·No text on this page.

·॥श्रीः॥
कादम्बिनी
(पर्जन्यविद्याबोधकं निमित्तशास्त्रम्)
जयपुर-राजसभा-प्रधानपंडितेन विद्यावाचस्पतिना
महामहोपाध्यायत्रीमधुसूदनशर्म-मैथिलेन
प्रेणीता
सेय
लोकोपकाराय जयपुरराज्यान्तर्गत विसाऊनिवालिना
जोशीत्युपाश्रीद्वारिकाप्रसादशर्मणा
कलकत्सास्थ श्रीजैनसिद्धांतप्रकाशकयंत्रालये मुद्रापयित्वा
प्रकाश्यं नीता
प्रथमावृत्तिः १०..
१९५९ वि०

·No text on this page.

·प्राप्तिस्थान- श्रायुत द्वारिकाप्रसाद जोशी बहरापट्टी नं ३ श्रीराम बाबूलाल बड़ाबाजार-कलकत्ता। मुद्रक श्रीलाल जैन काव्यतीर्थ जैनसिदांतप्रकाशक पवित्र प्रेस विश्वकोष-लेन, बाघबाजार कलकत्ता

·No text on this page.

·प्रकाशेक-वक्तव्यम् यद्यपि पुस्तकान्यनल्पानि संस्कृतसाहित्ये प्रकाशती गतानि, परमय यावदस्मिन् मोगलांगलराज्ययोरन्तराले न किमपि दृष्टिसम्बन्धि पुस्तकं देवगीरसिकानां दृष्टिपथम- वातरत् । तदिदमपूर्व पुस्तकम्, अभिनवं शास्त्र, कर्षाकीर्ण- कया श्रुतम् यन्नाम जयपुर-पण्डित-मण्डल-मण्डनायमाना राजपण्डिताः समीक्षाचक्रवर्तिनो-विद्यावाचस्पतयः झोपना- मानः श्रीमधुसूदनशमणिः सम्पादितवन्तः कानिचिदेव- भूतान्यपूणि पुस्तकानि वैदिकसमीक्षारूपाणि, वैदिक- यज्ञानां वैज्ञानिकत्वप्रतिपादकानि, महाभारतस्य चैतिहा- सिकक्रमेण सुशृङ्खलया गद्यमथ्या रचनयालङ्कृतानी- त्येवं बहुविधानि । तेषु च त्रिचतुराणि लोकलोचनगोचराणि जातानि । विलोक्य च तेषांमन्यतमत् "आशौचपंजिका" भिद्यमुत्कण्ठा मे द्विगुणीभूता तल्लिखितस्यान्यस्याभिनवस्य दर्शनाय, प्रार्थिता अन्यमुखेन श्रोराजपण्डितमहानुभा- वाः, भवाप्ती चेयं वृष्टिविद्या । प्राप्त्यानन्तरं विचारच कृ. तो यनां मातुर्गाणिगिरः कोशेऽमूल्यमिदं रत्नम्, तदिद यदि प्रकाशनां गच्छेञ्चत्स्थादस्माः कोऽपि महिमा। किंच यद्येवमियं दृष्टि.वेद्यास्यात्सन्तोषकरी जनानां तर्हि भावं- सेन्यान्यपि यज्ञमधुसूदनादीनि पुस्तकानि संस्कृत साहित्यस्य मुखमुज्वलयिष्यन्ति ।

·(२) परं नासीदियं मे शक्तियनाम स्वद्रव्यंव्ययेन एतन्म: दापयेमम् । अतएव पुस्तकमुपलभ्य चिन्तापरवशोऽधू- वन-कथपिदं सेत्स्यतीति ।। परमियं चिन्ता न मामदुःखयद् पहुकालं. यदैव गुणि- गण-गुणग्राहकेण भारतवर्षदिगन्तेषु दोधूयपानयशःपता- केन श्रेष्टिमसडलावतंसेन वदान्येन श्रीवलदेवदास-युगल- किशोरविडलांमहाशेयन भूतमिदं मन्यरत्नं सदैव प्रति- श्रुतं व्ययदानं दत्तं च। पर दुर्घटोऽयं गृहस्थारघट्टः दुष्करा चास्मात्पमयाव:, लन्धिः, आधिव्याधिग्रसितेन मया यापितानि. द्वित्राणि हायनानि न च पारित प्रकाशयितुमिति हीणोऽस्मि मनसि सम्मति च, ग्रन्थार्जुन विद्यावाचस्पति" महोदयान्, मुद्र- मन्ययदातॄन् रायवलदेवदासयुगलकिशोरेश्रेष्ठिमहाशयान् धन्यवादेनाभ्यर्थ्यवक्तव्येनामुनेहैव विरमामि । विनीत: प्रकाशको जोशीत्युपासो द्वारिकाप्रसाद शर्मा । विसाऊ (जयपुरे).

·भीः॥ विषय सूची। पृ० सं० . १ २ ३ ४ ५ विषया:- पर्जन्यविद्याबोधकं निमित्तशास्त्रम् दृष्टियोनिः गर्मोपक्रमकाला गर्भप्रसवकाकः गर्भविमानम् गर्भोपघातकाः गर्भदोहदाः अथ द्वादश मासिकाध्यायः कार्तिकः मार्गशीर्षः पौषः है OM ~~ माघः १७ फाल्गुनः चत्र: २४ वैशाखः . अक्षयतृतीया ज्येष्ठः ·(२) ३६ ३७ ४५ ५८ ६२ मासादिरोहिणी पवनधारणा प्रवर्षणामिति पासांतरोहिणी भाषाढ़ स्वातियोगः आषाढी परीक्षा इत्याषाढी परीक्षा रोहिणीयोगः श्रावणः भाद्रः पाशिनः सिंहावलोकः अथ रविनाक्षत्रिकम् अथ निमित्ताध्यायः गर्भरूपम् वातः उत्पादक: स्थापकः मेष: विधत् गर्जितम् ६ ८ ६९ ७२ ७६ ৩k ७७ ७८ ८५ ·८६ ८७ ८७. ८८ ८८ 8 ८१. ९०- वृष्टिः वैकारिकाधिकार खपुरम् अभ्रतरुः परिघ: निर्धातः कारका हिमम् रविकराधिकार सम्ध्या कुण्डलम् प्रत्यर्कपरिधिः परिवेषः इन्द्रायुधः दण्डः, त्रिशूलं, मत्स्यः, अमोघा:- .उल्काधिकारः प्रकीर्णकाधिकारः राहवः कीलकराहवः स्वर्णानुराहवः नागराहवः सूर्यपाता: ९२ ९२ ९२ ९५ ९६ - १०० १००. २ १०१ १०४ १०५ ·(४): - १०६ १०७ १०८ १०९ ११२ ११२ ११३ ११३ चन्द्रपाता: ताराहापाताः .' , ताराग्रहेन्दुपात: केतवः चलकेतुः जलकेतुः ऊर्मि-शीत-केत: भटकेतु:-भवकेतुः औदालकः श्वेतकेतु:-केतुश्च 'पद्मकेतुः 'काश्यपः श्वेतकेतुः आवर्तकेतुः- रश्मिकेतु वसाकेतुः कुमुदकेतु कपालकिरण: मणिकेतु कलिकिरणः रौद्रकेतुः (किरणः) संवर्तकेतुः 'ध्रुवकेतुः . अमृलजा: दुष्टकेतुफकम् ११४ ११४ .११४ ११५ - ११६ .११६ ·(५) : ११८ दिग्दाहा. :वासन: भूकम्प सर्वशेषः अथ शकुनाध्याय: दैवनिमित्ताधिकार दिव्यानिमित्ताधिकारः दिविष्ठनिमित्ताधिकार: भूमिष्टनिमित्ताधिकारः अनादृष्टिहेतवः अथ ग्रहयोगाध्यायः अष्ट विकाशः शनिः हम्पतिः मंगल: शुकः १२१ १२२ १२२ १२२ १२६ १२९ १३२ १३३ १३५ १४२ १४४ १४७ १४९ १५० सूर्य: प्रहप्रतियोगः ग्रहधियययोगः

·सामान्यसादेश्ययोगः
विशेषसादेश्ययोगः
राशि-चक्रयोगः
नक्षत्रचक्रयोगा
समससकयोगः
चक्रवेधयोगः
षट्चक्रयोगा:
(१)समुद्रचक्रम्
(२)राशितुंवरुचक्रम्
(३) कालचक्रम्
(४-५)संपातचक्र-संघट्टचक्रम्
(६) सप्तनःडी-चक्रम्
ग्रहभक्तिदेशाः
उपसंहार:
१५६
१६१
१६१
१६२
१६३
१६३
१६४
१६४
१६५
१६६
१६८
१७०
१७२

·No text on this page.

·No text on this page.

·कदिम्बिनी। पर्जन्यविद्याबोधकं निमित्तशास्त्रम् । विद्यावाचस्पतिश्रीमन्मधुसूदनमूरिगा । इयं कादम्बिनी विश्वहितार्थाप वितन्यते ॥ १ ॥ यस्याप्तस्य वचः सत्यं नियतिमसमीक्षितुः । तद्दिष्टेन पथा गच्छन्नभीष्टां सिद्धिमश्नुते ॥ २ ॥ शिवं वृहस्पति गर्ग वसिष्ठं काश्यपं भृगुम् । स्मरामि सहदेव मिहिरं च पराशरम् ॥ ३ ॥ एमिरेव यथा वेदं तपसा भावितात्मभिः । यदुक्तं दृष्टिविज्ञानं तदिहानुब्रगम्यहम् ॥ ४ ॥ तदुक्तो लेखदोषेण कालदोषेण वा कचित । अन्यथात्वं च संजातं तद्विशोध्यं परीक्षया ॥५॥ * देवान् वसन्यान् शर्मण्यान सपीतीन मरुतोऽपि च । अभ्यर्थये वशे येषामेषा दृष्टिः प्रवर्तते ॥ ६॥ * देवा वसव्या अग्ने सोम सूर्य । देवा शर्मण्या मित्रा वरुणार्यमन् । देवाः सपीतयोऽपां नपादाशु हेमन् ॥ १॥ उनी दत्तो दधिं भिन्त दिवः पर्जन्यादतरिक्षात्पृथिव्यास्ततो नो वृष्टयाऽवत ॥ २॥ दिवा चित्तमः कृण्वंति ·२ कादम्बिनी। अनि वायु रवि सोमं पन्महे सम्भवत्यपाम् । : उत्थानं प्रत्युपस्थानं धर्षणं वर्षणं यतः ॥ ७ ॥ वृष्टियोनिः। अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । श्रादित्याज्जायते वृष्टिष्टेरन्नं ततः प्रजाः ॥८॥ (मनुः) अष्टमासधृतं गर्भ भास्करस्य गभस्तिभिः । रसं सर्वसमुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम् ॥९॥ पर्जन्येनोदवाहेन । पृथिवीं यद् व्युन्दन्ति ॥३॥ आ यं नरः सुदानवो दद्दा- शुषे दिवः कोशमचुच्यवुः । वि पर्जन्याः सृजन्ति रोदसी अनु धन्वना यन्नि वृष्टयः ॥ ४ ॥ उदीरयथा मरुतः समुद्रतो यूयं वृष्टिं वर्षयथा: पुरीपिणः । न वो दस्रा उप दस्यन्ति धेनवः शुभं याता मनुरथा अवृत्सत ॥ ५ ॥ सृजा वृष्टिं दिव आऽद्भिः समुद्रं पृण | अन्जा असि प्रथमा बलमसि समुद्रियम् ॥ ६ ॥ उन्नम्भय पृथिची भिन्धीदं दिव्यं नमः । उदनो दिव्यस्य नो देहीशानो विसृजा दृतिम् ||४॥ (तै. सं. २१४१८ कारीरीष्टिः) वायुर्वे वृष्टया ईशे (देवा वसव्याःशर्मण्याः सपीतयः-एता वै देवता वृष्टया ईशते ॥) (अहोरात्रे वै मित्रावरुणो २ । । ९ । अहोरात्राभ्यां वै पर्जन्यो वर्षति । नकं वाहि दिवा वा वर्षति-मित्रावरुणा वेवास्मा अहोरानाभ्यां पर्जन्य वर्षयतः॥. ॥ अग्निी इतो वष्टिमुदीरयति । मरुतः सृथ्वं नयन्ति । यदा खलु वा असावादित्यो न्यड्रश्मिभिः पर्यावर्तते अथ वर्षति । एता वै देवता वृष्टया ईशते ॥ (ते. सं. २ । ४ । १०)॥

·कादम्बिनी।
३
विवस्वानष्टभिर्मासैगदायापो रसात्मिकाः ।
वर्षत्यम्घु ततश्चान्नमन्नादमखिलं जगत् ।। १० ।।
आदत्ते रश्मिभिर्यत्तु क्षितिसंस्थं रस रविः ।
-तमुत्सृजति भूतानां पुष्टयर्थं सस्यद्धये ॥ ११ ॥
सरित्समुद्रभूमिस्थास्तथापः पाणिसम्भवाः ।
चतुःमकाराः भगवानादत्ते सवितांशुभिः ॥ १२ ॥
विवस्वानंशुभिस्तीक्ष्णैरादाय जगतीजलम् ।
सोमं पुष्णाति सोमस्तु वायुनाडीमयैर्दिवि ॥ १३ ॥
जलैर्विक्षिप्यतेऽभ्रेपु धूमान्यनिलमूर्निपु ।
घभ्रस्थाः प्रपनन्त्यापो वायुना समुदीरिताः ॥ १४ ॥
(ब्रह्मपुगणे विष्णुपुराणे च )
चन्द्राद् द्यौर्गर्भमाधत्ते वातेनाभ्रेण विद्युता।
गजितेनाल्पवृष्टया च स गर्भः पंचलक्षणः ॥ १५ ॥
गर्भोपक्रमकालः।
मार्गशीर्षात् ततश्चैत्राच्छ्रावणाच्च पुरा क्वचित ।
शीतोष्णवर्षाकालानां चातुर्मास्यानि चक्षते ॥ १६ ॥
कार्तिकात् फाल्गुनात् तद्वदाषाढात्मतिभान्ति तु ।
शीतोष्णवर्षाकालानां चातुर्मास्यानि संमति ॥ १७ ॥
शीतकाले तु गर्भः स्यात् परिपाकस्तदुत्तरे ।
वर्षाकाले तु गर्भाणां प्रसूतिः क्रमतो भवेत् ॥ १८ ॥

·कादम्बिनी। ज्येष्ठासना त्वमावास्था ज्येष्ठासन्ना च पूर्णिमा । आभ्यां विभागमिच्छन्ति गर्मप्रसवकालयोः ॥११॥ मूलोत्तरार्द्धगादादादागतादपि । प्राभ्यां विभागमिच्छन्ति गर्भप्रसवकालयोः ॥२०॥ दक्षिणायनगात् पातादुत्तरायणगादपि । प्राभ्यां विभागमिच्छति गर्भप्रसवकालयोः ॥ २१ ॥ स्वात्यर्कनो वा स्वात्यर्कचन्द्रसंयोगनोऽपि वा । स्वात्पर्को श्विनी चन्द्रान्मैत्रार्को प्य चंद्रतः ॥२२॥ मूलार्कतश्च पचैते गर्भाणां सन्त्युपक्रमाः। पूर्व मन्दफला मूलार्कतस्तु सुदृढा मताः ॥ २३ ॥ गर्भप्रसवकालः। सूर्य दक्षिणगोलस्थे गर्मितं चोचरायणे। नक्षत्रमष्टमातृत्तौ गत्वा चन्द्रः प्रवर्षति ॥ २४ ॥ न मूर्यो न च नक्षत्रं न चन्द्रस्तत्र कारणम् । वायुनैवोद्धृतं तोय वायुरेव प्रवर्षति ॥ २५ ॥ सूर्ये दक्षिणगोलस्थे तप्तादब्धेरवुस्थितिः । ततोयं वायुना क्षिप्तं देशे देशे प्रवर्षति ॥ २६ ॥ . वायुनातिप्तमनं तु दिवि यत्रावतिष्ठते । नक्षत्रं व्युतलस्यास्य क्रियते तूपलक्षणम् ॥ २७ ॥ पन्द्रो यदर्भ गतो गर्भ कुर्यादावर्तनेऽध्मे ।

·कादम्बिनी।
शतेऽहां पंच नव ते तनं गत्वा स वर्षति ॥ २८ ॥
सितपक्षभवः कृष्णे कृष्णपक्षमतः सिते ।
अहर्जातो निशि निशाजातस्त्वहनि वर्षति ॥ २९ ॥
यम्मिन् पक्षे भवेदगर्भस्नतः पक्षे चतुर्दशे।
स गर्भदिवसात् सार्द्धपण्मासान्त्येहि वर्षति ।। ३० ॥
कृष्णणे वर्पति वैशाखे गर्भः कार्तिकशुक्लजः ।
चैत्रशुक्लोद्भवः कृष्णे त्वाशिवने मासि वर्पति ॥ ३१ ॥
पूर्वोत्थितः पश्चिमायां पूर्वस्यां पश्चिमोथितः ।
एवं विपर्ययोः मेघवानयोः शेषदिक्ष्वपि ॥ ३२ ।।
गर्भविमानम् ।
ब्राह्मी मोष्ठरदापाढा गर्भाः स्युर्घहुतोयदाः ।
आर्दा श्लेपा मघास्वाती वारुण्यो वहुवासराः ॥३३॥
पटसु मार्गादिमासेषु पञ्चानामेकमस्य च ।
अष्ट पट् पीडश जिन विंशति ब्राण्यहानि हि ॥३४॥
काले वर्षति गर्भस्तु पञ्चात्मा शतयोजनम् ।
एकैकहान्या परितस्तदूर्वा कल्लनम् ॥ ३५ ।।
त्रीण्याढकानि पातेन विद्युता पानवाभ्रकैः ।
द्वादश स्तनितेनाथ पञ्चभिर्दोणपञ्चकम् ॥ ३६ ।।
शुभ्रग्रहयुते चन्द्रेऽर्के च गर्भाः सुदृष्टिदाः ।
ऋरग्रहयुते वज्रकरकापत्स्यवर्षदाः ॥ ३७ ॥

·६
कादम्बिनी।
गर्भकाले तिष्टिस्तु गर्भनाशाय जायते ।
द्रोणाष्टांशाधिके दृष्टे गर्भस्रावोऽवधार्यते ॥ ३८ ॥
पञ्चरूपस्तु यो गर्भो गर्भकालेऽतिवर्षति ।
स नः प्रसवे काले सीकर कापि मुञ्चति ॥ ३६ ॥
गर्भः पुष्टोऽपि चेत् काले ग्रहदोपान वर्षति ।
तदात्मधारणाकाले करकां वर्षति ध्रुवम् ॥ ४० ॥
चिरकालधृतं क्षीरं यथा काठिन्यमृच्छति ।
कालातीतं तथा तोय काठिन्य दिवि गच्छति ॥ ४॥
गोपघातकाः।
अथ गोपघाताः स्युरुत्पातास्त्रिविधा अपि ।
भूकम्पोल्कारजोष्टिदिग्दाहाशनिकीलकम् ॥ ४२ ॥
खपुर केतवो युद्धं निर्धातः परिघो धनुः ।
उपरागो गर्भमासप्रोतलिंगविपर्ययः ।। ४३ ।।
एवं गोपघायुक्तो दुनिमित्तसमुच्चयः
पोषयन्ति तु ये गर्म वच्मि तान् गर्भदोहदान् ॥४४॥
गर्भदोहदाः।
मृदुः प्रसादको वायुः सोमेशानेन्द्रदिग्भवः ।
परिवेषः सितः स्निग्धो विपुलः शशिसूर्ययोः ॥४५॥
विद्युदिन्द्रधनुर्मन्द्रगति प्रतिसूर्यकम् ।
स्निग्धो व्यापी पृथुर्मेधः सुप्रसन्नेन्दुभं नमः ॥ ४६ ॥

·कादम्बिनी। स्निग्धाः पुष्टा नोपसृष्टाः प्रदक्षिणचराग्रहाः । अनाकुलरवा हा निसर्गान्मृगपक्षिणः॥४७ ।। एते सर्वर्तुजातानां गर्भाणां पुष्टिकारकाः । अथ ये मासभेदेन विशेपास्तानपि ब्रुवे ॥४८॥ सन्ध्यारागः परीवेपो वाईल मार्गपौषयोः । नातिशीत मार्गशीर्ष पौषेऽतिहिमसम्भवः ॥ ४९ ।। माघे तु प्रबलो वायुस्तुपारकलुपाग्रहाः । शैत्याधिक्यं समेघस्य भानोरस्तोदयौ तथा ॥५०॥ फाल्गुने पवनश्चण्डो रूक्षः स्निग्धाभ्रसंप्लवः । परिवेपा असम्पूर्णास्ताम्रो वा कपिलो रविः ॥५१ ॥ फाल्गुनेऽतिखरो वायुर्वाति पत्राणि पातयन् । दक्षिणोऽतिमृदुश्चैते मेषगर्भहिताय सः ॥ १२ ॥ चैत्रे वायुः परीवेपो दृष्टिरभ्रं च शस्यते । वैशाखे पवनो विद्युष्टिरभ्रं च गर्जितम् ।। ५३ ।। गर्भोपघातका न स्युर्यदि स्युर्गर्भदोहदाः । तदा वर्पति पर्जन्यस्तत्रानन्दः प्रवर्तते ॥ ५४॥ इति गर्भाध्यायः प्रथमः।

·अथ द्वादशमासिकाध्यायः ।
वृद्धिः सर्वेषु मासेषु नक्षत्राणां समृद्धये ।
वहुक्षीरघृता गावः प्रजाश्च निरुपद्रवाः ॥ १ ॥
वर्षौं त्रिषु मासेपु नक्षत्रं यदि वर्धते ।
तिथिर्वा वर्द्धते तत्र शुभः समय इष्यते ।। २ ॥
कृष्णपक्षोदिता धर्माः सम्भवेयुन तत्र चेत् ।
पूर्वस्मिन्नुपरस्मिन् वा मासे कृष्णे भवन्ति ते ॥ ३ ॥
नियतास्तिथयः काश्चिद्गर्भध्रुवकसंज्ञकाः ।
तत्राभ्रसम्भवः सर्गादननं प्रतिवन्धतः ॥ ४ ॥
कार्तिकः।
कार्तिकस्य द्वितीया वा तृतीया वापि वर्पति ।
भाविवर्षे बहुजलं न चेत्तस्मिन्नवर्षणम् ॥ ५ ।।
द्वितीयायां तृतीयायां नवम्यां कार्तिके सिते ।
एकादश्यां त्रयोदश्यां दृष्टिघोऽतिदृष्टये ॥ ६ ॥
अब्दविंशोपकावारैः पञ्चम्यां शुक्लकार्तिके ।
दिङ्नाष्टादित्यधृतिनृपवाणमिताः क्रमात् ॥ ७ ॥
कार्तिकेऽभ्रध्रुवा शुक्ला द्वादश्येकादशी तिथिः ।
न गर्जति न तत्रानं तदा वर्षों न शोभन: ॥८॥

·कादम्बिनी । एकादश्यां तु शुक्लायां द्वादश्यां वापि कार्तिके । अभ्रच्छन्नं यदि नभस्तदापाढेऽतिवर्षति ॥ ६ ॥ द्वादश्यां कार्तिके रात्रौ विद्युष्टिश्च गर्जितम् । पञ्चवर्णास्तथा मेघाः पुष्पहानिस्तदोच्यते ॥ १० ॥ द्वादश्यां कार्तिक शुक्ले निरभ्रा रजनी यदि । पूर्णिमायापननं चेत् पुष्पबन्धः स उच्यते ॥ ११ ॥ कानिक्यां कृत्तिकापूर्णा सुभिक्षायोपदिश्यते । कृत्तिका यदि वर्द्धत तद्वर्षे वहुवर्षणम् ॥ १२॥ भरणी यदि पूर्णा स्यात् कार्तिकीपूर्णिमादिने। कुत्रचित् साधुदृष्टिः स्यादष्टिः कुत्रचिद्भवेत् ।। १३ ।। कार्निक्यां पूर्णिमायान्तु यदि प्राप्नोति रोहिणी । असामंजस्माप्नोनि प्रजा दुर्मिक्षपीडिता ॥ १४ ॥ कार्तिके मासि संक्रांतौ यदि वर्षति वासनः । मध्यमं जायते सस्यं पौषे मासि सुभिक्षता ।। १५ ।। कार्तिके यदि संक्रांतः पर्यते दिवसद्वये । महादृष्टिस्तदाष्टिः शुभा भाविनि वत्सरे ॥ १६ ॥ चतुर्यो कार्तिक कृष्णे मेघाः स्युमंगशीणिभे । यद्यत्र जलपातः स्यात्तदापाढे सुवर्षति ॥ १७ ॥ अष्टश्यां कार्तिक कृष्यो दृश्यन्ते यदि विद्युतः । तदा तु श्रावणे मासि दृष्टिर्नुन भविष्यति ॥ १८ ।।

·१० कादम्बिनी। मार्गशीर्षः। तुपारमलिनौ ताम्रौ चन्द्रार्को मार्गतस्त्रये । पापाढशुक्लसप्तम्यारब्धे दृष्टिर्दिनत्रये ॥ १९ ।। मार्गशीर्षप्रतिपदि न विद्युन्न च गर्जितम् । न वृष्टिश्चत्तदा गर्भ कुशलं कुशला विदुः ।। २० ।। मार्गशुक्ल द्वितीयातो दिवसा गर्भधारणाः । यदेशे यत्रभे गर्भो दृष्टिस्तत्रैव तत्रभे ॥ २१ ॥ मार्गशुक्ल द्वितीयायां दक्षिणः पवनो यदि । शनिवारोऽपि वा तत्र तदा क्लेशावहो नृणाम् ॥ २२ ॥ दशम्यां मार्गशुक्लायामहोरात्रप्रवाहिणा । वातेनोत्तरजातेन गर्भधारणयोग्यता ॥ २३ ॥ मार्गशुक्लदशम्यां तु यदि गर्नेति वारिदः । ज्येष्ठकृष्णे श्रावणे वा तदा दृष्टिभविष्यति ॥ २४ ॥ मार्गस्य शुक्लद्वादश्याममायां यदि वर्षति । तदा तत्र शुमा वृष्टिर्भवेद्भाविनि वत्सरे ॥ २५ ॥ मार्गकृष्ण चतुर्थ्याधास्तिथयो गर्भधारणाः । गर्भे तत्राहिते नूनं वर्षत्याषाढशुक्ल के ॥ २६ ॥ मघायां मार्गकृष्णायां स विद्युन्मेषदने । आषाढशुक्ले पर्जन्यश्चतुओँ वर्पति ध्रुवम् ॥ २७ ॥ मार्गे चतुथ्यों पंचभ्यां षष्ठयां श्लेषामघाभगः -- ·कादम्बिनी । गर्भिताः पूर्वफल्गुन्यां त्रिरात्रं वृष्टिदाः शुचौ ॥ २८ ॥ उत्तराहस्तचित्रास्तु सप्तम्यादिपु गर्मिताः। मार्गेऽष्टम्यां शुचौ स्वात्यां त्रिरात्रं भूरिदृष्टिदाः ॥२९॥ मार्गस्य कृष्णसप्तम्यां निशीथे गर्जितं शुभम् । मार्गकृष्णाष्टमी विद्युच्छावणे पासि वर्षति ॥ ३० ।। कृष्णाष्टम्यां मार्गमासे पूर्ववायुः सुभिक्षकृत् । अन्यतः पवनः कुर्याद् दुर्भिक्ष भाविवत्सरे ।।३१।। मार्गकृष्णाष्टमी स्वातिचित्राभ्यां यदि युज्यते । तत्राभ्रे सति चापाढे तस्मिनृक्षे प्रवर्षति ॥ ३२ ॥ मार्गस्य कृष्णे सप्तम्यां नवम्यामीशदिग् यदि । मेघच्छन्ना तदा स्तोकं दृष्टिर्वातोऽथवा वहेत् ॥ ३३॥ दशम्यां मार्गकृष्णायां रात्रौ वर्षति वारिदः। तदा भाद्रपदे मासे वृष्टिर्भवति भूयसी ॥ ३४ ॥ एकादश्यां मार्गकृष्णे दक्षिणः पवनो यदि। विद्युच्च वाईल तत्र तदा दुर्भिक्षसंभवः ॥ ३५ ।। दशम्यादित्रये मार्गे चित्रास्वातिविशाखभे । गमै सति शुचौ तद्भे त्रिरात्रं दृष्टिसंभवः ॥ ३६ ॥ द्वादश्यां च त्रयोदश्यां चतुर्दश्याममातिथौ । वायुः सार्वदिशीकश्चेन्मार्गेऽषाढे स वर्षति ॥ ३७॥ मार्गशीर्षे चतुर्दश्यां दर्श वा श्यते यदि ।

·कादम्बिनी।
मेबैगच्छादितो भानुस्तदा सस्यमहार्यता ॥ ३८ ॥
अमामूलेऽल्पमूल्यत्वममाशाक्रे महार्यता।
शन्पर्ककुजवारेण हन्त्यमा शलभादिभिः ३६ ॥
मार्गशीर्षेऽपि संक्रांती यदि घर्षति कर्हि चित् ।
मध्यम जायते सस्य पौषमासे सुभिक्षता ॥ ४०॥
इति मार्गशीर्षः।
पौषः।
पौषे मूलाद् भरगयन्त चन्द्रचारेण गर्भति ।
आदिमे विशाखान्ते मूर्यचारेण वर्षति ।। ४१ ॥
पौषशुक्लादितो गर्भो यदा दशतिथिष्वपि ।
चातुर्मास्यं सुवृष्टिः स्याद् गर्भपातो मधौ न चेत् ॥४२॥
पूर्वाषाढागतो मानु मूर्यदि वेष्टितः ।
वर्षवादिसूलान्तं प्रत्यक्ष प्रत्यहं तदा ॥ ४३ ॥
रेवत्यः तु दृष्टिश्चेद्दशःषु न वर्षति ।
गर्भपातः स विज्ञय इत्युक्तं नारदर्षिणा ॥ ४४ ॥
पौषशुक्ले द्वितीयायां विद्युद्घनघटा हिमम् ।
मेघच्छन्नं नभो वापि सम्पन्नः श्रावणस्तदा ।। ४५ ॥
पौषशुक्लचतुर्या तु विद्युद्घनघटा शुभा ।
मेघच्छन्न नभः श्रेष्ठं मत्स्येन्द्रधनुरादि च ॥ ४६॥

·कादम्बिनी। १३ विद्युन्मेघो धनुमत्स्यो यद्येकोऽपि न जायते । अवर्षणं नदा ज्ञेयं प्राट्काले बुधा विदुः ॥ ४७ ॥ पौषशुक्ले शतभिपम् विद्युन्मेघाष्टमारुतैः । कृष्गापाढचतुर्थीतः सप्ताहं द्रोणष्टिकत् ॥ ४८॥ पौपशुक्ले पूर्वभाद्रां विशेषेण प्रतीक्षयेत् । परिवेपतडिदृष्टिगर्जितैष्टिरुत्तमा ॥ ४६ ॥ पौषस्य यदि पञ्चम्यां शुक्लायां हिमवर्षणम् । तदा स्यान्महती दृष्टिः प्राट्काले न संशयः ॥५०॥ पौषे मेघः शुक्लषष्ठयां श्रावणे तर्हि वर्षणम् । यदि वृष्टिः पौपषष्ठयां भाद्रकृष्णे घनोदयः ॥५१॥ पौषशुक्ले तु सप्तम्यामष्टम्यां नवमीतिथौ । यदि गर्नति पर्जन्यः शुभो गर्भस्तदा ध्रुवः ॥ १२ ॥ रेवत्पादित्रये पौषे सप्तम्यादिदिनत्रये । हिमपातैः शुभैर्वातविद्युद्भिर्गर्भसम्भवः ।। ५३ ।। अष्टम्याच नवम्यां च पौषशुक्लेऽश्विनी पदि । सप्तम्यां रेवतीविन्दुहिमवातैः शुभावहा ।। ५४ ॥ एकादश्यां पौषशुक्ले विद्युद्धनघटाहिमम् । यदि स्याद्रोहिणीयोगः सजलस्तर्हि भाज्यते ।। ५५ ।। एकादश्यां नवम्यां च पौषशुक्ले वलाहकाः पूर्वस्यां दिशि गर्जतो जायन्ते सस्यपातकाः॥ ५६ ॥ .

·कादम्विनी। पौपे त्रयोदशी शुक्ला शनिशुक्रकुजैर्युता । यदि वर्षति गोधूमाद्यभदुर्भिक्षसम्भवः ।। ५७ ।। प्रभूतं जलमाषाढेऽमावस्यायां प्रवति ।। सम्पत्तिः सर्वधान्यानां दुग्धपत्यश्च धेनवः ॥ ५८ ।। पौषशुक्ल चतुर्दश्यां विद्युदर्शनमुत्तमम् । तेनाषाढे कृष्णपक्षे भवेन्मेघमहोदयः ॥ ५९ ।। पर्जन्यः सूर्यमाच्छाद्य गर्नेदैरावतान्वितः । विद्युन्नृत्यति चेत्तत्र तदा गर्भ: शुभावहः ॥ ६० ॥ उचरस्यां यदा विद्युत् स्वर्णवर्णा प्रदीप्यते । सा विद्युजलदा ज्ञेया शीघ्रं मेघपहोदयः ॥ ६१ ।। ऐन्द्री तु जलदा विद्युदाग्नेयी जलनाशिनी । यामी चाल्पफला विद्युन्नीत्या निर्मला मता ।। ६२ ।। वारुणी सस्यसम्पत्त्यै वातद्वायवी तथा । कौवेरी क्षिप्रवर्षाय सदैशानी शुभावहा ॥ ६३ ॥ यत्र देशे सुभिक्ष स्याद्विद्युत्तत्रैव गच्छति । पौषशुक्लचतुर्दश्यां विद्युद्देदा इमे स्मृताः ।। ६४ ॥ पौषमासे पूर्णिमायां चन्द्रमा नैव दृश्यते । उत्तरस्यां दक्षिणस्यां यदा विद्युत प्रकाशते ॥ ६॥ अभ्रच्छन्न नभो वापि जलयोगोऽयमुत्तमः । अमायां श्रावणे मासि महाष्टिभविष्यति ।। ६६ ।।

·कादम्बिनी।
पौपस्य पूर्णिमा विद्युत्सम्पन्ना वा हिमान्विता ।
अभ्रच्छन्नं नभो वा स्यादापाढे मा प्रवर्षति ॥ ६७ ॥
योगलाणो वापि गर्भः पोपे न जायते ।
तदा वदन्ति दैवज्ञा वर्षाकाले वर्षणम् ॥ ६८ ।।.
पौषस्य कृष्णपंचम्यां यदि मंगलवासरः ।
तस्यां मेघाः प्रवर्षति तदा प्रचुरधान्यता ॥ ६९ ।।
पौपस्य कृष्णपंचम्यां नमो विमलतारकम् ।
स्वास्यां च हिमपात: स्याच्छ्रावणे तत्र वर्षति ॥ ७० ॥
पौपस्य कृष्णसप्तम्यां निशीथे यदि वर्षति ।
तदा प्रापि पर्जन्यः परं गर्जति वर्षति ॥ ७१ ।।
पौषस्य कृष्णसप्तभ्यां स्वातियोगः सुभिक्ष कृत् ।
अभ्रच्छन्ने जलं स्वल्पं जलपाते महाजलम् ॥ ७२ ॥
पौपस्य कृष्णसप्तम्यां स्वात्यां पतति चेद्धिमम् ।
यदि गर्जति पर्जन्यस्तदा सस्यैः प्रजासुखम् ॥ ७३ ॥
पौषस्य कृष्णसप्तम्यां स्वातीभं यदि दृश्यते ।
सुभिक्ष क्षेममारोग्यं तदा सर्वत्र जायते ॥ ७४ ॥
पौषस्य कृष्ण सप्तम्यां वृष्टयायैरष्टमारुतः ।
श्रावणे शुक्लसप्तम्यां स्वातिभं साधु वर्षति ॥ ७५ ॥
अष्टम्यां पौषकृष्णायां निशीथे यदि गर्जति ।
: तदा वदन्ति दैवज्ञाश्चातुर्मास्यं सुवर्षति ॥ ७६ ॥

·कादम्विनी। अष्टम्यां पौपकृष्णायां यदि वृष्टिन जायते । तदाकसमायोगे महावृष्टिभविष्यति ।। ७७ ॥ पौषकृष्णदशमी यदि गर्नति । श्रावण शुक्ला दशमी वर्षति ॥ ७८ ॥ पौषकृष्णदशम्यां स्याद्वशाखा निशि वा दिवा । शुभयोगोऽयमाख्याता प्राकृषि प्रौढष्टिदः ।। ७६ ।। दशम्यां पौपकृष्णायां विद्युदधनघटा यदि । तदा भाद्रपदे वृष्टिः पूर्णिमायां भविष्यति ॥ ८० ॥ पौषकृष्णे त्रयोदश्यां चतुर्नश्याममातिथौ । यदि मेघण्टाविद्युत् श्रावणे तर्हि वर्षति ॥८१ ।। पौषेऽमायां यदा विद्युत पूर्वस्यां दिशि दृश्यते । हिम वा श्रावणे तर्हि श्रावणी चातिवर्षति ॥ ८२ ॥ अमायां यदि पौषस्य शन्यादित्यारवाप्सराः । तदा याति महार्घत्वं धान्य द्वित्रिचतुर्गुणाम् ।। ८३ ॥ पौषेऽमायाश्चतुःपादैः प्रावृण्मासचतुष्टयम् । प्रकल्प्य वृष्टिमेघाद्यैस्तत्तन्मासस्थिति वदेत ॥ ८४ ॥ पौषे द्वादशमासा: स्युः सायहविभागतः ! पौषादिषु यथा येषु तथा तेषूपपद्यते ॥ ८५॥ पौषसंक्रमणे धान्यमूल्यं द्वित्रिचतुर्गुणम् । रविणा शनिनाऽऽरेण वारेण च भविष्यति ॥८६॥ - ·कादम्बिनी। १७ समता बुधशुक्राभ्यां मूल्याई गुरुसोमतः । इत्थं वारानुसारेण फलं केचिदन्ति हि ॥ ८७ ॥ इति पौषः । माघः। पौषारब्धोडुसंदोहे मूलाये भरणीपरे । विद्युद्गर्जितवाताभैरार्कादिषु प्रयः ॥ ८८॥ माघस्य प्रतिपच्छुक्ला सवाताभ्रापि निर्जला । तैलद्रव्यं महात्वं गन्धद्रव्यं च यास्यति ॥८६॥ माघशुक्लद्वितीयायां विद्युद्घनघटा यदि । तृतीया निर्जला गर्जेत् तदा धान्यमहार्घता ॥९० ।। माघशुक्लचतुथ्यों तु दृष्टिश्चेदभ्रमेव वा। ताम्बूलनालिकेराया गमिष्यन्ति महार्घताम् ॥ ९१ ॥ माघस्य पंचमी शुक्ला मेंघाढयापि न वर्षति । तदा भाद्रेऽल्पवृष्टिः स्यादष्टिस्तूत्तरेऽनिले ॥१२॥ यदि माघे शुक्लषष्ठी न गर्जति रसास्तदा । चंद्रवारे तु जायते कार्पासाद्या महार्यताम् ॥६३ ।। सप्तम्यां माघशुक्लायाः पादैर्मासचतुष्टयम् । प्रकल्पा दृष्टिमेषाद्यैस्तत्तन्मासस्थिति वदेत् ॥ १४ ॥ माघशुक्ले तु सप्तम्यां दुर्भिक्ष चन्द्रवासरे। तत्र चेन्निर्मलो भास्वाननादृष्टिस्तदा भवेत् ।। ९ ।।

·. कादम्बिनी। माघशुक्ले तु सप्तम्यां वृष्टय पाढेऽतिवर्पति । मूलं तपति च ज्येष्ठे सुभिक्षं सर्वथा तदा ।। ६६ ।। माघशुक्ले तु सप्तम्यां हैपी विद्युल्लता यदि । वृष्टिर्घनघटा वापि चातुर्मास्यं सुवर्षति ॥ १७ ॥ माघी च सप्तमी शुक्ला तृतीया माधवी यदि । एकस्मिन् वासरे स्यातां रोलिकासंभवस्तदा ॥ ९८ ।। सप्तम्यामथ चाष्टभ्यां नवम्यां माघशुक्लके । रवेरस्तंगमे मेघा अधमा उत्तमाः समाः ॥ ९९ ॥ मेघाच्छन्नमहोशत्रं वायुः पूर्वस्तथोत्तरः। विद्युत्पश्चिमतस्तहि वर्षाकालेऽतिवृष्टयः ॥ १० ॥ माघशुक्लाष्टमी साभ्रा निरभ्रा सप्तमी यदि । अनादृष्टिस्तदाषाढे श्रारणे दृष्टिमादिशेत् ॥ १०१ ॥ अष्टभ्यां माघशुक्लायां मेघाच्छन्नो रविर्यदि । चन्द्रस्तु निर्मलस्तत्र सैपा दुर्मिक्षसूचना ॥ १०२ ।। भरणीकृत्तिके माघे विशेपेण परीक्षयेत् । साभ्रयोः सत्यनिष्पत्तिनिष्पत्तिरनभ्रयो॥१०३ ॥ अष्टम्यां माघशुक्लायां कृत्तिकाम यंदा सदा । फाल्गुने रोलिका वा स्थाच्छूावणे वा न वर्षति १०४ माघशुक्लेऽष्टमीतित्थ्यामनभ्र उदितो रविः। : भाद्र श्रावणान्ते च तदा दृष्टिन जायते ॥१०५ ॥ ..

·कादम्बिनी। १९ माघ शुक्लनवम्पान्तु परिवेषो निशाकरे । आपाढे सकले दृष्टिं जानीयादाशिवनेऽपि च ।।१०६॥ माघशुक्लनवम्यां चेत्मातः स्यादष्टमीतिथिः । तदा चाागते सूर्ये श्रावणे च नः वर्षति ॥ १०७॥ माघशुक्ल रवम्यां चेन्निरभ्रं दृश्यते नमः । साभ्रो यामश्चतुर्थः स्याप्टर्भाद्रपदे तदा ॥ १० ॥ नवमी निर्मला सर्वा सादं किंचिन्न दृश्पते । तदा जल न कुत्रापि प्राप्यते सागरं विना ॥ १०९ ।। माघे दशम्यां वर्षा स्यादवर्षा नवमी यदि । वर्षागमोऽतिहर्षाय न ववसरस्तदा ॥ ११० ॥ माघशुक्लनवम्यां तु मेघाच्छन्नमहर्निशम् । तदा भाद्रपदे नूनमतिदृष्टिमीवष्यति ॥ १११ ॥ माघमासे शुक्लपक्षे सप्तम्यादिदिनाष्टके । साभ्रे सत्यतिवृष्टिः स्यादनावृष्टिनिरभ्रके ॥ ११२ ॥ माध्यां चन्द्रपरीवेषो विद्युदुत्तरदक्षिणा । तथा वातो नभः सानं कालो दुष्टस्तदा भवेत् ॥११३॥ माघमासे पूर्णिमायां यत्र यामेऽभ्रडम्बरः। ; वर्षाकाले तत्र मासे न वर्षति पयोधरः॥ ११४ ।। १ घृष्टिहानि विजानीयादाषाढे चाश्विनेऽपि चेति पाठान्तरं । १ चतुर्दश्यामिति वर्षप्रबोधपाठः । पूर्णिमायामिति वृष्टिप्रबोधे ।

·-- २० कादम्बिनी। माघकृष्णद्वितीयायां विद्युद्वाईलमुत्तमम् । वर्षति श्रावणे माद्रे सुभिक्षं तत्र जायते ॥ ११५ ।। षष्ठयां तु माघकृष्णायां सुथिक्षं चित्रपा भवेत् । साभ्रे नभसि दृष्टिः स्यादा तत्र निश्चितम् ॥११६॥ माघस्य कृष्णसप्तम्या विद्युद्घनघटादिमम् । स्वात्यां वायुश्चण्डवेगः प्राट्कालसुवृष्टिकृत् ॥११७॥ माघे नवम्यां कृष्णायां मूलं यद्यर्कवासरे । तदा भाद्रपदे शुक्लनवम्यां वर्पति ध्रुवम् ।। ११८ ।। माघे नवम्यां कृष्णायां मूले विद्युद्घटाधनुः । दशमी नवमी शुक्ला दृष्टिदाषादभाद्रयोः ॥ ११९ ।। नवम्यां च दशम्यां चैकादश्यां माघकृष्णके । विद्युत्धनघटावाता भवंति बहुवृष्टये ॥ १२० ।। माघकृष्णे तु सप्तम्यां त्रयोदश्यां च पूर्वदिक । मेघाच्छन्ना तदापाढे सप्तरात्रं सुवर्षति ।। १२१ ॥ माघकृष्णचतुर्दश्यां शिवरार्दिवानिशम् । हिमं यद्युत्तरो वायुः सुभिक्ष तर्हि निर्दिशेत् ।। १२२ ।। माघेमायामहोरात्रं हिमं वर्षति वायुवत् । साधं नभस्तदा भाद्रे पूर्णिमायां प्रवर्षति ।। १२३ ।। माघमासे तु संक्रांतौ यदि वर्षति वासवः । बहुक्षीरयुता गावो बहुसत्या वसुंधरा ॥ १२४ ॥ इति माघ ।

·कादम्बिनी। २१ फाल्गुनः। फाल्गुने नित्यपभ्रं स्थान तु पातयते जलम् । गर्भदोहदसम्पत्ति विद्याद् दृष्टिः शुभा भवेत् ॥१२५ ॥ फाल्गुने प्रतिपच्छुक्ला शुभा शतभिपा युता । यावतो वारुणी भुक्तिर्वसिद्धिश्च तावती ॥ १२६ ॥. फाल्गुने सप्तमी शुक्ला द्रोणमेक प्रवर्षति । भाद्रे च पंचमी कृष्णा नवमी चाति वर्षति ॥ १२७ ॥ फाल्गुने सप्तमी शुक्लाइटमी च नवमी क्रमात् । कृत्तिकादियुता गर्जेद् भाद्रपा तर्हि वर्षति ॥ १२८॥ फाल्गुने यदि सप्तम्यामष्टम्यां रोहिणी तदा । शुभं नवम्यां सस्यास्तिणार्दिशमीतिथौ ॥ १२९ ॥ कुम्भमीनांतरेऽम्यां नवम्यां दशमी तिथौ । रोहिणी चेत्तदा सना मध्याधिका क्रमात् ॥१३०॥ दशम्येकादशी शुक्ला फाल्गुनेऽभ्रादिसंयुता । तदा चतुर्थी पञ्चम्यामाधिने साधु वर्षति ।।१३१॥ फाल्गुने शुक्लपप्तम्यां पूर्णिमायां च निर्जला । निर्वाताः सतडिन्मेघाः सुभिक्ष सूचयंति हि ॥१३२॥ फाल्गुने पूर्णिमायां तु यदीन्दुग्रहणं भवेत् । तदा मासेऽष्टमे सर्वधान्यं याति महार्यताम् ॥ १३३ ॥ होलिकादाहसमये विद्युद्घनघटा यदि ।

·.. कादम्बिनी। गोधूमादीनि सस्यानि पीडयन्ते रोलिकादिभिः १३४ होलीदाहे तु निर्यात नेष्टं पूर्वादिवायुभिः । १, खण्डवृष्टिहिमय धान्यनाशः पलायनम् ॥ १३५ ।। सुमिक्ष बहुधातं च बहुष्टिः प्रजासुरुम् । संग्रामायोर्ध्वगो वायुः सर्वनाशाय सर्वदिक ।। १३६ ॥ पूर्वोऽतिवृष्टये वायुरुत्तरो धान्यसिद्धये । पश्चिमो मध्यवर्षाय दुर्भिक्षाय तु दक्षिणः ।। १३७ ।।.. फाल्गुने पूर्णिमायान्तु शुक्रशन्यारवासराः । पीडयन्ति मनां सर्वो विमिभानेकबाधया ॥ १३८॥ होलिकारजनीपूर्ती चन्द्रास्ताद्भास्करोदयः । प्राग्वा सम वा पश्चाद्वा शुभः समफलोऽशुभः ॥.१३९॥ द्वितीया फाल्गुने कृष्णा विद्युदभ्रादिवर्जिता। तदा च श्रावणे भाद्रे दृष्टिः स्यादन्यथान्यथा ॥१४॥ निरभ्रा सर्वदिग्वाता द्वितीया कृष्ण फाल्गुने । जनयेद् भूयसी वृष्टिं मासे भाद्रपदे ध्रुवम् ॥ १४१ ॥ द्वितीया फाल्गुने कृष्णा मेघडम्बरसंकुला । जलं पतति चैत्रे चेत्तदा वृष्टिस्तु कार्तिके ॥ १४२ ॥ तृतीया फागुने कृष्णा कृष्टथै पूर्वोचरा निलात् । चतु- फाल्गुने कृष्णे वर्षा दुर्भिक्षकारिणी ।।१४३॥ १ मेघमहोदयः।

·कादम्बिनी । २३ फाल्गुने कृष्णपंचम्यां हस्तनक्षत्रसंगमे । नानं न गर्जित विद्युत्चदा संवत्सर शुभः ॥ १४४ ॥ फाल्गुने कृष्णपञ्चम्यां स्वातीनक्षत्रसंभवे । नाभं न गर्जित विद्युत् तदा वर्षः शुभावहः ॥१४॥ फाल्गुने पंचमी कृष्णा नवमी च त्रयोदशी। एतासु विद्युता गर्भसंभवो दृष्टिहानिकृत् ॥ १४६ ॥ फाल्गुनस्य च मासस्य दर्शेऽभ्यां च वर्षति । सस्यानां संपदा तत्र सुभिक्ष प्रभविष्यति ॥ १४७॥ मूलमादौ यम चाते फाल्गुनेप्यावलोकयेत् । सजला निर्जला ज्ञेया निजला सजला भवेत् ॥१४८॥ अमायां फाल्गुने मासि यदि मंगलवासरः । माड दुष्कालनां याति कम्यो धान्यसंग्रहः ॥१४९॥ फाल्गुने यदि सक्रांती देवो वर्षति कर्हि चित् । वैचित्र्यं जायते सत्ये वैशाखज्येष्ठयोः शुभम् ॥१५॥ फाल्गुने च गुरोरस्त दकं वा यदि जायते । शनि वक्रतां गच्छेत्ता सस्यमहार्थना ॥ १५१ ।। पायमासिक तु दुर्भिक्ष फाल्गुनेऽस्तंगते भृगौ। पक्षोत्तरन्तु दुर्मिक्षं वक्रयोः शनिभौमयोः ॥ १५ ॥ इति फाल्गुनः ।

·२४ कादम्बिनी। चैत्रः। रेवत्या अर्कभोग्येषु त्रयोदशदिनेष्वपि । यत्राभं पवनो विद्युत् तत्र गर्भ: शुभावहः ॥ १५३ ।। भेषसंक्रमकालातु दिनेषु नवसु क्रमात । पत्रानं पवनो विद्युत् तत्रादिषु वर्षति ॥ १५४ ॥ संक्रांतिदिवसे यद्वा नवयामेषु यद्यथा। यस्यां च दिशि वातादिगर्भास्तद्भे च तत्तथा।।१५५ ।। अश्विन्यादिमांतेषु चैत्रे दशसु मेष्वपि । दृश्यन्तेऽभ्रादिचिह्नानि गर्भमिद्धि वदेत्तदा ।। १५६ ।। चैत्र शुक्ले दशम्पन्तै निर्जले कार्तिकादिकाः। पाघांताः सुस्थिरा गर्भाः गर्भपातोऽतिवर्षणात् ।।१५७॥ चैत्रशुक्लादितोऽष्टाहं यदि वर्षति कर्हि चित् । नवम्यां यत्र विद्युत्स्यात् तद्देशे नास्ति वर्षणम् ॥ १५८ ।। प्राषाढाइशपक्षाणां साक्षिणस्तिथयो मधौ । शुक्लादितो दशम्पन्ता गर्भपातपरीक्षणे ॥ १५९ ॥ साक्षिणां चतुरो दण्डाने.क कल्पयेहिनम् । यत्र यावद्गर्भपातस्तत्र तावदवर्षणम् ।। १६० ।। चैत्रशुक्ले यदादि स्वात्यन्तेषु च साघ्रता । जलप्रवाहंदृष्टिों तदा संवत्सरः शुभः ॥ १६१ ।। तिथिवृद्धौ तृणाधिक्यं धानाधिक्यं भवृद्धितः ।

·कादम्बिनी। २५ रोगाधिक्य योगवृद्धी चैत्रम्य प्रयमेऽहनि ॥ १६२ ॥ रविवारादनावृष्टिः सवृष्टिः कुजगरतः । बुधवागत्तु दुर्भिक्ष चैत्रस्य प्रयमेऽहनि ॥१३३ ॥ जलसस्याल्पना शधिक्य रविवारतः । जलसपण भिक्यं चन्द्रादीनिस्तु मंगलात् ॥१६४॥ युधवारेण दुर्भिक्ष सुभिक्षं गुरुशुक्रतः । जलादिनाशः शनिना चैत्रस्य प्रगमेऽहनि ॥ १६५ ।। प्रथमे दिवसे चैत्रे यदि गति वर्षति । तदा तु श्रावणे मासि तत्र वर्णति वासवः ।। १६६ ॥ द्वितीयायां पूर्वनायुग्न, भाद्रदृष्टये । तृतीया सुभिक्षाय विद्युलोखा च गर्जितम् ।।१६७॥ चैत्रशुलतृतीयायां दक्षिणः पचनो यदि । अभ्राणि पूर्वनो यांनि वृष्टिः सदाश्चिने तदा ॥१६॥ चतुध्यों चैत्रशुक्लाामुत्तर पवनो यदि । यद्यननं तदा तत्र कार्तिके दृष्टिशदिशेत् ॥ १६९ ।। चतुथ्यों चैत्रशुक्लायां पतन्ति जलविन्दवः । तदा घोरमनादृष्टया दुर्मिक्षं तत्र जायते ॥ १७०॥ चतुर्थे दिवसे मासे मेषःजाल करोति चेत् । दुर्भिक्ष जायते घोरम दृष्टया न संशयः ।। १७१ ॥ प्रतिपच द्वितीया च पीया व चतुर्थिका । यधासु गर्भसम्पत्तिश्चातुर्मास्यं तदा धनः ।। १७२ ॥

·२६ कादम्बिनी। . चैत्रस्य शुक्लपञ्चम्यां रोहिणीभ शुभावहम् । यदि नत्र नभा सानं गर्भः संपद्यते तदा ॥ १७३ ॥ चैत्रस्य शुक्लपञ्चम्यामार्दाभं यदि लभ्यते । दुर्भिक्षं यावदाषाढं श्रावणे जलदोदयः ।। १७४ ।। उदयास्तपनं यावदभ्रच्छन्नं नभो यदि । चैत्रस्य शुक्लपञ्चम्यां पहार्य श्रावणे तदा ॥ १७५ ।। चत्रस्य शुक्लपञ्चम्यां वायुदक्षिणपूर्वयोः । दृष्टिश्च सह जायेत तदा धान्यमहाता ।। १७६ ।। तृतीयायां च पञ्चम्यां वायुः पूर्वोचरो यदि । तदा सुवृष्टिः संपत्तिः सस्यानां च सुभिक्षता॥ १७७।। दिनद्वय प्रवहतो वायू दक्षिणपश्चिमौ । तदा नोत्पद्यते धान्य दुर्भिक्षं तत्र जायते ॥ १७८॥ शुक्लायां चैत्रसप्तम्यामाभं यदि वर्षति । तदा वदन्ति दैवज्ञाः श्रावणे नैव वर्षति ॥१७६ ।। शुक्लायां चैत्रसप्तम्यामभ्रच्छन्न नभो यदि । श्रावणे मासि गोधूमात् त्रिगुणं लाभपादिशेत् ।।१८०॥ शुक्ला तु पञ्चमी चैत्रे सक्षमी च त्रयोदशी। वर्षतुं नाशयद् वृष्ट्या विद्युता गजितदपि ॥ १८१ ॥ रोहिणी स्यात् सुभिक्षाय वामारोगाय दक्षिणा । अग्रगा भयदा चन्द्राद् दुर्भिक्षाय तु पृष्ठगा ।। १८२ ।।

·कादम्बिनी। २९ चैत्रस्य पञ्चमी शुक्ला रोहिण्या यदि संयुता । साधं नभस्तदा तत्र गर्भस्य परिपूर्णता ॥१८३॥ चैत्रस्य पञ्चमी शुक्ला युज्यते यदि चाया। दुर्भिक्षं यावदापाढं श्रावणे जलदोदयः ॥१८४ ।। चैत्रस्य शुक्लपञ्चम्यामभ्रच्छन्न नभो यदि। उदयास्तमनं यावद् दुर्भिक्ष श्रावणे तदा ॥ १८५॥ चैत्रस्य शुक्लपञ्चम्यां वायुर्दक्षिणपूर्वयोः । दृष्टिश्च सह जायेत तदा दुर्भिक्षमादिशेत् ॥ १६६ ॥ पञ्चमी सप्तमी चैत्रे नवमी पूर्णिमा क्रमात् । रोहिण्यापुष्पचित्रायुक्तानाभ्राः सुदृष्टिदाः ॥१८७॥ एताश्चतस्र आषाढं श्रावणं भाद्रमाश्विनम् । क्रमेण गलिता हन्ति गर्भस्रावाददृष्टिदाः ॥ १८८॥ पंचमी श्रावणं हंति भाद्रं हंति च सप्तमी । आश्विन नवमी हंति पूर्णिमा हन्ति कार्तिकम् ॥१८९॥ एताश्चतस्त्रो गर्भस्य क्षयपुष्टिकरा मधौ । न भवेदासु वृष्टिश्चेत्तदा दृष्टिभवेद् ध्रुवम् ।। १६० ॥ पञ्चमी सप्तमी चैत्रे नवम्येकादशी सिता । त्रयोदशी पूर्णिमा च दिनेष्वेतेषु वर्षणात् ॥ १६१ ॥ करकापतनाद्विद्युदर्शनाद् गर्जनादपि । वर्षाकाले जलघर श्छद्रादेव प्रवर्षति ॥ १९२ ।।

·कादम्बिनी। चैत्रस्य दशमी शुक्ला मघया युज्यते यदि । सुदृष्टिश्च सुर्भिक्ष च शनिवारे विशेषतः ॥ १६३ ।। चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां धूमिका म्याददृष्टये । चित्रा वर्षेति चेञ्चैयां तदानावृष्टिराश्विने ।। १९४ ।। पौर्णमास्यां यदा स्वाती विद्युन्मेघसमन्विता । निर्दोपमपि पूर्वः गर्भ गलितमादिशेत् ॥ १९४ ॥ चैत्री न शुभदा वारे गुरुसोमवुधेतरे । चैत्र्यां प्रविष्टा प्रतिपत् कृष्णा प्रावृष्य दृष्टये ।। १९६ ।। चैत्रस्य कृष्णा प्रतिपत् तिथिहींना समाधिका। तद्वद्भ चेद् क्रमादल्पजलं स्वास्थ्य बहूदकम् ॥१९७॥ कृष्णायां पक्षतौ चैत्रे मैवैराच्छादितो यदि । दृश्यते न रवियोम्नि तदा वर्षः शुभावहः ।। १९८॥ चैत्रकृष्ण द्वितीयायां सर्वदिग्भ्रामकोऽनिलः । निरमं च तदा भाद्रे दृष्टिभवति भूयसी ॥ १६६ ॥ चैत्रकृष्णतृतीयायां वायुः पूर्वस्तथोत्तर। वर्षासु पचुर वर्ष सुभिक्ष च तदादिशेत् ।। २०० ।। चैत्रकृष्णचतुर्यों तु वर्षा दुर्भिक्षकारिणी। पञ्चम्यां चैत्र कृष्णायां हस्तेऽनभ्रंशुभं भवेत् ।।२०१॥ द्वितीयायां तृतीयायां चतुथ्यों पञ्चमीतिथौ । चैत्रकृष्णे पूर्ववातो वृष्टियुक्तोऽप्यष्टिकृत् ॥ २०२ ।।

·कादम्विनी। चैत्रे पञ्चरवेरा दुर्भिक्षस्यातिलक्षणम् । चैत्रे पञ्चशनेरा मरकं सूचयंति हि ॥ २०३ ।। मूलमादौ यमं चाते चैत्रकृष्णेऽवलोकयेत् । सजल निर्जल ज्ञेयं निर्जलं सजलं भवेत् ।। २०४ ॥ मूलपारभ्य याम्यांतं चैत्र कृष्णेऽवलोकगेत् । यावदक्षिणतो वायुस्तावद् दृष्टिवल वदेत् ।। २०५ ।। यावत्तु दक्षिणो वायुस्तावद् दृष्टिप्रदायकः । साभ्रे भै हन्यते दृष्टिनिरभ्रे वृष्टिरुत्तमा ।। २०६ ॥ चैत्रे तु पञ्चमी कृष्णामारभ्य नव वासरान् । निरभ्रं चेत्तदादि नवकं विपुलं जलम् ।। २०७ ॥ अष्टम्यां त्रयोदश्यां चैत्रकृष्णोऽवलोकयेत् । उत्तरा यावती दृष्टा तावती वृष्टिरुच्यताम् ॥ २०८।। चैत्रम्य पञ्चमी कृष्णा नवमी च त्रयोदशी । एतासु यदि दृष्टिः स्पादनावृष्टिस्तदा भवेत् ॥२०९।। अष्टम्यां च चतुर्दश्यां चैत्रकृष्णेऽवलोकयेत् । तत्राभ्रमुत्तरो वायुः शुभाय खलु जायते ।। २१० ॥ यस्यां दिशि भवेदनं तत्र वृष्टिः प्रजायते । तत्र चेद् गर्जितं विद्यचदानारष्टिरुच्यते ॥ २११॥ एकादश्यां दशम्यां च चैत्रकृष्णे निरभ्रता । सुदृष्टयेऽथ दुर्भिक्षं कुरुते प्रबलो धनः ॥ २१२ ।।

·३०. बादम्बिनी। यदि चैत्रे.त्रयोदश्या भवेन्मीनार्कसंक्रमः । शनिवारोऽपि तत्र स्याचद्वर्षेऽत्यल्पप्तस्यकम् ।। २१३ ।। यावद् घट्यादिमाना स्यादमा फाल्गुनचैत्रयोः । बावदेवापानं स्पादन्तानां कार्तिके ध्रुवम् ।। २१४ ।। चैत्रेमायां सुभिक्षत्वं समं रोगोऽल्पवर्षणम् । दुःखं क्रमेण जायन्ते रेवत्यादिषु पञ्चसु ॥ २१५ ।। इति चैत्रा। वैशाखः । वैशाखे गर्जित भूरि सलिल पवनो धनः । शुभाय पंचवर्ण खं विद्युत्पातेखटस्कृतिः ॥ २१६ ॥ वैशाखशुक्ला प्रतिपदशमी चं निरीक्ष्यताम् । सजला निर्जला ज्ञेया निर्जला सजला भवेत् ॥२१७॥ वैशाख शुक्ला प्रतिपत् पंचमी चाभ्रवर्जिता। - केचिद्वदन्ति दैवज्ञाः प्राट् कालो न वर्षति ।। २१८ ।। P4 अक्षयतृतीया। राधे शुक्ले द्वितीयायां तृतीयासम्भवे निशि । याचेतान्यगृहं गत्वा कर्तुं वर्षपरीक्षणम् ॥ २१६ ॥ तस्मै प्रसन्नो दद्याचेच्छुभं प्रीतं च भाषते । तदा वर्ष शुभं विद्यादन्यथा सन्यथा भवेत् ।। २२० ।

·कादम्बिनी। ३.१ शृणुयादपि दम्पत्योरेकांतालापनं निशि । शुभाशुभं यथा ब्रूतस्तथा वर्षे शुभाशुभम् ।। २२१ ।। इति शकुनपरीक्षा । आम कुलालकुलतो नीत्वाऽपत्रीचतुष्टयम् । तंदापांढादिभावेन भावित तोयपूरितम् ।। २२२ ।। निहतं पश्य पूर्वादि दिक्षु ध्वस्तं सुतं जलात् । . सास्ते बहुष्टिः स्यान्न दृष्टिः स्यात् सुते चिरात् ॥ इत्यमत्रपरीक्षा। प्रगेऽक्षयतृतीयायां वहिामं तरोरधः । दध्योदघृतैः पञ्च पिण्डान मध्यदिगाहितान् ।।२२४।। काकपिण्ड विधानेन पूजामन्त्रजपादियम् । कृत्वैकांते स्थितः पश्येत् काकः पिण्डं यमत्ति हि २२५ यस्यां दिशि यथा वात्ति तथा तस्यां सुभिक्षता । मध्यपिण्डाशने सर्वदेशेष्वेव शुभं भवेत् ॥ २२६ ॥ यतः काकः समागत्य भुक्त्वा गच्छति तदिशि । दुर्भिक्षमथ नो भक्षेत्तदा मारीभयं भवेत् ॥ २२७ ॥ इति काकपरीक्षा अक्षयायां तृतीयायां पूरयेद् . भाण्डमम्बुना । रविं विलोकयेन्मध्ये तत्स्वरूपं विमर्शयेत् ।। २२८ ।। रक्त सूर्ये विग्रहः स्यानीले पीते महारुजः ।

·३२ कादम्बिनी। श्वेते सुर्भिक्ष विज्ञेयं धूसरे दुःखमूपकाः ।। २२६ ।। इति विम्बपरीक्षा अक्षयायां तृतीया सन्ध्यायां सप्तधानकम् । पुजीकृत्य स्थापनीयं वृक्षाधस्तात् पृयक् पृथक् '२३० यद्विस्तृतं स्यात्तद्धान्यं तद बहु जाते । पुंजरूपं तु यत्तिष्ठेत् तन्न निष्पद्यते बहु ।। २३१ ।। इति धान्यपरीक्षा पूर्णकुस्मादयस्याप्यं मृर्पिटानं चतुष्टयम् । आषाढादिचतुर्यासनामचिहपृकृतम् ।। २३२ ।। कुंम्भे सदज्जलेनाा यावन्त: रिकादः। वृष्टिस्तावत्सु मासेषु शुरुके पिण्डे न दर्पणम् ।। २३३।। इति लोष्ठपरीक्षा। राधेऽक्षयतृतीयास मध्यवर्षाय कृत्तिका । रोहिणी तु सुभिक्षाय दुर्भिक्ष मृगश: पतः ॥ २३४ ॥ यद्यस्तमेति चन्द्रस्तु रोहिणी पृष्ठनम्त्यजन् । तदा भवति दुर्भिक्षं वैपरीत्ये शुभं भवेत् ।। २३५ ।। सूर्यास्तकाले चन्द्रस्तु वामभागे न शोमनः । उत्तास्थ: सुभिक्षाय दुर्भिक्षाय समे पथि ॥ २३६ ।। यद्यक्षयतृतीयायां रोहिणीगुरुवासरे । सर्व सत्यं भवेत्तूर्णमन्यथा त्वथा भवेत् ।। २३७ ।। इति नक्षत्रपरीक्षा ।

·. कादम्बिनी। ३३ राधे शुक्ले तृतीयायां द्वितीयायां च पक्ष। अभ्राणि च शुभान्याहुरंगरोगाय वर्षणम् ।। २३८ ।। इति गर्भपरीक्षा। राधे शुक्लत्तीयायां यामे पश्यत पश्चिमे । मासाश्वतार आषाढाद् घटीद्वय विभागतः ॥२३९ ।। क्रमशस्तेषु भागेषु पवनः पूर्व उत्तरः । पश्चिमो दक्षिणस्तत्तन्मासे वर्षापबोरकः ॥ २४०॥ यद्यक्षयतृतीयायां पूणे वायुनिरन्तरः । तदातिसत्यसम्पत्ति श्लेषा चैवातिगर्नति ॥ २४१॥ दक्षिणस्तृणहानाय पश्चिपः सुखद्धये । देवो गर्गत्युदगवायौ दिनानामेकविंशतिम् ॥ २४२ ।। वायुः सार्वदिशीकस्तु यद्यक्षयतिथौ भवेत् । तदा दुर्मिक्षमादेश्यं प्रजा राजा च पीडयते ॥ २४३॥ राधे शुक्लतृतीयायां वृष्टयै पूर्वोचरानिलः । दक्षिणो नैतो वायुष्टेिः स्यात् प्रतिघातकः ॥२४४॥ पश्चिमात् पवनाद् भूरि दृष्टिरित्यपि चक्षते । दिवि मेघगतिं दृष्ट्वा गतिं वायोः परीक्षयेत् ॥ २४५॥ राधेक्षयतृतीयातः पञ्च सप्त दिनांतरे । प्रचण्डवायुना सेस्यमल्पं बहु ततः परे ॥ २४६ ॥ इति वायुपरीक्षा। इत्वक्षयतृतीया।

·कादम्बिनी। अशैकमासतः पश्चाचण्डमारुतसंवरे । गर्जेद्भाद्रे महेन्द्रोऽयमम्बरे मेषडम्बरे ॥ २४७ ॥ इत्युग्रवातपरीक्षा ।। चतुर्या शुक्लवैशाखे सन्ध्यायामुत्तरोऽनिलः । सुभिक्षायाय पंचम्यां पूर्ववातो महार्घकृत ॥ २४८ ।। वैशाखे पंचपी शुक्ला यदि गर्जति वर्षति । पूर्ववातो दिनं यावद् भाद्रे धान्यपहार्यता ॥ २४९॥ यदि शुक्ले तु वैशाखे सप्तम्यादिदिनत्रये । भवेद् घनघटाटोपः शीघ्रं दृष्टिस्तदा भवेत् ।। २५० ।। एकादश्यां त्रयोदश्यां द्वादश्यां शुक्लमाथवे । अभ्रेण दृष्टया दुर्भिक्षं निरभ्रं शुभदं भवेत् ।। २५१ ।। केचिदाहुस्तु पञ्चम्यां सप्तम्यां नवमी तिथौ । 'एकादश्यां त्रयोदश्यां वैशाखे दृष्टिमुत्तमम् ।। २५२ ।। वैशाखदशमीरात्रौ यदि चन्द्रो न दृश्यते । तदा प्राकृषि वृष्टिः स्याद् साध्वी स्वस्था मही भवेत् ।। वैशाखशुक्लदशमीदिनेऽभ्रछन्नता शुभा। एकादशीत्रये शुक्ले दुर्मिक्ष वृष्टिवादलात् ।। २५४ ॥ चतुर्दश्यष्टमीचैत्रराधयोः कृष्णशुक्लयोः । तत्र चेद्दक्षिणो वातस्तदा मेघमहोदयः ॥ २५५ ।। चतुर्दश्यष्टमी चैत्रराधयोः कृष्णशुक्लयो। - ·कादम्बिनी। विद्युद्गतिवर्षाभिर्वानन्दः प्रवर्तते ॥ २५६ ।। वैशाखे पूर्णिमायां तु यदीन्दुग्रहणं भवेत् । पीच्यन्ते धान्यदौर्लभ्यात् पंचालाः शूरसेनकाः २५७ वैशाखपूर्णिमावृष्टिर्भात धान्यपहार्घकृत् । वैशाखीतः समारभ्प कुर्याद्वायुपरीक्षगाम् ।। २५८ ।। वैशाखीतः समारभ्य यावत्कृष्णामिहाष्टमीम् । गर्भरा दिमूर्यक्षेनके दृष्टिरुच्यते ॥ २५९ ॥ तत्रापि ननु वैशाख्या अहोरात्रघटीगणैः। चतुर्दशविभक्तैस्ते कल्प्पा आर्द्राभवासराः ॥ २६० ॥ प्रातश्चतुर्घटीमध्ये पूर्ववायुर्वहेद्यदि । आर्कप्रथमे तर्हि दिने मेघमहोदयः ।। २६१ ।। चतुर्घटी क्रमेणैवं वायुनादनिश्चयः । कृष्णपतिपदात्वेवं पुनर्वस्वर्कनिश्चयः ॥ २६२ ॥ कृष्णे दशम्यां वैशाखे सुभिक्षायैव रेवती । एकादश्यां खण्डवृष्टयै दुर्भिक्ष द्वादशीतिथौ ॥ २६३ ॥ वैशाख कृष्णैकादश्यां द्वादश्यां वा यदाम्बुदाः विद्युच्च गर्जितं दृष्टिस्तदा वर्षः शुभावहः ॥ २६४ ॥ भवेदमायां वैशाखे दिवा वा यदि वा निशि । अनावृष्टय महामेघो ज्यैष्ठे केचिदिदं जगुः ॥ २६५ ।। इति वैशाखः।

·कादम्बिनी। ज्येष्ठः। गर्जित ज्येष्ठशुक्ले तु गर्भनाशाय जायते । स्फूर्जथुश्चेत्तदा दृष्टिर्नास्ति श्रावणभाद्रयोः ।। २६६ ।। प्रथमायां तिथौ ज्येष्ठे रविभौमधुधैः ऋमात् । वायुयाधिश्च दुर्मिकं गुरुशुक्रन्दुभिः शुभम् ।। २६७ ॥ शनिधारे तु संप्राप्ते जलशोपः प्रजाक्षा। वारादेशो विशेषेण ज्यैउस्य प्रतिपत्तिथौ ।। २६८।। ज्यैष्ठे सूर्याद द्वितीयेन्दुः समे वामे च दक्षिणे । समै सुर्भिक्ष दुर्भिक्षं ब्राह्मीयोगे पहार्यता ।। २६९ ।। त्यैष्ठशुक्ल द्वितीयायां यदि गर्जति वारिदः । सर्वः पूर्वसनो गर्भो नष्ट इत्याह दैववित् ॥ २७० ।। मासादिरोहिणी । ज्येष्ठ शुक्ले तु रोहिण्या योगं सम्यक परीक्षयेत् । अनने स्यादनानुष्टिः साने दृष्टिः सुमिक्षता ।।२७१॥ अप्रैस्तु मध्यमा दृष्टिौ वृष्टिरनुत्तमा । रोहिणीजलपातेन भयमीतेविनश्यति ॥ २७२॥ पथमें ईशे सुभिक्ष -स्यात् द्वितीये सर्पकीटकाः । तृतीये मध्यमा दृष्टिश्चतुर्थे मन्दवर्षणम् ॥ २७३ ।। 'पञ्चमै सर्वसस्याप्तिः षष्ठे पाषोऽधिको भवेत् । सप्तमे तुषधान्यं स्यादष्टमे क्षिप्तरष्टिदम् ।। २७४ ।।

·कादम्बिनी।
रोहिण्य तु रोहिगया चन्द्रयोगोलकोऽपि चेत् ।
तदा दुर्भिक्षमादेश्यं तदेशे दुर्दशाकरम् ॥ २७५ ॥
रोहिण्यके द्वितीयायां रोहिण्या युज्यते शशी ।
कदाचिदैवयोगेन तदा तत्र महाभयम् ॥ २७६ ॥
रोहिण्य तु रोहिण्या घटिकामात्रमप्यसौ।
चन्द्रो न युज्यते यत्र तत्र देशे शुभं भवेत् ।। २७७ ॥
इति मासादिरोहिणी
ज्यैष्ठशुक्लतृतीयायामा यदि वर्षति ।
तदा दुर्मिक्षमादेश्यं वर्षतुस्तत्र नश्यति ॥ २७८ ॥
शुक्लायां ज्येष्ठपञ्चम्यां पूर्व पश्चिम उत्तरः ।
वायुः सुभिक्षकृत् किन्तु शलभादिकृदुत्तरः ।। २७६ ॥
अनावृष्टिरतु वायव्याघमानीशानतोऽपि च ।
सर्वदिमभवे वायौ सर्वनाराः प्रजायते ॥ २८० ॥
शुक्लायां ज्यैष्ठपञ्चम्यां दक्षिणः पवनो यदि ।
अभ्रच्छन्ने नभो गर्जेदारिनेऽनमहार्यता ॥ २१ ॥
ज्यैष्ठस्य शुक्लप्सप्तम्यां दक्षिणः परनो यदि ।
अभ्रच्छन्नं नभो गर्ने कार्तिकेनमहावा ॥ २८२ ।।
पवनधारणा।
चतस्रस्तिथयो वायुधारणा अष्टमीमुखाः ।
ज्यैष्ठशुक्ले मृदुस्निग्धस्थगिताभ्रोऽनिलः शुभः ॥२८॥

·ई कादम्बिनी। छविधतः संपृषतः संपांशूत्करमारुताः । सार्कचन्द्रंपरिच्छन्ना धारणाः शुभधारणाः॥२८४॥ रविचन्द्रपरीवेषाः स्निग्धाश्चेनातिदूषिताः। मेघाः स्निग्धाः संहतांश्च प्रदक्षिणगतिक्रियाः॥२८॥ चतस्त्र एकरूपाश्चेव सुदृष्टिः श्रीवणादिषु । परिनुताः सान्तरांश्च धारणा न शुभावहाः ॥ २८६ ।। ज्यैष्ठशुक्ले नवीणि रौद्रादीनि विलोकयेत् । निरौर्जलसंपत्तिः साभ्रेयमवर्षणम् ।। २८७ ।। ध्यैष्ठशुक्ले यदि स्वातिप्रमुख मॅचतुष्टयम् । सुतं चेंदारणानाशात् श्रावणादौ न वर्षति ॥ २८ ॥ इति धारणाः। चित्राखाती विशाखासु ज्यैष्ठे मेघाश्च विद्युतः । आषाढ श्रावणे भाद्रे तदा वृष्टिः सुंभिक्षता ॥ २८६ ।। चित्रा स्वातिविशाखासु व्यैष्ठशुक्ले निरभ्रता। आषाढी जलहीन: स्थाच्छावणे तत्र वर्षति ॥ २९० ।।. चित्रा स्वातिविशाखासु ज्यैष्ठे यदि च वर्षति । तदा न श्रावणे दृष्टिभवेद्धान्यमहाघता ।। २९१ ।। चतुर्दश्यष्टमीराधज्येष्ठयोः शुक्लकृष्णयोः । ज्येष्ठशुक्लदशम्यां च शनिवारोऽप्यवृष्टये ॥ २९२ ॥ एकादश्यां ज्यैष्ठशुक्ले घटिकाः सप्तभाजिताः ।

·कादम्बिनी। ३९ द्विशेषे वा चतुःशेषे प्रभूतास्तत्र दृष्टया ।। २६३ ॥ पञ्चशेपेऽधिको वायुः पशेषे मन्दवर्षणम् । एक त्रिशून्यशेषे तु विधात् सर्वत्र वर्षणम् ॥ २९४ ।। ज्येष्ठ शुक्लैकादशीतश्चतुर्दिवसमुचरः। वायुर्वहति चत्वारो मामा वर्षेति वार्षिकाः ॥ २९५ ।। विपरीतं यदा वाति मेषा वा विपरीतंगाः । तदान दृष्टिस्तन्मासे तहक्ष इति धारणा ॥१६॥ मारम्भे पश्चिमो वातो पदि वाति चतुर्दिनम् । तदनाष्टिदुर्भिक्षमयं तत्र प्रजायते ॥ २९७ ।। उत्तरोत्तरमार्गेण चत्वारो घन्ति चेदिशि ॥ चतुरो वार्षिकान् मासान्तदा वर्षति वासवः ।। २६८॥ विपरीतं यदा वाति चत्वारो ध्नन्ति वा दिशि। शीतकाले भवेद् दृष्टिकाले न वर्षति ॥ २९९॥ वायच्या पश्चिमे वातो नैर्ऋत्यां जायते सदा । श्रावणे कार्तिके छिद्रं द्वौ मासौ वृष्टिरुत्तमा ।।३०० ॥ पूर्वे वातस्तथैशान्यामाग्नेव्यां जायते सदा । भाद्रे तथाश्विने छिद्र दृष्टिराधन्तमासयोः ॥ ३०१ ॥ ज्येष्ठ शुक्लचतुर्दश्यां पूर्णिमायां च वर्षति । गर्भनाशरूदा ज्ञेयो वर्षाकाले न वर्षति ॥ ३०२ ।। ज्यैष्ठस्य पूर्णिमायांतु यदीन्दुग्रहणं भवेत् ।

·कादम्बिनी।
पीडयन्तेऽन्नादिदौर्लभ्यात् कोशलांश्च कलिंगकाः३०३
ज्यैष्ठस्य पूर्णिमांते तु यदि स्त्रवति मूलभम् ।
पष्टयहानि न वृष्टिः स्यात् पश्चाद्वर्षति वासवः ॥३०३॥
मूलपाद विभागेन परिसुत्शवकल्पयेत् ।
अहानि चावरोधस्य पश्चिमां दृष्टिमादिशेत् ॥ ३०॥
यदि ज्यैष्ठस्य पञ्चम्यां पार्के दृष्टिरुद्भवेत् ।
पूर्वापाढादिने वा स्यान्मूलं वृष्टं न दोपकृत ॥३०६॥
ज्यष्ठे श्रुत्यां घनिष्ठायां गर्जन वर्षणं तडित् ।
पृश्येत न तदा दोषो ज्येष्ठामूलपरिसुतेः ॥ ३०७ ।।
पूर्णिमायां शुभं मूलं. मध्यम प्रतिपत्तिथौ ।
न शुभं तु द्वितीयायां न पूर्णा मैत्रभे शुभा ॥३०८ ॥
ज्यैष्ठस्य कृष्गा प्रतिपद्विद्युद्गर्जितवर्षणैः ।
करोति तृणदुर्भिक्ष चर्पणं खण्डमंटले ।। ३०६ ॥
ज्यैष्ठयां तु समतीतायां पूर्वाषाढेऽतिगर्जिते ।
विद्युद्धनघटासत्वे प्राट्काल: सुवर्षति ॥ ३१ ॥
प्रवर्षणामितिः।
पूर्णिमामूलमुल्लय पूर्वाषाढादिभिः क्रमात् ।
सप्तविंशतिनक्षत्रैः प्रवर्षणपरीक्षणम् ॥ ३११ ॥
ज्यैष्ठयां तु समतीतायां पूर्वाषाढादिवर्षणे ।
परिमापजलं वृष्टं विजानीयातुक्रमम् ॥ ३१२॥

·कादम्बिनी।
दृष्टौ हस्तविशाले तु कुण्डके पतितं जलम् ।
मापयेदाढलेनैव १ञ्चाशत्पलमाढकम् ।। ३१३ ॥
द्रोणाः वृष्टेः परं मानं द्रोगा: स्थाचतुरादकः ।
द्रोणमानप्रथाणां दृष्टौ ब्रमः स्वभावजम् ॥ ३१४ ॥
द्रोणमात्रा प्रस्थसंज्ञा द्रोणमक्षरसंज्ञकम् ।
जलानां गर्भविज्ञाने माने व्यवहरन्ति हि ॥३१५ ॥
धनिष्ठा रेवती चित्रा इम्तपूषामृगीषु च ।
द्रोणाः पोडश चत्वारः स्वातिज्येष्ठाशतोडपु ॥३१६ ॥
मषानुगधाभरणीश्रुतिमूले चतुर्दश ।
उपादितिविशाखासु विंशतिर्दशवहिमे ॥ ३१७ ॥
माहिर्बुध्न्ये तु रोहिण्यां फल्गुन्योः पञ्चविंशतिः ।
त्रयोदशाहि पुष्या जयोः पञ्चदश स्मृताः ॥३१८॥
द्रोणा अष्टादशाायापाश्विन्यां द्वादशेति च ।
इमे वृजलद्रोणा भेषु नोपद्रवो यदि ॥३१६ ॥
धरित्री मुद्रिता येन तृणाग्रे येन विन्दवः ।
वृष्टं तदपि मानाहं ततो न्यूनं न मापयेत् ॥ ३२० ।।
नाल्पष्ट नातिवृष्टं दशयोजनमण्डलम् ।
द्वादशांतपरं यच्च तद्दृष्टं दृष्टमुच्यते ॥ ३२१॥
येषु भेपु यथा दृष्टं भूयस्तेष्वेव वर्षति ।
आप्यादिपु ने वृष्टं चेदनाष्टिस्तदा भवेत् ॥ ३२२ ॥

·६२ कादम्बिनी। एकेन विपलेनेदं स्तनित गच्छति द्रुतम् । शतंत्रयं तु हस्तानां स्वभावाच्चतुरुत्तरम् ॥ ३२३ ।। विद्युत्मदर्शनावं यावद्भिर्विपलरिदम् । स्तनितं श्रूयते तेन दृष्टौ दूरत्वान्नयेत् ॥ ३२४ ।। इति प्रवर्णमितिः। ज्येष्ठे श्रवःश्रविष्ठे में वातवृष्टितडिद्वैः । सुदृष्टिं कुरुतः काले धर्मों दृष्टिनिरोधकः॥ ३२५ ।। . ज्यैष्ठकृष्णद्वितीयायामनावृष्टिस्तु मंगले । रवावुष्मा बुधेच्छाया शनिवारे प्रजाक्षयः ॥ ३२६ ।। ज्यैष्ठकृष्णचतुर्थी तु मेराच्छादितो रविः । मासंत्रयमतिक्रम्य कुर्यान्मेघमहोदयम् ।। ३२७ ।। ज्यैष्ठे कृष्णचतुर्थ्यां तु भास्करेऽस्तमुपागते । न वर्षति यदा मेघस्तदा काष्ठेन वर्षति ॥ ३२८ ॥ कृष्णायां ज्येष्ठपञ्चम्या पश्चिमा पवनो यदि । धनुर्वृष्टिगर्जितं चेत् कार्तिकेऽन्नमहार्यता ॥ ३२९ ।। चतुर्थी पञ्चमी षष्ठी सप्तमी च कुहूतिथिः । कृष्णज्येष्ठगतास्वासु द्रष्टव्य मेघलक्षणम् ।। ३३० ।। सूर्यास्तकाले पूर्वस्यां मेधैराच्छादितं नमः । पर्वतैर्गजराजादिनानाकृतिधरैरपि ॥ ३३१ ।। पञ्चरात्रात् सप्तरात्रात् सद्यो दृष्टिनिंगद्यते ।

·कादम्बिनी। ईशरेव सन्ध्यायां में धैरन्यासु दिक्ष्वपि ॥ ३३२ ॥ दक्षिणस्या यदा मेघाः स कोटीनारसम्भवाः । त्रिपंचसप्तरात्रांतः किंचिष्टिविधायकाः ।। ३३३ ।। पश्चिमायान्तु सन्ध्यायां श्यामा अस्तंगते रवौ । पर्वता इव मेघाः स्युः सद्यो वर्षाभिलक्षणम् ॥ ३३४ ॥ उत्तरस्यां तु सम्ध्यायां गिरिमालेव विस्तृताः । मेघास्वतीय दिवसे तुष्टिकृदृष्टिहेतवः ॥ ३३५ ॥ माग्नेय्यां बहुतापाय मेघाः स्वल्पजलप्रदाः । नैनत्यामीतिसन्तापरोगवर्षाविधायिनः ॥ ३३६ ॥ वायव्यामुन्नता मेघा वातष्टिकरा मताः। ऐशान्यामशनि व्यक्ता मेघा दृष्टया सुखावहाः ॥३३७॥ ज्येष्ठमासेऽष्टमी कृष्णा तथा कृष्णा चतुर्दशी। युक्ता दक्षिणवातेन परतो दृष्टिहेतवे ।। ३३८ ।। ज्येष्ठकृष्णाष्टमीचन्द्र मेघाच्छन्नं न दर्शयेत् । जलपूर्णा तदा पृथ्वी निर्मलेन्दुरदृष्टिकृत ॥ ३३६ ॥ ज्यैष्ठकृष्णदशम्यां तु वृष्टिर्भाद्रेऽतिवृष्टये । ज्यैष्ठे दशम्यां रेवत्या वर्षणं च शुभावहम् ॥ ३४० ॥ ज्यैष्ठकृष्णदशम्यां तु यदि वारो रवेः शनेः । अनादृष्टया च दुर्भिक्षपीडया पीडयते प्रजाः ॥३४१॥ ज्यैष्ठकृष्णे रेवतीभं दशम्यां चेत् सुभिक्षता ।

·38 कादम्बिनी। एकादश्यां महामारी दुर्मिक्षं द्वादशीतिथौ ॥ ३४२ ।। ज्यैष्ठेऽपायां भवेदाः प्रथमायां पुनर्वसुः। द्वितीयायां भवेत्पुष्पं जलं धान्यं तृणं च नो ॥ ३४३ ॥ ज्यैष्ठेऽमायां पूर्णिमायां मेघच्छन्नं दिवानिशम् आषाढश्रवणौ दर्शात् पूर्णाद्भाद्रपदाश्विनौ ।।३४४ ॥ दिनरात्रिविभागेन वातो वहति पश्चिमः । अनावृष्टिर्वायुदोषात् कचिद् वृष्टिस्तु भाग्यतः॥३४॥ मासांतरोहिणी। सुर्यभुक्तपरित्यक्ता रोहिणीमागते विधौ । वायुश्चतुष्पादभेदाच्छ्रावणादिषु दृष्टये ॥ ३४६ ।। वृष्टिरमिः सस्यनाशो दुर्भिक्षं च सुवर्पणम् । झञ्झा सुवृष्टिः स्वास्थ्यं चब्राह्मयां पूर्वादिगयुमिः ३४७ रोहिण्यां वाति पूर्वाह्ने दृष्टिः श्रावणभाद्रयोः । मध्याह्ने वाति वायुश्चेद् दृष्टांद्रे तथाश्विने ॥ ३४८॥ अपराहे वायुवारे दृष्टिराश्विन कार्तिके । अहः सर्व शुभो वायुः सर्वमासेषु वर्षति ॥ ३४९ ॥ वाति चेदशुभो वायुर्व्यत्यासेन फलं वदेत् । तत्र यो बलवान् वायुस्तेन नेयं शुभाशुभम् ॥ ३५० ।। १ समो भाव इति पाठान्तरम् ।

·कादम्बिनी। ४५ ज्यैष्ठस्य यदि कृष्णायामेकादश्यां तु रोहिणी । तदा सुभिक्षमादेश्यमन्यथा त्वन्यया भवेत् ॥३५१॥ एकादश्यां ज्येष्ठकृष्णे रोहिणी यावती भवेत् । तावती सस्यसम्पत्तिर्भविष्यति परीक्ष्यताम् ॥ ३५२ ।। ज्यैष्ठस्य कृष्णपक्षे तु दशम्यां यदि रोहिणी । तदालाष्टिदुर्मिक्ष प्रजा चैवावसीदति ॥ ३५३ ॥ ज्यष्टम्प कृष्णैकादश्यां कृत्तिका खंडकालकृत् । रोहिणी चेत्सुकालः स्याद् दुष्कालो मृगशीर्षतः ॥ ज्यैष्ठे मासि तथापाढे रोहिणीदिवसे नभः । निकृष्टं दृष्टिनाशाय सुटं घृष्टिबर्द्धनम् ॥ ३५५ ॥ आपाढकृष्णे रोहिण्यां वक्ष्यते यद्यया फलम् । तत्तथा सर्वमेवेह ज्यैष्ठेऽपि परिचक्षते ॥३५६ ॥ इतिमासान्तरोहिणी। इति ज्येष्ठमासः । आषाढः। आपाढे प्रथमे भौमे निरभ्रे यदि भास्करः । न विद्युद्गर्जित नहि. द्वौ मासौ स्यादवर्षणम् ॥३५७॥ भाषाढशुक्लपतिपदिने प्रातः पुनर्वसौ । यावती दृश्यते भुक्तिस्तावती. वृष्टिरिष्यते ॥३५८ ·कादम्बिनी। भाषाशुक्ले पक्षत्यां तद्वितीयात्तीययोः । !. दृष्टया दृष्टेः क्रमाद्रोणाः एको द्वादश षोडश ।। ३५९॥ आषाढशुक्ले पत्तस्यां द्वादश्यां पूर्णिमातिथौ । . 1. यदि मण्डः पवनस्तदा मेघो न दृश्यते ।। ३६० ।। आषाढशुक्ले प्रतिपत्तिथौ वा पञ्चमीतिथौ । शुरुशुक्रन्दुवारेण सुदृष्टिश्च सुभिक्षता ॥ ३६१ ॥ शुक्लापाढे द्वितीयायां नवम्यां वा तिथौ यदि । गुरुशुक्रेन्दुवाराः स्युः सुदृष्टिश्च समर्घता ॥ ३६२ ।। उष्मा रवौ वुधे छाया भौमेऽनाष्टिरीक्ष्यते । शनिवारे प्रजापीडा स्थादिति ब्रुवते परे ॥३६३ ॥ शुक्लाषाढद्वितीयायां पञ्चम्यां यदि वर्षति । मेघो वा दृश्यते तत्र श्रावणे बहु वर्षति ॥ ३६४ ॥ शुक्लाषाढतृतीयायां पचनः पूर्वतो यदि । पूर्वागामी च मेघश्चेद् दृष्टिर्भाद्रे तु भूयसी ॥ ३६५ ॥ चतुर्थी यदि शुक्लायामाषाढे दक्षिणोऽनिलः । मेघो गच्छति पूर्वस्यामाश्विने तर्हि वर्षति ॥ ३६६ ॥ चतुर्यो यदि शुक्लायामाषाहे गर्जितं तडित् । वृष्टिर्मवति चेत्तत्र तदानावृष्टिरुच्यते ॥ ३६७ ॥ भाषाढशुक्लपञ्चम्यां वातदृष्टियंदा भवेत् । दुर्भिक्ष जायते तर्हि तत्र देशेऽतिष्टितः ।। ३६८ ।।

·कादम्बिनी। ४५ भाषाढशुक्लपञ्चभ्यामुत्तरः पवनो यदि । दृश्यन्ते चोन्नता मेघा दृष्टिभवति कार्तिके ॥ ३६६ ॥ भाषाशुक्लपञ्चम्यां पश्चिमो यदि मारुतः। धनुर्गजितवर्षाभिः कार्तिके स्यान्महार्यता ॥ ३७० ॥ आषाढशुक्लपञ्चम्यां विद्युद् विद्योतते भृशम् । तदा सुदृष्टया सर्वत्र सुभिक्ष जायतेऽनिशम् ॥३७१ ॥ पापाढशुक्लपंचम्यां विदुपाते सति ध्रुवम् । वृष्टिः प्राङ्मासतोऽपाते त्वल्पं कृष्णेऽभिवर्षति ॥३७२॥ आदौ तावद् द्वितीयायां शुक्लापाढे प्रवर्षति । तृतीयायां पूर्ववातो दृश्यन्ते चोन्नता घनाः ॥ ३७३ ॥ चतुर्थी दक्षिणो वातो मेघा गच्छन्ति पूर्वतः । पंचम्यामुत्तरो वातो दृश्यन्ते चोन्नता धनाः ॥ ३७४॥ चतुर्वपि दिनेष्वेवं स्थित्या श्रावणमासतः । चतुर्वपि च मासेषु साधु वर्षति वासवः॥ ३७५ ॥ शुक्लापाढे द्वितीयातो दृष्टथै दिनचतुष्टये । दृष्टे घनघटाटोपे वाते पूर्वोचरेऽपि वा ॥ ३७६ ।। अतिवृष्टिः सुदृष्टिा सुमिक्ष वा समर्पता । अवर्षणे त्वनभ्रे तु दुर्भिक्ष नैतेऽनिले ॥ ३७७॥ तृतीयायां च पंचम्यां वायुर्दक्षिणपश्चिमः: ... तदा धान्यानि नश्यति दुर्मिक्षं जायते ध्रुवम् ।। ३७८॥

·४८ कादम्बिनी। तृतीयायां च पंचम्यां वायुः पूर्वोत्तरो यदि । तदा स्थाद्धान्यनिष्पबिहुला दृष्टिरुत्तमा ।। ३७९ ।। . शुक्ल चतुर्थीपंचम्योरापाढे विधुदीक्षणम् ॥ पूर्व विद्युत् पूर्ववायुः सुमिझ क्षेमसिद्धये ॥ ३८० ॥ आग्नेय्यां तावनादृष्टय याम्यायां व्याधिमृत्यवे । नैर्ऋत्यापीतये मध्ये सस्यसिद्धय तु पश्चिमे ॥३८१ ॥ वायव्यां मध्यसस्याय सौम्यायां भूरिसम्म । ऐशान्या सुखसम्पत्यै सुदृष्टथै वायुविद्युतौ ॥ ३८२ ॥ करोति विपमा दृष्टि सर्वदिक प्रभवोऽनिलः । विद्युतः प्रतिलोमे तु वाते स्युर्वहुधेतयः ।। ३८३ ॥ शुभायां स्पन्दमानायां प्रतिष्ठा स्पन्दते यदि । सम्पद्यते तदा सस्यं महांश्च स्यादुपद्रवः ॥३८४ ।। अशुभा स्पन्दते पूर्व तत्पश्चात् स्यन्दते शुभा । सुष्टिमेव तत्राहुन च सस्यं समृध्यति ॥ ३८५॥ चतुर्थीपंचमीषष्ठीसप्तमीषु शुचौ सिते । पीताभैः सन्ध्या कृष्णैरभैर्वर्षा भविष्यति ॥ ३८६ ॥ षष्ठ्यामापाढशुक्लागं वृष्टया नभसि वर्षति । षष्ठयामवृष्टयानादृष्टि श्रावणे परिचक्षते ॥ ३८७ ॥ भाषाढशुक्लसप्तम्यां वृष्टया भाद्रे सुवर्षणम् । अवर्षणातु सप्तम्यां भाद्रेऽना दृष्टिरुच्यते ॥ ३८८ ।।

·कादम्बिनी । ४९ आपादशुक्लगाष्टम्यां विद्युद्गर्जितवर्षोः । पाश्चिने साधुवृष्टिः स्यादवृष्टौ नात्र वर्षति ॥ ३८६ ॥ शुक्लाटम्यां तथाषाढे वायुः पूर्वश्च दक्षिणः । दुर्भिक्षाय सुमिक्षाय वायुः पश्चिम उत्तरः ।। ३६० ॥ भाषाढशुक्लपंचम्यारब्धे तिथिचतुष्टये । यावन्त्यभ्राणि दृश्यन्ते दृष्टिः प्राषि तावनी ॥३६॥ स्वातियोगः। द्वादशस्वपि मासेषु स्वात्तीयोगपरीक्षणम् । आषाढे तु विशेषेण फलपाकपरीक्षणम्॥ ३६२॥ शुक्लाषाढनवम्यां तु शनिवारश्च मैत्रभम् । कचिद्धान्यार्घनिष्पत्तिः कचिद् दुर्भिक्षसंभवः ।। ३९३॥ शुक्लाषाढनवम्यां तु विद्युद्घनघटा यदि । जलपातोऽपि वा तंत्र तदा स्युरतिवृष्टयः ॥३९४ ॥ शुक्लाषाढे नवम्यां तु विद्युतद्घनघटा शुमा । न विद्युतो न का मेघा दुर्भिक्षं स्यादष्टितः ।। ३९५॥ शुक्लाषाढनवम्यां तु वृष्टौ प्रबलधारया । अत्यल्पवृष्टिरत्यल्पसस्यं चात्र भविष्यति ॥ ३१६ ॥ दुर्बलायां शनैर्दृष्टौ बहु सस्य सुवर्षणात् । कथंचिद् विन्दुपाते तु सस्यनाशोऽतिष्टितः ॥ अस्तकाले नमोऽनभ्रं दुर्भिक्ष जनयिष्यति ।

·कादम्बिनी।
अनूपदेश एवैतत् फलं दृष्टिविशेषजम् ।। ३६८ ॥
अतिवृष्टथै तु नवमीदशस्योरतिगर्ननम् ।
केचिदाहुस्तु नवमी दुर्भिक्षायातिगर्जति ॥ ३९९ ।।
आषाढशुक्लनवमीदशम्योश्चन्द्रमा यदि ।
निशि च्छन्नो धनस्तर्हि शीतकाले सुदृष्टिदः ॥४००।
शुक्लाषाढे शुभा दृष्टिनवमीदशमीतिथौ ।
दुर्भिक्ष जायते नूनं वाते दृष्टिविनाकृते ।। ४०१ ॥
शुक्लाषाढनवम्यां चेदनभ्रमुदयास्तयोः ।
मेघाच्छन्नस्तु मध्याहो वर्षतुः साधु वर्षति ॥ ४०२ ।।
अस्तोदयौ धनाच्छन्नौ मध्याह्ने निर्मलो रविः ।
तत्र तोयं न पश्यामि किञ्चिद् दृष्टि समादिशेत् ४०३
उदयेऽस्ते च मध्याहे यदि स्यान्मेघडम्बरः ।
साधु वर्षति वर्षतुरवृष्टिनिर्मले रचौ ॥ ४०४ ।।
उदये निर्मलो भानुमध्याह्नास्ते घनाकृते ।
अग्रे तोयं न पश्यामि वर्जयित्वा महानदीम् ।। ४०५ ॥
उदये वाय मध्याह्ने सन्ध्यायां.सूर्यमण्डलम् ।
मेघच्छन्नं न शुभदं नवम्यां च शुचौ सिते ॥ ४०६ ॥
आषाढशुक्ल पूर्वाले पराहे च सुदृष्टये ।
मध्याह्ने कीटसर्पाणां स्वाती वर्षति सृष्टये ॥ ४०७ ।।
पूर्वरात्रेऽखिलं सख्यं स्वाती दृष्टयाभिवर्धयेत् ।
भाषमुद्गतिलोत्पत्यै मध्यरात्रेऽभिवर्षति ॥ ४०८ ॥

·कादम्बिनी। ५१ वर्पत्यपररात्रे चेद् ग्रैम्य स्यान्न तु शारदम् । दृष्टायां युनिश दृष्टिः प्रापि स्यानिरन्तरा ॥ ४०९॥ यत्फलं रोहिणीयोगे तत्स्वात्यामपि चिन्तयेत् । तत्र वायुवशासिद्धिं चातुर्मास्ये परीक्षते ॥ ४१०॥ चित्रास्वातीविशाखासु व्यहमप्यतिवर्षति । न वर्षति तदा मेघो दुर्भिक्षस्य हि लक्षणम् ।। ४११ ॥ इति स्वातीपरीक्षा। आषाढशुक्लैकादश्यां शनि मंगलो रविः । वारश्चेत् प्रवलो षायुरनं याति महार्घताम् ॥ १२ ॥ आपाढशुक्लैकादश्यां शन्यादित्यकुजैः समम् । सम्पूर्ण तिथिभागश्चेत्तदा दुर्भिक्षपादिशेत ॥ ४१३ ।। मापादशुक्लैकादश्यां यदि वर्षति वासवः । भाया भपरपक्षे तु तदा वर्षा भविष्यति ॥ ४१४ ॥ आपादशुक्लद्वादश्यां महावातो भवेद्यदि । तदा वति यत्नेन तथाहुः पतिपद्यपि ॥ ४१५ ॥ शुक्लापाढचतुर्दश्यां यदि दृष्टिभवेत्तदा । दृष्टिः श्रावणकृष्णकादशीतो नववासरे ॥४१६ ॥ आषाढी परीक्षा। गर्भाः पुष्टिकराः सर्वे सुयोगा विलयं गताः । आषाढयां तु विनष्टायां सर्वमेवाशुभं भवेत् ।। ४१७॥

·कादम्बिनी। गर्भनाशकराः सर्वे कुयोगा विलयं गताः । यद्याषाढी शुभा जाता तदा सर्व शुभं भवेत् ।। ४१८॥ आषाढे पूर्णिमायां तु यदीन्दुग्रहणं भवेत् । मासेऽर्धपञ्चमे सर्वद्रव्याणां हि महार्घता ।। ४१९ ।। दृष्टो यदीन्दु षाव्या वर्षतुर्वहु वर्षति । यदि तत्रामलश्चन्द्रोऽनाष्टिरुणा भवेत् ।। ४२० ॥ यदि तत्रामलश्चन्द्रः परिवेषयुतोऽथवा । तदातिमात्रं दुर्भिक्षं तत्र देशेऽभिजायते ॥ ४२१ ॥ आषाढे पूर्णिमायां तु मूलमं यदि दृश्यते । यावदेव भवेन्मूलं तावद्दुर्भिक्षमादिशेत् ।। ४२२ ॥ प्राषाढयां यदि मूलं स्यादुचराषाढमेव वा। आवर्ष मध्यम धान्य देशे सर्वत्र जायते ॥ ४२३ ॥ पूर्वाषाढा यदाषाढयां तदा वर्षे शुभं भवेत् । आवर्ष धान्यनिष्पत्तिः प्रजापि सुखमेधते ॥ ४२४ ।। शुक्लापाढे चतुर्दश्याः पूर्णिमा घटिकाऽधिका । समर्घ स्यात्सम साम्ये शून्यपाते तु निष्कणम् ॥४२॥ आषाट्याः पूर्णिमायास्तु यदि वृद्धिः प्रजायते । मासमेकं समर्घ स्थात् पश्चादनमहार्घता ॥ ४२६ ।। आषान्यां षष्टिमानायां यावत्सम्वत्सरं शुभम् । त्रिंशद्घटीभिः षण्मासान् तददैन तदर्द्धके ।। ४२७॥

·कादम्बिनी।
न्यूनाभिः पञ्चदशतो घटीभिर्दुःखसंभवः ।
वातबाईलसंयोगात् तारतम्यं फले पुनः ॥ ४२८ ॥
आपाढयां घटिका पष्टया मासा द्वादश भाविताः।
पंचनाडयो भवेन्मासो मासि मासि फलं वदेत् ।।४२९॥
यत्र मासविभागे वा रात्री चंद्रोऽतिनिर्मलः ।
तन्मासगर्भा उत्पातविनष्टा इति निश्चयः ॥ ४३०॥
यत्र पंचसु नाडी' निर्मलं दृश्यते नमः ।
तत्र मासविमागे वै टिहानिर्भविष्यति ।। ४३१ ॥
यत्र वा पंचनादीपु मेघाः पूर्वोत्तरानिलौ।
तत्र मासे भवेद् दृष्टिरित्येवं सर्वनिर्णयः ॥ ४३२ ॥
आये यामें यदाभ्राणि वातौ पूर्वोचरौ तया ।
आये मासे तदा दृष्टिरुपयुक्ताधिका भवेत् ॥ ४३३ ।।
सर्वरात्रं यदाभ्राणि वातौ पूर्वोत्तरौ तथा ।
'. तस्मिन् वर्षे कणाः पुष्टाश्चातुर्मास्यं सुवर्पति ॥४३४॥
न वर्षति यदा देवो वातौ पूर्वोत्तरौ न हि ।
यदि वा नाभ्रलेशः स्यत् कालो दुष्टस्तदा मतः ४३५
आपाट्या रात्रिकाले तु पवनः सर्वदिग्गतः ।
अभ्ररष्टैरपि सा पौर्णमासी शुभावहा ।। ४३६ ।।
आषाढयामप्यनभ्रायां वातौ पूर्वोत्तरौ यदि ।
यामा संमिते मासे तत्र दृष्टिईि वा भवेत् ॥ ४३७॥

·कादम्बिनी।
आषाढयामप्यनभ्रायां वाली पूर्वोत्तरौ यदि ।
यत्र यामाईके तत्र मासे वृष्टिहठाद् भवेत् ॥ ४३८।।
यद्यापाढया अष्टयाम गर्भावातश्च पूर्वजः ।
शीतकालिकगर्भाणामविधात तदा वदेत् ।। ४३६ ॥
आषाढ्यां तु दिने रात्रौ पूर्वो वायुः सुदृष्टिकृत् ।
किन्तु पश्यति दुर्मितं मरुदेशे च गुर्जरे ॥४४०॥
भाग्नेथ्यामल्पवृष्टिः स्यादग्निभीतिमहार्यता।
सर्वत्र कठिनः कालो मरुदेशे तु दुर्दशा ॥ ४४१ ।।
दक्षिणो स्यादनावृष्टिः प्रजापीडा पहार्यता ।
नेते स्यादनावृष्टिर्दुर्भिक्ष दारुणं भयम् ॥ ४४२ ॥
वारुण्यां तु महावृष्टिर्धान्योत्पत्तिस्तु मध्यमा।
वायव्ये स्यादनाष्टियुदोषेण दुर्दशा ।। ४४३॥
उत्तरे स्यान्महावृष्टिरैशापां तु सुवृष्टयः । ।
ऊर्ध्वं वायौ तु दुर्भिक्षमुग्रवायुरदृष्टिकृत् ॥ ४४४ ॥
अल्पवृष्टथै तु चत्वारो वाता वान्त्यपसव्यतः ।
भदक्षिणं तु ते वांति सुभिक्षक्षेमसंपदे ॥ ४४५ ॥
समन्ततो यदा वांति परस्परविघातिनः।
खण्डवृष्टिं सस्यनाशं तृणनाशं च कुर्वते ॥ ४४६ ॥
शुभवात नेष्टवातो हन्ति पापफलाय तु ।
नेष्टवातं शुभो वातो हत्वा प्रकुरुते शुभम् ॥४४७॥

·कादम्बिनी।
दक्षिणः पौर्विकं वातं हन्त्यनारष्टिहेतवे ।
वायुस्तम्भे तु पर्याप्ता दृष्टिा श्रावणभाद्रयोः ।।४४८॥
कुहूतः पोडशेऽहीदं चिंत्य वाताभ्रलक्षणम् ।
अमस्तमिते भानौ तस्माद्वर्षशुभाशुभम् ।। ४४६ ॥
आपाढीदिवसे वायु सायंकाले परीक्षयेत् ।
पूर्वेशान्युत्तरावायुसञ्चारे समयः शुभः ॥४५० ॥
दुर्भिक्षमानिनैऋत्यवायव्यानिलसंचरे ।
पश्चिमे दक्षिणे वायौ त्वध समयमादिशेत् ॥ ४५१ ॥
सुभिक्षमग्निरापाढयां दृष्टिरल्पा समोत्तमा ।
वहुवाता सुपुष्टा च शुभा पूर्वादिवायुभिः ।। ४५२ ।।
न चेत्पूर्वोत्तरौ वातौ न चाभ्रं न च वर्पणम् ।
आपाढयां तर्हि विज्ञेयं दुर्भिक्ष सर्वतोमुखम् ॥ ४५३ ॥
आपादपूर्णिमांयां तु विशुद्गजितवर्षणैः।
दुर्भिक्षलक्षणं नष्टं सर्वानंदः प्रवर्तते ।। ४५४ ।।
इत्याषाढी परीक्षा ।
शुभो वार: सुभिक्षाय श्रवणेऽपाढयोरपि ।
दुर्भिक्षाघशुभप्राप्तिः शनौ सूर्ये च मंगले ॥४५५ ।।
कृष्णाषाढ पूर्वभाद्रे चतुर्थी यदि वर्षति ।.
पञ्चम्यां गर्जितं घोरं तदा वर्षतुरुत्तमः ॥ ४५६ ॥

·.. . ५६ कादम्बिनी। कृष्णाषाढचतुर्थ्यां चेदभ्राच्छन्नो दिनोदयः । विधुद्वा गजित वृष्टिस्त्रीन् मासांस्तर्हि वर्षति ॥४५७॥ कृष्णाषाढचतुया चेन्निशि वर्षति वासवः । तदा मासद्वयं वृष्ट्वा पुनर्वर्षा विलीयते ॥ ४५८॥ कृष्णाषाढचतुर्यो चेदस्ते भास्करमण्डले । न वर्षति न वा मेघस्तदा कण्टेन वर्षति ॥ ४५६ ।। कृष्णाषाढचतुर्यों चेत्तुषारानपि पातयेत् । तदा नास्ति जलक्लेशः सर्व सुस्थं भविष्यति ॥ ४६०॥ यदा घनघटादृष्टिः कृष्णापाढेऽश्विनीदले। सर्वान् दोषान् निहत्येषा सुभिक्षं कुरुते तदा ॥४६१॥ आषाढकृष्णपञ्चम्यां निर्मलं गगनं शुभम् । तत्राष्टदशयामान्ते घनस्तोयं व्यपोहति ॥ ४६२ ।। आषाढकृष्णपंचम्यां न विद्युम्नापि वाईलम् । तदा दृष्टिन तत्रास्ति वृथा स्यात्कर्षणश्रमः ॥ ४६३ ।। भाषाढकृष्णपंचम्यां यदि वृष्टिर्भवेत्तदा । चत्वारो वार्षिका मासा भवेयुरिसंप्लुताः ॥ ४६४ ॥ आषाढकृष्णपंचभ्यां यदि वायोन संचरः । यदि वाऽत्युग्रसंचारो दुर्मिक्ष प्रबलं तदा ।। ४६५ ।। आषाढकृष्णपवम्यां पश्चिमः पननो यदि । गर्जितं च धनुर्दृष्टिः कार्तिके ख्यान्महाधता ॥ ४६६ ।।

·कादम्बिनी।
५७
आषाढकृष्णसप्तम्यां शनिवारः सुरष्टिकृत् ।
आपाठकृष्णगाष्टम्यां रविवारः शुभावहः ॥ ४६७ ॥
आपाढकृष्णगाष्टम्यां दुर्भिक्षं दक्षिणेऽनिले ।
पूर्वानिले खण्डवृष्टिः मुष्टिः पश्चिमानिले ॥ ४६८ ॥
श्रावणे बहुष्टिः स्यादुचरो यदि मारुतः ।
तत्र चेद् गर्जितं दृष्टिश्चातुर्मास्यं सुवर्पति ॥ ४६६ ॥
आषाढकृष्णगाटम्यां शशिनो निर्मलोदये ।
अनावृष्टिः सुरष्टिस्तु मेघाच्छन्ने विधूदये ॥ ४७० ॥
कृष्णापाढनवम्यां तु गुरुशुक्रन्दुभिः शुभम् ।
कुजेन युद्धं दुर्भिक्ष शनिना रविणापि च ॥ ४७१ ॥
कृष्णापाढनवम्यां तु विद्युद् विद्योतते यदि ।
सुष्टिश्च सुभिक्ष च तदा तत्र भविष्यति ॥ ४७२ ।।
आपाढे कृत्तिकायान्तु यदि मेषः प्रवर्षति ।
तदा बहुजला पृथ्वी बहुधान्यधनाः प्रजाः ॥ ४७३ ।।
सप्तमी दशमी चैकादशी चापाढकृष्णागा ।
सन्ध्यायां मेचिन विरानं दृष्टिकारिणी ।। ४७४ ॥
आपादकृष्णे जायेत पंचरात्रं झटी यदि ।
तदा तु ज्येष्ठगे मुले गलितेऽपि सुदृष्टयः ॥ ४७५ ॥
भाषाढकृष्णैकादश्यामभ्रच्छन्नो दिनोदयः ।
विद्युद्वा गर्जित दृष्टिः सुभिक्षं तर्हि निर्दिशेत् ॥४७६॥

·कादम्बिनी।
रोहिणीयोगः ।
आषाढकृष्णे चन्द्रेण संगतां पश्य रोहिणीम् ।
चंद्रप्रमाणवर्णाभा मार्गातैश्च नत्फलम् ।। ४७७ ।।
नगरादुत्तरे पूर्व स्थलं कृत्वा व्यहोषितः ।
सुस्थगितलं कुशास्तीर्णमावसेदग्नितत्परः ।। ४७८ ॥
रत्नौषधिजलैः पूर्णान् प्रवालपिहितान् घटान् ।
अकृष्णबुनानप्यत्र स्थापयेत्तु चतुर्दिशम् ॥ ४७९ ॥
महाव्रतेन मन्त्रेण वीजान्यालभ्य निक्षिपेत् ।
कुस्थे संप्लावयेत्तानि सुवर्णकुशवारिभिः ।। ४८० ॥
मारुतर्वारुणैः सौम्यमत्रोमो विधीयते ।
योगान्तेऽङ्कुरितं वीजं वीक्ष्य तत्सिद्धिमूहयेत् ।।४८।।
चन्द्रे योगं तु रोहिण्या गते वायुं परीक्षयेत् ।
आदौ दिक्साधनं कृत्वा दिक्साधनविधानतः॥४८२॥
वंशे द्वादशभिहस्तैरुन्नते प्रतिरोपिताम् ।
पताकामसितां श्लक्षणां चतुर्हस्तायतां कुरु ॥४८३।।
सव्येन गच्छन् शुभंदोऽपसव्येन तु निन्दितः ।
तद्दिश्य एव बलवान् यत्रासौ प्रतितिष्ठति ॥ ४८४ ॥
सस्यं चाग्निप्रकोपश्च सस्यहानिमहार्घता ।
वृष्टिझझासुदृष्टिश्च शिवं पूर्वादिवायुभिः ॥ ४८५ ॥

·कादम्बिनी। ५९ रोहिण्यां वायुयोगेन चातुर्मास्यपरीक्षणम् । प्रहरैरर्धपासा: स्युस्तदंशैदिनकल्पना ॥ ४८६ ॥ नीयन्ते वायुना मेघास्तस्मात्तस्मिन् क्षणे पुनः । यदिगुत्था इमे मेघाः फलं तेपां च वायुवत् ॥ ४८७॥ सिताः क्याप्यसिता: क्वापिस्थिता: क्वापिसितासिताः सपैः समानाकृतयो वलितोदरपृष्टकैः ॥ ४८८॥ अर्कोशुरजितप्रांता: कमलोदरसन्निभाः। कुङ्कुमैः किंशुकैभृगैः सदृशाः क्वापि चित्रिता ।।४८९॥ असिता विद्युदाक्रांताः क्वचिदिंद्रधनुर्युताः। अजनाद्रिशिलावातमतिरूपधराः क्वचित् ।। ४९० ॥ सन्ध्यानुरक्ते नभसि तत्र तत्रान्ववस्थिताः। क्वचिदिन्दीवरश्यामा क्वचिन्मुक्ता हिमप्रभाः ॥४६॥ सौदामिनी हेमकक्षाः सुण्डादण्डादिमंडिताः। स्रवद्गराडा अभ्रखण्डा गजराजसमाः क्वचित् ।। कृष्णकांगाः खमाक्रम्य दिगन्ताले बिनो घनाः। पन्द्रस्वनाः क्षितौ नम्राः सलिलौघमुचः क्वचित् ४९३ एवंरूपा घनस्तूपा एकाहं वा यह व्यहम् । स्थगयन्ति यदि व्योम दृष्टिः संभाव्यते तदा ॥४६४॥ नीरवैरूक्षतन्यभ्रस्तातिप्तविग्रहैः । उष्ट्रमर्कटकाकादिदुष्टरूपैरवर्षणम् ।। ४९५ ।।

·कादम्बिनी। चन्द्रः कष्टाय जगतो रोहिण्या दक्षिण पथि। करोति विपुलां दृष्टिं रोहिण्या उत्तरश्चरन् ॥ ४६६॥ रोहिण्या उचरोऽपीदुर्यदि स्पृशति रोहिणीम् । तदोपसर्गान बहुलान् कुरुते दृष्टिदोऽपि सः ॥४९७॥ रोहिणी शकटं भिवा यदि गच्छति चंद्रमाः । नदा महत्यनावृष्टिः पृथ्वी दुर्मिक्षपीडिता ॥ ४९८ ॥ पृष्ठतोऽनुसरत्येषा शशिन यदि रोहिणी। स्त्रियः कामातुराः पुंसां वशे तिष्ठन्ति भूयसा ॥४६६ ।। यदि पा रोहिणी चन्द्रः पृष्ठतोऽनुसरत्ययम् । तदा तु पुरुषाः स्त्रीणां वशे गच्छन्ति कामिताः ५०० ज्ये चन्द्रमा ब्राह्मया भाग्नेय्यामुपसर्गकृत् । नैर्ऋत्यां संस्थितः सस्य विनाशयति चेतिभिः॥५०१॥ वायव्ये यदि रोहिण्याः समः सस्यचयस्तदा । ऐशान्यां सस्यद्धयादीन् गुणान प्रकुरुते बहून् ।।१०२॥ रोहिणी तारकार्मिदुस्ताडयन् भयकृद्भवेत् । आरण्वन् रोहिणी. चंद्रः कंचिद्धन्ति नृपं स्त्रिया ५०३ रोहिणीसंयुतश्चन्द्रो मेघाच्छन्नो न दृश्यते । बहुसस्या बहुजला पृथ्वी रोगेण, पीडयते ॥ ५०४ ॥ आषाढकृष्णे रोहिण्यां यदि वर्षति वासवः । तदा दृष्टिभवेत्तावद्यावन्नोत्तिष्ठते हरिः ।। ५०५ ॥

·कादम्बिनी। म के तु रोहिण्यां चंद्रे दृष्टिन जायते । तदा भवति दुर्भिक्षमित्याचष्टे पराशरः ॥ ५०६ ॥ पापाढकृष्णकादश्यां कृत्तिकातः समं फलम् । सुभिक्षं रोहिणी कुर्याद् दुर्भिक्ष मृगशीर्पतः ॥५-७ ॥ आपादकृष्णैकादश्यां रोहिणी घटिकामितिः । यावती लभ्यते तावद्धान्यविंशोपका मताः ॥ ५०८ ॥ आपाढकृष्णैकादश्यामुत्तरो यदि मारुतः । भानुदयोऽभ्रछन्नो वा तदात्यन्तं शुभावहः ॥५०९॥ भाषाढकृष्णैकादश्यां यदि वर्षा मनागपि । तदा शुभावहो योगः साधु वर्षी करिष्यति ॥१०॥ भाषाढकृष्णैकादश्यां निशीथे यदि गर्जति । तदा दुर्भिक्षमादेश्यमनादृष्टिभविष्यति ॥ ११ ॥ अभ्रशून्ये वियति चेत्तपति प्रखरो रविः । वारा च भासते रात्रौ तदापि स्यात्सुदृष्टिकृत् ॥५१२॥ कृष्णाषाढदशम्पान्तु सुभिक्षायैव रोहिणी । एकादश्यां समत्वाय दुर्भिक्ष द्वादशीतिथौ ॥ १३ ॥ रोहिगी च त्रयोदश्यां भयुः प्रबलमुद्हेत् । भाषाढे केचिदिच्छन्ति ज्येष्ठोक्तं रोहिणीफलम् ॥५१४॥ . पापाढे रोहिणीयोगे वायुः पूर्वोत्तरः शुभः । तनाभ्राणि तडिद् दृष्टिः प्राहकालशुभावहाः ॥५१॥ इति रोहिणीयोगः।

·२ कादम्बिनी। आषाढे यद्यमावास्यादिने दृष्टिघनाघनाः । शुभयोगोऽयमाख्यात: सुमितं जायते तदा ॥ ५१६ ।। आषाढेऽमादिने गर्भः सायंसध्याफलावहः । पूर्वस्यां वाईल धूनं सूर्यास्ते याति कृष्णताम् ॥५१७॥ उत्तरस्यां मेघमाला प्रभाते विमला दिशः । मध्यकाले धर्मतापो निशीथे तर्हि वर्षति ।। ५१८ ॥ आषाढस्य त्वमावास्या पुष्याश्लेषामघान्विता । मध्यम वर्षमादेश्यं नाधिक वर्षणं तदा ।। ५१९ ।। आषाढमासे संक्रान्तौ यदि वर्षति वासवः । व्याधिरुत्पद्यते धोरः श्रावणे च पुनः शुभम् ॥५२०॥ इत्याषाढमासः ॥ श्रावणे शुक्लपक्षे तु सिंहसंक्रांतिसम्भवः । समुद्रे पूर्णष्टिः स्यादन्यदेशे तु कुत्रचित् ।। ५२१ ।। कर्कसक्रमणे वृष्टिरवृष्टिः सिंहसंक्रमे । कर्णपूरं वहेत् कन्या तुले निर्वातदृष्टयः ॥ ५२२ ।। कर्कप्रवेशसमये सूर्य पश्यति चेद् गुरुः । पूर्ण पादोनदृष्टया वा तत्र काले सुवृष्टयः ।। ५२३ ।। कर्कसंक्रमकालातु यदा दशदिनांतरे। समुदेति बुधस्तहि सुदृष्टिः श्रावणे सिते ॥ ५२४ ।। सिंहसंक्रमकालान्तु यदा दश दिनान्तरे । समुदेति बुधस्तर्हि तत्र स्युरतिवृष्टयः ।। ५२५ ॥

·कादम्बिनी। ६३ अस्तं गच्छति शुक्रश्चदुदेति श्रवणे बुधः । तदा भाद्रपदे मासे मेघो नैव प्रवर्षति ॥ ५२६ ॥ कर्के वृहस्पतिः सिंहे शुक्रः स्यान्मंगलस्तुले । आपादकृष्णोऽनादृष्टयै कलहः श्रावणे सिते ।। ५२७ ॥ अनाष्टिकरः शुक्रः सिंहे श्रावणशुलके। अतिवृष्टिकरो वा स्याद् रोगाः स्युस्तहि कार्तिक ५२८ चतुर्थी श्रावणे शुक्ले भानुरुद्यन्न दृश्यते । मेघावरणतस्तर्हि पुण्यार्को नहि वर्षति ॥ ५२६ ॥ पञ्चम्याः श्रावण शुक्ल वायुः पश्चिपदक्षिणः । यहे यदि भवेष्टिदुर्मिक्षं तर्हि जायते ॥ ५३० ।। श्रावणे शुक्लपञ्चम्यां दृष्टिश्चेदभ्रमेव वा। तदा तु चतुरो मासान् दृष्टिभवति भूयसी ॥५३१ ।। श्रावणे शुक्लसप्तम्यामुदयास्तमने रवेः । मेघच्छन्ने यदि स्यातां तदा दृष्टिने चान्यथा ॥५३२।। श्रावणे शुक्लसप्तम्यामस्तं.याते दिवाकरे । न वर्षति न वा मेघास्तदानादृष्टिसंभवः ॥५३३ ॥ श्रावणे शुक्सप्तम्यां सोमे हस्तसमागमे । दुर्मिक्षं जायते घोर निर्जला जलदायिनी ॥ ५६४ ॥ श्रावणे शुक्लसप्तम्यां यदि स्वाती प्रवर्षति । निष्पत्तिः सर्वधान्यानां प्रजाश्च निरुपद्रवाः ।।५३५ ।।

·६४ कादम्बिनी श्रावणे शुक्लसप्तम्यां स्यात्यामुदयते रविः । यदि वर्पति पर्जन्यस्तदा जलमयी मही ॥५३६ ॥ चित्रा-स्वाती-विशाखासु श्रावणे चेन्न वर्षति । न च दृष्टिन वा सस्यं तदेशे तर्हि जायते ।। ५३७ ।। अष्टम्यां श्रावणे शुक्ले प्रभाते मेघडम्बरम् । रविराच्छादितस्तेन महावृष्टिं करिष्यति ॥५३८॥ चतुर्थी पञ्चमी शुक्ला सप्तमी च चतुर्दशी। श्रावणेन विना पूर्णा दृष्टियुक्ताः शुभावहा: ।। ५३९ ।। दशम्यां श्रावणे सूर्यः सिंहे संक्रमते शनौ । तदा जलमयी पृथ्वी पूर्णाः सत्यसमृद्धयः ॥५४०।। श्रावणे पूर्णिमायां तु श्रावणा चेन वर्षति । तदा सुभिक्षमादेश्यमित्याहुर्दैवचिन्तकाः ॥ ५४.१ ॥ मेधैराच्छादितं चन्द्र श्रावणी पूर्णिमादिने । शुंभमाहुः परे वाहुनिरनं निर्मलं शुभम् ॥ ५४२ ॥ श्रावणे पूर्णिमायां तु यदीन्दुग्रहणं भवेत् । यमुनाते कान्यकुब्जेंदौर्लभ्यं रसमूळयोः ॥५४३ ।। प्रतिपच्छ्रावणे कृष्णा श्रावणे गुरुवासरे । शुभः संवत्सरस्तहि सर्वसस्यसमृद्धयः॥ ५४४ ॥ श्रावणस्य द्वितीयायां यदि चन्द्रो न यते। तदा तेन भवेद् वर्षे सस्यसंपत्तिरुत्तमा ।। ५४५ ।। ..

·.
कादम्बिनी।
६५
श्रावणस्य तृतीयायां कृष्णे यामे तृतीयके ।
उत्तरस्यां धनैः सौख्यं षष्ठे मासि महार्घता ॥ ५४६ ।।
यदि वा श्रावणे कृष्ण चतुर्थी जायते शनौ ।
तदा दुर्मिक्षमादेश्य देशभंगः प्रजायते ॥ ५४७ ।।
श्रावणे कृष्णसप्तम्यां रोहिणी गुरुणाथवा ।
शुक्रेण शनिनार्केण संयुक्ता यदि दृश्यते ।। ५४८ ॥
तदा तृतीयमासान्ते यवगोधूमशालयः।
महा; ऐक्षवं हिंगुर्हरिद्राजीरकं तिलम् ॥ ५४६ ।।
यदि तु श्रावणेऽष्टम्यां कृष्णायां रोहिणी भवेत् ।
तदा सुभिक्षमादेश्यं मनापि सुखमेधते ॥५५० ।।
अमायां श्रावणे भानुवारे चेतश्चिमे धनुः ।
तदा सस्यमहात्वं प्रजापीडा च जायते ॥५५१ ॥
इति श्रावणमासः ।
भाद्र
मतिपद् सप्तमी भाद्रे द्वादशी च त्रयोदशी ।
पूर्णिमा चासुवारुण्यां श्रितधैः प्रवर्पणम् ॥ ५५२ ।।
भाद्रशुक्ल द्वितीयायां यदि चन्द्रो न दृश्यते ।
तदा तेन भवेद् वर्षे सस्यसंपत्तिरुत्तमा ॥ ५५३ ॥
भाद्रशुक्लतृतीयायां भौमे चोत्तरफाल्गुनी ।
प्रोन्नतोऽपि धनस्तत्र न च दृष्टिकरो भवेत् ॥ ५५४ ॥

·६६
कादम्बिनी।
भाद्रशुक्लचतुथ्यों चेद्वाराजीवेन्दुभार्गवाः ।
उचराहस्तचित्राभिः सुभिक्ष जापते ध्रुवम् ॥ ५५५ ॥
शुक्लायां भाद्रपञ्चम्यां स्वाती यदि जायते ।
वदा सुभिक्षमादेश्यमित्याहुदैवचिन्तकाः ॥ ५५६ ॥
शुक्लायां भाद्रपंचम्यां यदि दृष्टिन जायते ।
दुर्योग तर्हि जानीयाद् दुर्भिक्षं दैवकोपतः ।। ५५७ ।।
शुक्ले भाद्रपदे षष्ठीमनुराधा भवेद् यदि ।
नक्षत्रांतरदोषेऽपि सुभिक्षं जायते ध्रुवम् ॥ ५५८ ॥
यदि भाद्रपद शुक्ल षष्ठयां भवति मैत्रभम् ।
तनाभ्राणि तडिष्टिान्यनिष्पत्तिहेतवे ॥ ५५९ ।।
भाद्रषष्ठयां यदा मैत्रे विद्युद्गर्जितदृष्टयः।
सुभिक्षाय क्षतिर्नास्ति श्रावणे स्वात्यवर्षणात् ॥५६०॥
भाद्रंपष्ठयां तु मैत्रेऽपि विद्युद्गर्जितदृष्टयः ।
न भवति तदा तत्र देशे दुर्भिक्षमादिशेत् ॥ ५६१ ॥
सप्तभ्यां याद्रशुक्लायायनुराधा भवेद् यदि।
न च वर्षति पर्जन्यस्तदानावृष्टिरुच्यते ॥५६२॥
चित्रास्वातीविशाखासु शुक्ले भाद्रपदे यंदा ।
नातिवर्षति पर्जन्या प्रास्ट संतिष्ठते तदा ।। ५६३ ।।
मामांतऽनुराधायां शुक्ले भाद्रपदै यदि ।
स्यादनगर्जितं विद्युत् सुभिक्ष पूर्ण दिशेत् ॥५६४॥

·कादम्बिनी।
सप्तम्यां भाद्रमासस्य न विद्युब च गर्जितम् ।
न च दृष्टिस्तदा नूनं तत्र दुष्कालसंभवः ॥ ५६५॥
मूलचन्द्रार्कसयुक्ता शुक्ला भाद्रपदेऽष्टमी ।
तदा स्यात् पंचमे मासि शणसूत्रमहार्यता ॥ ५६६ ॥
भाद्रशुक्ल चतुर्थेऽहि पंचमे सप्तमेऽष्टमे ।
पूर्णिमायां च गर्भेण सद्यो मेवमहोदयः ॥ १६७ ।।
पञ्चमी सप्तमी वा स्यादि रेकार्णवा मही ।
नवम्यां भाद्रमासभ्य वृष्टौ दुष्कालसंभवः ॥१६८॥
भाद्रशुक्लदशम्यां चेन्मूलभं रविवासरे ।
दुर्भिक्ष स्यादयान्यत्र तिथौ मूलरविः शुभः ।।५६९ ॥
एकादश्यां तु भाद्रस्य सुभिक्षायाभ्रडम्बर।।
निशि गर्जति चेत्तत्र शलभोपद्वस्तदा ॥५७० ॥
भाद्रस्य पूर्णिमायां तु यदी दुग्रहणं भवेत् ।
मासद्वयेन तत्र दौर्लभ्यं रसमूलयोः ॥ ५७१ ॥
भाद्रकृष्णचतुर्था चेदाईलान्यरुणोदये ।
तदा क्षेमाय लोकानां दृष्टिः संजायते शुभा ॥५७२ ॥
अमा भाद्रपदे मासे शनिारे भवेद् यदि ।
तदा समर्घता नास्ति क्वचिद् दुर्भिक्षसंभवः ॥५७३ ।।
प्रतिपत् पंचमी भाऽमावस्या व त्रयोदशी ।
आसु पूर्वोत्थितघेष्टिः स्यात् पंचयोजना ॥१०४ ॥

·कादम्बिनी।
.
भाद्रे पश्चिमतो वायौ मेघामावं विनिर्दिशेत् ।
मेघे तु सत्यनेकाहं झञ्झाष्टिभविष्यति ॥ ५७५ ॥
भाद्रे सर्वदिशीनस्तु यदा वहति मारुतः ।
आगत्यागत्य चाक्रम्य गच्छेन्मेघो न वर्षति ।। ५७६ ॥
सिंहाकदिवले दृष्टिन शुभाय परन्तु चेत् ।
दिनद्वयांतरे दृष्टिमघो वा तर्हि न शतिः ॥ ५७७॥
भाद्रे वृष्टया चतुर्दश्यां वृष्टया संक्रमणेऽहनि ।
जायन्ते बहवो रोगा आश्विने न शुभं भवेत् ।।५७८॥
इति भाद्रमासः।
आश्विनः।
नापेक्षते गर्भसिद्धि चतुर्थी पंचमी तिथिः ।
ग्रहयोगवशादेवाश्विने वर्षति तच्छुभम् ॥ ५८९ ।।
चतुर्थ्यामपि पञ्चभ्यामाश्विने शीघ्रगर्भता ।
पंचभिः सप्तभिर्वा स्यादिनैरेकार्णवा मही ॥५८० ॥
आश्विनस्थ चतुर्थी चेदभ्र स्यादरुणोदये ।
तदा क्षेमाय लोकानां शुभा दृष्टिः प्रजायते ॥५८१ ।।
अष्टभ्यां च दशम्यां च प्रतिपद्याश्विने यदि ।
पृश्यतेऽनघटा व्योम्नि न चिरातर्हि वर्षति ।। ५८२॥
आदित्यास्तमने मेघाः पर्वताकारसंनिभाः ।
यदि स्युर्जलपातः स्याचस्मिन्नेव दिने तदा ॥५८३॥

·कादम्बिनी।
६९
आश्विनी सप्तमी शुक्लाष्टमी यदि जलान्विता ।
तदा तत्र सुभिक्ष स्यादित्याहुर्दैवचिन्तकाः ।। ५८४ ॥
सप्तम्यामाश्विने शुक्ले शनिवारो भवेद्यदि ।
श्रवणं च धनिष्टा च तदा दुर्मिक्षसंभवः ॥ ५८५ ॥
पाश्विनस्य त्रयोदश्यां शनिवारो भवेद् यदि।
यदि संक्रमणं तत्र तदा सस्थाकुला मही॥५८६ ॥
आश्विने पूर्णिमायां तु यदीन्दुग्रहणं भवेत् ।
प्रयांति सर्वधान्यानि द्विमासांत महार्यताम् ॥ ५८७ ॥
दीपोत्सवदिनेऽमायां शनिभौमार्कवासराः ।
स्वातीभ योग आयुष्मान् कालःप्रलयवदा ॥५८८॥
दीपावली स्वमावास्या स्वातीयोगेन दुष्यति ।
गोक्रीडा चेद् विशाखायां जातं सस्यं विनश्यति ५८६
'आश्विने शनिवकं स्याद् बुधो राश्यन्तरं व्रजेत् ।
शुक्रधास्तमनं याति तदानाप्लाविता धरा ॥ ५६०॥
नक्षत्रे वा तिथौ गर्भयोगा उक्ताः शुभाशुभाः ।
यत्र वर्षे शुभाधिक्यं तत्रानन्दः प्रवर्तते ॥ ५११॥
इत्याश्विनमास:
सिंहावलोकः।
माघे हिमं न पतित वातो वाति न फाल्गुने ।
-चैत्रे नाभ्राणि वैशाखे करकापतन यदि ॥ ५९३ ॥

·कादम्बिनी।
ध्यैष्ठे चण्डातपस्तु स्यात्माचटकाले तदागते ।
अतितुच्छा भवेद् वृष्टिरित्याहुदैवचिन्तकाः ॥५६३ ।।
भाचे धनघटा नास्ति चैत्र वर्षति वारिदः ।
वृत्तीया नासया गर्जेत्तदानावृष्टिसम्भवः ॥ ५१४॥
माघे भवति चेष्मा ज्येष्ठे शैत्य प्रवर्तते ।
श्रावणे शीतलो वायुस्तदानावृष्टिसम्भवः ।। ५९५ ।।
न माघे पतितं शीतं ज्येष्ठे मूला न निर्घना ।
नार्दायां पतितं तोयं कालो दुष्टस्तदेष्यते ॥ ५६६ ॥
विद्यन्न स्पन्दते चैत्रे वैशाखोपक्रमे जलम् ।
अत्युग्रस्तपति ज्येष्ठे तदात्यन्तं सुदृष्टयः ॥ ५९७ ॥
शैत्येन कम्पनं चैत्रे वैशाखे करकामटी
ज्येष्ठे चेन्निर्मलं व्योम तदा वर्षा भविष्यति ।। ५९८ ।।
कामा पौषे च वैशाखे शैत्यं भवति चेचथा।
वृष्टिः स्यात्पूर्वमाषाढे न तुश्रावणभाद्रयोः ॥ ५९९ ।।
चैत्रे सितप्रतिपदि रेक्त्यां बहुलं जलम् ।
वैशाखशुक्लपतिपद् भरण्यां तृणसम्भवः ॥ ६०० ॥
ज्यैष्ठशुक्लपतिपद् मृगे वातः शुभो भवेत् ।
आषाढशुक्लप्रतिपदादितो धान्यसम्भवः ॥ ६.१ ॥
तृतीया त्वक्षया ब्राह्मया ज्यैष्ठी मूलेन युज्यते ।
विजया दशमी श्रुत्या सुभिक्षायान्यथा क्षतिः॥६.२॥

·कादम्बिनी। व्यैष्ठे मूला विगलिता पूर्वाषाढा न गर्जिता । भाषाढी मूलपूर्णा चेददृष्टया पीज्यते जगत ॥६०३॥ श्रावणी कार्तिकी पौषेऽमा तृतीया तु माधवी विष्यवग्निनितिब्रह्मवनिता न शुभावहाः ॥६०४॥ सप्तमी पञ्चमी शुक्ला तृतीया प्रतिपत् क्रमात् । माघी च फाल्गुनी चैत्री वैशाखीगर्मतः शुभाः॥६०५॥ कार्तिकद्वादशीमार्गदशमी पौषपञ्चमी । माधी च सप्तमीत्येताः सिता अभ्रध्रुवा मता ॥६०६॥ वातोऽभ्रं गर्जित विद्युत् हिर्वा तत्र जायते । वर्षत्येव तदापाढे श्रारणे भाद्र आश्विने ॥ ६०७॥ दीपावल्यामुयवायुोलिकायान्तु दक्षिणः । आषाब्यां नैऋतः सायं महादुर्भिक्षकारकः ॥ ६०८॥ यदि शुक्लत्रयोदश्यां चैत्रवैशाखफाल्गुने । धूमिका जायते तर्हि देवस्तत्र न वर्षति ॥६०९ ॥ आश्विनी कार्तिकी माषी चैत्री ज्यैष्ठी च फाल्गुनी। श्रावणी पूर्णिमा सप्त निरभ्राः शुभदायिकाः ॥१०॥ पौषी भाद्री च वैशाखी मााषाढी च पूर्णिमा । धूमिका मेघविद्युद्भिः शुभवातः शुभावहाः ॥ ६११ ॥ इति सिंहावलोकः । इति चान्द्रनाक्षत्रिकम् ॥

·७२
कादम्बिनी।
अथ रविनाक्षनिकम्।
मघामवेशदिवसं त्यक्त्वाऽन्यत्रार्कसंचरे ।
वर्षणं हर्षणं नृणां कर्षणं फलदायकम् ॥ ६१२ ।।
आगवेशकालेऽपि वर्षणं न शुभावहम् ।
सार्द्धमास न वृष्टिः स्यात्ततः पश्चात् पवर्षति ॥ ६१३॥
शुभो नाा प्रवेशेर्को नवम्यामष्टमीतियौ।
चतुक्ष्यों च तृतीयायां चतुर्दश्यमयोरपि ॥ ६१४ ॥
यमाग्नीशा हि पित्रिन्द्र रक्षोवारि भवासरे।
शुमो नार्दा प्रवेशेऽर्कः शेषभेषु शुभो मतः ॥ ६१५॥
दिनान्स्पयामादारभ्य रात्रियामत्रयं शुभम् ।
प्रा प्रवेशे सूर्यस्य शेषकालो न शोभनः ॥ ६१६ ।।
शुभो नाा प्रवेशेऽर्को दिवारात्रौ शुभावहः ।
शनिमंगलसूर्यान्यवारेषु शुभदो मतः ॥ ६१७ ॥
आपवेशे दृष्टिश्चत् सार्द्धमासपवर्षणम् ।
रविरा जलैगच्छन् जल नक्षयकारकः ।। ६१८ ।।
हस्तार्कसक्रमावर्षा सर्वामीति निारयेत् ।
स्वातीदृष्टिौक्तिकानि निष्पादयति नीरधौ ।। ६१९ ।।
रेवती जलनाशाय सस्यनाशाय चाश्विनी ।
भरणी सर्वनाशाय यदि वर्षेन कृत्तिका ॥ ६२० ॥

·कादम्बिनी।
७३
पतन्ति कृत्तिकासूर्ये ५ञ्चषा भपि विन्दवः ।
पूर्वपश्चाभवान दोषान् निरस्य जनयन्ति शम् ६२१
भवन्ति कृत्तिकासूर्ये यदि चातिमदृष्टयः।
तदा तु मध्यम वर्ष दुर्मिक्षं वा समादिशेत् ।। ६२२ ।।
यदि वा कृत्तिकासूर्ये विन्दुपातोऽपि नो भवेत् ।
तदापि मध्यम वर्षमवर्ष वा समादिशेत् ॥ ६२३ ॥
कृत्तिकायां रवौ वृष्टी रोहिण्या मवलातपः ।
मृगाचे वायुसंरोधो मृगान्ते वायुसंचरः ॥ ६२४ ॥
आर्द्रायां विन्दुपातः स्यादप्रचण्डोऽनिलो यदि ।
पुनर्वसौ वायुरोधः सुदृष्टेलिगमिष्यते ।। ६२५ ॥
न कृत्तिकायां नायां विन्दुपातो भवेद्यदि ।
न रोहिण्यामातपोष्मा मृगशीर्षे न वायवः ॥ ६२६ ॥
रोहिण्यां वायवो वांति देवो वा तत्र वर्षति ।
मृगशीर्षे त्वातपोष्माथार्दायां वांति वायकः ॥ ६२७॥
कृत्तिकायामातपोष्मा रोहिण्यां यदि गर्जति ।
एनिमित्तस्तद्देशे दुर्भिक्ष प्रबलं भवेत् ।। ६२८ ॥
रोहिण्यकें न वायुः स्यन्नाभ्रं विद्युन्न गर्जति ।
तदायां शुभा दृष्टिनक्षत्रेषत्तरेष्वपि ।। ६२६ ॥
रोहिण्याश्चतुरः पादा नातपन्ति खराः कराः ।
निश्चितं चतुरो मासान प्रवर्षन्ति पयोधराः ॥ ६३०॥

·७४
कादम्बिनी।
रोहिण्यां यदि दृष्टिः स्थाद्विन्दुपातोऽपि वा भवेत् ।
भवनइस्तदावश्यमुत्तरत्र प्रजायते ॥ ६३१ ॥
रोहिण्यकें विद्युता च प्रतप्ता उन्नता घनाः ।
श्लेषार्के पुनरागत्य वर्षति न ततः पुरा ॥ ६३२ ।।
रोहिण्यः तु वर्ष चेत्ततो द्यौर्याति शून्यताम् ।
द्वासप्ततिदिनान्यत्र संभविष्यत्यवगहः ॥ ६३३ ।।
रोहिण्य विन्दुपातो वृष्टिरप्यशुभं दिशेत् ।
सरित्मवाहिका त्वेषा वर्षा नात्र विदुषिता ।। ६३४ ॥
रोहिण्य वनेकाहं विद्युतो दृष्टयो यदि ।
द्वासप्तत्यन्तरेऽपि स्युर्दृष्टयो न त्ववग्रहः ॥ ६३५ ।।
आधः पादो जलं हंति द्वासप्ततिदिनानि तु।
परस्तुण तृतीयस्तु चतुर्थों याति सागरम् ॥ ६३६ ॥
रोहिणी भानुभोग्येषु त्रयोदशदिनेष्वपि ।
यत्र यत्र भवेद् दृष्टिस्ततोऽवग्रहचिन्तनम् ॥ ६३७ ॥
रसैनामैवै रावैधूलै लैः पलै लैः ।
हरैरैः करैस्तापैरयेष्टिन वासः ॥ ६३८ ।।.
कृत्तिकार्कस्य. तपनाद् रोहिण्यकस्य गर्जनात् ।
मृगान्त्यचरणस्तम्भादाावातात् तृणक्षयः ॥ ६३९ ।।
मृगान्त्यचरणे नास्ति वायुर्वषति रोहिणी ।
तदा वदंति दैवज्ञान विद्युन्नापि गर्जितम् ॥६४०॥

·कादम्बिनी। ७५ मृगस्य प्रयमे पादे न सज्वरति मारुतः । तदानं श्रावणे मासि दिवसान दश गर्जेति ॥ ६४१॥ मृगान्त्यचरणे वायुस्तम्भवोष्मा च वर्तते । निर्जलाः श्रावणे मासि तदा षोडश वासराः ॥६४२॥ मृगशीर्षे तपतु वा रोहिग्या वान्तु वायवः । भायां यदि दृष्टिः स्यात्सर्वानंदः प्रवर्तते ॥ ६४३ ॥ पाश्लेषामागतो भानुर्यदि दृष्टिं न मुञ्चति । मषादिपञ्चनक्षत्रेष्वसौ दास्यत्यलं जलम् ।। ६४४ ॥ इत्थं गर्भध्रुवा उक्ता एते द्वादशमासिकाः । भवारतिथिसंक्रांतिसंक्रांता वर्षपूरकाः ॥६४५ ॥ इति मधुसूदनविद्यावाचस्पतिप्रणीतायां कादम्बियां द्वादशमासिकोऽध्यायो द्वितीयः ।।

·अथ निमित्तध्यायः । वैकारिका गर्भरूपाण्युल्का रविकरा, अपि । प्रकीर्णकाश्च पञ्चैते विकारा दिवि सर्गजाः॥१॥ वाताद्याः खपुरायाश्च सन्धाधाः कुलिशादिकाः । अहणाद्या विकाराः खे जलदोषांशुशक्रजाः ॥ २ ॥ एषां प्रभेदा उच्यन्ते नाम रूपं च कर्म च । यैर्विशेषा विधीयन्ते प्रतिवर्ष प्रवर्षणे ॥३॥ गर्भरूपम् । गर्मरूपाणि वाताभ्रविधुत्स्तनितष्टयः। एषां भेदा महांवातझञ्झावातादयः पृयक ॥ ४ ॥ वातः। 'पूर्वोऽभ्रजननो वायुरितरोऽभ्रविनाशनः । उत्तरो दृष्टिजनको वर्षत्येव च दक्षिणः ॥५॥ वातस्त्रिधा भावकश्च स्थापको ज्ञापकस्तथा। अभ्राधुत्पादयेदाद्यो दिवि संचारयेत् परः ॥ ६ ॥ ज्ञापको भाविनी वृष्टिं पूर्वमेव निवेदयेत् । श्राधस्तु दृष्टिं तत्काले कुर्यात्कालांतरेऽपि वा ॥७॥ सूर्यचन्द्रकुजादीनां ज्योतिर्भेिष योगतः।

·कादम्बिनी।
भवेदुत्पातको वायुगमप्रसवकालयोः ॥८॥
भार्तवो नियतो वायुः स्थापकः स्थापयेदिवि ।
समुद्रादुत्थितं तोयं दोषाद् व्यभिचरत्यपि ॥ ६ ॥
झापका धारणाकाले ये चोक्ता गर्भमासिके ।
तिथिसम्बन्धमा वाता इत्थं वातनिधोदितः ।। १०॥
उत्पादकः ।
करकायास्तुषारस्याम्बुनो वा वर्पणं कचित् ।
प्रचण्डवायुना विद्याद|क क्रोशचतुःशतात् ॥११॥
पूर्वतो दक्षिणात् पश्चादुचरादुनमारुतः ।
याम्ये च वारुणः सौम्ये शाके वर्षणतः क्रमात् ॥१२॥
पूर्वस्यामथवोदीच्यां पवनः शीघ्रष्टये ।
दक्षिणस्यां दृष्टिनाशं पश्चिमायां विलम्बकत् ॥ १३ ॥
आग्नेयो विग्रहं वह्निभयं दृष्टिविघातनम् ।
नैर्ऋतः पवनो यावचावस्कुर्यान्महातपम् ॥१४॥
चायव्यो वायुः कुरुते दृष्टिं पवनसंयुताम् ।
पतंगदंशमशकक्षुद्रजन्तुसमुद्भवम् ॥१५
ऐशानः पवनो विश्वहिताय जलदृष्टये ।
मानन्द वर्धयत्येवं वायुचक्रमिदं मतम् ॥ १६ ॥
भाग्नेयो न कदापीष्ट ऐशानः सर्वदा शुभः ।
नैऋतः कुरुते रोग दुर्भिक्ष विग्रहं भयम् ॥१७॥

·कादम्बिनी। सर्जितान् सविद्युस्कान महतोऽपि धनाधनान् । वाता नूनं विनिम्नति नैताग्नेयदक्षिणाः ॥ १८॥ सौम्य निवर्त्य शाश्चेत् पञ्चाहाद् वृष्टयः परम् । शानं निवर्त्य याम्यश्चेद् वृष्टयः स्युरुयहोचरम् ॥१६॥ निवत्यै वारुणं वायुनैर्ऋतः संचरेदिति (द् यदि)। तदातिवायवो शान्ति जलमल्पं च वर्षति ॥ २० ॥ दिग्भ्यो वहति सर्वाभ्यो यदि वायुयंदा तदा । तदा वदन्ति दैवज्ञा अत्यल्प वर्षति कचित् ॥ २१ ॥ न कुण्डलं न च धनुर्वायुश्चेत् सर्वदिग्भवः । दूरदेशांतरोद्भूतां स घटामानयिष्यति ॥ २२ ॥ स्थापकः । हेमन्ते दक्षिणो वायुः शिशिरे नैऋतः शुभः । चंसन्तः बारुणः श्रेष्ठः फल शरदि वारुणात् ।। २३ ।। शरत्काले पूर्वायु: वसन्ते चोत्तरानिलः । विहन्ति फलपुष्पाणि न पोषस्तेषु जायते ॥ २४॥ आषाढे चाश्विने दृष्टिं पश्चिमः कुरुते दृढम् । श्रारणे तूत्तरो वायुः पूर्वो भाद्रपदे निकः ॥ २५ ॥ प्रापाढे यदि वायव्यः कदाचित्तत्र चोत्तरः । श्रावणे पुनरैशानस्तदा भाद्रे न वर्षति ।। १६ ॥

·कादम्बिनी।
आषाढे यदि वायव्यः श्रावणे यदि पूर्वजः।
भाद्रे पश्चिमतो पाति स्यात्तदानमहायता ॥ २७ ॥
आषाढे दक्षिणो वायुः श्रावणे यदि पूर्वतः ।
भाद्रे तूत्तरतो वाति जलं तर्हि न वर्षति ।। २८ ।।
प्रापाढे नैॠतो वाति श्रावणे वाति दक्षिणः ।
आश्विने यदि चाग्नेयः क्षेत्र सस्यं स शोपयेत् ॥२९॥
श्रावणे नैतो वायु द्रे वहति दक्षिणः ।
आश्विने पूर्ववायुश्चेत् क्षेत्र सस्यं विशुष्यति ॥ ३० ॥
श्रावणे यदि चाग्नेयो भाद्रे वहति नैर्मृतः ।
न वर्षेदथ वचेन्न विद्युन्नापि गर्जितस् ॥ ३१ ॥
श्रावणे चाग्मितो वायुर्भाद्रे नैऋत्यतो यदि ।
मेघा आलम्ब्य वर्षति विद्युद्गर्जितवर्जितम् ॥ ३२ ॥
श्रावणे पश्चिमो वायुद्रेि वहति नैतः ।
आश्विने पूर्वतों वाति फलं पुष्पं च नश्यति ।। ३३ ।।
भाद्रे पश्चिमतः वायौ वाति मेघो न वर्षति ।
बहून् वा दिवसास्तत्र घटाटोपेन वर्षति ॥ ३४॥
भाद्रे बहति सर्वासु वायुर्दितु विदितु वा ।
अपि मेघघटाटोपं स तत्र विलयं नयेत् ॥ ३५॥
श्रावणे यदि वायव्यो भाद्रे वहति पूर्वतः ।
पाश्विने पश्चिमो वाति कार्तिके सत्यसिद्धयः॥३६॥

·८०
कादम्बिनी।
मेघः ।
धराघरो जलधरो वारिवाहो बलाहकः।
अम्बुभृद् वारिंदो मेघो जीमूतो मुदिरो धनः ॥ ३७ ।।
जलमुग् जलदो न भ्राडब्दोनदनुरम्बुदः।
धूमयोनिः पयोगर्भस्तडित्वांस्तनयित्नुकः ॥ ३८॥
धूमाग्निमरुदंवूनां संघातो मेघ उच्यते ।
मेघस्थितिश्चतुर्धाभ्रं वाईलं च घनो घटा ॥३९ ।।
अभ्रं नसः प्रसारि स्याद् घनखण्डं तु वाईलम् ।
धनस्तु प्रसूताः खण्डा अखण्डा प्रसृता घटा॥४०॥
मेघश्चतुर्विधो नागः पर्वतो वृषभोर्बुदः।
नागशैलगंजाभ्राणां योनिरेकैच तूदकम् ।। ४१ ॥
हिमदृष्टिन्तु कुर्वति शीतकाले हि दिग्गजाः ।
पुष्करावर्तसंवर्तद्रोणाः स्युर्मेघजातयः ।। ४२ ॥
पुष्करो दुष्करोदः स्यादावर्ती निर्जलो घनः।
बहूदकस्तु संवर्तो द्रोणः सस्यप्रपूरकः ॥४३॥
अमिब्रह्म च पक्षं च त्रिविधा.मेघयोनया ।
एषामाप्यायनं धूमः सर्वेषामविशेषतः॥४४॥
अग्निजा ऊष्मजा मेघा स्विन्नजा गर्भजाश्च ते।
धूमैः प्रवर्तितास्तेषु श्रेष्ठा दुर्दिनवातजाः ॥४५॥

·कादम्बिनी। ८६ मातंगैमहिषैः कोले। सहक्षाः क्षितिमागताः । निपिने पर्वताने च वर्षति विचरन्ति च ॥४६ ।। मृदुसेका महाकाया: प्रत्यासन्नाश्च ते भुवः ।। क्रोशार्दै कोशमाने वा वर्पन्त्यवहुदूरतः ।। ४७ ।। खयोगाच्च भयोगाच ग्रहयोगाच सम्भवः । येपां ते ब्रह्मना मेघा अग्निजादूर्ध्वख गताः ॥४८॥ धारासाराः भवति प्रदेशे पहुयोजने । भग्निजा अपि वर्षति ब्रह्मजानां प्रसंगतः ॥ ४९ ॥ गोत्रविच्छिन्नपक्षा ये पर्वतास्ते तु पक्षजाः। अनेकरूपसंस्थाना महाघोरस्वनाश्च ते ॥५०॥ युगान्ते चातिवर्षति पूरयन्तो महीं जलैः। कल्पांतहटेः स्त्रधारः संवग्निनियामकाः ।। ५१ ॥ अतिवातं च निर्वातमत्युष्णमतिशीतलम् । - अत्यभ्रं च निरभ्रं च प विधं मेघलक्षणम् ।। ५२ ॥ श्रापाढी रोहिणी स्वाती योगे द्वादशमासिके। मेघे विशेषा आख्याता यत्परं तदिहोच्यते ।। ५३ ।। भानुत्यक्ता तदाक्रान्ता-तदेष्या दीप्तदिङ मता।. इतरास्तु दिशः पञ्च शान्ता इत्यभिचक्षते ॥ ५४॥ श्यामो रक्तोऽथवा पीतः शान्तायां दिशि दृश्यते। स्निग्धो मन्दगतिमेघस्तदा विद्याजलागमम् ।।५।।

·कादम्बिनी।
शुक्लवर्णस्तु यो मेघः शान्तायां दिशि दृश्यते ।
स्निग्धो मन्दगतिश्चापि निवृत्तः स जलावहः ॥ ५६ ॥
स्निग्धवर्णास्तु ये मेघाः स्निग्धनादा भवन्ति ये।
भन्दगा: सुमुहूर्ताश्च ते सर्वत्र जलावहाः ॥ ५७ ॥
मेघाः सुविधुदाक्रान्ताः सुगन्धाः सुस्वराश्च ये ।
सुवेषाश्च सुचाताश्च सुधाराश्च सुभिक्षदाः॥८॥ .
रूक्षा वातं प्रकुर्वति व्याधीश्चानिष्टगन्धिनः ।
कुशब्दाश्च विवर्णाश्च मेघा वर्षे न कुर्वते ॥५६ ।।
कुङ्कुमोदकसंकाशो नीलो वाजनप्तमभः ।
थाम्यातोऽग्निदिश गच्छन् मेघस्तत्रैव वर्षति ॥६॥
रक्तपीतोऽथवा नीलो दक्षिणादुत्तरां-व्रजन् ।
मेघा क्षिपे सर्ववातं कृत्वा पश्चात् प्रवर्षति ॥६१ ।।
दक्षिणादुत्तरां गच्छेदुत्तरादपि दक्षिणांस् ।
न वर्षति तदा यद्वाऽनेकाहं स प्रवर्षति ॥ ६२ ॥
पश्चिमेन यदा मेघाः कोणं गच्छन्ति चञ्चलाः ।
अल्पोदका भवन्त्येते ततो दृष्टिन जायते ।। ६३ ।।
पश्चिमेन यदा मेघा आगच्छन्ति समाकुलाः ।
वातवृष्टिं तदा कृत्वा जलवृष्टिं प्रकुर्वते ॥ ६॥
पश्चिमाद् गच्छति प्राची प्राच्या गच्छति पश्चिमाम् ।
परस्पराइतो मेघो दिनानि दश वर्षति ॥ ६॥

·कादम्बिनी। प्रशान्तार्तववाताया दिशो यांति शनैर्दिशि । उहामार्तववातायां धवला अभ्रपर्वताः ॥ ६६ ॥ उद्दामार्तववाताया दिशो यांति शनैर्दिशि । प्रशान्तार्तववातायां तूलपुञ्जनिभा घनाः ॥ ६७ ॥ तुलपुञ्जनिभाः मेघा वायव्योत्तरतो यदि । वेगादायांति ते नूनं यामेष्वष्टसु वर्षति ॥ ६८॥ तूलपुजनिभा मेघा याम्यनैत्यतो यदि । आयांति तर्हि करका शीते वर्षासु वर्षति ॥ ६९॥ -तमालाजननीलाब्जाभामौक्तिकरौप्यमा। गर्भे जलचराकारा वारिदा वहुवारिदाः ॥ ७० ॥ पुराकारा द्रुपाकारा जन्त्वाकाराश्च वारिदाः। तद्विकारास्तु खपुराभ्रवृक्षपरिधादयः ।। ७१ ॥ विद्युत् । विद्युत् क्षणप्रभा मेघप्रभा वीपाऽचिरप्रभा । हादिन्यैरावती चम्पा शम्पा सौदामिनी तडित् ॥७२॥ आकालिकी शतावर्ता जलदा जलपालिका। क्षणांशु क्षणिका राधा चटुला चिलमीलिका ॥७३ ।। सर्जूरचिररोचिश्च चपला चञ्चला चला। शतहदाऽनिर्नीलांजना च तटिदस्थिरा ॥ ७४ ॥ ऐन्द्री जलप्रदा विद्युदाग्नेयी जलनाशिनी ।

·8 कादम्बिनी। दक्षिणोत्था स्वल्पजला नैऋत्या डमरमदा ।। ७ ।। प्रभूतजलदा सर्वसस्यदा पश्चिमोत्थितां । वातं करोति वायच्या कौवेरी जलवार्षिणी ॥ ७६ ।। शीघ्रदृष्टिकृवैशानी दिश्यं वैधुतलक्षणम् । यत्र देशे सुभिक्ष स्याद् विद्युत् तत्रैव गच्छति ॥७७॥ उत्तरख्यां यदा विद्युत् स्वर्णवर्णा प्रदीप्यते । सापश्यं जलदा ज्ञेया शीघ्रं मेघमहोदयः॥ ७८ ।। स्निग्धेष्वभ्रेषु सप्लान्या स्निग्या विधुज्जलावहा । कृष्णा तु कृष्णमार्गस्था वातवर्षावहा भवेत् ॥ ७९ ॥ स्निग्धा रश्मिवती विद्युद्धरिता हरितप्रभा । दक्षिणा दक्षिणावर्ता कुर्य्यादुदकसंप्लवम् ॥२०॥ रश्मिभिर्भासयन्ती गां या स्यादपरदक्षिणा। हरितालाऽतिरोमा च सोदकं बहु वर्षति ॥८१॥ विधुच्चरति या नूनमपरेणोत्तरामुखी । कृष्णाभ्रसंस्थिता स्निग्धा सापि कुर्याज्जलागमम् ८२ श्वता पूर्वोत्तरा विद्युदक्षिणस्यां प्रधावति । तिर्यगूर्व च चरति सापि कुर्याज्जलागमम् ॥ ३ ॥ अधश्चोर्ध्वं च चरति स्निग्धा रशिमवती भृशम् । प्रघोषा वा सघोषा वा विद्युत् सर्वत्र वर्षति ॥८४॥ नीका ताम्रा गौरवर्णा श्वेता पाऽभ्रान्तरं चरेत् ।

·कादम्बिनी. मन्दघोषातिघोपा वा कुर्यादुदकसंप्लवम् ।। ८५.॥ पाताय कपिला विद्युदातपाय तु लोहिता । पीता वर्षाय विज्ञेया दुर्भिक्षायासिता भवेत् ॥८६॥ विद्युतो न च वर्षन्ति श्यामास्ताम्रा हिमतुषु । रकाः पीताश्च शिशिरे नीलाः श्वेता वसन्तके ।।८७॥ हरिन्मधुनिभा ग्रीष्मे या रूक्षा याश्च निश्चलाः । वर्षासु ताम्राश्च गौराश्च नीलाः शरदि निर्जला: 64 अभ्रषु रक्ता रक्तेषु हरिता हरितेषु च । नीला नीलेषु वर्षति विद्युतस्तार स्वयोनिजाः ॥६॥ (स्विष्टयोनिषु) महामेघेतरे मेघा न वर्षन्ति जलं बहु । न गर्जेन्ति च ते जातु विना चियुद्विकाशतः ॥ ९ ॥ मुसलो गजनीलश्व दुन्दुभिः क्रमपार्थिवौ । पर्जन्यो माधवो धाता महामेघाः प्रकीर्तिताः ॥ ११ ॥ विद्युतं नानुरुन्धन्ति न वा गर्जन्ति तेऽधिकम् । सकृत् प्रवर्षणादेव प्लावयन्ति जगज्जलैः ॥ १२ ॥ गर्जितम् । -मेघाद् वज्राच्च वाताच शन्दनेधाऽन्तरिक्षजः । -गर्जित स्तनित मेघनिर्घोषो रसित च तत् ।। ९३ ॥ .

·द कादम्बिनी। आसभाषितवत् सत्य प्रभाते देवर्जितम् । यामद्धयेन वर्षा वा वातो वा जायते ध्रुवम् ।।१४।। वृष्टिः। आदित्यरश्मिभिः पीतं जलमभ्रेषु तिष्ठति । पुनः पतति तद् भूमौ पूर्यन्ते तेन चार्णवाः ॥९५ ।। (कौम-उपरिभागे ४२ प्र०), तेजो हि सर्वभुतेभ्य श्रादत्ते रश्मिभिर्जलम् । सामुद्रादम्भसो योगाद्रश्मयः प्रवहन्त्यपः ॥ ९६ ॥ (ब्रह्माण्डे ) ततोऽयनवशात् काले पराहतो दिवाकरः । नियच्छति पयो मेघे शुक्लाशुक्लैर्गभस्तिमिः॥ ९७।। अभ्रस्याः प्रपतन्त्यापो वायुना समुदीरिताः । भ्रमिष्यति यथा चापस्तदन्तं कवयो विदुः ॥ ९८ ।।। (ब्रह्माण्डे). तीवार्ककिरणोचता जलदा मन्दमारुताः । प्रादृष्ट्कालेऽभिवर्षन्ति धाराभी रुषिता इव ॥ ६ ॥ यदि प्रभातसमये पतति जलविन्दवः । तदा यामे चतुर्थे वा पंचमे वा प्रवर्षति ॥ १०॥ यद्यस्तमनवेलायां पतंति जलबिन्दवः । तदाऽहनि चतुर्थे वा पञ्चमे वा प्रवर्षति ।। १०१ ।।

·कादम्बिनी। शारं वा कटुकं वापि दुर्गन्धं सस्यनाशनम् । यत्र वर्षति देशोऽसौ कृषिनाशाद् विनश्यति ॥१०॥ सुभिक्षं जायते वृष्टौ मत्स्यमयडूकंवर्षणात् । शखशम्बूककमठीकृष्टौ दुर्मिक्षमादिशेत् ॥ १०३ ॥ निन्वरात्मभृतयो दृष्टेरष्टौ विशेषकाः । पुरो वातादिभिर्वेदे क्लृप्ता योगविशेपनाः ॥ १०४ ॥ धारासम्पात आसार: सीकरोऽम्बुकणाः स्मृताः । द्रप्सः स्तोकः पृषद्विन्दुः पृषतो विगुडित्यपि ॥१०॥ दृष्टि तद्विधातेऽवग्रहावग्रहौ समौ । करका हिमपातश्च वृष्टेरेवापरा विधा ॥ १०६ ।। इति वातादिगर्भरूपाधिकारः । वैकारिकाधिकारः। खपुरं शाखि परिषौ निर्यातः करका हिमम् । वैकारिका इमे भावा जीमूतादिप्रभेदजाः ॥ १०७॥ खपुरम् । अनेकवर्णाकृतिक पताकाध्वजतोरणः । युक्तं गन्धर्वनगरं पुरवत् खे प्रकाशते ।। १०८॥

·कादम्बिनी। शुभैरभैर्यदा मिश्रं सविद्युत्सबलाईकम् । गन्धर्वनगरं स्निग्ध तदा विद्याजलागमम् ॥ १०९ ॥ कपिलं सत्यनाशाय मांजिष्ठं पंशुघातकम् । अव्यक्तवर्ण कुरुते बलक्षोभं विदुर्बुधाः ।।११० ॥ अभ्रतरुः । शाखी खशाखी खतरुरभ्रतर्वादयोऽपि च । दिवि द्रुविटंपाकारे मेघे शब्दा उदाहृताः ॥ १११ ॥ नीलो दधिवदयोऽर्कच्छादी शाखी खमध्यगः । घनमूला घनाः पीतच्छुरिता भूरिदृष्टिदाः ॥ ११२॥ परिधः। परिषस्तु तिरश्चीना मेघरेखाऽरुणोपरि । हस्वा वा यदि वा दीर्घा सिता वा यदि वाऽसिता ॥ राजान्तं परिघः श्वेतः शोणः सैनप्रकोपनम् । बलवृद्धिं सुवर्णामः करोत्यकॊदयोत्थितः ।। ११४॥ निर्घातः। स्फूर्जथुर्वनिर्घोषो निर्घातोऽनभ्रगर्जितम् । अनभ्रगर्जितं याति यस्यां दिशि विहंति ताम् ॥११॥ गगनादवनौ यातिः पवनः पवनाहतः । घोरं नादं प्रकुर्वाणः स निर्घात इतीर्यते ॥ ११६ ॥ .

·कादम्बिनी। ८९ करका। धाराङ्कुरो, राधरङ्कुचर्पोफ्लघनोपुलाः । मेघोपलश्च मेधास्थि मटची पुंजिकापि च ।। ११७ ॥ वीजोदकं घनकफो वार्चरः करकापि च । भूयसा करकापाते दुर्भिक्षं तत्र जायते ॥ ११८ ।। हिमम् । हिमं चतुर्विधं दृष्टं प्रालेयं च तुपारकः । धूमिका चाप्यवश्यायस्तेषां सूक्ष्म परं परम् ॥ ११६ ॥ जले तु कठिने भूते प्रालेयं तुहिनं समम् । मेरुमाते हिमाद्रौ च करकादौ च दृश्यते ॥ १२० ॥ स्ववर्षणांते करकावर्षणांते यह व्यहम् । योत्यर्थकम्पनो वृतान्नाशयेत् स तुपारकः ॥ १२१ ॥ प्रात:काले विशेषेण धूमिका पौषमाघयोः । क्षिणोत्यकरं सर्वमाणोति च धूमवत् ॥ १२२ ॥ कुहिढच कुहेडिश्व कुहेलिश्व कुहेलिका। नभोरेणुः कुज्झटिका कुज्झटिः कुझटी च सा १२३ धूमिका धूममहिषी स्तान्ध्रीति च कथ्यते । सा चात्यर्थधनीभूतावश्यायपतनोद्भवा ।। १२४ ॥ प्रतिवासरमुत्थाय क्षुद्रक्षुद्रा अपां कणाः । प्रतिरात्रं प्रवर्षति सोऽवश्याय इतीर्यते ॥ १२५ ॥ - इति खपुरादिवैकारिकाधिकारः।

·९० कादम्बिनी। रविकराधिकारः। सन्ध्या च कुण्डलं शक्रायुधं दण्डस्त्रिशूलकम् । मत्स्यो मेषश्च सप्तते विकारा रविरशिपजाः ॥ १२६ ।। सन्ध्या। सन्ध्या भवत्यहोरात्रसन्धिस्था नाडिकद्वयी । नाडी त्रयी वा यावद्वा ज्योति दर्शनं भवेत् ॥१२७॥ सन्ध्यायां सुरभिः शीतो मृदुश्चरति मारुतः। शुभाय विमलं व्योम दिशः पारुणप्रभा: ॥१२८।। द्योतयन्ती दिशः सर्वा यदि सन्ध्या प्रश्यते । महामेघोदयं विद्याद् दृष्टिस्ताई भविष्पति ॥ १२६ ।। वैडूर्याम्बुजकिंजल्कप्रमा कुवलयप्रभा । सन्ध्या करोति निर्वाता वृष्टिं सद्योऽर्कभासिता॥१३०॥ मत्स्यामोधपरीवेषपरिधीन्द्रायुधादिभिः । स्निग्धै रविकरैर्वृष्टिरदृष्टी रूक्षवैकृतः ॥ १३१ ।। सायं सन्ध्या सहामोषा प्रातः सन्ध्या समत्स्यका । मेघयोगोऽयमव्यर्थो वृष्टिस्तत्र भविष्यति ।। १३२ ।। दुष्टाकृतिघनैधूपैर्नीहारैः पांसुमिः पुरैः। सन्ध्या करोत्यनादृष्टिमकाले शस्त्रकोपनम् ॥ १३३ ।।

·कादाम्बनी। शोणा पीता सिता चित्रा पद्मामा शोणितप्रभा । शिशिरादिषु सन्ध्येयं स्वर्तुमकृतितः शुभा ॥ १३४ ॥ पूर्वेण यदि सन्ध्यायां मेधैराच्छाद्यते नमः । महिपोष्ट्रवराहाभैपकुञ्जरपर्वतैः ॥ १३५ ।। पंचराने तदा सप्तरात्रे वा तत्र वर्षति । ऐशान्यामीरशैर्मेधैरर्धरात्रेण वर्षति ।। १३६ ॥ उपरे यदि सन्ध्यायां दृश्यते गिरिमालिका। तृतीये दिवसे तहि तत्र दृष्टिभविष्यति ॥ १३७॥ वायव्ये ताशैर्मेधैतिवृष्टिरहर्निशम् । सप्ताह का व्यहं वृष्टिः पश्चिमे गिरिमालया ॥ १३८ । दक्षिणे ताशेर्मेधैः कोटिनारसमप्रमः। त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा सप्तरात्रं प्रवर्षति ॥ १३६ ॥ आग्नेय्यामीडशेर्मेधैः सन्ध्याकाले समुत्थितः । तस्यामेव ध्रुवं रात्रौ तत्र वर्षा भविष्यति ॥ १४०॥ सायं बहुपुटास्तुल्याः केकिचापजपाशुकैः । जलजन्तूर्मिगिरिभिर्वति न चिराद् घनाः ॥१४१ ॥ वृष्टय वीरणगुल्माभैर्मवैः शान्तदिगुद्भवैः । सिता सितान्तैः सव्येन भवेदावरणं रवेः॥ १४२ ॥ गजाश्वपर्वतच्छत्रध्वजरूपा घनाः शुभाः। पळालधूमभाः स्निग्धा बलद्धयै तु सन्ध्ययोः १४३ ·. पादम्बिनी। पुराकश हुमाकारा खरारुणविकाशिनः। भवति शुभदा मेघाः सन्ध्ययोः सुविलम्बिनः ॥१४४॥ कुण्डलम् । परिधि परिवेषश्च कुण्डलं द्विविध मतम् । प्रत्यर्कः प्रतिचन्द्रश्च द्विविधः परिधिभवेत् ॥ १४५ ।। प्रत्यर्कपरिधिः। प्रतिमूर्यः समः स्निग्धः स्वर्तुवर्णः प्रशस्यते । वैदूर्याभः सितः स्वच्छ! सुभिक्ष क्षेपमावहेत् ॥१४६॥ श्वेरुत्तरगो दृष्टिं वायु दक्षिणगस्तथा। उभयस्थो जलनासं करोति प्रतिसूर्यकः ॥१४७ ॥ विम्बान्वितौ तु परिधी रवेरुभयपार्श्वगौ । बहुतोयौ निजलस्तु सर्वदिकपर्यवस्थितः ॥ १४८।। परिवेषः। खेरिन्दोः करा व्योम्नि वायुना प्रतिमूच्छिताः । सूक्ष्मेऽभ्रे मण्डलीभूताः परिवेषाख्यया मताः ॥१४॥ ताराबहाणां ताराणां परिवेषाश्च तत्समाः । - चातुर्मास्ये तु वर्षौ परिवेषा जलप्रदाः ॥ १५ ॥ ते च रकाः सिता नीला: कापोताः पाण्डवोऽभ्रवत् । मेचका शवला: क्लता दिगीशैः संकरा अपि ॥१५॥ 3 - ·कादम्बिनी। रक्ताः नीलाः पांडुराश्व कपोताभ्रापि कापिलाः। पीताः शुकामा वर्षाय प्रागादिग्विति नारदः॥१५२॥ चार्मयूरै रजतैस्तैलैः क्षीरैलैः समाः । शिशिरादिस्वकालोत्था वृत्ताः स्निग्याः शुभायते १५३ एकेनैव सवर्णेन युक्तः स्निग्धः सुविस्तृतः । भुराभ्रकयुतः स्वतौ सद्यो वर्ष करोति सः ॥ १५४ ॥ सर्वाकाशपरिव्यापी नैकामः शोणितममः । रूक्षः पापाय संभनधनुः शकटवत् स्थितः ॥१५॥ परिवेषो मन्दफलो यो विलीनो मुहुर्मुहुः । मयूरगलतुल्याभो बहु वर्ष करोति सः ॥१५६ ।। शुभास्तु कपिलाः स्निग्धाः क्षीरसैलांवुसंनिभाः । चापशृंगाटकरथक्षतजाभारुणाः शुभाः ।। १५७ ॥ (नारद:) ग्रह मण्डलान्तास्थे व्यहेण स्यात् प्रवर्षणम् । क्षुद्रधान्यक्षयो वातष्टिमण्डलगे शनौ ॥ १५८ ।। दुर्मिक्ष मण्डले शुक्राद् दृष्टिः सम्यक्षतिर्बुधात । ग्रहयुद्धादनाष्टिग्रहयोगादपि क्षतिः ॥१५९ ॥ वर्षे स्यात् पञ्चमिर्यामः कुंडले सूर्यचन्द्रयोः। नितान्त निकटें रक्त सद्यो गर्जति मेघराट् ॥ १६०॥ द्वे द्वे क्षुद्रविशाले चेत् कुण्डले सूर्यचन्द्रयोः ।

·कादम्बिनी। बहुष्टिरनेकाहं तदा तत्र भविष्यति ॥१६१॥ दे द्वे सूर्यस्य चन्द्रस्य कुण्डले पञ्चवर्णके । त्र्यंह यावत्तदा तत्र बहुष्टिभविष्यति ॥१६२ ।। कुण्डलानि यदि त्रीणि त्रीणि स्युः सूर्यचन्द्रयोः। मासि भाद्रपदे तर्हि यात्रन्मास सुवृष्टयः ॥ १६३।।. नित्यं नवनवं यत्र कुण्डलं सूर्यचन्द्रयोः। विनंति कर्तरीकीटा: शलभा वा भृशं कृषिम् ॥१६४॥ एकं तु कुण्डलं चंद्रे सूर्ये चेत् कुंडलद्वयम् । तृतीये दिवसे तत्र भूरि वर्ष भविष्यति ॥ १६५ ॥ शशिनः कुंडलं श्वेतं रक्तं सूर्यस्य वर्षति । वैपरीत्ये घटाटोपो जायते स न वर्षति ।। १६६॥ सूर्यस्य कुण्डलं श्वेतमेकं चा कुण्डलद्वयम् । तदा पादपविध्वंसी प्रण्डः पवनी वहेत् ॥ १६७॥ सूर्यस्य कुण्डल पञ्चवर्ण चेद् बहुविस्तृतम् । तदा घनघटाटोपो बहुष्टिश्च जायते ॥ १६८।। सद्यो वर्ष भवेत् पीते दीक्षा रविमण्डले । स्निग्धे तुरानं काकीणे सुविस्तीर्णे सुवर्तुले ॥ १६९॥ कुंडलं निशि चन्द्रस्य प्रातर्वात प्रचारयेत् । अपि प्रवर्तयेद्वर्षी परिधिः सहकुंडलः॥ १७० ॥ इन्दोः क्षुद्रविशाले द्वे भवेतां धूम्रकुण्डले ।

·कादम्बिनी।
९५
अनादृष्टिस्तदा तत्र जायते वायुसंचरः ॥ १७१ ॥
कुण्डले तु सुविस्तीर्णे यदि तारान्तराश्रिता ।
वायुर्वहत्यष्टि दृष्टिा बहुवासरा ॥ १७२ ॥
उदित तु निशानाथं परिवेपो रुणद्धि चेत् ।
जीमूतवर्णः स्निग्धश्च महामेघस्तदा भवेत् ॥ १७३ ॥
इन्द्रायुधम् ।
इन्द्रायुधं तु द्विविधं धनुरैरावतं तथा ।
इन्द्रः सूर्यफरस्थान: प्राणो योऽय प्रकाशते ।। १७४ ।।
नीरांतराः करा भानोः पवनेन विघट्टिताः ।
सप्तवर्णा धनुःसंस्था सृष्टा इन्द्रधनुर्मतम् ॥ १७५ ।।
आच्छिन्नं द्युतिमत् स्निग्धं भूगाढं द्विःकृतं धनुः ।
अनुलोम प्रशस्तं स्याजलं तद्धि प्रयच्छति ॥ १७६ ॥
अवनिगाढमच्छिन्नं प्रतिकूलं धनुर्द्वयम् ।
कदाचिदपि दृश्येत न प्रशस्तं तदिष्यते ॥ १७७ ॥
अष्टिकृज्जलोद्भूतं भूमिजं सस्यनाशकृत् ।
वल्मीरजं संगरकृद् वृक्षजं व्याधिकृदनुः ।। १७८ ॥
प्रष्टयां कारयेद् दृष्टिं दृष्टिं दृष्टयां निवारयेत् ।
पूर्वस्यां पश्चिमायां तु दृष्ट दृष्टयै सदा भवेत् ॥ १७९ ॥
सूर्यास्तपमये प्राच्यां भवेदिन्द्रधनुर्यदि ।
द्वादशे पहरे तत्र पूर्ण वर्षा भविष्यति ॥ १८०॥

·कादम्बिनी। प्रभाते पश्चिम यत्र दृश्यते वासवं धनुः ।, वारुणे सति नक्षत्रे शीघ्रं वर्षति वासवः ।। १८१ ॥ यद्युत्तरादिन्द्रधनुस्तदाऽकस्मात् प्रवर्षति । दक्षिणाऽवग्रहं कुर्याद् वर्ष वा बहुवासरम् ॥ १८२।। श्रर्द्धविश्व यदाकाशे धनुरेन्द्र प्रदृश्यते । तदाऽत्यन्तं सुदृष्टिः स्याद्रत्यन्त च समर्घता ॥१८३ ।। बुधसूर्यातिरिक्तेपु वारेविन्द्रधनुर्यदि । तदा वर्षति पर्जन्यश्चतुर्थे पञ्चमेऽहनि ॥ १८४ ॥ एतदिन्द्रधनुर्वक्रं तदेव ऋजुरोहितम् । ऐरावतं च तत् मोक्तं फलमस्य धनुःसमम् ।। १८५ ॥ दण्डः, त्रिशूलं, मत्स्यः, अमोघाः, सूर्यात् समुत्थिता रेखाऽमोघ इत्यभिधीयते । साऽप्रेण खण्डिता दण्डस्तिस्रो रेखास्त्रिशूलकम् १८६ द्वाभ्याममोधरेखाभ्यां भिन्नदिग्भ्यां तु मत्स्यकः ।, सत्स्वप्येवं विशेषेषु सांकय्य॑णोच्यते फलम् ॥ १८७॥ रवेः करा: सिताः स्निग्धा ग्रादिमध्यांतगामिनः । अव्युच्छिना अमोघाख्या ऋजवो दृष्टिहेतवः ॥१८॥ अमोषा दक्षिणावर्ता दीर्घा उयोतिनोऽमला। . सरला विरले ज्योम्नि दृष्टाः श्रेयस्करा मताः॥१८६।।

·कादम्बिनी। ९७' अमोघा कलुषा हस्ताः कुटिला विकृता अपि । विच्छिन्ना विपमा ध्वस्ता वामावर्ता अष्टिदाः ॥१६॥ बभ्रुकल्मापकपिलाः शवला हरितोऽरुणाः । विचित्रा अपि सप्ताहादमोघा दृष्टिकारिणः ॥ १६१॥ प्रमोषकिरणा भानो सन्ध्यायां धननिःसृताः । भूसमे रसित मेघे बहुवर्षणलक्षणम् ॥ १९२ ॥ वर्षन्त्यमोधकिरणा उदितस्यास्तमेष्यतः । तत्रैवान्येकरेखास्त्रिरेखास्तु व्यहांतरे ॥ १९३ ॥ प्रमोघरेखा सन्ध्यायामुत्तरां बहु लम्जते । तदा तृतीयदिवसे दृष्टिस्तत्र भविष्यति ॥१९४ ॥ अमोघरेखा सन्ध्यायामुचरों यदि लम्बते । शीतकालेऽतिशीतं स्याद्वर्षाकाले तु वर्षति ॥ १६५ ॥ पश्चिमादुस्थिता सायं रेखा खे खण्डिता यदि । तदातिवर्षा जायेत निशांत वा परेऽहनि ॥ १९६ ॥ प्रातः पूर्वोत्थिता रेखा पश्चिमामुत्तरामपि । यदि याति तदा वर्षा दशाहं वायवोऽथवा ॥१९७॥ द्वौ चत्वारोऽपि वा षड् वा मत्स्या यदि भवन्ति चेत् । एवमिन्द्रधनुस्तहि वायुस्त्युयमुद्हेत् ॥१९८ ।। सूर्याशुमरुदभ्राणां संघातो दण्डवस्थितः । स दण्डः कोणगो राज्ञां द्विजानां दिक्षु दुःखदः ।

·कादम्बिनी।
प्रामध्यसन्धिदृष्टोऽयं युद्धसम्भावनाकरः ।
श्वेतादिवर्णा विमादीन् हन्ति स्वाभिमुखां दिशम् २००
इति संध्यादिरविकराधिकारः।
उल्काधिकारः।
8898seee
वज्रं विद्युन्महोल्का च विष्ण्या तारेति पञ्चधा ।
उल्लेति संज्ञया ख्याता अन्तरिक्षोद्भवाग्नयः ॥२०१॥
विद्युत्तारादिनः पहिल्का पक्षेण वीक्षिता ।
बजं धिष्ण्पा त्रिमिः पक्षः फलपाकाय कल्पते ॥२०२॥
प्रशनिर्वियुदुल्का वा धत्ते यावत् फले वलम् ।
विष्णया तदई तारा तु विष्ण्यार्द्ध कुरुते फलम् २०३
नादेन महता बज्र विदारय दिलातलम् ।
अश्मवेश्मतरुमाणितनूपरि पतस्यलम् ।। २०४ ॥
हादिनी वज्रमापोत्रं मिदिरं मिदुरं भिदुः।
जम्मारिर्जाम्वविर्दम्भो दम्भोलिरशनिः पविः॥२०॥
शतधारं शतारंगी मेघभूतिगिरिज्वरः ।
बतकोटिः स्वरू शम्बः कुलिश गिरिकण्टकः ॥२०६॥
विद्युत्तटतटारावा सहसा त्रासकारिणी।
ध्वलिता निपतत्याशु जन्तुष्विन्धनराशिषु॥ २०७॥

·कादम्बिनी। ९९ धिष्ण्या कृशाल्पपुछा च धनूंषि दश दृश्यते । ज्वलितोगारसंकासा द्विहस्ता वान्तराधिका ।। २०८॥ तारा शुक्ला हस्तदीर्वा ताम्रा वाम्बुजतन्तुवत् । याति तिर्यगधश्चोर्ध्व वहुधाक्षिप्तवाणवत् ॥ २०९ ॥ अशनिश्चक्रसंस्थाना विशालकुटिला तडिन् । रेखेव लिखिता व्योम्नि ताराधिष्ण्यापि ताशी २१० वृहच्छिखा च सूक्ष्माया रक्तनीलशिखोज्दला। पौरुषप्रमिता नानाविधोलत्याह काश्यपः ॥ २११॥ पतन्ती पर्दते तुल्का दीर्या पुरुषसंमिता शिरःस्थूला दीर्घतनुपुच्छा बहुविधाकृतिः ॥ २१२ ॥ हलास्त्रकपिनकोष्टूरंष्ट्रिप्रेतखराकृतिः । गोधा हि धूमरूपा च परा श च द्विपस्तका ॥२१॥ गजाश्वगिरिचन्द्राजहंसपीलध्वजाकृतिः । श्रीवत्सस्वस्तिकाकारा सुभिक्षादिशुभावहा ॥३१४ ॥ चन्द्रार्कस्पर्शिनी योल्का या च चन्द्रार्कनिास्ता । सभूकम्पा च दुर्मिक्षानादृष्टयाघशुभावहा ॥ २१५ ।। इति वज्राधुस्काधिकारः।

·अथ प्रकीर्णकाधिकारः। राहवा केतवस्तारा दिग्दाहः पांसुवर्षणम् । भूकम्पश्चेति षड़ भाषा उक्ता वैकारिकाहयाः॥२१६।। राहवः । शहवः स्वपरज्योतीराहित्यादप्रकाशिनः । अपि सन्तोऽपि गच्छन्तो धुमार्गेषुन भान्ति ये ।।२१७॥ प्रवत् गतिमन्तस्ते तस्मादुक्तादुपयहाः । कीलाः स्वर्भानवो नागाः पाता इति चतुर्विधाः ॥२१॥ ते कीलका अप्रकाशाः पिण्डा व्योम्नि भ्रमति ये । स्वर्भानवः परद्योत्यपिण्डच्छायामयार्द्धकाः ॥ २१९ ॥ ग्रहाणां गतिमार्गा ये कक्षावृत्तेति विश्रुताः। बहुधाऽवर्तिता भोगास्ते नागा नागविग्रहाः ॥२२० । एतेषामेव नागानां ये संपाताः परस्परम् । त एव पातास्ते सर्वे राहवो निष्प्रभा यतः ॥ २२१ ।। कीलकराहवः। निभाः सतमस्कत्वादहश्याः संति भूरिशः। चन्द्रशुक्रादिवत् पिण्डाश्चन्द्रार्काउनुगामिनः ॥२२२॥ तत्रेन्दुवन्महाविम्बस्त्वष्टा नाम महाग्रहः ।

·. कादम्बिनी। १०१ विना पर्व नयत्यर्कमण्डलं सतमकताम् ॥ १२३ ॥ ततोऽल्पविम्बाः सन्न्यन्ये ग्रहास्तामसकीलकाः। त्रयस्त्रिंशन्मिता राहुपत्राख्या राहवश्च ते ॥ २२४ ॥ ध्वाक्षः कवन्धो दण्डश्व ध्वजच्छत्रं च चामरम् । एते छिद्रफराः सूर्ये भूयोष्टधास्तमोग्रहाः ।। २२५ ।। रूपाणि तेषामुदये चंडो वायुः सशर्करः। रजोत खं, कालुष्यं जले, भूकम्पनं भवेत् ॥ २२६ ।। निर्घातश्च दिशां दाहो द्रुपस्वर्तुविपर्ययः । मृगपक्षिगणा दीप्ताः कीलकानां प्रभावतः ॥ २२७॥ केतूनामपि राहूणां कीलकानां च दर्शने । 'पृथकफला न चोत्पातास्ते हि सत्यभवा मताः॥२२॥ कीलका येषु देशेषु दृश्यन्ते सूर्यविम्बगाः । अदृष्टया चातिवृष्टथा च प्रजा वेषु प्रणश्यति ॥२२९॥ धूमस्फुलिंगज्वालादियुक्तास्ते प्रभवंति चेत् । तदाऽत्यन्तं प्रजापीडा दुर्मिक्षमरकादिभिः ॥ २३०॥ एको द्वौ बहवो वा ते सदा पापफला रवौ । दंडध्वाङ्क्षकबन्धान्ये चन्द्रे दृष्टाः शुभावहाः॥२३१॥ स्वर्भानु-राहवः। ये परज्योतिषः पिंडा: पृथ्वीचन्द्रबुधादयः। तेषां प्रकाशिताद दर्दमन्यत् तमोपयम् ।।-२३२ ॥

·१०२ कादम्बिनी। तज्जाश्छायामयारूयस्याः उक्ताः स्वर्भानुराहवः । स्वर्भाने भानुरस्त्येषा तस्मात् स्वर्भानवः स्मृताः॥२३३|| मूर्तिच्छायामयी ज्योतीराहित्याबाहुरुच्यते । अंई तमोमयं सिंही तज्जोऽसौ सैहिकेयकः ।। २३४ ।। अहमित्रं ततो देवा वारुणी रात्रिरासुरी । रात्रौ सुदर्शनच्छिषमूर्द्धा राहुस्ततोऽसुरः ।।२३५ ।। छाया हि सा तमस्तस्मात् धुचारी सततो ग्रहः । भूच्छायया गृहीतेन्दुरुपरक्तो न दृश्यते ॥ २३६ ॥ न दृश्यते दृशा सूर्यश्चन्द्रच्छाया गृहीतया । तदित्यं ग्रहणं राहग्रस्तयोः सूर्यचंद्रयोः ॥ २३७ ।। (स्वर्भानुई वा आसुरिः सूर्य तमसा विव्याध ) अत्रयस्तमन्वबिन्दन् न ह्यन्ये अशक्नुवन् ।। २३८ ॥ दूर्वाश्यामश्च हारिद्रो मरकाय तमोग्रहः । शुकाभः सस्यनाशाय बज्रपाताय पाटला ॥ २३९ ।। सुभिक्षाय सितो धूम्रः पीतो विमलकममः । दुर्भिक्षायारुणश्यामकापोतकपिलप्रभः ॥२४०॥ अर्चिष्मानग्निभश्चाग्निभिये युद्धाय गैरिकः । बालार्केन्द्रधनुः पद्मरूपः शस्त्रप्रकोपकत् ॥ २४१ ।। अरुणांशुः पांसुधूमलोहितो दृष्टिनाशकृत् । . आधूम्रोश्त्यल्पक कृष्णा कापोतश्चातिवर्षति ॥२४RE ·कादम्बिनी। अस्तं दृष्ट्वा शनिदृष्टिं शुक्र सस्य विषातयेत् । दृष्ट्वा ग्रस्तं गुरुदृष्टिदोष निवारयेत् ।। २४३ ॥ कार्तिके ग्रहण हेन्यात् मगधान् काशिकोशलान् । शूरसेनान् कलिंगाश्चान्यत्र क्षेमसुभिक्षकृत् ॥ २४४॥ मार्गे तु ग्रहण हन्याव पुगकाश्मीरकौशलान् । तथाऽपरान्तकान् शेषे दृष्टिक्षेमसुभिक्षकृत् ।। २४५॥ पौपे दृष्ट हंति सिंधून विदेहान् कुकुरांस्तमः । देशान्तरे तु कुरुते दुर्मिक्षं स्वल्पवर्षणम् ॥ २४६ ॥ माघे तु ग्रहणे गहुईन्ति काश्यगवाजान् । देशान्तरे तु कुरुते दृष्टिं कर्षकसंमताम् ॥ २४७ ॥ फाल्गुने हन्त्यगुर्वगावन्तिकाश्मकमेक्लान् । चैत्रे कैकयपोगौडाश्मकान् वर्षति चित्रितम् ।। २४८ राधे कलिंगान् यौधेयान. हन्ति चेदाजान शकान् । ज्यैष्ठे साल्वान्निपादांश्च सस्यं वृष्टिं च नाशयेत् ॥२४॥ आषाढ़े चीनकामीरगान्धारकपुलिन्दकान् । इंति माण्डलिकी वृष्टिं कुरुते राहुरीक्षितः ॥ २५० ॥ श्रावणे चीनकाश्मीरगान्धारकपुलिन्दकान् । मध्यदेशकुरुक्षेत्रकाम्बोजयवनानपि ॥ २५१ ॥ हंति शारदधान्यं च शेषे क्षेमसुदृष्टिकृत् । भाद्रे सुराष्ट्रमगधसौवीरदरदाश्मभान् ॥ २५२ ।।

·कादम्बिनी। म्लेच्छान कलिंगान् वङ्गाश्च हन्त्यन्यत्र सुभिक्षकत् । प्राचिने हंति पाल्हीकचीनकाम्बोजयावनान् ॥२३॥ किरातानतपौगडांश्च शेषे भूरिसुभिक्षकृत् । राहुः सुभिक्षकृद्राधे श्रावणादिषु पञ्चसु ॥ २५४ ।। प्रचण्डः पवनो विद्युद् गर्जितं परिवेषकः । भूकम्पश्चेति सप्ताहे जाता ग्रहणतोऽशुभा ॥ २५५ ॥ ग्रहणाद् यदि सप्ताहे सुदृष्टिर्जायते तदा । सर्वान् ग्रहणजान् दोषान्निपात्य कुरुते शिवम् ॥२५६।। नागराहवः। येन येन यथा खेटा गच्छन्ता प्रतिभांति ते । स पन्या नाग इत्युक्तो यत्र खेटस्तदाननम् ।। २५७ ।। खेचरा दिवि यावन्तो नागास्तावन्त एव खे । दिवि भुव्यन्तरिक्षे च नागानन्त्येपि तेऽष्टधा ॥२५८॥ ग्रहस्तकक्षावृत्तानां ये संयोगाः परस्परम् । त एकविंशतिःपाता याम्यसौम्यास्ततो ग्रहाः ॥२५९।। दक्षिणो राहुरित्युक्ता पात: केतुस्तथोत्तरः । राहोरुचरतो यांति केतोदक्षिणतो ग्रहाः ॥ २६ ॥ पातः सर्वो राहुसंज्ञस्तस्य संज्ञाद्वयी पुनः । राहुः केतुरिति क्लले दक्षिणोत्तरभेदतः ।। २६१ ।। पातस्यानस्थयोरत्यासन्नयोहयोः सतोः।

·.
कादम्बिनी।
अहणं वा युतिति द्विविधो योग इष्यते ॥ २६२ ।।
तत्र सूर्यग्रहे चन्द्रग्रहे चोक्तं शुभाशुभम् ।
ताराग्रहाणां ग्रहणे सांप्रतं फलमुच्यते ।। २६३ ।।
पातास्थानादविक्षिप्तश्चन्द्रेणार्केण वैकभः ।
ताराग्रहो अस्तविम्बो जायते ग्रहणं हि तत् ।। २६४ ।।
आवन्तिकाश्च कावेर्या नर्मदायाश्व कूलगा।
सर्वे प्रदेशाः पीड्यन्ते मंगलग्रहणे पति ॥ २६५॥
गंगायनुनयोर्मध्ये सरयूशोण्योस्तटम् ।
पूर्वोदधिश्व नेपालः पीड्यन्ते छादिते बुधे ।। २६६ ॥
उत्तरस्यां तु ये देशा ये च सिंधुतटाश्रयाः।
ते सर्वे परिपीड्यन्ते राहग्रस्ते वृहस्पतौ ॥ २६७ ॥
दासेरकाश्च कैकेया यौधेयाः शिवयोजना ।
आर्यावर्ताश्च पीड्यन्ते शुके राहुमुपागते ॥ २६८॥
अर्बुदं पारियात्रं च संश्रिताः पुष्करांतिकाः ।
सौराष्ट्रिका मरुपान्ताः पीड्यन्ते छादिते शनौ २६६
गतिमन्त इमे पाता य उक्ता एकविंशतिः।
अघत्वे यत्र ये पातास्ते दयन्ते पृथग्विधाः॥२७०॥
सूर्यपाताः।
आदित्याः च पूषान्ते संपात: शनिसूर्ययोः ।
राशेरष्टादशे वंशे तुर्यस्य दशमस्य च ॥ २७१.॥

·कादम्बिनी। आर्द्रावतीये पूषाचे संपातो गुरुमूर्ययोः । अंशे तु दशमे राशेस्तुर्य्यस्य दशमस्य च ॥ २७२ ॥ भरण्यते विशाखाः संपातो भौमसूर्ययोः । राशेरष्टादशे त्वंशे द्वितीयस्थाष्टमस्य च ।। २७३ ।। रोहिण्यंते च ज्येष्ठाः संपात: शुक्रसूर्ययोः । अंशे सप्तदशे राशेस्तृतीयस्य नवमात्मनः ।। २७४ ।। भरण्यते विशाखा संपातो वुधसूर्ययोः । अंशे सप्तदशे राशेर्द्वितीयस्याष्टमस्य च ॥ २७५ ॥ सूर्ये पात: क्रांतिपातादष्टोत्तरशते शनेः । शते गुरोरष्टचत्वारिशेंऽशे, मंगलस्य तु ।। २७६ ।। क्रांतिपाताच शुक्रस्य पातोंऽशे सप्तसप्ततेः। सप्तचत्वारिंशके तु वुधपातो बुधेक्षितः ॥ २७७ ।। चन्द्रपातः सुर्यमार्गे चन्द्रपार्गसंपातः पात उच्यते । स द्वेधा दक्षिणो राहुरुत्तरः केतुरुच्यते ॥ २७॥ रविमार्गेऽन्वहं राहुः पश्चिमामनुगच्छति । तिस्रः कला सार्द्धदश विकला गतिराहिकी ॥२७६ ।। प्राचां मते कलास्तिस्रो विकला दश तद्गतिः। अष्टचत्वारिंशदनुविकला विंशतिः परा ।। २८० ।। अंशानां च कलानां च राहोरेकोनविंशतिः।

·कादम्बिनी।
१०७
विकलानां चतुश्चत्वारिंशदन्दगतिर्मता ॥ २८१ ॥
वरष्टादशैरष्टविंशद्विशतवासरैः।
घटीभिः पञ्चदशभीराहुश्चक्रं भुनक्ति सः ॥ २८२॥
अशैस्तु सप्तदशभिरेकविंशकलोत्तरैः।
पातसंनिहिते चन्द्रेऽमांतेऽर्क उपरण्यते ॥ २८३ ।।
एकादशभिरंशैस्तु चतुस्त्रिंशवकलोचरैः।
पातसंनिहितश्चन्द्रः पूर्णिमासुपरज्यते ॥ २८४ ॥
ताराग्रहपाताः।
श्रवणापथमे पुष्पवृतीये शनिजीवयोः ।
पष्ठेऽशे पञ्चमस्यैकादशस्य क्रांतिराशितः ॥२५॥
पूफातुरीयके पूभाद्वितीये शनिभौमयोः ।
राशेरष्टादशे वंशे षष्ठस्य द्वादशस्य च ॥ २८६ ॥
पौष्ण द्वितीयके हस्तातुरीये शनिशुक्रयो।।
अंशे पञ्चदशे राशेराधस्य सप्तमस्य च ॥ २८७॥
भविन्यः च विक्रांत संपातः शनिसौम्धयोः ।
राशेरंशे सप्तर्विशे स्वादयस्य समयस्य च ॥२८॥
इति शने।
रेवत्यते च चित्रार्दै संपातो गुरुभौमयोः ।
राशेरंशे चतुर्विशे त्वादयस्य सप्तमस्य च ॥ २६ ॥

·कादम्बिनी।
भरण्यन्ते विशाखा? संपातो गुरुशुक्रयोः ।
राशेरष्टादशे वंशे द्वितीयस्याष्टमस्य च ।। २६० ।।
अश्विन्यन्ते स्वातिका संपातो गुरुसौम्ययोः ।
अंशे तु सप्तमे राशेद्वितीयस्याष्टमस्य च ॥ २९१ ।।
इति गुरोः ।
पुष्यातृतीये श्रवणाप्रयमे भौमशुक्रयोः ।
अंशे तु पञ्चमस्यैकादशस्यापि च सप्तमे ॥ २९२ ।।
याम्या तृतीये राधाधे संपातो भौमसौम्ययोः ।
अंशे षोडशे राशेर्द्वितीयस्याष्टमस्य च ।। २९३ ।।
इति भौमस्य ।
यातोऽश्विन्यास्तृतीये तु स्वत्याचे शुक्रसौमयोः ।
राशेरंशे तृतीये तु द्वितीयस्थाष्टमस्य च ।। २९४ ।।
इति शुक्रस्य।
ताराग्रहेन्दुपातः।
उच्चावचश्चन्द्रमार्गो नित्यमेति विशेषताम् ।
तस्मात् तत्र गताः पाताः पञ्चलक्ष्याः स्वयं बुधैः २६५
इति प्रकीर्णके चतुर्विधा राहवः।

·कादम्बिनी।
१०९
केतवः।
विकीर्णतेजसा केचित् स्वप्रकाशमया दिवि ।
दृश्यन्ते जातुचित् पिण्डापिण्डास्ते केतवो मता: २६६
इन्द्रगोपकृमि यक्षस्थानं रत्नं मणि भुवि ।
दिव्युल्काग्रहभं त्यक्त्वाऽनग्नौ ज्योतींषि केतवः २६७
गर्गादयस्तु केतूनां सहसं परिचक्षते ।
पराशरादयस्त्वेकशतमेकं तु नारदः ॥२९॥
कियन्त्यहानि दृश्यास्ते कि किमृक्षोदयास्तकाः ।
एतत्पुराविदैईष्टमपि हन्त न दर्शितम् ।। २६९ ॥
नैषां यथावद्विज्ञानं न च.निर्धारिता गतिः ।
संख्यानं च फलं चैषां प्रतीतं तदिहोच्यते ॥३०॥
सहस्र केतवस्तेषां किरणाग्नेयमृत्युदा ।
पार्थिवाः सोमजा ब्रह्मदण्डोऽप्यथ विसर्पका ॥३०१॥
तस्कराः कौडमाः कीलाः कनका विकचा अपि ।
अरुणा विश्वरूपाश्च गणका ब्रह्मजास्तथा ॥३.२ ॥
कंकाः कवन्धा विपुला ऊनविंशतिजातयः ।
वक्ष्यन्ते लक्षणान्यासों संख्याश्चाथ विशेषकाः ३०३
मुक्ताहारसुवामा मृणालरजतप्रभाः।
स्फटिकाभाश्च सशिखा: किरणा: पंचविंशतिः॥३०॥

·कादम्बिनी। बन्धुजीवामिलाक्षाभाः शोणा दीप्ता विलिनः । अद्विस्न्त इवाग्निं खादाग्नेयाः पञ्चविंशतिः ॥३०५ ।। रूक्षा वक्रशिखाः कृष्णा मृत्युदाः पञ्चविंशतिः । औमा द्वाविंशतित्ता विचूलास्सैलतोयभाः ॥३०६ ।। हिमेन्दुकुन्दरौप्याभास्त्रयः सौम्याः शुभावहाः । रस्त्वेको ब्रह्मदंडस्त्रिवर्णत्रिशिखो मतः ॥ ३८७ ।। सौम्या उदीच्यामैशान्यां भौमा याम्ये तु मृत्युदाः । आग्नेया अग्निगाः प्राचीप्रतीच्योः किरणोदयः ३०८ विसर्पकास्तु चतुराशीतिः स्थूलैकतारकाः । अर्चिष्मन्तः सिताः स्निग्धाः प्रसन्नास्तीनविग्रहाः ३०९ कनकाः षष्टिराख्याता द्विशिखा: सप्ततारकाः । रशिपमनश्च सुस्निग्धा घोरा कष्टफला हि ते ॥३१०॥ विकचाः पञ्चषष्टिस्तु विशिखा रश्मिभित्ताः ॥ वपुष्मन्तः सिताः स्निग्धा प्रसन्ना एकतारकाः ॥३११॥ तस्करा एकपंचाशद् दीर्घा रूक्षाश्च पांडवः । अरुन्धतिवदव्यक्ततारका रश्मिभिर्वताः ॥ ३१२ ।। कुंकुमाः केतवः षष्टिस्त्रितारास्त्रिशिक्षा अपि । अग्निप्रभा शोणिताभाः पापा लोहितरश्मयः ॥३१३॥ कीलकास्तु त्रयस्त्रिंशत् कृष्णान्ताः कृष्णरश्मयः । दारुणा मंटले भानोदृश्यन्ते शशिनोऽपि च ।। ३१४॥

·कादम्बिनी।
पराशरमते सन्ति त्रयस्तामसकीलकाः।
अंगिराः कीलकः काकस्त्रयोऽप्यसितकेतरः॥ ३१५॥
सूर्यविश्वे त्रयोऽप्येते चन्द्रं द्वौ कालकीलकौ ।
अंगिरा: सरथो धन्वी दृश्यते पुरुपाकृतिः ॥ ३१६ ॥
काकः कालाकृति?रस्त्रिकोणो वापि लक्ष्यते ।
मण्डलं कीलकं मध्ये मण्डलस्यासितो ग्रहः ॥३१७॥
विश्वरूपाः शत विशं शोणा दीप्ता विचूलिनः ।
उगिरन्त इवानि खादनिमा ज्वालमालिनः ।। ३१८॥
अताराश्चामराकारा रूक्षा व्याक्षिप्तरश्मयः ।
श्यापारुणा वातरूपा अरुणा: सप्तसप्ततिः ॥ ३१६ ।।
भष्टौ तु गणकास्तारापुजवन्मंडलस्थिताः ।
चतुरस्राः श्वेतशिखा ब्रह्मजा द्वे चतु:शते ॥ ३२ ॥
मयूखोत्सर्गिणः स्निग्धाः कंकाद्वात्रिंशदिन्दुभाः ।
काफतुण्डानमैशगुल्मभै रश्मिभिनाः ॥ ३२१ ।।
कबन्धाः नवतिः षट् च भस्मकर्पूररश्मयः ।
विरूपतारकापुंजाः पीतारुणकवन्धयत् ॥ ३२२ ॥
शुक्लकतारा विपुला विपुला नव केतका ।
इत्थं सहस्र केतूनां जातयातूनविंशतिः ॥ ३२३ ॥
पराशरादिभिदृष्टा पुरा ये केतबो यथा ।
ते तथा परिसंख्याता रूपकालफलादिभिः ॥३२४ ॥

·११२ कादम्बिनी। चलो जलोट चोर्याधा भट औद्दालकस्ततः । पद्मः काश्यप पावतों रश्मिरेते क्रमोदयाः ॥ ३२५ ॥ वसाकेतुश्च कुमुदः कपालश्व मणिः कलिः। क्रमोदयाः परेषां तु क्रमचारो न दृश्यते ।। ३२६ ॥ चलकेतुः। चलकेतुर्दक्षिणायांगुलोच्छ्रितशिखोदितः । उचरेण व्रजन दीर्धी भवच्छूलाग्रवच्छिखः ।। ३२७ ।। प्रतीच्यामुदितो गत्वोदीच्या सप्तर्षिमंडलम् । ध्रुवं चाभिजितं ब्रह्मराशिं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ ३२८ ।। व्योम्नोर्वमात्रमागत्य याम्येनास्तं प्रयाति सः । प्रोष्य पञ्चदशं वर्षशतमायाति दर्शनम् ॥ ३२९ ।। याम्ये यावदवती च देविकां यावदुत्तरे । आपुष्करादामयागाद्दश मासान् स पीडयेत् ॥ ३३० ।। जलकेतुः। जलकेतुः पश्चिमाग्रशिखः स्निग्धत्य पश्चिमे । चलकेतोरुदयते नवमासावशेषके ॥ ३३१ ॥ सुभिक्ष क्षेयमारोग्य नवसासान करोति सः । महान्तरकृतान् दोषानपि सर्वानिवर्तयेत् ।। ३३२ ।। "...

·कादम्बिनी।
११३
ऊर्मि-शीत-केतवः-
जलकेतोस्तु कर्मान्ते क्रमादुद्यन्ति केतवः ।
आष्टावूादिशीतांता धृतिमन्वन्दसांतराः ॥ ३३३ ।।
अमिः शंखो हिमो रक्तः कुक्षिः कामो विसर्पणः।
शीतश्चेत्यष्ट सहजा: केतवोऽमृतजा मताः ॥३३४ ॥
क्षुद्रजंतुहरा सेक्षा दुर्भिक्षाघशुभावहाः ।
स्निग्धाः सुभिक्षक्षेमाय तेऽष्टावूादिकेतवः ॥३३५॥
भटकेतुः, भवकेतुः।
गते तूादिशीतान्तकेतूनां चारकर्मणि ।
भटकेतुर्निशामेका दृश्यते सूक्ष्मतारकः ।। ३३६ ॥
पूर्वस्यां दक्षिणावर्तहरिलांगूलवच्छिखः ।
स्निग्धः स कृतिकागुच्छमुख्यताराप्रमाणकः ॥ ३३७॥
यावन्मुहूर्तान् श्योऽसौ तावन्मासान सुभिक्षकृत् ।
स्निग्धोरूक्षस्तु कुरुते रोगान् प्राणांतिकान भटः ॥३३॥
औदालकः, श्वेतकेतुः, ककेतुश्च ।
औदालकः श्वेतकेतुर्याम्याग्रोनिशोदयः ।
प्राच्या प्रतीच्यां युगपत् कसंज्ञोऽन्यो युगाकृतिः ३३९
स्निग्धावुभौ सप्तरात्रं दृश्येते कोऽधिकं कचित् ।
शुभदौ दशवर्षाणि रूक्षौ शस्त्रादिनार्तिदौ ॥३४॥

·कादम्बिनी ।
तुशैहालको वर्षशतं प्रोष्य दशोत्तरम् ।
भटकेतोः स चारांते पूर्वस्यां दिशि दृश्यते ।। ३४१ ॥
पद्मकेतुः।
श्वेतकेतुफलान्ते तु पद्मकेतुः सितो भवेत् ।
एकारानं पश्चिपायां सप्तवर्षाणि हर्षदः ॥३४२ ॥
काश्यपः श्वेतकेतुः ।
काश्यपः श्वेतकेतुस्तु रूक्षः श्यावो जटाकृतिः ।
नमसरत्र्यंशमाक्रम्य सोऽपसव्य निवर्तते ॥ ३४३ ।।
प्रोष्य पञ्चदशे वर्षशतमिन्द्रांशकः शिखी।
पाकेतोः स चारान्ते सहजस्योपदृश्यते ॥ ३४४॥
दृश्यते यावतो मासांस्तावद्वर्ष सुभिक्षकृत् ।
मध्यदेशगतार्याणामौदीच्यानां च नाशकृत् ॥३४५॥
आवर्तकेतुः।
श्वेतकेतोस्तु कर्माते पश्चिमायां निशीथके ।
श्रावर्तकेतुः शंखाभो दक्षिणारुणचूदकः ॥ ३४६ ॥
यावन्मुहूर्तान् दृश्येत तावन्मासान सुभिक्षकत ।
प्रावकेतुः कुरुते नित्ययज्ञोत्सवं जगत् ॥ ३४७॥
रश्मिकेतुः।
रश्मिकेतुः फलं दत्ते काश्यपश्वेतकेतुवत् ।
माधूनया तु शिखया दृश्यते कृत्तिकानुगः ॥३४८॥

·कादम्बिनी।
११५
स विभावसुजो रश्मिकेतुः प्रोष्य समाशतम् ।
आवर्तकेतोश्चागते कृचिकास्पदृश्यते । ३४९ ॥
वसाकेतुः।
वसाकेतुर्महान स्निग्धसुभिक्षमरकमदः ।
त्रिंशद्वर्षशतं प्रोष्या परोदप्युदगा यतः ।। ३५० ॥
वसाकेतुसमो रूक्षोऽस्यिकेतुः क्षुद्भयावहः ।
भाच्यां वसासमो दृष्टः शस्त्रकेतुर्मरमदः ।। ३५१ ॥
कुमुदकेतुः।
कुमुदः कुमुदाभासा माक्शिखः स्निग्धदुग्धमः ।
एकरात्रं वसाकेतोश्चारांते पश्चिमे चरेत् ॥ ३५२ ।।
एकामेव निशा दृष्टः सुभिक्ष जनयत्ययम् ।
दशवर्षाणि सौहार्य पाश्चात्येषु रुजोऽल्पिकाः॥३५३ ॥
कपालकिरणः।
कपालकेतुरुदितोऽसाया प्राच्यां नमोऽर्द्धगः ।
धूम्ररश्मिशिखो रोगाष्टिचन्मरकमदः ॥ ३५४ ॥
पञ्चविंशाब्दकन्नत प्रोष्य पक्षत्रयाधिकम् ।
चारान्ते कुमुदाख्यस्यामृतजस्यैति चोदयम् ॥ ३५५ ।।
यावत्यहानि दृश्यते तावन्मासं फलोदयः ।
यावन्मासं च वर्षाणिं त्रिपक्षात् परतः फलम् ॥३५६॥

·११६
कादम्बिनी।
मणिकेतुः ।
मणिकेतुस्तन्यधारासमस्निग्धशिखः सितः ।
त्रियामायामेकयामं दृश्यते सूक्ष्मतारकः ॥३५७ ॥
कपालकेतोश्वारान्ते प्रतीच्यामुदयन्नयम् ।
तहिनादेव चतुरो मासान् सार्दान सुभिक्षकृत् ।।३५८
कलिकिरणः रौद्गकेतुः (किरणः)
रौद्रकेतुः कलिर्वैश्वानरवीथ्या तु पूर्वतः ।
उद्यन खत्र्यंशमागत्य ततो गच्छत्यदर्शनम् ॥ ३५९ ॥
त्रीणि वर्षशतान्येष प्रोष्य मासानवाधिकान् ।
चारान्ते मणिकेतोश्वामृतजस्यैति चोदयम् ।। ३६० ॥
तीक्ष्णा रुक्षा श्यावताम्रारुणा शूलाकृतिः शिखा ।।
दक्षिणाभिनता यस्य फलं मासे त्रयोदशे ॥ ३६१ ।।
यावतो दृश्यते मासांस्तावद्वर्षाणि तद्भयम् ।
क्षुदनादृष्टिमरकै रोगैः संपीड्यते प्रजा ॥ ३६२ ।।
सर्वतकेतुः ।
संवतः प्रोष्य वर्षाणामष्टोचरसहस्रकम् ।
पश्चिमे दृश्यते सायमाक्रम्य व्यंश दिवः॥ ३६३ ।।
धूम्रताम्राणुशूलाभरूक्षचूडः स यावतः ।
मुहर्तानिशि दृश्येत तावद्वर्षापयनिष्टकृत् ॥ ३६४॥

·कादम्बिनी।
अवर्षणं. च दुर्भिक्षं रोगं शस्त्रकोपनम् ।
कुरुते पीडनं राज्ञां स्वचक्रपरचक्रतः ॥ ३६५ ।।
यत्रोत्तिष्ठति नक्षत्रे प्रवासं यत्र गच्छति ।
यभूपयेत् स्पृशेद्वा में देशान हन्यात् तदाश्रितान् ३६६
ध्रुवकेतुः।
ध्रुवकेतुस्त्वनियतप्रमाणगतिवर्णकः ।
नानाकृतिः सर्वदिक्षु यत्र तत्र प्रदृश्यते ॥ ३६७ ॥
दिव्यन्तरिक्षे भूमौ वा स्निग्धो दृष्टः शुभावहः ।
गृहांगे गृहिणां राज्ञां सेनांगेऽपि विनाशकृत् ॥ ३६८।।
अमृतजाः।
'जलो भटश्च पद्मश्वावर्तश्च कुमुदो मणिः ।
संवर्त इत्यमृनजाः केतवः सहजा मताः ॥३६९ ॥
दुष्टकेतुफलम्।
अश्मकेशं किरातेशं कालिंग शौरसेनिकम् ।
औशीनरं च जलजाजीवमाश्मकमागधौ ॥३७०॥
तथा सिकांगपाण्डयेशानावन्त्य दण्डकेश्वरम् ।
कौरुक्षेत्रं च काम्बोजकाश्मीरमवधेश्वरम् ॥ ३७१ ॥
पुण्ड्रेश कान्यकुब्जेशं मद्रकान्धेशकाशिपौ ।
अर्जुनायनयौधेयशिवि चैधेश्वकैकयौ ॥३७२ ॥
'घ्नंति पाचनई सिंहलेशं बाङ्गं च नैमिषम् ।
किरातं केतवो दुष्टा अश्विन्यादिगताः क्रमात ॥३७३॥

·कादम्बिनी।
यावन्त्यहानि दृश्यन्ते नावन्मास फलोदयः।
यावन्मासं च वर्षाणि त्रिपक्षात् परतः फलम् ॥ ३७॥
हूणावंगाणचीनेभ्यश्चोलाच्चान्यन देशके ।
उल्काताडितचूडस्तु केतुः श्रेयस्करो मतः ॥ ३७५ ॥
शुक्लः स्निग्धतनुर्हस्वः प्रसन्नोऽचिरसंस्थितः ।
अजुर्यस्योदयाद् दृष्टिः स च केतुः शुभावहः ॥ ३७६।।
इति केतवः ॥
ताराः।
विमलस्फटिकाभासा रोचते तारकावली ।
तत्र मासे सुभिक्षाय मेघो नून प्रवर्षति ॥ ३७७ ।।
सप्तरात्रं जलाभासा भासते तारकावली ।
तदावश्य सुभिक्षाय मेघस्तत्र प्रवर्षति ॥ ३७८॥
प्रति क्षण प्रस्फुरन्ती चञ्चच्चारुरुचा यदि ।
तारावली चमत्कारं कुरुते सातिवर्षति ।। ३७६ ॥
दिग्दाहः।
सूर्यातु मंगलं षष्ठे चन्द्रः पञ्चमसप्तमे ।
दिग्दाहोत्पादको योगो दिग्दर्शनमिदं मतम् ॥३८॥.
सायं मातर्दिशा दाहोऽपसव्यपवनोऽरुणः ।
सस्यनाशं प्रकुरुते सोऽन्यवर्णोऽपि नो शुभः ॥३८१ ।।
वातः प्रदक्षिण वाति प्रसन्न में नमोऽमलम् ।
'दिग्दाहः कनकाभासः सर्वलोकहितावहः ॥ ३८२॥

·कादाम्बनी।
धूमः सस्यविनाशायारुणवर्णोऽनिलमदः ।
दिग्दाहः स्वर्णवर्णाभ: शुभ इत्याह नारदः ।। ३८३॥
वासवः।
रजः समुत्थितं भूमेश्च्छादयत्यखिला दिशम् ।
तिमिरेण विभाव्यते न गिरिन तरुः पुरः ॥३८४ ॥
वायुना तु विनाध्वान्तमुत्थितं कुरुते रजः ।
तदा तु सप्तभिः पक्षस्तत्र वर्षा भवेद् ध्रुवम् ।। ३८५।।
धूमिका वा तुषारो वा यत्र प्रकुरुते तमः ।
तत्र चैकादशे पक्षे ध्रुवं वर्षति वासवः ॥ ३८६ ॥
रजोऽभ्येति रवि सान्ध्यं वन्धूकाजनचूर्णभम् ।
रोगैर्निपीड्यते लोकः शुक्लेन रजसा सुखी ॥३८७॥
शिशिरे तु रजो नास्ति दोषकत् स्वर्तुज हि तत ।
ऋतावन्यत्र रोगादिदोषावहमिदं रजः ।। ३४३ ।।
भूकम्पः।
तपसा सप्तमे भौमे भौमात् पञ्चमगे बुधे ।
बुधाच्चतुष्टये चन्द्रे भूकम्प इति दिग्विधिः ॥ ३८९ ।।
भागस्तुर्यस्तृतीयोऽहो द्वितीयः प्रयमः क्रमात् ।
वरुणेन्द्राग्निवायनां मण्डलानि प्रचक्षते ।। ३६० ॥
स्वातीचित्रे नुफाहस्तौ मृगाविन्यौ पुनर्वसू ।
वायव्यं मण्डलं तस्य सप्ताहाद् रूपदर्शनम् ॥ ३६१॥

·१२० कादम्बिनी। धूमाकुलाशे नभसि वायुमं रजः क्षिपन् । द्रुमांश्च विरुजन् याति रविर्मन्दममो भवेत् ॥३६२॥ पुष्याग्नेयविशाखाजभरणीमाग्यपिव्यभम् । आग्नेयं मण्डलं तस्य सप्ताहाद्रूपदर्शनम् ॥ ३९३ ।। अत्युषणवायुसंचारस्तारोल्कापतनं दिवः । दिग्दाहः सन्ध्ययोनित्यमादीप्तमिव खं भवेत् ॥३९४॥ . रौहिण्येन्द्रे वैश्वमैत्रे धनिष्ठा श्रवणाभिजित् । ऐन्द्रं तु मण्डल तस्य सप्ताहाद् रूपदर्शनम् ॥ ३९५ ॥ प्रचलन्तस्तडित्वन्तः सर्वतः पर्वता इव | गभीरनादा वर्षन्ति गवलालिकुलाहिभाः ।। ३६६ ॥ श्लेषार्दै प्राप्यरेवत्यौ मूलाहिर्बुधन्यवारुणम् । वारुण मण्डलं तस्य सप्ताहाद् रूपदर्शनम् ।। ३९७ ।। बहुला मधुरारावा नीला मिन्नाञ्जनत्विषः । विधुदुद्भासिता मेघा वर्षन्त्यासारवर्षिणः ॥ ३९८ ॥ वायव्ये भूमिकम्पे तु जलसस्यौषधिक्षयः । पीडा मत्स्ये दशाणे च सौराष्ट्र मगधे कुरौ ॥ ३९९ ।। आग्नेये भूमिकम्पे तु मेघतोयाशयक्षयः । पीडा कलिंगवंगांगबाहीकद्रविड़ाश्मके ॥ ४०० ॥ यथेष्टे जायते वृष्टिभूकम्पे बैन्द्रमण्डले । पीडा काश्यां सुवास्तौ च मालबार्बुदपोरवे ।।४०१ ॥

·कादम्बिनी ।. १२१ वारुणे भूमिकम्पे तु महादृष्टिं प्रचक्षते । चैदि-गोनई-वैदेह-किरात-कुकुरक्षितम् ॥ ४०२॥ हन्यते फलमन्योयं भिन्न वेलाभमण्डले । ऐन्द्रवारुणयोगे सुभिक्ष दृष्टिरुत्तपा ॥ ४०३ ॥ इति प्रकीर्णकाधिकारः । सर्वशेषः। उल्का निर्धातभूजम्मा दिग्दाहः खपुरं रजः । उपरागो महायातः फलदा गण्डलाश्रयात् ।। ४०४ ॥ चतुर्मिरनिलः पक्षैः पाकमेति त्रिमिः शिखी । सप्ताहाद्वासवः सद्यो वरुणोऽनुक्तकालके ॥ ४०५॥ प्रत्पर्कः परिवेषोऽभ्रं चापो मोघास्तडिद्रजः । सद्यस्यहे वा सप्ताहे फलदा: परिधादयः ॥ ४०६ ॥ वायुः कम्पयति क्षोणी योजनाना शतद्वयम् । अशीति-पष्टिद-श-युक्च्छतं पाशीन्द्रवन्हयः ॥४०७॥ सन्ध्यैकं योजनं भाति त्रीण्युपार्को धनुर्दश । निर्घोषपरियो पंच परिवेषस्तडिच्च षट् ॥ ४०८।। उल्कानिपतने संख्या योजनानां न विद्यते । एतानि यत्र दृश्यते फलं तत्रैव कुर्वते ।। ४०६ ॥ इति दिव्यलक्षणाध्यास्तृतीयः ।।

·१२२
कादम्बिनी।
अथ शकुनाध्यायः । तत्कालाध्यायः।
अथ सद्योलक्षणाध्यायः ।
हस्ती समुद्रादादाय जलमभ्राय यच्छति ।
वातप्रेरितमनं तु काले स्थानेऽभिवर्षति ॥१॥
तज्ज्ञानाय. निमित्त स्थानहुभेदं चतुर्विधम् ।
पार्थिव चान्तरिक्षं च दिव्यं मिश्रमिति क्रमात् ॥ २॥
देवनिमित्ताधिकार:-
वृष्टिः प्रश्नार्थशकुने श्यामगोघटदर्शनम् ।
स्त्रियां वा श्यामवस्त्रायां दृष्टायां दृष्टिमादिशेत ॥३॥
जलासनो जलं वा स्पृशन् यच्छति तत्क्षणे ।
श्रूयते जलशब्दो वा नचिराद् वर्षणं वदेव ॥ ४ ॥
वृष्टिं ब्रूयात् प्रश्नकाले वामतः स्वरसञ्चरें ।
अनावृष्टिं वदेत्तत्र दक्षिणस्वरसञ्चरे ॥ ५ ॥
पञ्चांगुलिस्पर्शनेऽपि यचंगुष्ठं जनः स्पृशेत् ।
तदा दृष्टिस्तु महती सावित्रीस्पर्शनेऽल्पिका ॥६॥
तत्कालघटिकद्विग्ना त्रिहतैकेन सत्वरम् ।
द्वाभ्यां किञ्चिद्विलम्बन शून्यशेषे त्ववर्षणम् ॥७॥
इति प्रश्नशकुन नाम मिश्रनिमित्ताधिकारः ।
दिव्यानिमित्ताधिकारः।
वर्षौं वर्षणप्रश्ने तोयलग्नेऽथ तोयमे ।
केन्द्र शुमेक्षिते चन्द्र शुक्रो वा वर्षति द्रुतम् ॥ ८॥

·कादम्बिनी।
१२२
लग्ने वा जलराशिस्थे चन्द्रे वा स्याद्वहूदकम् ।
प्रश्नलग्ने शिलादृष्टिः शनिज्ञशशिभिः स्थितैः ॥ ६ ॥
प्रश्नलग्नगते भौमे विद्यल्लपति चञ्चला।
घनगर्जनसंयुक्ता दृष्टिभर्वति भूयसी ॥ १० ॥
लमे चन्द्रः कुजः शुक्र: शनिश्च सहिता यदि ।
सवाता करकादृष्टिविधुचलति सर्वतः ॥ ११ ॥
पूर्णेन्दुवुधशुक्रेज्यैर्वलिमिः क्रूरवर्जितैः ।
केन्द्रस्थकर्कमारमीनगेष्टिमादिशेत् ॥ १२॥
त्रिभागवृष्टिलनस्थजलराशिगतैर्गहै।
अनावृष्टिस्तु केन्द्रस्थसजला जलराशिगै? ॥ १३ ॥
पादेन दृष्टिरक्रूरै. शुभैलने च कण्टके ।
शुष्कलग्नगतैः क्रूरैष्टिरोधं विनिर्दिशेत् ॥ १४ ॥
सर्वे ग्रहाश्चरे राशौ द्वादशैः प्रहरैर्जलम् ।
जलराशौ लगते सद्यो वृष्टिः शुभैर्युते ॥ १५ ॥
धने सौम्ये चरे लग्ने मासाद् दृष्टिः स्थिरोदये।
द्विादशदिनविश्व भावे षट् त्रिंशता दिनः ॥ १६ ॥
लमाद् द्विके त्रिके वापि जलराशिभवेद्यदि ।
जलखेटोऽपि तत्रैव जलपातस्तदा ध्रुवम् ॥ १७ ॥
द्वितीये वा तृतीये वा लमनाय: शुभान्वितः ।
सप्तर्विशदिने लग्नानदीपूरमवर्षणम् ॥ १८॥

·१२४ कादम्बिनी । सुधांशुबुधशुक्रेज्यलग्नास्तुर्यगृह स्थितैः । शुभः कालो महावृष्टया तत्र देशे भविष्यति ॥ १६ ॥ प्रश्नलग्नाचतुर्थस्थौ शनिराहुयुतौ यदि । भयंकरं तु दुर्भिक्ष तत्र वर्षे भवेचदा ।। २० ॥ सुखेऽष्टमे सप्तमे वा चन्द्राभ्यां सिताः। वर्षासु वृष्टयै दुश्विक्यद्वितीयस्थौ च लग्नतः ॥ २१ ॥ चतुर्णामपि केन्द्राणां मध्ये यत्र शुभा ग्रहाः । तस्यां दिशि सुनिष्पत्तिः सुभिक्ष च प्रजायते ।। २२ ॥ यस्यां दिशि शनिदृष्टः क्रूरश्चात्र गृहे स्थितः । दिशि तस्यां तु दुर्भिक्षं भविष्पति न संशयः ॥ २३ ॥ अस्मदीये पुनः क्षेत्रे दृष्टिभव्या भविष्यति । एष प्रश्नो बुधैश्चिन्त्यो लग्ने व्योम्नि चतुर्थके ॥ २४ ॥ मूषका शलभा दृष्टौ तुलसिंहषोदये । - मृगमेषालिकुम्भेषु वायुवहीलिकादयः ॥ २५ ॥ युग्ममीनधनुः स्त्रीषु शलभाः कृमिकर्वराः। कर्कटे जळशीतातिरल्पा तु स्वामिदर्शनात् ॥ २६ ॥ सस्याधिक्यं लग्नवलात् क्षेत्रसम्पच्चातुर्थतः। खवलात् कर्मसाफल्यं शुभग्रहवलं बलम् ॥२७॥ चतुर्थे चन्द्रशुक्राद्यैर्महावृष्टिः प्रतीयते । तत्र क्रूरैरनारष्टिर्भवतीति वदन्ति हि ।। २८ ।।

·कदिाम्बनी।। खमध्ये शुभखेटाभ्यां विवाहादौ तु वर्षणम् । लग्ने त्रिभिः शुभैदृष्टिमहतीति विनिर्दिशेत् ॥ २६ ॥ इति प्रश्नज्यातिपम् ॥ दक्षिणायनवेलायां कन्यामिथुनमीनगैः । दृष्टिः सितज्ञचन्द्रज्य: स्वल्पा शनिकुजागुभिः॥३०॥ कर्के पे वा शुक्रे ज्ञे जीवेन्दोर्मीनकन्ययोः । शुक्रे ज्ञे मिथुनेऽजे वा चपे चन्द्रज्ययोः सतोः ॥ ३१॥ पान्तुलालिसिंहस्थैः दृष्टिाम्यायनादिगः । कर्के पे शनौ भौमे द्वन्द्वेऽगौ चाल्पवर्षणम् ॥ ३२॥ शुभाशुभग्रहैपित्रैः फलं मिश्र प्रजायते । सूर्ये क्रूरान् गुरुः पश्येत्तदा दृष्टिः सुमध्यमा ॥ ३३॥ इत्ययनज्योतिषम् ॥ यद्ययत: पृष्ठतो वा ग्रहाः सूर्यसमीपगा। तदा दृष्टिं प्रकुर्वन्ति न ते चेत् प्रतिलोमगाः ॥ ३५ ॥ ज्ञशुक्रयोस्तु संयोगे ज्ञगुर्वोर्गुरुशुक्रयोः । जलं पतति वायु वहि यमभौमयोः ।। ३५ ।। शुक्राद् सप्तमगश्चन्द्रस्त्रिकोणे सप्तमे शनेः। जलराशिस्थितः शुक्रदृष्टो वा वर्षति द्रुतम् ॥ ३६ ॥ गुरोः सप्तमराशिस्थः प्रत्ययो भृगुजो यदि । तदातिवर्षणं भूरि प्राउट्काले बलोज्झिते ॥ ३७॥ (नारदः ·कादम्बिनी। सुखेऽष्टमे सप्तमे वा चन्द्राभ्यां सितार्कौ । वर्षासु दृष्टय दुश्चिक्यद्वितीयस्थौ न लग्नतः ।। ३८ ।। इति ऋतुज्यौतिषम् । इति देवनिमित्तकसघोवाधिकारः॥ दिविष्ठनिमित्ताधिकारः। "प्रादृट्काले यदा सूर्यः प्रखरो दुःसहो भवेत् । तदिने दृष्टिदः प्रोक्तो घृतवर्णसमप्रभः ॥ ३९॥" (मयूरचित्रे) अतिदीप्त्या दुर्निरीक्ष्यों भास्वानुदयकालिका। द्रुतस्वर्णनिभः स्निग्धवैय॑मणिसमभः ॥ ४० ॥ मतपत्यतितीक्ष्णस्तु खमुञ्चैरपि वा गतः । तदहन्येव कुरुते वर्षाकाले सुवर्षणम् ॥ ४१ ।। दयेऽस्तमये वापि विवर्णोऽर्कोऽथवा शशी । मधुवर्णोऽतिवायुश्चेदतिवृष्टिर्भवेत्तदा ॥ ४२ ॥ अमोघकिरणा भानोः सन्ध्यायामुच्छ्रना यदि । भूसमं रसते मेघस्तन्महावृष्टिलक्षणम् ॥ ४३ ॥ कपोतशुकहकतुल्यः शशी मधुनिभोऽपि वा। प्रतिचन्द्रो यदिव्योम्नि न चिरातहि वर्षति ॥४४॥ दृष्टधै चन्द्रपरीवेषाः कुकवाकुशा समाः। विपचितिरपक्षाभमेषाच्छन्नं च दृष्टये ।। ४५ ॥

·कादम्विनी। १२७ परिवेषो भवेञ्चन्द्रे तारा स्युस्तीव्रतेजसा । मेघास्तितिरपक्षाभा ध्रुवं वर्षति वारिदः ।। ४६ ॥ दिशस्तु विमला दृष्टयै काकाण्टाभ नभो यदि । वातावरोधागमन गोनेत्राभं च दृष्टये ॥४७॥ उदेति प्रग्वरः सूर्यो गौराभासं तयाम्वरम् । प्रफुल्लिता च सन्ध्या स्यादतिवृष्टिर्मविष्यति ॥ ४॥ रात्रौ नाग मलत्कार मातश्चात्यरुणो रविः । अष्टौ शक्रवापश्च सद्यो दृष्टिस्तदा भवेत् ॥ ४६ ॥ प्रभाते पश्चिमायां चेदिन्द्रचाप: प्रदृश्यते । वारुणैश्चैव नक्षत्र: शीनं वर्षति वासवः ॥ ५० ॥ नीलच्छायाऽभ्रके दृष्टयै रथेः परिधिकुण्डले । यदि विद्युद्दिवैशान्यां तदा बहुजलं पतेत् ॥ ५१ ॥ रोहित कुण्डलं विद्युत् प्रत्पर्कः परिघो धनुः । उदयेऽस्तमये दृष्टा दर्षन्ति न चिरादहु ॥ ५२ ।। श्रावणे गर्जिते मातरोपरि मषभ्रमः । तदाष्टादशयामात् प्राग्जलैः पूर्णा मही भवेत् ॥ ५३॥ दक्षिणः प्रवलो वात: सकृदेव प्रजायते । वारुणे तत्र नक्षत्रे शीघ्रं वर्षति वासवः ॥५४॥ धूम्रिताः म्युर्दिशः सर्वाः पूर्ववाते भवत्यपि । चतुर्यामान्तरे मेषः सरांसि परिपूरयेत् ॥ ५५ ।।

·कादम्बिनी।
स्तनित निशिशोणाभा दिवा विधुरच दण्डवत् ।
शीतल पवना प्राच्यां न चिरातहि वर्षति ॥५६॥ .
सन्ध्याकाले च ये मेघाः पर्वताकारसंनिभाः ।
आदित्यास्तंगमेतहि यामानष्टौ प्रवर्षणम् ॥ ५७ ॥
पूर्वस्यां वाईलं धून सूर्यास्त याति कृष्णताम् ।
उत्तरस्यां मेघमाला शीघ्रं वर्षा प्रवर्तयेत् ॥ ५८ ।।
प्रभाते निर्मला भाशा मध्याह्ने ताप आतपः ।
अर्द्धरात्रे तदा दृष्टिः प्रजावोषाय जायते ।। ५६ ॥
अतिवातं च निर्वातमत्युष्णमतिशीतलम् ।
अत्यभ्रं च निरभ्रं च षड्विधं मेघलक्षणम् ।। ६० ।।
निर्वातमतिवातं वा सर्ववातं सहोष्मणा ।
जनयन् परितो जातो ध्रुवं वर्षति वारिदः॥ ६१॥
वर्षाकालसमारम्भे दक्षिणस्यां मजायते ।
वायु वार्दलं विद्युद् ध्रुवं वर्षति वारिदः ॥ ६२॥
तिष्ठन्ति शनिवारान्तं शुक्रवारोदिता धनाः।
• अष्टा नैव गच्छन्ति ध्रुवं वर्षन्ति वारिदाः ॥ ६३ ॥
उत्तरस्यां घटाटोप. पूर्वतो वायुसञ्चरः ।
सदावश्यं भवेद्वर्षमवृष्टा नैव गच्छति ॥ ६४ ॥
परावान्यतो वायुः पूर्वतो यदि संचरेत् ।
यदि तत्र घटाटोपो ध्रुवं दृष्टिभविष्यति ॥६५॥

·कादम्बिनी। १२९ पूर्वम्यां स्पन्दने विद्युद्वायुश्वरापूर्वतः । चातको रौति मोत्कंठकम्माद् बहु वर्षति ।। ६६ ।। यधम्दरं बहुपटैरभैः सर्व समावृतम् । परितः पवनः स्नम्भो न चिराद् बहु वर्षति ॥ ६॥ अत्युष्मणा व्याकुलना सर्वतो जलदोदयः । प्रतिकूलो न चेद् वायुन चिगर्हि वर्षति ।। ६८।। सर्वरानस्थिरो मेयः पपाते यदि गर्जति । • अत्युप्मणा व्याकुलत्वे बहुमत्रं स वर्षति ।। ६९॥ बाईलैरभिसंमर्दो वार्दलानां यतस्ततः । सर्वतो द्वित्रपामान्ते घटाटापो भविष्यति ॥ ७० ॥ सायं बहुपुटास्तुल्या: केकिचापजपांशुकैः । जलजन्तुर्मिगिरिभिर्वर्षन्ति न चिरात् धनाः ॥ ७१॥ पप्यन्तधवला नीलाः स्निग्या नैपुटा घनाः । यान्तः प्राची प्रतीची वा वर्षति न चिराद् बहु ॥७२॥ चित्रास्तित्तिरपक्षामा उदयेऽस्तमये धनाः। दृश्यन्ते चेदशेरात्रं वर्षन्ति न चिराद बहु ॥ ७३ ॥ इति दिविष्ठनिमित्ताधिकार भूमिष्ठ निमित्ताधिकारः। . घटत्यं जलमुणं स्यात् सर्वा मुखा लेता। -निर्गच्छेत् रुकुम तेजः स्नानं कुर्वन्ति पक्षिणः ||७४॥ i.

·कादम्बिनी।
सायं स्टति गोमायुः सप्ताहं दुर्दिन यदि ।
खचोतो जलदासन्न निशि याति सुदृष्टये ॥७५॥
नयत्यण्डानि चेदुच्चैर्निरावाधे पिपीलिकाः ।
पिपीलिकाः शिरश्छन्ना भविष्यदृष्टिमूचिकाः ॥७॥
गुमादिरोहः सणां व्यवायः सर्पयोस्तथा ।
गवां प्लुतं प्रवीन्दुश्च भविष्यदृष्टिमूचिकाः ॥ ७७ ॥
गोमये चोत्करा कीटाः परितापोऽतिदारुणः ।
चातकानां रवौ दृष्टिः सद्यो दृष्टिं प्रचोदयेत् ।। ७८॥
धुमिता: निविडाः शैलाश्चर्मादिषु तथाईता।
अम्ल तु तक जायेत न चिराचार्ह वर्षति ॥ ७९ ॥
जलं चेत् विरसं मीनार पोप्लुयन्ते स्थलानुगाः ।
पहूचैमैकनिहादान चिरातर्हि वर्षति ॥ ८०॥
विलिखन्ति नखैर्भूमि मार्जाराः सुभृशं तथा ।
लोहकि विस्रगन्धि न चिरातर्हि वर्षति ॥८१ ।।
गिरयोजनपुजाभा वापमोगारिकन्दराः ।
वापरुद्धगुहा वापि न चिरात् तर्हि वर्षति ॥ ८२।।
कृकलासास्तरुशिरस्थिता: पश्यन्तिखें पहु।
गावो रविमुदीक्ष्यन्ते न चिराचर्ह वर्षति ।। ८३ ॥
पशवः कुक्कुराश्चापि धुन्वन्ति श्रावणान् खुरांन् ।
। 'नेच्छन्ति निर्गम गेहान्न चिराचाहि वर्षति ॥२४॥

·कादम्बिनी।
गृहाणां पटले स्थित्वा यदि श्वानो दिवोन्मुखाः।
उदीक्षन्ते शंकितास्या न चिराचहि वर्षति ॥२५॥
...॥८॥
पक्षौ प्रसार्य तिष्ठन्ति वका यदि यतस्ततः ।
सर्वतो द्वित्रयामान्ते घटाटोपो भविष्यति ।। ८७ ॥
गुमालदा हि चीत्कारा भेका गम्भीरनादिनः ।
दिनत्रयान्तरे तत्र देवो गर्जिष्यति ध्रुवम् ॥८॥
चरका रजसि स्नाति पयति स्नाति टिट्टिमः ।
अत्युग्रं चातको व्रते ध्रुवं वर्षति वासवः ॥ ८६ ॥
'नवनीतद्रवः कुम्भ्यामहिफेनगुडगवः ।
लवणं विक्रियां याति ध्रुवं वर्षति वासवः ।। ९० ॥
बहुकालमजा तिष्ठेत् पवनाभिमुखी यदि ।
क्षुद्रसपा द्रुमारूढा ध्रुवं वर्षति पासवः ॥ ९१ ।।
तुद्राणां कुड्मला दग्धा अर्कादौ कुडमलोदयः।
वटशाखा सुरुङ्गाः स्युर्बुवं वर्षति वारिदः ॥ ९२ ।।
सास्निग्धमृदुः श्मश्रुमाणिनोऽत्युष्यणालाः।
आलस्यं श्लथता निद्रा ध्रुव वर्षति वारिदः ॥ ९३ ॥
गोमये कृमयो. भृग पक्षयोमम्मलायितम् ।
कृकलासा रक्तभासा ध्रुवं वर्षति वारिदः ॥ ९४ ॥ .
चातका चा मयुरा वा रुवन्ति बहुफेरवाः ।
निशीथे कुक्कुटाराचा ध्रुवं वर्षति पारिदः ॥ ९५॥

·१३२
कादम्बिनी।
मक्षिका बहु सर्पति भ्रमंति भ्रमरा बहु ।
नयन्ति गोशकवपिडं ध्रुवं वर्षति वारिदः ॥ ९६ ॥
किमुत्पद्यते कांस्ये व्याकुला जलजन्तवः ।
नाडिकासूष्णता तोये ध्रुवं वर्षति वासवः ॥ ९७ ॥
स्नुहीपत्रेषु दृश्यन्ते यत्र तत्रांगरोदया:।
वृष्टिभावकवायूनां विद्यात्तत्रागर्म तदा ॥ ९८॥
प्रच्छिद्रस्निग्धपत्रा हि वृक्षा गुल्मा लता यदि ।
दृश्यन्ते सर्वतस्तहि निर्दोषा वर्षवायवः ।। ६६ ।।
उद्गादनिद्रो दृश्येतपित्तप्रकृतिको नरः।
दृष्टिमावकवायूनां विद्याद् तत्रागमं तदा ॥१०॥
वातपित्तप्रधानानां भूरि भ्रमति चेच्छिरः।
वृष्टिभावुकवायूनां तीवाणापागमस्तदा ॥ १०१॥
लेखनीयोगतः पत्रे प्रसरत्येव चेन्मसी।
क्लेशाच्छुष्पति वा तर्हि भावको वायुरागतः ॥१०२ ।।
इति भूमिष्ठनिमित्ताधिकारः।
अनावृष्टि हेतवः.
उल्कापाती दिशां दाहो निर्घातः पांशुष्टयः।
इन्द्रायुधं खेटयुद्ध षडेते वृष्टिघातकाः ॥ १०३ ।।
नैऋतं पश्चिमोवायुर्नाडयापः शीतनिर्मलाः ।
दंशाहानि तदा तत्र वर्षाणां न भविष्यति ॥.१०४॥

·कादम्बिनी। प्रभातेऽभ्रपटाटोपो मध्यान्हे प्रखरो रविः । सायं तु शीतलो वाय रात्रौ तारा न वर्षति ॥ १०५ ॥ दिवा पनघटाटोपो रात्रौ विपलमम्वरम् । दुर्भिक्षलक्षणं ज्ञेयं न देवस्तत्र वर्षति ॥१०६ ॥ संपन्नाऽप्युत्तरप्रान्ते साध्वी धनघटा छटा । अष्ट्रेव विलीयेत मारुतो यदि दक्षिणः ॥ १०७॥ संवृत्तायां झटीरष्टौ वायुश्चरति पश्चिमः। यदि पेन्द्रधनुष्योंम्नि तदा श्वनं विलीयते ॥ १०८॥ आर्द्रायां च भरण्यां च रोहिण्या उत्तरात्रये । मषायां मंगलो यावत्तावदेवो न वर्षति ।। १०९ ॥ रोहिणी दुहा यावद्रक्षो यादहस्करः । यावच सन्ति दुर्योगास्तावद्देवो न वर्षति ॥ ११०॥ यावत्काकोदरा मेघा यावचंद्रसमो रविः । यावत्नैर्ऋतो वायुस्तावदेवो न वर्षति ॥ १११ ॥ भातस्तृणाये मुक्तावद् भान्ति नीहारविन्दवः । चातश्च शीतलोवाति तदा प्राट् समाप्यते ॥ ११२ ॥ इत्यनावृष्टिलक्षणम् । इति सद्यो लक्षणध्यायश्चतुर्थः । अथ ग्रहयोगाध्यायः पलेशाः स्युः शनि:ऽर्को गुरुरिन्दुभृगुः कुजः । होरेशाश्च शनि वो भौमोऽर्कोऽज्छो बुधः शशी ॥१॥ 8999ccee

·१३४
कादम्बिनी।
वारेशाः शनिस्येन्दुभौमज्ञगुरुभार्गवाः ।
मासेशास्तु शशी ज्ञोऽच्छो रविभौमो गुरुः शनिः ॥२॥
वर्षेज्ञाः शनिराशेच्छश्चन्द्रो जीवो रविवुधः ।
मेपार्कदिवसे वारा धारेशैलुसतुर्यकैः ॥ ३॥
चन्द्रो वुधश्च शुक्रश्च त्रयोऽप्यन्तर्ग्रहा इमे ।
वहिर्गहास्त्रयोऽप्येवं शोणितश्चांगिरा यमः ॥ ४ ॥
गुरुः शुक्रश्च चन्द्रश्च बुधश्चेति शुभग्रहाः।
शनिश्च मंगलश्चात्यः क्रूरमहा इमे ॥५॥
आद्रं चतुर्ग्रह जीवशनिशुक्रनिशाकरम् ।
त्रयः शुष्कग्रहा उक्ताः बुधः सूर्यश्च मंगलः ॥६॥
रुक्षौ भौमशनी स्निग्धा गुरुशुक्रदिवाकराः ।
द्विधर्मिणौ चन्द्रचान्द्री योगिदृष्टाहानुगौ ॥७॥
शीतं चतुर्ग्रह सौम्यशनिशुक्रनिशाकरम् ।
मंगलद्युमणी तूष्णौ शीतोष्णसुदृहस्पतिः ॥८॥
शनिहस्पतिः सौम्यो वायुमकृतिकास्त्रयः ।
शोषप्रकृतिको भौमः स्नेहप्रकृतिकाः परे ॥ ९॥
घुग्रहा गुरुभौमार्काः स्त्रीग्रहौ शशिभार्गवौ ।
नपुंसकौ शनिवुघाचोष्णयशैत्यादिकल्पनात् ॥ १० ॥
शुक्रो निसर्गतो वृष्टयै निग्रहाय निमिचतः।
शोणितो निग्रहायैच वर्षणाय निमिचतः ॥ ११ ॥

·कादम्बिनी।
१३५
शुक्रश्च शोणितश्चैतौ परीक्ष्यौ जीवनोदये ।
जीवनं हि तदायत्तं तदुपोदलकाः परे ।। १२.॥
वायुं बुवशनी शुक्रगुरू जनयतो जलम् ।
मंगलधुमणी धर्म स्वाभावादिति चक्षते ॥ १३॥
शनिः पूर्व गुरुः पूर्वोचरं भौमस्तु पाश्चिमम् ।
शुक्रस्तु दक्षिणं वायुं संचारयति योगतः ॥१४॥
शनिगुरु धनं शीतं रूक्षं वायु प्रवाहयेत् ।
आई तु शीतलं शुक्रो मंगलो रोगकारकम् ॥ १५॥
नात्यु नातिशीतं च गुरुराद प्रवाहये ।
चन्द्रश्चान्द्रिश्च संयुक्तदृष्टखेटानुसारतः ॥ १६ ॥
अभ्र प्रचण्डवातं च शनिः सम्पादयत्यपि ।
शीतौं विन्दुपाताय ग्रीष्मौ शुक्र उष्मणे ॥ १७ ॥
उल्कापाततडित्गांधुत्पातं जनयेत्कुजः ।
ऋतुं जनयते जीवः सर्वेषां सुप्रसादकम् ॥ १८॥
येन येन ग्रहेणायं सन्निधत्ते सुधाकरः ।
तत्स्वभावानुसारेण फलं दत्ते तदा तदा ॥ १९ ॥
इति प्रहाणां स्वभाषाधिकारः ।
अष्ट विकाराः।
वर्णोऽयनगती चक्रमुदयोऽस्तं च मण्डलम् ।
राशिनक्षत्रमित्येतैः फलमादिश्यते ग्रहे ॥ २० ॥

·कादश्विनी।
}
.
भौमेऽयने संक्रमे च बुधो जीवस्तथोदये ।
शुक्रोऽस्तगमने दृष्टिं करोति च शनिस्त्रिषु ॥ २१ ॥
गच्छन्नुदयमस्तं वा घुधः शुक्रश्च वर्षति ।
शुक्रोदये ग्रहा अस्तं गता वर्षन्ति भूरिशः ॥२२॥
गुरुणा यदि दृष्टः स्यादुद्यन्नम्तमयन ग्रहः ।
पूर्ण पादोनदृष्टया वा तदा वर्पनि नान्यथा ॥ २३ ॥
जलनाडीगनाः सर्दै संगमे चोदयास्तयोः ।
अयने संक्रमे चक्रमागय वृष्टिहेतवः ॥ २४ ॥
आणि भाते ये ष्टः प्रायेण जायते ।
प्रहाणामुदयेऽस्ते च सामे मण्डलान्तरे ॥३५॥
एकराशौ शुक्रशन्योरम्नभावाऽतिदुःग्वदः ।
:. क्रूराः शुभाः स्युर्वक्रान्ते क्रत्वेऽपि गुरुः शुभः ॥६॥
अति गारगताः क्रा: कुर्वते स्वल्पवर्षणम् ।
अवर्षणं तु कुर्वन्ति दि शीघ्रःः शुभग्रहाः ।। २७ ।।
क्रूरैकैरनाष्टिवृष्टिना शुभुग्रहैः ।
रं चक्रं गते सोम्य शीघ्र घोरपवर्षणम् ॥ २८॥
: अतीचारते जीवे शनौ वक्रत्वमागते ।
श्रात्यन्तिक्या त्वनादृष्टया पृथ्वी सर्वत्र शुष्यति ॥२९॥
वक्रीभूत्वा यदा शुक्रं बुधस्त्यजति कहिचित् ।
तदा वर्षति पर्जन्यः सप्त वाहानि पंच वा ॥ ३० ॥

·कादम्बिनी।
इत्थं वैकारिका देशा उक्ता साधारणा हि ये ।
प्रतिग्रहं विशेषेण वैकारिकमय वे ॥ ३१ ॥
इति साधारणवैकारिकाधिकारः।
: शनिः।
विपुलो विमलस्निग्धः शनिलमणिप्रभः।
वाणातसी प्रसूनाभः शुभो रुक्षस्तु नेएकत् ॥ ३२ ॥
दक्षिणें पथि दुर्भिक्ष सुभिक्ष तुत्तरे पथि ।
कृत्तिकायास्तु रोहिण्या उत्तरोऽप्यशुभः शनिः ॥३३॥
सप्रदक्षिणमृक्षाणां सुमितं कुरुते चरन् ।
संचरन्नपसव्यं तु दुर्भिक्षाय शनिश्चरः ॥३४॥
हस्ता स्वाती भरण्यार्दा श्रषणा पूर्वफाल्गुनी ।
शनिः स्निग्धश्चरन्नाशु वपति प्रचुरं जलम् ॥ ३५ ॥
श्लेपा शताभिपज्येष्ठा स्वल्पष्टिकरः शनिः।
घोरा दृष्टिकरो मूले रेवत्युत्तरभाद्रयोः ॥ ३६ ॥
चित्राराधाऽनुराधासु पूर्वापाढधनिष्ठयोः ।
पुनर्वसु मघा पुष्पेष्ववग्रहकरः शनिः ॥ ३७॥
मूलश्रुत्योर्मध्यवृष्टिः सुदृष्टिद्गचित्रोः ।
मन्दष्टिः प्रोष्ठपदे हस्ते पुष्पे च वारुणे ॥ ३८ ॥
अनादृष्टिमघा श्लेषा कृतिकारेवतीषु च ।
विशाखायां शनौ पूर्व दृष्टिः पश्चादवर्षणम् ॥ ३९ ॥

·कादम्बिनी।
भरण्यां श्रावणे दृष्टिनेत्युक्तं रुद्रयामले ।
विसंवादं प्रमाणं स्यात् प्रत्यक्ष युक्तिमञ्च यत्॥ ४०॥
मंगलश्च शनिः शुक्रो धनिष्ठायां स्थिता यदि ।
गर्जन्तोऽपि न वर्षन्ति पयोविंदु पयोधराः ।। ४१ ॥
धनिष्ठायां शनियंत्र मंगले नैव युज्यते ।
तदापि वर्षणं नास्ति सस्यहानिश्व जायते ॥ ४२ ॥
विश्वशमि भगेमन्दः सप्तमः यदा रविः ।
तदा जलविनाशः स्यात् प्रजानां कदनं महत् ।। ४३।।
शनिर्दुष्टो धनुर्मीनकन्यायुग्मपस्थितः ।
अतिहष्टतमाचष्टे तुलाश्चिकयोपि ॥ ४४ ।।
सुभिक्ष मकरे कुम्भे मीने सर्वप्रजाक्षयः ।
गुर्जरेऽजे शनौ पीडा प्रभासे तु कृपस्थिते ॥ ४५ ॥
मरुस्थलेषु मिथुने कर्के काश्मीरमण्डले ।
इन्द्रप्रस्थे तु सिंहस्थे कन्पास्थे मालवे तथा ।। ४६ ॥
तुळावृश्चिकचापेषु यदि याति शनैश्चरः।
अनावृष्टिं तदा कुर्यात् पृथ्वीं दुर्भिक्षपीडिताम् ॥ ४७॥
अन्तर्वेदश्च विन्ध्याद्रिर्मकरे नर्मदातटः ।
कुम्भे तु पश्चिमो देशः पीडयते गौतमीतटः ॥४८॥
मीने तु सर्वदेशोऽपि मेषस्थे यमुनातटः ।
दृषे च मिथुने गोदावरीतीरः प्रपीडयते ॥४९॥

·कादम्बिनी।
कर्के वर्गश्च सिंहेतु कान्यकुब्जा प्रपीड्यते ।
कन्यायां म्लेच्छ देशोऽपि तुलायामुत्तरापथः ॥ ५० ॥
वृश्चिके पूर्वदेशो वा कान्यकुब्जो धनुष्यपि ।
शनिना पीडयते देश इत्युक्तं रुद्रयामले ॥५१॥
वक्रीभूत्वा शनिः पूर्वद्वारभेपु न वर्षति ।
दुर्भिक्षं कुरुते मीनकन्ययोर्वक्रतां गतः ।। ५२ ॥
अस्तंगतस्तुले पीने सुदृष्टिं कुरुते शनिः ।
अष्टिं मिथुने कर्के सिंहकन्यामृगालिषु ॥५३ ।।
साधु वर्षति सर्वत्र पिथुनेऽस्तगतः शनिः ।
वृश्चिके वर्षति स्वल्पं मकरेऽस्तो न वर्षति ।। ५४ ।।
मीनेऽस्तगप्रने साधुष्टिमे के विदो विदुः ।
परे स्वाहुष्टि माझ्यात् जलं वायवादिषु क्वचित् ॥५॥
उदयं मिथुने मेषे शनिर्गच्छन् पवर्षति ।
कर्के तुले त्वनादृष्टिं विदधात्युदयादयम् ।। ५६ ॥
मण्डलेषु च सर्वेषु संक्रमन्तं ग्रह गुरु ।।
पूर्ण पश्यति पादोनं तत्र दृष्टिभविष्यति ।। ५७.॥
इति शन्यधिकरणम् ।
वृहस्पतिः।
प्रकल्मषांशुजटिलः कुन्दस्फटिकसप्रभः ।
सत्पथानुगतः खेटैरहतश्व गुरुः शुभः ॥ ५८॥

·१४० कादम्बिनी। अनावृष्टिं धूम्रनिभः प्रकरोति वृहस्पतिः । इयामादिवर्णविकृति गच्छन्नपि स नेष्टकृत् ॥ ५९ ।। क्षेमारोग्यसुभिक्षाय भानामुत्रनो गुरू । अनिष्टकृदक्षिणतो मध्यतस्तु स मध्पमः ॥ ६॥ पाच्छाध रोहिणी तारामारुह्य शकटं तथा । संचश्न गुरुरत्यन्त प्रज'पीडायनर्थकृत् ।। ६१ ॥ कृत्तिकातो द्विभं कृत्ला चक्रं द्वादशवा भजेत् । एकादशं द्वादशं च पञ्चमं च त्रिभं नयेत् ॥ ६२ गुरुदयो यत्र भागे तन्नक्षत्रोपलक्षिताः। मासवद् द्वादशैव स्युर्गुरुचारेण वत्सराः ॥३३॥ क्षुदग्निमिः कार्तिकेऽब्दे या चात्यल्पवर्षणम् । पौषे माधे चाविशेषात् सुभिक्षं च सुवृष्टयः॥ ६४ ॥ कचिद् दृष्टिः कचित् सस्य कचिद् दृष्टिश्च फाल्गुने। चैत्रेऽब्द पगमा विशाखे सर्वसस्यता ॥६५॥ ज्येष्ठेनावृष्टाषाढे सस्यं दृष्टिः कचित् कचित् । श्रावणे मध्यमा वृष्टिः सस्य पूर्ण पुनः क्षयः ॥ ६६ ॥ भाद्रे सुभिक्ष दुर्मिक्षमतिवृष्टिः कचित् कचित् । आश्विने तु सुदृष्टिः स्यात् सर्वसस्यसमृद्धयः॥ ६७ ॥ मूले मघायां रोहिण्यां रेवत्यां चोदिते गुरौ । एज्वे च शनौ प्राप्ते दुर्भिक्षं जायते ध्रुरम् ॥ ६८।।

·कादम्बिनी।
१४१
सुष्टिं कुरुते नके कुम्भे मेपे गुरुदयः ।
कर्के मीने धनुष्यल्समनाधितुलादयः ॥ ६६ ।।
माधफाल्गुनयाः खण्डष्टः पौषे सुदृष्टयः ।
मार्गशीर्षेऽल्पवृष्टिः साच्चारणे वह वृष्टयः ॥ ७० ॥
आश्विने मध्यमा घटिरष्टिज्येष्ठ कार्तिके।
चैत्रे विचित्रदृष्टिः
स्यात्
वैशाखे तु सुभिक्षता ।।७१॥
भाषाढमाद्रयोहानिर्गुरोरुदयतः फलम् ।
अस्तो गुरुः करोत्यल्पा दृष्टिं मिथुनमेषयोः ॥७२॥
सुभिक्ष मीरकन्यास्तो दुर्मिक्षं तु दृषेऽस्तगः ।
पक्रो जीवः सुभिक्षाय यत्र तत्र यदा तदा ॥ ७३ ॥
रेवत्या मृगशिरः स्थितोऽाष्टिकृद् गुरुः ।
अपाढा फाल्गुनी हस्ता मघासु तु सुदृष्टिकृत् ।। ७४ ॥
परे तु गुरुवारेऽस्मिन्नन्यथैव फलं विदुः ।
त्रिभे भगाच विष्णोश्च मूलाश्विषु दृष्टिकत् ।। ७५॥.
अग्नेत्रिभेऽदितिश्लेषा मपाराधाराय ।
मध्यष्टिमनाष्टिं कुरुते शेषमे गुरुः ।। ७६ ॥
परे तु गुरुवारेऽस्मिनन्यथैव फलं विदुः।
• अनादृष्टय भाद्रपदा श्लेषा पुष्यपुनर्वसू ।। ७७ ॥
कृत्तिका रोहिणी राधानुराधा मध्यपृष्टये ।
मषा तु फल्गुनी हस्ता मृग्याः च सुवृष्टये ॥७॥

·१४२.
कादम्बिनी।
मासद्वयं शाक्रमले मास्त्रयमषाढयोः ।
स्वातीचित्रे खण्डवृष्टयै गुरुयोगात् परा: शुभाः ॥७९॥
एकादश्यां प्रयाम्यन् स्यात् सिंह कन्यां तुलाममि ।
वृहस्पतिस्तदा नून प्रवर्षति महाजलम् ॥ ८ ॥
स्वल्पालिषापयोईष्टिमध्या गोयुग्मकर्कटे ।
सिंहेऽतिवृष्टिः सदृष्टिः शेषराशिस्थे गुरौ ।। ८१ ॥
सिंहेऽतिवृष्टयो मीनेनावृष्टिचापगे समा ।
कन्याजयोः सुदृष्टिः स्यात् गुरौ शेषेऽल्पदृष्टयः ॥२२॥
वृहस्पतिर्दिवाचापे निशि मीने फलाधिकः ।
सिंहे दशांशे विशांशे मेषेऽप्तौ विफलो दिवा ॥८३ ॥
इति वृहस्पत्यधिकरणम् ।।
:, ..
मंगलः।
विपुलो विमलो भौमः किंशुकाशोकवच्छविः।
शुभाय तप्तताम्राभो मार्गमुत्तरमाश्रितः ॥२४॥
अजुः पुरुषः श्यामो मलितो धूमवान् शिखी।
विवौँ वामगो धत्ते मंगलोऽपि न मंगलम् ।। ८५ ।।
धूमायन् सशिखो वापि पारिपात्रचलोपगान् ।
निहन्ति मंगलो देशान्ये च देशाः स्वभक्तिगाः॥८६॥
नेष्टो भौमो मषां मिन्दन् विशाखां रोहिणीपपि ।
भौमो दृष्टिनिरोधाय.रोहिग्या दक्षिणश्चरन् ॥ ८७॥

·कादम्बिनी। १४३ उष्णमश्रुमुखं व्यालं रकास्यमसि मौसलम् । भौमस्य पञ्चवक्राः स्युर्द्वितीयेन्त्येऽध्यवर्षणम् ॥८॥ भवृष्टिगले वने पकरेऽस्तः प्रवर्षति । मिथुनेऽस्तोऽल्पवर्षाय नान्यत्रास्तो विशेषकृत् ।।८९ ।। कुम्भेऽतिष्टिष्टिस्तु चापे मीने त्वचर्षणम् । अवग्रहोत्तरा दृष्टिकरे मंगलोदयात् ॥ १० ॥ दास्रब्राह्मादित्यपियस्तेष्वेवं द्विदैवते । मूलश्रवणपूभासु मंगलस्योदयः शुभः ॥ ९१ ॥ यदा पलिम्लुचे मासि मोमो राश्यन्तरे ब्रजेत् । गुरुर्वा महती वृष्टिरयवा लोकसंक्षयः ॥ १२॥ पूत्रिये च रेवत्यामश्विन्या हस्ततस्त्रिभे । वारुणे चानुराधायां पंगलः साधु वर्षति ॥ ९३ ।। रोहिणी श्रवणा ज्येष्ठा मूलस्थश्चोत्तरास्थितः । मघाी भरणी स्वातीस्थितो भौमो न वर्षति ॥९४॥ मंगलः कर्कराशिस्थः सुवर्पति शुभेक्षितः । शुभैरयुक्तः सिंहे तु कन्यायां च न वर्षेति ॥ ९५ ॥ मेषे दिवा वृश्चिके तु राशावधिकरोत्ययम् । जले प्रभवति प्रायः कर्के मीने व वृश्चिके ॥ ९ ॥ इति मंगलाधिकारः । इति वहिनहाः । .

·कादम्बिनी।
शुक्रः।
स्फुरद्विम्बो निर्विकारो विपुलो दधिसभः ।
शुभाय विजयी शुको मार्गमुत्तरमाश्रितः ॥ ९७ ।।
'मांजिष्ठामः सुवर्णाभो घृतमण्डनिभो भृगुः।
दधिप्रभो रौप्यनिभः सुदृष्टिं जनयिष्यति ॥ १८ ॥
शुक्रस्ताम्रनिभो रक्षो दिवादृष्टोऽप्यदृष्टिकृत् ।
वृषे कर्के तुले वक्रो मार्गीभूत्वा-सुवति ।। ९९ ।।
नागोगरावतौ च वृषभो गोजरद्गवौ ।
मृगोऽजवैश्वानरजावुत्तरादक्षिणे स्थिताः॥ १०० ॥
नवैता वीथय: पलूप्ता अश्विनादिभमण्डले
त्रिभित्रिभिस्तु नक्षत्रैस्तासां मार्गास्त्रयस्त्रिकः ॥१०१।।
ऐरावत्तः सौम्यमार्गों मध्यमार्गो जरद्गवः ।
वैश्वानरो याम्यमार्गों भागाः षोडश षोडश ॥ १०२॥
वृष्टिसस्याकृच्छुकः शुभः सौम्यासु वीथिसु ।
वृष्टिः सस्यानाशाय याम्ये पथि सवीथिषु ।। १०३ ॥
उद्यन्नस्तमयन् शुक्रः शुभायोत्तरवीथिषु ।
मध्यासु मध्यफलदो दक्षिणासु त्वनिष्टकृत् ॥ १०४॥
अस्तं गच्छन्ननादृष्टिं कुसद् वृश्चिकचापयोः।
मीनेऽतिवृष्टिं कुरुते सुदृष्टिं मिथुने भृगुः ॥ १०५ ।।
वृषक/लिमीनेषु वृष्टिः शुक्रोदयेऽधिका ।
तुल्यायामल्पवृष्टिः स्यादष्टिश्चापकुंभयोः ॥१०६ ॥

·कादम्बिनी। ११५ - उद्यनस्तमयन् वासावाषाढे जलघोषकत् । उदितः फाल्गुने ज्यैष्ठे सुदृष्टिं कुरुते भृगुः ॥ १०७॥ श्रावणेऽस्तंगतो दुःखं शुभं भाद्रे तथाश्विने। अस्वगः कार्तिके ज्येष्ठे महाष्टिं करोति सः॥१०८॥ A परमासानिव दुर्भिक्ष.फाल्गुनेजस्वं गते भृगौ ॥१०९॥ कार्तिकेऽस्तं गतः शुक्रो.यधुदेति च कार्तिके । तदाहां नवति पूर्ण तत्र देवो न वर्षति ।। ११० ॥ शुक्रस्यास्तोदयौ शुक्ले. दृष्टियोगाय चक्षते । कृष्णेऽष्टम्यां चतुर्दश्याममायां च सुष्ये ।। १११ ॥ भरणीतश्चतुष्कन्तु चतुष्कं पंचकं त्रिकम् । पंचकं षट्कमित्येवं ग्रहाणां मण्डलानि षट् ॥ ११२ ॥ वक्रोदयास्तगो दृष्टथै द्वितीये मण्डले भृगुः । त्रिके षट्के च शुभदस्ततोपत्राशुभावहः ॥ ११३ ।। द्वार मेघस्य मेघस्य वायोर्मस्य रेतसः । हेम्नः क्रमेण षट् स्वेषु भिधते तूदये फलम् ॥ ११॥ मेघद्वारद्वये मेधा वर्षेति.प्रचुरंपया। वायुद्वारे न वर्षति मेषादिव्युनति गताः ॥ ११५॥ धर्मद्वारे सुदृष्टिः स्याद्रेवोद्वारेऽभ्रसंक्षयः । हेमद्वारे मुष्टिश्च समिक्षच प्रनायते ।। ११६ ॥ . १० ·.. ११६ कादम्बिनी। भरण्याष्टक मेघद्वारं तत्रोदये जलम् । मंघादिपंचकं धूलिद्वारं तत्र जलक्षयः ।। ११७ ॥ स्वत्यादिसप्तकं राजद्वारं तत्रोदयोऽशुषः । उदयात् कनकद्वारे सप्तके तु शुभोदनः ॥ ११८ ॥ भरण्याघटनक्षत्रवारी शुक्रः सुदृष्टये । तत्राप्यादित्यपुष्याश्लेपासु तु विशेषतः ॥ ११९ । वृष्टय भाद्रपदे याम्या फल्गुन्यौ त्वाष्ट्रतस्त्रिभम् । योगाच्छुक्रेण भेदाच मघाग्नेयी च वर्षति ॥ १२०॥ ज्येष्ठामूले अषाढे च शुक्रभेदात् पुनर्वसू । अनावृष्टय तथा शुक्रो मार्गे भौमहते व्रजन् ॥ १२१ ॥ अवर्षके में विचरन् भार्गवो यदि वर्षति । वर्गकर्तगतो वर्षे षोडशाचिन वर्षति ॥१२२.॥ भाच्यां प्राषि दृष्टोऽल्प जलं सृजति नित्यशः । पश्चिमायां स्थितः शुक्रो जलं सुनति भूरिंशः॥१२३॥ शुक्रः स्वातीत्रये पूर्व पश्चिमे पिपंचके । 'अनादृष्टिं प्रकुरुते विपरीत प्रवर्षति ।। १२४ ।। मधादिपचके शुक्रो दृश्यते यदि पश्चिमे । अनावृष्टिक किंतु पूर्वष्टः मुष्टिकत् ॥ २२५ ॥ स्वात्यादित्रितये शुक्रो इंटः पश्चिातो-यदि । सुदृष्टिः स्पादनाष्टिा पूर्वप्टे तु कष्टदा ॥ १२६ ।।

·कादम्बिनी।
११.
ज्येष्ठमूलास्थिते पूर्वप्टेऽनावृष्टिरिष्यते ।
इस्तानुराधयोः केचिदनावृष्टि प्रचक्षते ॥ १२७ ॥
नित्यं वातश्व दृष्टिश्च शुक्रे मिथुनकर्कयोः ।
शुक्रे कर्के सरः शुष्येत् सिंहे शुष्येत् पयोधरः ॥१२८।।
कुम्भरा शिगवः शुको ददाति पत्रं जलम् ।
शेषराशिगते शुक्रे विशेषो नावधार्यते ।। १२६ ।।
इति शुक्रादेशाधिकरणं ।
दुधः-
विषुलो विमल स्निग्धा सस्यकाख्यमणिप्रपः ।
शुकवों हैमवर्णः स्फुरदर्विषो चुधः शुभः ॥ १३० ॥
भाकृतायां गतौ वृष्टिः सस्यं क्षेमं च जायते ।
संक्षिप्तमिश्रयोमिथ न शुमोऽन्यंगतौ बुधः ।। १३१ ।।
कन्पायां तु जुधो वकः सुमिदं कुरुते ध्रुवम् ।
वृषेऽतिवृष्टिमिथुनेऽनावृष्टिश्च बुधोदयात् ।। १३२ ।।
न चोत्पातपरित्यक्तो जायते स बुधोदयः ।
जलाग्निवायुभयकृत् सस्यार्घषयवृद्धिकत् ॥ १३३ ।।
चन्द्रक्षेत्रे यदा चन्द्रबुधशुक्रोदयो भवेत् ।
'एमाप्तानिव दुर्भिक्षमतिष्टिश्च जायते ॥ १३४.॥
अस्तं यावदनाष्टिः शुक्लाषा. धुंधोदयात् ।
भाद्रेवुधोदयें मद्रपाश्चिने न.शुभं भवेत् ॥ १३५ ॥

·१४८
कादम्बिनी।
आषादे श्रावणे वापि वुधे यधुदयं गते ।
शुक्रोऽस्तमेत्यनादृष्टया तृणदुर्भिक्षमादिशेत् ॥१३६ ।।
अस्ते शुक्रे बुधोन्याति श्रावणे:तूदयं यदि। :
तदा:भाद्रपदे मासि-मेघों नैव प्रवर्षति ॥१३५ ।।
उद्यन्नस्तमयन् वापि बुधः शुक्रांत. पुरः स्थितः ।
वृष्टिं जनयति क्षिम जलनाडीगतोऽधिकम् ।। १३८ ।।
पौषे माथे च वैशाखे आषाढे श्रावणे बुधः ।
हष्टोऽनावृष्टिदुर्भिक्षमष्टस्तु-शुभं दिशेत् ॥ १३९ ।।
आश्विने कार्तिके मासे यद्ययं दृश्यते बुधः !
शास्त्रचौराग्निरोगाम्बुक्षुद्भयानि करोति सः ॥१४०॥
कर्कसंक्रमकालातु यदा दशदिनान्तरे ।
समुदेति बुधस्तर्हि सुष्टिा श्रावणे सिते ॥ १४१ ।।
सिंहसंक्रपकालातु यदा दश दिनान्तरे ।
समुदेति बुधस्तहि तत्र स्युरतिवृष्टयः ।।१४२॥
कर्के सिंहे च कन्यायां बुधोऽस्तं यदि गच्छति ।
अनावृष्टिमन्दष्टिरतिवृष्टिर्भवेत् क्रमात् ॥:१४३ ।।
रोहिण्यादिमघान्तासु धनिष्ठाश्रुत्युषासु च ।
: बुधः करोत्यनादृष्टि भिन्दन् यदि गच्छति ॥ १४४ ।।
अशुभं केचिदिन्छन्ति पूर्वाणामपि भेदने ।
'इस्तादिषु चरन् षट्सु सुभिक्षुक्षेमकृद् बुधः ॥१४॥

·कादम्बिनी। श्लेषास्वातीकत्तिकासु. मृगशीर्षे नुधे क्रमात् । महादृष्टिमध्यष्टिरल्पदृष्टिश्च वायवः ॥ १४६॥ कन्याया मिथुने मेषः प्रचुरो वायुना सह। तुले जल मध्यष्टिमघरश्चिकयोबुंधे ॥ १४७।। इति बुधादेशाधिकरणम् । चन्द्र:-- समशृंगो विशालांगस्तुंगो स्निग्धः शशी शुभः। नागवीथ्यां चरन् सौम्यग्रहैदृष्टयुतो यदि ॥१४८॥ कुजाधैनिहते शृंगे मण्डले वा यथाक्रमम् । मायावृष्टिनृपतिप्रजानां नाशकुच्छ.शी ॥ १४९ ॥ कृतिकारोहणी सौम्या मघाचित्राभ्य उत्तरे। विशाखादिभषटकाच चरबिन्दुः शुभावहः ॥१५० ॥ एतेपां दक्षिणे मार्गे चरन् दुष्टफलः शशी । अन्येषां दक्षिणे मार्गे चरनपि न दोपकृत् ॥ १५१ ।। इन्दोः प्रदक्षिणं यान्तः शुभदास्तारका ग्रहाः । 'इन्दुर्वर्षासु वर्षाय स्थितः क्षेत्रे गुरुशयोः ॥ १२ ॥ यदि शुक्ल द्वितीयायां वामे चन्द्रोदयो रखेः । शुभं तदाखिले मासि न. शुभं दक्षिणोदये ॥ १५३ ॥ इति चन्द्रादेवाधिकरणमः। :

·कादम्बिनी।
सूर्य:-
पूर्वाषाढातु चत्वारि पञ्च तुसरभाद्रतः ।
आद्रातः पञ्च ऋक्षाणि चन्द्रपानि चतुर्दश ॥१५४ ॥
पूर्वभाद्रं शतभिषङ् मृगशीर्ष च रोहिणी ।
पूफादीनि नवाणि सूर्यभानि त्रयोदश ॥ १५५ ।।
सूर्यस्तु चन्द्रभे चन्द्रः सूर्यभे वा स वर्षति ।
सूर्ये वा सूर्यभे चन्द्रश्चन्द्रभे स च वर्षति ॥ १५६ ॥
चन्द्रभे तावुभौ स्यातामल्पष्टिस्तदा भवेत् ।
सूर्यभे तावुभौ स्यातां तत्र दृष्टिर्न जायते ॥१५७ ॥
वायुस्तु सूर्य्यभे सूर्ये वायुदोषान्न वर्षति ।
केन्द्रे तु चन्द्रमै छाया नोष्माल्पत्वात् प्रवर्षति ॥ १५॥
चन्द्रे चन्द्रे भवेद्वायुः सूर्ये सूर्ये न वर्षति ।
चन्द्रसूर्यसमायोगे सदा वर्षति वासवः ॥ १५६ ।।
इति सूर्येन्दुयोगाधिकरणम् ।
पुरुषाणि मूलार्द्धादातो.दश तु स्त्रियः ।
विशाखातस्वयं क्लीवं सौम्ययाम्यायनक्रमात् ॥१६०॥
थाशसंगते चन्द्र सूर्यो विंशति यादृशम् ।
तदशात् सूर्यनक्षत्रभुक्तिकाले वदेव फलम् ।। १६१॥
दाहः पुंसोः स्त्रियोच्छाया क्लीवयोस्तु न किंचन ।
स्त्रीप्तके सुदृष्टिस्त्री. क्लीबेऽल्पा शेषकेऽनिलः ॥१६॥

·कादम्बिनी।
नरे नरे भवेत्तापः क्लीवे क्लीवे महोष्णता ।
त्रियां नि महावातो दृष्टिः स्त्रीनरसंगमे ॥ १६३॥
वायुनपुंसके मे च स्त्रीणांभेचाभ्रदर्शनम् ।
स्त्रीणां पुरुषसंयोगे दृष्टिमवति निश्चितम् ॥ १६४॥
इति ली'योगाधिकरणम् ।
पौष्णाश्विनी मघापुष्पश्रुतिस्वातीमृगीस्थिते । .
चन्द्रेऽर्को जललग्ने ना प्रविशन में सुष्टये ।। १६५ ।।
भरणी कृत्तिकाचन्द्रे चन्द्रे राधानुराधयोः ।
नक्षत्रं प्रविशन भानुर्न करोति प्रवर्षणम् ॥ १६६.॥
ऋक्षप्रवेशे सूर्यस्य इन्द्रे केन्द्र त्रिकोणगे ।
जलभस्थे च शुकेण युते दृष्टे सुवृष्टयः ॥ १६७॥
निशीथे वा निशायां वा जललग्नेऽपि वा रवः ।
भमवेशे सुदृष्टिः स्याद् दृष्टियोगान्तरेऽपि वा ॥१६॥
इति नक्षत्रसंक्रमाधिकरणम् ।
अब्दविंशोपका: कर्कसंक्रमेऽर्कादिवारतः ।
दिशो नखा गजा: सूर्या धृत्योऽष्टादशहायकाः ।।
यदि कार्कसंक्रान्तौ शन्यौ बुधमंगलौ।
नातिवृष्टिस्तदा तत्र शेषवारे सुदृष्टयः ॥१७॥
जलराशिस्थिते चन्द्रे कर्कट याति भास्करः।
तदा वदन्ति दैवज्ञाः साधुष्टिभविष्यति ॥ १७१॥

·શ્વર
कादम्बिनी
पीने मेषे वृषे युग्मे वर्तमाने निशाकरे ।
जलं ददाति प्रविशन् कमर्कः शताढकम् ।। १७२ ।।
चापे सिंहे च पंचाशत् तद नक्रकन्ययोः ।
तुलालिकुम्भकर्केषु तदद्धं वारि वर्षति ॥ १७३ ।।
अर्द्ध वर्षति शैला तद विपिनादिषु ।
तदद्ध चोपरस्थाने शेष क्षेत्रे प्रवर्षति ।। १७४।।
कर्कटे प्रविशन्त चेत् सूयं पश्येद् वृहस्पतिः ।
पूर्ण पांदोनदृष्टया वा तत्र काले अवर्षणम् ॥ १७५ ।।
श्रावणे कर्कसंकातौ यदि मेघमहोदयः ।
सप्तमासान सुमितं स्यात् साधु वर्षति वासवः ॥ १७६।।
मंगले कर्कसंक्रांतिः शनौ मकरसंक्रमः ।
रिक्तातियौ पंचदशमुहूर्ते वा न शस्यते ॥ १७७ ॥
स्वाती ज्येष्ठा भरण्याा श्लेषाशतभिषासु च ।
वाणचन्द्रमुहूर्ते वा दुष्टो मकरसंक्रमः ।। १७८ ॥
पुनर्वसौ विशाखायां रोहिण्यामुत्तरात्रये ।
1. वाणवेदमुहूर्ते-वा शुभो मकरसंक्रमः ॥ १७९ ॥
अमावस्या सुमिक्षायं रविसंक्रांतिवासरात् ।
एकादशे पंचविशे चतुर्थेऽष्टादशेऽहंनि ॥ १८०॥
पूर्वसंक्रमनक्षत्रात् 'परसंक्रमभे शुभम् ।
द्वितीये वा तृतीये वा न शुभं तुर्थपंचमे ॥१८१॥

·कादम्बिनी।
१५३
है
प्रतिमासं तु संक्रांतिफलमुक्तं यथायथम् !
! पूर्वे गर्भधुवाध्याये क्रमाद् द्वादशमासिके ।। १८२ ।।
इति राशिसंक्रमाधिकरणम् ।
इति वैकारिकाधिकारः।
६ ग्रहयुतियोगः।
उपर्युपरिसंस्थानां चरतां नैकवर्ममु ।
ग्रहणामतिदूरत्वाद् दृश्यते सपदेशिना ॥ १८३ ।।
तेनांशसाम्याद् दृक्मूत्रासत्या ग्रहयुतिमता ।
अस्तं समागमो युद्धमिति भेदात्रिधा युत्तिः ॥१८४॥
सूर्येण युतिरस्ताख्या चन्द्रेण तु समागमः ।
युतिस्ताराग्रहाणां तु युद्धं चापि समागमः ।। १८५ ।।
युद्ध चतुर्विधं तत्र लक्ष्यते प्रेक्ष्यमाणंयोः ।
भेदोल्लेखावंशुमर्दापसव्याविति भेदतः ॥ १८६ ॥
विवग्रासे तु मेदः स्यादुल्लेखः स्पृष्टविम्बता ।
अत्यल्पान्तरितो मर्दोऽपसव्योंऽशानतिक्रमः ॥१८॥
संपातस्थानसमाप्तयहयोः स्वगतेर्वशात् ।
सानिध्यतारतम्येन भेदोल्लेखादिसम्भवः ॥१८॥
दक्षिणः कम्पितो रूक्षो विवों विकृतोऽप्रभः ।
अधिंगूढोऽणुरमाप्यनित्तो जित पच्यते ॥ १८९॥

·.
१५१
कादम्बिनी।
जयी तु विपुलः स्निग्धो धुत्तिमानपि दक्षिणः।
उदस्थो दक्षिणस्थो वा भार्गवः प्रायशो जयी ।
द्वावपि स्निग्धविपुलसप्रभौ चेत्समागमः ।
अंशान्तरितविम्वत्वे सर्वेषां तु समागमः ॥ १९१ ॥
युद्धं समागमो वापि यद्यव्यक्तौ स्वलक्षणः ।
तदा तत्फलमव्यक्तं व्यक्तौ व्यक्तमलं फलम् ॥१९॥
भेदयुद्धे स्वनादृष्टिरुल्लेखादिपु शस्त्रमीः।
युद्धे यो जीयते खेटस्तद्विशेषात् फलं अवे ॥ १९३ ।।
वाहीका परिपीडयंते मंगले गुरुणा हत्ते ।
वधेन तु जिते साल्वाः कलिंगाः शूरसेनकाः ॥१९४॥
शुक्रेण क्षत्रिया म्लेच्छाः शनिना सकलाः प्रजाः ।
उत्तरस्थाः सरिक्षा मंगलेन बुधे जिते ॥ १९ ॥
शूद्रा म्लेच्छाः पार्वतीयास्तैगर्ता गुरुणा इते ।
शुक्रेण तु .जिते सस्याम्वुदनाशोऽग्निकोपनम् ॥१९६॥
शनिना तु जिते योधाः पीड्यन्ते. नाविकास्तथा ।
जीवे शुक्रहते साल्वा वत्सा बंगाश्च कैकयाः ॥ १७ ॥
मद्रा कुलूता गान्धाराः पीड्यन्ते सत्यधेनवः ।
जीवे भौमजिते मध्यदेशो गौः पीडयते नृपः ॥१९॥
जीवे बुधहते मध्यदेशो म्लेच्छश्च नश्यति ।
जीवे शनिहते, विमा यौधेया अर्जुनायनम् ॥ ११९ ॥

·कादम्बिनी।
१५५.
शुक्र भौमहते सेनापतिनाशः सुयोधने ।
शुक्रे बुधहते दृष्टिरल्पा क्षीरं च हीयते ॥ २०० ।।
अब्जानां गणमुख्यानां पीडा शनिहते सिते ।
अनावृष्टिगुरुहते शुक्रे नश्यति कोशलाः ॥ २१ ॥
मध्यदेशा शूरसेना मत्स्या वंगाः फलिंगकाः ।
शनौ भौमहते काशिवाहीकौडान्ध्रटकणाः ॥ २०२ ।।
ज्ञहतेऽनवशिक्खेटाः शका गुरुहते हताः।
शनौ शुक्रहते त्वद्धिा पीडा हि पक्षिणाम् ॥२०॥
हतानां मंगलादीनां विशेषोऽयमुदाहृतः ।
अपि इति हताः स्वस्वभक्तीस्ते ग्रहभक्तितः ॥ २०४ ॥
उक्तं युद्धफल नेष्टं ग्रहाणां देशभेदतः ।
श्रत कर्व फलं ब्रूमः पौर्वापय समागमे ।। २०५ ।।
इति प्रहयुत्यधिकरणम् ।
७ गृहधिष्ण्ययोगः।
चक्रांशेऽप्युदयांशे वा तिष्ठतो सहयोगिता ।
असं समं समो राशि रिति वा सहयोगिता ॥ २०६॥
सप्तभौमसहस्राणां नवांशाः शनिजीक्योः ।
इन्दोादशचक्रांशा भानोः पंचदश स्मृताः ।। २०७॥
शनेः पञ्चदशैवांशाः एकादश वृहस्पतेः ।
स्युः सप्तदश भौमस्य चन्द्रस्य द्वादश स्मृताः ॥ २०८ ॥

·१५६ फादम्बिनी। शुक्रस्य नव कालांशा.अष्टौ तस्यैव वकूिणः। नवोदयांशा शुक्रस्य तस्यैवाष्टौ तु वक्रिणः ।। त्रयोदश बुधस्पांशास्तस्य द्वादश वणिः ॥२०९॥ चन्द्रस्य दैनिकी भुक्तिनक्षत्रमिति कथ्यते । त्रयोदशांशा विंशत्या कलानां तम्मितिमता ॥२१०॥ स्पष्टाच विकलाः पञ्चत्रिंशदशकलास्तथा। त्रयोदशांशाश्चंद्रस्य दैनिकी भुक्तिरिष्यते ॥ २११॥ चत्वारोंडशाः पञ्चकला विकला दश-पंच च । अभिजिन्मानमित्येवमष्टाविंशतिमानि वा ।। २१२।। राशिक्लूप्तिस्त्रिशदशैरश्मिपूषान्तरादितः । कांतिपातात् त्रिंशदंशः क्लप्सा पत्र न संपताः॥२१३॥ स्वे युत्यंशे योगफलं करोतीति मतं मम । एकैकस्य स युत्यंशो मिद्यते द्युतिमानतः ॥ २१४ ॥ इति प्रधिष्ण्याधिकरणम् । ८ सामान्यसादेश्ययोगः. पुरोंडगारमनावृष्टिः पुरा शुक्र प्रवर्षणम् । पुरों जीवं भवेदमा पुरो-बुधमथानिलः ॥ २१५॥ सूर्योगारं यमांगारं जीवांगारपवर्षणम् । बुधशुक्रं जीवबुधं दृष्टि जनयति ध्रुवम् ।। २१६ ॥ - ·.. कादम्बिनी। अष्टावयुतौ कौशुक्रावेकराशिगौ ! जीवदृष्टौ विशेषेण महादृष्टिप्रदायिनी ॥ २१७ ॥ . अदृष्टवयुवौ रैसँजीवावेकराशिगौ । शुक्रष्टौ विशेषेण कुरुतो दृष्टिमुत्तमाम् ॥ २१८ ॥ मदृष्टवयुत्तौ करैर्जीवशुक्रौ सहस्एितौ । बुधहष्टौ विशेषेण कुरुतो रष्टिमुखमाम् ॥ २१९ ।। शुक्रचन्द्रौःभौपचन्द्रापेकराशिगतौ यदि । उद्वन्धना दिशः सर्वा जलयोगस्तदा महान् ॥ २२० । एकराशिगतो जीयः सूर्येण सह वर्षति ! यावन्नास्तमन याति योगो वा.बुधजीक्योः ।।.२२१ ।। एकराशौ शनिीमो बलवष्टिहेतवे । मासद्वयं भवेद् दृष्टिस्ततो दृष्टिनिवर्तते ॥ २२३ ।। अदृष्टावयुतौ सौम्यैः शनिभोमौ सहस्थितौ ।। तदा वायुप्रकोप: स्यात् तथैवाग्निभयं भवेत् ।। २२३ ।। एकराशौ तथैकः राहुभौमावदृष्टये । गुरुशुक्रौ यदैकस्थावकाले वर्षणं: भवेद् ॥ २२४ ।। सूर्यस्य:पुरतो गच्छेद् यदि शुक्रो बुधोऽपि वा ॥. वर्षाकाले तदा दृष्टिभर्वत्येव निरन्तरा ॥२२५॥ अङ्गाराग्रतः सूर्यो दृष्टिं नावरुणद्धि वा । सूर्यादग्रेसरोड़गारः प्रतिनधाति वर्षणम् ।। २२६ ॥ .

·१५८ -कादम्बिनी। जीवादग्रेसरः शुक्रो दृष्टिं जनयति ध्रुवम् । शुक्रादग्रेसरो जीरो न दृष्टि जनयिष्यति ।। २२७ ।। बुधाच्छुके महावृष्टिरल्या शुक्रात् परे बुधे । : . तयोरन्तर्गतो भानुरन्यो वा नव वर्षति ॥ २२८ ।। उन्मार्गगमनं कुर्वन् यदि शुक्रं त्यजेद् बुधः । तदा वर्षति पर्जन्यः सप्त.वाहानि पञ्च वा॥२३९ ।। उद्यमनस्तमयन् वापि बुधः शुंकात् पुरः स्थितः । दृष्टिं जनयति क्षिप्रं जलनाडीगतोधिकम् ।। २३३०॥ शुक्रादने यदांगारो दृष्टिनास्त्युचरापंथे । विद्युत्कोपो रजोष्टिरमिदाहश्च जायते ॥ २३१ ।। शुक्राद् गुरौ वृथा मेधाः पूर्वस्यों करफास्यया । शुंकादने शनौ रोगैः पीड्यते दक्षिणापथः ॥२३३ ॥ जीवांगारं सचन्द्रं चेद् दृष्टियोग वदंति हि। शुक्राद् बुधस्ततः सूर्यो भवस्यन्नमहार्यता ॥ २३४ ॥ सूर्यमध्यौ शुक्रबुधावनादृष्टिकरौ मतौ । बुधपृष्ठौ शुक्रशनी धनधान्यसमृद्धयः ॥ २३५॥ यदि चेन्मंगलो गच्छेत् पुरतः सूर्यचक्रयोः । तुषारवर्षी पर्जन्पो ष्टथै स्यात् खण्डमंडलें ॥ २३६ ।। शुक्रमंगलमध्यस्थे सूर्ये घोरमवर्षणम् । :: ताभ्यां युक्तो रविः कृत्स्नी प्लावयेजगतीं जलेंः॥२३७॥ .

·कादम्बिनी। श्रये वुधो रविमध्ये शुक्रः पृष्टे स्वग्रहः । । अग्रे शुक्रो रविर्मध्ये गुरुः पृष्ठेऽतिवर्षणम् ॥ २३८॥ अग्रे सूर्यो धुंधो मध्ये भौमः पृष्ठे सुभिक्षता । अग्रे शुक्र: शनिर्मध्ये बुधः पृष्ठे सुभिक्षता ।। २३९ ॥ वुधो रहस्पतिः शुक्र एकराशिगतास्त्रयः । अदृष्टा अयुताः क्रूरैमहावृधिविधायिनः ॥ २४०॥ शनिश्च मंगलः शुक्रः एकराशिगतास्त्रयः ।। तदा वर्षति पर्जन्यो जीवसृष्टौ न संशयः ॥ २४१ ॥ सर्यशुक्रबुधेष्वेकराशिगेष्वल्पवर्षणम् । सर्यशुक्रगुरुष्वेकराशिगेष्वतिवृष्टयः ॥ २४२ ॥ शनिशुलकुदृष्टिजीवहष्टः सहस्थितैः । शनिराहुकुजैर्युद्धमष्टिश्चकराशिगैः ॥ २४२ ॥ शनिराहुगुरुष्वेकराशिगेषु शिलोदकम् । सर्वे हा एकराशौ दुर्भिक्षा दृष्टिरोगदाः ।। २४४ ।। शुक्रोऽनार: शनिर्जीव: सहस्था भंवरोधकाः । शुक्रो राहुः शनिर्जीवः सहस्था दृष्टिहेतवः ।। २४५ ।। भौमो बुधो गुरुः शुक्रः संहस्था पांशुष्टयें । . ॥ २४६॥ भौमशुक्रशनी राहुरेकराशिगता. यदि। भेषा जल न मुंवन्ति दुर्मिक्षजायते तदा ॥ २४७ ।। . ६ ·कादम्बिनी। मोमो वृहस्पतिः शुकः शनिश्चैते सहस्थिताः। मेषा जल न मुंचति दुर्भिक्षं जायते तदा ।। २४८ ।। सूर्यो। हस्पतिः शुकः शनी राहुः सहस्थिताः । मेघा जलं न मुंचंति संर्वधान्यमहार्यता: ।। २४९ ।। चत्वारः पंच वा,खेटा एकराशिगता यदि । प्लावयन्ति महीं सर्वा रुधिरेण जलेन वा ॥ २५० ।। बुधेज्यशुक्राः सूयेन्द् एकराशि गता यदि । नैर्ऋत्यदिप्रजानाशो दुर्भिक्ष तर्हि जायते ॥ २५१ ।। बुधेज्यनिराहर्का एकाशिगता यदि । : सुभिक्षःक्षेममारोम्यं सुखं सर्वत्र जायते ॥२५२।। शुकूपूर्वा यमांगारबुधा जीवयुतायुताः । प्रचण्डवायुकोपः स्यादनारष्टिश्व जायते ॥ २५३ ।। सूर्यश्चन्द्रो बुधो जीवः शुक्रश्चेति सहस्थिताः । वृष्टियोगं प्रकुर्वन्ति नांगारः पुरतो यदि ॥ २५४ ॥ सूर्यपृष्ठगता सर्वे सर्वे सूर्यपुरोगमा । योगौ दृष्टिकरावेतौ दृष्टिविद्या..प्रचक्षते.॥ ३५५ ।। अग्रतः पृष्ठतो वापि ग्रहाः सूर्याचलम्बिनः । तदा तदा प्रकुर्दति सुवृष्टिमनुलोमगाः ॥ २५६ ॥ दृष्टिदा पृष्ठतः क्रूरा दृष्टिदा. अग्रतः शुभाः। वैपरीत्यमनादृष्टथै जायतेऽनेकसंचरे ॥ १५७ ।। ५५ ॥

·कादम्बिनी।
१६१
यद्यस्थितसौम्याः स्युः क्रूर ग्रहपरम्पराः।
तदा प्रभूतमुदकं वर्षति न विपर्यये ।। २५८ ॥
इति सामान्यसादेश्याधिकरणम् ।
९ विशेषसादेश्ययागः।
मेषे राहुश्च शुक्रश्च दुर्भिक्षाय सहस्थितौ.।
मेषेकर्को मंगलः शुक्रः शनिर्दुर्भिक्षहेतवः ॥ २५९ ॥
अनारष्टिकरो योगो वृषे भानुः कुनः शनिः ।
त्रयो वा यदि मीने स्युश्चन्द्रः शुक्रश्य मंगल ॥२५॥
दुर्भिक्षायाप्पनादृष्टय पेऽर्को मंगल: शनिः। .
शुक्षेत्रेसुष्टथै स्याद्धिषणो मंगल: शनिः ॥ २६१।।
शनिराहू. तु मिथुनस्थानौ दुर्मिक्षकारको ।
मीने चापेऽतिदुर्भिक्ष शनिमंगलराहुभिः ॥ २६२॥
गुरुक्षेत्रे नौ राहौ स्वल्पदृष्टिस्तृणक्षयः।
भौमे राजां विरोषः स्याद् बुधे दृष्टिश्च भूयसी ॥२६॥
'नुपश्चन्मकरे हम्मे वृष्टिः स्याद् भूयसी तदा।
बुधक्षेत्रे रचौ चन्द्रे दृष्टियोगः सुभिक्षता ॥ २६॥
इति विशेषमावेश्याभिकरणम् ।
१. राशिचक्रयोगः।
मिथुने मंगलो जीवस्तुले पवि बनधरः ।
राहुर्धनुषि मेघाः स्युस्तदानी मपलाधिकाः ॥२६॥

·१६२ कादम्बिनी। कर्के वृहस्पतिः सिंहे शुक्रः स्यान्मंगलस्तुले । शनिर्मीने तृणं सस्यं दृष्टिश्चापि न जायते ॥ २६ ॥ सिंहे शुक्रस्तुले भौमा कर्के जीवो भवेद् यदि । महावातो धूलिपातो भवेदान्यमहापता.॥ २६७ ॥ दुर्भिक्षाय शनिर्मीने गुरु कर्के कुजस्तुले । अनावृष्टिश्च दुर्मिक्षं मीने शुक्रन्दुमंगलैः ॥ २६८।। इति राशिचक्रयोगाधिकरणम् । ११. नक्षत्रचकयोग चित्रायां यदि शुक्रः स्यान्मषायां यदि मंगला । रोहिण्यां शनिरायात सर्व सस्य विनश्यति ॥२६॥ शनिः स्यादुत्तराषाढ़े सप्तमः दिवाकरः। विनश्यति जलं तत्र प्रजा च बहु पीडयते॥ २७० ॥ शनिर्यदि धनिष्ठायां तत्रैव यदि मंगलः। अनावृष्टिस्तदा तत्र सस्यहानिश्च जायते ॥ २७१ ॥ गुरुः शतभिषायां स्यांचित्रायां यदि मंगले। श्रपणे वा अविष्ठायां गुरुशुक्रांववस्थितौ ॥२७२ ।। गोधमास्तंत्र नश्यति.सर्वसस्यमहर्षिता । मबांधनिष्ठयोर्जीवे मृग्यां राहौ महार्यता ।। २७३ ॥ भरण्यां वा विशाखाया गुरुशुको महार्यता। प्रार्द्रायां शनिराहू चेदनावृष्टिस्तदा भवेत् ॥ २७४।। इति नक्षत्रंचंक्रयोगाधिकरणमः ।

·कादम्बिनी। १२ समसप्तकयोगः । मिथः सप्तमराशिस्थौ पवाद प्राग्वीथिसंस्पितौ। गुरुशुकाबनायष्टिभिक्षमरणभदौ ।। २७५ ॥ पूर्वस्यां दृश्यते शुकः पश्चिमायां सहस्पतिः । संमसप्तमयोर्योगादनाष्टिं प्रचक्षते ॥ २७६ ।। समसतपयोः सूर्यमौमयोः शनिभौमयोः । गुरुमार्गवयोर्योगा अनाष्टिकरा मताः ॥ २७७ ॥ भौमाकी एकराशौ चदन्योन्य समसप्तमौ । गुरुशुक्रौ कुजाओं वा विदुरावर्षणं तदा ।। २७८ ॥ गुरुणा यदि शुक्रम्य दृश्यते सप्तसप्तकम् । रवर्गुरो गोः खेटैः सप्तमैर्नास्ति वर्षणम् ॥ २७९ ।। मंगलेन तु शुकूस्य यदि स्यात् सप्तसप्तकम् । शनिना चापि जीवस्य भवेत् मादृषि वर्षणम् ॥२०॥ क्रूराणां सह सौम्यैश्च यदि स्याव सप्तसप्तकम् । अनावृष्टिस्तदा तत्र भवेल्लोकमपीडनम् ॥ २८१ ॥ इति समसप्तकाधिकरणम् । १३.चकवैधयोगः। ऋक्षप्रवेशे शुक्रस्य त्रिकोणे सप्तमे शशी। जलराशिस्थितः शुक्रष्टो वा सुवमर्षति ॥ २५ ॥ १ 7 21:01 :& tud!

·कादम्बिनी । सोमः शनेमंगलाद्वा त्रिकोणे सप्तमेऽपि वा । जलराशिस्थितः शुक्रदृष्टौ वा सुप्रवर्षति ॥ २८३ ।। शनिस्त्रिकोणे केन्द्रे बा यदि सौम्योऽनुवर्तते । जलराशिस्थितः शुक्ररष्टो वा सुप्रवर्षति ।। २८४ ॥ बहूदकाः कर्कनक्रमीनाः कुम्भधनुषा। मोदकास्तुलाकीटौ सामान्यौ निर्जला: परे॥२८॥ इतिचक्रवेषाधिकारः १४ षट्चकयोगा: समुद्रस्तुबुंह कालः पातसंघट्टनाटिकाः । पट्चक्रवेघा पुच्यन्ते द्रष्टुं वृष्टिं च वेधजाम् ।। २८६॥ समुद्रचक्रम्-(.१) कृचिकादिभचक्रे द्वे द्वे एकं वे इति कमात् ।। सिन्धुस्तटं गिरिः संधिश्चतुर्धेव पुनः पुनः ।। २८७॥ पनिचन्द्रौ गिरिस्थौ चेत् सूर्यो वा मंगलोऽयवा! तदा प्रवर्दते वृष्टिः सुभिक्षं सस्यसंपदा ।। २८८ ॥ मेषसंक्रांतिदिषसे दिनभं यत्र दृश्यते । तवाद् दृष्टिविज्ञानं दृष्टिकालेऽनुभावयेत् ॥ २८९ ॥ समुद्रभेऽतिवृष्टिः स्यात् सुदृष्टिस्तंटमे सति । सन्धिमे खण्डवृष्टिः स्यादनाष्टिस्तु-पर्वते ।। २९० ।। इति अमुचक्रमे

·कादम्बिनी।
१६५
राशिवकं लिखित्वादौ मेषसंक्रांतितः क्रपात् ।
अष्टाविंशतिक तत्र लिखेनक्षत्रसंकुलम् ।। २९१ ॥
सिन्धौ द्वयं लिखित्वादो तत एकैकमुल्लिखेत् ।
तटे सिन्धौ गिरी सन्धौ तटे चेति पुनः पुनः ॥२९२॥
चत्वार: सागरास्तत्र तदान्यष्टाष्टसन्धयः ।"
चत्वारि गिरि शृंगाणि रोहिणी तत्र दर्शयेत् ॥२९३ ॥
संघस्थाने खण्डवृष्टिः पर्वते विन्दुपात्रकम् ।
तटे सुवृष्टि रोहिण्या महाष्टिस्तु सागरे ॥ २९४ ॥
इति समुदच द्वितीयं ।
२ । राशितुम्बुरुचक्रम् ।
भानु वो बुधश्चन्द्रो योगोऽयं जलवर्पणः ।
भानु वो भृगुश्चंद्रो योगोऽयं वायुवाहकः ॥ २९५॥
भानुर्जीवो यमश्चन्द्रो योगोऽयं वहिवर्धनः।
भानुभौम: तमश्चन्द्रो योगोऽयं लोहपातनः ।। २९६॥
ग्रहयोगे फल नेयं राशितुम्बुरुजे विदम् ।
चक्रे त्रिकोणबेधोयः स उक्तो राशितुम्बुरुः ।।
इति राशितुम्युरुचकम् ।
३ कालचक्रम् ।
कालचकू फलं ब्रूमश्चराणां बेवतश्चरे । .
स्थिरे तु द्विस्वभावानां स्थिराणा द्विस्वभावके ॥२९॥

·कादम्बिनी।
गुर्यमो भृगुश्चन्द्रो गुरुभौमो भृगुः शशी।
गुरुः सौम्यो भृगुश्चन्द्रो योगाः स्युर्जलवर्षणाः॥२९॥
गुरुर्भानुरगुश्चन्द्रो गुरुभौमो यमः शशी ।
गुरुमीमो गुरुश्चन्द्रो योगाः स्युर्वायुवाहकाः ॥ ३०० ।।
भानु पो गुरुश्चन्द्रो भान गार्बुधः शशी।
भानुर्यमो चुघश्चन्द्रो योगा: स्युर्वहिवर्धनाः ।। ३०१॥
बमो भौमस्तमश्चन्द्रो यमो भौमो गुरुः शशी ।
यमः केतु गुश्चन्द्रो योगाः स्युः शैलपातनाः ॥३०२।।
भौमः केतु गुश्चन्द्रो योगो विद्युत्नचारकः ।
समो मौमो भृगुश्चकनाढीस्थाः शैलपातनाः ॥३०३ ।।
इति द्वादशारकालचक्रम् ।
४।५ संपातनक्रसंघचक्रम् ।
कृत्तिकायाम्ययोर्वेधा फाल्गुन्योरप्यपाढयोः ।
कृत्तिकापूषयोः पूफोषयोयोम्योफयोरपि ।। ३०४ ॥
नक्षत्राणां ततोऽन्येषां वेधास्तत्मयोगतः ।
संपातनाडीचकू स्यात् तत्र योगात् फलं वदेत् ॥३०५॥
कृत्तिकापातजो नाडीवेघः प्राचामयं मते ।
अर्वाचामश्विनीपातनाडीषेधो विधीयते ॥ ३०६ ॥
अश्विनीपौष्णयोः श्लेषामघयोः शाकूमूलयोः।
अश्विनीशाकूयोः श्लेषामूलयोः पित्र्यपौष्णयोः॥३०७॥

·कादम्बिनी। १६७ 'नक्षत्राणां ततोऽन्येषां वेधात् तत्कूमयोगतः । -संपातनाडीचकू स्यात् वत्र योगात् फल वदेत् ।।३०८।। एकनाडीसमासदौ भवेतां चन्द्रमङ्गलौ । यदि तत्र गतो जीवस्तत्र दृष्टिन संशयः ॥ ३०९ ॥ एकनाडीसमारूढौ बुधः शुक्रो रहस्पतिः । यदि तत्र गतश्चन्द्रस्तत्र दृष्टिः प्रजायते ।। ३१० ॥ एकनाढीसमारूढाः रविमंगलराहदः । यदि तत्र गतश्चन्द्रस्तत्र युद्धं विनिर्दिशेत् ॥ ३११ ॥ .एकनाडीसमारूढाः शुक्रसूर्यमुधा यदि । अनाष्टिस्तदा तोयं शुष्कं भवति सर्वतः ॥ ३१२ ॥ एकनाडीसमारूढौ कुरुतो राहुमंगलौ । अग्निपातं तथा युद्धं कुरुतः शनिमंगलौ ॥ ३१३ ।। 'शनिमंगळजीवाः स्युराायां मृगशीणि वा। विभुता सह दृष्टिः स्याल्लग्नयो कुम्भमीनयोः॥३१४॥ केतुना मंगलेनाग्निं गुरुणा भृगुणा जलम् । सुर्येण शशिना लोहं युक्तः प्रकरते शशी ॥ ३१५ ॥ धीविक्रमव्ययघूनधर्मशत्रुतनूषु यः। शशांकादपसव्येन स्थितः सोऽपि युतो मतः ॥३१६ ॥ एकनाडीसमारूढा सूर्येन्दुनिराहवः । तदिने दुर्दिनं ज्ञेयमभ्रच्छन्नं समन्ततः ।। ३१७ ॥

·कादम्बिनी। सप्तनाडीचक्रम् (६) -:०:- चण्डा-समीरा-दहना-सौम्या-नीरा-जलाऽमृताः। नाड्यः शनीज्यभौमार्कशुक्रज्ञशशिनां क्रमात ॥३१८ कृत्तिकातोऽनुराधातः सत्यसप्तक्रमादिमाः । मघातस्तु धनिष्ठातो विपरीतक्रमेण ताः ॥ ३१९ ।।. मध्यमार्ग स्थिता सौम्या तन्नाच्या अग्रपृष्ठतः । सौम्ययाम्यगतं ज्ञेयं नाडिकानां त्रिकं त्रिकम् ॥३२० ।' क्रूरा याम्यगता नाडयः सौम्याः सौम्यदिगाश्रिताः । मध्यनाटी तु मध्यस्था ग्रहयोगात् फलप्रदाः॥ ३२१ ।।. द्वित्राधिकाः स्थिताः कुर्युश्चण्डायां चण्डमारुतम् । वायुनाइर्था तथा वायुं दहनायां तथोष्मकम् ॥३२२ सौम्यायां समतां कुर्युनीरायां मेक्संचयम् । जलायर्या वर्षणं ते चामृतायामतिवर्षणम् ॥ ३२३ ।। एकोऽप्येतत्फलं दत्ते स्वनाडीसंस्थितो ग्रहः । : मंगलः सर्वनाडीषु धत्ते नाडीसमं फलम् ॥ ३२४ ॥ रवौ चन्द्रादिहस्तान्ते स्थितें नक्षत्रमंडले । . ; ग्रहयोगवशादेव फलवैचित्र्यमिष्यते ॥ ३२५ ॥ इंग्रहा गुरुभौपाका स्त्रीग्रहौ शशिभार्गचौ । नपुंसको शनिबुधावौष्ण्यशैत्यादिकल्पनात् ॥ ३२६॥ .

·कादम्बिनी।
वायुः पुंसां मिथो योगे क्लीवयोधूमिकोद्भवा ।
सृष्टिः स्त्रीपुंमयोोंगे छाया स्यात् संगमे स्त्रियोः ॥३२७॥'
क्रूरसौम्यविनिश्रास्तु यत्र नाडयां स्थिता ग्रहाः ।
तत्र चन्द्रसमायोगे 'तदिने दृष्टिरुचमा ॥ ३२८ ।।
प्रहाणामेकनक्षत्रे संयोगो यदि जायते ।
तत्र काले महारष्टिर्यावत् तस्यांश के शशी।। ३२९ ।।
चन्द्रो विद्धो यदा पापैः सौम्यैर्वा केवलैंग्रहः ॥
तदा स्याद्वर्षणं तुच्छ दुर्दिने तु भवेद् ध्रुवम् ॥ ३३०॥
चन्द्रो यद् ग्रहनाडीस्थस्तग्रहेण स युज्यते ।
दृश्यते वा न चेत् क्षीणो जलं स जनयेत् तदा ॥३३॥
चन्द्रे चामृतंनाढीस्थे तत्र खेटा: शुभाशुभाः।
द्विधतु:पंच वर्षति दिनेष्वेकत्रिसप्तसु ।। ३३२ ।
जलनाडीस्थिते चन्द्रे तावनिमश्रग्रहान्विते ।
दिना दिवस पंचदिवसानि जलं पतेत् ।। ३३३ ।।
नीरनाढीस्थिते चन्द्रे क्रूरसौपग्रहयुते ।
यामं दिना त्रिदिन जलं पतति योगतः ॥ ३३४ ॥
अमृतादित्रये यत्र ग्रहाः सर्वे भवंति चेत् ।
तत्र दृष्टिः क्रमात् ज्ञेया धृत्यर्करसवासरान् ॥ ३३५ ॥
मध्यनाडीगताः सर्वे दृष्टिदास्ते दिनत्रयम्।
शेषनाड्या पहावातदुष्टष्टिप्रदा ग्रहाः ॥ ३३६ ॥

·कादम्बिनी।
योगे शुभाधिके नाडी निजलापि जलमदा।
'राधिकसमायोगे सजला अपि दाहिकाः ॥ ३३७॥
'याम्यनाडीगता:
क्रूरा
अनारष्टिमसूचकाः।
शुभयुका जलांशस्था किंचिद् दृष्टिप्रदा अपि ॥३३८॥
चन्द्रशुक्रौ युतौ दृष्टौ रैर्नाडयां स्थितौ यदि।
'जलायां तत्र वृष्टिः स्यादल्पैव क्रूरयोगतः ॥ ३३९ ॥
जलनाडीसमाख्ढा बुधः शुक्रो वृहस्पतिः ।
तत्र चन्द्रसमायोगे जायते दृष्टिरुखमा ||३४०॥
जलनाडीसमारूडौ भवेतां चन्द्रमंगलौ। :
तत्र जीवसमायोगे जायते दृष्टिरुचमा ॥३४१ ।।
जलनाडीगताः खेग महादृष्टिविधायिनः ।
अयने संक्रमे के मार्ग चास्ते तथोदये ॥ ३४२ ॥
इति पतनालीचक्रम् ॥
प्रहभक्तिदशाः।
अनूपो जांगलो मिश्रस्त्रिधा देशो निसर्गतः।
बहूदकस्त्वनपः स्याज्जांगलोऽपजलो मतः ॥३४३॥
मिश्रा साधारणो देशः समशीतोष्णमारुतः ।
जांगलानूपधर्माणामाधिक्यात् स द्विधा मतः ॥३४४ ॥
ग्रहयोगे समानेऽपि विषमा दृष्टिरिष्यते ।
अनूपादिषु देशेषु कालात क्षेत्र नलिष्ठिता ॥ ३४५॥

·कादम्चिनी।
अनपे भूयसी दृष्टिः स्वस्पा दृष्टिस्तु जांगले ।
मध्यमा मिश्रदेशे तु स्वभावैरेव जायते ॥ ३४६ ॥
दुर्वलोऽप्यशुभो योगो मरुदेवत्ववृष्टिकृत् ।
अवलोऽप्यशुभो योगोऽनूपदेशेऽल्पष्टिकृत् ।। ३४७ ।।
योगायोगफलंयोगकर्ता जनयति प्रहः ।
निजे देशे न सर्वत्र निजो देशः स्वभक्तिगः ॥३४॥
पूर्वार्दो द्रविडानां च नर्मदाशोणयोरपि ।
यमुनादक्षिणप्रान्तस्तथैवेक्षुमती नदी ।।३४९ ।।
श्रीशैलविन्ध्यवद्देशाश्चम्पपुण्ड्राश्च चेदयः ।
कौशाम्बी मगधा औड्रा सुह्मा वंगाः कलिंगकाः ।।
भाग्ज्योतिषाश्च शवराः किराता मेकला अपि ।
चीनवादीकयवनकाम्बोजशकनीकृतः ॥ ३५१ ।।
सूर्यस्येन्दोस्तु दुर्गाद्रिद्वीपार्णवजलाशयाः।
तुषाररोमस्त्रीराज्यभरुकच्छाश्च कोशलाः ॥ ३५२ ।।
मंगलस्य तु नासिक्यदण्डकाश्मककेरलाः ।
कुन्तलाः कौंकणाः धान्ध्राः कान्तिरुचरपायव्यकाः॥
पश्चाओं द्रविटानां च नर्मदाशोणयोरपि ।
भीमरथ्याश्च निर्विन्ध्या शिप्रा वेत्रवती नदी॥३५४॥
वेणा गोदावरी मन्दाकिनी तापी पहानदी।
पयोष्णी गोमती विन्ध्यमहेन्द्रमलयोपगाः ॥ ३५५ ॥

·१७२ कादम्बिनी। वुधस्य सिन्धुलोहित्यौ गंगा गम्भीरका रया। सरयूः कौशिकी प्रान्ताश्चित्रकूटो हिमालयः ॥ ३५६ ।। गोमन्तशैलः सौराष्ट्र मथुरापूर्वभागकः । . गुरोस्तु सिन्धुपूर्णौं मथुरा पश्चिमाईकः ।। ३५७ ॥ विपाट् छतमत्स्यार्द्धसुदीच्या अर्जुनायनम् । सारस्वत चाटधान रमटाम्बष्ठपारताः ॥ ३५८ ॥ सुनसौवीरभरतसात्वत्रगर्तपौरवाः । यौधेया अथ शुक्रस्य वितस्तेरावती नी ॥ ३५६ ॥ चन्द्रभागा तक्षशिला गान्धारः पुष्कलावतम् । मालवोशीनरशिविमस्थलमार्तिकावतम् ॥ ३६०॥ दशार्णाः कैकयादेशा अथ सूर्यसुतस्य तु । चेदस्मृती च विदिशा क्षेत्र विनशनोपगम् ॥ ३६१ ॥ प्रभासः पश्चिमा देशाः सौराष्ट्राभीरशूद्रकाः। आनर्ततः पुष्करमान्तोऽर्बुदरैवतकाचलौ ॥ ३६२ ॥ श्रय केतोः प्रदेशाः स्युमरुदुर्गाचलादयः । अवगाणश्वेतहणपहवाश्चोनचोलकाः ॥ ३६३ ॥ शुभा शुभोदयः स्थाने शुभे युक्तक्षितः शुभैः । यो ग्रहस्तस्य देशेषु सर्वानन्दः शुभ: शुभः ॥ ३६४ ॥ उपसंहारः (ग्रंथशेषः) इत्थं कादम्बिनी पूर्णा पूर्णपञ्चग्रहेन्दुभिः (१९५०) प्रमिते वैक्रमे वर्षे तथा तुष्यतु चर्षणिः ॥ ३६५ ।।

·कादम्बिनी। यस्य कादम्बनी पूर्णाऽर्पिता विष्णुपदे परा । तस्य वर्षोदयादायपूर्णनन्दा परम्परा ।। ३६६ ।। प्राचां निवन्धानालोक्य नूतनैः प्रतनैरपि । श्लोकैः कादम्बिनीमेतामकरोन्मधुसूदनः ।। ३६७॥ कादम्विनीदर्शितेऽर्थे बहुत्र स्खलन बहु । संभाव्यते तथाप्यत्र नावहेला विधीयताम् ।। ३६८॥ दुर्गे वैज्ञानिके मार्गे चरतां स्खलने कचित् । न एवोपहसन्त्यत्राशक्तैर्जातु न येर्गतम् ॥ ३६६ ॥ दुरूहखेटचरितविज्ञानविकटाध्वनि । नामासं स्खलनं सोढ्वाऽप्यग्रे श्लाघ्या पुनर्गतिः ३७० भूयो भूयः स्खलिस्वापि मार्गों यः प्रथमैः कृतः । कृतस्तत्पदं गत्वा तं मार्ग. परिमार्जयेत् ॥ ३७१ ॥ ज्योतिष लोकमाल्येख्य मिति भुवनकोशकम् । पञ्चांगांनि विदन् सम्पनिमित्तज्ञानमश्नुते ॥ ३७२।। निमित्तशास्त्रनिष्णातो निमित्तज्ञानचक्षुषा । त्रिनेत्रः पूज्यतां याति सर्वशः स यया शिवः ॥३७३॥ विद्यावाचस्पतिः श्रीमान् महायमधुसूदनः । समीक्षां चक्रवर्तीमा समगृहात् परीक्षितम् ॥ ३७४॥ इति मैथिलेन महामधुसूदनशर्मणा विरचिता कादम्बिनी संपूर्णा ॥ समाप्तध प्रयः।