কান্নাকাবিশি गमापर परमामवेयुपमहास- १॥ मनु अपारूद पर्व मनाइयो क्षेत्रन सदा दर्शनक्रियायो बाद पारिवानिदोपमाप्तम्नस्याना मावस इति नियनि- विकारिसमशुद्धलं भातिकत्वं न पात्मनः। अशेपपुद्धिसाक्षिलादुद्धियपाल्पवेदना ॥३॥ पिकारित्यमिति ।। माममो विकारि दिवसापरयामाt. रस पिकारमाभिवायततएव मारमनोगुदावं पागुणयोगिवान। Harगुणािमाक्षिा नापि भौतिपयमानो हपाविहीन त्पात् । चि मानो दिदापवेदना । पथा देहितारमोनिविषया पेदनानि मामनोदशपशिक्षिा संकुरिमारपरिकारादिसा- क्षिरधादित्यः परिविकार एबमा समर्शमेशा एयुपत ला. गर कमिशन मिस्किार प्रारमुपाद- मणी प्रकाप पापाकारतातपे। मपि संरस्य सर्वमातपनेर तन्मया ॥४॥ मणायिति । मणी सरितादिलक्षणे प्रामादिरशाला भरे सपोरेसनेमने पर Rm nfm. स्वामी विचमा किदिलानीचा पूरी सामुमादिना- ·सोममारमी पभागः ३ ॥ पर्मगोमिया गारगोना.. अमेति मिटानो भूगांगतो. सामंगा:मिति | मिया रापत प्रधि rian : पhिiIITnिt Ramuta Haran emit, नगर वारिया rinkur बाद पुलोसिपः 0 matram युट्याम्नप्रकरणम् हमाम्यम्यति सम्म गोपिनाय ज्ञानमुरापत पाया निमितमधं मानुभा णाम्मरमारमो- सुशारूद मदा सो दृश्यते यत्र तत्र या मया तसात्परं वा सवनथालि मगः युमारदमित्यादिना ॥ यमान्मया ममभ्या स्वादिष्टगं यत्र तत्र वा जामग्मायोरिहयोगारलो. दितः शापतो वा यदुपटम्पमति सयं बुमारूड सदा पयते प्रकाश्यते तसा सघाश्यविठशणवावर मि । सयंशः साधप्रकाशः सर्वगोऽपरिठिमशाली ननु कथमेठावता सर्वस्वं पुरुपान्तरवुझारूदेऽय' सरणयोरसंभवादेकस्यारमनः सर्वार्थप्रकाशवासिरिता यथात्मयुद्धिचाराणां साक्षी तद्वत्परप्वपि । नैवापोडं न वा दातुं शक्यस्तसात्परो घहम् यथात्मेति । आरमनि सर्वव्यवहारप्रवर्तस्त्रया आरमस १ति छित्तापकरणमिति वा । .

·No text on this page.

·Tyी गमग । पाम हिमानी 411 111 म.riform or m Trjागा नसम्म frim smTRAT मापागा- मानामा पान बुद्रा दम भाद्री मन्या नाम्नि विषयय । द्रष्टा यमात्मदा दश नमादान वियत ।। ५ ।। युजापिनि । TA TIRTH पर माछाभ्यम्माया गुदा ममा- यहरप भगमन । नामि य वामगा मापादी एय नामि । पासात मागमामाइया । ४ न पानी मदा मी. सप्यसम्पामु य न ममममा भिमगत । यम्मान मन. प्रकाश. मानापायभिचारमयभिचारिण मानुपनि सम्मान न विपत इति नित्यशुर एय प्रत्यगा मेन्यथ ॥५॥ यद्यपि देनममगतम गुदपमाग्मनी नानिदेनम्याभावानथापि विधा- विपाम्या सवधादशुद्धिभविष्यतीत्याशस वृद्धव विद्याविध नारमनम्नरसं- सर्ग इति शुद एवारमेत्याह--- अविवेकात्पराभावं यथा युदिरवनथा। विवेकातु परादन्यः स्वयं चापि न विद्यते ॥ ६ ॥ अविवेकादिति ।। न विद्यते विवेको भेदो भासमानतया यसिन् सोऽविवेको देहादावारमबुद्धि विपर्ययज्ञानमिति यावत् । तस्मादविवेकाप- रस्पासंसारिणः सर्वसाक्षितया विविक्तस्याभावमविद्यमानता यथा बुद्धिर- वैदिदितवती । अब यमासादेव चिदात्मनोऽपि भास्तियोगारसाभासा बुद्धिरेवाज्ञानविपर्यासाश्रय इत्यङ्गीकृत्य यया बुदिरवदियुक्तमिति दृष्ट- व्यम् । तथा विवेकात्तु अनारमापवादेनात्मनः स्वभावनिर्धारण विवेकत. स्मादिकादू परादसंसारिण. परमारमनोऽन्यो जीरः संसारी न विद्यते । ख्य चापि स्वाभासधुधिरपि सनिदाना न वियते । तदा प्रत्याग्रह्मभूनस्वारसा बस्से त्यर्थः । तथाच भान्तिसम्पम्मानयोर्षियाविषारूपयोरपि बुद्धितत्रत्वा- ·साणम् ] पायोनियामारपा सामनोधिगायोऽपीति भाष En पनि मलम पुचाराणम् ॥ . मनिविलापनप्रकरणम ८ मनु विधाविषयो: दिगमय तह मान्यमिरातप्रमामे हिदि रेव पुरवयं भोगार्थ ज्ञानाज्ञानरूपनामाचावाति वदनीन्याश ामपनुपूर्व मानुभवानुरोधेन माधिनमेव प्रमारमतानमा'मनः भवा माम प्रहाणाम्मरणापति--- चितिम्वरूप म्यत एव में मने ग्गादियोगम्तव मोहकारितः । अतोन किचिनव चेष्टितेन में फलं भवन्मयविपिहानतः ॥१॥ चिनिस्वरूप इति ॥ रमादियोगो रागादि निवन्धनो भोतावादिसं- पम्प मोहोऽधिक फदितमाह-अतो नेति ॥१॥ पमा विदोपराहिन्यातवपरितेन मे ममानाधिपानिशयप रिमपि पर मानि नमानयोपशम एवं युन इत्या-- विमुच्य मायामयकार्यतामिह प्रशान्तिमायाय- मदीहितात्मदा। अहं परंघन गदा विमुक्तवत्तया- जमेकं व्यवर्जितं यतः ॥२॥ पिमुच्येति ॥ मायामयकार्यता मिष्याचेष्टित विमुप्यासदाहिनाभिरर्ष. प्रयासानानि प्रशममिह मयि प्रवगामन्यायाहि प्रामुदि।भत्र माया- मयष्टिलासाहितसादाम्यामविद्यानिबम्धनावस्य मूचितावासात्यमत निरवकाशीता दिया। मनु किमिति प्रत्यगामनि मनमोहय जयते मसमानादिलक्षणे माग्येष कमालोयन इलाशाह-सदा अहं परम. प्रति । यत संदेवाह प्रसव तथासनि सदा विमुकवम्मुकश्यामि मनु मे मुसिन्धाभावादिति योजना। समय विशेषणं अम्माविसमतविकारपनि

·No text on this page.

·- प्रकरणम् .] पदशेअतिकायाम्या। मामास्वभावोपमित सर्वगमित्यादिविशेषण पर मौवाम्मीति योग्यम् । उपपादित प्रमामये फरितमाह-मात पनि ॥३॥ ममभूतर तप माहिस. फसामावेऽपि कनिम्मष्टया त्वासंबधित ममवाप्रति गुणभूनस्य प्रधानभूतस्य वा कम्पविदर्भस्य चिदुपयोगो भवि. यात्याशा मोऽपि मयि दुमपाद इत्याह - अहं ममको न तदन्यदिप्यते तथा न कस्याप्य- हमसम्यसंगतः । अमङ्गरूपोऽहमतो न मे त्वया कृतन कायं तव चाद्वयत्वतः ॥ ४॥ अहमिति ।। क एवाह शिम्बरूपम्य मम परमायंत. सजातीयविना- तापम्वगतभेद मानाभावात्ततो न मम गुणभूत किचिम्मत्तोऽन्यदिप्यते मृायते । तथा कस्यापि प्रधानभूनस्याह गुणभूलो मालि। कुतः । भसातः भनिष्पादितातिशयरवानाभनाधेयातिशयावाहित्यर्थ ।पतोहमसारूपोतो म में दिया तेन विमपि प्रयोजनमनि । विच स्वमेव माम्नि कुनम्नवेहित साफल वेस्याशयेनाह-तवनि । माम्वरूपज्ञानकल्पितायाम्नवाधिष्टानभू- समरम्मरूपन्यतिकाभावादभेद चोपकार्योपकारकरवासभवादल विकरुपनया प्रशानंद भयंत्यर्थ ॥४॥ हदानी प्रताधम्माचार्यस्य म्यानुभवमिदार्थाविष्कारकमकरणनिर्माणमा वृत्ती निमित दुखिजनदर्शनमजातकरणप न रवासादीत्यमित्याह- फले च हती च जनो विपक्तवानिति प्रचिन्त्याह- मतो विमोक्षण । जनस्य संवादमिमं प्रहप्तरान्स- रूपतत्त्वार्धवियोधकारणम् ॥ ५॥ फले ति ॥ भय जनो हेनुहारमके समारे विदोषणाससवानिति चिन्य विमृश्य तारजनस्य सोकस्यातः समारादिमोक्षणे मोक्षामामि- मध्यामसवादरूपं यं प्रयुक्तवाप्रणीतवानमि। रिमनेन साप- न जनस्य भवेदिति तथं त विशिनटि-सस्पेनि सानो पनियतन्यस्वभावतस तावार्थो महत्वम् । तस विस्पष्टपोधकारणमि.

·१२ - उपदेशसाहनी पद्यभागः२। [मुश्मताब्यापिता- यन एवविधोऽयं संवादसस्मारमाध्यमाधनविपर्यावलक्षणारसंमारान्मु- मुक्षुभिरयमनुचिन्ननीय इत्यभिप्रेत्याह- संवादमेवं यदि चिन्तयन्नरो विमुच्यते ज्ञानमहा- भयागमात् । विमुक्तकामश्च तथा जनः मदा चरत्यशोकः सम आत्मवित्मुखी ॥६॥ संवादमैतमिति ॥अज्ञानकृतान्महाभयागमान ।समारादित्यर्थः । यद्वा महाभयस्यागमो यस्मानन्महाभयागममज्ञानं तस्मादिति विग्रहः । भयहे. त्वज्ञानाद्विमुच्यन इत्यर्थः । कारण निवृत्त्या कार्य निवृनिमाह-विमुक्तकाम- श्रेत्यादि । चरति जीवमेव वन्धप्रतिभामरहितः सन्ब्रह्मण्येव विचरति । कृतकृत्यो भवनीत्यर्थः । मुगममन्यत् ॥ ६ ॥ इनि अष्टम मेनिविलापनप्रकरणम् ॥ ८ ॥ सूक्ष्मताव्यापिताप्रकरणम् : यस्य प्रत्यग्ग्रह्मणो वास्योत्थज्ञानेनाज्ञाननिवृत्या मुक्तिरुना तस्य सान्त रत्वेन निरतिशयसूक्ष्मत्वं व्यापित्व च यथा च खमित्यत्र सूचिनमुपपादयितुं प्रकरणान्तरमारभते- सूक्ष्मताच्यापिते ज्ञेये गन्धादेरुत्तरोत्तरम् । प्रत्यगात्मावसानेषु पूर्वपूर्वप्रहाणतः ॥ १॥ सूक्ष्मतेत्यादिना ॥ गन्धशब्दः पृयिवीशब्दार्थः । पृथिव्यम्बादिलक्ष. णारकार्यात्पूर्वस्मात्पूर्वमादुत्तरोत्तरं कारणतया स्थितेषु प्रत्यगामावसानेषु सर्वान्तरात्मपर्यन्तेषु पदार्थेषु यथाक्रमं पूर्वपूर्वमहाणत. कार्याकारापोहेन सूक्ष्मता व्यापिता च विज्ञातव्या । कार्यकारणान्वयव्यतिरेकालोचनया संभावनी येत्यर्थः । कार्येषु विद्यमानमपि कारणम्वरूपं तत्कार्याकारतिरोहि- ततया न स्वरूपेणावभासत इति सूक्ष्ममुच्यते न पुनः कार्यपरिमाणाम्यून. परिमाणयोगात् । तथा सकलविकारानुगतवैवोपादानकारणत्वाकार्यापेक्ष- याधिकदेशवृचिस्येन ग्यापिस्य च कारणस्य । तथाहि चतुर्विधभूतप्रामोपा. १रति चितिस्वरूपप्रकरणमित्सम्यत्र ।

·-- प्रकरणम् ] पदयोगनिहायादा कामपा विधी ना भूतप्रामे रममाणेषु रमते तत्र तपसमय- पचारादर्शनालोक्य, भादपेक्षा मामा तरयासपतित्वामापिका REETर्थोपारानभूना विषयमा भिटा इनि मोशनल या बापम् । कार्याकारोज भेशपनि सम्पदे प्रमागानि- EKापा राकाम्स म्पशिमिलाप गणशे सशामा वित. ধাকাগমারায় কার্যাবল । পাশাাাঁয়া पृषी लावधमा मापिका समिधारिता पुथिको 'सपर माससम्ममहम्मत सा दृषिष्यभर निभुती अल्परिणामविसरश- परवाच्यम्य दधिमारन्य एपियामाभवणारभरणाद पता- शायामन्तभूमौ मनोपसम्भाइमस्य च सदिलासाधारणगुणल খুবিধা থামাণকাৰবি গামিঃ বাংলামী पाधिकिन इन तमामहम्पाहा पृथिवी सपरिणामेति प्रलंपिया व्यापक सूक्ष्म प्रागुन पुरया मिदम् । सपा सचिवील तेजपा सका. रणन पास मोमोपशमागतापोगोलकादो सूर्यकिरणेपु पोप सपनामयाचा तेजपो माया मूक्ष्माय च प्रमियम तदपि पायुना प्रस्त मोदति सूर्योऽस्त पत्र नगी निमाणादा एक उदेति प्राणमेनिनिमुने कारपेवा पक्षणासाास्पष पराधीनप्रतिनितिमाच । वायुभाका मान ति मसिमे. । मरव दुधास्यासमेव सर्वत्र । तसर्व सत्तारपूर्तिम्या पाय- मेषानुभूपन नि पिमा स्योपादान तम्य पार्शस्तरेणानुगमार्ग- माबिरपादानकर मिदं निरपेक्षाघारकर प्रागुक्तपरिपाया मरतिपय सूक्ष्म व नियति । तदनेन सरिमाण सर्व स्थराशेमाल यह रिमपिपरा विचत हति तस्य परमगरमहापापित निजि सोम- सरपारपामेति स भाइयेदिति तात्पर्यापन मनु मनावतारमन सत्वज्ञानसिसियामाग्रियोः विधा. भैदिन अपमानवारियन भा- शारीरा पृधियी सावधावदामा प्रमाणतः । अम्बादीनि च तचानि तापयानि कृत्सशः ॥२॥ शारीरेति ॥ पाया प्रथिवी प्रमाणत: पीमाणतो मपति तावता.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·মাগো पदोमनिकापाया। থবান পথ ছন দায়ি কম ‘বন্ধ সমপাদান সামগ্রীহি সামারাসানি ও গুম খাবি হয় লষ্মাকি অল্প বয়ামথ যাবি না বিবিবায়োমী লী সিমা পাশি গবন। সী- এল : ২ যদি পথম ঘুমাবােধিসালেম ॥ इशिम्यरूपपरमार्थदर्शनप्रकरणम् १० ৰ্মী দূৰ প্ৰা মঘাহিমামলা গণিয়মা যাই রামঘামিবল সঙ্কযেথিবষয়নে ময়া ফিশ মামাম- दशिम्यरूपं गगनोपमं परं सद्धिमातं त्वमेकमक्षरम् । अलेपक सर्वगतं यदइयं तदेव चाई मत विमुक्त ॥१॥ বিসিবি শরিমাঙ্ক বিকৃতি। হয় ম্য- মাসিনি। বাঘমঞ্চ র য ব মামি স শিনুহাম। স্কা থলমারা যথ শনিবন্ধ প্রশানি বৃফি আদায় । এ পাহাঙ্কা বো: দিনে দেববন্ধাত্তা দিদি মারিশ্যা হোয্য ও নিশৱ: সুষ নিখগ্যামিম্বিত মিম এবং হিহীনাঈমকীনমবি খৱিষ্য: না पुरस्तिस्योर्ध्वमधव सर्वतः संपूर्णभूमा व आत्मनि स्थितः २ দিলু শুনি ? কারি মাধব নয়। মন্ত্রঃ মোছস, ই। গয়াদিলিপ কাম্য । "शुबमापविद्ध मिति मप्रवर्णान् । यसमाविनियामकाशि বিঃ ‘লী মনা .' সময়ৰেমায়' * ..

·No text on this page.

·- प्रकरणम् ..] पक्ष्यांत्रनिकाम्यागया। मुगमनाग्रस्थपतय दर्शनं न मेम्ति किंचिन्ममिवह मोहनम् । सवय तेषां पातीप्यमत्यतस्तुरीय एयाम्मि सदागदयः १४॥ सुपुमेति । गुरप्रायो नामय पक्षामा समाप तय मुसमानामरतो मे मम मियामीमियह पifth मानि। हमिय बपभूतमिति था, रितु मोहनमविवहा विधाया जामदा. निममिनि पोजना | माह ~नतिरेपो जामममि. दनान जामदायारूपाणी वा मन परतोऽप्ययावतो माय. योजना निमतोम्पनिरपेक्ष मा ममायनं चारण भागमायामि ददारिममियान नपा पामोनिया पुरणं मायने र गाय पाल। मदिरामा साcिhat संभवति भारत सिमभावयोगादाण्यानुपपत्तेमा पानिमात्रमादित्यर्थः । प्राधि एपले माया भागमाता मममम्पमिति भाव I am भनि r. दुरीप पानि । विधादिप्रयापेक्षया पानो मायालया। तयण सागितिमान्य विधादीmrarRT- प्रापवादप तो बनिरिन । परमपमेण felev थासाय! Refरयामपापोमायमाय एरपने पुमigante. खममी बोलपणा danRaigeमनी ॥ CURHAT Aliinanhar ETFROM we शरीरपून्द्रिपागरातन में न पाहं मप निर्विकारतः । अमायनोम सधव सनतरमपमसाः ग्यपतो दिस्य ।।५।। निalaARATHI TRANASut. मेकित Malafarmireonlin पमा परिमने कापले वा माता शर्मा राम । सिनामार-सोलो तितोमरमिया wr-- MITERATURE समाया Of utana ferreRRR Everetired. हमा ·१२० उपदेशसाहस्री पद्यभागः २। [शिखरूपपरमार्थदर्शन- शरीरादिसंततेश्यस्वेन चेन्मिथ्यात्वं तर्हि शुद्धवाविकियवादरपि दृश्य- स्वामिथ्यात्वं किं न सादित्यत आह- इदं तु सत्यं मम नास्ति विक्रिया विकारहेतुर्न हि मेऽद्धयत्वतः । न पुण्यपापे न च मोक्षवन्धने नचास्ति वर्णाश्रमताऽशरीरतः६ इदं स्विति ॥ मम विक्रिया नास्ति । न मे विकारहेतुरप्यति । ततः पूर्वनिरूपितादद्वयात् द्वयाभावादेतोः स्वतः परतो वा ममात्मनो विकिया नास्तीति यदिदं तरसत्यमित्यर्थ । तुराब्दः शव्यावृत्यर्थः । अविक्रियरवा- दिना विक्रियाभावाद्युपलक्षितस्वरूपस्वाभिप्रेतस्वात्तसिंश्च स्वसिद्धन शङ्का- वकाश इत्यर्थः । कर्म वा तत्फल वा तमो वा कर्मादिसाधनं वा विक्रिया- हेतुर्भविष्यतीति कुतोऽद्वयत्वमित्याशशाह-न पुण्येति । पुण्यादि नेति प्रतिज्ञायां हेनुरशरीरत इनि । अशरीरत्व तु पूर्वश्लोके प्रतिपादितमेवे. । त्यर्थः ।। ६॥ ननु यद्यपि शरीरोपादनत्वेन तद्धर्मकत्वेन चात्मनः शरीरवावाभावस्त- थापि शरीरेणाम्नि संबन्ध उपलभ्योपलम्भकभावलक्षण इति कथमशरीरते- स्याशा नैतावता सशरीरत्वेन फर्मादियोगितेत्यभिप्रेत्य पुण्यापुण्यादिमंब- न्धवैधुर्यमुक्तमुपपादयति- अनादितो निर्गुणतो न कर्म मे फलं च तस्मात्परमोऽहमदयः । यथा नभः सर्वगतं न लिप्यते तथा ह्यहं देहगतोऽपि यक्ष्मतः ७ अनादित इति ॥ यरकर्म समवापि तदादिमदृष्टं यथा रबारीरादि । नच परमाणुमनसोरनेकान्तो मनस उत्पत्तिभवणास्परपरिकल्पितपरमाण्व. नहीकाराय । यया यरकर्म समवायि तस्मगुणं टम् यथोममेवोदाहरणम् । तथाच सगुणरव मादिग्य नाम्यापक प्रत्यगारमनो व्यायर्तमानम् । सस्य दिपावरव मच्या यमादाय त्रिवनंत इति । क्रियायस्वाभावातम्याध्यपुण्या- चमभव इति भावः । कम पुण्यादिलक्षणं फलं तरमाभ्यं मुखद खादिरूपं फलंघन मै:नीत्यम्वय । नस्सादा परम उत्तम संसारिभ्यो विलक्षणः भयो निसिपः कियावावाभावात्तरमाध्ययुण्याचमभय इति विलक्षण यमु. पपादयति-यतिदिहगतो देवमात. तोपलम्यमानोऽपास्यर्थः । गाम.

·प्रकरणम् ..] परयोज निकाम्याया। होमूतरवादियः । समाचार भगवान् 'मनादित्याविणवात्परमामा- मयपः। परीरम्पोपिकलपन करोतिन लिप्यते । पया सर्वगन माया- दाकाशं मोपलिप्यते । सर्वप्रावरियतो देहे तयामा नोपलिप्यते' इति ॥ পথেঘাষানা বালা বনাবসালামলীঃ- सकृतपायसंभवाम्बुलः परमामय परिपूर्णता घेत्या भयं सारत- ग्यमतिमामोऽविधाविस मितो न परमाधन इत्याह- सदा च भूतंपु ममोहमीश्वरः धगक्षराभ्या परमो पथोचमः। परात्मतरवय तथाढयोपि मन्विपर्ययणाभिमतस्त्वविद्ययाen पदा ऐति पर इत्यनेमोपाधियश्यावाभावं पूषयति । मनोम मे दहा दिवस पायमित्यरायुः सम्येशिनभ्यापेक्षाधामran- TER पाह-राक्षराभ्यामिनि । भयवेश्वरयमेव साधयनि-an- क्षम्यामिति । हि यस्मारक्षराक्षराम्या परमोध्यसम्मादामुत्तम लम्वयः । क्षरनि नश्यतांति क्षरः आर्यवर्ग:म भरतीत्यक्ष पारणं मायापलितं विदाम्पो परमो स्यनिरिकः कार्यशारणादिभेदक पनाvिerमभूत इत्पन समः पुरषोतम इत्पर्य पर उत्तमोऽनपरोपामात्मनो त वल्पममिमिति परमामत महमेव सामाचत्य एवंविधामा गय हितविपरीतम्वरूपनिभास रयत माह--तपादयोऽधिपति। नोत्तरमेव । विधाविलम्वित पर विषय इत्यर्थः तयार भगतो. म बाविमो पुरी के साक्षर एवं सांणि भूतानि इटम्योऽक्षा इयत उत्तम पुरावाय. परमामयुराहतः । पो सोक- प्रमादिप मारपय Not Raraरमतीनोदसरादपि चोनमः। भतोऽसिहोर र प्रथित पुरषोतम पनि ताकिमविचाराधी व न्या. अविधया मावनयाप फर्ममिविविक्त आत्मा ध्ययधिः निर्मला गादिशक्तिप्रचितोहमदयः पितः परूपं गाने पचा पलम् . अधिपेति ॥ अविधा माता भाषमा नानिमान: बमोजिसन पुण्यापानि तारितमnirl:पको ·१२२ उपदेगमाइम्रो [शिमकारमान- सम्मादन्यपियंस्थानं वस्पनरहनोसामरहिनोम्याविः । अग्ला- शयः। विप्रायसायदाम्मेनिभुतिस्मृतीतिदासपुराणन्यापमिदम् । अविद्या चजहाजावारिमा। भतनयोखिमभाग्योः परमार्थन: मंथन दुर्घट पनि म्यिने नास्टियनन्यमान तावणाविद्याश्रय उपने। तथापत्यणुमात्रस्यापि प्रमशानुपपनिप्रसमान् । नापि कनधिहरच्छियमा- गरिरम्, अग्पिान्यनिरिगम्य तम्य कल्पनाया अनियन्यनरगन् । नम्मा. दविवानिरिकन्यपधानाभागादत्याधिमान दियाग्धपरिकशितान्धारत- दारमन्य विधादिकल्पनमिनि । अनपर मुनमलः सर्गशक्लिदोपहित इत्यर्थः । वंग्धि आरमनि क्या श्रोता मन्ना योन्यादिन्यवहार इत्या. সিপাল মহিলারামন্থন্যান্য স্থূন্য- चयप्रतिभामोन परमार्थन इत्याह --हमादीनि । म्पटमन्यत् ॥९॥ एवंविधारमतावपरिझानेमनि घय फललान्याह अहं परं ब्रह्म विनिययान्मदृक न जायने भूय इति श्रुतर्वचः । न चव पीजे त्वमति प्रजायने फलं न जन्मास्ति नतो ह्यमोहता१० अहं परं ब्रह्मति ॥ भह पर ब्रह्मति निश्चयेनात्मनि हा हान यस्य स योक्त. स भूप पुनर्न ज्ञायते शरीरवान भाति इति श्रुनेको विद्यत इति शेषः । तथाच धुनि• 'स तु तत्पदमामोति यस्माद्यो न जायते', 'पुरुषान्न पर किचित्मा काष्टा मा परा गति', 'अथ सोऽभय गतो भवति', 'ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवनी'ति च । धुतिमिदथें युक्तिमप्याह-न- वेति । उक्त समान्यन्याय प्रकृते योजयति--ने जन्माम्तीति । हि यसाद- मोहता प्रागुक्तवर्मना मोहराहित्य ततो हेतोन जन्मास्तीति यो- जना। मोहपदवाच्याऽविद्यामूलवाजम्मादिविकारस्य सदभावेऽभाव एवे. त्यर्थः ॥1॥ मोहकार्यस्वासंसारस्य मोहनिवृत्या निवृत्तिरेवेत्युक्तं तत्र किमात्मक मोहकार्यमित्यपेक्षाया तदाह- ममेदमित्थं च तथेदमीदृशं तथाहमेवं न परो न वान्यथा । विमूढतैवं न जनस्य कल्पना सदा समे ब्रह्मणि चाद्वये शिवे ११ ।

·पदयोगनिहायाया। १२९ ममेइमिति । प्रम दरयेनाः समभामाशापन मिमिति । पर होममायाम मिति । ततो ममेदमियादिकरना या पराप्येवं पपमपाका मानि वा भन्निवाति विमुखमा मम परस्थ वा मुशता मिया पेष अनम्य जम्मादियोगिनोऽनापामनिरोहिताम्मम्ममावस्य पा एषविधा सपना मा सदा ममे प्रमण्यये शिवे परमानन्दस्पेन च। পাশই ।। एक विचित्रस्य मंसारस्वामतारज्ञानेन नपान निष्पा निवृत्तिमुको पृटपति- यददयं मानमदीप निर्मलं महात्मना तत्र न शोकमोहना। तयोरमावे न हि कर्म जन्म वा भवेदयं वेदविदां विनिययः १२ पदयमिति । अयमदयारमाारमनीय निर्मल भावनाविपरीत. भाषमादिनिधरहिम यशान सस्मिम्मति महात्मनो पसभूतानां सोममोहना मम नाम्यवेयर्थ । बयाध म 'सत्र को मोह का शोक एकाधमनुपश्यत.' इति । तयो शोकमोहोरभावे तदुपलक्षितस्य सकारणभ्याशानम् नियमी बीजाभाव फलाभावन्यायेन सन्मादि पुनर्नहि भवेदिति बटार्यविधी विनिश्चय इस्पर्य । तथाष धुतिः 'मिपने ददय परिचम्ने समनया धयन्ने चार कमाणि सम्मिमा परापरे' इति ॥ पृथगुमपामवि: ATमाह-- सुपुतवजाग्रति यो न पश्यति द्वयं तु पक्ष्यमपि चादयस्वतः । तथा च कुर्वन्नपि निष्क्रियश्च यास आत्मविधान्य इवीह निधयः मुपुमयदिति ॥ नामनि विभावस्था दयतिपय मारवासनावशा. सायनयुलिनप्रपि विशेषतो न पश्यति। किंतु गुप्तवाप्रविलीनपत्र- प्रत्यगात्मम्वरूपेणेव पश्यतीति योजना । नत्र तुरश्यावत इति । स्थ भाभिसरवाहित्यर्थः । तथाच यथा पूवानाधमिक्षाटनादि पि नि. किया निर्विकारोऽश्यामम्वभावाविभागीय विधः समाग्मविरिसेप. ঘাবানশামায়াবনবিহানীঘাষ কায়দায়

·No text on this page.

·भारणम् ॥ परयोगनिमाम्याया। सापशिस्न्यिः । तो जानादेशाम्यावमितिका मुनिलित मा-मामालित इति पती पताम्यत्वमशान निराधनं न परमानव मलामहटिरमादिपावल RAग्मिास. মাষশালারিখিলায় মা ক স্ব স্বাসঘাবল। शाम चालवायादवोपरी मानास्तर साधनावरे पात्र एग्पत पनि भार मणो मोक्षपरम्पनं ज्ञानमहायवेन भोपपचने नियुक्निविरो. - एतापरमतत्वं न किंचिदन्यत्महायकम् । शानसति मुवन्छावं सलिझं कर्म पाधते ॥२॥ पतापनि ॥ एतावदरे मस्वमूताव'मियतरायसाधनमारमा शाम बापदनामधारयम्नी मुनि शासमुप्यते । तरज्ञानस्य विलि. दम्य सहायभूनममीनि धामटि समाधनं कर्म पावत इति योगना। सामना गर्मजात्याचमिमानामाये कुतः कर्म याज्ञानस्य शक्षाले सहापभूतं भवदिति भावः॥२॥ पानीमाथिमिलोष सामादिकं विपाद पश्यन् शानिन: कर्म म एटम एनुपाति--- सबैपी मनसो वृत्तमविशेषेण पश्यतः । तस में निर्विकारस्य विशेषः सात्कथंचन ॥ ३ ॥ सयामिति ॥ विदोषः कवादिलक्षणो विहितकर्मसाधनमात्यायमि- मानरक्षणसः। कवनेयापाः ।म कथंचन मे विकारः स्वादि स्व.तायत भाहलमविपेनि । अमिमानम्यता केवल साक्षिा মাল গত . * मनोवृत्तं पश्यत्यदिशेपेणारमेसपेक्षायो रास्तपूर्वक सदुपपाद- देवरसम्बमारमनो निगमपति- मनोवृत्तं मनव समाजाप्रतीक्षितः । संप्रसादे यासत्याचिमानः सर्वगोऽव्ययः ॥ ४ ॥ -

·No text on this page.

·vr

·No text on this page.

·- मरणम् परपोजनिशाना TERRINT प्रयम् .. मामन यादिप्रतिभामा सममतिमासम्मिपावागार एपमा प्रति मानिव मापेशापरवा भेदाभेदमानमा ममारोह भीषसि पिच मोमबार प्रमागमार- आपाप्रतियुद्धस सम्य म्बामाविक पदम् । उत्तं नेत्यादिवान फल्पिवसापरणा ॥ १२ ॥ आपेगादिति । स याणिमा रोपांचकार सोसम्यानिलि पुती 'मुसारो पालामा सोमराजविस्थाविमाणनाममिरामहितो मो. पिन पामिना वापिषमाण अधित इति निर्धारितसेन मारिपारि यस्पटिशमंधातविलक्षणः स्यूरसंघामारप्यन्य एकामेति प्रतिपक्षम् । मत. रविवारशामपायलम्यापेवाप्रतिकुल पदास मामाविक पर पामलक्षणगुलम् । केन । त्यादिवास्येन । पधात आदेशो मेनिने 'पारम्य 'सत्यप मामिनि माणासर्व तेषामेव सत्स" मियनेन वारयेनेलः सिविषयेण पितमायन्य मूर्तामूर्ततामना. भयरूपम्यापनेतृणा निधन । तिनतानि वीमा समनकारणकापी- रमोपाधिमसियाराममणि पपंवरित नेपः ॥ मेक्नेिवादिशाण निफियमानस्य कसितर भुरकोपादितमिसाइ- महाराजादयो लोका मयि यात्मकल्पिताः । सन उदयं विद्यादूपं पासनया सह ॥ १३॥ महाराजादय इति ॥ समे समावस्थायां महगामापो को पर. मयि गमन प्रपितामदेव बासनया सिमाभितया सह पं रूपं भूत वामून मयि पितं विद्या तयार अनिः यौष एवमुसोभूप पर विज्ञानमयः पुरुष' इयुपकम्य 'स यवतरस्वममाचरनि से हास कोका. मवेद महारागो भवायुनेव महामामण उतेवोधावर्ष गिनीति । इषारदेन महाराजावादेः स्वमरवस्थामायनो माये दिइस "एवमेवय प्राणाम्दीया शरीरे व्यायाम परिवर्तते' इत्युपसंहाम्ती शरीर- 3.सा. 4 --

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·मकरणम् २] पदयोगनिकायालया। सपेरदेवारमतादात्म्यमतिपत्त्या मूतः शासाचार्योपदेशेन होगः म्बामान. मम्यथा प्रतिपयते । मचाम्यया परीत्येन बुचाचपोहेन महामीति मरू पयापारम्बम घेतीत्यर्थः॥१॥ मनु मस्यक्षानुभवय धुनेत्राविरोधाय प्रत्यगाम्मन एवं कपादिधर्मवावं अमरूपत्वं वास्तु विमविदेशकरुपनया मूढत्वमास्थीयत इत्यत माह- त्वं कुरु त्वं तदेवेवि प्रत्ययावेककालिको। एकनीडी कथं साता विरुद्ध न्यायतो पद ॥४॥ त्यं कुर्यिति ॥ यदा शासाचार्योपदेशहीनो दुखाविपरीत्येनात्मपा- भाग्यं न जानातीति तस्य पदादिदेवाभावाश्मोक्षो मोपपद्यम इति सूचि. सम्पदार्थ विवरेन कृत्यं शापामाथे प्रतिपचे सति सामीति अमंल्पानादेवारमयायाग्यापरोदपामोक्ष उपपद्यत इति मसंगमानविष्यष. सामान्य परिहरति--रस पुर्विति। तदेदेति एकनीकी एकामिविये विरदी प्रत्यया एकाटिकावकावयाभाजी व्यं स्यातामिति दारतो पुस्तितो देखन्वयः । वथा कमिहात्मनि र तदेव स्वमिति पर्नुषाक. टुंग्यप्रकारकविरबघुयोः समालमपोर्मध्ये ताशीतोष्णादिषपश्यमम्मत- खुधाम्यतरराध ष पुनो मोमयोः प्रामाण्पमित्वमिमायः॥ नहिं सिपाहिभानेन प्रत्यक्षानुभवेन बादल शाम पायोपपते- मदीपरचर्याय असल्यान विधिः स्यादन भार- देहाभिमानिनो दुःसं नादेहस्य ममावतः । स्थापयपत्प्रहाणाय तवमित्युग्यते ॥५॥ देहेति ॥परि दु:खित्वादिकमात्मना स्वाभाविक स्थानात मा. ग्यासमापिनियतयितुं यते शामन्याशनमाविरोशिबातात. शिप्रकारोऽमः । पहा त्वविधाप्रयुतदेवमिमाननिहाभयं दुखिराहि हा विधानपद सिरियानिशहाममाचार वाज बर्मकिर. पाशति सोरतापः । मादेष पेशभिमानरहितम्पत्यः । तत्र समाबत रनि । समानः साभाविक रूपमा मामा. मार-पतिति । गा मापने दाभिमानरे । -

·No text on this page.

·प्रकरणम् पदयोजनिशापाया। ধী। ইমঃ পূর্ণিমা। যাই ঘী বা 'मबाप्रधान संशयामा विनश्यति मगवायनादित्यः॥ सर्वस होम्यामादेन माममानोऽध्यकारभेदनामावेन पश्यते तदा सरन्यस्य पदासादर्शनाताबमस्यादिवाायस्प सम्वनवासिरिला. साईरादिविविधस्स स्वमस्य पुस्योपादितायाम्मैव मिला- विज्ञातर्यस्तु विज्ञावा सत्वमित्युच्यते यतः । स स्वादनुभवस्तस्य ततोऽन्योऽनुभयो मृपा!!! पिकातेरिति । महि विद्यारिंशातविपरिलो विधने, विज्ञान विशाता विजानीयात भुती भयनपनिर्दिया बुद्धितिरूपापा विजानेरनित्याया विहातारं नियविज्ञप्तिरूपेण हातारं वंम विमानीया इनि। पाठ विज्ञातर्विधातृरूपी विषयमूनः सर्वसाक्षी प्रनिपस पर्वाच. भासक एव पमिनि शम्देन हावममिकाश्ये उप्पते भारंभासमता। সুফী বাবপদৰ বনোয়াখবনধুর পঞ্চপান্তা- भारनियम पदार्थस्य सपुर शुरयुगप्रकारोअनुभवः सम्यगनु- भवा पारतोम्पो पुदिताम्पामासविनिरूपतयानुभयो गुषा पिण्यापार पः ॥८॥ जन्यविषयमा शुधा निशेधने का स्वानुभयोऽनुभवा. পর মামধাইঘিয়। মালামধামাকাম arreraास्य विदारसमित्याह- शिरूपे सदानित्ये दर्शनादर्शने मयि । कथं सातो तो नान्य इप्यतेनुभवततः ॥९॥ शिकति भारपा काराभिधारलस्वारानुशाम- पेक्षायाममनिषायने दामादाने सता, महिप स्पे ममि मन्ये माऽन्यनिरपेशामसार सपनो शानिये पारन् । दर्शनाने क पानाम् I मील: MERA सम्पादयोऽनुभयो परियोजना

·No text on this page.

·पदयोजलिकाम्याया।
विशाता नव मंभवनि, मतोऽदमेव परो विज्ञाता सर्वभूतेषु स्थावाजंगमेषु
सदा मर्षदा एवं सर्वविशेषतर्भरहिनादान्मुक्तप्रेत्पर्यः ॥ १.
एवं मुम्युपदेशामर्वत्र सर्वदाइपमारमानमनुसंधानस्यापि माविह
ममयभिमानासारसविशेषत्वमित्यत माह-
यो वेदालतष्टित्वमात्मनोकाईनां तथा ।
ब्रह्मविचं तथा मुक्त्वा स आत्मनो न घेतरः ॥ १३ ॥
यो वेदेति । अझवि गुरुवा झविदहमनीयभिमानं स्वरया
या धुरयुन तपाग्मनोऽनुप्तविम्भात्रतपा प्रहवं ताकत र वेद
स भाम: मारमतवमाविन पेनरो योऽभिमानामपि भात
इन्वर्थ 10
ननु सामानस्यामनि विद्यमानवारक प्रभावशाभिमानवारोमो
नास्पतनिर्विशेष मारमेम्पत भार-
ज्ञातवाहममिज्ञेयः शुद्धो मुक्तः सदेत्यपि ।
विवेकी प्रत्ययो पद्धेदृश्यत्वानाशवान्यतः ॥ १४ ॥
ज्ञातति । हतियामित्यादिरूपी यो विषेशी विवेषान् । विविarम.
निध इति यावत् प्रथयो बुदे धियो यो दृत्तिरूपसरावासाशिमादय.
स्वापरयाये । पतो परमात्तमावादि बविशेडनमानलेशलापपकाश
दत्व पथा नापी रखकनुपिते अले प्रक्षिा रजोनिया-
पयाम्पमपि विटीयमान सरिटमनाविलं योनि तथा पोनाविवेकद्धि-
सिपि पर प्रत्यानि संगिया नामविशेषमुन्मलपनी मपमयु.
माटिला प्रामानं निरससमनविशेषमनाविलमापनीतिमा:nen
मायामचतम्पप्रतिमासोऽपि नावामाग्मप्रकाशवाग्राहमित्यपर-
হিনিঘাষ, গাঙ্কোধীনামাথাবিশি
अनुमा स्वात्मनो टिनोत्पापा कारकर्यतः ।
दृश्यया पान्यया या जन्यतायाः प्रापिता ॥ १५॥

·१३८ उपदेशमाहमी पद्यभाग. २ प्रकारा- अन्टुमति ॥ उपाधे माधनव्यापफवमाशय प्रत्याह-श्यया चेति अम्या आमिम्बम्पाया दृष्टेन्यता तु दृश्ययान्यया बुद्धिवृत्तिरूपया खरूप. दृष्टेगिोपाकाराभिव्यन्युपाधिभूतया प्रकल्पिना आरोपिता घटजन्मना घटाकाशजन्मदिति नाम्न्यत माधनव्यापमयमित्यर्थः ।। १५॥ तदेवमामन्य व्यभिचागचिप्रकाशम्य निन्यवाधो वेदालुप्तष्टित्वमित्या प्रोन नियटिरूपवमुपपाद्याना नघेन्युन निर्विकाररमुपपादयति-- देहान्मबुद्ध्यपेक्षन्वादान्मनः कर्तृता मृषा । नव किचित्कगेमीति मत्या युद्धिः प्रमाणजा ॥ १६ ॥ देहात्मयुद्धीति द्वाभ्याम् ॥ देहात्मवृद्धिमिध्यावुद्विम्न पूर्वकस्वारक. याटिरामनो मृषा । नव किचिकमीत्यकामबुद्धि निष्कल निस्किप शान्त'मित्यादिप्रमाणजा अत मन्या । हामवृरममाण जाया वाधिक न्यथं ॥१६॥ इनोऽपि कन्यमामनोऽपरमार्थमित्याह-- कतलं कारकापेक्षमकर्तृत्व स्वभावतः । कर्ना भोक्तति विज्ञानं मृपति मुनिश्चितम् ॥ १७॥ कर्तृन्य कारकापक्षमिति ॥ म निरपयये प्रामनि कारगम्य परमार्थतोऽनुपपत्तरवस्य माभाविकराता भीमा-मनि जान पर न परमार्थ इनि मुनिधिनम् । नित्यनिर्मल एवाम्मेव्यथं ॥1॥ देव परिशोधितपदानावस वायादेवाइ प्रशामात निरपवाद विज्ञाने जानेमति नियोज्योहमिति सन्मूलिनवान मापानविभ्यया - एवं शायानुमानाभ्यां स्वरूपेश्वगने मनि । नियोग्योहमिति धपा सत्या दिः कथं भरेन् ॥ १८ ॥ एवं शास्त्रानुमानाभ्यामिति ,शाय या nि" स्ववियुध्यते यत' या पति, 'परस्थसपो तापापः।

·परपोजनिशापारया। मावि मिशेदि भवनीयब निरिकारमादिकं . Aणामुनि- यथा मर्यान्तरं प्योम प्योसोऽप्यभ्यन्तगे पहम् । निर्विकारोबला शुद्धोजरो मुक्तः सदादयः ॥ १९ ॥ पण सपान्तमिति र ९ इति द्वारा प्रकारणम् . - -- অণায়দ্বগন্ধ ? देवं पदानिवपरिवाभावादेव पायाशनिपतिसंगरयेनि सपरित अपमानादेर बायपायाmयापभामभरे प्राण्यानादिविपिन बोऽनुपपयुक्तम, नी पूर्वप्राणाने निविकारोऽवस: पुरन पचमाभन शुरामपंतारपुरी प्रकरणात प्रनीति-- अचक्षुष्याम इष्टिमें वधा श्रोत्रस का युतिः । अवापत्यापन वत्तिः स्यादमनस्त्वान्मतिः कृतः ॥१॥ अचवादिति शदेन गरिदिपारस्पदितियहि मस्ता स्पारिविपशोपरजिता सानामिरियायियोग्यते सारटर्न मेति माह भारतया मर्मभूना साम भवनात्यः । तत्र हैदरादिति ! दादेशामित भौतिक परम Bafvaमियपश्यतिरेकाम्या मिश्रितमिति महेवसिदिशाएवं सुपिरिपारि पोयम् । नया तदिदिपदा. regदितिरूपयादि शिपाहीनामिदमाममोपलर चेति भाष:10 तथा जानवविकारदेवमाणपोरभावादपि गुदा- अमाणस्य न कर्मास्ति प्रभाव न वैदिता। विधाविप ततो न सचिन्माणज्योतिषो मम ॥ ."

·उपदेशसाहस्री पचभागः। [अचान अप्राणस्येति ॥ चिस्मानज्योतिपः सदा प्रकाशमानचिदेकरसय विद्या विचे ज्ञानतदभावी ज्ञानक्रियेयान स्तस्तयोरपि बुयवस्थाविशेषत्वादारम- नश्च बुधभावादिति सिदा शुद्धतेत्यर्थः ॥२॥ उक्तधर्मजातस्यारमन्यभायेन शुयादिसिदावशरीरस्वमेव देवरित्यभिप्रेत्य चिन्मात्रज्योतिःस्वरूपं विशेषणेविंशदयति- नित्यमुक्तस्य शुद्धस्य कूटस्थस्यापिचालिनः । अमृतस्साक्षरस्यैवमशरीरस सर्वदा ॥३॥ नित्यमुक्तस्येति ॥ विद्याविषे न त इति पूणादयः। शुद्धावाप्रित्य- मुहत्यमविघालिरवारटस्थस्वमक्षरस्वादमृतम्यामिति विशेषणानां योजना । विग्यपि हेतुरशरीरस्येति । नहि शरीरसंपन्धमन्तरेणारमनोविधानभर णानि निरूपणपथमवतरन्ति । अतः सर्वदेवाशरीरस्वारसा शुर इत्यादि योज्यम् ॥३॥ भारमनः पर्मिसंयन्धाभायादपि मिदा शुद्धतेत्याह- जिपत्सा वा पिपासा या शोकमोही जरामृती । न विद्यन्ते शरीरत्यायोमवद्यापिनो मम ॥ ४ ॥ जियरसेति ॥ खादितुमिच्या विषासा, पातुमिण्या पिपासा, भन्यप्र दमारीरवारित्युपलक्षणम् । भाणस्वादमनस्वारस्य नपाचो 'प्राणस धुरिपपासे दे मनसा शोमोहको । जरामायू शरीरस्य पदार्मादिता शिष' इनि इदानीमनुइसम्लेन्धिपतिप्रतियोपलक्षणतया शरमनर्सम प्रति. पिल्याविभारतिरोभावीनतमा विगुपित्वमुमुरमहरति- अस्सलाम मे सृष्टिनाजिदत्वाद्रममता । नित्यविमानरूपस मानाशाने न में सदा ॥५॥ असत्यादिति Aniप्रियालिवारिय.. भाममोहगो व मनी' समिमाह-

·-
करणम् ] पदयोजनिकाम्याल्पा।
या तु स्यान्मानमी वृत्तियाक्षुष्का रूपरअना।
नित्यमेवात्मनो दृष्टया नित्यया एश्यते हि सा ॥६॥
या तु सादिति ॥ चाशुपा पदारजनिता रूपरजना स्पाकाराका-
रितारपातु मानसी दृत्तिः स्यात्स्यायग्दो भवतीत्पी एवंविधा इत्तिरनि
सारमरूपया निन्यया शतम्यप्रकारक्षगपा नित्यमेव श्यते प्रहा.
स्पते। हि प्रमिदम् । भनुमयमिरवतरित्यर्थः ॥६॥
तपाच वादपविधामीपासापाबायो पेन श्यते न स तदीयो पया
रूपाहिरिति मिदमाममो हादिराहियेन पुनरावादीलामिप्रेत्य gire-
वृत्तानुसन्यायं दायरतरेप्पतितिति-
तथान्येन्द्रिययुक्ता या वृत्तयो विषयाअनाः।
स्मृवी रागादिरूपा च केवलान्तर्मनस्यपि ॥७॥
ततिविषयाशनविषयोपाधिश विपाकारा इनि पारपाच
देवला भुरादिशानिरपेक्षा भम्तमनसि शरीराततिनि वि स्मृति
रागादिरूपा सापि पॉत्तयारमारा पत सम्वया ॥.n
चिबमापलायो विचमाना मन परिणामरूपा विषयाबारा इलय.
सतो व्यतिरिनायव मया यथा संमनिराहालपा जाहरपा भपिप.
वास्वनिरिनास्येवरा हत्यार-
मानस्सनादन्यस्य यन्त ममनयः।
द्रष्टिस्ततो नित्या शुद्धानन्ता प केवला ॥८॥
मामन्य इति ॥ मानन्य समायोस्प साक्षिणो एपसे समाज
विपरिवर्तन हलः तामाहत्तय इति दोषः। Ali Tarde.
भास्या निरनितमाह-मारिति..
परग्या दामfeer साम्यथा प्रयासरतमारणा.
विहादेवला-
अनित्या माविशुदनि गृपते पारिवकतः।
मुसी दुःसी सपा पाईस्ययोपाधिभूतया ॥९॥

·१५२
उपदेशसाहस्री पधभागः३॥ [अवाशुष्ट-
अनित्यति ॥ भविशुदेवि छैनः । उपाधिभूतया श्यया दृष्ट्या सहावि.
वेकतो विवेकामहादन व्यवहारभूमौ सा नित्या शुदा चारमटिरनित्यावि.
शुद्धेति च गृह्यत्त इति योजना । तथाई मुखी दुःखीवि ध मन्यत इत्युत्तर
लोकगतेनान्वयः ॥९॥
अविवेकनियन्धना मिथ्याभिमानादेव संसारमानिरिण्युक्तमेव स्फुटपति-
मूढया मूढ इत्येवं शुद्धया शुद्ध इत्यपि ।
मन्यते सर्वलोकोयं येन संसारमृच्छति ॥ १० ॥
मूढयेति स्पष्टम् ॥१०॥
कथं तर्हि संसारनिवृत्तिरित्यपेक्षायां तदुपायं यन्मुमुधु शिक्षयति-
अचक्षुष्कादिशास्त्रोक्तं सवाद्याभ्यन्तरं त्वजम् ।
नित्यमुक्तमिहात्मानं मुमुक्षुश्वेत्सदा सरेत् ॥ ११ ॥
अचक्षुप्कादीति ॥ इह प्राणिनां मध्ये कविन्मुमधुश्ररस्यारस तर्हि स्वा-
स्मानमुक्तरूपं सदा मरेत् श्रुत्याचार्योपदिष्टमनपरतमनुसंधीवेति यो.
जना ॥१॥
पदारमनचक्षुरादिराहित्यं प्राकसिदयदुनं तप्त प्रमाणमाह-
अचक्षुप्कादिशास्त्राच नेन्द्रियाणि सदा मम ।
अग्राणो घमनाः शुभ्र इति चाथर्वणवचः ॥ १२ ॥
अचYष्कादिशात्रापति ॥ 'अयक्षुष्पमधोगमवागमन' इत्यादिना
पृहदारण्यके यधारमरूपमुक्त धया मुगाकेऽप्युक्तमित्याह-अमाण इति ॥१२॥
भारमनो निर्विशेषरये धुत्यन्तामुवाहरति-
शुन्दादीनामभावय श्रूयते मम काठके ।
अप्राणो समना यसादविकारी सदा सहम् ॥ १३ ॥
शप्दावीनामिति ॥ बदमपमरूपमययं तपास स्विमगम्भ
वह पत् । भनाधनम् महता परं धुकं प्रधाग्य तं मृत्युमुखाम्प्रमुच्यते'
इनि कारके भूयत इत्यर्थः । रकं प्रमाणमनूप परितमार-प्राण इति।
नशुम्कादरप्युपलक्षणम् ॥१॥

·प्रकरणम् ११] पदयोज निकायापा। १११ मविकारित्वनिधयफलमा- विधेपो नास्ति तम्मान्मे न समाधिस्ततो मम । विक्षेपो या समाधिर्वा मनमः साद्विकारिणः ॥ १४ ॥ विक्षेप इति । तमात् । विद्यारिवादिषः । ततो विक्षेपामा स्प विक्षेपनिवृत्तिपावासमाक्षेमदभाये समावः प ताई समा- विविक्षेपाविन्यपेक्षायां विकारवत एपेनि पदनु पविकारिणसभापं - यनि-विक्षेपो नि मनोपदिकारिवाश विकास्मिनादासाश विक्षेपसमाधी मारमनि संभाग्येताम, तदुभयाभावातीस हत्यार- अमनस्कस्य शुद्धस्य कथं तत्स्यायं मम । अमनस्त्वाविकारिले विदेहव्यापिनो मम ॥ १५॥ अमनस्तस्येति मुद्रामविकारण इत्यर्थः । यममनस्कायम. कारित्वं चखत माह-समनएषाविद्यारिव इति । विलासोपापी चेति विदेस्यापी सरयेनि विपक्ष। विदोवाइमनस्काय भ्यापिवादविवाल्विं चन्य: ५ सहि निसायस्पायो समाध्यापितम्यामिनि ले हिराममिति तवाहन इत्येतवावदसानं वावकार्य ममाभवन् । नित्यमुक्तस शुद्धस मुदस्य च सदा मम ।। १६॥ रस्येतादितिपदा रिपमुभाइरसापि मम पापम्तमेतमा- বাখায়িথমাসদালা” মম র্ব মায়া; ভয় अदानी समानता मसीयः . बानी सममानादिनपमियपेक्षा तापभाषा- समाधिर्यासमाधिर्वा कार्य गायत्कुतो मपेन् । मां हि ध्यात्वा च पसाप मन्यन्ते तत्वाम् ॥१५ ।

·मोगगारी {urs- समाधिनि। गो भोम्ममेनि । कुतो न भयेरियर तु. मार-माहीनि । यम्माम्मा प्रशारम मा म्यागा साक्षारहय गायनो मन्यम्ने मुमुभव इति । तथा भुतिः पर निस्पो महिमा मासणम्पम कर्मणा व नो कनीया मिनि। 'यसपारमर- निरेर स्याम मानाः । भाग्मन्येर र मंतुमय गर न गिन' इति स्मने । रामाश्यानाभायापातीदानी किमपि तस्यमित्यर्थः 11 मनु पपपि ययोहारमविर समाभ्यादि कम्यं नाति तथाप्यारनको मस मंपाच प्रपत्रम्प विख्यः तम्योज्यभिष्यत इत्यावर प्रयरूपन्य मित्यसिरवारप्रपम्प चाज्ञानमायग्लिसेतस समितिसमय एवं वारि शानाामना पिलीनाया तनुपमवशिष्यत इत्यभिप्रेत्याह- अहं ब्रह्मासि सरोंसि शुद्धो युद्धोन्स्म्यतः सदा । अजः सर्वत एवाहमजरवाक्षयोऽमृतः ॥ १८ अइंग्रहालीति ॥ सदेति ममामीत्यादि सर्वपु विशेषणे योयम् । अतस्ततो यन्धहीनः सवंत इति च पदमजोऽक्षय इत्युभया योग्यम् । जन्मक्षयनुरहित इत्यर्थः ॥१८॥ ननु प्रतिदेई पतनभेदे भासमाने क्यं महामीति प्रतीचः पूर्णतानुभव इत्यत आह- मदन्यः सर्वभूतेषु योद्धा कश्चिन्न विद्यते । कर्माध्यक्षय साक्षी च चेता नित्योऽगुणोद्वयः ॥ १९ ॥ मदन्य इति ॥ उत्तेऽये प्रमाणमाह-कमांध्यक्ष इति । 'एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा । कमांयक्षः सर्वभूताधिदासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणत्रै'ति श्रुतावेकस्यैव सर्वभूनान्तरारमत्वोपपादना- देवप्रतिभानस्याकाशभेदभानवदुपाधिनिबन्धनवानात्मान्तराशनि युक्त पूर्णब्रह्मात्मानुभवनमित्यर्थः ॥ १९॥ अहं ब्रह्मासीत्यत्रोक्तमात्मनो ब्रह्मत्वमुपपादितं, सर्वोऽस्मीन्युफ तु बाधायां सामानाधिकरपयामिप्रायमित्युपपादयति- ·प्रकरणम् ] पदपोत्रनिकान्याख्या। ११५ न सच्चाई न चासच नोमयं केवलः शिवः । न में संध्या न रात्रिी नाहर्या सर्वदा दृशः ॥२०॥ नमधादमिति मप्रत्यक्षयोग्य विध्यप्तजोरूपं भूनकपम् । ममात्र यक्षायोग्य स्पष्टदनिर्दिष्टं वारवाकाशामकं भूलदयम् । उमपं पसमूग- परिणामामकं शरीरमग्यानं सामवं नाहमियुम, नेनिने नीनि मस्येवारोप्य निपिदम्माम्मदम्यत्र मयि धारवादरमधे सर्पमिनि पुनमेधोकमित्यर्थः । देवरः स विदोरयः । शिवो निचंगुष्यः । मध्यादिकालविण्योगाक, देवलापमिलन माह मे मध्येनि । तत्र हेतु:-पदा गरिति । भालु. प्रामवादिन्यः । पापप्यादिशादः कमेण समुमिबागरणाभ्यु- स्यन्त पदेवकर पेण प्रकाशमानस्य बाणविदोपरूपाषरशः कुतात्या इत्य. १२.॥ समाधिदेकतानम्याग्मनो निम्पियस्य युक्त महारपेण पूर्णमिति सायातमाह- सर्पमृतिवियुक्तं यधया रां मूक्ष्ममयम् । तेनाप्यसि विनाभूतं मनवाई तथास्यम् ॥ २१ ॥ ममूनाति । यथाहाशं यस्मात्परिस्टिापारादिलक्षणपिनि परम- मालदपने तपाई परिपूर्णमलम्तराम तामावोपलशितमिरवते तमा- प्रणोनापरवादाम हनन्यवासामीपर्प मियो. प्पमानोपमेयभारेन भेदाराय माहितीय मिस्त भाइ-सेनापीति । गापादनावि बिभाभन लिद मास मदारापमानादिदेव मानभाषामाननिरियर्थः । एकमापदमाहादान बयते, दिलीप माननम् ॥ पूर्णमासम्म पूर्णवमिरपणापरमात. frednam, पानी परशाम्तेन भैपरिजनीननिमार- पमारमा सत आत्मेति भेदो प्योनो यथा भवेत् । एकस मुपिमेदैन तपा मम विकसितः ।। २२ ।

·-
-
गरेकमाइम्रो पचमागः । (সা?
ममात्मेति ॥ मम वागुरामा म प्रति सः समरन
योपमामामीपभावेन भारतिभापा पम्प मनानरमायुरि
भैपरिसपेक्षया निमिरा भागिनो भोग, यदेम्प प्योर: मुरि
भान चिमनांगोनिमापको भी निश्यितो भाति गरीन्य.॥३२॥
गमावविधारमा भेदण्यम्हारेपानीमरगताम्मनाम्य सोधी
नामीति मगरमिया-
भदोन्भेदम्नया चको नाना चेति विकल्पितः।
शेयं ज्ञाता गतिर्गन्ता मय्येकसिन्छनो भवेत् ।। २३ ।।
भेदो भेद इति ॥ मग्ये कमिम्प भेदो भेद सिल्पितो न्यवहतः ।
सपा एको नाना थनि पारमेर विकरिश्तः । शेयं ज्ञाता गतिः फलं गन्ना
फलपातिमा भोनानि चार विकसित इति योजना। एनासर्व कुनो भो ।
विचार्यमाणेन भयेदवेत्यर्थः ॥ २६ ॥
ननु सयापि संसारिर हेयं प्राप्यं घोपादेयमिति न निविशेषत्वमारमन
इतिचेत्तमाह-
न मे हेयं न चादेयमविकारी यतो वहम् ।
सदा मुक्तस्तथा शुद्धः सदा युद्धोगुणोद्धयः ॥ २४ ॥
न मे हेयमिति ॥ तत्र हेतुमाह-अविकारीति । यतो यसादहम-
विकारी । कुतोऽविकारीस्यपेक्षायां तच प्रमाणे हिशब्देन सूप्यते । 'अविका.
योऽयमुध्यते इति स्मृरित्यर्थः । फलितमाह-सदा मुफ इति । सदैव
बन्धसंसर्गशून्य इत्यर्थः । तथा शुद्धसद्धेस्वविद्यासंवन्धरहितः । यतः सदा
बुद्धः । ताई कि बोधगुणः, नेत्याह-अगुणः, बोधरूप एवेत्यर्थः । तर्हि
बोध्यं किंचिदन्यदति, नेत्याह-अद्य इति ॥ २५ ॥
तदेवमुफलक्षणेनात्मवत्वं शास्त्राचार्यमसादावणमनननिदिध्यासननिष्ट
प्राप्तः सन् सदा मुमुक्षुरहं ब्रह्मास्मीत्यनुसंदण्यादिति मुमुधु प्रोत्साहयति-
इत्येवं सर्वदात्मानं विद्यात्सर्व समाहितः।
विदित्वा मां वदेहस्थमपिर्मुक्तो भुवो भवेत् ॥ २५ ॥

·प्रकरणम् ..]
पदपोज निकायाया।
स्पेपमिति ॥ सवं पूर्वमुच्च पेदनमाह-शिति । फपि:
सबंदी ॥२५॥
उनतरवविदरता मुकि प्रपश्यनि-
कृतकृत्सव सिद्धय योगी ब्राह्मण एव च ।
य एवं वेद तत्त्वार्थमन्यया यात्महा भवेत् ॥ २६ ॥
एतकृत्योतिस प्राह्मण इति पुग्यो पामण पर भवेदिति
संपन्धः। एवं निष्टादीनस्थ प्रत्यवायमाह-मभ्यथेनि । र. श्रीभागवने
भगवता 'नदेहमा गुरुमं मुर्षभं पूर्व मुरुपं पुररर्णधारम् । मयानु.
मूलेन नमवतरित पुमाग्मवाधिनतरेत्य भागम"नि॥
उप महरणार्थस्य मामाणिकत्वं दायाप्रनिपत्तिमामा-
वेदार्थो निथितो घेप गमागेन मयोदितः ।
संन्यासिभ्यः प्रवक्तव्यः शान्तभ्यः शिष्टयुदिना ।। २७ ।।
पदार्पति । अस्य मणे मुलपाधिकारिणो यति-म्यागिन्य
इति ।म पेचलं मातम्यामाधममाम्प.निशानेयः । शमादिसा-
मपभ्य एवः । उपदेष्टा दिशिमटि-शिरदिननि । पाार्यानुनिट-
पुद्धिवेलपः ॥ २०॥
इनि प्रयोद मरणम् ॥1॥
म्यमरएतिप्रकरणम् १४
पूर्वसिम्प्रकरणेतकरणाविरोधादामनि मानिनिय खत नि
शापभामाग्यायाधिनामा मसरामेति रितम्, मी.
मसाल परोक्षधामारतिभातस्य वापरोक्षाया रिमालो
पुति लालसातिपादन
मुनिपरामर प्राण प्रमते-
स्वास्मृत्योर्पटादेहिं रूपामागः प्रत्यते।
पुरा नूनं तदाकारा धीटेसनुमीयते ॥१॥

·उपदेशसाहसी पधभागः२। [खनस्पति- - स्वप्नस्मृत्योरिति ॥ हि यमारसमे स्मृती र घटादेधिपजाता रूपाभास आगरााभासो पयतेऽनुभूयते समारा पूर्व सामावस्थापाम. नुभागम्यायामपि नूनमवश्यं सहामा परापारा धीरतारणारा साभानुभूनेत्यनुमीयत इत्यर्थः । स्वमस्मयोरेशाविषयावनिपमा बासायस्प तयाभावारम्बमस्मृत्योरुपलभ्यमानो विपपोऽयांतिमान:- समेत जानुभययोरप्यम्स.करणभेवायांमतिमापरोपमनुभू. समिति कायते। सम्मारसर्वासप्यवस्थामु वृत्तिमरत.करणसायात सभिभासायिकामना संसारित्यापभासो.परोशो युद्ध इति भावः। परमनःकरणस्यारोमा निमपिते किमायानमात्मन इस्परेशा परत.करणार्मिपासाविषेकसिविरायातेति सातमाह- भिक्षामटन्यथा समं दृष्टो देहो न स मयम् । जायभयानया देहावादन्य एव सः ॥२॥ निशामिति ॥ गुसस पते व मिक्षामा यो BR दशन भवति । यथा सहरमाबमभिमन्यमानो मोलभाति, गया जागरपालिकामा बारमा एप मारवाहित्यको । grav ममियानरमायाप प्रयोग:-famiturairat. wuniraileun. सिमायामामामाने सापति- शामिनः यथा नापं ननिभा गया। गादीव्यामुागिन नायियोगम् ।। ३॥ मनिR fun witमा भाभिमान Emfuनयमनाया airemainagifsRMInst... Reatunानिलिमhintan Tufanpinifmirrivate EHIMमार- ·प्रकरणम् ] पदयोशनिकापारया। व्यञ्जको वा यथालोको व्यवसाकारतामियान् । सर्यायव्यजकत्वादीकारा प्राश्यते ॥ ४ ॥ प्य घेति ॥ बोयारिय-विवादरालोको या घटादेः। पार्थः पुदेरम्वयमुपेन स्वमस्मृत्योरित्यत्रोपलादिनमपरोक्षरवमनूध मतिरेकगु- सेनोपपादयति- धारवासरूपा हि पुंसा दृष्टा पुरापि च । न घेत्यमे कयं पश्येस्मरतो या कृतिः कुतः ॥५॥ धीरेवेति । स्पटम् ॥५॥ भालोगादिषयायामामु स्पष्टपनि- व्यजकत्वं तदेवासा रूपाधाकारम्यता। द्रमृत्वं च तामिः साद्विय उद्भवे ॥६॥ स्यात्यमिति मन्या पुदेषां स्पासाकारेण पता नयोग्यता. पतिसय विरुपयशम्पमित्यतमं हि विषयाशभामो विषय पुरम्यत्र यातनयेण पुरनिया देविषयाकारणामा यस विचारमना पूतिरनुपपनि विषयामिन्यनत्यतया सदाकारापचिरेष इरे. येरवमिलमिप्रापः । पथा रूपाचाकारणावभासमानावमेष रिपोपा रियाद तथा राममनो पिय उमदे धमाधर्मसापची तमा. मिनारममा रणमेव प्रथम परिणाम सारमा पनि पपि यो विषयमाप्तिः परिणाममन्तरेण न भवनि विदेश तथा मागेधाम- पान, पापितम्यात्मनो वृतियाती म परिणामापेक्षा विराम ताकापडिताया एव शिया बोरक्तमिति मा... दुरिमतिमानि विदाममा परिणामामा:पि . संपकर पुष, प्रति समरिमाक्षिभेदादित्यानल, मायामाम्मेष- मित्याह- -- ·१५० - उपदेशसाहस्री पचभागः । [स्वमस्मृति- चिन्मात्रज्योतिपा सर्वाः सर्वदेहेषु युद्धयः । मया यसात्प्रकाश्यन्ते सर्वस्सात्मा ततो ह्यहम् ॥ ७॥ चिन्माति ॥ यस्मिन्दरीरे बुरावभासो विकृतविद्याहिमात्रसया सर्वशरीरगतबुधवभास इति भास्पबुदिभेदेऽपि न तदयभासखरूपभेदः प्रमाणपयमवतरति । भेदस्यापि साक्ष्यत्वेन साक्षिधमत्वाभावाब साक्षिभे- दाशकावकाश इत्यर्थः ॥ ७॥ चैतन्यस्य सर्वत्रकावेऽपि दृश्यस बुद्यादेरनेकत्वानाद्वयब्रह्मात्मतासिद्धि रित्याशय सकलदृश्यस्यानाद्यनिवांच्याविद्याविलासबुद्धिमात्रत्वाचतनवाद- यब्रह्मरवमविरुद्धमित्युपपादयति- करणं कर्म कर्ता च क्रिया स्वप्ने फलं च धीः । जाग्रत्येवं यतो दृष्टा द्रष्टा तसादतोऽन्यथा ॥८॥ करणमिति ॥ यथा क्रियाकारकफलानि सने धीरेव बाझार्थस्य तदा तत्राभावादिति निश्चितं । एवमेव जाग्रति जाग्रदयस्थाया च यतो धीरेव क्रियाकारकफलरूपा या तयैव यहिः पदार्धसत्वमवगतम् । तथासति सुषुप्तावपि तदाकारविशेषस्फुरणं कदाचित्स्यात् । तमाद्विपयैः सदवारमनि बुद्धरम्यस्तत्वात्तस्याश्राद्यन्तवावेन मिथ्यावामुष्टात्मा ततो बुद्धरन्ययान्यासः सत्योऽखपढकरस इत्यर्थः ॥ ८॥ भन्यथेत्युक्तं स्फुटयति- युद्यादीनामनात्मत्वं हेयोपादेयरूपतः । हानोपादानकर्तात्मा न त्याज्यो न च गृह्यते ॥९॥ युद्धादीनामिति ॥ वुद्यादयो नात्मस्वरूपधमा आगमापायिवादमा. दिवदिस्युक्तं चिदात्मनि म्यमिधारमाशष्ट परिहरति-हानोपादानेति । बुद्यादेहांनोपादानयोलयविक्षेपयोः कर्तारमा वदधिष्ठानमाण कवेत्युष्यते । सन फेनचिश्याग्यो न विखाप्यो नए गृयते न विक्षिप्यते । भारमनः सर्वाधिष्ठानस्याचस्प पाधिष्टानान्तराभावादिस्यर्थः ॥ ९॥ प्रारमनः सस्पेणाहयानुपादेयस्वेऽपि तत्संयन्धिरवेन प्राप्त दामल ·गित्यर्थः । यतः शुदः केवलोऽनो बादामावः । पवध प्रशानकरमोऽतो नान्तरमपि पनि एकरसत्वं स्पष्टपति-पन इति सिन्धयघनवदिशा. मधन इत्यर्षः।हेपमित्युपरक्षणम् । एवंमसे मारमनिक हेपमुपादेवा करप्यतत्पःमत्तारफुल्पनाडिद्रितस्थ वारसाम्यन्सरस्य चोडिखिनुमा- ज्यश्वात् तपोधामम्परूपवाजततोगहिरम्ता किमप्यमि परमाटो यदु- पादेय इयं वा भवेदिनि ममनो विगुदिसकोचावकार इति भावः 11.0 परतुम्बमावानुसारेण विचार्यमाणे मारमन देवाटीयुम, सानी मद्रामाविदान्मेटो यतेतातः परं कथम् ।।११।। एवंविधमारमतवन परानुमदराम्यमिति सारमादिदा सानाचार्यो- अशनायापतिकान्तं प्रवामि निरन्तरम् । कार्यवान्स्यों कथं पाहं विमृशेदेवमासा ॥ १२ ॥ अशनायादीति परिहिसमित्यर्थः ।। एक विमो प्रासं प्रारणीयामिनियदिशानि पारगस्तु यथा नपान्तत्सः पार पितति। प आत्मेति ॥ महाविदो शानिनःकमा दरम्य यतेत आत्मसषया काय कर्तुमन्पदिहति ॥१३ करणम् ॥] पदपोजनिशापाया। चकामरणादेरान्तरस च पापादेयत्वमान्तरस्य च योगयानादेशपादेयावं भविष्यतीति न विशुदिरामन इत्यारामाह- सवायाभ्यन्तरे शुद्ध प्रदान करसे धने । यामाभ्यन्तरं चान्यत्कयं हेयं प्रकल्प्यते ॥ १० ॥ सपाखेति ॥ पालाम्यन्तरसहिते बारामाम्पन्तरं चारमेव न सत. १५. - विद्वदनुभपेनाप्यपमर्योऽवगम्यत इत्याद- य आत्मा नेतिनैतीति परापोहेन शेषतः। कृतात्यपादिवर्ष ॥१॥ पदेशानुसारेण विनश्यमित्याह- ·उपशमारनी पप्रभागः । [सामान- पारगति ॥ नया: पार पातीरं गतो गया नायः पारस्प पर समेर पाई पियामत या मामिनि समयः । तथा योम- मो:म्पाका कमियोमार्ग दान योजना निर विवाति न. पनि पत्यर्थः ॥३॥ यः पुनारमश:पि कार्याम्याम न सम्पादति त निन्दति- आत्मनस्यापि यस्य साद्वानोपादानता यदि । न मोक्षाहः म विशेयो वान्तोसी ब्रह्मणा ध्रुवम् ।। १४ ॥ आरमनस्यापीति ॥ सटायः ॥१४॥ 'भनागा ये मनशां तु पश्रिमाम् । मंध्या नोपासते विवास्ते कथं माणाः स्मृता' इति स्मृतप्रसारिदोऽपि विग्रस्य संध्यावन्दनमम्ति कार्य. मित्यारास कमुतिकन्यायेन निराकरोनि- सादित्वं हि जगत्याणस्तस्मानाहनिरीव का। प्राणवस्यापि न स्यातां कुतो ब्रह्मविदोऽद्धये ॥ १५॥ सादित्यमिति । आदित्यः पंतसहितमिद जगापवं हि यम्मायाणो हिरण्यगर्भसम्मात् 'माणस्यापि प्राणोऽहमसी'ति प्रागारमभाषमापनस्या- युपासकरवेनि यावत् । अहनिरीय वा न स्याताम् । उदयाम्नमयरहितसूर्य- रूपस्वासस्याहोरा न स्यातामित्यर्थः । तथाच श्रुतिः 'मह वा अमा उति निम्लोपनि सारवा हेवा भवतीति । नयाच प्राणस्यापि प्रागवि. तोऽपि भेददर्शिनो यहनिशे न स्मार्ग उदास्य ब्रह्मविदो मुख्यवाभूतस्या- ये सर्वदेवाभासरहिते स्वरूपे सति ते कुतः स्यावान कुतोपीति काल. विदर्शनाभावादेव तखिमिचकर्तव्याभाव इत्यर्थः ॥१५॥ प्रक्षाविदो याफियाभावेऽपि 'संध्यं समाधावारमन्याचरे"दिति श्रुतेः पारमनि विस्मृति परित्यज्य मोक्षाय स्मृतिः कम्येत्यत आह- न सरत्यात्मनो यात्मा विमरेद्वाप्यलुप्तचित् । मनोऽपि सरतीत्येतज्ज्ञानमज्ञानहेतुजम् ।। १६ ॥ न सरतीति ॥ मरतियोगारपष्ठी द्वितीया । भरणविस्मरणयोरभावे T:-अनुसचिदिति । यद्यपरदादात्मनः स्मरणं विधावं वारज्ञानावूर्व- ·मकरणम् .] पदयोज निकाल्याख्या। माविभावतिरोमावादिविकारशाम्तये मन एवारमानं मरोदेनि विधिः स्थादित्यत माह-मनोऽपीति मनमोञ्चेननवासस्वानुपपसमनःसरली. निशानमप्यज्ञानहेतुजम्, अविवेकविलमितमित्यर्थः। तथापासम्यग्मविद मामध्यतिरेकेण मनः परपतः संध्यं समाधाविनि विधिन सम्पबाविद इति भावःnta पाप्यारमाऽलुप्तचिपावापामानं मरति मयापि परमात्मानं नरेदेवे. झातुयः परो पात्मा सोऽविद्याकल्पितः स्मृतः । अपोडे विद्यया तमित्रज्यां सर्प इवादयः ॥१७॥ मातुरिति । यदि पर भारुमा ज्ञातुईयो विषयः स्यात्तदा सोऽविद्याक- ल्पितः माज्ञानरल्पितो हि मिश्रित स्मृतो ज्ञातो विधिज्ञानविषयस्य रामपंवदविद्याकरितावनियमाम मामेव न भवतीत्यर्थः । तथाच तस्मि- वामनः परवशेपरवाहिक विधया माग्मविद्ययाऽयोटे बाधिते सनि शारी- यविभागाभावादप एवाग्मा भवतीत्यर्थः । तत्र शन्तो राज्य सर्प इति । यथा रम्नुविधपा सदाधिते रग्गुरेवावशिष्यते नादिन्यः॥10॥ प्रत्यगारमनो वस्तुतोऽदिनीयावेऽपि तमिम्ममाहमित्यादिसंमारप्रतिमा- सातबिवृत्तये किमपि कम्पं भरिप्यतीत्यत माह- कईकर्मफलाभावात्सपायाभ्यन्तरं सजम् । ममा पनि यो भावलसिन्कस्य कुतो भवेत् ॥ १८ ॥ कर्तृकर्मति कर्मफलभेदाभावामवासाम्पतरमजमेगाममा पतः समिधामनि ममाहमिन्यादिरूपो यो भाव प्रतिमास सकस में कुनो वा हेतोभयेन् । म भवेदेवेति योजना | तमाताज्ञानोपते. मा सर्वकर्तध्यता नो मिति भावः ॥10॥ भाग्मविदो देशदापहंकारममकाराभावे देवमाह- आत्मा यात्मीय इत्येप भावो विद्याप्रकल्पितः। आत्मकले पसी नाम्ति पीजामाये कुतः फलम् ॥ १५ आत्मा धात्मीय इति भामरेशाने मनीति दो" -

·या*TTART ratarnt trian
भोर मtitantra
-
mifilt a mi utart it ame!
Tatarirrna TITHI. Pate
Twittaifara.11 attttt.
Tuire at Mt.ni-TEtir-
muna NITHAT Mittath। पाtfrre
TAITHRAINE THITRAPTERIma...
RANATIRaireshwarranागमन
watimatermindiyan -
मानानिकियाराम ।
मामय ससारमा लम् ॥ २१ ॥
FITEAF 7f447f9714rawn 4*9***1. Mit
भर IRSTARRAIMita...
मममममारगमरमात HIRAL बारप.
भागमामान पति-
अकाशेपमात्मानमकियात्म कियाफलम् ।
निमम निरकारं यः पश्यति म पश्यति ॥ २२॥
अकार्यामिति ॥
मान । तुः भरियाने।
कियासकावाससिमिययः । डिमाफलमंसगंरत्यामिति वा । न.
यतो निर्ममम् । तदपि कुतः यतो निरंकार । एवधिमारनान व मर-
परपति स एव तावद त्यर्थः ॥२२॥
भारमझिंकारापनावादरमशेपरग्नु मास कृतकृयतामाह-
माहंकारपनेच्छाः शून्या एव सभावतः।
आत्मनीति यदि ज्ञातमा ससाः किमोहितः ॥२३॥

·प्रकरणम् ] पदयोनिकाप्यारया। ममाइंकारेति ॥ मामन सभादतः शूया एवाविधायुकदेहायमि- मानं विना म मम्नीत्यर्थः । मुगुक्षवः, पये ज्ञातं सहि स्वस्या निम्माः सन्तः भाव निटन। किमीहितः कर्ममिः पय, ज्ञानेनै सवारणी चानविताना विस्तावापत्ययं ॥१५॥ देहानिरितारमशानदतः सर्वेषु पारलौकिकामवधिकाराम्युपगमार रत्यारमविदोरि सफर कर्मस्थाहा नयामतावविश्यमेष मानीसाह- योऽहंकारमात्मानं तथा वैचारमेव च। वैत्ति नारमश एवामा योन्यथाज्ञः स आत्मविन् ॥२४ ॥ योऽहंकारमिति ॥ बाग्मविदिखत माह-योऽम्यपान इति । योऽकतारमनातारमभोलारे घामान जानानि म पात्मनविदिला॥ रिमिति कामेनि जानतो मारमविषमारमन्येव धादिप्रतिभासा- दिखाया, कविवेकनिवाधनोपं भ्रम इत्यभिप्रेत्याह- यथान्यत्वेऽपि तादात्म्यं देहादिप्यात्मनो मतम् । वधार्तरपिशानात्फलकर्मान्मतात्मनः ॥२५॥ यथान्यत्येऽपीति । पपा परमातो देहादिम्योऽन्यादेऽप्यामममेनु नादरम्यमापानिक मलमिट तयारभोनुरविज्ञानादामना करपर्मा. मिता मता। पथा त्यूलदेहात्मनोरभवापामारमनुत्पादाथमिमाननपाई- कारमधामतिदेहाविदेशाववामिमानो मिथ्याधुद्धिरिपः ॥ नम्बरं कारवारमत्वामाराममोरविरेकरयुश्यप रयत बार- रहिः युतिर्मतिर्मातिः समे या जनः सदा । तामामारमखरूपत्वादतः प्रत्यक्षताग्मनः ॥२६॥ रपिरिति हामिदेवपुरादिशारामाणातको मिशिने सास्तु सदर समे attenसहतियात रणव बचावारवालों दिलाया साक्षी लिमिप्रापEfivaामा गादीनामासमा दिति । अयमर्थ - पक्षिरसात शाखारियामान वादात्मनाममममारतानापार सातामाराविमो तिति । T

·-
उपदेशसाइन्नी पधमागः २।
[स्वमस्मृति-
भारमनः प्रत्यक्षता साक्षिमात्रेण स्वयं प्रकाशमानतया नित्यापरोक्षत्रझल्पता
सिद्धेत्यर्थः ।। २६॥
एवमर्शपप्रमातृसाक्षिभूततया प्रत्यगात्मनो ब्रह्मस्वापादने लाभं दर्शय-
न्योऽन्यथा ज्ञः स आत्मविदित्यत्रोक्तमारमविरवं स्पष्टीकरोति-
परलोकभयं यस्य नास्ति मृत्युभयं तथा ।
तस्सात्मज्ञस्य शोच्याः स्युः सब्रह्मेन्द्रा अपीश्वराः॥२७॥
परलोकभयमिति ॥ यस्य परलोकभयं परलोकनिमित्तं भयं किमहं
साधु नाकरवं किमहं पापमकरव'मित्यादिरूपं नास्ति 'नैनं कृताकृते तपन'
इति श्रुतेः । तथा यस्य मृत्युभयं मरणभयं नास्ति 'न जीवो नियत' इति
श्रुतेः । आत्मव्यतिरिक्तस्य द्वितीयस्थादर्शनात् । द्वितीयदर्शननिमित्तं हि भयं
"द्वितीयाद्वै भयं भवतीति श्रुतेः । तस्यात्मज्ञस्य ब्रह्मन्द्राया अपि ज्ञानश्चर्य-
संपन्नतया ईश्वरा अपि शोच्याः शोचनीयाः स्युरहो एते ऐश्वर्यासक्ततमा
व्यग्राः कयं स्वस्थाः स्युरिति । तसाधः परलोकमरणनिमिचव्यग्रताहेत्वई-
कारादिशून्यतया प्रझनिष्टः स एवात्मविच विपरीत इति सिद्धम् ॥ २० ॥
ब्रझेन्द्रादिभावस्य सर्वेः प्राय॑मानस्वात्कथं शोच्यतेत्याशय ब्रह्मात्मज्ञा-
नादूर्व न किमपि प्रायमस्तीत्याशयेनाह-
ईश्वरत्वेन किं तस्य ब्रह्मेन्द्रत्वेन या पुनः ।
तृष्णा चेत्सर्वतश्छिन्ना सर्वदन्योद्भवाऽशुभा ॥२८॥
ईश्वरत्वेनेति ॥ सर्वत्र दैन्यस्योदयो यस्याः सा तथा अतएवाशुभा
पापमवृत्तिद्वारस्वारसा तृष्णा घेरसर्वतः सर्वारमना सहमूलेन उिन्नेत्यर्थः ।
तथाच श्रुतिः 'यदा सर्व प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हदि श्रिताः । अथ मो.
मृतो भवत्यत्र या समभुत' इति ॥ २८ ॥
'निर्मम निरहंकारं यः पश्यति स पश्यतो स्युकं स्पष्टययात्मज्ञस्य छक्षण-
माह-
अहमित्यात्मधीर्या च ममेत्यात्मीयधीरपि ।
अर्धशून्ये यदा यस स आत्मज्ञो भवेत्तदा ॥ २९ ॥

·आरमानमिति पयोष्णसमारत शिक्षारमाः। - प्रसन्नति ।। प्योरि योममा प्रसो मतो दोषरहित विमले भागभुषमालवर्जिते । उनविदोषणपसाधकं रमेण विशेषगपूर्ण प्रशानिक- रमेति बुदिर्यवतमामम्ररएकानादम्पति हामि पनवाता पिमपी. मनु वामाचार्यप्रसादादेव तावेऽवगम्यमानेऽपि पोमागमाप्तिप्रतिमा बस शो भात्तापरिहारा दिमप्यनुष्टयं स्यादिति चेलाह- पश्यामिच्छत्यमा नूनं शीतीक्तु रिमारगम् ॥ ३२॥ .. प्रकरणम् ॥ पदयोजनिहायारया। १५७ अहमितीति यस शास्त्राचार्यानुगृहीनस्य पदार्थदपविवेकवतोऽहममेति चारमारमीयविषयधिपावशून्ये प्रयोजनशून्ये यदा स्यानाम् । तत्पयुकन्या वहारहीनः पुमान्यदा स्यादित्यर्थः । तदा स आरमविवेत् । देवादी तदनु बन्धे च मवहारकालेऽपि पूर्वपदावोहेमरहिततया मारममाव सम्य. गामविदित्यर्थ. ॥३॥ पवमामानं पायाद्रपति तदा तायवान तस कार्यशेषता - वाति प्रागुतमकापशेषवं पश्यनि- पुद्धशादी सत्युपाधी प तथासत्पविशेषता। यस चेदात्मनो जाता तस्य कार्य कथं भवेत् ॥३०॥ प्रयोगादापायी सति तथा मुगुप्तावसनि । मंदावचनो वेदान '.. भवेत् । म यचिदि- सध:.. ममविदो नानि कार्यमित्यत्र खिम्तरमाह- प्रसग्ने विमल च्योति प्रमानकम्मेद्धये । उत्पन्नात्मधियो भूत किमन्यत्कार्यमिप्यते ॥ ३१ ॥ रमेय इति । एतस्मिन्ब्रमण्युपमा भामधीरामेति मनिरवविधा वर्ष ..॥ आत्मानं सर्वभूतस्यममित्रं पात्मनोऽपि यः।

·No text on this page.

·प्रकरणम् 11 परयोजनकाधाया। असमाधिमिति ॥ विकारो समाधिनाम सदेवनाविन्यतया सदा निर्विकारस्य सप पश्यामि । प्रमभूनस्यातएव सर्वदा विगुरख मागेव दिपा- मनो नित्यनिवृतमपस्य शोर्य धान्य पश्यामीत्यर्थः ॥ ३५॥ मन्यन्य परयामीत्यपुष गन्तवमलोसदेमनमापनस्यागिदिमागस महाविदोऽपिकात यावादि, सगुणामनिम्नसावेऽपि न निर्गुण- माविदयारपमिनि सहेतुकमाह- गन्तव्यं च तथा नव सर्वगस्याचलस च। नोल नापतिरो वापि निफलम्यागुणत्वतः ॥ ३६॥ गन्तव्यमिति ॥ गन्तव्यमिति मायकर्मणोमण मणम् । तयाच सर्व- गावेन पालनासामध्यान्ताय न पश्यामि मनधारवर्य मेव परपामी. स्वःतया गन्नापं गत्या मायदेशं स्थान विदोन पश्यामि । सस्थत wrs-मोर्च मिनि । निर इनि पुरमापयाक्षिण घोसरं च नैप परयामी. स्नुपएको देशभेदाभाव लात भार-निष्फलति । पूर्णरत्व तो रिटरव ज्ञानमुखादिगुणात्मभावपखयोगादित्यन माह-अगुणवत इनि । ज्ञानमुषयोः बापावासंगिंगुणम्प सामामदासंभाणोऽपि विभागम्यम्य भगत-पं माय गतिः प्रातिर्वा विपत इतिजER. निष्पादन विधानावदास पयः ॥ २॥ विचाज्ञानोपाधि विनामनि लिन्यमुनेः कस्यापि विपयोमेशिनुमशाय- रवारशानस्य च ज्ञानस्वभाई परतुनोऽर्मभाध्यमानास पदाप्पाममः शिपायोग्यतेति स्विते तदानीमकामप्रतिभामस्थाप्यभाषेधर्मविधिपता स्वादिषभिप्रेत्यार-- चिन्मावग्योतिपो नित्यं तमस्तमिम पिपते । फर्थ कार्य ममेराय नित्यमुक्तस शिप्यते ॥ ३७॥ चिन्मात्रति मिनि समा सपना पनिभामतोरि- वियते । सिम्मायोतिष ज्योतिन ति मापी Au - चिनामारे बादाताबरण एनसर्गामाया दिरा मारा मेमर रहार- ।

·No text on this page.

·- प्रकरणम् पदयोशनिकाल्यास्या निमम्म्योदयरामा निशिसोदकविन्दुवातदेकतो प्राय इत्यनेन ममतो भये. बिर्षिोपनियामस्वरूप १२ मवेन्सम्मिमीय मित्य निमायन नीया. न्तरापेक्षेनि भायः । वयाच धुनिः शतं शुमाणि पत्रकं भवन्ति सर्वे और ग्रेक मन्तिम होतारो ग्रे भवन्ति स मानमीन भारमा जनाना' दनि । पयोद शुदगुद्धमामि सागर मवनि एवं मुर्विजानन मामा भवति गात नि." पूर्व प्रवाशापादक हानी केनोपायेन प्राप्यमिपपेशायी पूलॉकर पदाविधेक एष तहाभोपाय इति का प्रथम स्थलदेहान्यायमानो विशदपनि-- न पास्ति शब्दादिनन्यवेदनः परस्परेणापि न च मयते। परेण दृश्यास्तु यथा रमादयस्तथैव दृश्यत्वत एव देहिकाः॥४१॥ न चास्नीनिशदादिधाम्तो विपयोऽनन्यवेदनो मामि। स्वयंप्रकाशनावमामीटाः । तथा परपरेणापि शन्दन : पान पाद येवं परस्परेणापि नव रयते प्रकारयने । जवादेवेग सरेण व्यवहारानुपपनम्य म्मतः पासातवाभाचे परिशेषापरेण आदि- हक्षपणेनाजन प्रकारका एवं मुशादोऽवधारणाः । वाचदिका अपि रमादयः परण : वाया वारसायनमे समारपेय- क्षरा: RAM देवं पथभूतामकारस्थलारमामानं विविध माइपि पेशा विविनति- अहंममेत्येपणयतविधियामुरादयसदिहल उदयतः । पवयोगाच परस्परेण ते न पा यान्ति ततः परो भगन-२ अहममेति हमारपणपविकिपामुखादयः वामपनय. भोरपगुग्गनु.मोरादपो मीनि Arपमाना मनोपERE. विषमापवेदना प्यमाभूमा शरएतो वरमाला पा. रेणानियत मातामुन्दिारपस्वयोगादप परिशसितारा सतरतेम्पोचारादिन्यः । मासंघातरूपातिदेहादिति पावन । भामा पोऽन्यदनि पोइना 10.

·No text on this page.

·प्रकरणम् ॥ पदयोजनिशाण्यालया। एभोगमलदेशेनापि रहितः महंगतोऽपरिजिनोऽन एवामिनो बन्धनभूम्य. त्पः१५ भयेदेनदेवं यदि शरीरयुयोरामण्यता पिता तुमप्रनिपत्या- शवयोरामरपावाभाव वाघमाह- घटादिरूपं यदि तेन गृपते मनः प्रवृत्तं पहुधा म्यवृत्तिभिः । अशुज्यचिद्रूपविकारदोपता मतेर्यथा पारयितुं न पार्यते ॥४६॥ घटादीति । पहिने तक मते मतिभिर्यदुधा महान परारिरूपं दिए. पाहार मनोन्येनाममा नपने महारपते तदा/मनो मनोग्यावागि पशुचिपविकारदोषदुष्टता पथा ममेरेलथा पारयितु न शश्यने । तम्य साक्षिावानग्युपगमे पति मतिदोषाणां तम्मिनपश्यंभावालयाचा निर्मों- राममाया मथवा पद्यपि शरीरयमापनया नरम्य मारमा सत्य- सपनपापि पसंसर्गहतोपो न परिजन शस्यने । वचनायाभदेनहि यमयभामयाद्रष्टा भवति । भम्यया श्यापरोक्षागुरपोरतो विशुरवा. पमुपरमिनि भारत-पादिरूपमिनि । यतिभिहुधा पर पराया. कार मनो परितेन चेतनारमना गृह्यते तदान पाशुपादि- दोपता पारयितुं न पाते। पथा मनेधनम्पयंसर्गाविरयायत पारयितुम पापनेतादिन्यर्थ स्पादितदेवं परि मनिषायावयव परिधि परिणामि चामम्मरूपं यार. मात्मम्वरूपमतो मापाशुपादिशामा रामोपपादपशुतरमा- यथा विशुद्धं गगनं निरन्तरं न सजने नापि च लिप्यने तथा। समस्तभूनेषु गर्दव सेप्वयं ममः मदारमा पजरोऽमरोभयः ४७ यथा यिारामिति ॥ विशुदं परिणामविनियामलरहितं निरतरमपरि. FORमर मिरवप पेनिश्रयम् । एविध पथा गगनंगमनेपान जब स भवति। नापि रिप्यते भवानरसेनेवरमारामापि विशुशे मिरमरो निरव शानिधितो नपुपादिषु सजने नापि सरोज लिप्यत इत्यर्थः । समिरिहिसदन घोरपणेनुमा- समनभूरिया ।इभिमानिदेशनायहि नेरवपि समनभूनेषु अपमामा सदा समोहि पम्मातमारोऽमरोऽभयो निवारया 'पाग भूनेगु नितान्यो भूनेयोग्तरो मर्याणि भूतानि न विन्य -- -- -

·No text on this page.

·प्रकरणम् ..] पदपोज निहाप्पाल्पा। भोगमसलेदोनापि रहित रंगतोऽरिरिसखोज एवामितो बन्धनाय. भाप १५ मयदेतदेवं यदि शरीरघुयोरामरपना सिरोग्यान मप्रतिपदा- पायोरामपश्चामादेवाधामा पटादिरूपं यदि तेन गृपते मनः प्रवृनं पढ़या प्रवृत्तिभिः । अशुधचिद्रूपविकाग्दोपता मतेर्यया वारयितुं न पार्यने ॥४६॥ घटादीति । परि ते नव मते म्मतिभिषा प्रवृतं परादिरूपं विर. पाहारं मनोमनाममायने नमाम्यते दाममो ममोग्यावागि दापशुपविकारदोषगुएना पा मतेरेना वारयितुं यते। तम्य माक्षिवामप्युपगमे मति मनिदोषाणां सम्मिवर्षमावालयाचा प्रमाल । अपवा पचपि पिप्राहालया रम्य भामा वि. सपनपापि पगहनदोषो न परितुं शक्यते । मायादेवी समयभापपरा भनि । भन्यमा राम्यापरोक्षानुपपनेनो विगुरा. पमुपसमिति ने-स्पिमिति ।मतिभिहुधा मातं पापा. कार मनो यदि नेन धेनमारममा गृपने मदाय साचादि- दोपता पारयितुंग पार्यने । पचा मनापसमाहित गयितुंग पार्थने तपः . सादिनदेशी मनिदामावर परिटिज परिणामि राममाया. माममपनो मायामादिशाकाहानमोरपनरमाइ- यथा विशुदं गगनं निरन्तरं न माने नापि पलिप्पत सया। गमलभूतेषु गदव तप्पयं ममः गदात्मा पजोमरोमयः ४७ पपा विगुरमिति र परिणामविनियामत नरमप- मिस मग निदरवम् । एपनिया गगमनेर अनुसार भरतिवारिदिने महानगरपामा fayरो माम्नरो निर मानिनो पुस Rat महारेण पित परि िहिसाब सोनमार- समनभूरिया नमभिमानिदेवनामपि मम्मभूमामा महासमो हि षमातभारोमरोमरोमगुरmare • भने नियमको भूगोल विमान " ·उपदेशसाहस्री पद्यभागः२ । [स्वमस्मृति- सर्वाणि भूतानि शरीर यः सर्वाणि भूतान्यातरो यमयत्येप त आस्मान्तर्या- ग्यमृत' इति । 'समं सर्वेषु भूतेषु तिघन्तं परमेश्वरम् । विनश्यास्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति। न लिप्यते लोकदुःखेन वास' इत्यादि । ४७ ॥ किच यस्य बाधितत्वादपि न तस्कृतदोपसंबन्ध आत्मनः संभाव्यते। नहि मिथ्यार्थेन सत्यं वस्तु संमृश्यते । कथं बाधितत्वमिति चेयतिपत्रोपापा निपिध्यमानत्वाद्रग्जुसपीदिवदित्यभिप्रेत्याह- अमूर्तमूर्तानि च कर्मवासना दृशिस्वरूपस यहिः प्रकल्पिताः। अविद्यया ह्यात्मनि मूढदृष्टिभिरपोद्य नेतीत्यवरोपितो दृशि ४८ अमूर्तेति ॥ अमूर्त च मूर्तानि च अमूर्तमूर्तानि पञ्चमहाभूतात्मकानि स्थूलानि वे वाव ब्रह्मणो रूपे मूतं चैवामूतं घेति श्रुती रशिस्वरूपस बह्मणः संबन्धीनि श्रुतानि। अपरं कर्मवासनाश्रय लिमिति यावत् तदपि 'तस्स हैतस्य पुरुषस्य रूपं यथा महारजनं वास' इत्यत्रोक्तं, एतरम सका- रणं मूढबुद्धिभिरविद्यया मोहरूपया आरमनि शिस्वरूपे प्रत्यगात्मनि प्रमाणि प्रकल्पितं, वासनाप्रकल्पिताऽमूर्तमूर्तानि प्रकल्पितानीति योजना । हिमस्मा- दविद्ययाध्य स्तमात्मनि सप्रपवरवं तमा तिनेतीति वीप्सया तत्सर्वमात्मनो वहिरपोसात्मविदोपणतारूपं बाधिरवा केवळ रशिथिन्मान एवावशेपितः 'सत्यस्य सत्यम्' इतिश्रुत्येति योजना । 'यदा प्रकल्पिता' इति विसर्गान्त- पाठस्तदेवं योजना-अधिया मूदृष्टिभिरात्मनि प्रत्यभूपे प्रकल्पिता आरो- पिताः कर्मवासना अमूर्तमूतानि च भूतानि रशिस्वरूपस्य प्रत्यश्स्वरूपस्य ब्रह्मणो यहिन तिनेतीत्यपोन शिरेवायोपितो निषेधावाधभूतः शुत्या हि यस्मात्तमानारत्यारमनि दोपसंसर्ग इति ॥ ८ ॥ स्थूलमूहमापवस श्रुत्या याधमुक्त्वाश्यत्वादिति युक्त्यापि याधमाह- प्रबोधरूपं मनसोऽर्थयोगजं स्मृतौ च मुप्तस्य च दृश्यतोऽर्थवत् । तथैव देहातिमानतः पृथग्दृशेः शरीरं चमनय दृश्यतः॥४९॥ प्रयोति ॥ मधेपोगाविषयसंपन्धानास मनसः प्रबोधरूपं विषयाकार- वृत्तिरूपं यस्मृतां स्मृत्यवस्थायी मुप्तस्य पुंसः समावस्थायां चावश्या- कारमेव रयते । वपथा स्वमस्मृत्योरा भाषेऽप्यांकार रश्यमानमारमन:

·माम् ] पायोमियान्याया। ५ पोष भामनिधोपनं नापवान सपतो एपोलो गरी मनम परिमामलो पानिमानमे गाविमनिराकाराप्रमाः परापनेसाराममारपदरामन यह मालिशोषणमिति पोजना आमम्पेव राम मचाम्मियावधिरूप्यादिव. मिमिनि भार.... तु भुला पापलानिनामा प्रतिपादने तामिमंसारावविशेष. এদিঘেষাঘাতীম খাবা- समापयुद्ध गगने पनादिकं मलेऽपयाते सति पाविशेषता। ययाच तहतियारितदये मदाविशेषण गगनोपमेशी॥५०॥ क्यभावेनिया स्वभावारे पुरसभा गगने परिवाने धनादिरे मले मनि समिपयात वाऽपिता म विदोष दिनि । मविकिरमेश मदा गगनमित्यर्थः । ताशावामन्पविष्टाने गगनोरमे स्वभावगुरे पुला बारित वादिय पमिममिम्मदेवाविदोष सम्पनेति योजना तया समारनिवृत्तमिप्यायप्रतियोगिहाया भविष्टानागामतिरेकेणानिरूपणाल योनि विशेष इति भाव ... इतितुर्दश समम्मृतिप्रकरणम् ॥ 1.. k नान्यदन्यत्प्रकरणम् १५ मनु समाषपुर भामा तथा सनि साधनवैयाचि संसारिसमाव एव मन् शानध्यानादियाधमानुशनेन स्वभावपुरमसमरूपो भविष्यतीति क्दिकदेशीयाः प्रतिपेदिरे ता देपं मुमुक्षुभिम्नस्य भुतियुनिवाधिका- दित्यार- नान्यदन्यद्भवेद्यसामान्यत्किचितिचिन्तयेत् । अन्यस्सान्यत्वमा हि नाशस्तस्य भुवो भवेत् ॥१॥ नान्यदिति । जीवमनागोरन्यन्नं भरपने किया भेदाभदौ । नाम लिएरममावतया माहमिन्स्पध्यानज्ञानयोरसंभवाचदभरे पास

·No text on this page.

·पकरणम् 11] स्वानुपर-बीवदनिबन्दाrtair सजागरगोनारपाशिना मामयो-r मन्दसामादिनानिमतवा कानपिचीनां सालोश पदकोशालय फलान्तं चानुभूतं मधु चोदिका सर्यमाणं हि कर्मसं नवतिः ॥ ३ ॥ पालान्तमिति ॥ घटाने मुरझारा मंद गतं पूर्वमनुभूत तदिदानी को नाम्, हि पमानमा मरिसरदारनामा एपमेन्यः । ममास-स्टर इनिम्तिःकरणार- मामामिका स्मृतिरिपुष्पकमा नमारोभामने। मस्तिदा साक्षिणानुपनारय निगरानमलिया- च सामीति परामदार पावसामावादा वित्तमेव सर्यमाणाधिकरदरा परम भगय साक्षिय- क्षरवमिति भारमर टारपंचांनी मात्र वामनारमामा परवाना करामदनापन सानकाय हाशिमलने। द्रष्टुयान्यवहान एलाना। पारधा मानविनान्यथा ॥ ४ ॥ इति । वाटरहिरन स्पोरिना मानायलय Or-:या यांशमाचंतन प. मान नमान ६ ,

·No text on this page.

·९
माणम् 19
पएपोनिमामारा।
हरिपायागमागाहा विदयं प्राप्यते मेला-
जालादीन्सपरित्यग्य निमिगं कर्मणां पुधः ।
कर्म हेतुविन्दं मन्यरूपं शायुतः मरेत् ॥ ८॥
जात्यादीनिति n : पगिनो दिमान कर्मणा निमित्तभूनाHTET.
दीपशिलाप जायापमिमा परिमाप पामरूपं धर्म विष्वं में
मिनोपमई गुदामम्पप समानतो यथा शापोतं. पपा मरे,
भरिमादित्यःnn
मेचोदादरम्मतव्यमाम विशदपति-
आत्मकः सर्वभूतप वानि तम्सिब से यथा ।
पर्यगायोमवत्सर्व शुनं दीसिमदिप्यते ॥९॥
आमकरयादिना ॥ यातु सर्वाणि भूतान्यात्मभ्येषानुपश्यति ।
सर्वभूने चामानं सनो म विगुगुप्पन'इति मचापः पूर्वाधनोदते । 'स
पगापुरमायमप्रणमाविन गुरमपापविर मिनि मचाय सालो:-
माह--पर्यगादिति । एषाक्षरपोजना सर्वभूतेषामेक एवामा म पेतन.
भोलि, Eि भूनाम्यधिकरणमात्मनो नेत्याह-तानीति । वानि च
भूतानि तमिलामन्येवाप्यमानि न ततः पावग्ने । नयाच स्वायत.
सकल विकागदम्यूनसत्तानिरूपो विहारोपमनानुमंधेप इत्यर्थः । से
पनि । अत:मुसिस्पेण परिसरारूपेण वर्तमाने भाकाशे पपा भूत.
संबन्धनत्यप पगावामा पोमवावसत्तामात्रेण परि समम्तादगार
वान् । सर्पमदीपमारमना म सिंचिच्यासमानीत्यर्थः । नपाच माहाणं
अनेन विंचनामावृतं नव सिंचनासवृत'मिनि । गुऋमिति मत्रपदं सस
पाल्यानं तिमदिति । प्रकाशस्तमाएं शुदं तदात्मस्वरूपमियत
भिमणमयाविर'इति पश्योरपमाह-
प्रणलाप्योरभावन स्थूलं देहं निवारयेत् ।
शुद्धापापनयाले लिङ्गं चाकायमित्युत ॥१०॥

·No text on this page.

·परोनियापारा।
पतिमीणादिपमंगलारण यः समान माधिः भायोपयोगी
रामपी पपाधी भर तदपि नापमामाप्रपमिनि । सरकारी
माम माधयम्य मागुमनाम्यासमामाचम्पासाकोनामियोधर्मः।
हारापम:--पायाकारपरिणमाम्नापरणे हि कपादिमस्कारः पुमरपि
हामारपरिणामटेमियते । नत्र . रापी रूपादिनानिमित्ती ।
तरिमिनमनत्राम मैकमो विपिरिया पदाचदा निर
निर्धारियेत मम रेति भुने । पम्मादीधयं इदिसंधयमेव
राग पो भय पनि चपमारमा गृयते मामभयं तमाशाता शुदो रागा-
विहिनोऽभव मदति ॥m
मनु मदापुरमामा सिंगु पधारनुस्मिालोके पुरो भवति ततः
प्रेय परिनि धुते. 'पं पं वापि मरम्भावं लजपते बलेवरम् ।
तमति नेय मदा तदादाविनइति एमृनेश मधुरोऽपि पुरुष
मनभावना शुरः पाइस भविप्पालासाह-
मन्मनास्तन्मयोज्यत्व नान्मन्यालो क्रियात्मनि ।
आत्मत्वे चानपेक्षन्यात्सापेक्षं हि न तत्म्ययम् ।। १४ ।।
पन्मना ति पनिमयेथे देवाझममा पस्य स पन्मना पायी
पुरन. सम्मयो प्येयदेवादिमयो भवति । म्यादृष्येयधोरन्यासति ध्यान-
दिपायात्रायरसमभक्षादिन्यः । पुनरामपाती भात्मम्बरपापम्धान.
मात्यमानि क्रिया स्थानादिरूपारेक्ष्यत इत्यर्थः । तत्र देव:--भारमरये-
ति। मोक्षरूपस प्रक्षण भामयेयनि जम्प चतुर्विधकियाफसविपक्षण वा-
पाया अनपेक्षावादित्यर्थः । मोदमात्रव्यवधानाधार न कियापेक्षेति
पाराः। विपक्ष दोगमाह-सापेक्षं होनि । यदि क्रियामा कैवायं
भरतहि ताम्बयमारमरूप म स्यात् । हिवामाध्यस्थानात्मवादनियावा.
वर्षः । तयास्पदा गुद पवारमा मित्रशुधाभासो मिष्यापास इति
भाव.॥1॥
विभागादिमलाभावाधिदेवरपावापामा पदाद एवायुपेय न्याह-
समिकरमा शातिरविभक्काजरामला ।
चक्षुराद्युपधानात्मा विपरीना विभाव्यते ॥१५॥

·उपदेशमाइग्री परमागः ।। [नाया- म्यमिति गमभावाप्तिाईनम्या जम्मपिनासभतिभामाः कथमित्यासर गुरागाधिर्ममगोरादित्याह-~पारादीनि ५॥ भारमनः मनिपादितममा विशयनि- दृश्यत्वादहमित्येपो नान्मधर्मो घटादिवत् । तथान्य प्रत्यया या दोपाश्चात्मामलो खतः ॥१६॥ दश्यत्यादिति भामिन्येपोहमिति प्रत्ययो नामम्मी नामनिहो रपरवादयादिवत्तथान्येऽपि प्रत्ययाः परिणामा दोरा होगरूपा रागदेवा दयोनारमधमा शेयाः । हि यम्मादत आमाऽमलो हि निर्मल एवेत्यर्थः ।। भहंगरादीनामाग्मधर्मयाभावेऽपि नाग्मनो विशुद्धि मिति विकारि. वारारिरिउपवासंन्याशयार- सर्वप्रत्ययमाक्षित्वादविकारी च मयंगः । विक्रियेत यदि द्रष्टा बुग्राढीवाल्पविद्भवेत् ॥ १७ ॥ सर्वप्रत्ययेति ॥ विपक्ष दोपमाह-विक्रियेनेनि । विक्रियेत परिटियो वा यधारमा तदात्पविद्विषयमाप्राभासको भदुद्यादिवबुद्धिचित्तमनोवाद- त्यक्षरार्थः । बुधादिशब्देन तदताभासो लक्ष्यने अन्यथा म्वरूपतो चेतन. स्वावदनयोगवरवेनाल्पविश्ववचनमनुपपन्न स्यात्तत्र बुद्ध साभामाया विष- यावभासनमात्रे उपक्षीणपरिणामाया यथापूर्वापरानुभूतितदवस्था तय्पचा- रानुसंधानाभावो विक्रियावादात्तथा द्रष्टुरपि विकियावत्वेऽनुसंधानाभाव. प्रसङ्गात्सर्वव्यवहारविलोपप्रसङ्ग इति भावः ॥७॥ दष्टुरात्मनोऽपि वुद्धिवदलविश्वमेव ज्ञानस्य साधनाधीनस्योत्पत्तिधिना. शववादितिचेनेत्याह- न दृष्टुिप्यते द्रष्टुश्चक्षुरादेर्यथैव वत् । नहि द्रष्टुरिति युक्तं तसाद्रष्टा सदैकदृक् ॥ १८ ॥ न दृष्टिरिनि । यथैव चक्षुरादिद्वारकरलिप्यते परिणामित्वात्तथा द्रष्टु. रात्मनो दृष्टिलुप्यते अपरिणाम्यारमस्वरूपत्वात्तस्य इत्यर्थ । तदृष्टेर्नित्यत्वं 'नहि ष्टुरेविपरिलोपो विद्यतेऽविनाशिवा दिति हि श्रुत्योचामित्यर्थः । - ·सारणम् .५] परयोजनिशा पाल्या। पमाप्रमाणमिमि मादिन्यः । सकार एकरूपरहिममा । "समुगि'निपाटे मुझे पापनानि भुरु साक्षीयर्थः ॥16n पहलादिषममा शुरमभावोऽपि मनुपातिदाधारभ्यथा मनीयले मा. दामा मन प्रनिपतु पदार्थ विरेक पुर्वाग्मुमसुरिवार- संपातो पासि भूतानां करणानां तथैव च । म्यस्त्र यान्यतमो यासि को पासीति विचारयेत् ।। १९ ॥ पातो घेति ॥ भयमः--भाहमिनि तापदामावभासते । स भास. मामोई मनुप्प. मा स्थूल वादा भूतमंधातारमफदेहरूपः पुरति । तरितमुपते संघातो नास्मि भूतानामिति । तथाईदा श्रोना रसयिता काणी बधिर न करणेषम्यहमुखेतोश्यते भम्त.पण पातो बादमिति। तत्रापि रायगेवारंवारनामस्तो नियमहममि । अपवैकसि- दिनेकारमयेकदाचिमत्थर्मभवाहोगयवस्थानुपपरम्यतमो वामीन्द्रि एमघातादम्यो वा तषितानि । पचम्यममम्ममि को वान्तःकरणप्रा. जाम्यतमः कपासमाक्षी निरक्षणम्वभाव इति विचारयेत् . विचारफल पदार्थ विवेकंधपति-- ध्यान नाहं समस्तं वा भूतमिन्द्रियमेव वा । शयत्यान्करणन्याच झातान्योऽसाइटादिवत् ।। २० ।। ध्यस्न नाहमिति ॥ भूतं पेन्द्रिय समनं व्यसं दा नाहमस्मि प. पादचेतनाबादटादिवर, करणावापुटारादिवदिनि यथायोगं पोग्यम् । तमाशा धेननोम्योऽन्त करणप्राणादिभ्योऽप्यचेतनेम्प इति मधुपया- गरम्यनिरकालोचनेम विवेकः कार्य पर्थ ॥२०॥ हदानी साक्षिसादयाम्दपण्यतिरेकालोचनेनावस्थात्रयवियेणारा सा- शिणस्तुरीयस्याधिगमप्रकारमाह- आत्मामेरिन्धना पुद्धिरविधाकामकर्मभिः । दीपिता प्रयदत्येपा द्वारैः योगादिभिः सदा ॥ २१ ॥ आरमारित्यादिना ॥ यं सतीत्यतः मारने. सौभामा साधनापते प्रकारयते व्यवहारयोग्यः क्रियते भन येदीग्धना एक्षित।

·No text on this page.

·प्रकरणम् ..] पदपोज निकापाया। पनि प्रतरित्ययः । नत्र भाममानरर्ममुमा वादीनो मनोमात्रावासस दयानंद दावम्पानादामन पापम्तरामारे सति पासस्य चादिया. दिग्पोरमदानामुपरमादमदम्बएम्पोनि. सन्याशिता साक्षी मवायः नया भूति. 'दैव पुण्य पापं नि, 'भत्राय पुरुषः सपंरपोरिभंवती' तिच॥२॥ सुप्तिमार- विपया वासना वापि चोधन्ते नेर कर्मभिः। यदा युद्धी तदा शेयः प्रान आत्मा सनन्यदृक् ॥२५॥ विषयाति पदा पदावन्तःकरणे वियाः स्थमाः पाप्तनाम सूदमा समस्याश्च कर्ममिन चोपन्ते नोदताः कियन्तं तदारमा माशो शेयनामनदा भवनीत्यर्थ.प्रजारिशपात्तदा प्रात इति युवतिममिप्रेत्य विशिष्टि-भनम्यारगिति। मन्पदामापनिरिक विषयं वासना धाम परय. मान्यनम्यारअपरिनिश स्यर्थः ॥ २५॥ एवमवधात्रयं तस्वन्धं चाग्मानं ददृश्यभाषन विविरयेदानीमभिमा- नामदिनावपात्रयमाक्षितया विवादिषयापेक्षया मुरीयं मन्यसमारमानं नित्य- विज्ञप्तिम्घभावमुरसम्मयनि- मनोपदीन्द्रियाणां या अवस्याः कर्मचोदिताः । चतपैनव मास्यन्ते रविणेच घटादयः ।। २६ ।। मनोबुद्धीति ॥ इन्द्रियाणामदग्या जागरण। मनोवषा समः। दुप. वम्या कारणवस्था सा मुप्तिरिति विभागः । स्पष्टमन्यन । २९॥ भनु पपामा निर्विकार एवं साक्षी कप तहिं बुचादीनो कप्ताच्यते नाह- तवंसति युद्धीई आत्मभासावभासयन् । कर्ता तासां यदर्थास्ता मूढरेवाभिधीयते ॥ २७ ॥ तंत्रसतीति तत्र मिनामाने एवंनिभायात्रयेऽध्य सावस्था। बुद्धी: आमभासा वचतम्यामानावभासयन् । मागमा हामो कानि -

·No text on this page.

·m + x प्रमाणम् १५] परपोशनिवारवादा। मान प्रथमाने रविवादम् । ती पेपरमेयामानं गो सदा प्रत्वोपरारे श्याविष शिदिनी विप्रतिपापभाय एव शिनिपाने ले-देहेन्दिपममोदीनामापतमोऽग्रेशन एवं घेर मामेति पैदशामाः । तदन्यतन इति वेदपादिनसंप्वपि देखि देदिति गतो पापभोगतोऽम्यापकोऽशुपरिमाणो दोपरिमार दिदो लीयो मुनोऽन्य रनमा मतगधेकोऽनेको पा शुरे दिगुणाहितोऽम्यया मानधेति ॥३॥ भतो प्रिनिपपपाभूतात्ममात्रगोधरावादममधौं शम्पसत्यपा रमनीला- अप्राप्यव निवर्तन्ते बचोधीभिः महर तु । निगुणत्लाक्रियामापाविशेषाणाममायतः ॥ ३१ ॥ अमाध्यति ॥ कपमा'ममातिचा पियामिनि घेपरमार्यतः बीजामाधादिशा-निर्गुशावादिनि । स्पादिगुणहीनावामाग्रन्दिर धीनिमावदमाम प्राप्यते। मनमम बान्दियद्वारोपपरिष देण समय विपदानिरूपणातगोषरमामानं समारोह धामनो गांधावाभावः मिति विपाहीनेऽनवरित परतुनि । दुगतिमायणापूर्वधर्मोपजनिः मभवति । धादिनानुगते गगने सपना तस्माम्मन.सयोगजहानामा मनसापि प्राप्य आग्मेन्यर्थः तप पाणां गोधनरूपाणां वामानां स्वगताना वा आत्यादीनां भवृत्तिनिर्मिर भाषा पादोऽपि प्रापोत्यात्मानमित्यर्थः । तथाच झुनि. नोवा सन्त भाप्य मनसा सह नि, 'नया गृपते नापि वाचा नान्य पया कर्मणा 'ति.n भविषपस्यामनः स्यं पंदान्तवेदनीयरवामित्या क्षणायाम मेया:- च्यापकं सर्वतो च्योम मूतः सवर्षियोजितम् । यथा वददिहात्मानं विन्धारणुदं परं पदम् ॥३२॥ व्यापप मिनि । सः मूतः सर्वतो पियोजित परिप्रतिभा पाधि जित शाप स्वस्पतोऽपरिणिक योम पया, सादेव। उ.स.११

·No text on this page.

·HTRI] पदयोजनापाया। आत्मपुतीति ।। मानणामशानोपाधिनियमन इत्यर्थः ॥५॥ अविसापाधीलामान विवेकानुपएम्भाष संसारतिभास रतिस्पिने गुरोः प्यमुपदिशति- विविध्यामात्यमात्मानं पिन्धारदं परं पदम् । द्रष्टारं सर्वभूतस्य समं सर्वमयातिगम् ॥ ३६ ॥ पिपिच्येति ॥ भन्माणदिसंघासाद्विदिप स्वमारमानं विम्यादिति संबन्धसरमप्या. उपमेवामरूप पुनर्षिविरहि- समस्त सर्वगं मान्नं विमलं व्योमवस्थितम् । निष्कलं निष्क्रिय म नित्यं द्वन्दविवर्जितम् ॥ ३७॥ समस्तमिति । समम्नमारमा म पर रति पर योग्यमपु. भरका | विधिमुसेन प्रतिवेधमुलेप र विशेषा मिशिलानो. पामाक्षिणि पर्थे तापदायें चयनुसंधापानयोरतुल्या. वि समविचारयाप्रति निधिनुदिनि नापः ॥ ३०॥ एवं मझामरूपेणच साठयमियुग पुनर्मुमुधु विक्षपति- सर्वप्रत्ययसाक्षी ज्ञः कथं शेयो मपेत्युत । विमृश्ययं पिज्ञानीयाज्ञानकर्म न पेति वा ॥ ३८॥ सति । सर्वप्रसपमाक्षी शकसमायो र रक सस्य की भाव इति विमोदिति योजनीयम् शिन्दसूचितं विमर्शमेव विमजते- हेपनि । मपाप उत न प इति शेष । परि यमदापि ज्ञान प्रति कर्मकारयेवं विमृश्य विज्ञानापासावमा मन इस: 1100 एपंतिम पायपक्षनाव संगत इयार- अट द्रविज्ञान एमित्यादि शासनात् । नंग क्षेयं मयान्यर्या परं ब्रह्म कथंचन ॥ ३९ ॥ अरमिति यदि मन्यसे देदेति पारमेवारि हुन व त्यो

·No text on this page.

·N] पायोनिया MamtmIRTAIपि प्रबासमा मारि परमप. भारतमानमपि मारपेदितियार- पति: सादप्रकार प्रकाशमममागमात् । प्रफासस्पर्ककार्यः सादिति मिथ्या पचो पतः ॥ १३ ॥ प्पनिमादिति NAR: सीना HEINISTAN- मायामभामाशासनिामिनिममोनिसिपक्षणा सार। सभासोर वर्मः । शोर्य इति ए परदेशः। मारिने परम दयाभावेऽमियनयमावासमादिया। सभापमानन्दम्पसंसर्ग एष भाषामिम्मतिरिति प्रकासम्बभावस्य सबिमाम्यापमा समापता बानीति निवितो म relfarगिदि ति भाष. पानि मार्यों न भवतीति चेत्तत्रा- पतोभून्वा मवयप सस वकार्यमिप्यते । सरूपवादभूत्वा न प्रकाशो जायते रवः ॥ ४४ ॥ पतोऽभूत्येति ।। पन मागभूषा पतो भवेपत्ता सामिप्यत इनि साध समस्य... यता मावस्यमादित्यस्य महाशयिषमामन दोधमात्रस. भाषस्य बोदवं पादरपते सत्रा--- सत्तामा प्रकारास फर्नादित्यादिरिष्यते । घटादिष्यक्तितो यत्तदोधारमनीप्यताम् ॥ ४५ ॥ सचामार रति । प्रकाशप मधिमत्तामा पनि पाविपमिती पामिया नादादित्यादि काशस्य तपते पोषोऽप्या- मन बामनवम्नुसंधिसामात्र ति दोषामिप्यतामपितामिति पोरना। ४५॥ বাঙামীদামীঃখদায়াট্রিাণি বিসর জন্যঃ पनि-

·No text on this page.

·- पइयोजनिझामाया का महणामाधारणम्वभावेन म पो शानियमा पालो , मक्षति, सपा नाशेयोगवहितपस्नुपम जानकादित इवः । पो. एनेन बाता पायथाशाता शान भरत्यारमा निर्विकारायपोगाप सया पती कारापिटानरवाद पताच नियापारावाहिन्या विस्तू. प्रतिमासययम्योपसंहार मोदितम्यः ५८॥ मारमन ने याबारामाचे प्रमाणमा- विदिताविदिताभ्यां तदन्यदेवेति शासनान् । पन्धमोक्षादयो मावान्तद्वदात्मनि कल्पिता:॥४९॥ पिदिनापिदिताभ्यां नदिति 'मयदेव तद्विरितारपो बसिदिला. दधी नि त्या विशिकाविदिनाम्या कार्यकारणायामम्पदाम मेदि शासनाकारणधर्मविलक्षणस्वमा एवापयामेपः शिपाच पथमन ज्ञानवहारपारयमित्यादिपर्वमविधायगादेव काहिए तथा यो मोर Tv मिश: मुग्धी दुःलीमादयोऽपि माया भारमनि पिता एपेत्तार-- अग्धेनि ॥११॥ सम्यादीनामपि न माह- नाहोरात्रे यथा मूर्य प्रभारूपारिशेषतः । योधरूपाविशेषान योधाबोधी नपारमनि ॥५०॥ माहोरात्र इति । बोधमिदम्पनो यो बोधनियाको मोक्ष. भाये तत्र तयोरप्यभार पर्यः॥५." मोपायनोसम्म मला विसावन माह- यथोतं. मा यो वेद हानोपादानपतिम् । ययोजन विधानेन स स नव जायते ।। ५१॥ पपानमितिमोपादामस्तिमिलि शामर मा. स्याने सर्वविपिडा मत दिखागामास. विशेषाणाम: एभोकरिशमं दारिशोVIREMEntr पाप समिनि संबन्य: RR Sोमि'Threarrian -

·No text on this page.

·प्रकरणम् । परयोजनकाचाया। ताकिमतप्रनिषेधेन मुमुक्षु साराग्येऽभिषे प्रकरणान्तरमारममाण::. पर्म स्पूटशरीरामवादिमतं निराकरोति- पार्थिवः कठिनो धातुईवो देहे स्मृतोऽम्मयः । पक्तिचेष्टावकायाः स्युर्वहिवायम्बरोद्भवाः ॥१॥ पार्थिव इति ॥ यः स्यूलदेदे हटिनो धातुमासादिरूपः स पार्थिवा प्रपिपंता प्रतिपरिणामारमकः स्मृतोशातो विद्भिरित्यर्थः । एवंदरो उम्मपोर्श परिणामः । पक्तिः पाश्रेष्टा रुपन्दनमवकाशोऽपानमनमा संचारमार्गा देहगतमुपयो पे शुः एते मेण वहिवारसम्बरोमवा दहानु- गतवरवाशाभूताः रमता इत्यक्षरार्थः । देहो मामा भूतपरिणामन्या. एल्मीकादिवदिति भावः ॥1॥ इन्द्रिपामवादिनं प्रत्याह- प्राणादीनि तदर्थाश्च पृथिव्यादिगुणाः क्रमात् । रूपालोकवदिष्टं हि सजातीयार्थमिन्द्रियम् ॥ २॥ माणादीनीति । प्राणादीनीदियाणि तदर्यास्तपा विषया. गम्पादय समापियादीनां गुणाः कार्याणीत्यर्थः । गन्धरसरूपरपदासादपि. ध्यमोवारपाकामानां क्रमेण धर्माः प्रसिदामे प्राणायकेनियमाझता. स्वयम्यतिरेकरिदायाच पदिन्द्रिय यस्य धर्म माहपति तदिग्निपंतप सजातीय भवितुमईति। पथा जय रूपस्य प्रकाशको दीपादिमजमोर. सपेन्द्रियारपपि भौनिकाना प्रशाशकावाहीतिकारपेदेषनुमानमाह-रूपा. लोकपदिति । एवमिन्द्रियाणा भौनिकाय मिरे देहरदेवामप्यनामापमिति भाव: किंधेन्द्रियाणि मारमनः परणादारवटारदिलनुमानान्तर एचपकार्य. वशादिप्रियाणामेकादावनियममा:- पुअर्थान्याहुरेतानि वारपाण्यादीनि कर्मणे । तद्विकल्यार्थमन्तयं मन एकादशं भवेत् ॥३॥ पुमर्यानीति । एतानि प्रागादीनि उपानि जागरणाया k 4।

·No text on this page.

·प्रकरणम् ] पदयोनिशम्याहया। सितो दीपो यथायनः प्रासं सर्व प्रकाशयेत् । शब्दायाकारयुद्धीः प्राशास्तद्वत्प्रपश्यति ॥ ६ ॥ स्थित इति ॥ रपटायः॥ समापि कथं शुद्धिः मुखियादिएरणादियारामाद- शरीरन्द्रियसंधान आत्मत्वेन गत धियम् । निन्यात्मज्योतिषा दीक्षा विशिंपन्ति सुगादयः ॥७॥ सरीरेति । मुबाइपारीरादिसंघाने माम पेन मा धियं पुषि विशिन्ति मायामानम् । शिक्षणाम् । नित्यारमसोनिया दीक्षा प्रकाशित ताम् तयार मामासकापारमनोररिदेकादारमा मुखादिमानिनिभात. रित्यर्थः.. उन एवं निभय इल्पत आह- शिरोरसादिनान्मानं दुःख्यसीति हि पश्यति । द्रष्टान्यो दुःसिनो स्याहत्वास न दुख्यमौ ॥ ८॥ रितिरिआदिहावयवर्तन दुखेन हि यस्मात्यहमती- स्थामानं पापनि तमामामस्पेन गमा हिहिनि योजना मधमाशप:-- भारमनो विशेषरिशानं पानिपन्धन मिति हि मितिः । तथाच शिलो. दुःखेनोदरदुःखेन वा दु.स्यहममीलभिमानRAJAषस्थापनविदोपदेश दुखिकारमायो दुरि विशिषानीति दुरू, पामिति । Nir. मो पादयः भारमादेनाभिमभ्यमानदेशावपक्षोपधातादिमिन-खा- सामासयायाः साक्षी वन्य एवामी पादप म दुःखील ८. रवासी म दुःखीयुकमेव सपनि.... दुःसी साम्यहमानासिनो दर्शनाम या। संहतेशादिमिटा दुःसी दुःरास नैव सः ॥९॥ दुखी स्यादिति । ममामा यामानावरकारपरिणाम करणेऽहमिभिमाना:लो स्थान दिनो ताशापरिणाम मार, नपासायुदामीनानामपि दुरिन पर दुमित्वमा । भाते किमापद-मंहत इति । शादिभिसादीन्दिा ·सोममारपी भाग माTITMMATO मे मा नामक गांगला TITari int Tutnam गुगाmar in marathiwri nirburम परमापा मार्ग मोरानी पागल MIRITE । भमभामको गाने Airim TIME भान नामाशियारी मा मममममा मीनिमिम॥ सिमामा समशिमम्मोrite बोरम नमः। प्रभार पति- नियमार्या मानुद्धिमा मरधानुभापिनीम् । भावात्मोक्तः सरूपण ज्योतिषा व्यजयन्मदा ॥ ४॥ निधयाति प्रयोinitin सोभा प्रयोजन यया भन्न र. मामा निधपायी दियेत् निश्परण पुद्धिरित्यर्थः । अन्याय- स्वाति तथा नामरय मित्यार-तामिति विज्ञापि दिवन्यजय- व धारपति-सरूपेण ज्योनिपति। तथाच भास्पभासम्यो रूपालो- कोरियामापाया पुबेरन्यो भामा भारत्ययः॥४॥ परि दरामा भासम्साई या संसगांइशुदिरापतेत्यागस स्टान्तेन परिरमाह- व्यअकस्तु यथालोको व्यससाकारतां गतः। व्यतिकीर्णोऽप्यसंकीर्णतज्ज्ञः प्रत्ययैः सदा ॥५॥ व्यवकस्त्विति । यथा भालोको व्याको दीपालोकादिपश्यस घटा- यदि बुद्यादेरत्यन्तविलक्षणो नियापार आत्मा कथ तर्हि नस तदव- भासकरवमित्याशश तदपि दृष्टान्तेनाह- - ·--- - प्राणम् ] पयोगनिमायालया। ज्योतिपाति अपम: याममोपामभेदोडायुपणापते नदे का प्रमोदि गनः किन हानि कमोनिय लियादियादियोनिशे धोतकावेऽपि REETTER. मादेरिमामका ज्योतिमपन हर पातमा दादापने:पिमामा सवभावासोपारामाने मेर पापनाati बिपीकरोनीय दिनापाजायोरेशा- शिकाभेदानुपपरे माममिति माग्मनः मषेपवनिविरिति दूपण एटापेक्षितमिति रम्यम् ॥ १३॥ शिशोण हा पपयामामानं न पश्पति तयापि गुणज्ञानस्थ परिप्पा-- यद्धमा या पदार्थो न तस्यैवेयात्म कर्मवाम् । नपारमानं दहत्यनिम्नया ना प्रकाशयेत् ॥ १३ ॥ परमति प. पदायों पदमा पेनामाधारणधर्मेण धर्मशम्स तस्यैव धमन्य कमंत्री नेपाल सथाच शानम्ममाव ममा नजानकर्मतो गन्तुम- तोलनमागः पापं. भारमा न भावधर्मयाप्यः पदावा- निवदिय.. यायेम विज्ञानवादी पायोऽपिनरातत्याह--- एतेनैवात्मनात्मानो ग्रहो बुद्धनिराकृतः । अंगोऽप्येवं समन्वाद्वि निर्मंदत्वाम पुज्यते ॥ १४ ॥ एनयति । मामन इम्मिामान इति पान्दमः प्रयोगः । पुरा. FREE REVareमना मनव हा इति यादपदोऽस्येनेनयोरातमधेन राहत व बरूपन्य स्वरूपेणव मामाषेऽपि एकनाोन प्रा. मंशाम्वरेण प्रारम्वमिति सपनाया म घरत पाह-संगोप्येवामिति एवं प्रागुरुवर्मना सिंदेवाह---समाचादि निभदत्वादिनि । एवं दु: समावनिराकरणेनाविन्यप्राशयमुपशिसमन्यथा नया: ছবিত্রোগর। ন মূল প্রতিপাথ: যমদ स्थिति वादिल निशानि- ·मापी गपभागः । 4.1 • "मराय भागमा माशी स नर नीति +1 - PER बिनममनो गुग्यत इति दयानन गाने- मनुकमवलं मागंत्राने कमेर नन । संहनं न नतो नान्मा द्रष्टयाकमेना बजेन ॥१०॥ गदिति ॥ यथा पधुणे दर्पणादिनिष्ठतया रस्यप नम्बर मुबई. सम्पपाष्ट्रीय नया मनो दुधमभिप्रनया मानन्याव. म्यता पाय घेति कर्मका घटन इत्या । मिद्वानी परिहरति- नेति । अव इत्यत आह–अनेकमेर नदिति । नचक्षुग्नेम्मनेकाकारमेव सहवंय भरदीत्यतो घटते तम्य कर्म तृय नागभदोपपत्तरित्यक्षरायः। गोलकांशस्य दर्पणस्यस्य रयरव नम्यैव शनिमरवायम्य मुखानिविष्टम्य इष्ट- स्वमिति युक्तमुभयरूपरवमिति विरक्षितोश्य । प्रान्मनस्तु नवमशभदोऽम्नि एकरूपवादसंहवस्वाञ्चत्यभिप्रेत्याह-नत इति । चि प्रकाशकम्वभावो या- रमा नव न रयांशसंमिनो श्याशस्यानामन्यादती दृष्ट्वा कर्मता न प्रामोतीत्यर्थः ॥१०॥ नन्याप्मनोऽपि ज्ञानादिभिरनेकारमत्वमंभवाच्चभुर्वदाम्य भापकता म्याडि. स्थायि प्रत्याह- ज्ञानयलाधनेकत्वमात्मनोऽपि मतं यदि । नैकज्ञानगुणत्वात्तु ज्योतिर्वत्तस कर्मता ॥ ११ ॥ झानयत्तादिति ॥ज्ञानप्रयनेच्छाद्वेषादिगुणभेदैरनेकात्मकत्वादात्मनोऽपि केनचिदंशेन विशिष्टस्य प्रादरवमंशान्तरेण ग्राहकत्व च यदि मतमिति शङ्का- मन्यार्थः । तुशन्दः शानिषेधार्थः। मैवम् । एकज्ञानगुणत्वात् 'कृत्वः प्रज्ञा- मधन एवेति श्रुत्या ज्ञानकस्वभावत्वावधारणादनेकारमवायोगाग्ज्योति. सस्य न कर्मता, माझता तस्य न संभवतीति परिहारप्रन्यार्थः ॥ ११ ॥ रशान्तं व्याचष्टे- ज्योतिपो द्योतकत्वेऽपि यद्वन्नात्मप्रकाशनम् । भेदेऽप्येवं समत्वान आत्मानं नैव पश्यति ।। १२ ।। - -

·-
रणम्
पदपोजनिशापाया।
हुम्भ मेला-हिपनि शमसान हिना साहयन सदाशि
watantrITAL RI रागिरि सादयसपा प्रम परि.
संगु बाहरणमसमभयमायमई मीनि महावारदा.
पूर्ण मान्दिन। अनुपएण्यारिख: 11.2
मनियाममान रियामा बम विस्मादिनु त मंगरा
पाशा कारणं ततो थमाश्मनो विर: स्यादित्यरेक्षा.
पामार
आनन्यमंतयोगी गुपुमाख्यं तमोभयम् ।
अन्योन्यमियमचाध नास्तीत्येवमयं त्यजेत् ॥ १८॥
आदिति | आरमी रसदमविषयभोगलक्षण । संसार इति
रोपयोगी कारणं मोमपमजामसायं मुसाल सुपमिशितम् ।
समोरीजमिति रामे मपटमपोगादशामर माता पार्वते । मामा
समोजामियः । एवं कार्यकारणम्वरूपगुवा मोलाकारमाद-
मम्पोम्यसिविति। यूटसूक्ष्मकारणाचम्पानामम्पोम्यनिसावासपा-
লিঙ্গখাবায় যে বা যায়নি কম
माम्मीनिया सदिसारन भारमानं शोधपेवियर्थः ॥ १०॥
समेदियुके कमाते मानो प्रभवमित्वन माह-
आत्मपुद्धिमनपारालोका दिसंकरात् ।
भान्तिः सादात्मकमति क्रियाणां संनिपाततः ॥ १९॥
आमबुद्धीति ॥ wrt वयादिपोशालादिमहा
wrमादी संयमियो गुणप्रधानमारनाम्यासानो क्रियाणा मनिषा-
समानमुपादाभकर्म मामनः धर्म किया थमा दविधानमा
इटम्पोक्किमोतीति प्रान्ति स्थान लक्षादात्मनः स्वनी निधिपाति-
हि मविरमिय: १४
#খামাই মধ্য-
निमीलोन्मीलने साने यायव्ये तेन चक्षुषः ।
प्रकाशवान्मनसेचं युद्धो न सा प्रकारातः ॥ २० ॥

·No text on this page.

·,
प्रकरण : पदयोज निकाम्यादया।
मुसंधय नेत्याह-हिनि सकार्यमझानं हिरवा मायादेन तस्य साक्षि.
धर्मकायाधिवामान प्रय माक्षिदेनोरि सायबापा र म परि.
সূল
মুহয়বিয়ার সাংবা
मेमून सदा विनयात् । अनुसंध्यादिवः
संसानियामस्मशानं दिवा'मान प्रक्ष विधादिरयु वत्र भयार:
व्यं वा तस्याज्ञानं कारणं सतो का रूपमारमनो विवेकः स्यादिलक्षा-
पामाइन
जाग्रत्स्य तयोगी गुणमापं तमोमपम् ।
अन्योन्यमिनमचाच नास्तीत्येवप्रयं त्यजेन् ।॥१८॥
जाप्रदिति ॥ Area (धूलामविषपभोगलक्षणी #सार इति
शेषः सपोथी काणं समोमपमानाय Bएमात्य मुनिशिवम् ।
समोशी समिनि पनाये मपश्योगादशान मानरुये कार्यते । मासे
तमोवीजमित्यर्थः । एवं कार्यकारणस्वरूपमुपदा तयोपागप्रकारमाह-
अन्योम्यामिपिनि । घरमाणावधानामग्योन्यमिARRIER.
मिसाकारायलाच एमपं mat reपशामिनि तलोस्स्यत्र
चालीनि शारा दिलायेन् । भारमानं शोधपेरिस
संदिस्युके कपात पसामनी भावमिन्यात माह-
आत्मद्धिमनथपुरालोकार्थादिसंकरात् ।
भान्तिः स्वादात्मकर्मेति क्रियाणां संनिपाततः ॥ १९ ॥
आरमधुनीति ॥ मा पदीयापिatreenter
wrमादी बामियो गुणधारमानापासादेनोः शिपाई संनिपा-
सगुलाम भाममः धर्म शिपा लामा भिटामभूता
परम्पोनितीनि भान्ति: या IRRIERRRो ARTee
जियमविपदमित्यर्षः १९
अपशाप्ययनमा
निमीलोन्मीलने साने यायध्य न पशुपः।
प्रकाशवान्मनसेयं पुदी न सा प्रकारातः ॥ २० ॥

·No text on this page.

·प्रकरणम् १५] पदयोजकान्याया। धिमन्तरेणारमनः मतःपरिरऐशानुपलम्मा तस महत्वम् । निरषयवस्थ पपरमात उपाधिसंसायोगापुन तम्मिन्सर्वस्व कल्पितत्वं चेति भावः। दिगम्वरमनिराकरणेन पदनम्तापमा'मन उक्तदमृष्यमाणा शापया: प्रत्यवतिष्टन्ते- क्षणिकं हि तदत्यथं धर्ममा निरन्तरम् । साक्ष्याहीपयनद्धीम्तन्छान्तिः पुरुषार्थता ॥ २३ ॥ क्षणिक हीतिमान यं घेण्युभय क्षणिकं दिमप्रितम् । कति. पघानेकक्षणपतिवारी धारयति-प्रत्यर्थ मिनि । म्यासभरमियर्थः । धर्ममा बानुमान न्यायि किंचित्तस्वाधिष्टानमरतानि मात्रयाः। नारी विदो मोपलम्पते तबाह-निरन्तर मिति । नरम्तणोत्पधमानमिल- धापदि सर्व क्षणिकमेव पतहिं तदेषेदमिति मोहमिनि च इयर विषयं प्रत्यभिज्ञान घटन इत्यादर निमारपादियाह-पारश्यादिनि । सदासदेवेदमिनि मनिमशान्तिाम्य स्थायिवप्रतिभारस्य ज्ञानशेयगतस्य तन्मूलस्थाविपकप चाम्लिरममप. प्रतिभास निवृत्तिरेर पुराना। मोश हत्यर्थः ॥ २५॥ सिद्धाम्नी दूषणविभागज्ञानाप बादमतभेद विविध दापति-- म्याफारान्यावभासं च येपो रूपादि विद्यते । येषां नास्ति तथान्यत्पूर्वामंगविरुच्यते ॥ २४ ॥ स्वाकारेति ॥ साकारमान ज्ञानेनारभामोऽन्यानोनि साकाराया. पमा हावा परतु थेपी दादाना मने विचने, पेपर शाममात्रा. निवादिना गने ततोऽवभासारज्ञानाम्या पाहि पानि, पूर्वाधग- मरापी मते विज्ञानमा नानि एम्यमेव समिति तत्र संगति- बसायमाबादम्यासंगतिरपरमाता हारगुष्यत इति मनिशानीत इति पोजना सम्मतस्यासंगति प्रतिवादी- पायाकारत्वतो मप्तेः स्मृत्यभावः मदा धणा । क्षणिकत्वाच संस्कारं नवापचे चितु पीः ।। २५॥ ज R

·No text on this page.

·मकरणम् १५] पदयोजनियामारया। शान्तथेति ॥ शान्तरयस सिद्धादमेव साधयनि-एकैम्मिमिति । भावानामम्मिन्क्षणे समाप्तावासंतानस्य धावानुवादककस्मिस प्रान्स्य. भाषारधाम्नेरन्य निरपेक्षता गिदा भतम्मरसाधनविधानोनिनिरवकाशेयर्थः। किंचामिन्मते लोकेऽपि सायसाधनभावो न पटत इस्याह- अपेक्षा यदि मिनेऽपि परसंतान इप्यताम् । साथै क्षणिके कसिंस्तथाप्यन्यानपेक्षता ॥२८॥ अपेक्षा यदीति ॥ कार्यकारणरक्षणानामत्यन्तविलक्षणादादिलेऽप्य. स्वन्तं ध्याइसेक्षिी पदिएमोऽपेक्षा तथा परसंताने मिकतावावपि दमो. पेक्षेप्यता भत्यस्तभेदाऽविशेपारक नेप्यत इवधः । तथाच मिकताम्योऽपि दधि जायेनेत्यतिमा इति भावः । प्रमिजारम्भेनातिप्रमहापरिहार तदीयामनूप निराकरोति-सर्वाधि इति । सर्वस्व जनम्याध्यमाने कार्य कारणभावेन स्थिते दधिक्षीरादी वस्तुनि क्षणिकेऽपिपम्मिबिधीर एक्स्प. पिसोपेक्षा सर्ववति होकप्रसिद्धनीतिप्रसा इति पेदिनि शशानुवा. दार्पः । तथापि प्रसिधाश्रयणेऽपि क्षणिकपोऽम्यानपेक्षतवेति परिहार- भागार्थ. ॥२८॥ सत्र माह- तुल्यकालममुनावितरेतरयोगिनी । योगाथ संस्कृतो पम्तु सोन्यं हीक्षितुमर्हति ॥ २९॥ तुल्यकालति । यी भावी नुरुपकारसमुन्नायकवान धामी इतरेतरयोगिनी पार दर पथा पयाधुरी तयोर्मध्ये परतु भा. घोरलक्षणः पर्जन्ययोगासवृत्तम लाभानिसयस भदेस हि साम्य मु. पकारिणीशिनुमशिनुमानिन क्षणिकमया मियभावान, अत. क्षणि. कागा मिशालनपा परस्परसंबग्धाभावमोपकार्थोरकारकरवायोगाभाशा परयितुं वारयत इति भा. तदेव मणिकमतं निराहत्व एण्यम निरारिवादी ममतसाम- स्वमुपस्यम्यनि- मृपाध्यासस्तु यत्र सातमाशम्ना नो मतः । सर्वनाशो भवेपस मोक्षः कस फलं पद ॥३०॥ - नी कर Com म. F

·No text on this page.

·प्रकरणम् । पदयोडलिकरायालया।
सोऽमिलो निराक न पश्यते निराकरेव तस्वरूपवास सादावा-
पयवस्वानुमयविरदमेवेसर्थः ॥ १२॥
पपपि मावामापविमाग किंचिदतीस्वगतं तथापि ताकीसमिनि
विशेषतो निर्धारणे कारण नासीयावर तावरपमुपपादपनि-
सदसत्सदसधेति विकल्पामाग्यदिप्पते ।
तदद्वतं समत्वात्तु नित्यं चान्यद्विकल्पिता ॥ ३३ ॥
सदसदिति । साक्षिर आध सदसमिनि पोकरूपो विधा-
दलमागेव पिरनिरालम्बन विजपानुपपनेयास्वरूामिप्यते तपाईनम् ।
तर हेतु-समन्दादिति । विप्राग्वेषग्यद्देवमायादित्यर्थः .
शिक्षणापममिवायविनावि विशेषान्तरमाद-नियति ।
मामविलक्षणस्येन स विशेषतरमाइ-अभ्यविहिरसारिति ।
विकासाप्राग्यदिप्यत इत्यत्र पत.नियोकपा ज्ञानावरूपवान, ईन.
मिन्धानभ्यमुनम् । नित्यमिति परस्पोरया गाभास महिनावाद
विनाभूतानन्दरूपता पनिता । तथाच सयज्ञानामालामालमत.
मियनुभवादेष विदामिति र कारणानर ग्यमिनि भाष.
নানান মাথৰ ধেমনীমোহনুঘর আয়,
परम सत्यापमुपपा एयय विकासकामामृताव निपाएपनि-----
विकल्पोमवतोऽमपं समस्यचदिप्यताम् ।
देवस्य प्रागमधार सदसाशदिकल्पनात् ॥ ३४॥
বিখশীঘশ (নির বাের্থ বহমাধ্যমৰ বেয়া।।
बिकापोरवतो विकापरूगोदनावमारयादी योजनाar
माय सत्यादि। यसरमाइ~ सस.
साहिसिनामापार समीर वन्य माम्बाशाय.
समाजमणीनि माया,
सातो नमिपापा मादपि समयपमिया---
वापारम्मणशासाय विकारात मारना।
मृत्योम मृत्युमिलादेर्मम मायेदि प रमः ॥ ३५॥

·- ९८ उपदेशसाहस्री पद्यभागः २॥ [पार्थिव वाचारम्भणेति ॥ 'वाचारम्भणं विकारो नामधेयं' इति श्रुतिशाया- द्विकाराणामभावता सिद्धेनि शेषः । वाचारम्भणशन्दो खन्नस्ववचनोऽवग- म्यते । मृत्तिकरयेव सत्यमिति कारणे सत्यत्वावधारणादित्यर्थः । मृत्योः स मृत्युमिति शास्त्रेण तदर्शनस्य निन्दितत्वात्सत्यत्वे द्वतस्य तदयोगादयांद. नृतत्वं तस्योक्तमित्यर्थः । आदिशब्दात् 'नेह नानास्ति किंचने'त्यादिसाक्षा- द्वैतापवादकं शास्त्रं गृह्यते । मम मायेत्या मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते' इति गुणमय्याः सकार्याया मायायाः परमारमज्ञाननिवत्यरवस्य भगवतोऽनुशासनारसत्यत्वे तदनुपपत्तेर्मायिकरव द्वैतस्य सिद्धमित्यर्थः ॥३५॥ तदेवं श्रुतियुक्तिभ्यां द्वैतमिथ्यायप्रतिपादनेनारमनोऽद्वितीयर स्वीकृते सस्वशुद्धिकारणाभावाचस्य विशुद्धिरपि सिध्यनीत्याह- विशुद्धिश्चात एवास्स विकल्पाच विलक्षणः । उपादेयो न योन आन्मा नान्यग्कल्पितः ॥ ३६ ॥ विशुद्धिरिति ॥ अग्यात्मनो विशुद्धि धर्माधर्मतत्फलसस्पर्शाभावः। अतएव द्वैतस्यानृतत्वादेव स च यतो विकल्पाद्विलक्षणस्तद्विपरीतस्वभावो:- तएवारमा नोपादेयो हेयो वा भवति । हानोपादाने हि मूर्तविषये नामूर्ते प्रत्यगारमनि ते मभवत इत्यर्थ । किचान्यैरकल्पितोऽन्यै कल्पयितुमशक्य- स्वादपि विशुद्ध एवात्मेत्यर्थ । नहि सर्वकल्पनाधिष्ठान केनचिरकल्पयितुं शक्यते अतो नित्य शुद्ध इति भावः ॥ ३६ ॥ कस्सादारमा कल्पितो न भवतीत्याशय कल्पनाहेतोरज्ञानस्य वस्तुत भारमन्यभावादित्याह- अप्रकाशो यथादिन्ये नास्ति ज्योतिःस्वभावतः । नित्यबोधस्वरूपत्वान्नावानं तद्वदात्मनि ॥ ३७॥ अप्रकाश इति । अनारमनोज्ञान कल्पितरवादेव तत्र तदभाव इति दष्टव्यम् ॥३॥ पथा नित्यशोधम्मरूपपादज्ञानमारमनि वस्तुसो नानि तथा सर्वविकिया- रहितस्वभावरवाइवस्थान्तर कूटस्थताप्रतिरूप तस्य नाम्नीन्याह-- तथाऽविक्रियरूपत्वान्नावस्थान्तरमात्मनः ।

·मकरणम् १५] पदयोजनिभायालया। अवस्थान्तरवचे हि नाशोऽस्य स्थान संशयः ॥ ३८॥ तथापिक्रियेति । विपक्षे दोपमाह-भवस्थान्तरवावे हीति ॥ ३८॥ मोक्षस्थावस्थान्तररवारकपमवस्थाम्नराभार इति तत्राह- मोक्षोऽवस्थान्तरं यस्य कृतकः स चलो हातः । न संयोगो वियोगो वा मोक्षो युक्तः कथंचन ॥ ३९॥ मोक्षति पस्य दादिनो मते मोक्षोऽवस्थान्तरमारमनः स्यात्तस्य मते कृतको मोक्षः स्याप्रागवस्थायोगिमानुपपत्त , अतः समोशमलोऽनिन्य एष न्यादिस्यपुरणयंतापत्तिरित्यर्थ । माभूदवस्थातरं मोक्षमयापि प्रक्षणा संपोगो वा प्रकृवियोगो वा मोक्षो भविष्यतीति मतान्तरमाशय प्रत्या. ३- संयोग इति ॥ ३९॥ अयुनरपे हेतुमाह- संयोगस्याप्यनित्यत्वाद्वियोगस्य तथैव च । गमनागमने चैव स्वरूपं तु न हीयते ॥ ४०॥ संयोगस्येति तस्यानिलय निषमादित्यर्थः । मनु जीवस्य संसा- रदेशात्परमात्मनो वा मोपासकानुग्रहाय तं प्रत्यागमनं मोक्षस्याशा- गमनागमने घेति । न मोक्षो पुनःनि पूणानुपाजीवपरयोयोरप- विधियावागमनागमनापोगादित्यर्थः । परमने दोपमुपवा समते निदोपता- माह-स्वरूप विति।महीयने न निरवति, भत भामस्वरूपमेव मोक्षो पुनः इत्यर्थः । ... भागमखरूपमोक्षस्य निधादेशान्ये हेतुमाह- स्वरूपस्यानिमित्तत्वात्सनिमित्ता हि चापरे । अनुपात्तं स्वरूप हि खेनात्यतं तथैव च ॥४१॥ स्यरूपस्येतिनाति निमित्त कारण यस्य वानिमित्त तत्व भावो. निमिसावं तस्मान् महावादियर्थ. । भारे भवम्यानरादप. सनि. मिता हीसमोऽनित्याः स्युरियर्थः । बपत्यानिमित्ता तहक्षणोषला सापपनि-मनुपातमिनि। महिमाम तरनाम्येन वा भोपाच- मुपार्जितं म भवति । तथा रवेनास्येन वा समिति , भवति ।मg. -

·No text on this page.

·प्रकरणम् !५] पदयोजनिशाण्यालया। वभेदेनाग्मरपुरगमन्यामलाभ उच्यते स तु याभो न भवनि संसारदुःख- देवस्थान स्वत सिदपरमानन्दादिभावप्रतियन्धकरदारयुन क्षतिरेवेत्यर्थः । तसादनारमतामहंकारागारमामिमानितामविद्याध्यारोपिना प्रमाणजनितम्र- झाग्यज्ञानेनाज्ञानदानद्वारा बदित्यर्थः ॥ १ ॥ भारमतवयमस्वरूपावगम भागमहाभ एव परमो लामः परमपुरुषार्थ इत्यामक्यज्ञानं मोक्षमाधनमारमा पाद्वयानन्दरूपम्नस्सिमज्ञानमूल. संसारो न परमार्थत इति स्वमतमभिधाय सत्र मुमुक्षु यतिस्थपाय मता. म्तरनिराकरण कर्तुमारभमाणो भगवान्माप्यकार. सांख्यकल्पना ताद. सिराकरोति-- गुणानां समभावस भ्रंशो न धुपपद्यते । अविद्यादेः प्रमुप्तत्यान्न चान्यो हेतुरुच्यते ।। ४५ ।। गुणानामिति । तत्र यस्प्रधान ग्रिगुणामकं स्वतभ्रमचेतन पुरपस्य भोगापवाय महदादिरूपेण परिणमत इति कलयन्ति तत्ताव संभवति । यतो गुणानां सत्वरजनमसा समभावस्य सृष्टिपाकालीनमेटनस अंशः प्रध्युति पूवम्यान्यागेनावम्यान्तरापतिरूप. परिणामो दुर्घटस्वासोपप- पते । धुत इतिचेच वय किं नितुक एद गुणपरिणाम इप्यते सरे नुको धा। नायः । सदा परिणामप्रमात् । द्वितीयेऽप्यविद्यामाप्याटपुरल एव हेमुम्नदन्यो वा परमेश्वरः । नाप इत्याह-अविद्यादेरिनि । लस्थामव. स्थायामविवाद प्रमुखावाटीनदारपुरुषाणामुदामीनदा सनिमित्तः सा- म्यावस्थाभंश इत्यर्थः । न द्वितीय इस्याह-मचान्य इति । विधादिम्यो. न्यपरमेश्वराडीकारेऽपसिद्धान्तममा इत्यर्थ. ॥ ५५॥ गुणानामन्योन्य प्रवृत्ति हेतुश्व स्वादिति चेत्तत्राह- इतरेतरहेतुत्वे प्रथनिः स्यात्सदा न था। नियमो न प्रवृनीनां गुणेष्वात्मनि वा भवेत् ॥ ४६॥ इतरेतरेति ॥ अमिम्पक्षे प्रयोजकान्तरमतीक्षानपेक्षणासदा प्रवृत्तिः परिणाम स्थाधा स्वाद्विशेषाभावादिस्यर्थः भय क्रमशोत्पत्तिम्थितिमहारा- गप्रसिद्धवान सदा तयसा इनिताह-नियम इति । नियम्यतेऽनेनेति

·No text on this page.

·मित्र पारगम् । पदयोजनिशम्यापा। शामेऽपीस्पपिशादास पेदवामशादेवाव्यवस्था किंतु सांस्यशाऽपीति तथापि दुद्धिमूहावं म सम्पादेदमूवमम्मीति चोखते ॥१८॥ प्रधानपुरपयोः संपन्धाभावमुक्त प्रपञ्चपति- न - . संपन्धानुपपत्तेव प्रकृतेः पुरुषस्य च । मियो युक्तं तदर्थत्वं प्रधानस्साचितित्वतः ॥ ४९ ॥ संपन्धानुपपत्तथेति । पुरपयामहोदामीनस्वभावरवाटतेजंडरवेन स्वत प्रत्यनुपपत्ते तयोमिथ संबन्धानुपपत्ते प्रधानस तादयं पुरुषार्थ- रखमयुक्त्वं युक्तिशून्यं । ममितियतो बहावादाप्रधानस्य मृत्यवदुपकारकरया- संभवादिस्यर्थः । मतः प्रधानपुरषपोरथोपिरवकसना न युनेति भावः॥४९॥ पुरुषमाविकारत युतमविकारित्वं स्पष्टयति- क्रियोत्पत्ता विनाशित्वं ज्ञानमात्रे च पूर्वयन् निनिमित्ते त्यनिर्मोक्षः प्रधानस्य प्रसज्यते ॥ ५॥ मियोत्पत्ताविति । पुरुषे यत्किंचिकियोपत्तो भन्युपगम्यमानाया विनाशिवं तस्य प्रसज्येत पक्रियावसदनित्यं यथा घटादीनि व्याप्तिदर्शनात् नियम पुरुयोग्युपगम्यते सास्यरित्यर्थ ।मनु म परिस्पन्द परिणामो वा पुरुषम्य क्रियान्युपगम्यने पेनानित्यवसाः, किंतु जानमेव क्रियाम्युपग- म्यते इति चेत्तहि जम्यम जम्य वा ज्ञानमभ्युपेयते, मोमययापि घटत हत्या- १-ज्ञानमात्रे च पूर्वददिति । जन्यज्ञानयोगे विटारियादनियावातिरज- भ्यज्ञानयोगिरवे म प्रधानप्रति स्वाम्यसंभव युनशेषापत्तिरित्यर्थः । तमा- पुरुषस्यासकोदासीनावादनाधयानियवायकत्वानुपपञ्चाम्यस्य पहेव- स्तरस्य प्रधानविकारानिरिषस्थानभ्युपगमायए ये च प्रधानविकाराणामल. धारमतया प्रवतंकरवायोगामिनिमिव प्रधानप्रवृत्तिरमीमार्या । तयाचा- ध्यवस्था सुस्वेति प्रतिपादयमुपसंहरति-निनिमित्त इनि । प्रधानत्व ध्यापार मनिमित्तेऽभ्युपगम्यमाने तस सर्वदा प्रतिसंभवात् स्मिता पुरुषाणां तानसावर्जनीयरवादनिर्मोक्षः प्रसम्यत, मतपयमभ्यवस्थित सांस्यशाम मुमुक्षुमिः प्रदेषमिति भावः । ५.। ना

·No text on this page.

·२०५ प्रकरणम् १] पदयोजनिकाम्याख्या। गुणानां समवेतत्वं ज्ञानं चन विशेषणात् ।। ५३ ॥ तथेति । अन्येषां गुणानी भीषवापरस्परविलक्षण वाग्मानमुपयोरिव युगपजन्म नेप्यते । एकस्याममनःसंयोगसानेककार्य हेतुरदासंभवस्योसरवा- दित्यः । चकारादेवाधपयोविषयविषयित्वायोग पूर्वानः संगृपते।मामू. ज्ञानभास्पत्वं मुग्वादीनामेकस्मिकारमनि समदेतत्वमेव तेषां ज्ञानं मामेत्या- शहर ज्ञानेन तेषां विशेपितवान्मवमित्याह-गुणानामिति । ज्ञातं मुखं शातंदु.वामिनि विशिष्टव्यवहारदर्शनादित्य ॥ ५॥ एतदेव विशदयति- ज्ञानेनैव विशेषत्वाज्ञानाप्यत्वं स्मृतेस्तथा । मुसं ज्ञातं मयेत्येवं तवाज्ञानात्मकत्वतः ॥ ५४॥ मानेनयेति । ज्ञानेन विशेषदादेव ज्ञानाप्यावं मुसादीनामेष्टयमि- सध । ज्ञानाहिनसरकारजन्यस्मृतिविषयावादपि हानायव मुखादरेष्टव्य- मित्याहस्तेमयेति । मुख मया जातमिन्येवं स्मृतरिति संबन्ध । किंत शान विशिष्टामसमयतत्वं मुगादानामिप्यते वरामसमवेतावं वा। नायः । युगपक्षणिकारमविदोषगुणानां समवायासंभवम्योगरवादात्मगतर्म. ख्यापरिमाणादरपि महणप्रमदात्यमित्य दिनीय दूपयति-तवेति । मध मते माग्मनो ज्ञाननिनवादरवाज्यमाप्रपातरममदेतत्वमात्रेण म मुला- दिसिदिः सर्वस्य जयादित्यर्थः ॥ ५४ ज्ञानमुमादीनामामगुणवाग्युरगमेन भास्य मामकरसंभव उत्त, इदानी सेपामारमगुणावमपि दुर्भणमित्याह- गुसादे त्मधर्मत्वमात्मनस्तेऽविकारतः । मेदादन्यस कसान मनमो या विशेषतः ॥ ५५ ॥ सुखादेरिति । मुनादेशरमधर्म म संभवति । ते मद मते भारमको विकारतो रिकारिवाभावादिभुवातीकारेल नित्याचारयुपगमात् । महि निलमनित्यगुणमिनि माप्रति रान कोऽपि विधतेन्तो नामको गुणव. स्वसिदिरे प्रामालापनेति भावः । ति गुणगुणिनीरत्वम्ती- दवादिनस्सा मते भायवारमनोऽयं मुसादिरिवि नियमोऽपि दुस-

·No text on this page.

·भकरणम् ] पदयोजनिकान्याया। संस्कारोदोघसंपाते सहकारिलाभात्तदर्थस्मृतीनामप्युत्पतिरिष्यतामतो न ज्ञानस ज्ञानान्तरक्षेवरवररूपना पुनि.मतीति स्थितमित्यर्थः ॥ ५॥ किंचारमनतम्य म्वरूपलक्षणमुज्यते तटम्पलक्षणं वा । माघे पृषि- ध्यादो गन्धादिवासनातनरवात्तस्य च सरूपानतिरेकादनित्यज्ञान मारमेग्यु- दोणे मृपय स्थान, दिनीये तु स्वरूपलक्षणमन्यदनारमासाधारणं परम्य वध चेतनानिरिक्कम किमपि समावितमस्यतो देहादिजाविलक्षणमारमा- नमम्युपगहना सदा निविशेषरिषः पूरस्थ वाग्माम्युपेसप्योऽन्यथा विकारिणोऽनित्यावनियमाइन्धमोक्षान्वय्येक भारमा भवनीति दुःसंपादमि- स्वेताममभिप्रेत्याह- अनवस्थान्तरत्वाच पन्धो नात्मनि विद्यते । नाशुदिवाप्यमगत्वादसंगो हीति च श्रुतेः ।। ५७ ॥ अनयस्थान्तरत्वाचति ॥ मास्यवस्थागतरं यस्य सोनपरपातर तस्य भावोऽनवम्यान्तरावं समादिति विहभाग्मन इति शेपःपा. चारमनः कूटम्यापासमिनारमनि बन्यो विशेषगुणवावरक्षणः परमातोम विद्यते । चकारातप्रिवृतिरूपो मोक्षोऽपिन विद्यत इति पोग्यम् । तम्माधि- त्यशु एवात्मेत्यत्र प्रमाणं बदम्परकरुपनानिराकरणफरमाह-नाशुदिखा- पीति । बगाधर्ममधाभाषपदम्यसमर्गकृताशुदिापि नचारपसावा. दिपर्थ ॥५॥ रतमनारमन. पारमार्थिको राध हवा- मूक्ष्मकागोचरेभ्यच न लिप्यत इति श्रुतेः ॥ ५८ ॥ सूक्ष्मति ॥ सूहमरवं मनोवागगम्यायमैवत्वमहिनीयायमगोचा किं. दोपवमेतेम्पा हेनुस्यो नित्यपुर एषामा 'न रिप्यते शेग्युःखेन पाम' इति भुतरित्यर्थः । 'यथा सर्वगतं सांदण्यादाकाशं भोपाटिप्यते । मर्य. प्रावरियतो देदे थामा मोपलिप्यते' पनि भगवानं पात्रोदाम्यम् । अशोक.५८॥ एवमात्मनो नित्यशुमारनुकस्वभाव सापयतो पेशामधन मारमोप.. देशवापानश्यमित्याक्षिपति पूर्ववादिनः-

·No text on this page.

·भकरणम् पदयोजनिकायाया। भानिवृति: या संसारस्पेति भ्रमं वारयति-समारो नाम्य इप्पत पनि । कादिधर्मकबुयविवेक एवं संसार इत्यर्थः ॥1॥ पन्धस्याहामारमकाचे फलितमाह- मोक्षस्तनाश एव सामान्यथानुपपत्तितः। येषां वस्त्वन्तरापत्तिमोक्षो नाशस्तु तेर्मतः ॥ १२ ॥ मोक्ष इति ॥ ज्ञानाशाननिया कार्यबन्धननिवृतिरेव मुनिना- म्यया हेयस्योपादेयस्य वा मोक्षस्थानुपपत्तितोऽनुपपत्तेरिस्पर्धः । मनुपपति- मेव दयपक्षान्तर निराकरोति-पामिनि । येषां वादिनी सरूपादन्य. वस्वन्तरापतिरात्मनो मोक्ष इति मतं तगारमनाश एवं मोक्ष एमीरः सार। स्थितप नएस्य धान्यस्यान्यावामभवादस्वन्तरपतिशम्देन पनि प्रातिदि. यायते तथापि 'संयोगा विधयोगान्ता' इति म्यायेन कृषकस्यानित्यायन्याले- मानित्यो मोक्षः स्वादिस्थधः २॥ पथावस्थातरापत्तिर्मोक्ष इति पोऽनुपपतिरनिन्यवापत्तित्र तयारमनो. अचम्पान्तरपशिमीक्षपसेऽपि स दोपस्तुल्य इत्याह- अवस्थान्तरमप्येवमविकाराम युज्यते । विकारोऽवयवित्वं स्यात्ततो नाशो घटादिवत् ।। ६३ ।। अयस्थान्तरमप्येयमिति, भविकारिवादारमनोवस्थातरमपि म पुग्यते । पदि पुनर्विचारोऽध्यम्युपगम्येत तयासनि सायदावमारमनः स्मात सावयवावाधाव एव पटादिषदपरितः सात् । मतो माम्लिनिए. तिमात्र एष मोशे मायया संभवतीलयं ॥ un वैशम्समियाम्तामा बम्धमोक्षादिकापना वादिभिरक्षिताः सुति. स्मृतिभ्यापावितयाचादरणीया मुमधुमिरिष्युपसंहरति- तसादान्तिरतोध्या हि यन्धमोक्षादिकल्पनाः । सांख्यकाणादपोद्धानां मीमांसाहनफल्पनाः ॥ ६४ ॥ गलादिति वाभ्याम् । भान्तिोष परिमोदाम मोति. मास इति पना मुस्थापिरहा, मतोऽस्या बम्पमोक्षादिकामा र ·. -- १२.० उपदेशसाहस्री पधभागः २॥ पार्थिव- शम्दात्तद्धेतकरुपनाच नादर्तव्याः कदाचनेति संबन्धः । अतोऽस्मारिसद्धा- न्तादन्या बन्धमोक्षादिकल्पना हि यस्लाद्रान्तिः प्रमाणशुन्या तसाबाद- ग्येति वान्वयः । केषां वा कल्पना नादतब्येत्यत आह-सांख्येति । मीमां- साहता विचारविरुद्धा विचारासहा या कल्पना मीमांसाहताकल्पना इत्यर्थः ॥ १४॥ अनादरे हेतुमाह- शास्त्रयुक्तिविहीनत्वान्नादर्तव्याः कदाचन। शक्यन्ते शतशो वक्तुं दोपास्तासां सहस्रशः ॥६५॥ शास्त्रेति शानयुक्तिविरुद्धाच ता. कल्पना इत्याह-- शक्यन्त इति ॥ ६५॥ इतच सांख्यादिकल्पना नादर्तन्या इत्याह- अपि निन्दोपपत्तेश्च यान्यतोन्यानि चेत्यतः । क्खातो धन्यशास्रोक्तीमति कुर्यादृढां बुधः ॥ ६६ ।। अपि निन्दोपपत्तेरिति ॥ 'यान्यतोऽन्यानि शाखाणि चिन्या विवि. धानि । शनीयानि विद्वद्भिर्धर्मशुद्विमभीप्मुभि ॥ या वेदयामा स्मृतयो याक्ष काच कुदृष्टय । सर्वाम्ना निष्फला प्रेन्य तमोनिया हिता. स्मृताः' इत्यादि निन्दावचनानादर्तच्या हत्यर्थः । अतोऽन्यशास्रोकीरत्यरावा को मति बुधः कुर्यादित्यन्वयः ॥ ६॥ कथं मतिं कुरकुत्र वेत्याकाहायामाह- श्रद्धाभक्ती पुरस्कृत्य हिला सर्वमनायम् । वेदान्तस्यैव तत्वाथै व्यासस्याभिमती तथा ॥ ६७ ॥ अदति ॥ श्रद्धा श्रुग्युने विश्वासः, भक्तिमापरता ते पुरस्हप । भादरेणावलम्पयेत्यर्थ । मुगममन्यत् ॥ १०॥ एवमुझ परपक्षनिरामाण संक्षिप्य प्रयोजनं कथयनि- इति प्रणुग्ना द्वयवादकल्पना निगत्मयादाय तथाहि युक्तितः । च्यपेतराशा परवादनः स्थिरा मुमुक्षयो शानप स्युरित्युत ६८ ·3- प्रकरणम् ] पदयोगनिकाचाल्या. एतीति । इति हायं पुतितः प्रणुा: निराहताः पवादकारनाभैर- বাংলা ধাঁধাকরি বাংগালিমা: খৱৰ पुगिनः प्रणुदा इत्पर्य । किमर्थ सदाह-सपेनेति । मुमुक्षवः पापात: परशाम्यो ध्यपेनशलाप्रामागित्ववाहिता. सम्तो शानपये वेदा- तोकमानमा पिराः स्युभवेयुरित्युत भपीति योजना ॥on वेदान्तविदितममारमज्ञानस्व पुरपार्थसाधनस्वमिति नरस्वरूपकथनपू. के मुमुक्षूणां निरखमावश्यकमिति दर्शयति- खसायिक ज्ञानमतीव निर्मलं विकल्पनाभ्यो विपरीतमद्वयम् । अवाप्य सम्यन्यदि निश्चितो मवेनिरन्वयो निर्वृतिमेनि शाश्वतीम् स्वसाक्षिकमिति । अयम् । भानुमात्राकारमित्यर्थः । मिर- ग्वयः । निरमाशानन कार्य संबन्धः सनियर्थः । शानी नितिन- म्दानुभवम्बरूपाविभोपा बयोक्शानाधिधारिणं संक्षिप्तविदोपणसारं कथनानिष्टारक्षणमा:- इदं रहस्सं परमं परापर्ण व्यपेतदोपरमिमानवर्जितः । समीक्ष्य कार्या मतिराजे सदानववहक्मयान्यमतिहि कथन ।। रहसमिति पदाप्य शाश्वती निईनिमेनि तरि यमुपहे. काम्यम् । म पाममARRIMEANोतमम् । परायण निरिक सर्शपम् । परमगनिरूपमिति पावर पदविधमामानं समीदय सम्म गासोप्या सक्षति यावत् । तदोपरगतेन्द्रियदरिखरभिमान जितः पाण्डित्यादिनिमित्तविशेषरहितः । नामीप्रति पाप । एकदि. धाधिकारिमिकहमारे सममे ममारमतवे मनिनियर सदा करो। मतामेव मयंदा सर्वस्पाranपमे माम लग्य विशेषवादिनि रम्यम् । याच प्रमादेवामशाना बालियुग अवनि । एतदेव पतिरेकानेर विराति हापिति न स्थान्यमतिः प्रत्यगामनोग्यकिमामणि मतिरास स्वायमति:-

·No text on this page.

·प्रकरणम् . परयोजनकाम्याल्पा प्याय देष सर्वतो मुठो मवेद। मिरसाशामा सरकारपरमानन्दानु- अवक्षारमस्वरूपो भवेदित्यः विमिति गुणविशेषपिपरीक्षणं गुरोपमै मचिमिप्याय कहा- विधाम दीपते हन्नाह- नहीह लामोऽभ्यधिकोस्ति कथन स्वरूपलामात्स इतो हि नान्यः न देयमन्द्रादपि राज्यतोऽधिकं सरूपलामं त्वर- रीक्ष्य पसतः ।। ७४॥ नहीति स्वरूपमारमा लग्यतेनेनेति स्वरूपलामलावा तमा- दम्यधिको हाम: सन कोपीद देवमनुष्यादिभवपरम्परायो मामि। 'भारमerमा विपतति स्म। सहाभापानवारपाm- भ्यतोऽम्यमारहाखातराख मनि।हि भासमान शिष्यमय सरूपयामंज्ञान म देयम् । ऐग्मादपि राज्यसो गरयापिकमिति निको. पणेन 'माणाप्यायचाम्तेवासिने मान्य मैचन पप्पमा मामभिः परिएकरीता धनस पूर्णा दमादेवदेव सतो भूषा' इति सुतिप्रमाणपत.. इति पोरकं पार्थिवाणम् ॥ .. - - । - सम्पतिप्रकरणम् १७ परमनिराकरणमुखेनोन मोक्षसाधनं शाम सपक्षियपारि पनीर प्रकरणातरमारममाणो देवनाम थियोतयन् प्रकरणात पापा मारण्याजेन संक्षिप्याह- आरमा क्षेपः परोपारमा यसादन्यम विपते । सर्वज्ञः सर्वश्र गुस्सस यात्मने नमः॥१॥ आत्माप तिममा ससं रेप: सरपोता घटादारपरलेन, मेवाह-पोमामेति । सादामा परी

·No text on this page.

·प्रकरगम् ..]
ধোয়াবায্যে।
यहामिति । प्राविधाविनिश्रयो यमायामविशेषाअवनि भ्याय-
विशेष पपइयर्पः । मुगममम्पर
किमयपविधा विनिमयो वायते सदाह-
मामलाभात्परो नान्यो लामः कवन विद्यते ।
यदी वेदवादाय साताथापि तु याः क्रियाः ॥ ४ ॥
आमलामादिति ॥ मामलामस परमये प्रमागं पूषयति-पर
इति । वेदवारा विश्वचनानि मातोश पादा स्मृतिवचनानि साक्षाशा.
माया परवाना निवास पर्या. अपितु याः कियाः कर्मपरवेदरम.
सिविदिता पितदिपायरया पक्ष्यांसमादामहाभादिति संमभः-
पुदिerभापेक्षया भामभस परमपं प्रामाणिकमिग्युमुरार-
-
आत्मार्थोऽपि हि यो लामः मुगपगपेशे विपर्ययः ।।
आत्मलामः परः प्रोक्तो नित्यत्वाइमचेदिभिः ॥५॥
आत्मायाऽपीतियोऽपिराभः पुत्रादिविषयो र मुसारः
सोयामा भारममुखाय ति हि गिरमिति योजना सादिका.
লবনুৱা কিনিবাসসময়ঙ্কায় বিমাথায়
भाr-विपर्यय इति । गुम्वविपर्ययः दुलारापि REE WER.
रकस्यभिप्रादेरेप बरेवदर्शनाशिषः । समाहाभातरापेक्षया प्रा.
मला परमो मनिस सर्वपरित्यागेनामशानं पारमीमित-
मिलाह-मामेति । पिपत्र मालीवाह-निकादिति ।
सपा sir. सदसप्रेषः पुणे बितायोपामावरat
परपमामास योग्यमामना विष हा पाठिातो.
रोज सामानमेव विषYीत सामानमेव प्रियमुकावे
महाविमा भरती..
Iमुलाम मुहं साधपति-
स्वयं सम्पयमारत्वाद्धाभतथ मचान्यवः ।
अन्यापेक्षस्तु यो सामः सोन्यरटिसपुतः ॥ ६॥

·No text on this page.

·-- -~- - मकरणम् ..] परपोज निकाम्याल्या दिल देख सवापयनशियुपादितावारपुरषार्थ पवमानायोगाए. TRIापर्यवसानापामेश्यानपरायमेष्य, वो म मे सम्म महा. तात्पर्य सम्यत इत्यभिप्रेस्याह- झानेकार्थपरत्वानं वारयमेकं ततो विदुः । एकत्वं यात्मनो शेयं वापयार्थप्रतिपनिवः ॥९॥ निकायति । शान कोऽयः प्रयोजन पर प्रतिमा पस्य मेरस्य र सपा सम्प मापन पसारेश्मे र विदुः पापप्रमाणकोविदा इनि दोष किसय शेप मित्यपेक्षायामाह-एमा होति । तो माना. दामन एकत्वमेध सेपमित्यवः । हिदोषमाणाः । बारमार -~-पायाम निपतित पति को ज्ञानमसाममित्याचधातामायामात- खारेण तापमयादिमदाबायसायनो मौका शेषामिप मran. रानमेव परमपुरुषार्थ हेसुमारा धुतामामामपि तापमानापेक्षित निदिहेतुकमै विधामारा पारम्पण परमपुरपार्थसाधनमा भगत इनि पुतोकापर्यवसानेमकदार बनवारपश्यति भावः ॥९॥ माघारमको प्रणाममनुपप योरप यशपायल मदा- PATNE भवमन्योन्यामपातिरित्याह-- पाच्यभेदातु वनेदः कल्प्यो वाप्यो हि सहते। प्रय स्वतन्ततः प्रोक्तं रूपं नाम च कर्म प॥१०॥ पाध्यमेदादिति । अहोऽपायाभेको पावापामा मोऽपि सगुरोपमायणादिस Ran. जीबारदे मायोरपावत्यसिस्मिासिसाविता मारित्यायो. यापयादिव Imrपतो भेदवारमाया प्रमाणाभावादिति भार भरण्यामामालिकाबारेमवज्ञानमुपपरमिपुणे, भेन्यापि मारिए पूदीले स्वेदिनि शरमामा पुलासर भाममोतिरिनाम कोषमनोवमेव एप। विद्वानी पति-~सदेनपिति बिमादितापमोदित भायोग्यसापेक्षसिदितस्मादसदिलमायोग्यासारस प्रमाणुमार मामाभारोहो : - ·14 उपदेनमानी पद्यभाग । सिम्यशति- शुन्यानूयते केरल गग्यायानी नानजागधिनि मा । जयवाग्य सर्यम्य वेदम्य कार्यशानपान नगन गायनानगरमेदव शासनमानसम्म पनीयमान पगम नयनापर्य युक्त प्रमाणयुनियापिनाहगंगाभा- भगवति । गय- भेदप्रामाणिमिति नदिपयना पाकर भ्यना मिध्यति नया तो याच्यभंदोऽपि नालन र पुन पपगाय प्रकारान्तरेण वास्यभेदामि । नहि गाना न निश्चय आरोपि. तविषयेऽपि सम्पदनात । नाप्ययामन नि वय अम्मिपि पुरणे पिता भ्राता मानुलो जामाता पितृय । भेदो वियते । सधाचानायविधा विकल्पिना ...'। मानकका- दिकारम्भेदानुवादेन शनापेक्षितान्त करण शुग +मात्रा पर वाक- मकाण्डम्यारमतावज्ञानवाक्यम्पायरोपपनानाननस्तिर ब. निवृत्तिफलस्य सर्वेको स्वरसतोऽमिलापगोचरम्य। 11 जानापनोम. भवादविद्याविधावस्थोपाधिभेदेनाधिकारिभेदप्रयोगभेदया वापपनरकपुस्पा. पेक्षितकपरमपुरुषाधिकसाधनप्रकाशवेनकवाक्यता वैदस्य पुनान भार । एवं दैतस्याविद्याकल्पितस्ये युकिमभिधाय प्रमागमभिधने- गर्या रनि । यतोऽयमनिरूपिताकारभेदः प्रपञ्चततो हेतोरेतरसवं श्य रूप कर्म घेति अयं राशीकृत्य श्रुत्या प्रोफमिति योजना । 'प्रयं पा इट नामम्प कम' त्यस्मिन्ब्राह्मणे हेतूतिपूर्वकं, पाणी वायात्राव, रूपविशेषाणां चक्षुर्मायावं, कर्मविशेपाणां शरी ति विशेषमविलापनेन तरसामा• मं नित्वमभिधाय तदेतत्रयं कारम्य सर्वस्य जगत उपसंहृनमतो न । न सामन एक: सरे ·प्रकरणम् -1 परमोनिकाम्यारा तो मिपनि योजना । महि चित्र एपमेस्पमित्रता भवति । समान मियागोचरः शद प .. दामियाजामामुहत्य नियापनामधारति- दृष्टं चापि यथारूपं पुर्तःशदाय कल्पते । एवमेवजगत्मय प्रान्तियुद्धिविकल्पितम् ॥ १२ ॥ एं चापीति । मितिपदी पतास्प तया सहदेव परमा- मरहमापा माराय दाय दाम्पपदेशाय बन पनि बना। दार्शनिमामिनि । एमाजादेव धारवं भाताचा शुली रजतमिसामनि विविध पित पातुसामीलः ॥ 111 এরী বিদ্যা সিমা-- अमदेवचतो युक्तं मधिन्मानं न कल्पितम् । पदयापि स एवायो वेषं चान्यत्तु कल्पितम् ॥ १३ ॥ अगदेतत्तत इति ॥ स पित InHIRATIYA भावारशिल RINTERVानुपपते. मई सहि मा प्रत्यायन rareer RAIPा. मिड- सादिसर्थः। वासादिशामामनिपनिटेनुपापित मनीति समिमलिमिपुमने amariRINKा गिद भामा रोपितु पुलाचा माथा अपने | RATAN- रम्य संभवा । मागितामानातान दीपारा प्रमानिमि एवापनि NI MEनु विमा रहिपमम् सानुगामारमन पॉपETam. রাবিথ খাবে বসে ৰি, । समायोme RITER पादयनि- येन यति मा सत्य सर्व तु माया। येन परपति तपतुः सूयोति योगमुख्य ॥१५॥ पेनति fegar माम चिक

·No text on this page.

·मरणम् ..] पदयोगनिकायालया। पतो सियति योजना महि वि श्यमेवंरूपमिदास वा भवति । सयाम मियागो र स्यर्थ ।। মিয়নাম্বয়ায় নির্মানাধুলি- र पापि यथारूपं धुः शन्दाय कल्पते । एवमेवजगत्सर्व भ्रान्तियुद्धिविकल्पितम् ॥ १२ ॥ एं पापीति । मितिपदादी र देवतारूप तथा सहदेव नारी माया मागम्य सदाय अपदस्यपदेशाम हपन नि योजना। दार्शनिमार-एवमिति । जसवं जगदेव पाreraमर्ष भान्तथा सुनी जमिवारमानि विविध पिनं न पस्तुमदमीत्यर्थ: जगतो मिप्यारवे रटितमाह- असदेतवतो युक्तं मशिन्मानं न फरिपतम् । पैदशापि स एवायो वेद्य चान्यत्तु कल्पितम् ॥ १३ ॥ असदतत्तत इति ॥ सर्व कपि धायातिNिATA सायेस्याह-मधिदिति निविधानसनानुपपने सर्वसनास्पदं सधि- स्मा प्रत्यापित सर्वसाक्षिावा करनापाः प्रागेव मिश्- स्वादियः । दामादेशमतरप्रतिपतियारकरिपतवमम्मीति रूप सबिमाधमपितमियुष्यने तबाह-पापीनि । स पाप. पूर्वमिद भारमा बेहोपि पेदन हेतु भुस्याहार्यस्पेग मापया प्रयते अर्थप्रकाशना. रम्यत्र जांभया मागिनप्रकाशनशकिस्यतिरेकेण दीपादरपरा प्रकाशकिरनि देसास एवाय इनि संबन्धमप्यतु विशेषमा पिवम् नया कपिलदीपानुगतनारमन एक बोधका सनाप- पदावधिता स्वरोध्या वापपद्यत इत्यर्थः ॥ 1. कम स एवापो ये देशागर AREEनेन युत्पादपति- येन वेति स वेदः स्थास्वने सरंतु मायया ! येन परपति तश: रणोति श्रोत्रमुच्यते ॥ १४ ॥ पेनेति स पित भामा पेन वान विषयमा बेक्ति स एक í ·आग 2 rh F । 7: 7 . 17 TH .. 1 - गा 7। 7, , 17 THAmar नरिमन ATT1- 1-11नमसामना समान मन ART-1 इयं । मffer TITr 1977 पनि गनना मा THISRAE' नयता न कर प्रशासपायरयुगा " T" येन मनगतो नि. या न ग्यनम्पाने ना मनपाचन बदाम येन म्यागत इति पर न योग ययम ॥ १॥ कथकरूप चैतन्य या कल्प्योपाधिभिग्वान्न जानमनपा आधिभेदाद्यथा भेदो मणेरकम्य जापत । । कल्प्योपाधिरिति ॥ म्बन करण्योपाधिभरकम उनमनका भिनमित्यत्र सान्तमाह-आधिभेदादिनि । मण म्फाटकाइयाँधमदानी- लपीताधुपाधिभेदात्तथा ज्ञानमेकमनेकधा जायत इत्यर्थ ॥ १६ ॥ यथा स्व में निर्भदम्य ज्ञानस्य कल्पितोपाधिभेदादशेपव्यवहाराम्पदन्य इष्टमेव जागरिनेऽप्यशेपव्यवहाराम्पदाद तम्योपपत्रमिति दाष्टान्तिकमाह- जाग्रतश्च यथा भेदो ज्ञानस्यास्स विकल्पितः । घुद्धिस्थं व्याकगेत्यर्थ भ्रान्त्या तृष्णोद्भवक्रियः ॥ १७ ॥ जाग्रतश्चति ॥ क्थचिम्पस्य ज्ञानस्वास्य जाग्रतो विकल्पितत्व तदाह- बुद्धिस्थमिनि । आत्मा गत्वज्ञानकनुक प्रथम बुद्धि परिकल्प्य नतम्नक- गुका सम्सदविवेकानान्त्या बुद्धिस्थमेवाय व्याकरोति स्वारमगततया कल्पय- भव्यधहरति । ततश्च भ्रान्तिप्रयुफतृष्णास्यकामोद्भूता क्रिया हानोपादानन्य- A- ·भकरणम् ..] पदयोजनियाम्पाया। वहारमा पस्य स तया। मविधाम पुपस्थापिताम्तःकरणपरिणामावस्था- मपमासमदविवेकानेकरूपम्पसमाग्मति पयसबाहरवासः ॥ १०॥ स्मान्तमिदमन्य दारास्तिकं निगमयत्य‘न- खमे तदत्यवोधे यो पहियान्तस्तथैव च । आलेख्याध्ययने यद्वत्तदन्योन्यधियोद्भवम् ।। १८ ॥ स्वमे तदादिति ॥ पदाम्बो म्यवहारमबोधेऽपि व्यवहारः । पयव समेत हिमांव तव प्रबोधेऽप्यन्त हिभाव इति पोजना। मतहि . बेन प्रथमानो व्यवहारः बमवत्वपित स्युक्त्वा तव शन्तान्तरमाह- आलेल्येति । यथा भालेरयापेक्षयाध्ययन सोसादरप्ययनापेक्षया पनादी पुनराटेम्वन मिध्यक सर्वगताना निरवपवाना वर्णानो लेसनासंभवादिस्पधः । एपाक्षरपोजना । भालेहय व भायपन पालख्याध्ययने तनुभयं पधान्यो- यधियोदयमन्तबंहिमावन पररापेक्षयुदिजन्य वही रेवाविदोपाकारणा. नुभूतमपंदपाठवुदी सस्काररूपेणाधीयते तपश्य च बहिः शापवहा. पाटिल्यत इत्यक्षरेपु पोरम्पोन्यापेक्षा येनालेल्पाप्ययनयोरवस्तुत्वं पर सरदारमन्यप्यन्त हिभावेन श्यमान सो स्याहारो न परमप्रिति बुद्धिनियम यापुर्षमाम्त्या तृष्णोदप्रिय इत्यु अपचयनि- यदाय कल्पय दं तत्कामः सन्यथाक्रतुः। यत्कामस्तत्ऋतुर्भूत्वा कृतं यत्तत्प्रपद्यते ॥ १९ ॥ यदायमिति ॥ अपमामा पूर्व प्रान्तिकारवशायदा बुदिकभारत साविषया भेदकरुपयेत्तदा ताकामः शोभनरखेनाप्यमविषयभेदेमिलाप वान्सम्यथानुर्यधाकामं कृतसंकल्पो भवति । तु संकल्प समर साध. मिष्य इत्यव्यवसापरूपः । ततः पाकामः तनु वा थकामसाधनं कर्मत तरिप्पादित तरफहायस्थ प्रपद्यते प्रामोनि । पुनस्तरसंस्थारसरियो भेद परिकाप्य कामापूर्वक कर्मानुष्टाय फलभागिण्येवमन्योन्यधिया हेतु. फलारमना परिकस्पितं संसारमनुभवतीत्यर्थः तयाधुनिः भयो समया काममय एवाप पुरा इति स पपासामो भवति सपार्भवति हार्म रुने पत्कर्मकरते तदमिसंपवत' इनि ९ कंपमिप्याव सोपपत्तिकमुपसंहाति- 1.

·। ૨૨૨ उपदेशसाहस्री पधभागः२। [सम्पयति- अविद्याप्रभवं सर्वमसत्तमादिदं जगत् । तद्वता दृश्यते यस्मात्सुपुप्ते न च गृह्यते ॥ २०॥ अविद्याप्रभवमिति ॥ तद्वता विद्यावता यस्माद्यते तदभावे मुषुप्तेन च नैव गृह्यते तस्मात्सर्वमिद जगदविद्याप्रभवं मिथ्याज्ञानविजृम्भितमस- दपरमार्थमिति योजना ॥ २० ॥ तहि जगद्धेनुरविद्या कीदशी तशिवर्तिका विद्या वा कीशी केन वा विद्याविये ज्ञायेते इत्याकाडायामाह- विद्याविद्ये श्रुतिप्रोक्ते एकन्वान्यधियौ हि नः । वसात्सर्वप्रयत्नेन शास्त्रे विद्या विधीयते ॥ २१ ॥ विद्याविद्ये इति ॥ एकत्यान्यधियो विद्याविद्ये । ब्रह्मास्मैकरवधीविद्या तदधीरविति स्वरूपोक्फि । श्रुतिप्रोक इनि पापकोन्हि । 'अय योऽन्यां देवता'मिति श्रुत्या भेदधियोऽविद्याब लोकानुभरसिद्धभेदानुवादरूपतयोकं किमु तद्रमविदित्याक्षेपपुर मर 'ब्रह्म वा इदमप्र प्रामीसदारमानमेवावेद मझामी'ति प्रवृप्ता प्रमाण भूनाऽप्रमिद्धार्थबोधिनी श्रुतिरेकवज्ञानम्प विचार ज्ञापयनि नोऽस्माकमित्ययं । यस्मादविद्यापद्विधा लोकभ्यानुभामिदा न भवति तस्मात्सर्वप्रयनेनाभ्यारोपापवादप्रबन्धनिमाणन शाम्र विधा विधी. यते प्रतिपाद्यत इति मुमुक्षु. शामतस्तत्परो भवेदित्यर्थः ॥ २१ ॥ शाने पेन्सर्वप्रयवेन विद्या म्युपायते किमिति तहिं सरि भान प्रवनंते प्रवनमानो वा कथ दियो न प्रामोदीसपेक्षायो चितनसभागादि- त्यमित्याह- चित्ते यादवद्यमाच्छुद्ध विद्या प्रकाशते । यमनित्यश्च यज्ञच तपोभिस्तस्स शोधनम् ॥ २२ ॥ चित्त हानि नमाविमवि कनयति रोषः । तहिपाय: चित. शोधनामियोशायामा- रिति । दिसामाचारको पमानित चौचालमिनियमरिस । य. सायमविहितधरीक्षामा aie उस चिसोधनकामियः॥१. - ·रणम् ..] परयोजनकाप्पादया। तपादार्थमाह- शारीरादि तपः कुर्यात्नविशुद्धयर्थमुत्तमम् । मनादिममाधांनं तत्तदेह विशोषणम् ॥ २३ ॥ सारीरादीति । तस्य सस्प भगवतोनम् 'देवजिगुरमापूजनं शोधमानंदम् । मचर्यमहिमा च शारीर तप उच्यते । अनुदेगकर वार सय मिपहितं च यत् । स्वाध्यायाम्यसन व वाथपं सप उप्यते । मन:- प्रसाद साम्यवं मानमारमविनिमा । भावसंशुदिरियेतसपो मानममु. प्यतइति । एतान्यपि सारिदकान्यनुपानि म राजमतामसानि । तर सारिवातपोलक्षणम् 'मदया परया त सपनविविधं मरः । अफराका- शिमियु. साविक परिचक्षते' इति । तदुलमुचममिति । तशिप पित्तविशुधर्थम् । मनभादीत्यादिपदादासन्द्रियनिसमाधानं नसम्पम् । तवनयमिक सत्ताद । तेषु तेवृत देहविशोपणशीतोष्णवपंवात- सहनशीकरणमित्यर्थः ॥२३॥ एषमारादुपकारक नप उषा श्रवणादी संनिपत्योपकार पोविदोष स्मृतिवचनपाठनाह- मनमथेन्द्रियाणां च काम्यं परमं तपः । तज्ज्यायः सर्वधर्मेभ्यः स धर्मः पर उच्यते ॥ २४ ॥ मनमधति ऐकाय शुन्युकं पातुनि मननद्वारा स्पिरीसरणम् । एत. स्थावश्यक्तंप्यरवाय स्तुतिः पिते तापायति ॥२४॥ एवमुक्क. साधन मंशुद्धचित्त भवणादिपरः सञवस्थात्रयातसाक्षिगं विविश्य वाक्यारमारमावेन ज्ञानीयादित्याह- एं जागरितं विधात्स्मृतं मनं तदेव तु । मुपुप्तं तदभावं च स्वमात्मानं परं पदम् ।। २५ ।। एमिति र दर्शनं बाधियांमार्थोपरम्भनं जागरितं विधाद । तदेवशवायमेव स्मृतम् । सस्कारबमारियादमायो भातं समं विद्यात् । तदभाव तयोरेंटस्एनयोरभावो पसिनामुपुतं विद्यात् । पर रिपत्रयं यात्य सामाक्षिणं स्व स्वरूपभूतमारमानं परं पर सवज्ञानादि- एक्षण ममाहममीति विद्यादित्यर्थः । १५॥

·No text on this page.

·प्रारणम् ..] पदयोगमापात्या। माने पनितम्यामिनि । सदर विधाने समोधीजम्प मातायेण मा. तित पारधामति सम्पमिदानापान इत्यनाममोपेशिनमाधय सं. पति-मायावनि । भामा निरपरतण्याप्तिमा मप्रसाशविदेपरयो मापावी मायादिशादायाज्ञामाभप इयर्थः । मायाश्रयदामा म तस्प मापाविक्षिप्तानम्तोपाधिषनेपा विक्षिप्यमाणस्य पमि. स्वाम्म मत्याच-विचार नि । एक एषामा मानविकार- रहितोऽपि बहुधा निभायमानो भवति जावन् । पप एमाको सभे. रोपाक्षियनेकपा विभागमानोऽपि मानेको भानामहोपाधिविका. रेण विविधते तथाएमपीवः ॥१.n कमेव शतातिर पति- पीजपर्क पथा भिमं प्राणस्यमादिभिलया। समजाग्रएरीरंगु सदशात्मा जलेन्दुयत् ।। २८ ॥ पातिप्राण सामागोनिमामिनि मामा मरिया मते । मविधामायाप बीजमध्यानात्याग मिता पमनामा समरिमशिलामा गnि. भागो:ति भितिदारमिनविदामा चोपाधिमाभासा- विशारी निभायमादिदे - स इत्यn अनुचाममो मापारिया दाबामपि स्वादिमिरवेलाAafn- मायामिनमाग्म मापाप्येको पपा प्रजेन् । आगामदेवारमा प्रापममादिगोपरः ॥ २९ ॥ मापानिममितिकोमा समातिमा- mamurt माग भाuter भासमान TET THEATREATMEen feer na

·No text on this page.

·प्रकरणम् ..] पदयोजनिशाण्यावया। "विज्ञानमानन्दं प्रयुतरमणो विईयः । 'परमाझादपरोक्षारम' 'प मारमा सर्वान्तर नि बझारमकापधुने रिस्थः। एवं विज्ञाने भवि शाने हानि शुत्या दर्शयनि-मियते इति । 'न घेविहादीम्महनी वि. रिति । भावित इत्यादिशम्मान एवानपं पोसहायुमा. मोति पानानेव पश्यतिखादिभुतमो गृपन्ते ॥ ११॥ साक्षादामविज्ञानगुमाक्षिपति- अशब्दादिसतो नास ग्रहणं पेन्द्रियमवेत् । मुरादिभ्यस्तथान्यत्वादुज्या वापि कथं मर्यन् ॥ ३३ ॥ अशम्दादित्यत इति पायातकरणामायादारममा क साध:- दिशानं त्यादिवः ॥५॥ पतिरति- अदृश्योपि यया रायन्द्र विम्ब ययाम्मसि सर्वगोऽपि उपवारमा पदावेव स गृपते ।। ३४।। अयोऽपीति यथा सरूपेणारयोऽपि रामदे एमपटे . रचोरपते पयामाग्भगि असे पदादेपिसे संपराधगोष. रोऽपिस परमात्मा सर्वगोरि सर्वत्र पसंमागोपि मदिमहास योत्पारेर निसिम्बनः मन् गते । तत्र नितिन सा.ए. ममेरा पिरीभार पापस्थापि या गर- हात समस्तिनपा मासमारय म पातोपानिधि बायरपरणे निमित तिलि. पुरी बोरामा मने सिंधों रोष हरि nt Pब भानोर्षिय यथा पाण्यं बले रष्टं न पाम्मसः। पदा पोपो न नभनव सानिधर्मवः ॥ ३५ ॥ भामोरिति nिt मायोरेर 1

·No text on this page.

·मकरणम् पदयोगनिकायास्या। शत्यलोपात्सुषुः शम्सथा बोधेरिकारता ! शेयस्यैव विशेषस्तु यत्र येति थुतेर्वचः ।। ३९ ।। शपत्यलोपाटिति । गुपुतऽप्यारमा एष पायलोपादिति योजना। पदेत न पश्यनि परयन् तन परपती'त्यादिथुमेरिख तथा बोधे योध. दशाया जामसम्ममयोरिवि पावत् ।सो जानलस्प एवामा मिरवपश्यना- विकारो विकारानुएपरित्यर्थः । अवधायेऽपि निषिदोपचिपदारमा कतहिं माशामिषमिति मुराप्तिपरामो बोधावनमाया वयं जामामी. त्यनुभव इत्यामर विषयोपरमानुपरमोपाधिनिम्नं तदुभयं यरूप. बिन्धन तथव शुन्योपवादिया-शेयस्येति । 'पत्र वा भयारिष स्थान- प्राम्पोऽन्यापरयेदित्यादिका यत्र स्वस सर्वमामाभूत के परपेदि- मादिका चोदाहरणम् ॥१५॥ एवं निवर्धनन्यस्वरूपावामिलापरोक्षो निरिणामेन्युन: प्रपत्रपति भोजप्रयेण- च्यवधानादि पारोक्ष्य लोकारनात्मनः । घटेरात्मस्वरूपत्वात्प्रत्यक्षं मा तत्स्मृतम् ॥ ४० ॥ प्ययधानाजीति ॥ भनारमनो घरादेश्यिस्य माहिकाया हो. mayorशत बालतो वा व्यपधागारमेपारो. दमियाममोरप्यषधाममति सम्मम्मरूपावादामन माम व एकमा प्रत्यक्ष रमतं मविविनियोगमा... Rस्पायानन्यापेक्षा राम्ररपति- नहि दीपान्तरापेक्षा यादीपप्रकाशन । पोपसात्मकरूपत्वाम पोधोऽयमप्यते ॥४॥ महीति ।पुरम् .... एमपोशा नियाविभारि nिistmममो म. मार- विपयर्स रिकारितं नानासं पा नहीप्यते । - - 17

·No text on this page.

·प्रकरणम् ..] पदयोजनिशाण्याच्या २॥ ममाहं चेत्यतो विद्या शरीरादिप्वनात्ममु । आत्मज्ञानेन हेया स्वादमुराणामिति श्रुतेः ॥ ४६॥ ममाहमिति ॥ यत भारमन्यागमापायाम्यामनारम देहादनिश्चित- मतो हेनोः शरीरादिप्यनारममु ममाई घेरामिमामोऽविधा मिध्याप्रयः समझानेनारमतत्वमदारमानुसंधानेन हेपा स्वादाम्या पाहामारामु. राधेन निम्दाश्रुतेमस्याह-अमुराणामिति । 'भगुराणां शोपनिषदिति अमेरित्यर्थ: सामानावं नर्म न पा साप्रयोजकं ज्ञात्याधामनोऽमीरपेतहटा- म्तेन साधयनि- दशाहाशीचकार्याणां पारिग्राज्य निवर्तनम् । यथा ज्ञानस्स संप्राप्ती वात्सादिकर्मणाम् ॥ ४७ ॥ दशादेति ॥ पारियाग्ये पति सपियनामिमानाभाषाभ्यासिनो पथानाचादेरननुष्टे यता तथा महामानस्य संमाता जापापभिमाना- भाषारितुप कमांमुशामाभाव इल्पः ॥ .. परमादेषमा मनो मझारमरवाज्ञानमूलो देहाय याय निदानः संसार. मातवानामारामायुिनो धर्माधर्मद्वारा संसरति । महामशाने मनि कामादरभाषागुनो भवेदिया- यत्कामनत्मतुर्भून्या कृतं सन्नः प्रपद्यते। यदा म्यात्मशः कामाः प्रमुच्यन्तनम्नदा ॥४८॥ पत्वामीनासा महापामतरयस्य स स्यामरस् तस्व सामान विमा: पदाम प्रारम्ने कामा पेटवताः । मोगतो भवती भुने: दारा पामाः हावामासमाधव भाषिताः सम्तो पदा पण मुष्पाने ना तिकीमाभापास्वामस्थ भारमागतः । गुणसारपनो भरनाव:ren 'एमपंचाममायानि भूतानि मामुपजीनिमित्तोमरजः याधुरामको निवारगमात सापसायानिस्सनरेव स्वता ·- उपदेशसाहस्री पद्यभागः२॥ [सम्यवाति- ळियादिसंस्पर्शिवाभावाभ्यासमूलरव क्रियातरकारकयोगस्येति निश्चित्या. रमतावावबोधनेनैव कियादि साज्यमित्याह- आत्मरूपविधेः कार्य क्रियादिभ्यो निवर्तनम् । न साध्यं साधनं वात्मा नित्यतृप्तः स्मृतेर्मतः ॥ ४९ ॥ आत्मरूपेति ॥ विधिविधानं तरस्वरूपावधारणम् ॥ ४९ ॥ यपि विज्ञातात्मतत्वस्य क्रियाहेत्वभावात्तदभावनधापि जिज्ञासो,मु. शोर्मोक्षाय कियानुष्टान स्यादित्याशय मोक्षस्य कियाफलविलक्षणवाल तस्यापि क्रियासंभव इत्याह- उत्पाद्याप्यविकार्याणि संस्कायं च क्रियाफलम् । नावोऽन्यत्कर्मणा काय त्यजेनमात्ममाधनम् ।। ५० ॥ उत्पाद्यति ॥ समाधन जायापत्यवित्तशिवायज्ञोपवीतादिमाधनसहित- गर्मविधिलक्षण सजेन्मुमुभुरिति शेष । कृतम्म्यानित्यावाम्मोक्षस्य च निस्स. स्वरूपावस्थानरूपवान मुमुक्षोरपि कर्मणा कृन्यमनीति भाव ॥५॥ कि ससाधनकमन्यागमात्रेण मुकिमिति किमान्यकिमपि कृत्यमम्नीत्य. पेक्षापामारमतावज्ञानाय गुरूपमत्ति कर्तव्येन्याह- तापान्तसादनित्यतादात्मासाच या यदिः । संहत्यात्मनि नां प्रीतिं सत्यार्थी गुरुमाश्रयेन् ॥५१॥ तापान्तेति ॥ यदा यम्मापर्वकर्मनियन्धना श्रीनिरनित्या गुम्यावा स्वार्थप्रयुधा च तमाचयिमिता प्रौनिमनामविपामाग्मगोपसंहय निस्यपुरुषार्थी गुरु संयनेनि मुमुक्षु शिक्षयति-तान्तस्यादिति । पा बहिरामनोऽन्यत्र जापावादी प्रीतिमा पीनिमारमायुपसंहन्य! भारम- साययं ॥५॥ बसगन्ना गुरु विशिनधि-- शान्तं प्रागं नया मुनं निष्क्रियं नमणि स्थितम् । युनेराचार्यगन्येद नदिदाति स्मृतम्नया ।। ५२ ।। शास्तमिति गाम्नमापनि पाश मेपालि या परिसरा.

·मा.] पदपोनिकायालया। । मजालीयेन पुनमंदो न भवति तथा मुक्त किसनमित्य निशियम दिसामुमिकाप्रतिसहितं प्राणि धित मसरूपानन्दानुभन सर्वयो. पासीलिप रायनीया मामा-धुलिनि । 'भाचार्यशा- मपुरको दनि र भुने. 'सहिदि मणिपातेन परिमभेन सेवया । उपदे. स्पति ते ज्ञान शानिनाशिनः' इति एतेश्रेयः ॥ ५२ TIVATIनुसारेण्डविशेषस्यमने हल निरतिशयं दर्शयार- स गुरुतारयधुक्तं शिप्यं शिष्यगुणान्वितम् । मनविधाप्लवनाशु सान्तध्वान्तमहोदधिम् ॥ ५३॥ स गुरिति । पुर. समाहितं । रियगुणा: प्रशान्तरिय जिसे- मियायेम गुणा महानिरवाय माहीतोवास्लरवितमित्यर्थः । प्रमाविव पूरो प्रभाविद्यालयस्तेनेपः । सान्तमन्तकरणम् | उपाधिवत- मेनोपायमानो औको लक्ष्यते । तस वान्तमामसभावावरणारमविझे. पहरणमनायनिर्वाच्याज्ञानं तदेव महानुचिरपर्यम्तावासमित्यर्थः ॥५३॥ बनुलक्षणो गुपहननक्षगं शिष्यं सम्याशानेन सपः संसारसागर পাইলিংঙাথ সখ কৰি বিহু আয়ানীবহন मिस मोपत. पदार्पविधमा- हटिस्पपिः थुनितिर्मतिविनातिरेय च। शनायोऽन्याय भियन्ते चिद्रूपतेन्प्युपाधिभिः ११५४ ।। रधिः स्पृधिरिति । मन्या रसयतिकिायापान कप इत्यर्थः। भुता साविशनपो पपयवाचिपा पर स्थापि ततविधिमार- बिलिदोपारिमिनियम परततो भेदोऽन्दीनि उसासरित्याग सतिसाभितशनुगतप्रकाशमान एवारमा पार्थ इति प्रथम प्रायदिखः०५४॥ यमुपाशिमिरेष कि सपा ११ भो स्थानुभवम. रिपरि माम् । मारमनो विकासिवायचे. पनागौरवाशेसमिस राम्तेनालगातो सापयनि...

·No text on this page.

·.
मा. पदपोशनियापारा।
अथोन्मोत्यात्मनो राय प्रक्ष प्रामोत्सनध्वगः ।। ५७।।
इति । आगरिन पERATUREIमूनायायाम समाए.
REVवं विषयमान म्यानोकाम्या कारणावर-
निकाय चासोप्पा मोरय marm मानना
काभूगतन्मात्रायन निकायहा। भयानक वा आना-
सायं स्वमदनि रमावा विधारयहित प्रष्टोपामिनायाम fat
गदमकदिने प्रविशा वामनाम मात्रमेय सदिल्यनुमंधायगर्थः ।
mfort anमाम प्रविहाय च वासनामहिमय मन.प्राणेश्य.
घातपरि तयारमतामात्रामतिरषासम्माण प्रविपक्षी
चोपलियमपिन सावरणATERTAमात्र विदाप्यायल्यानं
ससानं तय मानnt मा जामममा पनि
तरपि भवमिkिarnaramprartarantetsuamre.
कारकिचिदिति विनाEिTREE मामायापुरपूतस.
विधाममात्र जानकारागुम्भीरप निरistry
front मामीसामादिक मंच भान पार I
गोमियान, मोनि arre Aream m.
पाहिसिल...
wwो मम रामोनोगुनमेव विपरित लिनोपराम.
बारातियोनि--
माणापर्व कि हिसा ही!सानमहोदधिम् ।
सात्मयो निर्गुण दो पुद्धो मुनः मतो हि सः१५८॥
मामानियाभ्याम गुदा रामयो नामा
पER AjIRA Rampat Cire
नि: भात Trist.
अबोई पापमपाजभर एए ।
सई रए शुद्ध इति पदोन जापत ॥ ५९॥

·उपदेशमाहधी पपभागः । [मम्ययात- अजोऽहमिति एवंविधोऽहं ब्रह्माम्मीति यो कुरो ज्ञाननिद्राया निर्गतः स न जायते । पुनः शरीरं न गृहातीयः ।। ५९ ॥ प्रबुद्धस्स पुनर्जन्माभावे हेनुमाह- पूर्वोक्तं यत्तमोगी तन्नाम्तीति विनिययः । तदभावे कृतो जन्म ब्रमकतं विजानतः ॥ ६॥ पूर्वोक्तमिति ॥ मुघुस्याप्यं तमोऽज्ञानमित्यादिना यो कमज्ञान तरकालयेऽपि नाम्तीति निश्चय कमिश्नपि काले मतो ज्ञानमातातिरोधा. नासंभवादस तु ज्ञानोदयमात्र एवं तिरोधानाच्छुनिरजतवदित्ययः । तद. भाव इति । कारणाभावारकार्याभाव इत्यर्थ. ॥ ६॥ अई प्रहास्मीत्यारमानं साक्षात्पश्यतोऽपि पूर्ववद्यवहारदर्शनात्तरकृतध. मोधर्मनिरन्धनं पुनः शरीग्ग्रहग म्यादिन्याशय बाधितानुवृत्तिमात्रावा. हानिनो व्यवहारस्य न ननियन्धन पुन गरीरप्रहगादिसंसार इति स्टान्तपूर्वकमाह- क्षीरात्सर्पिर्यथोद्धृत्य क्षिप्तं तम्मिन्नपूर्ववत् । बुद्ध्यादेस्तथाऽमत्यान्न देही पूर्ववद्भवेत् ॥ ६१ ॥ क्षीरादिति ॥ यथा सांपर्नवनीत क्षीरादुपायेनोदत्य तस्मिन्नेव निःसा- रीकृते क्षीरे क्षिप्तं न पूर्ववदविविन भवनि तयाऽमत्याहुयादे. संधाताप्र- यममात्मा विविक्तो ज्ञानमात्ररूपेणोद्धृतो ग्राहमसीति वास्यादवगतब्रह्म- भावः पूर्ववत्पुनर्देही देहदयसंघावाभिमानवान् तसिविद्यमानोऽपि न भवे. दित्यर्थः । साहकारत्य हि कर्म बन्धहेतुर्न निरहंकारस्य । तथाचोक्तं भग. बता 'यस्य नाहकृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते । हस्वापि स इमाछोकाच हन्ति न निवभ्यत' इति ॥ ६ ॥ पदार्थशोधनपूर्वकं वाक्यादह ब्रह्मास्मीति प्रतिबुद्धस्स पुनः संसारमय. पाश नास्तीत्युक्तेऽर्थे 'आनन्दं ब्रह्मगो विद्वान विभेति कुतरने ति श्रुति. मर्थतः पठति- सत्यं ज्ञानमनन्तं च रसादेः पञ्चकात्परम् । स्थामदृश्यादिशास्त्रोक्तमहं ब्रह्मेति निर्भयः।। ६२ ।। - ·प्रकरणम् ..] पदपोज निकापाया। सत्यं ज्ञानमिति ॥ रमादेषमयमाणमपमनोमयविज्ञानमयानन्दम- पाण्यकोशपचकात्परं तदाधारभून 'ममयुष्ठं प्रनिति निर्दिष्ट पत्तदेष 'भारयेऽनाम्पेऽनिरननिसयनेऽभयं प्रतिए विग्दने' इति शासन प्रमा स्थामस्मीति परपतिभयो मवीति योजना ॥२॥ भयंकराणामपि भयंबरनमारमभूतम्य कुतो भयाका इति मक्ष- इस पुनः मंमाराभाषमुन दयनि- यसागीताः प्रवर्तन्ते वाचनः पावकादयः । सदात्मानन्दतच्यनो न बिभेति कुतधन ॥ ६३ ॥ यम्मादितिपदि वाग्विनी पावसादय इति पारसदा ना पूर्व।। मादिपादिम्पमा पकने । तथाच धुतिः 'भीवामावाला पयते भी. दति सूर्यः । भीषामादमिन्द्रम साधावति पनमः' इति । पाचनःपा. वफादय इति पाठेश्यामं वागादयोऽधिदेवमायादया माडीमा प्रब. म्त इत्यर्थः । तथाच थुनिः नेपित पनि प्रेपित मनः का प्राणा प्रथम प्रति पुनः । केनेपिता वाचमिमा पदम्ति बा. धोत्रंको पुननि', 'भषादसानिमयति भयात्तपनि सूर्य । भयादिमा मान एर्षापनि पधम.'इति ॥ मनु विदुषोऽसि हरिहरहिरण्यगर्भादीमा नमरणार्यवात्तदतिकमै भय. भरावाशेपोलियन इनित्यार- नामादिभ्यः परे भूमि म्याराग्ये चेत्म्यितोभये । प्रणमेकं तदात्मशो न कार्य कर्मणा सदा ।। ६४ ॥ मामादिम्य इति ॥ मामबारमनमादिमाणाम्तेम्प तरोत्तरभूपएर भुतम्यः परे पामिभूमि नीमने गुमरपेशव मशिनि स्वरामिमि भूमाप्रोति स्थित भारमशो विनिता याम्ब प्रति गुणभावामा चमेप्रणापामामामभूगवान् । अता परिपाहा. बल तायवाना किमपि कामटीसः । भनो मामादिश्या परिमारमियाNE मामादेवा 1 ·[सम्यन्नति २३4 उपदेशसाहस्री पधभागः ।। रूपस्याभ्यस्तरवेन मिथ्यावात्तत्साक्षिगस्तुरीयस्य भूनोदयस्वमिति एकम वस्थाययमनुवदति- चिरावैश्वानरो वाह्यः सरनन्तः प्रजापतिः । प्रविलीने तु सर्वसिन्याज्ञोऽव्याकृतमुच्यते ।। ६५ ॥ विराडिति ॥ अध्यारमाधिदैवतयोरभेदाभिप्रायेण विराईवानर इत्युकं विश्ववैश्वानर इत्यर्थः । बाझो बहिःमज्ञ इत्यर्थः । भन्तः सरधिति समे पासनामपविषयदर्शी प्रजापतिहिरण्यगर्भस्तैजस इति योग्यम् । भन्यात- मायोपाधीश्वराण्यं तापं प्राज्ञ उच्यत इत्यर्थः ॥ १५ ॥ एतदरस्थानपाराम जगदपोश तामाक्षिणो वस्नुभूतस्या प्राति सम्मा ग्ज्ञानान्मुको भवतीत्याह- वाचारम्भणमात्रन्वान्मुपुमादिविकं चमत् । सत्यो थाहमित्येवं मत्समन्धी विमुच्यते ॥ ६६ ।। पाचेति ॥ ज्ञः माशी सत्य पामरमा सोममेयस्येव सत्यसम्पोना. थासेन मुस्पत इस्पयं ॥4 भारमतावाशानाध्यत. ससारतज्ञानाविवर्तन युके शानाज्ञानपोरा. मधर्मस्व म्यादित्याशय स्टाम्तेन प्रत्याह- भारूपत्वायथा भानो होराने तथैव च। ज्ञानानाने न मे सातां चिद्रूपत्वाविशेषतः ॥ ६७ ॥ भाकपस्यादिति ॥ ज्ञानाज्ञानयोरपि सापावाकलिवर सवि पा. स्मधर्मस्वमिति भाक...॥ ममनोहार परदादा सायप्रामाण्यावसिना सिमा मनः सेनीय मिमिवार- वानसान विशवत्वाय सामहं मदा। प्राणी में न हेयं सादाचं वनि प संसरेन् ॥ ६८ ॥ शामस्येति सम..

·- मकरणम् पदपोनिकायाया। Part शााि सामेषानुपादेवप्रसारमशान निर फल. मिथपेक्षाया 'परतु सवाणि भूतानी'यादिमधामुदाहरति- अहमेव च भूतेषु सर्वेप्वको मनो यथा । मयि सर्वाणि भूतानि पश्यभे न जायते ॥ ६९ ॥ अहमेवेति । एम् ॥ भारमनोदितीयप्रारूपये शासमयत उदाहस्प निविदोपत्ररूपाये - . - न घामं मध्यतो वान्तविधवेन्यत्सतः कचित् । अपमान्तश्रुतेः किंचिचसाच्छुद्धः स्वयंप्रमः ॥७॥ नयामिति । तदेतामापूर्वमनपरममन्दरमामयमारमा मन सर्वानुभूरिति भुरियर्थः । सोनुभरितस्या. स्वयंयम इति ।.. सामाग्येन सर्वप्रपासंस्पर्शरहितत्वे अतिमुदाहरनि- नेतिनेत्यादिशास्त्रेभ्यः प्रपञ्चोपशमोऽद्धयः। अविज्ञातादिशाखाय नैव शेयो मतोऽन्यथा ॥ ७१ ॥ नेताति अपशनिपारेणयामा विशेयो म पुनर्विपयतया सपE. तथा बेस्यत्र अन्य देव द्विदितादयो भविदितादधि''यस्पामतं तस मतं मतं यस्यमवेद सा' । 'भविज्ञातं विज्ञापलादिशाममुहारति--- विज्ञशवादीनि .... तमादेशप्रियं देतामनुप्या विपुरिति सुतिरेवमायाविर- मामानं मानतो देवाः समाप्तिं विनम्तीति चेम्भवम् । देवानामप्यारम- भूलस्वादिलो विश्वविदतिपयवाहित्यभिप्रेस- सर्वस्यात्माहमेवेति मम वेदिदितं परम् । स मारमा सर्वभूतानामात्मा होपामिति सुतेः ।। ७२ ॥ सर्यस्येति । इलाम देवास भाभूतान भारमा देषो संभ- ही'नि भुवेरिय... P ·जोगमारधी पचभागः।। [सम्प पर ममनोरगुपास्यामि तल देगशुपालो मनोखा मुनिम sit- जीत्सरमात्मानं सात्मानं दामासा। दोसः स देवानो पशुताग निती ॥७३॥ जीरीति कामनुपशायामान मामा भूप mummपा minsfमाम in RTwritनि नभु मत्याhifagua hat प्रहमा महामनः शगलगंगामाम् । हत्या गन्यमंधनादगा। गरे ॥ ४ ॥ महमतिमा नाम ५१EERH not wanajathani. Htiftsmmunity mimilar - " 41 1.1 ontaininaitinull 114 4.mara11111140014- नानानी fantil सा- AHAR-11nt initalittinitiHI ·। न प्रकरणम् ..] परपोजनियादया। मायापमः। परमाणो मानिष्ट एवं 'वेदाइमेतं पुरुष महान्त'- मिन्युक्तमकारेण मरमानं विधात्तम्य विदुषो देव वशगामातीनिn०५॥ घमास्योतामशानादेव तकन्यता तमामुमधुमिसायं पनवनिर्भ वितव्यमिनि तामिमक्षयमाह- हिसा जात्यादिसंपन्धान्याचोन्याः सह कर्मभिः । ओमित्येवं सदात्मानं सर्व शुद्ध प्रपपथ ॥ ७६ ॥ दित्यति । पम्मिम्धी प्रथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सामाणे सर्व.। कमेव जामय भारमाममन्या वाचो विमुपयामृतस्यैच सेतुः', 'बोमित्येवं प्यायथ भारमान मिति च पायदपमत्रोदशहरणम् । सम्या वाचोनारमवि. पया प्रवृतिपरास सर्याधारभूतं शुद विविक्तं निर्विोपमिसः । तमेव प्रतिपत्तप्यमाग्मानं भुस्यन्तरेण विशिनाष्टि- सेतुं सर्वव्यवस्थानामहोरात्रादिवर्जितम् । तिर्यग्मधः सर्व सज्ज्योतिरनामयम् ।। ७७ ॥ सेतुमिति ॥ सर्वष्यवम्यानो वर्णाश्रमादिमर्यादानो सेतुं विधारकम् । 'भय य भारमा स सेतुर्विएतिरेपो टोकानामसभेदाप नेनं सेतुमहोरात्रे तरतः सदिमासो वष प्रमटोति धुनिरनोदाहरणम् ॥ ७॥ पुनः किलक्षणमामानं प्रपद्यते इसपेक्षायाम् 'मम्यन्त धर्मादम्यत्राध- मोदन्यत्रामाताकृतान् । भन्यत्र भूताच भयाच पत्तावरयसि तदेदे'- निभुत्वर्थमाह- धर्माधर्मविनिर्मुक्तं भूतभव्यात्तताकतान् । स्वमात्मानं परं विधादिमुक्तं सर्ववन्धनः ॥ ७८॥ धर्माधर्मेति ॥ ताकृताकार्यकारणादिस...cn ननु क्यं सर्वबन्धनमुक्त भारमा तय गर्नुवादिभवणादित्याTET . स्वादरपि सहव अषणाद्विरदोभयस्वभावश्यक मित्रयोगासमाषप्रा गर्नु सादिकं मायामयं प्रमाणावधयमकवादिकमारमस्वभाव इति विशेषममि- प्रेस विरुधर्मवादिनीः भुतारदारनि- ३.सा.११ न -

·No text on this page.

·থানা। विनायतपथावदुतिमुनिदिनं शोकमोहावतीतः सर्वज्ञः सर्वकृत्स्यालयमयरहितो ग्रामणोनाममा ८२॥ पा, मौसमिति । य मोक्षं च सवं याशिष भवभयरहितः আহিব। যখঃ মামিসিস মঞ্চ প্রণব बयान सर्व मिति रोपं पूरमित्यपः मुभयं पन्ध मोक्ष मनी देतोरMITSTATE भवतः ते पि विज्ञान संपन्धः । या एक- मनुष कारण, पं या कार्यप याय विषयमून साप हेय साध्य विज्ञापत्यम्वमा पाम्पतीतं रियासम्यक पर्ने परमं रितिसायं विशुदं एवं बम पदानेवधिगतं तर परमार्थ सदपि ययावविज्ञायाम. पेनोपरिक्षाम् । थुनिमुनिगदितं मुनिकायेन मुमिना गुरुणोप- मिटमिन्य एपमारमानामनामारोहेनारमतानिएः मोक मोहातील पात्रोमो कोक एकदमनुपश्यत इनि हत्तेः । समितमानसशा म्यास सामभ्येक कोनीति परस्यात् । सपा मुविधा मुनिः 'महं वि भुइनमयभवामिनि । देणं गाना- । মমমমুলাঙ্গামধামর্মানি যুবঘ। মামধাবি; विभेति इससनेति श्रुतेः मासणो मुख्यया या मागारदामियः । "भमान मानव निर्विचार माइति । 'भय पदक्षर गार्गि लिीि- KARोकाप्रति आक्षण' इति च श्रुतेः । अवारयः पातमकि- पाफ इस्ययः । मोsभने सामान्य पणा विपथिने 'नि धुने. रियर्थः ॥ २॥ एबमामाने जानत हत्यायमुकं प्रकरपति- न स्वयं सस मान्यच नान्यसात्मा च यमः। उपादेयो न चाप्येवमिति सम्यम्पतिः स्मृता ।। ८३ ॥ मस्वपमिति । स्वयमा मा स्वस्थ र देशमम्यहम्योटो परिमोन वायुपदिषः एक्षिकर्मकदासंभवासस्पस रिसतो नादो पा स्वरिष- यहानोपादानपरिसंभवाचा पाय न स्वस गोन्यायकाभादा- प्राप्युपादेयोस्तएव साम्यवापि स्यमुपादेयो देयगो पा न भवतारमा- ·। २० उपदेयमानी पपनागा २॥ [सम्पयनि- तरामावादनाामन साविपातन्याधान योजना पर या न सा सम्परानं स्मता प्रसविनिरिसः ३॥ कूटस्थतम्पैरसे पूर्गे यस्तुनि हानाधर्मभागिरायाम परंप्रगती- स्येवंविधाया धिया सम्पनिये हेतुमाह- आत्मप्रत्यायिका येषा सर्ववेदान्तगोचरा । ज्ञासतां हि विमुच्यन्ते सर्वसंसारबन्धनः ॥ ८४ ॥ आत्मप्रत्यायिकेति ॥ आरमान प्रदरपेन प्रत्याययतीसारमप्रत्यापिका। हि यमादेपा मनिः स्वानुभवसिद्धति वा मर्यवेदान्तगोचरेनि प्रमाणमूल खासा पति । एतां शारया लब्ध्वा मर्यममारयन्धनयिमुच्यन्ते । कुन- कृत्या भवम्वीत्यर्थः । तथा च भगद्वननं 'इति गुमतमं शामिदमुन मयाऽनप । एतहका युद्धिमानम्यारकृतकृत्य भारते नि ॥ ४॥ प्रकरणोकं ज्ञानमिदानी प्रायन्नम्योपादेया हदयनि-- रहसं सर्ववेदानां देवानां चापि यत्परम् । पवित्रं परमं येतत्तदेतत्संग्रकाशितम् ।। ८५ ।। रहस्यमिति ॥ रहस्यमुपदेशव्यतिरेकेणाविजय 'आचार्यवान्पुरुषोवेद, - -- प्यते' इत्यादिश्रुतेः । हि यस्मात्परमं परमपुरुषार्थरूपं निरतिशयानन्दप्रका- पामिति यावत् । यदेवरूपं सम्यग्ज्ञानं तदेतत्सम्यक् प्रकाशितं प्रकटीहतम- सिन्प्रकरण इत्यर्थः ॥ ८५॥ एतस्य गोपनीयत्वं सूचयति- नैतद्देयमशान्ताय रहसं ज्ञानमुनमम् । विरक्ताय प्रदातव्यं शिष्यायानुगताय च ॥८६॥ नेतदिति ॥ यदास्स दुर्विज्ञेयत्वेन दुर्धरस्वातद्वारणसमर्थमधिकारिणं विशिष्यवनधिकारिभ्यो विवेचयति-तद्देयमिनि ॥ ८६॥ यस्मादेवंरक्षणशानद आचार्यः कृतकृत्यो न प्रलोभादिना ज्ञान प्रया

·-
मारणम् 10] पदयोजनिशाण्यालया।
पनि तमामुमधुरमानियादिशिष्यगुणयुनः स्थापयाचा परा विषा
दधादिरयेतदर्घमार-
ददतयात्मनो ज्ञानं निष्क्रियोऽन्यो न विद्यते ।
ज्ञानमिच्छंस्तरेचसायुक्तः शिप्यगुणैः सदा ॥ ८७ ॥
ददतधेति । न विद्यते परमादिनि योग्यम् । समाजियगुणैः सदा
पुचो जान मिस्टन्संपादयंतरेत् । संसारमिति दोष ॥
भादावियोपसंहारेऽपि देवताधार्पनमस्कारी सहर्षियो प्रत्यन्तररय.
स्थापनाप कार्याविति दर्शयति सोयेन-
ज्ञानं शेयं तथा शाता यसादन्यो न विद्यते ।
सर्वज्ञः सर्वशक्तिर्यस्तस शानात्मने नमः ।। ८८॥
ज्ञानमित्यादिना । ज्ञानारमने चिसदानन्दरूपायेत्यर्थः । ८०
विधया वारिताः सो यर्जन्ममृत्युमहोदधिम् ।
सर्वज्ञेभ्यो नमस्तेभ्यो गुरुभ्योज्ञानसंकुलम् ॥ ८९ ॥
विधयेति ॥ मज्ञानसंकुलमिनि पोदः॥ ९॥
इति सत सम्पतिप्रकरणम्....
:
तत्त्वममिप्रकरणम् ॥ १८ ॥
संमिप्रकरणे महामविषयमपरोक्षजानं मोक्षसाधनं वेदान्तेम्पो मष.
कसयुष, वेदान्तानामपि स्वर्गकामादिवास्यापरोक्षशानजनकरदा-
परोक्षशनापसंस्थानमेष्टप्यामिनि विप्रतिपेदिरे, तम्मत निराकरणेम
सर्व स्वसिद्धान्त पौतमुपपत्तित स्फुटमुपपादयितुं प्रकरणान्तरमार.
देवतानमरारम्यानातःकरणवृत्तिभावामावसाक्षिणं टस्थति-
नमेवारमानं निस्थापरोक्ष वेदाम्वा. प्रति प्रतिपादयन्तीम परोक्षं
अयम्तीति सूचपग्मरणप्रतिपाचं दर्शपति-
हात्मना विलीयन्ते उद्भवन्ति च वृत्तयः ।
यावगतये तस नमो धीप्रत्ययात्मने ॥१॥

·२५४ - उपदेशसाहस्री पद्यभागः २। [सम्पति- न्तराभावादनारमनश्च बाधितत्वादचतन्याचेति योजना । इत्येवं या निष्ठा सा सम्यग्ज्ञानं स्मृता ब्रह्मविद्भिरित्ययः॥ ८३॥ कूटस्थतन्यैकरसे पूर्गे वस्तुनि हानाद्यसंभवात्रिरायासं परंबदेवासी- त्येवं विधाया धियः सम्यद्यतित्वे हेतुमाह- आत्मप्रत्यायिका पा सर्ववेदान्तगोचरा । ज्ञासता हि विमुच्यन्ते सर्वसंसारबन्धनः ॥ ८ ॥ आन्मप्रत्यायिकेति ॥ आरमानं ग्रह्मत्वेन प्रत्याययतीयात्मप्रसायिका हि यस्मादेपा मानः स्वानुभवसिदति वा सर्ववेदान्तगोचरेति प्रमागमूस स्वमस्या दर्शयति । एतां ज्ञात्वा लभ्या सर्वसंसारबन्धनविमुच्यन्ते । कृत कृया भयग्नीत्यर्थः । तथा च भगवद्धनं 'इति गुगतमं शामिदमुएं मयाऽनघ । एतहुदा युद्धिमान्सारकमकृयश भारते ति ॥५॥ पकरणोतं. शालमिदानी प्रशंसयसोपादेय द्रव्यति--- रहस्यं सर्ववेदानां देवानां चापि यत्परम् । पवित्रं परमं तत्तदेतत्संप्रकाशितम् ॥ ८५ ॥ रहस्यमिति ॥ रहस्यमुपदेशयतिरेकेणाविज्ञयं 'भाचार्यवान्गुरुपौरे', 'सवै वेदा यस्पदमामनन्दीति च श्रुतेः। 'दरियापि विविस्सितं पुरा नहि मुविशेषमणुरेषधर्म' इति भुतेयानो घापि यसमित्या पर सर्यो. समं पवित्र पावनं 'श्रीयन्ते पाय कर्माणि', 'एवविदि पाप कर्म न लि. प्यते' इत्यादिश्रुतेः । हि यस्मात्परमं परमपुरुषाधरूपं निरतिशमानयमका सामिनि यायत् । यदेवरूप सम्यावानं तदेवरसम्यक् प्रकाशितं परीवम- सिम्प्रकरण इस्यः ५ ॥ एतस्य गोपनीया भूषपलि- नतद्देयमान्वाय रहसं ज्ञानमुनमम् । विरताप प्रदातव्यं शिप्यापानुगठाय च ॥८६॥ नेतदिति ॥ या सिर धारावधारणाममधिकारिक fस्पिरिकारियो चियति-तमिनि ॥ समाजगावर भाषा: सोम प्रोमारिमा ज्ञान प्र.

·- करणम् । परयोजनकामाला सिमादेवेति माइमिस्त्रासदायादपरोक्षतया स्वत:निदादरामना कामदः परागयोऽहंकारादिसायमित्यादिशासनयुगया सहित गोधिवारिति पाय IAविष्यते प्रमगृहीतपारोदयसदमायाकारविरूप. नेनामा प्रनिपावत इसधः । तत्र राम्वार्थः पयः॥ सरिसिम्ताम्या राष्टपति- शारामामाण्यतो शेया धर्मादरस्तिता यथा । विपापोहो पया ध्यानाद् इतिः सात्पाप्मनस्तथा ॥५॥ शाखेति पर निखापरोक्षारमेव मम तापमान निवृत्तिहेरि- येतामेण मिताभ्यो साधयति-शापनि । सपा प्रम एवारमरपेना- सिता 'अनेन जीनएमनरनुमविश्य' हरदमसी निशापामायतो शेयेति पातिक योग्यम् । ध्यानाशादिमीरमरणाहिपापोहः सपो लिए- मितिमाथा पाप्मनोऽविधाचनस्पस कायादारमतरवावगममाण मय एव इतिः। वापरूपा मिति: स्थादित्यर्थः॥५॥ मनुवाश्योरया पक्षातीनि प्रत्ययव रोमीत्यपि प्रपोऽनुभवसि- সুখ কী মাধ্যবিব বান কি ~~ सहरमाई कगेमीति प्रत्ययावारमसाक्षिको । तयोरज्ञानजस्व त्यागो युक्तवरो मतः ॥ ६॥ सदाबाहमिति नियामहेर्नुपयुसरमाहसयोरिनि । युग- গুলি কীর্ঘ~~খা ধূমপরিধি বামমুখ दिवाइयोमाता एवं भाष्यन्ते, पाया पूर्वमेव प्रातर्वितापनिदेशाला- नामनिरासविदीयोपदेशेन मारयेन वा इति पुरापनि. मो बायापस्योः पूर्वोपरीभावस मास म्यापरपेति पुकार - इमिनि nan ममाण मापः से पाशात इति वीशाय विविख्य दर्शपति- सदसीति प्रमाणोत्या धीरन्या तमिमोद्भवा । प्रत्यक्षादिनिमा वापि वाध्यते दिग्भ्रमादिवत् ॥ ७॥ M

·:59 viብ ግ ፣ዛ !
(the nation
•
ኣ
:
tu
ነህ9 : ባልየ፡ ኢነላህ ) 11) ►
.
(
የ• | • 'ባ'ዩ: '{ዘፈን 35t'i፡
• •
•
4"
“ ፡

·२४७ - मकरणम् ..] पदयोजनिशान्याया। सिक्षादेयेति महामित्यत्राइंसन्दरपादपरोक्षतया म्वत मिदादारमनः सहाशायुप्मदर्भः पागयोऽहंकारादिसावमित्यादिशासभर्युषया सहितः पोधितापरिनि पादत् ।मविपते भ्रमगृहीतपारोपसद्धपत्याकारविरूप. नेनारमता प्रतिपात इत्यर्थः । तत्र स्टान्तार्थः स्पष्टः ॥ ४॥ सधिवृति राताम्या राष्टपति- शास्त्रमामाण्यतो शेया धर्मादेरस्तिता यथा । विपापोहो यथा ध्यानाद् हुतिः सात्पाप्मनस्तथा ॥५॥ शाखेतिपदा नित्यापरोक्षात्मैव प्रम तदषगमयान निवृत्तिदेवरि- स्येवरमेण ष्टान्ताम्या साधयनि-प्राति । तया ब्रह्मण एवारमरपेना- मिता मनेन जीयेनामनानुपविश्य' 'तरवमसी'निशात्रामाण्यतो शेयेनि दार्शन्ति योग्यम् । ध्यानादरहादिमनीजमरणाद्विपापोहः सपो विप- मितिमया पाप्मनोऽविधायनर्थरूपस वारपादारमतरवावगममाण सय एष इतिः । वाधरूपा मितिः सादित्यर्थः ॥५॥ मनु वाश्योरयाई महानीति प्रखपवद रोमीत्यपि प्रत्ययोऽनुभवामि- दसत्र को देरयमेवापरेण पाध्यत इत्यनि शाने- सहसाहं करोमीति प्रत्ययायात्मसाक्षिकी । योग्ज्ञानजय त्यागो युक्ततरो मतः ॥ ६॥ सहामाहमिति ॥ तत्र नियामकं हे पदात्तरमाह-क्योरिनि । युत- साहनि हरपोऽयमयं.-पया पूर्वप्रवृत्तयागविनियोप्राथुत्या पक्षामा दिवाइयोऽपाठा एक पाप्यम्ते, यथावा पूर्वमेव प्रश्तेषितावनिदेशप्राप्ता. मामान विकृतिगतविशेषोपदेशेन पावास्येन बाभ इति पुत्तावेऽप्यनि- पमो बाध्यबाधकयोः पूर्वापरीमावस न उपाय न्यायस्येति पुततर इयु- कमिति 10 मन्त्र का प्रमाणमा प्रत्ययः को वाशानन इनि पीक्षायां विविध दर्शपति- सदसीति प्रमाणोत्या धीरन्या वनिमोरया । प्रत्यक्षादिनिमा वापि याध्यते दिग्भ्रमादिवत् ॥ ७॥ -

·No text on this page.

·प्रकरणम् 16] पदयोजनियाम्पादया।
२१९
मनु शावमस्साहिवाश्येषु विधिनोपसभामहे महात्मभावस व खत एष
सिदे मुझोनियोगोऽपि न पटत हत्यार-
नियोगोप्रतिपमत्वाकर्मणां स यथा भवेत् ।
अविरुद्धो भवेचावद्यावत्संवैधताऽदा ॥ ११ ॥
नियोग रति पापमानाकाम्यसामतिपत्रावासाक्षाकृतावामाषा.
सावधियोगोऽविरदो भवेधावसंवेपता मझामकतारदाराम प्रतीपत
इनि योजना । समयोगः कर्मणाममिष्टोमादीनो पथा भवेदायादवगता
मामपि पलासय इति रातार्य
सिंच विधिमन्तरेण मारमण्यारम्पपमेव प्रतिपयत तदा यमनियमा.
दिघमनुष्टीयमानं मिष्या स्थानुपकार्यामायादित्याद-
चष्टितं च तया मिथ्या स्वच्छन्दः प्रतिपद्यते ।
प्रसंख्यानमतः कार्य यावदात्मानुभूयते ॥ १२ ॥
पेपितमिति । पेष्टितमनुष्टितं पमादि स्वयमा स्यावाननि-
पुक्त इति यावत् । प्रतिपद्यते पेदित्यस्याहारः । भारमानुभूपते । सम्मा.
कियत इवः ॥ २
इतोऽपि प्रसंहयानं विधितोऽनुष्टेयमिला-
सदसीति च विज्ञानमक्षजो बाधते भुयम् ।
शन्दोत्थं दृढसंस्कारो दोपचाप्यते पहिः ॥ १३ ॥
सदस्मीति ॥ सदस्मीति विज्ञानमः प्रत्यक्षालयः को भोलेरयेष-
मायाकारो पायते । धुर मिश्रितमेतत् । क्षमल मावस्ये हेतु विदो.
पण-संस्कार इति । चितेन मुमधुपि रागादिभिच बहिराहायवे
बहिर्मुखीक्रियतेऽनः मसंख्यानं दोपनिवृत्तये र कार्यमित्यर्थः ।
मकेवळ विर निरूडवासनास्तित्वेन प्रत्यक्षमावस्यमपितु विशेषवि.
যাৱা
थुतानुमानजन्मानी सामान्यविषयो यतः।
प्रत्ययावधजोऽवश्यं विशेपार्यो निवारयेत् ॥ १४ ॥

·No text on this page.

·- प्रकरणम् 16] परपोजनियाम्याया। परप्यते । ज्योनिष्टोमादेशकरवसामाभावादिस्यःn पूर्णपक्षमुपसंहाति-- वमादनुभवायैव प्रसंचक्षीव यत्नतः । त्यजन्साधनवत्साध्यविरुदं शममादिमान् ।। १८ ॥ तस्मादिति । किं पन माधनाथविर लगन् साधन प्रसंस्थान खरमाय नफसमामेश्यसाक्षात्कार महिरवं धर्मनिष्टरवम् । शम एमः मादिपामोपरमावियादिमहाधमादियुक्त सबिल: 16a मिवान्तमुपामते- नवदेवं रहसानां नेतिनत्तानतः । क्रिपासाध्यं पुरा धान्यं न मोक्षो नित्यसिद्धवः ॥ १९॥ मतदेयमिति । वेदाने मारल्याम समाधीपने का मा- मोपदेशेन फलवचनानुपपाया प्यत इति । नत्र भाप सा-या. मामिति । उपरिपक्षापयामामित्यर्थः । रेनिनेनि पमिपेपारा तषि- मा सामस्वरूपे पर्यवसानदर्शनादेशाम्नाना न विपतयः । ती मचार-पाराव्यतिक्रिया कल तारा पूर्वमा भाग परिपायु म धूपमरणो मोक्षोन बियामायापुर मिगिर तोसायवादिस्वः... तापमानापमपरीक्षामितीयमामामा सात- पर दुनियादर्मसार संवसमतीत नुमशानापरवापर हातमाह- पुपदार ययाध्यमं पिरो र आत्मनि । अहंको तयाध्यसो निसादुरी स आत्मनि ।।२०।। पुति बसे । मावि इत्यालिरमार-. माणे मा .वाशिमाहिने गहरे wre भरपावित सामा.नादिरिलो नायिक. -

·No text on this page.

·भरणम् परपोज निकाम्यालया। - - মায়া হয় বা ধূ ধূ বাণীবাণ- परपा विकारिरवाद निस्वादमावरम तथानादिभावस्पस बन्धस परमा. पर समित्तिरवासमाविनी । साहिवान्युपगमे इतस्थामने नवा- equमजानीयस्य पुनमसिम्बरपायुपरयो मोक्षः समावेति बम्पराविधकामापमेयम् । ससानादेष निरनिर - ज्यान मिस्पमित्रोपमहानि-मन इति । यथा 'नाम्तरिम दिक्षिा- सम्य' इति पियामियानिधयनमम्तरिक्षादावारोग्यासाठमेव प्रतिषियने, सपा संसारसम्परहित मनि तहारोपरेशापिति रामनार- भीनि । मापदादाशमाखिम्य विक गुमने. भारमनि सबकोपामामामारापि न त स पल्पका- मासिनीस्या- संमान्यो गोचर भन्दः प्रत्ययो वा न पान्यथा । न संमान्यी नदात्मत्वादरकर्तुमधय च ॥ २४ ॥ संभाग्य रति प्रथमर्थ:-मन पराएकोमा हादः प्रमाणात वासपापि भोपपत बादामा प्रत्ययो पनि प्राण ममाणातरजम्यः पापा बयोवाहोरे गोधरे विषये सभाध्य भा बनायोगयोगाभ्यपा विपरयायोग्ये । तथापी जारिगुणविमादिश- एमसिनिमिमहिन्याममोपरगोधरा माध्यमापET संपादि: पापयेतेति । तया रूपमा पर. प्रेसमिटमने तबलपमहतया जिविकोपारमावा. पती मिन्ममवतोश्वामापापमानं मारपद मानुwater- पीति मनीतिमा परिशिपत इति प्रमाणसि Nettent পাথমেধাৰি। মিয়া: খেলাম. मायोमरापमानवाभिमत दामामा यो पEPISो iff T. सारामनिसाम पिपानुपसिरिस... मापसी मिमिवार अात्मनि र वन्य कईशादि सन् ।

·No text on this page.

·मरणम् 16] पदयोजनिकाम्याल्या। जातीति सम्मियकारे सामामे हि निधि जातिकमादिश- प्रतिनिमित्नयावामा प्रवर्तने तदभाषावृत्तिनिमितजास्यापभा- बार स्वरूपभूते भागमन निरपाधि पिपि शम्शेन पर्व विष- योनित्ययः । मत माग्मा म्वतःसिद इति भावः ॥ २८॥ स्थत मिदम्यरूप भामिनि प्रतिनिमितमात्याप्रमावारकधिपि दो म प्रयर्सने धेकयं तस्य वेदानययायापनिषदायमनुष्यन इत्यत माइ- आमामो यत्र व शब्दाः प्रत्याशि सिताः। लक्षयेयन साक्षातमभिदध्युः कथंचन ॥ २९ ॥ প্লামাৰ বুনি হানসমবিবিধীষণ- भामा विवि.करणावाचविन पिता भाग्मादिका प्रसार प्रत्यक्तया भासमान निमारमान पुर पुलंधणया जायेयुनंतु तं साक्षादमिदायुः क्यचन विशेषणादिप्रकारेणापोलः । मतो नापनिषद- अमिदिविरोष इति भावः॥ २९॥ क्यं माभिमायुरिषत्र हेतुमाह- नजात्यादिमाकविदर्थः शन्दनिरूप्यते ॥ ३०॥ नहीन्यधेन ॥३ मनुस्यापि यस साप माय तथाचामाnि. मानामांकारानिरिक. प्रत्यगारमनि तिः कप कि राधा- HAIRA प्रशते लपेक्षापागुपधारादिति मातमार- आरमामासो पधादात्मन्दमयोपवे । उल्मुकादी ययायः परार्थत्यास पासमा ॥ ३१ ॥ आरमामास तिमोडेन ।माकारो पालोमामान्यामा- मास भारवरमप्रत्यारो भामते स्था सामादिशपि था प्रतिभामगुप्पो, गत्या शालयो। र एमनि रसारम् , क्या मांशाहायला पाति मोतीपुरा - श्यमाना सा HATTrगुमत, मे -

·No text on this page.

·--- - प्रकरणम् १८] परयोजनारयादया। साधारमामामासी तथव मुरमुग्णामामादिव परतुदोऽविधिको । परमार्थम- दरहितापित्यः । समाराधमालाश्रयान्तःकरणं च म तसिवितमिनि योग्यम् ॥ ३३॥ एवं विन्मान सबानाधविधा का साहंकारादी प्रनिधित सदेष चिदात्मकरूपमुपाधिस्पताशयायासारसंघानि समत- क्या सीकरणापादेगिमतं दूपयितुमुन्धारयनि--- संमारी वम इत्येक आभामो यस्त्वहंकृतिः । यस्तुरछाया स्मृवेरन्यन्माधुर्यादि च कारणम् ॥ ३४ ॥ संसारीति । यस्वरयामासोऽसामिः भगुतः स एवं संसारी. मम्पन्ते इलाजवाभावस्थापरतुरवाक सय बग्धमोक्षमागि या संमारित्वमित्याशामापाग्देन विधामाया अभिनयासमा परामानुपपत्तिरियमित्याह-बाधायेति । या परनुपरमाया मामेसामनाया गुदिपरिनि रमते रिनि योजना तथाच पावाप:- "देवग्विामानाचार्य पो परमियः । माझमेलाविण्यासमो. नादिकमिनि । महेश गिनियमादेश सरकार पवादामी.. स्थापचकारण माधुयोदियायामासीनस मुखे माधुयोपसम्मेः यो. परस्प्रेसःun এলবুমিনুধা- क्षकदेशी विकारो या बदामासाश्रयः परे । अहंकतर संमारी स्वतध इनि फेपन ॥ ३५॥ कशनिस सामन्दरमामन देशार संसारीम- वांशी जीवो जीवभूना समानम' दल मुनिसिपके मिबिडि. एव भाममो युवानी'नि एतेः परमो कारः संसारीयपरे । परसरामासायधिदामाभासपिसि w सारी 'तम्मनो दिशादि यति वितरित्या Re: { भामिमा- भांततिसितम्रो परमामter: १५॥

·ર૫૮ उपदेशसाहस्री पद्यभागः२। [तावमसि- - चौद्धमतमाह- अहंकारादिसंतानः संसारी नान्वयी कचित् । इत्येवं सौगता आङसत्र न्यायो विचार्यताम् ॥३६ ॥ अहंकारादीति ।। संतानो विरलोदयतया विच्छिन्नानि क्षणिकशाना- न्येवारमा संसारी न ततः पृथगम्वय्येको विज्ञानोत्पत्तिविनाशदष्टास्तीत्येवं सौगता आहुरित्यर्थः । एवमुक्तेषु पक्षेपु वस्तुविषयवाद्विरोधाच विकल्प समुचययोरसंभवादन्यतमस्यैव कस्यचिदुपादेयत्वमयवासदुपस्थ म वाविद्ययाहंकारादिगतामामाविवेकारसंसारीत्येतस्येति निर्धारणे न्यायो विचार्यतामित्याह-तत्रेति ॥ ३६॥ प्रासनिकी संसारिचिन्तां हित्वा प्रकृतमाभासनिरूपणं प्रतिमानीते- संसारिणां कथा त्वाम्तां प्रकृतं न्यधुनोच्यते । मुखाभासो य आदर्श धर्मो नान्यतरस्य सः । द्वयोरेकस चेद्धों वियुक्तेऽन्यतरे भवेत् ॥ ३७॥ संसारिणामिति ॥ स्पटम् । प्रकृतमाभाममेय निरूपयशादी मुसा भासं दृष्टान्तवनापरमार्थमुक्त विशदयनि-मुस्ताभास इनि । योयमा मुखाभासो रयते स कि मुखादर्शयोरन्यताम्य यम्पकम्यनियमः, किया मुखस्यैव धर्म , अथवा योरपि धर्मों वस्वन्तर किंचिदिति विरहया निराकरोति-धर्मों नान्यतरस्य स इति । तदेव स्पष्टयति । पोर्मध्ये एयथान्यनरस्य दाभासो धर्मः स्वात्तदा वियुकऽन्यतरे सति पंधि. युक्त मुखे तदतरूपादिवानगोसो भवेत् । भुरियुक्त वा दर्पने यो अवेयचैवमस्त्यतो नान्यतरस धर्म इस्पयं. ५३०॥ करपातरमुग्थापपति- मुखेन व्यपदेशान्म मुरापेवेवि घेन्मवम् । नादानुविधानाच मुसे सत्यविभावतः ॥ ३८॥ मुखेनेति । दूषयनि-ति । यषि मुमाभाग इति मुन s इते यानि मुखधर्म भाभारः आरशांनुविधामा प्रथम वर

·प्रकरणम् ।
বুধাবিলা।
योगात्, विंच सपि मुझे दपंगवियु विमावतोदर्शनाहिल्ययः ॥ ३८ ॥
अनीय कल्पमन्य प्रत्याह-
द्वयोरेवेति चतन द्वयोरेवाप्यदर्शनात् ।
'अदृश्यस सवो रष्टिः सादाहोगन्द्रसूर्ययोः ॥३९॥
इयोरेवेति चेदिति ।ओरष्यदर्शनादेवेनि मंबन्धः । महि मुखाद-
संयोवियुसयोरामासोपवते नापि संयुको धर्मो पाकचन मंयु.
तयोरपि वानप्रसा तथा रयते वमा योर्म इवः। संतु
परमावएवम्तरमेवाभाम इति चतुर्थ पक्ष हाम्तेन भने-grey.
स्पेनिसतो विधमानव सौ करणारयस राहोमोसू पोपाधी
कदाचिदृष्टिदेन पया, तथा मुखामाप्तथापि परनुभूलस्प सतो मुग्यसम्मु-
पवरणोपराधी दसनं खादित्यः ॥
पम्येण दूषयनि-
राहोः प्रागेय वस्तुत्वं सिद्धं शासप्रमाणतः ।
छायापक्षे त्यपरतुत्वं तस्य सापूर्वपत्तितः ॥ ४० ॥
राहोरिति । बदायुपराणायामेव योनि.कायप्रमाणन पुरागादि-
musमाणतो पा रहा सहियस बार रितिं ना तथा
FRare प्रमाणमस्तीति दोषामहि मुखदर्पणयोः संबन्धमा
तमरिताना मुकाभासत जरियमाणेन समातिवर्ष ।
होवीस राष्ट्रनिकामनुगुणावगुलमिदानी वारि मासि
पस्नुपमित्याभारस ना इत्पा-पाने विति।
भूपादिमाया हुरिनि सोसियक्ष मिन वापर .
रसुवं ग्यात् 'मुनामा भादर्श' या पुनितो दुरिसरा-
हिल...
परशुरायरमने रित्यापाया बारे स्मृतिः प्रमाणमिदं समार-
जायाफ्रान्तनियोध्यं नतु पस्तुलसाएका ।
नन्तिरनिष्टं सझापमान्तरं देव ॥४१॥

·- २६. उपदेशसाहस्री पधभागः २। [तवमसि- छायाफ्रान्तरिति ॥ नस्वित्यत्र डायाया इति शेपः । नतु डायाला नप्रतिपेधपरमपि वचनं तस्याः वस्तुस्वमपि बोधयिष्यतीति चेत् वत्र वक्त. व्यं साक्षादेवोताथांदिति । नाद्य इत्याह-नहीति । एकस्य वास्यस्सोमया- धत्वे वाक्यभेदप्रसङ्गादित्यर्थः । न द्वितीयः । निषेधस्य प्रातिमात्रसापेक्षत्वा विपेधाविपयादेर्यस्तुत्वाभावेऽपि निषेधानुपपचिरित्या नियामकाभावा. दिति द्रष्टव्यम् ॥४१॥ यदप्युक्तं माधुर्यादिकार्यदर्शनादर्थक्रियाकारित्वेन छायावस्तुत्वमिति तर. प्यन्यथासिद्धमित्याह-- माधुर्यादि च यत्कार्यमुप्ण द्रव्याद्यसेवनात् । छायाया न त्वदृष्टत्वादपामेव च दर्शनात् ॥ ४२ ॥ माधुर्यादीति ॥ छायायामुपविष्टस्य यन्माधुर्यादिकायं दश्यते तदुप्ण- द्रव्याद्यसेवनानिमित्तानतु छायाया हेतुभूतायास्तन्माधुर्यादिशार्य, कुतो. इष्टरवात्तातप्यमानशिलाकृटच्छायाया माधुर्याटेरदर्शनादपामेव च दर्शना- दयं धर्मस्तास्वाव्यभिचारात् , अत छायायामुपविष्टस्य निवृत्तातपसंसर्गस्य स्वाभाविकस्योदकमाधुर्याभिव्यक्ती छाया मधुरेति विभ्रम इत्यर्थः ॥ ४२ ॥ तदेवं यथामुस तदाभासतदाध्यश्चेत्येते प्रयो व्यवहारमा विभका अवभासन्ते न परमार्थदृष्ट्या तयारमा तदाभासतदाश्रयश्चेन्यधग्रय मिपो विरक्षणं गम्यते व्यवहारष्ट्येति दान्तिकमाह- आत्माभासाश्रयावं मुखाभासाश्रया यथा । गम्यन्ते शास्त्रयुक्तिभ्यामाभासासचमेव च ॥ ४३ ॥ आत्माभासाधयायमिति ॥ आरमा खपदलश्यधिवातुम्नस्याना- पविधातरसायप्रतिविम्बिततया तदुपाधिस्यरक्वैशिष्टपं जीवरयमाभासोऽपि याताकार्याराधिराश्रय इति स्वार्थः । शासयुन्धिभ्यामिति । 'रूप रूम प्रनिरूपो पभूष', 'इयो मायामिः पुरुरूप इंपते', 'भनीशया शोपति मुसमानः' इत्यादिश्रुते. 'एको वशी सर्वभूनाम्तरारम रूप पहुधा या करोती' स्वादिथुनेथ । तपा युवादेविषयान्तरसागमापायिनो यस - ·मकरणम् १८] परयोजनकाम्याया। नियमिदसायामभ्ययासस्यतिरेकेण पुरणसत्तयोरनुपरचेरियादियुमेर प्रत्यगात्मन एकस्यैव सम्पमाभासादेरमा परमार्थसरकामावलम्यने निश्रीयते इत्यर्थः । १. नम्वेवंसनि वामसे संसारमोक्षपोरामपाभावारणतिरेय मधारमत- दाभासतापागामन्यतम मिलिताना पा संसाराधामयावं परत इति पारले-- न शेरविकारित्यादामाससाप्यवस्तुतः। नाचितित्यादहंकर्तुः कस संसारिता भवेत् ॥ १४ ॥ नशेरिति ।। समारो नाम कवभोपादिपक्षणो विकार- रूप उपचमनदालम्तिकापमोक्षः, याच तारा कमेण संय- मानो रिकारी स्थायरमलापि म संसारिता मंदिन का सत्र हेरविकारितादिनि रम्यावादिल । तया-मामापि पारिता भवेदिनि पूर्वमकारभावापाययः । तत्र देवामान इति । খাগযুপমা গয়ায় দিঘাষণঃ ধুম দ খথিং শ। গ্রামায়াবনামযথোখিসিয়াম , सारिता मयेन । महि शायमुखादिमोनरसय मार am- अपवर्मभवोsarम्मने रख पारिता भन्मोसो पनि रोलम् । यापतितोऽनुभवविरोध समिप्राय sorn मियामी यमनिरूपिताधयो संसारमोशे तई माभूलो परमा कस्लापीनि परिहरति- अविधामाय एकातः संसारोऽस्त्यविकतः। साटस्पेनात्मना नित्यमान्मयानात्मनीर स॥४५॥ अवितित एकमता संसान विधामा रातिमा एप स्वमा विकाराविहारममा. भारत इति मोममा भानुभूEATREET Kria free Aपिलमा राधेलापातमा तामानिमिष- मियाममा ५

·No text on this page.

·कृत्वलक्षणः सन्त्यविवेकः ॥४९॥ पारो परसम्परमासम्भवेत, तथा यते सत्' इति नियमस्मृतेरविनाशी य. यदि मोक्षाप्राप्तिभचारमंसार. कार एवं स इत्यनुजानानि-मामा. - तावाशानादविदेकतो भेदामहा. स्वाभासाम्युपगमे लाभनिरोपमा- स्तत्स्वरूपता। शास्तीति पुग्यते ॥ ५० ॥ বঘামায় আমাথা बनशानसरवानन्तानन्दामादिमिः घटन इत्यक्षराधः। भवं भाष:- सत्र प्रकाशामासोदयशासति । पुदीप्रतिविम्बितं तम्यं तत्र धिप्र. at बुरी गृहीतवमादिश र सम्पधा निर्मक मात्मनि शरदप्रह- नम्मानाम्बर मत इनि गमः भुतिरय तिम्याप विदितम्म सामग्युपपद्यते तयाभिरामा- राशिद पारनि । योति लमन ए :

·- पसमाधी पप्रभागः ॥ [वपमने- भारममतया सणागनाममर्म र भायते मंमार हायान्तेन हारपति- रजुमो यथा रज्या मारमकः प्रायिकतः । अपस्तुसनापि प एटस्पनात्मना तथा ॥ ४६॥ रजुसपी यथेति ॥ सायः ॥ ४६ मतान्तरमादित्य करनालाययेन शरते- आत्माभामाश्रयदात्मा प्रत्ययः स्वधिकाग्यान् । मुखी दुःखी च संसारी नित्य एवेति केचन ।। ४७॥ आत्मामासाथय इति ॥धकार पसारायः । आरमवारमामासाश्रय आरमाभासायाभिमतस्य जीवस्वस्थाश्रयः, अतः स एप ब. स्वधर्मभूतः प्रत्ययविकारयान्मुखी दुःस्त्री चेत्येव संसारी भवति, तथापि नित्य एक तरजादिभिर्विक्रियमाणस्यापि समुदस्य स्वयंदनान, अत आभासतदाय- यारमना भेदकल्पनातदवियरस्पनासदशाहारमनि समारम्सना र गुर्वी आरमैव संसारीवि कल्पना स्यीयसीति केचन मन्यत इत्यर्थ ॥ ७॥ उक्त पुरनादम्माभिः संभाग्यो गोचरे शब्द इत्यत्रारमनि पपारिवमा- एक प्रमाणं नास्तीति तप विमर्तम्यं स्वयेत्यभिप्रेन्यो प्रेक्षामाबमलवपा कल्पना न पमाणमूले ति परिहरति- आत्माभासापरिज्ञानाद्याधात्म्येन विमोहिनाः । अहंकारमात्मेति मन्यन्ते ते निरागमाः ॥ ४८ ।। आत्माभासापरिज्ञानादिति ॥ आत्मा परमार्थः कूटस्थनित्य आभा. सस्तच्छायारूपोऽन्यथ सझान्तो मिथ्याभूत हत्यारमाभासयोर्यापारम्येनापरि. ज्ञानान्मोहिताः सन्तोऽहकर्तारं साभासान्त-करणमेवात्मेति ते मन्यते । यतो निरागमाः। आगमरहस्यपरिपयशून्या इत्यर्थः । 'निष्कल निष्क्रिय शान्तं निरय निरअनम्', 'साक्षी चैता केवलो निर्गुणश्च', 'कृत्य प्रज्ञा- नधन एव । अत्रायं पुरुष. स्वयज्योति' रित्यादिनित्यशुद्धत्वादिपरथुतिसदर्भ तथा अनीशया शोचति मुसमान', 'अविद्यायामन्नरे वर्तमाना.' 'अनृतेन -

·No text on this page.

·No text on this page.

·पोशालाया। जिगोमवार- न पदग्पयोपोनि नात्मनो विपत किया। अतो नान्यतरसारि जानातीति ५ पुग्यते ॥ ५४॥ मधुरिति मारिलायंमागे शिपागला पराभो मानिमामाममोशेधसभाप लिपा विधते तो मायापारि मानाNITEनानि सो पुस्यते तथा प्रतीनिमाररारोपिय- Faver मायादेसभनीयमिति मोमवहारविरोधः गतिविरोधो बा भवनमा पमा नियुलाया Serमोकलिन आमात्य- पानुपपत्तिापि मटियोसदुपपत्तिः, परमातो जसमायोरयायो. गार सम्माधिमिनिसायतरमि भयाभरतन धरते भध्यासन्यतिरे. PM निरूपणा पाहिज्ञानमिनि मारगुपयापि ज्ञानसम्म योग मानिस पटल - नाप्यतो भावयन्दन शतिरित्यपि युज्यते । नसारमा विक्रियामाग्रो नित्य आत्मेति शासनात् ॥५५॥ माप्यत रति । मावादिन धापसामान्यनेन निमिति ঘাঘ পথমে জানি তুঘল যে ও ঘসা- नीति विजयासावं पारायणमनोऽमित्रवप्रसङ्गममानिटनिल मामेनिनिमासमाहितः।। ५५ पमा मानिइति युपाया निमिति भावम्युत्पत्या বানি লাথিবিধা থলপি ঋগিংঘা শাখা প शाममिनि मयुरपामा पनि शानदासिन पुग्यत थाह-- न पुद्धिवाच्यत्वं फरणं न पकट्टकम् । नापि शायत इत्ययं फर्मशादनिरूप्यते ।। ५६ ।। न पुरिति । इप्यतेऽनयेनि बुदिरिति स्युम्परया दिशदवारयावं इयत:करण सामान इति योजना हेतुः करणमिति ema मुलसिपले इविदयारपसारमनः बरणवासी नाभावार

·No text on this page.

·. भकरणम् 14] पदयोजनकापाया। पापम्तरेणाप्यमान प्रतिरनुपएका महिलाप्पगुल्यं इरिनुपर्पत इति संभवतीनिशरते- हन्त तर्हि न मुख्यार्थो नापि गौणः कथंचन । बानातीत्यादिशब्दस गतिर्वाच्या तथापि तु ॥ ५९ ॥ दन्त तहीति पतुर्भिः । सम् ॥ ५९॥ मास्नु मुल्याभावाद्वीणोऽपि तथापि रिमिति गतिवांयेति - शम्दानामयथार्थत्वे बदसाप्यप्रमाणवा । साच नेष्टा तो प्रासा गतिरस प्रसिद्धिवः ॥६॥ शदानामिति । केवलं छोरिकाम्पानामेष मानायादीनामममा. गता विस्थापीत्वपिरामयोजना शेकसिदयुरपापपेक्षायादेपोर यस्पेयभिमापः । सा देवस्थाममाणता नेटाकारादेवसंवामी प्रमा. गतेष्टेनि समुधीयते । सामायीकारलोभादेश गनिमीत्यर्थः । समिमिक गतिः शिमिदवसाध्यमिति सिरान्तिमा मार्ग काति- ततो प्रारतिसिदित तिदिति ॥ सब बतायं प्राकृतजगप्रसिथा गनिराधीपते पाणिम्याचभियुधमसिचा पासप्रापमानूप दूरपति- प्रसिद्धिढलोकस यदि प्रामा निरात्मता। लोकायतिकमिद्धान्तः मा पानिष्ठा प्रमग्यते ॥६१॥ प्रसिद्धि लोकभ्येति n ramayामे मतिरायु. पगमाविरामवादापारिटिश सरयरेय. द्वितीयमनूप प्रसार- अभियुत्ताप्रमिदिशेपूर्ववर्षिवकता। गतिशून्यं न चेदोयं प्रमाणं संबदत्युत् ॥ २॥ अमियुनेति भनि मनोभा दुर्मिरूपमिति मा. गुलमोला। एसो भविम्पमिष होनुर. freeोति-fa | मामिलिग रेवियोपमम् ।.

·No text on this page.

·प्रकरणम् 10 पदयोशनिकाम्याया। पाययोति: माय पुरपः स्वपंज्योति: "साक्षी घेते' स्यादिमुनेः मनस नित्यमेव यतमलाप दुशान कियते भारमना मायेन वा चारा- दिना ज्ञानं सदाकदापि नहियत इत्यर्थः । बुधात्मनोयोन्यमांध्यासनव व्यवहार प्रयुकेय रातमाह-- देहेऽप्रत्ययो यदलानातीति च लौकिकाः। वदन्ति मानकर्तृत्वं तद्वदुद्धस्तधात्मनः ॥ ६७ ।। देव इति ॥ स्पादिमावेन पटाविवादप्रस्थपायोग्येऽपि देहे घेतनाम- यस्य या मनुष्यः कृतः स्यूट इत्यादिनलयो रयते तथा इजहरन ज्ञानाषायोग्यरवेऽपि विदामासध्याहया शावमारोप्य जानरामीनितीकिका बदन्सिपरता दार्शन्तिम्माह-सपाटमन इति विकारादितस्या- पानी विकारिचितो विषेशादिकारिवादिव्यपदेशमिद्धिरित्ययः। पहा स्थलदेहे पदप्रत्य पो मनुष्योऽहमित्येवमादिमित्ययायोग्येऽपि म्या यते सहाकिका सासरकाररहिताः देवदत्तो जानानि नुन इति च देहस्व शावं वदन्ति ताहदानकात तयारमनो ज्ञानापरव विकारिवंध्यवहारारपदं भवतीत्यर्थः .. ननु नायिका शानोत्पतिविनासी पपम्तो डानमामना पित इत्यासरक नित्यं ज्ञानमामस्वरूपमिथुन मिसत माह- पदिस्तु प्रत्यपरेवं क्रियमाणश्च चिनिमः। मोहिताः क्रियते ज्ञान मिलाहुस्तार्किका जनाः ॥ ६८॥ यौस्थिति ॥ एवं निरमाणामधोम्योन्यायानिwि. भाभियामा पिदिय भाममा रिमा विषमाणः सय सिविशेषमोदितामास्किा अना जाने शिषते शायने पार्षदति ने पुमामाविक वापरायो मनुशाने शियते शासन प्रपोतिवि. मायोरससिदिप्रसादिति भावःen महादेवं विचारमाणे प्रमाणमिटरभ्यस्तारमो विवि मामा- गि, पमाच ज्ञानमा'मम्बस्वभारिप वैदि नापि निं, पमा सिसर्ग निमनोगशालारमुपलभ्यते मुहावराटरिय

·No text on this page.

·No text on this page.

·संशशापी पपभागः । [वपनाम- । अध्यक्षम्यनि । तत्र Li माझिमंधानमा प्रत्यपपिदिता fonा तनविदोपयोगोशीति सामितीय सागपानि-ति । गिरे पो उपहारिवानिरूपणादित्ययः । पाटावरे अभ्यो सायगरा- दाग्नुपकारिरगदुपारपदाच्यानिशयाननम्म्यादित्ययः । प्रथमं दूष- यनि-अम्पापीति । माक्षिणः पूर्णतया मर्यत्र मदा यात्रियाविशेगा. स्काटलोहादीनामपि सिदिनसमादित्ययः ॥ ७५॥ परमाभामानम्युपगमे यौदादिमतमाम्यदोपपरिहारानुपाचं वयूम्या- म्नायुमण्या शाग्रीयो यन्धमोक्षयरहारोऽपि ते न मिभ्यतीति वई विक- स्पयनि- अर्थी दुःखी च यः श्रोता सत्वध्यक्षोन्यवेतरः । अध्यक्षस्य च दुःखित्वमर्थित्वं च न ते मतम् ।। ७६ ॥ अर्थीति ॥ यो दुखिरयन मोक्षार्थिवेन च प्रसिद्धो गुरूपदेशश्रोता स एवाध्यक्षो मतस्ततोऽन्यो वेति विकल्पार्थः । आधे निरनुग्रहाध्यक्षादिनः तवापमिदान्तमसन इति दूषयति-अध्यक्षस्यैति । आमामासस्वीकार- चादिनने द्वाराभावादविद्यातत्कार्यसंयन्धासिदेनेन च विनायित्वापसिद्ध- राभासाभ्युपगमप्रसङ्ग इत्यर्थ. ॥ ७६॥ द्वितीयं दूपयति- कर्ताध्यक्षः सदसीति नैव सद्गृहमर्हति । सदेवासीति मिथ्योक्तिः श्रुतेरपि न युज्यते ॥ ७७ ॥ कर्तेति ।। श्रोतुरर्थिनोऽध्यक्षस्य च भेदपक्षे कता कतृत्वादिधर्मको वि- कारी धोता जडवर्गपतितत्वात्सदहमध्यक्षोऽसीति सह सदादिशब्दाने- दिष्टब्रह्मात्मन नाईति विरोधादित्ययः । यद्वा सदध्यक्षो निर्विकार आत्मा. हममीति सह यथार्थबोध नाहंति न लभत इत्यर्थः । श्रुतिबाधप्रसनाचार्य पक्षो न युक्त हत्याह-सदेवेति ॥ ७ ॥ चिदाभासानभ्युपगमपक्षे बन्धमोक्षानुपपत्तिमुपपाध स्वपक्षे तदुपप. त्तिमाह-

·No text on this page.

·- - उपदेशसाहसी पचभागा। [सम्मति प्रणमनुपमम् । भांगरल बरवारमयरमणायोगादध्यक्षम्य मन. मिनि वनम्यम् । मष्यि निपिंकारेभ्य कथं मंवयमहणवमिस. मास्तु संबन्धमहणं गयापि सादाम्योपदेशो भविष्यनीति शमन्ध विरोधाम्मैयमिति परिहरति- अफ्रियत्वेऽपि तादात्म्यमध्यवस मवेयदि । आत्माध्यक्षो ममास्तीति संबन्धाग्रहणे न धीः॥ ८१॥ अक्रियत्वेऽपीति ॥ यथा लो परस्य शौमिति घटनायोः संब. ग्धामणे शुलो घट इति धाश्यवादरम्यधीनदिति तया ममारमाभ्यशो:- सीति संबन्धापरणेसति न तादात्म्यधीः श्रुतितो जायतेत्यर्थः। 41 'एप मारमान्तदये भणीयान् एप म आरमान्तहंदये एतद्रझेति'था. सादरत्यहंकाराध्यक्षयोः मयन्धग्रह इति शशमुत्थाप्य निराकरोति-- संवन्धग्रहणं शास्त्रादिति चन्मन्यसे नहि । पूर्वोक्ताः स्युत्रिधा दोपा ग्रहो वा सान्ममेति च ॥८२॥ संवन्धग्रहणमिति ॥ नहीस्युक्तं न्यनक्ति-पूर्वोक्ता इति । अहंकार जदरवारसंवन्धप्रहीतृत्वं न घटते, नाप्यध्यक्षस्य निर्विकारस्वादिति द्वौ दोषी, जप्रति भुतेर्योधकरवासंभवस्तृतीयो दोप इति विधा दोषाः स्युः, यदि कथंचिासंपन्धमहणं करप्येत तदापि ममाध्यक्षोऽस्तीति संबन्धमहर्ण स्थाब. रवहमेवाध्यक्षोऽस्मीति तादाल्याध्यासानङ्गीकाराषकाराम्ममाध्यक्षोऽस्त्री- स्थपि न घटतेऽहंकारस्य जहरवादित्यम्युच्चयः ॥ ८२ ॥ एवमारमानारमनोः परपक्षे संबन्धासिद्धिमुक्त्वा स्वपक्षे मिध्यातादाम्य- संबन्ध इति दर्शयति- अशिशिरूपेण भाति बुद्धिर्यदा तदा। प्रत्यया अपि तस्याः स्युस्तप्तायोविस्फुलिङ्गवत् ।। ८३॥ अशिरिति ॥ यदाशिरचेतना बुदिई शिरूपेण सदा भावीसभ्युपग- म्यते तदा वस्या बुद्धेः प्रत्यया वृत्तयोऽपि ततायोविस्फुलिकानामायारमाव- यहशिरूपाः स्युरिस्यर्थः ।। ८३ ॥ - ·- - 14 पदपोमनिकापा भामगोविनमहारमिदिरपि गुरुपादेयार- आमामस्तदमावय सीमोन चान्यया । लोकस युक्तितः साता तहहय तथासति ॥ ८४॥ आमत सोधिभूमापा निदानासायादेवलोम सामानभाषा HTTE मा urat पुतितो युरपनंधा- বা। খালা আমাশামসি সমাধামাধবীঃ এবা- पायोगासनोग्यतमेष विविकप बारममतदाहरणानुपपरामासबारा संबवादात्मनो बुद्धिजिभाषामापसाक्षिरवमुपचने देशमा प्रदोऽहमसीrgum: यादिवः ॥ ८ ॥ महायोविरटिशवदिति राभिधानारामको विकारमाप्ति कावे. नन्ये रशिसंक्रान्तिरयःपिण्डेमियद्भवेत् । मुखामासपदिलेठदाद तमिराकृवम् ।। ८५॥ পাখামারি জন্য বায়াত হয়। হিকারিকা भदिप परिहाति-मुखाभातदिति । तदेवचोचमा मुखामा- समिवियाम्तेन प्रपन्धेन मिराहतमिला। पथा मुखस्वाद मतिदिन লিখে সব ল মিলা বখা বা বিবিসির খিয়ামী सुदिधर्मवगावमासे एपेनि पूर्व मुलं सर्वमिदानुसंधेयमिनि मायः ५ वा, तापोसिदित इकटत्र विकामासान- शुरूपवादिषार विवक्षिांशस्यापि संभवाम्मेवामित्या कृष्णायोलोहितामासमित्येतहटमुच्यते । दार्शवितुल्यत्वं न तु सर्वात्मना कचित् ॥८६॥ करणमयो कोहिलामा छोहितपर्णमयमा पेटदेतावदेव र TAIT अभ्यते । जापा दे। तभ्याभासरवमित्या । सामान्य मनुपपमिया-दान्तति । महासाचारमनो मुखासमादि- मनाभावप्रसादिति मा. .

·पदेशसाइयो पधमाग: २॥ [दारमल राने शिक्षितमंगमुसा वानिकी सयाविषम संपति- त्य चेतनामासं नितं चैतन्यपद्भवेत् । मुखामासो यथादर्श आमासयोदितो मृपा ॥ ८७॥ तयति ॥ तनाया आभामो याममतनाभासं नितनवर. सनमिर भयोम पाभामो यथादर्श मुमाभासोऽविन एवमेवेहापि त्रयः। भाभासोपाधिस्थतया श्यमानो मृा मिध्येस्युठि उ एवेत्यर्थः ।.. कम्माभिधाभासप्यास्या वित्तस्य चेतनतापमामोऽभ्युपगम्यते न सत इति धन कार्या, तत्र प्रमाणन्याययोरभारादित्याह- चिर्न चेतनमित्येतच्छाम्रयुक्तिविवर्जितम् । -देहसापि प्रसङ्गः सामागदेस्तथैव च ।। ८८ ॥ चित्तमिति ।। उत्पत्तिविनाशवत्तयान्याश्यस्यापि चित्तस्य चतनतास्त्र भावः स्याचदातिप्रसन्नच दुष्परिहर इत्याइ-देहस्येति ॥ ८८ ॥ इष्टापचिमाराम परिहरति- तदप्यस्त्विति चेत्तन्न लोकायतिकसंगतः। न च धीशिरसीति यद्याभासो न चेतसि ।। ८९ ॥ तदपीति ॥ अवैदिकरवप्रसङ्गादित्यर्थः । किचाभासानभ्युपगमे द्वाराभा- वादहं ब्रह्मास्त्रीति आगन्तुकं वाक्यजन्यमैक्यज्ञान न सिद्धेदित्याह-नच धीरिति । चेतसि यद्यामासो न भवेत्तदा शिर्षझास्मीति धीन भवेस्कव- लस्स चित्तस्य जडत्वाचिम्मानस्य च कूटस्थस्वादित्यर्थः ।। ८९ ।। ग्रह्मासीति धियोऽभावे का क्षतिरिसत भाह- सदस्मीति धियोऽभाव व्यर्थ स्यातचमसपि । युष्मदसद्विभागज्ञ स्यादर्थवदिदं वचः ॥९० ॥ सदस्सीति । अप्यवधारणाधः । तत्त्वमसिवाक्यमैक्यग्राहकमुत्ताधि. योऽभाव व्यर्थमेव । अप्रमाणमेव स्वादित्यर्थः । अस्तु वैयध्य तद्वाक्य श्रोता सर्वेपा शटिति महासीति बुद्धपापदर्शनादित्याशसाह-युष्मदसदिति ।

·करणम् ] परयोजनिशान्याया। धिकारिणः मितिमनको र इति व्यापारमम्पराविज्ञापन गर परयामोधेऽधिकारादारमानामविभागज्ञानवरयेव पुंसी वारपमर्थवर साम्प्रति सरितीत्यर्थः ॥१०॥ हमेष पुण्मयस्मरिचे दर्शयितुमुश्मने- ममेदंप्रत्यपी यी युष्मद्येव न संशयः। अहमित्यसदीयः स्यादयमसीति चोमयोः १,९१ ।। ममेदमित्यादिना ॥ त्रापि ममेति च मलया पुस्मनामन्येव যা পাখি কামােৰষাৰ স্বাঞ্চারী বদমর্ম বুবলি গুপ। মম বিন প্রধা দিগন্ত निग्रानुषपो ममिति प्रथप भाभापारमभूने प्रापहारि- पामनि स्तरीय स्वादामिण्येवोलेनदर्शना । अयं हारिधीति বীময়ী মানামঃ এবং খে: ২৫ भारमानारमविsert यानी सकीनामा - पानुरामोगाविष्कार से पधामभावेन शिदोरणविदोत्यभावी भासपाह- अन्योन्यापेक्षया वेपो प्रधानगुणवेष्यते । विशंपणविशेष्यत्वं तथा प्रामं हि युक्तिवः ।।९।। अन्योन्येति ॥e१॥ লিবিয়ায় ভূমি মানি'মধ বিবিধ ঘোষ ममेदं यमप्येतन्मध्यमस विशेषणम् । धनी गोमान्यथा सदोहोरकर्तुरेव च ॥ ९३ ॥ সমৰ ধমনি। বল দুই গয় গাযে- समो विशेषणमिर ममेनिकर्ष मनुष्योतमिति सदापेक्षवेषभी। मोशी गोमापनि भादरियारपमा सम- रवारब: गिरगे दोभारमको नाममा वापराविशेषणमेलाममोप हत्यारों स्लाम प्रभूनोsniii विमिति घोषम् ॥५॥ -

·No text on this page.

·ছে।
ঘীৱিাবো।
তাবমি কিবাঘাল ।।
অধসরিকোনি বলয়গ্রনিকা সাংঘ
মঃ ৫ রাবিবে: মাহখী মপি, ঘিমামাথা
স, সীমান্ত দি যাবি বিধিমালা।
वया पदरपं मापं आईकारादि विषयात पदम्याधीनमालामाकनया.
মা বিমান প্রমিনি, সালমাথঠি যােগদ
ধৰ্ম্ম গবাদিঘিমষ দেখবিশ্বাসী-
বাবাঃ শাসসশসা খালি বিদ্ধ, বন্যা
খলি সাঃ এক্সা বা সনি e যহিখিনি মধ্য
এবংণ্ডিাঙ্গি ধাধা ধমালি স বিহীগণবিঃবিবালি,
সমদ্দা।নী মা মা দয়া মায়া বগা ঃ যুক্ত
বোখারি দে যোগদিখালি ফ্যাসিগিগাব্যময়
#gয়মাসাবিনি বিধাঁ, থার্থ ধাপগাসাহিলি
খালিখাৱাৱা বুদ্ধি বাধিকাথাবলী
মাপ খায় বয়ে যায় প্লাবিব। তাইৰাষাবি
কিনে ব্যাঙ্কিংবধবাবিহি লি ঠিকান্নাকা পুষ্ট
পারানি বা fifাময়যোমিতি
সবি: tt 8
জাহাঙ্গী থামিখা, প্রান্স বাতি ধ্বনি
গাতোয়াক্য বুয়রি-
নামঃমিনমিনদশনাখবি।
न पारयति रटिं खा प्रत्ययं तु निषेधति ।। ९७।।
সায়মনি। পশ্চিমাদের জন্ম হথা ঘা মধ্যবিধি-
पामस्वरूपातिरिक्ष याममीन पाय मोन
বী সর্ব ধারণ, মাখন খি
এবং যা ময়নুমানবাধিঃ ধ ন বিবি শরে,
मारपरस्यमिधारितया समायोमाग्यो सिमानामो
मभिती पिः साक्षी WE मेनि निक: सिपाल: ..

·No text on this page.

·- प्रकरणम् । परपोज निकाम्यापा। दिनस मा विज्ञान हतिजनहाएमेतत् । ममोपदेशमुखम्य Rमिस- मा तोसिस सहते सति देवकार्ये' इति । हे राम, विष्णुरसिम दारपत्रमा युपर्यव मझा दासरथे. संररमात्रकृतं समो विष्णुरवा. हादतरूपमपानुरर । एक्कारार्थमाह-तायेति । यथावर पायोपदे- महणानिरिकमिन्यः । साष्टान्तिकमाह- अहंशन्दस्य निष्ठा या ज्योतिपि प्रत्यगात्मनि । संयोक्ता मदसीत्येवं फलं तर विमुक्तता ।। १०१॥ आदम्यति । एवं अपमं पोयः । यचार्य स्टान्त एवं सर- सीनि पाश्येन सामनेव केवलं मानुपापिनेति योजना साकामिटेलि साम-दरपेति । प्रत्यगारमनि परागर्थेभ्यो ब्याइते शोधिने भा- मिनि निरपाधि ज्योतिपि माक्षिपभाक्षे अशाप पा fer लरणया पर्यवसिमा एतिः सदत्यः । तत्र वं सदमीपुरदेशमा सन् महामीति वायाज्ञानोदरमा पनि बिमुलता मोहापोहरूमा फल भवतीत्यर्थः । यारान्तम्य दान्तिकमेव विज्ञातवारपाय इनि सोक एप स्थित दरम्यम् । भयं वन्यथोत्याध्यते । ननु दासारदेव विष्णुपो. पदंशमात्राणिनीति झटिति दोषोदयमय महामहिमसंपाHINE- নির্মাণ কাপাসিয়ারিসনিয়াযষশীলা बाद मामीति निर्विपिहिरसंशानं संमामत या मशोभिवावं. पदास्य इंसादिसाक्षिण एवाहमादिलिय मोपदेशात्रा- मुपपसिरपीति परिवरतिस्पेनि । समीर वाश्ये सब निटोनि संकायअन्यत्समानम् 1.10 एकमवाताव पापादेव समूह क्षारनिविलं ज्ञानं यायत पनि स्थित सुने मामापसिंचय कार्यप कप्पमिलामहो निरर्थको विपरनुभवविरोधादिमित्याह- थुतमाग घेप साकार्य तत्र मवेद्धवम् । ध्याहारापुरापाष्टः सद्भाः सपमात्मनः ॥ १०२॥ -

·No text on this page.

·. स] पएRrI HEETARINEETIREMENT STETी - मालमNAमावि नपारमिणमिसन- कि.मदवाइममीति किंगन्यत्यतिपयते । मदेव पदांसदः मता सम्पार्थ इप्पताम् ।। १०५ ।। रिति नरमधील पाण्यायमसन पिनाराम सपने दिल निशा । भादमष र महानिरियार-पादेवन मा मांगो मुल्या सपना तदा मदारचोरेकापामारकामे पार समग शामिबियः.1.48 निरोपमा- अन्यन्मदरग्राहप्रतिपत्तिमपंव सा। समान्सुम्पग्रह नाम्नि धारणापगते रिह ।।१०६ ॥ अम्पदिति । प्रत्यगाममोऽस्य मतमामनिपतिर सा भोपपदानिशानामा पापाप्रामाण्यमेष मसम्पेतेपः प्रमाण. पसमारपालोपा पायादवापरोक्षं परवारमताव विज्ञानमुपपत एयुपरममित्युपसंहाति-सम्मादिनिता पाये गुरुपदसति जाने पंपायांमुभवल्प पारणा निवारण मानीत्यः... मम्बामन. पूरस्थान प्रतिपायामुपपची परसंबायो गोपपद्यत दल. रखामद मिशरणेत्याशाह- प्रत्यपी प्रत्ययश्चय पदामामा तदर्थना। तयोरचितिमचाच चतन्ये करप्यते फलम् ।। १०७॥ प्रत्ययाति ।। मवयी परिणाम्यन्तःकरण सत्परिणामय पदमामी यस्य विदामन मामामो पयोती पदामासी तयोसदयता । तपभूततेनि भारतसितम्ये विदामन दामासा फाप्यतेचियो प्रवपिप्रत्ययपोरचितिमामाबादपि एलमरम्पायोगात्फलसामसंबरपा स्वादियः...n -

·No text on this page.

·प्रकरणम् ..] पदयोगनिहायालया। इत्येवं प्रतिपत्तिः सात्सदसीति च नान्यथा । तच्यमित्युपदेशोऽपि द्वारामावादनर्थकः ।। ११० ॥ इत्येयमिति ॥ एवंसनि सिदाभासाम्युपगमेसनि सदामामि चकारा- दहं सदमीरयेवमालारा प्रतिपत्तिः स्वाहाम्यथा भारमन एवं वाईकारस्येव पा प्रमातृधाम्युपगमे इति यतोऽतोऽयमेव मार्गोऽनिहिरप्यावरणीय इति पोजमा । एवमनग्युपगमे न केवलं प्रतिपरयनुपपचिरपि तुपदेशसा. प्यनुपपसिरियाह-तत्वमिति । समर्थोऽनुवाददारेण हि सभाष उप- पेटम्यनग्रान्धमानस्य चिरप्रति विग्यस्थाभावमदर्थोपदेशो निरालम्बनोन- धक सादिस्पेतमाह-दाराभावादिति ॥ 11.. एतदेष विवादयनि- श्रोतुः सादुपदेशश्वदर्थवत्वं तथा भवेत् । अध्यक्षस्य न चेदिष्टं श्रोतृत्वं कस्य तद्भवेत् ।। १२१॥ श्रोतुरिति । तथा सतीत्यर्थः । तच थोतृत्वमभ्यशादम्यत्र संभवती- वाद-अध्यक्षस्येति ।म स्थापीत्यर्थ ... पचप्यायक्षस्य मोपदेशसपापि म यष्यमिति धारते- अध्यक्षस समीपे सादुद्धरेवति चन्मतम् । न तत्कृतोपकारोऽस्ति काठापन कल्प्यते ॥ ११२॥ अध्यक्षस्येति । तत्र देः मोनाव फिम पक्षानिधिसत्तामात्रापेक्षमा. खितातोपकारापेक्षमिति विकाप्याचं प्रत्यार-मतदिनि ततः संनि. जापान सपकारोऽतिशयो देमारस्येव परकाष्टादिग्धनादः संनिहि- करावतियो महायमे तदविवर्षः ॥ १२॥ देनीपमुत्थाय दूषयनि- वृद्धा घनत्वतः कविमन्वेवं परिणामिता। आमासेपि प को दोपः सति थुत्यायनुग्रहे ॥ ११३ ।। दो दिति पनि भामासानायुपगम्यक्षस्य परिणामिता asi खः । भो 'रूपरमतिहयो । 'एम

·No text on this page.

·- प्रकरणम् पदयोपनिकापावा। গলাম কষ্ট যেন প্রবাহমানি रमेश एमक्ष रवि मोतासगतिहिति परिहाति- नवं समे परिसद्धः प्रत्ययस दोस्तथा। स्थादेसत्र शून्यत्वात्प्रत्ययसात्मना ग्रहः ।। ११७ ॥ লম মরি সবাই যেমন মায়াবী কা সুনিবিষবাষীঘনিষধ পিঁৱা। মুখ दित्यपेक्षायामाह-नयादरिति । जापान रपयोगा पम्यानो भव. दीयादिनाम रयादिश्यराहिवस धूपमाणस्वायत्ययस्यैव रसाचार- যমাণৰ ধন বাঘশ্বৰ । যাকাগ মবধষন विनिमुक्त रामपा भासमान एव स्वमे विषयाकारावारिसप्रलयसाक्षी सिद.n स्पोटोपनया विदामनः प्रत्ययाहि दर्शयिया जामस्वमावाटो. चनयापितमाह- अवगत्या हि संन्याप्तः प्रत्ययो विषयाहविः। जायते स यदाकारः स पामो विपयो मतः ।। ११८।। अपगरया होत्यादिना विम्यातिरिवाइनिर्यस्यायदा विषयमा निपानियस विषशहनिरिति विमहामन्यायासे विषयाकारे प्रापभाने शमियो विषयाकार सो विषय इस्प: 110 सिबाको विषय निमरवाब: सातमोरेरपरवेष्टरमाया- रकर्म भवति, समरिपयेण्यावाका निपुश्पते किंति पते पण इत्य- MARI माकसमरस मकारका विषयमुराश मत्सपल करणरममार- कर्मेप्सिततमत्वात्स तदाकायें नियुज्यते । आकारो यत्र चात फरणं तदिहोच्यते ॥ ११९ ।। आकारो पतिपत्र इरिपरिणामे विरयेण माहत भय सरि विषयामिनी बरणमुष्यते सतराधिपविशरिता सरासर- रितिषियममिति प्रतिकामिल -

·No text on this page.

·प्रकरणम् 10] पदयोजनिकाम्याध्या। २८९ - प्रथनामिति ॥प्रत्ययानां विषयाकाराणां जानवमावस्यानां प्रथनं एफुरणं प्रहणमुशदान स्थितियों महारो भामिदिः मरूपतामह व्यवहारभूमी भन्यतोऽन्यस्मादापरोक्ष्यादपरोक्षस्खमावाहवितुमईति अधिस्वभावधात् । अधिरम्बमावावं धागमापायिवानदीपवदित्येतदेवानुमान मिहोत्समित्यर्थः दिमताः प्रत्यशः स्वविलक्षणान्याधीनप्रयन महण मिरिका भयित्वमावस्या- प्रदीपादिवदिति प्रयोगः । एवं सामान्यतो टानुमानेन 'भत्राय पुरुषः म्पयज्योतिरा मंचास्य ज्योतिः' 'सभ्य भामा सर्वमिदं विभाति' इत्यादिश्रुति- स्मृतिममिदम्बरकाश भारमनि संभावना दर्शितेनि प्रष्टव्यम् ॥५ एवमनुमानमा'मन्युएन्यस्य विभिमुखेन प्रमाणेनारममिदिरका तर देखिलिपेपमुखेनैव प्रमाणेनारममिदिन विधिमुखेनापीति मम्यन्ते सम्मत- निराकरणाय विकल्पयनि- किमन्यवाहयेत्कचित्प्रमाणेन तु फेनचित् । विनय तु प्रमाणेन नित्यान्यस्य शेपतः ॥ १२४ ॥ किमन्यादिति । मयमस्तुसम्म एवारार्थः । दिनीयस्तु पाशदायक कि द्विादी केनचित्यमाणेनेव देहादियोऽपदारमतवं प्राहयेलिया प्रमाणेन विनवाम्यस्य निवृपया परिपित इनि विकापायः ॥ १२ ॥ मपमपो विधिमुखेनैव प्रमाणप्रवृत्तिः मियतीतीहानिः परत्यभिप्रेस द्वितीयं मत्वाइ- शन्दैनव प्रमाणेन नितिदिहोच्यते । अध्यक्षस्याप्रसिद्धताइन्यतब प्रसज्यते ॥ १२५ ॥ शम्देनयेति ॥ शब्देन प्रमाणेनानामनिहतिरेप घेदिशोच्यते इनि संबन्धः । तदायक्षस्य भापमहादस्याम्पतोऽनलिरापात्परिशेपालि एम्पतिवावशिष्यत भारमेसर्थः । १२५॥ मनु पेतनातनघोरियरूपपरनाम्यनितिः शम्देन कियते तपा. चातनादिएइतना परिशिदत इति पनाममा पारा पविनि- पतनस्त्वं फयं देह इति पेमामसिद्धितः।

·No text on this page.

·- मरणम् 143 पदपोनिकायास्या एषयेत्या मत्रपत्यकरमृत्यवमायावे मस्तेि सत्येवं सानु - परते, पतोशमिदं जानामीति क्रमेण स्पपदिश्यतेऽतो मायरफुरणस्य पाह- करणाकारासंभपाताले सयो मानं संभवति, एवं माहास प्रतीप মম মা বা সালিসে বিবেকাবকিমা- নার খুর্মমতা মানবাবি ভিথাকাবাহান যা सिरिनि कमेगव हावादिसिद्धि प्राशुषेयातमादुपपत्रातमेदनीगर- शामिमानवयुगपतिरिमिमानः शैम्पनिकायम इति माघ १२९, स्मृतोंगपचाभावे कारणानरमार- अज्ञासिपमिदं मां चेत्यपेक्षा जायवे सुषम् । विशेषोऽपेक्ष्यते यत्र तत्र नैवैककालता || १३०॥ मासिपमिति ॥ इदमित्याको हि मतगपेक्षयोलिल्यते । दया मामिनि परागपेक्षया धीजीयते । तथाच पत्र विशेषोऽयमनियोगिकोड ऐडयने काला रोगप र परत य । .॥ রাখব: রণাঙ্গ জীবনব্যাখ্যায়- अतिरिरपुर, प्रति कोकीनां पुगपभमानामावादपि गए. सिदिमावनेवार- आत्मनो ग्रहणे पापि प्रयाणामिह संभवात् । भारमन्यासक्तकर्वसं न सास्करणकर्मणोः ।। १३१॥ मात्मन रति अपमर्थ:-यया विषयव महणे तो घर में पनि जिमपेक्षते एवं मापे मिहणेऽपि नियरेक्षणी तया. चारमना ममातुकारारमेपथ प्रमागान मणेऽपि राणी . दीनामिपेशासंभवाचकांदिपुरणममरेज कपल रनुभूनापति. पमागि मस्सा सायसर्थः। रेव दिमिः स्म- दिसंभवाधिमिवनवापेति पारयनि-मनोमिडमि. व समिदावा परसदेर रमणोः स . दियाfarमासे स्त्रीदिभाषेनाम्लीयमानामा मासा.

·No text on this page.

·पानम् হাদিয়াল্লাহ। सस्पति MEET अंतमाशाशनिराल भागमाया माणसाला मनिरपंशपीपा भोर, मायाये। सारा रिक्षानेशरमविशाने या मनि दिन भोगना । मयापि विभिगुनममाणाधीनामा IPL सिमरामासाशा मामीला सिद्विारा र हपाद- सावता म्पारमलामो पा मिद्धिः स्वादन्यदेव था । मावसेनन्तरोता सं पक्षी संसर्तुमईमि ॥ १३६ ॥ शातति ज्ञान मिदिः स्वस्टाभो वा त्यारन्यदेव बोभाय प्रारोनि किश्या या दोषमार-वालि मनबरोली हामि दिगदिना पूर्वमोकोक्तो पूर्वाधनिTTARITTEE REngरियर्ष । বিঃখ খোল-~- सिद्धिः सात्स्यात्मलामथेपनम्ता निरर्थकः। सबलोकप्रसिद्धनात्वहेतुभ्यस्तु वस्तुतः ।। १३७ ।। सिद्धिः स्यादिति निकाय माहाछोफेति । वस्तुमा सस्य गुम्य: RErमितिरिति सलोसिवापत्र प्रमा- सुषमाणामी प्यः सादिप 11.5 সূর্গা থাঃসুখ বা সংখাগৰিীত্বনানু দুই मिति-- झानयादिवादन्तः सिदितिसमुच्यते । अध्यक्ष्यापक्षयोः सिद्धिर्भपलं नारमलामवा।। १३८ । कानयादीनि । जानं शे शाळा पासीति पख पादतमिम्बाद भावानमेव सिरिष्यते, मध्ययापक्षयोस्तु धनयवमेव मिदिन स्पा. VA

·No text on this page.

·-- पएको we were giretre me mfretirem Ratan maitrali Harire. PIEnारा, IMMENT ENTERTAIN. पदामा सिरितारा grivehirwitme REr माधि fifeya railerm. तुमानामा प्रमाणेमारगमन भाव.... मसि समय भारत रहा. पारयनि- अनुभूतः फिमन्यसिन्मात्तवापेक्षया पद। अनुभवितरीटा सान्मोप्पनुभूतिरंय नः ।। १४१॥ अनुभूरिति । भनुभूत संरलायमिरा Au THER,तिम वस्या समवादिनुभवितwि. मन मया सातत्यामधीमत्वमादिति रे मला कोप नविना मोडमा मने मुभूतिषमता हर प्रमाणामm. अप .. समुभूनिरमुभाषितानुभाध हनि भारमित मार- अभियोऽपि हि पुज्मात्मा विपर्यासितदर्शनः । नायग्राहकसंविनिमेदवानिव लक्ष्यते ॥१४२ ।। मियोऽपि दीति ॥ दुखामा हिमायोभियोजको मिनदर्शनागिदिभिः परोसावितिभेदानिए आपते विक्षिप्दो प्राणापपर्याया। कारावानीकाराबायपेक्षतेखाह- तेर्येपी क्रिया सव कारक सेव चोच्यते । नाशित्वमसावेत्सकर्तृत्व तयेप्यताम् ।। १४३ ।। रिति । पेषा मते या भूतिरनुभूतिः संप दिया सब कारक.

·उपदेशमाही पद्यभागः । [तापमान्त- मुच्यने क्षणभद्गुरन विम्यव्यापारयोगात्ते मने कनस्साः स्वभ्यतिरि- तोऽपेक्षणीय म्यादिन्यथं । प्रथममनुभूनेरन्यानपेक्षावं निराकरोनि सिद्धा. न्नी-मायमिति । अनुभूनेग्म्या मर म्वरूपमा नाशिवं क्षगभर- त्वमिष्ट चत्तव तहि नथा सकतवमपीप्यतामनुभवस्यात्रापि सावादि- स्यर्थः ॥ १४३॥ भय सस्वादिरपि धर्मो नेप्यने इनि मन तदा क्षणिकत्वपक्षस्याप्यसि- द्विरित्याह-- न कश्चिच्चेप्यते धर्म इति चेत्पक्षहानता । नन्वस्तित्वादयो धर्मा नास्तित्वादिनिवृत्तयः । न भूनेम्तर्हि नाशिवं खालक्षण्यं मनं हि ते ॥ १४४ ॥ म कश्चिदिति ॥ ननु नासाभिर्विज्ञानस्य क्षणिकत्वादयो धर्मा इध्यन्ते किरवक्षणिकत्वाद्यपोहरूप एक क्षणिकवादिरिष्यतेऽतो नोनदोष इति शलते-नन्विति । निराकरोनि-नेति । एव चत्तहिं भूनेरनुभूतेनों शिरव म मिथ्येत् । हि यमाचे तव भूते स्वालक्षण्य मत स्वेनैव लक्ष्यते ज्ञायते इति स्वलक्षणं तस्य भाव. स्वालक्षप्य निर्विकल्पमात्रमिनि यावन् । तत सविकल्प कस्वादक्षणिकरदासस्वान्नाशिवाजत्वादिग्यावृत्तेरनुभूनेश्च मविकल्प कशानागोघरत्वान सत्यनारावरवादिधर्ममिद्धिरित्यर्थ ॥ १४४ ॥ एतदेव स्फुटयति- खलक्षणावधि शो नाशोऽनाशनिवृत्तिना । अगोरसत्वं गोत्वं ते नतु तद्गोत्वलक्षणम् ॥ १४५ ॥ स्वलक्षणेति ।। अयमर्थ:-कार्य विनश्यम निरवधि नश्यात दमय मास्ति इदमिदानी नास्ति नष्टमिति वा नाशो ग्यवडियते यम्मानमा मायति विनाशावधिभूनमविनश्यदनुत्पनं स्वत.सिद्ध चेन्य युपेय त. दाह-वलक्षणायधिनांश इति ॥ सरूपमेय लक्षण प्रमाण धौ वा यस्य म स्खलक्षणः सोऽवधिः सीमा यस्य विनाशस स तथेति विप्रद ॥ नान त्वम्मते आविर्भावतिरोभावपोरपधिभूतस्य स्थिरस्याभायाण सग्निाशयो सिदिरिया चिापोहपक्षेभन्योन्याश्रय प्रसम्यतेसाह-नाश शा। - ·- - परमोनिया सिरे भाEिref rmertai. हा पशु सामाJyme immersimiremiergy. गम्यते बाप, मन्योन्याय नाadmittee गोरयावादेयोपदामिपालमा दो सपति सारि गोnिeeran . एपेक्षििदपादियः । বাধ্য হলাম सपवायोपियोर्यः सात्सोप्यन्यामाय एवं वे ॥१४॥ समायोडपति wrमाEिr. sham. ते मतः क्षिणिकलाविरोधी पवायुपगतः कारिन्दर्भ मम्ममायो नाम सनो रितिरिस्पते पैमानिसमा सार এক ঝেংখ্যাগশাকের স --- भेदाभावेऽप्यभाषस मदो नामभिरिप्यते । नाममंदरनेकत्वमेकस सात्कयं तव ॥ १४७ ॥ मैदाभाषेतीति । अभाव EVतो भेदाभाति भयो माय गोपमित्यादिनाममि. सहरभरपत इपी । दूपयनि- पामभेदति । एकप नःसमावस्यामापस मामभेदनिरर्थसंज्ञामंदानेक पायोमाधारणतया पायावर पटेनेस्स. 100 किमान यातिाहोऽभियान कासमनूच दूरपति- अपोहो यदि मिभान निम्तस्य कथं गदि। नामावा भेदकाः सर्वे विशेषा वा कथंचन ।। १४८॥ अपोदो पदीति । प्रतियोगिनामानयागममम्तरेण तर. पोहानगरातस्यापोहत्य गदि हिप सिदिन दोपः । मेरी विपिदमाइस रिमापासारामयममा इति भावः । दिनीये दोपमा-मामाचा इति । समयमा वायोret R भे. रामगोरितवायचयदिजनकाः शुश्या विदोषा या भावरूपाः - ·गोशपारधी गयभाग । गान- मगमुगालो मा . भगratinविnिet एमागोतारे या गोनालसमियाशिवभारामिति गोममायामामासानिधि सामाभिमापोरगारमा मेर- नामनात्यादयो पदसंचिदम् विशेषतः ॥११॥ नामजात्याग स्पर्धन र मत मrisशेषतो नैतिक पापावामनायारपो पर विशेषण पर गादीनां भगायावया पण्डारयो पान विदोमिनि शिशिष्यहरकोप पति औरनमपि ते दुरभामिनि भायः ॥ ५९॥ यतु भूनिवरिपा पात्र विक्रिमागरम्भशापेक्षा वायोति नरमत्यक्षमनुमान प्रति प्रमाणायाभ्युपगमविकरमित्या- प्रत्यक्षमनुमानं वा व्यवहारे यदीच्छसि । क्रियाकारकभेदस्तदभ्युपेयं ध्रुवं भवेत् ॥ १५० ।। प्रत्यक्षमिति । पटाय: ५.॥ वयाच संवेदनातिरिकरपवेदितसरूपमनिष्ठताप्यम्युपेपमिति चौरस. निराकरणमुपसंहरति- तसामीलं क्या पीतं घटादि विशेषणम् । संविदस्तदुपेयं सायेन चाप्यनुभूयते ॥ १५१ ।। तस्मादिति ॥ येन चाप्यनुभूयते सोऽपि ज्ञाताभ्युपेय. स्यादि. स्वी ॥11॥ संविरसाक्षिण्यनुमानं प्रमाणमाह- रूपादीनां यथान्यः स्याद्रासखावाहकस्तथा । प्रत्ययस्तत्तथान्यः स्याद्यञ्जकलात्मदीपयत् ।। १५२ ।। रूपादीनामिति । यद्भाय तरखान्यमानं यया रूपादिमाझा च सदि. दिति धौदं प्रति प्रयोगो योज्यः । तथावभासकोऽवभास्यादन्यो यजकत्वा- , ·r mer परपोजमापारा परादे दीपदिति आमिति पोशाप मिलादी- पासोन्या साच्या प्रत्ययस्य मासा भरममाहादम्य सामावादीपदिति कोम्योजना M. र पापक्षयोः संहाच पक्षापामाइ- अध्यक्षस र फीटवसंपन्धः संमविप्पति । अध्यक्षेण तु श्येन मुरसान्यो दृश्यताम् ॥ १५३॥ अध्यक्षेण कृता टिश्यं प्यानोत्सयापि वा। नित्याध्यक्षकृतः कविदुपकारो मवेदिपाम् ।। १५४ ॥ अध्ययस्येति । पर्सामा युपगमे बहादामामोपुरणतय इति विकरुपयनि-अपमेणेति । मध्यभंग प्रत्येक सामना कर पसंबन्धो भविष्यति पारमाथिको पापारमार्थियोति विमापः । बायो. परिणामादिविकारमाप्तिमामा मिस दिवीरम- कीमोनि-निलाम्यति ५५011 कोऽसावुपधार पेक्षापामार- स चोक्तस्तमिमलं प्रारसंन्याप्तिय पटादिषु । ययालोकादिसंव्याप्तिHअकलाद्धियस्तथा ॥ १५५ ॥ सघोतरति ॥ सरनियाध्यक्षामो दुर्दपारसधिभावं मार पूर्व मेष मुखप्रतिविम्माटाते नोट इत्यर्थः । उहामासद्वाराश्मनो रपदाप- विषयसम्धं सामामाया देविषपण्याहिं राम्तमाह-संम्याडि दिपिया घटादिवासोकादिसपाहिजपाचया रिपो परादि- ध्यातिरिक्षयः १५५० उसमेव पुटपति- आलोकस्यो पटो यद्धारूढो भवेत्या। धीच्याप्तिःस्साइटारोहो पियो च्याप्ती कमो भवेत् ॥१५६।। माटोकस्थतिपदाऽऽहोकनिविशेषट माटोका भरेरणा ·Tो गिा। [नामामे- - विनियो गया Iti T: पायोग्गियो. मानिस पारियभ्वातिना. प्रमेर निशिरा 1 TA... याम बिरो- पामार-पिताना मा । धियो franामो मा मगर विगानि- पूर्व सान्प्रत्ययव्यानिम्नती नुग्रह प्रा-मनः । कत्लाध्यक्षस नो युक्तः कालाकामादिपकमः ॥ १५७ ।। पूर्वमिति ॥ धियो विश्यम्यामि ॥ यममा प्रम भ्यानतो विर. पामारतायो सिदायामारमनोऽनुपहनदासार प्रारिमभावनालाच विर• यम्यनम्ममिनि प्रमनप्यमन्यदोषय न ग्यि मि यति न तयारमन इसाह-कृपाध्यक्षस्येति । प्रत्यधं परिणामभदेन व्यवधा देरेर क्रमा युः कृरणाध्यक्षस्य सर्वविक्षेपास्पदतया मवंटा पत्रानुगतप्रकाश रूपस्यापरिरिखस्याग्मनो न युक्तः म क्रम इत्ययं । देशत झालनो वा क्रमाभावे स्टान्तःकालागशादिवदिति ॥ १५७ ॥ नम्बध्यक्षस्थापि भोग्यविषयावभासमस्याहुरिव परिणाम प्रामोनी त्यातवाह- विपयहाणं यस्य कारणापेक्षया भवेत् । सत्येव ग्राह्यशेपे च परिणामी स चित्तवत् ।। १५८ ॥ विपयग्रहणमिति ॥ कारणापेक्षया कत्रादिकारकापेक्षया प्राधशेषे स्वा- संघटविषयान्तरावोपे च सति यस विषयमहणं भवेत्स परिणामी स्वाचि- सवबैवमारमनो विषयावभासन किनु नित्यसिद्धप्रकाशस्वभावेन युगपत्ता- ध्यस्तसमस्तावभासनमित्यतो न तस्मिन्परिणामशावकाश इत्यर्थ ॥१५॥ यद्यपि तस्योकरीत्या भोग्यविषयाकारपरिणामो नासि तथापि प्रज्ञा नाकारेण परिणामः स्याद्रह्मणः स्वात्मत्वे सत्यपि तदाकारावभासस्थागन्तु कानसापेक्षवादित्याराल्याह- अध्यक्षोऽहमिति ज्ञानं बुद्धरेव विनिश्चयः ।

·करणम् परपोजतियाAAI नापसाविशेपसाम सान्ति परो यतः ॥ १५९ ।। अभ्यसोशमितीति नामस्माधिमा मामिति हा जापते ममाप्यक्ष साक्षिणा परिणाममन्याविशेषत: पामो शरवामान्य विशेषामभवानि प्रदोष गामासाया सियो:- याविदोष बरामः । एता पनि भनेकसम्मानुष्टिादि- लापानिलिमायाः सगुणोपासमानिराहना . मतं विदेवरारयामादिगुणवतायाः पादपरिशोधनानादित. ঠাকায় পোষায়দুষলোবাসবি, रमेशतिरोधानेनासा काचिदवाया आपने सपा प्रतिविमितfreeमा तापविविकाकारणाहमिति पराशरपेत, मतो शिविताकार- मेवोपचापोदन स्वमेव रूपं प्रति प्रतिपयत इति । तमियोप विशेष उपजायन इनि विदामना परिणामापुरगमे परिणामिKिer. वाम्यवनियमादामनोऽप्यन्य: माथी प्येव, तनुपथमनमाया- मादप्रमाणावाभिवाद-मस्यास्ति परो यस नि 11॥ বনযন্ত মালায়ামেলাবি হয় ও মনঃ मागिता मिन पूरथमिसाईकर्नु फलदाय दोपमा- फर्या दहमित्येवमनुभूयेत मुक्तावा। मुरादापविनिर्मोको नाईकरि युध्यते ॥ १६०॥ पत्री दिति ॥ स्त्रां विकारिणा पाई मुक्त इति अवानुभूषेत बदर माह कति बोपमर्दनेन पुनःविनिमाकोऽमंबन्धसम्मिा युज्यते गर्नु। मुम्बादिमायानुभवविरोधादियः । करपि क्रिपया सह तदा विलीयमा- मादाय स फस्टबन्ध इति भा.. भारमन्यपि य फलममधाम्य दम्पनिसत्वादिसा: पज्ञानोद- যায়াখা বাধাগ্রাম্যমামাম रास पामम्योपपरियमिखाइ- बाध्यते प्रत्ययनह विवकेनाविवेकवान् । देहावाभिमानोत्यो दुःसीवि प्रत्ययो भुवम् ।

·उपदेशसाहस्री पद्यभागः । [तसमाति- कुण्डलीप्रत्ययो यद्वत्प्रत्यगात्माभिमानिना ।।१६१॥ देहादाविति । दुःखीन्युपलक्षणम् । मुम्बी इस स्थूलः कामी क्रोधी. सादयः कुण्डलस्य स्वसंबन्धित्वाभिमानकृते नरमयोगत्रियोगयोः मुखदुःखे यदिति दृष्टान्तार्थः। एवं बाप्यम्याभ्यनावमुक्त्वा तम्य बाधमाह-प्रत्यगा. माभिमानिनेति । अविवेकवानाभिमानिकः प्रत्ययो विवेकेन प्रत्यगारमाभिमा- निना शुद्धरवंपदार्यारमाभिमानिना प्रत्ययेन बाध्यत इत्यन्वयः । प्रत्यगारमा- भिगामिनेति पाठान्तरे सुगमम् ॥ १६ ॥ भत्र प्राग्वृदेनार्धन सह गणनयेह वृदममेकीकृत्य अविवेकवता बिवे- किमत्ययः कमान बाध्यने विरोधस्य समवादित्यत आह- विपर्यासे सदन्तं स्यात्यमाणस्याप्रमाणतः ॥ १६२ ॥ विपयांस इति । वैपरीत्ये प्रमाणस्याप्रमाणतापातात्सर्वमसदन्द . न्यान्तं स्यात् । प्रामाणिकरयार्थस्यासरये प्रतिभासस्य निरालम्बनरवापत्ती निर- यधिको बाध इति शून्या-तवाप्रसार इत्यर्थः । अयमर्थोप्येकः ॥ १२ ॥ विवेकेनाविवेकबायो भवदीति पूर्वमुक्तं प्रपञ्चपति- दाहच्छेदविनाशेष दुःखित्वं नान्यथात्मनः । नैव हन्यस्य दाहादायन्यो दुःखी भवेत्कचित् ॥ १६३ ।। वाहच्छेदेति ॥ दाहादिदेहोपघातानिमित्तं हि दुखमनुभूयते नाभ्यया, सप देहामिमाननियन्धनमन्यथा सुपुसावपि प्रसलात, पारमा व देहादे. रय इति प्रमाणसिद्धमतोऽन्यगतदादादिनान्यस्य दुखेऽतिप्रसादण्यास• निवन्धनं दु:स्यहममीति ज्ञानमित्यर्थः ॥ १३ ॥ भारमनः खतो दाहादिमयन्धाभावे प्रमाणमाह- अस्पर्शवाददेयत्वानाई दायो यतः मदा । वसान्मिध्याभिमानोत्थं मृते पुढे मृतिर्यथा ॥ १६४ ॥ अस्पर्शत्वादिति ।। पलित सायातमुपसंहरनि-तस्मादिनि ॥१४॥ प्रागुफ रात विण्वन् विवेकिरायेनावियेफी पायत एयुपपादि. नमुपसंहरवि- -

·॥
प्रणम् 14] परपोनिमा
इण्टलहमिति मतदाध्यदेव विवकिना।
दुसीति प्रत्ययस्ता केवलाहंघिया सह ॥ १६५ ।।
पुण्डलीतिविरले शुदेपमयेराहंधीपटापीटदेति दिन
मन्यःखिनो मोझोरदेशानुपपरामनोऽपि दुसितमदगम्यते सतना
पिदये गधिमा गम्पतेस्तो नाम्यगनेर मिमित्र भी रिंच समोर
पीति सुपुत्पादारपि शक्तिमतमनिवारितमिति ऐतबार-
सिद्ध दुःखित्व इष्टं स्थाच उक्तिश्छन्दसात्मनः ।
मिथ्याभिमानतो दुःखी तेनार्यापादनक्षमः ॥ १६६ ।।
सिद्धाति । कन्याविनायचम्पायो यचारमनः देवसस दुमिमा.
गसिद खासचामति साया तामि.खिरवाहिः परप्येत र
सा करयितुं शक्यते दुःखदर्शनस्थाययोपरतेरिणाद-मिम्पेनि ।।
पन्नयन्यतिरेको दर्शिनी तेन मिष्याभिमाननियरधनरपेनापांपादनसमो
रविवानुभव इति योजना । अर्याइनुपपाया यतः दु:खिवाशिम
वापादनं तस्य श्रम समर्थोऽयमनुमद इत्यन्यथोपसिरियर्थः । यात्र
पपादन दुमशनिमारमपि मियदेति भाव. NRN
खामेवाम्ययोपरति साधपति-
अस्पर्शोऽपि यया स्पर्शमचलवलनादि च ।
अविवेकात्तथा दुःख मानसं चात्मनीक्षते ॥ १६७ ॥
असापीति । मिरवयवस्य पूर्णभ्यामनो यथा ससंघटनादिर-
इमविरहार्दन । शादिशदायनोन्यानोवेशनादि पते । पारालदि.
वाभिमानः । तथा मानम मन परिपत्रं च दुःसमविद्यादेवाम-
सात वर्ष ...
अविरेशादेव दुःखदर्शनमारमनीत्येतदन्वयव्यतिरेकाम्यामुपादपति-
विवकारमधिया दुःसं नुद्यते चलनादिवत् ।
अविवेकसमावेन मनो गच्छत्सनिस्तः ॥ १६८ ॥

·- गगानी गयभाग १ [नागfति | पिमर: । ममिया- मेन परमार्मिकमियममा माफी नपा मामहे हाnिitaमामा मुछ मrried अमोमिनागमनsxifraमिगमुमया मिनिम्मर नदानुस्मत दाग नेमल्यना संस नन् । प्रत्यगात्मनि नमानदुःसं नोपपद्यते ।। १६९ ॥ तरेति नये मति तयामननयमः। रमान- प्रत्यगामनिसमादिति ॥ पनि प्रत्यगमन मिमिमाभाग्ये मिरे कायादेर मगली. বীমাৰ মৰপাকা- संमतोस्तुल्पनीदत्तात्रीलाययदिदं भवेन् ॥ १७० ॥ त्वंसतोरित्यधैन । वास्यममण्डायनिय भोपमतोसवसम्पदयो- स्तुपयनीयादेमधतियाधीळावाददित्यक्षरार्थः । नीलोडस हद पदयोर्यपपि गुणगुणिरूपेग संरपटायविषयाव तथाप्येदव्यपर्यवसायिस्वेर सामानाधिरण्ये प्रान्त इनि प्रष्टव्यम् ...॥ कथं पश्योरेकार्थनिष्ठरवं तदर्शयनि-- निर्दुःसवाचिना योगाचंशब्दस वदर्थता । प्रत्यगात्माभिधानेन तच्छन्दस युतेस्तथा ।। १७१ ।। नियेति । निःसवाचिना सन्देन योगामामानाधिकरण्यावश- न्दस तदर्थता तथाप्रत्यगारमाभिधानेन वंशब्देन तच्छब्दस्य मन्दस युतेर्यागारसामानाधिकरण्यादपरोक्षारमता सिधवीत्यर्थः ॥ ११ ॥ वाक्यमप्यपरोक्षवस्तुप्रतिपादकमित्यत्र दृष्टान्तमाह-- दशमस्त्वमसीत्येवं वाक्यं स्यात्प्रत्यगात्मनि ॥ १७२ ।। दशमस्त्वमसीति । स्पष्टम् ॥ १२॥ ननु सर्वपदयोरेकार्थलिष्टरवे पर्यायवापत्ती सहप्रयोगोऽनुपपत्र इति चेनास्ति पर्यायत्वं प्रवृत्तिनिमित्तभेदादित्यभिप्रेत्याह- ·मरणम् ..] पदयोग निकाच्यादया। सार्थस पहागेन विशिष्टार्थसमर्पको । प्रत्यगात्मावगत्यन्तौ नान्योर्चााद्विरोध्यतः॥ १७३ ॥ स्वार्यस्य दीति । प्रत्यक्षावपरोक्षस्वरक्षणसार्थस्य स्वाध्याय स्वामहा. नवापरित्यागेनप सरन्दी विशिष्टार्थसमर्पको । मतो वाघ्यभेदास पर्यायतेत्यर्थः । एवं संसपदार्थस्येन साहित्यारागाह-प्रत्यगारमेति । प्रत्यगारमनः शुदसाक्षिणोऽवगतिसरवावगतिरम्तोश्वमानं ययोती । तया रुपमाणं पदयोः सामानाधिकाग्यं मियो विरुदवायार्थसंसर्गेऽम्यतरवि. शिष्यतरेपा पर्यवसानमगष्कषितभेदपरामर्शन सक्षणपा बिगतप- रोक्षरवाचंदो स्वरूपमा सोऽयं देवदत्त इतिवदसण्डे एवखतीनि प्रत्यगा. मावगस्यन्ती तासम्दावुतापित्यर्थः । ननु तापंपदयोः सामानाधिकर- यमंशाहिस्यादिविषयतयाप्युपपत्स्यते किमित्यरार्थतापक्षपात इत्यत आह-माम्योऽयं इति । मतोऽस्मातुलादण्डादेकरसादिरोधी भन्यो- ज्यों न वेदाम्तेषु प्रतिपायत इत्यर्थः । तदिद विवक्षितं तवमर्षयोः मुषर्ण- इन्टरमिनिषा कार्यकारणभाषेत संसर्गः संभवनि भन्यत्रामाकृताहता' दिति शुनिशिरोधात्, मापि भूम्यक्षरादिपदंशशिभावेन "निपलं निशि. 'मित्यादिस्टस्करसप्रतिपादश्रुतिविरोधात, नापि गुणगुणिभावेन नील- सुस्पलमिनियधिगुणरवश्रुतिविरोधात, नापि जातिभ्यक्तिविशिष्टस्वरूपादिप कारेण संसर्गः 'एकमेवाद्वितीयं भसको सयं पुरपः इत्यादिभुनिविरोधान, समाविशिष्टसंसर्गविरोधिवस्तुमात्रनिष्टत्वं वारयस्थानण्हाधवमिह विवक्षि- तम् । तथा विमतमसण्डायनिष्टमुपाधिपरामर्शमन्तरेणारिमाम्यमानं भैर. वस्तुनिटवारसोऽयं देवरर.सं हिमित्यादिवास्यवदिति ॥ १॥ मम्वेषमपण्टानिष्टधेऽपि वाक्यस्य म तावन्माये पर्यवसानं पुलं बोध- मानारपटामिदेयवान्नामेष्टय मिति विपापर्ययमायिता मात्र कारपत दखायर मुमुक्षोजिशासितमर्थ विहायार्थान्तरपालकरूपनेमुसिताए- रवेन पारयस्थाप्रामाण्यमसदाम्मवमित्समिल ज्ञानमात्रादेव पर मिटिं शम्तेनोपपादयनि- नवयुअपहाराद्धि खात्मानं दशपूरणम् । अपक्ष्यज्ञातुमेवेच्छेत्वमात्मानं जनस्तथा ।। १७ म.सा.२. - ·[तावमा उपदेशमाहनी पयभागः ॥ नवनीत्यादिना | नर समिति उया प्रमापारहाराचिरोहे- नपानिरोधानमाग्रनिनिफलनया दावमाम्यायाः परमं मारमानमन • पन जानुमेवेचन मिचिम्नुमित्यर्थः । यथाय दृष्टान्तमा जनो मुमु. शुरपि ममाग्यान केनापि हेतुना निम्मृत ज्ञानुमेवेति भ्रमनितिम्ला- यसन कियापरवाना नारा लभत इत्यर्थ ॥ 1.४. प्रकृने स्वागमन केनापहार हन इत्यपेशाया दाष्टान्तिक विवृण्वलदार- अविद्यापद्धचक्षुष्ट्वान्कामापहनधीः मदा । विविक्तं दृश्यमात्मानं नेक्षते दशमं यथा ।। १७५ ।। अविद्यारद्धति ॥ अविधानाधतान तया बइमारवादित साविक दर्शन यस्य स जीवम्तधा तस्य भावनस्व तम्मादिति विग्रहः । आवरगनु. क्त्वा विक्षेपमाह-कामापदत्तधीरिति । बहिविक्षिप्तचित्त इत्यर्थ । सदा सर्वदा रश्यमंघातादिविक्कमेव परमा, हगारमतत्व नेक्षते न पश्यति यया नवरदेव विक्षिप्तचित्तो दशमं नवभ्यो यस्तुतो विधिक नेक्षते तथेत्वर्थ १७५ कतारमानं जानातीत्यपेक्षायां शास्त्राचार्योपदेशानिमित्तमात्राधाना• तीति सदृष्टान्तमाह- दशमस्त्वमसीत्येवं तत्त्वमस्यादिवास्यतः । खमात्मानं विजानाति कृत्लान्तःकरणेक्षणम् ॥ १७६ ।। दशमस्त्वमसीत्येवमिति ॥ कृत्वान्तःकरणेक्षणमहकरपि पिवित तरसाक्षिणमित्यर्थः॥ १६॥ ननु ' यम्दयोगः प्राथम्यमित्यायुद्देशलक्षणम् । तच्छन्द परकार स्थादुपादेयलक्षण'मिति न्यायेन प्रथम निर्दिष्टमुद्देश्य चरम निदिष्टमुपादयः मिति न्यायेन प्रथम निर्दिष्टमुपादेयमिति नियमो वक्तव्यः स इह नोपपयते यवसायमित्या सदधस्स प्राथम्य भूयते । 'भई बझाली त्या त्वमर्थस्य एव वग्रतान्यथान्यथा धूपमाणस्वाकयमिहोदेश्यविधेयनियम इत्याशय वेद पदानामर्थपशादेव संबन्धो न पाठशादाहर पानं पात्रमाहरनिवर्धिनियम विवक्षनाह- - ·रणर परयोजनवायाया। दं मिदं पधापदं यार मदिति । अन्रयापतिकाभ्यां नतो पारपायोधनम् ॥ १७७ ॥ पमिनि । पारम्पानियमे:पि गिदमुरियापामिरे पोयत' नयापार मिरापमहमाहिपदं मिममिवामस सहा. पमारियां पद निम्ब चाय भविस्यमयतिरेकाम्पामधार्य जो पापा वमस्य तांगमावप्रतिपनिरूप भवेदिख.noon उनुमा- पारये हि धूयमागानां पदानामर्धसंम्मृतिः । नियमो नेय वेदनि पदमांगत्यमर्थतः ।। १५८ ॥ पापयेतिष्टम् 1.0a वाचायण मनामी युपदिष्ट खलु शिष्य. पम पम म्यामिति - । तदम्बधानुपरषा कारय माधवननसमधम भवानि गम्यते पारामा यदा नित्येषु वाक्येषु पदार्थस्तु विविच्यते । पाक्यार्धमानसंक्रान्त्य तदा प्रश्नी न युज्यते ॥ १७१ ॥ पदा नित्येथिति निरयेवाप्यमिचारिस्वित्यर्थः ७९ पदार्थापानभिज्ञस्य प्रभो परत इत्युक ररपति- अन्वयव्यतिरकोक्तिः पदार्थम्मरणाय तु । स्मृत्वमा न घाश्यार्थो ज्ञातुं शक्यो हि केनचिन्॥१८॥ अन्ययेति ॥ भन्वयम्यनिरकोनिशम्दनाशाम्तरवाक्यमानुश्च तर. मामामविवेषनगुरपने । पदार्थस्मृतिः पदोपस्थापितवाक्पार्थज्ञानकार. मिन्यत्र प्रसिदिमाह-स्मृम्पभाव इति । 16.॥ सवापि स्वंपदा विधेमीय प्रयत: कार्य इत्यभिप्रेत्याह- तवमस्यादिवास्येपु स्वंपदार्थाविवकतः । यज्यते नर वाफ्याओं नित्यमुक्तोऽहमित्यतः ।।. 4 ·[तावनास- उपदेशसाहनी पयभागा २। तत्त्वमस्यादीति ।। प्रिभिः श्लोकः ॥१८ विचारप्रयोजन व्यनि- अन्वयव्यतिरेकोक्तिस्तद्विवेकाय नान्यथा । त्वंपदार्थविवेके हि पाणावर्पितबिल्ववत् ॥ १८२ ।। वाक्यार्थो व्यज्यते चैवं केवलोऽहंपदार्थतः । दुःखीत्येतदपोहेन प्रत्यगात्मविनिश्चयात् ॥ १८३॥ अन्वयव्यतिरेकोक्तिरिति । अत इति पूर्वश्लोकगतं पदमिन्यो- ज्यम् । तद्विवेकाय स्वंपदार्थविवेकायेत्यर्थः । पदार्थविवेकालं स्पष्टपति- त्वंपदार्थविवेके हीति । केवलो भेदसंसर्गशून्यो वाक्यार्थ इत्यम्बयः । तत्र हेतुमाह-अहंपदायतो दुःखीरयेतदपोहेनेति । अहमिति प्रतीयमानारपदा- दुःखीरयेतस्येदमंशस्यापोहेन प्रत्यगात्मनः साक्षिणो विशेषेण निय यादित्यर्थः ॥ १८२ ॥ १३॥ एवमुक्तेन न्यायेन वाक्यादेवापरोक्षाखण्डब्रह्मात्मज्ञानमुपपायदानी पूर्व- वादिकल्पनाया निर्मूलतामाह-- तत्रैवं संभवत्यर्थे श्रुतहानाश्रुतार्थधीः । नैव कल्पयितुं युक्ता पदवाक्यार्थकोविदः ॥१८४ ॥ तत्रयमिति ॥ स्पष्टम् ॥ १८॥ यथाव्याख्यान वाक्यस्य यथाधुता संभवति सति श्रुतहान्यादिकल्पना मनवकाशमित्युक्तमयुफ, 'प्रत्यक्षादिविरुद्धर्थे यायस्यावाघदर्शनादिति पूर्व- वादी स्यान्तेन शकते- प्रत्यक्षादीनि वाधेरकृष्णलादिपु पाकवत् । अक्षजादिनिभैरेतैः कथं स्याद्वाक्यवाधनम् ॥ १८५॥ प्रत्यक्षादीनीति ॥ यथा 'कृष्णलान्ध्रपये दिति कृष्णलशदवास्यमय अंमयकणेषु श्रुतोऽपि पाठः प्रत्यक्षेण याप्यते, ते गिक्लित्तेरदर्शनारिकरव रसा एवं संस्कारखा पाकक्रियासाध्या एपमिहाप्यखण्डता वायरस ·साम् 161 पोशापाया। TREA REMIER याममो. HTML मामाता बापादेवि पोrमार- मामा परिवादितिमासलाप्रमाणया मातर भिमानानागमोल बामनियापिकाबल मान प्रापिरेने प्रमाणभूना स्वार। Aawe reोतीनिशाने मामलोमत्र नियोगामार मारपसोपवे सो बमदार BREAfriभावानरेलि मा. परिस्तिामामामापामारे:पि स्थानिसममामाप भारपायरि गादी- दुग्यमानि मति माने नि:पीति न जायते । प्रलक्षादिनिमन्यपि पायान प्यभिचारतः॥ १८६॥ दुपयनीतिमतीति लियारिमानम्योपरीक्षा मलक्षापामास- बwिrix fotoनि हाने सति पापयामितीति विज्ञान मापनि योगना । पूर्वसिद्धठया प्रवाहातविरोपिदेन मार- यमनीभिमायः । पयनि-यमियरत इति 100 समेवपमिधारमाह- यमे दुःख्यमध्यासं दाहदादिहेतुतः। वकालमाविभिबोरयन याधः क्रियते यदि ॥१८॥ स्या ति । वम दादादिनुको निमित्ताद दुलपास दासोप- शान्तिोऽभूवमित्यनुभवनिरामयो दुखिपादीत्यर्थः । तत्र परामिनियमनुभवति-महानि १८.. तपापि दुधमाश्मयभिचारीत्या:- समासम्नहि दुःरास प्राय ताप इप्यताम् । नहि दुःखस्य संतानो ग्रान्तेर्वा श्यते कचित् ॥ १८८ ॥ -- समातरिति दुल समारू साधो दुसाध समते' - Au ·पाइमोपपमाग:३। [यानी- 2 Tatt नामानि AIN मध्ये समान कि mastri तो या पत इस्त्र देगुमाइ~ हानि | w maiter मम्मm.ferikनमान बानित गागागसम्म रियामयनुसरोपितामरी प्रमाणज्ञान शनिपानभित पापनेन विराधनं र बायादुर नानि नामामा इति नारपयां14u मन प्रगनालमित्याह- पन्यगा-मन प्रान्मत्वं सम्यम्मीत्यस बाधया। दाम नवमम्मेव वेद चेदविरुदना ।। १८९ ॥ प्रत्यगान्मन इति || स्पाय: १८९॥ विनरेणी न्यायाय मंक्षिप्याह लोकचतुष्टयेन- नित्यमुक्तबविज्ञानं यास्याद्भवति नान्यतः । वाश्यार्थस्यापि विज्ञानं पदार्थस्मृतिपूर्वकम् ॥ १९० ॥ अन्वयन्यतिरेकाभ्यां पदार्थः सर्यते भुवम् । एवं निर्दी समात्मानमफियं प्रतिपद्यते ॥ १९१ ॥ नित्यमुक्तत्वेत्यादिना ॥ १९० ॥ १९ ॥ सदवेत्यादिवाक्येभ्यः प्रमा स्फुटतरा भवेत् । दशमस्तमसीत्यसायथैवं प्रत्यगात्मनि ।। १९२॥ प्रयोधेन यथा स्वानं सर्वदुःखं निवर्तते । प्रत्यगात्मधिया तद्वदुःखिसं सर्वदात्मनः ॥ १९३ ।। प्रमा स्फुटतरा अपरोक्षा। निगदव्याख्याताः श्लोकाः ॥ १२ ॥1140 पुरोक्तकृष्यलादिपाकाष्टान्तवैषम्यं स्फुटयति- कृष्णलादौ प्रमाजन्म तदन्यार्था मृदुलतः । तत्त्वमसादिवाक्येषु न त्वेवमविरोधतः ।। १९४ ।। - ·A मरणम् ] पदयोजरिकाम्यालया। पष्णलादायिति । ममाया मान्म पाकृष्णलादो तारयते पसमात- प्रयाय मारो पापोऽमृदुरवतो मृदुवाकृष्णलानामिनि यो. जना कृष्णसपाके पुरुषम्यानमयदरया चलियोगानुपए मेरिल्य. ॥ महते ममयाविधी विरोधोउम्मीयाह- वाक्ये तत्यममीत्यमिक्षावार्थ वदमियम् । समर्षे मत्समाहाय्यानाक्यं नोत्पादयेत्ममाम् ॥ १९५॥ धापयति समयादिवाक्ये रवपदार्या विधेकतः । यम्यसेन वारया र अपरायसवपदार्थ विवेचने पयाधिवयं गुचपति-बापये सावमिति । पदयामनिवाये हापदमपिप निपं ज्ञाताप्रति वायरयम पदार्थ विहातेऽसाहाराहायशुम्यावारसदारिबिर. हायमेलामा मोत्पादपेपरोक्षनिमपस्पामित्व भसिपदम्योपयोगमार--- तस्यमोस्तुत्यनीडामसीत्येवत्पदं भवेत् ।। १९६ ॥ तत्पमोरिति रुपनीमा पर पितपेयानिविनिधार- দল সাবিষয়মিথ্যালঘঙগামীকাঘাষ पुषतषः ९.. मिरा समानाधिकारये सति को लाभ लक्षापामार- वादः प्रत्यगात्मामाटदार्थस्तमम्नया । दुःसिसामत्यगारमसं पारयेतामुमायपि ॥ १९७।। तष्छदारति प्रत्यगामाझे पाय R UNITrमाधा पदेन सामानाधिकरण्यात योग्यम् । तथा परम Tam भासदेन RTRAINEमारिति घोराtta माह-निरभागियोत्तम hिi MENTIST. रमा athaरतामित्व एषं मामानेमनीपावालाविरोधा fruiT. -- ·जमाधी भाग) गन नेनिनन्य गमगंना परम्परम् ।। १९८॥ पनि निगरामप्रित्यर्थ: 01 Tir LASTERTना प्रामाणिमुरमति- पां नचममीत्यम्प गम्यमाने 'फले कथम् । अप्रमाणसमसोक्ता क्रियापेक्षसमुच्यते ।। १९९।। पमिति । म्याद आमेशा ।। १९१ ॥ पम्मादय रियामा क्रियाया भनकासनमादियुग्मंदाति- तस्मादायन्नमध्येणु कुवित्येतद्विरोध्यतः । न कल्पामो श्रुतलाच श्रुतत्यागोप्यनर्थकः ॥ २००॥ तस्मादिति ॥ आदौ तापमसीति प्रथमोपदेशे मध्ये पदार्थपरिचोधना. चपन्यतिरेफरहणकालेऽन्ते च निर्विचिकित्मप्रशानुभकाले कविरयंवदनु धानकल्पनं तत्तदर्थप्रतिपत्तिविरोधि यसोती न कल्पामः न कल्पयामः कियामिति शेषः । किंध मथुतस्यादपि न कल्पयामः। न केवलमधुवरबा- स्किया त्याज्या श्रुतत्यागस्पानर्थकरस्वादपीत्याह-भुतेति । नहि तावनर्ययोः स्वरूपमप्राप्तं चिन्तनीयतया विधातुं पश्यते तमाशान्यतोऽसंभवादमा देव तत्प्राप्तिमाशंसतो वाक्यभेदादिदोपमाहिरपरिहायो सातवमोखासि. दमनपेक्ष्यर यधाकथंचिचिन्तनविधानाम्युपगमे चिन्त्यमासाक्षात्कारला. प्रमात्वादविद्यानिवृचिफलासिदेर्निरथं संख्यानविधिरिति भावः ॥२०॥ उक्कार्थानभिज्ञः पुनराक्षिपति- यथानुभूयते तृप्ति जेर्वाक्यान गम्यते । वाक्यस्य विधृतिस्तद्रगोशकत्सायसीक्रिया ॥ २०१॥ यथेति ॥ भुजे जनावृष्टिः फलं वाक्यादाक्याज्ञानमात्राण गम्यते । मोक्षफलमिति शेषः । तमाघया गोशकृतो गोमयास्पायसीक्रिया पायम. करणं नोपपद्यते तस्य तदसाधनवानदहाश्यस विधविविधारणमर्यवोध. धारणं न वाक्यार्थापरोक्षसाधनमित्यर्थः ।। २01॥

·- शम् . पक्ष्योगनिहायापा। पतो दार भापपिरोल्पायमित्यतनीकर्षणहते तापवाद माह गिद्याम्मी- सत्यमेवमनात्मार्थवाश्यापारोक्ष्यपोधनम् । प्रत्यगात्मनि न त्वेवं संख्याप्राप्तिपदभुवम् ॥ २०२।। सत्यमिति । प्रत्यानि नवममुपमानिमितं किंतु संत्याशिवाय असंपादक्षज्ञानसामा कापस भुवमेवेत्यर्थ । २०११ पपेक्षापो स्टोऽपरोक्षरसगान पुष मारयोपदेशाहित्यार- स्वयंवेद्यसपर्यायः खममाणक इभ्यताम् । निवृचावगमः सिद्धः स्वात्मनोनुभवश्व नः ॥२०३।। स्थर्यधेपत्वेति ॥ दममागका प्रमाणनिरपेक्षपाशमानवावभाव भारमध्यसो स्वयंपोतिष्पादिधुतेरिस्पयः । तथाच वास्यादरमोहंकारस्त समभेदानिवृत्ती म्यारमनोनुभवम सिद एव मोक्षाकमिति न किंनिधनु- पपसमित्य । विमतं परोक्षाशानदन वापरवारसंमतवादिस्वादियोगे- मामविषयत्वमुपाधिशमस्त्वमसीत्यादी अमिधारयुकं भरति ॥२०॥ भर दुःसानुभवविरोधराशन कार्या दुस स्थमिधारिवनारमधर्म- स्वस निरसवाद्विपमधर्मस्वाभियसार- युद्धीनां विषयो दुःखं नो यस विषया मताः । कुतोस दुःखसंबन्धी छः सात्मत्यगात्मनः ॥२०४॥ युद्धीनामिति ॥ रूपममोति दुःलधर्मवानापरवानुमपा. सस्य विषयमून दुःसं न दिपाश्रयाकमाक्षिण आयनो धर्मः संभवतीत्यर्थः २.४ सर्वधर्मरहितधागारमा क्यं रसानुमय इत्यत मार- शिवानुभूयत सनगनुमवारमना । बदामासतया जन्म धियो सानुमयः स्मृतः ॥२०५॥ रतिरेवेतिर सरनुमरसमावरवाल स्वरूप नामाम्मोग्नुम.

·उपदेशसाहस्री पचभाग: २॥ [दायमसे- , योऽपेक्षेनेत्यर्थ । नाई ग्य नन्य ोिगानुमर इति वरस्वरूपमाह-उदा. भामनयेति । चतन्याभामव्याप्ततया वियो नम्मेवारमन आगन्तुकोऽनुनका स्मृती विद्वद्भिरित्ययं ॥ २०५ ॥ प्रकारान्तरेण प्रमंब्यानप्राप्ति निराकरोनि- अगनायादिनिमुक्तः सिद्धो मोक्षस्लमय सः । श्रोतव्यादि तवेत्येतद्विरुद्धं कथमुच्यते ॥ २०६॥ अशनायादीति ।। सर्वमंसारनि मुंफो नित्यसिद्धो मोक्षो ब्रह्मत्वमेये. त्याचार्योपदेशे पनि नव श्रोतल्याउनुष्टेयं विद्यत इति कथं विस्दमुच्यते। नयविक्रिय ब्रह्मव ती चेति वचःप्रमाणं शादित्यर्थः ॥ २० ॥ अथ तत्वम्- सेत्स्सतीत्येव चेत्तत्साच्छ्रवणादि तदा भवेत् । मोक्षस्यानित्यतैवं स्वाद्विरोधे नान्यथा वचः ॥२०७।। सेत्स्यतीति । विपरिणाम उपदेशवाक्यस्याभ्युपेयत इति सझामन्ध तकं संघिसतोऽपरं प्रच्यवत इति न्यायेन मोक्षानित्यत्वप्रसङ्गदोपमाह- सेत्स्यनीति । एवमुभयथाविरोधे सति वचो वाक्यं नान्यथा न विपरिणाम- वधुक्तमित्यर्थः ॥ २०७॥ इतश्च प्रसंख्यानवादोऽनुपपन इत्यत आह- श्रोतृश्रोतव्ययोर्भेदो यदीष्टः स्याद्भवेदिदम् । इष्टार्थकोप एवं स्थान युक्तं सर्वथा वचः ।। २०८॥ थोतृश्रोतव्ययोरिति ॥ श्रोत्रादिभेदो यदीष्टः स्यात्तदैवं प्रसंख्यानं भवेरकर्तृकर्मभेदाभाषे कार्यानुपपत्तरित्यर्थः । अस्तु भेद इति चेचना- इ-इटार्थेति । जीवस्य बझभावो हीरायः सोऽन्यस्यान्यभावायोगा- द्विहन्येतातः सर्वथा वचो वाक्यं न युक्तमयुक्तममाणमेव प्रसंख्यानपर्छ भवेदित्यर्थः ॥ २०८॥ न युक्तं वच इत्येतस्यकटयति- सिद्धो मोक्षोऽहमित्येव ज्ञानात्मानं भवेद्यदि । 4 .

·प्रकरणम् 10 पदयोजनिशापारया। चिकीर्षुर्यः स मृदात्मा शारं घोटाटयत्सपि ॥२०९॥ सिद इति ॥ रक्तप्रकारेगामानं शाया पो यदि विवीधुमंगर मूदा- मित्वम्पपः । उदारयायुरसादयतीराधः। ३.९ मुहारमर प्रसारयनि- नहि सिद्धस्स कर्तव्यं सकार्यस न सिद्धता। उभयालम्पनं कुर्वमात्मानं वश्चयत्यपि ॥२१॥ नहीति स्पष्टम् । २१. मनु निमित्य स्मानिन्दयामदभिप्रायमज्ञावति पूर्ववादी स्वाभिप्राय- माविरोति- सिद्धो मोक्षस्समित्येतदस्तुमा प्रदर्यते । श्रोतुस्लथासविज्ञाने प्रवृत्तिः सात्कथं त्विति ॥ २११ ॥ सिसो मोक्षम्यमिति । मुमुक्षीरारमविताने मवाय मिदना- रूपो भोक्षवममीति वस्तुमानयनपरमिदं वाश्यं म ताये पर्यवमि. तमिलः। 10 उसमेव विवृणोनि- फर्ता दुःख्यहमसीति प्रत्यक्षेणानुभूयते । कर्ता दुःखी च माभूयमिति यनो भवेत्ततः ॥ २१२।। पतति । परम् ॥ २२॥ माश्यग्रयणानन्तरं मम्तम्य इनि भुत्या कम्यविधानादप्येवमेयायु. पेयमित्याह- तद्विज्ञानाय युक्त्यादि कर्तव्यं श्रुतिरवयीत् । कर्तृत्वाचनुयादेन सिद्धत्वानुमवाय तु ॥२१३ ॥ तद्विशानायेति ।। खमिति रवमन्य वस्तुगत्या व मिदमोशन-- रूपोस्पतलाशानाय पतस्वेति वाक्यतात्पर्य मिसः१५ -

·No text on this page.

·- करणम् 10] पदयोजनिशम्यादया। इदानी सियामहापसेनापि कार्यकारनं न घटत इशाह- पृष्टमाकाहित वाच्यं दुःसामावमभीप्सितम् ॥ २२८ ।। पृथमिति ॥ कि महाकाशितं तदा दुःसाभाषमभीप्सितमिति । सुसियामायो पसिनाःसामाई ममप मोक्षपक्षणमित्यर्थः ॥ २०॥ प्रभस्वरूपमुपन्यस्य तदनुरूपये प्रतिवचनस्य निगमयति- कयं हीदं निवर्तेत दुःख सात्मना मम । इति प्रश्नानुरूपं यद्वाच्यं दुःखनिवर्तकम् ॥ २१९ ।। कथं दीति । पम् ॥ २९॥ मनु परमेयोध्यते प्रत्यानद्वारेण सतरेकेश श्रुतेःसापनयनसा- बामावादित्या प्रमाणस्य प्रमेयावरोधनमेष कार्य न कार्यान्तरम- सीति परिहाति-- सुतेः स्वात्मनि नागका प्रामाण्ये सवि विद्यते । तसादात्मविमुक्तत्वं प्रत्याययति तद्वचः। वक्तव्यं वचधार्थ साद्विरोधेऽसति केनचित् ।। २२०॥ धुमेरिति । श्रुतेः स्वत मिटे प्रामाग्ये सति स्वारमानि स्वरमये नाश पते । वप्रमेयावमासमामाभावाशन विधत इत्यर्थः । ततः मिदं वाह-समादिति । मुस्त्वप्रत्यय प्रति कारणावं यादीत्यर्थः । वि. बपरिवारस्य कृतवादिति भावः ॥ २२॥ बाक्यस्योकायर्यानुभव हेतुवां विहाय गत्यन्तरे भारत्यनुभवमार्गगत. मत्याह- इतोऽन्योनुभवः कचिदात्मनो नोपपद्यते । अविज्ञातं विजानता विनातारमिति श्रुतेः ।। २२१॥ इतोऽन्य इति ॥ प्रकाराम्तरकपना सामानुपपणा तिविरोधादिखा- -अविज्ञातमिति ॥ २२॥ पदुक्तं पूर्वपक्षिणा प्राक 'वर्या की प्रासंविदा सादनिष्ट तथा सति' इति तदन्यवोपपचन प्रसंख्सानपमित्याह-

·उपदेशसाहनी पधमागः ।।
[तवमति-
-
नेयं कल्पना श्रुत्रानुसारिणीति सिद्धान्दी दूषयति-
निर्दुःखो निष्क्रियोऽकामः सिदो मोक्षोऽहमित्यपि ।
गृहीत्वैव विरुद्धार्थमादध्यात्कथमेव सः ।। २१४ ।।
निदुःख इति ॥ निदुःखादिविशेषगो मोक्ष एवाहमिति गृहोला.
पीत्यम्बयः । वाफ्यादाक्याज्ञानं न जायत एवेति न वकुमुचितममा-
माण्यप्रसादनुभवविरोधाच । तथाचोरपने ज्ञाने तद्विरुपतिपतिनं सजा
घटीतीत्यमिप्रायः ॥२१॥
यदि वाक्यादेव निखादिलक्षणमोझामसाATTER: a नई वदा
तद्विरुदाकारानुभव इति पृच्छति-
सकामः सक्रियोऽसिद्ध इति मेऽनुभवः कथम् ।
अतो ये विपरीतस तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ २१५ ॥
सकाम इति ॥ अतः सकामवादिरूपाविपरीतस मे बाभूत-
स्येत्यर्थः ॥ २१५॥
भन्यस्वभावस्य सतो ममान्यखभावानुभवः कथमित्यसिख सकछुव-
वास्यस्य पुंसः प्रभो घटते युज्यते । ननु कथमह निदुःखादिरूप इति मुछ
स्वानुभवायें इति प्रभविषय विविच्य प्रतिवक्ति-
इहैव घटते प्रश्नो न मुक्तत्वानुभूतये ।
प्रमाणेन विरोधी यः सोनार्थः प्रश्नमर्हति ॥ २१६ ।।
इहैवेति ॥ सष्टम् ॥ २१॥
भज्ञातज्ञापनस्वभावेन प्रमाणेनापूर्थि बोधिते तद्विरोधी यः प्रमाणा-
मासगृहीतोऽयो स प्रश्नमहंतीस्युक्तं प्रपत्रपति-
अहं निर्मुक्त इत्येव सदसीत्यन्यमानः ।
प्रत्यक्षाभासजन्यत्साहुःखित्वं प्रश्नमहति ॥ २१७ ।।
अहं निर्मुक इति ॥ ससीति यदम्यन्मानं त इत्यर्थः ॥ २१ ॥

·- प्रकरणम् ..] पदयोजलिकामा इदानी शिप्याकाहाबरोनापि कार्यकरुपन न परत इस्याह- पृष्टमाकाहितं याच्यं दुःखाभावमभीप्सितम् ।।२१८॥ पृटमिति ॥ किं तदानाति ताह-वाभावमभीप्सितमिति । दुःखम्बामादो यस्मिनःस्वामा झरूप मोक्षलक्षणमिसः ॥ २॥ मरम्वरूपमुपस्यस्य तदनुरूप निपचनस निगमयति- कयं हीदं नियत दुःसं सर्वात्मना मम । इति प्रश्नानुरूपं यद्वाच्यं दुःसनिवर्तकम् ।। २१९ ॥ कथं हीति ॥ परम् ॥ २९॥ मनु पटवोच्यते मध्यानद्वारेण वतिरेकेग श्रुत्तेतुं सापनयनसा- সমাধ্যােয়র নাথ মমঘনম ব ল ফানে- मीति परिहरति- श्रुतेः स्वात्मनि नाशका प्रामाण्ये सति विद्यते । तसादात्मविमुक्तत्वं प्रत्याययति तद्वचः। वत्ताव्यं तत्तथा स्पाद्विरोधमनि केनचित् ।। २२०॥ भुतेरिति । श्रुतेः स्वतःमिदे मामाण्ये मति स्वारमनिसपमेये मारा विद्यते । म्वप्रमेयावमाससामथ्र्घामावान विद्यत इत्यर्थः । सप्त: मिरं वाह-तस्मादिति । मुशायरस प्रति काण पाटीया विरो- परिहारस्य मावादिति भावः ॥ २२०॥ वास्यस्योत्साांनुभव हेतुवां विहाय गत्यन्त मारत्यनुभवमार्गगत- . इतोऽन्योऽनुभवः कचिदात्मनो नोपपद्यते । अविज्ञातं विजानतां विनातारमिति श्रुतेः ॥२२१ ।। तोडम्य इति ॥ महारान्तरकपना चावानुपपना युतिविरोधादिसा- --अविज्ञातमिति ॥ २१॥ पदुकं पूर्वपक्षिणा मार 'सर्या नो शारूसंविधा शानिष्ट पा सति' इति वदन्ययोपरतेने प्रसंख्यानपकमिलाह-~-

·चाश्यार्थविज्ञानामागेव विधयोध्या लभन्ते नोमि युपसंहरात--
It RHIT
tirriftist AE मांगा ।
मानitrit si-ar ॥ २२२ ।।
rintinut On Ful HTitri.
Het in yetitisfitnायब
arm HTMLAntan pi
Inte Nimtirittentineerint
fafeit That 14TAMRAVATE Airavati
avoritingRITTEN RIrr afrailer
fir email RAHEJRINA Trante:
MARATriait, 14 Harriat.
मBRTNAMusta
५राnिt Minuit-
समय पसनात्मानं यदात्मानमात्मनि ।
गया उस भात्मानं मा पनि सम् ।। २२३ ।।
स्यममिति । शान्यारिसाधनमो नम्बरमानामा
नारायनगमान प्रतितिार पान पुरक
थमामोरः । मयंम पश्यनीति धुयर्थमुभरागार-ताइन ।
संशोधित प्रगामानं स स परयात मुख्यमों दवित इति दोत.
बनियास्यामिनि ॥ २३ ॥
एवं विज्ञानाम्पायंस विधियोपरता नव संसालीसा-
सर्वमात्मेति वाक्याथै विज्ञानस प्रमागतः ।
असचे धन्यमानस विधित्तं योजयेत्तयम् ।। २२४ ॥
तसादाक्यार्थविज्ञानानोध कर्मविधिवेत् ।
नहि ब्रह्मासि कर्वेति विरुद्ध भवतो धियो ।। २२५ ।।
सर्यमारमेति ॥ स्पष्टम् ॥ १२४ ॥

·पदघोरादापा गयानि विश्वगंधमा- ११५ Reaty तिमिलि पारयते मेिर. ममाम्मानि पदिय नर कति पाध्यन । मकामो पर रत्व प्रमाणामामजा तया ॥२२६ ॥ सम्मानित पेनि | FAणामामामा प्रमाणामामा पनि aur HATANETपा पुरे मा शाप समोरपान... ঝােশ ন্যাছমিণি মুহিব। पदा पुनासा धीधा देदान्मधारिति ।। २२७॥ नाबानिहिरा दा मदनदेवकी पतलिपे धीरयुक्त যথা। প্রখ্য নার্মামি শিক্ষা बनिखः.. fifংখ্যা ঃ সাশ্যালবাগধুই শো- ममयादमयं प्राप्तदर्थ यनते च यः। म पुनः ममपं गन्तुं मतलन गउनि ।। २२८ ।। गमपादिनि रोकप्रविदाधानुवादिशोकः : ११ ॥ arमशेगाभा जामनी पयेचेष्टायप्तिरिति दयाह- यथेष्टाचरणप्राप्तिः संन्यामादिविधी कुतः। पदार्थाज्ञानयुद्धस्य पापार्यानुभवार्षिनः ॥ २२९ ।। यति ॥ भादिपणादिविधिपते । दापाशा पदावरूपाचनं तेन दुरखा न । पाशानाइरस्थ प्रनिरनि वा। .

·ITRminsी भाग ।। * पियो ARTHATARTit. HTTrintHTTATA ARE THEATRaint petha भान IITTER माः मामि सिमागमामिरीनिम् ।। २३० ।। मग मममितिmmu.३ againfrin airin मा u written पापमार- पोलियसादिरका म्यामागी नमन। लोपयामिरकतान्ममुहुः किमिनीहनं ।। २३१ ।। योनि.. frryो नियोगाIRITER विनापान्तर अतिः बदारिमादिति नार- क्षुधपा पोव्यमानोऽपि न विपं धनुमिच्छति । मृटानधस्तर जाननामूहम्मजिघत्मति ।। २३२ ॥ अपयेति । पिपामा दुःसाधनताम्भारम भागेर nिre. कानो न पुनसादानमगरस संभवति । भिक्षाटनादेवज्ञाननिहाविक मायाप्रीरस्थितिमाहेनुनयावश्यमयेध्यापचमहेनुस्याभावार सम रवानुवृत्तिरिति न दोष इति प्रष्टव्यम् ॥ २३२ ॥ उत्पपवरवानप यद्यपि किमपि कृत्यं नास्ति तथापि गुरुवाम मार. नीये पवेति शिष्यान शिक्षमिव गुरुपणाम नियमाति-- वेदान्तवाक्यपुष्पेभ्यो ज्ञानामृतमधूनमम् । उसहारालियो नस्तसै सद्गुरवे नमः ।। २३३ ।। वेदान्तवाक्येति ॥ स्पष्टम् ॥ नोऽस्मदर्यमित्यर्थः ॥ २३ ॥ इत्यष्टादशं तामसिधारणम् ॥१८॥ 1 ·प्रकरणम् 1 ] पदपोजनिशापाया। अधात्ममनःसंवादप्रकरणम् १९ तदेव मोपविस्तराग्यो तरवपदार्थ परिशोधनपूर्वक मझारमेश्यष्टक्षणवा- अपाशानं स सदासमप ममाकिस्पामुपपादित, नित्यशुर- रमुकमज्ञानामम्तानन्दस्वमापस प्रत्यारमनो भैरविपासाने हेमाचारमनोदिपित्तदायमस्वःकरणामिनि च पोकम् । पानी माधाम्पेन ममोथासनिराधन एवारममा संसारोऽतो मनःस्वरूपतः टा. मुसंधानेन विटापने पर कार्य इवभिभाषणाममनामंपाद प्रकरण. मारममाणो भगवान्माप्यार: प्रकरणप्रपोमम तापदार- प्रयुज्य रणावरनाशकारणं चिकित्सितं शानविराम भेषजम् । न याति कामज्वरसमिपात शरीरमाला शतयोगदुरिनाम् ॥१॥ प्रयुज्येति मिसिन चिसिरसा। भावे AT INनं विवेका विरारूपं विगग भादासी मनोवृत्तिविषयेवमामनिलक्षण भैप পঞ্জিজিশি লোকানাকা ময় তা বুঝিঙে ও पाति प्रमानिनि योभना । काम एव परमहिमित निराको मूल्यों मामामामविषेशसभा सतो मा भरपरपातपोगः संचयनि- तामिव विविसिमिति भैपजाविशेषणं पोश्यम् । सम्पापपा- शासाधिवमिय." भैषजप्रयोगप्रकरणमाप्ममनःसंवादेन प्रहपनि- अहं ममेति समनमोहसे परार्थमिच्छन्ति तवान्य ईदितम् । न तेर्थयोधो न हि मेऽस्ति पार्थिता दतथ युक्ता गम एव ते मनः ॥२॥ अहं ममेत्यादिना है मना, सममेति दमित्यपि रायम् । . स्वमन यमीसे पसे।मनु वर्षमेशा तापमानयमिति चाई यो प्राकामिमानसपुत्तरमार-परामिनीन। हित पm पुरुषस भोगापामा सोल्दा हति - ·1.3 पापोय प्राग है।' uniftriariaTAN THAmasti भाषितमोप गा भामा पति- गनो न मागः परमात्मनाननात्मदा बोन्द्रमनी न मेधिना गर्दा नाम न काम दिन पाया ननः प्रगमायने दिनम् ॥ ३॥ गा पनि मानणETTERTAITA:मो भाई योग याशिकामामार ता ने प्रामार मनमा मुमशुणा मनोस्सियने परममित्रायः॥ বয়ামাদান লাং মা পদ্মধানুষ- पर्मिमालाम्यतिगत एव यःम एर नात्मा जगतय नः श्रुतेः । प्रमाणतभापि मया प्रयने मुधर वनाम मनस्तरहिनम् ॥ ४ ॥ पाइर्मिमालेति ॥ भानाया पिरामा दोगे मोहो रा मुरिति प्राणमनोधर्माः पर्मय वाविभागतिरोभारस्पास्तेषां माला भवि. far परमराता अभ्यतीत्य पवारमना पकृत्य प. सिदो निधन इति यात्। य एवंविधः स एव जगतः सर्वस्यामा।कारानपाइनेगरमा। श्रुतेः 'यस्माक्षादरोशाम', 'पारमासान्तरः' इत्यादी भरमादेसर्थः। 'भहमारमा गुदाकश सयंभूनाशयस्थित' इत्यादिस्मृतिममागतो Aarti राकार्यकारणोपाधिद्यपरामर्शमन्तरेण स्वतो भेदानिरूपणादित्यादिन्याश• द्विवदनुभपाश मया प्रवेपते सम्यक् ज्ञायते मुधवेति मुगमम् ॥ ४॥ : प्रत्यगारमनः परमारमाभेदं प्रामाणिमुक्या भेदप्रतिभासस्य मनः कलि तस्वनाभासतामुपपादयति- बयि प्रशान्ते नहि चास्ति भेदधीर्यतो जगन्मोहमुपैति .

·- मरणम् १९ पदयोगनिहायारया। मायया। ग्रहो हि मायाप्रभवस कारणं ग्रहाद्विमोक नहि सास्ति कस्यचित् ।। ५ ।। स्पयीति ॥ यतो भेदधियो जगमाणिजातमोहमालीमाधमकृताधता- भिमानलक्षणया मापया उपनि निश्यं संवध्यते सा भेदधीवाशि मामि प्रगाम्ने मजास्ति । मुपुप्तो पदमावे तदभावदर्शनादित्यर्थः । भावपन्य निरे. काम्या भेदमासानहेतुनामुपादयनि-महो होनि । मुस्यादी भेदप्र. हामार मायामोहपोरदचनादिस्यर्थः ॥५॥ . म मन श्रेष्टित प्रयेवाद- न मस्ति मोहस्तर चहितेन हि प्रबुद्धनत्यस्तसितो पविक्रियः । न पूर्वतत्वोत्तरभेदता हि नो धैय तम्माध मननयहितम् ॥ ६॥ न मेऽनीति भमिनो बन्धरहितः । प्रवुदतपस्वभावमामिलवमवि. निपावंच प्युग्पादयनि- पूर्वनि । पूर्वतर पूर्वावग्या पूर्णतावादुसर- भेदमा उत्तरकाले तवभेदता नोडमा नामि मावप्रयोधारपूर्वोत्तरफाल. पोर्न मे विशेपोमोत्यर्थः । दिपमादेवं सम्मान बानियाभावा- दिलः॥ सायानितिगारमन भागमानियापोगराधपति- यतश नित्योहमतो न चान्यथा विकारयोग हि मवे. दनित्यता । सदा प्रभातो-हमतो दि पाइयो रिकल्पित चाप्यसदित्यवस्थितम् ॥ ७ ॥ पतनि । अन्यथा मनस्यता। मनु मोऽमित्यताप्राधियां विविध्यने पा-विकारनि । परिम्परिणामादिराविदिशाभावेऽपि RAIH. काशसंगपतिया मादिगार-ईमितीमाती पसलो, पश्य पर खारिधुमेरियागनि परेर पस्यमय भार-शिक्षिरसमिनि । एनुपादिपागामारा, विमिन्यः.. ग ·पूर्वश्लोकगतानुकर्षणायाँ वाशम्दः । किंत्ववस्तुयोगाइवस्तुविश्यकता विकल्पना पापीति ॥ तथा इयवदेव विकल्पनापि न भिद्यतेते, १२४ उपदेशसाहयी पग्रभागः ।। [मयाममनःसदार मनसव सदिवीपरवमारमन इत्यारासार-- अभावरूपं समसीह हे मनो निरीक्ष्यमाणे न हि युक्ति तोस्तिता । सतो घनाशादसवोऽप्यजन्मवो दयं च चेतस्तव नास्तितेप्यते ॥८॥ अमायरूपमिति ॥ यशा भेदकम्पकस मनसोऽभावरूपादपि सदाद- यत्वमारमन इस्पार-भभावरूपमिति । युकितो निरीक्ष्यमाणे वदाखिता नहीरयुक युकिमाह-सतो हीति । तयाचाह भगवान् 'नासतो विद्यते भायो नामावो विद्यते सत' इति दयं जम्मविनाशाल्पं ते तप । अतस्त्रव मानितेव्यते परमार्थसावं नेप्यत इत्यर्थः ॥ ८॥ 'बीजाभावे कुतः फल मिति न्यायेनादेवस्वमारमनो विशदयनि- द्रष्टा च दृश्यं च वधा च दर्शनं भ्रमस्तु सर्वतव कल्पितो हि सः। दृशेश्व भिन्नं न हि दृश्यमीक्ष्यते खपन्यबोधेन तथा न भिद्यते ॥९॥ द्रष्टा चेति ॥ तव कालपतस्त्वरकृतः । किंवागन्नुस्वाविज्ञातसावामा- वादप्यात्मात्य इत्याह-दोश्चेति । जढस्य स्वतः स्फुरणाभावादरफुरवा सत्य प्रमाणाभावादित्यर्थः । तथासति स्वपचारमा प्रबोधेन जामदादिनार मियते । यथा स्वापावस्थायामद्वितीय एव तथावस्यान्तरेऽपीत्यर्थः । खारे धाद्वितीया 'सलिल एको दशाश्तो भवति । अयासिन्माण एवैका भवति तदेवं पाक् सर्वनाममिः सहाप्येती'त्यादि श्रुतिसिद्धम् ॥९॥ एवं विकरूपाभावेऽपि विकल्पना सत्यास्त्रीति पुनरदेतानुपपचिरित्या• सध्या विकल्पना वापि तथाद्या भवेदवस्तुयोगात्तदलातचक्र वत् । न शक्तिभेदोऽस्ति यतो न चात्मनां ततोयलं श्रुतितोऽवसीयते ॥१०॥ । - T A . -- ·मरणम् ..] पदयोजनियादया। वहिरूप्यावादरपाधिष्टानातिरिक्तस्वरूपरहिता मवेत्तत्र लोके वाटातपाय. हमदुम्मुवस्य चाकाररववादिति योजना या प्रमतोऽष्टातस्य का. रता परमानु तथा विपनापि चिदात्मानिरेकेण स्थावरसनी न भवतीयः स्यापि नारमनोज्यत्वं रश्रुितिमत्यादिशक्तिरूपस्य स्वगत. भेदस सावातपा प्रतिशरीरमाएमभेदप्रपनारसमावीपभदोपपरोत्याशी इतिविरोधाम्मथमिथाह-शकिभेद इति । तथाच शुतिः परमो दि स प्राण प्राणो नाम भवति पदमारपर्यः शुवायो मन्यानो मनस्ताम्यस्यतानि धर्ममामाम्येवेति विदाममो स्यादिभेदस्योपाधिकता दर्शपनि । 'एको देवो बहुधा मंनिविष्ट: 'एफ एम् पशुपा पनि "एक्सया सर्वभूतान्तरारमे 'पादिधुनिरारमनः सर्वकपमा वा मदन निरेपपुनिस्मृतयोग्यत्रोदाहाः ... भागमानामामभराना पुल्या निराकरोति- मियश मिमा यदि ते हि पेतनाः यस्तु तेषां परि- माणयोगतः। वो भवेद्भदवा हि एठो जगत्यय- यापि समस्तमोक्षतः ॥११॥ मिपयति । चेतना भारमानो पनि मियो मिशाला मे मिहारते परिमिता था मूलारादयो पेच परिमितारते विनाशिकमरेत्यामनी विनाशिषमता इति समुदापा । परिमाणयोगतरने पर धुपी मवेत । तो हिरो निनादानादिति योजना भिक्षण परमिक एकरमुकारप्यमन्तेनु गतकापेप्यमन्नानी पीना मुक्ति संमपारिवानी समनमोक्षतो भोकभारे होंगो मोरयामा जगत क्षम. मापि भवेतो भेदपक्षो दुर्युनिक इत्यर्थः .... मनु पापि माजीदेपराविभेदल विचमामामुपदोपपरिहार । लाशया- न मेऽस्ति कथिमष सोसि फसविधतोक्यो न हि चास्ति कल्पितम् । अकलितयासि पूरा प्रसिदिनों पिकल्पनापा स्यमेव कल्पितम् ।। १२ ।।

·1112117 In." ARTH in | १७irt 1 INRNanity WRITTET HTERTratakari 17111"1111114in Timire MAITHILITATIrimantrithin MINIMITEM THATARPRArt 4 witt fitntn karitmaniran" arents At Intentistatin intentifast. Witne iframant R Yamla बिलगना चायनामिया मल्लस्वामीन नामिना । यतः पाताना कल्पना पुग प्रसि- नं न नदिकाल्पतम् ॥१३॥ विराना चापातिनातिना विना मानो निरपरण्यासतो:यरमादित्य विना । अतएरमात वासिता भरमा निमाविमनस सनानुमान मसागनुकतया सामानाAarm यस न. नायम्प पिनासाशियन पादत हसनंग. मतामियाह-पत विमनस यः परम्पमापा sit प्रसिरियःu - ननु पर्पसम्यते तदस्तीत्यभ्युपगम्यते पोपठम्यने बधामीप्युउन्मने पतं नातमित्याशश दर्शनाने न वस्तुमानामा कारे फिरपन्य पूष रिचपदंतरित्यमित्रत्याह- असद्यं वेपि हि यद्यदीक्ष्यने न दृष्टमिलेर न चंब ·भरणम् ..] पदपोशनिशापाया। नाम्लिता । यतःप्रवृत्ता सदसद्विकल्पना विचारवटापि तथास्यं च सत् ॥ १४॥ अमायमिति ॥ मनः, ते तव गोचरीभून पदीयते तत्तद्वतं प्रमप्यमत् । बमपटनस्वरूपाचात् । नाम न त इत्येयमत्ता- पना परतुनो मानि। महि नीरूपय बायोचाणनुपापि नाम्निवा भवति विनिय । मनोऽपि वस्तुनो मटुरमामा दर्शनापोग्यावादा- पदर्शनममवादिपर्थः । नन्यायमपि नानीति साशादि प्रमिदम् । पथम् । तथापि धरपं चिन्वियित्ताररोव निषिष्यने । विधानमन्तरे- जातोपनिषेध मभव' इनि दायेन मनि मानीति वितिरपाल- ग्वन विभप्पाम्पेयमेव, भन्यथा विकल्पप्रपरायोगादिष्यमित्याह-यतः सवा सदादिकम्पनेनि । यस्तो पसिधियाने प्रतीयमाना विकरुपना सम्पपिहरूपमिन्यर्थः । किरपालम्बनम्वेनाधिष्टानसत्तामुपवाऽवधि- बिमारि सत्सवमाह-विचारपनि वादनार्यस्था विधारो निर्ण यमन्तरेण न पर्यवस्थति तथा सदस्य विनाम विकास मनाम्पनि । भरः सर्पधारादपमालादिविकापेप्यनुगम्यमानतया भधिष्टानरदेन पुनः सर्ववि. कम्पनिषेधावपानतयावधिनानुवर्तमानाऽविकल्पिता निरिधरणस्वरूप. वदयारमादिविरपाधिधानसम्मानदेन ससिपधाधिरन चापिकल्पित मनपो चामतापमयमस्तीग्येयोपलव्यमिति तापपोपः ।। विचोचविधा दर्शनमात्रात्सावासावनिमयासंभवादिचारोऽभ्युपेपता- fRaकिपमाणे पदवाइयमशिष्यत इत्यभिप्रेत्यार-- सदभ्युपर्नु भवतोपकल्पितं विचारहेतोर्यदि तस्य नास्तिता । विचारहानाच तथैव संस्थित न घेतदिष्ट नितरां सदिप्यते ॥१५॥ सदभ्युपेतमिति ॥ सदरनु मानीति बदता निर्णयार विचारोम्यु- पगम्यते न वा । यदि सोम्पुपगम्यने तदा भवना पदस्परयुपेत. विवाहविधामियमुपसिनमुपस्थापित किमपि पातु रिति योजना । विचारो हि ममाणध्यारम्प -

4No text on this page.

·- मग्दिनिम्पिया परमार्थतोऽहियावारि स्थिरख पुन्यतेरियस्याकारहवाशियाका महरि पिचापना भरणम् । पदयोगनिकाम्याया। असत्सममिति । अनर्थवरवात् । भकिपारहिनावादियः । सदसरसममहिपारयावावर शारदिपनुमानमप्रपोजावेन दूपति- भनयवामिति । मनर्थवावं वसति असाधे साये म कारणं प्रयोजन भवति । स्वभावमावर्समवादित्वयं. । मनश्यिाकारिवलासरवण्यासी संविधानशान्तितामुरवाशिषाकारिखस्य मयातायनकास्तितामार- मरतमादिति । तस्मादयकियाकारिषाव सवं परम्यासापकिया. पारिणि कण्टकामभावे मावस्याभिचारादित्यर्थः । हेतु निरसनमुपसंहरति---- विपश्यति। विषयेऽकियाकारिरवामावेनाम्यया असम. पति जियोत्पः पूर्वमुदामीनदस्तुरमादन्यथासावार्य विषयोरन्योन्याय- पापातादिस्यःta भसिरमायं देवरित्याह- असिद्धतथापि विचारकारणाइयं च तसात्पति च मायया । श्रुतेः स्मृतेश्यापि तथा हि युक्तिवः प्रसिस्य- तीत्यं न तु पुज्यवेन्यथा ॥ १७ ॥ असिद्धतचापीति ॥ न केवलमनास्तिकापादोषानुमानमधमाण. मपि त्वमभिमत प्रारममि पक्षसिदेप्रत्यपरथः । अमियासारिखामा मात्र हे परमायेविरोपितदमायो पार मायेऽसिरिमा-विशारधारणा- दिखादिना । टस्यन्दापि सतो भर्मिवेन विचारप्रतिकारणात, माय- पारपादायभेदभमप्रसरण हेतुत्वाचवः । मायया बदेशमा पति-मुरिति । 'माया मति विपारमायिन तु मोगरमिति पुति 'भयाव्यक्षेण प्रहति: भूपते सचराचामि स्वादिष्मृतिकार वाचारमा मत्वमपिसिसाबस्वम्यामो युन्दिः । एवं एस्यसापारि मसिन्यतो देवसिरिरित्ययः । दिलीप तामिर पनि समादिति वि.0 मनु सर्मविपरेनुस्वारस्य सर्ववियु

·.
उपदेशमाइग्री पपमागः । [प्रयाममनःसंवाद-
विकल्पनानापि विधमकं श्रुतः पुरा प्रसिद्धय विकल्प.
तोऽद्धयः । न चति नेतीति यया विकसित निषिध्य-
वेवाप्यवर्गपसिद्धये ॥१८॥
विकल्पनाचापीति ॥ विधर्म विरुदस्वभावमित्यर्थः । निष्कलं
निक्रियमित्यादिश्रुतेः रिकल्पतः पुरा प्रसिद्धरिति यु श्रेत्यर्थः । अद्वय इनि
छंदः । 'नेदं यदिदमुपामते' 'नेतिनेदीति निविष्यमानचेतनाचंदनविक-
पावसानसिद्धयेऽयापि निषेधवास्येवविकल्पविधर्मस्वयं लविदोपं सिद्ध-
मित्याह-नचंतीति । यथा विकसित नेतिनेवाति निषिध्यते, नच त्या-
ऽयमारमवावं निषिभ्यत इति योजना ॥ १८ ॥
यथोक्ते श्रुत्यर्थे ये विकल्पयन्ति तेऽनयं प्राप्नुवन्नीत्याह-
अकल्पितेऽप्येवमजेद्धयेऽक्षरे विकल्पयन्तः सदसच्च
जन्मभिः । स्वचित्तमायामभवं च ते भवं जरां च मृत्यु
च नियान्ति संवतम् ॥ १९ ॥
अकल्पित इति ॥ फूटस्थे भेदविकारसंसर्गशून्ये श्रुतिसिदे इति
यावत् । सदसदस्ति नास्ति चकाराका सविशेपोनिविशप इत्यादिप्रकारैः
स्वचित्तमायाप्रभवं यथा स्यात्तथा विकल्पयन्तः ये ते जन्ममिलियअनुष्य-
जातिमिर्भवमुद्भवं जरा मृत्यु मरणं च संततं निरन्तर नियान्ति नितरां
गच्छन्तीति योजना । स्वचित्तमायामभवमिति भवविशेषण वा बुद्धिधमा
कहिपतमित्यर्थः ॥१९॥
सदस्तुनः कूटस्थाद्वयत्वं श्रुत्यादिप्रमाणसिदं तदन्यथाविकल्पनं पुरुषाप-
राधनियन्धनमिरयुक्तमिदानी तदेव युक्तिवो दयितुमुपक्रमते-
भवाभवसं तु न चेदवस्थितिर्न चास्य चान्यस्थितिजन्म
नान्यथा । सतो ह्यसत्त्वादसतश्च सच्चतो न च क्रिया
कारकमित्यवोऽप्यनम् ॥ २० ॥

·भकरणम् १ पदयोधनिकाण्याश्या। भवामयत्यमिति ॥ सुधार्थः किंघेल तिमुपपमानवभाषमनु- (पद्यमानस्वभावमुभयसमा धा । नाम पता सापेक्षवेन किराना- दिवस्मिभ्यासपाता । न दिनीयः । मदानावापसी सदभाषयवहारानु. पसा ।म तृतीयः । एडम्प विरदीमयम्वभावरवायोगारियमित्य अनुमन्य दूरपति-भषामवायमिति । सामवर भवामी तपोभोवः मामवरवम् । अत्यतिस भवामवा चेदिरोधास्यते सदागिरिक स्पानं साप मच सादिनि दोष. मयुभयस्वभावविलक्षणं कवियपहा- धमनीपाघापर पतिस जन्मेष्यने शलएर जम्माभवा- पन्यमालय सदपि साखभामममावभावं या पत्तो तय सम्मेवात काहायो सर्वथापि नोपचा सह-अम्ममिति जन्म नायनि । म सिस्पिती मनिन जम्मा मसो म जन्मेन्य. अन्यथाथम्बिती सम्म मेरयुपरम्यते भरतोपि म जन्मेस्वधैः । पश्येऽपिणमाह-पति। सत पादानापे निकारियापती विनासासयोगदारले सरवतः सरकापस: । महिन्यमुपादानं यासाननगमादिया। ঘাথ অংশ মাথাব্যাথায় পাব নাম লেখা - सरिघुपतिपक्षोऽपि दुनिस्पति भात । एमुपायोपादक समा- पनिरूपणे सापतिताकारविशेषयो मुनरामनिरूपिताकारता रियार -प्रक्रियाकारसमिनिपानियामिति । उत्ततितो. उप निसिपमपमारमवामित्वर्थ ॥१०॥ मच लियाकारसमितिमेवरपुर म. सायनि-- अधुर्वदिए यदि घास कारकं न किंचिदन्यामनु नास्स- फारकम् । सो विशेषादसतय सप्पुती तुला तयोर्य- मदनिश्चयापहि ॥ २१ ॥ अबुदिति ॥ मम्मद परामर्यापार वैदियः । भनि मिनीपाय पपमा रेखायेsferमार दिया कार मालीति रिसससस -

·No text on this page.

·मकरणम् १९] पदयोजनियादया। कारणम् । ग्रहोऽप्यहेतुस्वनलस्वनिन्धनो यथा प्रशान्ति परमां वथा ग्रजेत् ॥ २७॥ अतोऽन्यथेति ॥ त उविधादारमतानादन्यथान्यमादेवन्तरारम- कारान्तरादा न प्रहनाशो मिप्याज्ञाननिवृत्तिरिच्यते । 'नान्यः पन्या विधने ऽयनायेति झुनेः । मास्तु सहि प्रहनाश इत्यत माह--विमोहेनि । प्रहे सकारणे सनि विमोहदेहगेहादावहममेयापभिनिवेशधिय. सर्वान बीमभूताया भनिवृत्ति. स्वादिस्यनिर्मोक्षमता इत्यर्थः । ननु भवतु माना. शाम्मोहनाशो प्रहनाश एवं पुतः महामज्ञानादिनिचेष ज्ञानाशामक निवृत्तिसंभवानिवृत्तिकारणमध्यदेष्यमित्याशगजामकार्यवादास्य तनिवृत्त स्वयमेव निवतंत इनि सरतमाह-प्रदोऽपीति । महेनुनिह- पादानः उपादाननिता पुनः प्ररोदेवभावापरमा नियनिशपों पारित. मुपम्ति मोक्षलक्षण मोदित्यर्थः .n प्रकरणसमाप्ती गुरनमस्काररूपं मामाघरनि- विमध्य वेदोदधितः समुदतं मुरैर्महान्धेस्तु यथा महा. त्मभिः । तया मृतं शानमिदं हि यैः पुरा नमो गुरुभ्यः परमीक्षितं च यः ॥ २८ ॥ इनि भीमपरमहमारिवाजकाचार्यश्रीगोरियभगवाय. शिष्यप भीशंकरभगवन नि सको. पनिमारोपदेशमाहसी ममाता ॥ विमध्येति ॥ या मुरदेवमहामनिहाये शोरगगराएन समु. पुरा पूर्व नया महामभि गुरभिरादुरवितो किमयागर रणरूपेण मया प्रकाशित हानामृत समुरत पुरा पूर्व तथा परमा. बाक्षितमपरोशीतं म्यो गुरषो मम हरि रोशना । जया रभिानमिनभूमया पररक्षितमिति पोनना। तमाम और Tम' इत्यारिधुने । निराश मुनि शाम म समयम् ।.. व्यमित्य एवेरमहिरमिति भगएमा पुनमा परपुर. मिरा १८ ·. उपदेशमाहनी पदमागः ।। [अयाममनःसंपाद- मानं स्वरूपं श्रुतियुनिम्यां निश्रिय पुमान् कृतहयों मवाति नामाम- निराकरणफलमुपसंहारच्याजेनाइ-- समं तु तमात्सततं विभानयट्याद्विमुक्तं सदसद्विक- ल्पितात् । निरीक्ष्य युज्या श्रुतितस्तु युद्धिमानशेपनि- णमुपति दीपवत् ॥ २५ ॥ समं त्विति ॥ सायासस्वाभ्यां विकलितादयाइतावभासारसततं विमुः कमिति संबन्धः । सततं समं विभातवनकाशमानमिति योजना । दीपक- सहसवादोषस्य बन्धस्य निर्वागं परिसमाप्तिमुपैति । निरीक्षणनिर्वाणयो व्यवधान किमप्यतीत्यर्थः ॥ २५॥ उफलक्षणस्यारमतत्वस्य निरीक्षणं किं विषयत्वेनाविषयावेन वेति जिज्ञा. सायामविपयस्वेनवेत्याह-~- अवेद्यमेकं यदनन्यदिनां कुताकिंकाणां च सुवेद्यम न्यथा । निरीक्ष्य चेत्थं बगुणग्रहोगुणं न याति मोहं ग्रहदोपमुक्तितः ॥ २६ ॥ अवेद्यमिति ॥ सर्वसाक्षिप्रत्यगात्मनोऽभ्यग्न भवत्यद्वयं ब्रह्मेति ये वेदि- नम्तेपामनन्यवेदिनामवेद्यम् । अन्यथा भेदेन विषयतया वैदिनां कुताकि- काणां सुवेयं परिच्छिन्नतया मुज्ञेयम् । शाखयुक्तिविचारप्रयासविना स्वमः त्खनुसारेण सुखबोधमित्यर्थः । गुणेषु सरवादिषु सनिकारपु ग्रहोऽभिनिवेशो यस्य स गुणप्रहः।न गुणग्रहोऽगुणप्रहः पुमान्देवाचभिमानहीन इति यावत्। भगुण निविशेषमारमतवमिरधमवैद्यमित्याधुकरूपं निरीक्ष्यालोच्य चकार• दपरोक्षतयानुभूय मोह न याति । तत्र हेतुमाह-ग्रहदोषमुक्तित इति । महरूपाहोपान्मुक्तितो मुक्तः मोहहेत्वज्ञानतरकार्यवाधादित्यर्थः ॥ २६ ॥ करमादेवं महता प्रयत्नाविषयतया ब्रह्मात्मनो वेदनमिप्यते तत्राह-- अतोऽन्यथा न ग्रहनाश इष्यते विमोहयुद्धेर्ग्रह एव ·- भकरणम् पदयोजनिकान्याया। कारणम् । ग्रहोऽप्यहेतुस्सनलस्वनिधनो यथा प्रशानि परमां तथा यजेत् ॥ २७॥ अतोऽन्यति । मत उमाविधावामानादम्पापभावना कारान्तराक्ष म प्रहनायो मिथ्याज्ञान निवृत्तिरिष्यते । 'भाग्यः पम्या अपनाति श्रुतेः। मारलु तरि मनाश इत्यत भारतमोहेति सहारणे पनि विमोहपुरेदेंगदादावममत्यापभिनिवेषधिय. मय बीजमनाया अनिवृतिः सादिभ्यनिक्षिा हत्ययः । ननु भयम शाम्मोहनासो प्रानाश एवं कुरक्षामज्ञानामिनिष ज्ञानादशा বিভূমিকাণমিংঘনিখালাসা सचिसयमेव नियत इति माटातमाह-मोऽपीति । महे पादान उपादारनियमा पुनः परोहावभावात्परमा निसर्गाचा मुरान्ति मोक्षलक्षणां पजे दिसः॥१०॥ भकरणसमाप्ती गुगनमस्काररूपं मामाची- विमथ्य वेदोदधितः समुदृनं मुरैर्महान्धेन्तु यथा महा- स्मभिः । तमामृनं ज्ञानमिदं हि यैः पुरा नमो गुरुभ्यः परमीक्षित व यः ॥ २८॥ इनिधीमपामसरियाजाचार्यश्रीगोषियभाग्य. शिष्यधीशरभगवति बालो. पनिषमागेपदेषमापी समाक्षा विमस्येति ॥ यया मुंवमहामभिर्मा शोरमागराए - रतं पुरा पूर्व लश महामभि गुहभिरारस्तिो NिRAIRTE মল মা মাপি নামূল গলে ধু ধু ল , বা स्मता तिसपरोक्षीर तेसो गुरु यो मम पनि पोगना । me पगुनभिनिमितभूतथा पाक्षिमिति योजना । तमाम नियमादिभुन । निरपेक्ष मुनि MA Hit समदमम् । प्रजाम्यहं मिल पेयमारेभिरिनि भगवामा पुलमा परपु- जनमियः । २० ६. IA rer

·No text on this page.

·No text on this page.

·पोशमारी पमभा। [प्रयासमा गोममायोपं मिला महामभिः । प्राताम्ममाणापा पापोनिमा ममनोहरायगप उपयशासपात्रोधा। ज्य मारयतिविम्बित न्या. याभिन पारमिवामिनुका उपग्राधिकृतराम तपा गुरुणा विमान । पशाम्यपिडितन विष्णु रन गुण्यस्वम्बिमास्तरामा इति श्रीमच्छंकराचार्यहतोपदेशमाहमयाः पदयोजनिकानामटीका रुप्पातीशि- प्यरामतीविरचिता समाता ।।

·No text on this page.