·No text on this page.

·87 피

·No text on this page.

·THE
SĀNKHĀYANA SRAUTA SŪTRA
TOGETHER
WITH THE COMMENTARY
OF
VARADAITASUTA ĀNARTĪYA
EdileD BY
ALFRED HILLEBRANDT, PH.D.
PROFESSOR OF RANSKRIT IN TIL UNIVERSITY OF BRESLAU.
VOD), III.
Adh. IX-XVI.
THE COMMENTARY OF VARADATTASUTA ANARTIYA
NEW SERIER, No... 827, 837, 853; 892.
PUBLISHED FOR TIIE BIBLIOTECA INDICA
tou
CALCUTTA:
PCELISHED NY THE ASIATIC SOCIETY OF BENGAL,
57, PARK STREET.
1897.
1

·No text on this page.

·PREFACE, VOLUME III. It is with a certain degree of hesitation that I lay this volume Trefore the pablic on account of its many deficiencies owing pytly to the unsatisfactory state of my mantidcsipts. Besides the milterials described in page 2:11 of the list volume, I had, through the kindness of the late Dr. Rost, access to the manuscript belonging 10 the India Office (Eggeling Omtalogue No. 261, marked in the present edition with the letter D)), but it proved to be of little value and not worthy of care culation. For it yunerally agrees with C', and is apparently derived from the same arches type, as will be seen from the selection of various readings, mostly intended to show the close relation of the two manuscripts. Much more trustworthy, and even better than C is the man cript belonging to His Iliylmess the Maharajia of Alwar, most kindly transmitted to me through llis Excellency the Under Secretary of State for India ( 1). It consists altogether of 306 leaves and contains all myteon dhyayas. Though quite modern, it is a very good co!!! and bits, in many cities, rendered ine valuable service. I only rm ,, that I havent ben alle ome more to revine the various realings taken frwn it, after the original. Notwithstanding all the labmun this work logs, cost me, I level that I have fallen short of my own, intention to present the test .11 a most satisfactory condition. Though many difficult pil-sagens have been made the object of repeated and careful rotection, I have found it impossible without further materials to offer it in a more satisfactory form. On the other hand, I think that a Commentary like that of Snarti: a, is not edited for its own Lake, but for the aid which it affords to a proposonderstanding of the main work. In this pret, I trust my action wil meet all reasonable demanuls. BRE-LA!, A. II. VONNAN STRASSE, 1.1.

·No text on this page.

·ADDITIONS AND CORRECTIONS.. Page 9 line 12 read १०. १९९. १ instead of 0.६.११ 29 11 " " 33 19 . " " " 34 " 38 11 अयं मियेध निकारि . प्राकृतम् मर्यान्सर , over the line - instead of , in 45 21 " " 49 note 1 " " marg. 54 line 13 •थाास्वा 56 14 अमत्वात् श्रुतेः 18 " note 1 " " " " -- 57 वैवानरीयं 71 C (orig.) 71, Cवेतर. 75 1 insert , dhe Visitirgu '. 95 line 17 read .१०.. " 127 7 " " " 142 12 1.15 note l - 149 चतुवंशा (चांस (?) पौ. धन्यूम्यमाने PP el instead of PC 4 150 " 151 1 " " 165 2 " " " कुर्माय (१) या. 172 " .. 175 line . धिमा रथ. " 190 note | insent CM. ." 192 6 end भयान V 199 ofigo intend of ofo. " " ·w Page 204 line 6 read पर: instead of पम: 208 note 4 C पसरूपकुल 210 CD परिमंशापरिश 214 line 7 •सायमित्ये० 220 noto 5 मंभा० 1 . " . . 223 2 " . पुरोगामा " 2:34 1 यसर " 236 " 240 " " 253 " 2 dele (?) 2 read युक्त instead of य 1 insert after कथं instead of अपना विर्ष I after A the sign , ;* 3 read om. in CD 1 254 273 274 खर्जि . " " " 262 lme 18 8 " 283 note 1 " 288 3 " C गावि० :जिसवेन. धनुष्य संज्ञके 289 3 301 line 16 309 6 dele " " " " " 310 11:13 read अपत्याः and cancel note l 325 note lo 'पिंख्यामो 328 line रोपितो ऽरणापाम. mote: रो 335 line शप 358.line: महेदुन 360 11 परोह On.pages 26, 131, 156, 314, 319, noted, should be cancelled ; qp page 113, notes l unde; and on page 164 note 6. In note ], : guage 88, omit tho first three words also the remark with regard to ("tu note 3, page 202, avd note 1, in page 205. . " ., .

·अथ नवमोऽध्यायः। 1 भाव्यकारगिरां या विनष्टं लेखनादिना । पक्षरं नहासमा मुन्नसूनुरकम्पयत् ॥ १. यो ऽयं व्याख्यात ऋत्विम्वरणप्रभृत्युदवसानीयापर्यन्त एषो ऽग्रिष्टोमसंगः । म वा एषो ऽमिष्टोम इत्येवमादिश्रुतेः । प्रथममोम- खायम् । यो ह वा एतेनानिष्वेत्येवमाद्यर्थवाददर्शनात् । प्रकृतिः । पतसंस्थो ऽपि। बादशाहलेति द्वादशसुत्यः क्रतुदशाहवाचः । तस्य पायं प्रकृतिः। एकसुत्या एकाहाः । विषुवदादयः । एतेषां चायं प्रहतिः। प्रहताववगतायां विकृतिषु सुखमवगमो भवतीति प्रतिकथनम्। २. तस्येत्यमिष्टोमः पगमध्यते । तस्यामिष्टोमस्य प्रतिरूपेण यवखितस्य यो विकार उक्थ्यादिसंस्थाविशेषस्तं व्याख्यास्याम रति प्रतिज्ञाचार्यस्य शिष्यतितार्था । प्रकृतिसंबन्धेनेदं तावत्सर्वप्रकति- विकत्यर्थमाह। ३. प्रकृतः भवं प्राकृतम् । किं पुनम्तत् । 'दार्थविशेषाभिधा-' यकं नाम। तद्यथा। पञ्च प्रयाजान्यजति समिधः समिधो ग पाव्यस्य व्यक्विति प्रथम इत्येवमादि तदेतत्पश्चवारान्धस्तस्य विभिः . १ D om. प्रयनिरुपण बक्षिसम्म ·शापायनत्रौतसूत्रभाष्ये। [६.१.४-८. थाव्यासंयुक्तस्य योर्नामधेयम् । एतदिछतमन्यस्मिन्द्रव्ये श्रूयमाणम- न्यमायाविभिष्टे वैष्टिककर्वकाल भिन्नमपि पशावेकादश प्रथाजान्य- जतौति श्रूयमाणं निवर्तप्रति । न प्राकृतेन सह विकल्पते नापि समुच्चीयत इत्यभिप्रायः । ४. प्रकृति निवर्तयतीति वर्तते । प्राकृतस्य वस्तुको विकृती प्रतिषेधः श्रूयमाण: प्रकृति निवर्तयति । प्रचापि विकल्पमानित- व्यर्थमिदमुकम्। उदाहरणम् । उत्मगौ जपानां न निगदमाहे- त्येवमादि। ५. प्रकृति निवर्तयतौति वर्तते । प्राकृतो ऽर्थी विकतौ श्रूय- माणो विरुतौ भवादाविवर्तते । तद्यथा। चतुस्विंशदिति पुर- सादरोणमित्यनेम (१६.३.२५) परीणां मङ्ख्यार्थकृतत्वात् षडिं- प्रतिरस्य वङ्गयस्ता अनुष्ठ्योच्यावयतादित्येवं निवर्तते । प्रकृतिं निवर्तयतीत्यनुवर्तते । प्राप्तस्य पुनर्वचनं परिमझा। तद्यथा। वास्तोष्यते प्रतिजानौहोत्यच्च वास्तोष्यते भग्मयेति यज- तौत्येतावदेव भवति । शिष्टं प्रकृतं धर्मजातं निवर्तयति । ७. उपजमः प्रारुतस्याभ्यनिकना । मात्र प्रकति निवर्तयतीति। वामदयशब्दस्याएँ। तस्योदाहरणम् । पक्षपञ्च मूकानि निष्के- वल्यमस्त्वतीययोः प्रयन्त इति। पञ्चमूत्रौ दूयं विकल्पसमुच्चय- संदेशथुदामाथाको । इदानों तस्य विकारं व्याख्याताम इत्ये- संसानकार यदकव्यं तदुच्यते। ८. पानिमारुतादू शस्तषयस्यागमादुक्थ्याख्यः क्रतुर्भवति । ८. एकस्य शरणागमादुपस्यास्यास्वेभ्य जचं षोडशो भवति .

·६.२.१-१० शाहायनचौतसूत्रभाष्ये। ए चयोदयानां शस्त्राणं षोडशिमः अर्धमागमादतिरा- पाख्यः क्रतुर्भवति। ११. यान्येतान्युक्त्यशस्वादीन्युकानि एतेषामन्तरेणानिमारुत- मनुयाजांच स्थानं भवति । मनु उक्रमेवैतदानिमारुतादूर्ध्वमित्येव- मादिभिः सूरैः। सत्यम् । एतस्कमनियमो मा भूदित्येवमर्थमेत- सूत्रम्। तेनात्यनिष्टोमे श्रानिमारुतादू घोलभियहे सुते शस्त्र भाखान्तरात् । उपयशस्वेभ्यो ऽप्यूचं नावश्यं षोलशिचरणम् । प- छत्वापि वोलशिनं पयोदशागमादतिरात्रो भवत्येव । २. १. उक्थ्यशस्वाण्युच्यन्ते । तत्र नाकमश्वाख्यं स्तोत्रं मैचावरुणस्य । तस्मिन्मति यच्छस्त्रं भवति तदाह । २. एधू षु अवाणि ते । अयं वचः स्तोत्रियो भवति । अन- मारो ऽनुरूपः। १. चर्षणोतं मघवानमुक्थ्यमिति वचः। अस्तवाद्यामसरो विश्ववेदा इत्ययं च वचः। ४. सूकमेतत्। जा वा राजानावध्वरे ववृत्यामिति सूकम्। १. ऐन्द्रावरुणे मैनौवरुणस्येति श्रुतत्वात् ।

·शासायनीवसूचभाष्ये।
[e.8.-.
१.
३.
मौभर स्तोत्रं ब्राह्मणाच्छमिनो भवति । तस्मिन्सति ।
२. वयमु स्वामिति स्तोत्रियः । यो न इदमिदं पुरेत्यनुरूपः ।
एतौ प्रगाथौ। उत्तमं ककुभः प्रत्यादसे मतोहत्या (७.९५.
१५) दितीयमिति।
३. प्र मंहिष्ठाय इंहते ट्रय इति वचः। यो अद्रिभि-
अथमजा तावेति चहषः ।
४. अस्व सु प्रतरं लायमस्यनिति सूकमुद्धृत्य उत्तमा मंसेत् ।
५. उदगुतो न वयो रक्षमाण इत्येतत्सूकं शस्या ततः ।
६. या पूर्वस्य सूकस्योद्धता तया परिदध्यात् । रहस्पतिर्न रति
परिधायेति वक्तव्ये 'गुरुसूत्रकरणं पर्यासानामुत्तमांस्तृवान्होपकाः
शंसन्तीत्युक्त (११.३.२) अन्याप्तिस्र उत्तमाः इयं तु पृथग्भूता
परिधानौयैव इत्येतदर्थस् ।
.
४.
१. नामधाख्यं स्तोत्रमच्छावाकशास्त्रस्य भवति ।
२. प्रधा हीन्द्र गिर्वणं इति स्तोत्रियः । परिभिष्टो ऽनुरूपः।
१. सुमित्रौ तस्या अपस्परौति सूकम् ।
१. विष्णोर्नु के वीर्याणि प्र वोचमिति सूकम् ।
1. प्र वः पातमन्धों धियायत इति सूकम्।
CD om. तो।

·६.९१-८]
शाडायनौतमममाष्ये।
.
मंवा कर्मणा समिषा हिमोमोति सूकम् ।
७. ऐन्द्रावैष्णव्यछावाकस्थेति (१६.११) श्रुतेः। ऐन्द्रामा-
ग्युक्थ्योक्यानि भवतीत्युक्यास्त्रेषु शंसनं मामांन्येनोकम् । विशेषः
भाखानारात्।
५.
१. बनमानः बोलशिग्रहमुपतिष्ठेतेति सूचच्छेदः । पोलशि-
पहाय सोपं स्तोव्यमाणेषु छन्दोगेषु ।
२. यस्मानात इत्येवमादिना मन्त्रेण षोलभिग्रहमुपतिष्ठेत ।
१. रन जुषखेत्येवमादिकं स्तोचियं शस्खा। इन जुषख प्र
वहा पाहिशूर परित्ययमनुतस्य ब्राह्मण पावातस्य खोपियस्थ
दौर्षपाठः शाखामरीयत्वात्।
४. अन्यस्मिन्नपि स्तोचिये मति शस्तव्या विभागारनिर्देशात् ।
५. पा स्वा वहन्तु हरयः स्वादोरित्या विषुवतः । इत्येतौं
चौ विहरेत् । गायचं पातं चेति वचनं यथासमाचातपचेकमार्थम्।
१. प्रथमेन गायचेण पादेन आ त्वा वहन्तु हरय इत्यनेन
प्रथमं पाहं पादं स्वादोरित्या विषुवत इत्येतं संधाय अवस्थति।
पादेन पादमिति वचनं वालखिल्यास नथाक्रमधर्मार्थम् ।
७. सुषणं मोमपीतये मध्वः पिबनिम गौर्यः ।
पतीयेग गार्यचुण पादेन रन्द्र वा सूरसमस रत्यनेन था
देशावरीरित्येत संधायावयति ।
.
? C in margo fired

·शापायमौतसूत्रभाष्ये। [... ६. कृष्णा मदन्ति गोभसे वस्खौरनु खराज्यमित्येताभ्यां प्रति। एवमुत्तराखपि द्रष्टव्यम्। गायचौथ पौष विहरतौति श्रुतेः । १०. इन्द्राय मम गायतेत्येतमौष्णिहं तचं पा मन्द्ररिन्द्र हरि- भिरिति बाईतं च विहरति। उष्णिहव सहतीच विहरतौति श्रुतेः। ११. प्रथमेनौष्णिहेन पदिन इन्द्राय माम गायतेत्यनेन प्रथम बाईतं पादं था मन्द्ररिन्द्रं हरिभिरित्येतं संधायावस्यति। १२. द्वितीयेनौष्णिहेन विप्राय सहते सहदित्यनेन दितीयं बाईतं पादं याहि मयूररोमभिरित्येतं संधाय प्रणौति । १३. श्रष्टाचरमौष्णिहस्य पादस्य धर्मकृते विपचित इति । अष्टाक्षरं बाहतस्य मा वा केचिनि यमन्विमिति। एताभ्यामौ- णिवाईताभ्यामष्टाक्षराभ्यां संदृद्धत् ताभ्यामन्ते ऽवस्थति। १४. चतरक्षरे उभयोरौष्णिहवाईतयोर्य अवशिष्टे। पनस्यने न पाशिन इत्येते। ते उभे चतुरक्षरे समस्य एकत्र पादरूपे कत्या उत्तममन्यं हितं पादं अति धन्वेव तॉ दहौत्येतं संधाय प्रणैति। पनस्यो : न पाशिनो ऽति धन्वेव तो दूहोइति । एवमुत्सरास्वपि द्रष्टव्यम्। ६. १. पा 'धूर्वसौ दधाताश्वामिति विपदा विंशत्यक्षरामुरं नो साकमनु नेषि विवामिति पिटुभं च विहरति। दिपा र विप्रत्यक्षरा षिष्टुभं च विहरतौति (कौ ० १७.२) श्रुतेः ।

·८.६.२-१.] शाज्ञायगौतसूत्रभाष्ये। २. प्रथमेन वैपदेन पञ्चाक्षरेण था धूर्ध्वमा इति मविकर्षण प्रथम चेष्टुभं पादं उरं नो लोकमनु नेषि विद्यानित्येतं संधाया- वस्थति। ३. द्वितीयेन पञ्चाक्षरेण दधाताश्वानित्यनेम दितीयं पेष्टुभं पादं खर्वज्योतिरभयं वस्तीत्येतं संधाय प्रौति । ४. हतीयेन पञ्चारेण इन्द्रो नवौत्यनेन हतीयं चेष्टुभं पादं सवा त इन्द्र स्थविरस्य बाह इत्येतं संधायावस्यति । ५. चतुर्थन पञ्चाक्षरेण हिरण्यवाहुरित्यनेन चतुर्थ चेष्टुभं पादं उप स्याम भरण सहन्तेत्येतं मंधाय प्रणौति । छन्दोयहणं अक्षर- यहणं च सर्वचापूर्यमाणे विकर्षार्थम् । १. एष ब्रह्मत्येवमादिको द्वैपदस्तचस्तं च प्र ते महे विदथे मंमिषं हरी इत्येवमादिकं च जगतं विहरति ।, विपदाश्च वोल- शाहरा जगतोय विहरतीति (को० १०.२) श्रुतेः । ७. प्रथमेन वैपदेन चतुरक्षरेणेष ब्रहोत्यनेन प्रथमं जागतं पाद प्र ते महे विदथे गंमिषं हरी इत्येनं संधायावस्यति । । ८. द्वितीयेन चतरक्षरेण यात्विय इत्यनेन द्वितीयं जागतं पादं प्र ते ववे वमुषो हर्यतं मदमित्येतं संधाय प्रणौति । हतीयेन वैपदेन चतुरचरणोन्ट्रो नामेत्यनेन हतीयं जागतं पादं छतं न यो हरिभिचार सेचत इत्येतं संधाय अवस्थति.। १०. चतुर्थेन वैफ्देन चतुरक्षरेण श्रुतो ग्टण इत्यनेन. चतुर्थ : बागतं पादमा वा विशन्तु परिवर्पमं गिर इत्येतं संधाय प्रणौति।। . १ C D om. प्रथम ·शासायनश्रौतसूत्रभाष्य। [t. ६.१५-१६ एवमुत्तराखपि द्रष्टव्यं । इन्द्र वद्यना यं पृणन्ति हरिभिर्न धेनव (१०.६१.२) इत्यवसाय तिरातय इति शुद्धेन तिकारेण प्रारम्भः। स्वामिच्छ मो अस्य बजो हरितो य ायम इत्यवसामम् । विक- पंण देपदं चतुरचर वसस्पते (८.६.२ १) हरिनिकामो हरिरा गभस्योरिति वकारेण प्रारम्भः । ११. रन्द्रो दधौ प्रस्थभिरित्येतासां तिहणं गायत्रीण मस्यधर्म उच्यते। दाभ्यांमवसाय पादाभ्यां । इन्द्रो दधौलो प्रथ- भिश्चात्यप्रतिष्कुत इत्येताभ्यां । ततो दाभ्यां प्रौति । जघान नव- तौनवेच्छवश्वस्य यकिर इति । द्वाभ्यामवमाय । पर्वतेवपश्रितं तविदच्छर्यणावतीत्येताभ्याम् । ततः। दाभ्यां प्रणौति। अचार गोरमन्चत नाम त्वष्टुरपौयोव इति । १२. उत्तमेन गायत्रेण पारेन इत्या चन्द्रमसो ग्टह इत्यनेन प्रो व्वस्मै पुरोरमित्येतस्याः पादं संधायावस्यति । १३. द्वितीयवतीयाभ्याम् । १४.. चतुर्थपक्षमाभ्याम् ।. १५. प्रणोतीति वाक्यशेषः । गायचीः गंमति सप्तपदां शंस- तौति श्रुतेः। १६० प्र प्र व इत्येवमादिकं हवं शंसति । अथ नित्या अनु- छुभः शंसनीति (१७.३) श्रुतेः । नित्या इति वचनान् पूर्वाञ्च- तसो ऽनुष्टुभः कत्रिमा इति ज्ञायते । १७. एकायहणं बचाधिकारनिवृत्त्यर्थम् । १८. यो व्यतौरफाणयदित्येतामां तिसृणामुत्तमा, परिशिष्य ·६.१६-१७.] माहापनमौतसूचभाष्ये। । गर्भको न कुमारक इत्येता। ततो ऽस्य मदे जरितरिन्द्र रति निविदं दध्यात्। १९. सोचिये पाहावः । चाम्दादनुरूपे च क्रियमाणे । न तु खत्रुत्या निविदे - परिधानौथाथै । २०. ततो भको नेति परिशिष्टा गस्खा उद्यनस्येत्यनया परिदयात्। उद्यभस्थ विष्टपमिति परिदधांतौति (१०.३) श्रुतेः। ११. रोहोभ्यामित्यादिकम् । २२. अपाः पूर्वेषां हरिवः सुतामामिति यजति । २३. रन्द्र जुषस्वेत्येतस्मिन् स्तोचिये क्रियमाणे, शाखातरौये ऽनुरूपे सत्यपि, चत्वारिंशत्संपदानुष्टुभो भवन्ति । तत्र वीवतः पुरु- वसो (८.४६.१) अत्राा गोरमबत (१.८४.१५) प्रो वरी पुरोरथ (७.६.१२) मित्येताम्तिन उद्धरंदनुरूपाक्षरपरिमाण- साम्यात्। एतत्प्रतिरूपमु के अनुरूपं कुर्वन्त्रौत्याश्वतायनके पठित एवानुरूपः । स्वशाखायां तु तस्मादचानुरूमं नाट्रियतेत्यकरणमेवा- सुरूपस्य युक्तरम् । २४. विक्रियमाणे स्तोचिये शाखान्तरादन्यस्मिन् क्रियमाणे पथासमाबातमविहतं शस्त्रं भवनि। तेनेदं चेत्षोलशिमाम कुर्यु- रविशतः पोलगौ मसाव्य इत्याश्वलायमकम् । अब प्रत्यस्मै पिपौ- . १C D om. the beginning of the nivid. PA adda रमन प्रतिरूप के अनुरूपं कुर्वकौत्युपक्रम्य तस्मादवानुरूप काहि वेनि त्रुवेः। .CD ot. from. नवो up to परिदध्यान् । ... in marg. शुभौ वं मे इत्यायः। .

·शाहायनमौतसूत्रमाष्ये। बत रति सोषिय इममिन्द्र सतं पिबेत्यनुरूपः । खरसापिष्ट. वात् । यद्यनुरूपः क्रियते सर्वमन्यत्तुल्यम् । २५. रद्रय सम्राडित्येवमादिना मन्त्रण ग्रहं भवति । शाखासरे कचियजमानाय भलाहरणं सोमस्यांमान्यजमानहानेन मोष भक्षयति । . १. पान्तमा वो अवम इत्येवमादिकौ चौ। प्रथमः स्तोत्रिय उत्तरो ऽनुरूपः। होटग्रहणं होत्रकाणामपि स्तोत्रियानुरूपयहण- निवृत्त्यर्थम् । प्रथमेषु राषिपर्यायेष्विति विशेषणं राषिपर्यायेषु विवेव भेदप्रदर्शनार्थम् । ततश्च मर्पणादयः प्रथममध्यमोत्तमाः पर्यायाः। २. उतमेतत् प्रथमेषु राषिपर्यायेषु गायचा स्तोचियानु- रूपाणं प्रथमान्धारानभ्यस्यन्तीत्येवमादि । तदपवादो ऽयमुच्यते । प्रथमस्य राचिपर्यायस्य प्रथमं पादं नामेष्यति। नाभ्यस्थतीत्यर्थः । ३. स्तोचियानुरूंपावशिष्टो य: सूक्रोषस्तदुक्थमुखं भवति । उक्यमुखमिति संज्ञाकरणं शास्त्रसंव्यवहारार्थम्। ५. अभि त्यं मेषं पुरुहतमग्मियमिति सूकं अंधति । जागत- मिति संज्ञायाः प्रास्त्रे संव्यवहारः प्रयोजनम् । उक्यमुखानां जगतीनां दे सेयुरिति । .. पध्वर्यवो भरतेन्द्रीय मोममितोतया यजति । १vin marg. माममाए instead of सोमस्यामाम्य । PC in marg. A •माता• •परवानि• D•पाशानिः । VA बिपि। 0 ·६.१.१.-२.] शाज्ञापनौतसूचभाष्ये। १. स्तोत्रियानुरूपौ होरित्येतस्मात् स्तोषियानुरूपाविति वर्तते । प्रवद्राय मादनमिति तोचियः । प्र तान्जीषिण इत्यनुरूपो मैत्रावरुणस्य । २. सरूपानुमूतय इत्येतत्सूकमुक्थमुखाख्यं मैचावरुणः शंसति । ३. त्यं स मेषं महया स्वर्विदमित्येतस्य सूकस्य. जागताख्यस्य नवौं चोत्तमा चोद्धृत्य अंममत्वेन परिहाय चतुर्दशौं पूर्वी शस्त्रा पयोदण्या परिधाय पाता सुतमिन्द्रो अस्त सोमं हन्ता वृत्रमित्ये- तया यजति । ननु चतुर्दशौं पूर्वी शस्खा चयोदण्या परिधायेत्युने सिद्ध एवोत्तमाया उद्धारः। किं वचनेन। उच्यते। अनुरूंपादनन्त- रायैद्राणि जागतान्यन्यानौति (१२.१०.२) वचमात्तचाप्यस्य विनियुज्यमानस्य ममान' उद्धवारः कथं नाम स्यादिति वचनम् । रहेव व्युत्क्रममन। चिटुभिः परिदधतीति वचनात् । नवौं चोत्तमा चेति दिवशब्दात् नवम्युत्तमे महत्वत्यौ इन्द्रप्रसादादेवास्य साभात्। मरुत्वतीये पुनरनुद्धारः। . । . है. १. पूर्वः स्तोपिय उत्सरो ऽनुरूपः । २. रुद्र त्वा वृषभं वयमित्येतत् सूकमुक्थमुखावं शृंमनि । A समानसीनमाया उदारः। C (orig.) D • युज्यमानस्येति मना । .0 सहाय मरमतीये पुनरमबाण नवम्यत्तम मरबत्यो शानदप्रसादादेवाच (orig. एन.) सामान रनप्रमादार M रमनत्प्रमादावा All MSS. with the exception of A have a wala garantiminediately after - ·[६. ११.५-२ १२ पाहायनौतसूत्रभाष्ये। १. पूर्वेण साविकण्यः। उत्तमाया उद्धारो गायचायुक्थमुखानि अंमतीति वचनात् । ४. न्यू षु वार्ड प्र महे भरामह इत्येतत्सूकं जागतास्यं शंसति । ५. वृषा मददन्द्रे शोक उक्थेत्येतया यजति । १०. १. रद्राय मदने सुतमिति स्तोचियः । इन्द्रमिहाथिनो आदित्यनुरूपः। २. रश्रमिङ्गाथिनो सहदित्येतस्य सूकस्य यो ऽनुरूपशेषस्त- दुक्यमुखं भवति। १. मा नो अस्मिन् मघवन् पृत्वंहमोति जागताख्यं सून मेत् । ४. रदं त्वत्पावमिन्द्रपानमित्येतया यजति । ११. १. सोडवचनममंदेहार्थम् । मध्यमेषु राचिपर्यायेष्विति संज्ञा- करणं शास्वसंव्यवहारप्रयोजनाय। मध्यमामध्यमेषु । मैत्रावरुणाय मागणसिने च मध्यमानामिति। २. दभि श्रुतामघमित्येतत्सूकमुक्यमुखाख्यं मंत्। उत्त- मामुहत्य गायीसंदेशात् । उत्तमामृचमेद्रार्भवौं रन खे ददात न इत्येता सूत्रात्य पहिलत्या।

·१.१.१-१.]
भासावनौतभाष्ये।
११
१. चहं भुवं वसनः पूर्वपतिरित्येतब्वागतं सूत क्षेत् ।
४. पायथान्धसो मदायेत्येतया यजति ।
१२.
१. एतौ स्तोषियानुरूपौ मैत्रावरुणस्य यथाक्रमेण ।
२. एन्छ मानसिं रयिमित्येतत्सूकमुक्थमुखाख्यं शंसेत् ।
१. प्रवः मतां ज्येष्ठतमाय सुष्टुतिमित्येतत्सूकं जागताख्यं शंसेत् ।
४. अस्य मदे पुरु वसि विद्यानित्यतया यजति ।
.
१३.
अभि त्वा वृषभा सुत इति स्तोचियो ब्राहाणाच्छमिनः ।
पभि प्र गोपतिं गिरेत्यनुरूपः ।
२. पातून इन्द्र मव्यगिति एतत्सूकमुक्यमुखाख्यं शंसेत् ।
३. नदी नव्यमगिरस्वदते ति जांगताख्यं सूकं मंसेत् ।
४. यस्ते रथो मनमो जबीयानित्यतया यजति ।
.१४.
१. दं वो मुतमन्ध इति सोचियः । रन्द्रषि मन्यन्धम
रत्यनुरूपो चावाकया।
२. रधि मन्यन्वय इत्यस्य सूतस्य अनुरुपमयमुक्यमुखारूप
सेत् ।

·शासायनौतसूत्रभाष्ये।
[. १६.१-8.
२०
१. प्रजातनचुमजरा खर्वतीत्येतस्य सूकस्योत्तमामुद्धत्याग्नि-
लिङ्गात् पिष्टुभं चेति हत्वा उद्यमहः महम भाजनिष्टेति परिधाय
ऐन्द्रेषु जागतेष्वजाबशचुमिति प्रयुज्यमानमेवं भवति परिधायेति
वचनात् । इदं ते पाचं मनवित्तमिन्द्रेत्येतया यजति ।
१५.
१. एतौ स्तोचियानुरूपौ होतुर्भवत उत्तमेषु राचिपर्यायेषु
सत्म। उसमेषु राषिपर्यायेष्विति संज्ञा शास्त्रसंव्यवहारार्था ।
विष्वपि पर्यायेषु प्रायशो होतः स्तोपियानुरूपौ न व्यभिचरत रति
सोचियानुरूपवचनमधिकारार्थम् ।
२. महाँ इन्द्रो य श्रोजमेत्यस्य सूक्तस्थानुरूपशेषमुक्थमुखावं
सेत् । उत्तमास्तिस्रो दाममंस्तवादुप्रियन्ते ।
३. विश्वजिते धनजिते स्वर्जित इत्येतनागताख्यं सूकं अमेत् ।
४. तिष्ठा हरौ रथ पा युज्यमानेत्येतया यजति ।
पा वाचवा
१६.
१.पा वेता नि बौदतेति स्तोचियः ।
गहीत्यनुरूपः।
२. यस्य संस्थे न वृखत इत्युक्यमुखास्यं सप्तर्ष सेत् ।
पहंदा एणते पूर्य वखिति जागताख्यं सूझ सित् ।
४. प्रघावर महतो महणौत्येत्या धजति ।

·६.१६१-१.] प्राधामनमौतसूचभाष्ये। १७. योगेयोगे तवस्तरमिति स्तोनियो . ब्राह्मणामिनः । युञ्चन्ति अधमरुषमित्यनुरूपः । २. बुचन्ति मनमित्येतस्य सूकस्यानुरूपावशेषमुक्यमुखावं. मंत्। १. दमा ते धियं । भरे महो महौमिति जागतान सूफास्योत्तमामुत्य शेषमन्यत्रापि जागतत्वविनियोगे सेत्। उत्तमा पिटुप्' मित्रादिभ्यो वाच' षड्यः सता इत्येवानेन्द्रौत्युद्भियते । ४. तदस्थेदं पश्यता भूरि पुष्टमिति त्रिष्टुभा परिधाथ । ५. प्रो द्रोणे हरयः कर्माग्मश्रित्येतया यजति । . १. इन्द्रः सुतेषु मोमेबित्ययं स्तोचियो ऽछावाकस्य एवं वर्धन्तु नो गिर इत्यनुरूपः। १. पणिहावेतौ स्तोचियानुरूपौ। तयोरुत्तमानि चतुरक्ष- रायभ्वस्यन्ति । तथा मानुष्टुभो रात्रिरिति छन्दसो ऽन्यस्यामूहः तो भवति १. उप नः सुतमा गहि सोममिन्द्र गवाशिमित्येवमादिक- मुक्यमुखावं सूक्तं शंसेत् । .COM मा विशुभा ? A D बा वपरम्य बताया। .. C D बन्दा पवस्या M.मान्यमा (Dom.

·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [&..... ४. प्र ते महे विदथे मंसिर्ष हरी इत्येतब्बागताख्यं सूकं सत्। 1. प्रोग्रां पौतिं वृष्ण यमि मत्यामित्येतया'यजति । १९. १. अथाब्दो विशेषाधिकारार्थः । विशिष्टेबहीनेषु एकोक्त- रेषु भवा आहौनिक्या... अच्छावाकस्यातः परमुच्यते । चतुरष- राभ्यासमित्यर्थं पुनरच्छावाकवचनम् । • २. प्रथमे राषिपर्याये ऽछावाकस्यैतौ स्तोचियानुरूपौ। प्राकृतयोनिवृत्तिः । श्रूयमाणं प्राकृतं नामधेयमन्यस्मिद्रव्ये प्रकृति निवर्तयतौति वचनात् (६. १.३)। एक हरौ ब्रह्मयुजेत्याकारातः पादः एकारादिश्च । तब पादाभ्यासे । समानाक्षरे मस्थाने दीर्घमेकमुभे स्वरम् । इत्याकारयोरकदौधं कृत्वा तत कारोदय एकारमिति एह .हरौ ब्रह्मयुजेह हरी ब्रह्मयुजा। १. उत्तमे राचिपर्याय स्तोत्रियानुरूपावाहौनिक्यावच्छावाकस्य । ४. हौनिक्यनिवृत्त्यर्थमनुवादः प्राकृतकमार्थः । २०. १..अाश्विमाय स्तोष्यमाणेषु छन्दोगेषु प्रकृताहुती जुहोति। संसशेषु छन्दोगेषु प्रकृतहोमौये पाहुतौ जुहोतौति श्रुतेः प्रताडती जुष्टो वाचो भूयाममित्येवमादिके। i i Rigveda Prāti ākhya (ed. Max Müller) 119. • Aadds वेति प्रापरभावकारः । नगुतंवादिनमा तुरेवाधिकारात। बहु प्रकारानुसूमि (६. ८. १५) मन्नमंशापडलायुक्त ननित्यं ।

·८.१०.१-१२.] भादायगौतसूत्रभाष्ये। १७ १. मध्यमेन स्थानेन शंसेत् । ३. प्रवर्धमानेन स्थानेनेत्यर्थः । एवं वा प्राविमं गंसेत् । ४. अतिदेशो ऽयम् । ततश्छन्दोऽमन्रोण वेत्यादि यदुई (१.६.१७) तदभिव्योषाश्चिने ऽपि भवति । ५. तस्याश्विनप्रकृतेः प्रातरनुवाकस्य यो विकारस्तं व्याख्यास्यामः । .. पौणि पदामि समस्य पकौनामवस्येदिति म.भवति । ७. बाईतच्छन्दमा याः प्रतिपदग्छन्दोगैः स्तुतास्तामा प्रात- रनुवाकातिदेशात्प्रकृतिवत्प्रयोगे प्राप्ते वचनम् । श्रथ यहाईतौना प्रतिपदा प्रथमंप्रथमं प्रगाथं पुनरादायं ककुप्कारं गंमति पुनरादायं वै मामगाः स्तुवते तस्यैवैतद्रूपं क्रियत इति श्रुतेः । (१८.२) । ८. अनिता ग्रहपतिः म राजेति प्रतिपदाश्विनस्य भवति । भिवप्रयोजनवानिवदैवतत्वाच समुच्चये प्राप्ते वचनमापोरेवती- महत्येति। ६. प्रातरनुवाकवत् प्रतिपत्ममारोहणौयानन्तरेण गायनात छन्दमयतर्दयोद्धरति। च एव ताः। तथा प्रकृतत्वात् । उद्धरतीति पुनर्वचनं पूर्वच स्थामादेशसंबन्धात् । . १०. पानुष्टुभाच्छन्दमो द्वे ऋचावुद्धरति । ११. उद्धरतीत्यनुवर्तते । त्रैष्टुभा छन्दमस्त्रयोदशाधिकं शत- सुचामुद्धरति। १२. नासत्याभ्यामिति चौणि कौवता दृष्टानि काचौवतानि Anal Cafuatu alt. to fueral. Mau Sce Corom. on i. 3 ·१७ भासायनीतसूत्रभाष्ये। [८.२०. १३-१५. . तानि नित्यानि । अभिव्योषाश्विने ऽपि नोद्धर्तव्यानि नित्यलात्। तथा युवो रजांसौति सूक्त तं युञ्जाथामिति सूक्त। एतानि चत्वा- धोगस्यानि त्रिवपि षष्टिशतेषु नोद्धर्तव्यानि । १३. प्रथम काक्षीवतं नासत्याभ्यामिति सूक्तं भस्वा ततः का राधबोचाश्विना वामिति नव भंसेत् । १४. सुपर्णमादित' परभ्य अधिकं शतं शंसेत् प्रागस्त्येभ्यः सूकम्य अर्ध्वं । इमानि वां भागधेयानि मिस्रत इत्येताः सप्त जगत्यो वरुणेन्द्रदेवत्याथ । ततश्च न शस्तव्या आश्विने । १५. वाशब्दो विकल्पार्थः । अन्यामां वाश्विनौनां मौपर्णव्यति- रिकानां न तावन्मा सेत् अधिकं शतं यावत्परिमाणं सुपर्ण। पाश्विनौनामिति वचनात् उद्धतानामपि प्रक्षेपः । आश्विनौत्वात् । विशतप्रक्षेपं वक्ष्यामः । ग्रावाणेवाटौ (२. ३८.१-८)। नामत्या मे पितरा बन्धुपृच्छत्येका (३.५४. १६) । धेनुः प्रश्नस्य काम्यं दुहा- 'नेति नव (३. ५८.१-१)। क उ श्रवदिति चतुर्दश (४.४ ३. १-१४)। प्र वीमवोचमश्विनेत्येका (४. ४५. ७)। चिर्यद्वाम- वरोहयोषमित्येका (५. ७८. ४)। स मे वपुग्छदयदश्विनोर्य रत्येका (६. ४६.५)। उत त्या मे हवमा जग्म्यातमित्येका (५.५.. १०)। सुषे नरा दिवो अस्य प्रसन्नति विंशतिः (१.१२.१-७. १०-२२। यद्रोदसी प्र दिवो अस्ति भूमेति (६.२८.६) दे उद्यरेत् । प्रति वां रथं नृपती जरया इति रथ (.. (०..१-१०)। काय, चिजमानाय शामित्यष्टा- . १. भिबोषult to अभिया। २ C D बचा ·६.१०.१६-२७.] शाहायमौतसूचभाष्ये। विंशतिः (७.६८.८-७२. ५)। उभा उ भूममित्येकादश (१०. १.१.१-११)। एतच्छस्वा ततः समारोहणौयं सूफ अंमेत् । १६. समिद्धचित्समिध्यम इत्येतास्तिन उद्धरति। आश्विनप्रकृतेः प्रातरनुवाकात्। १७. अयं वां मधुमत्तम इति प्रथमा हतीया पश्चमी चेत्युक्तं । नस्थापवादः । एता अष्टौ यथाक्रमं शंसेत् । १८. औष्णिहाच्छन्दस एकादश च उद्धरेत् । पञ्चमी- निर्देशात् । १८. यथा एकादशौष्णिहादुद्धर्तव्यास्तथानेयात् क्रतोर्जाग- ताच्छन्दसः। २०. पाश्विनप्रकृतेः प्रातरनुवाकस्योत्तमेन पाङ्कन पादेनाशस्ते- मादित्योदयं प्रतोचते। २१. उदित श्रादित्ये मौर्याणि वक्ष्यमाणानि मूकानि शंसेत् । १२. उदु त्यं जातवेदममित्याद्या मवर्चः । २३.. चित्रं देवानामुदगादनौकमित्येतत्मकम् । २४. नमो मित्रस्य वरुणस्य चन्नम इत्येतत्मकम् । २५. इन्द्र क्रतुं न पा भरेत्ययं प्रगाथः शम्तव्यः । प्रगाथवचनं सर्वानन्द्राग्नगाथान्प्रगाथस्यायतन इति (१८.३) चोदनार्थम् । तेन चतुःमतमैदाः प्रगाथा सम्वेदप्रसिद्धवाः । २६. महौ द्यौः पूथिवी च न रत्येताम्तिमः शनेत् २०. विश्वस्य देवौमित्येवमादिका दिपदा अम्तव्या विंशत्यक्षरा। प्रथमः पादो बादशालरो ऽर्थाद्वितीयो ऽष्टादरः ।

·२. शासायनौतसूत्रभाष्ये। [६. २०. १८-३.. २८. रहसते अति यदों अादित्येतया परिदयात् । बाईसत्यया परिदधातौति श्रुतेः । २६. विरेवाविनावाहयते प्रतिपदे चैव परिधानौयाये ऐति (१८ ४) श्रुतेः ... तथा गंमेद्यथा तच्छस्त्रमाश्चिमं नामाकन्दस्थमपि संपदा रहतीनां सहस्रं संपद्यते। यद्यष्यन्यच्छन्दस्काः स्तोत्रियाग्छन्दोगामा तथापि ककुप्कार एव कर्तव्यः सूत्रारम्भमामर्थ्यात् । अत्र कैथि- दाश्विनपद्धत्यर्थाः सप्त बोका उपदिष्टास्ते लिख्यन्ते । जात तथाश्विनं प्राजैर्यथा सूचकृतोदितम् । छक्रमारभ्यते वर्ल मन्दधौ पतिपत्तये ॥१॥ बमने ऽने कदागन्म.पुरु वेति जनस्य च । युवोरित्यन्तरेवराभ्यो याः प्रागनन्तराः ॥२॥ दशाधिकासर्भिई चिंशदभ्यधिका विभिः । एकादश दशेकापन्यास्तिस्रो वे च पृथक्पृथक् ॥३॥ आश्विप्रकतेरेता यथामा सुमेधमा । सचः प्रातरनुवाकादुद्धर्तव्या यथाक्रमम् ॥४॥ धेनुः स्तषे नरेत्या वामतारित्यतः परा। .थथामचं प्रयोकव्या नासत्या में प्रवामिति ।। पनिर्यां स मे वपुरुत त्या प्रति वां रथम् । हुचो हकाय भूतांश भामामेका व्यथाक्रमम् ॥६॥ पसमो.दादा ताभ्य एकाइम ततः पराः । पनि ममिकः कायं वामिति कार्य यथोदितम् ॥

·६. २९.१-१.]
शाहायनौवसूपमाष्य।
११. इमे सोमामस्तिरोत्रयास रत्येवमादिका प्रेवान्तः
पठिता पुरोनुवाक्या कार्या ।
१२. होता यक्षदश्विना मोमानामित्येवमादकः प्रेषो भवति।
पाप्तोर्यामे ऽप्ययमेव प्रेषो ऽतिरिक्रोक्थेष्वबाहितः ।
२३. उभा पिबतमश्विनेत्येतयां प्र वामन्धांमौत्येतामथर्धा
संपायोत्तरेणार्धन वषट्रोति ।
१४. विराजैव यजेदिति र समाह कौषीतकिरिति श्रुतेः ।
३५. अश्विना वायुना युवं सुदचेति वेव स्थिताश्विनौ चिटुप्
निरोग्रयवतौति (१८.५) श्रुतौ विशेषप्रशंसनादियमेव युकतरा ।
.
"
२१..
१. चित्मङ्ख्याको बहिष्यवमानो भवति । अत्यपि छन्दो-
गानां स्तोत्रे नानारूपे स्वमतप्रकाशनार्था षटसूत्रौ ।
२. मन्विषाम आश्विनं स्तोत्रं तदपि त्रिदेव भवति ।
१. श्रादौ बहिष्पवमानस्तोत्राणि चत्वाज्यिानि माध्यन्दिनय
पवमान इत्येतानि पञ्चदशानि भवन्ति ।
४. राचिपर्यायस्तोत्राणि पश्चदशान्येत । मुख्यामामान्यात् कमेण
वचनं मन्विषामवत् ।
१ C D प्रेषतः।
.Cirt: in marg. Finstead of a ) . तिः।
.CD सोमे सोचे।
चारों परिपवमामशोषम्। नतो कापि पर सोचाणि । माया.
पानि etc.

·शासायगौतसूत्रभाष्ये । [.. २१.१-8. ५. चत्वारि पृष्ठान्या वश्च पवमानः । ६. अनिष्टोममाम चौण्युक्थानि षोलगौ च । ७. एष ज्योतिष्टोमो नाम चतुःसंन्यो ऽपि भवतीत्यर्थः । ज्योतिष्टोमचोदनायामेतस्य ग्रहणं द्रष्टव्यं। मोमयागश्च प्रधानं । इतराणि दौक्षणयादौनि तदङ्गानि । सोमयागस्य जोतिष्टोम- भब्दवाच्यत्वात्। एतानि ज्योतींषि त्रिदादयः स्तोमाः यस्यैते भवन्ति म ज्योतिष्टोमः। मोमपणनाचैते भवन्ति । सत्संनिधौ अवणात् । यहं ग्टहीत्वा चममं चोनीय स्तोचमुपाकरोतीति। ८. एत एव स्तोमा ये विवृदादयस्ते ऽभिप्लवस्थापि पलहस्य भवन्ति । एत एवेति वचनावायमेव क्रमः । प्रथमोत्तमे बहनौ ये एवंक्रमेण । २२. १. अग्निरिष्टकाचयः मोमयागाङ्गं द्वितीयादिषु सोमयागेषु । तत्संबन्धेन धर्मविशेषा, वक्रव्यास्तदर्थस्तुशब्दः। चेदग्निं चेव्यमाणस्य यदृच्छया यजमानस्य श्रदौक्षितस्य प्राग्दोक्षणीयाथा इत्यर्थः । इष्टिवक्ष्यमाणिका भवति । २. एतानि चौणि हवौंषि भवन्ति । राणाशया संदेहो मा भूदिति सूचम् । १. ब्रह्म प्रजावदा भरेति पुरोनुवाक्या । ब्रह्मते जात- वेदो नमवेति थाज्या। १ किमर्थमण्ये ब्रह्मण्वत इत्युच्यते। विप्र- । . १.! ins. मनु।

·६. २९.१-१.] शादावनौतसूत्रभाष्ये। २५ . भतिषु चोदमानुपूणेति सिद्धत्वात् । उच्यते। शाखासरेण प्रकृत- गुणमिष्टिचयं समाचातं कचित्कचिदिष्टियं। तस्थार्थस्य प्रति- पादनार्थमेवमुक्तम् । ५. पन्तस्वा हवामहे अमेः क्षचवतः पुरोनुवाक्या। अस्मा- कमग्ने अध्वरं जुषस्खेति याज्या । अमें घुम्नेन जाग्टवे इत्योः चप- मतः पुरोनुवाक्या । स्वदस्ख हव्या ममिषो दिदौहौति याज्या। उत्तरयोरिति अचवत्क्षत्रभृतोः पृथगपौष्टिब्रह्मण्वत एवमिष्टिदय- मपि माखान्तरे ऽस्तौति ज्ञायते । स्वशाखायां तु चिहविष्का एकवेष्टिः। १. यमिष्टिः संनिवपनप्रयोजना बहनां घेव्यमाणानां भवति । ते वै दौक्षिष्यमाणा अनौसंनिवपन्न इत्येवमुपक्रम्य सर्वमानातं । पहनामिति सत्त्रिणो ऽभिप्रेत्योकम् । ७. एकस्य चिश्चतः मंनिवपमाभावातू उखामभरणप्रयोजना यमेवेष्टिर्भवति। उखा विशिष्टानिप्रधारणार्था स्थालौविशिष्टप्रमाणा पाध्वर्यवधर्मसमुदायवती। तस्या दशनन्तरं उपकरणानि मंनिवप- तीत्या प्रघण: माक्ष्यर्थं वचनम् । । १. अनिचित्यायामयं चापरो धर्मविशेषः । प्राध्वर्यवाधौतेन क्रमेण प्राजापत्यः पाजन्धो भवति । अथेतेन प्राजापत्येन पशुना पवन्त इति श्रुतेः। ... वाययो वा पशुपन्धो भवति शाखालरात् ।

·शादायमौतसूत्रभाष्ये। 18.२१.५-१९. ३. पबन्धो भवतीत्यनुवर्तते। वाशब्दो विकनपार्थः। पूर्वसूचा- दनुवर्तमान एवोचते। कथं नाम अग्निभ्यः कामायेत्येतच्छाखाना- रोक्तमुपसंग्टनेत। ४. पुरुषो वैश्यो राजन्यो वा। अजः छागः। अविर्मषः । गौरश्वव । परमब्दः पुरुषे ऽपि द्रष्टव्यः । इति पञ्च पनवः । रति प्रकारप्रदर्शनार्थः । एवंप्रकारा अध्वर्युशाखास बहवो विकल्पाः । ५. अजो वा एक एव पशुर्भवति । परो विषाणरहितः । १. प्राजापत्ये पगौ केचिद्वायव्यं पशपुरोलाशं कुर्वन्ति । यद्देवत्यः पर्भवति तद्देवत्यं पशुपुरोलाममनुनिर्वपतौति प्राप्ते। ७. वायव्ये पशौ एके प्राजापत्यं पशुपुरोलाशं कुर्वन्ति । ८. अग्नये वा कामायेति यो ऽयमुक्रस्तस्मिन्बेके वैश्वानरोवं पशपुरोलाभं कुर्वन्ति । ६. प्राजापत्यस्येति वचनाव सर्वत्र । •. प्राजापत्यस्येति, वर्तते । ११. एकया च दशभिन्न खभूते । राये नु यं जज रोद- सौमे । कुविदङ्ग नममा ये वृधामः । इत्येताः पुरोनुवाक्या वायव्यस्य वपापुरोलाभपशूनां । पौवोअन्नान् रयिवृधः सुमेधाः । प्र याभि- मि दावांसमच्छ। प्र वायुमच्छां रहतौ मनौधेत्येताः पूर्ववत् पाज्या वायव्यस्य । नियुत्वतो ऽप्येता एव । १२.पा ते वमो ममो यमत् तुभ्यं ता अङ्गिरस्तमानिः परेषु . IC D गोशब्दो पर पशब्दो वापि सब रनि । पच पश्व इति।

·८.१०.१-] शाहावनमौतसूचभाष्ये। २५ धाममित्येता भाग्रेयस्य वपापुरोलासपशूनां पुरोमुवाच्याः । वयं ते पद्य ररिमा हि कामं श्याम तं काममग्ने तवोतो ईलेवा यजमानो हविर्भिरित्येता याज्याः । ऋग्रेः शुद्धस्थाप्येता एवान्या- संभवात्। आग्नेयस्येति शुद्धस्याप्येवं निर्देशात् । ११. बहुवत् बहुवचनेनेति यावत् । पशुनिगमाः मेधमित्येव- मादयः पञ्चस पशषु क्रियमाणेषु पृथिवौँ गरौराणौति थावत् । प्राप्तमेवेतदुच्यते संदेहव्युदामार्थम् । १४. एकवचनान्तेन पशनिगमा श्रत ऊर्ध्वं । चतुर्णम कायप्रासनं ततो मृदिष्टकार्थापथेति (का० १६.१.१६) शरीराणां विनियोगात् । अजेन श्यजसमाप्तिम्तस्मादेकवदत अर्धम् । २६. १. अयं चापरो धर्मविशेषः सामिचित्ये। २. एतानि चौणि हवौंषि दौक्षणीयायां भवन्ति । ३. त्यान्नु क्षत्रियां अव इति पुरीनुवाक्या दित्येभ्यः । धारयन्त चादित्यासो जगत्स्था इति याख्या । इतरयोः पूर्वोपदिष्टाः । ४. पञ्चविषं दौक्षणीया मिष्टिमेके तवतरति (१८.४) श्रुतेः । ५. क्रमार्थं वचनं चतुर्थः पञ्चम इति । 1. एकहविः पञ्चहविर्वातिच्या कार्या। अर्थतामातियां पञ्च- विषमवेष्टिमेंके तन्वत इति श्रुतेः। 1.C D om. पाया। PD निवामान ! A पक्षममाप्तिः।

·२४
शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये।
[.. २५.१-१.
७. प्राग्रेयेन्द्रौ पुरोलाशौ वैश्वदेवबाईस्पत्यौ चरू वैषणवय
नवकपालः।
८. चिमकैहस्पतिमिति बाईस्पत्यस्य पुरोनुवाक्या। तं
भग्मासो अरुषामो अश्वा इति याज्या। शेषाणां पूर्वोपदिष्टाः ।
८. चितिभ्यः प्रणीयमानाभ्य इत्येवमादिना निगदेन संप्रेषितो
वक्ष्यमाणमनुवचनमाह।
१०. पुरौय्यामो अग्नयः प्रो त्ये अग्नयो ऽग्निषु विश्वेभिरग्ने
अग्निभिः अग्ने विश्वेभिरमिभिरित्येता चो ऽनुब्रुवन् दृष्टकाः
प्रणयमामाः पश्चादनुसमेति । अथैता बहनौरवाह बहन् अमौन्
प्रणयन्ति ता वै चतस्रो भवन्तौति (१६. ४) श्रुतेः ।
२५.
१. संचिते ऽग्निस्थले परिष्टुते मामभिर्वक्ष्यमाणं कर्म ।
प्रजापतिपदयमामपरिष्टवादनन्तरं अग्युक्थमनुशंस इति'
संप्रेषितोऽमिळतिज्योतिरनिरिन्द्रो ज्योतिया तिरिन्द्रः सूर्यो ज्योति-
ज्योतिः सूर्य इत्याज्येयस्वष्णों स उक्तः। यथ वृष्णौंजपः पिता मात.
रिश्वेत्यादिस्तेन जपेन महोक्थं शमति । श्राहावस्तन य उकस्तं न
करोति। यात्यहणात्म ऐव क्रमः परिग्यझते ।
३. वैश्वानरायानुहौति संप्रेषितः पुरोनुवाक्याममूच्च याव्यया
१CD om the Praisha
२ A in marg. नावानं and नाभि यत्राना।

·१. २१.१-१] शादायनबोतसूत्रभाष्ये। यजति । प्राप्तस्य पुनर्वचनं परिमयाथें। परिमया र प्रकृति निवर्तयति । ४. प्रयाजानुयाजावा मुक्ता शिष्टान्यङ्गानि भवन्ति । . २६. १. अयं चापरः माग्निचित्ये विशेषः । अनौषोमौयस्य पशोः पुरोलाशमनुगतानि देवसूभ्यो वक्ष्यमाणाभ्यो देवताभ्यो देवसूमंजि- काभ्यो हवौंषि भवन्ति । काभ्यः पुनस्ताभ्य इत्यत पाह। २. अग्नये ग्रहपतय इत्येवमादिभ्यो ऽटभ्य: सगुणेभ्यो ऽष्टौ वौं षि भवन्ति । ता वा अष्टौ भवन्तौति (१८. ५) श्रुतेः । ३. अनिता ग्रहपतिः म,राजेत्यमेहपतेः पुरोनुवाक्या । हव्यवाल निरजरः पिता न इति याज्या। त्वं च मोम मो वश इति मोमस्य वनस्पतेः पुरोनुजाक्या। ब्रह्मा देवानां पदवीः कवीमा- मिति याज्या। प्रा विश्वदेवं न प्रमिय इति भवितुः सत्यप्रसवस्य क्रमेण याज्यापुरोनुवाक्ये। यथा नो अदिति: करदिति रुद्रस्य पशुपतेः पुरोनुवाका। उप ते स्तोमान् पशुपा दवाकरमिति थाज्या। रहस्पते प्रथमं वाचो प्रयमिति सहस्पतेर्वाचस्पतेः पुरोडवाक्या । मैरिव मंखिभिर्वावदद्भिरिति यान्या । इन्द्रं वयं महाधम रती- द्रस्य व्येष्ठस्य पुरोनुवाकया । उरूं नो लोकमनु नेषि विद्यानिति पाव्या । मित्रस्य चर्षणोतो .सहाँ श्रादित्य रति मिषस्य सत्यस्य ।। अनधिगस्तलिङ्गे देवतेन सुय्येदिति वचनात् (१.१०.५) । .

·शाहायनमौतसूचभाष्ये। [६.२०१-२. इमं मे वरुण श्रुधौति वरुणस्य धर्मपतेः पुरोनुवाक्या । यस्किं चेदं वरुण देव्ये जन रति याज्या। ४. देवसूहवियो ऽनन्तराणि सर्वपृष्ठानि हवौंषि वक्ष्यमाणनि भवन्ति । १. अग्नये वामन्तिकाय गायचाय त्रिवृते राथन्तरायत्येवमा- दिभ्यः सगुणेम्यो दश सर्वपृष्ठानि हवौंषि । तानि वै दश हवौंषि भवन्तौति श्रुतेः । २. अर्चन्तस्त्वा हवामहे अमेसिन्तिकादिगुणयुकस्य पुरोनु- वाक्या अस्माकमग्ने अध्वरं जुषस्खेति याज्या। इन्द्रस्य पूर्वोपदिष्टे । इन्द्रं वो विश्वतो मादयस्ख हरिभिरिति गुणविशिष्टलिङ्गामधि- गमात् । विश्वे देवासः स्तोर्णे बर्हिषौति वैश्वदेवस्य पूर्वोपदिष्टे । .एतेन याताधाविति मित्रावरुणयोः शारदादिगुणयुक्तयोः पुरोनुवाक्या तबाहवा मिसृतं जौवसे न इति याज्या । सहस्पते- र्जुषख न इति सृहस्पति मन्तिकादिगुणायुकस्य पुरोनुवाक्या । एवा पिचे विश्वदेवाय वृष्ण इतिं याज्या। अनागमो ऽदितय इति सवितुः भिरादिगुण विशिष्टस्य पुरोनुवाक्या वाममद्य मविता- मम व इति' याज्या। अंवद्य नो अनुमतिरित्येवमादिकानुमतेः पुरोमुंवाफ्या अग्विदनुमते त्वमित्येवमादिका याज्या। वैश्वानरो म जतय रत्यगेर्वैश्वानरस्य पुरोनुवाक्या पृटो दिवौति याज्या। एते 10 D सगुणाभ्यो। २ C D गुपयो। . मुख्यातिमिला। D गुपया वि।।

·... ६.२०.१-०.] मादायमौतसूत्रभाष्ये। पूर्वोपदिष्टे एव। हिरण्यगर्भः समवर्तताय रति कस्य पुरोनुवाक्या यः प्राणत इति याज्या । एते अपि पूर्वोपदिष्टे एव । उत खामदिते महौत्यदितेर्विष्णुपन्याः पुरोनुवाक्या मसौम् षु मातरमिति याज्या । तलिङ्गामधिगमात् । ३. यत्र' तन्त्रे पशुप्रयुक्रमङ्गजानं तस्मिन्हवींषि चोधमानानि प्रधानदेवतासंबन्धेम परतन्त्रोपनिपातौनि निगमानावाहनादौन सभन्ते। ४. वपान्तमनबन्ध्यायाः कर्म परिसमाप्य त्वष्टदेवताकेन पशु- मोपांश पनौशाले प्रचरन्ति । नानिः प्रणौयते । अथ सुन्वन्ति यावदई कामयन्ते । अथानबन्ध्यस्य वपायां मंस्थितायां वारेण पशु- नेत्येवमाद्युपक्रम्य (१८. ५) सर्वमानातम् । ५. तं त्वाई पर्श त्वाद्रपशुकर्म, पर्यनिकरणान्त, सत्वा उत्सृजति न संस्थापयन्ति । पर्यनिष्कृतमुत्मृजनित म मुस्थापयनौति श्रुतेः । न संस्थापथति वपायाः पूर्व सकलं कुर्वनौत्यर्थः । तत पावाहन भवति । तथा च श्रुतिः । तदाङर्यदेते देवते वाश्यति पटारं च वनस्पतिं च कास्यैते दृष्टे भवत इति प्रयाजेषु वा एते देवते यजति तत्रैवास्यैते इष्टे भवत इति (१६.१) । १. वाशब्दो विकल्यार्थः । पशुधर्मा प्राज्येन । न प्रनिनिधि- विधिविकारः सम्दानां । म च पाद्रव्यसंबन्धिनो धर्माः कर्तव्याः । ७. भिवस्वष्ट रिहा. गहौति पुरोनुवाक्या प्रथमभावं पास वयोधामिति याच्या त्वांष्ट्रस्य पयोराज्यपछे भवेत् । । A पदमा PCD om. बाप।

·३० शाडायनौतसूत्रमाष्ये। [६.२५.१-. २. अनुमत्यादीनि । २८. १. माग्निचित्य एव प्रकरणात् । अथामबन्ध्यस्यं पशुपुरोलाश- मवधि देविकाभ्यो हवौं मि निर्वपन्तौति (१६.७) श्रुतेः । पञ्च हवौंषि भवन्ति । तामि वै पञ्च वौंषि भवन्तौति श्रुतेः। ३. अनुमत्याः पूर्वोपदिष्टे । विभक्तिस्तु विशेषः । 'राका- मिनौवालीभ्यां पूर्वोपदिष्टाः । ४. देविकाहविया उनन्तराणि देवीभ्यो हवौं षि भवन्ति । पकारः पूर्वैः सह समुच्चयार्थः। अत्र हैके देवीभ्यो हवौं षि निर्व- पन्ति । तथा तानि वै दश हवौं षि भवन्तौति श्रुतेः । ५. अय इत्येवमादिभ्यो दशभ्यो दश देवीहवौं व्युच्यन्ते । तेषां वक्ष्यमाणिका याज्यानुवाक्याः । पापो हि मयोभुव इत्या पुरोनुवाक्या । यो वो वृताभ्यो अक्षणोदु लोकमिति याज्या । ७. या ओषधीपूर्वाः जाता इत्योषधौनां पुरोनुवाक्या । प्रति विश्वाः परि ष्ठा रति याज्या। ८. यूयं गावो मेदयथा रूमं चिदिति गर्वा पुरोनुवाक्या । नता अर्वा रेणुककाटो प्रभुत इति याज्या । १. प्रति व्या सूनरौ जनौत्युषसः पुरोनुवाक्या। मत्या मत्ये- भिर्महतो महद्भिरिति थाया। . १c D insert . c (orig. D om. तण।

·१. ९८.१.-१८.] शाहायनत्रौतसूत्रभाष्ये।
१०. राची व्यख्यदायतीति राजेः पुरोनुवाक्या । ये ते राषि
नृचक्षस इत्येवमादिका याज्या।
११. वे ते चक्रे सूर्य इति सूर्यायाः पुरोनुवाक्या । सकिं-
एकं शल्यलिं विश्वरूपमिति याज्या ।
१२. एन्द्र याहि हरिभिरिति दिवः पुरोनुवाक्या। सखें
विष्णो वितरं वि क्रमखेति याज्या।
१३. स्थोना पृथिवि भवेति पृथिव्याः पुरोनुवाक्या । बलिया
पर्वतानामिति याज्या।
१४. देवौं वाचमजनयन्त देवा इति वाचः पुरोनुवाक्या ।
बदाम्वदन्यविचेतमातीति याज्या ।
१५. माता रुद्राणां दुहिता बसूमामिति गोः पुरोनुवाक्या।
वचोविदं वाचमुदीरयन्तौ मिति याज्या।
१६. देवीभ्यो ऽनन्तरं दिशामवेष्टौर्भवन्ति । चकारः पूर्वैः
मह समुच्चयार्थः । अत्र हैके दिशामकेटीः कुर्वन्नौति श्रुतेः तथा
तानि वै मड्डवौं षि भवन्तौति च। .
१०. श्रमय इत्येवमादिभ्यो देवताभ्यः षल्यः षडवौंषि ।
तेभ्यः पूर्वोपदिष्टा याज्यापुरोनुवाक्याः ।
१८. अयं चापरः मामिचित्ये विशेषः । संस्थिताया दवमा-
गौयायामिष्टौ अग्निहोत्रहोमान्ते मैत्रावरुण्या पयस्यया .थागो
भवति । तया चानिहामिचिन्मैथुनं न.परेत्। प्राजापत्यपायागा-
दारभ्वायं प्रतिषेधः । तथैव प्रतपथश्रुतेः । तत्र हि प्राजापत्यपशु-
प्रकरणोतं। तदाहुर्ने तेन पशनेबोपरि प्रयोत न मांसमन्नौयान

·BR शापायमौतमत्रभाष्थे। [.. १८.१८, मिथुनमुपेयात्' पूर्वदौक्षा वा एव पशः अनवकृतं वै तद्यहोलित उपरि भयौत यमांसमीयाद्यन्मिथुनमुपेयादिति। न त्वेवैषा दोषा नैव हि मेखलास्ति न कृष्णाजिनमिष्टकां वा एतां कुरुते तस्मादु काममेवोपरि भयौतेतदु मर्वमन्नं यदेते पशवस्तदस्याचा- समारथं भवति तद्यानि कानि चामधुनो ऽशनानि तेषामस्य सर्वेषां कामागनं यदि लभेत । मिथुनं तु नोपेयात्पुरा मैत्रावरुण्यै पय- स्थाया रति। विरभ्यासो ऽध्यायपरिसमाप्तौ शिष्टाचारस्तदाचरणं चायुष्यमिति। इति शाहायनसूचभाष्ये नवमी ऽध्यायः समाप्तः।

·भय दशमोऽध्यायः। . भाबकारगिरी या विनष्टं खेखनादिना । पचरं नहासशर्मा मुचमनुरकल्पयत् ॥ डतो ज्योतिष्टोमः मानिचित्यः। इदांनौं अतिक्रमण गवाम- चनप्रकरणबातानि चतुर्वितिरशान्यनभ्यावृत्तिरूपाणि वाच्यानि। तेषां तावदुपदेशलाधवाथै मन्त्राहीनोभयप्रकतिरूपं बाद माहमाह। १. एडूपचविभिष्टायामष्टम्यां बादशाहाय दोषो। तिषि- नियमः भाखान्तरात् । प्रक्रमप्रसवोत्थानान्येवमेव हि एके संभा- यो। प्रकृतिवत् । २. दोषापरिमाणं ग्राखानारत् । १. नियमार्थ वचनम्। ४. सुत्यान्यहानीति सावनमानपरिश्चिान्यहानि बादम भवनि।. १. अतिराषसं सत्याना प्रथममहरतमं च भवतः । १. प्रथमोत्तमयोरकोमध्ये दमको. हर्गो दभराचसंजको भवति । तथाप्यवयवमो नामान्युयन्ते पात्रसंयवशाराय। .. तस्य दशराबल्य यः प्रथमः पादः स मुख्यमंत्रो भवति । ८. परहनतरं गयी विशेषाचन्दोमसंज्ञा भवति। ६. बन्दोमेन्यो ऽनन्तरं दमममहर्भवति । संज्ञा पासव- वारा।

·शाखायणौतसूत्रभाष्ये। [१०. ९.९९-१८. १०. अयं यजो देवया अमिषेध इति हारियोजनस्य याव्या भवति। । ११. अननुवषद्धृत एव हारियोजने ऽसंप्रेषितो मैचावरुणः परा याहि मघत्रा च याहीत्येतां पुरोनुवाक्यामुक्का जायेदस्त मघवन् मेदु योनिरित्येता वा। इस मद एव मघवविन्द्र तेभ्य इत्येवमादिकमतिप्रैषमा द्वितीयप्रभृतिष्वहःसु । १२. प्रायणैयाख्यं प्रथममहरतिरात्रसंस्थं तस्मिन्पनीमयाजानते सदहरेवामिष्टोमसंस्थमहः प्रारभ्यते । अतः प्रायणीयहारियोजने ऽननुवषङ्कते पुरोनुवाक्यामनूच्यातिप्रेषो विकल्पेन भवति । यदा च प्रयुज्यते तदा यथासमान्नातं भवति । श्वःशब्दस्य सुत्याभिप्राथात्। १३. प्रामोधो ऽतिप्रेषिते स्वस्थ धिष्ण्यस्य पश्चादुपविभ्याइ श्वः सुत्या वामित्येवमादिकं मन्त्रम् । १४. अवं यज्ञ इत्यादि यदनुकान्तं तदेतत् प्रागुत्तमादको नित्यं भवति । १५. प्रागुतमादकः पनौसयाजान्तान्यहानि भवन्ति । १६. प्रागुत्तमादक रति वर्तते। इलासूकवाकयोः प्रागुत- मादक आशिषो न.निर्यक्रव्याः । १७. यजमानमामधेयस्य सूकवाके प्रागुत्तमादको ऽग्रहणम् । पहाइशाहषिकारेवण्यहर्गणेषु नित्यमेतत् प्रागुप्तमादक इत्यारि पदनुकान्तं तद् भवतीत्यस्यार्थस्य प्रकाशनार्थस्वकारः १८. प्राथणीयोदयनीययोरतिरामयोः प्रउगे सारस्वतस्तचो नित्यः । नित्यमेतदित्यधिकारात् । माधुच्छन्दसे वेति विकल्पो. मा ।

·१०. २.१-8.] शासायनमौतसूभाथे। भूदिति सूचारमः। अन्येवहास वचनप्रामाणात् षथोकः सारखतः। १८. माधुकन्दमः प्रउग इत्येवमुचमाने दादशाहविकारे- बासु वा सारस्वतस्तृचो भवति। २०. अहःसंघातेविति द्विराषयहणसिद्धेसंघातयहणं सन्धि- सोचार्थे । तेनायमर्थी भवति। विरात्रप्रभृतिषु अतिराचगणेषु यस्मिन् काले होता आश्विनं शंसेत्तत्समकालमेव मैचावरणः प्रातरनुवाकमनुब्रूयादहर्गणेषु अनौषोमीया तनमाजातं जल पावभषाविभावात्। २. १. पिवत्स्तोमं सर्वमेवाहः । रथन्तरपृष्ठं नियमतः । अनि- होमसंयं। प्रथममिति शास्वसंव्यवंशरार्थ गाम दाशराषिकं तस्येद- मिति। वृिस्तोमं रथारपृष्ठमनिष्टोम रति पूर्वकारिवशादन्य- थापौति चेत् । सत्यं । तथापि स्वश्रुत्यनुकारेण वचनम् । २. यूरह रति दशराचस्य विशेषाख्या । समुह इति च । तर यूल्हपक्षे उपप्रयन्तो अध्वरमित्येतदाव्यसूकं भवति । प्रातस्याव्य- सूकस्यैव निवृत्तिर्नामधेयात् । प्र वो देवायामय इति समूहपर व्यं भवति । तथैव श्रुतत्वात् । ३. उभयोरपि स्थूल्हसमूहयोः सह मारखतेन । प्रागवचनात् । ४. भा बाविद्रो ऽवस उप न इति महत्वतीयमेतत्सूतं भवति। प्रावतस सामावस्यैव निवृत्तिः। तथा श्रुत्युपधारांन् । १A सारे ·शाहाबनमौतसूचभाश्थे। ५. पाम रहो दूरादा न प्रासादित्येतसूक निष्कवस्त्रं भवति । १. अध्वर्या उपस्वमिहाग्ने वर्षसिवित्येवमादिना मोशति- याचं माहेन्द्रमनु' भक्ष्यति । यजमानो मन्त्रसिङ्गात्। भषणं पनमानेरिति प कात्यायनस्य । पुग्नते मन उत युनते धिय इति माविषमिति वा- नात्यातनिवत्तिः । रह वो मनमा बन्धुता न इत्यावं । इयो न विद्वाँ अयुजि सयं धुरीति वैश्वदेवं । देवानां पौरिति सेवा परिक्षाप्य । एवमेव श्रुतत्वात् । इति वैश्वदेवे विकार इति वचना- पाहतम्। ८. अदितिरिदितिरम्मरिसमित्येषा पञ्चजनौया परिधा- नौया । सर्वच बादशाहविकारेवपि कार्या १. विकार. रत्यनुवर्तते । नपर्धाप मारताय खभानव रत्ये- तन्मादतं प्राकृताय निवृतिं करोति । १०. एतावतो ऽमिष्टोप्रसंस्थादू सप्ताहान्युक्थ्यसंस्थानि भवन्ति। ११. दापराधिक पर्थमहः षोलस कार्यम् । अथोक्या- न्युपेत्य सबा पोलमिनमुपयनौति चतुर्थ एव श्रुतेः। १. पदमतोमं स्तोत्रम् । एवमेवाहित्पृहविशिष्टं वितीय- मित्येवमा भवति। २. अग्निं डूतं सगैमा रत्येतदाज्यसतं यूहपो भवति । • HD चबाएं।

·९.०३.२-१३ शाहायनचौतसूधमाथे। २. वं हि तवयम इत्येतदाव्यसूकं ममूल्हे भवति । किंतु धौतमूकं प्रयुज्यते तत्र सर्वोत्तमा मुक्का प्रथुज्यते । ४. बच्छमाण: प्रउगो गार्समद इत्येवं नामा। मास्वसंध्यवा- रार्थं नामकरणम्। ५. बचो वायव्यः । १. एकत्याच गवाभिर रत्येका। उभा देवेति.। इत्यय- मैन्द्रवाचवस्तृचः। ७. अयं वा मिनावरणेत्येवमादौनि चत्वारि बचानि मैषा- वरणमाधिनमैन्द्रं वैश्वदेवमिति । ८. उत स्था नः मरखतौ घोरा हिरण्यवर्तनिरित्येवमादिकः सारखतस्तृचः । इत्येतानि मत प्रउगढचानि पाहताना निवृत्ति सुर्वन्ति नान्यस्य । प्रउगढचानौति वचनात् । १. विश्वानरस्य वस्पतिमिति महत्वतीयस्य प्रतिपत् । इन्द्र रसोमपा एक इत्यनुत्तरो महत्वतीयस्य शस्त्रस्य । तथैव श्रुतेः । १.. 'प्रावतस्य ब्राह्मणस्पत्यस्य मितिः। तंबामधेयस्य ड्रथा- मारे श्रुतत्वात्। ११. रसोमं सोमपते पिनेमभित्येतामूलं महत्वतीयं भवति । अर्थात्वाखतनिप्तिः। १२. या त अतिरवमा था परमेत्येतत्सूक निकेवचं भपति। तथैव अतः । । १५. पनौवचित्रित्येवमादिना मनोर बलमानो ऽतिया भवति । प्रत्यगामौर्णिमान्। .. .

·भाशायनमौतसूपमाष्ये। [१..1.1-1. - १४. विश्वो देवय नेतरित्येषा वैश्वदेवस्थ प्रतिपलवति । १५. विश्वो देवस्येत्येतस्या उत्तरे। अस्य हि स्वयशस्रमि- त्येते भवतः। १६. पा विश्वदेवं मत्पतिमित्ययं वचो ऽनुचरः। १०. नदेवस्य सविता महदिति सावित्र। ते हि चावा- प्रथिवी विश्वशंभुवेति द्यावापृथिवीयं । यज्ञस्य वो रथ्यं विपति विद्यामिति वैश्वदेवम् । इति वैश्वदेवे विकारः। विकारवचना- दन्यत्यासतम्। १८. पृक्षस्य कृष्णो अरुषस्य नू सह इति वैश्वानरौयं । कृष्णे अर्धाय समखाय वेधस इति मारुतं । नू चित्महोजा अम्तो नि हुन्दत रति जातवेदमौयमित्यानिमारते विकारो ऽन्यत् प्राकतम्। ४. १. सप्तदश स्तोमाः सर्वेषु स्तोत्रेव्व मित्रहमि तदिदं सप्तदश- सोममह । वैरूपपृष्ठमिति वैरूपं नाम निष्केवख्यस्तोत्रस्य माम । बतीयमिति मास्वसंव्यवहारार्थ नाम। स्तोमातिमनार्थं स्तोम- सवावचनम्। २. चिनप्यास्मु गापायाव्यानि व्यूल्हपर्छ । गायत्रप्रात:- सवको मेष यह इति (९२.३) श्रुतेः । १. खमने व रिहेति समूहपक्षे श्राव्यं भवति । अन्यचापि पपास प्रयोगमात्र सर्वोत्तमा परिशय अमेत् । 'CD om.au ·१०. 8.-१६] शाहापनौतरममावे। ए ४. पौषि पाय इत्येवंजको ऽभिवानि प्रडगो वाब- यादिवसप्तको भवति। ५. वायव्यय हवस्यका भवति । १. वायो चाहि शिवा दिव इत्येते हे पूर्वा का एवमसौ वायव्यस्ततः । ७. एवमेष ऐन्द्रवायवस्तुचः । ८. श्रा मित्र वरुणे वयमिति मैत्रावरुणस्तृचः । ६. औष्णिह पाश्विनस्पृचः समाख्यानात् । १०. श्रा याह्याद्रिभिः सुतमित्येन्द्रस्तुचः । ११. मजुर्विश्वेभिर्देवेभिरित्येवमादिको वेश्वदेवस्तृचः । १२. उत न प्रिया प्रियास्खिगि सारखतसृचः । इति प्रलग- बचानौति वचनात् प्रजगहचानामेन निवृत्तिरन्यत्रततम् । १३. तंतमिद्राधसे मह इति मरुत्वतीयस्य प्रतिपदिति श्रुतेः। पय द्रस्य सोमा इत्यनुचर रति । १४. प्रेतु ब्रह्मणस्पतिरित्ययं प्रामणस्पत्यः सधर्मेण प्रगाथः। १५. धर्यमा मनुषो देवतातेति सूकं महत्वतीयं भवति । १६. यद् घाव रन्द्रेति वैरूपस्य खोषियः प्रागाथेन धर्मण। यदिन्द्र यावतस्त्रमित्यनुरूपः प्रागाथेन धर्मणैव। वैरूपस्यैतांवन्यवा- म्युचमानौ प्रत्येतन्यौ। १७. र विधातु शरणमिति पिवासामप्रगाथ इति सुतेः। १८. अहं भुवं वसुनः पूर्थत्पतिरितीन्द्रसूतामिति श्रुतेः। यो ": A प्रागाने पर ॥

·भाडावनौवसूपमाथे। जात एव प्रथमो मनस्यानित्येतस्बेिष्टुभे निविदं दधातीति र श्रुतत्वात् । द्विपूर्ण निष्केवख्यं। उपजनक प्रवति निवर्तवति । सूत्र विधावन्ये निविप्रथमे वाचाव रत्येतद्यथोक कार्यम् । १८. सूर्य भांगसिमित्येवमादिना मन्त्रणतियाधभको धज- मानकर्टकः । तत्सवितुणोमह इति प्रतिपदग्निष्टोमस्य । २०. अभि त्वा देव सवितरित्यभिवाननुचर इति श्रुतेः । २१. उदु व्य देवः सविता हिरण्ययेति सावित्रस्थाचः । एत- वती भुवनानामभित्रियेति यावापृथिवीयस्तषः । अनमो जातो अनभौशुरुक्थ्य इत्याभवम् । परावतो ये दिधिषम पायमिति वैश्वदेवे विकारः । अन्यत्पाहतम् । २२. वैश्वानराय धिषणमृताध इति वैश्वानरौयं । धारा- वरा मरतो खोजस इति मारुतम् । त्वममे प्रथमो पक्षिरा पपिरिति जाबवेदमौयं। तथैव श्रुतत्वात् । इत्यानिमारते विकार इति वाक्यशेषः । प्राकृतमन्यदिकारवचनात् । । ५. १. एकविंशस्तोममिति समासो हर्वचनः । स्तोममता सर्वच स्तोमातिशंसने होचकाणामुपयुज्यते । वैराजघडमिति वैरावान्दो ऽपि चिसंख्यायेन व्याक्रियते। वैराजानतीयसवनमिति। चतुर्ष- मिति मंशां माखसंव्यवहारार्थव । २. पानिंग सक्तिभिरिति पैमदमाव्यमिति (१९.६) भुतेः। १ A ias परं मामिनि । सान ·१०.५.१-१. . शासायनीतसूत्रभाष्ये। १. पत्रिं नरो दौधितिभिररथोरिति समूहहे वेराजमाध- मिति (९२.५० श्रुतेः। 8. तथैव श्रुतेः । स उच्यते। ५. वायव्यस्य प्रथमा । १. विहि होगा अवौता इत्येते वे । एवं वायव्यसृचः । ७. इन्द्रय वाचवित्येवमादिको वायव्यात्वरस्तुत् ऐन्द्रवायवोभवति। ८. यक्षिकेत स सुक्रतुरिति मैत्रावरुणस्तचः । ६. पा मो विश्वाभिरित्येवमादिमध्वंस पाश्विनस्तृचः । १०. पा वा गिरो रथौरियेत्येन्द्रस्तृचः । ११. अप त्यं वृजिनं रिपुमित्येषा वैश्वदेवलचस्यका भवति । पप त्यं परिपन्धिनमित्येषा न भवति। ययं हि छेति माहचर्यात् । १२. यूयं हि ठा सुदानव इत्येते वैश्वदेवस्य दे पूर्वाका का। एवं वैश्वदेवस्तृचः । एकथानुष्टुभा छपियायनान्या अमुष्टुभः । १३. इयमददाद्रभसम्मणच्युतमिति मारस्वतस्तचो जागतः ।. जगत्प्रातःसवनो श्रेष यह इति (२२. ७) श्रुतेः । । १४. सामूहिके प्रउगे प्र णो देवौति मारस्वतस्तृचो भवति । १५. तं त्वा यजेभिरौमह दति यावत्या मरुत्वतीयं प्रतिपद्यत रति श्रुतेः । १६..पार्टिकस्य प्रथमस्य यहस्यानुचराः। इदं बसो सुतमन्धः । रन्द्र मोमपा एकः । बय इन्द्रस्य मोमा इति। ये च ब्राहाणापत्याः प्र नूनं ब्रह्मणस्पतिरुनिष्ठ ब्रह्मणस्पते प्रेतु ब्रह्मणस्पतिरिति उत्तर-. स्थापि यहस्य यथामथेनेत एव । ।

·४२ मासायनत्रौतसूत्रभाष्ये। [१०. ५.१०-२५ १७. श्रुधौ इवमिन्द्र मा रिषण्य इति मरुत्वतीयमिति (१२. ७) श्रुतेः । १८. इन्द्र मरुत्व दह पाहि मोममिति तपः। इमं नु मायिनं अव इति च । एतौ चौ पूर्वं च सूकम् । १६. मूक्रविद्धावस्ये निवित्प्रथमे वाहाव इति यथोकम् । २०. वैराजस्य पृष्ठस्य पिबा मोममिन्द्र मन्दतु वेत्येतौ स्तोत्रि- थानुरूपौ सन्यूजौ भवतः । न्यूज इत्योकारो ऽभ्यस्त उच्यते । तद्धर्म- युकं स्तोचियानुरूपयोः अंसनम् । २१. त्रिपादा एता विराजः । तत्र मध्यमस्य पादस्य द्वितीये ऽतरे यः खरस्तस्य विरोकारः सप्तमे ऽतरे यस्तस्यापि स्थाने विरोकारइत्येवंरूप त्रानुष्टुभाख्यो न्यूजः। तस्योदाह- रणम्। न्यूज़नीयश्चेत्पाद इत्यादि (१३. १.७) तत्रैव वक्ष्यामः । २३. वैराजाख्यं न्यबस्वरूपमुच्यते। दह तावन्मध्यमाख्यस्यैव पादस्य दितीये ऽतरे दादप्रकृत्व श्रोकारो ऽभ्यस्यः। तच श्रुतत्वात्। विष्कृत्व श्री उच्चार्य तत एक दौर्घ स्वधर्मेण पुनरप्येवं दिः इति वैराजो न्यूजः । अस्योदाहरणम्। २४. यं तो ो ो ो३ श्री श्री श्री श्रो३ श्री श्री श्री श्री सुषाव हर्यवाद्रिः। २४. पोधा मोदैवेति प्रतिगरस्य षलवरस्य द्वितीयचतुर्थयो- 1 A om. पोथा मोदेवेति प्रनिगरस्य ।

·१०. ५. २६-३४.] शाहायनमौतसूत्रभाष्ये । ए रक्षरयोर्दिष्पूर्व दिरुत्तरमित्यानुष्टुभः प्रतिगरः। अस्योदाहरणम् । पोथो श्रो३ मोदो३ पो३ एवेति । २६. श्रोथा मोदेवेत्यस्य वैराजन्यूजपक्ष द्वितीये ऽक्षरे वैराजः प्रतिन्ङ्खः प्रतिगरो' भवति । पानुष्टुभप्रतिगरोदाहरणम् । २७. वैराजप्रतिगरोदाहरणम् २८. श्रोथो श्रो भो श्रोभो भो भो भो भो भो यो पो ३ मोदेव इति । २६. इन्द्रमिद्देवतातय इत्यष्टेन्द्रः मानः प्रगाथः इति श्रुतेः । १०. तुभ्येदिमा मवना शरविश्वेत्येतामां तिसृणां पूर्वयोन्यूजः कर्तव्यः । स्तोत्रियानुरूपयोचैव न्यूजा उक्यमुखीययोथेति श्रुतेः । ११. कुछ श्रुत इन्द्रः कस्मिनधेति सूकं। युभस्य ते वृषभस्य सराज इति सूकं । त्यमु वः सयामाहमिति तिसः । इत्येतत्मूकदर्य बच निकेवल्यम्। १२. विश्वो देवस्य नेतुरिति । एषा प्रतिपद् द्वितीयादशः. प्रतिपत्तव्या । ११. हिरण्यपाणिमूतय इत्यूतिमाननुचर इति (२९.९) श्रुतेः। ३४. पा देवो मविता सरत्न ति मावित्र। प्र द्यावा यः पृथिवी नमोभिरिति द्यावापृथिवौयं । प्रभुन्यो दूतमिव वाचमिथ्य १ A om. from पस्योदाहरणं up to re त्यस्य । ) om. चोथो मोरवेति । १ वैराजन्यूजपो तु गोया मंदिवेन्येनम्य । ३ (' am. प्रनिगरे।। ४ ji om. 28 27. Contoud of diegusap ) vin. Şütra and Text. .. o D oin. C 911 marg.

·शासायनश्रौतसूत्रमाष्ये। ३५. प्र इत्यार्भवं । चेष्टुभान्येतानि। त्रिष्टुप् हतीयसवम इति श्रुतेः । प्र एकेत देवी मनौषेति वैश्वदेवे विकारौ ऽन्यत्प्राकनम् । मम्राजो असरस्य प्रशस्तिमिति वैश्वानरीयम् । क ई थका नरः सनौला इति मारतं । हुवे वः सुद्योत्मानं सुदृक्रिमिति जातवेदमौयं । चेष्टुभान्येतानि। त्रिष्टुप् हतौयसवन इति श्रुतेः । इत्यानिमारते विकार (ति शेषः । & . १. पञ्चममंजकं दारापिकं पञ्चममहः। चिणवस्तोमं। सोम- मया होषका स्तोमानिशंसनप्रयोजनार्था। शक्कों महामान्यः । नयोनिकं पृष्ठं मामेत्याः । २. इमम् षु वो अतिथिसुषर्बुधमिति व्यूल्हपक्षे नवर्षमा भवति । जगत्प्रातःसवनो ह्येव यह इति श्रुतेः । १. अग्निं तं मन्ये यो वसरिति ममूल्हपक्षे त्राज्यं कार्यम् । ४. तस्याग्निं नं मन्य इत्येतस्य प्रथमाये शमनार्थ प्रतिवत्पदं अवग्टह्य पदमपग्रह अवस्य वे अवग्रह्य अवस्या एकेन प्रणौति एवमेतो मचिर्वचनां प्रस्खा ततः । प्रशो वा प्रातःसवनमित्यस्य नित्यर्थ वसमम् । १. श्रुत्यनुकरणार्थ वनमहतौनां चोद्धारः पञ्। मा नो पामिति दे। श्रा नो वायो महे तन इत्येका। १. रत्ययं वायव्यस्तुचः। १CD om. पर and ins. सतो। .CD om. पपस्या ·१....-१०.] शामायणमौतसूत्रमाष्ये। ३ ८. पा वा सहवं हरष इत्येन्द्रवायवस्तुचः। तिलो ऽपि गा- पञ्चः पाईतास्वस्त चिन्यायेन । ६. धगित्या म मर्त्य इत्येते दे। प्रमिचाय प्रार्यम्ण रत्येका मैत्रावरुणो ऽयं वचः। १०. पाश्चिमो ऽयं वचः। ११. बचो ऽयमैन्द्रः। १२. देवंदेवं वो ऽवसे देवंदेवमभिष्टय इत्येवमादिको वैपदेव- स्तकः । यस्तु प्राथम्यादाशयते देवंदेवं वो ऽवम रन्द्रमिन्द्रं रोषणै- त्य पाहतो नापि वैश्वदेवः । तत्र केचिदाहरन्यो ऽप्येवमादिको गाईत वैषदेवर भाखातरे ऽस्ति । तविकृत्यर्थ विशेषणम् । ११. यमददाद्रभमम्मणच्युतमिति सारस्वतस्कृचः। एतान्यु- जानि प्रजमहचानि । पुरोरुचस्त नित्याः। १४. उत स्या नः सरस्वती घो। हिरण्यवर्तनिरिति मामू- हिये प्रउमे सारखतस्तवः । १५..पत्पाञ्चजन्यया विशेति मरुत्वतीयस्य प्रतिमदिति श्रुतेः १६. इत्था हि मोम इन्मद इति महत्पांकमिति (२३.१) श्रुतेः सूत । अविनामि सुन्वतो कवहिप इति षट्पदा इति श्रुतेः। महतो र सुषभो रणायेति विज्ञातवेटुभमिति श्रुतेः । अयं । थेन वा इदमिनि तिनः । एवमेकस्ताचः पाणि च पूर्वाणि सूकानौति महत्वतीयं। सूतविवृद्धावये निवित्प्रथमे वाहाव रति थोकम यो महानाध्य इत्यनर्थन्तरं । ता अरण्ये अनूयाः । अतो न प्रतीकयहणम्। । .

·शासायमौतसूत्रमाये। [१.०६.१८-२३. १८. नवानां महानाबौनां शस्यविधिरुच्यते । यथा तिलो ऽनुष्टुभः प्राम्यन्ने अर्धश एवमेकैका प्रयते । विभिस्त्रिभिरेकैका भवतीत्यर्थः। ततस्तिसस्विरुच्यन्ते। कगादौ तिस्र श्रावर्तन्ते । यथातथेति निर्देशान् । महानानौनां योन्यनुशंसने ऽपि विनियुज्य- मानानामयं धर्मः । न निवृत्तिः वैराजन्यूनिवृत्तिवत् । १८. अयमुत्तमाशब्दस्तृतीये हृचे वर्तते । तस्या एवंरूपाया उत्तमाया श्राबायप्रसिद्धाया उत्तमा मा पतिरिति। पतिधर्मण सस्थत रत्यर्थः । २०. या सा पनिरुत्तमा तस्या उत्तमे पादे पञ्च पदानि पुरोषाख्यानि निविच्छस मेत् । न प्रणवमन्तरा कुर्यादित्यर्थः । तानि चारण्ये ऽनच्यानि। २१. प्रत्यस्मा इत्येवमादिका यथोपदिष्टास्त्रयस्तचा अस्मात्रमा रति दशमी । एवा यमि वीरयुरिति वा दशमी । म एषो ऽतु- रूपः । म इत्यतिरेकात्परोक्षपृष्ठे ऽस्य स्तोचियत्वेन विनियुज्यमानस्य महानात्रौस्तोनियवत् प्रथमस्तृचस्विरुच्यते। स इति मादृश्यार्थ शब्दनिर्देशात् । २२. यदिन्द्र नाजषौव्वेति माम्नः प्रगाथ इति (२३.२) श्रुतेः । २.३. इन्द्रो मदाय वावृध इति मदत्यांक प्रेदं ब्रह्म वृचवूर्य- बाविथेति षट्पदाः। अभूरेको रथिपते रयोणमिति विज्ञात- चैष्टुभं संवनधरणं तमिन्द्रं वाजयामसौति तिवः। गायत्रमध्य- . १C (orig.) I) •नामधेयं धर्मः। PC (orig.) Dom. । POm. in A. .CD om. निमः।

·१०.६.२४-२७.] शादायमभौतसूत्रभाष्ये। . । न्दिनो श्रेष यह इति श्रुतिवचनादिति (२१.२) निष्केवस्य । सूतविवृद्धावस्ये निविप्रथमे वाहाव इति यथोकम् । २४. तत्सवितुर्वरेण्यमिति वैश्वामिो ऽनुपर इति श्रुतेः । २५. उदु व्य देवः सविता दमूना पति माविषं। मौ द्यावापृथिवी दह ज्येष्ठे इति द्यावापृथिवीयं चतुर्थचम् । भुर्विश्वा वाज इन्द्रो मो अच्छत्यावं । को नु वा मित्रावरुणतायबिति वैश्वदेवं प्रशंतमेति वा श्रुत्यन्तरात् । इति वैश्वदेवे विकारो ऽन्य- पाहतम् । २६. हविष्पान्तमजरं खर्विदौति वैश्वानरीयं। अस्मिन्सूने एक एवागिर्वधा ममिद्ध इति खेलिकापि सती नोद्धर्तव्या। प्रश्नध्याकरणयोः साहचर्यात् । वपुर्नु तचिकितुषे चिदस्विति मारु- तम्। अग्रिहोता ग्रहपतिः स राजेति जातवेदमौयं । अस्मिंस्तृचे भने थदध विशो अध्वरस्य होतरिति पयोदशाक्षरपादः । अनुदानं तु पादादौ नोवण विद्यते पदम् । रति । हजरित्यनुदात्तं । रत्यानिमारते। स्किार रति वाक्य- श्रेषः। २०. सामूहिके पचे मूर्धानमित्येवमादौनि सूकानि वैश्वा- नरौयमारुतजातवेदसौयानि भवन्ति। तथा च श्रुतावथ • समूह रत्यारभ्य सर्वमावातम्। . । उधरोनि चोरमारा। प्रानि. 1.1.1 ·शालायगर श्रौतसूपमाष्ये। [१०.७.१- ७. १. षष्ठमाख्यातव्यं । तस्य तावमामान्यमेतत् स्वरूपं । सोममङ्ख्या होत्रकरणां स्तोमातिशंसनार्था । रैवतपृष्ठमिति खमत- प्रकाशनं । षष्ठमिति संव्यवहारार्थम् । २. नित्याभिः प्राकृतीभिर्याज्याभिः पारुच्छेपौर्वक्ष्यमाणिकाः संधाय यजन्ति । होत्रादयः । नित्याः पूर्वा याज्याः कृत्वा पार- छेपोभिर्यजन्नौति श्रुतेः। पारुच्छेपौभिरिति समानेषु प्रतीकेषु नियमार्थम् । १. आ त्वा जुवो रारहाणा अभि प्रयः श्रा वां धियो वकृत्यु- रध्वरों उपेत्येन्द्रवायवस्य पुरोनुवाक्ये भवतः । श्रुत्यन्तरात् नित्यान्या मह संधाय । नेदच्युतं यजम्य प्रियं देवानामन्तरयामेति पार्थ- वादस्य तख्यत्वात । ४. स्तोर्ण बहिरुप नौ याहि वीतये श्रा वां रथो नियुवा- पक्षदवस रति याज्ये नित्ययोरुत्तरे । तद्यदाभिस्तदहर्न वषट्कुर्व- सौति (२३:४) श्रुतेः । ५. सुषुमा यातमद्रिभिरिति नित्याया उपरि मैचावरण- पहस्य पुरोनुवाक्या कार्या । उत्तरा याव्या । दमा यातमिन्दव रत्येषा नित्याया उपरि उत्सरा याज्या। १. युवां स्तोमेभिर्देवयन्तो अश्विनेत्येषा पाश्विनस्य यहस्य पुरोनुवाक्या नित्याया उपरि। उत्तरा यांच्या प्रति दखेत्येव- मादिका। ७. वृषविन्द्र वृषपाणाम इन्दव इति होतः प्रारुताया उपरि।

·१...-११.] शादायमौतसूपमाथे। Be तो वां धेनुं न वामरौमिति मैचावरुणस्य नित्यानन्तरा। विशेषु किया सवनेषु सुचत रति ब्राहाणछमिनो नित्यामुक्का । मो षु वो अस्मदमितानि पौंस्येति पोतर्मित्या पूर्वा । श्रा यत्रः पनौ- मन्यकेति नित्याया उपरि दिपदा । ततस्ता बो रामवातिषाची वसूनौति नेष्टुः। यथामयाभावाश्रेष्टुर्वचनं । दिपदा पिष्टुप चेति समुच्चयार्थः । अग्निं होतारं मन्ये दाखतमित्याग्रौत्रस्य नित्या र पूर्वा। दध्यङ् मे जनुषं पूर्वी अङ्गिरा रत्यावाकस्य नित्याया उपरि । प्रातःमवने प्रस्थितामामेता याज्याः । ८. तुभ्यं हिन्वानो वसिष्ठ गा अप रति षखचयोः सूकयो- रेकैका होचादौनामृतप्रेषादूर्वा याज्या भवति । नित्याम्पूर्वान्त- पाजान् कृत्वा गार्ममदैर्यजन्तौति (२३. ४) श्रुतेः । ८. होतरेतद्यजेत्यध्वर्युराह ग्टहपतित्यस्थापवादः । पषिय- वैखयोरपि स्वयंक्रिया स्वयमिति वचनात् । १.. माग्निचित्ये' कर्मणि चित्यस्यानेः पञ्चादुपविश्याध्वर्य- नति। अनगिक उत्सरवेदे: पालामुखौयणाय पवादुपविश्य सापतिर्यजति । ११. पिबा सोममिन्द्र सुवानमद्रिभिः रन्द्राय हिचौरसरो पनवत । त्वया वयं मघवपूर्थे धने । पाधि नरन्द्र मुष्टुत सिधः। इत्या ते पूर्वथा च प्रवाचं। प्रवर्मा इन्द्र दाइहिं त्रुधौ नः । वनोति कि सुचन् पय परोपमः । इत्येता माथन्दिने सबनें रोना- दौनां प्रखितवाच्याः । यागी पशासन नित्यानासुपरि । १D om. C has it in marg. .. C D पापिये। Ains पसन्द ·माझायमौतसूत्रभाष्ये। [१०.६.१-८. । . १२. न पारछेपौसंधानं। कियोस्तु विकारः। उत माता रहिवा टणोतु न इति नित्या अमेव न इति. निवयं प्रस्थित- थाच्या भवति। १३. अनवामन्तो ऽर्धवनवस्यन्तः। विष्वपि मवनेषु प्रस्थितानां दिदेवत्यतयाजानां च यजन्ति । १४. तदै खत्वेकाहिकौभिरेव यजेयुरिति (२ ई. ५) श्रुतेः । असिबपि पचे ऽनवामन एव । - १. अयं जायत मनुषो धरोमणेत्याज्यमिति श्रुतेः। पद- विग्रहणमेकस्मिन्पादे। २. वच्यसाणकः । श्रुत्यन्नर विशेषवचनात् । ३. स्तौ पहिरुप नो याहि वीतय इति वायव्यस्तृपः ४. पा वा रथो नियुत्वावक्षदवस इत्येन्द्रवायवस्तृतः । ५. अयं मित्राय वरुणाय भंतम इति मैचावरण तृचः । १. युवा सोमेभिर्देवयन्तो अश्विनेत्याश्विनस्तवः । ७. सुषविन्द्र कृषपाणाम इन्दव इत्येका ऐन्द्रस्य हपथ । १. अवर्मा रन्द्र दादुहि बुधौ न इत्येते हे पूर्वया महेन्द्र- सापः। ६. भो पू हो भने टणुहि स्वमौलित इति वैश्वदेवस्तृतः । २ LA A विtm C नित्या निरचे प्र• D नित्या नियत्य प्र.। १CD instead of si ·१०.८१.-२.] माधापनौतसूचभाई। १०. यमददादभसम्मुणयुतमिति सारस्वतस्तृचः । इति :- उगाचानि । पुरोरुषस्तु नित्याः । ११. उत नः प्रिया प्रियाखिति. समूहपक्षे सारस्वतस्तृचो भवति। . १२. म पूर्यो महानामिति मस्त्वतीयस्य प्रतिपदिति श्रुतेः। १३. पं वं रचमिन्द्र मेधसातये । स यो वृषा वृष्ण्येभिः समोकाः। मरुत्वा इन्द्र मौट्स रति तिन रति एतन्महत्वतीयं । सूकविवृद्धावस्ये निविप्रथमे वाहाव रति यथोकम् । १४. रेवतौन: मधमादे रेवाँ ट्रेवतः स्तोतेति रक्तस्थान्य- पापि मत एतौ स्तोत्रियानुरूपौ भवतः । १५. मा चिदन्यदि गंमतेति मावः प्रगाथ इति श्रुतेः । १५. एन्द्र यामुप मः परावतः । प्रघा ग्यम्य महतो महानि । सपनो हरिभिः सुतमित्येतास्तिन दृप्ति निष्केवख्यं । सूकविरद्धा- बनये निविप्रथमे वाहाव इति यथोकम् । १०..अभि त्यं देवं मवितारमोच्योः। करिक्रमित्यति- चन्दमा वैश्वदेवं प्रतिपद्यत इति (२३. ८) श्रुतेः । १८. तस्या इत्यन्यत्रापि गंमने मति प्रतिपत्त्वे वर्तमानाया एष एव धर्मः । षोडशाक्षरेण प्रतिपत्पदविग्रहणं । ततो ऽष्टादशा- हरेण प्रणव । पुनः पञ्चदशाक्षरेणावमानं । पञ्चदशाक्षरेण प्रणवः । १८. प्रस्य हि स्वयशस्तरमित्येवमादिके प्रतिनद उत्तरे . भवतः। २०. अभिवाननुचर इति श्रुतेः ।

·शाहायगौतसूचभाष्ये। [१०.८.२१-२६ . २१. उदु थ देवः सविता मवायेति सावित्रमिति श्रुतेः । २२. कतरा पूर्वा कतरापरायोरिति चावापृथिवीयमिति (२१.८) श्रुतेः । २३. किमु भेष्ठः किं यविष्ठो न भाजगन्नित्यार्भवमिति श्रुतेः। २४. पदमित्था रौद्रं गतवचा इति वैश्वदेवं । तस्य वे उत्तमे परिभिस्य ये यशेम दक्षिणया समका इत्येतं नाराशंस ममावपतौति श्रुतेः। परिशिष्टे इदमित्थेत्यस्य सूतस्य ये मुक्त तस्मिक्रमे शंस- तौति वैश्वदेवे विकारो ऽन्यत्पाहतम् । २५. अहव कृष्णमहरर्जुनं चेति वैश्वानरौयमिति श्रुतेः । २६. प्रयव्यवो मरुतो भ्राजदृष्टय इति मारुतमिति श्रुतेः । २७. रमं स्तोममईते .जातवेदस इति जातवेदसौयमिति श्रुतेः । इत्याग्निमारते। विकार इति वाक्यशेषः । विकारवचना- दन्यत्माहतम्। २८. मध्यमस्याहयतुर्थपञ्चमषष्ठान्यहामि। तत्र ये उका निम्के- वख्यमहत्वतौवयोरुत्तमातृचास्तानुत्सृजति समूल्हपक्षे । व्यूल्हपक्ष एव गायत्रमध्यन्दिमत्वं युज्यते । अन्यत्प्रकृतिवत् चेष्टुभं माध्यन्दिनमवन- । मिति। २८. व्यव्हपछे थान्युकानि वैश्वदेवानि मध्यने यहे तानि मला तदको समूहपळे स्वस्ति मो मिमौतामिति र तिनः । चकारः समुच्चयार्थः। एतास्तिसः प्राक् पञ्चजनौयायाविम्वयहस्सु माकल्येन व्यवस्थिताः करोति। मथामछ। 10 in marg. समू। . C D om. समूहपचे।

·१..८.१.-१.] शाहायनमौतसूचमाथे। । । समूह एव क्रियमाणे ऽयमपरो विशेषः । ततं मे अप- मादु तायते पुनरित्येतचतर्थस्थाश पार्भवं भवति । प्रभुभ्य रत्ये- तबिवर्तते। ११. चतुर्थ एवाहनि चशम्दात् । चतुर्थे ऽहनि यन्मारुतमुकं क ₹ व्यका इति तस्यान्ते समाप्तावित्यर्थः । प्र यन्तु वाजास्तविषौभि- रमय इति तिखः करोति शंसतीत्यर्थः। प्र यन्तु वाजास्तविषौभि- रमय इति तिस्रो ऽधिकाः समूल्हा रति' (२२. ६) श्रुतेः । १२. चतुर्थस्य समूह इति वर्तते । वसं न चित्रमहमं रणौष इत्येतचतुर्थे ऽहनि ममूल्हे जातवेदसौयं भवति । हुवे वः सद्यो- मानमिति निवर्तते। २१. वैयूलिहकात्पलहात्मामूहिके यो विशेषः म उकः । परोक्षपृष्ठादिषु सु छन्दोगवशेन स्तोचियानुरूपान्मामप्रगार्थाथ कुर्यात् । तत्र हि मामपरोचे एतेष्वेव स्तोचियेषु अन्यानि मामानि कमात् सामपरोचे ऽनुरूपेचन्यानि तवानुरूपें ऽपि वैराजे क्रिय-' माणे न्यूझो भवत्येव । वैराजम्येति मामाश्रयत्वात् । यदि पुनर्वि- राटस मामामरं भवति ततो न न्यः । न हि वैराजं तत्स्थान- मन्यूचनायेति श्रुतेः । शाक्करं तु मान्याखच न शक्करौप्वन्या सामेति समाख्यामात् । रहद्रथन्तरमितरे। अथ कस्मादन्वहं हस्क्रियत इति श्रुतेः । दशमे वाहनि स्वयोनौ रथन्तरं । उपाझप्टष्ठ प्रापर्का- पृष्ठे तभूपृष्ठे ब्रह्मामामांति कन्दोरुट्स्तोमे व्यसहाः सोमा प्रति पन्दोगवार्ता। YA समद रति।

·शादायनौतसूत्रमाश्थे। [१:६.१. २४. उकानां पलहानां ये विशेषा उकास्तद्व्यतिरिकमन्यातुस्थं समूहेन । ततय समूह एषां प्रकृतिः । उक्यमुखौययोस्तु न्यूडगे भवत्येव होतः। यस्माच्छन्दोगवशेन स्तोचियानुरूपा सामप्रगाथा- खेति वचनं। श्रुत्वर्थवादशानुग्टहीतो भवति । अथ कस्माचतुर्थे 'हनि न्यूजयतीत्येवमादिकः । ३५. विश्वजिदपि पगेचपृष्ठो सद्यन्तरपृष्ठ उपाझपृष्ठ श्रा- पर्यपृष्ठस्तनूपृष्ठश्छन्दोरुट्स्तोम इत्येतैः प्रकारैर्भवति । तस्यापि तथैव भवति यथा पलहस्य छन्दोगवशेन स्तोत्रियानुरूपक्रिया माम- प्रगाथक्रिया । अग्निं नर इत्यमियोमसान्नः स्तोचियानुरूपा- वित्येतदसंयुज्य विधीयमानत्वात्मर्वत्र साधारणम् । सृहद्रथन्तरपृष्ठ- योर्यदि भवति वृहत्प्रत्यक्षपृष्ठम्नचापि त्वं हि तवद्या इत्येतदाज्य भवति । उभयसामापि हत्पृष्ठो भवत्येवाथ कस्मादन्वहं सहलियत रति लिङ्गात् । तनूपृष्ठस्य सामप्रगाथांश्छस्ला योनौ परोक्षपृष्ठे । न कपरट्रथन्तरयोर्योनौ । स्वस्ति नो मिमौतामिति च तिम्रो ऽन्ते वेवदेवानां करोतीत्येतत्ममानमन्यात्ममूल्हे नेति वचमाविश्वजि- त्यपि सर्वेषु' भवति । परोक्षपृष्ठे ऽपि न होतुः प्रतिशिम्पक्रिया गोषकाणं ताधिकारात्। . ..मध्ये दशराब इति प्रकृतम् । तस्य पृष्ट्यषलह उक्तः । यस छन्दोमा वक्तव्याः । तत्र तावछान्दोमिकं प्रथममार्दन- १C D प्रकृति। PC D om. gार .(पच पचपना । • सर्वेषु पञ्।

·१.८.२-१६] शादायममोलसूत्रमाखे। रापथ सप्तमं तदुचते। चतुर्वि प्रस्तोमं सर्वमहः। होपकार्ण सोमातिमनार्थ वचनं। छहत्पृष्ठमिति खत्रुत्यभिप्रायः। सद्र- चन्तराठे ऽपि दाराचे युच रहदयुच रथन्तरमेवं प्राप्ते ऽप्यस्य सप्तमस्याको रहस्पृष्ठतेव वचनात् । ९. प्र वः शक्राय भानवे भरध्वमित्याव्यमिति (२१. ८) श्रुतेः। २. वक्ष्यमापकः । ४. प्र वोरया शुचयो ददिरे वामिति वायव्यमिति श्रुतेः बचम्। ५. ते सत्येन मनमा दौथ्याना इत्येन्द्रवायवस्तृतः । १. उदा चक्षुर्वरुण सुप्रनौकमिति मैत्रावरुणमिति श्रुतेः । ..पा गोमता नामत्या रथेनेत्याश्विनम् । ८. पा मो देव अवमा याहि अभिनित्येन्द्रम् । ८. प्र वो यज्ञेषु देवयन्तो पनिति वैश्वदेवम् । १०. प्र खोदमा धायमा मस एति मारखतम् । इत्येतानि प्रउगरचानि। ११..ये पाठिकस्य प्रथमस्य व्यहस्य प्रतिपदनुचराः समायण- स्पत्यायोकास्ते छन्दोमेषु भवन्ति । खरमामानव वक्ष्यन्ने तेषु । न एवं भवन्ति । अभिनवे प पलहे श्रावृत्त्या त एवं भवन्ति । एवमतिदिष्टानां विशेषविनियोग उच्यते । १२. पार्डिका प्रथमादशः प्रथमस्य छान्दोमिकस्याको भवन्ति । १३. द्वितीयात्वार्डिकात् दितीयस्य शन्दोमिकस्याको भ- वन्ति। १CD om.

·शासायनौतसूत्रभाष्ये। [१०.६.१०-२१. . । १४. बतौयात्याठिकान् प्रतिपदनुचराः माणस्पत्यास्तृती- यस्य छान्दोमिकस्थाको भवन्ति । १५. एवमेवेति पाठक्रमेण व्यहस्य पूर्वस्याभिलविकस्य पार्टिकाः प्रतिपदनुचराः साह्मणस्पत्याः प्रथमव्यहोका भवन्ति । १६. पाभिलविकस्येति वर्तते । येन क्रमेण पूर्वस्था भिन्नविकस्य यहस्य तेनैव क्रमेणोत्तरस्थापि । ये यहस्य प्रथमस्य प्रतिपदनुचराः सवालाणस्पत्यास्ते छन्दोमेष्वेवमादियत्तदोर्निर्देशं कुर्वकाहिकामां पचे प्राप्तिं दर्शयति । १७. इत्थं छान्दोमिकेनैव क्रमेण खरमानामपि पार्टिक- प्रथमव्यहोकाः प्रतिपदनुचराः मब्राह्मणस्पत्याः । स्वरमामभ्यः - स्वाणोत्या प्राकृतविकल्पार्थमेत्रमित्यतिरेकवचनं । व्युत्क्रमाद्युपदेशः छन्दोमानामभिलवस्य च वैश्वदेवमाहचर्यार्थ । १८. कया शुभा मवयसः मनौलाः । त्यं स मेषं माया खर्विदमिति चेष्टुभजागते सूके मरुत्वतीयम् एवमेव श्रूतत्वात् । १८. ताहि यो अभिभृत्योजा अभि त्यं मेषं पुरुहत- मुग्मियमिति चेष्टुभजागते सूने उभे अभिवतौ । तद्राथन्तरं रूपं देहे सूने निष्केवख्यमहत्वतीययोः शस्येते इति (२६.६) श्रुतत्वात् । २०. यधु कण्वरथन्तरं कुर्युर्मास्य योनिमनुशंसेत् इति श्रुते । २१. ये प्रथमयोः प्रथमद्वितीययोरित्यर्थः । अशोः पार्डिकयो- रेवनामवान् । प्रथमे ऽहनि छान्दोमिके प्रथमात्पार्डिकात् । CD) ugfundi Calt. Bin marg. सहे।

·१०.१०.१-२.] शासायनमौतसूत्रमाये। १७ द्वितीये दितौयात् । हतौये प्रथमात् । राथन्तरं शस्त्रमिति अति- सिङ्गात् । एवमाभिमविके प्रथमे प्रथमात्याठिकात् द्वितीये रिती- पात् तीये प्रथमादित्यादि शेयम् । . २२. तत्सवितुर्वरेण्यमिति मावि हर्ष भूकं। प्रेतां बजख शंभुषेति द्यावाप्रथिवीयं तवं सूकं । अयं देवाय जन्मन इत्यावं हवं सूकं । हचग्रहणात् । जुनौती नो वरुण इति पञ्च वैश्व- देवं । पा थाहि वनमा सहेति हृचं मूकं । सूकमयावचनादावा- नाच । छन्दोविचितौ च पितुभूतो न तन्नुमिदित्युदाश्तत्वात चतुष्पदा । प्रोमामचर्षणौधत इति तिसः । इत्येष वैश्वदेवे विकारः। २३. वैश्वानरो न ऊतय इवि कल्पजा पुनराधेयपठिता। वैश्वानरो न पा गदित्येवमादिक गायत्र्याविह पृष्ठिते । एततकं वैश्वानरौयं सूकं । प्र यदस्त्रिष्टुभमिति पञ्चदश नव वेति मारुतं । अर्चन्तस्वा हवामह इति जातवेदसौयं । .इत्यानिमारत विकारः।' १०. १. दमात्रम्याटममहश्चतचत्वारिंशस्तीमे। तोममया होन- काणामेकया द्वाभ्यां वा स्तोममतिशंमतीत्येवंप्रयोजना। रथन्तर- पृष्ठमिति स्वश्रुतिप्रकाशकम् । २. अग्निं वो देवमत्रिभिः मशोषा इत्याज्यमिति श्रुतेः । (orig.) D रने हे वैचामराय सूकC.(hy alt.) ग्रंचामरं ! 8 ·शाहायगौतसूत्रभाष्ये। १०.१०.३-१४ ३. वक्ष्यमाणकः। ४. कुविदङ्ग नममा ये वृधाम इत्येते प्रथमारतीये हे वाय- यस्य चय। ५. श्रा वायो भूष शचिपा उप न इत्येका। पूर्वाभ्यां मह समुच्चयार्थयकारः। १. यावत्तरस्तन्वो यावदोज इत्येन्द्रवायवः । ७. प्रति वां सूर उदिते सूकैरिति मैवावरुणमिति श्रुतेः । ८. अप खसुरुषसो मनिहीत इत्याश्मिमिति श्रुतेः । ६. अयं सोम इन्द्र तुभ्यं सुम्प इत्येन्द्रमिति श्रुतेः । १०. प्र ब्रह्माणो अङ्गिरसो नक्षन्तेति वैश्वदेवमिति श्रुतेः । ११. उत स्या नः सरखनौ जुषाणेति सारखतमिति श्रुतेः (२१. ११)। इत्येतानि प्रउगहतीनि । १२. महाँ. इन्द्रो नृवदा चर्षणिप्रा इति चेष्टुभानां प्रथम मस्त्वतीयानामित्येवमारभ्यः सर्वमानातं श्रुतौ। क स्य वौरः को अपश्यदिन्द्रमित्यत्र 'सूके भद्रमिदं रुपमा अग्ने अकत्रिति चतसः सर्वचोद्धर्तव्याः । श्रुत्यन्तरात् । मरस्तुतेर्देवतासंदेहाच्च । १३. स्वं महाँ इन्द्र तभ्यं च धा रति चेष्टुभानां प्रथमं भिम्के- वख्यानाभित्येवमनुक्रम्य श्रुतौ सर्वमानातम् । १४. चतुर्थचमेतत्माविषम्। १.५. मही द्यौः पृथिवगै चन इति एवं सून यावाधिवौ- थम् । युवामा पितरा पुनरित्याभवम् । १.६. देवानामिदयो मादिति नवर्ष वैश्वदेवमिति श्रुतेः । - .

·१०.११.१-५.] शाहायनमौतरुपमाथे। १७. रमा तु कं भुवना मौषधामेति विपदा इति श्रुतेः । १८. विश्वे देवा तारध इत्येतासिसः। सूकविवृद्धावस्ये निविदस्मिन्प्रथमे वाहावो देवानामिदवो मादित्यस्मिन् । रति वैश्वदेवे विकारः। १८. वे र पठिते कल्पजे बोया चाप्युपदिशाभ्युद्रष्टाया- मिति वैश्वानरीयम्। २०. मारुतमेततेः। २१. दूतं वो विश्ववेदसमिति जातवेदसीयम् । इत्यामिमा- रते विकारः। ११ १. दशरात्रस्य मवममहर्वक्ष्यमाणं तदष्टाचत्वारिंशस्तोमं । होगकाणं स्तोमातिशममार्था स्तोमसङ्ख्या । हत्पृष्ठमिति स्वश्रुत्य- भिप्रायः। २. अगम महा मममा चविष्ठं सोमस्य मा तवसं वध्यम इत्येते उभे तदाव्यमिति श्रुतेः। ३. अगम महा नममा यविष्ठं मोमस्य मा नवमं वक्ष्यम इत्ये- तयोर्यत्पूर्वं तदेव केवलमाज्यं भवति । तथा च श्रुतेः । ४. वच्यमाएकः। 1. भा वायो भूष इमिपा अए न रति पञ्चकय सूतस्य प्रथमावती के पचौ उत्तमा वं वायव्यस्तपः । .

·. शापायनमौतसूत्रभाष्ये। [१०. १९.६-१९. . १. आ वायो भूषेत्यस्यैव सूकस्य द्वितीयाचतुर्थ्याचौ। अर्वन्तो न श्रवसो भिक्षमाणा इति च हतीयेत्येवमेन्द्रवायवस्तृचः । ७. दिवि चयत्ता रजमः पृथिव्यामिति मैत्रावरुणमिति श्रुतेः । ८. श्रा विश्वराश्विना गतं न इत्याश्विनमिति श्रुतेः । ६. इन्द्रं नरो नेमधिता हवन्त इत्येन्द्रमिति श्रुतेः (२६.१५)। १०. जो अग्निः सुमतिं वखो अश्रेदिति वैश्वदेवमिति श्रुतेः। ११. प्र चोदमा धायमा मन एषेति मारखतमिति श्रुतेः । इत्येतानि प्रउगहचानि । १२. अर्यमा मनुषो देवतातेत्येवमनुक्रम्य पञ्च सूक्रानि मर- त्वतीये शस्यन्त उत्तमे छन्दोम, इति श्रुतेः । १३. श्री सत्यो यातु मक्वाँ सजोषौति चेष्टुभानां प्रथम निष्केवल्यानामित्येवमाद्यनुक्रम्य पलन्ततो निष्केवख्य इति (२१. १६) वचमात् ष क निष्केवल्यम् । १४. अभिवा देव सवितरिति मावि तचं सूतं। प्र वां महि द्यवो अभौति द्यावापृथिवौयं हचं सूक्तम् । १५. इन्द्र दूषे ददातु न इत्येका। ते नो रत्नानि धत्तनेति दे इत्यार्भवमिति श्रुतेः। १६. अनिरुक्थे पुरोहित इत्येवमादौनि पञ्च सूकानि। मह बतीयन सून तेषां बतौयं वा कश्यप इति मविकल्पेन । . १CD om. बारिश ·१०.११..१७-२५.] शादायमौतसूचभाष्ये । १७. ये चिंति पयस्पर इत्येतत्सूकमुपोत्तमामुद्धृत्य । १८. सूकनिवृत्यर्थमेकायहणम् । १९. पा गर्म पर्वतानामित्येताश्चतसः । बधुरेको विषुणः सूनरो युवेति 'चैतमूतं भवति । वाशब्दः पूर्वेण मह विकल्पार्थः । मनुप्रवर्गवचनादुभयपणे ऽपि भारद्वाजस्तृचो भवति। उभयोः पक्षयोस्तुल्यत्वात् । ये चिंतीत्युपो- तमामुद्धृत्य न हि वो अस्यभक इत्येका मर्मति चतस्रो बभुरेक रति वा मनुप्रवही । मनोः प्रवई इति वृह उद्यमन इत्यस्य प्रपूर्वस्याजन्नस्य रूपं। प्रकर्षाद्यतमार इत्यर्थः । यस्माच्चायं मार- स्तमात्र किंचिदुद्धर्तव्यम् । तेन निवृहशराषपचे एकैकामितरेषा सूकानामित्युद्धारवचनान्मनुप्रवईपक्षो न भवति। २१. विश्वे देवाम आ गतेत्येतद्वारदाज बगवान्यं भवति। इति वैश्वदेवे विकारः। अभि वा देवेपत प्रारभ्य भारदाज- बचावधिकः। २९. दिवि पृष्ट इत्येवमादिके वे कल्पले । तया च मार्व- कामिक्यां । इत्येतत्तृवं वैश्वानरीयम् । २३. मरुतो यस्य हि जय रति मालमिति श्रुतेः । २४. अनिता पुरोहित रति जानवेदमौयमिति श्रुतेः । २५. विकार इति वाक्यशेषः । व्यूल्हपने छन्दोमायां यरकव्यं तदुकं । समूहपञ्च इदानीमाह । १C in marg. धम् instead of q। AT, CRI ·( शापायगोवसूचभाग्थे। . (१०.११.१-३० २१. 'व्यूल्हपक्षे यानि श्यहस्य प्रथमस्य प्रातःसवमहतोयसवना- न्युकानि तानि समूहपक्षे छन्दोमानामिनि दिश्यन्ते। किंचान्यत् । २७. यानि च विष्केवल्यमस्त्वतीययोः छन्दोमगतयोर्जाग- तानि व्यूल्हे ऽभिहितानि तानि समूहपक्ष उत्सृजति। चशब्दात्। २८. म यो वृषा वृष्येभिः समोका इत्येताः पञ्चदान कया- भौयादूध भवन्ति। २८. यो जात एव प्रथमो मनखानित्येतत्सूक्तं तमुष्टुहोया- दूधं भवति। ३०. हद्रथन्तरपृष्ठो दशराषः पाचिको ऽस्ति । तस्मिन्क्रिय- माणे सर्वे छन्दोममध्यन्दिना होतुर्दिषूका भवन्ति। सर्व इति वचनात् संघातप्रयुताः नेकैकवेग प्रयुज्यमानाः । १२. १. दशममहरिदानौं वक्रव्यं। तदेवंसंज्ञकं न विवतव्यमित्य- विवाक्यं । केचिनुमत्यन्ते न नामधेयमित्येतत् संव्यवहाराभावात् । अविवाक्यमिति गुणविधानमेतत्। नात्र विचारयितव्यमिदं माधु कतमिदमसाविति । चतुर्विशस्तोमं । स्तोममया होत्रकाणं स्तोमा- तिमना। प्रत्यमिष्टोमो ऽविवाक्यं दशममहरिति कात्यायनस्य । २. चयस्त्रिंशमनिष्टोमसामानिमारुतस्तोत्रं भवति । ३. मानसं स्तोत्रं किं भवति । " ic Dom. in marg. यूल्हपथे। C has तिदिमाने। Rains. माधवबमामिलायमुशावि भवति। . C (orig.) D•मामात् ।

·१०. १२..-.] शादायनमौतसूत्रमाथे। ४. वामदेव्यस्य मावो था योनिस्तखो रथन्तरं पृष्ठं । रथ- सरपृष्ठे गौतिर्भवतीत्यर्थः । एवं र मति यः प्रस्थातो विशेषः स उपरिष्टादच्यते। ५. यदि चेत्करपिछसतः प्रतिभाहानिः स्थासतो ऽन्यो ऽविनियुक्तस्तदुपदेशार्थ स्वाध्यायवदनुयात् । नन्दनि ह वै यशो विदुषागछता' यतो ऽसमृद्धं भविष्यत्ययं मे तत्समर्धयिष्यतीति । यदि कश्चित्तमस उपहन्याधस्तदधीयात् स तं देशं पार्वतः स्वाथा- यमधीयौतेति (२०. १) श्रुतेः । १. उद्धृत्यानुष्टुभं छन्दो यत्प्राकृतमितरेषामनुष्टुप्विवर्जिताना छन्दसामनुष्टुप्मपदं संपाद्य पञ्चदशं सहस्त्रं कार्यमेकस्मिन्मवनौये यथा सहस्रं च पञ्चदशं चानुष्टुभः • स्युस्तथैतदहः संपादयेदिति वचनात् । तत्र तावद्यदेतस्मिनहमि शस्यमनुप्रयोकव्यम् सप्ताव- दुच्यते । श्रापो रेवतीः यथा हि वखं इति चिरुकायां तिसः । उपप्रयन्तो अध्वरमिति नव । स हि यो मानुषा युगेति चतसः । अग्निं मरो दौधितिभिररण्योरिति तिसः । समन्ध यद्युिता मस्मिभूधनिति पञ्च । प्रगन्म महेति निमः । एना वो अग्निं ममसेति प्रगाथा: । अयममिः सुवीर्यस्येति प्रगाथा: । वामने मनौषिण इति सौ मध्यम विना। ईलिष्वा हि प्रतौव्यमिति हचा दश । पुरु त्वा दाबाचोच रति च तिनः । वेदिषदे प्रिय- । १ AC (orig.) D बन्दस। २ A am: the passage from Rना to जये। १C (sec. h.) adds सति। ४C (in marg.) पयः। YC (in marg.) पयः।

·७ शासायगौतसूत्रभाष्ये। [१:. १२.. वां धामाय सुद्युत इति सप्त । जनस्य गोपा अजनिष्ट जाग्रविरिति षट् । अग्निं तं मन्ये यो वसुरिति दश। कस्त उषः कधप्रिय रति तिसः। यावयद्वेष वेति चतसः । प्रति व्या सूनरी जनौति तिखः । 'उपो रुरचे युवतिर्न योषेति षट् । प्रति स्तोमेभिरुषसं वसिष्ठा इति तिसः । प्रत्यु अदायतौति षट् । उषो यदद्य भामुनेति ।। उषस्तचिचमा भरेति तिवः । एता उ त्या इति चतसः । महे नो दश । अश्विना यज्चरौरिष इति तिसः । श्रा मे हवं नव । प्रा शुभ्रा यातमिति तिस्त्रः । श्रा भातौति दे। उप त्या वहौ इति दे। दमा उ वां दिविष्टय इति षट् । अयं मधुमत्तम इति प्रगाथौ । युवोरु षू रथमिति तिस्रविचित्रो अधेति तिसः। क खिदर कतमाखश्विनेति चतस्रः । प्रति प्रियतममिति लव। चिरुत्तमया परिधाय एकादश । एष प्रात- रनुवाकः। प्रशास्तः स्तोकीयाः । जुषस्व मप्रथस्तममिति प्रथमा त्रिः । इम मो यजमित्येका। अभि प्रवन्तेति । तुभ्यं शोतम्यधिगो पाचौव रति पिढितौया। पछावाकस्य । अच्छा नः शोरशोचिषमिति तिसः । यजमान होतरध्धयों इत्यादिको मिगदः। उनीयमानाय प्रति श्रुताय वो षदिति तिसः। अस्मात्रस्मा इदन्धम इति चतुर्थी । गणधर्मस्तु प्रतिवत् । श्राज्यमुच्यते। मो० अग्निदोतिरित्यारभ्य प्रकृतिवत् । सो . from upto प्रत्य om. in D.

·शाहायनौतसूभाग्थे। (५ पध्वरा करति जातवेदोइ अग्ने तमद्य । अयं न स्तोमैः कतुं न भद्रं। दिल्पृशन्ध्याम त पोहोर पधा घम इत्यादि। गो. शिवा नः सख्या मन्सु भाषेति। माधुच्छन्नसः प्रजगः । विश्वे देवासो पसिध रति परिधानौया । 'मैचावरणस्याज्यं । मो० ता मः कमिति स्तोचियः। शो. पा मो मिपावरणोत्यनुरुपः । गो• भा नो गन् रिमादसेत्येका। प्र वो मिचायेति पञ्च । प्रमिचयोरित्यष्टौ शस्ला मो० ते स्याम देव परिधानौया। ब्राह्मणच्छमिन श्राज्यम् । मो० युननि अनमिति तोपियः । मो. श्रा याहि सुषुमा हित इत्यनुरूपः । उत्वा मन्दम् स्तोमा रति छन्दोगाः स्तोत्रियं कुर्वन्ति । तत्रायमेवानुरूपः । उदय- नौथे परे। मुरूपकबुमूतय इति महाव्रते। तत्रा याहि सुषुमा पित इति द्वादश । प्रकृतं ब्रूमः । शोभावो पा नो याहि सुता- बत इति दन्न । इन्द्र त्वा वृषभं वयमिति छ। उद् । उद् घेदभि श्रुता- मषं। शोमावो स न इन्द्रः शिवः सखेति परिधानौथा। अच्छा- वाकस्याज्यं । गोसावो ता हि भवन्त ईलत इति स्तोषियः । घोसावो इन्द्रानो पा गतं सुतमित्यनुरूपः । गोमावो तोमा वृच- पण इव इति षट्। दहेन्द्रामौ उप कय इति पञ्च । चन्द्रानो अवमा गतमिति दे। गोमावो गोमद्धिरण्यवदखिति परिधानौया। समाप्तं प्रातःसवनम् । . . १ D इन्दोमाः । C (orig.) इन्दो चासो.। .CD महाप्रवे परे। परे Beems to be strack out in C.

·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१०.१२.६. मृजामो वारे पवमानो अव्यय इत्येता ग्रावस्तुतः । उत्तिष्ठको- जसा मह ातं इविरिति समानं ॥ मरुत्वतीयं । अध्वर्या शोसावी त्रिकद्रुकेषु महिषो यवागिरं तुविशाम इत्येका । तुविशति दे । शोमावो इदं वमो सुतमन्ध इत्यनुचरः। गोसावो इन्द्र नेदीव एदिौति प्रगाथः । शोसावो प्र ननं ब्रह्मणस्पतिरिति प्रगार्थः । घोसावो अगिर्ने तेत्येका। गोसावो वं मोम क्रतुभिरित्येका । जोमावो पिन्वन्यप इत्येका। सहदिन्द्राय गायतेति प्रगाथः। तथा प्र व इन्द्राय राहत इति। गोसावो जनिष्ठा उग्रः सहस इत्यादि प्रतिवच्छेषं । मिष्केवल्यम् । अध्वयों शोभावो कया नश्चित्र था भुवदिनि स्तोत्रियः । गोसावो कया तं न ऊत्येत्यनुरूपः । गोसावो यदा- वानेति धाया। गौमावो सिवा सुतस्य रसिन इति प्रगाथः । अभि त्वा सर नोनुमः । अभि वा पूर्वपौतये । मखाय श्रा भिषामहीति नव। श्रा धर्वस्मै दधाताश्वान् । वज्रमेको बिभर्ति हस्त त्राहित। तिग्ममेको बिभर्ति हस्त श्रायुधं । गोसावो इन्द्रस्य मु वौर्याणि प्र वोपमित्यादि प्रकृतिवत् । मैत्रावरुणस्य पृष्ठं । अध्वयों भोंसावो मा चिदन्यदि शंसतेतिर तोषियः प्रगाथः । मा भेम मा अमिमेत्यनुरूपः। कस्तमिन्द्रेति मामप्रगाथः। अप प्राच इन्द्रेत्युक्थमुखीया। भा धूर्वस्मे दधाता- सानिति विपदा । सद्यो ह ात इति सूत। एवा त्वामिन्द्र । . । निम्ममेको विमति रस वायुधम् is struck out in c. marg. मैवापरयस ·शाहायमौतसूचभाष्ये। वजिबिति सूकं । बायोत्तमया परिधानौया । स्तोचिये लिखित एवाहावः । अनुरूपे गोसावो इति । तथा सामप्रगाथे तस्य चान- मारं परिधानौयाय चेति। उक्र मेत्रावणस्य पृष्ठम् । ब्राह्मण- छमिन उच्यते। अध्वर्या शोसावो तं वो दम्ममिति स्तोषियः प्रगाथः । शोमावो तत्त्वा यामि सुवौर्यमित्यनुरूपः प्रगाथ एव । गोसावो के नव्यो अतमौनामिति हे। गोसावो मह्मण त रति चोक्थमुखौया। छन्दोगवशादेवं । खमाखाभिप्रायस्तु । उदु त्ये मधुमत्तमा इति स्तोचियः । उदिवस्य रियत इत्यनुरूपः। यदा त्रिकद्रुकेषु महिषो यवाशिरं तुविम इति स्तोत्रियः । तव त्यं नर्य नृतो ऽप इन्द्र। तमिन्द्रं जोहवौमि। विश्वाः पृतना इत्यनुरूपः । ततः कद्दान् । तत उक्थमुखौया । ततो रायस्कामो वञ्चहस्तमिति विपदा । तत इन्द्रः पूर्भिदातिरदिति सूकं । तत प्रमाणैति बथोक पाहावः अस्त्रशेषश्च । अच्छावाकस्य पृष्ठम् । अध्वर्या शोमावो रोभिवा विदरस- मिति स्तोत्रियः प्रगाथः । गोसावो तरणिरिमिषामतीत्यनुरूपः प्रगाथ एव । गोसावो कदू वस्याकृतमिति कद्दान् प्रगाथः । घोंगावो उहं मो लोकमनु नेषि विदानित्येका। या वाजं देवहितं सनेतिर विपदा । भूय दादधे वौर्यायेति -सूकं । . . OD om. १ { D om. the text from afcurator up to swati प्रमाथः। १ A एकर steal of उक्थ मुखीया। (एका over the line. CD on. कहान्। . Cउक्य मुखौर instead of का। Cg over the line. . . The MSS: differ as to the higth of the quoted Pratilkas. I haro 'not registered these minutiæ. .

·স্থানীযুগাষ্ট্র। [१०, ११.६० । अभि तष्टेव दौधया मनौषामित्यस्योत्तमया श्राहावपूर्वथा परिदधाति। वैश्वदेवम्। अध्वर्या शोसावो अभि त्यं देवं सवितारमोयोः कविक्रतुमित्येका। अस्य हि स्वयशस्तरमिति द्वे । इति वैश्वदेवस्य प्रातिपदिकस्तृचः । गोसावो अभि त्वा देव सवितरित्यनुचरस्तृचः । शोमावो अभूदेवः सविता वन्द्यो नु न इति मनिवित्कं सूकं । गौमावो एकया च दशभिश्च स्वभूते। गोसावो प्र द्यावा यः पृथिवी सताधेति मनिवित्वं सूकं । गोमावो सुरूपकात्नुमूतये । शोमावो तलव सुवृतं विद्मनापस इति मनिवित्कं सूकं । गोसावी अयं बेनवोदयत्पृश्निगर्भाः। भोंसावो येभ्यो माता मधुमत्पिपते पयः । गोसावो एवा पिचे विश्वदेवाय वृष्णे। गोसावो प्र एक्रेत देवी मनीषेति सूकं । श्रानो भद्राः क्रतवो यन् विश्वत रति सूकं मनिवित्कं। शोमावों अदितिौरदितिरन्नरिवमिति परि- धानीया। उक्थवीर्य थाज्या प्रकृतिवत् । द्वितीया एतयाज्या भवा मिचो भव्य इति । श्रानिमारुतं । श्रध्वयों गोसावो वेश्वानराय पृथुपाजसे विप रति मनिविस्कं सूकं । गोसावो पा ते पितर्मस्तां सुखमेत। शोमाको प्रत्यक्षमः प्रतवम इति मनिवित्कं सूकं । शोमावो पनि नरो दौधिनिभिररण्योरिति स्तोत्रियः । गोसावो प्र ते अग्रयो ऽनिभ्यो वरं निरित्यनुरूपः । गोमावो म तव्यमों मव्यमों धौति- १C Dins इत्येवा।

·... १२.६.] शाहायनश्रौतसूत्रमाष्ये। । ममय इति सनिविस्कं सूकं। गोसावो आपो हि हा मयोभुव इत्यादि प्रकृतिकच्छेषम् । अथ समूल्हे ऽतिरिक्रोक्यम् । अध्वयों सभोंवो पायं गौः पृश्निरक्रमौदिति स्तोत्रियः। शोमावो मही द्यौः पृथिवी न इत्यनुरूपः । गोसावो तं प्रत्रया पूर्वथा विश्वथेमधेति पयोदश । शोमावो यज्ञो बभूव साबभूवेति परिधानौया। प्रजापते न बदेतान्यन्य इति याज्या ॥ इति प्रातरनुवाके प्रतयं पञ्चदशा- धिकमनुष्टुभां संपन्न । तत्पूर्वलिखितमेवानुष्टुभां प्रातरनुवाकः पञ्च- दो शते इत्यच सूचे। अष्टौ शतान्यन्यान्यनुष्टुभां । तच गायचौर्ण मतदयं पञ्चामदधिकं खोलगोष्णिहः । अष्टौ विराजः । पिचत्वारिं- महत्यः । षोस्लम पतयः । शतइयमेकषष्टिश्च पिष्टुभः। प्रौति- जगत्यः । द्विपदाः षड्विंशतिः । वे शक्कयौँ । पलष्टय इति । अथ गायत्र्यस्तिस्त्रो ऽपोमवौये । एकचत्वारिंशत्पएकर्मणि वपान्ते वे हविष्यंत्यां । विदेवत्येऽष्टौ ।. योदशोबीयमानसूले । षट् प्रस्थितयाज्याः । प्रति श्रुतायेति पञ्च । प्रानविभिरित्येका। बादशर्तयाज्याः। त्रयोविंशतिः प्रउगे सयाज्ये । पश्चिमतिःषमिति- हचिकाणामाख्येषु । त्रयस्त्रिंशदभिषवे। एका दधिधर्मे। पञ्च मरु- स्वतीये। अष्टौ निष्केवन्थे । षड्वैश्वदेवे। तिस पानिमारते। रे पबौसंयाजेविति गाययः । प्रयोणिहः। तिरो ऽभिषये। चतस्रो महत्वतीये। नव निष्कवस्ये इत्युष्णिः । . । । १ .यायाःCD . •पाचाह ·मापायगौतसूचभाष्ये। [११.१२.६. अथ विराजः । श्राज्यनिष्केवख्ययोर्याज्ये । अनिष्टोममायब स्तोनियानुरूपयोः पलिति । श्रथ हहत्यः । नव बहिःकर्मण्यच्छावाकस्य । चतस्रो महत्वतीये। तिलो निष्कवस्थे। नवनव शस्त्रेषु होचकाणमिति हत्यः । अथ परायः । स्तोकोयास तिसः। एकाच्छावाकस्य बहिः- कर्मणि । एकवाभिषवे। दे मरुत्वतीये। तिम्रो निष्कवस्थे। एकैका होचकाणं शास्त्रेषु । तिन पानिमारते इति पतयः । अथ पिष्टुभः। अपोनौये विंशतिः। पश्कर्मणि वपान्ने पयोविंशतिः। मप्ताभिषये। वे दधिधर्म। पतसः पशपुरोला। दे हविष्यतयां। चतुर्दशोबीयमानसूके। सप्त प्रस्थितयाज्याः। दे महत्वतौयग्रहे। शस्त्रे पोलता मयाज्ये। अष्टादश निष्कवख्थे । विमतिमैनावरुणस्य शस्त्रे। एकविंशतिािणाच्छंसिनः। एकोन- विंशतिरछावाकस्य । हे 'श्रादित्यग्रहे। सप्तदशकं मनोतासूतं । षट् पशयागे। चयोदशोनीयमानसूने। इन्द्राविष्णू पिबतं मध्वो अस्येति त्रिष्टुम् प्रस्थितयाज्या। माविषयहस्य च पुरोनुवाक्या । सूतस्य च मावित्रस्यायोप्तमे। एकया च दशभिवेति वायव्या । पभुर्भराय सं मिशात मातिमित्यार्भवस्योत्तमा। अयं वेमयोद- यत्पृश्निगर्भाः । एवा पिचे विश्वदेवाय वृष्णे। ता नो रामवाति- पाचो वसूनौति पतसः। षष्ठी चानोभद्रौयस्य । भद्रं कर्णेभि- रिति । विश्वे देवाः मृणु तेमं एवं मे । तं मिमिले एतमस्थ CD ins. राIC sec. b. रनि। PCD ins. प्रत्येका।

·१०. १२...] शाहायगौतसूत्रमाथे। १ । योनिः । वं मोम पिढभिः संविदान: भवा मिषो नमेव्यो ता- सुतिः। ऐभिरने सरथं पायाङ् । बा ते पिदमरतो सबमेत । अप्रयुच्छन्नप्रयुच्छद्भिरमे। उत मो ऽहिर्बुधः एणोतु । उत ग्रा व्यन्तु देवपत्नीः। पञ्चस्तिस्रः। स्वादुकिलोयास्तिवः । ययोरोजमा स्कभिता रजोसि। विष्णोर्नु कं वौर्याणि प्र वोचम् । एवा न रन्द्रो मघवा विरप्शौति तिसः। तिष्ठा म कं मघवमा परा गाः। अतिप्रेषस्य पुरोनुवाक्या। परा याहि मघवना र चाहौति पञ्च पनौसयाजेबिति त्रिष्टुभः। अथ जगत्यः। एका अपोनप्रौये। षोडयाभिषवे। पिधन्यप इत्येका। वे हविष्यंत्यां। षट् प्रस्थितयाज्याः। माविग्रहस्य । याज्या। चतस्रः सावित्रे सूके। पञ्च चावापृथिवौये। चतस पार्भवे। येभ्यो मातेत्येका। पक्षानोभद्रीये। वैश्वानराय मथुपाजम इति चयोदश। प्रत्वक्षमः प्रतवसो विरप्शिन इति षट्। प्र तथ्यौं नव्यसौं धौतिमनय इति मप्त । देवामा पनौरित्येका। राका- महमिति द्वे। तन्तुं तवत्रित्येका। अग्ने मरुतिः एभयद्भिरित्येका। चुममि ते ब्रह्मण केशिनेत्येका। पुनश्च देवाना पवौरिति । अथ द्विपदाः। वे निष्केवख्ये। एकेका होचकाणां शस्त्रेषु । एकविंशतिर्वैश्वदेव इति । अथाष्टयः । चिकद्रुकेषु महिषो यवा- शिरं तविशुम इत्येषा निः। अभि त्यं देवं मवितारमोयोरित्येषा' पिरिति । १C D ins. इत्येवा। र C D in8. रत्येका। १C (orig.) D om. सादुबिशीयामिक्षः। . C D इत्येपासो पौषिती.

·शासायनश्रीतसूत्रभाष्ये। [११.१९.. . अथ शक्कयौँ । तच्छयोरा होमह इति शक्करौ दिः प्रयुज्यते । एवमेतद्यथोपन्यस्तदृढीकरणय संपत्त्यर्थैः शोकैरनूद्यते । शतवयं सपञ्चाशमप येत्यतः परम् । गायत्रमुषिणहचाच षोलशाष्टौ विराजकाः ॥१॥ हहत्यो ऽपि भवन्यत्र चत्वारिंगचिभिः मह । एकषष्यधिकं विद्धि त्रिष्टुभां च शतदयम् ॥२॥ पतयः षोलभाभौतिर्जगतौनां सुनिश्चिता। विपदा विंशतिः षट् च द्वे शक्कयौँ पलष्टयः ॥३॥ उता एवं पृथग्भूताः क्रियन्ते ऽनुष्टुभो यदा । तदानेन प्रकारेणान्यथा वा यथेच्छया ॥४॥ भक्कयों' वृहतौरष्ठौर्गायत्रीणां गणे क्षिपेत् । अनुष्टुभम्तथैताः स्युस्विटुंबेकातिरिच्यते ॥५॥ 'बेष्टुभात्पूर्वसंख्यातादेकषष्टाच्छतदयात् । अष्टानवतिरवि चतुरक्षरवर्जिता ॥६॥ चतुरंतरहीनानि शतानि चौण्यनुष्टुभाम् । संपन्नान्यूनषष्टानि त्रिष्टुवपि न संशयः (३५८) ॥७॥ उष्णिहश्च विराजय पतयश्चेकधा कताः । द्विचत्वारिंशदेताः स्युः श्रुतेरन्या अनुष्टुभः ॥८॥ जरातौनामशौतिर्या तविंशतिशतं भवेत् । संपदा षोडश ज्ञेया द्विपदोत्या अनुष्टुभः ॥६॥ PA मबयो। | by alt., A C निभात्।

·१०. १५.०] शासाथमौतसूत्रभाष्ये। ७६ मताभौतानि सप्तव (७८७) पूर्वाकानि अनुष्टुभाम् । हादशा तमित्वष्टेः' संपन्नाः अतिचोदिताः ॥१. ॥ "गाययादिगण स्त्रिष्टुप्पादश्च हिपदोत्थितः । चतुरक्षरमादाय पूरयेत्रिष्टुभं ततः ॥१५॥ भेषैरनुष्टुभं कुर्यादेवमष्टौ शतानि तु । घोडगेवातिरिकानि अक्षराणौह योजयेत् ॥१२॥ चिष्टुभव द्विरुक्तयं बादशाक्षरहीमिका । सुभ्यं योतन्ति तिसृभिरेवं बोला योजयेत् ॥ १३॥ सहस्रमेतच्छ्रुत्युक्त पूर्ण पञ्चदशाधिकम् । सहप्रातरनुवाकं संपदानुष्टुभामिह ॥१४॥ अनिखामिमोका अत्रैव लोका लिख्यन्ते । अथान्यानुष्टुबुद्धारः स हि सर्वत्र चोदितः ! म यथOप्रियाभावे नोद्धारः स्यादनुष्टुभाम् ॥ प्रजाकामवशाद्याग: सिनीवाल्याः क्रियेत चेत् । नाच तच तु कर्तव्ये स्खे खवस्या अनुष्टुभौ । उद्धृत्यानुष्टुभं यस्माच्छन्दमां संपदुच्यते । शतातिरात्र उक्थ्यादेस्तस्मानानुष्टुभत्यजेत् ॥ उच्छ्रथखेति न त्याज्यां सप्तानां चोदनारम्भात् । ये वृक्षाम इति त्वेषा त्याच्या तद्विचारितम् । . - . . . PA पाये। १.C • गणात् . A पोलमेवा. . C विपके• D•पि। .रतपय D प्रयुनं। • I aim npt able to make outs the meaning of this and several other passages in these verses. I bave given the tott as it is in the MSS. 10

·शासायमीतसमाथे।
[१०.१२
.
देवो ऽमिस्खभिततिरेषा पृथक्वादिगम्यताम् ।
रति स्थान्नेतरः पाद्धस्तुल्यप्रत्यायको अयम् ।
सर्वा दागतयौवेता उत्तरास्तु सभेषजः ।
अनेन व्यपदेशेन मृत्ययस्या अतुल्यता ।
त्रिकद्रुकेम्वभि त्यं च शंयोर्वाक तथैव च।
दावतिच्छन्दमा वर्गावतिवानराश्रयात् ।
अतुल्या इति चेत्तत्र प्रतिपत्संपदश्रुतेः।
सर्वार्था वेतरछब्दो विराजतेन न त्यजेत् ॥
विरानुष्टुभोरेक्याद्वियेरषिराजो ऽपि ।
संपल्याकन्दसामच सवनौयविशेषात् ॥
अतिरिक्रक्रियायां हि संपञ्चैवेति चेहवेत् ।
एकस्मिमिति वारम्भावधिकेषु बनादरः ।
एकस्मिन्नित्यमत्येतद्वाक्यं स्यादविवक्षितम् ।
रति स्था'तच येनोकमनारम्भो भवेद्यस्य ।
श्राच्यभागौ विकल्पेन शंयोर्वाकच यः परः ।
अधमामपरात् खा च मिनौवाली र राका ॥
तथा परपुरोलाशः खिष्टकतय यो भवेत् ।
एकाहेन च विद्यन्ते तायमानस्य रूपाणि ॥
पूर्वकारिवणात्कर्म वगास्त्रे यदि कल्पितम् ।
क्रियेतान्यधिकं किधिदूनं वापि कदा चन ॥
१० चेतरपदी D नकदो। १ परिनि C संपवनि , over the line
रिपोरेति।
~

·१०.१९...]
शामायनमौतसमभाथे।
खमारविहितं वा स्यात् पूर्वकारी नचेत् कुर्यात् ।
संपत् तचापि संपाचा तदारम्भः प्रयोजनम् ।।
अथार्यानोपयोगेन क्रतुयाज्या विकल्पने।
न तथापि पूर्वत संपत्तत्रावपेदिः॥
यथाकामी प्रकरणे जापकं परमेकेति ।
जय चोक्यमुखीयाथा श्रावापो ऽघापि चोदितः ॥
अथवोत्रीयमानेषु सूकानां परिमापतः ।
श्रुतेः संपत्सु संपाद्या श्रुतिदृष्टा किया यदि ।
अदृष्टं तु वदस्माकं कियेताभ्यधिक रुचितम् ।
संपत्त न संपाद्या ज्ञापकं पावो ऽधिकाः ।
वाजिनं च न संख्येयं ताम्राकमचोदितम् ।
पयस्थांगमिदं हौति स्थादियं कस्य चिन्मतिः ।
माकमेधेषु तचापि प्रतिषेधार्म युज्यते ।
गण्यते चातिरिक्रोक्थे ममाख्या.हितयोस्तथा ।
अत्यन्त व भेदास्यासंपदा विषमे हिते।
मोमातिरेकशस्त्रं च वै ताभ्यामुक्ककारणम् ।
शस्त्र कलाभेदे यनावभेदे च युद्भवेत् ।
संपतंचापि संपाचा संचेतनास्ति कारणम् ॥
सीमारम्भाधिवत्स्तोमेन मंपाद्या भवेत्संपत् ।
कार्यस्वनुष्टुवुद्ध रः सूत्रारम्भात्पुनःपुनः ॥
उकारम्भो विशेषार्थो न तेषां मास्ति चोदना
१CPom.
२ सोमा..

·शादायमौतसूधमाथे।
[१९.११.६.
.
कुर्युरित्युपदेशाद्धि तस्मात्तेषु न संपत्स्यात् ।
अनुष्टुसंपदमत उच्चमानां निबोधत ।
दे प्रातरवाके तु मते पञ्चदमाधिके ।
जगत्येकापीनौये त्रिष्टुभां विभतिस्तिसः ।
गाययो यस्य पौत्वेति न संख्या निगदा गयाः ।
संपदानुष्टुभो होषा एकविंशत्संपादिका ।
यत्परिव्ययणौयादि सवनौयान्तमत्र तु ।
भाज्यभागावसंख्याय संख्यायेक पशु तथा।
श्राप्रियस्त्रिष्टुभः संख्या (?) सर्वेषां संपदस्तथा ।
प्रजाकामवदापौर्ण नाराभस्थपि वासिष्ठी।
गायत्री वा भवेन्मत्वा संपगण्या मुचो ऽवतु।
मतोरहत्यस्तिस्रो ऽत्र द्वाविंशतिश्च त्रिष्टुभः ।
तुभ्यं योतन्ति वाप्येषा विराटपाष्टकोनमा ।
पत्वारिंभच तिसय गायत्र्यः स्युरनुष्टुभाम्
अष्टावष्टिस्तु संपनाः बोलशायरवर्जिताः ॥
दिदेवत्यादि चाज्यात प्राम्टतयाच्या सुचो तु।
रहत्यो नव गाययः चत्वारिंशन पश्च॥
एका मतोहत्या संपदानुष्टुभः पञ्च ।
चत्वारिंभञ्च ताः सार्ध चतुर्भिः स्युरिहाधरैः ।।
संगदानुष्टुभवाव्ये दश तिसय लिचिताः ।
1CD पस्।
C D सधा
.D.
सिवि.
RC seems to read is sol
CDो।

·१०.१९.४०]
भाडायगौतसूभाये।
मयाचे प्रउगे : संपदा दश मप्त ।
होचाव्येषु मयाज्येषु षष्टिरभ्यर्धया विना ।
सवने ऽनुष्टुभां संपञ्चत्वारिंगच्च पच च ॥
मतानि पञ्च चत्वार्यक्षराणि च विंशतिः।
पावस्तोतु गायचस्वयस्त्रिंशतयोणिहः ॥
तिसः मतोरत्येका जगत्यः षोडवतु।
पिष्टुभः सप्त संपला विषष्टिः स्यात्मपादिका ॥
दधिधर्मादिशस्वात् प्राक् स्याश्चत्पाहपुरोगायः ।
तत्विष्टकत्थक्वे तु पिंगत्मैकाच पिष्टुभाम् ॥
गायत्र्येका च संपवायत्वारिंगदनुष्टुभः ।
अधिका तिसृभिर्जया अक्षराणि च द्वादश ॥
एका महत्वतीये तु मयाव्ये जगत्यस्तिनः
अष्टयः पच गायचयतसः ककुभस्तथा ॥
रहत्यः मतोरहत्यनिष्टुभः षोखमेव ।
चत्वारिंगचतसब संपनाः पादवर्जिताः'
..
निष्केवाये मयाव्ये तु गाययो ऽष्टौ विरालेका ।
तिसः मतोरइत्यो ऽप रहत्यस्तिम एव च।
पिष्टुमो ऽष्टादन शेषां दिपदे दे नवोषिणः
चत्वारिंभत्महाष्टाभिः संपन्नाः स्युरनुष्टुभाम् ।
मैनावरणगाव मयाव्ये दिपदेकिका ।
एका मतोरइत्यत्र निष्टुभो दन सप्त च ॥ .
१ पादापनिनाः ।

·शाहायनत्रौतसूत्रमाथे।
[१:. १९.६.
चिष्टुभस्विविराट्स्थानान्मुख्याल्याचवको नव ।
एहत्यः संपदा तु स्थाचत्वारिंशदिनोष्णिहः ॥
ब्राह्मणछमिनः शस्त्रे बाईते स्तोचिये कृते ।
एका मनोरहत्यत्र मयाज्ये विपदा तथा ॥
रहत्यो मव विज्ञेयाः चिष्टुभश्चैकविंशतिः ।
संपदामुष्टुभस्वेताश्चत्वारिंशत्महोष्णिहा ॥
पछावाकस्य त्रिष्टुभः शस्त्र एकाचविंशतिः ।
एका मतोरइत्येका मयाज्ये विपदा तथा।
रहत्यो ऽमुष्टुभां भिसाष्टा सचतुरक्षरा ।
सवने ऽनुष्टुभां संपच्छतानि चौणि पञ्च च ॥
ज्ञेयानि दशभिः सार्धमक्षराणि च षोडश ।
स्याङ्गलादैश्वदेवान्मारयदादित्यग्रहादि तु ॥
जगत्यो ऽब नव याचत्वारिंगच त्रिष्टुभः ।
अभद्देव इंति पिष्टुवमन्यस्थाशचिमता ॥
संपदानुष्टुभो घेता अष्टाषष्टिः महाधैन ।
वैश्वदेवादि संख्याय परौव्या सानिमारुतम् ॥
चिटुभो विगतिस्तत्र जगत्यश्चैकविंशतिः ।
षट् गायत्र्यो ऽष्टयस्तिस्रो विपदाकविंशतिः ॥
संपवानामभौतिः षट्विंशत्यक्षरसंयुता ।
एकविंशजगत्यः स्युः सयाव्ये निमारते ॥.
न।
A मुखाखा • मुसा स्थानमा स्थान।
A•चिना C • विमाना।
४CD पराग्या।

·५..१२...]
भानावरमौतसूचमाथे।
पास्ते राके सुमतय एषोपजगती पता।
चिष्टुभो. ऽष्टादश ज्ञेयास्तिस्मयाक्षरपनायः ॥
विराजः षट् च गाययस्तिस्त्रः ः संपदा विह।
अनुष्टुभा यौतिः स्थादधिकाष्टाभिरखरैः ।
शंयोर्वाकादि ग्रंय्वक मंयुः स्युः(?) स्थादिहोत्तरः ।
मिनौवाली च राका च कियेयाता नदिह ।
गाययौ दे जगत्येका अकयौँ दे तथैव च।
उपत्रिष्टुप् च विशेयायं या इतौयमृक् ॥
त्रिष्टुभो ऽष्टौ तु संपन्नाः
स्युः बोलणभिरक्षः
अधिका दशभिः सार्ध मदा ज्ञेया अनुष्टुभः ।
सवने ऽनुष्टुभां संपच्छतान्यर्धवतीयानि ।
द्वे चैवाचापरे शेये चतुरनरवर्जिते ॥
यास्ते राके जगती वा ज्ञेया विष्टुबथापि वा।
एवं संपादिता संपथुक्का ब्राह्मणकम्पयोः ।
७. उपप्रयन्तो नव स हि यो मानुषा युगेति. चतस्स: कम्त
उषः इति तिम्रो यावयद्वेषसं वेति चतसो विमा यच्चरीरिष
रति तिस्त्रा मे एवं नवेति ।
८. अग्निं नरो दौधिनिमिररण्योरिति हँचमागेये । प्रति था
सूनरौ जनात्युषस्ये । श्रा शुभ्रा यानमश्विना स्वश्वेत्याचिने ।
६. पापो रेवतीः यथा हि वस इति चि: ससम्म यरि-
युता मस्मिभूधनिति पश्चागनम महेति निस्र उपो अरषे षट् प्रति .
स्तोमेभिरिति वर्ष। भा भात्यनिरुषमामनौकमिति के उप त्या

·शाड्डायनत्रौतसूचभाथे। [१०.१२.१०-१७. वही गमतो विशं न इति दे इति चतुर्विशतिं चिटुभो ऽनुयात्। १० वेदिषद. इति सप्त जनस्य गोपा इति षट् एता उ त्या इति तिसः त्रिचिनो अधेति चतस्रः क खिदद्य कतमाखश्विनेति. चतस इत्येताश्चतुर्विशति जगतौरनुयात् । . ११. एना वो अग्निं ममसेति चयः प्रगाथाः। अयममिः सुवीर्यस्येति चयः प्रगाथाः। प्रत्यु अदायतीति पयः प्रगाथाः । उषो यदध भानुनेत्येकः प्रगाथः । इमा उ वां दिविष्टय इति चयः प्रगाथाः । अयं वा मधुमत्तम इति द्वौ प्रगायौ। एतान्पञ्चदम प्रगाथाननुयात् । १२. त्यामने मनौषिण इति तिसः। अने यजिष्ठो अध्वर रति तिसः । इलिम्बा हि प्रतीयमिति दश बचाः पुरु त्वा दावा- वोच इति तिखः । उपस्तचित्रमा भरेति तिसः । युवोरु घू रथं जव रति तिसः । तथा लोकः । वामने मनौषिण इत्युद्धार्थी मध्यमस्तृचः । हचोपदेशात् कर्तव्यासिस उष्णिह आश्विने ॥ १३. सर्वाश्येव भवन्ति । संख्या वचनं । मह निर्वचनेनेक- प्रिंशत्ययः । १४. यः पूर्वमुक्तः प्रातरनुवाको दाचिंगतं गायत्र्य इत्येवमादिः मो ऽनुष्टुभा दे मते पञ्चदशाधिक संपद्यते । तसंपत्त्याः बोकाः । बापिंगदेव गायत्र्यः षडिराजस्तथैव च। भवन्धनुष्टुभस्त्रिंशत्संपन्नास्ता यथा श्रुतिः ॥

·१.. १२..१४.
शासायनमौतसूत्रभाष्ये।
ที่
.
चतुर्विशतिं षिष्टुभो जगत्यश्च तथैव थाः ।
अनुष्टुभरे ऽपि संपन्ना ऊनसप्ततिरेव ताः ॥
पृथक्कत्य प्रगाभ्यो त्यो दा पञ्च च ।
ता: सप्तदश मंपन्नाश्चतुरचरवर्जिताः ।,
य उकाः परिसंख्याय हवा: पञ्चदशौष्णिहः ।
चिंचव र मंपना अधिकदादशाक्षराः ।।
मतोहहत्यः पञ्चदशेकचिंगच परयः ।
प्रति व्या सूमरौ तिम्नो द्वादशाक्षरमौष्णिहम् ॥
अनुष्टुभस्तु संपन्नाः षष्टिता: ममामतः ।
चतुरक्षरमत्यति तत् क्षिपेत् रहतीगण ॥
इति ममाप्ता मंपत् । नन मिद्धेगमावत्यनुष्टुसंपत् । उच्यते ।
जापयत्याचार्या जपानामत्र नोद्धारी न संपत्। तथा च वृद्धयोकाः ।
या प्रातरनुवाकम्य मंपत् सिद्धैव चोदिता।
जपास्तेन न मख्येयाः संपवारयोरिहं ॥
यज्जपेत्रोत्तरेलां वै जपमन्त्राणि धोतवान् ।
प्राप्यायनादयस्ते न करणे अपधर्मिणः ।।
अनुद्रवो ऽपि तद्धर्मा प्रायवितश्रुतिर्यतः ।
वाक्यभेदादनित्यत्वाच्चतुर्थत्वादथापि च ॥
ग्राभेदो ऽव॒दः शुद्धो यदत्तवेदिदम् ।
इति स्यात् तत्र मोमार्थ विकल्पतोयतः स्मृतौ ।
पदध होतवाद्य इन्द्रमबारभामहे ।
A
.
C. over the line, in-tend of या
1
Dविकल्पवा।

·२ मायायमत्रौतसूत्रभाष्ये। [१०.११.१-२. इदमाप एचस्तिस्रो दधिकाव्णो अकारिषम् । समुद्रं वो नि वर्तध्वं नेतास्याज्या अनुष्टुभः । जपत्वात्करणत्वार तथानुद्रवणादपि ॥ १५. स्तोकौशनां हतौयाचतुर्थ्यावनुष्टुभौ। ते उद्धृत्याभि प्रवन्त समनेव योषा इत्येते हे प्रयोक्रव्ये । १६. अछा नः शौरशोचिषमित्येतास्तिस्रो ऽछा वो अग्नि- मवस इत्येतामां तिरुणां स्थाने । १७. प्रति श्रुताय वो पृषदित्येतास्तिस्रः । प्रत्यस्मै पिपौषत इत्येतामां तिसृणमनुष्टुभां स्थाने । अस्मात्रस्मा इदित्येषा गण्योद्धारो ह्यनुष्टुभाम् । तेनेतामामिति प्रायः सूकमेतद्विचोदितम् ॥ १३. १. तदेतत्सृष्टं दशमायाहे न मंपादयेत्राट्रियेताचैव संपन- मिति (२७. २) श्रुतेः । २. चिम्वपि वचनेषु उष्णिगुदेतौति मेनिमहे (२७. १)। गायची वेति श्रुतावृतं । तदिहाज्ययाज्यासंबन्धेन पूर्वाचार्योकं लि- ख्यते झोके: अग्निं नरस्तुचे चौण्या शुभ्रति हचे तथा । स्तोचिये चानुरूपेच षट्स चैवानिमारते ॥ एक चाज्यस्य याज्यायां निष्कवस्यस्य चापरम् । राया पिरययेहास्यां पादयोरचररयम् ।

·जाडायरमौतबमाथे।
सते अध्वर इत्यस्यां पिरमावरदयम्।
अहेव रत्युभये अधिके हे तथापरे ।
पपरे अधिके अन्य स्थातामघरपरिषु ।
पादयोरधिके चान्ये या वाजं रथा देव ।
श्रा नो यज्ञाय पादे ऽस्मिकं चाधिकमहरम ।
सयाजेषु चत्वार्यचराण्यधिकामि तु ।
उष्णिया कलमेत्येषोदिता तद् ाधिकाक्षरा'।
पत्यानेषु चत्वार्या नो यज्ञाय वापरम् ॥
एतानि नातिरिचन्ने प्राकसानामियं ततः ।
तेषामेतेन गायनौ उदिता अक्षराधिका ।
तां प्रातरनुवाके वे वचनात्मपदं विदुः ।
अनुष्टुबपि न त्याज्या या पञ्चम्यत्र षट्पदा ॥
श्रुतेर्यमाञ्च विहिता सूत्रे नुष्टुप् चतुष्पदा
३. मह मारस्वतेनेति कृत्स्नार्थ प्रारम्भः।
४. पूर्वोकस्य विकन्यार्थ वचनं। प्रारम्भमामात् गायश्च रति
वचनमस्मिन्यते मंपदनुष्टुभामिति गापनार्थं ।
संपदर्थ च कर्तव्ये गपया नात्र पुरोरुचः ।
महतो
श्रुता
संख्यासंख्या मा ह चोदिता ॥
त्याज्या मारस्वते संख्या गायचौणमयं भवत् ।
पुरोरुचो ऽपि नेवाच गयाः सूत्रमिदं तथा॥
या
PA अधिकाक्षरा Cषो-ong नयराषि., in marg. TUDrl
पहले पीदिना नपराधिका। १cainsteail of

·शाहायनश्रोतसूत्रमाध्य । [१०. १३.५-१९. ५. मुजानो वारे पवमानो अव्यय इत्येवं ग्रावस्तुतः स्तोचे यथाकाम्यं । यथाकामवेनेत्यर्थः । १. उत्तिष्ठताव. पश्यतेत्येतस्याः स्थाने उत्तिष्ठनोजसा महे- त्येतामभिष्टुयात्। ७. त्रिकद्रुकशब्दो यस्यां विद्यते सा त्रिकद्रुकौया । त्रिकद्रु- केषु महिषो यवाशिरं तुविशम इत्येषा मरुत्वतीयस्य शस्त्रस्य प्रति- पद् भवति। ८. त्रिकद्रुकौयायां चत्वारः षोलशाक्षराः पादाः। तत्रैकेन पादेन पोलशाक्षरावधिना विग्रहणं । द्वितीयेन प्रणवः हतीयेना- वसाम। चतुर्थन प्रणव इति शस्यम् । ८. विशुभ तुविक्रतो दयते त्रिकद्रुकौयाया उत्तरे भवतः। १०. हदिन्द्राय गायत प्र. इन्द्राय बहत इत्येतौ जनिष्ठा- उग्रौयात् सूक्रात् पूर्वी प्रगायौ पिन्वन्यपौयया मंशमति । ममि- त्येकोभावे । एकीभावश्चाचाहावेनाव्यवच्छेदः । तत एतदुक्कं भवति। पिम्वन्धपौयायामांहावं कृत्वा ततः सूने करोति। इति मरुत्व- तौयमिति नियमार्थम् । ततः सत्याममत्यां वा संपदि सर्वत्रैवं भवति। विद्दाराचे ऽपि । ११. निष्केवल्ये ऽयं मंशंसनक्रमः। वामदेव्यस्य स्तोत्रियानुरूपौ अस्खा कया नश्चित्र था भुवत्कया त्वं न ऊत्येत्येतो धाय्यां च तत १ Andds : रमायेन्दो महत्वत इत्य चभि त्वा देवेत्यादिकं प्राकृतं शस्त्वा मजान इत्यासिम रावेसेदिति भावः। P CD om पादाः। ३ C (orig.) D अधिकविपरणं; Calt. a to मा।

·५०. १३. १२-२..] शाक्षायनश्रौतसूत्रभाष्ये। ५ ज, धाय्याया राधारं प्रगाथं पिवा मुतस्य रमिन रत्येतं स्तोत्रियानुरूपौ च राथन्तरौ मेत्'। १२. राथरादनरूपादनन्तरम् । १३. श्रा धूर्वस्मै दधाताश्वान् वज्रमेको बिभर्ति हस्त त्राहि- तमित्येते द्विपदे मंसेत् । चकारः ममुच्चयार्थः । १४. इन्द्रस्य नु वौर्याणौत्येतत् । १५. धाय्यानन्तरो यः प्रगाथ उकम्तचाहावं कृत्वा हैरण्य- स्वपौयादौ करोतीत्यर्थः । १६. इति यदेतदकं। एवं नियमतो निष्केवल्यं भवति । .यदापि स्खयोनौ रथन्तरक्रिया तदापि मखाय पा शिषामहोत्येता नव भवन्येव दिपदे च । त्रिपाराचे। तत्र हि मंपदसंभवात्र प्रभाव पाश येत । तत्संपन्न मिम्ति श्रुतेरत्रेव स्यात् । १७. अभि त्यं देवमित्येवमादिको। १८. अयं चापरो विशेषः । एकपातिनीनामुपर्याहावर हत्या पुरस्ताच्चानोभद्रौयात्प्रशकोयं शंमेत् । एतानान्धदेवे विकारः। विकारवचनं ममवे विहव्यनिवृत्त्यर्थम् । १६. उरु विषणो वि क्रमस्खेत्येतां एतयाज्यामुद्धृत्य भवा मित्रो न शेव्यो हतासतिरित्यतया यजति । २०. अग्निं नरो दौधितिभिररमोरित्यनिष्टोममार्दाग्नि- मारते म्तोत्रियानुरूपौ। -- १CD om गंसेत् । PC मंपदां। र पायानामुपाहावं . this many ·शाचायनश्रौतसूत्रमाष्ये। [१.. १३. २१-२७. यज्ञायचौथयोनिस्तु विकल्पनाच प्रस्यते । संपत्तवान्यथा गण्या हत्यः संभवे तथा ॥ २१. अतिरिक्रोक्थमिदामोमुच्यते । प्रायं गौः पृश्निरक्रमौ- दित्ययं स्तोचियः । महो द्यौः पृथिवी चन इत्यनुरूपः । २२. तं प्रत्नथा पूर्वथा विश्वथेमथेत्येता चयोदश शस्त्रा। २३. यज्ञो बभूव मश्रा बभूवेत्यमया परिधाय तेनैव खरेण । २४. प्रजापते न वदेतान्यन्य इत्येतया यजति । २५. चतराहावा होत्रका होता चातिरिक्तोक्थेविति । तत उक्थैर्याख्यातस्तैस्तुल्य इत्यर्थः । २६. इति यदेतदक्कमेतत्समूल्हे ऽतिरिक्रोक्थं भवति। अति-. रिकोक्थवचनामात्र संपदः कार्याः। उत्तरमप्यतिरिकोक्थमेवा- विशेषात्। २७. प्राक् पनौमयाजेभ्यः। संस्थिते दशमे ऽहमि पुरा पनौसयाजेन्य इति श्रुतेः। संस्थाप्य वा पनौसयाजान्। संस्थितेषु वा पत्नीसंयाजेविति श्रुतेः। गाईपत्ये इत्वा सो ऽनिरुके गाईपत्ये प्राजापत्ये वे पाहुतौ जुहोतौति श्रुतेः। अन्वारन्धेम्बिह रतिरिति जुहोतीति कात्यायनस्य । पूर्वया द्वारा मदः प्रपद्य नियमतः स्वस्य धिष्ण्यस्य एकेकः पश्चादुपवित् । ब्रह्मा तु स्वदेशे एव घिष्ायवचनात्। मानसेन स्तुत इति वचनं स्तोत्रप्रसवे मानसो व्यापार इत्यस्य IC (in marg.) : instead of 17:1,P This Sūtra is in the text edi. tion erroneously counted as No. 22. It ought to be No. 23-and the following Sutras numbered accordingly.

·१०.१.१-8.] शाहायनमौतसूचमाध्थे। भावार्थम्। पायं गौरित्येतास्तिसभः मार्पराजौरियेवं मंजिता। पराङ् अनाया। चिर्वचनरहिता उपश्विप्रणुवन्। पाहेति वाक्यमेषः । २८. मानसेन स्तुते गोसावी दत्यनेनेवाध्वर्योरामन्त्रणम् । पाहावप्रकरणे स्वादावित्यतिरिक्रवचनात् सतय मार्पराजौभंग- मादनन्तरमध्वों इत्यामन्त्रितो ध्वर्युषिा वा ग्टहपतिमा वां होर होतरिति प्रतिश्टणोति । प्रत्याभाषं सर्वत्र करोति । सर्वच- ग्रहणाद्यथान्यायं होर ग्रहपत इति ग्रहपतेः । २६. भो होतरित्येकस्मिनवमाने तथा होतरित्यपरमिबेवं वक्ष्यमाणमर्थमाचक्षाणे होतरि टहपतौ वाध्वर्युरनुटणाति । स्टणमा- मर्थविशेषानुचरन्तमनुकूलयतीत्यर्थः । १४. १. दशहोता नाम यजस्तत्र वादश्यन्नेवमामन्त्रयेत् । न केवल- मत्र कर्मणि । पृथगण्यतस्मात्कर्मणा: । चरकश्रुतेः । यः प्रजाकामः स्यात्मो रण्यं प्रतिपरेत्य ब्रह्माणं दक्षिणत उपवेश्य शहोतारं निगदेत् । प्रयजमानस्यापि गौनः पाख्यानवचने यवत्प्रतिगरदयदर्शनादत्र समविच्छेदा रय्यने । तान् पूर्वाचार्यककाननुब्रूमः । २. एतावानयमेकावचिंगदक्षरो विच्छेदः । १. एकाचविंशतिरक्षराप्ययं विच्छेदः । ४. इतिशम्देवानन्तरं निर्दिथ्यते । उक्केति भकीर्तनविनाश धावृत्त्यर्थ । अथोपांवित्ययान्द्रोदनारमुपांश्चन्द्रवेत् । । १.C D चाया। PC Dom. T! .CD चोमित्येक

·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये।
[१०. १४.५-२३.
५. यक्षरो विच्छेदः। अध्वर्वादि वदिष्यन्तमित्युक्वादिषलक्षरं
इत्युपांश तथातौतमन्यत्सर्वमिहोच्यते ।
६. चतुरचरो विच्छेदः॥
७. अक्षरो विच्छेदः।
८. पञ्चाक्षरो विच्छेदः ।
९. चतुरचरो विच्छेदः ।
१०. पञ्चाक्षरो विच्छेदः ।
११. षलक्षरो विच्छेदः।
१२. पलक्षरो विच्छेदः।
१३. चतुरक्षरो विच्छेदः ।
१४. चतुरतरो विच्छेदः ।
१५. पञ्चाक्षरो विच्छेदः ।
१६. चतुरक्षरो विच्छेदः।
१०. नवाक्षरो विच्छेदः।
१८. चतुर्दगाक्षरो विच्छेदः ।
१६. एकाक्षरो विच्छेदः ।
२०. पूर्वोतमुपांश तत उच्चैरित्यर्थः ।
२१. त्रयोविंशत्यक्षराण्ययं विच्छेदः ।
२२. त्रयोदशेवरो विच्छेदः ।
२३. चतुर्दशाक्षरो विच्छेदः ।
१
-
propose वदिष्यामि.
• C ) अनूयते । २ C D चतुरक्षरः। विद रनि
vù vår sawa, they omit from berc in this chapter the word fida: 1

·१०.१५.१-१०] शाज्ञावणमौतसूचमाये ।
२४. षड्विंशत्यचराण्ययं विच्छेदः ।
२५. पूक्तिमुपसंहतम्।
.
.
.
१५.
१. चतुतरि वक्ष्यमाणे वदिष्यन् अध्वयों इत्यामन्बयेत ।
२. सप्तदशाक्षरः । विकर्षणाष्टादशाचरो ऽयं विच्छेदः ।
३. पञ्चचिंगदक्षराण्ययं विच्छेदः ।
४. एकविंशत्यचरो ऽयं विच्छेदः ।
५. सूत्रमेतदुझार्थम्।
६. पञ्चाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
७. चतरक्षरो विच्छेदः। .
८. अवरो ऽयं विच्छेदः । .
६. पलक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१०. पञ्चाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
११. चतुरचरो विच्छेदः ।
१२. अष्टादशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१३. चतुर्दशाचरो ऽयं विच्छेदः ।
१४. नवाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१५. एकादशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१६. यत्पूर्वमुक्तम् ।।
१७. चतुर्विशत्यक्षरों ऽयं विच्छेदः ।
१C D परिदः। १C D परी विदः । C D om. from here in
this chapter पयं विरई (with the exception of Sutra 22.)
12

·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये।
[१०.१६ १-१९.
१६. चयोदशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१६. एकादशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
२०. चयोदशाक्षरोऽयं विच्छेदः ।
२१. पञ्चदशाचरो ऽयं विच्छेदः ।
२२. सप्तविंशत्यचरो ऽयं विच्छेदः ।
१३. परिसमाप्तं पूर्वमुक्रम् ।
१६.
।
१. अनुगरार्थमामव्य वक्ष्यमाणमुपन्यस्यति। पञ्चहोतरि वदि-
व्यविति।
२. अष्टादशाचरो ऽयं विच्छेदः ।
३. विंशत्यक्षरो ऽयं विच्छेदः।
४. प्राग्व्याख्यातम् ।
५. चतुरक्षरो.ऽयं विच्छेदः ।
६. बलवहो ऽयं विच्छेदः ।
७.'यहरो ऽयं विच्छेदः ।
८. अष्टाचरो ऽयं विच्छेदः ।
१. पञ्चाक्षरो व्यं विच्छेदः ।
१०. चतुरक्षरो ऽयं विच्छेदः।
१.१. चतुर्दशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१२. द्वादशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१३. प्राग्व्याख्यातम्।
HD om. the Comm. on this Sutra. P CD अयं विदः om. in this Sutra,

·१०.१७:१-१६] शाहायगौतसूत्रभाष्ये ।
१४. अष्टादशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१५. पयोदशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
११. द्वादशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१७. पञ्चविंशत्यक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१८. परिसमाप्तं पूर्वमुकम् ।
१७.
१. अध्धया३ इत्यनुगरार्थमामन्त्र्य षड्डोतरि व्याख्यातव्य इत्यर्थः ।
२. चतुर्दशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
३. अष्टादशाक्षरो ऽयं विच्छेदः।
४. पूर्ववड्याख्यानम्।
५. पञ्चाक्षरो ऽयं विच्छेदः
६. चतुरचरो ऽयं विच्छेदः ।
७. पलहरो ऽयं विच्छेदः।
८. पञ्चाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१. ज्यहरो ऽयं विच्छेदः ।
१०. पलक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
११. पञ्चाक्षरो ऽयं विच्छेदः
१२. चतरक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१३. बोलणाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१४. पञ्चदशाक्षरो ऽयं विछेदः ।।
१५. कृतव्याख्यानमेतत् ।
१६: एकादशाधरो ऽयं विच्छेदः ।

·शाहायगौतसूत्रभाष्ये।
[१०.१८.१-१..
१०. पयोदशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१८. पयोदशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१६. सप्तविंशत्यचराययं विच्छेदः ।
२०. एतावत्पूर्वोकम् ।
.
१८.
१. सप्तहोतरि विषयभूते वदिव्यबध्वर्युमामन्त्रयेत ।
२. एकोनविंशत्यचराण्ययं विच्छेदः ।
३. विंशत्यक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१. तव्याख्यानम्।
१. पलक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
सप्ताक्षरो ऽयं विच्छेदः।
माहरो ऽयं विच्छेदः।
८. नवाघरो ऽयं विच्छेदः ।
८. पयोदशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१०. पत्तक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
११. पञ्चाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१२. परचरो ऽयं विच्छेदः ।
१२. चतुर्दशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१४. श्रष्टाचरो ऽयं विशेदः ।
१५. पयोदशाक्षरो ऽयं विच्छेदः।
१CD •रा ।

·१०.१६..१-४]
शापाथमौत सूत्रभाष्ये।
१६. सप्तदशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१७. पूर्वोकै उपांश ब्रूयात् ।
१८. अष्टाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
१६. द्वादशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
२०. अष्टाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
२१. त्रयोदशाचरो ऽयं विच्छेदः ।
२२. द्वादशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
२३. चतुर्दशाक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
२४. त्रयोविंशत्यचरो ऽयं विच्छेदः ।
२५. षट्त्रिंशदक्षरो ऽयं विच्छेदः ।
२१. प्रागुतं यत् ।
११०
१. वक्ष्यमाणिकास्तवः । अतो वदति। प्रजापतेः प्रत्यक्षं
तन्वस्ता होता वदेदिति श्रुतेः । अतो वदतीत्यतःशब्द भानन्तये।
ततो नान्तरा यागः । अतो ऽन्ये वापि कामं यजेयुरिति श्रु
विकल्पो न मृत्रितः । उपरिष्टादुपदेशात् ।
.. २. अध्वयों इत्येको ऽवच्छेदो द्वितीयः शेषेण। एवमुत्तराखपि
द्रष्टव्यं । उत्तमा तु यवमाना।
१४. परिसमाप्तास्तन्यः ।
१.0mitted in D and (orig.) in C.
P A ins. 571
Therg is no commentary.oy Sūtra 3-13.

·68 भासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१०.२१.१-. । २०. १. वक्ष्यति टहपतिसप्तदशाः सत्त्रमासौरनिति। श्रुत्यन्तरे दौचाक्रमविधौ तेषां ग्टहपतिः प्रथमो दीक्षित इति । स रहपतिः सत्रभुते द्वादशाहे तनवदनादनन्तरं वदति । असत्वभूते त्वेकएको एव यजमानः । सो .ऽपि ग्रहपतिरित्युच्यते । ग्टहपतिवदनं वक्ष्यमाणकम्। २. अध्वयों इत्येको विच्छेदः । येषां वै ग्रहपतिम्रहपति विद्वान् ग्टहपतिर्भवतौति द्वितीयो विच्छेदः । ३. हतौयो विच्छेदः । ४. चतुर्थी विच्छेदः । ५. ग्रहपतिवदनस्य पञ्चमो विच्छेदः । है. षष्ठो. विच्छेदः । ७. सप्तमो विच्छेरः। ८. अष्टमो विच्छेदः । ६. समाप्तं टेहपृतिवदनम् । २१. १. प्रजापते न वदेतान्यन्य इति मनमा यजति । २. उच्चस्तरामित्यस्य प्रतिषेधार्थ मनसा वषट्करोतीति वचनम्। १. प्रसिद्धम् । ४. ग्रहं ग्वाति प्रांजापत्यं वायु पृथिव्या पात्रेण ग्रहणमादन- तोचोपाकरणहोमभक्षाहरणभक्षणनि मनसेति कात्यायनस्य । A दौक्षते। CD कभू एव।

·१०.२१. ५--१७.] शासायनश्रौतसूत्रमाथे। ५. तातौयमवनिक एव भवमन्त्रः । प्रकरणात् । ६. श्रौदुम्बरौं यजमाना अवारभन्ते । सात्त्रिके वादशाहे चत्विज इति तस्मिन् अग्रेण धिष्ण्यान्परॊत्यामोमाः। मामर्थ्यात् । ७. अपरेण धिष्ण्यान् ये नातिकामेयुस्ते ऽप्यासौनाः पलाम- भाखाभिः स्पृशेयुः । ८. तेषां स्पृशतामुत्तमो हस्तौ होता कुर्यात् । १. अनेन कामेन । इति मनमा संकन्वेदित्यर्थ: । १०. अपिधाय मदमो द्वारा वित्यस्मिन्नवधौ पन्यो ऽपि शालायामामते। शालायाश्चेति वचनात्। कृते वागुपाकरणे वाग्यमनं नेत्रसमौलनं च। ११. नक्षत्रेषु दृश्यमानेषु मत्सु मार्जालौयदेशे स्थिताः । तश्चक्षुर्देवहितं शुक्रमुच्चरदित्यनयर्चा नक्षत्रेषु विषयभूतेषु यजमाना- यचुर्विसृजन्ते । सूर्य चक्षुर्विसर्गः शतातिराजे नक्षत्रासंभवात् । मौर्यवादा मन्त्रस्य । १२. वे ऽपरया द्वारा हविर्धाने प्रपद्यन्ते । अथाध्वर्युरुत्तरस्य हविर्धानम्य कूबरौमभिपद्याह मन्त्रम्यर्धि गायेति गायति मत्वस्यधि तमन्त्रस्यर्धिमाप्नुवन्ति मर्वे मानो निधनमुपपन्नौति (२६.३) श्रुतेः । उत्तरस्य हविर्धानस्थाधोऽहं यजमानाः मर्पन्ति । १३. उत्तरेणागारं यजस्यानुमंचरन्त इति श्रुतेः । १४. युवं तमिन्द्रापर्वता पुरोयुधेत्येतामति छन्दमं जपतो ऽधोऽहं सर्पन्ति । उत्तरेण वा गच्छन्तो ऽक्षवेलायां तद्देश . . १ in marg. यजमाना। २ C D have only लेन कामेन १ A. सूर्याहा।

·मालायमश्रौतसूत्रभाष्ये। [१०. २१.१५-१६ इत्यर्थः । ततो ऽग्रेण हविर्धाने समुपविश्य । संशब्दादेकप्रदेश प्रामीनाः कामान्च्यायन्ते यत्कामाः मत्रिणः । ये बडकामाः भत्रिणो ऽनेककामाः पृथक्कामा इत्यर्थः । भूर्भुवः खरित्येतांस्ते व्या हतौन तु प्रतौकग्रहणात् सुप्रजा इत्येव- मादिकं मन्त्रम्। ११. ते यजन्तो यजमानास्ते वा विजः अमचे । भाखा- मसरोपदेशात् । ते पाच उदश्च उत्क्रम्य वाचं विकृयन्ते विस्पष्ट- मुच्चैराक्षयन्त इत्यर्थः । कथम्। वागैतु वागुपैतु वागुप मैतु वागिति। १०. सुब्रह्मण्याप्रतीकं सुब्रह्मण्योमिति विरुपांशका वा विसृजन्ते ये पूर्व वाग्यताः। १८. केचिन्मानसमहरन्तरं वदन्ति। केचिदुदयनौयान्ते । अपरे दशमाहरङ्ग। तदभिप्रायं सूत्रमेतत् । तबिराकरणयेद- मारभ्यते ऽनन्तरं सूत्रम् । १६. कालवाद एषः। यो ऽयं पुरा पत्नौसयाजेभ्यः संस्थाप्य वेति (१०.१३.२४)। यथा दिवि देवनादीनामभिषेचनीयमध्ये पठितानामपि नाभिषेवनौयाङ्गत्वं । कालमाचवादो ऽस्मिन्त्रवधौ । पष्ठौहौं दौव्यति राजन्य जिनातीत्येवमादयो ऽभिषेचनीयमध्ये ऽपि क्रियमाणा राजसूया एवं सत्रोत्थानं दशमे ऽप्यहनि क्रियमाणं बादशाङ्गमिति । अतो वाशब्दः पराभिप्रायनिवृत्त्यर्थः । इति शाहायनश्रौतसूचभाष्ये दशमोऽध्यायः समाप्तः। १C D •दिको मन्त्रः। २ C D सुब्रमण्यामा A मानसमहरारं (रे?). C (orig ) A18TTĖ; alt. dy marg. add. of 7 to HATATTH. D मावसमारं।

·(९७ ) अथ एकादशोऽध्यायः। १. भाष्यकारगिरी यत्र विनष्टं लेखमादिना । अक्षरं तहासशर्मा मुञसूनुरकल्पयत् ।। माङ्खायनसूत्रोक स्थ] एकादशाध्यायस्य भाष्यं लिख्यते । व्या- ख्यातो ऽनिष्टोमः प्रकृतिर्दादशाहस्यैकाहानां चेति सूत्रितत्वात् पूर्व- कारिवशाच्च द्वादशाहः सत्त्रमहीनश्चेत्युभयरूपस्यापि द्वादशाहस्य श्रुत्यन्तरात् धर्मान् विधाय यथाप्राप्ते च हौत्रयाजमाने । अथेदानों स्वश्रुतिक्रमेण चतुर्विशादौन्यहानि वक्रव्यानि । तेषां च श्रुतौ हौत्र- मेवोक। न होचकाः । पुनश्च पृथकप्रकरणे होचकाणं कर्मविधिः । तेनैव न्यायेन द्वादशाहःशेषं परिभाषां चोक्का क्रमते ततो भगवान् सुयच्चः सूचकारः। १. मचाहौनानामन्ये ऽपि दादशाहाः सन्येव तदर्थ व्याख्यात इति विशेषणं। न्यायप्राप्तं चैतत्। बहुनो धर्मजातस्य विधानादयमेव प्रकृतिः सत्ताहीनानां युज्यते । २. स्तोत्रियानुरूपौ हतीये ऽहनौत्येवमादिकं वचनं । लक्षणं च स्तोचिया होत्रकाणां प्रातःसवने समसयाकाः। एवमादिको वचनलक्षणो विधिः। सो ऽस्यैव द्वादशाहस्य विशेषः सकलौकरणत्वेन वेदितव्यः । शाखान्तरोयश्च मध्वाशयेत् चतं वेत्येवमादि। . १D मध। २ A om. from शा. to सिखते। C (sec. h.) याज. A C D बना। 13 ·भासायनश्रौतसूत्रमाष्ये। ३. दिराचप्रभृतयः अहोना इत्युचन्ते। एकोत्तरास्तु याजन इति प्रतिषेधार्थ पृथगभिधास्यन्ते । ४. न त् प्राक् बादशाहात्यायः । ५. उभयतोऽतिरात्रं मन्त्रमुपरिष्टादहीनस्येति तन्वाकारम् । १. अहोनेषु न विद्यन्ते। २. १. चतुर्विशस्तोममित्येवमादिः खमतपरियहः । चतुर्विंश- मित्याचक्षत इति संज्ञार्थम् । २. होताजनिष्ट चेतन इत्यष्टर्चमाज्यमिति (१९.८) श्रुतेः । ३. सह सारख तेन हरेन। ४. पा त्वा रथं यथोता इत्येवमाद्यनुक्रम्य श्रुतत्वात् । ५. अनुत्तमा ते मघवधकिन्त्येिषा परिधानौया कर्तव्या । न खक्रमेण किं हि उत्तरा या एकस्य चिन्ने विश्वखोज इत्येव- माधाः षट् पूर्णः शत्वा यत्रास्मिन् धीयते निवित् । अन्यचापि यत्रयतस्मित्रिविद्धान भवति तत्रतायं धर्मः । १. नदिदास भुवनेषु ज्येष्ठमिति सहदिवो निष्कवस्ममिति श्रुतेः। २. तहेवस्य ते हि द्यावापृथिवी इति । ८. दितीयादेव पाठिकात् यजस्य वो वृष्ण शर्धाय । ६. किनु श्रेष्ठ इति। १०. वैश्वानराय धिवणामृतावृध इति ।

·११.३.१-२ शाहायनौवषमाये । ११. पान वर्धत जातवेदसमिति जातवेदसौयं भवति । १२. चतुर्विधे ऽन्यत्र वा यो विशेषस्तं वक्ष्याम इति वाक्य- मेषः । अनारम्यवादसायं । तथापि छन्दगानामसिनानि प्रायेण पाठादिवोचते। १३. यज्ञा यज्ञा वो अमय इत्यहावं कृत्वा ततो ऽस्य सोचियानन्तरमेधु षु वयम् वामधा होत्येतानुक्यस्तोचियाम् संशस्य तत पाहावः । १४. उक्थयहणमनुवर्तते यज्ञायजियग्रहणं । १५. अमे मरुद्भिरित्येवमादिका कल्पजा । श्रामिमारतोक्य- शस्वदेवतालिङ्गा । एतां भस्वा तन्तुं तवचित्येतस्या अनमारमा- हावमेकैकस्यावेकपातिन्या इति (८.७.८) वचनात् । ततो यथो- काया परिदधात्यन्यया । १६. ग्रहान्तरक्यो ऽप्यनारभ्यवाद एव । तायं विशेषः । अग्रे मरुद्भिर्यकभिरित्येतयैव यथोक्रस्थानशस्तया यजेत्। एता- मेव याव्यां कुर्यादित्यर्थः । स्तोचियानुरूपप्रतिषेधार्थमेतयेत्यति- रिकवचनम्। ३. १. एकत्रिको प्रयनारभ्यवाद एव । तचायं विशेक । चिकृतं असं वक्ष्यमाणेन विधिवा। यथास्तमिति छन्दोगापेचा। तदपेक्षया सोनिया- २.

·शाहायगश्रौतसूत्रभाष्ये। [११. ४:१-१. ४. ज्छस्खा। बचावा सकलां योनिमित्यर्थः । शस्खेतिवचनादविशेषेण होहोचकाणां चायमुपदेशः । ३. यादृक्मङ्ख्याका स्तोचियास्तादृक्सङ्ख्याकाननुरूपान् कुर्यात् । अहर्गणे तु दृचानेव । तायमानरूपत्वात् । क्रमार्थ वचनम् । ५. पर्यासा इत्यन्यानां सूकानामाख्यां वक्ष्यति। तेषामुत्तमां- स्तवान् होचकाः शमन्ति। ६. उत्तमानेव सचान होता शंसति । उत्सृज्यन्त एवान्यानि सकानि बहसूनेषु । उकाचदन्यत्तम प्रकृत्या भवति। तद्यथा। प्रतिपदन- परेन्द्रमिहवनायणस्पत्येकपातिनौधाय्यापोहिष्ठीयादेवपत्नौराकाक्षर- पतपेपौयामोखादुष्किलीया इति । १. वक्ष्यमाणः प्रलहो ऽभिलवाख्यः पृष्ठ्यविकारो भवति । ततस्तृतीये ऽहनि माविच श्वानरौये षष्ठे चार्भवं मिटुं भवति । २. यानि पार्टिकस्य प्रथमस्य यहस्याज्यानि मामूल्हिके पचे तानि पूर्वेषामाभिसंविकानां चयाणां यथासङ्ख्येन भवन्ति । ३. प्रथमे ऽहनि रथन्तरं द्वितीये सहत्तृतीये रणन्तरमित्यनेन क्रमेण विपर्यासमेते पृष्ठे भवतः। ४. ज्योनिःसंज्ञकमनिष्टोमसंस्थं प्रथममहर्भवत्युत्तमं च षष्ठम् । Aषाम् ।

·१९.५.१-५.] शाहायनत्रौतसूत्रमाये। ५. प्रथमोत्तमयोरहोर्मध्ये चत्वार्युक्थ्यसंस्थानि वक्ष्यमाणमंत्र- कानि भवन्ति । १. गां द्वितीयमहरूपयन्ति । गां चतुर्थमहरुपयन्नौति श्रुतेः । ७. आयुस्ततीयमहरुपयन्ति । श्रायुः पञ्चममहरुपयन्नौति (२०.४.२ १.३) श्रुतेः । ८. इन्द्रो रथाय प्रवतुं कृणोतीति मस्त्वतीयमिति श्रुतेः । ८. श्रा याह्याङप वन्धुरेष्ठा इति निष्केवल्यमिति श्रुतेः। १० कथा देवानां कतमस्य यामनौति वैश्वदेवम् । अष पञ्चमे चाहनि। ११. मारुतं सूकमेकसत्याहादमिष्टोमाद्भवति । १२. एति प्र होता व्रतमस्य माययेति जातवेदसौयं भवति। १३. यदिह मोकं तत्पाठिन प्रथमेनाहा ममामम् । ५. १. इमा उ त्वा पुरुतमस्य कारोरित्येतन्मरुत्वतीयं दितीय- स्थाभिलविकम्य भवति । २. सुत इत्त्वं निमित इन्द्र सोम इति निष्केवल्यमिति श्रुतेः । ३. अभूवः सविता वन्द्यो नु न इति मावित्रमुददितिं श्रुतेः । ४. ततं मे अपस्तदु तायते पुनरित्यार्भवमित्यूद दिति (२०. ३) श्रुतेः। ५. ततं म इत्येतदेवार्भवं पञ्चमे चाभिलविके ऽहनि । साध- वार्थमिहोत्रम्

·माझायनमौतसूत्रभाष्ये।
[११.१.१-१९.
.
.
१. देवानुवे हावसः स्वस्तय इति वैश्वदेवमुददिति (९०.
३) श्रुतेः। विषुवति चेति मोक्रमसंमोहार्थम् ।
७. थशेन पर्धत । जातवेदसमिति जातवेदसौयमिति
(२.. १) श्रुतेः।
८. पदिह नोक्तं सद्वितीयादः पाठिकात् यहीतव्यं। तथा
गां दितीयमहरुपयन्तीत्यत प्रारभ्य सर्वमेवाबातम् ।
६.
१. वक्ष्यमाणकार प्रउग औष्णिहो वैश्वमनस इत्येवंसंज्ञकस्तृती-
यथाभिलविकण्याको भवति । तथैव श्रुतत्वात् । स उच्यते ।
२. वायो याहि शिवा दिव इति चो वायव्यः ।
१.पा वो महलं हरय इत्येन्द्रवायवः ।
8. ता वा विश्वस्य गोपेति मैचावरुणः ।
५. धावां वाशिष्ठो अश्विनेत्याश्विनः ।
१. इत्येन्द्रस्तावः ।
७. रति वैश्वदेवस्तृतः।
८., उत नः प्रिया प्रियाखिति मारखतस्तृचः ।।
१. वायो थालि भिवेत्येवमादौनि सप्त यान्युकानि ।
१०. तिडा हरौ रथ श्रायुज्यमानेति महत्वतीयमिति श्रुतेः ।
११. इन्द्रस्य नु वौयोणि प्र. वोचनित्येतत् ।
१CD om. का

·११.७.१-३] शाहायमचौतसूपमाथे। १२. एतेन द्यावापृषियी अभौवते रति चावाप्रथिवी लिङ्गात् श्रुतेछ। १३. छतेन द्यावापृथिवौ रत्यैतदेव “षष्ठे चाभितविक द्यावापृथिवीयं प्रसङ्गादिहोकम् । १४. एकाहान्प्राकृतादाभवं नक्षन् रयं सुकृतं विनापस इति। वैश्वदेवं चा नो भद्राः कारवो यन्तु विश्वत इति। १५. पा रुद्रास इन्द्रवन्तः सजोषस इति मारतमिति श्रुतेः । १६. वामन सतायवः समौधिर इति जातवेदसौयमिति श्रुतेः। १७. एवं विशिष्टमानिमारतम । ७. . १. होताजनिष्ट चेतन इत्येतदाज्यं चतुर्थस्थानः श्राभिनवि- कस्य भवति । २. मैधातिथ इत्येवंमंजः प्रउगो भवति। नामधेयविज्ञान- मपि फलाय। ३. ये गार्ल्समदे प्रउगे वायये वायवे ते प्रचापि भवतः । . कियांस्तु विशेषः। तत्र गार्समद्यः पूर्वा मैधातिथ्य उत्तराः । तद्यथा। वायो ये ते महसिण इति दे तौवाः 'मोमास त्रा गौत्थेका शुक्रस्यावेत्थेकोभा देवा दिविस्मृति ३ (१०.३.५)। A. विके C D ।

·१.
पाहायमत्रौतसूचभाष्ये.
[११. ७. 8-१३.
एतु मैधातिथ्यः पूर्वास्तौवाः मोमास था गहौत्येतां मस्खा
नतो वायो ये ते सहस्रिण इति दे। एवमुभा देवा दिविस्पृशेति
दे शस्खा ततः शुक्रस्यायेत्यैको शंसेत् ।
४. मिचं वयं हवामह इति मैत्रावरुणः ।
५. प्रातयुजा वि बोधयेत्याश्विनम् ।
१. श्रात्वा वहन्तु हरय इत्येन्द्रम् ।
७. ऐभिरमे दुवो गिर इति वैश्वदेवस्तृचः । इति बचानौ-
त्यसंदेहार्थम् ।
८. अतिदेशो ऽयं सारखतानां प्रउगहचानां । ततः प्र णो
देवौति चतुर्थे । उत स्था नः सरखती घोरेति पञ्चमे । उत नः
प्रियेति षष्ठे।
६. एकाहात् प्रास्तादग्निष्टोमादित्यर्थः। तच्च जनिष्ठा उयः
महसे तुरायेदि ।
१०. उयो जज्ञे वीर्याय स्वधावानिति निष्केवल्यम् ।
११. पाष्टिकस्य द्वितीयस्याहो द्वितीयमिति संज्ञा। तस्मा-
माविद्यावापृथिवीये दूह भवतः। तद्देवस्य सवितुर्वायं महदिति
सावित्रम् । ते हि द्यावाशथिवौ विश्वशंभुवेति द्यावापृथिवीयम् ।
१२. हतीयसंज्ञकात् पाठिकादार्भवं भवति। अनश्वो जातो
अनभौशुरुक्स्य इत्येतत् ।
१३. अग्निरिन्द्रो वरुणो मिचो अर्थमेति वैश्वदेवं भवति ।
१C in marg. एबमचापि।

·१९.८.१-११.] शाहायगौतसूत्रभाष्ये . १४. वैचामराय पृथुपाजसे पृक्षस्य वृष्णो वैश्वानराय धिष- १५. प्रये शुम्भन्ते जनयो न मय इति मारुतम् । जनस गोपा अजनिष्ट जाम्टविरिति जातवेदसौयम् । . । १. अमोजिष्ठमा भरेत्येतदाज्यं पञ्चमस्थाभिलविकस्य भवति। २. यत्रयवान पोजिष्टमा भरेति मस्यते सतोतमा परिहाय शस्यते। ३. नितिनामधेयः गस्तव्यः । श्रुत्यनुकरणात् । ४. वायव्य इति वाक्यमेषः । अयं पिबा मधूनां तव वाय. वृतस्पते म त्वं नो देव मनसा ति । ५. प्रतेमा नो अभिष्टिभिरित्येन्द्रवायवाचः । १. इति मैचावरुणस्तृचः । ७.पा मो गोमन्तमश्विनेत्याश्विनः । ८. प्रतचिदिन्द्र ण उपेत्येन्द्रः। ९. विश्वे देवा इत्येवमादिवैश्वदेवः । इत्येतानि यथोकानि प्रउगहचानि बान्यानि। भित्राभिम्मिरिति क्रमममाहरणादा मा भूत्। १०. कस्य वीरः को अपश्यदिन्द्रमिति मरुत्वतीयं भवति । ११. एतायामोप गय॑न्त इन्द्रमिति निष्केवख्यं भवति। CD om. १CD om. 14 ·शाहायमत्रौतसूत्रभाष्ये। [१९.६.१-१९. १२. बतौयापार्डिकात् साविचद्यावापृथिवीये सूक्ते भवतः । उदु व्य देवः सविता हिरण्ययेति सावित्रम् । वृत्तवती भुवनामा- मभित्रियेति याकथिवीयम्। १३. प्र वः स्फलकन्सुविताय दावन इति मारुतम् । चित्र रछिमोस्तरुणस्य वक्षय, इति जातवेदसौयम्। वैश्वानरौयमत्र पृक्षस्य वृष्णो अरुषस्य म मह सह इति । इत्यानिमारुतम् । १. १. षष्ठस्थाभिलविकस्य सखायः सं वः संयञ्चमित्याज्यम् । २. यषयतच्छस्थेत।। ३. श्रुत्यनुकरणं प्रउगनाम: ४. इति वायवम् । ५. इत्येन्द्रवायवः । १. अन्यतरन्नावरणम्। ७. पुरुप्रिया ॥ ऊतय इत्याश्विनम् । ८. उप नो हरिभिः सुतमित्येन्द्रः । &.. विश्वे देवास आ गतेति वेश्वदेवं भारदालं न तु गार्म- मदम्। १... एतानि बचानि प्रउगे भंसेत,। मह सारखतेम यानि यहस्योत्तरस्येत्येवमाद्यतिदिष्टेन । ११. महाँ रहो मृवदा चर्षणिमा रति मरुत्वतीयं भवति ।

·११. ६. १५-२..] शाहायनमौतमधमाश्थे । १२. यो जात एव प्रथमो मनस्वामिति निष्कवस्यं भवति । १३. द्वितीयात्पार्डिकात्मावि तहेवस्येत्येतत् । १४. अबुधमु त्य इन्द्रवन्तो अनय ति वैवदेवं भवति । १५. वैश्वानराय धिषणामृताध रति वैवानरीयं । यानि यहस्य पूर्वस्य वैश्वानरीयाणीत्येवमादिवंचनात्। धारावरा मरुतो वृष्ण्वोजस इति मारुतम् । वमने घुभिस्वमायशक्षणिरिति जात- वेदसौयम् । इत्यानिमारुतम् । एतावता विकारेणानिमारतं षष्ठे प्राभिलविके। १६. इन्द्र दृध मघवन् त्वावदिहज इति वैश्वदेवं भवति षष्ठ- स्थामाभिनविकस्य द्वितीये ऽभिनवप्रयोगे। १७. उषामानका सहती रुपेयासेति वैश्वदेवं षष्ठे पाभिस- विके हतीये ऽभिलवाभ्यासे । १८. अमिरिन्द्रो वरुणो मिचो अर्यमेति वैश्वदेवं षष्ठे त्राभि- सविके चतुर्थे ऽभिलवाभ्यासे । १९. ५ न इन्द्रामौ भवतामवोभिरित्येतन ऐश्वदेवं भवति षष्ठे पाभिलविके चतुर्थे ऽभिलवाभ्यासे । मनु कायमभिलवाभ्यासो यचैतानि वैश्वदेवान्यश्वाचात्यन्ते । उच्यते। पृष्ट्यपञ्चमांचतरो ऽभि- मवानुपयन्तौति समास इति वक्ष्यति गवामयने (१३.१६.८) । तवैतानि वैश्वदेवान्यन्वायात्यन्त इति । २.. अमिरिन्द्र देति चतुर्थ शं न रन्द्रानो इति वेत्येतयोवा व्यवस्थितो विकल्पः। प्रपममंमिरिन्द्र इत्येतत्पूर्वस्मिन्यठले। प्राम्बिधु- १C Domit a यदेव बहे पाभिाषिके।

·शासायनौतसूचभाष्ये। [१९.१.१-१. . वत इत्यर्थः । द्वितीयं न इन्द्रामौ इत्येतदुसरे पटले। अधं विषुवत इत्यर्थः । । २१. पराबतो ये दिधिषका प्राथमिति वैश्वदेवमाभिलविकस्य षष्ठस्थानः पञ्चमे ऽभिलनप्रयोगे। पृष्ठ्यस्था भिलवःस्थाने तदभिलवा- चनमित्यचावकाशः (१३.१८.२०)। १०. १. पृष्ठ्याभिसवयोरनन्तरं श्रुतिक्रमेणाभिजितमाह। अभि- जिनामैकाहः । सर्वस्तोमस्त्रिवत्पश्चदशमतदकविंशत्रिणवत्रयस्त्रियेषु सर्वशब्दो ऽयं । उभयमामा हद्रथन्तरसामेत्यर्थः । प्रत्यक्षं पृष्ठं छह- द्रथमारं पृष्ठं वास्य भवति संस्थया चाग्निष्टोमः। पूर्वकारिणामाय- समपि सदेतदुकं स्वमतप्रकाशनार्थम् । २. प्र को देवायाभय इति सूक्त। यदादिष्ठं तदमय इति हचमित्येतदाज्यं भवति । ३. माधुच्छन्दसर गार्ल्समदश्व दौ प्रउगौ संप्रवयेदिति । ४. शंसनक्रमो ऽयं । तथैव श्रुतिः । वायव्या पुरोरचं मस्खायो उभे वायव्ये रचे इत्येवभाद्याह । ५. माधुच्छन्दम एव प्रउगे मति गार्समदं वैश्वदेवमुपरिष्टा- माधुच्छन्दरस्य वैश्वदेवस्य पर्याहरेदित्युक्वाथ माधुच्छन्दसं मारस्वत- मिति प्रस्थक्रमः श्रुतेः। . १. ऐकांहिकं च यथोकं वा । ऐकाहिकं प्रातःसवनं स्यादिति मा स्थितिरिति अतेः । इतरेव प्रकरणात् ।

·११.११.१-३.] शाचायनौतसूत्रमाव्ये। १.८ ७. माध्यन्दिने सवने ऽयं विशेषः। काहिकं जनिष्ठापौयं मस्या ततस्तस्योर्ध्वमिन्द्र पिय तुभ्यं सतो मदायेति शंसेत् । ८. ऐकाहिकादूर्ध्वमित्यनुवर्तते । ८. छहत्पृष्ठपक्षे ऽभिजिति । इन्द्र पिब तुभ्यमित्ययो जनि- छाउपौयं । या त ऊतिरित्यस्यो, हेरए स्वपौयम् । १०. एकसूने वा निवख्यमरुत्वतीये भवतः । तस्मिन्पो पिया सोममभि यमुय तर्द इति मरुत्वतीयं शद्धमेव । तथा तमु टुरि यो अभिभूत्योजा इति निष्केवल्यं । पूर्वस्य पिया मोममभि यमय नर्द इत्येतस्योत्तमामुत्सृजति विपदेति हत्वा श्रथा वाजमिति । ११. प्रारुतादमिष्टोमात् । अथ नित्यमेवैकाहिक बतौयमवर्ग स्थादिति मा स्थितिरिति श्रुतेः । . ११. १. अभिजितो ऽनम्मरं श्रुतिपाठक्रमेण स्वरमामानो ऽवसर- प्राप्ता उच्चन्ते । मप्तदशस्तोमा इति स्तोमातिमनार्थ । स्वरसामान इति नामधेयं शास्त्रसंव्यवहारार्थ। एवं स्वरमावा (१०.६. ११) ते छन्दोमेषु (५) स्वरमामस्वित्येवमादौ । श्रुतत्वात्। ३. खरसंज्ञानि हान्येषामिति स्वरपृष्ठाः कौषीतर्भगवती मतेन । स्वराणि त्वेव पृष्ठानि स्युरिति ह माह कौषीतकिरिति (२३. ८) श्रुतेः ।। २. एवमेव ·शाहायगौतमूत्रमाष्ये। [११. ११.९-११ ४. त्रयाणामपि बरसानां यथामिर्दिष्टे वृहद्रथारे पव- मानेषु गौयेते। न पृष्ठमाने । तथापि योन्यनुशंसनं यथोपदिष्टं भवति । स्वमतोपदेशार्थ वचनम्। ५. अमिष्टोमा इति पैञ्यं ब्रह्मवर्चखिनो भवन्ति ये अग्नि- टोमानुपयन्तौति श्रुतेः ।। ६. उक्थ्याः स्युरिति ह माह कौषीतकिरित्येवमादि श्रियो विराजो बाद्यस्योपाप्या इति (२४.६) श्रुतत्वात् । ७. श्रा यज्ञैर्देव मर्त्य इति प्रथमस्य खरमान प्राज्यमावदाथ- मतरं शहदयो हि भानव इति द्वितीयस्य रहवाहतमग्न पोजिष्टमा भरेति हतीयस्थावद्राथन्तरमिति (२४.५) श्रुतेः । ८. यथोक्तानामाज्यानामेकैकस्योत्तमां चोत्तमा चेत्युत्तमाः परिहाय मनं सर्वच । ८. माधुच्छन्दसः प्रथमस्य स्वरमानः प्रउगो गार्ममदो द्विती- यस्यौष्णिह प्रात्रेयस्तृतीयस्येति ( २ ४. ५) श्रुतेः । १०. कस्य वौरः को अपश्यदिन्द्रमिति प्रथमस्य स्वरमाखो मरुत्वतीयं केति कदत्कया शुभा सवयमः सनौला इति द्वितीयस्य कयेति कदत् गायत्माम, नभन्यं यथा वेरिति हतीयस्य ता कर्मा- षतरामा इति कर्मति कवदिति श्रुतेः ( २४.५)। ११. एकस्यैव मामप्रगाथस्थावृत्यपेक्षं बहुवचनं । ' प्राकृतमाम- प्रगाथशंसनांदनन्तरं वक्ष्यमाणकान् कदतः प्रगाथसंज्ञकान् प्रगाथान् मित् । . . ' A याणामपि C गायपा।१D समाने। PA वर्चसिनो।

·१९. ११. १२-२..] शाड्डायनत्रौतसूत्रभाष्ये
१२. कं मन्यो अतोनामिति कन्यगाथ रति प्रथमे
श्रुतत्वात् । तथा कदू विस्थाकतमिति कद्दान् प्रगाथ इति द्वितीये
श्रुतत्वात्। तथा इमा उ त्वा पुरूवसो इति मगाथः पावकवर्णः
कवर्णा इति कहानिति हतीये खरसाबि (१४.७) श्रुतत्वात् ।
कदत्यगाथादनन्तरं रहतच योनि सेत् ।
१३. यस्ते माधिष्ठो ऽवस इत्येतत्सूक्तमुत्तमामृवं परिहाण्या-
वाग्रथं विश्ववारं त उति च प्रथमे स्वरमावि शंमेत् ।
१४. गायन्ति त्वा गायत्रिो ऽपादित उदु नवित्रतम इति
पानुष्टुभत्रैष्टुभे द्वितीये स्वरमानि ।
१५. इन्द्रं विश्वा अवौधन संच त्वे जग्मुर्गिर इन्द्र पूर्वी-
रित्यानुष्टुभरेष्टुभे हतीये खरमाथि निष्केवल्यसूके भवतः ।
यो ऽयमुको विधिरित्येष रहद्रथन्सरपृष्ठानां स्वरमा
भवति नोत्तरः।
१७. यन्जायथा अपूयंत्येष स्तोत्रियः खरपृष्ठाना। खरपृष्ठाः
कौषीतकेरिति य उकाः स्वरमामानस्तेषां चयणामपविशेषेण ।
१८. हे अनुष्टुभौ हतीया रहती।
१६. वाशब्दो विकल्यार्थः । पूर्वीक्रेन मह द्वितीयस्य स्वरमानो
मत्स्यपायि ते.मह इति वा स्तोत्रियो भवति । एतामेव : प्रथमां
रहतौं बतौयां करोति । द्वितीयहतीये अनुष्टुभौ संस्खा ।
०. मत्मि न इत्यादिके दे अनुष्टुभौ । वयं घ वा सुता-
वम इति रहती हतीयांनुरूपस्य कार्या ।
| C D चामुष्टभे।
पुरती।
.
.
२
-
PA om.

·११२ शाहायनौतसूत्रमा थे। [११. १२.१-. २१. प्रत्यस्मा इत्येवमादिके दे अनुष्टुभौ शस्खा बतौयामुत्सृज्य ततो अस्मा अस्मा इन्धस इति हतौं हतीयां करोति । एष सोचियस्तृतीयस्य खरमापो ऽनुरूपश्च वक्ष्यमाणो यन्जायथा इत्येव- मादिना सह विकल्पो ऽर्थात् । १२. इममिन्द्र सुतं पिवेति वे अनुष्टुभौ। क ई वेद सते सचेति हतौ हतीयानुरूपस्य कार्या । १२. १. श्रादिहतोको मध्यरहतीको ऽन्तरतौको वा यतोबह- तौकः स्तोचियस्ततोरतीक एवानुरूपो ऽपि कर्तव्यः । २. धाय्यानन्तरं चिम्वपि खरमामसु करतो यथोक्तान् शंभेत्। ततो रथन्तरस्य योनिं प्रथमे राहतो द्वितीये मुहद्रथन्तरयो- स्तृतौये। यायचोभयोपदेशस्तचतच पूर्वी रथन्तरस्य सेत् ततो हहतः । ४. योन्यनुशंसनानन्तरं यमिन्द्र दधिषे त्वमिति हुचः प्रथमे खरमादि। स्वरन्ति वा सते नर इति हुचो द्वितीये खर- माधि। दाना मृगो न वारण रति इंच एव बतौये खरमादि। ३. तथैव अतवात् । ५. रन्द्र तुभ्यमित्येवमादीनां मवानामचा प्रत्यहं तिसस्तिन पाचः अंमेत् । पूर्वाणि च सूकामि। तद्यया । यस्ते साधिष्ठ इति १C D insort धाग्यानमारं विमपि सरसाम (!) कानः ।

·पाहायणमौतसूत्रमा। प्रथमे । गायन्ति त्या गायचिति द्वितीये । र विश्वा रति हतीये। ६. इन्द्र तुभ्वमित्येवमादौनि हानि न वा अमेत् । कथं कुर्यात् । दृचानन्तरमुभयानि सूकामि गंमेत् । तद्यथा। थस्ते माधिष्ठ इत्युत्तमा परिहाण्यार्वायथमिति र प्रथमे । गायन्ति त्वापादित उदु नश्चिचतम इति द्वितीये। इन्द्रं विश्वाः संपले जग्मुरिति हतीय इति। ७. अयमेव मंसनक्रमः खरयोनिषु वृहद्रथमारयोग्छन्दोगैः प्रापितयोः। ८. एकस्मिन्पक्षे प्रागानुष्टुभात् अपरस्मिन्पचे प्राक् चात् पदुकं तत्प्रगाथेन संभंसति । नानराश्यत इत्यर्थः । ६. प्रथमात् यहात्पार्टिकायामयं बतौयमवनानि रहद्रथ- मारपृष्ठानां खरसावां भवन्ति । १० वरपृष्ठानां खरसावां पृष्ठ्यस्य वडास्य समुहस्य याः पूर्वस्य व्यहस्य वैश्वदेवानां प्रतिपदस्ताः प्रतिपदो भवन्ति । ११. खरयोनौनां च खरसावामेवं प्रतिपदः । १२. यान्युत्तरस्य यहस्य बतौयसवनानि तानि हतीयसव- नानि मानुपसणौति (२४.६) श्रुतेः । १३. तुमब्दो मध्यमात्यहादित्यस्य विशेषणार्थः । तत्र यानि वैश्वदेवानि शस्त्रान्युकानि तेषामुत्तमानि सूत्रान्युहृत्य । स्वस्ति मो मिमीतामिति छ तिम्रो.इने वैश्वदेवानां करोतीति १C D om. सरदाना। PCD om. सयोगौनांचा ·१९० मादायमौतमत्रभाष्ये। (१०.८. १७) यस्ता उस्तं चोद्धृस्य प्र वः पानां रघुमन्यवो ऽन्ध इति प्रथमे स्वरस्यवि वैश्वदेवं करोति । तं प्रत्नथा पूर्वथा विश्वथे- मथेति द्वितीये। कदित्या नः पाचं देवयतामिति हतीये । नधानि तत्र वैश्वदेवानि भवन्ति ( २४.६) इति प्रकृत्य श्रुतौ सर्वमाखातम्। १४. वाशब्दो विकल्पार्थः । अग्रिरिन्द्रो वरुणो मित्रो अर्य- मेति वा वैश्वदेवं प्रथमे खरमानि भवति । १५. प्रथम एव स्वरमामनि। यस्मिन्कल्पे ऽमिरिन्द्रो वरुण रति वैश्वदेवं तस्मिन्नेव कल्ये प्र ये शम्भन्ने जनयो न सप्तय इति मारतं भवति । १६. देवाहुबे सहच्छ्रमः स्वस्तय रति दितीये स्वरमाथि वैश्वदेवं भवति। १७. उषामानका एहती सपेशति बतौये खरमामनि वैश्वदेवं भवति । तदै खलु प्रत्यक्षं वैश्वदेवान्येवावधीयेरचित्येव- मादि (२४.६) प्रकृत्य कल्पान्तरं श्रुतौ सर्वमाबातम् । १३. १. स्वरमाबामनन्तरं श्रुतिपाठक्रमेण विषुवान् वक्रव्यः । तदर्थ- मेकविशस्तोममिदमहत्पृष्ठं पक्षे महादिवाकीय वा। अमि- होमो विषुवानिति शास्वसंव्यवहारार्थ संज्ञाकरणम् । CD om. या .CD orपृष्ठपचे।

·१९. १३:२-१०.]
शाचायगौतसूत्रभाव।
>
.
२. नियमार्थमेतद्वचनं। पुरादित्यस्य समयादेतदरः संस्खा-
पथिषेयुरिति (२५. १०) श्रुतेः।
३. अस्मिनहनि उदित प्रादित्ये प्रातरनुषाकः कार्यः ।
मप्रातरनुवाकमेतदहर्दिवाकीर्त्य भवति। मप्रातर नुवाकेन सपनी-
संयाजेनतेनाका पुरादित्यस्यास्तमयात्ममौ सेयुरिति ( २५. १०)
अतेः ।
४. महाराचे प्रातरनुवाको' भवति । तटु ह माह कौषी-
तकिः प्रजापति प्रातरनुवाको न तमस एव तद्यथायथमेव तमुपा-
कुर्यादिति ( २५.१ . ) श्रुतेः ।
५. यस्मिन्पचे उदिते प्रातरनुवाकस्तस्मिन्पचे अग्निं मन्ये ऽपि
पितरमनिमापिमित्येका प्रतिपद्भवति।
१. अस्मिनहनि प्रातरनुवाकच नियमत रमे मयाविकण्याः ।
शतं दशमतं विंशतिमतं वेति । अनुयादिति प्रत्येकमभिसंबध्यते ।
वाशब्दय।
७. वमिष्ठन दृष्ठं वासिष्ठं । जुषस्व न इत्येतदापीसकं भवति ।
८. सूर्यदेवत्यः पाहः सवनौयस्थ पशोरुपालमयो न प्रधानः
उपभब्दात् ।
१. चित्रं देवानामुदगादनौकमिति तिस्रो वपायाः पुरो-
लाशस्य पोः पुरोनुवाक्या भवन्ति । तिन उत्तरा थाज्या पने-
मैव क्रमेण । मौर्यस्थेति वचनाबेतरत्र भावमस्य ।
१०. मौर्यस्य पशोरुपांश प्रदान भवति । तथा च युतिः ।
.
.
A महाराने C D...

·भाशायनमौतसूत्रमाष्ये। [११.१३.११-१८ ते वा एते चबार एवं पनव उपांशु भवन्ति । मौर्यः माविष: प्राजापत्यो वाग्देक्य (२५.१०) इति । ११. समुद्रादूमिमधुमाँ उदारदित्याज्यसतं भवति । १२. वक्ष्यमापाकः। ११. प्रथम वायव्यवायवे उत्तमं सारखतमिति मध्यमा- छन्दोमात् । तथा चैव श्रुतिः । कुक्दिङ्ग नममा ये वृधाम इति वायव्यमत एवोत्तरं चन्द्रवायवमुत स्या नः सरखतौ जुवाणेति सारखतमिति । १४. प्रथमाच्छन्दोमात्रौणि हचानि भवन्ति। मैत्रावरुण- माश्विनमैन। तथा चैव श्रुतं। उदां चक्षुर्वरुण सुप्रतौकमिति. मैचावरुणम् । बा गोमता नासत्या रथेनेत्याश्विनम् । श्रा नो देव अवसा याहि शुभित्रिवेन्द्रमिति । १५. पाश्विने त्वयं विशेषः । क्रमप्राप्तां हतौयामुत्सृज्य वि दुचायश्विमा उपास इति भानुशब्दवती हतीया कर्तव्या। तस्यो, भानु सविता देवो अदिति भानुमती हतीयेति (२५. २) श्रुतेः। १६. प्रमोतु मदनादृतस्येति वैश्वदेवमिति (२५. २) १७. वाशब्दो विकल्पार्थः । अस्मिनहन्यैकाहिक' प्रातःसवन भवति पूर्वाकं वा । तदाडर्न चेष्टुभं प्रातःसवनं स्यान्मोहयति कृत- चन्दमो यज्ञमुखमैकाहिकमेव स्यादिति ( २५. ३) श्रुतेः । १५. तस्या प्र वो देवायामये त्वं हि तवद्यश इत्येते उभे तदाञ्चमिति (२५. ३) श्रुतेः । छन्दायमिष्टतरः पक्षः । । १C adds वा। २aem ना।

·१९. १३.१६-२७] शाशायनमौतसूत्रभारे। १६. तस्मिग्कल्पे माधुच्छन्दसच प्रउगं भवति। माधुच्छन्दसे बेति मारखतस्य विकल्पः । एवमेतत्पक्षत्रपयुकं प्रातःसवनमुक्तम् । २०. कया शुभा सवयमः सनौला इति महत्वतीयम्। त्यं स मेषं महया खर्विदमिति जागतमिति श्रुतेः। जनिष्ठा उपः महसे तुरायेत्येतस्मिंस्त्रैष्टुभे निविदं दधातौति श्रुतेः । ता वा उभय्यस्त्रिष्टुअगत्यः शस्यन्त इति (२५.३) च श्रुतत्वात् । २१. प्रायन्त इव सूर्यमित्येष स्तोत्रियो भवति। वक्ष्यति । एकशतं निष्केवल्यमिति । तत्र तावदयमस्खयोनौ वृहति गौयमाने आयन्तीयः स्तोत्रियो भवति। न चेत्स्वयोनौ प्रायन्त इव सूर्य- मिति सूर्यवान् स्तोचिय इति (२५. ६) श्रुतेः । २२. यद् घाव इन्द्र ते शतमित्यनुरूप इति श्रुतेः । २३. अखयोनौ सहति महादिवाकौत्य वा वक्ष्यमाणकं पृष्ठं भवति । २४. चित्रं देवानामुदगादनौकमिति स्तोचियो महादिवा- कौयस्य पृष्ठस्य । २५. चित्रं देवानामित्यस्य वचस्य ये उत्तरे अचौ" तत्सूर्य- स्थेत्येवमादिके ते चानुरूपार्थत्वेन शस्यते । २६. उत्सूयो हदची व्यवेदित्येषा बतीयानुरूपस्य कर्तव्या। २७. बण्महाँ असि सूर्यति स्तोत्रियः। उदु त्यहर्गतं वपुरित्य- मुरूप इत्येतो महादिवाकीर्त्यस्य स्तोत्रियानुरूपौ प्रगाथौ वा भवतः। १Cach. • सो। .C) om. पहुं भवति। २ C D हम्; sec h. बा..। CD om sो ·मझायनोतसूत्रभाष्ये। [११.१३. २८-३४. २८. विभाड् पिबत सोम्यं मध्विति स्तोत्रियस्तृतः । वि सूर्यो मध्ये अमुचद्रयं दिव इत्यनुरूपः । एतौ वा सोचियानु- पौ महादिवाक्रौर्यस्य पचे भवतः । २६. विश्वाहा वा सुमनसः सुचक्षस इत्यनुरूपो वि सूर्यो मध्य इत्यनेन सह विकल्यते । ३०. अखयोनौ इति महादिवाकर्त्यपक्षे बएमहाँ श्रमि सूर्येति सामप्रगाथो भवति । २१. सामप्रगाथः पूर्वेण सह विकल्पते । १२. स्खयोनिपचे रहतः स्तोत्रियानुरूपौ यस्ता मामप्रगाथं च बाईतं ततो रथन्तरस्य योनि शंसेत् । वृहत श्रातानं शस्खा. रथन्तरस्य योनि शंसतौति ( २५. ५) श्रुतेः । ३३. अखयोनिहत्पृष्ठपक्षे मामप्रगाथादनन्तरमुभयोई इंद्रध- सरयो-नौ प्रसेत् । अथ वृहद्रथन्तरयो-नौ शंसतौति श्रुतेः । २४. महादिवाकौयं पृष्ठं चेत् सामप्रगाथानन्तरं दृहद्रथ- मारयोर्दयोरपि मावोर्यानि स्वौयांखीयां होता प्रांमत् महादिवा- कौयपृष्ठपक्षं प्रस्तुत्यापि । अथ सहद्रथन्तरयोयोनि शंसतौति श्रुतेः । तस्य च महादिवाकौय॑न्नर चयः पक्षाः। तद्धे के चिटुप्स कुर्वनि तथा सतीषु स्यादिति हैक पाडः तथा जगतीषु स्यादिति लेव स्थितमिति पक्षचयं (२५. ४) श्रुतेः । १C D om. पाडा १CD om. the text from my to Sutra 34 शंसनौति : c in marg. मसादियाकोत्यच। विषयखयोनी पाचारयोर्योनी १ मदिवाकौत्यस om. C D.

·११.१४:१-] पाहायनमौतसूधभाष्ये। १९७ १४. १. यद्येने रद्रयन्तरे माध्यन्दिने पवमाने मामगाः कुर्युः ततो योन्यनुशंसनम्। २. अयमयुद्धृतरहद्रयकरपक्षः । एवमेते षट् पक्षाः। अस्त्र- योनिपक्ष एकः। महादिवाकीर्त्यपक्षास्त्रयः । वयोनिपक्ष एकः । उद्धृतरहद्रथन्सरपच एकः। एते सूत्रकारेण सूचिताः। छन्दोग- वात्तु बहवो ऽन्ये ऽपि संभाव्यन्ते । तदप्युक्तमेव स्तोचिये छन्दो- गमित्यादि। ३. इन्द्रः किल श्रुत्या अस्य वेदेत्युक्यमुखौया। त्रिषु कल्पेषु .खयोनौ अखयोनौ उद्धृतरहद्रथन्तरे च । 8. मं नो भव पक्षमा शं मो अति महादिवाकौत्यपणे यमुक्थमुखौया। ५. द्यौर्न य इन्द्राभि भूम्यार्य इति योदशकं सूकं चेष्टुभं खयोनौ सहति मति। १. य.एक वृद्धव्यचर्षणेनामित्यस्त्रयोविपक्षे एकादश चेष्टुभं सूकम्। ७. य एक रद्धव्य इत्येतदेव सूतं भवति । • ८. तमुष्टुषि यो अभिभूत्योजा इत्येतत्सूक पेष्टुभं पञ्चदशक- मुद्धृतरहद्रयन्तरपक्षे सेत् । ६. चेष्टुभादनन्तरमभि त्यं मेषं पुरुहतमृग्मियमित्येतलागतं सूतं पदार्थ अमेत् । १C वाली ·१२. हायगौतसूत्रमाष्ये। [११. १४.१-१६ सतर्जनित्री तथा अपस्परौत्येतस्य योदमर्चस्य नव शस्वा सर्वहरेर्वा ते आहे विदथे शंसिघं हरौं' इत्येतस्य पयो- दशस्यैव पूर्वेण सह विकल्पितस्य नवैव शस्त्रा ततो निविदं अमेत् । ११. श्रा मत्यो यातु मघवाँ सजोषोत्येकविंशतिची निविडानानन्तरं शंसेत् । १२. विश्वजिते धनजिते स्वर्जित इत्येतस्य षकस्य सूक्तस्यो- समां परिहाय पञ्च शस्ता ततः । १३. विश्वजित इत्यस्य पञ्चस्थानन्तरमाइय दूरोहणं रोहति। शंसनप्रकारमेवमंजकं करोति । तस्य स्वरूपमाह । १४. इंसः शचिषसुरन्तरिचसदित्येतामचं सप्त वाराञ्छ सेत् पको प्रशस्विपच्छो ऽनवाम चिपच्छो ऽर्धर्चाः पछ इति । अस्या दूरोहणसंज्ञा शास्त्रसंव्यवहारार्था । १५. विश्वजित इत्यस्य या उत्तमा भिष्टा' तां दूरोहणा- मन्तरं मंसेत् । १६. एर्ष प्र पूर्वोरव तस्य चमिष इति जागतं षखच- मिति (२५.७) श्रुतत्वात् । १७. पतङ्गमकमारस्य माययेति तिस इति श्रुतेः । १८. उरू नो लोकमनु नेषि विद्वानिति नि:शस्तया परि- धातौययेत्यादि (२५.८) श्रुतेः । १८. इति यदेतदुकं पूर्वाकया रचनया निष्कवख्यमेतत्पञ्चं मतमिति पैङ्गी संपदिति (२५. ७) श्रुतेः। संपदुपेतं च श्रुत्युकम्। .१cानिया ·११. १०. २०-३१.] पाहायनमौतसूत्रमाणे। २.. पशब्दो विशेषार्थः । विशेषोऽपि विधीयते । २१. स्तोनियप्रति सर्वेषु पक्षण पूर्वतन तस्लमोक्य- मुखौयायाः। २२. व उद्धृतराष्ट्रयन्तरपञ्चस्तस्मिन् चतुर्जनिचौयं पयोदशी मंसेत् । २३. चतुर्जनिघौयस्यैव एकादम सेत् । वयोगी हाच । २४. चतुर्जमिनीयस्य नव अमेत् । अन्यत्र पूर्वानाभ्याम् । २५. सव्येन दृष्टं माव्यं । अभि त्वं मेषमित्येतयुद्धत्येन्द्र थाषि परिभिरिति पञ्चदश मंसेत् । २६. प्रते महे विदथे अषिर्माचा सूक। पषिर्वशः। तस्यै- कादश प्रस्खा निविदं दध्यात् । २७. अभूरेको रयिपते रवीणमिति चेष्टुभं पञ्चमेव प्र पूर्वीरित्येतस्य भाव्यस्य स्थाने । २८. त्यम् षु वाजिनं देवजत मिति ता_ः । पतङ्गमकमसरस्य माथवेत्येतस्मात्पूर्वः अस्यः । २६. एकाधिक मतं निष्कवस्यं पैवमतेन कौषीतकिमतेन च श्रुतिरेव सूचौलता। ३०. प्रथमादकः पार्टिकामाविषं । युनते मन उतेत्येतत् । ११. द्वितीयात्याठिकाद्यावापृथिवीयं भवति। ते.हि द्यावा- . पथिवी इत्येतत् । १ A मा रत्येनस्य परसौ. 16 ·१२२ शासायनौतसूत्रभाष्ये। [११. १५.१-३. १२. षष्ठात्याठिकादार्भवमारते भवतः । किमु श्रेष्ठ इत्यावं प्रयव्यव रति मालम्। ३३. देवान् हुवे हच्छवमः स्वस्तय इति वैश्वदेवं भवति । १४. हतीयात्पाठिकादैश्वानरौयं ग्राह्यं । वैश्वानराय धिषणा- मृताध इत्येतत् । ३५. मूर्धानं दिवो परतिं पृथिव्या इत्यनिष्टोममानः तोचियः । मूर्धा दिवो नाभिरनिः पृथिव्या इत्यनुरूपः । ३६. वेदिषदे प्रियधामाय सुद्युत इति जातवेदसौयं भवति। ३७. गवामयनप्रयोगे विषुवतो ऽनन्तरमावृत्ताः स्वरसामानः कार्याः । यस्तृतीयः स प्रथमो यो द्वितीयः स मध्यमो यः प्रथमः स हतीय इत्येवमावृत्ताः । अय चौन् स्वरमान श्रावृत्तानुपयन्तीति (२५.१ . ) श्रुतेः । १५. १. विश्वजिसंज्ञक एकाहः। मर्वस्तोमस्त्रिदादिभिस्त्रयस्त्रिं- शांतः स्तोमैर्युतः । सर्वपृष्ठो रथन्तरादिभिः पृष्ठ: रैवतियुक्तः । रहत्पृष्ठो वा विकल्पेन.। अग्निष्टोमः । चयोदनं वा एतं मासमानु- वन्ति यद्विश्वजितमुपयन्तौति प्रक्रम्य ( २५. ११) श्रुतौ सर्व- माबातम्। २. सस्थानिं नरो दौधितिभिररपोरिति वैराजमाज्यमिति श्रुतेः। ३. त्वं हि क्षेतवद्यम इत्येतदाज्यं भवति । सहत्पृष्ठस्य. विश्व- 0

·११. १५. ४-१०.] शादायनमौतसूपमाथे
१२१
जितः। अनि नर इत्येतत्वसंयोगविहित रोक्षपृष्ठादिषु भवति ।
हद्रथमारपृष्ठस्य यदि वृहत्प्रत्यक्षं ततस्त्वं हि तवदित्येतदाव्यम् ।
४. सह सारखतेन भवति । सूचारम्भात् ।
५. चतुर्विभादको मध्यन्दिनो भवति । मध्यन्दिनसम्देन
निष्केवख्यमरुत्वतोये उच्यते।
६. वैराजस्य मानो यौ स्तोषियानुरूपौ सन्यूखायुको तौ
तथैव शस्ला सर्वपृष्ठे विश्वजिति नेनरस्मिन् तभूपृष्ठे ब्राह्मणा छमिनो
ऽपि स्तोचियत्वविशेषात् । सन्यवराजयोनिगतस्य वैराजस्य न्या
भवति । स्तोचिय एव न्यूजस्योपदेशात् । तत्तस्थाने तु भवत्येव ।
न हि वैराजं तत्स्थानमन्यूञ्जनायेति (२५. ११) श्रुतेः। प्रगाथं
चाग्निष्टोमपक्षे ऽपि नियमतः अंसेत् । तनपृष्ठे ऽपि तथा रथन्तरस्य
योनि बहतश्च ।
७. अनुचरादारभ्य षष्ठात्पाठिकाईयूल्हिकामामूहिकादा
हतीयसवनं भवति।
८. कथा देवानां कतमस्य यामनौति वैश्वदेवं भवति ।
मात्रिकस्य विश्वजितो
रहत्पृष्ठस्य । उभयपृष्ठे ऽपि सहति प्रत्यछे।
हवस्तु न निवर्तते षष्ठाहिकः ।
, ६. श्रा नो भद्रौयं वैश्वदेवमेकाहस्य विश्वजितः ।
१०. मर्ष पृष्ठे विश्वजिति यो विशेषः स उच्यते । पुरस्ता-
भारतस्य सूकस्य होता प्र वो महे मतय, इत्येवमादिकमेवयामरतं
1 A इत्येतत्तु प० C is not quite Jogible; but it seends to agree by
alt. (सं) with A. P A स्वाविमेषात्। A orm. वैराजस्य। . C (origy.
..
D पहा.

·१२० पाहायमनौवनत्रभाये। ११.१५.९१-१.. गंपति। तत्तत्पृष्ठे ऽय धर्मो विश्वजिति सर्वपृष्ठस्याविशेषत्वात् । तनूपृष्ठपरीक्षा अच्छाव कस्य शिल्पत्वात् । विश्वजितीत्यतिरेको र ऐकाहिकमात्रिकाहौनिकार्थत्वाद्विश्वजिगहणस्य ।मारुतस्य सूकस्येति सूक्रग्रहणात् प्राचावोरकासमेक्यामरुतं । सानिमारते रौद्रौं आस्वा होतैवयामरुतं पनिशमं शंमतीति (२५. १३) श्रुतेः ११. जगतोमंसं पछः शस्थमित्यर्थः। अतिजागतवाच स्यात्। अन्यूज मिति न्यूजस्य प्रतिषेधाचित्यो ऽस्य न न्यूज इत्येतन् चापयति। १२. पहिमंस वा सेत् । गा न्यून । १३. पङ्गिममेव । १४. त्वमग्ने यज्ञानां होतेति कमेण द्वौ बचावनिष्ठोममायः स्तोषियानुरूपौ भवतः । दिरभ्वांसो ऽध्यायपरिसमाप्तौ शिष्टाचार- सदाचरणं चायुष्यमिति । इति शाङ्गायनसूत्रभाष्ये एकादशी •ऽध्यायः समाप्तः। शाङ्खायनसूचस्थ समं शिष्यहितेच्छया । वरदत्तसतो भाष्यमानौं यो ऽकरोषवम् ॥ CD om. धमा। ९ १ १CD .रेकामां। CD om. ला D om. स्या ·( १२५ ) अथ हादशोऽययः ।। १. श्रुतिक्रमेण येषामको सौचमुक्तं तेषामेव होचकाणां यदक्तव्यं तदुच्यते । तच होचकाणमित्ययमधिकारो यदित अर्ध्व- मनुक्रमिष्याम श्रा द्वादशाध्यायपरिसमाप्नेः तत्मामान्यमुच्चमान होत्रकाणमेव भवतीति २. अयमप्यधिकारः । श्रा माध्यन्दिनेषु विकार इत्यतः (१२. ६. १)। अतश्च स्तोमातिशंस: प्रातःमवन एव । तथा च श्रुतिः । सोमातिसं प्रातःसवनेषु भवेति कर्मवचनादेतावस्कर्म यदिहो- थते । तेन चोक्यमुखानि न भवन्ति । ३. श्रा नो मित्रावरुणा मित्रं वयं हवामहे। मित्रं हुवे. पूतदक्षं। अयं वा मित्रावरुणा । पुरूषणा तिहास्ति । प्रति वा सूर उदिते। प्र वो मिपाय गायत। चंदद्य सूर उदिते प्र मित्रयोर्वरुणयोः । ता नः शतं पार्थिवस्येति स्तोषिया मैत्रावरुणस्य भवन्ति । ननु केते भवन्तौति। उच्यते । दनरात्र। कुत .एतत् । मा नो मित्रावरुणा मिचं वयमिति प्राचतयोरुपदेशात्। तथा हि दश्यनामको दशैव स्वोचिया यथामधेन भवन्ति । तथा चोकं । वचनलक्षणो विकार इति। तेन प्रयोयीदयनीययोः प्रातक्रिया। १ A ins. नि।

·१२८ शासायनौतसूत्रभाष्ये। [१२.३.१-१. ४. श्रा याहि मधुमा हि ते । इन्द्रमिहाथिनो सहत् । इन्द्रेण सं हि दृझेसे। छन्द्रो केधौचो अस्थभिः । उत्तिष्ठनोजमा मह । भिन्धि विश्वा अप विषः। प्र सम्राजं चर्षणीनां । तमिन्द्रं वाजया- मसि । महाँ इंद्रो य भोजमा । युञ्जन्ति बध्नमरुषमिति ब्राह्मणा- छमिमः स्तोचिया दाराचे यथासंख्येन । ५. प्रातःसवने स्तोचिया अच्छावाकस्य दशानामहां। तमौ- लिम्व यो अर्चिषा ता हि शश्वन्त ईलत इत्येतयोर्विकल्पो दशमे ऽहनि॥ २. १. दिराचप्रमतिषु द्वादशाहविकारेषु श्रद्धादशाहविकारेषु च । पृथ्यस्य पञ्चमं चतुर्थमहः इत्येवमादिषु अहासंघातेषु मत्रा- होनादिषु अनुरूपाः शेभाविसत्ये ऽहनि ये स्तोत्रियास्ते भवन्ति । यदि पुनः समानस्तोचियं श्वस्तनमहस्ततः परस्मिनहनि ये स्तोचि- थास्ते ऽनुरूपाः कर्तव्याः। अपिशब्दात्परतरे ऽप्यहनि । २. परे ऽहन्यसमानस्तोचिये । ३. नित्यानवश्यंभाविनो ये उत्पेष्वपि स्तोमेषु म छमन्ति सानन्याञ्छस्त्राणं पर्यासा इत्येवमाचक्षते याज्ञिकाः। मंज्ञाकरणं मास्वसंव्यवहारार्थ । स्तोचियानुरूपौ च नित्यौ । छन्दोगानुविधा- मात् । ततः स्तोपियानुरूपपर्यामानां नास्ति ट्रासः । १ बमारिष ननः प.; over the line यदे (?) D वयादिषु ममः। २ M ने भवति। PM om. मान। ४ C D M on. नमः।

·१२. २.१-११.] शाहायनत्रौतसूत्रमाष्ये। १२७ ४. प्रति वा सूर उदिते मिचं सौष इत्येवमादिकस्तृचः पर्यामो मैत्रावरुणस्य भवति । ५. यदा प्रति वां सूर उदिते इत्ययं ततः स्तोचियत्वे वा विनि- युक्तो ऽनुरूपत्वे वा तदा काव्येभिरदाभ्येत्ययं वचः पर्यामो भवति । ६. विद्यमाने श्वस्तमस्तोत्रिये काव्येभिरदाभ्येति वा पर्यासो भवति । ७. उच्छेदभि श्रुतामघमित्ययं हषः पर्यामो भवति ब्राह्मणा- मंसिनः । यद्यपि विषुवति छन्दोगाः स्तोचियमेतं कुर्वन्ति तथा- प्ययमेव पर्यामो भवति । ८. इन्द्रानो अवमा गतमित्येष तपो ऽच्छावाकस्य पर्यामः । ६. अन्तरेणानुरूपं पर्यास व वक्ष्यमाणं पावापस्थानं भवति । भावाप इति वक्रव्ये स्थानग्रहणं मण शस्त्रेण स्तोमतिमेत् । १० एकयर्चा द्वाभ्यां वा यथासंख्या विशिष्टं स्तोमं विदादि- कमतिशंसन्ति होचकाः । न स स्तोमो देवान् गच्छति यो नाति- शस्यत इति श्रुतेः। 'अदृष्टत्वानमैत्रावरुणस्तोमातिरेकः वाचस्तोमे ऽप्येवमेव । ११. भयमा शस्येन त्रिवृति स्तोमानिशंसनं । ननु स्तोत्रिया- नुरूपपर्यामानां नित्यत्वादर्थमिद्धमेतत् । सत्यम् । चिकृतो ल्पतराः स्तोमास्विदिकाराः। कुतो बन्यं स्तोममाहरिष्यनिति श्रुति- वचनात् । चित्त्येवायं धर्मो नान्येषु चिदिकारेषु सूचारम्भात् । A. PC(orig. ) D eremia C ( soc. h.) adds TV M.पवाहरणयोमः ।

·१२८ शाशायणमौतषमाष्थे। [१२ २. १२-१५. १२. वच्यति विश्वजिति सर्वपृष्ठे महामाजीनां मैचावरण इत्येवमादि। तस्मिविश्वजिति सर्वपृष्ठे भूयमा स्तोममनिशंसन्ति । ना अस्वस्थ विहितत्वाधूघारम्भो नियमार्थः । १३. एकया स्तोमातिमंसनं होगकाणां दममे ऽहनि। अन्यत्र पिशरापादयं नियमः। १४. युवं दचं तत्रता । श्रा नो बौं रिशादसः । वं रक्षति मचेतमः । कथा राधाम सखायः । जुनौती नो वरुणः । मा कस्थाहतकव मित्रो नो प्रत्यंचति। महि वो महतामवः । मोमस मित्रावरुणा । ते नः सन्तु युनः सदा । प्र यो वा मित्रावरुण । महि चौणमवो ऽस्तु । एता एकपातिन्यः । सूकादिप्रदिष्टत्वात् सूफनिवृत्त्यर्थमेकपातिनीग्रहणम् । १५. कान्येभिरदाभ्येत्ययं मंचः । श्रा नो गन्तं रिशादसेत्ययं बरः । एवमेतौ चौ। ११. यथा नो मित्रावरुणा यना नो मित्रावरणेत्येते वर्ज- यिवा। सप्तचत्वारिंगमित्रावरुणदेवत्यो गायचो दाशतयौषु सर्वा- खेव यदृचमाखास । दाणतयौयहणं काययोराजानेवेवमादिनित- व्यर्थ । मवायहणं मूषणठकमार्थ । तेन सोमातिसने सोपिया- नुरूपान्यथाक्रमं प्रक्षिप्यैकपातिनौस्ततस्तृचौ । तामां मेजावरुण इति तासां मध्ये या छन्दोरुपयुका अको रूपसंपना 'भेषावरुण्यस्ता भावपेत् मैवावरणः स्खेषु शस्त्रेषु । पा 1C (orig.) D रक्यची। M को प्रथमः।

·२. २७.] शापायगौतसूत्रमाणे। १२६ १७. दाशतयौध्विति वर्तते । स्तोमारियंसनाधिकार एव । सर्वास्वपि दाशनयोषु निपुणमषियमाणानि चतयत्वारिंदैन्द्राणि गायत्राणि । तेषां यथोपयोगं यथाछन्दो ऽनुरूपं स्तोमातिशंस- मार्थमावापस्थाने शंसेत् । अत्र पानिस्वामिमा सत्प्रस्थापनाय लोकाः तास्त उयन्ते। महामेषां प्रवक्ष्यामि वेदाबायक्रमेण तु । इन्द्रा याहौति तिसः स्युः सके च दे सकपेति ॥१॥ युश्चन्तौति लचो जेयः सूतानि पौयथेन्द्रमित् । सूकमा त्वा वहनु स्यादा व र, त्रिपञ्चकम् ॥२॥ हच इन्द्रो दधीचः स्थादिन्द्रो अङ्ग महत्तृचः । वाहत्याच दशकमिन्द्र वा भौणि सूकानि ॥३॥ इदं बन्योजसा तिस्रो धालावन्तयतरस्तु । चौणि स्युनकिरिति तेभ्यः षस्वच्मुद्धरेत् ॥ ४ ॥ वामं वाममथेतहेक्कनौनकेव बड़चम् । अपोषा इति चोषस्ये वे निरुक्त यतः प्रोके ॥५॥ य प्रामघत्परा चिंत्त व इन्द्राय मादनम् । दं वसो सुतं सून दे अन्ये श्रत महरेत् ॥६॥ एका च स्वादवः सोमा महाँ इन्द्र इति सूक्तम् । हचं विनान्यं यदिन्द्राहं प्र सम्राजं ततः सूके ॥७॥ { M om. रामतयोबितिवई p I am not able to account for all the readings in these partly obseure verses. १ CD यधामयचयः । 17 ·স্থাযৗনসুমাই। सूत्रभाष्ये। [१२..२.१.. श्रा याहि सुषुमान्याभ्यां प्रतान्यथ सूक्के दे। चतलवापता पुर उत्त्वा मन्दन्तु सूने दे। अभि.प्र गोपतिं वृष उत्तिष्ठम्रोजसा तिसः । अत: पंच नव_नि । मजानः पुरोलोशं स्थानधन्यं बला तुमः ॥९॥ श्रा प्र ट्रवेत्यन्तिमैषां पुरुहतं पुरुष्टुतम् । वाशिमूक्तमुद्देत्या जनं त्वेष पञ्चकम् ॥१०॥ ईडयन्नौर्भवेत्सूक्तं स्यात्त्वं त्यमिटतस्तथा । श्रा यदिन्द्रय दबहे न हि षस्तव नो मम ॥११॥ मवानालिङ्गभेदाच्च बचौ त्याज्यौ मतो मम । यमु ते चतुर्थचं भूतत्वे गण्यतामिदम् ॥१२॥ यस्य ते स्वादु च चमिति स्थास्कस्य चिन्मतिः । तागघे अनु कि देवे यत्प्रगाथोत्तरे ततः ॥१३॥ पानमित्युत्तरे तस्य गये गायत्री चान्ये दे। गायौवचने कार्य प्रतिषिद्धो यतो ऽन्यासः ॥१४॥ तिलो मरत्वतीयास्त मरुत्वन्तं हवामहे । न गया मित्रदेवत्या न वा चेमं नु मायिनं ॥१५॥ षवादहेति मारुत्य ऐन्द्रमध्यात्तदुद्धता कियन्ते रात्रिपया इति स्थादचनं तु तत् ॥१६॥ रअममध्वनि त्यजेत्तमादितो वा मातिमित्येका। १ C D मेताभ्यां D प्राचनान्यापलो रे M उष्टुवेनाभ्यां प्रायनान्याधाये। २Dपन.

·१९. २. १७.] शासायनमौतसूत्रभाथे। इन्द्र मोमं पिबाध स्या पिशा आहाणनित ॥१७॥ इन्द्र विश्वानि गव्येषु विश्वामियो अध प्रिया । दश स्यावास्वमिंद्र व मयंती' बाथ चैव च ॥१८॥ वह जरुभ्य उदगिति का चैकपातिन्यः । नवधान्य इति चैषा मरुत्वत्येव.पातिमौ ॥१८॥ तं वा मरुत्वती परौतौयमपि स्यात्पतिर्नु तत् । वात्याविशेषणमिदं तदानौंट्रोवन्योच्यते ॥२०॥ यो यजातीति चोसमं तु तुविशष न यस्य ते स्थादियमु ते तथा चाभिष्टये सदा ॥२१॥ देवा एते च संत्यान्याः सूकानां चोदना यतः । जागतेषु हि सूकेषु क्रियन्ते ऽनुष्टुभो यतः ॥२२॥ गायत्रमध्ये यानुष्टुप्तस्मानामपि न त्यजेत् । अर्थवादे यतचाह गायचीत्वमनुष्टुभः ॥२२॥ 'इत्यामन्त्रायुष्यार्थप्रायाङ्कोचकतुल्यचात् । पर्यायेषु प्रयत्नातु या गवेषु तथा भवेत् ॥२४॥ अर्थवादाब तत् कुर्यात् गायच्या अपि संपदम् । दशमे ऽहनि मुख्यार्थ तव चेल्यादिहापि मः ॥२५॥ 'मध्यादोद्रियमाणयामेकमेव भवेत्सूकम् । चापकं त्यं स मेषं जागतं नवम विना ॥२६॥ - १C D नं। ९ A इम नचंनि या०, C मं यम् यंतीया., D इन मछनौपाथ। PC D मध्यान्य। C, D • त्यैकपा । VA पनि। (CD देव । .CD इत्यामत्थामुद्यार्थप्रायोहोरबा। CC मयाबोडि., D मशाषोभिया । EC (in marg.) •मों।

·शासायम श्रौतसूत्रभाष्ये। [१२. १. १८-२५. अत्यान्या सचः सर्वगाययो चैव मध्यमा । स्थान्तरेषु शस्यन्तामिति चेत्तत्र युज्यते ॥२०॥ वो हि विविधचन्दा यत आरण्यके श्रुताः । वाज्येन्द्र एव इत्येषा पर्याथे यत उद्धृता ॥२८॥ आर्भवे मस्यते पापि वचनं कार्यवद्भवेत् । सूक्तकदेशाः कर्तव्याः संख्याने तत्प्रयोजनम् ॥२६॥ रैवतस्य तु सचाः स्याचे अपेतो जन्य इत्यपि। रन्द्रस्व नः शुनासौरोये ताप दासतद्यो' हि ॥३०॥ वाचास्तोमे प्रयोक्तव्याः सर्वशब्दो यतस्तच । इयोईचिकयोर्यन प्रोकं दागतयौग्विति ॥३१॥ छन्दोरूपाविता श्राम कर्तव्याः श्रुत्यनुग्रहात् । विमुशान् हचविंशत्या प्रयोज्यानां गतानि षट् ॥३२॥ १८. रेन्द्रानो नोशेत्येवमादिके परखचे स्तोमातिशंसनाया- कावाकस्यावापे भवतः। १८. यमीम पा सुते नर इत्येते वे भवतः । २०. उप सक्केषु बमत इत्येका भवति। एकेति नियमार्थ ततो यपि छन्दोगा महाव्रत पा सुते मिश्चत श्रियमिति स्तोपियं कुर्वन्ति तथाप्येकवावापे प्रयोकया। ११. जुषेयां यामिष्टय इति सप्तावापिक्यः । २२. पट्चत्वारिंशत्सर्वास्वपि दाशतयौवेन्द्राम्यो गाययस्तासां यथास्तोमातिमं छन्दोरूपसंपना भावपेदछावाकः । इन्द्रे अमेवं १पमयमौ। २D विविव.. A हासनया।

·शासायगौतसूचभाष्ये।
१२३
"
--
वामस्य वामस्य ता हुवेता हि शश्वक इत्येताः सहमहद्याः.
मझोपदेशात् ।
२३. 'तस्य ता नः शकं पार्थिवस्य थुन्नक्लि बनमरुषं ता
हि शवन्त ईखते तमौलिव यो अर्षिषेति वा स्तोषिया रति
(२५.१५) श्रुतेः । तभूपृष्ठे परोक्षपृष्ठे पैर. एव ।
२४. षष्ठस्थाकः पार्मिकस्य स्तोपियास्ताननुरूपान् हवा तत
इतरेषां पञ्चामा प्रथमद्वितीयत्तीयचतुर्थपश्चमामां ये स्तोचिया-
स्वानावापे शंसन्ति । इतरे पञ्च तदुतामिति (२५.१५) श्रुतेः ।
२५. श्रावृत्तांस्तृचेवावृत्तस्तोमेषु विश्वजित्येवावृत्तेषु स्वोषिये-
वित्यर्थः । तस्मात्म चतुरावृत्युदयो भवतौति श्रुतेः ।
२६. एकाचभूतस्य विश्वजित • पाहत्तस्तोमेबपि अर्धानेव
भंसेत् ।
२७. पिकः पर्यासैः परिदधति । एवमेव श्रुतेः.।
IN
१. माध्यन्दिन रति माध्यन्दिनानि भवनानि. चतुर्विधतेरे-
वामां वक्ष्यमाणानि तेषु विकारो ऽत उच्चते। विकारवचनादनु
प्राचतम्।
२. शस्त्रापर्ण यान्यन्यानि सूकानि तानि पर्यामसंजानि भवन्ति ।
उत्तरयोरित्यप्रातस्थापि वतीयसवनय महणं यथा स्यादिति ।
१ रोपकारामित्यनुवनवे गया। . C D पचाना। <D M om. C in marg.

·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१२.३.३-१.. ३. देवे सूके होचकाणं माध्यन्दिने सबने भवत इत्यर्थः । पाहतानां निवृत्यर्थ वचनम्। ४. उक्थानि बतौयसवनेषु होत्रका प्रास्त्राणि। तानि चतु:- सूक्रानि भवनि। प्राकृतानि च निवर्तन्ते सूक्रानि। चतुःसूकान्ये- बेत्यारम्भसामर्थ्यात् । ५. अप प्राच इन्द्र विश्वा अमिवानिति मौकौतों मैचावरुण रति (२६. ४) श्रुतेः। १. गंमा महामिन्द्रं यस्मिन् विश्वा इति सूत। यत्र रन्द्रो जुजुषे यच वटौति सूकं । विश्वामित्रस्य च वामदेवस्य च मैत्रावरुणः गंमतौति श्रुतेः। ते वृषभस्य खराज इति सूकं। कथा महामधत् कस्य होतरिति सूकं । विश्वामित्रवामदेवौ पूर्ववत् । ८. प्र को महे महिवृधे भरध्वं यजामह इन्द्रमिति चौ। वक्ष्यति । मध्यमे यहे चाञ्छिल्पानीत्याचक्षत इति १४ । तर रमौ भिल्पाचौ । विराजश्च वै मध्यञ्च चतुर्थे ऽहबिति श्रुतेः । भयो । जातो वृषभः कनौन रति सूकम् । श्रा न इन्द्रो दूरादा न श्रासादिगि च सूकम् । एतचतुर्थे ऽहनि सूक- ७. युभस्य व्यम्। . १. प्रो घरमा उपस्तुतिम् । उभे यदिन्द्र रोदमौ। इत्येतो भिपौ। पहायव महापायस पञ्चमे निति श्रुतेः । १०. गर्भ नु सबवेषामवेदमिति सूकं । का सुष्टुतिः शवमः समुमिन्द्रमिति मूकम् । एते पञ्चमे ऽहनि भवतः ।

·. १२.३.११-१७.] शाहायगौतसूचभाष्ये। ११. इन्द्राय हि चौरसरो अनवतेति शिपबचमतिकन्दमः षष्ठे ऽहथिति (२६.५) श्रुतेः। १२. श्रा नः स्तुत इत्येवमादिकं सूकम् । श्र सत्यो यात मघवा जौषौति सूतं षष्ठे ऽहनि । १३. तदिति सर्वनाचा अनन्तरस्य नियमः । तेन पा सत्यो यात्वित्यहीनसूकं भवति। अहोनसूकमिति च शास्त्रसंव्यवहारार्थ मंचाकरणम्। १४. दशरात्रस्य मध्यमे यहे चतुर्थपंचमषष्ठेश्वहस्म होचकाणं यानि हचानि तानि शिल्पानौत्याचक्षते याधिकाः । पाख्यातवचनं मंज्ञार्थम् । अथैतानि शिल्पानि मध्यमे यहे शस्यन्ते। तथा तानि वै हचानि भवन्तौति (२६.५) श्रुतेः । १५. प्रदेशो ऽतिदेशः । 'योपदिष्टस्यान्यच वचनं । तस्मि- प्रदेश मति यदन्यत्स्तोषियानुरूपाभ्यां बचेभ्यथ तद्भवतीति विद्यात्। स्वप्रदेशो ऽनन्तरमेवोदाहरणमस्य । १६. प्रथमद्वितीययोरकोर्यच्छस्त्र होचकाणां तदेकौलतं प्रथमे छन्दोमे भवति । यदन्यत् स्तोत्रियानुरूपाभ्यां बचेभ्योति पञ्चपञ्च सूतानि मैत्रावरुणः शमति सर्वेषु छन्दोमे विति श्रुतेः । १७. सर्वेषामिति वर्तते । बतौयपञ्चमयोरको: सर्वेषां होच- काणमात्मौप्यमात्मीयं शस्त्रं स्तोनियानुरूपश्चवर्जितं तन्मध्यमे यथाखं भवति । BCD.पन्यचोपदेशमा । p From odity to wri: om. in A.

·शाहायनोलसूत्रभाष्ये (१३. ३. १. १८. सर्वेषां होचकाण' यचतुर्थषष्ठयोरन्होः अस्त्रं तदुत्तमे छन्दोमे यपाखं भवति । १६. वं महाँ र तुभ्यं ह चा इत्येतत्सूकं मैचावरुणस्याहीन- सकस्थाने भवति । यत्र यस्मिनहनि होताहोमसूक्तं मेत् । तद्यथा। नवमे ऽहनि विषुवन्महाव्रतयोञ्च । यद्यपि च चतुर्वि ऽभिजिति विषुवति विश्वजिति महावतोये ऽहमिति श्रुतेस्तथा- प्यविरोधः अहोनसकानि मस्लेकाहिकानि शंसन्तौति श्रुतेः । २०. त्वेह यत्पितरश्चिन्न इन्द्रेत्येता एकविंशतिर्सचम्छन्दोमेषु विपि पुरस्तात्पर्यासस्य मैत्रावरुणः शंसेत् । २१. मा चिदन्यदि शंसतेति स्तोचियः प्रगाथः । मा भेम मा अमित्यनुरूपः प्रगाथः । एतौ दशमे ऽन्यस्य मैनावरणस्य भवतः । अस्येति वचनात् स्खयोनौ रथन्तरक्रियायां वामदेव्यमेवास्य भवति। २२. पा धर्वस्मै दधाताश्वामिति चास्य मैत्रावरुणस्य विपदा भवति । ४. . १. उ रथानामहां मैचावरुणस्य माध्यन्दिनमनन्तरं बाह्य- शामिम उच्यते। कं नव्यो अतमोनामितायं प्रगाथो ब्राह्मणा- छमिमो माध्यन्दिनेष्वनुरूपादनन्तरो नान्यस्मासेन न दिग्छन्दो- . M om. सर्वेषां रोषकाषां). RAC D om. पलोमे, M om. बचावं। .

·. १२.४.२-८] भासायनौतसूधमाष्ये। - मेषु । कहानिति तस्य संज्ञा। एकाधिकस्य स्थान इत्येकाहिक- निवृत्त्यर्थं वचनम्। २. ब्रह्मण ते ब्रह्मयुजा युगज्मोत्युक्थमुखीया भवति । पशब्दा- दनन्तरमेव । तत इयमपि तद्विशिष्यते । छन्दोमेषु पदार्षये सूने नदार्पये उक्यमुखौये इतरयोरिति (२८. ४) श्रुतेः। इतौयमेव युक्ता वचनाच। ३. उदु ब्रह्माण्यैरत श्रवस्येत्यारहः पर्यास एव भवति । छन्दो- मेषु तविशिष्यते । मदैवास्थ पर्यासवे विनियोगत्वात् । ४. वयं घ वा सतावतः कई वेद मते सचेति स्तोषियानु- कपो हतीये ऽहनि भवतः । ५. पूर्वोक्तावेव स्तोषियानुरूपौ प्रथमद्वितीययोच्छन्दोमयोः । ६. तुशब्दो विशेषार्थः । सो ऽयं विशेषः । मध्यमे इन्दोमे पूर्वोक्तावेव स्तोत्रियानुरूपौ विपर्यस्तौ भवतः ।, ७. यदिन्द्र प्रागपागुदगिनि वा सोचियः प्रगाथः; औपरियो ऽनुरूपः। एतौ वा स्तोषियानुरूपौ प्रगाथौ मध्यमे छन्दोने भवतः। स्तोषियानुरूपौ प्रगाथाविति स्तोचियानुरूपग्रहणमविपर्यामार्थम् । ८. अध्वर्यवो भरतेन्द्राय सोममित्येता एकादश अंसेत् हतीये पार्टिके ऽहनि हतीयवचनादयं विधिर्मध्यमे छन्दोमे न भवति पूर्व एव तु भवति । . . 1 c (orig.) D पंथाचे, A योगात् ।। A परि. M अपरिडा. Dom. . com. मध्यमे बन्दीमे भवन: D om. the whole passage. ४ C विपर्यशार्थ, M विपर्यसार्थम्। । CD om. पाहि के सनि। . C D बतौयसमाए. 18 ·शासायनौतसूत्रभाष्ये। [१२.४:६-२.. १. विश्वाः पृतना अभिभूतरं नरमिति चतुर्थे ऽहनि स्तोचियः कार्यः १०. तमिन्द्रं जोहवौमि मघवानमुयं मत्स्यपायि ते महः अस्मात्रमा ददन्थस इति संहार्यो ऽनुरूपः । ११. कदा वमो 'स्तोत्रं हर्यत श्रा यो वाचा विवाचो मृध- वाचः । एतौ शिपलचौ भवतः । १२. य एक इद्धव्यचर्षणीनामित्येतत्सूक्तं चतुर्थे ऽहनि । १३. इन्द्रो मदाय वावृधे मदेमदे हि नो ददिरित्येतो तोत्रियानुरूपौ पञ्चमे ऽहनि भवतः । १४. श्रा याहि रुणवाम ते। यो न इन्द्राभितो जन इत्येतो शिल्पहचौ पञ्चमे ऽहनि भवतः । १५. यस्तिग्मण्टनो वृषभो न भौम इत्येतत् स्तोचियादारभ्य पञ्चमे ऽहनि भवति । १६. मरूपवानुमूतय इत्येतौ स्तोत्रियानुरूपौ षष्ठे ऽहनि भवतः। १७. त्वया वर्ष मघवपूर्य धन इत्येतत् शिल्पट षष्ठे ऽहनि भवति । १८. अस्मा इदु प्र तवसे तुरायेति सक्तमित्येतत् सुरूप- हनुमूतय इत्यत प्रारभ्य षष्ठे ऽहनि भवति १८. तदेतदस्मा इदु प्र तवम इत्युकम् २०. श्रायन्त रख सूर्य भग्यू, स्वित्येतौ स्तोचियानुरूपौ प्रगाथा उत्तमे छन्दोमे। यत्प्रथमयोरहोः शस्त्रं तच्च समानम् । - . A समित्यादि।

·१२. ५.१-8.] शासायनश्रौतसूचभाष्ये। १३९ २१. त्वं महाँ इन्द्र यो ह शुभेरित्येतत्सूकमहीनसूतस्य स्थाने प्रास्यते। २२. इन्द्रं स्तवा नृतमं यस्य महत्येतत् सूकं निव्वपि छन्दो- मेषु पुरस्तात्पर्यासस्य भवति। २३. उदु त्ये मधुमत्तमाः उदिग्बस्व रियत इत्येतौ स्तोचि. थानुरूपौ प्रगाथौ दशमे ऽहनि क्रियते । २४. चिकटुकेषु महिषो यवागिरं तुविएम इत्ययं वा स्तोचियो दशमे ऽहनि बाहाणाच्छमिनो भवति । २५. उत्तमा च त्रिकद्रुकीयस्य । तमिन्द्रं जोहवौमि मघ- बानमुयं । विश्वाः पृतना अभिभूतरं नरमित्येष संहार्यो ऽनुरूपः । २६. रायस्कामो वज्रहस्तं सदक्षिणमित्येषा। द्विपदायह- योन्यनुशंसनयोग्यत्वे ऽपि नापरा प्रक्षनव्या । . १. कद ५. वस्थाहतमित्ययं कद्वान्प्रगाथो काकाकस्यानुरूपाद- नन्तरो भवति । अच्छावाकाधिकारो ऽन्तरेण प्रायणीयोदयनीया- विति यावत् । २. उरं नो लोकमनु मेषि विद्यानित्युक्यमुखीया भवति । ३. अमि तष्टेव दौधया मनौषामित्यहरहः पर्यासः । ४. स्वामिदा यो नरो वयमेनमिदा म इत्येतौ स्तोत्रियानु- पौ प्रगाथौ भवतः। . १ M..रित्येमस्यात ·२० माझायनमातसूचमाष्य । [१२.. . ५. अपूा पुरुतमान्यस्मा इति सूकं द्वितीये शान्येत छत्यम् । १. तरणिरिमिषासतौति स्तोचियः। तरोभिर्वो विदवस- मित्यनुरूपः।। ७. थ श्रोजिष्ठ इन्द्र तं सु नो दा इत्येतत्सूकं यथोक्नेन शस्येन महतोये उनि भवति । ८. यो राजा चर्षणौमामिति तोपियः। मकिष्टं कर्मणा नगदित्यमुरूपः। ६. मचायोरिन्द्रवर्षष रति हतः। रन्द्र मोममिमं पिबेति बचः । एतौ पिपलचौ। १.. में पवे जग्मुर्गिर इन्द्र पूर्वी रित्येतत्सूक्तं चतुर्थे ऽहनि पूतिन सोपियादिमा मह भवति । ११. वादोरित्या विषवत इति सोषियः । इत्था हि मोम इन्मद इत्यमुरुपः। १२. यञ्चिति सत्य सोमपा इति इचः। अव यत्त्वं मतकत- विति वचः । एतौ शिपाचौ। १५. कदा भुवषथयाणि प्रोति पञ्चमे ऽहनि भवति। १४. उभे दिन रोदो रत्येतो त्राचायक्रमेण तोपियानु- पौ भक्तः । उभे यदिरेति स्तोषिय उत्तरो ऽनुरूप इत्येवं बोलम्। कथं नाम छन्दोगाना स्तोषियक्रमान्यत्वे तथैव शस्खा अंषो ऽनुरूपः स्यादिति । १५. विदुष्टे अस्य वार्य पूरब इत्येतासिसः शिरूपम्।

·६५. ६.१- शाहायनयौनसममाथे। १६. भासदहिचित यं गादित्येतत्सूक भियं घठे ऽहनि भवति। १७. भामदगिरित्येतत्। १८. नकिष्टं कर्मणा नगदिति स्तोषियः। न वा राहतो भद्रय रत्यनुरूपः। एतौ प्रथमे छन्दोमे भवतः । १८. उभयं रणवचन इति स्तोषियानुरूपौ मध्यमे छन्दोमे भवतः। २०. यत इन्द्र भयामा इति तोषियानुरूपौ उसमे छन्दोमे भवतः। २१. विष्वपि छन्दोमेषु यथोताः । १२. रनि वा मोम्यासः सखाय इत्येतत्सूतं पिष्वपि पन्दोमेषु पुरस्तात्पर्याय भवति । २३. अया वाजं देवहितं सनेमेत्येषा दिपदा दशमे शनि भवति। २४. ऐकाहिकमामिष्टोमिकं भय रहावध इत्यता पूर्व इयो- रैकाधिकयोः। चमब्दाविपदाथा पनगारं प्राक् पासात्। १. कुर्यादिति वाक्यषः। सर्वे चकाराः मापयेममुख्यार्थाः। २.. अमरेणोक्यमुखीया प्रतिहोकं सूकच प्रक्षेपः पर्याव- स्थावापस्य स्थानम्। 14 भियं च । २ C D Mom om.

·१०२ शासायमश्रौतसूत्रमाथ्ये । [१२.६.१-१.. ३. होपकाधिकारोऽनुवर्तते । पृथ्याड्रोचकविहितात् सूकानि माध्यन्दिने सवने ऽभिलवे ऽतिदिश्यन्ते । अभिनवः पलहः पृथ्य- विकार इत्येतच होतुरुतं । तेनेह न सिध्यति । यदन्यत् स्तोचि- थानुरूपाभ्यां हर्षेभ्यश्च तत्पदेशे प्रतौयेतेति परिभाषणमिहापि समानं। सूरहणात् प्रातःमवने पाठिकाणं स्तोषियानुरूपा सिद्धिन्छान्दोग्ये ऽप्येवमेव। ४. यान्यहीनसूकानि संज्ञा विशिष्टानि षष्ठे ऽभिहितानि तेषां खाने द्वितीयादः सूकानि भवन्ति । ५. शंमा महां यत्र इन्द्र इति द्वयोर्यदुत्तरं तन्मेत्रावरुणस्या- कौनसूमस्थाने भवति। १. प्रथमात्यहात्पार्डिकात् खरसामस होचकाणं शस्त्रं भवति । ७. चतुविशादिषु षष्ठात् शस्त्रं भवति पूर्वसूचयोरपादानं प्रथममधिकरणमुत्तरम् । इह तु तदिपरीतं क्रियते कार्यार्थ तच्चै- तत्कायें। प्रातःसवने न षष्ठात् स्तोत्रियाः। ८. इत उत्तरं यदुच्यते तद्विश्वजिति सर्वपृष्ठे भवति। परोक्ष- पृष्ठे ऽपि वक्ष्यमाणं भवत्येवोदृत्य वालखिल्या इति सिद्धवदुप- देशात् । उपायपृष्ठामि प्रयुज्यन्ते । तचाप्येतद्भवति। ६. शंसतीति वाक्यशेषः १०. ब्रामणसी वैरूपस्य स्तोषियानुरूपौ कदां व प्रगाथं सति। . १CDधिकारी। ९.C D पinstead of पहात् म०, Mपचाप ·१२.६.११-१७] शाहायगौतसूत्रमाध्थे । ११. रेवतीसशिकानां यौ होषियानुरूपौ तावावाकः कदन्तंमति। १२. वालखिल्या अभि प्र वः सराधममित्यारन्य षट् सूनानि एन्द्र नेदीय एदिहौतौन्द्रनिहवं प्रगार्थ परिहाण्या नो विश्वे मजोषस इति च प्रगाथं परिहाय नपा अविता मैचावरण: शंसति । इह विहारप्रतिषेधादन्यत्र विहतानामेव शंसनम् । १३. वृषाकपि वि हि सोतोरसचतेत्येतदृते कुन्तापेमेत्यर्थः । सते कुन्तापमिति च ब्रुवन् वृषाकपेः सर्वच कुन्तापमाहचर्य दर्थ- यति ततो यत्र वृषाकपेरुद्धारस्तच कुन्तापस्थापि भवति । अन्यक्ष- मिति च ब्रुवन् वृषाकपेनित्यं न्यूझं दर्शयति । एवंलक्षणं ब्राह्मण- कसौ शंमति। १४. द्यौर्न य इन्द्राभि भूमर्थ इति विष्णुन्याख्यमच्छावाक एवयामरुतः स्थाने शंसति । १५. प्रभूरेको रयिपते रयौणामिति मामसकाख्यं मैचा- वरुणस्य भवति। १६. यो जात एव प्रथमो मनखानित्येतत्सूक ब्राह्मणासिनः सामसूकाख्यं यस्यं भवति । १७. प्रघा ग्वस्थ महतो महानौति मामसूकाख्यमच्छावाकम्य प्रास्यं भवति। . १.C D M om. प्रगा। २. त्येनत र कलाप विमा इदं जमा त्यनेनेत्यर्थः । पो.

·१४४ शाहायनश्रौतसूचमाष्ये। [१२. ७:१-५. १८. 'मामसूकादनन्तरमहीनसूतानां शंसनं कृत्वा ततो होगका एकाहिकौधिग्मिः परिदधति । या एकाहे परिधानौयास्तामिः परिधामं कुर्वन्तीत्यर्थः। १९. एकाहंभूतस्य विश्वजितः सर्वपृष्ठस्यैकाहिकान्पर्यामान् सकलानेवोर्ध्वमहौनसूकोन्यः अंसेयुः । १. विश्वजिदधिकारो ऽनुवर्तते। विश्वजित्युक्थेषु क्रियमाणेषु माध्यन्दिने सवने वालखिल्या वृषाकपि विष्णुन्यङ्गमित्येतदुद्धृत्य यथोक्तान्परिशेषान्माध्यन्दिने सवने होचकाः शंसन्ति। २. विश्वजिति षष्ठादक उत्थानि भवन्ति । ३. प्रदेशान्तरार्था अपि परिभाषेयं । तदर्थो ऽथशब्दो विशे- षाधिकारार्थः । यदिशब्दो ऽपि हतीयसवनातिदेश एवेत्येतत् ज्ञापयितुं नाहः पृष्ट्याहान्यनुपूर्वमित्यादौ (१४. ६८.२)। षष्ठा- हिक हतौयसवनं असर्वपृष्ठे ऽहनि अन्यस्मिनहनि प्रदिष्टं । तद्यथा वाजपेये पुरुषमेधे गर्गचिराचे पञ्चरात्रादिषु द्वितीयादा उक्थानि भवकि १. परोवपृष्ठे विश्वजिति प्रतिशिल्यानि वक्ष्यमाणानि क्रियन्ते। ५. शंपतौति मैचावरुणस्य प्रतिशिल्पक्रियोच्यते। उद्धृत्य वालखिल्याः पिबा सुतस्य रमिन इत्येन्द्रान् प्रगाथाञ्छसति । यावत्य १ MERसनार.। . C D विजिरिति। . C D •गिन् ।

·१.८१-२.] भाडायनौतसूत्रमाथे। । गीवने प्रगाथा ऽपि तावत्यः प्रतिमिरुपवचनात् । ततो माथ- दिने सवने पकिंगति प्रगाथामति । बतौचमवणे पथस्विंग- चाम् तत्परिमाणत्वात्। पिबा सतस्य रमिन रवि पञ्च। यदि प्रागपागुदगिति सप्त। वास्तोष्यते ध्रुवा स्कूणेत्येकः । उभयं टण- वचन इति नव । तरोभिर्वः सप्त। यो राजा चर्षणीनामिति पयः। विश्वेता विष्णुरित्येकः । बाईनाः प्रगाथाः प्रनिशिस्यत्वात् । ६. कृषाकपि सकुनापमुद्धृत्य वृषाकपिमिता एव म्या- वर्जिता इन्द्रो मदायेत्येवमाद्याः पटोरेन्द्रौः गंमतिर । रन्द्रो मदा- चेति चतुर्दश स्वादोरित्येति तिसः प्रमाकमिन्द्रहिन रत्येका अस्मा इकाव्यं वच इत्येका प्रोपमा उपस्ततिमिति षट् उन्नात- मिन्द्र ते शव इति तिसः पादू मुभिप्र दंपते कन्या वारवाया नौति । नकिर्देवा मिनीममोति ननं तं मथमिति । उसमा या पङ्किरिति व्यपदेशात् । .. अच्छावाकस्त प्रतिशिनपक्रियायां विष्णुन्यामेल भमति । ८. रति यदुकमेतत्परोक्षपृष्ठे भवति । . . १. अथानन्तरं विश्वजिछिल्प यो विधिः स उच्यते । २. ऐकादिकाप्रगाथाञ्छस्वा ततो ऽनमार मैत्रावरणे वालखिल्याः शंसति । पाहाणामी सषाकपि । छावाको १C (orig ) D निमः। .C(orig. ) Drom the text from कपि to.समि। 19 ·२०४ शानायगौतसूत्रभाष्ये। [१२.८५-.. विष्णुन्यामिति । शेता नाभानेदिष्ठं । ऐकाहिकवचनममिष्टोमस्यैव विश्वजितोऽधिकारार्थ । यद्यपि श्रुतौ स्तोषियानुरूपौ मस्या वालखिल्याः शंसतीत्युकं तथापि पूर्वकालमा नविश्वजित्प्रकारा- दूध प्रगाथेभ्यः शिल्पविधानं । अहर्गणे चोर्ध्वमुक्थमुखौयायाः परिभाषितत्वात् । बचाया वालखिल्यादौन् शंसेत् । १. इचपने वालखिख्यानां च भवति । ४. प्रत्येक मामसूतादीनां चयस्त्रयस्तृवास्तदर्था वौमा । हो- पका विश्वजिति सामसूतादौना' पौंस्खौंस्तृवान् शंसन्ति । होच- काधिकारे पुमत्रिकग्रहणं होतु भानेदिष्ठार्थम् । ५. य एष विश्वजिति चौंस्खौं स्मृचान् होचकाः शंसन्ति माम- सूकानां यथायथं हचशंसनेन अयस्तृचा एवमहीनसूकानां पर्या- माना मित्येष विकारो नियमतः। उत्तरस्त विकल्पेन । विश्वजि- किल्पग्रहणं होतुरपि .यथा स्यात् । १. येषु निविधीयते तात्रिविद्धामौर्यास्तुचान होता असेत् । श्रा यहुवम्याद् दुवसे न कारुरिति अनुत्तमा ते मघवन् मकिर्षित्येका कयाशभौया एवं हसः क्रियते । अनुत्तमा त इति परिधानोयोत्तराः पूर्वाः सस्वा यथास्मिन् धीयते निविदित्य- विशेषेणोकत्वात् । ७. युवोर्यदि सख्यायास्मे रति नाभानेदिष्ठस्य यस्तचयोदितः मो ऽयमेव कर्तव्यो निविद्धानौय इति । .. A पाप. म.। A शिवाम् । ICD ing. tri ·१२.६.१-४.] शामायणमौतसूचमाथे। । . ८. ये यज्ञेन दक्षिणया समका इत्येतसूक नियमतो नहः। युवोर्यदौत्येका' भस्वा तत एतत्मकं ततः परिशिष्टे शमति । १. स्वस्ति नो मिमौतामश्विना भग इत्येतच सामूहिके वैथल्हिके वा बतौयसवने निविद्वानौयं कर्तव्यम्। हचवपनं विकल्प- बाधनार्थ क्रियते । १०. प्र वो मह इत्येवयामरुतस्तवं भंसेत् । चकारो मारुता- रेण महर समुच्चयार्थः । ११. प्रातःसवने यदुक्तं विश्वजित इतरेषां पञ्चामां म्तोत्रिया- छमन्ति तस्यापवादः । यथास्तोमं छन्दोगवशेन होतुहारकाणांप प्रातःसवनं भवति। पथात्प्रातःसवमस्य वचन विकल्पमित्यर्थम् । ... १. होचकाधिकारो ऽनुवर्तते। तत अग्न्यायिक टचस्कृप्तमिह न भवति । शिरात्रस्य विधि वक्ष्याम इति वास्यशेषः । सच- कृप्तं शस्त्रं भवति वक्ष्यमाणेन विधिना । २. निविद्धामवचनमामादौ परिशिष्टसूत्रे होता होचकाय पाण्यानामाद्यांस्तवान् असेयुः ! • ३. निविद्धवानानां सूकामामुत्तमांस्तचान होता रामेत् । यानौतराणि निविद्धामव्यतिरेकेण सूमानि तेषा सेयुः शिल्पहचाना । १ M युगादीनि तपस्यका ; om. नन रनम्बर १M inserts नियमनः । .CD on. BY AC D पति।

·शासायनौतसूत्रमाध्थे। [१२.६५- . 1. षष्ठस्याकः समानं विश्वजिछिल्पेन स्यं शिल्पानाम् । षष्ठयहणदत्यचापि षष्ठे ऽहन्यनिष्टोमसंस्थे शिल्पानामेव भावार्थ पारम्भः। सपेमचे दशराचे चाहौने अदभराचे ऽपि पनहे तुश- म्दात्पृष्ठभियावियोगो न्याय्यः । ६. समानमेव विश्वजिछिल्पेन हौत्रत्वादारम्भः । ७. समान विश्वजिछिल्येन । ८. यदि पूर्वकारिणो गवामयने ब्राह्मणामिने तदीयाय शस्त्राय प्राविषुवत ऐन्द्रेषु प्रगाथेषु प्रभौवर्ताख्यमवायातयेयुस्ततो ब्राह्मणाच्छमिनो यो विशेषः स उच्यते । यस्मिन् स्तुवते छन्दोगा: स एव सोषियः कार्यः स्तोचियो ऽनुरूपः कार्य: । म पृष्ठे ऽवायातमं तत्र स्तोत्रियानुरूपाणां प्रत्यक्षशिष्टत्वात् । एकाचविंश- तेरेवाझामन्यायातनम् तत्र चतुरुतरं शतं प्रगाथानामैन्द्रा बाईताः प्रगाथा दाभयौबिति-छन्दोगानां । लमी कस्ततः सप्त स्युस्खामिद्धि हवामहे । चयोदश च,मो षु वा बतौयां बत उद्धरेत । उदु त्यदर्शतं त्वेको दौ तु मा चिदिति मतौ। पिबा सतस्येति दश चदिन्द्र प्रागपाकाप्त । वासोप्यते ध्रुवेत्येको न हि ते शूर चापरः । न भागे द्वितीये तु तरोभिवा विदमप्त ।' TA रवभाग। C D न्यायः। १. हौववार C D सोरहाइM ब.। HODate | MAY EDठे। (M प्रगाचानामेन्द्रापा विपते । चतु:- भनन्द्रा । .CDबमाप्र मंसिष रत्वेषा। CC D भाग।

·१२. ६.६-१..]
शाहायगौतसूत्रभाष्ये।
१५८
।
यो राजेति पयो या विश्वेता विष्णुरित्येकः ।
तं वो दस्मं तु पञ्च स्युरा नो विश्वाखिति च ॥
बामिदा यो ऽथ चत्वारः स्यादेको बएमहानिति ।
मंमा तपन्ति कवयो विजेयाः सप्तविंशतिः
वालखिस्ये प्रगाथा ये पनि विवर्जिताः
मकिः सुदाम इत्येको दौ चापि सहदिन्द्राय ।
एवं मरुत्वतीयेषु न हि ते विपरीतातः ॥
सूर्यदेवौ च विज्ञेयाबुदु त्यं षण्महाँ अमि ।
मर्व एते ऽपि कर्तव्या मान्यथास्ति चतुःशतम् ॥
अन्यशाखाश्रयाभावा छान्दोग्ये गणमा भवेत् ।
अथर्ववेदे त्वपरे जेयाः पदाधिकाः ॥
१. एतदपि परमतमेव । यदिवाशब्दात् कदापिच्छन्दोगा
गवामयने तत्प्रकृतिषु च संवत्मरमत्त्रेषु प्रान्धिषुवतः षट्प्रगाथेनेयुः।
दादाभिरेतव्यमिति छन्दोगानां वचनम । तस्मिन्पो वक्ष्यमाणः
पटनगाथा अन्ये संप्रयोक्रव्याः ।
१०. यदि गवामयन इत्यस्मिन्नपि कन्ये . हतीये ऽहनि
हात्यो भवन्ति । विकस्पार्थ सूत्रम् । म चात्र श्वःस्तोत्रियक्रिया ।
रहत्य एवानुरूपः। एवं मति पृष्ठस्यापि विकत्येनान्वायातमम् ।
नित्यमभिलवे ऽचायातनम्। बतौये ऽहनि हतौविकम्यः ।
१ मध्यंति कवयो विज्ञेया ; in marg. मा as inertion between म Anda
D मनयंति कृपया वि.।
३C) एव। . C D परितांना
C D एमथमिनि। Mबाचा प्रयतया। Dभावन
।.
PA पर

·গান্ধাযলক্ষীনাই। [१२. ६. ११-१५० चतुर्विशे ऽभिजिति स्वरसामसु नित्यमन्यायातनम् । न प्रायणगये। प्रायणीयमतिराचमुपेत्येति सूचातिरेकात् (१६. १९. ७) न छन्दोमेषु प्रदेश तु नित्यमेव च। ११. तं वो दस्महतोषमिति स्तोचियः प्रगाथः। तत्त्वा पामि सौर्यमित्यनुरूपः। अभि प्र वः सुराधममिति स्तोषियः प्रगाथः । प्र सु श्रुतं सुराधसमित्यनुरूपः । श्रा वा महसमा मत- मिति स्तोचियः प्रगाथः । श्रा मन्तैरिन्द्र हरिभिरित्यनुरूपः। यो राजा चर्षणीनामिति स्तोचियः प्रगाथः। नकिष्टं कर्मणा मा- दित्यनुरूपः । न ला सहन्तो अद्रय इति स्तोचियः प्रगाथः । स्वमिन्द्र यशा असौत्यनुरूपः । त्वमिन्द्र प्रवर्तिविति स्तोचियः प्रगाथः । पिबा सुतस्य रसिन इत्यनुरूपः । षडेते प्रगाथाः । १२. विषुवति यदि छन्दोगा श्रादित्यवताख्यं माम कुर्यः तत उत्तमे वरमान्नि विषुवतः स्तोषियानुरूपः कर्तव्यः । १३. स्त्रिं देवानामुदगादनौकमिति स्तोचियः । उत्तरे चोत्सूर्या रहदा यौनि हतीयानुरूपस्येति (११. १३. २५. २६) तत् पूर्ववत् द्रष्टव्यमविशेषात् । १४. विषुवति। ब्राह्मणमिनो गवामयने यदि विकर्ण- मन्यायातयेयुः चित्रं देवानामित्यनयोरेवाग्वायातयेयुः । प्रकृतत्वात् । तर प्रस्तुतमेव शस्यम् । १५. बएमहाँ असि सूर्यति सोचियः प्रगाथः । उदु त्यदर्भत- मित्यनुरूपः। विकर्णस्येत्यनच्यमाने पूर्वसूचस्यायमर्थ इति विज्ञायते । | ic D om. तथ। १ पच. C विवर्षस्य अनन्यमाने ।

·१२.१.१-२.] भाडायमौतसूचमाष्ये। १६. प्रगाथग्रहणमनुवर्तते । इन्द्र क्रतुंमचा भरेत्यचं तोचियो विकर्णस्थान्यस्य वोर्ध्व विषुवतः । भेदेनोपदेशात् । इन्द्र ज्येष्ठं न श्रा भरेत्यमुरूपः । १७. पौरुमौल्हादौनि मामानि नामविशिष्टानि यदूर्ध्व विषु- वतो भीवर्तस्थाने वायातयेयुश्छन्दोगा रन्द्र क्रतुं न श्रा भरेत्य- चैव कुर्युः तचायमेव स्तोचियो भवति ऊर्ध्व विषुवतः । १०. १. होचकाणमिति वर्तते। उको माध्यन्दिनेषु सवनेषु विकारो होत्रकाणम् । अथेदानीमवसरप्राप्त उक्थेषु यः प्राहताधिकारः स उच्यते। ताथमवनिकान्युक्थ्यसंबद्धानि होचकमस्त्राण्युक्थान्युच्यन्ते। माकमश्वं मैचावरुणस्येत्येवमादिना सूचजातेन। तदिषयो विकारः । विकारवचनादनुकं प्राकृतं। चतुर्थ ऽहनि ब्राह्मणाच्छंसिनः स्तोचि- यानुरूपौ प्रयोजनम्। २. अन्येषां जागतानां पचे विधानार्थं भूत्रम् - द्वितीयं नित्य- वचनं नित्यपरिमाणान्येवेत्यवधारणार्थम् । तत्र प्राकृतेभ्यो ऽन्यानि वृद्धमंप्रदायानुगमादैन्द्राणि जागतानि लिप्यन्ते । एवा पतिं द्रोण- माचं सचेतममिति मैत्रावरुणस्य द्वितीये ऽहनि वृषायम रति वृष- एखत्। तीये अश्वावति प्रथमो गोषु गच्छतोत्यश्वावत् । चतुर्थ बज्ञान एव व्यबाधत स्पृध इति जातवत् । पञ्चमे अनानुदो वृषभो दोधतो वध इति वृषभवत् । अयमे तुभ्येदमिन्द्र परि षिच्यते . , cf. १२. ११. C Comm.

·शासायनौतसूचभाथे। [१२.१.. मश्चिति वर्जितं महौति महदत् । मवमे एवेवापागपरे सन्तु दूब्य इति द्यौः कन्ददिति दिव इति तदमुख्य लोकस्य रूपम् । चतुर्विध श्रादङ्गिराः प्रथमं दधिरे वय इति समविन्दन्त भोजनमिति संवत् । प्रथमे स्वरमाग्नि यो न इन्द्राभितो जन इति बकायुरिति करत् । द्वितीये खरमानि उभे यदिन्द्र रोदसौ इति तमौं कधौति कछत् । तीये खरसाषि अव यत्त्वं मतकतो इति कछत् । अथ ब्राहाणार्कसिमः । ऐन्द्राणि जागतानि। प्रवः सतां ज्येष्ठतमाय मुष्टुतिमिति हवं द्वितीये ऽहनि हस्ते वज्रं भरतौति वज्रवत् । हतीये ऽहनि चिविष्टिधात प्रतिमानमोजम इति चिवत् । चतुर्थ यो नो दास पार्यो वा पुरुष्टुतेति परि कुत्मादिहा गहौति परि- वत् । पञ्चमे विश्वे अस्मै याताय धृष्णव इति वृषभायेति वृष- भवत् । अष्टमे माना हि त्वा हवमाना जना इम इति धिषणा तिविषे महौति महछन् । भवमे अस्य श्रवो नद्यः मत बिभ्रती- त्यस्माकमब्युदवा भरेभर इति निवृत्तिः। चतुर्विशे प्र ते नावं न समने वचस्युवमिति संबाधादिति संवत् । प्रथमे खरमावि क्षेहान उप पृतना रति एकराणिति कद्वत् । प्रथाकावाकस्येन्द्राणि जागतानि। द्वितीये पनि अभि त्यं मेषं पुरुहूतग्मियमिति योदश हवं यदिन्द्र शवसावधौरहिमिति वृषवत् । हतीये त्यं सु मेवं महया खर्विदमित्यष्टौ चौचिदस्यामवाँ ग्रहः सनादिति र पक्ष हवनस्पदं रथमिति रथवत् । चतुर्थ अहं भुवं वसुमः पूर्वल- तिरित्येकादश। एता विश्वा सवना दूतुमा कृष इति । चिताय गा बज़नयमिति जातवत् । पचमे ऽहं दो मणते पूर्व वखित्येकादश ।

·१२.१०.२.] शासायगौतसूत्रभाष्ये। । प्र वो महे मन्दमानायान्धम इति च दे स्वाह गवामूधःखिति परमत् । सप्तमें तदस्मै नव्यमगिरखदर्चतेत्यष्टौ । अजातशत्रमजरा खर्वतीति पञ्च महिमानमातिरदित्यावत् । अष्टम प्र ते महे विदथे भूमिषं हरौ इति त्रयोदश मह इति महतत् । नवमे पर्चा दिवे बहते शूयं वच इति नव दिवस्थिदस्य वरिमा वि पप्रथ इति चतस्रो दिव इति तदमुथ्य लोकम्य रूपमिति । चतु- विशे न्य षु वाचं प्र महे भरामह इत्येकादश । मा नो ऽस्मिन् मघवन् पृत्स्खं हमौति दे । ममिन्द्र रायेति संवत् । प्रथमे स्वरमाथि अच्छा म इन्द्रं मतयः स्वर्विद इति नव । श्रत्ते दधामौति चतस्त्रः। वे इत्काममिति कद्वत् । द्वितीये स्वरमानि म इन्महानि ममिथा- नौति चतस्रः । एष प्र पूर्वी रिति षट् । युनज्मि ने ब्रह्मणेत्येका दमां ते धियमित्येका। महः सं वो अरमिति चैका कृणोति युभ इति कद्वत्। तीये स्वरमानि तमस्य द्यावापृथिवौ मचेतसे ति ई। जजान एवेति पञ्च । तव त्य इन्द्र सख्येषु वर इति षट् । कृखान इति, कवत् । सप्तमे ऽहनि मैत्रावरुणम्य ग्राह्मणाच्छमिन- काहिके। तत्रैव च यत्नात् । पृष्ठ्ये यानि तान्येवाभिभवे । अभि- जिद्विषुवदिश्वजिन्महाव्रतेषु चातुर्विशिकान्येव तद्धितोपदेशात् । पृष्ट्या भिन्नवप्रथमयोर्दशमे चाहन्यैकाहिकानि । उत्तमे चाभिनविके दिनीयात् तातौंयकानि । यदित्यारम्भात् । विश्वजिति सर्वपृष्ठे परोचपृष्ठे च नैव विद्यते । षष्ठे ऽहन्यभावात् । इत्पृष्ठपरोक्षपृष्ठेभ्य- - 200 ·शादायमौतसूत्रभाष्ये। [१२.१०:१- ३. सन्यप्रकारे विश्वजिति द्वितीयादेव । उक्थविकार' उक्यवचनात् । पन्यस्मिनहनि संघातमापद्यमाने जागतविशेषः । स्तोमातिर्थमने पाहते एतेषां स्वामेकाहीभवतामपि अहामवनोपदेशे (१४. १. २) च सहो। तदित्यारम्भात् । प्रस्वातिदेशो ऽपि यदा मौषस्य प्राप्तिः । उक्येष्विति वर्तते। प्रवो वाजा अभिधव रति सोषियः। प्र वः सखायो अनय इत्यनुरूपः। गायत्रीषु मैचावरुणाय प्रणयन्नौति श्रुतेः । अनुरूपादमारमेवा पतिं द्रोणमा सचेतसमिति हपः । ४. प्र समाने सादर्चा गभौरमिति सूकं। इन्द्रा को वां वरुणा सुबमापेति च । मैचावरुणयहणमितरयोनिवृत्यर्थ । अनि रितीय रति नियमार्थम् । ५. पा वा राजामावध्वरे ववृत्यामित्ययं पर्यासस्तृतीयपञ्चम- पोरकोमध्यमे र छन्दोमे । मन द्वितीये ऽहमि सूकं क्रमभेदात्। १. मावरुणस्येत्यमुवर्तते । पुनौषे वामरक्षसं मनीषामिति पर्यास इतरेवास दितीयचतुर्थषष्ठमप्तमनवमेषु । .. ककुम मैचावरणय मैत्रावरुणाय प्रणयन्ति बताये बिति श्रुतेः । अनुरूपादननारो अश्वावति प्रथमो गोषु गच्छतौति हरः । ६. पौरा स्वस्थ महिना जनूषौति सूकम्। रहावरण गुव- मनरायन इति तीये ऽहनि । PM परप्र. C D •बनप्रकारशी। PM पवाधिकार पर। A रेवारिकीनं भवति नामपि C D रेवारिको भानामपि । सपना (D. सब.)। . A साबिरेपो c मानिदेयो D नापि वा। Lem. in C D M. TAirs. ननः पाप नि। .

·१२. ११.१-१.] शाहायनमौतसूत्रमाथे। १. गायत्रीषु मैचावरणाय प्रणयति चतुर्थे निति श्रुतेः । धनुरुपादनन्तरो जजान एवं व्यवाधत स्पृध इति रचः । १०. रदत्पथो वरुणः सूर्यायेति सूकम्। भ्रष्टौ वा पत्र उद्यतः सजोषा रति । ततः पर्यास रति चतुर्थ शनि । ११. पाते प्रम दधीमहीत्येका। सो प्रगियों वसरित्येका। पतिं मन्ये यो वसरित्येका। अयं कमः तोचियः । १२. श्रा ते अन पचा विरित्यनुरूपः। पशिषु मैपावर- पाय प्रएपनि पञ्चमे ऽहमिति (३०. ३) श्रुतेः। अनुरूपादनमारो अनानुदो वृषभो दोधतो वध इति वचः । ११. प्रशन्ध्युवं वरुणाय प्रेठो इन्द्रावरुण युवमध्वराय नः । ततः पर्यास इति पञ्चमे ऽहनि । १. दिपदाः षष्ठे स्तोषियानुरूपतया सर्वेषां होषकाणं न बेव मैत्रावरुणस्य । २. अग्ने वं नो अन्तम इति स्तोत्रियो देपंदसचो भवति मैवावरणस्य ! १. पाबायकमेण या चतुर्थों तां बतीयां करोति । अग्रे भव स्पमिधा समिद्ध रत्ययमनुरूपो भवति । १, वासखिया पो ऽभि वः संराधममित्यष्टौ सूतानि । . M inserts afari ·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। {१२. ११.५-१९. तच्छमनं विहारश्चेति विधीयते । स्तोत्रियानुरूपौ मस्खा वाल- खिल्याः प्रांमतौति श्रुतेः । 1. विहारो नाम अन्यदौयस्य सूकम्य अन्यदौयेन पादादिना संधायानानम्, तम्यानियमे प्राप्त नियम उच्यते। पच्छः प्रथम इत्यनेन प्रथम द्वितीय उच्यते । प्रथम द्वितीये सूक्के पादंपादं वि- हरन् शंसनि। ७. अर्धर्चमधुर्च विहरन हतौयचतुर्थ सूके भंसति । ८. सचमचं विहरन् तीये सूने मति। द्वित्वापेक्षं बतौ- यत्वं । पञ्चमषष्ठे इत्यर्थः । ८. उत्तमसूके उत्तमोपोतमे सप्ताष्टमे विपर्यवेत् । अष्टमं शास्वा सप्तमं जमेत् । १०. विहताखन्यत्राप्येवमेव प्रतिग्टणन् प्रतीक्षितव्य इति सूचारम्भः । २. वाक्यदय प्रतिगरः । तत्रायं विभागविनियोगः । श्रोथा मोदैव मदे दायवमाने मोदा मोदेवो यो ३ इति भुतान्तं प्रणावे । १९. त्यम् षु वाजिनमिति ता_ तस्यानुवादेन शमन विधा- योत्तमा परिशिष्यत्येवमादि विधीयते । उत्तमा मुक्काहावं करोति। मता दूरोहणं हमः शविषदिति । यथा विषुवति. शंसनमस्यास्त . थाचापि शमति । यथा विषुवतीत्युक्रमाहावम्य नित्यार्थम् । १३. तायः प्रकृतस्तम्योत्तमामृचापमंशस्य तत एकाहिकी . . १ C संधाय मानं। Cir marg समाविपर्यस्ता गभी जायन्ते इति वर्करन्यः ।

·. १२. ११. १४-२०.] शासायनौतसूत्रभाष्ये । चौ शंसति । ऐकाहिको प्राकृतावित्यर्थः। तौ चर्षणौटतमस्तनाद् द्यामिति । १४. ऐकाहिकाभ्यां चाभ्यामनन्तरास्तिस्न यो ऽस्माकमन पितर अामनिति । १५. इन्द्रावरुणा युवमध्वराय न इति सूतं शंसेत् । ततः पर्याममिति षष्ठे इत्युपमहर नेतदर्शयति । नाच चतुःसूकान्युक्था- नौति नियमः। १६. श्रा ने वत्मो मनो यमदिति स्तोत्रियः । श्राग्निरगामि भारत इत्यनुरूपः । एतौ प्रथमे छन्दोम भवतः । १७. पर्यासं त्रीणि च पूर्वाण्यैकाहिकान्यन्तरेणेमानि वां भागधेयानि मिस्त्रत इति पश्च जपेत् । युवां नरा पश्यमानाम प्राप्यमिति पञ्चैव । षट्त्रिंशतं मरावरुणश्चतुर्वि शंमतौति (३०. १०) श्रुतेः । चतुर्विशे शास्त्रं प्रथमाच्छन्दोमादित्यतिट्रेशः । १८. प्रेष्ठं वो अतिथिमिति स्तोत्रियः । प्रियो नो भरि निरित्यनुरूपः । मध्यमे छन्दोमे छन्दोमाधिकारात । ततो ऽनुरू- पादनन्तरं जागतं तुभ्येदमिन्द्र परि षिच्यते मध्विनि । १८. भद्रो नो अग्निराहत इति स्तोत्रियः। यदी एतेभिराहत इत्यनुरूपः । प्रगाथौ काकुभौं। उत्तमे छन्दोमें केन्दोमाधिकारांत् । २०. पूर्वाभ्यां मह विकल्पः । ततो जागतमेवैवापागपरे सन् दूव्य इति। PA hi• वा instead of Nष्यमिति .inl in-erts [ifter पश्यमानाम] चांचौ. धनमित्यादोमि बोणि शस्त्वमानि वामिनि पाएको मनि वा पक्ष शम्ला पयाममा अमेदित्यचः।

·शाशायनमोवसूपमाथे।
२२.
२१. न हि ते क्षत्रं न सहो न मन्युमित्युभयोच्छन्दोमयो-
मध्यमोत्तमयोः सूकषो दशः ।
रेखा को वां वरुणा सुच्चमायेति मध्यमे छन्दोमे ।
२३. श्रुष्टी वा या उद्यतः सजोषा इत्येतत्मनमुत्तमे छन्दोमे।
२४. रमा उ वा भूमयो मन्यमाना रति तिस उभयो-
छन्दोमयोः । उनान्युक्यानि मैत्रावरुणस्य । ब्राह्मणाच्छंसिन रदानौं
वाकयानि । तदर्थमाह ।
१२.
१. एवा असि वौरयुरिति तोचियः । एवा अस्य सूनृते-
त्यनुरूपः। गायत्रीषु बापाच्छमिने प्रणयनि द्वितीये ऽहमिति
गुतेः। अनुरूपादनणारं जागतं प्र वः सतां ज्येष्ठतमाय सुष्टुति-
मिति।
एवंगपागपरे
सन्तु दूध
इति केचित् । तदिचार्यम् ।
२. स्तम्भ सहसा विजो प्रमानिति पर दितीये नि।
माधणामिन इत्यधिकार था पहावाकभन्दात् ।
१. यस्तस्तम्भेति बसुत्तरयोरपि छन्दोमयोः सूकानां मध्ये
भवन्ति ।
४. यो अद्रिभित्प्रथमजा आतावेति सर्वत्र पूर्व पर्यामार्यसेत् ।
या घडे चोय हवेभ्य इत्यचोपयुच्यते ।
५. पोव मु प्रतरं साथमध्यविति पर्यावस्तृतीयपचर्मयोरको-
मधमेन्दोमे भवति।
fr C in marg. Dom.

·१९१९.१-१५.] शाहावनमौतसूचमाध्थे। १. अच्छा मरहं मतयः सर्विद रति पर्यास इतरेखास दितीयचतुर्थषष्ठमप्तमनवमेषु । ७. ते मदं रणौमसौति सोचियः । तम्वभि प्र गायते- त्यनुरूपः । उष्णिह एताः। ककुसु मेषावरुणाय प्रणयन्ति बताये नो म ब्राह्मणाक्रमिनो वसमेतौति (३०.९) सुयशनमः शंसनं वागमनम्। अनुरुपादनन्तरमेन्द्रं जागतं। पिविष्टिधातु प्रतिमानमोजम इति केचित् । तदपि विचार्यम् । ८. अनर्वाणं वृषभं मन्द्रजितमिति सूकं बतौये ऽहनि भवति। ८. उदगुतो न वयो रक्षमाणा इति सूक चतुर्थे ऽहनि भवति। सोचियानुरूपावत्र नोको उक्थेषु विकारवचनात् (१२. १०. १)। प्राचतो वयमु त्वामपूर्य यो न इदमिदंमिति (६. ३. २) । उष्णि बाबणसिने प्रणयन्तौति चतुर्थ ऽहनिति श्रुतेः । उष्णिकुभ- मुख्याचरत्वात् । अनुरुपादनन्तरमैन्द्रं जागतं। गो नो दास पार्यो वा पुरुष्टुतेति । परि कुत्मादिहा गहौति परितत् । अपर नजान एव थवाधत.स्पृध इति वदन्ति । १०. उदात इत्येव । ११. प्र मंहिष्ठाय यो अद्रिभिदव द्रम इत्येतेभ्यः । .१२. रन्द्रीय माम गायतेति स्तोत्रियः । तम्बभि प्र गायतत्यनु- रूपः। धनुरूपांदनन्तरमैन्द्रं जागतं विश्वे अस्मै यजताय धृष्णव इति। १२. यज्ञे दिवो नषदने पृथिव्या रति सूक्तं पधमे शनि मधमेन्दोमे बजे दिव इति । १.M.1 विकार नि विकासका ·११० शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१२. १३. १-. १४. दमा नु कं भुवना मौषधामेति हैपदः स्तोचियः कार्यः १५. इतौयमनुरूपक्ल प्तिः । दमा नु कमिति द्वैपदस्य हर- स्योत्तरे दे श्रेया वाजं देवहितं सनेमेति हतीयानुरूपस्य कार्या । मध्यमस्य १३. १. अप प्राच इन्द्र विश्वाँ अमित्रानिति सूकं सुकौर्तिमंजितं भस्वा पशिणांस वृषाकपि गंमेत् । वृषाकपि म वि हि मोतोर- सृक्षतेति सूक्रषिनाम्ना निर्दिश्यते। तं पशिशमं न्यूड यति । कथमित्याह। पादस्य द्वितीयोत्तमयोरक्षरयोन्यूझं विषयवाह। २. वैराजः पूर्वस्मिन्निति। वैराज उकखरूपश्चतुर्थे ऽहनि । म पूर्वस्मिन् न्यञ्जस्याने द्वितीये ऽक्षर इत्यर्थः । द्वितीयस्थाने स्वरूपं उदाहरत्यन्यत्रापि ध्यननान्ते मन्धिविशेषजापनार्थ। मदहषाकपो ३ श्रो ३२ अर्यः पुष्टेषु मत्सखेत्युत्तरस्मिन्निति पूर्वाभिप्रायम् । ३. प्रतिटणाति यावत्तावत्प्रतीक्षते शमिता। तदुभयमुदा- हरति । ४. वैराज द्वादशोकारं न्यूज-गुका ततो मदेथ मदेवो श्री त्रोथा मोदैव एवं प्रतिग्राति। ५. तदिति वाक्योपादाने। यत्र भावान्तरोयमहः सर्वाह- न्यजपचे उपद्रुतमन्धियुक्तमक्षरं तस्मात् यथा चतुर्थमहस्तैत्तिरीयाणा PM om. हिनौ ये ऽक्षर इत्यर्थः हिनौये स्याने। A द्विनौये। ) को t; sec. h. कोर पो तो।। " CM ) साहस्य A सर्वान् ।

·१२. १३.५.] शासायगौतसूत्रभाष्ये। सर्वन्यजन्म । उपद्रुतो नाम मन्धि ष्कलानां प्रमिथस्तस्योदाहरणं । न ते श्रान्तस्य सख्याय देवा इति । अभिनिहित उकः सन्धिः प्रातिशाख्ये। अथाभिनिहितः मन्धिरित्येवमादिना ग्रन्थेन (२.१३)। तस्योदाहरणं। परे ऽवर उभया अमित्रा इति समवे प्रयोगः । प्रविष्ट उमः । समानाक्षरे मस्थान (२. ६) इत्येवमादिना ग्रन्थेन प्रातिशाख्ये प्रतिपादितः । तस्योदाहरणं । माशेषमो ऽवीरता परि वेति । अथ चिप्रमन्धिः। समानाक्षरमन्तःस्था (८) स्वामित्येवमादिमा। तस्योदाहरणं। स्वश्वामः सुचेतुनेति प्रगाथे । मन्धिवचनं कृत्रिम- स्वाभाविकयोरुभयोर्पाहणार्थ । न्यूजनीयस्य पादस्यादाविति' न मध्ये। उपातीत्यातिक्रम्य तदुपद्रुतादिमन्धियुक्त। द्वितीये प्रदर्शनार्थ द्वितीयवचनं। हर्यश्वाद्रिरित्युदाहरणं ज्ञापकं । श्वा वो ३ इति चिप्रस्योदाहरणम् । क्क स्यो इति स्वाभाविकम्य प्रदर्शनार्थम् । कृत्रिमस्योदाहरणस्य द्वित्वं तु विशेषणार्थम् । ततस्ततौये ऽप्यक्षरे सन्ध्ये एव (2)। यस्येदमप्यमिति । यथा वं देव मघवयः माद पनि बाष्कलिकायां लक्षणमुझं तस्य परिहरणार्थम् मंनिपातमन्धियो- गयोः सन्धि व्यूहेदिति ततोऽत्र दकारे न्यूजः स्यात् । गौनकेन ।। १ A ins. २ A प्रगामः। ९ C (orig.) ) पादस्यत्यादाविनि ४ CD .रण.. . A दर्शनार्थ। दिवे तु मध्यमस्य पादम्य विनोयोत्तमयोगिनि (१०. ५. १०) मिडे द्वितीये ऽक्षरे इनि पुनर्दि त्वं तु चिमम्म विशेषार्थ । नेन साथम्य योदमित्यादी बनौयस्यापि सन्धि कवा द्विनौयत्वं संपाय तब न ?) न्यूजपेत् वं देवेन्यत्र तु सक्षपामारात तुयं देवं रनि यहाभाव रति रकार व हिनौ रनि फलितो या विशेषवार्थम् । मनस्तनाये ऽप्यहरे भन्ये व न्यू जाये न्। यस्यद ( C ) मध्येर A C Dबाविकायां M वापरिक्षायम C in marg. कसि। १. 1) मग न्यूरेदिमि ८) सच यस्या ·११२ शासायन श्रौतसूत्रभाष्ये। [१२.१५ खविशेषेण व्यूहस्य उकत्वात् वकारे प्राप्नोति तच न युकं क स्यो इत्युदाहतत्वात् । अयं यत्र स्थादिति ब्रुवम् क्वचिच्छाखान्तरे पञ्चालपद- वृत्त्याख्या वित्तिर्नास्तौति ज्ञापयति । तथा च नो इत्युदाहरण- पाठः । शाकलाभिप्रायेण विवृत्तिप्रत्यये विकृत्तेः प्रत्युदाहरणं ये अस्था पाचरणेषु दधिरे इत्यकारे न्यङ्खः । ननु प्रकार एवाच द्वितीयः तत्रैव न्यूछन भवितव्यं । किमर्थं मूत्रमेतत् । उच्यते । सूचारम्भादेव जायते। सन्ध्यवराणमपि न्यूजने पादे विकर्षों भवति । तेम एकार एव विधाते बतौये भागे न्यूद्धः प्राप्नोति। स मा भूदिति विवृत्तिप्रत्यये न्यूजयेदित्युक्त। यस्येदमप्यं हविः यदायुक्त त्मनेत्युभयोः पदयोः सन्धिं कृत्वा न्यूजः श्वा इत्युदा- हरणतख्यत्वात् । मुष्को श्रो इदस्था एजत इत्यत्वा मधिं उप- छुतादिपरिसंख्यामात् । विश्वचाविति मानुनासिकेनर प्रत्यादानं राजनान् । प्रशो श्री श्री श्रोश्री श्री श्री श्री श्री श्री यो घोर पिति रेफखरभकिदकारेण पराजपचे तु लोपः । विष्णो श्री श्री श्रोह इत्येवमादिषु तु लोप एव पराजत्वात् । ७. तं वृषाकपि प्रस्खा कुन्नापं शंमति। तमिति माहचर्यार्थम् । . CD ऽभिप्राप्नोति। . A •प्रत्यये पत्ते पयुद• M र उदा० । १ A •भादेत- मायबारौमित्। . A न्यूने । . C D खान सनि। ( A नाम मासिकेन । • C D M पदाममात् । ८C D त्यमोपफनी। RC D M पदामाबाद c (in marg.) प्रत्यारा पदरामास्वा देव प्रमो पी और पायति कारः अमनः पूर्वाधरण - नया गपः।

·• १४-१८. १-२.] शासायवनौतसूचभाये। १४. १५. Without commentary, १६. १. उकानां च तिस्रो नाराशंस्यः । ततसि.सो रेभ्यः ततः कारयास्तिन एव । ततस्तिस्स रन्द्रगाथामिसथामन्तरा भूतेकदः । २. भस्वा ततो ऽनन्तरं वक्ष्यमाणायतस्त्रः पारिचित्यस्तामा हतीये पादे प्रथमचतुर्थयोरक्षरयोस्वयं कुर्यात् । उदात्तानुदात्त- खरितप्रचितानां खरान्तरः । . १. एतावतसः पारिचित्यः । . २. वैखर्यानन्तरमेव प्रतिम्टणरतीत्यर्थ: । ३. पारिक्षितौः सस्वा नत एतशप्रलापो वक्ष्यमाणो विंशति- पदः । तमेत प्रलापं निविच्छमं शमति । १. इत्येतभप्रलापः । १९. १. षट्पदेयं तस्यां दाभ्यांदाभ्यामवमाय द्वाभ्यां प्राणौति। २. चिटुवेषा। १,M inserts भूतेबः। २.मनो समान रत्यर्थः ।

·१८७
शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये । [१२. २०-२१.१-३.
३. पतिरियं द्वाभ्यामवमायद्याभ्यामवसायैकेन प्रोति ।
४. दूयं गायत्री।
५.
इत्येताश्चतस्त्र श्रादित्या अङ्गिरस्यः ।
६. एवाह जरितरोथा मोदैवेत्यवमाने तथा ह जरितरोथा
मोदेवेति प्रणवे मुतान्ततान्येषां पाठात् । अन्ये तु प्रकृतिदृष्टत्वान्
सुतं न पठन्ति ।
१. दिशां तृप्तौः गंमतौति श्रुतेः ।
२. एताः पञ्च दिशां कृप्तयः संज्ञया ।
.
२१.
१. जमकल्पाः शंसतीति श्रुतेः। पलिति संदेहव्युदामार्थम् ।
श्रत रति क्रमार्थम् ।
२. एता जनकन्याख्याः ।
३. चतसः प्रवल्हिकासंज्ञा अतस्त्रयव प्रतीराधा श्रमन्तरं
तषिविच्छस भंसेत् ।
1 M तामसथाम्मे । २ C प्रतिष्ठे I) प्रतिष्ठान (?) ।
CD मारमममारं।

·२२-२१.१-8.] शापायमौतसूत्रभाष्ये ।
२२.
To commentary
२३.
१. इति चतस्रः प्रवल्हिकाः ।
२. एतास्वयः प्रतीराधाः ।
३. अलाबूनि जरितरित्येवमादीनामेकैकमुक्ता नित्यं प्रतिगरं
श्रोथा मोदेव इति ब्रूयात् । अध्वर्युः प्रतीक्षितव्यः ।
४. इयमतौवादा। प्रवल्हिकाः प्रतीराधानतौवादामाहमस्या
इति श्रुतौ संजाकरणत् ।
५. पत्नी यियस्यमाना' जरितरोथामोदेवेत्यवमाने। होता
विवौ मे जरितरोथा मोदैवेनि पूण एवमस्यामतीवादायां प्रति-
ग्णान्तं प्रतीक्षेत ।
२४.
१. पतीवादाया अनन्तरं वक्ष्यमाणा दाहनस्वामंज्ञाः जमति ।
२. अष्टौ एताः । ता वा अष्टौ भवन्नौति श्रुतेः ।
३. कपबरः कपथभुद्दधातन । यद्ध प्राचौरजगन्तेति वे इति
श्रुतेः । एवमेताः पूर्वाभिरष्टभिः सह दश ।
४. तामामाहनस्यानां हतीये पादे न्यूजः कर्तव्यो यथा सुना-
कपाबुकः।
.
.
vers is left out in all MSS. २ C (in marg.) चिरसमेधादो
हुयायभिमेघनमधप्रत्यवायदा नदमिक पाठः।..यया ।

·। शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१२. २५.१-. कर्तव्यः । ५. कवरः कपृथमुद्दधातनेत्येतस्या हितोयदशमयोरक्षरयो- यथा वृषाकपौ तथा . इतरामामाहनस्यानां द्वितीये ऽक्षरे वैराजन्यूद्धमुक्का तृतीयस्य पादस्यान्ने प्रानुष्टुभेन न्यङ्नावसाय तत उपरितवं पादं सेत् । चतुर्थः पादः मतानायोत्तरस्था मृचः कर्तव्यः । ७. अत्र प्रतिगरे विप्रभृतयःर त्रय कारा एखाश्चतुर्थः सुतः। एवमपरौ द्वौ चतुष्कौ । ततः किमयमिदमाहो ो ोथा मोदेवेति प्रतिग्णाति। १. पाचनस्यामन्तरं दधिकाव्णो कारिषमित्येको शंसेत् । दाधिक्रौं शंमतौति (३०. ८) श्रुतेः । एकाग्रहणं चाशहानिरा- o मार्थम् । ५. सतामो मधुमत्तमा इति हचं। प्र मंहिष्ठाय रहते बह- इय इति । यो अद्रिभित् प्रथमा सतावेति । अव द्रमो अंभगमतीमतिहदिति बच । एतानि पूर्वं च यदुकमिमा मु कमित्यारभ्य एतत्पठे भवति । १. त्वं न इन्द्रा भरेति स्तोत्रियः । तदिन्द्रावला भरेत्यनुरूपः । १. स्तोषियानुरूपादमसरं प्र मंहिष्ठाय रहते सचद्रय रत्ये- नदेव पखर सूकमैन्द्रं जागतं भवति। न विकल्पो ऽन्येन सह । प्र १CD पोर्नयः पयः। .CD on. पण प्रतिगरे विप्रवतयः। . Mins पनि।

·१२. २८.१.] शाशायनौतहधभाष्ये । मंहिताय रहते सहद्रय इति षख दिसावधावनीवावरुणस्येति (३०.६) श्रुतिवचनमेवंविषयमेव । ५. यो अद्रिभित्प्रथमजा एतावेत्येका शस्यते। मा पशब्दात सूकस्थाने गण्यते । चत्वारि सूझानि ब्राह्मणछमी गंमति प्रथमे छन्दोम इति श्रुतेः । ६. एन्द्र मो गधि प्रिय इति स्तोत्रियः । एद मध्वो मदि- तरमित्यनुरूपः । मध्यमे छन्दोमे छन्दोमाधिकारात् । अनु. रूपादनन्तरं जागतं ऐन्द्रं । नाना हि त्वा हवमाना जमा इम इति। श्रमाचं वा धिषणा तित्विषे महौति महत्। शेषं पुर- जादुकं यस्तस्तम्भेत्यादि। ७. उष्णिक्षु ब्राह्मणछमिन इति श्रुतेः। प्राथम्यादैश्वमनमः । एतो विन्द्रं स्तवाम मखाय रति तोचियः । मखाय पा शिषा- महौत्यनुरूपः । उत्तमे छन्दोमे छन्दोमाधिकारात्। अनुरूपा- दनन्तरमैन्द्रं जागतं । अस्य श्रवो मद्यः मप्त विभ्रतीत्यस्माकमंश- मुदवा भरेभर इति निवृत्तिः। शेषमुक्रम् । • १. इन्द्रं विश्वा अवौधनिति स्तोत्रियः । इन्द्रमौगानमोज- अत्यनुरूपस्य प्रथमा। ये पूर्व प्रस्थास्तवा गरेत्येते ते उत्तरे भवतो दितीये ऽहनि। एनमयं राषः । अग्निं दूतमित्यामेयत्वाद- १M बाब. CD on प्राथम्पदिसमममः । २ Mom. नारंगत्यते । . C D I am. द्विनौये नि (' (uris.) M भाव ·शासायनश्रौतसूचभाष्ये। [१२. २६:२-७. । नन्तरस्य । अनुरूपादनन्तरमैन्द्रं जागतं। अभि स्यं मेषं पुरुहूत- मुग्मियमिति त्रयोदश। वृत्रं यदिन्द्र शवसा वधौरहिमिति सत्रहवत्। २. नू मतो दयते मनियन्त्रित्येतत्सूकमच्छावाकस्यैन्द्रादनन्तरं द्वितीय चतुर्थयोरहोः प्रथमोत्तमयोश्च च्छन्दोमयोः प्रास्यम् । ३. विष्णोर्नु कं वौर्याणि प्र वोचमित्येतत्सूकमच्छावाकस्येन्द्रा- दनन्तरं बतौयपञ्चमाष्टमेषु। ४. उरुं यजाय चक्रथुरु लोकमित्येतत्तृवं पर्यासात्पूर्वं भवति सर्वध्वःसु । सर्वग्रहणमितरेषु इत्यानुवृत्तिर्मा भूत् । ५. में वां कर्मणा ममिषा हिनोमौत्येष मर्वदाच्छावाकस्य पर्यासो भवति । अत्र मर्वदाग्रहणादुरुं यजायेत्यस्य क्वचिदशंसन- मपि । तथा च षष्ठे ऽहनि परी माचयेत्यच विनियुक्रस्य न पुनः- शंसनम् । १. श्रुधी हवं तिरस्था इति स्तोचियः । श्राश्रुत्कर्ण श्रुधौ इवमित्यनुरूपस्तृतीये ऽहनि । अनुरूपादनन्तरमैन्द्रं जागतं त्यं सु मेषं महया खर्विदमित्यष्टौ। द्यौथिदस्थामवॉ अहे स्वनादिति पञ्च । एवमस्यदं रथमिति रथवत् । ७. रममिन्द्र सुतं पिवेति स्तोचियः। पिबा सोमं मदाय कमित्यनुरूपः चतुर्थ ऽहनि। अनुरूपादनन्तरमैन्द्रं जागतं। अई भुवं वसुनः पूर्वस्पतिरेकादश। एता विश्वा सवना व्रतमा कष रति दे। पिताय गा अजनयमिति जातवत् । CI) • एके। २ ( M om. रत्यम्यानमः । PAM मदा। 10 ·२.२९..-.] शाहायमौतसूचमाथे। 5. पसावि सोम इन्द्रत रति स्तोचियः । रममिन्द्र सतं पिबेत्यनुरूपः पञ्चमे ऽहनि । अनुरुपादनन्तरमैन जागतं । पर हा टपते पूर्य वखित्येकादम । प्र वो महे मन्दमानायान्वम इति दे स्थाई गवामूधःखिति पशुमत् । ६. प्र व इन्द्राय सूत्रहन्तमायेचारश्यकपठितः स्तोषियः । अनुरूपो विश्वतोदावविश्वतो न पा भरेति षष्ठे ऽहनि । पहपहणमुपरिष्टादिह चोच्यमानमतिरिचते । तस्य प्रयोजन इन्द्रमौपानमोजसेति द्वितीय एवाहनि (२६. १)। पना-. रम्यवादामयाब न कार्या । सर्वबह:सु स्तोपियानुरूपवि- . १०. एवयामरुतं प्रवो मह रति यथा वृषाकपिमेव शस्खा ततो ऽनन्तरं । यथा वृषाकपिमिति मध्यमस्य पादस्येत्येवमाधति- दिखते (१३.१)। ११. ए मदो पो श्रो श्रो३' ो ो ो ओ३ त्रो भो बो चोए मदे मधोर्मदस्थ मदिरस्य मदेवो भोपा मोदैव एवं प्रनिग्टणत्यध्वर्युः प्रतीक्षितव्यः । १९. पर्जनित्री तथा अपस्परौति मूकमेवयामरुतो इन- कार मेत् । ११. तमस्य द्यावापृथिवी सचेतसेति सूकमतर्जनिचौयानन्तरं देत् । . on. यामनं। RAins विगा। PM i Cadus one more. 22 ·शादायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१२. २६.९४-२६. १४. विष्णोर्नु के वीर्याणि प्रबोचमिति सूकं तमस्य द्यावा- पृथिवी रति प्रस्खा। १५. प्र वः पान्तमन्धसो धिया यत इति सूतं विष्णोर्मु- कौयादनन्तरं असेत् । १६. प्र वः पान्तमन्धम इत्येतत्सूकं छन्दोमेषु च अस्यते न केवलमत्र । १०. प्र वः पान्तमन्धस इत्येतस्य तिस्रः शंसेत् प्रथमे छन्दोमे। तुमब्दो नियमार्थः । ततो न सूतं विकल्यते । १८. उरं यज्ञायेत्यस्मात्तृवात्पूर्व भवामित्रीयमुत्तरयोग्छन्दो- मयोर्भवति । तत्रैव नोच्यते । षष्ठे ऽप्यहनि भवामित्रीयं कथं नाम स्थादिति । तच शाखाम्तरादिकल्पेन प्रकरणपाठस्य कारणहा- पि सूचितमेव । १८. गू म दयते मनिश्यनिति सूकं । परो मात्रया तथा वृधानेति सूकं उत्तमामृतमुहृत्य प्रस्यते । उरं यज्ञायेत्यस्य सकस्या गंमनं कृत्वा न पुनरिति (26. 5 Comm.)। षष्ठ इत्युपसंहारात विष्णोर्नु कमितीतरेबित्यस्सर विशेषेणाप्युकं भवति । मनु' भवत्येव न मर्तः परो माचयेति । 'सत्यम् । चोदनाक्रमेणनुरूपा- दनन्तरं पुनर्मा' भत् । ४ A •यु नान - i CD.:पाठावरणा; C in marg. स्म । M पाठाच । PANस्य परो मापयेत्यस्य समान। PA रेषेत्यवि., C रेषित्यस्य वि.। . A न मनु। (A मात्रयेनि नू मर्न सस्मिम् पति कृता पिणन मिति चेत् । सत्यम्। • पुनर्विव्योर्नु कमिनि मा भूत् । पर्यासस्नु भवनि सदापारात चुनाग पोगकरनि चुनेछ।

·जामायणमौतवनमाथे। १५ २.. यदि पिच मेहनेति स्तोषियः। यदि ते पतन रति अनुरूपः । प्रथमे छन्दोमे । अमुरूपादनन्तरमैन्द्रं जागतं । तदमे नव्यमगिरखदर्षतेत्यष्टौ । अजातशत्रुमजरा खर्वतीति पञ्च । भोजो मिमानो महिमानमतिरदित्यावत् । २१. पुरा भिन्दुयुवा कविरिति सोषियः । अस्यैव पः पूर्वस्तृतः सो ऽनुरूपः । हतीया तु प्रथमा । उत्तरयोराणायक्रमः । मध्यम इति मध्यमे बन्दोमे छन्दोमाधिकारात् । अनुरूपादन- मारमैन्द्रं जागतं । प्र ते महे विदथें सिषं हरी रति पयोदश। महइति महछन् । २२. गायन्ति वा गायधिण इति सोचियः । अनार एवानुरूपः । उत्तमे छन्दोमे छन्दोमाधिकारान् । अनुरूपादन- स्तरमैन्द्रं जागतं । पर्चा दिवे रहते शय्यं वच रति नव । दिवश्विदस्य वरिमा वि पप्रथ पति चतसः। .दिव इति तदमुष्य लोकख पम् । १. उक्थेषु विकार इत्यनुवर्तते। द्वितीयप्रभृतौना पचाना पाठिकाना छन्दोमानी चोपदिष्टान्युक्यानि । तान्येवेतरेषामुपदि- ग्यन्ते । चतुर्वि हनि प्रथमात्, बन्दोमाचम्य मर्वेषां होगकाणां भाति । षट्त्रिंशतं मैत्रावरुणचतुर्विशे भमति चत्वारिंशतं बा- ·१७२ शाहायात्रौतसूत्रमाथे। [१२. २७.२.-1 गच्छंसी चतुश्चत्वारिंशतमच्छावाक इति (३०.१०) लिङ्गात् । शास्त्रग्रहणात्मकलानि स्तोषियानुरूपौ चानुवृत्तः । सर्वग्रहणमा- वाकाधिकारनिवृत्यर्थम् । २. यश्चत द्वितीयप्रभृतीनां पाठिकानां शस्त्रं तदवशिष्टं चतुर्णामाभिजविकानां द्वितीयप्रमतीनाम् । ३. बतीयप्रमृतिभ्यः पार्टिकेभ्यः स्वरमामस यथामधेन अस्वम् । ४. अभिजिदादौनि यदि परमतेनोक्यसंस्थान्यहानि कुर्यु- स्ततश्चातुर्विशिकानि महेन्द्रेभ्यः जागतेभ्यः सकलान्येवोक्यानि कार्याणि । अन्यसंस्थेषक्थवत्सु न्यायकल्पितानि। मेकाहिकान्युत्तर- कारिकवचनात् । न्यायकल्पे वृद्धसंप्रदायो लिख्यते। जागत- विशेषपर्यामवैष्णवविपर्यामः । वैष्णवे विपर्यासो' योअद्रिभौयोह- यज्ञायशिल्पानि' चतुःसूकान्येव । नागतपर्यासयोर्मध्ये मैत्रावर- एस्य मध्यमे दे जागते। ब्राह्मणाच्छंसिन उदभुतीयं योद्रि- भौयात् पूर्वं । प्रभावाकस्य न्यायस्कृप्तमेव महाप्रतीयमहरिति वा। पार्वचनस्य कृत्स्नार्थस्य पुरुषमेधीयमध्यमे प्रतिषेधार्थ प्रारम्भः। स हि षोडभिसंस्थो दिवसः संज्ञापकजापितत्वात् । अन्यसंस्थस्य न्याय- कल्पनात् । . ... अथ यदौति वचनात् प्रचापि परमतमेव । एकाधिका- न्येव न न्यायक्लृप्तागि । प्राप्तेषु पुनर्वचनात् । . विपासो M वियो। CD पावनुरोः । PA बगुलपयासा। .C (orig).रंपावापायजाय।

·१९.२७.] शाहायगौतसूचमाष्ये। ततो ऽथ यदौत्यनुवर्तत एव । पथ यद्युसममाभिलविक- मुक्थ्यं कुर्युः ततो द्वितीयस्थाकः पार्टिकस्य यत् बतौयसवनं होच- काणं होतुथोकं तदुत्तमस्थाभिन्नविकस्य भवति। दिरभ्यामो ऽध्यायपरिसमाप्तौ शिष्टाचारस्तदाचरणं चायुष्यमिति । इति शाजायनश्रौतसूचभाष्ये हादशी ऽध्यायः समाप्तः।

·अथ चयोदशो ऽध्यायः । १. अभिजिदादयो, अनिष्टोमाः स्वश्रुतावुकास्तेषां स्वश्रुति परित्यज्य किमर्थमुक्यान्युपदिष्टानौति । यत इदमाह। पूर्वका- रिणश्छन्दोगा अध्वर्यवः । उत्तरकारिणो बच्चा इत्यर्थागम्यते । न हि ग्रहग्रहणं स्तोत्रम्तवनं च शस्त्रमन्तरेण परिसमाप्यते श्रुतेायाञ्च। २. एवं तावदुपदिष्टं युज्यते कर्तुं । यदि पुनस्ते छन्दोगाध्वर्यवो ऽस्माक्रुतिकरूपानुपदिष्टं कुर्युस्ततः कथमिति। उक्त एव न्यायो यथास्तुतमनुग्नस्य कल्पशस्वैरप्युत्तरकारिभिर्भवितव्यं । शाखान्तर- विहित सदा कल्यं वा स्यात् । सूचारम्भयत्नात् । प्रचोदाहरणं। पदि चिकढुकौयास्वष्टाचत्वारिंशेन सहता तदा रात्रिपरिशेषं च गंमति असंलोपाय ऐन्द्रौ त्रिष्टुब्भवति । याज्या पिबा मोमं महत इन्द्रियायेत्युत्तरा वा मदतो भवति । यानि चोत्तमस्य छान्दोमि- कस्बा निष्कवस्थसूकानि तानि वा असेत् अष्टाचत्वारिंशतोम- सामान्यात् । पूर्वेद तु याव्या । यदोक्लममतिरिकं तदा कुर्युरिति भारद्वाजकानां । तपाश्विनौभिः स्तोममनिशंमेदाश्विनौयाच्या जग- त्यस्तु कर्तव्याः। सवनच्छन्दोगवशात् । तत्र चिषु षधिपतेषु या म प्रयुकास्ता: कार्याः। संभवे मस्क्रियान्याया। श्रा वां रथं । to १) पवि. १CD om. पर। PA कल्प मानेर PA पिरिते सदा कल्पासात् । YCD om.

·१५.१.३-..] शापायनौतसूत्रभाष्ये। १०५ पुरमायं मनोजुवमिति दन। प्रबोधमिर्म उदेति सूर्य रति चतस्रः। अझदिदं वयुनमो षु भूषतेति पञ्च। कः खिहलो निष्ठितो मध्ये अर्णस इत्येका। पश्चिमद्य यय्यं नृवाहणमित्येका। एष स्य भानुरुदियति युज्यत इति षट् । यदिन्द्रण सरथं याथो अश्विनेत्येका । उभा हि दसा भिषजा मयोभुवेति पश्च। यो वा परिज्मा सुदश्विन रथ इति पञ्च । भुज्युमंहसः पितृयो निर- श्विनेत्येका। एता वा पायाः । पश्चिमद्य यय्यं नृवाहणमिति याज्या । उत स्था वा मधुमन्मक्षिकारपदिति वा मदती। ३. दृष्टीनां साम्वंतादिनि क्रियमाणे हविषां यागक्रमण दैवते शब्दे सगुणनिर्गुणे उच्चैरुपांगतायां च मन्द्रादेः मन्दस्य । एतेष्वध्वर्युमनुविदधौत। तदुकं. कयादात्मीयमुपदिष्टमयुपेशेत । यजमानो ऽन्यो वाध्वर्यवत्वादस्य । ४. स्तोत्रियादिषु छन्दोगमनु विदधीत । उपदिष्टमण्यात्मीयं माद्रियेत तत्प्राधान्यात् । ५. छन्दोगानुविधानस्यायमपवादः । प्रचोदाहरणं । मुरूप- छत्रुमूतये सुदुघामिव गोदुडे जहममार द्यविधवार विधवार धविद्यवाद । ... पूर्वेलनादरे प्राप्ते विशेषे ऽनुविधान। न विपर्यास- मनुविदध्यादेव। ७. येन चाणि हर्यश्व हंमौत्येवमादिको न्यूजनीयः पादो १) मायनानि कि. C in marg. एताव। वे परि। .. om. पवि पवार । १ A पादरे। :

·भाडायणचौमसूत्रभाष्ये। विकर्षण पूर्यत । ततस्तस्य विकर्षस्य द्वितीय भागं गणथिला न्यूजनीयं संपादयेत्। तथा निष्टिय्यः पुत्रमा चावयोतय इति । संख्यानमात्रमेव विकर्षस्याच विधीयते। न तु विकष्टप्रयोगः। ननु न्यूजाधिकार एवास्य विधानं युक्त। उच्यते। दह विधानस्यैतत्प्र- योजनं न्यूजनीयपादयतिरेकेणान्यच न्यूछने पादे छन्दोगैर्विकाठे तदनुविधानाधिकारात् विकर्षप्रयोगेणापि पादपूरणं यथा स्यादिति। पत्रोदाहरणं । मा मो अज्ञाता सृजना दुराध्य इति । ८. अयं च न्यूङ्घसंबन्धी विशेषः प्रसङ्गादिहोच्यते । न्यूज- नौयावरादूचं यानि ममानि छन्दोमानानि तेनैव स्वरेण तुल्यं छन्दोमानं कुर्वन्ति । तदङ्गानौत्यर्थः । तानि लुप्येरन् श्रदर्शनी तेषां कार्यमित्युक्तं भवति । व्यञ्चनयहणदनुस्वारस्य लोपो भवति । पस्योदाहरणं। चतुर्थ ऽहनि न्यूझे प्रातरनुवाके तथ्यग्ने जुड़ा पतनानिति। २. १. अथ बदि पहरामोतो ऽनुपासतो बियेतस्विंग्भ्यसं कार- पेदिति श्रुतेः । पश्वृत्विग्भ्य एव तत्प्रस्तत्वात् । २. यधुमालतः पशुः कन्पते तत प्राच्याहुतिं होता जुड्यात् घमाहौषावेपिष्ठा इत्येवमादिना मन्त्रेण । उपाहते वाशमाने यस्मानीषावाभिष्ठास्ततो न इत्येव- मादिना मन्त्रेणान्याहुतिं जुहुयात् । ५.A वि. : २ c in marg. पोमवावाब! .

·१२.३.१.-] माडायनमोवसूपभाश्चे। .. पखाचित प्रवृत्ते। १. उपाहते पनायुपविष्टे । १. यस्मानौषा संजता ततो न इत्येवमादिना मणबाहुति बुड्यात् । उपाइते स्वयंमृते पौ .. पपः बहेवत्यो पशः पूर्वः। पहम्मे ऽनुवर्तमाने पुन:- पएमम्दान पाखापशवप्येतमित्तिकं न वेपमानाचान्याहुतयः । ८. उपाहतस्य मृतस्यायं विनियोगो वचनात् । - १. प्रवृत्तेषु प्रयानेषु मते पौ तेनैव संस्थायं कर्म । परि बधेकयैवाप्रिया प्रोतः स्यात्तेनैव प्रचरेयुरिति पा खितिरिनि श्रुतेः (१८. १२)। २. अवदाने निकादौ नष्टे अनुपसंन्यमाने। दुष्टे भिभy. पायोग्ये। विमथिते । उपलभ्यमाम एवाप्राप्ये भ्रमिते वाचं प्रति- निदयात् । इति प्रतिनिधेयमियमः । ३. पूर्वसूपयेकदेशस्यायमपवादः । इदयस्य नाशे ऽन्यमासमेत । कह दुष्टविमथितयोः । तत्र विश्राव्यं प्रतिनिधानमेव । पन्य- वस्मात् पूर्वखोपसवणं वळू कागमिति। पासमेत प्रतिनिदश्या- दिव्यर्थः । प्रतिनिध्यधिकारादाबामतिः' प्रतिनियर्थः । अतो नाग्निप्रणयनादौनामावृत्तिः । वपापशपुरोधाभयो “पुनःकिया . १C सम्बमामा। A बाबापमान। PAबारामि, CD भर्वि। 28 ·शासायगौतसूचभाये। [१३. ४.१. कृतस्यात् । सर्वेषामवदामानां परित्यागो भारद्वाजवचनात्। अधि- गोरावृत्तिः संग्राममत्वात् उपप्रेषस्य च तादर्थ्यात् । मनोतापर्यग्नि- करणानामावृत्तिः । संनिपातात् । ४. यदीच्छेद्यजमानो ये मे पशुप्रध्वंसितारस्त त बानि प्रा- प्रयुरिति ततः कुविदङ्ग यवमन्तो यवं चिदित्यनेन मन्त्रणामौधोये श्राज्याङतिं जुहुयात् । होता च कुर्यादनादिष्टमिति परिभाषि- तत्वात् । ५. अष्टापद्यां गर्भिण्यामित्यर्थः । वशायामनबन्ध्यायामिति विशिष्टचोदना । चोदितायामष्टापद्यों मत्यामेतद्गर्भस्थर स्वचो वपारूपं फलौकरणानां फालीकरणान् । फलीकरणा मध्यमास्त- डुलास्ते हि खविष्टाग्फलौकुर्वन्ति तेषां ये फालौकरण अवकण' इति प्रमिङ्कास्ताग्गर्भ च। इतिशब्दच खार्थे । मामिचे ऽसौ अप- थित्वेतरस्य नपाप्रधानविष्टकदादेरातिजातस्य वषट्कारेषु वपा- घुपजुहुयात् । १. अनपहले यूपकर्मणि स्वरहोमे यदि यूपविरोहणं स्थान- तखाई बहुरूपमनेकवर्ण पशुमालभेत। पशुबन्ध कुर्यादित्यर्थः । पर्गणेवन्ये ऽहनि स्वसहोमस्तपोर्ध्व खरहोमकालाविरोहणे उत्तरे पधावपायातमम् । TA सम्म PA ins रोमा। PA मदमसनर्भस्म, Dममस्य। .DI M om.

·१९.५.१-८] भाडापनमौतसूत्रभाष्ये। २. वपायाः पुरोलामस्थ पयोः पुरोनुवाक्या यचामहोन । ३. प्रमू महे सुगरणाय मेधामिति वपाया थाज्या। प्रथम- भाजं यमं वयोधामिति पुरोलाणस्य थाया देव बटरिति पमोर्याच्या । ५. १. क्रियमाणकर्मज्ञामगोचरे देवयजमानाय विविषाणयोर्यज- मानयोः सत्ययोरहोर्यः संनिपातः । एककालोपनिपातः पदा- मां । तं संसव इत्याचचते याचिकाः । २. इतरापेक्षं पूर्वत्वम् । २. याः काचिदाहतीः । ४. प्रातःमवनादावाज्याइतौर्नुहोति संवेगायत्येवमादिना म- ५. माध्यन्दिने सबने एतावानमन्त्रविकारः । ६. त्रिष्टुभे जगत्या इति नोक्रमदित्वार्थ छकारस्य । ७. इतरयज्ञकारिणमध्वर्युमितरो ऽध्वर्युतमिच्छन्प्राजापत्या- भिस्तिभिर्दाग्भिः प्रातःमवने पाण्याहुतौर्जुहुयात्। अनामिको ऽपिं वचःफलवचनात् । ८. होतारं म्हनमिछन् होता माध्यन्दिने सवने प्राजापत्या- भिस्तिसृभिराज्याजतो ड्यात् । १८.D • पेक्षा १ : पच वचनाव:

·१९० शाड्डायगौतसूत्रभाष्ये। [१३.५.१-१८. १. उगातारं मृतमिच्छन् हतौयसवने उगाता प्राजापत्याभि- तिसभिराज्याहुतौर्जुयात् । १०. ब्रह्माणं मृतमिच्छन् प्राजापत्याभिस्तिमृभितिस प्राज्या- हुतौरनुमवन ब्रह्मा जुड्यात् । ११. यजमानं मृतमिच्छन् प्राजापत्याभिस्तिमृभिस्तिस भाज्या- हुतौरनुमवनं यजमानो जुड़यात् । १२. सर्वानितरामृत्विज इतरयज्ञस्थान् मृतानिच्छन्तः सयज- मानकान् सर्वे मयजमानकाः । प्राजापत्याभिस्तिभिस्तिस प्रा- च्याइतौरनुसवनं जुड्युः । १३. संसवे उभे रहद्रथन्तरे कुर्यादिति वचनात् । संमवा- पत्राः कुर्युः । १४. भाभीकादीनां मात्रामुपदेशः । एतेषु मत्स कथाशभौ- थादौनि कथं नाम सुरिति। १५. कया शुभा मवयमः सनौला रति मरुत्वतीयं भवति । प्रक्राम्तनित्यर्थ मरन्वतीयादौनां ग्रहणम् । ११. यो जात एव प्रथमो मनवानिति । १७. ममाग्ने वर्ष इति । १८. यदि प्रथमाः संस्थापयेयुरितरे तत : उत्तरा संखा कुर्यात् । अनिष्टोमे प्रकान्ने उक्थ्यादिकम् । A inserts between 8 and WATOTT: the following passage : प्रानरनुवावामिनि संसवदावनिहावर्ष। प्रथमारवाः अपना बदनात पूर्वप्रानरनुवा- पारामाप्रसनो विरित पस्मिन् देवारः प्रातरसुवावार परिषनौति मत्वा नमः पूर्वमेवमानिमि पारपाकाराला समापनकालात पर्यनेष समापवंश ।

·१५.०१८-२२.] शाहायगौतसूचभाष्ये। १६. तस्यैवाको धामेन बिराजकरणम् । विशेषणानुपदे- मादन्यः सोमः क्रतयोऽारतरत्वात् । तपानुक्रयावायाचनप्रणयनानि मानिपातिकागि कर्तव्यानि महोपाध्यकतत्वात्। सोमस्यैव केवलका प्रणयनं। तनायौरप प्रियमिति चोहरेत । यथासवनविधि पावाग्रोधप्रणयने मोमो जिगाति गात विदित्येवमादिना प्राक्प- रिधानीयायाः उडारः। तत्र चाौधसमीप एव परिधानं प्रामुख- स्थार्थस्य परिसमाप्तत्वात् । एवमिहापि यावदर्थ कर्म। नैवाचाह- गंगधर्मी भवति मिमिले कर्मान्तरत्वात्। प्राभिषां निर्वचनमेव ममाप्यपेक्षितत्वात् । ममिष्टयजुरन्नं च पूर्वपूर्वमहरजस्वात् । २०. संसवधर्मरहितं प्रकामागदाभिधायकमहरभ्यासेनाहर- सरं मुख्यद्रव्याभावे प्रतिनिध्यनुष्ठेये मंसवानि तस्याभ्यासः नाम- सेवाधामो न युव्यते। प्रतिनिधी तस्काणादिति न्यायात् । तेन पूतौरनुष्ठीयमाने संसवाहनि नयाभ्यासः मोमेनैव न पूतिकैः । ११. वामदः पक्षान्तरे। तस्यामग्रिष्ठोमादिकार्या संकल्पिता संखायां भूयसौः संकल्पितयज्ञचोदिताभ्यो बजारा दक्षिण दद्यात्। २२. सवन्यो वा विपरन्ति । सवन्य पापो नदीतरागादिस्थाः संसवन्यो विहरन्ति । विच्छिन्दन्नौत्यर्थः। वायुर्वान्सरावती विहर- त्याकाप्रति वा संख्यानं भावयेत् । चकारः सर्वत्र विद्विषाणाना- मित्यय प्रापणार्थः। A ODM •राब। PCM711 PA पचासवनाविधि. M यषा स. विधिप, C D पचासवि.।। : पूर्व Dom' once पं।

·१८२ शासायनौतसूत्रभाष्ये। [१३.८.१-8. १. कौत इति विशेषणदक्रौतापहारे चोदितकालस्थाति- नयनमपि। मोममात्र सर्वाखवस्थास करिष्यमाणप्रयोजने। अपात दत्यपशब्दाददृश्यमाने विनाप्यपहरणेन। अमेध्यमस्ष्टे तु शक्ये अमेध्यापनयने शद्धिः कार्या । यावत्रापैत्यमेध्याकाइन्धो लेपश्च तस्कृतः । तावन्मृदारि वादेयं सर्वासु द्रव्यशद्धिषु ॥ इति सर्ववचमात्। अभिषुतेषु दुष्टे परित्यागो ऽपहलवच्च कर्म। अन्यमाहत्येत्यन्यस्याहरणमात्रम् । न क्रयः। अभिषुणुयादिति प्राग- भिषवाकौतापहतस्य लवस्थापि सेन मह समुच्चयः। उभयोः संस्कृतवात्। २. मोमाहरणशालिने मूल्यनिरपेक्षयापि मोमविक्रयिणे वा मूख्यार्थिने किंचिद्दद्यात् । न तु शास्त्रीयम् । ३. यजेतेति वाक्यमेषः। अभिषुणयादिति यागचोदनानुवर्तत एव । अनुपलन्यमाने मोमे पूतीकादौनभिषुत्य यजेत् । पूतीका रोहितहणापाणि । अर्जुनो ऽपि एणजातिरेव । तत्पुष्पायपि कानि। ४. बणना पूर्वोक्कामा यागसाधनानामभिषुतानामयं संस्कारः। प्रतिदुशा हौरेण महोदुग्नेन प्रातःमवने श्रोणीयात्। मित्रयेत् । टतेन कृतातच्चनेन माध्यन्दिने औणेयान् । दना हतीयसवने । . All MSS. काशराया• or काहाय्या. PA स्पष्ट तुमदेव Aबायजेता ४ M रोपित, रोyिw• (1) D रोहिप।.

·२. ७.१-५.
शाखायौतसूचमाथे।
.
५. एका स्वौगौर्दया। दक्षिणायहणात् पाहत दापियस्य
निवृत्तिः । अवस्थादुदेत्य तद छत्वा पुनर्दी खेत तादृशेनैव करेन ।
१. नत्र तस्मिन् पुनर्यजे प्रकामाकतदक्षिणा दद्यात् । पुनर्यको
शेष तब क्रतुप्रायचित्तिरिति' मतपथश्रुतेः (४.५.१०.)।
एकस्यामपि त्वाइतौ पूतौकादिभिः सतायामेतत्प्रायश्चित्तम् ।
अनेकयागाभ्यस्ते होतदेकमपूर्व मोमेन यजेतेति चोदनैक्यात् ।
७. दुष्टे ऽपि कुर्यादिति वाक्य शेषः ।
८. सोमाभावे पूतीकादि यदुकं तत्र दाइनाभावे । पञ्च गा
दक्षिणां दद्यादित्ययं विशेषः । शेषं पूर्ववत् ।
१. प्रातःसवनात्सोमो ऽतिरियेत । ततो वक्ष्यमाणं कर्म ।
२. अस्ति मोमो अयं सुत रति सोषियः । 'प्राणायकमेण
उत्तरो ऽनुरूपः । होत्यहणं पूर्वचाधिकारविरेदात्।
३. वक्ष्यमाणभिरन्याभिशेवंदेवताभिः सह सोपियामुरूपान्यो
स्तोमातिभंसनम् । ऐन्द्रावैष्णवौभिरिति महार्थ बतौया।
४. विष्णोः कर्माणि पश्यतेति नेघण्टुके. ऐन्द्रावैष्णव्युता ।
पन्यवाप्येवं खरूपस्य परियहः । कथं नाम स्यादिति ।
५. इन्द्रमिङ्गाथिनो रहन्मूकम् । अतो देवा अवन्तु न रति
पखचः एताः सूकासंभवात् ।
A om. ...
C D •भिस्लेवदेवनाभिः।. A ins. ऐन्। ४AR.।

·१९॥
शाहायगौतसूत्रभाष्ये।
[१३.८,९.१-२.
६. तो देवा अवन्तु न इत्येतस्य षखस्योत्तमया परिधाथ
विष्णोः कर्माणि पश्यतेत्येतया यजति ।
१. वक्ष्यमाणं कर्म । मोमाधिकारी होहग्रहणं चानुवर्तते।
२. बण्महाँ अमि सूर्यति तोचियः प्रगाथः। उत्तरो ऽनुरूपः।
३. त्रिष्टुबर्थ वचनम् । अस्येदु मातुः सवनेषु सद्य इत्येका।
दिवो न तुभ्यमचिन्द्र सत्येका। संवा कर्मण समिषा हिनो-
मौत्यष्टौ। उरं यज्ञाय चक्रथुरु लोकमिति तिखः। सूकमेव
गायत्र्यः । एताः कचिवत् । व्यर्यमा वरुणश्चेति पन्धामित्येका।
वर्धान्यं विश्वे मरतः सजोषाः । प्रोतये वरुणं मित्रमिन्द्रमित्येते
विकश्पिते।
४. या विश्वासा जनितारा मतौनामिति यदा इन्द्राविष्णू
तत्पनयाय्य वामित्येतयोरन्यतरा।
.
१. यथा पूर्दयोः मवनयोः अस्त्र तथेहापि द्रष्टव्यम् । प्राधि-
नादतिरिक रति विशेषारम्भात् ।
१. प्रतने पद्य भिपिविष्ट नामेति स्तोषियः । प्र सहिष्णुः
सवते वीर्यणेत्यनुरूपः।
१८.Daमा

·शायनमौतसूपमाथे। १० ३. जगत्यर्थ प्रारम्भः । प्र वः पालामन्धसो विषाचत रति तिसः सूकं वा। श्रा यो विवाय सचथाय देय इत्येका । मखे विष्णो वितरं वि क्रमवेत्येका। तमस्य विष्णुमहिमानमोजमेत्येका सूक्ष वा । मासिकान् परित्यजेदग्याश्च । ४. वेषमित्या समरणं धिमौवतोरिति । १. सोम इति वर्तत एव । आश्विनं मस्त समात्यानात् । तस्मात्सोमे ऽतिरिके वक्ष्यमाणं स्वम् । २. अत्र स्तोषियानुरूपौ प्र तो अद्य शिपिविष्ट प्र तविष्णु- रिति बतौयमवनत्वाविशेषात् ।. सोमातिशंसनायाविन्यः प्रचुरा ३. अविशेषाद्या काचित् । ४. पर्यायैरस्तुते यद्यादित्य उदिवामतः पञ्चभिः स्तोमः परः स्तोमैचिकेन इति तादर्श चतुर्थों । सुनते इन्दोगाः । ५. श्रादितो ऽवच्छेद रति न्यायात प्राधे के पचौ । बाग- तानामिति नो चिटुपरिहारार्थम् । ततो मा धुरिक नामा देवतेत्युद्धार्या 1 १. कर्तव्या रति वाक्योषः। प्रशस्वापि चतुर्दशौं पयोदच्या परिधानं नित्या इति वचनात् । RC D माविधेशात, A M •मनाविधेपान। .A Tोमानिमगावावि। PAपायात 24 ·शाहायमौतसूत्रमाणे। [१३.१०.७-१९ ७. छन्दोगाः सवते तथैव शस्त्रम् । ८. हो वा प्रथमानां स्तोतॄणां वत्संभवति । तथैव अस्वम्। १. कत्तस्तवममने कर्तव्ये। १०. कृत्स्नस्तवनं शमनं च। ११. आश्विनमप्येतावत्परिमाणमभिव्योषे कार्यम् । प्रतानि चौणि षड्या पर युष्टायामाश्विनं भवेत्। प्रत्यक्षाणामृचा नाच रहतीनां च संपदा ॥१॥ प्रतिपचिर्नवोपेत्यप्रिमौले पुरो नव । ता राजामा पतसस्तु ज्ञेया अने कदाचन ॥२॥ पो मत्यग्विति चेका यादगन्मेति षः स्मृतः। प्रगाथो ऽने विवखस्यादष एव ककुपकृतः ॥३॥ एते दे अयममिः षट् वामने दे तचं पुरु । सप्त वेदिषदे .जेयास्तुचे मेतिर जनस्य च ॥४॥ अमिं तं दश तिसः कः पच चोत सखामोति। उषो भद्रोमा मूकमेकोपो सरुचे तथा ॥५॥ प्रति स्तोमेभिरुषमं सूकमुषो यदद्य दे। उपसप्लिन एता उ चतसः स्युर्महे दम ॥६॥ अश्विना यज्वरीरिषस्तित्र एका न यत्परः । दूरादिहेव षट्त्रिंशदुदौराथा दशाटौ च ॥७॥ पा मे हवं नवैका नः को वामद्य चतसस्त । १ नव। २ A पा, पषा, M षडानि। १C पचे मेनि, A पनि जबसपा ·१२.११.१-१.] शाज्ञायनौतसूत्रभाष्ये। एका भात्यनिरुषमा नासत्याभ्यां सूतं तथा ॥८॥ का राधषव मध्वस्त सूके सूके युवोस्तथा । तं युञा नवा मे हवं नामत्या पञ्चपञ्च ॥६॥ युवोर पू रथं त्रिविदेका तिस्रः समानम् । नव प्रति प्रियतमं तुज्यं सूर्यादि यंत्परम् ॥१०॥ अकूधियेत (?) ता ज्ञेया गायकोणिहा परे। अनुष्टुवुष्णिहौ च ये रहत्युष्णिगनुष्टुभः ॥११॥ . ११. १. सचे गणयजे वा। यदि दौचितो वियेत कथं स्थादि- व्यत पाहा २. दग्ध्वा निर्मग्थ्येन शामिनाहा पाहतेन लौकिकेन वा शाखान्तरात्। अस्योन्युपनह्य ततः पुत्रं धातरं वा दौयित्वा मानिपातिकैः संखतं तेन सह योरन् । ३. पुचं. धातरं वा दोषयित्वा मह यरबित्येतषिरामेना कल्या नादाशब्दात् । दग्ध्वास्थौन्युपमोत्येतदस्मिबपि पचे भवत्येवा अभिषुत्य मोमं राजानमग्टहीत्वा यहान्दक्षिणापरस्या बेदिनोया यजमानास्थिकुम्भ निधाय तस्मिन्देशे दक्षिणपरवेदि- सोया दे'छन्दोगाः मार्पराजौभिरायं गौरित्येताभिः परा- १ C in marg. मा गोमनारमायो चावयं मनः । . C ) मोयन । १ A परो। . C D बिविभः । C in marg. चित्रं देवानामित्यादि यानि प्रहनिवरिख। नत्। . C D M निरामेव। . COM मारममहात्।

·१८ शाहायनचौतसूत्रमाथे। [१५.११.१. चौभिरनावताभिः स्तुवते। तप दक्षिणतो ब्रह्मा मैत्रावरुणयोप- विश्य स्तोत्रप्रसवं कुर्याताम्। ४. मार्जालीयसंनिधौ वा अस्थिकुभमं निधाय सार्परान्चौभिः परापभिः स्तुवते। ५. यजमानास्तिः प्रसव्यं प्रदक्षिणं मार्जालौयं परियन्ति धमन्ति मव्यामूरूनपानानास्ताउयन्ति । सव्यैरेव पाणिभिः । १. प्रार्थ गौरिति स्तोत्रदेश एव प्राचीनावौती दक्षिण- मुख इति शाखान्तरात् । निगदेदिति नेकस्वयं न गणधर्मः । ७. असंमितमपरिमितं न्यूनमतिरिकं वा । म प्रमाणाद्भूयः । अपरिमितेष्टकेर ऽसौ श्रुतिदर्शनाद्वैवरे च यथा नवम्यां यथेत्रि (?)। ८. नियमतो ऽस्मिनहनि भवन्ति । ५. मरणात्संवत्सरे ऽस्थौमियाजयेयुरितरे यजमानाः । अस्थि- मतो याजयेयुरिति केचिदांडः । १०. स्तोत्रस्तोत्रे स्वयमाने तोचसंनिधाने ऽस्थिकुम्भं निदधुः। ११. नदीपाव १२. १. कलत्रो द्रोणकलश: । पूर्वपदलोपेन । तस्मिन् दौल मोम- माझे मतौति माखान्तरात् । नैमित्तिकमुयते । १ CD om. नापति। A खोवमेष । ९परिमिते रसके । ४ D बुनि- चादिनि चरे। पचा नवाया मि। C like D, M • दर्शनाचिरेगा पवाबवायापनि; in marg.| A om. इति। .

·१५.१२.२-१३.] शाहायनमौतसूचमाष्ये। . ९. विधुं दद्राणं समने बहनामित्यस्यां वषट्कारनिधनेन साचा पृष्ठं ब्राह्मणा/मिने स्तुवते छन्दोगाः। स एव स्तोचियः कार्यः । ३. महत्तबाम गुलं पुरुस्पगिति । पूर्वो ऽनुरूपः भंगितव्य- स्ततः स्तोत्रिय इति । संदेहो मा भूदिति हचहणम्। ४. पाणौत्येकवचनमविवचितं । किं तप भवतीत्यत बाह। ५. स्तवनाधीनत्वाच्छंसनस्येति सूचारम्भः । १. अस्यैवोत्तरो ऽनुरूपो मह उपाय तवसे सुकिमिति । यदि पुनः कलशदरणं यावदरणं चोभे भवेतां ततः पूर्वदौर्वक न्याय्यम्। ७. उभयोरपि गावदरणकलगदरणयोः । ८. विष्टुप् माध्यन्दिनत्वात् । ६. अभ्युनौतं नारासमन्तःपरिधि भस्मनि जुड्यात् इता- इतस्येत्येवमादिना मन्त्रेण । १०. शुष्क नाराशंसे वक्ष्यमाणकं विधपराधे नैमित्तिकम् । ११. यं ग्रहं जघन्यं स्टीयात्तस्यास्पमर्धा नमुपवाते नारामंसे सोमचमसे ऽवमयेत्प्रजापतये खाइत्यनेन मन्त्रेण । १२. दुष्टं सोममविशेषात् नाराशंसमन्यं वा प्राजापत्याभि- हिरण्यगर्भ रत्यावाभिवतसृभिरध्वर्युमन्त्राकोन प्रतिमन्त्रमुत्तरार्ध- पूर्वार्ध उपरवाख्ये प्रवटे ऽवनयेन् । १३. यस्याभिषुतस्य सोमस्योपरिधादववर्षणं भवति तख भक्षणकाले यथाप्राप्तं मलमपनीय मन्त्रान्तरेणेन्दुरिन्द्रमित्यादिना PARो। २ Aपके। an A instals प्रतिमन्नाकोन।

·पाहायगौतसूत्रमाष्ये। [१३.१३.१. भषणं कुर्यात्। कृत्स्नं वेदममृतमत्राद्यमित्यादेश्च ध्यानं युगपन् कार्यम्। १४. हिरण्यगर्भः समवर्तताय इत्यनेन मन्त्रणाच्याहुतिं जुद्ध- याद्यस्य चममो ऽभ्युपाहतः । १५. उत्तरभिवावछाधेति (?) छन्दोगामां। तेन वान्येन वावच्छाद्य सदमो निहरेदभ्युपाकृतं चमसम् । ११. य ते चिदभिश्रिष इत्यनेन चेन महावीराख्यो भिवपाचमनुमन्व्य तत पाडतो ड्यात्। निर्हरेत्कर्मानादिष्टत्वात् । १०. पयस्त्रिंशत्तन्नव इत्येवमादिना देवानित्येवमन्तेन मन्वे- काम् । द्वितीयां यज्ञस्य दोहो वितत इत्यादिना स्वाहाकारा- गोन मन्त्रेणैते प्राण्याइतौ होता जुहोति । चशब्दादध्वर्युश्च । समाखोका। १. यदौति वनाधिमिन न स्वयमुत्पाद्यम् । मचाय दौचितः मन्त्रार्थ दौचारिषु प्रवृत्तक्रियः । अथशब्दाहढबुद्धिरपि कथंचित्मा- म्युत्तिहेदपरिसमाप्तमन्त्रस्य तदनुष्ठानभङ्गो भवेत्। ततः मोममप- भव्य सोमं विभज्य राजानं प्रधानद्रव्यत्वेन मचिभिरौलतं कौत- मकीतं वा विश्वजितातिराचेण यत सर्वस्तोमेन सर्वपृष्ठेन सर्व- बेदमदक्षिणेनेति विशिष्टो विश्वजिद्यागो नैमित्तिकः । मनाङ्ग RAसिचा। . मिरेपस्याऽन्युपाकर्म। D निरिपस्या भ्युमा । IC D मापौरपान भित्रम। A बहत्वात, M .पर्म नोदि।

·१३.१०.१-२.] भाडावनौतसूचभाष्ये। चोचते। अनिष्टप्रथमयजस्याहिताः सलिण: साम्यत्याने प्राग्ने- यौष्टिः सर्ववेदसदक्षिण भवति। अनाहितागेरामेयचरित्येवं बेचिदाडः। २. संकल्यापि मन्त्रमकुर्वन् विश्वजितातिराणं योत। वा- शब्दो विकल्पार्थः ॥ रउको द्वादशाहः महौचस्तद्धातिदेशव केषांचिदकाम् । तद- नन्तर ते चेदनुपदिष्टं कुर्युरित्यनेनोपदिष्टामुपदिष्टप्रयोगेन नैमि- सिकान्युपदिष्टानि । तत्र द्वादशाहो ऽहर्गणः। अहर्गणना । कानिचित्मत्राणि केचिदहौनाः। अस्ति तेषु धर्मभेदः। तर बादशाह उभयात्मा ममाने ऽप्यहर्गणवे। तस्याप्यनेन विशेषण मत्रत्वं । सत्संज्ञस्त यो हर्गणस्तस्य धर्मविशेषा वाव्यातानाह। । १४. १. ग्रहपतिसप्तदशा होत्रादयो यथोपदिष्टाः सचार्थमामी- रन्। य चविनस्ते यजमाना ग्टहपतिमप्तदशाः' मन्त्रमासौरचिति भावान्तरश्रुतेः । श्राहितामय इष्टप्रथमयज्ञा दौशिता इत्येतदेषा- मेव विशेषणत्रयम्। २. सन्चे रहपतिरोधो नास्ति। यथा माध्यं याजमानं मयौदमिति प्राह्मणः । अशक्ये तु यौगपद्ये मति पार्विव्यस्यानु- 10 D बमारिनाराविनायूवरि (परि.?) १ C D om. the passage beg. with an and ending with HITRI PC D vofreni 8 A garanti . A ins. एमनेसनमः। : A मापदौनि।०, M टकपनि म । .

·शालायनौतसूत्रभाथे। (१३.१४.१-.. रोधेन किया। यथा होतुरिलोपहामं मयौदमिति अपच । तवार्षिज्यमिलोपकानं कृत्वा तस्यानुरोधेन पञ्चामथौदमिति जपः । ३. दौक्षणानुपूर्व दीक्षणक्रमः। तेषां ग्टहपतिः प्रथमो दौता इत्येवमादिकः । समानुपूर्येण सर्वेषां यजमानानामिदमिति पाज- मानमायाभिव्याहरणदि। 8. परामि क्रत्वान्यौदुम्बरौसमानादौमिर तानि मुख्यः प्रधानः कुर्यात् । स एकः कुर्यात् । तथा च कात्यायमः परार्थ- बेकः शतवादिति (१२. १. १४) । ५. केचित्राराशंसकल्पाः केचित्तनूनपास्कल्पाः केचित्तूभय- कल्या' मन्त्रकल्पे वैध भूयसां यः कल्पस्तत्माधर्म्यमितरेषाम् । १. तेषु दाक्षिणेविति सत्यमति वा दक्षिणहोमे काला- वधिरयं । दक्षिणपथेन दक्षिणामार्गेण । ते गालामदमी दक्षिणे- मानौप्रतीर्थन कृष्णाजिनानि धन्वन्तवालयन्तो दौजिताः प्रतिदिन- मेवं "वपेयुरिदमहमित्यादिकं मन्त्रम् । ७. उत्थाय परिसमाप्य मत्वमग्रिष्टोमसंस्थः महसदक्षिण: पृष्ठ- शमनीयाख्यः कार्यः। मत्रिण: मचादुदवसाय पृष्ठभमनोयेन यो रबिनिशाखान्तरश्रुतेः । स काममेव पृष्टभमनोयेन यमेत काम न पवेत (१८. २४. ३०) यदि तु यजेतेत एवास्य एत्रिण पत्विजः स्युरित्यारणके वचनात् पृथक्पृथक् पृष्ठभमनीय इत्येवावसीयते । १ C D तस्यामुपरोधेम। १ A प्रथमं दीक्षित। . C D M समादौनि । CDM कात्यायमः। A कायमः। PM एवं instead of एक। • CD M om. उभयकल्पा, C (in mare.) •भयासत् । 0 मनकापडेप A ou. असनि। . COM •विपिरिय। A एवं नमनोनयुरिरः । .

·२६.९५१-२.] पाहायनमौतसूचभाष्ये। ८. साधारणं मन्त्रिणमभि पृष्ठशमनीयमेके मन्यन्ते। हमदः अत्यनुकरणः । ६. पृष्ठभमनीय प्रकृतः । म केषु नित्यः केष्वमित्य रति तद्विवेकायाह। रात्रिमत्त्रेषु नित्यः पृष्ठशमनीयो ऽन्येवनित्यः । म काममेव पृष्ठशमनौयेन यजेत कामं न यजेतेति दर्शनात् पाह। कौशानि तानि रात्रिसत्रामुच्यन्ते। बादशाहप्रभृतौनि । किय- त्पर्यन्सानि । श्रा चत्वारिंशद्रात्रात् । अभिविधावयमाकारः । एको- प्सराणि एकैकवद्या बादशरात्र इत्येवंप्रकाराणि । एकानपञ्चाश- द्राच एकषष्टिरात्र इति रानिमत्त्रेम्वेवानुप्रवेशात् राषिमन्त्राख्या सभेते। रात्रिमत्राणति चालानुष्ठेयानि । धर्मविषय । छान्दोग्ये संज्ञाप्रयोजनम्। १०. व्याख्यातो दादशाहः प्रकृतिः मन्त्राझीनानामित्युक्तः । म यरहोभिर्विवर्धते तानि त्रयोदशरात्रादिसंपत्यर्थमुदाहरिष्यामः । पृष्ठभमनीयप्रसङ्गेन रात्रिमत्राच्युपदिदिलोराचार्यस्य प्रतिज्ञा । १५. १. एकाहार्थे महाव्रतस्येत्येवमादि यदारण्यकोक्तं तदाहरणि कुर्वन्ति मत्रिणः । २. वाशब्दो विकल्पार्थः । सर्वतोमं वातिराचमेकाहार्थे पाह- रेयुः । सर्वस्तोमो ऽतिरा उत्तममहरित्यश्वमेधे यो वक्ष्यते तमा- रेयुः ।, १.A •ठेपनि ! (orig.) D अनुडेपानौनि 25 ·१६७ माझायनौतसूत्रमाथे। [१३. १५.१-१५. ३. सर्वस्सोमस्थातिरापथ स्थानं शाखामरात् । ४. यहार्थ गोत्रायुषी बाहरेयुः । के पुनस्ते गोत्रायुषी इत्यन ५. गोत्राथुषौ इत्येतस्यां चोदमायां द्वितीयं बतौयं चाभि- सपिके वे पहनी प्रत्येतस्थे । १. व्यहेणापूर्यमाणे पौणि प्रथमान्याभिनविकान्युपेयुः । ७. चौणि पूर्वाभ्याभिलविकामि महायतं चतुर्थमिति चतुर- शार्य। . ८. पाभिलविकानि पूर्वाणि पश्चाहार्थ पञ्चावपेयुः । ९. अभिनव रति मोकं साघवाभिप्रायेण । १०. पलाभिन्शविकानि महावतसप्तमानि । सप्ताहेनापूर्णमाथे सप्ताहरेषः । ११. एतेन न्यायेन। कतमेन। यद्यदल्पसङ्ख्यं तत्तत्पूर्व कुर्वाला- सांतां मझो पूरनित थाया मया पूरयितया । यथा पयो- विशतिराचे पचास पलको बादशाह इति। १२. एतेषां गोत्रायुषीपस्तौनां प्राथणीयं पृथ्यं चान्तरेण सानमनुष्ठानमः। १३. एका हाथै महानतमाहरनौत्युकं । रसायं खान- मित्रमः । मदो ऽवधारणार्थः ।

·शाहापनमौतसूचभाष्ये। २६५ १६. १. अथाम्दो विशेषाधिकारार्थः । एतानि वक्ष्यमाणान्यहानि यथोतां न्यायक्तृप्तिमपवदन्ति । २. विंशतिरापाख्ये अभिनवः पसंह: अभिजिविश्वजिच । एतान्यागन्तूनि प्राक् पृष्ट्यामतो दशराषः । ३. अभिप्लवः पलहस्ततो ऽतिराचस्ततो हावभिनवौ प्रथम- द्वितीयौ। अबुधमु त्य इति वेश्वदेवं (११. ६. ७) पहस्थाको दितीये ऽभिप्लव इत्यनेन द्वितीयेन विशेषेण द्वितीयः। एवमेता- न्यूनविंशतिरहानि' प्रायोयोदयनीयसहितानि एकविंशतिराचः पूर्वः । ४. पृष्ठ्यः वसहः खरमामानखयस्ततो विषुवान् तत पाहत्ताः खरसामानः ततस्त्रयविशारम्भण रति। चबविंशमारम्भणं प्रथम यवशेषाणि पञ्च । तेनैव प्रातिस्लोम्यक्रमेण स एवमुचते पयस्विंगा- रम्भणः पृष्ट्य इति । अयं प्रायोयोदयनीयामा मडकविंशतिराम उत्तरो ऽभिधीयते। यहो ऽभिवो महामतं ति बारमाह- महितानौति द्वाविंशतिरात्रे तु कृप्तिः। पक्षाहो ऽभिभवन बादशाहसहितानौति चयोविंशतिरात्रे तु कृप्तिः । ५. इति चतुर्विशतिरात्रः संसदामयनमित्याचक्षते । पति सूरच्छेदः । खण्डखूच्यते । पृष्ठ्यस्य ये स्तोमास्विदादयते स्तोमा १C D एवमेनानि न्यन । CD PA पयसिंगार निभयप्रचर्म ।

·शासायनश्रौतसूत्रमा थे। यस्य मो ऽयं पृष्यस्तोमः पलहः । स्तोमा एव न तु तानि पृष्ठानि । परिसंख्यानात् । तेनायं न्यायतो वृहद्रथन्तरपृष्ठो भवति । १. पलहानन्तरं त्रयस्त्रिं यस्तोमकमहः षष्ठं पार्टिकमनिरुकता- विशिष्टं कार्यम् । प्रहरतो न तद्विधीयते न षष्ठस्याको गुणविधिः । अनिरुकता च पूर्वकारिवशात् कार्या । एवं स्वरूपाभिधानं । तदनिरुक्तं भवतीत्यभितष्टीयं देवतायाः परोक्षाभिधानेन स्वश्रुतौ (२६. ७) प्रदर्शितम्। ७. तस्य चयस्त्रिंशस्थानः अनिरुतस्य कखरथन्तरं माध्यन्दिने छन्दोगाः कुर्वन्ति । तत्र योन्यनुशंसनं कार्यम् । ८. वचनाच्छेषं पूर्वेण तुख्यं । न तु कण्वरथन्तरं तस्येति पूर्वच यत्नात् । १. ततस्त्रयस्त्रिंशानिरुक्कादनन्तरं चिणवस्तोमकमहः । १०. एकविंशस्तोमं वैराजपृष्ठं चतुर्थमिति। तदेव केनचि- दभेदेन द्वित्वयुक्रम् । ११. एकवियोः पुरस्ताच्चोपरिष्टाच्च । १२. यथोक पूर्वत्र तथा पिणवादनन्तरमेतावाविशेषः । १३. "पूर्वच "छ्यस्तोमात्वलहादुत्तरमिह तु चयस्त्रिया- विरकादुक्रमेतावाग्विषः। . १c (orig.) D भितडीयं C (sec. h.) अभिनवीय । : C D M सद instead of तु A यबात CM •यस्वात् । १C D M पभेदवित्वयुतं । • A om. Sútra 13 and gives tue worls from water to fafaud as explanation to S. 11.

·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। १४. वयस्त्रिं गारम्भण इत्येतावता विशेषेण पूर्वस्मादयं विधि- ध्यते । १५. ततः पलहानन्तरं चिकृस्तोमकमहर्दापराचिकमनिरुक भवति । १६. अनिरुतात्तिकृस्तोमकादनन्तरो ज्योतिटोमो ऽमियोमः कार्यः। १७. इत्येतेनाहाँगेनायं चतुर्विशतिराच: ममदामयनाख्यः । प्राक् चयस्त्रिंगद्राबादहोगः परिभाषानुसारेणोचते। हिरभिप्लवो महावत इत्यागन्तूनि पञ्चविंशतिराचे गोत्रायुषी अभिलवो द्विरि- त्यागन्तनि षड्विंशतिराचे यहो विश्वाभिलव इत्यागनानि सप्त- विंशतिराचे। यहो दावभिलनी महावतं चेत्यागन्ननि अष्टा- विंशतिरात्रे । पञ्चाहो द्वावभिन्नवा वित्यागन्नन्येकालत्रिंगद्राने । चिरभिलवा इत्यागन्ननि चिंघद्राचे। चिरमिलवो महावतं चाग- सन्येकचिंभद्रात्रे। गोत्रायुषौ त्रिवाभिलवा इत्यागन्ननि द्वात्रिंश- ट्राचे। . । १७. १. "बाभिनविकान्य हानि पञ्च चिरावृत्तान्युपेत्य ततो विश्व- जिदतिराज उपेय । तत एष एवाभिलविकः पञ्चास्ततो दयराम . १,A पक्षविगनिः। TA एकविमनाचे। • १ . एकविंशराय न्याकिंगति. A ins. ति। ..C D उपया।

·१८८ शामायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१३. १७, २-. इत्येतेमाहोगेन पयस्त्रिंगद्राचाख्यो ऽतिरात्रसत्रविशेषः । प्राक् सप्तचिंगदाचादोंग उच्यते । पारिभाषिक एव । चौयाभिसवि- कानि चयश्चाभिलवा महाव्रतं चेत्यागन्तनि चतुस्लिंगद्राचे । पञ्चा- इथाभिन्नवास्त्रय इत्यागन्तूनि पञ्चत्रिंशद्राचे । चत्वारो ऽभिसवा श्रागसुत्वेन षट्त्रिंशद्राचे। २. चतुर्विधमहस्ततो ऽभिलवः पलहस्ततः पृष्ट्यः पखास्ततो मवाहो नवराची यो वक्ष्यते। अभिजित्वरमामानो विषुवामावत्ताः स्वरमामानो विश्वजिचेति। अत्रापि तेम्बेवाभौवर्तान्वायतनं संवत्मर- मंमित रति वचनात् । ततो गोत्रायुषो। तदनन्तरो दभराचस्ततो महातमित्येष सप्तत्रिंशदानः। चयाणमहयोग उच्यते। परिभाषा- न्यायेन गोत्रायुषी चतुरात्तो ऽभिप्लव इत्यागन्नन्यष्टत्रिंशद्राचे। यहचतरावृत्तो ऽभिलव इत्यागन्तून्येकानचत्वारिंशद्राचे। था- खतरावृत्तो ऽभिलवो महावतं चेत्यागनूनि चत्वारिंभद्राचे । १. संवत्सरममित इति सूत्रातः । खण्ड शस्त व्याख्या क्रियते । चतुर्विशाख्यमहस्तानयो ऽभिन्जवास्ततो नवराचो वक्ष्यमाणकः । ४. अभिज़िदादयो यथादिष्टकमसमुचिता नव । ५. मंज्ञाकरणं स्वसंव्यवहारार्थम्। अभितो नवराचं (१३ १८. २) चेत्येवमादयो ऽपदेशाः । १. अभिलको नवराजानन्तरम् । गोत्रायुषी अभिलवानमा- रम् । दराचो गोत्रायुामनन्तरं महावतं दधरानामगारम् । 1A रापिसायि. C D निरापिसवि. M तिरापविमेका। PAर्षिमहा। AC D अभिजिनो।

·११.१५.१-1. शाहाया मौतसूचभाष्ये । ७. चतुर्वि पयो ऽभिलवा इत्यारभ्य व उतो ऽसावेकाप- पञ्चाशद्राचो ज्ञेय । ८. संवत्सरसत्रेण मुख्यतामापादितः। संवत्सरमन्त्रधर्मंयुक इत्यर्थः । तत्र उच्चन्ते दौचासङ्ख्याकालविशेषाः । अबुधमु त्य इत्येव- मादयश्च वैश्वदेवविशेषा अनारभ्यवादसिद्धाः । भौवर्ताचायातनं विषुवति ब्रह्ममामाभिलवस्थाम्यहमावृत्तिः। यज्ञागाराणं दाह- विकल्पः२। अनुबन्ध्यावपान्ते (का० १३. ४. ६) वपनं । पूर्णड- त्युदवमानौययोर्भ देन करणम् । पयस्यायाथ। माग्निके यश्च पृष्ठ- अमनौयो विकल्पेन रात्रिमत्त्रेषु नित्यः । तेषु नित्यो बादशाह (१३. १४. ६) इति। यत्र तु तानमौविभजन्ति । अन्येषु तु सत्त्रेषु प्रागमिहोचाहुतेरग्निविभागः । एवमाद्यर्थ संवत्सरसंमित इत्युताम् । १. अथशब्दाबक्ष्यमाणको विशेषः। शेषं गर्वण ममानम् । एकषष्टिराचे विधि वक्ष्याम इति वाक्यमेषः । २. अभिजिप्रकृति नवरात्रमभितः पृछ्यौ कर्तगौ । तयोः पृष्ठ्ययोरात्तस्त्रयस्त्रिंशादारभ्य प्रतिसोम उत्तरः । ४. वक्ष्यमाण: अंतरावो ऽनयमानो . न्यायक्लृप्तः। किमस्यानु- १c D. बादासिवा .दादा। पागा ·शाहायनौतसूत्रभाष्ये। [१३. १६:१-8. वादस्य प्रयोजनं। संवत्मरमंमितधर्मप्राप्तिः। एतस्थात्र धर्मभेदाच- वारिंभद्राचाट्राधिसत्त्राणत्युक्रम् । ५. प्रथम श्राभिलविकत्यहः पुनश्चतर्दशाभिप्लवास्ततो दश- रास्तदनन्तरं महाव्रतमित्येवं प्राप्तः सतरात्रः । ११. १. गवामयनं नाम वक्ष्यमाणकं मंवत्सरसत्तम्। तस्य सप्तदश दौचाः कर्तव्याः २. द्वादश वा गवामयनस्य दीक्षा भवन्ति। तुल्यकल्पार्थ पृथग्योगकरणम् । ३. तेषः पौषः । तस्य यामावास्या तां लोका मार्गशिरमो ऽमावास्थामाइः । कृष्णपक्षोदिमासाङ्गीकरणेन मा तेषस्य भवति । ज्योतिषामयने ऽपि कचित्तषणपक्षादिमामाङ्गीकरणमस्ति । स्वश्रु- तिलिङ्गानि च वितन्ते। अतस्तस्या अमावास्याया उपरिष्टादेका- हेन ते दौरन् द्वितीयायामित्यभिप्रायः । माघस्य वैति विकल्पः कृष्णपक्षादिमामाङ्गीकारलेनैव । ४. तेषां दौक्षिताना माघस्यामावास्यायामुपवस्थः पौषशक्त- पक्षप्रवृत्तानाम् । फाल्गुनस्य वा माघशुक्लप्रवृत्तामा । एवमेव श्रुत- त्वात् । नियमार्थ चेतवचनं। प्रतिपदि स्यात्तदमावास्याविशेषात् । ९ A om. डामा। १ A संवत्सरधर्मसमिसप्राप्तिः। १C D .काग्रेस।

·शाचायगौतसूत्रभाथे। ततो अवमराचे स्पावमिष्टे पूर्व पातयित्वा दोधारमः। दुहे(?) पर्व चेत्पाद इति सांवत्मराः । ५. यदि दादा दौला अङ्गीकुर्वन्ति ततः पौर्णमास्याः पुर- ताञ्चतरहे दोघेरनेकादश्यां दशम्यां वावमराचे मंति। ६. तेषामेकादश्यां दशम्यां वावमरापक्षे दौा प्रारम्भमा- पणनां । ज्योत्स्नस्य शक्तपरस्येत्यर्थः । पञ्चम्यां प्रसवः सत्याकालः । ७. अहोगक्रमार्थो ऽनुवादः। ८. तदनन्तरम् । चशब्दः ममुच्चयार्थः । तेन तथा युकापञ्च मामानुपेत्येत्यचानयोरहोहणं न भवति । ६. पृथ्यः पञ्चमो येषां त इमे पृष्ठ्यपञ्चमा अभिन्नवाः । तेन- तेन क्रमेण मत्त्रिण उपयन्ति । १०. प्रायणीयादारभ्य एवमयुक्त: प्रथमो मासः। म रति विशेषणानेतरे। ११. तथा युकान्। कथं युक्ताम्। पृष्ट्यपञ्चमाभिमवयुकान् पच मासान् प्रथमं द्वितीयं बतौयं चतुर्थ पचनमिति। एनानुपेत्य हवेत्यर्थः । १२. षष्ठस्य मासस्याहयोग उच्यते। प्रध्यचतुर्थान् चौनभि- भवानुपयन्यनेन क्रमेण १३. ततयतयः पनडेभ्यो ऽनन्तरं नवरात्रमनेन विभागेगे- पयन्ति। भिजितं .वं. स्वरमावस्ततो विषुवलम् । एवमयं . . PM नवराचे, मराषि। २ M वितीय पर्ववेत्पादन १CD •पेत्येत्येनपोर। B C DM पाया। 26 ·२०९ शासायनोतसूपमाष्ये। [१३.१६.१४-१५ । प्राविषुवतो ऽष्टाविंशी मामः । विषुवति तावदगणित एवाने नावरेषां न परेषामित्याहुरिति' (कौ० २६.१) श्रुतेः । १४. पृष्ठ्यारम्भणान्या ऊ विश्वजितश्चतरथतुरो ऽभिमवानु- पयन्नौति श्रुतेः। १५. पृठ्याभिप्लवौ चान्वहं खेनखनाहयोगेन पृथ्यादारभ्य प्रातिखोम्येमावर्तते। चकारः समुच्चयार्थः । अतस मामावृत्तिरह- योगावृत्तियोभयं भवति । १६. अबुधमु त्य इत्येवमादौनि यान्युकानि षष्ठस्याको द्वितीये ऽभिलव इत्येवमादिना ग्रन्थेन तान्यावर्तन्ते। चतुर्थवतीय- द्वितीयप्रथममिति। १७. विषुवतो ऽगणितादूर्ध्वमावृतान्खरमाबो विश्वजितं चो- पेत्य ततः पृथ्यास्ततस्त्रीमभिवान् म मासो ऽष्टाविंशी। अष्टा- विशिनावभितो विषुवम् मासाविति (को० २६. २) श्रुतेः । १८. एवमियमावृत्तिः। पृष्ठ्यप्रथमैर्मासैः। य एष पृष्ठ्यः षसहः पुनः परसात्पति तेन मामा पात्ता रति वदमा रति (२१.१) श्रुतेः। एवमेते द्वितीये पटले पञ्च मामा उकाः । षष्ठ बुचते। १८. जौनभिप्लवानुफ्यक्ति पूर्ववदग्धहमावृत्तम्। प्राथुर्गा- मिति पयोहिटौरम कमेण । ततो दधरा। ततो महानतं तत उदयमतिरापम्। .Com. न परेपाम। सोरिौ। PA मनः यः पन। PM बथोपरिटेन ·H १५.१०.१-३.] शाहापौवसूचमाथे। . २०. सप्तदश गवामयनस्य दोषा इत्येवमादिको च खः । पश्रुत्या तावदेवं पूर्वकारिवणादन्यथापि भवतीति सूपारम्भः । २१. तदिति सर्वनाचा गवामयनं निर्दिष्यते। गवामयन- प्रतीनि संवत्सरमवाणि भवन्ति । २२. तेषु संवत्सरसत्रेषु विकारो वक्ष्यमाणे ऽन्यत्र दभरापार द्रष्टयः। १३. दशरायः पृष्ठ्यस्तं वर्जयित्वान्यस्य स्थाने भिलवः कार्थः । नदेवंयुक्तमभिलवायनं नाम संवत्मरमत्तम्। चतुर्थादौनि वैव- देवानि सप्तमे मासे । पञ्चमादौन्युत्तमे। आदितो ऽवच्छेद रति न्यायात्। ... १. उत्सर्गिणामयनं नाम संवत्सरसत्रं गवामयनधर्मपाहि। तच विधिं वक्ष्यामः । २. पानि गवामयनप्रकृतेः पौर्णमासौभिः मह सत्यान्यहानि संगच्छेयुस्तान्युत्सृनेरन् मत्रिणः । पौर्णमामीण ऽयं यजमानाया- हर्वचनर उत्तरसूत्रे कर्मनिर्देशात् । ३. वाशब्दो विकम्पार्थः। दर्शपूर्णमामाभ्यां यजनीयदिवसाभ्यां मह यान्यहानि मंनिपतेयुस्तान्युत्सृजेरन् । . A om. the first six words. १ A गब्दो याजमानीयावचन । १ यजमान- यदि । sec. h. यजनौ D has lucuna between पा-य M यजमावाय । A यजनौ।

·शासायनश्रौतसूचमाष्ये। [१३. २०.४-१.. ४. उभयोरपि कालकल्पयोरविशेषादेकनिक स्तोमं बुझेरन् । ५. वाशब्दो विकल्यार्थः । १. एकैकामृचं स्तोत्रियाणं वोत्सृजेरन् । ७. यजुषां चैकैकस्योत्सर्गः । श्राध्वर्यवस्थोपदेशः । एकैकल्य प्रतिगरस्योत्सर्गार्थः । ८. प्रहरुमर्गपचे तस्मिनहनि प्राजापत्यः पश्वः कार्यः । ६. तस्मिन्बहन्युत्सृज्यमाने यद्देवत: मवनौयस्तेन वा यजेरन् । १.. तत्र तस्मिन् पशौ पशुतन्त्रे सवनौयहवौं व्यवायातयन्ति । परतन्त्रवचनाइपापशुपुरोलाशहौंव्यवायातयन्ति । प्रचरन्ति । ततः सवनौयेनाष्टाकपालेन। तत प्राग्रेयेनाष्टाकपालेन। ततबरुणेन्द्रेण । तत्प्रातःसवमं मंतिष्ठते । पशुपुरोलागेन प्रचरन्ति । ततः सवनौयेनेकादशकपालेन। ततो मरुत्वतीयेनैकादशकपालेन । ततो दनेन्द्रेण। तन्माधान्दिनं मवनं मंतिष्ठते। पाना प्रचरन्ति । ततः मवनौयेन द्वादशकपालेन। ततो वैश्वदेवेन द्वादशकपालेन । ततयरुणानिमारतेगा तत्तृतौयसवनं मंतिष्ठते । इति छन्दोगानां । तैत्तिरीयाणामध्वरकल्पे वैश्वानरेषु सवनौये च पशुपुरोला" वेकस्मिन्मवनौये होता यचदिन्द्रमिन्द्रस्याप्तपुरोलाशमिन्द्र प्रस्थित तस्य वपया । ! A om. पि काशकल्पयोर। २ The words of the text एका वा सोषिषावामुम्हरन् मला यजुषां च formed orig. one Sutra in A, but have been disjoined in three. In M they form three Sütras, in CD 5 and form one Sutra, which in C has been alt. by sec. h. A om. . AC (orig.) ID वै खानेषु । " A M •पुतोशामोसे Cो। sec. h. d D पपरोशाय बा.

·१५. २०. १५-१५.] साधायनमौतसूत्रभाष्ये । जुषाणो वेविति। न यथासवनौयवितारणं सवनाभावात् । मंति- छत रत्यर्थवादः पशुपदेशात् । इमं नु मायिनं हुवे म यो वृषा वृष्ण्येभिः समोका इति मरुत्वतीयस्थ याज्यापुरोनुवाक्ये मन्वाचाये दृष्टे एव। दधः प्रति त्यं चारुमध्वरमित्यानिमारुतस्य पुरोनुवाक्या पदुसमे मरुतो मध्यमे वेति चाज्या । ११. तेषां सवनौयानां वा तदाख्याना स धर्मी भवति यः पशतन्ने चोचमामानाम् । कथासौ । म निगमाः सन्ति । पशतन्ने चोधमानानामिति सूचारम्भे यथैते मवनीयहविर्देवतानिगमाः प्रेषे च तथैव स्युरिति । १२. परस्याको ये स्तोत्रियास्तामनुरूपान् कुरूरवार- सृज्यमानस्य । १३. यथार्थमतिप्रेषो बारे सत्याममौदिति । १४. उत्थायेति वचनात् पृष्ठभमनोयराजत्वा ।। पादाद बादशाहान्ते पृष्ठशमनीयं च। १५. उभयौः पौर्णमास्यमावास्या उत्सृजमानाः उत्सर्गिणमयनं समाय' संसदामयनमुपेयुः । संयोगाद् व्यवतिष्ठत इति (१.१.५) सिद्ध उभयोरुत्सृजमाना इति वचनादितरयोरपि पक्षयोरेकचिक बेत्यनयोदय एव । " . sec. b. Alam In C the words from famed to ed are bracketed by . A om. ऐ रवा • A •बारपाक्ष. C •णा नेर M योगस्या y C M om. FiguATH THIC D) vin. the text froin समविचा• इति पचना।

·शासायनमौतसूचभाष्ये। [१५. २१.१-११. २१. १. श्रादित्यानामयने संवत्सरमन्त्रे वक्ष्यमाणको विकारविधिः। २. एकस्मिनहनि त्रिवृत्परस्मिनहानि पञ्चदशः। एवमहर्य- त्यासः । पूर्वस्मिन्पटले प्राविषुवतः पटले हसमुच्चये इत्यर्थः । ३. अभिलवस्तोमाविति वर्तते। विषुवत उत्तरस्मिन् पटले पञ्चदशत्रिवृतौ स्तोमौ । पूर्ववड्यत्यासः । ४. मध्ये पृष्ट्याः पार्श्वयोरभिलवा इत्येवंरूपा मामाः । ५. षष्ठे मास्यभिनवचयं कृत्वा ततः पृष्ठ्यमुपयन्ति नवराचं । पाठक्रमेण। १. नवरात्र यो ऽभिजित् तस्य स्थाने वृहस्पतिमवम् । सह- खतिमवेन्द्रस्तुतावभिजिविश्वजितोः स्थान इत्यैतरेयिणम् । ७. विश्वजितः स्थाने इन्द्रस्तोमम् । ८. इन्द्रस्ततो निनारं पृथ्यमुपेत्याभिप्लव: पृष्ठ्यादनन्तरम् । ८. उपप्रयन्तो अध्वरमियाज्यं व्यूल्ह इत्येवमादिभिर्विशेषैर्य पतो नवरात्रः मह दशमेनाना स उच्यते व्यूल्हच्छन्दा दशराषः । माखान्तरीयो का यथावचमं छन्दमा व्यभिचारेण । १०. संस्थामारे पक्षप्राप्ते नियमः । ११. देवा र पशकामा इत्येवमादिनोद्भिदायस्तदननारस बलभित् । तावुझिदलभिदौ यथोद्दिष्टौ दशराबादनन्तरमुपयन्ति। , ससुझाव रत्यर्थः। १C D M om. परनिरनि Cir marg. परमि। PM प्राग्विषुवतः PAC Dom. 1 ४ A प्रामा -LAN instead of TIRI ·१२.१-.] मागायनमौतसूचभाष्ये। T १२. सप्तमं मासं यथो सवा ततो मध्येपछ्यांबतुरो मामा- सुपेत्य कमेण। १३. दाद मासे मध्येपथ्यौ दावभिन्नवौ कुर्वनि। १४. मध्येप्रध्ययोरभिशवयोरनारे गोत्रायुषी उपेतव्ये। १५. छन्दोमदशाह इति शाखासरे विशिष्टस्य दयाह- स्याख्या। छन्दोमरूपो वा दशाहन्छन्दोमदमारः। सहद्रथन्तर- पृष्ठमारुयात् । तं छन्दोमदशाहं गोधायुामनन्तरमुपयन्ति । . २२. १. अङ्गिरमामयनास्थे संवत्सरमले विधिं वक्ष्याम रति वाक्यमेषः । २. अभिलवास्त्रिवत्स्तोमकाः । ३. प्राविषुवतः पटलं पूर्व पटलं। तस्मिन्पृठ्यारम्भणान्मासानु- पयन्ति । ४. पृष्ठ्योदयान्पृष्ठ्यान्नामिति यावत् । ५. यथोद्दिष्टेन क्रमेण । १. अभिजितः स्थाने रंहस्पतिमवमिन्द्रस्तोमं (९१.६) विश्व- जिंत इत्येवमादि। .. (Aom. मारण १ not quite legible in A, Mठमा पान्त C सामन्यात alt. to मारपान D सामप्यान.

·शासायनौतसूचभाष्ये। [१३. २३-२४. ९. २३. १. दृतिवातवतोरयनाख्ये संवत्सरसत्त्रे वक्ष्यमाणको विधिः । २. पृष्ठ्यस्तोमानां चिदादौनामेकैकेन मासमासमुपेयुः। ३. विषुवतः स्थाने महाव्रतं भवति । ४. श्रावृत्तानां चयस्त्रिंशादारभ्य प्रातिलोम्येन पृष्ठ्यस्तोमामा- मेकैकेन मासमुपेयुः। ५. सर्पसत्रं वकुमारभ्यते। तचातिराचावभितः। सर्पसत्र- विशेषणमेतत् । १. सर्पसत्त्रस्य मध्ये सर्व एवामिष्टोममंस्था दिवसाः । ७. दशकाः स्तोमाः प्रत्यहमस्य मन्तौति दादशी। ईदृशः संवत्सरः महातिरात्राभ्याम् । ८. द्वादशकाः स्तोमा प्रस्येति द्वादशीको ऽसौ विषुवान्भर्प- मत्त्रस्यायं विधिः। गवामयनमेवैतत् स्तोमसंस्थाविशिष्टमिति गवा- मयमं वाभिगरतेरिति तत्र (२४. ४. ४८) कात्यायनस्य । २४. १. कौण्डपायिनामयनं नाम संवत्सरसत्रं । तस्य माममंमिता दोषाः । दौवानियमैर्मासं व्याप्नुयुरित्यर्थः । अत्मरुकाः कुण्डपति- पाबममास्तेः पौयते सोम इति यागाख्या ! 10 पाहतासीमानामेकम मासमासमुपयः । PC D M सर्पस नत्रमारव। . A C M (orig.) D (?) हारौको। ४ A (orig) पसर, in marg. C पसरपप्रानि; in marg.n instead of प D पसरूपयप्रानि. M का कृपप्रतिरूपाः कसा। Cयोगा. योग्या।

·पाहावनौवचमाथे। २. कौला चोमं राजानमुपनोति वाचनिकमेतदुपयो- पनानम् । तदोपसद उपेत्य कर्तव्यं । तथा च अत्यन्तरमुप- पनिवरिला सोममुपना सत्याखानेषु मासममिको जुति (का• २४.४.२४)। तन्त्रवासायंमातहमिक्रमतो रदामा भवति (?)। १. दर्शपूर्णमासकर्मभ्यामेकतन्त्रक्रियया माममुपेयुः । तम्नेष वा समस्तचोदितत्वात् अग्रिहोत्रं चेति (२८. २९) कात्यायनस । 1. चातुर्मास्यपर्वण वैश्वदेवप्रभृतीनो चतुर्ण एककेन माम- मासमुपेयुः। ५. चिता माममुपेयुः । पञ्चदोन मासं। सप्तदशेन मासं । एकविंशेन मासं । चिणवेग मामिति । . उत्तमे मासे ऽयं विधिः । अष्टादशाहं पयस्त्रिंशस्तोमे- नोपेयुः। अष्टादशाहानन्तरं दाराचं ततो महानतं ततो ऽति- रापम् । रतिकरणाम प्रायणैयः । ८. यो औषस्य कर्ता चोदनाप्राप्तः सो अध्वयः म पोतेति । एवाध्वर्यवपोचीये कुर्यात् । ६. यो मैचावरुणपदार्थ प्रवृत्तः स एव प्रयत्वप्रतिहले कुर्यात् । . १ म अमनी रनावाभास भवति C रोमनामनी राना• M मा पात्राममित्रमनी रदान मा.। . .UD Mom. पपीना। १D M •पदार्थ। •C• Daugi Mi A om. 27 ·शामायणौतसूत्रभाष्ये। [१३. २४. १५-१५. १०. च ौगात्रहत्म नेहाच्छावाकोये कुर्यात् ११. यः प्रस्तोत्राख्यः म ब्राह्मणाछमिग्रावस्तोचिये कुर्यात् । १२. यः प्रतिप्रस्थातोच्यते स सानोश्रोबेटत्वे कुर्यात्। एवमेते पञ्च खानीतराणि च कुर्युः । १३. यः सुब्रह्मण्यः स सुब्रहाय एव । १४. ग्रहपतिरपि स्वकर्मैव कुर्यात्। परिमयागवायां' योरनुवादः। १५. देशो होतषदनाश्वनौयसमौपादिः। कालो निमेष- क्षणाद्युपलक्षितः । स च यज्ञ प्रयुज्यते अस्मिन्काल एतस्कुर्यादिति। तद्यथा वषट्कृते जुहोति वषट्करोतीत्यादि। देशश्च कालच देश- कालौ। तौ च व्यवस्थितौ क्रियाङ्गत्वेन क्रियाभेदाच भिन्नौ । तर कर्मभेदे प्रकृतिवदनुष्ठानं शक्यमेव । रहेकस्य कर्तुरनेकक्रियोपदेशे तत्तत्संबद्धयोर्दशकारयोः मंनिकर्षणेहोपनिपाते अनियमकारिण: मास्वस्थाभावादिति प्राप्त श्राह। अवैदेण्याप्रधानस्य वयं नयेत् । होचादेरयमुपदेशः। तत्र क्रियाविशेषयोगपदेनासंभाव्यदेशकाले मन्त्र- मप्रधानस्य मैगावरुणादेवं नयेत् । तदापत्र कर्दत्वं कुर्यात् इत्यर्थः । प्रात्मौर्य मैचावरुणदः समर्थ स्वयमाध्वर्यवादि कुर्यात् । तथा प्रत्यक्षत्वात् । अप्रधानस्य वशमनया व्यवस्थया नयेत् । कया। उशते । १CD परिमाया। २) प्रनयन्। A वायाम्। CD •देश्या पत्र (CDom. the words from न किया. to भवेत्। 0A सदापदंतकाढलं C मदापवं सत्कटे DM नराय नाका A mato C Mel CA समये C मेवारपासमा वापरतावमा BA..। .

·११ २०.१५-१६.] शाहायगौतसूभभाष्ये । ।। पवैदेश्या । विदेो भवं वैदेश्यम् । न विद्यते वैदेसमस्या व्यवसा- यामिति मा व्यवस्था प्रवैदेशी। ईकारेण स्त्रौप्रत्ययेन । अतस्तया चुकं भवति । मैवावरणदि िकुर्यात् । होरषदन एवं कुर्याब' विदे। प्रचोदाहरणम्। परिव्ययणीयां मैचावरुणे बूयात् । यूपाना परिव्ययणं होता कुर्यात् । विप्रतिषिद्धकरणसमवायादिनि । नचा इतरमन्यस्तेषां यतो विशेषः स्वादिति मौमांसकाः । १६. गत्वागत्वा यथादेशमितराणि पोगाचावाकनेहादिधि- यानि मुख्यासनसंबन्धौनि कर्माणि कुर्युः। तथा च कात्यायमः। मुख्यामनेन्यो ऽनुप्रसर्पवितराणोति (२४. ४.४७)। १७. एकाचतुर्विशमभिजिविश्वजिद्विषुवमहामतादिः। तत्सं- घातः समानजातीयसमुदायः । तत्रैकाहयतविमित्येवमादिरश:- संघातमापद्यमानः समुदायं प्रविजन वक्ष्यमाणानि साथमामरूपाणि समेत । परिभाषाप्रमोंनेदमारधम् । १८. संघाताः पृष्ठ्याभिनवच्छन्दोमस्वरमामप्रभृतयस्तेषु भवं सांघातिकमहः । तद्यदेकाहौभवतीति ततस्तस्माचायमानरूपाणि निवर्तेरन् न भवन्ति इत्यर्थः । १६. अयं यज्ञ रति याज्या हारियोजमस्य । इह मद एव मघवचित्यतिषः। मह पुरोनुवाक्यया परा याहीत्येतयानभतयार। PA (by als.) उचने विदेमध्य भाव वैदेण्यं M विदेगभावो। १ A M •पादि. तो यात C D •ाि १ र्याप विदेगी। A घिदेकर। LAins. देश। (CD. मुखाम। . C D मेबकारिको भवति Aनबारे C C D om. एव। . C DM भूलया।

·शामायणमौतसूत्रभाष्ये। [१३. १५.१-३. । प्रेषच पुरोनुवाक्याग्रहणं प्राधान्यार्थम् । तेनामिषुति चोभूत पानेयो कर्तया सोपिया। अनुरूपाः श्वःस्तोषिया रति (१२. २.१) ये का होचका कहनाः कर्तव्याः। तद्यथा। यदिन मावोवेति वतीयः। शाकर मैनावरुणस्येत्यच संभवः। उक्थमुखी- पाव। अप प्राचो ब्रह्मण ते उरं नः। अभि तष्टेव दौधया मनीषा- मित्यभितष्टीयमित्येतानि तायमानरूपायुयन्ते। मंज्ञाकरणं भारत- संव्यवहारार्थम् । नित्यमेतत्यागुत्तमादको ऽन्तरेण प्राययोदयनी- पावित्यादिभिः सिद्धे (१२.१.१) पुनर्वचनमबादशाहविकारा- चम्। प्रमशन परिभाषां छत्वा कौण्डपायिनामयनस्य पदकाव्यं तदाह। १.. यद्यपि कौण्डपायिनामयने संपूर्ण विधिस्तथाप्यभौवर्ता- चापातनमहासंस्थायागो गवामयनस्यैव यः स एव यहौतव्यः । एवभब्दो नाम मध्ये प्रयुक्त एकदेशस्यापि संज्ञाशापनार्थः । तथा . मिनिः। भन्यस्य च तदादित्वादित्याह। । २५. १. उपेथुरिति वात येषः। २. पतुर एव मामानुपसद उपयुः । १. चतर एव मासान् सुचनोतिर सत्याभिानुवन्ति । 10 (orig.), D धान्या (sec. h.) प्रशाम्या M प्राधान्या A प्राधान्या। १०मदादिस्वादि (in marg. •त्यादि) D नारिहत्यादि M मदादित्यादिदत्यादि। .CDM om. रनि।

·२३.२७.१-३]
शाहायवनौतसूचमाष्ये।
1. पादौ गवामयनस प्रथमोत्तमौ मासौ ताइभाववापि
भवतः।
५. शब्दात् गवामयनवत् ।
१. गवामयनवत्।
.. तदेतत्संवत्सरसत्र चतुरो मामानित्यत भारभ्य पुनकता-
पचितमित्याचक्षते । प्रसिद्धा होयमस्य संचेत्यभिप्रायः ।
२६.
१. तापवितं दौचासवत्सरमिति र कात्यायनः (२४.४.१)।
२. उपसदो ऽपि तापवितः संवत्सरमेव भवेयुः ।
१. सत्याभिरपि संवत्सरं यानुवन्ति । इतिकरणः परिमाणार्थः ।
४. तदा सर्वनावा दौचादेशकस्य निर्देशः । तदेतत्तापरित
माम प्रसिद्धम्।
१. दौशानियमा महातापबिते मंत्राभरचयं कार्याः ।
२. संवत्सरानेव प्रशतत्वात्।
२. चौन संवत्सरान् मुत्याभिर्यानुवन्ति
| In A the words forgate form one Sútra and are explained by
KUHUUTTI I This is probably more correct than the rcading of CD
which whites both words with the following Sutra.
RODपिनी पि।

·भासायाकौतसूभभाष्ये। [१३. २८:१-५. ४. रति यदुकं तन्महातापवितं नाम मन्त्रम् । ५. सर्वमिव बहुसंवत्सरे गवामयनस्याभ्यामः कार्यः । ६. संहार्या मासाः प्रथमषष्ठसप्तमोत्तमा एकाहानां संहारात्। तान् संहार्यान् परिहाप्य गवामयनाभ्यासो बहुसंवत्सरे वा भवति । सकसय गवामयन। ७. अतिरापसंखं प्रथममहस्ततः महसमयान्यहानि छन्दोग- वशेन। ततो ऽतिराच इत्येतदमेः महसमाव्यभित्येवंसंज्ञकं मत्तम्। २८. १. पिसांवत्सराख्यं सत्त्रमुच्यते । तस्य गवामयनं प्रथमः संवत्सरः। ५. अथभन्दः कमनियमार्थः । श्रादित्यामामयनमपि संवत्सर- मनुषजात्।। ३. अङ्गिरमामयनमपि संवत्सरं भवतीत्यर्थोऽथशब्द इत्युक्तम् । ४. पिसांवत्सरं नाम सत्वं प्रजातिकामानां मत्रिणं भवति । ५. "प्रजापतेादशसंवत्सरमित्यमयाख्यया बादशसंवत्सरं मन्त्रम्। तष विप्रभृतीनां चतु पृष्ठ्यस्तोमाना निवृत्पञ्चदशमतदकविंशा- नामेकैकेन पौंस्वीन संवत्सरानुपेयुः । १. मायानां षट्त्रिंशसंवत्सरप्रसिद्धाख्यमेतत् सर्व । तते- पामेव विदादौनामेकैकेन नवनव संवत्सरानुपेयुः । As far as १M पाना। våg in A om. PA ins. वा। PCD प्रजापति VCD om. सत्।

·११. २६.१-4.] शामायणमौतसूचमाथे। . एतेषामेव चतुर्ण पिवदादौनां पृज्यस्तोमानामेकोन पञ्चविंशतिःपञ्चविंगतिः संवत्सरानुपेयुः । तेन माध्यानां मतसंव- सरमित्येवंनाम मत्तम्। ८. तथा पञ्च पञ्चाशतः संवत्सराम् द्वितः पच पचामतः संवत्मरान्पञ्चदशाः पञ्च पञ्चाशतः संवत्मराम् सप्तदशाः पच पञ्चाशतः संवत्सरानेकविंशाः । पचपवेति वौसा चतुर्ण व्याप्तार्था । इत्येतविश्वसजा सहससंवत्सरमित्युचते । २९. १. सरस्वत्या विनशनं प्रसिद्धं। तच दोचा मारवताना सत्ताणम्। २. दौचानन्तरं पाहतक्रमेण मोमं क्रौत्वोपनयातिथ्यानो पुनर्वचनात् । तत उपसद उपेत्य क्रमार्था निर्देशः ।' ३. उपसदनन्तरं प्रायणीयमतिरात्रं कुर्युः । तथा च कात्या- यनः । सरखतौविनयने द्वादशाहवहौसोपसदौ तचैव प्रायणयो तिराषः मानाय्यं चेति (२४.५.३ १. ३३)। ४. मानाय्येनामावास्येनेट्वा यूपदेशे स्थित्वाध्वर्युः सम्यां पराय । मन्या प्रसिद्धा याशिकामाम् । ५. तर शम्यापाते गाईपत्यं निदध्यात् । १. षभित्रक्रमा यस्मिन्पर्यन्ने गाईपत्यात्म षट्त्रिंशत्प्रक्रमी १ In C D from पपरमाः to संवत्सरान om. पारमा संवत्सरान्। PA पसरममा. .CD ins. पापामना ·पाडायणबीतसूचभाथे। [१३. २६.0-1.. देनः। मत्रपयापेक्ष बहुवचनं । तेषु वशित्यामेषु पाहवनीय- मन्यादधाति स्थापयतीत्यर्थः । ७. मदो यवागारं चक्रीवदाकारं भवति । ८. प्रागौधमप्यागारं तथैव चक्रीवदाकार' भवति । ८. उलखसबुधाकारौ यूपो भवति। १०. अखातानुपरवान् कुर्वमि। ११. योयो नापूर्यमाणपक्षस्तमेतममावास्येन कर्मणा न्या- पाते ऽभ्यमन्तो यन्ति । १२. तेषामेवं गछता क्रमप्राप्तायां पौर्णमास्यां गौःसंजक उक्थ्यसंस्थो हत्यामा भवति । १३. योयो जापचीयमाणपक्षस्तमेतं पौर्णमास्येन कर्मण यन्ति मत्रिणः। १४. तेषां मत्रिणाममावास्यायां क्रमेणगतायामायुःसंज्ञक उक्यासंस्थो रथारमामा भवति । १५. प्रतौपममार्जव पूर्वेण पक्षमा सह यजमाना यन्ति १६. अपोनप्ता देवता। अस्य सो ऽयमपोनप्तियथः । निरुप्य वक्ष्यमाणपदत्यययें। १०. तदस्यांनौकमुत चार नामेति पुरोनुवाक्या । अमिन्पदे शंग्मे तस्थिवांसमिति याच्या। अपोमानियस्येति वस्नात् । वेषा पिछाखिनामनिप्तियस्तते न भवतः । १C D सवयया । . C D नोगदाधा। RCD minando VAसनो। MAC DR; M om. चावा. पांवपूब • •मामपावने। . r ·१५. २९. १८-२४] शाहायनमौतसूचमाथे। . १८. दुषदती प्रसिद्धा । तदण्ययो देशविशेषः । तस्मिथपो- नप्रियवरः। १६. निरुप्येति क्रमार्थः प्रत्ययो ऽनुवर्तते। अपोनप्रिययागाद- नन्तरं दृषदत्यप्ययात् सरसतीमपि पनि। सरखतौमप्यते यन्ति । अपिशब्दापतिषिवामप्यवश्थे। नथा च कात्यायनः। नावमय मरखत्यामित्याह (२४.१.२२)। २०. गतमयास गोषु गर्भिणौषु गाखान्तरात्। स्वभमयु- मृजन्ति । गोमण्डल एवोत्सृजेयुदौ शाकाले । ११. यदैवतकतं गोरुपाणां महलं संपद्यते तदेवोत्थानमच- मन्दात् । २२. तेषु गोस्पेषु मतेषु वा सत्रोत्यानं भवति। वामदो विकल्पार्थः । २३. सचोत्यानं वा भवति । २४. प्रथमपर उत्यागपतः। अम्याप्राम्येन गन्तः प्रा प्रसवणं प्राप्य तस्मिन्नेवामये कामायेष्टिं निर्वपेयुः । माचः प्रसवो लोकप्रसिद्धः। १५. या अपये कामायेष्टिस्तस्यां समाप्तायां सत्यां न. नदर्थे ते । अतखान्यस्मा अखिने दानम् । प्रा । बरवां । पौरषौं । मानुषौं। धेनुके प्रत्ययप्रसवे। बोन प्रयोगादनुकम्पिते . A om. these four words. .CD (3) M om. समानाया। 28 PC Dom. III Com. !! LA बोरगतिवे पप्रियाग ·२१ शाशायनमौतसूत्रभाष्ये। [१३. २८. २६.-१९० अप्रियलेन । कारपच नाम प्रसिद्धं। तं प्रति यमुनामवमथमन्य- वयन्ति । २६. यदेतदुक्तं मारखतमेतभित्रावरुण्योरयमं माम मन्त्रम् । २७. श्राधनायोरिशातिराप्रवचनात् । पूर्वस्मिन्नेतौ स्तः। अभि जिविश्वजितौ व्यस्तो संवत्सरं भवतः । एक्के ऽभिजित् कृष्णे विश्व- जित् । इन्द्रकुची उत्तरे पौर्णमास्थामावास्ये उच्यते। तत्र गोत्रा- पुषौ यसो भवतः। एकस्यां गौरपरस्यामाथुः। उभा कुक्षी पुणतां वार्चनं च माधोनं जेन्द्रकुच्योः प्रेषलिङ्गम् । १८. इत्येतत्मानं सारखतमिन्द्राग्योरित्येवंसंचकम् । २६. पाद्यन्नयोरतिराचौ मध्ये ज्योतिर्गौरायुरित्येतान्यहानि दणकलितवदावरन्। विश्वजिभिजिताविन्द्रकुशौ। विश्वणिदेक- स्थामभिजिदपरस्याम् । एतत्मारखतमर्यम्ण: समाख्यातम् । १०. संवत्मरं दृषदत्या एव समौपे प्राधणस्य गा रक्षेत् । पविज प्राचार्यस्य चेति चन्दोगानाम् । तेन यचैव तेषां वास्तव गा रक्षेत्। २१. व्यणे मैतंधवो सोकप्रसिद्धः। तस्मिन्प्रज्वलितमप्रिं धारयेदपरं संवत्सूरम। १२. बतौचे संवत्सरे एतत्कर्म । अन्यवाधानं परोणहि खाने दर्शपूर्णमामा हत्या भरखतौदृषद्वतीसंगमात्महतो ईषदत्या रपि- ऐन तौरेणानेयेनाष्टाकपालेन पुरोडायन शम्यापरासेशम्यापराये यजमानो ऽवस्थप्रदेशमेति । १ A ।

·३. २१. १५-२५.] शाखायणमौतसूत्रभाष्ये। . १३. [अचान् जनपदं प्राप्य तचैव यमुमायामवस्थार्थ गान्तो- त्यर्थः] शवाख्यं तीर्थ यमुमा प्रति नामवमथमन्यवैति । ३४. दार्षद्वतं दृषडत्या भव' । संवासरं ब्राह्मणस्य गा रहे- दित्येवमारभ्य यदुकं संवत्सरचयमेतत् दार्षतं नाम मच एका- किमो ऽप्येतद्भवति । यजमानशब्दात् । ३५. पादावतिराचस्ततस्विवत्तोमकाः संवत्सराः सहसम- याकास्तेषां रूपं पूर्वकारिवशात् जेयम्। प्रभ्यामो बहुसंवत्सरे गवा- भयनस्येति (१२. २७. ५) स्वगाखोकं । तेन वा संवत्सरमहसपूरणं। सतो ऽतिराषः। एतत् प्रजापतेः सहस्ससंवत्सरमत्तम् । दिरभ्यामो ऽथायपरिसमाप्तौ भिष्टाचारसदाचरणं पायुष्यमिति । इति शासायनश्रौतसूपभाष्ये पयोदशो ऽध्यायः समात्तः। RC D M have only विचार नोर्थ । यमुना प्रति नामस्मति (C •ि M विस) and om. the words from गहान to पर्यः A om. brell; text and Comm., "and gives the reading quoted alove in marg. In the text of the Sūtra I beg to fend fort, .C(orig.) D rigunt three times ( once in the text and twice in the Comm.); we should expect सराहन om. text and Comm. . C D A • संबपरं।

·[ २२. अथ चतुर्दशोऽध्यायः । १. १. व्याख्यातो बादशाहः प्रतिः सत्ताहीनानामित्युतम् । देवक्रमेण सत्तायुकानि। अथेदागौमहीनानामवसरमाचेकोत्तरार्ण धर्मविशेषात्पृथग्भूतानामुत्तरप वचनमितरेषां केषांचिदेकाहः सह धर्ममामान्यादिक्षानुक्रमण न्याय्यं । तदर्थमाह । एकाहेषु एकसुत्येषु फतषु अहोनेषु यहप्रतिषु यो विकार उच्यते स प्रहतेरमि- होमस्य विकारः प्रत्येतव्यः । मलेकाहा अनिष्टोमधर्मका एव । तेषां हि वचनेन प्रोनाणा दादमाहविकाराणामुपदेशविरोधः पचते। बादमाहिकस्याक एकाहेति संदिप्यमानस्य" बादशाह- धर्माः प्राप्नुवन्ति। समुदायकानां धर्माणामवयवे ऽभिसंभवान् । तेन बादश दौचा बादशोपमद भाभिषामनिर्वचनं नामधेया- पहणमित्येवमादयः प्राप्नुवन्ति । तत्रित्त्यर्थमेकाहेषु प्रहतेर्विकार- वचनम् । यद्येवं व्याख्यातो ऽग्रिष्टोमः प्रतिदिशाहस्यैकाहाना चेत्येतस्येकाहवचनस्य किं प्रयोजनमिति । उच्यते । धर्मप्रवृत्यर्थमेत- बचनं चतुर्विधमहाप्रतादिषु । रतरतु बादशादिकानां समुदाय- १C D ins. पडोजरासा । PA gir stead of 98 1 १C D यमुः। CD ..। OCD मालामवयोनि सभवाद । in marg. for

·१७.२.१-२.]
शाशायनमौतसूचभाये।
धर्माणामवयवे ऽपि संभवात् तमित्यर्थमेकाहेबिति । पौनेषु
चत्यहीनानाममिष्टोमब प्रतिदिनारस कथं नाम स्यातां ।
एकोत्तराणं तु मामापवर्गा पहीना (११.२.८) इत्येवमा-
दिकं धर्मजातमुपरिष्टादच्यामः ।
२. दममेकादप्रयोरयाययोरुपदेशातिदेशौ प्रायेण परि-
भाषितत्वात् होतुरेव। बादशाध्याये प्रकरणं होषकाणमेव ।
तय समुदितस्य प्रदेशार्थी परिभाषा। पस्मिानि पस्मिकती
धमजिदादौ यदहवतर्विधादि प्रदिप्येतर सवनं वानुचरप्रति
पहात्तृतीयसवनमित्येवमादिनातिदेशेन (११.१५. ७) मौन
तत्मा होचादिभिस्तद्भवतीति वेदितव्यम् ।
१. अहोमानामुभयप्रशांतत्वात विकल्प प्राप्ते नियमः । ऐका-
हिकमेवानादेथे भवति । न विकल्पः ।
१. अन्धाधेयो नाम विर्यजसोमः । तेन ब्रह्मवर्चसकामी
चवेत। अन्धाधेयमोमयागेन प्रहावर्चमं माधयेदित्यर्थः। अपुरे
पोतेत्यतिरेक मन्यमाना प्राविण्यप्रतिषेधमेवमादिषु काम्येषु
मन्यन्ते । प्रतिषेधे ऽपि चापडतस्य पुषदारात्यये प्रवृत्तिः ।
२. तस्थाम्याधेयसोमस्य तोपावटाखटास स्तोपियास भवति।
seems doubtful.
१CD प्रकरवाद।
.प्रदियो।
Crorig.) चदारावयो।

·शासायमौतसूचमाथे। [१०.२.३-२३. ३. ननु स्वरूपमात्रकथनमेतबागमस्य विषयः । उच्यते । पर्थ- वादो ऽयं विध्यादेशस्य स्तावकः । न बाबायगतस्य मतिरेषा' म पौरुषेयस्य कन्पस्य। एवं तर्खनुब्राह्मणमेतन्महाकौषीतकादारतं कल्पकारेणध्यायत्रयं । कथं नाम नैतड्डाहणमनुष्ठीयमानं कर्मा- कर्मविभिष्टफलदानममर्थ स्थादिति । अष्टाक्षरा गायत्री । अष्टा- चरेत्युता। ४. भकिवादो ऽयम्। ५. तस्याम्याधेयमोमस्य रथन्तरं पृष्ठं भवति । तत्रार्थवादः । ६. भक्तिमाहचर्यात् । ७. संस्था नियमार्थ वचनम्। ८. केनषिद्गुणमामान्येन । १. गायवीरथन्तरामिष्टोमाख्येन चिःसमृद्धेन ब्रह्मा तेजो ब्रह्मवर्चसमाप्नोति । तस्मादेवं कर्त्तव्यम् । १०. अन्याधेयाख्ये हविर्यजसोमे बचतृप्तं शस्त्रं कार्यम् । ११. यथोदिष्टस्य विकृतो बाघस्य प्राप्तये कर्तव्यमेवार्थवादो ऽयं न फलविधिः। १२. गवामियं मया न्यायात् । १२. रति सरूपमेतत् । संवत्सरस्यैवाण्या इति प फलार्थवादः । उभयमेतत् स्तुत्यर्थम्। १४. तस्येति स्तुत्यो निर्देशः । - अपये पवमानयेत्येवंदेवत्य A on.न VA'om. पर्म। २. C DP) पये M यः । CD बादाः । 1 A om. I ·११..१५] शापायनमौतसूत्रमाणे। २२५ कः परः। तचापये पावकाय तथापये शुचय इत्यप्रिपदानु- बङ्गात् । रतिवचनमेवं स्वशाखायो । पूर्वकारिवणासन्यथापि भवति । सवनौयमन्चालधया एते पनवः । नेकेषां पशुपुरोलामो भवति । ततखत सृभिग्भिः प्रयोजनं । तत्र विषो विहिता एव । पदि तु पूर्वकारिवशात् पशपुरोलागो भवति ततः पभिः प्रयो- जनं। अनिषिः पवमान इत्येका। यो पविषमषिौति पक्ष। एता श्रमये पवमानाथ। अस्थाजरासो दमामरिचा इत्येका। उशिक् पावको परतिः सुमेधा रत्येका । वयं ते अन उपविधे- मेत्येका । समिध्यमानः प्रथमानु धर्मेत्येका। म श्वितानास्तन्यव रोप- नया इत्येका। विशां कविं विश्पति शचतौनामित्येका। इत्यमये पावकाय। वि ते विश्वम्बातजनामी अन इत्येका। यदौं गणस्य रमनामजीगरित्येका। तिलो यदग्ने परदस्वामिदित्येका। विमा कविं विश्पतिं मानुषाणमित्येका। उच्छोचिषा महसपुष स्तुत रत्येका। चिरस्य ता परमा पम्ति मत्येत्येका। इत्यप्रये शुचये। १५. अदितिदेवत्या वगा बन्ध्यानमन्ध्यायाः स्थाने उपा- लन्धव्या) एवंविधाशब्दो विधिवचनः । एष एव विधिरित्यर्थः । ततो न पयस्थापचे। एवं विधेति वचनात् पयस्थापचे पयस्यैव । पाया थाज्यानुवाक्यापदः । उत वामदिते महौति तिनः । महौर षु मातरं सुव्रतानामित्येका। सत्रामाणं पृथिवौं चामनेहसमित्येका पदितिौरदितिरनरिक्षमित्येकेति। . . भावाया। २ C D M om. t . D M पुरोजाना न भवति १CD पासण्या।

·२२०
शाहायगौतसूत्रभाष्ये।
[१४.२.१६-२०.
१५. तद्यदित्युद्देशप्रतिनिदेशौ । एवमिति प्रकारवचनं । यदेवं
पशवो नियुक्ता भवनि तदेतस्करोमि नैवाम्बाधेयाकर्मणो यानि
पन्यचापगच्छामि। एवंहते ऽम्याधयादमपगमः कृतः स्थाधने-
त्यभिप्रायः।
१७. तस्थाग्न्याधेयसोमस्य प्रातःसवनौयपुरोलामानमरं नये
पवमानायाटाकपालं पुरोला निर्वपेत् ।
१८. अनये पावकायाष्टाकपालं पुरोलानं निर्वपेत् ।
१६. बतौयमवनौयान् सवनौयपुरोलागामवनये शुचये ऽष्टा-
कपालं पुरोला निर्वपेत् ।
२०. वैशब्दो हेवर्थ । यतः कारणात् भवनौयपुरोलागा-
विषामावापोद्वापस्तत एतदुच्यते। धावपनं वै भवनौयाः पुरोलामाः ।
२१. उप्यते एवित्यावपनं। इष्टेम्वेव प्रकतेषु स्थानेम्वावपन
एव तदावपतौति । .
२२. पर्थवादार्थः पुनरुपन्यासः ।
२३. वैशम्दो हेवर्थः । यस्माददितिमनु समाप्यते ऽन्याधेयं
समाचाम सामान्येनेशापि तथैव करोति।
२४. नु इत्यवधारणे। वैवान्याधेयस संस्था ताइौमेवापापि
करोति।
TODM पत्र।
RAM add चारपननेछ ।
A |

·१०.३.१-१.] भापायनमौतसूत्रभाथे। २२५ ३. १. एवमिति प्रकारवचनः । एवमनेन प्रकारेण हविर्यज्ञेषु मोमेषु पनवः पुरोलाणायाम्यायात्यन्ते हविर्यज्ञाख्येषु मोमेषु । २. तस्येति प्रक्रान्तस्य प्रतिदेशेषु शास्त्र । तस्येत्यवधारणार्थः । अतस्तस्य न ज्योतिष्टोमिकं विकल्पेन। शस्त्रं वक्ष्यमाणं। अधि- कारवायं । तेनेतदुत्तरमतिदेशेषु शस्त्रमेवातिदिश्यते । ३. यदाद्दिष्टं तदनय इत्येतत्तचमाज्यं भवति । ४. अन्यत्रापि तचक्लृप्तः सकल एव । १. ऐकाहिकानां यथाप्राप्तानां परिसंख्यामार्थ वचनम् । १. इन्द्र मरुत्व दह पाहि मेममित्येवमादिकं वचं मरुत्व- तौयं भवति। प्राकृतस्य निवृत्ति: परिसंख्यानात् । एका प्रस्खा निवित्परिभाषितत्वात् । ७. नृणमु त्वेत्येवमादिकं तवं निष्केवल्यं कार्यम्। ८. अध्वयों वौरेत्येवमादिकर हचं मैचावरुणस्योक्यमुखौर्य भवति । ६. अध्वयों वौरेत्येतस्मात्पूर्व हचमिन्द्र तुभ्यमिन्मघवनभमे- त्येतद्राह्मणाच्छमिन उक्थमुखौयं भवति । १.. जरं चमिदं त्यत्पात्रमिन्द्रपानमित्येतदुक्थमुखीय-- मच्छावाकाय भवति। P A om. atiną C D om. ati १CD रतेन A ins. रव Aऔर प्रमोहतानामिनि । 29 ·शादायमनौतहमाथे। [१४. ३.१९-२९. ११. पाहतानां पर्यामानामुक्तांस्तृवाञ्छति । १२. वक्ष्यति वैश्वदेवानिमारुतयोः सूक्कामा स्थान इति । ततत्सावित्रस्य स्थाने वचम् । उत्तरायपि चान्येव वक्ष्यमाणानि । १३. तवती भुवनानामभि श्रियेति द्यावापृथिवीयं वचम्। १४. इन्द्र सभुभिजिवलिः समुक्षितमित्यार्भवं हृचम् । १५. स्वस्ति नो मिमौतामश्विमा भग इति वैश्वदेवम् । १६. वैश्वानरं मनमामिं विवायेति वैश्वानरीयम् । १०. प्र यन्तु वाजास्तविषीभिरमय इति वचमामिमारुतम् । १८. समिमनिमित्येवमादिकं हवं जातवेदसौयम् । १८. उदु व्य देवः सवितेत्येवमादिकानि हचानि वैश्वदेवा- निमारुतयोः सूकानां स्थाने यथार्थ भवन्ति । संयोगाड्यवतिष्ठत रति परिभाषितत्वात्। एचस्कृप्तनित्येवमेतस्यामिति वचनान व्यामिश्रचोदमायाँ ततो नेककटके। २१. वाशब्दो विकल्पार्थः । ऐकाहिकं वा शस्त्रजातं वचनतं भवति। धानोभद्रौयस्य परिधानोयोसमेति वचनात्। मा चतुर्थों। २२. एतेनाग्निहोत्रसंशको दो विमोमी व्याख्यातौ भवत रत्यर्थः । ततः स्तोमकामपृष्ठदक्षिणासंस्थादि सुध। यदानिष्ठ- मित्यादिकं प्रस्खमेतेनेति वचनात् । बिरानो ऽयमझौनः। विना . . । १C D M om. अचान् । २RV II, 26, ] निचाया। PC D परिभाषणात्। .A पिता LC in marg. r(नमे इनि)।

·१....१-१०
पाहावनौतवनमाथे।
२९०
दक्षिणा' इत्यवमौनधी भवति अविरोधादतख प्रत्यहं चतु-
विभतिचतुर्वितिर्दया।
२२. अग्रिहोत्रसोमर हुत्वानेवं पयस्तायसवनीयपुरोलामा-
मनु राघौ होतुर्यदद्य रति लिङ्गात् ।
२४. पय एवानुषनात् । प्रातःमवनीयानम् ।
२५. पूर्वेणैव न्यायमर चशम्दात् । तत पानेयः पूर्वमिसौर्य
उत्तरस्मिन् ।
२१. प्राजापत्येति देवतानिर्देशः । वमेति पछद्रव्यविशेषणम् ।
धनबन्ध्याया उपालम्भ्येति स्थाननियमः। एवंविधेत्यनूबन्ध्याप्रका-
रातिदेशः । तेन यदि ता पयस्या अनबन्ध्यास्थाने तत उपा-
समन्यास्थाने ऽपि तथैव
४.
१. पुनराधेयमोमो वक्ष्यमाणः । तेन तेजस्कामो यो तेति
चोदना ।
२. तस्य सर्वस्येवाकः पुनराधेयसोमस्य पञ्चसपञ्चस स्तोपाणि
भवति ।
२. पक्षपादा अस्या रति ।
1A देग विना दौषितेन सिमा, इपिषा चाम्प. M पिना इपिला
विना रचिया खषमतोममा भ. । .CD अधि-
पोषसोमाडवायं। A पाईन।
u U Mom.
.

·२५ पाहायमौतसूत्रभाष्ये। [१४.५.९-२० - ४. वैशब्दश्वशब्दस्याथै पात्रो यज्ञ हविष्पत्या । ५. यस्यैवाप्तये पञ्चकानि स्तोत्राणि कर्तव्यांनौत्यर्थवादः । १. सर्वाग्नेयो यो ऽग्रिष्टुत् ततः शस्त्रं हौत्रमस्थर भवति । शस्त्रमाचातिदेशाद्धविरन्यायातनमनूबन्ध्यादि' यथोकमन्यदेवतामू- बन्ध्याद्या (२२. ८. ३) मवनौयेति कात्यायने । ५. १. दर्शपूर्णमासौ नाम हविर्यजसोमः । अनाद्यकामस्य यज- मानस्य भवतः । केचिदाहरनकामस्येति वक्रव्यं । तथा च लिङ्ग- मस्ति । अत्रकामाय चरते कृशायेति । अन्नाद्यकामस्येत्यनेन र ग्रहवति भोज्यं भोजनशक्तिश्चेति कामः । तदेतत्र युज्यते । अवि- भेषेणानं प्राप्नोति। तेनाबमेवानाधमिति व्याख्यान्तरं । पर्याय- शब्दावेतौ। तथा वमिष्ठो हाबाधकाम इत्येवमादयः प्रयोगा एवं व्याख्यातव्याः। द्विरानो ऽयमहीनः । अन्यशस्वस्थावचमादेका- हिकास्त्रः । अयस्यातिरात्रभावः पाचिकः । इविरवायातमं सव- नौयान्वायातनं च यथादेवतं । परिभाषितत्वात् । २. अनाद्यकामस्य सर्व एवैते चशब्दात्। मोमेमिहविर्यजसोमः । 1A यजय। C पालो वै यमः । २ A सोचियाणि। मोनिया » C D fafut instead of faci PC Mपन्य। • ODपमापकामो येन ना सरवनि भोव्यं भोजए। D.सा. (seo. h.) •। CDMमः। PA सहोषम्। (A •सोमः। EC (orig.)

·१७.५.३-.] भाडायनौवसूचभाष्ये। प्रवर्गारहितो भवति । इलादधाविति न सुत्याइन्हे नाहीन एक एव क्रतुः। यथा दाक्षायणयज्ञाश्चत्वारः सर्वकामस्य । बहुत्वेनापिर भाषितत्वात् । प्राययणो ऽप्येकाहोरात्रः । बौहियवाययणदेवताना- मभूबन्ध्या पशवो हवौंषि चान्चायात्यानि मोमेव्याख्येयेर हविर्यन- मोमे एकसत्यता सौम्यः पशुपालम्भ्यो ऽनबन्ध्या' हविरवायात- ममेवं पूर्वकारिवगात्सर्वत्र नियमः । ३. बहुवचमाभिधान एक एव कतुर्दाक्षायणयजाख्यः मर्दकामस्य यजमानस्य भवति । अत्रापि पावो हवौंषि च यथादेवतं यथा- परिभाषितं च द्रष्टव्याः । पूर्वका रिवशाबियमः । चतुरहो हीनः । ४. सर्वकामस्यैव चशब्दान्महायजसोमे । ५. तस्मिन्महायजे चातुर्मात्यहवाव्यष्टादन मवनीयहविषाम- ग्वायात्यन्ने । पियानबन्ध्योपासनकाले । १. पशवश्च पर्वदेवताभ्यो भवन्ति । वैश्वदेववारुणमारुतमाहेन्द्र- शुनामौरीयाः। ७. चातुर्मास्येषु या एककपालदेवतास्ताभ्यखामबन्ध्याया उपा- सम्भ्याः पशव एवंविधाः । एवंविधा अन अनबन्ध्याथा उपालम्भ्या द्रव्यकत्येम समानविधानात् । . ८. अयं यजः महायचः । अतिरात्रसंस्थ एकाहः । TA om. न। PA बांडत्वेन C बहुपरिभाषितवात् ID बहुभाषिणः। PA om.बैं। B C D M om. भूबन्थ्या। .., CDs om. विभी .

·शाहायनमौतसूभाये। [१७. ६..- १. वैश्वदेवाख्यो विर्यजसोमः। तस्यायं पुरस्तादर्थवादः । प्रजातिशब्देन पुंगा दुहितरचोभयमभिधीयते। तामिच्छन्मजा- पतिरेतं यजक्रतमपश्यत् । दर्भनं पाच तदितिकर्तव्यताखोचनं । वैश्वदेवं यज्ञक्रतुमालोचितवान् । २. तस्य माधनद्रव्यमारत् । तदुपाहतवान् तेनायजत इट- वानामौत् । ३. प्रजात श्रामौत् । ४. यः कविद्यजमानः प्रजातिकामः स यजेत । यद्यपि समान- तन्त्रा भित्रफलाच तथापि हविर्यज्ञियचातुर्मास्यमारूप्याचातुर्मास- मोमा एते सोमयागाः । तथा चान्मराशयागचोदमा। ५. पस्य चातुर्मास्यसोमस्य वैशेषिका धर्मा उच्चन्ने । वैषदेवः पशुपालम्भ्य: भवनौयानन्तरम् । १. चावापृथिवीयदेवत्यानूबन्ध्याथा उपाशधया एवंविधेत्य- नबन्ध्याविधिनिर्देशः । अयं चापरो विशेषः पुरोधाशावायातनं परिभाषितत्वात् । १. पित्तोमर्मस्थं शस्त्र हौषर होषकाणं रातोकारो विशेषः । ८. वाशम्दो विकल्पार्थः । अचलप्तं वा शस्त्रं भवति । १. पानेयेन विषानेयो। पाणवैष्णवेन विषायावष्णवी। .AM प्रजापति A CDMP ·भाडायनोसरममावे। अनवामिय्या पानावणया वाहरपर्यवेत पतरो मामानमारालेषु । सर्वसोमानाम् । १०. दोषान्तरनिवृत्त्यर्थं वचनम् । ७. । १. वरुणप्रघामाख्यो हविर्यजसोमो दिरानो ऽहोमस्तस्यायं पुरस्तादर्थवादो विधिप्ररोचनार्थः । उमेयो विधिरर्थवाददर्शनात् । वैपदेवेन कर्मण प्रजापतिर्देवताविशेषः प्रजा असृजत । २. ताः प्रजाः सृष्टाः प्रजापतिमा अप्रसूता अननुजाता वर- पय यवान् भवितवत्यः । १. प्रतिपूर्वो मुञ्चतिर्षन्धने । वरुण नाम देवताविशेषः । ताः प्रजा' उदरव्याध्यादिभिः प्रतिमुक्रवान् । 8. ताः प्रजा वरणग्रहीताः मत्यः प्रजापतिं पितरमेत्य यथा- ईमुपाधावन् नतिमा अब्रुवन् वक्ष्यमाणमर्थ पुरसाछत्य। ५. उपचा प्रथमा प्रकृतिः । उपजानीहि प्रकाय तं यजकतं येनेहा वरणपामेभ्यः सकाशात्सर्वस्माच पाभनः सम्यक् प्रमुच्येमपि विमुचेमहीत्येतमर्थ प्रजाः प्रजापतिमूचुः । 1. ततस्माभिः प्रजाभिरभ्यर्थितः प्रजापतिश्वदेवाविर्यज्ञमो. . . १CD om. वा। .CD om. प्रस्ता MTT हा प्रजापतिशमाषमई पूर्वसूचना .C D M प्रनामसपाबाधा ॥ CD'पापाचिनिन । पत्र। Aनिः। •C D M om. विमुचेमपि।

·२२२ शाहायगोतसूचभाथे। [१४. ७.५-१९. C मादनमारं मासचतुष्टयं मुनिसत्त्रेव्यादिकं तपः प्रचर्य चतुर्थे मामि पूर्ण एतं यज्ञक्रतुमपश्यत् माध्यमाधनयोग्यं दृष्टवान् कृतवरुणप्रधा- माख्यं विरात्रमहौनम् । ७. तं यज्ञं संभारयुक्रमाहरत्संपादितवान् तेन यज्ञेनेष्टवान् । ८. तेन यागेन वरुणं प्रौणितवान् । ६. अनेन दिरात्रेण क्रतुना वरुणप्रघामाख्येन म वरुणः प्रौतो वरुणपाभ्यः सर्वस्माच्च पापनः प्रजाः प्रमुकवान् । १०. प्रशब्द उपसर्गः क्रियापेची। यस्य योग्यतालक्षणमुचते रति क्रियाविशेषो ऽध्याहार्यः । हशब्दो विनिग्रहार्थों यः । वैशब्दो वाक्यपूरणः । प्रमुच्यत एव प्रजा वरुणपाशेभ्यः । अयं च यजमानः सर्वस्माच्च पाभनः संप्रमुच्यते। य एवंरूपं पुराकल्पं विद्वान् जानाम: वरुणप्रघामेजते । तस्मादेवंविदाम्वरुणप्रघासैर्यजेत। अर्थवादादेव परिकल्यमस्य फलं । रात्रिमत्रप्रतिष्ठान्यायेन । ११. धावप्येतौ दिवसौ उक्थ्यसंस्थौ भवतः। संस्थानियमा) वचनम् । १२. वरुणदेवताकः पशः सवनौयमंविधान पामधयः पूर्व- स्मिनहनि। वरुणप्रघामहविषामन्यायातनं परिभाषितत्वात्। केचित्तु प्रविभजा चिम्वपि सवनौयपुरोलागेषु पुरोलामहविशमन्यायातम- मिच्छन्ति । तत्र पूर्वकारिवणाविषयः । तथा चोकम् । भानुपूर्ण विषां दैवत उच्चरुपांशतायां चेति (१३.१.३) । : PCD om. संपादितवान् । १TARरण. D पछतब. M०। १.om. मामः।

·१७.६१-८.] शाज्ञायनमौतसूचभाग्थे। २३२ १३. बालवय रति वाक्यमेषः । १४. को देवता अस्या इति कायौ। कायौ वा गौर- बन्ध्याया उपालधव्या । एवंविधा एवंप्रकारा। पयस्थापचे धन- बन्ध्यादेवतायै पयस्येत्यर्थः । धनः १. अर्थवादेन प्रयोगवचनेरक्यं दर्शयति । २. तत श्राभिः प्रजाभिरुतः प्रजापतिः कृतपुरचरणवतुर्थ मामि बिराचं यज्ञक्रतुं दृष्टवान्साकमेधाख्यम् । ३. तमिति तोराहरणसंभव' माधनान्याहरत् । ४. तेन क्रतुनेष्टवान्। ५. प्राप्तवान् । ६. प्रयोगवचनाचोदनेषा । ७. क्रमनियमः संस्थानियमच । ८. अगये ऽनौकबहुणाय प्रथमे ऽहनि पशुः मवनौयस्योपाय- अव्यः । तस्य वृद्धः षटो लिख्यते । यत्ते मनुर्यदनौकं सुमित्रः । भद्रं ते अग्ने महमिन्ननौकं । भद्रा ते अने स्वमौकमदृक् । अम- चिंत्त्वे पाहवनानि भूरि। अग्निं मन्ये पितरममिमापिम्। अस्म देवस्य संसद्यनौके । इत्यमरनौकवतः । ६. द्वितीये ऽहनि पहाः सक्नौयस्योपालम्भ्यो मतिपनगुणेभ्यः । १C D बकसितः परको। . C DM पर पनपमपुवामः। 30 ·२१४ शादायकोवसनमाथे। [१४. ८.१०.१४. सो ऽपि षड्दा पूर्वसंप्रदायात् उच्यते। श्रा वो यमदयाहामो अच। सं यहनन्त मन्युभिर्जनासः । युभोतो विप्रो मरुतः भतखौ । परा इवेदचरमा अहेव । अज्येष्ठामो प्रकनिष्ठास एते। मिमात पौर- दितिर्वोतये नः । इति माहाः मांतपनेभ्यः । १०. सवनौयस्योपालम्भ्यो माहेन्द्रस्तृतीये ऽहनि पशुः कार्थः। अस्य पूर्वाचार्याकः घट्दः। सराहणं दाधषि सममिन्द्रं । वं महाँ रद्र तुभ्यं हवाः। महो महानि पनयन्यस्य । महाँ उयो वावृधे वौर्याय। युभस्य ते वृषभस्य खराजः। मह उपाय तवसे सह- त्रिमिति। ११. विश्वकर्मा देवता प्रस्था इति । ११. प्रथमे रथारं दितीने हत्तौये रहट्रयनारे । पादु हद्रयारपृठ्यादेशेन अस्त्रं विहितं तादृशमातिदिग्यते । एवं पथाव्यं स्वमेकाधिक। १३. वाशब्दो नानार्थः अन्यस्मादन्यस्माच पार्टिकादशः सोषा- गैर व्यहे छन्दोगवादाष्ट्रियन्ते । तथैव शस्त्राथपि भविष्यन्ति । १४. वाशब्दो विकल्पका यी विश्वजिदृहत्पृष्ठ उकस्तत- सतीये ऽसिर्वेषु कल्पेषु विशेषगस्नं भवति । १५. विश्वजितो वा सहपृष्ठादित्येतसौषामहे । भवति । पचे वैकाहिक वामन्दात् । १६. सर्वकामस्य महायज्ञ उकः । प्रतिप्रयोगं च कामभेदी नेकन प्रयोगेण कामा रति। म पस्मिन् पचे घायुम्कामयतो भवति • C D पर C D • छ। .

·१०.६.१-२०] शाहानौतवनमाथे। २१॥ तस्मिन्पचे विश्वजिनो पा रहत्पृष्ठाचवं भवति । एकाधिकं वा परिभाषितावात् । १७. स एतौ बजकल अपश्यदिनुत्यभिभूती रति । तयो- विनुत्वभिभूत्योर्विश्वजितो वा हत्पृष्ठाच्छवे भवति । ननु । पदिश्वजितो सहपृष्ठस्य तदेगयोः प्रस्खमिति (१४.२८.८) वच्छत एव । एकाधिकस्य पचे विधानार्थ वचनम् । १८. उत्सवयज रव वा एष यः स्वर्जिदिति (१४.४७.२) वक्ष्यति । तस्मिन्सनिति विश्वजितो वा हत्पृष्ठाच्चस्त्वं भवत्येका- हिकं वा । १६. इषुवनौ येनाजिरावितीन्द्रवचं र वच्यति (१४.१२. )। म एवेन्द्रवारहोकः । तस्मिबिन्द्र विश्वजितो वा er- त्पृष्ठाच्छस्त्रं भवत्येकाहिकं वा है. १. शुमामौरौयो विर्यमोमो वक्ष्यमाणस्तस्यायं पुराकल्प- पो ऽर्थवादः। २. हविर्य शनासौरौयं काममिव विशेषवचनात् बहना यजक्रवर्ग मध्यस्थितमेत कामसंपत्तियोग्य पर्याखोचनयां इष्ट. वान् । .. । १ A ins, पशाति। PA om. म। MTÀ. D not quite legible. Aधनि। A on. पो। ४C (orig.) C मध्या। CDकामसंपनि.

·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१४.६.३-२५. ३. तख संभारानाहरत्। तेनेष्टवान् । ४. तेन वर्तितयागः प्रतिष्ठा प्राप्तः । ५. यत एवं पुराकम्पो ऽतस्तेन प्रतिष्ठाकामो यजमानो यागेन प्रतिष्ठा भावयेत् । १. शुमासौरोयः पशुः भवनौयस्योपालथव्यः । ७. सूर्या देवता प्रस्था इति मौरी। ८. गवामियं संख्या न्यायात् । ६. ददातीत्यनुषङ्गः । चिंशच्छब्दो द्वितीयान्तो गवां कर्म- भूतत्वात् । प्रतिविभज्य दानयोगो ऽन्वहं दक्षिणा इति वचनात् । १०. विम्वप्यहःसु प्रतिविभव्य दानं पूर्ववदहीनत्वात् । ११. ददातौत्य नुषङ्गः सर्वत्र । १२. भवतीति वाक्य शेषः । अर्थवादार्थ:२ संख्योपन्यासः । १३. सत्वर्थं संपाद्यम । तचाहोरात्रविभागे विंशतिशतमहो- राचाणि भवन्ति । १४. तदनया गोसंख्यया देविकाहोरात्रपरिचिवमतं का- मोपभोगमाप्नोति । १५. प्रणाडिकाद्वारेण संवत्सरमाप्नोति। दैवमेव संवत्सरं काम- पलमुपभुना TATTTT orght to have been marked with 3 in the editinn of the text and the numeration of the other Sūtras altered accordingly. . पवारः (१)। M संचपन्यासः। ४ C D •भायो। AC D योमसं। C D देवं A संवत्सर । .

·१०..१०.१-५.] शाहायमचौतसूत्रभाष्ये। २३० ११. न ह वा संवत्सराकरन बषिर्धा कामो ऽस्तौति । पर्व दक्षिणादान विधिविशेष उतः । प्रकृत्यपरोपमाय । १०. १. स्वश्रुतौ हाविर्यज्ञि कानि चातुर्मास्यान्युकानि । तेषामेव पशुगुणविशिष्टानामिदानौं विधानं। महाकौषीतकिब्राह्मणाभि- प्रायेण नाम्बा धर्मातिदेश इति तद्धर्मप्रवृत्तिः । २. गुणभूतस्थापि पशोरिहानावैष्णवी च (६. १. २२) यक्ष्यमाणस्येत्येतद्भवति । ३. अपरेद्युः अपरे ऽहनि वैश्वदेवः पर्भवति । ४. पपुरोलाशानन्तर.याः यस्मिन्पर्वणि चातुर्मास्यदेवतास्ताः सर्वा भवन्ति । ५. पमोरयं पाशुकः । पशुपुरोलाशंकः ममामार्थः । तदीय- खिष्टाद्भवति । ननु च पश्वर्थानि विभवादधे माधयन्तौति वच- मादवाच्यमेतत् । नेत्युच्यते। पशुपुरोलामार्थानाममाधकत्वात् । पश्वर्थानौति विशेषणात् विष्टकृतश्च संस्पर्णित्वात् । कुतो विभवः । पुरोलाखिष्टकृत्समवाये ऽपौति (५.१८.३) सिद्धेरगच्चम् । पशुपुरोलाशस्यावायात्यानां चानङ्गत्वे ऽपि विशेषस्थानापत्तेः पशु . पुरोलापतन्वं न्याय्यम् । इह चातुर्मास्याना प्राधान्गदैराज: स्यात् । अध्वर्यवश्च यजप्रेषं कुर्वन्ति। तेषां स्विटकडूयस्वादिति चि (५.११. ५ . १० विगेपः। P A ins तु। A बिरालः ।

·२३० शाखायणमौतसूचमाथे। [९४.१०.५ २४) कात्यायनस्य । तस्मादारम्भः । ननु चैवमन्यायः स्यात् । नेत्युचते । नियमपरत्वात्। पूर्वकार्यनुविधानात् प्रैषाभावः । सह- दर्थबारम्भः । मनु चैवं पशोचाव्यभागयोः हतत्वान्यायविरोधः । द्रव्यमामान्याच्च पशोधन्वनौ । श्रुतौ हि चातुर्मास्येषु सामान्यात् पायतः श्रुतेडलवत्त्वं । पूर्वकार्यनुविधामात् तु प्रैषाभावः । न न्यायो नियमपरत्वाद्भूयसां वङ्गानां करणादेव' एकादशप्रयाजा- देविकारः । अयमग्निखामिग्रन्थः । पत्र पूर्वकारिवशात्प्रेषाभाव त्यन्यायः वचनपूर्वकत्वात्पाएकः विष्टकादित्यस्य सूत्रस्य सबदा- घभागयोस पूर्वकार्यनुविधानात् प्रैषाभाव इत्येतदप्ययुक्रमुकं । कुतः। ग्योतमविरुद्धमिति (५.११.२५) कात्यायनवचनाद्यथैव प्रसूतं हि प्रस्सरो वा प्रथमजय गौरित्येवमादिकं धर्मजातं पशुधर्मात्र वेरुति । एवं सददाज्यभागावग्यविरुद्धौ तस्मात्सप्रेषायेव । १. न पशुतन्त्रे हवौंषि चौद्यमानानि निगमान् लभन्त इत्ये- पदुकं यत्र प्रधानः परः । एतु गुणभूते ऽपि पौ तन्त्रबाहु- प्रात्तस्यात् । चातुर्मास्य हविर्षा प्रधानानामपि तच्चानुप्रवेशः । निग- मखानवर्ण । तेन निगमस्थानानां प्राप्तानां वाचनिकः प्रतिषेधः । ७. पशुपुरोलाममनु प्राप्तस्थायं प्रतिप्रसवः । ८. दयशूलोपस्थानान्तं कर्म परिममाप्यते । येषां प्राखिना धरुतेश्वमिषु माकमेधास्तेषां मैचवरदितये वेति वा पदय- एलोपस्थानं। येषां प्रतौष्टिविहारस्तेषां गाखिना महाहविषा ऽन्ते । १C D om. । २० D om. रव। २० D न्याय। ५A om. सुषम। .Com. ज। An instead of हस्यात् । .C D M अनुपियेषः । । ~ ·१७.१.६-१८] शाहापनमौतसूभाग्थे । २३९ ६. वारणमारतौ पशू वरणप्रघासेषु भवतः । . उत्तरे विहारे वारुणः परः । दक्षिणे मारुतः। तपो- गरे धूपमुजयन्ति पूर्वकारिणः । तथैवानुविधेयं । समामयूपौ' वा विशेषोपदेशादिति काठके । ११. उत्तरयोर्दयोः पर्वणोः माकमेधशुनामौरौययोर्यथाम- स्येन माहेन्द्रशनासौरोयौ पशु भवतः । द्रव नः शुनासौराविति षट्टो ऽन्यथाभावात् । १५. पूर्वाशादिषु काराविशेषेषु स्थानसम्दः । चातुर्मास्येषु पथदिष्टौनां स्थान तत्तदेवाचापि । १३. यथास्थानेव । इष्टित्वाम्पूर्वेण प्राप्ते परिभाषार्थं वचनम् । तेन महायज्ञसौमिकादिषु च पिव्या यथास्थानेव । १४. वाशब्दो विकल्पार्थः । याया देवता चातुर्मास्येषु तस्यै- तस्यै पनवो भवन्ति । १५. सत्कर्म व्याख्यातमेकादभिन्या । तया तुस्थमित्यर्थः । तेन प्रतिपए यूपा भवन्ति। १६. नौकवतादयस पनवो महाहविषि भवन्ति । पाने- पादयय यथोकदेवताः ।। १०. पथमपरः पाशकचातुर्माखप्रकारः । १८. ऐष्टिकैचातुर्मास्यैस्नुख्यमन्यत् । तेन परपुरोमाशापध- खातुर्मास्यदेवता न भवति । A.पूषो। A बोला।

·२४. शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१४. १९. १० १८. अथशब्दः सांवत्सरिकचातुर्मास्याधुपसंग्रहार्थः । वाशब्दो विकल्पार्थः । अपिशब्दो यदि सांवत्सरिकाणि न अनुयादेतमर्थ प्रतिपादयति । एकशब्दः संख्यावाची । पर्वशब्दो वैश्वदेवादिकर्मक- चनः। मुख्यकल्पाशको नृित्ये ऽवश्यकर्तव्ये एतमपि पचर कुर्यात् । एकस्मिन्पर्वणि तत्राधिके अनाहत्तानि हवौंषि समानतातया कुर्यात् । ऐन्द्राने वा पशावेकस्मिन्पशुपुरोलामानवधि सर्वाणि चातुर्मास्यहवौंषि कुर्यादयं पक्षः । २०. एलोपकानादनन्तरं स्वतन्त्रैव पिठ्या भवति । २१. व्यम्बकात्कर्मण अर्ध्वमनुयाजप्रति कर्म भवत्यैष्टिके पशुमा वा समानतन्त्रत्वे क्रियमाणे मनोतादि कर्म भवति। २२. यथादेवतं वा पनव रति सर्वपशूनि चातुर्मास्यान्युका- नि। तेवयं दक्षिणाकस्पः । सौमिकैश्चातुर्मास्यैस्तुल्यदक्षिणनि भवन्ति । २३. याश्चातुर्मास्यदक्षिणा याच पादक्षिणस्ताभिः समान- दक्षिणनि पाशकानि चातुर्मास्यानि भवन्ति । . ११. १. प्रत्यवरोहणीयो मामकाः प्रतिष्ठाकामस्य यजमानस भवति। PA यई। १c (orig.) संहाः; C (sei. h.) D •संहारार्थः । १C D om. पाशयामि।

·१४. १२.१-१.] शाहावनौवामाथे।
२. संकरपेन विकतः संकल्पवियतः। बोनिहोनधर्मपाती
व्योतिष्टोम एव । केचिदेनं चातुर्मास्यसोमोत्सर्गाचं मन्यो ।
३. पशबन्धो बामकाः पएकामच बनमानस भवति ।
१. पावलो विभिव्यते पपीड़िता।
५. एकादनसंख्याकस्तोमस्थार्थवादो ऽवम् ।
1. गुर्वपराणां गुटन्ति पर्व गुचरं पेटुभमेव विधादिति
भावा । षुभाः पवः ।
७. पशुप्राप्तये एवंरूपः स्तोमः क्रियते।
८. ऐन्द्रमानेष्टुभवात् दिवार निष्कवचमावतीवोः ।
८. गव्यत इति लिन गोसतिः। तदेतत्याको बिक्रम ।
पाएकामशेतदहः प्रभवा गायः ।
१०. एते एव निविद्धाने पशुकाममामाबान् ।
.
१२.
१. अथाब्दी विशेषाधिकारार्थः । हविज्ञसंचासामान्यात्
सराद्रव्यविशेषाद्यविशेषः । अतःचम्दी हेत्व । यस्मास्किल तस्यता
नैः पूर्वेः सह तस्मादुच्यते । सौचामण इति वक्ष्यमाणसकारण
नांमधयम् ।
२. पुराकरले ऽर्थवादार्थः । इन्द्रः किशायुष्कामस्तपक्षप्तवान् ।
३. म ध्यान सवा एतं सौचामणं यजक्रतुमाशीचितवान् ।
.
.
१ धादि. १८.१५।

·भापायनौतसूत्रभाष्ये। [१७. १२.४-१८ . . ४. तय साधनद्रव्याचाचरत् । ५. तेनेष्टवान्। १. तेन थागं हत्वा दीर्घायुत्वं प्राप्तवान् । ७. उति निपातौ वाक्यपूरणौ। तं मौत्रामणमैन्द्रं भरदा- जाय सषये जौर्णय प्रोक्तवान् । ८. वैशब्दो निपातो यस्मादर्थं । अनेन भौचामणेमाइंमिष्टा दौर्घायुत्वं प्राप्तवान् त्वमप्यनेन यज येन दौर्घायुभवमीत्येवमुवाचेद्रो भरबाजम्। १. हाम्दो विनियहाडैयः । तेनैव मौचामणेनेहा भरद्वाजः सर्वमायुः प्राप्तः । षोडशोत्तरवर्षशतं पुरुषायुरिति । वर्षातं मागं जीवति या मौचामणं वेद यथोकन पुरुष- करपेन विदित्वा यजते । ११. तस्य सौचामणस्य रथंतरं पृष्ठं भवति । १२. संस्थानियमार्थ वचनम्। १३. श्रद्धानुमारेण दक्षिणा देयेत्यभिप्रायः । १४. तस्य मौषामणस्य पिकृत्स्तोमकानि चौणि स्तोत्राणि भवन्ति। १५. चतुर्थपञ्चमषष्ठानि पिस्तोमकेभ्यः प्रथमेभ्यरिखमो उनकाराणि । ११. सप्तमाष्टमनवमानि पौणि मदमस्तोमकानि । १७. दममैकादशदादानि । १८. पूर्वमादुगततर उत्तरः । स चाधिक्येनोत्तरी । सत- -

·.१०. १३.१-8.]
शाहायनमौतसूभाये।
'रखामायुत्तरी चेत्युत्तरोत्तरौ। तस्य भाव उत्तरोत्तरिता। तो
उत्तरोत्तरिताया इति' तादर्थं चतौँ ।
१६. उत्तरोत्तरोस्लाष्टं दौर्घमायुः प्राप्नुयामित्याशिषि प्रत्ययः ।
।
१. नस्य मौचामणस्याश्विनः पशुचितेग वर्णन विशिष्टः
मारखतौ च मेषी इत्येतौ पशू उपालम्भ्यौ सवनौयस्य ।
२. इन्द्रसुवामदेवत्या वशा बन्ध्या गौः। अनूबन्ध्यायाः
संनिधावाधया। एवंविधा अनबन्ध्यापक्षतुख्या। रमा ब्रोन
तुभ्यं भूमि । पातारमिन्द्रमपितारमिन्द्रम् । र सभामा सयों
अवोभिः । उयो जो वोपीय स्वधावान् । अध स्मा ते चर्षणयो
यदेलान्। तस्य वयं सुमतौ यशियस्येति प्रथमा । एता इन्द्रय
सुचाम्णः पदः ।
२. अनूपया पैजामणी, पशुभिस्तुलादेवाही नेता सौचा-
मया अपगतो न भवामौति ।
४. तस्य मौधामणस्यायं क्रियाविशेषः। प्रातःसवनीयस्य पुरो-
शानन्तरं बाधतः परिधित पाहवनौयमपनौयोपसमाधार्यानि
तमिवेवामौ सुरामोमेन प्रचरन्ति । सरया प्रचरनौत्यर्थः । प्रादि-
देवत्येभ्यः विष्टकडेदेन ।
, TA नमी नरोतरिनार्थमुनरोनरिमाथा M नोव पारोतरिनाचमुगः ।
. congeci A मानः कः M नेसवः। A. om. अग्नि। सदन ।

·शाहावनौतसूभमाध्थे। [१७. १३. ५-१५. । . ५. सावित्र धारणकपालं पुरोला निर्वपेतृतीयसवनौयान्यु- रोलामाननु । १. पूर्व निर्वपेत् । ७. पूर्वयोरनन्तरम् । ८. कतव्याख्यानं पूर्वमेवैतत् । ९. हेतुत्वेनार्थवादोपन्यामः । १०. वैशब्दो निपातः । इन्द्रं सुत्रामाणं प्रति मौषामण मंतिष्ठते यतः । ११. हविर्यसंस्था सौचामण। सोमयागः' मौचामणः । विमोमप्रकरणे सौचामणिकः संस्था प्राप्तुमिष्यते । तामेवा- वादेन योजयति । १२. पूर्वमग्निष्टोम उस्तमेव मौषामणं केचिदतिरात्रसंस्थं कुर्वनि । एक इति विकरुणर्थम् । एकविंशतिस्तोमं तं सौचामणं सर्वमेवेति । सत्पृष्ट- मिति नियमार्थम् । उभयमामानामात छान्दोग्यतो विशेषः । १४. तस्थामन्नरोगधर्मस्य यदिश्वजितो वृहत्पृष्ठविशेषणस्य मस्त्रं तवं भवति । तस्य रहद्रथन्तरं पृष्ठमित्यर्थः । खस्ति नो मिमौतामिति यस्तो न भवति । ....... पर अभिमन्यौपामणे इविज्ञाः मोमाः समाप्यन्ते । to ban in marg. the gloss परि मय ..नाभिप्रायमेनन् । सोमवावी .CDSRTI MAषो। PA पूर्वपत् ।

·.१०.१५.१-8.]
वाचायनमौतसूभाथे।
पदुतमेवं पनवः पुरोलागावाचायात्यन्ते विशेषु मोनेबिति
नसोचामणानां भवति।
.१. देवाः पशुकामाः । हाम्दो निपातो वाक्यपूरणः । चतुरो
मामा प्रतं चरित्या प्रकरणहीलायतम् । एतमुनिदाख्यं यजक्रतुं
दृष्टवनाः।
२. तेनादिदा तयागाः पथप्राप्ताः ।
३. एतद विधिवाक्यम् ।
४. उनिदा तयागो अदि मन्येत चिरेण मे पनवो भवि-
यन्तीति तदा मामचतुष्टयं व्रतं परित्वा बजभिदा यवेत । भने-
मार्थवादेनैतत् जाप्यते । पूर्वणोतरेणावश्यमिति ।
५. एनं यजमानं चिप्रमभिलषिताः पाव चागच्छनि ।
१५.
१. गोसवेन यागेनैकाइन पाइकामो यजेत ।
२. एवंधर्मकेण गोसवेन । तपार्थवादः ।
चतुष्पासामान्यात् ।
+ M add रोपामयाः संनिणि पोषामपि विचामा मधे
भवदौति सापि भवति। RC D om. ना!

·२०८ शासायनमौतसूभाग्थे। [१५.११.१-4. १. प्राप्यर्थम् । १. ट्त्रिंशत्महस्राणि यासां ताः षट्त्रिंशत्महस्सा बनौहिण विशेष्यन्ते । गोमवस्येति पुनर्वचनादस्यैतच्छाखान्तरे दक्षिणकल्पा- नारमस्ति। ७. गोमवस्य दक्षिणालेन गवां संख्यान्यायतः । ८. उक्थ्यसंस्थ इत्यर्थः । १६. १. तपेयो नामैकाहस्तेन तेजस्कामो यजेत । २. दौसा परिमाणनियमे प्राप्ते नियमः । उपसदा तु बादशवं विधीयते। ३. अष्टमध्यमपर्वणेति विवक्षितम् । तदेतेन मध्यमेनाङ्गुष्ठ- पर्वणा प्रमितमौदुम्बरं चममं दारवं तस्य व्रतयेत् । ४. प्रयुजास दौचास चौरौदन व्रतयेद्यथाक्रमम् । ५. अवापि सोमस्थाभिषुतस्य चमसो दक्षिणेति विवक्षा । उदुम्बर एव प्रचतत्वात् । वचनात् प्रावतस्य दक्षिणदामय विन्तिः । चतरो मासान् व्रतं परित्वा वसभिदा यतेति निवृत्तिः । १. तं चमसमत्विको महोत्वा तं सत्यमित्येवें अवतो भषयेयुः। १ C D M गावः C D संपजामन्यायन। १ नयेत्यान्यूमिन D •अनयेत्वाका. मिनं। १Aदानस्य प्राहतस्य रविवामिह ।

·२९. १८.१-२.] पाहायगौतसूभमाथे। । ७. भर्भुवः सरिति वानेन मन्लेण भषयेयुः । ८. समानं गोचं यथासौ सगोषः । स च बामणवेन विधि- व्यते । तस्मै सगोचाय ब्रह्मणे। बाबाधणयोरैक्यामगोचाय बाल- पायेत्यभिप्रायः । ९. निष्केवख्यमहत्वतीययोः । १०. पतपेयाख्यमेतदहः । तलिङ्ग ते सूने । १७. १. भूर्णीकारः । तस्यायमर्थवादः। प्रजापतिरिमं लोकमौ- समित्येवमादिकः । . १८. १. भुवमन्तरिचोकमौसन्योतकाहिकेनेति विधिस्तथायम- वादः । प्रजापतिरन्तरिक्षसोकमित्येवमादिकः । १९. १: स्वर्णमैकाहः। तस्यायमर्थवादः । प्रजापतिरसुं शोक- मौसमित्येवमादिक। २. सप्तदप्रस्तोमाः खरसामान (११. ११. १) । इत्युकाम् । { C D entre o PC Dordrer ·भाडावनीवसूचनाये। [१७. २९.९. तेभ्यो व्यातियवाना चथासंग पखानि भवन्ति । यथास्तोमा र यथासंस्थेन । केषां पिछाखिना सोमान्य तदपीकत एव । ३. चामुष्टुभानि निविद्धानानि म टुमानि । २०. १. शुक्रस्तोमो नामैकाहस्तेन तेजस्कामो यजेत। तचार्थवादः। सूर्यो र तेजस्काम रत्येवमादिको ऽनुष्ठानप्ररोचनार्थः । २. प्राकृतदक्षिणानिवृत्तिः भूयमाणं प्राकृतं नामधेयमन्यस्मि- इथे प्रति निवर्तयतीत्युकत्वात् । ३. मप्रातरनुवाकमेतदहर्दिवालीयं भवतीत्येवमादिधर्मवात- महर्वचनात् । . २१. १. तोत्रमवो नामकारः स भवति प्रजया पशुभिस्तीवर भवितमिच्छतः । २. अयं तोत्र इत्येवमादिका कल्पना चिष्टुप् पुरस्तान्मरत्व- तौंयस १. तोवस्थाभिवयमो अस्य पाहि निविद्वानमित्येतानाषिके बच्चे विकारः। १C D मरभावि। . C D E out instand at .mनं ।

·शादायमचौतसूत्रभाष्ये। २४८ २२. १. मूतमवो मामेकाहस्तच यशो ज्योतिरमिष्टोमः प्रथममा- भिन्नविकमहर्भवति । २. स्थपतेः कुडधकारस्यायं भवति । स्थपतिसवो नामैकाहः । गोसंज्ञकमाभितविकमहर्भवति । ३. पामणोण्यस्तस्य ग्रामणौसखो नामैकाहः । स प्रायुःसंश- कमाभिलविकमहर्भवति । ४. संदंशाच अनुस्तोमय संदंशानुस्तोमो द्वन्दनिर्दिष्ठौ । पूर्व- णेष्वोत्तरेणावग्यमित्येवमादि शाखान्तरौयान्धर्मानपेक्ष्य निर्देशः । दषुश्च वजच इषुवचौ । येनाजिरव श्येनाजिरौ । मृत्युचाना- कश मृत्य्वन्नको। क्षुरवपिश्य भीर्षछिच्च सुरवपिशीर्षछिदौ । महरेककः । ज्येन एककः । इत्यभिचरीयाः । अभिचरणकार्य- क्षमा इत्यर्थः । एतेषां मामान्यविशेषधर्मा इदानीमुच्यन्ते । ५. निविधीयते ययोस्ते निविद्धाने। यसो मन्यो बया मन्यो इत्येते मन्युसूके निष्केवन्यमस्त्वतीययोनिविद्धाने भवता शिकृप्ने इत्यर्थवादात् । त्वया मन्यो इति मरुत्वतीये हर्षमाणामो धषिता मंस्त्व इति मरुत्वसिङ्गात् । यस्ते मन्यो इति निष्केवन्ये मन्युरिन इतौन्द्रसिङ्गात् । हात्मसंरक्षणार्थमभिचर्यमाणस्य प्राकतो ऽमिष्टोमो भवति । किं तुयदेव पृष्ठमभिचारे पजे शत्रवः कुर्युस्तदेवेतरेणापि कर्तव्यम्। । १CD om. पर 32 ·२५. शासायनमौतसूत्रभाष्ये। १४. २२.७-१५. ७. घुमंशे ब्रह्ममाम सहत्पृष्ठं भवति । तच योन्यनुशंसन कार्यम् । ८. इतरेष्वभिचारयज्ञेषु प्रभोवती ब्रह्ममाम भवति । ८. शिखरैरिषुफलतोमरकर्णिकादिभिरायुधैः मदन्छन्वं यथा भवति तथा कुर्यात् । १०. कार्मुकाणि धण्यारोपितानि संग्रामकर्मयोग्यानि तानि भयाना अपि न मुञ्चन्तीत्यभिप्रायः । तत्कर्तृणामयमुपदेशो रक्ष- पार्थे ऽपि तुख्य एव । ११. बाणः शरास्तदभिः शिखरेः संग्रामयोग्यैराग्नौप्रमागारं छन्नं कुयुः। १२. धन्वनामा कृचस्तन्मयानि :षि प्रानौषशायिन उप- भेरते । संग्रामयोग्यानि तानि प्रयामा अपि न मुञ्चन्तीत्यभिप्रायः। तस्कर्तृणमुपदेशो रक्षणार्थ ऽपि तुल्य एव । १३. मौत्ये ऽहनि प्राधान्यात् । मयट्वचनात् भरपत्त्राणि । १४. सुवर्णमेफालिकावाचक इत्ये(?) गिरिमालक रति प्रमि- यो बाधकस्सदवयव इमो भवति परिधयय । १५. वैभौदकः प्रसिद्ध एव । तदवयवो यूपः कार्यः । . पाहा. om. IC forintna; in marg. instead of f; om. पायुधः D शिवरै पायुः। PA om. संपाम• ग्यामि। 8C Marat D om. पर्य। 10 D रातः संपामयोग्यैरानी. CD बरपाधि मसापि। . सुवर्षसफातिका भावनिकनियाकनियाकरियाकत्तियाकति [वा] प्रसिदा। म ut ni D like C (with exception of the last forerafa [*]) M corrupt. Read •गा।

·१४. २२. ११-२१.] शादायगौतसूत्रभाष्ये। २५९ १६. उपतापो रोगः । स यामामस्ति ता उपतापिन्यस्तामा चदाज्यं तवाहाम्। १७. अनुस्तरण गौः । कस्यचिदहन क्रियायां नियुका था तदीयचर्म अधिषवणम्। अनुस्तरणीचर्म मोमाभिषवाधारो भवति । १८. यजमानमवशरीरं येन उमते अनमा तस्य मध्ये फलके ये अधिषवणफलके ते भवतः । १६. चमूशब्दः सेनावचनः । र लक्षणया समुदाये मगाने या पापः संस्नुताः संस्थन्दिन्य पामते ताभिरगिर्वसतीवरौरामि- अयन्ति । २०. परुषा दूषवस्ते उताः प्रचिप्ता येषु ते उतपरुषा रघु- धय उच्यन्ते । संपूर्णशराः । उपसमीपे पृष्ठे बद्धा येषां पुरुषा त उपोतपरुषाः कर्तारः। अधिज्यधन्धान पारोपितधनुष्काः । सोहितोष्णीषाः कुसमादिरकोष्णीषाः । अमिबद्धवाः अमयो बहाः यैस्त उच्यते । एवंरूपाः प्रचरेयुः । २.१. नेति निषेधः । हरति निपातो विनिग्रहार्थोयः । एत मेत्यभिचर्यमाणनिर्देशः । कयनेति निपातसमुदायः कषिद- पोत्यस्य वाचकः । ईमौतेति प्रार्थनायां लिङ। यदित्यम्पपस्-ि माणभिप्रायम् । म इत्यभिचर्यमाणनिर्देशः । अकारो निपात पाङर्थे । एतदुकं भवति । "वेतमभिचर्यमाणं कयनाशामबपि रयत्परिमाणमस्पकाल द्वादशाहं प्रापयितुं न कचित्पारयति । (A महानः। PCD om. प्रम। .CD स्यदित्यपरि। . C D चार। .CD न वैनम् । - " ·२५२ शाहायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१४. २६. १. २२. नेति प्रतिषेधः । ह वा इति वाक्यपूरणे । न वैव तं कश्चन स्तणुते हिनस्ति य एतैः संदंशादिभिः प्रत्यभिचरति। प्रत्य- भिचार उच्यते । यो ऽस्माकं नाथाय विहितं विदधाति तत्तस्यैव भववित्यनेन कामसंयोगेन । २३. मदो नामैकाहः । प्रत्यभिचारतः' म' भवति । पाम- ग्रहीतस्य च तदपनुत्तये । २४. अन्तसमौपवर्तिन्यः उपोत्तमा इति । शस्त्रबद्धत्वाइव- चनं । चशब्दादुभयकामसंयोगे ऽपि । २५. उपसदो नामैकाहः । स प्रजाकामस्य यजमानस्य भवति। पशकामस्य च प्रयोगान्तरेण युक्तः । २१. उपजायन्त इत्ययमस्य विशेषको धर्मः । शास्त्राणां या उपोसमास्तासामनन्तरमभ्यधिकास्तद्देवत्यास्तच्छन्दस्का उपजायन्ते । २३. १. सुषभो नाम वक्ष्यमाणक एकाहस्तस्यायं पुरस्तात्पुराकल्पो र्थवादत्वेनाभिधीयते । देवासुराः समयतन्तेति देवाचासुराच ते देवासुराः । ते परस्परं संग्राम प्रति यत्नं कृतवन्तः । १ C ने D मैवैव तं। २ A नाशयति हिनं विदधाति नाशाय विहि। RC भवत्यनेन । ४ A •चर• I prefer the subst. CDचा RC D पोतमाः समीपवर्तिन्यः उपोतमा इनि माना। OCD संयोमो पि।

·१०. २४.१-२.]
शासायनौतसूचभाष्ये।
२५५
२. ते देवा यत्ता वृहस्पतिं पुरोहितमुपाधावत उपगतवन्तः ।
किमर्थं पुरस्कृत्य । उपजानीहि तं यज्ञकतम् । उपज्ञा प्रथमत
उपलब्धिरभिमीयते। तदर्थं देवा सहस्पतिमुक्तवन्तः । तमुपजा-
नौहि यज्ञक्रतुं येनेष्ट्वा वयमसरामभिभवेमहौति ।
३. स हस्पतिर्वक्ष्यमाणकमृषभाख्यं यज्ञक्रतुं दृष्टवानुपलब्ध
वानित्यर्थः ।
४. तेन ऋषभेणेष्ट्वा देवा असुरानन्यवन् जितवन्तः ।
५. तेन सुषभाख्येन यागेन द्विषतो भ्राव्यान् भवनभिभवि-
तुमिच्छन्यजेत ।
६. पञ्चदशस्तोमस्थानः सप्तदशो माध्यन्दिनः पवमानो भवति।
तदस्थाह ऋषभरूपं कमिव सप्तदशो माध्यन्दिनः पवमानो
उभ्यधिकत्वेन ।
७. निष्केवल्यमहत्वतीययोयथासंगनेते निविद्धवाने भवतः ।
८, ऋषभवृषभशब्दयोरेकार्थत्वात् ।
२४.
१:
व्योमर नामैकाहस्तस्थायं पुराकल्पो ऽर्थवादः ।
तेन व्योमाख्येनैकाहेनेष्वा सूर्यस्तेज प्राप्तवान् पुराकल्पः ।
मांप्रतमपि तेजस्कामस्तेन यजेतेत्यभिप्रायः ।
१C D A omits from. तं यथातुं to उपजानौति।
बोमा।
२0 (sec. i.)

·२५४ शासायनमौतसूत्रभाष्ये। [१४. २५.१-8. - ३. सप्तदशस्तोमस्या एकविंश आर्भवः पवमानो भवति । तार्थवादः । ४. द्वादश वै मामाः संवत्सरस्य पञ्चर्तवस्त्रयो लोका एष एवैकविंशो य एष तपतीत्येवमेकेन विंशस्तदेनमादित्यं खेनैकविंशेन रूपेण समर्धयति । ५. दमा वा पुरुतमस्य कारोः । इन्द्रं स्तवा नृतमं यस्य मति निष्केवल्यमरुत्वतीययोनिविद्धाने भवतः । १. नैघण्टु केनसूर्याभिव्याहारेण लिङ्गेनैवाको रूपसंपत्तिः । म सूर्यः पर्युरू वरांभौति इकारान्तः पादः । २५ १. विराण नामकाही वाद्यकामस्य । तस्यायं पुराकल्पसरूपी ऽर्थवादः । १. प्राप्तवानवाद्यं वसिष्ठः। ३. वसिष्ठानुष्ठानात् प्रसस्तेन । ३. बहिष्पवमानो माध्यन्दिनय पवमानः पञ्चदशभिःपञ्चद- अभिः स्तोनियाभिः। एतराणि दश स्तोत्राणि विवृत्स्तोममि-. तानि । एताः स्तोचियाः संख्यया विंशतिशतम्। - १ The Comm. on 4 is om. in A C D एकैवविंशतदे। M एकैन। . A om. न २ once om. in A. A • खोमक. C (orig.) Dोपियाणि instead of स्तोत्राणि। ।

·१४. २६; २७.१.] शावायगौतसूत्रभाष्ये ।
२५५
५. म एकाहो विरालाख्यो दावेन सामान्येन विराजमभि-
संपद्यते।
१. फलार्थवादो ऽयम् । म फलविधिरुकत्वात्फलान्तरस्य ।
७. अक्षरवैराजे इति संज्ञाकरणं शास्त्रसंव्यवहारार्थम्।
२६.
१. अत्रैव खराड् नामैकाहः खाराज्यकामस्य । तस्यायं पुरा-
कल्पखरूपो ऽर्थवादः ।
२. तत्वाराज्यं प्राप्तवा निन्द्रः ।
३.फलविधिरयं । खारामुच्यते जातिश्रेष्ठ्यं वा ।
४. एवमेतचतुर्विशतिशतं स्तोत्रियाणाम् ।
५. पूर्वको विराजं चतस्रो ऽतियन्यतिरेचयन्ति ।
६. चतसृभिरतिरिक्ताभिः ।
७. पूर्ववदचाप्यचरवैराजे निविद्धाने भवतः ।
२७.
१.. उशनस्तोमो नामैकाहस्तस्यायं पुराकल्पेन मरूपो ऽर्थवादः।
उशनाः शक्रः कवेः पुचः काव्यः । स किलासराणं पुरोहितो
बभूव ।
१C D व्यापा

·२५८ शासायनौतसूत्रभाष्ये। [१४. २७, २-१४. २. ईच दर्शनांकनयोः । एवं पर्यायोचितवान् । कथं पुन- स्तेन यज्ञक्रतुनेष्वा पापानमपहन्यामित्येतच्चित्ते कृतवान् । ३. माध्यसाधनसंबन्धेन परिदृष्टत्वात् । ४. तेन यागेनेट्वा पापानमपहतवान् । ५. अस्य विधिः । उशना ह काव्य इत्येवमादिकः सर्व एव शेषः। १. अनेनैव यजेतेति वाक्यशेषः । उदरं जलोदरमिति प्रमि- हम् । इतिकर्तव्यतामिदानौमाह । ७. अस्य त्रिवृत्स्तोमकं प्रातःसवनं भवति । ८. ब्रह्म चिह्नतिमाहचर्यादित्युक्तम् । ८. सह दशभिः सदशः । दशकाः स्तोमा इत्यर्थः। माध्य- न्दिनः सवनाभिधानम्। १०. दशमामान्येन 'विरासंपदो ऽर्थवादः । ११. त्रिवृत्स्तोमकं हतीयसवनम् । १२. अपहतवान् । १३. एते निष्केवल्यमरुत्वतीययोर्यथासंख्यं निविद्धाने भवतः । १४. उपनवती सूने वे अप्युक्ताभ्यां लिङ्गाभ्याम् । 3 and 4 are om in A. A •मयोरिव पया। साध्य A साध्ये ५A om. 10.11.

·१४. २८.१-१२.] शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। २८. १. उत्तरो ऽयमुशनम्तोमो वक्रव्यस्तस्थायमर्थवादः । पूर्वणेष्वो- तरेणावश्यमिति नियमादुत्तरमुत्तरमुशनस्तोमं यजक्रतमुना- पश्यत् । २. प्राप्तवानित्यर्थः । ३. विधिवाक्यमेतत् । ४. निवृत्स्तोमकं प्रातःसवनमन । तत्रार्थवादः । ५. भक्तिसाहचर्यात् । ६. सदशको माध्यन्दिने सवने स्तोम इत्यर्थः । ७, दयत्वसामान्येन विराट्। विराट्वमामान्येनाबाद्यम् । विविधदौप्तिहेतुत्वादनाद्यस्य । ८. चितृत्स्तोम तौयसवनम् । ६. उतार्थमेतत् । माध्यन्दिने मवने विराटमंबद्धमत्राधं तदुभयतस्त्रिता ब्रह्मणा मंदंशवत्परिग्रयात्मनि स्थापितवान् । ११. माध्यन्दिने सवने विराट्मंबद्धमत्राधं तदुभयतस्विकृता बहाण "मंदंभवत्परिग्रहात्मनि स्थापयति । १२. दह सूके निष्कोवस्यमहत्वतीये भवतः । उशना यत्महस्य- रयातं वरितखभने काव्यायेति । . .. १ A om. in A. P A ins. माध्यन्दिनः खोमः रणकी। CD संडमवत । MCD संदशपरिपबत् । ५A om. 11..

·२५ शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये । [१४. २६.१-६. १३. विविधो नामैकाहो ऽप्येवस्तोम एव । एवंशब्देनोशन- स्तोमस्य निर्देशः । अनाद्यकामस्येति फलमंबन्धनिर्देशः । १४. निविद्धाने विविधस्य । १५. विविधस्यायं दक्षिणाविशेषः । महसं गवां अश्वगतं च दक्षिण भवति । २९. १. कुलायो नामैकाहस्तस्यायं पुरस्तादर्थवादः। देवेषु देवानां मध्य इन्द्रानौ अहंश्रेयसे विवदेयाताम् । अहं श्रेयानहं श्रेयानि- त्यहंश्रेयसम् । तस्मिनहंश्रेयसे । २. ते देवा एवमुक्रवन्तो यद्येताविन्द्रामौ एवं विवदिव्येते हतबलक्षोभं दृष्ट्वाभिभवियन्ति नो ऽसुराः । ३. उपजानौम उपलभामहे तं यज्ञक्रतुं येन तेनैताविन्द्रानो मंशमयेमहि । संशमं मांगत्यमुच्यते । परस्परसंवित् । ४. ते देवा एतं यज्ञक्रतमुपलब्धवन्तः । इन्द्राग्योः कुला- याख्यम् । ५. तेनेन्द्राग्न्योः कुलायाख्येनेकाहेन संशमनं संविदं लतवन्तः । १. यं वा क्षत्रियं पुरोधास्थमानो ब्राह्मणः स्थात् यं वा ब्राह्मणं चचियः पुरोधास्थमानः स्यात् म र ब्राह्मणव कुलायेन संयजेयाताम् । A. PA संश्य:

·१४. १९९-8.]
शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये।
२५६
७. मह यजमानावेकेन क्रतुना ।
८. व्यत्यासेन भवतः ।
९. भक्तिवादेनेवमुच्यते।
१०. तस्मानिवृत्पञ्चदशौ कर्तव्यो ।
११. तिष्ठा हरौ रथ था युज्यमानेति मरुत्वतीयम् । तमु
हि यो अभिभृत्योजा इति निष्केवल्यम् ।
१२. ऐन्द्रे सूक्ते । अग्नेः पिवेति अमिन भाष्कमित्यभिमतौ।
१. विराट्खराजं वदन्पुर.कल्पमाह । मित्रावरुणयोरेको
वैराज्यमैच्छदन्यः स्वराज्यम् ।
२. मैत्रावरुणौ दृष्टवन्तौ ।
३. भिन्नकामयोरेक एव ऋतुर्वचनमामर्थ्यात् ।
४. निविद्धाने भवत इति वाक्यशेषः ।
३१.
१. ज्येष्ठस्तोमो नामैकाहो भवति कनिष्ठकुलीनस्य । कनिष्ठ-.
कुले जातस्य ज्येष्ठ्यमिच्छत इत्यभिप्रायः ।
२. सप्तदशभिः स्वोत्रियाभिर्बहिष्यवमानः कार्यः ।
.३. एष एकप्रभूत्यैनां स्तोमामा मतदशो ऽथधिकत्वाज्येहः ।
है. यज्ञमुखे बहिष्यवमाने ।

·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१०. ३२.१-५. ५. एते ज्येष्ठ्याभियाहारे जनिष्ठा उग्र इत्यचरसामान्यात् प्र वः मतामिति ज्येष्ठशब्दात् निविद्धाने भवतस्तदेतस्थाको रूपम् । - ३२. १. दुराशनामैकाहः भाखान्तरे दिनामा बहुहिरण्यो दूण- पञ्चेति । श्रात्मलाभं शत्रुपराभवं चेच्छतो भवतीत्यर्थः । अर्थवादा- विधिमुनीयमाना (!) व्याख्या कर्तव्या । समयतन्तेति मंपूर्वी यतिः संग्रामार्थ यत्ने वर्तते । तस्मिन्मति ते देवा सहस्पतिं पुरोहितमुपा- धावविति । सहस्पतेरुपाधावनक्रियायाः कर्म । हस्पतिशरण- मुपागता' इत्यभिप्रायः २. उपजानौहि तं यजक्रतुं यज्ञकर्म । येनेष्वासरा नाग्ववेयु- भिभवेयुरित्येवं वदन्त उपाधावन् । ३. स वृहस्पतिर्देवानुग्रहाय दुराममामानं शाखान्तरे बहु- हिरण्यनामानं दूणाशनामानं चैतं यज्ञक्रतुमपश्यत् । ४. परावरयोगे चेति क्वाप्रत्ययः । १. ततो ऽनन्तरं वे देवा अभवन्परासुराः । पराहता सरा चैस्ते तथा । १ A पर्थवादादुपिश्येति शेषो बोध्यः विधि० C (orig.) D om. व्य। .CD repeat एहस्पतिमुपायावनिति । PC (orig.) A Jहस्पतिवपाधान C (sec. b) D । ४ A C D हसति । C D इत्यर्थः । ( the comm. on this Sutra is om. in C D M.

·१४. ३२.६-१२.] शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। ६. अनेन यजमानः खात्मना परास्य देव्यो भवति। भवनं भावः प्राधान्यमुच्यते न सत्तामात्रम् । पराभवन्ति शरवः परा- भवन्ति यजमानशत्रवो य एवं वेद । ७. कृष्णपक्षे सूर्यदेवत्येष्टिः पूर्वाचे कार्या । प्राप्तस्य पूर्वस्यानु- वाद उत्तरार्थः । [शत्रुपराभवकामस्य मास मौर्याचन्द्रमसौभ्यामि- टिभ्यां यजेतेत्याश्वलायनः ] । प्राग्दोक्षणीयाया' दूयमिष्टिः । मानिके प्रागिष्टकापशोः । समुदायाङ्गवादस्या सुविम्बरणं क्रत्व- जवात् । ८. दृष्टिश्चान्द्रममौ तस्मिन्नेवाहनि रात्रौ । ६. याज्यानुवाक्ये प्रधानस्य चन्द्रमसः । विधु दद्राणं समने बहनामिति पुरोनुवाक्या । नवोनवो भवति जायमान इति याज्या । चन्द्रमसमाव। खाहा चन्द्रमसम् । अयाड्चन्द्रमसः । चन्द्रमा हविरजुषतेति । मौवर्ण: मौर्याकारो' दक्षिण पूर्वस्यामिष्टौ सौर्याम् । शतवतिरिति प्राप्ते यच्छतवल इति वचनं तत्र केवलमाकतिमा भाखान्तरान्मानसंख्यापि ज्ञातव्या । ११. उत्तरस्यां चान्द्रमस्यामिष्टौ चन्द्राकारो राजतः शतवयो दक्षिण १२. वृहत्पृष्ठं भवति । भारद्वाजमिति श्रुत्यर्थ वचनम् । The words in brackets are not given by C D M. RC D पौया। RC D सूर्याकारो। ४ C D राजनः मनलचन्द्राकारो दक्षिणा चाम्गमस्या ·२६२ शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१४. ३३.१ १३. भारद्वाजे एव । पिबा सोममभि तमु छुनौति । पूर्व- स्योत्तमामुत्सृजेत् । १४. पूर्वोक्तानां शतवलानां त्रिंशतंत्रिंशतं प्रतिस्तोत्रं दद्यात् । १५. अयं विकल्पस्तावच्छतवलोयुतां स्तोत्रेस्तोत्रे स्तुते चिंगतं- त्रिशतं दद्यादित्यनेनैव । दक्षिणाकाले तु द्वादशशतं देयमेव । थावडा यजमानो हिरण्यस्वेच्छेदिति यजमानवचनान्न प्रतियहोता। हिरण्यवचनमविकारार्थम् । , १. अपचितिः पूजा । तेनापचितिकामो यजेतेति विधिः । शेषो ऽर्थवादः । २. बहिष्यवमानो माध्यन्दिनस्य । ३. व्यत्यासं भवन्ति । ४. व्यत्यासमेव । ५. त्रिणवस्तोमक आर्भवः पवमानो भवति । ६. पानिमारुतं स्तोत्रम् । ७. तस्यापचितेर्गायत्रीमभि स्तोचियासंख्याभिः प्रातःसवनं मंति- छते । पचितिकामस्य अपचिती राजयज्ञ इत्येक इति । अप- चितेरेवं स्तोमविधिः । बहिष्यवमाने चतुर्विशतिस्तोमसंख्या गायत्री । इयोराज्ययोस्विकृत्पञ्चदशयोश्चतविंशतिः। मापि संप- चते । अपरयोरपि इयोरेवमेव । MIN १C (orig. D हाद। २ CM •सोमं ।

·१४. ३३.८-१८] शाहायमश्रौतसूत्रभाष्ये । ८. प्रातःसवनभावसामान्येन । ९. तेन गायचीसंपविशेषेण वसुष्वपचितिं कुर्वन् । म प्राप्त- वानपचितिम् । १०. गायत्रच्छन्दमो ब्राह्मणा भक्तिसाहचर्यात् । तेनाय- मिति प्रत्यक्षमेवेन्द्र पूज्यमानं ब्राह्मणेर्दयति। तथा चायं पूज्यत एव। ११. चतुर्विशो माध्यन्दिनः पवमानः । सप्तदशैकविंशानि पृष्ठानि । तच त्रिष्टुसंख्या परिकल्या एकातिरिच्यते । न के- नान्यच्छन्दो भवतीति त्रिष्टुवेव । १२. सवनमाज इति छत्वा । १३. रुद्रेवपि पूजा प्राप्तवानिन्द्रः । १४. यथा पूर्व भक्तिमाहचर्यादाह्मणा गायत्रच्छन्दस एवं क्षत्रिया स्त्रिष्टुपच्छन्दम इति इहापि भकिवादेन द्रष्टव्यम् । १५. तेनायमिन्द्रो भक्रिसंपत्तिविशेषेण चत्रियेवपि पूजा लभते ! १६. त्रिणव पार्भवः पवमान एकविंशममिष्टोमसाम । तत्र जगतौसंख्या परिकल्या। १७. सवनभावात्। १८. तेन जगतीसंपद्विशेषेण श्रादित्यापचितिं कुर्वनादित्ये- बपौन्द्रो ऽपचितिं प्राप्तवान् । A भक्तिसारचयात्राकाणा मायबरदसः ॥ तेमाय• is the beginning of a Sūtra in A. P ACM परिकल्पा।. २५ एकममि।

·२६० शासायमश्रौतसूत्रभाथे। [१०. ३४.१-३. १६. भक्तिवादेन । २०. तेन भक्तिसाहचर्येणेन्द्रो विश्वपि पूजां लभते । २१. इति ब्राह्मणम् । २२. संपत्त्या । २३. तेन संपविशेषेण विश्वेषु देवेविन्द्रः पूर्जा प्राप्तवान् । २४. तुर्यत्वसामान्यात् । २५. तेन सामान्येनायमिन्द्रः शूद्रवपचितिं लभते । २६. अश्वयुक्तो रथो ऽश्वरथः । खङ्गस्य विकारः खाङ्गः स चास्मे कवचच खान कवचः। एवं वैयाघ्रपरिच्छद पापामङ्गो वैपधवधिः ग्यावाश्व एषा दक्षिणा भवति । २७. इति यजमानस्य कामः । अपचितिमता पूजावता रूपे- पापचितिं पूजां प्राप्तवानिति पूजाकामस्थायमपचितिनामा यज्ञः। २८. एते इन्द्रशब्दाभिव्याहारे निविद्धवाने भवतः । तदेत- स्थाको रूपम् । १. तेन विषिकामो यजेतेति विधिः । शेषो ऽर्थवादः । २. एषा दक्षिण अस्मिंस्विपिनाम्नि एकाहे। विषिर्दीप्तिस्तामानवानौतिकामस्विषिना यागेन यजत एत्यर्थः । १ CDस चामे कब.. A not quite legible.

·१४. ३५-३७. १. शाहायगौतसूत्रभाष्ये। 8. दमा उ त्वा पुरुतमस्येन्द्रं स्तवा मृतमं यस्य महेत्येते नेघ- एटुकेम नाना सूर्याभिव्याहारे निविद्धाने भवतः । ५. तत्सूर्याभिव्याहाररूपमेतदहरित्यर्थः । . ३५. १. वृष्टिनामैकाहस्तेन दृष्टिकामो यजेतेति विधिः । षो ऽर्थवादः । २. अवगतार्थम् । ३६. १. श्रादित्यनामैकाहस्तेन तेजस्कामो यजेतेति विधिः । विधि- शेषत्वेनान्यो विधिस्तावक एवार्थवादः । २. एते श्रादित्याभिव्या हारे निविद्धाने भवतः । एतदेवा- स्थाको रूपम्। १. खर्गनामैकाहस्तेन वर्गकामो यजेतेति चोदना। शेषोऽर्थ- वादः। Mom, the Comm, The Comm. on 36,2 and on 37 is cm, in A. from 33-38. 34 ·रस शादायनौतसूचमाथे। [९७.१८.१-- २. र सोमं सोमपत इन्द्रं स्तवेत्येते निविद्धाने भक्तः । नदेतदिन्द्राभिव्याहारलक्षणमेतस्थाको रूपम् । १. देवाचासुराश देवासुराः। ते संग्रामार्थं यत्नं कृतवन्तः ततः। २. ते देवा असुराणं जयसाधनमिच्छन्तो वृहस्पतिं पुरोहि- तमुपगतवन्तः । उपगम्यैतदुक्रवन्तः । ३. भगवन्धहस्पते तो यज्ञक्रव उपजानीहि प्रकाशय याभ्यां साधनाभ्यामसराम्पिनुयाभिभवेमहि अधेमेत्यर्थः । ४. म सहस्पतिरेतौ विनुष्यभिभूतिमामानौ संघयज्ञौ अप- व्यत्। ५. तानसराम्विनुत्तिमा यागेन विनुत्त्य अभिभूतिना देवा अभ्यभवन् । ६. तस्य विनुत्तिनाम्बो यागस्य षटसंख्याका जास्वित्पञ्च- इमादशैकविंशत्रिणवत्रयस्त्रिंशाः पृथ्यस्तोगाः । षट्संख्याका श्रा- वृत्तास्त्रयस्त्रिंमत्रिणवएकविंशसप्तदशपञ्चदशनिवृतो विश्वची व्यस्ता भवन्ति । यतो विष्वञ्चो वै भूत्वा विनुदन्ति ददस्य विनुत्ते रूपम् । ७. प्रस्थापि शास्त्रोपदेशात्। पूर्ववदेवार्थवादार्थ स्तोमवचनम्। CHED सघ (सपी)।

·१७.३८.१-१०. शाहायमत्रौतसूत्रभाष्थे ।
८. सहपृष्ठस्य विश्वजितो यच्छस्त्रं तदेनयोविनुत्त्यभिभृत्योः
शस्त्रं होतुहीत्रकाणां च भवति ।
३६.
१. राशिश्च मरायश्च दावेकाही मंघातयजौ नाहीना।
यज्ञो ऽयमहीनः । अबाधकामस्याबाधकामयोवी भवतः ।
२. ममूल्हे यावृत्तमौ छन्दोमौ ताविह भवतः ।
३. दक्षिणे देवयजने स्वौणं गवां महस्रं दद्यात् ।
४. पुंमां गवामुत्तरे सहस्रं ददाति देवयजने।
५. प्रायणीया क्रयश्चात् । श्रदौक्षितेष्टिश्च विभवात् ।
इष्टकापशवश्च द्विगुणासयनदित्वात् ।
६ एवमेव तथाग्रहणात्।
७. वैमात्रयोरनचौनगर्भता न संभवति ।
८..विघनो नामैकाहः। म पाभानमपजिघांसमानस्य विषन्तो
ऽसूयवस्तांश्चापजिघांसमामस्य भवति ।
६. वाशब्दो विकल्पार्थः । प्राकृताभ्यां मह विकन्यो भवत्तिः।..
१०: अयमेवैकाहो भाव्यमपहन्तुमिच्छतः ।
मंधानयत्रो मागमः D संघातयतो

·शासायनौतसूत्रभाष्ये।
[१४. ४०.१-१.
.
८
१. साधःक्रस्थार्थवादो ऽयम् । श्रादित्याश्चागिरमय वे किल
स्पर्धा इतवन्तः।
२. स्वर्गगमने ऽहंपूर्विका स्पर्धा ।
३. तेऽङ्गिरम श्रादित्येभ्यः स्पर्धमामा श्रादित्येभ्यः प्रोचुः ।
प्रोतवन्तः । कथम् । श्वः सत्या नो ऽस्माकं याजयत न इति ।
तेषामगिरमामगि तो ऽभवत् ।
४. त श्रादित्या एवमुक्वन्तो यद्येतेऽङ्गिरमः पूर्व यक्ष्यन्ति
तत एते पूर्व स्वर्गलोकं गमिष्यन्ति । किमत इत्यत आह ।
५. ततो ऽस्मानसुरा अभिभविष्यन्ति इति पूर्ववर्गगमनोपा-
थाकाङ्गिणो बभूवुः ।
. तं यशक्रतुमुपसभामहे. येनाङ्गिरोभ्यः प्रक्राम्तयज्ञेभ्यो ऽपि
वयं पूर्व यजेमहीत्येवमादित्या ऊचुः ।
७. त श्रादित्या एतं माद्यःक्रसंचमेकाहं यज्ञक्रतुमपश्यम्
दृष्टवनमः ।
८. तेन माद्यःक्रेण कृतयागा प्रादित्या अङ्गिरोभ्यः पूर्व खर्ग
खोतं गतवन्तः ।
६. एष एव प्रयोगविधिः । शेषो ऽर्थवादः ।
१०. अशाहः ।
११.
नियमार्थ
वचनम् ।
१२.
उ पूर्वच ।
१३.
मस्थानियमार्थ
वपनम् ।

·१७.१०.१४-२३.] शाहायनमौतसूत्रभाष्ये। . १४. यवभूमिकायां तत्मस्थायां बेदिः कथा प्राकृतेमेव प्रमाणेन । तथा च कात्यायनः । नौहीन्यवान्या वनस्पतीनिति (२२. ३. ४२)। १५. यत्र यवाण्टान्ति मा उत्तरवेदिः कार्या। यत्र चोत्तर- वेदिस्तत्र यवमर्दनं। ये वेदिमभितस्तामुत्तरवेदिदेशे मृदन्नौति तन्त्रान्तरात् । १६. लागलयष्टियूपः कार्यो भवति । १७. यवकलापिः सस्थामधषास्लत्वेनर कार्यः । १८. तस्यैव यजमानस्य ग्टहादसतौवा ग्राह्याः । १८. सोमप्रवाकरथेषु दृत्यो दधिपूर्णा प्रारोप्यन्ते । तेब्बारो- पितेषु रथा वनौवाह्यन्ते ।। २०. वनौवाहितेषु दृतिषु .यदुत्पद्यते नवनीतं तत्परिपक मर्पिभूतमाज्यं कार्य। तेन प्रचरन्तौति सहाथै हतीया प्राप्तानु- वादवायम् । २१. अश्वयुको रथ इत्यश्वरथः । सोमं प्रवनौति सोमप्रवाकः। तदारूढाः प्रासर्पकानामन्त्रयेयुः । २२. सर्वविप्रष्टन्योजनावरात्पूर्वयोजनात् । २१. पाहताया निवृत्तिर्दचिणायाः । Corfaturat (over the line ) : berat (over the line anafe: In marg. सस्यसंपना भूमिपरत्युचते D •मिकायां नत्वस्वायां वेदिः । २य यविनिः, D यत्र यवानिमनिः। १ A यूमः कम। Cप्रचरिधनौति। 1A om. the comm. on this Sūtra. ( A."Tigaie CD:177 qigt. DowAul. .

·२७०
शाहायगौतसूत्रभाष्ये।
[१४. ०१. ९.
२४. अपराचे प्राप्ताया अपवादः ।
२५. खस्याःखस्या
वृत्तेरोषदभ्यग्रता
लभ्या संद्याकल्पाः
कर्तव्याः ।
२६. असंभाव्यमानत्वात्प्रवर्गास्थाभावः ।
२०. तिस्स उपसदो ऽत्र पराचौरनासत्ताः कर्तव्या इत्यभि-
प्रायः ।
२८. अनौषोमीयस्य पणोः स्थाने ऽनौषोमौयदेवताकः पुरो-
लाशः कार्यः
अनबन्ध्यायाः स्थाने
२६. सवनौयस्य पदोः काले स्थाने चयो ऽपि पशवो ऽमो-
षोमौयसवनौयानबन्ध्याः समानतन्त्राः कर्तव्याः ।
३०. पाश्विनदेवताका वशा प्राकृताया
कार्या ।
३१. वाशब्दो विकन्पार्थः । मैत्रावरुण्याः पयस्थायाः प्रकृति-
वत्वातया यजेत ।
३२.
अथो अपि च पूर्वप्रक्रान्तममुप्राप्त एवं कुर्यात् ।
.
४१.
१. एपेव उत्तरस्थापि साधःकस्य पूर्वोता एव विधा विधिः
प्रकार इत्यर्थः ।
१ A सभ्यां C ससकल्पः कर्मचाः। ) सकल्पा कर्नया M सय कलाः कया।
१ (in marg ) संभाया। . Comm. or 29 in om. in A and partly
in M. C विधि विधा प्रकार D om. प्रकार इत्यर्थः।

·१७ ४२.१-३.] शासायनमौतसूचमाथे। २७१ . २. अपवादार्थ वचनम्। तेन पिकृत्स्तोमा न भवन्ति सर्व- सिसहनि। ३. बहिष्यवमानमाध्यन्दिनार्भवाः । ४. यान्यन्या नि स्तोत्राणि तागि चिकृत्स्तोमकानि भवति । ५. संस्था विशेषमाह। ६. कामार्थ वचनम्। ७. वेदिर्भवतीति वाक्यशेषः । ८. उत्सरवेदिर्भवतीति वाक्यंशेषः । १. यवकला पिवत् । १०. ईजानकुलौना एव । ११. नाश्वरथो विशेषवचनात् । १२. पदशब्दो विभागवचनः । पूर्वोकस्याध्वनो योजनस्य भागवयं मोमप्रवाको गच्छेत् । १३. वडवाश्वेत्येको ऽर्थः । प्राशताया दक्षिणाया निवृत्तिः । ४२. • १. एवोत्तरस्थापि माद्यःकस्य । प्रथमस्य साद्यःक्रस्य यविंधान 'नदिव्यते । २. यवोर्वरा वेदिरित्येवमादिकं पूर्वयोर्यदुकं तीदकल्पते । ३. चयो ऽपि पवमानान्धर्विशाः TA वादा। .

·२७२ शाखायनम्रौतसूत्रभाष्ये । [१४. ४२. 8-१० ४. इतराणि स्तोचाणि त्रिवृत्स्तोमकानि । ५. संस्थाविशेषः । ६. षोलशं शास्त्र भवतीत्यभिप्रायः । ७. प्रथमो ऽनुक्रौः । द्वितीयः परिक्रौः। हतीय उत्कौः । एवमेते पयः साद्यःकाः। तद्यदि कस्यचिद्यजमानस्य विषम् भाव्यः शको ऽनुक्रमेण यजेत तत इतरः परिक्रिया यजेत । परिक्रिया चेछचुः तत इतर उक्रिया यजेत । ८. एकनिकच चिकैकश्च एकचिकचिकैको । ताभ्यां ब्रह्मवर्च- मकामो यजेत । इन्दयजौ चोदनेक्यात् । १. एकस्यामधि स्तोत्रं गीयते । ततस्तिसृष्वन्यत्। एवं बादश व्यत्यासं। एवं प्रथमस्य स्तोचाणि भवन्ति । १०. तिसृषु स्तोत्रम् । मत एकस्याम्। एवं दादाविपर्ययेणार सोचविन्यासः । ११. षट्स स्तोघेष्वष्टादश । इतरेषु षट्स षट् । एवं चतु- विशतिः स्तोनियास्तवार्थवादः । १२. अष्टाक्षरैस्विभिः पादैः । १-३. जपात्फलावाप्तिदर्शमात् । १४. तदाभ्यामेकचिकचिकैकाभ्यां : मानोति । १ I propose अनुक्रिया. C M D गुमाये A अमेव. A C की। सो मौक्रिय M सोचेनीशियये । PA विपर्ययोगटो।

·१४. ४३ -88. १.] शाहायनमौतसूत्रभाष्ये । १५. दावयेतौ हचकृप्तशस्त्रौ भवतः । सूचस्तृप्तमित्येतस्यां चो- दनायामेच्छस्त्रं प्रतौयेतेकाहिकं वा हृचकृप्तमित्येतदुकम् । . १६. अभिजिदेकाहः अभिमुख्यस्थं जेतुमिच्छतो भवेत् । १७. विश्वजिदेकाहो विश्वं जेतुमिच्छतो भवति । १८. अतिराजसंस्थावित्यभिप्रायः। इन्हयज्ञो दिवचननिर्देशात् । १६. अवयुत्यवादः स्तुत्यर्थः। २०. उक्थ्यस्तोच शस्त्रसंपन्नौ भूत्वेत्युक्थ्यसंस्थस्तुतिरवयवहारेण । २१. प्रत्यतिष्ठतामित्यनुषङ्गः । ४३. १. नृजिनामैकाहः । २. तेन यागेन चितवाम् । ३. तेन मृञ् तमिच्छन् यजेतेति प्रयोगवाक्यं विधिः । शेषो ऽर्थवादः । । ४४. १. पृतनाजिनामैकाहः । पृतनेति मंग्राम उच्यते । तमाधि- पति यः स पृतनाजः । श्रज गतिक्षेपणयोरिति स्मरणात् । प्रत- नाजः शूरः । १ अवमुत्यकवादत्वयः (मा in marg.) M यमुत्यवादः शु• D पवमुख- बादः श्रुत्यर्थः। * Thu Comm: p Thu Comm. on these Sūtrrs is given here according to the division of A, which makes three Sūtras while C D give it without interruption. om. in D 85

·२००
शासायनौतसूत्रभाष्ये। [१४. ४५-१७. १-२.
४५.
.१. मत्राजिनामैकाहः । तेन मत्राजं तुमिच्छन्यजेतेति चो-
दना । भेषो ऽर्थवादः । मत्राजः सदोजेता। सत्रा त्वं पुरुष्टुतेति
लिङ्गात् । सत्येन वा जेता । सत्राशब्दस्य सत्यनामसु पाठात् ।
२. प्रथमात्पाठिकात् यक्षान्माध्यन्दिनेषु सवनेषु । यथासंख्येन
चिम्वपि नृजित्ष्टतनाजिसत्राजित्सु निविद्धानानि कार्याणि निवि-
हामानौति वचनात् । नाई भुवं तत्र निविदो ऽभावात् ।
४६.
१. धनजिनामेकाहः । तेन धनं जेतुमिच्छन्यजेतेति चोदना ।
वाक्यमेषो ऽर्थवादः ।
२. अहर्वचनं सांघातिकधर्मनानिवृत्त्यर्थम् ।
४७.
१. खर्जिनामैकाः । तेन स्वर्जेतुमिच्छन्यजेत । स्वरिति वर्ग
उच्यते। तत्प्राप्तिर्जयः।
२. उत्मनः स उच्यते येनोपरि मता प्रापते राज्यं श्रेष्ठ्यं वा।
श्रेष्ठपहः खर्जिदित्यभिप्रायः । उता न महौदंमिन इति (?)
- प्राधान्येन दर्शनात् । उत्सवयन इव वा एष यदश्वमेध इति
महत्यश्वमेधे दर्भनात् ।
१CM खजिना। PC D M येमोपरि संत्यप्रा. A य ।
CDM नाममहो"दंसिन ।

·५७.४८-५०.१-३.] शाखायनौतसूत्रभाष्थे । . १. महाप्रतीयमहः सर्वजिन्नामेकाहः । तेन सर्व जेहमिच्छ- न्यजेतेति विधिः । शेषो ऽर्थवादो विध्युद्देशस्य स्तावकः । २. अर्यहणं मांघातिकधर्मशानिवृत्यर्थम् । ४९. १. उब्जिनामकाहः । तेन सर्वमुजिगीषन्यजेतेति विध्युहेमः । शेषो ऽर्थवादो ऽस्यैव स्तावकः । २. एक महत्वतीयमपरं निष्केवल्यम् । ३. उदरन्त उत्तूर्वयाणमित्येताभ्यामुदतौ सूक्ते । तदेतत्याहो रूपम्। १. उपहव्यो मामैकाहः । तस्यायं पुराकम्पमरूपो ऽर्थवादः कर्तव्यता विध्युद्देशस्य स्तावकः । २. परवो ऽसुराः । एवंमामानो ऽसराः मखमंजका पति- संकाय । तामालाकेभ्यो मर्कटेभ्यः प्रायछत् । अर्पिालन् । न केवल चिमौर्षाणं त्वामहनत् । ३. तमिन्द्रं ब्रह्मति कृत्वा सर्वाणि भूतान्यभ्याक्रशन् । तदा- कोपराणि बभूवुरिन्द्रं प्रति । | 1.2 form one Sūtra in A. C D oin, the comu, on 2.

·१० पापायमौतमत्रभाष्ये। [१४. ५१.९-१० ४. म इन्द्रो देवेभ्यः पार्श्वती बकित व चचार । ५. ते देवा एवमूचुर्यद्ययमिन्द्र' एवं पार्श्वतचरिष्यत्यभिभवि- व्यन्ति मो ऽसुराः। . उपजानौम तं यज्ञक्रतं येनैनमिन्द्रमुपारयेमहि। उपा- काम संसर्गः । संसृजेमहीत्यर्थः । ७. ते देवा एतमुपहव्याख्यमेकाहं यज्ञक्रतुं यज्ञकर्म अपश्यन्। दृष्टवन्तः । तेनैनमुपाहयन्त समसृजन्त । ८. तेन यजक्रतुना उपहव्याख्येनावरुद्धा राजा राज्यभ्रष्टो यजेत रामवजिगीषन् राज्यं कर्तमिच्छनित्यर्थः । 2. अवगच्छति हैव प्राप्नोत्येवेत्यभिप्रायः । १०. यथोकलिङ्गाभ्यां इतशब्दाभ्यां तदती सूके निष्केवख्य- महत्वतीययोनिविद्धाने। ११. उपहव्यसंज्ञस्य तद्भूतवद्रूपम् । । १. ते ऽयुपहव्ये भूतानि तमिन्द्रमभ्याक्रोशानेव । अमिष्टुतो ऽयमुपक्रमः । श्रनहर्जावता मूलनक्षत्र जन्म । तेन वा । पापरूपा अलमोस्तया वासाधुवादः । एताभ्यां निमि- लान्याममिष्टुत्कार्यः। अभिशस्यमानं याजयेदिति च श्रुत्यरात्। घनिष्टताच निमित्तम् । १C D रन। BCD बाएं। १C D प्रा.। A भिरिना। १CD om. योर।

·पाहायनौतसूचभाये।
१४.५२.१-१.]
8.
३. सरन्द्रो ऽपये सर्वाणि सवनानि प्रदत्तवान्
तस्येन्द्रस्यामिः सर्वामनहर्जाततां मूलनक्षत्रजातता सवी व
पापीमलप्मीममाधुवादहेतं दत्तवान् ।
५. मो ऽग्रिष्टुता यजेतेति विधिः । शेषो ऽर्थवादः । प्रास्ता
सावधजनम् । य एवं वेद तस्यापि श्रद्धावतो ऽमिः पापीमखमी-
मनहर्जाततां च निर्दहति ।
१. यश्चैतेन- the Commentary from this Sutra up to XIV
52, 3 is wanting in all M SS.
५२.
३. विनियुकानन्नरा उत्तराखतस्रो ऽछावाकसूकस्य स्थाने
भवन्ति ।
४. अमे दिवः सूनुरसि प्रचेता इति याज्याज्यस्य । प्राकृताया
निवृत्तिः परिभाषितत्वात् ।
५: उप त्वा, जामयो गिर इति वायव्यस्य स्थाने इचः ।
ऐभिरग्ने दुवो गिर इत्येन्द्रवायवस्य । कस्ते जामिर्जनामामिति
मैंजावरुणस्य । न योरुपन्दिरग्थ्य इत्याश्विनस्य । अमित्राणिना-
नदित्येन्द्रस्य । अग्ने सुतस्य पौतय इति वैश्वदेवस्य । अग्ने तत्रता-
थेति भारस्वतस्य । इत्येतानि प्रउगहचानि ।
१. अग्रे विश्वेभिरग्रिभिरिति याव्यया प्रगशस्त्राने यजति ।
प्राशनाया निवृत्तिः परिभाषितलान् ।
।

·२७० शाहायनौतसूत्रमाष्ये। [१९.५३.१-५. ७. कस्ते जामिर्जनानामिति स्तोत्रियः । कया ते अग्ने अङ्गिर इत्यमुरूपः। ८. मैत्रावरुणस्यैव माध्यन्दिने सवने एतावेव स्तोचियानुरूपौ विपर्यस्तौ भवतः । १. अमिर्डपाणि जनदित्येतौ स्तोत्रियानुरूपौ ब्राह्मण- छसिमो भवतः । १०. अनिर्मूर्धा दिवः ककुदित्येतौ स्तोत्रियानुरूपौ अच्छा- वाकय भवतः। ११. अन्तस्वा हवामह इत्येतत्मतं मैत्रावरुणस्य भवति । १२. अर्चन्तस्वेत्येतस्योत्तरं सूक्तं ब्राह्मणाच्छसिनो भवति । १३. अने धृतव्रताय त इत्येता धलच्छावाकस्य भवन्ति । १४. मैत्रावरुणदयः स्वाभिःखाभिरन्याभिर्यजन्ति । १. अग्निं वो देवमग्निभिः सजोषा इत्येता दश उबीय- मानेभ्यो ऽनुयात् । १. प्र वः शुक्राय भानवे भरध्वमित्येताः सप्त प्रस्थितानां थाज्या भवन्ति। ३. उत्तरे मरुत्वतीयस्य याज्यानुवाक्ये भवतः । ४. विमोविशो वो अतिथिमिति प्रातिपदस्तृचः। खमने यज्ञानामित्यनुरूपः । एतौ मरुत्वतीयस्य प्रतिपदनुपरौ। ५. पन्नेदीयवाणरत्ययोः स्थाने ।

·१७. ५8-५५. १-8. ] शाहायगौतसूत्रभाथे।
अग्निं न मा मथितं संदिदीपः । त्वममे प्रथमो ऽङ्गिरा
सुषिः । प्रत्यैव पूर्वा इत्येता एकपातिनौनां स्थाने ।
७. अग्ने स क्षेषदुतपा सतेजा इत्येतन्त्रिविद्धानं भवति मरु-
वतीये शस्त्रे।
८. पूर्वोक्तस्योत्तमा याज्या भवति ।
५४.
१. पाहि नो श्रम एकयेति स्तोत्रियः प्रगाथः । पाहि नो
प्रने रक्षस इत्यनुरूपः प्रगाथः । एवं निष्कवल्यस्य तौ भवतः ।
२. प्र ते अग्ने हविभतौमित्यमिति धाय्या कर्तव्या।
३. एना वो अग्निं नमसेति धाय्यानन्तरः प्रगाथो भवति ।
४. यथा होतर्मनुषो देवतातेति निविद्धवानं कार्यम् ।
५. अग्निं नरो दौधितिभिररण्योरिति याज्या भवति ।
५५.
१. अग्निमग्निं वो अधिगु मिति स्तोत्रियः प्रगाथः । श्रमे जरि-
तर्विपतिरित्यनुरूपः प्रगाथः । एतौ ब्राह्मणाच्छंमिनो भवतः ।
२. सोचियानुरूपौ प्रगाथौ क्रमेणाच्छावाकस्य ,भवतः ।
३. एते मैत्रावरुणग्राहाणाछस्यच्छावाकानां क्रमेण प्रगाथा
भवन्ति ।
४. तेषामेव क्रमेण यजख होतरित्यादीनि भवन्ति ।

·२७. भाडायनौतसूत्रभाष्ये। [११. ५६.९-११. ५. त एव मित्रावरुणादयस्तेषामेव सूकानामुत्तमाभिरत्त- माभिः क्रमेण यजन्ति । याज्या उत्तमाः कुर्वन्तीत्यर्थः । ५६. १. एते श्रादित्ययहस्य पुरोनुवाक्यायाज्ये भवतः । २. एता उषीयमानेभ्यो ऽनुयात् । ३. नवभ्यो वे उत्तरे हारियोजनस्य स्थाने भवतः । ४. वामन तायव इत्याद्याः सप्त प्रस्थितानां याज्या भवन्ति । ५. एति प्र होतेति पुरोनुवाक्या । अस्या एवोत्तरा याच्या माविषयहस्य । ६. भवत इति वाक्यशेषः । ७. स्थाने भवन्तीति वाक्यशेषः । ८. पूर्वीकाभ्यः एव उत्तरास्तिस्र आर्भवस्य । 2. आर्भवौभ्यस्तिसभ्य उत्तरायतन पचो द्यावापृथिवीयस्था- पायक्रमेण । १०. त्वमग्ने द्रविणोदा इत्यस्याः पूर्वाः षडैश्वदेवस्य भवन्ति । ११. स्थाने भवतीति वाक्यशेषः । १२. स्थाने भवतीति वाक्यशेषः । १२. ममिको अमिर्दिवि भोचिरदिति तिलो भवत्येक- पातिमौना खाने। .० पूर्वोपासाय १ 6-10 om. in A. • M om. 55 56. 57.1-5. समु• D पूर्वोपातायः ।

·१७. ५७.१-११.] शाहायणमौतसूचभाष्ये।
२८९
१४. पञ्चजनौयायाः स्थाने तदध वाच इति भवति ।
१५. योन वर्धत जातवेदसमिति याज्या। अमया पनि
होता परिभाषितत्वात्।
.
१.स्थाने भवतीति वाक्यशेषः ।
२. पाठकमेपोवोत्तरा सौम्यम्य स्थाने भवतीति ।
३. एषा रौद्याः स्थाने भवति ।
४. एतन्मारुतस्य स्थाने।
५. श्रा नो यज्ञं दिविस्पृश्यमिति स्कोत्रियः । श्रा नो वायो
महे तत इत्यनुरूपः प्रगाथः । एतौ अमिष्टोममानः स्थाने भवतः ।
१. वाशब्दो विकल्पार्थः । नित्यौ वा स्तोचियानुरूपौ भवतः ।
नित्यौ प्राकृतावुच्यते ।
७. अखने मधियवेत्येतास्तिस आपोहिष्ठीयास्थाने भवति ।
छ: तं देवा बुध्ने रजमः सुदमममिति वैश्वदेव्याः स्थाने। उत
मो ऽहिर्बुध्य इत्येतस्याः ।
• ६. इमम् षु वो अतिथिमुषर्बुधमित्येताश्चतसः । ता दे
देवानां मबीना स्थाने । उत्तरे द्वे राकायाः स्याने ।
१०. हुवे वः संद्योत्मानमित्येतास्तिस्रो ऽक्षरपतींना स्थाने ।
११. चिमूर्धानं सप्तरसिं रणौष इत्येतान्तिनः पैत्रीणां स्थाने।
A has only रता पदांसाने ।
36
२ CLom. सारेच

·पाडायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१४. ५७. १२-२..
१२. कथा ते अग्ने शुभयन्त श्रायोरित्याचासिलो यामौनां
खाने भवनि।
१३. मथौधदौं, विष्टो मातरिश्वेत्येतास्तिस्रः स्वादुष्किली-
थानां स्थाने।
१४. मथौद्यदौमिति तिसभ्य उत्तरे उत्सरयोः स्थाने ।
१५. एवामिगौतमेभिर्चतावेति परिधामौया कार्या ।
११. यहाणां विकारपचे उको धर्मः । तस्यामेया ग्रहा
भवन्ति । आमेय्यः पुरोरचः सर्वमानेयमहरिति । एतस्मिन्पचे
अविकतेषु यहेषु यः प्रक्षतेर्विकारः स उच्यते । तिष्ठा हरौ रथ
पायुज्यमानेति मरुत्वतीयम्। तमु ष्टुहि यो अभिज्योजा इति
निष्कवस्वम् । नियमत एते निविद्धवाने भवतः ।
१०. वाशब्दो विकल्पार्थः । अनड्वान्दक्षिण हिरण्यं वा
१८. अनवानमिरेतमो वै हिरयमित्यर्थवादात् ।
१६. परिसमाप्यामिष्टुतं ततो ऽग्रिटोमः कर्तव्यः ।
२०. उत्थाय चामिष्टोम इत्यस्यावश्यकर्तव्यतार्थी ऽर्थवादः ।
चोनयू छेदन इत्यस्याङपूर्वस्य लटि रूपम्। प्रायते सर्वाभ्यो
देवताभ्य उछियत इत्यभिप्रायः । अमिष्टुना यजेत भर्वाग्रेयेन
तस्मादवम्यं तेनामिष्टोमः कार्यः ।
L
All MSS vef fari cf. Cumm. on 59, 2.
२ C D ins. या

·१४.५८-१०.१-२.) साहायबमौतसूपमाथे।
२८१
५८.
१. इसमामेकाहस्तेन बचकामो धोतेति विधिः। पो
चंवादो, ऽस्यैव सत्यर्थः।
२. हर सोमं सोमपत इस्तवेत्येते। यहविकारे ऽपि
वपनादेवमेव विकाराभावात्।
५९.
१. सूर्यस्तुनामैकाहस्तेन तेजस्कामो यतेति चोदना। शेषः
पुराकम्पमरूपो ऽर्थवादो विधिशेषवेनार्थवान् ।
२. दमा उ त्वा .पुरंतमस्येन्द्रस्तवेत्येते। तस्य मौर्या पा
भवन्ति । मौर्यः पुरोरुचः मर्व मौर्यमहरितिर शतपथवचनात् ।
तेषामेवार्थविकारों नास्माकं शस्त्रेषु वचनाभावात् ।
।
६..
१. वैश्वदेवतन्नामैकाहः । तेन प्रजातिकामो यजेतेति विथु-
देशः । शेषो ऽस्यैव स्तावको ऽर्थवादः ।
०२. ग्रहविकारे ऽपि न मस्त्रे उत्तरकश्पमावचनाभावात् ।
१ पो(.) विकार D पीविकारे। २ A सहपो ऽथवादी विनिमेषमेगावान
D जादो विनिमेषनार्थवात् । पुरावस्यमरूपामादो विधि अपना
Mreffa Com.' See 57, 16. .C.D M देषामेवा कि

·प्राचायनश्रौतसूत्रमाष्ये। (१७.६१-६२.१-१
६१.
१. तेन ब्रह्मवर्चसकामो यजेतेति विधिः । शेषो ऽर्थवादः ।
२. चतसृषु स्तोत्रियास बहिष्यवमानो भवति ।
३. होहोचकाणां च अटाखष्टास स्तोचियाखाज्यानि भवति ।
४. दादास स्तोत्रियासु माध्यन्दिनः पवमानो भवति ।
५. होहीत्रकाणं च पृष्ठानि षोलासषोलास भवन्ति ।
१. विंशतिसंख्यास तोत्रियाखार्भवः पवमानो भवति ।
७. चतुर्विशतिस्तोचियाकमग्निष्टोम माम भवति ।
८. मामान्सरक्यो यो विकारः म पूर्वोक्तः ।
१. इदानौं वक्ष्यत इति वाक्यशेषः ।
२. मरुतः पुरा नपिसोमपौथा प्रकृतमोमपाना इत्यर्थः ।
एवंरूपा प्रासः। ते यचेन्द्रं मरुतः पुपुवुस्तदेनानिन्द्रः सोमपौथे
पवाभेजे अन्वाभावान्। पुपुबुरिति पवमानमिन्द्रस्य कृतवन्तो
निमिले।
३. स य इति वाक्यपूरणी उद्देशप्रतिनिर्देशौ। प्रनपिसो-
मपौथः पिता पितामहो वा यस्य सोमं न पिबेत् यस मरता
पक्षोकतां मायुज्यं चेछुः मोमेन यजेत ।
ICAL D वा वि.

·१७.१५-१७.१-३.] शाहायनौतसूत्रभाष्ये।
४. पञ्चशारदीये धर्मविशेषः । पक्षोक्षाण: प्रजनने समर्थाः
अनड्वाहः पञ्च शरदः पच वर्षाणि मरायः प्रोचितावरन्ति ।
तत्वकपवमानान्यच(?) नियुञ्जते । षष्ठे भरदि
संवनौयस्योपालमयाः
कर्तव्याः ।
१. वक्ष्यमाणा उयन्त इति वाक्यशेषः
२. सुषिस्तोमसंजषिणानुष्ठितत्वात् । प्रशस्ततायोचते।
तेन कृतयागो गोतम अधिग्रह्मावर्चस प्राप्तवान् ।
४. उपरितमेः पञ्चभिः मंबन्धेषु प्रत्येकफलश्रवणेविति ।
६४.
१. भरद्वाज ऋषिः किल बजार्थों तप उपसदादिकं हवा
एतं यचक्रतुं दृष्टवान्।
२. प्राप्तवान्।
३. विधिरयम् । षा फलश्रुतिः ।
३
. The reading of A is given above. C D नब (or नब) अपमानामन
M नमकपवमाना• The passage is doubtful.

·२
शासायनमौतसूत्रभाष्ये। [१७.६५-६८.१.
६५.
१. दृष्टवान् । साध्यसाधनसंबन्धेन शतवामित्यर्थः ।
१. पचिः प्रजातवाग्किल।
३. प्रजातिकामो ऽचाधिकारी।
१. श्रुतित उपलब्धवान् ।
२. प्राप्तवान् वसिष्ठः।
३.पबाधकामस्थायं भवति ।
६७.
१. जमदगि म अषिः। म किल विशिष्टेन तपसा पशु-
कामः सत्रेतं यज्ञक्रतुं इष्टवान् माध्यसाधनसंबन्धेन ज्ञातवामित्यर्थः ।
२. प्राप्तवान्।
३. अन्यो ऽपि यः कषिपशुकामः । स एतं यज्ञ थोतेति
चोदना ।
६८.
प्रजापतिर्देवताविशेषः। म किस प्रजाकामः मन् तपो
उनुहानग्राभावादेतं यज्ञक्रतमुपसन्धवान् ।
भिप्राया।
PC

·१०.६८-०. १-२ .०.१-२.] भाडायनौतसूत्रमाथे । १. प्रजावानजायत । ३. अन्यो ऽपि यः कचिदधिकारौ। (४. य एते कषिस्तोमा उकाः घट् तेषु पाठानुपूर्व प्रख्या- हानि भवन्ति। ६९. १. इत उत्तरं वक्ष्यन्त इति वाक्यमेषः । २. वसवो देवाः किल निरनिमयप्रौति स्वर्गाभिलाषिणस्तप- सावा व्रात्यस्तोमामपश्यन् । ३. तै त्यस्तोमैः कृतयागा वस्तः खर्ग प्राप्ताः । ४. यः कश्चित् चैवर्णिको धिकारी। १. मिपावरुणयो त्यस्तोम एवंमंजकः क्रतुः । तेनासमतेनैव पददयेन संज्ञा यथेन्द्राग्न्योः कुलायमिति । अधिनोत्यिस्तोम एवं- मंजकः क्रतुः । वसूनां प्रात्यस्तोम एवंमंजकः क्रतुः । मरता प्रात्य- सोम एवंसंजकः क्रतुः। विश्वेषां प्रात्यस्तोम एवंसं जकः क्रतुः। देवानी मात्यशोम एवंसंज्ञकः क्रतुः। एवमेते षड् नात्यस्तोमासेषी प्रखं काव्यं तदुच्यते। २. यथासंख्येनेति पूर्वन्याया। १ A पचान पूजाविन।

·२८ शासायनत्रौतसूत्रभाष्ये। [१४. ०१-० ७१. १. वक्ष्यमाण उस्कान्निर्माम क्रतुः । मो ऽतिरात्रसंस्थो भव तषत्वेनायं वक्ष्यमाणवादः । २. इन्द्राविष्णू महता तपसा त्वं यज्ञक्रतुमुस्कान्तिसंज्ञकम- पश्यताम्। ३. नेनोस्कान्तिनेष्ट्वा ताविन्द्राविष्णू स्वर्ग लोकमुलुत्याक्रमताम् । ४. एवं फस्लमंबन्धेन कार्यः । फलश्रवणात् । इतरे तु फला- श्रुतेरचिता शुद्धये। ५. रमा उ त्वा पुरुतमस्य कारोरिति मरुत्वतीयम् । द्यौर्न य रन्द्राभिभूमार्य इति निष्कवस्थ मेते निविद्धाने भवतः । १. विष्णुन्यङ्गे विष्णुलिङ्गे। इन्द्राविष्णू वै स्वर्गकामावित्येक- देशलिजितमेतस्थाको रूपम् । ७२. १. मित्रावरुणयोरश्विनो त्यस्तोमः । वमूनां प्रात्यस्तोमः । मरतां प्रात्यस्तोमः । माध्यानां प्रात्यस्तोमः । श्राप्यानां वात्यस्तोमः । विपसमात्यस्तोमः । भूतक्षतां प्रात्यस्तोमः । ज्येष्ठानां प्रात्यस्तोमः । मध्यमानां प्रात्यस्तोमः। कनिष्ठामा प्रात्यस्तोमः। एवमेते दम मात्यसोमाः । प्रायथितार्थ प्रत्येक कर्तव्याः . A पर्य पससंबनि। P Doubtful. C देवचिता परये । . C(orig) स्विवत• alt. to •हिनयेन. ।

·७३.१-३. शापायनमौतसूत्रभाष्ये। । १. चतुर्दशस्तोचियाकः स्तोम एतेषां भवति । ३. विपृथुरिति विलम्बयन्त्र उग्रदामाजीक्षचकः । सप्रतोदः बह प्रतोदेन मप्रतोद उच्यते । प्राणकेनैतावता विशिछो रथः । अन्यद्रञ्चादिकं न भवति । मेषुधन्वा । सह दुषुणा धन्ध यस्मि- असौ सेषुधन्वा रथः । धन्वशब्दो नकारान्तो धनुःपर्यायः । ४. एतेषां देवगणानां पूर्वपदानां व्रात्यस्तोमानां समूल्हाभ- रात्राच्छस्त्रं भवति । समूल्हयहणं व्यल्हनिवृत्त्यर्थम् । ७३. . १. एवमेव स्तोमदक्षिणाशस्तं यत्पूर्वमुक्तं भवति । २. पूर्वोक्रमेव स्तोत्रदक्षिणाशस्त्र । नाकमदो ऽपरे मव यज्ञाः । न तेषु व्रात्यस्तोमशब्दः । [तेषामपीदमेव स्तोत्रदक्षिणाशस्त्र] ते च शाखान्तरोयाः । ३. चषालमुखतर' एकः प्रथमः । अनन्तरंमपुरोलाशो द्वितीयः। वनिष्टुमवस्तीयः । ब्रह्ममवश्चतुर्थः । क्षत्रमवः पञ्चमः । भूमिमवः षष्ठः । श्रोषधिसव: मप्तमः। श्रोदनमवो ऽष्टमः । धनस्पतिमको . १ C ) मुथा १ Corrected. A विलंघयवरुपवामाM विषयवमुपवामा• C D विषयक मुपवान। PA या• C D (:) चादिकं M खा । BA om. the words froin वेषाम् to wet and has only एते मापामारीयाः । MCD चारासुररका Cोदनि। 37

·शाहायनमौतसूभाथे। [१४. ७8.-७६. १-२]
नवमः । केनचिद्योगेन शाखामारौयायेतानि। एतेषामपि क्रतूना
पूर्ववत्स्तोमदक्षिणाशस्वम् ।
७४.
१. स्तुतिरूपो ऽयमर्थवादः । प्रजापतिः किल परमेष्ठौ प्रति-
छाकामापःक्रियानन्तरमेतं यज्ञकतमपश्यदशममहः"
२. प्रजापतिः प्रतिष्ठां प्राप्तवान् ।
३. यः कश्चिदधिकारी।
७.
१. सस्तोमा अमम्मरमुच्यन्ते ।
२. सस्तोमानां नामानि वचनाधारेण । स्तुत्यर्थो ऽर्थवादः ।
पते भवन्तौति प्रदर्शनार्थम् ।
३. विध्यर्थो ऽर्थवादः।
४. प्रत्येकमहाशब्दवचनात् । एवमुत्तरेवपि द्रष्टव्यम् ।
७६.
१. वैच्यमाणा अबाधकामस्य । तपायमर्थवादः ।
२. उतो ऽर्थवादः ।
१M परहनि C (orig.) यशनि ; in marg. परह. D परहरपो।

·-०.१.]
शाहावनमौतहमाथे।
१. फवार्थिनः प्रवृत्तिवाक्यमेतत् ।
१. उत्तरे।
२. स्वत्यर्थो ऽर्थवादः ।
३. एवंसंख्याका अर्धमामस्सोमाः ।
४. अर्थवादो ऽयं स्तुत्यर्थः ।
1. फलार्थिनः प्रवृत्तिवाक्यम् ।
७८.
१. उच्चन्त इति वाक्यशेषः,
२.
तेर्नक्षत्रस्तोमैस्तेजस्कामो यजतेनि विधिः । षो ऽर्थवादः।
७९.
१. उच्चन्त इति वाक्यशेषः ।
२. अर्थवादो ऽयं विधिस्तावकः ।
१..विधिरयम् ।
८..
पकच्या इति वाक्यमेषः ।
• ! A om. 3. 4.
. C in marg. पाचोपेना।

·२६९ भासायनश्रौतसूचभाष्ये। [१०. ०१-८३.१० २. एतावन्तः संवत्सरे मुहर्ता भवन्ति । तावत्संख्याकास्तेषां स्तोमाः । ३. विधिप्ररोचनार्था फलश्रुतिः । 8. एतावान्विधिः । श्रेषो ऽर्थवादः । १. अनन्तरा एव वक्ष्यमाणा उच्यन्ते । २. तेरनितिकामो यजेतेति विधिः । शेषः स्तुतिरूपो ऽर्थ- वादः' । संवत्सर एतावन्तो निमेषा भवन्ति। मुहर्ता एव दशभि- गण्यन्ते । ८२. १. उयन्त इति वाफ्यशेषः । २. निमेषा एव दशभिर्मण्यन्ते। एषां मंवत्मरध्वंमौनां संख्या भवति । ३. अर्थवादो ऽयम्। 8. विधिरेषः । शेषो ऽर्थवादः स्तावको ऽस्य । १. उत्तरे। . C D मेषो विवाद सावको सा।

·[९.-८०.१-५.] भापायममौतसूचभाष्ये। २० २. चतुपी दिशां चत्वारः स्तोमास्तरमनकामो यजेतेति विधिः । अन्यो ऽर्थवादः । . १. दिकम्तोमव्याख्या । २. ते सर्वे हद्रथन्तरपृष्ठा भवन्ति । ३. ऐकाहिकं शस्तं येषु ते तथोक्ताः । ४. एते वा निविद्धाने विशेषरूपे भवतः । ५. देशनियमो ऽयम् । दिरभ्यामो वृद्धममाचारपंदनुठानमायुश्यं भवतीति। इति शासायनसूत्रभाष्ये चतुर्दशी ऽध्यायः समाप्तः । I Comits the Common XV, 1.2.3 and adds after XIV: vt or शाये किंचित्रचं किंचित् तिरंडिता') नाममोषिक या परिममस्ति ममंप्रदायविमम प्रचारणीयम् - मालमत। श्रौः। D has the baune remark and gives first the test of the Sütias (from XV, 1, 1 to 3, 12) without any Commentary adding at the end the worls गोपहणात् । तेनाव पहावये. गयोदो १) गौरपेष प्रतिवयमं भनदा । एवमेत पक्ष मतदगादेयाः। पमेन दिपाय करवाजपेय इत्युचते। Then it rey.eats the Sutras with their respective commentaries.

·अथ पञ्चदशोऽध्यायः । एकाहाँनुक्का वाजपेयमाह। १. १. सप्तानां मोमसंस्थानां मध्ये पञ्चमः मोमयागो वाजपेयः । म शरदि भरमंजके प्रतौ भवति । वचनात्र वसन्ते । प्रौष्ठपदौ- मारभ्य कार्तिकों यावत् भारत्ममिद्धा । अथवा कन्यासंक्रान्तिमा- रभ्य वृश्चिकसंक्रान्तिं यावत् । अश्वा तुलामारभ्य धनु:संकान्तिं धावत् । २. म वाजपेयों मित्यो ऽपि फसवणात् प्रवाद्यकामस्य यजमानस्य भवति । वाजपेयशब्दस्य निर्विवक्षयाह । ३. अनेन वाजेन क्रतुना यक्ष्यमाणो यजमानः पुरस्तात्पूर्व संवत्मरम् । अत्यन्तसंयोगे द्वितीया । पेयमंधार्य जैर्यजते । ४. पौयन्त इति पेयाः पानम् । अद्यत इत्यवं वाज इत्यन- नारम् । अन्धः वाजः पाज इत्यत्रनामस पाठात् वाजो ऽसम् । ५. पानपूर्व भोजनमिति पेयसंज्ञकाः पूर्वमनुष्ठेयाः । ततो वाजसंज्ञको यागः । A बानियो , कार्मिक C, indicates the reading of MS. Chama bers 449b.

·[१५. १.६-१२.] शाहायवभौतसूत्रभाथे। । । 1. तयोः पानावयोः प्राप्तये । पूर्व पेयाः पवादाजः । एवं वाजपेयस्य वाजपेयनामधेयता । के ते पेया इत्यपेक्षायामाह। ७. एते द्वादशानिष्टोमाः पाहता भिवतन्त्राः । प्रतिमा संवत्सरं भवति । विकल्पमाह । ८. गोतमो इब्रह्मवर्चमकामस्तपस्तवैनं पातुमपश्यहोतमस्य चतुरुत्तरस्तोममिति प्रसिद्धः। अश्वमेधे । प्रथममहर्भवति । प्रास- मेनानिष्टोमेन व्यत्यासम् । प्रमिष्टोमो गोतमस्य चतुरुत्तरस्तोम इत्येवं षडग्रिष्टोमाः षह्रोतमस्य चतुरुत्तरस्तोमा व्यत्यासेन भवन्ति । ६. अयं यजकत्रपरियशः । परियज्ञाः पेयमंजकाः। तद्रहितो भवति । एक इति वचनादिकम्यः परियज्ञानाम् । अमाद्यफले पुराकरपमाह। १०. इन्द्राहस्पती अपि अनेन 'कतनेष्वानाचं प्राप्तवमावि- त्यनाथप्रापको यजः । ११. तेन क्रतुनाबाधकामो ऽसाद्यं प्राप्नोतौति काम्यो ऽप्ययं यज्ञो भवतीति गरे । प्रकारान्तरेण निर्वचममाह । १२. पथो अप्यर्थे । हेति प्रमिद्धः। एतेन यजेन वाजो माम सोकस्यापत्यं मो ऽपौधा सर्वान्कामानाप्तवान्। पेयमंशानिरपेक्षम्या- प्यनयम व्युत्पत्या वाजपेयनामधेयता । एवं वाजपेययागस्य नामधे- यमुद्भिदादिवत् । न गुणविधानम् । तथा च जैमिनिः । पूर्वपई :, नोकिती। A निवर्तनमारा IA D पधायामो बाजा। .C, सोचा

·शालायनश्रौतसूत्रभाष्ये।
{१५. १.१३-२०.]
सूचयामास । नामधेये गुणश्रुतेः स्थाविधानमिति चेत् तुल्यवास्कि-
चयोर्न । तस्मानामधेयं वाजपेयः । एकशब्दे परार्थवद्गुणवि-
धाने दोषस्तम्मानामधेयता । विशेषमाह ।
.
१३. ऋज्वर्थ ।
१४. षोडश कलाः । पञ्च बुद्धौन्द्रियाणि । पञ्च कर्मेन्द्रि-
थाणि । पञ्च विषयाः । षोडशं मनः। मप्तदशः पुरुषः प्रजापतिः ।
तस्थ पूरणे डट् (५.२.४८) इति डट्प्रत्ययान्नः । स प्रजापति-
रेव वाजपेयः ।
१५. तस्मात्सप्तदशसंख्यात्मकेन खेन रूपेणैनं प्रजापतिर्वाजपेयं
समर्धयति मम करोतीत्यर्थ: ।
१६. श्रुतौ प्राकृतो यूपो ऽष्टाश्रिर्भवति । अत्र तु बेल्वश्चतु-
रश्रिः सप्तदशारनिप्रमाणको गोधमचषालय ।
१७. कृतव्याख्यानमेतत् ।
१८. अमोषोमोयेणोपवसथे पगुना यजत (५.१५.१) इत्येक
एवानौषोमीयो ऽन्येषु यागेषु । वाजपेये सप्तर वचन भवन्ति ।
१८. मनोताया अप्यनातिरेकप्रदानलात् ।
२०. श्रामेयादयः मारस्वतपर्यन्ताः क्रतुपावो ऽनिराचे ।
वाजपेये तु मरुय उजेषेभ्यो वा पृश्निः पञ्चमी भवति। वृष्णि:
प्रजननसमर्थः । वशा बन्ध्या पृश्निचित्रवर्णा गौः ।
२D समयतीत्या
1 D om. the text from बाजपेयः to नमान् ।
.C, शारविः। A मेघौपा। MA प्रजा

·१५.१.२१-२५] शासायनौतसूभभाष्ये। २१. श्यामाः श्यामवर्णाः । वपरा प्रविषाणाः । लमुदिनः पूछाः । तस्मिवेव यूपे ऋतुपासमोपे धासम्न्याः । १२. प्राजापत्यानां पर्यनिकरणं प्रमिद्धम् । तदन्नं मवनौ- थामा तम् भवति । उत्तरत्र विशेष विधानात् भिवतन्त्रता भवि- थतौति विशेषवचनम् । विशेषमाह । २३. बहामाम मामवेदे प्रमिद्धम् । तेन मतदा प्राजापत्याः অ আ যনি অবলীশ্রী বিষ্ম:। বিগৰান্ত। २४. क्रतुपशूनां यथाप्राप्तमधिगुमत्र प्राजापत्यानामेकदेवत्येक- पशुधर्मका प्रतिपामावर्तते । श्रावृत्त्या पठनीयमित्यर्थः । यथा- धिगोराप्तिस्तचाजेदमिरित्युपप्रेषस्याप्यावृतिः। उक उपप्रेष इति प्रचनात् । जुषस्व सप्रथमममियाद्याः षडपः स्तोक्याः । ताः कन- पशूनां प्रैषादनन्तरमुक्का प्राजापन्धान मप्तदशहत्व प्रावर्तन्ते । पावृत्या संप्रेषनिरपेक्षेण वाव्याः । तत्राधिगौ विशेषः । २५. मवनौयानामधिगौ प्रेभ्यो अनि भरतेत्येतावान् । जब- ध्यगोहं पार्थिवं खनतादिति च तत्र पठितम् अधिगोराहत्तायुप- तिष्ठते पत्र न पठनीयं वचनात् । जने ऽयधिगौ मोकामा भवन्ति । नवकत्वो ऽधिगाववानितौति श्रुतेः । तत्र षष्ठे उच्छामे वरितिरियस्मिन् मध्ये ऽवमानं कुर्यात् । उत्तमः प्रयाण: साहा- प्रतिप्रैषादनन्तरमापौणामुलमा थाज्येत्ययमपि तनेण · शवति । । । 1C, • भ• D भिवान्चाDि om. परामर्ष प्रनि । . C, D om. df .C D .हामयाजारमन। 38 ·भासायनौतसूत्रभाश्थे। [१५. १. २६-११.] परिवाप्यौ । परिपशव्याहुती अध्वर्युवेदे प्रसिद्धे स्वाहा देवेन्यः' स्वाहेति ते अपि तन्त्रेण भवतः । सवनौयानां तन्त्रमिति वचना- दन्यत्पृथक् प्राप्नोनौति वचनम् । २६. प्राजापत्यानां रविषां प्रदानं हारियोजनादनन्तरं भवति वचनात् । २७. तस्मिन्पचे वनस्पत्यादौमामङ्गानामुक ज्ञेयः । न्याया- मुग्नीतवरमान । २८. अनुयालेषु वा दृष्टेषु प्राजापत्यानां हविर्षा प्रदानं भव- तौति पचान्सरम । अस्मिन्नपि पक्षे नानामुत्कर्षः । २६. य एवेतरेषां पशूलं वपादिभिः प्रचारकालः स एवै- तेषां प्राजापत्यानां वपादिभि. प्रचारकालः । अयमेव पन: कात्यायने । विशेषमाह । ३०. स्तोत्रेषुस्तोत्रेषु सप्तदशः स्तोमो भवति। वचनात् ज्योति- टोमस्तोमनिवृत्तिः । विशेषमभिधाय होतुः शस्त्राण्याह । २१. अग्निं नरो दीधितिभिररण्योरिति वेराजमाज्यं होत- र्भवतीति। पञ्चविंशत्यूचम् । अष्टादशार्धर्चशः । शिष्टाः पछः । पच्छस्विष्टुप्जगतीनामिति न्यायात् । ३२. तम्तोमौयं समुद्रादूमिरित्येतदाज्यं भवति । ११. माधुच्छन्दसः प्रउगो नाम वायवा याहि दर्शतेति सूक- 1 D ins. देवेभ्यः। PA मायानमः। १D नरेती ·[१५. १.१-१.] भाडापनौतसूचमाथे। २६ रचे सप्त बचाः तपउगशस्त्र प्रातःमवने द्वितीयं होतुर्भवति । पार्थवादमाह। १४. विरालयचं तमप्यनम् । पचत इति व्युत्पत्या । २५. माधुच्छन्दसः प्रउगो रसः मारभूतः । दम मोमा पर- हमाः मोमपीतय इति रममारत्वदर्शनात् । १६. पद्वैराजं तम्तोमौयं वाज्यं कषा माधुच्छन्दसं मउगं करोति सदधेन रमविशेषं दधाति । ३७. ऐकाहिकं वा होतुः प्रातःसवनं भवतीति । प्र वो देवायेत्याज्यम् । प्रउगस्तु स एव । तपार्थवादमाह। ३८. एकाहो ऽग्रिष्टोमः सर्वक्रतप्रतिष्ठानमिति । प्रतिष्ठित्ये प्रतिष्ठानायव ऐकाहिक प्रातःसंबन मिति । २. १. माध्यन्दिने भवने मरुत्वतीयशस्वम्य दिकद्रुकौयातिचर- स्का प्रतिपदवति । विश्वम इविक्रतो इत्युत्तरे। रत्येष माति- पदस्तृपः । एतच्छन्दः प्राजापत्यं । पतिकन्दा वे प्रजापतिरिति साम्यात् प्राजापत्या प्रतिचन्दा रति वचनाच प्रतिभन्दा प्राजापत्यम् । १. प्रतिचन्दा वे प्रजापतिः । प्रजापतिर्वाजपेयः । यजल वे लायतिरिति वचनात् । A पोम्पाद। २८, ·शाहायगौतसूत्रभाष्ये। [१५. २. १-१.] ३. श्रा वा रथं यथोतय इत्येव पाहतं प्रातिपदं हर्ष वाज- पेये भवति । 8. प्राजापत्यं वै छन्दो ऽनुष्टुप् प्रजापतेर्मुखनिःसृतत्वादनुष्टुभो वाचः। वागनुष्टुप् । तस्मादनुष्टुप्छन्दः प्राजापत्यम् । व्याख्यातः श्रेषः । ५. कयेति कददिति श्रुतेः । कथाशभौयं कहुन् । को वे प्रजापतिर्वाजपेयः । तदनं कयाशभौयेन खेन रूपेण समर्धयति। १. पृहस्पतिदेवताकः सप्तदशशरावसर्भवति वाजपेये। शेषं कतव्याख्यानम् । ७. निष्केवल्यमस्वतीययोरन्तरेण मध्ये स चर्भवति । केवलं वाजपेये । वृहस्पतिमये च । तचैव भवतीत्यर्थः । ८. तस्य चरोः प्रधानावदाने हुते तचैव यजमानो ऽभिषि- यते । १. परिमंख्यार्थमुभम् । एतत्वितयमेव भवति । नान्यत् । तथा च सूचम्। परिसंख्या प्रकृतिं निवर्तयति । तस्य याच्यानु- वाक्ये चिमस्तं भग्माम इति । चरुत्वसामान्याविराजौ खिष्ट- छतः । रथन्तरं पृष्ठं भवति । तस्मिनयन्तरे स्तुते । १०. नवर्ष सूकं निष्केवल्यं निविद्धानौयं भवति। रथन्तरस्य निति । | Dom. the first three worys. C, D om. from afte te vi . A D मजे instead of दरे।

·शादायमचौतसूचभाये। वे ११. विषु भुवनेषु यज्ञः प्रजापतिड: श्रेष्ठः स एव वाब- यस्तदेनं ज्येष्ठं प्रजापतिं वाजपेयं खेन रूपेण ज्येष्ठेन समर्धयति। १२. षष्ठे ऽहन्यभि वा देवेत्यनुचरः। उदु व देवः सविता स्वाथ कतरा पूर्वा किमु श्रेष्ठ इत्यादि वतीयसवन होतः षष्ठात्मा- मूहिकासवति । १३. प्रथ पुरुष एवं षष्टमहम पुरुषः प्रजापतिरिति श्रुतेः । अनेन तव्याख्यानम् । १४. विषुवतस्ततौयमवनं वा होतुर्भवति । १५. दूरोहणाविषुवान् रोहः । वाजपेये रोहो भवति । तस्मादाजपेयो रोहः। तदेनं कृतव्याख्यानम् । १०. पूर्वेण सह विकल्पः । . ३. १. तत्रकाहिकदतीयसवनपचे मधुमाडौमंजके सूने विहरे- दिति पैञ्यं । न कौषीतकेः । ऐकाहिकतीयमवनपक्षे वाज- पेये मधुनाडौमजके' कथं विहरेदित्याह । १. रमे• मधुनाडोसंज्ञके दाविंगके सूने सक्छो विहरेन। • C, ins पनुपरप्रति ID विभुयनेषु। १c, adds प्राजापत्यं परमार पुरमः प्रजापति अपयवदेन खेन पेव समर्षयनि । A ins .C, विका D has instead नवाधिकारनीयसवनपयो गावपये ।। सधनदौगिरित्यार। A ins. वाश

·३०९
शापायगौतसूत्रभाश्थे।
(१५. ३.३-८]
पूर्वी पूर्वस्य सूकस्य पच्छः शंसेत् । तत उत्तरस्य सूकस्य प्रथमा ।
एवं क्रमेण द्वे अपि सूके मेत् ।
३. ते यदि छन्दोगा यदि । चित्रशब्दो विद्यते यास ताशि-
चवत्यः । तासु यदनिष्टोममाम यज्ञा यज्ञा व इत्यत्र यहीयते
तत्कुर्युस्तदा ।
४. पूर्वः प्रगाथः स्तोत्रियः ककुप्कारम् । द्वितीयो ऽनुरूपः ।
अनुचरप्रभृति षष्ठातृतीयसवनमिति वचमादस्य कृष्णं प्रयज्यव
इमं स्तोममित्यानिमारते । यज्ञा यज्ञा व इत्येतयोः प्राकृतयोनि-
वृत्तिः । श्रापोहिष्ठीयादि ममामम् ।
५. वाजपेये उक्थेभ्य जाचे पोलगो' भवति । उक्थानि तु
द्वितीयादहो भवन्ति । अथ यदि षष्ठानिक हतीयमवनमसर्वहे
ऽहनि प्रदिष्टं स्याद्वितीयादा उक्थानौति वचनात् (१२.७.३)।
षोलशिशस्त्र मुकम् । षोलशिन अर्ध्वमतिरिकोक्थं होतः शस्त्रं
भवति । तदा।
६. छन्दोगवशात् । किमिक्ते प्र तसे वषट् ते विष्णवित्यर्थ
कमः । पाहावपूर्वा विमौ रचौ पच्छः शस्त्वातः ।
७. पाइय ब्रह्म जज्ञामं यं पिणे धौती वा थे। एता:
पकः अमेत् ।
८. "एताः पच पचर मेत् । समाखायामुत्मत्रत्वात्तत्याने
सूचकारो विकल्पमाह।
Asv. IX, 9, 9. २ C, D हिनोयोऽनुपः। . C, D om. ATERबोर।
.C,पोखमो शलम् । C, in marg. वेगसमाधिरि etc. (Vij. samb.
82, 8). Aius पच: D पड़ा।

·[१५.५.६-१३.] शादायकत्रौतसूत्रभाष्ये । ८. पच पच्छो वा' असेत् । १०. तं प्रत्नथेत्यारभ्य द्वादश सुचः पच्छः शला पाहावं करोति । ततो दूरोहणं हंसः विषदिति । यथा विषुवति मंस- नमथातथा समापि शंसमि। ११. तं प्रवति प्रातः । तस्योत्तमामचमुपसंशस्य पयोद- शौमित्यर्थः ।. सतंभरी यजमानस्येत्येतां स्वाहय । १२. यशो बभूव सपा बभूवेत्येषा परिधानौया। प्रजापते म बदिति याच्या' । १३. गवां सप्तदश शतानि दद्यात् । सप्तदश वाममा मतदश थानानि युकानि रथानपि मतदश दद्यात् । न तु शतामि रथानां सप्तदशैव । हस्तिनः सप्तदशैव। निष्कान् । चतुःसुवर्णमितान् सप्तदश निष्काम् दद्यात् । दुन्दुभौन् मतदश दद्यात् ! । pom, in A TA D om वा। १ (', ins. उकामुक्का। ४DE पचिपदिति। में प्रत्वयेत्यारभ्य हादगाः पचः स्वाहय ईमः शचिदिति यथा विपुनि शस्या ५ो बभूवेति कपोक्रया पचमियः परिपाय प्रजापति थाच्या कुर्यात् D om. (A मतदा गर्वा ममामि ददामि। वाजपेये पाने गया सतरम शतानि दयात। मतदा वाममाम। मप्तदश बम्बाणि रचात् । मातरम थानानि युक्तानि। बसौवर्दादिवाहमा काम मनदर गवाममा कटान दद्यात् । स्थानां चतुःसुवर्ण मिनान मदम निष्काम दवात् । दम्दभोन्। नेजमाम दुन्दमौन सारस रचान् । D सप्तदश वर्ष मनानि । गर्वा मतदश पलानि स्यात् । सनदरबासमा । मतदम यानानि युतानि रथान् । रथानपि मतदम दोन यामत मनाति रचाना। सन्नदोष । तिमः मन्तदमेव । निष्कान् । चतुः सुमिना-.. म. कान रचात् । दुन्दमौन । नेजान etc It appears that !roth MSS. diride the text into more and shorter Futras than C...

·३.० शासाथमौतसूत्रभाष्ये। [१५. ४.१-t] १४. दक्षिणाभेदात्म प्राप्तोबाजपेयः कथ्यते। को दक्षिण- भेदः । तानि गवादीनि सप्त सप्तदशानि भवन्ति यस्मिन् । १५. सप्तदश गवामिति गोवचनात् पञ्चवयोवस्थाभेदभिवा' गावो ऽभिधीयन्ते । तेन. पञ्चवयोवस्थारूपास गोषु सप्तदशसप्तदश देया इति । एवं पञ्चाशौतिवो भवन्ति । म कुरुवाजपेयः । तमित्याचक्षते याज्ञिकाः। प्रन्या दक्षिणा निवर्तन्ते । दक्षिणाभेदा- बामभेदः । अन्यत्सर्व ममानमिति । १. वाजपेयेनेट्वेत्याङ्गिखक्षण: क्वाप्रत्ययः । २. भेदेनानुष्ठाने फलश्रवणात् । ३. रोहात्प्रत्यवरोहः सर्वत्राभौष्टः । ४. यदृहस्पतिसवेन यजते । ५. अस्मिनहनि । १. विकल्पे प्राप्ते नियमः । ७. उाखरूपं तत्। ८. संस्थानियमार्थ वचमम् । १. वस्तस्तम्भ महमा विज्मो अन्ता नित्येतामा चतसृणा निके- वस्यप्रतिषु शस्त्रेषु पुरस्तात्सूकानामनुपूर्वम एकैकां अंमेयुः । . A त्यानिशान १C, om. मो। २८, भेदाभिधामबा.। .AIR 'Partly on. in A.

·शाशायनमौतसूचभाष्ये। २.५ १.. दक्षिणपहणं प्रातनिहत्यर्थम । ११, प्रतिविभव्य देया इत्यभिप्रायः । १२. अनबन्ध्यस्थ पभोपायां परिसमाप्तायां बरवी पाहणे दद्यात् । अनुभिशं मकिमोरामित्यर्थः । ५. १. प्राप्तोर्याममंजकः क्रतुर्वक्ष्यमाणः । तस्य महाभाग्यभागा- ख्यापनेन स्तुतिरभिधीयते । प्रजापतिः किस देवान् सदा तेभ्य एतदनपानं ससृजे । तदर्थमनपानं सृष्टवान् इत्यभिप्रायः । कि पुनस्तत् । एतावक्ष्यमाणान् यजन् । तानाह । २. तेषामप्रिटोमं प्रथमं सृष्टशमित्यभिप्रायः । ३. मो ऽग्निष्टोमो देवाननुपोषणाय न समर्थः । कर्मप्रवचनीयो ऽनुहौनार्थः। ४. ससूज इति वर्तते । ५. मो ऽप्यत्यनिष्टोम एतान्परिपोषयितुं न शमः । 1. प्रत्यनिष्टोमादनन्तरमुक्थ्यं सृष्टवान् । ७. मो प्रयुक्थ्यो देवाननुपोषणाय न समर्थः । ८, प्रजापतिः ससृजे ऽनन्तरमुक्यात् । . १ Aom ,from पनूब to परिममा प्रायां - C ) अभिL inaleal of sy. । UVom वक्ष्यमाषः। . C D मास.। . C D इत्य : मधिरोम सबने। ( C D अनुरोगा। CD प्रधम- 39

·शादायनमौतसूभभाये।
[१५. ५.८-२५.
१. यो ऽपि पोरगी एतान्देवाननुपोषणाय न.क्षमः ।
१०. बोलण्यनन्तरं प्रजापतिर्वाजपेयं मरने ।
११..मो ऽपि वाजपेय एतान्देवानाम्वभवत् ।
१२. वाजपेयादनकरमतिराचं प्रजापतिः ससृजे ।
१३. सो ऽप्यतिरात्र एतान्देवान्परिपोषयितुं न क्षमः ।
१४. अतिराचादनन्तरमाप्तोर्यामाणं सृष्टवान् ।
१५. म एतान्देवाननुपोषणाय प्राभवत्
समर्थी
ऽभवत् ।
११. तस्याप्तोर्यामस्य चयस्त्रिंशत्स्तोत्राणि भवन्ति ।
१७. तस्याप्तोर्यामस्य शस्त्रायपि पयस्त्रिंशत्संख्याकानि भवन्ति ।
१८. पक्याहुतयो ऽपि प्रयस्त्रिंगभवन्ति ।
१६. संख्यामामान्यं स्तोत्रादिभिर्देवानाम् ।
२०. तस्मात्संख्यामामान्यात् स्तोत्रैः शस्तैस्क्याहुतिभिः सर्वा-
देवाग्मीणाति । स प्राप्तोर्यामः । एकैकं प्रत्येकम् ।
५१. तथाप्लोयमस्य स्तोमा नव भवन्ति ।
१२. पृष्ठानि प्राप्तोर्यामस्य नव भवन्ति ।
२३. संस्था अग्निष्टोमादिकाः षड् भवन्ति ।
१४. एतानि स्तोमादौनि मामस्येनेकर ग्राममाानि चतु-
वितिसंख्याकानि भवन्ति ।
२५. संवत्सरार्धमामसंख्यामामान्यात् संपत्त्या स प्राप्तोर्यामः
संवत्सरस्येवाप्य प्राप्तये भवतीति ।
.
१C D on the first three words.

·६.६.१-८]
माहापनौतसूपमाथे।
१५. वैदो यस्मादर्थे । यतो ऽयं बलं प्राप्तो पामः मारो
पो देवांस्त्रयस्त्रिं गत्मामान्येन संवत्सरं च चतुर्विमत्यर्धमासमामान्येन
' अन्वभवत् प्रोणाति मेति तस्माभिर्वचनादाप्नोमि इत्यर्थवादो
विधिस्तुत्यर्थः ।
.
.
१. बहिष्यवमानमाध्यन्दिनार्भवाः पवमानाहान्दोमा भवन्ति।
२. एतान्याव्यानि भवन्ति ।
३. भवन्तीति वाक्यमेषः ।
४. यज्ञायचीयममियोममाम स्त्रियं भवति ।
५. प्राज्यामां ये स्तोमा उकास्ते एवातिरिकोक्यानां स्तोमा
भवन्ति ।
१. प्रजापतिरेतेरग्निष्टोमम्तोमैस्त्रिदादिभिरुभयतः सर्वान्
कामान् ग्रहीत्वा अात्मनि निहितवान्। पर्थवादो ऽयं चोदना-
रोचमार्थः । ।
७. थथा पुराकन्ये आपतिः सर्वान् कामानदधत तथाधुना,
घः कथिदाप्तोरणा यजते म सर्वाग्कामानुभयतः क्रोगैहत्या-
मनि दधानि
८. प्राप्तोर्याणि कर्तमिति वापशेषः ।
(CD om. पायौषम्।

·शाहायमौतसूचभाष्ये।
१. कथा शुभा सवयमः सनौला इति सूकं चार्थिकात्रिके
च। तत ऐकाहिकात्पूर्वाणोति मरुत्वतीयं भवति ।
२. हत्पृष्ठं वैराजपृष्ठगभं होत: पृष्ठं भवति। रथन्तरं वा
वैराजगर्भम्।
३. वामदेव्यं पृष्ठं भाकरपृष्ठगर्भ मैचावरुणस्य पृष्ठं भवति ।
४. ध्येतं पृष्ठं वैरूपपृष्ठगर्भ ब्राह्मणाच्छमिनः पृष्ठं भवति नौधर्म
वा वैरूपगर्भम्।
५. कालेयं पृष्ठं रैवतपृष्टगर्भमच्छावाकस्य पृष्ठं भवति ।
१. श्राहय गर्भ पूर्व अमेदिति केचित्प्रतिपन्नास्तत प्रात्मानं
मुख्यं स्तोचियम्।
७. तुशब्दो ऽवधारणार्थः । प्रात्मानमेव पूर्व अमेत् ।
८. नित्यमात्मानमनु गी भवति ।
९. होचकादय ऐकाहिकान् स्तोचियान् पूर्व जस्ता ततो
विश्वजितः सर्वपृष्ठात् स्तोचियाञ्छसन्ति ।
१०. तथैव ऐकाहिकाननुरूपाञ्छम्ला विश्वजितः सर्वपृष्ठाखा-
मनुरूपाञ्छसन्ति ।
११. विश्वजितः सर्वपृष्ठात्मामप्रगाथांच शंसन्ति ।
C D add and om. the last three words.

·१.८१-१२.]
शादायनमौतसूपभाष्ये।
१. तदिदाम भुवनेषु ज्येष्ठमिति मूलम् । चातुर्थिकालिने
पहे। तत ऐकाहिकात्पूर्वाणैति निष्केवयं भवति हौतरनभि-
धामात् ।
२. मध्यत इति होतुरभिधानं पञ्चमे ऽहनि पाठिके पानि
निष्केवस्ये होतस्त्रीणि सूकानि रन्द्रो मदाय प्रेदं ब्रह्माभरेकस्तानि
मेजावरुणस्य भवन्ति (१०) ऐकाहिकाभ्यां पूर्वाणि ।
३. तायाहिके ये हे सूके मध्यत ऐकाहिकान्या पूर्व ते
माहाणामिनो भवतः।
४. मध्यतो थे निष्केवल्यसूतो 'अष्टाझिये ते प्रागेकाहिकाभ्या-
छावाकस्य भवतः ।
५. होहोचका च यथायथम्
.
तथैव
श्रुतत्वात् ।
७. जराबोध तदिविडीति तोचियः । जरमाणः समिध्यस
इत्यनुरूपः । होल्याणमसंमोहार्थम् ।
८. स्तोनियानुरूपौ.क्रमेण ।
... स्तोचियानुरूपावित्यनुषन्यते ।
१०. एतौ वा स्तोषियानुरूपौ।
११. इदं विष्णुर्वि क्रिम इत्यच्छावाकरस मोषियः ।
तस्यैव तोपियस्य ये उत्तरे या च पूर्वत्यनुरूपः ।
In A partky om.
१ ८ वे मानवाधिगरे ।

·माडायमचौतसमभाष्ये। [१५. ८. १५-२९. ११. एषो उषा अपूयंति होतुर्नवर्चम्। दूरादिहेव थत्यतीति मेघावरुणस्य नवर्चम् । उदौराथाम्तायत इति ब्राह्मणाईसिनो नवर्चम् । 'पा मे हवं नामत्येत्यच्छावाकस्य नवर्चम् । १४. प्रा भात्यनिरुषभामनौकमित्येतत्सूक्तं मवर्चादनन्तरं होत- भवति । १५. प्रातर्यावणेत्येतत् । १६. पा गोमता नासत्या रथेनेत्येतत्मूतं ब्राह्मणछमिनो भवति । १७. अतारिम तमसपारमस्येत्येतत् । १८. क्षेत्रस्य पतिमा वयमित्येतास्तिवस्त्रयाणां होचादौना परिधानौया भवन्ति। १६. शं नो देव इत्येवमादिकाच्छावाकस्य परिधानौया भवति । क्षेत्रवत्याः परिधानीयाः कुर्वत इतौयं श्रुतिर्बाहुल्यात् । २०. इमे मोमासस्तिरोश्रयास इति प्रेषेषु पठिता। इमे मन्द्रासो अश्विनेति सौपणे । प्रत्या यातं निवत उद्दतथेति मौप- पर्यव । श्रा नो गच्छतं हवनोप यज्ञमिति मोपीव । एतायतसो यथोहिष्टा होचादीनां याज्या भवन्ति । २१. पुराणमोक इत्येवमादिका वा अनुपूर्व पतसो होचा- दौना थाज्या भवन्ति । अथ यत्तिरो अङ्ग्यवत्यस्विष्टुभो थाज्या भवन्तीत्यन्यत्रापि न्यायेन शिङ्ग विद्यत एव । वैधपत्याः ICD TYRTIM 17. propose.

·१५०८०-१...] भाडायममौतसूभभाव्ये। २९१ १. १. प्रनम्तर उद्यते। २. थमस्तोमो नामैकाहः वर्गकामस्य भवति। तस्यायं प्रा- तिरूपो ऽर्थवादः । यमः किल वर्गकामः पूर्व तपस्तावा एतं या- क्रतुं थमस्तोमाख्यं दृष्टवान् । ३. तमाहरसंभारदारेण । पाहत्य व तेनेष्टवान्। ४. प्राप्तवान् । ५. प्रयोगचोदना वाक्यमेतत् । ५. ऐकाहिकानां शस्त्राणां स्तोषियानुरूपानुद्धृत्य मामाता- नाय । मामाताना इति मामप्रगाण उच्चन्ते । ७. यावत्यस्ता देवता' भवन्ति तावत्य एव तहेवताम्तच्छन्दस उपजायसे व्याक्रियन्त इत्यर्थः । प्रगाथस्थाने ऽपि तथैव छन्दो ऽनुसतव्यम् । ४. परेयिवांसं प्रवतो महौरग्वित्येतामा पञ्चानां मरुत्वतीय- निष्केवच्यहोचकशस्त्रेषु, यानि मूकानि तेषां पुरस्तादेकैको मध्यन्दिने । १०. १. सर्वखारो मामकाः । स सर्वगायचो मरणकासम्म यज- मानस्य भवति । प्रयोगान्तरेच वर्गकामस्य । Am C नारेबना।

·शाहायगौतमत्रभाष्ये। [१५. १९.१-०. ३. २. सर्वनिधम इति गुणयोगादुच्यते । स प. गुणम्छान्दोग्ये प्रमिङ्कः । सर्वश्रेष्टुभो ऽयं भवति । भरीव इति गुपयोगादुच्यते । स च प्रसिद्धो गुण छान्दोग्ये । म सर्वजागतो भवति । पाकामस्य फसचोदना । ४. सर्ववानिधन इति गुणयोगादुच्यते । श्रुतकामस्थ कौर्ति- मिच्छतः । सर्वानुष्टुभो ऽयं भवति । ५. गायचचेष्टुभजागतानुष्टुभेषु प्रत्यक्षमेवैतानि छन्दांसि पाह- तानुद्धृत्य कर्तव्यानि । नानाछन्दस्येषु वा पाहतेवेतेषु संपदा यथाश्रुति संपादयितयम्। १. नृजित्पृतनाजिमत्रजियः । ११. १. वाचस्तोमस्यायमर्थवादेनोपक्रमः । वाकिलाकामयत सर्व- भूतयामस्य प्रशस्ता स्यां श्रेष्ठ्यस्वाराज्याधिपत्ययुकाहं भवामौति । २. वक्ष्यमाणविधिकं दृष्टवती। ३. तस्य संभारानाहरत् । पाहत्य चेष्टक्तौ । ४. परिगता प्रामौत् । ५. तस्माष्ठ्यादिकामो वाचास्तोमेन यतेति । १. स्तोचियाखेवंसंख्या बहिष्पवमानस्तोत्रगामं कर्तव्यम् । ७. महसस्तोत्रियाणामाज्यस्तोचगानं भवति । : १C D ins. इति। D प्राकमा पनुकत्य AC प्राचतानहत्य: . D पचाबुनिः A C D संपादयिनवा। A •सोमो C D •तोम मा । u At instead of 77 all MSS. CDTI

·१५.११.८-१६.) शामायणमौतसूत्रभाष्ये।
८. दश स्तोपाणि यथाक्रमेण स्तोपियाणामेतास संख्यास
गेयानि।
.
१. सर्वा सचो न्यावर्तको । सोमसंख्या मिस्थ प्रयोकथाः
सोमातिशंसनायायुतादिषु स्तोमेषु ।
१०. एवं सर्वाणि मामानि प्रयुज्यन्ते सर्वाणि यजूंषि ।
११. उत्याय परिसमाप्य वाचःस्तोमं ततोऽमिष्टोमः कार्यः ।
पाहतार्थमप्रिष्टोमवचनम् ।
१२.
गवामेव
न्यायात्।
१३. महायजः पूर्वमुको हविर्यजसोमेषु । तथापि महल
दक्षिण।
१४. म एतौ यजक्र अपदिनुयभिभूती रति पूर्वमुक्तौ ।
तयोरपि महतं दक्षिणा ।
१५. सहसं दक्षिणेत्यनुवर्तते ।
११. प्रकान्लेव दक्षिणासंख्या ।
१७. सहसं दक्षिण।
१८. सहसं दक्षिणा । महायज्ञादिषु सप्तमी निर्देवाचावा-
मरीया अपि दक्षिणाकस्पा अनुवर्तव्याः ।
१६. प्राधमेवेतदुच्यते शाखामरीये ऽयनादेशे यथा स्यात् ।
.
C D यावर्तन
PA om, froch sf to time: 1
40

·२९७ शाहारनौतसूत्रभाष्ये। [१५. १२.१-११ १२. १. राजसूयो वक्रव्यः । तस्थार्थवादेनोपक्रमः । वरुण: किसा- कामयत सर्वेषां राज्यानां दिव्यान्तरिक्षभौमाना श्रेष्ठ्यं वाराज्य- माधिपत्यं परौयाम् । जान्यता श्रेष्ठयमानुकूल्यं वाराज्यमाधिपत्यं प्रसिद्धमेव । २. म वरुणो राजसूयाख्यं यजक्रतुं माध्यसाधनभावेनोप- सधवान। ३. तं राजसूयोपकरणमाहरन् । भारतवान् । तेनेष्टवान् । ४. परिप्राप्त श्रामोद्धरणः । ५. तस्मादेवंकामो राजमूयेन यजेत । १. अत्र भार्गवो भगुममानगोत्री होता भवति । ७. माध्या अमावास्याया उपरिष्टादेकाहे फाल्गुनप्रथमाहे ऐन्द्रापौष्णोन बस्तेनेवा दौथेत । ८. पवित्रो मामाभ्यारोपणीयो ऽमिष्टोमः। तस्मै दौतेति पूर्वण संबन्धः । ६. स एव पविचयतष्टोमो भवति । १०. रथन्तरं पृष्ठं यस्मिन्स तथोकः । ११. एवंसंस्थः 1 चानुवर्ष PM has failut winan par 49. instead. Mom. the beginning. 7. 8 3eem to form one Sutra in this Ms., it reads ... प्रतिपरि दोष।। सिम्पविचाष सैन । Y Mकसिधमा नप पनिडोमारूपामको गर्भ नवादा।

·१५. १२. १२-२२.] शाहायनमौतसूचभाष्ये । १२. एषो ऽमिष्टोम एव पवित्रः। एतेमामिष्टोमन किस पूतः पविषौलतः सवमश्रुते प्राप्नोति । १३. चतुर्दीवस्त्युपसत्को ऽष्टम्यां सुत्यमहर्भवति। १४. पचशेषं तमिष्टिभिः परिसमापयेत्ता दृष्टयः सरूपे- पोकाः । पूर्वकारिवणायवस्थिता द्रष्टव्याः । १५. प्रयुज्येति सकलस्य प्रयोगस्थ चोदना तम्बमेवानुकृतेः । ततो वैश्वानरपार्जन्या उत्सर्गश्च भवतः (?) । १५. नित्यादन्यो ऽयमिति नियमात् । १७. माकमेधैरिष्वाग्वषं शुमामौर्य माया वा पौर्णमास्यामिति विकन्ये प्राप्ने माध्यामेवेति नियमार्थ वचनम् । • १८. समापयेत्पूर्वकारिवशा। १८. पूर्वफाल्गुन्यामभिषेचनीयदशपेवाभ्यामर्थाय दौलते । २०.२१. अर्थवादार्थ वचनं संख्यामानवियर्थ कर २२. दीक्षाभिः षोडाभिरिदं मर्व - पोशाकसमिति संपत्या । प्रस्यैव सर्वस्याप्य भवत रमौ अभिषेचनीयदमपेयौ। १ M Sutra: एष एवं पवित्रः Comm. पावन इत्यर्थः । Sutra तेन. पनवे Comm. सवो ऽभिषेवसस्य योग्यो भवनौत्यभिप्रायः । PODM.. चोप- सनियमापन PA अया। A बाप instearch प्रयावस। CDI CM Sitra परम उपमदः ('onm रोपामुपसदा नियमावलम्। Sutra Tत्यं पE (onum. पर्यादेपन्यामार्यम्। 20 21 as one Sin in A C (1.? • Agi (on marg i *'987 and vifiter CD संपवाव (D या.) ।

·शाहायगौतमत्रभाष्ये।
[१५.११.१-१३.
१३.
१. एककालं मोमो क्रौणन्ति ।
२. उभयोरेकमेव ।
३. त्वमग्ने वरुणो जायसे यदित्येतदाज्यं सूतं भवति ।
४. वरुणलिङ्गमेतत्सूक्तं यस्मादरुणमभिषिञ्चन्ति। यागस्तुति-
रियं पूर्वस्य विधिशेषत्वात् ।
५. चतुर्विज्ञादको माध्यन्दिनो भवति ।
१. मैचावरुणो पयस्या निष्केवल्यमरुत्वतीययोरारेण ।
७. तर तस्या मेघावरुण्यां पयस्यायां प्राक् खिष्टकृतो ऽभि-
पिचते यजमामः संस्कारार्थत्वात् ।
८. तस्याः पयस्याया एतावदेव प्रदान मान्यत् ।
६. पार्डिकाद्वितीयादशस्ततौयसवनं भवति ।
१०. न संस्थान्तरम्।
११. प्राप्तये।
१२. न पादावधानं । यन्यवभथमिति वचनात् ।
१३. क्रियते ऽवस्थकर्मवत्कर्तव्यम् । न खातौति खान
निषिध्यते।
१ M. Sutra. सर •दमपयस Comm दो सोमो क्रौपनि। भवस्य मौसम
विभागो यथान्यष। दमपेयस्य विभागो पचायन। दरपेयस्य च। पभिषेचनौषस
ति सम्मान - Sutra नमन • पर्यन्तम् Comm. मामायौ याच्या महालना।
भयोरपि कुर्वति...ना Sitra अन्यात् Comm. योन 4ज. 1, p. 242.
Ecin marg. पाभि alt. to पपि) नियौ भवं बानिय [कर्म above the line]
'मौपरसथमारभिवाप्येत्यर्थः । ६ C D M संखायनात्। "C-B.om:
MC D पलसंधम om. नामं।

·१५.१०.१-१९.) शासायनौतसूत्रभाष्ये । १४. कृष्णाजिनस्य यजमानसकस्य पूर्वपादमुदके ऽवसत्य वमनस्य वा दशां ततः प्रत्याहरन्नि । . १४. १. उत्तरं दशपेयाख्यं देवयजनं यजमानो ऽध्यवस्थति। अथ- शब्दादन्येन कर्मणा यवदधत् । २. तहेवयजनं प्राप्तुं संसृपाख्याना हविषामिष्टिभिर्यजेत । ३. दशभिरिष्टिभिर्दभराचं यजेत । एकैकये कैकमहः । ४. दौक्षणयातो ऽनन्तरं सविचे प्रमविचे यजेत । ५. मवित्र श्रामवित्र दृष्टिं निर्वपेत् । सविता देवता। पास- वितेति विशेषणम्। १. हतीयामिष्टिं हतीया हे भविचे सत्यप्रसवगुणाय निर्वपेत् । ७. चतुर्थो मिष्टिं चतुर्थे ऽहनि सरखत्य वाचे कुर्यात् । वाच इति विशेषणम् । ८. पञ्चमे ऽहनि पञ्चमौमिष्टिं निर्वपेत् त्वड़े रूपविशिष्टाय । १. षष्ठे ऽहनि षष्टीमिष्टिं निर्वपेत् पूष्णे देवाय । पथिव रति विशेषणम्। १०. सप्तमे ऽहनि सप्तमौमिष्टिं निर्वपेदिन्द्राय। प्रमै रति गुणविशेषणम्। १... शामे शनि अष्टमौमिष्टिं निर्वपेत् सहस्पतये तेजो- राणाय.. १CDM .स १ C D देवनाये। ..C: MA।

·३१७ पाहायगौतसूत्रभाष्ये। [१५. १४. १२-२१. १२. नवमौमिष्टिं नवमे ऽहमि निर्वपेत् सोमाय राज्ञे । मोमो देवता। राजेति गुणः । १३. टामे ऽहनि दशमौमिष्टिं निर्वपेत् । विष्णवे देवताये। शिपिविष्टायेति विशेषणम्। देवयजनान्तरमेकैकेनोत्सर्पतीत्येव- मादिकार भाखान्तरोयो धर्म इतिकरणालभ्यते । १४. दशमी चन्द्रतिथिम्रयते। तस्यां दमोयः कार्यः । मौत्यमहरिह दशपेयाख्यम् । १५. अपि वेति प्राकृतो विष्णवे शिपिविष्टायेत्यन्तेन मह विकल्पसमुच्चयः । एताभिर्दशभिर्देवताभिः सहोचारणेन सदः प्रसर्व- युर्भशाग्या भक्षयेयुः। १६. प्रयोगगतस्य प्रतीकवचनम् । १०. एवमन्तो भक्षामन्त्रः । १८. विजो ऽनेन विशेषणेन विशिष्टा याजयेयुः येषां माहतः पिटतय दादा पुरुषाः श्रोचिया भवन्ति । १६. तसंख्याका ब्राह्मणाः मोमं भक्षयन्ति । २०. यजमानचमसे ऽपि ब्राह्मण एव । मतसंख्यायोगात्। दादशैकैकं चमसमनुसर्पन्तौति श्रुतिः शाखान्तरात् । २१. तस्मात् दशदोकेकं चमसमनुसर्पन्ति । तस्माद्दशपेय इति निर्वचनेनेह स्ततिः। • . C D M देवता । तेन गुहेन । ९ CM • केनामा सर्प. A om. शौचातरौयो । १.C D om. इत्यम्सन । ४ (प्रयोगमय प्रमौक. M प्रयोगमकस्य प्र. D प्रयोगमवाप्रमौका RA adis ोषियोऽधौत इति वेदपाठबारमा ( C D बुतिः (orig.) इमि पकने. D रनि बचने. A उपसमि।

·शाहायगौतसूत्रभाष्ये।
२२. परिसमाप्य दमपेयमनन्तरं पञ्चबिलधर्भवति। .थागो
द्रव्यनिर्देशात् ।
२१. परिसमाप्ते पञ्चविलयागे श्येनौषतीभ्याम्। ग्येनौ
सोहिता । पृषती शुक्ललाञ्छनादियोग्यलक्षणा । येनौपषतौभ्या-
मिति पञ्चमी। पष्टौही चतुर्वर्षा निगमेषु प्रसिद्धा। गर्भिणी-
भ्यामसर्वतीभ्या पूर्वा अदितिदेवत्या वैश्वदेवौ वा मारुत्युत्तरा।
१५.
१. प्रथशब्दादियं सौचामणे परकाणां राजसूयाइहिरपि
मर्णत्रयस्यापि भवति। काम्येष्टीनां च मध्ये पाठात्। तस्याः
संस्कारमध्ये च पाठात् । स्मृतौ संस्कारों भवति। कौकिला तु
मौचामणे येषामध्वणां पठिता तदधीनमेव बावृत्यम्।
२. पाश्विनदेवत्यो लोहितवर्ण ऽण प्राशयः ।
३. सरखतौदेवताका मेषो कर्तव्या।
४. इन्द्राय सुत्रांमगुणाय अषभ पालन्धयः।
पर्यमिततेवतेषु सरामोमेन प्रचरन्ति। सराया एव सरा-
मोमाभिधानम् ।
१. पवित्रेण पुनौर मेत्येवमादिना कन्पपठितेन मन्त्रण
सरां प्रवन्धपतिष्ठन्से मयजमाना विजो ग्रामाणाविशेषात्।
...रियोग्य । १ A सी., G.inोभ्या. D.मी., M TE
१c D पापं . C ) । . M एप्रमाण ।

·भासायनप्रौतसूत्रभाष्ये। (१५. १६.५-३० १. पियाभिवेति गोकम् । कथं नाम सोमवता बर्हिषदा- मनिव्वात्तानां च या उकास्ताः स्युरिति । ८. पुवं सराममित्येषा सुरासोमानां पुरोनुवाक्या भवति । ६. होता यादश्विना. मरखतौमिन्द्रं सुचामाणं मोमानामिति प्रेषो भवति । १०. सर्वाग्प्रेषानेक प्राचार्या विकृतामूहितानामनन्ति । ११. तहस्तिमानातं तथा न कुर्यात् । श्रासरं तत् । १५. पुरमिव पितरावश्विनोभेत्येषा याज्या कर्तव्या। मोम- स्थाग्ने वौहौत्यनुवषदारः । सरायाः मोमशब्दात् । १३. यमश्विनेत्येवमादिकः, सराभक्षणमन्त्रः । १४. ब्राह्मणं सुरापं परिकरणोयादित्येवं ज्ञात्वा तम्मे भव उपनौयते । परिकौणैयादिति ब्राह्मणवचनं स्मतिविरोधाशंकानि- वृत्यर्थम्। १६. मौचामध्यनन्तरं केशवपनौयो नामैकाहः। यद्यस्मिनवमरे सौचामणौ क्रियते ततो ऽयं क्रमः । उताब्दादन्यचापि भवतीति विजायते। १. धातवी मामोदवसानौया कार्या । १. पुरोलायः शाखामरात् । भानावैष्णवस्य वाव्यापुरोनुवाक्ये पूर्वोपदिष्टे । रन्द्राविष्णू इंहिताः सम्बरस्य उना जिग्गथुन परा CD om. Prom बापा- to:दिख।

·१५. १६. 8-18.] शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। नयेथे इति याज्यानुवाक्ये भवतः । सं वा कर्मणेति द्वितीया- सप्तम्यौ वा। ४. चैधातव्यनन्तरं व्युष्टिदिराचः कार्यः । ५. अनिष्टोमसंस्थमेकमहर्दितीयमतिरात्रमंस्थम् । १. अनिष्टोममस्थम्य ब्राह्मणमस्तवः। व्युच्छत्यस्मै श्राह्मणाय सुप्रभातमहर्भवति यो वेदमनुब्रूते शिष्येभ्यः । ७. अतिरात्रमंस्थस्य चचियमस्तवः । जत्रियस्यापि तस्य सप्र- भातं यो ऽभिषिच्यते । तस्मा अमृध्रा उपमो व्यच्छान्य इन्द्राय सुनवामेत्याहेति मन्त्रवर्णवचनात् । ८. व्युष्टिद्विरात्रादनन्तरं चत्रष्टतिर्नामैका हस्तेन यजते । . ६. क्षत्रट ते विशेषणान्येतानि पदार्थानि प्राकृतान्येवानूधन्ने । १०. उहेति निपातो वाक्यपूरणार्थ: । तेन बिष्टोमेन वृद्ध- धुम्बो नामाभिप्रतारण इटवान् । ११. तं वृद्धद्युम्नं ब्राह्मण: कश्चिदनव्याजहार । अनुव्याजहारों नामाभिशाप.। १२. एवं ब्राह्माणो ऽनुव्याजहार । नायमयष्ट क्षत्रतिना वृद्धवः । श्रत एतम्माद्यजोपचारादिममेव ममरं मंग्राम प्रति कुरवो राजानः कुरुक्षेत्रादेशाच्योय्यन्त इति । १३. यथैवैतेन ब्राह्मणेनोक तथैवाभूत् । १४ नवटोमेन। . . ...या। ...तिमा . Don. भवनः। बतूणी, I याभूश्यो, ID • न्येवाप्यो । 41 ५ ..गाया।

·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये।
[१५. ९..
BRR
१७.१न
१५. प्रतिष्ठा यज्ञानां चतुष्टोमः प्राथम्यात् ।
१६. अयुतं दश सहस्राणि दक्षिणा देया। गवामियं संख्या
न्यायपाः।
तस्माद्राप्रात्
यस्याधिपतिः। तस्मान युवते प्रजा।
तस्यै वा विशो राजा। तस्या न युवते न पृथग्मावं गच्छतीत्यर्थः ।
यो ऽयुतं ददाति ।
१८. अयुतमित्यस्य निर्वचनम् ।
१६. सक्षं वा दद्यादित्यभिप्रायः ।
उक्रमाध्वर्यवे। शौनःशेपं च प्रेष्यतिर द्यूतान्ते वेति।
ततः प्रेषितेन होचा ख्यातव्यम् । तदिह सूत्रकारः पठति ।
"
१७०
p. 187, 1. 22. हरिचन्द्रो नाम राजा। वेधाः प्रजापतिः।
तस्यायं वैधमः। ऐच्याक इति वंशाख्या । स किल राजापुर
पास श्रामौत।
p. 188, 1.५ तस्य ह राजः शतंपरिमाण जाया बभूवुः ।
अनेकाखपि पत्नौषु मतौवष्यपुर एव । माधनसंपनो ऽपि
पुन सम्धवानित्यर्थः।
2. तस्य राज्ञो हरिश्चन्द्रस्य ग्रे कथंचित्पर्वतमारदाषौ
महोषितौ।
pom. in A.
RC D प्राधान्यात् ।
. C D प्रेमातिनामि।
Stroiter, be Smalsepo, fabula Indica, Berolini 1861. ll the numerai,
indicate bere page and line of the text in vol I.

·-- १७.] शादायनत्रौतसूत्रभाष्ये। १२९ म राजा नारदं पृष्टवान्। 3. 4. यदेतद्वयं पृच्छामस्तगवनारदास्माकं प्रभूहि। नुति वितर्के। इममित्यभिप्रेतस्य प्रत्यक्ष एवं निर्देशात् । सर्व एव जना विद्वांसो ऽविद्यामश्च पुषफलं पुत्रमिच्छन्ति । किं पुनस्तत्पुषफलं यत्पुषेण पिता विन्दत इति। 5. म नारद एकयर्चा पृष्टो दशभिर्वक्ष्यमाणभिः प्रत्युवाच । 6. 7. पुषेण जातेन पिता पितृणममणो भवतीत्युच्यते । पुणमस्मिन्संनयतीति । अमृतत्वं च विन्दते । नेवासौ मियते यस्य पुचः। पिता पुत्रस्य जातस्य कर्मयोग्यस्य' निष्पन्नस्य पश्येचेजीवतो मुखं संप्रतिकाले। ४. 9. सर्वेषां प्राणिनां पृथिव्यां यावन्तो भोगाः जुदपामा- दयः । यावन्तो जातवेदसि श्रासोकप्रकाशरूपोपशव्यादयः। अशु च यावन्तो भोगास्तापामादयस्तेभ्यो भोगेभ्यः पितुः पुणे भधाभोगः। 10. 11. पितरो नरकपातलक्षणं मान्द्रं तमः पुत्रेणात्यायन् । किं चान्यत् । प्रात्मा हि म प्रात्मनः सकाशानातो अपृथग्भूत एवेत्यर्थः । स रावत्यतितामणी । दरावत्यत्रवति श्राद्धोदक- दानादौ कर्मणि अतिता(!)। मांतत्येन प्रापयिता । अवश्यक व्यस्य र अहादेणे। 12. 13. बाह्मणाः । ब्रहानाहाणयोरविशेषात् । हे ब्राह्मण stroitor wromOMAA मंनिशी McD नि। RCM पुषयोग्यम्य। ४C.., DTC D मानत्येन ।

·३२४ शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१५.१७. इत्यामन्त्रिताः किं नु मलं धारयथ नखलोमादिकं । कि- मजिनं धारयथ कृष्णाजिनं मुमुक्षवः मन्तः। किमु मणि धारयथ खानमाः मन्तः । किं तपो धारयथ कृच्छ्रचान्द्रायणा- दिकं । विष्णुलोकप्राप्त्यर्थं किं तर्हि कुर्मः । पुत्रमिच्छध्वं स वै लोको ऽवदावद इति । वद स्थैर्य । चिरविष्णुलोकप्राप्तिहेतुः पुत्र एवेत्यर्थः । 14. 15. अन्नं ह प्राण इत्येवमादीनां दृष्टान्तत्वेनोपादानम् । यथानिश्चितमन्नमेवर प्राणः। शरणं वस्त्रं सर्वतः परित्राणम् । हशब्दो ऽवधारणार्थः । रूपं हिरण्यं सर्वद्रव्येभ्यः शोभनद्रव्यम् । पशवो ऽविवाहा विवाहरहिताः । मखा ह जाया इहलोकपर- लोकसुखधर्ममाधनरूपत्वात् । दुहिता कृपणं । मर्वदादौनैव शोक- करौ। यथैतानि यथायथं निश्चितानि एवं ज्योतिः पुत्रः परमे व्योमन् परमे स्थाने। 16. 17. पतिर्जायां मर्वाङ्गीकृत्य रेतमा प्रविशति । गर्भा भूत्वा मातरमिवाश्रित्य तस्यां पुनर्नवो भूत्वा दशमे मासि जायते ऽभिव्यज्यते। Is. 19. जायाशब्दस्य निर्वचनार्थ' पुनरुतं । यस्मादस्यां पुम पो तस्माज्जाया जाया । श्राममारमेषाभूतिवनं यदस्या- मेवेतहौज निधीयते। 2). 1. देवा सषयश्च एतां जायां महनेत्र. संभारं कृत्वा PA चिरं। १ C ) यथैतनिषित। CD ou.. १CD •पिमः। नसानामाया।

·१५. १८] ३२५ शालायनश्रौतसूत्रभाष्ये। . देवा मनुष्यानब्रुवन्नेषा पुनर्युमाकं जननी भविष्यति । जायास्तुति- रपत्योत्पत्तिस्तत्यर्था । 1. y and p. 18!), 1. एष इति प्रकृतमंनिहितपरामर्शकः। पन्था मार्गः। विततो विस्तीर्ण देवयानो' न पियानो येमाक्रमन्ते पुत्रिणः । येन गच्छन्ति पुत्रिण: ये विगतशोकाः। तं पश्यन्ति पशवो वयां मि च पक्षिणश्च । तस्मात्ते मातर्यपि मिथुनं चरन्ति । एवं नाम पुत्रोत्पत्तिः प्रशस्यते येन विरुद्धमप्यभिधीयते । यथा लोके ... गौत्वा' निष्यादयितव्यं किमपौति । 23. अर्थवादो ऽयं पुत्रोत्पत्तिप्रशंमार्थः। गावो वा एतत् सत्रमामतेति यथा । १८. 4. अर्थवादो ऽयं पुत्रोत्पत्त्यभिमुखीकरणाय। हशब्दो नि- पातो वाक्यपूरणार्थः । तमुपायं कथय धन पुत्रो जायतेति । 5. म नारदम् हरिश्चन्द्रमुवाच वरुणं राजानमुपधाव । उप- धावनं श्रयणं । उपधाविवा तं देवं ब्रूहि पुत्रो मे आयतां तेन हे वरुण त्वा यजे । एवं वरुणं ब्रूहि । ६. हरिश्चन्देण नारदवचोऽभ्युपगतम् । 6. हरिश्चन्द्रो वरुण राजानमुपममार । कथं तदाह । , लोणी देवयानः, देवयानः ।पैटयाणी । २ A मनवादगीला, नावादंगावा I मन्बादशोला, ) मनायगा । ३ () प्राधि ४ CD ·भाायमश्रौतसूत्रभाष्ये। [१५. १८. 6. 7. पुत्रो मे जायतां तेन त्वा यजा इति। म हरिचन्द्र एवं वरुणमुक्रवान् । 7. ऐति वरुणो ऽभ्युपगतवान् । तस्य हरिश्चन्द्रस्य पुत्रो जातो वरुणप्रसादात् । तस्मै तत्पित्रा नाम दत्तं रोहित इति । 8. तं हरिश्चन्द्रं वरुण उवाच । अनि वै ते पुत्र इति। अजनौति लुङि चिणि रूपं । जातस्ते पुत्र इति यावत् । यजख मानेनेति । 9. I0. स राजा हरिश्चन्द्रः पुत्रस्नेहादरुणं प्रत्येतदुत्तरं कृत- बान्। यदनतिकान्तदशाहो ऽयं पस्ततो ऽमेध्यो ऽतिक्रान्तदशाहो मेध्यो भवति पूर्णदशाहो ऽस्वथ त्वां यजा इति । 10. राज्ञो वरुणो ऽङ्गौचकार । म रोहितो निर्दशो ऽभूत् । 11. हरिश्चन्द्रं वरुण उवाच निर्दशो ऽयमभूधजस्व मानेन । 12. दन्तैर्विना पशरमेध्यो भवति । नु अहो भवन्तु दन्ता अस्य । अथ त्वा यजा इति । 13. हरिचन्द्रोकमभ्युपगतं राज्ञा वरुणेन । तस्य रोहितस्य दन्ता जाताः । 14- हरिवनं वरुण उकवान् । दना अप रोहितस्य जाताः । अनेन मां यजख । 14. 15. पदनेः पशमध्यो भवति । दर. चस्य पतन्तु मनन्तरं तव यागमनेन करवै। VCD तिन।

·शाधायनमौतसूत्रभाष्ये। 16. तथैव वरुणो मेनिरे। तस्य दन्ताः पतिताः। 16. 17. तं वरुण उकवान् दना अस्य तः यजख मानेनेति। 18. पुनर्दम्तजन्मोत्सरं कृतवान् परिचन्द्रः । 10. अरजेवम् । पुनर्दन्ता अभवन् । 20. वरुण उक्रवान् । 21. संनाहप्रायनन्तरं पियः परमध्यो भवति । रत्येवं परिबन्द्र उक्तवान्। 22. भवत्वेवमिति वरुण उवाच। म रोहितः संनाहं प्राप्तवान् । p. 190, 1. 1. वरुणनोकम् । महरिचन्द्रस्तथेत्यौहत्य पु रोहितमामलितवान् । किम्। 2. ततेतिर पुनमभिधाय संबोधर्म कतम् । अयं भगवान्च- रुणखा. अनेन समयेनाददायत्त्वयार पाना इमं यजा रति । म समयः संप्रातः । हन्त रति खेदे। परमखेदं प्राप्तवान परिचन्द्रः । एवमुक्तो रोहितः किं कृतवान् । 2.3. रोहितः पितुः खेदं वरुणस्य चेतिकर्तयां . -kil MSS. मेनिरे। PC (sec. h.) नातेनि, C D read also in the test of the Sutra alkol CD utgrew it instead of .avi ·शामायनश्रौतसूत्रभाष्ये । [१५. १८. . अात्मनश्च मरणं दुष्करमालोच्य नेत्युत्का न करिष्यामौत्यभिधाय चापं ग्रहौवा पितुरप्यविधेयो भूत्वा वनं गत्वा स्थितः । 3. सरोहितो धनुष्पाणिः सन्नेकं संवत्सरं यावदरण्ये निर्जने देश पचार। 4. अथानन्तर्य। रोहितवनगमनानन्तरं दूक्ष्वाकुवंश्यं राजानं हरिश्चन्द्रं वरुणो ग्टहीतवान् । तस्य हरिश्चन्द्रस्य उदरं जलोदरनामानं व्याधिं कृतवान् । 5. तत्पितुर्वरूणकोपानिष्पन्नमुदरं रोहितो वनस्थः श्रुतवान्। म रोहितो ऽधण्याराममागतः । 6. तं रोहितमुपगम्य ब्राह्मणवेषपुरुषरूपेणेन्द्रो वक्ष्यमाण- मुक्तवान्। ११. 7, 8. हे रोहित नौतिनिपुणानां मितिवाक्यं वयं श्रुतवन्तो यदान्तायानलमाय नानाप्रकारा औरस्ति तथा निषदरो' अलसो जमः पापो दुःखौ। चरत उद्यमवद इन्द्रो देवराजो मित्र। तस्मात् । १ हे रोहित चरेव उद्यममेव कुरु इति ब्राह्मण उवाच । म रोहितो ब्राह्मणवचस्तथ्यं पथ्यं दुःखान्तकरं मत्वा पुन- खरैवेति मां यदयमवोचत्तदवश्यं कर्तव्यं मया । इति तत्वा ३ १ C.२ पुणामामिति वा । C.इ।। CD नातं ।

·० १६.] शाहायनमौतमभाथे। तोयं संवत्सरमरये पचार। सरोहितः पितुर्युःखं मनसि विममा पुनर्याममेयाय द्वितीयसंवत्सराम्ने। 1. तं रोहितं तथैव पुनरिन्द्र उवाच । 12. 13. भगो भाग्यं पुणं संपदिति यावत् । म धामी- नस्योपविष्टस्यास्ते उपविशतिन वर्तते । म एव भगस्तिष्ठत जल- स्थितस्य पुरुषस्योर्ध्वस्तिष्ठति वृधभिमुखो भवति। म एव निपब- मानस्य पततो ऽधः पतति । स भगवरत उद्यमवतखराति वर्धते रएप्राप्तिं करोति । तस्मात् । 14. उतार्थम्। 15. हतीयमपि संवत्मरमर बभ्राम। पूर्ववद्याख्यानम् । 16. कृतव्याख्यानम्। 17. 18. 19. हे रोहित तस्माचरैव । एवम्दो ऽन्यव्यवच्छ- दार्थः। थतः खपन् पुरुषः कलिः पापो भवति। संजिहानो निद्रा परित्यजन् दापरो ऽपापो भवति। उत्थित जलः स्थितः पिपाडूमस्वेता भवति। परन् चलन चतुष्पाडूर्मः कृतयुगं संपनवे इति मन्लोस्कयोधपूर्व संबायोवाचेन्द्रः । २०. गताम चतुर्थ संवत्सरं वने परिवा तदनो पुनररथाद्वाममागाद्रोहितः । 21, वनमा वाक्यम् । . 6 .. CD na ·शाचायगौर. सूत्रभाष्ये। [१५. १६. . 22 ; p. 191, 1. परत उपाधपूर्वमुघमं कुर्वतो जो पुष्यफलवत्यौ अनन्तरफलकारिण्यौ । चरतः पुंस प्रात्मा सुखदुःखफलभोक्ता फले- पहिस्तखेएफलो भूष्णुर्भवमशीलः । अस्य पुरुषस्य चरत उद्यमवतः पामान इष्टफलहन्तारो ऽनिष्टफलदातारः विषादात्मकास्तमोगु- णोड़वा हताः उद्यमेन नामं नौताः प्रपथे दूरमार्ग अमेण म्लानिना भरते भयादिव लौयन्ते उद्यमवन्तं न स्पृशन्तीत्यर्थः । तस्मात् । 2. पुनः संबोध्येन्द्रेण वनं प्रहितो रोहितः । 3. ब्राह्मणवाक्यं तच्च पुनःपुनमन्त्रवर्णपूर्व महोदयकारि मन्य- मानः पञ्चममपि संवत्मरमरण्ये दुःखान्तमिच्छन् रोहितवचार ॥ मदर्थे मत्पिता वरुणेन महात्याधि घोरमुदरमुत्पाद्य पौद्यते किं . मया पुत्रेण जीवतेति कृत्वा स रोहितः पुनर्याममागतः । 4. उतार्थम्। 5. 6. चरकुद्यम कुर्वन् मधु अमृतं मोक्षं विन्दति। म निथ- पेन योगव्यो योगो ऽनिर्विनचेतमेति स्मरणात्। थथा पकं पचते म कर्मफलं उदुम्बरं फलकाण एव व्यक्तं भोगरूपं परघुद्यमवान् प्राप्नोति। पनिर्वेदः श्रियो मूलमित्यादेशागमेन संबोध्य सांप्रतं प्रत्यचेण प्रमाणेन बोधयनाए। सूर्यस्येति । हे रोहित पय प्रत्या सूर्गा बीमा यो न तन्द्रयते चरन कदा चनासायं करोतीत्य- भिप्रायः। P .CD योगायो | A om. go to : Ard bas instead. instead of पोसयो।

·--
.२०.]
पाहायनमौतसूचभाष्ये।
7. पुनरिन्द्रेण प्रेरितः।
8. पूर्ववत् षष्ठमपि संवत्मरम् ।
9. छतव्याख्यानमेतत् ।
10. 11. यतो वनेचरो बने परमाधुकरो वा मधु विन्दति
मनिषलः । अपचिपन्यरुषकं विन्दति । य एवावचिनोति बने
स एव परुषकाख्यं फलं विन्दति । न तु निषलो निदधमः ।
उत्तिष्ठविन्दति श्रियम् । उपमं कुर्वन् श्रियं लभते। निषलस्त
किमपि न लभते । तस्मात् ।
पुनः
प्रेरितः।
13. चरैवेति वै बाधणे नोचदिति मन्वानः स सप्तम
संवत्मरमरण्ये चचार प्रयतः ।
14. म रोहितः सप्तमे संवत्सरे रखे बम्भम्यमाणो जीगत
मौयवसिम्मृषिमनायापरौतं बुभुक्षया परीनं सर्वतो व्याप्तं पुणे
भच्यमाणं भवार्थमुपस्थितमरणे उपेयाय उपगम्य दृष्टवान् ।
12.
२०.
15. तस्थानीगर्नय मौयवसेस्वयः पुत्रा वक्ष्यमाणमा धामः।
किनामानः पुनस्त इत्यत आह ।
एते पयः।
A. पचिनोति।
.CD.
१CD om. उपमय रखा।

·शासायमनौतसूत्रभाष्थे। [१६.२.. ३१२ . 16. 17. तमजीगत मौयवसिं रोहित उवाच। हम हन्तेत्ययं निपातः सप्रणये वर्तते। अहमेषां बदौथाना पुषाणमेपेनात्मानं निक्रोणा इति । के विक्रीणामौत्यर्थः । तुभ्य- महं गवां शतं ददानौत्येदमुवाच रोहितः । 17. म मौयवमिरजोगी ज्येष्ठ पुचं पितृणमर्थ निग्रवान जावान्। 18. नेति प्रतिषेधे। वित्यवधारणे। इमं तावज्येष्ठं नाई विक्रोणामि। नो इति निषेधार्थः। एवेति निषेधावधारणों निपातः । कनिष्ठं पुर्ष माता नितरां विक्रेत नेचति । 19. तो पितरौ मध्यमे दावपि विक्रयमिच्छतः । 20. तस्य क्रयार्थ · रोहितः शतं गवां दत्त्वा स रोहितो सहीत्वा शुनाशेपमरण्याबाममेयाय पितरं हरिचन्द्रमागत्योकवान् । सत इति पितरचाभिधानम्। हे भगवंस्तत हन्ताहमनेन एमागे- पेनात्मानं निष्क्रौणा इति । 21. स हरिचन्द्रस्तथेत्युक्त्वा वरुणं राजामं सत्कारपूर्वमामन्वय बभूव । अनेनेत्येव मामौपमिकर पशुनानेन ला यजा इति । रणस्तथेत्युक्वान् प्रशस्ततरो ब्राह्मणः चविद्यादिति परि तोषेणोतवान्। - CD भवदीयानां। PA नेत्येवमगोपमिक नेत्येवम मोपमिक प्रति पारामन in marg. का M corrupt.

·११.२..] २२१ माज्ञायममौतरुपमाथे। p. 192, 1. तमै परिबन्द्राय वरुण राजा एतं राजसूया पचक्रतुं प्रोकवाम्। 2. स हरिचन्द्र एतं शनःशेपं पुरुषं पशं राजसू पालन्ध- वान् । यद्यपि राजसूये पुरुषस्थासम्भोग चोदितस्तथाप्याख्यानक- वधादेवं यहौतथम्। **-- २१. 3. तस्य क्रतोविश्वामित्रो होता बभूव ॥ प्रयास्य पारिस उगातासीत् ॥ जमदगि मर्षिः मो ऽध्वर्युरासीत् । 4. तदानौं बभव ॥ तो शनःशेपायोपाकृताय नियोकार न .लन्धवन्तः। को हि ब्राह्मणं यूपे नियुङ्ग्यात्। 5. एवं सौयवसिस्कवाम् । 6. तस्मै जौगाय मयजमाना बत्विजो ऽपरमपि प्रतं नियोजनाय परिकल्पितवन्तः ॥ २ शुनःोपं मो ऽजोगा यूपे नियुयोज । 2. विशीस्तात्र हिंमिता' ऽभिप्रेतः । 8. अपरेण प्रतेन हतीयेन दत्तेन विधमनमप्यहं करिया- मौति मौयवसिवाच । Aपिसिना instead of सिसिता 1 pm.my

·३१०
शासायनीतसत्रभाष्ये।
[१५. २२.
9. मौयवमये । म सहीतबतौयगतो ऽमि तौक्षणं कुर्वन्तु-
मेथाय।
10. विसेन पर्यायोचितवान् ।
11. श्रमानुषमिवात्माणसमर्थ छागादिकं पर्श यथा तथा
मा विशमिष्यन्ति विजो यजमानय। हमा इन्तेति निपातो
समेतकामप्राप्तौछाविजिज्ञामायां वर्तते। देवताः प्रजापत्यन्या-
दिका उपधावानि। स्तुतिभिरुपगचानौत्येवं शनापईचा बभूव ।
।
२२.
12. मनःशेपः प्रजापतिमेव प्रथममयं देवतानां मध्ये
श्रेष्ठमुपसमार । उपसरणं चात्र भक्रिमाचेण मनमा स्तुतिकरणम् ।
13. प्रजापतिमुपदमार।
मेदिष्ठो ऽत्यामंनिकटः।
14. पूर्वस्या इयमगनमारानेरुपसरणय ॥
अमिः स्तुत्या सवितुरुपधावनमुपदिष्टवान् ।
16. म मवितारमुपसमारानन्तरेण कृपेन । अभि त्या देव
सवितरित्येवमादिकेन ।
+17. अहं
तावत्तुष्ट
एवेत्यभिप्रायः।
18. स शुनःपो वरुणं राजानमुपसमारात उत्तराभिरावा-
चक्रमेणेकर्षियता।
रत
PUDIामा
CD परिवार

·साधारणमौतसूचभाथे। 18. सादयः कारणिकः । 20. शुनःशेपो ऽग्निं स्तुतवान् दाविंशतिसंख्ययानन्तरथा । 21. अनिः परितुष्टो विश्वान्देवान् स्तोतव्येनोपदिद। 22. नमो महाब इत्येतर्यचा विश्वाम्देवां स्तुतवान् । विश्वे देवाः स्वताः परितष्टा एवं स्तोतव्येनोपदिष्टवन्तः । p. 193, 2. एवं शुनःपः स्तुतवान् । 8. ती शुनःपायेन्द्रः स्वयमानो मनमा हिरण्यरथं दत्त- वान् । अनेम दत्तवानयं जायते ॥ सं हिरण्यरथं शुनःशेपरशाश्वदिन्द्रः पोथनिर्जिगायेतयर्चा प्रतौयाय प्रतिग्रहीतवान् । स्तोतेव देवताहदयं जानाति' इति । 4. स्तोतव्याविन्द्र उपदिदेश। 5. म शुनःशेपो ऽश्विनी स्ततवानुत्तरण हवेन । 6. अश्विनौ द्विवचनेनोत्सच्याव इत्यूचतुरुषसं वहौति चोप- दिष्टवन्तौ ॥ म एनःशेप उषसं तुष्टावात पाविना तपादुक्तरेण होनेव। 7. तस्येति शुनःपस्य प्रतिनिमः। ह स्मेति निपातो विस्म- यार्थः । पिपि उमायां पायो मुमुचे। नितरा परिधि पामो विस्सम इत्यर्थः । ऐखाकस्य हरिवद्रस्योदर कनौयो बभूव । 8.. उत्तमत्तायुक्तायां पायो विमोकं गतः ॥ । ICDOTTI See 22. .CDजानासोमि।

·शाहायनोतरूपमाथे।
[९५.२३. २७.
अगदो रोगनिवर्तित ऐखाको बभूव ।
8. अथानन्तरमेन एनःशेपमुविज अपुः । के एनःशेप खमेवे-
तस्याः रयां नानौहौत्यभिप्रायः ।
२३.
10. श्राख्यानमेतत्रानुष्ठेयत्वे द्रष्टव्यम् ।
11. तं सोमं यञ्चिद्धि त्वं ग्रहेग्टह इत्येताभिश्चतसृभिरुलूखले
ऽभिषुत्य ।
12. उच्छिष्टं चम्बोर्भरेत्येतयर्चा द्रोणकलो सोमं ममवनिनाथ।
13. अथानन्तरं असिमबन्धारधे मोमे एतस्यैव सूकस्य याः
प्रथमावतस पचस्ताभिर्जुहवां चकार ।
14. अथ देनं यजमान अवस्थमभ्यवमिनाय म त्वं नो ऽमे
ऽवमो भवोतो त्वं नो अग्ने वरुणस्य विदानित्येताभ्यामुग्भ्याम् ।
15. अथानन्तरमेनं यजमानममिमुपस्थापयामास शमविच्छे
निदितं महमादित्येतयई।
२४.
1. प्रधानन्तरं शनापो विश्वामित्रस्य सोतरुपयमामला-
राजगाम।
LCD om. असिन्।

·१५. २४." मापायनबौतसूत्रभाष्ये। 17. तं विश्वामित्रमजीगत उवाच । 18. विश्वामिनो ऽजोगन पाक्तिो मेत्युवाच। वै। यतो देवा इमं शुमःमेयं मह्यं दत्तवन्तः । 18. म एनःशेपो देवरातो नाना वैश्वामित्रो गोत्रणामौत् । 19. विश्वामिपमजीगत उवाच। पहंच विहयामहे(1)। विवदावहै। रस्य वचो ऽयं नःशेपो मन्यते तस्यायमित्यस्मिथ प्रमाणं स एव भवविति ॥ 20. तथेत्येवं विश्वामित्र उक्तवान् । 21. 22. अजौगर्न उवाच । पाङ्गिरमो जन्मनासि हे पून:- शेप बाजोगतः। श्रुतो विख्यातः । कर्मेिधावी यतो ऽतः कार- पात् सधे पैतामहात्तन्तोः पैतामहात्मतानान्मापगाः पुनरेषि मामित्युवाच । p. 194, 1-3. शनःशेपो जोगतमुवाच । अट्रानुस्वां शामहस्त मर्वे बनाः। न यद्रेवलप्मत। शूद्रेवपि ब्राह्मणवधकर्म न सन्धवाः । गवां चौणि शतानि त्वमोथा मद्धकर्मणि । हे अङ्गिरसोप... 4-8. शिष्टस्मरणमस्ति। पापं कृत्वाभिसंतप्य तस्मात्यापाय- मुच्यत इति । तो वदामि हे 'तात दुचरितं मां पति या. कर्म मया कृतं तद निझुधे तुभ्यं । तुभ्यं क्षमापयामि प्रतियन्तु गवां चौणि शता . MA • पोषनिमेनिन C ) सोपमासमेति + M की भगवीमेन। .A.. 43 ·पाहायगौतसत्रभाष्ये । १५. २५.. 7-9. एनःशेपो ऽसंधेयमित्यवोचदेतदेवमवधार्याजीगत पाप- मसंधामाईमित्यभिप्रायः । किं कारणम्। अविश्वसनीयत्वात् । कथ मविश्वसनीयता। य: मकृत्पातकं कुर्यात् कुर्यादेनत्पातकं ततो ऽपरं ततो ऽभ्यधिकमित्यर्थः। शौद्रवायं न्यायो यदपत्यविक्रयः । मतचेतस्मान्यायान्मापगाः महत्प्रवृत्तो यः किमपरं धनेनेति' नालाय यजनाय प्रदात्। 10. अयं शुनःशेपो प्रसंधेयमित्यवोचदेवमवधार्याजीगत चोपा- साम्भ्य विश्वामित्र उपपपाद शुनःपमुपपत्तिभिरात्मीयं चकार । . 11, 12. २५. भयानक एवासौ . मौयवसिः मासेन विशमनं कर्तुमिष्टवान् एतमस्थान' तस्मान्मारणात् एतस्य पुत्रो मा भूम- मेवोपेहि पुरतां सुरंदयस्य । 13-15. शुनःशेप उवाच। हे राजपुत्र विश्वामित्र तव पुषतामुपेयामिति । 16-18. विश्वामिनः एनःशेपमुवाच । ज्येष्ठो मे स्वं पुराण स्थाः। किं चान्यत् । तव श्रेष्ठा प्रजा स्यात् मत्प्रसादादुपेया दैवं मे दायं। मे दायो देवो विद्यारूपार धनदायो मानुषः। तेनेनैव व्यहत्वेन सुप्रजास्वदैवदायोपायनेन निमित्तेन त्वामुपमन्ये ऽहमिति विश्वामित्र उवाच। (orig.) D foranuantafa C q in marg. (1 pr.). भावात मसान्भारपात् मायं रतस्य ) खममयात् । नमामारवाया। १९D हा। मेरागदेवो भवराव भानुमः ।

·१५.२६० शादायगौतसूभभाष्ये। 19-21. शुनःशेप उवाच विश्वामित्र यतु बयाभिहिता तत्संजानानेषु ब्रूयाः। संजानानेषु भावववबुध्यमानेषु सौहार्दाच चनः प्रीतये श्रिये च विद्यादायशक्षणायै च यथा भरतवंश- प्रधान तव पुषतामुपेयामिति । 22. अथानन्तरं शुनःपेनोको विश्वामित्रः पुत्रानामन्वधि- तवान् । श्रामन्त्रणमुच्यते । सस्कारपूर्वकं प्रयोजनेषु व्यापारणम् । २६. p. 195, 1-2. क आमन्त्रितो। मधुचन्दा माम। तथा चषभः । अपरो रेणुः । अन्यो ऽष्टकः । एवमादयो ऽत उच्चन्ने। हे भ्रातरः गुणोतन अस्मै शमःपाय ज्येष्ठ्याय तिष्ठध्वं ये के च भ्रातरः ते मर्व उच्चन्ते। 3. तस्य विश्वामित्रस्य एकाधिकं भतं पुत्रा त्रासम् । 4. मधुच्छन्दमः सकाशात् पञ्चामजन्ममा वृद्धाः पञ्चामत् कनौयांसो मध्ये मधुच्छन्दा एकपञ्चायतमः ॥ तविश्वामित्रवाक्यमस्मै ज्येष्ठ्याय तिष्ठध्वमिति मधुकन्दमः सकामाचे वृद्धाः पञ्चाशत्ते कुशल शोभनं नागौचक्रुः । 5.. तान्पञ्चासत्संख्याकान् व्यायसो ऽनुव्याजहार विश्वामिल: कचं प्रताः। 'अन्न वः प्रजा भौष्ट 'प्रत्यन्सदेशवासिनी युभाक प्रजा भविष्यति CV ins. I PATIC DUTTI M.qurtunurgita (Aपत्य।

·সুল্পিায়নীকুমারী। [१५. २०. 6. एतहेशवामिन एवंमामानो बभूवुरिति । 7. तानेवं नामभिरुदाहरन्ति लोका इतिशब्देनोकार्थत्वात् अदितीषा। 8. ये मधुच्छन्दमः पूर्वा एकपञ्चाशत्संख्याकास्ते विश्वामित्रवचो. शौचक्रिरे । एवमुक्रवन्तः । - 9-:0. म मधुच्छन्दाः पञ्चाशत्कनौयामो ज्येष्ठं विश्वामित्र नगौ। यत्रो ऽस्माकं पिता मंजानौते तस्मिनादेशे वयं तिष्ठामहे। पुरस्साज्येष्ठं शनःशेपं कुर्महे वामपश्ची वयं स्यामेति शुनःशेपं प्रति पितरादेशादुकवतः । 11. पुरादे ऽनौटते तान्पुत्रान् विश्वामित्रः प्रौतस्तुष्टाव । २७. 12 18. ये पुत्रा मम मानमनुग्रशन्तः प्रजा बर्धयन्तो मां वौरवन्तं पुत्रवन्तं कृतवन्तः ते यूयं प्रजावन्तः पशमन्तो भविष्यथ मप्रसादात्। 14. 15. हे पुचा देवरातेन पुरएचा पुरोगामिना ज्येष्ठेन सर्वे वीरवन्तो गापिना राध्याः पूज्याः स्थ। एष वः सहपूजनो ऽस्ति । 16. 17. हे कुभिका एष देवरातो युभाकं मध्ये वीरो ज्येष्ठस्तमनुगच्छत युभांशानुगच्छतो ऽयं च दायमुपेतां विद्या यामुत वेदमि उपगममाधुकारौ सर्वमेतम्प्रयास्मै प्रतिपादितमित्य- भित्रायः। . C D पूजा।

·२०२७.] शाहापनौतसूचभाष्ये। १ 18. 19. ते वैश्वामित्रा मधुच्छन्दःप्रमतयः सम्यक्ष एक- चित्ता भक्रिप्रवणदया देवराताय तस्थिरे। तदनुयायिनः सर्व- कार्येषु स्थिता इत्यर्थः । ज्येष्ये श्रेध्ये च गाथिमाः । मंधा । 20. 21. रिक्थं दायो वेद इत्येकार्थाः । उभयो रिक्थयो- देवरातो द्रष्टा ऋषिरधीयते जमूनां च मध्ये गाथिना अधित- स्थिरे। देवे विद्यायां वेदै धने वेद रति धनमामाच । 22. हरिश्चन्द्रो ह वैधम इत्येवमादिकम् ॥ परःप्रतमितमा गाथानां च रचितं पुनर्यस्मिंस्तत्परःमत- ग्गाथम् । अभ्यधिकशतर्गाथमित्यर्थः । कियत्परिमाणं पुनस्तत् । अपरिमितं। बहुवृत्तान्तमित्यर्थः । P. 196, 1. तदाख्यानमभिषिकाय राशे होताचठे ॥ 2. कशिपुरासनं हिरण्यस्य कभिपुः हिरण्यकशिपुस्तस्मिन्दिर- यकभियौ होतामौन उपविष्ट प्राचष्टे। हिरण्यकशिपावामौनः प्रतिग्टणात्यध्वर्युः प्रतिगरं ददाति ॥ एक प्रसिद्धेव। यथार्थवादो न पादयवस्था ॥ सो ऽन्ने एव- मिति तथेत्येवम् । 8. अर्थवादार्थ उपन्यासः । 4. उभयरूपेण प्रतिगरेणेत्यर्थः । 5. यमादाख्यानप्रतिगरेण सर्वस्मादेनमः संप्रमुच्यते तन्मायो . . A.. .CD पाया। १C D परिन। CDuथा प्रनिगरेप।

·शामायगौतमत्रभाष्ये। [१५.२७ राजा अविजितौ विजयाममों ऽप्ययजमानो राजसूयेन बहिरपि कतोराख्यापयेतेवेतच्छौनःपमाख्यानं किमस्य भवतीत्यत पाह। 6. चनशब्दो ऽयर्थः । न अस्मिन्राजनि स्तोकमप्येनः परि- शिष्यते॥ सहस्रं गवामाख्याचे दद्यात् । प्रतं गर्वा प्रतिगरिचे दद्यात् ॥ हिरण्मयौ कशिपू यथाखं दद्यात् । 7. पुषकामाः श्रद्दधाना पाख्यापयन्ते ॥ दिरभ्यामो ऽध्यायपरिसमाप्तौ शिष्टाचारः । तदाचरणं चायुष्य- मिति । इति शासायनश्रौतसूचभाष्ये पञ्चदशो ऽध्यायः समाप्तः॥ १C D om. ममदो ऽपा।

·( ३०१ ) अथ षोडशोऽध्यायः। इदानीमश्वमेधपुरुषमेधसर्वमेधैकोत्तरा अहौना वक्रव्यातपाय- मेधस्य तावदर्थवादेनोपक्रमः । १. १. एवं कामितवान् । तदवाप्तये। २. म प्रजापतिरेतं चिराचं पिसत्यक' । यजक्रतुमिति सत्यार्थ वचनम् । अपश्यत् दृष्टवान् माध्यमाधमर्मबन्धेन विज्ञातवान् । अश्व- मेधाख्यम् । ३. संभारादिना द्रव्यजातेम । ४. नितिस्वरूपेण फलसंपत्तियक्रियुकेन । ५. यथाभिलषितं प्राप्तवानित्यभिप्रायः । १. प्रजापतिवन्मनुष्ययजमानो ऽपि । ...मोहालहोचध्वर्युभ्यो महर्खिग्भ्यस्थतरः पापान कास्या- दोन्: चतुरवाञ्चलौन्। उभयहस्तयोगो चिलिः। प्रस्तांचर एव । प्रसूतिश्चक हस्तो गुलिकोपः । दादमप्रकारमा A .त्या. त्यानं। १ A D का! Asवियोमः ।

·३४. शासायगौतसूत्रभाष्ये। [१६. १.६-१७. ६. पाचालिप्रसृतवतष्कैस्विभिर्वादशमलया संवत्सरो व्याप्यते । १०. ब्रह्मौदनदानादनन्तरमध्वर्युर्यजमानाय निष्कं प्रतिमुच्च- त्यावनाति। ११. मायमाहुतौ नित्यहोमायां इतायां पश्चाङ्गाईपत्यस्यो- दभिरा यजमानः संविशति वावातया प्रियतमया पल्या सह । २२. वावाताया ऊर्वन्तरे असंवर्तमानो अक्षुभ्यमानः यौत १३. अनेन वावातासंबेशनेन तपमा दमं स्वस्ति कल्याणं संवत्मरमानवामहा इति प्रार्थना । सावियुत्तरमन्द्रागानपारिलव- धृतीः संवत्सरमधमासमासत्रैमास्यषण्मास्यानि चैके इति (का० २०. २.७; ३.५) यद्यपि तम्बान्तरे पक्षपञ्चकमाखातं तथाप्यत्र वावा- नामवेशमं संवत्सरं भवतीत्यस्यायमेवं पचः । १४. तं निष्कं प्रातहीमे निवृत्ते ददाति । १५. अथशब्दः प्रानन्तर्यार्थः । निष्कदामादनन्तरमानेय- मष्टाकपालं पुरोला निर्वपति । ११. मुखतो ऽश्वमेधस्यादितः । १७. तस्मिन्नेवाहनि प्रथशब्दात् । १८. यत्पूष्णे पथिकते परं निर्वपति १६. शलजष्णनौलपीतादौनि सर्वाणि पाएि थपिन्स सर्वरूपः । तमश्वं जयेन वेगेन संपवं संवत्सरायोत्मजन्ति । मंवत्सर- महाचर्यनियमाय वा । सर्वकामिन खेछाप्रवृत्त । ब्रह्मायेच्छा । वर्जयित्वा । PA ins. बथे। २ A om. पा।

·५६.१.२.२६.] शाशायनमौतसूभभाष्ये। २ . २०. मतसंख्याका राजपुत्राः। राजपुत्रा इत्यभिषेकायाधि- पत्ययुकस्य राजः पुत्राः। कवचिनः संनद्धाः। राजन्याः चषिय- जातयो निवषिणो बहुतौणिराः । जनसंख्याका एव । 'पूतयाम- पोला मुषा उपवौतिनः। उपवौत मिति संनाहविशेषः। सूतः प्रतिशोमजो बाचण्यां चचियात् । ग्रामपौमहत्तरः। मतमेवैतदु- भाभ्या। रचसंपहीतृणां पुत्रा दखिमः । ज्ञत्ता मारथि संग्रहीता मन्त्री । दण्डिनो दण्डहस्ताः । तसंख्याका एव । प्रमा- वर्तयन्तो ऽश्वं रजन्ति । अनेन नियमेन २१. अथानन्तरं मवित्रे प्रमविचे प्रथमा एकहविष्का दृष्टिः । मविच प्रामवित्रे द्वितीया एकहविष्कैव । मवित्र सत्यप्रसवायेति हतौयाप्येकहविष्कैव । एतानि सौंषि संवत्सरं भवन्ति । २२. कथं नाम मविता। यतः प्रमविता महान् स मम मं यझं प्रसुवे। २३. श्राङपूर्वः मन भाभिमुख्येनाभ्यनुज्ञा । २४. तस्मात्सवित्रे सत्यप्रसवायेति । २५. पं दमा विश्वा जातान्या देवो यातु सविता सरब रत्येते याज्यानुवाक्ये प्रथमस्य हविषः । विश्वानि देव सवितः म घ्रा नो देवः सविता महावेति द्वितीयस्य । श्रा विश्वदेवं मत्पति न प्रमिये भवितुर्दैव्यस्य तदिति बतौयस्य । २१. संवत्मानमेव चमब्दात् । १० बबीपीराः; sec. h. नो; M बजदूसराः; D वनगौरा (by alt.). nos quite legible. १ भममवैतमाभ्यो , D शंतमजराभ्यो। १c (orig.) अपि sec. h. Ty,Dai .

·शाहावनमौतसूपमा। २७. उनार्थम्। २८. अस्थायुक्त एवार्थवादो दशमे हनि। २४. प्रथशब्द पानन्तर्य वौणानां गण वीणगणः। वीण- गणेर्गायनौति बौणगणगिनः। तानध्वर्युः संप्रेष्यति। पुराणे. राजभिः पुण्यकशिः मगरदिखीपादिभिरेनं राजानं संगायत । समानमवा गायतेत्यभिप्रायः । २. . १. मनुवैवस्वती रावेत्येवमादिकमाख्यानं परिजवास्यं प्रथमे हान्याचष्टे। २. तस राज्ञो मनुष्था विभः प्रजास्त इम पासते ऽद्यापि सधर्मान सन्ति। १. पचमहायजानुष्ठानकारिणे सहमेधिनो ग्रहशाः। ता- मुपदिशति। ४. सचोवेदः सम्वेदः सो ऽयमिति वदन् सूतं निगदेत् । सूकं किंचिदापचाण एवानुक्देत् । ५. थमो वैवखती राजेत्याहेति दितीय एवानि तपचे दर्शनात्। १. पूर्वोकं ब्रुवन् स्वविराषयोऽधिकान् प्रदर्भवति । धाममेधिकमेव प्रकरणात् । ८. वरण पादित्यो राबत्याच पारिवं बतौये पनि।

·११.१९-२० भाधापनमौतरुपमाथे। ६. शोभनानव्यङ्गान् यूनः प्रदर्भयति । १०. वा श्रोषधौरित्येतत्सूक केचिदाः । तदयुतम् । समा- खानाद भेषजयन्थस्याथर्वणिकानाम् । १. चोमो वैष्णवो राजेति मतपश्रुतिः। प्रतौकरहणन्येतागि। १२. तस्यैताः सभायामन्यासाममवेशात् । १३. घोरमाथर्वणो ग्रन्यः । १४. अर्बुदः काट्यो राजेत्याइति श्रुतेः । १५. सर्पान्या प्रदर्भयति सर्पविदो वा जनान् । ११. सर्पविद्यां गारुडा करतौयं वा । १७. कुबेरो वै अवणे राजेत्याइति श्रुतेः । १८. सेण्यामायन्याः (१) पापातो वा पेशामुपदिशेत् । १६. रक्षोविद्या' रचोहणं सर्वान्वेदानाचष्ट रति वचनासम्मा- बसिदैव 'कुड़करूपा रक्षोविधेति । २०. २१. कुमौदिनो वार्धषिकप्रयोगणीविनः । २२. अमरविद्येन्द्रनालादिना ननिर्देमामायामपि कांजित कुर्यात् अङ्गुलिन्यामरूपाम् । २३. मात्यः सामदो राति सुतेः प्रतीकपक्षणमेतत् । २४. मत्स्यानुपदिशति जातिसंबन्धेन मास्यविदो वा मैमिकर- पाठीनादिविशेषविकल्पाम्पिदचि पताचा । ९० बनाए। . A मारी। समा) देस पागापम्बा (w in marg.) Dसमाः सेनामांयन्या M घेणामायनो वा ef. Comm. Sat. Br. 13, 4, 3, 9. Bins. TM विमा नाम रोएं। GDgms. A नामा Dवामा। . .

·मामायणश्रौतसूत्रमाध्थे। [१६... २५-३ २५. इतिहासवेदस्य पृथग्भावेन दर्शनात् । २६. ताया वैपश्यतो राजेत्याहेति प्रतौकश्रुतेः । २७. वयांसि पक्षिणो ब्रह्मचारिण उपकुर्वाणका नैष्ठिका वा। २८. पुराणं वायुप्रोक्तमत्राख्येयम् । न तु यो यशो विश्वत- स्तन्तुभिस्तत इति सूकमस्य वेदैकदेशत्वात् । २२८. धर्म इन्द्रो राजेत्याहेति शतपये प्रतीकदर्शनात् । ३०. मनुष्यदेवा हि त इत्यभिप्रायेण । ३१. यत्किचिदनिन्धर वाश्वमेधिकं वा प्रकरणात् । ३२. परिजवाख्यानेन दशभिरहोभिर्यथानुकमणम् । ३३. मनुर्वैवस्वतो राजा थमो वैवखतो राजेत्येवमादौनि। ३४. तस्य मनुष्या विशस्तस्य पितरो विश इत्येवमाद्याः । अर्थवादार्थ उपन्यासः । ३५. सर्व वा अश्वमेध इत्युच्यते । पुष्यमस्मात्परं नास्तौति कृत्वा । ० ३६. यदेतहभिरहोभिराख्यानजातमुतमेतदेकादशाहे पुन- रावर्तते एवमेकविंशाहे। अनेन प्रकारेण संवत्सरमाचष्टे। तस्मा- त्पारिलवमाईतत्पारिप्लवं । तथा च मतपथश्रुतिः। पद्मिशतं दशा- हानाषष्ट इति । . १ मुदपारित ) मनुदेवारित। A .. Cनिए । अनित्यनेन ·१५ १.१-१६] शाखायौतापमाथे। ३. תתו १. एकविंशतिरिति संख्या नियमः । एकतिपय प्रमाणमियमः २. अष्टौ यूपा बेल्वा भवन्ति । दश खादिरा भवन्ति । ३. पैतद्रवौ दैवदारवौ । उपस्थावानौ अमिष्ठयूपपार्श्ववर्तिनौ। ४. राज्जुदालः ओमान्तकः मो ऽग्निष्ठः कार्यः । ५. एकविंशतिसंख्याकां यूपपङ्गिं प्रकृत्य तस्मिन्नेकविंशति- मनीषोमौयान् पशूनालम्भन्त इति श्रुतेः । ६. समानप्रचार इत्यभिप्रायः । ७. अथ प्रातीतमस्य चतुत्तरस्तोमो भवतीति (१३.५.१.१) श्रुतेः । तिसृणां सुत्यानां प्रथममेतदह वति । ८. तेन गोतमस्य चतुरुत्तरस्तोमेने खोकमानोतीत्यर्थवादः पूर्वस्य विधेः शेषः । ६. एकविंशः स्तोमो यस्य तदिदमेकविंशस्तोमं द्वितीयमहड- बौहिणेशते । १०. द्वादश वै मानाः पञ्चर्तवस्त्रय दमे लोका असावादित्य एकविंग इति। मो ऽयमादित्य एकविंशस्तदेनं खेन रूपेणेक- विंशतिलक्षणेन समर्धयति । ११. एतस्मादादित्यादयो निस्तष्टस्तत्पूर्वमुत्पनः । .१ A D AL. देवा। .Cशातयः . रतसादादित्यों विषय । तत्पूर्वमुपा (in marg.) नि. D नि । . C D Nf oin. यूपर ·शाज्ञायनौतसूत्रभाष्ये। [१६.६.५ [१६.१.१५-१६ १२. अश्वस्तोमोयेयम्मगात्मनो दौर्घतमसः चार्व। यमेन इसमेनमश्वं पिस्थाने चित एनं युनक्ति युक्र र सन्तमेनम्। प्रथमो अथतिष्ठत् अधिष्ठितवान्। गां धारयतौति गन्धर्वः । सो ऽस्य रमनां ग्टहीतवान्। ईदृशं महाभागमश्वं हे वसवः सूरात सूर्यात् निरतष्ट यूयं निष्पादितवन्नर इत्यर्थः । १३. प्रजापतिदेवत्या यथोद्दिष्टा अश्वादयः । १४. स्तृट्ट' हिंसायां अनुहिंसमा इत्यर्थः । १५. चातुर्मास्यदेवताभ्य एकविंशतये एकविंशतिसंख्याभ्यः प्रत्येकमेकविंशतिरेकविंशतिः पशवो भवन्ति । एवमेकचत्वारिंशानि चत्वारि मतानि । एकविंशतिः चातुर्मास्यदेवताः पिवश्यम्बवपुन- बावजे वैश्वानरपार्जन्ययोरवमयदेवताया मित्रस्योत्सर्गदेवतायाव पर्जनम्। अर्थवादो ऽयं पूर्वस्य विधेः प्रबोधनार्थः । १०. अश्वं विविधैरसंकाररखंचतमध्वर्बादय पास्तवं वरिष्यव- मानस्थानमाञापयन्ति । १८. सुगव्यं नो वाजी सय्यं पुंष इत्येवमादिकयर्चावनाप- पनि। पनवजिघ्रत्यास्तवमचे सुगव्यं न इति यजमानं वार- ..१६. पत्। १. पान मनो दौM चापा. पा पोमोये रयमलिमायनो. पा D रोषतमसमा। . A संतमेन M संतापन। . उत्पादि। AG C (?) D I M A frü: CM formed ·१५.१.२.-.] पाहावगीतसूभाथे। २०. होताभिष्टौतौति वाक्यमेषः । तमेकादभिहोता अभि- टौति । यदक्रन्दः प्रथमं जायमान इति मतपथश्रुतेः । २१. समिद्धो अचम्कादरं मतौनामित्येवमादिका पापियो अवस्य भवन्ति । २२. अभिगो मौध्वमित्येव निर्वचन परिशिव्य मानो मित्रो वरणे चर्यमादुरित्येतत्सूकमावपेत् । २ उप प्रागासनं वायर्वा उप प्रागात्परमं यत्सपख- मित्येते इत्तमे उत्तमस्य सूकस्यानो चाप्रणुवनावपेत् । २४ वौणं निगमादावधावपेत् । २५. अश्वायेति तादर्य चतौं । वासो वस्त्रम्। अधीवासः कम्बलः । हिरण्यं सुवर्णम् । २६. सचाभ्युदिनमिति दृढीकरणामुक्तम् । २७. अथानन्तरमश्वं मेध्यं यज्ञामध्यगमालभो। २८. पञ्चदश "पर्यास्तानालभन्ते। भारयांच वसन्ताय कपिञ्चलानित्येक्मादौन् । २९. पूषा देवताविशेषः। तस्य पूष्णो वलसाटे नियोजन पौरुषेणेपायेन । पाश्वमेधे पूष्णः प्रथमो भागः 'प्राप्नोति । ११. अश्वस्य नाभ्यामैन्द्रापौष्णः श्यामवर्ण पालथव्यः । A. A विनममतपेत् ०.समाचादरावपेत्, alt. to निनमादविचार, Dविनमदाबुपेत् M निगमनात् । १ A बनमध्य। . पर्यत्यास्तान (in the Satra पर्यम्बान ) Dsutra) पचान Com. पर्यन्वासान)। . पोरवेल Ains रवि।

·शाहायणमौतसूचभाष्ये। [१८..... ३२. पायो ऽनं तस्मिवमेधे इन्द्रापूष्णोः प्रियमयेति । ३३. संजतायावाच सोपश्लेषां महिषीमुपनिपातयन्ति । ३४. अश्वं च महिषों च। महिषी यजमानस्य प्रथमप्रवी। तथैव प्रथमा वित्ता मा महिषौति (६.५.३.१) दर्शनात् । ३५. अश्वं च महिषौं च यजमानो ऽभिमेधति । ३६. अभिमेथनमलौलभाषणेन मर्मयुतः परोहमः। त्राकोमो वा । हे प्रश्न सक्थ्योरायो' भट्रामथा गदमवधेहि उपरि स्थापयेत्यर्थः । पश्चिमभिमुखाचितम् । अग्निं प्रजननं मिश्र अाभराभिमुख्येनानयोः जा: । यः कीदृशः स्वौण जौवभोजनः । यसुपभुञ्चत्यः स्त्रियो जीवन्ति । तं यजमानं न कश्चन प्रत्य भिमेथति । नचजमानं प्रति- प्रतिः कश्चिदमदिति' (१३. ५. २. ३) शतपथे। . ४. १. एना महिषौं होताभिमेथति। अनथाभिमेथिन्या आक्रो- प्रतीत्यर्थः। हे महिषि माता च पिता च ते वृक्षस्थ वृक्षविकारख मसकस्याये उगरि कौलतो विहरतः । प्र तिलामोति ते पिता। तिलहने। प्रवेश्याम्येनामिति मन्यमानस्वदीयः पिता गभे वर्ण- CD M om, erat: and all .C DM om. हिनं। . C D M om. VAT प्रति करनौबदिनि यवमाम प्रतिप्रति D पवावं MC D .मेयन्याहामरिौ। प्रति।

·शाहायनमौतसूपमाथे। विपर्ययं छत्ला भग इत्यर्थः । किं भगे मुष्टिमसंसयत् मुष्टिरमुनि- मंनिवेशस्तं गभोपरि शिपयतीत्यभिप्रायः । २. ब्रह्मा वावातामभिमेषति । जामेमामुछ्रयतात् । लोएम- थमपुरुषस्यैकवचनं। उच्यतादित्यनाभिव्यपि छान्दसत्वात् । गिरी भारं हरविव यथा गिरौ भारमारोपयम् अर्ध्वमुच्छ्रयति। एव- मेनासुच्छ्रयतात् । अथास्था एवमवस्थाये मध्यं कायस्य गुह्यमेजति पति गौते वाते पुनभिवेति पुंसूजननमुच्यते । ३. यदस्या अंडभेद्या इत्यनया हमस्ययोगाता परिका- मभिमेथति । ४. पाखागलौ नाम पनौ। गामध्वर्युरभिमेथति। यद्धरिण इत्येवमादिकया। परकौयं यवं हरिणः शून्य भक्षयति । तत्पु- टमात्मानं न बहु मन्यते । भूयो ऽपि • तदनाति । एवं शूद्रा भवत्यर्यजारा। अयं जरयतीति अर्यजारा। न त पोषाय धनायति तदेव कामयतइत्यर्थः । ५. अश्वपालानां राजपुत्रादौनां प्रत्येकं गतसंख्याका अनुस- यंता एता पविजः प्रत्यभिमेथति। १. राजपुग्यो मधिव्या अनुचा होतारं प्रत्यभिमेथन्ति । थियस्थत रख ते मन इत्यादिकया। चत्रियदुहितरी वावातानुचर्या प्रमाणं प्रत्यभिमेथतिर अर्ध्वमेनमुच्यताहिरौ भारं हरविवेत्येव- १ A गुभीपरि C D M भग। २५ सप। १० मामिष्यपि इशवमलात Dमादिषपौराषमतात् । ४C मध्यकायगु प्रजममु• D कायय युपप्रजनन । प्रासमयौहाना D सना। . स्वत्प। ८CM पोपाव पना (M धर्म) कामयत । VCD om. front पियन tor 45 .

·२ पाहायगौतसूभमाथे। ९ि१.५.१-५. . मादिकया। अथास्य मध्यमेजस्विति च विकारः। सूतयामयः परिमाया अनुचर्य उगातारं प्रत्यभिमेथति यहेवासो सामग- मित्येवमादिकया। सत्रमंग्रहौढणं दुहितरो पाखागल्या अनुचयों अध्वर्यु प्रत्यभिमेयन्ति यरिणे यवमतीत्येवमादिकया एड्रो. थदर्यजाया[:]पतिरित्यस्या विकारः । ७. सदस्युपविष्टा ब्रह्मोद्यं वदनि। वक्ष्यमाणसनया संजयो- चते। होताध्वर्यु पृच्छति किं खिमूर्यमममिति। दितीयथा प्रत्याहाध्वर्युः ब्रह्म सूर्यसममिति । हतौयया पृच्छत्यध्वर्युः कः खिदेकाकौति । चतुर्था प्रत्याह होता सूर्य एकाकौति । ५. १. प्रभचतष्यमखाम् । २. यथासं प्रतिवचनानि । १. पयामपि प्रचतुष्टयमेव । १. यथासंख्यं प्रतिवचनानि । 1. पूर्ववत् । 10 D om. परिणाया अमर्थः। . M पदर्यायापनि। . A ins. बारा- अनिमिचरिने रनि शन्दोग्ये सदा प्रथा भारानिभिचरिमा प्रयोपं बरनौसाना- बने। A पक्षमारको प्रचोनवपारनं नदेव। . Com.

·शाहाबौतसूत्रभाष्ये। है. १. प्रश्रदयं ब्रह्मोहातारं प्रचति । २. इति प्रतिवचनदयम् । अथोढ़ाता ब्रह्माणं पृच्छति । १. प्रधा पृष्ट उद्गापोत्तरया प्रत्यारा ४. प्रतिवचनम्। १. प्रमिला परम थिया रत्येवमादिकया यजमान- हलिजः पृच्छन्ति। 1. यं वेदिरित्येवमादिकया । . १. सभः सायंभरित्येवमादिका महिला ग्रहस्थर पुरोमुवाया। २. होता यक्षप्रजापतिमित्येवमादिकः षो भवति । ३. प्रजापते न वदेतान्यन्य रत्येषा थाच्या भवति । ४. अश्वमेधं कुर्वन्पोणतीत्येवं मन्यमानाः । १. वपया चरित्वा तदषन्या वपा जुङयुरिति केचित् । १. वपया चरित्वां तदन्वन्या वपा इति वा। ७. इन्द्रोतो नाम शौनकः । स एवमाह। किमुत वरेरगिक पुनः कारणं महत्तास्तरां कुर्युः न स्वरमाणे विधियुकः । ८. पृथक् पृथग्देवताभिर्वपाभिः। प्रथक्ष्टयगेव प्रचरेयुरित्य- भिप्राय % Com. .CD AM om. पाया . A सरमायो विधियु.ल.लराम पूषमायो वि• D सतं पूनमर• I propose to read गरमावविरिण

·शासायगौवनभाष्ये।
[१६.७.6-1.
.
६. थाः समानदेवता वपाताभिः महतन्त्रेण प्रयोग इत्यर्थः
अव्यवस्ताभिरव्यवहिताभिः ।
१.. ममामदेवताभिरूपाभिरपि व्यवहिताभिर्नामेवेति सूचा-
रम्भः।
११. याया देवता तांतां यथानुपूर्येण ।
. .१२. यादृशः पूर्वी महिमा तादृशो ऽयमयुक्तरः सप्रेष एव ।
अस्योत्तरस्य याज्यानुवाक्ये विपर्यस्येदिति एतावाग्विकारः ।
१३. उभे इति वचनाचशम्दाच पचे पूर्व पानमुत्तरमैका-
हिकम् । तथा च शतपथश्रुतिः। अग्निं तं मन्ये यो वसरिति
होता पाङ्गमाव्यंगस्वैकाहिकमुपसंमतौति (१३.५.१.८) ममा-
नेमाहावेमोप संशंसनम् ।
१४. ऐकाहिकपारयोराज्ययोरन्यत्र श्रुतस्य फलार्थवादस्थाप्ति-
वचनादर्थवादार्थम् ।
१५. ऐकाहिको माधुच्छन्दमो बाईतः पाश्चमाहिकः उभा-
विति वचनात् । विश्वकारकारणात्पने पूर्वी बाईतः प्रजगः ।
तथा च शतपथे। बाईतं च प्रजगं माधुकन्दमं च चा उभे
मंसतीति (१३.५.१.८) ।
१५. पूर्ववदुतार्थमेतत् ।
१CD om. from अपि to एव । २ C D om. सं। .C•प्रिवचनाद
क.शिनवारा A निवचमकाया। दिवाकार रवि बरपात्, परे
OM om. पूरी।

·१६.८.१-.] शाहायगौतसूत्रमा थे। . १. तदुकं महामान्यः स्तोचियो यथा तिस्रो ऽनुष्टुभस्तथेके- त्यवमादिना पन्धेन (१०.६.१०)। २. मवें वै कामा महानाचौवित्यर्थवाददर्शनात् । सर्वेषां फलानां साधनत्वात् । ४. सानुरूपाः सप्रगाथाः अंमनौति श्रुत्यन्तरात् । ५. पन्द्रो मदाय प्रेदं ब्रह्मेति तत ऐकाहिकम् । तस्मिधि- वित् महत्वतीये। निष्कवख्ये ऽप्येवमेव । १. अर्थवादो ऽयमैकाहिकयोः क्रमस्तत्यर्थः । . ७. वाशब्दः पूर्वण मा विकल्पार्थः । मध्यन्दिनशब्दो निष्क बस्यमहत्वतौययोर्वाचकः । ८. गायत्र्यादेश्छन्दमो' गायञ्युणिगंनुषुवृहत्यौ पक्षिय कि- टुब्जगत्यौ इत्यनेन क्रमेणैकैकशश्चत्वारिंमतंचत्वारिंशतं महत्वतीये अमेत् । ९. नित्या अपि गण्याः सूचारम्भात् । नित्या महत्वतीये पश्च- दछ । मरुत्वन्तं हवामहे इति तिसः । वयमिन्द्र वायवो विममा इति षट्। दयं उ ते अनुष्टुतिरि तस्त्रः । इमं न माथि छक इति बादशैता गाययः। य इन्द्र सोमपातम इति पयविंगत्। पन्द्र बमवितेदमौति तिसः । नित्याभिः सह एतावत्वारिंभ- दुष्णिः । पूषाषते मरुत्वत रति है। किंनरन्द्र जिघांसनौति A वा विती माना लपति २ A M नामः। मार- सुविचामनु। . C in marg. पनारिंगत् प्रतिपदादिभिः Wateria- ·शाखापगौतसूत्रभाष्ये। तिसः। श्रा नस्ते गन्तु मत्सर इति बतौयामुछ्त्य तिनः। मल्सिन रति प्रथमा चतुर्थों पञ्चमी । पर्वावतो न पा गहौत्यष्टौ। व रमे रोदसी उभे पीई नाम । क रमं दशभिर्मम। एतद्धेदुत बौथ। यस्ते मदो वरेण्य य इति वनस्यार्षम् । यत्पाञ्चजन्यया विधा। .. सोम इदः सतो अस्तु । कुविचकदिति चतसः । प्र नूनं धावता पृथगिति तिसः । प्रेतो मुच्चामि मामुतः । इमां त्वमिन्द्र मौरः। प्रेता जयता नरः । श्रा यस्मिन्मत कन्पजा' । यद्ध प्राचौरजगन्त। येनेन्द्रो हविषा हत्ती। यदिन्द्र ब्रह्मणस्यते । अहमस्मि सहमानेति है। ध्रुवं ध्रुवेण हविषा । येनेन्द्रो हविषा कवौत्यनुष्टुभवत्वारिंशत् । वमा प्र मंमिषः । बवं धेहि तनूषु नः । यः मचाहा विष- र्षणिः । युजानो हरिता रथे। वस्याँ इन्द्रासि मे पितरिति पथोविंशतिः पिया त्वस्येत्युद्धृत्य । विश्वे त इन्द्र वौर्यमिति चतसः । प्र वो महे मतयो यन्तु विष्णव इति चतसः । तवेदिन्द्राहमान- खेति । सरुदिन्द्रायेयि प्रथमा हतीया च पञ्चमी ।। इति पत्या- रिंगवृहत्यः । इत्या हि मोम रन्मदे यदुदचो वृषाकपे द्वितीयस्यामुहृत्य पायकत्वारिंशत् । बनिष्ठा उप इति निविद्धानम् । इन्द्र मोमं सोमपत रति पादौं परिहाय । तिष्ठा हरौ रथ का युज्यमानेत्येताचवारिंश- शिशुभः । . १० मा D दावार्ष। २,A C वयम् D om | FM | .com.

·१८.८.४-१०] शाहायनमौतसूत्रमाये। १५८ त्यं स येवं महया स्वर्विदमिति पयोदौं चोत्तमा चोहत्य । प्र मन्दिने पितमदर्चता व रति पतलः । षष्ठीसप्तम्यौ च । उत खनन्द्रो विश्वचर्षणिः । तुभ्यं हिन्वान इत्येका। श्री रुद्राय रद्रवनाः सजोषस रत्येका। प्रसग्मन्सनि चतसः । मधं वहा वचमतदायसं कस्बरः कपथमुहधातन तमस्य द्यावापृथिवी सचेत- मेति मवेति महत्वतीयम् । १०. विंशत्यधिकानि मतगतानि निष्केवख्ये भंसेत् । छन्दस- छन्दमख्यधिकंयधिक मतं यधिकमामुष्टुभम् । मह नित्याभि- मरवतीयवत् । चतुर्दशानुष्टुभो महानान्यः । एका च पतिमनु- पुरोषम'.... एव भवति च व्यपदेशात्। माकरं प्रगाथं मवाझ्य अल्पबुमिति सूक्ते। इइमिडाथिन रति चौणि। प्रथा ते पतमानाम् । पुस्तमं पुरुणाम् । य एक रहस्यवर्षणैनामित्युत्य वाहत्याय अवस रति दश । इन्द्र खेति पौणि। बचानो नु प्रतकतरिति नव। शिक्षा ण नेत्यधिका। रहती चेदमुरूपाभ्यो। प एक रविदयत इति तिसः । प्रा याअद्रिभिरिति तिसः वय त्यसरं मद इति पतसः। यूयं कि हा सुदानव इति भारदावी अनुष्टुभेति (?) पञ्चविंशतिः । मा पर प्रवर्तय इति पञ्च । तम्बभि प्र गायतेति दशमी- महत्य। पंथम त्वा नदिपाः। श्रा याीम इन्दवः । मौदनासे A षिमानुभी सर-नौयबाद।।.२ C •बा। . A पङ्गिमनपुरोषमा साचा रस वोनि C या पनि विपरीषमनुभुका तुसी पाच का. पहिरोमविधानसोपच रक। See पो.ब. २१. २.

·शाहायगौतसूचमाथे। [१६. ८.१.. । बयो यथा । नूबा इदिन्द्र ते वयम् । यो न ददमिदं पुरा । खया . खिपुजा वयम् । प्रभाव्यो अना त्वम्। मा ते अमाजुरो बथा। मखाय पा शिषामहौति तिसः । न ते सव्यं न दक्षिण- मिति गव । नाग पुरा चनेति । एतो विन्द्रं स्तवाम मखायः सोम्यं मरमिति पञ्च । तदिन्द्राव था भरेति तिसः । दधानो गोमदश्ववत् । सखायः क्रतुमिच्छतः। कटिया मघवा भौरदेव्यः । इन्द्राय मामेति चतुर्थी मुद्धृत्य। सच्चायोरिन्द्र इति षट् चतुर्थो मुद्धृत्येत्युष्णिहः । गायन्ति वा गायचिण इति वे सूके हतौयामुद्धृत्य । उत मा ते वनस्पते प्रमावि सोम इन्द्र त इति पञ्चमौ द्वितीयामुद्धृत्य । . यस्ते माधिष्ठो ऽवस इति द्वितीया द्धृत्य । उरोष्ठ इन्द्र राधस इति सप्तमी बतौयामुद्धृत्य! एन्द्र याहि हरिभिरिति त्रयोदश बतौया- पश्चन्यावृद्धृत्य । म प्रवथा कविष्ध इति वे । तं वा यजेभिरोमा इति । प्रप्र वस्त्रिष्टुभमिषमित्येका। उद्यधस्य विष्टपं। अव खराति गर्गर रति छ। यो व्यतौरफाणयदिति तिसः। थबायथा अपूर्थति पा त्वा गिरो रथोरिवेति सप्तमीमुद्धृत्य। त्वं त्या चिदान- यावागाः त्वं न इन्द्र शूर शूरैः। शाम इत्था । उत्तिष्ठतेत्येका। अवं ते पस्थिति सूके। अस्मा रति गायची वेदनुरूपाभ्यां । वामिद्धि वामह इत्येका। रन्द्र धित मरणं । प्रध मानो वृधे भव । पदिन मर्ग पर्वतः । मो षु त्वा वाघतभनेत्येका। रम रद्राय सपिरे । स वोरो अप्रतिष्कृतः । उदिवस्य रियते । तवेदिहावम वसु । यदिन वावतसं तरणिरिमिधामति । घभि ·१६. ६.१.] शासायमनौतसूत्रभाष्ये। । वा शूर नोनुमः । अभी पतस्तदा भर । इन्द्र क्रतुं मा भर । मा चिदन्यदिगंमतेत्ये का। यचिद्धि त्वा जना इमे। पिया मतस्य रसिन इत्येका। दमा उ त्वा पुरूवमो । इन्द्रमिद्देवतातये। अभि खा पूर्वपौतय इन्द्र स्तोमेभिरिति । तया या मि सुवीर्यम्। शग्धी न इन्द्र यत्त्वा । उद त्ये मधुमत्तमाः । २ युवा हि वृत्रहन्तम । निरिन्द्र बहतीभ्यः । यदिन्द्र प्रागपागुदगित्ये का। यथा गौरो त्रपा कृतम् । प्र चक्र महमा महः । अश्वौ रथौ सुरूप इत्। अध्वर्या द्रावया त्वम्। रथेष्ठायाध्वर्यवः। वयं घ वा सुतावन्त इति पञ्चदश। सस्मिन्हि मन्यतयः। अभि प्र वः सुराधममित्येका। प्र सु श्रुतं सराधममित्येका। उभयं श्रणवचन इत्येका। आ वृषस्व पुरुवमो। नग्यू षु शचीपते। त्वं ह्यहि भरवे। अविप्रो वा यदविधत् । न पापासो मनामहे। यत इन्द्र भयामहे । इन्द्रः स्पन्नुत सत्रहा। अद्याद्या श्वश्वः । वयमेनमिदा यः । वयं घा ते त्वे ददु । तं मित्था नमखिनः प्रथमैव । नकिष्टं कर्मणा नगद्यश्चकार । यद् द्याव इन्द्र ते शतं। विश्वेत्ता विष्णुराभरन् । तं वो दम्मम्मृतौषहम्। . मो विश्वास व्य इत्येतधोरयुग्मयोः। इन्द्रे भुजं शशमानाम पाशतेति च। ममौं रेभामो स्वरनिति दे। त्वामिदा ह्यो नर इत्येतस्या पयुग्माया: । म मा तपस्यभित इति कवषम्यार्षा । प्र ते रथं मिथूलतमित्येका। अनार्यछ जिघांमतः। स्वं विश्वम्य जगतः । यचिद्धि मत्य ममपा इति द्वितीयामुद्धृत्य । इन्द्रो मदायेति । १ A रतस्यायुम्भयोः M • सस्थायग्माया CD • तथायणायाः । . 46 ·भाडायनौतसूचभाष्ये। [१६.८.१.. ० . चतुर्दश। खादोरित्या विषुवत इति तिस्रः । मा ते राधांसि मा त ऊतयो वमो। श्रमाकमिन्द्रेहि नः । अस्मा इत्काव्यं वचः। वि पिसोरहिमायस्य दृल्हाः । म त्वं नश्चित्र वज्रहस्त घृष्णुया । बाधसे जनान्वृषभेव मन्युना । त्वामुग्रमवसे चर्षणीमहम्। ये गव्यता मनमा शत्रुमादभुः । मिन्धोरिव । दमे हि ते ब्रह्मकतः सुते मचा। मा नेधत मोमिनो दक्षता महे। मन्त्रमखर्व सुधितंन्सपेशमम् । त्वं विश्वस्य धनदा अमि श्रुतः । शिक्षेयमिन्मयते दिवेदिवे। न दुष्टुती मर्यो विन्दते वसु। म त्वावाँ अन्यो दिव्यो न पार्थिवो। मा नो अज्ञाता सृजना दुराध्यः। वि तीर्यन्ने मघवन्धिपश्चितः। भूयाम ते समतौ वाजिनो वयम् । अयं महसमषिभिः महस्कृतः। इन्द्रो मका रोदमी पप्रथच्छवः। अस्येदिन्द्रो वावृधे वृष्ण्यं शवः । येना ममुद्रमसृजो महौरपः। ग्धौ नो अस्य यद्ध पौरमाविथ । कखा व भृगवः सूर्या दूव । इमे हि ते कारवो वावशुर्धिया। निरनयो रुरुचुर्निर सूर्यः। यद्वा रुमे रुशमे श्यावके कृपे। मन्दन्तु त्वा मघवनिन्द्रेन्दवः । सहस्रेणेव मचते यवौयुधा । मव्यामनु स्फिग्यं वावसे वृषा । काष्यो न व्यत्रवपानमा गोहे। स्वयं चित्म मन्यते दाशरिर्जनः । उप ब्रघ्नं वावाता वृषणां हरौ। पदाकुमानुर्यजतो गवेषणः। उप त्वा कर्मचूतये म नो युवा। अच्छा व त्वेना नममा बदाममि। विद्या सखित्वमुत शूर भोज्यम् । हर्यश्वं सत्पतिं चर्षणै- सहम । जयेम कारे पुरुहत कारिणः । पकौ रेवन्तं मख्याथ विन्दसे। मा ते गोदत्र निरपराधमः । य ऋग्वः श्रावयमखा । तं हि स्वराजं वृषभं तमोजसे । प्रामिमत्य मघवन् नथेदमत् । ।

·१४.८.१..] पाहायनम्रौतसूत्रभाष्ये। । पौरो अश्वस्य पुरुङ्गवाममि। उग्रबाहुर्मचक्रत्वा पुरंदरः । अयं युयुजन पृतनास सामहिम् । त्वं हि राधस्पते राधमो महः । प्रभङ्गौ शूरो मघवा तुवीमघः । अयुजो असमो नृभिरिति पञ्च । उनातमिन्द्र ते शव इति तिसः । निखातं चिद्यः पुरुमभृतं वस। मचा मोमेषु पुरुहूत वजिवः । सकश्चिदम्य वारण उरामथिः । पूर्वी शिद्धि वे सुविकूर्मिनाभमः । त्वं नो अस्या अमतेरुत क्षुधः । श्रादू समिम दम्पते। एम्द्रं तं शुम्भ पुरुहन्मन्नवसे । अषाल्हमुग्रं पृतनास मामहिम्। श्रा पाथ । तं वो दस्ममृतौषहम् । प्रा नो विश्वास हव्य दूत्यन- योयुग्मा। कन्या वारवायतौति द्वे। मन्ये त्वा यज्ञियं यज्ञियानाम् । इन्द्र मोममिमं पिब । एवा तदिन्द्र इन्दुना । मन्ये त्वा यज्ञियं यजियानाम् । इन्द्रस्य नु वौर्याणि प्र वोचमिति निविद्धानम् । एतायामेति त्रयोदश । तत्त इन्द्रियं परमं पराचैरिरित्यष्टौ । यो जात एव प्रथमो मनखानिति पञ्चमौमुद्धृत्य नवौं च । अध्वर्यवो भरतेन्द्राय मोममिति पञ्च उत्तमामुद्धृत्य। म घा ग्वस्य महतो महानि । प्रा मत्यो यातु मघवा सुजोषौ । इन्द्रं कामा वसूयतो अग्मन् अनुष्टुभ इत्युद्धृत्य। श्रा न इन्द्रो हरिभिरित्यष्टौ। अभि त्यं मेषमिति त्रयोदश। पाचौव इन्द्रति सप्त । भा नो अस्मिन्मघवषिति पञ्च । अव खेदा इति चौणि। अश्वावतों पच। मां ते धियमिति दश । प्र वः मतां ज्येष्ठतमायेत्यष्टौ । तदमे नव्यमिति षट् । विश्वजित इति पञ्च। अजातशत्रुमिति सप्त । M has got item forgiat instead. .Com.

·२८७
शासायगौतसूत्रभाष्ये। [१६. ८. १५-२५.
अस्मिन् इन्द्र पृत्सुतौ याखतौति । प्र ते महे विदथे मंसिर्ष
हरी इति।
११. सह मरुत्वतोयेन ।
१२. परिपूर्णत्वात् ।
१३. परिपूर्णकामत्वात् ।
१४. सहस्रेण सर्वेण सर्वमश्वमेधम् ।
१५. पञ्चमे ऽहनि भवानि पाञ्चमाहिकानि सामूहिकानि
परिग्रह्यन्ते । श्राज्यप्रउगमाहचर्यात् । न खस्तिनोमिमौतौयं पूर्वा-
पोति वचनात् ।
१६. अर्थवादो ऽयमेकाहिकानां निविद्धानानां प्रशंमार्थः ।
१७. उक्थ्यमस्यमेतदहः समाप्यते ।
१८. अर्थवादो ऽयमुक्थ्यमस्थस्य अमिष्टोमाच्छ्रितत्वमामान्येन।
१६. अश्वमेधम्य त्रिरात्रस्य हतौयमहः । सर्वस्तोमो ऽतिरात्री
भवति ।
२०. अर्थवादो ऽयम् ।
२१. एवं सामान्यम् ।
।
२२. प्रार्थना।
।
२३. अर्थवादो ऽयमतिरात्रसंस्थस्याश्वमेधम्य । .
२४. श्राभिलविकाद्वितीयादकः प्रास्तं कर्तव्यम् ।
२५. पुराकल्पो ऽर्थवादः पररुतिरूपं वा ।
१७ संपूर्ण ।
२) परातनिरूपं वा ।

·१६.६.-.]
शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये।
२६. बदेतदिन्द्रोतायाजना (?) प्रति एषा यजगाथा प्रसिद्धेव
शब्दयते । उतान्यापि
है.
१. प्रासन्दौवत्यधिष्ठाने देशे वा । धान्यं भक्षमाणमश्वं रुकावन्तं
हरितमजं सर्वास्लंकारालंकृतं देवेभ्यो जनमेजय पालन्धवान् रति
यज्ञगाथा यजम्ततिः । यजमयोगाद्राजस्तुतिः ।
२. एते एव दे यथोके पहनौ । हतीयं ज्योनिःसंज्ञको ऽति-
रावस्तेन उग्रमेनं शौनको याजयां चकार ।
३. पूर्वीके ढे अहनौ। तीयं गोमंज्ञकमहम्तेन भौमसेनं
याजयां चकार शौनकः ।
४. एते एव पूर्व प्रहनौ। आयु:मंजो निरात्रस्वतीयम् । तेम
श्रुतसेनं याजयां चकार इन्द्रोतः शौनकः ।
५. उग्रसेनादयः ।
1. वन्यमाणिका।
७. पारिक्षिताः परोवरम् । पुत्रपौत्रादिभिरश्वमेधयाजिभिः
पुष्याः पापतामपुण्यकर्म तत्यजुः प्रायश्चित्तार्थम् । तेनाश्वमेधया-
जिनो भवन्ति ।
५A नाथाजनां प्रनि M रम्द्रो वाचाना C रम्झोवाच्यामां ।) तदेतदियो ।
D पिठाने गाते। PAC Yatrinstead of पुण. D पुणाः पापकामे.
मस्य: Myमापुषणाम। ४Com. भवति।
-

·शाहायगौतमत्रभाष्ये। [१६.६.-२.. । ८. उके एव पूर्व बहनौ । अभिजिदतिरावस्तृतीयः । तेनेष्ठ- वामृषभो याज्ञतरः । ९. उतैषाप्यन्या। .. सुषभाख्ये राजनि पुरा याज्ञतुरे ऽश्वमेधेन यजति सरि तृप्त रन्द्रः मोमेनामौत् । ब्राह्मणाचाभिलषितैर्धनैः । ९१. एते एवं पूर्व प्रहनौ । हतौयो विश्वजिदतिराचः। तेन हवैदेहः पर प्राचार ईजे । १२. अप्येषा अप्यन्या शाखान्तरात् । १३. श्राहारो धनस्य पूर्णा अश्वमेधे दिशो दत्तवान् । १४. गोतमस्य चतुरुत्तरस्तोम इत्येवमादिके पूर्व अहनौ उके एव । महानतमतिराचस्तृतीयम् । तेन तादृशेनाश्वमेधेन मरुत्तो मामाविचित ईजे । १५. म मर्वस्यार्थम्य स्तुत्यर्थः । १५. इयं विभूतिरश्वमेधयाजिनो मरुत्तस्यामौत् । १७. विशिष्टस्य श्रद्दधानस्य कपासकस्य फलार्थवादो ऽयम्। १८. दानेन दिसंबन्धा ऽस्य क्रियते। विजयमध्यात् दिम्बि- भागाः । १६. दिग्ग्रहणमनुवर्तते । २०. दिग्भवति । . १ A D om. स C श्रुत्यर्थः । विशपमेया दिग्विभागाःf 241 मध्यात् विजयदिषिभामा: C D (2) M ·१६.१.२१-३२.] मायायनमौतसूत्रभाश्थे । १० २१ षष्ठीनिर्देशादन्यत्रापि दिग्संबन्धः । २२. भूमिपुरुषब्राह्माणस्वबजे दिग्दानमिति तन्त्रान्तरे । २३. तदेव होत्रका अम्बाभका इति (१३. ५.४.२४) मतपथश्रुतेः। २४. विजयमध्ये । तुशब्दः समविभागार्थ: २५. विशाखो विविधशाखो यूपस्तत्र पञ्च पशव उका बाश- थव्याः । श्रापर्यवविहिता देवता इह स्वरूपादर्शनात् । २६. ऋतुपशवो वक्ष्यमाणः । वमन्तादारभ्य प्रत्युत् कर्तव्याः । २७. पलानेया एकतन्त्राथोदमेक्यादेकप्रदामाच विभवात् । २८. पलेव पूर्ववत् । २९. अत्रापि च देवताविकात्यः । कालविशेषश्च सूचोपात्तः। घोषं पूर्ववत् । ३०. पत्रापि देवता ऋतुश्च । शेषं मसानम् । २१. पूर्ववड्याख्याताः । ३२. पलेव पशव ऐन्द्रावेषणवाः गिभिर मृतौ पूर्ववदेकतन्त्राः। १०. १. उको ऽसमेधः । पुरुषमेधो वक्रव्यः । तम्यायं पुरस्तात्पुरा- कपड़पो र्थवाद उच्यते । प्रजापतिः किल्लायमेधयागं निर्वा पुरुषंमेधाख्यं यागं माध्यमाधनसंबन्धद्वारेण वेदादपलब्धवान् । २. महाभाबस्याख्थापना।' ऽर्थवादः । . . प CD om. पर्यः । RA om. the text fiom TRI सहपार्थदर्शनात् । PA नित्य मिवय M निबंपत्य । CD om. शा।

·शासायम प्रौतसूत्रभाष्ये। [१६. १०.३-२५. ३. यथा प्रजापतिस्तथैव वर्तमानिको ऽपि यजमानः पुरुषमे- धेनाभिलषितं फलमाप्नोति । ४. महविग्भ्यो निर्वपतीत्येवमादिकमिति कर्तव्यताजात पुरु- षमेधे ऽप्याश्वमेधिकं भवति । ५. उपजनश्च पञ्चविंशति!पा इत्येवमादिकर प्राश्वमेधिकस्य निवर्हको भवति । किमुपजन एवायं न भवति। विकारो ऽयं । पुरुषालम्भादिप्रातिपदो विधिरिहोपजनशब्देनाभिप्रेतः । ६. तिस्र इष्टयस्त्रौणि हवौंषि । एकहविष्का । ७. अनये कामायेत्यस्यार्थवादः । अनये दात्रे हविर्यत् दर्तव्यं तस्यायमर्थवादः । ८. अग्नये पथिक्ते कर्तव्यमिति यदुनं तम्यायमर्थवादः । १०. पूर्ववदश्वम्योत्मगं कृत्वा ततः पुरुषं ब्राह्मणजातीयं चत्रि- यजातीयं वा सहस्रेण गवां शताश्वाभ्यधिकेनावक्रौय मंवत्सरायोत्स- जन्ति । अश्वरक्षण वास्यापि तत्संख्याका एव रक्षिणः | ११. अनावर्तयन्तो ऽन्यत्र देण्यादिग्रहात्तथा चैवेत्येवशब्दप्रयो- गादयमप्यधिको ऽर्थी लभ्यते । १२. एतानि त्रीणि हवौंषि संवत्सरं कार्याणि । १३. श्राश्वमेधिकः मावित्रैरहरहविपर्याममनुष्ठेयानि । १४. पारिजवौयविपर्यासं नारामा नि कार्याणि । १५. अनुमतय इति यदुकं तस्यायमर्थवादः । , १M वर्तमामानि को ऽपि। २ Com. जा। PA •का •धिक। Mr. ५. Cषस्थापि; C D om. का एव । .

·१६. ११. २६-११.] शासायनश्रौतसूत्रभाथे।
१६. पथ्याये स्वस्तथ इति यदकमिति तस्यायमर्थवादः ।
१७. अदितय इति यदुकं तस्यायमर्थवादः ।
११.
१. भौनापमाख्यानं पौरुवमेधिकामां प्रथममाचष्टे ।
२. एतदाबष्टे।
३. शुनःशेपस्य प्रथमे कम्य भूममित्येवमादिके निगदेत् । व्या-
चक्षाण इवानुद्रवेदित्यर्थः ।
४. काचौवतमाख्यानं द्वितीयमाचष्टे । एकान्तरिते ऽति।
५. कक्षौवानुशिजः पुत्रः वनय भावयव्ये राजमि ममि मसान
दक्षिणां लब्धवानित्यर्थः ।
१. प्राता रनमित्येतत् ।
७. न्यावाश्वमाख्यानं बतौयमाचष्टे ।
८. तथा तहतकमिवाचष्टे यथा घ्यावाश्व षिरार्थनाममो
वैददश्वौ राजनि मनिं ममान दक्षिणां लन्धवान् ।
८. निगर्देदिति प्राकृतमनुवर्तते ।
१., चतुर्थमाख्यानं भारद्वाजं क्रमप्राप्ते ऽहन्याचष्टे ।
११. तथा तद् वृत्तकमिवाचष्टे यथा वो राजनि तक्षिण
वापसदे प्रस्तोके च राजनि मात्रय भरद्वाजः मनि ममान दक्षिण
सन्धवान् ।
१. om. the second इति यदुर या धमर्थवादः ।
२ A त्येने। • Cइत्यर्थः ।
२ भाप
47

·शासायनश्रौतसूत्रभाष्थे। [१६. ११.१२-२६.
१२. अधि बुः पणौमामिति तिस्रः । प्रस्तोक इत्रु राधसस्त
रन्द्रेति चतसः । एताः सप्त निगदेत् । व्याचक्षाण इवामुद्रवेत्।
१३. पञ्चममाख्यानं क्रमप्राप्ते ऽहनि वामिष्ठमाख्यानमाचष्टे ।
१४. तथा वृत्तकमिवाचष्टे यथा वसिष्ठ सषिः। सदामो माम.
राजा पिजवमस्य पुत्रस्तस्य सुदामः पेजवनस्य वसिष्ठः पुरोहितो
बभूवेति ।
१५. वे मनुदेववतः गते गोरित्येतत्सूतशेषमेव सूतमित्याह ।
देवतासूकमिति प्रसिद्या ।
११. मैधानिथमाख्यानं षष्ठं क्रमेणचष्टे ।
१०. तथा' तहतकमिवाचष्टे यथा भासङ्गो नाम राजा .
पुमाम्बभूव स्त्रीत्वमनुभूय।
१८. स्तुहि स्तुत्रौदंते घात इति सूकषं याचक्षाण दवानु-
वेत् । निगदेदित्यनुत्तेः ।
१६. "वासमाख्यानं तेन क्रमेणाचष्टे येन सप्तमं भवति ।
२०. तथा वृत्तकनिवाचष्टे यथा कखपुचो वास सुषिस्तिरि-
न्दिरे राजनि पारव्यये मनि समान दक्षिण सधवान् ।
२१. निगदेत् ।
२२. वाशमाख्यानकमष्टममाचष्टे ।
२१. तथा तद् वृत्तकमिवाचष्टे यथा वश चषिरमपुचः ।
१. रामनामरामा पिजन २ मारिति एमपमेव समिन्याचा
२D चालमिवापर। C D bere and in the Sūtra Tagi

·११. १२. २४-१.] शाचायनमौतसूत्रभाष्ये। - । पृथुश्रवा नाम राजा कानौतः । तस्मिन् मनि समान । दानं प्राप्त- वानित्यर्थः । २४. पास एतु य ईवदेत्येवमादिकं सूकोषं निगदेत् । २५. प्रास्काखमाख्यानं मवमं यथाप्राप्तकमेण नवममाचष्टे । २१. तथा तत्तकमिवाचष्टे यथा प्रकख पषिः पृषत्रे मेधे मातरिश्वे राजनि मातरिश्वनि वा समन्वलिङ्गात् । मनिं मसान दक्षिण लब्धवान् । २७. भूरीदिन्द्रस्य वौर्यमिति सूके निगदेत् । २८. माभानेदिष्ठमाख्यानं क्रमप्राप्तं दशममाचष्टे । २६. तथा तहत्तकमिवाचले थथा अङ्गिरःस मत्रिषु नाभाने- दिष्ठ चषिदक्षिणं प्राप्तवान् । ३०. न केवलमाख्यानकमाचष्टे सूकंप.ये यशेनेत्येवमादिकं निगदेत । ३१. सर्वाध्येतानि पाख्यानानि नराणां पुरुषाणां दक्षिण- मकानीत्येतेन रूपेण भवन्ति । ३२. पुरुषरूपः पुमानररूपेण प्रशस्यत इति मारामः । नरेवा परमात्मर्षिभिः श्रधानैदर्शनसंपन्नः प्रास्यत रति नारासः । यधाराशंमान्याख्यानान्याचष्टे । १२. ..: पञ्चविंशतिसंख्याका यूपाः पुरुषमधे भवन्ति । चना माM पका।

·शासायमश्रौतसूत्रभाष्ये। [१६. १२. २-१७. २. एकैकः पञ्चविंशत्यरनिः । ३. दश बिल्वजातीया' द्वादश खदिरजातीयाः । पैतुद्रवौ देवदारुणमिद्धौ । उपस्थावानौ पार्श्ववर्तिनावमि- हस्य। ५. राज्जुदालः नेमान्तकः मो ऽमिष्ठो भवति । १. पशवो भवन्ति । ७. समानदेवतत्वात् । ८. यान्याश्वमेधिकानिर मौत्याहान्युकामि गोतमस्य चतुरुत्त- रस्तोम इत्येवमादौनि तेषां प्रथमे च° उत्तमं चैतदिहातिदिश्यते । १. अहर्भवतीति भेषः' । । १०. दश हस्ताङ्गुलयो दश पाद्याश्चत्वार्यङ्गान्यात्मा पञ्चविंग इत्यनेन पञ्चविंशो वे. पुरुष इत्युक्रम् । ११. पुरुषमेधं पुरुषरूपेण । १२. पुरुषः पूर्वमुक्को ब्राह्मण: चत्रियो वा परिक्रौतः । अपर: पशुर्गामृगः । तीयो ऽजस्तूपरः। एते प्रजापतिदेवत्याः कर्तव्याः । १३. गौरादयः पञ्च पुरुषस्यानुमतरणाः कार्याः । १४. पञ्चविंशतिः पगवस्ताथातुर्मास्यदेवताः पञ्चविंशतिरनुय- हौतव्याः । अश्वमेधे पित्त्रयम्बकपुनरुकवर्जमिहर हु पितरबेयम्ब- कदेवता इत्येवं पञ्चविंशतिः । पुनरुकानि तु वर्जनौयानि । 1 A खजानों २ C क्षेमाभकः। १ Com यानि (II D अत्यानि। UC D ins. दे। Cadds aौयमः पचविंशतोमकं भवनि .Cबना Aधपिर।

·भाडायगौतसूत्रभाष्ये।
२०३
१५. चातुर्माम्यदेवतानां सर्वदेवताप्रीत्यर्थं पशव पालन्यमा
इत्यर्थवादः ।
१६. अलंकृतं पुरुषं पौरुषैरलंकारैरास्तवमवघ्राप्य उदौरता-
मवर उत्पराम इत्येकादशभिः । प्रणवा गणधर्मात्प्राप्तो वार्यते ।
१७. अग्निम्रत्युरित्येवमादिकाः शाखामरोक्का प्राप्रियो
भवन्ति ।
१८. अभिगो इति (१६.३.२२) परिभिव्य मेनमने वि
दहो माभि गोच इत्येतसक्रमावपेत् । तथैव । यथाश्वमेधे ।
१६. कौशं कुममयम् । ताप्य ताक चौमं पाणं वा ।
अरुणं पीतांशकम् । प्रांशवं एडसूत्रमयम् ।
२०. मंजप्तं पुरुषं यामेन माना यामाख्येन माना उगाता
उपतिष्ठते ।
।
-
.
-
१३.
१.
महसशौर्षा
पुरुष इत्यनेन पुरुषेण नारायणेन षोमन
होताभिष्टुयात् ।
२. धोत्रादयो यथोद्दिष्टाश्चत्वार विजः परेयिवांमं प्रवती
महौर स्त्येिवमाद्यारभ्य द्वाभ्यांदाभ्यामेकैक उपम्यान कुर्यात् ।
३. प्रधामन्तरमृविजो यजमान भिषज्यन्ति । अगदं कुर्वन्तौ-
त्यर्थ: । टणाभ्यामुपमार्जयन्ति मर्पदृष्टादौ दर्शनात् ।
१.Corig) सा। २ ( M भाषाम्भः। १.A को. ( Dकममथ (D
हनान Mनोन D नानं ।

·७४ मानायगौतसूत्रभाष्ये। [१६. १३.४-१९. ४. उत देवा अवहितमित्यनेन होता। मुञ्चामि त्वा हविषा जौवनाय कमित्यनेन ब्रह्मा । अचीभ्यां ते नामिकाभ्यामित्यनेनो- हाता । वात त्रा वातु भेषजमित्यनेनाध्वर्युः । ५. प्र तार्यायुः प्रतरं नवौय इत्येतामां नैर्सतौना होचादय एविजो यजमानमेकैकयाभिषज्यन्ति । ६. शं न इन्द्रानौ भवतामवोभिरित्येताः प्रांतातौयाः। एता- मामानायक्रमेण तिसृभिस्तिभिःचादयो यथोद्दिष्टा यजमानं भिषज्यन्ति । ७. मंजताय पुरुषाय महिषौं यजमानस्य प्रथमविनामुपनि- पातयन्ति । ८. पुरुषं च महिषौं च। २. तौ पुरुषमहिथ्यौं तथैव यथाश्वमेधे ऽश्वमहिव्यावुत्मक्थ्योरव गदं धेहोति। १०. होता महिषौं परिबका च महिषोत्यनया । ब्रह्मा जावाता अप्रपाणा च वेशन्तेत्यनया । उगाता परिवका यो ऽना- कालो इत्यमया । अध्वर्युः पालागलों न मेशे यस्य रोमममित्यमया। तथैवेत्यधिकारात् । ११. उकाभ्यो ऽभिमेथिनौम्यो या उत्तरास्ताभिरश्वमेधवत् प्रत्यभिमेथन्ति । वावाता च महिषो। संप्रपाणा च वेशन्ता। य घामाचः खभ्यत इति । y- १C नाम।

·१८. १७. १२-१.] भासायनौतसूत्रभाष्ये। १२. न मेले यस्य रम्बत इति । १३. उदीर्घ मार्यभि जौवलोकम् । उदौवातः पतिवती श्रेषा । उदो तो विश्वावसो। प्रावती रोयते सं भरध्वमि- त्येता उत्यापिन्यः । श्राभिहाबादयो महिषीमुत्थापयन्ति । १४. होत्रादयो महिषीम्। मनो ऽवा हवामह इति हरेन होता । असमौते मन रति हम ब्रह्मा । यत्ते यमं वैवस्वतंमिति वनोद्गाता । यथा युगं वरत्रयेति हमाध्वर्युः । १५. ब्रह्मा महिषौं वाचयति । तुशब्दानानुमन्त्रयते । १६. अस्विजः मदमि ब्रह्मवधं वदन्ति वक्ष्यमाणकम् । प्रयुता प्रया अविति होताध्वर्यु पृच्छत्य- १७. गावो यवं नयर्चा । १८. सं यद्वयं यवसादो जमानामित्येतन्या । १८. होताध्वर्युमोदु मे मंससे मत्यमुकमित्येतया । २०. अध्वर्युचतुर्थ्या प्रत्याह । यस्यानक्षा दुहिता जात्वासेत्यनया। २१. हे स्रुतौ इत्येवमादिकया ब्रह्मोगातारं पृच्छति । के समौली विमतवरन्नमित्येतयोगाता प्रत्याह । २१. कत्यायः कति सूर्यास इत्येतया । २३. एक एवा निर्बहुधा ममिळू इत्येतया । १४. १. प्राश्वमेधिकं कर्म बचावद्यानारं प्रागाज्याङ्गवति । is om the first three words. In the test of the Sútra I ought to have written या तुवाचनि. .

·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१६ १४.२-१७ २. 'ऐकाहिकं च प्रवो देवाय माहाप्रतिकं च विमोविशो वः । एते उभे अमेत् । ३. फलार्थवादो ऽयं न फलविधिः । ४. 'ऐकाहिकं च माधुच्छन्दमं माहाप्रतिकं च कुविदड्रेत्यादिकं. प्रगौ संप्रवयेत् । हचश: । मितेतरमणिवत् । ५. फलार्थवादो ऽयं। द्वितीयादाभिलविकापातःग्वने होचकाः। ६. प्रस्याहो महावतान्मध्यन्दिनो निष्केवल्यमस्वतीये भवतः षष्ठाचाको होत्रकाः । ७. राजनाख्यमस्यामः पृष्ठं भवति । ८. पुरुषविधं पुरुषप्रकारमेतत्मामार्थवाददर्शनात् । ५. वैश्वदेवानुचरादारभ्य षष्ठादहस्तृतीयसवनं भवति । १०. ये यज्ञेनेति शमनादर्थवादो ऽयम् । ११. मरैः शस्यत इति कृत्वा । १२. थषष्ठाधिकं बतौयमवनं करोति । १३. अर्थवादार्थ उपन्यासः । १४. महादिवाकौ|प्रशंमार्थो ऽर्थवादः । १५. षोलण्यन्तमेतदहः ममाप्यते स्वशाखाभिप्रायेण । ११. उक्रार्थो ऽयमर्थवादः । १७. पुरुषमधे चतुर्थमहः पृष्ठ्यस्य यत्पञ्चमं तद्भवति। सकल- स्थाहो ऽतिदेशः । १ A om. १Com. चमः। PAष्टाचाडो होचका।

·शाहायगौतसूत्रभाष्ये। १८. स्त्रमण्डलं पुरुषमेधे सहपुरुषं दीयते । पुरषाः कि माझणवण संवत्सरमङ्गव्यष्टिं कुर्युः । तेषां च राजेवाशनं ददाति । १८. विविधशाखो यूपस्तस्मिन्दा पशव पालन्धन्ते शांखाना- २०. द्वादशहादशा क्रमेण चतुषु पशव भवन्ति । षशानेया (१६.६.२८) वसन्त इत्यनेमेव क्रमेणश्वमेधवत् । . १५. १. सर्वमेधो वक्रव्यः । तस्यायं पुरस्तात्पुराकम्परूपो ऽर्थवाद उच्यते । ब्रह्म किल स्वयम्भु तपो तिप्यत । २. वैशब्दो निपातः। न श्रीनन्यमपवर्गाख्यं तपसः फलमस्ति। हमा तहि सर्वेषु भूतेष्वात्मानमेकान्तेन सर्वकविशिष्टदर्शनेन जुह- वानौत्येवमैचत । ३. तवम स्वयम्भु सर्वेषु भूतेषु स्थावरजङ्गमेवात्मानमदैतदर्भ- नेन इत्वा सर्वाणि भूतानि सर्वमेधाख्ये कतौ जुहा चकार । ४. श्रेध्यं प्राधान्यं खाराज्यं माममौ मिद्धिः। प्राधिप नभुता। एतत्सर्वं ब्रह्मण प्राप्तम् । 1. यथैवैतवा स्वयम्भु तथैवाद्यापि यजमानः सर्वभूतपरयो तो सर्वमेधयाजी सम्यग्दर्शनसम्पन्नः । सर्वेषु भूतेवात्मानं सर्वाणि भूतानि चात्मनि जुहोति । जुड़वां करोतौति छन्दोऽनुकरणम्। १Cसकपी। १४ नेयं वरापियामा । २ A has only once हार। CM द्वितीय। 48 Cins. सदा ·पाहायगौतसूत्रभाष्ये। [१६. १५. ६-१८ १. ततो ऽनेन दर्शनेन समं पश्यनात्मयाजी श्रेष्ठ्यं खाराज्य- माधिपत्यं पर्येति । सर्वतः प्राप्नोति । ७. प्रागनीषोमीयात् । ८. सर्व एव सर्वमेधो दशरात्री यज्ञक्रतुर्भवतीति । तस्यामिष्टु-. दमिष्टोमः प्रथममहर्भवति। इन्द्रस्तदुक्यो द्वितीयमहर्भवति । वैश्व- देवस्टतृतीयम् । चतुर्थे सूर्यस्तुति अश्वमालभन्ते । ८. पौरुषमेधिकं मध्यमं पञ्चममहर्भवतीति शतपथश्रुतेः । १०. तस्मिन्नेव पौरुषमेधिके पञ्चमे ऽहनि पुरुषमालभन्ते । ११. अपरियज्ञो वाजपेयः षष्ठमहर्भवति । १२. प्राप्तोर्यामः सप्तममरर्भवतीति च शतपथश्रुतेः । १३. तच तस्मिघाप्तोर्यामे सर्वान्मेधानास्लभन्ते । मेधाग्ववान्प- शून्। ये के च प्राणिनस्तान्। प्रजापतिरेकैकस्य । नेति केचित् । देव- तास्त नानाप्रकारा पाध्वर्यवे सर्वस्मै जुहोतौति (१३.७.१.८) शतपथे। १४. ये वपावन्तः पशवस्तेषां वपाहोमः । १५. अवपाकामां त्वषो जुकति । १५. ओषधिवनस्पतीनां संछेदं प्रक्षिपेयुः । १७. चिणवमष्टममहर्भवति । त्रयस्त्रिंशं नवममहर्भवति । १८. सर्वमेधस्योत्तममहर्विश्वजित्सर्वस्तोमः सर्वपृष्ठो ऽतिराची भवति । १ om. C. RC D उपरियज्ञो। Doubtful. A min. 777-- but in a repetition of this passage after xvi, 29, 16, it reads मेषामानावपशन्। • M केचित्। केचित् D बेचिए। केचिदेव वास्तु मावा. ( केचित् । रेकि देवतासु मामा।

·११.१.१९-७.]
शाहायगौतसूत्रमाध्थे।
१९. फलार्थवादो ऽयम् ।
२०. विंशतिः पशवो यस्मिन्बासभ्यन्ते म विंशतिपशुः विवि-
धमाखो यूपो भवति ।
२१. वसन्मादिवृतष्वानेयादीन् प्रत्युत् चतुर्विशतिं चतुर्विधति-
मालभन्ते।
२२. वफमाण दक्षिणा विकल्यते। पत्र मंतिष्ठत रति
वचनात् ।
२३. महमि मपुरुष । प्राची दिग्धोतर्दचिणा ब्रह्मणः
प्रतौयध्वर्यारुदौयुगातस्तदेव होत्रका अन्वाभका इति श्रुतेः ।
१६.
१. अरण्यं प्रव्रजेदिति सूचान्तः । गाईपत्ये ऽभावधरारणिम् ।
२. पाहवनौये ऽमावुत्तरारणिं प्रचिय ।
३. दक्षिणमिमपि बड़वचनात् ।
४. न पामं.प्रविदित्यर्थः ।
५. विश्वकर्मा नाम भौवनो ऽन्तत ईजे । अन्येनेष्टवाम् ।
१.तं विश्वकर्माणं भूमिः किल विशिष्टेन स्त्रीरूपेण साचा-
दुवाच!
७. विश्वकर्मभौवन मा दिदामिथ त्वं चान्ये च युभदौया
अन्ये च भ्रातरः कम्यमाय दातुमिच्छतः(?)। सईदृशः संगर प्रारम्भी
FDI
C) विपने। PC मिपुरुषप्रा• D सपुषप्रा ।
1. CM बनः ।
MC D free C also in the text.

·३० शालायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१६.१०.८-. भवतो मृषा। किं कारणम् । येन मां मलिलमध्ये मध्वन्तौं क पद्धत मनोति यच ववशे वर्तते तद्दौयत इति । ८. विश्वकर्माणमाक्षिप्य स्वतन्त्रां मजन्तीमुदके कश्यप ऋषि- गतवान् । विश्वकर्मा भौवन इत्येवमादिको ऽर्थवादस्तस्यायं संशे- पार्थः । ज्ञानकर्मसमुच्चयकारिणा यजमानेन परमात्मदर्शनसम्पनेन सर्वमेधः कर्तव्यः। स एव यथाचोदितं भूमिदामाद्यपि सर्व कर्त पारयति । विग्भिरप्यजेत्थम्भूतैर्भवितव्यं ये भूमेः प्रलये ऽयुद्धर- पक्षमाः । .१७. १. वाजपेयः षष्ठमित्युक्तम् । तत्रायं विधिरनित्यः वाजपेय- प्रकरणेऽ पठितत्वात् । २. वाजस्थाहमित्येवमादिकेम मन्त्रेण ब्रह्मौदुम्बरं रथचक्रमा- रोहेत् । ३. सहस्पते रित्यस्य स्थाने षड्यन्तमेवेन्द्रस्येति । ४. वैध्ये यजमाने सहस्पतेरित्यस्य पदस्य स्थाने प्रक्षेपः । ५. तस्मिवथचक्रे ब्रह्मासनमन्त्रेणोपविश्य अविद्धे नाभिदन्न पद्धिते' असंप्रेषितो ब्रह्मा त्रिराविमर्या इति ऋचि माम गायात् । १. पचान्तरं वाशब्दात् । तस्यैव भावो योनि वक्ष्यमाणिका निर्जपेत् । १ पदस्थ क्षेप: D एतस्य क्षेपः। २ विवे विरेनी भिमबुद्धन Dमिले। १CD om. from पाविर toचि।

·१५.१८६-२.] शापायनत्रौतसूत्रभाष्ये। १९१ ७. एतच्च जपेगायेदा । ८. वाजस्थाहमित्येवमादिकेन । ९. पारोहणमन्त्रस्य प्रत्यवरोहणे उत्तम माकं रोहेयमिति स्थाने अहमिति विकारः । १०. ब्रह्मत्येतत्प्रकृतमेवानुवर्तते । वाजपेय इति च । मधुप- हस्याध्वर्युणा समर्पितस्य हिरण्मयेम पात्रेण प्राणभक्षं भवयित्वा । हिरण्मयपाच एव मधुग्रहः केषांचित् । उपयच्छते पाचं प्रतिरक्षा- तौत्यर्थः । अथैत महिरण्यपात्रमेव मधुग्रहं ब्रह्मणे दददमृतमा- युरात्मन्धत्ते ऽमृतं घायुहिरण्यं। तेम म यं भोगं कामयते तं कुरुते। ११. पत्नौयजमानयो!पारोहणकाले ब्रह्मा सौचं मन्त्रं पठेत् । मन्त्रविकल्पः । १२. वाजपेयाधिकारः। प्रकृत एव वाजपेये पत्नीयजमानौ यूपमारोहतः । तत्र यजमानविशो यजमानमूषपुटैरानन्ति । १. प्राक् गौनामात् राजसूये ऽभिषिको यजमान ब्रह्माधि- त्येवं पञ्चकत्वो ब्रह्माणमामम्यते । २. प्रतिवचनं ब्रह्मा करोतीत्यर्थः २.वं ब्रह्मासौत्येवमुक्का मवितामि सत्यप्रसव रति प्रति- १ A अवरोहमिति C D om. from याने to विकारः । २ बा। १) प्रतिदकीयात् । ४ A सहिमपा। ५ CM om. from मनी. to पुटे। C प्रलन । प्रहन एवं वा. D •धिकारः। प्रक्षन । A प्रा.। •c repeats प्रशासीत्येवं प्रथा पर्यन प्रतियोगि। .

·माझायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१५.१८.१-१५. श्टणुयात्। स ब्रह्मवित्येवं प्रथममामन्वयते। तथा. स्वं ब्रह्मासि इतौतरः प्रत्याह सवितासि सत्यप्रसव इति श्रुतेः । ४. द्वितीये आमन्त्रणे ब्रह्मा प्रत्याह त्वं ब्रह्मासि इन्द्रो ऽमि विश्वौजा इति । ५. हतीय आमन्त्रणे ब्रह्मा प्रत्याह त्वं ब्रह्मासि वरुणो ऽसि धर्मपतिरिति । १. चतुर्थ श्रामन्त्रणे ब्रह्मा प्रत्याह त्वं ब्रह्मासि रुद्रो सुशेव इति । ७. पञ्चम आमन्त्रणे ब्रह्मा प्रत्याह त्वं ब्रह्मासीत्येवमादिकम् । ८. अस्मै ब्रह्मणे यजमानो मनमा हिरण्मयौ प्रवृत्तावकारी ददाति । ८. दक्षिणामन्त्रं मनमा पठतीत्यर्थः । १०. अश्वमेधकतो होता ब्रह्मोहाताध्वर्युरित्येतत्विजो ऽश्व- बन्धमानि धारयन्तः। अश्वं इदयोः किंविशिष्टयोः संस्यन्दिनोः परस्परं स्यन्दिनोः वापयन्ति । ११. अनेनायमित्येवमादिः मन्त्रण ग्रहीतावरणमा सविजो ऽयं उदयोः सखापयेयुः। १२. यदि पर केपिच्छाखिन तमश्वं यजमानेन पृष्ठे ऽभि- मर्शयेयुः ततो यजमानो ऽहं च त्वं च षहनित्येतामचं जपेत् । १३. अश्वमेध रति वर्तते। प्राश्वमेधिके मध्यमे ऽहनि मंखिते यजमानपुरषा आहवनौयमभितः मांस दिक्षु शमादाम्कुर्वन्ति । RA inserts स्वं ब्रह्मासि पविमामि सत्यप्रसव इति यअमानं प्रतियोति । OD TETTU (D). A ·१६.१८.१४-२१.] भावायनश्रौतसूत्रमाये । २१ । १४. ताप्रासादानुपरिष्टात्माकारभिखरैः सगवाक्षः परिप्रति परिवेष्टयन्ति । १५. विजो ब्रह्मादयः प्रासादामारुह्य मौषधिमाध्वर्यव- विहितामाध्वर्यवेरेव मन्त्र कति तैर्गवाः १६. सर्वराचं हत्वा प्रातरनुवाकवेलायामृत्विजः प्रत्यवरोहन्ति । १७. परिकर्मिणस्तत्पुरुषाः प्रामादामारोहन्ति । पाल्य च मुहत्योदयात् पूर्ववत् । १८. अथशब्दादश्वमेधावस्थ एव । अवभृथप्रत्ता भाषेयं सहस्रेण गवावक्रौय। किविशिष्टो। यात्रेयः शुक्लः पिङ्गायः वलिनः। तिलकाचावलौषु यस्य । विक्तिधः कुष्टौ। खण्डो होमानः। अण्डः प्रजननासमर्थः। खलतिः प्रसिद्ध एव। तमादाय नदौं यन्ति । १६. अथैनमवक्रौतमुदके प्रगाय समाप्तायामवस्थेष्टौ प्राग- भ्युक्षणत् यदास्थावक्रौतस्थावगाढस्योदकं मुखमास्यन्देत मुखं प्रवि- शेत् अथास्मा अध्वर्युर्मस्तके श्वलोहितं जुहोति भ्रूण हत्यायै स्वाहा इत्यनेन मन्त्रण २०. अथाान्तरं तं पुरुषं नि:षेधन्ति निर्गमयन्ति। नि:- शब्दाडूरं मयन्तीत्यर्थः । २.१. तस्मिनवमरे स्नाता निर्गतपामान अपग्रामा महा- पातकिनः ये ग्रामाइन्धुभिः परित्यक्तास्ते पूना भवन्ति । इनि- करणेऽधिकारपरिच्छेदार्थः । । .

·शाहायगौतसूत्रभाष्ये। [१६. १८.२०.१-. १९. १. अथशब्दो धर्मविशेषाधिकारार्थः । एकोत्तरा होना इति मंज्ञा। अनेकोत्तराश्च पूर्वोक्ताः । २. अवयवार्थवादो ऽयम् । यदेकविधमधिदेवतमगिरध्यात्म मन इत्येवमादिकं तदेकराणाप्नोति । २०. १. अथशब्दादियमप्यवयवस्ततिः । २. हे इमे प्रतिष्ठे इति पूर्वयोाख्यानम् । प्रतिष्ठे वे द्यावा- पृथिवी इति श्रुतेः । अधिदैवतमश्विनौ अध्यात्मं चक्षुषो। ३. यषयचाव्यको उहासंघातपोधमानो दशरात्रमधिकुौत। ४. यवयवावच्छेदो म संपूर्णो दशराचस्तत्राद्यानां ग्रहणे प्राप्ते नियमः क्रियते। अवच्छेदो निर्दिण्यमान श्रादितो निर्दिश्यमानो भवति । ५. अन्यस्याहो ऽतिरात्रभावो भवति। अबुध्यमानो दान- राषिक लाहोगः स्यात् । क्रत्वेकत्वे ऽपि प्रत्यहं दक्षिणादानम् । ७. अदीक्षिता ऋत्विजो दौचितं यजमानं याजयेयुः । केषां" पिच्छाखिमामहौनर्यजेरनिति बहवो ऽपि यजमानाः स्युः । अन्ये- पामेकयजमानका महीना इति । स पक्षः सूचितः । १ A वाध्यात्ममात्मा मन र. पाम बधिदैवतमग्निराममन . D. अधिक नमग्निरात्मा मन। २ C D M om. from हे to श्रुतेः। P A ins. पत्यानां ।। VA बेचिशाचिनी पीना पनि विभिशयो इपि।

·१८.१०. ८-२१.] शाहायगौतसूचभाष्ये । ८. मासपरिममाप्तिका अहोना भवन्ति । उभयरूपा अय- होनवचनात् । ६. मासस्य यमुत्याभिन व्याप्यते नहीचावृया व्याप्नुयुः । १०. असंवत्सरदौषिताय यजमानाय महदुक्थं म अमेत् । ११. येन संवत्सरमुखाधारणं न कृतं तस्मै महाव्रतं न सेत्। १२. अस्य दिराबस्य प्रथममहर्नित्यमामिष्टोमिकं प्रथममः स्थादिति हैक पाडः। १३. स्वरूपेण चायं (!) स्तुतिः । १४. अपरिहारायेत्यभिप्रायः । १५. निष्कवल्यमस्वतीययोनिविद्धवाने संपातसूके भवतः। श्रा साविन्द्रो ऽवस इति मस्त्वतीयमा न इन्द्रो दूरादिति निष्कवख्यम् । १६. ततं मे अपस्तदु तायते पुनरित्यार्भवम् । यजेन वर्धत जातवेदसमिति जातवेदसौयम् । इत्येते द्वितीयस्थाको भवतः । १७. चिराचे च वक्ष्यमाणे दितीयस्याम एते एवार्भवणात- वेदमौये भवतः । १८. द्विरावस्थाहयोगः। १६. वक्ष्यमाणेन वाशब्देन विकल्पो ऽत्रापि द्रष्टव्यः । २... गौच्च प्रायुश्च । २१. अधिदैवतमध्यात्ममित्युतम्। १om. A. 49 ·१५ शादायगौतसूत्रभाष्ये। [१६. २९.१-१५ २१. १. अथ यत्रिविधं त्रिप्रकारं तत् चिरात्रेण वक्ष्यमाणेन प्राप्यत इति। २. अधिदैवतं चन्द्रमःप्रजापतिरुद्रा अध्यात्मम् मनोबुद्या- काराः। ३. प्रथमस्यास्वयस्वित्प्रमतयः स्तोमा भवन्ति पिवृत्पञ्च- दासप्तदशा इति। ४. पञ्चदशः सप्तदश एकविंश इति । ५. पोलास्तोत्रियकं ब्राह्मणाच्छमिन भाज्यं भवति । १. एकविंशः त्रिणवः पयस्त्रिंश इति तृतीयस्याः स्तोमा भवन्ति । १ ७. अस्य चिरापस्य प्रथममहरमिष्टोमसंस्थं भवति । ८. उक्थ्यसंस्थं द्वितीयमहः। ८. पतिराजसंस्थं बतौयमहर्भवति । १.. खमतेन। ११. छन्दोगवादन्यथापि भवति । १२. हतीयस्थाको सहपष्ठं भवति। अथवादार्थ पृष्ठानां वचनम् । पूर्वकारिवणायवस्था । १२. भक्तिमाहचर्यात्। १४. भक्तिमारपर्यादेव। १५. पूर्ववड्याख्या। ट tom. CM D. २ Corrected ; Mes: मनोधा।

·१६. २१. १५-२८.] शाहायगौतसूत्रभाष्ये । ११. प्राप्तये । . १७. मामूहिकात् पलहादाज्यानि भवन्ति । १८. मध्यमाच्छन्दोमात्रैष्टुभ इत्यनेन विशेषेण प्रउगो भवति द्वितीयस्थाहः । १६. द्वितीयस्याः । प्रकृतत्वात् । २०. यद्वितीयस्थानः पार्टिकस्य मरुत्वतीयं तसतोये हानि करोति। २१. अन्योऽन्योपभोगः परस्परेण पालनमभिप्रेतम् । १२. द्वितीयढतीये। अधिकारात् । चितृत्स्तोमं प्रथम सप्त- दशस्तोमं द्वितीयं पञ्चदशस्तोमं बतीयम् । एवमहयोगो वा कर्तव्य इत्यर्थः। २३. कस्तमिन्द्र त्यावसमित्ययं मामप्रगायो निष्केवस्यस्य भवति । होत्रकाणामनन्तरेषु मंदेहो मा भूत इत्यारम्भः । २४. मो षु त्वा वाघतश्चनेत्येती स्तोषियानुरूपौ प्रगाथौ द्विपदा व्यवधाथिकामुद्धत्य मैत्रावरुणस्य भवतः । २५. कं नव्यो अमौनामित्ययं कद्वान्प्रगाथः । करबचम प्रगाचादेशार्थमा २१. दितीयात्याठिकादहः सूके भवतः । २७. प्रस्तावि मन्म पूर्यमिति स्तोचियः प्रगाथः। उभयं टणवइन इत्यनुरूपः प्रगाथग्रहणानुवृत्तेः । .२८. बामणछमिन एव : . . १C D M om. from विएस्तोम ० इत्यर्थः । २ C D पतिदेगा।

·साझामनौतसूचमाथे।
[१५. २२.५-१०
२९. श्रायम्त एव सूर्यमिति तोचियः । अग्ध वित्यनुरूपः ।
१०. प्रगावयाणमनुवर्तत एव ।
३१. यथाप्राप्ते एव ।
३२. होतुः षष्ठात् होचकाणं द्वितीयादा उक्यानि ।
२२.
१. एष चिराचः महसस्तोत्रियो येन प्रजापतिरिष्टवान् । वा
रति निपातसमाहारः।
२. एतमेव चिराचमपरे गर्गचिरात्र इत्येवं वदन्ति ।
१. द्वितीयो ऽपि त्रिराची अचिरात्र इत्येवंनामा ।
४. अश्वचिराचे ऽयं विशेषः ।
५. यदक्रन्द इत्येतदधिगावावपेत् ।
हतीयस्त्रिरात्रग्छन्दोमपवमानो भवति ।
७. चतुर्थस्त्रिरात्रः पराकाख्यः ।
८. एवंस्तोमकान्यहानि चौणि भवन्ति ।
है, यथोकलक्षणः।
१०. लोकान्तरप्राप्तिमिच्छन् ।
११. विशिष्टया वक्ष्यमाणया।
१२. पूर्वो गायत्रीसंपन्नः पूर्वतरथ । अयं तु जगतीसंपनः ।
तपाधिक्येन प्रशस्यते । अतो ऽयं जगतौसंपनः कर्तव्यः । इतरौ
गायचीसंपनौ।
१० नोमा पव• Cशन्दीमपक• Dबान्दोमा पर• See xv, 6, 1.

·१९२१.१५-२५.] शाहायगौतसूत्रभाथे। एर १३. सम्यक्प्रशंमार्थं वचनम्। १४. वक्ष्यमाणकस्विराचो प्योतिर्गौरायुरित्यायोगेम कुसन- बिन्दुचिरापनामा १५. प्रथमे ऽहनि गवां चौणि शतानि ददाति । १६. पयस्त्रिंशतं गवां गोः कलाय पञ्च । १७. दरातौत्यनुवर्तते। १८. या महसतमी गौस्तस्याः महसतम्या गोरेका कलादत्ता परिशिष्यते। किं तस्था इत्यत पाह। १६. तां कलामन्यया गवा सकलया निष्क्रीयामाकुर्वीत । ततो ऽमा यजमानस्य रहे कुति। २०. प्रमाकार्यत्येवमाउराचार्या यजमानस्यैव संभूत्या रति। संभृतिविशेषप्रादुर्भावः । श्रमाकुरों तेत्यस्थायमर्थवादः । २१. यायन्तौनां दक्षिणाकाले गच्छन्तीनां प्रथमोपरमेत् मा सहसतमौ देयेत्याः। २२. प्रथमोपरमणं गोर्बहनां गछतौनां यत्कम्या अपि. पहुवति तदप्रध्यानरूपम् । २३, या मंतिष्ठन्तौनां घनप्रचयछायाश्रिताना या प्रथमोप- विशेत- मा महसतमौ कार्यति । २४. संस्थायिनीना प्रथमोपवेशनम् । २५. ध वा श्वो वा विजनिष्यतर इत्ययश्वीना। १००विन्दुखिर बनाम .२ कापंच। २ AC (orig.) क्यापि।। प्रचयनि. M जाय। Corr; संचापिन्या प्र• थापिनीनो। Hom. CM.

·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये।
[१६. २३.१-१०
२६. मनिष्टप्रसवः प्रजात्यै रूपमिति ।
२७. मत्तमा शोभनतमा अव्यङ्गा बहुचौरा 'नवप्रजेत्यादिगणा।
२८. कथं नाम यद्यत् शोभनं तत्तगृहे स्थादित्यर्थवादः ।
२८. सर्ववेदत्रिरात्रो नाम होनस्तस्मिन् त्रिवेदाध्यायौ ब्रह्मा .
भवति यस्य चोभयतः पिटतच मानतश्च त्रिपुरुषं श्रोत्रिया भवन्ति ।
एवंविधो बया मर्ववेदत्रिरात्रे कार्यः ।
३०. पूर्वोक्तानां चिरात्राणामर्थवादः ।
२३..
.
१. वक्ष्ममाणेन प्राणत इत्यर्थः ।
२. मेदोऽसचांसमजावयवाः ।
३. अपि च चतुष्पादाः पशवः ।
४. ऋग्यजुःसामाथर्वणमधिदैवतं ब्रह्म चतुर्विधम्। अध्यातां
चत्वार्यङ्गानि।
५. एवं स्तोमकान्येव चत्वारि ।
१. पूर्वस्य स्तोमविधेः स्तुत्यर्थः भेषः
७. जमदमेश्वराचो ऽयमुच्यते ।
८. वक्ष्यमाणो ऽवतारसंज्ञकश्यवरात्रः ।
1. एष प्रथमस्याहः स्तोमममाहारः ।
१ मयंगुप
२ यत्-मत्।
१ C पूर्यस्य विधिः।

·१८. २३. १०-२४] शादायनश्रौतसूत्रभाष्ये। . १०. एष प्रथमस्याझस्विदृदुत्सृज्यते । एकविंशं प्रजन्यते । ११. सर्वस्मिन्नहनि पञ्चदशो दृष्टः । स उत्सृज्यते । चिणवः प्रजन्यते । १२. अत्रापि सप्तदश उत्सृज्यते । चयस्त्रिंशः प्रजन्यते । १३. उक्रेन न्यायेन। १४. स्परम् । वौरमाधनः स्तोमो वौर इत्युच्यते । १५. तस्य चवरात्रस्य शस्त्रं वक्ष्यत इति शेषः १६. तदभिप्रायेण शास्त्रमपि भवति । १७. यो जात इति। १८. वा ययथोके। १६. बतौयं वैरूपपृष्ठं भवति पक्षण। तस्मिन्सति वैराजा- तृतीयसवनं । चतुर्थादन इत्यर्थः । २०. आदितो ऽवच्छेद इति परिभाषितत्वात् चतुर्थ वैराज- पृष्ठमेव भवति । तस्य पुनर्वचन विकल्पार्थम् । वैरूपात्तृतीयसवनं बतौयादा इत्यभिप्रायः। २१. चतुर्थमार्भवतीत्यानन्तर्यात् । २२. प्रारूतमतिराचम् । इह प्रकरणे संव्यवहारार्थ संजाकरणम्। २३: अयमपरसवरात्रस्याइयोगविशेषः। श्राभिन्नविकानाम- कामभिजिचतुर्थो भवति । २६. पाठिकानामझा विश्वजिचतुर्थः। श्राभिलविकानां पार्डि- कानोतराणि। १ c om. । . c M om. . C M चिरावस्य । • A द्वनौये बौथ।

·शाहायगौतसूत्रभाष्ये। [१६. २०.१-१९ २५. पाठिकानामेव पाहतो ऽतिराचवर्षे भवति महाव्रतं वा। २६. अर्थवादो यथाविहितानुष्ठानप्ररोचनार्थः । २४. १. प्राप्नोतौति वाक्यशेषः । २. चौणि सवमानि अनौषीमौयो ऽनबन्ध्येति पानो यजः । पञ्च जना इत्यधिदैवतं पञ्चेन्द्रियाण्यध्यात्मम् । ३. तत्रार्थवादः। ४. तदिदमोगरूपमासामेवाङ्गुलौनां रूपेणार्थवादः । ५. कनिष्ठा। 1. उपकनिष्ठिका। मध्यमा। ८. अनामिका। १०. मध्यमामभिनयेनाह। ११. चतुर्वासु व्यस्ताः स्तोमास्त एव चाच समसास्नाय- मङ्गुष्ठः सर्वाङ्गुलीः प्रत्येति । १२. तस्यैवंविधस्य पञ्चराचस्य शस्त्रमुच्यते । १३. एवमयं चवरात्रः । पञ्चममहनिरूप्यते । १ A प्राहनाभाम्। १C D om. इति। PA नयेनानाया। मभिः। चतुर्षमरंतु M चमत। C D om. TEA प्रति ·१६. २५.१-७.] शासायनौतसूचभाष्ये। २५५ १४. पक्षमस्यपाभिलविकस्य दे सबने। पृथ्यस्य षष्ठादक- हत्तीयसवनमित्येतच्छस्त्रं पञ्चमे। १५. पञ्च वाभिलविकस्य । वाशब्दो विकल्पार्थः । १६. उत्तमादाभिन्नविकात्पञ्चमे तौयसवनं भवति। अत्र रे पवने पचमादाभिलविकात्। १७. परन्तरमेतद्विधानमामर्थ्यात् । १८. पाठिकानां चतुर्थ इत्यर्थः । १६. उभयोरपि पक्षयोः पञ्चमत्वेन । २०. श्राभिलविकपक्ष इतरत्र । २१. उक्रार्थो ऽर्थवादः। . २५. १. प्राप्यत इति वाक्यशेषः । धौश्च पृथिवी चेत्यादि षण्मोवौरिति षद्धिधमधिदैवतम्। पखङ्गो ऽयम्नत्मेत्यध्यात्मम् । ३. एवं युकाने पमहानि। ४. वाशब्दो विकल्यार्थः । ५. यस्मिन्पचे अभिजितो ऽनन्तरं महावतम् । ६. स एक एव पक्षे पृष्ठ्यः पचे ऽभिनवः । 5. उतार्थो ऽर्यवादः। -- A Vानि। 50

·भासायनौतसूत्रभाष्ये। [११. २६-२७.१-५
२६.
१. वक्ष्यमाणेन प्राप्यते ।
२. सप्तको मरुगणो ऽधिदैवतम् । पलङ्गानि विद्या मतमो-
त्यध्यात्मम् ।
३. एवमुक्तः सप्तराचः।
४. वक्ष्यमाण: सप्तरात्र एवं संज्ञकः।
५. यथोक्तानि सप्ताहानि ।
१. वक्ष्यमाण: सप्तराचस्तेनाप्नः ।
७. प्रत्येव मंज्ञानमारं जमकमतराव इति ।
८. षशामिलविकान्यहानि मतमो ऽभिजिदित्ययमहोगपक्षः ।
१. इतरेषां पार्डिकानां विश्वजित्मप्तम दत्ययमपरोऽहोगपचः।
१०. षा सप्तमो वैश्वानरो महावतं वा विकल्पेन ।
११. इतव्याख्यानमेतत्।
१. प्राप्यत इति वाक्य शेषः
२. अष्टावदितेः पुत्रा अधिदैवतम् । अष्टावशानीत्यध्यात्मम् ।
१. उतार्थमेतत्सूत्रम्।
१. पार्डिकानामेव सप्तमः ।
५. अष्टममहर्विकल्पितम्।
विचात्।
हो।

·१६. २८-२९.१-६०] शाहायनमौतसूभाष्ये ।
१. वान्दो विकल्पार्थः । उभयोः पृण्याभिशवयोरभिजिसप्तमी
विश्वजिदष्टमः।
७. उसार्थो ऽर्थवादः।
२८.
१. अनुष्ठीयमानेन प्राप्यत इति वाक्यथेषः ।
२. अष्टौ वसवः प्रजापतिथेति नव इत्यधिदेवतम्। नव प्राण
इत्यध्यात्मम् ।
३. अनेन वाहोगेम नव।
४. ब्योतिःसंज्ञको ऽग्रिष्टोमः । गोमंजक उक्थ्यः। श्रायुःसंजको
तिरात्रः। एवं निरुपयन्ति । एवं नवरात्रम् । तं भौपिन
इत्याचचते।
५. हतयाख्यामो विधिशेषः॥
२९.
१. देवलोकं पिरलोक जीवलोकमित्यादयो ऽपिदैवतम् ।
दोन्द्रियाणौत्यध्यात्मम्।।
२, दभरावस्याइयोग उद्यते। अध्य? ऽभिलवस्तानि नवा-
हानि भवन्ति। नवानिटोमा इत्येवं वा नव। वैश्वानरसेति
दशमं वक्ष्यति।
पाहतो वा. दशरात्रः मंन्याविकारेण विकतः ।
.
२.
.
वा instead of भव।
PA सचिर।
विधिः।
.

·भासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१६. २६.१-८ ४. पूर्वोक्तानां नवानां दशम इत्युक्तम् । ५. पुरोधाकामस्यायमहीनचोदितः । तत्रायमर्थवाद ज्यते । एतेन दशरात्रेण किल जलो जाकर्ण्य दृष्ट्वा त्रयाणां राज्यं निगुस्थागोचावयववंशजानां जाकर्ण्यः प्राप। कतमे पुनस्ते नि-. गुस्थागोचा इति । श्रत श्राद। काम्यवैदेहयोः पुरोहितो बभूव । कौशवस्य च राज्ञः। ६. तस्य ह जावकर्यस्य तो श्रियमभिध्याय मम स्थादिति मन्धानः पितरमध्यूहे ऽधिप्रापितवानुपलब्धवानित्यर्थः। पलित पाकामान्यान् जनाञ्छ्रिया यशसा समर्धयितुं जानामि येनान्येभ्य एव एतां विद्या प्रयच्छसि। श्रात्मानं समर्धयितुं अस्मत्ममृद्धिबारेण मेवेच्छसि । ७. ततः श्वेतकेत पुत्रमुवाच । हे पुत्र श्वेतकेतो मा मैवं वोषः। उपदेशयज्ञक्रतुरेव लोके प्रसिद्धिं यायादित्येतत्फलं ममाभौरम् । ८. यदेतन्मयोच्यते यज्ञक्रतोरप्रकाशीकरणे विद्यादानं फल तत्वमेव कनके ऽयेकस्मिंश्चिमवन्धौ विज्ञातवानसि । एतदुकं. भवति । तदेतद्यज्ञक्रतोः फलं श्रूयते । एतत्परिछिन । यज्ञशास्त्र- प्रकाशने तु फलस्येयत्ता नास्ति । . १ A राज्यधिगुस्थ्या ॥ गोवा• CM निगुस्था गोवा-वयववंश. D गिगया गोपा• net. to निगू(?)वस्थानं गोः । . २ A (2) गुिस्थ्यागोचा। PA पनिध्याय C (orig) मानमरमादिनि मानस्या० D पतिभ्याममस्यादिनि 9 A यायापिका इत्ये। ""A करणं। A om. फलं। • A.C (orig.) D M नलमा ८C कलकारके D कृत्वकारे।

·१६.२६.६-१८] भासायनश्रौतसूत्रभाष्ये ।
२९७
.
६. आब्दो मशब्दस्यार्थ। किलेति विद्याप्रकर्षे । यथास्य
श्वेतकेतोः पित्राभिहितं यज्ञशास्त्रप्रकाशयितः फलम् ।
१०. तथैतवेदितव्यम् । श्रद्धा तु कर्तव्येत्यर्थः ।
११. म एष दभराचः पुरोधाकामस्य ब्राह्मणस्य यज्ञः।
१२. प्राप्नोति पुरोधामेवंविधितानुष्ठानेनेत्यर्थः ।
१३. विककुद इति पतष्टोमो दशराचो यज्ञः प्रासामारे।
तत एवं व्याख्यातव्यम्। चतुष्टोमस्त्रिककुदाभिधानस्तस्मादस्य शस्त्र
भवति।
१४. अयमपि चतुष्टोम एव क्रमान्यत्वविशेषविहितः ।
१५. छन्दोमस्तोमैर्विभिष्टन्छन्दोमचिककुदित्युचते। यो
ऽप्येते छान्दोग्ये विहितास्तत्रवाहोंगो दशराबतो वा।
१५. अयमपरो ऽस्य दारावस्याहयोगकल्पः। पूर्वस्मिबपि
कत्ये वैश्वानर एव दशमञ्चमब्दात् ।
१७. अयं चापरो दशराजकल्पः ।
१८. पूर्वस्मिन्कल्पे विशेषः । तेनैव तत्कल्पान्तरम् ।
१६. अनुष्ठानप्ररोचनो ऽयं विधिशेषोऽर्थवादः ।
TA शब्दो प्राम. C D नान्दो नशब्दस्यार्थ। PAबिप रनि C D M
विककुद इति चतुष्टोमस्य माखान्नरे । R A पिककुमाभिधान० C D पिककुदाभि-
धान सदस्य भस्त्रं Mनिककुदाभिधानसभरानं। ४ A •जिककुप् इत्युचते C D 3
•त्रिककुंद रत्युच्यते । ५ A inserts Letween एव and दशम the text and
commr of xvi, 15, 3 ff beginning with sदेवात्मानं या and ending with
तिराषा (19)
(C.रोधमायायं विधिः
.

·ए शादायगौतसूत्रभाथे। [१६.१०.१-१२. १. सर्वमेकादशविधं प्राप्यते वक्ष्यमाणेनेकादाराण। २. अधिदेवतमेकादश रुद्राः। अध्यात्म दशेन्द्रियाण्येकादमं मनः। ३. इति नु व्यूल्ह इति यत्रोच्यते स व्यूहछन्दाः । ४. अथ' समूह इति यत्रोच्यते स मामूहिको दराचः । सवा भवति। ५. एकादशमः। ६. दशराची भवति । ७. वृहद्रथन्तरपृष्ठस्य दारापस्यैकादशो विश्वजित्कार्यः । ८. तमनेनाहोगेन विशिष्टमेकादभरात्रं पौण्डरीकमित्या- चलते याचिकाः । ६. अयुतं गा पौण्डरीके दक्षिणा भवति । १०. अयुतं दश सहस्राणि पूर्वोक्तानि । एकादशमश्वसहस- मित्येके मन्यते। ११. शुद्धपक्षस्थाष्टम्यां बादशाहाय दौलत इत्येवमादिना धर्मजातेन युक्तः । अतो मामापवर्गा होना इत्येवमादिको नास्य धर्मः। १२. यथोकानामेवार्थवादार्थ उपन्यांमः । . १६ दक्षिणानि instead of द. स.। २.Ah. १CD ins. य बारार्थ।

·१६.६०.१३.] शाहायगौतसूत्रभाष्ये। २६८ १३.. यतो ऽभ्यधिको श्रियमिच्छन्ति' उत्तरोत्तरिणीमुनरो- रोकष्टां श्रिय विविधां च दौप्तिं प्रशंसां माधुवादरूपा । विराजमनाचं चोत्तरोत्शष्टसर्वजनातिशयमुपभोगसंबमित्येतदा- प्रोति य एवं वेद। दिरभ्यासो ऽध्यायपरिसमाप्तौ शिष्टाचारस्तदापरणं चायुध- मिति । . इति शासायनश्रौतसूचभाष्ये पोलो ऽध्यायः सामाप्तः॥ इति शाजायनलषभाष्यं समाप्तम् ॥ १०.नि। .चोरोतकार

·No text on this page.

·TIIK
SĀN KÄYANA SRAUTA SUTRA
TOGETIIER
WITH THE COMMENTARY
OF
VARADATTASUTA ĀNARTIYA
AYD
GOVINDA
EDITED BY
ALFRED ULLE BRANDT, PH.D.,
l'rufresor of Sanskrit in tw Univrsity of Breslau.
VOL. IV.
Adh. XVII. XVIII.
THE ('OMMENTARY OF GOVINDA.
NEW SERIES, No. 938.
FOR BIBLIOTECA INDIC.1.
CALCUTTA:
RiS'ED) AT THE BATIST. DISSION Press.
.
AND PUBLISHED BY THE ASIATIC SCCIETY OF PESCAL,
.
1899.

·No text on this page.

·व सप्तदशो ऽध्यायः । मधुसूदनगरं वन्दे देवमातं चयौविदम् । हष्णुं विनायकं रामं हरिरामं इलायुधम् ॥१॥ सप्त चेताम् गुरुन् नाला तेषां वे पादपासवः । भाव्यं महामतस्याहं कुर्वे गोविन्दसंजकः ॥२॥ व्याख्यातो दादशाहः प्रकृतिः मचाहीमामामित्यनेन वाक्येन डपल्याष्टम्या द्वादशाहाय रौषन्त इत्येवमायुको बादशाहः सचाहीनेषु प्रकृतित्वेनातिदियते। तप विकतौ बादशाहो घेर- होभिर्विवर्धते तान्युदाहरिय्याम इति प्रतिज्ञाय एकाहा महा- मतमाहरन्तीत्यनेन वाक्येन पयोदशराचसंपत्यर्थमाचार्यो महाप्रतं विदधे तस्य चानुष्ठानकाले क्रमापेक्षायामूर्ध्व तु (१३. १५. १५ दशमादको महानतस्य स्थानमिति स्वकीयानुष्ठानस्थानानुरोधेन सूचकारस दामाद: परमथातो महाप्रतस्थेत्यादि महाव्रतस्य सूत्रणं युज्यते । कथं ताई सर्वकर्माभिधानोत्तरकालमथातो महा- प्रतस्येत्येवमादिना सूचेण महाबन कर्म पृषगेवोपदिश्यते । मत्यम्। उच्यते । न हि पाठक्रमवशेनानुष्ठानक्रमो भवति। सर्वस्वारपरा- कयोर्मध्ये दर्शनात्। तथा चास्य क्रतोरारण्यकसंबन्धात्पथगुपदेशः । कार्य पुनरारश्यक संबन्धः। श्रुतेः । एकातिकमेव स्थाय वा एकाको A om. प्रति। PA माना। 1 ·शाहायगौतसूत्रभाष्ये । [१०. १.१. प्रोतदहणैव तद्ब्रह्म समर्धयतौति ब्रह्मस्वरूपत्वेनास्य कतो: अवणात् । उपनिषदाक्यान्यपि ब्रह्मनिरूपणपराणि भवन्ति । एव- मेकनिरूप्यत्वेन संबन्धः । श्रुतिक्रमो ऽप्येवमेव । सर्वकर्मविधानानन्तरं प्रजापतिः संवत्सर इत्यादि पृथगेव श्रूयते । तस्मात्सूत्रकारस्थापि सर्वकर्मविधानानन्तरं पृथगुपदेशो युज्यते । अनुष्ठानक्रमानुयाह- काणि कानि चिदङ्गानि तत्रैवोक्तानि । यथा होत्राणं शस्वस्तृप्तौ प्रातःसवने श्वःस्तोत्रियानुरूपत्वं माध्यन्दिने सवने चतुर्विशे ऽभि- जिति विषुवति वृहपृष्ठे विश्वजिति महावते च (१२. ६. ७) षष्ठादिति । तथा हतीयमवने । अथ यद्यभिजितं विषुवन्तं वृहत्- पृष्ठं विश्वजितं (१२. २७. ४) महाप्रतीयमहरित्युक्यानि कुर्यु- रिति । एवमनुष्ठानक्रमो ऽप्यनुग्टहीतो भवति । होचकाणां परि, गणितपदार्थवादनुष्ठानक्रमानुग्रहाय तत्रैवोपदेशं कृत्वा होतः कर्मबाडल्यात्पृथक् रमविस्तराम्महाबतौयपदार्थान् सूचकार उप- दिशति । १. विधिरुच्यत इति वाक्याशेषः । अथशब्दो' विशेषाधिका- रार्थः । महानतीयकर्मविशेषो ऽधिक्रियत इत्यर्थः । आनन्तर्या वा। अथ सर्वकर्माभिधानानन्तरं महाप्रतीयं कर्नाच्यत इत्यर्थः । अतःशब्दः क्रमार्थः । सर्वकर्माणि क्रमेणोपदिष्टानि। अतः कामप्राप्त महासतौयं कर्माभिधीयत इत्यर्थः। हेत्वर्थो वा। यतः सर्वाणि कर्मायुकानि अतो देतोर्महाप्रतीयं कर्म वक्ष्यत इति हेवर्ष । । com. महा। मौकम . दधिः। १ महानतीयाम्। पहावा विशेषो ऽपिनियन इत्यर्थः ।

·१७.१.२-४.] शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। ३ २. महाप्रतीयादकः कतिपयाडेनोपलचिते पुरस्तादेव काखे किययो दिवसेभ्यः पूर्वमित्यर्थः । होता प्रेज फलकमुदुम्बरकाष्ठा- सनं तदर्थमौदुम्बरौं शाखामुत्पाटयति उछिनत्तीत्यर्थः। मनु मंस्थिते दशमे ऽहमि (१७. ६. ३) मदो इविर्धानानि समू- हन्तीत्येतस्मिनवमरे दमादकः परं महाप्रतीयाःसंनिधौ प्रेश- फलकादि कषं नाम न क्रियत इति चेत्। उच्यते । अपि रेवा चौणि वा (१७. १. ६) फलकानि संबद्युरिति मंतष्टमिति चाये वक्ष्यते। संतर्दनं संतक्षणं चा काष्ठेन कर्तुं न युज्यत इति कति- पयेभ्यो दिवसेभ्यः पूर्वमेव प्रेज फलकाद्यर्थमुदुम्बरोत्पाटनं कर्तव्य- मिति । ३. प्रेक्षाफलकोत्पाटनं कर्तव्यमिति शेषः । समयस्य परिवामनं मा भूदिति तिष्ठत एवेत्युच्यते । दृश्यते । अश्वत्थो यः शमी- गर्भः प्रशस्तोझेसमुद्भवः । तस्य या प्रामुखौ शाखा उदोचौ वाई- गापि वेत्येवमाचरणिप्रकरणे ऽपि माखाया एव छेदनमस्ति । तस्मादचापि शाखाथा एव छेदमं युज्यते न समयस्येति । होतोदुम्बरस्य प्रेङ्खफलकमुत्पाटयतीति प्रकृतम् । कथ- मुत्पाटयतीत्यपेक्षायां पुरस्तात्पूर्वस्यां दिग्यादित्योदयनदिगभि- मुखौथौगुम्बरी शाखा गतवती मा छेत्तया। मनु सर्वदा पूर्वस्या दिश्येवादित्योदयनं भवतीति । कथं पुरस्तादित्युत प्रादित्यस्यो- दयनत इत्युच्यते। मत्यम् । राशिभेदात्पूर्वस्यां दिश्यपि त्रादि- त्यस्योदयमं भेदेन संभाव्यते । अलो राभिं विचार्य यस्मिवाझौ. "यस्यां दिशि सूर्य उदेति तदभिमुखीमुदुम्बरशाखापाटयतीति .

·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। (१७. १. ५-. शाखनियमः । अथवा अयमर्थः । पुरस्तात्पूर्वस्यां दिशि या शाखा मा छेत्तव्या। यतः पूर्वस्या दिश्यादित्यस्योगमनं भवेदिति । ५. पुरस्तादविद्यमानशाखस्योदुम्बरस्य कथमुत्पाटयेदिति यदि उदुम्बरस्य पूर्वभागे तादृशी भाखा न लभ्यते तदोदगाश्रितापि क्षेत्तथा । अत्रोत्तरत इति सामान्योकर्न कोणाभिमुखौ याचा । तत्र दिगन्तरत्वश्रवणत् । ६. उदुम्बरस्य पूर्वोक्कियोर्दिशोरविद्यमानशाखावे. पक्षातरमे- तत्। यधुदुम्बरस्य दक्षिणे भागे प्रेजफरलककरणसमर्था शाखा कोणाभिमुखत्वरहिता स्यात् सापि याया । दक्षिणा दिक् पिश्च- त्वाब प्रयोज्येति नाशङ्कनौयं वचनात् । ७. जघन्यपक्षान्तरमेतत् । यदि प्रकृतस्योदुम्बरस्य पथाहागे प्रयोजनसमर्था शाखा भवेत् मापि कोणाभिमुखत्वरहिता पूर्वोक्का- भावे ग्राहा। ८. इसीयस्युदुम्बरे पक्षान्तरमेतत् । समग्रमप्युदुम्बरं स्वपरि- •जनेर्मूले छेदयित्वा प्राङ्गिष्ठचुदवा तिष्ठत्रुत्पाटनमा झोता हत्या प्रेसफलकं कुर्यादिति शेषः । १. प्रकृतस्योदुम्बरस्य हे वा चौयपि वा फलकानि संदभ्यः । मंतष्टार रति शेषः । वे वा पौणि वेतौच्छाविकल्पः । यथा पवित्र- करणे । कुशतरुणे अविषमे अविच्छिनाये अनन्तर्गर्भ प्रादेगेन मापयित्वा कुशेन छिनत्ति पवित्र स्य इति । वे पौणि वा भव- Com. Un PC परस्य परि..

·१७.१.१०-१७.] शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये । तौति उदुम्बरस्य ' महत्त्वे फलकइयम्। अणुत्वे फलकत्रयमिति कस्य चियवस्थाका स्यात् । तत्रिवृत्यर्थमिदमुक्रम् । १०. तत्फलकं प्राग्लम्बं बाहुमा बाहुप्रमाणं भवतीति ११. तत्फलकं तिर्यक् पृथुत्वतो ऽरबिमाचम् । अरविप्रमाणं भवतीति । १२. • होतुः सुखेनोपवेशनार्थं सम्यक्तष्टं सुनिष्पादित भवतीति । १३. वक्ष्यति तत्पश्चादुदीचौना फलकं (१७.१०. ४) निधायेति । तस्माद्यथा तस्यायं ज्ञायते तथा भवतीति । १४. तत्फलकमन्तेषु चतुषु कोणेषु चतुर्धा चतुःप्रकारं वित- ईथति मछिद्रं कारयतौति । १५. अथ फलककरणानन्तरं यस्योदम्बरस्य फलकं कृतमेत- स्यैवोदुम्बरस्य विशाखीकरणसमर्थविद्यमानशाखस्य । तद्रहितत्वे ऽप्यन्यस्य प्रयोजनसमर्थोदुम्बरस्थ वा। विशाख्यौ वंशधरणसमर्थशाखे छेदयन्ति खपुरुषाः । १६. किंप्रमाणे ते विशाख्यौ। पुरुषप्रमाणं किंचिदतिक्रान्ते । परेसम्हो निपातः । प्रत्यादयः कान्ताद्यर्थ द्वितीययेतिर ममामः । १.५. एतस्योदुम्बरस्थान्यस्य वा छेदयन्तौति शेषः । वं विशाख्योपरि रख्नुबन्धनार्थः शाखाविशेषः तदपि परःपुरुषं छेदयति। यस्योदुम्बरम्य नाहिनत्व ऽप्यन्यस्य प्रयोजनसुफलक छनम्।. १ ८ मास्य 'भमादुम्मरस्य वा RA जानाद हिनाये।

·शाहायमश्रौतसूत्रभाष्ये। [१७. २.१-१.. १८. इति संबन्धः । यदि देशविशेषादुदुम्बरालाभस्तथा मति यो ऽन्यो वृक्षः फलग्रहणशौलो यजियत्वादश्वत्थो बिल्यो वा तस्यै- तत्मवें फलकादि कुर्यात् । १. अतःप्रभृति सर्वत्रानन्तर्यार्थो ऽथशब्दः। मुन्नमयरन्मुइयं कारयन्ति स्वपुरुषाः । रज्जू ढूंढे फलकधरणसमर्थ कारयन्ति स्वपुषाः । ३. तद्रज्जुदयं त्रिवृत्कारयन्तौति । ४. दिव्यायाम किंचिदतिक्रान्ते परो दिव्यायामे। प्रमाणतो एवं विधे कारयन्तौति । ५. एतावत्पूर्वोक्त सर्वं होतारमभितो देवयजनसमोपे उप- कल्पयन्ति खपुरुषाः । ६. उदुम्बरविकारामासन्दौमासनविशेषमुगाच मंन्ति सम्य- निष्पादयन्ति । ७. तस्या इति षष्ठ्यर्थ चतौँ । तस्या प्रामन्याः प्रादेश- प्रमाणाः पादा भवन्तीति । ८. चत्वार्यपि काष्ठानि अरविप्रमाणानि भवन्तौत्यर्थः । १. तामासन्दौं सम्यनिष्याच विवयन्तौति भंबन्धः । ९०. तामासन्दौं मुन्नविकाराभिः काम्द्याभी रब्लुभिर्दिमुणौ- कताभिः . प्रदक्षिणप्रोताभिवियक्ति । वेञ् तन्नुमंतान इत्यस्य .

·१७.३.१-१०.] भाडायगौतसूत्रभाष्ये । धातो रूपं विक्यन्ति विशेषेण अच्छिा वयन्ति 'वेष्टय- सौत्यर्थः । ३. १. अथ पूर्वोक्तकरणानन्तरं तन्तुणतयुकां वोणमुपकञ्पयन्ति कुर्वन्ति स्वपुरुषाः । २. तस्या वीणायाः पालाशौ पलाशविकारा सूना भवति । मा च काष्ठविशेषरूपा । ३. रतस्था इत्यनुवर्तते । तस्या वोणाया उदुम्बरविकारो दण्डो भवतीति । ४. विपरीतं वा कर्तव्यमितौछाविकल्पः । ५. तां वौणं सर्वप्रदेशरकेन प्रानडुइन चर्मणा उपरिलोना- भिषौव्यन्ति । सुदृढां कुर्वन्तौति । है. तस्या. वीणाया दण्डं दशप्रकारं विद्धं कुर्वन्तौति । ७. तदिति मन्नम्यर्थे ऽव्ययं तस्मिन् दशधाविढे दण्डे प्रति- न: प्रवयन्ति । 5. ता रज्जूवौणया अग्रप्रदेशे पृथक्पृथग्बध्नन्तौति । ५. मा वौण दण्डसमस्तैस्तन्तभिः सततन्त्रौ भवतीति । १०. पर्णयुक्त वेतमवृक्षलखा वीणावादमार्थ कर्तव्या । छिद्रं ददश रना com. वेष्टयकि। १ Partly om. in A. ३ om. in A. ४ 0 •प्रदेशेन । Both MSS रजा ·भासायनश्रौतसूत्रभाष्ये । [१७.४.१-३. ११. स्वयंनसौभूता परस्येषौका वीणावादनार्थ कर्तया । १२. भाखान्तरोतलक्षणाचतःप्रकारा वीर्णः पत्न्यः कुर्वन्तीति। १३. पिच्छोरासंज्ञकां वौणामुपमुखेन मुखममोपेन वादयेत्। पत्री पूर्वकृप्तत्वात् । १४. या पत्नी काण्डवीणां वादयेत्मा वादनेन वेतमशाखया वादयेदित्यर्थः ।। १५. तां काण्डवीणां घाटरीरित्याचक्षते वीणावादिनः । १६. या घाटरौसंज्ञका वौण मृदं शब्द वादयति सा परातिरूपा स्यात् । वैरीरूपा स्यात् । १०. रातिरूपत्वाद्विषो जनयित्री भवति । ४. १. हमनं वादनं तेन महितं दुन्दुभिचतुष्टयमध्वर्युः समोपे करोति । . २. चतुर्णा दुन्दुभौना मध्ये छौ दुन्दुभी महमनौ मवादनौ पूर्वद्वारबाडू अभितः मदमो बहिरासञ्जयति । श्राबध्नाति । १. चतुर्णा परिशिष्टौ द्वौ दुन्दुभी सहननौ सवार्दनावपर- द्वारबाहर अभितः सदमो अन्तर्मध्ये प्रामनयति प्राबध्नाति । . क २ C पूर्वद्वारदार्थ) द्वारवार्ड। १ अपराधों डरावास १C • छाप्नत्वात्। चमिनः। PC ins. अभिनः।.

·१७. ४.४] शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। ४. यदि दुन्दुभयः षट् स्युस्तथा मत्येकं दुन्दुभिं सदसो दधि- पार्ष- मैत्रावरुणधिष्ण्यं दक्षिणेनामञ्जयति। एक सदस उत्तरार्ध छावाकधिष्ण्यमुत्तरेणासन्नयति । ५. मुअकुशानां मिश्रितानामध्वयोरथै कूर्चमासनविशेषं संस्कु- र्वन्ति खपुरुषाः। १. महदुक्थं शंसते होचे ऽध्वर्युस्तस्मिन्नेव . तिष्ठनेव •प्रत्या- टणाति । अथाध्वर्युर्माहेन्द्र ग्रहं ग्टहीत्वैत्ययेण होतुर्धिष्ण्यं प्राजुप- विधतौति (१७.११.२)। तत्रोपवेशनमात्रमाहावोत्तरकालं कूर्ष तिष्ठवेव प्रतिग्टणाति । ७. अथ होचुगाचध्वर्युभ्य इतरे ग्टहपतिप्रभृतयो दौक्षिताः प्रतिपुरुषं चतुर्दशापि दीक्षिताचतुर्दश सौः कुशमयानासनविशे- पान्कुर्वते । दौक्षितानां मौकरणमच विहितमपि प्रातरमुवाको- तरकाल एव युज्यते । कतिपयान् कुशभारान् निदधति प्रात- हसौभ्य इति (१७.१.६) सूचारम्भात् । ८. ता छमौस्तादृशौः कुर्वते यादृश्यो भूमावुच्छ्रिताः प्रादेश-. प्रमाण भवेयुः। दौक्षितानां मौकरणप्रसङ्गनान्यदपि करणीय- पदार्थजातमुच्यते। गणनाथं प्रपाम्यादौ सुखेमोहादिमिद्धये । मात्रिकद्वादशाहस्य पद्धतिः क्रियते मया ॥ तुच मात्रिकस्य द्वादशाहस्य समहाव्रतस्य मानिचित्यत्वात् प्रथ- मममियनधर्माः प्रदर्श्यन्ते । मतं चिकीर्षवः सर्वे यजमाना श्राहि- 0 १Cate 2 ·१. शापायगौतसूत्रमाथे। (१७ .. तामय इष्टप्रथमयज्ञा दौषिता ग्रहपतिमतदनाः शुद्धपणे पुणे मक्ष पुण्याहे पूर्वाधे मायागपूर्वकमाभ्युदयिक श्राद्धं विधायाथैतां मनिवपनौयामिष्टिं तन्वत इति श्रुतौ बहुवचमत्वान्पृथक्पृथक् मंनि- वपनौष्टिं करिष्यमाणः संनिवपनौयेव्यर्थ गाईपत्यादाहवनौय-. मुद्धरामि मंनिवपनौयेयर्थ गाईपत्याक्षिणाग्रिमाहरामौत्येवमनौ' विहत्वान्यन्वाधान कुर्वते । ततो ऽपराचे सर्वे यजमानाः पन्यव पथावावसथं प्रत्यमत्रीयुः। राची भूमौ गेरते। प्रातः संनिवप- नौष्टिः। तत्र विशेषः । यजमानो ब्रह्मवरणादि सर्व प्रकृति- वत्करोति । ब्रह्मा चाई भूपतिरित्यादि प्रामवितो होता प्रामुखो यज्ञोपवीत्याचम्य दक्षिणावृद्विहारं यथासंचर' प्रतिपद्य बहिराक्रमादि करोति । मतदश मामिधेन्यः । पावाहने श्रमिक मन पावह मोममावहां अग्निं ब्रह्मवन्तमावह । अमिं चवन्त- मावह । अग्निं क्षमतमावह । देवा इत्यादि । इदमहं सप्तदशेन बोण होत्यजमानयोः। उत्तमे प्रथाजे ये३ यजामहे स्वाभानिं . साहा मोमं स्वाहाग्निं ब्रह्मण्वन्तं स्वाहानिं क्षचवन्न खाग्निं आप- भृतं स्वाहा देवा इत्यादि। वार्गनावाज्यभागौ । प्रधानस्य पुरोनु- वाक्या । ब्रह्मा प्रजावदाभर दिवोर ॐ भूर्मुधः ये यजामहे ऽनिं अधण्वन्तं ब्रह्मा च ते जातवेदो नमो० अप्रयुच्छा ३ पौषट् पोज: महः मह भोजः खः। द्वितीयस्य प्रधानयर पुरोनुवाक्या। पर्व- कास्वा हवामहे• नयोश्म भूर्भुवः चेह. ऽभि क्षत्रवन्तममाक- मग्ने अध्वरं जुषस्व • पापी वौषट् प्रोज़ः महः । बतौयस्य प्रधा- ३. ग्रीन । A om. .

·१०.४.८. शासायनौतसूचमाश्थे। नर्थ पुरोतवाक्या । अमे घुन जान्टषे • ममोक्षम भूर्भुवः घे मिं वनमतं वदस्खं च्या समिषो' दिदौहि दौदिरी नार वौषट् प्रोजः महः । नित्यः स्विष्टकृषिपौषि देवान् • छोर भूर्भुवः । थे. हे ऽमिं विष्टकृतमयावनिरः प्रिया धामान्ययाट् मोमस्य प्रिया धामान्ययासमेब्रह्मण्यतः प्रिया धामान्ययातः सवतः प्रिया धा- मान्ययालयः जनमतः प्रिया धामान्ययाट् देवानामित्यादि । अमे यदोति थाज्या । अचाहार्यो दक्षिणा । सूकवाके । अनि विरजु- षत सोमो हविरजुषता • अनिर्बह्मवादवि • अनिः क्षत्रवारविः अमिः क्षत्रमुद्धविः देवा. प्राज्यपा इत्यादि शिष्टं प्रतिवत् । अन्य- अभूता शेयमिष्टिः। अग्निं तु ष्यमाणस्थादौचितस्येष्टिरित्युक्त्वात् । कुर्दविशेषानामविशेषवती चेयमितिः। तथा हि बहनां चेव्यमाणानां मंनिवपनौयेकस्योखासभरणीया। अग्निं पिन्वत एकस्य यजमानस्य था इष्टिरुका मा• बहना मत्त्रिणां चिन्वता मंनिवपनौयाख्या भवति। एकस्य चिम्चत उखामभरणीयाख्या भवति । यौगिकी पेवं संज्ञा । संन्युष्यन्ते ऽपयो ऽनयेति संनिवपनौया। उखा मंभ्रियते ऽनयेत्युखासंभरणैया । मनिवपनमन्योरेकत्रकरणम्। कुाः । श्रुतेः। ते वे दौतिथ्यमाणा अनीन् संनिवपन्न एकधैव तबला वौर्य- मात्मन् दधते ऽथता मंनिवपनौयामिष्टिं तन्वत इति (को०१६.१)। तसंनिवपनप्रयोजनेयमिष्टिः। प्रतच मंनिवपनात्यागेव कर्तव्या । मंनिवपमं प्रयोजनं यस्याः मा. संनिवपनप्रयोजना । संनिवपनार्थ . . १ समिपी दिदौति मार पौ। १Com. मिट। १. A om. Aनिकाना। . • A तसं ·१२ शाहायनश्रौतसूत्रभाष्ये। [१७.४. क्रियते । यद्यदर्थ क्रियते तस्य तस्मात्पूर्वभाव एव युज्यत इति युक्त मंनिवपनादिष्टेः पूर्वभावः । तथा च प्राजापत्यश्च पशवन्धो वायव्यो बेत्येतस्मिन् सूत्रे सूत्रभाष्यकारेण व्याख्यातम् । आध्वर्यवाधीतेन क्रमेण प्राजापत्यः पबन्धो भवतीति। अध्वर्युणामयं क्रमः । प्रथममनिमंनिवापः ततः प्राजापत्यः परिति । अस्माकंतु अयं क्रमः । संनिवपनौया संनिवपनं प्राजापत्यः परिति.तच मंनिवप- मौथा पूर्वमुक्का मंनिवपनमिदानौमुच्यते । खशाखायां तु ते वै दौशिष्यमाणा अनौन्समिवपन्त इति मामान्येन मंनिवाप उक्तः । कथं संनिवपन्तौति शाखान्तरादुच्यते । तत्र प्रथमं संवादः ग्रह- पतिपुरःसरा ब्रह्मोगालहोत्रध्वर्युब्राह्मणच्छंसिप्रस्तोटमैत्रावरुणप्रति- प्रस्थापोटपतिहर्चच्छावाकने मौत्सुब्रह्मण्ययावस्तुदुनेतारो ग्रहपत्यः रणी समुपस्पश्येमं मन्वं पठन्ति । य दूतो ऽग्निर्जनिय्यते स नः सह घदनेन यजेन जेष्यामो ऽनेन पशुबन्धेन तन्नः सह नः माधुरत्या माना पापकृत्या य एव पापं करवत्तस्यैव तत् । इति ग्रहपति- भूसंस्कारपूर्वक समारोपार्थमाहवनीयमुद्धृत्य स्खकौयारणौ श्रादाय तयोः स्वायौ प्रथमं समारोहयते। ततो ब्रह्मादय उन्नेपर्यन्ताः ग्रहपतिगार्हपत्यमुत्तरेण षोडभाम्यायतमानि गोमयोपलिप्तानि कत्वा तेषु पूर्वोकन क्रमेण यथाखममोन्संस्थापयन्ति । भूमंस्कार- पूर्वक समारोपार्थमाहवनीयमुद्धरन्ति चद्वितीयो ब्रह्मा ग्रह- पत्थरषौ प्रादाय तयोः स्वावनौ ममारोहयते । तत उगाता.ग्रह- पत्यरणौ श्रादाय तयोः स्वावमौ समारोहयते । ततो होता टह- . • . A सराह C.सराः।

·१७...] शाचायनौतसूत्रभाष्ये। पत्यरणे श्रादाय तयोः स्वामी समारोहयते । ततो ध्वर्युर्टहप- त्यरणी श्रादाय तयोः खामी समारोहयते । ततो ब्राह्मणसी सहपत्यरणौ श्रादाय तयोः स्वामी समारोहयते। ततः प्रस्तोता ग्टह- पत्यरणौ प्रादाय तयोः स्वामौ समारोहयते । ततो मैचावरणे रहपत्यरणी प्रादाय ततोः स्वामी समारोहयते । ततः प्रतिप्रस्थाता ग्रहपत्यरणी प्रादाय तयोः स्वामी समारोहयते । ततः पोता ग्रह- पत्यरणौ श्रादाथ तयोः खामौ समारोहयते । ततः प्रतिहर्ता ग्रह- पत्यरो श्रादाय तयोः खाम्रो समारोहयते । ततो ऽच्छावाको ग्रहपत्यरणौ श्रादाय तयोः खायौ समारोहयते। ततो नेष्टा ग्रह- पत्यरणौ श्रादाय तयोः खाम्रो समारोहयते । ततो ऽनौदृहप- त्यरणी श्रादाय तयोः स्वामी समारोहयते । ततः सुब्रह्मण्यो ग्टहपत्यरण श्रादाय तयोः स्वामी समारोहयते। ततो ग्रावस्तु- दृहपत्यरणौ श्रादाय तयोः स्वामी समारोहयते । तत उन्नेता ग्रहपत्यरणौ श्रादाय तयोः खामी समारोच्यते। एवं ग्रहपति- प्रमुखाः सर्वे सत्रिणो सहपत्यरण्योरमोन्समारोह्य निर्मथ्य अनु- बन्ध्यासमाप्तिपर्यन्तं ते सत्विसाधारणकामिं मथित्वा तर माजा- पत्येन पशुना यजन्ते । दौलाकाले यथासंप्रकीर्णमः समारोपः संवादसमारोपमन्यमादिवचनाहविष्यति । प्रजापत्यपशौ विशेषः इष्टकापश्वर्थ गार्हपत्यादाहवनौयमुद्धरामि इष्टकापश्वर्थ गाईपत्या- इण्णिानिमुद्धरामीत्येवममौ विहत्याग्न्यन्वाधान मुख्यः (१३.१४.४) . . C संप्रकीर्णमग्निं समारोपस। 'माहरामि। .. २ Com. प्रजा. श्रेषः। २ A Com.

·शाहायनमौतमत्रभाथे। [१७... (M कुर्यात्परार्थानौति ग्रहपतिरेवाग्न्थन्वाधानं कुरुते। परार्थात्मार्थ- भेदिना पदार्थानां सुखावबोधनार्थ खयंचताः शोकाः प्रदर्यन्ते । पाच्यावेक्षणं सर्वाः क्रत्वर्थ जैक एव तु। अपारधी सहपतिः कुरुते ध्रुवा अमदन ॥१॥ कुवारन्पाहि मां सर्वे भित्रकालतयान्तिमे। वृष्टिरमौति सर्वषामने तपते तथा ॥२॥ अग्ने वायो ऽनुपदस्यमेतत्मवं महेव तु । भयौदं ब्रन पिन्वख कुऊरन्सर्व एव तु ॥३॥ अब पितरो मौमदन्तको मुख्यः परार्थतः। कुर्युः सुग्व्यूहनं सर्व यं वा ग्टहपतिस्तथा ॥४॥ एक प्राप्यायन्तां कुर्यात्ममिष्टे ऽधारम्भेत । मदसि मन्म इत्यादि कुर्युः सर्वे महेव तु ॥५॥ पञ्च लोका मयाख्याता मात्रिके बादशाहके। पदार्थानां विवेकाय परार्थात्मार्थभेदिनाम ॥६॥ मन्त्रेषु ब्रहावरणाभावः। सहस्पतिर्ब्रह्मा इत्यक दियजमानके यज्ञपती बळयजमानके यज्ञपतौनित्यूहः। अमिप्रणयनं। ततो दधे नेत्यादिना सर्वाः पल्यः महेवाज्यावेक्षणं कुर्वते । ततस्तेजो ऽसि एक्रमित्यादिना सहपतिवैद्यामामादितमान्यमवेक्षते । ततो ध्रुवा पपदवित्यादिनां ग्टहपतिराज्यान्यभिमयति । दियजमानके यज्ञ- । . '.१ A सर्वख्य निमाविरबासो जाते रत्यर्थः चक्रवः २ C in marg. सींच्यभि- प्रमेननः । १.८ ( orig.) भित्रकाले नथामिमे । ४C.चना। .

·१... शाहायमनौतसूत्रभाष्ये। पती बड्यजमानके यक्षपतौनित्यूः । ततो यूपाचनं । अनिमन्व- नम् । ततो प्रतहणम् । ग्रहपतिप्रमुखाः सर्वे मत्रिणो दृष्टि- रमीत्यादिनाचम्पाग्ने व्रतपत इत्यादिनाहवनौये समिधमादधते । सप्तदश मामिधेन्यः । एकविंशतिर्वा । एकविंशतिपक्षे ममिध्यमामो अध्वरे ममिको प्रम पाडतेत्येतयोर्मध्ये यजूंषि ममाखाम रति षट् दध्यात् । इदमहं सप्तदशेन वजेण इदमहमेकविमेन वजेणेति वा। सर्वेषां यजमानानां होतच एण्यभिव्याहरणे विशेषः । ग्रा- पत्यार्षयाण्णभिव्याहत्याथ ब्रह्मणः। प्रयोगातः। अथ होतः । प्रथाध्वयोः । अथ ब्राह्मणा छंसिनः । अथ प्रस्तोतः। अथ प्रशास्तः । अथ प्रतिप्रस्थातः । अथ पोतः । अथ प्रतिहतः। प्रथाछावाकस्य । अथ नेष्टुः। प्रथामौत्रस्य । अथ सुब्रह्मण्यस्य । अथ ग्रावस्तुतः । अयोबेतुः। एवं सर्वेषां पृथक्पृथक् प्रर्षियायभिव्यापत्य देवेद्ध इत्यादि। अावाहने दियजमानके। श्रावह देवान्यजमानाभ्यां । बड़यजमानके । श्रावह देवान्यजमानेभ्यः । अमिमग्न भावह। मोम- मावा । प्रजापति उपांशु श्रावह । वनस्पतिमावह । देवा पाय- पानित्यादि । सुगादांपने जहः । दियजमानके अमिहोता वेत्वनि- होपं वेत् प्रावित्रं माधु वा यजमानौ देवता । यावग्निं होतार- मषार्था। तवतौमित्यादि । बहुयजमामके । अमिहोता त्वनि- • १० मध्ये समासाश्वानु। २ The text from रदमझ as far as प्रकृतमनुसरामि is based upon the Msc. Chambers only. It was not orginally intended to publish this Paddbati, 'When the editor resolved' for the sake of completeness upon adding this part of the Comm. also, the Alwar Msc. had already gone back to India. .

·१४ शासायनश्रौतसूचभाग्थे। [१०. ... हेचि वेतु प्रावित्रं साधु वो यजमाना देवता । ये ऽग्निं होतार- मवृत। इतवतौमित्यादि। एकादशाप्रियः प्रयाजयाज्याः । ऊर्धा अस्य समिधो भवन्तौति द्वादशाप्रियो वा यजुर्वेदप्रसिद्धवाः । एका. दशाने पर्यनय इत्यादि देव्याः प्रमितार उत 'च. मेधपतये मेधं । प्रास्मा इत्यादि । सुगादापनं पूर्ववत् । ततो वपायर्या विशेषः । ध्रुवा जमदचित्यभिमर्णनं० यजपतिशब्दस्योहः पूर्ववत । वृधन्वन्ता- वाज्यभागौ मप्रैषौ। मैचावरुणस्य सर्वमग्नीषोमीयवत् । विशेषस्तु वपायाः पुरोनुवाक्याः। हिरण्यगर्भः समवर्तताये. विधेम । श्रोम् । होता यक्षप्रजापति उपांश छागस्य वपाया मेदसो जुषतां हवि- हीतर्यज। ये३० यस्येमे हिमवन्तो महित्वा० विधेम वौ ३ षट् उचैः। पशुपुरोडा ध्रुवा अमदनित्यभिमर्शनं। पशुपुरोडाशस्य पुरोनुवाक्या । य प्रात्मदा बलदा यस्य • धेम। श्रोम्। होता यवत्प्रजापतिमुपांश पुरोलाशस्य जुषता हविहीतर्यज । ये३ यजा- महे येन छौस्या पृथिवी च दृल्हा० धेम। वौ ३ षट। दूलोप- हाने सर्वेषां मयौदमिति जपः। होतुस्त उपहतो ऽयं यजमान इत्यतः प्रानयौदमिति अपः । वियजमानके। उपहताविमौ यज- मानायुत्तरस्यां देवयज्यायामुपहतो भूयसि हविष्करण इदं मे देवा हविरजुषन्तामिति तस्मिन्नुपहतः । बङयजमानके अपहता इमे यजमाना उत्तरस्यां इत्यादि । अंच केचिदूहान्तरं कुर्वते । तनाव्यविरुद्धत्वादस्माभिर्नाद्रियते । बन पिवस्खेत्यादि सर्वे यजमाना बहिषदं पुरोलाशमभिमशेयुः। न पितर इनि टहपतिः कुर्यात् । मौमदन :रति च । 'उदयादौनामामादनोत्तरकालं ध्रुवा असा ·१७. ४. ८.] पाहायगौतसूत्रभाष्ये। . दभित्यादिनोहितयज्ञपतिशब्दकेन ग्रहपतिः सर्वाणि पदयादी- न्यालभते । ततः सर्वे यजमानाः पाहि मां यज्ञन्यमिति मन्त्रेण- त्मानमभिमृगेयुः। पशोः पुरोनुवाक्या । यः प्राणतो निमिषतो महित्वा० धेम। श्रोम् । होता यक्षप्रजापति उपांश. छागस्य हविषः करदेवं प्रजापतिः उपांशु • जुषता हविहीतर्यज । ये हे यं क्रन्दमो अवमा तस्तभाने • धेम उपांश • वौषट् । देवेभ्यो वनस्पतेः पुरोनु. होता यवदनस्पतिं यत्र प्रजापतेः उपांश छागस्य • यज । ये३ • वनस्पते रशनया नियूयेत्यादिका याज्या। ततः सर्वे यजमानाः अग्ने वायो विद्युदिति ध्यानं कुर्वते । अनुप- दस्थमिति र पिप्रौहि पु. होता यचदमिं विष्टकतम. मोमस्य प्रिया धामान्ययाट• प्रजापतेः उपांश छागस्य हवि० मे यद- घेति याज्या इस्लायां पूर्ववत् । ब्रह्मणो देव सवितरित्यच दियज- मानके यज्ञपती बहुयजमानके यज्ञपतौनित्यूहः । देवी जोडी. वस वार्याणि यजमानाभ्यां दियजमानके० यजमानेभ्य इति बह- यजमानके। व्यूहनं सर्वे सह कुर्युः। अशक्ये ऽन्धारभेयुमन्त्रं ब्रुवाणाः प्रजापतेर्वनस्पतेरनितिमिति प्रजापतिर्वनस्पतिस्तमित्यादे। दिय- जमानके अग्निमद्य होतारमणौतामिमौ यजमानौ पचन्तौ पौः पचनौ पुरोडाशं बध्नन्तौ० प्रजापतये उपांशु रभवत् प्रजापतये छागेन नपादवृणीतामिमोर यजमानौ पन्य पा संगथेभ्यः (वा० सं० २१.६०)। एष मे देवेषु • न्यदु- तान्याभ्यामा च मा. ब्रूहि । बहुगजमानके अग्निमद्य होतारमा . कागं । सूपस्था. . १ and '. C (in marg.) या (after पो)। 3 ·१६ शाहायनमौतसूचभाष्ये। [१०... । पुणौतेमे यजमानाः पचन्तः पतीः पचनः पुरोडा बननाः प्रजा- पतये उपांश छागं । सूप० वत्० प्रजापतये छागेम नपाद- होतेमे यजमाना बहुभ्य था संगथेभ्यः । एष मे देवेषु० न्यदुस्तान्येभ्यः श्रा र शाखा• ब्रूहि। सूतवाके । इदं द्यावापृथिवौ• अोमवती . वामस्मिन्यज्ञे यजमानौ द्यावापृथिवी स्तामिति । अग्निईवि. मोमो वि. 'प्रजापति, उपांश वि. वनस्पतिईवि. देशा इत्यादि. देवंगमायामामामाते दूमौ यजमानौ । इयोनक्षचनामनी शर्मान्ने उचार्यावमानं । अमुकशर्मा अमुकशर्माणाविति । ततो इयोरपि ई यावहारिकमामनी शर्मान्ने उच्चार्य उत्तरा देवयज्यामाशामाते भूयो हविष्करणमाशामाते आयुराशामाते सप्रजास्वमाशामाते दिव्यं धामाशामाते यदनेन हविषाशासाते तदश्यास्तां तदृध्यास्ता तदाभ्यां देवा रासन्ताम् • मानुषाः । उभे चैनौ' द्यावापृथिवी इत्यादि वियजमानके । बहयजमानके श्रीमन्बतौ वो ऽस्मिन्यो यजमाना द्यावापृथिवी स्तां• अमिहवि. मोमो इवि० प्रजापतिः उपांशु हवि. वनस्पतिई. देवा इत्यादि देवंगमायामाशामत रमे यजमानाः । ग्टहपत्यादीनां सप्तदशानां सप्तदश नक्षत्रनामानि गर्मानान्युच्चार्यावमान। अमुकशर्मा अमुकशर्मा अमुकशर्मा अमुकम- र्माण इति । ततस्तेषामेव सप्तदश व्यावहारिकमामानि धर्मान्ता- न्युच्चार्यामुकशर्मा अमुकमर्मा अमुकशर्मा अमुकभर्माण उत्तर देव- यज्यामाशासते भूयो हविष्करणमाशामते सुप्रर्जास्त्रमाशामते दिव्यं भामाशामते यदनेन हविषाशासते तदग्यासुस्तर्दृध्यासस्तदेभ्यो देवा . " . १C (orig.) उभे च नो; in marg. उभे नाविति वा नानिति वा ।

·१०...] शाहायगौतसूत्रभाथे। रासन्ता • मानुषा। । उभे चैनान् द्यावापृथिवी इत्यादि । ततः पनौमयाजेषु ग्यापतिः अनिष्टे ग्टहपतौ गाईपत्ये सुवेण जुहोति । वं वां देवा इति। होतईदयशूलोपस्थानं । ग्टहपतिराण्यायतां ध्रुवा विषा दृतेन ध्रुवामाण्याययति । सहपतिरेव ममिष्टयजुर्छयमान- मन्चारभते । पूर्णपाचाभिमर्शनादि प्राशनानं सर्वं सर्वे यजमानाः कुर्युः । प्राजापत्ये पशौ शिष्टमनीषोमीयवत् । नत उखासभरणा- दियाजुर्वेदिककर्मणो ऽन्ने यथासंप्रकीर्णमग्रौना समारोपः । सर्वेषां मन्थन । ततो दौचाकाले पुनर्सहपत्यरण्योः संवदन्ते। च इतो ऽनिर्जनिष्यते. य तो ऽनिनिष्यते पंगुबन्धस्थाने अनेन सूघेणेति विकारः । ततः पुनः सप्तदशाग्न्यायतनानि गोमयेनोप- सप्तानि कृत्वा पूर्वं ग्रहपतिर्गाईपत्यं स्थापयति । तदुत्तरेण पूर्वो- केन ब्रह्मादयः खानखानसोन् स्थापयन्ति ततो ग्रहपतिः प्रथम भूमिसंस्कारपूर्वकमाहवनौयमुद्धृत्य स्वकीययोररण्योः खावनौ समा- रोहयते । एवमितरे ब्रह्मादयो यथाक्रमं ग्रहपत्यरण्योः खौस्त्रावनी समारोहयन्ति । निर्मथ्यानौ विहत्य दैविकवरणं । तत्र ग्टहप- तिचन्द्रमा मो देवों ब्रह्मा इति उपांश त्वं मानुष इत्युच्चैरेवं कुर्यात् । तथा श्रादित्यों नो देव उद्गाता त्वं मानुषः । श्रमिनी दैवो होता बं मानुषः। वायुनी देवो ऽध्वर्युस्त्वं मानुषः । प्रजा- - १६ (orig.) उभेनो, in marg. उभे चैमानिनि वा। PC in marg. चन्द्रमा को देको प्रहा। उपास। उौवं मानुषः । धादित्यो नो देव । पग्निना देव। पायुशी। देवो प्रजापगिना दैव बनयो गो देवा ! दियजमानके पायजमानके भापनि। .

·भावायगौतसूचभाष्ये। [१७... पतिमी देवः सदस्यः त्वं मानुषः । चतको नो देव्या होगामिनो घूयं मानुषाः । देविकवरणानन्तरं पठितवा विकवरणत्वात् सर्व वृता भगभग म इत्यादिकं मन्त्र जपन्ति । ततो देवयजनजोषणं । ते पुरस्तादेव दौचाः प्रसवाग्कल्पयन्त इति श्रुतेः । प्रागेव दौथा- . प्रसवकल्पनं । इष्टाशनं । अमु दीक्षा । ततो दौक्षणौथा । प्रथम- मन्थन्धाधानं । बह्या संस्कारादि करोति । पञ्चदा मामिधेन्यः । अव्यभिव्याहरणादि इष्टकापशौ व्याख्यातं । अावाहने। अमिमग्न श्रावह । सोममावह । श्रमाविष्णू प्रावह। वैश्वानरमावह। श्रादि- त्यानावह। देवा इत्यादि। ये ३ हे स्वाहाग्निं स्वाहा मोमं स्वाहा- माविष्णू स्वाहा वैश्वानरं स्वाहा आदित्यान् स्वाहा देवा इत्यादि। वार्चनावाज्यभागौ । प्रधानस्य पुरो• श्रमाविष्णू महि तत्° एयन्त श्रोम ये३ अनाविष्णु मयि धाम० एयत् । वौषट् । सतावानं वैश्वानरं० मीमहे । त्रों। ये. वैश्वानरं नाभिं यज्ञानां देवा वौषट् । त्यान् नु चत्रियाँ अवः ष्टये। श्रोम्। ये३० हे त्रादि- त्यान्धारयन्त श्रादित्यासो जगत् • ऋणानि । वौषट् । नित्यः खिष्टकृत् । दलायां उपहताविमौ यजमानौ दियजमानके बहु- यजमानके उपहता इमे यामाना इत्यस्य स्थाने अस्य यज्ञस्यागुर उदृचमणीयेति'. तस्मिन्नुपहताः । सूकवाके । 'देवंगण्यामाशामाते रमौ यजमानौ अस्य यज्ञस्यागर उदृचमशीयेत्यागामाते दिया जमामके। देवंगमायामाशामत इमे यजमाना प्रस्य यज्ञस्थागर उदृ- 'C (orig.) पहचमगौयेति सस्मिनुपहनः in marg. शिषौवहौ तस्मि अपहल...।' ५ Cadds in marg, यजमानो पावाथिवी साम्। १C in marg. शिष...

·१७...] शासायनौतसूत्रभाष्ये। । . चममौयेत्यागासते. बड़यजमानके अन्यत्मवं पशुना व्याख्यातं। अध्वर्युमन्वारन्यौदभणानि जुहतं ग्रहपतिप्रमुखाः सर्वे यजमाना मनो मे मनसा दीक्षतामित्यादिभिः पञ्चभिर्मन्त्रैः पञ्चाङतौरनु- मन्त्रयेरन् । प्रायणीयेष्टिः प्रकृतिवत् क्रयश्च । प्रातिथ्यपि प्रकृति- वत् । सोमाप्यायने सत्ये उदृचमौयेति सुत्याद्वित्वे सत्या उच- मशीयेति स्याबहुत्वे । अनौषोमौयस्य पशुपुरोला समनु देवसूभ्यो हवींषि निर्वपन्ति । यजप्रैषाणि । लाशकानां मविचे सत्यप्रसवा- याशूनामनये ग्रहपतये ग्यामाकः सोमाय वनस्पतये मेवारो सह- स्पतये वाचस्प तये हायनानामिन्द्राय ज्येष्ठ्याय रुद्राय पशुपतये माम्बो' मित्राय सत्याय वरुणाय धर्मपतये इत्यष्टौ हवौंषि । माशुकाः पुनःप्ररूढाः नौहयः । पाशवः पक्षत्रयपाकिनो बौक्ष्यः । उत्तरे चरवः हायना रक्तशालयः । वयंजाता नौहयो नाम्बाः । तेषां याज्यापुरोनुवाक्याः । श्रा विश्वदेवं न प्रमिये अग्निहोता ग्रहपतिहव्यवालमिः त्वं च सोम नो वशो ब्रह्मा देवानां पदवीः कवीनां सहस्पते प्रथमं वाचो अयं हंसैरिव सखिभिर्वावदभिः र वयं महाधनं उर्स नः० यथा नो अदितिः करत् उप ते स्तोमान्पश्रुपा दवाकर मित्रस्य चर्षौटतो महां श्रादित्यः इम मे वरुण धौ हवं यत्किं चेदं वरुण दैव्ये जने । अनौषोमौये सर्वमिष्टकापशुवत् । दूलोपतानसूकवाकयोटैक्षणीयावत् । सवाज- पेयादशाहकरणकाले पदार्थसुखावबोधार्थं कृतां पद्धतिं प्रदर्य प्रक्षनमनुमरामि । . . the first letter is indistinctly written.

·२२ शाहायगौतसूत्रभाष्ये। [१०. ५.१-६. ८. अथ पूर्णकुम्भा अपो बिभ्रत्यो मार्जालौयं परियन्तीत्यपे वक्ष्यते । ताश्च दास्यो भवन्तौति कात्यायने । मार्जालीयं दास्यः परियन्ति । ताभ्यस्तदर्थं प्रत्येकं यावत्यस्ता भवन्ति तावत्संख्याकान् मवान् मतनान् कलमान् घटान् उपकल्पयन्ति उपस्थापयनित यज- मानाधिकारिणः । ५. १. विततो विस्तीर्ण वरूथः संनाहो यस्मिन् तं विततवरूथ- मवरथमश्वयुकं रथमुपकल्पयन्ति संनिधौ कुर्वन्ति यजमानपुरुषाः। २. धनुः प्रसिद्धम् । इषवश्च । तानुपकल्पयन्तौति । ३. उपकल्पयन्तौति शेषः । राजानं देशाधिपतिं । राजमाचं' चचियमाचम् । तं कशमिति । प्राजेरस्तारं। प्राजिः संग्राम- सात्रेषुवसनसमर्थम् । व्यत्ययो बलमित्यनेमाजेरिति सप्तम्यर्थे षष्ठौ । ४. राजो इलाभे राजमात्रस्थानाभे वैश्यो ऽन्यो वा य एतत्कर्म 'कतुं जानाति स एव कुर्यात् । ५. प्राग्नीमायतनादुत्तरस्मिन् संनिहितप्रदेणे प्राध्यौ प्रहे प्राग्दिङ्गमनमौले स्थूणे शाखे विमिन्वन्ति निखनन्ति । किमर्थम् । पाखणय वेध्याय । १. तदाखणं चर्मणभिवितवन्ति अभिविस्तृतं कुर्वन्तीत्यर्थः । तत्कौदृशं कुर्वन्तीत्यपेक्षायां विशेषणत्वेनोच्यते। दलसंवत वा । वेती- ८ (१C om, PA om. . MSS पापणाय।

·१७.५. ७-८.] चालायगौतसूत्रभाष्ये। चाविकपः । इसा भूमिस्तया संवते तिरोहितं यथा स्थात् तथा झुर्वनि। स्थणयोरेन्तराले किंचित्खनित्वा भूमिसंलग्रमभिवितनुयुः । रखामब्दस्य जयापो संचाछन्दमोर्बणमिति (६. ३. १३) हवः । अथ वोत्करमुरिक्षतं स्थूणयोरन्तराले भूमेरुर्ध्वमभिविततं कुर्व- मतौति । एतद्विशेषणमर्थान्तरेणापि व्याख्यातुं शक्यते । कथम् । उगतं करात हस्तप्रमाणादूर्वा गतमित्यर्थः ।. स्थूणयोरन्तराले भूमेः मकामात् हस्तमाचं मुक्कोचं चर्मणभिनिविदुर कुर्वन्तौति । उत्करमिति कुगतिप्रादय इति (२. २. १८) समासः । कात्यायने तु उत्तरेण चावान वशाचर्म कटे विशाख्या वास्तौर्ण वोच्छ्रितं वा विध्यत्यनिष्यत्त्रमिति (१३.३. १३) वेध्यस्थानान्तरमस्ति तेषां नत्रैवास्तु । अस्माकं तु स्थानस्य कण्डोक्रत्वादामौत्रमुत्तरेणैव वेध्य- करणं युज्यते । ७. राजा वा राजमात्रो वा एतमाखणं विध्यतीत्यये (१७. १५. ४) वक्ष्यते । तत्कथं विध्यतीत्यपेक्षित उच्यते। तदाखणम्। बेध्यं सपत्त्रेण परेण नातिविध्यति । पत्रपर्यन्न निर्गमयतीत्यर्थः । ८. प्राग्नौधागारस्य करणमन्तर्वध्यधमिति कात्याचमवचनादध बहिर्वेदि भवत्यर्धमन्तवैदौति तस्मादामोधागारस्य जघनप्रदेमे बेदेशिःप्रदेशे ऽवटं खनन्ति । ६. ऐन्द्रय अषभः प्राजापत्यथाज उपालम्या वित्यये (१७. ७. ८) बक्ष्यते। तमेवटमेतस्य सुषभस्य चर्मण अर्माणुयुत्तरलोमानि याण्यायने । कर्तुं शक्यते । १ A उड़ातं करात् C उजतम् नं कराद। चर्मपानिबछ। MSS ...।

·शाहायगौतसूत्रभाष्ये। [९७.६.१-8. प्राग्नीवाणैत्युक्त्वात् प्राचीनगौवेण योदौौनप्रीवेण वा उपरि- लोखा पर्ममयेदारकैरभिषौव्यन्ति । १०. पाहन्ति दुन्दुभिमित्यग्रे (१७. १४. ११) वक्ष्यते । तस्मिन्काले तं भूमिदुन्दुभिं तस्यैव कषभस्य उपालन्धस्य लाले- मानन्ति । लाङ्गलं पुच्छं तेन वादयन्ति । १. अथामन्तरं शूद्रजातिः स्त्री पार्यजातिः पुरुषः । ईदृम्ल- क्षणी स्त्रीपुमांसौ बण्डः प्रजननासमर्थः । खलतिः खल्वाटः । ईदृग्लक्षणं पुरुषद्वयं उपकल्पयन्ति । संनिधौ कुर्वन्ति दौचितपुरुषाः । बण्डस खसतिश्च वण्डखलति । सर्वो बन्दो विभाषा एकवद्भवतो. त्येकवद्भावः । स नपुंमकमिति (२. ४. १७) नपुंसकत्वाखता बण्डखलति । २. एतस्मिन्समुपतृप्ते महानतमामय्यां तदेतद्यत्किंचिदाक्षियते तत्सर्व पुराणं जीर्णमुत्मत्रं न कर्तव्यं वचनात् । ३. दमे ऽहनि पनौसयाजासंस्थाप्य मदः हविर्धाने च समूहन्ति संमार्जयन्ति । ४. भानौधागारं पत्नौनां शाला च समूहन्ति मार्जयन्ति । विभाषा सेनासुराशायाशालानिशानामिति (२. ४. २५) शालाशब्दान्तस्थर तत्पुरुषस्य नपुंसकता। नपुंसकत्वाइखो नहुँसके पातिपदिकस्येति (१. २. ४७) प्रातिपदिकस्य हस्खः । १० पनि बसवमनिरपणनिः। १C ins. लय ।

·१७. ७.१-]
शाहायनमौतसूत्रभाष्ये।
२॥
५. अथ अनन्तरमेव नवतनैः कुशैहि भिडलं धनं सदसि
विनियोरानीधे पनौशालायां च शिष्टेष्वपि च 'महादेः प्रदे-
गेषु स्तरणं कुर्वन्ति अध्वर्वादयः ।
६. स्तरणबहिर्यः कतिपयान् कियतः कुशभारान् अपलव्य
प्रातईमौकरणार्थं निदधति कुनचित्प्रदेश स्थापयन्ति । हमौशब्देन
दर्भमयो वर्तमाकार श्रासनविशेषो ऽभिधीयते ।
।
१. अथानन्तरमध्वर्यवो महाराचे महावतार्थ प्रातरनुवाकमु.
पाकुर्वन्ति देवेभ्यः प्रातविभ्यो, ऽनुमूहोत्यनेन प्रेषेण ।
२. अनकः प्रातरनुवाको यथा परिसहस्रं सहसपरिमित
प्रातरनुवाकमनुब्रूयात् ।
३. सर्वमहः पञ्चविंशस्तोमकं भवतीति ।
४. माहेन्द्रस्तोत्रे राजनं साम भवतीति ।
५. अमिष्टीमसंस्थमेतदहर्भवतीति ।
१. अथ एते स्तोमा राजनपृष्ठस्य परिष्वनाथ भवन्ति ।
एते के । चित्पञ्चदशः सप्तदा एकविंश इति ।
७. ऐनामः सवनौयो ऽवहमिति कात्यायनवचमादैन्द्रामो वा।
ऐकादशिनानां वा यः कथिदेकः सवनौयो भवति ।
१. सवनौयस्यं पशोरेतायुपासम्भ्यौ भवतः ।
C ins. at and om. पलीच। २ A C एका । | Aiic ...

·२९ शाहायमौतसूत्रभाष्ये । [१७. ७.६-१. . ६. उपासधयोरेन्द्र उच्चैर्भवतीति १०. उपालन्धयोः प्राजापत्य उपांशु भवतीति । ११. वपामार्जनान्तं पशुकर्म हत्वा प्रासपणातदेतत्प्रेक्षामित्र प्रेक्षाबन्धनार्थं यत्किंचिद्रज्ज्वादि तत्महितं बहिर्वेदि वेदेवहिःप्रदेणे मदौतडागादौ प्रक्षाल्य अथवा चावातात्पुरस्तादभ्युतै लैः प्रक्षा- स्यान्तरेण चात्वाखोत्करौ तौर्थन प्रपद्योत्तरेणानौधौयं धिष्ण्यं पर्याहत्य पूर्वया द्वारा सदः प्रपत्य होतुर्धिष्ण्यस्योत्तरतःपुरस्ता- नागपं प्रेस फलकं विशाख्यौ वंशं रज्जु चोपस्थापयन्ति होत्रादयः । १२. प्रशास्त्रादौनां यस्ययस्य स्यादि वेदेवहिर्भवति तद- प्येवमेव प्रक्षाल्य यथा संचरः संप्रमर्पणे भवति उत्तरेणानौधौयं धिष्यं गच्छन्ति ये प्रत्यञ्चो धिष्ण्यानतिकामन्तीत्यनया व्यवस्थया (६. १२. १३) ग्रावतमुहपती एकाहे सदस्यश्च दक्षिणेनानौधीयं विष्ण्यं गत्वा प्रशास्वादयो इछावाकपर्यन्ता धिष्ण्यवन्तो यथो- केन मंचरेणग्नौधं प्रविश्योत्तरेणामौत्रीयं धिष्ण्यं चत्वा पूर्वया द्वारा मदः प्रविश्य धिष्ण्यानयेण हत्वाच्छावाकधिष्ण्यमुत्तरेण कृत्वा खस्य खस्य धिष्ण्यस्य पश्चादानीय उत्तरतो धिष्ण्यं तत्रतत्र स्थापयन्ति । छावाकस्त्वपरया द्वारा मदः प्रहत्य उत्तरेण धिष्ण्यं स्थापयति। १३. खमतस्थापनार्थ परमतं दर्शयति । तस्य महानतस्य पेयशुष्कभङ्गारयोर्मतेन चेष्टुभं प्रातःसवनं स्यादिति । . २ C देशेन । A अभ्युद्ध..। . Com. उतरतः * Com.'1 A Om. A वृस्थादेखें।

·१७. ८.१-०. शाहायनश्रौतसूत्रभाष्ये। २७ . १. यदुक तस्य चेष्टुभं प्रातःसवनं स्यादिति तदनेन विरुध्यते । छत्रिन्यायात् । तस्य विशो विशो वो. प्रतिथिमिति द्वादशीमाज्यं बादश वै मामाः संवत्सरः संवत्सरस्यैवाप्य तस्मिन् वे छन्दसौ भवतो गायव्यथानुष्टुभश्चेति श्रुतेः । २. तस्य विशो विशो वो अतिथिमित्येतस्य द्वादशं सूचः अर्धविमानाः स्वाग्निं नरो दौधितिभिररण्योरित्येतत्सूक्तमा हाव- रहितं शंसति । अग्निं नरो दौधितिभिररण्योरित्येतत्पञ्चविंशत्यच- मुपसंशंसति । तस्मिन्ये वे छन्दमी भवतो विराजश्च त्रिष्टुभवेति श्रुतेः । ३. तदमिं मर इत्येतदादिष्टास्त्रम् । श्रादिष्टं कथितं शस्त्रं भंसमधी यस्य । अर्धशो वा प्रातःमवमित्येतन्मा भूदित्येवमर्थ सूत्रम् । विराजो ऽर्धर्चशः शस्या स्त्रिष्टुभः पच्छ इति । ४. तस्य चेष्टुभं प्रातःसवनं स्थादित्येतस्मात्सूचान्मएडकभुतिन्या- येन तस्येत्येतत्पदमनुवर्तते। तस्य महावतस्य चेष्टुभः प्रउगो भवतीति। ५. 'वैष्टुभं प्रउगस्येत्यर्थः । १. कुविदङ्गत्येतस्मादुत्तरं यावत्तर इति । ७. विषुवति मध्यमाच्छन्दोमात्रौणि हचानि प्रथमे चोत्तम (११. १३. २३) प्रथमाचौ णैति । अतचोदां चक्षुर्वरूण सुप्र- तौकोमत्येतद्भवति । . A ,टुंभन प्रजग इत्यर्थः चेष्टुभा प्रउगम्येत्यर्थः । of १०.८e Comm.

·शाहायगौतसूत्रभाष्ये।
[१७.६.१-२
.
८. एष वा उ कांस्टेष्टुभस्तचक्तृप्तो वामदेव्यः प्रउग इति श्रुतेः ।
१. चेष्टुभ प्रउगस्येति संबध्यते ।
१०. पूर्ववड्याख्या ।
११. पूर्वाणि पौणिर चानि वामिष्ठानि । इदमपि वासि-
छम् । तथापि वामदेव्यः प्रउग इत्युचते छचिन्यायेन ।
१५. स त्रैष्टुभः प्रउगस्तचतृप्तः । कृप्तानि हानि यस्य ।
यद्यपि निष्ठान्तस्य पूर्वनिपातः प्राप्नोति तथापि वाहिताम्यादिषु
पूर्वनिपातबाधः (२.२.३७)।
१३. पच्छस्त्रिष्टुप्जगतौनामिति चिटुभा' पकःमने ऽपि
प्राप्ते वचनमर्धर्चशो वा प्रातःमवनमित्येतस्य बाधमार्थम् ।
१४. वाशब्दो ऽवधारणार्थः । ऐकाहिकमेव प्रातःमवनं
स्थादित्यर्थः । तदाडर्न चेष्टुभं प्रातःमवनं स्यान्मोहयति कृप्तच्छन्दसो
यजमुखमैकाहिकमेव स्थादिति श्रुतेः ।
१५. स्वमतपरमतभेदेन प्रातःमवनस्य कृप्तिर्जा तेत्यर्थः ।
१. अथ प्रातःमवननिरूपणानन्तरं माध्यन्दिनं सवनं क्रमप्राप्तं
निश्प्यत इत्यर्थः ।
१.भा वा रथं यथोतय इत्येवमाद्यास्तिस्रः शस्त्रपारम्भणीया
प्रतिपक्षवन्ति ।
टुमा ।। २ Com. नीषि। १ नथा पारिता. भी।

·१७.१०.१-३.] शाहायनत्रौतसूचभाष्ये । ३. इदं वसो सुतमन्ध इत्येवमादिरनुचराख्यस्तुचो भवति । •४. एष प्रतिपदनुचरलक्षणो विधिनित्यः प्राकृत एव एका- हात्प्रतिभूतादमिष्टोमात्तायते । अगापि भवतीत्यर्थः । इन्द्रनि- स्वादिवत् प्रकृति विकृतिभावेन प्राप्तो ऽप्येष विधिविस्पष्टार्थ करि- । दभूद्यते । ५. सूकविवृद्धावन्य इति (७. १६. २०) प्राप्तस्य पुनर्वचनं विस्पष्टार्थम् । १. पच्छस्त्रिष्टुप्जगतौनामिति प्राप्ते वचनं प्राकृतधर्मस्मर- णार्थम् ।। ७. निष्केवल्यस्य महत्तया महत्वतीयस्य कस्यचिदतिरिक्रमका स्याच्छन्दोमवत् तविकृत्यर्थ वचमम् । इति एतावदेव मरुत्वतीयं नेतदधिकमिति । १. एतत्सूत्रमारभ्येषेति प्राहेति (१७. १०. १०) यावत्त- दन्तर्गर्भस्य मकलस्य पदार्थकलापस्य निष्केवल्याङ्गताज्ञापनार्थमिदं सूत्रम् । अथानन्तरं क्रमप्राप्तं निष्केवल्यमंबन्धि कौयत इत्यर्थः । २. कौषीतकिसमतो ऽयं पक्षः स्थितिलिङ्गात् । १. मरुत्वतीयशंसनानन्तरं होता प्रेक्षावटौ खानयेदिति पैञ्यस्य . मतम् । १० पुर्वचन-विना। प्रासनधर्मभरपा । २ Com.नि।

·शाहायगौतमत्रभाष्ये । [१७.१०.४.१२. . । ४. दानवाचनापारम्भणवरवरणवतप्रमाणेषु यजमान प्रतीया- दिति यजमानस्यैव प्रमाणं प्राप्नोति । अत्र तु ममानकर्दतापिरो- धाद्धोतरेर्व प्रमाणता। खं धिष्ण्यं जघनेन स्वस्थ शिष्यस्य पञ्चाङ्गागे चतुरङ्गुलाधिकं पदं होता प्रमिमौते । ५. तस्य चतुरङ्गुलपदस्य पचान्प्रदेशे उदौचौनापं फलक निदधाति । १. तस्य फलकस्य उभयतो दक्षिणप्रदेशे फलकाइदिः उत्तर- प्रदेशे च खकौयदयोहस्तयोचतरङ्गुले उपदधाति । सर्वच तु वाप्रत्ययान्तत्वात् खानयेदिति योच्यम् । ७. हस्तद्वयनिहितचतरङ्गुसान्या बहिःप्रदेशे स्वपरिजनेर्दधि- पपूर्व लेखाइयं कारयित्वा प्रेक्षावटौ दक्षिणपूर्वी खानयति होता। ८. उल्किरौ धूलितौ प्राञ्चौ वोदचौ वा उत्किरन्ति निक्षि- पति खनितारः । ६. तयोरवटयोस्ते विभाख्यौ ये पूर्वं तस्यैव अन्यस्य वा उदु- खरस्य छिरे ते दक्षिणपूर्व पारोप्य उत्तरायं वंशं रज्जुबन्धन शाखा तयोर्विशाख्योरुपरि अभ्यादधाति होता । १०. यजमाननिवृत्त्यर्थ होटग्रहणं। भूमिथो होता भौर्षमंमितं वंशं करोतीत्यर्थः ११. अल्पीयसि होतबाङमंमितं वशं कार्यम् । १२. ते विशाख्यौ दृढपर्युष्टे दृढनिखाते पर्युषति परितो - ( खचतु. 12. Com. फसकाइकिः। ३ A इयनिहितच । ४ C • मुख्य ·१७.१०.१३-२०.] भाडायमश्रौतसूत्रभाष्ये। . दृढयति यथा न व्यथेयाताम् । न कम्पेयाताम् । सुदृढे करो- तौत्यर्थः । १३. तच्चतर्धान्तेषु वितर्दयतीत्युक्तम् (१७. १. १४) । तेषु मच्छिद्रेषु अन्नेषु अधस्तात्फलकं रजुदये ग्रन्थिद्वयं वद्धा रज्यो- चतुर्भिरन्तश्चतर्षु छिट्रेषु परिव्ययति यथा न संभ्रश्येत । रज्जुछि. ट्रेषु भ्रंशननिया ग्रन्थि चतुष्टयं कर्तव्यमित्यर्थादवसीयते । १४. दक्षिणरज्वन्तदयं ग्रहोवा दक्षिणं प्रेयस्यणामुत्तरेण वंशस्योपर्यन्योन्यनिर्गमनेन रज्वन्तौ ग्रहौत्वा बध्नन्ति होतः परिजनाः । ९५: उत्तररज्ज्चन्तद्वयं ग्टहौला उत्तरां प्रेङ्क्षस्था दक्षिणेन वंशस्योपरि अन्योन्यनिर्गमनेर रज्ज्वन्तौ ग्रहोवा बध्नन्ति होतः परिजनाः। १६. तत्प्रेज फलकं सुदृढं बद्धा तथा प्रास्थति अधः प्रक्षिपति यथा प्रचिप्तमुपरि भूमेः प्रादेशमात्रेण स्याङ्गवतीति । १७. तस्य फलकस्याधस्ता प्रदेश प्रागरूदगग्रैश्च दभैरपोति। १८. तत्फलकमभिनिबर्द्ध यथा भवति तथा पर्युषति दृढी- करोति । यथा न व्यथेत न प्रकम्पेत । १६. तत्फलकं संबाध्य सुदृढं बद्ध्वोत्तरस्यां प्रेजस्थणायामपा- अयति' उत्तरस्यां विशाख्या प्रतिमुच्चतीत्यर्थः । । ९.. तत्फलकं मरुत्वतीयशंसनानन्तरं यथास्थानं स्थापयेडोता। TA ठयति। . Cins । १० मिनिविखं। Asपायनि । A पापानि ·२ शाहायगौतसूत्रभाष्ये। [१७. ११. १२.१-६. ११. १. माहेन्द्रग्रहणानन्तरमध्वर्यः सदस्येति पागच्छति । २. होधिष्ण्यस्यायतो ध्वर्युः प्रामुख उपविशति । ३. तं होदधिष्ण्यस्याग्रत उपविष्टमध्वयें होता पाह अध्वर्य उपनु रमा३ इति । ४. स होता 'उत्तरां प्रेतस्थूणमध्वयु च उत्तरेण गत्वा प्रारदा- रेण निक्रम्य पूर्वद्वारेणानौधग्रहं प्रपद्य श्रामौत्रीयं धिषण्यमुत्सरेण पर्यति पावर्तनेन सर्वतो गत्वा पथात्प्रामुख उपविश्य दक्षिणजावताः सन् सुवेणाज्यस्थास्याः सकाशादाज्यं ग्टहीत्वा वक्ष्यमाणेमन्त्रैरष्टावा- तौर्जुहोति। १२. १. अष्टानामाहुतीनामियं प्रथमा । २. मन्त्राणामल्याचरत्वात्तिसणामाहुतीनामत्रोतरचापि म- होपादानम्। ३. गवे स्वाहेत्येवमादिभिस्त्रिभिर्मन्त्रः स्वाहाकारान्तेरपरा- स्तिस्त्र पाऊतयो होतव्याः । ४. यदिदमित्यादिना मन्त्रेणष्टमों इत्वा वक्ष्यमाणं करोति। ५. सुवं स्थाल्या मुक्का वक्ष्यमाणं करोति । १ A Sौलामौत्तर ·[१७. १३.१-५.) भासायनीतसूत्रभाष्ये । ३३ उत्तरेणाौधौयं धियं पर्यंत्यामौधग्टहात्पूर्वया दारा निःसृत्य मदमो ऽऽये गत्वा' अन्तःपात्यादुत्तरवेदिपर्यन्तरेखा सुति- संज्ञका। तामुत्तरेण प्रामुखस्तिष्ठन्परिमादसंज्ञकान् जपाजपति। ७. पथैतान्परिमादानपाञ्जपति । कौदृश्येषा परिमादसजे- ति चिक्यते । रूढा वा यौगिको वेति । अत्र योगो न दृश्यते। अथ कथंचित् • दृश्येत तथापि रूढिोगाइलोयमौति रूढिरेवा- अयणैया। ८. अथ परिमादाजपादनन्तरमत्रैव सदसः पुरस्तात् सुति- । मुत्तरेणेव तिष्ठन्पूर्वार्धपक्षं पुच्छाद्यङ्गयुक्रमग्निचयनमुपतिष्ठते होता। १३. १. नमस्त इत्यादिना मन्त्रेण चयनस्य पूर्वभागमुपतिष्ठते । २. नमस्ते रथन्तरायत्येवमादिना मन्त्रेण निचयनस्य दक्षिणं पक्षमुपतिष्ठते । १. नमस्ते रहत इत्येवमादिना मन्त्रेण निचयनस्योत्तरं पक्ष- मुपतिष्ठते । ४. नमस्ते वामदेव्यागोत्येवमादिना मन्त्रेणानिधयमस्य मध्यमु- पतिष्ठते । दक्षिणेन instead of उतरेण! २ A •पर्यन्तं । १ ८ •गिके वेति । ४ 0 •मादाजपानमः। 5 ·शाबायगौतसूत्रभाष्ये। १०. १३.६-१२.] C . 1. ममसे यज्ञायजौयायेत्येवमादिना मन्त्रेणनियनस्य पुष- सुपतिष्ठते । यद्यपि यजुःशाखिनां महामते पयनस्य नियमो ऽसि तथाप्यमकाखायामेतस्मादेव सूचारम्भमामर्थ्यान्महारते चयनस्य विकल्प इत्यनुमौयते । यदुत्तरवेदावनिराहितो' भवति तथा सति ममिद्धस्य दौपस्या मेरेव पूर्वार्धादिभागान् कल्पयित्वा क्रमे- पोपनिष्ठत इत्यर्थः । ७. श्रादित्यदर्शनाय कुचिह्नत्योपस्था स्थत इति मत्वाचैव ति. हमित्युच्यते । पयेत्यानन्तर्य । ८. केचिदेवं वदम्मि। सदमः पुरस्तात्सुतिमुत्तरेण स्थित श्रादित्यमपश्यन् शाखाया श्राकाशं कृत्वा तदन्तरालेनादित्यं दृष्ट्वो- पतिष्ठते । ८. शालाभेदनस्यायुकत्वात् यस्मिन्देश श्रादित्यो ऽस्ति तहे- शास्थमेवादित्यं ध्यात्वोपनिष्ठत इति मिद्धान्तः । १०. श्रादित्यमुपतिष्ठत इत्युकम् । नचायं मन्त्रः करणत्वेनर विनियुज्यते । ११. अथ अनन्तरं दक्षिणेन बाहुनावृत्य मदः प्रविशेत् पूर्वो- केन संचरेण प्रेकफसकस्य पश्चाहन्छन् । १२. प्रेस्य पश्चात्प्रामुख उपविश्य नत्प्रेशमन्वारभ्या विमुचः वाग्यत प्रामौताथ समधिस्येति ११७.१६:) यावत् । . ( C •पिरपितो। पूर्वार्धादिग्भ। .. शालाई म कुमाए । १ . मनावरचा ·[१७.१०.१-५.] शाहाबौतसूचभाथे। ए १४. २. म होता पुरस्तात्पथमं छन्दोगेः शौर्षयान् शिरोरुपान् हचानिगादयेत् । गापयति । १. स होता पुरस्तान्प्रथममेवाध्वर्युणा सा संवादं कुर्यात् । कथमित्याकाझिाते पाह। ३. रतिकरण: संवादानन्तर्गत एव मंवादस्थार्थ उच्यते । प्रह मज्ञानं प्रथम पुरस्तादियं पिचे रारत्यये विश्वे देवा मम टण्वन्तु यजिया इत्येतातिल सच: म दूष्णौंजस इत्येतस्य द्वाद प्रासंख्याक- पादसमुदायस्य कृष्णौं शममंजा। हे अध्वर्यो तस्मिंस्तूष्णों से प्रति- पादं द्वादश प्रतिगरास्वया दिया रस्त्यर्थः । प्रात्मनो वितत्वा- त्पदानुषङ्गानां वेपरौत्येन शमनात्प्रनिगरस्थापिर वैपरौत्यमाशय निराचष्टे । होतैवमाह। हे अध्वर्या अहंभात्मानं विरत पदानु- पाखि विहतान् मंसिष्यामि तब त्वया अविक्षत एवं प्रतिगरी दातव्यः। ४. प्रचापि इतिकरण: मंवादामाताजापनार्थः। अथ पनन्तरं होता प्रस्तोतारमा। हे प्रस्तोतः तव यदा मप्त स्तोत्रियाः परि- भियन्ते.तदा मः अम्मान प्रतिबूतात् । अवमरो वकण्यः । तमि- अवसर ममदं वक्ष्यमाणं मं महानित्यादि जप्तव्यमस्ति । ५. परशाखीयमपि क्रमजापनार्थमुच्यते । अथानन्तरमध्वर्य: पार्डिक स्तोपमुपाकरोति । । ९.Ans. इनि। PA परीनम् । PA मिरासियते। .CO . A ·भावायगौतसूत्रभाष्ये। [१७. १७. ६..] १. अथेतरे दौचिताः प्रतिपुरुषं सौः कुर्वत इत्युक्रम् । यत्र काले वृहातासन्धारोहणं करोति तदानन्तरमेव प्रस्तोताप्रतिहा- रावेव सम्यावारोहयतः । ७. एतत्सूत्रकरणमामादेव दीक्षितानां मौकरणकाले उप- गातारो ऽपि प्रतिपुरुषं मौः कृत्वास्मिग्काले ऽध्यारो युरिति जायते। ८. कदाचिदपि पन्यः प्रथमं न प्रवादयेयुरित्येतदर्थमिदं सूत्रम्। प्रथमं वीणावादनमुहातैव कुर्यात् । १. तमुद्रातारमनु पश्चात्पन्यो ऽपि वीणावादनं कुर्युः । १०. पूर्वद्वारादिषु स्थापितान् दन्दुभीन् वादनैर्वादयन्ति यज- मामपुरुषाः । ११. तं तस्यैव लाडूलेन काले (१७. ५. १०) भूमिदुन्दुभि- माघन्तौत्युकम्। अतोऽस्मिन्नवमरे तं दुन्दुभिमृषभस्य साङ्गलेनाहन्ति । १२. स्तोचोपाकरणकाले बहवो घोषाः कर्तव्या इति सूना- •भारम्। तस्मादस्मिन्नवसरे महावादिनो घोषाम् कुर्वन्तीति । १३. साथ या मार्जालौयं पर्यव्यक्यो भवन्ति ताभ्यः प्रत्येक गवान् कलशानुपकल्पयन्तीत्युकम्। अथानन्तर मुदकपूर्णन घटान विभ्रत्यो दास्यो मार्जालौयं परियन्ति परिभ्रमणं कुर्वलौत्यर्थः । १४. मार्जालौयं परिगच्छन्यो दास्यो हैमहार इदं मध्विदं. मधु रत्येतां वाचं वदन्ति । १५. पादक्षिष्येम त्रिवार भमणं कुर्वन्नौति । १. ('नाराबपि नादेव। १ A पडयो।

·[१०. १५.१-८] शादायनमौतसूचभाग्थे। १५. तत अर्ध्वमप्रदषिणगमनानन्तरं प्रदक्षिणं विखणों परिचन्तौति । १५. १. अचैतमश्वरथमुपकल्पयनौत्युतम् । अथ एतमुपकृतं रथ- मस्मिन्नवसरे युधन्यध्वर्यवः क प्रदेशे युचन्तीत्यपेक्षिते उच्यते । २. दक्षिणवेधुमस्य पुरस्साहागे युनन्ति । ३. यथासंपनः इषियः संनद्धस्त्रीषु धनुरादाय तं रथमा- तिष्ठति ४. म राजा वा राजमाचो वा अभितो वेदिं प्रदक्षिणं वर्त- मानो भ्रमनुत्तरेणानौ4 प्राध्यौ प्रहे मणे (१७. ५. ५) विमि- वन्याखणयेत्युक्रलक्षणमेतमाखणं चिः सत्वा विध्यतौति । ५. तमाखणं पत्त्रमहितेन भरेण नातिविध्येत । पाखणसंलग्र- मेव परं करोतीत्यर्थः । १. चिः प्रदक्षिणं विध्यतीति वेधस्य चिले मिद्धे ऽपि द्वितीय- हतीयाराभ्यां मपत्रवेधो मा भूदिति सूपात पाखणे यो ऽपि राः मलना एव कर्तव्याः । २. तं रथं प्राचमुदच्चमुत्तरपूर्वस्यां दिशि अनन्ति मिथिल- धन्यध्वर्यवः । ८. तं रथं तव उत्तरपूर्वस्यमेव विमुञ्चन्नि योकारः ! . ISS. पापा ·शासायनश्रौतसूत्रभाष्ये। १७. १६.१-३.] है. अथ यस्मिनवमरे प्रस्तोता स्तोपियाण. सप्तक परिशिष्य वेलेत्याच तदा होत्रा किं कर्तव्यमित्युच्यते । १०. अथ प्रस्तोत्रा वेलेत्युक्त होता दक्षिणेम प्रादेशेन भूमिसमान्छेन प्रेक्षफलकं भूमिं च महेव मं मृशन् संमहान् महत्या दधादिति मन्त्र जपति । ११. अथ प्रेक्षाफलकस्योपरि प्रागयं प्रादेशं निधाय सं देवो देव्या दधादिति मन्त्र जपति । १२. अथ प्रेस फस्न कादपरि प्रादेशमाचे प्राकाशे प्रागग्रं प्रा- देशं धारयम् में ब्रह्म ब्राह्मण्या दधादिति मन्त्र जपति । १३. अथ प्रेमफलकमग्रतः ममौ प्ले सत्वा तस्मिन्प्रेडफलके ऽग्रतः स्थिते बिरभ्यन्य विमला श्वास मुका चिरभ्यवामिति वि.शत्वः वाम. प्रतिग्रहातीत्यर्थः : १. अथ अनन्तरमेतत्प्रेज-फलकमुरमा पदयेनः संस्पश्य संलग्नं हत्या प्रेक्षपालकस्य दक्षिण भागमात्मनो ऽतिहरन् पदयात्पृथक कुर्वत्रो ऽसौत्यादिकं मन्त्र जपति । इतिकरणाच मन्त्रान्त इति मन्त्रामाज्ञापमार्थ रतिकरणः । २. अथ दक्षिणं भागमात्ममंलग्नं गत्वा उत्तरभागमात्मनो ऽतिहरन् रुद्रास्खेत्यादिकं मन्त्र जपति । पथोत्तरं भागमुरमंलगंजमा दक्षिणं भागं पदपस्तनप्रदे- मात्पृथक् कुर्वत्रादित्यास्वेत्यादिकं साम्राज्यायेत्येवमन्तं मन्जपति।

·[१७.१७.१-३.) शादायनमौतसूचभाये। ४. अथ दक्षिण भागमात्ममंस नवा उत्तरं भागमात्मनो वियोजयन् विश्व ला देवा इत्यादिकं कामप्रायेत्येवमन्तं मन जपति। ५. अथ प्रेशरफलकरज्यू मारेण ममधिसृष्य पार प्रागयौ पादौ हत्या भूमौ एस्थितौक रोति । तण्याख्यानम्। ७. अथ भमौ स्थापितौ पादौ प्रेङ्गफलकस्योपरि दक्षिणपूर्वी नौवा' उपेत्याथास्मिन्पुषादयस्तिष्ठनौत्युकलक्षणदक्षिणभागोचतम- पस्थं कृत्वा दक्षिणापार्श्वप्रदेशेन' प्रागण दक्षिणेन प्रादेशेन प्रेत- फलकस्य पश्चाद्भागमुपस्पृगति । प्रजापतिइत्येवमादिना मन्त्रेण । रतिकरणो मन्त्रालजापमार्थः । ८.तव्याख्यानम्। . १. अथ प्राञ्चमुभयहम्तमंनिवेशं हत्वा मं वागित्यादिकं सर्ग- मिष्यमित्येवमन्तं मन्त्र जपति । २. रुतव्याख्यानम् । म होता विस्टो वाचो मत्सरो ऽन्यशुभवेषो यथा ४ Com. प्रादेधेन। ie संस। १ नौमा अमेय यखिन् । ' .com.s ot ius. Kला। . C (in marg.) ins. नं।

·शालायम औससूत्रभाष्ये। [१०. १०.४-१५.] भवति तथा विनिनौषमाण उपवक्षर्ण स्तुतिपर भास्ते रथावरस्तोत्र प्रवदन्ति । ४. प्रस्तोटप्रतिहउहाल अध्वर्युव्यतिरिकाः सर्वे ग्रहपतिसहिता दौचिता पविजो वा यत्र अथ समधिस्येत्येतस्मिन्नवसरे होता प्रेहावरोहणं करोति तदा समोरधिमयु: विष्ण्यवन्तो धिष्ण्य- मंनिधौ परेण होतुः पयादिति प्रतिमिद्धम् । ५. यदा उगाढणामुत्समा स्तोचिया परिशिष्यते तदा सोचे खूयमाने वाद्यमानान् दुन्दुभौमवतणन्ति । उपरमयति होता । १. सोचे स्वयमाने वाद्यमानं भूमिदुन्दुभिमुपरमयति । ७. उगातरामधारोहणकाले कुन्नि घोषं घोषकृत इत्यु- कम् । पस्मिनवमरे उत्तमस्तोचियापरिशेषे ते ऽप्युपरमन्नौति । ८. अथ पस्मिनप्यारे दास्यो मार्जालौयं परिभ्रमन्ति पूर्व- पदिति मोक्रत्वात्मकदेवेति गम्यते ८. ता दास्यतानुदकपूर्णान् घटान् मार्जालीये निनीय उप- निधाय तवमुक्का यथागतं गनौति । १०. वाश्यमनावध्यर्थ सूत्रम् । ११. प्रस्तोचा एषेति प्रोके होता वांग्यमनं करोति तावद पावदनुवषद्वारं करोति । १२. प्रतिहारसंनिधाकाहावं बुद्धिथं करोतीत्यर्थः । ११. उत्तमात्प्रतौचारादूर्ध्वमाहय ( ७. १ ०.२.) अंमतीय कृत्वात्तदनन्तर एव पाहावो युक्तः ।। Aom.AI.Cins. नापत।..com. सर्प। Cोषिवाय ।

·[१०.१०.१४-१५.] भाडायणमौतसूत्रभाष्ये ।
१४: यचाय होतुक वाणी सर्वा प्रन्या वाचो ऽतिकम्ब
वदति तपातितरामुच्चराइव शिपांश हित्य वणों गं बतौति
संबन्धः।
१५. पूर्वसूचे पाहावधर्मोपदेशः । अच तमेवाहायमच वष्णौं-
गंबसंवन्ध विधाय तस्य दौं संसथातः परं विधियत इति शेषः ।
रियामो ऽध्यायपरिसमाप्तौ भिष्टाचारदाचरणं
चायुष्यमिति दिरभ्यस्तम् ।
प्रति महावतभाष्ये प्रथमो ऽध्यायः
समाप्तः।
मवे।

·मादायगौतमनमाथे। [१८. १. १.] अथाष्टादशोऽध्यायः। १. यथास्य वाक् सर्वा अन्या वाचो ऽतिवदेदित्यनेन प्रकारेण अमरामाहावं हत्वाधावान्मेन प्रणवेन प्रथमस्य हिंकारस्य प्राण- संधानं हवा मकारेणावसानं कार्यम् । ततो द्वितीयो हिंकारो मकारातः कर्तव्यः । ततस्तृतीयं हिंकारं मकारान्तमेव छत्वा प्राण- संततं वृष्णों मस्य संधानं कार्यम् । श्रुतिरपि प्रथमस्य हिंकारस्था- सावेन सह प्राणमंधानं दर्शयति । हिंकारेण प्रतिपद्यत एतदुक्यम्. प्राणो वे रिकारः प्राणेवैतदुक्थं प्रतिपद्यत इति। प्रतिपदः प्राण- पेण संस्तवान्प्राणमंततमाहावम्य हिंकारेण प्रथमेन गम्यते । ननु पावस्योचे हाद्धिंकारस्थोपांशुत्वात्महमंधानं न युज्यत इति चेत् । सत्यम् । न दोषः । पाश्वलायने उपाण्याजे प्रणवयेयजामहवषट्- काराणामुछे याज्यापुरोनुवाक्ययोरुपांशुत्वे प्राणसंधानस्य दर्शनात प्राणमंततः प्रणवः पुरोनुवाक्यायास्तथागर्वषदाराविति । पागरिति तेषां येयनामान्य संज्ञा । एवमचापि उचैराहावं कला उपांशु- धर्मकेण मकाराकोन किंकारेणावसामं ततो ऽसंचितमेव तिौयं रिंकारं मकारान्तं कृत्वा ततसातीयेन मकारान्न हिकारेण संत- नेन द्वष्णौं सपादस्य संधान कार्यम् ।

·[१६१.५-..] शाहायणमौतषभाष्ये। २. बज्ञानमित्याचानां तिरुणामी वृष्णोंमसंज्ञा । नायोपांशधर्मकाः मप्रणवो द्वितीया चतुर्थवेति ( ७. २५.५) प्राप्त मणवमकुर्वन् पछः जसेत् । अयेतं तृष्णौं समुपाश गंभति । वाग्वा एतदह' मगखूष्णींसो मनसैव तदाचं समर्पयतौति बुत्तेः । ३. मध्यमया माध्यन्निनमुच्चे मारा मरुत्तीवाधिकवामिति (८. १४.३.४) सकलस्य निष्केवल्यशस्वस्य मरुत्वतीयमस्वादुचे- स्तरां मध्यमस्वरे प्राप्ते ऽपि स्वारम्भे पाहावस्यो देहातूष्णों गंभ- स्योपांशत्वादात्मने वाचमुत्मजतात्यात्मशब्देन सकलं परिधानीथान शस्वमुपलक्ष्य प्रातिप्राप्तो मध्यमस्वरो ऽनूयते । ४. तस्य पञ्चविंशः स्तोमोरांजनं पृष्ठमित्युकम् (१७.७.३.४)। नस्य पृष्ठस्थायं सोषियसूचः । ननु सोपियं शस्त्रानुरूपं शंसनीति सोचियानुरूपयोः सर्वच माहचर्यम् । कथं तानुरूपाभाव रति कथं ज्ञायते ऽत्रानुरूपाभाव इति । अनुकत्वादिति ब्रूमः। नेताक्रम। नवमिदं सूकं तमध्ये प्रथमम्सच: सोभियत्वेन विहितः माहर्या- दपरो ऽप्यनुरूपत्वेनानुमौयतां को दोष रति चेत् । न हि वचन- मन्नारेण द्वितीयस्तो ऽनुरूपत्वेन भवितुमईति। अनुरूपाभाषे जा- पकमप्यस्ति पिरेवाहयते स्तोत्रिये निविदे परिधानौयाया रति (१५. २१.१)। जिम्वेव स्थानेष्वाहाववचनात् जायते नाम 'कचित्तचो' ऽनुरूपत्वेन जस्मत इति चेहयते तहिावेन भाव्यम्। सतु नास्ति तस्मात्तदभाव एव' वैषम्यादपि वितीयम्तचो ऽनुरुप- २ ('(in marg.) मनमोयम, कान। . A एनसम्मान चामम.. ४ (कान। MAविन।' (प्राता ..

·88 शाहायगौतमत्रभाष्ये । [१८. १.५-१०.] खेनन भवति । कथं वैषम्यम् । स्तोषियस्य प्रथमस्य हंचखान्यो पुर्धर्ष उत्सृज्यते न द्वितीयस्य वचस्य तस्मादपि द्वितीयस्तृचो मासु- रूपत्वेन प्रस्तव्य इति । पञ्चविंशात्मस्वरूपमियर्थमेव तस्स मंसनं युज्यते । तस्मादचानुरूपाभाव इति मन्तव्यम् । ५. पञ्चविंशात्मके अात्मनि प्रथमायाः महणने एता नवर्ग: संख्येयाः। १. म एष प्रात्मा पञ्चविंश इत्यये (१८.१.११) वक्ष्यते । तस्मिनात्मनि एता अष्टौ संख्येयाः । ७. पञ्चविंशात्मकमध्ये गयते । ८. पञ्चविंशात्ममि मध्ये गण्यन्ते । १. प्रथमायाः महङ्गणनेमेतास्त्रयोविंशतिसंख्याका भवन्ति । १०. संपद्यत इति शेषः । ११. तदिदाम भुवनेषु ज्येष्ठमिति एवमादिकः पञ्चविंशत्युक- संख्याकः पञ्चविंश प्रात्ममंजको भवति । १२. तमात्मानं नदेन मदं व श्रोदतौनामित्येतया पादश उपसृष्टं संयुक्त गंमति । १२. पूर्वसूचे नदेनोपसृष्टं शंमतौत्युकम् । तत्र न. जायते नदशम्देन किमुच्यते इति । प्रदर्शनार्थ प्रतौकग्रहणम् । नदशदे- नेयमगुच्यत इत्यर्थः । १४. २ मदेनोपसृष्टं गंमतौलम् । उपमर्गस्वभयथापि भव- . Am. घाम ·[१८.१.१५-२३.] शावाषणमौतसूत्रमाश्थे । नौति चेष्टुभाना. पादानां पूर्वप्रयोगनियमार्थं वचनम् । तमेव प्रयोग- प्रकार विवरौतमाह। १५. तदिदास भुवनेषु व्यहं नदं व चोदनौनाम् । १६. यतो वा उपोषनृमणो नदं योयुक्तीनो इति । १०. सद्यो बचानो नि रिणाति प्रचन्पतिं वो प्रध्यानामिति। १८. अनु यं विश्वे मदन्यूमा धेनूमामिषुध्यमोमिति । १६. एवं नदेन विश्वामित्यर्थः । २०. प्रथमा व्यतिरिका। उत्तरा दाविंशतिमो नदेन विता.अनावृत्ताः अंमति । २१. एवं नदेन वितां तदिदामौयसूकस्यर था बतीया • सक् तस्या उत्तरमर्धमुत्सृजति नदस्योत्तरम् । एवं बावर्धर्चाबुल्स- पति । स्वादोः स्वादौयः खादुना सृजामं पति को ध्यानाम् । पदः स मधु मधुनाभि योधीः धेनूनामिषुध्यमो इति । २२. तौ त उहतावर्धर्षी विपदानामिमा नु कमित्याद्याना पुरस्तात्रसेन। २३. पूर्वा पञ्चविंशाख्यमात्मानं प्रस्वा तदनन्तरं सूददोबस मेत् । मूददोहःशब्दन' किमुच्यत इति प्रदर्शनार्थं प्रतीकग्रा ना अस्य मददोहस इति । अर्धशःशमनं प्राप्तमेवामूयते । A.नि• नि.1 Can मरन, विपना A in marg .४ (दोहन रनि। .Com. गरिराष ·भासायनौतसूत्रमाणे। [१८.२.१-१.] २. १. यो यमेवैतममयं यजुर्मयं माममयं पुरुषं संस्कुर्वन्नौति श्रुतौ पुरुषरूपेण संस्तवात्तस्य मौर्षसंबन्धीनि शौर्षयानि चौणि वा अस्य शौर्ण: कपाखानि भवन्तीत्यर्थवादात्रीण्येव तानि भवन्ति । २. इन्द्रमिङ्गाथिनइन्द्रो दधीच उद्देदभि श्रुतामघमुदु त्यं जातवेदसमित्येतेषु मामगाः स्तुवन्ति । अत एतान्येव असेत् । तपेन्द्र मिहाथिन इत्यत्र हचे प्रथमावतौयाचौँ षु सवते अतः ताः शंसेत् । ३. छन्दोगवशात्प चानारमेतत्।। ४. ते छन्दोगा यदि तथा कुर्वन्ति तदास्माभिः किं कर्तव्यमि- त्यत पाहा ५. नवमिति शेषः । 1. बन्दोगामां विकम्पो ऽस्ति मवर्च स्तोतव्यं तचे वेति । ७. छन्दोगैः प्रथमे हचे स्तुते ऽस्माभिः किं कर्तव्यमित्याह । रन्द्रसिहाथिन इत्यादीनां पञ्चामां बचाना मध्ये ये दे बचे इच्छेने उदु त्यं जातवेदममित्येतस्मात्तृवात्परे अमेत् । ६. महति शस्त्रे विस्मनिशस्था प्राप्त एव जस्यधर्मः सर्वत्रा- भूयते । १ A C ( sec. h. ) om. the vers नेण संcि conthived in the text of the shtra. C in marg. अनितमोजमा। . C (in marg. ) पचानां पानांग Aom aal ४CRधर्मा

·[१८...-.] साहायनमौतसूत्रमाध्थे ।
६. पुरषस्य यौवारूपमित्यर्थः ।
२. अस्य बस्य पाखामारीयत्वात्मकलपाठः ।
१. रेवं हमित्यर्थः ।
१. अर्थतामा शंसति । सा वे पिष्टुप् भवतीति श्रुतेः ।
२. शस्यधर्मः प्राप्त एवाचते।
३. प्रस्तोषियत्वे ऽपि ककुप्कारप्रापणार्थ वचनम् ।
४. अचाप्यमनुरूपत्वात् ककुप्कारप्रापणार्थ वचनम् ।
५. प्राप्त एवमययामुवादः।
१. अर्धशंसनं प्राप्तमेवामूद्यते ।
नदिमौ पक्षौ व्यतिषअत्यविवायेति श्रुतेः ।
८. अथेतं प्रहस्तकं. गंमति । ता वै तिस पो भवनिर।
णि वा अस्य पाणेः पर्वाणि भवन्तौति श्रुतेः ।
निगदण्याख्यानम।
०.
A ing. 111. ? A om, arra
.Cins. ति।

·पाडायनौतसूत्रभाष्ये।
g
[१८.६.१-३]
५.
१. व्यं द्वितीयाचा । प्रज्ञाशब्देन बाइयते । अवांत
इन्द्र स्थविरस्य बाइ इति बाहोरभिरूपेति श्रुतत्वात् ।
२.कृतव्याख्यानम्।
३. पूर्ववड्याख्यानम् ।
४. कतव्याख्यानम् ।
५. शस्त्रभेदाभावात्।
१.तव्याख्यानम् ।
७. पक्षव्यतिषचनार्थम् ।
८. सुगतार्थम्।
८.तथाख्यानम् ।।
१..अयमपि प्राप्तानुवादः
११. प्रहस्तकमंजक हमित्यर्थः ।
१. वक्ष्यमाणनौत्यर्थः । चतुलराणि चतुर्विशत्यक्षरादौनि
चतुर्भिवतभिरकरैरधिकानां सप्तानां छन्दमां सप्त बानि ।
२. गायधुष्णिगनुष्टुमहतौनामित्यर्थः ।
१. सुगतार्थम् ।
१
पदेन ।

·[१८.१-१६
शाहासमीतसूभमाथे।
1. दाबामवसावदान्यामवसायोन पोतीति धर्मकम् ।
५. पृथक्मएकरणं शस्यभेदात्।
१. गतार्थम् ।
७.
१. गायनौरहत्युष्णिामित्यर्थः ।
२. एतथा एचा पनौतिपात्मके गावौइन्दक मणः
प्रारभ्यते।
२.
अमोतिमधे गायन्ते।
४. अशौतिमध्ये बचा गयो ।
५. शौतिमध्ये गयन्ते ।
१. पनौतिमध्ये गयो।
.. तानि समस्तानि परिगणितानि चत्वारिंशतवानि भवन्ति ।
८. पूर्वी भाग इत्यर्थः ।
६. पपरो भाग इत्यर्थः ।
१:. गाययौनिमध्ये गयन्ते ।
११.१.२.१२.१४. १५. resp. अशौतिमध्ये गयो ।
११. मौर्षयवचमध्ये उक्तिहबोजति सपः श्रुतः। तस्मिन्यदा
इन्दोगाः सवन्ति तदाप तमुद्धरेन् ।
.
...बभेदाव। . C बाचा instead of
7

·शासायनौतसूत्रभाष्ये।
[१८.८१-६]
१०. यदि शौर्षयाचमध्ये अस्मिन्न नबने मधाचौ तिमी
उद्धरेदेव ।
१८. शौतिमध्ये गण्यन्ते ।
१६. तानि ममस्तानि उत्तरभागसंबन्धौनि चत्वारिंशनधानि
भवन्ति ।
२०. गायत्यशोत्या उत्तरो भागः । इयमेव दक्षिणं पाश्च
गायत्री मव्यमौष्णिही मध्यं बाईतीत्यात्मनो ऽङ्गसंपादनं दृरम् ।
पतच कपलशब्दो भागवचन इति युक्रम्। पूर्वोत्तरभागकरणप्रयो-
जनं चिन्धम् ।
२१. पाहावरूपत्वादन्तराशमनम् ।
.
१. रहतीसंबन्धिमौमशौति प्रारभत इत्यर्थः ।
१. रहतीमहस्रं संपद्यत इति वक्ष्यते । तचेमाः प्रत्य महात्यो
न्याः संपादिताः।
३. ता विंशतिः प्रत्यवरात्य इत्यये (१८.१०. ४) वक्ष्यते।
तास्तिसो भवन्ति ।
१. विंशतिमध्ये गयेते ।
५. विंशतिमध्ये गण्यते।
१. चत्वारिंशत्प्रगाथानां पुरतः परतश्च विंशतिविंशतिः प्रत्या
रहत्यः शस्यन्ते । तप याः पुरतः शस्यने ता एताः प्रत्यपर

·[१८८.१-२] शाहायमनौवसूत्रभाष्ये। ७. अस्थमा इति वावशेषः । ८. ते चत्वारिंशत्प्रगाथा इत्यये (१८.१०.१३) वक्ष्यते। तते .चत्वारो भवन्ति । ८. रायस्काम इत्येता दिपदामुद्धृत्य मो षु त्वेत्यादिकाच- वारः प्रगाथा भवन्ति । १०. खारिंगमध्ये भवन्ति । ११. चत्वारिंशति प्रतिप्रतीक द्वौदौ भवतः । १२. चत्वारिंगमध्ये गयन्ते । १३. चत्वारिंशत्प्रगाथेषु गण्यते । १४. चत्वारिंशमध्ये गयन्ते। १५. प्रगाथा भवन्ति । १६. यः शक्र इत्यादीनां षयां प्रगाथाना मध्ये त्रयः प्रगाथाः शस्यन्ते चौपरिशिनष्टि । उत्तरचत्वारिंशतः प्रारम्भणार्थम् । १७. ये निविदः पूर्वतः प्रत्यक्षरहतौविंशतिदयमय प्रस्थो त मे चवारिंशत्प्रगाथाः । ९. १. अथ चत्वारिंशत्प्रगाथानन्सरमित्यर्थः । २. प्रत्यक्ष हत्यो भवन्ति । . | A ins. प्रमाणा। भनी।

·शासावणीवसूचमाष्थे। [१८.१०.१-२०]
१. महे चन स्वामित्यादौमां विंशतिं प्रस्थानन्तरं सूददोहर्म
अंधति ।
४. निविडीयते यस्यां मा निविद्धानौया ।
५. तां निविद्धवानीयां पछः मला गोसावोर इत्याइय
निविदं दधाति ।
..तो निमिदं पछः पादेन व्यवस्था समग्रमूकां शस्खा
रत्यर्थः ।
७. निवित्पदानां मध्ये यदुत्तममन्यं तेन प्रणवं हत्वा मजाते-
भिवा मेदु व्यरित्येता निविदा सह निविमलयां अंमतीत्यर्थः ।
८. तां सजातेभिरित्येतां चिटुंभावन्तरेण पिष्टुपेविदौ वैश्वा-
मियावर्कवत्यावभिरुपे इति श्रुतेः ।
१०.
१. थथा निविदः पूर्वभागे गायथमोतिः सूददोहा विग्रतिः
प्रत्यपरत्यः चत्वारिंशत्प्रगाथाः पुनविंशतिः प्रत्यक्षतरत्या सूददोहा
निविहानीया निविवेत्येवं कमः तथा निविदुत्तरभागे ऽपि निवि-
संगमनीया मुददोहा: पचविंशतिः प्रत्यबारहत्यः चत्वारिंग्रत्यगाथाः
पुनविपतिः प्रत्यारहत्यः सूददोश पौष्णिप्रसौतिरिति ।
२. महे वन स्वामद्रिव रत्यादिपञ्चविंगतेयः पञ्च परिशि-
हासाः सति।
P A forgæfafiti p At in marg. )
समावेभिरिनि
.
।
A in marge;
'पापा

·[१८.११.१-४.]
शाज्ञायनमौतसूत्रभाथे।
१. प्रत्यवरबत्यो भवन्ति ।
•४. परिजिंटाभिः पञ्चभिः महेत्यर्थः ।
५. अकार्थम् ।
१. तेषां पौनादत्त इत्युक्तम् । तान् प्रथमतः शंसति ।
७. चत्वारिंशति प्रगाथा भवन्ति ।
८.चवारिंशति भवति ।
१. खारिंशति भवन्ति।
१०. प्रगाथा भवन्ति ।
११. चत्वारिंशत्प्रगाथेषु गण्यम्से ।
१२. सूक्षद्धे ऽष्टाविंशतिः प्रगाथास्तन्मध्ये दाबुद्धत्य परिगति-
• प्रगाथान् शंसति ।
१३. पूर्वं चतुर्दश वालखिल्यानां षकिंगतिरेवमेते पवारि-
प्रत्यगाथा भवन्ति।
११.
१. सुगमम् ।
२. प्रत्यारहत्यो भवन्ति ।
१. पस्मिन् सूतदर्थ दन्न प्रत्यपरत्यो भवन्ति ।
.. ते सूतो अर्धगस्ये प्रखाच बाईत्यमौनिसमायनन्तरं -
दो गंपति ।
.

·शासायन श्रौतसत्रमाउथे।
[१८. १३.१-७.]
१२.
१. एंतयोष्णिक्छन्दस्वामशौतिं प्रारभते ।
२. नानि षट्त्रिंशत्तृवानीत्यये (१८. १२. ७) वच्यते ।
तनमध्ये एतान्येकादश भवन्ति ।
३. एतस्मिन्नु ते षट्त्रिंशत्तृतमध्ये दन पानि भवन्ति ।
४. षट्त्रिंशन्मध्ये भवन्ति ।
५. षट्त्रिंशन्मध्ये भवन्ति ।
१. षट्त्रिंशनमध्ये भवतः ।
.. तानि समस्तानि षट्त्तिवानि भवन्तीत्यर्थः । एताः
पचिंगत्प्रत्यक्षौष्णि हस्तृचाः (।)।
१३.
१. औष्णिाशौतिसंपादनार्थम् ।
२. चतुःशतमध्ये गयन्ते ।
३. चतुःपातमध्ये गायन्ते ।
४. चतुःशतमध्ये सूके भवतः ।
५. चतुःमतमध्ये सूके भवतः । .
1. चतुःमतमध्ये सूके भवतः ।
पतुःप्रतमध्ये भवन्ति।
.

·. [१८.१०.१-७.] शाखायणमौतसूत्रभाष्ये । औष्णिशौतिमध्ये शंमतीत्यर्थः । .६. पौणिमौतिमध्ये शस्यन्ते । १०. द्वादशौष्णिभौतिमध्ये भवन्ति । ११. मस्यधर्मः प्राप्त एवानूयते ऽमंदेहार्थम् । रन्द्राय शाम गायतेति तयदेतदन्ततः संमति संमिद्धाभिरुष्णिगभिर्वमं समारोहा- होति श्रुतेः । । १४. . १. वाशब्देन वार्षिसंबन्धि सूझ लक्ष्यते । अर्धर्षणस्यमौत्म- .र्गिकम् । २. वाशब्देन किमुच्यत इति संदेहव्युदामार्थं प्रतीकग्रहण यावतः पुरूवसो इति। १. विशेषस्वर्धास्यमपवदति । तम्य वशम्य मतदशौ पग् जगतौरन्दस्का । तां पच्छः शमति । ४. दाभ्यामवमायद्वाभ्यामवमायेकेन प्रणौनि • पोनामिति (७. २६. ३) पत्रिमनधर्म उक्रमामकाः शमन्तीत्यर्थः . ५. दाभ्यामवमायद्याभ्यामवमायेकेन प्रणौति पतीनामित्यु- जाम् । तदिह म भवति वचनात् । ६. अस्मिन्सूके छन्दोबडत्वात्प्राप्तो ऽपि शम्यधर्मो ऽनयते । नौ पुरस्ताविपदानां शंमतीत्युकम् (१८. १.२२)। तो ऽत्र शंसनं वचनात् ।

·५.
शासायनौतसूत्रमाष्ये।
[१८. १५.१-०]
स
८. अर्धदयं मिलितं स्त्रीत्वविशिष्टेन तच्छब्देन परामयते । मा
खादोः स्वादीयः स्वादुना सृजा सं पतिं वो ध्यानाम् ।।
मधु मधुनाभि योधौर्धभूनामिषुध्ययो ।
इतौयम । तत पात्मन एवोत्कृष्यते । अतो अस्तव्या एवे-
त्येतदर्थं वचनम् ।
६. सूददोहमः, परिगणनमिदम् । प्रात्मनो ऽसंभवात् । ता
अस्य सूददोहस इत्येषा अग. दिपदानां प्राक्शंसने चतुर्विंशति-
चलः प्रता भवति ।
१५.
१. अथेति वशंसनानमारम् ।
२. ता एकविंशतिईिपदा इत्यये (१८.१५.७) वच्यते ।
संचेताः पञ्च गयो ।
२४. ५. resp. एकविंशतिमध्ये गयन्ते ।
१. पा •धर्वस्मै दधातावान् । वजमेको विभर्ति इस पा-
हितम् । पया वाजं देवहितं सनेमेत्येतातिल एकविंशतिमध्ये
गयो।
.. ता एता एकविंशतिर्दिपदा भवन्ति। ताः पयः सबसे। .
.
(१) १०.१५:५। ८.८.।

·१८.१०.१-५.] शासायनश्रौतसूचभाग्थे। १६. १. गायत्रशंसमिति द्वाभ्यामवमायेकेन प्रणौति द्वाभ्यामवमा- थैकेनाष्टाचरस प्रणवनौयः ( ७. २६० १ ० ) इत्येतद्धर्मयुतम्। २. एकनावमाय सप्तपदानां दाभ्यां प्रणौति द्वाभ्यामवमाय (७. २१. ११) दाभ्यामित्येतद्धर्मव्यावृत्त्यर्थमिदं सूत्रम । मंसं गायत्री- मुत्तरामिति उत्तरा गायचौवच्छस्तव्येत्यर्थः । दाभ्याममायकेन प्रणौति। ३. विस्पष्टार्थं वचनम् । . १७. १. श्रावपनमिति छन्दसामअर्थमंज्ञो । कियन्ति छन्दांयचो- प्यन्ते । जागतपाङ्गवैराजानुष्टुभानि। एकाधिकमूकवचानि अंसती- त्यर्थः । चतुरुत्तरहयेषु छन्दमामानुलोम्येन हचानि शस्यन्ते । पत्र तु तेदेपरौत्यम् । यो एतान्येव पुनरर्वाचौनि भवन्नोति मुतौ दृष्टवान् । २. जगतोच्छन्दस्का। ३. जगतोक्छन्दस्काः पञ्चैका त्रिष्टुप्' । ४. प्राप्त एव शस्त्रधा ऽनयते विस्पष्टार्थम् । .५. दाभ्याममाय द्वाभ्यामवमाये केन प्रणौति पहीनामित्येत- बर्मकम् । Com. the last three words.

·शाहायमत्रौतसूत्रभाष्ये। [१८.१८.१-९. अत्रापि प्राप्त एव धर्मो ऽनद्यते । ७. एतानि चत्वारि छन्दांस्थावपनसंज्ञकान्यवरोहण शस्तव्यानि। १८. १. पानुष्टुभमिति ममूहाथै भिक्षादित्वादण (पा० ४. २. १७. ३८)। अनुष्टुसमुदायं शंमतीत्यर्थः । ममानायं ममानाय- क्रमविशिष्टम् । गायन्ति वेत्यारभ्य गास इत्येत्येतत्पर्यन्तं ममा बायकमेणानुष्टुप्समुदायं शंमतीत्यर्थः। गायनि त्वेत्यस्य प्रथमस्तृचश्च- तुरुत्तरसचेषु शस्तत्वात्परित्यकः । २. पानुष्टुभे गण्यते । १. अनुष्टुप्ममुदाये गयन्ते। ४. गण्यन्ते । अस्मिन् सूके षडेवानुष्टुभः ॥ मत्स्यपायि ते मह इत्येकपातिमीषु दशसु सहतीषु शस्तत्वादत्मृटा । उभयोः सूक्रयोर- यात्रिष्टुबुत्सृष्टा । ५. गायन्ते । (. अगया पतिरुत्सृष्टा। गण्यते ८. क्या पलिरुत्सृष्टा। ६. अस्मिन्सूक घडेवानुष्टुभः । . 'c.om. the dirst six words. ' ·१८.९६.१-. शासायनमौतसूत्रभाष्थे। १०. अन्यातचो गायत्रः परित्यकः । ११. म प्रश्नथा कविवृध इति सचमर्कवत्तेन समृद्धं गाय- त्तमा तया समृद्धमिति श्रुतेः । १२. गण्यते। १३. नव गायन्ते। १४. प्रञ्च गण्यन्ते। १५. तत्सर्वमानुष्टुभमनुष्टुसमुदायो ऽशः शस्यते । २६. . १. प्रथामन्तरमेतत् वक्ष्यमाणं चिष्टुभां शतं गंमेत् । २. रन्द्रस्य नु वौर्याणि प्र वोचमित्येतत्पश्चदश विष्टुपाते प्रथमं शस्यते। '३. या त अतिरवमा या परमेत्येतत्रवर्ण शमति । ४. यो जात एव प्रथमो मनस्वानित्येतत्पञ्चदशम् । कारः सर्वत्र समुच्चये। . द्वादश तत्। अष्टपञ्च विश्वामित्रस्य जमे विश्वामित्रो नदपश्यदिति . श्रुतेः। 0. विश्वामित्रस्य गंमेदित्युनंम् । .८, एकविंगचे वामदेवम्य मंसेवामं यतद्देवानामिति श्रुतेः ।

·भापायमौतसूत्रभाष्ये ।
[१८.२०.१-.
१. पच वसिष्ठस्य शंसेवामिष्ठं होतद्देवामामिति श्रुतेः । एवं
मेतत्परिधानौयामहगणने चिष्टुभां शतम् ।
१०. तत्र त्रिष्टुप्ते वासिष्ठसूतदये उदु ब्रह्माण्यैरत अवस्थे-
त्थेतम्य सूकम्य पुरस्तात्पदानुषजान्वक्ष्यमाणाञ्छसति । तदर्थं यो
व्यतौरफाणयदित्येतस्मिंस्तुचे प्रथमाया अर्ध शस्ला उपरमति। यूयं
पात स्वस्तिभिः सदा नोक्यो व्यतीरफाणयत्सुयुक्तों उप यशषे इति।
२०.
।
१. नको नेता तदिवपुरतोद शक श्रोहतो इति ।
२. यथा उपमा यो अमुच्यतेन्द्रो विश्वा अति विष इति ।
३. यथा भिनत्कनौन रोदनमर्भको न कुमारको इति।
४. यथा पच्यमानं परो गिराधि तिष्ठन रथमिति।
५. यथा म पक्षन्महिषं मृगं पिचे माचे विभुकतो'।
बनायेरत अवम्या इति।
१. गोक्षमायो ३ एवेदिन्द्रं वृषणमिति ।
७. चिष्टुप् ते माङ्गणितत्वात्संदेहव्युदामार्थं प्राप्तार्थानुवादः ।
८. नितरां परिधानोयां पास्वा मम्रालमीत्यादि अपित्वा
महदमौत्यादि जपति ।
.
Cips.nा।
र वेद ८.९.१५॥
.

·. १८. २१. १-- भाडायनौतसूत्रभाष्ये। २१. १. चतुर्विंशतिहत्वः प्रस्तापि सूददोहास्ता प्रस्य सूददोपस इत्येषां महदेव गण्यते। यावच्च स्त्र शस्त्रे यावत्य सः शस्यको तापतौनां सहसं हत्यः संपद्यन्त इत्यन्वयः । तं नदेनोपसृष्टं शंस- तौत्युक्रम् । अतो नदं व श्रोदतौमामित्येषा कगुपमर्जनौ । मा पञ्चविंशतिहवः प्रस्तापि सहतोमपत्यर्थं गण्यतं एव । ते दूष्णीं शंसमिति ब्रह्म जजानमित्येतास्तित्रं भवो रहतीसंपतये न गायन्ते २. स्तोनियायाहावो ऽनुरूपाय धाय्याये प्रगाथाय सूकाय निविदे परिधानौयाये चेत्यनेन सप्तम स्थानेष प्राप्त पाहावस्त्रिम्वेव 'नियम्यते । ३. स्थाननियमाथे सूत्रम् । ४. पिबा मोममिन्द्र मन्दतुत्वेति । •५. होत्रा याज्याया वषट्कारे मजपेन कृते प्राक् अनुवषकारात्। प्रामर्पका. प्रेङ्ख थुन्ति ईषद्विमुञ्चन्ति । ६ श्रागच्छन्तमध्वये ममाहतभक्षहस्तं शाखा प्रेक्षामाङ ] प्रेससंनिधावेवारोहनि । न तु धिष्ण्योपरि । ७. धिष्ण्यस्य पश्चीमुखामनार्थम् । ८. यहं प्रतिग्रवान् यमिमं प्रजयमिति मन्त्र जपति । . A ins. पानि प्रत्यूचर्मपरा चो। PA पाये ( संपतये। com. 'the words enclosed in brackets. ४ A शनि।

·(२
शाहायमचौतसूत्रभाष्य ।
[१८२२.१-0.
८. प्रकृत्यनुवादः क्रमार्थः ।
१०, अस्मिनहनि भवतीत्यर्थः ।
११. तस्या तिग्राह्यस्य उप मा यन्तु मब्जय इत्येवमादिना
मन्त्रण भनः कार्यः ।
१२. क्रमार्थी अनुवादः ।
१३: प्रकृत्य नुवादमहितविशेषेण सम्यक् प्रोक्रमिति ।
२२.
१. अथ माध्यन्दिनमवनक्कृप्तेरनन्तरम् । अतो हेतोर्यती मा-
ध्यन्दिनं सवनं क्लृप्तमित्यर्थः । अतस्तृतौयसवनं कल्पते ।
२. प्रत्यनुवादो विस्पष्टार्थः ।
१. एष प्रतिपदनुचरलक्षणो विधिनित्य एकाहात्मशतिभूता-
दमिष्टोमातायते । अत्रापि क्रियते ।
४. सुगमार्थम् ।
५. इदमपि तथा।
६. इदमपि तथा ।
७. एतस्मिन्सूके एतावाविशेषः । ऋग्दयमर्धर्चशः शस्यं छन्दो-
विशेषत्वात् । इतरामां पच्छो ऽविशेषात् ।
१ A नित्य एव यत एकाहात्र। PA om. नायते। PA विशेषात् ।
A adils tlie following use. रदं च सूक्तं मलिससंबधि गौरिमिमाय सहि..
शानीति नपत्यायामचभिधानात्, सलिलस्यानापनत्वात रतस्य नथा अमिः
सति तरेगनामिति।

·१८२५
२३.१-१०] शादा मौतसूत्रभाश्थे।
८. एकारिक निविदं दधातौति श्रुतेः ।
२. यद्यपि पंचनीया परिधानौथा सर्वच वैश्वदेवाश्येत्युक
चापि विस्पष्टार्थमनूद्यते ।
१०. रतिशम्देन तत्सवितुर्वणीमह इत्यादि सर्व परामप्यते।
(वं विधमत्र वैश्वदेवशास्त्रं भवति ।
२३.
१. अथानन्तरमाग्रिमास्तं भावं वक्ष्यत इति शेषः ।
२. सुगमार्थमेतत्।
३. इदमपि विस्पष्टार्थम् ।
४. ते पामगा यदि यजायजीयममियोममाम कुर्वन्ति ।
५. यज्ञा यजा वो अनये देवो वो द्रविणोदा रति तोत्रि-
थानुरूपौ प्रगाथौ यज्ञायजीयम्येत्युक्रम् ( ८. ६. ५) ।
4. प्रगाथानां ककुप्कारशमनमुक्का सर्वत्र यज्ञायनीयस्येत्यु-
कम्।
७. 'यदि मामगा इनांदमंजकमनिष्टोममाम कुर्युरिति शेषः ।
तया मति किं म्यादित्याह।
मलगौ तोत्रियानुरूपावित्यर्थः ।
१. छन्दोगापेक्षया विकन्यः ।
१. [ तयेत्यादींना दाद शानामृतां जमनप्रकार इत्यर्थः ।
१ (नियोममा रमाई मामा ।

·शादायमनौतसूत्रभाष्ये । [१८. २०. 14 विति करवपदो बाजवनस्तथाप्यत्र तदवयवभूतानां मखाना वाचकः करणानिति बहुवचनानुपपत्तेः । करे शान्ति रहन्नौति करवा' मखा धावनामनेकार्थत्वात् । बकरसमोषणप्रयोजनम- होत्पत्तिरेव । ४. ते दौषिता गवामयनस्य प्रथमे मासे दौचितवसनानि दोषाकसि पानि तानि तान्येव वसते वसनार्थं धारयन्ति । बामदो सावधारणे। ५. तानि प्रथममामध्तानि दौषितवसनानि नवराचार्थ कमिं- बिप्रदेशे स्थापयति । १. पानि दौचितवसनामि प्रथममासि तानि नवरसचार्थ निषितानि तान्युत्तममासे परिधानार्थं धारयन्ति । केचिदुत्तराय मामायेत्येवं पठन्ति । तदयुतम् । उत्तरमासस्य नवरापान्तर्ग- तवादिषुवतः परेषु चतुर्वःसु पुनर्विधानं व्यर्थ स्यात् । तथा पूर्वोत्तरपटलयोदौक्षितवसनपरिधाने वैषम्यं स्यात् । यथा प्रथमप- टले प्रथममासे दौचितवसनानि तानि पुगव विषुवतः पूर्वेषु चतुर्वसु नवराचैकदेशभतेषु एवमेवोत्तरपटले ऽपि विषुवतः परेषु चातुर्वःसु दौक्षितवममानि धृत्वा उत्तममासे वाचिंदारात्मक भारथितयानि । उत्तराय च मासायेत्येतस्मिन्पाटे एवं न स्यात् । पतब वैषम्यम् । तस्मादुत्तमाय च मामापेत्ययमेव फठः माधौ- पाम् । A .पा .Cins. CinsRI Como & and oifa

·१८.२४.०-१५.]
शाहायनमौतसूचभाये।
.
७. प्रथेतराप्रथमोत्तममासमवरामवर्जिताम् दश मामा -
जिनानि पाविद्यात् कृष्णाजिनानि दीक्षातयतिरिकागि परि-
'धानयोग्यानि हत्वा वा वसते परिधने । अथवा पापुदकलि-
बानि वमनानि वसते परिपत्ते । एवं मामविशेषे वसनविधी
दृष्टप्रयोजनाभावाददृष्टं कल्पनीयम् ।
८. तस्मिनुदयमौथातिराचे संस्थितकर्माणि समाप्तिसंबन्धीगि
कर्माणि क्रियो ऽध्वर्वादिभिः ।
६. भार्गणे घ्युकामताचवई वसतीवरौयहणं चेत्युक्तं (११.
४. २७.२८) कातौयसूचे । तदेतमित्र भवति ।
१०. हमद एव मघवनित्यतिप्रेषमा रितीयप्रतिबिति
(१०.१.११) पदुकं तदिह न भवति ।
११. मत्तिण इति शेषः । सर्वेषां यागाधिकाराजिवचनम् ।
१२. मत्रिणवमसाध्वर्यवछ ।
११. मचिभिरिति भेषः ।
१४. ते दौषिता यदि यज्ञागारेषु ममहाप्रतं सत्रामारं
धारभुकामा भवेयुस्तथा पति प्रेशमिश्रमादधत एव। गुणाम्
धारणपोषणयोरिति धारणार्थी दधातिरित जातयः ।
१५. यदि सत्रान्तरमारश्यमाना न भवेयुस्तथा मत्यादी
प्रविशन्नीत्युक्त्वात्मवान्यज्ञागाराननिमात्कुर्वते । तथा पति प्रेत
पसकमपि तत्रैव प्रचप्तव्यमित्यर्थः ।
१मा।
पाविधान।
• Com. 11
१ बमनविपरियो।
LATारि।

·CORRECTIONS.
P. 7, line
8
read for instead of fare
C
A Com.
21
"
13
14
16
"
38
"
4
संबमन सं महान
"
61
18

·No text on this page.

·No text on this page.