·No text on this page.

·The Asiatic Society
1, Park Street, Calcutta -700 016
Book is to be returned on the Date Last Stamped
Date
Voucher No.
2 4 NOV 1901
$

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·WORDS IN RGVEDA
( being an attempt to fix the sense of every
word that occurs in Rgveda ).
VOL. I.
BY
Vaijanath Kashinath Rajavade, M. A.
Professor of English aud Sanskrit. in succession at D. J. Sind College
Karachi ; Fergusson College, Poona ; and M. T. B Arts College,
Surat ; at present Lecturer, in Nirukti, Rgveda aud Rk-Pritisakhy:
at the Bhandarkar Oriental Research Institute, Poona.
PRINTED BY
Ganesh Kashinath Gokhale, Secretary,
Shri Ganesh Printing Works, 495-196 Shanwar, Poona.
1932.
Ne.775
Price inclusive of Postage Rupees 12 or 178. 6 d.

·3 कृपा " 37 वसवः 38 वसूयुः " 40 वसुमत् " " 9 परावत् " " " " Vol. IX PP. " WORDS IN RGVEDA DISCUSSED IN (1) The Annals of The Bhandarkar Oriental Research Institute. 1 आहनस् Vol. 1 pp. 45-48 35 आदित्याः 254 2 विहायस् 48-50 36 विश्वेदेवाः 254 5()-52 255-256 4 मेहना E2-58 256 5 चित्र 53-55 39 वसूय to desire 6 सस्नि 56-57 wealth 256-257 257 7मायां Vol. II pp. 109-116 8 रोचना 110-122 41 वसुताति,, 257 122-1290 42 वसुत्ति 257 10 मर्य 129-133 258 4:3 वसोवसुत्वा 14 वस्यः 258 11 पुरन्धि Vol.III pp. 113-121 25.) 4) वस्यान्, 12 Far and its compounds Vol. VIII pp.398-110 46 वस्य इष्टये 259 13 आत्रि 411-418 47 वसव्यं 259 14 मनु 25-32 48 वस्वी A yieller and 183-1865 .of riches: 260 185-187 49 इष्टये 260 187...190 50 वसु in obscure Rks 260-262 190-192 262-266 192 52 अमति-poverty etc.147-148 148-149 19 दृशे 53 अमति-light 193-195 149 20 दृशीके 195 149 21 दृशये 10 56 यद्वी and यह्वीः 150 -152 196-199 57 यहवतीः, 152 23 मातरिश्वन 1999-201 (2) Bombay Branch of the 24 विवस्वत् :201-201 Royal Asiatic Society's 25 Soma & the hawk 204-208 Journal, New Series. 26 वतिः 208-210 Indra's enemies Vol. III, Nos. 1-2 pp. 231-274. 210-216 (3) The Indian Historical 216-218 Quarterly. 29 पुरुषसूक्तं 219-229 'ओकस" Vol.VI pp. 455-464 30 वसु wealth 229-241 समोकाः pp. 639-644 241 (4) Proceedings and trans- १) वसुत्वनं 241251 actions of the 1st Oriental 33 वसु (masculine) 251 Conference, Poona, 1919. 34 वसवः = देवाः 251-254 असुरस्य माया pp.9-14 15 मनुष्य 16 माष 17 मानव 18 स्वर 51 एव " 54 य? 55 यह्व' " " 22 मथ " " " " 27 वसु 28 पुरुष " 31 वसवान, " "

·WORDS IN RGVEDA BY V. K. RAJAWADE.
TO
1
THE MEMORY
THE LATE
Dr. Sir, Ramkrishna Gopal
Bhandarkar

·No text on this page.

·INTRODUCTION. A professor of Sanskrit at an alls College in this presiiloney onco remarked that he believed foreign scholars-German in particalar had given us the final and consecilently the best rendering of Rgveda, hinting thereby that my efforts in that direction were superfluous. I am not sure that a belief like that is warranted by facts, It must be at once admitted that foreign scholars have Jaid us inler great obligation by their cluicidation of a number of tough problems in ancient Indian literature in history. It was they that first felt the necessity of studying ancient inscriptions and coins for reconstructing the past. They have done original work in so many branches of Sanskrit literature: Max Muller gave 179 a sumptuous clition of Rgvoila tv which he ackel an exhaustive concordance of Rgvedic words. This concordance is roal bo0n; no studont can afford to be without it if he wishes to understand what Rgvcila really is, I have found it absolutely indisponsable as with its help I have been able to put together Rks in which a particular word oceurs, The present work would have been almost impossible without such it help). European scholars have also published excellent editions of the other Vedas. Their get-ilp and their absoluto freedom from misprints have ofton excited in nie it feeling of envy. (My work is blouished by a number of typographical errors which are il disgrace to both printor and publisher. Bizt it is no 1SC* (lying over spilt milk). There are half a clozen translations of Ryvoda from the pen of foreign scholars--a fact which testifies to their love of learning. Honour inust be paid where honour is due. These rival translations however, ought to demolish the belier in finality. Max Muller said that couturies must pass before a correct interpretation can be expected. It is oubtful if the mere passage of centuries would give the desired result. A right procedure is necessary for the realisation of that desire, Every word, however familiar its look, must be treated as a suspect. Autority, modern Sanskrit, modern lexicons, even Panini, must ·ii WORDS IN RGVEDA remain unheeded, for the Rgvela is a strange illusory document. It stands in a category by itself. There is nothing like it in the whole workil. Sāyaṇa constantly misinterprets as it was impossible for him to ignore authority. His vast eru lition hampered him at every step. Foreign scholars wer expecteil to assert their characteristic indepeudenco, bat, ils Max Muller says in his Introduction to the Marutis, in spite of their condemnation of Siyaņa, they have followed liim in one lisgaise or another. We must rely on ourselves, we must be our own guides. In the last section of this work (PP 271-305 ) I have tried to prove how oli interpretations are wrong and why. Can we for the timo farget modern Sanskrit? That is the question, We must be disciplined in modern Sanskrit and yet forget it into il call. It is because we cannot so it lat we so often trip. I have found myself in the grip of this persistant intimacy and have confessedly gone wrong in several places, I havo however not hesitated tu correct myself; I am afraid I shall have frequent occasion for correcting the corrections. That is inevitable, That is inevitable, I analysed the worla ( P 334 ) to my entire satisfaction ; but the word STAREGAT (8/90:3) has cruelly olissipated that self-congratulation. द्भु is common to the two words; but what is ? I am bound in clity to retract. Whatever I lave said about 37*TÀTI (PP 289-290). *74 liko i means to be astonished, to he wouderstruck. Et qara (2/12/13)=Even (17) wealthy mountains (gaar:) are astonish (HTa) int the sight of his wealth (3767 TCAA). has this sorme in so many Rks. The two R's (cigar) are astonished (377Èai) at the sight of Indra's wealth (शुष्मत्) and ( नृम्णस्य महा). रुद-पृ=to give. रोदसी=Vealthy ones. [+27 = q&=774. qa+ a: = qara: = a mountain that contains wealth. The wealth of all others shrinks into nothingness whon compared with Indra's wealth. Words have unexpected senses in Rv. My sight has frequently played me false, 1 real ऋजीषिन् for Astiraz P 245 (68) and explained tho wrong leading. #sfloft and ऋजीपिन् are the only forms in Rv. ऋजीपिन् = वृषन् = a giver;

·INTRODUCTION iii f have explained ऋजीष as heing matle of ऋ+ जि+ इ + अ. So ऋजीपा may be a + जि + आ + पा, आ being changed to ई as the 37 of 37 is changed to is changedl to ई in प्रतीची, समीची anal अभीके. + = जि = आ = पा = धनम्. ऋजीपा विद्यते अस्य स ऋजीपी. There is the word ऋजिप्य which has the sense of ऋजीपिन् . ऋ+ जि+पा ऋजिपा. ऋजिपा विद्यते अस्य स ऋजिप्यः. The remark about defective meetic made in explaining the Rk, umer consideration is uncalled for, I have said on P. 170 (218) that I am not able to construe ERREA: with any other word in the Rk. But it means gold and वृत्र poverty ; हरिभिः वृत्रं जघन्वान् = Killing poverty with the help of riches. That seems to be the correct interpretation. No placo, no time is unsuited for corrections, loyalty to truth or to what one conceives to be the truth demands disloyalty t.s) propriety. P 43 (19) since: (यथा) you give (दधिध्वे) wealth (स्वयं-तविषीं) give (विद-राजथ) wealth (बृहत्-वि) on a large scale (उर्विया), rich as you are (महान्तः). And (उत) they gave (वि+ममिरे) wealth (अन्तरिक्ष) packeptl with wealth (ओजसा). Their riches (रथाः), while they were giving away (यातां) wealth (शुभं;, constantly (अनु) increased (अ-वृत्सत). P 13 (20) वनेषु अर्वत्सु = उस्त्रियासु = हृत्सु = अप्सु दिवि अद्रौ = into treasures of wealth. अन्तरिक्ष = वाचं = पयः ऋतुं =अग्निं- सूर्य = सोम = werelth. विततान = अदधात् = gave, put. Varuna puts wealth into treasures. This idea is repeated in 7 itforent ways. वन् ( = to give ) + अं= वनं = u gift. अप् = wealth. era loc, sing. of द्य = wealth. अद् = रि:= wealth. अन्त रि= क्षं = wealth. पयस् from fo to give. E (= to give ) + H: = सोमः. आग्नि and सूर्य represont wealth on account of their luininousness, I cannot account for the rest. All the expressions in the Rk, have most probably a double meaning ; for instance सोममद्रौ would have its ordinary, apparent senso, viz. soma on tho mountain; after = booty on horses who henco aro called araft ; q: 3Tertre = milk in cows; अप्सु अग्निं = fire in water; दिवि सूर्य = the sun in heaven. I cannot give the other ineaning of वनेषु अन्तरिक्षं and हृत्सुक्रतुं. The capacity of words for double meanings was discovered oven in those early times. %3D , ..

·iv WORDS IN RGVEDA ome P. 44 (21) Varuma created (ससर्ज) wealth (कवन्धं = = रोदसी = अन्तरिक्षं), wealth that was packed with wealth (नीचीन- वारं ). Master (राजा) of albundant (विश्वस्य ) wealth (भुवनस्य) he gives (उनत्ति) plenty (भूम = वि ) out of that wealthy (तेन) as (a) rain (aft: ) gives ( abundance of) corn ( tei). I reserved the correction of these 3 Rks. for this Introduction in order to illustrate the difficulty of interpretation. We see words used in muilsiial senses for which we are not prepared. We are not prepared for repetition of the same idea in different words in one and the Name Rk. Accustomel as we are to the style of Kalidasa and other modern authors, we expect that each word should havo a special import of its own. But the Vedic bards disappoint us in this expectation. They Ardulge in this freak to an extraordinary degite. They play changes on theme viz, wealth and grant of wealth for which they have at hand inexhaustible store of words. Was there a competition among them as to who should cram into the small space of one single Rk, the largest number of synonyms? Sometimes you have a string of epithets having the same sense as in afara: - नितरुन चित्र चेतिष्ट सूनृत (८३६); सनितः = सुसनितः = उग्र = चित्र = चतिष्ठ = सनृत = O given. We must beware of words; we must not allow their moderni look to misleal us. अतिथि, अद्भुत, अपत्य, अमर्त्य, उग्र, ऋत, ऋत्विक, ओजसा, ऋतु, क्षत्र, क्षिति, घोर, चित्र, जातु, जुष्ट, देव, धी, नामन्, नृ, नेदिष्ठ, पावक, पुरोहित, प्रजा, प्रथम, ब्रह्मन, भद्र, मन्यु, मर्त्य, यशस्, यविष्ठ, युवन, रेतस् , रूप, वाच् , विप्र, विश्व, वीर, सा, and a host of others wear a treacherous clisguise. They have strange meanings. 37 is not merely negative in Ry; it has a positive sense which I have stateel in explaining अकव, अधेिगु, अरेणु, and'अप्रा. मिसत्य. Sayaba in his comment on इमे चेतारो अनृतस्य भूरेः (७६) says :--इमे त्रयः भूरेः प्रभूतस्य अनृतस्य चेतारः हन्तारः. But अनृत is अ+ नृत नृ= to give. नृत = to gift, wealth. अ+ नृत= abxhdant wealth. It too means abundant or abundant wealth. चि givo. àą= å giver. Many words are compounds of this character. I havee shown how अद्रि, अध्रिगुः, अप्रामिसत्य, वज्रि, सर, are made 11). , ऋषि, = to ·INTRODUCTION v Yaska says श्रुष्टि is made up of आशु+ अष्टि (निरुक्त ६०१२), and दिविष्टिषु of दिवः + एषणेषु (निरुक्त २२). But yrt is equal to श्रु+ स्ति; श्रुस्ति = wealth. y = fra = wealth. The only form of fta in RV. is स्तीन्. This स्ति forms the last syllable in अभिष्टि, गविष्टि, दिविष्टि and are all of which mean abundant wealth. Faffar too has fa at the end. स्वं धनम् । तेन युक्तः स्तिः धनं स्वस्तिः. अस्तिः अभि- पूजितः स्वस्तिः (निरुक्तः ३३२१). Devaraja says अस्ति is a noun from अस्. शोभना अस्तिः स्वस्तिः is his terivation. But I do not think ofta is a noun in RV. Sayana oxplains सुरभिष्टमं (1/186/7) loy अतिशयेन सुर िanal सुधृष्टमं (1/18/9) by अत्याधिक्येन धाटर्ययुक्तं. In the Padla-patha सुरभिष्टमं is सुरभि's तमं. But the worl is made up of सु+र+भि+स्त +मं. सु-र-भि-स्त=wealth. म shotvs possession. सुरभिष्टम =possesseal of abundant riches. त्वमग्ने द्युभिः (2/1/1); here शुभिः is not अहोभिः though Yaska and Sayantu say so'; युः धनम् । तेन युक्तः भिः धनं यस्य सः धुभिः. मि in द्युभिः and सुरभिः means vealth. सु++स्त+मं is the analysis of ETÀ which means abundantly rich. For F viilio P 307 (37971). It is customary with interpretors to give a familiar shape to unfamiliar words. STETIE (10/85/13) is site accoriling to Sayana. This is merely an attempt to make intelligible what is really unintelligible. ऋदूदर is another such word which Yaska transforms into मृदूदर (निरुक्त ६।४); so ऋदूपे (निरुक्त ६।३३) is अर्दनपातिनौ or दूरपातिनौ und ऋवृधा (ibil) is अर्दनवेधिनौ or दूरafetanit. So he is as in ono caso and stea or Er in another. But ऋदूदर is ऋ+दु+उद; or +दु+उ+दर. ऋ-दु= to give, a gift, wealth. उदरं= a treasure or दर us in पुरंदर. द= to tour or break lown anal thon give the contents of. So FEC:=Ono that has and gives abundant wealth. दूं पाति ददाति असौ ऋदपाः। तस्मै ऋदूपे. चित् + ऋद - चिद्रुदू. चिद्रुदूर्धयेते दत्तः तौ ऋवृधौ चित् is not a participlo but a noun from fere to give. पुरोहित, पुरुहूत, पुरुष्टुत, etc. are supposcil to the past participleshwhich they are not. is a Tadihita termination that signifios containing or giving. No one would say that यजत, पचत and paia are past participles. Many past participles are really Taddhitas, ·vi WORDS IN RGVEDA न इन्द्रेण युजा ). We find prepositions like प्र, अभि, अधि and roots like कृ and used as nonns. प्रतद्वस (८३) according to Yaska (निरुक्त ६२१) is gracę which Sāyaṇa adopts; but tho latter adds another oxplanation viz. विस्तीर्णधनौ; so that प्रतत् is oither प्राप्त or प्रतत, that is, विस्तीर्ण. But प्र + तत् + वसु is the correct analysis of tho word. प्र= तत् = वसु = wealth. प्रतद्वसू = those who possess abunlant wealth. कृतद्वसू (८३१) is कृ+ तत् + वसु; कृ = तत् = वसु. कृतद्वसू = exceedingly rich, But says Siyaņa :-- --तकारोपजनः छान्दनः । कृतवसू याचमानकृतधनौ । पात्रेपु उपयुक्तधनौ इत्यर्थः। शमग्निरग्निभिः करत् ( ८१६ ), स्वग्नयो वो अग्निभिः स्याम (८१) and अग्न आ याहि अग्निभिः (८६० ); hero अग्निभिः = सुवर्णरूपैः धनैः . तरुषेम वृत्रं (७१६ ) = इन्द्रेण धनेन वृत्रं दारियं तरुषेम नाश- यिष्यामः . मरुत्वानो भवतु इन्द्र ऊती (१११°) = मरुत्वान् धनवान् इन्द्रः नः अस्माकम् ऊती ऊत्यै धनदानाय भवतु. In thoso instances Agni, Indra au Maruts mean wealth. . Sometimes compounds aro split up for the sake of metre; o. g. इन्द्रा को वां वरुणा (४४१ ), इन्द्रा न्वग्नी (५४५ ), इन्द्रा नु पूषणा (६५ But would any one suspect that to bo the caso in cv fr à grat नृम्णवर्धनः सह ओजः प्रदिवि बाव्होहितः (२३६ ) ? Ilerc वर्धनः is common to नृम्ण, सहस् and ओजस् ; so that oithor thero aro 3 compounds viz. नृम्णवर्धनः, सहोवर्धनः anil ओजोवर्धनः or only ono TFOT- सहओजवर्धनः . Again वर्धनः is to be taken with तन्वः, so that the compoilnat woulil ho तनूवर्धनः, तनूनम्णसंहओजोवर्धनः would beo an unmanagoablo compound ; luence the splitting. Sayana and Goldner unconscious of this fact have made a mess of the Rk. There aro strange grammatical forns such as steri, Qar, अयोः, एनोः, एन, कर्, वर्, धेथे, धेतन, तरीषाण, नेपाणि, पणि, ( उप-) Forftrû which are not amenable to Pariniyan grammar. The Rgveda has a graminar of its own. Thero aro hundreds of words that are quito unfamiliar. अंसत्र, अक्र, अतस, अथर्यु, अनेहस् , अम्यक्, असक्रा, उपब्दि, काणुका, कुण्डणाच्या, कृर्मिन् , जारयायि, लिवुजा aro sufficient to frightenyany onc. In the present work I have been compelled to loayo tho beaten track. This introduction will show why I havo dono so. ? N ·INTRODUCTION vii On account of, idiom, strango uses of modern-looking words, unfamiliar words, peculiar modes of thought, the Rgveda is It is onvoloped in a kind of mystery. It is a riddle which must solve itself. The Rgvoda must be its own intorprctor, The Bråhmanas such as the Aitareya failul, because they thought and lived in modern Sanskrit. The Nirukta was a new dovico invonted for arriving at the truth. That dovice was the offspring of despair and dosperation. There is no wonder that that fantastic device should fail too, We have to begin a now. Whether the plan pursued in this work would solvo the ridille time alono would show. It is not by tackling a limited number of words that this document can bo read througlı. Every word even op and 9 and d must be tackled, •for the senses of words aro so interdepondent. It is a herculian task the accomplishment of which must bo beyond the reach of tho longest life. Yot tho attempt must be pursued till it can be pursued no longer. A sorious question arises as to whothor a work that is oxtremely difficult and that must romain in a stato of flux for yoars should bo prosented for examinations, whether it is not unjust, nay even cruel, tio compel examinces to cram into their heads explanations that are bound to be wide of the mark, Students who aro naturally impatient to get through cannot bo oxpocted to dlo original work even in ordinary subjects. They must dopond on the toacher who himself must feel at soa in Rgverlic interpretation. I would exclude from the curriculum, not only .Rgveda but even Yaska's Nirukta which very few people understand. I have only to refer to Dr. Lakshman Sarup translation of tho Niruka to prove my point that even teachers betray ignorance of Yaska's theory and practico of derivation and his method of interpreting Rks. A literal translation of such a work without an accompanying intorpretation is absurd. Even is a translation it is blemishod by blunders, Yet I am told that examinors baso their questions on this translation and on the introduction to it. Those who put on it their stamp of approval, I moan the profossors at Oxford, aro re ponsible for oncouraging ·vii WORDS IN RGVEDA the belief that it is an authoritative work. Tho Nirukta must bo excluded from tho curriculum, as students are at presont holploss. In this volume I have discussod 22 words fully. Among theso me occupios the largest space. I am cortain about its incaning 'woalth' in at least 300 Rks out of 350. Many Rks in which are, I thought, meant 'power' and 'offering had to be rointerpreted as I felt convinceul that it meant 'wealth' in these. I am satisfied with my interpretation of Frk. About the rest I cannot say anything. The conclusions that I draw from tho 3TT TT Rks are I think evidentially souna. I have quoted sufficient evidence to justify what I say in' who shall be our guido in interpreting RV.' I would request the reader to begin with STTTT, to pass on to' who shall ótc. and then to take up fra I would request him to read these sections and othors along with the correction of misinterpretations. As I have said, the text is full of misprints; it should be corrected first. Criticism I desiro; it should be unsparing and if possible impersonal, it should be fair, that is all. If I fcol compelled to correct myself, I must not demur to correction by others. Vedic Scliolars owe that duty to Rgvela. I would request critics to examine the evidenco adducod and to draw their own inferences from it. I attaclı great importance to thosc; mere comparison between my interpretations and those of others have almost no significance. Before conclavling, I must gratefully acknowledge the substantial pecuniary help received by me from the University of Bombay towards the publication of this volume, and Fit. 424 Shaniwar Peth, Poona City. 1st October, 1932.

·CONTENTS. Pago . 1 2-3 अकव and कव Noto Rks अक्र Noto Rks अकान् Noto Rks 4 : 5-6. 6. Page अति + इ etc. = to exceel; to surpass 22-25 अतिमन् and अतिक = to disregard, to dishonour 25-26 अति denotes defeat or destruction 26 अति intensiyo 26-32 stra without a verb 32-35 Note on अन्तरिक्ष 35-38 Rks:-अन्तरिक्ष 38-51 अन्तरिक्षा 51 अन्तरिक्षाणि 52-53 अन्तरिक्षण 53-55 अन्तरिक्षात् 55-8 अन्तरिक्षस्य 58 अन्तरिक्षे 58-65 अन्तरिक्ष्या 65 अजस्त्र Noto 6-7 66 अति+पू Noto 7 Rks 7-10 अण्व and अण्वी Note 10 Rky 10-12 अति Note 12-13 sifa = beyond as in, 13-15 अति+नी 15-16 16 16-17 17 17-18 18 18-19 19 अति with other verbs 20-21 अति-boyond the pale of 21-22 B 67 67-68 अति+वह अति +त अति+गाद् अति+क्रम अति+सृज अति+इ अति + या अ० सत्, अ० पृद्भि अमुया Note Rks अमृक्त Noto Rks अयास and अयास्य Noto अयास्य andउरुगाय अवनिः 68-69 69-72 72 73 ·11 WORDS IN RGVEDA Pago 73 74-80 . Noto Rks अश्मन् Noto and Rks आहावः Noto 80-85 857-87 ऋतु doubtful कशा Note Rks 88-91 काकुद Noto 91 Rks 92-93. काटा Note 98 Rks 93-98 कृर्त and श्वनी Noto 98 Rks 98-102 sagir Rks 102-103 क्रतुः = a donor, a treasuro 103-105 Fiata: = treasures, full of woalth 105-106 til (= wealth ) in the following forms क्रतुः 106-107 क्रतुं 107-115 क्रतुना 116-116 क्रत्वा 116-122 ऋतुभिः 122-123 ऋतवे and त्वे 124.125 क्रतोः and त्वः 125 क्रतो 125 ऋतु (= strength, power ) in the following forms Page क्रतुं 126-128 ऋतुना 128-130 क्रत्वा 130-139 क्रत्वे 139 ऋतु- a command 139-140 FT ( = an offeriug ) in the following forms क्रतुः 140 क्रतुं 140-141 क्रत्वा 141-144 फतुभिः 144 144-157 क्रतुप्राः 157-158 ऋतुमत् 158 क्रतुमान् 158-159 ऋतुमन्ता 159-160 ऋतुविद् 160-161 ऋतुविदो 161 क्रत्वामघासः 161 ऋतुयन्ति 161--162 अक्रतून 162 अदृप्तक्रतुः 162 अदृप्तक्रतुं 163 अद्भुतक्रतुं 168 163 अद्भुतक्रतु अमितक्रतुः 168 अवार्यक्रतुं 164 अभिऋतूनां 164 अविहर्यतक्रतो 164-165 ऋजुक्रतुः 166 कविक्रतुः 165-166 कविक्रतुं 166 कविक्रतो 167-168 पूतऋतौ 168 ·COETENTS . Pago पूतकतायै 168 पोतक्रतः 168-169 वरेण्यक्रती 169 विभुक्रतुः 169 वृषक्रतुः.. 169 वृषक्रतुं 169-170 संभृतक्रतो 170 हेषकतवः 170 शतक्रतुः (क्रतुः = wealth)170-1 शतक्रतुं (do) 171-173 शतक्रतो (do) 178-179 शतक्रतू (क्रतुः = wealth ) 179. शतक्रतुः (ऋतुः = power ) 179-180 शतक्रतो (do) 180-181 शतक्रत्वः (do) 181 शतक्रतु doubtful 182-184 सक्रतुः (क्रतुः=wealth) 185 सक्रतू (do) 185 सक्रतवः (do) 185-186 सुक्रतुः (do) 186-191 191-192 सुक्रतवः (do) 192 सुक्रतुं (do.) 192-193 सुक्रतो (क्रतुः=wealth ) 193-196 सुक्रतुः(क्रतुः-power) 196-197 सुक्रतुं (do) 197 सुक्रतो (do) 197-198 198 सुक्रतुः (क्रतु:san offering) 198-199 सुक्रतो ( do) 199-200 सुक्रतु doubtful 200-205 सुक्रतूया 205 सुक्रतूयया 205-206 Pago क्रतुमता 206 Noto on ऋतु 206 Its occurroncos 206-207 Inflectional forms, Taddhita forms, compounds 207 Its senses according to tho Nighantu and foreign • scholars and myself 207 Evidence for my interprotation 207-209 कविक्रतु 209-210 सुक्रतुः 210 क्रतु and दक्ष 210 ऋतुः = power; अनार्यक्रतुं 211 शतक्रतुः 212 ऋतुः= an offering 212 Dorivation 212-213 Misinterprotations corrected 213-214 Doubtfuls decided 214-218 Difficult 218-219 Omissions 219 Moanings of ing to Grassmann 219-221 Some of theso discussed 221-223 He and substantivos from it 223 Noto 223 Rks 223-225 जाः Noto 225 Rks 225-228 आभर 228-252 सुक्रतू (do) ऋतु accord- :: सुक्रतू (do) ·WORDS IN RGVEDA Pago Its objocts 252 Thoir senses determined 252-258 Abundance 258 Whose wealth ? 258-259 Why is wealth dosired ? 259-260 Epithets 260-266 Difficult cpithets 266-270 Verbs and Verbal derivatives having the sense of giving 270-272 Who shall be our guide in interpreting Rgveda 271 Rks differently interpreted (a) 1/1/3 271-272 (6) 1/1/5 272-273 (c) 1/1/7 273-276 (d) 1/2/7 276-277 (e) 1/6/1 277-279 (1) 1/8/7 279-280 (y) 1/25/3 280-281 (h) 1/25/4 281-282 Page (i) 1/25/5 282 (j) 1/25/15 282-283 (K) 1/25/16 283 (1) 1/42/9 283-5 (m) 1/62/12 285 (n) 1/91/2 285-286 (0) 1/104/1 286-288 (P) 2/12/1 288-291 (9) 7/67/6 291-296 () 7/61/2 296-302 ($) 7/103/10 303 (t) 8/14/1 303 (u) 8/14/2 304 () 10/10/8 304 (2) 10/10/13 304-305 Misinterpretations corrected 306-334 Not undorstood 334-335 Rks quoted or referred to 336-347 Scholars quoted 348 A listof selectwords 349-356 Errata 357-368 ·Words in Rgveda. BY V. K. RAJAVADE. । . 6 अकव and कव. ( Quotations are numbered.) From quotations 1 to 9 I have come to the conclusion thát Kava, Nahus and Ayu were the other names of Manus. Originally tribal names, they were in course of time generalised. अकब were those that stood oatside the pale. It is not possible to derive this कव. The second कव (quotations IO-13) comes from कु to injure. According to Sāyana कव is कुत्सित. कवासरवः (2) = कुत्सित- पुरुषसहायः. अकवारि (1) प्रभूतशत्रुकम् । यद्वा। अकुत्सितारि.कवारिभ्यः(3) कुत्सितगन्तृभ्यः अबष्टभ्यः. अयधारी (4)= अकुत्सितगमना. अकवैः (5)3 अकुत्सितैः शोभनैः कर्मभिः कव्यैः ( 6 ) = साधुभिः स्तोतृभिः . कव्यैः (7) कव्यभाग्भिः पितृभिः कन्यैः (8) = कव्यं नाम पितृदेवत्यं हविः। तत्संबन्धिभिः। यद्वा । कविभिः मेधाविभिः कन्यता (9) = गुणिनिष्ठगुणाभिधानलक्षणां स्तुतिं कुर्वता उक्थेन. अकवार (10) = अनल्पा . अकवाभिः ऊति ( 11) अकुत्सितैः रक्षणैः. अकवाभिः (12) = अकुत्सिताभिः. अकवेभिः (13) = अकुत्सितैः महद्भिः. अरि in अकवारिं he derives from a to go; in this he follows Yaska's method of interpreting words by derivation, According to European scholars en means scarity, deficient, stingy, contemptible. 777504 (arrorrat & c); by this sátra कव means a little (ईषदर्थे ६११). It does not necessarily con- • vey.contempt and even if it does, there is nothing to show that it conveys that idea in Rgveda. हव्यकव्ये देवपित्र्ये अने (अमर २५४); कव्य meaning food given to the manes is modern and not Rgvedic. Quotation 7 shows that Kavya was the name of a certain tribe that gave praise and offerings to Mätalin, just as Angiras was the name of another tribe that worshipped Yama, H ·Words in Rgveda. अकवारिं (1) अववारिं० इन्द्रं तं हुवेम (३६). अकवानाम् अरिम्. Indra is the enemy of the Akawas i. e. those that were not Kavas. (2) मघवा यः कवासखः (५३); here Indra is the friend of the Kavas. Kava seems to be the name of an Aryan tribe that was faithful to Indra. He befriended them and hated those that were outside that tribe. These latter never made offerings urto the gods. (3) दैवी पूर्तिदक्षिणा देवयज्या न कवारिभ्यो न हि ते पृणन्ति (१०१३०) = Propitiation of the gods, gifts, and offerings to the gods (must) not ( be expected ) from the enemies of the Kavas, as these never give. (4) भद्रमिद्भद्रा कृणवत्सरस्वत्यकवारी चेतति वाजिनीवती (७९६)* Saraswati, possessed of wealth (भद्रा), must give (कृणवत् इत्) wealth (75); the foe of those that are not Kavas, she, possessed of wealth (वाजिनीवती), must give ( at sa)( wealth to us ). 3 अकवैः (5) युवं हि स्थो रयिदी नो रयीणां दात्रं रक्षेथे अकवैरदब्धा (३१६) You are givers of wealth to us (Oh Aswins): Unharmed by the enemies of the Kavas, you preserve your gift ( for us ). कव्यैः 6) वीती जनस्य दिव्यस्य कन्यैरधि सुवानो नहुष्येभिरिन्दुः (९३)= दिव्यस्य जनस्य देवानां वीती वीत्यै भक्षणाय कव्यैः नहुष्येभिः सुवानः सूर्य- मानः इन्दुः (कलशे) अधि (वर्तते)= Soma (resides) in (the jar ) after being crushed by men for the consumption of the gods. कवानाम् इमे कव्याः. नहुषः इमे नहुण्याः. Nahus was another name of Manus. Was Kava too another name for the same? 7) मातली कन्यैर्यमो अङ्गिरोभिः . वावृचानः (१०१३). Matalin is praised by the descendants of Kava and Yama by the Añgirasas, The word मातली occurs here only.

·3 By V. K. Rajavade. (8) आग्ने याहि सुविदभिराङ् सत्यैः कव्यैः पितृभिर्धर्मसद्भिः (१०१६)= Come down, Oh Agni, with the manes that are liberal of gifts, that occupy grass-seats for quaffing warm milk, (धर्मसद्भि): manes that belong to the Kávas and have now been joined to the gods (सत्यैः). सन्तः देवाः। तेषाम् इमे सत्या. कव्यता (9) स पूर्वया निविदा कव्यतायोरिमाः प्रजा अजनयन् मनूनाम् (१३) पूर्वया निविदा (पूर्वया) कन्यता कन्यतया सः अग्निः आयोः मनूनाम् इमाः प्रजाः अजनयत् =He (Agni) created these human (मनूनां) races i. e. men from Āyu by (following) a former custom connected with the creation of the Kavas. Ayu, Kava and Manus probably denoted man's progenitor. कषस्य इदं कव्यम् । तस्य भावः कव्यता. कव्य = creation of the Kavas, कव्यता=the method or manner of their creation. अकवाः (10) अरा इवेदचरमा अहेव प्रप्र जायन्ते अकवा महोभिः (५६)=The Maruts are none (of them) last just as (the) spokes (of a wheel) and days (that always roll round the year ) are none of them last. They are born with might (महोमि) and are therefore beyond harm (अकवाः). कव is a noun from कु to injure. अप्रतिष्कुतः (१४)=not (अ) injured (प्रति कुतः) कुतः is a p. p. of कु. न देवासः कवनवे (७३२)%3 the gods are not for one that injures. कु+अत्नुः = कवत्नु:- अकवाभिः (11) अकवाभिरूति (११५८) and (12) अकवाभिरूती (६३३) =with riches that contain no harm. ऊति or उती = ऊतिभिः. अकवभिः (13) युवं राधोभिरकवेभिरिन्द्राग्ने अस्मे भवतमुत्तमभिः (६३) = Be to us, oh Indra and Agni, with wealth (राधोमि) that contains no harm and is the best of its kind.

·4 Words in Rgveda. in अक्र 377 ( to shine ) + T:=37. The root drops its nasal in the noun-making process. Shining, luminous, is the primary sense; a luminary, the suo, these being secondary. अञ्च and प्रतीची means to shine. By affixing र to certain roots we get शक्र, शुक्र, चित्र, विप्र, शुभ्र etc. अक्रः आक्रमणात् (निरुक्तं छ); अक्र:=प्राकारः (दुर्गः) = a rampart. Sayana:--ज्वालासमिदादिभिः आक्रान्तः । अन्यैः अनुक्रान्तो वा (I). आक्रमिता (2-3). परेषाम् आक्रमिता। परैः अनाक्रमणीयो वा (4). शत्रुभिः अनाक्रान्तौ (s). आक्रमणशीलाः (6). अक्र = अनपक्रान्त according to Dayanand. A horse, a banner, a pillar, an elephant; inactive; violent; eager; according to European scholars. When such are the senses of the word, I feel nervous about my meaning. However one must risk it. Would there ever be any sort of finality in Vedic interpretation ? The task seems hopeless. Yet one must not be a defeatist. (1) इन्धानो अक्रो विदधेषु दीद्यच्छुक्रवर्णामुदु नो यंसते धियम् (११४३)= इन्धानः इध्यमानः अक्रः विदधेषु यज्ञेषु दीद्यत् ज्वलति प्रकाशते । नः अस्मभ्यं शुक्रवर्णा धियम् उत् यंसते ददाति उ खलु. अक्र:=the luminous one. दीदी (to burn, to shine) + अत् = दीद्यत् = अदीद्यत्. fag (to give) + ej: = that in which offerings are given. Tad: TETT: = whose bue is resplendent. eft:=wealth. Such shining wealth is gold. यम् (to give)+ स +ते-यंसते = gives. 3 =of certain. (2) त्वं ताँ अग्न उभयान् वि विद्वान् वेषि प्रपित्वे मनुषो यजत्र । अभिपित्ये मनवे शास्यो भूर्मम॑जन्य उशिम्भिर्नाकः (११६) हे यजत्र अग्ने मनुषः प्रपित्वे अभिपित्वे च तान् उभयान् देवान् विद्वान् त्वं विवेषि । उशिग्भिः मर्पजेन्यः अतः एव अक्रः सूर्यः न इव दृश्यमानः मनवे शास्यः भूः अभवः. यजत्र =worthy of offerings. उभयान् = gods on earth and those in heaven. fakta = Agni knows both these gods. farfa =thou ·By V. K. Rajavade. feedest fully (वि. प्रापित्व and अभिपित्व are two times of Somadrinking. AEN: = of man. Hae FT: : = thou hast become controllable by man. Agni became man's servant. Us'ik was the name of certain Aryans. मर्पजेन्यः = washed and made bright like the Sun ( अक्रान) by the Us'iks, (3) अक्रो न बघ्रिः समिधे महीनां दिदृक्षेयः (३६३) महीनां महती. नाम् अपां समिधे संगमे समीपे अक्रः सूर्यः न इव दिदृक्षेयः दर्शनीयः बनिः हविषां धनानां वा भर्ता अग्निः . Agni is born of waters in whose company (सम् + इ + थे) he shines like the Sun. (4) नवजा नाक्रः (४६)= नवजाः नवं जातः अग्निः अक्रः सूर्यः न इव. I have picked out these 3 words. only as the others are very obscure. अक्रो 5) विद्वांसाविदुरः पृच्छेदविद्वानित्थापरो अचेताः। नू चिन्नु मर्ते अक्रौ (१९३०) = इत्था अविद्वान् अचेताः अपरः मते मर्तः नू चित् नु सद्यः एव अक्रो प्रकाशमानौ विद्वांसौ अश्विनौ इत् एव दुरः द्वाराणि पृच्छेत् = A mortal (मते ?), thus (इत्था) not knowing (अविद्वान्) how to please, not having the intellect (अचेताः) should certainly ask the luminous (*1) As'wins who know, the doors i, e, the ways of propitiation. अपरः most probably means, not being like (the As wins): Hit does not yield any meaning in the context, Most probably it was मों: (6) दिवस्पुत्रास एता न येतिर आदित्यासस्ते अक्रा न वावृधुः (१०५) = These sons of heaven (the Maruts) vie (येतिरे) with one another like the gold-bright (gar:) horses of the Sun; these sons of Aditi increase in glory (वावृधुः) like (so many) Suns (अक्राः). एताः% पतशा:. अक्रान् This word occurs 4 times and seems to be the third person singular imperfect of क्रन्द. अक्रान् = क्रन्दति. It is difficult to derive ·6 Words in Rgveda. it from क्रम्. Cp. अस्यान् in प्रो स्य वह्निः पथ्याभिरस्यान् (९६), the root in it is स्यन्द. क्रन्द is found used of Soma as in:--एष स्य पीतये सुतो हरिरर्षति धर्णसिः। क्रन्दन् योनिमभि प्रियम् (९४)एषः सः धर्णसिः हरिः पीतये सुतः प्रियं योनिम् अभि क्रन्दन् अर्षति. Soma while rushing towards the jar cries in joy. (1) नि पर्वतः साधप्रयुच्छन् सं मातृभिर्वावशानो अक्रान् (२१) = अप्रयुच्छन् पर्वतः मातृभिः सं सह नि सादि । वावशानः अक्रान् च = The mountain ( Indra? ), who does not injure or hate (अप्रयुच्छन् ) his devotees sits on a grass-sedt in company with his mothers. Desitous (ategia:) of offerings he sends forth a cry of delight. . (2) हिन्वानो वाचमिष्यति पवमानो विधर्मणि । अक्रान् देवो न सूर्यः 8 ) = While rushing (feata:), Sôma sends forth (Forfat) a loud voice, Bright like the Sun-god, he cries in joy in heaven (विधर्मणि)i. e. the jar. (3) हरिरकान् (९६९) = the gold-bright (हरिः) Soma cries in joy. (4) अक्रान् समुद्रः प्रथमे विधर्मन् (९९५) = Soma, the sea, cries in joy in the first heaven (विधर्मन् ) i. e..the jar. अजस्त्र The word is made up of अ and जन. जस्+र:% जनः. जस् : (1) to be hungry, to devour; (2) to destroy. अजन= not devouring, not destroying; or indestructible, अजस्र is used of Agni 8 times, of his flames 4 times and of his powers of protection once. The Sun is called अजस्र ज्योतिः twice; the Sun and the Moon are अजस्रा and the gods अजस्त्राः.. Is sra in Tre active or passive? If active, then to apply that epithet to Agni and his fames that certainly destroy would be a euphemism, se passive would be more appropriate. Nothing can destroy Agni and his flames. They are indestructible (अजस्र). अजस्त्र may be active or passive when it qualifies the Sun, the Moon and the gods. अजस्त्रैः पायुभिः = with powers of protection that never destroy, Cf. अकवाभिरुती above, ·By V. K. Rajavade. जसिः नश्पूर्व क्रियासातत्ये वर्तते । अजस्रं संततम् इत्यर्थः (भटोजी- दीक्षित । पा० ३६७). जसु मोक्षणे (धा०४।१०५). That which cannot be released from work is अजन. जसि रक्षणे (धा० १०११३३) would not,do. जसु हिंसायां (धा० १०.१३५) is nearer the Rgvedic root. नित्यानवरताजनं (अमर. १६९); अजस्र = नित्य. This sense is modern and not Rgvedic. Sayana renders the word by नित्य, अनवरत, अविच्छिन्न, अवि. नश्वर, निरन्तरं युक्त, नैरनार्येण युक्त, अनुपक्षीण, अहिंसित. अनवरत etc. are synonymus of नित्य. अजस्रथा = अशरणशीलया (७३). He depends on Amara and other modern lexicographers. According to European scholars :- अजस्रः--1] inexhaustible, unwearied, inextinguishable, imperishable, unfailing, never slumbering, perpetual; [2] not to be obstructed; [3] perpetually great.. अज्र. अज् +रः = अज्रः. अज् = to drive on. अजथ is used in that sense in quotation 4. This may or may not be the derivation of that word. Or अज् may have once meant to grow tall, अज्रः- that which grows tall, a hill, a mountain. This is the meaning in all the quotations except 3 and possibly 6 where it seems to mean a sandy desert. In 8 it may mean a hill or a valley or a plain. Cp. Latin ager and Greek agros a field. Accarding to European scholars :- अज्रः-a level tract of country, a plain, a field. Sāyaṇa is as capricious as ever. (1) न वीळवे नमते न स्थिराय न शर्धते दस्युजूताय स्तवान् । अजा इन्द्रस्य गिरयाश्चिहष्वा गम्भीरे चिद्भवति गाधमस्मै (६२४)स्तवान् इन्द्रः वीळवे न नमते । स्थिराय न नमते । दस्युजूताय शर्धते न नमते । ऋष्वाः गिरयः चित् इन्द्रस्य अजाः । अस्मै इन्द्राय गम्भीरे चित् गाधं भवति Powerful (स्तवान् ?) Indra bows neither to the strong (वीळवे) nor to the firm (स्थिराय), nor to the enemy (शर्धते) that is egged on by Dasyus (दस्युजूताय) to attack Indra. Even big (ऋष्वाः) moun- ·8 Words in Rgueda. tains become hills or hillocks (#7:) to Indra. Even in the deep (गम्भीरे) ocean water becomes shallow or fordable (गाधं) to him. शर्धते = to him that fights. स्तवान् occurs thrice in R. V. Sāyana invariably renders it by स्तूयमानः . It seems to be made up of स्त and वान्. But what is स्त? स्तवान् = स्तववान = तववान्. तवस् = strength. स्तवान् = powerful, strong. There is also the word स्ववान्. स्व means both riches and strength. स्तवान् qualifies es: in all the three places, Sayana:--अज्राः सुगमनाः क्षेपणीयाः Mouutains are easily tossed away by India. He overlooks the fact that there is a contrast between forret: and stir: as there is between Taft and Trej. (2) आ सूर्यो बृहतस्तिष्ठदजाँ-ऋजु मर्तेषु वृजिना च पश्यन् (४६७) = मर्तेषु ऋजु वृजिना वृजिनानि च पश्यन् सूर्यः बृहतः अज्रान् आतिष्ठत् = The Sun sits on lofty (Fea:) mountains ( for the purpose of) observing straight (ऋज़ ) and crooked (वृजिना) acts amoug mortals. अज्रान् अजरान् पर्वतान् । गमनशीलान् रश्मीन् वा (S). (3) धन्वान्यज्राँ अपृणक् तृषाणान् (४१. Indra filled (अपृणक्) with water sandy deserts (Spania) and thirsty mountains Sandy deserts and mountains are both thirsty. But the nearer word is अज्ञान् therefore we have garota. Do stra and 37 have the same meaning here, viz. a sandy desert ? अज्रान् मार्गस्य (4) वि यदजाँ अजथ नाव ई यथा वि दुर्गाणि मरुतो नाह रिष्यथ (५:४५) = हे मरुतः यूयम् अज्रान् वि अजथ दुर्गाणि वि अजथ । (तथापि) न अह एव रिष्यथ = You push forth (वि अजथ), Oh Maruts, mountains and places hard of ingress (दुर्गाणि), as they (ई) push forth boats; and yet you never come to grief (रिष्यथ) i. e., you are never fatigued. a and got both may mean inaccessible mountains. Is अज् to push forth, to hurl, the root in अज्र ? अब्रान् मेघान् (S). (5) अपो धम्वान्यति याथो अज्रान् (६३) = You pass beyond rivers (अप.) or oceans, sandy deserts and mountains, Oh Aswins. अजान स्वकीयान् अश्वान (S). गन्तृन् (S).

·by V. K. Rajavade. - - (6) यस्य० बृहत्सहो दाधार रोदसी । गिरीजाँ अपः स्वर् (८३) = Whose mighty (बृहत् ) strength (सहः) sustains or holds in place (दाधार ) heaven and earth, mountains, hills, rivers or oceans, and the Sun. गिरीन् अजान् may simply be a repetition. अजान् क्षिप्रगमनान् गिरीन् पर्वतान् (S). (7) गिरीरँजाबेजमानाँ अधारयत् (१०४४) = Indra steadied (अधा- रयत्) mountains and hills (that were) shaking (with terror). अज्रान् गमनशीलान् । गिरीन् मेघान् (S). (8) अभी प्वर्यः पौंस्यैर्भवेम द्यौर्न भूमि गिरयो नाजान् (१०५३) = न यथा द्यौः भूमिम् अभिभवति न यथा च गिरयः अज्रान् अभिभवन्ति तथा वयं पौंस्यैः अर्यः शत्रन सु अभिभवेम = As heaven subdues or lays prostrate the earth, as mountains 'subdue bills,' or valleys or plains, so shall we subdue enemies by brave deeds (पौंस्यैः). 37 here is distinct from forft and may mean hills or low-lying plains. गिरयः वज्राः । अनान् मेघान् (S.). (9) अजे चिदस्मै कृणुथा न्यञ्चनं दुर्गे चिदा सुसरणम् (८३१) = हे देवाः अस्मै यूयम् अजे चित् अपि नि अञ्चनं कृणुथ कुरुथ । दुर्गे आ मध्ये चित् अपि सुसरणं कुरुथ = Oh gods, you make for him (whom you protect) a lowering (नि अञ्चनं ) even in a lofty mountain, and an easy passage in an impassable place 3* is opposed to नि अञ्चन and दुर्ग to सुसरण. अज्ञ may have once meant to be tail. अज्र and दुर्ग as in 4. नि अभिभवे। अजे परैः अनभिभवनीवे परपुरे (S.). (10) समज्या पर्वत्या वसूनि दासा वृत्राण्यार्या जिगेथ (१०६) = हे अग्ने त्वम् अजे भवानि अज्या अज्याणि पर्वते भवानि पर्वत्या पर्वत्यानि वसूनि संजिगेथ । तथा दासा दासानि आर्या आर्याणि वृत्राणि संजिगेथ. There may not be any distinction between 1 and geta here, galor= Enemies may be of the Arvan or non-Arvan stock. wholly. अज्या । अजन्ति गच्छन्ति इति अजयः जनाः। तेभ्यो हितानि । आर्या बलवद्भिः कृतान् दासा असुरैः कृतान् वृत्राणि उपद्रवान् (S.). . 2 ·10 Words in Rgveda (11) सं यद्वयं यवसादो जनानामहं यवाद उर्वजे अन्तः (१०२३१) = यत् यदा वयम् अहम् उरु+अजे अन्तः जनानां यवसादः यवादः सम् =When we, when I, beheld cattle devouring the grain (यवसादः) and the corn (यवादः) of people inside (अन्तः) a broad (उरु) moun. tain (अजे). Some verb is to be understood. The latter half of the Rk. is exceedingly diflicult. Sāyaṇa dues no: explain the Řk. 3790 here may mean a valley or a plain. रण, so in अण्व अण्व and अण्वी According to Sayana अण्वं ( 1 ) = शब्द; अण्वं (2)= सूक्ष्म- च्छिद्रं पवित्र; अण्वानि (3) = अणूमि लोमानि; अण्वानि (4) सूक्ष्माणि रोमाणि; अण्वेषु (5) = अङ्गुलीषु. • अण्वी iie invariably renders by अङ्गुली in obedience to Nighantu. Just as in रण्व the root is there may be a lost root stor to cover, अण्व and अण्वी both mean hair like वार. We have are and are for; so we have quei and squarat. अण्व originally may have meant 'small'. Sāyaṇa renders fant in 8 and 9 by TT, प्रशया or स्तुत्या. धी means a tissue, a web, a fabric. अण्वं (1) सूरा अण्वं वि तन्वते (९१६) सूराःसोमाः अण्वं पवित्रं वि तन्वते The wise ones (the Somas) spread wide the strainer (अण्वं) while passing through. (2) सहस्त्रमुक्का पथिभिः० सूरो अण्वं वि थाति ९९१) = The wise Soma (सूरः) passes (याति) through (fa) the strainer by a thousand paths i. e. the holes of the strainer, अण्वानि (3) प्र ते वारा अत्यण्वानि मेष्यः पुनानस्य संयतो यन्ति रहयः (९४६) = हे सोम पुनानस्य संयतः ते तव रंहयः मेष्यः वारा वाराणि अण्वानि प्र अति यन्ति = Thy streams, Oh Soma, pass swiftly through the hair of the ram. अण्वानि वारा%D = वारा = वाराणि = hair, a strainer. .मेष्यः = genitive %3- ·. by V. K. Rajavade. 11 singular of मेषी. प्र= rapidly. संयतः= rapidly. ita: =(of one) contending with obstacles. रंहयः=marches, streams. (4) स मामृजे तिरो अण्वानि मेष्यो मीळ्हे सप्तिर्न वाजयुः (९११) = Like a horse (era:) desirous of booty (arsrytu) in battle (Affoot), he rushes (ATYFt) through (farc:) the hairs of the ram. मृज = to wash in order to make clean; to rush ( this being an incident in the process of purification ). अण्वेषु (5) क्रत्वा दक्षस्य रथ्यमपो वसानमन्धसा। गोषामण्वेषु सश्चिम (९१६ ) - क्रत्वा सहितस्य दक्षस्य रथ्यम् अपः वसानम् अन्धसा गोषां गवां सनितारं सोमम् अण्वेषु पवित्ने सश्चिम. ऋतु and 7 both mean wealth which Soma conveys to the devotee in a chariot (रथ्यं). Soma also gives cows (गोषां). We drop (सश्चिम) Soma into the strainer (अण्वषु). I cannot construe अन्धसा which probably stands for अन्धसं wbich, however, is wrong as 37FETE is neuter. अण्वीः (6) तमीमण्वीः समय आ गृभ्णन्ति योषणो दश। स्वसारः पार्ये दिवि (९) = दश योषणः स्वसारः तम् ईम् एनम् समयें आ पायें दिवि गृभ्णन्ति । अण्वीः च गृभ्णन्ति. The ten women and sisters seize him in battle. The battle seems to be the process of crushing Soma. समय = पायें दिवि = in battle. 3TT = in. The ten sisters are the ten fingers, 3pueft:=the strainer made of ram's hair. The strainer also seizes him. अण्वी is feminine like योषणः and स्वसारः. Soma is a runaway who is caught by women. The struggle is between them and him. अण्व्या (7) अति श्रिती तिरश्चता गव्या जिगात्यव्या (९१४ ) = श्रिती श्रित्यै कलशे आश्रयाय सोमः गव्या गव्यया अण्व्या तिरश्चता मार्गेण अति जिगाति Tagfa=Sôma passes for his rest (feat) in the jar across ( a ) the cow-giving (गव्या) strainer.

·12 Words in Rgveda - I cannot explain तिरश्चता. गव्या = गव्यया. The strainer gives cows to the devotees. (8) एष धिया यारयण्व्या शूरोरथेभिराशुभिः।गच्छन्निन्द्रस्य निष्कृतम् (९१) = एष शूरः रथेभिः रथैः आशुभिः अश्वैः इन्द्रस्य निष्कृतं गृहं गच्छन् अण्व्या धिया याति = This warrior, Soma, going to Indra's house by means of chariots and horses, that is, rapidly, passes through the web (धिया) made of ram's hair. निष्कृतं = a destination. eft = a work requiring skill, a skilful contrivance. (9) तममृक्षन्त वाजिनमुपस्थे अदितेराधि । विप्रासो अण्व्या धिया (९१) = Singers of praises (विप्रासः) purify (अमृक्षन्त) him by means of the strainer into the lap (उपस्थे) of Aditi i. e. the jar. मृज् + स-मृक्ष. वाजिनं = possessed of riches. The jar is Aditi here. The lap is its depth. अण्वीभिः (10) इन्द्रा याहि चित्रभानो सुता इमे त्वायवः। अण्वीभिस्तना पूतासः (१३) हे चित्रभानो इन्द्र आयाहि । अण्वीभिः तना पूतासः पूताः त्वायवः इमे सोमाः सुताः सन्ति. चित्राः भानवः यस्य = Whose beams are blazing i. e. refulgent. ratra:= desirous of thee, squaith:= with (the) hairs (of the ram)i. e. the strainer. तना = self. The strainer's self purifes Soma. अति . Its first meaning is 'across' (1). One crosses a river or is led across a river. So one may be led across foes. This may. mean their utter destruction or being led past them (2). When gods lead men across foes, they destroy the latter and then lead When men go across foes, they may do it by destroying them or by escaping them by some strategem, By crossing a river one reaches its other bank; so we have the sense of 'beyond' (3). This beyond may mean superiority (4) or the act of surpassing (5) or that of exceeding (8) or treating men on.

·by V. K. Rayavade. 13 to go. with contempt (7) or overlooking (8). By going beyond a limit, you violate (9) a certain ordinance. You may cross horizontally or vertically. By crossing a thing vertically, you pass through (1c) it. By doing things beyond the usual manner, you intensify (u) an act. We find that used in all these senses pra may be derived from अत् Sometimes अति is used in company with परि, तिरः, परः all of which have some of the senses of strat. It is also used in company with प्र. With one or two exceptions it governs the accusative. अति is used with पृ 31 times; नी 12, वह ... तृ7, गाह् ?, क्रम् 5, इ 16, या 8, सृज्ञ 5, मन् 6, ख्या 5, कृ I; other roots 40; verbs understood 313; in all 170. safat is found in company with the following forms of q : पर्षत, पर्षन्, पर्षथः, पर्षथ, पर्षिष्ठाः, पर्षणि, पारिषत्, पर्षि, पर्ष, पिपर्तु, पिपर्तन, पिपृथ, पिप्रति, पारय, पारयथ, and governing दुर्गाणि, दुरिता or दुरितानि, द्विषः, द्वेषांसि, अंहः, अंहति, अरिष्टान्, दुर्गहा or दुर्गहाणि, and समुद्रं all in the accusative: नी occurs as नेषि, नय, नयसि, नयथ, नयन्ति, नेथ, अनयन्, नयिष्ठाः, नेषणि, सुप्रणीतयः, नेतारः, and नेनीयमानः, A few examples may be given. - , अति+ (1) स नः पर्षदति दुर्गाणि विश्वा नावेव सिन्धुं दुरितात्यग्निः (१९९) = सः अग्निः अस्मान् विश्वानि दुर्गाणि दुरिता दुरितानि च अति पर्षत् पारयतु। यथा नावा जनान् सिन्धुम् अतिपारयति. दुर्गाणि = दुरितानि. पर्षत् imperative 3rd per. sing. of पृ. पृ+स् + अत् = पर्षत् नावा =a boat. (2) स नो विश्वा अति द्विषः पर्षनावेव (५२५) = यथा नावा जनान् नदीम् अति पारयति तथा सः अग्निः नः अस्मान् विश्वाः द्विषः अति पर्षत्. द्विषः is feminine. (3) मध्व ऊ षु ० सिषक्ति पिप्युषी । यत्समुद्राति पर्वथः (५३) = हे अश्विनौ यत् यदा युवां पिप्युषी कांचित् तृष्णापीडितां स्त्रियं समुद्रा समुद्रम् अति पर्षथः पारयथः तदा सा पिप्युषी स्त्री मध्वः मधु सोमं सु सिषक्ति सेवते.

·14 Words in Rgveda (4) पर्षन्नो अति सश्चतो अरिष्ठान् (७°४१) = अरिष्टान् यथा वयम् अरिष्टाः अहिंसिताः स्याम तथा वृहस्पतिः अस्मान् सश्चतः अवरोधकान् अरीन् अति पर्षत्. सश्चतः = Opposing foes. (5) अर्वद्भिर्यो हरिभिर्वाजिनीवसुरति विश्वा दुरिता पारिषद्धरी (१०९६) = यः वाजिनीवसुः धनोपेतः हरिः इन्द्रः अर्वद्भिः हरिभिः विश्वानि दुरितानि अति पारिषत् पारयति अस्मान् . हरी seems wrong; was it हरिः? अर्वद्भिः = हरिभिः. (6) विश्वानि नो दुर्गहा जातवेदः सिन्धुन नावा दुरिताति पर्षि (५१) = हे जातवेदः अग्ने यथा सिन्धुः नावा जनान् दुर्गहाणि पयांसि अति पारयति तथा त्वं विश्वानि दुर्गहा दुखेन कटेन गाह्यानि दुरितानि अस्मान् अति पर्षि पारय. दुर्गहा is used here on account of the comparison feryat aral where goife is understood. Was ferti originally fanj? In that case Agni would be compared to a boat. (7) स नः सिन्धुमिव नावयाति पर्षा स्वस्तये (१९Take us, Oh Agni, past our foes for our welfare, as one takes men across a river in a boat. द्विषः is understood. पर्ष is imperative singular of पृ with स् of लेद. (8) पिपर्तु नो अदिती राजपुत्राति द्वेषास्यर्यमा सुगेभिः (२२४७) = राज- पुत्रा राजानौ मित्रावरुणो पुत्रौ यस्याः सा अदितिः अस्मान् द्वेषांसि दुरितानि सुगैः पथिभिः अति पिपर्तु पारयतु. पृis reduplicated. (9) ते नो भद्रेण शर्मणा युष्माकं नावा वसवः । अति विश्वानि दुरिता पिपर्तन (८१७) = हे वसवः ते यूयं युष्माकं भद्रेण शर्मणा नः अस्मान् विश्वानि दुरितानि अति पिपर्तन पारयत नावा इव. (10) द्विपो नो विश्वतोमुखाति नावेव पारय (१४) = हे विश्वतोमुख अग्ने अस्मान् नावा इव द्विषः अति पारय = Oh Agni, thou that facest all directions, take us across i. e. past our foes as a boat takes men across a river. Here forej is understood. (11) प्रयत्समुद्रमति शर पर्षि पारया तुर्वशं यदुं स्वस्ति (११७४) = हे शूर इन्द्र यस्मात् जनान् समुद्रं प्र वेगेन अति पर्षि पारयसि तस्मात् तुर्वशं यदं च स्वस्ति स्वस्तये दुरितानि अति पारय. ( 12 ) यया रधं पारयथात्यंहः । अर्वाची सा मरुतो ० आ. सुमति- र्जिगातु (२३५) = हे मरुतः यया सुमत्या यूयं रध्रम् अंहः अति.पारयथ सा वः ·by V. K. Rajavade. 15 सुमतिः अर्वाची आजिगातु आगच्छवु. रध्र perhaps means a humble man in general or a humble man of that name. gara:=a blessing, wealtb. अर्वाची = downwards. (13) पुरा नो बाधाहरिताति पारय (९१) = हे सोम दुरितानि अस्मान् बाधेरन् । तस्मात् वाधात् पुरा अस्मान् दुरितानि अति पारय. Rks. having अति + पृ most often do not contain a comparison; yet a comparison like atar a forej should be understood. In a few cases are only is found and not the full comparison which is found in one or two instances only. Rks. containing the comparison most probably preceded those that contain only a fragment of the comparison. Those that drop the comparison altogether were compared most probably last. अति+नी (1) वसो नेषि च पर्षि चात्यंहः (३५). Here अति is to be construed with both नेपि and पर्षि. (2) अति नः सश्चतो नय सुगा नः सुपथा कुरु (१४२) = हे पूषन् सश्चतः अवरुन्धतः शत्रुन् अति अस्मान् नय । अस्माकं सुपथानि सुगानि पथः सुगान् कुरु-Take us past those that stop our further progress. Make our paths easy. सु before पथा is superfluous. (3) दूरादिन्द्रमनयन्ना सुतेन तिरो वैशन्तमति पान्तमुग्रम।पाशद्युम्नस्य वायतस्य सोमात्सुतादिन्द्रो अवृणीता वसिष्ठान (७३३) = वसिष्ठाः सुतेन सोमेन इन्द्रं वैशन्तं वेशन्ते, सोमपात्रे स्थितं पान्तं पानीयम् उग्रं तीवं सोम तिरः अति आनयन् । वायतस्य वयतपुत्रस्य पाशद्युम्नस्य सुतात् सोमात् इन्द्रः वसिष्ठान् अवृणीत =The Vasish has fetched Indra from afar ty means of their extraction of Sôma in spite of the sweet (ra), inspirating ( उग्रं ) Soma standing ready in Soma-pots. Indra elected (अवृणीत) the Vasishthas i. e. preferred to drink their Soma from i.e. by giving up the Soma-extraction of P. son of V. (4) स मर्तो० एधते । यमादित्यासो नयथा सुनीतिभिरति विश्वानि दुरिता स्वस्तये (१०६३) = हे आदित्याः यं जनं सुनीतिभिः विश्वानि दुरितानि स्वस्तये कल्याणप्राप्त्यर्थम् अति नयथ स मर्तः एधते. सुनीतिभि =by good leadings i. e. by your good guidance.

·16 Words in Rgveda (5) नयिष्ठा उ नो नेषणि पर्षिठा उ नः पर्षणि अति द्विषः (१०१२६) = हे नयिष्ठाः नेतृतमाः मित्रादयः नः अस्मान् द्विषः अति नेषणि नयत । हे पर्षिठाः पारयितृतमाः अस्मान् द्विषः अति पर्षणि पारयत च । उ एव. नयिष्ठ and पर्षिष्ठ are superlatives of नी and पृ. नेषणि and पर्षणि are verbs. Sayapa treats them as nouns. (6) युष्माकं शर्मणि प्रिये स्याम सुप्रणीतयो अति द्विषः (१०१३६) : शोभना प्रणीतिः येषां ते सुप्रणीतयः = well-led. Well-led past foes, we shall (ever) be under your blessed protection. (7) नेतार ऊ षु णस्तिरो वरुणो मित्रो अर्यमा । अति विश्वानि दुरिता राजानश्चर्षणीनामति द्विषः (१०१३६)=चर्षणीनां जनानां राजानः वरुणः मित्रः अर्यमा च अस्मान सु शोभनं यथा स्यात्तथा विश्वानि दुरितानि द्विषश्च तिरः अति नेतारः भवन्ति. (8) शृण्वे वीर उपमुग्रं दमायन्नन्यमन्यमतिनेनीयमानः (६४६) =वीरः इन्द्रः उग्रम् उग्रम् अत्यन्तम् उग्रं भयंकरं शत्रु दमायन् दमयन् दमयति इति शृण्वे श्रूयते । तथा अन्यम् अन्यम् सर्वान् यजमानान् दुरितानि अति नेनीय- मानः पुनः पुनः नयन् नयति इति श्रूयते. नेनीयमान is frequentative of नी. - अति+वह. (1) अति तृष्टं ववक्षिथाथैव सुमना असि (३३) = हे अग्ने तृष्टं दुष्टं अति इत्य अस्मान् वहसि । अत एव सुमनाः असि. Or तृष्टं may be equal to तृषितं in which case तृष्टम् ववक्षिथ would mean, thou takest the thirsty man to the river to slake his thirst. 'अति beyond the waterless desert, (2) स नो वक्षत् ० इन्द्रो विश्वान्यति दुर्गहाणि (६३). दुर्गहाणि Adversity difficult to swim across like a long stretch of water. TCL is imperative 3rd per. sing. of ac with of a वक्षत्-वहतु. अति+त. (1) अग्निं मनुषः समिन्धते तितिर्वासो अति निधः (१३१) = निधः द्विषः अति तितिासः मनुषः अग्निं समिन्धते = Men desirous of going across i. e. getting out of the reach of foes ( who prowl about to seize them) kindle Agni.

·by V. K. Rajavade. 17 (2) मर्त्यः। विश्वत्स धीभिः सुभगो जनाँ अति धनरद् इव तारिषत् ( ८३%) = सः सुभगः मर्त्यः धीभिः धम्नैः जनान् विश्वा विश्वानि इत् अपि दुरितानि उद्गः इव अति तारिषत् तारयति =That man, possessed of wealth (सुभगः), leads (तारिषत् ) men (जनान्) across ( अति) all (विश्वा) possible (इव) distresses by means of this riches (धीभिः = as he would lead them across deep water (उदः). He helps the poor by giving them wealth and thus enables them to tide over poverty. TCCHIETTA, and alth are other forms of ę used with afa. द्यः), अतिगाह.. (1) विश्वा उत त्वया वयं धारा उदन्या इव । अति गाहेमहि द्विषः (२१)- उत अपि च हे अग्ने त्वया सहायेन वयं विश्वाः द्विषः अतिगाहेमहि यथा जनाः उदन्याः उदकस्य धारा प्रवाहम् अतिगाहन्ति. (2) पवित्रमति गाहते (९६४)%DSoma swims across i. e. llows through the strainer, अति+क्रम् (1) किमत्र दस्रा कृणुथः किमासाथे जनो यः कश्चिदहविर्महीयते । अति ऋमिष्टं जरतं पणेरसुं ज्योतिर्विप्राय कृणुतं वचस्यवे (११६२) = What are you doing here, Oh performers of miraculous deeds (दस्रा = दस्रो)? Why. sit here! A worthless (यः कश्चित् ) man, one that never makes offerings to you (अहविः), is being honopred by you (महीयते ). Pass him over (अतिक्रमिष्टं ). Olden (जुरतं) the miser's life, create light for one that praises (वचस्यवे-विप्राय). वचस् + युः= वचस्युः = one that gives praise. विप् +र: विप्रः = one that praises. (2) न स देवा अतिक्रमे तं मर्तासो न पश्यथ (१९९५) = That path, Oh gods, can never be crossed (अतिक्रमे) by mortals. Oh mor. tals, you do not see it. अतिक्रमे present infinitive. 1468 3 ·18 1 Words in Rgveda (3) अति विश्वाः परिष्ठाः स्तेन इव ब्रजमक्रमुः (१०३४) = यथा स्तेनः ब्रजं गोब्रजम् अतिक्रामति एवम् ओषधयः विश्वाः सर्वाः परिष्ठाः प्रतिरोध- कान् रोगान् अति अक्रमुः अतिक्रामन्ति. अतिक्रम् here Ineans to conquer. अतिक्रम् to get across or beyond i. e. to conquer. परिष्ठाः = परितः तिष्ठन्ति ताः. A cattle-lifter conquers a herd of cows that is strongly guarded. Diseases may be strongly entrenched in the human body. Medicinal herbs do overcome these. Filing and Fitta artwo other forms of FH found used with अति. अति + सृज सृज appears as असृग्रन्, असृक्षत and सृजानं. अ+सृज् +र+ अन = असृग्रन्. अ+मुज+स+त = असृक्षत. (1) एते वामभ्यसृक्षत तिरः पवित्रमाशनः । युवायवोऽतिरोमाण्यव्यया सोमासो अत्यव्यया (१३५) = हे इन्द्राग्नी एते युवायवः युवां कामयमानाः आशवः अश्वाः अश्ववत् शीघ्रगतयः सोमाः अव्यया अव्या अव्यानि अवीनां रोमाणि अविरोम्णां कृतं पवित्रम् अति तिरः कलशान अभि असृक्षतधावन्ति ( 2 ) देवेभ्यस्त्वा मदाय के सृजानमति मेष्यः। सं गोभिर्वासयामसि (९) हे सोम मेष्यः मेषीणां रोमाणि अति सृजानं धावन्तं त्वां देवेभ्यः मदाय कं देवान मादयितुं गोभिः गोक्षीरेण वासयामः आच्छादयामः. (3) एते असृग्रन्नाशवोऽति व्हरांसि०सोमाः (९६३) आशवः = अश्वाः- अश्ववत् शीघ्रगतवः. व्हरांसि = रोमाणि = पवित्रम्, अति +इ. (1) ईयिवांसमति स्त्रिधः शश्वतीरति सश्चतः। अन्वीमविन्दन् ० अप्लु सिंहमिव श्रितम् (३९)शश्वतीः सश्चतः स्त्रिधः अति ईयिवांसम् ईम् एतम् अग्निम् अप्सु अनु मध्ये सिंहम् इव थितं देवाः अविन्दन् The gods obtained Agni lying hidden like a lion in water, Agni who passes across i. e. conquers all ( शश्वतीः) opposing (सश्चतः) foes (निधः). (1) अरममाणो अत्येति गा अभि (९७३) = Soma, after passing ·by V. K. Rajavade. through (अति) the strainer, goes (एति) towards (अभि) the cows (गाः) without halting (अ+ रममाणः) on the way. रम् = to stop. अति पवित्रम् अति. गाः = cows i. e. their milk with which Sôma is mixed. (3) अवर्षीवर्षमुदु पू गृभायाकर्धन्वान्यत्येतवा उ (५६.) = हे पर्जन्य त्वं वर्षम् अवर्षीः । एतं वर्षम् उ सु उत् गृभाय गृहाण । एतं वर्ष धन्वानि अति एतवे एतुम् उ अकर् कुरु = Oh god of rain, thou hast rained down rain; do take it up and make it flow across sandy deserts. The two ys emphasises Tut and story इहि, इतां यन्ति and इयाम् are other forms of इ used with अति. अति + या (1) ताँ अति येषं रथेन (२३१) = Riding in a chariot (रथेन) I wish to go (येषं) beyond (अति) those traps (तान् पाशान् ) laid for catching foes. येषं potential 1 st per. sing. of या. (2) एष वसूनि पिन्दना परुषा ययिवाँ अति। अव शादेषु गच्छति (९१५) = एष सोमः परुषा परुषाणि अति ययिवान् शादेषु अव गच्छति. TETT = TETOT = the variegated hair of the ram, the strainer, I do not understand वसूनि, पिन्दना and शादेषु. शादेषु = कलशेषु? It occurs here only. Does वसूनि mean the hair that covers (वस् to cover) the body of the ram ? पिन्दना occurs again in विश्वासु नो विथुरा पिब्दना वसो अमित्रान सुषहान् कृधि (६५) = हे वसो वसुमन् इन्द्र नः अस्माकं विश्वा विश्वानि पिन्दना पिन्दनानि सु सुखेन विथुरा विथुराणि अमित्रान् च सुषहान् कृधि कुरु. पिब्दनानि = अमित्रान = foes ? विथुरा- devoid of strangth. EVETI = easily subdued. So in the present Rk. get most probably means the strainer made of the particoloured hair of the ram. पिब्दनानि वसूनि = riches belonging to the enemy. शादेषु अव मध्ये पिब्दनानि वसूनि गच्छति = while falling into the jar, he goes to enemies' riches i. e. secures them. याति, याथः, याहि and यातं one other forms of या used with अति.

·20 Words in Rgveda अति with other verbs. (1) यदत्त्युपजिव्हका यद्वम्रो अति सर्पति । सर्व तदस्तु ते घृतम् (८३२२) =हे अग्ने यत् उपजिव्हिका अत्ति यश्च वम्रः अतिसर्पति सर्व तत् तव घृतं खाधम् अस्तु. Yaska understands ants by उपजिव्हिका and वम्र:- अहिर्न जूर्णामतिसर्पति त्वचम् (९४६) means:-Soma casts off his skin as a serpent its old worn-out slough. Cau Tight mean a female elephant that has her tongue bidden by the trunk? Elephants devour trees. 9 may be some big tree that drops its bark, Agni devours all sorts of things-trees, bark and all. The Rk. is obscure on occount of these two words. (२) यः परस्याः परांवतस्तिरो धन्वाात रोचते [१०१६७ ] = Who (Agni) from ( his station in.) the highest (परस्या) heaven (परा- : ) shines through (pret = far:) the desert i, e. the region between heaven and earth, (3) तं त्वा यमो अचिकेचित्रभानो दशान्तरुष्यादातरोचमानम् (१०५.१ ) = हे चित्रभानो अग्ने (ओषधीषु अप्सु च बहुधा प्रविष्टं ) तं त्वां यमः अचिकेत् सातवान् । कीदृशम् । दश अन्तर उष्यात् दश यानि तव निवासस्था- नानि तेभ्यः अतिरीचमानम्. There may have been a tradition that Agni exists in ten places, such as litaven with its three divisions, the sky, water, wood, herbs and the awo fire-producing sticks; but what is the 10th gri may mean an abode from a todwell, अन्तरुष्यं = a hidden dwelling-place. दशानाम् अन्तरुष्याणां समाहारः दशान्तरुष्यम्. Or was there a tradition that Agni lay enveloped in ten thick covers in order to hide himlself from the gods who had mal-treated his two elder brothers? 'But in spite of these smothering covers Agni could not help shining or blazing through. A beap of fuel cannot smother fire in), Agni must fone his way out. अति may mean through or it may intensity रोचमानं. (4) कनिक्रान्ति पवित्र आ। यदक्षारति देवयुः (९४३ ) = यत् यदा देवयुः देवान् कामयमानः सोमः पवित्रम् अति अक्षार क्षरति तदा स पवित्रे मा मध्ये कनिक्रन्ति केन्दति.

·by V. K. Rajavade. 21 कतिक्रन्ति frequentative of क्रन्द कनिकन्द + ति = कनिक्रन्ति. अति governs पवित्र understood. क्षर to flow. (5) तिस्रः क्षपत्रिरहातिव्रजद्भिर्नासत्या भुज्युमूहयुः पतङ्गैः १११६) = You, Oh Näsatyas, conveyed Blujyu by means of birds that flew (वजद्भिः) beyond i. e. more than 3 nights and 3 days. ( 6 ) मही न धारात्यन्धो अर्षति (९४६) = अन्धः सोमः मही महत्या धारा धारया पवित्रम् अति न सद्य एव अर्षति = Soma rushes in a big stream through the strainer towards the jar all at once. (7) राज्याश्चिदन्धो अति देव पश्यसि (१४) = Oh god Agni, thou seest through or beyond (अति) even (चित्) the darkness ( अन्धः) of night. अति is also fonnd used with वेति (५४४), स्कन्दति (५२), स्रसेम (६११), धावति (९३), अपाविषुः (९६), असिष्यदत् (९६), अक्षरन् (९६३ ) andd द्रव (१०१४.). .. अति beyond the pale of (1) घृणा तपन्तमति सूर्य परः शकुना इव पप्तिम (९३.) हे सोम तव पानेन वयं घृणा उष्मणा तपन्तं सूर्यम् अति परः पप्तिम। यथा शकुनाः सर्यम् अति पतन्ति तथा. अति = परः = beyond. (2) नि हीयतामतियाजस्य यष्टा (६५२ ) = यः यचं कर्तु शास्त्रेण प्रति- षिद्धः सः अतियाजः । यः ऋत्विक् एतादृशं याजयति स यष्टा शास्त्रनिषिद्धेन कर्मणा निहीयतां नीचैः गच्छतु. A priest that performs the sacrifice of one that is beyond the Aryan pale must sink in rank and be de graded. (3) पुरुष एवेदं सर्व यद्भूतं यच्च भाव्यम् । उतामृतत्वस्येशानो यदन्ने- नातिरोहति (१०३ ) = यत् भूतं यच्च भाव्यं भविष्यमाणं तत् इदं सर्व पुरुषः एव । उत अपि च पुरुषः अमृतत्वस्य ईशानः स्वयम् अमृतः परेभ्यश्च अमृतत्वस्य दाता तेन अमृतत्वरूपेण अन्नेन यत् इदम् अतिरोहति तदपि सर्व पुरुष एव. The great one is not only what has been and what is but also what is to be. The whole changing universe is he and yet being immortal and therefore beyond change he is greater than this ·22 Words in Rgveda changing universe. He is it or in it and beyond it too because he is changeless. (4) अविन्दन्ते अतिहितं यदासीद्यज्ञस्य धाम परमं गुहा यत् (१०१६) = ते वसिष्ठाः यशस्य परमं धाम यत् अतिहितम् आसीत् यत् गुहा गूढम् आसीत् तत् अविन्दन्. अतिहित=placed (हितं) beyond (अति) this world. Sacrifice had fled and lay hidden ( TET) in a region far away from the earth. It was a great too-tlo to find his hiding-place. अति + इ etc. to exceed, to surpass. (1) प्र वीर्यण देवताति चकिने विश्वस्मा उग्रः कर्मणे पुरोहितः (१५) विश्वस्मै सर्वस्मै कर्मणे पुरोहितः पुरः स्थापितः उग्रः इन्द्रः वीर्येण देवता देवान् प्र अति चकिते. चोकते = is known. देवता अति = above all gods. (2) अतीदं विश्वं भुवनं ववक्षिथ (१११२) = Thoin art said to surpass all the universe. (3) वयमग्ने अवता वा सुवीर्य ब्रह्मणा वा चिंतयेमा जनाँ अति । अस्माकं द्युम्नमधि पञ्च कृष्टियूचा स्वर्ण शुशुचीत दुष्टरम् (२१.) = हे अग्ने वयम् अर्वता वा ब्रह्मणा वा (पञ्च) जनान् अति सुवीर्य धनं चितयेम । अस्माकं द्युम्नं धनं पञ्चसु कृष्टिषु पञ्चजनेषु अधि मध्ये स्वर सूर्यः इव शुशुचीत प्रज्व. लेत् । दुष्टरं च स्यात्. We arll kindle our vealth better than that of others, so that it iraulal solutshitne all. ब्रह्मणा = अर्वता= by means of (our) wealth. (4) बृहस्पते अति यदयों अर्हात् द्यमद्विभाति ऋतुमजनेषु । यद्दीदय- च्छवस ऋतप्रजात तदस्मासु द्रविणं धेहि चित्रम् (२१३) हे बृहस्पते यत् अर्यः अति अर्हात् यत् द्युमत् ऋतुमत् सत् (पञ्च ) जनेषु विभाति यत् शवसा दीदवत् प्रकाशते तत् द्रविणं चित्रम् अस्मासु धेहि. ऋतप्रजात = born of truth ( Sāyaṇa ). But the word inost probably was originally ऋतप्रजातं and qualificci यत्, ऋतेन युक्तं प्रकृष्टं जातं यस्मिन् = which containes riches upon riches. Even if ऋतप्रजात be the true reading, it would the same. Br. is posseased of wealth upon wealth. द्युमत् = ऋतुमत् possessed of, packed mean ·by V. K. Rajavade. 23 %3D with, riches. धु, ऋतु, ऋत, जात, द्रविण and चित्र all milns wealth. अति अहा॑त् = Ironll outslhine or bc ricincr ( than that ) of the enemy ( अर्थः). विभाति and दीदयत् (al me to the chficlusion that अर्हात् has the sense of these tic) Words अर्यः = अरेः . The 5 Aryan tribes are the enemies. It is the ambition of the poet that his wealth should outshine the wealth of all those tribes, (5) येन वयं चितयेमात्यन्यान् तं वाजं चित्रमुभवो ददा नः (४३,६) = हे ऋभवः येन वाजेन चित्रेण वयम् अन्यान् अति चितयेम तं वाजं चित्रं नः अस्मभ्यं दद दत्त. अति + चित् = t() (Outshine. चित्रं = वाजं = wealth. (6) प्र सद्यो अग्ने अत्येष्यन्यानाविर्यस्मै चारुतमो बभूथ (५३) = हे अग्ने चारुतमः त्वं यस्मै आविर बभूथ भवसि स सद्यः अन्यान् प्र अत्येति. अत्येषि is wrong. Sayana faithfully interprets arrafa: le says:-reTh Stara अग्नीन अत्येषि and leaves यस्मै etc. without any conclusion. प्र - प्रकर्षण = very much. (7) ये राधसा श्रवसा चायन्यान सुवीर्यभिश्चामि सन्ति जनान (६१) = ये अन्यान जनान् राधसा श्रवसा च अति सन्ति । सुवीर्यश्च अन्यान् जनान् अभि सन्ति. राधस् and श्रवस् mean riches. सुवार्य = सुवीराणां सु- galuti HĘE: = quite a troop of valiant sons. sfatarea=surpass. अभिसन्ति =defeat. (8) जातेन जातमति स प्र सर्नुते यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः (२११) ब्रह्मणस्पतिः यं यं युजं सखायं कृणुते करोति सः सः जातेन शौर्येण जातम् इतरेषां शौर्यम अति प्र सर्वते अतिशेते. सर्सते fcm स reduplicated with ते of 3rd per. sing. present tenst. प्र= अति. (9) स ममना जनिम मानुपाणामम]न नाम्नाति प्र सर्ने (६१७) = सः इन्द्रः मज्मना शक्तया अमर्त्यन नाम्ना वीर्यण मानुपाणां जनिमानि वीर्याणि अति प्र सो अतिशेने. सर्ने perfect 3rd per. sing. of सृ.प्र as above. (1c) यस्य दिवमति मन्हा पृथिव्याः पुरुमायस्य रिरिचे महित्वम् (६३) यंस्य पुरुमायस्य बहुशक्तेः इन्द्रस्य महित्वं महत्त्वं मन्हा महत्त्वेन दिवम् अति रिरिचे पृथिव्याश्च रिरिचे. दिवं is accusative on account of अति- पृथिव्याः is ablative or पृथिव्याः भहित्वम् अति रिरिचे may be the construction. महित्वं मन्हा is tataulgical. पुरुमायस्य-पुरवः वन्यः मायाः यस्य. माया = miracle-working power. ( 11 ) सेदग्निरग्नीरॅत्यस्त्यन्यान् (७६) : सः इत् एव अग्निः अन्यान अग्नीन् अति अस्ति अतिशेते.

·24 Words in Rgveda (12) एष एतानि चकारेन्द्रो विश्वा योऽति शृण्वे । वाजदावा मघोन्माम् (८३) = 'यः वाजदावा मघोनाम् अति शृण्वे श्रूयते स एष इन्द्रः एतानि विश्वा वकार. वाजान् ददाति असो वाजादावा. मघोनां = मघनतः । अथवा मघोनां मध्ये. विश्वा-विश्वानि वीर्याणि. Indra is known as surpassing all liberal donors. (13) मधैर्मघोनो अति शूर दाशासि ८२४ ) = हे.शर इन्द्र मघोनः धन- वतः मधैः धनैः अति दाशसि =Thou givest, Oh brave Indra, beyond rich donors by (giving) riches ( मधैः) दाश् = to give. (14) अयुजो असमो नृभिरेकः कृष्टीरयास्यः। पूर्वीरति प्र वावृधे विश्वा जातान्योजसा (८३) = अयुजः नृभिः असमः एकः अयास्यः पूर्वीः कृष्टी: विश्वा विश्वानि च ओजसा अति प्र वावृधे. अयुजः = not requiring (the help of ) friends (युजः). नृभिः असमः = not resembling other brave persons, having nothing in common with them. The Maruts are 3TIE: and Indra is STORI: ie, the leader of the Maruts. I do not know why the Jiaruts are called Te:. Perhaps 37 + : = one that cannot be attacked अयास्यः =मरुत्वान् .. By कृष्टीः are meant the 5 Aryan tribes (पञ्चजनाः). Indra subdued them and was thence called कृष्टिहा and कृष्टिप्राः. पूर्वीः = all. जातानि = बल- वन्ति = powerful beings. प्र= अति. अतिवावृधे = outgrew (them), was more than a match for them. (15) प्र सृत्वरीणामति सिन्धुरोजसा , (१०१५) = सिन्धुः ओजसा वेगेन मृत्वरीणां वहन्तीनां नदीनाम् ओजः वेगम् प्र अति वर्तते=The Indus by far surpasses the speed of all flowers, all Aowing rivers-by its speed. 16) स्तेगो न क्षामत्यति पृथ्वीम् (१०३१) = स्तगः यथा पृथ्वी क्षाम् अत्येति न तथा (यः द्यावापृथिव्यौ बिभर्ति सः ते द्यावापृथिव्यौ अत्येति ). In the preceding Rk, we are told of a being greater than heaven and earth which it sustains. That being exceeds the broad earth like it; but who this fact is I do not know. Sāyana renders स्तेग by आदित्य; but the being here mentioned is greater than आदित्य. (17) स भूमि विश्वतो वृत्वात्यतिष्ठदशाङ्गुलम् (१०१ ) = सः पुरुषः भूमि विश्वतः वृत्वा तां दशाङ्गुलम् अत्यतिष्ठत्. (18) स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भुमिमथो पुरः (१०५ ) = सः जातः पुरुषः भूमि पश्चात् पुरश्च अत्यरिच्यत.

·by V. K. Rajavade. 26 (18) त्वे तु पुत्र शवसोवृत्रन् कामकातयः । न त्वामिन्द्राति रिच्यते (८१) = हे शवसः पुत्र कामकातयः त्वे त्वया सु अवृत्रन् । किंतु तेषां न कोऽपि त्वाम् अति रिच्यते. कामकातयः Occurs there only. कामकाति was perhaps the riame of a hostile tribe, They played the part of Vrtra ( 37 ) towards Indra. Yet none could surpass him. Cf. स भूमि विश्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् (१०) and स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भुमिमथो पुरः (१०). अतिमन् andl अतिक to disregard, to dishonour, ( 1 ) किं नो भ्रातरगस्त्य सखा सन्नति मन्यसे (१२५) = हे भ्रातर अगस्त्य अस्माकं सखा सन् अस्मान् किमर्थम् अतिमन्यसे=IVhy dost thou disregard us (wihen making offerings)? (2) अति वा यो मरुतो मन्यते नो ब्रह्म वा यः क्रियमाणं निनित्सात् । तऍषि तस्मै वृजिनानि सन्तु (६५२) = हे मरुतः यः अस्मान् अतिमन्यते यो वा अस्माभिः क्रियमाणं ब्रह्म स्तुतिं निनित्सात् निन्देत् तस्मै वृजिनानि निर्घ- णानि तपूंषि सन्तु, तपॅषि fiery missiles or weapons. afstarfa=vile. (3) नहि त्वा पूषन्नतिमन्य आधुणे (११३८ . आणे = Oh blazing one! अतिमन्ये = I disrespeet. (4) सुवितस्य मनामहेऽति सेतुं दुराव्यम् । सान्हांसा दस्युमव्रतम् (९३)-साव्हांसः अभिभवितारःवयं सुवितस्य कल्याणस्य सेतु वन्धकं दुराव्यं हविर्भिः देवान् यः न प्रीणाति तम् अन्नतं दस्युम् अतिमनामहे = Intent on crushing hiin (साव्हांसः) ive trcat vith disdain ( अतिमनामहे) that villain (दस्युं ) that comes in the way ( सेतुं) of our happiness (सुवितस्य), that ifever pleases the gods (दुराव्यं ) and never •observes Aryan rites of religion. दुराव्यं or दुष्प्राव्यं is opposed to सुप्राव्यं. दुः+ आ + वी. वी to please wlth offerings. (5) न देवानामति व्रतं शतात्मा चन जीवति (१०३३) = देवानां व्रतम् अति मन्य शतात्मा दीर्घायुः अपि न जीवति = (One that disregards the rites of the gods shall not live, though endowed with a hundred souls or vitalities. मन्य is understood here. (6) किं स्विन्नो राजा जगृहे कदस्याति व्रतं चक्रमा को वि वेद (१०६२) 4 ·26 Words in Rgveda = राजा अग्निः किं स्वित् किमर्थ खलु अस्मान् जगृहे जग्राह । अस्य कत् किं व्रतं वयम् अतिवक्रम । कः वि वेद = Why has king Agni seized us in his grip, what rite of his have we disregarded, who indeed knows? अतिकृ and अंतिमन् mean the same thing. (7) नि पू नमातिमति कयस्य चित्तेजिष्ठाभिररणिभिनोतिभिरुग्रा. भिरुनोतिभिः (१९२९) = हे उग्र इन्द्र कयस्य एतन्नाम्नः कस्यचित् शत्रोः अतिमतिं गर्व देवविषयम् अनादरं निनम नीचैः कुरु सु सुतराम् । केन साधनेन । उग्राभिः ऊतिभिः कीदृश्यः ऊतयः। तेजिष्ठाः अतितीक्ष्णाः अरणयः अग्न्युत्पादककाष्ठानि तानि इव. कय=a certain demon. तेजिष्ठ=sharpest, sa=that which protects by warding off enemies; so a missile, a weapon. अति denotes defeat or destruction in. (1) यो जनान् महिषाँ इवातितस्थौ पवीरवान् । उतापवीरवान् युधा (१०३) = यः इन्द्रः युधा पवीरवान् तथा अ-पवीरवान् जनान् महिषान् इव अतितस्थौ. Certain people were called पवीरव, perhaps because they roared (रव) like thunder (पवि). Indra subdued all whether they were stentorian or otherwise in combat, as he would subdue a troop of wild animals. (2) प्र नू स मर्तः शवसा जनाँ अति तस्थौ व ऊती मरुतो यमावत (१६३) = हे मरुतः यं यूयम् आवत अरक्षत रक्षथ सः मतः यः युष्माकम् ऊत्या शवसा (पञ्च) जनान् प्र नू अति तस्थौ तिष्ठति पराभवति. अति intensive. (1) अति त्री सोम रोचना रोहन्न भ्राजसे दिवम् (९६०)%हे सोम त्री त्रीणि रोचना रोचनानि दिवं च रोहन अति भ्राजसे. The 3 Rochanas were the 3 parts of all, stationed one above another. They are not different from दिवं. न is expletive. (2) प्र सोमो अति धारया पवमानो आसिष्यदत् (९४) = पवमानः सोमः धारया प्र अति असिष्यदत्. स्यन्द् = to run. F and अति intensify the meaning of स्यन्द्.

·by V. K. Rajavade. 27 (3) प्रपृथिव्या रिरिचाथे दिवश्च । प्र सिन्धुभ्यः प्र गिरिभ्यो महित्वा प्रेन्द्राग्नी विश्वा भुवनात्यन्या (१९६१) = हे इन्द्राग्नी पृथिव्याः दिवश्च सिन्धुभ्यः गिरिभ्यश्च महित्वा महत्वेन युवां प्ररिरिचाथे । अन्यानि विश्वानि भुवनानि व अति रिरिचाथे. भुवनानि is in the accusative on account of अति. प्ररिच to exceed, to be greater than. F and अति are intensive. (4) दूरे चित्सन्तळिदिवाति रोचसे (१९४) हे अग्ने दूरे सन् चित् अपि त्वं तडित् विद्युत् इव अति रोचसे. (5) यो मर्त्यः शिशीते अत्यक्तभिर्मा नः स रिपुरीशत (१३६)= यः मर्त्यः 'रिपुः अक्तभिः ज्वालाभिः शस्त्रम् अति शिशीते तीक्ष्णीकरोति सः अस्माकं मा ईशत ईष्टाम्. शी to sharpen. अक्तु means night, a current, light, perhaps a flame as possibly here. (6) अमी च ये मघवानो वयं च मिहं न सूरो अति निष्टतन्युः (११) = हे अग्रे अमी ये मघवानः धनवन्तः ते शत्रून् निः निःशेषम् अति सामग्येण च ततन्युः प्रकिरेयुः । वयं च शत्रूनं प्रकिरेम । यथा सूरः सूर्यः मिहं प्रकिरति TT. ITT seems to mean to scatter, to disperse, The Sun disperses mist (FHË); so shall we disperse fues. stiat and fa: intensify the stampede. (7) अस्य भानवः । अत्यक्तुर्न सिन्धवोऽग्ने रेजन्ते अससन्तो अजराः = अस्य अग्नेः अससन्तः कदापि न स्वपन्तः अजराःन कदापि जीर्णाः श्रान्ताः भानवः अति वेगेन रेजन्ते धावन्ति । यथा सिन्धवः सिन्धोः अक्तः प्रवाहः अति वेगेन धावति तथा. सिन्धवः = सिन्धोः. सिन्धवः is genetive singular as ferretfat is locative singular. : ( from a to = a current. रेज् = to shake with fear; but here to rush, (8) अध प्लायोगिरति दासदन्यानासङ्गो अग्ने दशभिः सहस्त्रैः (८३३) = हे अये अध अथ प्लयोगस्य पुत्रः आसङ्गः दशसहस्त्रैः योधैः अन्यान् योधान् अति दासत् पर्यभवत्. अति adds force to दासत् . (9) त्वं द्यां च पृथिवीं चाति जभ्रिषे (९५६, ९१००) = Thou bearest Oh Soma, heaven and earth with perfect ease (अति) or far. जभ्रिषे = बिभर्षि. (10) यस्ते अग्ने सुमतिं मर्तों अक्षत् अति स प्रशृण्वे (१०११) = हे अग्ने यः मर्त्यः तव सुमतिम् अक्षत् अश्नोति स प्र अति शृण्वे श्रयते प्रख्यातो go) ·28 Words in Rgveda %3D भवति. सुमति and wide. favour, अक्षत् = अश+स+त्. प्र = अति = far . 1 (II) न त्वावाँ इन्द्र कश्चन न जातो न जनिष्यतेऽति विश्वं ववक्षिथ (१६१) हे इन्द्र त्वावानं त्वत्सदृशः न कश्चन अस्ति । नापि जातः नापि जनिष्यते । त्वं विश्वं ववक्षिथ वहसि. ववक्षिथ is 2nd per. sing. of वह reduplicated + स. अति as above. Or from a to speak in which case fa faga qaretst would mean, thou art spoken of as being beyond all. (12) अतीदं विश्वं भुवनं ववक्षिथ (११२). Vide II. ( 13 ) मा० परि वर्तमुत माति धक्तम् (११४३) = Oh As wins, do not injure (Ti) us, nor 'burn usa strat = परि = outright. दहू+तं = धक्तम्. वृज् + तं = वर्तम्, (14) माति धग्भगो नः (२३.१) = भगः अस्मान् मा अति धक् दहतु. (15) विश्वानि सान्त्यभ्यस्तु मन्हा । अति यो मन्द्रः (२१ = यःवरुणः मन्द्रः हर्षशीलः स्तुत्यो वा स महा महत्त्वेन विश्वानि सान्ति सन्ति बलवन्ति वस्तूनि अति अभ्यस्तु अभिभवतु. अति-completely; or अत्यस्तु =अभ्यस्तु. (6) स हि विश्वाति पार्थिवा यिं दाशन्महित्वना । वन्वन्नवातो अस्तृतः (६३९) = सः अग्निः अस्तृतः अहिंसितः अवातः अहिंसितः महित्वना महत्वेन विश्वानि पार्थिवानि अति वन्वन् हिसन् अस्मभ्यं रयिं धनं दाशत् ददातु. विश्वा पार्थिवा = all earthly foes. धन् = to injure. अवातः = न वातः. वात p. p. of वन्. (17) दीर्घप्रयज्युमति यो वनुष्यति वयं जयेम पृतनासु दूढ्यः (७६२)= यः शत्रुः दर्घिप्रयज्युं दर्घिकालं यः यजति तं जनम् अति वनुष्यति हिनस्ति तं दृढ्यः दुर्धियं वयं पृतनासु संग्रामपु जयेम. प्रयच्यु is an epithet of the Maruts 5 times, Indra twice and Agni once. So दीर्घ प्र प्रकृष्टं यजति ददाति असौ दीर्थप्रयज्युः = one that gives lasting (दीर्घ) and abundant (a ) wealth. a lisregarding. Who injures tis, disregarding Indra or Varuna who gives us lasting and abundant wealth, दुः+धीः is opposed सु+धीः. सुधीः = one that makes offerings. gaff: : one that does not. दुर + व्यः (= दृ+ ढ्यः) is acc. pl. of दुः+धी. (18) शतं दासाँ अति सजः (८५६). सृज often means to give. अति = entirely. रजः seems a corruption of सृजः. स्स्रक is a noun and occurs thrice in Rgveda, %- ·by V. K. Rajavade, 29 (19) प्रत्वक्षाणो अति विश्वा सहांस्यपारेण महता वृष्ण्येन (१०४१) = अपारेण अन्तरहितेन महता वृष्ण्येन बलेन विश्वानि सहांसि बलानि अति प्र त्वक्षाणः नाशयन् इन्द्रः. त्वश् = to bear down, to destroy, अति प्र = completely. (20) स विप्रश्चर्षणीनां शवसा मानुषाणाम् । अति क्षिप्रेव विध्यति (४८) = = स विप्रः अग्निः स्वेन शवसा वलेन मानुपाणां चर्षणीनां मनुष्याणां शवांसि क्षिप्रेण धनुपा इव अति विध्यति. मानुपाणां ought to be मानु- frori as it is an adjective of foriai, which word is feminine; or the two words may be in apposition. Par + i = fari = that which throws arrows, a bow. ( 21 ) अर्चद्वषा वृषभिः स्वेदुहव्यैर्मूगोन्तश्नो अति यज्जुगुर्यात् । प्र मन्दयुर्मनां गूर्त होता भरते मर्यो मिथुना. यजत्रः (१११.३) = यत् यदा वृषा वृषवलः इन्द्रः मृगः कश्चित् वन्यपशुः. व्याघ्रसिंहादिः स इव अश्नः बुभुक्षुः जुगुर्यात् भक्ष्यं स्वीकर्तुम् इच्छेत् तदा सः स्वेदुहव्यैः स्वेनि स्वादूनि हव्यानि तैः वृपभिः वृषबलैः सोमैः अर्बत् अर्च्यते । मन्दयुः मन्दयतीति मन्दः सोमः तं कामयमानः होता इन्द्रः मनां सोमरूपं हविः गर्न स्वीकरोति तदा यजत्रः यजनीयः हविर्भिः तर्पणीयः इन्द्रः मर्यः शूरः मिथुनौ उषसं सूर्य च प्रभरते ददाति. मन्दयुः mas quality वृषा. Cf वृषन्निन्द्र वृषपाणास इन्दव इमे सुताः० तुभ्यं । ते त्वा मन्दन्तु (११३५). अश्न is often used of Vrtra that swallows waters. Te incans both to accept and to offer. Hai=an offering. Sayaņa gives three alternative explanations but they are not acceptable to me. अति intensifies जुगुर्यात्. ( 22 ) अया धिया तुतुर्यामात्यंहः (५४१) अया धिया अनेन धनेन अंहः दारिद्यम् अति तुतुर्याम We hope to destroy poverty altogether (अति) by means of this wealth. तुर clsewhere also means to destroy. Does it mean to cross here? : (23) तहतं पृथिवि बृहच्छ्व एष ऋषीणाम् । जयसानावरं पृथ्वति क्षरन्ति यामभिः (५६६) हे पृथिवि देवि त्वयि तत् सर्वैः अर्थ्यमानत्वेन प्रसिद्ध बृहत् प्रभूतम् ऋतम् उदकम् ऋषीणां स्तोतॄणामस्माकं श्रवएपे अन्नस्य एषणे सति जयसानौ गच्छन्तौ अरम् अलम् अत्यर्थ पृथु यथा भवति तथा यामभिः गमनैः अति क्षरन्ति अत्यर्थं च वर्षतः (सायण ). As the Rk. happens in a Sūkta of Mitra and Varuna, Sāyana has been compelled 10 consider क्षरन्ति as irregular for क्षरतः. ]ut the very wording ·30 Words in Rgveda shows that the Rk. refers to the Maruts. That is used frequently in connection with them. हे पृथिवि जयसानाः वेगवन्तः मरुतः यामभिः त्वरितगमनैः तत् बृहत् वरं सर्वेषाम् इष्टं पृथु ऋर्तम् उदकम् अति क्षरन्ति वर्षन्ति । किमर्थम् ।ऋषीणां भवसः अन्नस्य एषे प्रापणाय ऋषयः जलं प्राप्नुयुरिति हेतोः. 24) अतीदु शक ओहत इन्द्रो विश्वा अति द्विषः (८६४)% शक्रः इन्द्र विश्वाः द्विषः अति अति ओहते निःसारयति. इत् and उ both expletives or इत् = एव. ओहते इत् = ओहते एव = most certainly (अति अति इत्) drives off (ओहते). (25) स्तोता यत्ते विचर्षणिरतिप्रशर्धयद्गिरः । वया इवानुरोहते जपन्त यत् (८१३) = हे इन्द्र यदा विचर्षणिः स्तोता तव गिरः स्तुतीः अतिप्रशर्धयत् शत्रून् अत्यन्तं शर्धयित्रीः हिंसन्तीः करोति यदा च ताः त्वां जुषन्त सेवन्ते तदा सः स्तोता वयाः वृक्षस्य शाखाः इव अनुरोहते वर्धते. शर्धयत् may be a corruption of वर्धयत् as शs always means to injure. वृध् is often used in connection with fort: etc. as in cat ara a forc: (११); यां त्वां दिवो दुहितर्वर्धयन्त्युषः सुजाते मतिभिर्वसिष्ठाः (७१). विच- र्षणिः is an ornamental epithet. ( 26 ) अतिविद्धा विथुरेणा चिदत्रा त्रिः सप्त सानु संहिता गिरीणाम् (८९३) = गिरीणां त्रिः सप्त एकविंशतिः असंख्यानि संहिता संहितानि दृढानि सानु सानूनि इन्द्रेण अतिविद्धानि। केन साधनेन । विथुरेण श्लथेन चित् अपि SETT STENUT. Indra held loosely a missile and with it broke through and throngh all the innumerable tops of mountains. fat may mean through and through or it may simply intensify विद्धानि. ( 27 ) यद्वंहिष्ठं नातिविधे सुदानू अच्छिद्रं शर्म मुवनस्य गोपा । तेन नो मित्रावरुणावविष्टम् (५६२) हे सुदानू शोभनदानौ भुवनस्य गोपौ मित्रावरुणौ . यत् शर्म कल्याणं बंहिष्ठं बहुतमं स्यात् यत् अतिविधे अतिवेधनाय न शक्यं' यञ्च आच्छिद्रं तेन अस्मान् अविष्टम् अवतं रक्षतम्. अतिविधे for piercing through. arafast wnat cannot be pierced through, or spla may intensify विधे. (28) पृथिव्यामतिषितं यदूधः पयो गोष्वदधा ओषधीषु (१०.३) = हे इन्द्र यत् ऊधः अति दृढं सितं बद्धं मेघरूपं तस्मात् ऊधसः पृथिव्यां वर्त- मानासु गोषु ओषधीषु च त्वं पयः अदधाः. Indra deposits in cows ·by V. K. Rajavade. 31 and herbs milk which he gets from the tightly-bound udder viz. clouds. ( 29) उत प्रहामतिदीव्या जयाति (१०४२) = अपि च प्रहां कंचित् अक्षविक्षेपम् अतिदीव्य अतिकुशलं देवनं कृत्वा जयति-Indra wins at dice by casting (दीव्य) very skilfully (अति) a particular cast of the dice (प्रहां). Indra is called प्रहावान् in समिथेषु प्रहावान् वस्वो राशि- माभिनेतासि भूरिम् (४१). प्रहां may be construed with अतिदीव्य. Throwing skilfully a particular cast of the dice called gel. Or it may be construed with जयतिं. He wins the wager (प्रहां). I cannot determine the meaning of TET. (30) परा हीन्द्र धावास वृषाकपेरति व्यथिः। नो अहः प्रविन्दस्यन्यत्र सोमपीतये (१०६६) हे इन्द्र अति अत्यन्तं व्यथिः श्रान्तःवृषाकपेःपराधावसि। सोमपीतये सोमपानाय वृषाकपेः गृहादन्यत्र अहः दिन नी नैव प्रविन्दसि लभसे. In the 1st Rk. we are told that Soma was being drunk and yet no one paid attention to Indra who found his friend deep in drink. Indra'sped back in hot haste, tired and perspiring through rage. Some one seem to twist him for the disrespect shown him by that friend. spanies: means exceedingly fatigued. (31) समच्यन्त वृजनातित्विषन्त यत्स्वरन्ति घोषं विततमृतायवः(५६१) मरुतः वृजनानि यज्ञान् प्रति सं सह अच्यन्त गच्छन्ति। यदा ते ऋतायवः ऋतम् उदकं ददतः विततं घोष संततं नादं स्वरन्ति उचारयन्ति कुर्वन्ति तदा ते अतिविषन्त अत्यन्तं प्रकाशन्ते=SWhen the Maruts utter (स्वरन्ति) i.e. make a long (विततं) thundering sound (घोषं) while (giving) water (ऋतायवः), they shine exceedingly (अतित्विषन्त) and then attend (समच्यन्त) sacrifices (वृजना). समच्यन्त वृजना is not intelligible. (32) अतिष्कदो भियसा तन्न आवत् (१०१३०) हे पणयः तत् इन्द्र- दौत्यं नः मां भियसा भीत्या अतिष्कदः परिभवात् आवत् अरक्षत्. Indra's mission entrusted to me that saved me from the attack of terror at the thought of such a long perilous journey. Fe=to attack. Share = an overhelming attack by terror (TAI). (33) नास्माकमस्ति तत्तर आदित्यासो अतिष्कदे । यूयमस्मभ्यं मृळत (८६१) = हे आदित्याः शन्नून् अतिष्कदे आस्कन्दितुम् अस्माकं तत् आवश्यक तर बलं नास्ति । तस्मात् अस्मभ्यं मृळत व्यां दर्शयत. It was ·32 Words in Rgveda (34) मा ते गृचरविशस्तातिहाय छिद्रा गात्राण्यसिना मिथू कः (११६.३) = हे अश्वमेधीय अश्व गृधः तव मांसम् इच्छन् नरः मिथू सहवर्त- मानानि अविशस्तानि अद्य यावत् अच्छिन्नानि तव गात्राणि असिना छिद्रा छिन्नानि मा कः करोतु । अतिहाय अन्यान् प्राणिनः त्यक्त्वा. मिथू occurs live times and seems to mean being together. The two dogs that watch a house (१२), untl night ani dawh (२३,१) are मिथूशा. A chariot is मिथूकृत i.e. set together or made compart. (१०११२). (35) आदित्साप्तस्य चर्किरनानूनस्य महि श्रवः। श्यावीरतिध्वसन्पथश्च क्षुपा च न संनशे (८५.) = ( यदा काण्वायनाः अश्वान् आमवन् ) आत् इत् तदा तदनन्तरमेव ते अनूनस्य साप्तस्य महि श्रवःधनम् आचर्किरन् स्तुतवन्तः। चक्षुषा चन अपि संनशे व्याप्तम् अति अत्यन्तवेगेन श्यावीः श्यामवर्णाः अश्वाः पथः ध्वसन् मार्गान् मार्गः गतवत्यः: The Rk. is very cbscure. साप्त in 3 other placis means it gilt. But here it miglit be the name of the donor who was not deficient in wealth ( 377 RT ). The recipients praise this great wealth (श्रवः).. चर्किरन् seems to mean praised in places where it occurs and genetive. Black mares were the great wealth They wert so swift that they ran along the paths with a speed that was beyond the reach of one's ken. ( 36 ) तं वां हुवे अति रिक्तं पिबध्यै (८५६) = हे अश्विनौ वां युवयोःतं रथम् अतिरिक्तं सोमं पिबध्यै पातुं हुवे आव्हयामि. अतिरिक्तं overflow. ing through excess. governs the and 7 10 1:26. अति without a verb: ( 1 ) अग्ने० वि राजस्यति निधः (३१०)= Thou shinest, Oh Agni disregarding or conquering foes. अति अतिमन्य अथवा जित्वा, अति द्विषः is almost meaningless as in Rks. 5 of So also अति त्रिधः here. (2) आ याहि पूर्वीरति चर्षणीराँ अर्य आशिष उप नो हरिभ्याम् (३४३) = हे इन्द्र पूर्वीः चर्पणीः अतिमन्य नः अस्मान् हरिभ्याम् उप आ याहि । अर्यः अरेः आशिपः अतिमन्य उप आ याहि. पूर्वीः चषणी:= all the 5 Aryan tribes. अर्यः = of the enemies viz. these tribes. after: = Soma offerings; IT is the base. THAT = disrea ·by V. K. Rajavade. 33 garding. Indra is requested to disregard the offerings of the enemy. (3) सद्यो यः स्यन्द्रो विषितो धीयान् ऋणो न तायुरति धन्वा राद (६१२) = यः राट् राजा अग्निः (अरणीभ्यां) विषितः धन्वा धन्वानि अति (गच्छति). सितः = bound, confined (within the fire-producing sticks). fê+faa: = unbound, loosened, freed. Agni released from the sticks immediately (सद्यः) runs and crosses sandy deserts or long distances. In this act he resembles a thief (तायुः). ऋणं wealth. ऋणः = possessed of wealth i e. stolen property. स्यन्द ( to run )+r:= स्यन्द्रः. धवीयान् स्यन्द्रः = running, taking to his heels. A thief escapes with stolen property and runs away at high speed. (4) सा नो विश्वा अति द्विषः स्वसृरन्या ऋतावरी । अतन्नहेव सूर्यः (६६१)=ऋतावरी धनवती सा सरस्वती तस्याश्च अन्याः स्वसृः स्वसारः अस्मान् विश्वाः द्विषः सर्वान् शत्रून् अति नयन्त्यः अतन समृद्धात् कुर्वन्तु । यथा सूर्यः अहा अहानि अतन् तनोति दीर्धीकरोति. 'The Sun lengthens days' is a frequent idea in Rgveda and yet Sayana renders अतनहेव सूर्यः by सूर्यः अतन सततं गच्छन् यथा अहानि अतिनयति तद्वत्. But अतन् is simply imperfect 3rd per. plural of तन्. (5) ता वामद्य हवामहे हन्येभिर्वाजिनीवसू । पूर्वीरिष इषयन्तावति क्षपः (८२६ )= हे वाजिनीवसू अश्विनौ पूर्वीः इषः अति क्षपः इषयन्तौ ता तौ वां हव्योभिः हव्यैः अद्य हवामहे. वाजिनीवसु=sealtb. वाजिनीवसू possessed of wealth. अति-संख्याम् अति इताःक्षपः = riches beyond calculation. q: generaily means nights ; but स्वर्, अहर्, and क्षपा were used to denote wealth. अति-पूर्वी क्षपः = इषः. इषयन्तौ- •ददतो. पूर्वीरति क्षपः occurs in Iod and has this same sense. (6) अतीहि मन्युषाविणं सुषुवांसमुपारणे । इमं रातं सुतं पिब (८३१) =उपारणे अरणः शत्रुः तस्य उप समीपे सुषुवांसं सोमं सुन्वन्तं मन्युः शत्रुः तदर्थ साविनं सोमं सुन्वन्तम् अति अतिमन्य इहि आगच्छ । इमं रातं दत्तं सुतं सोमं पिव. मन्युषाविणं occure here only. It may be equal to उपारणे सुषुवांसं. Indra is called हरिमन्युसायकः (१०३३ ) i. e. one whose bow (सायक) and arrows (मन्यु) are of gold ( हरि). So here मन्यु may mean an arrow. मन्यून् सुवते क्षिपति असौ मन्युषावी। उपारणे 5 ·34 Words in Rgvedu sense. अरणस्य उपरि यः मन्यून सुवति तं सुषुवांसं सोमं सुन्वन्तम् अति अतिमन्य ste. One may offer Sõma and yet be a dangerous man, one, for instance, who would molest strangers. This may be the The words मन्युषाविणं and उपारणे are, however, difficult. (7) इहि तिस्रः परावत इहि पञ्च जनाँ अति (८३३) हे इन्द्र तिस्रः परावतः अति इत्य इहि । पञ्च जनांश्च अतिमन्य इहि = Cross the three lheavens and do not mind (the temp:ing Soma-offerings of) the 5 Aryan tribes. (8) विश्वेधामिरज्यन्तं वसूनां सासन्हांसं चिदस्य वर्पसः । कृपयतो नूनमत्यथ (८१६) = विश्वेषां वसूनां सर्वेषां धनानाम् इरज्यन्तम् ईशानं तथा सर्वान् शत्रून् सासव्हांसम् अभिभवन्तम् इन्द्रं (गीर्भिः आव्हयामः). अस्य कृपयतः ज्वलतः वर्षसः बलस्य इरज्यन्तं may be the 'construction. Indra rules i.e. commands or possesses all this refulgent strength and hence conquers all foes. नूनं =verily. अति + अथ looks abrupt. It may be thus explained :-अथ तथा शत्रून् अतियन्तं surpassing also all foes. Or अति may intensily सासव्हांसं. Indra overcomes foes completely ( अति) on account of his well-known ( अस्य) burning (कृपयतः) strength (वर्पसः). The words after सासव्हांसं are really very difficult. नूनमथ in the preceding Rk. (८१६) is equally obscure. (9) भिनत्स्यदि तपसा वि शोचिषा प्राग्ने तिष्ठ जनाँ अति (८६६) हे अग्ने त्वम् अद्रिं तपसा शोचिषा वि भिनत्सि । जनान् अतिमन्य प्रतिष्ठ. तपसा = शोचिषा = ज्वालया. अदि = a mountain. वि= apart, into pieces. प्रतिष्ठ = start ( towards us). मन्य is to be understood after अति in अति धन्वेव ताँ इही (36) also. (10) प्रजा ह तिस्रो अत्यायमीयुर्व्यन्या अर्कमभितो विविश्रे (८१) = तिनः प्रजाः प्रजाताः उषसः अत्यायं यथा न पुनरायन्ति न पुनरेयुःतथा ईयुः गतवत्यः। अन्याः उषसः अर्क सूर्य निविविध निविविशुः. The preceding Rk. speaks of the Dawn. Three (i. e. a very large number of the) Dawns have departed for ever, Others are entering the Sun even now an i will thus disappear. terri=beyond return ; they depart so as never to return. This interpretation may not be correct. It is only a guess.

·by V. K. Rajavade. 85 (II) पवस्व देववीरति पवित्र सोम रह्या (९३) हे सोम देवधीः त्वं रह्या पवित्रम् अति (इत्य) पवस्व. देववीः = who feedest the gods. रहा-with speed. इत्य as here should be understood in 936, 969, 94, 999, 941, and 10°3. (12) नावा न क्षादः ० स्वस्तिभिरति दुर्गाणि विश्वा (१०५६) = न यथा नावा नौः जनान्क्षोदः जलम् अति (पारयति) तथा अग्निः अस्मान् स्वस्तिभिः विश्वानि दुर्गाणि अति (पारयतु ). (13) अत्यविः (९१३), and अत्यविं १ ९६ ९४५ ९१९ ). अविम् अवि- रोम्णां कृतं पवित्रम् अतीतः = (Soma) that has passed through the strainer. (14) अत्यूमिमत्सरो मदः सोमः पवित्रे अर्षति (९३) = मत्सरः मदः सोमः अत्यूमिः पवित्रे अर्षति. मत्सरः = मदः = सोमः . संख्याम् अति इताः 58T: TFT. Sõma runs into the strainer in countless ripples or waves. Cf. मध्वः पवन्त ऊर्मयः (९४). (15) ब्राह्मणासो अतिरात्रे न सोमे सरो न पूर्णमभितो वदन्तः। संवत्सरस्य तदहः परि ष्ठ यन्मण्डूकाः प्रावृषीणं बभूव (७१७३) = हे मण्डूकाः संवत्सरस्य यत् अहः प्रावृषीणं बभूव संवत्सरे यस्मिन् अहनि पर्जन्यो वर्षति तत् अहः परि स्थ अभितः उपविशथ । किं कुर्वाणाः। अतिरात्रे अतिरात्रनानि सोमे सोमयागे सोमेन पूर्ण सरः अभितः आसीनाः ऋचश्च वदन्तः ब्राह्मणाः इव arai sarun:. The rainy day is compared to a tank full of Sôma in the Spracta sacrifice. Just as Brahmaņas sit round such a tank in the stlacia sacrifice and repeat Rks., so frogs croak when it is raining. परि = अभितः. N. B. I regret t'he quotations under afa have not been arranged as they ought to have been according to Mandala and Sukta. अन्तरिक्ष Wherever we find this word in company with words that mean heaven and earth, we may generally conclude that it means the aerial or mid region. That is the case in 1, 2, 5, 6, 10, 21, 23, 30, 31, 33, 36. 37, 40, 41, 43, 44, 47, 48, 52, 59-61, 66, 70, 77-79, 82, 85-87, 95 and 96, - ·in 79; so also 36 Words in Rgveda द्यौः पृथिवी or द्यावापृथिवी is the usual expression for heaven and earth ; but in 2, 21, 40, 48, and 86 we have ticar instead. Again द्यौः is replaced by बृहत् in I and by परावत् पृथिवी by भूमि in 10,87,47 and 52, by अर्वावत् in 79and पञ्च मानुषान् in 85. I suspect that the earth is represented by year: 49: in 77 and staf FreeT: FT: in 82. The word means heaven in 22, 28, 45, 46, 54-58, 64, 65, 67, 71, 72, 88, 89, 98-10o. अन्तरिक्षं दिव्यात् पातु अंहसः (28) shows that अन्तरिक्ष is the same as Dyaus. The Sun i. e. Sõma yokes his horse to travel along Strafta (55), the request to Ushas to fetch the gods frotn 3rafty for drinking Sõma (58), the invitation to the Aświns (64) to comedown from अ०, अन्तरिक्षात् as an equivalent for दिवस्परि (65), the Ķblus being called heroes of sto (17), the reference to Saviti's paths in 370 (72), Savit? (98) being called Straftaar: and Agni Straftana (100), all these clearly prove that the word once meant heaven. In 4 the word most probably means heaven and not the mid-region. ET Ji aarte Tarrare 1944 (13); bere 38 97. Trakai seems to be the same as Ii. Ushas is not concerned with the mid-region, fagri quraq 55 praptai ( 16); Agai knows the 3e grafe and is requested to fetch the gods. The gods dwell in heaven, after therefore must mean heaven. Does geftai' mean erai? 46 seems to betray a knowledge or at least an idea of the other hemisphere. In 3, 15, and 49 we find 3rafta in company with Dyaus only; yet even in the absence of the earth I think the word means the aerial region.

·by V. K. Rajavade. 37 F5T and A frequent epithet of the aerial region is उरु ( 4, 9, 12, 13, 16, 23, 24, 30, 38, 61, 77, 78, and 84 ). वरीयः occurs twice only (6 and 25)- In 24 अन्तरिक्षं is called उरु रजः and in 39 उरुलोकं. Sometimes उरु itself stands for अन्तरिक्ष as in :-वेद वातस्य वर्तनि- मुरोः ऋण्वस्य बृहतः (१३) = Varana knows the path of the wind, the wide ( mid-region) and the vast (Dyaus ). बृहत् were once the exclusive epithets of Dyaus. उरोः वेद वृहतः वेद is the construction. प्रोरोमित्रावरुणा पृथिव्याःप्र दिव ऋष्वात् बृहतः सुदानू (७६१); उरोः and ऋप्वात् बृहतः as above. प्र (रिरिचाथे) = Exceed. The word means spact above the earth in 51, 81 and go. It seems to mean the sea in 10). 9, 11, 17, 19, 24-27, 29, 32, 34, 35, 38, 39, 42, 49, 50, 53, 62, 63, 68, 69, 73-76, 80, 83, 84, 91, 93, and 99 are doubtful cases in which it is difficult to fix the meaning of the word. वनेषु व्यन्तरिक्षं ततान (२०); it is impossible even to guess the sense of अ०. What is gay? in water ? Varuņa stretches heaven or the sky in water i, e. causes its reflection. Can this be the meaning? In 7 we find द्या, अन्तरिक्षं, पृथिवीं and रोदसी too which must be considered a stop-gap. Otherwise the cooclusion must be that the composer did not know the meaning of रोदसी. 35 is similar. . द्यावाक्षामा पृथिवी अन्तरिक्षम् 8); what does groteft mean here? It cannot mean the eartlı as there is TAT. It is equal to पृथिव्यौ which then would qualify द्यावाक्षामा. Perhaps it is a stop-gap. In 14 we haveत्रिः अन्तरिक्षं त्री रजांसि, त्रीणि रोचना, तिस्रो दिवः, and पृथिवीः तिस्रः. What are रजांसि and रोचना? रजांसि includes lieaven, earth and the mid-region or it means heaven which it often does. Treat means the 3 stories of heaven and nothing else. रजांसि and रोचना are really not wanted as we have दिवः. Yaska derives the word thus:-अन्तरा क्षान्तम् । अन्तरा इमे इति वा (निरुक्त २०१०). अन्तरा = मध्ये. इमे = द्यावापृथिव्यौ. क्षान्तं = पृथिव्याः ·28 Words in Rgveda अन्तं. अन्तरि may be the locative singular of अन्तर. क्षं = क्षेति. That which exists (क्षं) between heaven and earth. But this derivation would be inapplicable if the word 'once meant heaven. (1) त्वं भुवः प्रतिमानं पृथिव्या ऋण्ववीरस्य बृहतः पतिर्भूः। विश्व- माप्रा अन्तरिक्षं महित्वा सत्यमद्धा नकिरन्यस्त्वावान् (११३). भुवः% भूः अभवः भवसि.वा. प्रतिमानं = a match or an equal; a foe; a master. ऋष्वाः वीराः अस्य सः= who has brave sons viz. the gods. बृहतः = दिवः. बृहत् often qualifies द्यौः and sometimes stands for at itself. महित्वा = महत्त्वेन. आ + प्राः पूरितवान्. Indra fills the whole of अन्तरिक्ष. Is अन्तरिक्ष the aerial region or heaven ? 2761 = Ari = indeed, verily. afe: no one, afas: अन्यः= none else. त्वावान् = त्यत्सदृशः. 2) यान् राये मर्तान् सुषूदो अग्ने ते स्याम मघवानो वयं च । छायेव विश्वं भुवनं सिसक्ष्यापप्रिवान् रोदसी अन्तरिक्षम् (१४३) हे अग्ने यान् मर्तान् राये त्वं सुषूदः ते मर्ताः वयं च मघवानः स्याम । रोदसी द्यावापृथिव्यौ अन्त- रिक्षम् आपप्रिवान् त्वं छाया इव विश्वं भुवनं सिसक्षि. 95 (=to give, to present) reduplicated becomes 69. Those mortals whom thon givest to wealth i. e. makest wealthy. May we be those (ते) rich mortals (मघवानः). सन् = to be with, to accompany. Thou followest the whole world as though thou wert its shadow (छाया). Thou never leavest the universe to itself but must over-awe it with thy presence. आ + पमिवान् = filling through and through. (3) अदितिौरदितिरन्तरिक्ष (१६९). Aditi is everything. Only ent and start are mentioned. Are they one or two ? (4) त्वमिमा ओषधीः सोम विश्वास्त्वमपो अजनयस्त्वं गाः । त्वमा ततन्थोर्वन्तरिक्षं त्वं ज्योतिषा वि तमो ववर्थ (१३३). Soma generates all these plants, waters and cows. उरु अन्तरिक्षं त्वम् आ ततन्थ = Thou hast stretched (आ+ततन्थ) the wide aerial region. Thou uncoverest (वि+ववर्थ) darkness by thy light. तन् by reduplication ततन्. ततन् +थ-ततन्थ. वृ by reduplication ववृ. षवृ+थ = थवर्थ, वृ-to cover, वि+वृ= to ·by V. K. Rajavade. . 39 uncover, to expel. Does to here inean the aerial region or heaven? I think it means heaven which looks crumpled on account of darkness. Light shows how extended it is. उरु generally qualifies arafe meaning the aerial region. But here the उरु अन्तरिक्ष is heaven. Söma like Agni illumines and thus extends heaven. (5) चित्रं देवानामुदगादनीकं चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्याग्नेः। आप्रा द्यावा. पृथिवी अन्तरिक्षं सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च (१११५, देवानां चित्रम् अनी- कम् उत् अगात् = the blazing (चित्रं) light (अनीकं) of the gods bas come out. चक्षुः etc. = (the Sun who is) the eye of Mitra, Varuņa and Agni. That light lias filled heaven, earth and the mid-region. The Sun is the soul of Everything that moves (जगतः) and everything that stands i. e. is stationary. (6) यः पृथिवीं व्यथमानामहद्यः पर्वतान् प्रकुपिताँ अरम्णात् । यो अन्तरिक्षं वि ममे वरीयो यो द्यामस्तभ्नात्स जनास इन्द्रः (२२) = He is Oh men (जनासः जनाः) Indra, who steadied ( अहहत्) the afflicted ( centar ) cartii, stopped (aputra) mountains that were fleeing (प्रकुपितान्), measured the wide aerial region and propped up ( अस्तभ्नात् ) heaven. हंह =to steady. रम् =to stop. व्यथ =to suffer pain or afliction. कुप् =to tremble or to run in fear. उरु, वरीयः, वरिष्ठं. वरीयः= wider, very wide. HÀ = measured i. e. perveded or occupied. ETI = to prop up. .(7) अवंशे द्यामस्तभ्नाद्ब्रहन्तमा रोदसी अपृणादन्तरिक्षम् । स धारयत्पृथिवीं पप्रथञ्च सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार (२१६ ) = Indra held on high (अस्तभ्नात्) mighty (बृहन्तं) heaven (द्यां) without (using) a pillar (अवंशे), filled or occupied (आ+अपृणात्) heaven and earth and the aerial region. He stendied (धारयत्) and spread out (पप्रथत्) the earth. Indra did all these (marvels) under the influence (मदे) of Soma. The metre requires अस्तभत् and not अस्तभ्नात् (8) आदित्या रुद्रा वसवः सुनीथा द्यावाक्षामा पृथिवी अन्तरिक्षम् । सजोषसो यशमवन्तु देवा ऊर्ध्वं कृणवत्रध्वरस्य केतुम् (३६).

·40 Words in Rgvoda % 3D is mas- नृचक्षाः should be सुनीथाः = नीथवन्तः. नी+थं = नीथं = that which is conveyed i. e. praise or an offering or wealth. Eafretr: = praised or having wealth. Is gferent different from TTAT? Or does it qualify Tat- क्षामा ? पृथिवी पृथिव्यौ द्यावाक्षामा द्यावाक्षामे. सजोषसः together. अवन्तु = may they guard or endow with wealth. May they raise on high (ऊर्ध्व कृणवन् कुर्वन्तु) the banner of the sacrifice (अध्वरस्य केतुम् = अग्निम् ). (9) अग्ने यत्ते दिवि वर्चः पृथिव्यां यदोषधीष्वस्वा यजत्र । येनान्तरि- क्षमुर्वाततन्थ त्वेषः स भानुरर्णवो नृचक्षाः (३३) = हे यजत्र अग्ने यत् ते तव वर्चः तेजः दिवि पृथिव्यां यताओषधीषु अप्सु आ मध्ये येन वर्चसा उरु अन्त. रिक्षम् आततन्थ सः भानुः त्वेषः अर्णवः नृचक्षाः. वर्चस् = lustre. आ means in or it may be equal to च; ओष- धीषु अप्सु च. यजत्र = one that deserves offerings. त्वेषः =दीप्तिमान् resplendent. भानुः = lustre. वर्च: is neuter while भानुः culine, yet the two are in apposition; यत् वर्चः सं भानुः. अर्णवः (extensive like ) the sea. नृवक्षः (हे नृचक्षः अग्ने); otherwise it would qualify भानुः and be meaningless. नृणां देवानां चक्षाः चक्षुः; Agni is the eye of the gods. For अ० vide 4. (10) नि सामनामिपिरामिन्द्र भूमि महीमपारां सदने ससत्थ । अस्त- भ्नाद् द्यां वृषभो अन्तरिक्षमर्षन्त्वापस्त्वयेह प्रसूताः (३३१) = हे इन्द्र सामनां (?) इषिरां धनयुक्तां मही महतीम् अपाराम् अनन्तां भूमि त्वं सदने निससत्थ अस्थापयः। वृषभः वृषवलः इन्द्रः द्याम् अन्तरिक्षं च अस्तभ्नात्! त्वया प्रसूताः विसृष्टाः आपः इह पृथिव्याम् अर्षन्तु धावन्तु. सामनां? समानां अथवा साम्नां नयन्ती (सायण). The स in समना may have been altered to सा for metre. समना-Da common wife or a woman. The earth was a floating body which Indra seated in a seat or steadied. The earth was a faithless, erratic woman, the property of all. Indra fixed her. 1 ( wealth ) + ETI = अपार = without end, limitless. अर्षन्तु = let (them ) run on. Sear: = ordered, let go. Does sqfafter here mean the sea? Let waters ordered by thee run towards the sea. We hardly find mention of the steadying of the aerial region. 3779: अन्तरिक्षम् अर्षन्तु may be the construction. Or अन्तरिक्षं = द्याम्. - rich.

·by V. K. Rajavade. 41 (11) इन्द्र ओषधीरसनोदहानि वनस्पतीरँसनोदन्तरिक्षम् । बिभेद वलं नुनुदे विवाचोऽथाभवद्दमिताभिऋतूनाम् (३३४)= ओषधीः=herbs. वनस्पतीन्=big trees. असनोत्=gave. Indra gave days by rescuing the Sun from Vitra and heaven (अन्तरिक्षं) by clearing it of Vitra i. e. clouds. Vala was an enemy that concealed cows. Indra hroke him. He drove away (नुनुदे) the barbarians (विवाचः). विवाच:=who were speechless or who spoke jargon, aftagafirarra tamer. spfhiqai=of those that attack sacrificies or riches. ऋतु means wealth, offerings, power. ये क्रतून अभिभवन्ति ते अभिक्रतव.. Does to mean heaven or water or something else! (12) देवानां दूतः पुरुध प्रसूतोऽनागानो वोचतु सर्वताता । शृणोतु नः पृथिवी द्यौरुतापः सूर्यो नक्षत्रैरुवन्तरिक्षम् ३३१) = देवानां दूतः अग्निः पुरुध सर्वत्र प्रसूतःप्रेषितः नः अस्मान् सर्वताता सर्वेषां देवानां ताता तातौ संधे अनागान् एते अनागसः इति वोचतु ब्रवीतु. May Agni declare us to be sinless when lie stands midst the gods. TEXT: = dispatched, commissioned. पुरुध = in all places, आपः शृण्वन्तु. Is नक्षत्रैः to be construed with सूर्यः or अन्तरिक्षं ? If it be taken with Fantaj, the latter would mean heaven; but there is the word it: too, In the other alternative how can the stars and the Sun keep confpany? (13) आ द्यां तनोषि रश्मिभिरान्तरिक्षमुरु प्रियम् । उषः शुक्रेण शोचिषा (४५२)Thou stretchest (आ तनोषि), Oh Dawn, heaven and the wide sky with thy beams and with thy blazing light. आन्तरिक्ष-आ+अन्तरिक्ष. आ (तनोपि ). The root in शुक्र and Pirate is yer to blaze. fgj=which gives us good things. But for उरु, अन्तरिक्षं most probably is the same as द्या. (14) त्रिरन्तरिक्ष सविता महित्वना त्री रजांसि परिभूस्त्रीणि रोचना। तिस्रो दिवः पृथिवीस्तिस्र इन्वति त्रिभित्रतैरभि नो रक्षति त्मना (४५.३) त्रिः त्रीणि; as every region is three. महित्वना-महत्त्वेन.त्री-त्रीणि. रजांसि? Is it अन्तरिक्ष or द्यौ? But both are mentioned here. परिभू:=one that pervades. रोचना-रोचनानि=the 3 stories of heaven 0 .

·Words in Rgveda. (यौ). इन्वति-प्रेरयति-charges or fills (with his power). यतैः =with the 3 acts of rising, reaching the meridian and setting or with his 3 strides. अभि + रक्षति. त्मना=with (gifts of) wealth. Here several regions are mentioned. रजांसि, रोचना and दिवः mean heaven. The composer of the Rk does not mind repetition. (15) मधुमतीरोषधीव आपो मधुमन्नो भवत्वन्तरिक्षम् । क्षेत्रस्य पतिर्मधुमन्नो अस्त्वरिष्यन्तो अन्वेनं चरेम (४५५ ) = ओषधीः ओषधयः द्यावः मापः मधुमतीः मधुमत्यः उदकवत्यः नः भवन्तु । अन्तरिक्ष मधुमत् भवतु । क्षेत्रस्य पतिः नः अस्मभ्यं मधुमत् अस्तु। अरिष्यन्तः वयम् एनं क्षेत्रस्य पतिम् अनु चरेम. मधु = water sweet" as honey. अ+ रिष्यन्तः = not coming to griely unafflicted. अनु + चर् = to walkafter, to cbey. (16) आद्य रथं भानुमोभानुमन्तमग्ने तिष्ठ यजतेभिः समन्तम् । विद्वान् पथीनामुर्वन्तरिक्षमेह देवान् हविरद्याय वक्षि (५१) = हे भानुमः भानुमन् अग्ने अद्य यजतेभिः यजतैः हविरहैंः देवैः समन्तं सह भानुमन्तं रथम् आतिष्ठ । पथीनाम् उरु अन्तरिक्षं विद्वान् हविरद्याय देवान् इह आ वक्षि वह. आद्य = आ + अद्य. भानुमः voc. sing. of,भानुमान्. समन्तं misused for समं. समन्ते ( द्यावापृथिव्यौ) occurs twice and समन्ता (समन्तौ धौं) once in RV. पथीनां ? It seems to mean देवानां i.e, of gods that move along the paths (of heaven). qefiai occurs here only. geftai Barat 3E grafai fagna. Does To here mean heaven in which the gods dwell? Or पथीनां पथः ? Agni knows all the paths leading to heaven, (17) प्रैष स्तोमः पृथिवीमन्तरिक्षं वनस्पतींरोषधी राये अश्याः । देवो- देवः सुहयो भूतु मह्यं मा नो माता पृथिवी दुर्मतौ त् ि(५४३) = एषः स्तोमः पृथिवीं ० राये प्रवेगेन अश्याः अश्नोतु । देवः देवः (सर्वे देवाः) मां सुहवः' आम्हातुं सुलभः भूवु भवतु । माता पृथिवी नः अस्मान् दुर्मतौ मा धात्दधातु. अश्याः = अश्यात् = may (my praise) reach the earth etc. (for obtaining wealth). देवः देवः = every god. सुहवः सुखेन आव्हा- तध्यम of ready response to my call. दुर्मतौ ( in want of wealth i. e. poverty) opposed to सुमतौ (in prosperity). माता पृथिवी is mother earth. So the 1st graaft must be eit who too is broad and wide.

·by V. K. Rajavade. 48 . (18) व्यक्तद्रा व्यहानि शिक्वसो व्यन्तरिक्षं वि रजांसि धूतयः। वि यदजाँ अजथ नाव ई यथा वि दुर्गाणि मरुतो नाह रिष्यथ (५५४) = हे मरुतः यत् यदा अक्तन् अहानि अन्तरिक्षं रजांसि अजान दुर्गाणि वि अजथ तदा अह अत्र अस्मिन् कर्मणि यूयं न रिष्यथ. अक्तून् = nights. रुद् (to howl)+र:= रुद्रः= a howler. धूतयः eratai Fatt: = shakers. fataa: ? The word used in the case of Agni seems to mean a flame. In 3 places it qualifies Hea: and in one रुद्र. शिक्वसः = resplendent. Is fate another form of शुर? We have शुशुक्वांसः from शुच्. शिक्वांसः would be the correct form, a FOTOT = you never come to grief. The 2nd half has been explained under अज्र (P::8). There अज् was made to mean to push. To cross, however, seems better. रजांसि generally means heaven; 3To therefore should mean the aerial region. (19) स्वयं दधिध्वे तविषीं यथा विद बृहन्महान्त उर्विया वि राजथ । उतान्तरिक्ष ममिरे व्योजसा शुभं यातामनु रथा अवृत्सत (५३) = हे मरुतः यथा यूयं विद जानीध्वे तथा यूयं स्वयं तविषीं दधिध्वे । महान्तः यूयं वृहत् उर्विया च वि राजथ । उत अपि च ते मरुतः ओजसा अन्तरिक्षं वि ममिरे । शुभं प्राप्तुं यातां गच्छतां मरुतां रथाः अनु अवृत्सत. तविषीं धा = to hold under control. You know (यथा विद?) how to control yourselves as occasion requires. This may be the sense. बृहत् =.much. उर्विया an adverb from उरु. उरु+इया = widely. वि राजथ%Dyou tule. बृहत्, grafar and fa, all these mean greatly, widely, extensively. वि ममिरे (the Maruts) occupy. शुभं यातां = of those that are going to win the damsel, Surya. अनु + वृत् = to roll on, to move smoothly or without jolting. The Maruts rush along the mid-region; but they move in heaven too. Cp. दिवा यान्ति मरुतः(52). (20) वनेषु व्यन्तरिक्षं ततान वाजमर्वत्सु पय उस्त्रियासु । हृत्सु क्रतुं वरुणो अप्स्वाग्निं दिवि सूर्यमदधात्सोममद्रौ (५६५ ). अर्वत्सु वाजम् अदद्यात् = put strength (lit. booty ) into horses. उस्त्रियासु पयः = milk into cows. हृत्सुक्रतुं = courage into hearts. अप्सु अग्निं = Agni into water. दिवि सूर्य = the Sun in heaven. अद्रौ सोमं = Sõma on mountains. वनेषु अन्तरिक्षं विततान?

·Words in Rgveda. Does वन mean water ? Varuņa stretched heaven in water i. e. caused a reflection of heaven or the sky in water, This would be a poor feat, no doubt, gay is difficult. g may mean forests over which stretches the canopy ofthe sky. ( 21 ) नीचीनवारं वरुणः कवन्धं प्र ससर्ज रोदसी अन्तरिक्षम् । तेन विश्वस्य भुवनस्य राजा यवं न वृष्टिर्म्युनत्ति भूम (५६५) = वरुणः नीचीनवारं कवन्धं रोदसी द्यावापृथिव्यौ अन्तरिक्षं च प्रति प्र ससर्ज । तेन कवन्धेन विश्वस्य भुवनस्य राजा न यथावृष्टिः यवं व्युनत्ति तथा भूम भूमि व्युनत्ति. कवन्ध occurs thrice in RV. उत्सं कवन्धमुद्रिणं (८) where उत्सं, कवन्धं and उद्रिणं all mean a cloud. सेमाभि प्रवदिवस्क- वन्धमव दर्षदुद्रिणं (९७४) = सः सोमः ईम् एतं दिवः कवन्धम् उद्रिणं अभि waga rula = Sóma tears open the watery -( sfaui) cloud. प्रवत् ( = प्रवतं = flowing, rushing on ) is in apposition to कवन्धं. उद्रिणं in both Rks. inay be translated by : watery'. नीचीनं वारं द्वारं बिलं यस्य तं = whose bilge is on the bottom-side. भूम = the earth. Cf. चर्मेवोदभिर्युनन्ति भूम (१८५). नीचीनवारं qnalifies अवतं (८१३). नीचीनवारे qualifies गवि (१०१०६). Thus the word occurs thrice only in RV. (24) स जायमानः परमे व्योमनि व्रतान्यग्निर्वतपा अरक्षत् ।व्यन्तरिक्ष- ममिमीत सुक्रतुर्वैश्वानरो महिना नाकमस्पृशत् (६६) = Agni, that (सः) guardian of acts (व्रतपाः) guarded them (व्रतानि ) the moment he was born in high heaven, He pervaded heaven; Vaishwanara filled it with his power, व्योमन्, अन्तरिक्ष and नाक all mear heaven. व्रतं = an act or a law. gwa: = possessed of mighty power. FTIT = to pervade, to fill. Agni is born in the highest heaven and fills it with his greatness. The region that he measures i fet + offiia ) must therefore be heaven and not the aerial region with which he has nothing to do. (23) अयं स यो वरिमाणं पृथिव्या वर्माणं दिवो अकृणोदयं सः। अयं पीयूषं तिसृषु प्रवत्सु सोमो दाधारोवन्तरिक्षम् (६४) = It is this Soma that made the extent of earth and heaven. It is he who put nectar (पीयूषं ) into the 3 rivers. He also held on high the wide aerial region.

·by V. K. Rajavade. 45 वर ( most probably connected with उरु)+ इमन् - वरिमन्. वरिमन् = वर्मन् = width, extent, stretch. वृष + मन् = वर्मन् = that which contains rain ? freni ( from off to drink ) = that which is drunk, water, nectar. आधात् or some such verb is understood प्रवत् = a flowing, rushing river. What are the three rivers ? . (24) आपप्रषी पार्थिवान्युरु रजो अन्तरिक्षम् । सरस्वती निदस्पातु (६६१) = May S. protect (पातु) us• fronm slanderers (निदः), she who fills (आ+ पपुषी ) earthly regions ( पार्थिवानि ), the iride (उरु) world (रजः) of heaven ard the mid-region (अन्तरिक्षं). पृ by reduplication प. पप्रिंवान् perf. part.; feminine पप्रषी. • Heaven is called पृथु रजः (१७) and पार्थिवं रजः (१८१). What does पार्थिवानि mean? Is it equal to पार्थिवं? पार्थिव = उरु. उरु पार्थिवं रजः = heaven ? Or पार्थिवानि = पृथिवी- Feaifa? Or TGTire may be understood after prefarra and 3779- रिक्षं may be the उरु रजः. Most probably ge is to be construed with अन्तरिक्ष. it is placed before रजः for the sake of metre. (25) इन्द्राविष्णू तत्पनयाय्यं वां सोमस्व मद उरु चक्रमाथे । अकृणुत- मन्तरिक्षं वरीयोऽप्रथतं जीवसे नी रजांसि (६६६). तत् पनयाय्यं वां = that was a praiseworthy act of yours, उरु चक्रमाथे = you stalked far and wide. अकृणुतं = अकुरुतम्. वरीयः = wider, अन्तरिक्षं and Cerita both mean heaven. The sky looking crumpled in darkness choked the early Aryans who breathed freely ( जीवसे ) when the sky lay extended in all its fulness in the light of the Sun. The first line would be metrically improved by omitting to and inserting så before ai. • (26) शं नो द्यावापृथिवी पूर्वहूतौ शमन्तरिक्षं दृशये नो अस्तु । शं न ओषधीर्वनिनो भवन्तु शं नो रजसस्पतिरस्तु जिष्णुः (७३,५). नःशं = for our welfare. पूर्वा हतिः = the earliest invocation to the gods i. e. a sacrifice. दृशये = to enable us to see. अन्तरिक्ष means heaven or the Sun, वनिनः = वनस्पतयः = lofty trees. frag: = victorious ( Indra ). Indra conquered Dyaus and he came रजसः पतिः. .

·46 Words in Rgveda. ( 27 ) जज्ञानः सोमं सहसे पपाथ प्र ते माता महिमानमुवाच । एन्द्र पप्राथोर्वन्तरिक्ष युधा देवेभ्यो वरिवश्वकर्थ (७१६) = As soon as born ( Franta:) thou drankest Sõma for ( getting) strength. Thy mother then declared thy greatness. Thou spreadest wide heaven, Oh Indra, and gavest wide space to the gods by fighting with their foes. सहसे = for strength. प्र + उवाच = proclaimed, declared aloud. एन्द्र% आ+इन्द्र. आ + पप्राथ.. युधा instr. sing. of युध् a fight. afta: = wide space, Heaven was made to look small by the enemy whom Indra killed and restored heaven to its original extent. is ( 28 ) मा नो रक्षो अभि नट्यातुमावतामपोच्छतु मिथुना,या किमीदिना। पृथिवी नः पार्थिात्पात्वंहसोऽन्तरिक्षं दिव्यात्पात्वस्मान् (७५३ ) = यातु- मावतां रक्षः नः मा अभि नट् । किंतु तत् रक्षः किमीदिना किमीदिनौ या यो मिथुना मिथुनौ तौ अप उच्छतु विवासयतु । पृथिवी नः अस्मान् पार्थिवात् अंहसः पातु । अन्तरिक्षं दिव्यात् अंहसः अस्मान् पातु. यातु and रक्षः both mean magic. यातु + मान्-यातुमान्. यातुमान् + वान्-यातुमावान्. वत् a superfluous affix here. May no magic spell o nagicians destory (अभिनट) or trouble. किमीदं विद्यते अस्य सः किमीदी = one that deals in magic, fenfita is allied to chymia. The late Mr. Ulak thought that किमीदिन was made of एकिम्मु (Ekimnu) and डिम्म (Dimme) which were the names of two Accadian spirits withi whom magicians had dealings. But the real word is किमीद which by taking the affix इन् becomes किमीदिन. किमीदी, किमीदिनी etc. is the declension. May that magic spell drive away ( 379 + उच्छतु) couples (मिथुना) that dabble in that evil art. Perhaps उषाः is the subject of अपोच्छतु. Magicians work in the dark, Light puts a stop to their diablerie. पार्थिवात् अंहसः = from earth-' ly injury. Here अन्तरिक्ष = द्यौ. (29) व्यन्तरिक्षमतिरन्मदे सोमस्य रोचना । इन्द्रो यदभिनवलम्(८१४) = यत् यदा सोमस्य मदे इन्द्रः वलम् अभिनन् नाशयामास तदा सः अन्तरिक्ष रोचना रोचनानि वि अतिरत् दत्तवान्. fa + far = to give. As soon as Vala was broken, heaven and the aerial region were given back to man, * Are sprafcai %D ·by V. K. Rajawade 47 and रोचना one or two? Most probably one, as Indra after killing his enemies frees lieaven from darkness. (20) उभे द्यावापृथिवी विश्वमिन्चे अर्यमा देवो अदितिर्विधाता । भगो नृशंस उर्वन्तरिक्षं विश्वे देवाः पवमानं जुषन्त (९५१). विश्वं धनम् इन्वतः दत्तः ते विश्वमिन्वे. विश्वामित्वे उभे द्यावापृथिव्यौ = both heaven and.earth that give all wealth. देवः अर्यमा. विधाता अदितिः. Aditi was masculine also. Or विधाता and अदिति may be different deities. नृशंसः (भगः) = praised by men. जुषन्त-सेवन्ते. ( 31 ) पुनर्नो असुं पृथिवी ददातु पुनद्यौदेवी पुनरन्तरिक्षम्। पुनर्नः सोम- स्तन्वं ददातु पुनः पूषा पथ्यां या स्वस्तिः (१०५७). असुं = breath, life. तन्वं (accusative singular of तनू) = self, life. या स्वस्तिः तां पथ्यां पूषा नः पुनर ददातु. पथ्या स्वस्तिः = welfare on the road. (32) इन्द्राग्नी वृत्रहत्येषु सत्पती मिथो हिन्वाना तन्वा समोकसा। अन्तरिक्षं मह्या पप्ररोजसा घृतीमहिमानमीरयन् (१०६५) =वृत्रहत्येपु सत्पती मिथः हिन्वाना हिन्वानौ तन्वा समोकसा समोकसौ इन्द्राग्नी महिमानम् ईर- यन् धृतश्रीः सोमः एते सर्वे महि अन्तरिक्षम् ओजसा आपपुः. Indra and Agni are ltrds of the gods (सत्पती) i. e. they lead them in battles (वृत्रहत्येषु). हि (= to mix)+नु + आना = mixed with each other ( मिथः). . तन्वा समोकसा = having a common (सं) abole (ओकसा) physically. They have as it were one body i.e. they always act together. gaeft: = ( Sõna) having the hue of ghee, yellow. महिमानम् ईरयन् = (Sona) sending into every one his own power, Sõma inspires all his devotees with courage. अन्तरिक्ष = heaven or. space. (33) द्यावापृथिवी जनयनभित्रताप ओषधीर्वनिनानि यशिया।अन्तरिक्ष स्वरापारूतये वशं देवासस्तन्वी नि मामृजुः (१०६६)=देवाः व्रता व्रतानि अभि द्यावापृथिवी द्यावापृथिव्यौ अपः ओषधीः यज्ञिया यशियानि वनिनानि जनयन् अजनयन् । अन्तरिक्षं च स्वर् स्वर्ग च ऊतये आपप्रः । तन्वि वशं सामर्थ्य विमामृजुः स्थापयामासुः. अभि व्रता = in accordance with laws. वनिनानि occur's here only. It is irregular for वनिनः. वनिनानि = वनिनः = वृक्षान्. यशिया worthy of offerings. स्वर - = heaven or the Sun. वशं etc. =the . - ·48 Words in Rgveda. gods put (निमासृजुः) into these same (तन्वि) power (वशं) in order to protect or benefit men ( ऊतये). (34) समुद्रः सिन्धूरजोअन्तरिक्षमज एकपात्तनुयित्नुरर्णकः।अहिर्बुध्न्यः शणवद्वचांसि मे विश्व देवास उत सूरयो मम (१०६६). समुद्रः= सिन्धुः = अर्णवः. Do these 3 words mean a river or a sea ? or agg: = the sea, fert: =he river Indús, stora:? or spora: = full of, overflowing with, water. The Indus may be so called. रजः = heaven ? अजः एकपात् = the one-footed unborn, the Sun ? तनयित्नुः = ( द्यौः) = heaven that rumbles; Jupiter tonans. Do not the all.gods include समुद्रः etc? or were they a class by themselves? सूरयः may quality देवासः or it may mean the wise on Earth. शृणवत् = शृण्वन्तुः (35) देवेभिन्विषितो यशियेभिरग्निं स्तोपाण्यजरं बृहन्तम् । यो भानुना पृथिवीं द्यामुतेमामा ततान रोदसी अन्तरिक्षम् (१०५) = यः अग्निः भानुना स्वतेजसा पृथिवीम् उत अपि च द्यां रोदसी अन्तरिक्षम् आततान तम् अजरं बृहन्तम् अग्निं यशियेभिः यज्ञियैः देवेभिः देवैः इषितःप्रेरितः नु खलु स्तोपाणि Fatia. The gods desirous of offerings inspire the devi tee to praise Agni who conveys these offerings to them. विषितः = नु+ इपितः। इषितः = asked, commanded, inspired. स्तु + स् (of लेद) + आनि = स्तोषाणि = I will praise. रोदसी is nothing but a repetition of gi and great. I have a suspicion that ticat originally different from theae two came in course of time to be confounded with them. I am not, however, prepared at present to produce evidence in favour of this view, (36) न यस्य द्यावापृथिवी न धन्व नान्तरिक्ष नाद्रयः सोमो अक्षाः। यदस्य मन्युराधिनीयमानः शृणाति वीळ रुजति स्थिराणि (१०६) = यत् यदा अस्य इन्द्रस्य मन्युः बलम् अधिनीयमानः अभिगच्छन् वीळु शृणाति स्थिराणि रुजति यस्य च अन्तं द्यावापृथिव्यौ धन्व अन्तरिक्षं च न आपुः तस्मै सोमः अक्षाःक्षरति. Neither heaven nor earth nor धन्व (3) nor the aerial region nor mountains can reach the end of Indra's might. straftata: = being carried toward. fre = strong. FESTETIT steadfast things. शृणाति = breaks to pieces. रुजति Fura = demolishes. यस्य = यस्य अन्तम्. I do not know what part of the uni- - ·by V. K. Rajavade. 49 verse was धन्व. STETT: is really not wanted here; besides it spoils the metre of the 2nd quarter. नाद्रयो न सोमः most probably ended it. (37) नाभ्या आसीदन्तरिक्षं शीर्णो द्यौः समवर्तत । पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकाँ अकल्पयत् (१०१४). The aerial region is a big cavity; so is the navel of the gen. So the aerial region sprang out of that navel. The head is the top of the human body. It is the topmost region. So gli sprang from his head. Man treads on the earth; so the earth was born of P's feet. The several quarter, and the ear are space. So the directions were born of this tar. अकल्पयत् = अकरोत्. The subject is पुरुषः or सः •understood. Are the 15 different from the earth, heaven and the aerial region ? If so, what are they? The last quarter is suspicious. ( 38 ) इदं स्वरिदमिदास वाममयं प्रकाश उर्वन्तरिक्षम् । हनाव वृत्रं निरेहि सोम हविष्ट्वा सन्तं हविषा यजाम (१०१२४)-इदं स्वर् इदम् एव वामम् आस अस्ति । अयं प्रकाशः वामः । इदम् उरु अन्तरिक्ष वामम् । हे सोम निर आ इहि । आवां वृत्रं हनाव । हविः सन्तं त्वा त्वां हविषा यजाम परिचरेम. The Sun (स्वर), light (प्रकाशः), the wide ( उरु ) heaven (अन्तरिक्षं), all ths is certainly as desirable as wealth (वाम). Vrtra hicies them. Let us fight him and kili thiin. Soma-juice is solicited to come out of the plant itself or the strainer, The extractor of the juice appeals to Sõuna not to delay. He would quaff it and then kill Vitra, thus releasing the Sun and heaven from his grip. The Sun and sunlight are absolute necessities. Sõma is an offering and yet requires to be propitiated with.offerings. (39) मम देवा विहवे सन्तु सर्व इन्द्रवन्तो मरुतो विष्णुरग्निः । ममा. न्तरिक्षमुरुलोकमस्तु महां वातः पवतां कामे अस्मिन् (१०१२८). विहवे = in battle. इन्द्रवन्तः = with Indra. उरुालोकः यस्मिन् तत् = in which there is nide space, spacious. लोकं !:as been put in for metre; in other Rks. उरु अन्तरिक्ष is the expression. The Rk.

·50 Words in Rgveau has a modern look, अस्मिन् कामे = in this desire ( for victory ). These two words, put in for making up the necessary number of syllables, spvil the metre all the same. The last quarter is metrically very defective. (40) नृचक्षा एष दिवो मध्य आस्त आपत्रिवान् रोदसी अन्तरिक्षम् । स विश्वाचीरभि चष्टे घृताचीरन्तरा पूर्वमपरं च केतुम् (१०१३९)= This eye of the gods (नृचक्षाः) halts (आस्ते) in the centre of heaven (दिवः मध्ये), filling entirely (आपप्रिवान् ) both heaven and earth (रोदसी) and also the mid-region (अन्तरिक्षं). He beholds (आभि चष्टे) the ghee bright (garaft:) and all-illumiping (fasaleft:) Dawns and also the early (पूर्व) and the late ( अपर) banner (केतु) of the gods between ( 3FFTTT) heaven and earth. नृणां देवानां चक्षाः नृचक्षाः. घृतवत् अञ्चन्ति शोभन्ते ताः. Ghee made from cow's butter has a fine yellow hue, The Dawn looks like such ghee. विश्वम् अश्चन्ति ताः = The Dawns illumine all. Agni appears early in the morning and also late at night. He is thus the early and late banner of the gods. He shines between heaven and earth. ( 41 ) सविता यन्त्रैः पृथिवीमरम्णादस्कम्भने सविता द्यामहत् । अश्वमिवाधुक्षद्धनिमन्तरिक्षमतूर्ते बद्धं सविता समुद्रम् ( १० १५९ ). The earth was Junaway whom Savitr fixed ( अरम्णात् ) with ropes ( यन्त्रैः ). S. fixed ( अहहत् ) Dyaus in space where there was no pillar ( अस्कम्भने ) to support it. S. milked the mid-region, a sea fixed in immovable ( अतूर्ते ) space. यम् (to restrain) + त्रं यन्त्रं = that which stops, a rope. अस्कम्भने = अवंशे. cf. अवंशे द्यामस्तभा भायगृहन्तं (२३). The mid-region is a sea that is fixed or tied ( बद्धं ) in space. तुर् + तं = तूर्त. तुरto injure, to hasten, Space can never be injured or it does not move. The mid-region is compared to a horse, as both are tied, the one in space and the other in a stable. gfa was the name of an enemy of Indra. It is also used of the Maruts who are called at:. The word may mean cloudy. The cloudy sky is milked of its watery contents. -- %3D ·by V. K. Rajavade. 51 (42) त्वमिन्द्रासि वृत्रहा व्यन्तरिक्षमतिरः। उद् द्यामस्तभ्ना ओजसा (१०१५३) = हे इन्द्र त्वं वृत्रहा असि । अन्तरिक्षं त्वं वि अतिरः। ओजसा द्याम् उद् अस्तभ्नाः. वि + अतिरः = gavest back. cf. 29. अन्तरिक्ष यां. (43) सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथापूर्वमकल्पयत् । दिवं च पृथिवीं चान्त- रिक्षमथो स्वः (१०१३०)%D The Creator (धाता) constructed (अकल्पयत्) the Sun and the Moon as before; also heaven, earth, the aerial region, and the Sun. What is स्वर ? दिवं is there; so also सूर्य. .. The Sun and the Moon are hardly ever coupled in the old 'portions of the Rgveda. The language and the thought are modern. अन्तरिक्षा. (44) आ जनाय द्रुव्हणे पार्थिवानि दिव्यानि दीपयोऽन्तरिक्षा । तपा वृषन् विश्वतः शोचिषा तान् ब्रह्मद्विषे शोचय क्षामपश्च (६१) = हे वृषन् अग्ने द्रुव्हणे जनाय पार्थिवानि दिव्यानि अन्तरिक्षा अन्तरिक्षाणि च वस्तूनि स्थलानि वा आदीपयः प्रज्वलय । तान् द्रुव्हणः जनान् विश्वतः शोचिषा तप । ब्रह्माद्विषे क्षाम् अपश्च शोचय. आ = विश्वतः = on all sides. दीप, तप, शुच = set on fire, make fiery-hot. द्रुहू + वन् = one that hates. शोचिषा = with flames. ब्रह्माणि द्वेष्टि असौ ब्रह्मद्विद. अन्तरिक्षा used as an adjective. It should be अन्तरिक्ष्या. Vide 95 and 96. (45) एते त्ये भानवो दर्शतायाचित्रा उषासो अमृतास आगुः । जन- यन्तो दैव्यानि व्रतान्यापृणन्तो अन्तरिक्षा व्यस्थुः (७६) = दर्शतायाः दर्श- नीयायाः उषासः उषसः एते त्ये ते चित्राः ज्वलन्तः अमृतासः अमृताःभानवः आगुः आगताः। दैव्यानि व्रतानि जनयन्तः अन्तरिक्षा अन्तरिक्षाणि आपृणन्तः आपूरयन्तः ते वि अस्थुः तिष्ठन्ति. दर्शता = worthy of being looked at, beautiful. उपासः = उषसः. चित् (10 burn, to blaze) +राः = चित्राः. दैव्यानि ब्रतानि जनयन्तः = producing i. e, giving rise to acis intended to please the gods such as sacrifices. 377CTTHIT = heaven; as the Dawn rises in heaven. f + STERT: = stand or shine in different directions.

·52 Words in Rgveda अन्तरिक्षाणि. (46) वि सुपर्णो अन्तरिक्षाण्यख्यद्गभीरवेपा असुरः सुनीथः । वेदानी सूर्यः कश्चिकेत कतमां द्यां रश्मिरस्याततान (१५) = The eagle (सुपर्णः), rich ( असुरः = सुनीथः) lccked (वि+ अख्यत्) at the heavens (अन्तरिक्षाणि . Where is the Sun now ? Who knows : Which heaven does his beam extend ? From कतमां द्यां it is clear that अन्तरिक्षाणि means heavens. The Sun is an eagle because he is on ligh, Pēt + ETI = to see, to look at. गभीरं वेपः यस्य सः = rhose praise (वेपस् ) is deep. घेपस् = a praise, from विए to praise. सु + नीथः=possesed of wealth (नथिं). ( 47 ) न द्याव इन्द्रमोजसा नान्तरिक्षाणि वज्रिणम् । न विव्यचन्त भूमयः (८६६). Neither the heavens (द्यावः) nor the aerial regions (अन्तरिक्षाणि) nor the earths measure or equal Indra, the thunderbearer, व्यच = to spread wide, to occupy, to fill. ( 48 ) न यं विविक्तो रोदसी नान्तरिक्षाणि वज्रिणम् । अमादिदस्य तित्विषे समोजसः ( ८३३) यं वज्रिणं रोदसी द्यावापृथिव्यौ न विविक्तः अन्तरिक्षाणि न विविचुः अस्य तस्य इत् एव ओजसः अमात् संतित्विषे जगत्. विव्यच by samprasārana becomes विविच्. विविच् +तःविविक्तः. ओजस्= अम = strength. विष = to grow strong, faiat world ) grows strong (by his strength ); or does farq mean to tremble ? Probably FASTE: is a compound and means possessed of strength. समोजसः अस्य अमात् सर्व तित्विषे बलयुक्तं भवति. (49) गिरीरजान् रॅजमानाँ अधारयद् द्यौः क्रन्ददन्तरिक्षाणि कोप्रयत्! समीचीने धिषणे विष्कमायति वृष्णः पीत्वा मद उक्थानि शंसति (१०४)3 Indra steadied (अधारयत्) mountains (गिरीन् = अज्रान् ) which were trembling (रेजमानान् ). Heaven ( द्यौः) began to roar (through fear ). He made the heavens tremble ! कोपयत्). He props heaven and earth that travel together (समीचीने) by drinking (पीत्वा) powerful Sima (वृष्णः) and getting intoxicated. (Hence the devotee) sings (शंसति) his praises (उक्थानि); or उक्थानि (the ·by V. K. Rajavade. 63 % 3D उपथ्यानि वीरकर्माणि मदः शंसति = The inspiration prescribes to Indra praiseworthy acis of bravery. अन्तरिक्षाणि = द्यौः. रेज़ ind कुप् = to tremble. द्यौः क्रन्दत् ought to be द्यां क्रन्दत् ; as it is, the stvie is faulty. धिपणे: द्यावापृथिव्यौ. समीचीने=travelling (अञ्च 10 go) together. मद उक्थानि शंसति simply fills up the pada. (50) स्वर्णरमन्तरिक्षाणि रोचना द्यावाभूमी पृथिवीं स्कम्भुरोजसा । पृक्षा इव महयन्तः सुरातयो देवाः स्तवन्ते मनुपाय सूरयः (१०६५) = देवाः ओजसा स्वर्णरादीन् स्कम्भुः। सुरातयः सूरय : देवाः मनुषाय मनुष्येण स्तवन्त स्तूयन्ते. स्वर्णर, अन्तरिक्षाणि, रोचना, all mean heaven. पृथिवीं is redundant as enter is there. The composer of the Rk has put together these names for filling up the metre. पृक्षाः इव पृक्षवन्तः धनिनः इव = like rich men? महयन्तः = ददतः-सुरातयः making gifts. 'मनुषाय is a wrong mongrel word as I have said in the article on HOTE. The composition is clumsy. अन्तरिक्षण । (51) वेदा यो वीनां पदमन्तरिक्षण पतताम् । वेद नावः समुद्रियः (१२५) अन्तरिक्षेण पततां वीनां पदं यः वेद । समुद्रियः नावः यः वेद. पत् = to fly. अन्तरिक्षेण for अन्तरिक्षे is idiomatic. Vide 52. वीनां = of birds ; Lat asis a third. There can be no foot-prints in space, as we think. Sur Varuna secs them even there. समु- द्रियः = sea-faring. समुद्रियाः (which also is found in IV.) seems to be the correct form. समुद्रियाः was probably sho: tened to समुद्रियः for metre here and in सो अर्णवो न नद्यः समुद्रियः (१५) and सिन्धुरापः समुद्रियः (१०६३). राजा देवः समुद्रियः (९१,९) is correct. ( 52 ) दिवा यान्ति मरुतो भूम्याग्निरयं वातो अन्तरिक्षेण याति । अद्भि- योति वरुणः समुद्रैर्युष्माँ इच्छन्तः शवसो नपातः (११६.१). दिवा यान्ति = move along heaven i. e. they live and move in heaven, ha: भूम्या = Agni on earth. अद्भिः समुद्रः =(Varuna lives) in rater. The ath Pada is irrelevant, हे शवसः बलस्य नपातः पुत्राः ऋभव:

·64 Words in Rgveau एते देवाः युष्मान् इच्छन्तः इच्छन्ति. The whole Rk. is irrelevant in the Sukta. (53) आक्षणयावानो वहन्त्यन्तारक्षेण पततःधातारः स्तुवते पयः(८३५) = अन्तरिक्षेण पततः पतन्तः धातारः दातारः स्तुवते पयः उदकम् आवहन्ति. आक्ष्णयावानः = आ + अक्ष्णयावान:. अक्ष्णयावानः? एवयावन् and शुभंयावन् are adjectives used of the Maruts. We have also अक्ष्णयाधुक् (११३२). अक्ष्ण most probably means a horse swift like a glance. अणेन याति असौ अक्ष्णयाः अथवा Steurerar. The Maruts ride horses. Per a sa: shows that startet means heaven. But the Maruts may fly in mere space or in the mid-region. (54) तनूनपात्पवमानः शृङ्गे शिशानो अर्षति । अन्तरिक्षेण रारजत् (९३). शिशानः = whetting ( his horns). शृङ्गे शिशानः is said of Agni. अर्षति = runs, rushes. रारजत् ought to be रराजत्. There is no root like रज in RV. राज् = to rule. रराजत् = राजति = rules. Soma rules in heaven. अन्तरिक्षेण ought to be अन्तरिक्षे. All the Āpri Sūktas are artificial. This one is most so. The whole composition is laboured and is a failure. (55) अयुक्त सूर पतशं पवमानो मनावधि । अन्तरिक्षेण यातवे (९६३) =सूरः पवमानः अन्तरिक्षेण यातवे मनौ अधि एतशम् अयुक्त = The Sun, namely, Soma, yokes his gold-hued horse (एतशं) in Manu's palace (मनौ अधि) in order to march along heaven. एतश is the name of the horse of the Sun. मनौ आधि = in Manu's palace. Soma-juice is extracted in Manu's or man's house. It runs to wards the strainer and through it towards the jar. These two are heaven. (56) राजा मेधाभिरीयते पवमानो मनावधि । अन्तरिक्षेण यातवे (९६६) = King Soma goes (ईयते) with wealth (मेधाभिः). This is a senseless variation of the preceding. (57) अन्तरिक्षेण पतति विश्वा रूपावचाकशत् । मुनिर्देवस्य देवस्य सौकृत्याय सखा हितः (१०१३६) = Muni flies (पतति) in heaven and ·by V. K. Rayavade. 55 observes all creatures ( रूपा % रूपाणि). He is a friend of every god, placed or designed for good deeds. सुकृतं = a good deed. सुकृतांना समूहः सौकत्यं = a multitude of good deeds. Who is this Muni? . अन्तरिक्षात् . ( 68 ) विश्वान् देवाँ आ वह सोमपीतयेऽन्तरिक्षादुषस्त्वम् । सास्मासु धा गोमदश्वावदुक्थ्यमिषो वाजं सुवीर्यम् (११३) = हे उषः त्वं विश्वान् देवान् सोमपीतये अन्तरिक्षात् आवह । सा त्वम् अस्मासु गोमत् अश्ववत् सुवीर्यम् उक्थ्यं वाजम् इषः धाः. वीराणां समूह वीर्य = a lot of brave sons, Wealth (GIF) containing cows, horses and brave sons; such wealth would be the talk of all (उक्थ्यं). गोमत् अश्ववत् is neuter while arst is masculine and 3* ( wealth ) is feminine and plural. इषः may have originally been उपः. सोमपीतये and गोमदश्व-वत् spoil the metre and are redundant. (59) अस्येदेव प्ररिरिचे महित्वं दिवस्पृथिन्थाः पर्यन्तरिक्षात् । स्वरा- ळिन्द्रो दम आ विश्वगूर्तः स्वरिरमत्रो ववक्षे रणाय (१६१) = अस्य इन्द्रस्य इत् एव महित्वं महत्त्वं दिवः पृथिव्याः अन्तरिक्षात् परि प्र प्रकर्षेण अतिशयेन रिरिचे अधिकं भवति । स्वराट इन्द्रः दमे आ मध्ये विश्वानि हवींषि गृर्तानि यस्मै सः स्वरिः अरिणा हविषां दात्रा यजमानेन युक्तः अमत्रः सोमेन पूर्णः रणाय ववक्षे उह्यते. इत् = एव. रिरिचे = exceeds. परि = from. स्व + राज =ruling by his own strength.. दमे आ = in every house. विश्वगूर्तः = to whom all offerings are given. सु (shows possession )+ अरिः (a sacrificer). अमत्रं = a pot full of Soma; अमत्र: Indra who empties such pots. वह by reduplication ववहू. ववहू + स् (of लेद) + ए = ववक्षे. (60) एको द्वे वसुमती समीची इन्द्र आ पप्रौ पृथिवीमुत द्याम् । उता- न्तरिक्षादभि नः समीक इषो रथीः सुयुजः शूर वाजान् (३३. वसुमती वसु- मत्यौ समीची समीच्यौ पृथिवीम् उत अपि च द्याम् इमे द्वे एकः आ पप्रौ पूरयति । उत अपि च हे शूर रथाः त्व सुयुजः अश्वान् रथे युक्त्वा वाजान् धनानि नः अस्माकं समीके समीपे अन्तरिक्षात् अभि इषःप्रेषय.

·56 Words in Rgveda. अन्तरिक्ष = heaven ? or the a rial region ? Perhaps उत would settle the question. पृथिव्याः दिवः उत अन्तरिक्षात् वाजान् अभि इषः (61) प्र मात्राभी रिरिचे रोचमानः प्र देवेभिर्विश्वतो अप्रतीतः। प्र मज्मना दिव इन्द्रः पृथिव्याः प्रोरोमहो अन्तरिक्षाहजीपी (३४६) = रोचमानः अप्रतीतः ऋजीषी इन्द्रः मात्राभिः मात्राभ्यः विश्वतः विश्वेभ्यः देवेभिः देवेभ्यः दिवः पृथिव्याः उरोः महः महतः अन्तरिक्षात् मज्मना बलेन प्र अतिशयेन रिरिचे आधिको भवति. मात्राभी रिरिचे मात्राभिः रिरिचे. मात्राभिः = मात्राभ्यः. Indra exceeds all imeasures. अप्रतीतः = अ + प्रति + इतः = not confront - ed, unopposed. मज्ञ + मन्. मज? There is no मज् in RV; yet it must have existed once. Fosfrofit = who has performed mighty deeds (ऋजीष). महः really belongs to दिवः but has been placed after att for metre. (62) आ यात मरुतो दिव आन्तरिक्षादमादुत । माव स्थात परावतः (५१३) = हे मरुतः दिवः उत अपि वा अमात् बलवतः अन्तरिक्षात् परावतः वा आ यात । मा अव स्थात तिष्ठत. आन्तरिक्षात् = आ + अन्तरिक्षात्. आ + यात. TH: = strength. अमात् = from the strong aerial region. परावत् was a part or a story of heaven. So graficat may be neaven itself. (63) निरनयो रुरुचुनिरु सूर्यो निः सोम इन्द्रियो रसः । निरन्तरिक्षा दधमो महामहिं कृषे तदिन्द्र पौंस्यम् ( ८३. ) = अग्नयः निः निःशेषम् अति शयेन रुरुचुः । सूर्यः उ अपि निः रुरोच । इन्द्रियः इन्द्रजष्टः सोमः रस. निः रुरोच । हे इन्द्र त्वं महां महान्तम् अहिम् अन्तरिक्षात् निर अधमः । हे इन्द्र तत् पौंस्यं कृषे करोषि, रुच् =to shine. धम् = to blow off, drive away. कृ + से = कृष = करोषि. पौंस्यं = a manly deed. अन्तरिक्ष = heaven? (64) आ यातं नहुषस्पान्तरिक्षात्सुवृक्तिभिः। पिवाथो अश्विना मधु कण्वानां सवने सुतम् (८६ = हे अश्विनी नहुषः परि अन्तरिक्षात् परि सुवृ. क्तिभिः स्तुतीः श्रोतुम् आ यातम् । कण्वानां सवने सुतं मधु पिवथः पिबतम्. agt was most probably another name of Manus wito dwelt in heaven. नहुषः = अन्तरिक्षात्. आ ( in आन्तरिक्षात् ) + यातं.

·by V. K. Rajavade 57 . (65) आ नो यातं दिवस्पर्यान्तरिक्षादधप्रिया । पुत्रः कण्वस्थ वामिह सुपाव सोन्यं मधु (८१). अन्तरिक्षात् = दिवः. परि = from. अधप्रिया ? अध = अथ. प्रिया = प्रियो ( अश्विनी ). But we have कधनिये (१३०) and कधप्रियः (१३,०). अधप्रिया, कधप्रियः and कधप्रिये are unintelligible. Perhaps अध% अह = पृथिवी. पृथिवी प्रिया ययोः तो = to thon the carth is dear. सोम्यं = सोमरूपं सोममयं वा. सु by reduplication सुपु. (66) पवमाना दिवस्पर्यन्तरिक्षादसवत । पृथिव्या अधि सानवि (९६४) = पवमानाः सोमाः दिवः अन्तरिक्षात् परि पृथिव्याः सानवि सानो अधि असृक्षत. Sõma ran from heaven to'the top of the carth. TIT = to run, to flow. 'अन्तरिक्षात् = दिवः. सानवि = सानौ. (67) अप ज्योतिपा तमो अन्तरिक्षादुदः शीपालामिव वात आजत्। बृहस्पतिरनुमृश्या वलस्याभ्रमिव वात आ चक्र आ गाः (१०६) = वृहस्पतिः ज्योतिपा अन्तरिक्षात् तमः अप आजत् । कथम् । इव यथा वातः उद्गः उदकस्य शीपालम् अभ्रम् अप अजति तथा । वृहस्पतिः अनुमृश्य वलस्य गाः आ चक्रे स्वसंनिधौ स्थापयामास. शीपालं ? The word occurs here only. अनुमृश्य = roaring. B. we oftea find roaring and frightening Vala into yielding his cours; cf. वलं सरोज० रवेण । बृहस्पतिरुनिया हव्यमूदः कनिक्रदद्वावशती- रुदाजत् (४५०) = वृहस्पतिः रवेण वलं रुरोज । सः कनिक्रदत् । हव्यसूदः वावशतीः उस्त्रियाः गाः उत् आजत्. Also मम॑शदभिश्वसन स्तनयन्नेति नानदत् (११.४° ); here मर्मशत्, अभिश्वसन, स्तनयन् and नानदत् all mean roaring, bellowing, (68) आग्ने वह वरुणमिष्टये न इन्द्र दिवो मरुतो अन्तरिक्षात् ।सीदन्तु बर्हि- विश्व आ यजत्राः स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् (१०५१)- हे अग्ने नः अस्मा- कम् इष्टये यज्ञाय अस्मभ्यं धनं दातुं वा दिवः अन्तरिक्षात् वरुणम् इन्द्रं मरुतः आवह । विश्वे यजत्राः वर्हिः आसीदन्तु । अमृताः देवाः स्वाहा सोमपानेन माद- यन्तां हृप्यन्तु. यजत्राः = हविराः. स्वाहा = सोमपानेन. (69) प्राक्तुभ्य इन्द्रः प्र वृधो अहभ्यः प्रान्तरिक्षात्प्र समुद्रस्य धासेः । प्र वातस्य प्रथसः प्रज्मो अन्तात्य सिन्धुभ्यो रिरिचे प्रक्षितिभ्यः (१०६९) 8 ·58 Words in Rgveda अक्तभ्यः = than nights. अहभ्यः = than days. धासेः ? धासि means nourishing food, an offering, light. What it means here I cannot say ; perhaps it means extent. समुद्रस्य धालेः = than the extent of the sea. प्रथस् means wealthy. Here probably it means the utmost reach (of Vata). उमः पृथिव्याः अन्तात् = than the uttermost end of the eartly. सिन्धुभ्यः = than rivers. क्षितिभ्यः than the 5 Aryan tribes. Here there is no rising series of comparisons. Tet: qualilies, and means growing. I = अतिशयेन. रिरिचे %D exceeds. (70) सूर्यो नो दिवस्पातु वातो अन्तरिक्षात् । अग्निनः पार्थिवेभ्यः (१०२५८). दिवः = दिव्यात् अंहसः = from trouble caused by heaven, अन्त- रिक्षात् = अन्तरिक्षे भवात् अंहसः. पार्थिवेभ्यः अंहोभ्यः. अंहस् (= trouble) understood. . अन्तरिक्षस्य. (71) आ मनीषामन्तरिक्षस्य नृभ्यः सुचेष घृतं जुहवाम विद्मना । तरणित्वा ये पितुरस्य सश्चिर ऋभवो वाजमरुहन् दिवो रजः (१११६) = इव यथा वयं घुचा घृतं जुहुमः तथा वयम् अन्तरिक्षस्य नृभ्यः ऋभुभ्यः मनीषां स्तुतिम् आ जुहवाम जहुमः। ये विद्मना तरणित्वा तरणित्वेन अस्य पितुः वाजं सश्चिरे । ऋभवः दिवः रजः लोकम् अरुहन्. विद्मना-तरणित्वा = by performing miracles. अस्य पितुः दिवः वाजं धनं सश्चिरे. अस्य पितुः perhaps refers to अन्तरिक्ष i.e. द्यौ who is the father of all. The Rbhus obtained (सश्चिरे) wealth from this father of all. I have not yet determined the sense of सश्च: अन्तरिक्षे. (72) ये ते पन्थाः सवितः पूासोऽरेणवः सुकृता अन्तरिक्षे। तेभिनों अद्य पथिभिः सुगेभी रक्षा च नो अधि च ब्रूहि देव (१३१) = (Come down) to us (न:) today (अद्य), Ogod Savitr, by those (तेभिः-तैः) easy (सुगेभिः= सुगैः) paths (पथिभिः) which have been well-made (सुकृताः) for thee (ते-तुभ्यं ) in heaven (अन्तरिक्षे), which are ancient (पूर्व्यासः ·by V. K. Rajavade 69 gozf: ) and dustless ( satura: ). Protect (2) and declare (अधिहि ) us guiltless. STT + 2 = to declare guiltless. A verb is wanted in the 3rd Pada; that verb may be आयाहि or नय. Take us up along those paths or come down to us by those paths. (73) कस्य ब्रह्माणि जुजुपुर्युवानः को अध्वरे मरुत आ ववर्त । श्येनाँ इव ध्रजतो अन्तरिक्षे केन महा मनसा रीरराम (१९६५). कस्य . युवानः whose praises do these youngsters (युवानः) are enjoying (जुजुषुः)? को० ववर्त = who has dravn them down to his sacrifice ? 37+aa = to induce, to bring or draw down, año ATTIA = with what great or mighty (महा = महता) prayer or charm (मनसा) shall we stop (रीरराम) these Maruts that are flying fast or darting fast (ध्रजतः) in space like so many eagles (श्येनान्)? (74) अध्वर्यवो यो दृभीकं जघान यो गा उदाजदप हि वलं वः। तस्मा एतमन्तरिक्षे न वातमिन्द्रं सोमैरोणुत जून वस्त्रैः (२११ ) = O givers of offerings (अध्वर्यवः), give this Soma (एतं ) to him (तस्मै ) who has killed (जघान ) Drbhika, discovered ( अप+वः) Vala and driven out (उत्+आजल्) his cows. Cover Indra over (आ+ऊर्गुत) with Soma. The simile Frantat a gra cannot be connected with इन्द्रं सोमैः ओर्णत. Perhaps वातं न इव अन्तरिक्षे ध्रजन्तम् एतं सोमं o may be the meaning. Give him this Sõma that is rushing towards the strainer or the water-jar. Or Indra perhaps is compared to Vāta. : occurs here only. जुवः (११३) means speedy horses and is the 'plural of जूः. जूः जुवौ जुवः etc. may be the declension. But what has a horse to do here? Ti may mean a young damsel. Just as they muffle a young damisel with a'heap of garments. Cf. यो वां यज्ञेभिरावृतोऽधिवस्त्रा वधूरिव (८२६). जूः यूः युवतिः यथा वस्त्रैः आत्मानम् ऊर्णते तथा इन्द्रम् ओर्गुत. जूः old man, says Sãyana. (75) ऊो ह्यस्थादध्यन्तरिक्षेऽधा वृत्राय प्र वधं जभार । मिहं वसान उप हीमदुद्रोत्तिग्मायुधो अजयच्छत्रुमिन्द्रः (२३) = इन्द्रः अन्तरिक्षे अधि ऊर्ध्वः हि अस्थात् । अध अथ वृत्राय वधं वज्रं प्र जभार । मिहं वसानः इन्द्रः हि ईम् एतं वृत्रं प्रति अदुद्रोत् । तिग्मायुधः इन्द्रः शत्रुम् अजयत्. Dan ।

·00 Words in Rgveda - . qej = (his) death-dealing thunder-bolt. ffü qara:=nullling himself in a cloud. अदुद्रोत् = ran up ( to him ). द्रु = to run. तिग्म from तिज to sharpen. (76) दिव्यन्यः सदनं चक्र उच्चा पृथिव्यामन्यो अध्यन्तरिक्षे । तावस्म- भ्यं पुरुवारं पुरुहूं रायस्पोपं वि प्यतां नाभिमम्मे (२५) = अन्यः पृथिव्यां दिवि उच्चा सदनं चके । अन्यः अन्तरिक्ष अधि सदनं चके । तो सोमापूषणी अस्मभ्यं पुरुवारं पुरुक्षं रायः पोपं विष्यताम् । अस्मे अस्मभ्यं नाभिं च विष्य- ताम्. The strainer is called Trafted here. So Söma makes his high station in the अन्तरिक्ष ; while Pushan makes it in wide heaven. पृथिव्यां seems to qualify दिवि. Or सोमः पृथिव्याम् अन्तरिक्ष अधि सदनं चक्रे. Pushan dirells in heaven; Soma in the strainer or the vessel on earth. This sraitz also represents heaven on earth. वार, क्षु, रायः, पोष and नाभि all mean ivealth. पुरु वारं यस्मिन् तं पुरुवारं. पुरु क्षु यस्मिन् तं पुरुधुं. वि+सो = to loosen, to relax, to give. (77) उरौ वा ये अन्तरिक्षे मदन्ति दिवो वा ये रोचने सन्ति देवाः। ऊमा वा ये सुहवासो यजत्रा आयेमिरे रथ्यो अग्ने अश्वाः (३१) ॥ ऐभिरग्ने सरथं याह्याङ् नानारथं वा (३६) = Come down ( आयाहि ) with these gods (or) scated in the same chariot or in different chariots, goods that had a joyous life: ( मदन्ति) in the witle terial region ( अन्तरिक्षे) or those that live ( सन्ति ) in the bright region (रोचने) of heaven (दिवः) or those tirat arc within call (i.e. on this earth). Probably यजत्राः qualifics all the ३ ये). Perhaps earthly gods were called FAT:. आ+ यम् = to restrain, to yoke. रथ्याः -- capable of drawing charicts or fit to be yoked to them. आयमिरे रथ्यो अग्ने अश्वाः and नानारथं seem interpolated. Totais is really the fourth quarter. (78) ये वावृधन्त पार्थिवा य उरावन्तरिक्ष आ। वृजने वा नदीनां सधस्थे वा महो दिवः (५२). वृध् = to be fat by consuming offerings, to delight, to live. पार्थिवाः = earthly gods. अन्तरिक्षे आ मध्ये, नदीनां वृजने ? सधस्थे- स्थाने. Sometimes सधस्थ itself means heaven. (79) यदद्य स्थः परावति यदर्वावत्यश्विना । यद्वा पुरू पुरुभुजा यदन्तरिक्ष आ गतम् (५५३) = therever, O Aswins, you happen to - ·by V. K. Rajavade 01 O be today, whether in high he.ver (Tarafa ) or down ( tarafa ) on this earth, O possessors of immense wealti (पुरुभुजा), or in the aerial region (अन्तरिक्षे), come. पुरु भुक् धनं ययोः तौ पुरुभुजो. पुरू dual of पुरु. पुरु = wealthy gods. (80) इमामू प्वासुरस्य श्रुतस्य सही मायां वरुणस्य प्र वोचम् । मानेनेव तस्थिवाँ अन्तरिक्ष वि यो मम पृथिवी सूर्यण (५. ) = श्रुतस्य प्रख्यातस्य आसुरस्य असुरपुत्रस्य वरुणस्य इमां मही महती मायाम् उ सु प्रवोचं स्तौमि । यः अन्तरिक्षे तस्थिवान सूर्यण मानेन इव पृथिवीं विमम. Arata = with a measuring rod, The Sun is the rod with whichi Varuna measures ( विममे) the earth. This is his mighty miracle (मायां). प्रवाचं = have loutily praised. Vih.ree does V. stand while measuring and what does lie incasure? paraît seems to mean wicle heaven, V. takes luis stand even in heaven, TaTET and are both probably mean heaven. Where is the miracle in measuring the earth ? (81) अध स्मा नो वृधे भवेन्द्र नायमचा युधि । यदन्तरिक्षे पतयन्ति पर्णिनो दिद्यवस्तिग्ममूर्धामः (६.६) = अथ अथ यत् यदा अन्तरिक्षे पर्णिनः तिग्ममूर्धानः दिद्यवः पतयन्ति उद्ययन्ते तदा हे इन्द्र नः अस्माकंधे भव । युधि नायम् अव. पर्णिनः = fciatitted. दिधकः = arTNS. दि| from यु =to cut, to pierce ? तिग्माः मूर्धानः येषां ते = whose incitis are sharp. मूर्धनः must have been the pronunciation for the sake of the metre. नायं? नी = to make offerings, to praise : नीथ = an offering, a praise, wealık:. = one that praises or makts offerings; or agh 972 = hive wealth, (82) विश्वे देवाः शृणुतेमं हवं मे ये अन्तरिक्ष य उप चविष्ट । ये अग्नि- 'जिह्वा उत वा यजत्रा आसद्यास्मिन् वर्हिषि मादयध्वम् (६,३) हे विश्वे देवाः मे मम हवम् आह्वानं शृणुत । ये यूयम् अन्तरिक्षे स्थ अथवा धवि दिवि उप स्थ । ये अग्निः जिह्वा येषां तादृशः। ये वा साक्षात् यजत्राः हविग्रहणाय समर्थाः । ते सर्वे यूयम् आस्मिन् वर्हिषि आसद्य सामपानेन मादयध्वं हृष्टाः भवत. 59 is redundant, (83) यास्ते पूषन् नावो अन्तः समुद्रे हिरण्ययीरन्तरिक्षे चरन्ति । ताभि- र्यासि दूत्यां सूर्यस्य कामेन कृत श्रव इच्छमानः (६३) = हे पूपन् याः ते तय नाया ·62 Words in kigveda हिरण्ययीः हिरण्मय्यः नावः समुद्रे अन्तरिक्षे अन्तः चरन्ति ताभिः कामेन कृतः श्रवः इच्छमानः सूर्यस्य दृत्यां यासि. Pushan, it seems, fell in love with the Sun's daughter and wanted to win her. The Sun prescribed a condition that he was to bring Süryā an immense amount of wealth. P. sought for wealth within the sea and the aerial region but perhaps he could not acquire the prescribed amount. Ti = the work imposed on Pushan who was to be the Sun's agent (za) and who in that capacity had to wander everywhere in search of wealth, Sāyana gives a different story. The Sun was engaged in fighting with the demons. His wife desired his return to satisfy her passion. But unable to gratify her, he commissioned Pūstan to sočace his wife. 7 is the largest amount of wealth. कृतश्रवः (कृतेन युक्तं श्रवः = the largest possible wealth ) may have been a compound. P. went in quest of this amount through incitement of love. अन्तरिक्षे = समुद्रे ? (84) उमया अत्र वसवो रन्त देवा उरावन्तरिक्षे मर्जयन्त शुभ्राः। अर्वाक्पथ उरुज्रयः कृणुध्वं श्रोता दृतस्य जग्मुषो नो अस्य (७३३) = हे ज्मयाः उमनि गच्छन्तः वसवः वसुमन्तः देवाः अत्र उमनि पृथिव्यां रन्त । हे शुभ्राः शोभमानाः यूयम् उरौ अन्तरिक्ष मर्जयन्त मृष्टाः स्माताः शोभावन्तः भवत । उरुज्रयः वेगवन्तः यूयं पथः अर्वाक् कृणुध्वम् । नः अस्माकम् अस्य जग्मुपः गच्छतः दूतस्य अग्नेः श्रोता आणुत. If the gods are moving about on earth (#7:), then they should halt (Tra). If for the sake of good, fine looks, they are washing themselves in heaven, they should turn their paths of steps downwards. They should listen to the messenger, Agni. रम् ( = to halt ) + त = रन्त (inmperative 2nd per. pl.). मृज्= to wash and make charming. शुभ् (= to look fair ) + राः = शुभ्राः = handsome. कृणुध्वं = कुरुत. श्रु + त = श्रोत. . (85) यदन्तरिक्षे यदिवि यत्पञ्च मानुषाँ अनु । नृम्णं तद्धत्तमश्विना (८३)% Give (धत्तं ) us, () Aswins, whatever ( यत् तत् ) wealth (नृम्णं ) lies in heaven, the aerial region and among (अनु) the Aryan tribes i. e. on earth. जनान् अनु = जनेषु.

·by V. K. Rajavade 63 %3D 1 (80) यदन्तरिक्षे पतथः पुरुभुजा यद्वेमे रोदसी अनु । यद्वा स्वधामि- रधितिष्ठथो रथमत आ यातमश्विना (८१) = Come down (आ यातं), 0 As/wins, from ( spa: ) wherever you are, whether you are flying (पतथः) in the aerial region or in heaven and, earth, or whether you are seated in your chariot with vessels of Söma. यद्वेमे = यत्+वा+ इमे. अनु = मध्ये. रोदसी अनु =रोदस्योः. स्वधाभिः-- with potfuls of Sõma. (87 ) यद्वासि रोचने दिवः समुद्रस्याधि विष्टपि । यत्पार्थिवे सदने वृत्रहन्तम यदन्तरिक्ष आ गहि ( ८९." ). दिवः रोचने = दिवि. समुद्रस्य विष्टपि अधि. विष्टपि ? पार्थिवे सदने पृथिव्याम्. (38) एप शुष्म्यसिष्यददन्तरिक्षे वृपा हरिः । पुनान इन्दुरिन्द्रमा (९२६) = वृषा वृपवलः हरिः हिरण्यवर्णः शुष्मी बलवान् एपः इन्दुः इन्द्रम् आ प्रति इन्द्रार्थं पुनानः पूयमानः अन्तरिक्ष कलशे असिप्यदत् क्षरति. स्यद् = to run, to flow. (89) सप्त स्वसृररुषीर्वावशानो विद्वान् मध्व उजभारा दृशे कम् । अन्तर्यमे अन्तरिक्षे पुराजा इच्छन् वत्रिमविदत्पूषणस्य (१०६) = अरुषीः प्रकाशमानाः सप्त स्वसृः वावशानः कामयमानः विद्वान् अग्निः मध्यः उदकात् दृशे के दर्शनाय जनाः पश्येयुः इति उदात्तहेतोः सूर्यम् उत् जभार जहार । पुराजाः पुरा जातः अग्निः अन्तरिक्षे दिवि अन्तर येमे गतवान् । वत्रिं रूपं दातुम् इच्छन् पूषणस्य सूर्यस्य सूर्याय तं वति रूपम् अविदत्. Agni desires the company of the 7 bright sisters viz. the 7 waters who are his mothers, He sent up the Sun out of water into heaven to enable people to see. He goes into heaven and gives light to the Sun; or he seeks and obtains the lustre of the Sun. Agni's illumining the Sun is a favourite idea with the Vedic poets. पूषणस्य occurs here only. It ought to be पूष्णः. The Sun's rising out of the ocean is a popular belief. (90) अग्निमुक्थैर्ऋषयो वि ह्ययन्तेऽग्निं नरो यामनि बाधितासः। अग्निं वयो अन्तरिक्षे पतन्तोऽग्निः सहस्रा परि याति गोनाम् (१०५०) Rshis invoke (विवयन्ते) Agni by their praises or prayers. Trou. .. . - - ·64 Words in Rgveda Samo as bled (वाधितासः) cn the road (यामनि) men ( call on him for help). (Even) birds flying in air ( call on him). Agni gives (परियाति) thousands (सहला) of cows ( गोनां ). The old idion]- Ivas अन्तरिक्षण पत्. (91) उभोभयाचिक्षुप धेहि दंष्ट्रा हिंस्रः शिशानोऽवरं परं च । उतान्तरिक्षे परि याहि राजन् जम्भैः सं धाभि यातुधानान् (२०११) - हे उभयाविन् अग्ने अवरं परं च दंष्ट्र शिशानः हिसः त्वम् उभा उभौ दंष्ट्रौ उभेदंष्ट्रे उपधेहि। हे राजन् अन्तरिक्षे परि याहि । जम्भैः यातुधानान् अभि संधेहि. उभयाविन् ? उभयाविनं (८३) qualifies इन्द्रं. विन् is a possessive termination. Wha: is the JHT which Agni and Indra possess is it the two rows of testh? or the store of wealth in litaven and earth ? ag is masculine and is the जम्भ ( = a jaw ) दंष्ट्रा f. is classical. We have an in 24. Grange = close the two rows of teeth and crush between them the sorcerers. qft = cverywhere, all round. यातु = magic. oldura: = a storc of magic, one full of magic, a sorcerer, आभि- HOPE = surround, press ( them ) on all sides ( with thy teeth ). हिंस् + रः = हिंस्रः. शिशानः from शो or शा to whet. (92) यत्रेदानी पश्यसि जातवेदस्तिष्ठन्तमा उत वा चरन्तम् । यद्वान्त- रिक्षे पथिभिः पतन्तं तमस्ता विध्य शर्वा शिशानः (१०८) = हे जातवेदः अग्ने इदानीं यत्र यत्र यातुधानं तिष्ठन्तं चरन्तं वा यद्वा अन्तरिक्षे पथिभिः पतन्तं पश्यसि तत्र तत्र शिशानः अस्ता त्वं तं शर्वा विध्य. पथिभिः is not wanted. शिशानः requires an object like शरूं. शर्वा instr. sing. of शरु (= an arrow). अस् (= to throw) + तृ. अस्ता= an archer. ferez = pierce (him). (93) येन द्यौरुया पृथिवी च दृहळा येन स्वः स्तभितं येन नाकः । यो अन्तरिक्षे रजसो विमानः कस्मै देवाय हविपा विधम (१०१२' ) = येन उहा पृथिदी च द्यौः दृहळा दृढीकृता येन स्वः स्तभितं येन नाकः स्तभिंतः यः अन्तरिक्षे स्थित्वा रजसः विमानः निर्माता सः कः देवः। कस्मै देवाय वयं हविषा विधेम हविः अर्पयिप्यामः. द्यौ, स्वर, नाक and रजम् mean heaven. अन्तरिक्षे = in heaven Wiho ineasured (विमानः) heaven (रजस्) by taking his stand in heaven or in space. The whole Rk, seems to speak or in space.

·by V. K. Rajavade. 65 of heaven only. Vide 8o. उ + र = उग्र. उज् must have existed once and meant to grow strong. स्तम् = to prop up, to hold on high. (94) अन्तरिक्षे पथिभिरीयमानो न निविशते कतमच्चनाहः । अपां सखा प्रथमजा ऋतावा व स्विजातः कुत आ बभूव (१०१६८ ) = Vata, always running (CTRA: ) or rushing along the paths in the aerial region, rests (निविशते ) not on any (कतमत् ) day ( अहः) whatever (चन ). The friend of waters ( अपां सखा), the firstborn (प्रथमजाः), possessed of irater (ऋतावा), where indeed ( nifera) was he born and whence has he come? Or कुत आ बभूव = क्वस्वित् जातः. कुतः आ% कुतः. कुतः. आ%3 TT = from पथिभिः is not wanted. 3 अन्तरिक्ष्या (95) प्रवत्वतीयं पृथिवी मरुद्भ्यः प्रवत्वती द्यौर्भवति प्रयत्भ्यः। प्रवत्वतीः पथ्या अन्तरिक्ष्याः प्रवत्वन्तः पर्वता जीरदानवः (५५४ ). प्रवत् प्र + वत्. The word is feminine. It means a flowing, rushing stream and also an incline, a slope. Faraat = sloping, easy to pass along. The Varuts have an easy passage anyo where and everywhere. प्रयझ्यः = to them going with speed, अन्तरिक्ष्वाः : = arrial ( paths ). जीरं स्तुत्यं दानु येषां = ( mountains) that liaye praiseworthy gifts. (96) स विश्वा दाशुषे यसु सोमो दिव्यानि पार्थिवा। पवतामान्तरिक्ष्या (९३६ ) स सोमः दाशुषे हविः दत्तवते विश्या विश्वानि दिव्यानि पार्थिवा पार्थिवानि अन्तरिक्ष्या अन्तरिक्ष्याणि वसु वसूनि आ पवतां पवनेन ददातु. आ + Tea = may (he) give while being purified. Is it fraTEOT or अन्तरिक्ष्या ? The 1st would be classical, the 2nd ancient. The 9th and the roth Mandalas make an approach to modern Sanskrit. Therefore it is likely that the word is आन्तरिक्ष्या. ( 97 ) ते विश्वा दाशुषे वसु सोमा दिव्यानि पार्थिवा। पवन्तामान्तरिक्ष्या (९६१). Here we have ते au! सोमाः पवन्तां while 96 has स:and सोमः gaat. That is the only difference between the two. 9. 1.

·bo Words in Rgveau अन्तरिक्षमाः (98) Savitr is अन्तरिक्षमाः (७५५); so is Soma (९४६). Here अन्तरिक्ष is heaven. Soma's garment is said to be दिविस्पृशं in the same Rk. (९६६) which proves that अन्तरिक्ष is heaven. अन्तरिक्षमा (99) This adjective qualifies इन्द्रं (११). Indra subdued heaven and therefore occupied it. The word is used of Orvašī (१०१५ ). Site is also रजसो विमानी (१०९७ ). Both adjectives mean, who occupies heaven. अन्तरिक्षसत् ( 100 ) 'वसुरन्तरिक्षसत् ( ४४ ) is said of Agni who, being born in heaven, must lave a seat there. अन्तरिक्षघुद्भिः ? ( 101 ) तुग्रो ह भुज्युमश्विनोदमेघे रयिं न कश्चिन्ममृवाँ अवाहाः । तमूहथुनौभिरात्मन्वतीभिरन्तरिक्षष्टद्भिरपोदकाभिः (१११६ ) = हे अश्विना अश्विनौ न यथा ममृवान् कश्चित् यिम् अव जहाति तथा तुग्रः भुज्युम् उदमेधे अव अहाः अजहात् । तदा अन्तरिक्षप्रद्भिः अपोदकाभिः आत्मन्यतीभिः नौभिः तम् युवाम् ऊहथुः. उदमेघे समुद्रे ( सायणः). The word मेघ occurs once again ($?*?) and m:ans a drink ( of Sõma). Tugra, it seems, was drunk and in a lit of inebriation or delirium tremens cast his son into the sta, as one on the brink of death and therefore not being quite conscious gives away his wealth to a stranger. 3a = after drinking 57 which may mean a large quantity of a liquid, liquid. 3#corresponds to Ayala. The Aswins fetched Bout by using water-tight ( अपोदकाभिः), strong ( आत्मन्वतीभिः) or living, boats. अन्तरिक्षम्रद्भिः ? उदपुत् means swimming in water (४।९१७८ ). So अन्तरिक्षघुत् =swimming or floating in the sca, going deep into the sea and yet not admitting even a drop-of water. अन्तरिक्ष = the sea. पु%3D to dive into. = प्लु = to swim. प्लव comes from g and occurs in RV. (१६२). प्लवते (१०११५ ) = floats. ?

·by V. K. Rajavade. 67 one. अमुया This word is used 7 times and seems to stand for something deadly, old age, perhaps death itself, something that must not be even named. It expresses the dislike or even hatred felt by man for old age or death. fa fa is most probably the wicked She gives the final stroke. (1) समिन्द्र गर्दभं मृण नुवन्तं णपयामुया (१६) Destroy (संमृण) this braying (नुवन्तं ) ass (गर्दभं) by (the help of ) this wicked one. Indra is asked to call in death to give a coup-degrace to a certain enemy. (2) नदं न भिन्नममुया शयानं ० अति यन्त्यापः (१३२ ) = The waters which Vitra had hemmed in rush (यन्ति ) over (अति) him as he lay (शयानं) owing to her (अमुया), being broken (भिन्न) like a bull (). V. lies like a slaughtered bull. Vrtra's body was broken by Indra's bolt, (3) अतश्चिदा जनिषीष्ट प्रवृद्धो मा मातरममुया पत्तवे कः (४१६ ) Thou hast been born i Haare ), abnormally ( 1 ) grown (5:), even (चित्) of her (अतः आ), () Indra. Do not cause (कः) thy mother to fall dead (पत्तवे ) by ( the act cf ) this one. Indra lay in his mother's womb for an unconscionably long period (449) and grew so big that he endangered her life. The gods pray that the son be not the cause of bis mother's death. (4) जिनाति वेदमुया हन्ति वा (५३४) = Indra either (वा) conquers ( Peranca) him (who does not worship him ) or by her (अमुया) kills him. वेद् = वा + इत्. इत् = certainly. (5) अधीरा तनूभवति रुशती पापयामुया । पतिर्यद्वध्वो वाससा स्वमङ्गमभिधित्सते (१०३% ) = when ( यत् ) the husband ( पतिः ) covers (अभिधित्सते) his body with a particular garment (वाससा), of the bride (वध्वः), that body ( तनूः), however lustrous (रुशती) is stripped of that lustre ( 37PFITT Hara ), being touched by this wicked one ( पापया अमुया).

·08 Words in Rgveda, That garment brings on old age which discolouis the skin in a moment. (6) कर्हि स्वित्सा त इन्द्र चेत्यासदघस्य यद्भिनदो रझएषत्। मित्रवो यच्छसने न गावाः पृथिव्या आगमुया शयन्ते (२०६१) = हे इन्द्र ते तव सा चेत्या कहि कुत्र स्वित् खलु असत् भवति यत् यया अघस्य एपत् रक्षा त्वं भिनदः । यत् यया शसने मित्रकुवः गावः न पृथिव्याः आपृक् शयन्ते. चेत्या ( from चित् to burn) = a burning missile, 3771T=of the villain. एपत् ? Hying (from ईए (0 lly)? रक्षः = a magic spell. भिनदः भिनदः = अभिनत्. मित्रक्रुवः ? It occurs liere only. मित्रक्रुवः = मित्रद्रुहः ? यच्छसने = on being cut ( a ) hy which, These villains lie (शयन्त) c'osely touching () embracing (आपृक्) the earth like so many butchered heastc. अमुया - (being killed) by this wicked one. Ultimately it is she (!catlı) that kills. (7) पुराणों अनुवेनन्तं चरन्तं पापयामुया । अस्यन्न भ्यचाकशं तस्मा अस्पृहयं पुनः (१०१३५ ) = अमुया पापया पुराणान् पितृन् अनु तेषां मध्ये वनन्तं वसन्तं चरन्तं च अभ्यचाकशम् । असूयन् तस्मै पुनः अस्पृहयं च. The ist Rk says:-our father dwells among the ancient forefathers in Yama's house. I saw, says the composer of the sūkta, niy father dwelling and moring among them owing to (the act of ) this wicked one who had killed him) Yearning (असूयन् ) for bim, I wished ( अस्पृहयं ) him back. SANMAMALADRAM.NEMAINA- अमृक्त मृज to The word is the negation of मृक्त which is pp. of wash. Agni is called मृक्तवाहम् (५१) i. e. a carrier of Soma-juice that has been washed and cleansed in water, Sõma has to be diluted in water and then to he mixed with milk that it may lose its unsightly hue. It is this diluted and mixed Sõma that is conveyed to the gods. To occurs in this compound, only and is not found used by itself anywhere. F, however, is used very freqnently. अद्भिर्गोभिर्मुज्यते अद्रिभिः सुतः (९६८ ) Sốma crushed with stones has its juice washed ( agua ) with water and milk. A thing has to be washed when it is dirty.

·by V. K. Rajavade. 69 But certain things never get dirty or soiled; they are ever new. Heaven and Earth are called अजरे अमृक्ते ( II); old age never soils their. Firth, ऋतु (1), श्रवः (5), रत्न (7). mean wealth. ओमानं (6) and रातिः (8) imply wealth. IVeilt is being gold must luok bright So रथ (2) and वासस् ( 12 ) . पात्र ( 4 ) ntains bright Soma. Waters ( 9 and 10 ) are brigli. Sobaven and ca.th ( 11 ) and India (3) Brightress may be due tu colu,ur or you. Indra and heaven and carth are ever young and therefore bright. Gold, charivis, and inik have a bright look, अमृक्त iherefore ultimately means bright. Inexhaustibl:: Wealth is no doubt. desirable; but inex. austible may not be the meaning of अमृक्त. अमृतः (!) साव्हान् विश्वा अभियुजः ऋतुर्देवानाममुक्तः। अग्निस्तुविश्रवस्तम (३१) = Agni bears down (साव्हान् ) all possible (विश्वाः) foes ( Tag 5: ). He is the ever bright (217:) treasure (FT: ) of the gods. He is the greatest of those that possess immense wealth. तुवि असंख्यातं श्रवः धनं येषां ते तुविश्रवसः। तेषु श्रेष्ठः तुविश्रवस्तमः. युज a friend. अभियुज्ञ a foe. The word is feminine. 40: = a treasure, We are told that the gods deposited wealth in Agni who therefore is the ever bright treasure of the gods. (2) आ वो वाहिष्ठो वहतु स्तवध्यै रथो वाजा ऋभुक्षणो अमृक्तः (७३) = हे वाजाः हे ऋभुक्षणः वादिष्टः अमृक्तः रथः वः स्तवध्यै आ वहतु. वाहिंष्टः = quickest in conveying. स्तवध्यै स्तोतुम्. वाजाः= वाजिनः '= possessed of wealth. ऋभुक्षणः ancther name of the Kbhus who were also called Vāja:. Though chariots have to be washed daily in order to keep then clean and make them look bright, this chariot was an exception, as it was ever clean and bright. (.) एवंदप नुचिकृमिजाँ एको वज्रहस्तः। सनादमुक्तो दयते (८३१) - सनात् अमृतः तुविकृर्मिः वज्रहस्तः एकः एत्र इत् एव एषः वाजान् दयते. gara = always. 27 : = never soiled by old age, ever yoling and WS ·70 Words in Rgveda. bright. तुवि कूर्मि यस्य सः = taving immense wealth. eff is to be found in gratis only and never by itself or in any other compound. I do not know its derivation nor its its meaning and gender, दयते ददाति. अमृक्तं The द्र .. (4) तुरीयं पात्रममर्त्यममृतं द्रविणोदाः पिबतु द्राविणोदसः (२३७) = अमर्त्यम् अमृक्त तुरीयं पात्रम् अस्ति । तस्मात् द्रविणोदस द्रविणोदाः पिबतु, होत्र, पोत्र and नेष्ट्र are the names of 3 vessels. द्रविणोदस् is the fourth. It is bright (अमृक्तं ) and immortal. As Agni is bright and immortal, so is his vessel- 'द्रविणोदस् is its name. of द्रविणोदसः is lengthened for metre. (5) श्रवस्यवः श्रव आपन्नमृक्तम् (६१). श्रवस्यवः = श्रवः धनम् इच्छन्तः. आपन् = आमुवन्, (6) ओमानमापो मानुषीरमृक्तं धात तोकाय तनयाय शं योः (६५०) हे मानुषीः आपः तोकाय तनयाय अमृक्तम् ओमानं शं योः धात. मानुषी:- HET: FAT: = belonging to Manus, the human progenitor or given to man. ओमानं = शं योः = welfare. अमृक्तं = bright. धात = धत्त. तोकाय = तनयाय = for prosperity, that we may be rich and prosperous. तोक and तनय do not mean sons or offspring here. (7) यूयं हि रत्नं मघवत्सु धत्थ स्वदृश ऋभुक्षणो अमृक्तम् (७३) रत्नं = धनं wealth. स्वदेशः = those that ee the sun ; alive. ऋभुक्षण: may be a name of the gods. Indra is ऋभुक्षा. अमृक्तं रत्नं = bright wealth, अमृक्ता (8) इन्द्र यथा ह्यस्ति ते ऽपरीतं नृतो शवः। अमृक्ता रातिः पुरुहूत दाशुषे ( ८२ ) = हे पुरुहूत नृतो इन्द्र यथा ते तव अपरीतं शव : अस्ति तथा हि दाशुषे तव अमृक्ता रातिः अस्तु. नृतुः (नृ+ तुः) = one that gives, a donor. अपरीतं (अ+ परि + इतं) = not opposed. शवः = बलं. रातिः = दानं. दाशुषे = हविः दत्तवते. अमृक्ता = bright as a gift of gold must be.

·by V. K. Rajawade 71 ? अमृक्ताः (9) ऋतेन देवीरमृता अमृक्ता अोभिरापो मधुमद्भिरग्ने। वाजी न सर्गेषु प्रस्तुभानःप्रसदमित्स्नवितवे दधन्वुः (४३३) = हे अग्ने अमृताः अमृक्ताः देवी-देव्यः आपः ऋतेन मधुमद्भिः अर्णोभिः सदम् इत् स्त्रवितवे सर्गेषु प्रस्तु- भानः वाजी न प्रदधन्वुः. अग्ने may originally have been अग्रे to be construed with दधन्वुः, ऋतेन = अर्णोभिः = उदकेन. मधुमत् = street. वाजी न etc. = as a war-horse rushes forth by order. सर्ग = a command (given by a warrior). प्रस्तुभानः? प्रोत्सहमानः says Sayana ; rushing? सदम् इत् सदैव = ceaselessly. सवितवे= to flow. दधन्वुः = ran. सर्गेषु प्रस्तुभानः may have been सर्गे षु प्रस्तुभानः आपः = rivers. (10) सप्तापो देवीः सुरणाः अमृक्ता याभिः सिन्धुमतर इन्द्र पूर्भित्। नवति स्रोत्या नव च स्रवन्तीर्देवेभ्यो गातुं मनुषे च विन्दः (१०१०४) =हे पूर्भित् इन्द्र याभिः त्वं सिन्धुं नवनवति स्रोत्याः सवन्तीः च अतर. ताः सुरणाः अमृक्ताः देवीः आपः सप्त आसन् । त्वं देवेभ्यः मनुषे च गातुं धनं विन्दः दत्तवान् असि. Perhaps Farg'is the object of sati. Indra crossed the 7 rivers, 9o big streams and small ones. That: may have for its antecedent fit: in the preceding Rk. Exhilarated by praise Indra crossed etc. Gron: = sporting, jolly. The number 99 is used of S'ambara's forts, Větra's, rivers, offerings etc. Eitti: = arat:. Indra crossed all these rivers and the ocean in order to fetch wealth for gods and men. अमृक्ते (11) सपत्नी अजरे अमृक्ते (३६) =( Heaven and earth are) cowives (सपत्नी); they know no old age (अजरे), being ever young and therefore bright-looking (अमृक्ते). अमृक्तेन. (12) अमृक्तेन रुशता वाससा हरिरमो निर्णिजानः परि व्यत (९६९) अमर्त्यः हरिः सोमः निर्णिजानः वासः गृहन् अमृक्तेन नवेन रुशता प्रकाश- मानेन वाससा परिव्यत आच्छाद्यत. 9 ·72 Words in Rgveda The cloth that cofolds Soma is never soiled and therefore never washed. It is bright. That cloth is cow's milk. A för sitt: being clothed. To from or to cover oneseil ritheft: =Sôma. अयास् This epithet is used of the Varuts (2719: ???!!! U18 IV 19TEI ?1513?$"); f Sóma (274:81 STATE ); of the river Vipās ( 3797813 ), and of Anni's flames (pre: 34 ) 371: is used of the Maruts ( TIT: & । अया इव परिचरन्ति 9: 80?1). It seems to be a name of those gods. 9777 seems to be the base. TGT: TTTET TOTS: 1 TH Tate etc. is the declension. But y also seems to be another base and 377; अयौ अयाः its declension 377 (=to rushi) may be the root. TETO FIREFIERar TĖ ($ = whose (Agni's) light like tliat of the Sun (aria:) has been made ( 37 ) to rush (STT) in all directions. } {{1 হৰ may be an infinitive of purpose. Hatsar para: ( )= having a speed the ruud and rushing forward. This is said of the harik till fetclied Sóma from heaven. hartaraf ett gä (**) = like a hungry vulture swooping ( 97274 ) down (at). Sirg may thus mcan one that ruske in a rusher. The Maruts, being storm-gods,rush on; so does the riser l'ipus; Agni's flames rush in every direction. अयास्य Just as Indra is #Eart, so is la 3* i. 6. the lord of the rushers. Indra is called ETTIFT: (61C180?). Sóma to whom Indra's qualiti-s, heroic acts and «pithtis art attribute is also called TOTES: (?). A priest is called 3TIET ( 80 80??), because he was a devotee of Indrit. Was अयास् the name of an Aryan clan? The Maruts may live been its gods aod Angiras its priest, ·by V. K. Rajavade. 73 37UTTT: and SFTTT mai alegre PE TETT Târ K 37TA: तदुरुगायस्य वृष्णः परमं पदमव भाति भूरि (११५४). ता = तानि. वां refers to two; but who these two are we do not know. The two are the sacrificer and his wife, say Durga and Sắyaņa ; but there is nothing in the Sukta to show that these two are meant, Most probably Indra and Vishnu are meant, as the two are mentioned as performing.certain exploits in common. Moreover the Sukta is about Vishnu. arrara = houses. 357f9= 344:= FIATTIHE. TAET= ( infinitive of ITAL). Tra: = rays. haat: = aggiar: (Durga ) =shining most, 39214: = always imoving, never at rest. 375 = 376. gout: = fatuiti. V. is a bull i, e, aš strong as a bull, 35TTFT = of one that makes long strides. I think that tra: mean the Maruts and not sun-rays. The Maruts are bulls i, e, as strong as bulls. itat: = (bulls have only two horos but) the Maruts have many. STOTE: = rushing ; this is appropriate in the case of the Maruts. We wish to visit those residences of you two where dwell the bulls ( the Mar uts) of many horns and that are always rushing. There shines exceedingly the highest seat of Vishņu of long strides. The Rk. is really obscure, because it is irrelevant in a Sukta about Vishnu. TAG: The word means a river in 1, 3, 4, 6, 7 and il ; a river or water in 8 and 13; water in 12; a chariot in 15; a river or a chariot in 4 and 5 The word is unintelligible in 9, 10 and 14. In 9 Rks. it means a river or water; in 1 a chariot ; in 2 either a river or a chariot ; in the remaining the sense cannot be made out. The meaning of a chariot may be figurative, as a chariot moves either smoothly or fast like a river. He to go may be the root. 10 ;

·14 Words in Rgveda अवनिः (1) यो रायोऽवनिर्महान् सुपारः सुन्वतः सखा। तस्मा इन्द्राय गायत (१३)%D यः इन्द्रः रायः धनस्य महान् सुपारः अवनिःसुन्वतश्च सखा तस्मै इन्द्राय गायत=Sing songs to that Indra who is a mighty river or ocean of riches, a river that is difficult to cross (सुपारः) and who is a friend of him that offers him Sõma-drink. ETIT: = 3art: = that has very distant banks or no tanks. अवनिः%Da river or an ocean, (2) आ वां रथोऽवनिर्न प्रवत्वान् सृप्रवन्धुरःसुविताय गम्याः। वृष्णः स्थातारा मनसो जवीयानहपूर्वो यजतो धिष्ण्या यः (१९६१) = हे वृष्णः वृषवलस्य रथस्य स्थातारा स्थातारौ धिष्ण्यो धिषणादेव्याः पुत्रौ अश्विनी मनसः जवीयान् यजतः हविरहः यः वां सुप्रवन्धुरः रथः सः सवनिः नदः इव प्रवत्वान् निम्नगतिः: अस्माकं सुविताय कल्याणाय आगम्याः आगच्छतु occupants of the strong chariot, (sons of Dhishaņā, that chariot of yours that has moving ( 9 ) GATT:, that moves fast or down an incline (प्रवत्वान् ), like a river (अवनिः), that is quicker than the mind and is worthy of offerings ( यजतः), and that pushes forward (अहंपूवैः) in competition, let it come to us for our good. gaa (fem.) = a stream, garaia = full of streanis, powerful or rushing furth or rushing down an incline. On there may be no comparison in which case # would mean immediately. अवनिः = रथः. प्रवत्वान् = rushing down an incline. सृप्राः वन्धुरः यस्य स सृप्रवन्धुरः. त्रयो वन्धुरो ये सनीळाः (१३४ ) = there were 3 V's that entered into one common hole. Sometimes there were 8 V's (1979). Som times are qualifies TET, sometimes it stands for रथ. वन्धुः वन्धुरौ वन्धुरः is the declension. The word is masculine. But what is V.? Can it be a pole ? There were 3 poles to the chariot of the Aswins, sent Řk, the V's are moveable European scholars translate the word by 'seat.' There might be 3 seats or even 8. But would these seats be movable? I think the word means a pole, In the pre- ·यजतः- by V. K. Rajavade. 75 worthy of offerings. This is the usual interpretation , but I think it means one that gives wealth. यज = to give. अवनिं (3) आदस्य ते ध्वसयन्तो वृथेरते कृष्णमभ्वं महि वर्पः करिक्रतः। यत्सी महीमवनि प्राभि मर्मुशदभिश्वसन स्तनयन्नेति नानदत् (१९६०) = आत् अनन्तरं महि महत् वर्पः बल करिक्रतःभृशं कुर्वतः अस्य ते तव ज्वालाः कृष्णम् अभ्वं मेघं ध्वसयन्तः अधः पातयन्तः वृथा वेगेन ईरते गच्छन्ति। यत् यदा सीम् अयं मेघः महीं महतीम् अवनि नदीम् अभिमप॑शत् ददत् अभिश्व- सन् स्तनयन् नानदत् प्र वेगेन एति = When the dark cloud (सी), pouring down a mighty river, that is, a deluge of water, goes fast (प्र), roaring, thundering and bellowing (अभिश्वसन् = स्तनयन् = नानदत् ), immediately (आत्) thy flames, putting forth great power (ag:) and shattering that dark cloud (HATA ***), march (ईरते) fast (वृथा). (4) त्वं महीमवनि विश्वधेनांतुर्वीतये वय्याय क्षरन्तीम् । अरमयो नम. सैजदर्णः सुतरणाँ अकृणोरिन्द्र सिन्धून (४१) = हे इन्द्र वय्याय वेः पुत्राय तुर्वीतये नमसा तस्य हविषः सामर्थ्यन क्षरन्तीं वहन्तीं विश्वाः धेनाः कुल्याः यस्याः तां मही महतीम् अवनिं नदीं तस्याः एजत् वेगेन वहत् अर्णः उदकं च अरमयः अस्तम्भयः । सिन्धून् च सुखेन तरणीयान् अकृणोः अकरोः = To oblige Turviti, son of Vi, who made offerings (नमसा) to thee, thou didst stop a flowing (क्षरन्तीं) mighty river that had branches everywhere (विश्वधेनां) and its rushing (एजत् ) water and madest the rivers easy to cross. अवनयः (5) उत न ई मरुतो वृद्धसेनाः स्मद्रोदसी समनसः सदन्तु। पृषद- श्वासोऽवनयो न रथा रिशादसो मित्रयुजो न देवाः (११४६) = उत मरुतः 'देवाः नः अस्माकम् ई सदन्तु । कीदृशाः मरुतः । वृद्धसेनाः। समनसः। अवनयः रथाः न इव पृषदश्वासः। मित्रयुजः न इव रिशादसा May the Maruts sit (सदन्तु) on this (ई) of ours. Their host or number (सेना) is always large (वृद्ध). They possess wealth (समनसः). Like chariots (अवनयः = रथाः) they have red (पृषत्) or bright horses (अश्वासः). Like मित्रयुकs they give wealth (रिशादसः).

·18 Words in Rgveda. स्मद्रोदसी ? स्मत् + रोदसी. स्मत् = सह ? रोदसी रोदस्या. R. is the common wife of the Maruts. May they occupy this seat with their wife R. Isthis the sense ? Or does hace etc, meen ईम् एते प्रशस्ते रोदसी रोदस्यौ द्यावापृथिव्यौ सदन्तु आसीदन्तु = may they sit on or occupy heaven and earth that are so specious? नः स्मद्रोदसी = specious heaven and earth made by us i. e. two specious seats made by the sacrificer for seating the Maruts. (6) सं यं स्तुभोऽवनयो न यन्ति समुद्रं न स्रवतो रोधचक्राः । स विद्वाँ उभयं चष्टे अन्तबृहस्पतिः (११९०) = यथा अवनयः स्रवतः नद्यः समुद्र संयन्ति सह गच्छन्ति तथा यं बृहस्पति स्तुभः स्तुतयःसं यन्ति सह गच्छन्ति सः विद्वान् बृहस्पतिः उभयं देवान् मनुष्यांश्च अन्तर चष्टे पश्यति. अवनयः= स्वतः नद्यः. रोधचंकाः? It qualifies अवनयः or Erara: and may mean:-(rivers) with their wheels 'moving over obstacles (रोध). (7) इमामू नु कवितमस्य मायां महीं देवस्य नकिरा दधर्ष । एकं यदुद्गान पृणन्त्येनीरासिञ्चन्तीरवनयः समुद्रम् (५६५) =नकिः न कोऽपि कवि- तमस्य देवस्य वरुणस्य इमां महीं महती मायाम् ऊ नु खलु आदधर्ष निरुणद्धि। यत् यस्मात् आसिञ्चन्तीः आसिञ्चन्त्यः वहन्त्यः एनीः.एन्यःअवनयः उद्गा ।उद- केन समुद्रम् एकमपि सन्तम् न पृणन्ति. कवितमस्य = of the greatest miracle-worker. HTUT = thau maturgy. caft: = cows, here rivers. The deep, bottomless sea is Varuna's creation. The sea is never full, even though all rivers are pouring their contents into it unceasingly. अवनीः (8) अस्येदेव शवसा शुषन्तं वि वृश्चद्वज्रेण वृत्रमिन्द्रः। गा न ब्राणा अवनीरमुञ्चदभि श्रवो दावने सचेताः (१६) अस्य स्वस्य इत् एव शवसा बलेन इन्द्रः शुषन्तम् अपः शोषयन्तं वृत्रं वि वृश्चत् अवृश्चत् । सचेताः दान- शीलः इन्द्रः श्रवः धनं दानवे दातुं वाणाः नियमाणाः गाः इव अवनीः जलानि अभि अमुश्चत्. अस्य or अस्मै stands at the beginning of every Rk, except the last, of this Sukta, srere is here meaningless. Vſtra dries up water; Iodra therefore cuts him to pieces. वृ ( to cover )+ आनाः = व्राणाः = impounded. दावने dative singular of दावन. It ·by V.K. Rajavade. 77 governs श्रवः. चेतसा सहितः सचेताः. चेतस् (from चित् to give) = a gift, (9) सनात्सनीळा अवनीखाता व्रता रक्षन्ते अमृताः सहोभिः (१६३) सनीळाः एकस्थानस्थाः अवाताः अहिंसिंताः अवनी अवनयःरक्षितारः अमृताः मरुतः सहोभिः बलैः सनात् सदैव व्रता व्रतानि रक्षन्ते. अवाता=themselves unhurt, starfi: ( from srą to protect ) = protectors ? Can staaft: mean chariots ? The Maruts move fast like chariots or they are Indra's chariots? The only thing clear about अवनीरवाताः is the alliteration which we also observe in सनात्सनीळा. (10) यः पुष्पिणीश्च प्रस्वश्च धर्मणाधि दाने व्यवनीरधारयः । यश्चा- समा अजनो दिद्युतो दिव उरुरूवा अभितः सास्युवथ्यः (२४) = हे इन्द्र यः त्वं पुष्पिणीः पुष्पवतीः प्रस्वः फलवतीः ओषधीः अवनीः नदीः च दाने (?) अधि धर्मणा व्यधारयः यश्च द्युलोकात् उरुः सन् ऊर्वान् गोसंघान् अभितः दिवः असमाः विषमाः दिद्युतः अजनः अजनयः सः त्वम् उक्थ्यः स्तुत्यः आस. Indra stations on the earth by his power of holding them there (धर्मणा) waters and flowering and fruit-bearing plants. दाने? There are large hordes of cattle (ऊर्वान्) that belong to the enemy. Indra surrounds them with his terrible mis iles and captures them. These cows are perhaps waters imprisoned by Vrtra. दिद्युतः = missiles, thunderbolts. (II) तुभ्येदमग्ने मधुमत्तमं वचस्तुभ्यं मनीषा इयमस्तु शं हृदे । त्वां गिरः सिन्धुमिवावनीमहीरा पृणन्ति शवसा वर्धयन्ति च (५६१) = हे अग्ने इदं मधुमत्तमं स्वादुतमं वन्नः स्तुतिः तुभ्यम् अस्तु। इयं मनीषा तुभ्यम् अस्तु । तव हृदे हृदयाय च शं सुखदात्री अस्तु । यथा महीः महत्यः अवनयः नद्यः सिन्धुम् आ पृणन्ति वर्धयन्ति च तथा इमाः गिरः त्वाम् आपृणन्तु वर्धयन्तु च.. तुभ्येदं = तुभ्य + इदम्. तुभ्य = तुभ्यम्. (12) सरस्वति देवनिदो नि बर्हय प्रजां विश्वस्य बृसयस्य मायिनः। उत क्षितिभ्योऽवनीरविन्दो विषमेभ्यो अस्रवो वाजिनीवति (६६१) हे वाजिनी- वति धनवति सरस्वति देवनिदः देवानां निन्दकान् विश्वस्य सर्वस्य मायिनः बृसयस्य प्रजांच निबर्हय नाशय । उत अपि च क्षितिभ्यः पञ्च जनेभ्यः अवनीः जलानि त्वम् अविन्दः दत्तवती असि । एभ्यः देवानां निन्दकेभ्यश्च विषम् अस्त्रवःस्त्रव. .

·78 Words in kgveda cp. अवातिरतं बृसयस्य शेषः. (१४३). Who was B? a Pani ? विष poison. (13) रदत्पथो वरुणः सूर्याय प्राणासि समुद्रिया नदीनाम्। सर्गों न सृष्टो अर्वतीक्रतावन् चकार महीरवनीरहभ्यः (७६१)= Varuna carved out (रदत्) paths for the Sun (to go along) and let loose the waters ( spuitter ) of rivers (atai) that they may fall into the sea समुद्रिया= समुद्रियाणि). Giving water ( ऋतायन् ) he gave (चकार) the great (महीः) powerful (अर्वतीः) waters (अवनीः) to the days i, e. to men that love day-light (as against their foes that hate it). अहभ्यः = अहर्विद्भ्यः= स्वर्विद्भ्यः = पञ्च जनेभ्यः. सर्गो न असर्जि is said of Brhaspati (१९९०); सर्गो न सृष्टो अदधावदा (९) is said of Soma who rushes like a current of water. सर्गः = प्रवाहः. Just as a fall of rain from the clouds gives plenty of water, so does Varuna. अर्वतीः = mares, mare-like, powerful like mares. Does सर्ग mean a horse let loose ? Such a horse rushes towards a herd of mares. Varuua may be compared to a fleet horse. (14) स यन्ह्योऽवनी!ष्वर्वा जहोति प्रधन्वामु सस्निः। अपादो यत्र युज्यासोऽरथा द्रोण्यश्वास ईरते घृतं वाः (१०९९ ) सस्त्रिः सरणशीलः सः यहूयः अर्वा अश्वबलः इन्द्रः प्रधन्वासु प्रधने संग्रामे गृहीतासु गोषु मेधेषु अवनीः जलानि जुहोति स्थापयति । यत्र यस्मिन् अन्तरिक्ष अपादः पादर- हिताः अरथाः रथेषु अयुक्ताः द्रोणयः मेघाः एव अश्वाः युज्याः अश्वाः घृतं वाः उदकम् ईरते प्रेषयन्ति =That son of strength (यहूयः), that horse (अर्वा) that is always agog (सस्त्रिः) put (जुहोति) into the cows (गोषु) captured in battle (प्रधन्वासु) there (in the sky ) where horses ( grore: ) in the shape of clouds without 'legs ( 37973:) and not yoked to chariots (अरथाः) send dovn (ईरते) water (घृतं-वाः). Indra charges clouds with water, These clouds are huge vessels (gruft). They are horses without legs. They are not yoked to any vehicle. युज्याः = अश्वाः. घृतं = वाः = उदकम्. Or सनिः सः अर्वा अवनीः जुहोति । यत्र अपादः अरथाः युज्या:

·by V. K. Rajavadè. द्रोण्यश्वाः घृतं वाः ईरते. यव्ह्यः and प्रधन्वासु occur here only. I do not know what they mean and how they are to be construed with the other words. धन्वन् means a sandy desert. प्रकष्टानि धन्वानि यासु ताः प्रधन्वाः तासु. प्रधन्वासु = in sandy tracks. The rain-god always on the move (सस्निः) sends down (जहोति?) waters (अवनीः), daughters of Dyaus (यव्हाः), into sandy tracts. The stair ( a horse among cows ) is a strange expression and may mean'brave or powerful enough to capture cows. Or' द्रोणि + अश्वासः =horses, that is, Somas poured into big jars. Cp. प्रो द्रोणे हरयः कर्माग्मन् पुनानास ऋज्यन्तो अभूवन् (६३) %D The horses (हरयः) i. e. Somas go ( अग्मन् ) forcibly (प्र) to do their work in the jar i. e. for being diluted with the. water in the jar, The purified (garare: ) Sõmas rush into the jar (#577a: अभूवन). These horses have no legs, nor are they yoked to any chariots and yet they rush on in company (युज्यासः). युज्य = a companion. घृतं वाः प्रति ईरते = These Sõmas rush ( a ) towards water (वाः = घृतं) in the jar for dilution. If this be the sense of the 2nd half, the 1st half also must have something to do with Sõma. He flows on ( सनिः). आसु गोषु अर्वा प्रधन्व = brave as a horse, run or rush (प्रधन्व) fast towards these cows, अर्वा यव्ह्यः यव्हीः अवनीः जुहोति = some one supplies ( Jatra =gives) waters ( staaft:) who are the daughters (यव्ही.) of Dyaus. Soma himself causes waters to fall like Indra and then dives into them. Such is Rgvedic interpretation at times! You can extract any sense out of difficult Rks. This attempt of mine may be altogether a failure. अवनिभ्यः (15) दशावनिभ्यो दशकक्ष्येभ्यो दशयोक्त्रेभ्यो दशयोजनेभ्यः।दशाभी. शुभ्यो अर्चताजरेभ्यो दश धुरो दश युक्ता वहद्भयः (१०४ ). दश अवनयः येषां = that have ten chariots to sit in. दश कक्ष्याः येषां = that have ten head-collars tied around their heads. दश योक्त्राणि येषां-that ·80 Words in Rgveda =offer have ten horse-collars. Thisrarla mai = that have ten horses to ride on. 1 sparara: Ti = that have ten reins. 0 TT: वहद्भ्यः= to them that bear ten yokes on their necks. दशयुक्ताः ant; = to them that carry with them ten mares in order to ride on them, : = to those that know no old age, that are ever young dar prayers. The stones that crush Soma are held with the ten fingers (of the two hands). These fingers are metaphorically chariots, horses, mares, yokes, reins, collars for the heads and necks of horses. When the crushing stones are horses or mares, they bear yokes (TT: ), have collars tied around their heads and reins. The fingers in their turn are horses (giga ) and mares (युक्ताः). The stones are never chariots. कक्ष or अपिकक्ष is the head. En is the rope or collar around the head of a horse. Or is it a caparison that mufiles the body of a horse? 37 governs the dative of the object; really an object like span or Te is understood. Both Yåska and Sayana have misinterpreted the Rk, in their hunt for derivation. Thier interpretation is positively unnatural. According to them Shafa and the other words mean fingers. अश्मन् The word means a stone as in () fare 343ar (84) I break a snake with a stone. Being strong, it was used in constructing cow-pens. (2) Traia GT 3942 trai (fo) Indra threw open the doors of cow-pens made of stone. (३) अश्मव्रजाः सुदुघा वक्रे PraegET PIAETHÀI Galat: (8,5) हुवानाः आहूयमानाः उषसः उषासः वने अन्तर वर्तमानाः सुदुघाः सुखेन GTATAT: STRAHIT: : TAI OT: GENT: 3a 3/1 = The Dawns, invoked, have driven out the cows who have been cooped up in stone-enclosures and who can be easily milked. As soon as it dawns, cows are driven out of their enclosure. 9: = an enclosure. Eere propably there is allusion to the waters shut up in clouds.

·by V. K. Rajavade. 81 (4) अश्मन्मयानि नहना व्यस्यन् ।बृहस्पतिरभिकनिक्रदद्गाः (१०६ ) = B. going to scatter (व्यस्यन् ) i.e. to destroy the enclosures (नहना नहनानि) made of stones (अश्मन्मयानि) cried out (कनिक्रदत् ) to (अभि) the cows (गाः). Sometimes अश्मन् itself represents an enclosure. (5) TEHTA चिये बिभिदुर्वचोभिर्वजं गोमन्तमुशिजो विवत्रुः (४.६६) = The Usiks who (ये) broke (बिभिदुः) even (चित्) the stone-enclosures (अश्मानं) discovered (feaa:) i, e. brought out the herds (251) of cows. (6) यस्य गा अन्तरश्मनो मदे हळ्हा अवासृजः । अयं स सोम इन्द्र ते सुतः पिब (४४३) = हे इन्द्र यस्य सोमस्य मदे अश्मनः अन्तर हळहाः दृढाः गाः त्वम् अवासृजः सः अयं सोमः ते तुभ्यं सुतः। तं पिब. (7) य उस्रिया अप्या अन्तरश्मनो निी अकृन्तदोजसा । अभि व निषे गव्यमव्यं वर्मीव धृष्णवा रुज (९१६८) = यः ओजसा वलेन अप्याः अम्मयाः उम्रियाः गाः अश्मनः अन्तर वर्तमानाः निः · अकृन्तत् अवन्तः ल त्वं गव्यम् अश्व्यं ब्रजम् तनिषे तनोपि । हे धृष्णो वर्मी इव ताः गाः अभि आ रुज. 3COTT: TT: = watery cows i. e, waters ( enclosed by Vſtra ). निर + अकृन्तत् = brought out, released, by wounding and killing Vrtra. तन् = to scatter. धृष्णो = O daring one. वर्मी armour-clad warrior. आ + रुज = destroy. (8) बृहस्पतिरुद्धरन्नश्मनो गा भूम्या उद्दे॒व वि त्वचं बिभेद (१०६८) = B. going to take out (उत् + हरन् ) cows (गाः) from within the enclosure (अश्मनः) broke (वि + बिभेद ) the skin (त्वचं) i. e. the wall of the enclosure as Indra breaks the surface of the earth with water. Perhaps अश्मन् in अश्मवज means a stone-enclosure, the compound being thus solved:- अश्मनि व्रजः यासां ताः अश्मव्रजाः. (9) अविन्दद् दिवो निहितं गुहा निधि वेन गर्भ परिवीतमश्मन्यनन्ते अन्तरश्मनि (११३०) = वेः पक्षिणः गर्भ न इव अनन्ते अश्मनि परिवीतं दिवः गुहा निहितं निधिम् इन्द्रः अविन्दत्. As the chicken before being hatched lies enclosed in the shell, waters lie enclosed in an endless enclosure. It is a treasure kept in a secret part of heaven (TET). Indra discovers it and gives it to man. 11 han in an .

·Words in Rgveda स Forts and implements were made of stone. (10) शतमश्मन्मयीनां पुरामिन्द्रो व्यास्यत् (४३.) = Indra scatter ed (व्यास्यत्) hundreds of stone-forts. (1) वाशीभिस्तक्षताश्मन्मयीभिः (१०१०१) = pound Soma with stone-crushers. Stone being such a strong material, what wonder if men wished their bodies were like stone ? (12) ऋजीते परि वृति नोऽश्मा भवतु नस्तनूः (६४५) =avoid (परि- वृद्धि) us, O rushing arrow (ऋजीते ) ; may our bodies .be (impenetrable like ) stone. Slings must have been in common use and sling-stones matters of ordinary experience, Bults from the blue were like slingstones. (13) The Maruts were armed with such bolts (अश्मदिद्यवः Men naturally wished to be far away from these missiles. (14) आरे अश्मा यमस्यथ (१२५२ ). (15) त्वमायसं प्रतिवर्तयो गोर्दिवो अश्मानं (१ १३१) = हे इन्द्र गोः वृष- बलस्य दिवः आयसम् अश्मानं त्वं प्रतिवर्तयः = Thou turnedst away the steel-bolt of bull-strong Dyaus. (16) अश्मानं चित् स्वर्य वर्तमानं प्रचक्रियेव (५३)= (Indra turned away ) even the destructive ( Ferit ) bolt that was whirling round (प्रवर्तमानं ) like a wheel. The words are incomplete. I have supplied the words within brackets. Gods are requested to hurl such bolts on foes. (17) अव क्षिप दिवो अश्मानमुच्चा येन शत्रु मन्दसानो निर्वाः (२६) Hurl down from on high the bolt of Dyaus with which in high spirits ( मन्दसानः) thou killedst the enemy ( Vxtra). (18) प्रवर्तय दिवो अश्मानमिन्द्र (७१९४); प्रवर्तय = put into action, hurl down. (19) इन्द्रासोमा वर्तयतं दिवस्पर्यग्निततेभिर्युवमश्महन्माभिः (७१९४)हे. इन्द्रासोमौ दिवः परि अग्निना तप्तेभिः तप्तैः अश्मानः एव हन्मानः तैः शत्रु वर्तयतं. वर्तयतं = hurl down ( the foe . परि = from. दिवः परि =from heaven, ·by V. K. Rajavade. 88 .- (20) अश्मेव विध्य दिव आसृजानस्तपिष्ठेन हेषसा द्रोघमित्रान् (१०१३) दिवः आ सृजानः सृज्यमानः अश्मा इव तपिष्ठेन हेषसा द्रोघमित्रान् विध्य = Strike (विध्य ) treacherous ( द्रोध , friends (मित्रान् ) with the hottest (तपिष्ठेन ) missile (हेषसा) as does. the bolt hurled (सृजानः) from heaven (दिवः आ). (21)यो अश्मानं शवसा बिभ्रदेति (४१३)=Who (Indra) goes forth bearing the bolt, because of his strength. (22123) Agni was generated from. stone (त्वमश्मनस्परि २१ । धसितमग्निमश्मनि २२४). (24) Indra generated Agni out of (that is by rubbing) two stonies (यो अश्मनोरन्तरग्निं जजान १२) Remembering this parentage, ( 25 ) Agni avoids , burning stones; be burns grass only (परि वृणक्ति अश्मनस्तृणा दहन् ३१९ ). The following Rks are more or less difficult. One of them bas resisted all attempts at interpretation. अश्मास्यं (26) अश्मास्यमवतं ब्रह्मणस्पतिर्मधुधारमभि यमोजसातृणत् । तमेव विश्वे पपिरे स्वदृशो बहु साकं सिसिचुरुत्समुद्रिणम् (२४)अश्मास्यं मधुधारं यम् अवतं ब्रह्मणस्पतिः ओजसा अभि अतृणत् तमेव अवतं विश्व स्वदृशः पपिरे। साकं ते उद्रिणम् उत्सं बहु सिसिचुः = All (विश्वे) the godl (FTEST:) drank of that very reservoir ( stadi) which had a stone placed in its mouth (अश्मास्य), from which honey-streams flow out (मधुधारं), and which Brahmanaspati broke open by force. All together (साकं ) they made the watery (उद्रिणं) cloud (उत्सं) yield its full contents. The cloud is referred to here as a store of water, Its muoth आस्य) is closed with a stone-plug. its contents are honeysweet. B. smashes it, Out flow the contents which gods and men drink. अश्मा आस्ये यस्य तम् अश्मास्यं. मधुनः धाराः इव धाराः यस्य. STT + ga = to pierce, to smash, feet = to cause to shower, saa most probably meant a big leather vessel or bag for storing water, ।

·84 Words in Rgveda here only. अश्मभिः (27) जरतीभिरोषधीभिः पर्णेभिः शकुनानाम् । कार्मारो अश्मभिद्यमि- हिरण्यवन्तमिच्छति(९१३२)= कार्मारःजरतीभिःओषधीभिःशकुनानां पर्णेभिः पर्णैः अश्मभिः धुभिः हिरण्यवन्तम् इच्छति. The construction is simple enough ; but the sense is extremely obscure. Tort: occurs Who is he? He desires (इच्छति) or seeks the gold-possessor, namely, Soma, by means of old herbs, feathers of birds and stones and that: (?). अश्मभिः धुभिः may mean दिवः अश्माभिः by the bolts of Dyaus. पृश्निरश्मा (28) मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा(५४). The Padakāra splits पृश्नि- रश्मा into पृश्निः and अश्मा. • But I think it is a compound word. पृश्नयः रक्तवर्णाः रश्मानः रश्मयः यस्य = the Sun whose beams are red. रश्मन् occurs in अरश्मानः (९३०) and स्थारश्मानः (५६). He (the Sun) of red beams is placed in the centre of heaven. (29) अधान्वस्य संदृशं जगन्वानग्रनकिं वरुणस्य मंसि।स्वर्यदश्मन- धिपा उ अन्धोऽभिमा वपुर्दशये निनीयात् (७३)मंसि स्तौमि। यत् यदा स्वर सूर्यः अग्निः अधिपाः सर्वेषां पाता अश्मन् अश्मनि वर्तमानः स्थितः अन्धः अन्धकारम् अभिक्रम्य मा मां प्रति दृशये दर्शनार्थ वपुः तेजःनिनीयात् नयति. 37FT ETTİ Ft = having gone within his light, seeing or experiencing his light. अग्नेः वरुणस्य = of Agni who is Varuna i. e. as watchful as Varuņa, Agni is identtified with all the gods- Here he is Varuna. He is also the Sun ( स्वर ). मन् + स् ( लेट् )+ इ = मंसि. मन् = to praise. संदृक् = अनीकं = वपुः = light. अश्मन् = अश्मनि. अधिपाः = the protector, Agni. अन्धः = darkness. अभि = अभिक्रम्य = = overcoming. Does ag: mean the bright Agni ? In that case वपुः अग्निः दृशये परार्थान् द्रष्टुं निनीयात् नयति = Agni leads me to see things. The 2nd half is very. difficult ; स्वर्यदश्मन्नधिपा उ अन्धः cannot be construed. अश्मन् Baufa. Agai lives in, and is generated from stones. Wishing to go to i. e. to see his light, I am praising (मंसि) the of ·by V. K. Rajavade. 86 light of Agni who is Varuna. Sun-bright (स्वर) Sun-bright (FET) Agni lying hidden in stone ( STOHET ), he the overlord ( rear: ), overcoming (अभि) darkness ( अन्धः) should bring (निनीयात्) unto me (मा = मां) his light ( वपुः) to enable me to see (दृशये) things. This may or may not be the sense, अश्मन्वती (30) अश्मन्वती रीयते संरभध्वमुत्तिष्ठत प्र तरता सखायः। अत्रा जहाम ये असनशेवाः शिवान् वयमुत्तरेमाभि वाजान् (१०३). अश्मन्वती was ,a particular river, says Sayana. सं + रम् = to take hold of for support. A. is flowing (रीयते). Friends, rise up (faga), hold on to one another (TITEZ ) and cross (प्रतरत) it. Let us leave (जहाम) here ( अत्र) those that (#) are ( 779) without wealth (ratar:). We shall cross (उत्तरेम) the river on to (अभि ) riches (शिवान् वाजान् ). आहाव The word occurs 6 times in Rv. in such forms as आहावः, आहावं, आहावाः and आहावान् and in two compounds इष्कृताहावं and द्रोणाहावं. In 1 we have gray and stata which latter is evidently a bigger vessel than the former. In 2 आहाव means a big receptacle that can hold any amount of gold or gold-coins. In 3 it means an offering. In 4 and 5 d bucket. In 6 आहाव has the size of a' द्रोण; the bucket is as big as a द्रोण. In4 and 5 ray is a well and the water in it is to be drawn in buckets to which ropes are tied. In 5 सुवरत्रं qualifies अवतं; yet its natural connection is with इष्कृताहावं. In 6 we have अवतं, द्रोणा- हावं and अंसत्रकोशं. अंसत्र, I have come to think, means a roof. So the कोश is as big as a roof. द्रोण may be smaller than अंसत्र. Anyhow आहाव is a big receptacle. आहाव in 3 comes from आ + हु to offer. I do not know what its derivation should be in the rest, ·86 Words in Rgueda आहावः (1) इदं ते पात्रं सनवित्तमिन्द्र पिबा सोममेना शतक्रतो । पूर्ण आहावो मदिरस्य मध्वो यं विश्व इदभिहर्यन्ति देवाः (१०११२)=Here is thy vessel (पात्रं ) given thee of old (सनवित्तं), O Indra; drink Soma out of it ( एना= अनेन), O thou possessed of immense riches (शत- Fiat). Full ( qor: ) is this vessel with maddening or inspiring (मदिरस्य) Soma, a vessel which all the gods desire. Perhaps pādas i and 3 should go together; so also pādas 2 and 4. पात्र = a small vessel. आहाव = a bucket, a tank. What the gods desire is Soma. यं should have for its antecedent सोमें and not मधु which is neuter. आहावं (2) नाभिं यशानां सदनं रयीणां महामाहावमाभ संनवन्त (६५)= The gods praise (अभिसंनवन्त) Agni who is the parent (नाभिं) or source of all riches, the home of riches and the great ( H&i ) vessel (STIETS ) or receptacle of riches. 75= to give, 14:= what is given, wealth. Agoi is a treasure of wealth. (3) प्रय आहावास्त्रेधा हविष्कृतम् (१४)= Three Soma-vessels are offered to the As wins. Soma-offering (हविः) is made (कृतं) thrice (वेधा) unto them. आहावान् (4) निराहावान् कृणोतन सं वरत्रा दधातन। सिञ्चामहा अवतमुद्रिणं वयं सुषेकमनुपक्षितम् (१०१०१) = Take out or make ready (नि + कृणोतन) the buckets (आहावान् ) and put (सं दधातन) ropes round the reservoir. We shall empty (सिञ्चामहै) of its contents the watery. (उद्रिणं) reservoir (अवतं) that can be easily emptied (सुषकं ) and which is at the same time inexhaustible (अनुपक्षितं ). अवत'may have been a big vessel that held large quantities of water or Soma or some other liquid. It could be made to yield its contents by means of buckets. We drop buckets into a well in order to fetch up water. Or sea may mean a well or a cloud. A cloud sends down water and yet its contents seem inexhausti·by V. K. Rajawade. 87 ble. A reservoir of Sôma may be inexhaustible like a cloud. Vide the preceding quotation. (5) इष्कृताहावमवतं सुवरत्रं सुषेचनम् । उद्रिणं सिञ्चे अक्षितम् (801)=I am emptying (f) the reservoir (rad) to which ropes are attached (EET), that can be easily emptied (hari), that contains water (उद्रिणं) and which is inexhaustible (अक्षितं). इष्कृताः आहावाः यस्मात् = from which buckets (ETAT: ) full of water are taken out. ? (6) प्रीणीताश्वान् हितं जयाथ स्वस्तिवाहं रथमित्कृणुध्वम् । द्रोणा CTTH HÁTA fogar TOTH (8030?). The ist half uses the language of war-preparacions ;, but that language, used in connection with Sõma, is figurative, Humour the horses (by feeding them well); win (tret) war-booty (fea); make your chariots bringers of prosperity. The horses are the crushing stones which taste Sõma first. They are therefore put into good humour, Sóma is laid (red) on a stone-table. The crushing stones crush it and thus conquer it. The chariot is the pair of hands that extract the Sõma-juice. अवत is the big reservoir of Söma. A stone-disc covers its mouth ( TTT). There is a big vessel ( a ) of the size of ( stata ) and a ladle or ladles of the size of a ator. This staa is to be drunk by the gods ( Igri) for which purpose it is to be emptied, इत्कृणुध्वं was probably इष्कृणुध्वं which word occurs : in Rk 2 of this Sūkta. aur is a vessel of a particular size. qtor and कलश are often interchangeable. आहाव is as big as a द्रोण. कोश was bigger than आहावः अंसत्र occurs thrice altogether. In arfiroga Jan FTUES ENTITATA (C) and I BETO 29: 18**) the meaning of iet cannot be ascertained. It most probably means a root or the hollow sky. अवत = a well. अश्मचक्रं and sarei (*) may mean the same thing viz. having a stone at its mouth, Durga interprets अंसत्र by धनुः or कवच. अंस + = that which protects ( s ) shoulders (spet). An armour or a bow protects the whole body and not the shoulders only.

·88 Words in Rgveda %3D Excepting two Rks the word clearly means a whip. The two Rks are No.1 and No.4. Was there a tradition that the whip of the As'wins contained inexhaustible wealth which they showered by cracking it ? (1) या वां कशा मधुमती अश्विना सूनृतावती । तया यशं मिमिक्षतम् (१३) हे अश्विनौ मधुमती सूनृतावती वां युवयोः या कशा तया यज्ञं मिमि- क्षतम्. Ayat = possessed of honey, containing honey. ggaran = possessed of gifts. सूनता = a gift. मिश् (=to mix)+ स् (of लेद) मिक्ष. मिमिश् by reduplication. The As'wins are requested to make the sacrifice acceptable and tasteful by dropping honey from their whip. With a crack of their whip they sweeten the sacrifice or offerings. Or is मिन(=to rain) the root १ मधु may figuratively mean wealth and be the same as सूनृता. यश = wealth. The As'wins are requested to shower (मिमिक्षतं ) wealth ( यज्ञं ) by cracking their whip that contains the honey of wealth. This interpretation seems more probable, (२) इहेव शृण्व एषां कशा हस्तेपुयवदान् नि यामन् चित्रमृञ्जते (१३५)= एषां मरुतां हस्तेषु वर्तमाना कशा यत् यदा नदान वदति तदा इह इव शृण्वे श्रूयते । यामन् यामनि चित्रं धनं नि ऋजते. When the whip in the hands of these Maruts speaks, it is heard almost or even (इव) here. In their march (यामन्) they give (नि+अते) wealth (चित्रं). (३) वृषणस्ते अभीशवो वृषा कशा हिरण्ययी। वृषा रथो मघवन् वृषणा हरी वृषा त्वं शतक्रतो (८३३). वृषन् = a bull, as strong as a bull, very powerful. अभीशवः = reins. हिरण्ययी = हिरण्मयी. वृषणा= वृषणो. The horses are bulls i. e. as strong as bulls. कशया (४) आ न ऊर्ज वहतमश्विना युवं मधुमत्या नः कशया मिमिक्षतम् । प्रायुस्तारिष्टं नी रपांसि मृक्षतं सेधतं द्वेषो भवतं सचाभुवा (१११° ) = हे अश्विनौ नः अस्मभ्यम् ऊर्जम् आवहतम् । मधुमत्या कशया नः मिमिक्षतम् ।

·by V. K. Rajavade. 89 - - आयुः प्रतारिष्टम् । रपांसि निः मृक्षतम् । द्वेषः सेधतम् । सचाभुवा सचा- भुवौ भवतम्. ऊर्ज = धनम्. मधुमत्या etc = Mix or unite us with your whip that contains honey. Give us wealth which is the honey here. प्र+तृ = to increase. आयुः = life, that is, wealth. निः+ मृड् = to wash entirely. रपांसि = evils. सेधतं = destroy. द्वेषः = enemies or injury done by them, सचाभुवौ = helpers. (5)यत्ते सादे महसा शूकृतस्य पार्ष्या वा कशया वा तुतोद । चेव ता हविषो अध्वरेषु सर्वा ता ते ब्रह्मणा सूदयामि (११.३) सादे सादी शूकृतस्य महसा पाया कशया वा यत् ते तव अङ्गं तुतोद सर्वा सर्वाणि ते तव ता तानि अध्वरेषु हविषः सुचा इव ब्रह्मणा मन्त्रेण सुदयामि. सादे and.शूकृतस्य occur here only. सादे perhaps was सादी a rider. यूकृतस्य? It must be something capable of inflicting in jury. Can it mean a hard, heavy saddle? A hard, heavy saddle may press into the back. prouzi = with the spurred heel. Ta a gaita whatever (injury) the rider has inflicted on thee. Here I heal (सूदयामि) them all by means of this charm (ब्रह्मणा) as though the charm were a ladle fhiled with ghee ( हविषः) in i. e. for offerings into the fire ( अध्वरेणु). The ghee is as it were applied to the injured parts. (6) अव स्वयुक्ता दिव आ वृथा ययुरमाः कशया चोदत त्मना । अरेण- वस्तुविजाता अचुच्यवुईल्हानि चिन्मरुतो भ्राजदृष्टयः (१ १९८) = स्वयुक्ताः मरुतःवृथा वेगेन दिवः आ अव ययुः यन्ति । त्मना स्वयमेव आत्मानम् अमाः कशया चोदत चोदयन्ति । अरेणवः तुविजाताः भ्राजदृष्टयः मरुतः दृल्हानि चित् अपि अचुच्यवुः च्यावयन्ति पातयन्ति. स्वयुक्ताः self-yoked. The Maruts are horses that yoke themselves. वृथा = with speed. दिवः आ अव ययुः = rush down from heaven. कशया etc. = they whip themselves on. अरेणवः (?) = in their march they do not raise even a particle of dust ? afa बहु जातं बलं येषां ते. भ्राजन्त्यः ऋष्टयः येषां ते = whose missiles are dazzlingly bright. 12 ·90 Words in Rgveda. (7) रथीव कशयाश्वाँ अभिक्षिपन्नाविभूतान् कृणुते वो अह । दूरासि- हस्य स्तनथा उदीरते यत्पर्जन्यः कृणुते वर्ण्य नभः (५३)-इव यथारथी अश्वान् कशया अभिक्षिपति तथा अभिक्षिपन् अह अत्र पर्जन्यः वान् दूतान् आविः कृणुते करोति । यत् यदा पर्जन्यः वर्ण्य नभः कृणुते करोति तदा दूरात् सिंहस्य स्थनथाः उत् ईरते. वान् दूतान् = rainy clouds are the messengers of the raingod who whips them on. FAT = to rumble, to roar. दूरात् etc. = far away there arise (उत् + ईरते) the roars of the lion (the rain-god). वार्य नभः = a cloudy sky. स्तनथाः- roars. कशावन्ता (8) स्मदभी कशावता विप्रा नविष्ठया मती। महो वाजिनावर्वन्ता सवासनम् (८३४) - I received (असनम् ) two horses.with praises. वाजिना = वाजिनौ. अर्वन्ता = अर्वन्तो. अर्वन्ता = अर्वन्तौ. महः = महान्तौ. सचा = at one and the same time. स्मदीशू = furnished with reins. स्मत् = with or excellent ? कशावन्वा = कशावन्तौ = furnished with whips. faq (=to praise ) + T: = नविष्ठया from नु to praise. नविष्टया मती मत्या = with high praise. कशावती (9) ऐषु चेतद् वृषण्वत्यन्त=जेष्वरुषी । स्वभीशुः कशावती ( ८६६) ऋजेषु एषु अश्वेषु अन्तर मध्ये वृषण्वती स्वभीशुः कशावती अरुषी आचेतत्. ऋज (=to gallop) + रः ऋजः = galloping. ऐषु = आ+ एषु. आ+ चेतत् = is given. चित् = to give. वृषण्वती = that which has a bull i. e. which is as strong as a bull. अरुषी = a bright mare. € + stafleg: = furnished with the reins. Fitrat = furnished with a whip. A mare fully equipped is presented to the devotee along with these gilloping horses. कशोजुवं (1८) याभिर्महामतिथिग्वं कशोजुवं दिवोदासं शम्बरहत्य आवतम् ।याभिः पूर्भिद्ये त्रसदस्युमावतं ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतम् (१११२) = Come to us, O As'wins, with those means of safety ( ताभिः ऊतिभिः) with which you saved (Bråthe great A., K, and D. in the battle ·by V. K. Rajavade. 91 for killing S'ambara and with which you saved Trasadasyu when the forts of the foe were smashed. TFTET = in the battle for killing S in battle. कशसा कशया अश्वान् जवयति असौ कशोजूः. It is a proper name, त्रिकशः (11) प्राता रथो नवो योजि सस्त्रिश्चतुर्युगस्त्रिकशः सप्तरश्मिः। दशा- रित्रो मनुष्यः स्वर्षाः स इष्टिभिर्मतिभी रह्यो.भूत् (२१) = The brand-new or ever new (नवः) chariot (of India) has been made ready (योज) in the morning. It (contains and therefore) gives (सनिः) abundant wealth. It has 4 poles (चतुर्युगः), 3 whips (त्रिकशः), 7 reins ( AATTA: ), and 10 Aritras ( spita ?). It is beneficent to man ( Hour:) and gives wealth.( Faret:). It has begun to move ( रंह्यः) along with wealth (इष्टिभिः = मतिभिः = धनैः). प्रातः+ रथः प्राता रथः. . योजि = अयोजि = युज्यते. reduplication ससन्. ससन् + इ = सस्निः. Or स्ना by reduplica- सस्ना+इ: सास्तः. Cf. ययिः, पपिः. सन् = to give. सस्त्रिः : = which gives. स्त्रा = to wash. pra: = ever washed, always bright. अरित्र = an oar. But what has the oar to do here! त्रिकशः = having 3 whips; but why 3? One would be enough. सन् by tion सस्ता. काकुद् काकुद् is feminine while काकुद which means the roof of the .mouth is neuter. तालु तु काकुदं ( अमर २६६). काकुद् means a drinking-vessel, a cup or a saucer. काकुदः (१) which is plural makes it clear that the word can never mean the roof of the mouth or the throat, as even Indra could not have more than one roof or one throat. India empries pot after pot; he cannot afford to wait, Varuna's drinking-can is vast like the ocean. I have included 7 in this connection as it contains the word सूा. Thus सूp and सूh are the only forms in RV.

·92 Words in Rgveda fun. (1) यः कुक्षिः सोमपातमः समुद्र इव पिन्वते । उर्वीरापो न काकुदः (१९) %3D (The sides of other gods do consume Soma सोमपाः); but Indra's side consumes most (सोमपातमः) and is therefore distended (पिन्वते) like the sea. The pots which he empties into that sea-like side or belly are as wide at the mouth as flooded rivers ( आपः). कुक्षिः and समुद्रः are masculine and singular. काकुदः and 3719: are feminine and plural, The poet uses the language of exaggeration for pure (2) या ते काकुत्सुकृता या वरिष्टा यया शश्वत्पिबसि मध्व ऊर्मिम् । तया पाहि प्र ते अध्वर्युरस्थात्सं ते वज्रो वर्ततामिन्द्र गव्युः (६३) = Drink (पाहि) with that vessel of thine which is so well-fashioned (सु. कृता) and widest (वरिष्ठा) and with which thou invariably (शश्वत् always) drinkest streams (ऊर्मिं) of sweet Soma (मध्वः). The obl..tion-giver (अध्वर्युः) is sending (प्र + अस्थात्) Soma-offerings to thee. Let the cow.giving (गव्युः) thunderbolt (वज्रः) be at rest (संवर्ततां). काकुद् seems to have been a kind of innnel-shaped pot very wide at the mouth. Indra's drinking-pot is strong and widest at the mouth. It can hold large quantities of Soma. He insists on drinking out of that vessel only. That special and spacious vessel was also called इन्द्रपान (६११). काकुदं 3) सुदेवो असि वरुण यस्य ते सप्त सिन्धवः । अनुक्षरन्ति काकुदं सूयं सुपिरामिव (८६९) = Fortunate (सुदेवः) art thou, O Varuna, into (अनु) whose drinking-pot (काकुदं) there flow (क्षरन्ति) seven rivers as into the billowy (सूर्य) sea (सुषिरां). The preceding Rk. tells us how Indra, Agni and the Allgods have drunk Soma, Varuna alone has yet to drink.' fie presides over waters; his drink therefore must be water itself, He presides over the seven rivers which stream into his peculiar drinking-vessel. Which of the two-सूयं and सुषिरां-is a noun and which one is an adjective ? सूर्य is the acc. sing. of सा. सुासु+ ऊा. सु+ सिरा = सुषिरा. Thus there is सु in both. ऊर्मि is a billow. What is सिरा? Perhaps सुषिरा is the sea or ocean ·by V. K. Rajavade. 98 and graft ( = billowy) is its adjective. Rivers flow into the billowy ocean. So V's drinking-pot is spacious and deep like the billowy ocean and can never be empty. काकुदं, सूर्य and सुषिरां are feminine. काकुदं (neuter) which means the roof of the month is modern. It has misled Yaska, Sāyana and even European scholars. सूा प्रेद्धो अग्ने दीदिहि पुरो नोऽजनया सूर्या यविष्ठ । त्वां शश्वन्त उप यन्ति वाजाः (७१) = हे यविष्ठ अग्ने इद्धः त्वं नः अस्माकं पुरः अजस्रया सा ज्वालया प्र दीदिहि । शश्वन्तः वाजाः त्वाम् उप यन्ति. यविष्ठ = 0 youngest of all gods. दीदिहि- shine, blaze up. For अजस्त्रा vide p. p. 6-7. सा=with a flame. The Pada-patha has qrt and not [+ grir. Does it mean a waving , lambent flame? शश्वन् शश्वन्तौ शश्वन्तः etc. is the declension when शश्वत् is a noun and means a person, an individual. शश्वती is its feminine. 3792727: ctc, may mean:-all individuals approach thee, But what about वाजाः? शश्वन्तः वाजाः = all riches or offerings. Or वाज- युक्ताः शश्वन्तः%D men with offerings. काष्ठा The word appears in such forms as काष्ठा, काष्ठायाः and काष्ठानां ( each used only once ), काष्ठां and काष्ठासु ( twice each ), and igr: ( 4 times ). In sit means a battle-ground or a raceground; in 3 and 4 a race; in 8 a stable; in 2, 5. 6, 7, 9, 10, and II it means a prison, 1, 3, and 4 are allied in meaning ; so 8 and the rest. A stable in which a horse is pent up for days together becomes a prison. The word does not mean a direction or water anywhere, (1) मा सीमवद्य आ भागु- काष्ठा धनं हितम् । अपावृक्ता अरत्नयः (८) हे इन्द्र सीम् अस्मान अवद्ये दुरिते मा आ भाक् भागिनः कुरु । .

·94 Words in Rgveda काष्ठा उर्वी अस्ति । धनं च तत्र हितं भवति । अरत्नयः अपावृत्ताः.30 Indra, do not make us sharers of ill (but of good). Wide is the battle-field where wealth is laid ( for capture). Foes have been cut off. आ भज् = to give shares, to make partners. अवघे = in evil, in adversity; lit. in that which cannot be spoken of or praised. उर्वी काष्ठा हितं धनं = Wealth lies in the wide field of battle; let us share it. Or huge wagers are laid in races. अरत्नौ is the only other form of अरत्नि that occurs in RV. अरत्नि is perhaps the same as अरति. रत् may have been a root from which रत्न is derived. रत् = to give. रत् + निः = रत्निः = one that gives oblations to the gods. STTT: = one that does not. D काष्ठां (2) उपो ह यद्विदथं वाजिनो गु/भिर्विप्राः प्रमतिमिच्छमानाः। अर्वन्तो न काष्ठां नक्षमाणा इन्द्राग्नी जोहुवतो नरस्ते (७९३)-धीभिः धनैः सह प्रमति धनम् इच्छमानाः इच्छन्तः अन्वेषयन्तो वा वाजिनः वाजं धनम् इच्छन्तः विप्राः स्तोतारः यत् यदा विदथं यशं संग्रामं वा उप उ ह गुः गच्छन्ति तदा ते नरः काष्ठां मन्दुरां बन्दिवासं वा नक्षमाणाः अर्वन्तः अश्वाः न इव इन्द्राग्नी जोहुवतः आव्हयन्तः भवन्ति. gafa:= wealth ; one that helps with wealth. cp. stroa: foa1 प्रमतिः (१३१). वाजिनः = desirious of obtaining wealth. विदथं = a sacrifice or a battle in both of which wealth can be had. काष्ठां: a prison or a stable. Horses that have been cooped up in stables unconscionably long become restive and demand freedom by constant neighing. So men call upon the gods to help them. cp No. 6. Figara: irregular for Figara. The wrong form is due to the nearest word इन्द्राग्नी. जोहुवति, जोहुवतः, जोहुवन्ति. (3) एत उ त्ये अवीवशन् काष्ठां वाजिनो अक्रत । सतः प्रासाविषु-. मंतिम् (९२१) = एते त्ये ते वाजिनः सोमाः कलशान् अवीवशन् इच्छन्ति काष्ठां च अक्रत कुर्वन्ति । सतः यजमानात् मतिं स्तुतिं प्रासाविषुः उत्पा. दिववन्तः.

·by V. K. Rajavade. 96 These horses (arfra:) desire to reach the jars and are therefore running a race. This refers to the flowing of Soma-juice into the jar. सतः etc. I do not understand, They inspire praise from the sacrificer, says Sayana. Or they produce (प्रासाविषुः) wealth (मति ) for the sacrificer. Or सतः = सन्तः (सोमाः). काष्ठां कृ to run a race. काष्ठाः (4) उदु त्ये सूनवो गिरः काष्ठा अज्मेष्वत्नत। वाश्रा अभिनु यातवे (११)-गिरः सूनवः वाधाः त्ये ते यातवे अज्मेषु अभिनु काष्ठाः उत् अत्नत. गिरः सूनवः = the sons of thunder i.e, the Maruts. वाश्राः- thundering. वाश (=to roar )+र: वाश्रः. अभिक्षु = towards sacrifices (अ). अज्मेषु = in their marches. अज् (= to run ) + मन् अज्मन् altered to अज्म. काष्ठाः उत् अत्नत = ran races. While marching, now and again they ran races to expedite their journey. काष्ठां तन् = काष्ठां कृ = to run a race. (5) प्र नू महित्वं वृषभस्य वोचं यं पूरवो वृत्रहणं सचन्ते । वैश्वानरो दस्युमग्निर्जघन्वाँ अधूनोत्काष्ठा अव शम्बरं भेत् (१५६) = वृत्रहणं यं वृषभं पूरवः सचन्ते तस्य वृषभस्य महित्वं नु प्र वोचम् । दस्युं जघन्वान् वैश्वानरः अग्निः काष्ठाः अव अधूनोत् शम्बरं च भेत्. EIEU = who ( Agni) kills Vitra ( like Indra). The Purus serve or worship them. महित्वं = महत्त्वम्, नु प्र वोचं = I have verily (नु) proclaimed. The दस्यु is शम्बर. जघन्वान् = having struck. काष्ठाः अवाधूनोत् = shook down his hiding place. भेत् = बिभेद. (6) त्वं ह त्यदिन्द्रारिषण्यन् हळहस्य चिन्मर्तानामजुष्टौ । व्यस्मदा काष्ठा अर्वते वर्धनेव वज्रिन् श्रथिह्यमित्रान् (१९३) = हे इन्द्र मर्तानां हळहस्य चिंत् अपि हविषः अजुष्टौ असेवित्वा अरिषण्यन् त्वं ह खलु त्यत् तदा अस्मत् अस्माकम् अर्वते काष्ठाः वि आवः उद्घाटितवान् असि । हे वजिन् अमित्रान घना घनान् इव नथिहि नाशय. अरिषण्यन् = not injuring ( us ). TOEFT etc. = without i, e, not taking or tasting ( ger ) offerings ( understood ) of even the strongest (हळ्हस्य) of mortals. वि+आ+वः = threwest open. Thou didst throw open the prison for our horse.

·Words in Rgveda -- This is probably figurative. Some. hero lay long in prison like a horse cooped up long in a stable. The hero and the horse are impatient for escape or release. Cp. No. 1. घनेव occurs twice besides. घनेव विष्वग् वि जाराव्णः (१३६ ) and घनेव विष्वर दुरितानि वि घन् (९९९). घना = घनेन = वज्रेण according to Sayana; but why इव? Most probably घनेव = घनान् इव. Indra smashes clouds; so he should smash foes. (7) सिन्धोरिब प्राध्वने शूधनासो वातप्रमियः पतयन्ति यव्हाः। घृतस्य धारा अरुषो न वाजी काष्ठा भिन्दनूमिभिः पिन्वमानः (४५८) =सिन्धोः यव्हाः (ऊर्मयः) इव काष्ठाः भिन्दन् पिन्वमानः अरुषः वाजी न इव शूधनासः वात- प्रमियःघृतस्य धाराःप्राध्वने अध्वनि फार्मभिः पतयन्ति. Streams of ghee are compared to the rolling waves of a river or to a horse that oui of impatience breaks all barriers, here perhaps his stable. ferat: Tort: = children of a river i, e, its or streams. प्राध्वने = प्र+अध्वनेप्रकृष्टाय अध्चने = for their long journay. शूधनासः resembles शूरणासः and धीरणास:. नास seems to be added to शूध, शूर, and धीर. शूघनाः शूधनासौ शूधनासः seems to be the declension. TEATE: perhaps refers to rapid motion. शूधनासः occurs here only. वातं प्रमिनन्ति ताः वातप्रमियः those that destroy i. e. surpass the wind in speed. अरुषः = bright. काष्ठाः = a prison or a stable. पिन्वमानः = fat. A big horse makes frantic efforts to get out of durance. cp. 2 and 6. The stream of ghee rushes on like a restive horse or like the stream of a river. waves " काष्ठायाः 8) इमं तं पश्य वृषभस्य युज्यं काष्ठाया मध्ये द्रुघणं शयानम् । येन जिगाय शतवत्सहस्रं गवां मुद्गलः पृतनाज्येषु (१०१०२) = Here ( इमं ) behold (पश्य ) द्रुघण that companion or yokefellow (युज्यं) of the bull (वृषभस्य) lying down (शयानं) for rest in (मध्ये). the stable (काष्ठायाः), with whose help Mudgala seized a hundred thousand cows iu battles. M, had in former battles employed Drughana to run races and made a large capture of Cows. That same animal is the equal of any bull in the world, ·by V. K. Rajavade. 97 Some one out of pride, it seems, exhibits a large, powerful bull and demands his equal. Another takes up the challenge and points to Drughana sleeping in a stable. जिगाय = conquered, seized. पृतनाज्येषु = in battles. द्रुघणं : = one thai destroys (घनं) trees; a beast that fells trees with a mere push. The story that Drughana was a wooden hammer is a myth based on misinterpretation of the name. (9) अतिष्ठन्तीनामनिवेशनानां काष्ठानां मध्ये निहितं शरीरम् । वृत्रस्य निण्यं विचरन्त्यापो दीर्घतम आशयदिन्द्रशत्रु: (२३३)वृत्रस्य शरीरम् इन्द्रेण अतिष्ठन्तीनाम् अनिवेशनानां काष्ठानांमध्ये निण्यं निहितम् । आपः विचरति। इन्द्रशत्रुः वृत्रः दीर्घ तमः आशयत्. Vitra's body was placed lowd favi) in durance or a prison that neither stood ( halted ) nor rested. Indra's foe thus lies asleep in long ( enduring ) darkness. Waters therefore rode on Vrtra's body. The durance here is of course water that flows on forever. Prison-louses are confined to certain spots; but not this one. It is a sort of hell in which the waves ever tumble about. Waters wreak their vengeance on their capturer and incarcerator. Yaska renders aigr: by water; but that is not the real meaning of that word; it is inferential. निण्यं (नि + ण्यं) = low, very deep; or confidently, withoutf car. In रजांसि चित्रा वि चरन्ति तन्यवः (५६३) विचरन्ति is transitive and governs रजांसि ( horses ). विचरन्ति means ride; निण्य=confidently. (10) दिदृक्षेण्यः जन्य ईळेन्यो महो अर्भाय जीवसे । पुरुत्रा यदभवत्सूरहैभ्यो गर्भेभ्यो मघवा विश्वदर्शतः (१ १४६) = यत् यस्मात् सूः माता (अग्नेः) पुरुत्रा सर्वत्र अभवत् अह अथ तस्मात् एभ्यः गर्भेभ्यः आग्निः (प्रादुरभूत् )। कीदृशः अग्निः । दिदृक्षेण्यः इत्यादि. काष्ठासु परि दिदृक्षेण्यः = who can be seen even in his hidingplace. Agni lies deep hidden in water; yet he can be seen through the water. परि ( = through or in spite of ) generally governs the accusative; but here it governs काष्ठासु. जेन्यः = victorious, dear. ईळेन्या पूजनीयः. एन्य is an affix in these 3 words. 18 परि काष्ठासु ·98 Words in Rgvedu दृश् becomes दिदृश् by reduplication. दिदृश+स् (of लेट् )+ एन्यः = दिदृक्षेण्यः. महः = महते. Agni deserves worship from all creatures (जीवसे ) great as well as small (अर्भाय). मघवा = मघवा = possessed of wealth. feraraia: = visible to all. : = a mother. The word occurs here and in 13, where the word means Vrtra's mother. Water is everywhere ; so is Agni. ( 11 ) त्वामिद्धि हवामहे साता वाजस्य कारवः । त्वां वृत्रेष्विन्द्र सत्पति नरस्त्वां काष्टास्वर्वतः (६४) = कारवः स्तोतारः वयं वाजस्य साता सातौ वाजसातौ त्वाम् इत् एव हि खलु हवामहे आव्हयामः । हे इन्द्र नरः वृत्रेषु सत्पतिं त्वाम् आव्हयन्ते । अर्वतः काष्ठासु वर्तमानाः त्वाम् आव्हयन्ते. वाजस्य साता वृत्रेषु = in battles. काष्ठासु अर्वतः - horses long pent up in stables are restive and call on Indra for release. This is probably figurative, Heroes lying in durance invoke Indra's help for rescue cp. Nos, 2 and 6. Or gry=in battles. कृत and श्वघ्नी कृत seems to mean the highest amount of wealth. It is 5 times the object of वि+चि which means both to win and to give after winning and once each of अव, सन् and गृभ. Once it is the object of qua: (11) and means the highest wager. It is opposed to दभ्र (5) कृत means full also ( 12-14). कृतं and 9qeat both occur in 7 and 8. Here tou ant means the bigliest wager. श्वनी means a dicer; but how I cannot say. It loooks feminine like अपतिघ्नी, वृत्रप्नी, सपत्ननी and पारावतघ्नी; but it is not so. श्वघ्नं विद्यते अस्य स श्वप्नी. But what is श्वघ्न? dice? if so, how? वि + चि and जि are used twice each of श्वनी; सि are आ+मि once each. कृतं ( 1 ) त्वया वयं मघवन् पूव्य धन इन्द्र त्वोताः सासह्याम पृतन्यतो वनुयाम वनुष्यतः । नेदिष्ठे अस्मिन्नहन्यधि वोचा नु सुन्वते । अस्मिन्यज्ञे वि चयेमा भरे कृतं वाजयन्तो भरे कृतम् (११३२) = हे मघवन् इन्द्र त्वया सहा- येन त्वोताः त्वया रक्षिताः पू] धने पृतन्यतः सासह्याम वनुप्यतः वनुयाम ।

·by V. K. Rajavade. 99 अस्मिन् नेदिष्ठे अहनि सुन्वते नु खलु अधि वोच । अस्मिन् यज्ञे अस्मिन् भरे वाजयन्तः धनम् इच्छन्तः वयं कृतं विचयेम. पृतन्यतः = those that desire to fight. सह = to defeat. वन् : to destroy. वनुष्य = to desire to destroy. सासह्याम and वनुयाम have the sense of the future. नेदिष्ठ = quite close. अहन् = the day of battle. Teata = promise ( immense booty). A sacrifice ( यज्ञ) was also a scene of battle (भर). विचमेय=shall gather. कृतं = the largest booty. (2) ईळे अग्निं स्ववसं नमोभिरिह प्रसत्तो वि चयत्कृतं नः (५६६१). स्ववसं-सु + अवसं = possessed of wealth. नमोभिः = with offer. ings. प्रसत्तः occurs here only. It means 'seated.' May Agni, seated here, gather (विचयत् ) fof us the highest quantity of wealth. ( 3 ) यदप्नु यद्वनस्पतौ यदोपधीपु पुरुदंससा कृतम् । तेन माविष्ट- मश्विना (८९). पुरूणि दंसांसि कर्माणि धनानि वा ययोः तौ = these that perform a number of mighty acts or possess huge quantities of wealth. Endow (अविष्टं) me (मा), O Aswins, with all that wealth that exists in water, in big trees and in small plants. (4) यस्य त्वमूवों अध्वरस्य तिष्ठसि क्षयद्वीरः स साधते । सो अर्वद्भिः सनिता स विपन्युभिः स शूरैः सनिता कृतम् (८) = यस्य मनुष्यस्य अध्वरस्य ऊर्ध्वः त्वं हे अग्ने तिष्ठसि क्षयन्तः वीराः यस्य स मनुष्यः साधते । सः अर्वद्भिः विपन्युभिः शूरैः कृतं सनिता दाता. He who kindles fire in his sacrifice has brave sons (क्षयद्वीरः) and obtains (Figà) wealth. He giants (jaar) wealth (58) 10 those brave sons. अर्वद्भिः= अर्वद्न्यः = to those that are as strong as horses. विपन्युभिः = विपन्युभ्यः=to those that praise Agni. शूरैः शूरेभ्यः. The instrumental is iticsmatic. (5) दभ्रं चिद्धि त्वावतः कृतं शृण्वे आधि क्षमि । जिगात्विन्द्र ते मनः Even (चित्) the little (दभ्रं) that belongs to thy devotee (त्वावतः ) has been heard (शृण्वे ) as becoming a treasure ( कृतं) ·100 Words in Rgveda on earth (क्षमि अधि). Let thy wealth (मनः), O Indra, come (to thy devotee). Indra makes the little portion of his devotce great wealth. (6) त्वया वयं पवमानेन सोम भरे कृतं वि चिनुयाम शश्वत् (९५८) हे सोम पवमानेन त्वया वयं भरे शश्वत् कृतं वि चिनुयाम. शश्वत् = all. cp. No. 1. (7) उत प्रहामतिदीन्या जयाति कृतं यच्छनी वि चिनोति काले । यो देवकामो न धना रुणद्धि समित्तं राया सृजति स्वधावान् (१०१२ ) = उत अपि च श्वघ्नी काले यत् कृतं विचिनोति तत् कृतं (तां) प्रहां ( तं श्वघ्नीम् ) अतिदीव्य यः देवकामः (सः) जयति । स्वधावान् इन्द्रः (तस्य ) धना धनानि न रुणद्धि । किंतु तं राया सं सृजति इत् खलु = le who is a devotee of the gods conquer that highest amonnt of wealth ( 5 ) which ( यत) a diccr (श्वनी) acquires ( वि चिनोति) at dicing ( काले ), by out-ricing him. Indra, lord of riches ( स्वधावान् ), most certainlv (इत् ) unites ( सं सृजति ) him with wealth ( राया) and does never (a) withhold ( FOTE) wealth ( 491 ) from him. Te seems to have the meaning of sa. Indra is called प्रहावान. Or प्रहा may be far greater than कृत. The devotee acquires not only कृत but even प्रहा. प्रहा, अतिदीव्य and काले Occur here only. काले = देवने. cp. 8. देवने, cp. 8. I have explained उत प्रहा- Afareer patria (P. 31 No. 29 ) differcotly. I am compelled to differ from myself here. (8) कृतं न श्वनी वि चिनोति देवने संवर्ग यन्मघवा सूर्य जयत् । न तत्ते अन्यो अनु वीर्य शकन्न पुराणो मघवन्नोत नूतनः (१०५३)-यत् यदा मघवा इन्द्रः संवर्ग सूर्य जयत् अजयत् तदा न यथा श्वघ्नी देवने कृतं विचिनोति तथा स धनं व्यचिनोत् । हे इन्द्र अन्यः ते तव तत् वीर्यम् अनु ( कर्तु) न शकत् शक्नोति । न पुराणः नापि नूतनः . There was once grcat hostility between the worshippers of the Sun and those of Indra. संवर्ग सं रयिं जय (८:५); here संवर्ग seems to be the same as रयिं. देवने occurs here only. The Sun is a great treasure. (9) उत्स्म वातो वहति वासो अस्या अधिरथं यदजयत्सहस्रम् । रथीरभून्मुद्गलानी गविष्टौ भरे कृतं व्यचेदिन्द्रसेना (२०१२)मुद्गलानी इन्द्र ·by V. K. Rajavade. 1011 सेना यत् यदा अधिरथं रथे स्थित्वा सहनम् अजयत् तदा अस्याः वासः वातः उत् वहति उदवहत् । गविौ मुद्गलानी रथीः अभूत् । इन्द्रसेना भरे कृतं व्यचेत्. She drove so hard that the wind raised on biglı her garment. गविष्टौ = in the fight for cows. कृतानि (0) स सव्येन यमति बाधताश्चत्स दक्षिणे संगृभीता कृतानि । स कीरिणा चित्सनिता धनानि महत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती (११०० With the left hand he holds even increasing weath (area:); in the right he holds all accumulated wealth. He gives ( Afaat) wealth (ven to the humble bard ( Firport). May Indra with his followers, the Maruts, be for our welfare (ऊती ऊत्यै ). संगृभीता = संगृभीतानि = संगृहीतानि = accurrulated. (II) सभामेति कितवः पृच्छमानो जेप्यामीति तन्वा शूशुजानः। अक्षासो अस्य वि तिरन्ति कामं प्रतिदीन्ने दधत आ कृतानि (१०३१) = The gambler (कितवः) goes to the gambling den (सभा) inquiring (if any one was ready to play with him ) and swelling (शूशुजानः) with wealth (तन्वा) in prospt ct with the consciousness (इति) 'I will win' (जेण्यामि). The dice (अक्षासः) increase (वि तिरन्ति)i, e. whet his desire for winning (कामं ), as the already has made over (दधतः) i.e. bet his wealth to the competing gambler (प्रतिदीन्ने ). शूशुजान occurs here and in IC : only. कृते ( 12 ) आ यज्ञैर्देव मर्त्य इत्था तव्यासमूतये । अग्निं कृते स्वध्वरे पूरु- रीळीतावसे । ५१५) - हे देव मर्त्यः पूरः तव्यांसं धनवन्तम् अग्निं कृते स्वध्वरे ऊतये अवसे आ ईळीत याचेत. इत्था यज्ञैः = महद्भिः हविर्भिः. पृरुः = (if the Phru tribe कृते स्वध्वरे = in full offerings. ऊतये = अवसे = for wealtb. (13) कृते चिदत्र मरुतो रणन्त (७१). The Maruts do (चित् ) revel ( रणन्त ) here (अत्र) in full offerings.

·102 Words in Rgveda (14) प्र यत्कृते चमसे मर्जयद्धरी पीत्वा मदस्य हर्यतस्यान्धसः (१०९६) = When after drinking Soma Indra drenches even his horses in vessels full of Soma, कृत=full. कृते चमसे कृते स्वध्वरे (१२). श्वघ्नी? (15) पुनः पुनर्जायमाना पुराणी समानं वर्णमभि शुम्भमाना। श्वघ्नीव कृत्नुर्विज आमिनाना सर्वस्य देवी जरयन्त्यायुः (१६४). पुनः पुनः जाय Arat = born again and again and yet gerufi = old. समानं वर्णम् STT TILTATETT = decking herself with the same colour, OFT आयुः जरयन्ती = wearing out the life of all or increasing the wealth ( Stry: ) of all, fast: occurs here and in êr 37: ggilast इवामिनाति (२१२) = India distributes (आमिनाति) the riches (पुष्टीः) of the enemy (अर्यः) like विजः (?). विजः= wagers ? श्वनी इव कृत्नुः etc. = liberal (कृत्नुः ) like a dicer. The dicer wins and liberally distributes his winnings (fast:). Ushas too is liberal of her gifts. आमिनान elsewhere means destroying. (16) येनेमा विश्वा च्यवना कृतानि यो दासं वर्णमधरं गुहा कः। श्वघ्नीव यो जिगीवाँ लक्षमाददर्यः पुष्टानि स जनास इन्द्रः (२१) = येन इमा इमानि विश्वा विश्वानि च्यवना च्यवनानि कृतानि = who has been the cause of the fall of all these ( clouds or mountains or treasures of heaven ). orga from च्यु fall. यः दास वर्णम् अधरं कः गुहा कः = who has pressed down, driven joto secret haurts, the Dāsa tribe. frottera = conquering. अर्यः अरेः लक्षम् आदत् = has seized the wealth of the enemy. लक्षं ? Is लक्ष a member of the word लक्ष्मी ? लक्ष्मीः = one that possesses wealth? पुष्टानि = wealth. Or इव यथा श्वघ्नी लक्षं जयति. But what do wasaft and 787 mean? (17) इमं यज्ञं त्वमस्माकमिन्द्र पुरो धत्सनिष्यसि क्रतुं नः । श्वघ्नीव वज्रिन् सनये धनानां त्वया वयमर्य आणि जयेम (४३) = हे इन्द्र अस्माकं पुरः इमं यज्ञं दधत् नः अस्मभ्यं ऋतूं धनं सनिष्यास ददासि । हे वज्रिन् धनानां सनये वयं त्वया सहायेन अर्यः अरेः आजिं जयेम इव यथा श्वनी आजि जयति तथा. to cause to ·by V. K. Rajawade. 108 सन् = to give. सनये = प्राप्तये. आजिं=a bet, money, wealth. अस्माकं पुरः इमं यज्ञं दधत् etc. = placing before us so much wealth, thou art giving us a ( veritable ) treasure ( 3 ). (18) एवारे वृषभा सुतेऽसिन्वन् भूर्यावयः । श्वघ्नीव निवता चरन् (८३१) = हे वृषभ इन्द्र एवा एवम् अरे अरं पर्याप्तं सुते भूरि बहु वयः धनम् असिन्वन् बन्धनात् मुञ्चन् निवता चरन् आगच्छ. The Padakara has एवारे and आवयः as padas. अरं= sufficient. अरे qualifies सुते. सि = to bind. अ + सि= to unbind, to give. भूरि + आ + वयः भूरि वयः असिन्वन् आ (गच्छ). Giving (असिन्वन् ) immense (भूरि) wealth (वयः) like (इव) a dicer (श्वध्धी) and moving (चरन् ) down aerial slopes (निवता) come, now that enough ( अरे) Soma has been extracted (सुते). एवारे may have been पह्यारे ( एहि + आ + अरे) N. B. The usual note will be found at the end of this article. क्रतुः (1) इन्द्रः सहस्रदान्नां वरुणः शंस्यानाम् । ऋतुर्भवत्युक्थ्यः (१९६५) = Indra and Varuna are (भवति) landable (उक्थ्यः) donors (क्रतुः) of thousands (सहस्र) of praisew. rthy (शंस्यानां) gifts (दान्नां). दा+वन् = a gift. ( 2 ) स हि क्रतुः स मर्यः स साधुर्मित्रो न भूदद्भुतस्य रथीः। तं मेधेषु प्रथमं देवयन्तीर्विश उपवते दस्ममारीः (१३). मर्यः = a brave warrior and therefore capable of winning and giving away wealth (साधुः). अद्भुतस्य अमितस्य धनस्य रथी: रथेन आनेता मित्रः न इव भूत् भवति. He brings in large treasures. Godly ( देवयन्तीः) Aryan people ( आरीः विशः) therefore invoke ( उपवते) that greatest giver ( दस्मं ) first in battles (मेघेषु ). मेधेषु = in battles where wealth (मेध) is to be had. आरीः =Aryan, आरीः विशः = Aryan people. दस् (= to give) + मः = दस्मः = the greatest giver. दस्+रःदस्रः= a greater giver. (3) वीरेण्यः क्रतुरिन्द्रः सुशस्तिरुतापि धेना पुरुहूतमीहे । आर्दयद् वृ ·104 Words in Rgveda. त्रमकृणोदु लोकं ससाहे शक्रः पृतना अभिष्टिः (१०१०) = इन्द्रः वीरेण्यः सु. शस्तिः क्रतुः अस्ति । उत अपि च धेना पुरुहूतम् ईट्टे । अभिष्टिः शक्रः वृत्रम् आर्दयत् । उ उरुं लोकं च अकृणोत् अकरोत् । पृतनाः ससाहे. Indra is a donor (क्रतुः), one who makes gifts (सुशस्तिः) and gives brave sons ( वीरेण्यः). The tongue (धेना) praises (ईटे) the all-called (पुरुहूतं) one. The giver (शक्रः- अभिष्टिः) killed Vitra, defeated (FAIỀ ) armies ( gaat:) and made wide space ( उ लोकं). वीरेण्य is like दिदृक्षेण्य. वीर + एन्यः = वीरेण्यः. What does it mean? सुशस्तिः = शस्तियुक्तः. शस् = to give; शस्तिः = a gift. धेना = a tongue, from धे (= to suck). उलोकं = wide space. Vitra envelopes the universe with darkness and thus makes it small. Indra dispels darkness and makes wide breathing space. अभिष्टिः = wealth; ore possessed of wealth. (4) ऋतुर्न नित्यः (१६६) ।(5) ऋतुर्न भद्रः (१६) = Agni is one's own ( fart:) like (a) a treasuro and rich (75: ) like a treasure. (6) त्वं सोमासि सत्पतिस्त्वं राजोत वृत्रहा । त्वं भद्रो असि क्रतुः (89?). Acgfa: = a master of wealth. TEET = a killer of Vrtrai, e. foes. भद्रः ऋतुः= a rich treasure. (7) शुप्मिन्तमो हि ते मदो धुम्निन्तम उत क्रतुः (११२७।११५५). These words are addressed to Agni in the 1st Rk, and to Indra in the 2nd. Soma (मदः) gives to each the highest inspiration. Their treasurer is packed with wealth. शम = strength. द्युम्नं = wealth. शुष्मिन्तमः = charged witn the highest inspiration. ATH: = filled to the utmost with wealth. (S) साव्हान् विश्वा अभियुजः क्रतुर्देवानाममृक्तः। अग्निस्तुविश्रवस्तमः (३११) = Agni defeats (साव्हान् ) all foes ( अभियुजः); highest of those that possess immense riches (तुविश्रवस्तमः), he is the bright ( अमृक्तः) treasure of the gods. Vide अमृक्त (p. 69 No. 1). श्रवः % क्रतुः = Ivealth. (9) पुरोळाशं सनश्रुत प्रातःसावे जुषस्व नः । इन्द्र क्रतुर्हि ते बृहन् (३२) हे सनश्रत इन्द्र प्रातःसावे नः पुरोळाशं जुषस्व । ते तव हि ऋतु: बृहन्.

·by V. K. Rajavade. 105 = a treasure. सनश्रुत = ever (सन) known (श्रुत). प्रातःसावे = in the morning Soma-offering. F17F7 = taste. ऋतुः (10) मा नो निदे च वक्तवेऽयों रन्धीरराव्णे । त्वे अपि ऋतुर्मम (७३१) = हे इन्द्र नः अस्मान् निदे वक्तवे अराव्णे मा रन्धीः । मम क्रतुः त्वे त्वयि अपि एव. निदे = वक्तवे = to the slanderer. निद् = वक्तः. व+तुः वक्तः. रा = to give. रावन्=a giver. अरावन् = one that does not give offerings to the gods or wealth to the Aryans. spa: is either genitive or nominative. The genitive cannot be construed. अर्ये (= अरये ) would be correct. Or अर्यः ईश्वरः त्वं may be the construction. त्वे अपि etc. = my treasure is in thee alope. क्रतवः ( 11 ) अप्रक्षितं वसु विभर्षि हस्तयोरपालहं सहस्तन्धि श्रुतो दधे। आवृतासोऽवतासो न कर्तृभिस्तनूषु ते तव इन्द्र भूरयः (१५) = Thou carriest (बिभर्षि) in thy hands (हस्तयोः) inexhaustible (अप्रक्षितं) wealth (वसु), hast (दधे) strength (सहः) in thy body (तन्वि),strength that can never be overcome ( अपाल्हं ), famous (श्रुतः) as thou art, Numerous (भूरयः) treasures (क्रतवः) are in thy body (तनूषु), O Indra, resembling in this pits (अवतासः) covered (आवृतासः) by their makers (कर्तृभिः ) in order to conceal their treasures. As immense wealth lies buried in deep pits, so does it lie concealed in Indra's body too. Ag: and 23: may mean wealth. HE:, is both strength and its result viz, riches. In दीर्घश्रुत् and दीर्घश्रुत्तम, श्रुत् means wealth. श्रुतः is plural of that word. Indra has wealth crammed into every part of his body. (12) आ भद्राः ऋतवो यन्तु विश्वतोऽदब्धासोऽपरीतास उद्भिदः (१६). आ + यन्तु. भद्राः = full of riches. अ+दब्ध %D never attacked. अ+परि + इत = never opposed or attacked. उद्भिदः? This word is used of Soma, the Maruts, the gods, day and night, and trea- 14 ·100 Words in Rgveda Sures. श्रुत्या Does it mean powerful ? capable of bringing out by digging? or overflowing riches? (13) इन्द्रस्य वज्र आयसो निमिश्ल इन्द्रस्य बाव्होर्भूयिष्ठमोजः । इन्द्रस्य शीर्षन् कतवो निरेक आसन्नेषन्त उपाके (८६). आयसः वज्रः इन्द्रस्य वाव्होः निमिश्नः = A steel-bolt is invariably placed (fafany: ) in Indra's arms. Ag 957: = ( so also ) the greatest possible strength ( is placed there). Treasures (क्रतवः) for distribution (निरेके) lie in Indra's head (शीर्षन् = शीर्षणि ). The last quarter is unintelligible. क्रतव: full of wealth (14) ऋभुक्षणो वाजा मादयध्वमस्मे नरो मघवानः सुतस्य । आ वोऽ- वाचः ऋतवो न यातां विभ्वो रथं नर्थ वर्तयन्तु (७९८) = हे ऋभवः अस्मे अस्माभिः सुतस्य सुतेन सोमेन मादयध्वं मदयुक्ताः भवत । यातां मार्गेण गच्छतां वः युष्माकं नर्य रथं कतवः विभ्वः अश्वाःन सद्यः एव अर्वाचः सन्तः आवर्तयन्तु. ऋभु धनम् । तेन युक्तं क्षन् धनं येषां ते. वाजाः- वाजाः = वाजेन धनेन युक्ताः. नरः- धनवन्तः । धनस्य दातारश्च. मघवान: = धनवन्तः. adjectives qualify ऋभवः or देवाः understood. ऋतवः = विभ्वः = धनवन्तः (अश्वाः). नर्य धनवन्तं (रथम् ). Thus the bhus and their chariot and horses are full of richies. sraia:=moving downwards. a = in a moment. (15) ऋतूयन्ति ऋतवो हृत्सु धीतयो वेनन्ति वेनाः पतयन्त्या दिशः। न मर्डिता विद्यते अन्य एभ्यो देवेषु मे अधि कामा अयंसत (१०३) = The rich gods (क्रतवः) give riches ( क्रतूयन्ति ). In their hearts (हृत्सु) lie riches (धीतयः). The birds (aar:) i, e. the gods fly about (वेनन्ति = पतयन्ति) in all directions ( आ दिशः). There is none other than these (qxT: ) that can show us grace or mercy (afat). My desires ( # FIAT:) have gone up (na) among the gods (देवेषु अधि). हृत्सु धीतयः is difficult. क्रतुः = wealth (16) यस्ते साधिष्ठोऽवस इन्द्र ऋतुष्टमा भर । अस्मभ्यं चर्षणीसहं सनि वाजेषु दुष्टरम् (५३५) = हे इन्द्र अवसे कल्याणाय ते तव यः साधिष्ठः These 4 ·by V. K. Rajavade. 107 क्रतुः तम् अस्मभ्यम् आभर आहर देहि । कीदृशं क्रतुम् । चर्षणीसहं सस्त्रि वाजेषु दुष्टरं च. साध (= to give)+ इष्ठः = साधिष्ठः = the best giver. अवसे for (our) prosperity. Indra overcame the 5 Aryan tribes (afort- सहं ), was capable of making giſts ( afa) and could not be beaten (दुएरं) in battles. So wealth given by him should possess these characteristics. सस्ति from सन् (= to give) reduplicated. वाजेषु = in battles. दुष्टरं = दुः+ तरं = (lifficult to destroy. क्रतुं = wealth (17) ऋतेन मित्रावरुणावृतावृधावृतस्पृशा।ऋतुं वृहन्तमाशाथे (११) ऋतेन ऋतवृधौ ऋतस्पृशौ मित्रावरुणौ बृहन्तं ऋतुम् आशाथे = Mitra and Varuna who increase realth (ऋतावृधौ) and fill it to the full (ऋतस्पृशा) by means of their wealth (ऋतेन) give (आशाथे) large ( वृहन्तं) wealth ( ऋतुं). ऋत and ऋतु both mean wealth. स्पृश् = to fill to the full. आ+ शा = to give. (18) अति नः सश्चतो नय सुगा नः सुपथा कृणु । पूषनिह ऋतुं विदः (१४२) = हे पूषन् इह अस्मासु क्रतुं धनं विदः देहि. The rest is explained on P. 15 No. 2. ( 19 ) अभि सूयवसं नय न नवज्वारो अध्वने । पूषनिह ऋतुं विदः (१४२) = हे पूपन् अस्मान् सुयवसं तृणप्रचुरं धान्यप्रचुरं च देशम् अभि प्रति . नय. न नवज्वारो अध्वने? ज्वार occurs here only. It is impossible to guess the meaning. अध्वने मार्गाय नवज्वारः नूतनः संतापः न भवतु (ArTTO:)=let there be no new ( inexperienced) heat on the road. (20) शग्धि पूर्धि प्र यंसि च शिशीहि प्रास्युदरम् । पूषनिह ऋतुं विदः (१४३२). शग्धि = पूर्धि - यंसि = शिशीहि =givc. शक्, पूर, यम् and शा all mean to give. प्रालि = fill. उदरं = a belly; a store-house Give us wealth that would fill our belly i. e. satisfy us entirely. उदरं figuratively would it ean a treasure. The Pada-patha is प्रासि wbich we again find in 84. Were it not for this second appearance of प्रालि, I would split it into z and असि. हे पूषन् त्वं प्रकर्पण उदरं धननिधिः आसि = Thou art, OP., an inexhaustible treasure. (21) अर्वद्भिर्वाजं भरते धना नृभिरापृच्छयं क्रतुमा क्षेति पुष्यति (१६१) ·108 Words in Rgveda (The man favoured by the Maruts) carries ( आभरते ) immense wealth ; he rules over it (क्षेति), increases it (पुष्यति ). अर्वत् नृ = वाज = धन = ऋतु = weath. आपृच्छयं = ( so huge) as to raise questions or curiosity. अर्वद्भिः = नृभिः = धनैः (packed) with wealth. All the 5 words mean immeasurable wealth. (22) पितुर्न पुत्राः क्रतुं जुपन्त धोपन ये अस्य शासं तुरासः । वि राय और्णोद दुरः पुरुक्षुः पिपेश नाकं स्तृभिर्दमूनाः (१६)= ये तुरासः तुराः अस्य शासं श्रीपन शृण्वन्ति ते न यथा.पुत्राः पितुः ऋतुं धनं जोषन्ते लभन्ते तथा अस्य अग्नेः ऋतुं जुपन्त लभन्ते । अग्निः रायः दुरः द्वाराणि वि और्णोत् उद्- घाटितवान् । दमूनाः अग्निः नाकं दिवं स्तृभिः तारकाभिः पिपेश अलंकृतवान्. Those that !isten (श्रोषन् ). to Agni's instructions or order (शासं) receive from him wealth as do sons from their father. Agni has opened (वि+ और्णोत्) the doors (दुरः) of wealth (रायः). Owner of sacrificers' homes ( दमूनाः ) he bejewels (पिपेश) heaven (नाक) with stars (स्तृभिः). श्रु:स् (of लेट्)+ अन्–श्रोषन्. तुरासः =donors पुरुक्षु धनं यस्य सः पुरुक्षुः-possessed of wealth. पुरु and क्षु both mean wealth. T: Cp. English doors. (ast = to adorn. (23) ऋतस्य रश्मिमनुयच्छमाना भद्रंभद्रं ऋतुमस्मासु धेहि । उषो नो अद्य सुहवा व्युच्छास्मासु रायो मघवत्सु च स्युः (१९२३). ऋतस्य रश्मिम् अनु. यच्छमाना=giving constantly a line i. e. a succession of wealth. ऋतुं = wealth. सुहवा = easy to call; or सु धनम् । तेय युक्तः हवः धनं TETT: AT = possessed of immense wealth. The Dawn is solicited to rise (व्युच्छ). मघवत्सु अस्मासु= in us who will be rich. भद्रं = wealth. भद्रं भद्रं-great wealth. भद्र, ऋतु and रायः all mean wealth. (24) अध ऋतुं विदतं गातुमर्चत उत श्रुतं वृषणा पस्त्यावतः (१९५१) = हे वृषणा वृषणी मित्रावरुणो अध अथ अर्चते स्तोत्रं हविः वा अर्पयते यजमानाय ऋतुं गातुं विदतं दत्तम् । उत पस्त्यावतः हविष्मतः यजमानस्थ आव्हानं) श्रुतं शुणुतम्. ऋतुं = गातुं = धनम्. विद् = to give. विदतं = give. अर्चते = to him who offers praises or offerings. TFT = an offering or a seat. (25) तमस्य राजा वरुणस्तमश्विना ऋतुं सचन्त मारुतस्य वेधसः। दाधार दक्षमुत्तममहर्विदं व्रजं न विष्णुः सखिवाँ अपोर्गुते (११५६). %- ·by V. K. Rajawade. 109 - - King Varuna and the As wins enjoy ( सचन्त) that wealth (क्रतुं.) of Vishyu who is so capable (वेधसः) and has the Maruts मारुतस्य) for his friends. He gives (दाधार) the best (उत्तम) wealth ( दक्षं.) and throws open ( अप + ऊर्गुते ) in a moment (न) cow-pens (व्रजं), in company with his friends (सखिवान् ). It is not only men that receive wealth from Vishnu ; even great gods look up to him for that favour. Vishnu, it seems, was once accompanied by the Maruts, as Indra was in later times. Like Indra he tlırew open strongholds in which lay imprisoned the Sun, the day, the Dawn and cws. अहर = day or the Sun. विद् = to give. अहर्विदं ब्रज = the stronghold that, on being thrown open, was to give to the world the day or the Sun. Cp. अहः स्वर विविदुः केतुमुस्राः (१३). ( 26 ) शुक्रेभिरङ्गै रज आ ततन्वान् ऋतुं पुनानः कविभिः पवित्रैः । शोचिर्वसानः पर्यायुरपां श्रियो मिमीते वृहतीरनूनाः ( ३.१) = शुक्रेभिः शुक्रैः अङ्गैः रजः द्याम् आततन्वान् कविभिः पवित्रैः क्रतुं पुनानः अपां शोचिः परि वसानः आयुः अग्निः बृहतीः अनूनाः पूर्णाः श्रियः धनं मिमीते ददाति. The description is applicable to both Sõna and Agni. Agni is born of mother-waters and consequently wears (वसानः) their (अपां) lustre. Soma is diluted in water and therefore looks lustrous. Both have resplendent limbs, llames in one case, brilliance in the other. With these they stretch the darkened heaven (रजः). Both give immense (अनूनाः = वृहतीः) wealth (श्रियः). आयु:- fert:=wealth. Agni is sometimes styled Fland which probably is explained by F.j gara: Firênh: oferås=giving wealth by help of the miracle-workers, the Maruts who are great donors (पवित्रैः). The Maruts were once attendants of Agni. Cp. मरुद्भिरग्न आ गहि (१।१९). Agni's epitbet ( Flata) is used of Sona also. •(27) अग्ने तमद्याश्वं न स्तोमैः क्रतुं न भद्रं हृदिस्पृशम् । ऋध्यामा त ओहैः (४१) = हे अग्ने तव स्तोमैः ओहैः अद्य हृदिस्पृशं भद्रं तं ऋतुं न सद्यः ऋध्यामा ओहैः-स्तोमैः. ओहं, स्तोमं, and ब्रह्माणि are used in RV. 1',' and mean prayers or praises, हृदिस्पृशं heart-filling, abundant. भद्रं = ऋतुं = wealth. ऋध्याम? We shall obtain? What is अश्वं - ·110 Words in Rgveda . called अश्व. न? As one obtains a ( war-) horse ? Or न = सद्यः न (after and ) = at once. By praising thee, O Agni we shall obtain ( not only) that horse, ( but what is more), heart-filling i. e, abundant wealth. ऋतुर्न भ्रद्रः is said of Agni (१६). Agni inay also be But i is not Agni, through Sayana says so. तं may stand for å We shall obtain a son by praises of thee, a son that is brave like a war-borse and a blessing like abundant wealth. ( 28 ) y explained under sa safi. (P. 102 No. 17). (23) सूरश्चिद्रथं परितक्म्यायां पूर्व करदपरं जूजुवांसम् । भरञ्चक्र- मेतशः सं रिणाति पुरो दधत्सनिष्यति क्रतुं नः (५३१ ) = इन्द्रः सूरः सूर्यस्य चित् अपि रथं परितक्म्यायां दिवि गमने पूर्व जूजुवांसं च सन्तम् अपरं करत् अकरोत् । एतशः चक्रं पुरो दधत् भरत् । किंतु इन्द्रः तत् चक्रं सं रिणाति । अस्मभ्यं च क्रतुं धनं सनिष्यति ददाति. The Sun was driving his chariot fast in his journey across heaven. Indra, not liking this, stepped the chariot, The Sun sped the wheel and drove it on. Indra destroyed it. There was a clash between Sun-worship and Indra-worship. oft- तक्म्या, usually interpreted to mean night,seems to mean a journey. जु= to lun fast. जूजुवांसं speeding fast. भरत् and दधत् are verbs having for their subject एतशः. CAT: = the brilliant Sun. संरिणाति = destroys. (30) ध्रुवं ज्योतिर्निहितं दृशये कं मनोजविष्टं पतयत्स्वन्तः । विश्वे देवाः समनसः सकेता एकं क्रतुमाभि वि यन्ति साधु (६:) = पतयत्सु चलेषु अन्तः मध्ये मनोजविष्ठं मनसोऽपि अधिकवेगं ध्रुवं ज्योतिः अग्नयाख्यं दृशये कं निहितम् । समनसः सकेताः विश्वे देवाः एकं साधु साधुं क्रतुम् अभि वि यन्ति. A luminary (ज्योतिः), swifter than the mind (मनोजविष्ठं), yet steady ( yai), has been placed (fafea ) among (spra:) fly. ing (पतयत्सु)i. e. mortal men to enable them to see (दृशये). All the gods possessed of wealth (समनसः = सकेताः) go (यन्ति ) at once (वि) to (अभि) the wealth-giving (साधु-साधुं) treasure (क्रतुं). Rk. 4 says:-इदं ज्योतिरमृतं मत्येषु । अयं स जज्ञे ध्रुव आ निषत्तोऽम- य॑स्तन्वा वर्धमानः, So पतयत्सु = मर्येषु. Agni is a treasure that unfailingly supplies wealth to the gods. Ha:=ana: = wealth.

·by V. K. Rajavade, 111 Rk. 6 says :-इदं ज्योतिर्हृदय आहितम् . Agni as reason is placed in man's heart. So Agni is both material and immaterial. He is seen by the płysical eye and by the mind. (31) तव प्र यक्षि संदृशमुत क्रतुं सुदानवः । विश्वे जुपन्त कामिनः (६१) = हे अग्ने तव संदृशं रूपं प्र यक्षि प्रकर्षण देहि । उत अपि च सुदानवः दानूनां दानानां दातारः कामिनः धनकामाः विश्वे सर्वे जनाः क्रतुं त्वया दत्तं जपन्त सेवन्ते. यक्षि is 2nd per. sing. imperative. तव संदृशं = gold which has the colour of fire (32) पता नो अग्ने सौभगा दिदीह्यपि ऋतुं सुचेतसं वतेम । विश्वा स्तोतृभ्यो गृणते न सन्तु यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः (७.३.) हे अग्ने नः अस्मभ्यम् एता एतानि सौभगा सौभगानि धनानि दिदीहि देहि । सुचेतसं धनयुक्तं क्रतुं धनम् अपि वतेम अन्येभ्यः प्रेपयिष्यामः । स्तोतृभ्यः गृणते च विश्वा विश्वानि सौभगानि सन्तु । न्यूयं स्वस्तिभिः नः अस्मान् सदा पात रक्षत । यद्वा । सदा धनेन रक्षत. at = to give. चित् =to give. चेतस् = a gift, wealth. अपि is sometimes prefixed to वत्, sometimes it is parted from it. अपि- वत् or अपिवातय =to send; to give स्तोतृभ्यः = गृणते. (33) इन्द्र क्रतुं न आ भर पिता पुत्रेभ्यो यथा । शिक्षा णो अस्मिन् पुरुहूत यामनि जीवा ज्योतिरशीमहि (७३३) = हे पुरुहूत इन्द्र यथा पिता पुत्रेभ्यः क्रतुं धनम् आहरति तथा नः अस्मभ्यं ऋतुं धनम् आभर आहर अर्पय । नः अस्मभ्यं अस्मिन् यामनि रणे शिक्ष धनं देहि । जीवाः जीवन्तः वयं ज्योतिः अशीमहि. शिश् = give, from शक् + स् ( of लेट्). यामनि = in this battle. 7+ AFT. Of = to attack, to go against an enemy. Gitar: = when alive.' saftale = we shall enjoy. Etia: = the light of the Sun or wealth. . . (34) इमे मित्रो वरुणो दूळभासोऽचेतसं चिञ्चितयन्ति दक्षैः। अपि क्रतुं सुचेतसं वतन्तस्तिरश्चिदंहः सुपथा नयन्ति (७६) = दूळभासः दुःखेन कटेन ये दभ्यन्ते हिंस्यन्ते ते मित्रः वरुणः अर्यमा इमे देवाः अचेतसम् अधनवन्तं ·112 Words in Rgveda चित् अपि दक्षैः धनैः चितयन्ति धनवन्तं कुर्वन्ति । सुचेतसं धनयुक्तं क्रतुं धनम् अपिवतन्तः प्रेषयन्तः सुपथा अंहः दारिद्यात् चित् अपि तिरः नयान्त ang = wealth, from fera = to give. fat: governs the accusative. अंह = adversity, poverty. अपिवत् = to send, to give. (35) गर्भो यज्ञस्य देवयुः क्रतुं पुनीत आनुपक । स्तोमैरिद्रस्य वावृधे मिमीत इत् (८१३) = देवयुः देवान् कामयमानः यज्ञस्य धनस्य गर्भः निधिः भवति । असौ आनुपक सततं ऋतुं धनं पुनीते ददाति । इन्द्रस्य स्तोमैः स वा. वृधे वर्धते । अन्येभ्यो धनं मिमीते ददाति इत् एव. गर्भो यज्ञस्य is obscure, यज्ञ does mean wealth. By praising Indra one grows richer and gives his wealth to the godly. (26) इन्द्रः सुतेषु सोमेषु ऋतुं पुनीत उक्थ्यम् । विदे वृधस्य दक्षसे महान् हि पः (८१३) = सुतेषु सोमेषु इन्द्रः उक्थ्यं स्तुत्यं ऋतुं धनं पुनीत ददाति । स वृधस्य वृद्धस्य महतः दक्षसः धनस्य विदे दाता भवति. 5781 = so great as to demand'or deserve praise. We find both क्रतु and 787 here; both mean wealth, (37) इमां धिवं शिक्षमाणस्य देव ऋतुं दक्षं वरुण सं शिशाधि (८४२) = हे देव वरुण इमां धियं शिक्षमाणस्य दातुः दात्रे ऋतुं दक्षं सं पूर्ण शिशाधि देहि. शक् (reluplicated) + स् ( of लेद) = शिक्ष = to give. क्रतुं दक्षं = धनम्. शा by reduplication शिशा. शिशा + धि = give. 38) आदू नु ते अनु क्रतुं स्वाहा वरस्य यज्यवः । श्वात्रमर्का अनूप- तेन्द्र गोत्रस्य दावने (८६.३) = हे इन्द्र आत् अनु अनन्तरम् ऊनु एव ते तव गोत्रस्य दावने यज्यवः अर्काः वरस्य स्वाहा क्रतुं यात्रम् अनूपत = The givers of wealth (7F77: =3+1:), O Indra, immediately (आत् अनु), gave (अनूपत) realth (श्वात्रंऋतुं) together with an offer (स्वाहा) of the best wealth ( वरस्य) at the time of giving (दावने) the contents of the cor-pen (गोत्रस्य). ऋतु, वर, श्वात्र, अर्क, गोत्रwealth. FTIET = with an offer. TT ( = to give )+ y: = a giver, अर्क = wealth; one possessed of wealth. I have construed and interpreted the Rk. as above; but I am not satisfied with it, nor with the interpretation given by Sãyaụa.

·by V. K. Rajavade. 118 - - (39) सखायः क्रतुमिच्छत कथा राधाम शरस्य । उपस्तुतिं भोजः सूरियों अ-हयः (८५३) = हे सखायः शरात् ऋतुं धनम् इच्छत याचध्वम् । यः अन्हयः मूरिः भोजः तस्य शरस्य उपस्तुति कथा कथं राधाम साधयि- प्यामः. इच्छत = Seck ask, beg. कथा = कथम्.. राधाम = shall accomplish, TT was the name of a liberal-minded king. 39- स्तुतिः = worthy praise. भोजः = सूरिः = a liberal donor. अहयः never subject to any diminution (RT) of wealth. (40) सना दक्षमुत ऋतुमप सोम मृग जहि । अथा नो वस्यसस्कृधि (९३). सन = give. ऋतुं - दक्षं = धनम्. अपजहि = kill outright. मृधः = foes. अथ = then. वस्यसः = वसीयसः = richer, very rich. (41) भद्रं नो अपि वातय मनो दक्षमुत क्रतुम् (२०११). भद्रं = मनः = दक्षं = क्रतुं = धनम्. अपिवातय = give. (43) ऋतुं नः सोम जीवसे . विवक्षसे (१०२५) = Thou bringest (az) wealth ( 413 ) to us ahat we may live in prosperity ( जीवसे). (43) आपो रेवतीः क्षयथा हि वस्वः ऋतुं च भद्रं विभूताभृतं च। रायश्च स्थ स्वपत्यस्य पत्नीःलरस्वती तद् गृणते वयो धात् (१०३३) हे रेवतीः धनवत्यः आपः यूयं वस्वः वरनु नः धनस्य क्षयथ ईशिध्वे । यूयं भद्रं ऋतुम् अमृतं च बिभूथ । यूयं स्वपत्यस्य रायः पन्नीः स्वामिन्यः स्थ । सरस्वती गृणते स्तुवते तत् वयः धनं धात् ददातु. रे वसु = ऋतुः = अमृतं = रायः = वयः = wealth. To = to rule over, to be master of Art: = mistresses, owners, सुधनम् । अपत्यं यस्मिन् तस्य रायः = of wealth that is full of wealth added to wealth. The usual rendering of FITTEET is 379ay FT s.consisting of offspring. (1) ये स्था मनोर्यज्ञियास्ते शृणोतन यद्वो देवा ईमहे तद्ददातन । जैत्रं क्रतुं रयिमद्वीरवधशस्तद्देवानामवो अद्या वृणीमहे (१०३६) = हे देवाः ये यूयं मनोः यशियाः स्थ ते शृणोतन शृणुत । वः युष्मान् यत् ईमहे याचामहे तत् ददातन दत्त । देवानां जैत्रं ऋतुं रयिमत् वीरवत् यशः तत् अवश्च अद्य आवृणीमहे याचामहे. 15 तेन युक्तम् ·114 Words in Rgveda = movest on मनोः याज्ञियाः% givers of wealth to Manu, the human progenitor. शृणोतन = शृणुत. ददातन = दत्त. ईमहे = आवृणीमहे = याचामहे. यज्ञ = जैत्र = ऋतु = रयि = वीर = यशस् = अवः = wealth. यज = to give. यज्ञ = what is given, wealth. (45) विश्वस्य हि प्रेषितो रक्षसि व्रतमहेळयन्नुञ्चरसि स्वधा अनु । यदद्य त्वा सूर्योपत्रवामहै तं नो देवा अनु मंसीरत ऋतुम् (१०३.१ ) = हे सूर्य प्रेषितः त्वं विश्वस्य व्रतं रक्षसि । स्वधाः अनु अहेळयन् उञ्चरसि । यत् अद्य त्वाम् उपव्रवामहे याचामहे तं ऋतुं देवाः नः अस्मभ्यम् अनुमंसीरत अनुमन्यन्ताम्. रक्षसि = ददासि. प्रेपितः = commissioned ( by the highest to perform a certain task ) or प्र इषा धनेन युक्तः = possessed of riches. व्रतं = acts, life, or wealth. विश्वस्य = विश्वषां देवानां मनुष्याणां च. अहेळयन् = not contemning ol disregarding. उच्चरसि high. स्वधाः अनु = in obedicnce to orders. उपक्रवामहै = we ask or beg. अनुलन् - to give. (45) प्र वो वायु रथयुज पुरधि स्तोमैः कृणुध्वं सख्याय पूषणम् । ते हि देवस्य सवितुः सवीमनि ऋतुं सचन्ते सचितः सुचेतसः (१०६४) = हे ऋत्विजः वः यूयं रथयुजं वायुं पुरांध पूषणं च स्तोमैः सख्याय प्र कृणुध्वम् । सचितः सुचेतसः ते देवाः हि देवस्य सवितुः सवीमनि क्रतुं सचन्ते. प्र कृणुध्वं = draw Ticar, artract. प्र । कृ. and आ + कृ mean to draw rear, TETIT = for obtaining alth. रथयुजं = who yukes Indra's chariot. सवीमनि = in the distribution of wealth (made by Saviii). सू = to give) + ईमन् = सवीम = giving. distributioin. चित् and चेतस् both mean wealth. सचितः = सुचेतसः = possessed of wealth. सचन्ते = लभन्त ददति वा. ( 47 ) इरज्यनग्ने प्रथयस्व जन्तुभिरस्मे रायो अमर्त्य । स. दर्शतस्य वपुषो वि राजसि पृणक्षि सानसिं ऋतुम् (१०१४°) = हे अमर्त्य अग्ने इरज्यन् ईशानः त्वम् अस्मे अस्माकं रायः प्रथयस्व । स त्वं दर्शतस्य वपुषः रायः वि राजसि । तस्मात् सानसिं ऋतुं पृणक्षि. इरज्यन् = ruling ( over large treasures of riches). प्रथयस्वspread i. e. increase. जन्तुभिः ? जन्तुभिः सह ? coupled with child- Give us wealth and children, Cp, अग्निदेवेभिर्मनुषश्च जन्तुभिः aitract. we- %3D " ren.

·वपुषः%3 By this wealth vhich ive find in (अनु) these (सी) by V. K. Rajavade. 115 (३४). Or जन्तुभिः धनैः युक्तान रायः. दर्शतस्यः दर्शनीयस्य (रायः). वि राजसि = ईशिषे. पृणक्षि from पृच् = to give, सानसिं (fr pm सन् = to give; to enjoy ) =as large as can be given or enjoyed, full.. क्रतुना = with wealth (48) त्वया हाग्ने वरुणो धृतवतो मित्रः शाशद्रे अर्यमा सुदानवः। यत्सी- मनु ऋतुना विश्वथा विभुररान्न नेमिः परिभूरजायथाः (१९५१)= हे अग्ने त्वया सहायेन हि धृतव्रतः वरुणः मित्रः अर्यमा पते सुदानवः देवाः शाशंद्र धनं ददुः । यत् यस्मात् सीम् अनु एतेषु वर्तमानेन क्रतुना सह विश्वथा विभुः त्वम् अरान् नेमिः न इव एतान् देवान् परिभूः अजायथाः. These 3 gods, known for their lib:rality (maa:), were made liberal of their gifts by Agni's advan ing wealth to them gods Agni stood over and around them as a felly stands around the spokes of a wheel, Agni is the richest god and supplies wealth to the other gods. He was born rich. faza:=whose laves are obeyed. शद् (=to give) by reduplication शाशद्. शाशद् + र + ए = शाशद्रे. विश्वथा विभुः = rich in ('rely ray. (49) साकं हि शुचिना शुचिः प्रशास्ता ऋतुनाजनि (२४)= The donor (प्रशास्ता), the blazing Agni (शुचिः) was inderd (हि) born ( अ. जनि) in company with (साकं ) blizing (शुचिना ) wealth (क्रतुना) i. e. gold. प्र+शस् = to give. प्रशास्तृ is also the name of a pricst. Agni is होतृ, पोत, प्रशास्तु etc. (50) युवं देवा ऋतुना पूव्येण युक्ता रथेन तविषं यजत्रा। आगच्छतं नासत्या शचीभिरिदं तृतीयं सवनं पिवाथः (८,') = हे देवौ यजत्रौ नासत्यौ पूव्र्येण ऋतुना शचीभिः युक्तौ रथेन तविषं गुवाम् आगच्छतम् । इदं तृतीयं सवनं पिवथः पिबतम् . gai = first-rate, prior in value. Figar = path: = with gifts of wealth For = Tai = possessed of, taking wi:hi (you). TFIE Thit = gives; from y=to give, afect occurs 4 times iu RV, In 3 places it is an adjective. Lut here it is an adverb. It means strong, mighty. Here perhaps arai = with force, rapidly, ·110 Words in Rgveda . - (51) परि चिन्मतों द्रविणं ममन्याहतस्य पथा नमसा विवासेत् । उत स्वेन ऋतुना सं वदेत श्रेयांसं दक्षं मनसा जगृभ्यात् (१०३३) = मतः द्रविणं परि सर्वतः ममन्यात् याचेत चित् एव । ऋतस्य पथा धनमार्गेण नमसा धनेन विवासेत् विवसेत् निवसेत् । उत अपि च स्वेन धनेन ऋतुना धनेन संवदेत संगच्छेत । मनसा धनेन सह श्रेयांसं दक्षं धनं जगृभ्यात् गृण्हीयात् . Mortal man should pray for, and live happ ly with wealth. मन् = to beg. विवास् = विवस् = to live in close contact with. द्रविण, ऋत, नमस्, स्व, ऋतु, श्री, दक्ष and मनस् all mean Irealth. If विवास् means to worship, then ऋतस्य हविषः पथा = नमसा = हविषा अग्निं विवासेत् परिचरेत् . श्रेयांसं = शिया धनेन अधिकं (दक्षं) full of wealth. दक्षः = with wealth (52) सुदक्षो दक्षैः क्रतुनासि सुक्रतुरग्ने कविः काव्येनासि विश्ववित् । वसुर्वसूनां क्षयसि त्वमेक इत् द्यावा च यानि पृथिवी च पुष्यतः (१८०३.) हे विश्ववित् अग्ने त्वं दक्षैः सुदक्षः क्रतुना सुक्रतुः काव्येन कविः असि । यानि द्यावापृथिव्यौ पुप्यतः तेषां सर्वेषां वसूनां वसुः त्वं क्षयसि. EFET: etc. Cp. 1" on which the ist half of the present Rk is based. दक्ष, ऋतु aud वसु stalth. कविः ': = Othe possessed of wealth. Farata = with wealth. 21 rulest. g 7: = increase. विश्व (धनं) वेत्ति ददाति असौ विश्ववित् . ard ऋतुना - - TOTT = with ircalth, । (53) श्वसित्यप्सु हंसो न सीदन क्रत्वा चेतिष्ठा विशामुपर्भुत्। सोमो न वेधा ऋतप्रजातः पशुन शिश्वा विभुरेभाः (१९) = उपसि बुध्यते उपसं वा बोधयति असौ उपभ॑त् । क्रत्वा धनेन विशां जनानां चेतिष्ठः दातृतमः । सोमः न इव ऋतात् उदकात प्रकर्पण जातः । शिश्वा शिगुना वत्सेन पशुः न इव । विभुः वेधाः। दृरे भाः यस्य सः । अग्निः अप्सु सीदन् हंसः न इव श्वसिति रौति. Vhile sitting hidden in water, A gui hoots (?) like a swan, उपर्भुत् = Agni wakes up at davn or awakelis the Dawn. चेतिष्ठः from चित्=to give. Soma and Agni are water-born (ऋतप्रजातः). Or ऋतं धनम् । प्र धनम् । तेन युक्तं जातं धनं यस्य = one exceedingly ·by V. K. Rajavade. 117 rich. वेधाः = विभुः powerful. BTHT: = shining far off. qua ratsar? The Dawn is 95: 1. e, a cow who big with child i, e. the Sun shine. far off. So does Agni. S7 = to roar, to bellow, What is the word for the cry of a swap? , (54) देवो न यः सविता सत्यमन्मा ऋत्वा निपाति वृजनानि विश्वा । पुरुप्रशस्तो अमतिर्न सत्य आत्मेव शेवो दिधिषाय्यो भूत् (१३) = सत्यानि मन्मानि यस्य सः अग्निः देवः सविता न इव विश्वानि वृजननि सर्वाणि धनानि ऋत्वा धनेन नि नितरां पाति ददाति । अमंतिः सूर्यप्रकाशः न इव सत्यः । आत्मा इव शेवः । दिधिपाय्यः याच्यः भूत भवति. - ACHAT = whese gifts (HF) are full of wealth. Esarfet riches. अमतिः sunlight. Fra: = full of gifts like Sunlight or the Sin. आत्मा इव शेवः = Agni is welcome like one's own self or like wealth (आत्मा). दिधिप = to give as wealth or offerings; or to beg. दिधिधाय्यः = हविरहः । अथवा । याचनीयः. पुरु प्र TO A TETE: = who possesses wealth (TTE) packed with health (पुरु). ( 55 ) यस्य ते सख्ये पूपन् विपन्यवः कृत्वा चित्सन्तोऽवसा वुभुजिर इति ऋत्वा त्रुभुधिरे । तामनु त्वा नवीयसी नियुतं राय ईमहे । अहेळमान उरुशंस सरी भव बाजेवाजे सरी भय (११३.८) = हे पृषन् विपन्यवः स्तोतारः यस्य ते तव सख्ये सन्तः वर्तमानाः ऋत्वा अवसा चित् बुभुज्रिरे इति एवं ऋत्या बुभुज्रिरे तं त्वां राये ताम् अनु तत्सदृशीं नवीयसी नियुतम् ईमहे याचामहे । अहेळमानः अवहेलनं न कुर्वन् हे उरुशंस बहुधन पूषन् वाजे. वाजे सर्वेषु संग्रामेषु सरी भव समीपे भव. la ruta: = those that praise. ऋत्वा = अवसा = धनेन. बुभुज by.reeluplication of भुज्. बुभुज् + र = बुभु. बुभुन् + इरे = बुभुनिरे = enjoyed. ताम् अनु = like that i. e. the ऋतु enjoyed by older bards. नियुतं = a gift of wealth. नवीयसी = praisesorthy. राये = that we may be rich. अहेळमानः not disregarding us. सरी? Is सरिन् the original word? सरति इति सरी = one that neves near for help. वाजेवाजे = in all fights for Wealth. उहणा धनेन युक्तं शंसं धनं यस्य स उरुशंसः. - ·118 Words in Rgveda (56) क्रत्वा दक्षस्य तरुषो विधर्मणि देवासो अग्निं जनयन्त चित्तिभिः। रुरुवानं भानुना ज्योतिपा महामत्यं न वाजं सनिप्यन्नुप 'ब्रुवे (३१) देवासः देवाः तरुषः दक्षस्य ऋत्वा अग्निं विधर्मणि चित्तिभिः जनयन्त अजनयन् । भानुना ज्योतिषा रुरुचानं महाम् अत्यं वाजं सनिष्यन् अहम् उपवे स्तौमि. The gods created (जनयन्त) Agni with his flames (चित्तिभिः) and with stores (क्रत्वा) of realth (दक्षस्य) that saves (तरुषः) (from adversity) in heaven (विधर्मणि). I praise (उपनवे) the great (महां) Agni shining (रुरुचानं) with lustre (भानुना = ज्योतिषा). ऋतु and दक्ष both mean wealth. TFT Far=with the treasure of wealth, 'The expression is difficult to translate, GET: = which takes one across (adversity ). विधर्मन् was a name of heaven. भानुना = ज्योतिषा- with lustre. चित्ति, भानु and ज्योतिम् all mean flames. अत्यं न वाजं सनिष्यन् is difficult. अत्यं न वाजं = अश्वम् इव वाजयुक्तं धनयुक्तं = pos essed of, or bearing, wealth like a war-horse. Afarrera धनम् इच्छन् = desirous of wealth. (67) त्यामग्ने सदमित्समन्यवो देवासो देवमरति न्येरिर इति ऋत्वा न्येरिरे । अमर्त्य यजत मत्यैप्वा देवमादेवं जनत प्रचेतसं विश्वमादेवं जनत प्रचेतसम् (४१) हे यजत हविरह अग्ने समन्यवःवलिनः धनिनो वा देवासःदेवाः देवं द्यावापृथिव्योः अरति पतिम् अमर्त्य त्वाम् मत्येषु सदम् इत् सदैव ऋत्वा धनेन सह नि आ ईरिरे स्थापितवन्तः । इति एवं न्यरिरे स्थापितवन्तः । ते देवम् आदेवं प्रचेतसम् आजनत। विश्वम् आदेवं प्रचेतसम् आजनत. सदम् इत् = सदा एव. मन्युः = strength, wealth. अरति = a husband. ईर =to deposit, to place. आदेव occurs 4 times in RV. वायवः० आदेवासः ( ७९२४), विश आदेवीः (६४९।१५) and आदेवे जने (२१). आदेव is an adjective in all these a places. Does it mean including all gods? Agni includes in himself all gods. विश्वं and आदेवं perhaps have the same sense. जनत = अजनयन्. प्रभूतं चेतः धनं यस्य तं प्रचेतसम्. Agni was created wealthy: (58) यस्त्वामन इनधते यतसुक् त्रिस्ते अन्नं कृणवत्सस्मिन्नहन् । स सु द्युम्नैरभ्यस्तु प्रसक्षत्तव क्रत्वा जातवेदश्चिकित्वान् (४१२) = हे जातवेदः जातधन अग्ने यः त्वाम् इनधते इन्द्धे प्रज्वलयति यतसुक् च सस्मिन् एक- स्मिन् अहन् अहनि त्रिः ते तुभ्यम् अन्नं कृणवत् करोति स तव सु द्युम्नैः तव ऋत्वा शत्रन् अभि अस्तु प्रसक्षत् प्रसहतां च, ·by V. K. Rajavade. 119 Did सस् चिकित्वान् = ( हविषां) दाता; from कित् =to give. यताः अर्पिताः घृतेन पूर्णाः चः येन = one that pours ladle-fuls of ghee into Agni. सस्मिन् occurs 9 times in RV. and qualities ऊधन् 5 times, अहन् twice and strait and trat once each, seems to have been the original pronoun and meant one and the same. mean that'? सस्मिन् looks almost like तस्मिन्. सः ( he) shows that na may have been the original Lase. 37TF2 = let (hin) overcome (rivals). सह (=to defeat) + स् (of लेट्) = सक्ष. अभ्यस and सक्ष may mean in the end ' to surpass.' (59) एवा वस्व इन्द्रः सत्यः सम्राट हन्ता वृत्रं वरिवः पूरवे कः। पुरुष्टुत ऋत्वा नः शग्धि रायो भक्षीय तेऽवसो दैव्यस्य (०२४) = एवा एवम् इन्द्रः वस्वः वसुनः सत्यः सम्राट राजा । वृत्रं हन्ता पुरवे वरिवः धनं कः अकरोत् । हे पुरुभिः स्तुत नः अस्मभ्यं कृत्वा धनेन सह रायः धनं शग्धि देहि । ते तव दैव्यस्य अवसः धनस्य भक्षीय भाग लभय. वसु, वरिवः, ऋतु, रै and अवम all mean wealth. पूरु was the naine of an Aryan clan. शक ( = to give ) +धि = शग्धि. भज् + स् (of = 72 = to distribute. (60) त्वं नो अग्ने अद्भुत क्रत्वादक्षस्य मंहना। त्वेऽसुर्यमारुहत्काणा मित्रो न यज्ञियः (५३० )= हे अद्भुत अग्ने त्वं नः अस्मभ्यं कन्वा दक्षस्य मंहना दानेन ( वाजाय पन्थां रतिल ५।१०।१)। असुर्य धनं त्वे त्वयि अरुहत् । काणा त्वं मित्रः न इव यज्ञियः धनवान. ऋतु and both mean wealth. मंहना मंहनेन; from मंह=to give. ऋत्वा = दक्षस्य गहना. असुर्य = extraordinary power or Wealth. क्राणा? क्र (ato give? ) + आन = क्राण. (a + तुः = what is giveli?). यज्ञियः = यज्ञ धनम् । तद्वान् = possessed of riches. Agni is wealthy like Mitra. (61) अस्य क्रत्वा विचेतसो दस्मस्य वसु रथ आ। अधा विश्वासु हव्योऽ- निर्विक्षु प्रशस्यते (५१) = विचेतसः दस्मस्य अस्य क्रत्वा रथे आ रथमध्ये वसु विद्यते । अधा अत एव हव्यः अग्निः विश्वासु विक्षु प्रशस्यते. वि विभूतं चेतः धनं यस्य स विचेता:. दस्म superlative of दस् as दस्त्र comparative. दस् % = to subdue or to give. दक्ष is ·120 Words in Rgveda (62) त्वं विक्षु प्रदिवः सीद आसु क्रत्वा रथीरभवो वार्याणाम् । अत इनोपि विधते चिकित्वो व्यानुपरजातवेदो वसूनि (६:) = हे चिकित्वः जातवेदः आसु विक्षु त्वं प्रदिवः सीदः सीदसि । त्वा वार्याणां धनानां त्वं रथीः रथेन आनेता अभवः भवसि । अतः एव त्वं विधत हविः ददते यजमानाय आनुपक सततं वसूनि वि इनोषि प्रहिणोपि. चिकित्वः ( from किन् =to give ) = O giver. प्रदिवः = आनुपक् always. ऋत्वा = धनेन (सहितानां वार्याणाम् ). रथीः = one that brings in a chariot. इनोपि %D Stlidest. or ऋत्वा = because of the wealth that thou possessest. (63) क्रत्वा दा अस्तु श्रेष्ठोऽद्य त्वा वन्धन सुरेक्णाः। मत आनाश सुवृ- क्तिम् (६३६) = यः मतः सुवृक्ति स्तुतिम् आनाश तुभ्यम् अर्पयति स त्वां वन्वन् संभजन अद्य क्रत्वा धनेन सुरेक्णाः धनवान् अस्तु । दाः दाता अस्तु । श्रेष्ठः धनवत्तमः अस्तु. वन्वन् = worshipping. आनाश? Is the root नश or अश? (३) प्र वांस मित्रावरुणावृतावा विप्रो मन्मानि दीर्घश्रदियति । यस्य ब्राणि सुक्रत अवाथ आ यत्कृत्वा न शरदः पृणेथे (७:१) हे सुऋतू मित्रावरुणो दीर्घ- श्रुत् ऋतावा स विप्रः वां मन्मानि प्र इयर्ति । यस्य ब्रह्माणि युवां धनेन अवथः यत् यदा च यस्य शरदः न सद्यः युवां ऋत्वा धनेन आ पृणेथे आयूरयथः. For comment vide 'Who shall lie our guide in interpreting RV.' at the end of this book. (65) तव ऋत्वा सनेयं तव रातिभिरशे तव प्रशस्तिभिः। त्वामिदाहुः प्रमति बसो ममाग्ने हर्षस्व दातवे (८३.:) हे वसो अग्ने तब कन्वा तव रातिभिः तव प्रशस्तिभिः धनं सनेयं प्रानुयाम् । जनाः त्वाम् इत् एव प्रार्मत दातारम् आहुः । मम मा दातवे धनं दातुं हर्षस्व त्वरस्क. ऋत्वा = रातिभिः = प्रशस्तिभिः. सनेयं from सन् = to cbtain or enjoy. Tala: = one that helps with wealth. Ita = hasten, सनेयं spoils the metre and appears to have been interpolated. (66) अप्रामिसत्य मघवन् तथेदसदिन्द्र क्रत्वा यथा वशः । सनेम वाजं तव शिप्रिन्नवसा मधु चिद्यन्तो अद्रिवः (८६) हे अप्रामिसत्य मघवन् इन्द्र यथा वशः इच्छसि तथा इत् एव असत् अस्तु । हे शिप्रिन् अद्रिवः तव अवसा धनदानेन मक्षू सदैव यन्तः ददतः चित् अपि वयं वाजं सनेम लभेमहि. .

·men. by V. K. Rajavade. 121 अप्रामिसत्य ? अप्रामि occurs here only. अप्रामि = अहिंसितं (Artur:). How is Fire to be construed ? ऋत्वा अवसा वाज सनेम? ऋत्वा = अवसा. शिप्रिन् = () helineted one. (67) कर्दू महीरधृष्ठा अस्य तविषीः कवृत्रघ्नो अस्तृतम्। इन्द्रो विश्वान बेकनाटाँ अहईश उत क्रत्वा पणीरभि (८६.) = अस्य वृत्रघ्नः इन्द्रस्य मही: महत्यः अधृष्टाः तविषीः कत् उ क खलु । अस्तृतं वलं कत् उ क खलु । इन्द्रः क्रत्वा विश्वान् बेकनाटान् उत अपि च पणीन् अभि भवेत्. Where indeed is Indra's strength that has never been challenged ? It is incomparable.' indra overcomes all foes. अ+धृष्टाः = never challenged. अ+स्तुतं = never resistced. वेकनाटान्- पञ्च जनान् ? अहर्दक is like स्वर्दक which is used of gods and Why should अहर्दशः be used •of बेकनाटान् ? Or does अहर्दशः mean स्वदृशः i.e. the gods whom Indra surpassed? बेकनाट, अहर्दक and पणि are three classes whom Indra subdved and surpassed in wealth. Indra was disliked by Devas, the 5 Aryan tribes and the Panis. (67a) For 9' :: vide P. I 1 No. 5. ( 68 ) प्र पुनानस्य चेतसा सामः पवित्रे अर्षति । क्रत्वा सधस्थमासदत् (९१.६) सोमः प्रचेतसा पवित्रे अर्षति । क्रत्वा सधस्थं योनि कलशम् आसदत् आसीदति. अर्षति = runs, flows fast. पवित्र through the strniner. सधस्थं- heaven, a seat, a vessel. प्रचेतसा = ऋत्वा = धनेन सह. पुनानस्य cannot be construed, It seems to be a mispronunciation of gala: स्यः. पुनानः पूयमानः स्यः सः सोमः or यः सोमं पुनाति तस्य चेतसा staat. Sõina runs towards the strainer with the wealth of (i. e. to be given to) him who purifies him. (69) आभूत्या सहजा वज्र सायक लहो विभग्रंभिभूत उत्तरम् ।ऋत्वा मन्यो सह मयधि महाधनस्य पुरुहत संसृजि (१०६) = हे वज्र हे सायक हे अभिभूते आभूत्या सह जाः जातः विभर्षि । हे पुरुहूत मन्यो महाधनस्य संमृजि क्रत्वा सह नः अस्माकं मेदी एधि भव. वज्र = सायक = a thunderbolt. a thunderbolt, Indra is as strong as a thunderbolt ; besides that weapon is his constant associate. 10 म उत्तरं सहः ·122 Words in Rgveda अभिभूते = O overcomer of foes. आभूत्या सह जाः जातः= born with strength and wealth. उत्तरं सहः बिभर्पि = thou hast ever-increasing strength and wealth. ATT = () thou possessed of strength and wealtb, ऋत्वा लह नः अस्माकं मेदी एधि = be our help (मेदी?) in company with wen th. महत् धनं यस्मिन् स महाधनः संग्रामः = a battle in which large booty is to be had. संसृजि = संसर्गे = in the thick ( of battle). (70) एवा तदिन्द्र इन्दुना देवेषु चिद्धारयाते महि त्यजः। क्रत्वा वयो वि तार्यायुः सुक्रतो ऋत्वायमस्मदा सुतः (१..१४४ ) = एवा एवम् इन्द्रः देवेषु चित् अपि इन्दुना। (सोमं पीत्वा) महि त्यजः वलं धनं वा तत् प्रसिद्ध धार- यते । हे सुक्रतो धनवन् इन्द्र क्रत्वा धनदानेन अस्माकं वयः धनम् आयुः धनं च वितारीः वर्धय । अयं सोमः अस्मत् आ अस्मदगृहे सुतः वर्तते. Forar repeated to show its importance to the devotee. The gods are powerful and rich. Indra makes them still more powerful and rich क्रतु, वयः, आयुः and probably त्यजः mean wealth. w क्रतुभिः ( दक्षैः) = with wealth 3D (71) त्वं सोम ऋतुभिः सुक्रतुस्त्वं दक्षैः सुदक्षो विश्ववेदाः। त्वं वृषा वृषत्वभिमहित्वा द्युम्नभिर्युम्न्यभवो नृचक्षाः (१३१. ऋतुभिः दक्षैः = द्युम्नैः धनैः, सुक्रतुः = सुदक्षः = द्यम्नी = धनवान्. Vide No. 52 P. 116. विश्वं वेदः यस्य सः विश्ववेदाः. वेदस् = wealth. वृपत्वेभिः = by heroic deeds. महित्वा = महत्त्वेन. भूः = अभवः. नृणां देवानां चक्षाः = the eye of the gods. Cr नृ धनम् । तेन युक्तं चक्षः धनं यस्य = ( Agui is ) exceedingly rich. 72) सं यजनान् क्रतुभिः शूर ईक्षयद्धने हिते तरुपन्त श्रवस्यवः (११३२). When (यत् = यदा ) brave (शूरः) Indra saw ( ईक्षयत् = ऐक्षत) the 5 Aryan tribes ( जनान् ) in company (सं) with riches, (f:) then bis devotees desirous of wealth (212777:) destroyed (तरुपन्त) them in tattle (धने हिते). (73) उत त्ये मा पौरुकुत्सस्य सूरेस्त्रसदस्योर्हिरणिनो रराणाः । वहन्तु मा दश श्येतासो अस्य गैरिक्षितस्य क्रतुभिर्नु सश्चे ५३३)= उत पौरुकुत्सस्य पुरुकुत्सपुत्रस्य सूरेः त्रसदस्योः श्येतासः श्वेतवर्णाः दश अश्वाः रराणाः ·by V. K. Rajavade. 128 मां दीयमानाः दत्ताः वा हिरणिनः हिरण्यालंकारैः अलंकृताः मा मां वहन्तु । गैरिक्षितस्य गिरिक्षितकुलजातस्य तस्य क्रतुभिः धनैः अहं नु अद्य सश्चे पूर्ये. fezfurat; qualifies tag: and means wearing gold trappings. हिरणिनः occurs once again (६६३). श्येतासाः blazing, resplendent. üa occurs thrice again and qualiſies Agni. (74) दिवो न सा अससृग्रमन्हां राजा न मित्रं प्र मिनाति धीरः । पितुर्न पुत्रः ऋतुभिर्यतान आ पवस्व विशे अस्या अजीतिम् (९३४ )= न यथा वर्षस्य सर्गाः धाराः दिवः झुलोकात् सृज्यन्ते तथा सोमस्य सर्गाः धाराः असमृग्रम् प्रवहन्ति । अन्हां राजा सूर्यः न इव धीरः धनवान् सोमः मित्रं प्रमि- नाति नाशयति । पितुः ऋतुभिः धनैः इतरैः यतानः यतमानः स्पर्धमानः पुत्रः न इव त्वं हे सोम क्रतुभिः धनैः अस्यै विशे.अजीतिम् अजय्यं धनम् आ पवस्व देहि. अ+ ससृज् (by reduplication of सृज) + र + अम् = असमग्रम्. I cannot say how अम् came to replace अन्. अन्हां राजा न मित्रं etc.? Was there antagonism between Sun-worship and Mitraworship? Or does a fharra mean, increases wealth ? Tara: from yz to vie with., 3ftfat occurs only once again in 3 sao- ऽहतये पवस्व स्वस्तये सर्वतातये (९.६); अजीति, अहति, स्वस्ति and सर्वतानि mean welfare, wealth. (75) यदासु मर्ती अमृतासु निस्पृक संक्षोणीभिः ऋतुभिर्न पृङ्क्ते । ता आतयो न तन्वः शुम्भत स्वा अश्वासो न क्रीळयो दंदशानाः (१०१५)=यत् यदा मर्तः पुरूरवाः आसु अमृतासु निस्पृक एकजीवो भूतः ऋतुभिः धनैः क्षोणीभिः धनैः ताः स्त्रीः संपृक्ते तदा आतयः न इव दंदशानाः अश्वाः इव क्रीळयः ताः स्वाः तन्वः शुम्भत अलंकुर्वन्ति. When the mortal P. became wholly mixed (निस्पृक्) among thoss immortal ladies, when he filled (पृते) them wholly (सं) or endowed them with riches ( ऋतुभिः = क्षोणीभिः), those ladies sportive like neighing (दंदशानाः) mares decked their persons immediately (न). नि+स्पृक (from स्पृश् to fill, to occupy) mixed. आतयः = अश्वासः = mares. आति (perhaps from अत् to go) not found in RV. आतयः is the only form of that word. दंदशाना ( from Ft to bite ) = neighing ?

·124 Words in Rgveda क्रतवे or क्रत्वे = for wealth (76) दशानामेकं कपिलं समानं तं हिन्वन्ति कतवे पार्याय । गर्भ माता सुधितं वक्षणास्ववेनन्तं तृपयन्ती विभर्ति (१० ) = पूर्वस्याम् ऋचि कथि. तानां दशानाम् एकं कपिलं कपिलवर्ण समानं तम् अग्निं देवाः पार्याय संक- टात् पारं नयते तवे धनाय हिन्वन्ति । माता वक्षणासु सुधितं सुहितम् अवे- नन्तं गर्भ तृषयन्ती बिभर्ति. Agni had to mother . . He is red-coloured (कपिलं) and the common son of the ten. They or the gods send him down to the earth to give wealth that would enable men to tide over all difficulties. वक्षणासु = उदरेपु. Every cne of these o mothers bears (बिभर्ति) Agni in lier wemb (वक्षणासु) where he is well placed (erstå). The factus'so loved the womb that it did not like to leave it (sara). Every mother was exceedingly desirous of conceiving or bearing in her womb such a child (तृषयन्ती). (77) ते नो हृदे मनसे सन्तु यज्ञा जुष्टासो अद्य घृतनिर्णिजो गुः । प्र वः सुतासो हरयन्त पूर्णाः क्रत्वे दक्षाय हर्षयन्त पीताः (४३३ ) = हे ऋभवः ये धृतनिर्णिजः यज्ञाः गुः अगुः अगच्छन् अद्य भवतां पानाय ते जुष्टासः जुष्ठाः सन्तः वः युष्माकं हृदे मनसे सन्तु। पूर्णाः सुताः सोमाः क्रत्वे दक्षाय वः युष्मान् हरयन्त हर्षयन्त हर्षयन्तु. जुष्टासः = tasted, eaten or drunk. घृतं निर्णिक येषां = wkose dress is ghee; covered with or soaked in ghee; full of ghee. हृदे = मनसे = to your mind or taste. हरयन्त = हरयन्त = हर्षयन्त =!et (them) gladden. हर + स (of लेद) = हर्ष. हर ( from हृ.) = to carry away, to gladden. क्रत्वे = दक्षाय = धनाय. (78) त्वावतो हीन्द्र क्रत्वे अस्मि त्वावतोऽवितुःशूर रातौ । विश्वेदहानि तविषीव उग्रॅ ओकः कृणुष्व हरिवो न मर्धीः (७२) = हे शूरतविषीवः उग्र हरिवः इन्द्र त्वावतः अवितुः दातुः क्रत्वे रातौ अहम् अस्मि । विश्वा विश्वानि इत् एव अहानि अस्मासु ओकः कृणुष्व कुरु । अस्मान् न मा मर्धीः नाशय. तविषीवान् =possessed of strength (तविपी). हरिवान् =possessed of horses (हरि). तविषीवः and हरिवः are vocatives. ओकः कृणुष्व make thy home with us. Firat - धनाय. रातौ = दाने = दानाय. .

·by V. K. Rajavade. 125 (79) स नो ज्योतींषि पूळ पवमान वि रोचय । क्रत्वे दक्षाय नो हिनु ( ९३६ ) = हे पूर्व्य श्रेष्ठ पवमान सोम स त्वं ज्योतींषि विरोचय । नः अस्मान् क्रत्वे दक्षाय हिनु प्रेरय The ist a: is superfluous; Or 7: wtiaifazour i. e. Aryan luminaries; or hraifa resplendent gold, विरोचय = brighten i. e. increase (our gold). हि = to send. (80) ऋत्वे दक्षाय नः कवे पवस्व सोम धारया। इन्द्राय पातवे सुतो मित्राय वरुणाय च (९१६०) हे सोम कवे इन्द्रामा मित्राय वरुणाय पातवे पातुं सुतः त्वं नः कृत्वे दक्षाय धारया पवस्व Traa = that they may drink. धारया पवस्व = pass in a stream through the strainer and be pure. नः कृत्वे दक्षाय=in order to give us wealth. कवे %3D O rich one. (81) पवस्व सोम क्रत्वे दक्षायाश्वो न निक्तो वाजी धनाय (९१:०) हे सोम वाजी अश्वः न इव निक्तः त्वं क्रत्वे दक्षाय धनाय पवस्व. निज (= to wash) + तः = निक्तः = washed, purified. arsfr = booty-laden. ऋत्वे = दक्षाय = धनाय. क्रतोः (दक्षस्य) = of wealth (82) अधा ह्यग्ने क्रतोभद्रस्य दक्षस्य साधोः। रथीतस्य बृहतो बभूथ (४१३) = हे अग्ने अधा अथ त्वं क्रतोः भद्रस्य साधोः दक्षस्य वृहतः ऋतस्य रथीः हि बभूथ. क्रतोः = भद्रस्य = दक्षस्य = ऋतस्य = धनस्य. साधु%3 which brings in or secures wealth. रथी-a bringer. क्रत्व:-of wealth %3- (83) क्रत्वः समह दीनता प्रतीपं जगमा शुचे । मृळा सुक्षत्र मृळय (७६३) = हे शुचे वरुण ऋत्वः धनस्य दीनता दीनतया बहुत्वेन समह खलु अहं.प्रतीपं जगम । हे सुक्षत्र मृळ मृदय दयां कुरु. a= ( brilliant, shining one. AE = verily. Foret: daar on account of the abundance (दीनता) of my wealth. प्रतीएं जगभ% मृल = to have merry on. सुक्षत्र = धनवन् . क्रतो in wealth, in prosperity (84) अवीरे क्रतो दविद्यतन (१०). Urvasi did not shine (न दवि- द्यतत्) in a prosperity (क्रतौ) that was not blest with a son (अवीरे). went counter.

·120 Words in Rgveda The whole Rk is obscure, This inay be the sense of the words quoted. of य as of a of अ. क्रतुं = strength (85) नहि नु यादधीमसीद्रं को वीर्या परः । तस्मिन् नृम्णमुत क्रतुं देवा ओजांसि सं दधुः (१६३) = कः वीर्या वीर्येण इन्द्रं परः । तस्मिन् इन्द्रे देवाः नृम्णं ऋतुम् ओजांसि सं दधुः. परः governs the accusative. इन्द्रं परः = beyond or superior to Indra. नृम्णं = ऋतुं = ओजांसि = strength. नहि नु यात् अधीमसि? यात् यस्मात् वयं नहि नु न कदापि आधि इमः = whom we can never surpass ? Tr+1=to go higher, to be superior, pia ablative तात् and आत् These are ancient forms. य = यत्. त = तत्. अ = अत्. Did अत् ever exist ? य, त, अ are the bases in many declensional forms of the 3 pronouns, edit, fut, ऋतु and ओजस् may mean wealth even here. (86) अनु प्र येजे जन ओजो अस्य सत्रा दधिरे अनु वीर्याय । स्यूमगृभे दुधयेऽर्वते च क्रतुं वृक्षन्त्यपि वृत्रहत्ये (६३) = जनः दैव्यो जनः अस्य इन्द्रस्य ओजः अनु प्र येजे दत्तवान् । ते देवाः सत्रा सदैव वीर्याय इन्द्रम् अनु दधिरे । वृत्रहत्ये ते देवाः स्यूमगृभे दुधये अर्वते इन्द्राय ऋतुं बलं च अपि वृअन्ति. जनः = the gods. येजे = gave. प्र3 प्रकर्षण = in large quantities. वीर्याय for heroic deeds. सत्रा = always. अनु constantly, continuously. स्यूमगृभे occurs here only स्यूमन्=something sewn, an arme, ur made of hitles sewn together? स्यूमगृभे to cne that puts on an armour. दुधये dative of दुधि. दुधि ? दुःखेन #ga fita yaa = one that is hard to catch ? stalà = to one who is as brave as a horse. All these 3 words are epithets of Indra. क्रतुं strength. अपि shows compactness. अषिवृञ्जन्ति consolidate, put compactly into. प्र, सत्रा, ओजस्, वीर्य, and ऋतु may mean wealth even here. (87) अनु त्रितस्य युध्यतः शुष्ममावन्नुत क्रतुम् । अन्विन्द्रं वृत्रतूर्ये (८२४) = मरुतः युध्यतः त्रितस्य शुष्मम् उत अपि च क्रतुं बलम् वृत्रतूर्ये इन्द्रम् अन् इन्दे आवन् निहितवन्तः. - %3D ·by V. K. Rajavade. 127 आवन् from अव् =to give. ऋतुं-शुष्मं बलं धनं वा. वृत्रतूर्ये-वृत्रहत्ये. तूर्य from a or तुर = to destroy. इन्द्रम् अनु = इन्द्रे. अनु repeated for metre. The Maruts put into Indra the strength that once belonged to Trita, the fighter. Trita was the name of an ancient god. (88) तव त्यदिन्द्रियं वृहत्तव शुष्ममुत ऋतुम् । वज्रं शिशाति धिषणा वरेण्यम् ( ८१५ ) = हे इन्द्र देवमाता धिषणा तव माता वा तुभ्यम् तत् प्रसिद्धं वृहत् महत् इन्द्रियं वलं शुष्मम् उत अपि च ऋतुं वरेण्यं श्रेष्ठं वजं च शिशाति ददाति. इन्द्रियं = शुष्मं = ऋतुं = strength. शा = to give. धिषणा was the name of the mother of the gods. The Aświns are called = sons of धिषणा.. Was it another name of Aditi ? इन्द्रस्य इदम् इन्द्रियं = strength befitting Indra. (89) विश्वे त इन्द्र वीर्य देवा अनु क्रतुं ददुः। भुवो विश्वस्य गोपतिः पुरुष्टुत भद्रा इन्द्रस्य रातयः ( ८९२ ) = हे इन्द्र विश्वे देवाः ते तुभ्यं वीर्य क्रतुम् अनु दुः। हे पुरुष्टुत त्वं विश्वस्य गोपतिःभुवः भवसि। इन्द्रस्य रातयः भद्राः क्रतुं = वीर्य = strength or wealth. गोपतिः = a master, = gifts. T: = full of wealth. t = unceasingly. (9c) उज्जातमिन्द्र ते शव उत्त्वामुत्तव ऋतुम्। भूरिगो भूरि वावृधुर्मघवन् तव शर्मणि भद्रा इन्द्रस्य रातयः (८६२) = हे भूरिगो ( भूरयः वव्ह्यः गावः यस्य) हे मघवन् इन्द्र जनाः तव जातं शवः तव ऋतुं च उत् वावृधुः अस्तुवन् भूरि वहुकृत्वः । वयं तव शर्मणि स्याम । इन्द्रस्य रातयः भद्राः. जातं = शवः = ऋतुं. त्वां irregular for तव ; or त्वां वावृधुः may be the construction. They praise thee and thy strength, ( ) मां त्वष्टा वज्रमतक्षदायसं मयि देवासोऽवृजन्नपि ऋतुम् । ममा- नीक सूर्यस्येव दुष्टरं मामार्यन्ति कृतेन कर्वेन च (१०३) = त्वष्ठा मह्यम् आयसं वज्रम् अतक्षत् । देवाः मयि ऋतुं बलम् अपि अवृजन् । मम अनीकं सूर्यस्य अनीकमिव दुष्टरम् । जनाः मां कृतेन कान कर्तव्येन च आर्यन्ति स्तुवन्ति. I am like Indra, says the speaker. आयसं = of steel. अत. क्षन् fashioned. अपिवृज = to stuff compactly. अनीकं = splendcur. gui= difficult to face or encounter. Trafia = extol. कृतेन = for acts done. कान = for acts to be done. Cp. तमिञ्चयोत्नै- रार्यन्ति तं कृतेभिश्चर्षणयः (८१६). आर्यन्ति occurs only twice in RV, रातयः ·128 Words in Rgveda (92) महिम्न एषां पितरश्चनेशिरे देवा देवेष्वदधुरपि ऋतुम्। समविव्य- चुरुत यान्यत्विपुरैषां तनूपु नि विविशुः पुनः (१०६ ) = पितरः चन अपि एषां देवानां महिम्नः ईशिरे । देवाः देवेषु देवभूनेषु ऋतुं महिमानम् अपि नैफ- ट्येन अदधुः । यानि तेजांसि देवेषु समविव्यचुः उत अपि च अत्विषुः अदीप्यन् तानि पुनः एषु पितृषु नि आ विविशुः. The Pitrs become gods after death and possess the greatness natural to gods. The gods themselves pack into them (अपि अदधुः) divine power. All the splendour that spreads through, that is informs the bodies of the gods enter the bodies of the Pitrs too. व्यच् = to spread. सम् + अ + विव्यच् = to spread throughout. विप् = to shine. पेषां = आ + एषाम् . क्रतुना (93) सुप्रवाचनं तव वीर वीर्य यदेकेन क्रतुना विन्दसे वसु । जातूष्ठि रस्य प्र वयः सहस्वतो या चकर्थ सेन्द्र विश्वास्युक्थ्यः (२१३ ) = हे वीर इन्द्र तव वीर्य सुप्रवाचनं सुष्टु प्रकर्षण वाच्यं स्तुत्यं यत् यस्मात् एकेन ऋतु. ना सहस्वतः बलवतः जातूष्ठिरस्य वसु वयःप्र विन्दसे लब्धवान् असि । या यानि विश्वा विश्वानि वीर्याणि त्वं चकर्थ तेषां कारणात् सः त्वम् उक्थ्यः . = with power स्तुत्यः आसि. सुप्रवाचनं=fit to be loudly and widely bruited, जातूष्टिर occurs here only. It occurs in FiqhH(??) and Fig in FETTARIT दुहिता जात्वास (१०३५). जात = wealth? जातूस्थिर = one that is stationed in wealth, very wealthy. सहस्वतः धनवतः ? प्र, वसु and वयः = wealth. (94) साकं जातः क्रतुना साकमोजसा ० साकं वृद्धो वीर्यः सासहिप॑धः ()= Strong (s:) Iudra was born with strength, Indra who conquers (सासहिः) enenies (मृधः). साकं = सह. क्रतुना = ओजसा aft: = with strength and heroic deeds; perhaps with wealth, (95) नाना चक्राते सदनं यथा वेः समानेन क्रतुना संविदाने (३४) समानेन क्रतुना अग्निना संविदाने युक्ते द्यावापृथिव्यौ तस्मै अग्नये वेः पक्षिणः सदनानि यथा इव नाना भिन्नानि सदनं सदनानि चक्राते. Both heaven and earth are pregnant (सावदाने) with the miracle-worker, powerful (Fagar) Agni and make for him all sorts of abodes (सदनं) like those of birds. I have not understood the Rk.

·by V. K. Rajavade 129 (96) ते सत्येन मनसा दीध्यानाः स्वेन युक्तासः ऋतुना वहन्ति । इन्द्र- वायू वीरवाहं रथं वाम् (७६). हे इन्द्रवायू सत्येन मनसा स्वेन ऋतुना दीध्यानाः दीप्यमानाः युक्तासः युक्ताः अश्वाःते वां युवयोः वीरवाहं रथं वहन्ति. Those famous (ते) horses युक्तासः), shining (दीध्यानाः) with wealth (सत्येन = मनसा =स्वेन क्रतुना), draw (वहन्ति) your (वां) chariot ( रथं), O Indra and Vayu, the chariot that carries wealth ( वीरवाहं ) to your devotees. इन्द्रवायू वीरौ । तौ वहति तं रथम् । यद्वा। वीरं धनं वहति तम्. On reconsideration I think क्रतु means wealth and not power here. (97) उक्षेव यूथा परियन्नरावीदधि त्विषीरधित सूर्यस्य । दिव्यः सुप- ोऽव चक्षत क्षां सोमः परि क्रतुना पश्यते जाः (९०१) = इव यथा उक्षा यूथा यूथानि परियन् रौति तथा सोमः अपः परियन् अरावीत् रौति । सूर्यस्य त्विषीः अधि अधित अध्यधात् । दिव्यः सुपर्णः सोमःक्षाम् अव चक्षत चष्टे । जाः ऋतुना परिपश्यते च. परियन् = going through (the strainer ). A bull enters a herd of cows and bellows. Sõma enters waters and bellows too. He puts on the splendour of the Sun. The heavenly (fast:) bird or eagle (सुपर्णः) looks down (अवचक्षत) on the earth (क्षां) and looks around on all his wives (Tr:). The wives are waters. I do not know how fear is to be construed and what it means, Perhaps it means, with marvellous power and is to be taken with every sentence. Soma with his marvellous power roars etc. अधित from धा = to put on. (98) अस्य त्रितः क्रतुना वने अन्तरिच्छन् धीति पितुरेवैः परस्य । सचस्यमानः पित्रोरुपस्थे जामि ब्रुवाण आयुधानि वेति (१०६) = पित्रोः द्यावापृथिव्योः उपस्थे अङ्के सचस्यमानः त्रितः वने अन्तर धीतिम् इच्छन् आंयुधानि जामि ब्रुवाणः : परस्य पितुः एवैः अस्य क्रतुना वेति. वत्रः = that which covers or envelops, an abyss, a sea. ववे अन्तर धीतिम् इच्छन् = seeking (इच्छन् ) wealth (धीति) inside (अन्तर्) the sea. आयुधानि जामि ब्रुवाणः = declaring weapons to be superfluous (जामि) because of Agni's (अस्य) marvellous power ( Agat). With Agni's help Trita was confident of secur- 17 ·130 Words in Rgveda ing wealth. परस्य पितुः एवैः = with the marvellous powers (एवैः) of the Great Father. But who is the Great Father and what does gêr: mean? Who are Trita's parents who foudle him in their lap? I have no clear idea of the sense of the Rk. SITEIT = with marvellous power (99)प्र यदित्था परावतः शोचिर्न मानमस्यथ । कस्य क्रत्वा मरुतः कस्य वर्पसा कं याथ कं ह धूतयः (१२) =हे धूतयः मरुतः यत् यदा यूयम् इत्था एवं परावतः शोचिः न इव मानं प्र अस्यथ तदा यूयं तत् कर्म कस्य ऋत्वा कस्य वर्पसा कुरुत । कं ह खलु याथ. yaq: = shakers. The Maruts shake the universe while marching. Tilər: = a famė, a flash of lightning. 9 = with force. अस्यथ %D hurl. मानं? a multitude ? क्रत्वा- क्रत्वा = वर्षसा = by the marvellous power of. When you thus hurl your whole multitude as though it were a flash of lightning from the highest heaven (परावतः), (tell me ) by whose power you do it. ( Tell me ) verily (ह) to whom you go ( in such het haste ). शुशुक्कान् (from (100) शुक्रः शुशुक्वाँ उपो न जारः पप्रा समीची दिवो न ज्योतिः । परि प्रजातः क्रत्वा बभूथ भुवो देवानां पिता पुत्रः सन् (१६) = उषः उषसः जारः । दिवः ज्योतिः सूर्यः । सः इव शुक्रः शुशुक्वान् समीची समीच्यौ द्यावापृथिव्यौ पप्रौ । देवानां पुत्रः सन् तेषां पिता भुवः भवसि । कदा । यदा प्रजातः प्रकृष्टवलः तान् ऋत्वा शक्त्या परि बभूथ अतिशेषे. शुक्रः and शुच to blaze up )= resplendent, fear: Julia: = day's star, the Sun. He of mighty strength (प्रजातः) surpassed the gods by ( his ) strength. Though their son, he became their father i. e. ruler. The gods created Agni. पप्रा-पप्रौ. पप्रा आपूरयिता (सायणः). समीची= heaven and earth who both go (अञ्च) together (सम्) or have the same length. Who is the paramour of the Dawn ? Agni or the Sun? If the former, then the a in 31 T FR: is an expletive. Perhaps उषः जारः = दिवः ज्योतिः = सूर्यः ·by V. K. Rajavade 131 . (101) ऋत्वा महाँ अनुष्वधं भीम आवावृधे शवः । श्रिय ऋष्व उपाक- योनि शिप्री हरिवान् दधे हस्तयोर्वज्रमायसम् (१८१ ) = क्रत्वा बलेन् महान् भीमः इन्द्रः अनुष्वधं शवः आवावृधे । ऋष्वः महान् शिप्री हरिवान् इन्द्रः हस्तयोः आयसम् उपायोनि वजं श्रिये दधे. अनुष्वधं=after large potations of Soma or after having drunk Sõma to his heart's content19: = शवः = strengtb. भीमः etc. =The terrible one increased his might. ऋग्वः = महान् . उपाके योनिः Fora TFT = whose place was near Indra it was always near him; it was his constant conmpanion. FOTOT= who wore a helmet. Trata=having two horses. feri =for beauty (i. e, as an ornament) and not for use since he had n) enemy. ( 102 ) आदिद्धोतारं वृणते दिविष्टिषु भगमिव पपृचानास अते। देवान् यत्क्रत्वा मज्मना पुरुष्टुतो मत शंसं विश्वधा वेति धायसे (११४१) पपृचानासः हविषां दातारः आत् इत् तस्मिन्नेव क्षणे दिविष्टिषु यज्ञेषु होतारं वृणते । भगम् इव अग्निम् ऋजते यत् यदा पुरुभिः स्तुतः अग्निः देवान् ऋत्वा मज्मना ( अतिशेते)। मर्त शंसं विश्वधा सर्वप्रकारैः धायसें पोषणाय वेति गच्छति. All in a moment select Agni as their carrier of oblations in sacrifices. Offerers of offerings worship (ऋजते) him when by his might the many-praised Agni surpasses the gods. He goes to the mortal (मर्त) devotee (शंसं) to help (धायसे) him in all possible ways (विश्वधा). Why is भग here ? ऋत्वा = मज्मना. farart: = a sacrifice for obtaining wealth. qarzo geva: is appropriate to Indra; it is ornamental bere. The words may have been put in to fill up a gap. Vide, however, the next quotation, Agni released the gods from darkness power. This may be the sense. • (103) स जायमानः परमे व्योमन्याविरग्निरभवन्मातरिश्चने । अस्य क्रत्वा समिधानस्य मज्मनाप्र द्यावा शोचिः पृथिवी अरोचयत् (११३३)-परमे व्योमनि जायमानः सः अग्निः मातरिश्चने आघिरभवत् । समिधानस्य समिध्यमानस्य अस्य अग्नेःशोचिः ज्वाला द्यावापृथिवी द्यावापृथिव्यो क्रत्वा मज्मना अरोचयत् ऋत्वा = मज्मना = शक्त्या. प्र = exceedingly. Agni's.flames were so powerful that they illumined heaven and earth. by his ·182 Words in Rgveda (104) भूरि चकर्थ युज्येभिरस्मे समानेभिर्वृषभ पौंस्येभिः । भूरीणि हि कृणवामा शविष्ठेद्र क्रत्वा मरुतो यद्वशाम । (११६५ ) = हे शविष्ठ वृषभ इन्द्र अस्मे अस्माभिः समानेभिः समानैः युज्यभिः युज्यैः सखिभिः पौंस्येभिः पौंस्य- युक्तैः त्वं भूरि बहूनि.शूरकर्माणि चकर्थ कृतवान् असि । वयं मरुतः यत् यानि घशाम इच्छामः तानि भूरीणि वयं क्रत्वा वीर्येण कृणवाय कृववन्तः हि खलु. युज्य = a companion. समान = an equal. पौंस्य = a heroic act or heroisni. The word seems to qualify FT and may mean पौंस्ययुक्त. वशाम imperative used for present indicative. by (105) उपस्तुति नमस उद्यतिं च श्लोकं यसत्सवितेव प्र बाहू । अस्य वाहन्यो यो अस्ति मृगो न भीमो अरक्षसस्तुविष्मान् (१९३०) = मृगः न इव भीमः अरक्षसः अशत्रु: तुविष्मान् बलयुक्तः यः वृहस्पतिः अस्ति अस्य तस्य ऋत्वा अहन्यः सविता इव यथा बाहू प्र य॑सत् यसति तथा यजमानः अस्मै वृहस्पतये उपस्तुतिं नमस: हविपः उद्यतिं श्लोकं च प्रयंसत् प्रयच्छति. Who is meant by यः and अस्य? Who offers (यंसत्) praise ? What happens by his power? Ert:= he who causes day. Does it mean अ + हन्यः = न हन्तुं शक्यः? Savitr causes day by throwing up or raising his arms i, e. his rays. • उपस्तुति श्लोकं = praise. नमसः उद्यति = raising i. e. offer of oblations. अरक्षसः = अरक्षसः = अविद्यमानं रक्षसं यस्य सः. Though रक्षस् is the ordinary spelling, in a few cases we have रक्षस also. मृगः = a fierce animal such as a tiger. Br. is powerful and it is by his power that the Sun shines; to him the devotee offers praise and offerings. Is that the sense ? (106) व्रता ते अग्ने महतो महानि तव कृत्वा रोदसी आ ततन्थ । त्वं दूतो अभवो जायमानस्त्वं नेता वृपभ चर्षणीनाम् ( ३६). GrCat as thou art (महतः), O Agni, thy acts (व्रता) are great (महानि ). By thy marvellous power (क्रत्वा) thou didst stretch licaven and tarth. (Heaven and earth seem contracted and diminutive ia darkness. Light as it were streches them to their full extent). चर्षणीनां = पञ्च जनानाम्. जायमानः = the moment thou wrst born, (107) तं त्वा मर्ता अगृभ्णत देवेभ्यो हव्यवाहन। .विश्वान् यद्यशाँ अभिपासि मानुष तव क्रत्वा यविष्ठ्य (३६).

·by V. K. Rajavade 133 अगृभ्णत = अगृण्हन्. Mortals received Agni from the gods that he might carry offerings to them. मनुषः अयं मानुपः. Agni belongs to Manus, man's progenitor. Manus also means man. यविष्ठं is correct and not यविष्ठ्य which is a wrong pronunciation. Agirguards all offerings (यज्ञान ) on their way to the gods. यत् etc. = Since Agni is such an able guard, mortals did well in choosing him as their messenger, (108) अहन्निन्द्रो अदहदग्निरिन्दो पुरा दस्यून मध्यंदिनादभीके। दुर्ग दुरोणे क्रत्वा न यातां पुरू सहस्रा शर्वा नि बीत् (४३) = हे इन्दो सोम पुरा इन्द्रः दस्यून मध्यंदिनात् अभीके अइन् । अग्निश्च तान् अदहत् । इन्द्रः शर्वा शरुनामकेन आयुधेन यातां पुरू पुरूणि सहस्रा सहस्राणि दुर्गे दुरोणे क्रत्वा न सद्यःनि बहीत् नाशितवान् . Artigala Staf (from sitter) = exactly at mid-day. Thi= दुरोणे= in their inaccessible home. न.in a trice. यातां= of the assailants; या to assail. बई = to destroy. शर्वा instr. sing. of शरु. शर्वा is Siva's naine in modern Sanskrta. Vai occurs 5 times in RV.; everywhere it is instr. sing ; e. g. युवं ताँ इन्द्रावरुणावमित्रान् हतं पराचः शर्वा विषूचः (७६५). (109) अध क्रत्वा मघवन तुभ्यं देवा अनु विश्वे अददुः सोमपेयम् यत्सूर्यस्य हरितः पतन्तीः पुरः सतीरपरा एतशे कः (५६९ ) = हे मघवन् अध अथ विश्वे देवाः तुभ्यं कृत्वा सह सोमपेयम् अनु सततम् अददुः यत् यदा क्रत्वा सूर्यस्य पुरः पतन्तीः हरितः एतशे अपराः कः. Pirat = along with power, When the gods gave Indra Söma, they gave him strength also. gita: = the horses of the Sun. पतन्तीः = flying, rushing. अपराः = backward, regressive. कः = अकरोः. एतश is a name of the Sun. But it was also the name of a sage who was a rival of the Sun (171) and whom Indra favoured; एतशे = एतशम् अनुग्रहीतुम्. Or एतशे = एतशवणे हिरण्यवर्ण दिवि. (110) सखा सख्ये अपचत्तूयमग्निरस्य क्रत्वा महिषा त्री शतानि । त्री साकमिन्द्रो मनुषः सरांसि सुतं पिवद् वृत्रहत्याय सोमम् (५२९) = सखा अग्निः सख्ये इन्द्राय तूयं महिपा महिषाणां त्रीणि शतानि अपचत् । इन्द्रः साकं मनुषः त्री त्रीणि सरांसि सुतं सोमं वृत्रहत्याय पिबत् अपिबत्.

·134 Words in Rgveda %3D n तूयं = at once. महिषा = महिषाणि ; but महिष is not neuter. HENTI may have been mispronourced as AITT. Frå = simultaneously, all at once. STET Fical = (inspired) by his marvellous power. (SH प्रये जाता महिना ये च नु स्वयं प्र विद्मना ब्रुवत एवयामरुत्। ऋत्वा तद्वो मरुतो नाधृषे शवो दाना मन्हा तदेषामधृष्टासो नाद्रयः (५३) ये मरुतः महिना प्र प्रकर्षण जाताः बलवन्तः ये च एवयामरुत् एवैः अश्वैः यातारः मरुतः विद्मना स्वयं प्रब्रुवते तेषांः वः युष्माकं बलं हे मरुतः युष्माकं क्रत्वा आधृषे आधर्षणीयं न भवति । तत् तस्मात् एषां मरुतां दाना दानानि मन्हा महत्त्वेन युक्तानि । एते मरुतः अद्रयः न इव अनाधृष्टासः अनाधृष्टाः जाताः = जातं बलं तेन युक्ताः. fazar = with consciousness of power. प्रवते = speak out, thunder. एव means a horse. एवैः यान्ति ते एवयाः = riders. एवयाः मरुतः = the Maruts who are wild riders. The word is singular for metre, ऋत्वा by marvellous power, न आधृषे = cannot be challenged or defied; is unassailable, gras etc. Their giſts are characterised by greatness (112) तव ऋत्वा तव तदंसनाभिगमासु पक्कं शच्या नि दीधः। और्दुिर उस्रियाभ्यो वि हळहोदूर्वाद्वा असृजो अङ्गिरस्वान् (६१) = हे इन्द्र तव ऋत्वा तव दंसनाभिः तव शच्या त्वम् आमासु तत् पकं नि दीधः न्यधाः। उस्त्रि- याभ्यः दुरः द्वाराणि वि और्णाः । दृल्हात् ऊर्वात् गाः उत् असृजः. ऋत्वा = दंसनाभिः, शच्या = by (thy) gift. आमासु = into calves. Tat = strong, healthy milk. fattais: ( from sz) = dicist deposit. औणाः from ऊर्ण = to cover. वि +ऊणु = to discover, open. दृळ्हात् दृढात्. ऊर्यात् = from the cattle-prison. वि+ अनृजः = lettest loose, didst release. STSCENTI = ( Indta did all this ) with (the help of) the Argirasas. Indra impregnated the Dawns with the Sun. This is what is meant by his putting milk into .calves. Indra also released the cow's viz, the Dawns from Vitra, (113) प्र सम्राजे वृहते मन्म नु प्रियमर्च देवाय वरुणाय सप्रथः । अयं य उर्वी महिना महिव्रतः क्रत्वा वि भात्यजरो न शोचिषा (६६८) = हे सप्रथः अध्वर्यो सम्राजे वृहते देवाय वरुणाय प्रियं मन्म नु अधुनैव प्र अर्च अर्पय। यः अयं महिवतः वरुणः अजरः अग्निः शोचिषा ज्वालया क्रत्वा महिना उर्वी द्यावा- पृथिव्यौ न सद्यः विभाति.

·by V. K. Rajavade 135 नुन= at once. सपथः = rich. क्रत्वा = महिना. शोचिषा ज्वालया. Agni is Varuna here. (114) अभि क्रत्वेन्द्र भूरध उमन् न ते विव्यङ्ग महिमानं रजांसि । स्वेना हि वृत्रं शवसा जघन्थ न शत्रुरन्तं विविदयुधा ते (७११) = हे ज्मन् परिज्मन् इन्द्र अध अथ क्रत्वा शौर्येण त्वं सर्वान् लोकान् अभिभूः अभिभवसि। ते तव महिमानं रजांसि लोकाः न विव्यक् व्याप्नुवन्ति । स्वेन शवसा हि त्वं वृत्रं जघन्थ । ते तव अन्तं शत्रुः युधा न विविदत्. ज्मन् occurs here and in एप स्य मित्रावरुणा नृचक्षा उभे उदेति सूर्यो अभि ज्मन् (७३). In both we have अभि and उमन्. ज्मन् occurs in परिज्मन्. It probably means 'going '. Indra is addressed as परिजान in t. स्वेन = शवसा. 'विव्यक् = विविचुः=equal. युधा = युद्धेन. (115) हवं त इन्द्र महिमा व्यानड् ब्रह्म यत्पासि शवसिन्नृपीणाम् । आ यद्वजं दधिषे हस्त उग्र घोरः सन् ऋत्वा जनिष्ठा अपाळहः (७३) हे शव- सिन् उग्र इन्द्र त्वं क्रत्वा अपालहः जनिष्ठाः जातः यत् घोरः सन् हस्ते वज्रम् आदधिषे । यत् यस्मात ऋषीणां ब्रह्म हवं पासि तस्मात् ते तव महिमा रोदसी व्यानट् व्याप्नोति. शवसिन्-बलिष्ठ. व्यानद from वि+अश. पासि = protectest or re. wardest.हवं-ब्रह्म. Or does हव (हु=to call) meana battle in which warriors challenge one another? In that case 'Indra's greatness Glls the whole battle-fieldwould be the sense. दधिषे from धा + स्(of लेट् ). ऋत्वा अषाळ्हः = not to be defeated on account of his strength. (116) उत्सूर्यो बृहदीष्यश्रेत्पुरु विश्वा जनिम मानुषाणाम् । समो दिवा ददृशे रोचमानः क्रत्वा कृतः सुकृतः कर्तृभिर्भूत् (७६२ ) = बृहत् सूर्यः मानुपाणां पुरु पुरूणि विश्वा विश्वानि जनिम जनिमानि यावत् अर्चीषि उदश्रेत् उत् श्रयंति प्रसारयति । रोचमानः दिवा समः ददृशे । कर्तृभिः क्रत्वा कृतः असौ सूर्यः सुकृतः भूत् भवति. of mell. The Sun spreads his light throughout all the groups Shining he looks like Dyans. Made by the gods ( by their marvellous appears well-made. उत्+श्रि = to spread power), he ·136 Words in Rgveda out. पुरु = विश्वा. जनिम = a gronp, a race. दिवा समः= resembling Dyans. The Sun was fashioned by the gods ( कर्तृभिः). It was an excellent creation and showed great skill and power. Vide 117. (117) उदु ज्योतिरमृतं विश्वजन्यं विश्वानरः सविता देवो अश्रेत् । ऋत्वा देवानामजनिष्ट चक्षुराविरकर्भुवनं विश्वमुषाः (७५६ ) = विश्वानरः सविता देवः विश्वजन्यम् अमृतं ज्योतिः उत् अश्रेत् । देवानां चक्षुः क्रत्वा अजनिष्ट । उषाः विश्वं भुवनम् आविः अकः अकरोत्. विश्वजन्यं = telonging to all the 5 Aryan tribes. Is ज्योतिः the Dawn? The Sun spreads his immortal light. The gods by their miracle-working power created this eye of theirs. Is that eye the Sun or the Dawn?. 'विश्वानरः = विश्वं धनं TEU 7: = exceedingly rich. धनम्।तेन युक्तः ना (118) योद्धासि क्रत्वा शत्रसोत दंसना विश्वा जातानि मज्मना । आ त्वायमर्क ऊतये ववर्तति यं गोतमा अजीजनन् (28) क्रत्वा शवसा उत अपि च दंसना दंसनया मज्मना च विश्वा विश्वानि जातानि योद्धा आसि। त्वाम् अयम् अर्कः ऊतये धनदानाय आववर्तति यम् अर्के गोतमाः अजीजनन् . ऋत्वा = शवसा = दंसना = मज्मना. जातं = strength. जातानि agama = strong creatures. 3 = a prais-, gal = for (obtaining) wealth. आववर्तति = आववर्ततु = इह आनयतु = turn hither. (119) विश्वाः पृतना अभिभूतरं नरं सजूस्ततनुरिन्द्रं जजनुश्च राजसे। क्रत्वा वरिष्ठं वर आमुरिमुतोग्रमोजिष्ठं तवसं तरस्विनम् ( ८१० ). अभिभूः = one that overcomes. sai = one that 'overcomes more than any fear: gaat: = all hostile armies. सजूः =in co-operatiou. ततक्षुः = जजनु=created. राजसे = for ruling.' ऋत्वा af g = highest in strength or richest by wealth. 30 = ओजिष्ठं तवसं = तरस्विनं = strong or strongest. नरं = a hero. वरे आमुरिं? STELE STIC) Igt: etc. TIHT: occurs 4 times in RV, and is either genitive or nominative. आमुरिः seems a variation of आमूः. आमुरिः = a destroyer? आ+मुर = to destroy ? क्रत्वा वरे धने वरिष्ठं may be the construction.

·by V. K. Rajavade. 137 (120) क्रत्वा शक्रेभिरक्षभिर्ऋणोरप व्रजं दिवः । हिन्वन्नृतस्य दीधिति प्राध्वरे (९१०२ )= अध्वरे ऋतस्य दीधितिं प्र हिन्वन हे सोम त्वं क्रत्वा शुक्रोभिः शुभैः अक्षभिः अक्षिभिः दिवः वजम् अप ऋणोः. ऋत्वा = by thy marvellous power. As Agni opened the cowfold of heaven i, e, brought down rain by his flames, Sõma too does the same with his laming eyes. ऋतस्य दीधिति प्रहिन्वन् = sending gifts of wealth, ( 121) आ मध्वो अस्मा असिचन्नमत्रमिन्द्राय पूर्ण स हि सत्यराधाः। स वावृधे वरिमन्ना पृथिव्या अभि ऋत्वा नर्यः पौंस्यैश्च ( १०२९ ) = अस्मै इन्द्राय मध्वः मधुनः सोमस्य पूर्णम् अमत्रं पात्रम् ऋत्विजः आ आसिचन् । हि यस्मात् सत्यराधाः ( सत्यं धनम् । तेन युक्तं राधः धनं यस्य सः) नर्यः शूरः इन्द्रः क्रत्वा पौंस्यैः च पृथिव्याः वरिमन् आ विस्तृत प्रदेशे अभि वावृधे अवर्धत. यद्वा । नर्यः धनयुक्तः। क्रत्वा धनेन । पौंस्यैः धनैः. सत्यराधाः abundantly rich. aftan 31 OTTET: = in the broad and wide expause of पृथिवी. पृथिव्याः = दिवः = of wide heaven or the wide mid-region. क्रत्वा = पौंस्यैः= by heroic deeds. असिचन् = असिञ्चन् = poured, emptied. आ = completedly. अमत्रa drinking vessel. Or ficar = ciet := with riches; af: =wealthy. %3D ( 122 ) अभागः सन्नप परेतो अस्मि तव त्वा तविषस्य प्रचेतः। तं त्वा मन्यो अक्रतुर्जिहीळाहं स्वा तनूर्बलदेयाव मेहि (१०६३) = हे प्रचेतः मन्यो तविषस्य तव क्रत्वा अभागः सन् अप अस्मि परेतः अस्मि । अऋतुः अहं तं त्वा त्वां जिहीळ । मम स्वा तनः मा मां बलदेयाय इहि. प्रकृष्टं चेतः धनं यस्य स प्रचेताः. हे प्रचेताः = 0 rich ( Maryu). Metre requires प्रचेतसः which then would qualify तव. अक्रतुः = who inakes no offerings. I have made thee no offerings and have on that account offended (freto ) or disrespected thee. — Thou art powerful (तविषस्य ). By thy power (ऋत्वा) I have no share in riches (अभागः). As such I am far removed ( अप अस्मि ) from thee, I am dead (परेतः = परा + इतः). Become my own self (स्वा तनूः) and come (इहि ) to me (मा) for giving me the strength of wealth (बलदेयाय ). स्वा तनूः is difficult. 18 ·188 Woras in Kgvedu = with power क्रतुभिः ( 123 ) त्वं चिदस्य क्रतुभिर्निषत्तममर्मणो विददिदस्य मर्म । यदी सुक्षत्र प्रभृता मदस्य युयुत्सन्तं तमसि हर्म्य धाः (५३२ ) = हे इन्द्र अस्य अमर्मणः शुष्णस्य निषत्तं चित् अपि मर्म त्वं ऋतुभिः विदत् लब्धवान् इत् एव । यत् यदा तदा हे सुक्षत्र बलवन् इन्द्र मदस्य सोमस्य प्रभृता प्रभृतौ त्वं युयुत्सन्तं ईम् एतं तं शुष्णं तमसि हर्म्य धाः निहितवान्. Ś, had concealed his vulnerable part (f) deep in his body and appeared as having no vulnerable part (अमर्मणः). Notwithstanding (fara) this, Indra did discover (fara c) that part by his power (क्रतुभिः). After drinking Soma in large quantities (मदस्य प्रभृता) Indra shut (धाः) him in a heaven (हयें) of darkness (तमसि). s. had desired to live in real heaven (हथें). 'अस्य शुष्णस्य ऋतुभिः. निषत्तं' (=lying concealed by his tricks) may also be the construction of क्रतुभिः (124) त्वां विश्वे अमृत जायमानं शिशुं न देवा अभि सं नवन्ते । तव क्रतुभिरमृतत्वमायन् वैश्वानर यत्पित्रोरदीदेः (६४) = हे अमृत वैश्वानर विश्वे देवाः जायमानं त्वां शिशुं न इव अभिसंनवेन्ते । तव ऋतुभिः ते अमृत. त्वम् आयन् यत् यदा पित्रो त्वम् अदीदेः. अभिसंनवन्ते = fondle, kiss (chee as they would a new-born babe). It was owing to Agri's wonder-working powers that the gods became immortal or wealthy. पित्रोः अदीदेः = when thou didst shine out of thy two parents i, e, either the two fire-sticks or heaven and earth. (125) प्रास्तौदृष्वीजा ऋप्वेभिस्ततक्ष शूरः शवसा। ऋभुन क्रतुभिर्मा- तरिश्वा (१०११५) = ऋष्वौजाः प्रास्तौत् । शूरः मातरिश्वा ऋभुः न शवसा क्रतुभिः ततक्ष. ऋष्वम् ओजः यस्य सः = of mighty strength. ऋष्वभिः ऋण्वैः (in company) with the mighty. Who were these? The Maruts? Brave Indra (शूरः). like Rbhu manufactured (ततक्ष) by using his strength (शवसा) and marvellous powers (क्रतुभिः) in co-operation with the mighty (Maruts ?). What did he manufacture! Why is he called Mātaris'van ? Indra of mighty ·V. K. Rajavade 139 = for power strength began (प्र+असौत्) and manufactured his horses like Rbhu with great skill. The Rk. seems ircomplete and is unintelligible. कत्वे (126) स्तीर्ण बर्हिरुप नो याहि वीतये सहस्रेण नियुता नियुत्वते शतिनीभिर्नियुत्वते । तुभ्यं हि पूर्वपीतये देवा देवाय येमिरे । प्र ते सुतासो मधु- मन्तो अस्थिरन् मदाय क्रत्वे अस्थिरन् (११३५) = हे वायो बर्हिः आसनार्थ स्तीर्ण वर्तते । वीतये हविर्भक्षणाय नः अस्मान् उप याहि सहस्रेण नियुता दानेन शतिनीभिः शतसंख्याकाभिः (नियुद्भिः) नियुत्वते धनवते दानाय । देवाः तुभ्यं देवाय पूर्वपीतये सोमं येमिरे । मधुमन्तः सुताः सोमाः ते तव मदाय तव ऋत्वे वलाय प्र अस्थिरन् प्रस्थिताः सन्ति. HEEOT fayar = with wealth to be. counted by thousands. नियुत् = a gift. शतिनीभिः (नियुद्भिः) = ( with gifts) consisting of hundreds of cows etc. नियुत् is feminine. येमिरे from यम् = to give. प्र+ अस्थिरन् = have set out. स्था becomes स्थि in the aorist; रन् is the plural termination. ते मदाय क्रत्वे = to put hilarity (मदाय) and strength (ऋत्वे) into thee. Or क्रत्वे = मदाय = for power. (127) असावि ते जुजुषाणाय सोमः क्रत्वे दक्षाय बृहते मदाय । हरी रथे सुधुरा योगे अर्वागिन्द्र प्रिया कृणुहि हूयमानः (५६३ ) = हे इन्द्र जुजु- षाणाय ते तुभ्यं क्रत्वे दक्षाय बृहते मदायः सोमः असावि । हूयमानः त्वं रथे योगे सुधुरा सुधुरौ प्रिया प्रियौ हरी अर्वाक कृणुहि कुरु. असावि = has been extracted. क्रत्वे-दक्षाय =भदाय = for pow योगे-रथे. सुधुरा= bearing the yoke. अर्वाक कृणुहि =turn them down (hither). हूयमानः = आहूयमानः. Or क्रत्वे =दक्षाय = बृहते = मदाय = for ( giving us ) wealth. ( 128 ) अस्य पिब जशान इन्द्र मदाय क्रत्वे अपिवः (६४३) Drink of this, O Indra, of which the moment thou. wast born (जशानः) thou drankest for (obtaining) strength. क्रत्वे = मदाय. क्रतुं = a command (129) नहि देवो न मयो महस्तव ऋतुं परः (१३) = हे अग्ने महः महतः तव क्रतुं परः न हि खलु देवः न मर्त्यः वर्ष ·140 Words in Rgveda - TT: = beyond ( the reach of ); the word governs the accusative or the instrumental. क्रतुं = command or strength. Every. one must submit to Agni's command and strengthi. (130) क्रतुं सचन्ते वरुणस्य देवा राजामि कृष्टरुपमस्य ववेः (४४२) The gods obey (सचन्ते) the command of Varuna. (So all must obey my command, says a king). I rule over all people (कृष्टः) and also over Vrtra, the water-enveloper (वनेः), the unrivalled (उपमस्य) foe bf Indra, I am Varuņa, I am lodra. Indra crushed the 5 Aryan tribes and became their suzerin; he killed Vitra. I resemble Indra. राजामि, राजाव: etc. is the conjugation of राज = to rule over. कृष्टेः = कृष्टीनाम्. वविः = one that envelopes ( water ), Vrtra, an enemy. उपमस्य ववे= of the greatest Enemy. Vrtra was the greatest enemy of Indra. ( 131 ) अहं केतुरहं मूर्धाहमुना विवाचनी । ममेदनु ऋतुं पतिः सेहा- नाया उपाचरेत् (१०१५९) = I am the head (केतुः = मूर्धा) of the house. I am fierce of tongue ( 341 ) and capable of out-tounging any (विवचनी). My husband must follow (अनु उपाचरेत्) my contmand (क्रतुं) only (इत्), as I can discomfit him (सेहानायाः). faaraait = speaking wildly, out-heroding Herod himself. With my terrible tongue I can silence any co-wife. RETARIT: from सहू = to bear down. क्रतुः = an offering (132) परि सुवानश्चक्षसे देवमादनः क्रतुरिन्दुर्विचक्षणः (९११°) 3 (पवित्रं ) परि सुवानः सूयमानः देवमादनः इन्दुः विचक्षणः क्रतुः भवति.' oft =through. When Sõma passes through the strainer for lustre (चक्षसे), then he becomes a lustrous (विचक्षणः) offerng. देवमादनः = who intoxicates the gods, throws them into an ecstacy. क्रतुः = an offering ; or full of wealth. क्रतुं =an offering (133) प्रसूतिरा शचीभिर्य त उक्थिनः क्रतुं पुनत आनुषक (८३) ·by V. K. Rajavade 141 रिहू %D = the the big हे इन्द्र ये उक्थिनः स्तोतारः ते तुभ्यं हविः आनुषक् सततं पुनते ददति वान् सु शचीभिः धनैः यद्वा सु अत्यन्तम प्रतिर वर्धय. (134) अंजते व्यञ्जते समजते ऋतुं रिहन्ति मधुनाभ्यञ्जते । सिन्धो- रुच्वासे पतयन्तमुक्षणं हिरण्यपावाः पशुमासु गृभ्णते (९४६) = (Priests purifying Sõma mix him with sweet milk ( a );, they lick him i. e, smear him with it. They seize him while he is rushing in the river-stream, 3755 = to smear. to lick, to smear. fè = in a variety of fa = in a variety of ways. = wholly. The on all sides. All 3 prefixes indicate complete dilution, क्रतुं Soma-offering. सिन्धुः water in vessel. In the language of exaggeration it is a river that rushs along in waves. Sonra = in the current. TEU = (Sõma is ) a bull that flies (पतयन्तं ) along the stream. पशु = Soma is an animal, a bull, आसु = अप्सु ( understood ). गृभ्णते = गृहन्ति. The priests capture him while he is rushing along. हिरण्यं पान्ति (= पिवन्ति) ते हिरण्यपावानः. But who are these that drink gold ? gods or priests? Gods drink the gold-coloured Sõma but they do not prepare the drink. It is priests that do it. They are हिरण्यपावाः but not in the first instance. ter: is irregular, Cp सुतपावन् and सामपावन् (135) सो चिनु भद्रा क्षुमती यशस्वती उषा उवास मनवे स्वर्वती । यदीमुशन्तमुशतामनु ऋतुमग्निं होतारं विदथाय जीजनन् (१०३) = भद्रा क्षुमती यशस्वती स्वर्वती सा उषाः मनवे उवास उदियाय । यत् यदा क्रतुं हविः उशतां कामयमानानां देवानाम् अर्थे ईम् एतम् उशन्तं कामयमानं होतारम् अग्निं विदथाय यज्ञाय हविर्वहनाय ऋत्विजः जीजनन् अजीजनन्. सो -सा + उ. उ, चित्, नु all mean, certainly. भद्रा etc. = possessed of wealth. भद्र = क्षु = यशस् = स्वर = wealth. उवास =rose. मनवे = for (the good of ) man. अनु %D immediately after the rise of the Dawn. उशन्तं = Agni himself desires offerings. विदथाय = that he may convey offerings. क्रत्वा= with an offering (136) स सुक्रतुः पुरोहितो दमेदमेऽग्निर्यक्षस्याध्वरस्य चेतति क्रत्वा ·142 Words in Rgveda यक्षस्य चेतति । क्रत्वा वेधा इषूयते विश्वा जातानि पस्पशे। यतो धृतश्रीरति- थिरजायत वहिर्वेधा अजायत (११३८)= दमे दमे पुरोहितः सः सुक्रतुः अग्निः यक्षस्य अध्वरस्य यज्ञम् अध्वरं चेतति देवेभ्यः ददाति । वेधाः क्रत्वा इषूयते । विश्वा विश्वानि जातानि पस्पशे । यतः यदा घृतं श्रीः यस्य सः वन्हिः वेधाः अजायत ततःप्रभृति. ÄZÀ - in every house geriga: - Agni is the chief priest in every house, यज्ञस्य = अध्वरस्य यज्ञम् = अध्वरं = हविः. चेतति from faq=to give. वलिः = the carrier (of offerings). वेधाः =the leader. इषूयते? इषुवत् आचरति = goes straight like an arrow to carry out his mission of conveying offerings to the gods. TETET = sees. fatear prata = all creatures, asft: = having the lustre of ghee. सुक्रतुः = ऋतुयुक्तः= possessed of offerings. यतः etc. ( he did all this ) as soon as he was born. The ist Firat seems to be put in for metre. If it has any meaning, it must be हविषा. हविषा युक्तस्य यशस्य हविषः, (137) क्रत्वा यदस्य तविषीषु पृश्चतेऽग्ने स्वेण मरुतां न भोज्येषिराय न भोज्या । स हि मा दानमिन्वति वसूनां च मज्मना । स नस्त्रासते दुरिता. दमिन्हुतः शंसादधादभिन्हुतः (१९२८) = यत् यदा अस्य अग्नेः तविषीषु बलयुक्तासु ज्वालासु इषिराय धनयुक्ताय अग्नये भोज्या भोज्यानि हवींषि क्रत्वा हविपा सह पञ्चते ददति तदा सः अग्निः वसूनां दानम् इन्वति ददाति मज्मना च शक्त्या सः नः अस्मान् अभिन्हुतः नाशकात् दुरितात् संकटात् अभिन्हुतः नाशकात् अघात् शंसात् अघशंसात् त्रासते रक्षति. afarig = in ( his ) strong, powerful flames. Hai Tetor a may be construed with afertig. The flames crackle as if with the roar of the Maruts. The 2nd न is put in for metre. wealth. इषिर = wealthy. भोज्य = an offering. ऋत्वा (= हविषा) is superfluous. हि मा = certainly. त्रा+स् (of लेट). अभिन्हुत् = injurious. अघशंसात् has been split into शंसात् अघात्. (133) तमिश्वेव समना समानमामि त्वा पुनती धीतिरश्याः (४३) समना पुनती धीतिः तम् इत नु एव समानं क्रत्वा अभि अश्याः अश्यात् अश्नोतु.

·by V. K. Rajavade 143 May prayera, (like) a faithful wife, serve the husband (Agni) with food. समना Da wife. समानं = a husband. धीतिः = a prayer which is as it were a wife. gaaft = offering herself. Į ( = to purify )also means to give', अभि + अश्याः (used for अश्यात्) = serve completely. ( 139) क्रत्वा हि द्रोणे अज्यसेऽग्ने वाजी न कृत्व्यः । परिज्मेव स्वधा गयोऽत्यो न व्हार्यः शिशुः (६३) हे अग्ने द्रोणे कलशे वर्तमानेन ऋत्वा हविषा त्वम् अज्यसे । वाजी न इय त्वं कृव्यः शूरः असि । परिज्मा वायुः । स इव त्वं स्वधा स्वधावान् गयः गययुक्तः असि । अपां शिशुः त्वम् अत्यः न इव व्हार्यः असि. अज्यसे from अङ्ग्=to smear, to cover. "कृत्व्यः=brave, capable. परिज्मा = that which goes all about; here the wind. स्वधा = गयः = wealth; wealthy. gri: = last-going?. t seems to mean “ro go'. The word occurs again in उत स्म दुर्गभीयसे पुत्रो न व्हार्याणाम् (५५) where frit seems to mean 'of rushing waters'. 37: = a1st = a horse. (140) सास्माकेभिरेतरी न शूरैरग्निः प्रवे दम आ जातवेदाः । द्रवन्नो वन्वन् क्रत्वा नार्वोस्रः पितेव जारयायि यः (६१२) =स जातवेदाः अग्निः दमे आ मध्ये अस्माकोभिः अस्माकं शूषैः स्तुतिभिः एतरी उषाः न इव स्तवे स्तू- यते । द्रुः अन्नं यस्य सः वन्यन् क्रत्वा यः हविभिः. gazi occurs again in carci a TY: (518), ga in gara and एतश seems to mean blazing, resplendent. अंसेषु एताः (१९६६) here the weapoas of the Maruts are resplendent, Just as एतश means the Sun, so एतरी may the Dawn. पतरि is the पदपाठ ; • Sayana renders it by गन्तरि मयि in • 50 and by गन्तरि याचमाने पुरुषे here. The 2nd half is very difficult. There are two similes viz. spai a and 37: rgata Both refer perhaps to the Sun who is stai as he is as swift as a horse (अर्वा). He is the father of the Dawn (उस्स्रः = गोःउपसः). IS FRATT one word or two ? Tre ( = FITT:) and put may be two padas. उसः जार is the Suri. As the Sun is solicited (अयायि) with offerings, so is Agni. Agni's food is wood (द्रु+ अन्न ). He destroys (वन्वन् ) forests. क्रत्वा = यः. niean .

·144 Words in Rgvexa (147) इदमित्था रौद्रं गूर्तवचा ब्रह्म ऋत्वा शच्यामन्तराजौ । क्राणा यदस्य पितरा मंहनेष्ठाः पर्षत्पक्थे अहन्ना सप्त होतृन् (१०६१) = गूर्तवचाः (गूर्तम् अर्पितं वचः स्तोत्रं येन सः) इत्था अनेन प्रकारेण इदं रौद्रं ब्रह्म स्तुति ऋत्वा हविषा सह शच्यां (?) आजौ अन्तर । यत् यस्मात् अस्य पितरा पितरौ क्राणा (१) मंहनेष्ठाः मंहनं बलं तत्र स्थितः बलिष्ठः पक्थे (?) अहन् आ अहनि सप्त होतन् आ पर्षत् आपारयत् . There is no verb in the Ist half of the Rk, ऋत्वा शच्यामन्त- राजौ ? काणा यदस्य पितरा? पक्थ is the name of a man whom the A'swins saved (याभिः पक्थमावथः ८१३) and who possessed 10 herds of cows (पक्थे दशबजे). Agni entertained (i.e. filled with offerings ) the 7 hotrs on a certain day (अहन् आ) at the house of qepet. Heri may mean a gift. Hragt: = a giver of wealth, क्रतुभिः = with offerings (142) यस्याजस्रं शवसा मानमुक्थं परिभुजद्रोदसी विश्वतः सीम् । स परिषत् ऋतुभिर्मन्दसानो मरुत्वानो भवत्विन्द्र ऊती (११४ ) = शवसा बलेन यस्य मानम् उक्थम् अजस्रं यश्च रोदसी रोदस्यौ द्यावापृथिव्यौ विश्वतः सी परिभुजत् परिभुनक्ति सः परिषत् मरुत्वान् इन्द्रःऋतुभिः हविर्भिः मन्दसानः एष्यन् नः अस्माकम् ऊती ऊत्यै कल्याणाय भवतु. मानं = उक्थं %3D praise. अजस्रं = constant. परिभुजत् = embraces or surrounds. विश्वतः सी = on all sides. परि + सद् = परिषद् one that sits around (heaven and earth). मन्द = to rejoice. मन्द + भ+स् (of लेट)+ आनः = मन्दसानः, क्रतुभिः may be constructed with परिषद्, मन्दसानः or ऊत्यै भवतु and so would have 3 meanings in order viz. marvellous power, offerings, and wealth. Doubtful. क्रतुः (143) तस्येदिह स्तवथ वृष्ण्यानि तुविद्युम्नस्य तुविराधसो नन् । पस्य ऋतुर्विदथ्यो न सम्राट साव्हां तरुत्रो अभ्यस्ति कृष्टीः (४३)= तुवि- गुम्नस्य तुविराधसः तस्य इत् एव वृष्ण्यानि नृन् इह स्तवथ । यस्य विदथ्थः सम्रा सान्हान् तरुत्रः क्रतुः न सद्यःकृष्टीः अभ्यस्ति. तुविद्युम्नस्य = तुविराधसः = of him possessed of immense wealth, T = a bull. quoi = the strength or act of a bull, a ·. । by V.K. Rajavade. 146 heroic deed. नन् = gifts or heroic acts. क्रतुः = strength. विदथ्यः = fit for war. सम्राट् = ruling over all. साव्हान् = तरुत्रः = defeating. न = in a moment. अभ्यस्ति = subdues. कृष्टीः = the 5 Aryan tribes. Indra's worship was forced from outside on the 5 Aryan tribes. He was a foreign god. तुविद्युम्न and तुविराधस् would incline one to interpret क्रतु by wealth; but वृष्ण्यानि, सम्राट, साव्हान् and तरुत्रः favour the other sense. But even these can be interpreted in terms of wealth, क्रतुं (144) आदित्ते विश्व ऋतुं जुषन्त शुष्काघदेव जीवो जनिष्ठाः (१९३६) हे देव अग्ने यत् यदा त्वं शुष्कात् जीवः जनिष्ठाः आत् इत् तदैव विश्वे देवाः ते तुभ्यं क्रतुं हविः जुषन्त अददुः । अथवा । ते तव त्वया दत्तं ऋतुं हविः जुषन्त अगृण्हन् । अथवा । तुभ्यं क्रतुं धनं जुषन्त ददुः. In the 1st Rk, we learn that Agni became supreme among all the gods. So these gods gave (T) him an offering or a tribute (to acknowledge that supremacy), immediately (STTTTTT) after Agni was born alive (जीवः) out of dry (शुष्कात्) lifeless wood. Or the gods were without food till Agni supplied that want; or they gave him wealth. We are told elsewhere how the gods deposited wealth in Agni. (145) सदृशीरद्य सहशीरिदु श्वो दीर्घ सचन्ते वरुणस्य धाम । अन- वद्यास्त्रिंशतं योजनान्येकैका ऋतुं परि यन्ति सद्यः (११२३) = उषासः यथा अद्य सदृशीः तथा श्वः अपि सदृशीः इत् उ एव । ताः वरुणस्य दीर्घ धाम धुलोकं सचन्ते तत्र निवसन्ति । अनवद्याः उषासः एकाएका त्रिशतं योजनानि क्रतुं सद्यः परि यन्ति. Freaft:=looking alike. The Dawns resemble one another and never'differ in appearance, Varuna was once a ruler of heaven which was his big mansion. Ushas was his wife. The Dawns live in heaven. Fa seems to be the heavenly region which the Dawns circle in a day (सद्यः = समाने द्यवि). How is त्रिशतं योजनानि to be construed with the other words? That may be the length of the heavenly region. Or does a mean a chariot ? 30. Dawns in a month require 30chariots. In that case आतिष्ठन्ति 19 ·140 Words in Rgveda %D must be understood. They sit in these chariots and run round heaven, following one another. Cp. परि द्यावापृथिवी यन्ति सद्यः (१११५) = The horses of the Sun go round heaven and earth in a trice. Are, however, cannot be heaven and earth both. Hij क्रतुमन्तं = बलवन्तं धनवन्तं वा द्यां = strong or wealthy heaven. STATTET: = never injuring. (146) यस्मादिन्द्राद बृहतः किंचनेमृते विश्वान्यस्मिन् संभृतानि वीर्या । जठरे सोमं तन्वी सहो महो हस्ते वज्रं भरति शीर्षणि ऋतुम् (२१६) = यस्मात् ईम् अस्मात् बृहतः इन्द्रात् ऋते. किंच न । अस्मिन् यस्मिन् विश्वानि वीर्या वीर्याणि संभृतानि स इन्द्रः जठरे सोमं तन्वि तनौ सहः बलं हस्ते महः महत् वजं शीर्षणि च क्रतुं भरते बिभर्ति. Indra is as great (बृहतः) as Dyaus. Nothing (किंच न) is greater than Indra. All heroism or heroic deeds are stored in him. He carries an amount of Sõma in his belly, strength in his body, the mighty thunder-bolt in his hand, and a helmet or a crown (क्रतुं) on his head. się means a helmet or a crown as these are symbols of power. Cf. शीर्षन्निन्द्रस्य क्रतवः (८९६). Or does ऋतु in both these Rks. mean the strong, powerful heaven? Indra is so powerful or strong that he places even powerful heaven on his head and feels not the weight of it. Or शीर्षणि क्रतुं भरति = he carries wealth on his head. Cp. शतक्रतुं जवनी सूनृतारुहत् (१५१). Even वीर्या may mean riches. Abundant wealth is packed into every part of his body. (147) विश्वे ह्यस्मै यजताय धृष्णवे ऋतुं भरन्ति वृषभाय सश्चते। वृषा यजस्व हविषा विदुष्टरः पिबेन्द्र सोमं वृषभेण भानुना (२१६ ) = यज- ताय धृष्णवे वृषभाय सश्चते अस्मै विश्वे देवाः हि ऋतुं भरन्ति । हे इन्द्र वृषा विदुष्टरः त्वं हविषा यजस्व । हे इन्द्र वृषभेण भानुना सोमं पिब. यजताय = to one that deserves offerings. धृष्णवे who dares. वृषभाय = वृषबलाय. सश्चते = to him who ('successfully) opposes or to him who helps. 2 has both senses, क्रतुं = an offering or tribute. वृषा वृषबल:. विदुष्टरः the greatest giver, from विद् = to give. भानुना-भानुमता पात्रेण = in a resplendent vessel. वृषभेण is an ornamental adjective of the Sõma-vessel. Perhaps it means big, large. We may be to on a % 3A ·by V. K. Rajavade. 147 passive in sense. हे इन्द्र वृषा त्वं हविषा यजस्व इज्यस्व हविः गृहाण. Or यजस्व = धनं देहि = give us wealth ( in return for the offering). Or हविषा and भानुना mean 'with wealth' to be given in retura for the Sõma-offering. (= to offer. What is offered may be an offering or wealth. भानुः = resplendent wealth. वृषभः = huge in quantity. Indra is the best giver (faget:). All the gods give him wealth which he gives to his devotees, (148) प्र हि क्रतुं वृहथो यं वनुथो रध्रस्य स्थो यजमानस्य चोदौ । इन्द्रासोमा युवमस्माँ अविष्टमस्मिन् भयस्थे कृणुतमु लोकम् (२३०) = युवां यं वनुथः हिंस्थः तं ऋतुं क्रतुमन्तं धनवन्तं जनं युवां प्रवृहथः नाशयथः। रध्रस्य दीनस्य निर्धनस्य यजमानस्य युवां चोदौ धनदौ स्थः भवथः । हे इन्द्रासोमो अस्मिन् भयस्थे भयस्थाने संग्रामे युवाम् अस्मान् अविष्टं रक्षतम् । उ उरु लोकं च कृणुतं कुरुतम्. वन् = to injure or hate. प्र वृह to destroy. रध् = to submit. submissive, meek. चुद् =to give. चोदः = a giver of wealth. अविष्टं from अव् = to protect, to endow with wealtb. भयस्थे = in a terrible fight. उ लोकं = wide space, good elbow-room, safety. क्रतुं = a rich or a powerful man, as Fria means both riches and strength, ek is not intelligible here. Does it mean to increase ? If it does, then the means to give. You increase (प्र वृहथः), wealth (क्रतुं), which you give (वनुथः). यं क्रतुं वनुथः दत्थः तं प्र प्रेण धनेन वृहथः वर्धयथः may after all be the true sense. %3D ( 149) गम्भीराँ उदधीरिव ऋतुं पुष्यसि गा इव । प्र सुगोपा यवसं धेनवो यथा ह्रदं कुल्या इवाशत (३५) = इव यथा हृदं गम्भीरान उदधीन् कुल्याः पुष्यन्ति तथा त्वं क्रतुं पुष्यासि । इव यथा सुगोपाः गाः गावः धेनवः यनसं तृणं प्र वेगेन प्रकर्षेण च आशत अनन्ति तथा त्वं क्रतुं हविः अशान. There are apparently 4 comparisons as there are 3 gets and one यथा. I have reduced them to 2. Smail streams go on filling lakes or rivers. So Indra is requested to continue the stream of wealth unceasingly. As cows devour grass, so thirsty Indra should drink S_ma. ऋतु may have two meanings. गा= गावः . sta: Etatat: is a frequent expression in RV.

·148 Words in kgveda Or हे इन्द्र इव यथा गम्भीरान उदधीन आपः पुष्णन्ति इव यथा कुल्याः न्हवं पुष्णन्ति तथा त्वं क्रतुं धनं पुण्यास वर्धयसि । इव यथा सुगोपाः गाः गावः धेनवः यवसं प्र प्रभूतम् आशत अश्नुवन्ति तथा सोमम् अश्नुहि. Or हे इन्द्र इव यथा त्वं गम्भीरान् उदधीन उदकेन पुष्णासि इव यथा च त्वं गाः क्षीरेण पुष्णासि पूरयसि तथा त्वं क्रतुं पुष्यसि । यथा सुगोपाः धेनवः यवसं प्र प्रभूतम् आशत तथा त्वं सोमम् अश्नुहि । यथा कुल्याः ह्रदं पूरयन्ति तथा सोमाः त्वां पूरयन्तु. or: is irregular forra:. When cows are well tended (ETITT:), they eat fodder (TITÉ.) in abundance ( 9 ). So lndra is requested to drink Soma in abundance. As small streams (कुल्याः) fill a large, deep lake () or deep seas ( TERTIA ETH), so Indra fills up wealth. Or as Indra fills up seas with water and cows with milk, so he fills up wealth. As cows devour grass, so Indra should quaff large quantities of Soma. · As streams fill a lake, so Soma-drinks fill Indra. Cp. आपो न सिन्धुमाभि यत्समक्षरन् सोमास इन्द्रं कुल्या इव हृदम् (१०४३). So part of the present Rk. may be thus construed :-इव यथा (आपः) गम्भीरान् उदधीन् (संक्ष- रन्ति ) इच यथा वा कुल्याः ह्रदं (संक्षरन्ति तथा सोमा हे इन्द्र त्वां संक्षरान्तु). न्हदं न हि त्वा न्यूषन्त्यूर्मयः (१२). इव यथा गाः गावः धेनवः यवसं प्र आशत तथा हे इन्द्र सोमम् अश्नुहि । क्रतुं धनं च पुष्यसि वय. The Rk, is altogether defective in expression. So many gaps have to be filled up; the ideas and sentences have been inextricabiy mixed up. (150) उत स्य वाजी क्षिपणिं तुरण्यति ग्रीवायां बद्धो अपिकक्ष आ सनि । ऋतुं दधिका अनु संतवीत्वत्पथामङ्कास्यन्वापनीफणत् (४४) = उत अपि च ग्रीवायाम् अपिकक्षे आसनि वद्धः वाजी दधिकाः क्षिपणिं तुरण्यति। ऋतुम् अनु संतवीत्वत् । पथाम् अङ्कासि अनु आपनीफणत्. A horse has a rope round his neck, another about his head (अपिकक्षे?), and a third about his mouth or the same rope passes round the mouth, the crown of the head and then the neck. So he is held fast. अपिकक्षे = about the topof the head. Cp. शीर्षण्या ·- by V. K. Rajavade. 149 रशना रज्जुः (०सं०११६२). क्षिपणि occurs here only and may mean a heel thrown up. The horse throws up (acoura) his heels in the air while galloping. He quickens his pace, aatraa frequentative of तु. तवीतु by reduplication. तवीतु +अति = तवीत्वति which losing its final s becomes तवीत्वत्. अनुसंतु = to increase constantly. The horse every moment increases his speed. फण्=to go. पनीफण by reduplication. पनीफणति losing the final s becomes पनीफणत्. The horse passes rapidly (अनु आ पनीफणत्) along windings (अङ्कासि) or clears big ruts in the road, D. is a war-horse ; as such he fetches on his back large amounts of booty. As he speeds throughout the length and breadth of the battlefield, he goes on increasing the amount of booty. So shiq may mean booty. (151) For so vide No. 20 P. 43.. (152) त्वे असुर्य वसवो न्यृण्वन् क्रतुं.हि ते मित्रमहो जुषन्त (७६) मित्रं धनं महते ददाति असौ मित्रमहाः। हे मित्रमहः अग्ने वसवः वसुमन्तः देवाः त्वे त्वयि असुर्य धनं नि ऋण्वन् निदधुः। ते तुभ्यं देवाः क्रतुं धनं जुषन्त अददुः. I placed this Řk araong doubtfuls as I thought that (1) असुर्य, (2) क्रतु and (3) जुषन्त meant (1) marvellous strength, (2) an offering and (3) accepted. But the words वसवः and मित्रमहः have led me to substitute the above rendering. वसु = असूर्य ऋतु = मित्र = wealth. ('53) अग्निरीशे बृहतो अध्वरस्याग्निर्विश्वस्य हविषः कृतस्य । ऋतुं हस्य वसवो जुषन्ताथा देवा दधिरे हव्यवाहम् (७११ अग्निः बृहतः अध्वरस्य हविषः ईशे ईष्टे । अग्निः विश्वस्य सर्वस्य कृतस्य आर्पितस्य हविषः ईष्टे । अस्य ऋतुं हि वसवः जुषन्त असेवन्त । अथा एतस्मात् कारणात् देवाः अग्निं हव्य- वाहं हविषां वोढारं दधिरे प्रहितवन्तः कृतवन्तो वा. ईश = ईष्टे. अध्वरस्य = हविषः. ऋतुं = हविः अथवा धनम्. कृत also means wealth as in कृतं न श्वघ्नी वि चिनोति देवने (P. TOO No. 8). ऋतु too may mean wealth. Vide I52 above. दधिरे =appointed or despatched. (154) इन्द्रश्चिद् घा तदब्रवीत् स्त्रिया अशास्यं मनः । उतो अह क्रतुं रघुम् (८३) = तत् तदा इन्द्रः चित् घ खलु स्त्रियै मनः धनम् अशास्यं न ·160 Words in Rgveda =a llberal देयम् उत उ अह च ऋतुं धनं रघुम् अल्पं देयम् इति अब्रवीत्. मनः and क्रतु both mean wealth. Or तत् तदा इन्द्रः चित् घा खलु स्त्रियाः मनः अशास्यम् उत अपि च अह अथ ऋतुं रघुम् अब्रवीत्. Indra indeed declared woman's mind to be uncontrclable (अशास्य) and also her strength (कतुं) to be light (रघु). रघु = लघु-light, not thoughtful, fickle. What was the occasion of such an uncomplimentary remark one does not know. उत + उ- उतो. उत = अह. (155) सखायः क्रतुमिच्छत कथा राधाम शरस्य । उपस्तुतिं भोजः सूरियों अह्रयः (८५३) = हे सखायः क्रतुं हविः इन्द्राय दातुम् इच्छत । यः इन्द्रः भोजः धनस्य दाता सूरिः प्राज्ञः अह्रयः अक्षीणः तस्य शरस्य (?) शूरस्य उपस्तुतिं समीचीनां स्तुति का कथं राधाम दद्मः. इच्छत % search out (an excellent offering). कथा-कथम्. राधाम = shall offer, Jeafă = a close, adequate praise, FT: donor. सूरिः = wise. अहयः = never exhaustible in wealth, always overflowing with it: शरस्य = शूरस्य was शूरस्य misread? यदित्थमेकमेकमिच्छर वत्सान् परा ददः (८१); was शर here शूर? Or 37T may be the name of a king celebrated for his munificence. How shall we offer him adequate praise (उपस्तुति)? Friends, find out an adequate tribute (ऋतुं) of praise. (156) त्वे कृतुमएि वृञ्जन्ति विश्वे द्विर्यदेते विर्भवन्त्यूमाः। स्वादोः स्वादीयः स्वादुना सृजा समदः सु मधु मधुनाभि योधीः (१०१३०) = (ये) एते ऊमाः द्विः त्रिः भवन्ति ते विश्वे यत् यस्मात् त्वे त्वयि ऋतुम् अपिवृञ्जन्ति तस्मात् स्वादोः स्वादीयः अदः मधु स्वादुना मधुना सु अत्यन्तं संसृज । अभि योधीःच. Whatever the numbur of the gods, whether twice so many or thrice so many, all of them packed (अपि वृञ्जन्ति ) into thee (त्वे) strength. Now mix new drink with old drink that is already in thy stomach. Let there be a close battle between the two. Let there be a big turmoil in thy stomach. f and fa: may be construed with अपि वृअन्ति. The gods pack strength into Indra repeatedly, Ag may mean Sõma here in which case the sense ? an ·by V. K. Rajavade 161 would be improved. They fill Indra with Soma repeatedly so that there is a tough fight between the potions for obtaining room in the stomach. There is humour here. (157) नृबाहुभ्यां चोदितो धारया सुतोऽनुष्वधं, पवते सोम इन्द्र ते। आप्राः क्रतून समजैरध्वरे मतीन द्रुषञ्चम्बोरासदद्धरिः (९५२). Tanggi alga: = crushed by the hands of sacrificers. Er सुतः - squeezed into yielding juice in streams. अनुष्वधं = sufficient to satisfy (all demands of thy) thirst. ऋतून = मतीः = wealth. Thou givest (आप्राः) wealth (क्रतून ); thon conquerest ( सम् + अजैः) wealth (मतीः). Gold-hued (हरिः) Soma sits (आसदत्) in the two jars (चम्वोः) in this sacrifice (अध्वरे ) like (इव) a bird (वे- विः) that sits on a tree (द्रुषद् ). Or आप्राetc. = Thou occupiest (आप्राः) all offerings (ऋतून् ); thou conquerest (सम् + अजैः) all prayers ( at:). The fir:t interpretation, however, seems preferable. (158) यो जात एव प्रथमो मनस्वान् देवो देवान् ऋतुना पर्यभूषत् । यस्य शुष्माद्रोदसी अभ्यसेतां नृम्णस्य मन्हा स जनास इन्द्रः (२१२) = हे जनाः यः मनस्वान् प्रथमः देवः जातः एव देवान् क्रतुना नृम्णस्य मन्हा पर्य- भूषत् । यस्य शुष्मात् रोदसी अभ्यसेतां सः इन्द्रः. FT, J and for all mean strength. Tha: = (he stood) first among the gods. HOT FETT = possessed of wealth. मनस्% wealth. परि + अभूषत् = परि + अभवत् = surpassed. It is like अति + अस् = to surpass. Cp. परिभूः (११११). अभ्यसेतां from भ्यस् to be afraid of. मन्हा = महत्त्वेन. शुष्म may mean a thundering voice. The two ladies sliook with terror at the thundering voice of Indra, Indra too like Agni was born rich ( Hartara). So क्रतुना = by his wealth (Indra surpassed the other gods). Immense riches are an indication of power. So Indra was rich and powerful both. (159) तमित्पृच्छन्ति न सिमो वि पृच्छति स्वेनेव धीरो मनसा यदन- भीत् । न मृष्यते प्रथमं नापरं वचोऽस्य क्रत्वा सचते अप्रपितः (१९६५)-तम् . इत् अग्निं सर्वे जनाः पृच्छन्ति । सिमः अग्निः न कदापि वि पृच्छति । यत् यदा धीरः अग्निः स्वेन इव एव मनसा अग्रभीत् अगृह्यत गृह्यते तदा अयम् अग्निः ·162 Words in Rigveda प्रथमं वयान मृष्यति न विस्मरति । न अपि अपरं वचः विस्मरति । अस्य अग्नेः क्रत्वा अप्रापितः सचते. People ask for Agni i.e, seek him. fa refers to what is already mentioned. न सिमो वि पृच्छति = but the same Agni never seeks devotees. धीरः = possessed of wealth (धी + र:). स्वेनेव etc.= Agni allows himself to be seized by devotees. न मृष्यति (Agni) never forgets (praises and those that praise). Eforat = with wealth or by marvellous power. प्रदृप्तिः = injury, hurt. Cp. नांहो मत नशते न प्रहप्तिः (६३) = injury does not ruin (or touch) him. प्रदृप्तिः = अंहः = injury. सचते = सेव्यते = is served. A devotee receives no injury ; on the contrary he gets wealth, (160) अपो ह्येषामजुषन्त देवा अभि क्रत्वा मनसा दीध्यानाः । वाजो देवानामभवत्सुकर्मेन्द्रस्य ऋभुक्षा वरुणस्य विभ्वा (४३३ ) -क्रत्वा मनसा दीध्यानाः दीद्यानाः दीप्यमानाः देवाः एषाम् ऋभूणाम् अपः अभि अजुषन्त । वाजः देवानां सुकर्मा अभवत्। ऋभुक्षाः इन्द्रस्य । विभ्वा वरुणस्य = The gods received (अभि अजुषन्त ) wealth (अपः) of (i.e. from) these (Rbhus). Vaja became the treasurer (सुकर्मा) of the gods (in general), Rbhukshan of Indra and Vibkvan of Varuna.. मनसा = धनेन. दीध्यानाः दीप्यमानाः. Who shine with wealth ? The gods or the Rbhus ? Does अपस् mean wealth or offerings? If the gods shone with wealth, then why should they receive it from the Rbhus? Perhaps the gods received wealth from the Rbhus and then shone with it, सु धनम् । तेन युक्तं कर्म धनं यस्य सः = one that possesses abundant wealth (and hence supplied the.gods with riches). वाज, 5UTETT and fazah all mean wealth first ;, they came to be the names of certain individuals afterwards. ऋभु धनम् । तेन युक्तं क्षन् धनं यस्य स ऋसुक्षा. Does देवाः एषाम् अपः अभि अजुषन्त mean: the gods received offerings from these Rbhus ? Saf may also mean 'a supplier of offerings'. कर्मभिः हविर्भिः सु युक्तः सुकर्मा. क्रवा- (161) महो देवान् यजसि यक्ष्यानुषक तव कृत्वोत दंसना। अर्वाच सी कृणुह्यग्नेऽवसे रास्व वाजोत वंस्व (६४) = हे अग्ने तव क्रत्वा उत तव दंसना दंसनया त्वं महः महतः देवान् यजसि यक्षि आनुषक् सततम् । सी ·by V. K. Rajavade 168 ETETT for . तान् देवान् अवसे धनदानाय अर्वाचः कृणुहि कुरु । उत अस्मभ्यं वाजा वाजान् रास्व वंस्व. अर्वाचः (from अर्व + अञ्च) = coming down. वाजान्. वस्व = रास्व. (162) आ यो योनि देवकृतं ससाद क्रत्वा ह्यग्निरमृताँ अतारीत् । तमोषधीश्च वनिनश्च गर्भ भूमिश्च विश्वधायसं विभर्ति (७६) = यः अग्निः देव- कृतं योनिम् आ ससाद यश्च क्रत्वा अमृतान् अतारीत् तम् अग्निम् ओषधीः ओषधयः वनिनः वृक्षाः भूमिश्च गर्भ बिभर्ति विभ्रति. qaga that = a seat made by the gods i, e. heaven. faceat. धायसं = one who gives wealth. विश्वं दधाति असौ विश्वधायाः. fault agrees with a which is nearest, Agni resides in small plants, big trees and also underground. He saved the gods from the stress of hunger by offering them food ( Farar) or he saved the immortals from Vytra's persecution by using his marvellous power. (163) यो धृषितो योऽवृतो यो अस्ति श्मश्रुषुश्रितः। विभूतद्युम्नध्यवनः पुरुष्टुतः क्रत्वा गौरिव शाकिनः (८६३). धृषितः should be अधषितः, that is, a negative like अवृतः. धृषितः dared, challenged. aporea: never challenged. qa: = hindered. अवृतः = unhindered. श्मश्रु = hair on the head or the chin. Agni is हिरिश्मश्रु. श्मश्रुषु = श्मश्रुवत्सु मरुत्सु? Indra always needs the Maruts. विभूताम्नः of immense wealth. च्यवनः = one that brings down the whole treasure of heaven. Cp. आ दशभिर्विवस्वत इन्द्रः कोशमचुच्यवीत् । खेदया त्रिवृता दिवः (८५२). पुरुष्टुतः पुरुभिः स्तुतः. इन्द्रः गौः इव = in point of strength Indra is like a bull. शाकिनः cannot be construed, Is it irregular for शाकी? शाकी धनस्य दाता इन्द्गः, शाक = a gift. (164) निखातं विद्यः पुरुसंभृतं वसूदिद्वपति दाशुषे । वज्री सुशिप्रो हर्यश्व इत्करदिन्द्रः क्रत्वा यथा वशत् (८६६) निखातं चित् अपि पुरुभिः संभृतं वसु यः दाशुषे उद्वपति इत् एव सः वज्री सुशिप्रः हर्वश्वः इन्द्रः यथा वशत् वष्टि इच्छति तथा इत् एव क्रत्वा करत् करोति. 20 ·164 Words in Rgveda निखातं = buried in mines. पुरुसंभृतं = filled (संभृतं) with wealth (पुरु). वसूदिद्वपति = वसु + उत् + इत् +वपति. हरी हरि- नामानौ अश्वौ यस्य स हर्यश्वः. ऋत्वा = with the wealth (that he gives) or by his power. (165) अयं यथा न आभुवत्त्वष्टा रूपेव तक्ष्या। अस्य ऋत्वा यशस्वतः (८१०२) = यथा त्वष्टा रूपा रूपाणि तक्ष्या जनानाम् आभवति तथा अयम् अग्निः अस्य स्वस्य यशस्वतः धनिनः क्रत्वा धनेन नः अस्माकम् आ उप भुवत् भवतु. यथा- इव. One of the two is redundant. Twasht forms रूपा (?) and gives then to mortals. Cp. विष्णुर्योनि कल्पयतु त्वष्टा रूपाणि पिंशतु (१०१६). तक्ष्या = तक्ष्य = having formed. Or रूप may mean gold, wealth. Agni manufactures wealth like T. and with that wealth he assists men. यशस् = ऋतुः = धनम् अथवा बलम् (166) अयं मतवान् शंकुंनो यथा हितोऽव्ये ससार पवमान ऊर्मिणा । तव क्रत्वा रोदसी अन्तरा कवे शुचिर्धिया पवते सोम इन्द्र ते (९६६) =शकुनः शकुनिः यथा इव अव्ये हितः मतवान् अयं पवमानः (कलशे) ऊर्मिणा ससार सरति । हे कवे इन्द्र शुचिः सोमः ते तुम्यं त्वदर्थ तवः क्रत्वा धिया रोदसी रोदस्योः अन्तरा पवते. As a bird lies or is laid in a aest, so is Sõma in the strainer ( a ). He flows (Far) in waves () into the water-jar, He becomes pure or clarified between heaven and earth i, e. in the two jars. During that act of clarification he gives Indra's wealth (ऋत्वा = धिया) to the devotee. मतं याचितं धनम् । तेन युक्तः मतवान् ; मत from मन् to beg. The word occurs here only. अव्ये = अवीनां रोग्णां कृते पवित्रे. ससार = flows. कवे = 0 wonder-worker or o possessor or giver of marvellous wealth. Heaven and earth (रोदसी) are represented by the two चमूs or jars. तत्र क्रत्वा, I once thought, meant by thy power'. Hence its inclusion among doubtfuls. ... क्रत्वा? (167) इदमित्था रौद्रं गूर्तवचा ब्रह्म ऋत्वा शच्यामन्तराजौ।क्राणायदस्य पितरा मंहनेष्ठाः पर्षत्पक्थे अहन्ना सप्त होतृन् (१०६१) - यत् यस्मात् क्राणा मंहनेष्ठाः अग्निः अस्य स्वस्य पितरा पितरौ सप्त होतृन् च आजौ अन्तर शच्यां ·by V. K. Rajavade 165 - ऋत्वा पर्षत् अपूरयत् पूरयति तस्मात् गूर्तवचाः इत्था एवम् इदं रौद्रं ब्रह्म तस्मै अर्पयामि. क्राणा? क्र (= to give) + आनः = क्राणः = a giver or a gift. क्राणा%3 क्राणेन = with a gift. क्राणा = क्रत्वा. मंहने दाने तिष्ठति असौ मंहनेष्ठाः = accustomed to make gifts. आजौ संग्रामे अन्तर मध्ये. शच्यां = संग्रामे = in battles where wealth (शची) is to be had. I do not know who the two parents and the 7 sacrificers are and why they want wealth. गूर्तम् आर्पितं वचः स्तोत्रं येन I who offer prayers or praises. +7+ T: = 56: = a roarer, roaring Agni, iga intended for Agni. I (offer ) this ( इदं) praise (ब्रह्म) thus to Agni who etc. अहन् अहनि आ मध्ये. पक्थे ? I must confess my inability to interpret this Rk Sāyaṇa's rendering is anything but satisfactory. क्रतुभिः = with riches or offerings (168) यस्याजस्रं शवसा मानमुक्थं परि भुजद्रोदसी विश्वतः सीम् ।स परि षन् ऋतुभिर्मन्दसानो मरुत्वानो भवत्विन्द्र ऊती (११४) = यस्य इन्द्रस्य अजस्त्रम् उक्थं मानं शवसा रोदसी विश्वतःसी परि भुजत् स मन्दसानः मरु- त्वान् इन्द्रः क्रतुभिः अस्मान् परि सन् नः अस्माकम् ऊती ऊत्यै भवतु. Indra's unassailable or invulnerable (अजस्रं), landable (उक्थं) wealth (मानं ) surrounds (परि भुजत् ) heaven and earth (रोदसी) on all sides (विश्वतः-सी) by its hugeness or immensity (शवसा). May the same Indra, sitting (FT) round (oft) us, be (a ) for our (नः) prosperity (ऊती). मन्दसानः =मन्दमानः = rejoicing in our Soma-offerings. So ऋतुभिः may mean 'with (our) Somaofferings.' ऋतुभिः मन्दसानः or क्रतुभिः अस्मान् परि सन् may be the construction. परि = विश्वतः-सी = on all sides. HT = to give. मानं = a gift. शवसा = with wealth. Heaven and earth enjoy abundant wealth given them by Indra, (169) ल पूर्णे महानां वेनः क्रतुभिरानजे । यस्य द्वारा मनुष्पिता देवेषु धिय आनजे (८६३) = महानां महतां देवानां पूर्व्यः श्रेष्ठः सः वेनः इन्द्रः ऋतुभिः धनैः आनजे युक्तो भवति । यस्य द्वारा अस्माकं पिता मनुः देवेषु वर्तमानाः धियः धनानि आनजे लब्धवान्.

·166 Words in Rgveda Indra is the greatest of the great gods. He is as dear as a bird (वेनः). He possesses riches. Through him (यस्य द्वारा) man's progenitor obtained wealth lying among the gods. The Rk, occurs in an Indra Sūkta. But the description would better apply to Agni. Agni is filled (आनजे) with offerings (कटुभिः). It was through (द्वारा) him that man's progenitor offered (आनजे ) or distributed offerings (धियः) among the gods. वेनः is a term of endearment. (170) रक्षोहणं वाजिनमा जिघर्मि मित्रं प्रथिष्ठमुप यामि शर्म । शिशानो अग्निः क्रतुभिः समिद्धः स नो दिवा स रिषः पातु नक्तम् (१०१०) अहम् अग्निम् आ जिघमि शर्म उप यामि याचामि च। समिद्धः स नः अस्मान् रिषः दिवा नक्तं च पातु रक्षतु. अग्निम् आ जिर्मि = I fill Agni with offerings. शर्म उप यामि = (and) beg prosperity. Reg: = from the injurer, Tee = magic and a magician. Agni destioys both. वाजिनं = मित्रं = प्रथिष्ठं possessed of riches, Angra: fargla; = giving (us) wealth or endowing (us) with wealtb. Or क्रतुभिः समिद्धः = kindled with offerings. क्रत्वे (171) आ नो यज्ञाय तक्षत ऋभुमद्वयः क्रत्वे दक्षाय सुप्रजावतीमिषम् । यथा क्षयाम सर्ववीरया विशा तन्नः शर्धाय धासथा स्विन्द्रियम् (११३१) हे ऋभवः यज्ञाय क्रत्वे दक्षाय नः अस्मभ्यम् ऋभुमत् वयः सु प्रजावतीम्हषम् आ तक्षत । यथा येन वयं सर्ववीरया विशा क्षयाम क्षयेम तत् सु इन्द्रियं नः अस्मभ्यं शर्धाय धासथ. यश, ऋभु, वयस्, ऋतु, दक्ष, सु, प्रजा; इष्, सर्व, वीर, विश, शg and इन्द्रिय all mean wealth. यशाय = क्रत्वे = दक्षाय = शर्धाय = धनाय= that we may have abundant wealth. आतक्षत = create, produce, give. ऋभुणा युक्तम् ऋभुमत्. यथा = by which (wealth). क्षयाम = क्षयेम = we may live in power and prosperiiy. This Rk..was included here because I thought ऋतु and दक्ष meant offerings. (172) इन्द्रस्ते सोम सुतस्य पेयाः क्रत्वे दक्षाय विश्वे च देवाः (९१९९) = हे सोम क्रत्वे दक्षाय इन्द्रः सुतस्य ते तव पेयाः पातु । विश्वे देवाश्च पेयासुः पान्तु. क्रत्वे दक्षाय = for (giving us) wealth. Vide remark on ITT.

·by V. K. Rajavade 157 (173) आ त एतु मनः पुनः क्रत्वे दक्षाय जीवसे । ज्योक् च सूर्य दृशे (१०५५) = हे रुग्ण ते मनः क्रत्वे दक्षाय जीवसे ज्योक् च सूर्य दृशे पुनः आ . mind, consciousness. The diseased is losing consciousness. Return or be restred to consciousness that thou mayst live ( जीवसे), see the Sun long and get health and wealth, कत्वे = for wealth. दक्षाय = for health. जीवसे = जीवितुं = for long life. Or क्रत्वे = दक्षाय = जीवसे = that thou mayst live in prosperity. ज्योक long. दृशे द्रष्टुम्. क्रत्व: . (174) क्रत्व इत्पूर्णमुदरं तुरस्यास्ति विधतः । वृत्रघ्नः सोमपावः (८७) = वृत्रघ्नः सोमपानः विधतः तुरस्य अस्य (इन्द्रस्य) उदरं क्रत्वः पूर्णम् अस्ति इत् एव. सोमं पिबतीति सोमपावा । तस्य. तुरस्य = of the liberal one. 'विधतः = of him who gives (wealth). उदरं = an exchequer, a treasure. ऋत्वः पूर्ण = filled to the full with wealth. I thought 37 meant a belly and that in consequence Fig must mean an offering. क्रतूनां = of wealthi or Sõma-offerings (175) प्रवता हि ऋतूनामा हा पदेव गच्छसि । अभक्षि सूर्ये सचा (४३१) = हे इन्द्र क्रतूनां प्रवता प्रवाहेण पदा इव आगच्छसि हि खलु । हे सचा सरवे सूर्ये सूर्यसदृशे धने अभक्षि भागं भजामि । अथवा । सूर्यसदृशे सोमे सोमस्य भागं ददामि. Indra comes to the devotee on a flood of riches. Just as one might come on foot? अभक्षि = I have a portion of Sun-bright wealth. Or I give thee a portion of Sun-bright Soma. Or Indra comes down a stream of Soma-offerings. It is difficult to fix the sense. STAT: = a giver of oblations (176) महश्चर्कर्नार्वतः ऋतुप्रा दधिक्राव्णः पुरुवारस्य वृष्णः। यं पूरुभ्यो दीदिवांसं नाग्निं ददर्मित्रावरुणा ततुरिम् (४३) = महः महतः अर्वतः अश्वस्य पुरुवारस्य बहुधनस्य वृष्णः वृषबलस्य दधिक्राव्णः चर्कर्मि तस्मै पदा इव ·158 Words in Rigveda ऋतुप्राः अहं हवींषि अर्पयामि । यं ततुरिं दधिक्रावाणम् अग्निम् न इव दीदि. वांस दीप्यमान मित्रावरुणौ पूरुभ्यः ददथुः, ऋतुप्राः = ऋतून हवींषि प्राति असौ । तम्. क्रतुप्राः was most probably ऋतुप्रः which qualified दधिक्राव्णः and meant giving wealth. पुरुवारस्य seems to confirm this conjecture. चर्कमि from कृ=to offer. Dadhikravau is start and ani, e. ( as strong as ) a horse and a bull, वारं = wealth, ततुरिं = a giver of wealth. तु = to give. क्रतुप्रा:- a giver of wealth (177) चित्रस्ते भानुः क्रतुप्रा अभिष्टिः सन्ति स्पृधो जरणिप्रा अधृष्टाः। रजिष्ठया रज्या पश्व आ गोस्तुतूपति पर्यग्रं दुवस्युः (१०११३ ) = हे अग्ने तव भानुः चित्रः ऋतुप्राः जरणिमाः अभिष्टिश्च । स्पृधः सन्ति । पश्वः गोः अग्रम् आ यथा कश्चित् रजिष्ठया ऋजुतमया दर्धिया रज्या रज्ज्वा परि तुतूर्षति एवम् अग्निः स्पृधः परि तुतूर्षति. चित्र:= ऋतुप्राः = जरणिप्राः = अभिष्टिः = a giver of wealth. चित्र, ऋतु, जरणि and अभिष्टि mean wealth. प्रा = to give. चित्र from चित् = to give. Agni's light gives wealth. Just as one ties a bull's head with a long, long rope, so Agni tjes the heads of enemies. तुतूर्षति from तु = to destroy. रज्या from रजि = a rope. आ = इव. दुवस्युः = desirous of offerings (दुवः = an offering) or giving = a giver of wealth, oft = around, completely. wealth. ऋतुप्राः ऋतुमत् (178) Rexplained under starczy pp. 22-23, No. 4. क्रतुमान possessed bf.wealth (179) सनादेव तव रायो गभस्तौ न क्षीयन्ते नोप दस्यन्ति दस्म । धुमाँ असि क्रतुमाँ इन्द्र धीरः शिक्षा शचीवस्तव नः शचीभिः (१६३ ) : Riches (रायः) have always (सनात् एव) been in thy hand (गभस्तौ). क्षीयन्ते = उप दस्यन्ति = diminish. दस्म = O best giver of wealth or performer of miracles. घुमान् = ऋतुमान् = धीरः. धी:=wealth. धी+रः = धीरः. शिक्ष from शक् = to give. शची = a gift शचीव: O possessor of gifts. शचीभिः नः शिक्ष = give us gifts.

·by V.K. Rajavade. 159 SCHIT = carrying offerings. (180) इन्द्रा को वां वरुणा सुन्नमाप स्तोमो हविष्माँ अमृतो न होता। यो वां हृदि ऋतुमाँ अस्मदुक्तः पस्पर्शदिन्द्रावरुणा नमस्वान् (४१) = हे इन्द्रा- वरुणौ अमृतः होता अग्निः न इव हविष्मान् कः स्तोमः वां युवयाः सुम्नं धनम् आप । यः ऋतुमान् नमस्वान् अस्मदुक्तः स्तोमः हे इन्द्रावरुणौ वां युवयोः हृदि पर्पशत् हृदयं व्याप्नुयात्. What prayer or praise is that that would secure wealth from you two ? The prayer or praise is coupled with offerings. It should completely fill (पस्पर्शत्) your hearts. हविष्मान् = ऋतुयान्= नमस्वान् = having offerings. Immortal Agni (अमृतः होता) carries offerings to the gods ; so does prayer or praise. स्पृश् = to fill fully. पस्पृश् by reduplication. पस्पृश् + अ + ति = पस्पर्शति; इ being dropped, we get पस्पर्शत्. (181) एवा राजेव ऋतुमाँ अमेन विश्वा घनिघ्नद् दुरिता पवस्व । इन्दो सूक्ताय वचसे वयो धा यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः (९९ ) = राजा इव ऋतुमान् त्वं हे सोम एवा विश्वानि दुरितानि अमेन शक्तया घनिघ्नत् हन् पवस्व । हे इन्दो सूक्ताय वचसे वयः धनं धाः देहि । यूयं नः अस्मान् स्वस्तिभिः सदा पात रक्षत. एवा = एवम्. अमेन = by means of thy strength. घन् reduplicated becomes घनिधन्. घनिघ्नन्ति घनिघ्नतः घनिघ्नन्ति. घनिघ्नत् (= घनिघ्नन् ) present participal. यूयं etc. a meaningless refrain. (183) तमस्य द्यावापृथिवी सचेतसा विश्वभिर्देवैरनु शुष्ममावताम् । यदैत्कृण्वानो महिमानमिन्द्रियं पीत्वी सोमस्य ऋतुमाँ अवर्धत (१०११३) सचेतसौ धनवत्यौ द्यावापृथिव्यौ विश्वैः देवैः सह अस्य इन्द्रस्य तं शुष्मं बलम् अनु आवतां दत्ताम् । यत् यदा इन्द्रियम् इन्द्रयोग्यं महिमानं कृण्वान: कुर्वन् ऐत् अगच्छत् तदा सोमस्य पीत्वा क्रतुमान् बलवान् अवर्धत अवर्तत. चेतस = धनम्. सचेतसौ धनवत्यौ. Heaven and earth with all the gods give strength to Indra. When Indra went on performing (acts of ) greatness befitting him, ( he did so as ) he grew strong ( CATT ) by drinking Sõma, क्रतुमन्ता possessed of wealth (183) सुवृद्रथो वर्तते यन्नभि क्षां यत्तिष्ठथः ऋतुमन्तानु पृक्षे । वपुर्व. ३ 3D । , ·100 Words in Rgvexa पुष्या सचतामियं गीर्दिवो दुहित्रोषसा सचेथे (१९६३) हे ऋतुमन्तौ अश्विनौ यं रथं पृक्षे धनदानाय युवाम् अनुतिष्ठथः स क्षां पृथिवीम् अभि यन् रथः सुवृत् वर्तते । वपुः वपुषः अपि वपुष्या सुन्दरा इयं गीः युवां सचताम् । युवां दिवः दुहित्रा उपसा सचेथे सह भवतः. ET = rolling easily or smoothly. Your chariot that goes towards the earth has a smooth motion. यत् = यम्. अनुतिष्ठथः आतिष्ठेथे. पृक्षे = for (giving) wealth, ag: agst = more beautiful than the most beautiful ( वपुः = वपुषः). वपुष्या = a beautiful damsel; aft: is such a damsel, oft: in fact is compared to the Dawn, as both are beautiful. क्रतुविद् = a giver of wealth (184) स नो अद्य बसुत्तये ऋतुविद्गातुवित्तमः । वाजं जेषि श्रवो बृहत् (९४१ ) = वसुत्तये वसुनः दत्तले स त्वं हे सोम ऋतुवित् गातुवित्तमः सन् अद्य नः अस्मभ्यं वाजं बृहत् श्रवः जेषि जित्वा ददासि. वसु = गातु- वाज- श्रवः = wealth. विद् = to give. वसुत्ति like मघत्ति seems to contract दत्ति into त्ति. दद् (= to give) + निः = दत्तिः, (185) It is a mere epithet of Soma (९६४ । ९४६ । ऋतुवित्तमो मदः ९१९८). क्रतुविदं giving wealth or power (185) इन्द्र ऋतुविदं सुतं सोमं हर्य पुरुष्टुत । पिवा वृषस्व तातृपिम् (३३) = हे पुरुष्टुत इन्द्र क्रतुविदं सुतं सोमं हर्य स्वीकुरु । तातृपिं पेयं सोम पिब । वृपस्व च. क्रतुविदं = which gives wealth to the devotee or strength to Indra. हर्य = accept. तृप् = to drink. तातृपि = fit to be drunk, sweet. वृषस्व वृषस्व = act like a bull, do mighty deeds. (186) यत्पाकत्रा मनसा दीनदक्षा न यज्ञस्य मन्वते मर्तासः । अग्नि- ष्टद्धोता ऋतुविद्विजानन्यजिष्ठो देवाँ ऋतुशो यजाति (१०६) = यत् यंदा पाकत्रा अक्षेन मनसा दीनदक्षाः बहुधनाः मर्तासः मनुष्याः यशस्य न मन्वते यशं कर्तु नेच्छन्ति तत् तदा यजिष्ठः यष्टतमः होता अग्निः क्रतुविद् हविषां दाता सन् देवान् ऋतुशः एकैकशः विजानन् यजाति यजति तेभ्यः हवींषि ददाति. When men fat with riches do not think of performing sacrifices through their ignorance of consequences, then Agoi whose ·by.V.K. Rayavade. 161 duty it is to convey offerings offers them to the gods individually as he knows every one of them. यजिष्ठः = होता ऋतुविद = a giver of offerings and wealth. पाक = ignorant. पाकता - पाकेन. दीन: दक्षः येषां ते दीनदक्षाः. दीन = deep, full. दक्ष = wealth. यशस्य न मन्वते = do not think of sacrifice. ऋतुशः = individually. Staract = giving wealth (187) प्रातर्यावाणा रथ्येव वीराजवे यमा वरमा सचेथे। मेने इव तन्वा शुम्भमाने दम्पतीव ऋतुविदा जनेषु (२३९) = प्रातर यातः तो प्रातर्यावाणी यथा द्वौ वीरौ एकस्मिन् रथे तिष्ठतः एवम् अश्विनौ रथ्यौ एकस्मिन् रथे तिष्ठतः। यथा द्वौ अजी यमौ सहजातौ एवम् अश्विनौ । यथा मेने द्वे स्त्रियो तन्वौ शोभयेते तथा अश्विनौ । यथा दम्पती द्वौ अग्नी जनेषु धनं दत्तः तथा अश्विनौ । तौ अश्विनौ वरं श्रेष्ठं धनम् आ सवेथे. The As'wins are two. So they are compared to any two things. They are compared to two warriors that sit in one common chariot, to two goats that are twins, to two damsels that set off their persons, to two Agnis that distribute wealth. Agni is one; yet for the sake of comparison we have two Agnis. so also we have two damsels. ऋतुविदा = क्रतुविदौ. The Aswins are early visitants. वरमा सचेथे? I cannot fix the sense of वरं; वरं- धनं? क्रत्वामघासः = conveying abundant wealth (188) उत त्ये मा मारुताश्वस्य शोणाः क्रत्वामघासो विदथस्य रातो (५३३ ) = उत अपि च विदथस्य रातो मारुताश्वस्य ऋत्वामघासः त्ये ते शोणाःमा मां वहन्तु. विदथस्य धनस्य रातौ दाने = when wealth was being given away. विद् (= to give) अर्थ = विदथं = wealth. मरुताम् इमे मारुताः। मारुताः अश्वाः यस्य सः मारुताश्वः । तस्य. This seems to be the name of a king. His horses were the offsprings of the Maruts क्रत्वा धनेन युक्तं मधं धनं येषां ते = who were laden with abundant riches. ऋतूयन्ति = desire wealth (189) क्रतूयन्ति क्षितयो योग उग्राशुषाणास्ते मिथो अर्णसातौ। सं 21 ·102 Words in Rgvenu यद्विशोऽववृत्रन्त युध्मा आदिन्नम इन्द्रयन्ते अर्भाके (४२४) = हे उग्र इन्द्र ओ. शुषाणासः स्तुवन्त्यः क्षितयः योगे अर्णसातौ मिथः स्पर्धया ऋतूयन्ति ऋतुं धनम् इच्छन्ति। यत् यदा विशः सम् अववृत्रन्त वृत्रवत् आचरन्ति तदा आत् इत् अनन्तरमेव नेमे इतरे जनाः अभीके रणे इन्द्रयन्ते इन्द्रवत् आचरन्ति। ताः विशः पराभवन्ति च.. क्रतूयन्ति = desire wealth. क्षितयः = the 5 Aryan tribes. योगे = अर्णसातौ = अभीके = रणे. योग = a coming together of two hos. tile armics अभीकं ( अभि + अञ्च ) = a battle in which two hostile armies face each other. अर्णस् = water, here wealth, साति from सा = to give. अर्णसातिः = a battle in which wealth is to be had. शुप् with आ = to praise, to pray to. मिथः = in rivalry. वृत्र = Indra's foe. aga by reduplication. TEAT: = fighters. Indra's devotees attack their fees (इन्द्रयन्ते). अक्रतून् making no offerings (190) न्यक्रतून ग्रथिनो मृध्रवाचः पणीश्रद्धा अवृधाँ अयज्ञान् । प्रप्र तान् दस्यूँग्निर्विवाय पूर्वश्चकारापराँ अयज्यून (७६ ) = अग्निः तान् दस्यून् पणीन् प्रप्र अतिवेगेन नि विवाय । पूर्वः सन् तान् अपरान् चकार. Agni drives down (नि विवाय) Paris in a trice (प्रप्र). Himself to the fore (पूर्वः) he places (चकार) thcm low (अपरान् ). अक्रतून् = अयज्ञान् = अयज्यून् = making no offerings to the gods. अश्रद्धान् = having no faith in the Aiyan gods. अवृधान् = not feeding the gods with praises and oblations. arra: = keeping their wealth tied up in purses; misers. मृध्रवाचः = of evil speecb. The greatest crine of those Pavis was that they made no gifts to the Aryans. अदृप्तऋतुः ( सोमः) whose power or wealth is never opposep ( 191 ) सुशेवो नो मृडयाकुरदृप्तक्रतुरवातः । भवा नः सोम शं हृदे (८७९) = हे सोम नः सुशेवः अदृप्तक्रतुः अवातः मृडयाकुः नः हृदे शं भव. सुशेवः = very welcome or possessed of wealth. मृडयाकुः = one that shows mercy or gives wealth. 3ala = not injured; 37 not and वात P.p. of वन् = to injure. हृदे शं भव = be a comfort %- 10 our hearts.

·by V. K. Rajavade 168 अदृप्तक्रतुं (अग्निं) (192) विशोविश ईड्यमध्वरेप्वदृप्तक्रतुमरति युवत्योः । दिवः शिशु सहसः सूनुमग्निं यशस्थ केतुमरुषं यजध्यै (६३) = ( We pray to Agni) to make offerings ( यजध्यै ) to the gods in sacrifices (अध्वरेषु). विशः विशः ईड्यं = leserving praise from all men.' युवत्योः अरति =the husband of the two young damsels viz. heaven and earth. दिवः शिशुं = the child of heaven. सहसः सूनुं = the son of strength cr of strong Dyaus. यशस्य केतुं = the banner of the sacrifice or a giver (केतुं) of olferings or wealth ( यज्ञस्य). कित् = to give. कित् + उः =केतुः. यशः = a sacrifice or wealth. अद्भुतक्रतुं (अग्निं) = possessed of extraordinary wealth (193) यज्ञेभिरभुतक्रतुं यं कृपा सूदयन्त इत् । मित्रं न जने सुधित- मृतावनि (८२३) = ऋतावनि जने मित्रं न इव.सुधितम् अद्भुतक्रतुं यम् अग्निं ऋत्विजः यज्ञेभिः यज्ञैः हविभिः कृपा ज्वालया च सूदयन्ते इत् एव. कृपा = with flames. ऋतावनि loc. sing. of ऋतावा = possessed of offerings. Agni like Mitra' is well-placed among devout men i. e. he is welcome to them. Sacrificers propitiate (सूदयन्ते) Agni with offerings and, with flames caused by these offerings. अद्भुतक्रतू (मित्रावरुणौ) (194) मा कस्याद्भुतऋतू यक्षं भुजेमा तनूभिः । मा शेषसा मा तन सा (५४) = हे अद्भुतऋतू मित्रावरुणौ तनूभिः शेषसा तनसा कस्य अपि यक्ष मा भुजेम. Let us not live on the charity ( Tai) of any one, either ourselves ( तनूभिः = तनसा) or our children (शेपसा). कस्य = कस्यापि. यक्ष = what is given (यज् + सं) by way of charity. मुज Anjoy, to eat (the bread of shame). तनूभिः = तनसा = by ourselves: शेषसा = by our children. अमितक्रतुः (इन्द्रः) = of immeasurable power or wealth (195) गोजिता वाहू अमितक्रतुः सिमः कर्मन्कर्मञ्च्छतमूतिः खजंकरः । अकल्प इन्द्रः प्रतिमानमोजसाथा जना वि व्हयन्ते सिपासवः (१११२) Indra's arms (बाहू) conquer cows (गोजिता = गोजिती). The = to ·164 · Words in Rgveda same (सिमः) possess immeasulable power. Cp. अमितौजा. (११). कर्मन् कर्मन् = in all acts. शतमूतिः = ( Indra) has immense gifts (शतं + ऊतिः). Does सिमः refer to Indra or his arms ? खजंकरः occurs here only. खजकृत् occurs thrice viz. in, स युध्मः सत्वा खजकृत् समहा (६६), युध्मो अनर्वा खजळूत् समद्वा (७३३) and युध्म खजकृत् पुरंदर (८). From these 3 Rks खज seems to mean a fight. Fint: or gre = a fighter. 379; = without a fight. अवा कल्पेषु नः पुमन् (९९) where कल्पेषु = संग्रामेषु. Indra has no enemy and therefore no occasion for fighting. afara STIFTET = a standard in point of strength. Indra is the highest standard in strength. faqaa: from Ar = to give, or by reduplication becomes सिपा. सिषा + सुः सिषासुः = one who gives or makes offerings. Men making offerings invoke (वि व्हयन्ते) him in order to give him Soma or सिपासवः = desirous of getting booty; as ar also mcans to obtain, अवार्यक्रतुं (इन्द्रं) = of iiresistible might (196) युध्मं सन्तमनर्वाणं सोमपामनपच्युतम्। नरमवार्यक्रतुम् (८९२) = a warrior, = strong. Braaior = without an opponent; अर्वन्=a foe. सोमं पिवति असौ सोमपाः । तम्. अन् + अप + च्युतं- never felled; च्युः =to fell. अवार्यः क्रतुः यस्य सः = whose power is irresistible, (197) अभिक्रतूनां (३३४). Vide P. 41 No. 11. अविहर्यतक्रतो (इन्द्र)= O thou whose power is not liked (by foes ) (198) आ यद्धरी इन्द्र विव्रता वेरा ते वजं जरिता वाव्होर्धात् । येना- विहर्यततो अमित्रान् पुर इष्णासि पुरुहूत पूर्वीः (१६३) = हे इन्द्र यत् यदा त्वं विव्रता विव्रतो हरी आ तिष्ठः तदा येन वज्रेण. हे अविहर्यतक्रतो पुरुहूत इन्द्र अमित्रान् पूर्वीः सर्वाः पुरश्च इष्णासि तं वजं वेः ते तव वाव्होः जरिता आधात्. विवता = विव्रतौ = wild, unruly. आ (तिष्ठः) = when thou rid. est ( thy wild horses ). We have gaat er 4 times, tori fagarai once, and air: faqat: once. ad = a law, a rule. fatga: = lawless, unruly. è: seems to qualify à; just as Indra is called a bull, a horse, he miglit be called a bird (far:), an eagle ·by V. K. Rajavade 145 etc. जरिता etc. = the devotee's prayer is powerful enough for placing the thunderbolt in India's hands. अ + वि+ हर्यत + क्रतो 30 thou whose power is never loved by foes. हर्ष = to love, to accept. ga: = lovable, acceptable. विहर्यतः = exceedingly lovable. STOTIIe = hurlest, destroyest. ऋजुक्रतुः (इन्द्रः) whose wealth is full of wealth (199) मदेमदे हि नो दादियूंथा गवामृजुक्रतुः । सं गृभाय पुरू शतोभया- हस्त्या वसु शिशीहि राय आ भर (१८१) ऋजुक्रतुः इन्द्रः मदेमदे नः अस्म- भ्यं गवां यूथा यूथानि ददिः दाता भवति । पुरूंपुरूणि शता शतानि सं गृभाय संगृह्य उभयाहस्ति उभाभ्यां हस्ताभ्यां वसु आशिशीहि ।रायः आ भर आहर देहि. मदेमदे = at every pctation of Soma. ऋजुक्रतुः = ऋजुना धनेन सहितः क्रतुः यस्य सः = who has immense riches. ऋजु यक्षतः (२३); here Ft seems to mean wealth. #. Tart = having taken, get शता = many hundreds. आ + शी आ+ शी = आ + F = to give. कविक्रतुः (200) अग्निहोता कविक्रतुः सत्यश्चित्रश्रवस्तमः । देवो देवेभिरा गमत् (१३). होता = one who makes oflerings or gives wealth, कविश्व असौ ऋतुश्च कविः = क्रतुः = possessed of wealth. सत्यः = सत्येन धनेन युक्तः. चित्रं धनम् । तेन युक्तं श्रवः धनं येषां ते चित्रश्रवसः देवाः। तेषां श्रेष्ठः चित्रश्रवस्तमः. देवभिः = देवैः सह । अथवा । धनैः सह. a means wealth also, Agni who possesses immense wealth is requested to come down with that wealth. (201) स हि यो मानुषा गुगा सीदद्धोता कविक्रतुः। दृतश्च हव्यवाहनः (६३३) = यः मानुपा मानुपाणि युगा युगानि हव्यवाहनः दूतः होता इति सीदत् सीदति स हि खलु कविक्रतुः. Agni stays among generations of men (HITA YSTI) as their invoker; their messenger and their carrier of offerings. He is really possessed of extraordinary powers (Fifa) and is a treasure (Fig:). Or gar and plant: as in .co. (202) परि प्रिया दिवः कविर्वयांसि नप्त्योर्हितः । सुवानो याति कवि- क्रतुः (९१) = पवित्रं परि सुवानः दिवः नप्त्योः हितः कविः कविक्रतुः सोमः .

·100 Words in Rgveda प्रिया प्रियाणि वयांसि धनानि याति ददाति. दिवः नप्त्योः हितः = placed (rea:) in the two jars which are called the daughters (acht:) of Dyaus. qft gara: = extracted and passing through the strainer. कविः = कविक्रतुः. कविक्रतुः spoils the metre by a redundant syllable. Eig: would be better. If that means goes, then auf cannot be construed. ( 203) अरुपो जनयन् गिरः सोमः पवत आनुपक् । इन्द्रं गच्छन् कवि- ऋतुः (९२५) = अरुषः कविक्रतुः सोमः गिरः जनयन् इन्द्रं गच्छन् आनुषक् पवते = Refulgent (अरुषः) Soma producing praises i. e. inspiring poets to sing his praises (जनयन् गिरः) and going ( गच्छन् ) i. e. having to go to Indra becomes pure ( पवते) straight ( आनुषक् ). This Rk is a cluster of irrelevant words, itt: mearis riches also, गिरः जनयन् = producing riches. (204) एप स्य परि षिच्यते मर्मज्यमान आयुभिः। उरुगायः कविक्रतुः (९६३) = आयुभिः मर्मज्यमानः उरुगायः कविक्रतुः एपः स्यः सः (पवित्रं ) परि सिच्यते. Washed (मर्मुज्यमानः) by the Ayu Aryans (आयुभिः), rossessed of immense and extraordinary riches (उरुगायः कविक्रतुः) this same Söma is poured through (पनि) the strainer. मृज् wash, to bathe in. मर्मूज by reduplication. उरुः गायः धनं यस्य गाय and ऋतु mean wealth. कविक्रतुं ( 205) आ मन्द्रस्य सनिष्यन्तो वरे यं वृणीमहे अह्रयं वाजमृग्मियम् । राति भृगूणामुशिजं कविक्रतुमग्निं राजन्तं दिव्येन शोचिपा (३४) = वयं दिव्येन शोचिषा राजन्तं कविक्रतुम् अग्निम् अह्रयं वाजम् आ वृणीमहे याचा HÈ = We beg of Agni who shines with heavenly flame and who possesses immense Wealth that does not diminish." वरेण्यं = that can be begged; or वरं = wealth; वरेण्यं = full of wealth i. e. abundant. What does ऋग्मियं qualify? वाजं or अग्नि? 'ऋच् wealth. ऋग्मियं = full of wealth. रातिं may be in apposition to वाजं; राति = a gift. भृगूणाम् उशिजं ? Or भृगूणाम् राति= ( Agni was) a gift made to the B's. Biasi = belonging to the Us’ik Āryans. मन्द्रस्य मोदकरस्य सनिष्यन्तः सनि लाभम् इच्छन्तः = desirous of gifts of delectable wealth. = to .

·by V. K. Rajavade 107 (206) ऊर्जा नपातमध्वरे दीदिवांसमुप द्यवि । अग्निमीळे कविक्रतुम् (३३१) = उपद्यवि अध्वरे दीदिवांसम् ऊर्जः नपातं कविक्रतुम् अग्निम् ईळे. उर्जः बलस्य नपातं पुत्रं = the son of power. उपद्यवि = उपगतं धु धनं यस्मिन् तस्मिन् = in which there is wealth, Sacrifice (अध्वरे) brings wealth in its train. दीदिवांसं = shining. ईळे = ईडे = स्तौमि. (207) अग्निों यज्ञमुप वेतु साधुयाग्निं नरो वि भरन्ते गृहेगृहे । अग्नि- तो अभवद्धव्यवाहनोऽग्निं वृणाना वृणते कविक्रतुम् (५११) = नः अस्माकं यशं हविः अग्निः साधुया साधुरीत्या उप वेतु भक्षयतु । नरः ऋविजः अग्निं गृहेगृहे वि भरन्ते धारयन्ति इन्धते । अग्निः हव्यवाहनः दृतः अभवत् भवति अस्ति । वृणानाः कविक्रतुम् अग्निं वृणते. साधुया an adverb formed by aflixing या like आशुया, उर्विया. वी in वेतु may mean to go. साधुया साधुना मार्गेण अग्निः यज्ञम् उप वेतु गच्छतु । अथवा । साधुया धनेन. विभरन्ते = deposit, tend or nourish, qurar: = choosing ; going, or liaving, to choose (a messenger). ( 208) प्रत्नं होतारमीड्यं जुष्टमग्निं कविक्रतुम् । अध्वराणामभिश्रियम् (८४४). प्रत्नं होतारं = the ancient invoker of the gods. ईड्यं स्तुत्यम्. अध्वराणाम् अभिश्रियं = the holder of offerings. अभिश्री अभिश्रियौ अभिश्रियः etc. भुवनानाम् अभिश्रीः (१९९) = the upholder of worlds. कविकतो (अग्ने) (209) तुभ्यं दक्ष कविक्रतो यानीमा ० अकर्म । तदग्ने स्वदेह (३१) - Eat (स्वद ) here all those: ollerings (यानि इमा इमानि ) that we have offered ( अकर्म) unto thee, O Agni. दक्ष = सुदक्ष. दक्ष and क्रतु mean wealth. तुविक्रतो (इन्द्र)= of great might or wealth (210) तुविशुष्म तुविक्रतो शचीवो विश्वया मते । आ एप्राथ महित्वना (८६). तुविशुष्म = तुविक्रतो = बहुवल. तुवि = much. शचीवः = बल- वन्. शची = power. = power. आ पप्राथ = thou hast spread out ( heaven and earth). Alergar = ACTA = hy thy greatness, because thou art great. विश्वया an adverb formed by affixing या to विश्व. faezpat = in all directions. #à occurs here only. P ·168 Words in kigvedu . नीय (सायणः). Perhaps मते is dual of मता. मते = पूजिते द्यावापृथिव्यौ. Or शुष्म% ऋतु%3D शची = विश्व = मत = महित्व = wealth. Indra, possessed of riches, filled heaven and earth with wealth. मते = धन- वत्यौ द्यावापृथिव्यौ. qanat (name of a king) ( 211 ) पळश्याँ आतिथिग्व इन्द्रोते वधूमतः । सचा पूतक्रतो सनम् (८६७) = इन्द्रेण ऊते अतिथिग्वस्य पुत्रे पूतक्रतो अहं वधूमतः षट् अश्वान् सचा सनम् आनवम् ऊते = rewarded. पूनः क्रतुः धनं येन = one that gives away wealth in charity. वधूमतः अश्वान् = horses with their wives i. e. with as many mares; or were six wives on horseback presented to the devotee ? पूर्तक्रतो locative for ablative is idiomatic, सचा =at one and the same time. Or does it mean a friend of the king? Ez means both to give and lo obtain, I obtained six horses and six mares from the son of A. who gave away wealth to whomsoever asked for it and who had been endowed with enormous riches by Indra, पूतक्रतायै (212) तत्रो अपि प्राणीयत प्रतक्रतायै व्यक्ता । अश्वानामिन्न यूथ्याम् (८५६) = तत्रो तत्र उ एव पूतकतायै अश्वानां ब्यक्ता अलंकृता यूथ्यां (?) प्र वेगेन अपि अनीयत इत् एव न सद्यः, It is impossible to construe and interpret the Rk, unless we aiter यूथ्यां to यूथ्या. There ( तत्र उ) and then (इन) was presented (अपि अनीयत) a bedecked (व्यक्ता) troop (यूथ्यां?) of lhorses (अश्वानां) to P. व्यक्ता अञ्जिभिः अलंता = bedecked, a = inniediately. itata in the following quotation may be the 'son of this P. पूतं तं धनं यया सा पूतकता. Sayana does not explain the Rk as it is a वालाखल्य. पौतक्रतः son of पूतक्रत। (213) दश महां पौतऋतः सहस्रा दस्यवे वृकः। नित्याद्रायो अमंहत (८५६) = दस्यवे वृकः पौतकतः मां नित्यात् स्वकीयात् रायः धनात् दश सहस्रा सहस्राणि अमंहत.

·by V. K. Rayavade. 169 , . power दस्यवे वृकः = a wolf to Dasyus, a destroyer of enemies. पूत- क्रतायाः पुत्रः पौतक्रतः. क्र (= to give) + तं = given, a gift. There is पूतक्रती (८९९) loc. sing. of पूतक्रतुः. नित्यात् = from his own. मंह = to give. वरेण्यक्रतो (अग्ने) = from whom wealth or offerings are desirable (214) उत त्वा नमसा वयं होतर्वरेण्यक्रतो । अग्ने समिद्धिरीमहे (८४३) हे होतर वरेण्यक्रतो अग्ने वयं त्वां नमसा समिनिश्च ईमहे याचामहे. होतर = O invoker of the goras or giver of wealth. वरेण्यः ऋतुः यस्य सः= offerings from whom are desirable or wealth from whom is asked. नमसा = हविषा. समिद्भिः = हविभिः; समिध् in RV. means an offering. विभुक्रतुः = whose is all prevailing (215) अर्भको न कुमारकोऽधि तिष्ठन्नवं रथम् । स पक्षन्महिषं मृगं पित्रे मात्र विभुक्रतुम् (८६५) = अर्भका कुमारकः न इव इन्द्रः नवं नूतनं रथम् अधि तिष्ठत् तिष्ठति । पित्रे माने विभुक्रतुं महिषं मृगं स पक्षत् पचति. 372f: = small. #: - very small. #Art: = a boy. Archi= a little boy. = a very very tiny boy. Like a very very tiny boy Indra sits in a brand-new chariot; and yet he (kills and) cooks a powerful (विसुक्रतुं), wild beast (मृग), viz. a fierce wild buffalo for (i. e. to satisty ) his hungry parents. पक्रतुः (इन्द्रः) = having the strengtis of a bull (216) य एक इत्तमु टुहि कृष्टीनां विचर्षणिः । पतिर्जज्ञे वृपक्रतुः (६३६) विचर्षणिः वृपक्रतुः यः एकः इत् एव कृष्टीनां पतिः तम् उ एव स्तुहि. विश्वाः चर्षणयः यस्य स विश्वचर्षणिः. कृष्टि a name of the 5 Aryan tribes; so also चर्षणि. विचर्षणिः ( whicit ought to be. विश्वचर्षणिः to suit the metre) = liaving all the wealth of the 5 Aryan tribes. वृपक्रतो (इन्द्र) (217) वृपा त्वा वृषणं वर्धतु द्यौवृपा वृषभ्यां वहसे हरिभ्याम् । स नो घृषा वृषरथः सुशिप्र वृषक्रतो वृषा वज्रिन भरे धाः (५३६). Dyars is a bull, 22 अर्भकः कुमारकः .

·170 Words in Rgveda - so is Indra ; his horses are bulls, his chariot is a bull. त्वा द्यौः वर्धतु = let Dyaus praise thee. वहसे = उह्यसे. सुशिप्र = O thou that wearest two helmets or two crowns. A: ETT: = place i. e. support us in the battle-field. वृषन् occurs 7 times in this Rk. 'Indra's horses ate bulls' is rather humorous. संभृतक्रतो (इन्द्र) =O thou in whom all strength is concentrated (218) जघन्वाँ उ हरिभिः संभृतऋतविन्द्र वृत्रं मनुषे गातुयन्नपः। अय- च्छथा बाव्होर्वज्रमायसमधारयो दिव्या सूर्य दृशे (१५२) = हे संभृतक्रतो इन्द्र हरिभिः मनुषे वृत्रं जघन्वान् अंपः उदकानि च गातुयन् संचारयन् त्वं बाव्होः आयसं वज्रम् अयच्छथाः। दिवि च सूर्य दृशे आ अधारयः. हरिभिः is unconnected with any word in the Rk. हरिभिः युक्तं रथम् आतिष्ठन् = while seated in thy horse-chariot ? or हरिभिः वृत्रं जघन्वान् ? or हरिभिः अक्षवलैः मरुद्भिःसह ? अयच्छथाः from यम्= to place. आयसं = of steel. दृशे = that men may look at the Sun. हेपक्रतवः (मरुतः) whose strength is their roar (219) अग्निथियो मरुतो विश्वकृष्टय आ त्वेषमुग्रमव ईमहे वयम् । ते स्वानिनो रुद्रिया वर्षनिर्णिजः सिंहा न हेषक्रतवः सुदानवः (३२६) = हे अग्नि- श्रियः विश्वकृष्टयः मरुतः वयं युष्माकम् उग्रं त्वेषम् अवः आ ईमहे । ते मरुतः स्वानिनः रुद्रियाः वर्षनिर्णिजः सुदानवः सिंहाः न इव हेषक्रतवः. अग्निश्रियः = possessed of Agni's splendour. विश्वकृष्टयः = who have all the 5 Aryan tribes obedient unto them. त्वेषम् उग्रं = lustrous and huge. 3727: = wealth. आ + ईमहे = we beg. स्वानिनः = स्वानः विद्यते एषां ते = thunderers. रुद्रियाः = रुद्रपुत्राः वर्षः निर्णिक् येषां ते = whose dress is rain; they appear in rain. हेष= the roar of a lion? हेषे क्रतुः येषां ते. The Maruts show their utmost power in roaring like lions. हेषा हेषा च निस्वनः ( अमर २४४) = the neighing of korses is हेषा or व्हेपा. हेषस्वतः (६३) अग्नेः = of Agni roaring. But in तपिष्ठेन हेषसा (१०६९) हेषस् is a missile. So हेपेषु क्रतुः येषां - whose power is seen in their hurling missiles. Agni's flames may be his missiles. So he is हेषस्वान् . pasig: = possessed of immense wealth (220) द्विता यो वृत्रहन्तमो विद इन्द्रः शतक्रतुः । उप नो हरिभिः ·by V. K. Rajavade 171 सुतम् (८३३) = यः वृत्रहन्तमः शतक्रतुः इन्द्रः द्विता विदे स नः सुतं हरिभिः उप (आगच्छतु) = May Indra come to our Soma with his horses. Indra who gives (विदे) permanently (द्विता ), being possessed of countless wealth. (शतक्रतुः). वृत्रहन्तमः (=the greatest killer of foes ) is an ornamental epithet. शतक्रतुं (221) आ व इन्द्रं क्रिवि यथा वाजयन्तः शतक्रतुम् । मंहिष्ठं सिञ्च इन्दुभिः (१३३) = क्रिविं यथा इव शतक्रतुं मंहिष्ठम् इन्द्रं वाजयन्तः वः यूयम् इन्दुभिः आ सिञ्च सिञ्चत. fifat seems to have been a mighty god who was fond of Soma. वाजयन्तः = desirous of wealth. मंहिष्ठं = दातृतमम् : मंहू = to give. सिञ्च (irregular for सिञ्चत ) = drench, (222) अभीमवन्वन् स्वभिष्टिमूतयोऽन्तरिक्षमां तविषीभिरावृतम् । इन्द्रं दक्षास ऋभवो मदच्युतं शतक्रतुं जवनी सूनृतारुहत् (११) = अन्तरिक्ष पूरयति तम् अन्तरिक्षमां तविषीभिः बलैः आवृतम् अभिष्टयः धनानि विद्यन्ते अस्य तं स्वभिष्टिं मदेन पर्वतान् च्यावयति तम् ईम् एतम् इन्द्रम् ऊतयः दक्षासः दक्षाः ऋभवः अभि अवन्वन् । शतक्रतुम् इन्द्रं जवनी सूनृता अरुहत् आरोहत्. अभिष्टि, ऊति, दक्ष, ऋभु. and सूनृता all mean wealth. अभि + अव- न्वन् = chose ( for residence ). मदच्युत् = one that fells mountains through intoxication (i. e, strength). Far = Tanj = possessed of immense wealth. Fad may denote both wealth and strengtb. जवनी ( from जु = to send in haste) = something sent, a gift. जवनी% सूनृता. (223) शतक्रतुमर्णवं शाकिनं नरं गिरो म इन्द्रमुप यन्ति विश्वतः। वाजसनिं पूर्भिदं तूर्णिमप्तुरं धामसाचमभिषाचं स्वर्विदम् (३३). शतक्रतुं, अर्गवं, शाकिनं, वाजसनि, धामसाचं refer to wealth. नरं, पूर्भिदं, तूर्णि, अप्तुरं, अभिषाचं refer to strength. अर्णवं = अर्णयुक्तम्. अर्ण means water and then wealth. ( अर्णसातौ = in a battle for wealth ). 7 = to give. 371= a giſt. rat =a giver of gifts. arrafa a giver of wealth, धामसाचं% one that gives (सचते) wealth. + मन् = धाम. धा = to give. स्वर्विद = one that gives the Sun i.e. wealth, ai = a warrior or a giver from t = to fight, to give, grote धा ·172 Words in Rgveda 1 = a smasher of forts and a giver of cows pent therein. तार्ण = a destroyer or a giver. अतुरं=ne that destroys (Vrtra that hems in) water. 37TEP = one that helps by killing (T) foes. In fact all the epithets refer to wealth directly or indirectly. fort: À FH 34 fra fəsaa: = my praises approach Indra front all sides. (224) यस्मै त्वं वसो दानाय महसेस रायस्पोषमिन्वति । वसूयवो वसुपति शतक्रतुं स्तोमैरिन्द्रं हवामहे (८५३) = हे वसो वसुमन् इन्द्र यस्मै त्वं दानाय महसे स रायः पोगम् इन्वति । वस्यवः वसुकामाः वयं वसुपतिं शत- ऋतुं स्तोमैः हवामहे आव्हयामः. यस्मै त्वं दानाय मंहले ; here दानाय is equal to दानं. इन्वति गच्छति. मंहसे - ददासि. रायः = पोषं The second half is also the 2nd half of 841. वसुपति = शतक्रतुं. ( 225) य आयुं कुत्तमतिथिग्वमर्दयो वावृधानो दिवेदिवे । तं त्वा वयं हर्यश्वं शतक्रतुं वाजयन्तो हवामहे (८३). This Kutsa Srems to be different from the son of Arjuni whom Indra so often saved. The Kutsa in the present Rk is of the Ayu tribe. अर्दयः = desi troyest. वावृधानः = वर्धमानः = prospering ( his devotees). हरी अश्वौ यस्य स हर्यश्वः. If अर्द means to reward, then Ayu etc. would be Indra's devotees. Most probably stá has this sense here. (226) पान्तमा वो अन्धस इन्द्रमभि प्र गायत । विश्वासाहं शतक्रतुं मंहिष्ठं चर्षणीनाम् (८९२) = अन्धसः सोमस्य आ पान्तं पातारं शतक्रतुं मंहिष्ठं चर्षणीनां विश्वासाहम् इन्द्रम् अभि प्र गायत वः यूयम्. पान् पान्तौ पान्तः पान्तं etc. is the declension of पान् pres. part. of qr. आ nmay be a prr fix to पान्तं. आपान्तं = निःशेष पातारम्. विश्वासाहं चर्षणीनां = विश्वासां चर्पणीनां साहं सहितारम् अभि- भवितारम्; or चर्षणीनां पञ्चजनानां विश्वं धनं यः सहते जयति तम् मंहिष्ठं= दावृतमम्. (227) इष्कारमनिष्कृतं सहस्कृतं शतमूर्ति शतक्रतुम् । समान- मिन्द्रमवसे हवामहे वसवानं वसूजुवम् (८). इषः धनस्य कर्तारं दाता- रम्. शतमूर्ति = शतम् ऊतयः दानानि धनानि यस्य तं = शतक्रतुम्. वसु वनोति ददाति असो वसुवा । तम्. वसूजुवम् = वसुनः प्रेरयितारम्. अवसे आनिष्कृतं = अ+निः+ कृतं = never driven out: or = धनाय.

·by V. K. Rajavade 178 निः निर्गतं कृत् धनं यस्मात् स निष्कृत् । न निष्कृत् आनिष्कृत् = one who is never without wealth. सहस्कृतं = a dotr of mighty acts or a giver of wealth (सहः). समानं = (the ) common (god of all ). शतक्रतो ( 228) तं त्वा वाजेषु वाजिनं वाजयामः शतक्रतो । धनानामिन्द्र सातये (१६) = हे शतक्रतो इन्द्र धनानां सातये वाजिनं तं त्वा त्वां वाजेषु वाजयामः. वाजयामः = वाजाय प्रेरयामः। अथवा। आव्हयामः = we in. voke thee to give us wealth. (229) त्वां स्तोमा अवीवृधन् त्वामुक्या शतक्रतो । त्वां वर्धन्तु नो गिरः (११). स्तोमः = उक्था ( = उक्थानि)= गिरः. TT = to praise, Indra is praised that he as gana may give wealth. (230) गायन्ति त्वा गायत्रिणोऽर्चन्त्यर्कमर्किणः । ब्रह्माणस्त्वा शत- क्रत उद्वंशमिव येमिरे (१११). गायत्रिणः = those that compose prayers in the gayatri metre. अर्कम् अ is a plarase. अर्क is a particular poetic song; or अर्क = अर्चनीयम् (इन्द्रम् ). ब्रह्माणः = reciters of praises. ब्रह्मन् % a prayer. उत् +येमिरे = raise on high, extol. åt occurs here only. They raise thee on high as they do a staff or a pole. Praise expects wealtb. ( 231 ) सेमं नः काममा पृण गोभिरश्वैः शतक्रतो।स्तवाम त्वा स्वाध्यः (११६). सेम = सः + इमम्. कामम् आपूण = satisfy our desire ( by giving us cows and liorses). स्तवाम % स्तुमः. स्वाध्यः = possessed of or composers of good praises. सु + आधीः. आधी:=a prayer. fareft: is opposed to get it: ( = one that does not praise ). (232) ऊर्ध्वस्तिष्ठा न ऊतयेऽस्मिन् वाजे शतक्रतो । समन्येषु ब्रवामहे (१३६) हे शतक्रतो नः ऊतये अस्मिन् वाजे ऊर्ध्वः तिष्ठ । अन्येषु वाजेषु सं. ब्रवामहे. वाजे = in (this) battle. नः ऊतये = to give us wealth. संघवामहे = shall invoke (thee). अन्येपु = in other battles, (233) आ यदुवः शतक्रतवा कामं जरितॄणाम् । ऋणोरक्षं न शचीभिः (१३९) = हे शतक्रतो यत् जरितॄणां दुवः कामं शचीभिः आ ऋणोः अक्षं न. आ + ऋ = to fulfil, or fill Cp. आ त्वा गोभिरिव व्रजं गीर्भि- णोम्यद्रिवः। आ स्मा कामं जरितुरा मनः पृण (८३५). शचीभिः = with gifts. अक्षं न = यथा रथकारः चक्रयोः अक्षं सारयति तथा. Cp. आ .

·174 Words in Rgveda स्तोतृभ्यः ० ऋणोरक्षं न चक्रयोः (१३४). As one drives an axle into two wheels. It is a strange simile. Acar-maker pushes an axle into two wheels; so Indra pushes the desires of devotees. As a car-maker fills the holes of wheels by driving in the axle, so Indra should fill i, e, fulfil the desires of devotees, (234) युक्तस्ते अस्तु दक्षिण उत सव्यः शतक्रतो। तेन जायामुप प्रियां मन्दानो याह्यन्धसो योजा विन्द्र ते हरी (१८२) = हे शतक्रतो ते तव दक्षिणः (अश्वः) उत तथा सव्यः (अश्वः) (रथे) युक्तः अस्तु । तेन रथेन अन्धसः मन्दानः प्रियां जायाम् उप याहि । हे इन्द्र ते तव हरी योज नु. Indra is asked to yoke the right-hand and the left-hand horse to his chariot and to drive in it to meet his dear wife at home, after having drunk Sõma and exhilarated himself at the sacrificer's house. 3799: or aft: is understood. TIFT I = do yoke. Since Indra has drunk Sõma at the sacrificer's house, he must in return give him wealth. शतक्रतो therefore refers to Indra's immense wealth, ( 235) सं मा तपन्त्यभितः सपत्नीरिव पर्शवः । मूषो न शिश्ना व्यद- न्त्याध्यः स्तोतारं ते शतक्रतो वित्तं मे अस्य रोदसी (१११५)=पर्शवः सपत्नीः इव मा माम् अभितः सं तपन्ति । हे शतक्रतो ते तव स्तोतारं माम् आध्यः वि अदन्ति न यथा मूषः शिश्ना वि अदन्ति तथा । हे रोदसी अस्य मे वित्तम्. Enemies (पर्शवः) scorch (सं तपन्ति) me on all sides as co. wives torment their husband from every side. My capturers ( 371847:) devour me ( fat fra) as rats devour flour-balls (f?727). O heaven and earth, give (far ) me ( wealth). The enemies may be money-lenders who harass debtors with demands for return of debt. They almost eat him They almost eat him up. Hence the prayer to heaven and earth for pecuniary help. Indra, it seems, though possessed of wealth, neglects the devotee who in despair turns to heaven and earth. qata: occurs here only. gaf in qua (७१६४) may mean to injure, to destroy. पशुः = one that injures. The word is feminine, शिश्ना occurs here and in शिश्नदेवाः शिश्न may mean an image made of flour. आध्यः (f) = capturers, The 2nd line of this Rk is the 1st of 1039. .

·by V. K. Rajavade 176 (236) पुरा संबाधाभ्याववृत्स्व नो धेनुर्न वत्सं यवसस्य पिप्युषी। सकृत्सु ते सुमतिभिः शतक्रतो सं पत्नीभिर्न वृषणो नसीमहि (२१६) = यव- सस्य पिप्युषी यवसं भक्षयित्वा पिप्युषी दुग्धपूर्णा धेनुः न यथा वत्सम् अभि आ वर्तते तथा हे सकृत् शतक्रतो संबाधात् पुरा नः अस्मान् अभि आ ववृत्स्व । वृषणः न यथा पत्नीभिः सं नस्यन्ते तथा वयं ते तव सु सुमतिभिः सं नसीमहि. संबाधात् पुरा = before afliction or distress. आभि आ वृत् = to turn towards. यवसस्य पिप्युषी = having eaten grass? Or does यवस mean milk here? Overflowing (पिप्युषी) with milk ( यव- सस्य ). Cp. इमास्त इन्द्र पृश्नयो घृतं दुहत आशिरम् । एनामृतस्य पिप्युषीः (८६५). ऋतस्य पिप्युषी = having drunk water. The two comparisons are significant. As the cow that has her udder distended with milk runs home to feed the call that is hungry and pining for her return, so Indra overflowing with wealth should run back to the devotee to satisfy his hunger for wealth for which he is pining. Indra is a cow for the nonce, As wives that have been long estranged from their lords closely besiege them and would never part from them, so Indra's gifts shoul: closely besiege the devotee and never part from him. Eresa = once for all. Or 750 = 0 thou possessed ( + ) of wealth (कृत्). सु= fully. Or सु= सुमातभिः. सुमति is feminine; so it is compared to geafr. The devotee is a husband and gifts are his wives. Poets have always a strong leaning towards the feminine gender, (237) अर्वाचीनं सुते मन उत चक्षुः शतक्रतो । इन्द्र कृण्वन्तु वाघतः (३३) = हे शतक्रतो इन्द्र वाघतः यजमानाः ते तव मनः चक्षुः उत च अर्वा- चीनं कृण्वन्तु कुर्वन्तु. *(238) इन्द्र सोमाः सुता इमे तान् दधिष्व शतक्रतो । जठरे वाजिनी- वसो (३६२). दधिष्व = धारय. वाजिनीवसो= शतक्रतो. वाजिनी धनम्। तत्सहितं वसु यस्य सः वाजिनीवसुः. (239) उरोष्ट इन्द्र राधसो विभ्वी रातिः शतक्रतो । अधा नो विश्व.. वर्षणे द्युम्ना सुक्षत्र महय (५३६) = हे विश्वचर्षणे शतक्रतो सुक्षत्र इन्द्र ते तव ·178 Words in Rgveda उरोः राधसःविभ्वी रातिः अस्ति । अधा अथ अतः नः अस्मभ्यं द्युम्ना धुम्नानि महय देहि. राधस् = द्युम्नं = wealth. उरोः = wide, large. विभ्वी = great. thfat: = a gift. विश्वाः चर्पणयः यस्य; Indra had subdued the 5 Aryan tribe and become a master of their wealth. So विश्व चर्षणे =शतक्रतो. (140) इमा उ त्वा शतक्रतोऽभि प्र णोनुवुर्गिरः । इन्द्र वत्सं न मातरः =न यथा मातरः वत्सं प्रणवन्ते तथा हे शतक्रतो इन्द्र इमाः गिरः उ खलु त्वा त्वाम् आभि प्र णोनुवुः नवन्ते. = to bend in order to suckle or to run towards. at by reduplication. गिरः is feminine like मातरः. Indra is वत्स. Praises, as it were, suckle Indra or hasten towards him to suckle him, (241) त्वं न इन्द्र वाजयुस्त्वं गव्युः शतक्रतो। त्वं हिरण्ययुर्वसो (७३१)= हे वसो शतक्रतो इन्द्र त्वं नः अस्मभ्यं वाजयुः गव्युः हिरण्ययुः. The afix यु means a giver. वसो = वसुमन्. वाज, हिरण्य, वसु, ऋतु and in all mean wealth. (242) आ यस्य ते महिमानं शतमूते शतक्रतो । गीर्भिग्रंणन्ति कारवः (८४६) = हे शतमृते शतक्रतो यस्य ते तव माहिमानं कारवः स्तोतारः गीर्भिः आ गुणन्ति. शतमूते = शतक्रतो, ऊतिः = क्रतुः = wealth. महिमानं was most probably महि मानं ( = a great gift )i. e. two padas and not one. with तं त्वा. (243) यस्य त्वमिन्द्र स्तोमेषु चाकनो वाजे वाजिन् शतक्रतो। तं त्वा वयं सुदुघामिव गोदुहो जुहूमाल श्रवस्यवः (८५४) = हे वाजिन् शतक्रतो इन्द्र यस्य स्तोमेषु वाजे च त्वं चाकनः तं त्वाम् इव यथा गोदुहः सुदधां धेनुम् आव्हयन्ति तथा श्रवस्यवः वयं जुहूमसि ज़हुमः आव्हयामः . यस्य त्वं should really be यः त्वं so as to agree *7 = to take pleasure in. by reduplication. Erei etc. = just as those that milk cows call a good cow homewards in order to milk her. श्रवस्यवःश्रवः धनम् इच्छन्तः. वाजे = यझे; for a sacrifice also brings in wealth. (244) वयं त इन्द्र स्तोमेभिर्विधेम त्वमस्माकं शतक्रतो । महि स्थूरं शशयं राधो अहयं प्रस्कण्वस्य नि तोशय (८५४) हे शतक्रतो इन्द्र वयं ते ·by V. K. Rajavade. 177 स्तोमेभिः स्तोमैः विधेम । त्वम् अस्माकम् असि । प्रस्कण्वस्य राधः नि तो- शय देहि. ते तुभ्यं स्त्रोमैः विधेम = we will offer praises unto thee. महि = स्थूरं = large. शशय (perhaps from शी = to givc ) = which can be given. स्तनः शशयः (११४६६१) = a breast that yields milk. शशयं दुदुहे (३५) = they yield milk. धेनवः ० शजयाः (३१) = cows full of milk. प्रस्कण्वस्य-प्रस्कण्वाय. Jetre requires स्तोमैः and iiot स्तोमेभिः, ( 245) अविप्रो वा यदविधद्विप्रो वेन्द्र ते वचः। स प्र ममन्दत्त्वाया शतक्रतो प्राचामन्यो अहंसन (८६१) = When ( यत्) one whether he is capable of composing prayers विप्रः) or ctherwise (अविप्रः) offers praise ( वचः) unto thee (ते), being devoted to thee (त्वाया) he must rejoice (प्रममन्दत् ), O thon possessed of wealth. प्राचा- मन्यो? प्राचा मन्युः धनं यस्य सः = Oile that has brilliant (प्राचा?) wealth. अहंसन? ( 246) मरुत्वाँ इन्द्र मीदः पिबा सोमं शतक्रतो । अस्मिन् यशे पुरुष्टुत (८७) = हे पुरुष्टुत शतक्रतो मीदः इन्द्र अस्मिन् यज्ञे मरुत्वान् मरुद्भिः सह सोमं पिब. मीदवः = 0 giyer; from fht = to shower. (247) नहान्यं मृळाकरं मर्डितारं शतक्रतो । त्वं न इन्द्र मृडय (८१) = हे शतक्रतो त्वत्तः अन्यं मृळाकर मर्दितारं न हि जाने । हे इन्द्र त्वं नः मृडय. मृड् or मृद = to show kindness or favour. मृड् + इ + तृ = मार्डिंतृ. मृळा (anoun from मृळ्) = a favour, a gift. ( 248 ) वयमु त्वा शतक्रतो गावो न यवसेवा । उक्थेषु रणयामसि = न यथा गावः यवसेषु आ मध्ये रमन्ते तथा हे शतक्रतो वयं त्वाम् उक्थेषु रणयामसि रमयिष्यामः उ खलु. बबसेषु आ = in the midst of grass. (249) विश्वा हि मर्त्यत्वतानुकामा शतक्रतो । अगन्म वज्रिन्नाशसः (८१३) = हे वज्रिन् शतक्रतो विश्वाः आशसः स्तुतीः मर्त्यत्वना मत्यत्वेन अनु- कामा कामम् अनुगच्छन्तीः वयम् अगन्म. We have gone to i. e, uttered all prayers that owing to our human nature express sone desire or desires. Or आशसः= hopes. All our hopes have gone ( to thee ) as we are human. मर्त्यत्वना = मर्त्यत्वेन = by our human nature. अनुकामा is difficult 23 ·178 Words in Kgveda - to construe. अनुकामा qualifying आशसः would be intelligible Or अनुकामा अनुकामेन=in otedience to our desires; as we cherish desires. आशाः आशसौ आशसः etc. is the declension of which only आशसा and आशसः occur in RV. नू अन्यत्रा चिदद्रिवस्त्वन्नो जग्मुराशसः (८२१) = Our prayers or hopes have never (नू चित्) strayed from thee, O Indra. (250) यस्ते नूनं शतक्रतविन्द्र धुम्निन्तमो मदः । तेन नूनं मदे मदेः (८१३) = हे शतक्रतो इन्द्र यः नूनं खलु ते तव द्युम्निन्तमः मदः सोमः तेन सोमेन उत्पन्ने मदे मदेः आत्मानं मादयस्व हृष्यस्व नूनम् अद्य. There is a play on the word मद. मदः = सोमः. मदे = in intoxicati n. := be merry. Ti = wealth. FAFTA: = which brings in greatest wealih, (251) भद्रंभद्रं न आ भरेषमूर्ज शतक्रतो । यदिन्द्र मृळयासि नः(८३१) If you ( wish to ) favour us, 0 Indra, then give us wealth. भद्रं = इपं = ऊर्ज = wealth. (252) स नो विश्वान्या भर सुवितानि शतक्रतो । यदिन्द्र मुळयासि नः (८३३). सुवितानि = good things, wealth. (253) त्वं न इन्द्रा भर ओजो नम्णं शतक्रतो विचर्षणे । आ वीरं पृतना- पहम् (८९६) = हे शतक्रतो विचर्षणे इन्द्र त्वं नः अस्मभ्यम् ओजः नृम्णं च आभर । पृतनाषहं वीरं च आभर. विचर्षणिः = one who has the wealth of the 5 Aryan tribes. ओजः= नृम्णं = वीरं = wealth. पृतनापहं = पृतनाः पृतनानां शत्रूणां धनं तत् which conquers ( the wealth of ) fues. farantür is an interpolation. This Sukta has such interpolations in every Rk. Who made them? (253) (a) त्वं हि नः पिता वसो त्वं माता शतक्रतो बभूविथ। अधाते सुम्नमीमहे (८९६). वसो = वसुमन्. सुम्नं = wealth. ईमहे = याचामहे. बभूविथ (= भवसि ) is an interpolation. Vide 253. (254) त्वां शुष्मिन् पुरुहूत वाजयन्तमुप ब्रुवे शतक्रतो। स नो रास्व सुवीर्यम् (८९६). शुष्मिन् = O rich one. वाजयन्तं = giving wealth. उपब्रुवे = I invoke or beg. रास्व= देहि. सुवीर्य = abundant wealth. पुरुहूत or शतक्रतो interpolated. Vide 253. (255) For 10, vide P. 86 No. I. यत् सहते C ·at once. by V. K. Rajavade. 179 (256) अव यत्त्वं शतक्रतविन्द्र विश्वानि धूनुषे । रयिं न सुन्वते सचा सहस्रिणीभिरूतिभिर्देवी जनित्यजीजनद्भद्रा जनित्र्यजीजनत् (१०१३४) = हे शतक्रतो इन्द्र यत् यस्मात् त्वं विश्वानि धनानि अव धूनुषे ददासि तस्मात् सुन्वते न सद्यः रयिं धनम् सचा देहि । भद्रा देवी जनित्री त्वां विश्वाभिः ऊतिभिः अजीजनत्. विश्वानि = धनानि. अव धूनुषे = ददालि. सचा = सच = देहि. न= विश्वाभिः = ऊतिभिः = धनैः. भद्रा = देवी = possessed of wealth. जनित्री = जनयित्री. Thy mother who begot thee en. dowed thee with wealth at thy very birth. शतक्रतू (257) याभिः कुत्समार्जुनेयं शतक्रतू प्र तुरूतिं प्र दभीतिमावतम् । याभिर्ध्वसन्ति पुरुषन्तिमावतं ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतम् (१३३)=याभिः आर्जुनेयम् अर्जुनिपुत्रं कुत्सं तुर्वीतिं दभीतिं चं प्र आवतं याभिः ध्वसन्ति पुरु- पन्ति च आवतं ताभिः ऊतिभिः हे शतक्रतू अश्विनौ आगतम् आगच्छतम् . 377 = to reward. Fra: = wealth. शतक्रतुः = of immense strength. (258) उत त्यं पुत्रमग्रवः परावृक्तं शतक्रतुः । उक्थेष्विन्द्र आभजत् (४३१) = उत अपि च परावृक्तं हतं तम् अवः युवत्याः पुत्रम् आग्निं शतक्रतुः इन्द्रः उक्थेषु आभजत्. = a young damsel ; Agni's mother. There may have been a story that Indra cut off the head of Agni and then gave him a share in sacrificial offerings and prayers (उक्थेषु ). परा + G = to cut off. 371975 = to give a portion, Agni and other Aryan gods were Indra's foes once. (259) यत्तुदत्सूर एतशं वळू वातस्य पर्णिना । वहत्कुत्समार्जुनेयं शतक्रतुस्त्सरगन्धर्वमस्तृतम् (८१) = यत् यदा इन्द्रः सूरः सूर्यस्य एतशम् एतशवर्णम् अश्वं वातस्य च वळू वङ्कुनामानौ पर्णिनौ पक्षवन्तौ अश्वौ तुदत् अतुदत् तदा इन्द्रः आर्जुनेयम् अर्जुनेः पुत्रं कुत्सं रथेन वहत् अवहत् । अस्तृतम् अर्हिसितं गन्धर्व च त्सरत् अत्सरत् नाशयामास. Indra pricked tbe Sun's horse and the horses of Vāta as lag" gards. He carried Kutsa in his chariot and attacked or destroyed the Gandharva who had till then not been injured. त्सर =to go. eo attack, to injure. The sense of त्सर I have yet not determined, ·180 Words in Rgveda वृहत् himself. . (260) जशानो नु शतक्रतुर्वि पृच्छदिति मातरम् । क उग्राः के ह शूण्विरे (८१) = जज्ञानः जायमानः नु एव शतक्रतुः मातरं वि पृच्छत् के उग्राः के ह शुण्विरे श्रूयन्ते इति. पृच्छत् = अपृच्छत् . उग्राः = powerful warriors. ह = इह अथवा खलु (261) प्र व इन्द्राय वृहते मरुतो ब्रह्मार्चत । वृत्रं हनति वृत्रहा शत- ऋतुर्वज्रेण शतपर्वणा (८६१) = हे मरुतः वृहते इन्द्राय वः यूयं ब्रह्म अर्चत । यस्मात् वृत्रहा शतपर्वणा वजेण वृत्रं हनति हन्ति. बृहत् is an epithet of jy vrhom Judra subdued; after which Indra became The. Maruts were perhaps devotees of Tile once; but after the subjugation of the latter, they were compelled to worship Indra. ब्रह्म = a prayer or praise. 4 + 3a = offer. 779= = having a hundred joinis. शतक्रतो ( 262) त्वमाविथ नर्य तुर्वशं यदुं त्वं तुरूतिं वय्यं शतक्रतो । त्वं रथ- मेतशं कृत्व्ये धने त्वं पुरो नवति दम्भयो नव (१५४). आविथ = didst reward. नर्य = वय्यं = rich. तुर्वश, यदु and तुर्थीति were Indra's devotees, taj te etc. = Thou didst turn back the Sun's bright (एतशं) chariot in battle (कृत्ये धने ). A verb is wanting दम्भयः may be that verb. दम्भ् = to destroy. नवतिं नव पुरः = 99 forts, ( 263) वाजेषु सासहिर्भव त्वामीमहे शतक्रतो । इन्द्र वृत्राय हन्तते (३३) = हे शतक्रतो इन्द्र वाजेपु संग्रामेषु सासहिः शत्रूणाम् अभिभविता भव । वृत्राय हन्तवे वृनं हन्तुं त्वाम् ईमहे याचामहे. (24) त्वं तमिन्द्र मर्त्यममित्रयन्तमद्रिवः । सर्वरथा शतक्रतो नि याहि शवसस्पते (५३.५) = हे अद्रिवः शतक्रतो शवसः पते इन्द्र अमित्रयन्तं शत्रुवत् आचरन्तं तं मयं सर्वरथा नि याहि. अद्रिवः, शतक्रतो and शवसम्पते refer to strength. याहि attack; या = to attack. नि याहि = fall down (on him). सर्वरथा ? The word occurs again in तीवस्याभि वयसो अस्य पाहि सर्वरथा वि हरी इह मुञ्च (१०१६) where सर्वरथा seems to qualify हरी and may mean :-( horses) to whom belongs the whole chariot, सर्वरथा सर्वरथी हरी. But what business has the word in the present Rk? Does it mean:--( fall on the foe ) with the whole weight of thy chariot ? Or सर्वरथा = हे सर्वरथ (इन्द्र) ?

·by V. K. Rajavade. 181 (265) व्हयामसि त्वेन्द्र याह्याङरं ते सोमस्तन्वे भवाति । शतक्रतो मादयस्वा सुतेषुप्रास्माँ अव पृतनासुप्र विक्षु (६१) हे इन्द्र त्वा त्यां व्यामसि आव्हयामः । अाङ् आ याहि । ते तुभ्यं तन्वे यद्वा तव शरीराय सोमः अरं पर्याप्तः भवति । हे शतक्रतो सुतेषु मादयस्व । पृतनासु विक्षु अस्मान् प्र अव. अरं = enough. ते तन्वे = for thy own self or for thy body. पृतनासु विक्षु = among hostile people. (266) वृषायमिन्द्र ते रथ उतो ते वृषणा हरी । वृषा त्वं शतक्रतो वृषा हवः (८३३). वृपन् refers to the strength of the bull, Indra's chariot, horses and Indra himself inight be strong like a bull; but in what sense is हव a वृषा? In the next 2 Rks यज्ञ etc. are great and att ca: are the concluding words, quiaa: = thy call to the Maruts or warriors in general is strong or loud. Or हवः = a gift. Thy gifts are huge: (267) वृषणस्ते अभीशवो वृपा कशा हिरण्ययी । वृपा रथो मघवन् वृषणा हरी वृषा त्वं शतक्रतो (८३३). अभीशवः = reins. कशा = a whip. हिरण्ययी =हिर मयी. In both these Rks. वृषन् may mean a giver of wealth. (268) खे रथस्य खेऽनसः खे युगस्य शतक्रतो । अपालामिन्द्र त्रिप्पू. व्यकृणोः सूर्यत्वचम् (८९१) = हे शतक्रतो इन्द्र अपालां रथस्य खे ख युगस्य खे त्रिः पूत्वी पूत्वा शोधयित्वा तां सूर्यत्वचं त्वम् अकृणोः अकरोः. 37915 occurs here only; who she was and what she suffered cannot be ascertained owing to lack of data. TT, tag and IT are three different vehicles. SWhat is ख? Is it the felly or the hole into which the axle is driven. Indra passed Apālā thrice through the holes of thiee conveyances and made her resplerdent like the Sun. शतक्रत्वः =having hundreds of curative properties (269) अधा शतकृत्वो यूयमिमं मे अगदं कृत (१०९:१) = Therefore (अधा ), possessed as you are of hundreds of medicinal properties (शतक्रत्वः), make (कृत = कुरुत) this cure (अगदं) for me (मे-महां). शतानि क्रतवः यासां ताः शतक्रत्वः, शतक्रतुः शतक्रत्वौ शतक्रत्वः is the declension. Tapię: is feminine while at: is masculine. शतक्रत्वः qualifies यूयं. . अनसः ·182 Words in Rgveda Doubtful Tag:= having in mense wealth or strength (270) तव त्यनर्य नृतोऽप इन्द्र प्रथमं पूयं दिवि प्रवाच्यं कृतम् । यद्देवस्य शवसा प्रारिणा असुं रिणनपः । भुवद्विश्वमभ्यादेवमोजसा विदादुर्ज। शतक्रतुर्विदादिषम् (२२४२) = हे नृतो इन्द्र तव त्यत् प्रथमं पूयं नर्यम् अपः दिवि प्रवाच्यम् कृतम् । यत् देवस्य सोमस्य शवसा बलेन अपः उदकानि रिणन् ददत् वृत्रस्य असु प्रारिणाः नाशितवान् असि । ओजसा विश्वम् आ- देवम् अभि भुवत् अभ्यभवत् । शतक्रतुः ऊर्जम् इषं विदात् अविदत् ददौ= 0 donor or hero (नृतो), Indra, that first, primal heroic deed, still adumbrated throughout heaven, was performed by thee, when by the strength obtained from divine Sõma thou didst destroy the life (of Vrtra) for giving water to men. Indra subdued all godlings ( आदेवं ) through that strength and gave wealth, since he possessed endless wealth ( शतक्रतुः). तव त्यनयं नृतोऽप इन्द्र पूर्ण दिवि प्रवाच्यं कृतम् । यद्देवस्य शवसा 'रिणन्नपो भवद्विश्वमभ्यादेवमोजसा was most probably the original stanza. The rest is subsequent stuffing. नर्य worthy of a hero or a donor. प्रथम = पूर्व्य; or the first and the best of its kind, gài = O giver or hero. 1 (= to give, to be brave) + 7: = :. 379:=a deed; Lat, opus. fara tarsi deserving to be adumbrated in heaven. देवस्य = सोमस्य. प्र + Sartott: = didst destroy. 379: From = (thus ) releasing water. विश्वम् आदेवं = all godlings. अभिभुवत् = अभिवभूव = subdued. शवसा = ओजसा. विदात् = अविदत् = gave. ऊर्ज = इषं = wealth देवस्य शवसा may also mean: -- त्वं देवः। तस्य शवसा = with the strength of a god which thou art. Was अदेव lengthened into आदेव as असत् was into आसत् ( false )? विश्वम् आदेवं = all ungodly people. (271) यः संस्थे चिच्छतक्रतुरादी कृणोति वृत्रहा । जनितृभ्यः पुरुवसुः (८३३) = यः शतक्रतुः पुरुवसुः वृत्रहा इन्द्रः संस्थे संग्रामे चित् अपि जरि- तृभ्यः आत् ईम् कृणोति. शतक्रतुः = पुरुवसुः = one that has immense wealth. संस्थे चित् in battle itself. आत् = in no time. ईम् perhaps stands for wealth. If yang: be taken along with ag and Étel, it would %3D ·by V. K Rajavade 183 mean one that has immense strength, if with जरितृभ्यः पुरुवसुः, it would then mean one that has immense wealth. शतक्रतो (272) अस्य पीत्वा शतक्रतो घनो वृत्राणामभवः । प्रावो वाजेषु वाजि- नम् (११). अस्य = इमं सोमम्. घनः = हन्ता. प्रावः = प्र+ आवः. अव् = to endow with gifts. arsty = in battles in which booty is to be secured. वाजिनं = a warrior that brings in booty. (273) नामानि ते शतक्रतो विश्वाभिर्गीर्भिरीमहे । इन्द्राभिमातिषाह्ये (३३१) = हे शतक्रतो इन्द्र अभिमातयः शत्रवः तेषां साह्ये अभिभवे विश्वाभिः गीर्भिः ते तव नामानि ईमहे याचामहे. अभिमातिः- an enemy. अभिमातिषाह्ये = in a battle where enemies are defeated.विश्वाभिः = गीर्भिः = धनैः (सहितानि). नामानि धनानि. We beg of thee an abundance of riches. ( 274) शुष्मिन्तमं न ऊतते द्युम्निनं पाहि जागृविम् । इन्द्र सोमं शत- क्रतो (३३) = हे शतक्रतो इन्द्र नः अस्माकम् ऊतये शुष्मिन्तमं द्युम्निनं जागूविं सोमं पाहि पिब. शुष्मिन्तमं = the best of those that give wealtii or strength शुष्म = strength, and then wealth which is the result of strength. yrtaa = possessed of wealth. Trafër = giving ( wealth). = to give. (275) नू त आभिरभिष्टिभिस्तव शर्मन् शतक्रतो । इन्द्र स्यामसुगोपाः शूर स्याम सुगोपाः (५३६) हे शूर शतक्रतो इन्द्र आभिः अभिष्टिभिः ते तव शर्मन् शर्मणि सुगोपाः स्याम.' अभिष्टिः = a gitt, a = under the patronage of. Here are अभिष्टि and शर्मन् as against शूर and सुगोपाः. (276) वहन्तु त्वा रथेष्ठामा हरयो रथयुजः। तिरश्चिदर्य सवनानि वृत्र- हन् अन्येषां या शतक्रतो (८३३) = हे वृत्रहन् शतक्रतो रथयुजः हरयः अन्येषां या यानि सवनानि अर्य अर्यः सवनानि च तिरः रथेष्ठां त्वा त्वाम् आवहन्तु. रथयुजः = that yoke themselves to the chariot, or the con stant companions of the chariot. रथेष्टां रथेष्ठं = seated in the chariot. अर्य must have been अर्यः = अरेः. Or अर्य = अर्याणि ·184 Words in kgveda शत्रूणां. तिरः governs सवनानि which is in the accusative case. far: = across, disregarding. (277) अवितासि सुन्वतो वृक्तबर्हिषः पिबा सोमं मदाय के शतक्रतो । यं ते भागमधारयन् विश्वाः सेहानः पृतना उरु ज्रयः समजिन्मरुत्वाँ इन्द्र सत्पते (८३६) हे शतक्रतो वृक्रवर्हिषः सुन्वतः यजमानस्य अविता दाता असि । यं (सोमस्य ) भागं ते तुभ्यम् अधारयन् । सोमं मदाय कं हे अप्सु- जित् सत्पते विश्वाः पृतनाः सेहानः उरुनयः मरुत्वान् त्वं सं पिब. अविता = a giver of wealth. वृक्तं बर्हिः आसनार्थ येन स वृक्त- बर्हिः = one that cuts grass to make seats of for the gods to sit on. governs the dative.( bere #TT) and always indicates something good. पृतनाः = fses. सेहानः perfect participal of सहू = to defeat. अप्सुजित् = अप् + सु + जित् = one that conquers wealth (अप् = सु = धनं). मरुत्वान् = accompanied by the Maruts. Indra is aga either because he rewards or because he conquers hostile armics. यं ते भागमधारयन् is an interpolation ; it spoils the metre. Ata = 0 master of wealti). 38971: = whose speed or force is great. (278) प्रभङ्गो शूरो मघवा तुवीमघः संमिश्लो वीर्याय कम् । उभा ते बाहू वृपणा शतक्रतो नि या वजं मिमिक्षतुः (८६१). प्रभङ्गी = a snasher. Cp. प्रभङ्गं दुर्मतीनां (८५६). तुवीमघः = बहुधनः. वीर्याय कं संमिश्लः = formed for heroism. कं vide 277: या यो वाह वजं निमिमिक्षतुः = which arms hold the bolt. उभा = उभौ वृषणा = वृषणौ =powerful. शूरः etc. is in favour of til mcaning power ; but want and Tat are in favour of its meaning wealth, (279) आ ते दधामीन्द्रियमुक्था विश्वा शतक्रतो । स्तोतृभ्य इन्द्र मूळय (८५)= हे शतक्रतो ते तुभ्यम् इन्द्रियं विश्वा विश्वानि उक्था उक्थानि च आदधामि अर्पयामि । हे इन्द्र स्तोतृभ्यः मृळय. gfossi = strength worthy of Indra or Sõma which produces such strength. विश्वानि उक्थानि = all praises. मूळय = show favour in the shape of wealth.

·by V. K, Rajavade 185 सक्रतुः wealthy (280) इमा ब्रह्मेन्द्र तुभ्यं शंसि दा नृभ्यो नृणां शूर शवः । तेभिर्भव सक्रतुर्येषु चाकन्नुत त्रायस्व गृणत उत स्तीन् (१०१४) = I have recited (शसि) these (इमा = इमानि) praises (ब्रह्मा = ब्रह्माणि) unto thee (तुभ्यं), O Indra. Give (दाः) wealth (शवः) to donors (नृभ्यः), O giver (शूर) of riches (नृणां ). Be fuil of riches ( सक्रतुः) or gifts to those (तेभिः = तेभ्यः) among whom (येपु) thou lovest (चाकन्) to rective offerings and praises. Give (त्रायस्व) to the devotee (गृणते) riches (स्तीन् ). strength; wealth which is the result of strength. तेभिः भव सक्रतुः येषु चाकन् = येषु ब्रह्मसु चाकन् धनस्य दाता भवसि तेभिः तैः ब्रह्मभिः सक्रतुः धनस्य दाता भव = give us wealth in • exchange for those praises owing to which thou art in the habit of giving wealth. This may be the sense. Or it may be an idiom that has the sense given above. शवः - सक्रतू (अग्निः सोमश्च ) = possessed of power (281) युवमेतानि दिवि रोचनान्यग्निश्च सोम सक्रतु अधत्तम् । युवं सिन्धूरभिशस्तेरवद्यादग्नीषोमावमुञ्चतं गृभीतान् (१९.३) = हे अग्निश्च सोम अग्नीषोमो सकतू युवां दिवि रोचनानि अधत्तम् । गृभीतान् गृहीतान् सिन्धून् अवद्यात् अभिशस्तेः अमुञ्चतम् . staara = the 3 stories vi beaven. TIHTEN: = from the injurer, the destroyer. अवद्यात् = from the villain. These two words stand for Vrtra... गृभीतान् =seized. सक्रतवः (मित्रो अर्यमा वरुणः) = possessed of wealth (282 ) इमं स्तोमं सक्रतवो मे अद्य मित्रो अर्यमा वरुणो जुषन्त । आदित्यासःशुचयो धारपूता अवृजिना अनवद्या अरिष्टाः (२२० =सक्रतवः मित्रः अर्यमा वरुणः एते देवाः अद्य मे मम इमं स्तोमं जुपन्त जुषन्तु सेवन्ताम् । एते देवाः आदित्यासः आदित्याः अदितेः पुत्राः । शुचयः ज्वलन्तः तेजस्विनः । धारपूताः। अवृजिनाः वृजिनं हिंसा तया रहिताः। अनवद्याः अरिष्टाः अहिं- सिताः अथवा हिंसारहिताः. 24 ·188 Words in Rigveda yaret: = resplendent. Eqreqar:? It occurs also in Rk 9 of this Sūkta and after za: as here. There is no such word as धार in RV. पूत means purified. धारेण पूताः धारपूताः; but what does it mean? वृजिनं = अवयं evil, injury. रिष् =to injure. situr: = not injured or rather not injuring. सुक्रतुः=possessed of wealth ( 283) For १३ vide P. 1 22 No. 71. (284) For ११३८ vide P. 141 No. 136. (285) होता यक्षद्वनिनो वन्त वार्य बृहस्पतिर्यजति वेन उक्षभिः पुरुवारेभिरुक्षभिः। जगृभ्मा दूरआदिशं श्लोकमरेरध त्मना। अधारयदररिन्दामि सुक्रतुः पुरू समानि सुक्रतुः (१९३९) होता अग्निः यक्षत् यजति धनं ददाति । पनिनः वनानि पातयन्तः मरुतः वार्य धनं वन्त ददति। वेनः बृहस्पतिःपुरु वारं धनं येषां तैः उक्षभिः उक्षवलैः मरुद्भिः यजति धनं ददाति।अध अथ वयं त्मना धनेन सह अद्रेः ग्रावणः दूरआदिशं दूरे श्रूयमाणं श्लोकं शब्दं जगृभ्म गृण्हीमः। सुक्रतुः आनिः अररिम्बानि पुरू पुरूणि सन्मानि. धमानि अधाश्यत् धारयति ददाति. यड्= to give. यज् + स् (of लेद) = यश्. वनिनः = the Marnts that sway forests. वन्त from व. = to give, Agni is बृहस्पति here. B. is called वेन (=a bird) out of endearment. The Maruts are bulls (उक्षभिः). जगृभ्मा etc.=We catch i. c. hear the sound of the crushing stones. अररिन्दानि (which occurs here only) = iiches ? अधारयत् etc. = Agni gives riches. स्मना = with wealth. (286) अस्मे रयिं न स्वर्थ दमूनसं भगं दक्षं न पपृचासि धर्णसिम् । रश्मीरिघ यो यमति जन्मनी उभे देवानां शंसमृत आ च सुक्रतुः (११११) हे अने अस्मे अस्मभ्यं शोभनम् अर्थ यस्य तं स्वर्थ दमूनसंघर्णसिं रयिं भगं दक्षं न सघः पपृचासि ददासि देहि । यः रयिः यथा कश्चित् अश्वानां रश्मीन् नियमति तथा उभे जन्मनी उभौ संघौ नियमति । ऋते धने आ मध्ये देवानां धनानां शंसं दानम् आ दधाति च. अर्थ, रयि, भग, दक्ष, ऋतु, देव, शंस all mean wealth. न=in a moment. न is repeated twice for emphasis. स्वर्थ = (wealth) whose destination or end is wealth. दमूनसं ( Latin dominus) = which .

·by V. K. Rajavade 187 will be master of the house. पृथ् = to give. धर्णसिं (= धृ+ नर्सि) like सानासं. धर्णसिः = which brings in wealth. उभे जन्मनी = gods and men, देवानां शंसम् ऋते आ च = puts in i. e. adds wealth to wealth. (287) उत स्य न इन्द्रो विश्वचर्षणिर्दिवः शर्धन मारुतेन सुक्रतुः । अनु नु स्थात्यकाभिरूतिभी रथं महे सनये वाजसातये (२३३) = उत अपि य विश्वचर्षणिः सुक्रतुः स्यः सः इन्द्रः दिवः मारतेन शर्धन महे सनये वाज- सातये अवृकाभिः ऊतिभिः नु अधुना रथम् अनुस्थाति. विश्वाः वर्षणयः यत्य = who has conquered the 5 Aryan tribes and their wealth. Pat: Arada Tia = with the multitude of the Maruts belonging to heaven. अनु + स्थाति = आतिष्ठति = occupies. अवृकाभिः = harmless, doing no injury. ऊतिभिः = with wealth, सनये = वाजसातये = for giving wealth. महे = महते. (288) अग्ने जरस्व स्वपत्य आयुन्यूर्जा पिन्वस्व समिषो दिदीहि नः। वयांसि जिन्व बृहतश्च जागृवे उशिग्देवानामसि सुक्रतुर्विपाम् (३४) = Increase (जरस्व) us, O Agni, in wealth (आयुनि ) and in offspring (सु+ अपत्ये = अपत्यवति). Fatten (पिन्वस्व) us with wealth (ऊर्जा). Give (सं दिदीहि) us (न:) wealth (इष:). ( For this purpose) conquer (free) the riches (quifer) of heaven ( Tea:), O liberal giver (जागृवे). Possessed of riches (सुक्रतुः), thou art the messenger (उशिक् ?) of gods (देवानां) and of those that sing their praises (विपां). आयु = ऊर्ब = इष् = वयम् = wealth. give. जागृ by reduplication. जागृ + विः = जागृविः a giver. उशिक् ? विप् = to sing. अपत्ये आयुनि सु धनं जरस्थ देहि (= add wealth unto wealth) is perhaps the real construction and sense, अपत्यं = आयु = सु= धनम् (289) यश्चिकेत स सुफतुर्दैवत्रा स ब्रवीतु नः। वरुणो यस्य दर्शतो मित्रो वा वनते गिरः (५६५) = यस्य मनुष्यस्य गिरः स्तुतीः वरुणः मित्रः वा वनते संभजते यः च चिकेत धनं ददाति स सुक्रतुः भवतु । स नः अस्मान् पते अपापाः इति देवत्रा देवेषु ब्रवीतु. चिकेत from कित् =to give. He really is possessed of wealth who gives it in largesses. दर्शतः = दर्शनीयः patotta: = good to look at. देवत्रा = among = among the gods, specially to Mitra and Varuna. = to ·188 Words in Rgveda Or यः चिकेत ददाति स एव सुक्रतुः धनवान् । यस्य यस्मै दर्शतः वरुणः दर्शतः मित्रः वा गिरः धनानि वनते ददाति स नः अस्मान् देवत्रा देवे धने sad så ra = He really is wealthy who gives wealth to the deserving. Let him to whom wealthy (Fria:) Varuņa or wealthy Mitra gives वनते) riches (गिरः) bespeak (ब्रवीतु) us in wealth i. e. give us wealth. दर्शतं दर्शनीयं सुवर्णम् । दर्शतः धनवान्. This may be the real sense. ( 290) उदु प्य देवः सविता हिरण्यया बाहू अयंस्त सवनाय सुक्रतुः। घृतेन पाणी अभि ग्रुष्णुते मखो युवा सुदक्षो रजसो विधर्मणि (६५) = ष्यः सः सुक्रतुः देयः सविता हिरण्ययो वाहू सवनाय उत् अयंस्त । रजसः विधणि युवा मखः सुदक्षः घृतेन पाणी अभियुष्णुते. सुक्रतुः = सुदक्षः = POSSEssed of wealth. वाहू = पाणी. हिरण्यया = हिरण्ययौ = हिरण्मयौ = of gold. सवितर = Savitr who awakens (सु: to awaken, to give ). सवनाय = for awakening; or for giving. उत् + अयंस्त = has raised or extended.. घृतेन etc. = he washes his hands with water ( before giving as donors have to do in Hindu society). मखः= मखवान् = मघवान् = possessed of wealth. रजसः दिवः विधर्मणि रोचने. विधर्मन् was perhaps another name of tian. Perhaps the whole expression means in heaven. ( 291 ) स सुक्रतो वि दुरः पणीनां पुनानो अर्क पुरुभोजसं नः । होता मन्द्रो विशां दमूनास्तिरस्तमो ददृशे राम्याणाम् (७३) = यः अग्निः नः अस्म भ्यं पुरुभोजसं बहुधनम् अर्क धनं पुनानः ददत् दातुम् इच्छन् पणीनां दुरः द्वाराणि वि वः उद्घाटितवान् स सुक्रतुः धनवान् विशां होता मन्द्रः दमूनाः राम्याणां रात्रीणां तमः तिरः ददृशे. व: must be understood after वि. The Panis shut cows within their strongholds the doors of which Agni opens by force. gara: = giving; q uſten means to give; in the 9th Mandala we have any number of insances of q meaning to give. 3*, ge and viste mean wealth. Afg:=rejoicing. fatati ca invoker employed by men to invite the gods. दमूनाः = the master of the house, fari" governs th: accusative and means ·by V. K. Rajavade. 189 through. राम्या = a night , so called perhaps because animals cease their activity; from TH = 10 halt. (292) स सुक्रतुर्ऋतचिदस्तु होता य आदित्य शवसा वां नमस्वान् । आववर्तदवसे वां हविप्मानसदित्स सुविताय प्रयस्वान् (७४) = हे आदित्य आदित्यौ इन्द्रावरुणौ स यजमानः सुक्रतुः ऋतचित् अस्तु यः नमस्वान् हवि- ष्मान् प्रयस्वान् शवसा शवसौ धनयुक्तौ वाम् अवसे आवर्तत् । स सुवि- ताय असत् अस्तु इत् एव. ऋतचित् = a giver of wealth or a possesser of wealth. नमस् = हविस् = प्रयस् = an offering. आदित्य irregular for आदित्यौ. शवसा = शवसौ = शवसा धनेन युक्तौ. आववर्तत् from आ + वृत् = to turn towards, bring. अवसे = सुविताय = for welfare. (293) मित्रा तना न रथ्या वरुणो यश्च सुक्रतुः । सनात्सुजाता तनया धृतव्रता (८२). मित्रावरुणा a compound split into मित्रा and वरुणः which latter is qualified by यश्च सुक्रतुः. तना न? Ifन means च, then तना world mean with wealth. रथ्या रथ्यौ. It qualifies मित्रावरुणौ. तना मित्रः न च सुक्रतुः वरुणश्च रथ्या रथ्यौ would be the construction. Teft: = a bringer (of wealth). para always. FIAT सुजातौ = धनवन्तौ. सु indicates possession. जात3 wealth. तनया = तनयो (=अदितेः पुत्रौ) or धनवन्तौ. धृतव्रता = धृतव्रतौ = whose ordinances hold i. e. are obeyed or givers of wealth. तना, तनय, ऋतु, व्रत and जात mean wealth, (294) यः सुषव्यः सुदक्षिण इनो यः सुक्रतुणे । य आकरः सहस्रा यः शतामघ इन्द्रो यः पूर्भिदारितः (८३,३) = सु धनं सव्ये हस्ते यस्यास्ति स सुषव्यः। तथैव सुदक्षिणः । इनः यः सुक्रतुः तं गृणे स्तौमि । यः आकरः धनानां खनिः । यः सहस्रा सहस्रामघः शतामघः बहुधनः । इन्द्रः यः पूर्भिद पुरां भेत्ता । आरितः. सुषव्यः etc. = Indra has wealth in both hands. शतानि मद्यानि यस्य सः = one that has wealth countable by hundreds. सहस्रा is most probable to be connected with मघ: as सहस्त्रामघः. a mine. पूर्भिद = a smasher of forts and a giver of wealth contained therein. tirta: occurs thrice again ; yet its meaning cannot be guessed. (१) य आरितः कर्मणिकर्मणि स्थिरः (११९४); (२) सहुरिर्विक्षु आरितः (२२३); (३) आरितः पूर्भिद (१०१११). In all these = for ever, D आकर:- ·190 Words in Rgveda places the word qualifies Fr. 377 = to run to, आ + अर् +8 + तः = आरितः = run up to for help. People run up to Indra for help. This may be the sense. अरद्ध etc. (295) एन्द्र याहि पीतये मधु शविष्ठ सोम्यम् । नायमच्छा मघवा शृणवद्रोि ब्रह्मोक्था च सुक्रतुः (८३३) = हे शविष्ठ इन्द्र सोम्यं मधु पीतये नायम् अच्छ आ याहि । सुक्रतुः मघवा गिरः ब्रह्म उक्था च गुणवत् शृणोतु. सोम्यं मधु = honey-sweet Soma, सुक्रतुः = मघवा = possessed उक्था = उक्थानि. गिर् = ब्रह्मन् = उक्थं = praise. नायम्? towards one that praises? The word occurs also in 6 id, 6 ti and 9... नायमच्छा spoils the metre and is not wanted. ( 296) यो म इमं चिदु.त्मनामन्दच्चित्रं दावने । अरद्धे अक्षे नहुषे सुक- त्वनि सुकृत्तराय सुक्रतुः (८५७) = अरद्धे अक्षे नहुषे सुकृत्वनि वर्तमानम् त्मना सहितम् इमं चित्रं सुकृत्तराय मे मह्यं दावने अमन्दत्. Which king, possessed of wealth rejoiced to give me, so reputed for good deeds, this wealth that lay with चित् + उ = even. त्मना3 along with wealth. Rasi = धनं. अमन्दत् = took delight in. दावन = दातुम्. अरद्ध and अक्ष occur only here. We have नहुस् and नहुष both in RV. सु + कृत् + वन् = सुकृत्वन् = one that performs good deeds or has abundant wealth. (297) स मातरा न ददृशान उत्रियो नानददेति मरुतामिव स्वनः। जानन्नृतं प्रथमं यत्स्वर्णरं प्रशस्तये कमवृणीत सुक्रतुः (९६) =न यथा मातरा मातरौ पश्यन् अग्निः ते प्रति रोरुवन् पति तथा सोमः उस्त्रियः ददृशानः ताः प्रति नानदत् पति गच्छति । तदा तस्य स्वनः मरुतां स्वनः इव श्रूयते । ऋतं धनं जानन् ददत् सुक्रतुः सोमः प्रथमं स्वर्णरं प्रशस्तये कम् अवृणीत. Agni has two mothers on seeing whom he runs up to them uttering joyous cries. Soma sees cows (i. e. milk) and goes up to them bellowing like a bull. His bellowing resembles the roar of the Maruts. The 2nd half is difficult. Having to give (जानन् ) wealth (ऋतं) he chose ( अवृणीत) the best (प्रथमं ) wealth (स्वर्णरं ) for making gifts (प्रशस्तये). For कं vide 277.

·by V. K. Rajavade 191 (298) ऋतस्य गोपा न दभाय सुक्रतुस्त्री ष पवित्रा हृद्यनारा दधे। विद्वान् स विश्वा भुवनानि पश्यत्यवाजुष्टान् विध्यति कर्ते अवतान् (९१) = सुक्रतुः ऋतस्य गोपाः सोमः दभाय न भवति न दन्नोति न दभ्यते वा। स हदि अन्तर् त्री त्रीणि पवित्रा पवित्राणि आदधे । विश्वा विश्वानि भुवनानि विद्वान् सः अजुष्टान् अवतान् जनान् अव पश्यति कर्ते च विध्यति. ऋतस्य गोपाः = the guardian of wealth, न दभाय = is not subject to injury or would not injure. त्री पवित्रा = three purifiers. What are they? The strainer, water, and milk? षः = सः अजुष्टान् = अविद्यमानं जुष्टं हविः येषां तान् = those that do not make offerings that are liked by the gods. अवतान् = those that do not embrace the Aryan religion अजुष्टान् अवतान् अव पश्यति विध्यति q=he sees below or looks down upon infidels and hurls (facea) them (into the deep abyss). कते? करें? in order to oblige him who does obey Soma's dispensation? विश्वा भुवनानि विद्वान् : giving abundant wealth (to his devotees). (299) त्वं नः सोम सुऋतुर्वयोधेयाय जागृहि । क्षेत्रवित्तमो मनुषो वि वो मदे द्रुहो नः पाद्यंहसो विवक्षसे (१०१५) = हे सोम सुक्रतुः त्वं नः अस्मभ्यं धयः धनं तस्य देवाय दानाय जागृहि । मनुषः क्षेत्रवित्तमः त्वं नः अस्मान् द्रुहः अंहसः पाहि रक्ष. वि वो मदे and विवक्षसे are words inserted into the 2nd half of every Rk of this Sūkta. क्षेत्रं वेत्ति ददाति असौ क्षेत्रवित्. Soma is the greatest land-giver of i, e. to man (Aga:). Strypt = give. (=to give) by reduplication जागृ. जागृ + हि = जागृहि. (300) For 10 1 vide P. 116 No. 52. सुक्रतू (मित्रावरुणौ) = possessed of wealth (301) आ चिकितान सुक्रतू देवौ मत रिशादसा । वरुणाय ऋतपेशसे दधीत प्रयसे महे (५६६) = हे चिकितान मत मित्रावरुणौ सुक्रतू रिशादसा रिशादसौ भवतः । ऋतपेशसे महे महते प्रयसे वरुणाय मर्वः आदधीत. चिकितान = हविषां दातर् = Othou that makest offerings 3 कित् = to give. रिशां धनं दत्तः तौ रिशादसौ. ऋतपेशसे महे महते ·192 Words in Rgveda इपः = wealth. प्रयसे प्रयस्वते वरुणाय हविः आ दधीत= one should make offerings to V. ऋतेन युक्तं पेशः यस्य = who possesses wealth added to wealth. प्रयसे=प्रयस्वते. · प्रयस् = wealth. (30: a) For 701 vide P. 120 No. 64. ( 302 ) नपाता शवसो महः सूनू दक्षस्य सुक्रतू । सुप्रदानू इषो वा- स्त्वधि क्षितः (८२.१) = शवसः बलवतः महः महतः दक्षस्य नपाता नपातौ सूनू सुक्रतू सुप्रदानू इपः वास्तु अधि क्षितः. Daksha is mighty (शवसः= महः). Mitra and Varuna are his sons. सुप्रदानू = धनवन्तौ. सु-प्रदानु = a gift. इपः = वास्तु = वास्तूनि = houses. अधिक्षितः=rule over (riches and houses). सुक्रतवः (देवाः) = possessed of wealth (3:3) नराशंसस्य महिमानमेपामुप स्तोषाम यजतस्य यज्ञैः। ये सुक्र- तवः शुचयो धियंधाः स्वदन्ति देवा 'उभयानि हव्या (७३) = एषां देवानां यजतस्य नराशंसस्य महि मानं यज्ञैः उप स्तोपाम स्तुमः। ये सुक्रतवः धियंधाः शुचयः देवाः उभयानि हव्यानि स्वदन्ति. एषां देवानां यजतस्य नराशंसस्य महि मान = the great gift (मान) of the abundant wealth of these gods. नरा धनेन युक्तं शंसं धनं तस्य. The Padakira makes महिमानं one pada. यज्ञैः = with offerings. यजतः =one that has Wealth. स्तु + स् (of लेद) = स्तो. धियं धनं दधति ददति ते धियंधाः. शुचयः = refulgent, This epithet suggests bright gold. Farifa = taste. उभयानि हव्या 3 liquid and solid offerings. सुक्रतुं (अग्निं ) = possessed of wealth ( 30 ) अग्निं दूतं वृणीमहे होतारं विश्ववेदसम् । अस्य यज्ञरप सुक्र. तुम् (११२) = दृतं होतारं विश्ववेदसं सुक्रतुम् अग्निम् अस्य यज्ञस्य वृणीमहे. अस्य यज्ञस्य = एतावत् धनं धनं = so much i. e. abundant wealth. विश्ववेदसं = possessed of abundant wealth. ( 305) यजिष्ठं त्वा ववृमहे देवं देवत्रा हातारम् । अस्य यज्ञस्य सुक्र तुम् (८९६). For अस्य यज्ञस्य vide 304. देवत्रा - देवेषु. यजिष्ठं : aigas = the best giver ( among the gods).

·विश्वतः प्रत्यङ by V. K. Rajavade 198 (306) तं मर्जयन्त सुक्रतुं पुरोयावानमाजिषु । स्वेषु क्षयेषु वाजिनम् (८८१) = आजिषु पुरोयावानं सुक्रतुं वाजिनं तम् अग्निं स्वेषु क्षयेषु मर्जयन्त. आजिषु = in battles. पुरोयावा = one that goes foremost. सुक्रतुं - वाजिनं. स्वेषु क्षयेषु =in their own homes - मर्जयन्त = अमार्जुः = washed i.e. fed with offerings. सुक्रतो (अग्ने) = possessed of wealth (307) अग्ने जुषस्व प्रति हर्य तद्वचो मन्द्र स्वधाव ऋतजात सुक्रतो। यो विश्वतः प्रत्यङसि दर्शतो रण्वः संदृष्टौ पेितुमाँ इव क्षयः (११४४). मन्द्र = jolly. स्वधावः = ऋतजात = सुक्रतो. स्वधा %ऋतं = जातं = ऋतुः- wealth. ऋतजात = ऋतेन धनेन युक्तं जातं धनं यस्य. असि = Thou shinest (प्रत्यअसि ) everywhere. संदृष्टौ दर्शतः रण्वः = beautiful to look at, of beautiful appearance. रण्वः = दर्शतः. पितुमान् क्षयः इव = like a house full of Soma. Agni looks charming like a house full of Sõma. As Sõma attracts, so does Agni, जुषस्व (हविः) = taste (this offering). प्रति हर्य तत् वचः = accept this praise. (308) महो रुजामि बन्धुता वचोभिस्तन्मा पितुर्गोतमादन्धियाय । त्वं नो अस्य वचसश्चिकिद्धि होतयविष्ठ सुक्रतो दमूनाः (४) महः महतः तव बन्धुता बन्धुतया वचोभिः स्तुतिभिः तत् (एनः) अहं रुजामि नाशयामि यत् (एनः) पितुः गोतमात् मा माम् अनु इयाय । त्वं नः अस्माकम् अस्य वचसः स्तुतेः चिकिद्धि । इमां मया कृतां स्तुति जानीहि. होतर् = invoker or offerer of oilerings. यविष्ठ = youngest (of all gods ). STT: = a master of the house, CA: understood after तत्. This एनस् may be poverty. I destroy poverty that has accompanied me from niy father by means of wealth (argar) obtained from the great (HE:) Agni, art: = wealth. ( 309) इत्था यथा त ऊतये सहसावन् दिवेदिवे । राय ऋताय सुक्रतो गोभिः ष्याम सधमादो वीरैः ष्यामसधमादः (५२) हे सहसावन् सुक्रतो अग्ने यथा येन प्रकारेण पुरा इत्था अनेनैव प्रकारेण अधुना ते तव ऊतये राये ऋताय दिवेदिवे गोभिः धीरैः सधमादः स्याम. इत्था यथा=in the same way now as before. ऊतये-राये-ऋताय = for (obtaining) wealth, सहसावन् O thou possessed of power 25 - ·194 Words in Rgveda 3- one that of great and wealth. qaqa = every day or for riches. TAG: = rejoicing together, happy. The two सधमादः spoil the metre. It is a substitute for a word cf 4 syllables which cannot be recovered. (350) कृधि रत्नं यजमानाय सुक्रतो त्वं हि रत्नधा आसि (७१६) Give (कृधि) wealth ( रत्नं ) to the sacrificer ( यजमानाय ), O thou possessed of wealth (सुक्रतो); thou art (असि) well-known (हि) as a giver of wealth ( रत्नधाः). ऋतु and रत्न both mean wealth. This single instance will convince any कतु means wealth. ( 311 ) अध ज्मो अध वा दिवो बृहतो रोचनादधि । अया वर्धस्व तन्वा गिरा ममा जाता सुक्रतो पृण (८१) = अध अथवा उमः पृथिव्याः अधि अध अथवा वृहतः दिवः रोचनात् अधि (आगत्य ) मम अया तन्वा गिरा वर्धस्व । मम जातानि हे सुक्रतो आपण. बृहत् often qualifies gia which has three Röchanas or stories. India is requested to come from wherever he be on earth or from the highest story heaven. मम अया गिरा तन्वा वर्धस्व = grow strong or be happy with this praise itself of mine, goal qualities frer and mean ( with this ) very (praise ). जात means wealth as in तुविजात. जातानि आपूण = धनं देहि. (32) आजिपते नृपते त्वामद्धि नो वाज आ वक्षि सुक्रतो । वीती होत्राभिरुत देववीतिभिः ससवांसो वि शृण्विरे (८५४. आजीनां संग्रामाणां संग्रामस्थानां धनानां पते. नृणां धनानां पते. आजिपते = नृपत = सुक्रतो (इन्द्र, त्वमिद्धि सुक्रतो (इन्द्र; त्वमिद्धि = त्वम् + इत् + हि = thou alone. नः अस्मभ्यं वाजे धनम् आ वक्षि वह देहि. वी = to make offerings. वीती = वीत्या होत्राभिः = देववीतिभिः = in return for offerings made to the gods. ससवांसः = धनवन्तः. ससं धनम्. (The gods) are reputed (शुण्विरे ) far and wide (वि) as makers of gifts (ससवांसः). वाज must have been वाजं as वाजे cannot be construed. (313) अतस्त्वा रथिमभि राजानं सुक्रतो दिवः। सुपर्णो अव्यंथिर्भरत् (९४६) = हे सुक्रतो सोमरयिं राजानं त्वा त्वाम् अतः अस्मात दिवः धुलोकात् अव्यथिः सुपर्णः श्येनः अभि भरत् आहरत् = O wealthy Soma, a hawk, untiring (अव्यथिः) in his mission, fetched (अभि + भरत्) thee from that region (अतः), ie. heaven (दिवः), thee ruling (राजानं) over riches (cis).

·by V. K. Rajavade. 196 तनूषु = धनेषुः (314) आ रयिमा सुचेतुनमा सुकतो तनूष्वा । पान्तमा पुरुस्पृहम् (९३५) = हे सुक्रतो सोम सुचेतुनं पान्तं पुरुस्पृहं रयिं तनूपु आ वृणीमहे. सु धनम् । तेन युक्तं चेतुनं धनं यस्मिन् तं रशिम. पान्तं = देयम्; पा = to give. पान पान्तौ पान्तः । पान्तं etc. पुरु धनम् । तेन युक्तं स्पृहं धनं यस्मिन् तम्. These 3 adjectives mean packed with wealth i. e. abundant, = into our riches; as an addition to riches atready possessed by us. वृणीमहे understood from Rk 28. 371 (repeated 4 iimes for melie ; + Tort = we solicit. (3:5) स तू पवस्व परि पार्थिवं रजः स्तोत्रे शिक्षनाधुन्वते च सुक्रतो । मा नो निर्भाग् वसुनः सादनस्पृशो रयिं पिशङ्गं बहुलं वसीमहि (९७२) = हे सुक्रतो सोम पार्थिवं रजः परि स्तोत्रे,धून्वते च शिक्षन् स त्वम् आ पवस्व तु । सादनस्पृशः वसुनः नः अस्मान मा निर्भाक् । पिशङ्गं बहुलं रयिं वसीमहि. पार्थिव रजः परि = from the broad region i. c. heaven. तू पवस्व = do give; तु alds force to पवस्व. शिक्षन् = giving; from शक् (= to give) + स्. स्तोत्रे should be सोत्रे = to the extractor of Sõmajuice. a = to him who washus i. c. dilutes Sõma in water, सादनं धनम् । तत् स्पृशति तत् = which fills wealth through and through ; abundant. Do not prevent (rar) us from sharing (भाक) such vealt}} (वसुनः). W.. wish to possess (वसीमहि) abun lant (acs ) refulgent (fs) wealth (fi). (316) जुषाणो अग्ने प्रति हर्य मे वचो विश्वानि विद्वान् वयुनानि सुक्रतो । घृतनिर्णिग्ब्रह्मणे गातुमेरय तव देवा अजनयन्ननु व्रतम् (१०१३२)= हे सुक्रतो अग्ने विश्वानि वयुनानि विद्वान् (मम हवींषि ) जुपाणः त्वं मे मम वन्नः स्तुति प्रति हर्य स्वीकुरु । घृतनिर्णिक् त्वं ब्रह्मणे गातुम् धनम् एरय देहि । देवाः तव तुभ्यं व्रतं धनम् अनु सततम् अजनयन्. विश्वानि = वयुनानि = धनानि. वय ( = to weave, to produce ) + 38 = aa = anything woven i. e. produced, brought into existence as a sacrifice, a battle, work, praise, wealth. विद् (= to give) +वान् = विद्वान् = giving; as thou givest. जुषाणः = having accepted (my offerings). प्रति हर्य मे वचः -- accept my prayer. घृतं निर्णिक यस्य सः = who puts on a coat in the shape of ghee. ब्रह्मणे ब्रह्माणि स्तोत्राणि कुर्वते. गातुं = wealth. एरय = send. व्रतं = wealth. The gods have made thee a constant supply of wealth, - - ·190 Words in Rgveda (317) इषं दुहुन् सुदघां विश्वधायसं यज्ञप्रिये यजमानाय सुक्रतो । अग्ने घृतस्नुत्रिव॑तानि दीद्यद्वर्तिर्यशं परियन् सुक्रतूयसे (१०.३२) = हे सुक्रतो अग्ने यज्ञप्रिये यजमानाय विश्वधायसं सुदुघाम् इषं दुहन् ऋतानि त्रिः दीद्यत् वर्तिः यज्ञं परियन् घृतस्नुः त्वं सुक्रतूयसे. यज्ञप्रिये यजमानाय. यशं हविः प्रीणाति ददाति असौ यज्ञप्रीः । तस्मै. यजमानाय-10 one who makes offerings. विश्वं धनं दधाति असौ विश्व- धायाः। ताम् सु धनं दोग्धि असौ सुधुक् । ताम्. इषु (= धनं) is a cow that milks and gives wealth. ऋताति धनानि त्रिः वारंवारं दीद्यत् ददत्. दी ( = to give ) by reduplication दीदी. दीदी + अत् = दीद्यत्. वर्तिः यशं = a gift, wealth. परियन् = giving fully. इ like या means to give. परि = fully. घृतम् इव स्नु त्वक् यस्य सः = whose skin is bright or shines like ghee.. सुक्रतुः इव आचरसि = thou behavest like i, e, art the richest donor. (318) For 10:"vide P. 122 No. 70. सुक्रतुः = who has power (319) नि षसाद धृतवतो वरुणः पस्त्यास्वा । साम्राज्याय सुक्रतुः (१२७) = सुक्रतुः धृतवतः वरुणः पस्त्यासु आ साम्राज्याय निससाद. धृतवतः = whose laws stand i, e, are obeyed everywhere or who gives (धृत) wealth (व्रत). साम्राज्याय = to rule the whole universe Varuna is called सम्राट. पस्त्यासु = in the heavenly houses, आ = मध्ये (320) वि यो रजांस्यमिमीत सुक्रतुर्वैश्वानरो वि दिवो रोचना कविः । परि यो विश्वा भुवनानि पप्रथेऽदव्धो गोपा अमृतस्य रक्षिता (६७) = यः सुक्रतुः कविः वैश्वानरः रजांसि दिवः रोचना रोचनानि च वि अमिमीत । यश्च विश्वा विश्वानि भुवनानि परि परितः सर्वत्र पप्रथे प्रथयामास । यः अदब्धः अमृतस्य गोपाः रक्षिता च भवति. वि+ अमिमीत - measured or created, Turite = heavens. Jana = worlds. Para tratar = the 3 ascending parts of heaven. 3775T: = never attacked or wounded by foes. SĘFT=of wealth. कविः = possessed of abundant wealth. वैश्वं धनम् । तेन युक्तः ना धनं यस्य सः.

·by V. K. Rajavade 197 No. 22. (321) For 6 vide P. 44 सुक्रतुं ( 322) शंसा महामिन्द्रं यस्मिन् विश्वा आकृष्टयः सोमपाः काममव्यन्। यं सुक्रतुं धिषणे विभ्वतष्टं धनं वृत्राणां जनयन्त देवाः ( ३४९ ) = यस्मिन् विश्वाः सोमपाः कृष्टयः कामम् आ अव्यन् सुक्रतुं विभु विभुं यं धिषणे अतष्टं वृत्राणां घनं यं देवाः जनयन्त तं महां महान्तम् इन्द्रं शंस. विश्वाः सोमपाः कृष्टयः = all soma drinking people i. e. all the gods. जन, विद, कृष्टि, चर्षणी mean people. दैवी or मानुपी is often prefixed to these words. gra: = gods. Argentine = men, अव्यन् from ar=to enjoy. All the gods obtain all their desires (FIA) in him i. e. through him. विभु % विभुं = mighty. अतष्टं from तश् = to make. धिषणा Wis the mother of the gods. धिषणे = द्यावा- पृथिव्यौ ? धनं वृत्राणां etc. = the gods created (जनयन्त = अजनयन्त) him as destroyer of i. e. to destroy Vrtra and other foes. सुक्रतो (323) त्वं सुतस्य पीतये सद्यो वृद्धो अजायथाः । इन्द्र ज्येष्ठयाय सुक्रतो (१३) = हे सुक्रतो इन्द्र सुतस्य सोमस्य पीतये ज्यैष्ठयाय च त्वं सद्य- वृद्धः अजायथाः. Indra came out of his mother's womb a stalwart warrior, At that very moment he drank deep draughts of Soma and established his supremacy among the gods. The gods are called Feng eight times in RV. grI: Figi = the state or dignity of being the eldest. (324) अददा अर्भा महते वचस्यवे कक्षीवते वृचयामिन्द्र सुन्वते । मेनाः भवो वृषणश्वस्य सुक्रतो विश्वेत्ता ते सबनेषु प्रवाच्या (१५३) = सुन्वते महते वर्चस्यवे कक्षीवते हे इन्द्र त्वम् अर्भा वृचयाम् अददाः। त्वं वृषणश्वस्य मेना अभवः । हे सुक्रतो ते तव विश्वा विश्वानि तानि सवनेषु प्रवाच्या प्रवाच्यानि. अर्भा = a dwarfish wife to a big (महते ) man. वृ धनम् । तेन युक्तः चयः धनं यस्याः सा वृचया. वचस्युः = one that offers prayers or praises Indra became the wife of V. वृषणौ वृषवलौ अश्वौ यस्य तस्य. सवनेषु = in the midst of deep potations or in large assemblies or sacrificial sessions. Tra = ansat = to be bruited far and wide. ।

·198 Words in Rgveda (325) सुगोपा आस न दभाय सुक्रतो (५१४ ) = हे सुक्रतो अग्ने त्वं सुगोपाः असि । दभाय न असि भवसि. सु धनं गाः च पाति ददाति असौ सुगोपाः = Agni gives wealth and cows. 27 HIT = he never injures. The rest of the Rk. which I have not quoted is almost unintelligible. Fill in Etat meant power on account of ilie word gitar: ; so I thought once but now I interpret both words otherwise. (326) अद्या चिन्नू चित्तदपो नदीनां यदाभ्यो अरदो गातुमिन्द्र । नि पर्वता अझसदो न सेदुस्त्वया दृल्हानि सुक्रतो रजांसि (६३३ ) = हे सुक्रतो इन्द्र यत् यदा त्वम् आभ्यः नदीभ्यः गातुं मार्गम् अरदः ततः प्रभृति नदीनां तत् एव अपः कर्म अद्य चित् न चित् । पर्वताः अझसदःन इव नि सेदुः निषी- दन्ति । रजांसि त्वया दृळ्हानि इढीकृतानि. अद्य = नू = to-day. अद्य चितः नू चित्; a repetition for empha. sis. रद् = to cut out. Indra cut out channels (गातुं) for waters. Water must flow for ever (ar fara fera) along channels cut out for them, By Indra's command mountains stand (raag: ) like (न) vigilant watchmen (अन्मसदः). Indra has made the heavens strong; he holds th:cm on high. (327 पुनानः सोम धारयेन्दो विश्वा अप निधः । जहि रक्षांसि सुक्रतो (९६३) = हे सुक्रतो सोम इन्दो पुनानः पूयमानः त्वं धारया विश्वाः निधः रक्षांसि अप जहि. सिधः = रक्षांसि. सुक्रतू (328) आ नो मित्रावरुणा वृतैर्गम्यूतिमुक्षतम् । मध्वा रजांसि सुक्रतू (३६३) = हे सुऋतू मित्रावरुणो नः अस्माकं गव्यूर्ति रजांसि घृतैः मध्वा आ उक्षतम्. घृतैः = मध्वा = उदकेन. सुक्रतू = possessed of pover. गव्यूति a meadow, a grazing ground. रजांसि? fields? heaps of dust ? आ उक्षतं = Iret fulls, drench. सुक्रतुः possed of offerings ( 389) यज्ञस्य केतुं प्रथमं पुरोहितमाग्निं नरस्त्रिषधस्थे समीधिरे । इन्द्रेण देवैः सरथं स बर्हिषि सीदनि होता यजथाय सुक्रतुः (५११ )= नरः ·by V. K. Rajavade. 199 अग्निं त्रिषधस्थे समीधिरे । कीदृशम् । यज्ञस्य केतुं प्रथमं पुरोहितम् । इन्द्रेण दैवेश्च सह सरथम् आगच्छन् सुक्रतुः होता स यजथाय बर्हिषि नि सीदत् निषीदतु. त्रिषधस्थे = in heaven with its 3 stories. at: = sacrificers or donors; gods who wish to bless men with wealth (from = to give). यज्ञस्य केतुं = the banner of the sacrifice or the giver (केतुं from कित् = to give) of wealth, प्रथमं पुरोहितं = the first priest, सरथम् ( आगच्छन् ) = ( coming) in the same charict ( with Indra and the other gods). सुक्रतुः = possessed of offerings or wealth. यजथाय = for giving offerings to the gods or weaith to sacrificers. gat = the invoker ( of the gods ) or the giver (of wealth). (330) नियंत्पूतेव स्वधितिः शुचिर्गात्स्वया'कृपा तन्वा रोचमानः। आ यो मात्रोरुशेन्यो जनिष्ट देवयज्याय सुक्रतुः पावकः (७३)= इव यथा स्वधितिः पूता सती रोचते तथा यत् यदा स्वया कृपा ज्वालया स्वया तन्वा निर् गात् निर्गच्छति तदा पावकः सुक्रतुः उशेन्यः यः अग्निः मात्रोः अरण्योः देवयज्याय आजनिष्ट आजायत. gaa Faisia: = like a well-washed, cleaned or whetted hatchet. शुचिः = burning. कृपा = with a flamme or fames. तन्वा =with his body which is his flames. उशेन्यः (from वश् + एन्यः) like दृशेन्यः, दिदृक्षेण्यः etc. उशेन्यः = desirable. देवयज्याय = देवान् यष्टुम् make offerings to the gods. यत् and यः are without any antecedent.. If यः be equal to यदा and यत् to तदा, the sentence then would be complete and plain, not to - ‘सुक्रतो -(331) वेत्या हि वेधो अध्वनः पथश्च देवाजसा । अग्ने यज्ञेषु सुक्रतो (६१६), हे वेधः सुक्रतो देव अग्ने त्वं यज्ञेषु अध्वनः पथः च अञ्जसा वेत्थ हि. वधस्, a common epithet of gods and men, implies efficiency and capacity. सुक्रतो= O thou that conveyest offerings. अजसा= हि = with certainty. यज्ञेषु = in sacrifices or in conveying offerings to the gods. et = thou knowvest, (332 ) इमां मे अग्ने समिधं जुपस्वेळस्पदे प्रति हर्या घृताचीम् । वर्म ने पृथिव्याः सुदिनत्वे अन्हामूर्यो भव सुक्रतो देवयज्या (१०५) हे सुक्रते अग्न अध्वनः= पथ:.

·200 Words in Rgveda . इमां समिधं जुषस्व गृहाण । इळस्पदे घृताची प्रति हर्य । अन्हां सुदिनत्वे पृथिव्याः वर्मन् वर्मणि देवयज्या देवयज्यायै ऊर्ध्वः भव. इळः पदे = पृथिव्याःवर्मन् = on this Vedi (इळ: = पृथिव्याः). वर्मन् = (वृष् + मन्) = on the body, on the surface. अन्हां सुदिनत्वे? on this most blessed day of all days? देवयज्या = देवयज्यायै देवान् यष्टुं to make offerings to the gods. समिधं = an offering. घृताची and समिध् both mean an offering. Doubtful (333) स नो विश्वाहा सुक्रतुरादित्यः सुपथा करत् । प्र ण आयूंषि तारिषत् (१२३) = सुक्रतुः आदित्यः स विश्वाहा विश्वानि अहानि नः अस्मभ्यं सुपथा सुपथानि करत् करोतु । नः अस्माकम् आयूंषि प्र तारिषत् प्रवर्धयतु. विश्वाहा = on all days, alrays. आदित्यः Aditi's son viz, Varupa. fatraret like grit may be the object of a. May he make our days full of riches ( fasa) and oar paths full of riches (सु). आयूंषि = riches; so सुक्रतुः may ,mean possessed of riches. (334) स हि श्रवस्युः सदनानि कृत्रिमा मया वृधान ओजसा विना- शयन् । ज्योतींषि कृण्वन्नवृकाणि यज्यवेऽव सुक्रतुः सर्तवा अपः सृजत् (११५) = यज्यवे श्रवस्युः सुक्रतुः वृधानः स इन्द्रः हि क्ष्मया ओजसा कृत्रिमा कृत्रिमाणि सदनानि विनाशयन् ज्योतींषि अवृकाणि कृण्वन् कुर्वन् अपः सतवे- अवसृजत्. श्रवस्युः (= giving wealth) = सुक्रतुः. वृधानः = वर्धमानः = increasing the wealth of his devotees). FHOT = STIFTET = by force. क्ष्मया occurs altogether 5 times; twice it is coupled with ओजसा. By force is the sense everywhere. कृत्रिमाणि = धनवन्ति; कम्धनम्. कृत्रिमाणि सदनानि विनाशयन् = destroying by force torts (सदनानि) or homes of the enemy packed with wealth (कृत्रिमाणि). सदन itself means wealth. कृत्रिमाणि सदनानि = abundant riches. यज् = to make offerings or to give wealth. यज्यवे = for the devotee. ज्योतींषि अवृकाणि कृण्वन् = making the luminaries innocuous. He let loose ( अवसृजत् ) the waters (अपः) to rush on (सतवे = सर्तु). (335) एवाँ अग्निं वसूयवः सहसानं ववन्दिम । स नो विश्वा अति द्विषः पर्षनावेव सुक्रतुः (५२५) = वसूयवः धनम् इच्छन्तः यजमानाः पवा एवं सहसानं शत्रूणाम् अभिभविवारम् अग्निं ववन्दिम वन्दामहे.

·by V. K. Rajavade 201 सहू (= to defeat) + स् ( of लेद) + आनं = सहसानं. For the 2nd half vide P. I3 No. 2. (336) अधा मन्ये वृहदसुर्यमस्य यानि दाधार नकिरा मिनाति । दिवे- दिवे सूर्यो दर्शतो भूद्वि समान्युर्विया सुक्रतुर्धात् (६३) = lience (अधा) I consider (मन्ये ) his wealth (असुर्य) to be huge (बृहत् ). None (नकिः) destroys (आ मिनाति) what (यानि) he gives (दाधार ). The Sun (सूर्यः) becomes (भूत् ) possessed of bright gold (दर्शतः) for (giving) abundant riches (दिवेदिवे) to all. Possessed of riches (सुक्रतुः ) he gives (विधात् ) riches (सद्मानि) on an extellsive scale (उर्विया). Or Hence (अधा) I consider his power (असुर्य) to be mighty (बृहत्). None (नकिः) can destroy ( आ मिनाति) what he sustains ( CTETIT). The Sun becomes visible (asta:) daily. Possessed of power he made ( fēt + era) seats ( ama ) i.e. the worlds broad and extensive (उर्विया). सद् + मन् = सन् = a seat; heaven which is the seat of the gods. उर्विया (= उरु + इया), is an adverb like आशुया, साधुया, धृष्णुया etc. I prefer the first interpretation. (337) स सुक्रतू रणित यः सुतेष्वनुत्तमन्युर्यो अहेव रेवान् । य एक इन्नर्यपांसि कः स वृत्रहा प्रतीदन्यमाहुः (८१६) = स इन्द्रः सुक्रतुः यः सुतेषु सोमेषु रणिता भवति रमते । न नुत्तः मन्युः यस्य तादशः। अहा इव रेवान् । यः एकः इत् एव नरि अपांसि कर्ता भवति । स वृत्रहा । प्रति अन्यम् इत् एच आहुः जनाः. अनुत्तमन्युः = whose strength was never driven back; it was irresistible. E = to push back. vidrar = one taking delight. STER? It may be the name of the Sun. Indra possesses wealth like the Sun. रेवान् = धनवान्. नर्यपांसि नरि अपांसि. नरि= हविषां दातरि. अपांसि = धनानि. कर्ता = दाता. प्रति इत् अन्यम् आहुः= people call the other (अन्य ) viz. Vrtra प्रति i.e. easy of attacis. Indra is अप्रति i.e. irresistible. His great foe, Vrtra, is resistible (प्रति). (338) दिवो नाभा विचक्षणोऽव्यो वारे महीयते । सोमो यः सुक्रतुः 26 %3D ·202 Words in Rgveda ? कविः (९१२ = यः सोमः सुक्रतुः कविः स दिवः नाभा पिता विचक्षणः अव्यः अवीनां मेषाणां वारे पवित्र महीयते पूज्यते. महीयते = पूज्यते according to modern Sanskrit. सुक्रतुः = कविः = possessed of miraculous power, दिवः नाभा-Soma is the father of Dyaus. विचक्षणः seeing far and wide, Or Soma who is possessed of abundant wealth (सुक्रतुः = कविः) gives wealth (महीयते), while Fassing through the strainer (अव्यः ai), Sõma who is the parent (anal) of wealth (ga:) and bright (विचक्षणः?). ( 339) त्रीणि त्रितस्य धारया पृष्ठेप्वेरया रयिम् । मिमीते अस्य योजना वि सुक्रतुः (९११२) = हे सोम सुक्रतुः त्वं धारया रयिम् आ ईरय । सोमः त्रितस्य पृष्ठेषु अस्य स्वस्य त्रीणि योजना योजनानि वि मिमीते. Two sentences are inixed up; hence the difficulty of interpretation. The Ist sentence is clear enough. Is त्रित heaven and is Söma identified with the Sun ? Sõma measures (fafhata ) lis ( STET ) three ( ifo) strides ( Tisar) on the surfaces ( पृष्ठेषु) of Trita. I do not understand this and sentence or, I may say, the whole Rk. The meaning of wig: depends on where we place it. In the 'st sentence it would refer to wealth; in the 2nd to power. (340) अहं सप्त स्रवतो धारयं वृषा द्रवित्न्यः पृथिव्यां सीरा अधि । अहमणसि वि तिरामि सुक्रतुयुधा विदं मनवे गातुमिष्टये (१०१६ ) = वृषा अहं पृथिव्याम् अधि सप्त द्रविन्वः स्रवतः सीराः धारयम् अधारयम्।सुकृतुः अहम् असि वि तिरामि । मनवे गातुमिष्टये युधा विदम्. स्त्रवतः% ( flowing) rivers. द्रविन्दः ( plu. of द्रवित्नूः) = ru ners; that iuski on. ITT: = ( 7 mighty ) furrows. The 7 rivers are so many furrows made on the surface of the earth. a = वृषवलः. Errej = planted, established, a fareira = increase. युधा = by fighr. विदं = अविदं = gave. अर्णासि = (1) waters, (2) wealth. अर्णासि वितिरामि मनवे विदं च = I increase and give wealth to man. गातुमिष्टये = that he may obtain wealth. Cp. =run·by V. K. Rajavade. 203 . वस्यइष्टये which is a compound word. इष्टि from इप or यज्= to give. TITIÀ VÀ = for giving ( him ) wealth, that he may obtain wealth (गातुं ). गातुं is the object of इष्टये. सुक्रतुं (341) तं व इन्द्रं न सुक्रतुं वरुणमिव मायिनम् । अर्यमणं न मन्द्रं सृप्रभोजसं विष्णुं न स्तुप आदिशे (६६४) = इन्द्रं न इव सुक्रतुं वरुणम् इव मायिनम् अर्यमणं न इव मन्द्रं विष्णुं न इव मृप्रभोजसं वः युष्माकं तम् आदिशे स्तुषे स्तौमि. Is it a god or a king that is praised ? As it occurs between two Marut Rks., the multltudle of the Maruts is perhaps referred to. The Maruts are powerful (सुक्रतुं) like Indra, miracleworkers (मायिनं) like Varuna, generous (मन्द्रं ) like Ary:iman and possessed of immense wealth like Vishnu. स्तु+स् (of लेद)+ ए स्तुषे = स्तौमि. आदिशे = that they may give me wealth. 391 + दिश = to give. Probably क्रतु and माया mean wealth like भोजस्. सृप्रं = देयं ? मन्द (= to give)+रं = a giver. It is very likely that a king is praised. (342) गिरा य एता युनजद्धरी त इन्द्र प्रिया सुरथा शूर धायू । प्रयो मन्यु रिरिक्षतो मिनात्या सुक्रतुमर्यमणं ववृत्याम् (७३.६)= यः अर्यमा हे शूर इन्द्र ते तव प्रिया प्रियौ सुरथा सुरथौ धायू एता एतौ हरी गिरा युनजत् अयुनक् युनक्ति यश्च रिरिक्षतः हिंसां कुर्वतः मन्युं वलं प्रमिनाति नाशयति तं सुक्रतुम् अर्यमणम् आववृत्याम्. सुरथा = सुरथौ = रथवन्तौ = रथस्य वोढारी= drawing the chariot; or सु धनं रथे ययोः = who carry wealth in their chariot. धायू those that give; generous, from धा=to give. यस्मै घायुरदधा माय (३३); here Indra is धायुः i. c. a giver of wealth. The epithet is transferred to his horses. fiz (=to injure) becomes ftity by reduplication. रिरिष् + स् ( of लेद) = गिरिश् . मन्यु = strength or wealth. प्रमिनाति destroys. आववृत्याम् = I hope to turn back, Aryaman, a brother of Mitra and Varuna and once a powerful deity has here become a panegyrist of Indra. सुक्रतुः = making offerings ( 343) अधुक्षत प्रियं मधु धारा सुतस्य वेधसः । अपो वसिष्ट सुक्रतुः ·204 Words in Kigvedu . (९३) = वेधसः सुतस्य सोमस्य धारा प्रियं मधु अधुक्षत । सुक्रतुः सोमः अपः वसिष्ट वेधस् = capable. The stream of Soma that is crushed milks (अधुक्षत) i. e. yields honey-sweet juice. 379: = waters and wooven cloth. Both meanings are intended. Sõma is diluted with water and so he puts on (वसिष्ठ) a piece of cloth. वसिष्ट from वस् = to coine oneself with. सुक्रतुः conveying offerings or possessed of wealtlı, सुक्रतुं (344) ते घेदग्ने स्वाध्यो ये त्वा विप्र निदधिरेनृचक्षसम् । विप्रासो देव सुक्रतुम् (८१७) = हे विप्र देव अग्ने ये विप्रासः विप्राः नृचक्षसं सुक्रतुं त्वा त्वां निदधिरे ते स्वाध्यः घ इत् खलु. घेदग्ने = घ + इत् + अग्ने. .विप् = to praise or make offerings. विप्रः = one that praises or makes offerings; or fat = to give. Agni is a gixer of wealth (विप्र): स्वाध्यः = सु + आध्यः = those that praise well or make offerings; Or स्वा स्वेन धनेन युक्ताः धियः धनानि येषां ते = those that obtain abundant wealth. नृचक्षसं = नृ धनम् । तेन युक्तं चक्षः धनं यस्य तम्. नृचक्षसं = सुक्रतुम्. निदधिरे = placed i. e. kindled. I interpreted a as a warrior and #j as porerful. ये त्वा धिरे नृचक्षसं may have been the original Pada. विप्र निद seems interpolated. सुक्रतो ( 345) इमं यज्ञं सहसावन् त्वं नो देवत्रा धेहि सुक्रतो रराणः। प्र यसि होतवृहतीरिषो नोऽग्ने महि द्रविणमा यजस्व ( ३२). यशं = हविः धनं वा. सहसावन् = सहसा बलेन धनेन वा युक्त देवत्रा=देवेषु देवेभ्यो वा. रराणः% giving offerings to the gods and wealth to men. (=to give) + स् (of लेद) + इ = प्रयसि प्रयच्छ. इषु, द्रविण and ऋतु all mean wealth. Far from y=to invoke or to offer, to give. महि = महत्. आयजस्म = -देहि. (346) सुवीरं रयिमा भर जातवेदो विचर्षणे । जहि रक्षांसि सुक्रतो (६३६). सुवीरं वीरपुत्रोपेतम् । अथवा । सु धनम् । तेन युक्तं वीरं धनं यस्मिन् तं रयिम्. सु, वीर, रयि, वेदम् and ऋतु all mean wealth; and जात too. आ भर = आहर = देहि. जातवेदः = जातं धनम् । तेन युक्तं प्र+म् ·by V. K. Rajavade: 205 5 - वेदः धनं यस्य. विचर्षणे = विश्वचर्षणे = O tl:ou to whom all the Aryan tribes and their riches belong. सुक्रतू (347) ऋतावाना नि षेदतुः साम्राज्याय सुक्रतू । धृतव्रता क्षत्रिया क्षत्रमाशतुः (८२५) = ऋतावानी सुक्रतू मित्रावरुणो साम्राज्याय निषेदतुः । धृतव्रतौ क्षत्रियो क्षत्रम् आशतुः: #aterat = those that give wealth ( 2 ). = occupy thrones for universal rule ?' क्षत्रं = IVealth. क्षत्रियो wealthy क्षत्रम् आशतुः = possess or give vealth. धृतव्रतौ = w!lise ordinances are obeyed by all or who give wealth. सुक्रतूया with abundant wealth ( 348) त्वमग्ने प्रथमो मातरिश्वन आविर्भव सुक्रतूया विवस्वते । अरे. जेतां रोदसी होतृवूर्येऽसघ्नो रमयजो महो वसो (१३) = हे अग्ने त्वं प्रथमः विवस्वते मातरिश्चने सुक्रतूया आविः भव आविरभूः । तव होतृवूर्य रोदसी द्यावापृथिव्यौ अरेजेताम् । हे वसो वस्तुमन् अग्ने त्वं भारम् असघ्नोः महः महत् धनं च अयजः. विवस्व = to one that makes offerings. वि+ वस् = to make offerings. सु + ऋतु + या = सु धनम् । तेन युक्तः क्रतुः धनं सुक्रतुः। तस्य भावः सुक्रतुया. सुक्रतूया - सुक्रतूयया = with abundauce of wealth. The first Agni appeared to M. with such abundance. Tar देवानाम् आव्हाता तेभ्यः हविषां दाता मनुष्येभ्यश्च धनस्य दाता । तस्य वूर्ये ato = when Agni was elected for inviting the gods, for giving them offerings and for giving wcalibi to man. Tivis election filled heaven and tarth with fear, for they expected constant, unceasing exploitation. With spear: = ( fr ) thou hast extorted from them amounts of wealtli. HE: 3577: = (and) made over (to:man) huge treasures. सघ् ..ems to b:: सइ (= to take forcible possession of) with a slight alteration पघ हिंसायां (धा० ५।२२)। अत्र वहनार्थः ( सायणः). सध् + तु = सध्नु. अ+ सघ्नु + अस् असनोः. भारं =महः = huge amounts. सुक्रतूयया (349) अयं देवानामपसामपस्तमो यो जजान रोदसी विश्वशंभुवा। वि यो ममे रजसी सुक्रतूययाजरोभिःस्कम्भनेभिः समानुचे (११)= यः रोदसी द्यावापृथिव्यौ जजान जनयामास यः रजसी द्यावापृथिव्यौ सुक्रतूयया ·206 Words in Rgveda विममे यश्च अजरोभिः अजरैः स्कम्भनभिः स्कम्भनैः स्तम्भैः ते समानृचे सः अपसां देवानाम् अपस्तमः. अपसां = अपांसि कुर्वतां = of those that do wonderful acts. STTFTTH: = the best of snel gods. fra start = that give abundant w alth. विश्वं = शं = धनम् । तस्य भुवी दाव्यौ. वि ममे = created or spread out. सुक्रतुः ( देवः) = possessed of = possessed of pover. तस्य भावः सुक्रतूया । जया = by his ply. Sessing marvellous power. अजर = never growing old or weak. Fara = a prop, a support, a pillar, समानुचे = supported, proped up Or सुक्रतूयया may have the sense given in 348. 37727 = wealthy. lle who filled (विममे) them with riches must be the wealthiest of the wealthy. The prop may be wealth itsslf. ऋतुमता (350) प्र तार्यायुः प्रतरं नवीयः स्थातारेव ऋतुमता रथस्य । अध च्यवान उत्तवीत्यर्थ परातरं सु नितिर्जिहीताम् (१०५०). Two sentences only are clear. प्रतरं नवीयः आयुः तारि = Increase our wealth (आयुः) with greater wealth (प्रतरं = नवीयः). प्र = wealth. प्र+ तरं =greater wealth. नु or नव = wealth.नवीयः = greater wealth. प्रतरं नवीयः यथा भवेत् तथा आयुः प्र तारि प्रवर्धय. Sayana understands life by आयुः; प्रतरं नवीयः आयु = longer and fresher or younger life. निक्रतिः परातरं सु जिहीतां = let Death run (जिहीतां) off farther (परातरं) altogether (सु). हा (= to run ) is found used in not a few Rks. The 2nd Pada cannot be coristrued. ऋतुमतः रथस्य Ferrari ( = occupants of she wealth-laden chariut) would refer to the As'wins. But what have they' to do here? च्यवानः अर्थम् उत्तवीति = Chyavāna goes to his destination, C. who had been disabled by old age was rejuvenated by the As'wins. But he too has no business here. This Rk, should have been placed after 178. Note on क्रतु. The last quotation is 350. We have to add to this 67 a, 253a and 301 a, Two Rks. bear the number 185. The second 185 ought to come after 186 and be numbered 186 a. The first 185 refers to 3 Rks. So that the number of Rks. would be 356. अध अथ ·" by v. K Rajavade 207 . But 167 and 168 are repetitions of 141 and 142 respectively, Nos. 28?, 284, 300, 301a and 318 merely refer the reader to 71, 136, 52, 64 and 70 respectively for explanation. The actual number of Rks, therefore is 349 ( 356-7). But the word occurs in 7 more Rks. which have been explained in other sections. So that the Rks. would number 356. The word occurs however 376 times ( 356 + 10); for 52 has क्रतुना and सुक्रतुः; 55 has क्रत्वा twice; 64 क्रत्वा and सुक्रतू ; 70 क्रत्वा twice and सुक्रतो; 71 क्रतुभिः and सुक्रतुः and 136 क्रत्वा twice and सुक्रतुः. ऋतयन्ति occurs along with ऋतवः in 15 and सुक्रत्यसे with सुक्रतो in 317. The RV. uses the [..llowing forms of the word :--ऋतुः, ऋतवः, क्रतुं, ऋतून् , क्रतुना, ऋत्वा, क्रतुभिः, क्रतवे, क्रत्वे, क्रतोः, ऋत्वः, ऋतूनां and क्रतो; Taddhitas such as ऋतुमत्, क्रतुमान, ऋतुमता and क्रतुमन्ता; compounds such as ऋतुमाः, क्रतुविद , ऋतुवित्तमः (a compound and a Taddhita), ऋतुविदं, ऋतुविदा, क्रत्वामघासः, अक्रतुः, अक्रतून, अदृप्तक्रतुः, अद्भुतकतुं, अद्भुतऋतू, अभिऋतूनां, अमितऋतुः, अवार्यक्रतुं, अविहर्यतक्रतो, ऋजुक्रतुः, कवितुः, कविक्रतुं, कविक्रतो, तुविक्रतो, पूतक्रतो, वरेण्यक्रतो, विभुक्रतुं, वृषक्रतुः, वृषकतो, शतक्रतुः, शतक्रतुं, शतक्रतो, मातातू, शतक्रत्वः, सकटुः. सकतू, सतवः, संभृतक्रतो, सुक्रतुः, सुक्रतुं, सुकतू, सुक्रतवः, सुक्रतो, गुऋतूया, सुक्रत्यया, and हेपsicer: ; verbs such as maafia and gate. To this lisi I may add पूतक्रतायै and पौतक्रतः for a certaiil purpose. According to the Nighantu the word means ofÀ () or प्रज्ञा (३.५). Yaska and Siyana, in duty bound, follow N. European scholars give power as a third sense. क्रतु used in the sense of wealth' which no one has given. I think wealth is the most prevalent sense of the word. A simple test will suffice. यस्ते साधिष्ठोऽवस इन्द्र क्रतुष्टमा भर (५३५) and इन्द्र क्रतुं न आ भर पिता पुत्रेभ्यो यथा (७३३). आ भर is found in more than 110 Rks and has for its object tris 17 times, qe 7, 57: or इषं 6, चित्रं 5, वेदस् and शुष्मं 4, राधः, वाजं and द्युम्नं 3, श्रवः, गयं and सुवितं or सुवितानि twice, नृम्णं, वार्य, अवः, शवः, ओजः, द्युक्षं, "I find ·208 Words in Kgveda , ऊर्ज, भोजनानि, भगं, भद्रं, गाम् , अश्वं, सहस्रं च शता गोनां,सहस्रशो अयु- तानि शतानि च, यद्यद्यामि तत् and many others once each. All these mean wealth, though some of them are rendered by strength or power. In such a long troop of words and too should mean wealth. A father ( fùat ) gives portions of his wealth to his sons (पुत्रेभ्यः). Indra is requested to imitate fathers. This single instance ought to suffice. सानसिं qualifies रयिं in एन्द्र सानसिं रयिं० भर (१६) and क्रतुं in पृणक्षि सानसिं ऋतुं (१०१४°). सानसिं: abundant; or possessed of aboundt riches when applied to Indra. ऋतुं = रयिं. The reader will find the objects of आ भर fully discussed under (आ) भर. In 40 we have अथा नो वस्यसस्कृधि after सना दक्षमुत ऋतुं; both and Fid ought to mean wealth, for by gifts of wealth alone call men become wealthy (वस्यसः). 43 has words meaning wealth or wealthy such as रेवतीः, वस्वः, रायः, वयस् , ऋतु, भद्र aad अमृत. In 11 तनूषु ते क्रतव इन्द्र भूरयः is found in company with अप्रक्षितं वसु बिभर्षि हस्तयोः. So in 23 भद्रभद्रं क्रतुमस्मासु धेहि with अस्मासु रायो मघवत् सु च स्युः. Compoulds are often usefui in determining the sense of a iword. and is such a compound. There is no foundation in RV. for the story that Indra performed ico sacrifices, that there. by he became supreme among the gods and that he jealously guarded that exalted position by preventing others from reaching. the total of 100 sacrifices and then dethroning bin, Sãyana renders शतक्रतु by शतसंख्याककोपेतं. (१३), शतसंख्यानां ऋतूनामाहर्तारं (१५१), बहुकर्मयुक्त (११), बहुकर्मन बहुप्रज्ञ वा (१५). शत- क्रतुः = rich in advice ( Geldner); of hundred powers (Peterson). शतक्रतु must mean possessed of abundant riches. It is equal to शतामघ, शतवाज, शतग्विन्, सहस्त्रामघ and सहस्रवाज. शत and सहस्र mean abundant, We read वसुपति शतक्रतुं ( 224) and शत- मूर्ति शतक्रतुं (227); here वसुपति, शतमूति and शतक्रतु mean possessed of abundant wealth. What have rich advice, power, numerous acts or many-sided intellect to do with सेमं नः काममा पृण गोभिरश्वैः शतक्रतो (231)? Indra who is asked to store the extracted ·by V. K. Rajavade 209 Sóma-juice in his belly is addressed Tagat and antrafaat. शतक्रतो = वाजिनीवसो. ऋतु % वसु. क्रतु = वसु. 241 ought to prove to the hilt that yan has this sense, One who gives gives wealth (arry: ), cows ( Tay:) and gold (reruy:) must be immensely rich (शतक्रतो = वसो). Who can give (नि तोशय) wealth (राधः), in huge quantities (महि: स्थूरं) and inexhaustible (अह्रयं), except शतक्रतु (244)? What other donor (मृळाकरं = मृडाकर) can show substantial, material favout (मृडय) than S? The As wins are शतक्रतू (257) and are solicited to come down with gifts (ऊ = सु= ऊतिभिः) like those with which they had rewarded certain devotees of theirs. It is unnecessary to labour the point further. कविक्रतु occurs 10 times, 7 times as an epithet of Agni and thrice as that of Sõma. It is included among words meaning wise (निघण्टु ३१५). कविः मेधानी । कविः कान्तदर्शनो भवति । कवते, (निरुक्त १३). कवि comes from क्रम् or कु. to go. अतीतानागतविप्र- कृष्टविषयं युगपत् ज्ञानं यस्य सः (उवट) = one who sees at a glance what is gone, what is not come and what is remote; such a one is a seer. So the derivation from क्रम is based on this sense of the word. कविशब्दः अत्र कान्तवचनः । न तु मेधाविनाम । कविक्रतुः क्रान्तप्रज्ञः कान्तकर्मा वा (सायण १३) = Kavi means transcending and got wise here; the compound means having transcendant knowledge or performing transcendant acts. But कवयः मेधाविनः अध्वर्यादयः मथनेन क्रतवः कर्तारः यस्य तं (सा० ३२५) = him whose makers or creators by churning are the wise priests. क्रान्तयशं (५११). कान्तप्रशः (३४१६३६।९२५). क्रान्तकर्माणं (८४४). कविः मेधावी । क्रान्तप्रज्ञों वा क्रान्तकर्मा वा (९९). The same without कवि: मेधावी (९६३). अतीन्द्रियविषयप्रकोपेत सर्वश (३१४ ). No one expects S. to be consistent. He gives 4 senses of ऋतु viz. कर्मन् , प्रज्ञा, कर्तृ and यश which last ( यज्ञ) is the only sense given by Amara. ऋतुः = + 25:. Therefore sa: =sat. S. cannot forget Amara and modern Sanskrit. Geldner:-कविक्रतुः (१६) = with tne true sense 27 ·210 Words in Rgveää - of sight (i. e. seeing secret things with the inner eye). MacDonell :-of wise intelligence. These two scholars have in mind Fragt. But I dissolve the compound as plana असौ क्रतुश्च and render it by a giver of wealth'. तु in Nos. 1-3 is a donor. In 52 Agni is दक्षैः सुदक्षः, ऋतुना सुक्रतुः and काव्येन कविः; he is वसुः and rules over wealth (वसूनां क्षयसि ). सुदक्ष, सुक्रतु and कवि mean possessed of abundant riches. ऋतुं पुनानः कविभिः पवित्रैः (२६) = Agni gives (पुनानः ) wealth (ऋतुं) along with riches (कविभिः) to be given (पवित्रैः). I have interpreted this differently in 26. So कविभिः धनैः क्रतुः दाता = a donor of riches; this too may, be the dissolution of the word. I do not know which of the two is correct. सुक्रतुः . In 294 this word occurs in' (मघः) and शतामघः. सुषव्यः and सुदक्षिणः there mean having wealth (सु) in both the left and the right hand. In 299 it occurs in company with a ga: and a great. In 302 Mitra and Varuna are सुक्रतू and सुदानू. 304 has जातवेदसं and सुक्रतुं qualifying ; 306 afrai and Eng. Agni is Teater and is requested to give wealth (कृधि रत्नं) it follows naturally that he should be addressed as सुक्रतो (310). 314 has रयिं and सुक्रतो. तुविशुष्म, तुविक्रतो. and शचीवः qualify Indra in 210; शुष्म, ऋतु and शची mean wealth. तुविक्ष, तुविजात, तुविदेष्ण, तुविद्युम्न, तुवि- नृम्ण, तुवीमघ, तुविमन्यवः, तुविराधसः, तुविवाज and तुविश्रवस्तम are compounds of which क्ष, जात, देष्ण, झुम्न, नृम्ण, मघ, मन्यु, राधस्, वाज and श्रवस् mean wealth. There can be no question about that sense at least in the case of देष्ण, मघ, राधस्, वाज and श्रवस्. ऋतु too means wealth. , क्रतु and दक्ष These two words occur together in 34, 36, 37, 40, 41, 51, 52, 56, 60, 67 a, 71, 77,79, 80, 81, 82, 127, 171, 172, 286 and 290. Both mean wealth, ·by V. K. Rajavade 211 . क्रतु = power The and sense of ऋतु is power. 128 says:--Neither gods nor mortals are beyond (the reach of ) thy power (क्रतुं), great as thou art. po may be rendered here by power or command. In 131 a domineering wife says :-I am the head of the house; my husband must obey my bidding (क्रतुं). (93) Indra acquired by one act of bravery (क्रतुना ) ( abundant) wealth (वसु). In 112 क्रत्वा, दंसनाभिः and शच्या mean with power. So in 114 क्रत्वा, स्वेन and शवसा. घोरः सन् ऋत्वा जनिष्ठा अषाळ्हः (115) =thou (Indra) wast born unconqurable or unassailable (7705:) terrible ( TTT: ) and strong (सन्) on account of thy strength (क्रत्वा). I have referred to only a few instances here, because I'do not feel my confidence to be as sure as in the case of wealth. In 94 क्रतुना, ओजसा and वीर्यैः may mean with wealth. So in 96 सत्येन, मनसा, स्वेन. and fat. In 121 Indra was uncommonly rich (Fratter: ) as he had received wealth upon #calth (क्रत्वा = पौंस्यैः ). पौंस्य instead of meaning manly power may mean wealth. In 126 Somajuice is said to have been 'sent to Indra for obtaining wealth (ऋत्वे मदाय), though I have translated these two words :-to put hilarity and strength into thee. Sõma-juice has been extracted (127) for thee for obtaining wealth (क्रत्वे = दक्षाय = बृहते = मदाय ). Thus it is possible to interpret these words in terms of wealth, fica catre in 79 and 81, but specially in 80, does mean for (giving) wealth So may it here. वृषकतु ( 216-7) I have rendered by having the strength of a bull; but वृषन् ( 266-7), I think, means a donor or a donation. वृषा धनम् । तेन युक्तः क्रतुः स वृषतु। अथवा। वृषा = क्रतु = दाता । वृषा च अयं क्रतुश्च = the greatest donor. This sense does suit the context. Indra became the sole master of the wealth of the 5 Āryan tribes; so he is far error: and 217 repeats वृषन् 8 times. Indra himself, his horses, his chariot, all possess and donate wealth; Dyaus himself offers it to him ; so there is no limit to that abundance. धनं यस्य वृषक्रतुः (216). अवार्यक्रतुं (196) All the epithets in 196 except सोमपावातं refer to Indra's power or bravery.

·212 Words in Rgveda Full शतक्रतु From the context i 250 and 261 ) this word should mean of immense power. But this cannot be unhesitatingly said about 262-267 with the exception perhaps of 264. TT ( vide remark on 216-7 made above) in 266-7 most probably means a showerer i, e. a donor or a giver of wealth and not a bull, Fg in Jafra: ( 269 ), however, does mean having a curative power or properly. Though in 319-328 I have translated gria as (one) possessed of power, there is no compelling reason to do so. It may, more probably it does. mean one possessed of wealth, = an offering 180 is a clear instance, of क्रतु meaning an offering. There हविष्मान्, ऋतुमान् and नमस्वान् mean with offerings. 138 may be another instance; I use 'may' because everything depends on what gaat means. gaat may be passive or active. When passive it is equal to पूयमाना (= दीयमाना). : My prayer or praise (धीतिः) given (पुनती) along with an offering (क्रत्वा) waits ( 37+ :) on Agni, as a wife waits on her husband. If active, then prayer, going to reward (garai ) with wealth ( Firalt) etc. I thought the most compelling instance was 190 where अक्रतून्, अयशान् and अयज्यून् meant 'making no offerings'. But यश does sometimes mean wealth; यज्युः = one that gives. All the 3 adjectives may mean those that give no wealth to the Aryans All Rks. under the heading to = an offering can be similarly interpreted, Derivation of his T: Fig: ( JUTTO &168). 5+ 377: = : = maf. The name ganat ( 212 ) shows that must be the root of which is p. p. पूतं दत्तं तं धनं यया सा पूतकता. Her son was diaaa (213). Mother and son were both of them exceedingly liberal, o + a:= Ad: = a dopor, Cp, to, ta, arg. I is a noun-making affix. 2. was a pre-Rgvedic root of which will is a remnant; perhaps क्राण and क्रन्त too. Grassmann follows the gurrfa.

·by V. K. Rajavade 213 Kratos in Greek means power, might, sometimes physical strength. Sometimes it is personified strength. Mastery, superiority, sovereignty, rule are meanings derived from strengtb. The root is said to be kr" teo to be strong, to rule to be superior Kratos never means wealth or offering. I do not think that there is any relationship Letween the Greek word ard Fre like a means a donor and that is the sense I give in 1-3. I have rendered it by 'treasure' in a few Rks. (7-13 ); but except in 8 and 10 it is not necessary to translate it by treasure. =( 1 ) to give wealth or offerings ; (2) to do acts of bravery, to be strong. ; Misinterpretations Corrected. I have been compelled to correct my own renderings of words and verses op reconsideration. In 2 treft: translated as godly really means Ņesiring wealth (aa). Aryan people desirous of wealth invoke him who is the greatest giver. artuzt: (3) should mean full of wealth (fit) and not one that gives brave sons. 8927 (9) instead of meaning ever known has the sense of one who has abundant wealth. Fa ( from 9 = to give ) = a gift, wealth. ca also has that sense. i stagiaa * TO TFT A Gaya:. 94 (34) left untranslated as I thought it simply meant by a good rcad means by the way (TTT) of wealth (E). 9, Fat, at and spa (86) mean wealth. The gods gave Indra any amount of wealth after he had conquered Vetra or won battles. सत्रा (from सद् = to give)+रं = सत्रं a gift, 'wealth. प्रवतः वयस्वतः सहस्वतः has been contracted into gay: 'Hetaa: (93). Alí 3 qualify wrafter which was perhaps the name of a rich foe, fire and ati refer to wealth and not to heroism. सुप्र वाचनं = full of abundant wealth. वच्- to beg, to ask, ara = what is begged, wealth. Fia (99) I thought might mean a multitude; but मा in उपमाहि and उपमास्व means to give. मानं = a giſt, wealih, Since (79) you hurl ( 797 ) from heaven such (For) a large amount of wealth ·214 Words in Rgveda HTR) which looks like (a) a flame ( Tiar: ) or a flash of lightning, O donors (yat:), with whose ( FFT) wealth (hell= adar), to whom really are you going in such hot'haste ? For what fortunate person do you intend this wealth ? Tariq: ( 270 ) must mean having abundant riches, qui qat, 957, he and 39: mean, or refer to, wealth like i and Frit. Indra as donor (at) gave (5) abundant wealth (AFH 379: ) on a scale the first of its kind in heaven (fa); and one deserving adumbration far and wide (Talsi), since by the strength ( TTAT) of his wealth (aft ) he gave away ( STOTT: and रिणन् ) wealth (प्र= असुं = 379: ). He surpassed ( Strza) the rich (विश्वं) gods (आदेवं) by the strength (ओजसा) of his wealth, Possessed of immense riches (and:), Indra gave away (fara) weelth ( * ), gave away riches ( 365i). This Rk, is packed with words meaning wealth. JEH in 274 means wealth and not strength. Er in 275 comes from 3 ( = to increase ) ++ and means o increaser of wealth; E 7 ITET Tor: grar girari. I do not understand ESTA ( 308). The rest would mean :-that ( = wealth ) full of wealth (yat = FYTUT = Taifa: = età: ) has come down ( 13+ TUT) to me from Götama, O donor (Etat = tiêg = Ekai), do thou give (wiele) so much ( PET) wealth (977:). quar: was probably tha: ( = 0 donor ). ( 309) prosper (qofta ) me with wealth (arar = fiter ) fetched from either earth or heaven, Doubtful Of the 3 senses, wealth claims the largest number of Rks. Instances of power are only a fraction while those of offering are almost insignificant, Donor is the 4' h, represented by 1-3 and one or two others. There are Rks. ( 143-175, 270-9 and some others ) in which it is exceedingly difficult to fix the sense. In 143 much depends on what toatâ means. qua, I have already said, means a donor ( 266-7) and not a bull. वृष्ण्य therefore would mean a donation, a also has the same sense, ऋतु and age then would mean wealth. . This wealth is so over·by V. K. Rajavade 215 whelmingly large that it eclipses the wealth of the 5 Aryan tribes. But this interpretation is not absolutely certain. In 146 A6, AE, afia and to mean wealth. ln RV. we must resist the modern meanings of words like afis' and Fig. In 147 qeu mean a giver cf wealth and क्रतु wealth. All the gods offer wealth to lodra by way of tribute. mean wealth as that too is offered ( to offer). वृषा यजस्व glamo qqho Higar = donor as thou art, give us bright wealth ( gram = ETÀ Haar). यजत and Even हवि: may aj in 150 I have rendered by speed. I am not sure that it does not mean wealth. D. is a god and as such may increase wealth. gra comes from y to increase, geficaç is a verbal form of that root. क्रतुं संतवीत्वत् = increases wealth. तुविक्रतुः who has large wealth. It is the combination of god and horse in D. that makes the Rk, difficult. one Tag A TECTIO Stuna (151) I do not understand. Fadi cannot mean Sima since the Rk. has सोममद्रौ. क्रतुं as courage or power does not satisfy. open in 156 should mean wealth. All the gods h.ve made over to thee their wealth through dread of thee ; so drink, drink, drink, drink without ceasing. The first interpretation of 1971: 4.77 hat: (157) seems correct. 158 seems to say that Indra possessed both strength (Tata) and wealth ( Frgar and FUTET #FET). What do ficar and 249 (161) mean? So also tret and ggfe? gaat never means offerings, though क्रत्वा does. यक्षि = यजसि = thou endowest (the great gods ) with thy wealth (Ghar = ficar = gata ); they thus possess wealth and are capable of giving it to men. But the gods, it is said, gave wealth to Agni at his birth. Why should Agni bestow it on the gods ? He himself endows men with wealth. Why should men want it from the gods when they can get it from Agai? faparĖ ( 162 ) qualifies Stig and means ' giving wealth'. Agni gives wealth to both gods and men and so he endowed ( starfia) the gods with wealth (frent). (163) on account of विभूतद्युम्नः and च्यवनः, क्रत्वा should mean ·210 Words in Rgveda with wealtb. Fram trat = a maker of gifts by his wealth. (164) Bicent = with wealth; as there are the words geeiya and farenå. gaag: is sufficient to decide the sense of aang: in 271 and giat arsy arsto that of spanar in 272. In 273 I assign quite novel senses to arata and TTH: ; yet I have not the least doubt that my rendering is correct. In 276 the word in need not come in the way of ag in manat meaning wealth; so farar: era: garar: in 277. IT:, HTET, Tet: are sufficient to determine the sense of that word in 278. He really possesses wealth wbo gives away wealth. Let him speak (aaia) us into wealth i. e. let him give us wealth; since to him wealthy (ata: ) Varuņa and wealthy Mitra gives (aaa) riches. This is likely the correct interpretation of 289. (291) Etat = f*:= fani hari. gant from g = to give, मन्द = to give. विशां धनानां दमूनाः दाता. This may be the sense. ( 304 and 305) TRT TEFT gag= 3TRT HET: TERTETA ET E धनस्य क्रतुं दातारं is a better explanation. क्रतु does mean a donor ( Nos, 1-3); cap be treated as a pada ; it means wealth and being indeclinable may stand in any case, here the genetive. We choose Agni because he gives abundant wealth. देवत्रा होतारं (305) is metrically unsound; ear cannot be interpreted. (309) Ter had better be construt i with TIT: ASTAIT: FITH. यथा तव इत्था ऊतये दिवेदिवे राये ऋताय स्याम यथा च गोभिः वीरैः सध. मादः स्याम तथा कुरु makes a better sense, इत्था shors the bigness of Agni's gifts of wealth. That: = art: = with riches. For and afaret (307) may mean 'give' in which case वचः would mean wealth that is begged. स्वधावः ऋतजात and gaat favour this interpretation. t: means wealth; it may or may not mean a house. Agni is charming or lustrous like a treasure or a mass of gold. araft, a: and gettfaf: ( 312 ) may mean with gifts of wealth. eft = to give. ffar: = a gift. egretfat: = a gift of wealth. = to give a = a gift. oert Parfera TH: ( 315 ) probably ·by V. K. Rajavade 217 means gold (<5:) from heaven (arrera). Give ( TatFT ) gold from heaven while passing through (aft) the strainer. For 318 vide remarks on 307 above. ( 319 ) V., having abundant wealth (Enha:) and ( always disposed to ) giving away wealth (yaaa:) to his devotees, gives (faqat ) it that men may rule over, or be 'masters of, riches (साम्राज्याय), thus adding to stores of wealth (पस्त्यासु आ) already existing. व्रतं = wealth. धृ = सद् = to give. साम्राज्याय is like and sparai, areia, TaÀ, 573 eic, which are results of the boons made by donors whether gods or men, This interpretation is as likely as, perhaps more likely than, the other, Fan + Shafta ( 320 ) may mean gave and trifa andvaara riches. (321) As soon as born, Agni, the giver of riches (aaar:), gave away ( 37TETT ) riches ( garfar ) in high heaven, Possessed of riches ( सुक्रतुः) he filled (वि+ अमिमीत) heaven ( अन्तरिक्षं) with wealth. That richest god (aparat:) filled (Terra) heaven () with wealth (feat ). One and the same idea is repeated in different words, asa Tahi ta tin T TET E asaras, ET: earat: = EFT:. Ara = 3Teyza. This probably is the correct sense, ( 322 ) Hei = possessed of wealth (HE). Ha pasar: सोमपाः कृष्टयः कामम् आ अव्यन् = in whom all the 5 Aryan tribes, ( compelled to the act of) giving wealth ( TATT:), stored (311+ start) all that he desired, that is, gave him whatever he demand. ed. Heaven and earth (foto), giving (fet = to give; 4 = wealth), made i sar) him rich (ray = Enj). The gods created hin for killing all foes and stripping them of all their wealth: ATÁ (from g = to give ) = 87971 IT ara fa à ataqr. This icterpretation is almost different from the one given in 322. pgr ( 323) may mean the largest amount of wealth देवयज्याय ( 330 ) = for giving ( 17 = to give ) wealth (ga); 28 ·218 Words in Rgveda and पावकः %a donor (पू = to give); Tag: = possessed of riches. If जुषस्व and प्रतिहर्य (332) have the senses given above ( 307 and 316,, then afhj and garati would mean bright gold; but this is not likely in the case ofaths. The Rk, is difficult. As I have rendered stry: by wealth elsewhere, it is very probable, nay almost certain, that Sri means riches in 333 ; ETT very likely means the same. Are piratfot ( 234) real luminaries or does the word mean luminous riches ? Devotees often express a wish that the gifts from the gods should have no harm in them ( 37 tū ). Difficult. (4) Suktas i's and its contain strange, often unintelligible similes. Figå fact: is such a one, gå fact: (89) is clear ; facit: = one's own. Agni is one's own like a son. But how can wealth or treasure be one's own ? Perhaps the sense of face, when determined, would determine that of the here, ( 145 ) fit fara JENTET ETIA, HTÅ Thrala and are unintelligible. It does mean a gift or wealth. fre sometimes does qualify words meaning wealth. Do ista and to mean wealth: The Dawns receive the long-lasting wealth of V. and therefore give ( a ) immense wealth in a trice ( : ). But what about त्रिंशतं and परि? ( 102 ) qalara:=Tatar:= those that give wealth i. e. perhaps the gods. gari qura = choose him as a giver of wealth. falaitg = in i. e. for giving abundant wealth. The gods employ (Fra) Agni as they had once employed Blaga in their missions of giving abundant wealth. (This must be a fact.) since (TC) Agni gives (afa ) wealth so liberally to mananat=rä = Te = wealth. Ficar = #FAAT = (along ) with wealth or because of the abundance of wealth that he has. पुरु धनम् । तेन युक्तं स्तुतं धनं यस्य सः = he who possesses immense wealth. विश्वं gai peta sei fazer:. ETITE = that man may give it in largesses. Can this be the sense?

·? - by V.K. Rajavade. 219 ( 149 ) Explained in 3 different ways; (154) in 2. 159, 160, 165, 167, 169, 175 and 306. (286) दमूनसं? दमूनाः = dominus = a master of (all the wealth in) the houses of ? The wealth (रयि) given should be the sum-total of the wealth of all the houses. The word may have a different sense altogether. सु धनम् । तेन युक्तम् अर्थ यस्मिन् तं = abundant. The 2nd half is too tough. (288) उशिक् देवानामसि सुक्रतुर्विपाम् . ( 297) मरुतामिव स्वनः and the 2nd half, Omissions. क्रत्वा = with wealth (351) त्वं सूर्य न आ भज तव ऋत्वा तवोतिभिः । अथा नो वस्यस- स्कृधि (९५) = हे सोम तव क्रत्वा तव ऊतिभिः नः अस्मान् सूर्ये आ भज । अथा अनेन प्रकारेण नः अस्मान् वस्यसः धनिनः कृधि कुरु. नः सूर्य आ भज% make us sharers in the Sun i.e. Sun-bright wealth by (bestowing on us ) thy wealth (ऋत्वा =अतिभिः = धनैः). ऋत्वा = कर्मणा । ऊतिभिः रक्षाभिः (सायण). वसीयान् वसीयांसौ वसीयांसः । वसीयांसं वसीयांसौ वसीयसः, वस्यस: seemes to be a contraction of वसीयसः. (352) तव ऋत्वा तवोतिभिज्याक् पश्येम सूर्यम् । अथा नो वस्यस- स्कृधि (९१) = We hope to behold (पश्येम) long enough (ज्योक) the Sun i. e. Sun-bright prosperity सूर्य ) by (receiving) thy gifts (क्रत्वा = ऊतिभिः). क्रत्वा = प्रज्ञानेन (सायणः). These 2 Rks. are not given in Max Muller's Index. Grassmann The following has been translated for me from the German. The aumbers within brackets correspond to the Rks, referred to in tne dictionary. क्रतु-(I) dexterity to set anything in work or carry it through ; from the root ; (2) Skill, power ; (3) Energy as inspiring power ; perticularly understanding, will, holy-mindedness and the fact of being inspired; especially readiness to accomplish the prayer and ritual work, ·220 Words in Rgveda Also applied to an individual. The word appears in the following senses :- (i) A powerful one. (ii) On the other hand क्रतु has not an adjectival sense, like the Greek word Kratos. Consequently these are the meanings : (i) Power or dexterity to accomplish or set about anything. Do: 9; + 154, 155; car 66, 104, 104, fara same as ahora 76. (ii) Power irrespective of any distinction between physical and spiritual power, In this sense it is often associated. Fog: 1, 7, 10, 143; 79: 15; aj 17, '18, 21, 24, 2º, 29, 33, 38, 42, 44, 47, 85, 80, 88, 89, 90, 91, 92, 129, 148, 149, 150, 150 ; Fogar 48, 49, 51, 94, 95, 96, 158; Fat 64, 65, 67,09, 70, 100, 101, 102, 103, 105, 100, 107, 110, 111, 112, 113, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 139, 140, 100, 101, 102, 103, 105, 351, 352; Aq: 71, 124, 125, 142, 109; Fora 120; Hat: 81, trat: (same as #ar:) 83; Tai 175. (iii) with the word in the sense of bringing welfare. Hom: 5; Fa: 12; Hj 23, 43; Fat: 82. (iv) associated with 78. Fj 40, 41; Fagar 52; storat 56,00, 67 a ; stora 79, 80, 81, 127, 171, 173, 177. (v) bodily power. sa: 11; Fij 147. (vi) spiritual power. The word spirit is used without any distinction between individual spiritual powers. #g: 10; T 157; pret 56, 58. (vii) associated with 17; the spiritual power especially spiritual influence whereby one pleases others or is appreciated by others. mg 22, 31, 144, 152, 153. (viii) understanding, foresight. Daa: 13; A 32, 34, 140; Agar 97, 98; ear 53, 57, 180, 137, 138; Part: 72.

·by V. K. Rajavade 221 (ix) power of the will, especially used with सच् in the sense of to follow the will of some one. Fri 25, 45, 46, 130, 131, 135; Fiyat 93; Frant 01, 99, 169, 100; fafa: 74, 123; rat 78. (x, in the instrumental, that is, strant in the sense of willing, ready; Firar 62, 03, 08, 109. (xi) holy intention such as the one which is required for prayer anı ritual. *j 151. (xii) associated with the word q in the sense of to purify one's mind or purpose. Atj 24, 35, 30. (xiii) the inspiration which makes one able to find words for the song Focar (4; Agfa: 170. (xiv) Then in a more distinct sense the drink which brings this power, such as Sõma. Fia: 0; Atore: same as क्रतोः 174. (xv) A powerful one, or here as used of gods and men, But in two places ( 14, 27 ) the word is applied to a horse Cf, also find and also adjectives spart, TrysEST, , gftan, EQ, Fry, afe etc. Fig: 2, 3, 4, 8, 132; Fa: 14; aj 27, 30, 134, 145; FT: 73, 75. I do not know if the composers of the Rks had these subtle senses in their mind. I may find leisure to enter into a detailed discussion hereafter; I am impatient at present to reach the end. I will take, however, a few instances. (I) In 9 Indra is requested to eat the sacred bread at the moſning Sõmi-extraction. The return for this offer is wealth; for has he not immense wealth? That is how I interpret the Rk. Sāyana gives the same sepse except that he renders shi: by the meaningless कर्म, What has power to accomplish a work to do here? (154) I have interpreted this Rk in two different ways. Fil may mean power here, but what is there in the Rk itself to compel us to say that it is the power of undertaking or accomplishing a work ?

·222 Words in Rgveau (II) Power in general. ( ! ) Indra is a glorious (3987: ) donor ( :) of numer - ous gifts; so is Varuna. About and at there can be no difference of opinion. The compound ineans' of numerous gifts.' Fig: is predicate and subject. How is power relevant here? : must mean either a donor or (as I have latterly come to think ) a treasure crowded with wealth ( 3784: ). One must have an inexhaustible exchequer to make numerous giſts. (V) Bodily power, (11) The whole idea here is that of wealth being crammed into every part of Indra's body. Riches (479: ) lie concealed in the several parts of thy body as treasure-troves lie concealed in underground pits. The poet does not speak here of Indra's physical strength. ( 143 ) For me gra and there are sufficient to determine the sense of क्रतु ( =wealth). वृपन् misled me for some time; but now I am convinced that it means a showerer, a donor, acut= a donation, a gift. The difficulty in Rgvedic interpretation is about words. What were the senses in the miods of the composers ? (VIII) Understanding, foresight. (32) सौभगा = riches. चेतस् has misled all as they have not been able to forget its modern meaning. aag is not the mind, (though I laboured under that impression for years ),, but wealth from fara = to give. Salata di a: fa aftrat a ऋतुं धनम्. सुचेतसं ऋतुं = abundant wealth. We must forget modern Sanskrit and think in Rgvedic terms. Otherwise our labours must end in nothing. ऋतु nowhere meaos pail. (XV) Fia alppied to horses ( 14 ) 7: = Figura: 37ear: = wealth-laiden horses. Here क्रतु does not directly mean a horse, Horses are to be understood on account of the context.

·by V. K. Rajavade. 228 (27) अश्वं sometimes stands for wealth, being an important article of human property. Spez and a both mean wealth. जस् जस् मोक्षणे (धा० ४।१०५)। रक्षणे (१०११३३) । हिंसायां (१०।१३५). Say ana bases all his interpretations of se on these meanings. I attach to it only 2 senses viz. to destroy and to be hungry, to devour as a consequence of hunger. To devour may be the meaning of जस् even in जस्यतं ad जजस्तं. जस्यत = be devoured by death, die. जजस्तं = devour, destroy. जसमान pres. part. era an adjective, Fe + 3: = a hungry, devouring mouth. जसु + रिः = hungry, devouring. यस् may be another form of जस्. तपुर्ययस्तु (७११४) = may the hot, burning weapon destroy. TTEC is the only form of यस in RV. जस्यत O (1) सर्वे साकं वि जस्यत (१९९१) = be destroyed all together, die This is said to all venomous reptiles. जस्यत = मुश्च- तास्मान् (सायण). (2) जजस्तमर्यो वनुपामरातीः (४३१). वनुषां = हविषां धनस्य वा दातॄणाम् अर्यः = अरातीः. Destroy the enemies of sacrificers or donors. जजस्तं = युध्यतं । क्षपयतमित्यर्थः (सा०). जसमानं (3) याभिरन्तकं जसमानमारणे० निजिन्वथुः (१११२ ) = With which means of help) you helped Antaka who was dying of hunger in a forest. जसमानं hungry, tormented by or dying of hunger. हिंस्यमानं (सा०). आ + अरणे = अरणे आ = अरण्ये. (4) वृकाय चिजसमानाय शक्तम् (७६४) = you gave (शक्त ) (a hundred rams as food ) even (fera) to a hungry wolf. Else- . where ( 11) it is a she-wolf. जसमानाय = कर्मभिः उपक्षीयमाणाय ऋषये (सा०). .

·224 Words in Rgveau जस्वते (5) मा जस्वते वृषभ नो ररीथाः (६१४) =O.donor ( Indra ) do not deliver ((ररीथाः) us unto the devourer. जस् + वान् : जस्वान् of which जस्वते is dative singular. जस्वते = उपक्षपयित्र (सा०). जसुरिं (6) नीचायमानं जसुरिं न श्येनं (४३८) = (Men cry out on Indra as they would do ) on a ffungry vulture ( श्येनं ) swooping (अय- मानं) down (नीचा). जसुरिं =क्षुधितं (सा०). (7) वि या जानाति जसुरिं वि तृष्यन्तं वि कामिनम् । देवत्रा कृणुते मनः (५७) = या जसुरिं विजानाति । तृष्यन्तं विजानाति । कामिनं विजा- नाति । या देवत्रा मनः कृणुते.. जसुरिं = the hungry (man). fagrana = takes cognizance of, helps. grace = the thirsty (man). Fift = one having desires. देवत्रा कृणुते मनः = who offers prayers or praise (मनः) to the gods. जसुरिं = व्यथितम् । जसिः ताडनकर्मा । उपक्षपणकर्मा वा (सा०). जसुरये (8) शयवे चिन्नासत्या शचीभिर्जसुरये स्तर्य पिप्यथुर्गाम् (१३१६): And (चित्)you filled with milk (पिप्यथुः) (the uddars of) a barren cow (स्तर्य ) for ( saving the life of ) a hungry babe (शयवे) by of your miracle-working powers ( Tat:), O Nãsatyas. fara =a; or perhaps ussd to show that the Aświns were not above noticing such a slight thing as a babe. जसुरये = श्रान्ताय (सा०). (9) ता नृभ्य आ सौश्रवसा सुवीराग्ने सूनो सहसः पुष्यसे धाः। कृणोषि यच्छवसा भूरि पश्वो वयो वृकायारये जसुरये (६१.३) = यत् यस्मात् जसुरये अरये वृकाय त्वं शवसा भूरि वयः पश्वः कृणोषि तस्मात् हे सहसः सूनो सुवीर अग्ने नृभ्यः ता तानि सौश्रवसा सौयवसानि पुष्यसे स्वम् आ धाः अरये = to (the wolf who is ) the enerny of inan. भूरि वयः पश्वः = abundant food viz animals. कृणोषि = givest. शवसा = by (the exercise ol) thy great power. सुश्रवांसि एव सौश्रवसानि abundant riches. पुष्यसे = for prospering ( men ). सुवीर = 0 wealthy. ( Agni). SPETT: = givest. What wonder is there that means %3D ·by V. K. Rajavade 225 thou givest riches unto men, when we know that thou gavest a hungry wolf a number of cattle. Here what origtnally belongs to the Aswins is ascribed to Agni (vide 4). जसुरये = उपक्षपयित्र (सा०). Was it a real wolf or a human being like a wolf ? Such a man devours i.e. misappropriates the property of others ; he is an enemy of men; yet Agni gives him abundant wealth (37TAT धनेन युक्तं वयः धनं). सुवीर may he an epithet of Agni or the word may qualify सौश्रवसा. सुवीरा सुचीराणि सौश्रवसानि. सु धनम्। तेन युक्तं वीरं धनं येषु तानि सौश्रवसानि । सु धनं तेन युक्तानि श्रवासि धनानि सुश्रवांसि. - जसुः (10) नि बाधते अमतिर्नग्नता जसुः (१०३३). अमतिः = absence (अ) of wealth (मतिः) = poverty. नग्नता = nakedness. जनुः hunger. निवाघते = troubles exceedingly. जसुः = अशनाभावात् आगतः उपक्षयः (सा०). ( 11 ) यदा वलस्य पीयतो ज़खं भेगृहस्पतिरग्नितपोभिरकैः (१०६) = When B. smashed (भेत्) the jaws (जसुं) of the destructive (पीयतः) Vala with thunderbolts ( अकैः) heated in fire. जसु = the devouring mouth (of Vala ). जसु = आयुधं ( सा०). जाः The word means offspring 11 and 7 and a daughter or daughters in the rest, It has the same sense in दिवोजाः. It means offspring in अद्रिजा, अब्जा, ऋतजा, गोजा, द्विजा, नभोजा, and सहोजा. Has it the same sense in प्रजा, सनजा, पुराजा, पूर्वजा, प्रथमजा, गिरिजा, देवजा, नवजा, प्रवातेजा, अप्सुजा, ऋतेजा. भरेषुजा, मनुष्यजा, चनेजा, सनोजा, सहजा, स्वजा, स्वयंजा, and अग्रजा? Who is जास्पति and what is FIFTET? The first seems to mean Bhaga and the second prosperity. The two words occur in 4 Rks only. GT: = offspring (1) अग्ने शिवेभिर्नः पायुभिः पाहि शग्मैः । परि पाहि नो जाः (११४३) 29 ·226 Words in Rgvéda %3D = हे अग्ने नः अस्मान् जाः अस्माकं प्रजाश्च शिवेभिः शिवैः पायुभिः शग्मैः धनैः परि सर्वशः पाहि. पा ( = to give)+ युः= a donor or a donation, a gift. शक (=to give) + मं = a gift. पाहि = endow. शिवेभिः = with means of welfare, with wealth. पायुभिः spoils the metre ; it should come after'परि. जाः daughters (2) दिवेदिवे सदृशीरन्यमर्धं कृष्णा असेधदप सानो जाः (६३१) इन्द्रः दिवेदिवे प्रत्यहं कृष्णाः सदृशीः जाः दिवः दुहितः रात्रीः समनः धुलो- कात् अन्यम् अर्धं स्थानम् अप असेधत् निष्कासयामास. Fazit: = (all) alike in complexion. FTT: = daughters of Dyaus. कृष्णाः = black. अप + असेधत् = drove away. अर्ध = to a world. Does सझन: 1efer to Dyans? सद्मा (सद् + मन् )%3D one that sits (or high. Night is the daughter of Draus (सद्मनः). दिवे- दिवे सदृशीः ! y mean, the same daily; or दिवेदिवे धनदानाय सदृशीः धनवतीः उषसः आनीय = having placed or brought into heaven the rich Dawns for giving weaith to man. दृश = bright gold. सदृशीः = possessed of bright gold. (3) For 9' vide P. 129 No. 97. दिवो जाः = दिवो यव्हीः = daughters of heaven viz. waters. परि through the strainer. I rendered of by around there. (4) हरिः पर्यद्रवजाः सूर्यस्य द्रोणं ननक्षे (९९३) = C_ma runs through the straincr (परि) towards the daughters of the Sun viz. waters and occupies (ननक्षे) the pitcher (द्रोणं) that contains water. जां (5) राजा सिन्धूनामवासिष्ट वास ऋतस्य नावमरुहद्रजिष्ठाम् । अप्सु द्रप्सो वावृधे श्येनजूतो दुह ई पिता दुह ई पितुर्जाम् (९६१) = The king of rivers wears (अवसिष्ठ) a garment (वासः). He gets into the straightest-going (रजिष्टां) boat of Rta. Fetched by the hawk (श्येनजूतः) he grow:: larger in water. The father viz. Dyaus milks those waters; the father's daughter viz. the Dawn also mills them. i cannot be construed. Most probably it is - 6 ·by V. K. Rajavade 22 जाः. Sayana says:-पितुः जां पितृलोकात् जां जातम् एतं सोमम् । पिता यजमानः, ई may mean एतं सोमं. For पितुर्जी vide 6. पिता द्यौः ईम् एतं सोमं दोग्धि । ईम् अयं च सोमः पितुः जाम् उपसं दोग्धि. Dyaus extracts Söma-juice. Soma milks the Dawn, the cow. This may be the sense. ऋजु धनम् । तेन अत्यन्त्यं युक्तां रजिष्टां = filled to the utmost with wealth. ऋतस्य उदकस्य नावं = into the boat of water. Soma floats in water. This seems to be the real sense, All tbe talk is about water, (6) कृष्णां यदेनीमभि वर्पसा भूत् जनयन् योषां वृहतः पितुर्जाम् । ऊर्ध्व भानुं सूर्यस्य स्तभायन् दिवो वसुभिरंरतिर्विभाति (१०३) = When (यत्) Agni overcomes (अभि + भूत् ) the black cow (कृष्णाम् एनी) with his light (वर्पसा), after creating (जनयन्) the wife, the daughter (जां) of the great. father ( Dyaus), then !e the tord of Dyaus, shines with riches, after proppine up the loic rays of the Sun. Agni creates the Dawn, drives away black night and illumines the Sun, He rules over Dyaus. The Dawn is Varuna's wife ( योषां). Agri is called उषर्भुत्. He is himself the son of Dyaus. जनयन् = awakening. Is it दिवो वसुभिः or दिवः अरतिः? Agni shines with the wealth of Dyaus, seems better. Agni is the master (अरतिः) of all. - जासु to our offspring (7) अनमीवो रुद्र जासु नो भव (७५६). अनमीवः = causing no injury. Do not harm our children. जास्पति (8) देवान् वा यञ्चकृमा कच्चिदागः सखायं वा सतमिज्जास्पतिं वा। इयं धीभूया अवयानमेषां द्यावा रक्षतं पृथिवी नो अभ्वात् (११४५) = What. ever (यत्) offence (आग:) we have committed towards the gods, our friend or the husband of the daughters of the Sun or Dyaus, may töis prayer ( sft:) be an atonement ( starta ) to them, Save us, O heaven and earth, from danger (अभ्वात् ). Who is जास्पति? Vide 9-11. T = to beg; to pray. अव+या%to pray away, to beg away, to atone for. अवयानं %D atonement, सतम् इत् - सदम् always?

·228 Words in Rgveau Most pro- जास्पतिः (9) अनु तन्नो जास्पतिमंसीष्ट रत्नं देवस्य सवितुरियानः। भगमुग्रोऽ यसे जोहवीति भगमनुग्रो अध याति रत्नम् (७३६) = May the husband of the daughters, begged (इयानः) by us, grant.( अनु + मंसीष्ट) us that wealth of Savitr! The rich (उग्रः) man - invokes (जोहवीति) Bhaga for gifts of wealth (अवसे) (as) the man who is not rich ( अनुग्रः) begs (याति) wealth of Bhaga. bably Bnaga is Frega. He perhaps married a daughter of Savitr. उज् (= to give )+ र:%3D a giver, a rich man अनुग्रः =poor. जास्पत्यं (10) अग्ने शर्ध महते सौभगाय तव द्युम्नान्युत्तमानि सन्तु । सं जास्पत्यं सुयममा कृणुष्व शत्रूयतामभि तिष्ठा महांसि (५१) = Destroy (शर्ध) our foes, O Agni, to give us great wealth. Let us have thy best riches. Bring (सम् + आ + कृणुष्व ) the riches of Bhaga (जास्पत्यं ) that contain riches (सुयमं). Conquer ( अभि + तिष्ठ) the riches of our foes. JITETTİ = wealth that belongs to Bhaga, the husband of the daughter of Savitr. सु धनम् । तेन युक्तः यमः धनं यस्मिन् . (II) समर्यमा सं भगो नो निनीयात् सं जास्पत्यं सुयममस्तु देवाः (१०६३) = May Aryaman, may Bhaga, lead us unto riches! May we have, O gods, riches containing riches. सं = riches. सं धनं प्रति अर्यमा अस्मान् निनीयात् नयतु. जावतः (12) पिबन्ति मित्रो अर्यमा तना पूतस्य वरुणः। त्रिषधस्थस्य जावतः (८९४) = मित्रः अर्यमा वरुणः तना पूतस्य विषधस्थस्य जावतः सोमस्य पिबन्ति. तना पूतस्य ? = स्वयं पूतस्य = self-purified ? निषधस्थ = (Soma) residing in the 3 heavens. FTT: = waters, Fara =(Sõma) mixed in water, Waters are the daughters of Dyaus and wives of Sõma. (आ) भर (1) एमाशुमाशवे भर यज्ञश्रियं नुमादनम् । पतयन्मन्दयत्सखम् (१९)3 यशश्रियं नृमादनं पतयन्मन्दयत्सखम् ईम् आशुम् आशवे आ भर.

·by V.K. Rajavade. 229 3- Soma and Indra are both fast-goers like a horse ( 3418j and आशवे). ई = एतं सोमम्. यशः धनम् । तेन युक्ता थीः धनं यस्य = who has abundant wealth. नृ धनम् । तेन युक्तं मादनं धनं यस्य. पतयतां मन्दयतां सखायं? पतयति मन्दयति इन्द्रः। तस्य सखायं? पतयति =(Indra) is a master, a ruler. मन्दयति %D ( Indra) gives. Sõma is the companion of Indra who rules over wealth and gives it to his devotees. (2) एन्द्र सानसिं रयिं सजित्वानं सदासहम् । वर्षिष्ठमूतये भर (१६) हे इन्द्र ऊतये सानसिं सजित्वानं सदासहं वर्षिष्ठं रयिम् आ भर. सा (= to give) + नसिः, सा= नसिः = a gift. The root सा becomes a nony. Cp. धर्णसिः; धृ ( = to give) + नसिः. Both ध and afe mean a gift. Frafe and Ecoife are compounds and mean having wealth added to wealth. स= जितु = wealth सजित् + वन् = सजित्वन् ( like मघवन् ) = full of abundant wealth. सद् धनम्। सदा धनेन युक्तं सहं धनं यस्मिन्. वृर ( = a shower; wealth that is showered), वर्षीयम् , वर्षिष्ठ. All these 4 adjectives mean abundant. Piling synonymous adjectives and nouns is a prominent characteristic of Rgvedic style. Why is such abundance solicited ? 39 = for prosperity, that one may enjoy lasting prosperity. अवसे, ऊतये, सनये etc. denote the goal of abundant gifts. एन्द्र = आ + इन्द्र. आभर = give. सदा does not mean सर्वदा. सह = to conquer ; i = that which is acquired by conquest. Putting two or more words that have the same sense into a compound is another characteristic. (3) स नः स्तवान आ भर गायत्रेण नवीयसा । रयिं वीरवतीमिषम् (१३३) नवीयसा गायत्रेण स्तवानः स्तूयमानः स त्वं नः अस्मभ्यं रयिं वीरवतीम् इषम् आ भर. नव, or नु, नवीयस, नविष्ठ. गायत्रं = a song. नवीयस् = full of praise. , स्तवान is passive here. रयि, वीर and इप mean wealth. इष् is feminine. All 3 together mean abundant wealth, (4) शचीव इन्द्र पुरुकृत् अ॒मत्तम तवेदिदमभितश्चेकिते वसु । अतः संगृभ्याभिभूत आ भर मा त्वायतो जरितुः काममूनयीः (१३). शचीवः = इन्द्र- पुरुकृत्युमत्तम. शची = a gift, शचीवः = 0 maker of gifts. इन्द (= to give)+र = O giver; cp. शक्र. पुरु धनम् । तेन , .

·230 Words in Rigvedu युक्तं कृत् धनं यस्य. टु धनम् । घुमन्तः धनवन्तः । तेषु श्रेष्ट. All this (इदं ) wealth lying about (अभितः) has been given (चोकिते) by thee ( to all and sundry) and is therefore thine alone. अभिभूते = अभि धनम् । तेन युक्ता भूतिः यस्य स त्वं = O surpassingly rich Indra. Give us wealth by taking (संगृभ्य ) out of what (अतः) belongs to thee. Do not disappoint (ऊनयीः) or leave unfulfilled the desire of the praiser (जरितुः ) who is solely thine (त्वावतः). (5) अस्मै भीमाय नमसा समवर उपो न शुभ्र आ भरा पनीयसे । यस्य धाम श्रवसे नामेन्द्रिय ज्योतिरकारि हरितो नायसे (१५) = हे शुभ्रे उषः भीमाय पनीयसे अस्मै इन्द्राय न सद्यः एव अध्वरे नमसा सम् आ भर । यस्य धाम नाम इन्द्रियं ज्योतिः श्रवसे अकारि क्रियते. H ( = wealth ) + 7 = possessed of wealth; a = wealthy ( Dawn ). भीम = terrible.. पनीयले ? न = immediately. नमसा सं = wealth with wealth. अध्वरे ? नमसा समध्वरे is difficult. धाम नाम: इन्द्रियं = ज्योतिः = wealth. Indra's wealth is given (अकारि) to inake men prosperous (श्रवसे). इरितो नायसे? For ज्योतिः vide P 218 117-10. (0) अकारि त इन्द्र गोतमेभिर्ब्रह्माण्योक्ता नमसा हरिभ्याम् । सुपेशसं वाजमा भरा नः प्रातर्मक्षु धियावसुर्जगम्यात् (१६३) = हे इन्द्र ते तुभ्यं गोत. मेभिः गोतमैः नमसा सह ब्रह्म अकारि । तव हरिभ्याम् आ च ब्रह्माणि नमसा सह उक्ता उक्तानि । सु धनम् । तेन युक्तं पेशः धनं यस्मिन् तादृशं वाजं नः अस्मभ्यम् आ भर । धिया युक्तं वसु यस्य स इन्द्रः मक्षु प्रातः जगभ्यात् आगच्छतु. गो गोतमः = a sage possessed of a large number of cows. Indra's horses too must be praised and given offerings that they may hurry down. सु = पेशस् = वाज = wealth. मधु ? = quickly ; or मक्षुणा = धनेन? ओक्ता = आ + उक्ता. आ = च. 6 words for wealth. (7) आ नो अग्ने रयिं भर सत्रासाहं वरेण्यम्। विश्वासु वृत्तु दुष्टरम् (१४). सद् (= to give)+रं सत्रं = धनम्. सत्रा सत्रेण धनेन युक्तं सहं धनं यस्मिन् . वरं धनम् । तेन युक्तं वरेण्यम् . दुष्टरं = not destroyable. विश्वासु पृत्सु = in all battles. (8) For Is vide No. 199 P.165. This Rk is full of words Dacow.

·by V.K. Rayavaae 291 for wealth such as यूथा गवां, ऋजु, क्रतुः, पुरू शता, वसु and रायः and verbs like आ शिशीहि and आ भर and a verbal noun ददिः. (9) एते त इन्द्र जन्तवो विश्व पुष्यन्ति वार्यम् । अन्तर्हि ख्यो जनाना- मर्यों वेदो अदाशुषां तेषां नो वेद आ भर (१९१) = हे इन्द्र एते जन्तवः ते तुभ्यं विश्वं वार्य पुष्यन्ति । अर्यः अरेः अरीणाम् अदाशुषां जनानाम् अन्तर वेदः धनं त्वं हि ख्यः पश्य । तेषां वेदः नः अस्मभ्यम् आ भर. These gods (जन्तवः) increase thy wealth. Again behold the wealth of the 5 Aryan tribes lying hidden. Give it to us as they are enemies and make no offerings to thee and do not give us their wealth. विश्व, वार्य and वेदस् = wealth. अर्यः = अदाशुषाम् . Who are the rate:? Is it the gods or the 5 Aryan tribes? If the latter, then the Rk, would mean : These 5 Aryan tribes enjoy thy wealth. Thou seest it hidden among them. Just strip them bare and give it to us. (10) उपस्तच्चित्रमा भरास्मभ्यं वाजिनीवसो। येन तोकं च तनयं च धामहे (१९३) = हे वाजिनीवसो उपः अस्मभ्यं तत् चित्रम् आभर । येन तेन चित्रेण वयं तोकं च तनयं च धामहे धारयिष्यामः. वाजिनी धनम् । तेन युक्तं वसु यस्याः सा. चित् (= to give)+ रं= what is given, wealth. तत् also means wealth as in प्रतद्वसू (प्र+ तत् + वस.) and कृतद्वस्तू (कृ + तत् + वसू). येन तोकं etc. = तोकाय = तनयाय (= सनये) = that we may grow rich. तोक and तनय do not mean children here. (11) स नो नेदिष्ठं ददशान आ भराग्ने देवेभिः सचनाः सुचेतुना महो रायः सुचेतुना । महि शा. नस्कृधि संचक्षे भुजे अस्यै । महि स्तोतृभ्यो मघवन् सुवीर्य मथीरुग्रो न शवसा (१९३१) = हे अग्ने ददृशानः दृश्यमानः देवेभिः देवैः चनः धनं तेन युक्तः सचनाः त्वं नः अस्मभ्यं नेदिष्ठं सुचेतुनानि महः रायः महान्ति धनानि आ भर । शविष्ठ धनवत्तम नः अस्मान् चक्षे अस्यै भुजेः महि सं कृधि देहि । हे मघवन् धनवन् अग्ने स्तोतृभ्यः उग्रः धन- वान् त्वं महि सु वीर्यं न सद्यः शवसा तव धनेन मथीः मथनेन संपादय. देवेभिः सचनाः = provided with ample riches (चनः) by the gods or wealthy on account of thy riches. fera (=to give ) + 38 gift, wealth. महः = रायः. शवस् = धनम्. शविष्ठ = wealthiest. कृधि = give. महि = सं = wealth, चक्षे = भुजे = that we may have so ·282 Words in Ágveda much ( STÅ) wealth. Heft: = give while being churned or produced. उग्रः = a donor. शवसा = by i.e. out of thy wealth. नेद - देव = चनः = सुचेतुन = महः रायः = = महः रायः महि = शवस् = चक्षस् = भुज = मघ3 वीर्य = wealth. Perhaps & too. उज् (= to give) + रः = a giver. (12) श्रेष्ठं यविष्ठ भारताग्ने झुमन्तमा भर । वसो पुरुस्पृहं रयिम् (२१). -हे वसो यविष्ठ भारत अग्ने श्रेष्ठं द्युमन्तं पुरुस्पृहं रयिम् आ भर. वसो = वसुमन्. यु (= to give) + इष्ठ = यविष्ठ = O best giver. यविष्ठ usually translated by youngest (of all the gods). भरतानाम् अयं भारतः. श्र%3D ( wealth) + इष्टं %श्रेष्ठं = filled to the full with wealth. धु = wealth. पुरुणा धनेन युक्तं स्पृह् धनं यस्मिन् तं. श्र = धु = वसु = पुरुस्पृह = रयि = wealth. (13) कृधि प्र केतमा मास्वा भर दद्धि भागं तन्वो येन मामहः (२१) प्र= केतं = तनूः = wealth. . . तन्वः भागं = a share of thy wealth. कृधि = उपमास्व = आभर = दद्धि = give. येन (तन्वः भागेन त्व) मामहः = with which portion of tly wealth thou endowest (thy devotees). मड् = to give, endow with. I haveenot quoted the 1st half as it is unintelligible. (14) अस्माकेभिः सत्वभिः शूर शूरैर्वीर्या कृधि यानि ते कानि । ज्योगभूवन्ननुधूपितासो हत्वी तेषामा भरा नो वसूनि (२३०) = हे शूर अस्मा- केभिः अस्मदीयैः सत्वभिः शरैः यानि वीर्याणि ते त्वया कानि कर्तव्यानि तानि वीर्या वीर्याणि कृधि । अनुधूपितासः ज्योक् अभूवन् । तेषां वसूनि नः अस्मभ्यम् आ भर. सत् (= strength, wealth) + वन् = सत्वन्. सत्वभिः = शूरैः शू (= to give to fight ) + T: = a warrior; a donor, aiti = heroic deeds ; riches. कृधि = do; give. कानि = to be done ; to be given. ज्योक अभूवन् = have long lived (in prosperity). 'हत्वी = हत्वा. अनुधूपितासः shaken incessantly or stripped ? These enemies have been shaken i. e. stripped of their wealth from time to time. I do not understand ज्योगभूवन्ननुधूपितासः. (16) अस्तीदमधिमन्थनमस्ति प्रजननं कृतम् । एतां विश्पत्नीमा भराग्निं मन्याम पूर्वथा (३२९ ). अधिमन्थन, प्रजनन and विश्पत्नी are bard words. These seem to be the implements for producing Agni. Or अधिमन्थनं=the act of friction ? प्रजननं = the actual pro·by V. K. Rajavaäe 283 duction ? विश्पत्नी ? विशां धनानां पत्नी दात्री घृताहुतिं ? Sayana understands दण्ड, रज्जु etc. by अधिमंथन, grass by प्रजनन and अरणी by विश्पत्नी; the अरणी is called विश्पत्नी because it secures heaven to people who kindle the holy fire, så HETTA gerent = we will produce Agni as did our predecessors. The Rk. is difficult. (16) आ नो भर भगमिन्द्र धुमन्तं नि ते देष्णस्य धीमहि प्ररेके । ऊर्व इव पप्रथे कामो अस्मे तमा पृण वसुपते वसूनाम् (३३६). भग = = देष्ण - वसु = wealth. द्युमन्तं भगं = abundant wealth. ते तब देष्णस्य दीयमानस्य धनस्य प्ररेके (?, विभागे निधीमहि । अथवा । प्ररेके तव देष्णस्य देष्णं धनं निधीमहि =We hope to lay by our portion of thy wealth in the general distribution of it. This may be the sense. Our (अस्मे) desire (कामः) grows wide (पप्रथे.) like the sea (ऊर्वः?). O lord of wealth (agai agya ) fully satisfy ( 37igor) it. (17) आ तू भर माकिरेतत्परिष्यादिना हि त्वा वसुपर्ति वसूनाम् । इन्द्र यत्ते माहिनं दत्नमस्त्यस्मभ्यं ,तद्धर्यश्व प्र यन्धि (३३६) = Do (तू) give. None (माकिः) dare stand aronnd it (परि स्थात् ) or come in the way of it. Indra, we know thee as the master of riches. Give (प्रयन्धि ) us thy richest (माहिनं) gift (दत्रं ). हरी हिरण्य- वर्णी अश्यौ यस्य; the epithet suggests possession of gold. महिनं - wealth. माहिनं = of wealth. वसु महिन = wealth. (18) आ नस्तुजं रयिं भरांशं न (३१६). तुजं - रयिं. अंशं न = like a portion of paternal wealth. The rest of the Rk. except arcu वसु (= wealth that would take us across adversity ) is difficult. (19) किं ते कृण्वन्ति क्रीकटेषु गावो ये नाशिरं दुढे न तपन्ति धर्मम् । आ नो भर प्रमगन्दस्य वेदों नैचाशाखं मघवन् रन्धया नः (३५). गावः is masculine here on account ofà and T. Does it mean nien who behave like bulls that never propitiate the gods by offering them a mixture of Soma-juice and curds nor boil milk ( Tä) as a warm drink for them ? गाव. आशिरं दुहे दुहन्ति = cows yield milk that can be turned into curds. तपन्ति धर्म = they yield milk which can be boiled. But how can bulls do this? Bull-like men living in कीकट are good for nothing, since they do not honour the gods. 30 ·284 Woras in Rgverra .. %3D So Indra is requested to give the devotes their wealth of cows. TRT was perhaps the king of that country and the son of aterr- शाख. Subdue him and make him submit to us, Says the composer. Yiska as usual gives fantastic derivations of प्रमगन्द and नीचाशाख. (20) इन्द्रो विश्वैर्वीयः पत्यमान उभे आ पप्रौ रोदसी महित्वा । पुरं- दरो वृत्रहा धृष्णुषेणः संगृभ्या न आ मरा भूरि पश्वः (३६५) = पुरंदरः वृत्रहा धृष्णुषेणः पत्यमानः इन्द्रः उभे रोदसी विः वीयैः महित्वा आपणौ । हे इन्द्र संगृभ्य नः अस्मभ्यं भूरि पश्वा आ भर. gizt: = a smasber of strongholds and a releaser of cattle kept therein. वृत्रहा =a kuiler of enemies and a master of their wealth. धृष्णुषेणः? धृ.(= to give ) + स्नुः = धृष्णुः = a giver. धृष्णुः HEETT ÈTAT 174 = whose army (viz. the Maruts ) is liberal of gifts. पत्यमानः = पतिः भवन् = beconiing a master (of riches). With this wealth (विश्वैः = वीर्यः = महित्वा) Indra filled both heaven and earth. He is requested to take (संगृभ्य ) a lot (भूरि = पश्वः = घनं) out of this abundance and offer it to the devotee. महित्वा = महि- त्वेन. विश्व = वीर्य महित्व = भूरि = पशु = wealth. (21) मा नो मर्धीरा भरा दद्धि तन्नःप्र दाशुषे दातवे भुरि यत्ते । नव्ये देणे शस्ते अस्मिन्त उक्थे प्र वाम बयमिन्द्र स्तुवन्तः (४३०) दाशुषे दातवे ते तव यत् भूरि प्र अस्ति तत् नः अस्मभ्यम् आभर दद्धि देहि । नः अस्मान् मा मर्धीः । हे इन्द्र स्तुवन्तः वयं नव्ये देणे शस्ते ते तव अस्मिन् उक्थे प्र धनं बवाम याचामहे. मा मर्धीः = do not neglect. आभर = दद्धि. नवं धनम् । तेन युक्ते नव्ये. देणं = शस्तं = उक्थं = agitt. प्र वाम = we solicit wealth when so much is being given away by thee. नव्य, उक्थ, प्र= Pealtii. (22) भूरिदा भूरि देहि नो मा दद्म भूर्या भर। भूरि घेदिन्द्र दित्ससि (४३४). भूरि दाति असौ भूरिदाः. दभ्रं opposite of भूरि. घेदिन्द्र = घ+ इत् + इन्द्र. घ= इत् = एव. दित्ससि = givest. भूरि occurs 4 times. (23) जुष्टो दमूना अतिथिर्दुरोण इमं नो यज्ञमुप याहि विद्वान् । विश्वा अग्ने आभियुजो विहत्य शत्रूयतामा भर भोजनानि (५६). जु = to give. y = a gift. yu:= one that makes gifts. दमूनाः = dominus = a master of (the wealth lying in ) the houses देष्ण, शस्त, २ ·by V. K. Rajavade 235 of enemies ). Tiare in starega seems to mean numberless, अतिथिः = a master of abundant richi s. विद्वान् (from विद् = to give ) = a giver,' tior? Cur is usually made to mean a house. विश्वाः = pos essed of ricles विश्व). युजः = friends. अभियुजः foes. शत्रूयतां = शत्रुत्वं कुर्वतां. भोजतानि = riches. (24) अग्निं तं मन्ये यो वसुरस्तं यं यन्ति धेनवः । अस्तमर्वन्त आश- वोऽस्तं नित्यासो वाजिन इपं स्तोतृभ्य आ भर (५६) = यः वसुः वसुमान् तम् एव अग्निं मन्ये । धेनवः अर्वन्तः आशवः नित्यासः नित्याः वाजिनः अग्निम् एव अस्तम् इति कृत्वा यन्ति । हे अग्ने स्तोतृभ्यः इषम् आभर. Agni and wealth are convertible terms. All animals repair to Agui as their natural home; so he is a master of every sort of wealth. इष् = wealth. अर्वन्तः = आशवः = वाजिनः. नित्य ? मन्ये may mean स्तौमि like गृणे in the 2ndrk of this Sukta (25);or both मन्ये and गृणे may mean याचामि. (25) सो अग्नियों वसुाणे सं यमायन्ति धेनवः । समर्वन्तो रघुद्रुवः सं सुजातासः सूरय इषं स्तोतृभ्य आ भर (५६). गृणे = गीर्यते = स्तूयते. यं धेनवः रघुद्रुवः अर्वन्तः सुजातासः सुजाताः सूरयःसमायन्ति. रघु लघु द्रवन्ति ते. रघुद्रुवः = galloping fast. galloping fast. सु धनम् । तेन युक्तं जातं धनं येषां ते. सूरयः देवाः सम् + आयन्ति = come together as to a final destination. ( 26 ) अग्निर्हि वाजिनं विशे ददाति विश्वचर्षणिः । अग्नी राये स्वाभुवं स प्रीतो याति वार्यमिपं स्तोतृभ्य आ भर (५६) = विश्वचर्षणिः अग्निः विशे वाजिनं ददाति हि । अग्निः राये स्वाभुवं ददाति । प्रीतः सः वार्य याति. विश्वाः चर्षणयः यस्य सः = who has all the 5 Aryan tribes i. e. their wealth. Therefore the gives immense wealth (वाजिनं) that men may have riches (विशे). He gives immense wealth (स्वाभुवं ) that men may have riches (राये ). When propitiated with offerings (प्रीतः)he gies (याति ) wealth (वार्य ). वाजिनं स्वाभुवं ; both qualify रयिं or some such word understood. वाजिनं = वाजयुक्तम्. स्वा स्वेन धनेन युक्ता भूः धनं यस्मिन्. विशे = राये. याति ददाति. वाज, विश, विश्व, चर्षणि, स्व, भू, वार्य and इय् all mean wealth. ( 27 ) आ ते अग्न इधीमहि घुमन्तं देवाजरम् । यद्ध स्या ते पनीयसी समिद्दीदयति द्यवीपं० (५१) = हे देव अग्ने ते तव धुमन्तम् अजरं आ इधीमहि । .

·236 Words in Rgveda . यत् यदा ते तव स्या सा पनीयसी समिध् ज्वाला धवि धुलोके दीदयति प्रकाशते. रयिं understood after द्युमन्तं and अजरं. Was इधीमहि really दधीमहि ? This would mean that the Rks were committed to writing before they were collected. आ + दधीमहि = we receive. Or does y mean to beg ? qattret? = blazing, bright? समिध् = a flame, light. देव = O rich one. दीदयति द्यवि = shines in heaven or gives wealth? . (28) आ ते अग्न ऋचा हविः शुक्रस्य शोचिषस्पते । सुश्चन्द्र दस्म वि- श्पते हव्यवाद तुभ्यं हूयत इषं० (५६) = हे शुक्रस्य शोचिषः पते सुश्चन्द्र दस्म विश्पते हन्यवाद् अग्ने ते तुभ्यम् ऋचा सह हविः आहूयते. शुन् (= to blaze ) + २ = शुक्र blazing, lustrous. Tha: = a flame, bright wealth, gold. Agni is a master of bright gold, सु धनम् । तेन युक्तं चन्द्रं हिरण्यं यस्य सः. दस्म = O greatest giver. विशां धनानां पते. हव्यं हविः धनं वा वहति असौ. All these epithets refer to Agni's immense wealth which he liberally gives. th, शोचिष्, सु, चन्द्र, विश् and हव्य mean wealth. (29) प्रो ते अग्नयोऽग्निषु विश्वं पुष्यन्ति वार्यम् । ते हिन्विरे त इन्विरे त षण्यन्त्यानुषगिपं० (५६) ते अग्नयः अग्निषु विश्वं वार्य प्र उखलु पुष्यन्ति । ते हिन्विरे । ते इन्विरे । ते आनुषक् इषण्यन्ति. TV hat are those Agnis ? Are they old Agnis that transfer their wealth, before they disappear from earth, to new Agnis ? प्रोप्र + उ. प्र = विश्वं = वार्यम्. हिनु = इनु = to send, to transfer, wealth. इषण्यन्ति = give their wea'th. पुष्यन्ति = increase. All 4 verbs probably mean they transfer', 'their object being 9, fassai वार्य. (30) तव त्ये अग्ने अर्चयो महि वाधन्त वाजिनः। ये पत्वभिः शंफानां प्रजा भुरन्त गोनामिषं० (५६) = हे अग्ने ये तव अर्चयः शफानां पत्वभिः गोन गवां बजा बजानि भुरन्त ददति त्ये ते वाजिनः वाजयुक्ताः धनयुक्ताः सन्तः महि महत् धनं प्राधन्त ददति. अर्चयः = flames. These flames being laden with wealth (वाजिनः) bestow (वाधन्त ) huge wealth (महि); since they (ये) give berds of cows. शफानां पत्वभिः? पत्वन् occurs again in 991 - ·by V, K. Rajavade 237 and meays flying. पतनैः शफाना says Sayana. I do not know what he means arid how he connects this with the rest of the Rk. शफ mea's a hoof ; but it may have some other sense here. ( 31 ) नवा नो अग्न आ भर स्तोतृभ्यः सुक्षितीरिषः। ते स्याम य आ- नृचुस्त्वादृतासो दमेदम इषं० (५६). नवाः = नवेन धनेन युक्ताः ( इषः). सु- क्षितीः = इषः = riches. त्वादूतासः त्वादताः ये दमेदमे आनृचुः ते वयं FUTA = we hope to be such men as, baving thee for their messenger, become rich ( दमेदमे आनृचुः). त्वं दूतः येषां ते । अथवा। त्वा त्वया दूताः प्रेषिताः. The nd dissolution seems pr-ferable. Commissioned by thee we shall roll in wealth ( दमेदमे आनृचुः). ( Thou shouldst give us unlimited wealth ). Or त्वात् + ऊतासः= त्वोताः = assisted by thee ? नव, सु, क्षिति and इप् = wealth. (32) उभे सुश्चन्द्र सर्पिषो दर्वी श्रीणीय आसनि । उतो न उत्पुपूर्या उक्थेषु शवसस्पत इपं० (५६) = हे सुश्चन्द्र सर्पियः उभे दर्वी दव्यों आसनि त्वं श्रीणीषे । उत अपि च हे शवसः धनस्य पते नः अस्मान् उक्थेषु उत्पुपूर्या:. For gu vide 28. h. Caii = two or both ladles. frufter pourest or emptiest. EFÌS = in riches, at: Geggent: = satisfy us out and out with riches, ( 33 ) एवाँ अग्निमयमुर्गीर्भिर्यशेभिरानुषक् । दधदस्मे सु वीर्यमुत त्यदाश्चश्वयमिपं० (५६.) = एवा एवं स्तोतारः अग्निं गीर्भिः यशेभिः यज्ञैः हविर्भिः आनुषक् सततम् अजुर्यमुः । सः अस्मे अस्मभ्यं सु वीर्यम् आशु अश्व्यं च दधत ददातु. The Pada-path is अजुर्यमुः which Sayana splits into अजुः यमुः. अजुः = अजन्ति = गच्छन्ति. यमुः = ददति. I do not know what अजुर्यमुः means Brgif may have been the reading. 40 would qualify sfâ and mean · having undecaying wealih; a verb like स्तुवन्ति is to be understood. सु-वीर्य = अश्व्यं = wealth. वीर्य धीरेण धनने युक्तं सु. अश्व्यम् अश्वर्युक्तं सु. आशु = at once. (34) तं नो अग्ने अभी नरो रयिं सहस्व आ भर । स क्षेपयत्स पोषय- द्भुवद्वाजस्य सातय उतैधि पृत्सु नो वृधे(५६) = हे सहस्वः अग्ने नरः तव धनात् तं रयिम् अभि आ भर । सः रयिः क्षेपयत् पोषयत् वाजस्य सातये भुवत् । उत अपि च पृत्सु नः अस्माकं वृधे एधि भव. AT: = from thy treasure. Trat itself may mean wealtis. 127= to rule. क्षेपय् = to cause to rule, to prosper. वाजस्य सातये भुवत् (and ) be for acquisition of ( more ) wealth. पृत्सु = संग्रामेषु. एधि- ·238 Words in Rgveau be. वृधे = for (our ) prosperity. नृ, रयि, सहस् = wealth. क्षेपयत् पोषयत् = वाजस्य सातये भुवत् = वृधे (भुवत् = be for our prosperity. ( 35 ) अग्न ओजिष्ठमा भर द्युम्नमस्मभ्यमध्रिगो। प्र नो राया परीणसा रत्सि वाजाय पन्थाम् (५१) = हे अध्रिगो अग्ने अस्मभ्यम् ओजिष्ठं द्युम्नम् आभर । नः अस्मभ्यं प्र धनेन परीणसा राया वाजाय पन्थां रत्सि. आध्रि आधि । अधिगताः गावः यस्य सः अध्रिगुः. आधि may have been altered to fit for pronunciation, sitte = wealth. STIFTg द्युम्नं = wealth packed with wealth, प्र= धनेन. परि परितः नसति आश्लिष्यति सः = embracing all around. परीणसा राया = with all-embracing wealth. वाजाय पन्था रत्सि = give us a way i. e. show us the way towards prosperity. (36) त्वं नो अग्ने अङ्गियः स्तुतः स्तवान आ भर । होतविभ्वासहं रयिं स्तोतृभ्यः स्तवसे च न उतैधि पृत्सु नो वृधे (५१) = हे अङ्गिरः अग्ने स्तवानः दाता त्वं स्तुतः याच्यमानानि धनानि आभर । हे होतर दातर विभ्वा विभुना धनेन युक्तं सहं धनं यस्मिन् तं रयिं स्तोतृभ्यः नः अस्मभ्यं स्तवसे ददासि. स्तु = to beg, to give. स्तुतः pl. of स्तुत् = a gift or what is begged. स्तवानः = giving or begged. स्तुतः आभर = give what we beg. alat (from T=to give ) = giver. pay = fa. fazar inst. sing. सह = conquered wealth. स्तवसे = givest. स्तुत्, विभु, सह, TTT: = wealth. (37) नू न एहि वार्यमग्ने गृणान आ भर । ये वयं ये च सूरयः स्वस्ति धामहे सचोतैधि पृत्सु नो वृधे (५१.६) = हे अग्ने एहि । नः अस्मभ्यं नू अधु- गृणानः ददत् त्वं वार्य धनम् आभर । ये वयं ये च सूरयः ते सर्वे वयं स्वस्ति धनं धामहे धारयिष्यामः । उत अपि च पृत्सु संग्रामेषु नः अस्माकं वृधे सचा सखा एधि भव. नू = at once. गृ = to give. गृणानः = ( since thou art ,disposed to give). वार्य = धनम्. सूरयः? स्वस्ति धामहे = so that we will possess the state of prosperity. सु धनम् । अस्ति भावः. अस् (= to) be, to prosper )+ति-स्वस्ति = a state of prosperity. अस्ति is a noun. सचा= a helper. वृधे = that we may prosper, एधि = be. (38) अग्ने सहन्तमा भर द्युम्नस्य प्रासहा रयिम् । विश्वा यश्चर्षणी. रभ्यासा वाजेषु सासहत् (५२३) = हे द्युम्नस्य प्रसह अग्ने अस्मभ्यं सहन्तं रयिम् आ भर । यः रयिः वाजेषु विश्वाः चर्षणीः आसा आभि सासहत्. नैव ·by V. K. Rajavade. 239 प्रसहते असौ प्रसहः। हे द्युम्नस्य धनस्य प्रसहOthou that capturest by force wealth (in battles). Cp. सहस्वः in 39. सहन्तं रयि-wealth that would captare the wealth of foes. fataan: agot: all the 5 Aryan tribes i. e. their wealth. आसा = आस्येन = with his mouth. Agni devours and thus destroys foes with his mouth i, e. bis flames. How can that have a mouth ? atarg = in booty-winning bariles. Fiata= would capture. Sāyaṇa understands a son by Ti. (39) अग्ने पृतनापहं रयिं सहस्व आ भंर । त्वं हि सत्यो अद्भुतो दाता वाजस्य गोमतः (५२३). पृतनाः शत्रवः । तेषां धनं सहते तम्. सहस्वः =(O thou) possessed of wealth. 21: = 3778: = possessed cf marvellous wealth. (40) For ५३५ vide No. 16 IPp. 106-7. (41) यदिन्द्र ते चतस्रो यच्छ्र सन्तिं तिनः। यद्वा पञ्च क्षितीनास्मभ्यं सुन आ भर (५३५) हे शूर इन्द्र ते तव यत् चतस्रः सन्ति वा अथवा यत् तिस्रः सन्ति वा अथवा पञ्च क्षितीनां यत् अस्ति अस्मभ्यं तत् सु धनम् आभर. यत् ते चतस्रः सन्ति = whether thou hast the 4 Aryan tribes i. e. their wealth, Indra might say he has the wealth of only 3 tribes. Whatever it be, give all that wealth to us, This is a clear instance of a meaning wealth. = IT = () donor. (42) उतो नो अस्य कस्य चिदक्षस्य तव वृत्रहन् । अस्मभ्यं नृम्णमा भरास्मभ्यं नृमणस्यसे (५३८) = 'उत अपि च हे वृत्रहन् नः अस्मभ्यं तव अस्य कस्य चित् सर्वस्य अपि दक्षस्य धनस्य नृम्णं दानम् आ भर । अस्मभ्यं नम- णस्यसे । न धनम् । तेन युक्तं मनः धनम् । तत् नृमणः दातुम् अर्हसि. JAUTRIÈ = thou skouldst give ( us ) abundant wealth. (43) यदिन्द्र चित्र मेहनास्ति त्वादातमद्रिवः । राधस्तनो विदद्वस उभयाहस्त्या भर (५३१.) = हे इन्द्र हे चित्र हे मेहन हे विदद्वसो हे अद्रिवः त्वादातं यत् राधः अस्ति तत् नः अस्मभ्यम् उभयाहस्ति आ भर. All the vocatives refer to Indra's enormous wealth and his liberality. इन्द (= to give )+ र. चित् (= to give ) + र. मिह : to shower. मैहन = O showerer of wealth वेत्ति ददाति वसु असौ विदद्वसुः, अद्रिः वज्रः विद्यते अस्य सः आद्रिवान्, अनि signifies the huge wealth obtained by the use of the bult. cat cauri gra is । " . .

·240 Words in Rgveda No. 346. .. like यजत. दातं = देयम्. दात is not p. p. उभयौ हस्तौ यस्मिन् कर्मणि यथा स्यात् तथा = with both hands. (44) यन्मन्यसे वरेण्यमिन्द्र धुक्षं तदा भर (५३३). वरं धनम् । तेन युक्तं वरेण्यम्. धुक्ष = wealth. (45) For 616 vide P. 204 (46) ब्रह्म प्रजावदा भर जातवेदो विचर्षणे । अग्ने यहीदयदिवि (६३६) हे जातवेदः विचर्षणे अग्ने यत् दिवि दीदय तत् प्रजावत् ब्रह्म आ भर. ब्रह्म = प्रजा = जात = वेदस् = चर्षणि = wealth. दीदयत् = ( which) shines in heaven (दीदयत् ). ( 47 ) शविष्ठं न आ भर शूर शव ओजिष्ठमोजो अभिभूत उग्रम् । विश्वा द्युम्ना वृष्ण्या मानुपाणामस्मभ्यं दा हरिवो मादयध्यै (६१). शविष्ठं शवः = wealth packed most with wealth. ओजिष्ठम् ओजः has the same sense. 35 ( = to give' + i = a giſt, wealth. IT = O giver. अभिभूते 30 conqueror of (the wealth of) enemies. विश्वा-विश्वानि. द्युम्ना = द्युम्मानि. वृष्ण्या = वृष्ण्यानि. All 3 mean wealth. मानुषाणां = of or belonging to the descendants of Manus i. e. the 5 Aryan tribes. दाः-देहि. हरी विद्येते यस्य स हरिवान्. हरि suggests gold. मादयध्ये = that we may enjoy (these riches). शवस् : शवस् - ओजस् उग्र %3Dविश्व -द्युम्न = वृष्ण्य = wealth. (48) यस्ते मदः पृतनापाल् मृध्र इन्द्र तं न आ भर शशुवांसम् । येन तोकस्य तनयस्य सातौ मंसीमहि जिगीवांसस्त्वोताः (६१९) = हे इन्द्र ते तव पृतनापाळ मृध्रः यः मदः तं शूशुवांसं मदं नः अस्मभ्यम् आ भर । येन मदेन त्वोताः तोकस्य तनयस्य सातौ जिगीवांसः त्वां मंसीमहि स्तोष्यामः . इन्द्र = O giver. मदः = power and wealth पृतनाः सहते सः = which ovel powers foes, मृध् (= to destroy) + रः = destructive. शशुवांसं = growing larger and larger. It is by the power of growing wealth that we hope to conquer and destroy foes. 214FT (= धनस्य ) तनयस्य (= धनस्य) सातौ (= लाभे) = संग्रामे. 'त्वोताः helped by thee; under thy aegis. ffrain: = conquering. Heft- माहि = we may praise (thee). मद = तोक = तनय = wealth. (49) आ नो भर वृषणं शुष्ममिन्द्र धनस्मृतं शूशुवांसं सुदक्षम् । येन वंसाम पृतनासु शत्रून् तवोतिभिरुत जामीरजामीन (६१). वृषणं = giving (additional wealth), शूशुवांसं = growing. शुष्मं = wealth. धनेन %- ·by V. K. Rajarade 241 स्पृतं पूर्ण = filled with wealth. दक्षेण धनेन सहितं सुदक्षम् । अथवा । सु धनम् । तेन युक्तः दक्षः यस्मिन् तम्. वन् ( = to destroy ) + स् ( of लद) वंस्. वंसाम= we will destroy. पृतनासु = संग्रामेषु. ऊतिभिः = with the riches (given by thee). जामीन् = relatives. अजामीन् = not relatives, enemies not related to us. शुष्म = धन = सु = दक्ष = wealth. (50) तमीमह इन्द्रमस्य रायः पुरुवीरस्य नृवतः पुरुक्षोः । यो अस्कृ. धोयुरजरः स्वर्वान् तमा भर हरिवो मादयध्यै (६२३). तम् इन्द्रं रायः ईमहे = we beg wealth of that Indra, 3TFT shows a huge quantity. पुरु धनम् । तेन युकं वीरं धनं यस्मिन्. पुरु धनम् । तेन युक्तं क्षु धनं यस्मिन्. नृ धनम् । तद्वतः. All the se 4 adjectives show the immenseness of Indra's wealth. TEHTIG:? I = which gives, STEFTT: ? 37 = not. FFET: = a little? Wealth which gives not a little i. e. which gives hugely. अजरः = which knows no decay or diminution. स्वर् = Sun-bright gold. रै = पुरु = वीर = नृ = क्षु = FETT = wealth, D ओजिष्ठं = greatest, (51) इन्द्र ज्येष्टं न आ भर 'ओजिष्ठं पपुरि श्रवः। येनेमे चित्र वज्रहस्त रोदसी ओभे सुशिप्र प्राः (६६६) = हे चित्र वज्रहस्त सुशिप्र इन्द्र येन श्रवसा इमे उभे रोदसी आप्राः तत् ज्येष्ठम् ओजिष्टं पपुरि श्रवः आ भर. चित् (= to give)+ र = O giver. वज्र is not only a symbol of power but of immense wealth also. सु = धनम् । तेन युक्ते शिप्रे यस्थ = whose double crown is packed witn wealth or gold. Indra fills both heaven and enrth with wealth. ज्येष्ठं most abundant, पपुरि = that fills to the full. ओभे = आ + उभे. ज्येष्ठं = ओजिष्टं = पपुरि. (52) यदिन्द्र नाहुषीष्वाँ ओजो नम्णं च कृष्टिषु । यद्वा पञ्च क्षितीनां घुम्तमा भर सत्रा विश्वानि पौस्या (६६) = हे इन्द्र नाहुषीषु आ मध्ये यत् ओजः यत् च कृष्टिषु नृम्णं वा अथवा यत् पञ्च क्षितीनां द्युम्नं तत् आ भर । सत्रा सत्राणि विश्वानि पौंस्या पौंस्यानि च आ भर. नाहुषी = descendants of Nahus, कृष्टि and क्षिति = the 5 Aryan tribes. ओजः = नम्णं = द्युम्नं = सत्रा = विश्वानि = पाँस्या = riches. यद्वा 99 interpolated, being metrically superfluous. सद् (%D to give) +रं= = a gift, wealth. पुंसः शूरस्य इदं पौंस्यं wealth belonging to, or acquired by, the brave. 31 D ·242 Words in Rgveda राधस् %Dवार्य (53) स नो राधांस्या भरेशानः सहसो यहो। भगश्च दातु वार्यम् (७१५) = हे सहसः यहो ईशानः स त्वं नः राधांसि आभर । भगश्च वार्य दातु ददातु. wealth. ईशानः ruling over wealth. (54) आ चित्र चित्र्यं भरा रयिं नः (७२). चित्र = O giver. चित्रं धनम् । तेन युक्तं चित्र्यम्. The 1st three quarters are difficult. (55) नि दुर्ग इन्द्र नथिह्यमित्रान् आभि ये नो मर्तासो अमन्ति । आरे तं शंसं कृणुहि निनित्सोग नो. भर संभरणं वसूनाम् (७३) = हे इन्द्र ये मर्तासः मर्ताः नः अस्मान् अभि अमन्ति तान् अमित्रान् दुर्गे निश्नथिहि । तं शंसं निनित्सोः आरे कृणुहि कुरु । नः अस्मभ्यं वसूनां संभरणम् आभर. मर्तासः= despicable wretches. अभि + अमन्ति = trouble, harass. नि+श्नथिहि = destroy, put down, दुर्गे ( opposed to सुगे) = intc adversity. Reduce them to poverty. N T = that gift of thine, निनित्सोः आरे कृणुहि = keep (it) away from the reviler or slander er. निद् = to revile. वसूनां संभरणं = a mass of wealth. (50) भवा वरूथं मघवन मघोनां यत्समजासि शर्धतः। वि त्वाहतस्य वेदनं भजेमह्या दूणाशो भरा गयम् (७३३) = हे मघवन् यत् यदा शर्धतःसम् अजसि तदा मघोनां वरूथं भव । त्वाहतस्य वेदनं विभजेमहि । दूणाशः त्वं नः गयम् आभर. यत् सम् अजसि शर्धतः = when thou drivest off the molesters. Be (भव ) a shield ( वरूथं) of the liberal donors (मघोनां). We would like to share the wealth (वेदनं ) of one killed by thee. Deliver unto us wealth. TUTT: must have been carrai qualifying गयं. दृणाशं गयं = never-perishing wealth. (57) अभी पतस्तदा भरेन्द्र ज्यायः कनीयसः । पुरूवसुर्हि मनवन् सनादसि भरेभरे च हव्यः (७३३) = हे इन्द्र कनीयसः सतः स्थाने ज्यायः तत् अभि आ भर । हे मघवन् त्वं सनात् पुरूवसुः भरेभरे च हव्यः आसः Give more (ज्यायः) wealth (तत्) to one who has less wealth (कनीयसः सतः). सनात् = always. Or gara = from the wealth (सन) that thou givest away. पुरु धनम् । तेन युक्तं वसु यस्य सः. हवः धनम् । तद्युक्तः हव्यः. Indra has abundant wealth as he always gives, moreover (च)he gets wealth (हव्यः) in every battle. सत् तत् = wealth.

·गृणते by V. K. Rajavade 243 (58) For 738 vide P. 111, No. 33. (59) अन्तिवामा दूनेअमित्रमुच्छोवा गन्यूतिमभयं कृधी नः । यावय द्वेष आ भरा वसूनि चोद राधो गृणते मघोनि (७४). अन्ति वामं यस्याः सा = who has wealth with her. दूरे अमित्रं धनाभावः यस्मिन् कर्मणि यथा स्यात् तथा. Rise ( 6 ) carrying wealth and keeping afar off poverty. Give (कृधि) us wealth (ऊर्ति) in the form of cows (गो), wealth extensive (उर्वी) in character. अभयं ( an adverb) = so as to preclude all apprehension of poverty. Keep off (यावय) hateful poverty (द्वेषः ). आभर = चोद = give. वसूनि-राधः. = to the praiser or to the donor. मघोनिहे धनवति. वाम, मित्र, गन्यूति, वसु, राधः, मघ = wealth. अमित्र = द्वेषः = भय = poverty. (60) तञ्चित्रं राध आ भरोषो यदीर्घश्रुत्तमम् । यत्ते दिवो दुरितर्मत- भोजनं तद्रास्व भुनजामहै (७६१) = दीर्घ श्रुत् धनं येषु तानि दीर्घश्रुन्ति । तेषु श्रेष्ठं = packed most with long-lasting wealth. मर्ताय दरिद्राय देयं भोजनं धनं = wealth which a poor man or a miser desires. मर्त =a poor man or a miser. रास्व = give. भुनजामहै = ( so that ) we will enjoy it. चित्रं -राधः = श्रुत् = भोजनं = wealth. आभर = रास्व. (6:) वि तहूर्यन्ते मघवन् विपश्चितो अर्यो विपो जनानाम् । उप क्रमस्व पुरुरूपमा भर वाजं नेदिष्ठमूतये (८१) = हे मघवन् अर्यः अरेः अरिभूतानां पञ्च जनानां विपः चितः वि तर्तृर्यन्ते दीयन्ते । उप क्रमस्व । ऊतये पुरुरूपं नेदिष्ठं वाजम् आभर. तृ (= to give ); तर्तृ by reduplication. तर्तृ + य = तहूर्य तत्र्यन्ते = are being given. वि= to all and sundry विपः = चितः = riches. fera ( = to give ) = a gift, wealth. Whose fat:? of the enemies i.t. of the 5 Aryan tribes.. उप क्रमस्य = begin. पुरु धनम् । तेन युक्तं रूपंधनं यस्मिन्. नेदिष्ठं = packed with riches (नेद ?) नेदिष्ठ (= nearest ) is modern. ऊतये = that we may revel in wealth or enjry it long: (62) नूनं तदिन्द्र दाद्ध नो यत्त्वा सुन्वन्त ईमहे । रयिं नश्वित्रमा भरा स्वर्विदम् (८१३) = हे इन्द्र सुन्वन्तः वयं यत् ईमहे याचामहे तत् नः अस्मभ्यं नूनं सद्यः दाद्ध देहि । चित्रं स्वर्विदं रयिं नः अस्मभ्यम् आभर. नूनं = at once, without delay. दद्धि = आभर. रयिं = चित्रं स्वर विद् = wealth. स्वर् धनम् । तेन युक्तं विद् यस्मिन् तत्.

·244 Words in Rgveda %3D (03) तदग्ने झुम्नमा भर यत्सासहत्सदने कं चिदत्रिणम् । मन्यु जनस्य दूल्यः (८३५) = Give ( आभर) that (तत्) wealth (घुम्नं ) which (यत्) shall subdue (सासहत्) all (कंचित्) evil-doers ( अत्रिणं ), wealth (मन्यु) of miserly (दूढ्यः) people. दुर opposed to सु. सुधीः = one that is liberal in giving away wealth. geff: = one who is not liberal; a stingy fellow. मन् (= to beg) + युः wealth. द्युम्न = मन्यु = धी = wealth. सदने ? in the midst of their wealth? (64) मा ते गोदत्र निरराम राधस इन्द्र मा ते गृहामहि । दृळ्हा चि. दर्यः प्र मृशाभ्या भर न ते दामान आदभे (८२१) = हे गोदत्र इन्द्र ते तव राधसः मा निरराम । तव राधसः मा गृहामहि । अर्यः अरेः हळहा दृढानि चित् अपि धनानि प्र मृश अभि आभर । ते तव दामानः दानानि आदभे न भवन्ति न केनापि भ्यन्ते नाश्यन्ते. मा ते राधसः निरराम गृहामहि गृह्येमहि = let us not keep away from thy wealth, let us not be kept away from it. The Padapātha is निः। अराम here and in 7. अर = to go. अराणि, अराव, अराम. मा निरराम= मा निर्गमाम (सायणः). But I think रम् ( = to halt, to stop short) is the root. मो षु त्वा वाघतश्चनारे अस्मान्न रीर मन् (७३२)=let not other sacrificers (वाघतः) stop or withhold (नि+ रीरमन् ) thee from us. इन्द्र मा त्वा यजमानासो अन्ये नि रीरमन् (१०१६०) has the same sense. There is no reason why नि+रम् should not be tne root in निरराम. गावः दत्रं दानं यस्य सः= whose gifts consist of cows, who gives away cows. प्रमृश = अभ्याभर. हळहा चित् = cowpens though so firmly guarded. Thy gifts (दामानः) can never be damaged ( आदमे). दा (= to give) + मन् = a gift. 65) आ निरेकमुत प्रियमिन्द्र दर्षि जनानाम् । धृषता धृष्णो स्तव. मान आ भर (८४) = हे इन्द्र पञ्च जनानां निरेकम् उत अपि च प्रियम् आ- दर्षि आदारयसि । हे धृष्णो स्तवमानः स्तूयमानः धृषता धृषतानि आ भर. निरकं = नि + रेकं. रेक from रिच = to be in excess or in large quantities. निरेकं = huge wealth. eft = to give. प्रियं = what is given, wealth. Indra tears out, brings out, all the hidden wealth (निरेकं = प्रियं) of the 5 Aryan tribes. धृ (= to give) +स्नुः = a giver. x + + 8 = what is given, a gift. () donor, give us wealth, ·by V. K. Rajavade 245 66) दिन्द्राव आ भर येना दंसिष्ठ कृत्वने । द्विता कुत्साय शिश्नथो नि चोदय (८३४) = हे इन्द्र तत् अवः धनम् आभर । येन अवसा हे दंसिष्ट दातृतम इन्द्र कृत्वने धनवते कुत्साय त्वं शत्रून् द्विता अत्यन्तं शिश्नथः ना- शितवान् असि तत् निचोदय देहि. आभर = निचोदय. Give us that wealth for giving which to wealthy ( कृत्वने) K. thou killedst lots of foes once for all (द्विता). दंस (= to give)+ इष्ठ = O greatest giver. कृत् ( = wealth) + वन् a donor or a wealthy person. K, became a donor because of the wealth of foes whom Indra destroyed for his sake. Gar=once for all, permanently. (67) उत नः पितुमा भर संरगणो अविक्षितम् । मघवन् भूरि ते वसु (८३२). = उत अपि च हे मघवन् नः अस्मभ्यम् अविक्षितं सं धनं रराणः ददत् त्वं पितुम् आभर । यस्मात् ते तव भूरि वसु. पि = to give)+तु:- wealth. Strafeta qualifies # ( = wealth ). (68) वृषा सोता सुनोतु ते वृषन्नजीषिन्ना भर । वृषा दधन्वे वृषणं नदीष्वा तुभ्यं स्थातर्हरीणाम् (८३३). वृषा = a showerer, a giver; the thing given may be Soma or wealth. Let the extractor extract (Sõma-juice) for thee, O giver (वृषन् = ऋजीषिन् ), give us (wealth). The extractor is driving (दधन्वे) the : āma-juice (वृषणं) into the waters ( नदीषु आ) for thee (तुभ्यं ), O rider (स्थातर् ) of horses ( हरीणां ). The २ वृषाs mean the extractor of Sima-juice. वृषणं stands for the Soma-juice ; वृषन् for Indra. ऋजीषं = a gift. Metre requires ऋजीषिन्न आभर in place of ऋजीपिन्ना भर. 9: was lost somehow. •(69) आ नः सहस्रशो भरायुतानि शतानि च । दियो अमुष्य शासतो दिवं यय दिवावसो ( ८३६). दिवावसुः is like धियावसुः. दिवा = धिया = धनेनः दिवा युक्तं वसु यस्य सः = abundantly rich. शा (= to give) + स् (of लेट ). शासतः = दीयमानस्य. दीयमानस्य अमुष्य अस्य महतः दिवः धनस्य नः अस्मभ्यं सहस्रशः सहस्त्राणि अयुतानि शतानि च आभर. शत very often follows सहस्त्र. Was it for metre or was a greater in amount than सहस्त्र? What number did अयुत stand for? हे दिवावसो बहुधन इन्द्र दिवं धनं यय. यय = देहि (?). (70) यस्ते रेवाँ अदाशुरिः प्रममर्ष मघत्तये । तस्य नो वेद आ भर ·246 Words in Rgveda %3D (३५) = यः रेवान् धनवान् सन् अदाशुरिः धनस्य अदाता भवति ते त्वां प्रममर्ष विस्मरति तस्य वेदः धनं मघत्तये नः अस्मभ्यम् आ भर. प्र+मृष् = to forget. दाश् + उ + रिः= a giver. मघत्तिः = मघस्य धनस्य त्तिः (१). Cf. वसुत्तये (८६११९४४). मघत्तये = that we may roll in riches. मघत्तये is like सनये, सातये, अवसे etc. वेदः = धनं. (7.) भिन्द्धि विश्वा अप द्विषः परिबाधो जही मृधः । वसु स्पार्ह तदा भर (८४४). अप + भिन्द्धि = cut down. द्विषः = मृधः = foes. परिबाधः = foes? विश्वाः = wealthy ( ?). स्पार्ह = तत् = वसु. (2) प्रभङ्गं दुर्मतीनामिन्द्र शविष्ठा भर। रयिमस्मभ्यं युज्यं चोदय- न्मते ज्येष्ठं चोदयन्मते (८६६). शविष्ठ = धनवत्तम. दुर्मतीनां = of misers or of poverty. धनं.भनक्ति असौ। तं प्रभङ्गं रयिं = wealth that smashes :hat of misers of puts an end to poverty yri = í which will be our ) constant companion. ज्येष्ठं = शविष्ठं = धनवत्तमं abundant. चोदयति ददाति मतिं धनं यः = who gives wealth. (73) नः पुरुरूपमा भर वाजं नेदिष्ठमूतये (८६) vide 81. (74) पौरो अश्वस्य पुरुकृद्गवामस्युत्सो देव हिरण्ययः । नकिर्हि दानं परिमर्धिपत्ते यद्यद्यामि तदा भर ( ८६१). पुरु धनं करोति असौ पुरुकृत् = दाता. पुराम् अयं पौरः = a smasher of forts and a capturer of the wealth lying therein. देव = धनवन् = 0 wealthy god. हिरण्ययः उत्सः = a rainy cloud of gold, one that showers gold. परिमार्धषत्- has destroyed and would destroy. यत् यत् यामि याचामि. (75) तेन स्तोतृभ्य आ भर नृभ्यो नारिभ्यो अत्तवे । सद्यो जात भु- ष्ठिर (८४ ). जात = धनवन्. ऋभु धनं स्थिरं यस्य सः = who has lasting wealth, are = that they may enjoy. Is not qat: aftor: included in स्तोतृभ्यः? तेन = with that weal:h mentioned in the preceding Rk. सद्यः = at once; or द्यु धनम् । तेन सहितः सद्युः । हे सद्यो = 0 rich one. (76) पुरोडाशं नो अन्धस इन्द्र सहस्रमा भर । शता च शूर गोनाम् (८४). शूर = दातर. गोनां गवां सहस्रं शतानि च आभर. पुरोडाशं? (77 ) आ नो भर व्यञ्जनं गामश्वमभ्यञ्जनम् । सवा मना हिरण्यया (८). व्यञ्जनं ? अभ्यव्यञ्जनं ? वि and आभि may mean wealth, अजनं = a gift. Cp. अकि खं ( 108). हिरण्यया हिरण्ययेन हिरण्य- अन्धसः ·by V. K. Rajavade 247 युक्तेन मना मनेन धनेन सचा दानेन. सच = to give. सचं = a gift, मन may be another form of मनस्. Or मना मनानि सचा सच देहि. (78) उतनः कर्णशोभना पुरूणि घृष्णवा भर । स्वं हि शृण्विषे वसो (८) = उत अपि च हे धृष्णो दातर् नः अस्मभ्यं कर्णशोभनानि पुरूणि आभर । हे वसो त्वं हि एव शृण्विषे ददासि. कृ ( = to give) + णं = कर्ण = a gift. कर्णेन युक्तं शोभनं धनं येषु तानि पुरूणि धनानि. शृ = to give. Thou alone givest, O wealthy one. 03 (79) उप क्रमस्वा भर धृषता धृष्णो जनानाम् । अदाशुष्टरस्य वेदः (८९७१). उप क्रमस्व vide 61. जनानाम् अदाशुष्टरस्य वेदः = the wealth of the most miserly of the 5 Aryan tribes. दाशुः = a giver. अदाशुः%Da miser. अदाशुः + तरः = अदाशुष्टरः lengthened to अदा- शुष्टर:. धृषता and escort vide 65. (80) कया त्वं न ऊत्याभि प्र मन्दसे वृषन् । कया स्तोतृभ्य आ भर (८९३) = हे वृषन् दातर् इन्द्र कया ऊत्या नः अस्मभ्यम् अभि प्र मन्दसे ददासि । कया । स्तोतृभ्यः आ भर. वृषन् = O donor. कया ऊत्या युक्तम् अभि प्र = wealth with what additions of wealth. अभि q=wealth, of repeated for making an effective appeal. STT TT governs a word, meaning wealtli, understood. gora: = a gift, wealth. (81-82) For 8. vide P. I78 No. 251 and 252. (83) For 8 vide P. 178 No. 253. (84) रयिं नश्चित्रमश्विनमिन्दो विश्वायुमा भर । अथा नो वस्यस- स्कृधि (९१०) = हे इन्दो नः अस्मभ्यम् अश्विनं विश्वायुं चित्रं रयिम् आभर । अथा अथ नः अस्मान् वस्यसः धनिनः कृधि कुरु. अश्विनं = अश्वयुक्तम्. विश्वं धनम् । तेन युक्तम्. आयु धनं यस्मिन्. चित्रं रयिं = धनम्. (85) यत्सोम चित्रमुक्थ्यं दिव्यं पार्थिवं वसु । तन्नः पुनान आ भर (९१) = हे सोम उक्थेन धनेन युक्तम् उक्थ्यं चित्रं यत् दिवि भवं दिव्यं पृथिव्यां भवं पार्थिवं वसु तत् पुनानः ददत् त्वं नः अस्मभ्यम् आभर. चित्रं = वसु. वच् = to beg. उच् + थं = उक्थं = what is begged, wealtb. q = to give, gara: = giving.

·248 Words in Rgveda (86) अभ्यर्ष बृहद्यशो मघवद्भ्यो ध्रुवं रयिम् । इषं स्तोतृभ्य आ भर (8). 37T1 = rush towards, give as a consequence of rushing on. अभ्यर्ष is transitive here and has for its objects यशस् and रयिं. वृहत् = large. ध्रुवं = permanent. यशः= रयिं = इषं. (87) आ पवमान नो भरार्यो अदाशुषो गयम् । कृधि प्रजावतीरिषः (९२३). पवमान = O donor. अर्यः = अरेः = अदाशुषः = of one who gives no wealth to the Aryans, प्रजा = धनम् । तेन युक्ताः प्रजावतीः. गयं =प्रजाः%3 इषः. (88) एन्दो पार्थिवं रयिं दिव्यं पवस्व धारया। द्युमन्तं शुष्ममा भर (९६). एन्दो = आ + इन्दो. पवस्व = देहि. धु = शुष्म = रयि. (89) विश्वा सोम पधमान द्युम्नानीन्दवा भर । विदा सहस्रिणीरिषः (९१). विश्वा = विश्वानि = विश्वं धनम् । तेन युक्तानि. द्युम्नानि-धनानि. विद = आभर. सहस्रिणीः इषः = riches countable by thousands. (90) पुनान इन्दवा भर सोम द्विबहसं रयिम् । वृषन्निन्दो न उक्थ्यम् (९९६). पुनानः = giving. वर्हस् ? द्विवहसं = abundant ? वृषन् = 0 donor. उक्थ्यं = abundant. (9.) स नो विश्वा दिवो वसूतो पृथिव्या अधि । पुनान इन्दवा भर (९४). दिवः अधि = from heaven. पृथिव्याः अधि. विश्वा विश्वानि धनयुक्तानि वसु वसूनि. (92) पवस्व गोजिदश्वजिद्विश्वजित्लोम रण्यजित् । प्रजावद्रत्नमा भर (९५९). जित् = wealth that is conquered. गोजित् = enriched with cows. विश्वं धनम् । तेन युक्तं जित् यस्मिन्. रणे भवं रण्यं धनम्. प्रजा = wealth, tillsta etc, qualify tri. gara = give. = अश्व - विश्व रण्य (93) इन्द्रस्य सोम राधसे शं पवस्व विचर्षणे । प्रजावद्रेत आ भर (९६६). इन्द्रस्य राधसे that we may possess Indra's wealtif. i= wealth. fardu = O possessor of the wealth of the 5 Aryan tribes. राधस् - शं - चर्षणि = प्रजा = रेतम् = wealth. %3D - प्रजा-रत्न. (94) स नः पुनान आ भर रयिं वीरवतीमिषम् । ईशानः सोम विश्वतः (९६१). रयि - वीर - इष् = wealth, विश्वतः विश्वस्य धनस्य ईशानः ruling over, being a master of, wealth.

·by V. K. Rajavade 249 (95) महो नो राय आ भर पवमान जही मृधः । रास्वेन्दो वीरवद्यशः (९३६). महः रायः = महतः रायः. रास्त्र - देहि. रायः = वीर = यशस्.. (56) आ पवस्व हिरण्यवदश्वावत्सोम चीरवत् । वाजं गोमन्तमा भर (९६३). हिरण्य, अश्व, गो all represent wealth. हिरण्यवत् etc. qualify a neuter word ur wealth, understood. वीर = वाज. (97) उतो सहस्रमणसं वाचं सोम मखस्युवम् । पुनान इन्दवा भर (९६६). सहस् ( = wealth) + रं = abundant. अर्णसं = wealth. वच् = to beg. वाक् = what is begged. मखस = wealth. I = wealth. मखसा युक्तं यु यस्यां तां वाचं धनम् (98) आ नः सोम सहो जुवो रूपं न वर्चसे भर । सुष्वाणो देववीतये (९६१). देववीतये सुप्वाणः = being extracted for offerings to the gods. Or देवं धनम् । तस्य वीतये दानाय. देववीतये = वर्चसे = that, we may possess wealth. सहः = wealth that is oonquered. जूः जुवौ जुवः etc. जुवः = riches that are sent. रूपं =shining gold. नat once. (99) परि हि मा पुरुहतो जनानां विश्वासरशोजना पूयमानः । अथा भर श्येनभूत प्रयांसि रयिं तुआनो आभि बाजमर्ष (९८७) = पूयमानः पुरुहूतः सोमः जनानां विश्वा विश्वानि भोजना भोजनानि परि असरत् । अथ हे श्येन- भूत सोम प्रयांसि आभर । तुआनः रयिं वाजम् अभि अर्ष. पुरूणि धनानि । तैः सहितानि हृतानि धनानि यस्य सः. This is an epithet of Indra, here transferred to Söina. परि = through (the strainer ). Soma moves ( असरत् ) after passing through the strainer towards the abundant wealth of the 5 Āryan tribes. Indrạ conquered thes: tribes and seiz-d their wealth. Sõna was fetched from heaven by a hawk (श्येनभृत). प्री = to give. = what is given, wealth or an offering. Th=to give, 37*+ अर्ष transitive. वाजम् अभ्यर्ष = give wealth. (100) पुनान इन्दवा भर सोम द्विवहसं रयिम् । त्वं वसूनि पुष्यसि विश्वानि दाशुषो गृहे (९२२०). For द्विवहसं vide 90. विश्वानि = वसूनि. geare = increasest. (101) य ओजिष्ठस्तमा भर पवमान श्रवाय्यम् । यः पञ्च चर्षणीरभि रयिं येन वनामहै (९१६१)= यः रयिः ओजिष्टः धनवत्तमः श्रवाय्यः धनपूर्णः यः 32 ·250 Words in Rgveda For द्युमन्तं पञ्च चर्षणीः जनान् अभिभवेत् येन च वयं (पञ्च जनान् ) वनामहै अतिशयि- प्यामः तं रयिम् आभर. ओजस् = श्रवसू = रयि. वाय्य is formed like दक्षाय्य and वाय्य. Which wealth (:) can overcome the 5 Aryan tribes or which is had after their subjugation and by which we shall domineer over them (वनामहै). (102) प्र धन्वा सोम जागृविरिन्द्रायेन्दो परि स्व । घुमन्तं शुष्ममा भर स्वर्विदम् (९१६). प्रबन्ध = = nusii fast, = to give. जागृविः a giver. Flow (a) hrough ( TiC) the strainer, शुष्मं vide 88. स्वर धनम् । तेन चुतं विद् धनं यस्मिन् तं = abundant, प्र may mean wealtii. jush towards fealth. (103) यमग्ने मन्यले यिं सहसावनमर्त्य । तमा नो वाजसातये० यज्ञेषु चित्रमा भर (१०२.१ ). सई धनम् । तत् साति ददाति असौ सहसाः. वन् is a superfluous inflis as in सोमपावन् ! सोमपाः is sufficient. Or सहसा धनेन युक्त. मन = to consider precious. वाजसातये=that we may prosper. यज्ञेषु = धनेगु = too add to our riches. चित्रं = धनयुक्तम्, (104) किमङ्ग त्वा मघवन भोजमाहुः शिशीहिमा शिशयं त्वा शृणोमि । अमस्वती मम धीरस्तु शक्र वसुधिदं भगनिन्द्रा भरा नः (१०४२ ) = Why (किं) in the name of all ( अङ्ग) is they call thee a lonor (भोज)? Endow (PITT) me. I have ard tuce called a donor TRTİ). Let me have ivealth (धीः) packed triti irealt: ( अनस्वतो). Give unto me wealth that contains wealti. T= wcalih. H: = a wealthy donor. शीशा = to give. शिशी + अः शिशयः = a donor. मघ = भुज = अरल = धी- वसु = भग = wealth. शक् (= to give ) + Ti = a giver, F = indeed! वसु धनम् । तेन युक्तं विद् यस्मिन् तम्. (105) अभीहि मन्यो तवसस्तवीयान् तपसा युजा वि जहि शत्रून् । अमित्रहा वृत्रहा दस्युहा च विश्वा वसन्या भरा त्वं नः (१०९३). अभि + इहि = come to us. मन् (= to givc )+ युः = a giver, तवसू (from तु = to increase) = rich, तवसः तवीमान् = richer than the richest, तपसा युजा = ritin a bitrhitig missile for a companion or assistant. अमित्र = वृत्र = दस्यु = all enemy. विश्वानि = वसूनि. (106) त्वं पुरूण्या भरा स्वश्व्या येभिर्मसै निवचनानि शंसन् । सुगेभि- %3D विद ·V. K. Rajinade 251 विश्वा दुरिता तरेम विदा षु ण उर्षिया गाधमत्र (१०१.१.३). पुरूणि = सु = riches. अश्व्यानि = अश्वयुक्तानि = धनयुक्तानि; अश्व rep esents wealth. येभिः = यैः धनैः. 'शंसन् = givit :'. निवचनानि मंस = I may offer (मन् = to give ) gifts ( निवचनानि ). मंस निवचनानि शंसन् is difficult. सुगेभिः = सुगैः = सुलभैः (धनेः) दुरितानि == illfare, poverty. fa san gitar = all manner of adversity. E = welfare, wealth. Trei shallow as opposed to coep. Give (iarz ) unto us ( 77:) welfare or happiness on a wide scale (rar), tre shoirs freedom from bottomless poverty. Let us have a long stretch of level roadie, lasting happiness. (107) सुष्याणास इन्द्र स्तुमसि त्वा खसांसश्च तुविनृम्ण वाजम् । आ नो भर सुवितं यस्य चाकन् त्मना तना सनुयाम त्वोताः (१०१ ११०). सुप्वाणासः = सुष्याणाः = extractin Sion:-juice'. स्तुमसि = स्तुमः. वाज ससवांसः = enjoying wealth. तुविना = बहुधन. सुवितं = welfare, wealth. यस्य सुवितस्य. चाकन् ? कन् = to enjoy, to possess ? त्मना धनेन. त्वोताः - helped witi irealth by thee. स्मना तना सनुयाम = we shall be blessed with riches. नृम्ण = वाज = त्मन् = - तना तन् = wealth. ( 108 ) आग्ने स्थूरं रयिं भर पशुं गोमन्तमश्विनम् । अङ्गधि ख वर्तया पणिम् (१०३६). आग्ने = आ + अग्ने, स्थूरं = huge. पृथु = extensive. 3757 (= to give) + ft. a =a nine of wealth wealth, gazt = drive away the miser (पणि). ( 109) प्र ससाहिषे पुरुहूत शत्रून ज्येष्ठस्ते शुष्म इह रातिरस्तु । इन्द्रा भर दक्षिणेना वसूनि पतिः सिन्धूनामसि रेवतीनाम् (२०१६). सह् = to overcome; ससाह by reduplication. प्र = by force. ज्येष्ठः ते शुष्मः = thyewealth is the largest of ail. इह रातिः अस्तु = let the gift of it be here i. e. to us, a = with the right hand. taarai fertai=of wealth-laden rivers;fter represents extensive wealth. gra = a master and a donor. (110) संसंमिावसे बृपन्नग्ने विश्वान्यर्य आ । इलस्पदे समिध्यसे स नो वसून्या भर (१०१११). सं + सं+ इत् + युवले = thou givest wealth and wealth alone (and no pover). Å = wealth, I=to give. 17= O giver. अर्यः अरेः विश्वानि धनानि आ (भर). इळः पृथिव्याः पदे वेद्याम्.

·252 Words in Rgveaia आभरद्वसुः (III) सा नो अद्याभरद्वसुर्युच्छा दुहितर्दिवः (५३) - हे दिवः दुहि- तर सा त्वं नः अस्मभ्यम् आभरद्वसुः व्युच्छ. आभरति वसु या सा आभरद्वसुः Note on आभर. m . .. .. - . .. Objects governed by it. (1) (अभि) अञ्जनं 77; ( 2 ) (वि) अञ्जनं 77 7 (3) अवस् 66 , (4) अश्वं 77; (5) इषं 3,24-33,81,86.94 ; इषः 31; (6) ऊर्ज 81; (7) ओजस्ः 47, 52, 83; (8) केतं 35 (1) ऋतु: 40; ऋतुं 58; (0) क्षितीः 31 ; (11) गयं 56,87; (12) गां 77 ; गोनां सहस्रं शता 76 ; गोमन्तं प्रजं 96; (13) farsi 1c; ferai a noun or an adjective in 60, 84 and 85: (14) जुवः 98 ; (15) ज्यायः 57 ; (6) तुजं 18 ; (17) दिवः 6:); (18) दृळ्हा 643; (19) झुक्षं 44 ; (25) हुम्नं :,41,52, 63; युन्ना ने 89; (21) नृम्णं 424 (22) नेदिष्ठं 11 ; (23) पश्वः 20, (24) पितुं 67; (25) पुरूणि 78,106; (25) पौंस्या : 28 (27) प्र 13 35; प्र (यन्धि) 173 (28) ब्रह्म 45; (29) भगं 16,1041 (30) भद्रंभद्रं 81; (3) भूरि 20, 22; (32) मदः 48 ; (33) मना 47; (:4) मन्यु 63 ; (35) यत् यत् यामि तत् 74; ( 6) रत्नं 92; (37) रयिं 2,3,7,12, 18, 36, 38, 37, 45,54, 62, 72, 92, 94, 100, 103, 108 ; (38) राधः 43,60; राधांसि 53 : (29) रायः 1195; (c) रूपं 98 ; (41) रेतस् 933; (42) वसु 85,91; वसूनि 14, ic5,115; (43) वाचं 97; (44) वाजं 6, 61, 73, 96, 107 ; (45) वार्य 37; (46) वीरं 45, 83; (47) वेदस 9, 19,70,79; (48) शवस् 47; (44) शुष्मं 49.83, 182 ; (50) श्रवस् 51; (51) सत्रा 52 ; ( 52 ) संभरणं वसूनां 55 : (53) सहस् 98 ; (54) सु 41, सु (क्षितीः) 31, सु (चेतुना)।, सु (वीरं राय ) 45; (55) सुवितं 107, सुवितानि 823 (56) स्तुतः 36. This list contains 55 things that are asked for by devotees. Of these इम्, ऊर्ज, रत्न, रयि, राधस्, रायः or रे, वसु and वाज mean wealth beyond any doubt. गो, अश्व and पशु are specific forms of wealth. (1-2) अभ्यञ्जनं and व्यञ्जनं occur in company with गां and अश्वं (77). Are they specific forms of wealth like the other two? y comes from 375g=to deck oneself with. 7 therefore may mean an ornament. All the 4 words however seem to represent B ar ·by V. K. Rajavade 263 or mean wealth. Cows, horses, ornaments etc. ultimately resolve their selves into wealth The devotee asks for wealth in every possible form. The root in fe ( 108 ) is erzy = to give. 373pai = a gift, wealth. 98 and 37775 may be specific forms of wealth. (3) sag is qualified by Ta (66). It cannot mean protection, aq sa: = that wealth, such huge wealth. TYKA 371 TTHwarfsraflare (4*); here the As'wins who possess immense wealth are requested to come down with it ( starfa:). faktig can gfaxri graacor Jathi Tarhat: (**); all the four adjectives mean 'possessed of abundant wealth; Indra is known wr his immense wealth on account of the gifts ( Taif: ) of it made by him to his devotees. (5) इ = अन्नं according to tlie Nighantu (23); Sāyaņa adopts that sense and European scholars too; the latter render it by nourishment, But the composers of Rks wanted wealth which would give them any amount of food and nourishment, ID 3 and 94 we have रयिं वीरवतीमिषं. (6) 3 = To (fago 2). What has been said about a should suffice for 3 also. (7) उजु seems to be the root in उग्र and ओजस्. उग्र in modern Sk, means terrible and TFTA splendour and strength. But itse as an object of 777t means wealth. In 62 Indra is asked to give all the wealth that belongs to the 5 Aryan tribes. The words for wealth there are 371579, Trot and gr. SITE, FFUT andafar occur in 82. OFFTIAT HIJ Gaitaa (V; a recipient of gifts from P. calls him a donor because he is siifirati. STTFAT, raaz, ami, Jie: and 377*in that Rk seem to denote differect kinds of gifts, as there is a quartete of horses too (atid TilbarT). Anyhow HĘ, must mean wealth. Just as 27 is 7 + T. SO 39 is 3T + T. I have not come upon any verbal form of 37. 3 (47) = full of wealth. (8) fena and fact = to give. fina + 37 = = a gift. Fara + केत ·110 4 So जुवः 254 Words in kgveda उन = चेतुन = a gift. चिकित्वान् is a giver and not a knower.चकिते (4)= is given. (9) I have treated ऋतु already at length. ( 10 ) t = lo rule. fera:= what is ruled over, fara a name of the 5 Aryan tribes and then the wealth taken from them. (11) 56 and 57 are sufficient to prove that to means wealth. (13) चित् (= to give) +२=चित्रं = a gift, wealth. चित्र meaning variegated is modern. (fara = to give) cccurs frequently in RV. (14) जुवः in RV.. and 1 means swift horses. वसू- जुवं (899) is used of Indra and means 'who sends or gives wealth'. ya:= riches given or sent. (15) ज्यायः%3D greater ( wealth). (16) तुजं occurs in 18 only. स शक शिक्ष पुरुहूत नो धिया तुजे राये (८१५); here तुजे = राये. तुज् = wealth. ( 17 ) द्यु means wealth. द्यौः दिवौ दिवः दिवं etc. is its declension. दिवावसुः = one possessed of abundant wealth. दिवः is pl. of यु. (18) दळ्हा %3D हळहानि =Trifa. It qualities a neuter noun like यूथानि. It is often used as a noun as here. (19-20) झुम्न, नृम्ण and सुम्न are compounds. छु = नृ = सु = wealth. may be a noun from Fit of which the only form is मम्नाते (७१). म्ना = to grant. म्नं =ra gift. धुक्षं = धु+सं. क्षं wealth. We find it in तुविक्षं (८). (21) We find नेदीयस् and नेदिष्ट in RV. IVhat is the positive of these ? Can it be निद् ? निदः occurs :6 times in RV and means from the slanderer , except perhaps in सरस्वती निदस्पातु (६६१) and निदश्चिकीषते (१२४।८६) where it may mean riches. (23) पश्वः (-0) means wealth and not cattle. ( 24 ) रण्वः संदृष्टौ पितुमान् इव क्षयः (११४४) = Agni is charming to look at like a rich treasure. rog: = wealth. अग्नश्चित् पितुकृत्त- - । १ ·- . by V. R. Rajavade 265. रेभ्यः (१०५६); Agni is a given of wealth (पितुकृत्); but the crushing stones are greater givers. पि = तुः = पितुः. पि + त् = पित् = wealth. forang fa: (02); here sfrida: = devoid of wealth ( 25 ) ge at first an adjective is treated as a noun in 78 and 106. पुरु = wealth. (26) पुंसः इदं पौस्यं = an act of a hero; wealth acquired by a hero. इन्द्रे भुजं शशमानास आशत सूरो दृशीके वृषणश्च पौंस्ये (१०) Sacrificers received ( आशत) ashare in Indra i. e. in Sun-bright gold (सूरः दृशीके), in the gifts (पौंस्ये) of the doncr. आ नो देव शवसा याहि शुष्मिन् भवा वृध इन्द्र रायो अस्य । महे नृमणाय नृपते सुवन महि क्षत्राय पौस्याय शूर (७३); here शवस् , शुष्म, रै, नृम्ण, क्षत्र and DFT mean wealth, तं सधीचीरूतयो चण्यानि पौंस्यानि नियुतः सश्चुरिन्द्रम् (६३६ ) ऊतयः = वृष्ण्यानि = पोस्यानि = नियुतः = riches. सश्चुः%D wait cn. (27) प्रतद्वसू (८२) is equal to प्राप्तवसु according to Yaska and Sayana; but the compound is really प्र+तत् + वसु; all the 3 component parts mean wealth. प्र-तत्वसु. प्र=wealth in 13 and 35. यम्=to give. प्र यन्धि (17) = give wealth. ( 28 ) What else can ब्रह्म mean in 46 than wealth? सुब्रह्माणं० अस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः (१०३); here सुब्रह्माणं like चित्रं qualifies रयिं and means abundant (सु धनम् । तेन युक्तं ब्रह्म धनं यस्मिन् तं). कृतब्रह्मेन्द्रः (६२३); here Indra grants (कृत) wealth (ब्रह्म); कृतं ब्रह्म धनं येन स कृतब्रह्मा ; or कृतं धनम् । तेन युक्तं ब्रह्म धनं यस्य सः = who possesses abundant wealth. ब्रह्म च नो वसो सच (१) = give us wealth (ब्रह्म), O rich Indra. ( 30 ) उपो भद्रेभिरा गहि (१४.); भद्रभिः = धनैः, (31) भूरि an adjective is treated as a noun and means large wealth. ( 32 ) शुष्मितमो हि ते मदो झुम्निन्तम उत ऋतुः (११३७); here शुष्मिन्तमः = झुम्निन्तमः; मदः = क्रतुः = wealth. आ नस्ते आ नस्ते गन्तु मत्सरो वृषा मदो वरेण्यः। सहावान् इन्द्र सानसिः (११३५) = हे इन्द्र ते तव मदः आ गन्तु आगच्छतु नः अस्मान् प्रति; htre मद is wealth; originally intoxication or vigour due to Sõma; then wealth which is the result of vigour. ।

·250 Words in Rgveda .. 6 ( 33 ) #AT occurs only once, but there is but there is मनावर in देवावश्विनाद्या दिवो मनावसू (५७४); मनावसू = धनवन्तौ. मनायतो भद्रं मनः कृणुष्व वृत्रतुये.(२२६) = give wealth ( भद्रं = मनः) to him who desires wealth (मनायतः). ( 34 ) देवासो हि मा मनवे समन्यवो विश्व साकं सरातयः ( ८३४) All the gois gave Manu wealth; समन्यवः = सरातयः; मन्युःरातिः= a gift. स मन्यु मत्र्यपु चिकेत (७६१ )= he gives wealth to the poor. (40) आ नामभिर्मरुतो वक्षि विश्वाना रूपेभिर्जातवेदः (५३३) हे जात- वेदः अग्ने विश्वान मरुतः नामभिः रूपेभिः आ वक्षि आवह; रूपेभिः नामभिः = धनैः (युक्तान् ). In 1 वीर्याणि, रूपाणि, वृष्ण्यानि and सख्यानि mean riches. (41) ताई वर्धन्ति महि अस्य पौंस्यं नि मातरा नयति रेतसे भुजे (१११५) = Those (ivaters) feel him; great is his wealth (पौंस्य); he takes the two mothers (heaven and earth) to riches (रेतसे-भुजे). (43) विश्वस्य वाचमविदन्मनायोः (१९२ ) = The dawn gives ( अविदत् ) realth ( वाचं) to all (विश्वस्य ) desirous of wealth (मनायोः). For मनायोः vide 33. अमस्वतीमश्विना वाचमस्मे कृतं (१३४२); अप्नस्वतीं वाचं = abundant wealth; कृतं = give. (46) पिन्वतं गा जिन्वतमर्वतो नो वर्धयतमश्विना वीरमस्मे (११३८). गाः = अर्वतः= वीरं = wealth.. वीरेषु वीराँ उपपृधि नस्त्वं (२१४ ) Put (उपपृधि) riches into our riches. ऐषु द्यावापृथिवी धातं महास्मे वीरेपु विश्वचर्षणि श्रवः (१०९३) = हे द्यावापृथिव्यौ अस्मे अस्माकम् एषु वीरेषु महत् विश्वचर्षणि श्रवः आधातम् = add great wealth to our wealth. This is a good instance of a too. (47) वेदस् from विद् =to give. जातं धनम् । तेन युक्तं वेदः धनं यस्य सः जातवेदाः. The 4 Rks. are sufficient for this sense of वेदस्. (48) शवस् and शूर from = to grow. What grows may be wealth as well as strength. ऋभुक्रभुभिरभि वः स्याम विभ्वो विभुभिः शवसा शवांसि । वाजो अस्माँ अवतु वाजसाताविन्द्रेण युजा तम्षय वृत्रम् ( ७४६ ) = हे ऋभवः वः युष्माकं युष्माभिः दसैः ऋभुभिः विभुभिः शवसा ऋभुः ऋभुमन्तः विभ्वः विभुमन्तः सन्तः इतरेषां शवांसि अभि स्याम । वाजसातौ संग्रामे वाजः अस्मान अवतु धनिनः करोतु । इन्द्रेण धनेन युजा सहायभूतेन वयं वृत्रं दारिश्यं तरुषेम नाशयिष्यामः. नद्या नृतो त्वदन्यं विन्दामि राधसे ।

·by V. K. Rajavade 257 etc. राये द्युम्नाय शवसे च गिर्वणः (८३५); here राधसे = राये = द्युम्नाय-शवसे =धनाय. ( 49 ) घुमन्तं शुष्मं मघवत् सु धत्तन (१६४); ग्रु, शुग्म, मघ and mean wealth. (50) श्रवस् never means glory or fame. सं गोमदिन्द्र वाज- वदस्मे पृथु श्रवो वृहत् । विश्वायुधैक्षितम् (१४); here श्रवः must mean wealth. N% to give. श्रुत् = श्रवस = a gift, weaith. (51) सत्रासह is like द्युम्नसह, विभ्वासह, पृतनापहं, यज्ञसहं etc. that is, at must be a noun like द्युम्न सद्+रं सत्रं = wealth. सत्राची रातिं (१६); सत्रा सत्रेण धनेन अञ्चति प्रकाशते असौ रातिः = a gift that shines with wealth i. e. gold. , बद सूर्य श्रवसा महाँ असि सत्रा देव महाँ असि (८,३१); सत्रा = श्रवसा धनेन But सत्रा may have the sense of वद (= verily). अनु प्र येजे जन ओजो अस्य सत्रा दधिरे अनु वीर्याय (६३३) = जनः अस्य अस्मै इन्द्राय ओजः अनु प्र येजे । देवाः वीर्याय तस्मै सत्रा सत्राणि धनानि.अनु दधिरे. I am not, however, able to quote an unequivocal instance of an meaning wealth when not compounded. Compounds like सत्राच, सत्रासह, सत्रा- जित् seen to fix that sense of सत्र viz. wealth. (5:3 ) त्वं सत्यो वसवानः सहोदाः (११५४); सत्यः वसवानः सहोदाः. सत्वसुसहस् = wealth. अप्रक्षितं वसु बिभर्षि हस्तयोरपाळ्हं सहस्तन्वि श्रुतो दधे (१५) = Indra, thou last undiminishing (अप्रक्षितं) wealth in thy hands; Indra carries in bis person unassailable (अपाळ्हं) wealth (सहः = श्रुतः = riches ). अपाळ्हं = अप्रक्षितं. सहः = श्रुतः= वसु. (54) सु in सुदाः, सुम्न and सुख means Wealth. सु धनं ददाति असौ सुदाः. सु धनम् । तेन युक्तं नं धनं सुम्नम्. सु धनम् । तेन युक्तं खं धनं यस्मिन् स सुखः (रथः). अस्मान् सु जिग्युपस्कृतम् ( ११४); here सु is the object of जिग्युषः; Cf. विश्वा धनानि जिग्युषः (८१४); धनानि is the object of जिग्युषः. सु-धनानि. (55) सुवित ( = सु+इत ) is opposed to दुरित. दुरितं = ill-gone, adversity. सुवितं = welfare, prosperity. स नो नेपत्० अग्निर्वामं सुवितं वस्यो अच्छ (१९३); वाम-सुवितं-वस्य=to wealth. 83 ·258 Words in Rgveda (56) स्तुतश्चिदग्ने शृण्विषे गृणानः (७६) हे अग्ने गृणानः दाता त्वं स्तुतः चित् धनानि शृण्विपे ददासि. चित् = wealth. स्तुतः may mean याच्यमानः or धनपूर्णः. त्वं तू न इन्द्र तं रविंदा ओजिष्ठया दक्षिणयेवरातिम्। स्तुतश्च यास्ते चकनन्त वायोः स्तनं न मध्वः पीपयन्त वाजैः (११६९); here याः ते तव स्तुतः वाजैः पीपयन्त वृद्धाः भवन्ति. स्तुतः = gifts. स्तुतश्च० वामनु रातिमग्मन् (६६३) = riches fill your gift. स्तुतः = gifts. In these two rks. स्तुतः may mean स्तुतयः. स्तुतः meaning riches is doubtful, Abundance Devotees are not content with small amounts. मा दभ्रं says one (22). Why shonldst thou stint me? Thou hast a lot (22). Thou hast filled heaven and earth with it (उभे आ पप्रौ रोदसी महित्वा 201 येनेमे उभे० प्राः 51). Therefore give me wealth that lies in heaven and earth (851 88191). बृहत् (86), स्थूरं पृथु (108), गोमन्तमश्विनं (1c8), गोजित् etc. (92), प्रजावत् (93), वीरवत् (95), धीरवती (94), हिरण्यवत् (96), अपस्वती (roA), वसूविदं (104), मखस्युवं (97), such adjectives characterise wealth. Why enter into details? Give me all that is lying about me ( अस्य रायः 60 । इमं यज्ञं 23। अमुष्य 69), in short, all (अस्य कस्य चित् 421 विश्वा वसूनि 110). It should be wealth that never decreases (अविक्षितं 67 1 अजरः 50). It should constantly grow (शुशुवांसं 48149), so as to be countable in thousands (सहस्रिणीः 891 सह- स्रशः आयुतानि शतानि च (69). It should last for ever (दीर्घश्रुत्तमं 60) and prevent even a remote approach of poverty (दूरेअमित्रं 59। प्रभङ्गं दुर्मतीनां 72 ). It should be a cloud that rains down gold (उत्सो हिरण्ययः 74). In these and other ways is abundance expressed. Sometimes two or more words are used for this purpose as रयिं वीरवतीम् इषं (3); धाम नाम इन्द्रियं ज्योतिः (5); सु चेतुना महो रायः० सु वीर्य (11), शवः, ओजः, द्युम्ना, वृष्ण्या (47); शवस् again is शविष्ठं and ओजस् ओजिष्ठं and उग्रं. 52 has b words for wealth and 77 has 6. Whose wealth? The devotee wants Indra to kill enemies and give him their wealth. हत्वी तेषामा भरा नो वसूनि (14); शत्रूयतामा भरा भोजनानि .

·by V. K. Rajavade 259 23); वि त्वाहतस्य भोजनं भजेमहि (56); जहि रक्षांसि (45); जहि मृधः (70195); नि दुर्गे नथिहि अमित्रान् (55); तपसा युधा वि जहि शत्रुन् (105); भिन्द्धि विश्वा अभियुजः (7c); यावय द्वेषः (59); वर्तया पणि (108); प्र ससाहिषे शत्रून् (109); अर्यः (641 110); अर्यः अदाशुषः (87); अदाशूटरस्य (79); रेवान् अदाशुरिः (70); अभी पतः (57), अभि ये नो मर्तासो अमन्ति (65); आरे तं शंसं कृणुहि निनित्सोः (55). But who are these enemies? अर्यः जनानां (61); अर्यः अदा. शुषो जनानां (9), जनस्य दुढ्यः (63); जवानां (651791 99 ); विश्वाः चर्षणीरभि ( 381 101 ); चर्षणीसह (40); (चर्षणीः ) सहन्तं (38); पञ्च क्षितीनां (41); पृतनाषहं ( 391183); पृतनापाल (48). The enemies are the 5 Aryan tribes to whom Indra was a foreigner. Fra is not man in general. Indra is called जनभक्षः जनंसहः (२३) and जनयोपनः (१०६६), कृष्टिहा (९५३ ), and चर्षणीसहं (३४). In स जनास इन्द्रः (२।१२) it is not men in general but the 5 hostile tribes that are addressed. Indra is called aztaror: and raazi for: because he conquered those tribes and dispossessed them of their wealth. In 19 we have प्रमगन्द and नैचाशाख; was it a king or was it the common name for all the tribes? The Rk, tells us that these bulls made no offerings of fresh or warm milk. It was the desire of Indra's followers to conquer them (friaia: 48) and subdue them (रन्धय 19). तवेदिदमभितः चेकिते वसु (4) says a devotee to Indra. What claim have these tribes to the wealth that has been given them by thee? Seize it and give it to us. Such are conquerors! विश्वा द्युम्ना वृष्ण्या मानुपाणामस्मभ्यं दाः (47); who are these figu? Are they the 5 bostile ribes ? Were they the only descendants of Manus? Wert nor the followers of Indra मानुष Why is wealth desired ? देववीतये 68; मघत्तये 70; राये 26, 84; वाजसातये 103; श्रवसे 5 स क्षेपयत् स पोषयत् भुवत् वाजस्य सातये 31; येन तोकं च तनयं च धामहि 10; तना त्मना सनुयाम 107; नो वस्यसः कृधि 84. All these expressions show a desire for lasting wealth. अस्यै UST (11)=that we may have so much (i, e, abundant) wealth. Why, we desire Indra's wealth (FEET TIETET 93). Wealth is desired ·280 Words in Kgveda (1) भुनजामहै 60; मादयध्यै 40; अवसे 40, ऊतये 2, 62, 733 अत्तचे 75; वृधे 34, 36, 37; वस्यसः कृधी नः 69; जीवा ज्योतिरशीमहि 58 = that one may live in prosperity and happiness; (2) सुगेभिर्विश्वा दुरिता तरेम (106) = that we may for ever be beyond all adversity; (3) येन वंसाम पृतनासु शत्रून् उत जामीन अजामीन (49) = that we may hit hard enemies both related and unrelated. Epithets Epithets whether occurring singly or in plurality in the Rks, under 3714T are significant. Some of them are easy and require no explanation. ' अन्तिवामा (59), आभरद्वसुः (111), ईशानः (53 । 94), गोदत्र (64), दाता वाजस्य गोमतः (39), द्युमत्तम (4), पतिः सिन्धूनां रेवतीनां (109), पुरूवसुः (57), भोज (104), मघवन (19, 57, 61, 67), मघोनि (59), वसो (78), वसुपते वसूनां (16), वसुपतिं वसूनां (17), विदद्वसो (43) are self-explained. धु and वसु nean wealth. वसुः is one possessed of wealth. The following can be satisfactorily explained. (1) अभिभूते (4, 46); भूति means wealth its in प्रजां पुष्टिं भूति- मस्मासु धत्तं (८५७). (शत्रूणां) भूतिम् अभि (भवति) असौ अभिभूतिः one that conquers the wealth of foes, (2) अमर्त्य (103); the word is the opposite of मर्त्य which means (1) a poor beggar, (2) a miser who does not give, (3) one that hates and injures. Ach is one who is not a poor beggar but one that rolls in wealth, one who hates not and injures pot, one that gives. यदग्ने मर्त्यस्त्वं स्यामहं मित्रमहो अमर्त्यः। सहसा सून- वाहुत (८३) ॥ न त्वा रासीयाभिशस्तये वसो० न मे स्तोतामतीवा दुर्हितः () = 1f thou wert a poor beggar or penniless ( Art: ) and I rolled in wealth (अमर्त्यः), O rich (मित्रमहः = सहसः सूनो = आहुत- वसो) Agni, I would not deliver thee unto hateful poverty ( अभिशस्तये); my devotee or suppliant (स्तोता) would never be in the grip of pennilessness (adrat); never would he bę placed in misery (दुर्हितः). If thou west mortal, Agni, and I the immortal one, ·by V. K. Rajavade 281 Thou son of strength, like Mitra to whom we sacrifice, Thee would I not expose to curse, good God ! My worshipper should not suffer poverty, neglect or harm. ( Winternitz, History of Indian Literature Vol I, P. 80). This rendering misses the point. Words like मर्त्यः, अमर्त्यः, मित्रमहः, सहसः, वसो, are given wrong senses. सेदुग्रो अस्तु मरुतः स शुष्मी यं मयै पृषदश्वा अवाथ (७११ ) = That man, though altogether penniless (Arif), whom ( i ) you, O Maruts, riders of red horses, reward, even he becomes wealthy (शुष्मी) and liberal (उग्रः). यः सोम सख्ये तव रारणत् देव मर्त्यः। तं दक्षः सचते कविः (१९१) =Abundant (कविः) wealth ( दक्षः) accompanies that poor man (मर्त्यः ) who, Orich (देव) Soma, takes delight (रारणत्) in thy friendship (सख्ये ). अरावा चन मर्त्यः (८२४), अररुषः ० मर्त्यस्य (११६), अदेवः (८७). अयज्यु (११४१), दुशंसं ० दुर्विद्वांसं (७१३); all these convey the idea that misers would never help; on the contrary they would injure (prat: प्रणङ् मर्त्यस्य ११६). (3) अमित्रहा वृत्रहा दस्युहा (105); Indra kills foes (अमित्र वृत्र दस्यु) not for the pleasure of killing but for their wealth, This explains वृत्रहा ( 20 ) and वृत्रहन् ( 42 ). (4) इन्द्र (4,43, 72. 109); इन्द् + र:= a giver. इन्द् must be the root in re and sig; but in Rv we find no verbal or derivative form of this root. (5) उग्र (11). Vide P. 253 No. 7. (6) ऋजीषिन् (98); Yaska says ( Nir. V. 12):- ऋजीष is the sediment of Sõma after the juice has been extracted; Indra is called #sftoft because the sediment is given to his horses. That is a strange explanation. The Maruts are ऋजीषिणः (१६); the above interpretation would not hold good here. Helafti gilet वाधम् ऋजीष (१३); these 3 adjectives qualify Indra, in what sense is he ऋजीष ? उत त्यं वीरं धनसामृजीषिणं दूरे चित्सन्तमवसे हवा- महे (८१६); here वीरं = ऋजीषिणं = possessed of wealth; धनसां % धनस्य दातारम्. ऋजीषिन् is found in company with मघवन, वृषन् etc. ऋजीष therefore must mean wealth. %3D .

·262 Words in Rgveda - %3D (7) ऋभुष्ठिर (76) = ऋभु + स्थिर. ऋभु = wealth. एवा ह्यास वीर- युरेवा शूर उत स्थिरः । एवा ते राध्यं मनः (८९३); Indra is a giver of wealth (वीरयुः = शूरः = स्थिरः). ऋभुणः धनस्य स्थिरः दाता ऋभुष्ठिरः. (8) चित्र (43, 51, 64); चित् ( = to give) + रः = a giver. (9) चोदयन्मते (72). चोदयति मतिम् असौ चोदयन्मतिः = one that gives (चोदयति) wealth (मति). (10) जात (75) means both strength and wealth. जातेन धनेन युक्तं वेदः धनं यस्य स जातवेदाः. जातवेदः (45, 46). जात in ऋतजात, तुविजात, पुरुजात, सुजात means wealth. Ushas is addressed as Erra (3); here the context clearly shows that fra means wealth. For वेदस vide.p. 256 No. 47. (11) जुष्टः (23); जुष् = to give. जुष्टं = what is given, a gift. जुष्टं विद्यते अस्य स जुष्टः = one making gifts. त्वमग्ने सप्रथा असि जुष्टो होता वरेण्यः (५१३). सप्रथाः = जुष्टः = वरेण्यः = having wealth. होता agiver. जुष्ट having and giving wealth. जुष्टतमासो नृतमासः (१८५); the Maruts are the richest and the greatest givers of wealth; जुष्ट = = = wealth, पाहि नो अग्ने 'रक्षसो अजुटात् पाहि धूर्तेर- ररुषो अघायोः (१) अजुष्टात् =अररुषः =from one that does not give. ( 12 ) तुविनृम्ण (107). For नृम्ण vide P. vide P. 253 No. 19-20. (13) दंसिष्ठ (66). दंसः दंससी दंसांसि etc. is the declension of दंसस्. तदु प्रयक्षतममस्य कर्म दस्मस्य चारुतममस्ति दंसः (१६२ ); दसः कर्म = a gift. That gift (दंसः कर्म) of the giver ( दस्मस्य ) is full of wealth (प्रयक्षतमं - चारुतमं). तद्वां नरा सनये दंस उग्रमाविष्कृणोमि (११६ ) = हे नरा नरौ दातारौ आश्विनौ वां युवयोः तत् उग्रं दंसः सनये आविष्कृणोमि = I will disclose or publish that (तत्) rich (उयं) gift (दंसः) made by you for my prosperity (सनये). प्र वां दंसास्य- श्विनाववोचमस्य पतिःस्यां सुगवः सुवीरः (१३५६) = I have published ( अवोचं) loudly (प्र) your great gifts (दंसांसि) that I may be a master (पतिः) of wealth (सुगवः सुवीरः). The As' wins are called पुरुदंससा (१३॥ ८६ ) and सुदंससा (८३). दंसिष्ठः = one full of or abounding in gifts. (14) दिवावसो (69). दिवा (instr. sing. of घु = wealth) धनेन युकं पसु यस्य स दिवावसुः.

·by V. K. Rajavade 208 (16) देव (27, 74); wherever देव occurs, it most probably means one possessed of wealth. देवो देवान् क्रतुना पर्यभूषत् (२१) Rich Indra surpassed the rich gods by his wealth. (16) धृष्णो (65, 78, 79); धृ (= to give) + स्नुः = a giver. (17) पवमानः (87, 88, 101) nay mean giving (from पू= to give) or have its usual sense of being purified. (18) पुरंदरः (20) like अमित्रहा वृत्रहा दस्युहा (3) means a giver of the wealth lying in strong places which Indra smashes or breaks open. (19) पुरुकृत् (4); पुरु धनं करोति ददाति असौ । अथवा । पुरुणा धनेन युक्तं कृत् धनं यस्य. कृ = to give. कृत् = agiver or a gift. (20) मेहन (43) from मिड् = to "shower. मेहन = O showerer of wealth. Yaska and Sāyaṇa render it by hratt (estimable, large). (21) यविष्ठ ( 12 ); यु(= to give ) + इष्ठ = O greatest giver. 'Youngest' is the sense usually given. ( 22 ) विदवसो (43); वेत्ति ददाति वसु असौ विदद्वसुः; cp. आभर- द्वसुः (111)-आभरति वसु असौ. ( 23 ) विश्पते (28). विश्पति resembles वसुपति, रयिपति, राध. स्पति, वाजपति, शचीपति etc. The 1st members of these compounds mean wealth; so should विश्. सुप्रीतो अग्निः सुधितो दम आ स विशे दाति वार्यमियत्यै (७४२) = Agni gives (दाति) wealth (वार्य) that one may obtain so mnch (इयत्यै) i. e. abundant wealth (विशे). आ पवस्व विशे अस्या अजीति (९३७) = हे सोम अस्यै विशे अनीतिम् आपवस्व %3D Give unconquerable wealth ( अजीत) for this ( अस्यै) i. e. immense wealth (विशे). भवा पायुर्विशो अस्याः (४३) Be a giver of this i. e, abundant ( 37701: ) wealth (fat:). इमा सातानि वेन्यस्य वाजिनो येन जना उभये भुञ्जते विशः (२२४) = These (इमा = इमानि) are the gifts ( सातानि)of wealthy (वेन्यस्य-वाजिनः) Bșhaspati by which both people ( Viz, gods and men ) obtain or enjoy (भुञ्जते ) riches ( विशः). धेनूर्जिन्वतमुत जिन्वतं विशः (८३४)3 give us cows (धेनूः) and riches (विशः). धेनूः = विशः. त्वामग्ने दम आ विश्पर्ति विशः त्वां राजानं सुविदत्रमृजते (२१) हे अग्ने विशः ·264 I Vords in Rgvella विश्पति विशः राजानं सुविदत्रं त्वां दमे आ ऋञ्जते Men worship (ऋजते) thee who art a master and donor of riches. विशां = धनानाम्. = राजानम्..दमे = for ( obtaning) wealth. विशः विश्पति is like रयीणां रयिपति, वसूनां वसुपति and गवां गोपति. सिनीवाली is विश्पत्नी (२३२ ). विश्पत्नी resembles वसुपत्नी. विश् = वसु. पत्नी-दात्री. (24) विश्वचर्षणिः (26); वर्षणि at first the name of the 5 Aryan tribes came to mean the wealth belonging to them. Indra stripped them of that wealth. 'विश्वाः चर्षणयः यस्य स विश्वचर्षणिः । यद्वा । विश्वं धनम् । तेन युक्ता चर्षणिः धनं यस्य सः. विचर्षणे (45, 46, 83, 93) is the same as विश्वचर्षणे. वि may show possession or mean wealth. Sāyaṇa follows the Nighantu (fastus 318816-19 ) in interpreting चर्षणि as द्रष्टा. विश्वस्य द्रष्टा विश्वचर्षणिः। विविधं द्रष्टा fere für:. But in all the s Rks, oro has the meaning given by me. (25) वृषन् (68, 80, 90, 110) = O showerer of wealth (irom वृष = to shower). gera a bull is certainly inapproprite in these and other Rks. (26) शक (104); शक् (= to give) + र= O giver. (27) शचीवः (4); शची धनं विद्यते अस्य स शचीवान् (28) शतक्रतो (8:-33 ); vide PP. 170-184. (29) शवसम्पते (32) and शविष्ठ (72); for शवस् meaning wealth vide P. P 256 No. 48. ( 30 ) शिशयं ( 1c4) probably from शी to which we may trace lic. afi ( = to give ) + T: = a giver. Agni is called fri and शीरशोचिषं. शिशी by reduplication. शिशी+शिशयः = a giter. (31) शुक्रस्य शोचिषस्पते (28). Tere primarily a flame means bright gold ry(= to blaze ) + + = F = blazing, bright. Agni is a master and donor (पते) of bright, resplendent gold. (32) शूर (41, 47, 76). शू (= to increase, to give ) + र: = an increaser, a giver, ( 33 ) सत्यः (39); vide I under Who shall be our guide in interpreting RV'?

·9 6 by V. K. Rajavade. 205 (34) सद्यो (75); स may mean wealth or show possession. शु= wealth. सद्यः सद्यू सद्यवः etc. सद्यो =Orich one. (35) सहसः यहो (53) occurs 7 times and सहसः यहुः once. पहु and यहो are found in company with सहसः only. सहसः पुत्रः occurs about and सहसः सूनुः about 38 times. Out of these Indra is called सहसः सूनू: once. We have such expressions as सहसो यतो जनि (११४१), त्वमाहुः सहसः पुत्रमङ्गिरः (५१६) anl सहस आ जनिष्ठाः (५३). दिवः शिशुं सहसः सूनुमग्निं (६५) shors that दिवः is the same as सहसः. In almost all the Rks where सहसः यहु or पुत्रः or सूनुः occurs there is a reference to Agni's wealth and the prayer of devotees for that wealth. are illustrative kks. ता नृभ्य आ सौश्रवसा सुवीराग्ने सूनो सहसः पुष्यसे धाः (६१.३) सहसः सूनो० अग्ने तोकं तनयं वाजिनो दाः (६१३). Agui possesses abundant wealth ( part) and is hence requested to give it to his devotees. नू त्वामन ईमहे वसिष्ठा ईशानं सूनो सहसो वसूनाम् । इपं स्तोतृभ्यो मघवद्भ्य आनट (७४); वसूनाम् ईशानं and इषं etc. shows that सहसः means धनस्य or धनिनः. सूनो सहस ऊर्जा पते (८१९); सहसः सूनो = ऊर्जा पते. Agni is the son as Ushas is the daughter of Dyaus. Dyaus being rich was most probably called सहस्. As a rich man is called Kubera or K's son, so Agni is Dyaus' son; as such he is rich. Agni is called सहस्वः also (34, 39). सहस्वः = O thou possessed of wealth. This sense is pertinent in both these Rks. सहसावन् (103) is the same as सहस्वः. (36) सुक्रतो (45); vide pp. 193-196. (37) सुश्चन्द्र (28, 32). सु = wealth or gold ; चन्द्र = gold. सु हिरण्यम् । तेन युक्तं चन्द्रं हिरण्यं यस्य. (38) हव्यः (57). हवः ( from हु = to give) = a gift; हव्यः = full of gifts. सा नो रथेन बृहता विभावरि श्रुधि चित्रामधे हवम् (१६६) = हे चित्रामधे विभावरि उपः सा त्वं वृहता रथेन नः अस्मभ्यं हवं धनं श्रुधि देहि. Though a does mean a call, it means wealth also, as here. Trar À हवं नासत्योप यातम् (११८३) = हे नासत्यौ मे महां हवं धनं यन्ता यन्तौ ददतौ युवाम् उप यातम्. हवं त इन्द्र महिमा व्यानट् (७६) = greatness (महिमा) pervades (व्यानद ) thy wealth, O Indra. हवैः युक्तः हव्यः = possessed of wealth, 34 ·200 Words in Rigveda (39) हव्यवाद (28). हवेन धनेन युक्तं धनं हव्यम् । हव्यं वहति असौ हव्यवाट. (40) होतर.(36) from हु = to give. Difficult epithets (41) अङ्गिरः (36). Angiras was the name of a family the members of which succeeded in forcing open the entrances of strong enclosures in which cows were kept. Agni to whom that family was devoted must have helped them in this affair. Hence perhaps his name of Angiras and Angirastama. In that sense he was a giver of cows. contains both अङ्गिरः and सहसो यहो, ८६: सहसः सुनो अङ्गिरः, ८५ अङ्गिर ऊर्जा नपात् and ५६ त्वामाहुः सहसस्पुत्रमङ्गिरः; विश्वानि सत्याङ्गिाराश्चकार (५४५) = Angiras gave all riches. These quotations show that Angiras is rich and gives 1७४ १ away wealth. ( 42 ) अतिथिः (23) usually rendered as a guest does not seem to have that sense in IRV. अतो न आ नृन अतिर्थान् अतः पत्नीर्दशस्यत (५५) = give (आदशस्यत) us (नः ) out of your treasure (अतः) riches ( नृन् अतिथीन् = पत्नीः). नृ ( - to give ) = a gift, a giver. आ जातं जातवेदसि प्रियं शिशीतातिथिम् (६१६) = जातवेदास अग्नौ जातं प्रियम् अतिथिम् आ शिशीत = (the devotee) would receive (आ शिशीत) wealth (जातं = प्रियं = अतिथि ) Existing in Agni who possesses aboudant wealth ( जातवेदसि ). अतिथिनीरिषिराः स्पार्हाः सुवर्णा अनवद्यरूपाः । बृहस्पतिः ० निर्गा ऊपे (१०६८); here अतिथीनीः = fatt: = full of wealth; the other adjectives too refer to wealth. इयं ते नव्यसी मतिरग्ने अधायि अस्मदा। मन्द्र सुजात सुक्रतो अमूर दस्मातिथे (८५४ ) = This thy abundant (नव्यसी) gift (मतिः has been given (अधायि) unto us (अस्मदा ), () Agni. मन्द्र %सुजात सुक्रतो = अमूर = दस्म = अतिथे %D0 possessor and giver of wealth. मा नो हृणीतामतिथिर्वसुरग्निः (८ ); अतिथिः =ag:=rich and liberal, श्रेष्ठं यविष्ठमतिथि (१४); these and the other adjectives in the Rk. refer to Agni's wealth and generosity. अतिथिर्विभावसुः (३३) and अतिथिर्जातवेदाः (६५) show that अतिथिः does not mean a guest but a donor that possesses wealth. Stratista means one that has cows for his wealth. - - .

·By V. K. Rajavade 267 ( 43 ) अद्भुतः (39). तन्नस्तुरीपमद्भुतं पुरु वारं पुरुस्पृहम् । त्वष्टा पोषाय वि प्यतु राये (१९४२) = त्वष्टा पोषाय राये नः अस्मभ्यं तत् तुरीपम् अद्भुतं पुरुस्पृहं पुरुवारं वि प्यतु ददातु. तुरीपं अद्भुतं-पुरुवारं=wealth, मित्रो न भूदद्भुतस्य रथीः (१०५) = अग्निः मित्रः न इव अद्भुतस्य धनस्य Teft: erraar afd. These two Rks, show that waya means wealth. सहसस्पुत्रो अद्भुतः (२६); Agni is the son of rich Dyaus and possesses marvellous wealth. विशां राजानमदभुतमग्निं (८५४); Agni rules over riches (fani) and possesses immense riches, तव वायो 0 अद्भुत । अवांसि आ वृणीमहे ( ८३६ ) = We ask riches of thee, O Vayu, possessed as thou art of immense wealth, It is clear that saya means wealth, and then one possessed of wealth. ( 44 ) अद्रिवः (43). वृहस्पतिर्भिनददि विदगाः (१६२) = B. broke open mountain strongholds and obtained cows shut therein. He who possesses cows thus released .is अद्रिवान्. आदि रुजेम धनिनं (४२.) = We will break open the mountain stronghold that contains wealth. ST is thus a symbol of wealth. This probably is the significance of अद्रिवः. (45) अध्रिगो (35). What is अधि? Is it अद्रि provincially pronounced STIET ? fey: = one that possesses cows shut in mountain strongholds. Or has अध्रि the sense of भूरि or शाची or सु in भूरिगो, शाचिगो and सुगुः? There is not the least doubt that अधिगु refers to abundant wealth; but how I cannot tell, ( 46 ) Sõma is straj and Indra is 3/3Tà (1). आशुं-सवन- प्रयव्याप्तम् । आशवे = कृत्स्नसोमयागव्याप्ताय (सायण). This interpretatior) is based on अशू व्याप्ती (धा० ५।१८). आशु also means a horse. None of these senses is relevant in 1. आ + शा = to give. आशा + 3: = a giver. Both Indra and Soma are givers of wealth. 37179 पस्तरेभ्यः (१०५६) qualities ग्रावभ्यः. आशुना धनेन युक्तम् अपः धनं यस्य स आश्वपाः अग्निः. The crushing stores are richer than Agni himself. आशु also means a donor. अनाशोश्चिदवितारा (१०३). The As' wins endow with wealth (अवितारा) him who has no wealth (अन् + आशोः). असदन सुवीर्यमुत त्यदाश्वश्व्यम् (८३१) = . अत्र अस्मिन् यजमाने सुवीर्यम् असत् अस्तु । उत अपि च अश्व्यं धनयुक्तम् ·268 Words in Rgveda - दंसु आशु धनम् अस्तु. आशुरर्ष बृहन्मते परि प्रियेण धाम्ना (९३१) हे बृहन्मते सोम आशुः त्वं प्रियेण धाम्ना पवित्र परि अर्ष = OSoma possessed of great wealth (बृहन्मते ) rush (अर्ष) through (परि) the strainer with abundant wealth (प्रियेण धाम्ना), donor ( आशुः) as thou art. ( 47 ) दमूनाः (23) must refer to Agni's wealth; but how? अधोक् इन्द्रः स्तर्यः दंसुपत्नीः (४७); here barren cows (स्तयः) are दंसुपत्नीः. दं च सु च दंसु । तस्य पत्नीः दाव्यः, पत्नी like पति means an owner and a giver. = wealth. तं त्वा सुशिप्र दम्पते स्तौमै- वर्धन्ति अत्रयः (५२२); here both सुशिप्र and दम्पते are significant. दम्पते = O master and giver of wealth. दम्पतीव ऋतुविदा जनेषु (**); the As'wins possess wealth ( Fafazr ) like two plutocrats among the 5 Aryan tribes. सहस्रियं दम्यं भागधेयं गृहमेधीयं मरुतो जुषध्वम् (७५१) = Give (जुपध्वं), O Maruts, abundant wealth. सह- स्त्रियं = दम्यं = गृहमेधीयं = full of wealth, abundant. भागधेयं = wealth. दुवस्यत दम्यं जातवेदसम् (३१); दम्यं = जातवेदसं = to Agni who is full of wealth. रयिं न स्वयं दंमूनसं (११४१); here दमूनसं and स्वयं qualify रयिं and mean full of wealth.' पुरुश्चन्द्रं, विश्वधायसं and दमूनसं qualify त्वां (५६) which refers to Agni ; all three emphasize Agni's abundance of wealth. ( 48 ) दस्म (28). दत्र and दस्म come from दस ; दस in RV. means to diminish or depart and not to give. Yet दस्त्र and दस्य both mean a donor. नू चिनुते मन्यमानस्य दस्मोदनुवन्ति महिमान- मुग्र। न वीर्यमिन्द्र ते न राधः (७२२) हे दस्म हे उग्र मन्यमानस्य ते तव महिमानं वीर्य राधः न उत् अश्नुवन्ति-None can ever equal thy wealth, O donor, न पूषणं मेथामास सूक्तैरभि गृणीमास । वसूनि दस्ममीमहे(१४३) We will never offend Pushan; (on the contrary ) we will pjaise him with praises; we will beg riches of the donor. पूषा सुबन्धु र्दिव आ पृथिव्या इळस्पतिर्मघवा दस्मवर्चाः (६८) सुबन्धुः = इळम्पतिः मघवा = दस्मवर्चाः having aboundant wealth. दस्म धनम्। तेन युक्तं वर्चः यस्य स दस्मवर्चाः. विष्णुं सोमासः पुरुदस्मं ० ग्मन् (३१४); पुरु धनयुक्तं दस्मं धनं यस्य तम्. दस may have once meant to give. (49) दिवो दुहितर (60). Ushas is the dauglier, as Agni is the son (सूनुः, पुत्रः, यहुः) of Dyaus (सहसः = दिवः). Dyaus is rich like Kubera, His son and daughter must therefore be rich, %3D ·In IS by V. K. Rajavade 269 (50) धृष्णुषणः (20)? यया गा आ करामहे सेनयाग्ने तवोत्या । तां नो हिन्व मघत्तये (१०१५६) = हे अग्ने यया सेनया यया तव ऊत्या गाः आ करामहे तां मघत्तये नः अस्मभ्यं हिन्व; here सेनया=कत्या =with wealth. गाः आकरामहे = we shall have cows i. e. wealth; मघत्तये meaning = that we may prosper. सेना ( an army ) has no propriety here. The Aswins conveyed (१११६) a wife to Vimada in a chariot that at the same time gave him wealth (सेनाजुवा). Sayana tells a story of how rival suitors were contending for her hand and how the As wins gave her to V. who was a helpless boy. The conveying chariot left far behind the armies of the suitors that were pursuing her. But the story is an after-manufacture. वि सेनाभि- दयमानो वि राधसा (१०२३); here सेनाभिः = राधसा = धनेन. Indra is सेन्यः i. e. full of wealth; the whole Rk is full of Indra's liberality to his devotees. सेना means a missile and an army too in RV.; but in the present Rk it means wealth. ( = to give) + स्तुः = a giver, सेनायाः धनस्य धृष्णुः दाता धृष्णुषेनः . ( 51 ) पुरुहूतं (58, 99.109) cannot mean invoked by many; पुरु धनम् । तेन युक्तं हूतं धनं यस्य तं seems to te the dissolution. उपासानक्ता सुदुघेव धेनू । बर्हिपदा पुरुहूते मघोनी (७१); पुरुहूते = मघोनी (= मघोन्यौ). हूति in द्युम्नति, यामहूति and भरहूति cannot and does not mean invocation', but 'a gift'. इत and gra come from but I cannot find any verbal form of that root in RV. (52) वज्रहस्त (51) is found in company with चित्र, सुशिप्र and are all of which have a reference to wealth. So as raro दितं धनं हस्ते यस्य स त्वं must be the sense. Tlie a smashes strongholds and brings out the cows pent therein. •(53) सुशिप्र (51); Indra is also addressed as शिप्रिन्. शिप्रा = a crown or helmet. Two crowns or two helmets formed India's head-gear; the Maruts had more then two. They were of gold and were therefore a symbol of riches. शिप्रिन् वाजानां पते शचीवः ० तुवीमघ (१३३ ); here शिप्रिन् = वाजानां पते = शचीवः तुवीमघ. सु may mean gold or denote possession. Like वाजिनी- वान् there is fatigoriara , affraft is from afgr; so farrgut must be from शिप्रा which therefore may have had the sense of वाज.

·270 Words in Rgveau . a Indra is शिप्रवान् (६१३ ); so शिप्र most probably existed in ante- Ry, times and meant wealth, (54) स्थातर हरीणां (68). Indra is called हरिष्ठाः in यो गोत्र- भिद् वज्रभृत् यो हरिष्ठाः स इन्द्र चित्राँ अभि तृन्धि वाजान् (६३) and in यं नु न किः पृतनासु स्वराजं द्विता तरति नृतमं हरिष्ठाम् (६४). What does स्था mean here? हरिवः स्थातर उग्र (१३३, ६४१); हरिवः = 0 thou possessed of horses and gold; Eft: = a horse; gold, हरेः हरीणां वा = O thou giver of gold. उग्र = O giver. जगतः स्थातर् जगत् आ कुणुध्वम् (६६); here स्थातर् is singular while कृणुध्वं is plural; perhaps स्थातर् stands for स्थातारः. स्थातर् हरीणां occurs twice again (८४, ८१६). The context is that of wealth. स्थातर् हरीणां = Ogiver of gold. There may be double meaning; FITT EFTOP = O rider of horses. (55) हरिवः ( 47, 50 ) = O possessor and giver of gold. There may be a play on eft here too. (56) हर्यश्व (17); हरि and अश्व both represent wealth; हर्यश्व = O thou prossessed of abundant wealth. Perhaps a double meaning as above. Verbs, having the sense of giving, used only with 311HT. (अभि) अर्ष 86,95; अग्धि 108; इन्विरे 29; इषण्यन्त 29; चेकिते 4; कृधि 11, 13; चोद 59; (नि) चोदय 66; (वि) तर्रर्यन्ते 61; ददाति 26; दद्धि 13, 21, 62; दा 47; दातु 53; दित्ससि 29; देहि ; दधत् 33; नृमणस्यसे 42; पवस्व 88, 92, 93, 96; ( उत्) पुपूर्याः 32; पुष्यन्ति 9, 29; पुष्यासे loc; (आ) पृण 16, 60, 95; भुरन्त २०; मथीः 11 मन्दसे 80; मामहः ! 3; (उप) मास्व 13; (प्र) मृश 64; मृळयासि 81; (प्र) यन्धिा. 17; यय 69; याति 26, (उप) याहि 23; (आ) युवसे IIO. रत्सि 35; रास्व;95. विदा 89, 106; ब्राधन्त 30; शिक्ष 58: शिशीहि 8, 104; शृण्विषे 78; सच 37, 77; स्तवसे 36; हिन्विरे 29. I would include in this list असरत् (99) also. विश्वासरत् भोजना = he gave abundant wealth, thought rendered असरत् by he moved. ' Verbal derivatives. गृणानः 37; तुआनः 99; ददिः 28; पवमान 87, 89, 95, 1017 पुनानः ·by V. K. Rajavade 271 85, 90, 91, 97, 100; perhaps tha: 99, TOYOT: 97; fa&TT 23; İFTI 106, arrey: 4?; atatut: 98; Fata: 36. gaga 74; art: 74; these two are neither verbs nor verbal derivatives; yet they have the sense of giving'. Certain conclusions may be deduced from this study of आभर. ( 1 ) There are any number of words for wealth; (2) that such words are heaped to convey the idea of abundame which purpose is served by epithets also ; (3) that wealth asked for generally belongs to enemies; ( 4 ) that the goal of requests for wealth is abiding prosperity and wealth; ( 5 ) that there are numbers of words foi giving; (6) that modern meanings of Rgvedic words must be viewed with suspicion, ; Who shall be our guide in interpreting Rgvada ? (a) अग्निना रयिमश्नवत्पोषमेव दिवेदिवे। यशसं वीरवत्तमम् (१३) = अश्नवत् यजमानः प्राप्नोति । प्रत्यहं पोषं वर्धमानमेव । नतु कदाचिदपि क्षीयमाणम् । यशसं दानादिना येशायुक्तम् । वीरवत्तमम् अतिशयेन पुत्रभृत्यादिवीरपुरुषो- 904. (ATTUT:), Geldner :-Through Agni may he obtain wealth and increase (ari) day by day (aaa) reputable (TITEH) andconsisting of many sons (antaga). Macdonell :-ori = prosperity; JTË = glorious artaqi = most abounding in heroes, Torg has 3 senses viz, water, (893) food () and wealth (24) as given in the Nighantu. Fame, glory is nowhere its sense in RV. That is alltogether a modern sense of the word. Every interpreter must bear in mind one thing viz. the employment syronymous word; in one and the same Rk. The present Rk. is an instarite in point. रयि, पोष, यशस् and even वीर mean waalth. वीर does mean a scn as in अधा स वीरैर्दशभिर्वि यूयाः (७१५४). But wealth also is one of its senses. When arc is used of Indra and some other gods, it means wealth. fra T = . TITA is neuter ; but here it as an adjective and as it qualifies the or argi, it is naturally masculine, area is dat. sing. of g which means both day and wealth. The dative according to Sāyana is irregular for the locative, But I think दिवेदिवे is like सनये tarai, argrande, TÀ, Fit etc. which are results of thc gifts ·272 Words in Rgveda received. Baca = for prosperity, that one may enjoy wealth or live in prosperity. त्रिरा दिवः सवितर्वार्याणि दिवेदिव आ सुव त्रिों अन्हः (३१६)%D Give us wealth three times a day, (.we say again) three times a day, in order that we may live in prosperity. ये ते त्रिरहन् सवितः सवासो दिवेदिवे सौभगमा सुवन्ति (४११) = Thy gifts, O Savitr, made three times a day, give us wealth that we may live in prosperity, Ins(vide P. 193 No. 309 ) we have care, दिवेदिवे, राये and ऋताय all.of which mean :-that we may ever live in prosperity. By what gifts? गोभिः वीरैः = धनैः. दिवेदिवे must be studied wherever it occurs in RV. before finally settling its sense, (b) आग्निहोता कविक्रतुः सत्यश्चित्रश्रवस्तम । देवो देवेभिरा गमत् (११). Geldner :-- :---Agni the true (सत्यः) hotr with the sense of sight (ing: = seeing secret doings or things with the inner eye ) and most possessing shining fame, (चित्रश्रवस्तमः), may the god come down with the gods. Macdonell:--May Agni, the invoker, of wise intelligence, the true, of most brilliant fame, the god come with the gods. European scholars mostly follow Sayana. होता होमनिष्पादकः । सत्यः अनृतरहितः । फलम् अवश्यं प्रयच्छति इत्यर्थः श्रियते इति श्रवः कीर्तिः । अतिशयेन विविधकीर्तियुक्तः (सायणः). I have given my rendering on P. 165, No. 200. होता comes from हु which besides meaning to sacrifice or make offerings and to invoke means also to give (wealth). श्रुधी हवं which occurs more than once in RV. means 'give (us) wealth' and not hear our call. Y and g have peculiar senses in RV. it for instance consists of sy and for both of which mean wealth, श्रु, श्रुत्, श्रवस् mean wealth. The Nighantu gives अन्न (२४) and धन (२३) as the two senses of श्रवस् . The word never means fame in RV. त्रिों रयिं वहतमश्विना युवं त्रिर्दवताता त्रिरुतावतं धियः । त्रिः सौभगत्वं त्रिरुत श्रवांसि नः (१३४); here रयिं धियः-सौभगत्वं-श्रवांसिः riches. स्वदस्व हव्या समिषे दिदीहि अस्मयक् सं मिमीहि श्रवांसि (३३६); इषः = श्रवांसि = riches. आ पवस्व सहस्रिणं रयिं सोम सुवीर्यम् । अस्मे श्रवांसि धारय (९६१) रयिं - सुवीर्य = श्रवांसि. सं गोमदिन्द्र वाजवदस्मे पृथु श्रवो बृहत् । विश्वायुर्धेह्याक्षितम् (१६); गो, वाज, श्रवस् , आयु all mean , all - ·by V. K. Rajavade 278 श्रवस् D wealth. श्रवस्युः means one desirous of wealti, should never bave been taken to mean fame. lera (to give ) + + = a gift, wealth. चित्रेण युक्तं श्रवः येषां ते चित्रश्रवसः। तेषु श्रेष्ठः चित्रश्रव- स्तमः. सत्य also means wealth. पतानि सोम पवमानो अस्मयु: सत्यानि कृण्वन् द्रविणान्यर्षसि (१६); हे सोम पवमानः अस्मयुः त्वम् एतानि सत्यानि द्रविणानि कृण्वन् अर्षसि; here सत्यानि = द्रविणानि = riches. कृण्वन् = ददत् = giving. वैश्वानर तव तत्सत्यमस्त्वस्मान् रायो मघवानः सचन्ताम् (१९३) = O V. let thy wealth (तत्) be (अस्तु) jacked with wealth i. e. let it be abundant ; let abundant (मघवानः) riches (रायः) attend (सचन्तां) on us. इदं द्यावापृथिवी सत्यमस्तु पितर्मातर्यदिहोपत्रुवे वाम् (११) O father Dyaus, O mother Earth, let me have all that wealth (सत्यं) that I beg of you. सनद्वाज विप्रवीरं तरुत्रं धनस्पृतं शुशुवांसं सुदक्षम् । दस्युहनं पूर्भिदमिन्द्र सत्यमस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः (१०४); here सत्यं like सनद्वाजं etc. qualifies रयिं and means full of wealth, abundant as the other adjectives do. असि सत्यः ऋणयावा० अस्या धियः प्राविता (१४); सत्यः %ऋणयावा = अस्याः धियः प्राविता= a giver of abundant wealth. अग्निर्विदान् ऋत- चिद्धि सत्यः (११४५); विद्वान् = ऋतचित् = सत्यः. त्वं सत्पतिर्मघवा नस्त- रुनः त्वं सत्यो वसवानः सहोदाः (११५४); सत्पतिः = मघवा. तरुत्रः-सत्यः. = वसवानः = सहोदाः. यः सुन्वते पचते. वाजं दर्दर्षि स किलास सत्यः (२१६)= Thou art in very deed (किल) adonor, since thougivest (दर्दर्षि ) wealth ( वाजं) to him who offers thee Soma and cakes. For देव vide P. 263 No. 15. What does देवो देवेभिरा गमत् mean? देव means wealth and wealthy. Agni is wealthy, (देवः) and a liberal donor which is proved by the preceding words. May the wealthy Agni come down with wealth (देवेभिः). This rendering is relevant beyond doubt. (c) उप त्वाग्ने दिवेदिवे दोषावस्तर्धिया वयम् । नमो भरन्त एमसि (१७) हे अग्ने दिवेदिवे धिया नमः भरन्तः वयं दोषावस्तर् उप आ इमसि इमः = We come near thee i. e. worship thee night and day, carrying with us offerings (नमः) with praises (धिया), that we may live in prosperity. Sayana:-धिया बुध्द्या । नमः नमस्कारं भरन्तः संपाद- यन्तः। दिवेदिवे प्रतिदिनम्. 35 ·274 Word: in Rgveda Geldner:-O Agni, thce we approde day by day, illumina. tor of darkness, with devotion, bringing thee homage. Grassmann hás pight for darkness and prayer for devotion, Macdonell :: धिया = with thought which is a rendering of Sāyaṇa's gem. But sit does not mean gfe in RV. It means praise aod wealth. दोषावस्तर् = 0 illuminator of gloom ; धी means बुद्धि in modern Sanskrit but not in RV. दोषावस्तर् occurs again in ४६'and ७६५. इह त्वा भूर्या चरेदुपत्मन् दोषावस्तीदिवांसमनु द्यून् ।क्रीळन्तस्त्वा सुमनसः सपेमाभिद्युम्ना तस्थिवांसा जनानाम् (५१) = हे अग्ने दोषावस्तर् घुन् अनु दीदिवांसं त्वा त्वां भूरित्मन इह उप आचरेत् । जनानां द्युम्ना द्युम्नानि अभि तस्थिवांसः सुमनसः क्रीळन्तः त्वा त्वां सपेम = immense (भूरि) wealth (त्मन्) must wait (उप आचरेत् ) on thee (त्वा) as thou art giving (दीदिवांसं) wealth (न्) away night and day (दोषावस्तर). We will worship (सपेम) thee, being in possession of abundant wealth (सुमनसः), kaving conquerd (अभि तस्थिवांसः) the riches (द्युम्ना = द्युम्नानि) of the 5 Aryan tribes and thereby having become merry (क्रीळन्तः). (b) Geldner :-Here (इह) he (स्मन्) shall wait (उप + आ चरेत्) diligently (भूरि) for thee (त्वा) every day ( अनुयन् ), when thou, illuminator of darkness, shinest forth (दीदिवासं). We would tend (सपेम) thee (त्वा) in the midst of sports (कीळन्तः) and happy disposition (सुमनसः), surpassing (अभि + तस्थिवांसः) the splendours (युम्ना) of (other ) people (जनानां). इह रक्षोहननाख्ये कर्मणि अस्मिन् लोके वा । दीदिवांसं दीप्यमानम् । भूरि भूयिष्ठं यथा स्यात् तथा । त्मन् आत्मना स्वयमेव । अनुन् अन्वहम् । जनानां शत्रूणाम् । द्युम्ना धुम्नानि धनानि । अभितस्थिवांसः त्वत्प्रसादात् आत्मसात्कुर्वन्तः। अत एव क्रीळन्तः स्वे गृहे पुत्रपौत्रादिभिः सह क्रीडमानाः । सुमनसः शोभनमनस्काः। यद्वा। दोषावस्तर इति संवुद्धिः । दोषायाः रात्रिकृतस्य तमसःवस्तर् आच्छा. दायितर् निवारयितर् । (सायणः). Geldner follows Sayana in part. भूरि = भूयिष्ठं यथा स्यात् तथा = diligently. अनुचून् अन्वहं-every day. दोषावस्त-दोषायाः रात्रिकृतस्य तमसः वस्तर् आच्छादयितर् निवार. यितर् = =O dispeller of the darkness of the night. (Say.).G. Tenders वस्तर by illuminator. क्रीळन्तः = in the midst of sports; this is not exactly Sayana. सुमनसः = शोभनमनस्काः = in the midst of happy disposition.

·by V.K. Rajavade 216 अभियुन्ना it is altogether different. धुन्न however must mean wealth, so also HĘ in EHTE. Fra is not people in general, a + Fe is to attack, to seige and not to surpass. g in yht and घुमन्तं means wealth; so घुन् % धनानि. धु + नं : abundant wealth. धु= नं = धनम्. दीदिवान् दीदिवांसी दीदिवांसः। दीदिवांसं etc. So the root is दि. दयसे, दयते, दयत, दयस्व, दयध्वं are some of its forms. दीदि is by reduplication. दीदिहि, दीदयः, दीदयति, दीदयत्, दीदयतं, दीदयासि, दीदाय are some of the reduplicated forms. रेवत् अस्मभ्यं पुर्वणीक दीदिहि (१५९ ) 3 Give us abundant wealth (रेवत्). अस्माकमग्ने मघ- वत् सु दीदिहि (११४०); here मघवत् qualifies सु. मघवत् सु = wealth added to wealth = abundant wealth. He is not one word, though the Padakära says so, स नो रेवत् समिधानः स्वस्तये सं दद- स्वान् रयिम् अस्मासु दीदिहि (२१) = इधानः इध्यमानः त्वं हे अग्ने नः अस्मभ्यं स्वस्तये रेवत् सं ददस्वान् अस्मासु रयिं दीदिहि. This Rk. leaves no doubt about ię meaning to give. त्वं नः पाहहंसो दोषावस्तरघायतः। दिवा नक्तमदाभ्यः (७१५) हे अग्ने अदाभ्यः त्वं नः अस्मान् दोषावस्तर् दिवा नक्तम् अघायतः अंहसः पाहि. अघायतः% अघम् इच्छतः = from the malevolent. अंहसः% from the injurer (who is malevolent). This Rk. is sufficient to prove that दोषावस्तर does not mean Oilluminator of darkness or night. दोषावस्तर = दिवानक्तम्. दीदिवांसं in ४६ does not mean shining.. दीदि = to give. We may read वस्तोः for वस्तर in all these 3 places, without spoiling the metre. In fact TTT seems to be a mispronunciation of great. The thought in is expressed in उप यमेति युवतिः सुदक्षं दोषावस्तोर्हविष्मती घृताची (७६) =the young damcel, shining like ghee and taking offerings with her, approa. ches him who is possessed of wealth. नमस् corresponds to हविः, उप + एमास to उप + पति and दिवेदिवे to सुदर्श. The Padakāra treats दोषावस्तर् as a compound which it is not, just as दोषावस्तोः is not a compound. The 3 European scholars take दोषावस्तर् as a compound and treat it as an epithet of Agni. Herein they do nct follow Sayana who renders it by trsit a 7. Agoi receives offerings every morning and evening. दोषावस्तर् रात्रेः आच्छाद- यितर् । तमसः वारयितर् (सायणः). Sayana is very capricious. He ·270 Words in Rgveda gives alternative renderings of the word in ४३. In as it is रात्री अहनि च. Here (७१५) it is रात्रेः आच्छादयितर्. If दिवानक्तं comes in the way of ENTET meaning night and day, there is igara in १७ and अनुन् in ४६. Geldner is consistant. But both he and Sayana are wrong in the ard rendering of the word. (d) मित्रं हुवे पूतदक्षं वरुणं च रिशादसम् । धियं घृताची साधन्ता (१) पूतदक्षं पवित्रबलम् । रिसादसं रिशानां हिंसकानाम् अदसम् अत्तारम् । धृतम् उदकम् अञ्चति भूमि प्रापयति था धीः वर्षणकर्म तां घृताची धियं साधन्ता साधयन्तौ कुर्वन्तौ (सायणः). Geldner:--I invoke the holy ( पूतदक्षं) Mitra, the enemyeater or enemy-destroyer (रिशादसं) Varuna, who bless (साधन्ता) the sacrifice (घृताची) and the prayer (धियं). G. follows S. in rendering पूतदक्षं and रिशादसं. दक्षः = बलं (निघण्टु २१४). पूतः दत्तः दक्षः धनं येन = Who gives wealth.पू to give. स विश्वा दाशुषे वसु सोमो दिव्यानि पार्यिवा। पवता- मान्तरिक्ष्या (९३६); सोमः विश्वानि वसूनि दाशुषे हविर्दात्रे पवतां ददातु. For this sense of पु vide nos. 88, 92, 43 and g6 (P.248,49). धुमत्तमं दक्षं धेह्यस्मे (६१४), इन्द्रो० दक्षं दधाति सोमिनि (७३३), आ ते दक्षं विरोचना इधद्रत्ना वि दाशुषे (८३६), in these and in any number of other Rks दक्ष means wealth. रिशां ददाति असौ रिशादा:. रिशा does not occur in RV, but the root रिश् does. प्रजावतीः सूयवसं रिशन्तीः (६३९) = Cows eating grass with their calves. उस्रा ऊर्जस्वतीरोषधीरा रिशन्तां (१०१६ ) = may cows eat herbs. रिश रुश हिंसायां (धा०६।१३८- १३९) is modern, रुश् means to shine in RV. Yaska, Sayana and foreign scholars have adopted this modern sense. spt = wealth (vide no. 104 P. :०). त्रि!रयिं वहतमश्विना युवं त्रिदेवताता मिरु- तावतं धियः। त्रिः सौभगत्वं त्रिरुत श्रवांसि नः (१३४); रयिं धियः = सौभ- गत्वं श्रवांसि = riches. (अग्निः) शुक्रवर्णामुदु यंसते धियम् (१९४३) = अग्निःशुक्रवर्णी धियम् उत् यंसते यच्छति-Agni gives wealth of blazing 'colour i. e. gold. अया धिया तुतुर्यामात्यंहः (५१६) = We shall cross poverty by means of this wealth. घृतम् इव अञ्चति प्रकाशते असौ घृताची. घृत like gold was a standard of comparison in point of colour and complextion. मिम्यक्ष योषा सुधिता घृताची हिरण्यनिर्णिक (११६); घृताची = हिरण्यनिर्णिक् = of ·by V, K. Rajavade 277 the hue of gold and ghee. Ghee made from cow's butter has a fine yellow hue. The wife of the Maruts had that hue. areport- वाद वाजिनी प्राची एति हविर्भरन्त्यग्नये घृताची (३६):, here Usbas has that hue. यस्मै धायुरदधा माय अभक्तं चित् भजते गेा सः। भद्रा ते इन्द्र सुमतिः घृताची सहस्रदाना पुरुहूत रातिः (३३७) = When the denor (धायुः), Indra, gives to any mortal, the latter receives (भजते) what was never given before (अभक्तं ) and what was lying hidden in Indra's house (गा। Thy thousanc-fold, abundant, ghee-bright gift is for that man. This Rk and शुक्रवर्णाम् उत् उ यंसते धियं (११४३) would suffice to prove that gold, bright gold, is what is meant by धियं घृताची. साधन्ता = साधन्तौ = giving. साधा दियो जातवेदश्चिकित्वान् (४३) = O abundantly rich Agni, give (साध) riches (दिवः), as thou art desirous of giving (चिकित्वान्). इळामग्ने० सनिं गोः० हवमानाय साध (३६१३) इळां = गोः सनि = a gift of wealth; साध% give. साधन्तामुग्र नो धियः (६५३) = हे उग्र दातर इन्द्र नः अस्मभ्यं धियः धनानि साधन्तां दीयन्ताम्.. धियं च यशं च साधन्तस्ते नो धान्तु वसव्यमसामि (१०५१) = may they (ते = the gods) give us full wealth, as they are accustomed to give wealth (धियं = यज्ञ = धनं). पूतदक्षं रिशादसं giving wealth, garai fazi radit = giving ghee hued wealth. (e) युञ्जन्ति ब्रनमरुषं चरन्तं परि तस्थुषः। रोचन्ते रोचना दिवि (१६); ब्रनः आदित्यः । अरुषः अग्निः। चरन् वायुः । परि परितः। तस्थुषः लोकत्रय- वर्तिनः प्राणिनः। युञ्जन्ति स्वकीये कर्मणि देवतात्वंन संबद्धं कुर्वन्ति । रोचना रोचनानि नक्षत्राणि । रोचन्ते प्रकाशन्त (सायणः) = People stationed in the 3 worlds (तस्थुषः) around (परि) Agni use Indra as a deity (युञ्जन्ति ) in the 3 forms of the Sun (ब्रनं), Agni (अरुषं) and Vayu (चरन्तं). The stars (रोचना) shine (रोचन्ते) in heaven Sãyana was in duty bound to give the above interpretation found by him in a certain Brahmana, तस्थुषः is तस्थिवांसः in spite of grammar. Geldner :- They harness (yafa) the reddish (TE) steed (ब्रनं ) which revolves (चरन्तं) round (परि) the stationary one (तस्थुषः); the lights in heaven shine. Max Muller :-Those who stand (तस्थुषः) around (परि) him while he moves on (चरन्तं) harness (युान्त) the bright (ब्रघ्नं) red steed ( अरुषं); the lights (रोचना) in heaven (दाव) shine forth (रोचन्ते). M. M. follows %- ·278 Words in Rigveda Sayana in taking (तस्थुषः) as equal to तस्थिवांसः, in other res. pects he is quite independent, Max Muller ir ais ar as an adjective qualifying अरुषं . avi = bright. 8760 = a red horse. अनः = अश्वः (निघण्टु १३६ ). ब्रनः = महान् (निघण्टु ३३ ). Devaraja quotes the present Rk where the word means HET. Is the word ever an adjective? It occurs ic times in RV. (1) बनश्चिदत्र वातो न जूतः (९६५) = Soma is ब्रन that rushes on like Vata. (2) ब्रन ऋजः (१०२० ) = Agni is धन that gallops. (3) उप हुवे । व्रनं मंश्चतोर्वरुणस्य बभ्रु (७५) = I invoke the red (ब ) बध्न of मंश्चतुं (?) and the red horse of Varuna. 4) उप अध्नं वावाता वृषणा हरी इन्द्रमपसु वक्षतः (८६४) = वावाता १) वृषणा वृषणौ हरी ब्रध्नम् इन्द्रम् अपसु (?) उप वक्षतः वहतः. वृषणौ adonors. Indra is ब्रधन. (5) जानन्ति वृष्णो अरुषस्य शेवमुत बृध्नस्य शासने रणन्ति (३६)%3 Men receive (जानन्ति ) wealth (शेवं ) from the red Agni (अरुषस्य) the donor ( Error: ) and rejoice रणन्ति) in the gift (शासने) of ब्रन Viz Agni. Agni is both अरुष and ब्रघ्न. (6) आध बलस्याद्रयो विचक्षते सुन्वन्तो दाश्वध्वरं (८१): न्वन्तः अद्रयः अध्नस्य दाशु अध्वरम् आधि विचक्षते; O it of these caly सुचन्तः 34: is intelligible, wer is used of Indra, (7) उद्यत् अध्नस्य विष्टपं गृहमिन्द्रश्च गन्वहि (८६९ ) = We two- Indra and myself-have gone to be house of ब्रधन. विष्टपं = नहं. (8) यत्र अध्नस्य विष्टपं (९११३ ). The devotee desires ior be taken to that place where all desires, all aspirations, are fulfilled and where stem has his house. (9) शतब्रन इषुस्तव सहस्रपर्ण एक इत् । यमिन्द्र चषे युजम् (८७) Indra, there is only one arrow that has a hundred men and a thousard feathers, and which thou makest thy cunstant companion, ER = a joint ? Perhaps gua and qof denote wealth. Indra's bolt secures pumerous wealth. in none of these Rks, can any one emphatically take a va as an adjective ana may mean a ·by V. R. Rayavade 279 donot, In the present Rk the Sun is een because he is a dönor, अरुष inay mean a red horse. Or just as a horse is वाजी, so he may be gen i. e, 'wealth -laden. In this case i would quality ब्रनं. अरुष, originally an adjective, came to be used as a noun; neverreless the noun conveyed the adjectival sense by implication, STET = red-bright, blazing, shining. Td is contrasted with TFYT:. This horse moves while all else is stadionary. Oft governs the accusative, rarely the genitive as here तस्तुषः. तस्तुषः. Max Muller advances arguments in defence of his treating a fia: as nom, pl. fut those arguments are not convincing. He takes aft with a tea and says it m ans attendant. He takes aft wiib तस्थुषः also. परि तस्थुः परितः तस्थिवांसः= (people ) standing round i. e. attendants. The alteration of तस्थुषः to तस्थिवांसः is not necessary as the subject of युञ्जन्ति is देवाः uoderstood. The gods harness the red steed that daily moves across stationary heaven (तस्थुषः= दिवः). As he does so, the 3 stories (रोचना) of heaven shine, i have discussed ttaa at lenght ii Bhandarkar Annals. The gods lived there () and are requested to come down thence. उपो भद्रेभिरा गहि दिवश्विद्रोचनादधि (१९९). Agni fetches the gods from the Rochana of the Sun सूर्यस्य रोचनात् प्र रोचना रुरुचे (३६१) = the Dawn illumines the Rochanas अरूरुचद्वि रोचना दिवः कविः (९८५) = Söma illumines the Rochanas of heaven. The word never means either stars or lights, Max Muller quotes 3 to prove that traat means lights which however is a mistake. The 9th Rk. of the Sukta (1; ) has qat ar Traarerer which means from the highest story of heaven and not from the light of heaveo as Max Muller says. काकुद (१७) (1) यः कुक्षिः अस्य इन्द्रस्य उदरप्रदेशः सोमपातमः अतिशयेन सोमस्य पाता । स कुक्षिः समुद्रः इव पिन्वते वर्धते । सेचनार्थो धातुः औचित्येन वृद्धि लक्षयति । काकुदः मुखसंबन्धियः । उर्वीः बव्यः । आपः न जलानि इव । जिलासंबन्धम् आस्योदकं यथा कदाचिदपि न शुष्यति तथा इन्द्रस्य कुक्षिः सोमपूरितः न शुष्यति इत्यर्थः । यद्यपि श्लोकः इत्यादिषु सप्तपश्चाशत्सु वार- ·280 Words in Rgveda मसु (निघण्टुः ॥११) काकुद (जिह्वा २८-२९) इति पठितं तथापि उदक- संबन्धसिध्द्यर्थम् अत्र काकुच्छद्धेन मुखम् उपलक्ष्यते। संबन्धिवाचिनः तद्धि- TET 25 gra: ara: quaT: (FITO: ). This explanation would be an excellent text for showing how these old Acharyas were bound hand and foot by ancient authorities. It was impossible that they should think independenily, Paçini's rules, the Nighantu and the Diatupāthe strangled Sayapa and others. Acording to the Nighantu ilgte means the voice or speech. But here on account of its connection with water, it denotes the mouth, for the voice or speech has nothing to do with water. But then Fit: is not a Taddhita which it ought to be if it means gacaraat:. The Taddhita termination bas disappeared. As the saliva never dries up, so Indra's stomach too never dries up. fala ega (pro 01468). Though faz means to shower, here it is necessary that it should mean to grow. Sayaņa dared not, say that fara was a Vedic root and that it meant to grow. He thinks that means fram, but he does not say so in a straightforward manner. In 6 however he does say so. 19% har. In 8% तव काकुदं तालुं समुद्राख्यं सप्त सिन्धवः गङ्गाद्याः सप्त नद्यः अनुक्षरन्ति । जिवायां सर्वदा स्रवन्ति. Here काकु is तालु, for Amara says so, but in the same breath he says it is fear. The sea is the roof of V's mouth and his tongue too. According to European scholars the word means the roof of the mouth, the hole of the mouth, the gullet. Geldner translates it thus :-Whose belly, which drinks the largest quantity of Soma, swells like the sea and whose throat is like (1) broad ( stretch of) water. Thus European scholars too are misled by Sayana and the other old Acharyas. Vide pp. 91-92. (g) वि मुळीकाय ते मनो रथीरश्वं न संदितम् । गीर्भिर्वरुण सीमहि (88) (Peterson)=For mercy we make accessible, Oh Varuna,thy mind by songs, as a Charioteer (satisfies) the tied up horse. This is no translation but almost a rendering into English of Sayana's substance of the Rk, geur FATHI FTAST aggramar gengenta he says: 1 ·by V. K. Rajavade 281 तद्वत् (S.). वि सीमहि =विशेषेण वध्नीमः । प्रसादयामः इत्यर्थः। संदितं = सम्यक् खण्डितम् । दुरगमनेन श्रान्तम् (सायणः). This is wrong. P has avoided theseerrors. न यथा रथीः रथं प्रति वरत्राभिः संदितं बद्धम् अश्वं वि सीत मुश्चेत् तथा क्रोधेन बद्धं तव मनः वयं वि सीमः. S) far the comparison. The driver unyokes and unties the house. The devotee frees V's :: ind from the bonds of wrath. gaixi = favour, grant of wealth. There is nothing corresponding to fitri: and get काय in the उपमान. Varupa is angry and withholds wealth from the devotee who tries to nollity that god by prayers. Cl. 30 स्वया तन्वा सं वदे तत्कदा न्वन्तर्वरुणे भुवानि । किं मे हव्यमहणानो जुषेत कदा मृळीकं सुमना अभि ख्यम् (७६). (1) परा हि मे विमन्यवः पतन्ति वस्यइष्टो । वयो न वसतीरुप (१२५). Sayana:-विमन्यवः क्रोधरहिताः बुद्धयः ।वस्यइष्टये वसीयसः अतिशयेन वसुमतः जीवनस्य प्राप्तये । परा पराङ्मुखाः पुनरावृत्तिरहिताः पतन्ति प्रस- रन्ति । वसतीः निवासस्थानानि उप सामीप्येन प्राप्नुवन्ति तद्वत्। fahrta: = ( feelings or fi:oughts ) free froin anger (Sãyana). Desires, longings (Roth and Grassmann ); cares, sorrows (Geldner ). Prayers thåt calm (Varuna's ) wrath (Oldenberg and two others). Calming prayers ( Peterson ). वस्य इष्टये=for obtaining prosperous living (Sayana). For the seeking, trying of one's luck, salvation (P.). Away (er) fly (qara) my calming prayers (fra:) to seek my salvation (वस्य इष्टये); as birds fly up to their nests (वसतीः) (P.). Geldner:-For (हि) my (words) free from anger (विमन्यवः) fly away to search fortune like birds to their nests, वयः न यथा वसतीः उप पतन्ति तथा मे विमन्यवः वस्यइष्टये परा उप पतान्त. विमन्यवः and वयः are masculine. वसतीः is feminine and plural. What word in the SIÀT corresponds to it? To which stands for qtiaa: which is both feminine and plural and means the (three) heavens. परा has been wrongly interpreted by Sayana and foreign scholars. My wealth-beggings (fahrra:) fly (Tarra) into (उप) the heavens as birds fly into their nests. वस्यः इष्टये for obtaining wealth : वस्यः is acc. sing. governed by इष्टये. There is nothing answering to it in the उपमान. I do not know if there 30 .

·282 Words in Rgveda is a double meaning in वस्यः. art; = riches; does it mean food stored in the nest ? Birds rather leave their pests and roam far and wide in search of food. Though gefa means a nest, it should mean a human habitation or localities here. Birds fly in the localities in starch of food. The comparison conveys the idea of quickness. Varuna has his thousand-gated mansion in heaven. My prayers fly quickly thither to seek and obtain wealth. Rk, would show that fapta: means prayers or beggings for realth. (i) कदा क्षत्रश्रियं नरमा वरुणं करामहे । मृळीकायोरुचक्षसम् (१६) aferi = Tid ia già T72fr: 1 ferraaraa = to the possessor of strength. . To the ornament of princes (P.). - Qari (aro ); the Man (P.) 371 ATTAÈ = THE HOT STTTS - arh (S); = shall cause him to come, shall bring hither (P.); 3+1 + 3 = to move, to come, to bring hither (P.). godini STEAEGIT (aro ); for (exercising ) mercy (P.). JETETE agai agii (FTO); the far seeing one (P.). and eft both mean wealth. क्षत्रेण युक्ता श्रीः यस्य तं = one that has immense riches. at = the donor, from 1= to give. T + T: = TT: = a ( male ) giver. नृतं = given. सूनृतं = a rich gift. उरु चक्षः धनं यस्य j = possessed of extensive wealth. 371+=to draw nlar; opposed to 31913 = to send io a distance, iary = for ( granting us ) wealth, When shall we draw near i. e. prevail or Varuna, the doncs, possessed of immense riches, for ( making grants of) Wealth ( to us )? Geldner:- When shall we move ( 37T FTTH) the lord or master (at) Varusa who brings dominion to respect (afri), the far-seeing? (j) Ja T Highter TJET, STIFTTI 396 Fiat (4).73T: = ( at ); glory (P.). si aka: ( FTO). V, has fully (afh) established ( ITE) bis glory (by putting dropsy) in our bellies (P.). 77# means wealth, strength, offerings but never glory in RV. szig T = into our treasures. Cf, greaca (**). What glory can redound to gods who inflict diseases on men! Even human beings would deserve execration.

·by V. K. Rajavade 283 Geldper:-'Who had procured andivided i. e. Entire glory or respect among men and also in our bellies, vaisis or bodies.' The Rk, really means:--And who places full isealth into mcu's treasures, as also into our treasures. (k) परा मे यन्ति धीतयो गावो न गव्यूतीरनु । इच्छन्तीरुरुचक्षसम् (१२४). Sayana:-धीतयः बुद्धयः। गन्यूतीः अनु=गोष्ठानि अनुलक्ष्य । उरुच- क्षसं = बहुभिः द्रष्टव्यम् . ( For परा vide (b) P. 281 ). परा + इ = th ge) out, off, into a distance (P.). sayfa:'= a cow-house (S.), cattletrack, cattle herd (P). Off go inv thoughts, as cattle along their track, longing for the far-seeing (P.). My thoughts move for. ward as cows to pasture-lands, seeking the fir-seeing. (G) fiat: and गावः are feminine; so is गव्यूतीः to which परा (= परावतः) answers. गव्यूतिः = गो+ ऊतिः = wealth in the shape of cows. It means wealth in general wherever it occurs except in अगम्यूति क्षेत्रमगन्म देवा उर्वी सती भूमिरहूरणा भूत् (६५४) = We went or have gone to a field on which there are no herds of cows; the land, though so wide, has become contracted. In the present Rk. गव्यूतीः means groups of There is a play on उरुचक्षसं which when used of Varuņa means of wide, abounding wealtb; but in the case of cows it means a wide-eyed calf. Cors (गावः) rush (यन्ति ) into herds of cows (गव्यूतीः अनु) in search of their wide-eyed calves; my prayers ( stag: ) rush into the heavens, in search of Varuņa who possesses abundant wealth. These two Rks, show that the composers were men of skill and that they took care not to use meaningless words. (१९२). (1) Geldner :--Trouble (शग्धि) thyself, give in full ( पूर्थि). spend (प्रयंसि), spur on (शिशीहि ), and fil (प्रासि ) the stomach उदरं). O Pashan, give (विद ) advice (क्रतुं) for this ( इह ). शग्धि अस्मान् अनुग्रहीतुं शक्तो भव । पूर्धि = अस्मद्गृहं धनेन पूरय । प्रयंसि = अन्यदपि अपेक्षितं वस्तु प्रयच्छ । शिशीहि = अस्मान् सर्वेषु मध्ये तीक्ष्णीकुरु । तेजस्विनः कुरु इत्यर्थः । उदरम् अस्मदीयं प्रासि मृष्टान्नेन सोम- रसेन वा पूरय । इह = अध्वनि । ऋतुं = अस्मद्रक्षणरूपं प्रशानम् । विदः जानीहि । शक्ल शक्तौ (धा० ५।१५)। पृ पालनपुरणयोः (धा० ३।४) । यम COWS, %3D ·284 Words in Rgveau - -- यम् +ता उपरमे (धा० ११००९) 1 शो तनूकरणे (धा० ४.३९)। प्रा पूरणे (धा०२२५१)। विद ज्ञाने (घा० २।५४) (सायणः). Sāyana wholly and Geldoer partially depend on the strani. and hence misinterpret RV. of which the present Rk, is a clear instance. 7 mtars to give, and hardly ever, 10 be able, gate चिजसमानाय शक्तं (७६८), मघवन् शग्धि तव तत् न ऊतिभिः ( ८२४), मघवन् शग्धि रायः (१०१४. स शक उत नः शकदिन्द्रो वसु दयमानः (११६ ), त्वमङ्ग शक वस्व आ शको नः (७२); in these instances शकू must mean to give, दशक itself is made of शक् +र and means a giver. शिश् (= to give ) is शक् + स्. यजमानाय शिक्षसि सुन्वते भूरि ते वसु (१३. ). शिक्षसि = ददासि. रायस्पूर्धि (१३३) and एवा न इन्द्र वार्यस्य पूर्धि (७१); here पूर्धि = देहि. The root in यसि is .यम् = to give. प्र यंसि होतर बृहतीरि- षोनः (३३६), प्रसव्येन मघवन् यसि रायः (५३.६), आदित्यैनों अदितिः शर्म यंसत् (११६७). यन्ता Or (प्र) यन्ता a giver. it like Ar means to give and is conjugated like it. In modern Sk. there is no शा. शा means to sharper, to destroy, to give and to endow in RV. Ti which becomes mr in the perfect etc. means to sharpen only ( शो तनूकरणे ४।३९). उभया हस्त्या वसु शिशीहि राय आभर (१४), स त्वं नो रायः शिशीहि (३१६), ऋभुर्भराय सं शिशातु सार्ति (११११), पुरू सहस्रा नि शिशाः (६१), ऋतुं दक्षं वरुण सं शिशाधि (८९३); in all these शा means to give. प्रा (= to give, to pervade); प्रासि and अप्राः are its verbal forms and प्राता p. p. it also occurs in अन्तरिक्षमा, ऋतुमा, चर्पणिप्रा, जरणिप्रा, रथप्रा etc. क्रतुप्राः=a giver of wealth. आप्राः ऋतून (४०)=Savitr has given us richcs. आ वृत्रहेन्द्रो नामानि अप्राः (१०६१) = Indra, the destroyer, has given (us) riches (नामानि). उदरं is the object of शग्धि etc. and means a treasure as in ऋत्व इत्पूर्णमुदरं तुरस्याति विधतः (८७७) The treasure of the donor (तुरस्य =विधतः) is certainly (इत्) full of wealth (ऋत्वः) or is full for (giving us ) wealth (क्रत्वे). The Pāda-patha is ऋत्वः. For vide (j)p 282. विद् = to give. विदार्ज शतक्रतुर्विदादिषं (२१२) = शतक्रतुः ऊर्ज विदात्। इषं विदात्. ऊर्जे- इषं = धनम्, विदात् = ददातु. सोम राजन् मृळया नः स्वस्ति तव स्मसि प्रत्यास्तस्य विद्धि (८१६) हे राजन् सोम नः अस्मभ्यं स्वस्ति धनं मुळय % 3D ·by V. K. Rajavade. 285 वसु असौ देहि । तव व्रत्याः व्रतं धनं तस्य अर्हाः स्मसि स्मः। तस्य व्रतस्य धनस्य विद्धि तत् व्रतं धनं देहि.. एषः स्तोम इन्द्र तुभ्यमस्मे । एतेन गातुं हरिवो विदोनः (११७३ ) = हे इन्द्र अस्मे अस्माभिः एषः स्तोमः सुभ्यं कृतः अस्ति । एतेन स्तोमेन हे हरिवः नः अस्मभ्यं गातुं धनं विदः देहि. विदद्वसुः = वेत्ति = one that gives weaith. वेदस् (= wealth) comes fronu = to give. पूषन् इह ऋतुं विदः = हे पूषन् इह इयन्तं ऋतुं धनं विदः देहि. इह indicates hugeness. Interpreters have to bear in mind that deliberate employment of synonyms in one and the same Rk. is a prominent characteristic of RV. In the present Rk there are h verbs that mean give'. This single kk. clearly shows that modern Sk is no safe guide in the interpretation of RV. Savana was too fool of modern Sanskrit to understand Rgredic style. Forciyn scholars 100 have not been free from that muschievous intlucnice. क्रतुमान् ( १६३) (m) Geldner :-(O master ( दस्म) fronm (old days the riches in thy hands never diminish ncr are they exhausted, resplendent (घुमान् ), full of ins got (क्रतुमान ) and sis:: (धीरः); trouble (शिक्षा) thyself for us according to thy powers (yaití:), () powerſul one. This rendering differs totally from that on P. 158 No.179. It mostly folloss Sityana, दस्य = दर्शनीय । श्रीयन्ते = नश्यन्ति । उप- दस्यन्ति = स्तोतृभ्यो दत्तेऽपि त्वद्धस्तगतं धनभुपक्षयं न प्राप्नोति । युमान् = प्तिमान् । ऋतुमान् = लोकरक्षणहेतुभूतकर्मयुक्तः । धीरः = बुद्धिमान् धृष्टो वा ।, शचीवः = कर्मवन् । क्षचीभिः = कर्मभिः । नः - अस्मभ्यम् । शिक्ष = धनं देहि (सायणः). सुक्रतुः (११) (n) Geliner :- Thou Sonia art wise (सुक्रतुः) in wisdoin (क्रतुभिः), well-knowing (सुदक्षः) in knowledge ( दक्षः), () thou allknowing (विश्ववेदाः); thou art a bull (वृषा) in bull-strength (वृष त्वभिः) and greatness (महित्वा); thou, with the master-cye (नृचक्षाः), becamest ( अभवः) shining (द्युम्नी) in light. ऋतुभिः = अग्निष्टो- मादिकर्मभिः आत्मीयीनैर्वा । सुझतुः = शोभनकर्मा शोभनप्रज्ञो वा । दक्षैः B - ·286 Words in Rgveda आत्मीयैः बलैः । सुदक्षः = शोभनबलः। विश्ववेदाः = सर्वधनः । वृषत्वभिः कामादिवर्षणैः । महित्वा = माहात्म्येन । वृषा = कामानां वर्षिता महांश्च । नृचक्षाः = नृणां यज्ञस्य नेतॄणां यजमानानाम् अभिमतफलस्य दर्शयिता। शुम्नेभिः = तैः दत्तैः हविर्लक्षणैः अन्नैः । झुम्नी प्रभूतान्नः (सायणः). This interpretation is ritualistic, G's rendering is almost independent. VIde P. 122, No 71. वृपत्वभिः and महित्वा were wrongly interpreted there. Both mean with or by means of riches. erat = a showerer, a giver. (०) योनिष्ट इन्द्र निषदे अकारि तमा निपीद स्वानो नार्वा। विमुच्या वयोऽ वसायाश्वान् दोपावस्तोत्रहीयसः प्रपित्वे (११११). योनिः वेद्याख्यं स्थानम् । स्वानः हेषाशब्दं कुर्वन् अर्व अश्वः न यथा स्वकीयं स्थानं शीघ्रम् आगच्छति तद्वत् । वयः अश्ववन्धनार्थान् रश्मीन् विमुच्य रथात् विश्लिप्य । वियन्ति रथेन सह संगच्छन्ते इति विशब्देन रश्मय उच्यन्ते । वीगतौ । औणादिकः इप्रत्ययः । ईकारलोपश्च । द्वितीयार्थे प्रथमा । यहीयसः अतिशयेन चोदृन् । प्रपित्वे यागकाले प्राप्ते (सायणः). Geldner :- A lap ( tha:) has been prepared for thee to sit down on, O Indra; sit down on it like a race-horse (rar) driven to run ( Fara:). Slackening (az) the force (@7:); pulling up ( अवसाय) the horses which move best (वहीयसः) evening ( दोषा) and morning ( वस्तोः), shortly before the goal (प्रपित्वे). स्वानो नाh is very difficult. उदु स्वानेभिरीरत उद्रयैरुदु धायुभिः । उत्स्तोमैः पृश्निमातरः (८.७). The Maruts whose mother is Prsini march (ईरते ) torth ivitis riches. स्वानभिः = रयैः = धायुभिः = स्तोमैः. स्वानो रथो न वाजयुः (५१) = ( Agni's flaines roll forward ) like a chariot laiden with wealth. स्थानः = वाजयुः. उतो ते तन्यतुर्यथा स्वानो अर्त त्मना दिवः (५२५) = Thy flame स्वानः) like lightning तन्यतुः) comes i. e. flashes ( अर्त) down from heaven (दिवः) with wealth (त्मना). उत स्वानासो दिवि यन्त्यग्नेः (५२) Thy flames, O Agni, march or flash through heaven. प्रस्वानासो रथा इवार्वन्तो न श्रवस्यवः । सोमासो राये अक्रमुः (९१) = Somas march forth for riches like chariots that get loaded with wealth (Farare:), ike warriors (अर्वन्तः) best on acquiring wealth (श्रवस्यवः). ar at firsta flame denotes wealth or gold which is luminous ·by V. K. Rajavade 287 like a flame. Indra is a warrior (ar) who brings wealth or booty ( 779: ) with him. It is in this state that he is asked to occupy a seat without delay (न). विमुच्य = अवसाय = untying. वयः वीन् = अश्वान्. We have no वीन in R.V. वयः perhaps was used for वीन्. I have not yet discovered an instance of वयः being used for वीन्. आ वां नरा ० अश्वासः ० वयो वहन्तु (५४५); here वया अश्वाः. आ वां वयो अश्वासो वहिष्ठाः ० वहन्तु (६६); here वहिष्ठाः qualifies both वयः and अश्वासः; वहिष्ठाः is like वहीयसः in the Rk. under consideration. अव स्य हरी विमुचा सखाया (६४); here अवस्य corresponds to अवसाय and विमुच to विमुच्य. therefore conclude that वयः stands for वीन् and is the same as अश्वान्. विमुच has horses for its object as in विमुच्या हरी (३३२), सूर्यस्य यत्र वि- मुञ्चन्त्यश्वान् (५६२), अश्वैविमोचनं कृणुते (३२३), विमोचनं वाजिनो रास. भस्य (३३), इह प्रयाणमस्तु वामिन्द्रवाय विमोचनं (४७६), and स्वस्त्या गृहेभ्य आवसा आ विमोचनात् (३३३). In the last ibut one quotation विमोचन is a halt ; in the last it is the end of the chariot's movement. az never means to slacken. Geldner seems to derive वयस् from वी to go, since the gives it the sense of force. But qu: has not that sense elsewhere. Geldner :--A lap has been prepared for thee, Indra, for sitting down; sit down on it ; driven to a run ( Fara: ) like a race-horse (अर्वा), stretching the strength (वयः), halting (अवसाय) the horses who draw best (agTA:) evening and morning short before the goal (प्रपित्वे). If स्वानो अर्वा be the same as वाजी अर्वा, वयः should be given its :isual sense of wealth. warrior returns home with booty laia' in his chariot. He removes the load and then unyokes the horses for their evening feed. विमुच्या वयः = ( seat thyself on the seat provided ) after removing (विमुच्य ) the precious booty or treasure (aper:). This rendering would release us from the necessity of treating वयः as being equal to वीन् . Farat stal is like arsti srat which occurs 6 times in RV. # वाज्या० स शूरो अस्ता पृतनासु दुष्टरः । स रायस्पोषं स सुवीर्य दधे यं वाजो विभ्वाँ ऋभवो यमाविषुः (४३६); here वाजी अर्वा is a brave man ·288 Words in Rgveda - Mr prayers who conquers foes and wins booty. AFAT: JA arft wat (४३८). Such a warrior gives by hundreds and thousands as he is booty laden. दधिक्रावा प्रथमो वाजी अर्वा (७४४)=D. is ricb (प्रथम वाजी = अर्वा). वाजी अ occurs also in ११६३ and ७३° whilc in ४११ अर्वा is the same as वाजी. प्रपित्वे = प्राप्ते (निरुक्त ३।२१) which Sayana adopts, as be says यागकाले प्राप्ते. Geldner seems to interpret प्रपित्व by प्राप्त he renders is however hy before the goal ( is reached ).' Now अपपित्व, अभिपित्व,आपित्व and प्रपित्व were different hours appointed for Soma-drink. मम त्वा सूर उदिते मम माध्यंदिने दिवः । मम प्रपित्वे अपिशवरे वसो आ स्तोमासो अवृत्सत (८५६); sunrise, noon and nightfall are mentioned here. have gone to tlice at these 3 hours to invite thee to a Sõma-refreshment. Sirfara at: प्रपित्वे तूयमा गहि ( ८३). इम इन्द्र भरतस्य पुत्रा अपपित्वं चिकितुन प्रपित्वम् ( ३३३) = These sons of B. have given thee only the morning collation and not the evening one. तस्मा इदन्धः सुषुमा सुदक्षमिहाभिपित्वं करते गृणानः (४१६); कुह स्विद्दोपा कुहवस्तोरश्विना कुहाभिपित्वं करतः (१० ). प्रपित्वे अह्नः । (४१३), अभिपित्वे अह्नां (११२६ । ४३४ । ४३५) show that these are particular hours of the day. तस्येदिन्द्रो अभिपित्वेषु रण्यते (१६) = Indra feels pleasure in the Sõma feasts of that devotee only. So अभिपित्व is a Soma. feast ( fixed for a certain hour of the day), Indra is asked to occupy a particular seat intended for him, after removing the booly from the chariot and setting free his horses that have drawn that chariot night and day and so been fatigued, that he may enjoy the Sõma-drink prepared for him that evening. Sảyana bas modern Sanskrit in liis head when he renders स्वानः by हेषाशब्दं कुर्वन् and अर्वा by a horse. founds him; he therefore has recourse to etymology. Herowes allegiance to Yūska and is incapable of studying words independantly. Geldner somehow has been misled by Sāyaṇa. २१२ (p) यो जात एव प्रथमो मनस्वान् देवो देवान् ऋतुना पर्यभूषत्। यस्य शुष्माद्रोदसी अभ्यसेतां नृम्णस्य मह्ना स जनास इन्द्रः (२१२). मन. स्वान् मनस्विनाम् अग्रगण्यः। ऋतुना वृत्रवधादिलक्षणेन स्वकीयेन कर्मणा । वयः .con·momen by V. K. Rajavade 289 पर्यभूषत् रक्षकत्वेन पर्यग्रहीत् । अथवा । पर्यभवत् अत्यक्रामत् । शुष्मात् बलात् । अभ्यसेताम् अबिभीताम् । भ्यस भये (धा० ११६२९)। अथवा । अवे- पेताम् । भ्यस भयवेपनयोः (निरुक्तं ३२१)। नृम्णस्य सेनालक्षणस्य मह्ना महत्त्वेन (सायणः । क्रतुना कर्मणा । पर्यभूषत् पर्यभवत् पर्यगृहात् पर्य: रक्षत् अत्यकामत् इति वा (निरुक्तं १०१०). Macdonell :- The chief (प्रथमः) wise (मनस्वान् ) god (देवः) who (यः) as soon as born ( जातः एव ) surpassed (पर्यभूषत् ) the gods (art) in power ( Fiqat); before his vehemence (TFT शुष्मात् ) the two worlds ( रोदसी) trembled ( अभ्यसेतां) by reason of the greatness of his valour (TFOTET A&T); he, O men, is Indra. In Macdonell's verse translation:--मनस्वान् = full of spirit; क्रतुना = in ivisdon; यस्य शुष्मात् = before whos : majesty; नृम्णस्य मह्ना=by his mighty manhood ; Geldner He is Indra, () people, who, just born as the first god, thoughtfully (मनस्वान् ) surrounded the gods with ( protecting ) care (Far), for whose anger (शुष्मात् ) the two worlds had fright through the greatness (मह्ना) of his manly power (नृम्णस्य). मनस्, देव, ऋतु, शुष्म and नृम्ण mean wealth. Most probably प्रथमः too means richest'. यस्य सप्रथश्च नाम (१० १६१) = यस्य प्रथः यस्य नाम सप्रथः = whose wealth (प्रथः = नाम) is full of wealth (सप्रथः) i. e. abundant. रक्षोहणं वाजिनमा जिघर्मि मित्रं प्रथिष्ठमुप यामि शर्म (१०६१); hereवाजिनं, मित्रं and प्रथिष्ठं qualify अग्निं understood and mean possessed of wealth. ऋभुतो रयिः प्रथमश्रवस्तमः (४३.६) = From Rbhu ( comes) abundant wealth.' प्रथमं धनयुक्तं श्रवः धनं येषु ते प्रथमश्रवसः। तेषां श्रेष्ठः प्रथमश्रवस्तमः = abundant. रयिः = wealth. प्रथ+मः = richest. प्रथमः = मनस्वान् = देवः = full of wealth. The gods were rich; but Indra, being the richest, surpassed them in that point of wealth (ऋतुना). What is the root in अभ्यसेतां? भ्यस् according to the Nighantu and the Nirūkta. भ्यस भयवेपनयोः says Devaraja (निघण्टु ३।२९), भ्यस भये (धा० ११६२९). There is no other form of भ्यस् in RV, Notwithstanding the Padakāra, I think spraai is equal to आभि + असेतां. शतसेयाय is like मघदेयाय, राधोदेयाय and वसुदेयाय. As देय comes from दा, 50 सेयाय from सा (= to give). 37 प्रथश्व ·" 290 Words in Rigveda . As धा becomes धे in धेतन and धेथे, so सा becomes से in असेतां. So the 2nd half of the Rk should be thus translated : -Out of whose wealth. (यस्य शुष्मात्) the two damsels (रोदसी) were endowed (अभि + असेतां) with abundance (मह्ना) of wealth (नृम्णस्य ). The two ladies are noted for their wealth; whence did they get it? From Ini ra's bounty. Or the root may be fa= to give. उत नो गोमतीरिष उत सातीरहर्विदा। वि पथः सातये सितम् (-५) = हे अहर्विदा अहर्विदौ अश्विनी नः अस्मभ्यं गोमतीः इपः सातीः पथः सातये वि सितं दत्तम्. अहर्विदौ givers of the day i. e. day-bright gold. सि = to bind ; वि + सि = to unbind, to give,, अभि + असेतां = were bound or endowed with abundance of wealth (नृम्णस्य मह्ना). Or se may be the root in अभ्यसेतां. असति, असथः and असथ show that अस् was at times treated as a root of the 1st conjugation in RV. 'असेतां would be potential 3rdperson dual. The two ladies defeated or put down (अभ्यसेतां) rivals by the abundance of their wealth which they had obtained out of Indra's treasure. विश्वा जातानि अभ्यस्ति मह्ना (८२१°) = Indra puts down all rich rivals by his wealth. विश्वानि सान्ति अभ्यस्तु मह्ना (२२१) = Varuna puts down all rich rivals (सान्ति = सन्ति ) by tile abundance of his wealth. अभि + अस् has other forms also as अभि + असत् (११३६।२१६) and अभि + असि (६६५). The only objection to अस् being the root is that sêai is potential and rot imperfect add that is almost a fatal objection. Anyhow *44 cannot be the root. Indra's filling licaven and earth with wealth is a frequent idea in RV. ब्रह्मजूतस्तन्वा वावृधानो भूरिदात्र आपृणद्रोदसी उभे०(३३१)3 Indra rolling iri wealth, filled the two R's with wealth: इन्द्रो' विश्वायः पत्यमान उभे आ पप्रौ रोदसी महित्वा (३५४); महित्वा" is the same as मह्ना in the present rk. श्रवः । येनेमे ० रोदसी . प्राः (६४६); vide P. 241 No. 51. These are only a few instances out of many. इन्द्रं स्तवा नृतमं यस्य मह्ना विषबाधे रोचना वि ज्मो अन्तान् । आ यः पनौ चर्षणीधृतरोभिः प्रसिन्धुभ्यो रिरिचानो माहित्वा (१०८९ )=Supplicate (स्तव) Indra, the greatest donor (नृतमं), who be (यस्य = यः+ स्यः) packed or crowded (वि बबाधे) the (3) heavens रोचना = रोच.

·by V. K, Rajavarie 291 - नानि) and the ends (अन्तान्) or tracts of the earth (ज्म:) with wealth (महा), who (यः), a giver of wealth (चर्षणिप्राः), and exceeding (प्ररिरिचानः) all the oceans (सिन्धुभ्यः).by his wealth (Hierat), filled (through and through (7) the heavens and the earth with riches (वरोभिः). वि बबाधे and आपप्रो are active while अभ्यसेतां is passive, but the meaning of all 3 is the same. For grut and Ja meaning wealth viac P. 254 Nos. 19-20 and P. 257 No. 4) respectively. मह्ना = with abundance. Cf. उरुशंसा नमोवृधा मह्ना दक्षस्य राजथः (३६१) = उरुशंसौ नमोवृधौ मित्रा- वरुणौ दक्षस्य मह्ना राजथः = Possessed of abundant Wealth ( उरु- शंसा = नमोवृधा). M. and V. rule by the bundance of their wealth (दक्षस्य मह्ना). यस्य दिवमति मह्ना पृथिव्याः पुरुमायस्य रिरिचे महित्वम् (६३) = यस्य पुरुमायस्य बहुधनस्य इन्द्रस्य महित्वं मह्ना दिवम् अति रिरिचे पृथिव्याः च रिरिचे. Indra possesses abundant wealth; that wealth ( Hieraj) exceeds ( the wealth of) heaven (igen) and earth ( gfeteer: ) by its abundance (HET). TATA: refers to the 5 Aryan tribes that were hostile to Indra and questioned his power and supere-eminence in wealth. The present Sukta tells how rich Indra was and how powerful. I interpreted this Rk. differently and I think wrongly on P. 152 No. 158. (१) उत स्तुतासो मरुतो व्यन्तु विश्वेभिर्नामभिर्नरो हवींषि । ददात नो अमृ. तस्य प्रजायै जिगृत रायः सूनृता मघानि ॥ व्यन्तु = भक्षयन्तु । नामाभिः - उदकैः। नरः = नेतारः । नः = अस्मदीयायै । प्रजायै = संततये । अमृतस्य = उदकस्य = उदकम् । रायः हविषां दातुः यजमानस्य । सूनृता =सूनृतानि = सुष्टु नृत्यन्ति शोभनयोग्यानि । जिगृत उद्विरत प्रयच्छतेत्यर्थः (सायणः). S, follows the Nairukta method of interpretation by derivation. नू नये (धा० १२८११). Therefore नरः = नेतारः, गृ निगरणे (धा०६।१२९); जिगृत = उद्विरत = प्रयच्छत. रा दाने (धा० २०५७); रायः = (हविषां) दातुः ( यजमानस्य ). सूनृता = सु + नृता. सु = सुष्टु. नृता = नृत्यन्ति. अमृतं-उदकं (निघण्टु १४३). अमृत also means हिरण्य (निघण्टु ११२).

·292 Word: in Kgveda But this comes into conflict with alat which means water. Let the Maruts, furnished with universal waters (falafu: ATHTH:) and carrying (:).ther wherever they happen to go, eat our offerings! Give water (TTT) to our offspring. Give riches (मघानि) that shine (शोभन ) and are suitable (योग्यानि) to the offerer of offerings ( tru: ). Max Muller :- And (5a) let the manly (77:) Maruts. when they have been praised ( Fanta:), under whatever (fasafar:) names ( armat:), enjoy ( 170 ) these offerings (fit)! Grant that our ofl-spring may not die (IT नो अमृतस्य GSÅ ); raise up (जिगृत ) for us riches (रायः), glory (सूनृता) and wealth (मघानि). Max Muller says:a cannot be rendered by immortality in our sense; it should mean not dying. frya imp. aor, caused of गर्. He adopts the modern meanings of नामन् and aga, though he renders the latter by not dying on account of certain Christian scruples which I do not understand. Why should he grudge us imnrortality ? He seems to split अमृत into ga. मृतस्य मरणस्य मरणम् अ मा ददात. This rendering is original, no doubt; but it is wrong. lle says farya is from att or y; yet he renders faraja by raise up; how does lie arrive at this sense? Perhaps from one of the senses of ग्र viz. tu awaken. ega does not mean praised. It is not a p. p. but a substartive like tha, 970, paia etc. a is a noun-making affix. ET = to give; as in :-TİT I Fad 1,9 arad sa gratuit च धत्तम् (८३५) = हे अश्विनौ प्र धनं जयतम् । प्र धनं स्तुतं दत्तम् । प्रधनम् . I FI 777 i slator 17. Ega = = 74. : 70 =2014. Roots are often used as nouns in RV. ET = a gift; wealth. ET + : = having gifts or wealth, doriors of wealth. I was wrong in treating Te: (P.202 No, 11 ) as a p. p. It is a noun or a substantive. T (=to give) + a: = a giver, Many so called p. ps. would turn out to be nouns of this type. 7 ( = to give ) becomes a noun and is declined as a stat at: etc. AT:=Tat:. The p. p. of is नुत. सु धनम् । तने युक्तं नृतं यस्याः सा सूनृता उषाः. from being an 37 and नः प्रजायै ·by V. K. Rayavade 293 djective and an epithet of Ushas it came to be used as a noun. सूनृता = a gift. Geldner rightly translates सन्तानां (१२१) by.gifts. . सूनृता nowhere means glory. वीहि स्वस्ति सुक्षितिं दिवो नृन् ६९); वीहि-देहि. स्वस्ति = सु = क्षिति- दिवः = नृन् = wealth, gifts, welfare. ते नो व्यन्तु वार्यम् (३९) = may they give (व्यन्तु) us wealth (वार्य ). व्यन्तु = let them give. वी गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनखादनपु (धा० २।३८). Among these senses we do not find 'to give'. But 'to give' is one of the senses of वी in k.V. गोमदश्वावथवत् व्यन्तो यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः (७२) व्यन्तः ददता; the object being गोमत् etc. त्वमेतानि पप्रिपे वि नामशान इन्द्र दधिषे गभस्तौ (१०७३) = हे इन्द्र ईशानः त्वम् एतानि नाम नामानि धनानि वि पप्रिये ददासि गभस्तौ दधिषे a = Rule as thou dost (Garra:) over riches, thou givest (@targa) these (Cana ) i. e, abundant riches (alata ) and holdest them in thy hand. तवायं विश्वः पुरुहूत पार्थिवोऽवस्युर्नाम भिक्षते (७३७) = All these (अयं) earthly (पार्थिवः) men, O rich Indra (पुरुहूत) desirous of wealth (अवस्युः), shares (भिक्षते) thy (तव) wealth (नाम). मर्ता अमर्त्यस्य ते भूरि नाम मनामहे । विप्रासो जातवेदसः (८१६१) Poor penniless creatures ( Haf: ) and beggars (fagia:) that we are, we beg (मनामहे ) immense (भूरि ) wealth (नाम) of thee (ते) rolling in riches (जातवेदसः अमर्त्यस्य ). गृहंगृहमहना यात्यच्छा दिवे. दिवे अधि नामा दधाना (११२३) = Ushas ( अहना ) visits ( याति) house after house (गृहंगृहं ) laying (दधाना) therein (अधि) wealtb (नामा) for giving abundance (दिवेदिवे ). भद्रा नाम वहमाना उषासः (१९३३) = The Dawns carrying with them abundant wealth (भद्रा नाम ). For two more instances vide P. 18:} No. 273 and P. 250 No. 40. , .. त्रेधाहविष्कृतम् (१३४)-Give (कृतं; wealth ( हविः), () Assins, thrice (धा).हविष्कृणुष्व सुभगो यथाससि ब्रह्मणस्पतेरव आ वृणीमहे (२६) =Since ( यथा) thou art ( अससि ) very rich (सुभगः), give (कृणुष्व) wealth (हविः), O B.; we beg (आवृणीमहे ) wealth (अवः) of B. स त्वं नो होतः सुहृतं हविष्कृधि वस्वां नो वार्या पुरु (८६४) = हे होतर् अग्ने स त्वं नः अस्मभ्यं सुहुतं हविः कृधि कुरु देहि । नः अस्मभ्यं पुरू पुरूणि वार्या वार्याणि वस्व देहि. सु धनम् । तेन सहितं हुतं धनं यस्मिन् तत् हविः धनम्. होतर = O giver.

·294 Words in Rgveda यस्मा ऊमासो अमृता अरासत रायस्पोषं च हविषा ददाशुषे (११६६) = ददाशुषे हवींषि दात्रे यस्मै ऊमासः ऊमाः अमृताः रायः हविषा सह पोषं च अरासत अददुः ददति.' ऊ = to give. ऊमासः = givers. अमृतं wealth. अमृताः = possessors and givers of wealth. रायः = पोषं = wealth. हविषा = ( packed ) with wealth. अमृतं=wealth. अत्रा दधे अमृतं जातवेदाः (३२३ ) = Agni who has abundant wealth (जातवेदाः):gave (दधे ) i ('. put realth (अमृतं) into this treasure (अत्रा). इन्द्र शविष्ठ सत्पते रयिं गृणत्सु धारय । श्रवः सूरिभ्यो अमृतं वसुवनम् ( ८१३ ) = () rich (शविष्ठ = सत्पते) Indra, bestow (धारय) Wealt.! ( रयिं = श्रवः = अमृतं = वसुत्वनं ) on the praisers (गृणन्सु); give to the donors (सूरिभ्यः). आपो रेवतीःक्षयथा हि वस्वः क्रतुं च भद्रं विभृतामृतं च (१०३३) = (O rich (रेवतीः) rivers ( 3719:), vou rule ( 272 ) over wealtii (TFT: ) and give (farger ) wealth (ऋतुं = भद्रं =अमृतं ). आप्यायमाने। अमृताय सोम दिवि श्रवांस्युत्तमानि धिष्व (१९४) 3 While growing fat (आप्यायमानः) with water and milk, O Soma, put (धिष्व) riches (= श्रवांसि ) into our treasure (दिवि) for our prosperity (अमृताय). एते सोमा अभि गव्या सहस्रा महे वाजायामृताय श्रवांसि। असृग्रन् (९९) =these Somas send ( अभि + अमृग्रम् ) riches (श्रवांसि) in the form of thousands of hercl: of cows (गव्या) that we may have srealth (महे = अमृताय = वाजाय ). ईशे ह्यग्निरमृतस्य भूरेरीशे रायः सुवीर्यस्य दातोः (७१) = Agni rules (ईशे ) over abundant wealth (अमृतस्य = रायः = दातोः). भूरेः = सु- वीर्यस्य = abundant. प्रजा too mans wealth. The word is made The word is made up of sy and sin both of which mean wealth. प्रधनम् । तेन युक्ता जा प्रजा = abug" dant wealth. My treatment of जा ( PP 225 228) is in part wrong. That word means wealth in !, 8, 9, 10, 11 and 12. may correct that section at the end of this volume, vide P. 255 No. 27. इह प्रजामिह रयिं रराणा इह श्रवो वीरवत्तक्षता नः (४३६ ) = Give (तक्षत) us, () Rbhus, abundant (इह) wealth (प्रजां = रवि श्रवः). रराणाः = giving, liberal. वीरवत् = full of wealth. For प्र ·by V. K. Rajavade 295 भक्षीमहि प्रजामिषम् (७६६)= We will divide (भक्षीमहि = भजेमहि) wealth (प्रजां = इषं). These words clearly show that प्रजा must . mean wealth. How can offspring be divided ? आ० गच्छतं प्रजां च धत्तं द्रविणं च धत्तम् (८३५) = conne down, O Aswins. and give us wealth (प्रजां द्रविणं). Can Offspring be given at once like wealth ? प्रजां पुष्टिं भूतिमस्मासु धत्तम् (८१९); here प्रजां = पुष्टिं = भूति: wealth. तुभ्यमग्रे पर्यवहन् सूर्या वहतुना सह । पुनः पतिभ्यो जायां दा अग्ने प्र- जया सह (१०३१); here वहतुना = प्रजया = ivitii wealth or d wry. उत प्रजायै गृणते वयो धुः (७३.६) = The Maruts give (धुः) wealth (वयः) to the praiser or offerer of otherings (गृणते ) that he may live in prosperity (प्रजायै). स नः प्रजायै हर्यश्व मूळय (१०११८) = O rich Indra (हर्यश्व ), do thou favour (मृळय ) us with wealth that we nay live in prosperity (प्रजायै). प्रजावतो नृवतो अश्वबुध्यानुषो गोअनाँ उप मासि वाजान् (१२) = Give (उपमासि) riches (वाजान्) packed with riches (प्रजावतः नृवतः), having horses in the rear (अश्ववुध्यान् ) and cows in the front (गोअग्रान् ). प्रजाः तृ = wealth. प्रजावत् सावीः सौभगम् (५४१) = Send (सावीः), O Savitr, riches (सौभगं) containing riches (प्रजावत्). सु धनम् । तेन युक्तः भगः . सुभगः । सुभगः एव सौभगम्. प्रजावत् qualifics रत्नं ( ३६।९५९), ब्रह्म (५३६९४६ ', वयः (१०१४); प्रजावान् qualifics भगः (३३) and गातुः (३३४); प्रजावतीः qualifies इषः (६५११९२३). All the three mean abundant. इन्दुरिन्द्रो वृषा हरिः पवमानः प्रजापतिः (९३); इन्द्रः = प्रजापतिः धनपतिः, वृषा = पवमानः = a donor; हरिः = possessed of gold. जिगृत = give. जिगृतमस्मे रेवतीः पुरन्धीः (११३८) = give us abundant (taat: ) riches (geral:). देण्णमभि गृणीहि राधः (२४) give wealth (देष्णं = राधः). अभि तद् द्यावापृथिवी गृणीताम् (१०४०) may heaven and earth grant it. A noun fron I is Fruie: (=a donor). रायः (mas.) =सूनृताः (fem.)-मघानि (neuter). The Padakāra - %D ·298 Words in Rgveda has Egar instead of agat:. instead of सूनृताः. सूनृता = सूनृतानि सूनृता = सूनृतानि = riches. We have seen.above how Sayana makes सूनृता an adjective of मघानि. Max Muller translates the word by glory. Wealth, however, is the sense. Employment of synonymms is a characteristic that should never be overlooked. उत अपि च स्तुतासः स्तुताः नरः मरुतः विश्वेभिः विश्वैः नामभिः युक्तानि हवींषि व्यन्तु ददतु । हे मरुतः नः अस्मभ्यम् अमृतस्य अमृतं प्रजायै ददात दत्त । रायः सनृताः मघानि जिगृत दत्त = May the dinors (स्तुतासः = नरः), the Maruts, give (व्यन्तु) riches (हवींषि) packed with riches (विश्वेभिः = नामाभिः). Give (ददात), O Maruts, wealth (अमृतस्य) that we may live in prosperity (प्रजायै). Give (जिगृत) wealth, wealth, wealtli ( रायः = सूनृता = मधानि). For प्रजायै vide Why is wealth desired ?' PP. 259-200, for abundance P. 258, and for synonyms for wealth PP. 252-258. .. (1) हे मित्रावरुणौ वां युवयोः मन्मानि मननीयानि स्तोत्राणि सः प्रसिद्धः विप्रः मेधावी ऋतावा यशवान् दीर्घश्रुत् चिरकालं श्रोता एवमुक्तलक्षणः वसिष्ठः इयर्ति प्रेरयति । यस्य ऋषेः ब्रह्माणि परिवृढानि स्तोत्राणि हे सुक्रतू शोभन- कर्माणो अवाथः रक्षथः । यत् कर्म शरदः बहन संवत्सरान् आ पृणेथे आपूर- येथे (सायणः). Peterson :--For yol (वां), O fitra-Varuna, this pious (ऋतावा) priest (विप्रः), renowned afar (दीर्घश्रुत् ), sends forth (प्र + gorrat ) his songs of devotion (Afarfa ) that you, wise obes (सुक्रतू), inay further (अवाथ:) his ( यस्य) prayers (ब्रह्माणि ), that ( यत्) you may make full (आ+ पृणैथे ) his years ( शरदः) according, as it were (न), to his will (क्रत्वा ). Macdonell :--Forth (प्र) for . you two (वां), O Mitra- Varuna, this pious priest, heard afar (दीर्घश्रुत्), sends his hymns (मन्मानि) that ye may favour (अवाथः) his ( यस्य) prayers (ब्रह्माणि), ye wise ones (सुक्रतू), that ye may fill his autumns शरदः) as it were (न) with wisdom (क्रत्वा). There is agreement, though not coinplete, between Säyada and the two English scholars. ai is genetive according to S., ·by v. K. Rajavade 297 . , dative according to the other two. सः = प्रसिद्धः वसिष्ठः (सा०); this (P. M ). विप्रः = मेधावी (सा० निघण्टुः ३१); a priest ( P. M.) which is its sense in modern Sk, ऋतावा = यशवान् (सा०) = making offerings ; holy (P. M.) ऋत is उदक, धन and सत्य in the Nighantu, सत्य or यज्ञ in the Nirukta (निरु० ४.१९). P. and M. seem to translate यशवान् by pious. दीर्घश्रुत् = चिरकालं श्रोता (सा०)? Renowned or heard after ( P. M.). सुक्रतू सुक्रत - शोभनकर्माणौ (सा०) = doing worthy deeds; wise ones ( P. M.). ऋतुः कर्म (निघ० २१. ) or प्रज्ञा (निघ० ३६ ). S. takes कर्म, P. M. प्रज्ञा. अवाथः = रक्षथः (सा०); further (P.); favour (M.). यत् क्रत्वा = यत् कर्म (सा०). क्रत्वा = according to his will or desire (P.); with wisdom (AM.). S. leaves out न. न = as it were (P. M.). आ पृणेथे = आपूरयेथे (सा०); may make full ( P.); may fill ( M.). शरदः = बहून् संवत्सरान् (सा०); years ( P.); autumnns ( M.). M. is not quite certain about the last quarter, As it were' has relevance in P's rendering; but none in M's; on the contrary 'as it were' makes the gift unreal or no gift at all, अव रक्षणगति० (धा० ११६०१). S. follows old authorities. Foreign scholars in spite of themselves cannot escape S's lead. Every interpreter, be he Indian or non-Indian, ought to give the prose order of every Rk. S. does it as he proceeds in his exe planation. Mere translation is no real proof that one understands the original. ऋतं = wealth as in यजा देवान् ऋतं वृहत् । अग्ने यक्षि स्वं दमम् (१६) =Give ( यज = यक्षि) us wealth (देवान् = ऋतं = बृहत् = स्वं दमम् ). देवो देवान् परिभूर्ऋतेन वहा नो हव्यं प्रथमश्चिकित्वान् (१०१२) = surpassing (परिभूः) the rich gods (देवान् ) by his wealth (ऋतेन), rich as thou art (देवः = प्रथमः) and a donor (चिकित्वान् ), O Agni, bring ( वहा = आवह ) us (नः) riches (हव्या = हव्यानि). राये ऋताय सुक्रतो गोभिः ष्याम सधमादो वीरैः ष्याम सधमादः (५२), here ऋताय = राये; vide P. 193 No. 309. रथीतस्य बृहतो बभूथ (४१); ऋतस्य धनस्य रथीः आनेता; vide P. 125 No. 82. Also (पूषन् ) रथीतस्य नो भव (६५). (अग्निः) यो मर्येषु अमृतः ऋतावा होता 38 ·298 Words in Rgveda यजिष्ठः इत्कृणोति देवान् (१७५) = who, being rich (अमृतः = ऋतावा) and liberal of gifts ( होता = यजिष्ठः), does give (कृणोति इत्)to the poor (मत्येषु ) riches (देवान् ). एवाग्निर्गोतमेभिर्जतावा विप्रेभिरस्तोष्ट जात- वेदाः १७:); ऋतावा =जातवेदाः = rich. स इत् सुदानुः स्ववान् ऋतावा इन्द्रा यो वां वरुणा दाशति त्मन् (६६८) = हे इन्द्रावरुणौ यः वां युवयोः त्मन् धनं दाशति स इत् एव सुदानुः स्ववान् ऋतावा = He, O gods, is rich (सुदानुः = स्ववान् = ऋतावा) who gives away in charity (दाशति) wealth (त्मन् ) of (i. e. given by) you (वां). The rich man must be liberal. ऋतावा therefore neans possessed of wealth. . विप्रः- विप् + रः. विए = to give (wealth or offerings). प्र यन्ति यज्ञं विपयन्ति बर्हिः (७३) %D (The gods) give ( यन्ति % विपयन्ति) wealth (प्र= यज्ञं = बर्हिः).. येना दशग्वमध्रिगुं वेपयन्तं स्वर्णरम् । येना समुद्रमाविथा तमीमहे (८३३) = हे इन्द्र येन रयिणा त्वं दशग्वम् अध्रिगुं वेप- यन्तं स्वर्णरं समुद्रं च आविथ तं रयिम् ईमहे = We beg of thee, Indra, that with which thou didst endow D. etc. वेपयन्तं स्वर्णरं%DS. who constantly gave. वेपिष्ठो अङ्गिरसां यद्ध विप्रो मधु छन्दो भनति रेभ इष्टौ (६१३) = The richest (वेपिष्ठः = विप्रः ) of the A's, the singer or praiser (रेभः), sings (भनति ) a sweet (मधु) song (छन्दः) on obtaining wealth (इष्टौ). Agni, Indra, the gods in general and inen are called fag. The gods are not priests in any sense. In order to be used of gods and men the word must have some ocher sense. in must mean a giver either of wealth or of offerings or of wealth only as men too are required by the gods to give away wealth, ते घेदग्ने स्वाध्यो ये त्वा विप्र निदधिरे नृचक्षसम् । विप्रासो देवं सुक्र- तुम् (८१९); Agni and the gods who make over Agni to meri are both विप्र; vide P. 204 The interpretation given there requires correction. The gods were rich (स्वाध्यः विप्रासः) and endowed Agni with wealth ; hence he is विप्र, देव, नृचक्षस् No. 344. and सुक्रतु. विप्रोभिर्विप्र सन्त्य प्रातर्यावभिरा गहि। देवेभिः सोमपीतये (५५१); here 100 both Agni and the gods are fag. सुमतिभिरुप विप्राविहा गतम् (८२६) - हे निप्रौ अश्विनी इह सुमतिभिः ·by V. K. Rajavade 299 उप आ गतम्। विप्रो = O rich and generous As wins ; सुमतिभिः with abundant wealth. Two gift-horses (वाजिनौ = अर्वन्तौ) are fag i. e conveyors of wealth or accompanied, by cart-loads of wealth (835). मो षु त्वामत्र बहवो हि विप्रा नि रीरमन् यजमानासो अन्ये (२१६) = let not many sacrificers (fanr: = TFTARAT: ) cause thee to halt on the road. Thus far means (1) a donor, (2) one that makes offerings. It means also ( 3 ) wealth as in war ar TÊN च राये धेहि धुमत इन्द्र विप्रान् (६१४) = Give (धेहि) us, O Indra, wealth (रयिं), abundant (द्युमतः) riches (विप्रान् ) that we may have abundant wealth ( वाजाय% श्रवसे - इपे). In the present Rk. fag means having wealth. aạcht Asares fan art ते स्याम सूरयो गृणन्तः । भेजानासो बृहद्दिवस्य रायः (४२९ ) = हे मघवन् इन्द्र त्वोतासः त्वोताः वयं ते गृणन्तः वृहद्दिवस्य रायः भेजानासः विप्राः स॒रयः स्याम. त्वोतासः rewarded or endowed with wealth by thee. बृहद्दिवस्य रायः भेजानासः = possessors or enjoyers of abundant wealth. गृणन्तः = liberal in giving. विप्राः = सूरयः = rich men (4). ते = those well-known. 41% has गव्यन्तः, विप्राः, अश्वायन्तः and वाजयन्तः; all four mean desirous of wealth (5). विप्र means a wise man (6) as in एकं सत् विप्रा बहुधा वदन्ति (१९६४). मन् (=to beg)+मन् = मन्मन् = what is begged, wealth. तन्नो रास्व सुमहो भूरि मन्म (४३) = हे सुमहः अग्ने मे मा तत् भूरि मन्म रास्व देहि सुमहः=O rich one. मन्मानि चित्रा अपिवातयन्त एषां भूत नवेदा मे ऋतानाम् (११६६५ ) = हे मरुतः चित्रा चित्राणि धनयुक्तानि मन्मानि धनानि अपिवात- यन्तः ददतः यूयं मे मह्यम् एषाम् ऋतानां नवेदाः दातारः भूत भवत; एषाम् ऋतानां =of these (i. e. abundant ) riches. यजिष्ठं त्वा यजमाना हुवेम ज्येष्ठमङ्गिरसां विप्र मन्मभिर्विप्रेभिः शुक्र मन्मभिः (११३७)= हे विप्र शुक्र अग्ने मन्मभिः विप्रेभिः यजिष्ठम् अङ्गिरसां ज्येष्ठं त्वा त्वां यजमानाः वयं हुवेम आह्वयामः. यज् = to give. यजिष्ठं (= the greatest giver) = ज्येष्ठं. मन्मभिः = विप्रेभिः = with riches. सं त्वा शिशामि जागृहि अदब्धं विप्र मन्माभिः (१०६४) = I beg (शिशामि) wealth (सं) of thee (त्वा); give (जागृहि ), O giver (विप्र ), unassailable ( अदब्धं ) wealth filled with wealth (मन्मभिः). युवं विप्रस्य मन्मनामिरज्यथः (१९३१) = You rule (इरज्यथः) over wealth (विप्रस्य = मन्मनां).

·800 Words in Rgveda For a (= wealth) vide P. 257 No. 50 and P. 272 (b). In वाजश्रुतासः, वाजश्रवसं and वाजश्रवसः, श्रुत् and श्रवस् mean wealth and nothing else: ऋभुतो रयिः प्रथमश्रवस्तमो वाजश्रुतासो मजीजनन् नरः (३६) = From the Rbhus comes abundant (प्रथमश्रवस्तमः wealth (रयिः) which (1) the richest (वाजथुतासः) donors (नरः) have created. स गोमघा जरित्रे अश्वश्चन्द्रा वाजश्रवसो अधि धेहि पृक्षः (६३५); गोमघाः, अश्वश्चन्द्राः and वाजश्रवसः qualify पृक्षः and mean abundant. अग्निं० वाजश्रवस (३३) = to Agni who has abundant wealth. दीर्घ श्रुत् यस्य सः = he who has long-lasting and abun. dant wealth. % 3D " इयर्ति = gives. अयं विप्राय दाशुषे वाजान् इयर्ति गोमतः (१०२३) This (i.e. Soma) gives.abundant ( गोमतः) riches (वाजान्) to the sacrificer that gives offerings or to the rich man (fagr) who gives it away in charity. स ते पुरन्धि तविषीमियर्ति (१०१.३२), तविषीं := abundant; geet = wealth. आ नो रयिं मदच्युतं पुरुधुं विश्वधायनम् । इयर्ता मरुतो दिवः (८११) = Send (इयत) us (नः) from heaven (दिवः आ), O Maruts, abundant (मदच्युतं = पुरुक्षु विश्वधायसं) wealth (रयिं ). इयू = to send, to give. इयर्मि, इयर्ति and इयत seem to be its only forms in RV. ब्रह्म = wealth. ब्रह्माणि हि चरुषे वर्धनानि (६३) = Thou givest (चषे), O Indra, riches (ब्रह्माणि ) that prosper (a man). अव त्वे इन्द्र प्रवतो नोर्मिगिरो ब्रह्माणि नियुतो धवन्ते (६६१) = Into thee (त्वे), O Indra, rush (अव + धवन्ते) riches (गिरः = ब्रह्माणि = नियुतः) like a) the billows ( 51#: ) or a currerit of a river rushing down a precipice (प्रवतः). कृतं ब्रह्माणि सूरिषु प्रशस्ता (७३) =Give (कृतं), O Indra-Varuna, abundant (प्रशस्ता) riches (ब्रह्माणि). प्रधनम् । तेन युक्तं शस्तं धनं येषु तानि. सूरिषु-सूरिभ्यः = to men who being rich give away their wealth. ब्रह्मन् may mean a prayer but not here. अव् = to give, to endow witb. विश्वा धियो अश्विना प्रावतं मे। अस्मे रयिं नासत्या बृहन्तं० श्रुत्यं रराथाम् (१३६) = हे अश्विनौ मे मह्यं विश्वाः धनेन पूर्णाः धियः धनानि प्रधनम् अवतं दत्तम् । हे नासत्यौ अस्मे ·by V. K. Rajavade 801 अस्मभ्यं बृहन्तं श्रुत्यं रयिं रराथां दत्तम्. श्रुत्यं = full of wealth (श्रुत्). बृहन्तं large. उभा शंसं नासत्यावतं मम (१११२) = हे नासत्यौ मम मह्यम् उभा उभौ शंसम् अवतं दत्तम् . उभा = both of you. शंसं = a gift. सेदुनो अस्तु मरुतः स शुष्मी यं मर्त्य पृषदश्वा अवाथ (७३) = हे पृष- दश्वाः मरुतः यं मयै यूयम् अवाथ अवथ सः इत् एव उग्रः सः शुष्मी अस्तु. उग्रः%Dशुष्मी = wealthy. मर्त्य = a penniless man. अवाथ % help with money. qua qua: taj a = those that have bright wealth i. e. gold. I render यस्य ब्रह्माणि अवाथः by यस्मै ब्रह्माणि धनानि अवथः दत्थः. I have quoted 3 instances of अव: in the ist there is # and in the 2nd मम; अच् in these two Rks. means to give. In the 3rd it means to reward or help with wealth. If for means prayers, यस्य etc. would mean:-whose prayers you reward with wealth. I take यस्य in the sense of यस्मैः, ब्रह्माणि therefore means riches. शरद् does mean autumn as in पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतम् (७६,६) and in शतं जीव शरदो वर्धमानः (१.१६१). But it cannot have that sense in विदुष्टे अस्य वीर्यस्य पूरवः पुरो यदिन्द्र शारदीरवातिरः (११३१) and सप्त यत्पुरः शर्म शारदीर्द (११५४१६३०). Indra smashes 7 strongholds containing wealth (शरदः). How शरद् came to mean wealth I cannot say. I have a suspicion, however, that words for days, nights, months and the seasons are used in RV to denote wealth, perhaps on account of their assocication with light or plenty. अस्मे प्र यन्धि मघवन् ऋजीपिन् इन्द्र रायो विश्ववारस्य भूरेः । अस्मे शतं शरदो जीवसे धा अस्मे वीरान् शश्वत इन्द्र शिप्रिन् (३३६). मघवन् ऋजीषिन् = इन्द्र = शिप्रिन्. प्र= रायः = शरदः = वीरान् = riches. विश्व- वारस्य = भूरेः शतं = शश्वतः = abundant, यन्धि = धाः = give. जीवसे = that we may live in prosperity. द्यावो न द्युम्नैरभि सन्तो अर्यःक्षपो मदेम शरदश्च पूर्वीः (४१६)% overcoming or surpassing (आभि+ सन्तः) foes (अर्यः) by our riches ·302 Words in Rgveda (द्युम्नैः), we would enjoy (मदेम ) large (पूर्वी) riches (क्षपः-शरदः). नक्षन्त इन्द्रं शरदः सुपृक्षः (७३७) = abundant (सुपृक्षः) riches (शरदः) wait on (नक्षन्ते) Indra. स रेतोधा वृषभः शश्वतीनां तस्मिन्नात्मा जगतस्तस्थुषश्च । तन्म ऋतं पातु शतशारदाय (७१६१) = He (the rain-god ) is a giver of wealth (रेतोधाः),a showerer (वृषभः) or giver of abundant riches (शश्वतीनां). On him depends the life (आत्मा) of things moving (जगतः) and stationary (तस्थुषः). May be give (पातु) me (मे) that (i. e. abundant ) wealth (ऋतं ) that I may live in prosperity ( शतशार- दाय). न besides meaning ' not' and ' like ' (इव) also means in a moment, immediately, as soon as. Even Sayana at times renders that particle by संप्रति i. ... at once. वैश्वानरो जायमानो न राजावातिरत् ज्योतिषाग्निस्तमांसि (६६)=Agni, ruling over riches (राजा = वैश्वानरः), dispelled (अवातिरत्) in a moment (a) darkness by his light,, the moment he was born (जायमानः). Both Yaska and Sayana render न by इव and the former is obliged on that account to misinterpret tha: and राजा. Sayana simply says राजेव. त्वं हि दृहळा मघवन् विचेता अपा वृधि परिवृतं न राधः (७२५) = Possessed of riches (विचेताः), O rich (मघवन् ) Indra, force open (अपावृधि ) strongholds ( दृहळा = दृह्ळानि) and the wealth ( राधः) enclosed therein (परिवृतं) at once (न). न in रयिं न सुन्वते सचा means at once ; vide P. 179 No. 256. हे सुक्रतू मित्रावरुणौ यस्य यस्मै युवां ब्रह्माणि अवाथः अवथः सः ऋतावा विप्रः दीर्घश्रुत् (भूत्वा) वां मन्मानि प्र इयर्ति यत् यस्मात् ( तस्य) शरदः युवां क्रत्वा न सद्यः एव आ पृणैथे = That ( man), to whom you grant riches, having become wealthy, gives away your riches (i. e. the riches given him by you), Oabundantiy rich (सुक्रतू) Mitra-Varuna, since you fill his exchequer with wealth in a moment. Or a may mean 'constantly, unceasingly'. Farat = विप्रः = दीर्घश्रुत्. Vide P. 120 No. 64. There I wrongly rendered ya by zer and meant a sacrificer by @g:. स ·by V, K, Rajavadt. 303 (s) गोमायुरदादजमायुरदात्पृश्निरदाद्धरितो नो वसूनि । गवां मण्डूका ददतः शतानि सहस्त्रसावे प्रतिरन्त आयुः (७१०३). Both Lowing Cow and Bleating Goat have given, Spotty and Tawny, too, have given us richies. The frogs give kine by hundreds; they for pressings. Of Soma thousandfold, prolong existence ( Winternitz's History of Indian literature Vol P. 109). Macdonell :---He that lows like a cow bas given us riches, he that bleats like a goat has given them, that spotted one has given them and the yellow one. The frogs giving us hundreds of cows prolong our life in a thousandfold Sóma-pressing. W.gives no reason why he differs from Sāyana and Macdonell in rendering गोमायुः by the lowing cow and अजमायुः by the bleating goat. How does he dissove these compounds? गवां मायुः इव मायुः यस्य, अजानां मायुः इव मायुः यस्य.must be the dissolution. In Rk. 6. गोमायुरेको अजमायुरेको clearly shows what the composer means. grat does not mean spotty or spotted but red. At paar निहितः पृश्निः (५४), = the red (Sun ) is placed in the centre of heaven. अरूरुचदुषसः पृश्निः (१३) = Red (Söma ) shines brighter than the Dawn, Here Sõma is identified with Agni who outshines the Dawn. सहस्त्रसंख्याकाः ओषधयः सूयन्ते उत्पद्यन्ते इतिवर्षतुः सहस्रसावः (सायणः). सहस्रं धनम् । तस्य सावे दाने -in the distribution of wealth. siy:= wealth. (t) यदिन्द्राहं यथा त्वमीशीय वस्व एक इत् । स्तोता मे गोषखा स्यात् (८११) = हे इन्द्र यथा त्वं वस्वः वसुनः एकः इत् एव ईशिषे तथा यत् यदि अहं वस्वः एक इत् ईशीय तदा मे मम स्तोता गोषखा स्यात् = If I were O Indra, sole (एकः इत् ) master (ईशीय) like thee (यथा त्वं) of wealth (वस्वः), my suppliant (स्तोता) would be rich in kine (गोषखा). गावः सखा धनं यस्य स गोपखा. If I, O Indra, were like thee, Lord of all the gods (ata:) that be, My worshipper should never lack For herds to call his own, (Winternitz P. 80) वस्वः is another form of वसुनः. वसुःdoes not mean a god here, ·804 Words in Rgveda (५) शिक्षेयमस्मै दित्सेयं शचीपते मनीषिणे । यदहं गोपतिः स्याम् (८३) =If I were lord of cows i. e. wealth, I would give (शिक्षेय) and (again) give (दित्सेयं ) to the solicitor (मनीषिणे ), O master of gifts (शचीपते). शिक्षेयं = दित्सेयम्. Gifts would I bestow (शिक्षेयं) on him, On that wise singer (मनीषिणे) blessings shower (दित्सेयं), If I, as thou, O lord of power (शचीपते), The Masters of the cattle were ( Trafa: ). ( Winternitz P. 80). get = a gift and not power. (v) न तिष्ठन्ति न नि मिषन्त्येते देवानां स्पश इह ये चरन्ति । अन्येन मदाहनो याहि तूयं तेन वि वृह रथ्येव चक्रा (१०६). स्पशः अहोरात्रादयः चाराः । आहनः मम अपहन्त्रि । असह्यभाषणेन दुःखयित्रि । वि वृह धर्मार्थकामान् उद्यच्छ। यथा रथस्य चक्रे रथम् उद्य. च्छतः तथा. They stand not still, they never close their eyelids, Those sentinels of God who wander round us. Not me-go quickly, wanton, with another, And basten like a chariot-wheel to meet him. (Winternitz P. 106). स्पशः = spies ( who secretly watch human affairs). देवानां ETT: = spies appointed by the gods. Sáyaņa refers to a modern śloka 37€ Hae etc. Day, night etc, all observe men's doings. STI&A: = Wanton; this is absolutely wrong. आहनस् in Rv. means dear, agreeable. Sayana was misled by Yaska who says:-~आहंसि इव भाषमाणा इति असभ्यभाषणात् आहनाः इव भवति (निरुक्त ५।२). This false interpretation is due to the itch for derivation. Yama calls Yami सुभगे in Rk. 12. तेन वि वृह रथ्येव चक्रा is unintelligible. (w) बतो बतासि यम नैव ते मनो हृदयं चाविदाम । अन्या किल त्वां कक्ष्येव युक्तं परि वजाते लिबुजेव वृक्षम् (१०११). बतः दुर्षलः । मनः मनोगतं संकल्पम् । हृदयं बुद्धिगतम् अध्यवसायम्। कक्ष्या रज्जुः। युक्तम् आत्मना संबद्धम् अश्वम् (सा०). बतः बलात् अतितः (निरुक्तं ६।२८).

·by V. K. Rajavade 306 Alas! thou art indeed a weakling, Yama; We find in thee no trace of heart and spirit. As round the tree the woodbine clings, Another will cling about thee, girt as with a girdle. ( Winternitz P. 106). बतो is not बत: but बत+उ. बत is repeated to express indignation. Verily, verily thou art (a close-hearted rogue). मनः= हृदयम् . ( I must confess) I did not know or read thy mind, thy heart aright. Feat is not a rope which is its modern sense but a caparison. युक्त = a horse. As a caparison covers the body of a horse. लिवुजेव वृक्षं = (or more correctly ) as a creeper covers a tree all round. Sāyaṇa is right in saying that there are two comparisons. The and comparison is apter than the ist. The caparison covers the body of a horse but not wholly. Cf. इन्द्रासोमा परि वां भूतु विश्वत इयं मतिः कक्ष्याश्वेव वाजिना (७११४) = May this prayer invest you two all round as does a caparison two horses. कक्ष्या is something that passes round a horse's body. What it exactly was I do not know. परि प्वजध्वं दश कक्ष्याभिः (१०१:१) = hold the crushing-stones with the ten femts viz. the ten fingers which coil themselves round the stones that crush or pound Soma. The fingers are called दश युक्ताः i. e. ten mares and दश कक्ष्याः in Io:. उतो स मामिन्दुभिः षड्युक्ताँ अनु सेषिधत् (१३३); here युक्तान् = अश्वान् . Omission (under ऋतु) (353) क्रतुप्रावा जरिता शश्वतामव इन्द्र इद्भद्रा प्रमतिः सुतावताम् (१४१). क्रतुः धनम् । तेन युक्तः प्राः धनम् । तत् विद्यते तत् ददाति च असौ क्रतुप्रावा%Done that possesses and gives away abundant wealth, ऋतुं धनं प्राति ददाति असौ क्रतुप्राः. That is the difference between क्रतुप्राः and ऋतुप्रावा. जरिता = अवः = a giver. = अवः = a giver. शश् = to give, a gift, wealth. शश्वतां = of the wealthy, of donors. Indra alone (इन्द्रः इत् ) is the richest treasure (भद्रा प्रमतिः) of those that extract and offer Soma to him (सुतावतां). This Rk, should have been placed after No. 177 P. 158. 39 .

·300 Words in Kgveda Misinterpretations Corrected . . अकव and कव P 1 कु (= to give, a gift) appears in अकूपार, कुचर, अकुध्यक् and अप्रतिष्कुतः. कव and कवि come from the same root. कु + अ = कवः= agiver, a gift. कु + इः = कविः = a giver, a gift. कवेन युक्तः कवस्य दाता वा कव्यः काव्यश्च. काव्य like सौभग, सौमनस and सौश्रवस means riches. कवानां दातॄणां सखा कवासखः. कवा- नाम् अरिः कवारिः. अ in अकव, अकुध्यक, अकूपार, अपार, असुर etc. is not negative. It is a pronominal base like 7, 7 and # and means ' this' i. e. abundant in these words. अकवाभिः ऊतिभि:-with rich gifts. अ is negative. in अकवारि. अकवानाम् अदातॄणाम् अरिः अकवारिः; अकवारी is feminine. P2 (3) Wealth ( दैवी पूर्तिः = दाक्षिणा = देवयज्या) is not for the enemies of donors (कवारिभ्यः), as these never give (पृणन्ति). (5) अकवैः अदातृभिः (6) कव्य-rich. (7) Are कन्य and नहुष्य names of tribes or do they mean rich men? (8) कव्यैः-सुविदत्रेभिः सत्यैः= धर्मसद्भिः = with the Pitis who give wealth. (9) आयोः धनस्य कव्यता कव्यतया प्राचुर्येण इमाः बव्यः प्रजाः धनानि मनूनां मनुष्येभ्यः अजनयत् अदात्. पुर्वया निविदा = with rich gifts. यु = to give; a gift. आ+ युः = pessessed of gifts, wealth. (10) अकवाः अत्यन्तधनवन्तः मरुतः महोभिः धनैः प्रप्र धनसमूहं जायन्ते ददति. ( 23 ) अकवेभिः = उत्त- #f: = rich, abundant. ? अक्र P4. a is the root in ऋतु ( P 212). अ अत्यन्तं क्रं धनं यस्य सः अक्रः. (1) विदथेषु = दानेषु. दीद्यत् = gives or giving. (2) उभयान् विद्वान् = giving both (heavenly and earthly wealth). वेषि = givest. यजत्र = O giver. शास्यः = full of gifts. (3) महीनां धनानां समिथे संगमे. (4) नवं धनम् । तेन युक्ता जा धनं यस्य स नवजाः. (5) अवि- द्वान् = अचेताः = not having wealth. विद्वांसौ = दातारौ. अक्रौ = ricb. दुरः पृच्छेत् = should solicit treasures. अक्रान् PP 5-6. अक्रान् most probably means 'gaves' wealth in all ·by V. K. Rajavade 307 the 4 Rks. विधर्मन् (1 and 4)Da store of wealth, a treasure. प्रथमे= rich. (1) पृ= to give. पर्वन् = a gift. पर्वतः = one who makes gifts. नि + सादि = gave. (2) वाचं = wealth. देवो न सूर्यः = rich like the Sun. अजस्र PP 6-7. I am not satisfied with my interpretation of this word. As an epithet of Agni it occurs in company with यविष्ठ, वसो, ऋतावा, जातवेदाः, नृमणाः, ऋतधीतयः and दस्मा:. It must there. fore refer to wealth, giving, gifts etc. मा जस्वने वृषभ नो ररीथाः ( P 224 No 5); here जस् may man wealth and not to be hungry'. जस् (= to give) + र: = a giver, a gift. अ%abundant. STATE = who or which has abundant wealth. अ would be negative if जस् in जन means to be hungry. अजस्त्र = wealth in which there is no possibility of hunger, inexhaustible wealth, PP 7-8. (1) Fa is found in faa, Tared and perhaps in स्तभूयन्.यस्ते स्तनःशशयो यो मयोभूर्यन विश्वा पुष्यास वार्याणि । यो रत्न- धा यो वसुविद् यः सुदरः सरस्वति तमिह धातवे कः (१९६४); the स्तन of S. is a giver of wealth and she is requested to bestow it. It cannot be her breast but her treasure. पीपिवांसं सरस्वतः स्तनं यो विश्वदर्शतः। भक्षीमहि प्रजामिषम् (७९६६); S. is a male and not a female; his स्तन is packed with wealth; it is to be divided. स्तनं = प्रजां - इषं = wealth. दिवेदिवे सहुरिः स्तन् अबाधितः (१०१२) = wealth (स्तन्) surpassing the wealth of all (agft: ) is abundant ( varsa: ?) for continuous prosperity (ingred). So ta ( = to give ) seems to be a root of which faz may be the pres. part. and स्तन a nounस्त + वान् = having wealth. द्वे पवस्ते परि तं न भूतः (१०२७) %D The two ladies (द्वे रोदसी), though ever so wealthy (पवस्ते), do not surpass (परि + भूतः) him ; पव from पु = to give. पवः धनम् । तेन युक्तं स्तं ययोः ते. Sayana:-पवतिर्गतिकर्मा । औणादिकः अस्तप्रत्ययः। महत्त्वेन सर्वस्याभिभवनाय गच्छन्त्यौ. स्तभूयन् = giving wealth.

·308 Words in Rgveda P 9. (9) दुर्गे चित् सुसरणं = दुर्गे दारिद्ये अपि सु धनं तस्य सरणं दानम्. मृ% = to give. अण्व and अण्वी P 10. (:) सूराः = the wealthy. सु + ऊ+ रः = सूरः. (2) ऋक्वा- सूरः = wealthy. ऋच् (= wealth ) + वन्. (3) Alter वारा to धारा and drop वारा वाराणि. अति उग्रं = दातारम्. P 15. (3) पान्तं = पातारं दातारम्. The 2 words qualify इन्द्रं. (4) सुनीतिभिः = with grants of wealtb. P 16. (7) चर्षणीनां. राजानः = masters of riches. (8) वीरः धन- वान् दाता इन्द्रः उग्रम् उग्रम् अत्यन्तं धनंदमायन् ददत् अन्यम् अन्यम् सर्वान् शत्रून् अति नेनीयमानः सततं नयन शृण्वे श्रूयते. P 17. अति + क्रम् . (1) अहविः = without wealth. महीयते = is given wealth. You bestow wealth on all poor people. So help me, O donors ( दस्रा). जरतं पणेः असुं = give me the abundant wealth (असुं) of the miser. विप्राय = वचस्यवे = to one that desires wealth. urfa: quai = give luminous wealth. P 18. अति + सृज. (1) आशवः = donors. P 19. अति + या. (2) पिन्दनानि = वसूनि. परुषाणि = bright. पिब् = a gift. पिब् धनं तेन युक्तं दनं पिब्दनम्. पिव् like पा may mean to give. ययिवान् = ददत्. पवित्रम् अति अव गच्छति. शद् = to give. शादं = a gift. Soma passes through the strainer giving riches to add to our riches (शादेषु ). Quotation:--हे वसो विश्वानि विथुराणि पिब्दनानि सु च सुषहान् अमित्रान् च कृधि देहि. विथुरा? मित्र wealth. अमित्र = abundant wealth. सु धनम् । तेन युक्तं सहं धनं og arg = abundant. Give abundant, plentiful riches, P 20 (4). देवं धनं युः दाता. P 22 (1) The donor (उग्रः-पुरोहितः) gave (चेकिते) wealth (प्र) out of his wealth (वीर्येण ) for ( securing to the devotee) abundance (विश्वस्मै = कर्मणे). कृ (= to give ) + मन् = a gift. विश् (= to give) + वं = a gift. देवस्य धनस्य तातिः दानं यस्मिन् तादृशं प्र धनम् (4) ऋतं = प्र = जातं = धनम् . ऋतेन युक्तं प्र । तेन युक्तं जातं = दनं ·by V. K. Rajavade 309 यस्य सः बृहस्पतिः. अर्यः अरेः धनम् अर्हात् = which would be more valuable than that of the enemy. P 23. (5-7 and II) अन्यान् = enemies. (8) जातेन धनेन जातं धनम् अति प्र सदृते ददाति. अति like s probably means wealth. (9) मज्मना = अमर्त्यन = नाम्ना = धनेन. मानुषाणां जनिम = the wealth of men. अति प्रसने as in 8. (10) महित्वं = wealth. मह्ना = by its abundance. पुरु धनम् । तेन युक्ता माया धनं यस्य. (11) That wealth surpasses other wealths í sthra'). P 24 (12) मघोनां वाजदावा = a giver of wealth to the rich. एतानि विश्वानि चकार = gives abundant riches. P 24 (14) असमः= abundantly rich: अ- abundant. स. wealth. मः is an aflix. अयस् = अयस् = gold. अयासः = The Maruts who have gold. अयास्यः = मरुत्वान् -- wealthy. नृभिः = ओजसा = by his wealth. (+: = rich? v= to beg, to give. Just as T + वः is एवः, so इ + कः is एकः अ + युजः = अयुजः = पूर्वीः = विश्वा विश्वानि = full of wealth. कृ + स्तिः = कृष्टिः = abundant wealth. कृष्टीः = जातानि. अति = प्र = wealth. वावृधे = ददौ. Rich Indra gave abundant wealth. (15) सृ = to give, = to give. सूत्वरी = a giver, ओजसा धनेन. सिन्धुः मृत्वरीणां प्रधनम् ओजसा धनेन अतिशेते. (16) स्तं धनम् । स्ते धने गः (?) गच्छति असौ स्तेगः = the wealthy one. For स्त vide अन P307. (19) शवसः धनस्य पुत्र दातर कामकातयः (?) त्वे त्वयि सु धनम् अवृत्रन् निहितवन्तः (वृ. = to give) or वृत् (= to give ). अ + वृ+त्र+अन्; or अ+वृत् + रन्. P 27 (3) महित्वा = by ( your ) wealth. अन्यानि विश्वानि भुव- नामि = all other rich tliings. ( 10 ) सु धनम् । तेन युक्ता मतिः धनम्. साप्र अति शृण्वे ददाति. प्र = अति = wealth. (11) अति - विश्वं 3 weath, aaret = thuu givest. (12) Thou givest (galetar ) this ( इदं) i. e. abundant Irealth (अति = विश्वं = भुवनं. (15) विश्वानि = सान्ति = धनवन्ति. मह्ना = by his wealtb. अति यो मन्द्रः = who gives ( #:) much ( a ). (16) Aleraar = by his wealth. विश्वानि पार्थिवानि (= abundant riches) seems to be an object of दाशत् like रयिं. वन्वन् = giving. P 29 ( 19 ) सहांसि - धनानि. वृष्ण्येन = by his wealth.

·310 Words in Rgveda P 32 (1) वि राजसि = अति राजसि = thou outshinest foes (निधः). अन्तरिक्ष Words like अन्तरिक्षप्रा, अन्तरिक्षसत् and अन्तरिक्षमूत् (P66) lead me to think that the word means wealth. In 1 for instance the word seems to mean wealth, There is et in it as in 987 and तुविक्ष. But what is अन्तरि? P_38 (1) ऋ (= to give ) + वं = full of wealth. वीरं = बृहत् = धनम् . पतिः = an owner, a donor. महित्वा = धनेन. (2) विश्वं भुवनं सिषक्षि = thou givest abundant wealth. छाया ? P 40 (9) वर्चस् = त्वेषः भानुः = bright wealth, अर्णवः नृचक्षाः = full of wealth. अर्ण = नृ = चक्षस् = wealth. P 41 (12) पुरु = ध = प्रसू = धनम्. धनस्य दाता पुरुधप्रसूतः. सर्व धनम् । तस्य तातो दाने. (14). महित्वना परिभूः = surpassing by his wealth. त्रिभिः व्रतैः आभि नो रक्षति त्मता = gives ( रक्षति) us (नः) wealth (अभि) out of his 3i. e. abundant riches (व्रतैः = त्मना). (15) मधु = wealth. P 42 (18). भानुः = wealth. भानुमः = O wealthy'one. समन्तं qualilies रथं and is probably the same as भानुमन्तं. समन्तं = भानु- मन्तं = containing wealth. यजतः = one that has and gives wealth; containing wealtb. यजतेभिः देवैः Traih: à: = with the wealthy gods; with abi:ndant riches. Agni is to sit in a chariot with the wealthy gods or full of abundant wealth. पथीनां धनानाम् उरु महत् अन्त- रिक्षं धनं विद्वान् = giving large wealth out of thy riches. देवान् = the gods; riches. हविः अद्याय = for eating oblations; for giving अद् = to give. अद्याय= दानाय. रथं = a chariot; wealth. trag = sit in ; give The Rk. has a double sense. P 43 (19) Since ( यथा) you give (दधिध्वे ) wealth (स्वयं तविषीं), do give (विद) a deal (बृहत्). Wealthy (महान्तः) as you are, you rule over ( राजथ) and give wealth (वि) on a large. scale (उर्विया). The Maruts filled (विममिरे ) the mid-region ( अन्तरिक्षं) with wealth or gave (विममिरे) wealth (अन्तरिक्षं) out wealth. अद् ·by V. K. Rajavade 311 %3D of their wealth. Their riches ( TOT: ) increase ( 37aa), while they are giving ( Trai) wealth (TH). P 44 (22) व्रतपाः धनदाता अग्निः व्रतानि धनानि अरक्षत् अददात् । अन्तरिक्षं धनं वि अमिमीत ददाति. महिना = धनेन. P 45 (24) पार्थिवानि वसूनि. उरु = रजः = अन्तरिक्षं = धनम् . आपनुषी दात्री सरस्वती निदः धनं पातु ददातु. नेदिष्ठ is the superlative of निद. (25) You gave ( अप्रथतं) us (नः) riches ( रजांसि ) for prosperity' (जीवसे). (26) रजसः धनस्य पतिः दाता. ( 29) अन्त- रिक्षं = रोचना = धनम्. वि + अतिरत् = gave, P 47 (30) नृशंसः = wealthy. wealthy. (31) असुं = तन्वं = पथ्यां स्वस्ति = wealth. (32) सतः धनस्य पती सत्पती. तन्वा समोकसा identical with wealth. (33) अभिव्रता = अभिव्रते = धनयुक्ते. यशि- यानि = full of wealth, आपग्रुः gave. अन्तरिक्षं = स्वर् = wealth. वशं etc. = the gods put wealth ( वशं) into wealth ( तन्वि). (34) May he grant (शृणवत्) riches (वचांसि) to me (मे). देवासः सूरयः = the rich gods. P48 (35) भानुना आततान = filled with bright wealth. P50 (40) नृचक्षाः = wealthy. P 51 (45) दर्शता = one that gives wealth. चित्राः = अमृतासः wealthy. जनयन्तः दैव्यानि व्रतानि producing i. e. giving abundant wealth. P 52 (46) सुपर्णः = गभीरवेपाः = rich. पृ+नं = पर्ण = wealth. ( 47 ) वज्रिणं = धनवन्तम् . ओजसा = in point of wealth. (49) मदे Gioa jara = gives riches for prosperity. P 53 (50) स्वर्णरं = a region full of wealth. ओजसा स्कम्भुः = filled with wealth. Fagra ददति. मनुपाय = to man, P 54 (53) अथ् । = to give) + नं = अक्षणं = a gift. give, a gift. अक्ष्णयावानः = possessed of gifts. P_55 (58) सु धनम् । तेन युक्तं वीर्य धनम्. उक्थ्यं = full of wealth. (9) महित्वं = wealth. स्वं धनम् । तस्य राट् राजा. स्वं युक्तः रिः धनं यस्य. अम= wealth. अम+त्र: wealthy. या to धनम् । तेन ·312 Words in Rgveda . विश्वगृतः = having abundant (विश्व ) gifts. रणाय धनाय आववक्षे धनं वहति. दमे = into the treasure. (60) रथीः = one giving chariotfuls of wealth. सु धनम् । तेन युक्तं युज् धनं येषु तान्. P.56 (61) मा = to give. मात्रा = a gift. मात्राभिः = देवेभिः मज्मना = by his wealth. रोचमान:=shining with wealth. ऋजीपी = the rich one. विश्वं धनं ददाति असौ विश्वतः. उरोः = महतः = = than the rich (atrial region). (62) अमात् = than the rich (aerial region). (64) सुवृक्तिभिः= with abundant riches. (65) अ-अत्यन्तम्. ध = धनम्. अत्यन्तं धनं प्रीणतः तो अधप्रियौ. कं = धनम्. farti = givers of abundant wealth. अधणीः अधप्रियौ अधप्रियः etc. is the declension. Fotoft: to be declined similarly, P 58 (70) दिवः अन्तरिक्षाच धनम् आनीय तत् पातु ददातु । पार्थि- वेभ्यः धनेभ्यः धनं ददातु. (72) पन्थाः = riches. पूर्व्यासः = full of wealth. अ+रे+नु = अरेणु = full of wealth, सु धनम् । तेन युक्तं कृतं धनं येषु. तेभिः पथिभिः = with those riches. सु + ग = full of wealth. रक्ष = अधिबेहि = Endos. देव = endow. a = 0 rich one. (77) ऊ ( = wealth )+ माः = possessed of riches. सु धनम् । तेन 'युक्तः हवः येषां. givers of wealth. यजत्राः- P 01 (80) असुरस्य = श्रुतस्य = धनवतः धनस्य दातुश्च, इमां महीं मायां = abundant wealth. प्र = धनम्. वोचं = I solicit. (81) Give (अव) wealth (नायं). नी = to lead to. नायं = that to which one is led, wealth. (83) The legends given by me are bound to be baseless. I do not understand the 2nd half. P 63 (86) स्वं धनम् । तेन युक्ता धा धनं स्वधा = abundant wealth. (88) शुष्मी = धनवान् . वृषा = a giver. इन्द्रं धनं पुनानः ददत् . (89) स्वसृः = स्वसारः = स्वं धनं तेन युक्तं स धनं यासां ताः = having abundant wealth. सप्त = seven i. e. abundant, अरुषीः bright. वावशानः = विद्वान् giving. मध्वः मधुसदृशस्य धनस्य कं समूहम् उत् धनं जभार ददौ. दृशे = that one may have bright wealth. पुरा धनेन युक्ताः जाः धनम् . येमे-ददौ. = to give; a gift. सनं % a gift. पू धनम् । तेन युक्तं सनं धनं तस्य पत्रिं समूहम् अविदत् ददौ. अन्तरिक्षे अन्तर् पुराजाः इच्छन् = seeking wealth in heaven. (90) ऋषयः = नरः = those possessed of wealth.

·. - by V. K. Rajavade 318 P 84 (92) पथिभिः धनैः. (93) उग्रा = having wealth. रजसः धनस्य विमानः दाता. कं धनम्. कस्मै =देवाय = to the rich one. P65 (94) पथिभिः धनैः. अपां धनानां सखा स्वामी. प्रथ+म:= rich. जा=wealth GOTH FTT: = very wealthy. ऋतावा- धनवान् . (9:) प्रवत् = धनम्. प्रवत्वती = धनवती. मखेभ्यः= to the rich. प्रधनम् । तत् यन्ति ददति तेभ्यः प्रयदभ्यः, जीरं = दानु = धनम्. जीरदानवः having abundant wealth, P 66 (98) अन्तरिक्षं धनं प्राति ददाति असौ अन्तरिक्षमाः. (99) रजसः धनस्य विमानी दात्रीम् . (Ico) अन्तरिक्षं धनं सदति ददाति असौ अन्तरिक्षसत्. (101) आत्मन्वतीभिः = अन्तरिक्षम॒द्भिः = धनवतीभिः, उद. मेघे - समुद्रे. अमुया P 67 (1) नु = धनम्. नुवन्तम् = धनवन्तम् . Some rich man seems to have been dubbed an ass. अमृक्त P. 68-69. मृज् = to wash; what is washed, bright wealth i. e. gold. 37 = abundant. 5 + + 7: = which contains (1) abundant wealth or which gives ( 2 ) abundant wealth. When qualifying क्रतुः (1), रथः (2), पात्रं (4), श्रवः (5), ओमानं (6), रत्नं (7), रातिः (8) and वाससा (12) अमृक्त has the 1st sense; in the remaining i. e. in अमृक्तः इन्द्रः (3), अमृक्ताः आपः (9) and (10) अमृक्ते द्यावा- पृथिव्यौ (11) it has the 2nd sense. (2) स्तवध्यै = स्तवं धनं दातुम्. (3) वजं धनं हस्ते यस्य सः. सनात् = out of his treasure. (4) अमर्त्य = अमृक्तम्. द्रविणः = दाः = धनम्: द्रविणोदाः विद्यते अस्य स द्राविणोदसः, (9) अमृताः अमृताः. प्रस्तु = भा = wealth. 'प्रस्तुभानः = giving abundant wealth. (10) सुरणाः = अमृक्ताः. (1) स धनम् । तस्य पत्नी पत्न्यौ दान्यौ. अयास: and अयास्यः P. 72. अयस् = gold. In 19 अयसे = श्रवसे and in 4: अयसे- धिये. अयस् when used as an adjective is declined as अयाः, अयासौ, अयासः etc. अयासः = possessed of gold. The Maruts have gold in abundance. Everything belonging to them is made of gold, 40 ·314 Words in Rigvedu . अयस् is the last member in कारुधायस् , गोधायस, भूरिधायस्। विश्व- धायस् and हरिधायस् and means gold or wealth. Indra is 3TOIR and मरुत्वान् both of wbich mean having goid. P. 73. भूरि धनम् । तेन युक्तानि शृङ्गाणि येषां ते. अयासः = made of or having gold. पर+मं = full of wealth. पदं = भूरि = धनम्. That region or those localities (वास्तूनि ) have immense gold in them. अवनिः %- P. 74 (1) अ + वनिः = अवनिः= a treasure. वन् = to give. वनिम्= a gift. महान् = full of wealth. सु धनम् । तेन युक्तः पारः धनं यस्मिन् सः. स = खं = धनम् . सखा = a giver of wealth. (2) प्रवत्वान् % having wealth. stafa: as.in No. 1. = 9 = wealth. Egart:=full of wealth. अहं धनम्। पूर्व धनम् . अहंपूर्वः = having abundant wealth. यजतः = giving wealth. वृष्णः धनस्य स्थातारा दातारौ. धिष्ण्यो having wealth. art may be an ornament of chario!s. Some chariots have 3, some 8. On account of their conspiciousness a chariot came to be called arate. Perbaps are was a coffer or a chest that contained gold. Some chariots had 3 coffers, some 8. P75 (3) महि वर्पः करिक्रतः = giving again and ..again large wealth. Wealth is bright; poverty is a dark cloud. सी = the same Agni. महीं = अवनि प्र= wealth. अभिमभृशत् = giving. It is Agni that roars while rushing on. (5) ई = एते. वृद्धसेनाः = having large wealth. For har vide P. 269 No. 59. FHEET नः सदन्तु = may they give us ( wealth contained in ) spacious heaven and earth. Possessed of treasures (अवनयः) they are पृषद. श्वासः like chariots to which red (पृषत् ) horses are yoked. पृषत् अश्वः धनं येषां ते = who have bright wealth. Thus पृषदश्वासः may have two senses. मित्रं धनम् । तत् युज् येषां ते always accompa nied with wealth, देवाः wealthy. Most probably both the न's mean immediately. P.76 (6) स्तुभः = riches. (7) कवितमस्य = देवस्य = धनवत्तमस्य. FAI Argi = abundant wealth. gai = bright riches, They flow into him and yet they never fill him. (8) अवनीः = श्रवः = धनम्, ·by V. K. Rajavade 316 अजन:- ? (७) अवनीः = व्रतानि = riches. रक्षन्ते % ददति. सनीळाः = अमृताः = wealthy. सनात् = out of their wealth. P. 77 (9) सहोभिः = धनैः. अवाता = अवातानि = not doing any harm; it qualifies agt. (10) Staraft: = riches, fet = wealth. TET- रयः = gavest. धर्मणा धर्मणा = out of his wealth. दाने अधि = into the wealth (of his devotees ). पुष्पिणीः? पुष्पिणीः अवनीः = riches that flower i. e. increase ? प्र धनं सुवते ताः प्रस्वः (अवनीः). द्युत् = to shine. दिद्युतः = shining riches. असमाः = अ+स+माः = abundant. उरु:- धनवान्, अभि धनम्. Stra: = who gives wealth, gavest. उक्थं धनम् । तद्वान् उक्थ्यः. II) मधुमत्तमं = fullest of wealth. वचः% वचः = मनीषा = शं = wealth. इदं and इयं express abundance. हृदे = to fill thy treasure. firr:. - riches. महीः = full of wealth. शवसा धनेन. अवनीः महीः = abundant riches. There may be two meanings in staar: viz, riches and rivers, Agni is stuffed with riches. (12) देवैः धनैः सहिताः निदः धनानि. प्रजा धनम्. विश्वस्य विश्वस्य मायिनः -धनवतः. नि बर्हय = वर्धय. बृसयस्य अवनीः = riches. क्षितिभ्यः = for (ensuring) prosperity. विपमेभ्यः to the rich. वि+स+म: rich. सरस् in सरस्वति comes from सृ to give) and means wealth. सरस्वति = वाजिनीवति. अस्त्रवः- अविन्दः. There may be two meanings in staat: here too. P. 78 (13) staat:=riches, warra= giving wealth; giving. AT: paar: = abundant riches. TEXT: = for (increasing ) day-bright treasures. सर् in afi: like सर सरस्वति. सर +गः = -rich. to give; wealth. सृज् + तः = giving wealth. न = at once. सर्गः and सृष्टः qualify वरुणः . (14) सस्त्रिः = दाता. जुहोति = ददाति. अर्वा from ऋ (= to give ) + वन्. अर्वा = a donor. यव्यः = full of wealth. अवनीः = riches. gerare tig = into i. e. to add to rich treasures.gr into riches. प्र= धन्व = wealth. प्रधन्वा and सु may be two padās. geprar may qualify :. सु= धनम्. सु may be the object of सास्त्रः or जुहोति. staaf: means wealth, a treasure in 1, 2, 3, 5, 9, 10, 13 and 14; a river in 4, 6, 7, 8 and 11 where it may have a double meaning; and a chariot in 15. -- in सृज् %3D ·316 Words in Rgveda अश्मन् P. 80 (3) हुवानाः = दाव्यः. P. 81 (4) कनिक्रदत् = gave. Vide correction-note on अक्रान् P. 5-6. P.83 (21) अश् ( = to obtain ) + मन् = wealth. शवसा धनेन युक्तम् अश्मानं धनं बिभ्रत् ददत् एति. ( 22-23 ) Agni was born of wealth (दिवस्परि). अश्मतः परि = दिवः परि. Agni is ऊर्जा नपात् . (24) अश्मनोः धनवत्योः द्यावापृथिव्योः. आहाव P. 86 (3) Give (कृतं) wealth (हविः) thrice (धा). कशा P. 88 (3) वृषन् = a giver of wealth. P. 89 (6) स्वेन धनेन युक्ताः. अमाः = possessed of abundant wealth. The Maruts endow (चोदत) devotees with wealth (कशया = त्मना). अ+रे+नुः. अ = abundant. रेनु = wealth. अरे- णवः = अमाः = तुविजाता. P. 90 (8) विप्रा = विप्रो = धनवन्तौ. नु = मतिः = धनम्. नविष्ठा मतिः = abundant wealth. महः = धनवन्तौ. (9) वृषण्वती = laden with wealth. (10) ऊतिभिः = with gifts of wealth. महां - अतिथि- ग्वं = कशोजुवं = दिवोदासं = possessed of and giving, abundant wealth. कशः धनम् । तेन युक्ता जूः धनं यस्य सः. दिवः धनं दाः ददाति असौ दिवोदा.. अव् = to reward with. P. 91 (11). प्राता = सस्निः = a giver. कशा in 1, 4 and 6 seems to mean wealth and not a whip. सूा P. 93 प्र = पुरः = riches. दीदिहि = give. नः = to us. अजस्रया सूर्या = in a rich stream. यविष्ट = 0 greatest giver. शश् = to give; a gift. शश्वन्तः = full of wealth, abundant. . . काष्ठा P. 93 (1) उर्वी काष्टा%(thy ) treasure is full of wealth. उरु: full of wealth. (2) विप्राः = AT: = gainers and donors of wealth, ·by V. K. Rajavade 317 Argi FETATUTT: = going to obtain wealth. Bera: = warriors. = at once. (3) काष्ठां वाजिनः अलत = Somas, baving wealth, give wealth (काष्ठां). सतः धनात् मतिं धनं प्रधनम् असाविषुः ददुः. (4) गिरः धनस्य सूनवः दातारः. सू+ नु. Both सू and a mean to give. काष्ठाः अत्नत % gave wealth. (5) वृषभस्य दातुःप्रनु महित्वं धनं वोवं याचे. प्र=नु = महित्वं = धनम् . काष्ठाः अधूनोत् = shook down wealth. P. 96 (7) घृतस्य धाराः सिन्धोः धाराः इव. The streams of ghee resemble the streams of a river: शु+ ऊ+ घ+ नस् -शूधनस् exceedingly rich. वा = धनम्. वातं = full of wealth. प्रमि = wealth. यहाः = शूधनासः = वातप्रमियः = अत्यन्तधनयुक्ताः. पता: धाराः अध्वने धनार्थ प्र धनं पतयन्ति ददति. ऊर्मिभिः पिन्वमानः अरुषः वाजी घृतसिन्धुः न सद्यः काष्ठां धनागारं भिन्दन् वर्तते = the stream of ghee, possessed of wealth (वाजी), shining with wealth (अरुषः), breaks (भिन्दन् वर्तते) in a moment (न) the strongholds of wealth (काष्ठां). अरुषो न etc. cannot be construed with the preceding words. (9) Clouds that neither stand nor ever take rest are Frg here. काष्ठाः = receptacles of wealth. Vrtra's wealth (शरीरं-नियं-वि) lay concealed (निहितं ) in them. Now that Vrtra is lying asleep in everlasting darkness, rivers ( आपः) give away (चरन्ति ) that wealth. शरीरं = निण्यं = वि is the object of चरन्ति. (10) दिदृक्षेण्यः जेन्यः = ईळेन्यः = having wealth. महः जीवसे - for great pros. perity. अर्भाय =(or) for small i. e. moderate prosperity. विश्वं दर्श = धनम्, विश्वदर्शतः having abundant wealth. donor. पुरु धनं त्राति ददाति असौ पुरुत्राः. काष्ठासु परि अभवत् ? एभ्यः गर्नेभ्यः? अह ? P. 98 (11) får = the possessor and donor of wealth. नरः = warriors desirous of wealth. अर्वतः = नरः, Battles are काष्ठा because they give wealth. I am not able to fix the senses of काष्ठा. My guesses may be altogether wrong. कृत and श्वघ्नी P. 98 (1) पूयं = नेदिष्ठं = full of wealth. धने = अहनि = यज्ञे भरे-संग्रामे. (2) नमोभिः = धनैः. प्र प्र= सद् = wealth. प्रसद् +तः% giving abundant wealth. (3) क्षयत् क्षेति ददाति वीरं धनम् असौ क्षयद्वीरः. Cf आभरद्वसुः and विदद्वसुः. अर्वद्भिः = विपन्युभिः शूरैः = with %3D सू%a ·318 Words in Rgveda मान:3 . riches. सनिता = an enjoyer, a possessor. अध्वरस्य ऊर्ध्वःस्था = to give wealth, यस्य = यस्मै. P. 100 (6) पवमानेन = दात्रा । अथवा । पवः = मान = धनम्. पव. exceedingly rich. शश्वत् = full of wealth. (7) देवकामः धनकामः स्वधावान् = धनवान्. (8) वीर्य = धनम् . शकत् = अददात्. None else (न अन्यः) gave (शकत्) that ( तत् ) wealth (अनु-वीर्य). (9) इन्द्रः = सेना = धनम्. इन्द्रसेना = having immense wealth. P. 101 (10) मरुत्वान् = धनवान्, (12) देव = 0 wealthy one. मर्त्यः penniless man. पूरुः = मर्त्यः? सु = अध्वरः = धनम्. स्वध्वरे कृते = in the midst of i. e. out of his abundant wealth. यज्ञैः धनैः इत्था तव्यांसं = exceedingly ( इत्था) rich on account of his riches. (13) कृते धने. श्वनी P. 102 (15) स = मानं = वर्णः = अभि = धनम्. शुम्भमाना giving. कृनुः = कृ + नुः = दात्री. विजः धनानि आमिनाना ददती. देवी धनवती. सृ + वः = मृ + वः = सर्वः धनवान्. सर्वस्य = सर्वस्नै. आयुः =धनम्, जरयन्ती = ददती. (17) आ = जिं = wealth. (18) इ (= to give) +व: = एवः = आरिः= धनम्. आ + रिः = abundant wealth. एवेन धनेन युक्तः आरि: धनं यस्य. एवारे is loc. sing. according to Bayaya who says mart was a man who uffered Sõma to Indra. gait is voc. sing. like वृषभ. वृषभ = O douor. क्रतु P. 103 (1) ऋतुः = a treasure. उक्थं = शंसः = a gift, wealth. उक्थ्य = शंस्य = rich. वरुणः = वृ (= to give) उनः = a giver. Indra is a giver (वरुणः) of thousands of rich gifts; he is a rich treasure. For this sense of वरुण vide Rks 1 and 11. (2) For प्रथमं vide P 289. देवयन्तीः = आरीः धनम् इच्छन्त्यः, उपवते = याचन्ते. (3) वीरं युक्तः वीरेण्यः. क्रतुः = a treasure. For पुरुहूत vide P 269 No 51. (4) नित्यः may mean rich like भद्रः in (5). (6) For वृत्रहा vide P 261 No 3; or get=a killer of poverty ( a ). (7) For मद vide P 255 No. 32 and for शुष्म P. 257 No 49. (9) सनेन धनेन युक्तं श्रुतं धनं यस्य सः. Give (जुषस्व) us a big amount (पुरोळाशं) at the distribution (सावे) of morning-bright wealth (प्रातः), O धनम् । तेन ·आ- यसः- भू= wealth. 253 by V. K. Rajavade. 319 rich one (सनश्रुत). Thou hast a lot of wealth. The verse may have a double sense. पुरोळाश and क्रतु both may mean wealth or offering. I do not know if सनश्रुत too has a double sense. .(1) AT: = wealth; vide P 257 No 53. (12) अ+ दम् + त = not (अ) having (त) little (द ) but abundant. अ+ परि + इ + त = having abundant wealth. उत् = wealth. उत् धनं भिन्दन्ति ते उद्भिदः. Cf. पूर्भिदं. उत् in उत्तमं (25) means wealth. (13) वज ( = too give) + रः = वज्रः = wealth. of gold, in the shape of gold. भूयिष्ठं = having abundant gold. ओजस् ओजस् = gold ; vide P. No 7. श्रुत् gift. श्रुत्याः ( full of wealth) qualifies ऋतवः. In 1990 di qualifies रयिं. आयसः, भूयिष्ठं and श्रुत्याः .qualily वज्रः, ओजः and Fa: respectively and mean abundant: Abundant riches flow or rush (एषन्त) into Indra's head and mouth. आसन् = आसनि- TIRT. The pada-pāth is yoh which would meau for prospering ( men). उपाके = निरेके = for giving. (20) Vide P. 283-284. (23) मघवत् सु= abundant wealth. सुरायः. (26) रजः = wealth: रजः आ ततन्वान् = ऋतुं पुनानः. पवित्र from y to give. पवित्रं = what so given, wealth. कविभिः पवित्रैः= along with abundant riches. (27) Fa ( = to beg ) = wealth. Faia: = the greatest wealth. स्तोमैः = ओहैः = with riches. ते = तव = given by thee. अश्वं = ऋतुं = wealth. तं = that, abundant. हृदिस्पृशं filling a treasure. हृद् = a treasure. (31) हे अग्ने तव प्रसं दृशम् उत अपि च ऋतुं यक्षि देहि । विश्व कामिनः सुदानवः तुभ्यं धनं जुषन्त ददति. प्र=सं = दृशं = क्रतुं = wealth. विश्वे = सुदानवः = कामिनः=the rich gods. (33) For gaga vide P 269 No 51. Jutra: = the light of wealth, wealth. (36) For उक्थ्यं vide P 318 No 1. विदे = दक्षसे. वृधस्य = धनस्य. विद् = wealth. (43) पत्नीः = donors. (48) धृतवतः = one who gives wealth. सी = एतान् देवान्. (50) रथेन = ऋतुना. तविषं धनं यजत्रा यजत्रौ दातारौ. पूर्येण = abundant. (51) मर्तः = a poor man. परि + मन् = to obtain. (53) विशां धनानां चेतिष्ठः दातृतमः. (54) अमतिः सूर्यः इव सत्यः धनपूर्णः. अ अत्यन्ता मतिः धनं यस्य सः. (65) नवीयसी = packed with wealth. सरति ददाति असौ सरी दाता. (56) चित्तिभिः = with shining riches. उप- ·320 Words in Rgveda .धनं . Sense. ब्रुवे = याचे. (57) अमर्त्य = rich. मर्येषु = among men devoid of wealth. देवं = आदेवं = प्रचेतसं = विश्व = rich. देव = wealth. आ signifies possession or abundance, यजत - धनस्य दातर. (59) सत्यः = rich. पुरु धनम् । तेन युक्तं स्तु धनं ददाति असौ पुरुष्टुतः. देव्य = full of riches. g +55 + = abundant wealth, पूरवे = for (giving) abundant wealth. (63) मर्तः सुवृक्तिम् आनाश = the penniless man enjoys (आन् + आश) riches. (65) प्र धनम्। तेन युक्ता मतिः यस्य सः प्रमतिः. (66) अ in अप्रामिसत्य does not seem to have a negative gr and fa, originally roots, are nouns and mean wealth. स= wealth. त्य shows possession. प्राच मि च सत्यं च प्रामिसत्यं. अ अत्यन्तं प्रामिसत्यं यस्मिम् सः= ( Indra) who possesses endless riches. अ, त, य and क are pronominal bases. अ = what is near. अ in अहं and अयं shows a person that is near. अस्य, अस्याः, अस्यै have 37 at the beginning and show things that can be pointed, अ=this, so much, abundant. This small letter deserves a long treatment. (67) अ+5+ स्त. अ = abundant. धृ = स्तं = धनम्. मही अधृष्टा. अ+ स्तृ+तं = abundant. कदू = कत् + ऊ. ऊ may mean wealth, $a = how much. How much is his wealth.? abundant is the reply. अहर् = दृश् = धनम्. अहईशः= exceedingly rich. बेक- नाटान् too must have that sense, but I cannot tell thow. विश्वान् - rich. ऋत्वा = धनेन. (69) वज्र and सायक do not seem to be used in their usual senses. वज् (= to give )+रः = वज्रः = a giver. वाज is perhaps a noun from वज्. सि or से = to endow with wealth. से + अकः = सायकः = a giver of wealth. जासहः- धनम्. आभूत्या धनेन सह जाः सहः बिभर्षि ददासि. उत् = धनम्।तेन युक्तं तरं धनं यस्मिन्. मन्यो =धनवन्. सहमेदी may be a compound and mean सहस्य धनस्य मेदी दाता. (71) वृषा = a giver. वृषत्वं % महित्वं = wealth. (72) शूर = 0 giver. (73) सूरेः = धनवतः. (74) मित्रं प्रधनम्. मिनाति = ददाति. The root (in fot is f) = to give. STEÀ fart = for this i. e. abundant wealth. (77) हृदे = मनसे = for wealth; that we may have abundant wealth. TNT: = riches. जुष्टासः = जूष्टाः% जु+स्ताः % 3D ·by V. K. Rajavade 3:21 z abundant, palarorat: = having the bue of gliee; gold has this hue, गुः = have been given. (78) तविपीवः = उत्र = हरिवः = () rich ( Indra). विश्वा = विश्वानि = अहानि = ओकः = wealth. कृणुष्व = देहि. वच (= to beg) may be the root in ओकस्. (79) पळ = धनवन्. (81) ar a fare: = bright like wealth i, e, like gold, 31 (= to give ) + वः = अश्वः. दि (= to give) + वः = देवः = weath. ई (= to beg ) + वः = एवः = धनम्. (83) सं धनम् । तेन युक्तं महः धनं यस्य स समहः. (85) वीर्य = नृम्णं =ऋतुं = ओजांसि =सं = wealth, (86) अनु = प्र-ओजः सत्रा (णि)=वीर्यम् =धनम् . अर्वते धनाय=that he may have abundant wealth. FTATÆ and Cai must bave this sense but how I cannot say. (87) अनु = शुष्मं = ऋतुं = इन्द्रं = wealth. आवन् = gave, त्रितस्य युध्यतः = युध्यते त्रिताय. Tria is most probaby Indra, त्रि धनं ददाति असौ त्रितः? (88) इन्द्रियं = शुष्मं = ऋतुं = चंनं = ivealth. वरेण्यं = tuil of wealth. fort( = to give) + star= TETTOTI = the goddess of wealti). Was tut the same as Aditi? (89) विश्व = wealthy. वीर्य = अनु - ऋतुं. विश्वस्य धनस्य गोपतिः दाता. (90) उत् धनम्। तेन युक्तं जातं धनं यस्मिन्. उत् ( repeated twice again ) = उजातं. उज्जातं qualifies शवः, त्वां and ऋतुं. त्वां इन्द्रं = धनम्. They gave thee (त्वां), to thee (ते = तव = तुभ्यं ). The composer is witty fiere. (9) is witty here. (9:) क्रतुं = अनीकं = धनम्. आयसं वजं = abundant wealth. ( 93 ) सु धनम्। तेन युक्तं प्र । तेन युक्तं वाचन धनं यस्मिन् तत् वीर्य धनम्. वीर = धनवन्. एकेन क्रतुना = with one single gift. विन्दसे = ददासि. जा = to give. जातुः = wealth. स्थिरः = a giver. Cf. ऋभुष्ठिर P. 262 No. 7. सहस्वतः= धनवतः. सहस्वतः धनवते जातूष्ठिरस्य जातूष्ठिराय. प्र वयः विश्वा विश्वानि चकर्थ = which riches (प्र= वयः = विश्वा ) thou gavest (चकर्थ ) 10 J. who being rich gave away his wealth. 3747:= having riches, Indra must be’exceedingly rich since with one single gift he could supply means of unceasing liberality to ]. (94) क्रतुना = ओजसा वीर्यः = with riches. वृद्धः = grown rich. (95) नाना = two persons viz. heaven and earth. सदनं = wealth. यथा वे ? समानन क्रतुना सं विदाने :- giving (विदान) wealth ( ) out of their rich treasure. Ara = a gilt, wealth. समानं = wealth. ( ICO) प्रधनम् । तेन युक्तं जातं धनं यस्य सः = abuli- 41 %3D चक्राते = gave.

·3:22 Words in Rgveda - %3D dantly rich. क्रत्वा = with wealth. सं धनम् । तेन अञ्चतः प्रकाशेते ते समीची समीच्यौ = shining with wealth. पिता = पि (= to give) + ar = a giver. g (= to give ) + 7: = a giver. How can a son of the gods become their father? The puzzle is thus solved:- सन् धनवान् अग्निः देवानां धनानां दाता बभूव. पिता-पुत्रः = दाता. (10! ) उपाकयोनि ought to be उपायोनि. उपाकयोः हस्तयोः in liberal hands, उपासानक्ता are उपाके i. e. generous, liberal in giving (२४२१३१।१०११° ). नि दधे = placed. शिपी हरिवान् which means having wealth leads me to think that all the words in the Rk, refer to wealth. अयस् = gold. आयसं वजं = wealth in the form of gold. ऋ = to give. ऋप्वः = a giver. श्रिये for prosperity, that meri may prosper. Indra is rich (महान् ) in wealth ( Fifar ) and increases ( 311 arqet ) men's wealth (ta:) till it becomes abundant ( अनुष्यधं). भीम may have a double sense like वज्र and आयस. It is found in company with words meaning wealth in several Rks.; but I do not know how it can refer to wealth. (103) क्रत्वा = मज्मना = धनेन. प्र-शोचिः bright wealth. (105) उपस्तुति = नमसः उद्यति = श्लोक-प्र= wealth. (106) व्रता (नि) riches. महतः = of the rich one. महानि = abundant. Thou didst fill ( आततन्थ) heaven and earth with wealth (ऋत्वा). दूतः = a giver of wealth. चर्षणीनां = of riches. (107) Since thou givest (अभि पासि ) abundant (विश्वान् ) riches (यज्ञान्) out of thy wealth (क्रत्वा). यविष्ठ = O greatest giver. (109) सु= to give. सु+मः = सोमः = धनम्. पा= to give. पेयं = दानम्. The gods gave thee, Indra, wealth (अनु = सोमपेयं ) along with wealth (क्रत्वा). Indra is addressed as #gat which refers to his wealth. (111) ये मरुतः महिना धनेन प्र धनं जाता जातानि धनानि ब्रुवते ददति ये च विद्मना धनेन नु स्वयम् एवयामरुत् प्र ब्रुवते तेषां वः युष्माकं तत् शवः धनं क्रत्वा धनेन आधृषे न भवति । दाना दानेन धनेन मह्ना धनेन तत् शवः आधृषे न भवति । एषां मरुताम् अद्रयः अधृष्टासः अधृष्टाः च. = धनम्. एवः -- या = मरुत् = धनम्. एवेन युक्तः या धनम् । तेन युक्तः मरुत् धनं यस्मिन् तत् प्रधनम्. आधृषे? अद् = रिः = धनम्, अधू = स्तं = धनम्. Their riches (अद्रयः) are full of riches नु = स्वयं = ·by V. K. Rajavade 323 (अधृष्टासः). RV. is a strange piece of literature. I have interpreted this Rk. altogether differently here. (112) आ + माः= abundant wealth, पक्कं = wealth. wealth. There may be a play on both these words. क्रत्वा = दंसनाभिः = शच्या = with thy wealth. (113) सम्राजे = बृहते = देवाय = वरुणाय = to the wealthy. 99: ## = abundant wealth. प्र-नु = प्रियं = wealth. ऋत्वा = महिना = शोचिषा = with wealth. महि धनम् । तेन युक्तं व्रतं धनं यस्य. (114) स्वेन = शवसा = क्रत्वा = with ivealth. वृत्रं poverty. अन्तं? ते तव महि धनं तेन युक्तं मानं धनं रजांसि न सद्यः एव विव्यङ् व्याप्नोति. (115) शवसिन् = ऋजीषिन् = इन्द्र = उग्र = धन- वन्. ब्रह्म धनं पासि ददासि. ते तव महिमा धनं हवं दानं व्यानद व्याप्नोति. वजं धनं दधिषे धारयसि. घोरः = सन् = धनवान्. क्रत्वा = धनेन. This alternative interpretation is also possible. t emphatically means wealthy. It is a treacherous word. (116) उत्, बृहत्, अाषि, पुरु, विश्वा and जनिम are the objects of अश्रेत्. All mean wealth: AITTIOTİ मानुषेभ्यः. समः = स+मः = धनयुक्तः. दिवा धनेन रोचमानः ददृशे. क्रत्वा = दिवा = धनेन. कृ धनं विद्यते अस्मिन् ददाति वा असौ कृतः, सु + कृतः = having and giving abundant wealth. #T= g = := wealth, fi: = having abundant wealth, It is not instrumental at all. (117) उत्= ज्योतिः= अमृतं = wealth. विश्वं = धनम् । तेन जन्यं धनयुक्तम्. देवः = wealthy. चक्षुः सूर्यः देवानां धनानां क्रत्वा समूहेन अजनिष्ट. भुवनं = विश्वं = धनम्. (119) राजसे= for giving wealth. नरं = a donor. वरिष्ठं, आमुरि, उग्रं, ओ- जिष्ठं, तवसं and तरस्विनं refer to wealth. क्रत्वा वरिष्टं = richest by his wealth. आ%3D abundant. रि = wealth. (123) अ in अभागः and अक्रतुः means abundant. तविषस्य धनवतः तव क्रत्वा धनेन अहम् अभागः अस्मि सन् धनवान् अस्मि. अप इतः परा परावतम् इतः आस्मि-I am translated to the highest heaven, away (अप) from this wretched earth. मन्यो-प्रचेतः = धनवन्. स्वा स्वेन धनेन युक्ता तनूः धनं त्वं = thou, abundant wealth itself. Come ( आ + इहि ) to me (मा) for giving wealth (बलदेयाय). (123) मर्म here is wealth. अ+मर्मणः = of one who has abundant wealth. क्रतुभिः नि सत्तं = filled with riches. सुक्षत्र = धनवन्. मदस्य धनस्य प्रभृता प्रभृतौ = in the midst of his abundant wealth. (124) ऋतुभिः %3D मु? , ·321 Words in kgveda -- - उना- धनैः, (125) ऋप्वौजाः = शूरः = ricii and liberal, ऋष्वेभिः = शवसा = ऋतुभिः = with this wealth. प्र धनम् अस्तीत् दत्तवान्. ततक्ष दत्तवान्. ऋ+भुः ऋभुः = exceedingly rich. न = at once. मरिश्वा ? ( 126- 128) क्रत्वे = दक्षाय = वृहते = मदाय = धनाय. P. 139 ( 129) ऋतुं = धनम्. None surpasses wealthy (महः) Agni in wealth. (130) The wealthy gods (gar: ) enjoy (ata) Varuna's wealth (70). (As V. rules over all wealth, so do I.) उप + मः = having largest Irealth. कृ + स्तिः= abundant wealth. ववे? (231) केतुः from कित् (= to give) + उ = wealth. केतुः मूधी =ivealthy. वाचनं = धनम्, विवाचनी = irealthy. My husband gives ( आचरेत् ) me (मम ) alone ( इन ) wealth ( अनु = ऋतुं = उप ). (132) चश् = to give. चक्षस् = चक्षणं = धनम्, देवं धनम् । तस्य मादनः दाता. क्रतुः = a treasure. सुवानः = दाता. विचक्षणः = wealthy. चक्षसे for (giving ) prosperity. (133) ये उक्थिनः धनवन्तः ते तव त्वया दत्तं क्रतुं धनम् आनुषक सततं पुनते ददति तेभ्यः शचीभिः धनैः युक्तं सु धनं प्र धनं च आतिर देहि. (135) ऋतुं = क्रतुमन्तं = धनवन्तम् .( अग्निं). होतारं = दातारम्. विदथाय = धनं दातुम्. (136) सुक्रतुः = धनवान्. पुरः धनानि । तैः युक्तं हि धनं ददाति असौ पुरोहितः. यशस्य यज्ञं धनम् अध्वरस्य अध्वरं धनं चेतति ददाति. दमेदमे = for ( securing) abundant wealth. क्रत्वा = धनेन. वेधाः दाता क्रत्वा धनेन इयूयते धनं ददाति. विश्वा विश्वानि धनानि जातानि धनानि पस्पशे पश्यति. वह्निः = धनस्य वाहकः. घृतेन सदृशी श्रीः धनं यस्य स घृतश्रीः. For अतिथि vide P266 No. 42. (137) यदा अस्य अग्नेः तविषीषु धनेषु देवाः क्रत्वा धनेन मरुतां धनानां रवेण (?) समूहेन भोज्या भोज्यानि धनानि इषिराय अग्निः इपिरः धनवान् भवेत् इति हेतोः पृञ्चन्ते ददति. न = सततम्. P. 142 (138) समना = full of wealth. धीतिः wealth. para = full of wealth. . ऋत्वा धनात् अभि धनं पुनती ददती. धीति is feminine. She is wealthy and must therefore seck a wealthy husband who is none else than Agni. समान and समना are like EHT and Chat and mean husband and wife, P. 144 (112) Whose wealth (मानं) is full of wealth (अजस्त्रं = उक्थ्यं ) on account. of his having a constant supply of wealth ( 79T), who ( i ), possessed of riches (faqaa:), gives ·- . by V. K. Rajavade 325 away (परिभुजत्) wealth that is in the two Rs. मन्दसानः = परि- = giving. Faqat: = out of his riches. Harara = having riches. (143) क्रतुः = wealth, a treasure. विदथ्यः = full of wealth. सम्राट् = ruling over and giving (राट् ) wealth (सं). साह्नान् = तरुत्रः = surpassing. Sigita = surpasses. (114) The wealthy (fasa) gods gave ( जुषन्त ) thee wealth (ऋतुं). (140) बृहतः = धनवतः. विश्वानि = वीर्याणि = धनानि. सोम, सहः, महः, वज्र and क्रतुं mean wealth. (147) यजताय - धृष्णवे = वृषभाय सश्चते = धनस्य दात्रे. विश्वे = धनवन्तो देवाः. ऋतुं + धनम्. वृपा = दाता. यजस्व = देहि. वि+ दुः+तरः abundantly wealthy. हविषा = धनेन = out of thy wealth. पिब = देहि = सोमं = धनम् . वृषभेण भानुना = with i. e. out of thy abundant (वृषभेण ) wealth ( भानुना ). . ( 148) वृहथः = वर्धयथः. प्र= क्रतुं = धनम् . वनुथः = दत्थः. (149) ऋतुं धनं पुष्यसि वर्धयसि. The rest cannot be construed. (150) क्षि + पनिः = abundant wealth. ( वाजी) and gives (तुरण्यति) it. ग्रीवायां आसनि perhaps shows compulsion. दधिक्रा-वाजी. क्रतुं = अनु = सं = धनम्. तवीत्वत् increases. पथां = धनानाम् . अङ्कांसि = large amounts? अनु = धनम्. पनीफणत् ? Increases(153) अध्वर, वृहत् , विश्व, हविः, कृत, ऋतु and हव्य rean wealth. अस्य अस्मै जुपन्त ददति. हव्यं धनं वहति असौ हव्यवाद P. 150 (154) चित् = घ= तत् = मनः = ऋतुः = रघुः = wealth. अ अत्यन्तं शास्यं शासेन धनेन युक्तम् . अब्रवीत् ददौ. स्त्रियाः or स्त्रियै ? र = घु = wealth. घोर perhaps is made up of घु+र. Conclusions froin or remarks on such unintelligible Rks, are unwarranted. (160) The weal.thy (विश्वे = ऊमाः) gods put (अपि + वृञ्जन्ति ) wealth ( Fi) into thee repeatedly. Bring into close contact (सं + सृज) sweet wealtb (स्वादोः स्वादीयः) with sweet wealth (स्वादुना). Join in fight ( अभि + योधीः) this (अदः) sweet (मधु) wealth (सु) with sweet wealth (मधुना). {s अभि योधी: the same as संसृज? (160) धि = to give. = to give. It by reduplication. The wealthy (देवाः) gods, giving (दीध्यानाः) Wealth (अभि) cut of their wealth (ऋत्वा = मनसा), received (अजुषन्त) wealth (अपः) from these ( एपां) Rbhus. सुकर्मा = धनस्य (सु) दाता (कर्मा). (161) - ·320 Words in kgveda महो देवान् = abundant riches. यजसि = thou givest. यक्षि % do give. क्रत्वा = दंसनया = out of thy wealth, सी = those riches. (162) देवैः धनैः सह कृ धनं विद्यते यस्मिन् तं योनि धनम् आससाद दत्तवान्. Agni gives abundant wealth. ऋत्वा धनेन अग्निः अमृतान् धनवतः देवान् अतारीत् दारिद्यात् पारयामास. विश्वं = धा = अयस् = wealth. fersatelit: = one that gives abundant wealth. (103) = सि= वृ= श्रि = wealth. त shows possession and giving. धृषितः = egat: = fera:= who possesses and gives wealth. 34 in sya: means abundant. श्म is found in श्मशा, श्मशारु and श्मश्च which last is nenter. O does mean wealth. Perhaps श्म too has that sense. ZAPY fea: = who puts wealth into treasures. AY ( = hair ) has no relevance here. च्यवनः = a giver, पुरु = स्तु = wealth. पुरुष्टतः = having and giving abundant wealth. क्रत्वा%3 धनेन. शाकानां धनानाम् इनः दाता शाकिनः ? गौः ? (164) नि = खा = पुरु = सं = भृ= wealth. त at the end of निखात and पुरुसंभृत means containing. (168) ऋतुभिः धनैः मन्दसानः ददत्. मरुत्वान् = धनवान्. अजस्त्रं = abundant. (169) पूर्व्यः = धनवान् . .महानां धनानां वेनः दाता. क्रतुभिः = धनैः. आनजे = दत्तवान् . देवेषु = धनेषु. (181) क्रतुमान् धनवान्. अमेन = धनेन. (182) विश्वेभिः देवैः = धनैः. शुष्मं धनम् . महि धनम् । तेन युक्तं मानं धनं कृण्वानः ददत्. इन्द्रियं = धनम् क्रतुमान् = धनवान् . (185) वृषस्व = देहि. (186) होता = ऋतुविद् यजिष्ठः = a giver of wealth. देवान् यजति = धनं ददाति. ऋतुशः = with wealth. विजानन् = ददत्. (187) वरं = धनम्. (189) उग्र = Odonor. आ = शु% सा= नम् = wealth. आशुषाणासः = exceedingly rich. ferat: has the same sense. P 162 (190) अक्तून् = अवृधान् = अयज्यून् = अयज्ञान् = अश्रद्धान् = not giving wealth (to the Aryans). ग्रथिनः = पणीन् = misers, मृध्रवाचः = दस्यून् = injurers. पूर्वः = wealthy. अपरान् = not having wealth. नि विवाय deprived (them of their wealth). (191) सु = शेव = मृड = या = कु = wealth. सुशेवः = मृडयाकुः = exceedingly wealthy. अदृप्तः अग्निः (१६३) and अदृतं रायस्पोषं (८७). अदृप्तः ऋतुः यस्य सः. प्रदृप्तिः (६३) = अंहः = poverty. दृप् = to be poor. अदृप्त- क्रतुः = whose wealth has no touch of poverty. Or अहप् = absence of poverty. अहप् = तः = which gives prosperity. P 163 (193) ·by V. K. Rajavade 327 अद् = to give; a gift. धासिं हिन्वन्ति अत्तवे (८५३) = The gods give thee wealth (धार्सि) for granting it to others. तेन स्तोतृभ्य आभर नृभ्यो नारिभ्यो अत्तवे (८७); अत्तवे = for granting, to others or for enjoying. भु%3D = wealth as in विभु, प्रभु and ऋभु. अद् + भु = अद्भु. अद्भु+तः = one that gives or has abundant wealth. अद्भुतः क्रतुः यस्य सः. P 163 (95) अ = abundant. मि = धनम्. अमि + तः= full of abundant wealth. अमितः ऋतुः धनं यस्य सः. गोजितौ = conquerers of wealth. कर्मन्कर्मन् = in all gifts. खं = जं= wealth. P 10 4 (196) अ = abundant. वार्य = ऋतुः = wealth. (197) अ = भि = wealth. अभि- ऋतुः = धनम्. Indra became ( अभवत् ) a giver ( दमिता) of abundant wealth (अभिऋतूनां). P 104 (198) विव्रतौ = धनवन्तौ. अ = abundant. वि = हर्यतः = क्रतुः = wealth. अविहर्यतक्रतुः = having abundant wealth. वी = to give. वेः = thou givest? अ + मित्रान् = पूर्वीः पुरः = abundant wealth. इष्णासि = ददासि. P 105 (200) कविः क्रतुः= a donor. P 167 (210) Wealth is the sense of all the words. विश्वं = या % = या मतिः = wealth., विश्वयामते = हे अतिधनवन्. P 168 (213) नित्य = abundant. P 169 (214) वरेण्यः धनपूर्णः क्रतुः धनं यस्य. (215) विभुः धनपूर्णः क्रतुः धनं यस्य. (218) वृषा = क्रतुः = दाता । अथवा वृष्णः धनस्य ऋतुः दाता. P 169. (217) वृषन् means (1) a donor, (2) wealth. P 170 (218) संभृतः क्रतुः धनं यस्मिन् । अथवा । सं धनं भू धनं ददाति असौ संभृतः। अथवा । धनेन पूर्णः संभूतः ऋतुः धनं यस्य. (219) All the adjectives refer to the wealth of the Maruts. हि = to give. हेष = a gift, wealth. हेषपूर्णः क्रतुः येषां ते. अग्निः धनम् । तेन युक्ता श्रीः धनं येषां विश्वाः कृष्टयः येषां ते = who have abundant wealth. कृ = स्ति = धनम् . कृ धनम् । तेन युक्तः स्तिः धनं येषां ते. स्वानिनः = रुद्रियाः वर्षनिर्णिजः = सुदानवः = धनवन्तः. = धनवन्तः . त्वेषं = उग्रं = abundant. (222) अन्तरिक्षं धनं प्राति ददाति. तविषीभिः = धनैः, आ = वृ = wealth. आवृ+तं = having abundant wealth. मदः धनम् । तं च्यावयति ददाति तम्. P_172 (227) अ = abundant, निः=निःशेष = whole. अनिष्कृत् = one who gives abundant wealth, समानं = धनम्. FAT = having abundant wealth. P 177 (245) प्र = अञ्च् = धनम् . प्राचा धनेन युक्तः मन्युः यस्य सः, अहं धनम् । तेन युक्तः सनः धनं यस्य सः. P 171 ·328 Words in Rgveda (249) मर्त्यत्वना = through pennilessness. विश्वा विश्वानि अनु- #TAT 3 Tatra = abundant riches. We have gone to i. e, obtained abundant wealth, in short, all our hopes. (-250 ) झुम्निन्तमः #7: = richest wealth. With it endow (H?:) us in i. e, with wealth (मदे). (253 a) पि + ता = मा + ता = दाता. P 179 (258) परावृक्तं deprived of his wealth. उक्थेषु धनेषु. शतक्रतुः = वहुधनः. पुत्र- मग्रुवः = the son of a dan:Stl. Who was he? P 180 (280) उग्राः %D rich and generous. Trock = gave. Who are the rich donors ? Who give wealth in charity? Indra wished to surpass them in wealth and charity. (201) Give (अर्चत ) wealth (ब्रह्म) to rich (बृहते) Indra, as with this immense (शतपर्वणा ) wealth (बजेण) he kills Větra i, e, poverty. q = to give. Tåg = a gift. 951 ( = to give ) + T: = a gift, wealtli, P 180 (204) Hei: = a penniless man. अ+मित्रं = abundant wealth. अमित्रयन्तं = desirous of abundant wealth. अद्रिवः = शतक्रतो = शवसस्पते) rich one, O liberal donor. सर्व धनम् । तेन पूर्णेन रथा रथेन. P 181 (205) प्र + अव = endow with wealth. पृतनासु - विक्षु = in riches. (20(3) वृषा-धनपूर्णः. हवः = agift. P 182 (270) नर्य = प्रथम पूयं = प्रवाच्यं कृतं = full of wealth. देवस्य धनस्य शवसा समूहेन. प्र = असुं = अपः = wealth. TITOTT: = thou gavest. रिणन् %3D giving. विश्वं = आदेवं = wealthy. ओजसा = धनेन. = धनेन. अभिभुवत् = surpassed. (271) वृत्रहा = a destroyer of poverty. = so much i. e, abundani wealth. (275) शूर-दातर्. सु धनम् । तस्य गोपाः स्वामिनः. P 184 (278) प्र धनम् । तस्य भङ्गी. शूरः = दाता. वीर्याय = धनाय, वृषणा =वृषणौ दातारौ. वज्रं धनम् . (79) इन्द्रियं = विश्वानि = उक्थानि = riches. P 185 (281) दिवि = धने. dizaila = bright riches. ferya = abundant riches. दिवि रोचनानि and सिन्धून् are used figuratively. सतू = सधनौ. (232) स्तु = to give, to beg. इमं स्तोमं = abundant wealth. जुषन्त = अददुः. मे%3 मह्यम्. शुचयः = possessed of bright wealth. ETIT ( from a = to give ) = a gift. g = to give, a gift. धारपूताः = givers of abundant wealth, वृजिन, अवद्य and रिष्ठ = poverty. अवृजिनाः = अनवद्याः = अरिष्टाः = who do not inflict harm in the shape of poverty. P 180 (285) वनं धनं विद्यते एषां ते वनिनः धनिनः देवाः, वी (=to ·by V. K. Rajavade 329 % 3D give ) + a: = a giver. अररिन्दानि समानि = riches that contain abundant riches. अरनिन्दानि does mean riches but how I cannot tell. Perhaps अर् = a gift ( from ऋ = to give ) इन्द ( from इन्द = to give) = a gift अर् + अर् + इन्द = abundant. (286) (= to give) + थं = अर्थ = wealth. दम् = ऊ = नस् = wealth. स्वर्थ = दमू- नसं= धर्णसिं = abundant. धृ = नसिः = wealth. (287) दिवः = अनु = नु = रथं = wealth. wealth. स्थाति = ददाति मरुतः धनानि । तेषां शर्धन समूहेन. वृ= 5 = wealth. 3T = abundant. अ अत्यन्तं वृकं धनं यासु ताभिः. P 187 (288) सु = अपत्यं = धनम्. स्वपत्ये आयुनि =in abundant wealth. Or अपत्ये-आयुनि. सु धनं जरस्व देहि. देवानां = विपां-धनानाम्. उशिक्-दाता ? ( 290) यु (=to give) + वन् = a giver. रजसः धनस्य विधर्मणि दाने. (291) मन्द्रः = a giver.. विशां धनानां मन्द्रः दाता. (293) सनात् = out of their treasure. धृतव्रतौ = धनस्य दातारी. तनया = तनयेन = धनेन. तना = तनेन = धनेन. (294) For आरितः vide आरिः P 318 (श्वनी 18). P 188 (295). शविष्ठ = धनवत्तम. नायं = गिरः - ब्रह्म- उक्था: wealth. शृणवत् = ददातु. ( 298) अमन्दत् = अददात्. दा-धनम्. वनं = दानम्. दावने = धनदाने. (297) प्रथमं = स्वर्णरं = full of wealth. कं = धनम्. अवृणीत = अददात्. (298) पू (=to give) + इ + = a gift. He gives or puts (आदधे ) into (अन्तर्) the treasure (हृदि) three i. e. numerous gifts (पवित्राणि). जु = स्तं व्रतं = धनम्. अजुष्टान् = अवतान् = those without wealth. पश्यति gives? P 191 (301) वृ (= to give) + उनं = वरुणं = wealth. महे=प्रयसे वातपेशसे = वरुणाय = for ( obtaining) abundant wealth. P 192(302) महः महतःशवसः=दक्षस्य = धनस्य. नपाती=सून = दातारौ. वास्तु = इपः = धनम्. अधिक्षितः = दत्तः. (303) उप = धनम्. स्तोषाम = याचामहे. यजतस्य = धनयुक्तस्य. शुचयः = possessed of bright wealth. (304 and 305) अस्य यज्ञस्य (= इमं यज्ञं) is the object of वृणीमहे (304) and ववृमहे (305). P 193 (36) जिः धनम्. आजौ = in battle where wealth is to be had. स्वेषु = क्षयेषु = धनेषु. पुरः धनानि. या = to give; a gift. पुरश्च याश्च वनते ददाति असौ पुरोयावा. (307) जुषस्व = प्रति हर्य = देहि. वचः = धनम्. मन्द्र 42 - - ·330 Words in Rgvedia =दातर. विश्वतः = दर्शतः = रण्वः = : having wealth. सं धनम् । तस्य दृष्टौ दाने. पितुः = धनम्. पितुमान् क्षयः = abundant wealth, प्रति अञ्च = bright wealth. प्रत्यङ् = धनवान्. (308) वचोभिः = बन्धुतया by means of wealth. महः = महत् धनम्. रुजामि = ददामि. तत् = तत् AE:. That wealth has come down to me from Gõtama, 7: 3TFA- भ्यम् । अस्य एतत् वचसः वचः धनं चिकिद्धि देहि. होत-यविष्ठ =O giver. दमूनाः = धनवान् . (30) ) सहसावन = सुक्रतो = धनवन्. दिवेदिवे = राये. स = ध = धनम्. सधं मादयन्ति ददति ते सधमादः गोभिः = वीरैः = धनैः. (311) अया = अनया. तन्वा = गिरा - धनेन. मां वर्धस्व = prosper me. मह्यम्. (32) अजि = नृ = treaith पते = (O denor. वीती= वीत्या = होत्राभिः = देवातिभिः = with riches. गृण्विरे = ददति. P 195 (315) पवस्व = देहि. पार्थिवं रजः = abundant wealth. परि = while passing througli the strainer. (316) जुपाणः = ददत् प्रति हर्य तत् वचः vide { 307) abov'. ब्रह्मणे = धनाय. P 196 (319) धृतव्रतः = सुक्रतुः = धनवान्. सं धनम् । तस्य राजते असौ सम्राट्. साम्राज्याय = for mastery over wealth. पस्त्यासु आ = धने. निषसाद = ददौ. (320) वि + अमिमीत =परि पप्रथे = gave. रजांसि दिवः = रोचनानि- विश्वानि = भुवनानि= riches. रक्षिता = गोपा =दाता, P 197 (322) Sãyana follows the Padakära in taking faza- तष्टं as one pada and is consequently compelled to treat धिषणे as the subject of जनयन्त along with देवाः. I split it into विभु (=विभु) and अतष्टं which latter would have for its subject धिषणे. Cf. तं हि स्वराजं वृषभं तमोजसे धिपणे निष्टतक्षतुः (८६१); स्वराजं वृषभं corresponds to सुक्रतुं विभुं and निष्टतक्षतुः to अतष्ठं. P 198 (328) गव्यूतिं = रजांसि = धनानि.. उक्षतं = दत्तम्. एज (= to give) + स् = उथ. P 199 (:29) प्रथमं = Wealthy. पुरोहितं = धनानां दातारम्. यज- थाय = धनदानाय. (330) कृ = पा = wealth. स्वया = कृपा = कृपया = तन्वा = with wealth. देवं धनम्। तस्य यज्या दानम् । तस्यै. सुक्रतुः = धन- वान् both here and in 329. (381) वेत्थ = ददासि. अध्वनः = पथः = riches. अअसा = धनेन वेधः = देव वेधः = देव = () donor. यज्ञेषु = धनेषु. सुक्रतो = धनवन्. (333) विश्वानि = अहानि = धनानि. विश्वाहा = सुक्रतुः. सुपथानि = धनानि. करत् = करोतु = ददातु. १.

·by V. K. Rajavade 331 D मधु% wealth. P 203 (341) सुक्रतुं = मायिनं = मन्द्रं = सृप्रभोजसं = wealthy. सृ- प्र= भोजस् = wealth. 34.) Wino endows ( युनजत्) thy horses (हरी) with wealth (गिरा) प्रियो - धायू. सुरथौ = धनवन्तौ. मन्यु wealth. सुक्रतुं = धनवन्तम्. (343) वेधसः दातुः. प्रियं सुक्रतुः = धनवान्. (344) विप्र = धनस्य दातर. विप्राः = स्वाध्यः = धन- वन्तः, सुक्रतुं = धनवन्तम्. P 204 (345) इमं यज्ञं = abundant wealth. सहसावन् = धनवन्. देवत्रा = देवेषु = धनेषु. होतर = दातर . P 205 (347) Vide (319) above. (3.0) रथस्य धनस्य स्थातारौ अश्विनौ इव = like the As' wins like the As'wins who give wealth, प्रतरं and नवीयः qualify आयुः and mean abundant. Indra gives wealth like the Asivins by means of this abundant (ऋतुमता) wealth. The donor (च्यवानः) increases ( उत्तवीति:) wealth (अर्थ). Let poverty (fara:) dy off. . जस् P 224 (7) देवत्रा देवेषु धनेषु मनः धनं कृणुते ददाति = she adds wealth to that already possessed by mini, (9) वृ + कः = वृकः. अ + रिः = अरिः. जसुः (= धनं) + रिः. All three mean the richest man. Such a man requires no ad lition to his wealth; yet Agni does add to it. भूरि = पश्याः = वयः = धनम्. (11) जसु as in 9. जसुं = ( Vala's ) treasure. जस् tlus may have two senscs: -(1) to be hungry, (2) to give. जाः P 225, (1) जाः धनं नः अस्मभ्यं पाहि देहि. (3) दिव्यः सुपर्णः = धनवान्. दिवं धनं ददाति असौ दिव्यः. पृ= to give. पर्ण = ! gift, wealth. सु धनम् । तेन युक्तं पर्ण धनं यस्य सः. चश् and पश्य both mean to give. ते धामान्यमृता मानामदब्धा अभि चक्षते (८५.११) = अमृताः अदब्धाः ते मानां मय॑भ्यः धामानि अभि चक्षते. अमृताः = अद- ETT: = exceedingly rich. Het: = a penniless man. धाम = अभि wealth. नृचक्षसस्ते अभि चक्षते हविः (१०१९); नृ= चक्षस् = अभि: हविः = wealth. नृचक्षसः = अतिधनवन्तः, अग्ने वि पश्य बृहताभि रायेष नेतां नो भवतादनु घुन् (३३३) = हे अग्ने बृहता राया वि आभि पश्य । नः अ.

·832 Words in Ägveda स्माकं त्वम् अनु घुन् इषां नेता भवतात् भव. वि = अभि = इष् = धनम्. पश्य = देहि. अतो विश्वान्यद्भुता चिकित्वाँ अभि पश्यति (१२१) = Varuna, the donor (चिकित्वान् ), gives (पश्यति ) out of his treasure (अतः) abundant (विश्वानि ) riches (अद्भुतानि = अभि) क्षा = जाः =wealth. Sõma, possessed of riches (Fet: = aquí:), while passing through the strainer (परि), gives (चक्षत = पश्यते ) wealtb ( अव =क्षा जाः) out of his wealth (क्रतुना). (8-9) जाः धनम् । तस्य पतिं दातारम्. (10) शर्ध = देहि. उत् धनम्, “ उत्तमानि = abundant. ( 12 ) जावतः = धनवतः. जा: certainly means (realth. Its other senses cannot be ascertained. आभर. (1) पतयत्सखं + मन्दयत्सखं-पतयन्मन्दयत्सखं. It is like आभरद्वसु, विदद्वसु, क्षयडीर etc and should be dissolved thus:-पतयत् पतयति सख धनम् असौ पतयतत्सखः. मन्दयत् मन्दयति सखं धनम् असौ मन्दय- त्सखः. पतयति = मन्दयति = ददाति. (3) स्तवानः = ददत्. नवीयसा धनयुक्तेन. गायत्रेण = धनेन (युक्तं रयिं )? (6) भीमाय = पनीयसे - धनवते? हरितः = धनानि. अयसे = धनायं. ( 12 ) भारः = धनम्. having and giving wealth. (24) नित्य = wealth. अ = abundant. स्तं = धनम्. Agni is a rich treasure ( अस्तं). (25) सं = अस्तं = a rich treasure. सु = ऊ = रिः = wealth. सूरयः = treasures or wealthy gods. (26) प्री = to offer; a gift. orat: = a maker ? भारत:-one of gifts. %3D (29) stiny = into bright riches. Agni gives abundant wealth to add to one's riches. (31) त्वादूतासः = या दूताः =endowed with wealth by thee. दू (= to give, to endi. with; a gift)+तः one having or giving vealth. यविष्ठ दूत नो गिरा । यजिष्ट होतरा गहि (२६); यविष्ठ = दूत = यजिष्ठ = होतर = O donor. दृतो हव्या कविवेह (१९६८); दूत = कविः = a donor. हव्या = हव्यानि = riches. विद्वान् दूतो देवयावा वनिष्ठः (७३); all the 4 words mean a giver of wealth. The word also means a messenger. (32) उत् धनं पुपूर्याः देहि. (33) E = to give. इ + वः = एवः = a giver. Cf. दि + वः = देवः = a giver, एवाः देवाः अग्निं गीर्भिः यज्ञैः धनैः अजुर्यमुः = the gods endowed Agni with riches (of: = : ). Can var be thus interpreted ? 3761- यमः ? अग् (= to give) + वः = अश्वः = wealth. 37 - full of ·by V. K. Rajavade 583 - - Or अध् = that wealth. आ + शा+ उ = आशु = wealth. (35) अ+ ध्रि + गुः , abundant. धिः = गुः = wealth. We find ध्रि in सध्रि and अकुध्यक्. = रि= गुः = wealth. परि = नस् = wealth. परीणसा राया % with abundant wealth. (50) अ + + ध% ऊ-युः. कृ= ध% ऊ = यु = wealth. अ = abundant. अस्कृधोयुः = that contains abundant wealth. This may be the interpretation. (51) प = पु = रि = wealth. पपुरि = abundant. ततुरि and पपुरि are perhaps to be interpreted thus (05) स्तवमानः = ददत्. Or स्तवः = मानः. स्तवमानः = बहुधन:. (71) परिबाधः = विश्वाः धनवतः . (75) नृ = wealth. ना धनम् । तेन युक्तः रिः येषु तेभ्यः नृभ्यः. अद् =to give. अत्तुः = a gift or a treasure. नारिभ्यः = नृभ्यः = अत्तवे they may have abundant wealth. (70). Vide PP 318-319 (9) for girert: ; GTTTTTİ and 377ta: refer to wealth, but how I do not know. (94) विश्वं धनं विद्यते अस्य सः । अथवा । ददाति असौ वि. श्वतः. ईशानः = a master and a donor of wealth. (97) भर् (from भृ)=wealth. र itself may mean wealth. सहस्- र भर् = नस् = wealth. सहस्रमणसं = abundant. (104) अप् =नस् = wealth. अप् धनम् । तेन युक्तं नस् धनं विद्यते अस्यां सा अप्नस्वती. (106) विदो = विद + ऊ. ऊ= सु% गाधं = wealth. गा (=togive) धं = a gift. P 254 (21) For नेदिष्ठ vide P 311 (24). P 255 (31) भू = रि = wealth. भुवा युक्तः रिः यस्मिन् तत् भूरि = that which has abundant wealth, भुवा युक्तः रिः यस्य स भूरिः. तनूपु ते ऋतव इन्द्र भूरयः (१) भूरयः धनवन्तः क्रतवः; or भूरयः = कतनः = riches. सूरिः to be similarly dissolved. आ + रि: आरिः. आरि + तः = आरतः possessed of wealth. अ + रिः= अरिः. आ + मु + रिः = आमुरिः. But what is मु? P 261 (6) = जि = इ = wealth. ऋजीप् + अ = one having abundant wealth. Aftq + 31 = abuudant wealth. ऋजीषं विद्यते अस्य स ऋजीषी. ऋचीषमः which Yaska (निरुक्त ६२३) Tenders as ऋचा समः is really a+चि+ इ + अ + म:=having abundant wealth. We find म in परम, अवम, अन्तम, दस्म, असम, विषम etc.; it probably shows possession.

·334 Words in Rgveda P 202 (10) जा = wealth. जा+ त = containing wealth, abundant. (11) जुस्त = wealth. जु+स्त = जुष्ठ = having abundant wealth. P 204 (24) TT = af: = wealth. apie: = abundant wealth. विचर्षणिः = विश्वचर्षणिः = rich. (25) वृ= सन् = to give; a gift. Ita = having and giving wealth. P 267 (43) अद्भुत = अद् + भु + त. अद् (= to give ) is found in अद्रि. अद = भु = a gift, wealth. भु as in विभु and प्रभु. अद् + भु = abundant wealth. ga = having or giving such wealth. (44) अद + रिः = अद्रिः = abundant wealth. अद्रिवान् = possessed of such wealth. वज् (= to give ) + रिः वज्रिः = abundant wealth. वज्रिवः अद्रिवः. (47) दम् = ऊ = नस् = wealth. दमूनाः = बहुधनः. (48) दस् (= to give ) is found in द्रविणोदस् and रिशादस्. दस् + म = दस्म. दस+र% दस्त्र. P 209 (52) 251 ( = to give) + T: = 457: = wealth, as may be a noun from वज्. वाजय, वाजयामः etc. are verbal forms of वज. P 270 (d) रि= शा= धनम्. रिशां दसति ददाति असौ रिशादाः. P 277 (e) रोचना may have been used figuratively here to mean riches. P:80 (g) Can रथीः mean a rich man? रथो हि पः (१५४) = he indeed is rich. As a rich man (Teft:) unrolls or unbinds his wealth ( अश्वं ) fastened (दितं ) or bound up in a purse (संदितं), S) shall we unbind thy wealth (मनः), that we may live in prosperity (मृळीकाय ). P 282 (j) अ+सा +मि. 37 = abundant, सा= मि = wealth. असामि यशः = abundant wealth. सामि (= half ) is classical and not Rgvedic, P 304 (v) तु = to grow; a gift.'तु+ ऊ+यं = तूयं = prosperity, happiness. Be happy ( तूयं याहि ). Ejoy (वृह) happiness (वि) with him as with an abundant ( रथ्या) trea-ure ( चक्रा ). रथेन धनेन युक्तं रथ्यम्. रथ्या = रथ्येन. चक् ( = to give) +रं चक्रं = ivealth. चक्रा = चक्रेण. Not understood. P4 (2) मर्मुजेन्यः उशिग्भिः न. P5 (5) इत्थापरः and नू चिन्नु मर्ते. 6 (1) सं मातृभिर्वावशानो अक्रान्. P 11 (7). P 13 (3). 121 (2). P 22 (4). P24 (16). P 29 (21,23 and 26). P 30 (25). P 34 (10).

·by V. K. Rajavade 336 P38 (2) छाया. P 40 (10) 1st half. P 61 (33) 2nd half, P 63 (89). P 68 (6 and 7). P 76 (6) उभयं चष्टे अन्तर्. P 78 (14) 2nd half. P 94 (2). . P 95 (4) अभिशु; (6) except the last 3 words. P 96 (7); (8) the 1st half. ऋतु (15) Ist half. (21) आपृच्छयं. (21) Ist half. (23) रश्मि. (24) (श्रुतं० पस्त्यावतः. (25) st half,specially मारुतस्य वेधसः.(6) पर्यायुरपां. 27), (30), (35), (38), (39). (44) ये स्था मनोर्यशियासः. (45) 1st half (48) अनु. (51) विवासेत् and संघदेत. (54) आत्मेव शेवो दिधिषाय्यो भूत्. (50) अत्यं न वाजं. (72), (75). (१०) त्वां. (91) आर्यन्ति. (92). (95) यथा वेः. (97) 2nd half. (98). (104) 2nd half. (111), (130). (135) 2nd half. (137) रवेण मरुतां and the 2 न's. ( 139-141 ). (175). (177) 2nd half. (177) रथ्येव वीराजेव यमा. (215). (219) सिंहा न. (245) 1st half. (259) त्सरत् गन्धर्वमस्तृतम्. (268). (285) उक्षभिः and दूरमादिशं श्लोकमद्रेः. (283) 2nd half. (289) देवत्रा स ब्रवीतु नः. (287) 1st half. (298) कर्ते. (301) चिकितान and मर्त. (348) 2nd half. जाः-P 226 (2, 3, 5). आभर :-P 232 (14) ज्योगभूवन्ननु- धूपितासः. (15). (16) नि ते देष्णस्य धीमहि प्ररेके । ऊर्वः. (25) गृणे. (27). (30) पत्वभिः शफानां. (33) अजुर्यमुः. (34) नरः. (38) प्रासहा and आसा. (46) यद्दीदयत् द्यवि. (50) अस्कृधोयुः. (56) यत् समजासि शर्धतः. (106) मंसै निवचनानि शंसन्, (107) चाकन्. ऋतु (24) हे वृषणौ दातारौ पस्त्यावतः धनवतः वाजान् श्रुतं दत्तम्. This may be the sense. । -------- ·330 Words in Rgveda Rks quoted or referred to . (23) The iirst figure in the brackets is that of the page, the second that of the quotation, I = the particular line of the page. 379 and 2:--1/7/8 (3/101; 1/96/2 3/9); 1/158/1 (3/11); 3/47;5 (2/1); 3/54/16 (25); 5;31:32:2); 5,08 5 (3:10); 6/33/.| (312); 6/60;3 (33!13); 7/32, 133, 10); 7,963 12/1);9,91/2 ( 26); 10/11/13 (2,7); 10:17:9 038); 10/107/13 379:-1120/2 (55); 1/1:13/7 (4/1); 1;189:7 (42); 3/1/12 (013); 4,03 15:3); 10,77/2 (7,0). 3717--2:11,8 (1); 9,88/6 1073); 9;61:9 (02); 9/69/13 (61); 9;89/1 ( 671); 9/07 40 (6/1). 37 FTET:--7/13 ( 779). . 3797--1/164/49 (3071119); 4/1/17 (8/2): 4/19/7 (8/3); 5104/4 (8/4) ; 6/24/8 (7/1); 6/42/2 (8,0); 7.196/6 (307/122); 8;15/2 (9/6); 8/27/18 (9/9); 10/27/7 (307/128); 1047/9 (10/11); 10/4.1/8 (9/7); 10/09/3 (9/8); 10/69/6 (9/10); 10/92;8 (307/ 7 21). 3702 and soaft:--134 (12/10); 9/1/7 (11/6);9/1015 (10/1); 9/14,6 (11/7); 9/15/1 (12:8); 9/16/2 (115); 9:26:1 (129); 9/86/47 (10,3); 941/3 (102); 9/107/11 (11/4). piat:--1/5/8 (30;25); 1/29/3 (32/34); 1136/7 (16/1); 1/36/16 (27/6): 1427 (152); 1.635,3 (22/1); 1/64/13 (26/2); 181/5 (28/11); 1/94/7 (21/7 ; 27/4); 1/97/7 (14/10); 1/97,8 (11/7); 1/99/1 (131); 1/102/8 ; (22/2; 28/12); 1/105/16 (17/2); 1/109/6 (27/3); 11161 (21:5); 1/129/5 (2017);1/135/6 (1811); 1/138/4 (25/3); 1/139,6 (29/21); 1/141/13 (27,6); 1/143/3 (277); 1/162/20 (32131); 1/170/3 (25/1); 1/173/2 (29/21); 1/174/9 (14/11); 1/182:3 17/1); 1,183,4 (28/13); 2/2/10 (223); 2/7/3 (17/1); 2/11/21 (2811); 2/23/15 (22/4); 2/25/1 (23/8); 2/27/7 (14/8); 2/27/16 (19.1); 2/28/1 (28/15); 2310 (32/34); 2/34/15 (1412); 3/9/3 (161); 33,9/4 3:9/4 (18/1); 3!10/7 (32/1); 3/15/3 (15/1); 3,43/2 (32,2); 3/45;1 (31/725); 4/8/8 (29,20); 4/2018 (3129); 4/36/9 (2310); 5/1/5 (23/6); 5/4/9 (14/6); 5/25/9 (13/2); i ·by v. K. Rujavade 387 .. " 5/44/7 (21112); 5/45/11 (29)/22):5/52/3 (211 12);5/54/12 (31/31 5/62/9 (30/27); 5/66/15 (29/23); 5/788 ; (133);)/83/10 (199/3); 6/10/5 (23/7);.6/11/6 (21 1 13); (6/12/17 (333); ti16/20 (28/16); 6/18/7 (2319); 6/21/2 (23/10); (62217 (16/2); 46/6 (11)/2); 6/47/16 (16/8); 6/52/1 (212); 5/52/2 (2512); (6/61/19 (33/4); 7/1/14 (23/11); 7/33/2 (155/3); 7/77/15 (307 1 16); 73821 (28/17); 7/94/7 (14/4); 7/10377 (35,15); 8/1/333 (27/8); 8/2/31 (21/12); 8/13/6 (30/25); 8/18/17 (119); 8/1:0/14 (17/2); 8/24/2 (21/13); 8/26/3 (33/5); 8/32/21 (3315); 8.32/22 (3.4/7); 8/16/1E) (34/ 1 19); 8/46/16 (348); 8/52/5 (32/35); 856/3 (28/18); 8/58/3 (32/36); 8/60/16 (34/9); 8/02/2 (24/14); 8/67/199 (31/33); 8/69/14 (30/24); 8/92/14 (25/19); 8/96/2 (30/26); 8/101/14 (31/10); 8/102/21 (20/1); 9/2/1 (35/11); 9312 (21 1 13); 9/6/5 (35 1 8); 9/7/8 (3)/14); 9/8/5 (18/2); 9/13/1 (35/13); 9/15/6 (19/2); 9/17/3 (35/14); 9/17/5 (26/1); 9,304 (252); 9/31/2 (35 13); 9/41/2 (25/4); 9/43/5 (204); 9/455/5 (3518): 9/60/2 (35 1 3); 9/60/3 (21 1. 13); 9/6013 (21 / 13); 10/13/4 (183); 9/53/15 (21 14); 9/67/20 (17/2); 9/70/9) 15/13); 9/72/13 (18/2); )/86/299 (27/9); 986/14 (21/(6); 9/97/4 (3514); )/100/) (27/9); 9/106/11 (30/13); 9/106/13 (3514); 9/107/17 (3514), 9/107/20 (21 1 16 ): 10/117 (27/10 ); 10/12/5 (25/6 ) 10/14/1 (21); 10/31/9 (24/16); 10/33/10 (255); 10/42/0 (31/29); 10/14/1 (29/19); 10/51/3 (2013); 10/567 (35/12); 10/60/3 (26/1); 10/13/13 (15/1); 10/73/20 (30/28); 10/75/1 (24/15); 10/77/2 (83/5); 10/86/2 (31/30); 10/30/1 (24/17 , 25 1 6): 10/900/2 (21/3; 24/18); 10/90/5 (25 17); 10/93/5 (3511); 10/9613 (33/6): 10/96/8 (14/b); 10/07/10 (183); 10/102/1 (3234); 10/108/2 (31/32); 10/126/3 (16/5); 10/1:26/1 (15/(6); 10/126/5 (16/7); 10/181/2 (22/4); 10/187/2 (20/2). %3B अन्तरिक्ष :-1/25/7 (53/61); 1/25/9 (3715); 1/35/7 (52/46): 1/35/11 (58/72); 1/48/12 (55/58); 1/51/2 (66799); 1/52/13 (38/1); 1/61/9 (55/59); 1/73/8 (38/2); 1/89/10 (38/3); 1/91/22 (38/4); 1/110/6 (58/71); 1/115/1 (395); 1/11613 (65/101); 1/122/9 (5453); 1/161/14 (53/52); 1/165/2 (59/73); 2/12/2 .. । ... .. 43 ·338 Words in Rgveau (39/6); 2/14/3 (59/78): 2/15/2 (39/7); 2/30/3 (69/?b): 2/40/4 (60/76); 3/6/8 (60/77); 388 (39/8); 3/22/2 (40/9) : 3/30/9 (40/10); 3/30/11 (55/60); 3/34/10 (41/11); ' 3446/3 (66/61); 3/64/19 (41/12;: 4/40/b ((GG/I00); 4/63/6 (41/14); 4/b7/3 (42/16): b/1/11 (42/16); _6/42/16 (42/17);_5/62/7_(60/78); 5/53/8 (66/62)5/04/4 (43/18) ; 5/5552 (43/19); b/73/1 (60/79); b/8:2/2 (43/20); !./85/3 (44/21); b/855/ (61/80); _6/8/2 (14/22); b2 / 13/6_ ;(44/23) 6 / 47 / 4_ ;(61/81) ܐL/403/;6 ;(61/44) 6/22/8 (61/82); (;/58/3 ('1/83); 0/1/11 (4th /24) ; (6/09/5 (45/25): ; (9 ܐ 87) 61/8] 7 ;(66/98) 1/45/1 ;(G2 / 84) 9/3!?'? ;(46/26) 5 / 5'7 / 3 7/75/3 (1/42) ; T/98/3 (46/27); 7/104/23 (46/28);_8/3/20 (hii/(33) ; 86/15 (F}2/47); 8/7/36 (4/58); 8/8/3 (66/04); 8/8/4 8/14/7 ; (2/48) 8/12/24: (t ; ( i3 / 846/8 / 10ܕ (02/86) 2/t ; 5 ) ; 8 / % D| 27) ܙܝ ܪ ܪ (46/29); 8/407 /b (63/87): 9/t5/2 (b4/t24); 9/27/t; (63/88); !/3G/b (/$)f;); !9/663/27 (57 ;{;;); !9/664/66 (5t5/97);_9/665/16 (54/b6); )/81/b (47 (30); !9/86/14 (tits/98); 10/5/ ((;3/89); 10/44/8 (2/49); 10/59/7 (47/31); 10/655/02 (47 (432); 10/65/4 (53/50); 10/St;/!) (47/33); 10/06/11 (48/34)! 10/68/5 (57/ti?); 10/70/11 (27/08); 10/80/b (68/90) ; 10/87/8 (64/01): 10/87/6 (04/12) ; 10/88/8 (48/32) ; 10/8!) /t; (48/36);.10/89/11 (51)(;9); 10/k00/14 (49/37); 10/955/17 (66/99) ; 10/121/5 (64/93);10/124/66 (49/38); 10/128/2 (49/39);10'1:364 (4/557); 10/139/2 (50/40) ; 10/149/1 (50/41); 10/103/3 (142) ; 10/158/1 (58/70) ; 10/190/3 (1/43) Mago:-1/2!) (b ((;7/1); 1/32/8 (;2/2); 4/18/1 (67/8) ; f/34/%D (67/4); 10/85/30 (;7 |ti); 10/849/14 (68/G); 10/185/2 (668/? ). Ngm :--2/37/4 (70/4); 3/05/4 (?i/11), 3/11/6 (69/1); 4/33/12 (71/9); 61/4 (70/b); 0/50/7 (70/0); ?/37/1 (69/9); 7/37 |2 (70/7); 8/2/31 (30/3); 8/24/49 (70/8); 9/09/b (71/12) ; 10/104/8 (71/10). atq;-1/07 /3 (72 4 4); 1/62/7 (72 4 26); 1/64/11 (72 4 4); ܐ ܕ 1/169/7 ;(6 1 72) 1/168/9 ;(4 ܐ 72) 4) 1/167 ; (2 ܐ 73) 1/164/6 ;(4 ܐ 72) 8/54/13_;(; ܐ 72) 3/33/3 ;(7 ܐ 72) 8/18/2 ;(5 ܐ 72) b/6 / 06_ ;(6 ܐ 72) 42 / 15/b ;(160 ܠܐ 72) 4/386 ;(17 72) 10/tv/4 ; (26 ܐ 12) 8/62/2 ;(6 ܐ 72) 68/2] 7 ; (27 ܐ 72) 7/44/1 ;(5 7 32) ·by v. K. Ralavade 339 .. .. .. 8/100/8 (7217); 9/41/1 (7215); 9/89/34 (7216); 10/67/1 (72127); 10/108/8 10/108/8 (72728); 10/116/9 (7219); 10/138/4 720 25). अवनिः-1/4/10 (74/1); 1/61/10 (76/8); i/62/10 (77/9) 1/140/5 (75/3); 1/181/3 (74/2); 1/186/8 (75/5); 1/190/7 (76/7); 2/13/7 (77/10); 4/19/6 (75/4); 5/85/6 (76/7); 5/11/5 (77/11); 6/61/3 (77/12); 7/87/1 (78/13); 10/99/4 (78/14); 10/94/7 (79/15). अश्मन् :--1/121/9 (82/15); 1/130/3 (81/9); 1/172/2 (82/14); 1/191/15 (80/1); 2/1/1 (83/22-23); 2/12/3 (83/24); 2/24/4 (83/26); 2/24/7 (83/22-23); 2/30/5 (82/17); 3/29/6 (83/25); 4/1/13 (80/3); 4/16/6 (81/5); 4/22/1 (83/21); 4/30/20 (82/10); 5/30/8 (82/16); 5/47/3 (84/28); 5/54/3. (82/13); 5/87/5 (84/28); 6/43/3 (81/6); 6/75/12 (82/12); 7/88/2 (84/29); 7/104/5 (82/19); 7/104/19 (82/18); 9/07/20 (84/28); 9/108/6 (81/7); 9/112/2 (84/27); 10/53/8 (85/30); 10/67/3 (81/4); 10/68/4 (81/8); 10/89/12 (83/20); 10/101/10 (82/11); 10/139/6 (80/2). आहावः-1/34/8 (85/3); 4/34/3) (87/6); 4/34/99 (87/6); 6/7/2 (86/2); 8/17/14 (87/6); 10/101/15 (86/4); 10/101/6 (87/5); 10/101/7 (87/6); 10/121/6 (86/1). कशा: --1/22/3 (88/1); 1/37/3 (88/2); 1/112/14 (90/10); 1/157/4 (88/4); 1/162/17 (89/5); 1/168/4 (89/6); 2/18/1 (91/11); 5/83/3 (90/7); 8/25/24 (90/8); 8/33/11 (88/3); 8/68/18 (90/9). काकुद् :-1/8/7 (92/1 ; also PP. 279-280); 6/41/2 (92/2); 8/69/12 (92/3). काष्ठा:-1/32/10 (27/9); 1/32/10 (95/4); 1/59/6 (95/5); 1/63/5 (95/6); 1/146/5 (97/10); 4/58/7 (96/7); 6/46/1 (98/11); 7/93/3 (94/2); 8/80/8 (93/1; 9/21/7 (94/3); 10/102/9 (96/8). कृत and श्वघ्नी :-1/92/10 (102/15); 1/100/9 (101/10); 1/132/1 (98/1); 2/12/4 (102/16); 2/12/5 (102/16); 4/20/3 (102/17); 5/17/1 (101/12); 5/60/1 (99/2); 7/57/5 (101/13); 8/9/5 (99/3); 8/19/10 (19/4); 8/45/32 (99/5); 8/45/38 (103/18); 8/75/12 (100 129); 9/97/18 (100/6); 10/34/6 (101/11); 10/42/9 (100/7); 10/43/5 (100/8); 10/96/9 (102/14); 10/102/2 (100/9).

·340 Words in Rgveda .. ; F:-1/1/5 (165/200); 1/1/5 (209); 1/2/8 (107/17); 1/4/8 (183/272; 208 1 26); 1/4/9 (173/228); 1/5/6 (197/323); 1/5/8 (173/229; 208 1 26); 1/8/1 (208 18); 1/1011 (173/230); 1/11/4 (164 1 2); 1/12/1 (192/304); 1/16/9 (173/231); 1/17/5 (103/1); 1/19/2 (139/129); 1/25/10 (196/319); 3/25/12 (200/ 333); 1/30/1 (171/221 ; 208 1 25); 1/30/6 (173/232); 1/30/14 (174 1 1); 1/30/16 (173/233); 1/31/3 (205/348); 1/39/1 (130/ 99); 1/42/7 (107/18);. 1/42/8 (107/19); 1/42/9 (107/20); 1/51/2 (146 1 22 ; 171/222; 208 1 26); 1/51/13 (197/324); 1/52/7 (148 ? 19); 1/52/8 (170/218); 1/54/6 (180/262); 1/55/6 (200/334); 1/55/8 (105/11); 1/62/12 (158/179); 1/63/2 (164/ 198); 1/64/13 (107/21); 1/65/5 (116/53); 1/66/3 (104/4); 1/67/1 (104/5); i/68/2 (145/194); 1/68/5 (108/22); 1/69/1 (130/100); ij71/2 (109 1 13); 1/73/2 (117/54); 1/77/3 (103/2); 1/80/15 (126185); 1/81/4 (131/101); 1/81/7 (165/199); 1/82/5 (174/234); 1/89/1 (105/12); 1/91/5 (104/6); 1/92/2 (122/71; 186/283); 1/93/5•(185/281); 1/98/1 (167/208); 1/100/14 (144/142 ; 155/168); 1/102/6 (163/195); 1/103/3 (128 / 19); 1/104/4 (189 1 32); 1/105/8 (174/235); 1/111/2 (156/171); 1/112/23 (179/257); 1/123/8 (145/145); 1/123/13 (108/23); 1/127/9 (104/7); 1/128/4 (142/136; 186/284); 1/128/5 (142/137); 1/132/5 (122/72); 1/135/1 (139/126); 1/138/3 (117/55); 1/139/10 (186/285); 1/141/6 (131/102); 1/141/9 (115/48 ; 151 1 23); 1/141/11 (186/286); 1/143/2 (131/103); 1/144/7 (193/307); 1/145/2 (151/150); 1/151/2 (108/24); 1/156/4 (108/25); 1/160/4 (205/349); 1/162/8 (149 i 1); 1/164/49 (177 15); 1/165/7 (132/104); 1/175/5 (104/7); 1/183/2 (159/183); 1/190/3 (132/106); 2/3/7' (165 1 13); 2/5/4 (115/49); 2/12/1 (151/158); 2/13/11 (12893); 2/16/2 (146/146); 2/16/4 (146/147); 2/16/8 (175/236); 2/21/3 (189 133): 2/22/3 (128/94); 2/22/4 (182/270); 2/27/2 (185/282); 2/30/6 (147/148); 2/31/3 (187/287); 2/39/2 (161/187); 3/1/5 (109/26); 3/1/22 (204/345); 3/2/3 (118/56); 3/2/4 (166/205 ; 209 1 26); 3/3/6 (114); 3/3/7 (187/288); 3/6/5 (132/106); 3/9/6 (132/107); 3/11/6 (104/8); 3/14/7 (167/209 ; 209 1 28); 3/26/5 (170/219); 3/27/12 (167/206 ; ;

·; ; by V. K. Rajadade 341 209 1 24); 3/34/10 (164/197); 3/37/2 (175/237); 3/37/3 (183/ 273); 3/37/6 (180/263); 3/37/9 (183/274); 3/40/2 (160/185),; 3/42/5 (175/238); 3/45/3 (147/149); 3/49/1 (197/322); 3/51/2 (171/223);,3/52/4 (104/9); 3/54/6 (128/95); 3/57/2 (177 76); 3/62/16 (198/828); 3/55/16 (177 16); 4/1/1 (118/57); 4/4/11 (193/308); 4/5/7 (142/138); 4/10/1 (109/27); 4/10/2 (125/82); 4/12/1 (118/58); 4/20/3 (110/28); 4/21/2 (144/143); 4/21/10 (119/59); 4/24/4 (162/189); 4/28/3 (133/108); 4/30/16 (179/258); 4/31/5 (157/175); 4/33/9 (152/160); 4/37/2 (124/77); 4/39/2 (157/176); 4/46/4 (148/150); 4/41/1 (159/180); 4/421 (140/130); 5/9/4 (143 1 14); 5/10/2 (119/60);6/11/2 (190/329); 5/11/4 (167/ 207 ; 209 1 26); 5/17/4 (119/61);5/20/4 (193/309); 5/25/9 (200/ 335);5/29/5 (133/109); 5/29/7 (133/110); 5/31/11(110/29); 5/32/5 (138/123); 5/33/8 (122/73); 5/33/9 (161/188); 5/35/1 (106/16), 5/35/5 (180/264); 5/36/5 (169/217); 5/38/1 (175/239); 5/38/5 (183/275); 5/43/5 (139/127); 6/44/2 (198/325); 5/66/1 (191/ 301); 5/70/4 (163/194); 6/2/8 (143/139); 6/3/2 (152/ 19); 6/3/3 (170/219); 6/5/3 (120/62); 6/7/4 (138/124); 6/7/7 (196/ 320); 6/8/2 (197/321); 6/9/5 (110/30); 6/12!4 (143/140); 6/16/3 (199/331); 6/16/8 (111/31); 6/16/23 (165/201; 209 1 26); 6/16/26 (120/63); 6/16/29 (204/346); 6/17/6 (134/112); 6/18/2 (164 15); 6/30/2 (201/336); 6/30/3 (198/326); 6/36/2 (126/86); 6/40/2 (139/ 128); 6/41/5 (181/265); 6/45/16 (169/216); 6/45/25 (176/240); 6/48/4 (152/161); 6/48/14 (203/341); 6/49/2 (163/192); 6/63/9 (123 i 4); 6/68/9 (134/113); 6/71/1 (188/290); 7/2/2 (192/303); 7/3/9 (199/330 ; 7/3/10 (111/32); 7/4/5 (153/162); 7/5/6 (149/ 152); 7/6/3 (162/190); 7/9/2 (180/291); 7/11/4 (149/153); 7/16/6 (194/310); 7/20/3 (164 75); 7/21/6 (135/114); 7/25/4 (124/78); 7/28/2 (135/115); 7/31/3 (176/241); 7/31/6 (105/10); 7/32/16 (111/33); 7/32/26 (207 1 30); 7/36/4 (203/342); 7/48/1 (106/14); 7/60/2 (135 19); 7/60/6 (111/34); 7/61/2 (120/64 ; 192/301 a); 7/62/1 (135/116); 7/76/1 (136/117); 7/85/2 (133 i 18); 7/85/4 (109/292); 7/89/3 (125/83); 7/90/5 (129/96); 7/104/5 (174 1 30); 8/1/7 (164 16); 8/1/11 (179/259); 8/1/18 (194/311); 8/6/19 (175 1 11); 8/7/24 (126/87); 8/12/11 (112/ 35); 8/13/1 (112/36); 8/13/31 (181/266); 8/15/7 (127/88); 8/16/6 (127 1 34); 8/19/3 (192/305); 8/19/17 (204/344 ; 8/19/29 i i ; ; ;

·342 Words in Rgueda (b 178 8/24/11 ;(163/193) 8/23/8 ;(9 ܐ 144) 8/22/10 ;(120/65) 8/25/2 (189/293); 8/25/5 (192/302); 8/25/8 (205/847); 8/32/11 (182/271); 8/33/b (189/294); 8/33/6 (163/163); 8/33/11 (181/ 267); 8/33/13 (190/905); 8/33/14 (188/876); 8/33/17.(149/14); 8/43/12 ;(112/37) 8/42/8 ;(184/277) 8/36/1 ;(30 ܐ 173) 8/3476 ; (176/242) 8/46/8 ;(96 ܐ 209 ; 167/208) 8/44/7 ;(169/214) 8/46/19 (184/278), 8/46/27 (190/20;); 8/52/4 (176/243 ; 8/b2/t; (172/224 ; 8/53/2 (172/225); 8/53/66 (140/133 ; 8/5476 (194/312): 8/54/8 (176/244); 8/565/2 (168/213); 8/56/4 (168/312): 857/1 (12ܐ 172) 8/01/10 ;(177/245) 8/31/9 ;(120/66) 8/61/4 ;(116/50) ܘܝ 8/61/18 (184/278); 8/62/7 (127/89); 8/02/10 (127/90); 8/03/1 (165'169) ;8/63/b (112/38) : 5651 (187/289);8/66/4 (163/164); ;(3 ܐ 9;11 ;168/211) 868/17 ;(167/210) 8/68/2 ;(121/67) 8/66/10 8/69/15 (169/216); 8/70/12 (118/39 ; 150/16:); 8/7014 (150 ;(180/260) 8/77/1 ;(177/240) 7/;) 8/7 ;(24 | 153) 8/72/8 ;(18ܐ ܪ 8/78/7 (157/174): 8/79/7 (1662/101); 8/80/l (177/247);:8/84/8 (193/306); 8/88/4 (136/118); 8/89/3 (180/201); 8/901/7 (181/2008); 8/92/1 (172/226); 8/92/7 (104/196); 8/02/12 (177/248); 8/92/18 (177/249); 8/02/16 (178/250); 8/03/27 (1f4/279); 8/93/28 (178/ 251): 8/93/20 (178/252); 8/493/32 (170/220) ; 8/96/3 (106/13; 14(' ;(178/253) 8/08/10 ;(119/;€13) 97 / 10%/8 ;(201887) 8/96/19 :(18 ܐ 8/102/8 ܊( 172/227) 8/99/8; (178/254) D8 / 12%/8;(178/253)8/98/11 (164/165); 9/2/3 (203/343): 9/4/3 (113'40): 9/4/b (219/341) ; ;(8 ܐ 164) 9/9/7 ;(27 ܐ 209 ; 5/202;]1) 9/9/1 ; (219/352) 9/4/66 ;( 26 ܐ 20f0 ; 166/208) 9/25/6 ; (121/08) 16/4; (201/338) 9/124 ܙܝ !/33/3 (125/79); 9/4476 (1tiO/184) ; 0/48/3 (194/818); 9/62/13 ; (198/327) 9/603/28 ;(160/185) 0/663/24 ;(28 ܐ 209 : 166/204) O/65/3 (105/314); 0/70/G (1)0/297); 9/71/!)- (129)/597); !9/72/t2 (151/167): 0/72/8 (195/8316): 9{73/8 (191/298): 9/86/13 (154 160); !9/86/43 (141/1:34); 9/86/48 (160/185); 9/90/66 (189/181): 9/102/3 ;(125/80) b/9 / 100 ;(123/74) 80| 9/97 ; (18 ܐ 123) 9/96/4 (202/339);_9/1028 (187/120): 9/107 /3 (140/132); 9/108/1 (1650/185) ; 9/109/2 (1566/172) ;_9/109/10 (125/81); 10/2/5 (1;0/18fi); 10/8/7 (129/08 ; 10/11/3 (141/1860); 10/26/1 (118/ ;(20 ܐ 128) 10/27/11 ;(191/299) 10/25/8 ; (113/42) 10/25/4 ;(41 ܪ (118/43) 10/30/12 ;(187/121) 10/29/7 ; (124/76) 10/27/10 ·by V. K. Rajavade 343 ; ; 10/31/2 (116/51); 10/33/3 (174 1 33); 10/36/10 (113/44); 10/37/5 (114/45); 10/43/7 (148 1 16); 10/48/3 (127/91); 10/49/9 (202/ 340); 10/56/4 (128/92); 10/57/4 (157/173); 10/59/1 (206/350); 10/61/1 (144/141 ; 154/167); 10/64/2 (106/15); 10/64/7 (114/46); 10/70/1 (119/332); 10/83/6 (137/122); 10/84/6 (121/69); 10/89/12 (170/219); 10/91/3 (191/300; 116/52); 10/95/3 (125/84); 10/95/9 (123/75); 10;97/2 (181/269); 10/100/12 (168/177); 10/104/10 (103/3); 10/105/6 (138/125); 10/111/10 (189 1 33); 10/112/6 (178/255); 10/113/1 (159/182); 10/120/3 (150/156); 10/122/2 (195/316); 10/122/6 (196/317); 10/134/4 (179/256); 10/140/4 (114/47 ; 208?8); 10/144/6 (122/70; 196/318); 10/148/4 (185/280); 10/579/2 (140/131); 10/160/1 (180 1 28); 10/184/1 (154 1 11). FT:-1/112/6 (223/3); 1/116/22 (224/8); 1/117/17-18 (223 1 25); 1/191/7 (223/1); 4/38/5 (224/6); 4/50/11 (223/2); 5/61/7 (224/7); 6/13/5 (224/9); 6/44/11 (224/5); 7/68/8 (223/4); 7/104/2 (223 / 11); 10/33/2 (225/10); 10/68/6 (225/11). đ ( C ):–1/4/7 (228/1); 1/8/1 (229/2); 1/9/7 (257/50); 1/12/11 (229/3); 1/17/7. (257/54); 1/24/4 (254/21); 1/49/1 (255/30); 1/53/3 (229/4); 1/55/8 (257/53); 1/57/3 (230/5); 1/63/9 (230/6); 1/79/8 (230/7); 1/81/9 (231/9); 1/92/2 (256/43); 1/92/13 (231/10); 1/108/5 (256/40); 1/112/24 (256/43); 1/115/3 (256/41); 1/118/2 (256/46); 1/127/9 (255/32}; 1/127/11 (231/11); 1/134/1 (254/14); 1/140/4 (254/14); 1/141/12 (257/55); 1/144/7 (254/24); 1/174/1 (207/53); 1/175/2 (255/32); 2/7/1 (232/12/; 2/17/7 (232/13); 2/21/3 (259 12); 2/24/15 (256/46); 2/26/2 (256/33); 2/30/10 (232/14); 3/29/1 (232/15); 3/30/19 (233/16); 3/36/9 (233/17); 3/46/4 (233/18); . 3/53/14 (233/19); 3/54/15 (234/20); 4/20/10 (234/21); 4/32/20 (234/22); 5/4/5 (234/23); 5/6/1 (235/24); 5/6/2 (235/25); 5/6/3 (235/26);5/6/4 (235/27); 6/6/5 (236/28); 5/6/6 (236/29); 5/6/7 (236/30); 5/6/8 (237/31); 5/6/9 (237/32); 5/6/10 (237/33); 5/9/7 (237/34); 5/10/1 (238/35); 5/10/7 (238/36); 5/16/5 (238/37); 5/23/1 (238/38); 5/23/2 (238/39); 5/35/2 (239/41); 5/38/4 (239/42); 5/39/1 (239/43); 5/39/2 (240/44); 5/43/10 (256/40); 5/74/1 (256/33); 5/74/6 ; ; ; ;

·444 Words in Rgveda (253/8): 6/16/36 (240/46) : 6/19/6 (240/47): 6/19/7 (240/48) ; 6/19/8 (240/49) ; _6/20/3 (256/28); _6/22/3 (241/50); _6/86/2 (267/51); 6/86/8 (266/26); (5/46/b (241/61); 6/46/7 (241/52) ; -6/61/11 (264/21); 7/8/b (2b8/b6); ? '16/11 (242/58); 7/20/7 (242/64); 7/25/2 (242/bb); ?/30/1 (255/26); 7/81/7 (264/18-20); 7 !82/7 (242/66); 7/8/24 (242/67): z/48/2 (266/48) ; 7/66/18 (267 (51); 7/01/1 (256/34); 7|77 (4 (248/b9); 7/81/b (243/60); z/82/3 (266/24); 8/1/4 (243'61); 8/8/24 (263/?); 8/4/16 (264/ 16); 8/13/5 (243/62) ;_8/13/27 (266/27); 8/14/6 (257 (54) ; ܘܝ 8/24/4; (244/16) 8/21/165 ; (18 ܐ 259) 8/21/10 ;(244/63) 8/19/16 (244/65); 8/24/12 (267 (48);8/24/26 (245/66), 8/27/14 (256/34); 8/32/8 (2455/67); 8/83/12 (245/68); 8/84/16 (245/69); 8/45/l5 (246/70) ;_8/45/40 (246/71) ; 8/46/19 (246/72) ;_8/60/18 (246/78); 8/61/6 (2465/74); 8/61/7 (246/70 ) 8/77/8 (246/76); 8/77/11(254/19-20); 8/78/1 (246/76); 8/78/2 (246/ 77); 8/78/8 (247/78); 8/786 (264/21); 8/812 (263/8); 8/81/7 (247/79); 893/19 (247/80) ;893/28-29 (178/253-252);8/98/10 (178/253); 8/99/8 (264/14); 8101/12 (257/bi); 9/4/10: (247/ 9/29/6 ;(24887) 9/23/3 : (248/86) 90/20/4 ܨܿ (247/85) 9/19/1 :(84 (248/88); 9/40/4 (248/8!)); 9/40/6 (248/90) ; 9/44/6، (246/70) ; 9/67 (4 (248/91); 9/59/1 (248/02) ;_99/60/4 (248/93); 9/61/6 (248/94): 961/26 (249/95); 9/63/18 (249/06); 0/04/26 (34) ; (249/99) 9/87/6 ;(18 ܐ 259) 9/712 :(249798) 9/66/18 :(97 9/100/2 (249/100): 9/101/9 (249/101); 9/106/4 (250/102); 10/21/4 (250/108); 10/42/3 (250/104); 10/47/3 (255/28); ;(13 ܐ 259) 10 / 86 / 22܂ ;(260/106) 10/83/3 ;(266/24) 10/76/6 10/92/7 (266/46); 10/93/10 (266/46) ; 10/118/10 (261/10); 10/148/1 (261/107); 10/156/3 (261/108) ; 10/180/1 (261/109); 10/191/1 (261/110). .(262/111) 79 / 3/me : -b܀ 1/29/2 ;(17 ܐ 261) 1/18/3 ;(262/18) 1 / 8 / 2-:EPITHETS (269/68) ; 1|82/3 (261/6); 1/33/6 (270/64) ; 1/42/10 (268/48); ܘܝ 1/62/6 ;(267/44) 1/62/3 ;(265/38) 1/48/10 ;(29 ܐ 266) 1/44/4 (262/13); 1/74/6 (266/41); 1/77/3 (267 (43) ; 1|81/2 (269/60); ;(269/50) 1/116/1 ;(11ܐ 261) 1/91/14 ;(262/11 : 261/6) 1/87/1 ·i by V. K. Rajavade 846 1/116/12 (262/18); 1/116/25 (262/13); 1/123/8 (262/10); 1/131/4 (261 1 14); 1/141/1 (265/85); 1/141/11 (268/47); 1/142/10 (267/43); 1/183/6 (265/38); 2/1/8 (263/28); 2/7/6 (267/43); 2/12/9 (263/15); 2/24/10 (263/23); 2/32/7 (264/23); 3/2/2 (266 130); 3/2/8 (268/47); 3/54/14 (268/48); 4/2/16 (267/44); 4/4/3 (263/23); 4/19/7 (268/47); 5/4/6 (266/41); 5/8/1 (268/47); 5/11/6 (265/35); 5/13/4 (262/11); 5/22/4 (268/47); 5/31/3 (265/85); 5/45/7 (245/41); 5/50/3 (266/42); 6/4/2 (266 1 31); 6/13/4-6 (265/35); 6/13/6 (265/35); 6/16/42 (266 1 18); 6/17/2. (270/53-54); 6/41/3 (270/54); 6/49/2 (270/54); 6/49/5 (265/35); 6/49/6 (270/54); 6/58/4 (268/48); 7/1/13 (262/11); 7/2/6 (269/51); 7/7/7 (265/35); 7/22/8 (268/48); 7/28/2 (265/38); 7/40/3 (2617); 7/42/4 (263/23); 7/56/14 (268/47); 7/94/12 (261 / 15); 8/10/3 (262/13); 8/19/7 (265/35); 8/19/25 (260/2); 8/19/26 (260/2); 8/24/17 (270/64); 8/26/21 (267/43); 8/28/4 (261 1 14); 8/31/18 (267/46); 8/35/18 (263/23); 8/43/24 (267/43); 8/46/1 (270/54); 8/69/7 (260/1); 8/60/2 (266/41); 8/70/7 (261 i 14); 8/74/7 (266 1:25); 8/84/4 (266/41); 8/86/4 (261/6); 8/87/6 (262/13); 8/92/28 (262/7); 8/103/12 (266 1 28); 9/39/1 (268/46); 9/97/30 (263/23); 10/23/1 (269/50); 10/39/3 (267/46); 10/68/3 (266 1 22); 10/76/5 (267/46); 10/156/2 (269/50). Who shall be our guide in interpreting Rgveda ? 1/1/3 (271 113); 1/1/5 (272 212); 1/1/7* (273 1 29 ; 276 125 ; 276 1 1; 4); 1/2/7 (27616); 1/3/11 (293 1 2); 1/6/1 (277 121); 1/6/9 (279 1 26); 2/7/28 (271 120); 1/9/7 (272 134); 1/10/6 (284 18); 1/12/55 (271120); 1/14/1 (279 122); 1/19/6 (279 i 19); 1/23/15 (305 1 23); 1/25/3 (280 1 32); 1/25/4 (281 112); 1/25/5 (28219); 1/25/15 (282 17; 28); 1/25/16 (283 16); 1/34/5 (272 1 30 ; 276 1 27); 1/34/8 (293 1 26); 1/36/12 (284 112); 1/42/9 (282 1 32); 1/49/1 (279 T 20); 1/75/5 (297 1 25); 1/77/1 (298 1 1); 1/77/5 (298 1 4); 1/79/6 (275 l 10); 1/81/2 (284 1 11); 1/81/7 (284 1 20); 1/83/6 (288 1 20); 1/87/4 (273 216); 1/91/18 (294 15); 1/92/7 (295 1 17); 1/98/3"(273 18); 44 ; ; . ; . ; i ;

·848 Words in Rgveda ;(21 ، 284) b/1 / 111 ;(16 ܐ 284) 2|1/107 :(10 | 286) 1/104/1 ;(23 ܐ 293) 1/123/12 ;(21 1 293) 1/123/4 ;(31 ܐ 300) 1/117/26 ;(20 ܐ 301) 1/181/4 ;(27 ܐ 299) 1/127/2 ;(119 288) 1126/8 1/145/6 ;(10ܐ 277 ; 28 | 276) 7'1/ 143 ;(iiܐ 275) 1/140/10 1/158/2 ;(21 ܐ 290) 1/1563 ; (33 , 299 ) 1/161/6, ;(118 273) 1/166/18 ;(20 ܐ 299) 1/164/46 ; (4 ܐ 288) 1/163/12 ;(29 ܐ 296) 1/178/18 ;(34 ܐ 276) 3/ 1/167 ;(1 ܐ 2:31) 1/166/8 ;(24 ܐ 299) 1/182/4 ;(20 ܐ 901) 1/1742 ; (10 ܐ 273) i/1 / 174 ;(3 ܐ 285) 272) 4) 2/7 ;(4 ܐ 275) 2/2/6 :(11 ) 278) 1/185/11 ;(30119) ;( 27 3 272) 2/10/26 ;(20 ܐ 271) 2/10/23 :(80 ܐ (29) 4'2/ 9 :(27 ܐ 2/22/4 :(5 1 299) 2/18/3 ;(21 1 274) 2/12/15 ;(83 ܐ 288) 212/1 ܪ ; (284 2 32) ; /26/i (200 1 1) ; 2/266/2 (293 1 27): 2/281 (290 ;(8ܐ 800) b/3 / 2 : (14ܐ 277) 3/1/23 ;c( 14 1 284) 3/1/22 : (19 ܐ ;(26 293) 3/8/7 ;(23 ܂ 295) 3/8/6: ; (b/8*2) 8/7/5 ;(3 ܐ 277) 3/6/1 8/80/12 ;(6 1 277) 3/30/7 : (6 ܐ 294) 8/23/1 ;(20 2 284) 3/16/3 (287 119); 3/30/18 (295 1 24) : 3/32/1 (287 1 12); 3/34/1 (290 287) 8/58/20_;(14 ܐ 287) b8 / b/8 ;( 27 ܐ 301) 3/36/10 :(26 ܐ 295) 3/64/18 ;(28 ܐ 390) 3/64/15 ;(15 1 288) b3 / 23/8 ;(16 ܐ ;22 1 279) b6 / 6 ( 272 : 3 ) ; _3 / 61 / b/3 : (22 ܐ 372) 3/64/22 ;(26 ܐ ; 10 ;8 ܐ 274) 449 ;(119 ?27) 4/3/8 ; (10 ܐ 201) 3/62/17 : (26 ;(22 ܐ 299) 4/11/2 ; (32 1 297) 4/10/2 ;(4 ;1ܐ 270 ; 22 2 275 416/19 :(18 1 288) 4/16/12 ;(17 ܬܐ 288) 4/16/1 ;(5 ܐ 288) 4/11/4 288) b/4 / 84 ;(18 ܐ 299) b/4 / 29 ;(18 ܐ 9(24) 4/17/16 ;(31 | 801) ;(23) 289) b/4 / 36 ;(4 1 300) 4/364 ;(19 ܐ 268) 4/86/6 ;(19 ܐ ܙܝ 4/86/CS (287 114); 4/30/49 (294 4 41); 4/38/10 (288 1 2); 4/46/7 286) 6 / 2 / 10_ ;(6 ܐ 272) 4/5476 ;(25 ܐ 284) 4/58/3 ;(114 287) ; 7 1 272) 6 / 20 / 4_ ;(24.ܐ 296) 16/86;5 ;(26ܐ 286) b/5 / 10 ;(29 ܐ 276) 6 / 46 / 11_ ;(114 284) 5364 : ( 27 ܐ 286) 5/2558' ;(31 ܐ 297 ;(119 287) 1|5/62 : (32 | 298) 3'1 ; (19ܐ 303) 8{47/b ;(30) 9 / 1'6 ;(8 ܐ 298) 6/2/11 ;(31 ܐ 2495) 6/824 ;(18 ܐ 287) 766/b 284) 6/18/18 ;(9 ܐ 29 : 9) 6/17/14 : (18 ܐ 298) 6/11/3 :(114 302) ;(20 ܐ 300) 6 / 23 / 6_ ;(14 ܐ 291) 6/21/2 :(20 ܐ 301) 6/20/10 (21 1 6/40/1 ;(7 ܐ 300) b/6 / 26 ;(21 ܐ 276) 6/28/7 :(22 ܐ 290) b/6 / 26 290) b/6 / 26 :(18 ܐ 276) 6 / 14 / 9_ ; (19 ܐ 280) 6/11/2 ;(9 1 287) ܐ 296) b2 / 16/6_ ;(16 ܐ 283) 6/27/20 ; (22 | 300) 6/47/14 ;(29 ܐ ;(7 1 287) 6/63/7 ;(34 : 297) b6 / 1/6_ ;(15 ܐ 277) 6/63/4 :(26 ·by V. R. Rajavaae 347 . ; 6/68/5 (298 15); 7/1/6 (275 1 26); 7/4/6 (294 1 22); 7/15/15 (274 1 8 ; 275 1 17 ; 276 72); 7/20/9 (284 28); 7/21/2 (298 1 12); 7/24/6 (284 7 12); 7/27/2 (302 1 20 ); 7/27/5 (293 29); 7/32/12 (276 1 18; 7/32/17 (293 1 14); 7/36/9 (295 1 11); 7/37/6 (288 1 4); 7/37/7 (302 1 2); 7/40/3 (301 15); 7/44/3 (298/3); 7/44/4 (288 13); 7/66/16 (301 / 18); 7/68/8 (284 16); : 7/84/3 (300 1 26); 7/86/2 (281 1 11); 7/96/6 (295 7.1); 7/101/6 (302 15); 7/103/ 10 (303 1 2); 7/104/6 (305 / 16); 7/104/15 (271 726); 8/1/29 (288 / 11); 8/4/3 (284 1 14); 8/4/13 (278/6); 8/4/14 (278/4); 8/5/9 (290 1 8); 8/7/13 (300 2 16); 8/7/17 (286 7 23);8/11/5 (293 1 17); 8/12/2 (298 1 14); 8/13/12 (294 79); 8/14/1 (303 / 26); 8/14/2 (304 1 27); 8/19/17 (298 1 27); 8/27/11 (284 1 6); 8/25/24 (299 1 4); 8/26/9 (298 1 34); 8/35/10 (295 1 4); 8/35/11 (292 l 26); 8/42/3 (284 2 22); 8/48/8 (284 1 34); 8/59/7 (295 1 7); 8/60/14 (293 1 30); 8/69/7 (278/7); 8/69/12 (280 19); 8/77/7 (278/9); 8/78/7 (284 128); 8/93/26 (276 1 19); 8/100/4 (290 i 18); 9/5/9 (295 i 27); 9/10/1 (286 1 31); 9/23/3 (295 1 26); 9/36/5 (276 1 16); 9/59/1 (295 1 23); 9/61/1 (272 1 33); 9/78/5 (273 15); 9/83/3 (303 1 20); 9/85/9 (279 1 23); 9/86/41 (295 1 24); 9/87/5 (294 i 19); 9/97/52 (278/1); 9/113/10 (278/8); 10/10/8 (304 1 12); 10/10/13 (304 1 31); 10/12/2 (297 1 27); 10/20/9 (278 1 2); 10/25/11 (300 1 11); 10/30/12 (294 l 12); 10/40/2 (288 1 18); 10/47/4 (273 1 14); 10/47/8 (296 1 31); 10/73/8 (293 1 10); 10/74/3 (277 1 17); 10474/6 (284 7 26); 10/85/38 (295 1 7); 10/87/1 (289 1 21); 10/87/24 (299 1 31); 10/89/1 (290 1 32); 10/94/7 (305 1 23); 10/100/11 (305 1 27); 104101/10 (305 1 19); 10/104/4 (295 1 24); 10/112/5 (300 1 14); 10/128/8 (295 / 14); 10/147/5 (284 / 7); 10/161/4 (3011 18); 10/169/1 (276 1 23); 10/181/1 (289:7 19).

·Scholars quoted. 1 Geldner :- Tany: P 208; lema: PP 209-210; 1/1/3 P 271; 1/1/5 P 272; 1/1/7 and 4/4/9 P 274 ; 1/2/7 P 276; 1/6/1 P. 277; 1/8/7 P. 280; 1/25/4 P. 281; 1/25/5 P. 282; 1/25/15, 1/25/16 and 1/42/9 P 283; 1/62/12 and 1/91/2 P 285 ; 1/104/1 P 287; 2/12/1 P 289. Grassmann :- derived P 212; sonses of ऋतु 219-221; farta: P 281 (1/25/4 ); Roth and Oldenberg on the same. Macdonnel :-parna: P 210; 1/1/3 P 271; 1/1/6 P 272; 1/1/7 P 274; 2/12/1 P 289; 7/61/2 P 296; 7/103/10 P 303. Max Muller :-1/6/1 P 277; 1/6/9 P 279; 7/57/6 P 292.. Peterson :-: P 208; 1/25/3 P 280; 1/25,4 P 281; 1/25/5 and 1/25/15 P 282 ; 1/25/16 P 283 ; 7/61/2 P 296. Winternitz :--and AR PP 260-261; 7/103/10 P 303; 8/14/1 P 303 ; 8/14/2 and 10/10/8 P 304 ; 10/10/13 P 305. Europeon Scholars :-P 1 ; T P 4; 37TET and 379 P 7; PC P 207. 300:- lanc: P 209. दयानंदः ATTET (AT):-377 P 4. (also Durga); sina P 87 end (also Durga); #grai P 97(9); FT P 207;&lang: P 209; 2/12/1 P. 289. EIGTUT:-- P 1 ; 377, P 4; P7; 379 P 7-10' ( at the end of each Rk); अण्व and धिया P 10; अश्मन्वती P85 (30); Tang: P 208 ; aan: P 209; TĘ P 223 ( also at the end of each Rk); PP 271-305 ( from a to w ). . -377 P 4.

·A list of Select Words, अनवद्या: 328 (282). अनिष्कृत् 327 (227). अनुग्र 228 (9). अन्तरिक्षं 35-38; 310. अन्तरिक्षमाः 313 on 66 (98). अन्तरिक्षमुद्भिः 313 on 66 (101). अन्तरिक्षसत् 313 on 66 (100). अपपित्वं 288. अमूस् 331 (आभर 104). अप्रतिष्कुतः 306. 'अप्रामिसत्य 320 (66). अभागः 323 (122). अभिक्रतूनां 327 (197). अभितः 315 on 77 (10). अभिपित्वं 288. अभिभूते 260 (1). अभ्यसेतां 289-290. अमतिः 319 (54). अमत्रः 311 on b6 (69). अमर्त्य 260.(2). अमर्मणः 323 (123). अमितक्रतुः 827 (195). अमित्रहा 261 (3). अमित्रान् 327 (198). अ 306 ( अकव), 320 (66). अकव 306. अकवारिः and oरी 306 अक्र 306. अक्रतुः 323 (122). अक्रतून् 162 (190). अक्रान् 306. अक्ष्णयावान: 311 on 54 (53). अग्निश्रिया 327 (219). अग्निषु 236 (29). अग्निः अग्नीन् 309 on 23 (11). अङ्गिरस् 266 (41). अजमायु: अजस्त्र 307. अज्र 7. अञ्जनं 252 (1-2). अति 12-13. अतिथि: 266 (42). अत्तवे 331 (आभर 71 ). अदब्ध अदृप्त 326-327 (191). 'त 327 (193); 332 om 267 (48). अद्रिवः }332 on 267 (44). अधप्रिया 312 (65). अधृष्ट 320 (67). अध्रिगो 267 (45); 331 (आभर 303 (S). 319 ( क्रतु 12). अमुया 67. अमृक्त 313. अमृत 294. अयास्यः अयस् }318-314. अररिन्दानि 329 on 186 (286). अरिः 331 on 265 (31). अरिष्टाः 328 (282). 35 ).

·350 Words in Rgvedu आरितः 189 (294). आरी: 318 on 103 (2). आवयः 103 (श्वनी 18). आवृतासः 171 (222. आशुं 267 (46). आशुषाणासः 326 187). आहनः 304 (v). इन्द्र 261 (4). इन्द्रसेना 318 on 100 (9). इन्द्रं 321 (ऋतु 87 ). इन्द्रियं 321 (ऋतु 88 ). इयर्ति 300. इष् 253 (5). इह 283-285 (1). अरुषः 279 (e). अरेणवः 316 (कशा 6 ). अर्थ 329 on 186 (286). अर्वा 286-288 (0). अव् 300-301. अवनिः 73 ; 314 (1); 315 end. अवस् 253 (3). अवार्यक्रतुः 827 (196) अविहर्यतक्रतो 327 (198). अवृकाभिः 329 on 187 (287). अवृजिनाः 328 (282). अवृत्रन् 309 on 25 (19). ' अश्मन् 80-85; 316 on 83 (21 24). अश्वः 280-281; 321 (81). असमाः 315 on 77 (10). असामि 332 on 282 (5). अस्कृधोयुः 331 (आभर 50 ). अस्तं 331 (आभर 24 ). अस्तृतं 320 (67). अहंपूर्वः 314 on 74 (2). अहंसन 327 on 177 (245). अहर्टशः 320 (67). आ आ + 282 (6); 282 (j आजि 194 (312); 318 (श्वनी 18). आदेवं 328 on 182 (270). आपित्वं 288. आमा 323 (क्रतु 112). आमुरिः 331 on 265 (31). आयसं (वजं) 322 (क्रतु 101 ). आयुः 306 (अकव 9). आरिः 318 (श्वघ्नी 18); 831 on उक्षतं 330 on 198 (328). उग्र 253 (7). उत् 321 (90). उत्तमानि 330 on 228 (10). उत्तमेभिः 306. उत्तरं 320 on 121 (69). उत् + भिदः 319 (12). उदरं 107 (20); 283-284 (2). उरेषु 282 (i). उपमः 324 (130). उपाकयोः 322 (101). उरुचक्षसं 282 (i); 283 (k). ऊमाः 312 (77). ऊर्ज 253 (6). ऊर्जा पते 265 (35). 265 (31).

·by V.K. Rayavaae 861 काष्ठा 98; 316-317. कु 306. 323 (ऋतु 116). ऋ ऋक्वा 308 (अण्व 2 ). ऋचीषमः ऋजीषिन् 331' on 261 (6). ऋतप्रजात 308 on 22 (4). ऋतं ऋतावा } 297-298. ऋभुः 324 (125). ऋभुष्ठिर 262 (7). ऋष्व 322 (101). कृतं 98. कृतः कृपा 330 on 199330). कृष्टि 324 (130). केतं 253 (8). केतुः 324 (131). ऋतु 206-213. ऋतुप्रा: 157-158. ऋतुप्रावा 305 (353). ऋतुमत् etc. 158--160. ऋतुविद् etc. 160-161. क्रतूयन्ति 161-162. क्रत्वामघास: 161. क्षत्रश्रियं 282 (i). क्षयद्वीर 317 (कृतं and श्वनी 3). क्षिति 254 (10). क्षिपणिं 325 (160). एकः 309 on 24 (14). एवः 321 (81) एवयामरुत् 322 (111). एवारे 103 (श्वनी 18). ओ ओकस् 321 (ऋतु 78). ओजस् 253 (7). खजं 327 (195). गय 254 (11). गव्यूतीः 283 (k). गाधं 331 (आभर 106). गृ295. कधप्रिया 312 (65). कर्णशोभनानि 247 (78). कर्तृभिः 323 (116). कर्मन् 308 on 22 (1); 327(195). कव. कवारिभ्यः ; 306. कवासखः कविः कविक्रतुः 327 (200). 1; 306. काव्य कव्यता 3 (9); 806. कशा 11; 316 on 90 (11). कशोजुवं 316 on 90 (10). काकुद् 91; 279-280. गोमायुः 303 (S). गोषखा 303 (t). -- धर्मसद्भिः 306. घृतश्री: 324 (136). घृताची 276-277 (d). ; 323 (115); 325 (154).

·362 Words in kgvedu चक्रा 382 on 304 (v). चक्ष 330 on 226 (3). चर्षाणिः 332 on 264 (24). चित्र 264 (13). चेतुन 258-264 (8). चोदयन्मते 262 (9), 330 on 224 (9). जसुरिः जाः 830 on 225 (1); also 330 end. जात 331 on 262 (10). जातूष्ठिर 321 (93). जुवः 254 (14). जुष्टः 332 on 262 (11). ज्यायः 264 (15). ज्योतिः 819 on 111 (33). दिवः 254 (17). दिवावसो 262 (14). दिवेदिवे 271 (a). दिवो दुहितर 268 (49). दिव्यः 330 on 226 (3). देवताति 308 on 22 (1). देवनिदः 315 on 77 (12). दीदिवांसः 275. दीध्यानाः 325 (160). दूतः 331 (आभर 31). हळा 254 (18). देवः 263 (15); 321 (81). देवकृतं 326 (162). देवमादनः 324 (132). दैवी पूर्तिः }306 306 on 2 (3). दोषावस्तर 214-216. दोषावस्तोः 286 (0). धु 254 (17). धुक्ष 254 (19-20). झुमंत् 22-23. धुमान् 158 (179) द्युम्न 254 (19-20). द्राविणोदसः 313 on 70 (4). देवयज्या } त ततुरिः 331 ( आभर b1). तुजं 254 (16). तूयं 332 on 304 (v). स्वादूतासः 331 (आभर 31). ध दंसिष्ठ 262 (13). दक्ष 276 (d) दक्षिणा 306 on 2 (3). दमूनस् 332 on 268 (47) दमेदमे 324 (136). दर्शतः 311 on 51 (45). दस्म }332 on 268 (48). दस्त्र धर्णसिं 329 on 186 (286). धारपूताः B28 (282). धियं 276 (d). धीरः 168 (179). धृषितः 326(163). धृष्णो 263 (16) धृष्णुषेणः 269 (60). न न 302 ·नहुष्य 306. by V. K. Rajavade 353 नमोभिः 317 (कृतं and श्वघ्नी 2). पुत्रः 322 (100). नमस्वान् 169 (180). पुरंदर 263 (18). नरं 282 (i). पुरु 265 (25). नरः292. पुरुकृत् 263 (19). नवजाः 306 (अक्र 4). पुरुत्राः 317 on 97 (10). नविष्ठा 316 on 90 (8). पुरुधप्रसूतः 310 on 41 (12). पुरुमायस्य 309 on 23 (10). नामन् 298. पुरुष्टुत 326 (163). नारिभ्यः 331 (आभर 71). पुरुसंभृतं 326 (164). निखातं 326 (164). पुरुहूत 269 (51). निदः 311 on 45 (24). पुरोयावानं 329 on 193 (306). निविदा 306. पुरोहितः 324 (136). नुवन्तं 313 on 67 (1). पूतदक्षं 276 (d). नृभ्यः 331 (आभर 71). पूरुः320 (59). नृम्णं 264 (19-20). पूर्धि 283 (1). नेदिष्ठं 311 on 45 (24). पूर्वया 306. पूषणस्य 311 on 63 (89). पृश्निः 303 (S). पतयन्मन्दयत्सखं 330 (आभर1). पृषदश्वासः 314 on 75 (5). पौंस्यं 255 (26). पन्थाः प्र 255 (27). पपुरिः 331 (आभर 51 ). प्रजा परा 281 (h); 283 (k). प्रजावत् 294-295. परीणसा 331 ( आभर 35 ). . प्रजावती पर्वणा 328 (261). प्रथमः 289. पर्वत 307 ( अक्रान् 1). प्रथमजा: 313 on 65 (94), पवमान 263 (17); 318 on 100 पवरते 807 (अज 1). प्रपित्वे 288. प्रभङ्गी 328 (278). पश्य 330 on 226 (3). पश्व: 264 (23). प्रमतिः 320 on 120 (65). पिता 322 (100). प्रयंसि 283-285 (1). पितुः प्रवत् प्रवत्वती 313 on 65 (95). पिब्दनानि 308 (अति+या 2 प्रवत्वान् प पथिभिः} 312 on b8 (12) प्रथस् 289. (6.). पितमान् } 264 (24). } 45 ·864 Words in Rgveda मेदी 320 (69). मेहन 263 (20). प्रसत्तः 317 on 99 (कृतं 2). प्रस्तुभानः 313 on 71 (9). प्रस्वः 315 on 77 (10). प्राचामन्यो 327 on 177 (246). प्राता 316 on 90 (11). प्रासि 283-285 (1). प्रीतः 381 (आभर.26 ). (नि) वहय 315 on 77 (12). बेकनाटान् 320 (67). व्रन 278. ब्रह्मन् 255 (28); 300. यजत्र 306 (अक्र 3 ). यजिष्ठ 326 (186). यविष्ठ 263 (21). यशस् 271 (a). युक्तं 305. युवा 329 on 188 (290). र रघुः 325 (164). रजः 319 on 109 (26). }332 on 280 (x). रथीः रथ्या 832 on 304 (v (v). रि331 on 255 (31); 332 on 267 (44). रिशादसं 332 on 276 (d). रूपं 256 (40). रेतस् 256 (41). रोचना 332 on 277 (e) भ भद्रं 266 (30). भारत 381 (आभर 12 ). भीमः 322 (ऋतु 101 ). भूयिष्ठं 319 on 106 (13). भूरि 331 on 256 (31). म मद 265 (32). मनस् 280 (g). मनस्वान् 289. मना 256 (33). मन्दसान: 325 (142). मन्म 299. मन्यु 256 (34). मर्म 828 (128). महिव्रत 323 (113). वज्रः 820 (69). वज्रहस्त 332 on 269 (62). वनिवः 332 on 267 (44). वन्धुर 1314 on 74 (2). वन्धुरः वयः 286-288 (0) वरुणं 329 on 191 (301). वरुणः 318 (क्रतुः 1). वरेण्यक्रतुः 327 (214). वसती: 281-282 (h). वस्थइष्टये 281 (h) वहीयसः 286-288 (0). महा 291. मात्रा 812 on 56 (61). मित्रयुजः 314 on 75 (5). मृडयाकुः 326 (191). मृळीकाय 280 (8); 282 (i).

·by V.K. Rayavade 866 वाजी 286-288 (0). शचीव: 264 (27). वातप्रमियः 317 (काष्ठा 7). शतक्रतो 264 (28). विचर्षणिः 332 on 264 (24). शतपर्वणा (वज्रेण ) 328 (261). विद: 283-285 (1) शरदः 301. विदद्वसो 263 (22). शवस् 256 (48). विद्वान् 306 (अक्र 2). शवसस्पते 264 (29). विप्र 298-299. शश्वन्तः 316 on 93 (सूा). विभुक्रतुः 327 (216). शाकिनः 326 (163). विभ्वतष्टं 320 on 197(322). शाद 308 ( अति + या 2 ). विमन्यवः 281 (h). शिशयं 264 (80). विशः शिशीहि 283 (1). विश्पते }263 (23). शुक्रस्य "264 (31). विश्व 308 on 22 (1). शुष्म' 257 (49). विश्वकृष्टयः 327 on 170 (219). शूधनासः 317 (काष्ठा 7). विश्वगूर्तः 312 on 15 (59). शूर 264 (32). विश्वचर्षणिः 332 on 264 (24)., शोचिषः (पते) 264 (31). विश्वतः 331 (आभर 94 ). श्मश्रु 326 (163). विश्वदर्शतः 317 (काष्ठा 10 ). श्रवस् 257 (50); 272-273 (b). विश्वधायस् 326 (162). श्रितः 326 (162). विश्वयामते 327 on 167 (210). श्रुत् 257 (50); 300. विषम 315 on 77 (12). श्रुत्याः 319 on 106 (13), वीरं 256 (46); 271 (a). श्रुष्टि 272 (b). वृकः 224 (9). वृतः 326 (163). सखा 314 on 74 (1). वृत्र 256 (48). सत्पती 311 on 47 (32). वृत्रहा •261 (3). सत्य 272-273 (h). वृथा 89 (6). सत्रा 267 (61). वृद्धसेना 314 on अवनि (6). सद्यो 265 (34). वृषक्रतुः 327 (217) सधमादः 329 on 193 (303). वृषन् 327 on 169 (217); 332 264 सनथुत 318 (ऋतु 9). (25). समः 323 (116). वेदस् 256 (47). वेनः 328-329 on 186 (286). समना 324 (138). समहः 321 (ऋतु 83 ). व्यन्तु 293. श समानं 321(क्रतु 95); 324 (138), शक्र 264 (26) समीची 821 (100). शग्धि 283 (1) संभृतक्रतो 327 on 170 (218). 330 on on ·257 (64) 356 Words in Rgveda सम्राट 325 (143). सेना 269 (60). सरस्वति 315 on 77 (12). सेनाजुवा 269 (50): सरी 319 (55). सोम सर्व 318 on 102 (15).. 322 (109). सोमपेयं सर्वताता 110 on 41 (12). स्त सर्वरथः 328 (264). स्तन् सहस् 267 (53); 265 (35). 307 ( अज 1). स्तभूयन् सहसः पुत्रः स्तवान् सहसः यहुः । सहसः सूनुः 265 (35). स्तवमान: 331 (आभर 65 ). सहसावन् स्तवान 238 (36). सहस्व: स्तुतः 258 (56); 292. सहस्रभर्णसं 331 ( आभर 7 ). (पव) स्ते 307 ( अज 1 ). साधन्ता 277 (1). स्तेगः 309 on 24 (16). सायक 320 (69). स्तोमः 319 on 109 (27). स्थातर् 270 (64). सुकर्मा 325 (160) स्थातारा 314 ( अवनि 2) सुक्रतो 193-196. स्थाति 329 on 187 (287) सुपर्णः 330 on 226 (3). स्थिरः 262 (7). सुपारः 314 on 74 (1) स्वधा 312 (86). सुप्रवाचनं 321 (93). स्वरिः 311 on 55 (69). सुमतिः 309 on 27 (10). स्वसृ: 312 on 63 (89), सुयुजः 312 on bb (60). स्वानः 286 (०). सुवितं 257 (55). , स्वानिनः 170 (219). सुशिप्र 269 (53). ह सुश्चन्द्र 265 (37). हरि+अश्व 270 (66). सुषिरां 92 (3). हरिवः 270 (65). हरिष्ठाः 270 (54). सुसरणं 308 on 9 (9). हरीणां स्थातर 270 (54). सूनुः 317 (काष्ठा 4 ). हवः 272 (b). सूनृता 292-293. हविः 293. सूरः 308 (अण्व 1). हविरद्याय:310 on 42 (16). सरिः 331 on 255 (31). हव्यः 265 (38). सूर्य 92 (3). हव्यवाद 265 (39). सूा 316 on 98. हृद् 319 on 109 (27). सृत्वरी 309 on 24 (15). हेषकेतवः 327 on 170 (219): सुप्रभोजसं 330 on 203 (341). होतर 266 (40). सुप्रवन्धुरः 314 ( अवनि 2). होता 272 (b).

·ERRATA. " . [ N. B.-बक, स, ह, हू, हळ have been misprinted as पह, न्ह, रह, ह, वह, ह almost throughout ]. Page Line Incorrect Correct. 1 7 कवासरवः कवासखः 9 अबट्टभ्यः अयष्टभ्यः अयवारी अकवारी 13 ऊति ऊती 2 1 अववारि अकवारिं 25 वावृचान: वावृधानः B 3 धर्मसद्भि धर्मसद्भिः 18 महोभि महोभिः 28 अकवाभिरूति अकवाभिरूती 24 Drop ऊति or 26 राधोभि राधोभिः 17 विदधेषु विदथेषु 18 इन्धानः इन्धानः विदधेषु विदथेषु 21 विद विद् थं अर्थम् विद्वात् विद्वान् 6 6 समिधे. समिथे 7 7 8 नैरनार्येण नैरन्तयेण 8 11 अज्ना: अप्राः 21 गन्तृन् गन्तृन् 22 यदजाँ यदजाँ 9 23 अनभिभवनीवे अनभिभवनीये 10 9 अण्वानि अण्वानि 28 वारा धारा 21 तव रहयः तव धारा रहयः Drop वारा वाराणि " " . 31 " . " "327 ·359 Words in Rgvedu Line Page 10. 14 27 8 10 Incorrect मेष्यः सिन्धुर्न दुखेन द्वेषास्यर्यमा आगच्छवु Correct. मेष्यः सिन्धुं न दुःखेन द्वेषांस्यर्यमा आगच्छतु 15 18. 1 15 16 " 30 " 16 1 2 शत्रुन् सुनीतिभि पर्षिठा पर्षिठाः, द्यम्नैरद् द्यम्नः যন্ত सुनीतिभिः पर्षिष्ठा पर्षिष्ठाः द्युम्नैरुद्ग द्युम्नैः 17 1 2 6 " " अति + गाड् 18 8 12 " 19 18 20 20 17 30 " 23 16 26 30 " उद्र अतिगाह क्रामेय 'कामेम पवित्रमाशनः पवित्रमाशवः असृग्रन्नाशवोऽति असृग्रमाशवोऽति शीघ्रगतवः शीघ्रगतयः अतिरीचमानम् अतिरोचमानम् केन्दति क्रन्दति सुवीर्येश्व सुवीर्यैश्च अतिशेने अतिशेते भहित्वम् महित्वम् सेदग्निरनीरत्यस्त्यन्यान् सेनिरग्नीरत्यस्त्वन्यान् अस्ति अस्तु अतिशेते अतिशेताम् मघोन्माम् मघोनाम् विश्वा वकार विश्वानि चकार अग्रे अग्ने सहस्त्रैः सहस्रैः दशसहस्त्रैः दशसहस्त्रैः वनुष्यति वनुष्यति सवैः सर्वैः " 33 34 24 27 1 3 13 24 25 28 " 28 29 28 ·is b. K. Rajavade 869 Correct. श्रव एषे Page 29 30 32 33 42 45 46 48 62 " 65 . 56 58 65 68 70 71 74 77 77 Line Incorrect 29 श्रवएषे 5 भवसः 29 चषणीः 15 समृद्धात् 7 पतिमधुमन्नो 27 भूख 17 सोमस्व 19 अभिनट 3 एकपात्तनुयित्नुरर्णवः 24 गिरीरजान् रजमाना 3 सुकृतांना 14 दिवस्पृथिन्थाः 23 रस. 24 तेभिना 19 अन्तरिक्ष्वाः 4 गावाः 19 ऋभुक्षणो 2, 4, 6,9 दधन्वु' •14 B अवनीखाता 4 अहिंसिताः सास्युवथ्यः 4 अर्वतीतावन् 13 ज्यन्तः 25 वत्रे 6 विवत्रुः 15 ब्रजम् 19 स्वर्शः 2 आधिपाः 24 भ्राजदृष्टयः 5 स्थनथाः 15 अन्वेषयन्तो 18 भवन्ति श्रवसः चर्षणी समृद्धान् पतिर्मधुमानो भूतु सोमस्य अभिनट एकपात्तनयित्नुरर्णवः गिरीरजान् रेजमानाँ सुकृतानाम् दिवस्पृथिव्याः रसः तेभिः अन्तरिक्ष्याः गाव: ऋभुक्षणो धन्युः सृप्र अवनीरवाता अहिंसिताः सास्युक्थ्यः अर्वतीर्ऋतायन् ऋज्यन्तः ववे " 78 7.9 80 81 वि वत्रुः 88 85 ग्रजम् स्वशः आधिपाः भ्राजदृष्टयः स्तनथाः अन्वेषयन्तो भवन्ति 90 94 " ·860 Words in Rgveda Page 8 96 " 97 Correct. दितवन्तः नन् सिन्धोरिव काष्ठायाः चरन्ति विचयेम श्वनी ईटे शुन्निन्तमः सनश्रुत 99 103 104 " 108 110 112 118 117 119 120 122 Line Incorrect 81 दिववन्तः 6 घ्रन् 8 सिन्धोरिब 27 काष्टायाः 10 चरति 7 विचमेय 11 श्वध्धी 6 ईट्टे 24 धुनितमः 31 सनश्रत 21 तेय शुणुतम् 4 स्तोमैरिद्रस्य 16 धिवं 12 अपिवातय 7 वृजननि 22 मंडू 23 प्रातिं 19 द्यम्नी 19 सर्वतानि 17 धृतनिर्णिजः जुष्ठाः 18 वृहतः 3 यादधीमसी, 20; 22 वावृघुः 19 जातूभी 24:26 वब्रे अन्तर 22 प्रजातः 2 बन् 24 मुरुष्टत 29 अराचेयत् 2 शविष्ठेद्र 6 कृणवाय कृववन्तः 123 124 " शृणुतम् भद्रः स्तोमैरिन्द्रस्य धियं अपि वातय वृजनानि "मंह प्रमति धुम्नी सर्वताति घृतनिर्णिजा जुष्टाः बृहतः यादधीमसीन्द्र वावृधुः जातूभर्मा ववे अन्तर् प्रजातः बलेन पुरुष्टुत अरोचयत् शविष्ठेन्द्र कृणवाम कृतवन्त। 126 126 127 128 129 29 130 131 " 132 ·by V. K. Rajavade 361 Correct Page 136 " 137 . 138 परिज्मन् अचींषि पौंस्यैः तनूर्बलदेयाय त्यं शुष्णस्य पित्रो ववेः क्रतुं हविः 140 141 1 रिह 142 143 144 घृतश्रीः शूरैः नृन् विदथ्यः शुष्काद्यदेव 145 147 148 Line Incorrect 11 परिजान् 26 अर्वीषि 13 पौंस्यैः 20 तनूर्बलदेयाव 1 त्वं 11 शुष्पस्य 17 पित्रो 7 वः हविः 7 रिहू 11 धृतश्रीः 21 शप: 233; 25 नन् 25 विदथ्थः 9 शुष्काद्यदेव 15 18 संक्षरान्तु 19 हदं 20 पुप्यसि 25. मङ्कास्य 81 अङ्कासि 6 कतुं 22 कृतुमपि 28 ऋसुक्षा 11 बिभर्ति 30 हर्वश्वः 17 तुम्यं 11 जिघमि 10 सोमपावः 19 सरवे 17 5 पर्पशत् 8 क्रतुयान् 149 160 " संक्षरन्तु Cf. हृदं पुष्यास °मङ्कांस्य अङ्कासि क्रतुं ऋतुमपि ऋभुक्षा बिभर्ति हर्यश्वः तुभ्यं जिघर्मि सोमपानः सखे 152 153: " 154 156 157 " 168 159 तु तू पस्पर्शत् ऋतुमान् 46 ·263 Words in Rgueda Line Incorrect Correct 18; 19 पुरुष्टुत Page 160 168 164 167 . पुरुष्टुत कर्मग्छतमूतिः च्यु ईळे ऋत्विजः समिद्भिरीमहे व्रवावहै संबवावहै व्यदन्ति माध्यः मंहय 169 26 "कर्मच्छतमूतिः 19 च्युः 5 8 ऋविजः 6 समिद्धिरीमहे 23; 25 वामहे 26 संबवामहे 18 व्यदन्त्यायः 32 महय 2 32 प्रस्कषस्य 173 " 174 175 176 प्रस्कण्वाय " 177 1 " " " " 178 1 180 183 " 184 189 6 शजयाः शशयाः 7 Drop प्रस्फण्वस्य प्रस्कण्वाय 19 मति मर्डित 26 मत्यत्वेन मर्त्यत्वेन अनुकामा अनुकामाः 18 नम्णं नृम्णं 19 हन्तते हन्तवे 9 गीर्भिः 15 जागूविं जागृति 20 स्थामसुगोपाः स्याम सुगोपाः 5 वृक्रबर्हिषः 26 मद्यानि मघानि हृद्यनारा हद्यन्तरा 2 विद्वान् विद्वान् 26 हातारम् होतारम् 8 ऋताति ऋतानि 3; 12 धनं घनं 15 सद्यः 26 वधस् वेधस् 30 वर्मने वर्मन् 31 सुक्रते अग्न सुक्रतो अग्ने वृक्तबर्हिषः 191 1 " 192 196 197 199 " " ·by V. K. Rajadade 868 Page 200 204 207 Line 83 6 21 22 26 208 209 211 214 228 238 1 32 14 14 14 25 " 234 236 237 239 7 5 28 धनेन 8 13 26 Incorrect Correct भविवारम् भवितारम् वसिष्ठ वसिष्ट सुकतू सुक्रतू क्रूतयन्ति ऋतूयन्ति बहुकर्मन वहुकर्मन् वाजिनविसो वाजिनीवसो सोमपावात सोमपावानं ऊजं ऊर्ज वि नि °परिष्टा °परिष्ठा Drop ये धृष्णुषेणः विश्वैः, वीर्यः धृष्णुषेणः, विश्वैः, वीर्यै भोजतानि भोजनानि धनने अग्ने तमग्ने क्षितीनास्मभ्यं क्षितीनामस्मभ्यं राधस्तनो राधस्तन्नो मैहन मेहन मघवन मधवन् दुरेअमित्रमुच्छोवा दूरे अमित्रमुच्छोर्वी चोद चोदय व्युज्छ व्युच्छ दुरितर्मत दुहितर्मत विपश्चितो अर्यो विपश्चितोऽर्यो वृषवृजीषिन्ना वृषवृजीपिन्ना परिबाधो परि बाधो पुरुद्वा पुरुकृद्वा परिमर्धिषत्ते परिमर्धिषत्त्वे अभ्यव्यसनं अभ्यञ्जनं विदा विदाः सहस्रमर्णसं सहस्रमर्णसं अर्णसं भर्णसं भर भरा तवीमान् तवीयान् " 31 " 242 243 15 2 3 5 " " 11 17 15 6 245 246 . 16 o " 17 32 11 248 249 6 7 250 8 30 ·364 Words in Rgvedu Line Page 261 1 .. " " " 30 " 262 266 2 3 29 268 m 268 269 270 21 16 5 न किः 22 दाः 271 15 28 34 Incorrect Correct विदा विदो गाधमत्र गाधमद्य संसमिधुवसे संसमिधुवसे तर 'तर वृवतुर्ये वृत्रतूर्ये तरुषेय तरुषम रविं रयि दस्य धृष्णुषेनः धृष्णुषणः नकिः दा येशायुक्तम् यशोयुक्तम् वीरवमत्तं वीरवत्तम युञ्जान्त युञ्जन्ति दाव दिवि तस्तुषः तस्थुषः षोनः Omit, Goldner's translation, दस्य दस्म वीगती वान स्वान सखं आरतः आरितः अद अद " 277 36 8 279 284 14 षो नः 287 286 286 20-25 21 13 34 वी गतौ 332 13 333 26 334 7.9 English Spelling 6 desitous desirous 10 9 7 23 12 15 17 T9 synonymus accarding compared distresses emphasises synonymous according composed distressed emphasise 5 9 28 one are ·by V. K. Rajavade 365 Line Incorrect Correct 26 Page 20 21 23 28 fone fonnd 12 30 means opposed throngh what twist compart 29 22 29 17 7 30 92 31 32 force found mean opposed to through what twit compact occurs Rbhus broko qualifies thcso inspiration gods RK occure 33 36 41 44 48 15 6 16 22 Rblus hroke qnalifies theae inspitation goods RK. 1 53 60 64 76 19 33 3 78 83 ~ 17 10 18 24 16 22 23 96 104 moan Varuna stonos God mouth journey treasure with givers Inercy wast dyaus 29 26 meen Varuua stonies Godl muoth journay treasurer with gives merry wrst dyans gronp dyans expause completelly prayera 115 125 132 135 30 136 1 2 15 137 group dyaus expanse completely prayer 17 1 143 146 148 on ono 28 23 inextricabiy inextricably ·360 Words in Rgvedu Line 15 18 5 25 Page 150. 155 157 162 176 179 195 198 203 204. 5 31 7 28 9 7 14 > 206 4 208 19 20 14 19 Incorrect Correct llberal liberal landable laudable restred restored opposop opposed tribe tribes со to atready" already possed possessod multitudo multitudo coine Cover giker, giver suel such usefui useful iword word weelth wealth ussa used proppine propping aronnd around donquered conquered given giver aboudant abundant abounılant abundant Drop moaning India's Indra's thought though andconsisting and consisting waalth wealth be the in in the the to Thy flames, O Agni, Tho flamos of Agni firsta so is 214 224 227 233 249 255 266 14 22 13 1 21 29 268 269 4 270 271 29 30 17 25 23 278 279 282 286 17 5 29-30 34 19 first a 319 ·by V. K. Rojavade 367 Punctuation. Page · Line 1 7 10 8 18 Incorrect कर्मभिः अहिंसित tall mountains 8 20 8 28 4 Correct कर्मभिः. अहिंसित, tall. mountains. वनः. words. अति. (मधै). तथा वृ ये. him). निम्नगतिः 29 24 67 8. 16 22 60 20 . 12 18 16 28 donors. wealth. 10 68 74 76 108 115 122 126 128 182 189 213 278 वघ्र:- words अति- (मधै) तथा। ये). him) निम्नगति उद्गा। donoors wealth इन्दुना। only আনুষ্ঠি wealth obeyed suporior (तस्थुषः) adjective (1/25/3) (Poterson)= (in मित्र is मि) देहि सोम 21 . 12 21 20 5 1 32 इन्दुना only. जातूष्ठि- wealth. obeyed ; superior. तस्थुषः adjective. (1/25/3). Peterson: in मित्र is मि देहि. सोमं to give). gift. (27) 280 " " *320 " 325 329 to give) 3 4 gift 27) 385 7 ·308 Words in Rgveda Figures. Page Line Correct 25 1 10 81 83 95 16 24 17 Incorrect (18) (4/43/3) (12/3) (1/59/5) (1/63/4) (1/11/6) (2/13/12) 85/2 (7) (2) (95) (19) (6/43/3) (2/12/3) (1/59/6) (1/63/6) (1/91/5) (2/13/11) 5/85/2 (71) (72) (195) 104 128 149 246 13 14 6 9 (1 ) 327 7 ASIATIC SOCIETYOF BENGAL

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·ROYAL ASIATIC SOCIETY OF BENGAL LIBRARY
rin Wards in Regueda
Pay Rajawada
Funk No. P. 572
bliss N. 294.1
Р
Dale on
Library of the
ROYAL ASIATIC SOCIETY OF BENGAL
Call No...
Accession No.
Shelf No..