·No text on this page.

·No text on this page.

·7 ste 5a ooooo సుధాశరచ్చంద్రము 0-00-00 GO glo- ఇది శ్రీర మేశచంద్రదత్తుగారి , లేక్ ఆఫ్ పాంసు అను నింగ్లీషు భాషలోని యాఖ్యాయిక ననుసరించి బ్రహశ్రీ చిలకమర్తి లక్ష్మీనరిశింహ్వం గారిచే తెనిగింపబడియె. మూడవకూర్పు 1000 ప్రతులు, డి . రాజమం ప భీష రు గొల్లపూడి వీరాస్వామి శ్రీ సీతారామ బుక్కుడిపో, 6 డి. జగపతిముదణాలయమందు శ్రీ వత్సవాయ రాయజగపతివర్మగారిచే ముద్రింపబడియె. కాపీ రైటు రిజిష్టర్డు) 1927 (వెల రు 1-0-0 .

·No text on this page.

·సు ఫా రచన ము మొదటివాకరణము .. యద్ద ఆగామమున . . బంగాళా దేశమందు నివాసయోగ్యం బై నతాల్పుగా ర.నుగా మము కలదు. తాల్పుకా రనఁగా బంగాళీ భాషలో, తాళ్ళచెరు పని మర్దము. నొక చెఱువు కలదు. ఆతటాకంబునకు పడ్డా ముపగిది చుట్టును వేళ వేలు తాళవృక్షములు కలవు. ఈ తాళ్ళఱు వుంబట్టి యే యాగామమున కానామము కలిగెను. ఆతటాక ప్రాంత మున వరిచేలు కనుపండువులై యుండును, మట్టమధ్యాహ్నము పొ ద్దునెత్తి మీద నున్నపుడుతప్ప దక్కినసమయములందు ముఖ్యము గా నుదయా సమయములందుఁ దటాక జలంబు నిరంతరము త్యాటి చెట్లు నీడ చేతం గమ్మఁబడి యుండుటచే సముదజలంబునుంబోలి నల్లనై యంధ కారపుంజ మట్లుండును. ఒక్కనాఁడు సాయంకాలము భానుఁడపరజలధిని గ్రంగినది పప , నొక్క-యంగన నడుముళోతునీట స్నానము చేయుచు' నిలిచి యుండెను. ఒడ్డుననున్న మెట్లమీద తొమ్మిదియేండ్ల ప్రాయము గల యొక బాలిక తన చెల్లెలిం జంకఁ బెట్టుకొని తల్లిరాక నీరిక్షించు చుండె ను. స్నానము చేయుచున్న యాయింతిపక్క నీరుగొంపోవ నలసిన. పెద్దకుండ యొకటి యుండెను. స్నానము చేయుచున్న యావితంతు వుయొక, యు గట్టుననున్న యిరువురు బిడ్డలయొక్కయుఁ . జరిత మిక్కిలి దయనీయమైనది. ఆపడఁతి గౌరవము గల కాయస్థకుటుంబ్ల మున జన్మించి హరిదాసమల్లికుఁ డనువానికిచ్చి వివాహము చేయు డెను. 'ఆమెతలిదండులు భర్త యు సామాన్య స్థితి గలవారు. ఆమె M

·-
ను థా శరచ్చంద ము,
మగని కాజెకరముల భూమి యుండెను. కాయస్థుఁడు చేత నాగంబూని
దున్నకూడదు. కావున హరిదాససుల్లికుఁడు పాలేళ్ళం బెట్టి తన చిన్న
భూమి సేవ్యము చేయించుచు వచ్చెను. పండిన ధ్యామందు దివాణ
మున కీయ నలసినపన్నులు, పాలేళ్ళకీయ వలసిన భాగము పోఁగా మిగి
లినధాన్యము స్వకుటుంబపోషణమునకు జాలమి హరిదాను తఱు
చుగా ద్రవ్యము లేక యిబ్బంది నప్పుడప్పు డితరులసహాయము సపే
డింప నలసినవాఁడగుచు వచ్చెను. హిందూ దేశమున నాలు మగఁడుఁ
గం పెడుపిల్లలు గలకుటుంబము లనేకము ' లీ తెఱుంగున నే దినమునకు
నాలుగై కణాల 'రాఁబడి గలిగి లోకయాత నెంతో కష్టముగా
గడుపుకొనుచుండుట మన మందజ మెఱఁగిన దే కదా! హరిదాసు
సంవత్సరము పొడుగున కష్టపడినను వాని కంతమాత మైనఁ జేఁ
జిక్కుట కష్టనుయ్యె. హరిదాసు యొక్క, పెవతండ్రి కుమారుఁడు
తారుణీమల్లికుఁడు బర్డ్వాను (వర్థమ మాన) పట్టణమున మహారాజుగారి
కొలువులో నుండెను. అన్నదమ్ము లే పరస్పర సహాయము జేసికొనుట
యరుదై నయాదినములలో పెనతండ్రి కుమారులవలన సహాయ మ పే
క్షించుట యాకాశవృక్షముయొక్క ఫలముల నపేక్షించుటయే యైన
నప్పుడప్పుడు తారుణీ మల్లికుఁడు,
హరిదాను సొమ్మున
కిబ్బంది పడి
తన్నడిగినప్పుడు చేబదులుగ పదిగాని యైదుకాని 'రూపాయలు బద
లిచ్చి తిరిగి యతఁ డాసొమ్మిచ్చి వేయునప్పుడు వడ్డి మాత్రము గ్రహిఁ
పక నుపకారము చేయుచుండును. అట్లగుట హరిదాసుజీవనము మొ.
టినుండియుఁ గష్టజీవనమె యైన నతఁడు సంతుష్టుఁడై, కాలక్షేపమ
చేయుచు వచ్చెను.
వివాహమైన పదియాఱుసంవత్సరములకుహరిదాసునకొక ముద్దు.
లకూతురు పుట్టెను. ఆమ్రధమసంతానమునకుఁ తలిదండ్రులు ముది
మరే బిందు దేవి యని పేరు , పెట్టిరి. , లేక లేక పుట్టినబిడ్డయగుటచే,
|

·cn మొద టి ప్రకరణము. దు మిక్కిలి గారాబుళం బెరుగు చుండెను. జనసీజనకుల గారా ము దారిష్యమును కూపు మాప' లేదుకదా! అందుచేత బిందు తలి దు లెంతముద్దు చేసినను బీదబి యే యై యుండెను. తాకుణీశుల్లి (డు దేవీ నవ రాష్ట్రములకు వర్ధమానపట్టణము పండి స్వగాను గుతాళ్ళచెరువునకుఁ బోయి ఎవకూఁకు రైనయుమకు సన్నడున్వ సలు బంగాసమురుగులు పెండియం దెలు కడియములు మొదలగు వి తెచ్చుచుండును. అది చూచి తాను పేషవాబిడ్డ నన్నమాట మెఱుఁగక ఓందు తనకుకూఁ నట్టివి తెమ్మం పోస పెట్టుచు ఇచ్చినం 3న తల్లిదండ్రు లాపోరు పడి లేక ముప్పుచేసి బింకు చేశుకు గుల్ల ఎండుగులు, కాళ్ళకు గుల్లకడియములు చేయించి, అండు కై నఋ ము హరిదాసు చాలాకాలమునకుఁ గాని తీర్పలేక పోయెకు. ఋణ నను నది వస్తురూపముగా నుండుటచేఁ గుటుంబమున వాటి కైన ఉపయోగించు విలువ సొమ్మని చెప్పవచ్చును. హిందూ దేశమున పేద నటుంబములలో స్త్రీలు చేయించుకొను నగ లేవారికిఁ గలసొత్త గుట చేఁ దఱుచుగాఁ గుటుంబమున కెంతో యుపయోగములు పుట మనమెరుంగుదుము కదా! అందుచేఁ బీదలు నగలకొఱకై పాకు గుట గర్హ్యము కాదు. ఉమాబిందులు సమాననయస్కులగుట ఎందు తఱుచుగా నుమతో నాఁడుకొనుటకుఁ బోవు చుందురు. బిందు సహజముగా సాధుస్వభావయు మితభాషిణీయు నగుట చే సును కామె యందు గాఢానురాగ ముండెను. ఉరుకు తినుటకు గుళాయి పండ్లు మొదలగు మధురక దార్ధము లిచ్చునప్పుడామె తనప క్కను మేఁక పిల్లవలె కదలక మెదలక పేవచూపులం జూచుచు, నిలి చియున్న బిందున కందు కొంచెము పెట్టుచుండును. తనవారు చేరువ యూరిసంతనుండి తనకు లక్కపి శతలు, బొ బొమ్మలు మున్నగునవి తెచ్చి. యిచ్చునప్పుడా బాలిక నెనరు గలిగి బిందును జేరఁబిలిచి యప్పుడప్పు గా నుం తల్లిదం ములు ·4 డొక బొమ్మయు నొకలక్క ను థా శరచ్చంద ము, పిడతయు నిచ్చుచుండును. దానిం జేకొని బిందు పట్టరానియానందము నొంది పరుగుపరుగున నింటికిం జని తల్లి కింజూపి మురియుచుండును. నిఱుపేద య గుతల్లి కూతు నెత్తి. కాని ముద్దాడి ముద్దులు మూఁటగట్టుబిడ్డకు దా నేమియుం గొని యియ్య లే నందుకుఁ గంటఁ దడి .బెట్టి "నుచుండును. బిందు పుట్టిన నాలు గేండ్లకు హరిదాసునకు మఱియొక పుత్తిక పుట్టెను. పెద్దకూతురు కొంచెము చామనచాయ గలది, కాని కొత గాఁ బుట్టినయా బాలిక మహారూ పవతియై యస్సరసవలె నుండెను. ఆమె నిచాయ మేలిమివలె నుం డును. కన్ను లచ్చముగ తుమ్మెనలే. పెదవులు దొండపండు లే. నవ్వు లమృతవక్షము లే.చక్కనిచుక్క యగు సనాబిడ్డకుఁ దలితండ్రులు సుధ, యని ' నామకరముచేసిరి. సుధయనఁగా నమృతము. సుధకు జననీజన కుల ముద్దులేకాని మఱి యేముద్దుముజి పెములు లేవు.. ఆమె పుట్టిన వెనుక కుటుంబమునకు వ్యయ మధిక మగుటచేఁ దండ్రికి మనోన్య " యధిక మయ్యెను. ఏలయన బిడ్డకు పాలు కావలసి వచ్చెను. కాళ్ళకుచి యందెలు కడియములు గావలసివచ్చెను. ఇరుగుపొరు గమ్మలక్కలకు బిడ్డను జూపవలసి వచ్చినప్పుడు మంచి పరికిణీలు మొదలగునవి కట్టనల సి వచ్చెను. వీనికన్నిఁటికి సొమ్ము కావలసి వచ్చెను. అది లభింపనప్పుడు కన్నతల్లి హృదయ మెంత మకుగునో యెవ్వఁడెఱుంగును. పేదతండ్రి మనోన్యధ నేకవి వర్ణింపఁజాలును. ఇట్లు దారిద్యముతోను, మనోవ్యధతోను హరిదాసు దినమెల్ల శ్రమపడి కుటుంబపోషణ చేయుచుండ వానియిల్లాలు పరమసా ధ్వియై మగనిపరిచర్యయందును బిడ్డలపోషణ యందును రషంతయు నేమరక వచ్చెడునిడుములు సుఖములుగా నెంచికొనుచు సంసార మొక రీతిగా గడపుచుండెను, ఆమె తెల్ల వాటికమున్ను లేచి వంట చేసికొను నిత్తడి పాత్రలు తోముకొని యిల్లు వాకిలి చిమ్నుకొని, పిలలకుం . M ·5 మొదటి ప్రకరణము. బాలు పోసికొని వంట చేసికొను చుండును. మగనిభోజనాంతరము చెఱువునకుఁబోయి స్నానము చేసి నీరు తెచ్చికొనును. 'ఆమె మధ్యా హ్న భోజనము చేసి దొడ్డిలో నున్న చెట్లనీడల బిడ్డలుం దానును బవ ళించి యించుక సేపు నిద్రించు చుండును. సాయంకాలము మరల నెప్పటియట్ల నంట మొక లగుగృహకృత్యముల నెజు వేర్చి రాతి భోజననుగునటికు నెడ తెగకపనిచేసి, భర్త ను బిడ్డలను నిమపుచ్చి యనం తరము తాను కూఁడుఁగుడిచి కంచములు ప పళ్ళెములు తోముకొని తలుపులకు గొళ్ళెములు పెట్టి ప్రాణనాథునిపక్కఁ బవళించును, భర్త సేనయే మహాధనముగా. నెం చికొనునది కావున హరిదాసు భార్య నిరు పేదతనముం దుండియు దానిని లెక్క సేయక మిక్కిలి భాగ్యముతో దులతూఁగు చున్నవారికంటె నెక్కువ సౌఖ్య మనుభవించుచు సంసా రము దిద్దికొను చుండును ఆమె నిజముగా పేవతన మనుభవించు చున్నదా? లేదు. ఆమె కున్న భాగ్యము కోటిలోనొక తెకైన దొజ కునా? ఎటన నదృష్టవశమున నామెకు సుగుణ సంపన్నుఁడుఁ బరమ సాధువునై తన పాలిఁటిదైవ వ మని చెప్పఁదగినభర్త లభించెను. వెం డియు వెల లేనిరత్నాలనగలు వంటి ముద్దుబిడ్డ లిద్ద రుండిరి. ఈభా గ్యము లుండుటంబట్టి యాయిల్లాలు నిర్విచారముగఁ గాపురము సేయఁగలిగెను. పేదరాలై పతివ్రతయైనకుల కాంత కింతకంటెఁ గాన లసిన దేమున్నది. కటకటా ! యీసౌఖ్య మామె చిరకాల మనుభవింపఁ జాల దయ్యె. పాపపువిధి నిర్ణయ మటు లుండఁ దదన్య మెట్లు కాగలదు. సుథ జనియించిన నాలుగు సంవత్సరములకు హరిదాసుమల్లిక్కు శాలధ ర్మము నొందెను. అప్పుడ శోకసంతప యె పలుమాఱు మూర్ఛిల్లి, మొత్తి కొని, గుండెలు మోదుకొని గామమంతయుఁ బ్రతి ధ్వను లిచ్చునట్లు వినువారి గుండెలుపగులునట్లు విలపించెను.పరమసాధ్వి డమ్మ హాపతి తిమత ·* ను థా శరచ్చంద ము. యగు నాయింతిగృహమునకు వల్లభుఁ డగుపురుషుని దైవ నుంతకూ రముగా నేల గొంపో వలయును? ఆవేదయింటికిం బ ప్రకాశత Xeoxc జేయుదీపము నతఁ డేలయార్ప వలయును . . ఊరివా రంజు వచ్చి వారిసంతాపమును జూచి తాము నించుక విలపించి యామెనూరడిం చుచు వచ్చిరి. కాపువాండు పొలమునకుఁ బోవునప్పు డామెయింటి ముందొక నిముసము నిలిచి కంటం కడివెట్టికొని పోవుచుందుకు. భర్త వియోగమైన సంవత్సరమునకు, జ్ఞా తి యగుతారుణీ మల్లికుఁడు హరి దాసుభూములను సేవ్యము చేయింప సమకట్టి స్వాధీనము చేసికొనును, కాని, మళఁ డిచ్చుధాన్యము పాశ మావితంతువునకు నామె యగువు రుబిడ్డలకుఁ గడుపునిండ తినుటకుఁ జాల దయ్యెను. ఇంటి చుట్టు కోరడి వేయించి కొచుట కైన నామెకు సామర్థ్యము లేదయ్యె. ఇండ్లు కురియు చున్న ను మరల నేయించికొనఁజూ వయ్యెను. అందుచేత నాసడతి' తన చిన్నయిల్లమ్ముకొని వేలువిడిచిన 'బావగారైన తొరుణీ మల్లికుని యింటి వద్ద రెక్కల కష్టముచేసి బిడ్డలుందానును వాని యింటికి బోయి వానిపాలం బడెను. అక్క నామె రెండుసారులు వంట జేయు టయే గాక గృహసంబంధ మైనకృత్యములు నీచములనక యుచ్చము లనక చేయజొచ్చెను. తనగారాబుబిడ్డ లగుబిందును, సుధను నేలఁ గూర్చుండఁ బెట్టి, ' తారుణీమల్లికునికూతు నెత్తి కొని మోయుచు డును. ఇంటికి గావలసిన నీరు దెచ్చుచుండును. అంట్లు తోముచుండును, కనపు చిమ్ముచుండును. అనాధ లై 'జీవనమునిమిత్త మొక రియాథార మును బడసినవారు మిక్కిలి యోర్చుగలిగి యుండ వలయును గావున నీవితంతువు చీవాట్లకు లెక్క సేయక యెన్నఁడు నధరస్పందము చేయ కయుండెను. అప్పుడప్పుడు హృదయము దుఃఖపూరిత మగుటయు కొంటిగ నొకతావున కజిగి కన్నీరువిడిచి మనంబున నీవిధంబున నీశ్వ గపాశన చేయు చుండును. . ఓదీనదయాళూ ! నాచిన్నకూన లగు బదుకఁదలఁచి ·మొగటి 35 7 కరణము. అ నని తల్లి Dందును సుధను రక్షింపుము. వాండ్రు సుఖపడునట్లు లలాటముల మీనం వాయుము. నీకకుగా మృతము వారిపై వె.నజల్లుము సుథకు బిండుకు నేను చికి యుండఁగానే వివాహము లగునట్లను గ్రహిం పుము, నాకింతకన్న గానలసినది లేదు. ,, చేజువులో మొలబంటునీట ను దిగి స్నానము చేయుచున్న యాపడఁతియొక్కయు మెట్ల పైనున్న యిరువుకు బాలికలయొక్కయుఁ బూర్వచరిత్రమిది. కొంత సేపటి కాయంత నీకుముంచి కడవ భుజము పైఁ బెట్టు కొని 14 అమ్మా బిందూ ! యింక నింటికి పోదము లెమ్ము. " నీవు చెల్లెలి నెత్తి కొసఁ గలవా ? పాపము యింటివద్దనుండి నడచివచ్చునప్పటికి దాని లేకకాళ్ళు నొప్పులెత్తి యుండును. అది దూరమెట్లు నడవ గలదు? పాపము నిమకు కూడ పోయినదా? యనుచు నీకు వెడలి బిడ్డునై పు వచ్చెను. , అవునమ్మా ! చెల్లెలు నివపోయినది. ఏలా గోనే నెత్తుకొని వచ్చెదను లే ,, యని బిందు తల్లికుత్త రము చెప్పెను. నాతల్లీ వద్దు వద్దు నిదపోవుటచే బిడ్ద యెక్కునబరువుగా నుండును. కావున నీవెత్తి కొన లేవు దానిని నాచంక కందిచ్చి నీవు నాచీరకొంగు పట్టికొని నా వెనక నేరమ్ము. అదిగో, సుబ్బులు కాజు కమ్ము చున్నవి. ఈ రాతి తప్పకవర్షము కురియును. త్వకఁ బోవుదము రమ్ము ,, అని తల్లి పలికెను. ములుకుటయు బిందు . అమ్మా! సుధను నేనెత్తి కొని రాఁగల నే. "మొన్న రాతి మన కాళిగారియింటికి నేను చెల్లెల నెత్తి కొని రాలేదా? ఈకొంచెము దూరమే మోయ లేనా! యసి బదులు చెప్పుటయు « సరే! ఆలాగే యెత్తుకొనిరా, కాని చాలచీకటిగా నున్నది. నీవు పడి దానినిఁ బడవేయక జాగ్రత గా నడువుము. మొన్న మనయుమ తీర్థములోనుండి వచ్చునప్పుడు దారిలో బడెను. పాపము యుప దేశపూర్వకముగాఁ జలికెను.' - ఆపలుకులు విని బింధు అమ్మా! అయ్యో !

·8 ము. రమునకు P అందుకు . సుథా శరచ్చంద ఏతీర్థమున కే నునయుమ పోయినది ? అది కొని తెచ్చికొనిన బొమ్మలు నేను చూచితిని. యెంత బా గున్న వే ? అంత మంచి వెక్కడ దొరకి సవో ! యని యడిగెను. నాతల్లీ ! నీ వెఱుఁగవఁటె, అగ్ర ద్వీపమున నేఁ బేట గొప్పతీర్థము జరుగును. అక్కడికి లక్షలకొలఁది మనుష్యులు వత్తుకు. చెట్లకించ వైష్ణవులు పంజ్కులు తీర్చి భోజనము చేయుదురు. ఆయూరంతయు భజనలతోను సంగీతములతోను నిండి యుండును అని తల్లి పుతికతో బలికెను, అమ్మా ! నీవెప్పుడైన నాతీ పోయితివంటె యని బిందు ప్రశ్నవై చెను. డల్లి యిట్లనియె. «« నేను నీయంతపిల్లనై యుండఁగా నొక్కసాగి యాతీ రమునకుఁబోయి చూచితిని. మాయమ్మయు, నాయనయు నేను, మా చుట్టాలుకలిసి వెళ్ళి మూఁడునాళ్ళక్కడ జెట్లకింద నే బసచేసియుంటిమి. చెట్లకిందనా ! ఆయూరిలో ఇండ్లు లేవా యని బిందు మహాశ్చ ర్యముతో నడుగుటయు « నాతల్లీ ! అందఱకు నిండ్లు దొరకునా ? యేఁబది వేలమంది యాతీర్ధము మునకుఁ వత్తురు. అందుచేత సంచలు జెట్ల 90వనే యుందురు. అక్కడొక పెద్ద మామిడితోటఁ యున్నది. ఆ చె ట్లకింద నే వర్త కులు దుకాణము పెట్టుకొని యన్ని నరకుల నమ్ముకొందు రని తల్లిబిడ్డకు బదులు చెప్పెను. «« అవ మ్మా ! ఆతీర్ధము నాకుఁ జూడ నలెనని యున్నది. అది నాకొక్కసా) చూ ముచ్చటపడి వేఁడఁ దల్లిసన్నకంఠముతో అమ్మా ! తీర్ధమునునీకు జూపించుటకు నేనందరివంటి యదృష్టవంతురాలనా ! ఆశ్రయాణము నకుఁ జాలడబ్బు కర్చగునని పలికెను. ఆమాటల కిష్టపడక బిందుపోనీ, ముందునాటికి నన్ను బంపు. మన యుమ, కాళి, వెళ్ళిచూడఁగా నేనెం దుకు వెళ్ళకూడ దే ? యని యజ్ఞానపశమున దనస్థితి యెఱుంగక వచి యించుటయు, జనని యిట్లనియె. " నాతల్లీ ! నీవు మంచిదానవు మోటపట్టు పట్టగూడదు. ఉమతండ్రి కాళితండి భాగ్యవంతులు. ? పెట్టవే అని బిందు -

·మొద.
దటిపకరణము,
S
కాఱుము
కటిప్రకరణ
కావున వారెక్కడకైనఁ బోసఁగలరు. మీరు పేవరాళిబిడ్డలు కారా?
మీరు ముచ్చటలు, వేడుకలు తక్కిన వారితోఁబాటు తీరునా !
బ్రహ్మ దేవుఁడు మీకు సుఖపడవ లెనని వానొసట వాసినపకముస
నాకడుపున నే, ఫుట్టుదురు. బంగారపు బొమ్మలవంటి నాచిట్టితల్లు
లిద్దరు మఱియొకరియింటఁ గడుపుకూఁటి నిమితమై యేల యుందుకు!
డైనమా ! నీనిర్ణయము జరుగుచున్న దిగడా !
మబ్బులు, మబ్బుల ననుసరించి గాఢాంధకారములు
నలుదిక్కుల వ్యాపించెను, మెఱుపు తళతళ మని నడుమనడుము మేజి
యఁజొచ్చెను. మబ్బుపై గాలి చెట్లయాకులను గలగల లాడించుచు
వీపఁజొచ్చె. గ్రామ
మంతయు నిశ్శబ్దముగ నుండెను. నక్కకూఁతలు
తప్ప మఱి యేధ్వనులు వారి చెవులకు వినఁబడనయ్యె. ఆకసమున నొక
టి రెండు నక్షత్రములు దూరమున నేయింటనో మిణుకుమిణుకు నును.
చున్న చిన్న దీపముతప్ప మఱియు వెళ్తురు గానబడట లేదు. ఆచిమ్మ చీర
కటిలో బిందు తల్లి చీరకొంగు పట్టికొని చెట్లకించనుండి యూరిపుం
తలో నడువజొచ్చెను. చీఓకటియగుట చేతఁ, దల్లి కన్నీరు పెట్టికొని నడు
చుచున్నదని బిందు కనుఁగొన లేక పోయెను. ఇట్లుపోయి తల్లి బిడ్డ
లిల్లు జేరిరి.
రెండవ కరణము.
అక్క చెల్లెండ్లు.
తాళ్ళచెఱువుగా మమున దట్టమగుచెట్లనీడలనడుమ నొకచిన్న
కుటీరము కలదు. అది మట్టమధ్యాహ్నము, చుట్టుపక్కల పొలములు
మండు వేసంగిఁ జండతరుఁ డైన భ'స్కరుని యెండలో మెజియం
జీ"చ్చెను. పంటకాఁపులు రెండు జాములవరకు పొలములలోఁ బనిజేసి
3

·10 నాగ యాకులు ను థా శరచ్చంద ము. గళ్ళు భుజములవై చిక"ని పశువులు దోలుకొని యిండ్లకు బోవు చుందుగ. అతి పరిశ మము చేత నలసిసొలసిన కొందఱు కాపులు గృహ ముల కరుగ లేక పొలములో నేచెట్టునీడనో బడి నింపు చుండ వాకొఱకు ఛార్య యో, బిడ్డయో, తోబుట్టువో యింటనుండి య న్నము గొనిపోవు చుండెను. కన్నులు మిరుమిట్లుగొలుపు నామధ్యా హ్న(పు టెంషిలో నీడ గల యాగామమే చల్లనితావు గ్రామము సంపలి ప్రతిప దేశమున విశేషముగఁ జిగిన విశేషముగఁ బెఱిగిన నెదురుపొదల గాడ్పునకుఁ గవలఁజొచ్చె. తరుచుగా రెండుమణు గులబకు వుండుక న న పండ్లు తియ్యనినీడు గలకొబ్బరిబొండములు గా మము:నఁ తిపాటి పెటియందుఁ బతికుంటిముందు బండుచుండును. మూడడుగుల పొడవు గలయరఁటి గెలలు నున్ననియాకులనడుమ వేలాడుచు గనులపండువు సేయును. గ్రామమునఁ గొన్ని చోట్ల వీధుల కిరు క్కల బొమ్మ చెముడు మొదలగు ముండ్లి చెట్లు మొలిచి మార్గ మును సన్నముగ జేసెను. . ఊరిలో సగముభాగ మడివి మొక్కలతో నిండియుండును. ప్రక్కనున్న మామిడి తోట రెండుమూఁ డెకరముల చుకొని చల్లదనమునకు దావై నీడలనిచ్చుచు మనోహ రముగ నుండును. ఆమధ్యాహ్నమున సూర్యుఁడు తీళ్లుము లై కూ) ముల ట్లున్న తనధవళ కిరణములను తోటలోని చెట్లమాకులసందు నుండి నేల మెఱయు చుండుపచ్చగడ్డి పైసరింపఁ జేయఁ జచ్చె. ఆతోపునుండి యావలకు విసఁబడునట్లు నిముస మైన నెడ తెగక కూయు పావురము దక్కఁదక్కినపతు లన్నియు నెండ వేడిమిచేత నో రెండి పలుకఁజాలవయ్యె. ఆయూర నీడ గలయొకచోట నొకగృహము కలదు. దాని వీధి చావడికి నలుప్రక్కలఁ గొబ్బరి మొక్కలు గలవు. దాని వెనుక నొక వాకిలియు దానినంటి యొకగృహమును గలవు. ఈ గృహమే యింటి పే గా నేల నామించు నే ·11 డే రెండవప్రకరణము. వారికి నివాసయోగ్యమై శయన యోగ్యమై యుండును. దానికి ముందు వై పొక పంచపాళి గలదు. ఈ క్కనొక చిన్న వంటయిల్లు గలదు. దొడ్డిలో నొకపశువుల శాల యుండెను. అం దొక్కటే పాడి యావున్నది. ఇవి యన్ని యుఁ దాటి టిచూకు గృహము లే. ఈగృహ నుందు : సియించ కుటుంబములోనివా రప్పుడప్పుడే మధ్యాహ్నభో జనము ముగించి యుండిరి. పొయిలోని నిప్పు సయిత మార్చి వేయఁబ డెను. : కడియంవఁ గొన్ని బట్ట లెండు వేముఁబడి యుండెను. దొడ్డిలో నున్న దిగుడు గావినీటిలో వంటగ్ న్నెలు పళ్ళెములు వేయబడి యుం డెను. కాని వాసినప్పటి కెవ్వజుఁ దోసు యుండ లేడు. ఆబావియొ పున గొన్ని యనఁటి చెల్లుమాత్రమే కలవు. తక్కినదొడ్డి మంతయు ముంబ్లే చెట్లతో నిండియుండుకు, పండుకొనుగదితwుపు మూయఁజః యుంచుటచే గదియంతయు సంధ కాకబంధుకనుయ్యెను. ఆగృహము జమానురాలు గదిలో నిట్ట ట్టు పచాక సేయుంచుండెను. రెండేండ్ల ముసుగు చూచి చిన్న బిడ్డ గదిలో నొక చాప మీఁవ ని పోపుచుం డెను. ఆఱు నెలల పాయము గలకొడుకుకు యము గ కొడుకును నిష్క్రపుచ్చుటకై యామె గదిలో నిట్ట ట్టు దిరుగుచుఁ జేతితో బాలకుని జోకొట్టుచు నెడనెడ శ్రావ్యముగా జోలపాడుచువచ్చెను. ఆయువతి రమాును యిరువ దేం ప్లే వయసు గలది ఆమె కరచరణములు మిక్కిలి కోమలములై యుం డెను. ముఖము మంజులమె యగును కాని యేకారణం ననో యిం చుక తెల్ల బారియుండెను. ఆ యెలనాగకన్నులు వెడిదలై నీలోత్పలంబు వలె నిగనిగ లాడుచు మొగమున కెంతయు నన్నె దెచ్చుచుండెను. అన్య దేశములందలి యువతు లీనయస్సున నీ మెకంటే శరీరదార్థ్యము కలిగి ముఖలావణ్యము కలిగి యుందురు. హిందూ దేశమున నువిద లిరువది. యేండ్లు వచ్చునప్పటికి గృహిణులై యిద్దరు ముగ్గురు బిడ్డలతల్లులై యుండుట చేతను సంసార సంబంధములగు మనోవ్యధలు వారం M ·12 సు థా శరచ్చంద ము. బ బీడించు " చుండుట చేతను సాధారణముగ ముఖవర్చస్సు దొజం? యుందురు. కొంత సేపటికి 'బాలుడుఁ నిదవోయెను. పిమ్మట నామెయుఁ వేయి తలగడఁగాఁ బెట్టుకొని కొండొక సేపు విశ్రమింపఁ బండుకొ నెను. అదిమట్టమధ్యాహ్న మైనను బ్రచండమైన యెండ వేఁడిమిచేశ జన మర్థ రాతమందున లె మాటుమణి (గి యుండెను. బహిప్రపంచ మున లె నే గదియు నిశ్శబ్ద ముయి యుండెను. బాలిక యనఁదగినయా మాత బిడ్డల క్క నిదురించెను. సంసార బాథ లాసమయమున నామె ను విడిచి దవ్వరుగుటచే నాప శాంతసమయమున నామె మొగము మేలుకొన్నప్పటికంటే విలాసవంతమై యలరు చుండెను. ఆమె రమా రమి యొక గంట సేపు నిదురించునప్పటి కేదో చప్పుడయ్యెను. ఆచప్పు డు విని యామె మేలుకాంచె ఆమెకన్నులు తెఱచి చూచునప్పటికి మెఱయుగన్నుగవతోఁ జిఱునవ్వు వెన్నెలలు గాయుముఖచంద్రమండ లముతో, ముద్దులు మూటగట్టునొక బాలిక పిల్లిపిల్లతో నాఁడుకోను చు నామెట్టయెడుట గానంబడెను. ఆబాలిక చేత నున్ననస్తువు నంది కొనుటకు మాటిమాటి కౌపిల్లిపిల్ల యెగురుచుండెను. బాలికయు నా వస్తు వామార్జాల కిశోరమున కిచ్చునదియం బోలె నందిచ్చుచున్నది. యందుకొన నప్పుడు దూరముగలాగు ను వినోదము నండ జొచ్చెను. ఆ ల్వేతనొసటిమీఁడ మనోవ్యధ కాని దీర్ఘాలోచన కాని మొలక లెత్త లేదు. ఆమెనయనారవిందము లానందమును గక్కుచుండెమ. 'పెదవులు చిఱునవ్వులతో వెలయు చుండెను.' మృదువులైన యామె బాహువులు మెత్త సిపూవుగుత్తులతో నిండినతీగలలాగున మనోహ రము లై యుండెను. ఆమె కది పదియాఱఏయేఁడు. బాల్యమునుండి యౌవనంబునకు సంక్రమి మించిన చాకచక్యము మొద లగున నప్పటికిని బాయ లేదు. వె వామె ·13 జూచి రేవం సప్రకరణము. అటు లున్నయాముద్దుగుమ్మను గృహము యజమానురాలు ::సుథా! యెంత సేపైన దే నీవు వచ్చి, , యని యడిగెను. అప్పుడా య క్కచెల్లెం.99 కీ కింది సంభాషణ జరిగెను. సుధ - చాలాసే పైన దే! నీవు గాఢముగ పపోవుచుంటి వస్ లేప లేదు. అక్కయ్యా చూడు. ఈ పిల్లిపిల్ల నేనెక్కడికి పోయిన నక్కడకు నా వెంట వచ్చును, . నేను నంటయింటి తలుపు మూసి యం టగిన్నెలఁ దోముటకు దిగుడు బావికడకుఁ బోన నదికూడ నన్ను వెం బడించినది. అక్క గిన్నెల దోమి గదిలోఁ బెట్టితివా . సుధ - ఆ "పెట్టితిని. ఆసని జేసికొని యీపిల్లిపిల్లను కుశులశా లలోఁ బడివై చితిని. కాని యది తడకలసందునుండి దూతి మగల నా వద్దకే వచ్చినది. ఈవస్తువు దానికిఁ గాన లె నఁట. కాని నేను కియ్యను. అక్క కు రాతిగూడ సరిగా నిద లేదుగదా! నీవు కొం చెమునే పెందుకు నిదపోవే ? సుథ —..అక్కయ్యా! పగలు నాకు నిరాదే! అయినను రాత్రి నాకు సరిగా నే నిమ్రపట్టినది. నీటిల్ల వాఁ డేడ్చినప్పుడొక్క సారిమా తము నేను మేలుకొంటిని. పిల్ల వాడీపూట నేలాగున . నున్నాఁడు? ,, అక్క- వాని కిప్పుడు నెమ్మదిగానే యున్నది. లు కొంచెము వేఁడిగా నుండును. తండ్రి శాట్వానుండి యీపూట కొంచెమునుందుఁ దెచ్చి వేయుదురు. ఆమందు జ్వరమును తగ్గించి సుఖముగా ని పట్టించును. సుధ — అక్కయ్యా! కాట్వానుండి జాన యెప్పుడు వచ్చునే అక్క-సాయంకాలము వత్తునని చెప్పి వెళ్ళినారు... ఎందు కేమిటి ? దాని రాతియొడ ·14 థా సు శ ర చ్చంద ము. సుథ - (నవ్వుచు) ఎందుకా నేను బావను కొంచెముహాస్యము చేయ నలె నని యున్నది లే ! అది యేమిటో నేనిప్పుడు చెప్పను. వివరాఁగానే చూడఁ గలవు. అవే నామీద సిరాపొడి వేసినాఁడు. అందుకు నేనిప్పుడు కసిదీర్చికోవలెను. అక్క-నీ వేమి చేయఁదలచుకొన్నావో చెప్ప రాదఁటే! సుధ - చెప్పను. నీవుముందుగ నతనితో, జెప్పి వేయుదువు, అక్క-చెప్పను లే. సుథ చెప్పవుగదా! నిజముగా చెప్పవు గద? అక్క-నిజము గా నే చెప్పను. అంతట సుథ చీరకొంగుముడి విప్పి యొకచిత వస్తువుఁ బై కి తీయ మరల నక్క చెల్లెం ఊట్లు సంభాషించిరి. బిందు అమ్మాయి. యిది యేమి టే? సుథ—అక్కయ్యా! చూడఁగానే తెలియ లే నఁ టే? బిందు తెలియు చున్నది. ఇది జనపనార కాఁ ద టే? సుధ - అవును. జనపనారయే కాని దానికి నేను కుసుంభ వర్ణ ము వైచితిని. . బిందు-అట్లయిన నీకీగంగువీఁ చెందు కే ?, సుథ -- ఎందుకో బిందు నేనెట్లు చెప్పుకో గలను. సుథ—ఇంతే ఇదే చెప్పుకో లేనఁటే. ఈ రాత్రి బావ ని పోవునప్పుడు నేనీ పీ(చాతనిగడ్డమునకు గటి యతఁడు పెద్దగడ్డం బావాజీగారు వచ్చినారని యెగతాళి జేసి నవ్వెదను. ఇది మంచి వేళాకోళ ళము కాడూ ? అని సుధ తనమాటలకుఁ దానే వికవిక నవ్వెను. బిందు లోప తినుండి వచ్చుచిఱునవ్వు నాపికొన లేక యొక్క సారి నవ్వి సుథయొక్క చెప్పుకో. లేచినప్పుడు ·డవష 9కరణము. 15 తలియు ప్రక ముఖారవిందమునుఁ జూచి తనలోనిట్లని విచారించెను. అయ్యో! నాతల్లి వెఱ్ఱసుడ. నీచజునవ్వు లెంతమనోహరములుగా నున్న వే? కట కటా! నీకక్మము కాలిన దనియు బ్రతుకు పృథయైన కనియు నీవె ఆుఁగవుగద. అపాపిష్టి దైన మింళచిన్న తనములో నీ మొగమున నెక్క డివై ధ్యమునా సెనో గదా ,, ఈంథారంభమునం ది దొక నాఁటిసాయంకాలము నిర్దఱుకుమార్తెలు తాళ్ళచెఱువు వద్దకు నీకునిమిత్త ము వచ్చి యిప్పటికీ పదియొకండువత్సరము లైనది. మనము పైన వదివినక ధనుబట్టి వాన డుమ కాలగతి యెట్లు మాటెనో తెలిసికొనవచ్చును. బాలికలతల్లి జాతిగృహముననుండి బిడ్డలం బెంచెను. మగనిమణానంతరమాయె సౌఖ్యమస నెట్టిదో యెన్నఁడెఱుంగక పోయినను వనకుమారికల కికు వుకు నెట్లయిన వివాహమైనంజాలుకని గోరుచుండెను. ముద్దుకూఁతుల పెండ్లిండ్లు కన్నులా) జూచుకుతూహలముచేతనో వివాహము కాకుండఁ గన్యలు కలుషఁగూడడను సుతనిర్బండముచేతనో చాలకాలమున సునిలిపిన నుంచి సంబంధములు దొరక సనుభయము చేతనో మన దేశమునఁ దలితండ్రులు కూఁతుల కే డెనిమి దేండ్లు వ చ్చినది మొదలు భర్తల నెడకు చుందురు. అందుచేత నే తల్లి బిందు) నకుఁ బదియనయేఁడు రాఁగానే పెండ్లి నిమిత్తము కొంవరపడి నరుని వెనకఁజూచెను 'సమును గల కుటుంబమునఁ బుట్టినను జీవణాలికల కను కూలసంబంధములు లభించుట యిదిగదా. పట్టణములందుండు నాగ రకులగు తలిదండ్రులు కొడుకుల వివాహము అప్పుడు వేన వేలు హస్య ములఁ గట్నములుగా నపేక్షించుట ఘోనాటి చూచారమై యున్నది. పల్లెలలో నీదురాచార మంతగాఁ బలి యుంచకపోయినను జననీ జనకులు తరుకుమాకులకు భాగ్యవంతులు కూతులందెచ్చి పెండ్లి సే యుటకై యత్నింతురుగాని మగఁడు మృతినొందఁ జుట్టములపంచను యెల్లప్పుడు ·16 UR, శరచ్చంద ము. జేకి రెక్కల కష్టముఁ జేసి యెప్టెట్టా బిడ్డలం బెంచికొనుచున్న పేవరా లికూఁతు నేతలిదండ్రులు తమకుమారునకు నెఱిఁగియెఱిఁగి వివా హము చేయుదురు? దిక్కుమాలిన యాయిల్లా లొక్క తెయె బిందు వివాహమును గూర్చి బెంగఁగొని సంబంధములు వెదకఁ జొచ్చిరు. కాని తారుణీమల్లికుఁడు పాము తండ్రి లేనిబిడ్డకదా యని జాలివలచి - ఓంపు పెండ్లిని గూర్చి యేప్రయత్నముఁ జేయ లేదు. చుట్టములంత కంటె ను పేరుఁ జేసిరి. పేదవాంగు చుట్టములకు జుట్టములు కారు కదా. పేదతనమేగాక బిందునకు సౌందర్యలోపముగూ కలదు ఇవి కారణములుగఁ జాల సంబంధములు కాలగుమున వచ్చుటయు నవి యెల్ల నేదో నెపముగఁ జెడిపోవుటయుఁ దటస్థించెను. తారుణీ సుల్లికు 8 భార్య సాయంకాలము లోపలివసారాలోఁ గూర్చుండి ప్రతిదినము బిందుతల్లిచేఁదల దువ్వించుకొనుచు నప్పుడప్పుడా పేదరాలి నీవిధముగ నూరడించుచుందును, "అమ్మాయి పిల్ల పెండ్లినిగూర్చి నీకింత బెంగ యెందుకమ్మా? మనయింటి యాడుపడుచు, పెండ్లిండ్లను గురించి బెంగఁ బెట్టికొన నక్కర లేదు. వీండ్లకు వివాహములు కాకపోవు. మనకుటుంబస్థితి మన గౌరవము వర్ధమాన పట్టణములో మీబోనగారి కున్న యుద్యోగము రెఱుఁగకు? తలకిందుగాఁ దకస్సు జేసిన మన సంబంధము వంటి సంబంధము దొరుకునా? అందుచేత నీవు బిందువిషయమున విశేషము మనస్తాపము నొందకుము. మీ బావగారు నపగాములకు వచ్చినప్పుడు నే నాయనతో మాటలాకి మనమర్యా కకుఁ డగినసం బంధము వెదుకునట్లు చేసెనను. అదియునుఁగాక మాయ మాయమ్మాయి యు కుకుఁగూఁ బదియవ యేఁడు నచ్చినదికదా! అన్ని ప్రక్కల నుండి దానినిమిత్త ము నందలకొలఁది సంబంధములు వచ్చి పడుచున్నవి. దాని కిప్పుడు పెండ్లి చేయుటకు నేనొప్పుకొంటినా కన్ను లవద్దికొని నెవ్వ ·11 రెండవ కనప్రకర రణము. "నిని దీసికొని బోవుదురు కాని యింతలో వివాహము చేయుట నా ష్టము లేదు. మాచిట్టితల్లికిఁ బెండ్లి జేయఁ కలఁతుమేని ముసకుటుంబ మనకుఁ 27నసంబంధమే తీసికొని శత్తుముగడా! కానీ యుచుకు ఎందుకుఁ జక్క-సములోఁ గొంచెము భేజమున్నది. ఉదా:ఱుపు. కిందునలుపు. దానికి దోచుగ నీసర్డబ్బు లేదు. సీనుగం కెల్లవారు లె గడసరి కానందు: నాలుగుజబ్బులు వెనుక వేసికొన లేకపోయెను. పుటుంబ గౌవనము సమానమైన ను బిల్లలిద్దరికిఁ గల భేదమిది. అయినను - కుపడి అదే బెంగ పెట్టికొనకు. నేను మనసారఁగల పెట్టినా నీకా '్యము గట్టెక్కిం" గలను,, అని హస్త కంకణము ఘల్లుఘల్లున మాయునట్లు తల ముడుచుకొనుచుఁ దోడికోడలు ధైర్యము స్పె Dంగుతల్లి విచారమును విడిచి కూఁతుకు పెండ్లినిమిత్త మువ్విళ్ళు జూరు చుండును. అ అనంతరము ' దేవీ నవరాత్రములు వచ్చెను. తాకుణీ మల్లికుఁడు వర్ధమానము నుండి స్వగ్భ్రామమునకు వచ్చెను. ఆయన వచ్చునప్పుడు పూజావస్త్రములు నగలు క్కాచీరలు భార్య నిమిత్తము, మంచి పరికిణీ గులు మొదలగునవి కూతుగునిమిత్తము, కొన్ని వస్తువులు నౌకర్లని మిత్తముఁ దెచ్చెను, వర్తమానమునుండి నాజకుగారు విలువగల బహు » దార్ధములతో వచ్చిరనువార్త స్రమమంతయు వ్యాపించెను. ఆదు న కర్శనముఁ జేయుటకు జనులు • గుంపులు గుంపులుగాఁ బోయిక. . పోయి వారువయాస మయము లొక్కనుసనే వాని సూ పొగడఁ జొచ్చిరి. అంతకు పూజఁ జేసికొనుటకు సొమ్ము లేక బదు: డుXX బో ave. చు కొంకజు స్యసహాకఁపు జిక్కులఁగూర్చి యాలోచన చేదు Aబోయిరి ఒకడు తనకుమారునకు నుద్యోగమిమ్మసి' వేఁటబోయెను. మురియొకఁడు వానితోఁ బనియేమియు లేక యే సృద్ధాచార ముమున రించి యాయనదర్శనముఁ జేయుటకుఁబోయి కొంత సేపు పొగడి ·81 S లే సు థా శరచ్చంద ము. స్వ శృహమునకుఁ బోయెను. ఈగుహోత్సవములలో బిందుమా! యేసరికిఁ గావ లెను? పూజలు ముగిసెను. పదునై దుదినములు సెలవు లు గతించెను. తాగుణీమల్లిఁకుడు వర్ధ సూనపురమున కరిగెను, బింద వివాహప్రసంగ మతినివద్ద రానే లేదు, చుట్టములసాయ మట్లగుటచేత బిందుతల్లి యిరుగుపొరుగు సగసు లక్కలఁ గలిసికొనినపుడు వారికి పుతి కావివాహవిషయమున నోపి: నాయముఁ జేయుఁడని వేఁడుచుండును. ఆయన్ములక్క లామె వేఁ! కోలు విని, తలయూఁచి ( అమ్మా ! దాని కేమి మాయమ్మాయికి సఁ బంధమే వెడకి పెట్టఁజాలమా? ఈ పాటి సాయముఁ జేయుటకు నీక టెను ముఖ్యు లెవరమ్మా ? కాని యాఁడుపిల్లలకు బెండ్లిఁ జేయుట యీదినములలో మహాకష్టనుమ్మా. కట్నమిచ్చుటకు నీదగ్గ ఆ సొమ్ము లేదాయెను. ఈయమ్మాయితండ్రి యెప్పటి సొమ్ముప్పుడే సంసారము) నఁ బెట్టెనే కాని కొంచెము తెలివిగలిగి నాలుగు డబ్బులు వెనుక వేలు లేకపోయెను. బాబానగారివలె "ంచెముసొమ్ము నిలువఁ జేసిన యెడల వివాహమున కింత కష్టమక్కజు లేక పోవుచుగదాతల్లి. అప్పుడు నీనుగ తోకర్చులలోఁగొంచెము మితముగానుండుమని మేమెన్ని విధములతో చెప్పితిమి. శాని'విన లేదు. మగవాఁ డెలాగునఁ గర్చుఁ జేసినను నీవై చూమాటఁ జెవిని బెట్టితినా ? చూడు | మఱియి . చెంతత మీ దకువచ్చినదో. పెండ్లియసఁగా మాటలా. అయిన దేమోయయినది దాని కేమి. ఎక్కడనో యేకచోటసంబంధము తీసికొనిరా లేకపోదుమా ఎవరివిషయముననైన నూరకుందుముగాని చిట్టితల్లి, బిందు విషయమై యద్ధఁ జేయుదుమా ! యని చెప్పుచుందురు. మనసులో నున్న కోరి ఫలము దూరమైనకొలఁది బాధయధిక మగుచుండునుగదా! అందుచే బిందుతల్లి తనకోరిక గ్రామములో వయసు గడిచిన పెద్దలతోఁ జెన్న కొని సహాయమును వేఁడ చెఱువుగట్టున వారింగలిసికొన్నప్పుడు, ·19 వలో - ಬಿಟ್ಟ రెంక సహకరణము. నెదురైనప్పుడు విడువక యదేవిగా వారిం2: తిమాలుచుండ నారును వముగొప్పతనము తేటపడునట్లమెతో నిట్లనుచుండిరి. బిడ్డా ! యిన్నాళ్ళనుండి సంగతి మాతో నేల చెప్పక పోతివి ? చెప్పక యూరకుండిన నెట్లు తెలియును? కాళితల్లి సంబం ధము వెనకివెనకి వేసారి యెందునుగానక చినర కించటి నేల మాకు నవ మానముంసినది. అప్పుడు మేమేవోచిక్కులు పడి యొక సం బంధముఁ గుదిశ్చితిమి. కాళికిఁగూడ మీయమ్మాయియీం కే. దానికి గూన 'పదియనయేఁడువచ్చినది. ఎంతమంచి సంబంధము కుదిర్చినా మో చూఁడు. వర్ధమానపట్టణమందున్న రాయకుటుం: మురారు కుబేకుని యంతధిననంతులు. సకలభాగ్య భోగ్యములుఁ గలవు. పెండ్లికుమాకు నకు ద్వీతీయము. నయస్సుకొంచెము ముదిరిన కనుమాటతప్ప తక్కిన వెలికియేమియు లేదు. కావలసినంతయైశ్వర్యము ఆకట్టణములో వారి కున్న గౌరవ మెవరికి లేదు. ఎంతపలుకుబడి యెంతన్యహారము ! ఆయన తఱఛుగ దొరలకు విందు చేయుచుండును, వారితోఁగలిసి గుఱ్ఱపు బండ్ల మీఁకఁ దిరుగుచుండును. వేయే ? ఆతఁడు జమీందారునై భన మనుభవించుచున్నాఁడు. మేము తలఁచుకోఁ బట్టికాని యాపిల్లతల్లి స్వయముగా వెకకొనిన నిటువంటి సంబంధము ద్కొకునా ? ఈరోజు లలో చురుష్యులకు స్వాతంత్యములు బలిసి పెద్దలతోఁ జెప్పక వ్యవ హారములు చేయుఁజూకుకుకానియని నెఱ వేజునా ? కాని యిస్పటికైన నీవు తెలివైనపనిఁ జేసితివి. మానద్దకువచ్చి యిందులో ముమ్మాలోచన మడిగితివి. మామాట జ్ఞాపకమున్నది; కొంతనయమే. పొషమాపేదరాలు వారిమాటలు మనఃపూర్వకముగా వచ్చి న వేయనికొని కంటఁదడి పెట్టికొని ని తానంత కాలము వారిదర్శనముఁ జే యకపోయినందుకు వారియూలోచన మడుగనందుకుఁ దనబుద్ధితక్కు వను నిందించికొని వారినిమఠంతబతిమాలవారు దయార్ద్రహృదయులై వే -- ·20 సుఢా శరచ్చం 59 ము. యొక్ప ఆయనకొకకుమారుఁడు కలడు. మకల నామెతో ... Aa ( జెంక్లిషిషయమ:న బెంగ పెట్టుకొ"న సక్కఱ కేదు, మాZవి? కే.సికివిగనుక సీకాక్యము నేజు వేటిన దేవుని నిశ్చయ ముగకమ్ముకో, యని అత్యుత్తు చ్చుచుందురు. బిందుతల్లి యక చేలో వై కంకము గనఁ12నట్లు, చం:మాను చేతికి దొ: కినట్లు: మిక్కిలి యుజ ం సరవశముఁ జెంది విదాహారములు సైతముమారి కొనుచునచ్చెను. కుక9నమున దినములు వారముల మాసములు: MIను. రెండు సంవత్సరములు గకించినను గూఁతునకుఁ బండెండన యేఁడు నెళ్ళ వచ్చినను సంబంథమ నే: కి తెచ్చువా రెశ్వక; లేకపోయిరి, హరిదాసుమల్లికున కాగామముళండె ప్రియని తుఁడుండెను. ఆతని పేరు హేమచం :బోసు. హేమచండుడు విద్యాభ్యాసముఁ జేసి వర్ధమా కానపురమునఁ వేశ్వక్ష యందుఁ గృతార్థుఁడై పై చదువులఁజదువునిమిత్తముకలకత్తానగరమున కుఁబోయెను. కాని డైనశమున కండి పరలోకగతుఁడు కాఁగా, హేచు చంద్రుడు వి.క్యముగింపక యెస్వగ్రామమునకుఁబోయియేయుద్యోగము సంజ వేశింపక పితార్జితమైనయాస్తి తో గౌరనమునఁగాలక్షేషమఁ జే యసాగెను. హేమచందఁడ: బిందున. బాల్యమునండియెఱుంగుపు,కా వున (జక్క, సనమునకంజ గుణములయం వధికాసక్తుఁడై యా బాలికను వివాహమా: నిశ్చయుంచి నెను. ఆగవిని యూరిలోని పెద్దలు. తండ్రి స్నేహితు: బియైనంతమాత్రమున ఱు పేడలపిల్లను బెండ్లియాఁడఁ తలంచుట చేత హేముఁడు బుద్ధిహీనుఁడు నిర్భాగ్యుఁడు నని తలంచి?, అంజుముక్కు :: మూతులు విడిచిననాడే. హే పంచండ-చుట్ట ములు, కుటుం:T...ముసకిఁ XXXని సంబంధముఁ జె (గొట్టం'.. చికి. కాసి 'హేముఁడు. స్వతంత్రుడు. 'పట్టుకల గలవాడునగుటచే నెవ్వరిమాటలు సరకు సేయక బిందుతల్లికడకుఁబోయి తానే స్వయముగ వివాహము నిశ్చయించికొనెను. పెద్దలమాట హేముఁడు -తోసివై చి క .

·21. - రెండ కనప్రకర రణము. నాఁచనునసున -- బోస్ యు స్మక క్క నీరాకు వులలోఁ జేరిన ప్పుడు 16 అక్కయ్య! విన్నానము: :: గోవ్యము; హేముని కెంశసిగ్గు లేదో ! నా నిసాహసము 5. పెండ్లిగాకముం బిదుగు ఱుచుగాఁ జూచుటకు వెళు ళ్ళుచుం. గంట ముక యొక తెయత మతో కతే రినే అంశకన్న మువిను. బిందు సాయంకాలము చెఱు వువద్ద నుండి వెళ్ళుళ్పుడు హేముఁడు లోఁగాచకొని దానితో గుసగుసలు గసగసలును. మాయకలికాలము వచ్చెగా !» యని వింతలుచూచినట్లే చెప్పుచుండును. ఎవ రెట్లు చెప్పికొన్నను సంబం ధము నిశ్చయమయ్యెను. తాముణిభార్యకుఁగూ క నీసంబంధ మిష్టముగా నేయుండెను. ఆమె వెనుక నభయమిచ్చినట్లు బిందు వివాహమును గూర్చి సగనితో మాటలాక్షకున్నను భాగ్యవశమున సం::రధము కుది రినప్పు: మాము మనసారసంతసించెను. ఆంకట సుముహూర్త నిశ్చయ మయ్యెను. 'తారుణీ మల్లికుఁడు. భార్య యుఁ బీటలమీఁ గూ ర్చుండి కన్యాదాన మొనర్చిరి. ఈవివాహమైన కొలఁది కాలముననే తామణిపుత్రికయ యగు నుమకుఁహూత మిక్కిలిభాగ్యముగ సంబంధము నచ్చుటచే నావంతులు మఠంశ యానంశముకొండిరి. ఉనూబిందు కొక్కసంవత్సరముండె వివాహమయ్యెను. ఓందుకు నివాహమైశటి మొనలు తల్లి సుధకుఁహశం ఇది చనయే... వచ్చినందున వాని వివాహమును గూర్చి "సుననున నెంతోనూ ముగుడు 3. నెట్లు తలంచుచుండెను, నేను జాతికి యుండగానే కిఁ గూడి మూడు ముళ్ళుపడెనా నేనేమైననుభయము లేదు. అప్పుడు నాకోర్కె సఫలమ గును.,, అటులామె తలంచుచుండగనే యొక సంంధము దొరకెను. ననుఁడు సుథకన్నగొంచెముఁ సెవాఁ. వివాహానంతరము తల్లి యిరువుకుకూఁతు యొక -- గూనంచం బెట్టికొని కన్నుల శానంన బాష్పములు తొజగ “ నాతల్లులారా! నాజన్మమిప్పటికీ తరిం రు 6 ·22 చిన ” + ను సుథా శరచ్చం దము. కని ముద్దిడి తనయంతటి యదృష్టవంతురా లీలోళమ.న లేదని బ్రహ్మానంసభరితయయ్యెను. పాపమ"యిల్లాలు మగినిమరణ నంత రము నేత్రములనుండి యానందబాష్పములువిడిచి మనసార సంతసిం -చిన దీయొక్కసారియె. ఆహాహా ! దైవమెంత యోర్వలేనివాడో కొని సుథకు వివాహమైన కొన్ని మాసములకె చుట్టములకు లోకము నకు బరువై నదని కొబో లా పేషరాలు కష్టములుగట్టెక్కి సుఖపడు కా అముననామె నెత గొనిపోయెను. బిందు పండెండవ యేఁటఁ దల్లిపోవు టచే నత్తింటికరుగవలసి వచ్చెను. హేమచందుఁడు ప్రథమమున నుండి యామెయం చనురాగబద్ధుఁ తగుటం జేసి నననాగరకుఁడగుటచే నెవ్వరికింజంకక యాబాలికకు విద్యయు బుద్దియుఁ జెప్పి దయతో నాన రించి యుక్త వయస్కురాలై నపిదప 'సామెతనయం శధిక భక్తి విశ్వాస ములుకలిగి యుండునట్లు చేసెను. ఈఁడువచ్చినకి నప బిందు ఏరఫురుషు జూచి యెఱుఁగదు. భాషించియెఱుఁగదు. ఆమెకు పతి యేదైవము. పతితోడిదె లోకము. సుథ యొక్క చరిత్రము మాత్రము మిక్కిలి దయనీయ మైన ది పదియవయేఁట నామె వధువై పంథొండనయేఁట విధ: యయ్యెను. వివాహ మగుట యేమో వై ధన్యము నచ్చుట 'యే జా యామెకుఁ దెలియదు గదా ! దిక్కుమాలీన యా: బాలవితంతువును బిందు తన యింటికిఁ దీసికొని పోయెను, సుధ వివాహాలంకారములం డీసిలిచి భవిష్యత్కాలమునం దనకు రాఁ కలంచిన కష్టము లేవియో యెఱుఁ గక తనయీఁడు బాలికల కుచిత మైనయాట కుచిత మైనయాట లాడు బాటల బాడుచుఁ గాల క్షేపము సేయఁ జొచ్చెను. వెనుకటి ప్రకరణములో జెప్పఁబడిన సైజుఁగున నామె పిల్లికూనతో నాఁడినయ్యాటలే దానికి దాత్కారణములు. ఇట్లు నాలుగుసంవత్సరములు గడిచెను. బిందున కిరువురు బిడ్డలు సు ప ·23 మూడవప్రకరణము. కలిరి. కాళియునుమయు భర్తలతో ఁ గాఁపుకముఁ జేయఁబోయిరి. వా" అప్పుడప్పుడు స్వర్క్లోమమునకు వచ్చి చిన్ననాఁటి చెలికత్తెయు సమానవయస్కురాలు సగుబిందుఁ జూచి కష్టసుఖములఁ జెప్పిక్"ను చుందురు. మూడవస్త్రకరణము. దంపతులు. లేక యలసి య ములు చెట్టు అప్పుడు జామురాతి యయ్యెను. "తాళ్ళచెఱువుగా మము తాళ్ళ వృక్షముల నీకలఁ బండుకొని నిద్ర పోవుదానివలె నుండెను.చంద్రకిరణ యకులలోఁ ఒడి బడికిందికి సరించు య్యా కుపాన్పులఁ బండ కొన్న ట్లచట నే నిలిచెను. చెట్లు పొదలు లో పులు గృహములు తెల్లనిముసుంగులువై చికొనిన చెలువమున నొప్పి, చందమాసు కిరణములు తటాకమధ్యమునం దళతళ లాడుచు నీటికి సఁవ నాట్యము సేయు తెఱంగున శోభనపదములై యుండెను, కాలపురుషుఁ డను సేనకుడు గౌమ మంతటం బఱచిన మల్లెపూలపా మృచం వంబున వెన్నెల ప్రతిక పదార్థమును దెల్ల బాజఁ జేసి సకలజంతు శులకు బాహ్య తాపహారకముగా నుండెను. ననేకులు భోజనము చేసి తలుపులు మూసికొని నిదిoice పోయిరి. అక, ఉక్కడ నిదురరామి యొకమునలివాఁడు వీధియరుఁగుపై గూర్చుండి చుట్ట దాగు గు చుండెను. ఇంటి:ని యంతయు సత్వరముగాఁ జేసికొన లేని యాఁడుదియు సచ్చటచ్చటం దొంచరతో నంటా తో ముచు ప పళ్ళెములు కడుగుకొను చుండెను. నిశ్శబ్దమై మైనయానిశా సమయమునఁ దూర పుఁబొ నిదురపట్టని కాఁపువాడు పాడిన పాట మాత్రము సన్న సన్న ముగా మేలుకొన్న వారి చెవులం బడఁ జొచ్చెను. కక్కిన ప్రపంచ ①మశాసులలో ల ·24 శ వి ంతి పెం సుథా శరచ్చంద ము. గుంతయు పరవశమై నిశ్శష్టమై యుండెను. ఎంకు గృహకృశ్య ములన్నియుఁ జేసికొని భక్త యెంక వేటికి రానందున మేలుకని తన.ఇది చుసఁగుమీఁ గూరుచుండెను చల్లనిచం పకాంతి యామె చీర మాంచను విలాసనంక మైన మొగము మీఁదను బడి కొత్తసౌంద ర్యముఁ డెచ్చెను. సుధయు బావగారికి జన: పీచుగడ్డము కట్టి హాస్య ముఁ జేయఁ కలఁచినది. కావునఁ జాల సేపు మేలుకొని కమ్ముకొని వచ్చు నిదుర నాపికొన 'లేక పండుకొనేను ఆమె పెదవులు చిఱునగవు నవ్వునప్పుడు తెఱచి యున్నట్లె విడి యున్నందున చంద్ర కాం బడినట్లే యేదో మంచికలయ నామె మనంబున బడి యుండ వచ్చు శని బిందు తలంచెను. కొంత సేపు కనిపట్టికొని యుండునప్పటికీ వీధిత లుపుల వద్ద నకు గులచప్పుడు కాగా బిందు వేవేగ లేచి పరుగుపరు గున వెళ్ళి కవాటము డెజచెను. హే సుచందఁడు గృహమును వేశించెను. అప్పటికీ హేమచందఁ డిమపదినాలు గేం ; ప్రాయము చాడు. అతనిముఖము సుందరమై తెలివిని వ్యక్ష ము సేయు చుండును అతని లలాట మున్నతముగానుండెను, చాలదూరము నడిచి వచ్చు టచే నతఁడు మిక్కిలి యలసి యండె::. పాదరక్షలు ధూళితో నిండి యుండెను. బిందు పీట వేయ హేముఁడు దాని పైఁ గూరుచుండి రూమె తననిమిత్తము దెచ్చినచల్లనినీటితో, గాళ్ళు సేతులు మొగ ముం గడిగికొనెను. అంతట వా రివ్విధంబున మాట లాడిరి. బిందు చాల ప్రొద్దుపోయి నచ్చినారే. ఇంకను భోజనము "లేదు గాబోలు. హేమ నేను పెందలకడనే బయలు దేజితిని. కాని కాట్వా లో నొక స్నేహితుఁడు నన్ను దనయింటికి దీసికొనిపోయి ఫలహారముఁ. చేయు మని బలవంతము పెట్టెను, మీ రంజు భోజనము చేసి వారా? -

·మూడవ కరణము
25
బిందు-సుధ భోజనము చేసి వండుకొన్నది. 'నాభోజనము
కా లేదు. దాని కేమి కొంతజి. మీకు ముందు వృ:3వ నుంకండి!
నాకంతవిశేషముగా నాశలి లేదు. తొందరపడ నక్కజ
లేదు ,, అని భర్త యనుచుండఁగానే బిందు చప్పుచప్పున నట్టింటఁ
గొంచెము వీళ్ళు చల్లి చితాసనముఁ బఱచి వంటయింటికిం జని నొక
పళ్ళెము కో నన్నము దెచ్చి పెట్టి పప్పు చేశపలకూర కొన్ని కాయగూ
రలు మొన లగునవి వర్ణించెను. ఈ వంటకములకుం దోడుగ నామె
భ నిమి త్తము దొడ్డిలో నున్న ని.స్మ చెట్టు నుండి రెండునిమ్ము కాయలు
చెక్కలుగాఁ గోసి సిస్టముఁ జేసి కొబ్బబొంకము చన్నీటం బడవై
యావుపాలు కొంచి పంచదార కలిపి యుంచెను. హేముఁడు చిత్రా
సనమునఁ గూకుడుంకి భోజన మారంభిం, భాగ్య 'క్కకు గూ
చ్చుండి కావలసిన వస్తువులు మాకు వడ్డించు చుండెను. అప్పుడు సతీ
సతు లిట్లు సంభాషించిరి.
హేమ – నేను కుఱ్ఱవానికి మందు తెచ్చినాను. అది యిప్పుడు
వేయకుము. నిమ్రపట్టక యేడ్చెనా వేయ వచ్చును. నేను కాటా
యేమియుం గా లేదు.
బిందు. ఎందుచేతఁ గాలేదు
హేము కాట్వాలో, జీర కాలమునుండి నే నెఱిఁగినట్లేడ
రొకఁడుండం గా మీనాన్నగారిపొలములఁగూర్చి సలహా నడుగుటకు
వెళ్ళిన రెంశవపని
వెళ్ళి యుంటిని.
బిందు. ఆయన 'యేమన్నాఁడు ?
హేముకోస్టకు వెళ్ళినఁ గాని వ్యవహాఫము తేలదని చెప్పి
నాఁడు.
బిందు — ఛా ! మా పెద బాబయ్య గారిమీఁదకతుఁ గట్టి నేను
కోర్టు కెక్కనా ? అయ్యో ! మానాన్న పోయిన తరువాత నన్ను బెంచి
7

·సు' థా శ - చ్చం ము.
.
శ్రీ
పెదాస్ సినందుకు మంచిసంగముఁ దెచ్చి మీకు పెండ్లి
చేసేందుకు నే నా మనం'. రాజ్యము గేయనా : రూం తల్లి
నే నన్న సంచపాణము:1. విచుశ. 9:0డుగకు 9వము
సకు నా కేవో ఇసుకనముఁ బంపుచునే యుండును. 'మీద
వ్యాజ్యము వేయుటకు సా మనస్పా కున్నది.
హేను - (చిఱునవ్వు నవి) వివాహవిష. ముమై గా పి బా
ఇరు. ము: కాలము నే నేమియు బొం': లేడు. A kide: చిన్న
పిల్ల పగుట చే జరిగే సంగతులేము. "వు, నీ కవి తెలియ కు సినంతను
వసరము లేదు. ఆయనతో వివాదము లాగుటకు నాకుఁడు నెంత
మాత మిష్టము లేదు. తప్పక వచ్చినపుఁ గేమ్ చేయన 7:33 ?
బిందు కుయినను సరే కాని మా పెరబాబయ్యగా
వ్యాజ్యము?: వేయుట బాగుం:దు. అంతే కాక : St. 1: బ్బుహత
లేదు. వ్యాజ్యములకు బోలెడు సొమ్ము కాసలయును. ఈస్థి లో
మనము కుటుంబసంకతుణముఁ జేసికొని, భగవంతు డిచ్చిన గాయి
ప్లజులను బెంచికొనుచు, నొకరిని ! దేహి,
యని యడగకుం.శ గౌర
నముగఁ గాల క్షేపము చేసితీనూ యదే పది వేలు, మన 'కేవ్యాజ్య
ములు వద్దు. ఇతరుల సొమ్ము నున కెందుకు ? మీభూములు రత్నగర్భ
లు. బంగారము పండును. అవి బాగుచేసికొనిన యెడల మనము తిని
యొకరికి 'పెట్ట సచ్చును. మన కే దినుంచి యున్నాను తినుటకు ? మీ
ఉండిగా ధర్మమున " సుసకు దివ్యభవస మీయిల్లు దొబికినది.
ఇదియే సునకు రాజ్యము. మహారాజులలోగు మనము సుఖముగా
నుండ వచ్చును.
హేగు - నేను నిన్ను పెండ్లియాడినప్పుడు మన మెట్లు కాము
గారి ముభవింక వలసి యుంచు సని యచుకొన లేదు. నీవు 'సు
మశాంతుగాలవు. . సంతుష్టి కలదానవు. మంచిదానవు. గృహములో

·23 ఈ * E ఋషలను - 19 కణము. సిడి యునది, యడి లేక ఏనుగుకొని యెఱుఁ-వు. ఈవిష:కమున RTC నెడు చాకిసలవు కావు. 3 ను : వాఁడ నగు మనంశశాంశము నాకు లేదు. బీ దు--- సుగుభవంచు చున్నది. దారి మా: చాలు లెండి. దొడి, ములు మంగా నున కేమికొడు: . హాయిగా జులాగున నుండి వచ్చును. ఇదిగో సహారా జు చేసిన దొజుకు 9త్త వస్తువు నిక్"జికు చేసి ముంచి'ని. వెళ్ళండి. 'హే ... (4): పులు స'కే. నే గాజు స, నీవు గాఃశివి. పదీరాజు - యి: : డొక: యూ చుపు, భాషనస్తువు మతము తెమ్ము భక్త రాక ముందు: కంచ దొడ్డిలో నన్న మామిడి చెట్టు నుండి కాయలు: 5.సి యెం..' -ట్లు కూంబెను. ఆయా టNA Fజు: మనకు జ్ఞప్తికి రాగానామె లోని కిఁజస్ట్ యాకూర నొక నెల్లం - చి ఏలో వై వి తెచ్చి ముసిముండ బెట్టి (మహారా గాని. దీసి నా : 100 గురు, సని. నవ్వుచుఁ బల్కె..ను. హేమచందు జూకూర న ములోఁ గలుపుకొని చుడిమిక్కిలి రుచిగా కుంకుటచే, #E :శ్చ "ముగా చుహారాజులకుఁ } కూరయే. కాని ఈక్కిలిసుచి 'యైన మూకూకు దిమున సృష్టము మా రాజ్యమువలన "రా లేదు మారాణి గాక చాతుళ్యమువలన నే గట), శని మెచ్చుకొ చుఁ గూరలు మొన లగువా.గో గొంతయన్నము కలుపుకొని కిని కి..పట చక్కెర గలిపి నపాలతో మూలిసయున్నము కలిపి "సి తీసును ముంచిపాలిచ్చిన తకు యాపును జలలోఁ 'జక్కెడ సBగాఁ గలిపిన భార్యను గొనియాడుచు భోజు: సు!' ముంచి చేయి..' ' .:గుక "ని భ్యా మది ఆ కే చుట్టి యండిచ్చిన శములపాకులచుట్టల: నోటసిడిక' ని నములుచు భూమి వ్యవహారమునుంగూర్చి - 9 సంగము 119తల రాఁగా వారిట్లు మాటాడివి. జ

·28
సు థా శరచ్చం 59 ము.
బిందు_మా పెడతాం: చ్యతో నీశ్యవహారములో రాజీనా
మా చేసికొనుట బాగుందా! మనకు మధ్యవర్తులుగా నుండి న్యత
హారముఁ బరిష్కరింకఁ గల పెద్దలు గ్రామములోఁ జాల మంది కలకు
కదా!
st
హేమ ఆశ్రయత్నము నై నది. కాని కార్య కారి కాలేదు.
ఆయనపొలము తనదే యనుచున్నాఁడు. అదితన భుక్త ములో నే యు
న్నదంట. పదియేండ్ల నుండి మరమ్మత్తులఁ జేయించి పన్నులు చెల్లించినా
డఁట. లెక్కలలోఁ దన పేరు నమోదు జేయించు కొన్నాఁడఁట. అం
దుచేత నేమైనను సరే విడిచి పెట్టం 20
వట. కాని నిన్ను సుధను చనబిడ
లనలెనే చూచికొను చుండుట చే మికాభూమిలోఁ గొంత భాగము
దయాధర్మభికుముగం నిచ్చునంట, భాగునఁగా మూఁడననంతో
నాలవవంత' " యని యాశ పడుచున్నా వేమో కళ్ళనీళ్ళు తుడుచుట
ఉదోయొక చవుటిపట్టి నిచ్చును.
మనము పేదవాండ్ర మేమియుఁ
చేయ లేమని యతఁడు బాగుగ నెఱుఁగును. అందుచేతనే జయాట
లాఁడుచున్నాఁడు.
బిందు... నేనాడదానను గదా! ఈ వ్యవహారఁపుచిక్కులు నా
కేమియఁ దెలియవు. ఏమో పెద్దవాఁడు, చిన్నప్పటినుండియుఁ బెంచి
పెద్దవాండ్రను జేసినాఁడు. అందుచేత నతఁడేమిచ్చునో యది పుచ్చు
కొని యూడకుండుట మంచిది. పోనియ్యండి అతఁడు తిన్నను మంచి దే
కరాయివాడు కాడుకదా! కోర్టుల కెక్కితిమా బోలెడు సొమ్ము
పోయన లెను. మసనగ్గల పబ్బు లేదుగనుక నెక్కి నై న ఒదులు తేనల
యును, ఆబదులు తీటుట యెట్లు? ఒక వేళ మనమే నెగ్గగల మను"
నుఁడు. వ్యాజ్యమున కయినకర్చులకింద భూమి మన చేతులార' మన
'న వలయును. నేలచక్కదు సరేగదా మా పెద్ద బాబయ్య
తో యావజ్జినము నోటిమాట కంటిచూపు లేకుండ శుంచవలయును.

·29
మూడవ ప్రకరణము.
నెగ్గకపోతామా భూమికి సొమ్ముకుఁ గూడ చెదుము. కొద్దీ.గొప్పో
యూయన యిచ్చినంత పుచ్చికొని తగవు లేకుండ జేసికొందుము నే
నాఁడకూఁతురను. వ్యవహారములు తెలియనిదానను. మీరు మగవా
రు. అన్నియుఁ దెలిసినవారు కనుక బాగుగ నాలోచించికొని మీకు
దోఁచినట్లు చేయుఁడు. వెజ్లో మొ“ నాకుదోఁచిన మాట చెప్పినాను
హేమ -- (కొంత సేపాలోచించి మేషెఁగా) అవును నీవాఁడ
దానవే. నీవంటియాడది యెవనికి భార్యయై యాలోచన చెప్పు చుం
డ నో యతఁడదృష్ట వంతుఁడు. నేను ముందుగా నిన్నాలోచన మడు
గక నెట్టివాఁడనై యెక్కడికో వె
వెళ్ళి
పీడకుల సలహా నడిగి వచ్చితిని.
నీవు చెప్పినమాట నాకు నచ్చినది. ఆలాగే చేసెదను. Aబాబయ్య
గారు వచ్చినారట. రేపు వెళ్ళి యాయనతోఁ గలిసి మాటలాడి
యేదో విధమున రాజీ చేసికొనియెదను. ఇంకొకసారి నా 'కేవ్యవహార
ములోనైన సలహా కావలసివచ్చి నప్పుడు నాగృహదేవత యైనయీ
పెద్ద ప్లీడరు గారినే యడిగెదను; కాని తక్కినప్లీడర్ల వద్దకుఁ బోను.
మగఁడు తన్ను గొప్ప ప్లీడరుగాల ప్రశంసించినందుకు బిందు
ముసిముసినవ్వులు నవ్వుకొనుచుఁ బ్రసంగము చాలించి గదిలోనికిఁ
బోయి పాన్పు సవరించి మఱియొకసారి తాంబూలమిచ్చి మగఁడు
పండుకొన్న పిదప నాతనిప్మక్కను గూర్చుండి చాల సేపు గృహకృత్యం
బులఁ గూర్చి మాటలాడఁజొచ్చెను. ప్రేమాస్పదు లైనదంపతుల
సంభాషణముల కంత ముండదుగదా! అట్లుకొంత సేపు సంభాషణయై
నపిదప భార్య భోజనము చేయ లేదన్నమాట జప్తి కిరాఁగా హేమ
చందుఁడు ప్రియురాలి నుద్దేశించి నీవింకను భోజనముఁ జేయ లేదు
కాఁబోలు. వెళ్ళి త్వరగా భోజనము చేయుము. మనమాటలకు తెం
పున్నదా. జెలయూరి నట్లూరుచునే యుండు నని యామెను త్వర పె
టి పంపెను. భర కుతనమీఁద గలగాఢానురాగము చేత బిండు తన
00

·30 మ సుథా శరచ్చంద ము. వంటి య-సృష్టవంతురాలు: లేదని యుబ్బి రెండు జాముల రాతి దాటి సను భోజనమునకు పొద్దుపో తిని పనిజేసికొని నిదురించుచున్న భక్తక్కను బండ కొని సుఖనిదఁ జెందెను యెనని విచార పడక " దులుగలవు త నాల్గవ ప్రకరణము భవిష్యత్కాల సూచనము. మఱున్నాడు సాయంకాలము హేమచంది దుఁడు తారుణీమల్లి కుని గృహంబునకరిగెను. ఆగృహానరణమున సింహద్వారము ' దాఁట గానే రెండుమూఁడు ధాన్యపుగా డెలు కనఁబడెను. ఒక ప్రక్కను 'పెద్ద పశువులశాలయొకటి యుండెz. దానినిండ నావులు పెద్దు కొంతదూరము వెళ్ళ దేవతార్చనగృహముకలదు. వేరొకచోట భా'గన తముల, జలక్రీడలు మొదలగునవి యాడించుటకు స్తంభములమీఁ దఁగట్టిన గొప్పపాకకలదు బంగాళా దేశములో ధనవంతులు వినోదము మిట్టివి గృహావరణములలో నిర్మించుకొందురు. పుణ్యదిన ములలో గ్రామమందలి జనులందఱువచ్చి యావినోదములంజూచి సంతసించిపోవుచుందురు. మనవైపున నిట్టివినోదములు వీథులలోనే పందిళ్ళండ జరుగుచుండును. అప్పటికి రెండేండ్ల క్రిందట తారుణీమల్లి కుఁడు లోపలీ యిండ్లకు సంబంధము లేకుండ చిటుక గోడలతో నొక కచ్చేరిగది కట్టించి కొనియెను. సూర్యాస్తమయ ముగుటచే నొకయి త్త డిస్తంభంమీంన నాగదిలో దీపము వెలుఁగుచుండెను. ఆగదిలో నొక ప్రక్క నెత్తుగా గట్టఁబడిన దారు వేదిక మీఁవ జముఖానము పై బాలీసు నకుఁ జేరఁబడి హుక్కా తాగుచు తారుణీమల్లికుఁడు కూర్చుండెను ఇరుగుపొరుగువారు కొండజు జర్శనమునకువచ్చి యప్పుడతనితో బ్రసంగించుచుండిరి. హేమచందుఁడు రాఁగానే మల్లికుఁడు నయగ లనిమిత ·31 క నాల్గవ ప్రకరణము. దుర సేమకుడిగి సేవకునిఁబిలిచి లోపలికల్లునిఁ దోడ్కా పొమ్మని యానతిచ్చెను. స్త్రీలు పసియించుగదుల నసారాలకు వల 19క్కలు తడకలు కట్టఁబడియుండెను. మల్లికుని పడకగది విశాలమై మట్టిదిమ్మ మీఁద కట్టఁబడియుండెను ఆగది అక్కను విశాలమైన వంటయిల్లు మఱికొన్ని చిన్నగదులుఁగలవు. దొడ్డిలోనొక దిగుడు బావి యుండెను. దానిచుట్టు మామిళ్ళు నారికేళములు మొదలగు ఫలవృక్షములతోట యుండెను. హేమచందఁడు సేవకుని వెంట లోనికరిగి పెద్దత్త గారిం గాంచి నేలఁజాగిలఁబడి యామెకు నమస్కరించెను. అమెముల్లునిదీవిం చికుశలమడిగి లేచికూర్చుండుమని చెప్పెపు, ఆమె నలునదియేండ్లు సయసుగలది. మొగము కలకలలాడుచుండును. చేతులు గుండ్రనై బొద్దుగనుండును. ఆమె పొట్టిగనుండినను - నడక వైఖరి మొదలగునవి వికారముగనుండక యింపుX గౌరవనీయముగనుండును. కాళ్ళనందెలు కడియములు మొదలగు వెండిజతలు, చేతులఁగంకణాలు మురుగులు మొదలగు బంగారపు జతలు మెఱయుచుండెను. ఆ నగ లామెశరీరము నకుఁ దగిపోయుండెను. మందగమనములు మృదుభాషణములు లేన గవులు గొప్పవా నిభార్యయగుటను సూచించెను. అయిననా'మె యస్పు డప్పుడించుక గర్వోక్తులఁ బలుకుచుండినను మొత్త ముమీఁద గలిసి కట్టుతనముగలిగి వచ్చినవారిని గౌరవించునట్టి మంచిస్వభావము గల దని చెప్పవచ్చును. హేమచందుఁడు లేచి యొక కుర్చీ మీఁద గూర్చుం డిన పిదప, నల్లునకు నత్త కు నీకింది సంభాషణము జరిగెను. అత్త - నాయనా! మొయిల్లుమాయిల్లు గుమ్మములో గుమ్మ ములాగున మిక్కిలి చేరుననున్నను నీవొకసారియైన నిన్నాళ్ళనుండిమా గడల దొక్కవైతివిగదా. పెద్దదానను బ్రతికి యున్నానో లేదో. యి తమాత్రము హేను అత్తయ్యా! మీరాలాగున ననుకొనవద్దు. మీకే కనుఁగొనకూడదా?

·32
డుమ
సుథా శరచ్చంద ము.
మము ప్రతిని మేషము దెలియుచు నేయుండును. ఏమో పేదవాండ
ముగడ. నౌకన్లు చాకర్లు లేని వాండము. రోజుల్ల గృహకృత్యముల
తోను పిల్లలతోను సరిపోవుచున్నది.
అత మంచినంక దొరికినది లే; నీమాటయటుంచు. మాబిం
దుకూడ నాకంటబడుట లేదుకద. దాని నీ చేతులతోఁ బెంచి పెద్దదాని
నిఁ జేసి నీకు పెండ్లి చేసితినిగదా. అదియొక్క సారివచ్చి పెద్దదానినిఁజూచి
పోఁగూడదూ?
హేమ అత్తయ్యా! రాకేమి. ఉదయాస్త మాసము లదిమి
మాడే పలపరించుచుండును. ఉము పుట్టినింటికి వచ్చినదని విన్నది మొన
లిక్కడ నెప్పుడు వచ్చి పడుదునాయని 'వేగిరపడుచున్నది. కాని, అత
య్యా, తెల్ల వాటి లేచినది మొదలుకొని గంపంతపని. ఆయిన జన
పిల్లవానికి గొంచెముజబ్బు చేసినది. దా నదీన తీఱక లేక యిల్లు
కదల లేదు. పొనీయొకపరియాయ ముమను మాయింటికంపండి. పిల్ల
లను దానినిఁజూచి యొక పూటక్కడనుండి తిరిగివచ్చును.
అత్త -అదివీలు లేదు. ఉమభాగ్యవంతుల కోడలయిపది గనుక
అత్త వారి కామె యిక్కడికి నక్కడికి వెళ్ళట యిష్టము లేదు. దానియ
త్త వారు ధనపురములో మిక్కిలియెన్నికయైన గొప్పకుటుంబములోని
వారు. వెనుక ధనపురమున వాబులనద్దదివాను ధనేశ్వరుఁ డుండెడు
వాఁడని విన లేదూ? అల్లాయనవంశమువారే వీరు. అంత గొప్పవారీ
చుట్టుపక్కల లేరు.
హేమ అత్త య్యా! ఆసంగతిని నేనెఱుఁగుదురు.
అత్త -అవును నీ వెఱుఁగ కేమి ! ధనేశ్వరునికుటుంబమెఱుఁగని
వారెవ్వరు? దానములలో నేమి,
ధర్మవ
ములలో నేమి యాచారసంపత్తిలో
నేమి వారికీర్తి వారి గొప్పకుఁదీసిపోదు. ఛారింటియాఁడపడుచునే నీమా
మగారుద్యోగము చేయుచున్న వర్ధమానములో నొకనికిచ్చి వివాహము

·33 షే నాల్గవ ప్రకరణము. చేసినారు. నానూటనమ్ముదువో లేదో. ఏబది వేలగూపాయలు కర్చు చేసినారు. అంతసొమ్ము కర్చయిన పని వారి కేమైన లెక్కయున్నదా వారికది యొకకర్చా. హేమ. (ఇంగ్లీషు చదువుకొని యర్ధశాస్త్ర యద్ధ శాస్త్రము నభ్యసించిన నవనాగరకుఁడగుటచే నత్త గారిపల్కుల కిష్టపడక మెల్లఁగా) అత్తయ్యా! అదిదూబరకర్చు కాదా? అక్త —అదిదూబరకర్చా ! సరిలే. పేపర్లాహ్మణులకు సంత ర్పణలకింద, సంభావనలకి కింద, వస్త్రదానములకింద విశేషముగ కర్చు పెట్టినారు. ఒక్క బాహ్మణు లేకాదు. ఆనాఁటిజను లెల్ల నై దుదిన ములక్కడ నే పడితిన్నారు. అది ధర్మగుణమనిపించుకొనును గాని దూబ రకాదు. ఎంతపుణ్యమున్న డందులో వేదములు చదువుకొన్న బాహ్మ ణులకు, కర్మిషులకు, శాస లకు వి నప్పుడు ములుదొబికినవి. నాయనా ! పిల్లను మాయింటి కే తిన్న గావారు రానీ యరు. ఒక్క దేవీ నవరాతములకు రానిచ్చుచున్నారు. మణి దేనికీ లేదు. సమామగారీమధ్య వేసంగికిఁ గొన్నాళ్ళు సెలవుమీఁద వచ్చినారు. ఆయనవచ్చినది మొద లెన్నోసారులు వర మానములు పంపఁగా బంపగా " ప్పుడొకసారి పంపినారు. రెండువారములకంటె నెక్కువయుంచుట లేదని స్పష్టముఁగా జెప్పినారు. పదునాలుగురోజులు కాఁగానే యొకగ డియ యుండదు. అందుకయి చీరలు, పండ్లు, పసుపు, కుంకుమ తెచ్చు టకు వర్ధమానమునకు మనుష్యులనంపినాము. రాక రాక వచ్చినది గనుక 'వెళ్లునప్పుడేమయిన నీయవద్దా హేమ— అత్తయ్యా !. పోనీ ఉమమాయింటికి వచ్చుటకు వీలు లేనియెడల నేనే మాయమ్మాయిని, పిల్లలను మాయింటికి ఉమను జూ శేషముగ స్త్రవేత డు బహుమాన ? చుటకు బంపెదను, అత్త – తప్పకుండ బంపునాయనా ! బిందు నాబిడ్డవంటి దే ·34 సుధ శర చ ? T చ్చండ ము. గనుక వీలయినప్పుడెల్ల నన్నుఁజూచుటకు రావలసిన దేకదా. హేమ-3లా గోవచ్చుచుండును లెండి. ఉమయిక్కడ నింక = న్నాళ్ళుండును ? అంత -ఎన్నాళ్ళుండి. నా ! ఒక్క నిమిషముండదు. వర్థమాసం నుండి సరకులు రాఁగానే పంపి వేయుదుము. షష్టి మతము దగ్గజుకునచ్చు చున్నది. అదియొక పెద్దకక్చు. హేమ-అవునవును, అత్త –ఆషష్టినాఁడల్లునిఁ దీసికొనివచ్చి కట్నములు కొనుకలి చ్చుట యొక యాచార మున్నదిగదా. ఏనాఁటి పెద్దలేర్పఱచినాతో యది మనము మానకూడదుగదా. సరేగాని నాయనా ! నీపిలలు బాగు న్నారా! హేమచంటిపిల్లవాని కై దారుదినములనుండి జ్వరమునచ్చు చున్నది కాట్వానుండి మందుఁ దెచ్చి వేయుచున్నాను. కొంచెము నెమ్మ దిగానున్నది. అత్త -మంచిపనిఁ జేసినావు నాయనా ! చిన్నప్పుడు పాపము బిందునకుఁగూడ ఈలాగుననే తజుచుగా జ్వరముపచ్చుచుండెడిది. అది వట్టి యర్ వేపపిల్ల. ఏదోదైవానుగ్రహమువల్ల దానికడుపున రెండుకా యలు కాచినవిగాని, మాబిందు మొన్న మొన్నటి పిల్ల క్వాంటయ్యా : బిడ్డ యెంత నెమ్మదయిన చనుకొన్నావు. ఆఁకలగుచున్నదమ్మా యన్న ము పెట్టుమని నోరెత్త యడిగి యెఱుఁగదుగదా. నేపిలిచి పెట్టిన కద్దు. లేనిచో లేదు. మంచినీళ్ళయి. యిన "నం తేసుమా నాయనా ! ఇముకాదా దానికి. తండిపోయిన తజువాత వాళ్ళతల్లి బెంగ పెట్టికొని వీళ్ళ సంరక్షణముఁ జేయుటయేమానినది. అన్నముతినిపించుట నేనే. బట్ట లుకట్టుట నేనే, శమయేలాటిదో బిందుకూడ నాకాలాటి దే. అందుచేత. నొకమారు వచ్చి చూ:చిపొమ్మను నాయనా ! 10 నేనంటే ·35 ఆ నాల్గవ ప్రకరణము. హేమ—అయ్యో ! తప్పక వచ్చిచూచును. అత్త —ంకటి ననరాతములకు లకు బిందు మాయింటికి వచ్చి యానాఁడే వెళ్ళిపోయినది. ఈసాకి చుట్లు చేయక రెండు చినములుంచు. అడి మాయింటి మాసపడుచు. పూజాదినములలో మాయింట మా తోపాటుండి విజటలలో సాయముచే మనలసినదే. ఆ ఆతొమ్మిదిరో జులెంత సని. ఎంత సని. చుట్టుప్రక్కల రెండుమూఁడు కోసులదూర ములోనున్న పల్లెలలోని వాండంచజు దేవి విగ్రహముఁ జూచుటకు మందమంవలుగా వచ్చిపడుదురు నీవుకచ్చేరి చావడికి వచ్చి, చావడినుం డియే వెళ్ళిపోవువాఁడవు కనుక లోకలసని తొందజలు నీకుఁ దెలియవు, తెల్లవాఱుజామున గాడిపొయిలో నిప్పంటించి, హండీ లెక్కించి, మధ్యాహ్నము మూడుగంటలవజకు వార్చి పోసినను నిజముగానొ క్క మెతుకైన మిగి లెడిది కాదు. ఏమిజనము! ఏమియన్నదానము! లెక్క పెట్టశక్యమా హేమ— చెప్పవలెనా' నాకుఁ దెలియదా ? ప్రతిసంవత్సరము జరుగుచున్న దే పూజాడినములలో హెయింట నిరతాన్నదానము జకు గుట యెవ్వ రెఱుఁగరు ? అత్త –అయ్యో నాయనా ! పెద్దలమర్యాద నిలువ బెట్టవద్దా. అందుచేత నామామగారట్లు చేయక దప్పదు. అందఱుపూజలు చేయు చున్నారా ? మాటనకుసకు జెప్పుచున్నాను నీ చుట్టుకునీవు పూజ చేయక పోయినను బాధ లేదు. కొంచెము పేరుప్రతిష్ఠలు కొంచెము పేరుప్రతిష్ఠలు గలవాగుగనుక చేయకపోయినయెడల లోకులు నిందింతుము. మలిక నంశముగొప్పదికనుక దానిపూర్వ గౌరవము నిలుపవద్దా. ఈవిధముగ మల్లికసంశ గౌరవమునుగూర్చియు, నుమయత్త వా రగుడనపురము వారివై భనముం గూర్చియు, తనభాగ్యమును గురిం చియు, దేవీ ననరాష్ట్రములకు దనయింటజులుగు పూజలగురించియు నెం ? మీమాసుగారు ·36 నిదా సుథా శరచ్చం ద ము. త సేకటినజికామె తెంపు లేకుండ బ్రసంగించినదో సునముచ్పెఁజా లము. పాకము పొద్దుపోవుటచే హేసుచందు కన్నులు నిదాశశ మున మూతలు పడుచుండెను. అందుచేత నతఁ డత గారి యంతము లేనిసోదెవంటి సంభాషణమునకు విసుగుఁ జెంది, యామె యేమను కొన్నను సరే యని రెండుమూడు సానులు గట్టిగ నావులించెను. ఎంత వీనుగ జెందిన నామె తనగొడవ మాననందున బాగుంతనని హేముఁడు నడుమునడుమ నామె యడిగిన "శ్నములకు నవు నవు నని యుత్త రమిచ్చు చుండును. ఆయుత్త రమునుబట్టి తనమాట లల్లుఁడు శ్రద్ధగా వినుచున్నాఁడని, యాయాసము లేనిగుఱ్ఱమువలె తనకథ నామె మజింత సాగనిచ్చుచు నచ్చెను. అప్పటికి పదిగంటలు దాటెను పరవశుఁ డయిన హేమచందుని య వృష్టవశమున వారు సూటా డుచున్న గదితలు పువద్ద నందెల చప్పుడయ్యెను. ఆథ్వని జీవనదివంటి యామె కథాప్రవాహమున . కడ్డుగట్టయ్యెను. ఉమ, ధనవురపు ధనే శ్వరకుటుంబమువారి కోడలు శావున వెల లేని బంగారునగలు, రతనా లతొడవులు మేనంతట , మెతయుచుండ జరీ ముద్దవంటి చీర గట్టి ని సొగసులు గుల్కునట్లు మందమందగమనములతో గది బ్ర వేశించి కుశలప్రశ్న మడుగుటకు హేమచందునియెదుట నిలిచెను. ఆమె యిరువదియేండ్లది. మేనిచాయ శుద్ధ పచ్చనై లావణ్య ము గక్కుచుండెను. నవయావన ప్రాదుర్భావము చక్కదనమునకుం దోడగుటం చేసి యాగామమున నామెతోఁ బోల్పఁదగిన విలాసవతి యే లేదు. కాఱుమబ్బులవంటి తలవెండకలను సిగ జుట్టకొనియెను చందమామ నేలు విశాలఫాలభాగమున రతనపుం బాపటబొట్టు మెట యు చుండెను. సిగమీద నవ ములు చెక్కిన బంగరుతుమ్వెద యమర్పఁబడెను, చేతులనున్న పోచీలు కంకణాలు మొదలగు బంగా రుజతలు వర్ణింపఁనలవి గాదు. నడుమున వడ్డాణమునకు బదులు మేలు శుద్ధనువర్ణమువలె .

·in ::. ----- మెడ - 02 . .. -- OX -- . శ్రీ - . ' . f - . . - - - - - - - - 70క" " . ఆమె పేను నవు. నా... నంద్యం: చిన్న : ను కింగ్లీషు -రకాలలో - 5 - లు చే అంచకూడ పనిన నాగలను "సాద్యాయుడు చెరు - వెచ్చికొని వ7 (1.9 % సుక ం :మించి - . : ....... :-- - - - - - - - - - - - - - - - - - -చ - - - - "5" , 175 - --- -- - - - - - - . . . an * " ( గాని దొర - న - కి గా! చేస కాగా కుకు . : లేక యావజ్జీవ సభకు - పై యు: 1. SC .:: - 137: హీనురాలైన పు, : హీనురాలై న ప, చేమే! యెంగక్కు స్త్రీధనము జోలికి చూశ కన్వకు కచ్చుటకు వీలు లేదు. కృషి సలస జీవించు "Trivikుంబము లనేకములు కసవు కాల ములలో నామవాంశ వెంకిబంగారు నగలమ్ముకొని తినుట వలన నే , నశిం" సిలువగలిగెను. ఇం: భోగ్య వంతులో పూర్వార్జితము "గుళ హారములు మా స్యములు మేడలు అద్దెలు మొముగు సర్వస్వము 17,3: శa.. .. .' న్యాయం.. ము లైపో నను. అకసా సుముగం b. : . an iహము ..... : నసు ఏం ... - నే కదా. 2 , బొం 4. 176. Satic holయైన . . . . నెట్టిక ని బీDC ను మన న న TRA యా'... : . cic to ' కావు ' హెల... ... . గహం..... కావు. అంట :హ' వచుడు ని కెఱంగున మకాలిపడెను, . . లం.. M మాటలాడిరి, 10 ·- 38 ను థా థా శర ము. కాని సీజర్శన శరచ్చంద ఉమ బావా! ఇది సుదినము. ఈ వేళయువయమున నే నేనం చిమొగముఁజూచినానో కా మైనది. హేమ - అకృష్టము నాది. నీది కాదు. ఏమా ? మావంటి పేదవాంకు సుకృతము లేనిదే మిగంటివా రగుపడుదురా ! ఉమ- సరి సరి బావా బాగున్నది. నేనిక్కడికి 'సదిదినముల కిందట పచ్చినను నీవొక్కసారి యైన నన్నుఁ జూడవచ్చితివి కావు (ద ! పోనీ దాని 'కేమిలే నీవు బాగున్నావు కదా ! అక్కఁర్యు పిల్లలు బాగున్నారు కదా ! హేమ - ఆ 1 మే మంచరము నెమ్మదిగా నున్నాము. నీవు కులాసాగా నున్నావు గదా. ఉమ-ఆ ! నీదయవల్ల. సీకు మామీఁడ డయ యున్నది గనుక మాక్షేమము విచారించినావు. ఈ రాతి నీవు దర్శన మిచ్చుట చేత నీకు మామీఁద నపార మైనడయకలదు. ఇప్పుడైనను మాబిం చక్కయ్య పంపబట్టి నీవు వచ్చి యుందువు చాల పొద్దు పోవుస ఆకు నీ విక్కడ నుండకు. నీ వెక్కడికో వెళ్ళినానని యామె యనుమానపుడు గలడు. - హేమ (మజిదలు హాస్యపుమాటలు విని ముసిముసినవ్వులు నవ్వుకొని) ఉమా ! సాధ్య మయినంత త్వరలోనే విగాయక్క, నిన్నుం జూచుటకు వచ్చును. ఆమె ప్రతిని నిమేషము నీమాటయే స్కరించు చుండును. తెఱపి చేసికొని రావలయు నని చూచుచున్నది. రేపు తప్పక వచ్చును లే. అప్పుడు పిల్లలను జూడ వచ్చును. ఉమ-సరే, రేపు సంపు. ఒక్కసారి పిల్లలను జూసే వలయు సని యెంతో ముచ్చటగా నున్నది. (ఉమకు బిడ్డలు లేనందున పిల్ల పేరు చెప్పగానే వారిని జూచుట కామెకుఁ గుతూహల మెక్కు వయ్యెను.) " ·B9 ల నాల్గన ప్రకరణము. హేమ: తప్పక రేపె సంపుదును. నీన త్తవారియింట సున్నపు డుగూడ నీ క్షేమసమాచారములు తలుచుగా నాయక్క కసుగొను చునే యుండును. ఉమ-అగి. నే నెఱుఁగనా. బిం డక్కయ్యకు నే నంటే ప్రాణము కాదా చిన్నపు డొక్కకంచములోఁ దిని యొక్క మంచము మీఁద పండుకొన్న వారము కామా, 'ఒక నిముస మైన నొకరినొకరము విడిచి యున్న వారమా, పెద్దవాం: మైనతరువాత గూడ మే మిద్దటి మొకచోట నే యుండి 1985: మొకరినొకరు చూచు చుండునట్టు లొక్కలొమముసనే యుండి వలయనని కోరుకొను చుండువారము. కాని దైవయత్నమువల్ల నిద్దఱముఁ జెఱియొక యూరను బడిపోయి దూరమై పోయినాము. ఆచిన్న నాటి యాటలు ముచ్చటలుఁ దలంచు కొంటిమా యిస్పటికి నెంతో హయిగ నుండును. రేపు తప్పక ముక్క య్యను పిల్లలను పంపుసుమా! హేమ - సరే యిన్నిమాజులు చెప్పవలెనా ? ఉమకు బిందును జూచునభిలాష మనసార జనియించెనే కాని నటన నిమిత్తము వచ్చినది కాదు. ఏల యన గౌరవము సంపాదించు టకై గొప్ప వారితో వియ్యమందిన తండ్రి యొక్క డంబము కాని యెంత సే పెన విసుగు లేక తన గొప్పతనము గొప్పతనము తనగొడవలుఁ జెప్పి కొనుతల్లి యొక్క వెఱ్ఱగర్వము కాని యామెకడ లేనందునను మతాం చక్కని చయ్యు వెల లేనిరతనాలనగలు మేన దాల్చిన చయ్యు మహాళీ మంతులకోడ లయ్యు రవంతయేని గరునము నందక చిన్న నాఁడు తాను బిందుతోఁ జేసిన నెయ్యమును హృదయమునందుంచు కొనియె. ఆమెయొయ్యారము సౌమెయైశ్వర్యముఁ జూఁగానే యామె నెల్ల జుచి యుండు నని మొట్టమొదట హేమచం వందు డనుమానపడెను. కాని యామె కొండొకతడవు మాటలాడి తనయ త్ర తో a చుట్టముల ·టయింటికి జనించును. సు ళా శరచ్చం 59 ము. -ముగా:వము వసు : సు కె.: మీ ము , " కు పూ.ఎ. : : : జూపి . . . . నే చూసర పకూచు ----- 5 , ఉ... సం. . మునను , చిన్న టి కూజ... :) : బుట్టిం " యం... సేం - చము సౌఖ హయమై నాగ; . . . KJ డ' - -, హే హే చందు. ఈ మృహకు 5 బో . . . , ను ' - - శ్రీ సాజధూ, మాగృహము.ic 3:13. కుఁ జేసి యు.- --- " నా చిన్న 23:13 - 3 ) జేకు వేలసం చున్నాను. 10 నెను ఫలాహార.... వేసి వెళ్ళు,, 5)ని బతికూలి 5. కుంజ. ఘ సఘల్లు 37 3:57 కు తొ చు నను నాగే.. హేపచంమ: డామెనూట ని వేను * నెను Sw, రేటుకు పునాది : ము. భx' నెUగు చుండు. 2 మెగా'లో , సుధు పదార్థములు రొట్టె పండెను. దానిచ్చుకు వెండిగిన్నెలతో కొన్ని కూరలు క్షీరాన్నము పాలు పెట్టబడి యుండెను. భాగ్యంతు లుగూని సాధారణముగ నట్టి నట్టియాకులలోను : కళ్ళెములలోను భుజియిం తుకు. కాని యల్లుళ్ళు వచ్చి నప్పుడు గొప్పతులు చుట్టములు నచ్చిన ప్పుడు తమ వైభవముఁ జూపుటకు నెంజి.గూకులు గిన్నె "IVC బయిటికి తీయుదుపు, సాము హే సుచందు ందుకు జన్మమే మె త్తినత సువాత నెన్నఁడు సంకనె కళ్ళెకంబులలో గిన్నెలతో శంక పచి గల చార్టులకు భుజించి యెఱుఁగఁడు. ఆపాత కై సధ్యము కటుంబమున కొక సంవత్సరగా సనుగు 'నని ముతఁడు శుంచెను. అంకులను 1. చము మైన యొకచితాసనము వెండి చూ వేయించి, బాజు ! కూర్చుం డుము. మొగమోటపడక చిన్నవిని దారగింపుము. మానలన లో సములున్న నవి బుద్ధిపూర్వకముగాఁ జేయఁ లేదు. కావున క్షమి యింపు మని పల్కెను. హేముఁడు చి చితాసనముమీనం గూచ్చుండి ·41 వియ్య మందు నెఱుంగును, నాల్గన ప్రకరణము. భుజియించుచుండ నుము వాని పక్కనే కూర్చుండి మాటలాడు చుండెను, ఉమ చక్కనిచుక్క. ధనపురము జమీందారుని కుమా రుఁడు మిక్కిలిచక్కనిదాని నే గాని పెండ్లి యాడ నని పట్టుపట్టుటచే నా కనితండి తాళ్ళ చెఱువుగా మమున సతీలావణ్యవతి యైనయీబా లిక యున్న దని కర్ణాకర్ణిని ఏని యామె నిమిత్తము విశ్వప్రయత్నముఁ జేసి పెండ్లిఁ జేసెను. తామణీమల్లికుఁడు సహజముగఁ గొంచెము ముం చిస్తితిగలవాఁ డయినను ధనపురముజమిందారుతో టకుల దగిన భాగ్యవంతుఁడు కాఁడు. కావున నీవివాహముచేత నతఁ డును, మాయామర్మము లెఱుఁగనివాని భార్యయు మునుపటికంటే నెక్కుడు గౌరవము కలిగి యించుక గర్వితు లయి యుండిరి. ధనము సకలసౌఖ్యప్రదాయ మని యుమయు కాని యంతటి భాగ్య వంతులకోడలై - యామె సౌఖ్యపడుచున్నదో లేదో యిప్పటికి మనకుఁ దెలియదు. ఈకథాప్రచారమున ముందు ముందు మనము ధనపురముజమీందారును గలిసికొనినప్పుడా వృత్తాం తము నెఱుంగ వచ్చును. "కొని ప్రస్తుత మొకమాట మాత్రము చెప్పి గలము. ఆచిన్న జమీందారుఁడు బాల్యమును విడిచి యావనముఁ బాప్తించిన పిదప చక్కఁదనముల మీద సెక్కునమక్కువ గలఁవా డయ్యె ననియు, నొక యేఁడు పై బడిన కొలఁది భోగపరాయుణుఁ డగు చున్నాడనియు నొక వాడుక లోకమున వెల్లడి యయ్యెను. తాళ్ళచె జువుపల్లియలో నున్న పేదలచరిత్రల వాయుచున్న మునకిపుడు భాగ్య వంతులు, పదోన్మత్తులు నయిన యాజమీందాకులగొటన లక్క జు లేదు. ఉమతో హేముఁడు చాల సే పనేకవిషయములను గుఱించి పసంగించెను. ఆఫ్రసంగము రామరాను కొంతతడవున 'కామె యత్త T 11

·42
సు థా శరచ్చ • ద ము.
వారి గొడవలలోనికి దిగెను. అత్తవారి సంగము నచ్చిన ప్పడామె
బదులు పలుకక మౌనము త్చాడు
చు వచ్చెను. అదిచూచి హేముని
మనస్సునఁ గొంత యనుమానము డానితో వ్యాకులమును గలుగఁ
జొచ్చెను. తాళ్ళచెఱువునం బుట్టినయాడపడుచులలో నెల్ల లావణ్యశం
తురాలు భాగ్యనంతురాలు సౌఖ్యవంతురాలు నని పేరువడి:
ముద్దుగుమ్మ హృదయ మింత లేతనయసున
జింతయను నగ్నిహోత
ముచేత గాల్పఁబడుచుండునా యని సందేహముఁ దోష హేముల
డామెమొగమువంక రెప్పవాల్చక సలుమాజు చూడఁ
రత్నాభరణములయడుగున నున్నయామె
మనస్సులో బైకి రాక యడంగియున్న విషాదము కనుకొలంకుల'
యందు పై కి రాక యడఁగి యున్న కన్నీరు వానికిం బొడఁగట్టినట్ల
య్యెను. ఈమె ముఖారవిందమున గుప్త మగువిషాదము నిజముగా
నా కగపడు చున్నదా లేక నాకన్నులు అముఁ జెందిన వా), ' యని
హేముఁ డొకటి రెండుసాకులు తనలోఁ దాను వితర్కించుకొనెను.
దొడఁగెను.
చూడఁ జూడ
ననేక
ఐదవ ప్రకరణము.
మిత్ర దర్శనము.
అట్లు హేమచందుఁడు విందారగించి తారుణీనుల్లికునిం గలి
సికొని తనన్యవహార మాయనతో మాట లాడి యింటికిఁ బోవ
పయన మగునప్పటి కర్ధరాత మయ్యెను. బిందు తలవాకిట నిలిచి
భర్తనిమిత్త మెదుగు చూచు చుండఁ గొండొకతడవున కామె కతని
దర్శన మయ్యెను. అగుటయు నామె మొగము సంతోషము, విశ
సింప నిప్పటికైన నింటిమాట జ్ఞాపక ముంచుకొని వచ్చినారు నయమే.
ఎక్కడనో దారి తప్పినారనుకొని భయపడుచున్నాను. పాపము

·బ్బే "టు వడి యెవరు యాతని ఐదవ ప్రకరణము. 43 యుసు తనయ శవారి గొడవలు చెప్ప • మొదలి పెట్టి యుండును. ఆ తి య్యనిపలుకులు చెవులు దోర పెట్టి వినుచు సచలి రాలేక పోయినాను కొఁబోలు, నని పరిహాస మాడెను. అనవు... బిందూ! యెందు కీమె త్తని మండలింపులు, అంతవి శేషము పొద్దు పోయినగా యేమి ,, యని 'హేముఁడు పలుక (అ ! యెంతోపోద్దు పోయినదా రెండు యామము: లయినది. ఊరు మాటముణగినది. మీస్నేహితఁ చీకఁటి “డగా నేనచ్చి వారిప్పుడే వత్తురో యప్పుడే వత్తురో యని మిసిమి త్త మెదుపు చూచు చున్నా, ఉని బిందు త్యుత్తర మిచ్చెను. అనఁ గానే హేముఁడు శ్రీ వచ్చినా రెవరు వచ్చినారు. ఏఁడీ యెక్కడ, యన బిందు రండి చూతురు గొని, యని లోనికిఁ గొంపోయెను. లోనికిం జనినతోడనే చక్కనిమేనిచాయము నుందరమగు నె మ్మొగముఁ గల యొకపడుచువాఁడు హేమచందని కెదురుగా వచ్చే ను. హేమచందఁ డాతనిని గొంత సేపటివటి కానవాలు పట్టలేక కల వర మందు చుండ బిందు చిఱునవ్వులు నవ్వఁజ్ "చ్చెను. కొంతతడవు నకు హేముఁడు తనమిత్రుని గుర్తుపట్టి (యోహోహొ ! శరచ్చం దండా, యని పలుకరించెను. అంతట వారీకింది విధమున సంభా షించిరి. అవును నేనే. జ్ఞాపకము నచ్చిన దే ? హేమ-నీవు కలకత్తానుండి యెప్పుడు వచ్చినావోయ. ఎంత మాజిపోయినావు. నిన్ను నేను చూ'చి పడియేండ్లయినది సుమా నాఁడు మాయప్ప కొళి పెండ్లిలోఁ గలిసి కొనినాము. అప్పుడు నీవు చిన్న పిల్ల వాఁడవు. సర్ధమానములోఁ జదువుకొనుచుంటివి. ఇప్పుడు చాల పొడుగై నావు. మీసకట్టు దట్టముగ తిరిగినది. అందుచేత వెంటనే 'లేక పోయినాను. శర. * పోల్చ ·" 44 సు థా. శ రచ్చంద ము. నమునకు అందుచేత రావలసిన -- తార్థుఁడ నైన పికపు ఆథమ శక_అవును, మాయప్ప పెండ్లి యైన కొద్దికాలములోనే మా తండ్రిగాకు పోయినాను. అంతట మాయమ్మ నాతోఁగూడ గూడ వరమా వర్ధమా వచ్చినది. నప్పటినుండి యిక్కడకు యవసరము లేక పోయినది. అందుచేత గృ కుఁ జదువఁ దలఁచి కలకత్తాకు పోయితిని. మాయమ్మనా, తో రాక నీయూరికి వచ్చి యుండెను. ఇవి వేసవి కాలపు' సెలవులు గనుక నేనామెకు జూడ నచ్చితిని. 'సదియేండ్ల తరువాత నేనే మాఱిపో వుట యదియొక యాశ్చర్యమా ! మీ కంజుమాత్రము నూజ లేదా ? మాబిందువది నె నాకంటె నొక యేఁడు పెద్ద దన్నమాటయే గాని మే మిద్దజ మొకయీఁడువాండ 9వ లెనె జిన్నప్పు డెంతో సంతో షముతో నాడుకొనువారము. ఒకరిని విడిచి యొకర ముండువారము కాము. వారియింటికి నేనైనను బోవలయుమ. సుధ నెత్తుకొని యామె యైన మాయింటికి రావలయును. అప్పుడొకమాటు మాయింటి ఈ క్కవారి జామి చెట్టునుండి కట్టకుఁ గొంకిఁగట్టి జామిపండ్లు దొంగతన ముగాఁ గోసికొని వచ్చినది. అమ్మా ! చిన్నపుడు బిం దెంత గజదొం గరుకున్నావు. ఆలాటి దిప్పుడు పెద్దయారిందయై యిద్దఱుపిల్లలతల్లియై గృహయజమానురాలై కాపురముఁ జేయుచున్నది. బిందు చిఱునవ్వుతో) చాలుచాలు! గజదొంగ లేదు' గిజ దొంగ లేదు. నాజోలికి రాక నీమాట జెప్పుకొనుము. నీ వీ యూరిలో నున్నంత కాలము మామిడి చెట్ల నెక్కడ నైన నొక పిందియైన నుండిన దా? ఆలాటివాఁడ విప్పుడు కలకత్తాకా లేజిలోఁ జేరి పెద్ద చదువులు చదువుచున్నావు, చాల తెలివియైనవాఁడ వని యందఱుఁ జెప్పికొను చున్నారు. ఆదినములలో నీలాగున చెట్లనవలీలగ నెక్కకలవాఁడు తోట దొంగతనములు చేయఁగలవాడు లేడు; ఈదినములలో నీ లాగున జదువునకుఁ దెలివికి బేరుపడినవాడుఁను లేఁడు. పదియేళ్లలో నెంత మార్పొచూడు! . నీ ·మీపైతలి ఒక్కి హేమ. ఐకు కరణము. శర—అబద్ధమాడకు. ఉన్న నిజ పంతయు చెప్పు. ఏల. శ నములు చేయించిన వారు యెనను! చాటు నుండి - చే కూజా డిలో నున్న వచ్చిమామిడి కాయలు తన వద్దని ట్టుచు వచ్చినందున నేను చీక (టి పగానే గోముకి కాయలుకోసి వంటయింటినసారలో నీవు నిలిచి ములుగా పేరు : వాటు 'వై చెడువాఁడను కొనా ! జ్ఞాపకము వచ్చి బా -(నవ్వుచు) చాలు లు ఒకరి ఆ ట పెట్టికొనకండి. మీరు వేరే చెప్పుకొన నక్కజి లేదు. వారి రెంత గజదొంగలో, నే నెఱుంగుదును. (అని. గుచ్చుందుని) చందా ! ఆదినములలో నేనుగూడ మాయింటికి చ్చు చుండెడివా డను. జ్ఞాపక మున్నదా ! అక్కడ నే సుఢాబింకు లిఠజు కుంగవాస.. అస్పటికి సుధ యాజేంĀది. (అని సుథనంతఁ బ్లూచి; సుఖా ! మీరు క్కతోఁ గలిసి వీరి యింటికి వెళ్ళాడు దానవు జ్ఞాపకము లేద: టే. సుథ — తన చిన్ననాఁటిసహకారి యగు శగచ్చంద ఘోషు మొగముఁ జూచి కొంచెము సిగ్గుపడి తలవంచి) అవును, జ్ఞాన వచ్చినది. హేము అయితే అయితే చండా చండా! ! నీభోజన మైనవా? శర-అయినది. ఈ వేళ అందువదెనె సూప్ డికా గుపచ్చడి యెంతపసందుగా జేసిన ఇనుకొన్నావు, గులాటి చ్చడి : తిన లేదు. బిందు.--- పరిహాసముగా) సందెచీకటిలో కూచి - కాయ లెత్తకొని వచ్చి తిన్నప్పటికన్న బాగున్నదా ? శరసం దేహమా? అంతకన్న జాగున్నడి, చికాకులు పలుమాఱులు తిన్నాను కాని యిట్టిపచ్చ డెప్పుడు తన లేదు. జిహ్వ లేచినచ్చు చున్నది కాదా? * ము. నేను 10 ·సు థా శరచ్చంద ము . శ in ::... అప్పుడు పచ్చడి చేసినదాఁక ఆగుటకు నీ గోపిక , A ఇందులో } సుధయః నీవు గూడ భోజనము చేసి . .. జనియెను. కండ్ల-సుథ యన్నము తిన్నది సౌభోజనను. కాలేదు. క కడుంది. బేగ మే లాగున్నది. అత్తవారియింట ఏం దార సంచి వచ్చినట్లున్నాడు. నేనింకఁ బోయి భోజనము చేసివత్తునా ? మీ పూట జీవియు నాశ లేదుగదా? పే- అవును. మీ పెదబాబయ్య గారియింటఁ గడుపునిండ అన్నాను నీవు భోజనముఁ జేసి రమ్ము. అంతట బిందు భోజనమునిమి తము వంటసాలకుఁ నుఁ గాకు వచ్చువఱకు మేలుకొనియుండి యారాయన వచ్చినపివశం గొంత సేపు మాటాడి వనారాలో నొకచాపఁ బఱచికొని సండుకని యెను, ఆమె లేతసునస్సు విచారములకు నిలయము కానందున బండు కొనతోనే మలయమారుతముయొక్కయుఁ బయిపయిం ప్రస అంచు వెన్నెలలయొక్కయుఁ జల్లదనముచేత నామెకు హాయిగ నిదుర పట్టెను, తాళ్ళజువు గ్రామ మంతయు నిశ్శబ్దమై నిదానళమై యుడు, కుశుండ ఘోషు హేమచంద్రబోసుతో మజిల సంభా వణ మారంభించెను. వారిరువురుఁ జిరకాలమునకు గలసికొన్నమిత్తు గుటచే వారిసంభాషణమున కెడ తెంపులు లేక పోయెను. ఘోషు కుటుంబషణ బోసుకుటుంబము సంబంధ బాంధవ్యముల చేత పూర్వుల శాల నుండి గ బద్ధములై యుండెను. దానికిం దోఁడుగ నాయుభయ శంశా లను నగు హేమచంద్ర శరచ్చందులు చిన్ననాఁటనుండి యంకుంటత్తులు, హేమచందండుశరచ్చందని తన తమ్మునియట్ల కొనిచి యాతని యాదార్యమును చిత్త నైర్మల్యమును సంభాషణవ ·47 . జూ. ఐడవ ప్రకరణము. ఆనం 1. హించి తద్దయ' నాదరించెను. శరచ్చందుండు హేముని కన యన్నయట భావించి వానియెక మిక్కిలి గౌరవ ముంచెను. ఎక తెగని యాయిరువుర సంభాషణముఁ జరుగు చుండగ సీ భోజునము, జేసి బిందు వచ్చి తన చెల్లెలు సుథ తలగడ లేక పండుకొనుటఁ యామెతలన. మెల్లంగ వనతొడపై నిడికొని ప్రేమాశయమున అల కలు నిమురుచుఁ తానుగూడ సంభాషణములో దిగెను. అంతట వా రిట్లు ప్రసంగించిరి. హేము—చందా ! నీవిప్పుడు బియ్యే కుఁ జదుపుచున్నావు గిగా ! ఇఁక నై దాఱు నెలలలోఁ బరీక్ష యగును, ఇరీడలోఁ దేతిన పిదప నేమి చేయుదువు? శర-- ఆవిషయమై నేను యోచింప లేదు మాయమ్మ కాళీ వెళ్ళవలె నని సంకల్పించికొన్నది. అందుచేత సపరీక్ష ముగి కుగా నే నన్నిక్కడకు రమ్మనియు మాభూమి పుట చూచికొమ్మనియు న్నామె బలవంత పెట్టు చున్నది. అస్థికి స్థికొంచెము. దానివలన నేఁ="ది కాజేఁడుపందల రూపాయలకంటె నెక్కువ రాదు. నూయమ్మ కాశి లోనే చన జీవితకాల శేషముఁ గడపఁ దలచుకొన్నది గావున నామె నక్క - 49 వేశ పెట్టి భూములమీఁద శిస్తామె కిచ్చుచు నే నేదైన తగి నయుద్యోగము సంపాదించికొన వలయు నని యున్నది. ఈ సెలవు లలో నేను మాయమ్మను గాలికిఁ దీసికొనిపోవుటకుం వగు నేర్పాటులు చేసినాను. హేము నీయాలోచన బాగుగ నున్నది. మీతల్లి కాశిలో నినసింపఁ దలఁచుకొన్నది గావున తప్పక యామె నక్కడ దిగవిడిచి తిరిగి కలకత్తాకుఁ బోయి కాలేజీలోఁ జేరి కష్ట: డి చదువు. 'పరీక్ష చాల కష్టము. ఇదినటకు నీవు ప్రవేశపరీక్షలోను ధమశాస్త్రపరీత తార్థుడి వైనట్లై, యిందులోఁ గూడి గొరనముగ మొదటి తరగతిలో గృతార్థుడు 'రుడ వగుటకే కృషి చేయుము. ల లోను గృతా ·13 కు సు థా శరచ్చ • దము. శర- చదువుదును నుజికష్టపడి, తరువాత దైవ మున్నా . కలకత్తాకు సాధ్యమైనంత త్వరగా వెళ్ళుదును. మీరుగూడ నచ్చి కల కత్తాలోఁ గొంతకాల మున్నసక్షమున బాగుండును. ఎల్లకా, మీ పల్లెటూరిలో నీ వేలాగున కుండ గలవయ్యా ! : దియేండ్ల కిందట నీవు కాలేజీ లోఁ జదివినప్పుడు స్వల్పకాల)ముమాత్రము కలకత్తాలో నుంటివి. బిందువదినె కలకత్తా మొగమే యెఱుఁగదు. అందుచేత మీరిద్దజు వచ్చి రెండు నెలల పాటక్కడ నుండఁ గూదా ? ఊడు పోయినవి. కదా! అందుచేత నీవు నాతో వచ్చి కొన్నాళ్ళు కలకత్తాలో నుండవచ్చు. అంతగా రానలసి వచ్చిన సక్షమున కోత: రోజులలో రావచ్చును. హేము—చందా ! నీవెంతో మంచివాఁడవు ; కనుక అంత దయతో నన్ను రమ్మని పిలిచినావు సరే! నేను వచ్చి కలకతాలో నేమి చేయుదును ? నీవంటే రేవు పాడున పరీక్షలో దేఱుదువు. మంచియుద్యోగము సంపాదించికొందువు. అక్కడ నా కేమి పనీ యున్నదోయి.తిని కూర్చుండనా ? శర — నీవుమాత్రము తలంచుకొంటే నేదైన మం చియుద్యో గము సంపాదించుకొన లేవటోయి. ఈమాఱుమూల పల్లెటూరిలో నెల్లకాలము గడప వలయునా ? నీవు ప్రవేశపరీక్షలో దేజినావు గదా! అది యటుండగా నీవు చదువు చూనినప్పటినుండి యెల్లవా రివలె కాక యెన్నోవు. స్తకములు చదివి చదివి చాల జ్ఞానము సంపాదించి నావు. నీ కున్నంతయింగ్లీషుపాండిత్యము బియ్యేల మని బడాయి చెప్పి కొనుమాలో నెవరికి లేదు. ఇంతపాండిత్యము నింత యోపిక యింత పట్టుదల గల నీవంటివాఁడు ప్రపంచములో గొప్పవాఁ డగుట యొక * కష్టమా? ? నాపాండిత్య మెంత. అతిస్వల్పము. నే నెప్పుడైనం ·ఐదవ 49 గా కర గణము. బుస్తకము చదువుట పాండిత్యము సంపాదించుకోటకు: ఏమియు దోఁచక కలక తానంటే పట్టణను .. నో.. సెకీ t)లోఁ . కేజీ గొప్పపండితులై యఃద్యో గమూల - ము: మేజు నా రీలు: చేసి చేసి యుద్యోగములు లేక : సికీ గోవును." 12:57 యున్నారు. అక్కడ నాలెక్క... యేనింతే! అక్కడ * నువ్యోము జకు ప్రయత్నముఁ జేయుట శృధ. చివరకు : " "నేషన: గా కొన్ని ళ్ళక్కడనుండి చేతుల: కలుపునకు ముందు నీయకు - - వలసి వచ్చును. A శ:--పోనీ ! ఆలాగే జనను నవుకో ! వచ్చిష్ట పేస్ : మీరు నాతో బాటు గంజియో యంజలియో తో డు రకచ్చును కర్చులకు ఈ కేయువసనను నుండదు ఉద్యోః మునిమిత్తము NI . , యత్నము చేసినవాఁడ నగుదువు. ఈ నా ముఖ్యమ హాసము - ముని - KA: యాకలకత్తాలోఁగూడ పేరు వెచ్చకొని నుండి యుద్యోగము సంపాదించికొనుటకు వీలున్న దని ఆయభిప్రాయము. పదియ. దొర కక పోయెనా మాయూరికి వచ్చుట యుండి నే యున్నది. ఇందు-2న నీకు వచ్చిన నష్ట మేమియు లేదు. ఏది నెయు సుధ యుఁ గలకతా జూచి నవా రగుదురు. హేమ --- కొంచె మాలోచించి, నా కేకర్పులు లేకుండ కీ.తోబాటుగ ముందుగున్నావు కాని మేము వచ్చిన కమున 'బసలోనుండటమే మంచిది. ఏలయన కుము: 1-5 చడు తెన్నఁగ జగదు అయిప్పటి 'కావిషయ మోకాలి మీ సంజన క్కటి లేదు. మా పెనమామగారు వర్ధము నీవు కలకతా రమ్మను ను చున్నావు. నాకుఁ గూ 10)ము స్థల ' ముమార్చ సలయునని యున్నది. స్థిమితముగి నాలోచించి నన్ను వాళ్ళ కముందే యేదో యొకటి చెప్పుదును లే. ఏదైన స" నాలోచిం ం కుండఁ జేయను. మాసము: 3 13 ·శ ? ను థా శరచ్చంద ము. శర— నదినా? నీయభిప్రాయ మేమె టమ్మా ? కలకతానంటి మహాపట్టణముఁ జూపవలెనని లేదూ? బిందు.-- ఉనలె నని లేక పోవునా ? నాయనా ? .? ఉంటే మాత్రము సాగునా? మహాపట్నము గాదా? మాటాడితే డబ్బు కావ లెను. మేము పేవవాండము. ఇక్కడి నున్నప్పుడే డబ్బు కెం తెం తోఁ జిక్కు పడు చున్నాము. ఇంక నక్కడ నెట్లు బ్రతుకగలము? శర --- మిశ్వత ఉబ్బెక్కువ యంటే పాటి వైచికొన వచ్చు ను. కానీ మీ కేకక్చులు మనసరము లేదు. లేదు. మీరు మాయింటనే యుండ నచ్చును. మీకుండుటనలన నాచదువు చెడిపోదు. తఱచుగా నేను రోజంతయుఁ జదువుకొని విసికివిసికి హాయిగ బా బాణమిచ్చి మాటాడు వారు లేక యెంతో విచారముగ నుందును. మీరున్న: క్షమున నాచదువు చెడిపోడు. నరే కదా, సంతోషము చేత మఱింత సాగును. టికి వచ్చి చ బిందు- నవ్వుచుఁ బరిహాసముగా) మటేమి భయము లేదు కాని నీవు చదువుకొనుచు జదువుకొనుచు మధ్యమధ్య చిన్న నాటిము 'చ్బుటలు జ్ఞాపకము వచ్చినప్పుడు పుస్తకము లక్కడ పెట్టి వంటయిం : టలో, చేసిన మామిడికాయల దొంగతనము నాతో చెప్పుచుందువని భయపడు చున్నాను. శర ఆలా గనుకొనకపోతే చుట్టుపట్లతోఁటలలో మామిడి కోయ లేమైన నున్న వేమో దొంగిలించికొని రమ్మని నన్నే నీవు పిలుతు పనుకొనరాదా ? ఎట్రెయిననుంచి పచ్చడి చేసి పెట్టెదవు కనుక లాభము నాదేలే. బిందు. నదృష్టవంతుఁడవే నాయన ! నేను నిన్న విన్న మాట నిజమో యబద్ధ వె నన్నిపం స్మాయిగారు సిద్ధమః రుగు చున్నారని తెలిసినది నీ వేలాగైన బద్ధమో కాని నీకన్నిసచ్చళ్ళు టలు, చేసి పెట్టుట కొకవ ·T ఐదవ ప్రకరణము. 51 శర-ఆయమ్మాయిగా రెవ రమ్మోయి ! 'బిందు..ఏమినంగనాచి వోయి ? పాశమేమియు నెఱుఁగవు. మీయమ్మ నీకు పెండ్లిఁ జేయుటకు జేయుటకు సంబంధము వెవకుట లేదా ? అబద్ధమాడక చెప్పు. శర కొంచెము సిగ్గుపడి) పెండ్లి లేదు. ఏమీ లేదు, బిందు నవ్వుచు) నిజ మేయై యుండునని నాకుఁ దోఁచు చున్నది. నీవు సిగ్గుపడి చెప్పవు మీయమ్మ కాశికి వెళ్ళకమునువు నీసంరతణముఁ జేసి నిన్ను బాగుగఁ గని పెట్టగల పెండ్లామును నీకు గట్టి పెట్టియే. నెళ్ళునట ! శర_ఈ విషయములో మాయమ్మ పట్టుదల యంతగా లేదు. ఆమెవై రాగ్యమేమో యామె యేమో కాని ఋగొడవ లామె కక్కఱ లేదు ! ఈపట్టుదల యంతయు మాయప్ప కాళిది. ఆమె వర్గ మానములో నాకుఁ దగినసంబంధ మొకటి విచారించినదఁట. ఇక్క డకు వచ్చినప్పటినుండియు నాసంబంధ మొప్పుకొమ్మని యామె మ యమ్మును బలవంత పెట్టు చున్నది. కాని బి. యే. పరీక్షలోఁ గృఠా ర్ధుఁడనై కుటుంబపోషణముఁ జేసికొనుట మంచియుద్యోగము సంపాదించికొనువఱకు పెండ్లి చేసికొననని వారిద్దఱకో స్పష్టముగఁ జెప్పినాను. బిందు పాపము కాళిని జూచి యెన్నాళ కాళిని జూచి యెన్నాళ్ళో యైనది. అది యుమ, నేను చిన్న నాఁట నెల్లప్పు డొక్కచోటనే యుండువారము గదా ! ఇప్పుడధమవత మాజు మాసముల కొకసారియైన నొకరినో కరు చూచిలోనుట లేదు. రేపు లేదు. రేపు వాండ్రనిద్దలను వాండ్ర నిద్దలను నే సేదోనీలు చేసి కొని తప్పక చూచి తీరవలయును. శరనరే మాయక్కయ్య యుమను చూచుటకం రేవు వెళ్ల వలె ననుకొనుచున్నది. పెదబాబయ్య గారి యింటికి వెళి వెళ్ళితివా, అక్కడ నీ నిరతినిఁ జూడఁగలవు. - ·52 సు థా శర ము. మీయం, ను జూపినవని చ్చం 5 : బిందు అక్కడికే నెళ్ళుడు... నాకెం:* యుబలాటముగా వున్నది. పాప నుచి యెన్నాళ్ళకో "ని రాము వచ్చుటకు వీలు లేదు. ఏముంపే కుటుంబము పెద్దది. పైగా నగం రోగిష్టి. ఆయన కేబది యవపది కేబది యవపది నచ్చి నచ్చి నట్లున్నది.. చూచి చూచి మాయమ్మ కాళిని దానికంటే నికునదియేండ్లు పెద్దవానికి రెం ఉప పెండ్లి వాని కిచ్చిన దేమిటోయి ? శ:- ఆమాట నన్నడుగ కమ్మా ! మా:ముమ్మ -సంబం ధము సుతరా మిష్టము లేదు. వారు కులీన బాహ్మణు లఁట ! అందు చేక తచుసొమ్మంత పడిపోయినట్లు మాచుట్టములు పురోహితులు జే మాయన్మును మెకలు పెఱిచి యీసంబంధము చేయించినారు. పొసము దానికర్మ మాలాగున నున్నది. అది మేఁక పిల్ల వంటిది గదా. ముసు: 1. Yఁ డై నను దానం తే పెట్టి పుట్టినా నని తృప్తి జెంది :ము డును. దా! అట్టి పెండ్లి చేసినందు కొకరిని పల్లె త్తి మాటానదు గదా. మగనిమీద పరమభక్తి కదా. అంతట ముగియక యాసంభాషణ మితరవిషయములలోనికిం దిగెను. మిక్కిలి ఐ ప్రొద్దు పోయిన దని శరచ్చందండు లేచి చాల పొద్దు పోయినది. నే నింటికిఁ బోయెదను. " రేపు మఱల వచ్చె దను. రేపే కాదు. నేనిక్కడ నున్నంత కాలము ప్రతిదినము వచ్చి మామిడి కాయపచ్చడి కొంచెము రుచి చూచి పోవు చుందును. మీ', కలకత్తాకు వచ్చినపక్షమున నేను సుఖముగా రాచబిడ్డవలె నందు,, నని పలికెను ఆవిషయము ముందుముందు విచారించికొనవచ్చు:కు లే. అన్ని టికన్న ముందు 'రేపు మాయప్పను కలిసికొని రాచబిగా రికి మామిడి కాయపచ్చడిలో నేలోటు కాకుండ జేసి 'పెట్టగల ఎన్ని రాణీని దీసికొని రమ్మని గట్టిగ నొక్కి చెప్పెన,, నని చిఱునవ్వుతో బిందు మిచ్చెను. శరచ్చందుఁడును మందహాసము చేసి వారికడ సెలవు గైకొని గృహమున కరిగెను. వదినె ప్రత్యుత్తర శ ·53 ఐదవ ప్రకరణము. అప్పటికినీ సుధ "మేలు కొంచనే లేదు. కలువపువ్వు నెక్క-నక్కె.. ము 53 X నామె ముద్దు మొగడు మామ జంచ చూచు తనకిరణ పుంజముం బసరింపఁ జేసిసహజమైన జూమెలావణ్యమున కొకవింత లావణ్యముఁ దెచ్చెను. అక్క తలాగా నుంచుచు సుథ నిదు రలో సహితము "పండహాససుధా సముఁ జిలుక జేకుఁ చ్చండుడు బయలు చేజి మనసులో నెన్నెన్నో తలంపులు ముట్లుడిగా న నాక సమువంసం జూ. న పుచుచు నట్లు వితర్కించికొనెను, 16 నే ఎ కలకత్తాలోను వర్ధమానములో "ప్పకుటు::: ములు : గ్పొ మే' ను మిద్దెలను నెన్నో జూచితిని. కానీ చూచిన్న తాటియాకుల యింటిలో సన్మంత సౌఖ్యము, సంశ', విశ్వాసము. సంగం - యె జొచ్చె ము. శక 'I - :: --- -- . W ! ' '' " .... . వులో ? స్త్రీ స భావ ంతయః సీబి : " , దాల్చినట్లున్నది. ఆసుధ ముఖారవింద 'మెంత ముద్దులు మూటగట్టుచున్నదో ! ఆమెకు సస్సు నిష్కలుషము గదా ! ఈసాధుజనముతోఁ గలసి మెలసి కొంక కాలము చరియింతు నేని బంధు పేళికు యెట్టిదో యెఱుంగణ నాకలిన హృదయ మించక మెత్తపడి యనుగాస్పదము కాకుండునా! ఏవే ఒకలు తే నట్టి యెడారి వలె నుండు నాచదుష్ప్రరి విడిచి నిజ మైన మానన గేహ వనని చెప్ప పగిన యీసాధుజను నిలను 3న ఈ వే శించి యెన్నఁడైన సుఖంతు నే ! పాణము లేనిబొమ్మ - లెను న్న నాకు నిజమైన చెతన్య మెన్న ( నఁ గలుగునే !,, అతీతులు, సభాత ళాలసు తల్లి చేత సింగారింపఁబడి బయటకు బంపఁబ డిన పెండ్లికూతురువలె నుండు నని వేదములలో వర్ణింపఁబడి యు న్నది. ఆకాశలక్ష్మికిం గారాబుకూతురై తెల్లనిచువ్వలున గట్టినట్లు వె 14 ·54 సు * శక చ్చంద ము. గలి: చెను. ఈ ము --- యము తట్టిరి. తోమిన పాత్రలు ఆ వన:కనే చీక telు కవుడో జలతుకో శ్రీకి నవచైత్యమును ఈ భాతకన్యం బట్టీకొని పొణిగ్రహణము లో సును సమణారుణముఖుఁ డె నసూర్యుడు, సప్తవర్ణము * సక్తతుకంగములం స్పను సెక్కి యుక్కను వెల: 17 లెనోచుశ దూప్పుదిక్కు.నరి దోఁ3. కాని యాశంక: జూ.ఎ సగ్గు' కి చుస్వకుం దొలఁగెనో యశ, ఢిపళప) ఖాతకస్య కు సకృశ్య మయ్యె. ఒండు ప్రభాకకలమున లేచి యిల్లు వాకిలి చిమ్మి పెరటిలో నున్న దిగుడు బావిలో రాతి నంట చేసిన పాత్రలు తోముకొనుటకుఁ బోయెను. ఆమె మూషన్ని నుండగనే యెవ్వ్య వీధితపు అప్పటికి సుధకు హేమచందనకు మెలకువ రానందున సగము - ది సడు బాబిలో సే యుంచి బిందు తలుపు దీయుటకు పోయెను. ఆవచ్చినది కులమున బెస్తవాఁడై వృత్తిని సేద్య కాం డైన సొనాతనుఁ డనువాని భార్య. బంగాళా దేశమున బెస్తలను కైనర్తులని వాడుదురు. ఈ కైవక్త స్త్రీని బిందు చిన్ననాట వరుస కక్కయ్యా యని పిలుచుట కలవాటు పడుటచే నప్పుడును అక్కయ్యా ! ఊ ద్దున నే వచ్చితి వేసుక్మూ ? ఆ చేతిలోని దేమిటి,, యని పలుకరిండెను, అంతట వారి కీ కింజ సంభాషణ జరిగెను. కైనక్త స్త్రీ ఊరళ వచ్చినాను. నాచేతిలోవది 12 తేమి గేవ మ్మా! మిమ్మును జూచి యెన్నోళ్ళోయైనవి గనుక నొకతూకి యీ వేళ పొద్దున్న జూడా లని నిన్నటి మాసనుకొన్నాను. సచ్చునప్పుడు వట్టి చేతులతో గా నేల నః మనసుధకు పెరుఁ గిష్టము గనుక గట్టి పెరుగు కోట్లు పెట్టి తెచ్చినాను. చిన్నమ్మాయి లేచినదా ? బిందు ...... లేన. 'లేదు. అక్కయ్యా ! నీవెప్పుడు మాకోసమేడో కష్టపడి తెచ్చి పెట్టుచునే యుందువు. మీరు మాత్రము డబ్బున్నవా ? Con ·55 కె a వద్దనగూడదులే ! ఐదవ ప్రకరణము. ళ్ళ ! చేయునది సంసారము దా. ఈలాగున ! చేయునది సంసారము దా, ఈలాగున మాటిమాటికి తేబో కమ్మా ! పుచ్చికొనుటకు మాకు ఎంతో గష్టముగా నుండును. కై న - దేమంత భాగ్య మమ మ్మా! వరాలా మాడలా. ఇవి మాయావు పాలే కాని డబ్బు పెట్టి కొన్నవి కావు. అందులో కొంచెము తోడు పెట్టి నాకిచ్చి అంతమాత్రాన ఈ సొమ్మంతయు పోవునా ? మీసే దున్నుకొని బదుకు చున్నాము గదా తల్లీ ! మానవు మిదే. మాయిల్లు మీదే. మావన్నియు మీవే. ఈలాటిని మీకు లేకపోతే పులెవరి కిచ్చికొందుము. మీరు కామందులు మేము పాలి కాపులము. బిందు. అంతభ క్తితో దెచ్చినప్పుడు అమ్మా ! ఉట్టిమీఁడ పెట్టి భోజనము చేయునప్పుడు పోసికొందుము. అక్కయ్యా! నీవు పెరుఁగు తోడు పెట్టిన షెవ్వరును పెట్ట లేరు. నీ పె రుఁగంటే సుధ కెంతో యిష్టము (అని మొగము జూచి) ఇదేమి టక్కర్యూ ! కన్నులు తడిగా నున్నవి. ఏడ్చుచున్నావా యేమిటి ? సొనాతనునిభార్య యిదినజ కెందుతో లోలోపల విచారించు చునే యండెను. బిందు కారణమడుగఁగానే యది వెల్లివిరిసి పొంగె ను. చేరకొంగుతో నామె కన్నీరు కొంతవఱకుఁ దుడి చెను, గాని ప వాహ మాగ లేదు. అది చూచి బిందు మగ లఁ బిందు మగఁ “యే మక్కయ్యా ఇది ! సొసౌతముఁడు నెమ్మదిగా నున్నాఁడా,, ముని యడిగెను. అంతట నీకింది సంభాషణ జరిగెను. కెవ-ఆయన కేమి ! ఆయన సుఖముగానే యున్నాఁడు, బిందు.... మీ పిల్ల నెమ్మదిగా నున్నదా ! అమ్మా! ---మీ మీవయవల్ల పిల్ల బాగానే యున్నదీతల్లీ ! బిందు అందఱు నెమ్మదిగా నుంటె పొద్దున్నే 2. దుఃఖ మెందు కమ్మా ! అంత యేమిమునిగి పోయినది. నీ ·56 కె యింటికి సు థా శరచ్చ • ద ము. కైన-జేవి: రేశమ్మా! చీకటితోన మనఘోషుగా వెళ్ళినాను అక్క - చెప్పనమ్మా ! అని గురవకంత ముతో నేడ్వజొచ్చెను. బిందు- అక్కడ నేని జBగినది : ఎవరైనాఁ డిశా కొట్టిగా క్రైస-కిట్టుటకుఁ గొట్టుటకు మే మెనకిసొమ్ము అన్నా .వి. నానుగడెంత తెలివిమాలినవాఁ డైన మిశయకు ను టూడ్చి కష్టకడి నాకింతగంజి తెచ్చిపోయక్కఁడు. మే మెంత లేని వాళ్ళ మైన ను కొంచెము ప. వుమగియామకోసము శంకాలు : కనుక నెన వ్వత నూటలు సము. బింపు-X: తెలివిమా: నవాఁ చెప్పి - a". : . . . . బా మీ. 1: కైవ- డిజి శ్ముడా ! నన్ను కట్టు... ::. ! సన్నటితే ఆడి కొంప నూసేవో రెవరు పొయిలో ఆగేసేవొ రెనరు. కంచములోకి తుంబం రావద్దూ ! నే లేకపోతే ఆడిపాటి కేవల్ల కాట్లో ఉండునో! ఆడు నన్ను తిట్టి పాణాలతో బతికిపో- మే. రోకలుచ్చుకొని దుమ్ములి ముందుము మని కే . -- . . ష రగడవనూ! కఠినముగా) అ బిందు. - (నురల చిఱునవ్వు నవ్వి కొంచెము యితే నీ బుడిబుడి దుఃఖమునకుఁ గారణ - నేమి టమ్మా! పొద్దున్నే యేడువ వలసినంతపుట్టేట్ల మునిగినది. -ఏమి లేదమ్మా! యేమి లేదు. ఆగోసుగారియింటికా జపాదున్నే యెల్లినప్పుడు -- అయ్యో నాకర్మమా ! యేం జెప్ప నుతల్లి. బిందు - (వినుగుతో) నీయిష్టము వచ్చినంత సేపేడు. సంగతి ప్ప విదేమి పాపము. అవతల గంంతపని యున్నది, నేను నీతో

·51
ఐనవ ప్రకరణము.
నిలిచి ముం జుటకు వీలు లేదు, ఇత్తడిసామానులు కడ తేజ హోమ లేదు
పా: దాలిబ్యూను పెట్ట లేదు. పింలు కేవగానే పాలు పాలని పోకు
పెట్టుదు స. నూయ సోదె యెంతకు తెగ్చు వైతివి.
అంతలో సుధ మేలుకొంది యప్పుడప్పుడే వికసించిన తామ
పువ్వు చందము: విలాసమును వెదజల్లు మొగను:తో నచ్చటికిఁబోయి
తన యక్క పక్కనిలివాను.
బిందు-సుధతో, అమ్మాయి! ఇంత పెందలకడ లేచినావే
మహ్మూ! ఇదిగో సుస బెస్త శ్కయ్య నీకోసము గట్టి పెసఁగు ముంత
లోఁ దోడు పెట్టి తెచ్చినది. ఆసన్నములోఁ బోసికొందువు గాని, నేను
వెళ్ళి పొయిరాఁజు వేసికొందును,
పిల్లలు లేక వేళ యైనది.
ఆపలుకులు విని సుధ మా పెరుఁగుముంత లోనికిం దీసికొని
పోయి యుట్టిమీసం పెట్టి ముగుపరుగున దిగుడు బావికిం బోయి తన
య ఏ సగము తోమి విడిచిన పాత్రలం గడుగ బూ నెను. ఇక్కడ
బిందు సొనాతనునిభార్య చెప్పెడు గొడవ తెమలనందు స
కింబోవఁ దలంచి మెల్లఁన మొగ మానలకుఁ దిప్పుచుండ నంతలో
బెస్త యిల్లాలు కన్నులనీకు తుడుచుకొని గొంతు సవరించికొని అ
ప్పయ్య గారూ ! నేనన్నమాట నిజమే సౌండి,, యని యడిగెను.
ఉండు. ఏమిమాట?
కె. నేను గోసుగారియింట్లో విన్నమాటమ్మా!
బిందు... అక్కడ నేమి విన్నావు :
కై న_అయి తే నే విన్నది నిజమే నమ్మా ఈమాట ఏన్నా
నికే కామోసు దిక్కుమాలినబతు కిన్నాళ్ళు బతికినాను అయ్యో !
అయ్యో ! ఎంతపాప మమ్మా ! మన సుధ మొగము జూత్త కుండ నే
నొక్కపూ టుండ గలనా ?
15

·58
సు థా శరచ్చం 59 ము
మహా నాటి
బి
అది మజేమియు ఒలుకక యూబె స్తయిల్లాలు
ల్లిన ఫ్లెలుగెత్తి హోరున 4గెను. ఈకోచనధ్వని విదింగుచున్న
హేమచందని గదిలోనికి గొప్పహకంసధ్వవలె వినఁబడినందున
నతఁడు కళవళము నందుకు మేనుకాంచి చివాలున లేచి కొటు ప
డుచు గది వెడలి వచ్చి బిందుఁ జూచి 9 :పనిపి. యెందు కట్లు పెద్ద
పెట్టున నేడ్చుచున్న,, కని యడిగెను. ఎందుకు లేదు. ఆవి: యెక్క
డనో యేదో చెడుమాట విన్నఁ డట. దానికై యేడ్పు చున్న,, కని
బిందు భక్తకు అత్యుత్తరము చెప్పెను. అది విని హేగుచందుఁడు
పల్లెయిల్లాలిం జూచి " యేమియాపన మూఁడినది. నీ వేమిచెడుమాట
విన్నావు. మీవాండ్రింపజు నెమ్మదిగా నున్నారా ? ,, యని యడి
7ను. అనవుడు నాకై వక్తకొంత దుఃఖము నాపి కన్నీరు దుడుచు
కొని మగవారియెదుట వట్టితలతో నిలువగూడదు గావున చీర చెఱఁగు
మేలిముసుంగు వై చికొని వీన యమునఁ దల యించుక నంచి దండము
పెట్టి మెగః " బాబయ్య గారూ ! అంతా కులాసాగా నున్నామండి.
ఇబ్బంది యేమి లేదండి. ఏదో పాడు మాటొకటి చెవిని బడినదండి.
అది నిజమేమో కనుగొందా నుని, అప్పయ్య గారిశాడికి నచ్చినానం
డి,, యని బదులు చెప్పెను. అది విని బిందు భర్తతో ఆపాడుమాట
యేమిటో చెప్పుమని నేనరగంటనుండి
వీకికొని తినుచున్నను,
నోట నుండి యామాట చెప్పించుటకు నాతాతత మైనది కాదు.
మీరు చెప్పించఁ గలరేమో చూడండి,, యని పలికెను.
ఆనవుడు హేమచంద్రుడు నవ్వుచు ఆఁడవాండ్ర గొడన
లాఁడవాం.49 కే గాని మాకు దెలియవు, మీసోదెలు మగవాండ్ర
కర్ణములే కావు. రాతి మన మనుకొన్న సంగతులం గూర్చి మాట
లాడుటకు నేనిప్పుడు శరచ్చందని యింటికి పోవుచున్నా,. నని య
ఆవిడ

·ఐదవష వ ప్రకరణము. A0 పొద్దున్నే గోసుగారి క్కడ నిలువక మెల్లఁగ నావలకుఁ పోయెను. అనంతరము బిందు వరలీ తెఱంగున మాటలాడిరి. కై న...అదిగో ! అదిగో ! నేను విన్న మాట నిజమే ! బాబ య్యగా రక్కడికే పోవుచున్నారు. బిందు — కోపముతో) నీ కీవేళ దయ్యము పట్టినజా 'యేమి ? ఎన్నఁడు లేనిది యీలాగున మాటాడ నారంభించినా వేమి? నీ వేమిమాట విన్నావో చెప్పరాదు ? కై వ_అప్పయ్యగారూ ! ఈయాల యింటికాడి కెళ్ళి అక్కడే యిన్నానండి. బిందు అబ్బబ్బా! చంపు చున్నావు గదా ! ఏమి విన్నావు. అడుగ లేక నోరుపడు చున్నది. కైన-చెపుతా నప్పయ్యగారూ ! కోపపడ కండి. బు ಬುದ್ಧಿ నేర నివాళ్ళము. గోసుగారియింట్లో నౌకరు. ఆడిజిమ్మడ ! ఆడి మొకం మండా ! ఆడి కేంపోయ్యి కాలమో కాని ఆడు చెప్పిన్నాడు. ఆ మా టినఁగానే నావొ ళ్ళాణు కె:త్తింది. నాగుం డిప్పటికి దడన ళ్ళాడు తోంది. చూడం, డప్పయ్య గారు. అబడ్డ మేమో చూడండి. బిందు అవిర్మా ! నీ గుండె దడదడలు చూచుటకు నాకు వ్యనధి లేదు. నేను వంట జేసికొనవ లెను. (అని లోనికిఁ బోవుటకుఁ గిరుక్కున మఱ లెను.) 3 వ - (బిందుచీరశొంగు బట్టికొని) వద్దప్పయ్య గారు కోపము వద్దు. ఏమో మన సుండబట్టక విధిగా దావచ్చమూలాన్ని, అమా టనిజమేమో కనుక్కుందు కొచ్చినాను. మతొకథను నాకు కావాలా అప్పయ్యగారు. చిన్నమ్మాయిగారి నొక్కపూట సూచకపొ తేకడు పులో యెల్లాగో నుంటది. ఆమాటలు వినక బిండు తనదారిం గవు చుండెను. @ ·60 మీరు నుం సు థా శరచ్చ • దము. కెన- (చీకకొంగు వదలక యె కూన బోవు చు) అయ్య గారు వీసండి. వినండి. గోను.గారినౌకకు - అణ్ణి మోసుకుపోగు ఆడ్లో ఘనిప్పు లోయ్య. ఆడికొడుకు నోట్లో నిప్పు లొయ్య. ఆడికోడలు నోట్లో నిప్పులొయ్య. ఆ డిల్లు దిబ్బగాను. ఆఁడు చెప్పినాఁ డన్మూ! బిందు వినిపించుకొనకయె నంటసాలకు జనియెను. కైవ-నే పుట్టించినమాట కాదమ్మా యిది ! ఈలాటిపాడు మాటలు ఆఁడ: చెప్పాలి కానీ మటెవరు చెప్పగలరు ? చోరు మీ రాలాంటి పనులు చెయ్యరనుకొని నేను సన్ను లేదు. బెస్త -ముల్లాలు తనవెంట నంటి గా బిందు వంటయింటి లోనికిం జనియెను. కైవ-అప్పయ్య గారు ఆమాయచచ్చినోఁడు యీలాగన్నా డండి. మీరంట మమ్ముందటిని యిక్కడ దిగో బెట్టి కలకత్తా కాపుర మెల్తారంట అమ్మాయిగారూ చేతులతో పెంచినాసుకందా మి మ్మల్ని. కంటినూపు నోటిమాట లేకుండా యెల్లిసోతా రామ్మా ! చిన్నమ్మాయిగారికి నా పేరు గన్నా నేనన్నా పాణంగందా ! ఇక నే నెందుకు నా పెరుఁగెందుకు? బిందు-(ఆమెప్మాణము విసిగించినందు కించుకోపించినను మార్గ తకు చిఱునవ్వు నవ్వి) ఈమాట చెప్పుట కేనా అప్పా! ఇంత నేవు 'యెముకలు కొజికి నావు. ఈ కింతయేడు పెందుకు వెళ్ళుటో మానుటో యిప్పటికి మాలోమాకే తేల లేదు. నిన్న రాతి శరచ్చందుఁడ కలకత్తా రమ్మని టలా? అక్కడకర్చునకు సంసారము గుల్లయగును. మేము భాగ్యనంతు ఈమాతవుదాని డు వచ్చి పిలిచినాడు, వెళ్ళుటం లేమా లముముకదా. 2 వ అక్కయ్యా! ఛా? మంచివాళ్ళు మరేద గలోరు కలకత్తా యెల్తారా? అక్కడవర్ణం, ఈవర్ణం, అని తేడా లుండవంట.

·61 ఐకవ. సకరణము. డా! అలా గౌళి కుట్రలగొంతుల సీను కె పెళ్ళి బల్ సం-3 లేఁట నూనగ పం: కే: నా సంక్ష: అంతా సంకర :సంజు గాడు. ఆ ఆ స్మ జంది ::-- కుంటి. చగక :- డె వుంగు తల్లి. ఆగోసు బాబయ్యగా -- వెల్తాకు ఆచున కేజమ్మా ? పెళ్ళమా ఓడ్డా ! ఆయన వెల్డోళ్ళ యిసుకోలులో సకు వుతున్నాఁ ట. ఆసడు వశగానే --: కెల్తా జంట. అయ్యు దేఫుఁ గెళ్ళినో... శసుకు సల్లగుంటా::. ఉన్న F:3* దికి తెస్తారు. అమ్మా ! : , యెక - 1 ది ? వంగ దా పిల్లా లా', ''o' జా టెల్లాలో బండు. నెళ్ళనలసిన వారు చాలనము , ములు దాటన లెను. X వాటి గంగ దాని యిం: బయికి వెళ్ళన లెను. కైన---- ఓలమ్మా ! గంగమ్మతల్లి కెరటా:7; దాటి ఇతగడమే! బంక దాటెల్లిన టెలిన మనిషి గొత్తాఁడా ! ఒచ్చినా. ఆళ్ళు రాచ్చసులై యొత్తా కంట ఒచ్చి నోళ్ళు గుణుసుల్ని బతి గుండ గానే మీక్కు తింటారంట గాదూ. అవునవును.గోసుబాబయ్య సీమెళ్ళ కేంజిత్తాఁడు.. అదునకు 'పెళ్ళనూ బిడ్డా! నాతల్లి. ఈకొంపకి నీవు మాలచ్చిమిలా గున్నావు. ఈయూ రొగిలి పెట్టి యెల్లకమ్మా. కొంస కని పెట్టు కుండ. బిందు -ఆనక మళ్ళీకమ్ము. కగువాత మాటలాన వచ్చును, కి -ఆల్లాగే మామ్మా : సూడుం : అమ్మాయిగారు శేశినతరువాత పెరుఁగెల్లా గుందో సెప్పండి. -అలాగే. న- కొంతదూరము పోయి :ము) నెనుకకుఁ దిగి నచ్చి) అప్పయ్యగారూ! జయింటికి మాలక్షింది. క్మూత నామాట గేసక ముంచుకొని యిల్లోదిలి పెట్టి యెల్లకమ్మా బి బిందు 16 ·62 సుధా యును పేవ బెట్టుకొని శరచ్చంద ము. బిండు. - అది మన మాలోచించుకొన వచ్చునులే. 'మేము కాళ్ళుటకు హర్చి యింకాశ్చచుము కాలేదు. వెళ్ళినకు కొన్ని నెలలే శా: యె కాల చుక్క: ముషము. కోతలనాటికి 23 వత్తుకు. ఈ యిల్లు విడిచి మేముమాళ ఒక్కడికి పోగలము. ఆల్లు బిందు కడు కలకత్తా తూణము: నిశ్చయములే జని నాలు, దుసారులు ఎవడు సము చెప్పినపివ.. నాపల్లెబుల్లాలు మన శాఖకు గలేగి మెగా నకిగెను. ఆదినమున నే హామతి గొల్లముసలిది పిళంతు మగుతనకోడలను వెంటఁ బే ఆదుం జూడ ఇచ్చాను. ఆముసలిదానికొడుకు బతికి యున్నప్పుడు వాంకు గొంత భూమి కొన్ని పశువులు మండెను. అప్పుడు పాలు పెరుఁగు లమ్ముకొని వొండ సుఖముగా గాలక్షేపము సేయుచు వచ్చి , హరి యుత్ కుమారుఁడు మృతినొందుటఁ జేసి యాఁడువాం దీద్దజులు నేల దున్ను కొన లేక యితరుల కమర్చిరి. పాలీ కొంపులు వాండ చ్చుశిస్తు మిక్కిలిస్వల్పము. ఇల్లు గ' షక నొకదాని వెనుక బళువులనన్నింటిని పోండి ఆమ్ముకొనికి, చివర కొకటి రెం డావులు మిర్ లెను, అందుచేత న డజు ఒందుగృహమునకు హమునకు వచ్చి బిడ్డల జబ్బు చేతగా నిమజీయే కొరణము చేతగానియామెషనిఁ జేసికొన లే.. అప్పుడు పనియంతయుం జేసిపోపుచుందురు. బిందు వాం- పేదతనమ్ముకు నంత నాయము చేయ లేక పోయిన సుబంటల సమయమునంవాండ్రైను మతి చిపోక చేత నైనసాయముఁ జేయుచు నచ్చేను, ప్రాంతబట్టలే పైన నున్న యెడల బిందు చలికాలము ముసలిదియు నామెకోశలు గుప్పు నుటకు జాగ్రత్త పెట్టు చుండును. అత్తకోడకడలో నివరికి రోగము వచ్చినను బింకు కనికరము పెంపున వారికి సగ్గుబియ్యము పటిక బెల్లము సామాన్యము లైనమందులుఁ పంపు చుండును. సాధారణముగ బీక వాండు మిక్కిలి చిన్న యుపచారములకు సైతముఁ గృతజ్ఞులై యుం నొకటిగ తగోడండి ·68 సే పావె రిమతి ఐదవ ప్రకరణము. దుసు. కావున గొల్లముసలిది యు బిందు కనయె! సప్పుడప్పుడు మీ పుచు నచ్చిన దయకు నభిమానమునకుఁ గృతజ్ఞత కలదై యుండి బిందు కళత్తా బోవు ననువార్త -మెయు పీని చూడవచ్చి కొంత "మె'.. క్కం గూచ్చండి నెక్కి వెక్కి యేడ్చెను. బిదు నోదార్చి కోడలికొక ప్రాంతచీర నిచ్చి జనం బలపివై చెడు. హరి:ుతి చనిన వెనుక నాయూరిసా లెకొని భార్య చను. ఈమె వికార హసము గల దగుటచే మగఁ డామెను సరిగ నొల్లక ఫోయెను. దానికిం దోడు గ నామె యెప్పుడు రోగముఁ గల, బలహీనురాలై కనిపాటలు సరిగాఁ జేయ లేక పోవుటచే న త్తగా 'కెప్పుడు దిట్టిపోయు చుండెను. కడచినశీతకాలములో నడుములో నొప్పి బయలు డేజి నందున సోమె చెఱువునకుఁ బోయి నీరు కేజుల డయ్యెను. అందుకుఁ గోపించి య త్తగా రామెను గొట్టెను. ఏమియుం దోఁచక యామె యపు డేడ్చుచు బిందుకడకుఁ బోవ కృపారసపూరిత యగుబిందు మందులు తెప్పించి చేయ వోకపోయిన నేదో తైలముఁ చెప్పించి యామె నెండలో గూర్చుండ బెట్టి యా తైలము నడుమునకుఁ గొన్ని రోజులు మర్దనముఁ చేసెను. ఆరోగ మాచికిత్సతో నుపశమించెను, సాలెపడంతి యాయు పకారమును మఱవక బిందునెడ జాలవిశ్వాసము గలిగి యుండి యామె గ్రామము విడిచిపోవు నని విని వచ్చి యేడ్చెను. ఆమె మచ్చి పోయినపిచప హీర యనునొకబోయ జాతియాఁడుది వచ్చెను: హీర మగఁడు సల్లకుల మోసి కానలసినంత డబ్బు గడించుచుండును. కాని తెగతాగి యాసొమ్మోల్లం బాడు చేసి యిటికిఁ బోయి పెండ్లా మును జాదు చుందును. ఆకధవిని బిందు జాలినొంది. భర్త లోఁ జెప్పు నతఁడు బోయి దానిమగనిం బిలిపించి చీవాట్లు పెట్టెను. ఆది మొకలు కొని వాఁడు భార్యను మునుపటంతగా బాధ పెట్టుట మానెను. అందు చేత హీరబిందు పేరుఁ జెప్పిన మొక్కుచు నామెయడ గడుకృతజ్ఞత గి n ·64 A - ఆరు సు థా శ క చ్చ • ద ము. గలడై యుండెను. ఆమెను బిందు చూణము--చ్చి వె . . . బి. " క గుడ్డు పొట్ట చూఓ నెక్ " బిందుకు సెలవు బుచ్చుకొనుటకు వచ్చి మీసము - తూ: శాల:గుహపాను... వెన కేసుకొ" ---- యేడిట్లు చేయించుకొన్నాము, సజ్జదాని క్రీంశ రుమాలు కొనుక్కున్నొము. మీ మురుగు, దీవించం :: నమ్మా నన్ను బిడ్డని దీవించం, ::* వేడిగాను. ఇందుకల్లిని బిక్షదీవించెను. శేషీయును. TOహ్మణ , భానును శబగోస స్త్రీ కు క్యా మనకు గో. ము మోహమాచు యమకాలకలిపియు నింక క ఇట్టి పేకజామ చాలమంగి బిందు 'కరశముఁ జేసి యామెకమ్ము విడిచి పోవుని విచారించి: జము బిందు వాండ నంజ నోదార్చి - పి వేయనలసి వచ్చికు ఆగా, ములో బిందు కుటుంబము:కన్న భాx వంతము లై సకుటుంబము V నేను అన్నవి కాని దురకృష్టవంతులు: వేవవాండ నగు గుపొరుగునాం. మాంచ సీభార్యాభర్తల కు న్నంత కనికర మాయూరిలో నెవ్వరికిని లేదు. ఇంగుకవయ కన్వంత యభిమానముఁ గలమనుష్యులచుందు భయభక్తులుండుట లోక ముం దంతటఁ గలదు. హిందూ దేశమున నీవిఢమైన యళురాగము మళింత యెక్కువగఁ గనపడుచున్నది. 7 ఆసకు కరణము, చిన్ననాటి నెచ్చెలులు. సాయంకాలము బిందు, పెద్దపల్లిగా యింటికిఁ బోయి :చుచట నుమను, గాళినిఁ గలిసికొని కౌగలించికొనెను. మున్ను చిన్న బిడ్డలయి యూడుకొన్న యామువ్వురప్పు ఎత్తింటికోడం . వేఱు వేణుగాను ముల వసించు చున్నను వారహృదయములనుండి పిన్ననాఁటివేమ తొలంగి పోలేదు. చాల కాలముఁ గడచిన పిదప నొండొరులం గలిసి కొన్నందున నొమువ్వురు నాసాయంకాలము పొద్దుపోవు వరకుఁ జిన్న ·65 G ఆవ ప్రకరణము. నాఁటిమ-చ్చట!!ను, ప్రస్తుతపు గృహక్కన మున ఈశఃఖము... జెనిరి. కాళి నల్లని మేను కలడై -- -- చేయడ: కండెను. ఆ.మొగము సుంకరప::గా నుండును కా: విశారములు, కశ్య ధలు, నామెవయస్సు ఉన్న డైనమ'. ముఖలాశయమును శం- 5. ఆమెకన్నులు కొంచెము గుంటలు పడి యుం. ఆమెనన్న చేతుల బంగారుమురుగులజత యుండెను. మృకు పై జై నయామెకంఠమును శుద్ధ సువర మల, మైన పట్టెడ యంను. ఆ డా? సాధారణ చేసిన చీరఁగట్టు కాను, ఆమె సహజముగఁ జలచని - పతనం డుకలను నాఁడు , ముడిగాఁ జుజుకొనెను. కాళి గడుసుగము : కే షముగా నెఱుఁగ సాధ: స్వభావము కంది ఆమె మనము గృహ కృత్య మంతయు సంగము చేయుచు లు నా మాశమే భజించుచు దైవవశమున వచ్చాడు కష్టము ముకుందముతో సహిమల చుచు జన సమ్మతవర్తనముఁ గలిగి కొంపురము. సేయు చుండెను. అంతట నా చెలికత్తెలు మువ్వుకు కింది విధమున సంభాషణము m జరిగెను. బిందు -కాళీ ! ఎంతకాలు మైనదే నిన్నుఁ జూచి, F-?- బిం దక్కయ్యా ! అంశంపై తలుచుగా సన చేలా 1న :లిష్ "నఁ గలము. పెండ్లి 27 * * సరూ వెళ్ళి యత్తవారి యింటనే యంటీ.. పుట్టింటి కప్పు కెప్పుడో' గాని నన్ను రానీయరు. ఉమ- ఎండుచేత సే ? నేను .. ఆ సంవత్స్వము. దుర్గపూజుపో టికి పుట్టింటికి వచ్చుచునే యున్నాను. కాళి ఉమా ! నీసంగత వేఱు. నీకు : మాకు సా హ్యుమా ధనపు రములో నీకుఁ గావలసినంతమంది నౌకకు సీ వేదిక.. చేయసక్క ఆ లేదు. 'సవారీలోఁ గూర్చుండి హాయిగ వచ్చి -న్నారు. కొంటిపని 17 ·65 సుజా ము. -శక చ్చం 4 డవు. A. v. 1 ! మూగు మా కేలాగున నాఁగఁగలకక్ళూ : మాడ పెకుటుంబము. భూవాప, మటఁదులుఁ - సి యున్నాడు. తెల్లవాజీ తేజోలెడు చాకు. నేను లేక పోతే పని యేలాగుక జX ప శు. ఇప్పుడు తను వచ్చువతికు 12 చకు వచ్చువ-2కు 12 కు పెట్టు మన మా మూడు, ను జల మా: "న్నారు, పలాగుననో నముఁ నలఁచి చూపి యొప్పు కొన్నది. కొద్దిరోజులు గనుక నామె చేసి పెల్బును కొని చాల కాలమైన నామె యం.కరించునా ? బిందు కాళీ ! మీకగహరచు ములు భూములునున్న పని ఏ న్నాను. జాటీమీం: ముందరాంబడి యున్న డఁట కాదు. మాయా యన స్నోగుర్రపుబండ్లున్న వట. అన్ని బళ్ళు పెట్టినయాయన యిం టిలో నౌకరుల నెందుకు పెట్టగూడదు ? కాళీ- ఓం చక్కయ్యా ! నౌకరులను బెట్టి పనిచేయించుల మొదటినుండి యాచారము లేదు. మాయ త్తగారు చాలనిష్ఠ కలవా రు. వంటలక్కలు వండిన వంటలు తినరు. నౌకగు లేవస్తువు ముట్టుకో నులకు వల్లకాదు. నౌక పలు చాలమంది యున్నారు. వాళ్ళు కచేరీ చావడిలోను, మా దగ్గజ పని చేయు చుందురు. ఇంటిలోకలి ::ని సంతయు మాయింటికో ఉండే యుదయము మొదలు సాయంకాలము నజకుఁ జేసికొనుచుందురు. అదిగాక విజారనుకొన్నంత రాబడి క్వూ మాజు లేదు, కిచ్చ బోలెడు. అప్పులుగూడ నగు చున్నవట. ఎమె లోల : డియుండి యిని యెప్పు డైనను వినుట యేగాని మే మే మెఱుంగుదుము. బింట. యాయ:న దొరలకు పెద్ద పెద్దవిందులు చేసి, చేసి సపు డెట్ల మక్కీ సబ్బు కర్చు చేయు సఁట కాదూ. అప్పు లను చున్న యెడల కల్చులు తగ్గించుకోరాదూ. విం వారికి చెప్పలేవంటే. వామాత్రము మసలహా ·ఆటిన దొరలకా ప్రకరణ రణము. కాళి-ఈలాటి వ్యవహారములలో నే - మిటి, మాలోచన చెప్పుట యేమిటి. ఆయన కుటుంబ యజమా. నేనో, మొదిగియె దిగి యుండ వ సినశలు. ఆటువంటిసంగతులగుజించి యాయసతో నోరెత్త మామల : మేనత్తులు చాల సాకులు కూకలు వేయఁగా విన్నాను. వాళ్ళమాట లక్యుమా ఆయనకు ? బిందు... అయితే మీగా రేమంటారు ? కాళి--అనుట శేమున్నది ? కుటుంబము చాల గొప్పది, పేరు ప్రతిషలు కలది. మనము వెనుకటి యన్న దానములు, నిష్ఠలు జరుపు టయే గాక గౌరవము నిల బెట్టికొనఁ దలఁచుకొన్న, వైభవముతో విందులు. మొద లగునవి చేయుచుండవలె నని ఆయన చెప్పుచుం దురు. బిం దక్కయ్యా ! నీ వెఱుఁగుదువో లేదో కాని, యనంటే ఎంతో యిష్టము. దొరలు ప్రతికమిటీలోను మాయాయన పు వేయుదురు. అయన లేని కమిటీ యా యూ లేదఁట. ఆయన ప్రతి దినము నుదయమున సాయంకాలమున వారినిఁ జూడఁ బోవు చుండు ను. అన్ని విషయములలో వా రేలాగునఁ జెప్పిన నాలాగునఁ జేయు చుందురు. అందుచేత దొగలు మావారిని బూర్వకాలపు పెద్దమను ష్యులని మెచ్చికొను చుందురు. బిందుజార స్తమానము దొరల నే జూచు చుందు రం ఆవి కదా. మఱి యింటి వ్యవహారము చూచువా రెవరు ? కాలి చూచువారు లేకేమి. మాయ తగాకు లేకూ ? ఆవిడ డెబ్బదియేండ్ల దైన నిప్పటికీ నడుము నంగ లేదు. తాటి చెట్టులాగున నిప్పటికి నిటాలుగా నున్నది. ఇంటి వ్యవహారములు చక్కబెట్టుటలో సౌమె కున్న యోపిక , యీపడుచు కారులో నెవ్వకిని లేదు. ఆవిడ దే పెత్తనము. ఆవిశ మాటే మాట. అంతయధి కారు మావిడదే. మా వారిమేనత్తలు ధైర్యమైనవాని మాయత్తగారి. మాటంటే గడ .

·68 సు థా శర్చ చం 9 ము. లైనతర వాతం గోడం గడలాడుడు... ఇక కోకం: ము మామాట నేల? ఆమెను మేము: పూజింకము. ఆమె కనముచేత్త ఆటిజనహా మంతయు గడియారములాగున సూ జరుగుచుండును. డియరాలి రా యుండం గానే శేజ రజ : శీతకాల మైన సరే నక్ష కాలమైననుసరే చన్నీ ట స్నాను. చేసినట్టు చీరఁ గట్టికొని ము: కసము పూజయు రెండుగం టల సేపు చేసికొనును. ఆమె లేచిన వెనుక మేము నౌకరులు లేచి యెన రిసని వారు చేసికొను చుండుమ'. పొద్దు పొడుచునప్పటికి నీళ్ళు తో డు వాండ్ర, వాకిలి యూడ్చుకొండు పొయిలో నిప్పు వేయువా గజగజ లాడుచు జనులు చేయుచుందురు. ఆవిడజపము చాలించి పిల్లలకు : జల్ది యన్నములఁ బెల్టించి నౌకరుల కన్నములఁ బెట్టించి పంటలు చేయించి, మగవాళ కాళ్ళభోజనను. సన్నములు శ్రీను(ని చిట్టచివర నామె భోజనము చేసి మధ్యాహ్నము కొంచెము సేపు పరుండును. మధ్యాహ్నము సిద్దుర లేచి మూల సాయం "లవుఁబనిఁ జేయించి యందఱుఁదిని పండుకొనువజకు నెంత రాతి యైన నామె సిద్దురపోదు. ఇంటిలో నేది యెవరికిఁ గావలసిన నది యామె సడుగ వెలసిన దే. మావారు తల్లి యెంత చెప్పిన నంత. ఆవిడ గీచినగీటు దాటరు. ఇంటిలో నాశసంతర్పణ రానీ సమారాధసరానీ పెండ్లి కానీ మంచి కానీ శాస్ యే.డైన నాపిడ చేతిమీఁదుగా జరగ వలసినదే. బిందు - డెబ్బదియేండ్లు దాఁటినయావిడ యింతపనిఁ జేసిన దంటే చిత్రముగానే యున్నది. ఆవి డెవరో యసాధ్యురాలు లాగున్నది. T?_బిం డక్కయ్యా ! నీవు వేళాకోళము చేయు చున్నా రూనియాలాటి యావిడి మన దేశమున నెక్కడను లేదు. ఆవిడ కార్వకాలపుమనిపి, పూర్వపు వాళ్ళు పాళ్ళు పంపుళ్ళ లేకుండ నొక chంటనే గలిసి యున్నపు డీలాటి పెద్దవాండ్ర చేతిబిరాడుగా సంసార

·ఆజన ప్రకరణము
69
DR.Ex: జరుగు చుండునవి.
ఇపోండు, నాలుగుకూపాయ: తె
చ్చికొనుటకుళ . "గానే తను పెండ్లాంమ్మ జాము వేగింటి కావు
రవ్వలు పెట్టి కుటుంబములో 3డి విడిపోపుచున్నారు. దేశములో వి
భాగములు "నీ కుటుంబము నూట నాటి నొకటి రెం డెక్కనో
మూకుడుంబము) ఇంటి వే యున్నవి. కాని తఱుచుగా లేవు.
ఉమ.... అయితే మిహరిమేనయత లీవిడ యధికారమునకు
లోబడియున్నారా?
"? --- ఉన్నా కుమజి. ఒకతల పెత సము లేక పోతే సంసార
మేలాపన జరుగును.. ' పెద్ద మేనత మంచిడి' ఏగొడవల జోలికి రాదు
శకి... సయిద్దరు ఒక్కక్కప్పుడు పురుషుమ లాడినను మాయత్త మా
ఉపకారము నడిచి తీరవలయును
నడిచి తీరనలయును మూడవయావిడ. తొంచెము గోప
ధారి. అత గారికంటెనాబి- కే మేసుంవజ మెక్కున జడియుడుము
ఉము యామాట కుత రము ఔప్ప కాళి యత వారింటు వరా
టయింటిలోఁ దా నుండిసపుతు వునఁ బనిచేత, జనసమ్మర్దము చేత 'నూ
పికి, సలుపక తాను బాధ పడవలసి యుండునని మనస్సులో ననుకొ
నెన', ఉమ హిందూసుందరి యయ్యు వేరింటి 'కొఃపురమున కలవడిన
డగుట చేతను, బట్టణమ లలో నసించువారిమనంబులో నుండునట్టి నవ"
F1-గరక పద్దతు లామెమనస్సులోఁ గూడ దృఢముగ నాటియుండుటచే
తను ముప్పది నలుపగిమం.. యొకయింటనేఁ గలిసి యున్నా రనియు,
నొకముసలమ్మ పెత్తనము కింద సంసాగమంతయు జరుగుచున్నదని
యు పనఁగానే కాళికుటుంబస్థితి బాగుబడ లేదని యామెజాలినొందె
ను. కానీ, యుమ పూర్వాచారము లిష్టములైన స్త్రీ లాలోచించిన
టు తానుగూడ నీవిషయ మాలో చించిన యెడల గుటుంబము లవి
భక్త ములు గానుండుటవల్ల శరీరదార్థ్యము విద్య గలిగి ధనసంపాదన
ముఁ జేయు సదృష్టవంతుఁడు తనకుటుంబములో నున్న యసయో
18

·70 సు - 1 : చ్చం ము. ఆకులను, దుర్బలులను సత్యములపాలు జేయక వీధులపాలు సేం: క షో షించుటకు వీలుండునని యాజకుల డి ఉప్పక క తోచి యుండును. అటు లామె తలపోయు చుండ నంబొక్కనిమేష. మూకకుండి. పిమ్మట నీ విధమున సంభాషించిరి. కాళి-ఉమా! బావాకు కలకత్తా వెళ్ళినాకంటే ఉమ- ఆ! వెళ్ళినారు. పదిస న్నెండు మాసములుండి యు చ్చటనేయున్నారు, మామధ్య నన్ను గూడ దీసికొనిపోవఁ కలంచుకొన్న ట్లు తల్లికి వర్తమానము కంపించినారు. కాళి - ఔను. మాతమ్ముఁడు శరచ్చందుడు చెప్పినాడు. మీయాయన కలకతాలో దిన్యభవన ఒకటి యదకు బుచ్చి న్నారని ఎంతో సొమ్ము కర్చు పెట్టి చిత్రవస్తువులతో నింపినా రని వి న్నాను. ఒకజత నల్లగుఱ్ఱములను మటొకజత గోధుమరంగు గుఱ్ఱముల నుగొన్నారట. వివా రెక్కెడు గుఱ్ఱపుబండ్లవంటివి సాధారణముగా రాజులకై న లేవని మావాడు చెప్పినాడు. అంతేగాక యాయనగారు కలకత్తాలోనున్న వేటలలో నెక్కడో యొకచోట ట్యుదోట యు న్న మేడ యొక టికొని పూల మొక్కలు వేయించి, పొదరిండ్లు కట్టించి మేడయడుగున స్పటికపురాయి పజపించి దానిని దేవేంగసభ జేయ దలఁచుకొన్నారట. ఆహాహా! ఏమే యుమా నీయదృష్టము! ఉమ చిఱునవ్వు నవ్వి పికప మొగమున విచారము తోపు) rళీ! నల్ల కుములజతలు, గోధునుగుజము జతలు, పూలతోట లు స్ఫటిక పురాళ్ళు, తాపడము చేసిన మేడలు మొదలగుననే యాఁడు దానికి సౌఖ్యము తేఁ జాలిసపత్మమున మీయుమయు నదృష్టవంతు రాలే. కాని బ్రహ్మ దేవుఁడు మననుదుట నేమి, వాసినాడో యెవ్వ రాజగుదురు. (అని యామె నిట్టూర్పు విడిచెను) బిందు - (దానినిఁ జూచి). ఉమా! ఏమిఠాపినాఁడో యన ·ఆఆవ ప్రకరణము. 71 * ఉమ నేల? అదృష్టమే వాసినాఁడనుకొన గడూ: ఉమబిం దక్కయ్యా ! జ్ఞాపకమున్నడా? మన చిన్న ము లో న కృష్ణులు చెప్పు బై కాగి వచ్చినాడు. నీకు నీకు జాక మున లేదో వాఁడు మన చేతులు చూచి మనమకృష్ణులు చెప్పినాను. ఓండు... నాకు జూపకము లేడే. ఉమ -- కాళీ ! నీకై నా జ్ఞాపకము లేకఁ టే. కాళీ, నాకసలే జాపకము లేదు. జ్ఞాపకము నాఁడు నొప్పి సమ్పాలు నా మనస్సుమాన వచ్చు ఈ ద్దినట్లు సొటినవి. అందుచేతనే నాకెక్కు నజ్ఞాపక మున్నది. పందెం అంచట మన మీనెలలోనే యీ చుట్టుప్రక్కలనే యాడును చుండఁగా నప్పుడే సాయంకాల నుయినది. కొండెముగుడ్డివెన్నెల వచ్చినది. అప్పుడొక భైరాగి పెడ్లజడలు తాను వచ్చి మనవగ్గజ నిలు చుండెను. అప్పుడు భయముచే గడగశ నడకిమి. అప్పుడతఁడు భ యము లేదమ్మా ! ,బ్బులు తెచ్చికొనుఁడు. మీ అదృష్టములు చెప్పే ,, నని కూర్చుండెను. . కాళి యొకడబ్బిచ్చి తనచేయి చూపించికొ న్నది. మన కాళి గొప్పనిష్ఠ ప్రతిష్ఠ గల కుటుంబములోనికి వెళ్ళు శని యూత్మకు చెప్పెను. బిందు.--- ఆ వ్యహానుభావుడు నన్ను గురించి యేమి చెప్పి నాఁడే ! ఉను ఇదిగో: జెప్పుచుంషంగా టీమియ న్నప్పుడు చెడు వునకు వెళ్ళినది. చెఱువునకు వెళ్ళక పోయినను రూపిన్ని దగ్గజి, పాప ము శబొకప్పు, డున్నదా యేమి ? యేసు ? .బ్బు తేలేక యూకే నీవు చేయి చూపించికొంటివి. అప్పుడు Wు చూచి వాఁడిట్లు పల్కెను, నా చిట్టితల్లీ ! నీవు భాగ్యము, సడిష్ఠ గలకొంపలోఁ బడవు. పేద వాని చెట్టఁబట్టి వానితోఁ గలిసి యింశకలో గంజో తాగుచుందువు. నీచే ·72 సు ఖా శర్చ చందము. . బిందు ఏమీ! బాగుగానే మున్న టే. అతఁడు చెప్పిన ట నాకిష్టము గా వేమున్న 2. అంతేగం.. యే -- - - ఉ: -చురా...కు . ఈనేక మూకు నాకిచ్చి" నాలు: గు:బ్బులు నేను నా చేతులో, ఇట్టి ఆn . 3 చ్చి :-- వాఁడు :- X. కే. చే: కేసి యెగా దిగా కా సేపు నుచి - : దగ్గజగా బలిచి 2 గుసగుసలాడెను. ఆశగా! సున్న భాగ్యశంశని జెట్టఁ జులై వు. కాని భాగ్యము ముఖము తే... మున నీవు సుఖ'.... దువు, గ్రహస్థితి స్త్రము ము సరిగా లే .. 35 వాఁడు తన దారిం బోయె. ఆమాటలు విపి భయముచే ఈ శ్చేము రాల నయి య: నీ పొతుకు పోయినట్లు నేను కొలిచే యుసుకుని, (ఈవృత్తాంవ మెఱిఁగించునప్పుడు శరీరము నడఁకెన.. బికడు. - కొంకర) నమే -మా! ఆలాగు ఉన్నా "వీమే ? ఎన్నడో పన్నెండేంక్ల కిందట నేడో బె? . వాఁడు సచ్చి కలిసయన కతవక మూటులు, తలచికొని స్... నీ గ్రహచారము బాగు లేదనుకొను చున్నావా ? ఎంత పెట్టి నాన నే ! కష్టములు ముఖములు వచ్చునని భయపడెన వేమి ? అంత్యము) సంతవై భనముఁ గలదానవు నీవే యిట్లనుకొంటే యిం: మే 3: :: ను శాసనలయును. ఉమ-కన్నీరు తుడుచుకొని, ధైర్యము దెచ్చుకొని సంభ సముతో) నా కేలోటును లేదు. ఆ దేశదిమ్మురి • బె రాగివాడు చెప్పినది నేను మాత్రము నమ్మినా నను కొన్నావా? అదేమోకాని కత్తా ప్రయాణముమాట తలంచికొన్నప్పుడెల్ల నాకేదో కడుపులో బెంగ వానుండును, కాని బిం దక్కయ్యా' విరుగూడ కలకత్తా నైయు న్నారు కదా. మన కాళి వర్ధమానములో నుండును గదా ? 'అగి కల కత్తాకు మూడు నాలుగుగంటల ప్రయాణము. మనము . ముగ్గురము నమ్మి ·ఏడవ ప్రకరణము. 73 చిన్నతనములో నప్ప చెల్లెండవలెఁ బెరిగినాము. యాసజీవము మన మాలాగున నే యుండుదము. నుసలో నెవరికైనఁ గర్మము చాలక యే దురదృష్ట మయిన సంభవించినను మనలో మన కనురాగము పోకుండ నుండిన నదేచాలును. అని పలుకునప్పు డుముకంఠధ్వనిలో యంతర్గము లైనదుఃఖ ములు, నవ్య క్తములయిన మనస్తాపములు కాళికి, బిందుకుఁ బొడకపై ను. 'కాళీ బిందులు కారణము చెప్పుమని యామెను బలవంశ పెట్టక తమ చీరకొంగులతో నామెకన్నీరు దుడిచి తమ యనురాగ మెన్నంటికీ మందగింప దని ధృవముగఁ బలికి యామెకు ధైర్యముఁ గొల్పిరి. ఒక యూరనే పుట్టి పెరిగిన చెలిమిక తై లైనందున నామువ్వురు చీకటి పడ గానే యెవరి గృహములకు వారు పోనఁ తలఁచి లేచినప్పుడు మువ్వురి హృదయములు చెడరి యే కాలమున కెవ్వూరి కేకష్టములు ఁడునో గదా, యని భయపూరికము, లయ్యెను. . * ఏడవప్రకరణము.. మా ఆవుతులు కలకత్తానుండి బొంబాయికిఁ బోవునట్టి సాయంశాలవు మెయి లుబండి మఱునాడు మధ్యాహ్నమున మొగలుసరాయిమగాము జే ను. కాశి వెళ్ళఁ దలచిన బాటసారు లాబండిని విడిచి గుంపులు గుం పులుగా నక్కడనుండీ శాశికిఁబోవు వేదొక బండి నెక్కుటకు మూటలు చేతఁ బట్టకొని బయలు దేఱిరి. ఆ రెండవబం.. వారిని గంగాతీరము నకుఁ దీసికొని పోయెను. ఈకథాకాలమునాటికి గంగమించ వంతెన కట్టఁబడి యుండ లేదు. కావున బాటసారులు చిన్న పొగయోడ నెక్కి యోనా వ ల నె- యో గం గా న ది కి దా ( టి య యద్ద, . 19 ·71 ము. ::: = :: నా కాజులు P ది... ఈయ. వ సుజాశః చ్చం చ్చ" , నాని కే వాళు: సౌనా కళ్లము. నావారము కాడు - * గుంట హిందూ గుండే ... కు. 'కుసు, వృ: HAKTv నగువిహా. శస్టు లోకక్షేత్ర జావా కజ్ కు, YCE: - రూ. ఓ.ముఁ బట్టికొని కాళిలో పాటుపడుటకుఁ గచము 'చ్చుటకు కలపడినవారు. ఒక పూట నన్నము లేనంతమాక్యమున శోషిల్లకు. సాధాణ యుగా వేమటుకు +, 30 కు పిచి గాని పయనము, సం. 7) హిమాదేసుకుకు నాశాభాగము లందుఁ 2 గి వక్తవము సేయులు. ఆ పి కెక్కిన చూసు జీ కర్త కు ఆ రాజపుత్ర స్థాన ముననుండి : కుల దేజీ, భాగ్యనంతు అగు శ్రీ వాసు ) కమ్మజూపుటకు వీళుకుల్లుతాకులు, జపానట్టుగులు, జాం బాయిబట్ట, చెన్నపట్టణవు చాప గుక్షలు, పూయకపు గడలు పెద్ద పెద్ద పెట్టలతో వారణాసిలో దిగిరి.' పొట్టియాకృతులు, గట్టిశరీ రములుం గలచో టానాగపుగముజనులు పుణ్య క్షేత్రముల కెల్లఁ Wణ్య క్షేత్ర మయిన కాళికానగరము వచ్చిః. బంగాళా దేశమునందలి పల్లి యలనుండియఁ, పట్టణములనుండియు బయలు దేశిన యాఁడువాం తను యాజన్మ మనోరథ పైన కాళికాపుకగోపుర దేవాల చుసం దర్శనము నిమిత్తము శహతహ పడుచు, భాగీకధి పుణ్య జుంజుల బలు పూజ తనివ్వక చూచుచు, ఒకరి యిటువటు గనుఁగొనుచు జనుల గుంపులనడు సనుండి యొక్క గాఁ బోఁజొచ్చిః. శరచ్చందండు దిగి యప్పుటికి సాయంకాల మయినందున నుదయమునుండి నిరాహారిణియైయున్న తనతల్లినిఁ జిన్న యంగడియుద్దకుఁ దీసికొనిపోయి ఫలాహారము చేయించెను. శరచ్చం ముడు తల్లిని, తల్లికి సాయముగా నుంచుటకు నొకపనికత్తెను వెంట పెట్టుకొని కాశీ బయనమై, వర్ధమానపుర ముందు, బొగబండి నెక్కి గంగయొడ్డున .

·స.. "ము: F :-- - " .. .. .. .. ' - - - - ము"" ----- --- . డు .. సిత " : సునము P:) 15 బా.. ము. జలకూ మును - శకం - కృ... - కం కలి- 20 హాలు --- -- నము చేయిం-3 సుపుకొనుటకు , నేయి.. - - "పూటనే కేవుఁదాఁటి మను, 'కాకి . : . : యాము సుబ్బు 'సుబ్బుకో ( యు.. ::: చేను ఫులు కనులచే కను, పచ్చకము : " " -నమున నా www.న ... 2 రెం గడిము దాని , యు. " లేచి ముసలమ్మ త్యంబులఁ దీర్చెకొని న్నాన మొనర్చి 2: ముఁ చేసి గాని సిధ్ధముగం డెను. అంతలో, గుమాకుఁడు మేలు కాంచి తల్లినిఁ దోడ్కొని రేవు దాఁట నదియొద్దునకుఁ బోయెను. అప్పు సూక్యము జయ? :: ము నలంకరించి గంగానదిలోఁ 49A80బిశము అగునున్న రూ. పు గుళిఖర సౌధము )మీ బంగారుమేలిముసుంకం "ప్పె నో మన 'మె 'మెల న కాంతం 10. 'సం చూచితి కూ, కాశీనగరము: లెనయ సంకముగా భ కిదకముగా గనబడు పట్టణము పంచమున మజొకటి లేదు. దేవాలయము మొ క్క శిఖరము లాకాశ ముండలమును భేదించికొని పోవు - బ్లున్న తములై చూడ నెంతో ముచ్చటగా ముండ ను. అనుగున వీటి వనున్న దేవాల యఁపు జట్లమీఁక నెక్కువారు. దిగుళాకునై తీర్థవాసు లె.53XY యుండరు. విశాలగర్భము గల యశ్ముహానదియొక్క పుణ్యజలంబులు గుళ్ళయొక్కయు, గోపురములయొక్కయు, మేకల యొక్కయు ముం al. 1980 - ·76 ను థా శరచ్చంద ము. దటి భాగములఁ దడిపి పావనము చేయుచుండు . అనేక దేవస్థాన ములనుండి గంటలమోతు శంఖనాకములు గంభీరముగ నీవరి నున్నవారి కాక, భాతసము యమున వినవచ్చెను. ఎఱ్ఱనిటెక్కలు, తెల్లని గొడుగులు దూకమున కృణోచరముల య్యెను. అదినజి కెన్నఁడు పట్టి పట్టణముఁ జూచి యెఱుఁగు కొవ్వు శరచ్చందు ని కల్లి కాశీ కావx ఆదిశ్యజాంపర్యము స జూచినతోకనే హ్వ మునకుఁ వద్భుతమునకు బ రవశత్వమునకుఁ గోన మెము సంసారసంబంధములను దెగిఁగోసి, బంధువు) విడనాడి, భూలోక స్వమయిన యమ్మహానగరమున ధర్మ కార్యముఁ జేయుచు. ఈ తత్సరయై తన జీవితమునందలి చరమా వస్థ గడుపం దలంచిన హిందూ వితంతుప్తునకు సాధారణముగా నిహ లోక వైభవ మేదియు సంపొంప లేని యడొకసామాన్య సంతోషము కాశీ సందర్భమువలనం కుప్పక కలుగు ) పప్పక కలుగు'. అమాయకురా లయిన యాదవ్వ, నదియొడ్డున నిల్చి దాని సుహాముహిరుం వలంచి డూన దిలో స్నానముఁ జేయునటిభాగ్యము., తన్నదీతీకమునందున్న కాశీన గరముఁ జూచునట్టి భాగ్యము భగవంతుఁడు మహానుగ్రహము పేరున దనకుఁ గలిగించి జన్మము సఫలముఁ జేసినందుకుఁ బట్టరానిసం గోవ మొంది యానందబాష్పముల విడిచెను. కాలేజీలో ఇంగ్లీషుఁ జదువుకొనుచున్న నవనాగరకు డయ్యు భగచ్చందు..డు గూడ నమ్ముళనగర వైభవమును మొదటిసారి కను గొప్పులు - 1.హాద్భుతము నొందెను. ఆర్యుల కళలకు, కా... )కు, మత ములకుమేలికొఠారని చెప్పఁగిన యాపనముం జూడ మూడు వే: సం పశ్చరము లక్రిందటి జనః ప్రజ్ఞాడులు జడులు వాగీతలపున జూబెను. ముప్పది శతాబ్దములకించట నుత్తర హిందూస్థానము భారత రాజహయణాదు కృగు తిహాసములతో బ్రసిద్ధి కెకి, కెక్కిన కౌరవపాంచాలురయొక్కయుఁ గోస విహులయొక్కయుఁ బరిపాలనకింద నున్నప్పుడు కాశీ రాజు శ ·ఏజన సకరణము 11 లుపొండిత్యమునకుఁ తాపమునకుఁ బేరుపడియుండి2. పురాతనము లైన యుపనిషత్తులుఁ గూడ నేటికిఁ బ్రసిద్ధులగు కాశీ రాజుల చరి తములను జ్ఞప్తికి, దెచ్చుచున్నవి. సుహాత్ముడగు గౌత మబుధ్ధ దేవుడు మొట్టమొదట నేవనమునందు నిష్కలుషములను తన సిద్ధాంతములను జనులకు బోధించెనో యాలేజితోట సారణాడ మనియెడు పేరుతో నీవారణాసియం దే యున్న దని బౌద్ధమత గ్రంథములు చెప్పుచున్నవి, ఈనగరము శివుని శూలాగిమందున్న దనియుఁ ళయ కాలమం దుఁ బండెండుగురుసూఫ్యులు మింటనొకసారి వెలు గుచుఁ బ్రపంచ మును భస్మాపటలముఁ జేయునొఁడును, బుష్క లావర్త మేఘములు పొడ రేయింబవళ్ళు వర్షమును గురిసి పంచవ చమును ముంచునాడును వార ణాళికి రవ్వంతయేని భయంబు లేదని పురాణములు పలుకుచున్నవి. ఆఱువందల యేండ్ల మహమ్మదీ సుపరిపాలనము వారణాసీపురము నప్పు ఉప్పుడు తుడి పెట్టి యుండవచ్చును. కొన్ని దేవాలయములను నేలగూ ల్చియుండవచ్చు. కాని దుర్భేద్యమైన యూగ్యులమతవిశ్వాసము పర మతసహనము లేనియొకరిద్దజు మహమ్మదీయ చక్రవర్తుల చేతులలో లేదు. అందుచేత నీ యెన్ని సారులు కొల్ల పెట్టబడిన, నెన్ని దేవాలయ ములు నేలం 'రూల్పఁబడిన నీనగరము మూడు వేల సంవత్సరముల కిందట నెట్లుండెనోఁ నేడును నట్టులే చెక్కు చెదరక తూర్యులకు నందనీయమై, కర్శనీయమై. స్మరణీయమై, యొప్పుచున్నది. హిందూ దేశమందలి మహారాజులు రాణులు కమజన్మము చేసికొనుటకు దానమున నొండొగుల మించునట్టు లీపుణ్యనగరంబు న సత్యములు, చావళ్ళు, గుళ్ళు, గోపురములుఁ గట్టిం ది., నిరతాన్న దానంబులు నిత్యోత్సవంబులు జరుగుచట్లు మూర్యముల, నగ్రహారం బు) ధారాదత్త ముఁ జేసిరి. .నేపాళ భూపాలురుఁ దక్షిణ దేశపు ప్రభు వులు. హోల్కారుభార్య యగునహల్యా బాయియు, సీకులదొర యగు . ములు చరితారములు 20 ·18 ను థా శరచ్చంద ము. రణజితసింగును, గాళీనగరమునకుం -బ స్తుతసౌందర్యము గల్గించిన మాన్యులు. పంచమునం న నేక రాష్ట్ర ములు, పుట్టి పోయినవి. అనేక మతములు తలయెత్తి నశించినవి. కాని హిందూ రాష్ట్రము, హిం దూమతముమాత్రము నశింప లేదు. అందుచేతనే హిందూ దేశము యొక్క ప్రాచీనమతము ప్రాచీన వై భనము జనులహృదయముల నేటికిని నాటినొనియున్నది. శరచ్చందుండు, తల్లియు నొక చిన్న నాన నెకి' గంగదాఁటి శ్రీవి శ్వేశ్వరాలయ మందలిగంట, 'భగవంతుని యువకుల సేనకు రావలసిన కనీ జనులకు బిలుచుటకోయన మోగు చుంజంగానే స్నానఘట్టములవద్ద దిగిరి. కుమారుఁ డదివరకే జాబులమూలముగాఁ గుదిర్చినయింటికిఁ వలిందీసికొని పోవం వలఁచెను. కాని రూమ్ లో సంకపాకుళ్యమున నేమాటయు వినఁబడడయ్యె. కన్నులకు మిజు ? ట్లుగొలుపుచున్న విశ్వేశ్వరాలయశిఖరము తప్ప మఱి యేనస్తునామెకు: గానఁబడనయ్యె. ఆకోవెల, జూచినతోడనే యాయవ్వదానికి ముమ్మా ఱు పడణముఁ చేసి సింహద్వారమువద్ద ముట్మూఱు చాగెలఁబడికి లేచి యా: యముఁ బ్ర వేశించెను. అపుడామె మనసున, బకంచమే లేదు. గర్భాలయములోఁ జిరకాలమునుండి చూశయించి యున్న చీకటులను బోగొట్టనందులకు విచారించి చిక్కెనో యనునట్లు మూడు నాలుగు దీపములు కళాశాంతులు లేక వెలుఁగు చుండెను. అర్చకులను వేషమంశముల జడువు చుండెను. కంగుకంగుసుని పెనుగం మోగు గుచుండెను. నానాజాతులతీ పలతీర్ధమోసులు కనుపండువుగాజులు చుటకు గుంపులు గుంపులుగా విశ్వేశ్వరవిగహముచుట్టుం జేరికె, ధూష ధూమములు గర్భాలయము నొవరించి విశ్వేశ్వరు నర్చించువారికన్నులు కనబడకుండఁ జేసి మెల్లగ ద్వారమునుండి యావలకు వెడలిపోయి యా కాశమునం గలియుచుండెను. ప్రతిమనుష్యుడుఁ దాను తెచ్చి నపుష్ప టలు ·పడవ ప్రకరణము 79 ప ములను సామీయెదుటనున్న పళ్ళెరమునఁ బడవేముఁ జొచ్చెను, అచ్చ 11. పువ్వులతో మహేశ్వరుం బూజించి, గంగానదీ పుణ్యజలం తీర్ధ వాసుల పైఁ జల్ల వారు ప్రార్ధన -- ముగించి మౌంగెడు . టలు మోగుచుండఁగ నే వచ్చాడు కొత్త తీర వాసులు వచ్చుచుం.36 * నే జగదీశ్వరుఁడగు విశ్వేశ్వమునకుఁ గజపటి 9 శాచుముఁ జేసి గోవు బుజ చుందురు. చరచ్చందు? ఇంగ్లీషు కాలేజిలోఁ బట్టపరీక్షకుం జదువుచున్న వాగుటచే గుడిలోనికిం గోక యానల నే తల్లికొఱకుఁ గని పెట్టికొని యుండెను. పోవకున్నను మహా గంభములైన వేదమంత్రములు చెప్పి బడుటయు, భక్తి పరవశులగు తీర్ధవాసుల సాష్టాంగ వంకణామము లు: కంటబడుటయు నతఁడుగూడ మనసుకరఁగ లోలోకు విశ్వేశ్వపఁ కాంచె. క్రైస్త నమతబోధకులయొక్కయు ఇంగ్లీషు నేప్పునుపాధ్యా యుల యొక్కయు బోధనలు హిందూ విద్యార్థుల మనస్సుల కు దూర్వా చాకముల నుండియు బాచీనమతమునుండియుఁ దిప్పి వాని యెడ ద్వే షముగ్మంచెను కాని, యిటీవల నవీనమైన మతము దేశమున బయలు వెకిలి యతిపురాతనములైన యుపనిషత్తులలోని ధర్మము లే యాక్యు ధర్మములనియు నవియే విశ్వశింపఁదగిన మాణములనియు హిం దూ బాలురకు బోధించుచున్నది. వేదాంత శాస్త్రం గ్యా ముపు నిషత్తులలో గంభీర వాక్కులఁ దొలుదొలఁ జెప్పఁబడినవనియు నీనాఁటి హిందువు లవలంబించుటకుఁ జయశ్నము సేయుచున్నది యునగు పరిశుద్ధాస్థికమతమును నిను దానికమతమును నిక్మూలించుటకు హ్మూలించుటకు శ్రీకులు, పాలసీ కులు 2 స్తవులు పోరాటంబులు సలిపిని కాని యవియెల్ల వ్యర్ధము - అయ్యె.. శరచ్చందనితల్లి యన్న పూర్ణాలయమునకుఁ దక్కిన ముఖ్యా 'లయములకుఁ బోయినపిదపఁ గాని బసవేరుట కిష్టపడదయ్యె. మాతృ

·సు థా రచ్చ • ద
ద ము.
విధేయుఁడై నయాకుమారుఁన తల్లి వెంట జనసమూహము . నాకు
నుండి సన్ననిసందులలోఁబడి యొకగుడినుండి మరియొక గుడికిఁబోయె
ను. ఆనందుల కిరువం - మేడలు మిద్దెలు క్కిరిసి యుండెను. వాటి
మంద నానా దేశములనుండి వచ్చిన నానాజాతి స్త్రీ పుకుషులు లు
పలువిధములగు చితనస్త్రముల ధరించి, పలు భాషలు మాటలాకు
చుఁ గింకనడుచువారిం జూచుచు నిలిచి దుకాణాదారులు తమకు
Tణములలో బిక్యుము, పప్పు కూరగాయలు మొదలగునవి గంగల
లోఁ జోసి యమ్మజూపిరి. ఆసన్న సంచులనుండి యాఁబోతులు
పక్క -యరుఁగులమీఁది యం ంగళ్ళ నున్న బియ్యము, ధాన్యము
వీలయినపుడు నోరెడు తీసి బొక్కుచు నెను జోలికిం జోక, నెవ్వరిచేత
నదవు సేముఁజడక స్వచ్ఛగాం దిగగుచుండును. ఎఱ్ఱనిజరీ పట్టుచీరలు
కొట్టికొని మహారాష్ట్ర స్త్రీ, కొంగులు వేలాడ విలువకోకలు గట్టిన
బంగాళ స్త్రీలు, నేల దాకునట్లు
పావడలం గట్టిన యుత్తరహిందూ
స్థాన స్త్రీలు దారిలో, కెట్లకిందను, దేవాలయములలోను గసెంబకు
దేవతా విగ్రహములకు డబ్బు పళ్ళు సుర్పించుచుఁ గలకి, మొలసి
తిరిగిరి. దేహమునిండ బూడిదఁ బూసికొన్న సన్యాసులు, గోపిచంవ
నము మొగము నిండ పెత్తుకొనిన భక్తుల', తీర్థవాసులు గొరవంబున
కను దానంబులకును, బాతు లైరి. ఈవిధముగ నెక్ల తెఱపి లేక తీ
జనులతో నిండియున్నను వారణాసియందు నని నగరములందువలె
వాణిజ్యము విశేషముగఁ జరుగుచుండును. అంగళ్ళు యూరపుఖంత
మందు నాసియాఖండమందుఁ బండినసరకులతో నిండి యుండును.
గొప్పవ రకులలీలు హిందూ దేశమంతకు హుండీలు వాయుచు నిత
రవర్తకులహుండీలు చలామణి చేయుచు నుండును. నూలుగుడ్డలు,
పట్టుబట్టలు, వెండి బంగారునగలు ,క
ఋణిముత్యములు, జూరత్నములు,
జయపురపునినుప పాత్రలు, కాశీ రాగిసామానుల, మాజుమూల సందు
లలో సైతము కొట్లలో నమర్పబడి బాటనారులకు వె)కు దొరకును,

·. . ఏడవ మకరం ". కణము దివ్యస్థలసందర్శనము ముగించి మధ్యాహ్నము తిరిగిన పిమ్మటఁ దల్లికొడుకులు మరల కొకసారి స్నానము చేయ వలయు నని గంగవై పరిగిరి. గంగలోపలనుండి వైవఱకు నున్న మెట్లన్నియు స్నానార్ధమై వచ్చినయాఁడువాండితో నిండి యుండెను, పురోహితులు, పండాలు భాగ్యనంతు లగు ఆర్థికుల వెంటఁ బ్రతిదివ్యస్థలమునకుఁ బోవుదురు. బాహ్మణులు స్నానములు చేసి గంగలో మొలబంటినీళ్ళలో నిలిచి జందెములు చేతఁబట్టికొని మంత్రములు చదువు చుండిరి దశాశ్వ మేధ ఘట్టమువం దున్న మణికర్ణి క్షత్రము యొక్క వెంట్లు శాగీరధీపు ణ్య జలములలో మునిఁగి బహుజన్న సంచితమైన పాపమును గడిగి వేయ దలఁచు తీర్థవాసుల యొక్క కాళ్ళరావుడుచే నటిగి పోయెను. జాము పొద్దువేళ - మాశావుతులు బనఁ జేరి యేదోయింత వండికొని తినిరి. పోపమాయిల్లాలు భర్తృవియోగ మైన తరువాత నంతటియానం డముఁ బొందినదిన మదే తప్ప యొండు లేదు. పతి శాలధర్మము నంది నదినము మొద లామె కాశి నగరమునకుఁ బోయి.. యచ్చట నుప వాసములు, పుణ్య కార్యములు, దానధర్మములు, దేవతాదర్శనములు చేసి జీవనము గడప వలయునని తలంచిన తలంపు నేఁటికి సఫలమయ్యె నని సంతసించెను. శరచ్చందుఁడు తల్లితో ఁ గలసి మూఁడురాతులు, మూఁడు పగళ్ళు, కాళికానగరమున గడ పెను. తనయూర నున్నపుడే శరచ్చం దండు కాశిలోఁ దన తల్లికొక బస కుదుర్పుమని యొక పండాబా హ్మణునికి నాసి యున్నందున నతఁడు వారు నశ్చనప్పటికి నదిమీ డ్డున నొక మేడలో రెండవయంతస్థునిగా ర్యాద రెండు గదులు కుదిర్చియుం చెను. అపండా బాహ్మణుఁడు ప్రతిదిన మా వెంట దివ్యస్థలముల కన్ని టికరిగి, పురోహితుఁ డయి సహకారియై, హితోపదేశకుఁడై మెలంగుచు వచ్చెను. తీర్థవాసులు పుణ్య క్షేతములను జేరగానే, ·82 లొడగూర్చి ను థా శరచ్చంద ము, పండా బ్రాహ్మణులు వారికి బసలు గుదిర్చి సౌఖ్యము వారిచ్చు స్వల్పధనములు గ్రహించి సంతసింతురు. ఈబ్లాహ్మణులు క్షేత్రములకు వచ్చు తీర్థవాసుల పేళ్ళన్నియు వాటిని వంశపరంపరగాల దమ పుత్రపౌతుల కిచ్చిపోవు చుందురు. ఈజాబితాలలో మనపూ ర్వులెవ్వరు తీర్థయాత్యలు చేసినా వారి పే క్లుండును. ఇట్టిపండాలు, కాళితోఁ, యాగలో, మథురలో, బృందాపనములో ననేకు లున్నారు. ఆపండా శరచ్చంద సతల్లినిమి త్త మొకవంటలక్కనుఁ గుది రెఁ గాని యాయవ్య యామె చేతినంట దిన నిష్టపడక స్వహస్తపాకము చేసి కొని వితంతువులకు విధింపఁబడిన యేక భుక్తమును జర పెను. అందు చేత గానంటకత్తె పనికత్తె యగుటకు మాఱు ముసలమ్మకుఁ జెలికత్తె వరి నుండి సాయ ముండుట కుపయోగించెను. ఇట్లు మూఁడురా మలు మూడుపగళ్ళు గడచుటయు మునలమ్మ నాలుగవనాఁ డుద యమున స్నానము జపము ముగిసినపిదప గొడుకుం బంపి వేయవలసి వచ్చినందుకు మిక్కిలి విచారగ్రసయై కొడుకుం గలిసి విశ్వేశ్వరాల యమునకుం జని దేవతా దర్శన నళాలము సమీపించినదని తెలుపుటకు రాంగు చున్న ఘంటానాదము విని మందమందలుగా "నం జారఁబడుచుండఁగా నామె లోని కరుగఁజాలక కొడుకున కెదు రుగా నిలిచియుండి ముడుతలు పడినముది చెక్కులనుండి కన్నీరు సోన లుగాఁ బ్రవహింపఁ గొండొకసే పూరకుండి విశ్వేశ్వరు నుద్దేశించి యిట్లు వేఁడుకొనియె. ఓవి శ్వేశ్వరా ! సంసారబంధములనుండి విడి జోరుట మిక్కిలికష్టము, ఈదీనురాలు నీపాద సేవ లే యేమజిక సేయు కల్లు కటాక్షింపుము. ఈ నేవకురాలి మేక పుత్రుఁడు సంసారయాత లో గరముల బారి బడకుండునట్లు దీవింపుము.,, తీర్థవానులు ·పడవ ప్రకరణము 68 . అంతట శరచ్చంద్రుడు తలవంచి తల్లి యెమట నిలువంబడు టయు నస్మూతృ దేవత కొడుకుతల పై 'జేయి వె వైచి, నిమిరి, చూశీర్వ దించి యిట్లనియె . నాయనా ! వెళ్ళు మా నాయనగారు నడిచినధ ర్మమార్గము నే నడువుము కులగౌరవము పెద్దలపరువు ప్రతిష్టు నిలువం బిల్లుము. పాము మిముక్క కాళి నోరు వాయి యెఱుగఁనిది దాని నేలాగున కని పెట్టెనవో. నేను నీకు వేతే చెప్పనక్క ఆ లేదు. దాని భారమే నీది హేమచందడు, బిందు, సుధ నీతోఁ జిన్నప్ప టీ నుండి. స్నేహము చేసినవారు కదా. వారంవఱి కిష్టుఁడనై యెం ఫ్ఫటిన లె నుండుము.. వెళ్ళు నాయనా ! వెళ్ళు ఈకాలఁవు)చదువులు చదువుకొని, గొప్పవాఁడవై యుద్యోగము 21 చేసి, బిడ్డలతండ్రిపై భగనంతుని పాదములే నమ్ముకొని కొని యుండుము. అప్రభువే మన కన్ని కష్టముల ల దాటింపఁ గలవాఁడు నాయనా ! మీయమ్మ మాట నిఁక తల పెట్టక దూమే నీవుణ్యస్థలములో విడిచి పొమ్ము. మన శాస్త్రము లలోఁ బెద్దలు విధించినధర్మములను, జపతపములను జేసికొని, యీ గంగామృతమే ప్రతిదినము దాని కాలక్షేపము చేసి మాయమ్మ తన యస్థికల 'ల నీగంగలో నే కలుపును. తండీ ! నీవెక్కడ నున్నను మీ యమ్మ దీవనలు నీ వెంటనచ్చి నిన్ను గాపాడును, అని మఱి యు నేదియో యసఁబోయెడు కొని దుఃఖ మంతకన్న నామెను బలుక నిచ్చినది కాదు. శరచ్చందుఁడు సహజముగ ధైర్యముగల పడుచువాఁడయ్యుఁ దల్లికడ సారిపలుకులకుఁ బత్యుత్తం మాయ లేక యామెమడుగుల పై బడి వెక్కి వెక్కి యేడువసాగెను. అంతలో విశ్వేశ్వరాలయములోనిగం టలు ఖఖంగులంగని మొయఁ జొచ్చెను. వేద గుంత నాదములతో గుడి ప్రతిధ్వను లిచ్చెను, అని వినఁగా నీ తల్లికొడుకులహృదయములు దుఃఖమును విడిచి భక్తిసశము అయ్యెను. తల్లి కన్నీకుఁదుడుచుకొని జిడ్డా! నన్ను విడువుము. ఆవు స్వామి సేవాకాల మయినది. నేను ·84 విడిచి త ను థా శరచ్చంద ము. గుడిలోనికిఁ బోవలయును. ధర్మము నెజవేర్ప వలసినప్పుడు పితికికండ థైర్యముఁ బూనుము. వయ గలవాడవై వె పదిమందిచే మంచి పొఁ డనిపించి కొమ్ము, ఈపూర్వులపద్ధతులే యనుసరింపుము. పెద్దల యాచారము లే నడుపు, మనివల్కెను. అనవుడు వంతృభక్తి యావే శింప శరచ్చందం డామె కిట్లనియె. ::అమ్మా ! నీకోరిక ప్రకార మెల్ల ప్పుడు నడుచుకొనియెదను. నీయిచ్చకు విరుద్ధముగా సంచరించునప్పుడు 'నేన' బతుకకపోవుదునుగాక !", అని పలికి వరలఁ దల్లియడుగులకు మొక్కి యామె పాదములు కనుల నద్దుకొని యామె సెలవుఁ గైకొని తస నిమిత్తము కని పెట్టుకొనియున్న నావ స్కెను, పడవవాండు వెంటనే యానావం జోసిరి. అది క్షణములో నావలి యొడ్డు చేరెను. మరల దేవాలయఘంటానాదము, వైదికమంతధ్వనియు బయ లు దేఔను. కాని యవి యాపు తవత్సలకు శ్రవణగోచరములు గావ య్యె ! సంసారబంధమునకుఁ జిక్కి యాయల్లాలు భగవంతుని సేన సై తము మఱచిన దీయొక్క సారియే. ఆమెధ్యానమంతయు నామెభూ లోక సౌఖ్యాధారమై, కన్ను లచందమామ యైన యపు రత్నము మీఁదనే యుండెను. కన్నీఁటిచే మాంద్యముఁ జెందిన,మెదృష్టి కొడు కెక్కిన యాచిన్న నావ కంటి కగపడినంతపజకు దాని మీదనే నిలిచాను. అనంతరము గంటలు మో హంగుట మానెను. వేదపనసో చ్చారణములు ముగిసెను, ఉదయప్రభాకరుఁడు గోపురముల మీద దేవాలయముల మీన ధనకాంతి పర్వసెను. ఆయవ్వ యాలయ ముఁ జొచ్చునప్పటి "మెమనసు మనసులో లేక పోయెను. ఆయినను జాలనే ఆమె విశ్వేశ్వర స్వామిం బార్ధించి పుత్తవి యోగమునఁ బరు వెక్కి నహృదయముతో మెల్లఁగ బసకుఁ జనియెను. .

·సుథారచ్చందము.
రెండవ భాగము
ఎనిమిదవ
ప్రకరణము.
పట్టణ
పట ణ ము .
tella
బిందు సుథా! నీ వీలాగున నొకసారి వచ్చెదవా!
సుథ- అక్కయ్యా! పిలుచు చున్నావా?
బిందు..అశ్రును, ఆచీర నదికినాను. అది యింటిమీదఁ నార
వేయుము. నూతిడగ్గజ నీళ్ళు పోసికొని నిప్పంటించెదను. పొలది వచ్చు
వేళ యైనది. అజ్బా! ఈనూతిదగ్గఱ స్నానము చేయుట నా కెంతో
"కష్టముగా నున్నది. మనయూరిచెటు వెంతమంచిదే! హాజగ నీళ్ళలో
.దిగి స్నానముఁ జేరు వచ్చును.
సుథ — చిఱునవ్వు నవ్వి) కలకత్తాలో నేది చూచినను నీకుఁ
గిట్టదు. నాకిక్కడ స్వర్గములో నున్నట్లున్నది. ఇది యెంతమంచిపట్ట
ణమే! ఆహాహా! ఆబజారులు ఆదుకాణములు, ఆ పెద్ద పెద్ద మేడలు, అం
తము లేనివీథులు, వేలకొలది మనుష్యుల గుంపులు, ఆ గుర్రపుబండ్లు
చూచి యెవరు సంతోషింవరు ? మసతాళ్ళ చెఱువులో నిట్టి కేమైన
నున్నవా?
బిం బజాకులకు దుకాణ-3ల కేమి లే. పల్లెటూరైవను
మనయూరు మన తాటాకులయిల్లు స్వర్గము శాదంటే! అక్కడ హాయి
గనిట్టటు
నచ్చును. మంచిగాలి వెలుతురు. దొడ్డిలో
దిరుగ
కావలసిన
22

·మామిడి చెట్లు, సు థార చ్చ 05 ము. న్ని పాదులు కూరలు గదా? 'తోలు ఈక్కకతా యింటిలో ఏవి యెక్కడున్న వే? గుజములు బండ్లు భాగ్యవంతుల కుఁగాని మన కెందుకు. మన కీ పెద్దయి: బుకయిండ్రెండు కే, సరిగా వెలు తురైన లేదు. శుభమైన గాలి కాదు. 'చుట్టాల నెవరి నైనం జూడవల యుసంటే పల్లకీ లెక్కి తలుపులు మూసికొని వెళ్ళవలెను. మన మిక్కడ పంజరములోఁ కుశలవలె ను "్నము. సుధ - అక్కయ్యా! మనము పయికి వెళ్ళునప్పు డెస్న చిత ములు చూచుచున్నామో ఆలోచించు. మొన్న బావ మనలను బండి యెక్కించి మ్యూజియమునకు. దీసికొని పోయినాఁడా! ఆహా యెన్ని చిత్ర వస్తువులు చూచినామే యక్క! అక్క: నుండి అవేవో తోటలలోనికి వెళ్ళినా హూ! అక్కన చిత, మైనపశులు జంతువులు మనము చూడ లేదూ? ఇల్లు కదిలి నామంటే, అన్నీ చిములే. బిందు-నా కెలప్పుడు బండ్లీమీ తకుగుట యిష్టమ- లేదు. మనయూరిలో బండి యెక్క వలసిన యవసరమే లేదు. ప్రతిదినము హాజం నడిచి చెఱువునకు వెళ్ళి స్నానము చేయ్యగలముళజా. అక్క డంపటిని మన మెఱుగుదుము. మనల ంచ టెఱుగుదును. అందఱు ముసలం జూపినత్తురు. నున మండజను జూడఁ బోదుము. అక్కడ మన కేగోషా లేదు. పట్టణ మన్న వేరేగాని యీమహారణ్యములో నొకరి నొక రెజిఁగినట్లు కనబడదు. ముధ - అక్కయ్యా ! కొంతకాల ముంటే, ఇక్కడ మనుష్యు లు పరిచియ మగుదురు. మొన్నను దేవీప్రసన్నుఁడుగారినొకరు వచ్చి వారియా వాగాను జూచుటకు రమ్మని పిలవ లేదూ ! చంద్ర నాథుఁడు నిన్ను కొన్ని పండ్లు మిఠాయిలుఁ బంపినాఁడు కదా ! బిందు--నరే కొన్నాళ్ళుంటే, ఎవరోకొందఱు పరిచయులు శాక పోదు రాయేమిటి? వాళ్ళు భాగ్యవంతులు మనము పేదవా

·'81
వ
ఎనిమిదవశకరణము.
ళ్ళము. వాళ్ళకు మనకు మన లెట్లుకలియఁగలదు. వారు 'మనతో
గౌకషముగా మాట్లాడుటయే మనకు గొప్ప.
సుధ - పతిం జువయమున కరచ్చందుఁడు మనయింటికీ
వచ్చి అందరిమనుష్యులను గురించి యన్న సంగతులం గురించి చిత్ర చిత్ర
ముగఁ జెప్పుచుండుసుగడా ! ఆతఁడు పుస్తకములం జదివి యర్థము
జెప్పినపుడు నాకూరకే విన వలయు ననియే యుండును.
బిందు—శరచ్చంద నంతమంచి వానిని మనము సాధారణము
గఁ జూడము. అతఁడు పగలెల్ల పరీక్షకుఁ జదువుకొని పాపము సొరం
కాలము తప్పక మనలం జూడవచ్చును. ఆతఁ డంత సేపు నునవద్ద
నెందు కుండు నసుకొన్నావు ! మన మొంటిగ నుండి పోదుమని. అత్య
"డిక్కడ నున్నంత సేపు పుస్తకము లవతల పాజ వేసి మన సౌఖ్యముల నే
జూచు చుండును. అతనికి - డబ్బున్న వాఁడ 'నని చదువుకొన్న వాఁడ నని
గర్వము లేదు. అతనిది చాలమె త్తనిమనసు. ఈళాలఁపుకు జవాళ్ళ
నటువంటివా ళ్ళుండరు.
సుధ - అక్కయ్యా ! పొలది వచ్చినది.
బిందు - పొలదానినిఁ జూచి) ఈ వేళ నైన కొంచెము మంచి
పాలు తెచ్చినావా ? లేక నిన్నటిలాగు సగమునీళ్ళు సగముపాలునా?
కలకత్తాలో కావలసినన్ని కుళాయిలున్నవి. నీళ్ళకుఁ గొదవ లేదు
కదా. ఇక పాల కేమికొదవ. నీవు తెజ్చునవి పాలు కావు. పొలరంగు
నీళ్ళు,
పాలది – అమ్మా ? Fమందులింటి కల్లాటివా లిత్తానాండి.
బోంచేసి సూఉండమ్మా ! నుంచియో చెడ్డయో మీకే తెలుత్తాది
బిందు. అవునే
పిల్లా ! నే నెఱుఁగుదురు. మాయింటి దగ్గలు
మాఆవు మూఁడుసోలలపా లిచ్చునది. అవే మాపిల్లలకు సరిపోవునవి.
నీవు నేరుపా లిచ్చినను సరిపోవుటయే లేదు. ఎన్ని తాగిన పిల్లల

·18 ను థా శరచ్చంద ము అర్మూ 21 రోజు కలి తీరుటడే లేదు. కాంచుటకు కుంకలోఁ బోసినప్పుడు నీళ్ళు పోసి నట్లుండును కొని పాలుపోసిన ట్లుండవు. పాలది... నాయింటిపాలంటివి యిక్కడెల్లాగా యితల్లీ ! అక్కడావులు బయల లకెళ్ళి కడుపునిండా మేసొస్తాయి. మంచి పాలిస్తాయి. ఇక్క డావులను సాల్లో కట్టి పెట్టి మేపుతాము. అమ్మంటే సంచిపా లెల్లా గిస్తాయి ? బిందు. నిన్న మంచి పెరుఁగు తెమ్మన్నాను. తెచ్చినావా ? పొలది. ఇదిగో నమ్మా తెచ్చాను. (అని గుప్పిడం తపిడ. తీసి యిచ్చెను.) బిందు.. అబ్బో ! యీపిడత నాలుగుడబ్బులా ? పాలది - నాలుగుడబ్బులికి ముడెంతొస్తదనుకున్నారూ! మీ జాకర్ని ఉళ్ళకి పంపించి కనుక్కోండి. ఇంతక న్నొవరైన నెక్కు వితే యిదూరి నేనే వుచ్చుకొండి. విదాడికుంటేనే చాల్నని దేవుళ్ళా రాము, ముండాదగా మీదగ్గడే చేత్తామండి. బిందు సుథా చూడమ్మా! మీడాబులకలకత్తా పెరుగు చూడు. ఇది నాలుగుడబ్బల పెరుఁ గంట, కొంచెమునీళ్ళు కలిపిపో ముకో. లేకపోతే నీకైన న సరిపోదు, ఎవరువారు ? దాసీదా యేమిటి. దాసి - ఎదుటికి వచ్చి, అవుసమ్మా నేనే. బిందు ఓసీ ! ఈరోజున బజూరుకు కొంచెము పెందలకడ. ఇళ్ళు, ఈవేళ మావారు పదిగంటల కే యెక్కడకో వెళ్ళవలె నంట. త్వరగా వంట గావలె నఁట. ఏచేపలు తీసి"ని రాఁగలవు ? మంచి కోప తేగలవా! దానితేలే మమ్మా! అయి పిరం. అయి పిరం. 'సంచికోయిశాస్త్ర రెండు మూడు నాలుగుడిబ్బు లుంటది. బిందు... ఏమిటి? అయితే కలకత్తామనుష్యులు తిండితినకుండ ·99 ఎనిమిదవప్రకరణము. ఊరకే బండ్లెక్కి తిరుగు చుండురా యేమిటి? దాస్తిన కేమం డమ్మా; కరుచు చేసుకుంటారు తింటారు మేము నాలుగు డబ్బుల కాపలు తెచ్చుకుంటా నుండి. అదే సందాలా పొద్దున గడుపుకుంటాము. బిందు. అయితే మాగరుచేశపధర యెంత? దాసి-చగగూ సూత్వైకమ్మా అదొక్కొక్కటి నాగు డబ్బులో అయిదు డబ్బులో ఆఱు కబ్బులో, బజారు ముంపోతుం దమ్మా, కొ"న లేదు. మేము పల్లెటూలోళ్ళమే, అక్కడున్నప్పుడు సంతలో కాపలు కొనుక్కునోళ్ళం. ఆడరకే కలకత్తాలో రమ్మంటే వత్తాయా? కొండుపూటలూ పట్టెడన్నం యేల్నో రెడతారు ?నుక మీసాదాల్నీడని బతుకుతూ వున్నాం గాని లేక మోతే చణముండ గల్యాండి బిందుసరే వెళ్ళు వెళ్ళు, మట్టగిడస కొని బొమ్మిడాయి. కాని నీకు తోచి నది మరేదో మంచిది తీసుకురా! రొయ్యలు తీసుకురా! వాటితో పులుసు కాచవలెను. ఒకడబ్బు తోట కూరకూడ తీసుకురా, మాయూరిలోనున్నప్పుడు మాదొడ్డిలో, గావల సినంత బచ్చలికూర, ఎంతమందికో పెట్టి మేము తినేవాళ్ళము. బం గాళాదుంప లిక్కడ చాలదీయము అవిచాలా తీసికొనిరాకు వాటి బదులు కందో పెండలమో చామె, చిలగడడుంపలో తీసికొనిరా! కొంచె మరఁటిదూటఅరటిపువ్వు తీసికొనిరా! యేమిపాపకు నచ్చిన దే, అమ్మా! అరఁటిదూఁట అరటి పువ్వు డబ్బు పెట్టి కొనవలసివచ్చినది. మాయూరిలో వరఁటిచెట్లడవిలాగున పెరుఁగు చుండును. అని బిందు పొలదానివద్దనుండి పాలుఁ బెరుఁగు తీసుకొని డబ్బు లిచ్చి దాసిని బజారు - కంపి పొలుకొఁచి మేన మీదికి దీసికొని పోయెను. అప్పటి ఆమె.బిడ్డ లిద్దఱు లేచిరి. ఆబిడ్డల కన్నము పెట్టి బి ఒకడబ్బు ·20 బ్ర వే 90 సు థా శరచ్చ • దము. పాలుతాగనిచ్చి పక్క లె యమెగది యూడుచుకొను అంకలో దాసి బజారు నుండి కూరలు " తెచ్చినందున బిడ్డల నాడించుమని దాని కప్పగించి తాను వంటయిల్లు బి వేళించెను. సుధ సరకు లంచిచ్చి మక్క గారికి సహాయురాలై పై పని చేయుచుండెను. అందుచేత నామె బియ్యము కడిగి యిచ్చి కూరలు కరిగి నూనె యుప్పు మిరకాయ తాళింపుమనాళాలు చుఱుకుగా నందిచ్చాను. బిందు వంటఁ జేసెను. పై సంభాషణలంబట్టి హేమచందఁడు సుథా బిండు లంగో డ్కొని కలకత్తా నగరమునకు వచ్చినట్లు చదువరులకు జయును. గదా'! అతఁడట్లు వచ్చి కొన్ని దినములు శరచ్చంద యింట నుండి తకుజాత రెండంతస్తుల మేడనద్దెకు పుచ్చుకొని యందులో శించెను. వారిని వేరంటం గాఁపురము చేసి సొమ్ము పాడు చేసికొనక తనతో ఁ గలిసి యుండుఁడని శరచ్చంద్యము తిమాలెను. శమయు నికి యూతనిచదువునకు భంగము కలుగజేయునని తలంచి వారక్కడ నుండిరైరి. అందుచేత శరచ్చందండే వారి నిమిత్తము భవానీపుర ములో నెలకుఁ బదిరూపాయలయద్దె కొక యిల్లు కుదిర్చెను ఆచుట్టుపక్కల మనుష్యుల న నేకుల శరచ్చండఁ డెఱుఁగు ను. అందుచేత హేమచంద్రుఁడుగూడ వారికిఁ బరిచితుఁడయ్యెను అందులోఁ గొందఱు కలకత్తా హైకోర్టులో ప్లీడర్లు కొందఱు గవ న్నజెంటుకచ్చేరీలలోను తెల్లవారి వక్తి కసంఘములలోను గుమస్తాలు, కొంపచేయుద్యోగములు లేక సొంతయాసి మీద జీవించువారు. కొంటు చీనాబజారులోను బారాబజారులోనుదుకాణములు పెట్టికో న్నవారు. వీరుగాక యనేకులు: తగినజీవనాధారము లేక యెప్పటికప్పుడే గొలువు నాలు -హాపట్టణ ణమున కష్టపడి పొట్టగడుపుకొను చుండి,భవానీపురములో సున్న భార్య సంతులు పల్లెటూరి నుండి వచ్చి మగుణసంపదయు గౌరవమును గల హేమచందని మిక్కిలి యాడ పట్టీయాళలు ·AI 89మముగ నభివృద్ధి ఎనిమిదవ ప్రకర కరణము. రించి తను దీన్య భవనముల కప్పుడప్పుడతనిస బిలుచుచు హృదయ పూర్వకమైన | మైతె.., దయతో, నాతనిం బలుకరించుచువచ్చి 91 అప్పుడప్పు డాయనను కొందఱు విందులకుఁ బిలు చుచు వచ్చిరి ఈనిని ముగఁ బరిచయము పొందుటకు నతని కక్కడ కొందఱు మితు లేర్పడిరి. హేమచందుడు తనభార్యవలెనే తనప ల్లెటూరుసౌఖ్యము, స్వేచ్చ యిక్కడ లేదని విచారపడుచుండును. కలకత్తాలోనున్న సంకడిగొడన పొనికి గిట్టక పోవుటచేఁ దనయూరి స్నే హితులతోఁ గలిసియుండుటకు తనయూరిగొడవలు విసుటకు, గుతూ హలముపడజొచ్చెను. అత్త మిత్రులు తసయెకఁ జూపినద మకతఁడు సంతసించెను. కాని మేడలపట్టణమని చెప్పదగినకలకత్తాలో గొప్ప వారికి భాగ్యవంతులకు సాధ్యమయినంతవఱ కతఁడు దూరముగానే యుండెను. హిందూ దేశపు రాజధానియైన యనగరమున నున్న గొప్ప వారు దొరతనము వారివలన గౌరనములు బిగుదులుఁ మెప్పులుబడయఁ దలఁచి పడెడు పాటులను హేమచందు డొకమూల కాపుర ముం డియు సూత్మబుద్ధి మొందుచు నచ్చెను. ఎక్కడ జూచినను గొప్పవారికి విందులు, వనసంతర్పణలు, నాట్యములు, సభలు, ఎక్కడ చూచిస గొప్పకాక్యముల నిమిత్తము చందాలు, ఎక్కడచూచిన సున్న తపురుషుల స్తోత్ర పాఠములు. జనుల కెడి తెగని వినోదములు మహోత్సాహముఁ బుట్టించు వ్యాపారములు గడా! ఈప్రయత్నములఁ జేయజేయు, నోవిక గల వేఁ కాని గురి తప్పక యేటు తగిలి పడెడుజింక వలెనే, మనోరథములైన బిరుదులు మెప్పులు చిట్టచివర క్ష పేక్షించిన వారికి వచ్చు చుండును. హేమచం దున కట్టియాశలు లేమి యట్టిపోకలం జోక యాబిరుదుల వేట కాంచచమత్కృతములు మాత్రము కని పెట్టి ముక్క జపడుచు వచ్చె ను. ఆతనికి విశేష తోశానుభవమే యున్నపకమున నీయుత్సాహము మం డి యగుటచే గని పెట్టి యాశ్చర్య

·ప
సు థా శరచ
చ్చం 5 ము,
కలకత్తానగరమం దేగాక
ప్రపంచమునం బ్రతిస్ఫలము నం దుండు నటి
యు జ్ఞానవంతులు, శాంతులు పరోకార్థము తనవలెనే జీ'...ఁ
దలంచువారు పందెపు పరుగుల వంటి యీయాశలపొంతం జోషరని
యుఁ దెలిసికొని యుండును.
ఎప్పటివలెనే జూను నెలలో సర ములుకురియ నారంభించాను
ప్రపంచమునందలి యితర దేశము లందువలెనే హిందూ దేశమునందు
గూడ గాలిమార్పులు విలక్షణముగ గన్పట్టు చుండును. శీతకాలముం
దు, అనగా నవంబరు నెల మొదలు: ఫిజో రి నెలవఱకు నొకాశము
వీలమై మంచుకురిసెడు చలిగాలితో ఇండియుండును. ఆకాలమున
గోధుమలు మొదలగు ధాన్యములు పండును. పండుగులు మతములు
నోములు తీర్ధయాత్రలు చేసికొనుచు జనులిత్తరి మహానందభరితులై
యుందురు. సాధారణముగా మార్చి నెలలో వేసవిశాల మారంభమ
గును. పశ్చిమోత్త రగామములందు వీచు వేఁడిగాల్పులు భూములా
చ్చిచేయును. నానాటికి సూర్యుఁడు మంటలంగక్కునట్లు తీక్షణుఁ
డై గామంబులఁ బట్టణంబులఁ దహతహ నొందఁ చేయును. పడమటి
గముల నెన్నయెడారులనుండి వేడిగాడ్పులు వీంచి శరీరంబుల
గోషింపజేసి జంతువులను నడవీనుఁగులను జేయును, కూలివాండల
సిపోదురు. దుకాణాదారులు కునికిపాట్లు పడుచుందురు. పంటకాఁవులు
వెచ్చమార్చుచుందురు. సూర్యుఁడు సహస్త్ర కిరణములతో దేశములు
నేయునట్లుండుకాలమున జంతుజాలమెల్ల చైతన్యము దక్కిన
జుండును. బంగాళా దేశమందు వేడితక్కువే కాని తేమ యెక్కువగ
నుండుటచే నావేఁడియే మిక్కిలి బాధకరముగ నుండును. జూను నెల
వానలు మరియఁగానే దేశము చల్లఁ బడును. ఈవర్షములు: రమా
రమణాలుగు నెలలవఱకు ననఁగా కార్తికమాసమువఱకు గుంభవృష్టిగ
దద్ధము

·93 జప ఎనిమిదవ ప్రకరణము. గురియును. ఈవర్ష ముల చేత బంగాళా దేశమందు వేలకోలఁదిమెళ్ళ నేల ప్రళయము. ఆ దున్నట్లుంటును. పల్లెలు సముదమధ్యమందలిదీవు లవలె కానఁబడు చుండును. ఔఱువులు మడుగులు సరస్సులు జలపూరి తము లగును. నదులు గట్ల మీదనుండి పొరలి ప్రవహించును. ప్రతి గ్రామమునందు నీడ నొసంగెడి చెట్లతో వులు దట్టముగనుండును. వరి చేలు విశాలము లగుమైదాసములమీఁద మొదట నాకుపచ్చగాను పండినపిదప బంగారు పోతబోసినట్లు పచ్చగాను దర్శనీయములై పంట కాపుల నానంద వార్థి నోలలాడించును. వానలు పట్టణవాసులకు విశే వసౌఖ్యకరములు కావు. కావున మేఘచ్ఛిహ్న మై నల్లనైన యాకాశ మువలెనే హేమచందనిహృదయ దయము విషాదపూరితమై ఆుండెను. తొలుత భయపడినట్లె యారాజధానిలోఁ కగిన యుద్యోగము సంసా దించికొన నలయునని యతఁడు చేసిన ప్రయత్నములు నిష్ఫలముల య్యెను. జీససధారములు దొరకక గిజగిజ తన్ను కొనుచు సర్వయ త్నములం జేయుచు నొండొరులం, గెంటికొనుచు నానాళమలం బడు చుండుజముల మధ్య ఉత్తన మొగము జూచుతారు తనకుఁ దోడ్పడువారు దొరకరని గుతఁడు నిరాశ జెందెను. ఆతఁడు పట్టణమునఁ జూడ వలసినవారినిం జూచి చేయఁ దగు ప్రయత్నము చేసి గృహమునకు నచ్చునప్పటికిఁ బరమ సతివ్రతయు సాధు. శీలయు నగుబిందు భర్త నిమిత్త మేదో మంచివస్తువు చేసి యుంచును చెఱకుముక్కలు పుచ్చ కొయబద్దలు ఊసిన యుసిరికాయలు నిను పం. రసముఁ జక్కెరయు కలపినచల్లనినీను సిద్ధము జేసి బిందుమగనికి వేసవికాలను దీర్చుచుండును, అవి తిని తాగి సేద దేజి హేమచం దండు మనోవిషాదముల నెల్ల ల నెల్లఁ దొలఁగించెడుబిందుసంభాషణలను విని సకలవ్యథలను ఆంగములను మఱచిపోవును. సాయంకాల, మైనతో 24 ·EX 94 సు థా శరచ్చంద ము. డనే బిందు తనయిగ్గజిబిడ్డలం దీసికొని డాబామీదికిఁ బోయి భర్త నమీపమందుఁ గూర్చుండి తమ యూరిమాటం దల పెట్టి ప్రశాంత మైనయాగామమునకును మనుష్యులగుంపు లనెడు మహాతుంగముల తో నిండి యున్న యీపట్టణ. మహాసముషమునకును గల భేదముఁ జెప్పుచు నాతని వినోడ పెట్టుచుండును. ఆజ తనయూర నున్నప్పటి కంటెఁ గొంచెము చిక్కెను. కలకతా కాలో నెల్లప్పుడు గాలి లేనిగదు లలో నివసించుటచేత మొగము వివర్ణమై విశాసశూన్య మయ్యెను. పరమమిత్రుఁడగు శరచ్చందండుమాత్రము మూసాయంగా లము వారినిఁచప్పక చూడవచ్చును. ఆతఁడు కాగానే బిందు వంట యిల్లు విడిచి యాముదపు దీపము వెలిగించి చాపపడి యూతనికం గూర్చుంకును, శరచ్చందును హేమచందు సు సుఖాబిందులం ? లిసి యిష్టృష్టితో సాయంకాలము సుఖమఃగ గడువా చుండును. శం చ్చందుకు చాకచక్య మధికముగఁ గలవాఁడు. కాలేజీలో నే బడి విద్యార్థుల మనస్సుల మీద లైనట్లు నాటుకొను ప్రకృతి ములు దేశచరి చరిత్రము ములు మొదలగు నాంగ్లేయ విద్య లంగూర్చి యతఁడు విసుఁగు విరామము లేక వారితోఁ జెప్పుచుండును. అప్పుడు ప్పుడు కలకత్తానగరముయొక్క సంపదలు దారిద్ర్యములు మహాసౌఖ్య ములు దుఃఖములు వర్ణించి చమత్కారము 1 నుసన్యసింపు చుండును. అందు ముఖ్యముగ వన దేశస్థులైన మహనీ:Wులు లోకోపకారార్ధమై పడెడుపాటులం గూర్చి యుపన్యసించునపు డతఁడ: కంఠమొత్తి తీవ్ర మైనసలుకులం బలుకు చుండును. ఆ కోకోపకారులలో ముఖ్యముగ నేమహనీయుఁడు సంఘసంస్కషణమునకు బంగాళాఖాషాభివృద్ధికిఁ జన జీవితము భారవోసెనో యావిద్యాసాగరుని, తన్నిమిత మే శరీ-సౌ ఖ్యము గోలుపోయి ప్రాణములర్పించిన యతయకుమారునిఁ బలుమా జలు ప్రశంసించుచుండును. బంగాళా కేశమందు శ్రీ రాజారామమోహ ముదితము ధా ·ఎనిమిదవ ప్రకరణము. 95 M నరాయలువలెనే యుత్త రహిందూస్థానమందు బరిశుద్ధాస్థిక మతముం బోధిం శ్రీచయానందసస్వతినిగూడ శ్లాఘించు చుండును. జంగా ళాభాషలో " • 19వచన గావ్యములు వాసిన బంకించంద్ర చట్ట యు నద్భుత మైనకవిత్వముఁ జెప్పిన మధుసూదనదత్తు, విద్యావిషయమున జనులకు కొత్త గా చవులు కొలిపిరని మెచ్చుచుండును. మఱియుఁ ప్రపంచమునందలి యితర భాగములలో క్రిటిషు వారి పాలనకింద నున్న జనుల కే.స్వాతంత్యములు కలవో యవిచేది మన దేశస్థులకుం గూడ 'సం పాదింపఁ జుల ప్రయత్నించిన రామగోపాఁలుడు సూరిచ్చం దనుఖర్జీ సం స్తవనీయులని భాషించుచుండును; శరచ్చందుఁడు వెను కటి మహనీయుల ప్రశంసతో దనివినొంచక పూర్వుల మార్గమునే యను సరించి కొరతనమువారి కొలువుకూటములలో హిందూ దేశస్థుల యభి ప్రాయములుగూడ నెఱిఁగించి స్వాతంత్ర్యముల సంపాదింపఁ దలం చునా నాటి సత్పురుషులం గూర్చియు నెడ నెడఁ జెప్పుచుండును. అప్ప టిగవర్న కుజనరలుగారైన రై పను పను ప్రభువుగారు దేశ పరిపాలనమందు హిందువుల యూలోచనమును సహాయమును స్వీకరించినందు కాయ నను బలువిధముల బలుమాఱు కొనియాడు చుండును. శరచ్చందని యువన్యాసములను హేముఁడు తమ్ము నిమాటల కలకు నన్నపలెనే విని సంతసిల్లు సుండును. చిన్నప్పుడు తాళ్ళ చెఱువుగా మముస మామి డికాయలు జూమిపండ్లు దొంగిలించిన కుఱ్ఱఁడగు శరచ్చందు త్తాలో బహువిద్యల న్చే యింత-నాఁడైనాఁడని పక్షపాతంగదున, తోబుట్టువట్టు పోతని మెచ్చి ప్రజ్ఞకు బిందు సంతసించుచుండును. మక మకలాడుచున్న చిన్న దీపము గలయా గదిలో శరచ్చం అని ఉపన్యా సములను బిందు హేమచందు లే గాక మఱియొకరుగూడ వినుచుం డును. వికాసనం కమైన శరచ్చందుకొని మొగము కనఁబడినతో ఉసే సుధ నిదాహారములు ములు మఱచి యొకమూల కూర్చుండి యాతని పలుకు లే కలకు

·96
ను థా శరచ్చంద ము
వినుచు నాతనివంక నే చూచుచుండును. దేశ సేవలఁజే సిములోరోవకా
రులను మెచ్చుకొనుచు వారివలెనే తనజీవితముం గూడఁ బకోచకారా
క్రము, గడుపదలంచినట్లు పలికెను. శరచ్చందని మృదుమధుర సంభా
షణలను నుధ విని సంగీతము విన్నంత హాయిజెంది పరవశ యగు
చుండును.
T
శరచ్చందుకు మేజి లేసి తనయుపన్యాసము , సంవడిఁ బడి
యొకప్పుడు చమురంతయుఁగాలి దీప మజిపోవునఱకు రమారమి
రెండుజాముఃలరాత్రి వజకు దొరికడనుండి
నిధి లేక వారివద్ద సెలవు
వుచ్చుకొని యెన్నో మార్చణలు చెప్పి బయలు దేటి నక్షత కాం
తులుమాత్రమే గలయానిశీధసమయమున నిశ్శబ్దము లగుపురవీధులం
'బడి తనయింటికిని బోవుచుండును. అప్పుడు ఓందు హేమచందులు
చాల సే సగుటచే కేఁ జల్లబడి బిరుసెక్కినయన్నముఁ దీని పండుకొందు
రు. సుధ మద్యముసలె పొరవశ్యము • నొందించు మహానందముతో
నిదిగించును. నిదాసమరుములోఁ గూడ నిశ్శబ్దములైన తక్కిన రెండు
జములలో నాడెం చెవులలో మనోహరుఁడైన యొకానొక పురుషుని
శాభివ్య కంతఫ్యను లమృతబిందువులవలె పడుచుండును.
ex
రెండవకరణము
కాలము గడచినకొలఁది శరచ్చందునకు నూతన చైతన్యము
గలిగినట్లుండెను. విద్యాభ్యాసమునిమిత్తము పల్లెటూళ్ళనుండి పోయి.
కలకత్తా మొదలగు పట్టణములలో నుండెడు బాలురు మనోల్లాసము లేక
యెంతో విను. ఐతో జీవితము గడువు చుందురు, ఇంగ్లాండులో నున్నట్లు
హిందూ దేశములో విద్యార్ధులకు విద్య నభ్యశించుకళాశాలలో సే
బస లుంపన్న రాష్ట్రున చిన్న తనమండె, కళ్లదంములకు జుట్టాలకు కు
సం

·Y f ఎనిమిదవ ప్రకరణము. దూరులై విద్యార్థులు గృహసంబంధ మైనసౌఖ్యము కాని కుటుంబ ములతో గలిసియుండుటవలన జనించెడు లాభములను గాలి పొందక బడివిడిచి పెట్టగానే సాయంకాలమున గొంచెముసే పాటలాడియో కసరతు జేసియో బసకుఁబోయి సంవత్సరాంతమునండు రాఁబోవు. పరీక్షకుఁ జదువుచుందురు. ఈపరీక్షలో విజయము కలుగుటయే జీవన టు: యెక్క భవిష్యన్మార్గమునకు నాధారమై యుండెను. హిందూ దే గము లో, విద్యార్ధులకు నుపాధ్యాయులకు కళాశాలలో నేకాని యింటి వద్ద సంబంధముండు బట్టలు విద్యాసల ప్రవర్తనముల కసి పెట్టి వా) నవతం దిద్దుట కళాశముండదు. గురుశిష్యుల కన్యోన్య ప్రేమ యః, ము.. జజ్జలు, బాలురు కలసి మెలసి చర్చలు చేయుటకుఁ గాని య్యాల వినోదములం బొద్దుపుచ్చుటకుఁ గాని తగినసంఘములు లేవు. ఉపా.. ధ్యాయులు విద్యార్థులను పాఠశాలలో నే కలిసికొని పాఠములు చెప్పు : మరు. అనంతర మావిద్యార్ధులు పెనుగొడవలు గల బజారు వీధినా జన బాహుళ్యము. లేని, సందుగొందులనో యుండు తమబసలకు పోయి రా పొదుపోతువరకును దెల్లవారుజామునను శ్రమపడి చదివి 'భవి -- వ్య సృృద్ధి ఆధారమైన పరీక్షయం దాటి తేజుటకుఁ దమశక్తి ని శాల మును వినియోగింతురు. దుస్సహమైన యీవిద్యా పరిశ్రమచే ననేకు Wు పడుచుతనముండే కాలధర్మము నొందు చుందురు. అనేకులు. తికి యుండి నక-క్షల యందుఁ గృతార్థులై జీవచ్ఛనంబుల వలే దొర కనమువారికొలువులో సచిన్న యుద్యోగమె • సంపాదించుకొందురు. , జలిష్టమైన సవ " సము పోన్నతమైన బుద్ధి బుద్ది గలగొందఱు దుస్సహము - - లైనయాబాధలలో నడఁగిపోక కకతి సజీవనములో నే యుత్త నుమైన రూము వెదకకొని యుత్సాహ పూరితులై యాదరిద్య స్థిత శయూహలను హృదయమున నంకురింపఁ జేసికొని పెద్దలై సంసా 5 మూతలోఁ బ్ర వేశించినపిదప దమళాలము శరీరము దేశ మునిని 4 దరిదస్థితుల కోని 15 ·దే . తి ను థా శరచ్చంద ము, త్త ముపయోగింతురు. అటి మహనీయులు మృతజీవులై దేశ చరిత్ర మందు గనఁబడు చున్నారు. శరచ్చందుకు పట్టణములో నేశాంకజీ కనము చేత న నేకులవలె బలహీనుఁడుగాక దేహదార్యముచునోజ్యముగలవాఁడై 'బాగుపడెను కొని తఱచుగా నెవ్వరితో మాటలానుట కిష్టము లేక నేదోయాకోడం చువాఁడుపోలెఁజూచువారలక గపశుచుంచును. తాళ్ళ చెఱువుగా గుము నుండి బంనుని యోగియై వచ్చినయీడుచు వానికంటె కలకత్తావు ములో నున్న విద్యార్థు లెశ్వగు నెక్కున పరిశ్రమఁ జేసియుండకు. ఈతనివలె నుల్లాసము లేనివారు, నుండరు. విచారమే యాతని స్వరా వమున కచ్చముగ సరిపోయినట్లుండును; సాయకాలమునఁ దోడివిద్యా ర్డులు ఓ కారునకుఁ బోవునప్పుడు సయిజ్ మిక్కల్లు కి వలక దీపములు పెట్టకమునుపు కనుచీకటి - ంచు చుండఁగ దనచీకటిగదిలో గిట్టటు పచారులు చేయుచు నాంగ్లేయుము సోకవులలోఁ దనకిష్టుడైన సత్క గ్రంథమునుండీ యావేశము చెప్పించునట్టి పంక్తులను కొన్ని గట్టిగ వల్లించుకొను చుండును. ఇట్లు శరచ్చందుఁడు , తనరహ వ్యశులను మనోరధములను లోలోనఁ బెంచికొనుచు దాను వేరొక ప్రపంచమున నున్నట్లు జీవించుచుఁ గష్టపడి విద్యాభ్యాసము చేయు చుండె.. చిరకాలవియోగ మైన పిదప వెండి ము నొకసారి చిన్నతస మందున్నధ్ సుధాబిందు హేమచందలం గలిగి యుండెడి భాగ్య మొడగూడుటచే శరచ్చందుని జీ:నమునకు సూకన తేజము కలిగా ను. ఆతనియభిలాషనులలో నొకమార్పు గలిగెపు చక్కనిజన కాలివి మేశాంతజీవనముచే లోలోనడఁగి యున్నదృథానురాగము గలమనుష్యునికి మనసువిశాలన. బస చేసిన ఘితర మనుష్యునికి మనస్సు వివాద పనిచేయదు; స్త్రీజనస్వభావమైన దయతో నిండిన జక్కమా ఉయతని హృదయమును మరల్చును. స్త్రీ సామాన్య క్షణ మగునొ . టిని -- ఆస

·ఎనిమిదవ ప్రకరణము.
99
క్కయాదరణ మతని నానందపరవశం జేయును బిందుయొక్క సాధు
స్వభానము నామెయాదరణము నామె శాతనియందు నాతనిగుణముల
యందుఁ గలమంది యభిప్రాయము శరచ్చందున శదివటి కెన్నఁడే
యాఁడు దానియందు గుదువనిగౌరవ మామెయందుఁ గలిగించెను.
ఆమెశాంత స్వ కొనము వానిమనస్సున కొక కొత్త వికాసము గలిగి
చెను. పేవతనములో నానందనిలయ మగు నామెశృహము శుచ్చం
దునిమనసు నాకంచెను ఇట్ల నేక చూసము అతఁడీకొత్త మనం
దతపంచమున బొద్దులు గవఁజొచ్చెను. జన్మమెత్తి నతరువాత సత
డు యోగ్యుగాలగు స్త్రీయావరణ మయెడు నెండ 'గౌఁగుట కిదియే
ప్రధమము. హే సుచందునకుఁ కలకత్తా నగరము గొత్త తానళుట
చేఁ దసయూరివాఁడు నెచ్చెలియగు శరచ్చందు ని 'రాకకుండు నలరి
పొనిం దమ్మునికరణి నాచరింప. జొచ్చెకు. సునయు నర్థము లేని చిఱు
'నవ్వు నవ్వుచు నింటికి వచ్చినప్పుడెల్ల 'సప్ప బావలుం జోలె శరచ్చం
ద నాదరించు చుండును.
ఇట్లు లప్రయత్నము X నేనుధ మీఁదమృగువైనయనురాగమాత
శహృదయమునం బ్ర వేళిలచెను, ప్రభాత కాలమున నతఁడు గడితో
చదువునిమిత్త ము కూర్చుండునప్పు డామెనుంద విగ్రహము వానిక
న్నులయెదుట నిలువంబడినట్లె కానఁబడుచుండ ను పుస్తకములమీద
ధ్యానము లేనప్పు డామెకూచఁ ధ్యానము నిలుపుచు వచ్చెను. మనో
హరములుగ నుండని ప్రాచీన దేశ చరితముల సంతకంటే ముచి లేని
యీశాలత త్త్వ శాస్త్రములను జదువ నతఁడు ప్రయత్నించునపుడు
మనను వాటి మీద కరుగదయ్యె. పులకాంకురములు మేనంతముఁ
బొడమఁజొచ్చె. కాలేజీ రూవరణములో నతఁడొంటిగఁ దిరుగునప్పు
డు చెవిలో మృదువైన స్వరము లాతనికి వినఁబడ చ్చెను. తనమ
నోరధంబులకుఁ దనయన రాగంబులకు నిలయమైన యాగృహమునకు
.

·100 ము. ఎ. ను థా శరచ్చంద ము బ్రతిసాయంశాల మతఁడు పోవుచుండ వారింజూష వలయునను కోరి గాక యంతకంటే నెక్కువ దేదో యాతనిని ముందుకు గెంటడొ ను స్వసౌఖ్యప్రదమగు రహస్యాభిలాషను దీర్చికొన వలయునని మ 5 మేదో సినిఁ జేయునప్పుడు సయితము దానిని మఱచిపోయి సకోపకార, మునిమిత్త మే పాటుబడుచున్నట్లు మన మప్పుడప్పుడు తలంచుకొను. చుందుము గదా! అందుచేత నే ప్రతిదినము సాయంకాలము చదు వుం గట్టి పెట్టి క్రియజవదర్శనము చేయఁదలఁచి శరచ్చందుడు భవా నీవురమునకుఁ బోవునప్పుడెఫ్ కొత్త పట్టణములో నెగ్వరి నెఱుఁగక నొంటిగ నున్న తనయూవారి కుపకారము సేయ బోయినట్లే భావిం చ.కొను ఉండును. ఆగృహంబునుండి యారాత్మయున నిర్మనుష్యుము లగు వీధులలో నడిచి దుతఁడు బసకుఁ బోవునపుడు తనసహాయ మ వేక్షించిన చుట్టాలనిమి తము తాను చదువై మానుకొని వెళ్ళినట్లత, మనస్సు సంతుష్టిఁ జెంది సంతోషముఁ జెందుచుండును ఒక నాఁడు శరచ్చందుండు సాయం కాలమున మిం గృహము , కుఁబోయినప్పుడు హేమచందుఁ డప్పటి ఇంటికి రాలేదు. బిందు వం టయిజిటఁ బని: బేసికొను చుంగాను సుధ డాబామీద శరచ్చండుని సమీపమునఁ గూశ్చండెను. అప్పుడు నల్లని యాకాశమండలమున నక్షతములు సజములవలె మెఱయుచుండెను. మలయమారుతములు చెట్లయాకులం గడపజొచ్చె. పగటియెండల తహకహం బడిన వారికి చల్లగాలి యెంతో ఖప్రదమయ్యె కు. చీకటులు తఱుపుకొని వళ్చుటచేత విసవిసం బరువెత్తి దాగుకొనునో యనునట్లు సూర్య బింబ ముప్పుడప్పుడే పశ్చిమ సముద్రమునఁ గ్రంకె. నిశ్శబ్దమైన యాస మయమున సుథ లెక్కకు మితినయానతుముల శాంతిని మిక్కిలి . యక్కజముతో ఁ జూచుచుండెను, అల్లరి చంచబింబమువలె మెకి సుథ ముఖారవిందముఁ జూడ శ శరచ్చందనకు వలపు యుచున్న ·ఎనిమిదవ ప్రకరణము. 101 నశుతము ప్పుదురనియు జై వులు తల కెక్కెను. అడివఱకు పలుమాఱులు తేజోరాసులగు నడు వ ముల కాలింగూర్చి వారిరువుకు ముచ్చటించిరి. శరచ్చందుఁడదివల కెన్నోసారులు గహరాజగు సూర్యని చుట్టుఁ దిరుగుచు గగనమండల మును తేజోవంతముగఁ జేయు గ్రహముల నామధేయముల నామెకుఁ జెప్పి మూఁడు వేల సంవత్సరముల కిందటనే మన పూర్వజ్యోతిశ్శా స్త్రజ్ఞు లీగహసంచారమును మిక్కిలి నేర్పుతోఁగని పెట్టారని జోధించు చువశ్చాను, నుటీయు నక్షత లనంతకోటు లనియు మనకన్నులకుం గనఁబడునవిగాక కానఁబడనివి కోటానకోటు కలున్న వనియు దక్షిణది క్కు నుండి యుత్త రదిక్కునకు వ్యాపించి. మనకన్నులకుఁ దెల్లగ సగప డు రేఖనే మన పెద్ద లాకశగంగ (యుని బలుమాలు చెప్పి జ్యోతిశ్శాస్త్ర సంబంధములైన మనపూర్వగాధల ననేకముల నెఱిఁగించుచు వచ్చెను. మఱియు సర్వనియామకుఁడగు భగవంతుని శాసనంబునఁ దమతమ కక్ష్యలలో సించు కేనియుఁ మముతస్పక సం చారములు చేయుననంతగ్రహములం గూర్చి యుపన్యసించి యాగ హములలో చితవిదితములగు జంతుకోటు లున్నవనియు లేవనియుఁ బండితులు సేయువాడిములఁగూర్చి ప్రసంగించి జ్యోతిశ్శాస్త్ర విషయ మునఁ జాలజ్ఞానమును గలిగించెను. కయపన్యానమునలన సుథ కో త్త ప్రపంచముల మఁ జూచినట్లు సంతసిం తెను. నటి నక్షశములంగూర్చి కధల నేకములు నేర్చికొనెను. ఈజ్ఞానముఁ గలిగించిన జ్ఞాననిధాన మైన బాలకుని ముందు మునుపటికంటే నెక్కువ ప్రేమను సము నిలిపెను. అట్లు రోంత సేపు చుక్కలవంక (జూచి యామె సంతసించి ఈతి నీవు నక్షత్రముల గుణించి చెప్పుట లేదేమి? వాటింగూర్చి నీవు చెప్పుచుం డఁగా నాకు వినవలెనని యున్నదని శరచ్చందనిం బలుకరించెను. శరచ్చందుఁడు ,కలగనుచు మేల్కొన్న పోనివిధమునఁ దెలివి దెచ్చి కొని- చుక్కల వెలుతురున జయుచున్న సుధ నేతమునంక జూచి 26 ·102 సు థా శరచ్చ • దిము. నేనీ వేళ నక్షత్రములం గూర్చి యా లోచించుట "లేదని బడ లుచె ప్పెను. అనవుడు మధ తన సహజమైన యమాయకత్వముతో అట్లయిన నీవు దేనినికూర్చి యాలోచించు చున్నా, వని యడిగెను. 14 నీనా! ఈ అవంచమును గురించి, యందులో నాకుటుంబమును గురించి ఆలో చించు చున్నానని బదులు చెప్పెను. కుటుంబమును గూర్చి నీవాలో చింప వలసిన డేమున్నది; తల్లి అప్పగారు కావలసినంతమంది బంధు వులు నీకున్నారు. మీయూరిలో నీకు మంచియిల్లున్న,, దని సుధ ను డివెను. మాయూరు నాకు ఎక్కిలి ప్రియమైన దే కాని యెందరు ' న్నను నాదింకను సంపూరమైన కుటుంబము కాదు గదా! అప్పలు చెల్లెండు తల్లిదండ్రులు మొదలగు చుట్టములవలనఁ గలిగెడు సౌఖ్య ముగాక మనుష్యున కితరసౌఖ్యములు గూడ కలవుగదా,, యనెను. అనఁగానే సుధ తణమూరకుండి యతఁడే విషయమును మాటలాడు చున్నాఁడో యది తెలిసికొన లేక ననుమానము లేని మనస్సుతో * నీవన్నది నాకుఁ డెలిపినది లే. నీవు మంఛియదృష్ట వంతుఁడవు. నీకు మంచికుటుంబసౌఖ్యమే కలుగును. నీకు త్వరలోనే పెండ్లియగును. నీ పెండ్లామంత యదృష్టవంతురా లెవ్వతెయు నుండదు. నీ పెండ్లియైన తరువాత మేమం పరము మీయింటికి వచ్చి నీ పెండ్లామును జూచుచుం దు, మని సుధ మాటుపలికెను. అనవుడు సుధ : లికిన పలుకులకు తగినయుత్త రము తనమనంబున దోపమి శరచ్చందుదు మొగ మష్వ, లవక్కకుం దిప్పి తన చేతితో నామెచేయిం బట్టుకొనెను. అప్పటికిని సుధ యాతని మనోభావము గ్రహింప లేక “యేమోయి! నీ చేతు లు చల్లగ నున్న వేమి. మాటాడవేమి, నామి (ద కోపము వచ్చినదా యేమి. లేక నాకఁ చెప్పఁ గూడదని దీర్ఘాలోచన యేమైన సున్నదా, యని ప్రశ్న వై చెను. వైచుటయుఁ జింగాలమునుండి మనంబుసనడగి యుండినయభిలాష పొంగి పొరల నేదోయొకమాట యనదలచిఁ 12 ·108 స్థ బొద్దుపోయి ఎనిమిదవ ప్రకరణము. ..అందునా మానుదునా,, అని యతఁడు కలవరము పడజొచ్చెను. ఎట్ట కేలకు చటయు నోటి చినకకు వచ్చెను. కాని యాకాలము స్థలము వాసియెడ శతభావము వహించెను. అంతలో డాబా మెట్ల పొంద నడుగుల చప్పుడు వినబడెను. హేమచందుఁ డింటికీ పచ్చి బిందుందోడో ని డాబా మీదికి వచ్చెను. బిందు సుధాశంచ్చందూలజూచి మగనితో (చూడండీ! యీకుజ్జవాండు. తనతతముల గోడవలో బడి య స్నము.గూడ మఱచిపోయినా, రని పలికెను. ఆదంపతులు మెట్లెక్కివ చ్చుచున్న జాడ గని పెట్టి దొంగవలె సుధాసపము విడిచి డాబా. చివరకు బోయి యేమియు నెఱుగనివానివలె నక్షత్రములు జూడ నారంభించెను. అతని గుండెలు కటతట గొట్టుకొనెను. అతనికాళ్ళు షణకసాగెను. అప్పుడతడు మనసులో “అమ్మయ్యా! దేవుని దయవల్ల నోటిచివరకు వచ్చినమాట జారవిడువ లేదు నయమే భగవదనుగహా మువలన పరవు తక్కినది కాని లేకున్న కొంప తవ్వుకొని పోవును, సమ్మి చనువిచ్చినవారియింట నేను దోహము దలపకుండ దైవము కాపాడి, సని తలంచి తనకీ మాపు గడువం బిట్టినందుకు భగవంతుని నొక్క నిముసము బార్ధం ంచి మనస్సు కుదుకు పరచుకొని బిందుకడకు యామెతో మెలగ నిట్లు మాటాడెను, బిందు వదినే! ఔను, నీవన్నట్లు వశత్రములవంక జూచుచు నింక నవకతవక ప్రసంగముల జేయుచు తిండి మరచిపోయి కాలము వృథాగా పాడు చేయుచున్నాను. ఇఁకనైన జాగ్రత్తగ నుండ వలయు ను. పరీక్ష దగ్గరకు నచ్చచున్నది. పరీక్షలో దేవ లెనన్న గట్టిగా గృషి చేయవ లెను, వికయిల్లు ప్రస్తుతము సుఖముగ నున్నదిగద! మీకేవై న సదుపాయములు కావలసివచ్చినప్పుడు మీరు నాతో, జెప్పండి. ఇకముందు మునుపటివలె ప్రతిసాయంకాలము, బహుశః వచ్చి ·104 సు థాశర చ్చం దము. మానుకొనవద్దు. . వారమునకొకసారియైన వచ్చుటకు వీలుండదు అనవుడు హేమచం ముడిట్లనియె. అది మంచిపని. నీకాలము యామూలమున వృధయైపో చున్నదని మేము తఱుచుగా ననుకొని భయపడుచున్నాము. మాకే మికొవలసినను దస్చక నీకువర్తమ మాన సంపుదుము. మాకునీకు చేయు దగినపని యేమున్నను నీసహాయము' (ప్పక ఫౌందుదుము. మేము:మరి యొక లాగున ననుకొందుమని తలం'కు. మన ' మన్నదమ్ములవంటి వాళ్ళమే! పరీక్షకు మాత్రము గట్టిగా, జదువుము. నీవు ముందుముం వృ తాగలవాడవు నీపనిమా హతము తనకుమా ఉనధర్మము కలదా!, అనిన తత్ప్రణమే వారు విడిపోయివి. శరచ్చందు. డు సుధవంక మజియొక చూఱు చూచి మజేమియం బలుకక వీథిలో వికీఁబోయి చీకటి యనుమహాసముద్యమునబడి బసకు బోవజొచ్చెను. అతడు మెట్లదికి వెళ్ళినతోడనే అక్కయ్య! శరచ్చందనకు మన మీద నెందుకైన గోపము రాలేదు కదా?, యని వ్యాకులచిత్తము తోఁ బలికెను. పలుకుటయు బిందు .అబ్బె! కోపమెందుకే, అతఁడు తనపరీక్ష యేమగునో, యని బెంగం బెట్టుకొన్నా,డని బదులు చెప్పెను అనంతర మొకగంట తరువాత ' హేమచండుడు భోజనము జేసి తన యెప్పటివాడుకచొప్పున వీథిలోనికి షికారుబోయెను; సుథాబిందులు, విదపోయిరి అప్పటికి జందోదయ మయ్యెను. వెన్నెలతో.. , నిండిన వీధులు కలకల నవ్వునట్లు ండెను. హేముడు తనలో నానేదో యా చించుకొనుచు రమారమి యొకగంట సేపు తిరిగెను. కలకత్తాలో నిశ్శబ్దము లైన వీథులన్నియు జందో దయమున ఓపితములయ్యెను. హేముడు భవానీపురము దాటి చాలదూరము పోయి బాలిగంజియను పేట ప్రవేశించునప్పటి కొక గుజ్జపు బండి శప్పుడువలన నతని యాలోచన కంతరాయము గలిగెను. అప్పుడతఁ కు వెనుకకు దిరిగి చూడ ధగధగ మెఱయుచున్న జోడు దీపములు గల, . . .

·105 పెట్టటు ద సంచారగించిన వారే నీవుకో తవాఁడ పని తోఁచుచు ఎనిమిదవ ప ప్రక శరణము. తెల్లని జోడు గుఱ్ఱముల బండి యొకటి వాని కగపడెను, హేముఁడు అక్క తొత్తిగిలి నిలుపఁబడెను. ఆబండి యాతని పక్క నుండి గయ ముగఁ బోయి మంచిదీపముల చేత నలంకృతంబై తోఁటనడుపునున్న యొక గృహమువద్ద నిలిచెను ఆబండి, క్షణతణమునకు న గుఱ్ఱములు గలనుఱియొక బండి నచ్చి యుగాదారి నే పోయి చూఁటనే బ వేశం చెను, ఆబండి నడుము చుండఁగా హేమచందుకు లోపల కూర్చుం డిన స్త్రీలనవ్వులు వినఁబడెను. అది యేమో తెలిసికొపం గోరి డకం జాశోట ద్వాగముకడకుఁ బోస నక్క గుమ్మ సుము దర దిరుగుచున్న దీర్ఘ దృఢric “కగునునుష్యుఁడొకఁడు కవఁబడెను. కోనల నడచుటకుఁ జక్క విప్పుబటన జ్సా కలిగి 'నానావిధ :) లగు మొక్కలు. Kలిగి యక్కడక్కడ స్ఫటికవి ) -ములు కలిగి చిత్ర చితముగ నీటిం బయికి వెళఁజల్లు భారామం సములు గలిగి యతి మనీ హర మగునొక యుద్యానవనము ' కనఁబడెను. ఆందుండుభవ స ములలో వెలిగించిన దీపముల గుంప మునుండి సుంటల గబగు చుండెను. ఆవి యన్నియం' జూచి 'హీముఁడు "మెల్లఁగాకు వినయముగాను' దర్వాజీ!. .W.కోట యెవరి ద్వారపాలకుఁను చేతితో గత గల మీన కు సమంచికొని '.యిట్లుత్త రము చెప్పెను. (అన్యూ'! •తోఁటయిల్లు నెనరివో యెఱుఁగవా ! ఈపట్టణమునం దున్న గొప్పసా రందతీతోట ల్లె జుఁగదుకు. అం న్నది ,, అవును. మధ్యనే ap్క -డకు వచ్చినాను. కాని వై బదులు చెప్పేను “అంతేకానచ్చును వచన 'నీ చుట్టుపక్కల నున్న నీయ లైటుంగుదురు. బిరుదులు పొందిన వారు యేల? కలకతాలో పుంగవాక్ష దని యడిగెను . పెప్పుడు రాలేదని ఆడు బదు మ కులు రం ఆధ .

·T 106 ము. ఆజననే . ను థాశర చ్చంద చుందురని ద్వారపాలకుఁ డుత్తరముఁ జెప్పెడు. “నీవు చెప్పినడినిజమే. నేను పేదవాఁడ గటచేత నీయుద్యానవనముసంగతియు దీనియజు మామని సంగతియు నాకంతగాఁ దెలియ దని హీముఁడు పలికెను. అనపుడు ద్వారపాలకుఁకు చిఱునవ్వు నవ్వి ఇంక విధ మొనలేవితో ఆవును మాయజమానుఁడు మీవంటి బీదవానిని పిలుచునా? ఈ రాష్ట్ర మంచి మేజువాణీ యున్నది. సూయజమానుని స్నేహితు లంచు వచ్చుచున్నారు. ఈయూరినాటకశాలలో నాట్యమునకు మిక్కిలి సిద్ధి కెక్కిన దొకరు యామేజువాణీ జూచుటకు దయచేయును. కల కత్తాలో నున్న పెద్దమనుష్య అనేకులు దాననగుమోము జూచిన తరింపఁ గల మని దానికోసమే , వతంరని పలికెను, ఆమిటయజమానుఁ డెవరో చెప్పవైతి,, పని హేమఁడు వాసిని వరల నడుగ = త్యదు నవ్వుచు నిట్లనియె. “ఓయి వెట్టివాడా ! పు : నిజముగ "నెఱుఁగనే యెఱుఁKa ! థమపురపుజమీందాను లైనధనం జయ ప్రభువుగా వీతో ట, ఈమాటలు వినఁగానే హే చందు డు పిడుగుపాటున నడగినట్లు భయపడి చప్పుచప్పున వీధిపక్కనున్న యొకయరుఁగుమీఁద చతికిలంబడి తన రెండు చేతులం బట్టుకొని కూ ర్చుండెను. అప్పుడతనికి నిమిష మొక యుగమువలె దోఁయి. కన్నుల నుండి తొరఁగు బాష్పములు నేల తడుపంజొచ్చె, అప్పుడు కొండొక సేపు వగచి నిట్టూర్పు విడిచి యూతఁడు తనలో నిట్లనుకొనియెను. అయ్యో : ఉమా ! భాగ్యము మేడలు మిద్దెలు నల్లగుఱ్ఱములు తెల్ల గుఱ్ఱములు సౌఖ్యము నీలకు బాలవు గదా ? ఇందుచేతనే నీ వెల్లప్పు, చిన్న వోయి. మనసులో నేదో బాధపడుచున్నపై కనఁబడు చుందువు. జట్లు తలంచుచు హేమళందుఁ డరగంట సేపు నోటమా టనాక విచారించి యెటకేల నతఁడొక దృఢనిశ్చయమ్ము జేసికొనెను. ధనంజయుఁడు వివాహమైనప్పటినుండి తాళ్ళచెఱువు గా సుమువకు డెంతో ·- ॥ నచ్చుచు బోవు చుండుటఁ జేసి హేమచందుకుఁ బరిచితుఁ డగుట, యేగాక యాతనియెక గౌరవము జూపుచు వచ్చెను. అందుచేత నాత నికి మంచిన ఈ నిచ్చి దురాచారములనుండి యాతనిం దిప్పఁ దలఁ చేయుట కారాలి యే యానందడిలోనే ధనంజయునికి జూచి మాటాడుట మంచిదని హేమ్యుడు. తలంచెను. తలంచి లేచి ద్వానముక . కుఁ బోవ నీ కేమి కావలయునయ్యా! చాల సేపటినుండి యేమి పనిపాటలు లేకుండా నీవీ చుట్టుపక్కలనే తిరుగు చున్నా వని ద్వారపాలకుఁ డగెను, “ నేను మీయజమానునిఁ జూడవలయును. లోనికి వచ్చునా ?, యని పాముఁడు మరల నడిగెను. అనవుండు . ద్వారపాలకుఁ డిట్లనియెను. (ఈ విందునకు మిమ్మును బిలువ లేవని నే తలంచుచున్నాను. ఇటువంటి మహోత్సవపమయములయందు మీవం టివారిని సాధారణముగ బిలు శరు. మీకు లోపలికిఁ బోవుట మాయజ మానున కిష్టముండదు ; అన హేముఁ డిట్లనియె. " నాపేరు , హేముఁ కనియు నేను తాళ్ళ చెఱువు నుండి వచ్చితి ననియు మీయజు తో జెప్పుము. చెప్పగానే యాయన నాకు దర్శనమిచ్చును. అసలుకు లకు ద్వారపాలకుడిట్లు బకులు చెప్పెను, చాలమంది పల్లెటూళ్ళ వారు రాళ్ళచెఱువునుండి నీళ్ళచెఱువు నుండి మాయజమానునిఁ జూడ నుదురు, ఆలాటి వారిని జూచుట కాయన దీరుబడియే యుండదు. అన హేముఁ డీకింది. తెఱంగున , 'బానికి బ దులుచె ప్పెను. దర్వాంజీ! సూయజమానుని యత్తవారు తాళ్ళిపోటు వు. అందుచేత ,బాల్యమునుండి, యెఱిఁగినవాఁడ నగునన్ను లోపలకు రానియ్యకపోఁడు. ఈ మాటలు వినఁగానే ద్వారపాలకునకు కొంచెము జంకు పొడమ చీయనను లోపలకు పోనిత్తునా, యని తలంచి సందే హించి మరల తనలో ఈయన మాయమ్మగారి పుట్టినింటినంక వాడై పపక్షమున నీయన కగారవము జేసితినని మాయజమాన్యుడు కోపింప వచ్చు. పెద్దపట్టణములు

·10
.
ను థా శరచ్చంద ము.
డుచీటుల విషయమున జాయనమాట ధర్మం శాస్త్ర మే.. ఆయన యుప
న్యాసము లిచ్చుటకో మేటి. ఆయన వెనుక నొక సారి హిందూజూతీ
యత్వము హిందువుల చూచారముల శ్రేష్ఠత్వము ననువిషయములం
గూర్చి నగరమందిరమం దిచ్చినయుపన్యాసములు విని పురజనులు మహా
నంద భరితులైరి. ఆయన యదృష్ట మేమోకాని పడుచువాండ కం
దటి కాయనమాట గురి. భాగ్యవంతుల కాయన పరమమిత్రుడు.
వివాహసంబంధములు గొనలసిన వారి కొయన యాలోచన మత్యా
వశ్యకము.
ఆయన వెనుక పూర్వపు పద్దతిలో? వాఁడగుహరిశం! రుఁకుకూ
ర్చుండెను. తెల్లకోటు, హోటు జేబున కంటి తళ కళ మరయు " న్న దట్టమ
గు బంగారపు గొలుసుఁ గల పూర్వపతి వేషము నాయన ధరించెను
ఈయన పూర్వకాలపు వాఁడగుటచే నూహలు మాటలు బూర్వకాల
పువై యుండెను. ఆయున కింగ్లీషు భాషలోఁ గల జ్ఞానము విశేషమైన
దికాదు. కాని తెలివి నూక మసాధారణ మైనది. కావున బుద్ధిస్తూ
కృతకు బేరువడిన పడుచువాండ నేకులు హరిశంకరుఁడు సుఖముగా
బే సెడుజీవయాత్రను జూచి తమ కట్టిది సంభవింప దయ్యెనని విచార
పడుచు 'వచ్చిరి. నవనాగరకు లగునీళాలవు. బంగాళీలవ లె బోడితలతో
నీయన కచేరీలకు వెళ్ళక సన్ననిపొగ చుట్టకుదురులాగున జుట్టి తల పై
బెట్టుకొని పోవుచుండును. ఈయన మాటలాడునట్టి యిగ్లీషు కూడ
పూర్వ కాలపు, నారియింగ్లీషువలె మిక్కీ) యేసగా నుండును. అందుచే
త కొత్త పద్ధతులు న్చేకొని పాడు గాక యున్నపూర్వాచార పరా
యణుఁడని యూరోపియను లతని మీద దయ గలిగియుండిరి. అంతి
యె గాక పూర్వాచారములకు మతవిషయములకు నతఁడే మరణ
మనియు నననాగరకులై పెద్దపిన్న 'తారతమ్యము లెరుఁగక తెల్లవారి
యెడ వినయుడు, జూపక యుండునట్టి యీనాటి పడుచుబంగాళీ అంద

·111 ఎనిమిదవ ప్రకరణ ణము. జాయనం జూచిమర్యాదలు నేర్చుకొన నలసిన దనియు యూరోపియ ను అభిశ్రాయపడుచువచ్చిరి. హరిశంకరుఁడు లోక వ్యవహార వేదియై పూర్వ కాల వేష ము లా భ సాటి వ్యవ హారమని తోచి నందున దానినే యవలంబించెను. అందుచేత హిందువులు తెల్లవారి వేష భాషల నవంలబించుట యిష్టము లేనియూరోపియనులు హరిశంక రుఁడు స్వతంత్రుఁ డనియుఁ బాడు కానివాఁడనియు మెచ్చుకొని మాత నికంటే తక్కువ తెలివి, యెక్కువ చిరళాలానుభవము గలయుద్యోగ స్థుల ననేకులను మూలకు దోసి యీయన 1 జీతము వృద్ధి చేయుచు వచ్చిరి. ఈయనయు నలుగురతో డిపాటు స్నేహితులు హెచ్చరించు చుండ నొకగ్లాసు చీకటిగదిలోఁ బుచ్చుకొని యప్పటికి గృహమునకుఁ జోయి విదప పూర్వాచార పరాయణులు కడుపు చక్కలుగ నవ్వున ట్లు నాటిరాతి యచ్చట జరిగిన విశోదము లెల్ల రసపుష్టిగ జెప్పి బ్రా గుబోతులను వెక్కిరించెను. హరిశంకరుని ప్రక్కను పశ్చిమఖండాచారములు సర్వోత్తమ ములని, కంకణము గట్టుకొన్న వానివలె వాదించు కర్మకారుఁడు కూ ర్చుండేను. ఈకర్మకారుఁడు యూరఫు ఖండమునకుఁ బోయి యచ్చటి నాగరకత సంతను దనతోఁ దెచ్చెనో యన్నట్లు ముడుతలు లేనికోటు మెడపట్టి కొత్త మాదిరి సులోచనములజోడు దాల్చెను. యూరపుఖం డగులో నేఠాత్త సారాయి బయలు జేజినను దాల నితఁడు చవిచూచి తీరవలసిన దే. అతని యాంగ్లేయ భౌపోచ్చారణను నిర్దిష్టమైనది. ఆయ నయింగ్లీషు పద్ధతులు చిత్రము లైనవి వేయేల? ఆయన యింగ్లీసు వారి కంటే నెక్కువయింగ్లీషు వాడు. ఆయనపద్ధతులు చేష్టలు చూచి రూయనకంటే తక్కువ చదువుకొన్న మిత్రులు ఇచ్చికొని యడు చు వచ్చిరి. అజ్ఞానాంధకారమయమైన మన దేశముమీఁద నీయన పడ మటిఖండముచుండి తెచ్చిన జన తేజస్సును వెదజల్లు చున్నట్లు కోం I ·112 సు థా శర వృద్ధి పొందినట్లు సొమ్ము జనముగా చ్చం దము. దజు తలంచిరి. ఒకరినను:సరించు నిష్టముగల కుఱ్ఱవాంశ కర్మకారు నియభినయములు సంభాషణలుఁ గొంతవరకు పట్టుకొని తాము నాగ రకతలో మిక్కిలి ందినట్లు తలంచుచు వచ్చిరి. హరిశంకరుని రెండవపక్కను దిగంబరుడు విశ్వంభరుఁడును కూర్చుండిరి. వీరు తోటకు జుట్టు పక్కల నున్న వారిలో గొప్పవారు గొప్పవర్తకులకు ముక్తియారులు, వారి వెనుక సన్నని తెల్లకోటులు పట్టురుమాళ్ళు దాల్చి దృఢశరీరములు గల పడుచువాండ కొందఱు కూర్చుండిరి. కమ్మసి తావియు మకరందముఁ గల పుష్పగుచ్ఛము మీద దుమ్మెదలు నాలునట్లు నిష్ప్రయోజనము బాడుచేయుటలో మితి యెఱుఁగని ధసపురపు చిన్న జమీందారుని చుట్టు నానాపద్ధతుల మనుష్యులు చేరిరి. ఈవిధములైన కలయికలు మందులు మన పల్లెటూళ్ళు విడిచిపోయి చూచితిమా యితరఖండము లయందు మేజ లేక కానఁబడు చుండును. ఆటువంటి సభలోఁ బాపము హేమచందఁడు ధనపురపు జండారున కెట్లు సలహా చెప్పగలడు? ఆయన నెట్లుచీవాట్లు పెట్ట గలడు? ఆయన హితముప దేశింపఁ బ్రయత్నించి వాని కంపో గా హేమచందుఁడు తోట? తోటలోని మేడలు మిక్కిలి దర్శనీ యములై యున్ననని పలికెను. పలుకుటయు నచట చేరిన మితులం దజు కొత్తగ గొన్న మేడలు దివ్య సుందరములుగా నున్నవని బళిబళి యని హెచ్చిరి. ధనంజయుఁడుగూడ నాతనిపలుకుల కలరి కొంచెము సే వుండి జరుగఁదలచిన మేజువాణి జూచి పోవలసినదని హేముని గోళ ను, హేముఁజాసందర్భమున నుమయొక్క తండ్రి మాటయుఁ దాళ్ళ చెలువుగామము రామము మాటయు నించుక తల పెట్టెను. 'పేద బంధువుల మాట తల పెట్టుట : ధనంజయునకు బొత్తుగ నిష్టము లేక పోయెను. జననం పన్ను లైన చూతనిమితులు హేముని సంభాషణలను ధనంజు కుపోద్ఘాతము

·II
తొమ్మిదవ ప్రకరణము.
యునికంటె నెక్కున::రుసహ్యించు కొనిU. కాలము వృధయగుచున్న
దని యందజు తొండ:డిరి. సమయాను గుణముగ శృంగార వేమ
ములు ధరించిన నవవి కాసినుల నవ్వులు పక్క గదినుండి వినంబడి
యమ్మహారసికులకు వీనుల విందొసరించేను. ఆసభాసదులలో నొకఁడు
వీణపై జేయివై చెను. మఱియొకఁడు సొరాయిపోసి తాగెడు గ్లాసుల
సంక నువ్విళులూఱుచుఁ జూడ సాగెను. వేరొకఁడు గడియారమువంక
జూచెను. ఆసూచన లేటింగ్ హేమచందుందు ధనంజయుని ఉద్ద సెల
పుచ్చుకొని విచారగస్థుడై పోయెను. ఇప్పటికి పాపము హేము
సకుఁ కొంత పంచ జ్ఞానము కలుగబోలు. అతఁడు గృహమునకు
బోవునప్పటికి రెండు జాముల రాతి దాటెను ఇల్లు జేరి యతఁడు ?
ర్యతో మాటలాడక పందుకొనెను. పాపము దుఖాతిశయముచేత
సత్యదు పలుకలేక పోయెను,
తొమ్మిడవ ప్రకరణము
తెల్లవారగానే హేమచందుఁడు ములుగాంచి తన మనోగత
నృత్తాంతము నెవ్వరికిం జెప్పక దాచినందునఁ బ్రయోజనము లేదని
హించి తనలో నిట్లనుకొనియెను. “కష్టము లు వచ్చినప్పు డాఁడ
వాండ కాంచజండే సహాయము చేయవలయును. కావున నాకు
దెలిసిన దంతయు నాభా: కెఱిఁగించెద. ఆవిడ యేమిచేయవలయు
నో యది చేయుచు,, అనియళఁడు తలంచుచుండఁగానే జది:
బుడినుంతుగా
లగు బిదు విషానమనియెడు నీడచే నావరింపఁబడిన మగని మొగ
మును జూచి భయపడి ..యేదైన దుర్వార్త తెలిసినదా?,, యని య
డిగాను. హేమచందంపు కు కడచిన రాతి తాను కన్నులారం జూచిన
సంతయుఁ బూసగుచ్చినట్లు భార్యకు కొనిపించి చాల విచార పడెను
"అంశ సతీ పతులిట్లు ట్లు మాట్లాడిరి.
29

·114 సు థా శరచ్చంద ము. హేము. ధనంజయుఁడ వెలివిమాలిపడుచుతనముచేతఁ జెడుతో కరీలోఁ బడి పొడై నాఁడు. అతనిచుట్టు పచ్చిదొంగలవంటి మోసగాం కు చేరినారు అతనికహస్తి యతసి స్వాధీనములో సంతోగాల ముండదేమో యని భయపడుచున్నాను. పాపము భార్య యొంటిక ఖైయె యేసంతోషము లేక బెంగఁ పెట్టుకొని క్రమముగాఁ జిక్కి చ చ్చిపోవు ను నాకు విచారముగా నున్నది. బిందు--ఈమాటలు భర్త నోట వెడలఁగానే కన్నుల నీరు పెట్టుకొని కొంత సేపటికి దన చీరకొంగుతో నీకది ఇంతమట్టుకు వచ్చు అని నే నరుంగుదు. నేనేకాదు పాపము! ఉమకూ నెనుంగును. ముకలకత్తాకు రాకముం దామె యెట్లెరిఁ?. యుండును బిందు అది నేను చెప్పఁజాలను. ఇక్కడికి రాకముందె ఆమెకు మగని దురాచారములు కొన్ని తెలిసి యుండును. కాని యామె గంభీరమైనది. గనుక . మనోవ్యధలు పైకిఁ జెప్పుకొనుట కష్ట ము పడినది కాదు. వెనుక కాళ్ళచెరువు గొదుము విడిచి వెళ్లునప్పు కామె తన ముందుస్థితి విచార కరముగా ఏండునని కొంచెము గ హించినట్లు తోఁచుచున్నది. ఏ మంటే ఊరు విడిచి వెళ్ళినప్పు, డేదో ద్ద బెంగ . పెట్టుకొన్న వాళ్ళేడ్చిన ప్లేడ్చినది. హేమ-జయిన నిప్పుడు మన మేమిచేయం గలము, నేను విన్నదానిని బట్టి చూడఁగా ధనంజయుడు కొద్దికాలములోనే యైశ్వ జ్య మంతయుఁ జోగొట్టుకొనును. విశ్లేషించి రోగిష్టివాఁగును అప్పు డు పాపము అంత చక్కని యుమ డబ్బు కిబ్బందిపడి నానాబాధలు పడ వలసి వచ్చును. " బిందు.. మీకెప్పుడో రెండేంక్ల సంగతిని గూర్చి విహరించు ఉన్నారు. నేను దాని ప్రస్తుత బాధను గురించి విచారించు చున్నాను, యెంతో యభిమానము గలది. మగఁడు చేసెడు: నిరాదరణ 1.

·కొంచె తోమ్మి నవతరణము. 115 మెట్లు భరించు మున్నడో, గదా! ధనపురములో నున్నప్పు డెంతో మం. చుట్టాలతోఁ గూసి మెలసి యది యుండినది. ఈకలకత్తాలో రెండవ యాఁడు దాని మొగమైనఁ జూడ కుండ ఖైదులో నున్నట్లేలా గున నున్నదోగదా! పోనీ వాళ్ళ 'గొడవలోఁ బడియుండుటకు బిడ్డలు జనలు లేరుగదా! కొంచెము సేపు, ఉబుసు పుచ్చుకొనుటకు చుట్టాలు పళ్కాలు లేరుగదా మనసులో నున్న కష్టము ము సుఖము వెళ్ళబుచ్చు కుందమంటే అప్పులు లేరుగదా. పోనీ రుగదా. పోనీ మీరైన మీరైన వెళ్ళి యొక పర్యాయ ము దాని నెందు చూడ లేదూ? హేము. 8 తోటలో సంగతులు కన్నులారఁ జూచినత రువాత నాకు అంటికి వెళ్ళుటకు మనష్కరించుట లేడు. పోనీ నీవు వెళ్ళి దార్చు. తరువాత భగవంతుఁ డున్నాఁడు ఆచిన్నకు మధ్యాహ్న భోజనము లైన తరువాత బిడ్డలకు మధ క:్పగించి చేరదు" సవారిలో గూళ్ళండి తలుపులు మూసికొని భాగ్య వంతురాలైన యుచును జూడబోయెను. సుధయు నుమను జూడవల యునని ముచ్చుట జెను. కాని బిందు యీవేళ గాడు. వీలైనప్పుడు నురియొక సారి నిన్ను దీసికొని వెళ్ళేదను లే,, యని చెల్లెలను నాకింతే ను బిదు కూర్చున్న సవారీ ధనవురవుజమించా రున్న యింటివీధిగు అన్నగా లోపలికిఁ జోయెను. హిందూదేశములో: జిర కాలము మహమ్మదీయుల పరిపాలనము నిలిచినందున స్త్రీలకు ఘోషా ప్రబలులను నీ దేశస్త్రీ 99 ముఖ్యముగా వుత్త రహిందుస్థాన స్త్రీలు సాధారణముగా నొకరినొకరు చూడసలయునన్న నిదే పద్ధతి. ఊక్షణ హీరో కూస్థానములో స్త్రీల కింత ప్రబలమైన ఘోషాపర్థం లేదు. వారీదిగి మెట్లెక్కి మేడవిరాడికిలో పోయి విశాల నె:నపడక కొంచి యందు తలదువ్వుకొనుచుఁ 'గూస్చండినయుమను గన కును. కనుగొనినతోడనే భయమం:చే బిందు మేనించుక వడ మ్మము . 2.

·116 నవనవోన్మేషము సు థాశక చ్చంద ము. 16.మీ: మూయూరిలోను దేశమంతటను ఇక్కశిచుక్క యని పేరువ దిన యుమయేనా యిది,, య నందియం పశారు. ఏల యన నామె ముఖము తెంబడి జబ్బుగా నుండెను. కన్ను లుపూర్వరావణ్యము నెడబాసి విషాదమును సూచించుచుండెను. భుజ ములయెనుక లగపడుచుండెను. ఒక్కదనమునకు నిలయమైనయా వెశరీరము శల్యచర్మావశిష్ఠమై యుండెను. ఆ కినాలు సమాసముల కొంకట గల హోయలు గొలుపుచుండిన యబా లకయప్పుడు జబ్బుగానుండినలువది గేండ్లదానివలె కనఁబడెను. పట్టిక వదులై మొటానం జడు చుండెను. శుష్కించిన హస్తములకు మురుగులు నదులయ్యెను వెంట్లవించనుండి పైకి వచ్చచున్నప్పుడు చప్పుడు విని యమ తలయెత్తి విందుంజూచి లేచి రుబోయి మొ గమున గొంతవంతోకము లక లెత్త, గన చిన్ననాటి తొలిమిక త్రేను గా ఆగిలించికొనెను. అంతట వారి ! క్రిందినం కొమము జరిగాను, ఉముట్టచివఱకు వీరిక్కడికి వచ్చినారూ, ఈనాలుగు మనములనుండి నేనెన్ని మాట్లు నిన్ను దలఁచికొన్నానని చెప్పను. నీవు ముఖముగా సన్నావా? పిల్లలు బాగున్నారా? బిందు.. ఉమయొక్క స్థితి యాకెంముఖచర్యమును దీర్ఘచింతల చెలియఁజేయు మాటలవల్లను దెలిసికొని తన మనోని చుకొని అమ్మాయి! మేము బాగున్నాము నీ వేలాగున్నా, నమ్మా. . వింతచిక్కిపోయినా వేమే.. - దాని కేమిలే. నేను కలకత్తాకు రాఁగానే ఇటికి - చేతఁ గొంచెము జబ్బుప: నాను. ఇప్పుడు నెమ్మదిగానున్నది. ఇ దగ్గు అప్పుడప్పుడు వచ్చుచున్నది. ఈయూరినీరు పడదేమో మల మళ్నీ యడు. ధవపురపుగారి యింతకంటే మంచిది. కారము నడు -

·తొమ్మిదపమకరణము.
బిందు - ఇంతలో నీవు ధనపురము వెళ్ళట గాని మనయారు
వెళ్లుటగాని లేదా యేమి? మేము దేవీ పూజలనాటి కక్కడికి వెళ్ళు
దుము మీరు రామా?
ఉమ-బిందక్కయ్యా! ఆమాట నే నేలాగునఁ జెప్పఁగల నే
మావారు నన్ను వెళ్ళనిత్తురా
బిందు... ఆయిన సందరణ ఎక్కడ కనుగొనువారెవరు?
మే మెక్కడో దూరమున సన్నాము. పిల్లలనువదలి పెట్టి వచ్చుట చాల
కష్టను. నీకు పాడుదగ్గు పట్టుకొన్నది చిక్కి శల్యమై పోయినాశ, నిన్ను
చందువారెవరు ఉమా?
ఉమ. మనదిగారు డాక్టరును బిలుచుకొని వచ్చినారు.
ఆయన ప్రతిదినము వచ్చి చూచుచున్నారు. ఆయన యిచ్చినమంద
పుచ్చుకొను చున్నాను.
బిందు కావచ్చును. దాని కేమి.ఇప్పటి నీస్థితిలో నెవరోయు
కరు చుట్టాలో మతొకరో నిన్ను గన పెట్టుకొని యుండవలెను, విరాయ
మ్మకుత్తర మెందుకు
వాసినావు కాని? వ్రాసినపతమున నావిడ
వచ్చి కొన్న వారములు నీవద్ద నుండును గాదూ? ఉండి కొంచెమునీకు
జన చేరిన తరువాత నిన్ను రాళ్ళ చెఱువు తీసికొని 'వెళ్ళును. 'స్థలము
మార్చుటవల్ల కొంతజబ్బు కుదుర వచ్చును,
ఉమ మాయమ్మ నెందుకు కష్ట పెట్టన లెను? డాక్టరు వచ్చి
యేపో మందిచ్చు చున్నాఁడు గదా? కానలసినంతమంది నౌకరు లు
న్నారు. వాళ్ళే కని పెట్టఁ గలరు. ఏమో నా కేలోటు ' లేదు గదా!
ఆవిషకు నక్త మాన చుంపుట యెందులకు? విచారము గలుగజేయుట
యెందుకు?
బిం - నీకు వైద్యులు లేకపోలేదు. నౌకర్లు • లేకపోలేదు.
తల్లి సంరక్షణము 'వంటిది మరియొకటి కాదు. అలాటిదతుత నీకిప్పుడు
30

·118 ఉను. నిట్లనియె. సు దాశరచ్చంద ము. తప్పక యుండి తీరవలయును, నౌకరులే గాని, మీవారు కనుగొనుట తేదా? - నెమ్మదిగా) కనుగొన కేమి. కావలసిన నన్నీ యి య్యనే యిచ్చుచున్నారు. అనఁగానే తన మనోగత విచారమును లోకమం దెవ్వరికిని రాణమితుల కైనను జెప్పక క యుమ లోలోన బాధపడు చుర్నవని బిందు కనిపెట్టెను. ఈమౌనమును నే నెట్లు ఛేదింతు నీ హస్యము నెట్లు తెలిసికొండ సీమె కెట్లు సౌఖ్యము నొడఁగూస్తు,, నని బిందు తనలో వితర్కించు కొని సోవరీ స్నీహము పురికొల్ప వెండియు "ఉమా నామాట వినవే మీయమ్మ వచ్చి కొంతకాలము నీవద్దనుం డట చుంచిదని సోకుఁదోఁచు చున్నది. అప్పుడప్పుడు మనము రోగ ములచేత దుఃఖముల చేత బాధపడక మానము అప్పుడాన్మ బంధువు” యాదరణము మన శరీర రోగములను వ:నోరోగములను మాన్పును నీవు మిక్కి..! జబ్బుగాల గనఁబడు చున్నావు. ఆకగ్గుంక నీవు శరీర విషయమై జాగ్రత్త పుచ్చుకొన వలెను. మీయమ్మ కీవేళ వాయము. లేదా యింటికి పోయిన పిదప నన్ను వాయని మ్ము అమ్మాయి! కొన్ని నెలల కిందట నేను నిన్ను జూచినపుడు వీవెంతో బాగుంటివి. ఇప్పుడా మనిషివే కానని తోఁచు చుంటివి. ఎంత మాకిపోయినావే తల్లి,, అని యామె మొగము వివాద చేయి పైచి యామెతల తన' హృదయమునకు దగ్గజగఁ జేర్పుకొనియె:ను జానును ఛేదించుటకు మిక్కిలి ప్రశస్తము లైన చులకని ' కు పా యములను స్త్రీలే యెఱుఁగుదురు గదా! అందుచేత నును విమరస మైనబిందు మెత్త వడి యెను. డయూరసశీతలము లై తయటవంటి పలుకుల నామెవిని చిరకాల మైనది. ఆపలుకులతో ఒహృదయము నిండిపోవఁ గన్నులు ఉడిసెను. అంత. వా రిట్లు ప్రసం గూడదు జాబు చరిత ప్రసంగముచే | సందరి, ·119 చ ముజాల తొమ్మిదవప్రకరణము. ఉమబిందక్కయ్యా ! చిన్నప్పటినుండి మీకు నేనంటే పం చప్రాణములు గదా ! అమ్మా! (అని మణి మాటాడ లేక కన్నీరు చీట కొంగుతోఁ దుడుచుకొనఁ జొచ్చెను.) బిందు. వెఱ్ఱపిల్లా! నీకు నేనంటేమాత ఇంత ప్రేను చిన్న ప్పటినుండి లేదా; ఇప్పుడు లేదా? ఉమ అక్కయ్యా! నీవంటే హే కొలాగే యున్నది, నాకంఠ ణమున్నంత కాలపు నీమీఁద ప్రేమ నాకు పొమ్మన్న ను బోదు. బిందు అయిన నీమీఁద నెంతో ప్రేమ నాకున్నప్పుడు నా మించ నెంతోదయ నీకున్నప్పుడు నీకడుపుతో బాధ నాకు తెలియ కుండా దాఁచవలె సన సనుప్రయత్నము ము నీకెండు నీమనసులో నెంత భపడు కున్నావో నాకు తెలియదూ? నీయాశలన్నియు నసుంటి పోయిన వనియు వివిష్పుడు తెగించి యున్నావనియు నేను తెలిసిన లేదనుకొన్నావు? నీవు కొత్తగా గాఁ గాఁపురమునకు వెళ్ళినప్పుడు నీమ గండునిన్ను నేల నడువనీయకుండ నెంతో గారాబముతోఁ జూచుచుం డువాఁడని సంతోషము కముపులో బట్ట లేక సీవెల్ని సారులో నాచెవి రహస్యముగాఁ జెప్పితివి. జమాట లిఫ్పుడు జ్ఞాపకము లేవా! ఆనం తోవ చుంతయు నేఁకు సన్నగిల్లి పోయిన పని నేను కని పెట్ట లేదనుకో న్నావా? ఇప్పటికి నాచగ్గలు గుట్టు ద్వారం దలఁచుచున్నావా? అమ్మాయీ! నేను నీవు కొత్త వాళ్ళవలె యొకరిగట్టిపరిశ్వ దాఁచు కొన్నపక్షమున మన కిక్కడ తల్లికోడు ఎవ రుందుకు? ఈపలుకులు హృదయమును జయించుటం జేసి మతాళలేక పోయెను 'మౌనము భేధిల్లెను అంతట నుమ తన మొగము MCదుకడు పులో బెట్టుకొని కన్నీరు విడిచి కడుపుప గిలికొంత నేవేడ్చి యష్యల మొగ మెత్తి యిట్లనియె బిందక్కయ్యా! * నిదిపతి. కెన్నడు నాగుట్టు నీన T ·120 ను థా శరచ్చంద ము. శాచలేదు ఇకముందు దాచః కలంచుకోలేదు నామాటవినియా వేళ కూరుకో! ఈమాటు వచ్చినప్పుడు నాకథ నంతయు నీకుఁ జెప్పె దను. బిందు కాదు కాదు నీకథంతయు నాకీవేళనే చెప్పి తీరవల యును. కడపులో దిగమింగినపతన కమున బాధలు దు'ఖము మనస్సును దహించివేయను. కల్లితోడుతో కష్టము సుఖముఁ జెప్పుకొన్న పతు మున కొంత మచన్సునకుఁ డెబిపిగా నుండును. ఉమ --- బిందక్కయ్యా! నీ నేమియు డాఁచను నీదగ్గఱ దాల చవలసిన దేమియు లేదు. బిందు ఉమా! నీశరీరములో వింతజబ్బుగా ఉన్నదిగడా! నీమగఁడు, ఈసితిలోఁ గనుఁగొనవలసినంతసరిగా గనుగొని నిన్నాద, రించుచున్నాడా? ఉమ-నాకు కావలసిన దంతయు నిచ్చుచున్నారు నా చికిత్స నిమిత్త మొక వైద్యుని బెట్టినారు. బిందు.... ఉమా! ఈలాగున, ఆకును ఆందకుండా పోఁకను పొందకుండా చేసేవో రెండు కల్లబొల్లి మాటలు చెప్పి నన్ను పంపి వే యఁదలఁచుకొన్నావా? నేను కొత్త వాన ననుకొన్నావా! అన్నము, బట్ట, వైద్యుఁడు ఇవియేనా మనము భర్తలను కోరదగినవి? నే నివన్ని యునిన్నడుగు లేదు నీవుకొత్త గాల గాఁ గాఁపురమునకు వెళ్ళినప్పుడు నీమీ చూబినంతవయఁ నీభర్త గొరెప్పుడు నీమీఁదఁ జూపు చున్నారా? అది నాకు కావలసినమాట! ఆడది యాడదాన్ని నింతకన్న స్పష్టముగా నణుగవ లెసఁటే? మగనియనుగహమే భాగ్యవంతురాలికిఁ గూడ భా గ్యము. పేదరాలికిఁ జెన్నిధానము ఆడవాళ్ళ కందఱకుఁబతి యను గ్రహమే ప్రాణాధారము, బ్రహ్మానం వము అటువంటి యనుగ్రహము నీమీఁద నీభర్త గారికిఁ గలదా? అనవుడు ఉమ నోటినుండి మాట .

·121 ఐ డును తొమ్మిదవ ప్రకరణము. రాక తలయూఁచి బిందుకడుపులోఁ జేర్చును బిందు చెల్లెలియవస్థ జూచి విషాదపూరితయై మెల్లన నిట్లనియె ఉమా! పతియనుగ'హము పోగొట్టుకోఁదగినది కాదు. పెనిమిటికి నీమీఁద దయతప్పి పోకుంత శక్తి వంచన లేక చేయ వలసిన ప ప్రయత్నములన్నియు జేసితివా? ఉ - అక్కయ్యా! ఆయనదయ నిలుపుకొనుటకు నేపడిన పొట్లు పరమాత్ముడెఱుఁగునే ఆగునకు సామీఁద ననుగ్రహపు తప్పి నను నాయనమీఁద దయపోలేదు. ఆయన నొక్కసారి కన్నులారం జూడవలయునని నే నెంతో తహతహపడుచుందు పాపమాయనకు నామీద విసుగుపుట్టినది కాఁబోలు (ఈకడపటి పలుకులకునప్పు యెంతో చిత్త ,భము నొందెను) బిందు..నీకాయన సూద వేమ యున్నదన్న మాట చెప్పవ లయునఁటే తల్లీ నాకు తెలియదా? నీమనను నేనెఱుఁగుడును నీకంత ములోఁ బ్రాణ ముండగా నీజాయగ మీద ప్రేమ తీసి వేసుకో లేవు కాని ఆడదానికి భర్త మీద ప్రేమయున్నంత చూతము చేత చాలదు, మగవాడుకూడ, ఆడుదానివద్దనుండి ఒక్క వేమమాత్రం మేగోరఁడు గుంభన యెందుకు ఆడది ఆడదానితో మాట్లాడినపుడు తోడఁబుట్టినది తోడఁబుట్టినదానితో మాటలాడి నట్లో నేనునితో మాట లాడెదను పెనిమిటిని సంతోష పెట్టుటకు, ఆయనకటాక్షము శనలు దస్థిరముగా నిలువుకొనుటకు, ఆడది యెన్నో నేర్పులు నేర్వవల యును ఒక్క పేమతో జాలదు. ఉమ. అక్కయ్యా! చెప్పు చెప్పు వినుచున్నాను. బిందు ఉమా! నీకు తెలియనిది నేనిప్పు డేమీ యుజె స్వ లేను నీ గాదు ఈజ్ఞాన మాడవాళ్ళ కంవరకు స్వతస్సిద్ధముగానున్నదీ మగఁడు మనకు సహకారి గనుక ఆయన వచ్చున ప్పటికీలు కలకలాడుచుండునటులు సంతోషము శాండన: మూడవరం m ప్రాణ స్నేహితుఁడు. 31 ·122 ను థా శరచ్చం దము. దునట్లు, ఆయనమనసులో నుండువిచారము లన్నియుఁ బోవునట్లు మ సము చక్కఁ జేసి యుంచనలెను. పలికిఁ గోపము వచ్చినప్పుడు మన ము శాంతము వహించనలెను. చీనాట్లు పెట్టినప్పుడు మన మవి మలు చిపోవలెను, ప్రతిదినము వచ్చునట్టి కష్టనిష్ఠురములకు మనము చుస్సు పొడు చేసికొనక భక్తి, బినయముగలిగి యుండవలెను. ఈస్వల్ప విష యములు మనము నేర్చికొన్న నక్షమున ఘనయిల్లు సంతోషముసకు పుట్టినిల్లయి యుండును. ఇవి నేర్చికొనకపోతిమా బతుకు పాడు తుకై యుండును. ఉమా! అతి భాగ్యములో నుండుటచేత లోకవ్యవ హారము నీ కంతచక్కగాఁ బిలియదు. నేదసంసారము కలదాన నకు టచే లోకానుభవము నా కెక్కువగాఁ గలదు. శిష్కళంక చరిత్యలు గలమగ వానిని పరమపతివ్రత లైనయ్యాడువారిని యెందరనో యెరుం గుదును, పరస్పర ప్రేమతోను వారికిఁ గోజంత లేదు. కాని వారిడాం పఠ్యములు దగ్ధపటలములైనవి. ఎందుచేతనో వారు పడునట్టి. యంతంతగాదు. ఎల్లప్పుడు మగవాని మొగము మటమట. ఆడుదాని మొగము కొరగాక, వారి గృహములు సంతోషరహితములై దగ్ధమై పోయిన సౌఖ్యానురాగముల స్మశానములట్లు కనఁబడు చుండును. ర వంతయోరిమి జీవనమున కెంతో వికాశమును దెచ్చును. ఓరిమి లేకపోయె నాయిల్లు చీకటి కోణమట్లుండును, మనస్సులు శాడిపోయిన తరువాత ర్యము లేదు. ఎండిన మోళ్ళైనను జిగురించును గాని' విరిగినమలన్సులతు కుకోనవు, ఆశ లడుగంటిపోయిన వెను అనురాగము లకాలమందే యంతరించిన వెనుకభార్యాభర్తలుతమతప్పులు తెలిసికొని ,అయ్యో హలో, నెవరివద్దనైనఁ గొంచెముశాంత మున్నపతమున సంసార మిత నిస్సారము గాకుండ, నీదినము లన్ని యు నెంతో సౌఖ్యముగా చెళ్ళునుగదా” యని పశ్చాత్తాపము నొందుచుందురు, పొందినగార్య మేమి? పాశము ముదిరిపోయిన తరువాత దేహయాత్ర నడపుట మరి న || ·తో ప్రకరణము. 123 - మ్మిదవ యొకసారి యాడి' చూచుట కోట గాదు. గతించినది గతించుటయే. యావనము మరలిశాడు. పోయిన సంసారము. కుదురుపడదు. ఉమ. అక్కయ్యా! నీవు చెప్పినది కఠినముగానున్నను సత్య మే. ఈవశంచమం చ నేక గృహములు గతించిన యసురాగములకు క్కచాయలచే నల్లబడి కేవలము స్మశానములవలె నున్నవి. మనచిన్న శనమందు పుస కములలో సీతారాములయొక్క దాంపత్యము, సావి ఆ సత్యవంతుల యను రాగముఁ జదివి వివాహము లై శతరువాత మ న జీవనములుగూడ నావిధముగానే యెడ లేని సౌఖ్య పరంపరు లై యుం డు నని యెం తెంత యూట లూరితిమి కానీ పెద్దవాళ్ళపై లోకవ్య వహారములు చక్కగాఁ దెలిసికొన్న తరువాత వెనుకటి :పనకోరికలు స్వప్నము లని తెలియుచున్నవి. ఇప్పటికి కన్నులు తెరచినా మని తెలి సికొనఁ గలము. శాంతసంతోషములు తప్పక నిలుచు నని తలఁచిన చోట్ల ఎడతెగని వైరము నిలుచుట చూడఁగా శరీకము పణకుచుగదా అధికారము కొరకు, డాబులుకొజికు ఆడఁవాళ్ళు, మగవాళ్ళు నిజగిజ తన్నుకొని చచ్చుట సూడఁగా ప్రపంచము మీద విసుగుపుట్టును స జనుల చుంచితనములు కని పెట్టి తాము సౌఖ్యపడు దుష్టమతు") మన ము చూచు చుందుము. స్వలాభము జూచుకొనని యోగ్యులయొక్క నెత్తురు పీల్చు వేయునట్టి సూత్మలాభపరాయణుల కూడ : సనము చూచు సందుము. తెంపు లేని యీకయ్యషు యేండ్లుగడచినకొలది మరింతదట్టమై భయంకరమగును చి చినర ద్దరిలో నెవరో యొకరు చచ్చి బూడిదయైన తరువాత కలహమంత మగును. అప్పుడు కొంప మీద పెంకు లెగిరిపోవునట్టు లేనుపులు, పెడబొబ్బలు, బయలు దేరును చచ్చిన నాని కన్నులు చేరడేసి యన్నట్లు పోయిన వారలను వేయిసో ళ్ళఁ బొగడుచు కూని రాగముల దీయుచుందురు. . చచ్చిన తరువాత జేసెడు విలాపములకంటెఁ బ్రతికియున్నప్పుడు రషంతకనికరము జూసిన - - - - ·124 సు. థా శరచ్చంద ము. శ ను, ఒక్క మంచినూట యాడినను, యెంతో బాగుండి యుండునుగ దా యని యప్పుడు సయివారికిఁ దోఁచును. బతికియున్నప్పుడు కట్టు కొనుటకు బట్ట లియ్యనివారు చచ్చిన తరువాత శ్రాద్ధభోక్త లకు వ స్త్ర ము లిత్తురు, బంతికియ న్నప్పుడు తిన్నగాల దిండి యైనఁ బెట్టనివా కు చచ్చిసతరువాత భోక్త లకు మామిడి పండ్లు గడ్డించి పంచభక్ష్యుప రమాన్నములతో భోజనమి ముదుకు ఇది మన బతుకులలో నున్నవి చారభాగము. మన పూర్వకవీశ్వరు లిటువంటికధల నెప్పుడు వర్ణింఛి యెఱుఁగరు. వా రేగాదు ఈనాటి ప్రబంధ వేత్త లు గూడ నీకధలవా యరు. ఇది వాయుటకు వీలు లేనంత యరుచిగా నుండునని గాఁడో వారు వీటిని ముట్టరు. చేసికొన్నట్లు నేను చెప్పున బిండు. ఉమా! నీవు చిత్రముగా మాటలాడు చున్నా వేమి? నామాటలకు నీవు తప్పరము తోఁచు చున్నది. కమూ లు ప్రతిగృహమందుఁ గలవు. కొన్నిండ్లలో 'నవి ముఖ్యముగ సంతో షమును గూకటి 3 వేళ్ళతో * బెల్లగించి వేయును. ఇప్పుడు వి నూట నాట నా 'కటిగాని యెల్ల సంసారములలోను ఖరు సవవిగావు. లోకములో నాఁడవాండు మగవార ఆండు పరిపూర్ణులుగారు. "కావున్న కొన్ని లోపములుండును. అయినను సంసారములో నొకరికొకరు సహా యముఁ జేసికొనవలసియున్నారు. కాబట్టి యోరిమి గలిగి యొకరిత ప్పుల నొకరు తమించుకొనుచు దేహయా రాత నడపవలయును. ఉమా! నీవు జల బాధలుపడినావు. అందుచేత సంసారము నిస్సార మని త లంచు చున్నావు. నీమాటలు వినఁగా నాకు భయమగు చున్నది. నీ సంగతి నాకు బోధపడినట్లే లేదు. ఉమ-అక్కయ్యా! నాసంగతి నీకు బోధపడునట్టికాలము రాకపోవుటయే మేలు. జాలిగుండె గలవాని భార్యవు నీవు అయోమ యములవలె నున్న సంసారముల సంగతి నెట్లు, తెలిసికొనగలవు? తాళ్ళ ·. 125 తొమ్మిదవ ప్రకరణము. చెఱువులో నున్న మిగతాటియాకుల యిల్లు భూలోక స్వర్గము. వేయేం ఢీకు నది యాలాగున 'నే యుండవలెను. నా అదృష్టము వేరు. నేను నీ వలెఁ బెనిమిటీ కనుకూలముగా నడచుకొనుదాని నై నాను. ఆయన గూడ నీభర్త వలె శాంతమూర్తి గారు. బిందక్కయ్యా! ఇన్నందులకు? మాగొడవలు శతచి తజిచి యడుగకు. ఈసంసారపుపందెము మేము గూ: నొక్కసారి వేసిచూచినాము. అందులో గట్టి దెబ్బ తిని యోడి పోయినాము. బిందు ఉమా! ఓడిపోయినట్లు నీవనుకొను చున్నావు రాని నీవోడిపో లేదు. ఏదో మగఁడు చిన్నతనముచేతఁ గొంచెముతప్పుతో వపటినాఁడని యిరువదియేండ్ల పిల్లవు సచుస్తము మునిగిపోయిన దాని వలె నన్నియు వదలుకొని కూర్చుండుట బాగు లేదు. ఇది నేనొప్పు కోను. నీకు కావలసినంత యదృష్టము పట్టఁదలఁచి యున్నడి ఏదో సాధనము చేసికొనుటకు వీలు లేని యాకదలు లేవు సరియైన ప్రయత్న ముఁ జేసిన యెడల మంచిమార్గమునకుఁ ది5గనిమగవాఁడు లేడు. ఎక తెగని ప్రేమచేతను, బతిభక్తి చేతను, ఆతుది సుష్టుపఱచుకొనుటకు వీలు లేని సంసారముండదు. మన యజమానులు అనఁగా మగవాడు తమ కుక్కలవిగాఁడ చూపించినట్లే చిఱు నవ్వులు నవ్వుచు నొకప్పు డెనురాగమును జూపుదుకు మఱియొకప్పుడు మనము వారి పాదముల పైబడి వేఁడుకొను చున్నను ఆపాదపద్మములతోఁ దన్ని వేయుదురు, బిందు-పై విధమున నెంతబతిమాలుచున్నను మనస్సు మా తము కలక దేశ్ నందున నామెమాట లన్నియు సప్రియములై దెలు వుళండెను. ఉమకు గలిగినయవహనముల నామె నోటినుండి చెప్పిం చియామెకు బాధ XDగించినందుకు బిందు మిక్కిలి విచారించెను. ఏలయన నుమ సహజముగ గర్వము గాంభీర్యముగలది గావున గనయ వస్థ నెవ్వరికి దెలుపుట కిష్టము లేనిదై యుండెను. అట్లు కొందో | -- " || 32 ·126 ను థా థా శర శరచ్చంద ము. సేపు విచారించి బిందు మణికొంత సేపు. మారుమాటాతం కాలకపో యెను. అయిన నుమమీఁద నామె కధిక ప్రేమ రముండుటచేతను, ఆమె మనస్సు స్వస్థపరచగల నసునమ్మకముండుట చేతను దనకు దగ్గఱచు టముఁ బ్రియసఖియు నైనయామెను దుఃఖమహారణ్య మధ్యమునవిడిచి పోవుట కిష్టము లేక యామెను నుజింత దగ్గజదీసి యక్కునఁ జేర్చి తలపిసోఁదఁ జేయివైచి నిమిరెను. ఉమయు మిక్కిలి ముసిపోయిన చంటిబిడ్డవలె తల కడుపు తోఁ జ్చే మూమె యొడిలో బంచుకొనెను. అప్పుడు బిండు మెల్లగ నిట్లనియె అమ్మాయీ! ఉనూ! నీవీలాటి మాట లాడకే, నీమాటలు వినఁగా నాకెంతో బాధగానున్నది జాథ లుదుఃఖములు మన కంవరకు వచ్చును. మనస్థితిగతు లెట్లున్న నాకష్ట ములను ధైర్యముతో నెదుకుకొని సునము వాటిని జయింపవలెను. పూర్వకాలములో నాఁడవాళ్ళ అత్త మామలలోను, ఆడబిడ్డలలోను, గాఁపురములు చేయుచుండెడివారు కొడుకులు తమ సంపాదన మంత యఁ దెచ్చి తండ్రి చేతిలో, జోసెడివారు. కోడళ్ళందజు నత్త గారు చెప్పినట్టు నడచుకొని పనిపాటలు చేసెడివారు, తల్లిదండ్రుల పెత్తన ముకిందనుండి సంసారము లెంతో గుట్టుగా గౌరవముగా జరిగిపోవు చుండెడివి. ఈమాయుకాలములో పెండ్లాలు కాపురానికి రాగానేయ త్తమామలయదుపాజ్ఞలు లేకుండ, మగఁడు పెండ్లాము వేరేయుండవలె నని బగ్గులు పుట్టుచున్నవి. అన్నద దమ్ములు వేగేయుండుటయేగాని మును పటిలాగునఁ గలిసి యున్నకుటుంబ మొక్కటియు లేదు గదా. ఇది మొకందుచేత మంచి దియై యుండువచ్చును. కాని కొత్త కాపుర ములు పెట్టినపుడు మగవాడు ఇల్లు దిద్దుకొనుటకు సమర్థుడై యుండ వలెను. ఆడది గృహకృత్యములు నేర్చి యుండవలెను. ఉబలాటపడి కొత్త కాపురములు పెట్టుటయే గాని మనవాళ్ళవిమాత్రము నేర్చి కొనుట . లేదు. అందుచేత ననురాగ ముండవలసినచోట నలజడి, యై ల ·127 క అమా im! మన మాడవాళ్ళము. దగినవాళ్ళము తో మ్మిడవపక కరణము కమత్య ఈ ండవలసినచోట నంతశ్శతములు: జయలు: డేఱుచున్నవి నామాటనమ్ము. మన సుఖదుఃఖములకు మనబుద్ధులు మనము కర్త లము గాని యదృష్ట లోపములు గావు. ఉమ- కొంతవరకు మనస్సు కలక చేర) అక్కయ్యా ! చూ. డగా సొబుద్ధికి మన పూర్వపు పద్ధతులే యింతకన్న సౌఖ్యములుగాఁ గసఁబడుచున్నది. పెద్దవారికి జడి పడుచుమగవాళ్ళు భయళకులు గలిగి యుండెడివారు. గోడళ్లు కనిపాటలు శనగలి: చేసి..వారు. బిందు. ఈమంచిచెడులు విచారింపం మనము కాము. ప్రపంచ మంతటఁ బూర్వ కద్దతు లణగి పోవుచున్న ననియు నిస్సత సపరిపకారము సుగఁడు పెం గ్లాము వేరుగానుండి తమభావ కికి 'శగలనీ-నుకుంటే గనుకచ్చు. సుఖములకుఁ దమరే పూచీపః సంసాకఘోరయుద్ధనను చేయు పన్ను ధైర్యసాహసములు గలిగి యుండవలెని మాబాగారు తకుచుగాఁ జెప్పుచుందురు. ఇదయే గాక ముజియొకటిగూడ నున్నది. శమకుటుం బములనుండి బంధువులనుండి విడిపోయి శేదో సర్కార్యమును మీఁ ద వేసికొని దానినిమిత మయి వినియోగించు వారనే కులు కలరు. సకలసంసారబంధములు * గోసి యీశ్వరారాధనము నిమిత మే పాటుపడునాకు కొంటు గలరు. ఉమ....అక్కయ్యా! ఈశ్వరారాధము : కై తపుజన్మ :ు విని యోగించెడువారు ధన్యులుగదా. అటువంటి మహానుభావులు సంగా రములు వదలినేసి చేతనైనంతమట్టుకు గోగుల కుపకారములు చేయు చు నొకచోట నిలువక దేశాటనము', 'జేషుచు నెల్లప్పుడు బ్రహ్మానం ద మనుభవించు చుందు రనియు వారు వచ్చిన పని ముగిసిన వెనుక న నాయాశముగఁ ? రమపదము పొందుదురనియు మశానములు చే త సుయావచ్ఛక్తి ·128 ను థా శరచ్చ • దము. చుకొని మాయింటి కప్పుడప్పుడు యోగులు యోగినులు నచ్చుచుండె డివారు నేను వారిని కజచుగా జూ డిజాసను. అప్పుడు నేను వారి సంతో" గౌరవి(చి భోజనము పెట్టి వారు చూచినదివ్య స్థలములను గురించి దేవాలయములను గురించి చిత్ర చిత్రములుగా వర్ణించి నాకు చెప్పుచుండఁగా రాత్రి పొద్దుపోయెడిదనుక మేలుకొని యెంతో ఆశక్తితో వినుచుండెనదానను. జ్ఞానులైన మన పెద్దలు దుఃఖభోరము చేతఁ గూంకిపోయిన వారి కటువంటి జీవనమే యుత్తమ మని యేర్పడి ఉనారు. అటువంటి నెమ్మది నాకుఁ గూడి గలిగిన బాగుండును. బిందు.. ఉమా! వారు ధన్యులన్న మాట నిజమే. కాశీయది. ల మసివంటివారి కొర కేర్పడినడిగాదు. ఈలోకములో మన"04 జారము ముళూడి ధన్యుల మగుటకుఁ గొన్ని కర్మము లేర్పడి ఎగున్నవి. అవి మ మన నిత్యకృత్యములలోనే యున్నవి. ఈకృత్మములను మ.ఎస్సు భక్తి శ్రద్ధలతోఁ జేసితిమా మనము లోటు లేకుండ భగనంతునారాధించి సవారమే యగుదుము. దయాళుఁడె న న భగవంతుడు మహామున .. యొక్క, ఋషులయొక్క కార్యముల నెంతయాదరించునో మనచిన్న చిన్న పనులఁ గూడ నంతగానే యాదరించును. ఈ విధముగా చుపడి మనధర్మముల మనము నెరవేర్చితిమా యవసానకాలమందు గతదిన ములలో మనము జేసిన చర్యల సన్నిఁటి జ్ఞాపకము దెచ్చుకొని నిర్భయ ముగా మనము శరీరము విడువ వచ్చును. సర్వసాక్షి అయిన భగవంతు దు గూడ మన చర్యలను మెచ్చును. ఉమ-ప్పు. అక్కయ్యా! చెప్ప. (అని బాష్పములతో ని, డిన తనకన్ను లెత్తి యామెవంకఁ జూచి) సంతాపము నొందిన నామన స్సులకు నీమాట లమృతమువలె నున్నవి. చిన్నపుడు నీమాటలు నే నెంతో 19తిగా విను చుండెడిదానను. ఇప్పుడు పెద్దదాన నైనతరువా తంగూడ నీమాటలు సీసలహాలే శావలసినదాన నైతిని. నేను పట్టి తె - ·129 పలెత తొమ్మిడవ ప్రకరణము. తిష శక్కువ మొద్దుచు, కౌతల్లీ నీకు దండము పెట్టదును. గాని నేను చేయవలసినపని యేమిటో తెలి-కు జెప్పి నన్ను నీకడుపులో బిట్టు కోనే. బిందు-ఓసీ! ఉమా! ఆలాగంటివా నీకు స్మారకము లేదను కొనవలసి వచ్చును నీవంటీనిగళ్పులున్నారంటే నీకున్న భాగ్యము, నీకున్న రీబి నువొకరికున్న పక్షమున జిన్నప్పటి స్నేహితులతో, అందు మావంటి పేదవాళ్ళతో మాటలాడుదురా? ఇంత మంచి మనస్సున్న యాఁడుది అన్ని కష్టములు దాటి గట్టెక్కి తప్పక సుఖపడి గుదు, ప్రస్తుతము నీకున్న బాధలను బోఁ గొట్టుకొనుటకుఁ బ్రియ మంచు, ఇఁడదాని కుండవలసిన శాంతము, విశ్వాసము: నీ మనస్సులో మంచుకో, అటుపిమ్మట పెనిమిటి మనస్సు మనస్సు మెప్పించిన భార్యవై కు మాళ్ళ తల్లివై యెంతో అంత సుఖ పడుదువు ,, ఈమాటలు వినఁగా నే 'రమయొక్క పెదవుల మీద , వచ్చియు రాజకనగపు కొంము మొ లె తెను. కాని యామె దానికి అత్యుత రమునూ msing మీయ లేదు. ఇంతలో వలవ్యాకీట ఇజ్రపుబండి చప్పుడు నౌకరుల సరుకు లు గడలు వినవచ్చెను. ఆధ్వనిచే మో వెనుకటి యనుభవమునులు టీ య. ను చక్కగా నేబుఁగును. అంతట నామె తన పినతండ్రి కూ తుకువంకఁ జూచి లోలోపు నుండి వచ్చుచున్న గుబులు డంచుకొని మిక్కి.. మెల్లంగా నామెతో "ఇల్లనియె 1 బిందక 1. బిందక్క మ్యా! నుండి యొక్క మారు చూఁతు. మాసంనారసౌఖ్యము కొంతనీ కగుప సును , అవపుడు బి; దా:ు. జూచెను. చూడంగానే యమెగుండె కు పడలాడెను. ధనంజయ డు "టలో పుండి యిటికి వచ్చెను. ఆ నుకట్టిననస్త్రములు జయి యుండెను. ఒంటిమీద కు గుడ్డ జుఁగక స్మాకము లేక యున్న రుణ పురుష విగ సేవకులు ప ట్టుకొని మేడమినాఁడికి దీనికొనిపోయి త్రాగిన సారామత్తు నిదలో ది . కృత్య! ఆకిటికీలో డి మె విగ్రహమును ·130 ను థా శరచ్చం ఈ ము. గిపొవుటకై పండుకొనఁ బెట్టిరి. ఆ సువస్థ జూడఁగానే బిందుకన్నులు బాష్పపూరితములు శాఁగా నమవద్దకు వచ్చి కౌగలించు? ఉమా! ఆఁది పడవలసిన బాధలు ఆ కుభవింశలసిన యనుభవములు ననుభవించు చున్నా వే అమ్మా! నీవెంత బాధపడు చున్నావో దేవున కుఁ దెలియవలెను. నాలుగుమూడు మాసములలోనే యెంతో మా రిపోయినావు నీవుచిక్కి చూరిపోయి యున్నావు. అయితే అయినదిలే అమ్మా! తొందరకడకు. కోపగించుకొనకు. ఎంశదుఃఖము వచ్చిన నం తదుఃఖము పడకు. ఈ బాములన్నియు నెంతో యోపికతో పడుము. యిప్పటికిని, ఆయనను సతోష పెట్టుటకు మంచి మార్గమున దిపుటకు బయత్నముఁ జేయుము. ఇంతకంటే కర్వ్యసనములలో, కగిలి తిన్న భష్టులైన పోయి తిరిగి బాగు:2 సk తమైన సునారసౌఖ్యమును మరగి నడచుకొన్న వారి నెండజినో యె ఖంగుదును. ప్రకాశమనమై న బ్రతుకున కడ్డకువచ్చిన దుఃఖమేఘములను దొలగింపజేయు మని నేను దైవమును వేయివిధములఁ బార్ధించెదను. ఇది భగవంతుడే చే యవలెను, మనుష్య మాత్రునివలనఁ గాదు. ఉమ-భగవంత్యుడు గాదు. నామరణమే యూదుఃఖమును దీర్చును. అని మెల్లగాఁదనలో ననుకొను చుండఁగా బిందు వెళ్లుదునని చెప్పి కన్ను లనుండి బాష్పములు దొరగ నామెను వరలివెళ్ళెను. పదియవ ప్రకరణము. "తములు. దేవీనవరాత దేవీనవరాతములు సమీపించినవి. దేశ మంతయు నవనవ విశాసముతో నిండియుండెను. స్త్రీలు పురుషులు తమకు బిడ్డలకు నూత నవస్త్రములు సంపాదించి యవిథరించుట కెంతో ముచ్చటపడుచుం 28. పాఠశాలలు కట్టి వేసిరి. పూజలు జరుగుచున్న గృహములలో ·పదియవ 131 ప్రకరణము.. నాటకము లాడుటకు, జాతరలు చేయుటకు నేర్పాటు చేయఁబడెను. సింహవ హసము నెక్కిన వీరరసాధిదే యగు కాళికా దేవియొక్క విగ్రహములు కుమ్మరవాంచు ? వేలకొలది చేసి యులంకరించి యప్తు జొచ్చిరి. గృహయజమానురాండు , భోజనపదార్థములు సంగ్రహిం. చుట మొదలగు యత్నములు విడివిగా జేయఁజొచ్చిరి. పెండ్లియైన కూతుళ్ళు గలతల్లులు తమయల్లుళ్ళనిమిత్తమై మంచి మంచి పిండివం టలు వంటి సిసముచేసికి, దూకు దూర దేశములలో సుద్యోగములు చేయు చున్న పడుచువాం భార్యలు పుట్టినయిండ్లనుండి యీకలడుగకుఁడుప్ప కతమ భర్తలు సత్తురని నిశ్చయించుకొని 5నములు లెక్క పెట్టుకొనఁ జొచ్చిర్, ( నామగసుకి సెలవు దొరకునా దొరగా రాయనను ఇక్కడికి గాసిత్తురా ? ఎందుకు రానీకు? ఆదొరలుమాళము తనుస్వ దేశ ములో నున్న తమథార్యలకు జూడ గల మనని అప్పుడప్పుడు తలంచు కోరా?,, అని భర్త ల యాగమనమును అతిక్షించు చున్నయువతు లెంతోఁ దలంపం జొచ్చిరి. భాగ్యవంతులకు విలాసవంతులకు భోగ మనుభవించు కాల మిదె. రహస్య స్నేహములు గలపడుచువాండు వాండు తమఠి దూరాండలో గలిసి పడవషి కారు వెళ్ళుటకై నావల ద్దెకు పుచ్చుకొని నాటకశా లలో న నృత్యగానములు సల్పుటకై తగిసయేర్పాటులు చేయఁబడెను, ఈమహోత్సవము శకు సర్వవిధప్రయత్నములు జరుగును గనుక ఇది యున్నదా అది యున నా ని వేరుగ నడుగినక్కర లేదు ఈపండు పట్టణములలోకంట బల్లెలలో విశేషముగా నుండును. భగవతి యైనభూదేవి శరత్కాలపుపంటలను షోకముస కొసంగెను. రైతులు చేలుకోసి కుప్పలు నూర్చికొని భూయజమానులకు శిస్తులిచ్చి వేసి ఋణదాతలకు బాకీ మొత్త ములు తీర్చి ధాన్యములు గాదులలోను పురులలోను బోసికొనికి, మంచిసంటలు పండించిన కాపులపడుచు గసంతో షము ·182 నా ను థా శరచ్చం దము. భార్యలు గొదులలోని ధాన్యము కొంత చాటుగఁ దీసికొని : వగ్గరసం తలకుఁ బోయి ఆధాన్యమిచ్చి అంచుచీరలు, నల్లపూసలు, గాజులు కొని తెచ్చికొనిరి. స్త్రీలుఁ బురుషులు తమతమస్థితికిం చగిట్లు పోడి మిగఁ బంటపండుగులు చేసికొనిరి. మొత్త ముమీఁద నీ దేశములో నున్నట్లు పోడిమిగ తనివిగలిగి జీవించుగంటకాఁవులు లోకమం దెక్క- డను లేరు, వానలు వెనుకబట్టినవి. మునుపు వందలకొలఁది మైళ్ళస్థలము నాశ్రమించి పెచ్చు పెరిగి గట్ల కెగదాసిన మహాసదులు ప్రవాహములు కాలక్రమమున నన్న గిలి నిజగర్భముల మాత్రమే దూకమించుకొని యుండెను. భూ డేవియుఁ బావనస్నానము చేసి కొత్త బట్ట కట్టుకొన్న దానివలెఁ బచ్చందనము దాల్చి రమణీయముగఁ గఁబడెను. కనోహ రమైన యాశరత్కాలమండు చందమండలము సంపూర్ణ భానం తమై పొలములనాఁదను బురములహింసను గ్రామములమీఁదను ఆరామములమీఁవను దనకిరణముణం ప్రసరింపఁ జేసి వెన్నెలలఁ గురి యుచు మహానంపజనక మయ్యెను. వాయువ్రులు : వేడిమియును జలి యును లేక సుఖముగ శరీరముల స్పృశియించుచు భోగ్యము లై యుం డెను. వేయేల! తివస్తువు పండుగదినములలో నుండవలసిన విధముగ సుఖప్రవముగ శుభ సూచకముగ నుండెను. గ్రామములయంజలి ప్రతి గృహమంకు ధాన్యములను దంపటవలన మెరుగుటనలనఁ గలుగు చప్పుడు వినఁబడుచు వచ్చెను. గుడిసెలలోఁ గాఁపురము సేయ పే డలు గడ్డితోఁ దమయిండ్లను నేసికొనిరి. ఈశరత్కాలపు పూజ పంట కాలము పూజయే మని చెప్పవచ్చును. వల యు సింహరాశి కానుక వచ్చెడు కన్యారాశి సింహమువిరాఁడ నెక్కి న్చడు సర్వకకన్యయైన పార్వతిగ జనులు భావించిరని తోఁచుచున్నది. సలతో చరములైన ఈపండుగదినులు సయితము, ఉమకు సంతోషమును 'గలిగింపఁయ ·14 . వదియ:వప్రకరణము, K:్య. స్వభానము: కేత నామె మితభాషిణీ, దానికిం దోడుగ మ! దశావరణమును కునోరధ భగ్నతయు నామె హృడయము లోతు - ఆక" ?.యె. ధనంజయుఁడు ఉన్న చిత్త యైనయా మెకంట నే: డుపడిన నొకవిధమైన సిగ్గు ను జిన్నతనమును బొంకఁజొచ్చెను. " యుకని వద్ద నున్న మంచిగూడ మునము చెప్పుకొన వలయును, నప్పుడు inు బట్టి సొమ్ము వమ్ము చేయుచున్న యాదూబ చుసహ్యకరః లైన ని దుర్వ్యసనము:- మానసలయు చనియు మాన లేకున్న సథ మతము పైకంతఘో ముగఁగఁబ: కుండనుండవలయుననియు హ కూకుండనుండవలయుననియుఁ "న్ని నాళ్ళు ప్రయత్నించాను. కాని , • • Cus డుకలు - 27 నుఁకు గుటచేతఁ జిరకాలమునుండి ఈ శ. ంచిన మురాసము'. గాయత్నముల నణగదొ? క్కె *'. కీరు (''క, " 2: ట ఉతికి, అతని అత్తుకుఁ బిల్చుచున్న స్నే! e: 1 కులది - నవ మనను విరిచి దాని క్షణ: జ: ' వేళు: జొచ్చిన మండుచే నెప్పుడై : క్షణశా. మళం 'S ) ....... - 10 : 24.. నెక్కువయ థములోదకు కుకు దా* - ::: కేజ. ' 3 ర్యకు వడ కల .. " - నచ్చని ఆ ' కూచి 1 - 23 Pa" , . , . . . . . *వుట మాను నేను. ఉమ సం పంచిన జీవనద. లోపల కు -- : 331 1 ) గుటమే గా, 'ime in 0 3. is 5 . a :ు. విను మా వేర్చు : 'x. - This .. అవును... ఇప్పుడు ఆ " సంచుగారు అప్పుడప్పుడు "ర్యకు మ. ద:01 - - * -- - "... - కుచు ని మెఒ. 34 ·184 - (30 * సుథా శరచ్చం 49 ము. తోషముగాను మాటలాడుచు వచ్చెను. ఇదియుకుఁ గాక, ఆమె కుచి గలవంటకము లెన్నో స్వహస్తముతో నే వండి, యనురాగబంధము డెంపి వేసి లోపలికి రానొల్లనియా బి తేశ్వరునికి "జుకై చా.సడిలోనికి బంపుచుండును. ఆట శరచ్చందుఁడు సౌమచందు సెయింటికి తరచుగ కన్న టమానెను. అప్పుడప్పుడు బిందుమా మతని నొకనాకి రమ్మని వర్తమాన మంవుచు వచ్చెను. తిదినము మధ్యాన్నమున ఒందు యొక్క పనికత్తె కోసిన చెఱుకుముక్కలు, పంచదార నద్దె యునాసపం దుముక్కలు మణి కొన్ని భక్ష్యములు శుచ్చంద నిమిత్తము కష్ట సుథ సిద్ధము చేయుచున్న పని కూతఁడు స్వల్పకాలములోనే హం చెను. “పాప మియాఁడువాంఛ నానిమిత్త మింతకష్ట మే” కవుల యును? నానిమిత్త మిటమీఁద నీవస్తువుల దీసికొని రావ,పని ముకఁ డొకటి రెండుసారు లాపనికత్తెతోఁ జెప్పుచునచ్చెను. అట్లనుటయే గాని తెచ్చినప్పుడెల్ల నొక్క ముక్కయైన మిగుల కుండ నతఁడు భక్షింపుచు వచ్చినందున నాబెట్టుసరి పైపయిదే గాని మనఃపూరక మైనదిగామని యాపనిక భై గ్రహించి యెప్పటియట్లే ప్రతిదినము ఫలహారముఁ దెచ్చి పెట్టుచు వచ్చెను. ఇట్లు కొన్ని వారములు గడువ దేవీనవరాష్ట్రములు వచ్చెను. భవానీపురమందు మిక్కిలి సంకన్నుఁ డయిన దేవీ ప్రసన్నుని గృహ మందు గొక్కయుత్సవములు జరిగెను. ఆగృహమందు గొప్ప దుఃవిగ్ర హము పూజింపబడెను, అహో రాష్ట్రము లెడ తెరపి లేక గానములు జరి 7ను. అచ్చటి జూతరలు నాటకములు చూచుటకు జనులు గుంపులు గుంపులుగ వచ్చిరి. దేవీ నన్ను నిభార్య ముండువసారాలో నొక తెర వెనుకఁ గూర్చుండి మూడు రాతలు చేపములు పెట్టినది మొదలు తెల్లవారువరకు మేలుకొని కన్ను మూయక జాతరలు చూచెను. ఇకు .

·రణము. 185 పదియ యవస్థకం గుపొరుగున నున్న గౌరవము గలయిండ్లలో స్త్రీలందరు వచ్చి యామె చుట్టునుఁ గూర్చుండి యాయుత్సవములం జూచిరి. అక్కడి నాటకపు కధలు రాధాకృష్ణుల శృంగార కధలనుండి తీసికొని వాసినవి. పొడినపా ఓ లెంతో రమ్యముగా పరవశము చేయునవి గా నుండెను. చూడవచ్చి న,స్త్రీలు తమ బిడ్డలను గూడ దీసుకొనివచ్చి రాతి యంతయుఁ దమల పాకుల నమలుచు, కథాభాగముఁ జెవులు గోరబెట్టుకొని విసిరి. ఆనా టకప యోగమందు విరహతాపముచేత బాధపడు చున్న రాధ గుచు రాగ బద్ధుఁడయ్యుం దన్ను వంచన జేసి పోయిన యాటక్కరిగోపాలకృ ష్ణుని ఆలను గూర్చిగానము జేసి యేడ్చినప్పుడు, చూడవచ్చిన స్త్రీలం లంకకు విశేషముగ కుఃఖించి. 'దేవీప్రసన్ను నిభార్య బిందు మగూ, బిలిచినందున వెళ్ళకపోవుట మంచిడిగాడని యామె కూడ నుత్స: ము నకుఁ #C కలఁచి యొకనాటి రాతి బిడ్డల నిద్దరను సుధ కప్పగించి రాధాకృష్ణనాటక మును జూచెను. ఆమె తిరిగి వచ్చి భర్త తోఁ గలి ఓ మాటలాడునప్పటికి తెల్లవా వారెను. (నాటకము చక్కగా నున్న ది. ముఖ్యముగాఁ దన మన మహాకోపమ; దాల్చిన రాధను శ్రీకృ మ్లుడు బతిమాలినకధపబ్బు మిక్కిలి బా గున్నది మరొక రాతి వె ళ్ళి యెందుకు చూచి రాఁగూడదు! అని ఇందుభర్త తోఁ బలికెను, “చాలుచాలు: కొత్త గాఁ గాపురమునకు వచ్చినప్పుడు నారాధను నే ను బకిమాలు నప్పటికీ నాప్మాణము విసికిపోయినది. ఆయనుభనము మతొకసారి నాకక్కర లేడు. అని హేమచందుకఁడు పరిహాసముగా బదులు చెప్పెను. (1 లేనిపోనికథలు కల్పించకండి. నానెత్తి మీద నప వాదులు వేయకండి. మీకు పాపము రాఁగలదు.,, అని తన చేయి మ గనినోటిక కడ్డము పెట్టెను, దేవీ పూజ, ఆ ఆళ యుజ శుద్ధ దశమినాటితో సమాప్త మయ్యె ను ఆదినము గొప్పయుత్సవము జరిగెను. కిక్కిరిసిన వీధులలోను, గృ ·116 , ను థా శరచ్చ • ది ము. హములలోను కూడలి మొదలగు .. ము: ను నదీతీరములను మృడంగాది వాద్యముల ఛ, ములు పిక్కన ములు పిక్కలై దు. స్త్రీలు పుకుషుల మకుఁగిలసమస్తాభరణము :ు ధరించమేళీ వస్త్రములను గట్టు: సము ఢతరంగములవలె వెనుకకు ముందుజం పుచు వీధులు నిండిరి. పేదలలోఁ బేకలుకూడ నెట్లో సంపాదించి కొత్త బట్టఁ గర్" భాగ్యనంతులు వైభవముల జసు జనం చేసు కమభాగం 2:3 కటించి.. జేవీవిగిపాయిలను మృలన " ది నామములతోను సంగీతములత ను వీధుల వెంట నూకే. 2:28. నాయుడు గాఁ గాని యీయూ రేగింపులు కాగడాలతోను, ki.. సుతను బ చ్చదీప ములతోను 2:12. ఊరేగింపు సోఁగానే 5:34 19:3 న దిలో బాణం వేయుఁబ.wు, అనంతరము చిత్రమై సం - 4 -1 - 0 దూ దేశమందు మాకు శుబన యుళారము: జగెను. అదియేX గా "న్నీ మాసము - కొంపలు మున. కంకు " మీతులు బలము ) , కల్ల ముడులు, బిక్షలు, అన్నదమ్ములు, ఆ జల్లెండు నొక్కసారి కలిసి కురస, రయోగ క్షేమము 31 67వుట 2. యై చూసు 13 మేలి ముసుగు : భ రును బెడ్డు - "ను. చి పిల్లలు నలు నా గూటి బంధువుల నము: ము. నేను కం న, 2 : ఆ...13 3. V - 17 ) ADO తెలిసి కంచి, వాస జగE... ఆసు . * 1... - * *: "న్ని s యే, -- -- - . 1 all . -::: ::: * ప . . చ్చే "ను ... సం ...5:4:15. ఆము . . కుళ్ళ కలలె ) : సుఖముగా నుండవలయును.,, విలువ గలదును ముని "ఇది . - ·. - | || 181 క దియవ మకరణము. లు ధరించి వచ్చి తమపాపములకు భక్తితో మొక్కిన చిన్న బిడ్డల ను, తలలు నరసిననృద్ధ-స్త్రీలుకొందరు పై విధమున మగ పూవ్వకముగా దీవించిరి. ఈయుత్సాహములోఁ బూర్వము మనస్సులో నాటుకొని యున్న కోపము, జసూయ మొదలగునవి యంతరించిపోయెను. అనే కసంవత్సరములనుండి మనస్సులు దిరిగిపోయి మాటలు లేక యున్నచు టములు స్నేహితులు ఆనాటి రాత్రి సమాధానపడినట్లును, తల్లిదం డలమీఁద కోపగించి యిల్లు విడిచి లేచిపోయిన పెంకి పిల్లలు పశ్చా కాపపడి యెంతో వినయముతో మరల మాతాపితలను జేరినటును అనేక నిదర్శనములు గలవు. సర్వజన సంతోషకర మైన మూదిన మనే శాభిప్రాయ భేములకు నణచి వేయును. అనేకహృదయమణముల ను మాన్ని వేయును మరియు వైరములు శాశ్వతముగా కావనియు పొందు గలిగి యున్న యెకల లాభము గలవనియు స్త్రీలకు బయషుల కిఁ దెలియఁచేయుసు. బిందు రాతి? భోజనము ముగించునప్పటికి రమారమి పది కండుగంట లయ్యెను, బిడ్డలు నిదపోయిరి. సుధయు భోజనము చేసి పంచుకొనఁబోయెను, హేమచందుఁడుగూక్ష్య బండుకొనెను. హిం దూగృహములలో నున్న పొడుశకము గృహయజమానురా లొక్క తెయే భోజనము జేసెను. పనిక యుఁ బగ లెల్ల పని చేసి యింటి కిపోయెను. భోజనానంశుము బిందు పంటయింటితలుపు మూసి గొల్లి మువేసి మేడమీదికిఁ బోవఁవలఁచు చుండఁగా నెషలో తలువుఁ గట్టి సల్లు చప్పుడు వినఁబడెను పొద్దుపోయిన తరువాత వచ్చువా రెవరు చెప్పు,,, అని సందేహించి, బిందు తలువుదీయక యూక కుండెను, అంతలో నాచప్పుడు రెండవమారయ్యెను ఎవరాతలుపు దగ్గర,, అని యామె బిగ్గరగా నడిగెను. అందుకు అత్యుత్తరము లేదు. భర్త కొర కెవరై నవచ్చి యుందు రేమోయని యూయన, నొకసా - c« ఇంత - 35 || ·135 ను ధా శరచ్చ . 4 ము, మెలేపఁదలఁచెను. కాని హేమచందఁడు మిక్కిలియలసిఁ పంకుకొని నిమ్రపోవుటచేత వచ్చిన మనుష్యుని పేరు తెలియకుండ మగప్ లేపుట శామె యిష్టపడదయ్యెను, ఇష్టపడక బ్లమెల్లగా నడుగులు పెట్టు కొనుచు వీధితలుపు దగ్గరకు వెళ్ళి నెన్మువిగాం డలువుతీ సెను. A ric గానే యొక అనుష్యుఁడు లో లఁ *లఁ బ్రవేశించెను. అతఁడెవరో చీకటి లోబిందునకుఁ డెము లే కాని యొక నిమిషములోనే వచ్చిన య తఁడు శరచ్చందుడని యామె తెలుసుకొనెను, కాని యతఁ డెంతో మార్పు చెంది యుండెన'. అతని తలవెంటుకలు చాలకాలమునుండి కత్తిరించుకొనకపోవుటచేత మొగము పైఁ బడఁ జొచ్చెను. అతనికన్ను లెప్పటియట్లుండక మునుపటికంటే మెరయుచుండెను. అతని మొగము తెల్లఁబడెను. శరీకము మిక్కిలి శుష్కించి యుండెను. భుజములపై నున్న యత్తరీయము ఉండవలసినంత పరిశుభముగా లేదు. * బిందూ! ఇంతకాలమునుండి నిన్ను జూచుటకు రానందుకు నీవు నన్ను క్షమింపవలెను. ఈవేళ ఆశ్వయుజశు శుద్ధదశమి యగుటచేత నీకు నమస్కారములు చేరి పోవలెనని వచ్చితిని, అని శరచ్చందుఁడు | పలిను, -- t¢అబ్బాయి! వీవ చిరంజీవివై త్వరగాఁ బెండ్లికొడుకువుగము, నేను బ్రతియుండగా నీవు ఒకయింటివాఁడ వై హాయిగా నున్నప్పు డు నిన్ను చూడవలెననియున్నది. అప్పగారు తమ్ముని కింతకంటే నే క్కువదీవన లేమి యివ్వగలదు,, అని బిందు బదులుచెప్పెను. అందుకు శరశ్చ:ద డేమియు నుతర మీయక వంగి బిం మపాదములకు నమస్కారము చేసెను. బిందు వానిని మరల దీవించి లేవనిత్తెను. అప్పుడు వారిట్లు మాటాడికి. ' బిందు నీవే సుపర్త మానము మేము ప్రతిదినము విను చుం చేతను మాదైన చిక్కు సంభవించిన యెడల నీవు తప్పక వచ్చి . . - + - 1 ·133 పదియవ ప్రకరణము. సహాయము చేయుచుందువని నమ్మియుండుటచేతను నీకొన్నాళ్ళ నుండి మాయింటికి రాలేదని నాకుఁ గోపము లేదు. కాని నాయనా! కాలి పగ లొక్క బేవరుసను జదివి శరీరము పాడు చేసుకొనుచున్నా వేమి? పోణములకంటెఁ బుస్తకము లెక్కువా? నీకండ్లు గుంటలు పట్టినవి. మొగము తెల్లబడినది. నీవు రాతి చాల పొద్దుపోయిన మరుక మేలు కొను చున్నావని తోఁచుచున్నది. నీవు చిన్నప్పటినుండి యుక్తాయు కములు చక్కగా నెరింగినవాఁడవు. నీకు నేను చెప్ప వలసినయవసర మున్నదా నామాటవిను. రాత్రులు సరిగా నిమజ. అన్నము వేళ 1 టున తిను. నీవంటి తెలివి తేటలు గలవాఁడు పరీక్షలను గురించి భయ పడనక్కర లేదు.,, శర - చిఱునవ్వుతో) బందూ! పరీక్షలలో వేలుటవల్ల మను ష్యునికి సౌఖ్యము కలుగునా? మన హేమచందుఁడు వపరీక్షలయం డు తేలినాకు? అతఁడు పొందెకు సౌఖ్యములలో నూరపవం జైనఁ బొందెడివా రెందరున్నారు? బిందు--ఇన్ని సంగతులు తెలిసినవాఁకవు పరీక్షకోసము బెం X పెట్టుకొని శరీరము చెడగొట్టుకోవలసిన యవసర మే మున్నది. శరపరీతను గురించి నాకు బెం గే లేదమ్మా! బిందు అట్ల జన నీ కీమనోవేదన, బెంగయెందుపల్లి, కలి - శ | గినది? || మూమె దాను ప్రక్కను అందుకు శరచ్చందుందు ప్రత్యుత్తరము చెప్పక యెత్తుగాను న్న చట్టామీఁద బిందును గూర్చుండఁ బెట్టి కూర్చుండి యామె రెండు చేతులు పట్టుకొని తన మొగముమీఁదఁ బె టుకొనెను. బిందు- దేమి టోయి' కంటనీరు పెట్టుగొను . చున్నావా యేమి? నేను వినకూడని బెంగ యే దైన నీమనస్సులో నున్నదా టు -- 1 |

·140
ను ధా - విచ్చం 5 ము.
యేమి?
శర-నునమిద్దరము :
కమ్ముడు పెక్కినట్లు పెరిగినాను
నీవు వివఁగూని బెంగలు హృకచుములో నేమియు లేవు. నీమ
నస్సులో నున్నది. మర్మము లేకుండ నీవు నాతోఁ జెప్పుదువు. అలా
నే నేను నీతోఁ జెప్పుదును.
బిందు-అది తెలిసియుండియు మన చిరకాల స్నేహము మ
ఆచి నన్ను గొత్త దానిస Tఁ జూచుట నీకు ధర్మమా?
శర వేగోత వైతే ఇక నీలోకములో నావా
ళ్ళు అను శబ్దము నాకుండనే యు.ఎడదు. నాకడుపులో నున్నది. దాచక
నీదగ్గఱ వెళ్ళజోసుకొనుట :చ్చినాను. కాని నేను కట్టి దుర కృష్ణ
వంతుఁడను, నిర్భాగ్యమను -
ఆతఁడు గొంచెము న:(కెను అత్త
ని కన్ను లెరబడెను.)
బిందు - (ఆతురతం మెల్లఁగా) భయపడకు. నీమనస్సు
నున్న కంతయు అప్పగారివంచ బావ నగునాతో జెప్పు.
శర-చెప్పనా. కాస్. నామనస్సు పొడుమనస్సు అయిపోయి
నది. నేను స్నేహమున్నచోట దోహము చేసిన పాపాత్ముఁడ నైనాను
మాఅప్పవంటిదానివు నీను బరచిన దయకు విశ్వాసఘాతుకుఁడ
నైతిని. నాహృదయము ఒకటి: లె నల్లగానున్నది. ఇటువంటి పొకు
హృదయము నీకుమాత మెట్లు వెల్లడిచేయగలను! (అని యంను
ఆమె వేళ్ళు ఎర్రబడునట్లు " ందుచేతులు గట్టిగాఁ బట్టుకొనెను.)
శరచ్చండుడు ఆప్పటి గడగడ వడకుచుండెను. అతనిక
న్నులు చిం: నిప్పులవలె నేరండను. ఇటువంటి స్థికలో నతని నెన్నఁ
దును బి.దు చూచి యెగ్ముందు చిన్నతనమునుండియు వానిని సోన
రభావముతోఁ జూచుచున్న తనవిషయమున నతఁడు చెడ్డతలంపులు
తలంచుచుండునా యని యామె యొకసారి సందేహించి, అటువంటిది

·141 - పదియవ ప్రకరణము. స్వప్నమందైన జరుగదసి మరల నిశ్చయించుకొని మరల భయంశరా కారముతో నొడలు తెలియనియట్టు లున్నయపడుచ:వానిని జూచి , మనస్సులో భయపడి యాభయమును నివారింపఁ బ్రయత్నించి ముకు పటివ లెఁ జనువుతోఁగాక కొంచెము కఠినముగా . నేను నిన్ను చిన్న , ప్పటినుండి నాతమ్ము నివలె జూచినాను. మాయప్పవలె వు నన్ను చూచినావు. అందుచేత అప్పగారితోఁ దమ్ముఁడు చెప్పవలసిన విష. " యమైన యెడల నీ మనస్సులో నున్న సంగతి తప్పక చెప్పుము,, అని . పలికెను. శర-అయ్యో!, నామనస్సులో నున్న .యూహలు. అప్పుగారి తోఁ చెప్పదగినవి కావే. బించు అయినఁ జెప్పకు. ఆండుదాని చేతు లీప భారముగా నీవు పట్టుకొన గూడదు. అప్పగారియెడల నెంతగారవ ముండవలెనో యంత గౌరవముతో మాటాడుము. అని కోపముతోను దుఃఖముతో ను బదులు చెప్పెను.) అంతట శరచ్చందం డామె చేతులు వదలివైచి తల వంచు నియెను. బిందుతత్త రపడి (అంతట దయాళుఁడై అంతటి . సత్యసంకు డై అంత శాంతస్వభావుఁ డై యున్న యీచిన్న నాఁదు 'అట్టి చెడ్డ.. తలంపులను మనస్సులో బెట్టుకొని యుండునా?,, యనిమరల విత ర్కించి సందేహమునుండి విముక్తు రాలై ధైర్యముతో నిట్లనియె. «అబ్బాయీ ! నేను వినఁగూఁడనిది 'నీమనస్సులో 'నేదియు నుండదు. నీ మనసులో నున్నది "స్వేచ్ఛగాఁ జెప్పు, నేను వినఁ దలచుకొన్నా S శర ఈవయం జూపినందుకు భగవంతుడు నీకు 'సకల సౌఖ్య ములిచ్చుగాక! " నేనుకుర్మమువిడిచి, నామనస్సులో నున్నది దను గాని నేను చెప్పకమునుపు ! నాకొక 'అభయషధానమీము కోరిక నెరవేరక భగ్నమై పోయన యెడల నామాటలు నీవా దం "I 36: . | . r ·142 సు థా శిర చ్చం “ము. నే స్థాపితములై యుంక వలయును. గా, యెన్నటికిని బైకి - గూడదు. ఆశ లడుగంటిపోవ, దీర్ఘ విచారమగ్ను ఇడనై , అతుక వలసిన దుర్గతి నాకుఁ బట్టవచ్చును. కాని నేను వారికి సకకు చేయరు. నాంపి పవితలు, గౌరవారమైన డఁకిని 1:29: లోకులు కాకులు తే లికమాట లామట నాకిష్టము లేదు. « శరచ్చందుఁడా! నీవు నామాట నమ్ము , నేను నీరహస్య మును బయటఁ బెట్టును,, అని బిందు ప్రత్యుత్తరము చెప్పెను. అంతట శరచ్చందులను తన యంతరంగ సంక్షోభము నడిఁ చుట యనఁ జేకులను హృదయము విశ్వాదఁబెట్టి సము విద్యాదఁబెట్టి యదుముకొని ప్రార్ధనపూర్వకముగా బిందు హస్త సును బట్టుకొని శవమొగమామె కగపడకుండ చేయుటకై తలవంచికొని స్పష్టముగా వినఁబడని సన్న యెలుగుతో నిట్లనియె. నీ చెల్లెలు, నిర్మలహృదయము గలయావితం తంతు మధ, భూలోకమునకుం దిగివచ్చిన యచ్చర. ఆమె నాభార్యయ జనట్లనుగ్రహింపుము. శరచ్చంధ్రుని హృదయనుందలి మోహపు జడివాన నిప్పుడు బిందు గూరిగెను. కడచినయారుమానముల యామె'' ప్పుడర్ధమయ్యెను, హించవితంకు వివాహము బరమపాతకము, లోక నింద, ఆలోచించుటకు .వీలు లేని వెట్టి చింపు, అజిగియు నతఁడు చంచలమైన యామోహము పలికించిన ధోరణి నిట్లుపలుకఁ.కొచ్చిను. ..అక్కా! బిందూ! నామాట వినుము. ఉమ్మినందుకు జోహము చేసిన దుర్మార్గునిమాట వినుము. వారు చూచిన దశరణకుఁ కృతజ్ఞత లేక విశ్వాసఘాతుకుఁ డైనవానిమా వినుము. కాల్పుగారుగామమున మీ యింట వితంతువై యుండి చరైలు సుధను నేను చూచి యాఱుమాసములె నది. చూచిన చితచరిత్ర LHI I ·148 తోడనే సౌలో”త జీవనము బైలు దేరినట్లు నేను తెలిసికొంటి.. అంతకుముందు సి నేకాకియగు విద్యార్థిని. పుస్తకములుతప్ప నాకు మిత్రులు లేరు. చదువు తప్ప వేజేవ్యాపారము లేదు. పడుచువాం2 యన్యోన్యానురాగములంగూర్చి నే సుపుస్తకములలో మాత్రమే చది వితిని. కాముకులు రంగస్థలము మీదినటు లని తలంచితిని, ఈశ్వర తము లైన సహజమాధుక్య సౌందర్యములు కలిగి తన వైధవ్యమం దభాగ్యత యే గుర్తెఱుంగక యిండిన కూరుమాయకు రాబిని, ఆనషనీళ హృపయు రాలిస్, ఆఉన్న దానిని నేను చూచినప్పుడు నాకది పటి కెన్నఁడు గలుగనియట్టిదని వర్ణింపరానియొక మనోవికారము కలి గెను, కాలమే క9మక9మముగ నట్టివికారము నడంచు నని నేను నమ్మ యుంటిని. నావిగ్యా గోష్టి, తత్సంబంధమగు వ్యాపారములు దానిని తుడిచి వేయునని విశ్వసించియుంటిని, . కాని నేను కలకత్తాకు వచ్చినత రువాత, దినదిన మామెను జూచుచున్న తరువాత ఆవిష మంతకంతకు సౌతల కెక్కినది అక్కా! బిందూ! దినదినము మాయింటికి వచ్చినప్పుడు నన్ను సోదర ప్రేమముజూపి సమాదరించితివి. తమ్మున గారాబము నేయునట్టి యన్నవలెనే హేముఁడు నన్ను రవించాను. హృదయ మందు మోహాగ్ని రవులుకొల్పుచు, మాటలయందు మాయ సేయుడు నేను వికాపవిత్ర గృహముఁ జొచ్చితిని, అమానుష సౌందర్యము గల యాదిష్య విగ్రహమును కనులపండుగా నేను చూచినకొలఁది నిషి ఫమైన యావేమరసమును నేను జుట్టుకొన నారంభించితిని. పలుమా తులు సాయంకాలమం దిక్కడకు వచ్చి నక్షత్రము లాశ మున కులవలెఁ బ్రకాశించువరకు నేనా పక్కను గూర్చుండుచు వచ్చితిని అపుడు నామునన్సున బైలు దేఱినవి సము నీయంతరంగము నుజ్జూత బాపుచువచ్చెను. నీకు దయకల వాని వాని విపరీతఖాపములను కు hంపుము. నమ్మినవారియెడ చేసిన మూరుని దురాలోచ మూర్ఖుని R | - ·144 ను థా శరచ్చంద ము, ప . . మీయిల్లు నలను మన్నింపుము.,, అని శరచ్చందుఁ డాగెను. ఆగుటయు బాష్ప శూన్యములైన యాతని నేత్రములు తళతళ మెరసెను. అట్లాకనియస మాగే ప్రశాంతస్వరముతో మళల నిట్లనియె. ఒకనాటి సాయంకాలమున నేను కన్నులు తెరచితిని. నేనొక పెద్దగోతిలోఁ బడుచుంటినని మెలిసికొంటిని. నేను సుథనుకూడ బాథం చుచుంటి నేమోయను భయముతం బిచ్చి యెత్తినట్లయితిని. నాయు నర్చినయగరాధమునుండి పాపమునుండి భగవంతుఁడామెను గాపాడె నని నేను నమ్మి నామనస్సుతో నేపడుచున్న యపార బాథ యించు 1. నియు నామెకుఁ దెలియకుండఁ జేసితిని. అదినము మొదలుకొని నేను వదలి పెట్టితిరిగి గుమ్మము తొక్కి చూడ లేదు. మరచిపోవు. టకై ప్రయత్నించితిని గాని నాశ్రయత్నములు వ్యర్ధమయ్యెను. ప్రాణ ముతోనే గాని తుడిచి వేయుటకు వీలు లేని భావములు కొన్ని యుండున్ను, పసిబిడ్డఁడు చేతులెతి ప్రవాహము నాపుటకుఁ యత్నములు చేసి నట్లు నేనీ రెండు మాసములు నాయసురాగ ప్రవాహము నాపఁ బ్రియ వ్యర్ధుఁడనై తి, నామనస్సు పుస్తకములమీద స్థిరముగ నిలువు టకు యత్నించికని. నాట్యరంగములకుఁ బోయి నామస్సును వేటొ కమార్గమణునకుఁ దిప్పసమకట్టితిని. సెలవు దినములలో నాకళాశాలలోని విద్యార్థులతోఁ గలసి మెలసి, యాడితిని పాడితినీ, ముచ్చటించితిని. ఎన్నో సంగీత సభలకUగి గానమునువింటిని కాని యొక్క దినము కాదు కదా యొక్క నిముసమైన నేనీతలంపుల మరవఁజల నైతిని. రెండు మాసముల చరిత్రము చెప్పి నీకు , విసుగుపుట్టింపఁ, దలచుకొనలేదు. తలదా "నుట కిలు లేక ' వీధిలో నే కాలక్షేపము. యు విర్భాగ్యుఁడు సైతము నాపడిన పాటులు పడియుండఁడు. ఆశా! బిందు! నామనస్సులో నున్న దున్నట్లు చెప్పుటకు నీవ నుమతించితిని గావున గావున నేను నిర్భయము - శ్నించి . * | - బలికితాన్ని దోహిని గర్తిం ·పరియన సంక ప్రకరణము. చినట్లు గర్జింక నామా. మునుపు సూపిన ప్రేమ చూపుము. మై ఆ తగ్గింపకుము. నే నెంతో ఫాసము చేతిని. 'నేను నిన్ను కంబంచికి సనుమాట పరమేశ్వరుడెయఁగును. నీవునా యెడలఁ దికస్కొకముఁ జూ పుదు వేని, పంచములో నిఁక నామీద కో భిమానము: జూపువా రెవరు ? నేను మునుపు గట్టి మనో థైరము కల సచుకొంటిని నే నిప్పుడు పసిబిడ్డకన్న బలహీనుఁడను. అక్కా ! బిందు సన్నహం పుము. నన్ను దిరస్కరింపకుము.., ఆ పలుకుల కే కేమస్ బిందు త్యుత్తర మీముఁ గలదు ! 'హిందూ వితంతువు ఇక్క వివాహము తంచు కొకటమే కజ్జి. ఆ కార్యము మహాపాతము కు ఘోరకృశ్యమని హిందూ ప్రపంచ మంకయు మీఁడ పను. ఆమాట బిందు శుశ్చందున కప్పుడే - మందు ? ఆభంగము చేత నా పడుచు వాఁడు ఘోలకృత్య మేకయినఁ గాంచుకొనవచ్చును లేదా బకియుం..ఁగానే చ తండా శాభంగముచేత నుత్సాహ మెల్ల డీలుపడి మరణదుఃఖమును కలప సచ్చను. కాని యాయువతి, యువజన సామాన్యమైన విన్నాణము, వివేకము మెఱయ, లేనిశాంకముఁ దెచ్చి పెట్టుకొని వె..లతో ' సామున యముగ నిటు కలికెను, 6. శరచ్చందుండా! దుఃఖపడకుము. బా ,ము చేసితినని, నేరము చేసితినని నిన్ను నీవు మంచం కుకొనరుము, చిన్ననాటనుండియు నా } మ్మునివలె సన్నుఁ జూచుకొన్న దానను నేను నిన్నుఁ దిరస్కరింతున".? భగవంతుడు నాళన్న నమ్ముల నియ్య లేదు. ఆ ప్రేమ విడనాడి యి. డు నేను నిన్ను దిరస్కరింతునా? నాలాగున చేయలేదు. సాధువైన యాఁడుదిగాని మగవాడుగాని తిరస్కరింన శలసినంత మహాపాపము నీవు చేసిన జేదియు లేదు. " ంఘసంస్కర్తలు కొంపజు బైలుదేశ న M 37 ·146 సుథా శరచ్చం దము. నానడుమ వితంతు వివాహములను సుజల నుద్దరించినను, మనయ చారములు వితంతు వివాహములను సమ్మతించవు. అబ్బాయి.. నీవు కోరిన కోరిక మిక్కిలి యసాధ్యమైనది. నేనీవిషయమై భర్త గారితో మాటలాడి, యాయనయిష్ట వశారము నిర్ణ యింపవలెను. కావు " దుఃఖంపకుము. నాభర్త గారు దీనిని సమ్మతించినను సమ్మతించకపోయి నను మేము బదికి యున్నంతకాలము నీ మిఁచ మాకు మునుప టింగు సురాగమే. మునుపటి దయయే, మునుపటి మైతియే యుండునని నిశ్చయముగా నమ్ముము, శరచ్చందుడు- అక్కా! kవింతదయగా మాటలాడినందు లకు పరమేశ్వరుని యనుగ్రహవర్షము నీపైఁ గురియుగాక! నేను నా పాదములను దాపక యొప్పుకొనిన యీపొడుదినమున నాస్నేహితు రాలు మహాకోపమున మొగము తిప్పుకొనక యెప్పటి మైతినే నాపై నెఱపునట్లు చేసిన వాగ్దానమును నేనెన్నడు మఱి .. వను.,, బిందు..నీత మాపై ఁ జూపిన ప్రేమకు, మామీఁద గురిసిన మునకు మేము కృతజ్ఞులమై యుండక, యీమా హతమున నే కోపించి మొగములు తిప్పుకొన్నచో మేము నాశనమై పోవలసిన దే. గాని యీ రాతి యాసంగతి మజలం దల పెట్టగుము. మఱియొక ప్రసంగము చేయుదుము. నీవు భోజనము చేసినట్టు లేదు. ఏమైనా తిందువా? మావారినిమితము పలుచనియటు పోసినాను. అందులో కొన్ని మిగిలినవి. కాళ్ళు చేతులు కడుగుకొని నాలుగట్టు భత్యములు తిని యింటికి వె వెళ్ళుదువు గాని., శర్క! నన్ను క్షమింపుము. నాకేమియాఁ దినవలెనని లేదు, తింటినా జబ్బు చేయును, నేనింటికి వెళ్ళుదును. నేను కొంచెము విశ్రమించవలెను. డయవర్ష .

·పదియావప్రకరణకు, 141 బిండు. అట్లయిన రే ఫుదయమున వచ్చి మా, వారితో నా లోచింపుము. నీ మనస్సులో నున్న దంత వారి యెదుట " వాదించి చెప్పుము. హేముని యెదుట నా పక్షమున నీవే వహించి వా దింపుము- అంతయు- నీకే వనలివేసితిని, ఈవిషయ మేదో తేలువుళ్లు నే నతినినిఁ గలుసు కొసం జాలను.,, ఓండ - ఇది లోకములో లేని వ్యవహారము సింక మాజ రు దీని నిటో యుటో తేల్చుటకుఁ గొంత కాలము పట్టును ఈలోపు న నీవెప్పటి వలెనే యుప్పు డప్పుడు మాజంటికి వచ్చుచుఁ బోపచుం డుము. శర_ఈ వ్యవహారము తెలువరకు హేమునిగాని సుధనుగాని నేను చూడ దలఁచుకొనలేదు. నన్ను క్షమింపుము. కాని యీసంగతి 'పొరబాటున నైనను. ఆమె చెవి చేర నీయకుము. ఆశాభంగము చే తను, దుఃఖము చేతను గుందనలసి నట్టు నావిధి యుండవచ్చును. కా ని సుధ బాధ పడవలసిన యువసరము లేదు.,, «ఁబిందు. ఆయితే సరే. నీవె నచ్చి మమ్ముఁ జూచుట కష్ట ము లేక పోయిన పక్షము స మావా రేపు సర్లయింతురో నీకు జాబు వాసి సి తెలియఁజేసెదను,,, శర (సద్దు, వాయవద్దు నేను యెప్పుడో వచ్చి యాసంగ తి గహస్యముగా దెలుసు కొని పోదును. నే నేప్పుడు రావచ్చునో, రెప్పుడు మినిర్ణయము తెలిసి "నుటకు వీలుగా నుండునో. చెప్పు . ము" బిందు అబ్బాయి' నే నెట్టు చెప్పఁగలను ? ఒక పూట రెం డు. పూటలలో నిర్ణయించ గల విషయము కొదు గదా యిది! ఇది జాగ్రతగా నాలోచించ వలసిన విషయము. అందులో మావారు - -

·148
ను . శరచ్చంది ము.
యోచన చేయుటకుఁ జాల కాలము పట్టును. రెండు మూడు వార
ములు తరువాత వత్తువా ,,
శర... ,ఆలాగే కాసిమ్ము. అడి దీపాలమావాశ్య యగుచు,
ఆదినమున సత్తును."
.
' క్లెను
పదునొకండ
కుల
కణము.
అమ్మలక్కల సంభాషణము.
శరచ్చందుండు బిందుగృహను విడిచి ఇళ్ళుచుండఁ7" దేవీ
ప్రసన్నుని గృహమునండీ పనికత్తె యొక ర్లు పికి నివేశనమును వేసి
న భత్యములు కొన్ని తీసికొని లోపలికి 'R)
అప్పుడు ఇందుకు దానికి నీకిందిసంభాషణము జరిగెను.
వనికత్తె మా అమ్మగారు సన్ను ని జాలా?: "లా అకి.?
నానని 7.ప్పి దేవికి నైవేద్యము పెట్టిన పిండివంటలు కొన్ని మీకు "
ని చెప్పినది. నేను మీయింటి కే గాక చాలాయిండ్లకు వెళ్లి వచ్చినా
ను. అందుచేత ఆలస్యమైనది
లింగ-ఆపళ్ళెములోఁ బెట్టు. మీకు ళ్ళెము రేపు: పి.కను.
పనికత్తె యట్లు చేసి తన మేలి ముసుకు పనుంచుకొని, మొగ
మావలిక్కక దిప్పి, 'యేవో భావగర్భికముగాఁ జిన్న నవ్వు
సన్వెను.
బిందు-నీ కెందుకే. నవ్వుతున్నావు? ఈ పూజాదిసములలో
మీయింబ నేమైన వినోదములుగాని చమత్కారములు గాని యున్న
వా యేమి?
పని నెటిఁగినంతమట్టుకు మా అమ్మగారింట్లో అటువంటి
వేమియు లేవు. (అని బిందుకు వినఁబడవలెనని కొంచెము మెల్లఁగావన
లోఁ దాని ట్లనుకొనెను.) ఇదే గొప్ప వినోదము. గొప్పవా రిటువంటి

·పదున నొకండవ కరణము. 113 పేడ వాళ్ళము. - పనులు చేసిరా అది వినోదము, మావంటి పేకవారు చేసిరా అమ్మల క్క లాడిపోసికొందురు. బిందు.. నీవేమిటి గొణుగు చున్నావు. వినోద నేమిటి? పని-కాడమ్మా! కాదు వేము కడువుకూఁటికి పని చేసికొను మాజీతములు తెచ్చికొ మా పొట్ట పోసిందమే గాని గొప్ప వారి గొడన లెత్తుటకు మాకేమి హక్కున్న కమ్మా! బిందు. ఆమాట కగమేమిటి? స్పష్టము ముగా ఇప్పలేవంటే ಪಲ್ಲ - మఱల మేలిముసల గొక ప్రక్కకుఁ దొలఁగించి విష పునవ్వు నవ్వి) లేదమ్మా! వ. జేమీ లేదు. ఇప్పుడే మీలో: లినుండి వెళ్ళిన పడుచాయన యెవరు? పొద్దుపోయిన తరువాత ఈలాటప్పుడు ఎవరైన స్నేహితుఁడు మిమ్ము చూడవచ్చి నాడా యేమిటి? బిందు- కొంచెము భయపడి , తనలో) వీధితలుపు తీసియు న్నది శరచ్చందనకు నాకు జరిగిన సంభాషణ పొంచుండి యిడివిని యుండునా? (ప్రకాశముగఁ దొటు పడుచు) ఏమే? నీకన్నులు పోయి నవా యేమిటి? శరచ్చందని నీవెజుఁగవా? ఎఱిఁగియుండి యె ఱుఁగినట్లు నటించు చున్నావా? పని లేదమ్మా! లేదు. ఏదయవల్ల నాకన్నులు పోలేము. శరచ్చంద్యుఁడు గారే అనుకొన్నానమ్మా! కాని తల్లీ! గొప్పయింటి పవుచబ్బాయిలు ఈలాగున చేయవచ్చునా? మయూరివద్ధతు నాకుఁ దెలియవమ్మా! కలకత్తాలో నే నిరువది తొమ్మిదియేండ్లు పని చేసినాను. కాని యిటువంటి సంగతి నేనెక్కడను జూడ లేదు. గొప్ప వారి పద్ధతులతో మాకేమిని తల్లి! మాజీతాలు, రెండు పూటల భోజనాలు మాకు సరిగా నుంటేచాలు. పొద్దున్న, సాయంకాలము యూరివద్ధతు లేమో 38 ·150 సు థా శరచ్చంద ము. మాకడుపు నిండ కూఁడు దొరికినన్నాళ్లు మాచుట్టుపక్క, నేషజకు గునో చూడవలసిన యవసరము మాకేమున్నది? దేవీప్రసన్నుని యింటి పనికత్తెలు పెంకెకనమునకుఁ బేసుపడి నట్లు బిందు మునుపే యెఱుఁగుము. కాని యిటువంటి య మతగా క్యములు పలుకునని యామె యెన్నఁడు తలఁచి:ముంచ లేదు. అయి నను అటువంటి సమయమున శాంతమువిడిచి కోపించుట వ్యవహాకము మణి.త పొడుచేయుట య.వి చూమెగహించి లేనిచి జునవ్వు తెచ్చి పెట్టుకొన పలికెను బిందు ఏమే పిల్లా! శరచ్చందు సిద్ధతులు పిచ్చి నని నీవొజు: గవా? అతఁడు కుజ్జి కొఁడు. వివాహము కాలేదు. దీక్షగాఁ జుడువుట శతను, ఏకాకిలాగున నొక్కఁడే యుండుటచేతను మతి చెడినది. అత విమాటలు, చేతలు లక్ష్యపెట్టనక్కర లేదు. పని అమ్మా! మతి చెడిపోవచ్చును దాని కేమి. కాని మా గురఁ జేయవచ్చునా?. పెండ్లి పిచ్చ .యెత్తి నపక్షమున వెళ్లి వివాహ మాడవలెను. కాని నీ ముందర ఈవిధముగ వెట్టి పెట్టి ప్రేలాపనలు మ్మా! ఆయనకు నిన్ను పెండ్లి చేసికొనవలెనని లుట మంచిదా? అమ చేదుకద? బిదు-ఛీ! నీమొగము ముక! బాలాజమాట లాడుటకు నీకు సిగ్గు లేదంటే? కాదే పిల్లా! అతఁడొక చక్కని పిల్లని చూచినా డు. దానిని పెండ్లి చేసికొనవలెనని కోరుచున్నాఁదు తల్లి కాశీలో వున్న దిగనుక అమెతో, బస్పుటకు వీలులేక నాతో జెప్పుటకు వచ్చినాఁడు. ఎవరా బిందు. వివాహము స్థిరపడిన తరువాత నీకే తెలియఁగలడు పని అమ్మా! దాపజిక 'మెందుకు? చెవులు లేదా కన్నులు లేవా మాకు! కనఁబడకపోవుటకు వినఁబడకపోవుటకు చూకంత ము పని — అమ్మా! పిల్ల!

·151 నమ్మరసియు సలితనము రాలేదు. గుండె పగిలి పోవునేమో యన్నట్లు మీసంథ కోసమాయన మీటిఁ జెటుట నే వినకేసుకుంటావా? కే. సకే. దాసఃకోతల్లీ! కాకపోతే యింటిగుట్టు జైట పెట్టుకొని అపకీర్తి అని తె చ్చుకొనువారు గలరా' కుటి? ముండమోసి పిల్లకు పెండ్లా? పే కణ ని కొంపలో ఇటువంటిమాట పుట్టెనా కులము వాళ్ళం కు జేరి ఈ టీకి కప్పు పట్టకా? ఆధీకము కప్పినపల్లకు పెండ్లా, చాకలి కొంపల్లో కుంగలికొంపల్లో సైతం:టుపుటి మాట వాడు లేదు. శపలుకు *విని జడంగా ఒందు మొకటిసారి భయపడెను, శరచ్చండుఁడు తన యెXFc జూపిత మోటుతనమును గూర్చి జపొడి: పనికల్‌ మూటలాడినంత సేపు, లక్యుము లేక పో. ఒక షెంకదా నిమాటవల్ల తననిష్కళంక జీపనమునకు మచ్చ కలుగవనియు, 1- ' దాచార సంపతి గద్విదిక మగుటచే పట్టి దెవ్వకు న నామె యెఱుఁగును. కాని సుధ చిన్న బి , విశంతువు; లోకనింద నలుసంత పుట్టినను యాపజ్జీవము దాని పేరు చెడిపోవును. శరచ్చందు నికోరిక పిచ్చి పిచ్చి కోరిక యని బిందు మనసులో నెఱుఁగును. అవివాహ ము జరుగునది కాదనియు నామె నమ్మకి ము, కా సుధాకరచ్చందు ల పేళ్ళ నివాఁద నపనిందాచ్ఛాయయైన వాలెనా, అది కాజులిచ్చి వలె వ్యాపించి బాలికను, దానికీరి ని నాశము చేయును, ఒక్క నిముసముపటి కామెనునస్సు మితిమీజీస బాధపడెను. బిందు మనో ధైర్యమించు కేసియు కదలక చిక్కఁబట్టి పెట్టె తెచి యొక నాణెము తీసి యిళ్చెను. 'భక్ష్యములు మొదలగు సూడికలు తెచ్చిన పనిక త్తెలకు రెండుకు" (డణాలు బహుమాన మిచ్చుట సాం ప్రదాయ సిద్ధము. ఆవంకఁ బెట్టి బిందు సపోయతీసి రాత్రి దాని చేతిలోఁ బెట్టి యిట్లనియె. నీవు దేవీ ప్రసన్నుఁడు గారియింట చికగా లమునుండి పని చేసిన పనికత్తెవు ఈననం తావు ఈనవరాతములలో ఈరూపాయ పెట్టి ప ·12 ను థా శరచ్చం - ము. కొత్త చీరకొని కట్టుకో. శరత్తు విషయమై నీవు విన్నది శన్నది Tow కంటివారికి తెలియనీయకు. తెలివి తేటలు గల స్త్రీలు పిచ్చివానిమాట లుపొటీ మేయరు. ఈవివాహము జరుగుకవి కాదు, పితంతువునకు వివా హమున్నదికన్న డా, విన్నదా? కులస్తులలో ఇంతో అంతో పేరుప్రతిష్ట గల వాళ్ళము. మావారంటే ఇరుగు పొరుగువారికి, స్నీహితులకు 2.తి మిజన గౌరవము. శరచ్చందునితల్లి భూ దేవతయని మహా : యని శాశిలో వారు సైత మామెనెంతో గౌరవము చేయుచున్నారు. అతని చెల్లెలను ఆచార వ్య: హారములు, మంచి సొంప గాయము గల గొప్పయింటివారు చేసికొన్నారు. అన్ని మర్యా- లడుగ ,టఁ దొక్కి యిటువంటి పెండ్లి చేయుటకు తరమా? లోకానుభవషణ గల పిచ్చివాని ప్రేలాప పనలు లెక్కచేయరు. అతని పిచ్చి చేష్టలు నీవు రెండవ కంటివానికిఁ దెలియ నిష్యంగూడదు. సుమా.. ఆపనికత్తె బిళ్ళకుడుమ లాగున తెల్లనిమాపాయ చేలిలోఁ బడఁ గానే శాంతించి వెనుకటిప్రసంగము మజచిపోయెను. ఒక్క నిముసము లోనే మారి యామె యెంతో వినయముతో బిందుతో, మాట వారు 4 లాడెను. పనికత్తె అమ్మా! మీరన్నమాట జము, పిచ్చివానిమాట లెవరు పోటిచేయుదురు? శరచ్చందుఁడుగారు నేటి రాతి కొంచెము సిద్ధిపుచ్చుకొన్నా రేమో? అది మనలో ఆచారమే కాని తప్పుకాదు. మాయింటిలో మాత్రము పడుచువా రేమిచేయుచున్నా రనుకొన్నారు? వారు రాత్రి చాటుగా జాతివారిసారాలు తెచ్చి తప్పతాగుదురు. అమ్మా! వారిగఁతులు, కేకలు నేనేమని మనవి చేయగలను! పిల్లలు తల్లిదండులమాట వినరు. చుట్టాల యెదుట, పెద్దల యెదుట, ఇటువం టిపనులు చేసినందుకు సిగ్గుపడరు. పాదుకాలము వచ్చినదమ్మా! పడు. చువారు తమరు చేయవలసిన పనులు మఱచిపోయి చెడిపోయి అల్లరి ·153 నా పదునొకండ డవపకరణ ణము. గఁ దిరుగుచున్నారు. శత్తు గారిమీఁద నేనెందుకు నిందలు మోపవలె? ఆయననడతను గుఱించి నేనొకరితో కొండెము లెందుకు చెప్పవలె? నామాట నమ్ముజల్లీ! నేనిది బయలుఫుచ్చుదునని విరామనసులో బెం గి పెట్టుకొనవద్దు, ఆపనిక తై మిక్కిలి సంతుష్టిఁ జెంది యుయిల్లు విడిచిపోయెను, కాని గుడ్లను పెట్టుటకు సిద్ధముగానున్న కోడి పెట్టవలెనే 'యారహ స్య మెక్కడ కక్కుదునా యని యామె. తల్లడిల్లల జొచ్చెను. దానిస్వ భానము తెలిసికొని లిజిగలిగి రూపొయ పొడుచేసికొనక పోయినప క్షమున మిక్కిలి బాగుండును. ఎందుచేతననఁగా దాసిదానికి రహస్య ముచెప్పి జూచుమనుట విరివిగా వెల్లడిచేయుటకు మొదటిసాధనము. కలకత్తాలో గృహములయందలి పనికత్తెలు తమ యజమానులగుట్టు మట్టు బైలు పెట్టునంత మహావేగమున నానాభా గములయందుండు టెలిగా పుతీగలు బహిరంగ వార్తలపై తము వెల్లడి చేయఁజాలవు. దేవీ ప్రసన్ను నిభార్య మఱునాఁ డదయమునఁ దనయింట నొక చాపమీద గూర్చుండి ఇద్దఱు - వృద్ధవితంతువులతో మాటలాడఁ జొచ్చెను. స్త్రీ సామాన్యమునకు సహజమైన లోకనింగయే యామె పల విగా నెత్తి కొని, యంతము లేనివ్యాఖ్యానము చేయుచు, నిచ్చవచ్చిన తెఱఁగున ముచ్చటించెను. (అక్కలారా! సరిగా నేననుకొన్నట్లే జరుగుచున్నదమ్మా! ఈసంగతి జరుగునని నే నెఱుఁగుదు. ఏమంటే ఈదినములలో గొప్ప యింటివాళ్ళకు నీచులకు భేదమేది? అడ్డమైనది. మైనది. ఆపల్లెనుండి ఈపళ్ళెనుంది వచ్చి నేనుకాయస్త జాతిదాననని చెప్పుకొని కాయస్తులతోఁగలసిమెలసికి రుగుచుండును. వీళ్ళందఱుపరువు ప్రతిష్ఠలుగల శాయస్తులా తల్లీ! ఇదిపడు నాలుగు తరములతో వీళ్ళెప్పుడై న గొప్పకాయస్త కుటుంబములతో సం విశ్వప్రపంచమందలి లు రు 39 ·154 ను థా శరచ్చ • ది ము. బరిథ సులు చేసినారా యేమిటి? ఆలాటివాండ్లతోఁ గం:సినందులకు మానోటిలో గడ్డి పెట్టవలెను గాని వాంఛత పేమున్న కమ్మా! మా వారు కచేరినుండి సాయంకాం మింటికి రాసియ్యి. ఆయశతో నే సీసం గతి చెప్పకమానను. అమ్మా! ఇం తెందుకు? తన కర్ణా, తనగొప్ప, తన పఱువు, తన ప్రతిష్ఠ మాజాకు గుర్తెఱుఁగకున్నారు గాని యెజిఁ/ కపు శమున ఇటువంటి వారితో కలసీమలసి. యుండుట కిష్ట డుడు- ఇది ఈలాగున జరుగునని నే నెన్నాళ్ళకిందటనో తెలిసికొన్నాను, వాండు) భవానీపురములో కాపురము చేయుటకు వచ్చిన త్తలో, మా యింటికి వచ్చి నమ్మొకమాటు చూచుటకే తీరుబడి కేక పోయిం దఁట. దానినిబటే నారెటువంటి వారో నాకు తెలిసిపోయింది. అంత కన్న చిత్రమైన సంగతి చూచినారా! ఆవిధపపిల్ల అంచుచీలు కట్టు కొని మగనితో కాపురము చేయుచున్న దానివలె నున్నదమ్మా! అయ్యో! అయ్యో! ఇది యంతయు జరుగునని నే నేఱుఁగుచు సమ్మ! . ఏమంటే మర్యాదలు పుట్టుకతో రావ లెనుగాని నేర్పికొంటే రావ మ్మా! కిరస్తానులలోనుతురకలలోను విధనవాండకు వివాహములున్న వంట గాదు? అమ్మా! ఆలాగే అచ్చముగా ఆలాగే! తురకలకన్న, కిర స్తానులకన్న మనవాళ్ళ కేమంత మర్యాద మండిపోయినది. అనవుడు వృద్ధవితంతువులలో శ్యా సుతల్లి యిట్లనియె. నిజమే అమ్మా! నిజమే. ఇంతెందుకు? విధపపిల్ల అవునా! మంచివిశంతువు లందజు చేసినట్లు ఆపిల ఏకాదశినా ముండదుసుమా! పుణ్య స్త్రీలవలె చేపలుకూడ ఆపిల్ల తినుసఁట! ఈ వేళ శుద్ధ ఏకాదశి కదా, మన మీరాత్రి పగలు రేవుసాయంకాలమువఱకు కూడ నన్న ముళ్ళు ముట్టుకోమన్నప్పటికి మనము ముట్టుకొండుమా?,, ఇంతలో బౌమితల్లి యందుకొని యిట్లుపలికెను. ఆళ్కా! ఈ చితము విను. ఆవినపపిల్లను గుజ్జఫు బండ్ల మిఁ 'దెక్కించి షికారు తీసి . వాస - |

·ఈకోపము, ఈకంఠశో
పదునొకండపం
ప్రకరణము
కొని వెళ్ళేవరు. ఏమిచెప్పకు! మ్యూజియం చూచుటకు, ఇవ్వులతో
టలు చూచుటకుఁ గూష దానిని తీసికొని వెళ్ళినారట! ఇంతకన్న
ఉన్నదా లోకపంప? ఈసిగ్గు చాలదు?
ఆయిష్టము వృద్ధవిశంతులు శసమాటాడుటచేత . నంజంత ము
త్సాహము కలిగి, దేవీ - 9నన్నుని యిల్లాలు మంజుల ఇబ్బంభించి యిట్ల
నియె. ఆపిల్లలకు,
పినుగన్న తల్లికి ఇంతకంటే అష్ట ఉన్నదా?
ఆసిగ్గుమాలినపిల్ల 1, 1, మావ మేలిముసుఁప వేసికొనకుండా బావగా
దితో ఎదుటఁబడి మాటలాడు నఁట. శరచ్చంద్రునికి మంచి మంచి
పిండివంటలు, వేపుడుకూరలు తయారుచేసి పంపించునంట! ఇందులో
శరచ్చందని ఆ ప్పేమున్నడి అక్కా! అతఁడు మగవాడు పైగా
పెం} లేదు. ఆ పైని నెరజాణలు అప్పచెల్లెండిద్దజు పట్టి లాగు
చుంకగా 'కురవాఁడు వలలో పడకపోవునా? ఆఅప్పచెల్లెంకు
మాగుమ్మమదాటి రానియ్యను.,,
గూడిన ఈసంభాషణము యొక్క ధ్వం
దూరముగా నున్ననూతి దగ్గఱకు వినఁబడెను. ఇంటియాఁడపడుచులు,
కోడండు పడుచుహృదయములకు మిక్కిలి ప్రియమైన ఫుక్కిటిపు
రాణములు చెప్పుకొనుటలో లో కాని వాడములు వినుటకు నాధారణ
ముగా నేదో పనివంకఁ బెట్టి యక్కడకుఁ జేకుచుందురు. వారీవిధము
ష, యెందుకో? అని యొకతె యడిగెను.
14 ఏమి? నీవు విన లేదా? అయ్యో నాతల్లీ! అత్తైన వమివిన్నా
వు?,, అని మఱియొక తె బదులు చెప్పెను.
16 చెప్పవమ్మా! ఎవరో మంచిపిల్లను గుజించి లోపలమాట
లాడుకొనుచున్నట్టు లున్నది,
ఉత్సాహముతో
కో
గా మాటలాడిరి.

·ను థా ము. . 156 శరచ్చంద చెప్పెడ నుండవమ్మా! ఏడోయూరినుండి బూమధ్య హే ముఁడని ఒకత్యము వచ్చి భవానీఛుకములో కాపుకము చేయుచు న్నాడు. ఎఱుఁగుదువా! అతని పెండ్లాము అతని పెండాము నటిందలు ఉన్నారు. విన్నావా? ఆమఱిఁదలుపితంతువు ఆవిధవపిల్ల శరచ్చందని వివాహ మాడునట! • పుక్కిటి పురాణాలు చెప్పకు, నేనిచి నమ్ముదుననుకొన్నావా యేమిటి? ఇంతచితాలు ఉన్ననా? విధనపిల్ల యేమిటి? పెండ్లి చేసికొ. సుట 'యేమిటి? లేనిది పుట్టించకు. 16 లేని దేవి:టమ్మా! గొప్పపండితులు విద్యాసాగరు వారిని గురించి నీవు విన లేదు? (సీతావనవాస, మని ఆయన చేసిన పెపుస్త కము మొన్ననే కాకటమ్మా! నీవు చదివినావు, ఆవిద్యాసాగరులవా రే మన హిందువులలో విధవలు తిరిగి వివాహము చేసికోవచ్చునని తీర్పు చేసినారు. ఆయనయే పురోహితులై కొన్ని వివాహములు చేయిం చినారు. అంతదూర మెందుకు? ఆయనకొడుకే విధవముండను వివా హమాడినాఁడు.. నమ్మా! నిజమే. విధవముండలకు వెదకి వెదకి. మగలను సంపాదించి పెట్టునట్టి ఆవిద్యా సాగరుఁడు గొప్పపండితుఁ డే ఆలాగైన పక్షమున ముసలిముండల కర్మ మేమికాలింది? వాండ్లు కూడ పెండ్లి చేసికొని హాయిగా ఉండవచ్చను,, “ఉండ కేమి? ముడతలుపడిన ఆముసలి మొగాలకు, ఆతొస్సినో ళ్ళకు వలచి వచ్చు పెండ్లికొడుకు లున్నపశమున వారు పెండ్లి చేసికో వచ్చును.,, “సరే. అట్లయిన యెడల శ్యాచుతల్లికి, భామితల్లికి తిరిగి కల్యా ణయోగము కలుగును కాఁబోలు! పాపము! అదిక్కుమాలిన ముండలు . వైధవ్య బాధలు పడ లేక, ఉపవాసములు చేయలేక నానాశవ “అక్కా! సజమే - - - ·1:7 అప్రతిష్ట పెండ్లి చేసికొని కషకీరి పదునొకండ సహకరణము. పడుచున్నారు. ఎప్పుడో వకనాఁడు నోరు పట్టలేక ఒక చేపముక్క ఊరికి, 'తినరానివస్తువు ) తిని కక్కుర్తి పడి : వై ధన్య పీడ మాన్పుకొను చున్నారు. ఆకక్కుర్తి అక్క జ లేకుండా స్వేచ్ఛగా ఉండవచ్చును. అక్క క్యూ, 4జమ'గా విద్యాసాగరుఁడు వారి పాలిఁటి దేవంపై వచ్చి, వై ధన్యవిమోచనము చేయించి, పెండ్లి చేయించి, పుణ్య స్త్రీలను చేసి మగలతో కాపురా లేరుస వచ్చును.,, 4.ఆలాగున నోటికి వచ్చినట్లు మాటాడకు. కనీమాటలు ఆవి ధవవాళ్ళు విన్న పశమున నీపని మట్టము చేయుదురు, శత్తుమాట చెప్పనేల? అతఁడు తెలివిగలవాఁడు, ముందరికి రాఁదగినవాఁడు అని విన్నాము, మంచిపిల్లవాఁడని కూడ చెప్పుకొనుచున్నారు. ఇటువంటి అతడెందు +లుగాఁడలఁచుగా న్నాఁడో, వలపు కొలువులోఁ బడిన వారికి తెలివి తేటలు చచ్చిపోవునని పెద్దలు చెప్పుదురు. విన లేదా! పాపమా చిన్న వాడు శరచ్చందుఁడు ఆపడుచుముండ మాయలలో బడినాఁడు. ఆవలపు విషములాగున తల కెక్కినది. ఇక వానిపని ఇల్లే... ..ఆవిథన పిల్లకు వయ స్సెంత?,, 4.పదహారని చెప్పుకొనుచున్నారు. అది యెజ్జగా బుజ్జిగా ఉన్న ది. మాయనవ్వులు నవ్వుచు శరత్తును పలుకరించి బుట్టలో బెట్టుచు న్నది. పానకాలు, మజ్జిగ తేఁటలు వలపునఁట అందులో ఏమిమందు లు కలుపుగున్నదో ఎవఱునదురు? పాము శరచ్చందుండేమి చేయఁగలడు? ఇంత చదువుకొన్నప్పటికి మగవాడు కదా! పెద్ద పెను భూతములాగు ఆవిధశపిల్ల ఎదురఁ బక్షగానే ఈకు పొడవ కట్టు లాగ గe డా? అతనిమనసు చెడిపోయి దాని స్వాధీనమై పోయినాఁడు. అప్లైన వాటికి అదివఱకే స్నేహ ముండవలెను. , - '' 40 ·158 సు ఖా శరచ్చం 4 ము. వారిస్వగామములో కలసి యున్నప్పుడు ఒకరి నొకరు ఎఱుఁ గుడురని ఆదివరకే స్నేహ మున్నడని చెప్పవలెనా? అక్కడ ఏమి జరిగి నదో నాకు తెలియదు. విశ్వము తలకిందులు కానీ, వాళ్ళను గుజించి ఒక్క అబద్దపుమాట చెప్పను. వారు కలకత్తాకు వచ్చినది మొదలు కొని ఏమి జరుగుచున్న డో అం: జకు 'తెలిసియున్న డే శుత్తు ఆపిల్లను తీసి కొని వెళ్లి తన యింట్లో ఉంచుకొన్నాడు. దానినే కాదు. దానప్పను, అప్ప పెనిమిటిని గూడ తన దగ్గజ నే పెట్టుకొన్నాడు. ఇందుచేత నే కాఁబోలు శ్రీముఁడు మనసులో అనుమాన మేదొ తోఁచి వేజే కల్లో కటి అద్దెకు పుచ్చుకొని పెండ్లాము ను మజదలును తీసి"ని అక్కడకు వెళ్ళి పోయ నాఁడు. అమ్మా! నాతల్లీ! అజొలాస మేము ఉన్నసకు? కృష్ణమూర్తి కోసము బెంగ పెట్టుకొని ఎంతచిక్కి శల్యమైనదో నీ వెఱుఁ గుదువు కదూ! అలాగే శుత్తు ఊరిలో లేనప్పుడు ఆఫ్ధజిపిల్ల బెంగ టికి, సగమై పోయిన కట. అప్పుడు పరుగుపరుగున శరత్తువెళ్ళి పక్క నుగూర్చుండి, బుజ్జగించి, 'రాతి పగలు వదలక ఓదార్చినాఁడు. ఆబ్బో! ఇది చిత్ర కథ అక్కా. అంతికథ నేఁఔస్పఁగలనా? విద్య యనుచిన్నది సుంవరుఁడను చిన్న సౌఁడు ఒకరి నొక ఇంతమోహించి నారో వి: లేజూ. వారు ఒకరినొకరు విడిచి పెట్టి ఉండ లేకపోయినారు. నుంచకు... - సొరంగములోనుంచి ఇద్య పండుకొన్న గదిలోకి చల్ల గా వెళ్ళినా .. ఆకథే ఇప్పుడు తిరిగి జుగుచున్నది ఈనాఁటి పడుచు పి కాయలండజు సుందరుఁడు ' చేసినటక్క. రితనమః చక్కఁగా గుర్తె కు:గుడరు, A సుక జాగ్రత... ఈయపవాదము నూతిదగ్గజనుంది. దాసీజసము పనిచేయుచో టీ! మెల్లమెల్లగా ప్రోఁకెను. అ: ఇక త్తెలు కదిపిన తేనెపట్టులోని తేనే జీగలపలె ఎడ తెఱపి లేక ఆఱచుచు పఱచుచు ఝంకారముతోఁ జెనూ కొనఁజొచ్చిరి.

·పదునొకండవ ప్రకరణము.
153
అప్పా! నిజమేనా? ఆవిధ పిల్ల నిజముగా పెండ్లి చేసి సునా? ,
అందులో నీకు సందేహమెందుకు? ప్రధానమై
పోయిశది.
ప్రయత్న మిదిన” కే యైనది, మజిలను హేముఁ:: పెండ్లీ బట్టలు
గొన్నాఁడు. నగలు చేయించినాఁడు. నిజమా, నిజ హు: మము
తెలియక నీవము గుచున్నావు,
“గొప్పవారియింటి విధ నవాళ్ళు పెండ్లి చేసికొను: తూలే!
పోతే పేదవాళ్ల ఇంటి ముండలు గూడ నిర్భకుముగా పె: చేతో
నచ్చరు.,,
ఏల చేసుకోగూడదు ఆపల్లెపిల్లవాఁడు నీకు సహకులో
కసఁబడినప్పుడు ఎన్నోసాకులు సినతను మాటలాడుచుగా చూ
చినాను. వాడు దిట్టమైన విధనముండను తోసికో కులఁనుకుంటే వార
డునీకు తగినవాడేనా? ,,
(నిర్భాగ్యురాలా! సిగ్గు, సిగ్గు ఆలాటిమాటలు సన్ననకు.
నీసం కలినాకు తెలి మరచుకొన్నావా ఏమిటి? ఆడుచుకోము? కీ అధ్య
భార్య చచ్చిపోయిందికచ? ఏ కులు, లవంగాలు అమ్ము" ల మనం
ఆ :మన ఇల్లు చూచి పెట్టంగి నాకు అన్నము వండి పెట్టుకు ఎ: ప
లేకు, ఏజోయే :కులు లవంగాలు కొనవలె . ని సంకఁ బెజ్జి, సీవెన్ని
మాట్లో అయ: దుకాణమునకు వెళ్ళి, అగంటసేపే గుసగున లాకు
చుండగా నేను చూడ లేదా? ఇల్లు చక్కబెట్టుటకు సూటి. దిట్టమైన
పిడికాయినంటి ముంతను ఆవ చేసుకొంటే బాగుం::ను గాడు?,,
1. నీ మొగము ముండ ! నిన్ను కాటిలోఁ బెట్టు ! పొడుముండా
!
పేలకు"
ఉపయొక్క శల్లి యప్పటికిని తాల్పు కాకుగా మముగా నే యుం
డెను. ఈయ: నింద యామె వినిఁగూష పడెను. వడగానే గుళ్ళు
కుక్కుకొని తనలో తానే విలపించి, అట్టి ఆస్త్రతిష్ట కార్యము చేసి

·100 ను థా శరచ్చం - ము. బడు:కుడు చానికి మల్లికవంశమునకు మచ్చ తేవలదని బా: కూతురగు లిందుకు జాబిట్లు వాయించెను, కూతురా! మీతండి గారు బతికియున్న పశమున కవ వితంతువుతిక మజిల వివాహము చేసికొనుట కొ కొనునా? నాత! నీయమ్మ బ్రతికి యున్నపక్షమున ఈయప్రతిష్ట కార్యమున కామె సంస్థ తించునా? సుధ ఏమియెఱుఁగును? అని చిన్న పిల్ల. తల్లి వైనను కండి వైనను డానికి నీవేకదా బిందూ! ఈ భూమి మీద దాసిని కష్టము పాలుచేయకు. అది వెధవదియై వెధవదియై పరువుమార్యాకలతో పెద్దమచ్చ తెచ్చి పెట్టకు దానిని గంగలోడింపకు బానిని మజిం తనిర్భాగ్యురాలిని చేయకు.. ఈవార్త వర్ధమానపురమునకుఁ బ్రయాణము చేసెను. అక్కడ కాళి జబ్బు చేసి మంచమెక్కి భర్త కుపచారములు చేయు చుండెను ఆమె బిందు కిట్లు విచారముతో జాబు వాసెను. “మావారు మంచ మెక్కినారు. నేను రాతి పగలు ఆయన మంచము వదలి పెట్టక యున్నాను, ముందు శీతకాలములో వెచ్చని *టగుటచే రాణిగంజికి, ఆయనను తీసికొని వెళ్ళవలసిన దని వైద్యు లు చెప్పుచున్నారు. మేమక్కడ ఒక యిల్లు కుదుర్చుకొన్నాము. ఒక వారము దినములలో మేమక్కడికి పోవుచున్నాము. నేనెక్క డున్నప్ప టికి £కు సుధకు వేమతో మేలు కోరు చుండును. .. ఓకీ ! బిందూ ! సుధను గురించి కొన్ని డవాదులు విను చున్నాను. ఈవాదు లేమిటి ? మచ్చ లేని నున కుటుంబమునకు శరత్తు ఊగువేయఁ దలంచుకొన్నాఁడా? బిందూ ? నీవు తెలివి గలదానవు. నీగుణము బంగారము వంటిది. మాతమ్మునకు పిచ్చి యెత్తిన : క్షమున మాయింటి నుండి వెళ్ళుగొట్టుఁడు. అప్రతిష్టపనికి ఒప్పుకొన ధవపిల్లకు వివాహము. M ద్దు.

·151
పదునొకండవప
ప్రకరణము.
చేయవద్దు. మీకటువంటి పెండ్లి చేసిన పశమున నాఅత్త వారి ఇంటి
లోని వారు నామొక వింక చూడరు. మీశాలి మీరేక మీద కసం
బడదు,,
ఆ జాబులు బిందు తన భర్త కుఁ జూపి లోలోపల దుఃఖంచెను
బిందు కడు రహస్యముగా వాఁ డచిన రహస్యము భేరీజిహ్వ
గల యపవాదము దేశ మంతటను వ్యాపింప జేసినది. పాకము ! ఆ
మాయకురాలైన యా-మె చెల్లెలి పేరు ముంజి కిచ్చి తెచ్చి జనులు ని
రస్కారము చేయు జొచ్చి,
శరచ్చందుఁడు కోరిన కోరిక లేదోవిధముగ పరిష్కరింపఁ
బడువర కావిషయము సుధ చెవిని బడ కుండు నట్లు వాము:కును బి.
దు సర్వ ప్రయత్నములు చేసిరి. ఎన్నటికిని మనోనాధుఁ డగుటకు
వీలు లేని మనుష్యు నకు గాటంపు వలపు గల దని విశంతువునకుఁ "ది
లుపుట, సంతోష శూన్యమైన యామె వ్యర్ధ జీవనమును మఱింత క
ష్టభాజనము చేయుట గాక యన్య ప్రయోజన మేమున్నది ? ఏ 15: ప
నిందతో జను లామె పేరు కలిపి వాడు చున్నారో, యాయవనించ
నామె శవణ,గోచరము చేయుట వలన నామె కుళ్ళి కుళ్ళి రెడ్చి కృ
శించిపోక మానునా ?
కొంత కొలము వారు చేసిన ప్రయత్నము సాగినది. కాని పూ
ర్తిగా దాఁచుట యసాధ్య మయ్యెను. అనువనములు లేని యమా
యకు 'రాలయ్యా సుధ గృహములో నేదో చిక్కు సంభవించిన కని
యు, గొప్పసనుస్య యేదో తన యప్ప యొక్కయు, బావమొక్క
యు మనస్సుల నాక్రమించిన దనియు జూడకట్టెను. సుధ తన యప్ప
యొక్క విచార సూచక మొగమును, మానభావమును కలుమారు
విలోకించి, యటు లుండుటకుఁగాణ మేమసి యడుగ దలచియు సాహ

·162 ము. పెట్టించుకొని సుథా శరచ్చంద సించ యముగ లేక పోయేరు. మిత్రు లనేకులు నచ్చి హేముని జూచి మాట లాడుటయు, నుదయకాలపుం కతఁడు పలు జాబు వాయు టయు, రాతి పొద్దుపోవుపరకు బి2 తోఁ గలసికోచనలు చేయు ట యనామెకు పెట్టెను. త పేరు, శుచ్చందుని పేరు మారెత్త కొల దితమయింటి ఓనికి తెతో నరగంటకంటే నెక్కువ సేపు గుసగుసలాపట యామెకు ఇనఁబడెను.వారమున కొక్కసారి వారియింటికిఁబోవుమంచిలిది భావగర్భితముగ సుధనుజూచి చిన్న నవ్వు నవ్వి మనసు పట్ట లేక యెట్టకే లకు స్వల్పకాలములోనే ఇంటి యజమానురాలవై యుండఁగా కన్నులు చల్లగా నిన్ను చూడఁగోరుచున్నా నని పరిహాసుగాఁ బలి కెను. రహస్యములు బచట పెట్టనష్టని తనకామాట చెప్పినా రెం తో యొటు చెప్పినను, చాకలిది శరచ్చందు: యొక్క య సుధ యొక్క-ల జట్టలుతనకే యుడుకుటకు చేయమని కోరెను. ఈ మూఁడువాం. యభిప్రాయ మేజయుండును పైకి వేరథ. మిచ్చునట్టి దెప్పుడు మాటలతో నొక పే " వితంతువుకు వారు వీడించు చున్నారని యనవచ్చునా? అ వారుచేయుదురని నుథ ఖావించలేదు. వదన నామె యొశమనసు నొప్పించి యెఱుఁదు. అంతమమును పెనుగు మిక్కి మేకకురాలై నయా -బిడ్డను మోటమాటలతో నీ ప్పిదు. అట్లె • నిటువంటి మాట" భాగమే నిటుగంటి మాట” భాగమేమై యుండును? ఆప లుకుల భాషముల; స్ప, ముగఁ దెలుపవలసినదని సుఖ నొక్కి యడిగెను కాని మంగలిది మౌ. ము వహించి నోరెత్త వయ్యె. చాకలిది మాత మిట్లనె, శంచ్చంద్రుడుగాను తప్పకయా లస్యముగానో పెందలకడ నో యెవరినో యొక రిని పెండ్లి చేసికొనక మానరు. పేడదానను గపుక ఆయింటివాడుక నాకే యిప్పించవలసినదని మడిగినాప,, 'సుధ దానిమాటలలో యథార్థము గ్రహించినదో లేదో మన అపఁ జాలము. అనుమానములు లేసి యమాయక స్త్రీ లొక - . U - -

·16.
-
సి
పదునొకంశవపకరణము.
డిటువంటి విషయములలో మన మూహిం లేనంత దీర్ఘ వృష్టి, గలిగి
లోతుగఁ బరిశీలింతు స, ఈ చిత్మకథ యఁ:తయు నామెకు మూ-ముట్ట
దెలియక పోయినను, చీకటి తెలుగున 200 యూవల్ గుట్టు తెలి
సికొ చుటకై నిజ జ వన్నుకొను చున్న స్త్రీ బుద్ధికుశలత మార్గ పరి
దుగు ప్రభాకరణమును గని పెట్ట లేదని చెప్పవలకు పడదు. అజాగక
గా నోట వెలువడు సామాన్పుపు మాటల నామె యధిక శ్రద్ధతో
చెవియొగ్గి వివఁజొచ్చెను. సాధారణముగా నెవ్వకు గాని సరకు చేపని
య”ఎసూచనల నత్యంత జాగ్రతతో నామె గమనించుచు వచ్చెను.
తన భవ్యశ్కాలస్థితిని, తనయ దృష్టమును మఱుగు ప ఱుచు చున్న
యారహస్యాంధకారమునఁ బవేశించి చూచుటకు, ఆమెత్తోవ్వళా
వము భగీరధ సయశము చేయఁజొచ్చెను. ఆమె యెసూరి నేపన్న
లడుగ రేవు, వసమాచారమునకైఁ బ్రయత్నింప లేదు. కాని 3 )
వెల బాఱు చుండిన యామెమొశము, కన్నులలోని తళుకు నిశ్చలమైన
యామె రూలోచ, మును, హ యుగతమైన 'సంతోషమును వెరపు
చ్చుచుండెను.
ఎట్టకేలకు యధార్థ మంతయు శరుము... మని యామెంమనస్సు
నెదుట మెఱసెను ఒక కాటి, 'య. కాల మామె కండుకొనఁ బోవు
చ్ముడగా నే బాగాఁవ యొక నలిగిన కాగితము కనఁబడెను. అది యా
మెతీసి చూడను. అంపలివాత తన తల్లి ని యామె కని పెట్టెను
అందు రహస్యములు డునని యనుమాసము తో చనంచువను, తన
పినతల్లి యేమివాయునో చూడవల యూ ! నను కుతూహుము పొడ
ముటచేతను, జూబు నామె యాముడపు దీపముకడకుఁ దీనికొనిపోయెను
అది బిందుపే : వాసినజాబు బిందు చదువుకొని దానిని జగతగా
బాజవై చెను. ఆజాబులోని సంగతులు చదువుకొన్న కొలఁది మధనాలు,
క్కచేయి వడఁకెను. గుండె తటతట ని కొనెను. కాగితము

·tv నవమానపటుచవలెను? ఈసం 184 ను థా శరచ్చంది ము. తోనుండి నేలజారిపడెను. “చేష్టలు తగ్గి కొయ్య బాకి - నకకు ఈజలి తడబడుచు నెట్టెట్' మంచముపైఁ బడెన". అట్టిగమయమున ఆందూవితంతు పనుభవించు లజ్జదుఃఖ ములు మొదటిభావములై యూమెమః సులో మొలకలెత్తెను, అంత మంచివాడు, అంతదయ గలవాఁడు, అంతచదువుకొన్నవాఁడు, అం తబుద్ధిమంతుఁడు గదా శరచ్చంద్రుడు. అట్టివాఁ డిటువంటి యష్ట్ర శిష్ట కార్యము 'నీల తల పెట్టనో ? ఆమెను తనకిమ్మని యేల యడుగ వలె? ఏల యామెను నలుగురిలో గతి పినతల్లికిఁ దెలిసినది. శరత్తు తోబుట్టువునకుఁ దెలిసినది. ప్రపం చమంతకుఁ దెలిసినది. తవచుట్టములకు, జళక త్తెలకు నామె తన మొగ మింక నేలాగుసఁ జూపఁగలదు ? అవవితమై, యమంగళమైన విష యము తన పేరుతో మిళితమైనదన్న జ్ఞానము మితిమీజిన లజ్జా ము బాలిక మనను నావరిండెను. తలగడమీఁద మొగము పెట్టకొని కన్నీరు వెలికిఁ దోకుండ సీడ్చెను. నిశ్శబ్దమైన యాచీచీకటిరాతియందు నిదుర లేక సముసమైన విశ్రాంతి లేక యామె మంచము మన బంటుకొనియుండ , ఔధక కములైన తలంపు లా మెహృదయమును కల్చి వేయఁకొచ్చెను. ఆమె పరాభ సముజ్రములో మునిఁగిపోయెను. తాను పలుమాఱులుచదివి యున్న రామారుణ మహాకాస్యమండలి కధానాయిక యగు జనకరా జనందనవలె భూదేవి రెం:గుపాయలుగాఁ బAD మానవులకన్నులకుఁ దానెన్నఁడఁ గనంబడకుండఁ చన్ను నిజగర్భమునకుఁ దీని నిపోవు పట్లు చేయమని భగవంతుని వేడుకొనెను. గంటలు గడచిపోయెను. అర్ధరాత మందలి మహాధకారరాశి కమక్రమముగా సన్నగిలి యు మూలమండలి మంద మండ తేజోరేఖగా మాజోచ్చెను కాని ను థకు దుఖవిమోచనము కాలేదు. తెల్లవారగానే దగ్గఱచట్టము)కు, వ F ·పదునొకండవ ప్రకరణము. 165 డి దాశముజతక త్తెలకు జారు వీరన నేల, తనయుకు మొగ మామె యెట్లు చూపగలదు? ఉదయకాలమందబి యకు నాకుణప్రభలు తోఁచినతోడనే 'సుధ తన యప్ప మొగమం దేజిపాటి చూచుటకును, మేడ మెట్టు దిగి, పోయి యెప్పటి యట్ల గృహక కృత్యములు నెజు కేర్చటకుకు భయపడిన దియుం బోలె నప్పుడు చేయకుండ తనమంచముదిగి, దొంగదానివలె లోపలికి వెళ్ళాను వెళ్ళి యంట్లుతోమి, చెంబులు తొలిది, వాకిలి యూర్చి, నీళ్ళుతోడి మనోవ్యధ మఱచుటకో య! నేదోషని వేయఁ జొచ్చెను తలుపు తెఱచి నేషకుడు. లోపలఁ ③ వేశించినప్పుడామె యులికిపడి వడఁకెను. పొయి నిప్పు నిప్పు వేయుట వేయుట కాసు వంట యింటి లోనికిఁ బోయినప్పుడు నిత్యము పాలు తెచ్చుగొల్లది వచ్చెను. ఆమెను జూచికూడ సుథ భయపడెను, ఈవిధముగా దినములు నిశ్శబ్దమైన పంక్షోభముతోఁ గడచెను, గాఢమైన లజ్జాభావ మామెను దిగదొక్కజొచ్చెను. ఆమె లేత హృదయము మహాభారము చేత గంగిపోయెను ఈచిత్తమభముగా టున, నీనుహాళయముమాటున నామెహృదడుమున నాశయనియెడు రహస్య సభా రేఖ జియకపోయె నేని సుధ స్త్రీన్వభావమునకు విరు ఢలతణములు కలది యగును, ధీరస్వభావము గల శరచ్చం పండు చిన్న వాడయ్యు ప్రపంచమంతయు నేకమై భిన్నాభిప్రాయముఁ జూపి నను సరకు సేయక దయారసపూరితమైన హృదయమున నామేయం దు గాఢానురాగమును బెంచి, వారియింటికి కాకపోయినను సుధనే తలంచుచు, వివాహము చేసికొనుట కామెజిమ్మని తెగించి యడిగి నాఁడుకదా! ఈతలంపు లామెమనస్సున దొంగలవలెఁ జొచ్చినప్పు డు యువతీజన సహజమైన రహస్యానందమును బొంది కంపమొందఁ బొచ్చెను. ఏక నెడ నది యపవిత్రమై యపరిశుద్ధమైన యానందముని - 42 ·1రర సు ? కచ్చం 4 ము. చెను. తర మిచ్చెను తలంచెను. నవనవోన్మేషభాజసమైన యూ' యువతీ హృకయమండలి యంధకారావళాళము తెల్ల మహాశానూర్యసభలచేత జీపితంబులు కాకపోయినపక్షమున నామె మనవాంగనకంటె కతీత'మో యధమ మోయైన జంతువై యుండవలయును. ఒక నాఁడు మధ్యాహ్నము బిందు సుధ పండుకొనుగదిలోనికి బోయెను. అప్పుడు సుథ చేతిలో నొకపు స్తకము దాల్చి చదుషచు,గవా క్షములోఁ గూర్చుండెను. అక్కను జూడఁగానే సుధ ఫుస్తకము మూ సివై ««అమ్మాయి ! నీవు చదువుచున్న పుస్తకమేపి ఓ ?,, అని తెలి సికొన వలయునను కుతూహలముతో బిం అడిగాను. (ఇది బంకించంద్ర చటర్జీ శ్రీ చేసినపుస్తకము,, అని సుధ సిగ్గునం గన్నులు వంచి ప్రత్యు ఆఫు సికము వేరేమిటీ?,, ..దీని పేరు, విషవృక్షము.., అనవుడు బిందు కోపదృష్టితోఁ జూచి కొంచెము కఠినస్వర ముతో 1. అనుస్తకము నాచేతికిన ఆది చదును క్మూయి ! అని మండలింగాను, సుధ 'పుస్తక మప్ప చేతికిచ్చి ఇది దుషఁగూడని చెడ్డఫు స్త కమా యేమిటప్పా!,, అని మెల్లగా నడ్.గెను, సుధా ! చెడ్డదిశాదు. బంగాళీ భాషలో నిది :: సమైన ఉప వచనశాన్యము. నీవు చిన్నదానవు. ఇపుడే యిపి చదువఁగూదు ,, 4.అప్పా ! పోనీ, దానికథ సంగహముఁ జెప్పు. కథ యెట్లు పరిణమించునో తెలిసికోవలెని కుతూహలపడు చున్నాను.,, 1.Kధ చిన్న రే.. ఒక బాల వితంతువు శ్రీశ్రీశాన్యములోని కధా నాయకుని వివాహమాడును, కాని పెండి చేసికొని యామె సుఖకుడు

·పండెండవ ప్రకరణము
167
లేను బహుకష్టముల న భగించి తుదకు విషము తిని చచ్చినది. ,,
ఈమాటలు వినఁగానే సుధ మొగము వెలవెలఁబోయెను. వెం
టనే మాఱుమాటాడక యామెగది విషచి యావలకుఁ బోయెను.
పండెంకవ ప్రకరణము
దీపాలమావాస్యం
హిందూ దేశము చితము లగుపండుగులకుఁ బ్రసిద్ధి కెక్కినది.
అవి యెన్నో గలవు. అందు దీపాలమావాస్య వలె మిక్కిలి చితమైన
దియు, మనస్సునకు నచ్చునదియు మఱియొక పండుగ లేదు. . అది దేవీ
పూజలు జరుగు మాసమున ననఁగా నొశ్వయుజమాసమున సమా
వాస్య నాఁటి రాత్రి జరుగును. సల్లెయనక, పట్టణమనక, కుగ్రామ
మనక, గొప్ప యూనక దేశమం వంతట ప
ప్రతిగృహమందు దీపములు
వెలిఁగింతురు. మహానందముతో బాణసంచ తాలుకు. ఆదీపములయొ
క్కయు, బాణసంచయొక్కయు, డేదీప్యమాన కాంగుల ముందజ
సమావాస్య నాటి 'కోజుచీకటులు పటాపంచలై పోవును. ఆకాశము
నందలి నక్షత్రములు భూమిమీఁది జ్యోతులముం కట మినుకు చినుకు
మనుచు వెలవెలఁ బాఱును. భాగ్యవంతుల భవనములు బహుదీప
పఃక్తులతో నలంకరింపఁబడును. , నిఱు పేదయైన స్త్రీ సైతము తాను
చెమట యూడ్చి సంపాదించుకొన్న యొకటి రెండు డబ్బులు వ్యకు
ముచేసి చమురు కొని పరమనిష్టతోఁ దనకుటీరమునుం గజి నొక్క
వెలిగించును.
ఈపండుగునాఁటి రాతి, కలకత్తానగర మెప్పటియట్లే ప్రభా
భాస మానమయ్యెను.
ధనవంతులు పుణ్యము నిమిత్తమై దానపూర్వ
కముగాఁ గనక వర్షముఁ గురిపి చిరి. ఘనకార్యములు చేయ సనుకట్టి
దీపమైన

·108 ను థా శరచ్చం - ము, యున్న చాకచక్యము రవంతయు నడఁగి పోయిన తకువాత నేలమీక దలక్రిందుగాఁ గూలునట్టి యర్సాహ పూరిత యుషజనంబులవలెనే వేకజువ్వలు పశముండల మంటి పెటుక్కున వేలి కిందఁ బడజొ చ్చెను. బాబులు, నేలటపాకాయలు పెటేలునఁ బేల గొప్పధ్యం చేసి యీనాఁటి యనేక యువకవిజనంబులపEఁ బేకు లేక యకృత్యము లయ్యెను. లంకావురులు మహోజ్వలము లగు నగ్ని చకములవలె ఇక గినఁ దిరిగి కొంగవడికిఁ దమ కేజంబుఁ గోల్పక కొయ్యము క్కలుమాత్రమే మిగిలెను. వీధులలోను వాకిళ్ళలోను, డాబాలయ దను పిల్లలు గుంపులు గుంపులుగాఁ గూడి యెమతాబులు, పచ్చ మతాబులు కాల్చి సంతోషించిరి. ఎండిన జనపక మోపు లంటించి కొందఱు పెద్ద పెద్ద నెగడిమంటలు వేసిరి. శరచ్చంద్రుడు వెలయుచున్న దీపములను, మతాబులు మొక అగు బాణసంచలను జూడక చెవులు దిబ్బడివేయునట్లు మోగుచుశ్న నేలటపాకాయల చప్పుడు, వేలుచి:న్న వేళ జువ్వలచప్పుడు వినక , ప్రతి గృహముందు జనులచేత నాటిరాతి విథిగాఁ బూజింపఁబడిన శాళిగా విగ్రహమును సరకు చేయక, వెడలిపోయెను. చప్పుడు కాకుండ పడుగు లిడుచు, గుండె దడదడం గొట్టుకొన నతఁడు హేముని బసఁ చేరువలకు భవానీపురమువందల సందుగొందులం బడి విసవిసనడిచి పోయెగ.. అనుకొన్న ప్రకారము బిందు వచ్చి తననిమిత్తము వీధిలో నిరీక్షించు చుండునని యతఁడు? తలంచెను కాని హేముఁడే యతనిరాక కెదురు చూచుచుండెను. అత్యడు శరచ్చందని చేయి ట్టుకొని వెలుపలి గదిలోనికిఁ దీసికొనిపోయెను. పాపమి చిన్న వాడ తనివెంటఁ దలవంచుకొని కొండంతయానయుఁ, గుంగఁదీయుభ యము హృదయమును మల్లడి(గొన గుడ్డివాఁడువలె నెటుపోవుకు శ్నది చూడ లేక లోపలఁ బ్రవేశించెను. చేయక, యిల్లు వచ్చి ·169 నీవు మన్నింపుము , పండెండవ ప్రకరణము. హేముఁడు దీప మెగనన్యదోసి యిట్లనియె శరచ్చందడా! నీవు చెప్పిన మాటలు నాభార్య నాతోఁ జెప్పినది.,, అని సెటైటో మాటలాడుటకు ధైర్యము తెచ్చికొని శరచ్చం దుఁ డీవిధముగ బలికెను, “ నే సతిసాహసము చేసి యుంటిననిగాని, నీమంచితనమునకును, నీవు నాయం కుంచిన విశ్వాసమునకును డగినట్లు నేను ప్రవర్తింప లేదని నీ వెంచిన పశమునఁగాని, నీవు చిన్ననాటనుం యు నన్ను మిక్కిలి ప్రేమతో నావరించితివి. గావు: నాసాహనమును .అబ్బాయి'! శరచ్చందుఁడు ! నీవు చేసిన తన్పు లేదు. నేను మన్నెంపవలసినది లేదు. లోకులందజు నిన్ను నిందింపనీ, నాకు నీయెడ గల గౌరవవేదులు మాపం . జెందక యధాప్రకారము గానే యుండును. , ఆమాటల కుర మిచ్చుటకు శరచ్చంద మనికి మాట రాలేదు గాని యాతని కన్నులు వాపము గోనీ కృతజ్ఞతను దెWవుచుండె ను. అది హేముఁడు చూచి మఱల సంఖాషణము మొదలు పెట్టెను. మీరు, చిన్న పిల్లలైన నాటనుండియు నిన్ను నాభార్యయు సోదరునివలెఁ జూచుచువచ్చినది. ఇకముందుఁగూడ నామె నీయెడ వెనుకటి ప్రేమ సానదు. నీవు వచ్ముడిగిన దానికి మాకు నీపై గోపము లేదు. ఎప్పటి గౌరవమే' కలదు. ఈ విషయమున నీకుఁ గలద మనంనకు, చిన్న మేము గౌరవించుచున్నాము. నీదయకు, బిందు చూపినదయకు నేరాజన్మా తము కృతజ్ఞుఁ డనై యుండెనను,, అని . శరచ్చంమఁడు పలికెను. "హేముఁడు మనో రధసిద్ధి సూచింపని వ్యవహారసరళిలో వ్యవహారసరళిలో మాటము చున్నాఁడని శర చ్చందుకు గ్రహించి దిగులుపడఁ జొచ్చెను. అప్పుడు హేముఁ డిట్లనియె. ఈవిషయమై మమ్ము. నీవడి - - చూపక సం - - - 1 | . .

·| 110 మిమ్ము గకముందే సు థా శరచ్చ • ది ము. కముందు సంగతి సందర్భములు చక్కగా ములు చక్కగా విచారించినావా? ఓణ భంగురమైన మోహపళమున నీవు పలుకుట లేదుక X ,, . . హేముఁడా! నామాటనమ్ము, నేను మి చాలకాలము మిక్కిలిజాగ్రత్తగా ఆవిషయమై విచారించితిని. నేను మిక్కిలి చక్కఁగాఁ బసచేసితినని నామభిసాయము ” 44.నీవు నాకంటే నెక్కువ చదుషణ న్నావు శరచ్చం మండూ ! అయినప్పటికి నాకన్న వయసులో నీవు చిన్నవాడవు. ఒకటి రెండు విషయములునీకుఁ దోచకపోవచ్చును అటువంటివి. నన్నుఁ జెనీ. నీవు చేనికో దలచుకొన్న వివాహము పూర్వాచారపరావణు) కంపటి కసహ్యము, మూఢవిశ్వాసము చేక దురభిప్రోగము పెట్ట్బు ని గుడ్డితో రివలె సన్మార్గముఁ గాసక మాటలా కువారి యభిప్రాయములను నేను లెక్కచేచును మనసులో నేవిధమైన .బాధపడక, ఇనంటింపు నే నిదివరకే భరించినాను. యావజ్జీవనుఖము నిమిత్త మిటువంటినింక లను నే నవలీలగా భరింపఁగలను.,, 4:కరచ్చందండూ ! దీవికి సిన్ను వెలివేయుకు నని గుదువా?,, మన పూర్వాచార పరాయణులు కానలెనంటే వెలివేను నియ్యి, 16 మిక్కిలి పరువు ప్రతిష్టలు గల నీకుటుంబమున కిది కళంక మగునని యెఱుగుదువా?, 4. హేముఁడా ! ఇది పాపకార్యము కాదు కాఁబట్టి కళంకము గాదు ఇది యప మైన పాపకార్యమని నీకుఁ దోఁచిన యెడల మా నివేయ వలసినదని చెప్పు. నీ మాట ధర్మశాస్త్రముగా నేను ఆసా వహించెదను. . యెకు .

·-- | యచార ఫు పండెండవ ప్రకరణము. . వితంతువు పు: గ్వివాహము చేసికొనుటలో దోష మెండ మాము లేదు. మన సనాతనధర్మశాస్త్రములు, మన ములు సమ్మకం వినదే యిది. ఇటీవల నేటి కాలమున నే ఆది చేయ గూడ దని జకులు దానివిషయమై వ్యతి రేశాభిప్రాచురు: కలిగినది. దాసినం గతి అంతే అయినపశమున తప్పు లేదనియు తప్పక మేలు కలిగించునదియు నైన యీఘనకార్యమును మన మీమాత ఫుఁబిచ్చి యభిప్రాయముల కే మానవలసిన నాగమా ! ఏఁబదియే క్ల 19ందట సముదము దాటి వెళ్ళకూ వనని మన పెళ్లి లంజభిప్రాయ డినారు గాని దినములలో వంశలకొలఁడి యాఁడువాండు) సుగజంమ ఓష దేశమునకు. బర్మాకు, చెన్నపట్టణమునకు, సింహ శమునకుఁ బతివారము సము కముమీఁవ బొగ యోక లెక్కి వెళ్ళు చున్నారు. దీని వేరే యభివృద్ధి: మార్పు బొత్తిగా లేకపోవుట చేత జై కన్యరహితమై జాతి నాళము నొందును ,, 4.శరచ్చందుకు ! నీవు మంచిబుద్ధిమంతుఁడవు. చక్కనియా గోచన గలవాఁడవు. విను, ఈవిషయ మంతయు మర్మము లేకుండ bయెదుట విప్పి చెప్పెదను, మనస్వభావ మొకప్పు డాకస్మికముగా అద్భుతోత్సాహపూరితమై యుండును అది యావజ్జీవము వెనుకటి స్థిరముగా తన ప్రాదుర్భావమునకు సహణ మైన యనురాగాతిశయముతోడను గాఢమయితోడను నీవుసుధనువలచు చుంటివని నేనెఱుఁగుదును. వయసు ముదివెనకొలఁదినీవలవు నేఁడున్నంత సృఢముగా నుండకపోవచ్చును. ఇది అసంభవము కాదు నామాటకడ్డము రాకు. నేను చెప్పఁదలఁచుకొన్న చేగో తుదముట్టఁ జెప్పనియ్యి. సాన థానముగా వీను, సుధపై నీకు నిజమైన గాఢానురాగము కలదా లేదా యని సందేహించరు. అయినప్పటికి నేఁటిమక్కువ రేవు సన్న గిల వచ్చును. తొందరపడి చేసిన కార్యము యాపజ్జీ వదుఃఖ హేతువు జలిమి గలిగి సిరముగా నుండదు యావన - - 1 ·P2 . . శాంతి కలిగి సుధా శరచ్చం దము. కావచ్చును. నిన్ను వెలి వేయదురు. సొంతపద్ధతివారు నీకుటుంబము తో సంబంధ బాంధవ్యములు మానికొందురు. నీకూఁతులకు మగలు దొరకరు, పదిమందిచుట్టాలు కలసి కూర్చుండిన చోటికి నీకొడులను జేక నీయ స. పడుచుతనములో తొందరపడి సాహసకార్యము చేసి ముండక పోయినపతమునను, మిక్కిలి నాప్తు లైన స్త్రీయ 3-ఈల హితోప దేశ ముల విని యుండిన పక్షమునను, జీవి ముమొక్క యససానద ! యందు బంధువైరము, బహు సుఖము కలుగుటకుమాజు విశేషసుఖము, యుండుననియు, నీపి యపుతు బహిష్కరింపబడి పిరాదంపఁబడక, కావలసిన వారిచే కవింశలు యాంపబడు దురనియు ముసలితనములో నీవు వ్యర్ధ మైనపశ్చాత్తాపము నొంకవ చ్చును. చిన్నవాడనైనను నీవు స్వయముగా నెల్లవి చములు చూచి, తెలిసికొనుటకుఁ దగినయీఁడు గలవాడవు. కలకత్తాకోన నీకళాయ గృహములలో సుధను మించిన చక్కచిల్ల లెంచరో యున్నారు. ఈ నీవంటి యల్లుడు దొరకినప్పుడు కన్ను లనద్దికొని స్వీకరించని మానుగాను యమలలో లేము. ఇరబద్ధము.) నిర్ణయించుటకు ముందు... లెన్సగా శాలోచించు. తొందరపడకు. చిరకాలము బదుకఁదలఁచిన వాడవు. ముందుమాట గట్టిగా నాకోచించుకో. పడుచుతనముందు వివేకముతో వర్తించి ముసలితనమునకై సుఖము మూటకట్టి దాచికొనుము.,, ఆమాట లన్నియు శుచ్చందండు శాంతముతో నా కించి మెల్లగా నిట్లు బదులుపలికెను, హేముఁడా! నన్ను నమ్ము. ఆకస్మిక మునోవి కారముచేతఁ గాని, గుడివలవు చేతఁ గాని నేనీ వ్యాపారములో దిగ లేదని ముమ్మాటికి నమ్ముము. నాజీవయాకలో సుఖముపడం గో చుచున్నానుగానిపోనాడఁ దలఁకొనలేదు. వాడఁ దలఁకొన లేదు. వారకమందు నాకుఁగలుగ కోత పశ్చాత్తాపమును గూర్చియు నీవు చెప్పినాను. నలుపక్కలఁ బరి కారి చూడుము. మనజాతిలో గౌరవపాతము లైన ప్రము , . . 1 | I ·178 el 5 a @ పసండెండవ ప్రకరణము. . ఖు లెం నఱున్నారో! చిన్న తనముందు ధైర్యముతోడను గౌరవముతో డను నమ్మినట్టు లా వుంచి వార్ధకమున శంచి లా నుంచి వాడకమున వగచి శాపము నొంది నవాఁ బొకఁడైన వారిలో గలఁడా ! హిందూ దేశములో సత్యము లైన మతధర్మములు బోధించినంకుకు బహిస్కరింపఁ బడిన పలువుకు గలరు. ప్రతిష్ట, పొడిత్యము, మహాకారము, గొప్ప కవి, మొదలగునవి సంపాదించుటకై యూరపు ఇంకమునకు వెళ్ళినవా నేకుఱు గలరు. సంఘసంస్కరణము ప్రారంభించి తను గృహము) యుడు, తన కుటుంబము యకు దాసీం 4 వేశ పెట్టి కార్యకూ రులై మనకీర్తి ఁ గాంచిన వార నేకులు గలకు ప్రశస్త తక మైనసంఘ జీవనమురు సంస్థాపించిన యీ మహాత్నులలో నొక్క న బాల్య కాలమునఁ దామ జూపిన ధైర్యసాహసముకు నగచి పశ్చాత్తాపము నొంచి బాధపడిన వాఁడు గలఁడా? వెలివేముల బడినందుకు విదా రించిన వాని నొక్కనిని వేలు మడిచి కూపంగలవా ? బహిష్కా రమున కిప్పుడంత భయమూ, లేదు, మునుపటి బాధ లిప్పుడుండుటకు వీలు లేదు. ఇప్పుడు బహిష్కరింపఁ బకి 3 వానికి ధర్మకార్యము నిమిత్త మై బాధలు పడిలేని గదా ఇదే చాలునని సంతోషించుట కైన నన కాశము లేదు. తుపాకిమందుఁ గని పెట్టిన తరువాత, అమ్ములు డ్లు మూలఁ బడినట్లే పూర్వాచార పరాయణుల చేతిగోప్పయుయు ధ మొన బహిష్కార మిప్పుడు మూలబడి తప్పు పబ్బు చున్నది. యూరపు ఖండము, విద్య నేర్చుటకుఁబంపని గొప్ప కుటుంబము కల కత్తాలో నేఁటిశాలమున నొక్కటైన లేదు. వారిని వెలివేయువాఁడె పింపు? దేశ నుంచున్న ఋజువక మును, బుద్ధి కుకు ను వెలివేసినప తముర సంభుములో నిఁక యోగ్యతలు, 'తెలివి తేటు మిగుల నే మిగలవు. మనల నడిపించువారు మనకు విద్య నేర్పువారు, మసకై నానాళములు పలు పమవారు, సంఘ సంస్కరణమునకై పాటుబకు వారు, విం - P ·F 174 ను ఖాశరచ్చంద ము. రాజకీయ విషయములలో మన యభివృకై పోరాడువా స హిందూ సంఘములోనుండి బహిష్కరింప బడదగినవారే యగుదునా? ఇం తెందుకు? హేమచందుడా! నీవెఱుఁగబా? ఎవరిసరిళను మనజాతి పురోవృద్ధికి మూలాధారమో యభివృద్ధి మార్గమున నడచుళప్పుడు మాన కెశ్వరి ఋజువర్త సము మార్గకర్నియై మనకుఁ బోత్సాహము కలిగిం. చి, మన చేతఁ గూడ ధీన కార్యములు చేయించునో ఆమహాత్ములంకలు, ఆనాయకు లందఱు వా రే. మహానుభావుఁ డైన విద్యాసాగరుఁడు, మరీ పావంతుఁడైన మధుసూడనవత్తు, హోత్సాహ పూరితుఁడైన కేశవ చంద సేనుఁడు. చేశాభిమాని యగు ను కేంద్ర నాధ బెనర్జీ మున్నగు. వారిని మనహ రీదినములలో, బేరునకు మాత్రము వెలివేసినారు. ఈనాయకులను ఉలఁచుకొన కుండ హిందూసంఘముమా! నెశ్వరు తలంచుకొందుకు? ఈనాటి హిందువులలో మిక్కిలి గొప్పవారుగా శ్రేషులుగా వీరినే పేర్కొని గర్వింపని హిందువుఁడనఁ డున్నాఁడు. నాపిచ్చిమాటలు పాటింపక మన్నింపుము. ఈసంబంధములో నమృతు లైన నామధేయములఁ బేరుకొన్నందుకు నన్ను క్షమింపుము. నేను నవనాగరకుఁడను గాను. నాకుఁడను గాను. పేద విద్యార్ధిని, స్వసౌఖ్యముఁ జూచికొనునట్టి యాత్మలాభపరాయణుఁడను కాని యాదినములలో వెలి వేయుట పిచ్చి ప్రయత్న మనిమాతము. చెప్పదలచుకొన్నాఁడను. అధర్మము కానిదియు, అగౌరవము కానిది . యు నైవకార్య మొకటి చిన్నతనమండుఁ జేసి నందుకుఁ జెడిపోయి నవాఁ డెవఁడును లేడు.,, “నీవు మిక్కిలి సమర్థతతో లెస్సగా వాదించినావు. నీవు తొం. దరపడ లేదనియు గుడ్డివలపునకుఁ జిక్కి పరవశుడఁవై పనిచేయ లేవ నియు నీనిశ్చితాభి ప్రాయమును జెప్పినందుకు సంతసించు చున్నాను, వామాట వినుము. స్వయంకృతాపరాథముల చేతను, సాహసములచే - యాబహాత్ముల - .

·ఎవని
పండెండవ ప్రకరణము.
తను మనదుఃఖములను మనమే తెచ్చి పెట్టుకొందము గాని లోకము
మనకు దుఃఖము తెచ్చి పెట్టజాలదు...,
* హేముఁడా! నేనాలోచించఁ గలిగినంత నెన్ముదిగా నాలో
చించి చూడఁగాఁ దేలిన పర్యవసాన మేమునఁగా నేను దురదృష్టము
లు తెచ్చుటకుఁ బ్రయత్నించుట లేదు. సౌఖ్య సంపాడనముసకే నేను
ప్రయత్నించు చుంటిని. ఆమెను నే ననేక దినములు, అనేక మాన
ములు పరిశీలించి చూచితిని. ఆమె నాయకురాగసిద్ది చేసిన కక్షమున
నన్నంటికంటే నెక్కువ ధన్యునిఁ జేయఁగలదు. ఆమె యమాయక
త్వమును బట్టియు, విశ్వాసమును బట్టియు, ఆమె దయారసమును బట్టి
యు, భక్తిని బట్టియు, ఆమె సత్యాసక్తిని బట్టియు, పవితచరిత్రము
ను బట్టియు, నే నామె వలపు నిలిపి 3 ని ఎవని హృ:..
జీవనమును తన యనురాగమిచ్చి చూడ యనుగ్రహించునో, ఆత
సిని భగవంతుడు సైత మనుగ్రహించు చును. హేముఁడా? నేనెంతో
నెమ్మదిగాను మోహావేశ శూన్యముగాను మాటాడు చున్నాను. ఈ
Toడు మాసములనుండియు వాహృదయమును బ్రద్దలుచేసి తలంచు
తొన్నప్పుడెల్ల నాకు పెట్టి యెత్తించునట్టి యావికార భావములను నేని
ప్పుడు నామనస్సు చెంతకు రానిక్చట లేదు. కాని యొక్క మాట
మాత్రము చె ప్పెదను. వరుసగా ఈవిషయములో నామనోరథము
భిన్నమై, నాయాశ అడుగంటె నేని నాప్రయత్నములు
వ్యర్ధములు.
నాజీవనము నిష్ప్రయోజనము నేనెందుకు బనికిరాను. నేనింకఁ య
త్నింప నలసిన విషయమే యుండదు. సంతోష రహితమై పరమార్ధ
శూన్యమైన యీబ్రదుకు నేనేమి చూచికొని బ్రదుకుదును? ,,
శరచ్చందుడూ! సిగ్గు సిగ్గు ఆలాగనబోకు, దేహమునోదా
గల నీవంటి పడుచువాఁడు తాను వలచినకన్య తనఁకుఁ
జక్క లేదని జీవితవరమార్థములను చేష్టములు చేసికొని, ప్రయత్న

·న ను థా శరచ్చంద మ'. ము: భగ్నములు చేసికొని పొడగుట భావ్యమా? సుధ నీకు చేజిక్కి. తది కాదని అటువంటి మేకను అటువంటిశక్తి నిష్యము చేసికొని యానళ్ళు పము చేయఁ కలఁచిన మహాకార్యము లన్నింటినిమానుకొని ఆశలడు గుంటం దొక్కికొని చెడిపోవచ్చునా?,, «« హేముఁడా! నీనిశ్చల మిదా : ఎంత సృఢమైన హృవముమై వను, జీవనశలో దనకుఁ జేదోడు వాదోడుగా నుండి కాపా కటకుఁ పరసహాయ మపేక్షించునన్న మాట నీవు మఱచితెవి ఆశ హవనే మనుష్యులకు దుప చుండును గాని బానిసవలె నిః ముగా పనిచేయఁడు. నీవిదిపటికే ఏదోఫక్కిగా నిశ్చయి, చుకొన్న పశు జన నావాదము స్యగము. అందుచేత నీకును బిందుకును నేను చేసి వయపరాధము మఱచి పొమ్ము. చేయవలెనని నేనేయపరాధమును కేయ లేదు గావున నా తెలివి తక్కువకు మన్నింపుము మనయూరిలో నేను చిన్నపిల్లవాడనై నప్పటినుండి నామీద నీవు చూపుచువచ్చిన తూప్రేమతోనే నన్నప్పుడప్పుడు తలంచుకొనుము, ,, అని శరచ్చందుకు బామలిందువులు వెకలు చున్నతనకన్ను " వానిక గపడకుండ 'జేయుటకై తన మొగ మావలకుఁ దిప్పికొ నెను హేముఁడు మెల్లఁగా నతనిపై *వైచి యిట్లనియె. నీ మనస్సునకు బొప్పికలిగించితి నేలి నన్ను క్షమింపుము. నీవు తొందరపడి ఓణభం గురమైన మనోవికారముచేత నిటుల చేయుచుంటివేమో కన గొనుట మనకు నీకుఁ గూడ క్షేమమే యని తలంచితిని, నీవు సంపూర్ణముగా నాలోచించి, యిది మంచి వేయని తలంచిన పక్షమున నీ ధైర్యమునకు నేను మెచ్చుకొనుచున్నాను. నీవయకు నే నాశ్చర్య పడుచున్నాను. నీవి వాహమును నేను హృదయపూర్వకముగ నంగీకరించు చున్నాను. నా భార్య తనకీబిషయ మంగీకార మీ యని తననోటితో తానే నీతో స్వ తుమ్ముల చెప్పుట, మేడమీఁద నీకోసము కని పెట్టుకొని యున్నది.

·చికిత్సాసౌరము.
గృహవైద్య
వేలకు వేలు విక) యం
కొం తు లేగం
రెండవకూర్పు
గ్రంధకర్త
మహేశ్వళ్ల మల్లయ్య గారి కుమార్డు సూర్యనారాయణ
యీ వైద్యగ్రంథము గొప్ప గొప్ప విద్వాంసుల చేతను పండితుల వేతనం :---
డబడినది. ప్రతి పట్టణమందును ప్రతిపల్లెటూరునందును యిచ్చట అచ్చట జన he
ప్రతి గృహమందును ప్రసమసహాయముగా నుండదగినది. వైద్యులకు సలహాయిచ్చే
పశమరహస్యములు కలవు. మా గృహవైద్య చికిత్సాసారము పూర్వమున మాపూర్వులు
సంపాదించిన తాటియాకు గంధమును మేముచూచి దానిని కొంత భాగము పెంచి
అచ్చొత్తించడమం.నవి. మానాతలు యధార్ధమని తెలుసు. "నుటకు నేడేవారుజా)
సిప్రతి తెప్పించుకొనవలెను.
దీని వెల మొదటి భాగం రు!___o
రెండవ భాగం.
ప్రశ్నోత్తర
వేదాంతరత్నమాల.
గంధకర్త
రాజనాల వెంకటచిదానందయోగిగారిచే రచియింప బడినది.
వెలరు 06-