Agarchand Bhairondan Sethiya Jain Parmarthik Sanstha, Bikaner
Pakarn Ratnakar-nyakcsar
Front matter
No text on this page.
प्रस्तावना. जेनाचार्योए रचेला ग्रंथो वांचवाथी तथा अध्ययन करवाश्री जनदर्शनना अपूर्व झाननो बोध पायठे. उत्तम प्रकारनो वोध प्राप्त कराववा सारु ते महान उपकारी महात्मा ए अतीशय परिश्रम लश्ने ग्रंथोनी रचना करेली. ते ग्रंथो जनसमुदा- यनी प्रसिद्धिमां श्रावे, त्यारेज तेवा उपकारी पुरुषोनी कृतिनी साफल्यता थायठे. था नागमा प्रथम श्रमे प्रसिद्ध करेला श्रीप्रकरण रत्नाकर नाग पेहेला म- ध्येना त्रण ग्रंथो वापवामां श्रावेलाठे. तेमां प्रथम श्रीदेवचंजी माहाराजनो रचेलो श्रीनयचक्रसार ग्रंथ. याग्रंथमां सप्तनय तथा सप्तन्नंगोनुं स्वरूप एवं उत्तम प्रकारे रचे_ने, के जेने यथास्थित रीते अध्ययन करतां जेनदर्शननुं सूदम स्वरूप सारीरीते समजी शकायते. तेशिवाय पट पदार्थ- पण संदेपयी स्वरूप दर्शाव्युवे. वीजो ग्रंथ श्रीथानंदघनजी माहाराज कृत चोवीशीनोठे अने ते वालाववोध सहितठे. अध्यात्मज्ञानना शिखर उपर विराजमान थयेला श्रीआनंदघनजी माहा- राज थने तेमनी चोवीसी जगप्रसिद्धवे. तेमना श्रध्यात्म ज्ञान विपे अत्रेविशेप लख- वानी कांपण आवश्यकता नश्री. वली सादर पुरुपो ज्यारे तेमनी चोवीसी बांचेठे तथा अध्ययन करेठे, त्यारे तरत तेमना यंतःकरणमां अध्यात्म ज्ञाननो विलास प्र- गट थायठे. चोवीसी उपरनो वालावबोध प्राचीन गुजराती नापामां लखायेलो हो- वाथी, तेने थाधुनिक गुजराती नापामां सुधरावी श्रमे श्रापंथमां गपेलोठे. कार- एके तेप्रमाणे करवानी सूचना श्रमने अनेक श्रन्यासी तरफथी अचेलीहती. ते सूचना थमने वास्तविक लागवाथी उपकारनो हेतुजाणी तेम करेलवे अने तेप्रमाणे करतां वालाववोध कर्ताए वतावेलो श्राशय लेशमात्र पण दूरकरवामां श्रावेलो नत्री. जेबी श्राचोवीसीना थच्यासी ने हवं ज्ञाननो उत्तमप्रकारे लाल यवानो संनवठे. त्रीजो ग्रंथ श्रीमदृयशोविजयजी उपाध्यायजी रचित श्रीव्य गुणपर्यायनो रासले. श्रा रासनो ग्रंथ उपाध्यायजी माहाराजे गुजराती नापामां रचेलाठे थने तेनी पद्य- रचना उपर वालावबोध पण ते उपकारी महात्माएज करेलोठे. थायनो विषय थतिगहनने, सामान्य बुद्धिवालार्ड था ग्रंथ सहज अध्ययन करीशके, तेवो श्राग्रंथ नश्री. थायथने गुजराती नापामां रचवानो ग्रंथकर्त्तानो हेतु चमत्कार उपजावे ते- वोठे. परंतु दंतकथा रूप होवाथी ते अत्रे दर्शाव्यो नथी. गुजराती पद्यरचना अने तेना उपरनो स्वकृत वालावबोध ठतां सामान्य वाचक वर्गने बोध न थ शके तेनुं कारण प्रथनो विषय अतिशय कठिन अर्थात् अव्य, गुण थने पर्यायना श्रतिमश्न ज्ञानथी जरपूर ठे श्रा नागमा उपर दर्शाव्या प्रमाणेना जे प्रणे अथो प्रसिह करवामा श्रावेसावे. तेनु यथार्थ ज्ञान मेसववामा मात्र वाचीजयु ते पुरतु नथी अध्ययननी सास जरूर वे अने तेपण सारीरीते जेए था प्रथोनु अध्ययन करेनु होय तेना सादर पुरुपोनी पासे अध्ययन करवानी जरूरठे ज्यामुधी तेवीरीते थध्ययन करसामा न थाने त्या सुधी ग्रथना विषयने, मात्र वाचनार उत्तमप्रकारे पामीशकतो नयी मान वाचनाची प्रथना विपयनु उपर चोटीयु ज्ञान थायठे, परतु थन्यास करवामा थावे त्यारेज ते झाननु पाचन थायठे अने ज्यारे निरतर अभ्यास करवानी पति थजाय, त्यारेज धावा ग्रथोना अध्ययनथी जैनदर्शननी शेली समजी शकायते अग्रेजी केलवणी लीधेला अने लेनारा थापणा जेनवधु वारवार एनी दलीलो करेठे के, जैनदर्शनमा उतरवा सारू अर्थात् जेनदर्शननु ज्ञान सेहेवाश्थी मलीशके एवीरीतनी अध्ययन करवानीहाल पति नयी श्रावी तेमनी दलीलो अमूक था. पेक्षाए वास्तविक लागे तेवी, परतु एवीदलीलो करी धर्मना ज्ञान पाउस निलकुज प्रयास नहि आता मात्र नहि थन्यास करवाना वाहाना वाली दलीलो करवी ते वास्तविक नयी तेमना अनुजवमा श्रावेबुज हशे के अग्रेजी नापानो, तेमज बीजा अनेक विषयोसबधी, श्रन्यास करवामा अध्यापकोनी केटली यावश्यकता मा. स्तरोनी मददशिवाय तेपण जापासवधी तथा विपयो सवधीवोध प्राप्त करी श- क्यानथी एवीरीते ज्यारे सासारिक सामान्य ज्ञानसारू पण मास्तरोनी मदद सेवी पडेठे, त्यारे धर्मनु उत्तम ज्ञान मेलववासारू अध्यापकोनी मदद शिवाय ते ज्ञान के. वीरीते मलीशके ते सेहेज समजा शकाय तेमठे तेथी श्रात्मकल्याणना अर्थी था. स्मार्थी ए उत्तम गुरुनी पर्युपासना करी थावा अपूर्व प्रथोनो श्रन्यास करवानी जरूरते किं वदुना? ली प्रसिद्ध कर्ता १७७ ចង अनुक्रमणिका. ॥त्रीजोग्रंथदेवचंजीकृत नयचक्रसार तेनीअनुक्रमणिका ॥ चार अनुयोग तथा गुणगणाआश्री जीवनान्नेद अने साधारण वेराग्य उपदेश तथा नयनी सामान्य विवदा थने मिमांसादिक दर्शनोनो विचार १६ अव्यनां, गुणना, अने पर्यायनां लक्षण नयनिक्षेपादिके सहित तेना अंतर्दै १७२ त अन्यदर्शनीओनी जन्मार्गता इत्यादिक पंचास्तिकायनुं स्वरूप तथा एकेक अव्यनां निन्न भिन्न लक्षण इत्यादि पंचास्तिकायनो सामान्य विशेपधर्म २र अस्तिस्वन्नावतुं लक्षण अने नास्तिस्वनाव- लक्षण अर्पित थनर्पितपणे एक धर्म सप्तनंगी देखाडी ठे २६ अत्यंत विस्तारसहितस्वरूपपणे सप्तनंगी दर्शावी ठे एनए गुणनी सप्तनंगीयो देखामी वे १४ नित्यानित्यस्वनावमां थने अस्ति नास्ति स्वनावमा उत्पादव्ययनो एकनेद, वीजो नेद, बीजोत्नेद, चोथोनेद, पांचमोजेद, होनेद, सातमोनेट इत्यादि रए एक स्वन्नाव थनेक स्वजाव २१५, नेद स्वजाव अनेद स्वजाव १६, जव्य स्वन्नाव अनव्यस्वन्नाव २१७, वक्तव्य स्वन्नाव श्रवक्तव्य स्वन्नाव २२०, परम स्वन्नाव २२५, इत्यादिकनां स्वरूप जुदा जुदा पारिग्राफथी जाणवां २०१ नयज्ञान करवानो अधिकार ११० प्रमाणना स्वरूपसाचे ज्ञान स्वरूपनी अोलखाण, श्रायुंजीकरण इत्यादि २३१ ॥ चोयोग्रंथ आनंदघनजीकृत चोवीसी, तेनावालावोधसाये अनुक्रमणिका ।। रुपनजिन स्तवनमां शुद्धचेतना पोतानी श्रद्धा सखीने श्री रुपनदेव परमा त्मासाथे प्रीतिनो विलास दर्शावे वे एम सुचव्युं ठे २३त अजितजिननी स्तुतिमा यूयन्त्रष्टमृगनी परे परमात्माना मार्गने जोवानी युक्ति श्रो अनेक विचारे सहित कर्त्ताये दर्शावी ठे २४० संनवजिनना स्तवनमां सेवनानां स्वरूपस्थान अनेक प्रकारनां वताव्यां ठे २४३ थनिनंदन जिननास्तवनमा प्रजुना दर्शननी थति उर्खनता बतावी ठे २४५ सुमतिनाथना पदपंकजमां थात्माने स्थापन करवानी रीत देखानी ठे पद्मप्रन परमेश्वर साये श्रात्मानो अंतरायटालवानी कवीश्वरे पृछा करी ঘুষ श्रीसुपार्श्व परमेश्वरने अनेक नामयुक्त जे जाणे तेने श्री सुपार्श्वनाथ परमेश्वर २४७ २५४ परमानदनु श्रवतरण करे इत्यादि उपमाये स्तुतिकरी ठे २५१ चप्रनजिनना मुखरूप चप्रमाने दीविना सूक्ष्म निगोदादिक अनेक स्थान को निरर्थक गया, इत्यादिक रीतो दर्शावी स्तुति करी ठे सुयुजि जिनेश्वरना स्तवनमा प्रनुनी पूजाकरवानो विधि अनेकरीते यताको ते २५ शीतलनाथना स्तवनमा विचित्र प्रकारनी त्रिनगीयो देखाडी २६० श्रीश्रेयास जिनना स्तवनमा चार प्रकारना अध्यात्मनु स्वरूप दर्शाव्यु ठे २६३ श्रीवासुपुज्य जिनना स्तवनमा श्रात्मानु साकार निराकारपणु वर्णव्यु ठे २६५ श्रीविमल जिननी स्तुतिमा प्रजुने चक्षुये जोवायी वारितार्थ सिद्धि कही २६० श्रीअनत परमेश्वरनी स्तवनामा ए परमेश्वरना चारित्र सेवनानी मुफ्फरता अनेक हेतुयुक्तिये सापेक्ष निरपेक्षवचनोनावर्णन सहित वतावी ने २०० श्रीधर्मजिनेश्वरने हर्पसहित गावानारगमा जग न पमरा सवधी स्तुति करीठे २७३ श्रीशाति जिनेश्वरनी स्तुतिमा शात रसना स्वरूपनु घणुं रमणिक वर्णन कम्युठे २५६ श्रीकुथुनाथना स्तवनमा कोइप्रकारे मनवधातु नथी तेनीयुक्तिकही। श्र श्रीधरनाथ परमात्मानो उत्कृष्ट धर्म शीरीते जाएयोजाय तेनु समाधान ठे २४ श्रीमल्लिनाथ प्रनु कर्मादिक शत्रुने निवारी श्रेष्ट शोजाकारीथयातेनीपुष्टिकरीवे २७५ श्रीमुनि सुव्रतस्वामिनास्तवनमा श्रात्मतत्त्व शी रीते जाएयो जाय, तेसवधीनी विनति, जेमा सक्षेपे पड्रदर्शननु खरूप दर्शाव्युठे श्रीन मिनाथना स्तवनमा पड्दर्शन जेठेते ए परमेश्वरनाज अगवेएम वताव्युठे २५ श्रीनेमनाथना स्तरनमा अनेक युक्तिये करी राजेमतीजीनी विनति दर्शावी ३०० श्रीपार्श्वनाथजीनी स्तुति छानविमलसूरिकृत ३०७ श्रीमहावीर स्वामीनीस्तुति ज्ञानविमलसूरिकृतठे एमादायकवीर्यनु वर्णन ३०ए श्रीपार्थजिनस्तुति ज्ञानसारजीकृत एमा प्रजुनारूपनु प्रतिज्ञासदाव्युठे ३११ श्रीमहावीर जिनस्तुति ज्ञानसारजीकृत खरूप चितवनकरवा थाश्री ३१३ ॥ पाचमो ग्रथ व्यगुणपर्यायनोरासतेनी अनुक्रमणिका ।। मगलाचरण तथा अव्यानुयोगना महिमानु वर्णन अव्य गुणपर्यायनो नेद, खरूप तथा अव्यमा उर्ध्नता सामान्य शक्ति, अने तिर्यक् सामान्य शक्ति समुचित शक्ति थने उध शक्त्यादिकनो सुतासो ३१६ अव्यमा एकाते नेद माननाराने अनेद पद अनुसरी दूपण दीधुळे ३२५ नेदानेदनो विरोध थाशकीने टाल्योठे तथासप्तनगीनु स्थापन दर्शाव्युठे ३श्ए न्य गुणपर्यायनो नयप्रमाणे विचार एमाजव्यार्थिक नयनादशन्नेद देखाड्या ३३४ ३ पर्यायाधिकनयना नंदनी मुलासो नयानगमादिमातेनयना नेद वयाच्या नयनेसमीप दिगम्बर प्रक्रियाये त्रणउपनयनुं वरुप देवाइयु. तेमां उच्च अव्योपचागदिक नवविधोपचार कराने अध्यात्म जापाये निश्चय अने व्यवदाग्नयनु न्यगर शुगुरु प्रमुख अनेर नंद दिगंबर प्रक्रिया अर्पिनानपिननयना वमन महित देवानयंत्र एकपदार्थ उत्पाद व्यय अवयुक्तते. वादीप्रतिवाटीना मंबादम्प नेस्टन स्टी युक्तियेकरी वोकाटिकोना यंटन नदिन दृढाव्युन समुच्चय ऽव्यना नंद नक्षपधी देवाटयाने. एमां बांकसम्यन्यनुपम या अग्यार प्रकारना सामान्य म्बनाव मदिन गणना नंद दंगाटयान दशप्रकारना विशप स्वनायना नेदमदिन गणना प्रकार सम्मान सामान्य विशेप मयि एकवीस म्बनायतुं अधिगम नोटांग पर्यायना अनेक सैन नंद देवाटया, नमां दिगम्बर प्रक्रियानं मन नांबरनुं मंटन समानि सहित उपोद्घान क
No text on this page.
देवचंजीकृत नयचक्रसार. ॥ श्रीपरमगुरुन्योनमः ॥ अथश्रीदेवचंजीकृतनयचक्रसारवालावोधलिख्यते ॥ मंगलाचरण ॥ प्रणम्यपरमब्रह्मशुझानंदरसास्पदं ॥ वीरसिधार्थराजेंनंदनलो कनंदनं॥॥नत्वासुधर्मस्वाम्यादिसंघसघाचकान्वयं॥स्वगुरून् दीपचंज्ञाख्यपाठकान्श्रुतपाठकान् ॥ नयचक्रस्यशब्दार्यकयनं लोकनाषया ॥ क्रियतेवालबोधार्य सम्यङ्मार्गविशुक्ष्ये ॥ ३ ॥ प्रशस्ति श्रीजिनागमनेविपे १ अव्यानुयोग २ चरणकरणानुयोग ३ गणितानुयोग ४ धर्मक- थानुयोग एचारअनुयोगकह्या तेमां उपव्य अने नवतत्व तेनागुणपर्याय स्वनावपरि- णमननेजाणवू तेऽव्यानुयोग एवं पंचास्तिकायतुं स्वरूपकथनरूपठे तेपंचास्तिकायम- ध्ये एकथात्मानामेथस्तिकायव्य तेश्रात्मानंता तेनामूलवेत्नेद वे तेमां एकसि- इनिप्पन्न सर्वकर्मावरणदोपरहित संपूर्णकेवलज्ञान केवलदर्शनादिगुणप्रगटरूप अखंग अमल अव्यावाधानंदमयी लोकनेतेविराजमान खरूपत्नोगी तेसिहजीवकहिये ते झतासर्वथात्मानो मूलधर्मठे तेसिझतानीईहाकरवाने सिकनगवंतनो यथार्थ सिद्ध- पणो उलखीने निष्पन्न सिझनोवदुमानकरवो अनेपोते पोतानीनूले श्रशुद्धचेतनपणे परिणमतां वांध्या जे झानावरणादिकर्म तेटालीने पोतानी संपूर्ण सिद्धनानी रुचि कर- वी एहीजहितशिदा. वलीवीजोत्नेद संसारीजीवोनोठे तेजेणे श्रात्मप्रदेशे स्वकर्तपणे कर्मपुझसनेग्रह्या जेनेकर्मपुजलनोलोलीलावठे तेमिथ्यात्व गुणगाणाधीमांमीने अयोगीकेवली गुणग- पाना चरमसमयपर्यंत सर्वसंसारीजीवकहिये तेनावलीबेन्नेटवे एकपयोगी वीजास- योगी तेसयोगीनावेनेद एकसयोगीकेवली वीजासयोगीठद्मस्थ उमस्यनावेनेट एक- श्रमोही वीजासमोही समोहीनावेन्नेट एकयनुदिनमोही वीजाउदितमोदी उदित- मोहीनावेन्नेट एकसूक्ष्ममोही वीजावाटरमोही वादरमोहीनावेन्नेट एकत्रेणीवन योजा श्रेणीरहित श्रेणीरहितनावेजेट एक संयमीविरति वीजाथविरति अविन्तीनावलीब- नेद एकसमकेति वीजामिथ्यात्वी निध्यात्विनावनेट एकथिनटी वीजाषियनटि यंथिअन्नेदिनावेन्नेट एकलव्य वीजायजव्य तेमां अनन्यजीवोनुं तो दखजएबोहायडे प्रकरणरताकर नाग पहेलो श्रुनयन्यामपपकरे तथा अव्यथीपंचमहानतथादरे पणथात्मधर्मनायथार्थ श्रमावि ना पडेखो युपायो किवारे मूके नही माटे ए जीवो तेसिद्धपद पामवाने योग्य नही तयनन्यायथनतेने वीजानव्य तेजेसिझपपानेयोग्य जेनेकारणयोगमिले पलटणपामे तेजव्यजीवो थनव्यग्रीथनतगुणा तेमध्येकेऽकनन्यसामग्रीयोगपामी प्रथिनेदकरीने समकितपामे थनेरेटसाएकजन्यतो सामनीनेथना समकितपामेजनही उक्तचविशेषणवत्या सा मगीथनाग बरदारराशिथप्पवेशा॥ जवारितेथषता जेसिझसुदंनपानति ॥१॥ पगरीनन्यजीवोमा योग्यताधर्म तो तेमाटे जव्यकदिये जेजीव मिथ्यात्वतजीने शुरूपपा धारमपन्यापरयो तेजमारोधर्म थनेजेथीते श्रात्मसत्तागतधर्मप्रगटे ते गाधनधर्मयने एर गयणापुरणादि वदननमनादि परिहणप्रमाादि जेटलीयो गमगिरी मन्यधी साधनधर्मसदिय तेनारधर्म प्रगटकरवाने जेकरे तेनेकारणरूप अप्पागाग्नुपारण पारयासेदन इतिथागमपचनात् ॥ नोटरपांगादिपोतानाक्षयोपशमनारंगत्याने ज्ञानयीयर्यादिगुण तेपुनखानुया पीपपापीटापी गुरुपुषीजेश्रीयरिदत सिकादिक तेनाशुरुगुणने अनुयायी करया पपरामाप अनतापपयांपरूपतेने यनुयायीकरता तेनापीसाधनधर्म जाप. पोयामानारपारचानो पापो पियामागुखमाप चिदानदघन तेमाध्यमानयी थनेपुजससुयनीथा गाविप मा यन्योन्य अनुष्ठान जार ते ससारहेतु मार्ट साध्यसापेक्षपणेस्या पापा माधना दिजमार्ग अने एमागनीजे प्रतितरुचि ते सम्यक्तकहिये सामादिदरपोशमिप प्रथिनंदनी प्रणरणकरतोजो तेत्रणकरणजीयकरे गोगामानाम संग्रहमा पदयुययाप्रतिकरण योजथपूर्वकरण प्रीजुनि पनि समय महीधीर तेमा प्रयमयया प्रवृत्तिकरणतेनन्य तथाथनव्य एसोनितिगरकर तेययाप्रनिरणनु परपसम्पियनेये समनी टवाष्टम्पितिना याचनानीवने मंगवणोठेमाद ययाप्रनिकरणक रेनो टायर मनिष नणापमुसा | मजदननिमु दिनदेशानिनो माक्मनी टकृष्टम्यितिनो याचनारजीव ते पा रानोपनाथनेनीवमाताम्मनी जान्यायिति यतिनीरतोगुणयनजरे रंगरंगीमामान पट्योपमने यमयातनावणी स्थिति * শালি বলম্বোঞ্চিাননা বাকি ফনসিয়া বনৰ অনতিবিমলেন देवचंजीकृत नयचक्रसार. पक्रियते अनेनेतिकरणं जीवपरिणामएवउच्यते अनादिकालात्कर्मक्षपणप्रवृत्तावध्य वसाय विशेपो यथाप्रवृत्तिकरणमित्यर्थः क्षयोपशमीचेतनावीर्य जेसंसारनी असारताजाणे संसार सुखरूपकरीजाणे तेथी परिप्रदशरीरचीखरे उठेगेंउदासीनता परिणामेकरीसातकर्मनी स्थिति अनेककोमाको- मीनाथोकमा असंख्याताजे सत्तामांदता तेखपावे ने कांकजणी एककोडाकोडीगखे एयथाप्रवृत्तिकरण यात्माथनंतिवारकरे पणग्रंथिनेदकरीशकेनही एकरण तेगिरिन. दीनेविचे श्राव्यु पापाणते घंचनाघोलनारूप चासवेकरीने जेमसहेजे मुंहासो थाय थने कोकथाकारपकटे तेमजन्ममरणादियुःखनेनछेगें श्रनानोगयीज जबवेरागें जीव ययाप्रवृत्तिकरणकरे एहिजजीवकोश्करीत वैराग्य विचारेजे जवज्रमणते फुःखठे एसंयोगवियोगादि थसारखे पणकांश्क झानानंदादितेतारठे एहवीगवेषणाकरनारो जीव तेयथाप्रवृत्तिकरणकरीने थपूर्वकरणकरे इहांको पुठे जेनव्यनेतो पलटण यो- ग्यताठे पण थनव्यजीवकेमकरे तेनुउत्तर जेतीर्थकरनक्तिमांजे देवतानीमहिमा त. थालोकसन्मानादिकदेखीने पुण्यनीवांगयें देवत्वराज्यादिकलानश्शायें ग्यार अंग तथावाह्यपंचमहावतादिपामे पणतेनेसम्यक्तनहोय जेपुशलाजिलापीठे तेनेगुणस्पर्श- नथाय उक्तंचमहानाप्ये ॥ थईदादिविनूतिमतिशयवतींदृष्ट्वाधर्मादेवंविधसत्कारोदेव- त्वराज्यादयःप्राप्यते इत्येवंसमुत्पन्नबुझेरनव्यस्यापिदेवनरेंज्ञादिपदेया निर्वाणशा- रहित कष्टानुष्टानं किचिदंगीकुर्वतोज्ञानरूपस्यश्रुतसामायकमात्रलानेपि सम्यकादि- लान श्रुतस्यननवत्येवेति ॥ एरीतधार. तथाअपूर्वकरण अनेथनिवृत्तिकरणनो अधिकार जेमागमसारमा लस्योठे तेज प्रमाणे हांपणजाणवो इमत्रणकरणकरीने उपगम श्रथवा क्षयोपशम अथवादायक सम्यक्तजेपाम्यो भने श्रात्मप्रदेशे वर्तमाने सम्यक्दर्शनगुणनो रोधक एदवोमिथ्या- त्वमोह प्रकृतिनाविपाकोदयने टलवेकरीने जेसम्यदर्शनगुपनी प्रवृत्तियाय तेथीय- थार्थपणे निर्धारसहितजाएपणोप्रवत्ततेजीवनेअव्यानुयोगें तत्वज्ञानप्रगटे तेथीजेथा- स्मगुणप्रगटे तेथात्मगुणरक्षणायेंजप्रवर्ते एहवीवरूपानुयायी थात्मगुणनीप्रवृत्ति तेह- नेधर्मकरीसद्दहे तेमाटेस्याहाटपरिणामी पंचास्तिकायठे तेस्याहादरूपझान तेनयज्ञा- नेयाय माटेनयसहितज्ञानकरवु तेनयानयतीर्लजठे अनेनयनीअनंतताठे उक्तंच जावश्यावयणपहा तावश्याचेवहुँतिनयवाया ॥ तेजे पूर्वापरसापेदनही ते कुनयकहिये थने सर्वसापेक्षपणेवर्ने तेसुनयकहिये तेमूलसात नयठतेनुस्वरूपश्रल्पमात्रलखियेठेये. नयतेझानगुणर्नु प्रवर्तनठे जेकारणेएकडव्यमध्येश्यनंताधर्मठे तेएकसमयें श्रुनोपयो- गमांथावेनही स्यामाटेजेश्रुतडाननो उपयोग असंख्यातसमयेथाय अनेवस्तुमध्येतोथ- २१२ प्रकरणरलाकर नाग पहेलो नंताधर्म एकसमये परिणमतापामिये तेनारेश्रुतज्ञान सत्यघायनही तेमाटेनयेंकरीजाणे तथायद्यपिकेवलीनोउपयोग एकसमयी तेमाटेजाणवामा नयनुकार्यकेवलीने पडेनही पणवचनेकहेतां केवलीनेपणनयेकरीकहेवुपडेकारणकेवचन तोक्रमेयोलायठे थनेवस्तुध मशनताएकसमयकालें तेमाटेनयेकरीकहे वलीजिननांगणीदामाश्रमणपूज्यकहेवे- जीवादिजव्यमाजेगुणवे तेश्रनतस्वन्नाधीवे गुणनीति तेनुपरिणमन तेनीप्रवृत्ति तेमांजेसमयेकारणता तेसमयेजकार्यता इत्यादि थनेकपरिणतिसहित तेथीकोइक रीते सर्वनु जिन्नानिन्नपणे ज्ञानयाय तेनयथीथाय माटेसमफितरुचिजीनने नयसहि तज्ञानकरवु जे एटसाधर्म सर्वव्यमध्ये रह्याठे माटे प्रथमतो श्रीगुरुकृपाथी अव्य गुण पर्याय लखावे एपीविकाकही हवेमूलसूत्रनाथर्थनु व्यारयानकरेठे श्रीवईमानमानम्य स्वपरानुग्रदायच ॥ कि यतेतत्ववोधार्थ पदार्थानुगमोमया ॥१॥ अर्थ ॥ श्रीकेण्गुणनीशोना अतिशयशोनायें विराजमान एहवाश्रीवर्धमान अरि हत शासननानायक तेप्रथत्यतपणे नमीने नमस्कारकरीने पोतानोमानमूकी त्रण योगसमावी गुणीनेथनुजायीचेतनानुकरवु तेनेनमवुकहिये तेपण स्वकेम्पोताने अने परजेशिप्यथथवाश्रोतादिकने अनुग्रहकेउपकारने सारु तत्वके यथार्थवस्तुधर्मतेने योधके जाणवानेयर्थे पदार्थकेवधर्मास्तिकायादिक मूलव्य तेनो अनुगमकेसाचो परुपवो ते क्रियतेकेण्करियेंतेये जगतमामतातरी अव्यनेथनेकपणेकडेने तिहानैयायिक सोलपदार्थकहे। वैशे पिक सातपदार्थकहेठे वेदातिसारय एकपदार्थकदेठे मीमासक पाचपदार्यकठे प पतेसर्व मिथ्याने तेणेपदार्थनु स्वरूपजाएयुनथी धनेश्रीधरिहत सर्वप्रत्यक्षशानी ते एकजीवथनेपाचथजीपएरीतेंठपदार्थकद्देश्दाकोइपुठे जेनवतत्वरूप नवपदार्थकमाये तेकेम तेनेउत्तर जे एकजीव वीजोथजीव एवेपदार्थतोमूल अने शेष साततत्वतोजी वश्रजीवनो साधकवावक शुभयशुध परिणतिनीयवस्था जिन्नसखाववानेकत्याठे श्लोक ॥ व्याणाचगुणानाचपर्यायाणाचवदाण ॥ निक्षेपनयसयुक्ततत्वनेदैरतकृतम्॥ तत्रतत्वनेदप यायाख्यातस्यजीवादेर्वस्तुनोनाव स्वरूपतत्व श्रर्थ ॥ अन्यनों गुणना तथा पर्यायना लक्षण जेलखाण तेनिकरी तथा नये करीयुक्ततत्वनानेसहितकहलु तत्रकेतिहाजिनागमनेविपे तत्वजेवस्तुस्वरूप भेद ते नाजूदादानेदपर्याय तेमारसाजेधर्म एटलाप्रकारे व्यारयाकण्यर्थनुकहेषु तेणेकरीने देवचंद्रजीकृत नयचक्रसार. १७५ महानाप्ये यावंतोझेयास्तावंतएव ज्ञानपर्यायाः तेचअस्तिरूपाः प्रतिवस्तुनिश्रनंतात- तोप्यनंतगुणाः सामर्थ्यपर्यायाः तत्रव्यलदाणं उत्पादव्ययध्रुवयुक्तं सत्लदाणंव्यं ए तत्जव्यास्तिक पर्यायास्तिक उन्नयनयापेदयालदाणं ॥ गुणपर्यायवत् व्यं एतत्पर्यायनयापेदया अर्थक्रियाका रिश्व्यं एतत्वदाणंस्वस्वशक्तिधर्मापेक्ष्या धर्मास्तिका य अधर्मास्तिकाय आकाशास्तिकाय पुजवास्तिकाय जीवास्तिकाय कालथ्येति अर्थ ॥ हवेवदीपव्यमुख्यलक्षणकहेठे उत्पादके नवापर्यायर्नुउपजq व्ययके० पूर्वपर्याय-विणस, अनेध्रुवके नित्यपणो एतीनपरिणमनपणे सर्वदाजेपरिणमे तेने व्य कहियें एटखेतेहिजगुणकारणकार्य वेधर्मसमकालेंपरिणमेठे कारण विना कार्यथायज नही अनेकार्यकरेनही तेकारणपणसमजवूनही जेउपादानकारण तेहिजकार्यथायठेते कारणतानोव्यय अनेकार्यतानुउपजर्बु समकालें थायठे वली कारणपणो समयेनवो. नवोठे अनेकार्यपणोपण समसमयेनवोनवोठे ते माटेकारणपणानोपणउत्पादव्ययठे अनेकार्यपणानोपण उत्पादव्ययठे अनेगुणपिंगपणे अव्याधारपणेध्रुवठे एवीपरिणतियें परिणमे ते सत्के० तिवंतव्यजाणवो एटले एलक्षणते अव्यास्तिकनय तथापर्या- यास्तिकनय एवेन्नेलालेश्नेकस्योठे जे ध्रुवपणो ते अव्यास्तिकधर्मग्रह्योठे यनेउत्पादव्य- य तेपर्यायास्तिकधर्मग्रह्योठे तेमाटेएलक्षणसंपूर्णठे एतत्वार्थकारकवाक्यठे. तथावलीवीजुलक्षण तत्वार्थमांजकडुंठे एकमव्यमां वझामांस्वकार्यगुणेवर्तमानतेगुण श्रने पर्यायते गुणनुकारणनून प्रव्यजिन्नभिन्न कार्यपणे परिणमे अव्यगुण एवेहुने स्वाश्रयीपणेपरिणमन तेवढ्जेमां तेव्यकहिये एटवेगुण तथापर्यायवंत ते व्यक- हियें तेऽव्यएकनावेखंगथायजनही एमूल व्यर्नुसक्षपठे अनेजेघणापरमाणुना खंधने अव्यमान्योठे तेउपचारेंजाणवो जेनीपरिणतित्रणकालमध्येतेरूपनेत्यजेनही तेव्यपो- तानीमूल जातत्यजेनही जेनेगुरुखघुन पट्टगुण हानिवृद्धिरूपलक्षण चक्र एकगे फिरे तेएक अव्य थनेजेने जूटोफिरे ते जिन्नमव्यकहियें एटले धर्म अधर्मयाकाश ए एक एक अव्यठे थनेजीव असंख्यातप्रदेशरूप एकथखंगव्यठे एवा जीवसर्वलोकमध्येश्यनंता ते तेजीव सिद्धमांवधेठे थनेसंसारीपणामांउंगथायठे पण सर्वसंख्यामां घटता वधता नयी तथापुजलपरमाणु एकथाकाशप्रदेशप्रमाण एकडव्यठे तेवापरमाणु सर्वजीवधी तथा सर्वजीवनाप्रदेशची पण अनंतगुणाजव्यठे स्कंधपणे ययवा तुटा परमाणुपणे २७४ प्रकरणरत्नाकर जाग पहेलो मनथ तेवीजोसमय एमजेशनतिअतीतप्रवृतिय तेवर्तमानप्रवृत्तिनीपरंपरारूप जा पवीश्शनेयागामिकथासेते कार्यरुपयोग्यतारूपजाणवी थतीतकालनो तथाथनागत कालनो कोइढिगलोनथीयनेपिमरूप पचास्तिकायनुवर्ततोजेपरणमनतेनुमानतेकासक हियें तेनेसमयनेदते त्रीजोकालरूपन्नेदकहिये ते जेपर्याय निन्नजिन्नकार्यकरे तेकार्यनेदें- जिन्नपणोठे तेमाटेचोथोनावथीनेदकहिये हवेशव्यनुलक्षणकदेठे तेदेवकाल अनेनाव नाजेनेद तेसर्वनुएकनामिबिनेपिरपणे एकाधारपणे समुदायीपणेरडेचु ते व्यकहिये तत्रैकस्मिनभव्येप्रतिप्रदेगे स्वस्वएककार्यकरणसामर्थ्यरू पाअनंताअविनागरूपपर्यायास्तेपासमुदायोगुणः ॥ निन्न कार्यकरणेसामर्यरूपानिन्नगुणस्यपर्याया एवंगुणाअप्य नता प्रतिगुणप्रतिदेठांपर्यायाअविनागरूपा अनतास्तु ल्या प्रायीइतितेचास्तिरूपा प्रतिवस्तुनिअनतास्ततोनत गुणा सामर्थ्यपर्याया श्रर्थ ॥ हवेगुणनुलदणकहे। तिहा गुणानामासउँदव इतिवचनात् एकजव्यनेविपे खस्वके पोतापोतानो एकजाणवाप्रमुख कार्यकरवानु जेनेसामर्थ्यठे एवा अनतासूक्ष्म जेनो अविनागके बीजोदनथाय एवाविनागनो जेसमुदाय तेनेगुणकहियें जेमएक दोरको सोतातणानोकरयो तेसोतातणा तोथविनागपणे उतापर्यायवे तेदोरमाथीभने- ककार्यथाय अनेकवस्तुवधाय श्रने अनेकनेवाधारथाय अनेकवेटणथाय तेनेसामर्थ्य पर्यायकहिये तिरूपजेपर्याय तेतोरस्तुरूपठे अने सामर्थ्यपर्यायतो प्रवर्तनरूप कार्य रूपठे तेतिपर्यायनो समुदाय तेनेगुणकहियें उतिपर्यायनाथविजाग तेयोगस्थान स मयस्थानमा कह्योजठे थने जिनके जुदोकार्य करवानु जेमासामर्थ्यहोय एवाश्रधि जागरूप श्रात्माप्रदेशे वर्तता पर्याय तेनिन्नके जुदागुणना पर्यायजाणवा जेम जेथ. विजाग परिणामालयनरूपकार्य सामर्थ्यरूप तेनोसमुदाय तेवीर्यगुण एमज जाणवारू- पसामर्थ्यठे सेमा एहवाजे थविनागपर्यायठे तेनो समुदायतेज्ञानगुण तेवागुण एका- व्यनेविपेचनतातेएकगुणना प्रदेश प्रदेशे पर्यायथविनागरूप थनताठे अनेसर्वप्रदे- शे सरिखा तथापचास्तिकायमध्ये एकथगुरुखघु पर्यायनोनेद तरतमठे तथापुजसपर माणुमध्ये काखन्नेदें श्रथवाअव्यनेट वर्णादिकनापर्यायनो तरतमयोग ते थोमाघणाप षोठे तेपर्यायथस्तिरूपठे सदाठताठे कोइपर्यायऽव्यातरमा जातोनथी प्रदेशातरमा पण जातो नथी तेवतिपर्याययी सामर्थ्यपर्याय अनतगुणाजाणमा तेकार्यरूपठे तथाच देवचंअजीकृत नयचक्रसार. १७५ महानाप्ये यावंतोझेयास्तावंतएव ज्ञानपर्यायाः तेचअस्तिरूपाः प्रतिवस्तुनिश्रनंतात- तोप्यनंतगुणाः सामर्थ्यपर्यायाः तत्रव्यलदाणं उत्पादव्ययध्रुवयुक्तं सत्लदाणंऽव्यं ए तन्व्यास्तिक पर्यायास्तिक उन्नयनयापेक्ष्यालदणं ॥ गुणपर्यायवत्व्यं एतत्पर्यायनयापेदया अर्थक्रियाका रिव्यं एतत्वदाणस्वस्वशक्तिधर्मापेदया धर्मास्तिका य अधर्मास्तिकाय आकाशास्तिकाय पुजलास्तिकाय जीवास्तिकाय कालश्चेति अर्थ ॥ हवेवली व्य-मुख्यलक्षणकहेठे उत्पादके नवापर्यायर्नुउपजq व्ययके० पूर्वपर्यायनुविणसवुअनेधुवके नित्यपणो एतीनपरिणमनपणे सर्वदाजेपरिणमे तेने व्य कहिये एटलेतेहिजगुणकारणकार्य वेधर्मसमकालेंपरिणमेठे कारण विना कार्यथायज नदी अनेकार्यकरेनही तेकारणपणसमजवूनही जेउपादानकारण तेहिजकार्यथायठेते कारणतानोव्यय अनेकार्यतानुउपज, समकालें थायठे वली कारणपणो समयेनवो- नवोठे अनेकार्यपणोपण समयसमयेनवोनवोठे ते माटेकारणपणानोपणउत्पाव्यय अनेकार्यपणानोपण उत्पादव्ययठे अनेगुणपिंगपणे अव्याधारपणेधुवठे एवीपरिणतियें परिणमे ते सत्के तिवंतव्यजाणवो एटले एलक्षणते अव्यास्तिकनय तथापर्या- यास्तिकनय एवेनेलालेश्नेकस्योठे जे ध्रुवपणो ते अव्यास्तिकधर्मग्रह्योठे अनेउत्पादव्य- य तेपर्यायास्तिकधर्मग्रह्यो। तेमाटेएलक्षणसंपूर्णवे एतत्वार्थकारकनुवाक्यो, तथावलीवीजुंलक्षण तत्वार्थमांजकर्युठे एक व्यमां वहामांस्वकार्यगुणेवर्तमानतेगुण अने पर्यायते गुणनुकारणनून अव्यनुनिन्नजिन्न कार्यपणे परिणमे अव्यगुण एवेहुने स्वाश्रयीपणेपरिणमन तेवेठेजेमां तेऽव्यकहियें एटलेगुण तयापर्यायवंत तेऽव्यक- हियें तेऽव्यएकनावेखंग्यायजनही एमूलप्रव्यनुलक्षणठे अनेजेघणापरमाणुना खंधने प्रव्यमान्योठे तेउपचारेंजाणवो जेनीपरिणतित्रणकालमध्येतेरूपनेत्यजेनही तेऽव्यपो- तानीमूल जातत्यजेनही जेनेगुरुलघुर्नु पड्गुण हानिवृद्धिरूपलदण चक्र एकगेफिरे तेएक अव्य अनेजेने जूटोफिरे ते जिन्नप्रव्यकहियेएटले धर्म अधर्मध्याकाश ए एक एक अव्यठे अनेजीव थसंख्यातप्रदेशरूप एकथखंगप्रव्यठे एवा जीवसर्वलोकमध्येयनंता तेजीवसिझमांवधेठे थनेसंसारीपणामांउठायायठे पण सर्वसंख्यामां घटता वधता नथी तथापुजलपरमाणु एकथाकायप्रदेशप्रमाण एकडव्यठे तवापरमाणु सर्वजीवधी तथा सर्वजीवनाप्रदेशची पण अनंतगुणाव्यठे स्कंधपणे अथवा तुटा यनययी सक्षण का २५६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो ये तथा घटीजाय पण परमाणुपुगसपणे जेसरयाठे तेमावधताघटता नथी ए निश्च हवेव्यवहारनयथीलक्षणकठे थर्यजे अव्यतेनीने क्रियाके प्रवृत्तितेनेकरे तेजव्य कहिये तेमाजीवनीशुक्रिया ते ज्ञानादिकगुणनीप्रवृत्ति जेमसकलझेयजाणवामाटे झा. नविनागनीप्रति एमसगुणनुजेकार्य जेमज्ञानगुणनुकार्यविशेषधर्मनुजाणवु तथा द भनगुपनुकार्य सकससामान्यस्वनावनोवोध श्रने चारित्रगुणनुकार्य तेस्वरूपनुरमवुश त्यादि अनेधर्मास्तिकायनुकार्य गतिगुणेपरिणम्याजे जीवतथापुजल तेने चालवानेस इकारीयाय एमसर्प व्यनीसमजणजोइलेवी एसक्षण सर्वव्यनाजेगुण वे तेसनान कार्यानुयायीप्रतितेने थर्य क्रियाकदेवी हवेतेठजव्यठे १धर्मास्तिकायश्श्रधर्मास्तिकाय ३ याकाशास्तिकाय ४ पुनसास्तिकाय ५ जीवास्तिकाय ६ कास एठप्रव्यजाणवा एथी पधारेपदार्थ कोश्नथी जे नेयायिकादिक सोलपदार्यकहेते तेमृपाठे कारणके तेप्रमाण- ने निम्नपदार्थकहे तेतोडान तेथात्मानाप्रमेयनोगुणवे तेगुणीजेयारमा तेमध्येरह्यो वे सेने निमपदार्य मकदिये वीजाप्रयोजन सिखातादिक तेसर्वजीराव्यनी प्रर चिठे ते माटे निग्नपदार्यकद्देनायनद्दी तपापेशेपिर । अन्य २ गुण ३ कर्म ४ सामान्य ५ निशेप ६ समवाय अथजाव पसातपदार्थकदेठे पणतेनेकदिये जेगुणतेतो ऽव्यमाजरह्याठे तो तेने जिन्न पदार्थकरी पदे तेरेमपटे अने फर्मतेऽव्यनुकार्य तथा सामान्य अने विशेष पवेतोजव्यमध्ये परिषमन यसी ममयायते कारणतारूप व्यनु प्रार्तनठे यने थनारतो थमताने पहेवापते थत्ताने पदार्थरदेवुघटतुनयी तेमाशे पिकमतपणमृपाठे तेमध्ये व्यनव बदेठे १ पृषी २ थाप ३ तेज ४ वायु ५ थाफाश ६ काल ७ दिशि ज्यात्मा ए मन पनवपदार्यकदेव तेनेउत्तर जे एप्पी थाप तेज वायुएतोथात्माठे पणकर्मयोगे शरीर दें नामपरपाठे यनेदिशितोथाशमाज मिलीगयी तथा मन ते थात्मानेससारी. पपाना उपयोगप्रवर्तनानो धारठे तेनेनिनजन्यमकहिये घसीवेदातिमाग्य तेएरथात्माहतपणे एक्जन्यमाने तेनीपणनूखने केमके जेसरीर तेनोम्पीठे यने पुमान्यनामंधठे तेकेमपकयाय तया थात्मा थने श रीरनो थाधार ते थाशवाने तेमनसिब्जे तेजूदोमान्याविना मचाले तेमादेथ नियो सो नदी बनोदान तेममयसमय नवानापणे । यानाश काल ३ जी४ पुनम ए चारजपनाने तेनेपुवीय जीरपुनसपरदे केमरेहेनानयी तेनोवतादिनापा म मादेना पदाशरणरूप पानिकाय २ यरर्मास्तिकायण्यजन्यपण मान देवचंजीकृत नयचक्रसार. २१७ वाजोयें तथाकेटलाक संसार स्थितिनोकर्ता एकपरमेश्वरनेमाने तेपण मृपा जे निर्मलराग परहित एवो परमेश्वर तेपरनामुखःखनो कर्ताकमवाय वली कोशक श्वा बलगामे तेयातो अधूरानेठे पूानेकेमहोय तथा केटलाक परमेश्वरनी लीला कड़े वे ते लीलातो अजाण अधूरो तथा जेनेपोतानो वानंद पोतापासेनहोय तेकरे पणजे संपूर्ण चिदानंदधन तेने लीला होयजनही धर्माधाविनानांगंविनांगेनमुखंकुनः ॥ मुखंविना- नकर्त्तत्वंतष्ठास्तारः परेकचं १ थनेमीमांसादिक पांचनूतकदेठे तेमांपण चारजूततो जीवपुजलना संबंधेउपनाठेशनेयाकाशतेलोकालोकजिन्नाव्य. तत्रपंचानांप्रदेशपिमत्वात् अस्तिकायत्वं कालस्यप्रदेशाना वात् अस्तिकायतानास्ति तत्रकालनपचारतेवजव्यंनवस्तुवृत्त्या ॥ एरीतेयसत्यपरुपणानुनिराकरणकरी श्रागमनीसांखे कार्याटिकनेअनुमाने अव्यव उरेठे माटेतेहिजमानवा तेमां पांचव्य सप्रदेशीठे तेप्रदेशनापिकपणामाटे थस्तिका- यपणो पांचव्यनेठे श्रने होकालव्य तेनेप्रदेशनधी तेमाटे थस्तिकायतानश्री ति हांकालते मुख्यवृत्तियें व्यनत्री उपचारधी अव्यकदेवायवे जेमवस्तुगतेधर्मास्तिकाया- दिक अव्य तेमकालव्यनथी जोएकालने पिमरूपडव्यमानियेतो एनो मान किदांव जोमनुप्यक्षेत्रमांकालव्यमानियेतो बाहिरनादेत्रमा नवपूर्णादिक तथानत्पादव्यय कोणकरेठे अनेजोचादराजलोकमां व्यापीमानियेतो थसंख्यातप्रदेश मानवा जोश्ये अनेप्रदेशमानवेकरी थस्तिकायथाय अनेजोरेणुक थसंख्यातामानियें तोलोकप्रदेश प्रमाण रेणुकथाय तेवारें थसंख्याताकालजव्यथाय तेतोयानंतव्यमान्या माटेएका- खने पंचास्तिकायना वर्तनारूपपर्यायने थारोअव्यमानियें केमके श्रस्तिकायतानथी थनेसर्वमावर्त्तनाकरे एपक्षसत्यवे जे थागमनेविपे गणांगसूत्रनाथालावामांवे किन्नईते श्रमासमयेतिवुचत्ति गोयमा जीवाचेव यजीवाचेव एटलेकाल ते जीवतयाथजीवनो वर्तमानपर्यायठे तेनाउत्पादच्ययरूप वर्तनानेकालकह्यो ते कालने थजीवनव्यमांगयो तेनाथाशयए जेजीववर्त्तनाथीथजीववर्तनाथनंतगुणी तेवढुलतामाटे कालने अजी- वगवंप्या कमके कालनीवर्तनाथजीवापरथनंति यने जीवऊपरतेत्रीयोनी माटे. तथा विशेषावश्यकनाप्यमध्ये नपश्यतिक्षेत्रकालावसातयोरमूर्तत्वात् अवधेश्चमृत्ति विषयत्वात् वर्तनारूपंतुकालंपश्यति अव्यपर्यायत्वात्तस्वेति तथा वाबीसहजारीमध्ये तथा कालस्यवर्तनादिरूपत्वात पर्यायत्वात् अव्योपकमःउपचारात् तथाजगवत्यांगे १३ तेरमाशतकमध्ये ऽहांपुमलवर्तनानीयपदायें कालनेरूपीगवेप्योठे. तत्रगतिपरिणतानां जीवपुजलानां गत्युपटनहेतुधर्मा स्तिकायः सचासंख्ययप्रदशलोकप्रदेशपरिमाणः २७ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो अर्थ ॥ हवेपचास्तिकायनु जिन्नभिन्नलक्षणकदे जेगतिपरिणामीपणेपरिणम्याजी वतथापुगसतेनेगतिनाउँग्नानोहेतु तेधर्मास्तिकायऽव्यकहिये तेधर्मास्तिकायथस- रयाता प्रदेशपरिमाणठे लोकमाव्यापिठे लोकमानते लोकनाएकएकप्रदेशेधर्मास्तिका यनोएकएकप्रदेश तेवनतसवधीपणे एधर्मादित्रणव्य श्रवल अवस्थित थक्रियठे स्थितिपरिणताना जीवपुजलाना स्थित्युपष्टंनदेतु अधर्मास्तिकाय सचासख्येयप्रदेशलोकपरिमाण थर्थ ॥ स्थितिपणेपरिणम्या जेजीव तथापुशल तेने स्थितिना उठनानोहेतु ते श- धर्मास्तिकाय अव्यकहियें तेपणलोकपरिमाणथसख्यप्रदेशीठे सर्वव्याणाआधारभूतः अवगादकस्वनावाना जीवपुन साना अवगादोपष्टनक आकाशास्तिकाय सचानंतप्रदे शःलोकालोकपरिमाणः यत्रजीवादयोवर्ततेसलोक असं ख्यप्रदेशप्रमाण तत परमलोक केवलाकाशप्रदेशव्यूह रूप सचानतप्रदेशप्रमाण थर्थ ॥ सर्वअपने आधारभूत श्रवगाहखजावी जे जीतथापुजसने अवगाहना नोविजानोहेतु तेथाकाशास्तिकाय अव्यकहिये तेनाप्रदेश अनताठे लोक तथा शु लोकरूपते तेमाक्षेत्रंजीव तथा पुजल तथा धर्मास्तिकाययधर्मास्तिकाय ते क्षेत्रने सोककहियेथने केवल एकसोकमात्र थाकाशजजिहाठे तेनेश्रलोककहियेण्टले जेसोक तेजीरादिव्यसहित थने जीपादिकाव्य जिदानथी तेने थलोककहिये ते असो. देशथनता थवगादकपदं सर्वव्य एमासमायवे कारणमेवतदन्य सूमोनित्यश्चनवतिपरमाणु ॥ एकरसव गिधोकिस्पर्श कार्यलिंगीच ॥ पूरणगवनस्वन्नाव पुजला म्तिाय सचपरमाणुरूपः तेचलोके अनता एकरूपा परमाणव अनता घाणुकाअप्यनता व्यणुकाअप्यनंता एक्संरख्याताणुकास्कवाअप्यनता असल्याताणुकस्क यामप्यनता एफैम्मिनाकागप्रदेश एवसर्वलोकेपि झेय एवचत्वारोस्तिराया अचेतना देवचंजीकृत नयचक्रसार. १७ए श्रर्थ ॥ हवेपुशलमव्यनुं स्वरूपलखियेठेय जेपूरणकेपूरायें वरणादिगुणेवधे गली- जाय खरिजाय वरणादिगुणघटिजाय एवोजेमांखलावठे तेपुशलास्तिकायकहिये तेमू- लमव्यपरमाणुरूपठे तेपरमाणुनुलक्षणकदेठे घणुकादिक जेटलास्कंधठे तेसर्वनुं श्र- त्यंतके मूलकारणपरमाणुठे एटलेसर्वस्कंधर्नु परमाणुकारणठे पणएपरमाणुनुं कारण कोनथी कोनुनीपजाव्योथयोनधी अनेकोश्नेमिलवेपणथयोनथी सूदमठे एकथा- काशप्रदेशनी अवगाहनातुल्य एकपरमाणुठे तोपणते एकथाकाशप्रदेशमां अनंतपर- माणुसमायठे पणपरमाणुमध्ये वीसुव्यकोसमायनही माटे परमाणु अव्य सूक्ष्मठे श्रने नित्य ठे जेटलुं परमाणु व्यठे तेखंधादिक अनेकपणेपरिणमे पणपरमाणुऽव्य कोई विणसीजायनही एqपरमाणु व्यठे तेएकपरमाणुमा एकरस होय एकवर्णहोय एकगंधहोय अनेलुखोचिकणोटाढोउन्हो एचारफरसमाहेला गमे ते वेफरसहोय एवं एकपरमाणुव्यठे शहां कोश्पुटेजे तेपरमाणुदेखातोनथी तोकेवीरीतेमनाय तेनेउत्तर जेघटपटशरीरादिककार्यदेखायठे ग्रहवायठे तेरूपीछेतो एहनासंबंधYकारण परमाणु सूक्ष्मठे माटे इंजियाने ग्रहेवातोनथी परंतुरूपीठे केमके अरूपीथीरूपीकार्यथायनही तेमाटेज परमाणुरूपीठे तेथीएस्कंधपणरूपीथयावे अनेथाकाशप्रदेश श्ररूपी तोतेनो थनंतप्रदेशीस्कंधपणथरूपी एमधार तेपरमाणुना घणुकादिकस्कंध अनंताठे त. थातुटापरमाणु तेपणथनंताठे तेवलीखंधमां मिलेठे तोवीजाखंधमांहेश्री तुटाथायठे एमखंधविखरीजाय ने परमाणुयाय तेनी वर्गणा अध्यावीसप्रकारनीठे तेथघ्यावीस नेदकम्मपयमीथीजाणवा एमएकलापरमाणु तेपणयनंता तथावेमिलीनेखंधपाम्यातेवा खंधपण थनंता एमजसंख्याताणुकनाखंध पणथनंता तेमजयसंख्यात परमाणु मिलिखं. धयाय तेपणथनंता तया थनंतपरमाणु मख्याखंधयाय तेवा खंध पणथनंता तेए जातीनाखंधतेएकथाकाश प्रदेश अवगाहे थाकाशांगथवगाहे एमथसंख्याताप्रदेश श्रवगाहेठे पणएकवर्गणानी यवगाहना अंगुलनेथसंख्यातमें नागेयवगाहे वधतिथ- वगाहेनही अनेथनंतिवर्गणामिले अंगुल हाथ गाउ योजनादिकने माने अवगाहना थाय एम ए १ धर्मास्तिकाय २ थधर्मास्तिकाय ३ थाकागास्तिकाय ४ पुनसास्तिकाय एचारेअव्ययचेतनठे थजीवठे जाणपणारहितठे. चेतनालदाणोजीवः चेतनाचझानदर्शनोपयोगी अनंतप र्यायपरिणामिक कर्तृत्वनोक्तृत्वादिलदाणोजीवास्तिकायः थर्थ ॥ हवेजीवप्रव्यनुस्वरूपकहेठे चेतनाजे बोधयक्ति लक्षण जेपोतानीपरिणमन तथा परनीपार। वनजाणे तेजीव .. ।
(៨០ प्रकरणरलाकर नाग पहेलो सामान्यखचार अनेथनता विशेपवनाववंतठे तेमासर्वव्यनाथनताविशेषधर्मनु श्र- क्योधक तेहानगुणकहिये तथासामान्य विशेप स्वजारवतस्तुनेविपे जे सामान्यस्त्र जानु श्रमोधक तेदर्शनगुणकहिये तेशानदर्शनोपयोगी जेथनतपर्याय तेनोपरिणामी फर्ता जोक्तादिक अनतिशक्तिनुपात्र तेजीवजाणो उक्तच नाणचदसणचेव, चरित्त- चतरोतहा ॥ वीरीयउनलंगोय, एवजीवस्सलरकण ॥१॥ चेतनासक्षण ज्ञानदर्शनचारित्रसुसवीर्यादिक धनतगुणनुपान स्वस्वरूपनोगी त थाथनवछिन्नजे स्वावस्थाप्रगटी तेनोजोक्ता अनतास्वगुणनीजे स्वस्वकार्यशकि तेनो कर्ता जोका परजापनोथकर्ताथनोक्ता स्वक्षेत्रव्यापी अनतियात्मसत्तानो ग्राहक व्यापक रमणकरनारो तेनेजीवजापयो पचास्तिकायानापरत्वापरत्वेनवपुराणादिलिगव्यक्तत्तिव तनारूपपर्याय काल अस्यचाप्रदेशिकत्वेनअस्तिकायत्वा भाव पचास्तिकायातर्जुतपर्यायरूपतवास्य एतेपचास्तिका याः तत्रधर्माधर्मालोकप्रमाणासरव्येयप्रदेशिको लोकप्रमा एप्रदेशएवएकजीव एतेजीवाअप्यनता आकाशेदि अनतप्रदेशप्रमाण पुजलपरमाणुः स्वयंएकोप्यनेकप देशमधदेतुनताऽव्ययुक्तत्वात् अस्तिकाय कालस्य उपचारेणजिन्नाच्यताउता साचव्यवहारनयापेक्ष्याआ दित्यमतिपरिवेदपरिमाण काल समयदे।एवएपव्यव दारकाल समयावलिमादिरूपाति॥ अर्थ ॥ राप्रपनुसषकद्देठे जेपचाम्तिरायनेपरचे थपरत्ने पसिंगे तथा पुरुषायधने नरपुरापपणे व्यक्त प्रगटठे तिरप्रवृत्तितेनेपर्ननाहिये तेवर्तनारूप पर्यायतेनेकासहियें पनेप्रदेशनयीतमाटे थन्तिमायपणोनधी एकासते पचास्तिकायने रिपेयननपर्यायपरिमन जातेधमांम्तिमायादिक्नोपर्यायवे ण्म तत्त्वार्थनिनेरिपे वसो तिहाधमांस्तिकाय पकडन्यठे थमायातप्रदेशी सोराकाशनाप्रदेशप्रमाण एमयधमाम्निायपपएकजन्य सोक्प्रमाण थमम्यानप्रदेशी यनेएकजीअव्यते परसोरममाए यमग्यानप्रदेशोठे पण स्वयवगादना प्रमाणन्यापरते तेजीपमन्यथ नना यकृतमदाना यापनऽव्य सचिदानदमयीठे पणपरपरिणामीय पुरसग्राहक पुग्धजोगीपरे प्रतिममये नवारर्मधारये समारीयया तेहिज जेगरेसम्पपादक स्व- देवचंदजीकृत नयचक्रसार. रुपनोगीयाय तेवारसर्वकर्मरहित्ययी परमज्ञानमयी परमदर्शनमयी परमानंदमयी सि- बुद्ध अनाहारी अगरीरी अयोगीश्रलेगी अनाकारी एकांतिक आत्यंतिक निःप्रयासी अविनाशी स्वरूपमुखनोजोगी शुद्ध सिध्याय तेमाटेग्रहाचेतन एपरजावयजोग्य सर्व जगतनाजीवनीए तेनोनोगववापणोतजी स्वजावजोगीपणानो रसीयोश्रयी स्वस्वरूप निरधार स्वरूपन्नासन स्वरूपरमणीययी पोतानाश्रानंदनेप्रगटकरीने निर्मलया. तयाथाकाव्य तेलोकालोकमिटि एकजव्यठे अनंतप्रदेशीठे अनेपुजलव्यते परमाणुरूपते केमकेपरमाणुअनंतामाटे अनंतानव्यठे शहांकोजे प्रदेशनासंबंध विनापरमाणुव्यने अस्तिकाय किमकह्यो तेनेजचर जेपरमाणुतो एकप्रदेशीठेपण अ- नंता परमाणुत्रीमिलवानाजेकारण तेयाव्यतेणेयुक्त तेयोग्यतामाटे अस्तिकाय क- ह्योठे तथाकालव्यने उपचारें निन्नव्यपणोकह्योठे तेव्यवहारनयनीअपेक्षायें जे मनुप्यक्षेत्रनेविपे सूर्यनीगतिनेपरिझानेएटलेसमयावनिकादिरूप परिमाणे जेमान तेने व्यवहारथीकालकहियें इति एकालमुख्यवृचियें तोसमयदेत्रमध्येठे अने मनुप्य क्षेत्र- थीबाहेर जेजीवोठे तेनाथायुप्यपणएजक्षेत्रप्रमाणे सर्वज्ञदेवेंकह्यावे तथासूर्यनोचारते पण जीवपुशल-जप्रवर्तनठे कारणके सूर्यतेपणजीवतयापुशलठे एटले एकालव्यते कालपणे निन्नपिपणे ठेयोनही उपचारेंजस्यो एममानवो. शहांकोश्कहेजे एकएकलव्यनेविपे अनेकानेकपर्यायठे ते कोइपर्यायने अव्यपणो नकह्यो भने एकवर्तनापर्यायनेविपे अव्यनोयारोप शामाटेकस्यो तेनेचर एवर्तना परिणतितेसर्व पर्यायने सहकारी अनेसर्वव्यनेठे तेथीमुख्यपर्यायठे माटे एने अ. व्यनोधारोपठे तेपणयनादिचालले. एतेपंचास्तिकायाः सामान्यविशेषधर्ममयाएवतत्रसामा न्यतःस्वन्नावलक्षणं उच्यव्याप्यगुणपर्यायव्यापकत्वेन परिणामिलदाणंस्वन्नावःतत्रएकंनित्यंनिरवयवं अक्रियं सर्वगतंचसामान्यंनित्यानित्यनिरवयवसावयवः सक्रिय तादेतु देशगतःसर्वगतंचविशेषपदार्थगुणप्रतिकारणं विशेषः नसामान्यविशेपरहितं नविशेपःसामान्यरहितः अर्थ ॥ हवेएपंचास्तिकायते सामान्य विशेपधर्ममयीठे ते सामान्यनुलक्षण विशे- पावश्यकेंकरोते तिहांप्रथमथी स्वजावलक्षणकहे जे व्यनेविपेव्यापतोहोय तथा गुणपर्यायमांपण व्यापकपणेसदापरिणमतोयकोपामियें तेनेसामान्यस्त्रनावकहिये ते सामान्यस्वनावजेहोय तेएकहोय तथानित्ययविनाशीहोय तथानिरवयव के जेलने २२ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो अविनागरूप अवयवनहोय अने सर्वगतके सर्वमाव्यापकपणेहोय ते सामान्यस्वना. वकहियें जीना दिव्यने विपे एकपणोतेपिंगपणे तेसर्वशव्यनेविपेठे सर्वगुणपर्याय पो तानेरूपंथनेकठे पणतेसमुदायपिडपणुमूकीने जूदाथायजनही ते माटेएरीतेजे परिण- मनट्रोय तेसामान्यस्वनारकहिये तेसामान्यनावेनेदखे थस्तितादिकजेसर्वपदार्थनेवि पेठे तेमहासामान्यकहिये एनीश्रुतझानेकरी प्रतीतयाय पण प्रत्यक्षातो श्रविधिदर्शन केवलदर्शनेजजणाय परोक्षनग्रहवाय तथा वृक्ष थप निंव जवु प्रमुख व्यक्तिअनेकठे पणदात्तपणो सर्यमा एथपातरसामान्य तेचदुदर्शने तथा थचकुदर्शनेग्रहवाय थने थस्तित्व वस्तुवादिसामान्य ते श्रविधिदर्शन तथाकेवसदर्शने ग्रहनाय श्रने विशेषध मते ज्ञानगुणेजमवाय दवे विशेपनुलक्षण कहियेठेये कोश्कधर्मे नित्य कोकधर्मेबनित्य कोइकरीतयायासहित कोऽकरीत अपयवरहित थविनागपर्याये सावया सामर्थ्यप यीय निरययर पणसक्रियताहेतु देशगतजेगुणते गुणातरमांव्यापतानथी तेमाटेदेशगत जेगुणदोय तेथारयाऽव्यमा व्यापकजदोय तेनेसर्वगतकहिये तोएवाजेधर्म तेसर्व विशेष जाणया पदार्थनागुणनीप्रत्ति तेनाजेकारपतेविशेपस्वलाव कार्यकरेतेगुणनेपण विशे- पधर्मजगणपो जेसामान्यते विशेपरहितनयी थनेजेविशेषते सामान्यरहितनयी तेमृतसामान्यस्यनावा पट् तेचामी र अस्तित्व श्वस्तुत्वं ३ उच्यत्व ४ प्रमेयत्व ५ सत्त्व ६ अगुरुलघुत्व तत्र २ नित्यत्वादीना उत्तरसामान्याना परिणामिकत्वादीना पिशेपस्वनानानामाधारनृतधर्मत्व अस्तित्व २ गुणपर्या याधारत्वपस्तुत्य ३ अर्थक्रियाकारित्वाव्यत्व अथवाजत्पा दव्यययोर्मध्येनत्पादपर्यायाणाजनकत्वप्रसवस्वावि वलदा णव्ययीनृतपर्यायाणातिरोनाव्यनावरूपाया शक्तेराधारत्वं इयत्वं ४ म्यपरव्यवमायिडानप्रमाण प्रमीयतेनेनेतिप्प माण तेनप्रमाणेनप्रमानुयोग्यप्रमेय कानेनकाय तेतद्योग्य नावप्रमेपत्यं । उन्पादव्यमवयुक्तमत्व ६ पदगुणदानिर दिन्यनारा अगुसघुपर्मानान्तदाधारत्वअगुरुवघुत्वएते पटम्बनाया सर्वव्यपुपरिणमति तेनमामान्यस्वनावा छ । सेम्पमामान्यना बनेठे तैमर्यजन्यमाव्यापकपणे १ यस्तित्व र वस्तु स ३ अन्यत्त ४ प्रपत्र ए मनुर ६ यारसपुन्च पवमूलस्वनानठे ते सर्यअव्य मध्ये देवचंऽजीन नयचक्रसार. २०३ परिणामिकपणपरिणमंडे पधर्मनेोनामहायनवी नत्रक तिहां ? सर्वव्यनेविये उत्तरसामान्यम्वन्नाव नित्यत्व अनित्यत्वादिक तथा विशेषस्वनाव परिणामिकत्वादिक तेनोथाधारगृनधर्म तेधर्मनतीर्थकरदेवमामान्यस्वन्नाव अस्तित्वरूपकडेठे नया २ गु. पपर्यायनो श्राधान्वंतपढार्य तेनैवस्तुत्वकादिय बने ३ अयंजेऽव्य तेनीने क्रिया जेम धान्तिकायनी चसनहाय किया धर्मानिकायनी विन्सहायक्रिया श्राकागऽव्य- नी अवगादम्पक्रिया जीवनी उपयोगलक्षण किया नया पुगतनी मिलवाविखरवाम्प कियानी करवापणो एटखेजे पयायनीप्रवृत्ति तश्रक्रिया अनेत्यर्थ क्रियानो थापारी धर्म तेनेत्रीमवहादेवें अव्यत्वपणोकझोठे. वलीऽव्यत्वपणानुलक्षणांतरक्डे उत्पादपर्यायनीजे प्रसवशक्ति एटले याविनांव- लहाण शक्ति तेनाव्ययीनूनपर्यायनो तिरोलावययों अथवा अनावयवारूप शझिनो जेथाधारनूनधर्म तेनेऽव्यत्वकहिये. ४ न्वकेत पातेयात्मा श्रनेपरके पुशक्षादिकधर्मास्तिकायाडिक अन्य व्यतेने च- थार्थपणेजाणे तेझानकाहिये वेडानपांचवे तेझानना उपयोगमांथावे एवीजेगक्ति तेनप्रमेयत्वपणांकहियें तेप्रमेयपणोसर्वऽव्यर्नु मूलधर्मठे प्रमाणमांवसाव्योजेवस्तु तेने प्रमेयपणोकहियें तेसर्वव्यसर्वगुणपर्यायप्रमेयठे अनेयात्मानो ज्ञानगुण तेमांप्रमाण पणो नया प्रमयपणा एवेधर्मठे पातानोप्रमाणपणांते पोतेजकरे। दर्गनगुणनोप्रमाण कानगुणकरेठे केमके दर्शनगुणते विशेपठे सावयवठे जेसावयवहोय तेविशेषजहोय श्रने जे विशेपहायते ज्ञानबीजजणाय दर्शनगुपते सामान्यधर्मनो याकडे तेपण प्र- माणकडेवाय पणप्रमाणनानेदकह्याठे तिहां ज्ञानजयद्यं तेनुकारणजेटीनोपयोग तेव्य- तपन्नोनयी तेमाप्रमाणमध्ये गर्वप्यो नयी तेप्रमाणना मूलबन्नेदठे एकप्रत्यक्ष थने वीजोपरोक्ष स्पष्टंप्रत्यक्ष परोक्षमन्यत् इतिस्याहादरत्नाकरवाश्यात्. ५ उत्पादक उपजवी व्ययक विषसो ध्रुवक निलपणो वस्तुनाएकगुणमां एकसमये एत्रणपरिणमनें सदापरिणमठे एवोजेपरिणामते सत्पणोकहिये थने ते सत्- पणानी नाव ते सत्वपणों कहियें. ६ तथा हो ? अनंतनागद्दानि २ असंख्यातनागहानि ३संख्यातनागहानि ४ सं- ख्यातगुणहानि ५ थसंख्यातगुणहानि ६ थनंतगुणहानि एकप्रकारनीहानि तथा ? अनंतनागटिश्यसंख्यातनागवृष्टिसंख्यातनागवृ४िसंख्यातगुणवृद्धिसंख्या- नगुपवृष्टि ६अनंतगुणवृद्धि एवृद्धि एमपकारनीहानि तथा उप्रकारनीवृद्धि तेथगु- मलघुपर्यायनी सर्वपश्यने सर्वप्रदेशे परिणमेठे तेकोश्कप्रदेने कोइसमये अनंतनाग हानिपर्णपरिणम यनकोश्कलमये कोकप्रद अनंतनागधिपणे परिणमेठे एवंवार २४ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो प्रकारे परिणमेवे ते श्रगुरुवघुपर्यायनी परिणमनशक्ति तेवगुरुसघुत्व अगुरुलधुनोनार जाणवो तत्वार्थटीकाने विपेपाचमाअध्यायें थलोकाकाशनेयधिकारें कोठे एमएल स्वनाव सर्वव्यनेविपे परिणमेठे एठएजव्यनोमूलस्वनारठे अन्यनोनिन्नपणो प्रदेश- नोजिन्नपणो तेश्रगुरुतधुनेनेदपणे थायठे तेमाटे एवमूलसामान्यसनावठे एसव्या स्तिकधर्मठे अने एनुपरिणमनते पर्यायास्तिक धर्मठे केटलाकनादीएमकहेठेजे पर्याय नोमिनेऽव्यठे पणअन्यपणोनिन्ननथी जेम धुरी पश्मा कागमो १ भागली जूहरी प्रमुस समुदायने गामोकहिये पण सर्वअवयवधी निन्न गामापणोकोश्देसातोनयी ते मज ज्ञानादिकगुणधी जिन्नपणेको यात्मादेसातोनथी तेने कहिये जे झानादिका पने रिपे उतिएकमिसमुदायता सदायवस्थितपणो थनेव्यथी मिलीनजाय तथास्त्र क्रियायंतपणो इत्यादिकसामान्यधर्म उतिथस्तित्व थर्थ क्रियावततेऽव्यपणो एकपि मपणोतेपस्तुल इत्यादिकते सर्व व्यपणोठे एटले व्यास्तिक पर्यायास्तिक ए थे. झुमसीनेऽन्यपणोठे उक्तच समतोदयापङपरहिया नपडावादवानपिउत्पत्ति एमूससा मान्यस्यनावनाउनेद कसा तत्रअस्तित्व उत्तरसामान्यस्वन्नावगम्यं तेचोत्तरसामान्य स्वनावाअनताअपिवक्तव्येनत्रयोदश १ अस्तिस्वना व नास्तिम्वन्नाव ३ नित्यस्वन्नाव ४ अनित्यस्वना व एकस्वन्नाव ६ अनेकस्वन्नाव नेदस्वन्नाव अनंदस्वन्नाव ए नव्यस्वनावः १० अलव्यस्वनाव ११ यतच्यस्वनार १० अवक्तव्यस्वनाव २३ परमस्व नार इत्येषरूपवस्तुसामान्यानतमय थर्य ॥ तपावसी यस्तित्व उत्तरसामान्यम्सनारकदेठे ते उत्तरसामान्यस्सनावर स्तुमपे थनता पपतेरसामान्यम्बनाव थनेकातजयपताकादिनये यपाण्यावे तेमा पोशमात्र ससियठये तेनानामऊपग्नामूसपाठमा मुखजवे माटे विग्यानयी तथाए ना व्यायानयी पपजपासे एनेर सामान्यपना परिणमतिरस्तुहोय स्वव्यादिचतुष्टयेनव्याप्यव्यापकादिसबधि स्थितानाम्बपरिणामान परिणामातगगमनदे नु वन्नुन मस्पतापरिणति अस्तिस्बजार यतेमा १ प्रथम यस्निखनावनु सदणकहे। स्वके० पोतानाच्याविचार १७१ देवचंजीकृत नयचक्रसार. केवतीनानासनमा समकालेठे तेश्रुतहानीनानासनमा कमपूर्वकठे केमके नापासर्वक- मेकडेवायचे तेधीअमत्यवाय तेनेजोस्यात्पदेपरुपियेंजाणिये नोसत्ययाय माटेस्यात्पूर्वक सतनगीकहिये ऽव्यगुणपर्याय खन्नावसर्वमध्येठे तेरीतसवी तेदृष्टांतेकरीकदेठे उ. टकेण्होठ गायम कांठो कपाल तलो कुक्षिपेटो बुभ पोहोलो श्यादिवपर्यायकरी घ. टतो तेघटनेखपर्याय उतापणे अर्पिनकरिये तेवारते कुंनकुंनधर्म सन्केण्डतोठे प. णयठतादिकधर्मनी तिसापेक्षरासवाने स्यात्पूर्वककद्देवो एटले स्यात्यस्तिघटः एप्र- यमन्नंगोजाणवो तथाजीवादिषव्यनेविपेजीवनासानादिगुण तेनेपर्याय जीवव्यनेनि- त्यादि स्वनावेंकरीने स्यात्यस्तिजीवः एमसर्वव्यनेकदेवो यद्यपि जीवतयाथजीवनो नित्यपणो सरिखोनासे पणतेपनोतेमांनदी थनेतेनोएमांनदी जोपणजीवसर्व एकजा- तीव्यठे पणएकजीवमांजे झानादिगुण तेवीजाजीवमांनथी माटेसर्वअप खधर्मज थस्तिठे अने परधर्मेनास्तिठे एमस्यात्यस्तिजीव एप्रयमजंगजाणवो. तथापटादिगतेस्त्वक्त्राणादिनिः परपर्यायरसन्नावेनार्पितः अविरोपितः अकुंनोनवति सर्वस्यापिघटस्यपरपर्यायैर सत्वविवदायामसन्घटः एवंजीवोपिमूर्त्तत्वादिपर्यायैः अ सत्जीव इतिहितीयोनंगः थर्थ ॥ पटनेविपरह्यात्वक्जे शरीरनीचामडीनेढांके लांचोपथराय इत्यादिपर्याय ते घटनापर्यायनथी परपर्यायठे पटनेविपरह्या घटनेविपेएपर्यायनी नास्तिठे तेथी एप- यिनो असनावठे तेमाटे एघटनापर्यायनथी एमसर्वपर्यायें घटनथी तेवारेंपरपर्यायना अठतापणानीविवक्षायें श्रतोघटठे एमजीवपण मूर्तिपणादिक अचेतनादिपर्यायनो जीवमध्येअसत् अवतापणो तेथीजीवपरपर्यायेनास्तिठे माटे स्यात्नास्ति एवीजोनांगो जाणवो केमके परपर्यायनी नास्तितार्नु परिणमन व्यनेविपेठे. तथासर्वोघटःस्वपरोनयपर्यायैः सन्नावासनावान्यांसत्वास त्वान्यामर्पितोयुगपतुमिष्टोऽवक्तव्योनवति स्वपरपर्या यसत्वासत्वान्याएकैकेनाप्यसांकेतिकेनशब्देन सर्वस्यापि तस्यवक्तुमशक्यत्वादिति एवंजीवस्यापि सत्वासत्वान्यामे कसमयेनवक्तुमशक्यत्वात् स्यादवक्तव्योजीव इतितृतीयो नंगः एतेत्रयःसकलादेशाः सकलंजीवादिकंवस्तुग्रहणपरत्वात् १ १९७६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो झानदर्शनादिक पोतानाजेजार तेतोअस्तिपणे 'अनेपरमव्यमा रह्याजेश्रचेतनादिक जार तेनीनास्तिता एटलेतेधर्मजीवाव्यमानथी माटे परधर्मनी नास्तिता पणतेना स्तिता तेव्यमध्ये अस्तिपणेरही जेमघटनाधर्मघटमाठे तेथीघटमा घटधर्मनोध- स्तितपणोठे पाणपटादिसर्वपरजन्योनो नास्तित्वपणो ते घटनेविपरह्यो तथाजीवमध्ये जीवज्ञानादिकगुण तेथस्तित्वपणेठे पणपुमलनावर्णादिक जीवमध्येनथी माटेवर्णादिक- नीनास्ति ते जीवमध्येरहिठे श्रीनगवतीसूत्रेकाले हेगोतम थठित्व थठित्तपरिणमयी नमित्व नछित्तेपरिणमयी तथावाणागसूत्रे १ सियथथि २ सियनस्थि ३ सिपथस्थि- नत्थी ४ सियथवचव एचोजगीकही अनेत्रीविशेपारश्यकमध्येकावेके जे वस्तुनो यस्तिनास्तिपणोजाणे तेसम्यग्ज्ञानी अनेजेनजाणे अथवा थयथार्थपणेजाणे ते मि- ध्याची उक्तच सदसदविशेपणा नवदेउजहहोउंगल जा ॥ नाणफलानागाउँ मि- छादिहिसथन्नाण ॥ १॥ एगाथानीटीकामध्ये स्याद्वादोपलक्षितवस्तुस्याहादश्चसप्त- नगीपरिणाम एक्कम्मिन् व्यगुणेपर्यायेचसप्तसतनगानवत्येव थत अनतपर्यायपरि- पतेरस्तुनियनता सप्तजग्योनवंति इतिरलाकरावतारिकाया ते व्यनेविपे गुणनेविपे पायनेपिपे परसातनगाहोय जेएसातलगानो परिणामते स्याहादपणोकहिये तयादि स्वपर्याय परपर्यायेरुनयपर्यायै सम्नावेनासम्ा वेनोनयेनवार्पितोधिपत कुन अकुन कुनाकुन्नोवा असक्तव्योनयरूपादिदोनवति सप्तनंगीप्रतिपाद्यतेश्त्य र्थ उप्ठग्रीकपोलकुदिवुघ्नादिनि स्वपर्यायै सदनावेना र्पित विपत कुलकुलोनण्यते सन्घटइतिप्रथमन्नगोन यति एवजीव स्वपर्याय झानादिलि अर्पित सन्जीव थर्थ ॥ एसप्तनगी परनीथपेक्षायेंनयी तेषव्यादिकमध्येजने यथासधर्मपरिणम पथस्तिधर्मठे थनेपरजन्यनाधमनपरिणम पनास्तिनुफस तेमाटेएसप्तनगी तेस्तु- धर्म तेरिशेपारश्यक्यी सतनगीसमियठेय एकनिदितस्तु स्वकेम्पोतानेपर्यायें सजावण्ठनापपेठे थनेपरपर्यायेंजे थन्याव्यनेपरिणमे तेनो थसदनावकेन्यतापणो परिपम तयाजेठना ययवाथठतापर्याय तेनोउतापणोठे कोकपणे यठतापणोठे माटे बनायतापपोपए तेजरा कमक वस्तुमध्ये थनेकधर्मठे तेसर्वकेवलीने ए. कमम समाजासेठे तेपणवचनेनगातरेजकहीशके थनेनस्यने श्रमामातोसर्य धर्म ममासेमावे पण उग्रस्यनोउपयोग शसस्यातसमयीचे अनुक्रमेठे पूर्वापरसा. पदः तेषीमतनगेनामन जेरस्तुमाममराठे समकेतिनी श्रमामा समकासेठे थने १० देवचंजीकृत नयचक्रसार. केवलीनानासनमा समकालेठे तेश्रुतज्ञानीनानासनमां क्रमपूर्वकठे केमके नापासर्वक्र- मेकहेवायठे तेश्रीश्रसत्यघाय तेनेजोस्यात्पदेपरुपियेंजाणिये तोसत्यथाय माटेस्यात्पूर्वक सप्तनंगीकहियें अव्यगुणपर्याय खन्नावसर्वमध्येठे तेरीतेसहवी तेदृष्टांतेकरीकठे उ- ष्ठकेण्होठ गावम कांगे कपाल तलो कुक्षिपेटो बुन पोहोलो इत्यादिस्वपर्यायेंकरी घ- टतो तेघटनेखपर्यायें तापणे अर्पितकरिये तेवारते कुंलकुंनधर्म सन्केण्ठतो प- अठतादिकधर्मनी उतिसापेकराखवाने स्यात्पूर्वककडेवो एटले स्यात्श्रस्तिघटः एप्र- थमजंगोजाणवो तथाजीवादिव्यनेविपेजीवनाझानादिगुण तेनेपर्यायें जीवनव्यनेनि- त्यादि स्वनावेंकरीने स्यात्यस्तिजीवः एमसर्वव्यनेकदेवो यद्यपि जीवतथाअजीवनो नित्यपणो सरिखोलासे पणतेएनोतेमांनही अनेतेनोएमांनही जोपणजीवसर्व एकजा- तीव्यठे पणएकजीवमांजे ज्ञानादिगुणठे तेवीजाजीवमांनथी माटेसर्वप स्वधर्मज अस्तिठे अने परधर्मेनास्तिठे एमस्यात्वस्तिजीव एप्रथमन्नंगजाणवो. तथापटादिगतेस्त्वक्त्राणादिन्निः परपर्यायैरसनावेनार्पितः अविशेषितः अकुंनोनवति सर्वस्यापिघटस्यपरपर्यायैर सत्वविवदायामसन्घटः एवंजीवोपिमूर्त्तत्वादिपर्यायैः अ सत्जीव इतिहितीयोनंगः अर्थ ॥ पटनेविपेरह्यात्वक्जे शरीरनीचामडीनेढांके लांवोपथराय इत्यादिपर्याय ते घटनापर्यायनथी परपर्यायठे पटनेविपरह्या घटनेविपेएपर्यायनी नास्तिठे तेथी एप- र्यायनो असन्नावठे तेमाटे एघटनापर्यायनथी एमसर्वपर्यायें घटनथी तेवारेंपरपर्यायना अठतापणानी विवक्षायें अठतोघटठे एमजीवपण मूर्तिपणादिक अचेतनादिपर्यायनो जीवमध्येथसत् अठतापणो तेथीजीवपरपर्यायेनास्तिठे माटे स्यात्नास्ति एवीजोनांगो जाणवो केमके परपर्यायनी नास्तितानुं परिणमन अव्यनेविपेठे. तथासर्वोघटःस्वपरोनयपर्यायैः सन्नावासनावान्यांसत्वास त्वान्यामर्पितोयुगपछतुमिष्टोऽवक्तव्योनवति स्वपरपर्या यसत्वासत्वान्यांएकेकेनाप्यसांकेतिकेनशब्देन सर्वस्यापि तस्यवक्तुमशक्यत्वादिति एवंजीवस्यापि सत्वासत्वाच्यामे कसमयेनवक्तुमशक्यत्वात् स्यादवक्तव्योजीव इतितृतीयो नंगः एतेत्रयःसकलादेशाः सकलंजीवादिकंवस्तुग्रहणपरत्वात् १६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो ज्ञानदर्शनादिक पोतानाजेनाव तेतोथस्तिपणेठे थनेपरअव्यमा रह्याजेथचेतनादिक नाव तेनीनास्तिताठे एटलेतेधर्मजीवव्यमांनथी माटे परधर्मनी नास्तिताठे पणतेना. स्तिता तेव्यमध्ये अस्तिपणेरही जेमघटनाधर्मघटमा तेथीघटमा घटधर्मनोथ- स्तित्वपणोठे पणपटादिसर्वपरऽव्योनो नास्तित्वपणो ते घटनेविपरह्यो तयाजीपमध्ये जीवज्ञानादिकगुण तेअस्तित्वप पणपुगसनापर्णादिक जीपमध्येनथी माटेवर्णादिक- नीनास्ति ते जीवमध्येरहिवे श्रीजगवतीसूत्रेकचुठे हेगोतम श्रधित्व थधित्तपरिणमयी नधित्व नष्ठित्तेपरिणमयी तथागणागसूत्रे १ सियथथि २ सियनस्थि ३ सियथत्यि- नत्थी ५ सियश्रवत्तव एचोजगीकही अनेत्रीविशेपारश्यकमध्येकयुठेके जे वस्तुनो थस्तिनास्तिपणोजाणे तेसम्यगृहानी अनेजेनजाणे अथया थयथार्थपणेजाणे ते मि- थ्यात्वी उक्तच सदसदविशेपणा जवदेउजदतीचलना ॥ नाणफसानागाउँ मि. छादिहिसअन्नाण ॥ १॥ एगाथानीटीकामध्ये स्याद्वादोपलदितवस्तुस्याहादश्चसप्त- नगीपरिणाम, एककस्मिन् व्यगुणेपर्यायेचसप्तसप्तनगानवत्येव थत अनतपर्यायपरि- णतेवस्तुनियनता सप्तजग्योनवति इतिरत्नाकरावतारिकाया तेजच्यनेविपे गुणनेविपे पर्यायनेविषे स्वरूपेंसातनगाहोय जेएसातजगानो परिणामते स्याहादपणोकहिये तयादि स्वपर्याय परपर्यायैरुनयपर्यायै सन्नावेनासम्ना वेनोनयेनवार्पितोविगेपत कुल अकुंन कुनाकुंनोवा अवक्तव्योनयरूपादिन्नेदोनवति सप्तनगीप्रतिपाद्यतेश्त्य र्थ उठग्रीवाकपोलकुदिनादिनि स्वपर्यायै सदनावेना र्पित विशेपत कुनकुलोलण्यते सन्घटइतिप्रथमन्नगोन वत्ति एवजीव स्वपर्यायै झानादिनि अर्पित सन्जीव थर्थ ।। एसप्तनगी परनीथपेक्षायेंनथी तेपव्यादिकमध्येजठे यथास्वधर्मपरिणम एथस्तिधर्मठे अनेपरजव्यनाधर्मेनपरिणमवु एनास्तिनुफस तेमाटेएसप्तनगी तेवस्तु- धर्मठे तेविशेषावश्यकथी सप्तनगीसखियेंयें एकविवक्षितवस्तु स्वकेन्पोतानेपर्यायें सम्झावकण्वतापणे चनेपरपर्यायजे अन्यऽव्यनेपरिणमे तेनो असदलावण्यवतापणो परिणमेठे तथाजेवता अथवायठतापर्याय तेनोउतापपोते कोश्कपणे अवतापणोठे माटे उताथठतापणोपण तेजकालेंठे केमके वस्तुमध्ये अनेकधर्मठे तेसर्वकेनसीने ए. कसमय समकानासेठे तेपणवचनेनगातरेजकहीशके अनेठद्मस्थने अझामातोसर्व धर्म समकालेसदहे। पण उद्मस्थनोउपयोग यसरयातसमयी अनुक्रमे पूर्वापरसा- पेक्ष तेथीसप्तनगेनासनवे जेस्तुमासमकालें समकेतिनी श्रमामा समकाले भने ដូចជា देवचंद्रजीकृत नयचक्रसार. केवलीनानासनमा समकालेठे तेश्रुतहानीनानासनमा क्रमपूर्वकठे केमके नापासर्वक्र- मेंकहेवायठे तेथीयसत्ययाय तेनेजोस्यात्पदेपरुपियेंजाणिये नोसत्यवाय माटेस्यात्पूर्वक सप्तनंगीकहियें अव्यगुणपर्याय खन्नावसर्वमध्येठे तेरीतेसहवी तेदृष्टांतेकरीकहे ज. टकेण्डोव गावम कांगे कपाल तलो कुदिपेटो बुभ पोहोलो इत्यादिवपर्यायकरी - टवतो तेघटनेखपर्याय उतापणे थपितकरिये तेवारते कुंलकुंजधर्म सन्केण्ठतोठे प. पश्रतादिकधर्मनी तिमापेक्षाखबाने स्यात्पूर्वककद्देवो एटले स्यात्यस्तिघटः एप्र- यमन्नंगोजाणवो तथाजीवा दिव्यनेविपे जीवनासानादिगुण तेनेपर्याय जीवमध्यनेनि- त्यादि स्वजावेंकरीने स्यात्यस्तिजीवः एमसर्वव्यनेकहेबो यद्यपि जीवतयानजीवनो नित्यपणो सरिखोलासे पणतेएनोतेमानही थनेतेनोएमांनदी जोपणजीवसर्व एकजा- तीव्यवे पणएकजीवमांजे झानादिगुणठे तेथीजाजीवमानथी माटेसर्वअच्प स्वधर्मज थस्तिठे श्रने परधर्मनास्तिठे एमन्यात्यस्तिजीव एप्रथमन्नंगजाणवो. तथापटादिगतस्त्वक्त्राणादिन्निः परपर्यायरसन्नावेनार्पितः अविशेपितः अकुंनोनवति सर्वस्यापिघटस्यपरपर्यायर सत्वविवदायामसन्घटः एवंजीवोपिमूर्त्तत्वादिपर्याय अ सत्जीव इतिक्तिीयोनंगः अर्थ ॥ पटनेविपरह्यात्वक्जे शरीरनीचामडीनेढांके लांवोपथराय इत्यादिपर्याय ते घटनापर्यायनथी परपर्यायवे पटनेविपरह्या घटनेविपेएपर्यायनी नास्तिठे तेथी एप- यायनो असनावठे तेमाटे एघटनापर्यायनयी एमसर्वपर्यायें घटनथी तेवारेंपरपर्यायना यतापणानी विवदायें अवतोघटठे एमजीवपण मूर्तिपणादिक अचेतनादिपर्यायनो जीवमध्ये यसत् अठतापणो तेथीजीवपरपर्यायेनास्ति माटे स्यात्नास्ति एवीजोनांगो जाणको केमके परपर्यायनी नास्तितानुं परिणमन व्यनेविपेठे. तथासर्वोघटःस्वपरोनयपर्यायः सन्नावासनावाच्यांसत्वास त्वान्यामर्पितोयुगपछतुमिष्टोऽवक्तव्योगवति स्वपरपर्या यसत्वासत्वान्याएककेनाप्यसांकेतिकेनशब्देन सर्वस्यापि तस्यवक्तुमशक्यत्वादिति एवंजीवस्यापि सत्वासत्वाच्यामे कसमयेनवक्तुमशक्यत्वात् स्यादवक्तव्योजीव इतितृतीयो नंगः एतेवयःसकलादेशाः सकलंजीवादिकंवस्तुग्रहणपरत्वात १९२ प्रकरणरलाकर नाग पदेखो तत्रअस्तिनास्तिनावा सर्वेवक्तव्याएवनप्रवक्त व्याइतिशंकानिवारणायस्यात्अस्तिप्रवक्तव्य इतिपचमोलग स्यान्नास्तिप्रवक्तव्यतिपष्ट अर्थ ॥ इवेपाचमोतथा उद्योजागोकदेठे तिहास्यात्श्रवक्तव्य एमकहेनायी व्य तेमूलधर्मेएकसो श्रवक्तव्यथयो तेसदेहनिवारवाने कह्योजे स्यात्यस्तिथरक्तव्य व- स्तुमाघनताथस्तिधर्मठे पणवचनेथगोचरठे थनेथनताधर्मवचनगोचरपणवे तेना सापेक्षतामाटे स्यात्पदयुक्तकरीने एटलेस्यात्यस्तिश्रवक्तव्य एपाचमोनागोजाणतो एमजपाचमानीरीत स्यात्नास्तिश्रवक्तव्य एकोजागोजाएगो अत्रवक्तव्यानावा स्यात्पदेगृहीता अनअस्तिनावावक्तव्या स्तयाअवक्तव्या तथानास्तिनावावक्तव्याअवक्तव्या एकस्मिन् वस्तुनिगुणेपर्यायेएकसमयेपरिणममानाइतिझापनार्थ स्यात्म स्तिनास्तिप्रवक्तव्यतिसप्तमोलग अत्र वक्तव्यानावास्तस्या तपदेसगृहीताइतिअस्तित्वेनअस्तिधर्मानास्तित्वेननास्तिधर्मा युगपज्नयस्वनावत्वेनवक्तमशक्यत्वात्अवक्तव्य स्यात्पदेच अस्त्यादीनामेव नित्यानित्याद्यनेकातसग्राहक थर्थ ॥ इवे सातमोजागोकदेठे हाथस्तिनावपणोवक्तव्यठे तेमजनास्तिनावप- पवक्तव्यठे अने अवक्तव्यपणठे एसर्वधर्मएकसमयमा एकरस्तुमध्ये तथाएकगुणमध्ये तथाकपर्यायमध्ये समकालेंपरिणमेठे तेजणाववामाटे अस्तिनास्तिश्रवक्तव्य एसात मोलागोहाशस्तितेनास्तिनथाय अने नास्तितेथस्तिनथाय तयावक्तव्यते श्रवक्तव्य नयाय अनेश्रवक्तव्यते वक्तव्यनथाय तेजणावसानेश्रथे स्यात्पदग्रह्योठे शहाशस्तिप- जेनावठे तेअस्तिधर्म थनेनास्तिपणेजेन्नाव तेनास्तिपणेयह्याठे बेदु समकालेठेतेमाटे एकसमय वकव्यकेकडेवामाथशक्यठे थसमर्थठे तेथीयवक्तव्यकेअगोचरपणेथ नेजेस्यात्पदवे तेशस्तिधर्म नास्तिधर्म श्रवक्तव्यधर्मनोनित्यपणो थनित्यपणोप्रमुख थनेकातनोसग्रहकरे जेथस्तिधर्म तेनित्यपणेपण तथाथनित्यपणेपण एकपणेठे थनेकपणेचे नेदपणे थानेदपणे इत्यादिक तेशस्तिधर्ममाथनेकातता तेनेग्रने वेमके वस्तुनोएक्गुण तेमाथस्तिपणोते नास्तिपणोठे नित्यपणोठे थनित्यपणोठे नेद- पणोठे यनेदपणोठे वक्तव्यपणोठे थरक्तव्यपणोठे भव्यपणोठे अजव्यपणोठे एअने कातपणो एडजस्याहाद तेनुसकेतिकपास्य तेस्यात्पदवे एरीतेजाणमो यात्मपच्यनेविपे धर्मनीअस्तिताठे परधर्मनीनास्तिताठे खगुणनोपरिणमवो श्र- नित्यठे अनेतेजगुणपणे नित्यठे नवाजव्यमिपणेएकठे अनेगुणपर्यायपणेथनेक वे त- याथात्माकारणपणे कार्यपणे समयसमयमांनवानवापणोजेपामेठे तेजवनधर्मठे तोप- पथात्मानोमुलधर्मजेपलटतोनश्री तेअनवनधर्मठे इत्यादिकथ्यनेकधर्म परिणतियुक्त एरीतेपट्नव्यनेजाणी निरधारीने हेयोपादेयपणे अशान नासनथाय तेसम्यक्ज्ञान सम्यक्दर्शन एजीवनीयगुरुता तेपरकर्ता परलोक्ता परमादकता टालवानाउपा- यनुंसाधन तेसाधनकरवे यात्माश्रात्मापणे मूलधमरहे तेसिकपको तेनीरुचिउद्य- मपणोकरवो एदिजश्रेयवे. स्यात्अस्ति स्यान्नास्ति स्यात्प्रवक्तव्यरूपास्त्रयः सकला देशाः संपूर्णवस्तुधर्मग्रादकत्वात् मूलतः अस्तिनावाअ स्तित्वेनसंति नास्तित्वेनसंति एवंसप्तनंगाः एवं नित्यत्व सप्तनंगी अनित्यत्वसप्तनंगी एवंसामान्यधर्माणां विशेष धर्माणां गुणानांपर्यायाणां प्रत्येकसप्तनंगी तद्यथा अर्थ ॥ स्यात्थस्ति स्यात्नास्ति स्यात्श्रवक्तव्य एनपनांगा वस्तुनासंपूर्ण रूप- नेग्रहे मासिकलादेशी थने शेपरह्याजेचारलांगा तेविकलादेशीठे तेवस्तुनाएकदे- शनेग्रदेमाटे, तथावलीयस्तिपणानेविपेजेशस्तिपणो तेनास्तिपणेनथी अनेनास्तिप- णोनास्तिपणे तेमांशस्तिपणोनथी इहांकोइपुठेके वस्तुमांजेनास्तिपणोते अस्तिपणे कहोतो तोनास्तिपणामां अस्तिपणानीनाकिमकहोठो तेनेउत्तर जेनास्तिपणोतेश्र- स्ति तापणेते थने अस्तिधर्मकांनास्तिपणामांनथी माटेनाकहीवे उतिनीनाक- हीनधी तथाएमज नित्यपणानीसप्तनंगी तथा अनित्यपणानीसप्तनंगीतेमज सामान्य धर्मसवनी जिन्नजिन्नसप्तजंगी तथासर्व विशेषधर्मनीसप्तनंगी तेमजगुणपर्यायसनी जू- टीजूटी सतनंगी कहेवी तद्यथाकेण्तेकहीदेखाडेठे. झानज्ञानत्वेनअस्तिदर्शनादिन्निः स्वजातिधर्मः अचेत नादिन्निः विजातिधर्मः नास्ति एवंपंचास्तिकायेप्रत्यस्ति कायमनंतासप्तन्नंग्योन्नति अस्तित्वानावेगुणानावात्प दार्थशून्यतापत्तिः नास्तित्वान्नावेकदाचित् परन्नावत्वेन परिणमनात् सर्वसंकरतापत्तिः व्यंजकयोगेसत्तास्फु ०५ रए प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो तत्रअस्तिनास्तिनावाःसर्वेवक्तव्याएवनअवक्त व्यातिशकानिवारणायस्यात्अस्तिप्रवक्तव्य इतिपचमोलग स्यान्नास्तिप्रवक्तव्यतिपष्ट अर्थ ॥ हवेपाचमोतथा कोनांगोकहे तिहास्यात्थवक्तव्य एमकहेवाथी अव्य तेमूलधर्मेएकसो श्रवक्तव्यथयो तेसदेह निवारवाने कह्योजे स्यात्थस्तिथवक्तव्य र स्तुमाश्रनताथस्तिधर्मठे पणवचनेयगोचरठे अनेथनताधर्मवचनगोचरपण तेना सापेक्षतामाटे स्यात्पदयुक्तकरीने एटलेस्यात्यस्तिश्रवक्तव्य एपाचमोनांगोजाणवो एमजपाचमानीरीत स्यात्नास्तिश्चवक्तव्य एकोजागोजाणवो अत्रवक्तव्याजावाः स्यात्पढेगृहीता अत्रअस्तिनावावक्तव्या स्तथाअवक्तव्या तथानास्तिनावावक्तव्याअवक्तव्या एकस्मिन् वस्तुनिगुणेपर्यायेएकसमयेपरिणममानाइतिज्ञापनार्य स्यात् स्तिनास्तिअवक्तव्यतिसप्तमोनग अत्र वक्तव्यानावास्तेस्या तपदेसगृहीताइतिअस्तित्वेनअस्तिधर्मानास्तित्वेननास्तिधर्मा युगपज्नयस्वनावत्वेनवक्तुमगक्यत्वात्प्रवक्तव्य स्यात्पदेच अस्त्यादीनामेव नित्यानित्याद्यनेकातसग्राहक अर्थ ॥ हवे सातमोजागोकदेठे हायस्तिनावपणोवक्तव्यठे तेमजनास्तिनावप- पवक्तव्यठे अने श्रवक्तव्यपणठे एसर्वधर्मएकसमयमा एकरस्तुमध्ये तयाएकगुणमध्ये तथाएकपर्यायमध्ये समकालेंपरिणमेठे तेजणाववामाटे थस्तिनास्तिश्रवक्तव्य एसात मोलागो शहाअस्तितेनास्तिनथाय श्रने नास्तितेथस्तिनथाय तथावक्तव्यते श्रवक्तव्य नथाय थनेश्रवक्तव्यते वक्तव्यनथाय तेजणावरानेश्रर्थ स्यात्पदग्रह्योठे शहाशस्तिप- णेजेजाव तेथस्तिधर्म अनेनास्तिपणेजेजाव तेनास्तिपणेग्रह्या चेह समकालेठेतेमाटे एक्समय वक्तव्यकेकडेवामाथशस्यठे असमर्थठे तेथीश्ररकव्यकेण्यगोचरपणेठेश नेजेस्यात्पदवे तेथस्तिधर्म नास्तिधर्म श्रवक्तव्यधर्मनोनित्यपणो अनित्यपणोप्रमुस थनेकातनोसग्रहकरेठे जेथस्तिधर्मठे तेनित्यपणेपण तथायनित्यपणेपण एकपणे थनेकपणे नेदपणेठे थन्नेदपणेठे इत्यादिक तेथस्तिधर्ममायनेकाततावे तेनेग्रहे। वेमके वस्तुनोएकगुण तेमाथस्तिपणो नास्तिपणोठे नित्यपणो थनित्यपणो नेद पपो थानेदपणोठे वक्तव्यपणो थाक्तव्यपणोठे नव्यपणो थनव्यपणोठे एथने कातपषो पहजस्याहादठे तेनुसकेतिकवाक्य तेस्यात्पदठे एरीतेजाणनो देवचंडजीकृत नयचक्रसार. रए३ आत्मअव्यनेविप स्वधर्मनीअस्तिताठे परधर्मनीनास्तिताठे स्वगुणनोपरिणमवो अ- नित्यवे थनेतेजगुणपणे नित्यने नयाअव्यपिमपणेएक अनेगुणपर्यायपणेथनेक वे त- याथात्माकारणपणे कार्यपणे समयसमयमांनवानवापणोजेपामेवे तेनवनधर्मठे तोप- एवात्मानोमूलधर्मजेपलटतोनत्री तेथनवनधर्मठे इत्यादिकअनेकधर्म परिणतियुक्तठे एरीतेपट्अव्यनेजाणी निरधारीने हेयोपादेयपणे श्रझान जासनधाय तेसम्यक्ज्ञान सम्यक्दर्शन एजीवनीयशुद्धता तेपरकर्त्ता परनोक्ता परमादकता टालवानाउपा- चनुसाधन तेसाधनकरवे श्रात्माथात्मापणे मूलधमरहे तेसिपणो तेनीरुचिउद्य- मपणोकरवो एहिजश्रेयवे. स्यात्अस्ति स्यान्नास्ति स्यात्प्रवक्तव्यरूपास्त्रयः सकला देशाः संपूर्णवस्तुधर्मग्रादकत्वात् मूलतः अस्तिन्नावाअ स्तित्वेनसंति नास्तित्वेनसंति एवंसप्तनंगाः एवंनित्यत्व सप्तनंगी अनित्यत्वसप्तनंगी एवंसामान्यधर्माणां विशेप धर्माणां गुणानांपर्यायाणां प्रत्येकंसप्तनंगी तद्यथा अर्थ ॥ स्यात्यस्ति स्यात्नास्ति स्यात्श्रवक्तव्य एत्रणलांगा वस्तुनासंपूर्ण रूप- नेग्रहे माटेसकलादेशीठे थने शेपरवाजेचारलांगा तेविकलादेशीठे तेवस्तुनाएकदे- शनेग्रहेमाटे. तथावलीथस्तिपणाने विपेजेथस्तिपणो तेनास्तिपणेनथी अनेनास्तिप- णोनास्तिपणेठे तेमांथस्तिपणोनश्री श्हांकोइपुतेके वस्तुमांजेनास्तिपणोते अस्तिपणे कहोतो तोनास्तिपणामां अस्तिपणानीनाकिमकहोठो तेनेउत्तर जेनास्तिपणोते. स्तिठे उतापणेठे अने अस्तिधर्मकांश्नास्तिपणामांनथी माटेनाकहीवे वतिनीनाक- हीनयी तथाएमज नित्यपणानीसप्तन्नंगी तथा थनित्यपणानीसप्तनंगीतेमज सामान्य धर्मसर्वनी जिन्नजिन्नससनंगी तथासर्व विशेषधर्मनीसप्तनंगी तेमजगुणपर्यायसर्वनी जू. दीजूदी सतनंगी कदेवी तद्यथाकेन्तेकहीदेखाडेठे. ज्ञानज्ञानत्वेनअस्तिदर्शनादिन्निः स्वजातिधर्मः अचेत नादिन्निः विजातिधर्मः नास्ति एवंपंचास्तिकायेप्रत्यस्ति कायमनंतासप्तनंग्योनवंति अस्तित्वान्नावेगुणानावात्प दार्येशून्यतापत्तिः नास्तित्वानावेकदाचित् परन्नावत्वेन परिणमनात् सर्वसंकरतापत्तिः व्यंजकयोगेसत्तास्फु प्रकरणरताकर नाग पहेलो तत्रअस्तिनास्तिनावाःसर्वेवक्तव्याएवनप्रवक्त व्याइतिशकानिवारणायस्यात्यस्तिप्रवक्तव्य शतिपचमोनग स्यान्नास्तिप्रवक्तव्यतिपष्ठ थर्थ ॥ हवेपाचमोतथा ठहोनागोकहे। तिहांस्यात्थवक्तव्य एमकहेवायी अव्य तेमूलधर्मेएकसो श्रवक्तव्यथयो तेसदेह निवारवाने कह्योजे स्यात्यस्तिथरक्तव्य व स्तुमायनताशस्तिधर्मठे पणवचनेअगोचरठे अनेथनताधर्मवचनगोचरपण तेना सापेक्षतामाटे स्यात्पदयुक्तकरीने एटलेस्यात्यस्तिथवक्तव्य एपाचमोजागोजाणवो एमजपाचमानीरीते स्यात्नास्तिश्रवक्तव्य एव्होजागोजाणतो अत्रवक्तव्यानावा स्यात्पढेगृहीता अत्रअस्तिनावावक्तव्या स्तथाअवक्तव्या तथानास्तिनावावक्तव्याअवक्तव्या एकस्मिन् वस्तुनिगुणेपर्यायेएकसमयेपरिणममानाइतिज्ञापनार्थ स्यात्म स्तिनास्तिअवक्तव्यइतिसप्तमोनग अत्र वक्तव्यानावास्तस्या तपदेसगृहीताइतिअस्तित्वेनअस्तिधर्मानास्तित्वेननास्तिधर्मा युगपउनयस्वन्नावत्वेनवक्तुमशक्यत्वात्अवक्तव्य स्यात्पदेच अस्त्यादीनामेवनित्यानित्याद्यनेकानसंग्राहक थर्थ ॥ हवे सातमोजागोकदेठे हाथस्तिनावपणोवक्तव्यते तेमजनास्तिनावप- पवक्तव्यठे थने श्रवक्तव्यपण पसर्वधर्मएकसमयमा एकरस्तुमध्ये तथापकगुणमध्ये तथाकपर्यायमध्ये समकालेंपरिणमेठे तेजणारवामाटे थस्तिनास्तिश्रवक्तव्य पसात. मोजागो शहाथस्तितेनास्तिनथाय थने नास्तितेथस्तिनथाय तथावक्तव्यते श्रवक्तव्य नयाय अनेयवक्तव्यते वक्तव्यनथाय तेजणावपानेश्रथे स्यात्पदग्रह्योठे हाशस्तिप जेनावठे तेथस्तिधर्म अनेनास्तिपणेजेजावठे तेनास्तिपणेग्रह्याठे वेहु समकालेठेतेमाटे एकसमय वक्तव्यकेकडेवामाश्रशस्यठे असमर्थठे तेश्रीश्ररक्तव्यकेन्थगोचरपणेठेथ नेजेस्यात्पदवे तेथस्तिधर्म नास्तिधर्म थबक्तव्यधर्मनोनित्यपणो थनित्यपणोप्रमुख अनेकातनोसरहकरे जेथस्तिधर्मठे तेनित्यपणेपणठे तथाथनित्यपणेपणवे एकपणे यनेक्पषठे नेदपणेठे थनेदपणे इत्यादिक तेथस्तिधर्ममायनेकातताठे तेनेग्रह कैमरे वस्तुनोएक्गुण तेमायस्तिपणोठे नास्तिपणोठे नित्यपणोठे थनित्यपणो नेद- पपोठे थनेदपणोठे वक्तव्यपणोठे थाक्तव्यपणोठे नव्यपणोठे बनव्यपषोठे एथने कातपषो पदजस्याहादठे तेनुसकेतिकवाक्य तेस्यात्पद एरीतेजाणवो देवचंअजीकृत नयचक्रसार. रए३ थात्मजव्यनेवि स्वधर्मनीअस्तिताठे परधर्मनीनास्तिताठे स्वगुणनोपरिणमवो श्र- नित्यठे अनेतेजगुणपणे नित्य नथाऽव्यर्पिमपणेएकठे अनेगुणपर्यायपणेथनेक वे त- याथात्माकारणपणे कार्यपणे समयसमयमांनवानवापणोजेपामेठे तेजवनधर्मठे तोप- पारमानोमूलधर्मजेपलटतोनथी तेथलवनधर्मठे इत्यादिकथनेकधर्म परिणतियुक्तते एरीतेपट् व्यनेजाणी निरधारीने हेयोपादेयपणे श्रमान शासनथाय तेसम्यक्सान सम्यक्दर्शन एजीवनीअशुभता तेपरकर्ता परलोक्ता परमादकता टालबानाउपा- यसाधन तेसाधनकरवे थात्माथात्मापणे मूलधमरहे तेसिरूपणो तेनीरुचिउद्य- मपणोकरवो एहिजश्रेय. स्यात्अस्ति स्यान्नास्ति स्यात्प्रवक्तव्यरूपास्त्रयः सकला देशाः संपूर्णवस्तुधर्मग्राहकल्यात् मूलतः अस्तिनावाअ स्तित्वेनसंति नास्तित्वेनसंति एवंसप्तनंगाः एवं नित्यत्व सप्तनंगी अनित्यत्वसप्तनंगी एवंसामान्यधर्माणां विशेष धर्माणां गुणानांपर्यायाणां प्रत्येकंसप्तनंगी तद्यथा अर्थ ॥ स्यात्यस्ति स्यात्नास्ति स्थात्श्रवकव्य एत्रपजांगा वस्तुनासंपूर्ण रूप- नेग्रहे माटेसकलादेशीठे अने शेपरह्याजेचारनांगा तेविकलादेशीवे तेवस्तुनाएकदे- शनेग्रहेमाटे. तथावलीअस्तिपणाने विपेजेथस्तिपणो तेनास्तिपणेनथी अनेनास्तिप- पोनास्तिपणे तेमांथस्तिपणोनयी शहांकोइपुटेके वस्तुमांजेनास्तिपणोते अस्तिपणे कहोठो तोनास्तिपणामां अस्तिपणानीनाकिमकहोठो तेनेउत्तर जेनास्तिपणोतेथ- स्तिठे उतापणेठे अने अस्तिधर्मकांनास्तिपणामांनथी माटेनाकही उतिनीनाक- हीनयी तथाएमज नित्यपणानीसतनंगी तथा अनित्यपणानीसप्तनंगीतेमज सामान्य धर्मसर्वनी जिन्नजिन्नसप्तनंगी तथासर्व विशेषधर्मनीसप्तनंगी तेमजगुणपर्यायसर्वनी जू- दीदी सप्तजंगी कदेवी तद्यथाकेन्तेकहीदेखाडेठे. झानंझानत्वेनअस्तिदर्शनादिन्तिः स्वजातिधर्मः अचेत नादिनिः विजातिधर्मः नास्ति एवंपंचास्तिकायेप्रत्यस्ति कायमनंतासप्तनंग्योन्नति अस्तित्वानावेगुणानावात्प दार्थशून्यतापत्तिः नास्तित्वानावेकदाचित् परनावत्वेन परिणमनात् सर्वसंकरतापत्तिः व्यंजकयोगेसत्तास्फु २४ प्रकरणरलाकर नाग पहेलो रति तथाअसत्तायाअपिम्फुरणात्पदार्थानामनियताप्र तिपत्ति तत्वार्थतन्नावाव्ययनित्य । अर्थ ॥ इवेगुणनीसप्तलगीकहीदेसाठे जेमहानगुण हायकादिकगुणेशस्ति थ. नेदर्शनादिकखजातिएक व्यव्यापिगुण तथाखजातिभिन्नजीवव्यापि हानादिकसर्वगुण अनेश्रचेतनादिक परमव्यव्यापि सर्वधर्मनीनास्तिठे एमपचास्तिकायनेरिपे अस्ति कायें अनतिसप्तनगी पामे एसप्तजगी स्याहादपरिणाम तेसर्वव्यादिकमाने हवे वस्तुमध्येबस्तिपणोनमानिये तोस्योदोपउपजेतेकहे। जोवस्तुमांयस्तिपणो नमानिये तोगुणपर्यायनोबजावयाय थनेगुणनाथनारे पदार्थशून्यतापणो पामे तथाजोवस्तुमध्ये नास्तिपणोनमानियेतो तेवस्तुकदाकाले पररस्तुपणे थथना पर- गुणपणे परिणमिजाय तेथीकोश्वारे जीवतेथजीवपणोपामे थनेयजीवतेजीवपणोपामे तोसर्पसकरतादोपउपजे तथा व्यजनकेण्प्रकटतानोहेतु तेनेयोगेंठतोधर्म तेफुरे पण जेधर्मनीसत्तावतिनहोय तेफुरेनही जोनास्तिपणोनमानियें तोथसत्तापणेफुरे थनेजे वारेंथसत्तास्फुरे तेवारेजच्यनो अनियामककेन्थनिश्चयपणोथज्ञाय तेमाटेसर्वचार थस्तिनास्तिमयी व्यजकतानोदृष्टातकहे जेमकोराकुमामासुगधतानीसत्तारे तोज पापीनेयोगेंवासनाप्रगटेठे जोवस्त्रादिकमातेधर्मनथी तोतेमाप्रगटतोपणनथी एमसर्व. जाणवो हवेत्रीजोनित्यखानावकदेठे तेजेस्तुनानावतेनो श्रव्ययकेण्नबीटलवो ए- टलेतेमनोतेमजरदेवो तेनित्यपणोकहिये तेनावेनेदतेकडेवे एकाअप्रच्युतिनित्यता वितीयापारंपर्यनित्यता ॥ तथा जव्याणाकर्ध्वप्रचयतिर्यगप्रचयत्वेनतदेवडव्यमितिध्रुव त्वेननित्यस्वन्नाव नवनवपर्यायपरिणमनादिनि उत्पत्ति व्ययरूपोनित्यस्वन्नाव उत्पत्तिव्ययस्वरूपमनित्य ।। अर्थ | एकश्यपच्युतिनित्यता वीजीपारपर्य नित्यता तिहा श्वप्रच्युतिनित्यतातेनेक- दिये जेव्यतेजप्रचय तिर्यप्रचयनेपरिणमवे एव्यतेहिज एध्रुवतारूपज्ञानथा यठे एटलेसदासर्वदा प्रणेकालेतेरिज पवुजेझानथायठे जेमूलखजावपलटेनही तेच प्रच्युतिनित्यताकहियें थनेएनित्यतामाजे ऊर्घप्रचयकह्यो तेलखावे जेपहेखे समय जव्यनीपरिणतिहती तेवीजेसमयेंनवापर्यायनेउपजवे धनेपूर्वपर्यायनेव्ययें सर्वपर्यायनी परावृत्तिथ तोपण्पषच्यतेनुतेज एजे ज्ञानथायते ऽव्यमाजप्रचयकहिये उपरले समयेतेमाटेऊर्ध्वप्रचयकाहये १५ देवचंजीकृत नयचक्रसार. तथाअनंताजीवसरिखाछे पएसर्व जिन्नजिन्न पणसर्वजीवजापताए पणजीवएवो जीवत्वसत्तायेंतुष्यचिन्नजीवसत्तारूपज्ञान थाय तेतिर्यक्प्रचयकहियें. ऊध्र्वप्रचय ते समयांतरे अनेकजत्पादव्ययनेपलटवे पणएजीवते तेजठे एबुंज्ञान श्राय एनित्यस्वनावनोधर्मजाणवो एकारणधीकार्यउपनो तेनुंज्ञानथाय तेनित्यस्वनाव- नोधर्मजाणवो तयाएकारणधीजेकार्य उपनो वलीशानथयुं तेकारणीचीजेकारणेवीर्जु कार्ययाय एमनवेनवेकार्यउपने पणजीवतेजठे एवुजेज्ञानथाय परंपरारूपसंततिचाली जाय तेपारंपर्यनित्यताकहियें जेमप्रथम शरीरनेकारणेरागहतो तेहिज वस्त्रधननेकार- णप्रतेरागथयो तेकारणनवारागनोनवापणोपणरागरहितात्माकेवारे नही एपारंपर्य एटले परंपरा नित्यताकहिये वीजुनामसंततिनित्यताजाणवी तेकारणयोगेनिमित्तेनीपजे नवानवापर्यायनेपरिणमवे एटले पूर्वपर्यायनेव्ययथवे तथानिनवपर्यायनेउपजवे अनित्यखन्नावजाणवो एटलेउत्पत्तिकै उपजवो व्ययके विणसवो एवोजेखनाव ते अनित्यखनाव जाणवो. तत्रनित्यत्वंद्विविधं कूटस्थंप्रदेशादीनां परिणामित्वं ज्ञाना दिगुणानां तत्रोत्पादव्ययावनेकप्रकारौ तयापिकिंचिल्लि ख्यते विस्रसाप्रयोगजनेदाहिनेदोसर्वव्याणांचलनस दकारादिपदार्थक्रियाकारणंनवत्येव ॥ अर्थ ॥ तिहांवलीग्रंथांतरे नित्यपणोवेप्रकारेकह्योठे एककूटस्थ नित्यता बीजीपरि- पामिनित्यताठे जीवनाथसंख्यातप्रदेश तेसंख्यायें तथादेवावगाह पलटतोनश्रीते त- थागुणनोथविनाग तेसर्वकूटस्थ नित्यताठे. झानादिकगुणएसर्व परिणामिकनित्यतायेंठे केमकेगुणनोधर्मजएठेजेसमयसमयेंस्व- कार्यपणेपरिणमे अनेजेकार्यहोय तेपरिणामिकपणेजहोय एनीतिजठे अने जोज्ञानगुण- ने कूटस्थ नित्यतापणेमानियें तोपेहेलेसमयेंजे ज्ञानेकरीजाण्यो तेहिज जाणपणो स- दासर्वदारदे पणतेमतोनत्री शेयतोनवनवीरीतें परिणमतादेखायठे तो ते यनीनवनवी अवस्थाज्ञानजाणेनही एटलेपहेलेसमयजेरीते ज्ञानपरिणमेठे तेरीतें परिणमनजोजोई- ये अनेएरीतें ज्ञानयथार्थथयु एमघटे नहीं तेमाटे डेयजे घटपटादिक तेजेमपलटेठे तेमझानपणजाणे तोहिजझानयथार्थथाय तेमाटेझानगुण ते नवानवा यजाणवामाटे परिणामीजाणवो थनित्यज्ञायकताशक्ति माटेनित्य एरीतें नित्यानित्यस्वनावी सर्वगुणठे सर्व अव्यनेविपेपोतानी क्रियानुकारणथायजठे.
२९६ प्रकरणरनाकर नाग पडेखो तत्रचलनसहकारित्वकार्यधर्मारितकाय अव्यस्यप्रतिप्रदेशस्यच लनसहकारिगुणाविनागा. उपादानकारणकारणस्यैवकार्यपरिण मनात् तेनकारणत्वपर्यायव्यय कार्यत्वपरिणामस्योत्पाद गुण त्वेनध्रुवत्वं प्रतिसमयंकारणस्यापि नत्पादव्ययो कार्यस्याप्युत्पा दव्ययावित्यनेकांतजयपताकायचे एवसर्वव्येपुसर्वेपागुणा नास्वस्वकार्यकारणताझेया इतिप्रथमव्याख्यान ।। अर्थ ॥ तिहाजेमधर्मास्तिकायअव्यनो चक्षणसहकारीपणो तेमुरयकार्यवे अने श्र- धर्मास्तिकाय व्यनो स्थिरसहायी तेमुरयकार्यठे वलीयाकाशमव्यनुथवगाहनादान तेमुरयकार्यठे जीवनोजाणवा देसवारूपउपयोगतेमुरयकार्यठे पुजसनोवर्षगधरसस्प शंपणो तेमुरयकार्यवे इत्यादिस्वकार्यनोथावुठे तेजिहाथाबु तिहा जानधर्मथयो अने जिहाजवनधर्म तेउत्पादथयो भनेउत्पादहोय तेव्ययसहितजहोय तेनवनधर्म त. स्वार्थप्रथमध्येकयोठे हवेतेउत्पादव्ययवेप्रकारनावे एकप्रयोगपीथाय थनेपीजो विश्न- साकेन् सहजेपरिणामीधर्मेयाय हवेहासहजनो उत्पादव्ययकहे तिहाधर्मास्तिका यादि वनव्यने पोतापोताना चक्षणसहकारादिगुणनी प्रवृत्तिरूप अर्थक्रियानोकरवो थायज अनेचलणसहकारपणोतेकार्य धर्मास्तिकायऽव्यने प्रतिप्रदेश रह्यो जे चक्षण- सहकारीगुणाविनाग तेउपादानकारण तेहिजकार्यपणेपरिणमेठे एटले कारणपणा नोव्यय अनेकार्यपणानोउत्पाद तथा चलपसहकारीपणे ध्रुवठे एमज अधर्मास्तिकाय- नेविपे थिरसहायगुणनु प्रवर्तनठे तयाथाकाशास्तिकायनेविषेपण अवगाहनागुणनु प्रवर्तन एमजठे वलीपुजलमा पूरणगलनादिक्गुणनुप्रवर्तन। तेमजजीवनव्यमा झा. नादिकगुणनुप्रवर्तन अथवावली अनेकातजयपताकाग्रथनेविपेएमपणकयुठे जेप्रति समय गुणनेविपे कारणपणो नवोनयोउपजे एटले कारणपणानोपण उत्पादव्ययठे ते मजप्रतिसमये कार्यपणोपण नवोनवो उपजे पटलेकार्यपणानोपण उत्पादव्ययठे ए मसर्वजन्यने विपे सर्वगुणनो कार्यपणो कारणपणो उपजे विषसे एम उत्पादव्ययनो एक स्वरूप प्रथम नेद कह्यो तथाचसर्वेपाडव्याणापारिणामिकत्व पूर्वपर्यायव्यय नवप र्यायोत्पाद एवमप्युत्पादव्ययो अन्यत्वेनध्रुवत्वंशतिक्तिीय थर्थ ॥ सर्वधर्मठेतेपरिणामिकनावें। तिहापूर्वपर्यायनो व्यय अनेनवापर्यायनो उ पाद एवरपाडव्यय समयसमयँठे थनेव्यपणोध्रुववे ए चीजो भेद.
१ए देवचंजीकृत नयचक्रसार. प्रतिव्यस्वकार्यकारणपरिणमनपराटत्तिगुणप्रत्तिरूपाप रिणतिः अनंताअतीता एकावर्त्तमाना अन्याअनागतायो ग्यतारूपाः तावर्त्तमानाअतीतानवंति अनागतावर्त्तमानान्न वंति शेपाअनागताकार्ययोग्यतासन्नतांलन्नते इत्येवंरूपात्रु त्पादव्ययौ गुणवेनध्रुवत्वं इतितृतीयः अत्रकेचित्काला पेदया परप्रत्ययत्वंवदंति तदसत् कालस्यपंचास्तिकायपर्या यत्वेनेवागमेजक्तत्वात् इयंपरिणतिः स्वकालत्वेनवर्तनात्स प्रत्यदं एवंतयाकालस्यनिनऽव्यत्वेपिकालस्यकारणताअ तीतानागतवर्त्तमानन्नवनंतुजीवादिऽव्यस्येवपरिणतिरिति ॥ अर्थ ॥ सर्वव्यनेविपे खके पोतानुकारण परिणमन परावृचिके० पलटणपणेगु- पनीप्रवृत्तिरूप परिणमन ते परिणतियनंति अनंतजातिनी अतीतकाव्यश्छे अने अनंतिजातिनी एकवर्तमानकाळे अनेवीजीयनागतयोग्यतारूपपणे अनंतिठे ते वर्त- मानपरिणतिते थतीतयायठे एटो तेपरिणतिमध्ये वर्तमानपणानोव्यय थने अतीत- पणानोउत्पाद तथा परिणतिपणेध्रुवठे अनेअनागतपरिणति तेवर्तमानथायठे तिहां अनागतपणानोव्यय वर्चमानपणानोउसाद अनेतिपणेध्रुव अने अनागतकार्ययोग्यता तेदृरहनाते श्रासन्नके नजीकपणोपामे एटलेदरतानोव्यय अने नजीकनानोउत्पाद तथाथतीनमध्ये दूरतानोउत्पाद अनेनजीकतानाव्यय एरीतसर्व व्यनेविपेयतीनव- मान तथायनागनपणे परिणति तपरिणमेजठे एव्यनविपेखकालरूप परिणमन ठे एनत्यादव्ययनोत्रीजीनेट जाणवो. श्हांकेटलाककालनीथपेक्षावश्ने परप्रत्ययपणाकडूठे तेखाटोठे कारणके काल - व्यजेतेपंचास्तिकायनोपर्यायठे थने परिणतितो व्यनोन्वधर्मठे माटेकालतेन्बकाल- रूपवस्तुनोपरिणाम तेनान्नेदठे श्रयवाकावनेनिन्नऽव्यमानियें तोपणकालतेकारपाणे ते अनेयतीतधनागनवर्तमान-पपरिणति तेतो जीवादिकऽच्चनोधर्मठे ते माटेए उ. त्पादव्ययपणवल्पज एबीजोत्नेदययो. तथाचसिनत्मनिकेवलज्ञानस्ययवार्य यज्ञायकत्वात्य यायाधर्मादिपदार्याः तयाघटपटादिन्पावापरिणम तितवैवज्ञाने नासनात् यस्मिन्नमयेघटस्यप्रतिना प्रकरणरत्नाकर नाग पदेसो स समयातरेघटभ्यसेफपासादिप्रतिलास तदाझानेवटा प्रतिनासध्वस कपालप्रतिनासस्योत्पाद ज्ञानरूपले नध्रुवत्वमितितथाधर्मास्तिकायेयस्मिन्समयेसंरयेयप. रमाणुनाचतनसहकारिता अन्यसमयेअसरव्येयाना ए वसख्येयत्वसहकारिताव्यय असरयेयानंत सहका रितानत्पाद चलनसहकारित्वेन ध्रुवत्वं एवमधर्मादि प्वपिझेय एवसर्वगुणप्रत्ति इतिचतुर्थ ॥ अर्थ ।। तथाके तेमजवलीसिकात्माने रिपे फेसज्ञानगुणनीसपूर्णप्रगटतावे तेय थार्यजेका जेझेयजेमपरिणमे तेफासेंतेमजजाणे पदनोयनोज्ञापक तेलझान जेमधर्मादिषव्य तथापटपटादिशेयपदार्थ जेरीत परिणमे तेरीतेज कपलझानजाणे ते जेसमयेघटानहतु तेसमयातरे घटध्वसथये कपासनुज्ञानथाप तेदारघटप्रतिनासनोज- सकपालप्रतिनासनोउत्पाद थनेझाननोधुवपणो एमदर्शनादि सर्वगुणनोप्रपतनजाणो. तथाधर्मास्तिकायनेविपे जेसमयेसरयात परमाणुनो चसनसदकारिपणो दतो फ- रीसमयातरे असरयात परमाणुने चसनसदारी पणोकरे तेगारें सरयाता परमाणुचत. नसदकारतानोव्यय अनेअसरयेयपरमाणुने चसनसहकारतानो उत्पाद थनेचसनस- हकारीपणेभुवळे एमजश्रधर्मास्तिकायादिकनेविषे पण सर्व गुणनीप्रवृत्तियायचे परी- तेएकजव्यनेविपेचनतागुणनीप्रवृत्ति प्रदाकोश्पुवशे जेधर्मास्तिकायमप्ये अनंताजीन तथाथनंता परमाणु ते चलपसहकारीथाय एटसोचसनसदकारी तोयोमाजी अ- नेथोडा परमाणुनें चक्षणसहकारकरता घीजोगुणकयोश्रणप्रवत्यो रह्यो एमकहे तेनेउत्तर के निरावरणजेऽव्य तेनोगुणथणप्रवत्यों रहेजनहीथनेजीवपुझसजे थावी पहोता तेने सहकारेसर्व चलनसहकारीगुणना पर्यायते प्रवतेज केमकेथलोकाकाशमध्ये जोश्रव. गाहकजीवपुजसनथी तोपण अवगाहकदान गुणतोप्रयतेंजवे तेमधर्मास्तिकायादिकमा जीवपुजलथोमाने पोचवे पणगुणतोषधी प्रवत्तजठे एमधारवो एरीतेगुण पर्यायनो उ पादव्यय ध्रुवरूपधर्मकडेवो एचोथुरूपका तथासर्वेपदार्या अस्तिनास्तित्वेनपरिणामिन तत्रास्ति नावानास्वधर्माणा परिणामिकत्वेननत्पादव्ययौस्त नास्ति भावानापरऽच्यादीनापरावृत्तौ नास्तिनावानापरावृत्तित्वेना प्युत्पादव्ययौ ध्रुवत्वच अस्तिनास्तियौ इतिपचम रएए देवचंजीकृत नयचक्रसार. अर्थ ॥ तथासर्वव्यमांयस्तितधानास्ति ए वे स्वनावपरिणमिरह्या तिहांजेशस्ति- खन्नावठे तेवव्यादिकनोठे ते जेवारेंज्ञानगुण घटजाणतोहतो तेवारें घटज्ञाननीय- स्तितादती अनेतेजघटध्वंस थये कपालज्ञानययुं तेवारें घटज्ञाननीअस्तितानो व्यय थयो अने कपालझाननी अस्तितानोउत्पादथयो एरीतंबस्तितानोउत्पादव्ययठे तेज रीतनास्तितानोपणउत्पादव्ययजाणवो जेपहेलीघटनास्तिताहती तेपठेघटसेंकपाल- नास्तिताययी एमपरजन्यनेपलटवे नास्तितापलटेठे तेवगुणनेपरिणामिक कार्यनेपल- टवेकरीनेअस्तितापलटेठे अनेजिहांपलटवापणो तिहांउत्पादव्ययथायज एमव्यमां सामान्यखनाव सर्वधर्मठे तेमां जेमसंनवेतेम श्रीप्रनुनीश्राायें उपयोगदेश्ने उत्पा- दव्ययपणोकरवो अने अस्तिनास्तिपणे ध्रुवठे एपांचमोथधिकारकह्यो. तयापुनःअगुरुलघुपर्यायाणां पड्गुणहानिरधिरूपाणांप्र तिजव्यंपरिणमनात् नानादानिव्ययेटध्युत्पादः रहिव्यये हान्युत्पादः ध्रुवत्वंचागुरुलघुपर्यायाणां एवंसर्वज्च्येपुज्ञेयं तत्वार्यवृत्तोआकाशाधिकारेयत्राप्यवगाड्कजीवपुजलादिर्ना स्ति तत्राप्यगुरुलघुपर्यायवर्त्तनयावश्यत्वेचानित्यतान्युपेया तेचअन्येअन्येचन्नवंति अन्यथातत्रनवोत्पादव्ययोनापेदि कावितिन्यूनं एवंसलदाणंस्यात् इतिषष्ठः ॥ अर्थ ॥ तथाकेन्तेमज वलीसर्वव्यतथापर्याय ते अगुरुलघुधर्मे संयुक्तहोय अव्य- नेप्रदेशे अगुरुलघुथनंतोठे तेथगुरुलघुसमयसमयें प्रदेशे तथापर्यायें कोश्कवारेंवृद्धि पामे कोश्कबारेंघटीजाय तेवधुघटुथवोठप्रकारेंठे १ अनंतनागहानि असंख्यातना- गहानि ३ संख्यातनागहानि ४ संख्यातगुणहानि ५ असंख्यातगुणहानि ६ थनंतगु- पदानि एकप्रकारेहानि तथा १ अनंतनागवृद्धि २ असंख्यातनागवृद्धि३ संख्यातना- गवृकि संख्यातगुणवृद्धि ५ थसंख्यातगुणवृद्धि ६ अनंत गुणवृद्धि एप्रकारनीवृद्धि तेसर्वव्यनासर्वप्रदेशे सर्वपर्यायमाथाय एकप्रदेशमा कोश्कसमयेंवधेठे कोश्कसमये घटेवे जेम परमाणुमांवर्णादिक वधेघटेठे तेमयगुरुलघुपणोपण वधेघटेठे हानिनोव्ययवे तोवृछिनोउत्पादठे थथवावृझिनोव्ययठे तोहानिनोउत्पादठे पणश्रगुरुलघुध्रुवनोध्रुवठे एमसर्वव्यनेविपेजाणवो तिहांतत्वार्थटीकामां श्राकाशव्यने अधिकारेकह्युठे तेल- खियेठेयें जिहांथलोकाकाशमध्ये अवगाहकजीवपुजलादिकमव्यनीतिहांपण अगु- रुलधुपर्यायवंतपणो अवश्य तेश्रगुरुलघुनीअनित्यता अवश्यअंगीकारेठे अनेतेअगुरु- २०० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो लघु तेपर्यायें तथाप्रदेशे थन्यथन्यकेपीजोनीजोथायवे एटलेपूर्वसमय थगुरुसघुनो व्यय थनेनीजेसमये नाथगुरुसघुनो उत्पादठे जोएरीतेनयोउत्पादव्यय गवे पियेनही तोश्रसोकाकाशन विपे सत्तक्षण न्यूनकेन्उँठोपके जेउत्पादव्ययभुनतासयुक्ततेसत्क- हिये यनेजेऽव्यहोयतेसत्पणासयुक्तजहोय माटेवगुरुलघुनापरिणमन सर्वव्यमास- पर्यायमा सर्वप्रदेशमाठे एगुरुतघुनो उत्पादव्ययको पोथधिकारययो तयानगवतीटीफाया तथाच अस्तिपर्यायत सामर्यरूपा विशेषपर्यायास्तेचानतगुणास्तेप्रतिसमयनिमित्तनेदेनपराट त्तिरूपा तत्रपूर्वविशेपपर्यायाणानाश अनिनवविरोपपर्या याणामुत्पादपर्यायवत्वेध्रुवत्व इत्यादिसर्वत्रज्ञेय इतिसप्तम अर्थ ॥ तेमजाली थस्तिपर्याययी विशेषपर्यायजे सामर्यरूप तेथनंतगुणा एन गरतीमूननीटीकामध्येकह्यो जेथस्तिपर्याय तेझानादिकगुपनाथविजागरूपपर्याय जेपर्यायपर्यायमांसदेयजाणानु सामर्थ्य तेचिशेपपर्यायठे तयामहाजाप्ये यावतोहे- यास्तायतोहानपर्यायाः एसामर्थ्य पर्यायगयेप्याठे एसामय॑पर्याय तेझेयने निमित्तेठे तेयतोयनेकउपजेठे नेथनेकविणशेठे तेरारंविशेषपयांयपणपखटेवे तेप्रतिसमये नि मित्तानेदनी परागृत्तिपसटवेयी पूर्वरिशेपपर्यायनाशयाय तयायनिनाविशेषपर्यापनो उपजमोठे थनेपर्यायनीयस्तितानुमठे एमगुणपर्यायनोउत्पादव्ययधुवपणो ते सात मोठे पथस्तिनास्तिम्वनार पपाण्या नित्यताज्जावेनिरन्वयताकार्यस्यनयति कारणानावताच नपति अनित्यतायाअनावशायकतादिशक्तेरनाव अर्थ कियासंनय तयाममम्तस्वनावपर्यायाधारनृतनव्यदेशा नाम्यम्यदेवनेदम्पाणामेकत्वपिंटीरूपापरत्याग एकम्ब जान देनमालनापानानिन्नकार्यपरिणामानानिन्नमनाव रूपोनरम्बनाम एफयानावेमामान्यानाव अनेकन्वाना चेविगेपधर्मानाय म्वम्वामित्वव्याप्यव्यापकताप्यन्नाव ययं । पमन सांडव्यमानिन्यता तयाथनित्यता पनित्य थनित्यपणाविना- व्यवोनची जोन्यमानित्यतानहोयतो कार्यनोथचयरोनेदोय पटलेथमुक्कार्यते थमुरमन्य करणे प्रमायोजायनही माटेअन्यमानिरयतामानायीज थमुरुमन्ये यमुसार्याग्यो एमादेवायठे माटे जोऽव्यनेनित्यपणेजमानिय तोगुणनुरार्य तेज- देवचंजीकृत नयचक्रसार. व्यनोकदेवाय अनेगुणते व्यनकडेवाय अनेजोमव्यनित्यहोय तोकारणपणानो अजाब चाय माटेव्यमां नित्यतामानवी अनेजोडव्यमांथनित्यपणोनमानियेतो जाणंग था देदेश्नं सर्वव्यना गुणरूपकार्यनो अनावबजाय अर्थ क्रियानवेनदी एटलेकोश्क अनित्यपणोदोय तोश्रर्थ क्रियानेकरे केमकेकरवापणोकोश्कवीजापणो एटलेनवापणो निपजाववो तेपूर्वपर्यायनो ध्वंसयवेधीयाय अनेतेएकनोवंस अनेकोश्कवीजा नवा- नोनीपजवो तेव्यमांथनित्यपणोठे एटलेनित्यस्वन्नाव तथा थनित्यस्वनाव उलखा. व्या हवेएकस्वनाव तथाथनेकस्वन्नाव उलखावे. तथाके तेमज समस्तके सर्वजेस्वलाव अस्तित्व प्रमेयत्व अगुरुवघुत्रादिक सम- स्तपर्याय गुणाविनागादिक तेसर्व-श्राधारलुतक्षेत्र तेप्रदेश ते स्व के पोतानाक्षेत्र तेसर्वन्नेदरूप जुदाजुदा एटलेसंख्याताप्रदेश निन्नवे पणतेएकमिपणो किवारेंतज. तानथी सर्वप्रदेशमां थंतरालक्षेत्रपणो कोश्वारपामतोनयी जेथनंताखन्नाव अनंतप- र्याय तेथसंख्यातप्रदेशरूप तेनुप्रमाण फिरतुंनथी एवोजेजव्यनेविपे समुदायपिंपणो रहे। तेएकखनावकहिये तेपंचास्तिकायमध्ये १ धर्म २ थधर्म ३ थाकाश एत्रण- व्यएकेकठे थनेजीवजव्यथनंताठे तेथीपुजलपरमाणु थनंतगुणाठे तेएकजीव अनेक रूपनवनवाकरे पण आंतरपमेनही तेमाटे प्रव्यमध्ये एकवनावठे. क्षेत्रेयसंख्यातप्रदेश कालउत्पादव्ययरूप नावपर्याय गुणनायविनागते पोताना जिन्नकार्य परिणामी तेसर्वनोजिन्नप्रवाहढे एटलेसर्वनो कार्यपणोनिन्न तेमाटे- व्यने सर्वखनावपर्यायाने विचारतांजव्यमा थनेकखनावपणठे. जोवस्तुमा एकपणा- नो अनावमानियें तोसामान्यपणोरहेनही थनेगुणनो पर्यायनो स्वामी श्राधारते कोण थाय थनेवाधारविनागुणादियाधेयते क्यारदे तेमाटेअव्यनो एकपणोठे. जोवस्तुमा थनेकपणोनमानियें तो अव्यतेविशेपरहित जाय तेथीगुणनोयनेकपणो शीरीतेऽव्यने विपे पामियें माटे अव्यमा गुणकार्यनो अनेकपणोपणठे तथाखखामिव्याप्य व्यापक- जाव केमठेरे जेगुणपर्याय ते स्व के धनश्रनेव्यतेतेनोखामीठे अथवा व्यतेव्याप्य अने गुणपर्यायते व्यापक एरीते अव्यमां एकखन्नाव तथाश्रनेकखनाव जाणवा. स्वस्वकार्यन्नेदेन स्वन्नावनेदेन अगुरुवघुपर्यायनेदेननेदस्व नावः अवस्थानाधारताद्यन्नेदेन अनेदस्वनावः नेदानावेसर्वगु णपर्यायाणां संकरदोपः गुणगुणीलदालदाणः कार्यकारणताना शः अनेदानावेस्थानध्वंसः कस्यैतेगुणाःकोवागुणीइत्याद्यन्नावः अर्थ ॥ खखके पोतपोताना कार्यनेनेदेकरी एटले जीवअव्यमा ज्ञानगुण तेजा- २०१ प्रकरणरलाकर नाग पहेलो एवानुकार्यकरे अनेदर्शनगुण देखवानुकार्यकरे तथाचारित्रगुण थिरतारमणतारूप कार्यकरे तथापुनसाव्य ते रूपपणोजिन्नकार्यकरे तथावर्णपणो गधपणो रसपणो थने स्पर्शपणो सर्वकार्यजिन्न तथाखनावजेदते अस्तिखानामगतिरूपठे नित्यखनाव थवि. नाशीपणोठे अनित्यपपोते पलटणरूपवे एकपणोतेपिमरूप अनेकपणोते प्रदेशादि- कठे इत्यादि खनावनेद तथाश्रगुरुलधुपर्याय प्रदेशगुणाविनागे जदोजूदोठे कोईकोई- नोतुल्यनथी हानिवृतिरूपपरिणमन इत्यादि प्रकारे अव्यमानेदस्वनाव तथा सर्वधर्मनो अवस्थानके रेहेवो तेनेथाधारपणो कार्यनी तुलनाके सरिसा- पणोकेवारें निन्नपमतोनी तेमाटेऽव्यमा थनेदखनाव. जोडव्यगुणपर्यायमाजेदखजावनहोयतो सर्वसकरएकपणोयाय तेबारे कार्यनो जेद केमपमे तेमाटे सर्वव्यगुणपर्यायमा दसर्वचारवे जीवतेचेतनालक्षणवत अजीवते चेतनारहित एनेदठे अजीवमध्ये जेधर्मास्तिकायच्यते चलणसहकारनेकरेठे पणथी. जाश्रजीवजव्यते कार्यकरतानथी एमथधर्मास्तिकाय थिरमहायगुणनेंकरेठे थाकाश- शवगाहदाननेंकरे पुमलरूपी आवरणस्कधादिकपरिणमनकरें। एमसजयनेंदठे तोजभिन्नभिन्नऽव्यकद्देवाय शहाकोश्कदेशेके जीवथनतातेतोसरिखावे तोमर्यजीवनें एकजव्यशागस्तेनकह्यो तेनेउत्तरजेरूपेया सोनारूपापणे अथवा धवलापणे तोखपणे सरिग्वा पणवस्तुनापिकपणे जिन्न तेमाटे सोनेपण जिन्ननिन्नकहियेये तेमजीवने पण जिन्नभिन्नकहिये वलीउत्पादव्ययनोफिरवो सर्वमा तेजरीतनोठे पणपलटण ते एकरीतनोनयी तथाथगुरुसघुनी हानिछिनो फिरवोपण सर्पजच्यमा पोतपोताने तेथीसजीव तथासर्वपरमाणुनिन्न एनेदखनार जाणवो तन्मयतावस्थानाधारताधनेदेन बजेदस्वजार तथातन्मयता श्रवस्थानतानो थने दरे अनेथाधारतानोपण थजेदपणोठे तेयनेदखनाव तयाजेदनोजो थनारपणोमानियें एटलेवस्तुमानेदपणो नमानियेतो सर्पगण तथा पर्यायनो सकरके० एकमेकपणो एदोपलागे तोगुणीकोण तयागुणकोण अच्यकोण एम गुणपर्यायने केशव्यनो कयोपर्याय एमवेहेंचणयायनही गुण तथागुणी तथा जेउँस पवायोग्यसप तेनुचिन्द तथाकारणधर्म तथाकार्यधर्मता एवेजुदापडेनही कार्यधर्म तथाकारणधर्मनो नाशयाय माटेवस्तुमा जेदखजारमानयो तयाजोरस्तुमाथनेदपपोनमानियें तोस्थानध्यमथाय जेस्थान कोण अनेतेस्थान फमा रहेतेरोष इत्यादिकनोथनापयायले एमविचारता सर्वथाएकपणोमानता कोण गुपी थनेकोणगुण एमससाणनयाय एरीतन्जेदाजेंदखजाववस्तुमा मानवा २०३ देवचंजीकृत नयचक्रसार. परिणामिकत्वेउत्तरोत्तरपर्यायपरिणमनरूपोन्नव्यस्वन्नावः त थातत्वार्थसत्तौ श्हतुन्नावेऽव्यंनव्यं नवनमितिगुणपर्यायाश्च भवनसमवस्थानमात्रकाएवनश्थितासीनोत्कुटकजागृतशयि तपुरुषवत्र्तदेवच कृत्यंतरव्यक्तिरूपेणोपदिश्यते जायते स्तिविपरिणमतेवईते अपदीयते विनश्यतीति पिंडातिरिक्त वृत्यंतरावस्थाप्रकाशतायांतुजायतेइत्युच्यते सव्यापारैश्चन वनत्तिः अस्तिश्त्यनेननिर्व्यापारात्मसत्ताख्यायते नवनवृ त्तिरुदासीनाअस्तिशब्दस्यनिपातत्वात् विपरिणमतेइत्यनेन तिरोनूतात्मरूपस्यानुचिन्नतथावृत्तिकस्यरूपांतरेणजवनं य यादीरंदधिन्नावनपरिणमते विकारांतरसत्यानवनवत्तिष्ठते कृत्यंतरव्यक्तिहेतुनावत्तिर्वाविपरिणामःवतश्त्यनेनतुपच यरूपःप्रवर्तते ययांकुरोवईतेउपचयवत्परिणामरूपेणनवन रत्तिय॑ज्यते अपदीयते इत्यनेनतुतस्येवपरिणामस्यापच यवृत्तिराख्यायते उर्वतीभवत् पुरुषवत्पुरुषवदपचयरूप नवनवृत्यंतरव्यक्तिरुच्यते विनश्यति इत्यनेनावितभवन वृत्तिस्तिरोनवनमुच्यते यथाविनष्टोघटः प्रतिविशिष्टसमव स्थानात्मिकानवनवृत्तिस्तिरोन्नूतानत्वनावस्यैवजाताकपाला द्युत्तरनवनवृत्यंतरक्रमाविविन्नरूपत्वादित्येवमादिनिराकारे व्याण्येवनवनलदाणान्यपदिश्यते त्रिकालमूलावस्थायात्र परित्यागरूपोऽन्नव्यस्वन्नावः नव्यत्वानावविशेषगुणानाम प्रवृत्तिः अन्नव्यत्वानावेऽव्यांतरापत्तिः अर्थ ॥ हवे नव्यखनाव तयाचनव्यखन्नावकहेजीवथजीवादिक अव्यवे तेप- रिणामिठे समयसमयें नवानवापरिणामें परिणमेठे तिहांपूर्वपर्यायनेविनाशे थने उत्त- रोचर नवानवापर्यायनेप्रगटवे एवीजे अव्यनीपरिणति तेनुमूलकारणते नव्यखनाव कहियें तिहांतत्वार्थटीकामध्येकह्योठे श्हाव्यानुयोगनेविपे जावधर्मनेविपे एटवे गुणपर्यायनेविपे अव्य ते नव्यके० नवनययो एटलेनवोनीपजवो तेजवन इतिक २०४ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो एमवस्तुना गुणपर्यायजेठे तेजवनके० नवोथवारूप समवस्थानमात्र पटले नवानः थावारूपठे तिहादृष्टांतकहे जेपुरुप उत्थितके जव्यो श्रासीनके० फरीतेहिजवेर वेसवुतेपद्मासनकहियें श्रथवाउकमवुतेथासनसहितसूवु जेमश्यादिकपर्यायतेपुरुपथ यते तेम तेहजवृत्यतरके पूर्वपर्यायनोविनाश थनेउत्तरपर्यायनो उपजबोते वृव्यतर : हिये वृत्यतरव्यक्तिरूपपणेउपदेशे तेजनधर्मनीप्रवृत्तिकहे जायतेके नवोऊपजेर स्तिके तिपणेर विपरिणमतेके बीजापणेपरिणमे वलीसामर्थ्यधर्मेवधे धने था क्षीयतेके घटे विनश्यतिके विनाशपामे पिम्के समुदायपणो तेथी अतिरिक्तके वीजीवृत्तिजे गुणनी प्रवृत्यतरनी अवस्थाने प्रकाशथवे करीने जे नवनपणोथाय एट वेरीजेनवनत्ति तेसव्यापार पण निर्व्यापारनथी अस्तिएवचने निर्व्यापार श्रात्मशक्तिठे तेकहियेठेये तेपण जपनत्तिथी उदास नवे एटलेनवनवृत्तिने ग्रहणकरतीनथी थस्तिशब्दने निपातपणोठे विपरिणमतेएवच तिरोनूतके श्रणप्रगटीजेवस्तु तेमातभूपपणे अनुछिन्नके० विछेदगई तथावृत्तिकस्यके तेरीते वर्ततियात्मशक्ति तेनोरूपातरेथवो तेजवनकहिये तिहादृष्टात जेम क्षीरते दू दधिनावेंपरिणमे विकारातरेथवो तेरीतेंरहे एनवनधर्मकहियें जेझानादिपर्यायमा छ नतज्ञेय जाणवानीशक्तिठे पणजेझेय जेरीतपरिणमे तेरीतेशानगुणप्रवर्ते एज्ञानगुण प्रवर्तन तेप्रतिसमये विपरिणामपणे परिणमनने पपणजवनधर्मठे वलीत्यतरवर्तन अन्यपणे व्यक्तिनेहेतुकरणे जेजवातरें वर्तनो तेविपरिणामकहियें तथावली वर्धतेके वधेएवचने उपचयरूपपणेप्रवर्ते जेमश्रकुरवधेठे तेमवर्णादिक पुमलना गुणउपचयपर वधे एकपचयरूपनवनतावृत्ति व्यज्यतेके० प्रगटकरिये एमगुणने कार्यातरपणे परिणमवे अव्यमा नवनधर्मठे श्रपक्षीयते एवचनेकरी तुके वली तेहिजपरिणामनो ऊणोथवो अथवाटलगोकहियें पुर्वसथतापुरुपनीप जेमपुरुषहर्चसथाय तेमपर्यायनेघटवे अव्यप्रमाणादिक तयातेसमय अगुरुसघुपर्यायध टवे तेउलथवु तेरूपजेनवनवृत्तिनेशतरे व्यक्तिके प्रगटताकहिले तथा विनश्यति एमकदेवायी थापितके० प्रगटययोजेनरनधर्मनुवर्तयो तेनो तिरोनावथयोकदिये जेम विपस्योघट जेमृत्पिमनेविपे तेचकादिकारणे प्रगटथयोजेघट तेनेप्रध्वसें विनाशकहिये एमपव्यनेरिपे कार्यकरवारूपजेपर्याय तेने तिरोना अन्यपणे कार्यकरणरीते समय स्थानजेरदेवु तेसमयँतेजवनवृत्तिकहिये तथा तिरोनारपणानेथना थावुजेकपाखा दिक उत्तरनवन तेपणेपर्तवु एपणनवनधर्मठे एमथनुक्रमेअविछिन्न निरतररूपेश्त्या- दिकथनेकथाकारें अव्यतेजनवनलक्षणकहिये एजव्यखनार जाणवो अच्यनेरिपे जे थस्तित्व उस्तुख प्रमेयस थगुरुलघुत्वादिक धर्मतेत्रणेकासमा मूलथवस्थाने अपरि- देवचंजीकृत नयचकसार. न्यागेके तजनानधी तेहिजरूपपागेरढ़े पवाजेटलाधर्मते अनव्यस्खलावजाणवो जेथ- नेक उत्पादव्ययने परिणमने फिरफिरे पाणजीवनोजीवपणोपलटायनही तेमज य- जीवनो यजीवपणो पलटाय टायनही एसर्वश्रनव्यन्वनावजाणवो. हवे एवेन्वन्नाव जोडव्यमानमानियें तोस्योटोपयाय तेकहे जोडव्यनेविप नव्य- पणोनमानियें तोपच्यनाजेविशेपगुण गतिसकार स्थितिमकार अवगाहदान ज्ञाय- कता वर्णादिजेपंचाम्तिकायना विशेषगुण तेनीप्रवृत्तिनयाय यनेप्रवृत्तिविना कार्यनी करवोनधाय अनेकार्यनेयणकरवे व्यनोव्यर्थपणोयाय तेमादेनव्यन्वनावठे. जोडव्यनेविपे अनबनरूप यत्नव्यन्वतावनहोय अनेएकलो नवनखन्नावजद्दीन तोनवानवापाणेयवे तेऽव्यपलटीने अन्यमव्यययीजाय तेमाटे व्यत्व सत्य प्रमेया- दि धर्मथनव्यपणोठे तेथीज व्यपलटतोनत्री तेमनोतेमजरदेठे एथनव्यन्वना. वचनगोचरायेधर्मान्तेवक्तव्या इतरेअवक्तव्याः तत्राद रा. संख्येया. तत्संनिपाताअसंख्येयाः तद्गोचराना वाः नाव श्रुतगम्या. अनंतगुणः वक्तव्यानावश्रुताग्र दणलापत्तिः अवक्तव्यन्नावे अतीतानागतपर्यायाणां का रणतायोग्यतारूपाणामन्नावः सर्वकार्याणां निराधारताप निश्च सर्वपांपदार्थानांये विशेषगुणायलन स्थित्यवगाह सहकारपूर्णगलनचेतनादयस्तेपरमगुणाः शेषाः या णा माधारणामाधारणगुणास्तेषां तदनुयायिप्रति परमन्चनावः इत्यादयः सामान्यस्वन्नावाः श्रर्थ ॥थात्मानो वीर्यनामागुण तेनाधविनाग जेवीगra वीर्यानगयनक्षयोपशमें तथाक्ष्ययवाथी प्रगव्योजेत्रीय नेउदय बीयगणाजे नापावरगणानांपुशल तेगब्दया..... आताजनने बाननाहेतु एटवेजेमांजेगुणनहोय - ~~.... कठे तेमृपाठे केमकैजेनिमित्तकारणहोय तेमांगा.. कारणमा तगुणनाकारणतापणे तथा योग्यतापा- वाजवस्तुमाधर्मठे तेनेवक्तव्यधर्मकड़िये अनेक अनेकधर्मठे तेवचनमांग्रहवातानयी तेवाम: क्तव्यधर्म यननगुणाठे वचनतोसंख्याताप २०६ प्रकरणरलाकर भाग पहेलो, सर्वनो हायपोथाय उक्तच अनिलप्पाजेजारा थणतनागोयथएनिसप्पाण थनिख- प्पसाणतो नागसुएनिवरोथ ॥१॥ तत्रके तिहा थक्षरमस्याता तेथदरना स. निपात सयोगीचाव असग्न्याताठे तेथक्षरसन्निपातने प्रदवाय एवाजे पदार्यादिक्ना भाव तेथननगुणा तेथीथरकव्यनाव थनतगुणा जेमतिज्ञान श्रुतझान थनिलप्प नावनो परोक्षप्रमाणेप्राइकठे थवधिज्ञान तेपुशलनो प्रत्यक्षाप्रमाणेजाणगठे पणएक्प रमाणुना सर्वपर्यायने जानही केटसाकपर्यायनेजाणे तेपण थसग्न्यातसमयजाणे थ- नेकेवलदान एव्यनासर्वपर्यायने एकसमयमा प्रत्याजाणे माटेजोअन्यमा वक्तव्य- पणोनहोय तो श्रुतहानेग्रहणथायनही थने जेग्रथान्यासउपदेशादिक सकामयायवे तेतोएमनथीमाटेअव्यमावक्तव्यपणोठे श्रवक्तव्यानावेके० थवक्तव्यपणाने नमानियेतो यतीतपयर्याय तेवस्तुमाकारणतानी परपरामारखाने तथा थनागतापर्याय सर्वयोग्यतामारह्याठे तेसर्वनोथजार थाय तेगारे वस्तुमा वर्तमानपर्यायनी उतिपामिये तेथी थतीतचनागतनो ज्ञानथायनही माटे थ वक्तव्यसनाव थरन्यमानगो अनेवर्तमान सर्वकार्य ते निराधारथजाय थनेव्यमा एकसमयमा थनताकारण तेथनताकारणना अनताकार्यधर्म थनेथनताकार्यनाथ नताकारणपरपरानु झानतेकेरलीनेठे थनेर्तमानकाल कारणधर्मतयाकार्यधर्मधीथ नतगुणा कारणकार्यनी योग्यम्पसत्ता तेकोना थविनागनयी पण थरिजागी जेसा नादिवगुण तेमा थनता कारण धर्म थनताकार्य धर्म ऊपजवानी योग्यतारूपसत्ता वेत सर्ग थपतव्यरूपले हवेपरमसनारनु स्वरूपकड़े सजे धर्मास्तिकायादिकपदार्थ तेनाविशेषगुण जे धर्मास्तिकायनो चसनसहकारीपणो तयाथधर्मास्तिकायनो स्थितिसहाय थाकाशा स्तिकायनो थरगाहक तथापुसव्यनो पूरणगठन जीवऽव्यनो चेतनासक्षण एमर्य अन्यना विशेषापरया एमवाणरूप तथाऽव्यातरथी जिन्नपामसानु मूसकारण ते परमप्रष्टगुणवाहिये पप्रधानगुणने थनुयायी चीजाजे साधारणगुण ते गुण पचा स्निापमा पामिये नेनानाम थविनाशीपणो यसमपणो नित्यवादिकधर्म एपचास्ति पायने सरिम्पावे तमाटेसाधारणगुप तथापचाम्निसयमा कोक थस्तिकायमापामि ये पोशमानपामियें तेगुणने साधारणथमाधारणकहिय तेसर्वगुणनेपिप विशेषगुणने थनुपायिप्रवर्तन ते प्रवर्तननाकारण अन्यमा एक्परमन्यनारपणोठे तेपरमसनाने परिरामने ऽव्यनामवंगुणमुम्यगुणने थनुगमेजमवतं तेपरमन्यनार सनत्यनेरिपेठे एटसे तेरमामान्यन्ननार क्सा पसी थनेशनजयपताकामाक्ह्याते २०७ देवचंजीकृत नयचक्रसार तथास्तित्व नास्तित्व कर्तृत्व नोगतृत्व असर्वगतत्व प्रदे शवत्वादिनावाः पुनः तत्वार्यटोकायांपुनरप्यादिग्रहणंकु वन्झापयत्यत्रानंतधर्मवत्वं तत्राशक्ताः प्रस्तारयंतुसर्वेधर्माः प्रतिपदंप्रवचनत्वेनपुंसायथासंन्नवमायोजनीयाः क्रियाव त्वंपर्यायोपयोगिताप्रदेशाष्टकनिश्चलता एवंप्रकाराः सं तिनूयांसः अनादिपरिणामिकानवंतिजीवस्वन्नावाः धर्मा दिनिस्तुसमानातिविशेषः अर्थ ॥ तेमज अस्तिपणो नास्तिपणो कपिणो नोक्तापणो गुणवंतपणो असर्वव्या- पिपणो प्रदेशवंतपणो इत्यादिश्रनंतखनाववंतव्य ते तेमज तत्वार्थ टीकामध्ये परि- णामिकतावनानेद वखाणतांकह्योठे पुनरपिश्रादिशब्दना ग्रहणकरतां एमजणावे जे वस्तुअनंतधर्मवंतठे तेसर्व विस्तारीगकेनही तोपणप्रव्य व्यनेविपे प्रवचननाजाणपुरु जेमसंनतेमधर्मजोमवा तथा क्रियावंतपणो जेझानादिकगुण तेलोकालोकजाणवाने प्रतिसमयें प्रवठे श्रीनाप्यकारें ज्ञानादिगुण तेकरणथने तेजगुणनीप्रवृत्ति तेक्रियाजा- णवी तयादेखवोतेकार्य एमधर्मास्तिकायादिकना सर्वगुण तेत्रणपरिणतियें परिणामी तेमाटेपंचास्तिकाय तेयर्थ क्रियाकरेठे तेक्रियावंतपणोजाणवो सर्वपर्यायनो उपयोगी- पणो एपणजीवस्वन्नावठे नयाप्रदेशाष्टकनी निश्चलता एपणजीवनोखनावठे तिहांधर्मा- धर्म अने थाकाय एत्रण अस्तिकायनाप्रदेश अनादिअनंतकाल अवस्थितपणेठे पुशल- नेचलणपणो सदासर्वदा पुनलपरमाणु तथा पुनलस्कंध तेसंख्यातोकाल अथवाथसं- ख्यातोकाल एकक्षेत्रेरडेपणपठे थवश्यचलथाय तथाजीवऽव्यने सकर्मा संसारी. पणे क्षेत्रयी क्षेत्रांतरगमन जवथी नवांतरगमनरूप चलताठे तेजीवने सम्यक्दर्शन सम्यक्झान अने सम्यक्चारित्रने प्रगटवे सर्वपरजावजोगीपणो निवारवे यात्मस्वरूप निराधारण स्वरूपनासन स्वरूपपरिणमने करवे स्वरूपएकत्वें स्वयमका खवर्मनोक्ता- पणे सकलपरजावतजवे निरावरण नि:संग निरामय निहनिष्कलंक निमखन्वीय य- नंतज्ञान अनंतदान अनंतचारित्र थरूपी श्रव्यावाध परमानंदमयी सिद्धारमा सिह- क्षेत्ररह्या तेलादिश्यनंतकाल स्थिर सकलप्रदेशस्थिरठे अनेसंसारीजीव तेनायाउप्र. देश सदासर्वदास्थिरठे तेथारप्रदेश निगवरणे नया याचारांगनीटीका शैलंगाचार्य- कृतना लोकविजयाध्ययनने प्रथमोद्देशक तदनेन पंचदा विधेनापियोगेनात्मा यष्टीप्र- देशान् विहाय तप्तताजनोटकाकर्त्तमानः सबरवात्मप्रदे।रात्मप्रदेद्यावष्टब्धाकासन्य कार्मणशरीरयोग्यं कर्मदतीकं यत्यम्नाति तत्प्रयोगकमसुन्यते.
१०७ प्रकरणरत्नाकर जाग पहेलो एटले थावप्रदेशे कर्मशागतानथी उहांकोइपुजेथारप्रदेशनिरावरण तो सोका- लोककेमजाणतानथी तिहाउत्तरजे आत्मव्यनी जेगुणप्रति तेसर्वप्रदेशमिझे प्रवर्ते तोतेमां एश्रावप्रदेश अल्पवे तेथीभावप्रदेशमा सर्वगुणनिरापरणठे पण कार्य करीश. कतानी जेमथाग्निनुअत्यंतसूक्ष्मकणीयुहोय तेमा दाहक पाचक प्रकाशक गुण ते पण अस्पतामाटे दाहकादिकार्य करीशकतुनथी वलीकोइपुजे एथावप्रदेश ते निरावरण केमरहीशम्या तेनुउत्तर जेचलप्रदेशहोय तेनेकर्मलागे पणश्रचलप्रदेशने कर्मसागेनही एमनगवतीसूत्रेकमुळे जेथ वेथा चas पदर घट्ट सेवध एपारवे तेमाटे जेचसहोयतेवधाय थनेयाम्प्रदेश तो अचम तेथी एथावप्रदेशने बधनथी तथाकार्यान्यासें प्रदेशनेखा थाय तेधी प्रदेशनागुणपण तिहातकार्यकरवाने प्रवर्तेते तयाजेश्व्यनो जेगुणजेप्रदेशेहोय तेगुणतेप्रदेशमूकी थ- न्यत्रंजायनही तथाजीवना थाउप्रदेश सर्वथानिरावरणवे घीजा प्रदेशे अक्षरनो अनंतमोनाग चेतनासर्वदागधामी एरीत सतिक ठेपणाथनादिपरिणामिकमावते जयतिके होय थनादिपरिणामिकनावनेते जीवनानावट श्रने सप्रदेशादिक धर्मास्ति कायप्रमुखनेविपे समानठे एमजाणवो इत्यादिकशेपखनाबठे जिन्ननिन्नपर्यायप्रवर्तनस्वकार्यकरणसहकारनूता पर्यायानुगत परिणामविशेपस्वनावा तेचके १ परिणामिकना २ कर्तृता ३ झायकता ४ ग्रादकता ५ नोक्रता ६ रक्षणता व्याप्याव्या पकता आधाराधेयता एजन्यजनकता २० अगुरुलघुता २१ विनूतकारणता १२ कारकता १३ प्रनुता २४ नावुकता २५ अनावुकता १६ स्वकार्यता १७ सप्रदेशता २७ गति स्वन्नावता २५ स्थितित्वनावता २० अवगादकस्वन्नावतार अखंगता २२ अचलता २३ असगता २४ अक्रियता २५ सक्रियता इत्यादिस्वीयोपकरणप्रत्तिनैमित्तिका नक्तचसमतो आरोपोपचारेण यद्यदपेक्षते तन्नवस्तुधर्म उपाधितानव नात् नचोपाधिवस्तुसत्ताइति थर्थ ॥ हवेविशेपवनावकहे निन्नभिन्नजेपर्यायठे तेनुकार्यकारणपणे जेप्रवर्तन तेना सहकारभूत जेपर्यायानुगतपरिणामि एवाजेखनार तेविशेपखनावकहिये तेना थनेकनेदवे ते श्रीहरिजपसूरिकृत वार्तिकसमुच्चयग्रथमाकराठे ते कहे २०ए देवचंडजीकृत नयचक्रसार. १ मर्वपव्यने पोतानागुण समयसमयमा कार्यकरवेप्रवत्तं ते जिन्नचिन्न परिणामे परिणमे नेसर्वपोतानागुण तेने कारणीकठे तेपरिणामिकपाणोकहिये २ तत्रकर्तृत्वं जीव- स्यनान्येपां तिहांयात्माकर्ताठे एटलेक पणो जीवपच्यनेविपेठेथप्पाकत्ताविकत्ताय प्रति उत्तराध्ययनवचनात् ३ डायकता जाणपणानीशक्ति जीवनेविपेठे ज्ञानलक्षणजी- वठे तेमाटेगिन्दकांएणंऽतियावश्यक नियुक्तिवचनात् ४ ग्राहकशक्तिपणजीवनेते गृ- एटातीतिक्रियानोका जीवठे ५ नोक्काशक्तिपण जीवमांठे जोकुपश् सोनुंजश् यःक- गै सएवनोक्ता इतिवचनात् १ रक्षणता २ व्यापकता ३ थाधाराधेयता ४ जन्यजन- कता तत्वार्थवृत्तिमध्येठे तथा गुरुलधुता विजुता करणता कार्यता कारकता ए श- क्तिनीव्यारया श्रीविशेपावश्यकेंठे नावुकता तथा अनावुकताशक्ति तेश्रीहरिनासू- रिकृतनावुकनामे प्रकरणमध्येकदिवे. एमकेटलीकशक्तिननातकग्रंथोजे अनेकांतजयपताका सम्मतिप्रमुखमांठे तयाऊ- प्रचयशक्ति अनेतिर्यनचयशक्ति उघशक्ति समुचितगक्ति एसर्वसंमतिमंथनेविपेठे तथाजेहिगुणीयात्मामाने तेसर्वधर्मशक्तिरूपजमाने। तेणेदानादिकलब्धि श्रव्यावाध मुखप्रमुख शक्तिमानीठे दांव्यारण्यांतरे जेगुणकरणठे तेनेक दिकपणो तेसामर्थ्य जाणवोदेखवो तेकार्यठे केटलीकगक्तिजीवमांजठे थनेकेटलीक पंचास्तिकायमध्ये त- यादेवसेनकृत नयचक्रमध्ये जीवनेथचेतनखन्नाव मूर्तखन्नाव तथापुजलपरमाणुने चे- तनखनाव अमूर्तखन्नावकह्या तेथसत्वे एतोथारोपपणेकोश्ककहे तेकयनमात्रजाण- वो पणएवातठतीमांनथी जेधर्मथारोपें नयाउपचारेंगवेपाय तेवस्तुनोधर्मनश्री उपाधी- श्रीयाय तेमाटेजेउपावि तेवस्तुनीसत्तानथी एमधारवं धर्मास्तिकायेअमूर्ताचेतनाक्रियगतिसहायादयोगुणाः अधर्मा स्तिकाये अमूर्तीचेतनाक्रियस्थितिसहकारादयोगुणाःआकाशा स्तिकाये अमूर्ताचेतनाक्रियावगादनादयोगुणाः पुजलास्तिकाये मूर्ताचेतनसक्रियपूर्णगलनादयोवर्णगंधरसस्पर्शादयोगुणाः जी वास्तिकायेज्ञानदर्शनचारित्रवीर्या व्यावाधामू गुरुलघुअनव गादादयोगणाः एवंप्रति व्यंगुणानामनंतत्वज्ञेयं ॥ अर्थ ॥ धर्मास्तिकायना गुण चार १ थरूपी २ अचेतन ३ अक्रिय ४ गतिसहाय श्त्या दिथनंतगुणठे श्रधर्मास्तिकायनागुण चार १ यरूपी २ अचेतन ३थक्रिय ४ स्थि- तिसहाय इत्यादिश्रनंतगुणवे थाकाशास्तिकायनागुणचार १ अरूपी श्रचेतन ३ श्र. २७ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो क्रिय ४ अवगाहनादिक धनतगुणठे पुनसास्तिकायनागुण चार ते १ रूपी २ थचेतन 3 सक्रिय ४ पूर्णगसन १ वर्ण र गध ३ रस ४ स्पर्श इत्यादिकगुपयनतारे जीवास्ति कायनेविप र ज्ञान र दर्शन ३ चारित्र ४ वीर्य ५ थव्यायाध ६ अरूपी अगुरुसघु जयनगाहादिकथनतगुण एरीते ऽव्यने विपे थनतागुणजाणा पयार्या पोढा व्यपर्यायाअसख्येयप्रदेशसिइत्यादय १व्य व्यंजनपर्याया अव्याणाविशेपगुणाश्चेतनादयश्चलणसदायादय श्व गुणपर्याया गुणा विनागादयः ३ गुणव्यजनपर्यायाझा यकादय कार्यरूपा मतिझानादय झानस्यचक्षुर्दर्शनादयो द शनम्य दमामाईवादय चारित्रस्यावर्णागधारसास्पर्शादयोमूर्त स्यऽत्यादि । स्वन्नावपर्यायाअगुरुलघुविकारा तेचकादशप्र काग पटगुणदानिरहिरूपा अवाग्गोचरा एतेपचपर्यायास वऽव्येषु विनावपर्याया जीवेनरनारकादय पुजलेद्यणुकतो नंताणुकपर्यतास्कया थपं ॥ येनयदानकरयानो थधिकारकद्देठे तिहाडव्यास्तिकनयनामूसवेनेदरे ? शुरुमपास्तिर र यशुमच्यास्तिकथनेदेवसेनतपझतीमा व्यास्तिकनादशनेदक- ग्याले तेसर्वएवेनेदमध्येसमायठेतयातेसामान्यम्बजारमासमाणातेमाटेश्दानयसाण्या दयेपर्यापनाउनेद कद्देठे तिहा प्रथम रजेडव्यनेविपे एकत्रपणे रह्या जे जीवादिकना घसंग्याताप्रदेश तपाथाराशना थनताप्रदेश पडव्यपर्यायकहिये २ सिद्ववादिक थ. गंगवादिक तयाऽन्यनोन्यजर प्रगटपपोजेमानेठे ते व्यन्यजनपर्यायकहिये उपनोविशेषगुष जेथन्यजन्यमानथी तेनेविशेषगुणकहिये तेजीपनेचेतनादिक यो पानिकायमारक्षपमहकार तया अधर्मास्निकायमाथिरसहकार श्राकाशमा थरगाहदान पुसमा पूग्णगसपम्प पमबन्यनीनिग्नताने प्रगटकरे ये तेमाटे एपमनेऽप्यन्यनन पयांपरहियें ३ एकगुपना थविजाग यनतारे तेनोपिरुपणो तेगुणपर्यायरहिये ४ गुणन्यजनप. पापनदाननी जापगपणो नयाचारिग्रनो घिरतापणो इत्यादिक थथरा झानगुणनाने दातर छाननानेद जे मनिझानादिक पाच नयादगंनगुणना चतुदर्शनादिकनेद तथा पारिवाना दमादिक्नेद पुन्सनोम्पीगुण तेनानेदवणं गध रस म्पर्शमस्थानादिय परतीएपना यवन यगये थामे थाराम इत्यादिक्चारजाणते गुण व्य जनपपाय २११ देवचंडजीकृत नयचक्रसार. ५ खन्नावपर्याय ते वस्तुनोकोश्कखनावज एवोठे तेश्रगुरुलघुपणे ठे ठ प्रकारनीवृद्धि तथाठप्रकारनी हानी एवीरीतें वारप्रकारे परिणमेवे श्हांकोप्रेरकनो योगनश्री वस्तुनेमू- लधर्मनोहेतु एनोखरूपपूरूं वचनगोचरनथी अनुत्नवगम्यनथी केमकेश्रीगणांगसूत्रनी टीकामध्ये श्रुतज्ञानवृछिना सातअंगठे तिहांप्रथम सूत्रअंग वीजें नियुक्तिअंग ३ ना- प्यअंग ४ चूर्णिवालोसूत्रादि सर्वनाश्रर्थकदेठे ५ टीकाव्याख्या निरंतर एपांचभंगतो ग्रंथरूपठे तथाछोअंगपरंपरारूपठे तथासातमुंअंगअनुभव एसातेकारणे विनयसहि- तनणतां सुणतांयकांसाचाथर्थ पामिने श्रात्मानुज्ञाननिर्मलथाय श्रीनगवतिसूत्रे गाया सुत्तठोखलुपढमो वीजनियुत्तिमिसिनणी तश्योअनिरवसेसो एसविहिहोइअणु- नंगे एपांच पर्यायकह्या तेसर्वव्यमध्ये. ६ विज्ञागपर्याय तेजीव तथापुशलमध्येजठे तेविनावपर्यायजीवने नरनारकीपणुं पा- मते तथा पुजलनो ट्यणुकत्र्युणुकादिकखंधनो मिलqअनंताणुकपर्यंत अनंतपुशल स्कंधरूप ते विनागपर्याय कहिये. मेर्वाद्यनादिनित्यपर्यायाः चरमशरीरविनागन्यूनावगाहनादयः सादिनित्यपर्यायाः सादिसांतपर्यायानवशरीराध्यवसायादयः अ नादिसांतपर्यायान्नव्यत्वादयः तथाचनिदेपाः सहजरूपावस्तुनः पर्यायाःएवंचत्वारोवथ्युपजायातिनाप्यवचनात्नामयुक्तेप्रति वस्तुनिनिदेपचतुष्टयंयुक्तम्नक्तंचानुयोगधारेजथ्ययजंजाणिजा निकेवं निरकवेनिरवसेसंजथ्थयनोजाणिजा चनक्कयंनिकवेतथ्य तत्रनामनिदेपः स्थापनानिदेपः ऽव्यनिदेपः नावनिदेपः त बनामनिदेपोधिविधः सहजः सांकेतिकश्च स्थापनाऽपिछिवि धा सहजाआरोपजाच व्यनिदेपोनिविधः आगमतोनोआग मतश्च तत्रागमत तदर्थज्ञानानुपयुक्त नोआगमतोझशरीर नव्यशरीर तद्यतिरिक्तनेदाविधानावनिदेपोधिविधः आगमतो नोआगमतश्चतद्द्वानोपयुक्तः तद्गुणमयश्च वस्तुस्वधर्मयुक्तं तत्रनिदेपावस्तुनः स्वपर्यायाधर्मनेदाः अर्थ ॥ पुजलनुमेरुप्रमुख तेथनादिनित्यपर्यायवेजीवनीसिझावस्या सिझावगाहना- दिकतेसादिनित्यपर्यायठे तयाजावथनेशरीर तयायध्यवसाय एत्रणप्रकारनायोगस्था- नजे वीर्यनाक्ष्योपशमधीऊपना तेमांकपायस्थान जेचेतनानोक्षयोपशम कपायनाउट- २१२ प्रकरणरत्नाकर नाग पदेखो यचीमिच्या थनेसयमस्थानजे चारित्रनो क्षयोपशमपरिणमी जेचेतनादिकगुण एसर्व थध्यवसायस्थानक तेसादिसातपर्याय तथासिफिगमनयोग्यताधर्म तेजव्यपणो एपर्याय तेवनादिसातवे जेसिकरवपणोप्रगटे जव्यत्वपर्यायनोविनाशवे तेमाटे अनादिकालनो ठे पणथतथवासहित माटेअनादिसातपर्यायठे एमपर्यायअनेकजाणवा तथावस्तुमा सहजना जेचारनिक्षेपातेपणवस्तुनावपर्यायचे तेश्रीविशेषावश्यकनी जाप्यमध्येकह्यो चत्वारोवनुपजाया एवचन तेमाटेखपर्यायकहिये वली श्रीथनुयो गहारसूत्रमाकयो जिहाजेवस्तुना जेटलानिदेपाजाणियें तिहा तेवस्तुना तेटलानि देपाकरिये कदाचित्वधतानिदेपा नासनमानावे तोपण १ नाम थापना ३ऽव्य ४जार एचारनिक्षेपातो अवश्यकरवा तेमानामनिक्षेपानावेनेदवे १ सद्दजनामर साकेतिकनाम तेकोझनोकस्योनाम तथास्थापनानावेनेदठे १ सहज स्थापना तेवस्तुनीशवगाहनारूप २ थारोपस्थापनाते थारोपथी ययी माटेकृत्रिमकहि- थारोपजाकहिये हवेतव्यनिक्षेपानावेन्नेद तेकडे १ श्रागमथीजव्यनिक्षेपो ते जे जेपुरुपना वरूपनाजाणपणे दमणातेऊपयोगॅनश्री तेयात्मप्रव्य निपजेवस्तुतेगुणस- हितवे पणदमणातेपणेपरततानथी तेदनात्रणनेदवे १ इशरीरजेहनाहता पणमरण- पाम्या तेथीतेनुशरीर जेरुपनदेवना शरीरनीनक्ति श्रीजचूछीपपन्नतीमा २ नव्यश रीरते दमणातो गुणमयनयी पणगुणमयथशे जेम श्रयमतामुनी एजव्यशरीरजाणवो ३ तद्रव्यातिरिक्त जेतेगुणेपत्तठे पषतेऊपयोगें हमणापरततानथी जापनिक्षेपानानेनेद १ थागमथी जापनिदेयो तेथागमना अर्थनोजाण वलीतेऊ- पयोगॅवर्तेते २ नोयागमयी जारनिदेपो तेजेपणेझवत्तेठे तेजरूपठे एरीतनिदेपाकहेवा एचारनिदेपामा पेहेखानण निदेपा तेकारणरूपठे यनेचोथोनाव निक्षेपो तेकार्यरू पठे तेनारनिक्षेपाने निपजारता पहेलारण निक्षेपा प्रमाण नहीकाथप्रमाण पहे. सानणनिदेपा अत्यनयठे एकनारनिदेपो तेनारसयठे जावनिक्षेपाने थणनिपजावता एक्सीडच्यनीप्रति ते निप्फर एमत्री थाचारागनीटीकामा लोकविजया अध्ययने क उतेवसीयेठेये पतमेवगुण फसगुण फलचकियानपतितम्याश्चक्रियाया सम्यग्द- शंनझानचा रिन रहितायाणेहिकामुप्मिकार्यप्रवृत्ताया यनात्यतिकोनेकातिकोनवेद पसगुणोप्य गुणोनवति सम्यादर्शनशानचारित्रक्रिया यास्कातिकानाराधसुसा- म्यसिध्यिपोवाप्यते एनमुक्त नरति सम्यदर्शनादिक्त्रक्रियासिदि फसगुणेनफा- सरत्यपरातुसासारिकमुम्बफ्लान्यासपवफ्लाघ्यारोपानिप्फवेत्यर्थ एटरलायी परिषमनचिनाजेभियाकरवी तेयकी ससारिकमुग्न थाय ते क्रियानि फ- देवचंजीकृत नयचक्रसार. लठे एपाठे माटेलावनिदेपाना कारण विना पेहेलात्रणेनिदपा निःफलवे निदे- पातो मूलगीवस्तुनापर्यायवेअव्यनोखधर्मजये. नयास्तुपदार्थज्ञानेझानांशाः तत्रानंतधर्मात्मकेवस्तुन्येकधर्मोन्नय नझाननयः तयारत्नाकरेनीयतेयेनश्रुताख्यप्रमाणविषयीकृतस्या यस्यांशस्तदितरांशौदासीन्यतः सप्रतिपत्तुरन्निप्रायविशेषोनयः स्वाभिप्रेतादशादितरांशापलापीपुनर्नयानासः सव्याससमासा न्यांछिप्रकारः व्यासतोनेकविकल्पः समासतोधिनेदः व्या र्थिकः पर्यायार्थिकःतत्रभव्यार्थिकश्चतुर्धा र नैगम २ संग्रह ३ व्यवहार ४ शजुसूत्रनेदात् पर्यायार्थिकस्त्रिधा १ शब्द समनिरूढ ३ एवंभूतनेदात्. अर्थ ॥जेनयठे तेपदार्थनाझाननेविपे ज्ञाननाअंशते तिहांनयनुलक्षणकहेते अनंतध- मत्मिक जेवस्तु एटलेजीवादिक एक पदार्थमां अनंताधर्मठे तेनोजेएकधर्मगवेष्योतोपण थन्यके वीजायनंताधर्म तेमारह्या तेनोउछेदनही अनेग्रहणपणनही एकधर्मनीमुख्य- ताकरवी तेनयकहिये तेनयना व्यासके विस्तारथी अनेकन्नेदखे अने समासकेन् संदे- पथीवेनेदरे १७व्यार्थिक र पर्यायार्थिक तेरत्नाकरावतारिकाग्रंथथी लखियेंयें अवतियो- प्यति अभवत् तांस्तान्पर्यायानितिमव्यंतदेवार्थःसोऽस्तियस्य विषयत्वेन सजव्यार्थिकः जेवर्तमानपर्यायनेलवेठे अनेयागामिककालेंजवसे तथा अतीतकालेंअवतोहतो ते अव्यकहिये तेजव्यर्थप्रयोजन विषयपणेजेने ते अव्यार्थिककहियें एटलेपर्यायतेजन्य अने अव्यतेजनककह्योतथा व्यतेधुवयनेपर्यायते उत्पाद विनाशरूपठे उक्तंच. पर्येतिउत्पाद विनाशोप्राप्नोतीतिपर्यायःसएवार्थः सथस्तियस्यासौपर्यायार्थिकःजे न- पजवाविणशवानो परिके० नवानवापणे एतिके पामेतेजश्रर्थप्रयोजन तेने पर्यायार्थि- ककहीये तेव्यार्थिकपर्यायार्थिक एवेधर्मने व्यतथापर्यायकहिये. यहांकोश्कपुनेत्रीजोगुणार्थिककेमकहेतानश्री तेवतीरत्नाकरावतारिकामध्ये कोठे गुणस्यपर्यायेएवांतर्जुतत्वात् तेनपर्यायाथिकेनैवतत् संग्रहात्. जेगुणतेपर्याचनेविपे अंतर्भूत तेपर्यायायिकमध्येजसंग्रह्यो तेपर्याय वेनेदेठे एक सहनावि वीजोक्रमन्नावि तेमांसहना वितेगुण तेपर्यायनेविपे अंतर्भूतठे तिहाडव्य- पर्यायथी व्यतिरिक्तसामान्य विशेष एवेधर्मठे माटेसामान्यविशेप वेनयवत्ताकेमकहे- तानथी एमकोश्पुटतेनेउत्तर.
२१४ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो जे अव्यपर्यायान्या व्यतिरिक्तयो सामान्य विशेषयोरप्रसिझे तथाहि हिप्रकार सामान्यमुक्तमूनतासामान्य तिर्यक्सामान्यच तत्रोर्ध्वसामान्यऽव्यमेव तिर्यक्सामा न्यतु प्रतिव्यक्तिसदृशपरिणामलक्षणव्यजनपर्यायएव एपावथी ऊर्वसामान्यते व्य नोधर्मठे अनेतिर्यक्सामान्यते पर्यायधर्मठे विशेपोपिसादृश्य विवर्त्तलक्षणपर्यायएवा तर्नवतिनेतान्यामधिकनयावकाश विशेषपणेथनेकरीते वर्तवानोलक्षण तेपर्यायनेविषेश्रत व तेमाटे जिन्ननयनो थवकाशनश्री एवेनयमध्येज थत र तेमावलीअव्यार्थिकना चारनेदठे ? नेगम रस हन३व्यवहार ४ रुजूसूत्र तथापर्यायार्थिकना त्रणनेदठे १ शब्दश समनिरूढ ३ एवजूत विकल्पातरेशजुसूत्रस्यपर्यायार्थिक्ताप्यस्ति सनेगमस्त्रिप्रकार आरोपागसकटपनेदात् विशेपावश्यकेतृपचारस्यन्निन्नग्रहणात् चतुर्विध नएकेगमाआशयविशेपायस्यसनैगम तत्रचतु प्रकार आरोपः अव्यारोपगुणारोप कालारोपकारणाद्यारोपलेदात् तत्र गुणेजव्यारोप पचास्तिकायवर्तनागुणस्यकालस्यव्यकथनए तद्गुणेच्यारोप र ज्ञानमेवात्मा अत्रव्येगुणारोप श् वर्त मानकाखेअतीतकालारोप अद्यदीपोत्सवेवीरनिर्वाणवर्तमाने- नागतमालारोप अद्येवपद्मनाने निर्वाण एवपटनेदा कारणेका र्यारोप बाह्यक्रियायाधर्मत्व धर्मकारणस्यधर्मत्वेनकथनं संकल्पो विविध स्वपरिणामरूप कार्यातरपरिणामश्च अगोपिविविध निन्नोनिन्नश्चेत्यादिगतनेदोनगम थर्थ ॥ वलीरिकल्पातरे शजुसूत्रते पर्यायार्थिकमा पणकयोठे केमके एविकल्परूप नयठे तेमाटे तेमानेगमनात्रणनेदठे १ थारोप २ श्रश ३ सकल्प तथाविशेषावश्य- पमा चोयोनेदपणपचारपणेरहे नथीएकगमो थनिप्रायजेनो तेनेगमनयकहिये एटसेयनेक्थाशयो तेनेगमनयना चारनेद तेम ये थारोपना चारप्रकारले १७. व्यारोप २ गुणारोप ३ काखारोप ४ कारणाद्यारोप १ तिहागुणादिक्नेपिपे व्यपणोमानो तेडच्यारोपजेमवर्तनापरिणाम तेपचास्ति- पायनो परिषमनधर्म तेने कासव्यकहियोसाव्यो एकासतेजिन्नपिंगरुप व्यनथी पपयारोअन्यरह्यो। माटेडन्यारोप थने व्यनेविषे गुणनोथारोपफरनो जेमझान- गुपडे पपझानीतेजथात्मा एमझानने थात्माक्ह्यो तेयुपनोथारोपकरयो मादेगुणारोप देवंडजीकृत नयवक्रमार. नया जेमधीधीरनिर्वाणययातेने नोघणोकालगयो पापयाजदीबासीनाटीवमेवीग्नो निर्माण एमकद्दे उपवर्नमानमा यानीननो यागेपरयो अथवा याजश्रीपद्मनानप्रनुनो निर्वाण एमकंद तमवर्नमाननेविप नागनकालनोयारोपळे एवीरीत बलीयतीन- नावेनेद नथाएगीजरी तयनागननावे नंदने अनेवर्नमानना वैनंदकपरकामा तेसर्व मती कालागेपना उनंदजाणा. पालीकारणविष कार्यनीयारोपकारयो कारणचार १ उपादानझारण २ निमित्त- कारण ३ असाधारणकारण ४ अपेक्षाकारण तेमांगायच्यक्रिया ते सायसापेकवा- साने धर्म-निमिनकारणठे नोपणानेधर्मकारणका दिये तेमनश्रीनीयंकर मोदानुंकार- ण तेथी तेने नारयाण कायो तेकाराणनेविप कापणानोयारोपकयो एम थारोपता अनेकप्रकारें तेफारणायारोप पलीनंकल्प नंगमनायेनेदवे ! बपरिणामरूपजेवीर्य चेतनानो जेनवोनयो दायोपशमतेलेवो चीजोकायांतरे नवेनवेकाय नवोनयोउपयोग बाय ते एवेनेदथया नयागनेगमनापणवेनेदरे १ निन्नांशतेदोयंशस्कंधादिकनो चीजो थनिन्नांश ते जे थात्मानाप्रदेश तथागुणनाथविनाग इत्यादिक एसर्वनेगम- नयनानेदजाणवा एटसेनेगमनयकह्यो. सामान्यवरतुसत्तासंग्राहकसंग्रहः सविविधसामान्यसंग्रहोविशे पसंग्रव्य सामान्यसंग्रहोधिविधःमूलतउत्तरतश्चामृलतोस्तित्वा दिनेदतः पविधः उत्तरतोजातिसमुदायनेदरूपःजातितः गवि गोत्वं घटेघटत्वं वनरपतो वनस्पतित्वं समुदयतोसहकारात्मकेव नेसहकारवनं मनुप्यसमूहेमनुप्यरंदश्त्यादिसमुदायरूपः अथ वाऽव्यमितिसामान्यसंग्रह. जीवतिविशेपसंग्रहः तथाविशेपाव श्यके संगदणंसंगिन्दश्संगिन्दंतेवतेणजनेया तोसंगदोसंगिदि यपिंमियत्यंवनजस्स संग्रहणंसामान्यरूपतयासर्ववस्तुनामाक्रोम नंसंग्रह.अथवासामान्यरूपतयासर्वग्रन्हातीतिसंग्रहःअथवासर्वे पिनेदाः सामान्यरूपतयासंगृह्यतेअनेनेतिसंग्रहः अथवासंग्रही तंपिमितंतदेवार्थोनिधेयंयस्यतत्संगृहीतपिमितार्थएवंभूतंवचो यस्यसंग्रदरयेतिसंग्रहीतपिमितं तकिमुच्यतेश्त्याद संगदीय मागदीयं संपिडियमेगजाश्माणीयं ॥ संगदीयमणुगमोवा वरे सद्दीतसम्भारमा एमझानण्याय मादपक पोपोथाक्रोमण ग्रहणकरवो तेमग्रदकहिये यथनासामान्यरूपपणे मान्यसरम्नुवनेरिय ययवाजेयकीमर्वनेद सामान्यपणे पहिये तेने सादर देवें घरगमाहीत ने माटेअपिमितमग्रह ३ अनुगमसग्रह ४ व्यतिरेफसमद सरदार तेसमहामतेने के जेवचनथी समुदायथर्थग्रहवाय तेसग्रहवचनकादिय प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो गोपिमियनणियं ॥१॥ सामान्यानिमुख्येनग्रहणंसग्रहीतसाद उच्यते पिमितत्वेकजातिमानित मनिधीयतेपिमितसग्रह अथ सर्वव्यक्तिप्वनुगतस्यसामान्यस्यप्रतिपादनमनुगमसयदोनिधी यते व्यतिरेकस्तुतदितरधर्मनिपेधात्ग्राह्यधर्मसग्रहकारक व्य तिरेकसग्रहोनण्यतेयथाजीवोजीवतिनिपेधे जीवसग्रह एवजा ताः अत १ संग्रह २ पिमितार्थ ३ अनुगम ४ व्यतिरेकनेदाच्च तुर्विध अथवास्वसत्तारख्यमहासामान्यंसगएदाति इतरस्तुगोत्वा दिकमवातरसामान्यपिमितार्थमनिधीयते महासत्तारूप अवातर सत्तारूप एगनिच्च निरवयवमकिय सबगचसामन्नं एतत्मादासा मान्य गविगोत्वादिकमवातरसामान्यमितिसग्रह ॥ थर्थ ॥ दवेसग्रहनयकहे सामान्ये मूलसर्वप्रव्यव्यापक नित्यत्वादिक सत्तापणे रह्माजेधर्म तेनोजेसग्रहकरे तेसग्रहकहिये तेनायेनेदः १ सामान्यसग्रह २ पिशेयस- पद पलीसामान्यसग्रहना वेनेदरे १ मूलसामान्यसग्रह २ उत्तरसामान्यसग्रह पली मूससामान्यसग्रहना यस्तिनादिकठनेदठे तेपूर्वेकह्या तथाउत्तरसामान्यना वेनेदरे रजातिसामान्य २ समुदायसामान्य तिहांगायनासमुदायमा गोवरूपजाति तथाघट- समुदायमाघटत्वपयो थनेयनस्पतिनेरिपे वनस्पतिपणो तेजातिसामान्यकह्यो थनेया पानासमृदनपिप थनयनकहे तथा मनुष्यना समूहमा मनुष्यग्रहपथाय तेसमुदायसा. मान्पपउत्तरसामान्य तेचक्षुदर्शन तथाथचक्षुदर्शनने ग्राहीकठे थनेमूलसामान्यतेथव- विर्शन तथाकेनसदर्शनथी ग्रहवायठे थथा सामान्यसग्रह २ विशेषसग्रह तिहार जननासापने प्रत्यकधुएसामान्यसग्र दासर्वनोग्रहणथयोचे अनेजीग्नेजी- सव्यथीजूदोनेदपाटयो एविशेषसमद एविशेषमग्रनो विस्तारघणोठे त उपहली सग्रहनयनाचारनेदतेख पियेंतेय मूलपाठमा कडेलीगाथानोयर्थठे सायीबो एकवचनमध्ये एकथव्यवसाय उपयोगमा समकालेंगदेवु सा याही बजी पाविशेषावरपर सामान्यपणे वेवयाविना शवम्नुनरिता यथा एसुरचन थया देवचंजीकृत नयचक्रसार. र अनेएकजातिमाटे एकपणोमानिने तेएकमध्ये सर्वनोग्रहणयायजेमएगेश्रायाएंगे पुग्गले श्वा दिवस्तुअनंति पणजातिएकमाटेग्रहवायठे तेबीजोर्पिमितसंग्रहकहिये. ३ जेथनेकजीवरूप अनेकव्यक्तिठे तेसर्वमांपामियें जेम सचित्मयोश्रात्मा एटले सर्वजीव तथासर्वप्रदेश सर्वगुण तेजीवनालक्षणठे एनेअनुगमसंग्रहकहिये. ४ तथाजेनेनाकहेवे तेथीइतरनो सर्वसंग्रहपणेज्ञानथायतेजेमश्रजीवठेतेवार जे जी- वनहीतेअजीवकहिये एटलेकोश्कजीवठे एमव्यतिरेक वचनेतेयो तथाळपयोगें जी- वनो ग्रहणयायठे तेव्यतिरेकसंग्रहकहिये. अथवासंग्रहनयवेनेकडेवायठे ? महासत्तारूपश्अवांतरसत्तारूप एरीतेपणसंग्रह- नोस्वरूपकह्यो सबतिमणिएणज म्हासबटाणुप्पवत्तएबुद्धि तोसर्वसत्तमत्तंनचीतदंतरं- किंचि ॥ १॥ यद्यस्मान्सदित्येवंजणीते सर्व त्रिजुवनत्रयांतर्गतवस्तुनिवुधिरनुप्रवर्तते प्रधावतिनहितत् किमपिवस्तुस्तियत् सदित्युक्तेजगतिवुझौनप्रतिजासते तस्मात्सर्व- सत्तामानं नपुनःश्रांतरं तत्श्रुतसामर्थ्यात् यत्संग्रहेन संगृह्यते तेनपरिणमनरूप- वादेवसंग्रहस्चेति एटलेत्रणेनुवनमा एड्वीवस्तुकोनथीजे संग्रहनयनेग्रहणमांबाव- तीनथी जेजेवस्तुतेसर्व संग्रहनयमां ग्रहवाणीजठे एसंग्रहनयकह्यो. संग्रहगृहीतवस्तुन्नेदांतरेण विनजनंव्यवदरणंप्रवर्तनवाव्यवदा रःसविविधःशुशोशुक्ष्श्व शुशेविविधः वस्तुगतव्यवहारः धर्मा स्तिकायादिजव्याणां स्वस्वचलनसहकारादिजीवस्यलोकालोका दिज्ञानादिरूपः स्वसंपूर्णपरमात्मन्नावसाधनरूपो गुणसाधका वस्थारूप गुणश्रेण्यारोहादिसाधनशुश्च्यवहारः अशुशोपिछि विधः सन्तासन्नूतन्नेदात् सन्तव्यवहारो झानादिगुणः परस्प रंजिन्नः असमृतव्यवहारः कपायात्मादि मनुप्योहं देवोदं सो पिविविधः संश्लेपिताशुश्व्यवहारःशरीरंममअहंशरीरी असं श्लेषितासन्तव्यवहारः पुत्रकलबादि तोचनपचरितानुपचरि तव्यवहारनैदाधिविधी तथाचविशेषावश्यके व्यवहार्णव्यव वारः एसतेणव्यवहार एवसामानंव्यवहारपरोवजनविसते णव्यवहार व्यवदरणंच्यवहारः व्यवदरतिसशनिवाव्यवहारः वि शेपतोव्यवह्रीयते निराक्रियते सामान्यतेनेतिव्यवहारः लोकल्य २२७ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो वदारपरोवाविशेपतोयस्मात्तेनव्यवदार नव्यवहारास्वस्वधर्मप्रव र्तितेनशतेसामान्यमितिस्वगुणप्रतिरूपव्यवहारस्यैववस्तुत्वत मंतरेणतनावात् सविविध विनजन १ प्रत्ति २ नेदात्प्रट त्तिव्यवहार स्त्रिविध वस्तुप्रत्ति र साधनप्रति श लोकिकष वृत्तिश्च 3 साधनप्रत्तिस्त्रेधा लोकोत्तर र लोकिका २ कुप्रावच निक ३ नेदात् इतिव्यवहारनयश्रीविशेपावश्यके । थर्थ ॥ हवेव्यवहारनयनी व्यारयाकरेठे सग्रहनये यहितजेवस्तु तेनेनेदातरे मिज- जनके वेचयु तेव्यपहारनय जेमअव्यएवुसामान्यनामका तेमा वलीदेचणकरिये जे अत्यनायेनेदरे १ जीपसव्य श्यजीवजव्य वलीतेमापणहेचणकरिये जेजीपना बेनेद १ सिझ वीजाससारी एमदेचणकरनी तेसर्वव्यपदारनयनो सजानजाणवो थथरा व्यपहरणके प्रवर्तन तेव्यपहारनय तेनानेनेदठे ? शुष्व्यवहार २ अशुद्धव्यवहार यसीशुन्यबहारनामेनेदरे १ सर्वव्यनी स्वरूपरूपशुप्रवृत्ति जेमधर्मास्तिकायनी घखणसदायता तथाथधर्मास्तिकायनीथिरसहायता तथाजीवनीझायकता इत्यादिकने वस्तुगतशुरू व्यवहारकहिये २ अव्यनोउत्सर्ग निपजनामाटे रतनयी शुभता गुण स्याने श्रेणीथारोदणम्प तेसाधनशुरू व्यवहारकहिये पतीथशुरूपपदारनायेनेदरे १ सस्त असन तेमाजेखेने थपस्याने अनेदें रह्माजे ज्ञानादिगुण तेनेपरस्परनेदेकदेवा ते सतव्यपदार तपाजेमक्रोधीदु मानीट थथरादेवतादु मनु यदु इत्यादिदेवतापणो तेहेतुपणेप- रिणमतामयाजदेवगतिविपाकीकर्म तेनेउदयरूपपरनाने तेपणयथार्थज्ञानपिना ने दशानन्यजीवने एकरीमानेठे तेथगुरू व्यवहारकहिये तेनानेदरे १ सश्लेपित थशुभन्यवहार ते जे शरीरमाम दुरीम इत्यादिकसश्लेपितथसमूतव्यबहार २ था- संक्षेपितथखन्याहार ते यापुनमारो धनादिकमारा एमकदेवुतेघसश्लेपितथसमूत व्यवदार तेचउपचरित अनुपचरित एवेनेदजाणा तथारिशेपावट्यामाहानापमारधुळे जे व्यवहारनयना मूखयेनेदरे एकादे- चपरपन्यवदार चीजोप्रत्तिन्यपद्दार तेरपीप्रवृत्तिनानपनेदरे १ वस्तुप्रवृत्ति २ साधनप्रनि ३ साक्रिप्रति तमारतीमाधनप्रत्तिनानणनेदठे १ जे थरिहत नीयाज्ञायें शुझमाधनमानें इसीरममारपुसनोगयाशसादिदोषरहितजेरलायी नीपरिपति परजावत्रागमदिन तेसोरोत्तरसाधनप्रति र जेम्याहादविना मिथ्या लिनिवेशमदित सापनमनित कुमाचनिकमाधनप्रति ३ यनेजेसोक्नास्सस्स.
श्रण ॥ देवचंजीकृत नयचक्रसार. देश कुलनीचावेप्रवृत्ति तेलोकव्यवहारप्रवृत्ति एत्रणप्रवृत्तिकहियें एव्यवहारनयनानेद जाणवा तिहां द्वादशसारनयचक्रमां एकेकनयना सोसोनेदकह्यावे तेजैनशासनरहस्य नाजाणजीवे तेग्रंथमांधीधारवा एव्यहारनयकह्यो. नऊंशजुसुअनाणे मुझसुयमत्ससोयमुऊसुन ॥ सुत्तयवाजमु वत्यु तेणननसुतोत्ति ॥ १ ॥ ऊतिशजुश्रुतंसुझानंवोधरूपं ततश्चशजुअवक्रमश्रुतमस्यसोयमृजुश्रुतंवा अथवा शजुअवक्र वस्तुसूत्रयतीतिझजुसूत्रति कथंपुनरेतदन्युपगतस्य वस्तुनो वक्रत्वमित्याद पचपन्नंसंपयमुप्पन्नंजंचजस्सपत्तेयं तंझजुतदेव तस्सस्थि जवकम्मन्नतिजमसंतं ॥२॥ यत्सांप्रतमुत्पन्नं वर्त्तमा नकालीनं वस्तुयञ्चयस्य प्रत्येकमात्मायत्तदेवतज्नयस्वरूपं व स्तुप्रत्युत्पन्नमुच्यते तदेवासोनयः ऋजुप्रतिपाद्यते तदेवच वर्त मानकालीनंवस्तुतस्यार्जसूत्रस्यास्तिअन्यत्रशेषातीतानागतंपर कार्यच यद्यस्मात् असदविद्यमानं ततोअसल्यादेवतमक्रमित त्यसावितिअतएवनक्तं नियुक्तिकृता पचपन्नगादी उजुसुनयवि हीमुणेयचोति यतकालत्रयेवर्तमानमंतरेणवस्तुत्वं उक्तंचयतः अतीतंअनागतंन्नविष्यति नसांप्रतंतद्वर्तते इतिवर्तमानस्यैव वस्तुत्वमितिअतीतस्यकारणता अनागतस्यकार्यता जन्यजन कनावेनप्रवर्तते अतः शत्रुसूत्रंवर्तमानग्रादकंतद्वर्तमानं नामा दिचतुः प्रकारंग्राह्यं ॥ अर्थ ॥ हवे झजुसूत्रनयकहे। झजुके० सरलवे श्रुतके वोधतेश्जुसूत्रकहिये शजु- गन्दै अवक्रएटलेसमोठे श्रुतजेने तेजुसूत्रकहिये श्रथवाजु अवक्रपणे वस्तुनेजाणे कहे तेजुसूत्रकहिये ते वस्तुनोवक्रपणोकेमजाणिये तेकहेठे सांप्रतके वर्तमानपणे जपनोजेवर्तमानकालेंवस्तुतेकजुसूत्रकहियें अन्यजेयतीतयनागत तेजुसूत्रनीयपक्षा- ये थवतोटकेमके थतीततोविणसीगयोठे अनेअनागतयाव्योनी तेवारेंथतीतथना- गत एवेश्रवस्तुठे अनेजेवर्तमानपर्यावर्ते तेवस्तुपणोठे जेपूर्वकालपश्चात्काल वेयीव- स्तुकदेवीतेनैगमनयठे यारोपरूपठे तिहांकोश्पुठे जेसंसारीसकर्माजीवने सिझसमान कहे तेतोअनागतका सिघ्यशे तोतमेयनागतने यवस्तुकेम कहोठो तेनोउतर जे प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो घटकुलादिकमा जेसानो वाच्यथर्थदेसाय तेजसझाकहे जेमासंझांतर अर्थने पिमुसवे तेनेसमनिरूढनयकहिये जोएकसझामध्ये सर्वनामातरमानि तोसर्वनोसकर थाय तेवारेंपर्यायनो नेदपणोरहेनहीथनेजेपर्यायातरहोय तेतोजेदपणेजहोय तेथीपर्या- यातरनो नेदपणोजरह्यो तेमाटेलिंगा दिनेदने सापेक्षपणे वस्तुनोनेदपणोजमानो एस- मनिरूढनयवखाण्यो एनयमापण नेदशाननी मुरयता एवंजड्सदथ्यो संतोनूढतदन्नहानूळ ॥ तेणेवनूअनजे सदथ्य परोविशेगेण ॥१॥ एवंयथाघटचेष्टायामित्यादिरूपेणशब्दा योव्यवस्थित तहत्तितयैवयोवर्तते घटादिकोर्थ सएवसन्नतो विद्यमान तदन्नदाजुत्तिवस्तुतदन्यथाशब्दार्योल्लघनेनवर्त्तते सतत्वतोघटाद्योंपिनन्नवति किन्नतोविद्यमान येनैवमन्यते तेन कारणेनशब्दनयसमनिरूढनयान्यासकाशादेवनूतनयो विशेपे णगब्दार्थनयतत्पर अयहियोपिन्मस्तकारूढं जलादणादिकि यानिमित्तघटमानमेवचेप्टमानमेव घटमन्यते नतुग्रदकोणादिव्य वस्थितविशेषतःशब्दार्यतत्परोयमिति वेंजणमणवच वजणे णोनयविगेशे इजदघम्सद्दचेठा वयातदातपितेणेव॥॥व्यज्यते अथानेनेतिव्यजनवाचकगन्दोघटादिस्तचेष्टावताएताच्येनार्थे नपिशिनष्टिसएवघटःगब्दोयश्चेष्टावतमर्थप्रतिपादयति नान्य त्येवंशब्दमर्येननेयत्येव्यपस्थापयतीत्यर्थ तथार्थमप्युक्तलक्षण मनिदितरूपेणव्यजनेनविशेषयतिचेष्टापिसेवया घटगन्देनवा च्यत्वेनप्रसिक्षायोपिन्मस्तारूढस्यजसादरणादिक्रियारूपानतु स्थानतरण क्रियात्मिका इत्येवमयं शब्देननेयत्येस्थापयतीत्यर्थ इत्येवमुनय विशेषयतिब्दार्योनार्य शब्देननेयत्यम्थापयती त्यर्थ एतदेवादयदायोपिन्मम्तमारुटचेष्टावानों घटगब्देनो च्यतेमपटलदापोयं मचतकाचरोघटगन्द अन्यदातुवम्त्वतर स्पेनचेष्टानापादपटलं घट वनेश्यावाचस्त्वमित्येवमुनयविणे पर नृतनपति॥ यर्थ ॥ वेएनन्ननयनोपरम्पकहिये परफेन्जेमपटचेष्टावाची इत्यादिकम्पे देवचंअजीकृत नयचक्रसार. २२३ शब्दनयनोअर्थकह्यो एरीतेजेघटादिकअर्थवते ते एवं एमज जे विद्यमानपणे श- ब्दनाअर्थने लंघीनेवर्ते तेतेशब्दनोवाच्यनथी श्रने शब्दार्थपणोजेमांनपामिये ते व- स्तुतेरूपेनही माटेजोशव्दार्थमांथी एकपर्यायपण उठोहोयतो एवंनूतनयतेने तेपणो कहेनही तेमादेशव्दनयथी तथासमनिरूढनयथी एवंनूतनयतेविशेषांतरटे. एएवंनूतनयते स्त्रीनेमस्तकेचट्यो पाणीबाणवानी क्रियानोनिमित्त मार्गेश्रावताप- पानी चेष्टाकरतोहोय तेनेघटमाने पणघरनेखूणे रह्योजेघट तेनेघटकरीमानेनही केम- केते चेष्टाने अणकरतोतेमाटे. जेथकीश्रर्थने व्यंजीयेकेण्प्रगटकरिये तेनेव्यंजनकहिये व्यंजनतेवाचकशब्द तेअर्थनेकहेते क्रियावंतयको तेनेजतेवस्तुकहे वीजानेनकहे अ- नेतेहिजश्रर्थकडं जेलकुण तेकह्यानेरूपें विशेषथाय जेमचेष्टाघटशब्दवाचेप्रसिद्ध यो- पित्केस्त्रीनेमाथेपाणीलावतो तेघट तथास्थानरह्यो अथवातरण क्रियाकरताने एवं नूतनयघटकहेनही एशव्दंअर्थ तथाश्रर्थेशव्दनेथापेठे एYएरहस्यठे जेस्त्रीनेमस्तकें चढ्यो चेष्टावंतश्रर्थ तेघटशब्डेबोलावे तेथीअन्यथा तेने तेपणेवोलावेनही जेम सामा- न्यकेवली जे झानादिकगुणेसमानठे तेने समनिरूढ नय अरिहंतकहे पण एवंनूत- नयतो समोसरणादि अतिशयसंपदासहित तथाकेवलीतेसादिकें पूजतां युक्तहोयतेनेज अरिहंतकहे तेविनानकदे वाच्यवाचकनी पूरणतानेकहे एस्वरूपे एवंजूतनयजाणवो. एसातेनयनानेद ते विशेषावश्यकने अनुसारेकह्या तेमांनेगमनादसनेद संग्रहना उन्नेद अथवावारकह्या व्यवहारनानेदयाउ अथवाचउदकह्या रुजूसूत्रनाचार अथवा व कह्या शब्दनासातनेदकह्या समनिरूढनावेन्नेद अनेएवंनूतनो एकनेदकह्यो एरीते सर्वनानेदकह्या वलीनयचक्रमां नयनानेट सातसोकह्यावे तेपणजाणवा एवमेवस्याबाटरत्नाकरात्पुनलवणतउच्यते नीयतेयेनश्रुताख्य प्रामाण्यविषयीकृतस्यार्थस्यशस्तादितरांशौदासीन्यतः संप्रतिप तुरनिप्रायविशेपोनयःस्वाभिप्रेतादेशादपरांशापलापीपुनर्नयाना सःससमासतःबिनेदः व्यार्थिकःपर्यायास्तिकश्च आद्योनैगम संग्रह व्यवहारझजुसूत्रनेदाच्चतुर्श केचित्झजुसूत्रंपर्थिक व दंति तेचचेतनांशत्वेनविकल्पस्यशजुसूत्रेग्रहणात्श्रीवीरशासने मुख्यतःपरिणतिचक्रस्येवनावधर्मत्वेनांगीकारात् तेषांशजुसूत्रः अव्यनयेएवधर्मयोर्धर्मिणोधर्मधर्मिणोश्च प्रधानोपसर्जनआरो पसंकल्पांशादिन्नावेनानेकगमग्रहणात्मकोनेगमः सत्चैतन्यमा १२४ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो मनीतिधर्मयो गुणपर्यायवत् व्यमितिधर्मधर्मिणो दणमेको सुखीविषयासक्तोजीवतिधर्मधर्मिणो सूक्ष्मनिगोदीजीवसिह समानसत्ताक अयोगी नोसंसारीतिअाग्राहीनैगम धर्मधर्मादी नामेकातिकपार्थक्यान्निसधिनेगमाच्यास थर्थ ॥ हवेस्याहादरलाकरथी नयखरूपल खियेठेयें नीयतेके पमामीये जेथकीश्रुत झान स्वरूपप्रमाणे विषयेकीधो जेपदार्थनोश्रश तेजशथी इतरके बीजोजे श्रशतेथकी उदासीपणोतेनेपमिवर्जवावासानोजेनिप्रायविशेप तेनेनयकहियेएटले वस्तुनाथश- नेग्रदेयनेथन्यथी उदासीनपणो तेनयकहिये एकशनेमुरयकरीने वीजा थशनेउडापे तेनयाच्यासकहिये तेनयनावेनेदरे एकाव्यार्थिक वीजोपर्यायार्थिक तेमाडव्यार्थिक- ना ? नेगम २ सग्रह ३ व्यवहार ४ जुसूत्र एचारजेदवे केटलाक थाचार्यते जुसूत्र- ने चिकटपर-पमाटे जावनयगवेपे तेरीते अव्यार्थिकना प्रणनेदवे दवेनेगमनयनु स्वरूपकहे जेधर्मनेप्रधानपणे अथवागोणपणे थथवा धर्माने प्र धानपणे यथवा गोणपणे तथाधर्मधर्मीएवेउने प्रधानपणे तथागोणपणे जेगवेपनो ए. टखेधानी प्राधान्यता तेनारेपर्यायोनी प्रधानताथयी थनेजिहाधर्मीनोप्रधानपणो तिहाडव्यनोप्रधानपणो तेमजगोणपणो तयाधर्मधर्मीनो प्रधानगोणपणो एरीतेजेड- व्यपर्यायनो गोषप्रधानपणानी गरेपणारूप ज्ञानोपयोग तेनेगमनयजाणवो तेनायो- धने नेगमयोधकहिये तेनाउदाहरण कहेवे सत्ये तापणे चैतन्यके जाणपणो एवेधर्ममध्ये एकधर्मपक्षमुरयपणेगणे अनेयी जानेगोएपणे नगवेपे एरीत नैगमनयजाणवो श्हाचेतन्यनामेजे व्यजन पर्यायतेने प्र. धानपणेगणे कैमरेंचतन्यपणो तेनिशेषगुण यने सत्यनामाव्यजनपर्याय तेसकस- अव्यसाधारण तेमाटेतेने गौणपणेक्षेसवे एनेगमनोप्रथमजेदकयो तपावसीपम्नुपर्यायवत्प्रव्य एमनोखवुने धर्मिनोनेगमठे दापर्यायव्य एमर- स्तुचे दाउपनोमुग्यपणो वजीवस्तुनेपर्यायनरदेवु ते वस्तुनोगोणपणो थनेपर्याय नोमुग्यपपो दाउनयगोचरपणामाटे एनेगमनोनीजोनेदकह्यो दएमेर मुग्वीविषयामतोजीवतिधर्मधर्मियोरिति इद्दाविषयासकजीवाग्य जेध मिना मुग्यताना विशेषपणायी मुग्नसणधर्मनीप्रधानता तेविशेषणपणेकरीने धर्म धर्मिने थामरने एत्रीजीनगम जेबारेधर्म तयाधर्मिएने यसरे प्रदणकरे तैयारेम- पूरिस्तुनोगदपपयो तेबारेदाननेप्रमाणस्यो तिहाउत्तरपन्यपर्यापतेनेहुनेप्रधानपणे यनुनबनो जेझानप्रमापयाय श्दावेपदनेविपे एकनीगोपता वीजानीमुस्त्यतावश्ने ३२५ देवचंजीकृत नयचक्रसार. ज्ञानथायवेतमाटे नयकहियें तथावलीसून्मनिगोदिजीव तेसमानसत्तावंतठे अथवा अयोगीकेवलीजिनतेने संसारीकहेई नेयंशनेगम. हवेनेगमाभ्यासकडे वस्तुमाधर्मअनेक तेएकांतेमाने पणएकबीजाने सापेक्ष- पणेनमाने एटलेएकधर्मनेमाने अनेवीजाधर्मनेनमाने तेनेगमाज्यासकहिये एकुर्नय जायबो केमके अन्यनयनेगवेपेनही माटेजेमथात्मानेविपे सत्वतयाचेतन्य एधर्मनि- नचिन्न तेमांचतन्यपणोनमाने ते नेगमाच्यासकहियें एटलेनेगमनयकह्या. ययात्मनिसत्वचेतन्येपरस्परंनिन्ने सामान्यमात्रग्राहीसत्ता परा मर्शरूपसंग्रहः सपरापरत्नेदान्निविधः तत्रशुभजव्य सन्मात्र ग्राहकापरसंग्रहः चेतनालवणोजीवश्त्यपरसंग्रहः सत्तावतस्वी कुर्वाणः सकलविशेषाननिराचदाणः संग्रहानासः संग्रहस्येक खेन एगेआयाश्त्यनभिज्ञानात् सत्तातएवात्माततःसर्ववि शेपाणांतदितराणांजीवाजीवादि व्याणामदर्शनात् अव्यत्वा दिनावांतरसामान्यानिमन्चानस्तदन्नेदेपुगजनिमीलिकामवलंब मानःपरापरसंग्रहः धर्माधर्माकाशपुनवजीवव्याणामक्यं अन्य त्लादिनेदादित्यादिव्यत्वादिकंप्रतिजानानम्तविशेपाननिन्दु वानस्तदानासः यथाऽव्यमेवतत्वं तत्वपर्यायाणामग्रहणाविपर्यासइनिसंग्रहः थर्थ ॥ हवेसंग्रहनयकहेठे सामान्यमात्र समन्तविोपरहिन सत्यव्यत्याटिकने अहेवानोठेखनावजेनाते संक० पिपाणेविगेपरागीनेनहे पणव्यक्तपणेनग्रहे स्वजाति- नाढीवाजे श्ययंतेने अविरोधेकरीने विदोपधमोंने एकरूपपणेजेग्रहणकरवो तेसंग्रह नयकहियें पनावना तेनावनेद ? परसंग्रह २ श्रपरसंग्रह तेमां बटोपविडोपोटा. सीनंजमानगुडव्यं सन्मात्रमनिमन्यमान-परसंग्रह ति जेममन्त विदोपधर्मस्थाप. नानीनजनाकरतो एटलेविदोपपणाने थापग्रहतीयको शुरुषव्य सत्तामात्रप्रतमान जेमव्यएपरसंग्रह विश्वएकनत्पपामाटे गमकह्याची उतापणाना एक्पपातुं ज्ञानया- चठे एटलेनवपदावनोएकपणेग्रहपठे तेपग्मंग्रहकहिये, नयाजेसचानो थम्तन्वीकारे बने ऽव्यांनग्नेटनमाने ममन्नविटोपणने ना . हेतोषको जेबद्दपकरे तेवहनवादिवेदांन नथानान्यदर्शन एपग्नंग्रहानानटे कमरे जेनेदधर्म उतादेखाय नयाऽब्यानरपणे तेनेनमाने माटे परग्रहानासकाहियें बने जनतो विशेषतदिन सामान्चनेनहेंद्र नाटनंदनवरहिये.
२२६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो मुख्यत्वादिनयातरसामान्यानिमत्वात तक्षेदेपुगजनिमीखिकारलपमान श्रपरसम इ अव्यजे जीवथजीवादिक जेश्रवातरसामान्यनेमानतो अनेजीवनेविषे प्रतिजीवनो विशेपनेद नव्य अजव्यसम्यक्तमिथ्यात्वी नरनारकादिजेनेद तेनेगजनिमीलिकाके मास्तायेनगवेपत्रो तेथपरसग्रहकहिये अनेअव्यने सामान्यपणेमाने पणखाव्यनी परि- णामिकतादिक धर्मनेनमाने तेथपरसग्रहानासकहियें एसपहनयनुखरूपका सग्रहणेचगोचरीकृतानामर्थानाविधिपूर्वकमवहरण येनानिसधि नाक्रियतेसव्यवहार यथायत्सत्तत्व्यंपर्यायश्चैत्यादिय पुन रपरमार्थिकंजव्यपर्यायप्रविन्नागमानिप्रैतिसव्यवहारानास चा कदर्शनमितिव्यवहारज्नय थर्थ ॥ हवेव्यपदारनयकहेते सयदनाग्रह्माजे वस्तुनासत्तादिकधर्म तेनेजगुणनेदें चेहेचे निम्नजिन्नगचेपे तयापदार्थनीगुणप्रवृत्ति तेनेजमुरयपणेगवेपे तेव्यवहारनयकहिये जेमान्यतेनाजीवपुनसादिकपर्यायना क्रमजावी तथासहनावी एरीतेनेदते तेमार. सीजीयेप्रकारें । सिद्धना २ ससारी तेमजपुगतनावेद परमाणुतथासध इत्यादिक पार्यनेदें जिनमाने तयाझमजावीपर्यायनावेद एकक्रियारूप चीजोश्रक्रियारूप श्म वेचणजे सामादिक्गुणनेदेंपो तेसर्व व्यवहारनयजाणवो थने जेपरमार्थविनाव्य पर्यापनोविजागकरे ते व्यवहाराजासजाणो जेफापनावरीनेचे तेचार्गकमतप्रमुस एव्यवदारनोनय जेमचार्वाकप्रमाण पणे तो पो सोक्प्रत्यक्षमा दृष्टिगोचर नधी ते माटे जीव नयी एमक- दे यनेजगत्मापचनूतादिकरस्तुनधी एमकल्पनाकरी थुसखोकनेकुमा प्रवर्त्तावे ते व्यपदारऽनयकहियें एयरद्दारनयनुस्वरूपका मजुवर्तमानदाणस्यायिपर्यायमात्रप्राधान्यत सूत्रयतुअभिप्राय अजुसूत्र ज्ञानोपयुक्त ज्ञानीदर्शनोपयुक्त दर्शनी कपायोपयुक्त रुपायीसमतोपयुक्त मामाकीवर्तमानापलापीतदानाम ययातयागतमतति ॥ थप ॥ दवेन्जुमूवनयकद्देठे नु० मरखपणेथतीनयनागतने थणगवेपतो यनेवनमानसमयवर्नना जेपदार्थनापर्यायमात्र तेने प्रधानपणे सूरके० गरेपे तेश जुम्चनपर दिये तेदाननेउपयोगें वर्तनाने हानीन्हे दर्शनपयोगें वर्तताने दर्शनी कई पायपपेवतंनाजीवने पायीकहे ममतानेउपयोगॅवर्तताजीरने सामायकरत बदेहाकोभुने उपग्क्यामुजपतो जुसून तया शन्दनय पवेकजयायचे तेनेठ देवचंजीकृत नवचक्रसार. २२७ तरकहे जेविशेपावश्यकमांकडुंठे कारणंयावत् राजुसूत्रः एटलेज्ञाननेकारणपणे वर्ततो तेजुसूत्रग्रहेठे अनेजेजाणपणारूप कार्यपणेथाय तेशब्दनयकहियएफेरते. वर्तमानकालनेपण ग्रहण न करे तेरुजुसूत्रानासकहिये जेवतानावनेवताकहे अथवा विपरीतकहे जेमजीवनेश्रजीवकडे अजीवनेजीवकहे इत्यादिक ते गत के वोजनोमतठे जेठतोसदासर्वदावर्ततो जीवादिव्य तेनापर्यायने पलटवे सर्वघाड- व्यने विनासिकमाने तेनेजुसूत्रनयानासानिप्रायजाणवो एझजुसूत्रनयकह्यो. एकपर्यायप्रागनावेनतिरोन्नाविपर्यायग्राहकशब्दनयः कालादि देनध्वनेरचनेदंप्रतिपाद्यमानः शब्दः जलावरणादिक्रियासमर्थ एवघटः नमृत्पिमादी तत्वार्यरत्तीशब्दवशादर्थप्रतिपत्तिः तत्का र्यधर्मवर्तमानवस्तुतधामन्वानः शब्दनयः शब्दानुरूपंअर्थपरि णतं जव्यमिवतित्रिकालत्रिलिंगत्रिवचनप्रत्ययप्रकृतिन्निः सम न्वितमर्थमिवति तन्नेदेतस्यतमेवसमर्थप्रमाणस्तदानासः थर्थ ॥ इवेशब्दनयकदेठे जेवस्तुनाएकपर्यायने प्रगटदेखवे वीजाशब्दवाचकप- यिने तिरोनावें श्रणप्रगट-पणतेपर्यायनेग्रहे अथवाकालत्रण वचनत्रण लिंगत्रण तेनेनेदें शब्दनोजेदपडे तेनेदेजश्रर्थनेकहे अथवा जलादणादि समर्थनेघटकदे तथाकुंजादिक चिन्दपर्यायजेटलावे तेटलानो थर्यवर्ततोनदेखाय तोपण तेनेनाम कही बोलावे एम जेमां कार्यनोसामर्थ्यवंतपणोठे तेनेग्रहे पण माटीना पिझने घट क- हेनही तेशब्दनयकहिये अनेजे संग्रह तथानेगमनयवालोकहे ते सत्तायोग्यता अंश- नामाइकठे तयातत्वार्थटीकामध्ये शव्दवशथीथर्थपमिवर्जवो तेशव्देवोलावतोहोय जे अर्थतेवस्तुमा धर्मपणेप्रगटदेखाय तेनेज तेवस्तुमाने एनयने शब्दानुजायी थर्थेप- रिणमतिजेवस्तु तेनेवस्तुकहेठे काललिगादिने थर्थनोनेदठे ते नेद तेम ते धर्मेवस्तु माने तेशव्दनयकहियें श्रनेतेश्रर्थविना तेवस्तुमध्ये तेपणोवर्ततो देखातो नथी तेनेते वस्तुपणेसमर्थनकरे तेशब्दानासकहिजे एटले शब्दनयकह्यो. एकाविलंविपर्यायशब्देपुनिरुक्तिनेदेनन्निन्नमर्य समनिरोदवस मन्निरूढः इंदनादिजः शकनाचक्रः पुरदारणात् पुरंदरःइत्यादि पुयथापर्यायध्वनिनामानिधेयनानात्वमेवकदीकुर्वाणस्तदानासः यथाज्ञःशक्रःपुरंदर इत्यादिनिन्नान्निधेये प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो थर्थ ॥ दवेसमनिरूढनयकहे जेएकपदार्थनेय बिलबी जेटलासरिसानाम तेट- सापर्यायनामथया तेपर्यायनामजेटक्षाहोय तेटलानिरुक्तिव्युत्पत्तिजिन्नहोय तेथर्थनो पणनेदहोय तेथर्थने श के सम्यक्प्रकारे थारोहतो पटलेएटसासर्वश्रर्थसयुक्तजेहो य तेसमनिरूढनयकदिये जेमशादिधातु परमेश्वर्यनेथथैठे तेपरमऐश्वर्यवतनेजक हिये तथाशक्नकहेतानविन विशक्तियुक्तने शककहिये पुर के देत्यने दरे के० विदारे तेपुरदर थनेश चिजेवाणी तेनोपतिस्वामी तेशचीपतिकहिये एटलासर्वधर्म तेसमा वे तेमाटेजेदेवलोकनोधणी तेने एवेनामें योजावे चीजानामादिकश्उने एनामेन योसारे जेटलापर्यायनामठे तेनाजेश्चर्यचाय तेसर्वने जिन्नचिन्नथर्थकहे पण एकार्थ नजाणेते समनिरुदानासकहिये पटलेसमनिरूढनयको एबनिन्नगन्दवाच्यतत्वानन्दानास्वप्रत्तिनिमित्तनूतक्रियावि शिष्टमर्थवाच्यत्वेनान्युपगबन्नेवंनूत यथाइदनमनुनवन्निंज शफनाक गदवान्यतयाप्रत्यदस्तदानास यथा विशिष्ट चेष्टाशून्य घटारयवस्तुन घटशब्दवाच्य घटशब्दव्यर त्तिनृतार्यशून्यत्यात पटवदित्यादि थप ॥ दवेएयनूननयबहे शन्दनीप्रत्तिनो निमित्तजूतजेक्रिया तेविशिष्टसयुक्त जेथर्य तेनेया पजेधर्म तेनेजेपदोचनोदोय ण्टसेतेकारणकार्यधर्मसहिततेनेएवनूतनय रहिये तया ऐश्वर्यसदिन तेजशकरूप सिंहासनेशेतेशक शचि के० आणीनेसा- यंपनी नेवारेंशचीपतिरहे पटोजेशन्दना जेटलापर्याय तेसनतेमापदाचतानापने ते नामक दियोडारे थनेजपर्यायपदोचनोदेरोनहीतेपर्यायनीनाकहे जिदामुधीपकपर्याय उपोतिहामुधी समनिन्दनयसदिय थने सर्वपचनपर्यायनेपहाचे तैवारएयनूतनयक- रिये जेपदार्यनोनामनेदनो नंददेवीनेपदार्यनीनिग्नताकहे तेण्पनूतनयानासकाहिजे नामनेरम्नुनिन जेम दायी घोमाहिरण्यनिन तेमनिन्नपणोमाने जेमथर्यनि मपामा पटयी पट निग्न तमाळपणा यी पुरदरपणोनिग्नमाने तेपयनूतनयनोड. नपनापगे पटसेएर नूतनपस्यो पगतमाननयनी व्याग्या कही अत्र आयनपचनुटरमपिा पदार्थप्ररूपणाप्रवाणन्यान् अर्थ नयानामव्ययमामान्यरूपानना गन्दाढयो विगु नया ग व्दारजनार्यमुग्रवादाद्याम्नेतन्वनेदकारणवचन मिनिगन्दन पान्नापन्ममानलिंगाना समानवचनानाशब्दाना कपुरद देवचंजीकृत नयचक्रसार. रादीनांवाच्यं लावार्थमेवानिन्नमन्युपेति नजातुचिन्निन्नवचनं वाशब्दंस्त्रीदाराः तथाआपोजल मितिसमनिरूडवस्तुप्रत्यर्थश व्दनिवेशादिंडशकादीनांपर्यायशब्दत्वंनप्रतिजानीते अत्यंतन्नि नप्रतिनिमित्तत्वादनिन्नार्थत्वमेवानुमन्यते घटशकादिशब्दा नामिवेति एवंचूतःपुनर्ययासन्नाववस्तुवचनगोचरं आपृचती तिचेष्टाविशिष्टएवार्योंघटशब्दवाच्यःचित्रालेख्यतोपयोगपरिणत श्वचित्रकारः चेष्टारहितस्तिष्ठनघटोनघटःतब्दार्थरहितत्वात् कूटशब्दवाच्यार्थवन्नापिन्जानः सयानोवाचित्रकारानिधाना निधेयश्चित्रज्ञानोपयोगपरिणतिशून्यत्वाजोपालवदेवमन्नेदानेदा र्थवाचिनो नेकैकशब्दवाच्यार्थावलंबिनश्वशब्दप्रधानार्थोपसर्ज नावदनयाइतितत्वार्थटत्तो एतेपुनेगमः सामान्यविशेपोनय ग्राहकः व्यवहारविशेपग्राहकः च्यार्यावलंविशजुसूत्रविशेपया इकएव एतेचत्वारः इच्यनयाः शब्दादयः पर्यायार्थिकविशेपाव लंबीनावनयाश्येति शब्दादयोनामस्थापनाजव्यनिदेपादवस्तुत याजानाति परस्परसापेदाःसम्यक्दर्शनिप्रतिनयंनेदानांशतं ते नसप्तशतंनयानामितिअनयोगधारोक्तत्वात्झेयं. श्रर्थ ॥ एसातनयमां थायनाचारनय जेठे तेथविशुद्ध शामाटे के जे पदार्थ के अ. व्य तेनेसामान्यपणेकडेवाना अधिकारी एनयनुकिहाएकअर्थनय एपणनामठे तेश्रर्थ- शब्देऽव्यलेवु तथाशब्दादिकत्रणनयते शुक्रनयठे केमके शब्दनाश्रर्थनी एनेमुख्यता ठेपेहेलानयतेनेटपणेवचननेवांठे थनेशब्दादिकनयते लिगादिके अन्दवचने थनेद कहे तथानिन्नवचनने जिन्नार्थकहीमाने थनेसमनिरूढते निन्नशब्दतेनेवस्तुपर्यायन माने तथाएवंनृतते जिन्नगोचरपर्यायने जिन्नमाने जेचेष्टाकरतोहोय तेनेघटकहे पण ग्णेपड्योघटकहेनही चित्रामकरतोहोय तथातेजउपयोगेवर्ततोहोय तेने चित्रकार कहेपणतेजचित्रकारसुतोहोय श्रथवाखावावेगेहोय तेनेचित्रकारनकहे केमकेतेउप- योगेंरहितठे माटेएनयतेगब्द तथाथर्थनेय नेदपणोमानेठे थनेथर्थधीशून्यशब्दते प्रमाणनथी श्रनेशन्दप्रधान अर्थतेजव्यने गोणपणेवर्तता शब्दादिकत्रणनयठे एम त. वार्थटीकामध्येकह्यो.
२३० प्रकरणरलाकर नाग पहेलो एसातनयनेविपे पेहेलोनेगमनयते सामान्य विशेषवेतुनेमानेठे सग्रहनय ते सामा- न्यनेमाने व्याहारनय विशेषनेमानेवेश्अने अव्यावली तथा जुसूत्रतोविशेषग्रा इकठे एचारतेऽव्यनयठे थनेपावसा शब्दादिकत्रणनयते पर्यायार्थिक विशेपारक्षकी जावनय तथाशब्दादिकनयते नामस्यापनाव्य एपेहेतात्रण निक्षेपाने थास्तुमा नेठे तिन्हसद्दनयाणथवमू एवनुयोगहारसूत्रनुवचनठे पसातेनयपरस्पर सापेक्षपणे प्रदेते समकेतिजाणवा थनेजो एनय परस्पर विरोधीदोय तोमिथ्यात्वी जाणया त- थाकेकानयना सोसोनेदथायवे एमसातेनयनामली सातमोजेदयायठे एथधि कार श्रीथनुयोगहारसूत्रथीकझोठे पूर्वपूर्वनय प्रचुरगोचर परास्तुपरिमितविषया सन्मात्रगोचरात् संग्राहात्नैगमोजावानावमित्वाद्लूरिविषय वर्तमानविषया झजुसूत्राद्यवहारस्त्रिकालविषयत्वात्वहुविषयकालादिनदेननि नार्थोपदर्शनात् निन्नाहजुसूत्रविपरीतत्वान्महार्य प्रतिपर्यायमश ब्दमर्थनेदमन्नीप्सित समनिरूढावन्दप्रनूतविपयः प्रतिक्रियां निन्नमर्थप्रतिजानात्एवनूतात् समनिरूढ मदानगोचर नयवा क्यमपिस्वविपयेप्रवर्त्तमानविधिप्रतिपेधाच्यासप्तनगीमनुब्रजति असमादीनेगम सत्ताग्राहीसंग्रह गुणप्रत्तिलोकप्रत्तियादी व्यवहार कारणपरिणामग्रादीशजुसूत्र व्यक्तकार्यग्राहीशब्द प यायातरनिन्नकार्यग्राहीसमनिरूढ तत्परिणमनमुख्यकार्यवाही एवंनत इत्याद्यनेकरूपोनयप्रचार जावतियावयणप्पहा ॥ तावतियाचेवदतिनयवाया ॥ इतिवचनात् जक्तोनयाधिकार थर्थ ॥ एप्रकारे पूर्वकेवपूर्वसोजेनेगम नय तेनो विस्तारघणोजायरो थनेतेची ऊ परखोनयतेनो परिमितविषयठे एटसे थोमोविपयठे केमकेसचामात्रनुग्राहकसग्रनयठे उतिसनाने सग्रहनयमहे थनेनैगमते उताजार अथवा सकल्पपणे अठता भाव सर्व नेग्रहे थथवासामान्यविशेष वेधर्मनेपदे तेमाटेनेगमनोविषयघणोठे तथा सग्रहनयते सचागत सामान्य विशेष येहुनेग्रहेठे थनेव्यवहारते सत्एकरिशेपनेज प्रदेठे माटेसन दनययी व्यरहारनयनो विषययोगोठे यने व्यवहारनयी समहनय ते बहुविषयी -- देवचषंजीकृत नयचक्रसार. १३१ तथाजुसूत्रनय ते वर्तमान विशेषधर्मनो ग्राहकठे अनेव्यवहारथी शजुमूत्रनयते काल- विपयनोबाइकठे तेमाटेव्यवहार बहुविपयी अने व्यवहारथी झजुसूत्रअल्पविपीछे रजुसूत्रनयते वर्तमानकालग्रहे अनेशब्दनयकालादि वचनलिंगची वेहेंचताश्रर्थनेग्रहे थने जुसूत्रनयतेवचनलिंगने जिन्नपामतोनयी तेमाटे झजुसूत्रधी शब्दनयल्पवि. पीठे झजुसूत्रवहुविषयी अनेशब्दनय सर्वपर्यायनो एकपर्यायनेग्रहताग्रहे अनेस- मनिरूढतेजेधर्मव्यक्त तेवाचकपर्यायनेग्रहे तेमाटे शब्दनयथी समनिरूढनय ते श्र- ल्पविषयी केमके समनिरूटते पर्यायनोसर्वकालगवेप्योठे अने एवंनूतनयते प्रति- समये क्रियानेदें जिन्नार्थपणो मानतोयल्पविषयी तेमाटे एवंनूतथी समजिरूढव- हुविषयीजाणवो श्रने एवंचूत अल्पविषयी जाणवो. जेनयवचन तेपोतानानयने स्वरूपैयस्ति अनेपरनयनास्वरूपनी तेमांनास्तिठे ए- मसर्वनयनी विधिप्रतिपे करीने सप्तन्नंगीऊपजे पणनयनीजेसप्तन्नंगी ते विकलादेशी जहोय श्रनेजेसकलादेशीसतनंगी तेप्रमाणपणनयनीसप्तनंगीनऊपजे. उक्तंच रत्नाकरावतारिकायां विकलादेशस्वनावादिनयसप्तनंगीवस्त्वंशमात्रप्ररूप- कत्वात् सकलादेशस्त्रनावतुंप्रमाणसप्तनंगी संपूर्णवस्तुखरूपप्ररूपकत्वात्एवचनठे एट- लेयथायोग्यपणेनयनोअधिकार कह्यो. सकलनयनादकंप्रमाणं प्रमाताआत्माप्रत्यदादिप्रमाणसिदः चैतन्यस्वरूपः परणामीकर्तासादात्नोक्तास्वदेहपरिमाणः प्र तिदेवनिन्नत्वेनैवपंचकारणसामग्रीतः सम्यग्दर्शनशानचारित्र साधनात्साधयतेसिद्धिः स्वपरव्यवसायिज्ञानंप्रमाणं तरिवि धप्रत्यक्षपरोदानेदात्स्पष्टंप्रत्यदापरोदमन्यत् अथवाआत्मोप योगताइज्यिधाराप्रवर्तनेनयत्ज्ञानंतत्प्रत्यदं अवधिमनपर्यायौ देशप्रत्यदो केवलज्ञानंतुसकलप्रत्यदंमतिश्रुतेपरोदे तच्चतु विधं अनुमानोपमानागमापत्तिनेदात् लिंगपरामर्शोनुमानं लिंगंचाविनानूतवस्तुकंनियतं यययागिरिदिरादौव्योमावलं विधूमलेखांदृष्ट्वाअनुमानंकरोति पर्वतोवन्दिमान्धूमवत्वात् य बधूमस्तत्राग्निः यथामदानसं एवंपंचावयवशुई अनुमानं य थार्यज्ञानकारणं सदृश्यावलंबनेनाझातवस्तुनायत्झानंउपमान प्रकरणरलाफर नाग पहेलो ज्ञानं ययागोस्तथागवर गोसादृश्येनअदृष्टगवयाकारज्ञान उपमानज्ञान यथार्थोपदेष्टापुरुषाप्त सदनकृष्टतोवीतराग मकाएव आप्तोतंबास्यआगम रागपाशाननयादि दोपर दिनत्वात् अर्हत. वास्यआगम तदनुयायिपूर्वापरविरुकमि पात्यासंयमकपापनातिरहितं स्यामादोपेतवाक्य अन्येपाशि शानामपिपास्यंआगम लिंगग्रहणाझेयझानोपकारकंअर्थाप तिप्रमाण ययापीनोदेवदत्तोदिवाननुक्ते तदाअर्थाशनोनुक्तेएव इत्यादिनमाणपरिपाटीयदीतजीवाजीवस्वरप सम्यकूझानीनच्यते अपं ॥ एजेप्रमानु मम्पक सपनपना सरूपने पदणकरनारो तथा सर्पध- मी नागपपोमा एजेशानतेने प्रमाणकाहिय जेप्रमाणतेमापयानुनामठे प्र जगननागप्रमेयो मापरानुभमाण तेझानते थनेतेप्रमाणनो काथात्मातेप्रमाता ये समापदादिप्रमाणे सियो नेतन्यम्पपरिणामी यटीजनधर्मथील रसदस्ययपणे परिणम रोमाटेपरिणामिकतथाकवि तयानोकावे जेक दोय ते जगोगादाय गोगापणापिना मुपमयोग्देवापनही तेचैतन्यससारीपस्तदेहपरिमा- पंनियांप्रत्यो शरीरनिग्नपणामाटे निशाजीरचे तेजीपाचकारणनी सामग्री हामी सम्मान सम्यादान सम्यागारियनेसाधनाथी संपूर्णथविनाशी निर्मस तिवादमदाप थापाम सगुण निगवरण मार्यप्रगतिथदार थव्यायाधसुसमयी भगिनासतानपिजमापनमागं. काशीयारमा परमादपाय मयारमायीनिन थनतापरजीवधर्मादिक ते नापमापो परोदरदान तेनेप्रमादिय तेनामषनेदरे? एकप्रत्यक्ष पीजोप गरिदादानने प्रयादिये तयारण्याजोंने अस्पमहानते परोदाकदिये सायमाना योगग्री यिनीप्रनिपिनाजे दान ते प्रत्यक्षासहिये तेना येते देने एकत्यद पीजीमरप्रया नेमावधिदान नयामनपर्ययान ते देश प्रत्य - केरे याग्दिान परमाणुने अन्यतयादे अने पास नयागाय के सपने देगे नयामनीवदानी मननारायने प्रयाजाणे पण योगायनेन माटोडरनने देशप्रयदरदिय का देहायीकानुनजागो पप सर्पयीनना रे घने दान तेजवायनीवपीनयायतीमयोगोषना पका जन मन TET माटे मप्रयदरदिये देवचंजीकृत नयचकसार. २३३ नयामतिज्ञान अनेश्रुनजान एअस्पष्टज्ञान माटेपरोठे तेपरोक्षप्रमाणना चा- ग्नेट १ अनुमानप्रमाण २ उपमानप्रमाण ३ श्रागमप्रमाण ४ अर्यापत्तिप्रमाणति- हाचिन्द्रेकरीने जेपदार्थनेलखवु तेनेलिंगकहियं तेपरामर्शक संजालबाथी ज्ञान याय तेने अनुमानडानकहिये लिंगते जेविना तेवस्तुहोयजनही ते तेवस्तुनुंलिंगजा- प, नेलिंगनेदेखवायी वस्तुनोनिर्धारकरवो नेअनुमानप्रमाणजाणवो. जेमगिरिगुहिग्नेविपे श्राकागावलंबी धूमनीपादेखीने अनुमानकरेजेएपर्वत श्र. ग्निसहित एपक्ष नथासाध्यको पक्षतपर्वत अनेसाध्यने अग्निवंतपणो साधवो ते हेतु जेधूम्रवंतपणामाटे एटलेजिहांधूम्रदोय तिहांथग्निश्रवश्यहायज आकागने पो- होवनी जेधूम्ररेपाने अग्निविनाहोयनही तिहांदृष्टांतकहे. जेममाहानसकेरसोइयाए तेरसोडानेविपे धूम्रतयाग्निनेनेलादीमा तेमाटेश्हां श्राश्रमुकपर्वननेविपेधूम्र तोतिहांनिश्चयीयग्निज पदवीव्याप्ति निर्धारीनेज्ञानकरत्रो तेपंचावचवें शुभश्रनुमानप्रमाणकहियें तेअनुमानप्रमाण मतिज्ञान तथा श्रुतज्ञान- कारण नेथनुमानेजे यथार्थज्ञानथाय तेनेमानकेप्रमाणकहियें श्रने जे अयथार्थ- ज्ञान याय ते प्रमाण नही. तथासरिखावलंबीपणे थजाणीवस्तुनो जेजाणपणाथाय जेम गो के वलद तेम ग- वय के गवो ए गो सरिखा गवयनुज्ञानथयुं तेउपमानप्रमाणकहिये. यथार्थनावनो उपदेशकजेपुम्प तयातकहिये तेउत्कृष्टयाप्त वीतरागरागरेपरहि- तसर्वज्ञकेवलज्ञानीते याप्तनोकटोजेवचन तेनेथागमकहिये जेराग द्वेपतघायज्ञान एटोपेथागोपाठो श्रधिकोउँठो बोलायठे तेथागमनही अने राग हेप नय थान र- हितजे थरिहंत तेनुं वचन ते थागमप्रमाणजाणवो. तथावलीते अरिहंतनावचनने यनुजाची पूर्वापरथविरोधि मिथ्यात्व असंयम क- पायधीरहित तेन्त्रांतिविनास्यामायुक्त तथा जे साधक ते साधक बाधक ते वाधक हे. च ते देय उपादेय ते उपादेय इत्याटिकवहेंचणसहित जेहोय तेनोकझोते यागम प्र- माणजाणवो उक्तंच सुत्कंगणहररश्यं तदेवपत्त्यबुधरश्यंच ॥ सुश्रकेवलीनारहियं श्र- जिन्नदशविणारश्यं ॥ १॥ इत्यादिकसहपयोगी नवनीरु जगतजीवोना उपकारी ए. वाश्रुतथानायधर जेश्रुतनेअनुसारेकहे तेनोवचनपण प्रमाणमान. तथाकोश्क फलरूपलिंगेकरीने जेयजापापदार्थनो निर्धारकरियें तेयापत्तिप्र- माणकहिये जेमदेवदत्तनो पीन केण्पुष्टशरीर पण ते देवदत्त दिवसनोजमतोनधीतेवा- रंथपत्तिघीजापीयें जेराजमतोहशे माटेपुष्टशरीरले एमथर्थापत्तिप्रमाणजाणवो एप्रमाणतेजाते अनुमाननोअंश तेमाटे श्रीअनुयोगद्वारमा प्रथमकह्योनथी.
२३४ प्रकरणरनाकर नाग पहेखो शहादर्शनातरी जे प्रमाणमानेते पणतेसत्यनथी जेमठप्रकारनाइडियसन्निकपैथी ऊपनो जेडान तेनेनैयायिक प्रत्यक्षप्रमाणकहे थने परनानेइजियरहितमानेठा- नानदमयीमाने तेवारें इडियरहितझानते थप्रमाणथायवे इत्यादिकथनेकयुक्तिवे तेमाटेतेप्रमाणनही तथाचार्वाकमतमाला मात्र एकजियप्रत्यक्षनेज प्रमाणमानेठे एमदर्शनांतरीना अनेकविकल्पटालीने सर्वनयनिक्षेप सप्तजगी स्याहादयुक्त जेवस्तु जीव तथाथजीवनो जे सम्यकज्ञान तेने सम्यक्सानीकहिये एकाननुस्वरूपकडं तत्वार्थश्रधानसम्यग्दर्शन यथार्थडेयोपादेयपरीक्षायुक्तझाने नसम्यगझानस्वरूपरमणपरपरित्यागरूपंचारित्रएतज्नत्रयीरू पमोदमार्गसाधनात्साध्यसिदि इत्यनेनात्मन स्वीयस्वरूपस म्यक्झानज्ञानप्रकर्षएवात्मलान ज्ञानदर्शनोपयोगलदाणएवा स्मा उद्मस्थानांचप्रथमदर्शनोपयोग केवलीनाप्रथमज्ञानोपयो ग पश्यादर्शनोपयोगसहकारीकर्तृत्वप्रयोगात् उपयोगसहका रेणैवशेषगुणाना प्रत्यन्युपगमात् इत्येवस्वतत्वज्ञानकरणे स्वरूपोपादन तथास्वरूपरमणध्यानैकत्वेनैवसिद्धि अर्थ ॥ हवे श्रीवीतरागना श्रागमश्री जाण्यो जे वस्तुखरूप तेने हेयोपादेयपणे नि र्धारकरवो तेसम्यक्दर्शनकहिये तिहातत्वार्थनेविपेकह्यो के जे तत्वार्थश्रझान सम्य. कुदर्शन ऊक्तच उत्तराध्ययने जीवाजीवायवधो ॥ अपुन्नपावसगोतहा ॥ सवरो निङ्ग रामुको ॥ सतिपतिहियानन ॥ १॥ तिहियाणतुलावाण सदजायेऊवएसण ॥ ना वेणसद्दहतस्स ॥ समत्ततिवियाहिय ॥२॥ इत्यादिकदशरुचीथी सर्पजाणवु जे तत्वार्थ जीवादिपदार्थनो श्रद्धाननिर्धार ते सम्यकदर्शनकहिये अनेजेसम्यक्दर्शनते धर्मनुमू खरे तथाजेहेयतेतजवायोग्य अने उपादेयते ग्रहणकरवायोग्य एहवी परिक्षासहित जेजाणपणो तेसम्यान जेमादेयोपयोग सकोच अकरणयुद्धीनथी पणउपादेयने उपयोगें एवीचिंतपणाथायजेद्दवे किवारेकरु एविनाकेमचासे एहवी जोबुद्धीनथी तो तेसवेदनानवे तेथीसवरकार्यथाय एवोनिर्धारनथी तथास्वरूपरमण परजावरागडेप विनावादिकनोत्याग तेचारित्रकहिये एरनत्रयी- रूप परिणामते मोक्षमार्ग एमागनेसाधवाथी साध्य जे परमश्रव्यायाधपद तेनी सि शिनिप्पत्तियाय जेयात्मानोपोतानुरूप तेयथार्थझानठे तथा चेतनालक्षण तेज जीव पपोते थने शाननोप्रकप बहुसपणोते श्रात्मानेसाजरे झानतथादर्शननो उपयोग देवचंद्रजीकृत नयचक्रसार. २३५ क्षणश्रात्मा तिहांवनस्थने प्रथमदर्शनोपयोग पठेद्वानोपयोग अनेकेवलीने प्रथम ज्ञानोपयोग पठे दर्शनोपयोगटे जेसर्व जीवनवोगुणपामेतेनो केवलीनेज्ञानोपयोग तेका- लेंथाय तेमाटे प्रघमज्ञानोपयोगवत्तें. अनेसहकारीकर्तृताशक्ति तेजेमहतोतेमजवे एकगुणनेसाह्यकरे अनेवीजागुणनो उपयोगतहकारेंचर्तेठे सहकारतेझानोपयोग विशेषधर्मनेजाणे तेजाणतांविशेपते सा- मान्यनेश्राधारेंवत्तँठे तेसहितजाणेएटले विशेपतेनेला सामान्यग्रहवाणा अनेसामा- न्यग्रहतां सामान्यतेविशेपता जनकदेता सहितजाणेतेमाटेसर्वज्ञसर्वदर्शीपणोजाण- वोएरीतेखतत्वनुज्ञानकरवू तेथीखधर्मनो उपादानकेन्लेबापणुंथाय पठे स्वरूपनेपामवे खरूपमारमणवाय तेरमणयकीध्याननी एकत्वताथाय एटलेनिश्चेज्ञान निथेचारित्र तथा निश्चंतपपणो याय जेथकी सिद्धिकेमोक्ष निपजे एसिद्धांत जाणवो. तत्रप्रथमतः ग्रंथिन्नेदंकृत्वाशुश्रधानझानीबादशकपायोपश मः स्वरूपेकत्वध्यानपरिणतेनदपक श्रेणीपरिपाटीकृतघातिकर्म क्ष्यः अवाप्तकेवलज्ञानदर्शनः योगनिरोधात् अयोगीनाव मापन्नः अघातिकर्मदयानंतरंसमयएवास्पर्शवगत्याएकांतिका त्यंतकानांबाधनिरूपाधिनिधिरूपं चरित्रानयाशाविनाशिसंपूर्णा त्मशक्तिप्राग्नावलदाणंसुखमनुन्नवन् सिध्यति साद्यनंतकालंति प्टतेपरमात्माइति एतत्कार्यं सर्वनव्यानां श्रर्थ ॥ तेप्रथमग्रंथिनेदकरीने शुश्रद्धावान तयाशुद्धज्ञानीजेजीव ते प्रथमत्रण चोकमीनो क्षयोपशमकरीने पाम्योजेचारित्र तेध्यानेएकस्वययीने क्षपकश्रेणीमांटी थ- नुक्रमेंघातिकर्म क्षयकरीने केवलदर्शनपामे पठेएसयोगीगुणे जघन्यत्री अंतर्मुहर्न थ- नेउत्कृष्टो थावग्शाउणापूर्वकोमीरहीने कोककेवलीसमुद्घान करे कोझकेवलीम- मुद्धातनकरे पणथावर्जिकरण नर्वकेवलीकरे ते थावर्जिकरणर्नुस्वरूपकडेरे ऽहां यात्मप्रदेशे रह्याजेकर्मदल तेपेहेखाचवेठे पदीरणाथायठे पठेनोगवीनिरठे ति- हांकेवलीने जिवारेनेरमेंगुणगाणे अल्पायुग्हे तिवारेंयावर्जिकरणकरेले नेयात्मप्रदे- शगतकर्मदलने प्रतिसमयें यमयानगुण निराकरवी तेटवाटखने यात्मवीर्यकरीने सर्वचलायमानकरीमूके एजेवीर्य-प्रवर्तन नेण्यावकिरणकहियें एनकरनां वपकम्म- दलवधतारयातो समुद्घातमरे नहीका नको तेमाडे श्रावर्जिकरण सर्वकेवशीकरे पत्रे तेरमागुणगणानेश्यते योगनोरोधकरीने अयोगी अशरीरी अपादारीयप्रकंप पनी- २३६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो तयात्मप्रदेशीथको पांचलघुथक्षरजेटलोकास अयोगीगुणगणेरदिने शेपसत्तागत प्र- कृतिविद्यमान तथा विद्यमान स्तियुकसक्रमे सत्ताधीसपानी सकसपुजससगपणाश्री रहितथयौ तेहिजसमयें श्राकाश प्रदेशनी वीजी श्रेणीने थणफरसतोयको लोकातेसि- हस्तकृत्य मपूर्णगुणप्रायनावी पूर्णपरमारमा परमानदी अनतकेवलज्ञानमयी अनत दर्शनमयी श्ररूपी सिकथाय उक्तच उत्तराध्ययने कहिपडियासिका । कहिसिझाप- यख्यिा ॥ कहिवोदिचश्त्ताण ॥ कत्यगतुणसिङाई यसोएपमिदयसिझा खोयग्गम्मि. पयहिया ॥ इहवोश्चश्त्ताण तत्थगतूण सिकाइ ॥ इत्यादि तेसिंह एकातिक श्रात्य- तिक अनावाध निरुपाधि निरुपचरित अनायास अविनाशी सपूर्ण श्रारमशक्तिप्रगट- रूपसुखप्रते अनुजवे थव्यायाधसुसते प्रदेशेंप्रदेशे अनतोठे उक्तच उपवासूने सि- बस्ससुदोराशि ॥सवझापमियजड़वजा ॥ सोणतरगोनश्यो। सवागासेनमाझा ॥१॥ शतिवचनात् एरीतेपरमानदसुख जोगवतारदेठे सादिश्रनतकासपर्यंत परमात्मापणेरहे। तोएहिजकार्य सर्वनव्यने करवो तेकार्यनोपुष्टकारण श्रुताच्यासवे तेश्रुतथच्यासकरवा माटे एलव्यानुयोग नेयस्वरूप देशथीकह्यो तेजाणपणो जेगुरुनीपरपरायी दुपाम्यो ते गुर्वा दिकनी परपरानेसनारु काव्य गोश्रीकोटिकाख्येविशेदखरतरेझानपात्रामहात सूरिश्रीजैनच श गुरुतरगणनृत्शिष्यमुख्याविनीता ॥ श्रीमत्पुण्यात्म धाना सुमतिजलनिधिपाउका साधुरगा ॥ तलिप्या पाठकेंश श्रुतरसरसिकाराजसारामुनीज्ञ ॥१॥ तचरणावुजसेवालीना श्रीज्ञानधर्मधरा तशिष्यपाठकोत्तम दीपचा श्रुतरसा ॥२॥नयचकलेशमेतत्तेपाशियेणदेवचजेण ॥ स्वपराववोधनार्थ कृतसदच्यास- ध्यर्थं ॥३॥ शोधयतुसुधिय कृपापरा शुद्धतत्वरसिकाचपन्तु ॥ साधनेनकृतसिद्धि- सत्सुखा परममगसनावमश्नुते ॥ ४ ॥ इतिश्रीनयचक्र विवरणसमासम् ॥ दोहा सूक्ष्मवोधविणुन विकने ॥ नहोयेतत्वप्रतीत ॥ तत्वासंचनझानविण ॥ नटलेनवभ्र मनीत ॥१॥ तलतेथात्मस्वरूपठे ॥ शुभधर्मपणतेह ॥ परजावानुगचेतना ॥ कर्मगे- हएह ॥२॥ तजीपरपरिणतिरमणता ॥ नजनिजनावविशुरु॥थात्मजावधीएकता परमानदप्रसिद्ध ॥३॥ स्याहादगुणपरिणमन ॥ रमतासमतासग ॥ साधेशुझानदता॥
देवचंदजीकृत नयचक्रसार. २३१ निर्विकल्परसरंग ॥१॥ मोक्षसाधनतणुमूलते ॥ सय्यदर्शनशान ॥ वस्तुधर्मश्रव- वोधविणु ॥ तुसखंगणसमान ॥५॥ आत्मबोधविणुजेक्रिया ॥ तेतो चालकचाल ॥ तत्वार्थनीवृत्तिम ॥ लेजोवचनसंजाल ॥६॥ रत्नत्रयी विणुसाधना ॥ निःफलकहीसदीव॥ लोकविजयश्रध्ययनमें ॥ धरोउत्तमजीव ॥ ॥ इजिविषयासंसना ॥ करताजेमु- निलिंग ॥ खूतातेनवपंकौ ॥ नाखेश्राचारंग ॥ ७ ॥ श्मजाणीनापीगुणी ॥ नकरेपुज- लास ॥ शुझात्मगुणमेरमे ॥ तेपामेसिजिविलास ॥ ए ॥ सत्यारथनयज्ञान विद्॥न- होयेसम्यक्झान ॥ सत्यज्ञानविणुदेशना ॥ नकहेश्रीजिन जाण ॥ १० ॥ स्यादवाद- वादीगुरु ॥ तसुरसरसियाशीस ॥ योगमिलेतोनीपजे ॥ पूरण सिझजगीस ॥ ११॥ व- काश्रोतायोगधी ॥ श्रुतअनुजवरसपीन ॥ ध्यानध्येयनी एकता ॥ करता शिवसुखलीन ॥ १२ ॥ मजाणी शासनरुची ॥ करजोश्रुतश्रन्यास ॥ पामीचारित्रसंपदा ॥ वेदेसो- लील विलास ॥ १३ ॥ दीपचंडगुरुराजने ॥ सुपसायेंगदास ॥ देवचंडनबीहितनणी ॥ कीधोग्रंथप्रकाश ॥ १४॥ सुणतेजणसेजेनविक ॥ एग्रंथमनरंग ॥ ज्ञान क्रियाय- ज्यासतां॥खदेते तत्वतरंग ॥१५॥ द्वादशसारनयचक्रठे॥ मल्लवादिकृतहासप्तशति- नयवाचना ॥ कीधीतिहांप्रसिझ ॥ १६ ॥ अल्पमतिनाचित्तमें ॥ नावेतेविस्तार ॥ मु. ख्यथूलनयजेदनो ॥ नाप्योयल्पविचार ॥ १७ ॥ खरतरमुनिपतिगठपति ॥ श्रीजिन- चंडसूरिस ॥ तासगीसपाठकप्रवर ॥ पुन्य प्रधानमुनीस ॥ १७ ॥ तमुविनयीपाठक- प्रवर ॥ सुमतिसागरसुसहाय ॥ साधुरंगगुणरत्ननिधि ॥ राजसारउबजाय ॥१॥ पा- उकज्ञानधर्मगुणी ॥ पाठकश्रीदीपचंद ॥ ताससीसदेवचंदकृत ॥ जणतांपरमानंद॥२॥ इतिश्रीनयचऋविवरणंसमाप्तं ॥ 1510 ladekehtreateneratnatnevertentatasanta . 0 EJMER ८ 525252525252525vsz Sziszis 21s 9252 . . ८ 52gmis2i52525292525252issic . ॥ इतिश्रीमित देवचंदजीकृत नयचक्रसार वालावबोधसहित. संपूर्णः ॥ CRCEC2015 sext98503 + . . Eas72250252C1252:3Cates:१० EMASu090sent.10.2014 YYYY ० say-Atul २४० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो रजन करवानी रीत धातुना मेलाप जेसी अर्थात् तेत्री प्रकृतिवालो यश तन्मय थाय त्यारेते राजी थाय॥४॥ कोई कहे लीलारे ललख अलखतणीरे ॥ लख पूरे मनाश। दोपरहितने लीला नवि घटेरे॥ लीलादोपविलास पनामा अर्थ ॥ वली को जगत्कर्ता ईश्वरवादी एम कडेठे के थलसकेपरमेश्वरनी सीता ललखकेण्जाणीशकाय तेवी नथी ते परमेश्वरे पोतानी शक्तिथी लीलानी परमकारणनूत माया रची तेनुज नाम सर्वजगत्नु चटनविचटनरूप लीलानु खसवु, समजवु तेज पर- मेश्वर जगतना जीवोनी लाखोगमे श्राशा पूरेठे हे श्रझाथावु कथन न्याययुक्त न. थी, कारणके रागादिदोप सहित होय ते अलख कहेवाय नही अने परमेश्वरने अखस कही ते लीला करेठे एम कहेवु ते वाजवी नथी, कारणके लीला ते मात्र दोपनो विलास केप्तरग ठे, तेथी रागोपविना लीलानो विलास न होय ॥५॥ चित्तप्रसन्नेरे पूजन फल कपुरे ॥पूजा अखंमित एद्॥ कपट रहित यश् आतम अरपणारे॥आनंदघन पदरेद ॥ रुपन० ॥६॥ अर्थ ॥ तेथी हे श्रझा । तप, सयम, नियम, व्रतपालन ए तारी लीला ठे, वा, तप सयमादिक विनापण तु लासोना मननी श्राशानो पूरणहार ठो एवा खुशामतना व- चनो ते परमेश्वरनु पूजन नथी, परतु चित्तनी प्रसन्नता के ० थाल्हादपणु तेज पूज- ननी सफलता के अखम तफुल, धूप, दीप, नैवेद्य, केशर, घरास, पुष्प निगेरे सर्व सामग्री सपूर्ण होय उतापि चित्तनी प्रसन्नता केशुजनावनो अनाव होय तो ते श्व- खम पूजा नही शुज नाव तेज श्रखड पूजा ठे माटे हे सखि जेप्रा शानदघन पद केन्मुक्तिपद पामवानी श्रनिलापा रायतो होय ते मारा रुपन नरिसाये क- पटरहित केण्यहिरात्मपणानो त्याग करी अतरात्मवत थर स्थिर स्वजावे परमात्म स्वरूपने पोताना श्रात्मामा चिंतवे ए प्रमाणे जे प्राणी झपन परमात्माने श्रात्मानु अर्पण करे ते आनद के०ज्ञानानदनु पद जे मुक्तिपद तेनी रेह के०रेग्वा अर्थात् मे- साप प्राप्त करे ते सिद्ध थाय ॥५॥ इति रुपनजिनस्तवन ॥अथ श्रीअजितजिनस्तवन । ॥राग थाशावरी॥मारु मन मोबुरे श्रीविमलाचरे ॥ए देशी॥ पथमो निदाबुरे वीजा जिनतणोरे ॥ अजित अजित गुणधाम ॥ जे तें जित्यारे तेणे हुजीतियोरे॥ पुरुष किस्यु मुजनाम ॥ पथ ॥१॥ थर्थ ॥ थानदघन सुमतिने कठे हेसुमति! वीजा थजितनाथनो पथ केन्मार्ग- श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विंशतिजिन स्तवन. २४१ प्रवर्त्तना ते टुं वृथभ्रष्ट मृगनी जेमजोड. अर्थात् जे मार्ग प्रवर्त्तता अजिनजिन निर्वा- णपद पान्या ते मार्गनी शोध कम्तुं. ते अजितनाथ, नव्यजीवो बिना बीजा प्राणी मात्रयी प्राप्त न यश्यक तेवा अनंतनानदर्शनादि गुणोना धामठे. ते अजितनाथ जग- बनने श्रानंदघन कहेठे के दे प्रजु ! राग. प. मोट् प्रमुख जे शत्रुर्डने तमे जीत्या, ते रागपादिके मने जीती लीयोठे तेथी दे परमात्मा ! माझं नाम पुरुष केम कहे- वाय ? धर्मविना धर्मी केम थई शके, !जेम तमे पुरुषत्वधर्म रागादिने जीत्या तेम हूँ जीत्यो होत तो हुँ पण पुरुप कहेवात ॥ १ ॥ चर्म नयण करी मारग जोवतोरे ॥ नल्यो सयल संसार ॥ जेणे नयणे करी मारग जोईएरे । नयण ते दीव्य विचार पिचाशा अर्थ ॥ हे परमेश्वर। चर्मनयण केण्वाह्यदृष्टिएकरी तमारो मार्ग, श्रात्मस्वरूप रूप, वीतगग परिणतिय परिणामेलो. परमात्मधर्म धर्मित तेने, जोतां समस्त संसार नू- लमां नमेठे अर्थात् बोध. नैयायिक. सांख्य, वैशेपिक, वेदांती प्रमुख एकांतवादी, म. तममत्वी सर्व तमारा मार्गधी घर नम्या करेठे. हे नगवंत ! जे नेत्रत्री, शुद्ध स्याद्- वाद परमामृतमय जैनदर्शन यात्मस्वरूप साक्षात्कार करवाने असाधारण कारणरूप तमारो मार्ग देखी शकिये, तेतो दीव्य केण्ज्ञानरूप चतुज विचारकेण्जाणवी श्र- अर्थात् अजितनाथ प्रजुनो मार्ग ज्ञान चक्षुधीज जोवाय ॥२॥ पुरुष परंपर अनुन्नव जोवतारे। अंधोअंधपुलाय ॥ वस्तु विचाररे जो आगमें करीरे ॥ चरण धरण नही गय ॥ पंथ ॥३॥ थर्थ ॥ हे मुमति ! पुरुषोनी परंपरा केण्श्रेणी- अहिं सुवर्माखामि, प्रनवखामि इत्यादि संबंधे कथन नयी परंतु गठोना नेट करनारा, मतममत्वी. परजवनी बी. कधी नही करनारा एवा गट स्थापी परंपरा स्थापनारा पुरुपोने अनुनब के०विचार करी जोतां अंयोयंच पुलाय ए दृष्टांत सादात् संचवे. जेमके मुयगमांग सूत्रना प्र- श्रम श्रुतस्कंधना वीजा श्रध्ययनमां कडं ने के थंधोयंध पहंनित्ता पुरमझा न ग- छ" श्राधलो श्रांधलाने ग्रामांतरे पहोचामी शके नही तेम यहि पण ज्ञान नेत्र थने पुरुप परंपरा क्षेत्री मार्ग पामी शकाय ते वे कारणो विद्यमान नधी श्रने यागम जे सिद्धांत तेनायी वस्तु केतत्वविचारणा करीए ठीए नो जे रीते थजितनाथ प्र- वयां, ते मार्गमां संपूर्ण प्रवर्त्तव॒ तो दूर रघु, परंतु चरण केम्पग मुकर्बु अर्थात् पग माः प्रवद् ते पण कविन . ॥३॥ .
२४० प्रकरणरलाकर नाग पहेलो रजन करवानी रीत धातुना मेलाप जेनी अर्थात् तेत्री प्रकृतिपालो यश तन्मय याय त्यारेते राजी थाय॥४॥ कोई कदे लीलारे खलख अलखतणीरे ॥ लखपूरे मनाग। दोपरहितनेलीला नवि घटेरे॥ लीलादोपविलास पनामा अर्थ ॥ वली को जगत्कर्ता ईश्वरवादी एम कहेठे के अलमकेम्परमेश्वरनी सीता सलसकेण्जाणीशकाय तेवी नथी ते परमेश्वरे पोतानी शक्तिथी लीलानी परमकारणभूत माया रची तेनुज नाम सर्वजगत्नु चटनपिचटनरूप लीजानु खसवु, समजवु तेज पर- मेश्वर जगतना जीयोनी लासोगमे श्राशा पूरेठे हे श्रद्धा। थावु कथन न्याययुक्त न. थी, कारणके रागादिदोप सहित होय ते अलख कहेवाय नही अने परमेश्वरने थलस कही ते लीला करेठे एम कहेवु ते वाजवी नथी, कारणके लीला ते मात्र दोपनो विलास केन्तरग , तेथी रागोपविना लीलानो विलास न होय ॥ ५ ॥ चित्तप्रसन्नेरे पूजन फल कपुरे ॥पूजा अखमित एद्॥ कपट रहित यश् आतम अरपणारे॥ आनदघन पदरेद ॥ ऊपन ॥६॥ थर्थ ॥ तेथी हे श्रका | तप, सयम, नियम, प्रतपालन ए तारी लीला , वा, तप सयमादिक विनापण तु लाखोना मननी थाशानो पूरणहार ठो एवा सुशामतना व चनो ते परमेश्वरनु पूजन नथी, परतु चित्तनी प्रसन्नता के थाददादपणु तेज पूज- ननी सफलता के असम तफुल, धूप, दीप, नैवेद्य, केशर, वरास, पुप्प विगेरे सर्व सामग्री सपूर्ण होय उतापि चित्तनी प्रसन्नता केन्शुजनावनो अनाव होय तो ते श्र- सम पूजा नही शुन नाव तेज थसंड पूजा ठे माटे हे ससि। जेप्राणी श्रानदघन पद के मुक्तिपद पामवानी अनिलापा रासतो होय ते मारा रुपन जारसाये क- पटरहित केवहिरात्मपणानो त्याग करी श्रतरात्मवत थ स्थिर स्वजावे परमात्म स्वरूपने पोताना श्रात्मामा चिंतवे ए प्रमाणे जे प्राणी झपन परमात्माने यात्मानु अर्पण करे ते थानद के०ज्ञानानदनु पद जे मुक्तिपद तेनी रेह के०रेखा अर्थात् मे. खाप प्राप्त करे ते सिद्ध थाय ॥५॥ इति रुपनजिनस्तवन ॥अथ श्रीअजितजिनस्तवन ॥ ॥राग श्राशावरीमारु मन मोधुरे श्रीविमलाचलेरे ॥ए देशी॥ पथमो निदालुरे वीजा जिनतणोरे॥ अजित अजित गुणधाम ॥ जे ते जित्यारे तेणे दुजीतियोरे॥ पुरुप किस्युं मुजनाम ॥ पथ ॥१॥ अर्थ ॥ थानदधन सुमतिने कठे हेसुमति! वीजा थजितनाथनो पथ केन्मार्ग-
,
श्री यानंदघनकृत चतुर्विंशतिजिन स्तवन.
૪૩
प्रवर्तना ते ९ यूयभ्रष्ट मृगनी जेमजोउतुं. अर्थात् जे मार्ग प्रवर्तता श्रजिनजिन निर्वा-
रणपद पाम्या ते मार्गनी शोध करें. ते अजितनाथ, नव्यजीयो बिना बीजा प्राणी
मात्रयी प्राप्त नथाके तेवा अनंतज्ञानदर्शनादि गुणोना धामठे. ते अजितनाथ नग-
बनने श्रानंदघन कई के. हे प्रजु । राग, उप. मोह प्रमुख जे शत्रुनने तमे जीत्या,
ते रागपादिके मने जीती लीधोठे, तेत्री हे परमात्मा । माझं नाम पुरुष केम कहे-
वाय' धर्मविना धर्मी केम थई शके, मि तमे पुरुपत्वधर्म रागादिने जीत्या तेम हुँ
जीत्यो होत तो हुँ पण पुरुप कडेवात ॥ १ ॥
चर्म नयण करी मारग जोवतोरे ॥ नूट्यो सयल संसार ॥
जेणे नयणे करी मारग जोईएरे॥ नयण ते दीव्य विचार पिंथण॥॥
अर्थ ॥ हे परमेश्वर चर्मनयण कण्वाह्यदृष्टिएकरी तमारो मार्ग, श्रात्मस्वरूप रूप,
वीतराग परिणतिये परिणामेलो, परमात्मधर्म धर्मित तेने, जोतां समस्त संसार नू-
लमां नमेठे अर्थात् बोध, नैयायिक, सांस्य, वैशेपिक, वेदांती प्रमुख एकांतवादी, म-
तममत्वी सर्व तमारा मार्गधी र जम्या करेठे. हे नगवंत ! जे नेत्रत्री, शुन्द स्याद्-
वाद परमामृतमय जेनदर्शन, यात्मस्वरूप साक्षात्कार करवाने असाधारण कारणरूप
तमारो मार्ग देखी शकिये, तेतो दीव्य के ज्ञानरूप चकुज विचारकेण्जाणवी श्र-
यात् थजितनाथ प्रजुनो मार्ग ज्ञान चतुश्रीज जोवाय ॥ २ ॥
पुरुप परंपर अनुनव जोवतारे॥ अंधोअंधपुलाय ॥
वस्तु विचारेरे जो आगमें करीरे ॥ चरण धरण नदी गय ॥ पंय० ॥३॥
श्रर्थ ॥ हे मुमति ! पुरुषोनी परंपरा के श्रेणी- अहिं सुधर्माखामि, प्रनवखामि
श्यादि संबंधे कथन नथी, परतु गठोना नेट करनारा, मतममत्वी, परनवनी बी.
कभी नही मरनारा एवा गठ स्थापी परंपरा स्थापनारा पुरुपोने अनुनब के०विचार
करी जोतां अंधोयंच पुलाय ए दृष्टांत सादात् संचवेते. जेमके मुयगमांग सूचना प्र.
थम श्रुतस्कंधना वीजा अध्ययनमां कडूं ने के “अंधोयंध पहं नित्ता पुरमहा न ग-
छ” श्रांधला बांधलाने ग्रामांतरे पहोचामी शके नही, तेम श्रहिं पण ज्ञान नेत्र
थने पुरुप परंपरा जेश्री मार्ग पामी शकाय ते वे कारणो विद्यमान नत्री थने श्रागम
जे सिद्धांत तेनायी वस्तु के तत्वविचारणा करीए बीए तो जे रीते अजितनाथ प्र.
वा, ते मार्गमा संपूर्ण प्रवर्तवु नो दूर रद्यु, परंतु चरण केम्पग मुकवू श्रर्थात् पग मात्र
प्रवर्च ते पण कठिन ते. ॥३॥
" २४० प्रकरणरलाकर नाग पहेलो रजन करवानी रीत धातुना मेलाप जेपीठे थर्थात् तेती प्रकृतिनासो यश तन्मय थाय त्यारेते राजी थाय॥४॥ कोइ कहे लीलारे खलख अलसतणीरे ॥ लख पूरे मनाश। दोपरदितने लीला नवि घटेरे ॥ लीलादोपविलास ॥अपन॥५॥ अर्थ ॥ वली को जगत्कर्ता ईश्वरवादी एम कहेठे के थलग्नके०परमेश्वरनी सीक्षा ललखकेण्जाणीशकाय तेवी नथी ते परमेश्वरे पोतानी शक्तिथी लीलानी परमकारणनूत माया रची तेनुज नाम सर्वजगत्नु चटनविचटनरूप लीखानु खसयु, समजवु तेज पर- मेश्वर जगतना जीनोनी लाखोगमे श्राशा पूरेठे हे श्रद्धा थावु कथन न्याययुक्त न- थी, कारणके रागादिदोप सहित होय ते थलस कदेवाय नही अने परमेश्वरने अलख कही ते लीला करेठे एम कहेवु ते वाजवी नथी,कारणके लीला ते मात्र दोपनो विलास केन्तरग , तेथी रागोपविना लीलानो विलास न होय ॥५॥ चित्तप्रसन्नेरे पूजन फल कारे ॥पूजा अखंमित एद॥ कपट रहित यश् आतम अरपणारे॥ आनदधन पदरेद ॥ अपन ॥६॥ अर्थ ॥ तेथी हे श्रका | तप, सयम, नियम, व्रतपालन ए तारी लीला , वा, तप सयमादिक विनापण तु लासोना मननी थाशानो पूरणहार ठो एरा सुशामतना व- चनो ते परमेश्वरनु पूजन नथी, परतु चित्तनी प्रसन्नता के० थाल्हादपणु तेज ननी सफलता के शखम तफुल, धूप, दीप, नैवेद्य, केशर, वरास, पुप्प विगेरे सर्व सामग्री सपूर्ण होय वतापि चित्तनी प्रसन्नता केशुननावनो थन्नाव होय तो ते श्र- सम पूजा नही शुज नाव तेज असड पूजा ठे मादे हे सखि। जे प्राणी थानदघन पद केण्मुक्तिपद पामवानी अनिलापा रासतो होय ते मारा रुपन न रसाये क. पटरहित केयहिरात्मपणानो त्याग करी अतरात्मवत यश स्थिर स्वजावे परमात्म स्वरूपने पोताना यात्मामा चिंतवे ए प्रमाणे जे प्राणी झपन परमात्माने थात्मानु अर्पण करे ते थानद केण्डानानदनु पद जे मुक्तिपद तेनी रेह के रेखा अर्थात् मे साप प्राप्त करे ते सिझ थाय ॥५॥ इति रुपनजिनस्तवन ॥अथ श्रीअजितजिनस्तवन ।। ॥राग थाशावरी॥मारु मन मोचुरे श्रीविमलाचसेरे ॥ए देशी॥ पथमो निहालुरे वीजा जिनतणोरे॥अजित अजित गुणधाम ॥ जे ते जित्यारे तेणे हुजीतियोरे॥ पुरुप किस्युं मुजनाम ॥ पथ० ॥२॥ अर्थ ॥ थानदघन सुमतिने कहे हेसुमति! वीजा अजितनाथनो पथ केमार्ग- पूजा श्री श्रानंदधनकृत चतुर्विंशतिजिन स्तवन. २४१ प्रवर्तना ते ९ यूथभ्रष्ट मृगनी जेम जोडतुं, अर्थात् जे मार्ग प्रवर्तता श्रजितजिन निर्वा- णपद पाम्या ते मार्गनी शोध करूं ते अजितनाथ, नव्यजीवो विना वीजा प्राणी मानश्री प्राप्त नथशके तेवा अनंतज्ञानदर्शनादि गुणोना धामवे. ते अजितनाथ नग- वंतने श्रानंदघन कडेठे के, हे प्रजु ! राग, द्वेप, मोह प्रमुख जे शत्रुनने तमे जीत्या, ते रागळेपादिके मने जीती लोधोत्रे, तेयी हे परमात्मा ! मारूं नाम पुरुप केम कहे- वाय ? धर्मविना धर्मी केम थई शके, !जेम तमे पुरुपत्वधर्मे रागादिने जीत्या तेम हुँ जीत्यो होत तो हुँ पण पुरुप कद्देवात ॥ १ ॥ चर्म नयण करी मारग जोवतोरे ॥ मूल्यो सयल संसार ॥ जेणे नयणे करी मारग जोईएरे। नयण ते दीव्य विचार पिय॥॥ थर्थ ॥ हे परमेश्वर ! चर्मनयण केण्वाह्यदृष्टिएकरी तमारो मार्ग, श्रात्मस्वरूप रूप, वीतराग परिणतिये परिणामेलो, परमात्मधर्म धर्मित तेने, जोतां समस्त संसार नू- समां नमेटे अर्थात् वोध, नैयायिक, सांख्य, वैशेषिक, वेदांती प्रमुख एकांतवादी, म. तममत्वी सर्व तमारा मार्गधी र नम्या करे. हे जगवंत! जे नेत्रबी, शुन्द्र स्याद्- वाद परमामृतमय जेनदर्शन, श्रात्मस्वरूप साक्षात्कार करवाने असाधारण कारणरुप तमारो मार्ग देखी शकिये, तेतो दीव्य केण्झानरूप चाज विचारकेण्जाणवी थ- र्थात् यजितनाथ प्रतुनो मार्ग ज्ञान चकुधीज जोवाय ।। २ ॥ पुरुप परंपर अनुन्नव जोवतारे॥अंधोअंधपुलाय ॥ वस्तु विचारेरे जो आगमें करीरे ॥ चरण धरण नही गय ॥ पंथ ॥३॥ थर्थ ॥ हे मुमति ! पुरुषोनी परंपरा के०श्रेणी- अहिं सुधर्मान्वामि, प्रनववामि इत्यादि संबंध कथन नथी, परंतु गछोना नेट करनारा, मतममत्वी, परनवनी बी. कथी नही करनारा एवा गठ स्थापी परंपरा स्थापनारा पुरुपाने थनुनव के विचार करी जोतां अंधोध पुलाय ए दृष्टांत साक्षात् संचवे. जेमके मुयगमांग मूत्रना प्र. यम श्रुतस्कंधना वीजा अध्ययनमां का ने के अंधोअंध पहंनित्ता पुग्मका न ग- " बांधला थांधलाने ग्रामांतरे पहोचामी शके नही तेम यदि पाप डान नेत्र थने पुरुप परंपरा जेधी मार्ग पामी काय ते वे कारणो विद्यमान नघीयन श्रागम जे सिद्धांत तेनाची वस्तु के०तत्वविचारणा करीएवीए नो जे रीते जिननार प्र. वा, ते मार्गमां संपूर्ण प्रवनवं नो दृर ग्युं, परंतु चरण पग मुक्नु अर्यात पग मात्र प्रवर्तQ ते पण कठिन है. ॥३॥ 7 - २४२ प्रकरणरलाकर नाग पहेलो तर्कविचारेंरे वाद परपरारे ॥ पार न पहोंचे कोय ॥ अनि मते वस्तु वस्तुगतें कहेरे । ते विरलाजगजोय ॥ पय० ॥ ४ ॥ अर्थ ॥ वली हे सुमति ! तर्कथी मार्गने विचार तु तो एक तरूप कयन तेना उ पर वीजु कथन, एम कथन परपरा एटले पादपरपरा चाली यावेठे तेप्रमाणे नि- चारता मारो जन्म विति जाय तोपण पार पामी शकु नही हुतो शु परंतु महातर्क- वादी चीजो कोइपण पार पामे नही, माटे हे सुमति । अनिमते केन्पामपायोग्य जे वस्तुके०पदार्थ ते जेनमार्गी सिद्धात, तेने रिपे गत केण्जेमवे, तेमज कहे, परतु एक थक्षर पण हिनाधिक न कहे, तेवा प्राणी जगतमा पिरखाज तु जोयकेन्देसीश श्री- यशोविजय उपाध्यायजी कहे के " शुरु नापकनी बखिदारी" ॥४॥ वस्तुविचारेरे दीव्य नयन तणोरे ॥ विरद पट्यो निरधार ।। तरतमजोगेरे तरतम वासनारे॥वासित बोध आधार ॥ पथ०॥५॥ अर्थ ॥ माटे जेथी वस्तुना यथार्थ स्वरूपनो विचार करीशकु एवा ज्ञानरूप नेत्रनु तो रागादिकथा निरधार केनिश्चयपूर्वक विरह केण्थतर पड्यु, अर्थात् मारु थारम- झानरूप नेत्र फूटी गयु वली वीजीरीते वस्तुकेण्तल विचारे विचारीएतो दीव्यन- यनकेण्केवलझानीविना शुझमार्ग पामी शकीए नही थने केवलझानीनो निश्चयथी विरह पड्यो, माटे हे सुमति ! शुरू कथन करनार केवलज्ञानी प्रमुख मार्ग पामवाना कारणनो तो अनाव ययो अर्थात् नि सदेह योग प्राप्त नही थवाथी मार्ग पामीए केवीरीते तेथी छाननी तरतमतानो योग प्राप्त थवाथी वासना केण्श्रझा पण तरतम थइ परतु सदेह रहित न थर, तो एवी श्रद्धाए वासितकेसुगधित बोध झा ननो मारे थाधार ठे ॥५॥ काललब्धि सही पथ निहालशुरे ॥ए आश्या अविलंब ॥ ते जन जीवेरे जिनजी जाणजोरे ॥ आनदघनमतअब ॥ पथ०॥६॥ थर्थ ॥ पूर्वोक्त सर्व वात विचारी सुमति सहित थानधन विलसो थश्ने विनति करेठे हे प्रजु । परिपाक काल पामीने अर्थात् चरमावर्तन जवस्थितिनो परिपाक एवी कालरूप सब्धि पामीने पथ के०तमारो मार्ग निहालशु के जोश्य था कासमा तमारो मार्ग हाथ श्रावधानो कोई उपाय नथी तेथी हे परमेश्वर । कालसब्धिरूप थाशाके०मननी तेती स्थिरता तेने अविलवके०ग्रहण करीने ए जनकेण्या पचम का. खना पुरुप जीकेण्जीरता रहे। अर्थात् निराधार उता कासक्षेप करेठे एपी पचम कासवासी जीवोनी व्यवस्था हे प्रजु । तमे जाणजो केवध्यानमा सेजो दे प्रनु । तमे श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विंशतिजिन स्तवन. २४३ केवा वो ? श्रानंदकेण्ज्ञानानंद तेना धन के समूह अर्थात् केवल ज्ञान आपनार जे गुरु स्यावाद मत तेना अंव केन्श्राम्रवृक्ष ठो. ॥६॥ इति अजितजिनस्तवन ॥ ॥ अथ श्री संनवजिनस्तवन ।। ॥राग रामगिरि ॥रातमी रमीने क्याथी भावीयारे ॥ ए देशी ॥ संवदेव ते दूर सेवो सवेरे ॥ लही प्रनु सेवन नेद ॥ सेवन कारण पेहेली नूमिकारे ॥ अन्नय अपेष अखेद ॥ संभव ॥ १॥ अर्थ ॥ इवे सुमतिवंत थवाथी निजखरूपानुयायी पुष्टालेवन परम कारणरूप त्रीजा संजब परमेश्वरनु सेवन तेज परमेश्वर पासे मागतां, पोते तेमज सर्वने उपदेश श्रापतां विनति करतो कहेवे. हे जव्य प्राणीयो! संजवनाथ प्रचने धूरकेप्रथम सेवो; कारणके आत्मानुं अनंतकालथी आवरण पामेधुं श्रात्मस्वरूप, तेनो नास, प्र- श्रम ए परमात्मानी सेवा कर्याविना थायज नही तेमज थशे पण नही अर्थात् जे जे जव्य प्राणीयोए पोताना श्रारमस्वरूपने नृतकालमा उलख्युं , वर्तमानमा उलखेठे अने नविप्यमां लखशे ते सर्व प्रथमथी प्रजुना स्वरूपर्नु सेवन करवानुं फल ठे. अहीं श्रजकुलगत केशरी सिंहनु दृष्टांत विचारवं. वली जेम सुवर्ण अने माटी खाणमां अनादि मिश्र तेम श्रात्मा संसारमा अनादिथी कर्म साथे मिश्र ठे. ते आत्मा प्र- श्रम संजवदेवयी पोतानु एकत्व जाणी, जम स्वन्नावथी पोतानुं स्वरूप निन्न जाणी, पोते जमथी जिन्नथाय. तेथी अनादि कालथी नूलेला श्रात्माने स्वरूपनी प्राप्तिनुं असाधारण कारण धूरथीज संभवतुं नथी. माटे हे सुमति । शुरू श्रात्म प्रवर्तिये परमेश्वरने स्वरूपे सेवन, रहस्य पामीने, प्रजुसेवनना कारणनी प्रथम भूमिका के पायो ल- क्षमा लेवो; तेज सेवनारूप कार्यना कारक ते. तेना त्रण प्रकार द. १ अजयपणु २ अलेपपणुं ३ अखेदपणुं. मजबुत पायाविना जेम बांधकाम टकी शके नही तेम था त्रण गुणविना प्रजुसेवनरूप मकान स्थिर थर शके नही ॥१॥ जयचंचलता होजे परणामनी ॥प अरोचक नाव ॥ खेद प्रवर्तिदो करतां थाकीयरे ॥ दोप अबोध लखाव ॥ संनव० ॥२॥ थर्थ ॥ प्रथम थनयनु लक्षण कहे. संजवजिननुं चितवन करतां ते चितवनथी परिणाम चलायमान यश् थन्य चितवनमा मन प्रवर्त, इत्यादि परिणामनी चंचलता, अस्थिरपणुं ते जय, ते सर्व पलटावी एकाग्र स्वरूपर्नु चिंतवन ते अजय पर्नु बक्षण कदेवे. संनवदेवतुं सेवन, स्तवन, स्वरूप चिनवन । वो जे रोचक जाव ते ऐप थनेत न प्रमुख चित्तमा समां हवे - Stayar २४४ प्रकरणरलाकर जाग पहेसो थखेदनु सक्षण कहे। सेनामजुना स्वरूप चितवन प्रमुख प्रतिमा प्रतिता थकां थप कालमा मन थाकी जाय, कटाली जाय थने तेथी प्रतिमा रही शके नही ते खेद अने तेज सेवनादि कार्यमाथी निहत्ते नही ते असेद. तेथी हे सुमति । जेने स- जवदेवनी सेवनामा अनय, श्रद्धेप अने असेद वे तेने मरूपानुयायी वोधनु जाण- पणु ने अने जेने तेमा जय, पथने खेद वे तेउने श्रोध केस्वरूपनु बजाय पणु थने दोपनु लखाव केम्प्रवर्त्तनु वे. ॥२॥ चरमावर्त्तहो चरम करण तथारे।। नवपरिणति परिपाक ॥ दोष टले वली दृष्टी खुले नलीरे । प्रापति प्रवचन वाक ॥ सनव० ॥३॥ अर्थ ॥ ते दोष दूर करवाना जे कारणो श्रीसन्नवनाथ परमात्माए सिकातमा कया है, तेमा पेहेलु कारण तो जीवने ससारमा परिचमण करता थनती उत्सपिणि व वसपिणि यश, तेमा ठेसी उत्सपिणि वसप्पिणि ससार भ्रमण करवानी रहे तेच- रमावर्तन अने वीजें कारण थपूर्व करणादि प्रण करणमध्येनु नेल्लु करण ते चरम क रण तथा केन्तेमज त्रीजु कारण नवकेससारनी गति धागति तेनु जे परिणमवुतेनो परिपाक अर्थात् गत्यागतिनो अनाव ते नवपरिणति परिपाक नामनु कारण वे तेथी हे सुमति । थाणे कारण मलताज जीवने लय, ऐप अने खेदरूप दोष दूर थाय अने श्रारमा अनयी, शकेपी श्रने असेदी थताज जलीकेस्वरूपानुयायी ज्ञानरूप दृष्टि केचच तेनी खुले केवउघडे ते ज्ञान दृष्टि गुलवाथी प्रवचन वाक के सिझा तना सतनयाश्रित वायनी शका रहित प्राति थाय ॥ ३ ॥ परिचय पातिक घातिक साधुशेरे ॥ अकुशल अपचय चेत ॥ यथ अध्यातम श्रवण मनन करीरे । परिशीलन नय देतासनवणा॥ अर्थ ॥ ज्यारे प्रवचनामृतनी प्राप्ति यई त्यारे मिथ्यादर्शनीधी प्रथम परिचय हतो ते दूर थयो अने श्रावना रोधनार, सवरना शोधनार, प्राणातिपातादिकना हणनार, मोक्षमार्गना साधनार साधुश्रोनो परिचयके वासेग्नरूप सबध थाय, थने तेथी यात्मम्वरूप पामवाने विघ्नकारक जे थगुरु अक्षा तथप अकुशलपणानो थपचय के नाश करनार चेत के० चित्त थाय अर्थात् श्रात्मस्वरूपानुयायी चित्त थाय ते चित्त थवाथी समतितर्फ, तस्वार्थ, अध्यात्म कल्पम, अध्यात्मसार प्रमु प थध्यात्मिक ग्रथोनु श्रवण अने मनन थाय नेगमादि साते नयना भिन्न भिन्न हेतुए जिन्न भिन्न कथन होय अने जिन्न हेतुने नावे जिन्न कथननो बनाव होय, परतु थहिंतो श्रीसनवनाथ अनुना स्वरूपथी पोताना यात्मस्वरूपने परि के " २४५ श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विंशतिजिन स्तवन समस्त प्रकारे गीलन के स्वनावधी मेलवq ठे तेथी ते नयनो हेतुपार पडे ॥४॥ कारण जोगेंदो कारज निपजेरे॥ एमां कोश्न वाद ॥ पण कारणविण कारज साधियेरे ॥ ते निजमतजनमाद ॥ संनव० ॥ ५ ॥ अर्थ ॥ परमात्माना खरूपसाथे पोताना आत्मस्वरूपने मेलववं तद्रूपकारणने सं- योगे पोताना खरूपनी सिद्धिरूप कार्य थाय, तेमां कां विवाद नथी; परंतु श्रीसंनवदे- वना स्वरूपनी सेवाना कारण विना श्रात्मखरूपनी सिझतारूप कार्यनी वांठा राखवी ते पोतानी मतिनी उन्मत्तता , हव्याहीपणुं वे अथवा वहिरात्मपणारूप कुमतिनो उ- न्माद के०चित्त विन्रमतावे. ॥५॥ मुग्ध सुगम करी सेवन आदरेरे ॥ सेवन अगम अनूप ॥ देजो कदाचित सेवक याचनारे ॥ आनंदघन रसरूप ॥ संनव० ॥६॥ श्रर्थ ॥ संजवदेवनी सेवनारूप कारणने सनावे श्रात्मखरूपरूप कार्य, निःसंदेह सन्नावीपणुंजळे, पण ते सेवन घणुं उकरते. मात्र मुग्ध केण्सेवनना असमंजसं नजक लोक ते सेवनने मुगमजाणीने श्रादरेते. परंतु अंतरात्माविना तेसेवननुं स्वरूप वीजा कोश्ने गम्य नथी. ए सेवन तो परमोत्कृष्ट निरुपमठे.यानवे तो पामबुं उर्लन ठे, माटे सं- जवदेवने विनति करुंतुं के कदाचित् केचरमावर्तनादि कारणोने मेलापे कोइनवेतमा- रो सेवक जे ढुं पामर तेनी याचनाके सेवनारूपप्रार्थनाने देजो केसफल करजो. हे प्रनु तमे आनंदके ज्ञानानंद तेना घन के समूह एटले केवलज्ञान केवल दर्शनेकरी अव्यना अनंत गुणादिने जाणवाथी उपन्यो जे थानंद तथप रस ठे रूप के स्वरूप ते जेनुं ए- वाठो ॥६॥ इतिश्री संनव जिनस्तवन. ॥ अथ श्री अन्निनंदन जिनस्तवन । ॥ राग धनाश्री सिंधु ॥ श्राजनीदेजोरे दीसे नाहलो ॥ ए देशी ॥ अनिनंदन जिन दरशण तरसियें ॥ दरशण उर्खन देव ॥ मत मतनेदरे जो जश् पूठीये ॥ सहु थापे अहमेव ॥ अनि ॥ १॥ अर्थ ॥ थनिनंदन प्रजुनुं दर्शन एटले जनदर्शन तरसियेंकेको रीते मले एवी चाहना करीए वीए, परंतु हेप्रनु! तमारुं दर्शन थतिलज के०.खे पामीशकाय तेवू वे नूतकालमां को बखत पाम्या नश्री श्रने था जन्ममां पामवानी व्यवस्था या प्रमाणे वे. जेम कोइ थजाण पुरूप मार्गनी माहितीमाटे बीजानेपुढे, तेरीते जुदाजुदा मतबा- लावे तेमने पुठीए के शुरुयात्मस्वरूपनुं जासन करावे तेदुखरूपानुयायी दर्शन कयु ? त्यारे तेते मतना धारक सर्वे अहमेव के०निश्चयपूर्वक थमे प्रवृत्ति करीए वीए तेज शु- २४६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो अदर्शन डे परंतु श्रमारा दर्शनधी खरूपनी प्राप्ति थती नथी एम को कड़े नही ॥१॥ सामान्ये करी दरगण दोहेदूं ॥ निरणय सकलविशेष ॥ मदमे घेोरे अंधोकेमकरे ॥ रविशशिरूप विलेप ॥अनि॥२॥ श्रर्थ ॥ माटे हे परमेश्वर । सामान्यप्रकारे मतमतांतरना दे अर्थात् एकातवादी उने पूलता तमारु जैनदर्शन पामवु पुर्खन ठे वली निरणयके०परमताविकपणे स्वरूपा नुयायी, अनताकेवलज्ञानीए कथन करेलु, तदाकारजूते समस्त नयानुयायी, एम विशेषपणे तमारु दर्शन प्रत्यक्षपणे कहेवु ते पण कठिन ठे वली ते मतमतातरीने पू. उता तमारु दर्शन नज पामीए, ते उपर दृष्टात कहेठे जेम कोश्जन्माध प्राणी है, णे वली मद्यपान कर्यु, ते प्राणी जेम सूर्यचजना स्वरूपने विशेषपणे जाणी शके नही तेम जे मिथ्यादर्शने करी श्रध ने, वली मतममस्वरुप मदिरापानथी घेरायो, ते सूर्य- चारूप जैनदर्शनना स्वरूपने विशेषपणे केवी रीते जाणी शके अर्थात् नज जाणी शके। हेतु विवादेहो चित्तधरि जोईये ॥ अति उरगमनयवाद ॥ आगम वादेदो गुरूगम को नही॥ए सवलो विपवाद ॥ अनि ॥३॥ थर्थ ॥ वली हे परमेश्वर! जे साधवा योग्य कार्यनी प्राप्ति करावे एवाहेतु केण्कार- णोनो विवाद के विस्तारपणे कथन तेने मनमा विचारी जोए वीए अर्थात् ज्ञान हटिए विचारीए जीएतो तमारा दर्शनमा नयोनु वाद के कथन एवु वे के जे वस्तुने एक नये स्थापीये तेनेज वीजी नये उत्थापी शकाय ने, माटे तमारा दर्शनमा नयवा दनी उर्गमता के वली तमारा सिझातना वाद के०कथनथी तो सहेजे तमारु दर्शन पामी शकीए, परतु तमारा सिखातोना कथननु गुरुगम कोइ नथी अर्थात् जे गुरु थी सिजातोनी समज पमे एवा गुरु को नयी अथवा गुरुने थाधीन रही समज्या होयएवा परपरागामी को गुरु याकालमा देसाता नथी, माटे मतमतातरोना नेदथी, हेतु विवादोधी तेमज नयवादोधी भने श्रागमवादी तमारा दर्शननी प्राप्ति नयी एज सवलो केण्थति बलवान, मनमा विषाद केण्डग वे ॥३॥ घाति डुगर आमा अतिघणा ॥ तुज दरिशण जगनाथ ॥ धीगई करी मारग सचरू ॥ सेंगु कोइ न साय ॥ अनि ॥४॥ अर्थ ॥ माटे हे जगनाथ ! त्रण जगतना स्वामी तमारु दर्शन पामवाने थतरायना करनार पर्यंत उपमारूप घातकारक पूर्वोक्त जे कारणो ने तेनाथी पण वीजाधणा हजु , माटे केटसा कटु तोपण धीग करी केण्तमारा दर्शन पामराने थतराय करनारा एवा कारणोने नहीं गणता हगनुयोगें जैनदर्शनना मार्गमा सचर के प्रवर्तन करु श्री यानंचनष्कृत चतुर्विगतिजिन न्तवन. २४७ हूँ. परंतु शुरु न्यावाद मार्गना प्रवनांववावाला तेने में कहीर तेवों को ज्ञाता पुग्प नमारी मार्ग देवाननार नाये नयी के जेना नहापथी मार्ग प्रवती की॥४॥ दग्नाग दग्नाग रटतो जो फ॥ तोरागगऊ समान ॥ जेन्ने पिपानादी अमृत पाननी॥ कम नांजे विषपान । अनि ॥७॥ अर्थ ॥ई अभिनंदन प्रनु ! तमाग दाननी पूर्वोक्त कारणोची अप्राति जागीने, मात्र दर्शनी पन्त्ये दर्शन दगन एम ई उपगारी! शुभ यात्मस्वरूपानुपाची, प. रमपदप्रापक गबु दगंन मने बनायो एम रटनो के चोखतो यको जो कोइरीते फर कपरिभ्रमण कर. अर्थात् जनी सुधांत सर्व दर्शनना अध्यक्षोने पुनो पुठतो नटक्या कर तेथी कांs नमानं दान प्रात याय नहीं, उसटुं जैनदर्शननी शोध करतो देवीने सर्व दर्शनी एम फडेके श्रानो मनुष्याकारे जंगलनुं रोक ठे, अर्थात मृर्म भिगमणि ठे. वली नर्व दर्शनीची तमारा दर्शननी शोध कर- तां कां कोइ महावंचकी नयनो पक्ष यहाए करी एवी वान संजखावे के तमारा दर्शननी प्राति थी तो दूर रही पण उलटा मनमां शंकाना गोटा उत्पन्न करावीदे तेषी श्रका भ्रष्ट यः श्रन्यमन प्रवर्तन करी नमारा दर्शननी निंदा करवा लागीज; माटे दं जेने तमारा दर्शनरुप थमृतपाननी पिपासा केतृपा ठे, तेने अमृतपान तो मले नही पण तेत्री उखटु भ्रष्ट श्रहाची मिथ्यात्व प्रवर्तनरूप फेर अन्यमतियोने पृववाथी मारी श्रझामां दाग्बल चाय, तेची ते विप के फेरनुं पान मारी अमृतपान- रूप पिपामाने कम दूर करी शके ? ॥ ५ ॥ तरस न आवेदी मरण जीवनतणो ॥ सीजे जो दरिशण काज ॥ दग्शिण दूर्वन्न मुवन्न कृपायकी ॥ आनंदघन महाराज ॥अनि ॥६॥ श्रर्थ । माटे हे परमेश्वर! तमाम जैनदर्शनरूप कार्य जो कोइरीते सिद्ध चाय तो मरण जीवननो तरस कण्वास न रहे थर्थात् ते प्राणी जन्मजरामरणादिकना इ.खची रहित धन मुक्ति पामे; परंतु तमा दर्शन पामबु मुर्खन ले. मात्र तमारी कृ. पात्री मुलन तेषी हे थानंदघन केण्डानानंदनाथत्यंत नराव तेना दघन महाराज, तमारी कृपा। जनीन पामीए ॥६॥ इति थनिनंदन जिनस्तवन. ॥अथ श्री मुमति जिनस्तवन ।। ॥ रागवसंत तथा केदारो ॥ मुमति चरण कज आतम अरपणा । दरपण जेम अविकार ॥ 1॥ मतितरपण बहु सम्मत जाणियं ।। परिसरपण मुविचार ।। २ महाराज तेथान- म ति० ॥
হ৪৫ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो थर्थ ॥ सुमतिनाथ लगतना चरणकमलमा मारा श्रात्मानु थरपण के स्थापन करुनु निभ्रमपणे परमात्म स्वरूपनु चिंतपन ते श्रात्मार्पण कहीए ते परमेश्वर उ पाधिजनित विकारथी रहित वे जेम थारीमामां जेयु स्वरूप होय तेवुज जासे पण विपरीत न जासे,तेवीरीते परमात्मा पण निर्विकारी यथातथ्य कान्तिवत, केवलज्ञान स्वरूपी होनाथी तेमा थारमार्पण करवायी यथार्थ स्वरूप जासे माटे हे सुमत्तिवत प्राणी वह केण्णा मतने सम्मत थ चालता थात्मार्पणन स्वरूपतो मतितरपण थइ जाय केबुद्धि तृप्त थाय तेटले सुधी जाणी लेवु पठी परिके समस्तपणे अन्य- मतिमा जे आत्मार्पण तेथी सरपण के निवर्तवु तेज मुविचार केण्उत्तम विचार ॥१॥ त्रिविध सकल तनुधरगत आतमा ॥ बदिरातम धुरिनेद॥ सु० ॥ बीजो अतर आतम तिसरो॥ परमातम अविवेद ॥सु०॥ सुमति॥शा अर्थ ॥ ए प्रमाणे श्रात्मार्पण सवधी योग्यता वताव्या पठी आत्माना भेद कहे. समस्त शरीरधारीना शरीरने विपे रहेला श्रारमाना त्रण प्रकार ते १ वहिरात्मा २ श्रतरारमा ३ परमात्मा श्रहि को पुठेके सिक अनताले माटे तेना अनता भेद केम न कहा " उत्तर-जे अनता सिझनु स्वरूप एक ठे तेथी परमात्मा साथे अविछेद के थनेद शब्द मुक्यो वे वहीं पेहेलो, धीजो, श्रीजो श्रात्मा ए प्रमाणे तो जघन्य, मध्यम, उत्कृष्ट वष प्रकारना थारमा थया, परतु सत्तानिन्नथी कोई पूछे तो तेना अनता नेद थाय ॥२॥ आतम बुझे कायादिकें ग्रहो। बहिरातम अधरूप॥ मु०॥ काया टिफनोहो साखीधर रह्यो। अतरआतम रूप ॥ मु०॥ सुमति० ॥३॥ अर्थ ॥ हवे त्रणे श्रात्मानु खरूप कहेठे मलीन बुझिये करी शरीरादिकथी बह- बुद्धिपुर्वक ग्रहो केवधायेसो थर्थात् शरीरने सुखे सुखी थने शरीरने अखे कुखी, वादिशब्दें माया, ममता, मिथ्यालादिक ग्रह्यो, ते परिणतिये परिणम्यो इत्यादि. क्षित जे थारमा तेने पहिरात्मा कहीए ते श्रात्मा पापरुप व्यापारबत,अने जे श्रा मा कार्यादि केशरीर प्रमुसथगोपाग, नूमि धन कचनादिनोशाक्षी, कायादिकनो निर्ममली थात्मस्वरूपनो ज्ञाता, श्रात्माने दशमेद्वारे स्थापन करनार इत्यादि स. क्षणे सक्षित ते अंतरात्मा कहीए ॥ ३ ॥ ज्ञानानदेदो पुरण पावनो । वरजित सकल कपाधि ॥ सु०॥ अतिजियगुणगण मणिआगरू ॥ एमपरमातमसाध ॥ सुसुमति - एयर श्री आनंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. न करणेहो अंतर तुज पड्योरे । गुण करणे करी नंग।। ग्रंथ कते करी पंमितजने कह्योरे ।।अंतरनंग सुअंग ॥ पद्म० ॥ ५ ॥ ॥ तेथी पंडित पुरुपे आनंदघनने कडं के सिझांतमांत्रण कारण कह्यां तेमां पथी आत्मा कर्म साथे जोमाय तेने यूंजनकरण कहीए. ते यूंजन करणने ; श्रानंदघन ! तारे परमेश्वर साये अंतर पमी गडे ठे. तेथी ज्ञान करणे श्रा- प जाणीने गुणपणे आचरणा अर्थात् कार्य कारण नावनो अन्नेद उपचार ठे, ज्ञानदर्शन ते आत्मा अने श्रात्मा ते ज्ञानदर्शन एवा श्रनिन्न नावे करी हे श्रा- न ! पद्मप्रनु साथेना तारा अंतरतुं त्रुटवू ठे. वली पंमितीने श्रानंदघने पुव्यु के, ज्थन तमारी पोतानी बुद्धिए कहोठो? मितोए उत्तर श्राप्यो के,देवानंदघन!जेन तना न्यायथी श्रमे था वचन कहीए वीए, खेठाए कदेता नथी, माटे हे श्रानं- T! परमेश्वरथी तमारुं अंतर नांगवानो रहस्य खरूपे एज उत्तम उपाय वे. ॥५॥ तुझमुक अंतर अंतर नाजसेरे ॥ वाजसे मंगलतूर॥जीव सरोवर अतिशय वाधसेरे ॥ आनंदघन रसपूर ॥ पद्म० ॥ ६॥ अर्थ ॥ तेथी हे पद्मप्रच! ज्यारे हुँ गुण करणे प्रवर्तिश त्यारे तमारुं श्रने मारु जे आता ध्येयरूप अंतर ठे ते दूर थशे, अर्थात् नेदर्नु अन्नाविपणुं थशे, श्रने त्यारेज ख- र प्राप्तिना दर्पना उत्कर्पनुं महाघोष करनारं अनादि ध्वनिरूप मांगलिक वाजिन गशे. ए रीते श्रात्मा परमात्म स्वरूप पामे थके थानंदघन के केवल ज्ञान केवल शनथी अनंताज्ञेय स्वरूपने अवलोकन करवाश्री परम थाल्हादरूप रस उपजशे ने तेना संपूर्ण जरावथी अत्यंत शुष्क एवं जीवरूप सरोवर अनंत ज्ञानरूप जलथी कि पामशे॥६॥ इति प्रत्नजिन स्तवन, ॥ य श्री सुपार्श्वजिन स्तवन ॥ ॥२. रंग ॥ मल्हार ॥ ललनानी देगी।
२५० प्रकरणरताकर जाग पहेलो य, ते श्राप कहो हे प्रजु । तमारा थने मारा थतरनु कारण, ज्ञानावरणादि कर्मनो विपाक के०परणमवु, तेना कारण मिथ्यात्व, अविरती, कपाय, योग, तेना वधने जो- श्ने कोइ महावुझियत ज्ञानीए तमाराथी अतर पच्यु ते कधु के, जे उते जे होय ते थन्वय श्रने जे अठते जे न होय ते व्यतिरेक अर्थात् कर्मवधना कारणने थजावे श्रतरनो पण अनाव थाय ॥१॥ पयई लिई अणुनाग प्रदेशथीरे ॥ मूल ऊत्तर बहुनेद ॥ घाति अघाति हो वधूदय ऊदिरणारे॥ सत्ताकरम विवेद ॥ पद्म ॥२॥ अर्थ॥ दवे अतर पडवाना कारण विस्तारथी बुजिवत पुरुप कहे ते १ प्रकृति वधश स्थितिवध ३ अनुनाग ते रसवध ४ प्रदेश ते दलनो सचय, एम चार प्रकारे कर्म वध ठे कर्मनी मूलप्रकृति श्राप ने उत्तर प्रकृति एकसो थहावन वे मूलमा चार यात्मगुणना घात करनारा कर्म ते अने वीजा चार थात्मगुणना अघातक ठे वली कर्मना वध, उदय, उदिरणा, सत्ता इत्यादि विछेद के नेद वे इत्यादि श- उदयी ध्रुववधी अधूपवधी, ध्रुवोदयी श्रध्रुवोदयी, ध्रुवसत्वा श्रध्रुवसत्ता, तेमज नव विपाकि, क्षेत्र विपाकि, जीवविपाकि, पुल विपाकि तेमज देशघाति, सर्वघाति, परा वर्तमान, पुण्यप्रकृति, पापप्रकृति इत्यादि सर्व कर्मना विछेद ॥ २॥ कनकोपलवत पयमि पुरुसतणीरे ॥ जोमी अनादि स्वन्नाव ॥ अन्य सजोगी जिदा लगे तमारे ॥ ससारी कदेवाय ॥ पद्म ॥३॥ अर्थ ॥ एरीते मनी पयमि के प्रकृति ते पुरुस के०जीवनी साये धनादि का- लथी मलेली ठे सयोग सवध ठे जेम सुवर्ण तथा माटीने साणमा थनादि सध खनाविक ठे, तेम पुरुष प्रकृतिनो अनादि सवध स्वनाविक जवे माटे ज्यासुधी थात्मा पुजलादिक साथे सयोगी ने त्यासुधी था श्रात्मा ससारी कडेवाय ते ॥३॥ कारणजोगे हो बधे वधनेरे ॥ कारण मुगति मूकाय ॥ आश्रय सवर नाम अनुक्रमेरे ॥ देयकपादेय सुणाय ॥ पद्म ॥४॥ थर्थ ॥थात्मा मिथ्यात्व, अविरति, कपाय अने योग, या कारणोने लीधे कर्मनो वध करेठे थने सम्यकत्ल, रिति, अकपाय यने श्रयोग, या कारणोने लीधे कर्मथी तुटे वे एम थनुक्रमे कर्मवधना कारणोने मेलववा ते थाश्रन थने कर्म थानता थ- टके एा कारणो मेलववा ते सवर तेमा थाश्रव ते देय के० गमवा योग्य ते अने सवर ते उपादेय केन्यादरवा योग्य ते ए प्रमाणे सिझातमा सनसाय ते ॥४॥ .
श्री आनंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. श्र यूंजन करणे दो अंतर तुज पड्योरे ॥ गुण करणे करी नंगा। ग्रंथ ऊकते करी पंमितजने कह्योरे ॥अंतरनंग सुअंग ।। पद्म ॥ ५ ॥ अर्थ ॥ तेथी पंडित पुरुपे आनंदघनने कयु के सिझांतमांत्रण कारण कह्यां तेमां जे कारणधी श्रात्मा कर्म साये जोगाय तेने यूंजनकरण कहीए ते यूंजन करणने योगे हे श्रानंदघन | तारे परमेश्वर साथे अंतर पनी गयुं ते. तेथी ज्ञान करणे श्रा- त्मस्वरूप जाणीने गुणपणे श्राचरणा अर्थात् कार्य कारण नावनो अन्नेद उपचार ठे, तेथी ज्ञानदर्शन ते आत्मा अने श्रात्मा ते ज्ञानदर्शन एवा अभिन्न नावे करी हे था- नंदघन ! पद्मप्रनु साथेना तारा अंतरतुं त्रुटवू . वली पंमितीने आनंदघने पुव्यु के, श्रा कथन तमारी पोतानी बुद्धिए कहोठो? मितोए उत्तर प्राप्यो के,हे आनंदघन!जैन सिकांतना न्यायथी अमे आ वचन कहीए वीए, खेठाए कदेता नथी, माटे हे आनं- दघन ! परमेश्वरथी तमारं यंतर नांगवानो रहस्य खरूपे एज उत्तम उपाय ठे. ॥५॥ तुऊमुक अंतर अंतर नाजसेरे ॥ वाजसे मंगलतूर॥जीव सरोवर अतिशय वाधसेरे ॥ आनंदघन रसपूर ॥ पद्म ॥६॥ अर्थ ।। तेथी हे पद्मप्रनु । ज्यारे टुं गुण करणे प्रवर्तिश त्यारे तमारु थने मारूं जे ध्याता ध्येयरूप ऑनर ठे ते दूर थशे, अर्थात् नेदतुं श्रन्नाविपणुं थशे, थने त्यारेज स्व- रूप प्राप्तिना हर्पना उत्कर्षनुं महाघोप करना अनादि ध्वनिरूप मांगलिक वाजिंत्र वागशे. ए रीते श्रात्मा परमात्म स्वरूप पामे यके थानंदघन केण्केवल ज्ञान केवल दर्शनश्री अनंताञय स्वरूपने अवलोकन करवायी परम थाहादरूप रस उपजशे अने तेना संपूर्ण जरावथी थत्यंत शुष्क एवं जीवरूप सरोवर अनंत ज्ञानरूप जलथी वृद्धि पामशे॥६॥इति पद्मप्रनजिन स्तवन. ॥अथ श्री सुपार्श्वजिन स्तवन ॥ ॥ रागसारंग ॥ मदार ॥ ललनानी देगी। श्रीमुपास जिनवंदिये ॥ मुख संपतिने हेतु ॥ ललना ॥ शांत मुधारस जलनिधि ॥ नव सागरमां सेतू ॥ ललना ॥ श्रीमु० ॥१॥ थर्थ ॥ हवे सुमतिवंत थानंदघन कुमतिवन प्राणीजने यात्म साधनना उपाय क- थनपूर्वक श्रीमुपार्श्व परमेश्वरनी स्नवना करतो कहे ते. हे जव्यो! श्रीसुपार्श्व प्रजुने बादशावर्त्तवंटने वांदो. ते थव्यावाध सुख प्रातिरूप मोक्षनी संपत्तिना हेतुरूप ए वंदन . ललना शब्द वाक्य अलंकारे ते. वली ते सुपार्शजिन केवा ठे? यात्म स्त्र- . २५२ प्रकरणरत्नाकर नाग पडेखो. रूपना अनुनवथी रागद्वेपने अनावे उत्पन्न भयो जे शांतरस तप थमृत रसना स. मुलते वली ससार समुज्नो पार उतरसाने सेतु के०पाज समान ॥१॥ सात मदानय टालतो ॥ सप्तम जिनपर देव ॥ खलना ॥ सावधान मनसा करी ॥धारो जिनपद सेव ॥ ललना ॥ श्रीमु०॥७॥ अर्थ ॥ वली सुपार्श्वनाथ केना ठे? वन समान हलोक परलोकादि सात जय अथवा काम, क्रोध, लोज, मद, राग, प, मिथ्याल था सात जयना नाश करनार वे एवा सुपार्श्वजिन केसामान्य केवलीमा वर प्रधान, स्वस्वरूप कान्तिपत परमे- श्वरने अहो वहिरात्मा तमे सारधान थ एकाग्र तदाकार मन प्रत्ति करी व- हिरात्मपणु तजी थतरात्मवत था जिनेश्वरना चरणकमलनी सेना त्रणेकास त. गत ध्याने करो ॥२॥ शिवशकर जगदीश्वरु॥ चिदानद नगवान ललना ।। जिन अरिदा तीर्थकरु ।। ज्योतिसरूप असमान ॥ ललना ॥ श्रीसु०॥३॥ अर्थ ॥ आनदघननु एवु कथन साजलीने, शिव, शकर, थखस, योगी, निरजन, पिरचि रुपीकेश इत्यादी अन्य सर्वना उपासको थानदघनने पूवा लाग्या,हे था- नदघन | अमारा सर्वना देवोना सेवनने उत्यापी एक सुपार्श्वनाथनु सेवन स्थापन करो तो तेनु शु कारण ' शु उपरना सर्व थनिधाननी सत्ता तेनामा १ थानद- घन कहे ते के, हा शिव केण्कर्म उपअव निवारक, शकर के सुसना कर्ता, जगदी- श्वर के०जगतना परमेश्वर, चिदानद केण्डानानदी, जगवान केण्महा वैराग्यवत, ऐश्वर्यवतजिन के राग द्वेपना जीतनार,थरिहा के0 ऽशादि सर्वनी अव्य तथा नाव पूजायोग्य तथा कर्मरूप शत्रुने हणनार, तीर्थकरु केगणधर प्रमुख साधु, साध्वी, श्रावक, आरिकारूप चतुर्विध सघना स्थापन करनार एम सर्व सत्ता सुपार्थजगवतमा वे तेनी तुलना करी शके एवु ज्योतिस्वरूप पण अन्यमा नथी ॥३॥ अलख निरजन ववलू ॥ सकलजतु विगराम ॥ ललना ॥ अन्नय दान दाता सदा ॥ पूरण आतमराम ॥ ललना ॥श्रीसु० ॥४॥ थर्थ ॥ वली ते प्रजु थलस केण्वहिरात्माथी जाणी शकाय नही तेवा ठे वली निरजन के कर्मरूप लेपरहित , वठलू के० सर्व प्राणीना हित करनार वे वली वस थापर सर्वजीप नर अटीमा जमता थका कर्मजनित प्रचम तापथी तपेखाने अर्थात् जन्म जरा मरण थाधि व्याधि थने उपाधिथी पुसी थयेलाउने पिशराम केण्शाताना धाम ठे, वली मरणथी वचावनार तेथी निरतर अजयदानना दातार
श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन,
२५३
है, अर्थात् जन्म मरणना टालणहार . वली ज्ञानादिगुणे भरपूर होवाथी श्रातम-
राम के श्रात्म स्वरूपमां रमण करनार पण तेज .॥४॥
वीतराग मद कल्पना ॥ रति अरति जय सोग ॥ ललना ॥ नित
तंज उरंदशा ॥रदित अवाधित योग ॥ ललना ॥ श्रीसु० ॥५॥
अर्थ ॥ वली राग हेप रहित वे तेथी वीतराग वे. वलीमद के अनिमान, क-
ल्पना के संकल्प विकल्प, रति केरागनो उत्कर्प, अरति के० रोपनो उत्कर्प, नय,
सोगकेण्शोक कल्पांत, निझा,तंडा केन्श्रालस, पूर्वोक्त सर्व दूपणोथी रहित ते. वली
मनोयोग, वचनयोग अने काययोगर्नु वाधकपणुं, तेनाथी पण प्रनु अबाधित वे. ॥५॥
परम पुरुष परमातमा । परमेश्वर परधान ॥ ललना ॥ परम
पदारथ परमेष्टी ॥ परमदेव परमान ॥ ललना ॥श्रीसु॥६॥
अर्थ ॥ जगतने विये जेटला पुरुष ते तेमां उत्कृष्ट पुरुषत्व धर्मयुक्त पुरुप एज ठे
तथा परम उत्कृष्ट श्रात्मा पण एज वे. वली परमेश्वर के० सर्व मनुप्य शिरोमणि,
त्रण जगतना नायक , तेमज त्रण जगतमा सर्वोत्कृष्ट वस्तु पण तेज ठे, अथवा
परमपद के मुक्तिपद तेना रहस्य . तथा परमश्ष्ट के परमोत्कृष्ट वांवित पदार्थ
पण तेज ठे, अर्थात् नव्य श्रात्माने परम वांछनीक पण एज वे. वली सर्वोत्कृष्ट
देव पण एज से दे अन्य देवनी सेवा करनारा प्राणी, सर्व देवोमां परम देव-
पणे सेवा योग्य था सुपार्श्वनाथ प्रजुने परमान के श्रवधारो.॥६॥
विधि विरंचि विश्वनरू॥ पीकेश जगनाथ ॥ ललना ॥ अघ
हर अधमोचन धणी ॥ मुक्ति परमपद साथ ॥ ललना ॥ श्रीसु०॥७॥
अर्थ ॥ए प्रजुनी सेवा करनार शुनबंध करे थने तेनुं नहीं सेवन करनार श्रगुन बंध
करे अने जे जीवो वंध करे तेवू नोगवे ते खरूप विधाता पण एज ठे. वली संसारी
जीवो थने परमात्मा सत्ताए एकज , परंतु श्रेष्ट स्वरूपनो कर्ता दोवाथी विरंचि
के ब्रह्मा पण तेज ठे वली संसारी जीवोने परम थाधाररूप होवाथी विश्वंजर पण
तेज ठे, वली रुपा तेनुं ध्यान करता होवाथी पीउना स्वामी पण एज वे. वली
जगतना जीवोने शुद्ध स्वरूपना पोपण करनार होवाथी जगतना नाथ पण तेज ते.
वली पापना करनारा तथा थनेक कालना पापी प्राणीउने मुक्त करावनारा पण तेज
ते, तेवीजरीते जगतना स्वामी पण तेज वे. वली मुक्ति जे परमपद तेना सार्थवाह
ठे, अर्थात् थागेवान दोरनार ठे.॥७॥
, २५४ प्रकरणरत्नाकर जाग पहेसो एम अनेक अनिशा धरे॥ अनुन्नव गम्य विचार ॥ ललना ॥ जे जाणे तेदने करे ॥आनंदघन अवतार ललना ॥ श्रीसु०॥॥ थर्थ ॥ ए प्रमाणे अनेक के० घणी अनिका के शक्ति ने धारण करनारा ठे, अर्थात् श्रमर, अजर, अक्षर, अकल, अनादि स्वरूपि, विजयी, अतिजिय प्रश्नात्मा, शनु, स्वयनु, सार्व, श्रज, अच्युत, अविरुद्ध इत्यादि अनेक नामोना धारण करनारा ठे तेथी हे जव्य प्राणी । तेनी सेवा करो ते प्रजुना सेवनमा सर्वनु सेवन थत—त ठे नसी अनेक नामोना अर्थ विचारना रहस्यनु चितवन अर्थात् दरेक नामना व्यु. त्पत्ति सहित थर्थनु विवेचन श्रत करणमा करवु ते अनुनर गम्य कदेवाय ए प्र. माणे नामोनो विचार, हेतु सहित चिंतन करवानी जे रीत जाणे ते प्राणीने श्री सुपार्श्वनाथ परमेश्वर थानंदघन अवतार करे के परमानदपणे श्ररतरण करे ॥७॥ ॥अथश्रीचश्मनजिन स्तवन । ॥ राग केदारो॥ गोडी ॥ कुमरी रोवे थामद करे, मने कोई मुकावे ॥ए देशी। देसणदेरे ससी मुने देखणदे॥चंप्रन मुखचंद ॥ स० ॥ उप शमरसनो कद ॥स०॥गतकसिमल जुखदद। स० ॥१॥ थर्य ॥ शुरु चेतन्य धर्मयुक्त शुरू चेतना परमेश्वरना मुस प्रमुस थगोपागने पिप व्यापिरही ते ते, परमेश्वरनु मुसाधिद देसा देती नथी, तेने अनादि कालथी पर्म उपाधि युक्त थानदघननो थारमा सुमतिवत थइ परमेश्वरना मुखनु दर्शन परवा इशा करतो कदे ठे हे सपी ! चपन परमात्माना मुसरूप चलने मने जो. यादे, कारण ते प्रतुना मुग्गर्नु थरलोकन तु तो निरतर कर्या करे ठे थने म पूर्व जे जे स्थान ते मुग्पारसोकन कयु नथी तेनु वर्णन हवे पनी करीश माटे निति करतु के, ते मुबरम्प च जोगदे ते मुबम्प चर केनोवे? राग वेपना अनामयी उपशमरस फेशातरसनो पद के उगतो किमतप ले ली जेने चारे निकापना देवोना शो तथा मनुष्यना इस जे चपी प्रमुख मेवता होगाथी ते सेवनाराउना कसिमड कैपाप तया पुग्योनादद केसमुदाय गन केवनाश पाम्या ठे माटे हे मनि मारा पण पाप थने उपसमुदाय दूर थाय ॥१॥ मुहमनिगोद न देखिो॥ म० ॥ बाढर अतिहि विशेप ॥ स० ॥ पुटपिआउ न खेम्बीयो । म०॥ तने वान न लेग॥स० ॥ वयं ॥ दे मुन्नी । यन्यवहार रागी मूल निगोदमा चयनुना मुसनु दर्शन श्रीधानंदधनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. २५५ ययुं नहीं, कारण के सूदन निगोदे रूपनो श्रसंनत्र. रूपना थसंनवधी चनो थसं. नव, तेथी देखवानो असंभव, माटे हे सखि ! थाहिं मने जोवादे. वली चादर नि- गोदमां तो अत्यंत विशेषपणे मुख दी नबी, कारण के, जो के सूक्ष्म निगोदमां प्रनुमुख दीलु नत्री तो पण सिझक्षेत्रमा सूक्ष्म निगोद ते अने सिह परमात्मा- उनी नजीक ना निगोदना जीवो ते थने वादर जीवोनो नजीक वान नयी तेथी वादरमा नो अति विशेपपणे प्रमुख दी नथी. वली पृथ्वीकाय, थपकायमां पण चक्षु दर्शनने अनावे न बन्यो के जोवामां थाव्यु नबी अने जाणवामां पण श्राव्युं नयी. बक्षी ते काय तथा बानकायमां पण लेशमात्र दीतुं नत्री, कारणके मनुष्यना नवमां प्रजुनुं दर्शन करी मरण पामीने जो थावे तो अपयांत अवस्थाये पूर्ववतुं लेग पण पामे. पण मनुष्य ए वे निकायमां तो मरण पानी थावेज नहीं तेथी ते वे कायमां पण दीj नवी. ॥ २ ॥ वनसपति अतिघण दिवा ॥ स ॥ दीठो नहीं देदार ॥ स०॥ विति चरिंदी जललीदा ।। म ॥गतिसन्नी पाण धारास ॥३॥ श्रर्थ ।। हे सम्बि ! मारो जीव वनस्पति कायमां पण घणो काल ग्यो, तेथी न्यां पण चनुप्रिने धनाव प्रतुना मुखनुं दान वयुं नहीं. हे नवि ! वे तुं एम क. हीम के पतो तेएजीनांज स्थानको बनाव्यां. नो कई तुं के बेंजी श्रने तेंडीने पाग व नबी श्रने चरिंडीने जे च ते ते पर जलविदा २० पाणीनी डीक जेम निष्फल दे. नेन ते चच पण दर्गन कार्यसित करवा माटे निकल जेम पापीमां सीटी पानी पर नहीं तेम थांब वनां दर्शन न वाय तेषी ते श्रांच प्रान यह पए निरर्थक है. इसी संजीपपानी पर के० पांचे गतिमां पर प्रमुग्न दीन नयी एमई शुरु चेतना नन्नि! तुं धार देण्यवधारजे मानजे. ॥३॥ मुगतिरि निरय निवासमां ॥ म० ॥ ननुज अनारज मात्र। स० ॥ अपडता प्रनिनाममां ॥१० ।। चतुर न चढीई हाय॥म०॥४॥ अर्थ ॥ वसी शिपयागत वादी देवगनिनां बने विश्ना विकडावाची तिर्यचगनिमां पाप प्रमुख दी नवी. वही नर्कगनिमां निवामयनांश्रयंद फुयनी वेदनायी मंचारखं पर पङ्गु नदी नो देन नो क्यांनीज धार. व यमापना झानना अन्नावावा अनार्य ननुप्चना गय मंगनां उत्पन्न यवाची नेमज प. जाना देण्यपपांता मनुनी प्रनिगा ये प्रतिक्रिते पर धापन विर विन्य होवाची ते स्थानम्नां प्रटनुबबीतुं नयी न्यादि पृॉन व गानां चतुरम- २५६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो हानिपुण एवो परमेश्वर मारे हाथ न थाल्यो, थर्थात् दर्शननी प्राप्ति न था, परतु दवे दाननी योगाइमली ठे तेथी हे ससि मने प्रजुमुस जोधा थाप ॥४॥ एम अनेक थल जाणिये ॥स०॥ दरिशण विणु जिणदेव ॥स०॥ आगमधी मत जाणिये। स॥कीजे निरमलसेव ॥ स०॥४॥ थर्थ ॥ पूर्वोक्त तेमज थन्य स्यलो जेना के कामी, क्रोधी, सोनी, मोही, रागी इत्यादि चोरासीसमा जीपायोनि फरसता अनेक स्थसो श्री जिनेश्वर नगवतना मु. गनु दर्शन कर्याविना निरर्थक थया, तेथी हे ससि । प्रजुना मुसनु दर्शन करवा दे रखी मुमतिरत थानदघन शुरुचेतनाने कहेठे के गया लवतो निरर्थक गया, परतु न्या मनुष्य नगमा पण शीरीते सेवा कर? त्यारे शुभचेतना उत्तर थापे ठे के,हे थानदयन । मिझातना वचनथी पूजानु मत के०स्वरूप जाणीए सिझातमा, हियाण मुद्दाप निम्मेसाग थर्थात् हितने माटे, सुम्पनेमाटे, नि श्रेयसने माटे परमात्मानी से. पा एम जाणीने थनय,यप,यसेदपणे निर्मल नारा कितपूजा करनानी थाहावे निरमल माधु नगति सदी। स०॥ योग अवचक होय ॥ स०॥ रिरिया अपचरु तिममदी । स० ॥ फल अवचक जोय ॥स० ॥६॥ च । यही मस देण्गुरू, मुक्ति मार्गना साधनारा साधुनी नक्ति केला पिन पारसदापाणु प्राप्त थयु तेना सदनापयी यात्माना सानादिक गुणो उगाय नदी या मापन कापाना थपचय योगनी प्रगृत्ति यश, थने तेम थपायी फि. पातु मर्म प्रपनन थयार व्यागारूप याय यने तेम थाय त्यारे मनोयोग थयरपोप्रानें, तेथी सद्दी २० निश्चयथी यात्मसरप थनछेद फल पण थर पर जोप वेण्टे मपि तु देर ॥ ६ ॥ प्रेस अपमर जिनपर।म०॥मोहनीरदाय जाय॥म०॥ कामिन पृगण मुग्नम् । मानदवन प्रनु पाय ।। म ॥ ७॥ यम् ॥ जे ममये याक पर स्परपनी प्राति याय तेममये प्रेरक प्रेरणाना दार, पोतारा बापयो यन्यना म्बरपने उसपारनार पवा चयन परमेबरमा पर्नर वे अने थामा प्ररनर पम दे ममि पम्प तदापारपगो यात्मा प्रत्या पको यचिननीय थानानिय मोदनीय मनो क्षय रे माटे केस दान देयम दगनो जेपरमानद तेनो घन रेममृद, तेज ठे सापडेनुमा चमन स्वामी के: गते शमित निन मम्मानिखापी प्राणीउना मनोनागिन प्रदाने दे ममि मातात् मुग्ना के स्पट वे ॥७॥नि पमनम्नयन २५७ श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. ॥ अथश्री सुबुद्धि जिन स्तवन ॥ ॥ राग केदारो॥ एम धन्नो धणने परचावे ॥ ए देशी ॥ सुबुद्धिजिणेसर पाय नमिने । शुनकरणी एम कीजेरे ॥ अतिघणो ऊलट अंगधरीने ॥प्रद उठी पूजीजेरे ॥ सुबु० ॥१॥ थर्थ ॥ हवे थानंदघन सुबुद्धि जिनना पूजनना नेदपूर्वक स्तवनने करतो यको, नव्य प्राणीने यथातथ्य पूजननुं फल उपदेशे ते. अहो नव्यो ! तमे सुबुद्धि परमे- श्वरना चरण कमलने नमिने हवे पति वर्णवीश तेवी शुन्न करणी करो अर्थात् स्व- रूप थनुयायी कर्त्तव्य थाचरो, वा, देवगतिदायक शुन करणी शरु करो. ते शुन करणी या प्रमाणे ठे. जेम संसारी जीवने विवाद प्रमुख कारणो अति दर्पना स्था- नक ठे, वा, अपुत्रीयाने पुत्रोत्पत्ति जेम इपर्ने स्थानक ठे, तेम शुनगतिना श्वनाराने प्रजुपूजन हर्पनुं स्थानक . माटे अत्यंत उल्लास अंगमां धारण करीने, जन्ममां ते दिवसने धन्य मानतां श्रदो जव्यो! तमे हपोत्कर्ष सहित प्रजातमां उठीने अन्य सर्व संसारी कामो का पदेलां सुबुद्धि परमेश्वरना चरण कमलने नमस्कार करी, पूजनरूप शुन्न करणी करो ॥१॥ जव्यन्नावशुचिन्नाव धरीने ॥ दरखे देहरे जइएरे॥दद तिगपण अदिगम साचवतां ॥ एकमना धुरि थइएरे । सु०॥२॥ थर्थ ॥ जे जे वखते पूजा करवी ते ते वखते प्रथम निर्मल जलथी स्नान करवू अने शुक्रवस्त्र परिधान करवा, तेटलीज शुचि के पवित्रता करवी, एम कर्त्तानी मान्यता नश्री, पण अव्य थने नाव वनेनी पवित्रता कही दे. ते प्रमाणे अव्य जावनी पवि. व्रताथी सामात्रण क्रोम रोमरोजी विकस्वर थका, निस्सिहि प्रमुख दश त्रिक तथा पांच थनिगमन, जे रीते प्रवचन सारोकार तथा चैत्यवंदननाप्य प्रमुख ग्रंथोमां कह्या , ते सर्व रीत साचवतां थकां हर्पनर हैये जिनमंदिर जश्ए. त्यां जश् प्रथम तो मात्र पूजा करवाने विपेज मननी एकाग्रता करवी अर्थात् अन्य सर्व कार्यथी -सर्व प्रकारे मननी निवृत्ति करवी.एवीरीते तन्मयी थपूजारूप शुजकरणी करीए ॥२॥ कुसुम न्हवण वर वास सुगंधो ॥धूप दीप मन साखीरे॥ अंग पूजा पण बेद सुणी एम ॥ गुरु मुख आगम नाखीरे ॥ सु॥३॥ अर्थ ॥ पूजाना चार नेद ठे. १ अंगपूजा २ श्रग्रपूजा ३ नावपूजा ४ प्रतिपत्ति २५० प्रकरणरनाकर नाग पडेखो. पूजा तेमा प्रथम श्रगपूजाना पांच नेद ठे ? कुसुम ते मोगरो, चवेली, गुखाव प्रमुख २ न्हवण ते गगाजल प्रमुस ३ वर के प्रधान चदन, कस्तुरि, वरास प्रमुख धूप ते थगर, सेन्दारसना दशाग धूप ५ घी तथा सूतरनी वत्तियुक्त दीपक था सबै मननी एकाग्रताए सार्थक ठे थने ते विना निरर्थक ठे था अंगपूजा पण के० पाच नेदे जेम थागममा कही तेमज गुरुमुसथी श्रवण करी ते ॥३॥ एदनुं फल दोय नेद सुणीजे ॥ अनंतर ने परपररे॥आणा पालण चित्त प्रसन्नी ॥ मुगति सुगति सुरमदिररे॥ सु० ॥४॥ थर्थ ॥ पूरोक्त श्रगपूजानु फल कहे तेनु कार्य सिद्धरूप फल चे प्रकारनु ? यनंतर २ परपर, ते जेम सिझातमाथी श्रवण कयु ठे तेज प्रमाणे कटु तु जे पू. जामा तदाकार वृत्तिये खामि सेवक सवधे प्रपते, ते परमेश्वरनी थाइा सोपे नहीं चिच प्रसन्नी के मननी दर्प प्रत्तिये थाझापालनरूप फलनी प्राप्ति थाय ते जानुयनतर के थातरा रहित फल जाणवु कारण के जेने प्रनु थाझानी प्राप्ति या तेने जैनदर्शननु सर्वस दस्तगत थयु यने ए रीते श्राझा सहित पूजन करनारने परपर फस तो मुक्ति तथा सुगति के उत्तम मनुप्यगति थने सुरमदिर के देवजु- पन प्राप्त थाय तेमा पण नानाधिकपणे मुक्तिज कही ते परतु जवस्थितिनी परि पपताना कारणने थजाये तथाविध नारनी निर्मखता न होय तोपण मनुष्य तथा देवनी उत्तम गति पामे ॥४॥ फस अढत वर धूप पश्यो॥ गव नैवेद्य फल जल जरीरे॥ अग अग्रपूजा मति अमविध ॥ नावे नविक शुजगति वरीरे ॥ सु॥५॥ थर्थ ॥ दो यमपूजा नामनो बीजो नेद वर्णवे ठे पूर्व पाच नेद अगपूजाना कह्या ते साये प्रण नेद यमपूजाना कहे ते १ यक्षत ते शुद्ध तमुस र नेवेद्य ते साकर प्रमुग ३ फस ते सोपारी प्रमुग्म पम पोत र न्दरण २ चदन ३ पुष्प ४ धूप दीप, साये थमपूजाना प्रण नेद मेशवता थाउ नेद थाय ते यग तथा यमपूजा जे जव्यजीव नारसहित रेते प्राणी शुनगति के० पचम गति जे मुक्ति तेने प्राप्त करे॥५॥ सत्तर नेट एपविशप्रसरे॥अहोत्तर शत मापूजा वहुविधि निरधारी ॥ दोदग जग्गति वेटेरे ॥ मु०॥६॥ थर्य ॥ दने थग तथा थप पूजाना मसी सचर नेद बताये वे न्दनप २ दि. पन ३ वनग ४ नामदेप ५ पुप ६ पुष्पमाला पचनर्ण पुष्प ७ चूर्ण ए घजा १० नेटरे॥
श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. पोर । श्रातरण ११ पुष्पवर १५ पुप्प पगर १३ श्रष्टमंगल १४ धूप १५ गीत १६ 7 वाजीत्र ए रीते सत्तर नेदयी, एकवीश प्रकारची, एकसो श्राव नेदयी थ हजार थान नेदयी पण पूजा याय. ए सर्व पूजाना नेद नाव सहित श्रा मुगति प्राप्त थाय. हवे त्रीजो पूजानो नेद ते नावपूजा ठे. नात्र गहें परमार स्वरूपने ज्ञानादिक बहुविधि के घणां प्रकारे निरधारी के तेते लक्षणे यवधा चिंतबर्बु अर्थात् मनन कर. ते त्रीजी पूजा, फल, इग्यि जे स्वरूपनी अप्रा रूप कर्म संबंधनी चारे गति तेनो तथा तेना उःखनो नाग याय अने पंत्र गतिनी प्राति याय ते रूप ठे॥६॥ तुरिय नेद पडिबत्ती पूजा ॥ उपशम खीण सयोगीरे॥ चजना पूजा एम उत्तर जयणे ।। नापी केवल नोगीरे ॥ मु०॥ ७ ॥ श्रयं ॥ हवे पूजानो तुरीच के बोयो नेद जे पनिवत्ती के प्रतिपति पूजा तेनुं स्वरूप कहे ते. प्रतिपत्ति के अंगीकार कर अर्थात् पोताना स्वरूपने अविछिन्नपणे थादर ते प्रतिपत्ति पूजा ठे. ते, अग्यारमा उपशम, बारमा क्षिणमोद्दी थने ते- रमा सयोगीकवली गुणगाणे प्रात याय. ए रीते चार प्रकारनी पूजा, कचराध्ययन सूत्रना नम्यक्त पराक्रम नामना अध्ययनमां केवल ज्ञानना नोगी के धारण करनारा पुन्पोए उपदेशोती है. तेथी यही नब्यो ! मन ममत्वमां ग्रन्न यश, परनवनी वीकने अवगणी. जन्मूत्रना नापण करनाग. परमेश्वरनी पुप्प, घृप प्रमुख पूजामा थारंज वनावे . ते प्रमाणे केवलझानी जो तेवी पूजामा थारंन पाय ठे एम जापना होत नो तिक्षांतमा तेवी पूजा वर्णन नहीं करना निषेध करत; परंतु तेमणे नो खान जागी करवाने जपा करेखोटे ॥७॥ एम पूजा बहु नेद मुणीने ॥ मुम्बदायक शुनकरणीरे ॥ नाविक जीव करो ते लेगे॥आनंदघन पद धरणीर ॥ १०॥७॥ अर्थ ॥ माटे हे जव्या! ए रीते ऽव्य नाव पूजाना घणां नेद ते मुख के० मुक्ति- सुव थापनारम्प शुन्न करपी थात् यात्माने न्वस्वरूप प्रान करावनार व्य प्रवप करीने जे नविक जीव, उव्यपूजा नया नावपूजा करही ते प्रापी श्रानंद ३० थनिर्वाच्य अतिगर प्रमोदना नगवन्-प पद के मुकिपदनी धरपी के नूमिने त करदो ॥ ॥ इति मुबुद्धिजिन न्नवन ।
२६० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेखो ॥ अथ श्री शीतलजिन स्तवन ।। ॥ राग धनाश्री ॥ मगलिकमाला गुणद विशाला ॥ ए देशी ॥ गीतल जिनपति ललित त्रिनंगी ॥ विविध नगी मन मोहेरे ॥ करुणा कोमलता तीदाता ॥ उदासीनता सोदेरे ॥ गी० ॥१॥ अर्थ ॥ हे शीतलजिन सामान्य केवलीनास्वामि तमारा स्वरूपमा रमण थयेली, प्रत्यक्ष विरोधानासी परतु तमारे विपे थविरोधपणे प्रवत्तली, माटे ते मनोहर ठे, एवी बिनगी के त्रण के प्रकार जेना एवी एक बिनगीने विपे, वली मूल नगीना ना. मोना अर्थ दिनेदे जगातरनी रचना विविध के नाना प्रकारनी , ते नव्य जीवोने मनोहर के चमत्काररुप , परतु मनमा नयानकपणे ऽर्धर्ष नथी ते बिनगीनी नग रचनानु स्वरूप कहे ते १ करुणा ते मननी कोमलता, दयाना परिणाम ते शि. तस जिनना स्वजावरूप अहिंसक नावेज परिणम्या ते अदि करुणानो कोमलता थर्य पद्य रचनामाज कयों , ते दोप नथी, कारण के नाप्य नियुक्तिमा, पोताना प दनो थर्थ पोतेज योजनामा करे तेमा दोप नथी एम कहेलु वे वली तीक्ष्णता केक तीक्षणपति, क्रूरता, उर्धर्षपणु, था वीजो नग वे श्रने उदासीनवृत्ति ते त्रीजो जग नव्य जीव, कास परिपाक कारण मलता सेहेजे सिद्ध थाय, माटे दया चितव वाथी शु? वली कर्म पण सेहेजे सपी जाय, माटे कोमलता तथा तीक्षणतामा मध्य- स्थ भावे प्रति करवी ते उदासीनता, एवी शीतलजिननी मनोहर बिनगी ठे॥१॥ सर्व जतु हितकरणी करुणा॥ कर्म विदारण तीक्षणरे॥ दानादान रहित परिणामि ।। उदासीनता विदणरे ।। गी० ॥२॥ थर्थ ॥ दवे तेज निजगीनो सजन यतावे ठे समस्त सूक्ष्म, यादर, प्रस, थार ससारी जीवमात्रने हितकारी चिंतपणा ते करुणा नामनो प्रथम नग झानापरणादि कर्मनु विदार, नाश करखु ते तीक्ष्णता थहि निर्दयीपणु वे थर्थात् वापडा, राक ज डोने कोण दणे एनी रीते कमोनो नाश करवामा दया थावती नथी ते तीक्ष्णता नामनो चीजो जग हो त्रीजो जग ऊदासीनता, जे उनय सिक्षणी होवाथी जेनो थसजवज दोप तेनो सनव कहे ते हान के गेडायोग्य अने थादान के ग्रहण परवायोग्य, तेथी रहित परिणामि थर्थात् गोडवायोग्य वस्तुने ठोडनानी श्छा नयी थने ग्रहण करवायोग्य वस्तुने ग्रहदानी वा नयी, ए रीने शानो निरोप कयों ठे ते पण जापीने थर्यात् कृत्रिमपणे नही परतु स्वजावेज निरोध करेलो वे इष्ट य- निष्ट वस्तु उपरयो वनाधिकरीते हानादानपणु ययेयुठे ते उदासीनता चिने है , श्री थानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. विक्षण के विचक्षण धारो. अहिं "च" अदर पादपूर्ति माटे तजी दीधो ठे. हवे उदासीनतानु लक्षण कहे . अनादि निजस्वरूपनुं जे ग्रहण ते श्रादान श्रने परप- रिणतिनो त्याग ते हान. ए चंनेधी रहित परिणामीपणुं , केमके मारा अनादि स्व- रूपने हुँ पाम्यो तेमां शो हप, जेम ज्ञान दर्शन ते श्रात्मा श्रने श्रात्मा ते ज्ञान द. शन. तेवीज रीते निश्चय नये त्रण कालमां आत्मामां कर्मनो असंनवजवे तेथी शोक पण शुं. ए रीते उदासीनतानो संचव करो ॥५॥ परःखठेदन श्चा करुणा ॥ तीक्षण परजःख रीफेरे ॥ उदासीनता उन्नय विलक्षण ॥ एक गमें केम सीकेरे ॥ शी० ॥३॥ अर्थहवे ए त्रिभंगीने विपे थर्थ नेदयी विनंगी वतावे . संसारी जीवोने अनादि कालथी पुजलादि जम संबंधयी थयु जे दुःख, तेने ठेदवानी या ते करुणा नामनो प्रथम नंग. जगवंत महावीर स्वामि, संगमाना उपसर्गथी पुजलोने दुःख पामता दे- खीने रीके के हर्ष पामे थर्थात् ज्ञानी पुरुप एम विचारे के अनादि कालथी ए को मने कु.ख श्रापता इता, श्राजे ए दुःख पामे ठे एवी विचारणा ते रीफ कहे- वाय, ए तीक्षणता नामनो चीजो जंग; अने उन्नय विलक्षण के ए वने लक्षणोथी जे जुटीज वे ते उदासीनता नामनो बीजो नंग. ते आ प्रमाणे. जेमके पुशलसंगी जीवोने उ.खी जोश्ने विचारे के, तेजेनी नवस्थिति परिपक्क थया विना मारी करु- णाथी झुं थाय ? वली ए पुजलादिक जम वस्तुने वीजाना करेला उपसर्ग प्रमुखथी इःखी देखीने ढुं राजी थयो, परंतु माझं स्वरूप निश्चयथी एक श्रानंदोपेतज . माटे जम तेने रोकी शके नही, ते उदासीनता. एम त्रणे लक्षण कह्या- ते एक परमेश्वर- रूप गम के स्थानकमां शीरीते सिद्ध्याय ? केमके तेना लक्षण निन्न निन्न ठे, तेथी एक स्थानमां केम पामिये? तेनो उत्तर भागली गाथामां श्रापे ते ॥३॥ अन्नयदान ते मलदय करुणा ॥तीदाणता गुणनावेरे॥ प्रेरण विणु कृत उदासीनता ॥ एम विरोध मति नावरे ॥शी ॥४॥ श्रर्थ ॥ हवे ते त्रिजंगीतुं शीतल परमेश्वरमा थविरोधिपणे थवतरण करी देखाडे वे. कोइ जीवने नय न उपजाववो एवं अनयदान सर्व जीवने परमेश्वर थापे , ते करुणा; ते राग द्वेपरूप मलना क्षयश्री थाय . हवे सुमति पुठे ठे के, तीक्षणता अने करुणाने परस्पर विरोधि नाव ठे, माटे ज्यां करुणा त्यां तीक्षणता केम संनवे? ज- चर के-परमात्मामां स्वगुण स्वनाव एवोज ठे के, कर्मो ऊपर अति तीक्षणता तेमने उत्पन्न थाय. अहिं जीव उपर करुणा थने कर्म उपर तीक्ष्णता होवाथी मतिमा वि. Ang २६२ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो रोध थावतो नधी वली मतिनो अर्थ सुमति करीण तोपण पिरोधिपणु नयी प वीजो जग हवे त्रीजा नगनु स्वरूप कहे ते प्रेरणा कर्या विना उदासीनता ठे ज्या श्टनो वियोग श्रने अनिष्टनो सयोग थाय त्या उदासीनता याय, परतु ने अपनी प्रेरणाथी थइ कहेवाय, पण परमेश्वरने चिपे जे उदासीनता वे ते प्रेरणाविना , केमके यात्मधर्मयी वीतराग परिणति परिणमि परमात्मवृत्तिये म्पन्नाव प्राप्ति था, तेनो शो दर्प, तेथी प्रेरणाविना उदासीनता ते माटे हे सुमति। शीतल परमेश्वरमा पूर्वोक्त रीते बिनगीनी परस्पर विरोधता आरती नथी ॥४॥ शक्ति व्यक्ति त्रिजुवन प्रजुता ॥ निग्रयता सयोगेरे ॥ योगी नोगी वक्ता मौनी ॥ अनुपयोगी उपयोगैरे ॥ गी० ॥५॥ अर्थ ॥ हवे वे नागाना प्रयोगथी बीजो जागो थाय एवी पाच विजगी कहे ते १ शक्ति २ व्यक्ति तेमनी साये "न" जोडवाथी ३ न शक्ति, न व्यक्ति वली र त्रि- जुवन प्रजुता २ निग्रथता तेमनी साथे "न" जोमवायी ३न विजुवन प्रजुता, न नि- ग्रथता एम नांगा थाय ते स्वगुणपर्यायने ग्रहवानु सामर्थ्य ते “शक्ति ' तेज शक्तियी खखनावनु प्रत्यक्ष करलु ते "व्यक्ति" वली स्वगुण ग्रहण करता शक्ति फोरववानु शु काम ? ते तो श्रात्माना गुण हता ते थात्मामा प्रगट श्रया, माटे "नशक्ति" थने आत्मा पोताना खजावमा रम्यो तेमा प्रत्यक्ष शु कयुं ? ते "नव्यक्ति' ए प्रथम नि जगी वली त्रण जगतना पूज्य तेथी "विनुग्न प्रजुता' श्रने वाह्य अन्यतर ग्रंथीथी रहित तेथी “निग्रथता " खेळाये त्रण जगतना पूज्यपणाना श्रवाठक तेथी “ न त्रि. जुवन प्रजुता" पासे उघो मुहपत्ति राखे नही, निग्रथी थश्ने फरे नही, तेथी “ निग्रंथता" ए बीजी विनगी १ योगी २ जोगी साथे "न" जोडता ३ नयोगी, न नोगी मनवचन कायाना योगना रुधनारा तेथी "योगी" निजगुणना जोका, तेथी "जोगी" सिखरूपने चितवनारा तेथी "नयोगी" स्वजावे सिद्धगुणना श्रत वी तेथी "नजोगी" ए त्रीजी विनगी १ वक्ता २ मौनी साथे "न" जोडता ३ नवक्ता, नमौनी छादशागीना उपदेष्टा, तेथी "वक्ता" श्राश्रव सवधी वचन न कथन करे, तेथी "मोनी" अनता तीर्थकरे छादशागी प्ररूपी तेमनाथी काश्पण हिनाधिक न का, तेथी “नवक्ता" तीर्थप्रवर्तनसमये छादशागी वचनवर्गणाए नापी, तेथी “न मौनी” ए चोथी बिनगी हवे अनुपयोग उपयोगने सयोगे पाचमी विलगी पतावे श्रनुपयोगी २ उपयोगी साथे "न" जोमता ३ नथनुपयोगी, नउपयोगी उप योग प्रयुज्या विना थनता पदार्थ केवलज्ञानथी प्रत्यक्ष ,तेथी "अनुपयोगी” केवल-
१६३
श्री थानंदघनकृत चतुर्विंशतिजिन स्तवन.
ज्ञानोपयोगी, केवलदर्शनोपयोगी, तेथी "उपयोगी'. सिझ्यवस्थामां केवलज्ञान के-
वलदर्शन ए वे उपयोगोनो संजव, तेथी "नअनुपयोगी' परंतु उपयोग प्रयुंजवानुं
कारण कोश्पण वखते पडतुं नथी, तेथी " नउपयोगी” ए पांचमी विनंगी. ॥ ५ ॥
इत्यादिक बहु नंग त्रिनंगी ॥ चमत्कार चित्त देतीरे॥अच
रिजकारी चित्र विचित्रा ॥ आनंदघन पद लेतीरे ॥ शी॥६॥
श्रर्थ ॥ इत्यादि अनेक ठिक संयोगी विनंगीउँना नांगा ठे. जेमके ? कामका
२ क्रोधकमें. साथे "न" जोमतां ३ नकामक्रमे, नक्रोधकमे. स्वखरूप ग्रहवानो काम
के अनिलाप तेमां क्रमके० व्यापिरेदेवापणुं. मोहादिक शत्रु हणतां क्रोध व्यापि र-
ह्यो . संज्वलननो लोन खपावी वारमे गुणगणे चड्या त्यारे " नकामी नक्रोधी".
थहिं कामक्रोधादि सर्वना त्यागी ने ए विनंगी थश्. तेमज १ सकामी २ निष्कामी
३ नसकामी ननिष्कामी. वरूप ग्रहवाने थनिलापा, तेथी "सकामी'. परपरिणतिने
नही ग्रहवाथी, “निप्कामी'. कामकर्मने त्यागवायी, "नसकामी' थने पोताना श्र-
नंतगुणोमांथी एकपण गुण उठो न ग्रहण कयों, तेथी "ननिष्कामी". इत्यादि अनेक
विनंगी ठे.यसंनवपणाने प्राप्त करती यकी चित्तने चमत्कार उपजावनारी ,
केमके चित्र के नानाप्रकारना विचित्रा के अनेक नंग तरंगनी विनंगी ते थसंनव
संजवरूप तेथी थचरिजकारीवे. जेमके करुणा, त्यांज तीक्षणता, त्यांज उदासीनता,
ए केम संजवे माटे याश्चर्यकारी के. ए विनंगीउनी फलप्राप्ति ते झानानंदना नराव
रूप जे मुक्तिपद तेने लेतीके० ग्रहण करनारी ते. अर्थात् त्रिनंगीउना नंग तरंग,
केवलज्ञान केवलदर्शनात्मक ठे, अथवा एकेक नंग ते पण थानंदघनपदयी व्यापी र-
हेल ते ॥ ६ ॥ इति शीतलजिन स्तवन.
॥अथ श्रीश्रेयांस जिन स्तवन ।
॥रागगोटी ॥ थदो मतवाले साजना ॥ ए देशी ॥
श्रीश्रेयांसजिन अंतरजामी ॥ आतमरामी नामीरे ॥ अध्या
तम मत पूरणपामी ॥ सहज मुगतिगति गामीरे ॥ श्रीश्रेण ॥ १ ॥
थर्थ ॥ श्रीश्रेयांस प्रजुने साक्षीनृत करीने कद्देठे. हे सुमति ! केवखडानादि ख-
क्ष्मीवाला श्रेयांस परमात्मा थापण थंतर देण्यंत.करपना सर्वनदना जामी के
जाणनार ठे. ते सर्वना यंतरजामी तेथीज तेनुं नाम थानमाराम व. वली जेणे च.
खरूप संबंधी संपूर्ण डान थखंटितपणे प्राप्त करेल ते, तेथी अध्यात्ममतना पुरण
पामी , वली निःप्रयाते मुक्तिगतिने प्रात करनारा वे ॥१॥
. २६२ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो रोध श्रावतो नथी वली मतिनो अर्थ सुमति करीए तोपण विरोधिपाणु नथी ए वीजो नग हवे त्रीजा नगनु स्वरूप कहे ते प्रेरणा कर्या विना उदासीनता से ज्या इटनो वियोग भने थनिष्टनो सयोग थाय त्या उदासीनता थाय, परतु ते उसनी प्रेरणाथी थइ कहेवाय, पण परमेश्वरने विपे जे उदासीनता वे ते प्रेरणाविना , केमके श्रात्मधर्मथी वीतराग परिणति परिणमि परमात्मत्तिये स्वनाव प्राप्ति था, तेनो शो हर्प, तेथी प्रेरणाविना उदासीनता वे माटे हे सुमति । शीतल परमेश्वरमा पूर्वोक्त रीते बिनगीनी परस्पर विरोधता श्रावती नथी ॥४॥ शक्ति व्यक्ति त्रिभुवन प्रभुता ॥ निग्रयता सयोगेरे ॥ योगी नोगी वक्ता मौनी ॥ अनुपयोगी उपयोगॅरे ॥ गी० ॥५॥ अर्थ ॥ हवे वे लागाना प्रयोगथी त्रीजो जागो थाय एवी पाच बिनगी कहे ते १ शक्ति २ व्यक्ति तेमनी साथे "न" जोडवाथी ३ न शक्ति, न व्यक्ति वली १ त्रि जुवन प्रजुता ५ निग्रथता तेमनी साथे "न" जोमवायी ३ न विजुवन प्रजुता, न नि- ग्रंथता एम नागा थाय ठे स्वगुणपर्यायने ग्रहवानु सामर्थ्य ते "शक्ति” तेज शक्तिथी खस्खन्नावप्रत्यक्ष करवु ते "व्यक्ति" वली स्वगुण ग्रहण करता शक्ति फोरववानु शु काम? ते तो श्रात्माना गुण हता ते श्रात्मामा प्रगट श्रया, माटे "नशक्ति" श्रने श्रात्मा पोताना वनावमा रम्यो तेमा प्रत्यक्ष शु कयु ? ते "नव्यक्ति' ए प्रथम त्रि जगी वली त्रण जगतना पूज्य तेथी "त्रिभुवन प्रजुता' अने बाह्य अन्यतर प्रथीथी रहित तेथी “निग्रयता "खेळाये त्रण जगतना पूज्यपणाना अचानक तेथी " न त्रि. जुवन प्रजुता" पासे उघो मुहपत्ति राखे नही, निग्रयो यश्ने फरे नही, तेथी “न निग्रयता" ए बीजी त्रिजगी १ योगी २ जोगी साथे "न" जोडता ३ नयोगी, नोगी मनवचन कायाना योगना रुधनारा तेथी “योगी" निजगुणना जोता, तेथी "जोगी" सिझस्वरूपने चिंतनारा तेथी "नयोगी" स्वनावे सिगुणना श्रत वी तेथी "नजोगी" ए त्रीजी त्रिजगी १ वक्ता मौनी साथे "न" जोडता ३ नवक्ता, नमौनी बादशागीना उपदेष्टा, तेथी "वक्ता" श्राश्रव सवधी वचन न कथन करे, तेथी "मोनी" श्रनता तीर्थकरे द्वादशागी प्ररूपी तेमनाथी काश्पण हिनाधिक न का, तेथी "नवक्ता" तीर्थप्रवर्तनसमये झादशागी वचनवर्गणाए नापी, तेथी “न मोनी" ए चोथी बिनगी दवे थनुपयोग उपयोगने सयोगे पाचमी बिनगी बतावे वे पथनुपयोगी २ उपयोगी साथे "न" जोमता ३ नअनुपयोगी, नउपयोगी उप योग प्रयुज्या विना थनता पदार्थ केवलज्ञानथी प्रत्यक्ष ,तेथी "अनुपयोगी” केवस- न
श्री वानंदयनकृत चतुर्विगतिजिन स्तवन.
૨૬૩
ज्ञानोपयोगी. केवसदनोपयोगी, तेथी "उपयोगी". सिम्यवस्थामां केवनान के-
वखदर्शन ए वे उपयोगोनो संचव, तेथी "नयनुपयोगी" परंतु उपयोग प्रयुंजवानुं
कारण कोऽपण वखते पडतुं नयी. तेथी " ननपयोगी ए पांचमी त्रिनंगी. ॥ ५ ॥
इत्यादिक बहु नंग त्रिनंगी ॥ चमत्कार चित्त देतीर ।। अच
रिजकारी चित्रविचित्रा । आनंदघन पद लेतीर॥शी॥ ६ ॥
अर्थ ॥ इत्यादि अनेक हिक संयोगी विनंगीउना नांगा . जेमके १ कामनमें
२ क्रोधक. साये 'न" जोमतां 3 नकामकने, नकोषकमे. स्वखरूप अहवानो काम
के निसाप तेमां कम० व्यापिरेदेवापj. मोहादिक शत्रु हणनां क्रोध व्यापि र-
ह्यो टे. संज्वलननो लोन खपावी वारमे गुणगणे वड्या त्यारे " नकामी नक्रोधी
यहिं कामक्रोधादि सर्वना त्यागी दे. ए त्रिनंगी य. तेमज १ सकामी २ निष्कामी
३ ननकामी ननिष्कामी स्वरूप प्रड्वाने थनिखापा, तेची "सकामी". परपरिणतिने
नही अदवावी. निष्कामी". कामकर्मन त्यागवावी, "नसकामी श्रने पोताना य-
नंतगुणामांथी एकपण गुण उनी न ग्रहण कर्यो. तेथी “ननिष्कामी . इत्यादि अनेक
विनंगी थमनवपणाने प्राप्त करती यकी चित्तने चमत्कार उपजावनारी ,
केमके चित्र के नानाप्रकारना विचित्रा के अनेक जंग तरंगनी विनंगी ते असंभव
संजवरूप तेथी थचरिजकारी. जेमके करुणा. त्यांज नीक्षणता, त्यांज उदासीनता,
ए कम संजवे माटे याश्चर्यकारी . ए बिनंगीउनी फलप्राति ते ज्ञानानंदना जराव
रूप जे मुक्तिपद तेने खेती० ग्रहण करनारी टे. अर्थात् त्रिनंगीना जंग तरंग,
केवलज्ञान केवलानात्मक , यथवा एकेक नंग ते पण थानंदघनपदयी व्यापी र-
देख ठे ॥ ६ ॥ इति शीतलजिन स्तवन.
॥अथ श्रीश्रेयांसजिन स्तवन ।
॥ रागगाडी ॥ थहो मतवाले साजना ।। ए देनी ॥
श्रीश्रेयांसजिन अंतरजामी ॥ आतमरामी नामीरे॥ अध्या
तम मत पुरणपामी ॥ महज मुगतिगति गामीरे॥ श्रीश्रे॥१॥
अर्थ ॥ श्रीश्रेयांस प्रचने साक्षीत करीने कद्देठे. हे सुमति ! केवलज्ञानादि
क्ष्मीवाला श्रेयांस परमात्मा थापणा अंतर के यंतःकरणना सर्वन्नेदना जामी के
जाणनार ठे. ते सर्वना यंतरजामी तेथीज तेनुं नाम श्रातमाराम . बली जेणे स्व.
स्वरूप संबंधी संपूर्ण ज्ञान थखंडितपणे प्राप्त करेल ते, तेथी अध्यात्ममतना पूरण
पामी है, वली नियाते मुक्तिगतिने प्राप्त करनारा ठे॥१॥
२६४ प्रकरणरत्नाकर जाग पहेलो. सयलसंसारी शजियरामी।। मुनिगुण आतमगमीरे ॥ मुख्यपणे जे आतमरामी॥ ते केवल निकामीरे ॥ श्री०॥३॥ श्रर्थ ॥ सर्व ससारी जीनो, शब्द, रूप, रस, गध थने स्पर्श रूप इजियोना सुम्य भागमा तीनपणे प्रवृत्ति रहावे श्रने सिद्धांत वचनानुसारे श्रात्मस्वरूपने साधनारा मुनिराजो ज्ञानादि श्रात्मणोमा रमी रह्या ते तेथी निश्चयनयने मत मुग्यपणे, गुणगुणीने अनेदस्वरूपे, थारमस्वरूपमा तमूपपणे प्रति करनारा जे मुनिराज, तेमने तो नि केवल एक यात्मस्परूपनी कामना शिवाय अन्य श्रमिलाप मात्र नयी, तेथी ते निष्कामी ॥२॥ निजस्वरूप जे किरिया साधे ।। तेह अध्यातम सहियरे ॥ जे किरिया करी चनगति साधे ॥ तेन अध्यातम कहियरे ।। श्रीश्रे०॥३॥ अर्थ ॥ हे सुमति । जे प्राणी पोताना आत्मस्वरूपमा रमना थका प्रतिक्रमणादि पापनिवर्तनरूप क्रियामात्रने साधे ते प्राणी श्रध्यात्म के० थारमामा थतपती रद्यु एबु खखरूप थविछेदकरूप श्रात्मस्वरूप पामे अर्थात् तेने थध्यात्म सहिये के क हिए परतु जे प्राणी निजस्वरूपमा नही रमता क्रियाकरी चारगति सिककरे थ र्थात् शुनकरणी करी देव तथा मनुष्यनी गति सिझकरे थने श्रशुल करणी करी नरक तियंचनी गति सिद्ध करे, दृष्टांत के साधुपणामा देव थने मनुप्यनी गति सिक करे थने साधुपणु उता वचक करणी करीअथवा प्राणातिपातादियुक्त करणी करी नरक तियंचगति सि करे, ते क्रियाने अध्यात्म स्वरूप अनुयायी क्रिया न कहीए ॥३॥ नाम अध्यातम ग्वण अध्यातम ॥ इच्य अध्यातम खंडोरे।। नावअध्यातम निजगुण साधे। तो तेहशुं रढ ममोरे ॥ श्रीश्रे॥ ४॥ श्रर्थ ॥ अध्यात्मक्रियाना चार प्रकार से तेमा प्रथम, अध्यात्मशब्दनो मात्र अर्थ पण न जाणे अने जे पुढे तेने कहे के श्रमे अध्यात्मी वईए ते नाम श्रध्यातम बीजो अध्यात्म स्वरूपनो अक्षरविन्यास थादि सरूप ते स्थापना अध्यात्म श्रीजु, रेचक, पुरक, कुनकादि प्राणायामना दे यात्तिए ए ध्यान यतावे के जे मने देसी सोको एम जाणे के तेणे अतरवृत्तिए श्रात्मानु स्वरूप प्रत्यक्ष कर्यु देखाप , परतु पोते तो कोरानेकोरा होय, ते अव्य अध्यात्म थाणे अध्यात्म गमवा योग्य ते तेथी ते उने तजीयो थने जे यात्मस्वरूपमा रमणतासहित क्रियामा प्रवर्तनरूप नाव ते नाव अध्यात्म ते थारमाना ज्ञान दर्शनादि गुणोने सिकरे, निर्मल करे माटे श्रदो जव्यो ! जो तमारे निजगुपनी सिस्ता करपी होय तो नार अध्यात्मनीज रटना करो श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन, २६५ शब्द अध्यातम अरथ सुणीने ॥ निरविकल्प आदरजोरे॥ शब्द अध्यातम नजना जाणी॥ दान ग्रहणमति धरजोरे ॥ श्रीश्रेया अर्थ ॥ हे नव्यो ! श्रात्माने अंतवर्ती श्रात्मस्वरूपमा तदाकारपणे रमणता करवी ते अध्यात्मशब्दनो अर्थ वे. ते गुरूमुखथी श्रवणकरी, निश्चयनये यात्मानेविपे स्त्र. रूपर्नु निरविकल्पिपणुं अर्थात् थनेदिपणुं ते श्रादरजो के श्रवधारजो. वली अ- ध्यात्मशब्दना वीजा ये नेद . एकमां स्वरूप अध्यात्मीपणुं वे अने वीजामा स्व. रूप श्रध्यात्मीपणुं नथी. माटे नजना समजजो अर्थात् मात्र नामपण श्रर्थ रहित एबो अध्यात्मशब्द, स्वरूपनी सिद्धताना अनावने लीधे हान के गमवा योग्य वे, तेषी तेमां वांडवानी बुद्धि धारजो, अने अर्थ अध्यात्ममां स्वरूपनी सिझता होवाथी तेने ग्रहण करवानी बुद्धि धारजो ॥५॥ अध्यातम जे वस्तु विचारी ॥ वीजा जाण लवासोरे॥ वस्तुगतें जे वस्तु प्रकासे ॥ आनंदघन मत वासीरे॥श्रीश्रेण ॥६॥ श्रर्थ ॥ माटे वस्तु के यात्मतत्त्वने तदाकार स्वरूपे विचारनारा, लक्ष्य लक्षणना थनिन्न विचारी, तेतो अध्यात्मने ग्रहण करे अने जे अध्यात्मस्वरूपथी चिन्न तथा शुन्य हृदय उनां हव ग्राहीपणे श्रध्यात्ममतना ममत्वी, मात्र निश्चयनयना बाद करनार ते तो लवासीके लवाड . जे मुनिराज वस्तु के सिद्धांतनेविपे गत के० प्राप्त ययेल एवं वस्तु के अध्यात्म तत्त्वप्रकासे के प्रगट करे अर्थात् सिद्धांतमा जेम अध्यात्म स्वरूप कयुं तेमज प्रकासे, ते थानंदघन के थनंत केवलज्ञानीनो जे सप्तनयाश्रित मत के जिनमत, तेनो वासी होय ॥६॥ इति श्रीश्रेयांसजिनस्तवन, ॥ अथ श्रीवासुपूज्यजिन स्तवन ॥ ॥ राग गोडी तथा परज ।। तुंगीयागिरि शिखर सोहे ॥ ए देशी ॥ वासुपूज्यजिन त्रिजुवनस्वामी । घननामी परनामीरे ॥ निराकार साकार सचेतन ॥ करम करम फलकामीरे॥वामु० ॥१॥ श्रर्थ ॥ अहो जव्यो! वासुपूज्य प्रजु त्रएजुवनना पूज्य होवायी स्वामि . वली जे धननामी के० घणां नामवाला अने जे परमात्माना नामो ते ते परिणामेज परि- णमि रह्या ठे. हवे संसारी जीवोना वे नेद ते १ वहिरात्मा २ श्रुतगत्मा. नेमां यंत- रास्मानी अहिं विवक्षा करतां, निराकार ते सामान्य उपयोग अने साकार ते विदोप उपयोग, एवां उपयोग खक्षणमहिन चेतन ठे. ने करम करमफवकामी के सामान्य ३४ २६६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो विशेष शुनाशुन उपयोगे प्रवर्ततो चेतन झानापरणादि कमोनो कामी के अनि. सापी तेमां शुन उपयोगे प्रवर्त्ततो चेतन शुलपुण्य प्रकृतिनो कामी के जिलापी श्रने अशुन उपयोगे प्रान्तो चेतन श्रशुन पाप प्रकृतिनो कामी ॥१॥ निराकार अन्नेद सग्राहक ।। नेदग्राहक साकारोरे ।। दर्शनझान उनेट चेतना ॥ वस्तुग्रहण व्यापारोरे॥ वासु ॥२॥ अर्थ ॥ हवे निराकारनु खक्षण कहे वे नेदरहित जे सग्रह करनार ते निराकार, दर्शनोपयोग अने जे निन्न भिन्न स्वरूपनो ग्राहक ते साकार, ज्ञानोपयोग एवी रीते निराकार श्रने साकार वे उपयोगना नेदथी चेतनाना पण चे नेद थया एवी रीते सामान्य विशेप वे उपयोगे जडथी आत्मतत्वने जिन्न के० जुछ करी बेतु ते ठे व्या- पार के प्रवर्तन ते जेनु एवो चेतनावत लक्षणयुक्त अतरात्मा ठे ॥२॥ कर्ता परिणामी परिणामो ॥ कर्म जे जीवे करीएरे॥ एक अनेक रूप नयवाटें। नियते नर अनुसरीएरे॥ वासु० ॥३॥ थर्थ ॥ कर्मनु कर्त्तापणु ते परिणामि के व्यापीने परिणामो के० परिणमवु ते , थर्थात् कर्मनु कर्त्तापणु ते परिणामे व्यापि रधु पण जीपमा नयी को पुठे के जीवमा कापणु केम नथी, तेने उत्तर के, जे परिणामे प्रवते ते कर्मने जीव करे जेमके मिथ्यात्वपरिणामे परिषमतो जीव, मिथ्यात्व कर्मप्रकृतिने करे पण अविर- तिने न करे तेथी कर्त्तापणु परिणाममा ठे, पण जीवमा नथी जे करीए ते कर्म तेथी करामात्र कर्म तो एकज, परतु नयवादे के नय वचन मागें तेना थनेक रूप वे अर्थात् वस्तु तत्त्वे एक नयवचन मार्गे झानापरणादि कर्म थाउ ठे ते हे जव्य नर के मनुष्यो नियत के निश्चयथी अनुसरिये के अपधारो ॥३॥ सुखसुखरूप करमफल जाणो ॥ निश्चय एक आनदोरे ॥ चेतनता परिणाम न चूके ॥ चेतन कदे जिनचदोरे॥ वासु० ॥४॥ अर्थ ॥ हे नव्यो । उ वस्वरूप थने सुसखरूप एवावे कर्मना फल ठे ते व्यव हारनयनी अपेक्षायें वे थने निश्चयनयने मते तो त्रणे कालमा निज खनावनोज थात्मा का, एक अद्वितीय थानदमयी ते चेतनाने विपे चेतन्य धर्म ते चेतना पणुं ते, ते चेतनतानो परिणाम के परिणमन धर्म ते चेतना कदि मुके नही, केमके ते तेनो धर्म, गुण ठे धर्मयी धर्मीनी उससाण याय, गुणथी गुणीनी उसखाण थाय या ॥ धर्मी थपने धर्मकु॥ न तजे तिनूकाख ॥ थारमझान गुण नर तजे ॥ जड कि- श्री थानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. २६४ रियाकी चाल ॥१॥ माटे धर्मने अनावे धर्मानो अनाव श्रने तेने सदनावे तेनो सदनार, तेथी चेतनता धर्मवंतने श्रीजिनचंडे चेतन कहो ॥४॥ परिणामी चेतन परिणामो ॥ ज्ञान करमफल नावीरे ॥ ज्ञान करमफल चेतन कहिये।लेजो तेद मनावीरे॥ वासु ॥५॥ अर्थ । माटे चेतना धर्म परिणामि के व्यापी रह्यो एवो चेतन जे जीव तेनुं प- रिणामो के परिणमन शुंठे, अर्थात् धर्म शुंठे ? ते कहे ठे. ज्ञान के निजस्वरू- पज्ञान, जेमके हुँ चेतन तुं थने पुजलादिकमां रमी रह्योतुं, ते जम ठे. हुं थवि- नाशी हुँ, जम विनाशी ठे. हुं चेतन्य धर्मी हुँ, शास्वत तुं, ते समण पडण विध्वंसन धर्मी ठे. तेथी ते ज्ञानस्वरूप थात्मानुं करम के कर, ते शुरु श्रात्मस्वरूप प्रातिरूप फल तेनो नावि के विचारनारो तेथी ज्ञान के यात्मज्ञान- करम के करवं, प्रयु- ज, तेनुं फल ते स्वरूप प्राप्तिरूप तेने चेतनावंत चेतन कहीए एटले लक्षण सहित चेतन कहीए; केमके सिद्धांतमा स्वरूप प्राप्ति यश् तेनेज लक्षण सहित चेतन कह्यो के थने वीजा तो कहेवा मात्र चेतन जाणवा. माटे श्रदो जव्यो ! ते शुद्ध थारम- स्वरूपने मनावी लेजो के निरंतर तेनी साथे देत राखजो, अर्थात् स्वरूपमांज प्र. वर्तजो. थन्य कांश पण चितवनमा प्रवर्तशो नहीं॥ ५ ॥ आतमझानी श्रमण कहावे ॥ वीजा तो ऽव्य लिंगीरे॥ वस्तु गते जे वस्तु प्रकासे॥ आनंदघन मति संगीरे॥ वासु०॥६॥ थर्थ ॥ माटे अंतरात्मवंत झानीने साधु कहीए, कारण के ते शुद्ध थात्मस्वरूपना झाता वे. जेने श्रात्मस्वरूप प्रत्यक्ष श्र रद्यं तेज श्रमण के साधु कहेवाय ठे. "नाणेणय मुषी होई' इति वचनात्ः श्रने वीजा जे स्वरूपानथी रहित , तेतो मात्र घा मुहपत्तिना धारक अव्यलिंगी ते. स्वरूप ज्ञानमां जावलिंगीपणुं ते. जंघा मुहपत्ति धारण करवामां अव्यलिंगीपणुं . माटे वस्तुगतें के थात्मवस्तु जेम , तेमज थात्मवस्तु तत्वने जे प्रकासे के प्रगट करे अर्थात् श्रात्माथी वहार स्वरूपझान नथी परंतु श्रात्मानी अंदरज स्वरूपज्ञान के, ए, जे कहे. ते थानंदधन मति संगी के० चित् श्रानंदनो समुह तेनी मति जे सुमति तेनो संगी के सहचारी थायः ॥ ६ ॥ इतिश्री वासुपूज्य जिन स्तवन. ,
श६०
पकरणरत्नाकर नाग पहेखो
॥अथ श्रीविमलजिन स्तवन ।
॥ राग महार ॥ डर थावा थावलीरे ॥ ए देशी ॥
मुख दोहग दूरे टप्यारे ॥ सुख सपढशु नेटाधीग धणी माथे कियारे॥
कोण गजे नरखेट ॥ विमत जिनादीगलोयण आजमारासिझाव-
वितकाज ॥ विमलजिन ॥ दीग०॥१॥
अर्थ ॥ हे सुमति । विमलनाथ परमात्माना दर्शनयी चारे गतिना उस थने श्र-
नादि कालनु थज्ञान सवधी उलाग्य दूर टख्या के नाश पाम्यु वली प्रजुने निरसता
दर्प निर्भर गात्रो थवाथी श्रात्माने उसास प्रगट थवारूप सुख थयु ते सुखथी,
शमदम दम विचक्षण रुची, प्रनु स्वरूपानुयायी अनुभव सवधी प्रीत तेथी प्रगट
थती निजसरूप सपदाजे रत्नत्रय तेनो नेट के मेलाप थयो हेसुमति ! परमात्माना
दर्शन मात्रथी इस दो ग्य दूर थया अने सुससपत्तिनी प्राप्ति थई, तो एवा धींग
के समर्थने माथे धणी कर्या ठता, अर्थात् बलवान धणीना सेवकने, सेटनर के
सानारा थने मारनारा एटले के रातदिवस नुकशान करवाना इसाजमाज प्रवर्त-
नारा एवा मोद कपायादि जे नर, ते पराजव करवाने समर्थ नयी एवा सिमलनाथ
प्रजुने मारा थाजे नेत्रोथी दीग मारो थाजनो दिवस कृतार्थ थयो भने प्रनु
दर्शनथी मारा मनोवाठित कार्य सिह यया ॥१॥
चरणकमल कमला वसेरे ॥ निरमल थिरपद देख ॥
समख अथिरपद परदरीरे॥ पकज पामर पेर्ख ॥ वि०॥दी ॥२॥
थर्थ ॥ था गायानो अर्थ यन्वयथी करीए वीए कमला के समीप पोताना
निवासनु स्थान, कमल कादरमा उत्पन्न थपदु होवाची समस के मस सहित ठे
एम जाणी तथा ते कमलनी पासमी सरी जती होनायी थन्य कमलमा निवास
परवानी जरुर पसे एम कमल स्यानकने अस्थिर पण जाणीवली तेज कमलने पामर
पेस के राकसमान पण जाणीने ते कमलरूप स्थानने परिदरि के तजी दी।
यने हे सुमति । तेणीए निरमख के कर्मरूप मेलरहित विमलनाय प्रजुना चरणक
मस के पारूप क्मखने थिरपद देस के स्थिर स्थानक देसीने तेमा निरास कयो
अर्थात् प्रा जगननी सक्ष्मी प्रतुना चरणकमतमा निवास करेठे मुघ प्राणीस
क्षीनो वास थन्यस्यसमा धारे ते, ते जूग ते, कारण के निमसनाथ प्रजुना चरण
पमसनी से करवायी निर्माणपदादिक समस्त सपदा मसे ते ॥२॥
श्६ए
श्रीश्रानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन.
मुजमन तुझपद पंकजेरे॥ लीनो गुण मकरंद ॥
रंक गणे मंदरधरारे॥इंद चंद नागिंद ॥ विमल ॥ दी० ॥ ३ ॥
अर्थ ॥ हे प्रच! जेम कमलना मकरंद के पराग उपर चमराठ लीन थई कम-
बमा तदाकार याय तेम मारो मनरूप चमर, अनंत ज्ञानादि गुणयुक्त तमारा चर-
पकमलमां लीनो के तदाकार थई रहेल ते अने ते हर्पथी एवो उन्मत्त थयो वे के
मंदरधरा केन्मेरु पर्वतनी सुवर्णमय नूमि वा नंदनवननी अत्यंत रमणीक पृथ्वीने रंक
समान गणे ठे, अर्थात् तमारा चरणकमलनी सेवारूप निवासनी श्रागस ते वस्तु
शी गणतीमा ? एम मारो मनरूप भ्रमर जाणे ठे, एटझुंज नही पण देवोना खा-
मि इंड, ताराग्रहनावामि चंड श्रने नागेंसने पण रांक तुल्य गणे ; एवु मारुं मन
मोटुं ययुं ते ॥३॥
सादेव समरथ तुं धणीरे॥पाम्यो परम उदार ॥
मन विसरामी वालदोरे॥आतमचो आधार ॥ विमल ॥ दी ॥४॥
अर्थ ॥ श्रहो समर्थ साहेव के० प्रनु, तमारा जेवो धणी के० नाथ मने प्राप्त थ-
यो तेथी मारा सर्वकर्मरूप शत्रुर्ज, हवे मने परानव करी शकशे नही. वली देप्रनु !
तमो संतुष्ट यये पोतार्नु परमपद थापो वो तेची परम उदार एवा तमे मने प्राप्त
यया. वली मारा मनने संसारिक थाइट दोहट रूप चिंतानोथतिशय नार होवाची
शांति नहोती तेथी हे प्रन्नु! तमो मलवायी मनने स्थिरतारूप शांति थ तेथी
तमो मनना विसरामी ठो. हे प्रजु ! तमो मने पूर्ण वहाला ठो एटझुंज नही पण मारा
थात्माने खरूपप्रातिमाटे परम थाधार ठो ॥४॥
दरिशन दी जिन नणोरे॥ संशय न रहे वेध ॥
दिनकर करनर पसरंतारे ॥ अंधकार प्रतिषेध ॥ वि०॥ दी० ॥ ४ ॥
थर्थ ॥ हे नुमति! विमलनाथ प्रजने में नेत्रधी निरग्या, ते प्रनुना दर्शननो
प्रत्नाव एवो ठे के. नाव विशुरुनाए ते प्रनु, दर्शन यतांज, जेनी मति एकामनाए
ते दर्शनमां स्थिरता पामी तेने खन्वरूपने माटे मनमां संाय के० ब्रांति रहे नही,
एटझुंज नही पण प्रनुर्नु यने मारं स्वरूप एक ठे थने तेमा वेव के० विरोध नयी
एवी मननी निर्दोप स्थिति यश् जाय. दृष्टांन के दिन कर के० सूर्यना कर के० दिर-
योनो नर के० समूह जगतनां प्रसरतांज थंधारनो प्रतिपय २० निषेध वई जाय
तेज प्रमाणे प्रजनुं दर्शन यतांज संगर तथा वेध मात्र रहे नदी. ॥ ५ ॥
२७० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो अमीय भरी मूरति रचीगा उपमा न घटे कोय ॥ शात सुधारस कीलतीरे ॥ निरखत तृपति न होय ॥ वि०॥ दी० ॥६॥ थर्य । परमात्मानी मूर्तिना खरूपनु अधिक वर्णन एक मुखे केटलु करी शकु ? तोपण थल्पमा बहु कहीश जगतमा अमृतसमान प्रशसापात्र को वस्तु नथी, तेथी नि केवल थमृतमयज जेम कोईए रची होय तेम तमारी मूर्ति स्वनाधिक तेवी रचायेली जगतमा एवो कोई पदार्थ नथी के जेनी उपमा तमारी मूर्तिने थापी शकाय, तेमज तमारी मूर्तिमा उपमा सरधी अतिव्याप्ति, श्रव्याति के थसनर एनो दोप पण नथी. वसी प्रत्यक्ष अनुमान प्रमाण पण जपमा सवधमा वीजा पदार्थने दोग्तु नथी, यही जे मूर्तिने अमीयजरी कही ते तो मात्र वचन व्यापार करारूप उपमा कही ने, परतु प्रजनी मूर्ति तो राग द्वेपना थनारथी परम शातरूप अमृत रसमाज जीसी रदी ने, जाणे मूर्तिमान शातरस असतो दोय, तेवी मूर्ति के पली अमृतोपमा पण परती नयी, कारण के थमृतथी तो मान यंगोपाग अजर थाय वे यने प्रनु मूर्तिना शातरसयी थात्मा जन्ममरणरहित थाय ते तेथी प्रजुनी मूर्तिने निग्यता निरसता मारी चढने, दर्शननी इशाने थने हृदयनेत्रने तृप्ति थती नयी एक अरज सेवक तणीरे॥ अवधारो जिनदेव ।। रुपा करी मुज टीजीयेरे। आनंदधनपद सेव ॥ वि०॥ दी० ॥ ७ ॥ अयं ॥ ये मुमतिपत थानदधन दिमतमनुने थाधीन थपिनति करे हे जिनदेय मामान्य परजीना सामि, दु साजानद नामनो तमारो थनुचर,सेवक, तेनी पर थरज थरथारो के मानो मारा उपर सपूर्ण कृपा करी मने थापपानी शाक- रता हो नो, पीजु तो गु परतु पाच अनुत्तरवासी देनोना सुपनी पण दुथनिसापा रापनो नपी परतु निनम्मपथी उत्पन्न थयो जे थानद, तेनो जे समूह ते रूप पदने प्राप्त करावनारी परी तमारा चरणकमलनी सेरा थापो ।॥ ॥ इति । ॥ अय श्रीअनतजिन स्तवन ।। ॥ राग रामगिरि ॥ कमयानि देशी ।। धार तवाग्नी मोदेखी दोदेशी ॥ चन्दमा जिनतापी चरणमेगा । घाम्पर नाचता देशवाजीनग|| मेवना चारपर रहे न देया॥धार॥१॥ थर्य यानंदघन या पयम काउमा नदगनीनी जनदर्शनयी विर था पाचा देगी अपी पायी मज यननम्न मेरित चारित्रनी पण उपमासमा श्रीश्रानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन, २११ पुष्करता देखी महामुखी वाघी मुमतिने कहे ते. हे सुमति । तरवारनी तीक्षण धार उपर उघाडे पगे चालवू ते दोहे, वे, पण विचार करतां सेहेलु ठे, परंतु चन- दमा श्रीथनंतनाथ प्रजुना चरण के चारित्रनुं सेवन ते दोहेलु ठे. अर्थात् तरवा- रनी धार करतां चारित्रनी धार तीखी ठे. जुठं के चोगगमा चारे वाजुए तरवारने वांधी ते तरवारोनी धारोनी वचमां गुलांटा खाता खातां निकली जनारा एवा बाजी- गरोने नाचता दीग ठे, परंतु चारित्रनी श्रासेवनारूप धारा उपर महाशक्तिवंत एवा देवो पण रही शकता नथी, देवताउँने तना उदयनोज असंचव तो चारित्र प्रवर्तन तो क्यांधीज होय. तेघी तरवारनी धारा सुगम अने चारित्र प्रवर्तनरूप धारा विपम वे.॥१॥ एक कदे सेविये विविध किरिया करी ॥ फल अनेकांत लोचन न देखे। फल अनेकांत किरिया करी वापडा॥रमवडे चारगतिमांदि लेखे॥धाशा श्रर्थ ॥ को गणनेदी, समुदायना नायक कहे ते के विविध प्रकारे तपस्या प्रमुख किरिया के थाचरणाधाचरीने परमेश्वरना चारित्रनी सेवना करीए, कारण के चारि जनुं मूल क्रिया ठे जेम टुंढकादि करे ते तेम. ते प्रमाणेबोलनाराप्रवचन रहस्यना अजा- पो.कारण के नधी जेमां एकांत फल ते थनेकांत फल एवी अनेक क्रियानां अनेक फल ते. जेम क्रिया जिन्न निन्न तेम तेनां फल पण निन्न निन्न उदय पण जिन्न जिन्न नोगपण जिन्न जिन्न. जेम शालिनजना नवमां देवसुख ते संगमाना नवमां दान देवानुं फल तेम. या सर्व शुं लोचने नयी जोतां? था प्रमाणे अनेकांत ते फल जेनां एवी अनेक क्रिया करीने परमार्थशुन्य ते निरर्थक उतां यांधीना रेंटनी जेम चारे गतिमां रडवडे के परिचमण करे ते लेखे के न्याये थनेकांत फलवाली गतिनी समृद्धि अवाश्री नवज्रमण टले नहीं. तेथी थात्मानी सिद्धि पण केम थाय ? ए प्र- माणे एकांत क्रियाज करवी ते तो थाश्रव ठे. ॥२॥ गठना नेद बहु नयण निदालतां ॥ तत्वनी वात करतां न लाजे॥ उदर भरणादि निज काज करता थकांमोद नडिया कलिकाल राजे॥धार॥ थर्थ ॥ गठ के समुदाय विशेष, जेम के खरतर, तपा, लोंका प्रमुख गो; तेम- ना मतोना नेट ग्रहण करतां, प्रतिनेट पण ग्रहण थाय. तेवा मत मतांतरना बहु के० घणांनद प्रतिन्नेद नयण निहालतां के तात्विक दृष्टिये, हृदयरूप नेनें, विचारी जोतां एम लागे के शुं ते निर्लज्ञोने थात्मतत्त्वनी बातो करतां शरम नहीं था. वती होय ? कारणके ममत्व थने तत्त्वनी वातने परस्पर विरोध ठे. जेम वृक्षाना को- .
२०२ प्रकरणरलाकर नाग पहेलो टरमा थनि होय तो वृक्ष नवपक्षय न याय, तेम बारमामा ममत्व होय तो थारम तत्वरूप वृक्ष नरपतव न थाय तेथी शुद्ध तत्वज्ञानी मत ममत्वीने तत्वनी वातो क रता देखीने इसे ठे गठ नेदीने जे जे धर्म करणी करवा प्रमुख थाय ते उदर नरवा निमित्तेज थाय तेमज श्रादि शब्दथी क्रोध, मान, माया, सोन, राग, बेप, उन्नति प्रमुसने थर्यंज थाय उत्तम पुरुप तो लासमा कोश्क हो बाकी वीजा तो वेशना धारण करनारा जाणना था फुपम कलिकालमा मोहनु प्रनल राज्य तेथी ससारी करता पण गठधारी नपर तेनु विशेप शासन चाले ठे रहस्य ए वे के, समारी जीयोमायी कोऽए मोहने गलेथी, कोए गतीएथी थने कोशए केगयी पकडेस चे श्रने गछधारीएतो मोदने सांगे मस्तक सुधी पकडेस वे ॥३॥ वचन निरपेठ व्यवहार जूगे कह्यो। वचन सापेक्ष व्यवहार साचो ॥ पचन निरपेक्ष व्यवहार ससार फल॥सानतीआदरी काइराचो॥धार॥३॥ थप ॥ जे मनगदी दोय ते थपेक्षा सहित योजनारो थायज नहीं तेतो एकात- पादि, निरपेक्षी थर्यात थपेक्षारहित योजनारा थाय तेा अपेक्षा रहित वचने, यस्पन पनि चारित्रमा प्रवर्तन होय तोपण ते व्यवहार जूठो के थाहाथी पि रस जापयो सेयी हे गव्यो, वागयुक्त ते सापेक्ष कहेनाय जेम निश्चय सवधी वचन प्परदारनी याग राग ये तेम, शान क्रियासहित उत्सर्ग अपनादयुक्त, सापेक्ष य पोजे व्यवहार में० चारिमनु प्रयतन ते सिझान थनुयायी व्यवहार ठे ते चारित्र याापी थकित तेत्री सायुठे तेथी याठा दिनानु थर्थात् थपेक्षा वगरनु पचन ते निरपेक्ष वचन पद्देय तेगा पचनासा पकातगादीउँनु चारित्र, ससारफल था पना देयी तेरा पगतमादीउना वचनम्वरूप थनिखापीने सानसमा योग्य गची पदाच सानामा थारी जाय तो यादरसा नही थने कदाच यादरामा गयी नाय तो तेमा रापवु नदी निरपेक्ष वचन जेनमतथी निरुजवे तेथी तेगा परनो मानसी राग कावो नहीं यया ॥ नापे निरपेक्षा पचन क्रिया देवाचे पर वायो तर मपम सरव ।। क्यों कगयो धर " ॥ तेथी एकात क्रियापदती, एशत पूजापदी, एशत नतिपक्षी, एकात गुपक्षी, स्यादि वचनना ययन कर नागचारगतिमा नटकनारा ॥४॥ देवर धर्मनी गतिको रेम ग्हा रेम रटे गुस्थान आणी ॥ शुक्ष्यशानपिए मारिरिया गागरपाग खापागोतेद जाणोधारा ।।
श्री आनंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन, २७३ अर्थ ॥ अहो नब्यो ! ते एकांतवादिना वचनयी शुद्धदेव, गुरुगुरु अने शुरू धर्मनी परिक्षा केम व शके ? अर्थात् नज थप शके; अने शुद्ध देव गुरु धर्मनी परिक्षाने अनावे शुरु देव गुरु उपर अक्षा के प्रतीत ते पण केम रहे. कारण के साची वस्तुनी उलखाण बिना साची प्रतीत पण न याय, ए बात थाणो के थव- धारो; थने शुद्ध असा प्रतीतविना सर्व क्रियानुं प्रवर्तन, ते ठार के राख श्रयदा खातरनी पृथ्वी उपर ठाण प्रमुखतुं लीपण करवा तुख्य निरर्थक ॥५॥ पाप नहीं कोई उत्सूत्रनापण जिस्यो । धर्म नहीं कोई जगसूत्र सरिखो । सूत्र अनुसार जे नविक किरियाकरे ॥तेदनो शुरुचारित्र परखधारा अर्थ ॥ माटे निरपेक्ष उत्सूत्र नापण ठे, तेत्री सूत्रधी विरुक नापण समान वीजें पाप नधी. सिद्धांतमा उत्सूत्र नापीने महापापी कहेलो ठे; थने सूत्रमा जे प्रमाणे वचन होय तेज प्रमाणे नापण करवं, ते समान तप संयमादिमां पण धर्म नथी. तेत्री सूबनेथनुसारे जे जव्यजीव, तप संयमादि क्रिया करे ते चारित्रवंत,शुद्धचारित्र परखो के जापजो, अर्थात् जेवू चनदमा तीर्थकरनुं चारित्र तेज तेनु चारित्र जापजो ॥६॥ एद उपदेशनो सार संदेपवी ॥जे नरा चित्तमें नित्य ध्यावे ॥ तेनरा दीव्यवहुकाल मुख अनुनबी ॥ नियत आनंदघनराज पावे ॥धाण ॥ श्रर्थ ॥ पूर्वोक्त उपदेशनो सार श्रर्थात् सूत्र अनुयायी चारित्रनुं प्रवर्तन ते संदे. पथी कद्यु. तेने जे नव्यप्राणी निरंतर पोताना चित्तमां धारी राखे. सार ए वे के ब- तैमानना गठधारी शुद्ध धर्मतत्तनुं स्वरूप पुठतां, हठग्राहीपणुं शिलवे ठे, तेथी तेवा मतबादीजनो उपदेश अंगीकार न करवो; थने जे नव्य प्राणी सुत्र थनुसारे प्रवर्त्तनारा ते ते दीव्य के निरूपम देवता संबंधी वा मनोहर मनुष्य संबंधी घणां पक्ष्योपम श्रने सागरोपम काल सुधी सातावेदनीना विपाकोदयने यमुन्नबी के लोगीने नियत के निश्चयपणे, संदेह रहितपणे परमानंद, अतिजिय थानंद स- मूहने पामे अर्थात् मोक्षस्थान पामे ॥ ॥ इति थनंतजिन स्तवन. ॥ अथ श्रीधर्मजिन स्तवन । ॥राग गोगी सारंग ॥ रसीयानी देशी॥ धरम जिनेसर गाउं रंगशुं ॥ नंग म पम्शो दो प्रीति ॥ जिनेसर ॥ बीजो मनमंदिर आणुं नहीं ॥ एअम कुलवट रीत ॥ जिनेसर ॥धर्मा। अर्थ ॥ थानंदघन शुद्ध चेतनावंत अझ, नावोल्लासे होकपर्वत , परंतु प्री-
হতধ
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो.
तिना नगनो जय सागवाथी, दीनपचने धर्मनाथ प्रजुनी स्तवना करे ते हेप्रनु । तमने
निजन्यरूप प्राप्तिरूप रग के रागधी वचनधाराए स्तबु तु, परतु दृष्टिरागथी स्त
यतो नथी दे शुद्ध चेतना । ते स्तवनारूप कार्यारत अविछिन्न धाराए पार पामजो
तेमा काऽपण चित पमशोनहीं धर्मनाथ प्रनुविना वीजा राग ऐपयुक्त देवोने मारा म
नरूप मदिर के मेहेसमा खावु नहीं श्रर्थात् रागादि दोपयुक्त देवोनु ध्यान कदापि
करु नहीं, कारण के यात्मधर्म धर्मित एवा थात्मामात्रना कुखनी चट के मर्यादा
एज ने, एज धर्म ठे एज सक्षण के वीतराग विना वीजाने घ्यावे नहि ॥१॥
धरम धरम करतो जग सदु फरे॥ धरम न जाणेदो मर्म ॥ जि० ॥ धरम
जिनेसर चरण ग्रह्या पठी ॥ कोइ न वाधेदो कर्म ॥ जि० ॥धर्म॥२॥
यर्थ ॥ हे शुरुचेतना । जगतना प्राणीमान धर्म धर्म करता फरे , को शिव
धर्म, पोर विषणुधर्म, कोइ सन्यस्तधर्म, कोश् गृहस्थाश्रमधर्म, कोश्तपधर्म, को कुसधर्म,
पम प्राणीमात्र निरर्थक ब्रमण करी रह्या ते परतु तेरा सर्व प्राणी धर्मशब्दनो जे
गर्म पै० रदस्य ते पिसस जाणता नथी अर्थात् थामखनावरूप धर्म जेथी पि.
पाय परिणतिनो त्याग करी बजार परिणतिमा रमणता करवी त प धर्मनु रूप
ग्दम्य जाप्या गिना ते धर्म धर्म पोकारे ठे परतु हे गुरू चेतना! धर्मनु रहस्य
तो धर्म परमेश्वरना चरणकमसमा व्यापेमु ठे, तेथी जे प्राणी पहिरात्मपणानो
रपाग परीयतरात्मयंन यह धरम परमेश्वरना चरणकमलमा यात्मस्वरूप प्रपतीए
मनोरयाप ते प्राणी थाहारने वध करवायी कोश्पण कर्मनो यध न करे ॥२॥
प्रवचन अजन जो मदगुम करे ॥ देये परमनिधान ॥ जि० ॥ हृदय
नयण निदाने जगवाणी महिमा मेक समान ॥जि०॥धर्मः ॥ ३ ॥
थर्य ॥ दवे धर्मनाय अनुनु पाप क्यारीते जाणी शमाय ते कदे ने दे सुमति ।
गुरु उपदेशक गुरु जी कृपा परीने, हृदयम्प चतुने विप सिक्षातम्प थजन करे तो
घनादिकाखनो मिप्यावरती उदयनेनो रोग दूर थाय ते रोग दूर पायी वारम
हरपल परमनियान के यनासरत धन जे अनादियी गुप्त हतु ते प्रत्यक्ष याय
जीते दृदयग्र नेनयी प्रण जगनना यामिने ते प्राणी निहाये के देगे यने र
स्वबारे पोताना स्व-पने प्रगट जाये जे प्राणी पोनाना पम्पने व ते प्राणी
पदपटी परमेवरना बरसने वपी राक, थने ते प्राणीनो महिमा के० प्र
नासमेतममान मदोत्कृष्ट यार, यां निम्पम याय ॥३॥
५७५ श्री आनंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. दोमत दोमत दोमत दोमी ॥जेती मननीरे दोम॥ जि०॥ प्रेम प्रतीत विचारो इकडी ॥ गुरुगम लेजोरे जोम ॥ जि० ॥ धर्म० ॥ ४ ॥ अर्थ ॥ इवे शुद्ध चेतना आनंदघनने कहे के प्रवचन कारण विना परमनिधान देखवानो वीजा मत ममवीए कहेलो सिद्धांत झुं कारण नथी? त्यारे थानंदघन कहेठे के हुँ तो आत्मस्वरूप उँलखवा माटे दोनी दोमीने थाक्यो. मत मात्रने हुँडि जोया. मात्र वाह्य दृष्टिए नही, परंतु तेर्जना संकल्पित वेदांत न्यायादिक सिद्धां- तोमा उतरवा सारु जेटली मारा मननी दोग हती अर्थात् विचार वल हतुं तेटले सुधी दोड्यो, परंतु स्वरूप प्राति न यश अने विचार करतां प्रेम के स्वरूप अनिलापनो निश्चय तेनाथी धर्म जिनेश्वरनी प्रीत ढुंकमी के अत्यंत नजीक , दूर नवी अर्थात् श्रात्मामां ज; अने नजीक ठतां पामता नथी, ते पामबानो उपाय गुरुगम के गुरु- ए वतावेलो मार्ग अंगीकार करवो थर्थात् सूत्र मर्यादाघी गुरु जे मार्ग वतावे ते मागें निजस्वरूपनी धर्म जिनेश्वरनी प्रीत नजीक ठे॥४॥ एक पखी केम प्रीति वरें पडे ॥ उन्नय मिल्या हुए संधी ॥ जिण ॥ डं रागी हुँ मोहें फंदिउँ ॥ तुं निरागी निरबंध ॥ जि० ॥धर्म ॥५॥ अर्थ ॥ धर्म जिनेश्वरनी साथे प्रीति केम थर शके ? ढुं प्रीतिनो अजिलापी, प्रनु प्रीतिना थनिलापी नथी. कदाच एक पक्षी प्रीत थाय तो पण ते वरे पडे नही के नन्ने नही. विरुफ खजावनी प्रीत टके नही. प्रन्नु शुरु श्रात्मस्वरूपी, हूं तेवा ख. रूपथी रहित, तेवा बच्चे प्रीति केम नने ? प्रीतिनो तो उन्नय के बने समान धर्म- वाला होय तो संधि के मेलापथाय.माटे हे जिनेश्वर ! हुँ तमारी साये मेलाप क- रवा हुं, परंतु मारा परिणाम संबंधमां अंतःकरणधी विचार करतां संधी माटे विप अमृत जेटलो तफावत ठे. ९ रागी हुँ, तमे वीतराग ठो. ढुं मोह फंदमा फसायेलो तुं श्रने तमे तो मोड्ना बंधनची रहित ठो. तेथी मारो थने तमारो प्रकृतिए मे- वापज नथी, तो प्रीति केम थाय ? यथा ॥ प्रकृति मिले तें मन मिले, अनमिलते न मिलात ॥ दूध दही ते जमत हे, कांजी ते फट जात ॥१॥ तेत्री अगर जो हुँ थने तमे सताए तो एक वइए, परंतु दहींनी खटाग अने कांजीनी खटाशप्रकृतिमा निन्न निन्न ठे, दहींची उध जमे, कांजीथी ऽध फाटी जाय, तेम मारी सराग प्रकृति, त- मारी निराग प्रकृति तेथी प्रीतिरूप ध जमे नहीं. हुं तो प्रीतिने जमावू, परंतु तमे वीतराग होवाची प्रीति जमावो नहीं. ॥ ५ ॥ , २७६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो. परमनिधान प्रगट मुख आगले ।। जगत नलघीहो जाय ॥ जि०॥ ज्योति विना जुर्म जगदीगनी ॥ अधोअध पुलाय ॥ जि०॥ ॥६॥ अर्थ ॥ वली हे शुरु चेतना जगतनी विपरीत रीति तेतो जो पूर्व कथन कयु एनु परनिधान प्रत्यदा अत करणरूप हृदयकमलमाज , दूर नधी, उता जगतना प्राणीमात्र ते उलघी जाय . ज्यां ते प्राप्त याय ते स्थानकने तो जोतांज नथी ने कष्ट क्रियादिक, ज्या तेन पामी शकीए तेनी पावलज मडी रह्या के कारण के जगतना स्वामिनी ज्ञान प्रकाशक ज्योति ने श्रात्मानीस्वरूप प्राप्तिनीज्योति तेवनेमा थनेद पणुं , परतु जुलं, जेम ज्योतिखरूपने शनाचे शांधलानी पाठल थाधला दोने तेम, ज्ञानस्वरूप दृष्टिने बनावे, अज्ञानीनी पाउल अज्ञानी दोडया जाय वे वस्ता पण थाधला थने श्रोता पण श्राधला एवो योग वे ॥६॥ निरमल गुणमणि रोहण धरा ।। मुनिजन मानसहस । जि० ॥ धन्य ते नगरी धन्य वेलाधमी ।। मात पिता कुलवगा। जि० ॥१०॥७॥ थर्थ ॥ जे जगदीश्वरनी ज्योतिविना जगनमा अधकार व्यापिरह्यो , ते जगदी- श्वर, महा निर्मल वे ज्ञानादि गुण जेना एवा अनत गुणरूप रलोना रोहिताचल पर्वत समान वली मुनिराजोना मानस के श्रत करणरूप मानसरोवरने विपे इस समान ठे, थर्थात् जे मुनिराजोना श्रत करणमा वसी रहाठे एवा परमेश्वरे जे नगरीमा जन्म सीधो ते नगरीने धन्य ने, जे वेलाए जन्म लीधो ते वखतने पण धन्य ते, तेमना माता, पिता, कुरा तथा वंश सर्वने धन्य ठे॥७॥ मन मधुकर वर कर जोमी कदे ॥ पटकज निकट निवास ॥ जि०॥ धन नामी आनदधन सानलो॥ ए सेवक अरदास ॥ जि॥ध0100 अर्थ ॥ तेथी वर के उत्तम एवो मारो मनरूप नमर, परम उत्सासवत थर हाथ जोमी चिनति करेठे के, हे प्रनु मारा उपर कृपा करीने, तमारा चरणकम- सनी निकट के नजीकज मने निवास करना यो हे मनु तमे थनेक नामोवाला, चिदानदना समूह वो, माटे थाधीन वृत्तिवासा था मेवफनी घरज सानोति ॥ अथ श्रीगातिजिन स्तवन । ॥ राग महार ॥ चतुर चोमासु पडिकमी। एदेशी। गातिजिन एक मुज विनति ॥ मुणो त्रिभुवन रायरे॥ गाति सरप केम जाणीए॥कहो मन केम परसायरे ॥ शाति॥१॥ .
२० श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. श्रर्थ ॥ हवे थानंदधन शांतिनाथ परमेश्वरतुं शांतस्वरूप स्वपन, परपदवी नि- श्चय करवा प्रजुने विनतिरूप प्रश्न करे . हे त्रण नुवनना स्वामि ! तमे मारी एक विनति कृपा करी सांजलो. तमे शांतरत पूर्ण ठो तेथी तमारं नाम शांति . ते शां. तरसतुं स्वरूप यथातथ्य केवीरीते जाणी शकीए ते कृपा करी मने उपदेशो, जेधी मारा मनने शांतरसनी परीक्षा थाय. ॥१॥ धन्य तु आतम जेदने ॥ एवो प्रश्न अवकाशरे ॥ धीरज मनधरी सनिलो ॥ कहुं शांति प्रतिनासरे ॥शांति ॥२॥ अर्थ ॥ वली श्रानंदधन पोताना मनमा दर्पवंत या कहेवे के दे थात्मा ! तने पण धन्य , तुं सर्व श्रआत्मामा उत्कृष्ट थयो, कारणके तने शांतरसना स्वरूपनो प्रश्न करवानो अवकाश केण्यवसर प्राप्त थयो; अने शांतिनाथ प्रजुने तेंप्रन्न पुग्यो. हवे शांतिनाथ प्रजुए प्रश्ननो जे उत्तर श्राप्यो ते श्रानंदघन नव्य जीवोने कहेठे, दे नव्य थात्मा ! तमे यंतःकरणमां धीरज धारण करी शांतरसनुं स्वरूप कढुंठं ते एकाग्रताए सांजलो. जे प्रमाणे शांति जिनेश्वर कयु, तेज प्रतिनास के रहस्य हुँ कढुंटु, मारी स्वमत कल्पनाथी कहेतो नथी. ॥२॥ नाव अविशुभ मुविशु जे । कह्या जिनवर देवरे ।। ते तेम अवितव सहदे ॥ प्रथम ए शांतिपद सेवरे ।। शांतिगा३।। थर्थ ॥ पड्डव्यना शुझाशुनाव जे रीते जिनवर देवे कथन करेला ठे, तेम, शुधनावने शुद्धपणे थने अशुनावने थशुद्धपणे थविनत के० भ्रांतिरहितपणे- सद्दे के० अशान करे ते शांतिरसतुं प्रथम पद के० स्थानक तुं समजजे थने ए प्र. यमपदने तुं थादर, कारणके शुद्ध प्रधानविना शांतिपदनु कथन संनवेज नहीं,तेथी प्रथम शुरु झानरूप शांतरसतुं स्थानक हे यात्मा तुं नेव के थाटर ॥३॥ आगमधरगुरु समकीति ॥ किरिया संवर सारे ।। संप्रदायी अपंचक सदा ॥ शुची अनुन्नव आधाररे ।। शांतिः ॥ ४ ॥ थर्थ ॥ वली निखांना धारण करनारा कोई गुरु कईवे नवपूर्व मुधी अनन्य पण जणे तो भागमधर गुम्नी भी चविश्यना? उत्तर के शुद्ध देव गुरु धर्मनी प्रतीनवाडा, समक्निवंत गुम्थी शांत वल्प पामीए. ते गुन केवा होर? यात्रवनो निगेध करीना- रके उत्तम संवरनी क्रियामा प्रयती रया होय. मुग्ध प्राणीने उगवानी मंप्रदारी के० परंपरा, गुन्यमागते संगमान यावर जेमनामां नदी. च्यांत जे निर्मल नं.
२७
n
प्रकरणरलाकर नाग पहेलो
प्रदायवाला शुचि के० पवित्र थामखरूपना हानना थनितापी दोबाथी, श्रनु
नव स्वरूपमा प्रवर्त्तवाथी अनुजरना थाधार ,तेगा गुरुथी शात रसनुं स्वरूप पामीए.
शुक्ष आलवन आदरे ॥ तजी अवर जंजालरे॥ तामसी
वृत्ति सवि परिदरी ॥जे सात्विकी सालरे ।। गाति ॥५॥
अर्थ ॥ वली ते गुरु केवा होय' थामखरूपना थनुनपथी प्रगट थयेख निर्मल
ज्ञानथी सिक स्वरूपनु अवलयन करनारा दे, अर्थात् स्वखरूपमा विद्यमान उता सि-
शादिनु ध्यान करनारा ते वीजा आतरोष ध्यान थने मोह तथा रागादि निमका-
रक जजालोने दूर करी, शुरु थालवनने श्रादरी रह्या वली तामसी के क्रो-
धादि पुर्यणो जेथी उत्पन्न थाय तेवा श्राहार प्रमुस लावी श्राजीविका करतानो जे
मणे त्याग कयो , वा इन्ग्राहीपणे प्राणायामादिकनो त्याग करी शासके प्रधान
सात्विक वृत्ति अंगीकार करी ज्ञानादि गुणथी उपजेली शत्रु मित्रउपर समानचिना
धारण करनारा वे ॥५॥
फल विसंवाद जेमां नहीं ॥ शब्द ते अर्थ संवधीरे ॥ सकल
नयवाद व्यापी रह्यो॥ ते शिव साधन संधीरे ॥ शाति ॥६॥
अर्थ ॥ एवा गुरु उत्सूत्रना नापण करनारा, अर्थात् सिवाद के विरुद्धता जेमा
होय नही तेवा वचनना बोलनारा होय, जे वचननु फल पण विरुद्ध न होय शब्दनो
अर्थ पण सवध युक्त कहेनारा होय जेमना वचनमा नेगमादि साते नयनु वाद के
कथन होय एवा शातरसना जरेला गुरु ते शिव साधनना हेतु के मेलाप करारनारा ठे
विधि प्रतिपेध करी आतमा॥ पदारथ अविरोधरे ॥ ग्रहण
विधि महाजने परिग्रह्यो । इस्यो आगमे वोधरे ॥ शाति ॥७॥
अर्थ ॥ एवा गुरुना मेलापथी स्वरूप थनिलापी प्राणी स्वकार्य साधे ते विधि क-
हे जेथी थामखरूप सुखे ग्रहण थाय ते आचरवा योग्य थाचरण ते विधि क
हेवाय, थने जे थारम स्वरूपने ग्रहण करवामा विप्त करे एवा जडादि स्वरूपने न
ग्रहण करना ते प्रतिपेध कहेवाय एवा विधि प्रतिपेधथी श्रात्मा मुक्तिरूप पदना
अर्थ कार्यनो अविरोधपणे करनारो थाय एवा ग्रहण करवा योग्य विधिने महाजन
के महा मुनिराजोए समस्तपणे ग्रहण करेलो वे एम सिझातमा कथन करेलु ठे,
वा सिझातनो एवो वोध ठे एम तमे थवधारजो ॥७॥
पए श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. उष्टजनसंगति परिदरी ॥ नजे सुगुरु संतानरे ॥ जोग सामर्थ्य चित्त नावजे ॥धेरे मुगति निदानरे॥शांति ॥ ७ ॥ अर्थ ॥ वली शांतरसना अनिलापी पुरुष पुष्ट के कुछ अंतःकरणवाला, मत ममत्वधारी, हग्ग्राही मनुप्य जेमना वचनधी अशा नष्ट थाय तेनी संगतनो त्याग करे अने ज्ञानादि उत्तम गुणना धारण करनारा सद्गुरु थने तेमना शिष्य परंपरानुं जजे के सेवन करे. पठी जोगसामर्थ्य के मनादि त्रणे योग, स्ववशीतूत वतां, चित्तने विपे नाव के यात्मनावने अवेदी, अन्नदीपणे जे प्राणी धारण करी राखे ते निदान के निश्चयपणे मुक्ति प्राप्त करे, कारण के चित्तवृत्तिनो निरोध तेज कर्म- क्षयर्नु मूल कारण वे ॥७॥ मन अपमान चित्त समगणे ॥ समगणे कनक पाषाण रे॥ वंदक निंदक समगणे॥ इस्यो दोय तुं जाण रे॥ शांति ॥ ए॥ अर्थ ॥ एवा श्रात्मखनावमा प्रवत्ता पुरुपोनां चित्त केवां होय ते कहेते. तेमनो को सत्कार,सन्मान करे तेत्री ते दर्पवंत न थाय अने कोइ थपमान करे तो खेदवंत न थाय एवी तेमनी चित्तवृत्ति समान होय. वली लोनदशानी मंदता थवाथी तेम- नीपाले को सुवर्ण मुके वा कोश माटी के पटर मुके तोपण नेमांधी कोश्ने हिना- धिकपणे न माने. वनेने तुल्यमाने. वली को प्रशंसा करी तेमने वंदना करे तो ते- मना उपर प्रसन्न न थाय वा कोई तेमनी निंदा करे तो तेना उपर नाराज न थाय. नव्य ! ते पुरुप एवा होय एम तुं जाण के अवधार ॥ ए॥ सर्व जगजंतुने समगणे॥गणे तृणमणि नावरे॥ मुक्ति संसार वेहु समगणे ।। मुणे नवजलनिधि नावरे ॥ शांतिः ॥ १० ॥ अर्थ ॥ वली त्रस यावर समस्त जगतना जंतु के जीवो जेमके राजा रांक, शत्रु मित्र, स्वजन परजन. इत्यादि सर्वने तुल्य माने, तेमज तृण थने मणि के चंड कात्यादि मणि प्रमुखने पण तुल्य गणे; कोइने हिनाधिक न गणे. बली मुक्ति तथा चार गतिरूप संसारने पण समतुल्य माने. था कयन अप्रमत्तादि सातमा गुणगाणे प्रवकने माटे ते. त्यां मन स्वस्थ वृत्तिये ठे. तेने हिनाधिक कांड नत्री. संसारथी उदासीन वृद्धि गक्ष अने मोक्ष पामवानी हर्प वृत्ति पण गड मारा पदने हुँ पाम्यो तेमां शो हर्प ते नव्य संसारसमुअमां शांतरसने नाव समान मुणे के जाणे अ- थवा जवजलनिधिनो शांतरसरूप नावाए करी मुणे के पार पामे ॥ १० ॥ हे ចប प्रकरणरलाकर जाग पहेलो. आपणो आतम नावजे ॥ एक चेतना धाररे॥ अवर सवि साथ सयोगथीएद निज परिकर साररे॥ शांति ॥२१॥ अर्थ ॥ हे नव्य' एबु जाण के मारो यात्मा ज्ञानदर्शन स्वनामवतवे एक थहि- तीय स्वरूपमयी चेतनानो आधार के श्राश्रय करी रयो ने चेतनाने थाधारे थात्मा थाधेय ते ए चेतनाविना अवर के वीजा सर्व पुनस सवध, शरीर पुण्य पापादि, सयोगजन्य झानादि गुण समवाय सवधे रागपादि श्वादि सर्व थारोपित धर्म ते थात्मखनाव नथी क्षात्यादि धर्म तथा समित्यादिने पोतानो सार के प्रधान परिवार जाण ॥११॥ प्रनु मुखयी एम सानली ॥ कहे आतमरामरे ॥ तारे दरिगणे निस्तयों ॥ मुज सिहा सवि कामरे॥शांति॥२२॥ अर्थ ॥ अहो नव्यो । पूर्वे जे का ते परमेश्वरे पोताना मुखथी जे कथन करेलु ते सिझातमाथी मे साजत्यु ते प्रजुनी वाणी साजसताज मारो थात्माराम अत्यत उहास पाम्यो ते कदेठे के अहो परमेश्वर। तमारा दर्शनधी अर्थात् जैनदर्शनथी हु निस्तार पाम्यो अर्थात् शातरसना स्वरूपनो पार पाम्यो कारणे कार्योपचार ए न्याये शातरसना स्वरूप जाणवारूप कारणथी मारा सस्वरूपादि सर्व कार्यनी सिद्धि थ॥१॥ अहो अहो हु मुजने कहु ॥ नमो मुज नमो मुजरे ॥ अमित फलदान दातारनी॥जेदनी नेट यश तुजरे ॥ गाति० ॥१३॥ अर्थ ॥ आनदघन कदेठे के श्रदो जव्यो । में परमेश्वरने शातरसनो प्रश्न पुग्यो, परमेश्वरे भने उत्तर थाप्या, तेथी दु दर्पवंत यश् मारा श्रात्माने कहुनु अहो थात्मा! मने नमस्कार करो, मारा थात्माने नमस्कार होजो कोई प्रश्न करे के पोताना श्रा- स्माने पोतेज नमस्कार करे एम केम घटे उत्तर के बारमाने अमित के प्रमापर हित दानना थापनार श्रीशातिनाथ परमात्मानी नेट के० प्राप्ति यश तेथी नमो मुज नमोमुज एम का, परतु रहस्यार्थतो शानदघने श्रीशातिनाथ परमेश्वरने शा तरसनो प्रश्न करता उत्तर मट्याना इपंथी ए वचन ठे ॥ १३ ॥ शातिसरूप सपथी। कह्यो निज पर रूपरे ॥ आगम मादे विस्तर घणो॥ कह्यो शातिजिन नूपरे ॥ शाति० ॥१४॥ थर्थ ॥ थानदघन कहे के यहो जव्यो । था स्तवनमा शातरसनु सरूप निज सरूपथी के पोताना स्वरूपने तथा चीजा नव्य जीवोना स्वरूपनी प्राप्तिनेमाटे य श्र श्री आनंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. थातथ्य रीते संदेपथी क. जो तमे ते रसना विशेष रुचिवंत होतो शांतिनाथ जि- नराजे खनापित सिद्धांतनेविपे तेनुं विस्तारपणे स्वरूप काठे त्यांथी अवधारजो ॥१४॥ शांतिसरूप एम नावशे ॥धरी शुक्ष प्रणिधानरे॥ आनंद घनपद पासशे ॥ ते लदेशे वहुमानरे ॥ शांति ॥२५॥ श्रर्थ ॥ माटे श्रदो जव्यो । पूर्वोक्तरीते, रागद्वेप विषय कपायादि रहितपणे अने प्रणिधान के सननी एकाग्रताए जे प्राणी शांतरसना स्वरूपने नावशे के विचारशे, ते प्राणी श्रानंद के० परमानंदनो घन के समूह ते रूप पद जे मुक्तिपद तेने प्राप्त करशे, अर्थात् त्रण जगतना पूज्यपणारूप वहुमान पामशे ॥१५॥इतिश्रीशांतिनाथ जिनस्तवन. ॥अथ श्रीकुंथुजिन स्तवन॥ ॥ राग गुर्जरी ॥ रामकली ॥ अंबर देहो मुरारी इमारो ॥ ए देशी॥ कुंथुजिन मनहुँ किमही न वाजे॥ कुंथु॥ जेम जेम जतन करीने राखं ॥ तेम तेम अलगुं भाजेहो ॥ कुंथु ॥१॥ थर्थ ॥ हे कुंथुनाथ परमेश्वर | मारा मनने महाकष्टे तमारीसाथे जोमवा चाहुंडं, परंतु नावस्तव संबंधी ध्यानादिकमां कोश्पणरीते न वाजे के जोमातुं नयी अन्य स्थानके जोमाय ते पण तमारी साये जोडातुं नथी. हे परमेश्वर! जेम जेम मारा म- नने, प्रयत्न करी कबजे राखवा झुंडं, प्राणायामादिके, रेचक पुरक कुंनक इत्यादिके एकाय करवा ध्यानयी प्रयास करुंतुं तेम तेम हे प्रतु! ए मन तमारी साये नहीं जो. डातां थलां के दूर यतुं जाय ठे ॥१॥ रजनी वासर वस्ति नजम ॥ गयण पायालें जाय ॥ साप खायने मुखड़े योयुं ॥ एद उखाणो न्यायहो ॥ कुं० ॥२॥ थर्थ ॥ कोइ एम कइके मननो एवो स्वनावज वे के कोई स्थानके जाय नहीं तेथी परमेश्वरपासे पण जतुं नथी. तेवू बोलनारने थानंदधन उत्तर थापेठे के, ना! तेनो तो मने अनुनब ठे, ए मन तो जेम राने तेम दिवले, जेम वस्तिमां तेम उजाडमां, जेम थाकाशमां तेम पातालमां, एवीरीते गम गम फरीरयं . ए मननी गति थप्रतिहत ठे, भ्रमणशील ठे, एवी चंचल ठे के तेनी उपमा थापी शकाय एवो को जगतमां चंचल पदार्थ नयी. बली को कहे के जे फरे ते चरे पण खरो, तेथी शब्दरूप रस गंध स्पर्शनो खाद तेने मलतो हो? उत्तर-ना. तेम पण नथी. दृष्टांत के जेम कोई पुरुपने सपै खाधो, एवं कहेनारने कोइए पुयुं के सापना मुखमां कांश . , २२ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो. ग्रास श्राव्यो ? उत्तर श्राप्यो के, सापना मुसमां शु श्रावे ? तेनु मुसतो थोथु के खालीज वे एउखाणो के दृष्टांत न्याय के सत्य ठे शब्दादिनो स्वाद मानतोपा चेजियने मल्यो भने मनना मुसमां का श्राव्यु नहीं ॥ २ ॥ मुगतितणा अनिलापी तपीया ॥झान ने ध्यान अळ्यासे ॥ वयरी काइ एदवु चिते॥ नाखे अलवे पासेहो। कु० ॥ ३ ॥ थर्थ ॥ ए मन महाअष्ट निर्दय , केमके मात्र मोदनाज थजिलापी तपस्याना करनारा ते मनने साधवा माटे अर्थात् श्रात्मस्वरूप जाणगामाटे झान थने ध्याननो श्रन्यास करी रह्या , तदाकार वृत्तियें स्वरूपचिंतनमा तीन थर रह्या ठे, एवा म हामुनिठने पण ए महापुष्ट मन एवु करेठे के, अर्थात् तेना सवधमा एवो घाट वि- चारे के के, ते शलवे के० नि प्रयासे, विशेष विचाररूप उद्यम कर्याचिनाज कर्मरूप पास के जालमा फसा पडे दृष्टात के प्रश्नच राजर्पिने सातमी नर्कना दलीया ए. का करावी दीधा थने अल्प समयमां केवलझान पण उपजावी दीधु माटे ज्या- सुधी मन स्थिर न थाय त्यासुधी कष्ट किया नवभ्रमणरूप ते ॥३ आगम आगम धरने हाथे ॥ नावे किणविधि आकुं॥किहा कणे जो दर करी हटकु॥ तो व्यावतणी परें वाकु दो ॥ कु० ॥ ४॥ अर्थ ॥ को कहे के ज्यासुधी थागमनी प्रवृत्ति जाणी न होय त्यासुधी मन असाध्य के उत्तर जे बागम जो मननी स्थिरतानु कारण होय तो आगमना घर नारा जेना हाथमाज बागम ठे थने जे मन दमन करवा सवधी थधिकारज वाची रह्या ठे, तेनु मन पण स्थिरताथी हे प्रजु । तमारा चरणकमलोमा कोश पण विधि के रीते चोटतु नथी सर्व प्रयास निष्फल जाय ठे केमके ते मन थाकु ठे सरस नथी, वक वे बिना रोक्यु कदाच रही जाय, परतु रोग्यु तो र हेज नहीं एम जाणता उता पण किहा कणे केको स्थानके ए मनने करीने इटकु के सीजवु, तो जेम सर्पनु गमन ठेम कर्यापिना पण वाकु तो वेम कर्या पठी तो तेनी वक्रतानु शुज कहेवु ? तेम ज्यासुधी ए मनने हटकु नहीं त्यासुधी तो ना, परतु जो खीजवु तो सर्पनी जेम चक्र थश्ने हे प्रजुतमारी साये जोमाय नही | जो ठग कहु तो उगतो न देखु ॥ गाहुकार पण नाही॥ सर्वमादि ने सहुयी अलगु॥ए अचरिज मनमादि हो ॥ कु० ॥५॥ थर्थ ॥ यहो परमेश्वर । जो हु ए मनने उगा करता देसु तो उग कहु, परतु व गाश्नी करनारी तो जियो रे थने मन तो पाचे इजियोनो प्रेरक वे तेश्री मनने के वाकु श्री आनंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन, २७३ ग केम कडं? वली पांचे इजियो तेना प्रवर्तन विनाप्रवर्ती शकती नत्री श्रर्थात् गन्द रूपादिकमां प्रवर्त्तवानुं मूलकारण मन , तेथी ए मन शाहुकार पण नथी, एटलेके नारद जेवू महा उगवे केमके मर्व जे पांचे इपियो तेमां ए नोजिय मली रडं वे, एकीजून अ रमु ते. तेना मेलापविना इजियोथी उगाइ थायज नही. बक्षी इंजियो पोतपोताना विपय ग्रहण करे ते वखते पोतानो नाग वेहेंची लेतुं नथी, माटे स- बंधी वेगडं पण ठे. तेथी हे परमेश्वर ! मने आश्चर्य लागे ते के सर्वधी नेचु ते वे- गर्बु केम कहेवाय ' अने सर्वधी वेगवू ते नेवू केम कहेवाय ? एम परस्पर विरोध उतां श्रविरोधपणे नेला रह्यां ठे. ॥५॥ जे जे कडं ते कान न धारे॥ आपमतें रहे कार्बु ॥ सुरनर पंमित जन समजावे ॥ समजे न मारु साबुं दो ॥ कुं० ॥६॥ अर्थ ॥ वली तने जे जे हितशिक्षानो उपदेश करुं ते ते तमाम मारां वचनो का. नेज धरतुं नथी, अर्थात् पोतानी श्वाए जे जे शुनाशुन्न तरंग उपजे ते ते ते प्रमाणे वर्ने ठे, तेथी ते कालुं के महा मेढुंठे. धार्तरोउचितवनथी श्याम . तेवाने ढुंतो शुं समजावी शकुं ? महा शक्तिवंत देवताउँ, सिंह यष्टापद जेवा पशु पकी पण जेनाथी जय पामे तेवा प्रवल शक्तिवंत मनुप्यो थने शास्त्रना जाणनारा कोविदो पण जेने स- मजावी शकता नथी. तेथी ए मारी कुमति स्त्रीनो नाश, मारो सालो ठे अने आत्मा शुरु उपयोगे प्रवचे त्यारे पण एमारी मुमति स्त्रीनो नाश होवाथी सालोज .॥६॥ में जाण्यु ए लिंग नपुंसक ॥ सकल मरदने ठेले ॥ बीजीवातें समरथ के नर ॥ एदने कोइ न जेलेहो ॥ कुंण् ॥ ७॥ थर्थ ॥ श्रदो प्रनु ! शास्त्रधाराए में जाएयु के ए मन नपुंसकलिंगे . परंतु प्र. त्यक्ष प्रमाणे विचारी जोतां ए मन समस्त मरदोने ठेले के हगवी नांखे तेवु के. पुरु- पत्वधर्म सहित उतां जो मन परवश होय तो पुरुप पण स्त्रीने संयोगे नपुंसक स- मान यश् जाय तेथी एमन सर्व मरदोमां अग्रगामी वे. जो के तप करवामां, कष्ट किया साधवामां, सिंहनागादिने दमन करवामां, समुशादि जल तरणमां, आकाश गमनादि क्रियामां, नूतपिशाचादि वशीकरण क्रियामां पुरुप समर्थ , परंतु हे कुंथुप्रक्षु | ए मनने एक नवपरिणति परिपाकी मुनिराज विना बीजो कोइ पण जेले के जीली शके नही,अर्थात् तेनी गतिने रोकी शके नही, तेने एकाग्र करी शके नहीं॥5॥ मन साध्युं तेणे सघर्बु साध्यु ॥ एद वात नहीं खोटी ॥ एम कदे साध्यु ते नवि मानुं ॥ एक ही वात वे मोटी दो ॥ कुं० ॥७॥ -
२६
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
दरशन ज्ञान चरण थकी॥ अलखसरूप अनेक रे ॥ निर-
विकलप रस पीजियें॥शुक्ष निरजन एक रे॥ध ॥७॥
अर्थ ॥ केवलदर्शनरूप पर्याये एक थलसनुज स्वरूप वे थने केवलज्ञानरूप
पर्यायें जोए तोपण एक अखसनुज स्वरूप वे, वली दायकचारित्र पर्याय जोता
पण एक श्रससनुज स्वरूप वे एम वीजापण थजर, अमर, थचल, थकल, थरुज
इत्यादि अलस के० परमेश्वरना अनेक स्वरूप ठे परतु पर्यायातर सवधी नेद क-
पनाए रहित, अव्यार्थिकपणे अनेदवृत्ति चितवनरूप, निरविकल्परूप, अमृतोपशम
रसनु पान करता, शुद्ध निर्मल कर्मअजन रहित जे परमेश्वर ते एकज ते जेम श
पना दियी महावीरपर्यंत सर्व तीर्थकर सत्ताए निन्न परतु रूपे अभिन्न तेम ॥ ५॥
परमारथ पथ जे कदे ॥ ते रजे एक तंतरे॥ व्यव-
दारे लख जे रदे ॥तेदना नेद अनंतरे ॥ध०॥६॥
थर्थ॥ जे परम के उत्कृष्ट अर्थ के कार्यनु करनार एवो जे पथ के मार्ग व.
तावे ते एकात निश्चयनयनाज रागी ठे, एटले ते लेशमात्र व्यवहार नयना थ.
पेक्षी नथी, अथवा ए वने पदोना थर्थनो थन्वय था प्रमाणे करीएतो तीक्ष्ण नास
याय जे एकात रागी ते परमार्थ पथ कहे एटले उत्कृष्ट मार्ग कहे, पण वीजा तेम
न कहे था कथन निश्चयनु वे जे प्राणी व्यवहार नयनेज लख के जाणीने रखा ठे,
एटले मात्र व्यवहारनेज मुरय जाणी रह्या ठे, ते व्यवहार नयवादीना नेद के०मि
कल्प बनत के० घणा ॥६॥
व्यवहारे सखे दोदिला ॥ काइ आवे दायरे ॥ शुभ
नय थापना सेवता ॥ नविरदे ऽविधा सायरे ॥ध० ॥७॥
थर्थ ॥ जे प्राणी व्यवहारना रसीया होय, ते स्थिविर गुणाला प्रवृत्तकादिकोनी
घणी सेवनादि कष्ट क्रियायी, तप सयमादि व्यवहारने खसे के शीसीने दोहिता
के महाकष्ट करता प्रवत्त ठे, परतु तेवा व्यवहारने सेवता जन्मारो वही जाय परतु
मान व्यरदारनी कडाकुट करणी करता लेशमान स्वरूपप्राप्तिरूप वस्तु हाथ थावे
नहीं, तेयी शुभनयने थापना के प्रमाण करीने, थर्थात् थात्मा शुरु निर्मस कर्मो-
पापियें रहित एम सेपिये के० विचारी तो, थात्मा शुद्ध सरूप रहित ठे वा यात्मा
यात्मस्वरूप पामो एवी सुविधा के० चे प्रकारनी साथ के कल्पना न रहे थ
यात् थारमा प्रणे कालें शुभ यात्मस्वरूपीज , ए थरनायनो धर्म ठे, ते धर्मने प्रसादे
ऽपिधानी विचारणा न रहे ॥७॥
श्त श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विंशतिजिन स्तवन. एक पखी लखी प्रीतनी ॥ तुम साये जगनाथरे । कृपा करीने राखजो॥ चरणतलें गृही दाथ ॥ध ॥ ७ ॥ अर्थ ॥ माटे जो शुझात्मस्वरूपी हुं हुं तो तमे शुद्ध श्रात्मस्वरूपी जो, परंतु हुँ रागी तमे निरागी, माटे तमारे मारे असमान धर्मीपणुं , तेथी में तमारी साये एक पदी प्रीत लखी के जाणी; अर्थात् तमने तो मारी साथे प्रीति करवानी - छाज नयी तो पराणे प्रीत शी रीते थाय ? तेथी दे जगतना नाथ | तमारी सायेप्रीति थायज नहीं. तमे त्रण जगतना पूज्य, हुं निखारी लोकोक्ति पण एम वे के वेर, वि. वाह अने प्रीति सरखा साये करीए. मोटानी साये प्रीति शी? मोटानी तो कृपाज जोइए. दयावंतपणानुं तमारु विरुद ठे तेथी मारा उपर कृपा करीने तमारा चरण के पगनी नीचे मारा हायने राखजो. अही परमेश्वर तो मुक्ति पाम्या तेथी तेने च- रणनो श्रसंचव श्रने सेवकना हायने ग्रहण करवानो पण असंनव, परंतु नक्तिनां वचनो , तेथी इपण नथी नक्त लोकोने उलंना देवानो खनाव ठे.॥ ७ ॥ चक्री धरम तीरयतणो । तीरथ फल तत सार रे । तीरथ सेवे ते लदे ॥ आनंदघन निरधार रे ॥ध ॥ ए॥ अर्थ ॥ अहो परमेश्वर। तमारा समयधर्मनुं शुद्ध थात्मस्वरूपप्राप्तिरूप फल का श्रने तमारा धर्मसमय संबंधी तीर्थy थानंदघन प्राप्तिरूप फल थागल वर्णव्यु. ते धर्मतीर्थ के चतुर्विध संघना तमे चक्रवर्ती ठो तेधी तमारी थाइा चतुर्विध सं- घमां अखंडपणे व वे वली तीरथफल के चतुर्विध संघना तमे फल ठो. तेमज ती- रथ शब्द साये तत शब्द जोडनां, तीर्थना तत्व ठो-रहस्यठो तेमज तीर्थमा सार के प्रधान नमे ठो वली तीर्थन चक्रवर्तीपणुं, तीर्थ, फलपणं, तीर्थनुं तत्वपणुं थने तीर्थ- सारपाणुं एतु जे तमा तीर्थ, जेने तमारा जेवा नमो तीव्यस्म एवी वाणीए नमस्कार करे ठे, एवा चतुर्विध संघरूप तीर्थने जे प्राणी सेवे ते प्राणी निरधार के. निश्चयपूर्वक थानंदघननो समूह पामे। ए॥ इति श्रीधर जिन स्तवन. ॥ अथ श्रीमनिजिन स्तवन । ॥ राग काफी ।। सेवक केम अवगणीए हो ।। ए देगी । सेवक केम अवगणीए हो । मल्लिजिन ॥ एद अब शोना सारी ॥ अवर जेट्ने आदर अतिदीए ॥ तेहने मूल निवारी हो। मक्षिण॥१॥ श्रर्थ ॥ हे मल्लिनाथ परमेश्वर ! श्रव केण्ड्वे कर्मधार करवाची पान्या जे केवल राज प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो ज्ञान, केवलदर्शन तेनी शोना सारी के प्रधान पामीने पोतानी साची सेवाना करनार चाकर तेनी थावे टाणे केम अवज्ञा करोठो अर्थात् मारी थपझा करवी योग्य नथी थवर के वीजा मारा जेवा ससारी जीव रागादि परिणतिय ग्रस्त जेने थाशा दासी थत्यत थादर सत्कार करे वे ते श्राशा दासीने हे प्रजु । तमे मूल के जडथी निवा. रण करी थर्थात् निलोजता खीसीए उसेमी नाखी दिदा लेताज थाशानो त्याग कयो यने ज्यारे बारमे गुणगणे चड्या त्यारे मुक्तिरूप थाशाने पण तजी दीधी झानसुरूप अनादि तमारु॥ते लीवु तमे ताणी ॥ जुर्ड अज्ञान दशा रीसावी ॥ जाता काण न आणीहो॥मल्लि॥२॥ थर्थ ॥ दे प्रनु ! तमारु ज्ञानखरूप अनादि कालथी, मोहथी प्रगटी जे अज्ञान दशा तेथी श्रागादित हतु, ते तमे ताणी लीधु थने हे सुमति। तमे जुर्व के देखो थनादि कासनी क्षीर नीर जेसी सवधवाली अशानदशा नामनी स्त्री ते मल्लिनाथ परमेश्वरने, यात्मम्वरुप अनुनबीने, थसोहामणी सागी तेथी थप्रीतकारिणी जाणीने तेने यात्माप घरची जाता जाणी पण काण न थाणी एटले तेनी साये थनादि परगस दतो ते घर उडीने जेम उठ सींघ गया तेम जाय वे तो नवे जाउँ एम पर्यु, पप तेनी साये नापण करवु एटली पण काण के मर्याद न थाणी ॥२॥ निज मुपन जागर उजागरता ॥ तुरिय अवस्था आवी॥ निता मुपनदशा रीमाणी॥जाणीन नाथ मनावीदो॥ मल्लिम् ॥३॥ थर्य । यसी हे परमेश्वर। नव्य थनव्य ससारीजीपोने निझा तया सुपन, चे थारया ते यने नव्यने नन्यसनो परिपाक काल तेरमे गुणगणे थाय त्यारे ए चे यवस्थानो नाश याय यने ते जाग्रत थास्था पामे तथा चनदमा गुणगणाना थतथी मिझनेपि उजागर थाम्या होय ए चार थास्यामा हे प्रलु तमारे तुरिय के चोयी उजागर याम्या प्राप्त यज्ञ, ते जोक्ने निजागनित मुपनयवस्थाए जाएयु के थमने प्रतुप पुर्यचन क्ह्याग्निान थमारी प्रतिपक्षीणीउने मनायी, तेथी थमारो तिरम्बार ययो एम जागी तेवमाणी तेठने यात्मपरथी जाती देवीने, बरूपमा यनरापशरकतेने जाणीने हे नाय। तमे तेने मनायी नही ॥ ३ ॥ समस्ति माये मगाउ सीधी। मपरिवाग्मुं गाटी। मिश्या मति अपगरण जाणी॥ घरयी वाढिर मादिदो ॥ मल्लिः॥४॥ ॥ हे परमेश्वर नमे मिथ्यालयी पगदमुप याने उपगम पिचक मंरादि परिवार सहित सनक्ति माये मगार गाटी के दृटपणे कधी तेम पराग्री यात्म श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन, एनए स्वरूपधी विरुष प्रवर्तनारी मोहरायनी पुत्री जे मिथ्यामति तेने आत्मस्वरूप प्राप्तिमा नंग पमावनारी अपराधी जाणीने तमारा श्रात्मघरची बहार काढी मुकी अने तेणीने फरी घरमा प्रवेश न करवा दीधो ॥ ४ ॥ हास्य अरति रति शोक उगंग ॥नय पामर करसाली॥ नोकपाय श्रेणीगज चढतां ॥श्वानतणी गति जालीदो॥मल्लि०॥५॥ अर्थ ॥ वली दे प्रनु ! नोकपाय जे हास्य, अरति, रति, शोक, उगंठा श्रने नय ए ठ नोकपाय मोहनी क्रोधादि कपायनी अपेक्षाए पामर के रांक, परंतु संसाररूप खेतीनी वृद्धि करनारी, तेथी करसा केरा खेती खेमानी थाली के पंक्ति जे क्रोधादि कपाय तेनी सदृश माटे नोकपाय, ते ने ज्यारे तमे पकश्रेणिरूप गज के हाथी उपर खारी करी त्यारे श्वान के कुतरानी रीत ग्रहण करनारीने गणी नही. जेम राजमार्गे हाथी चालतां हाथी उपर चडेलाने कुतरा पहोंची शके नही, परंतु हाज हाऊ करे तेम परमात्मा श्रेणिरूप गजे श्रारूढ थया, त्यारे हास्यादि ठए कुतरानी जेम हाउ दान करता रहा. ॥५॥ रागद्वेष अविरतिनी परिणति ॥ ए चरण मोदना योधा ॥वीत राग परिणति परिणमता ॥ उठी नाव्या बोधादो॥ मक्षिण ॥६॥ अर्थ ॥ वली नवरूप वीजना अंकुरना उत्पादक राग तथा हेप तेमज अविरति- नी परिणति, ए त्रणेनुं परिणमन; ते त्रणे चारित्रमोहनीयना योधा के सुनट ठे. चारित्रमा प्रवर्तनारा मुनियोने चारित्रश्री पाडनारा . परंतु हे परमेश्वर ! तमे ज्यारे वीतराग परिणतिने विपे तदाकार प्रवृत्तिए प्रवर्त्या त्यारे तेए विचार्यु के अमारी विरोधी वीतरागता घरमा श्रावी तेथी इवे श्रमे रही शकीये नही, एम विचारी वोधा के एबुं जाणनारा ते पोतानी मेलेज उठीने नाशी गया. ए प्रमाणे हे प्रनु ! तमारुं कार्य सेहेजे सिझ ययु.॥६॥ वेदोदय कामा परिणामा ॥ काम्यकर सहु त्यागी ॥ निःकामी करुणारस सागर ॥ अनंत चतुप्कपद पागीहो ॥ मल्लि ॥७॥ अर्थ ॥ वली हे प्रच! वेटना उदयथी कामना परिणाम के अनिलाप एटले पु- रुपने स्त्री, स्त्रीने पुरुप, एवो अनिलाप वेदोदयथी थाय. ते वेदना उदयधी कामनो अनिलाप तो पुर रह्यो, परंतु तमे तो काम्यकर के बांगरूप कर्ममात्रना त्यागी थया, तो वेदनो सर्वथा अन्नाव थाय तेमां शुं नवा! हे प्रनु। तमे निरनिलापीपणा- थीज करुणारूप रसना समुन ठो. निष्कामी विना दयाना परिणामने "जावज होय. N नियतं जेने तेनु कसरीवाय परंतु प्रतु तो थपिरति प्रमुख रूपयोयी रहित यया तो सजीवमात्रमा तमग मनमा नाया ३० मुद्दायानगम्या ठे॥१०॥ श्ए प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो तेथी तमे अनंतझान, अनतदर्शन, अनंतचारित्र, थनतवीर्य ए अनत चतुष्पद जे निर्वाणपद तेना पागी के० पदना रंगाणा अर्थात् मोक्षपदमा लीन गे॥७॥ दान विघनवारी सहु जनने ॥ अन्नयदान पद दाता ॥लान विघन जगविघन निवारक ॥ परम लान रस मातादो। म ॥७॥ अर्थ ॥ हे प्रनु । तमे दान सबधी विघन एटले दानातरायनो नाश करीने जव्य राशि जीवमानने थनयपद जे मुक्तिपद तेरूप दानना दातार यया वली सानात राय कर्मनो नाश करीने तेमज जगतपासी सर्व जीवोना साजातरायना दूर करनार थाने पोते परम के उत्कृष्ट श्रात्मरी सवधीरस ते अव्ययपद प्राप्त थवाथी उत्पन्न थयो जे यतिजियरस ते रसमा माता के मन यया ॥७॥ वीर्य विघन पमित वीर्य दणी ॥ पूरण पदवी योगी ॥ लोगो पलोग दोय विघन निवारी ॥ पूरण लोग सुनोगीदो ॥ म० ॥ ए॥ थर्थ ॥ वली परम थात्मवत्ताव पामवाथी उत्पन्न थयु जे परम थात्मवीर्य तप पमित पीयें के० पराक्रमथी बीयांतरायनो नाश कयों तेथी सपूर्ण पदवी जे तीर्थंकर पदवी, ते पाम्या अर्थात् थात्मगीर्य फोरवता थात्मपदनीने विन करनार मोदनो तमें नाश कर्यो ए योग्य ते थहीं पदमा योगने बदले योगी शब्द सूत्रकारे गुथ्यो ते ते प्रास मेसवना माटे सागे ठे योगी शब्दनो अर्थ करीए तो ते पदवीधी सयोग थयो एम याय थने थारमाने स्वरूपपदवीनो समायसवध सजवे पण सयोगसयध न सनवे तेथी योग शब्दनो थर्य ए पदवीने योग्य ठे एम कर्यो वे कर्त्तानो थाशय फर्ता जाणे वसी तमे लोगातराय, उपनोगातराय, बने थतरायने श्रात्मवीर्यथी निगारीने सिझात्मसनधी या गुणरूप जोगना मुजोगी के उत्तम जोगवनारा थ पाठो थांत् मुनोगने थतराय करनारा लोगोपजोगातराय यनेनो नाश कर्यो ॥णा ए अढार दूपण वरजित तनु ॥ मुनिजन दे गाया ॥ अघि तिरूपक दोप निरूपण ॥ निरदृपण मन नायादो।म० ॥२॥ थर्य दे परमेश्वर । पूर्वोक्त थढारे दोष रहित तमारु तनु के शरीर थस. प यात्मपिमधारक ठे तेत्री तमे मुनिराजोना मुंद के समूहने स्त. स्यात प्रदेशम्पायन मणे तमने नव्या परतु हे मुमति थपिरति दोषयी नयी वा योग्य भणयन तो दोष निरूपण ते अर्थात् थद्वारे दोपमा प्रचंयु ते दोप यया तेषी निरक्षण पवा ते मो एए? श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विंशतिजिन स्तवन. शणविध परखी मन विसरामी। जिनवर गुण जे गावे ॥ दीनबंधु नी मेहेर नजरथी॥ आनंदघन पद पावेदो ॥ मल्लि० ॥११॥ अर्थ ॥ माटे हे सुमति ! जे स्वरूपज्ञाता प्राणी होय ते पूर्वोक्त अढार दोप वर्ज- वानी विधि के रीत कही, ते रीते मन वीसरामी के मनने स्थिरतानावे प्रवर्त्तावी अढार इपण रहित तेज अरिहंत देवाधिदेव एवी परीक्षा करीने सामान्य केवली. उमां प्रधान एवा महिपरमेश्वरना गुणग्राम-स्तवना करे अथवा मनने विशरामना धाम एवा मद्विजिनना गुण वर्णवीने स्तवना करे. ते प्राणी मोहमले हणायेला,निज- खरूपे रहित, संसारमा जन्मजरादिघी खिन्न थयेखा दीन होवाघी तेमना बंधु के भ्रातासमान निःस्वाय सहायना करनार मल्लिपरमेश्वरनी मेहेर के। कृपानजररूप- शिवख दृष्टिधी, अतिजियानंदनो समूह एवं जे मुक्तिपद ते निःसंदेहपणे पामे ॥११॥ ॥ अथ मुनिसुव्रतजिन स्तवन ॥ n राग काफी ॥ श्राधा श्राम पधारो पूज्य ॥ ए देशी ॥ मुनिमुत्रत जिनराय एक मुज विनति निसुणो ॥ आतमतत्व क्युं जाण्युं जगतगुरु ॥ एदविचार मुज कदियो । आतमतत्व जाण्याविण निरमल ॥ चित्तसमाधि नवि लदियो । मुनि ॥१॥ अर्थ ॥ श्रहो मुनिसुवन जिनराज! श्रानंदघननी यात्मतत्व संबंधी एक विनति थतित्रयपणे श्रवण करो हे त्रण जगनना स्वामि! श्रात्माधी विसर्जन बयेवू एवं यात्मधर्मरूप तत्व नमे केवी रीते जाएयु? तेनो विचार थनुक्रम विधिए मने पा- करीने कहो. केमके यात्मतत्व जाण्याविना थर्थात् पुमतादि जडबी यात्माने जिन्न थवधारण कर्याविना, काम, क्रोध, लोन मोहादिना जोरथी मननी समाधि केन्धि- रता न पामी शकीए. परंतु अकामी, अक्रोधी, थमानी, थलोनी इत्यादि वृत्तिथी निरमल यइ चिचवृत्ति निरोधकरी नदाकारं वन्वरूपने विपेज प्रवर्जन, ते न पाम्यो. माटे यात्मनत्व जे रीते जाएं ते उपदेश करो ॥१॥ को अबंध आतम तत माने । किरिया करतो दीसे ॥ क्रिया तणुं फल कहो कोण नोगवे ॥ एम पुग्यु चितरीमं । मुनि ॥२॥ अर्थ ॥ को प्रश्न करे के, सर्व मतोमा यात्मतत्ववें वर्णन ठे, तेवी परमेश्वरने पुत्वानुं शुं कारण 'उत्तर के मुनिनुबन प्रनुविना,बीजार्डने जो यात्मवत्खनो निय होय तो कोर के सांस्यादि मनवाला अबंधपणे यात्मनत्व माने ठे. के प्रकरणरत्नाकर नाग पहेसो विगुणो न वध्यते न मुच्यते” गुणविनानो थारमा त्रणे काल कर्मधी बधातो नथी, मुकातो नथी निश्चयनयनो मत तो एमज , परतु व्यवहार नयनी अपेक्षाथी तेर्ड रहित वे वली वेदांति थारमाने अवध माने ते अने काम क्रोधादि उपयोगे प्रार्गता तेमने पुनीए के तमे कर्मथी वधार्ड ठो के केम? त्यारे ते उत्तर थापे के, जे क- मथी बधाय एम माने ते कर्मथी वधाय, परंतु थात्मा तो स्वनावेज निर्मल ते तेथी श्रात्मा षधातोज नथी एप्रमाणे बोलनारा वेदाति प्रमुखने पाठ क्रिया करतां तो देखीए वीए माटे हे शुद्ध चेतना। में तेने क्रियामा प्रवर्त्तता देसीने चित्तरीसे के० मनमा रीस श्राववाथी पुग्यु के तमे श्रात्माने तो थवध मानो तो एटले शुजाशुज करणीए श्रात्मा शुनाशुन कर्मनो वध करतो नथी, परतु थात्मा श्रात्मस्वनावे निर्मल थन धक ठे, एम मानो तो, तो महाकष्टकरी,शुनकरणी करी ते क्रियानु फल श्रात्मा नो- कापणे जोगवे एम मानशो तो तमारो पक्ष दाशे,अने क्रियानु फल श्रात्मा न जो गवे एम मानशो तो क्रिया करो गे तेनु फल कोण जोगवशे ? अने जो क्रियानु फस श्रात्मा न जोगवे तो क्रिया निरर्थक थर, असिझ थइ, तेथी व्यपदारनयने अगी. कार कर्या उता तेने दो गे तो हे शुद्ध चेतना। एवा मतवाखाउने पुरावाथी हुँ थात्मतत्वने केम पामु तेथीज परमेश्वरने पुग्यु ॥२॥ जड चेतन ए आतम एकज ॥थावर जगम सरिखो ॥ मुख सुखशकर दूपण आवे ॥ चित्त विचारीजो परिखो। मुनि॥३॥ अर्थ ॥ वली अद्वैतवादीना प्रण पक्ष १ थबैत २ देतात ३ विशिष्टाद्वैत वि शिष्टाद्वैतपदी विष्णुना उपासक वे ते जड चेतन के जडयुक्त चेतन एवो थारमा एकज ते एम माने हे सर्व शरीरधारीमा परमात्मा अंशे व्यापी रह्यो , ते एक वे सर्व गत है, नित्य ठे एवो तेमनो मूल सिहात ठे जीवात्मा कोश्काले परमात्मा नज थाय, त्रणेकास जीवात्मा सेवक श्रने परमात्मा खामि एम ते माने ते श्यादि तेमनी मान्यतानो घणो विस्तार ठे वली नाहतपक्षी स्थावर जगममा कथचित् नेद माने ते विशिष्टाद्वैतने पुढे ठे के, पृथ्वी, थप, तेज, वायु थने वनस्पतिने निर्मल पृथ्वीना श्रत वी मानोगे तो यावर जगममा जड सबधीत चेतना एक वा कथ. चित् नेद हे त्यारे ते कहे ठे के थावर जगम सरिसो के० यावर अने जगम थ. भेद ले तो हे शुद्ध चेतना। में तेने पुन्यु के तमारो मत जे तमे स्थाप्यो, तेनो चित्त विचारी परिखो के चित्तमा विचार करी का परिक्षा तो करो तमारा मत. मां तमाराज कहेवाथी सुख सुख सवधी शकर दूषण प्रवेश करे ने सुख सने प .
श्री आनंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. -शए३ रस्पर विरोध के. सुख ते अःख न चाय अने उख ते सुख न थाय. एवा सुख उसने एक समान अधिकरणरूप मानी सुखनो कर्ता पण थावर जंगममयी जड चेतन श्रने पुःखनो कर्त्ता पण यावर जंगममयी जन चेतन; तेत्री थावरचें करेलुं सुख-ख जं. गममा प्रवेश यq जोशए श्रने जंगमर्नु करेलु सुख जुःख थावरमा प्रवेश थ, जो ए. एम कहेवाथी शंकर दूपण थावर जंगम थाय ॥ ३ ॥ एक कहे नित्यज आतम तत ।। आतम दरशण लीनो ॥ कृत विनाश अकृतागम दूषण ॥ नवि देखे मतहीणो ॥ मुनि ॥४॥ अर्थ ॥ वली कोश्क अद्वैतवादी, तेरापंथी, समयसारीया, वाशिष्ठसार ग्रंथी एम कहेठे के श्रात्मा निश्चयथी चारे गतिमां नमतां ठतां पोताना स्वरूपदर्शनमा लीनो के व्यापक ते अर्थात् त्रणे काल श्रात्मा स्वरूपदर्शनथी रहित नथी. तेमने में पठ्यु के जो आत्मा श्रात्मस्वरूपमांज लीन होय तो कृत विनाश के साधेली उत्तम उत्तम फलनो विनाश तेरूप दूपण शुं तमे नथी देखता ? अने अकृता- 'थात्मा आत्मस्वरूपमा लीन होय तो उप्कृतनो वंध नज थाय अने प्राणी. फल नोगवता तो देखीए ठीए तेथी ते अकृतागमरूप दूपण तेने Pain के बुद्धिहीन तमे देखता नथी. तमाराज शास्त्रसां कडुंठे के "कृ. " तेथी कर्याविना जोगवाय केम? ॥४॥ रागी कदे वादी॥ दाणिक ए आतमजाणो॥ मुखजःख न घटे ॥ एद विचार मन आणो ॥ मुनिः ॥ ५॥ शुद्ध चेतना ! चोधमतना रागी, वादी के० पदवाला एम कहे थात्मा, क्षणेक्षणे जिन्नभिन्न ठे एम जाणो के अवधारो. अर्थात् पत्र तथा पदार्थ मात्र क्षणिक , जे प्रथम क्षणे ते वीजी क्षणे सिद्धांत ठे. ते चौधमतवादीने में कडं के थारमाने जो कणेक्षणे हो तो बंध के शुन्नागुल कर्म बंध तथा मोक्ष के कृतकर्मनो त्यो, फल सुख अने उप्कृत्योर्नु फल फुःख, श्रा चारे प्रकारो द. नि न घटे के संनवता नी; कारण के जे क्षणे आत्मा बंध करे ते बं. ताबी वीजी क्षणनो थात्मा जे नोक्ता ते जिन्न दे, तो कर्ता श्रात्मा निन्न ननोका आत्मा निन्न एम चाय ठे. तो तेवीरीते यवं असंनव वे, तेथी ते असं- नवनो विचार मनमा थापो के लावो माटे हे शुद्ध चेतना! जे पोतेज थात्मतत्व प्रकरणरत्नाकर नाग पडेखो “विगुणो न वध्यते न मुच्यते" गुणविनानो थात्मा घणे कास कर्मथी वधातो नयी, मुकातो नथी निश्चयनयनो मत तो एमज ने, परंतु व्यवहार नयनी थपेक्षायी ते रहित वे वली वेदांति श्रात्माने अवध माने ते थने काम क्रोधादि उपयोगे प्रवर्त्ततां तेमने पुठीए के तमे कर्मथी बधाउँ ठो के केम? त्यारे ते उत्तर थापे के, जे क मैथी वधाय एम माने ते कर्मथी वधाय, परतु श्रात्मा तो खन्नावेज निर्मल ने तेथी आत्मा वधातोज नथी एप्रमाणे घोसनारा वेदातिप्रमुसने पाठ क्रिया करता तो देखीए बीए माटे हे शुझ चेतना। में तेने क्रियामा प्रवर्त्तता देसीने चित्त रीसे के० मनमा रीस श्राववाथी पुठयु के तमे श्रात्माने तो श्रवध मानो तो एटले शुभाशुज करणीए श्रात्मा शुनाशुल कर्मनो वध करतो नथी, परतु श्रात्मा श्रात्मखन्नावे निर्मल थव धक , एम मानो ठो, तो महाकष्टकरी,शुनकरणी करी ते क्रियानु फल थात्मा जो. कापणे जोगवे एम मानशो तो तमारो पक्ष वेदाशे,अने क्रियानु फल श्रात्मा न हो गवे एम मानशो तो किया करो तो तेनु फस कोण जोगवशे? थने जो क्रियानु फल श्रात्मा न जोगवे तो किया निरर्थक थश श्रसिद्ध थर, तेथी व्यवहारनयने अगी- कार कर्या उता तेने वेदो वो तो हे शुरू चेतना! एवा मतवासाने पुठवाथी हु आत्मतत्वने केम पामु तेथीज परमेश्वरने पुठ्यु ॥२॥ जड चेतन ए आतम एकज ॥थावर जगम सरिखो ॥ उख सुखशंकर दूपण आवे ॥ चित्त विचारीजो परिखो। मुनि॥३॥ अर्थ ॥ वली अद्वैतवादीना त्रण पक्ष १ थद्वैत २ द्वैताद्वैत ३ विशिष्टाद्वैत वि. शिष्टाद्वैतपदी विष्णुना उपासक ठे ते जड चेतन के जडयुक्त चेतन एवो शात्मा एकज एम माने हे सर्व शरीरधारीउँमा परमात्मा अंशे व्यापी रह्यो , ते एक ठे सर्व गत , नित्य ठे एवो तेमनो मूल सिझात ठे जीवात्मा कोश्काले परमात्मा नज थाय, त्रणेकास जीवात्मा सेवक थने परमात्मा खामि एम ते माने ते इत्यादि तेमनी मान्यतानो घणो विस्तार ठे वली बैनातपक्षी स्थावर जगममा कथचित् नेद माने ते विशिष्टाद्वैतने पुढे ठे के,पृथ्वी, थप, तेज, वायु अने वनस्पतिने निर्मल पृथ्वीना तर्जावी मानोगे तो यावर जगममा जड सबधीत चेतना एक ठे वा कथ. चित् नेद ते त्यारे ते कदे ठे के थावर जगम सरिसो के० थावर थने जगम थ. नेद वे तो हे शुद्ध चेतना। में तेने पुव्यु के तमारो मत जे तमे स्थाप्यो, तेनो चित्त विचारी परिसो के चित्तमा विचार करी का परिक्षा तो करो तमारा मत मां तमाराज कहेवाथी उख सुख सवधी शकर दूषण प्रवेश करे ठे सुख खने प श्री आनंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. शए३ रस्पर विरोध ठे, सुख ते अःख न चाय श्रने छुःख ते सुख न थाय, एवा सुखःखने एक समान अधिकरणरूप मानी सुखनो कर्ता पण थावर जंगममयी जड चेतन श्रने सुखनो कर्त्ता पण यावर जंगममयी जम चेतन तेथी थावरचें करेलु सुखसुःख जं. गममा प्रवेश थर्बु जोइए अने जंगमर्नु करेलु सुख दुःख थावरमा प्रवेश थर्बु जोश ए. एम कहेवाथी शंकर दूपण थावर जंगम थाय ॥३॥ एक कहे नित्यज आतम तत ॥ आतम दरशण लीनो ॥ कृत विनाश अकृतागम दूषण ॥ नवि देखे मतहीणो ॥ मुनि ॥ ४ ॥ श्रर्थ ॥ वली कोशक यतवादी, तेरापंथी, समयसारीया, वाशिष्टसार ग्रंथी एम कहेटे के श्रात्मा निश्चयथी चारे गतिमां जमतां ठतां पोताना वरूपदर्शनमा लीनो के व्यापक ते अर्थात् त्रणे काल थात्मा स्वरूपदर्शनथी रहित नथी. तेमने में पुव्यु के जो आत्मा यात्मस्वरूपमांज लीन होय तो कृत विनाश के साधेली उत्तम क्रियाना उत्तम फलनो विनाश तेरूप दूपण शुं तमे नथी देखता ? अने अकृता- गम के थात्मा श्रात्मस्वरूपमा लीन होय तो उप्कृतनो वंध नज थाय अने प्राणी- उने उप्कृतोना फल नोगवता तो देखीए वीए तेथी ते अकृतागमरूप दूपण तेने पण हे मतहीणा के बुद्धिहीन तमे देखता नथी. तमाराज शास्त्रसां कछु के के "कृ- तंविना न नोक्तव्यं" तेथी कर्याविना जोगवाय केम? ॥४॥ सुगतमति रागी कदे वादी॥ क्षणिक ए आतमजाणो॥ बंधमोद सुखःख न घटे ॥ एह विचार मन आणो ॥ मुनि ॥ ५॥ थर्थ ॥ वली हे शुरू चेतना ! वोधमतना रागी, वादी के पक्षवाला एम कहे ठे के, यावन् मात्र थात्मा, क्षणेक्षणे जिन्नभिन्न ठे एम जाणो के अवधारो. अर्थात् जगतमांथात्मा मात्र तथा पदार्थ मात्र क्षणिक वे, जे प्रथम क्षणे ते वीजी क्षणे नयी एवो तेमनो सिद्धांत . ते चौधमतवादीने में कयु के थारमाने जो क्षणेक्षणे जिन्नचिन्न उरावशो तो वंध के शुभाशुन कर्म बंध तथा मोक्ष के कृतकर्मनो नाश, तेमज सुकृत्योर्नु फल सुख थने उप्कृत्योर्नु फल कुःख, था चारे प्रकारो क्ष. षिक थात्माने न घटे के संजवता नधी; कारण के जे दाणे थात्मा बंध करे ते वं. धना कर्त्ताथी वीजी क्षणनो थात्मा जे जोक्ता वे ते जिन्न ठे, तो कर्त्ता श्रात्मा चिन्न अने नोक्ता आत्मा निन्न एम थाय ठे. तो तेवीरीते थq असंचव वे, तेथी ते असं- जवनो विचार मनमा थाणो के लावो माटे हे शुद्ध चेतना! जे पोतेज थात्म , ..-- -
মৃ
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
पाम्या नथी थने मूल्या फरेते तेने पुस्ता दुपारमतर शीरीते जाणु ? माटे परमे-
श्वरने विनति करु तु के मारी विनति तखनी उतरवाण कराववानी अवधारो ॥५॥
नूत चतुष्क वरजित आतम तत ॥ सत्ता अलगीन घटे॥
अध शकट जो नजर न देखे ॥तु शुं कीजे शकटे ॥मुनि॥६॥
थर्थ ॥ हे शुरू चेतना ! वली नास्तिक मतवादी कहे ठे के १ पृथ्वी २ थप ३
तेज ४ वायु श्रा चार नूत शिवाय थात्मतत्वनी सत्ता के थात्मतत्वनु अस्तित्व.
पणुं श्रलगी के पृथक् न घटे के सनवतु नथी वहीं श्राकाश तत्वने जूऊ सरयु
नथी, कारण के ज्या ए चार भूत होय त्या श्राकाश पण होयज तेथी नास्तिकम
तिए चारनुज ग्रहण कयुं ते ए नृतचतुष्कमयी श्रात्मसत्ता मदिरा दृष्टाते माने
ने जेम मदिराना एक एक अगमां केफनी शक्ति नथी, तमाम अगना एकत्र य
वाथी तेमा केफनी शक्ति थावे वे तेवीजरीते चारे नूतने सयोगे चेतन्य शक्ति प्र-
गट थाय ठे हे नास्तिमति । था तमारो मत अयोग्य ठे जेम अध के जन्माध
प्राणी शकट के० गामानी लबार, पहोला नजरे देखी शकतो नथी तेने गाडानी प.
रोक्षवात करवाथी शु समज पडे तेवीरीते ज्यारे गाडा जेवु मोटु दृष्टांत हृदयरूप
नजरथी न देखाय तेवाने वीजु दृष्टात शाकामनु ? जेमके कोर प्राणी मरण पाम्यो,
तेना शरीरमा चारे नूतोथी प्रथम श्रात्मसत्ता प्रगट थर हती अने चारे नूतो वि.
द्यमान ठता थात्मसत्ता अलग थाय तेम तो घटतुं नथी तो श्रात्मसत्ता चारे नूतोने
तजीने केम चाली गई तेथी हे शुद्ध चेतना तेवाथी थात्मतत्व कम उखखाय ॥६॥
एम अनेकवादी मत विन्त्रम ॥ सकट पडीयो न लदे॥ चित्त
समाध तेमाटे पुतु ॥ तुमविण तत कोइ न कहे॥ मुनि ॥७॥
अर्थ ॥ ए प्रमाणे जैनविना वीजा एकातपक्षी सर्व मतवादीना सिखातोथी चिन्न
जिन्न कथन साजसता धात्मतत्व सवधी विन्रम के विशेष का नाति तप सकट
के महाकष्टरूप समुजमा मुव्यो उतो अर्थात् नातिमा पड्यो उतो श्रात्मतत्वने पामे
नहीं, परतु हे शुभ चेतना। अनेक मतवादीना कथनरूप मित्रममा हु पड्यो नयी
तेथीज मारा चिचने समाधि ठे थर्थात् तेमना कहेवा मुजब मारु मन प्रवर्त्ततु नथी
तेधीज परमेश्वरने पुतु तु के हे प्रजु । तमाराविना वीजा कोश् श्रात्मतत्वनु स्वरूप
कहेवाने समर्थ नथी तेथी तमेज कहो जेथी शुझात्मतत्व पामीए ॥७॥
वलतु जगगुरु एणी परे नाखे ॥पदपात सब वमी ॥ राग
केप मोद पखवर्जित ॥ आतमशु रढ मडी॥ मुनिः॥ ७॥
श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विंशतिजिन स्तवन. प अर्थ ॥ मारा प्रश्ननो त्रण जगतना स्वामिए या प्रमाणे उत्तर श्राप्यो ते कहुं हुं जे प्राणी श्रात्मतल जाणवानी चाहना करे ते प्राणी एकांतपक्षी वाद सर्वथा मुकीने राग हेप मोह अने अज्ञाननो पद वर्जे तो ते प्राणी अवश्य श्रात्मस्वरूप प्राप्तिधी रात्रदिवस, मुतां जागतां, उठतां वेसतां, खातां पीतां, कार्यादिकमा प्रवर्तता उतां तेनी अंतरवृचि थर्थात् मनःप्रवृत्ति श्रात्मस्वरूपमा प्रवर्ततां श्रात्मतत्व वधार्थ जाणे । आतमध्यान करे जो कोज । सो फिर इणमें नावे ॥ वागजाल बीजुं सह जाणे ॥ एद तत्व चित्त चावे ॥ मुनि ॥ ५ ॥ अर्थ ॥ ए रीते जे प्राणी ब्रह्मरंध्र मध्य श्रासन पुरीने अात्मामां लयलीन यश तदाकारवृत्तिए शुद्धात्मस्वरूपर्नु ध्यान करे ते प्राणी अनेक मतवादीना विनम ममत्वरूप जालमा फसे नही. ते प्राणी एक यात्मवरूप कयनविना थन्य जे जप तप पुजा नियमादि कथनमात्रने वागजाल के वचननी जाल, थात्माने फसवानो फंद जाणे अने थात्मस्वरूपना तत्वनेज पोताना चित्तमां चावे के चिंतव्याकराया जेणे विवेकधरी ए पख ग्रदिवें ॥ ते ततज्ञानी कहियें। श्री मुनिसुव्रत कृपाकरो तो॥ आनंदघन पद लदिए । मुनिः ॥१०॥ अर्थ ॥ माटे जे विवेक धरी के विवेकवंत प्रापी होय ते थारमध्यान संबंधीपक्ष ग्रहण करे थने तेनेज तत्वज्ञानी यात्मतत्वनो वेत्ता कहीए, माटे सिख संपदाना धारण करनारा थहो मुनिमुवन प्रनु ! कृपा करो के० श्रात्मतत्वनी उलखाण कगयो तो अनादि कालवी जेथी र ए एवा चिंतामणि सदृश परमानंदना समूहम्प पद जे मुक्तिपद ते पामीए ॥ १० ॥ इति मुनिमुत्रनजिन स्तवन. ॥ अथ श्रीनमिजिन स्तवन । ॥ राग याशालरी ॥ धनधन संपति साचो राजा ॥ ए देगी। पट दरशण जिन अंग नणीजे ॥ न्यासपडंग जो साधेरे ॥ नमिजिनवरना चरण नपासक ।। पट दरशन आराधेरे॥ पट ॥२॥ थर्थ ॥ हे शुद्ध चेतना ! पूर्वना स्तवनमा वर्णवेला वए दर्शन जिन के जिने- बरना थंग , परमात्मा पोते ठए अंगोना धारक तेथने वीजा एक एक यंगना धारक वे. जननां वचन सतनयात्रीन टे. वीजाउँ एक एक. नयना अपेक्षी नेत्री थन्यने थंग क्या थने जैन उत्तमांग ले. कानो बागय एवो जे अंगाने वेद ते जिनेश्वरना उत्यापक टे, कारण ते जिनेश्वरना अंग है. थड़ीं गोड प्रन करे के रए६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो एगते होश मिछतं" एवो पाठे उत्तर के ते सत्य , परतु अन्य मतोमा जे जे स्थले जैन सदृश वस्तुप्ररुपणा करी होय ते ते स्थलने सर्वथा असत्य कहेनाय नहीं कारण के पट्दर्शन ते जिनेश्वरनां अग ते एको पाठ ठे तेने जिनेश्वरना अंग कह्या परंतु दर्शन कहेल नथी तेथी हे शुरू चेतना था स्तवनमा जेम पडग के० ए अगनु न्यास के स्थापन कयु वे तेवी रीते नमि परमेश्वरना चारित्रना थारा धन करनारा, निरममत्वी, समपरिणामि यश ठए थगोरूप पदर्शननु थाराधन करे कर्त्तानो थाशय एवो ठे के अन्यदर्शनी सर्व एक एक नयात्रीत ते, तेउने ते ते नये सत्य कहे परंतु ज्यासुधी थन्यदर्शनी जैनदर्शननु उत्थापन करे तेवा वचनो कहे नही त्यांसुधी जैनी पण तेउँने यूपवता पचन कहे नही ॥१॥ जिनसुर पादप पाय वखाणुं ॥साख्य जोग दोय नेदेरे॥आतम सत्ता विवरण करता॥ लदो ग अंग अखेदेंरे ॥ पट० ॥२॥ अर्थ ॥ ठए मतोमा जे जे मत परमेश्वरना जे जे श्रग ते ते कहे ने एक सारय, चीजो योग के नैयायिक था वे दर्शन, ते नमि परमात्माना सुरपादप के कल्पवृक्ष समान उपमा वे जेने एवा पाय के चरण वसाणु के व्यारयान करु छ अर्थात् ते परमेश्वरना वे पग वे जेम शरीरनु मडाण पगोथी तेम जीवमात्रनु मडाण सत्ताथी वे श्रावने दर्शनो पण आत्मसत्ताना विवेचन करनारा वे सारयदर्शन कहे ते के आत्मामात्र पुष्करपत्रवत् निर्लेप ने, लेप तो प्रकृतिने ते इत्यादि बहु वि. स्तारयुक्त कथन , परतु सर्व श्रात्मसत्तार्नु विवेचन ठे नैयायिक पण थारमा मा त्रमा सत्ता तो एकज माने ठे, परतु एक जीवात्मा धीजो परमात्मा एम थात्मानी वे जाति माने ठे तेमा जीवात्माने मात्र कार्य, कारणभूत माने ठे अने परमात्माने कर्ता माने ते ए प्रमाणे हे शुद्ध चेतना ! जेम सत्ता सर्वनु मूल ते तेम पाद शं गोनु मूल वे ए प्रमाणे था वे दर्शन ते परमेश्वरना मुग श्रग के वे चरण तेथखेद के प्रसन्नचित्तें लहो के जाणो दर्शनोनु विशेष स्वरूप पढ्दर्शन समुच्चय प्रमुख ग्रंथोथी जाणवु ॥२॥ नेद अन्नेद सुगत मीमासक ॥ जिनवर दोय करनारी रे॥ लोकालोक अवलवन नजिये॥ गुरुगमयी अवधारी रे॥१०॥३॥ अर्थ ॥ सुगत के वोधदर्शन थने मीमासक दर्शन तेमा वोधदर्शन कणे क्षणे थात्मादि सर्व वस्तुने नेद के जिन्न माने ते मीमासक थात्मा नित्य अकर्ता माने ठे प्रणे काल खरूपे अनेद माने ठे. यथा ॥ एक एवही जूतात्मा, जूतेजूते व्यव श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. एए स्थितः ॥ एकथा बहुधा चैत्र, दृश्यते जलवंडवत् ॥ १॥ वली, एकः सर्वगतो नित्यः पुनः वेदे, विगुणो न वध्यते न मुच्यते ॥ इत्यादि; माटे या वे दर्शन ते परमेश्वरना दोय कर के० वे हाथ ठे. नारी के गंजीर श्राशयवाला ठे माटे गुरुगम के गुरुए वतावेल ने रेचक, पूरक, कुंजक संबंधी प्रवर्तन. तेथी प्रश्रम तो लोक के ब्रह्मरंध्रश्री नीचेनु बाकीनुं शरीर जेने नूगोल सज्ञा ते ते लोक शब्द , तेर्नु अवलंबन के श्रा- माने श्राश्रयकरीने, था ये दर्शनरूप परमेश्वरना वे हाथ तेने अवधारी के निर्णय करीने नजियें के ध्याइए. तेमज थलोक के शुन्य मादे खगोल संज्ञा ते ब्रह्मरं- ध्रने तेत्री श्रलोक शब्द ब्रह्मरंध्रने विपे रमाने श्राश्रयकरीने श्रावे दर्शनरूप वे हाधनो निर्णयकरी नजीए, ध्याए. श्रावे दर्शनमा वौदर्शन, जे विद्यमान ते क्षणेक्षणे जिन्नजिन्न , एवो तेनो सि- कांत वे. ते प्रमाणे श्रात्मा प्रमुखने व्यवहार नयथी पर्यायांतर कालथी अवधारीए तो क्षणेक्षणे जिन्नभिन्न ले ते सत्य के. मीमांसक वस्तुने अन्नेद माने . ते प्रमाणे निश्रय नयनी थपेक्षाए श्रात्मा प्रमुख सर्ववस्तु पोतपोताना लक्षणधी त्रणे काले थनेद ठे ते सत्य ठे. ए प्रमाणे या वे दर्शन ते व्यवहार अने निश्चय नयना अपेक्षा . परमेश्वर-प्रवर्तन निश्चय श्रने व्यवहार बनेत्री ले तेश्री बोझदर्शन, व्यवहारथी प्रव. तन ठे तेत्री ते वामकर ठे धने मीमांसकनुं निश्चययी प्रवर्तन के तेथी ते दक्षिण करते. थाथागय सनजवामां कठिन तेथीगंजीरकछु.एरीते परमेश्वरनां चार अंग वर्णव्यां. लोकायतिक कूप जिनवरनी॥ अंश विचारी जो कीजे रे॥ तत्वविचार मुधारस धाग ॥ गुरुगमविण केम पीजे रे ॥ पट० ॥ ४ ॥ थर्थ ॥ नमि परमेश्वरनुं कृय के पेट ते लोकायतिक के नास्तिकवादी चार्वाक दर्शन ठे. जीव, पुण्य. पाप, गत्यागति कोइ नथी, एवो नास्तिकनो मत . सर्वाशे तो ते परमेश्वरर्नु पेट नत्री,पण अंशविचारी जो कीजे के एक अंश विचारी जोहए तो परमेश्वरनुं ते पट वे. नास्तिक जेम शुन्यवादी ठे, तेम परमेश्वर- पेट पण शुन्य ठे. परंतु तत्वविचारे जोशए ठीए तो सर्व दर्शन वाणीथी वर्णव्या थने वाणी पेटवी उत्पन्न या मादे कूख ते पांचे थंगनो खजानो ठे.ए कूखथी पांचे दर्शननी उत्पत्ति वे. माटे सुधारसधारा के प्रवाह वे तेथी ए सर्वांग धाराना मेलाप करीने पीले के० रस श्रास्वादन करीए. निर्ममत्वी गुरुना बतावेला मागविनास. वांग दर्शनना मेलापरूप तत्वनो विचार तद्रूप सुधारसनी धारा शीरीते पान करी शकीए. ममत्वरूप उर्जन पान करतां टोली नांखे. एरीते पांच अमृतरूप रसनो कर एए प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो जैन जिनेश्वर वर उत्तम अग॥ अंतरग बहिरंगेरे॥ अदर न्यास धराआधारक ॥ आराधे धरी सगेरे ॥ पट० ॥५॥ अर्थ | जनदर्शन ते नमि परमेश्वरनु वर के प्रधान, सर्व अंगोमा शिरोमणि उत्तमांग, मस्तक , केमके श्रतरगे जोए तो जैनदर्शनना अनावे खस्वरूप प्राप्ति न थाय, अने बाह्यागे जोइए तो जैनदर्शन सर्वांशी वे सर्व नयाश्रित वे तेथी तेज- तमांग ते परतु जे प्राणी निर्ममत्वी या थक्षरन्यास के एकेक श्रदरनु स्थापन तेनी धरा के नूमिका स्थानक अर्थात् था पहेला थक्षरने रेहेनानु स्थानक, था बी. जाने रेदेवानु स्थानक एम एकेक अक्षरना थाधारक के० श्राधारभूत एटले श्राश्रय करीने रह्या जे अर्थ ते अर्थने सगे धरी के साथे करीने, सर्वांशी जेनदर्शननु श्रा. राधेके श्राराधन करे अर्थात् एक अक्षर मात्रनो नछेद करवो ते तो दूर रघु परतु अक्षर थागत पाउल पण न कहेवु एवीरीते जैनदर्शननु थाराधन करे ए व दर्शन परमेश्वरना श्रग वर्णव्या ॥५॥ जिनवरमा सघला दरशन ॥ दर्शने जिनवर नजनारे ॥ सागरमा सघली तटनी सही तटनीमा सागर जनारे॥पट०॥६॥ अर्थ ॥ ए रीते नमि परमेश्वरमा सर्व दर्शन तेथी ए ए दर्शन परमेश्वरना अग वे एकेका अन्य दर्शनमा सर्वांगी सत्ता न पामीए थर्थात एकागी सत्ता पा. मीए तेथी ते श्रशे जिनवर नजना कहीए जेम समुहमा सर्व तटनी के० नदी सही के निश्चयथी ने, परतु नदीउमा समुनी नजना ने, एटले समुनी वेखनु पाणी जे नदीमा थावे तेरीते ते नदीमा समुज एक देशे सजवे ठे ए रीते समुझो. पमाए जिनवरना ए ए दर्शन अग ठे॥६॥ जिनस्वरूप थइ जिन आराधे ॥ ते सही जिनवर होवे रे ॥ नृगी इलिकाने चटकावे ॥ ते नगी जग जोवे रे॥पट० ॥७॥ थर्थ ॥ ए रीते सर्व दर्शनोना एकजनावरूप जिनेश्वरना स्वरूपरूप थश् तदाकार वृत्तिए परमेश्वरनु थाराधन करे-ध्यान करे ते प्राणी सही के निश्चयथी जिनवर के केवलज्ञानदर्शनी थाय जेम भृगी के जमरी नपणकासमा मदनी जन्मत्तताधी, चचसता वधवाथी अने पोताना काटामा पण विष वधवाथी, काली अथवा पीली जीनी माटीमा पोते लव मुकी, गोलीवाली, एकेक गोली लावी घर घाधी, तेमा पोते इसिका के खट, तेने काटाथी चटको दश ते खटने घरमा मुकी, फरी एक गोलीए श्रीयानंघनकृत चतुर्विमनिजिन नवन. एएए ते घरन मोढुं हांकी. ननरमे दीबने, चटकाची ते घर- मुन्न उघाडे. घाननांज जे लट हनी ते नमरी य उडी जाय, ते खटने नमरी येती जगन देखे, ते दृष्टांत जि- नन्वरप घर जिनने याराधनां पीत जिनवर पाय ने श्राप्रमाणे. जिनेवरनां वचन प्रमाणे अंतगरमवी घर लदरूप वाह्यात्माने चटको थापी निजन्यरूपमा परिणमन तप घरमा रही ध्यानश्री प्रवर्ततां सटरूप बाह्यात्मा ते नमरीरूप परमात्मा घाय. पम सर्व जगतने जासन घतां, मिरुमां गमन ते उम्बामप चाय ।। ।। चूरण नाप्य सूत्र नियुक्ति ॥ रत्ति परंपर अनुभव रे॥ समय पुन्पना अंग कह्या एजे वेदे ते पुरनव रे॥ पट० ॥७॥ अर्थ ॥ श्रदो शुरु झा ! परमेश्वरना उत्तमांगम्प जैनदर्शन तप ममयपुरुप ना अंग ठे. १ पूर्वधरकृत नुटक पदनी व्याख्या ते चूणि २ सूत्रोक्त थर्थ ते नाप्प ३ गणधरादि कृत वचन मात्र रचना ते सूत्र ४ पूर्वधरकृत पदनंजना ते नियुक्ति ५ सूत्री उपर विस्तारयुक्त टीका ते वृत्ति ६ परंपर थनुनब के० गुरु संप्रदायची अनु- नब के० उतरती यया स्मृतिपूर्वक निन्न तात्कालिक ज्ञान. था प्रमाणे समय दे० सिमांतरूप पुरुपना पूर्वोक्त चूर्णि प्रमुख व अंग वे. तेने जे प्राणी, परनवनी बीक नहीं राखतां निर्नय थप उठेदे, ममत्वरूप रसपी हिनाधिक नापे ते प्राणी उरलव के पुष्ट नवगामी जाणवो ॥७॥ मुजा वीज धारणा अदर न्यास अरव विनियोगे रे॥ जे ध्यावे ते नवि वंचीजे ॥ क्रिया अवंचक नोगे रे॥पट० ॥५॥ थर्थ ॥ मुडा बीज धारणा यक्षरन्यास ए बधा घ्याननां अंग के. ए मुसा बीज धारणादिनी श्रर्थ के० नात्पर्यार्थ-रहस्य तेनुं विनियोगे के विशेषपणे विधिनुं ज्ञान. था ध्यानना थंगाना रहस्य मने जासन नयी थने कए त्रीजा पदमां ने घ्यावे एवं पद गुंध्युठे तेत्री ते घ्यानमुंज कथन है, परंतु मने नासतुं नयी, कर्त्तानो था- शय का जाणे. तेत्री जे प्राणी उपशमयुक्त, निर्ममत्वीय पृोंक्त मुडा वीज धा. रणादिकं स्तवना विवि घ्यावे अर्थात् एकाग्रचित्ते, तदाफार वृत्तियें, तप तन्मयीत. लेशी तदानिलापी घर ध्यान करे, जेने विपय विषयी थजिन्न नाते ते प्राणीनुं थात्मस्वरूप रूप चिंतामणि रत रागादित्री वा पुष्ट ममती गांधी नवंचिजे को वगाइमा जाय नहीं. ते प्राणी यवंचक क्रियानो जोगी घाय. शुद्ध सरख वनाविक करणीनो नोगी घाय. ते मायावी वचनोधी गाय नही. थहीं कोक प्रनमा ध्यावने ३०० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो. काणे साधे एवो शब्द ले तेनो श्रर्थ एवो ते के मुसा बीज धारणादिके जे समयपुरु- पने साघेते क्रिया थवचकनोलोगी होय था पदनु रहस्य कर्ता जाणे मने नास्युनीए श्रुत अनुसार विचारी बोलु ॥ सुगुरु तथाविधि न मिले रे॥ किरियाकरी नवि साधी गकीये॥ए विपवाद चित्त सघले रे॥ पट० ॥१०॥ थर्थ ॥ हे शुद्ध चेतना । श्रा कालमा जेना प्रपतने मारो कालोप थाय ते ते तने बदु तु जैनदर्शनना श्रुत के सिझातनु नेगमादि नयानुयायी कथन, वचन गपाग देता श्रपार के माटे थनुसार के० ते पाउने समीप रासी थर्थ करता गि चारी विचारी योजु नु वली सिझातमा जे प्रमाणे गुरुनु सक्षण कर्यु ठे, तेग पिशुरू श्रहारत, झानी, यात्माथा, परोपकारी, निर्मायी, निर्ममत्वी, कथनी करणी समान, सप्तनयानुयायी, जिन प्ररचन विशुधनापी तथाविध के० तेवा प्रकारना गुरुनी योग याऽ मने मसती नत्री तेश्री सूत्रमर्यादाए विचारीने घोनु तो पण शु? कारण के ते मयांदामा रतीने साधु मवधी क्रिया करी उदयमां थावेला चारित्रने नरिसाधी सीप पं० साधी शकतो नयी, कारण के श्रुतमर्यादाए पण चारित्र साधवु थति क किन वे तेथी एक तो थने घीजु तथाविध गुरुनो योग न मसायी क्रिया न करी वायु माटे जोके वेषधारी तु, तोपण को पुठे के तमे कोण हो ? त्यारे महाहीन पचने मुग्गथी कटु तु ये दु जेननो ऊमो तु तेगी समस्त चित्तने विपे प्रदेशे प्रदेशे विपाद क० उदासीनता सागी रही है।॥ १० ॥ ते माटे उना करजोमी ॥ जिनवर आगल कढीएरे ॥ समय श६ देजो॥जेम आनदघन सहीएरे ॥ पट० ॥१२॥ थर्थ ॥ माटे हे शुद्ध चेतना । तु, दु थने शुक्सा, थापणे त्रणे परमेश्वरनी थागा ये हाय जोनी उना या पिनति करीप के दे अनु। तमारा नापित समय क. मिहान नुमार शुद्ध चाग्निनी मेगा प्रपत्तना थमने थापजो, जेम थमे पण थानदना मगृह पामीप यया हे परमपर। थमने घरमायतन, चरमरण थने नवरिपनि परिपार ममय शुख यागमोक्त चारिजनी सेवा यापजो पा तमारा चारमनी मेवा यापनो जग्री थानदघन पद पामीग॥१२॥ इति नमि जिनम्नान ॥अथ श्रीनमनायजिन स्तवन ॥ ॥ राग मागणी ॥धारा दोखा ॥ देशी॥ अष्ट नवानर यावदीरे ॥ तुं मुज आनमगम ॥ मनरावाला ।। चरण मेवा । श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विगतिजिन स्तवन. ३०१ मुगति स्त्रीरों आपणेरे । सगपण कोइ न काम ॥ मन० ॥ १ ॥ घर आवोदो वालिम घर आवो ॥ मारी आशाना विसराम ॥ म ॥ रय फेरोदो साजन रथ फेरो ॥ साजन मारा मनोरथ साथ ॥ म० ॥२॥ अर्थ ॥ नेमनाथ प्रजु राजेमत्तिनुं पाणिग्रहण करवा तोरणे थाव्या त्यारे मृगादि पशुने सजय देखी तेने निर्नय करवा सारथिने कडु के रथ पाठो फरवा. ते समयनां राजेमतिनां वचनो नेमनाथजी परवे ते. हे परमेश्वर! तमे श्राव जवत्री माग बबन बो, थावमांधी एकपण नवमां प्रीतिनी न्यूनता राखी नयी तेथी मारा थात्मानेविये तमे रमी रह्या ठो. यंतःकरणरुप कमलनी पांखडी दीव रमी रह्या ठो. तेत्री के स्वामि! श्रापन मुक्तिन्त्री साय संबंध करवान कांड पण काम के जरूर नत्री. मुक्ति स्त्रीनो रूप रहित ठे. दुं राजकुमरी गोननरूपा ब्रीरन .जो मारा उपर मुक्तिन्त्रीने लावयो तो ते स्त्री मारी शोक अशे अने स्त्रीने शोकना दुःख करता मरणर्नु छःख मोटुंनधी, माटे नमारे मारी प्रीनिनो नाश करवो होय तो बीजी न्त्री लावो ॥ १ ॥ माटे श्रहो स्वामि ! महारा वाला उग्रनेनना घरनेवि पधारो. यहीं राजेमति थत्यंत रागधी रं- जित बयेली पनिना फरवायी विकल चित्त अतां शुन्य हृदय यइ जवाथी कड़े . हे स्वामि : तमे मारी थाशाना विसराम के धाम ठो. हे वादेसर! नमे विलंब न कगे. कारणके मारी श्रागारूप वेल त्रुटो नो फरी संवाशे नहीं, तेत्री हे सज्जन! ग्यने पाठो फेरवो थने मारा मनना मनोरथ पूराकरो, केमके तमारा रथने थने मारा मनोरथने जेवा नाथ वे तंत्रो साथ फरी मलदो नही ॥२॥ नारीपखो व्यो नेहलोरे॥ साच कडे जगनाथ ।। मनः॥ इश्वर अरधंगे धरी र ॥ तुं मुज छाले न हाथ ॥ मन ।। ३॥ श्रर्थ ॥ नारी विना स्नेह नही. जोक स्नेहनो वास यंतःकरणमां ते. परंतु नारी स्नेहलता ठे, स्नेहरूप फलने उत्पन्न करनारी के. तेथी नारी साक्षात मूर्तिमान स्ने- हज वे. जगतना जीवो नारीविना स्नेह माननाज नत्री. जो नारीविना स्नेह गणानो होय तो महादेव जे ऋष्टि संहारकी कवाय ते ते पण पाताना थांगमां पार्वतीने केम धारण करी राखे वे. तेण ती न करवा योग्य कार्य क्र्यु, तमारे तो तेम करवानु नश्री. सगाई करीने पाणिग्रहण तो सर्व जगत करे , तेम नमार पण करवानू ठे, माटे तमे मारो हाथ कालो. ॥३॥ पशुजननी करुणा करीरे॥ आणी हृदय विचार ॥ मन ॥ माणसनी करुणा नहीर ॥ ए कोणघर आचार ।। मन० ३०२ प्रकरणरलाकर नाग पहेलो थर्थ ॥ हे खामि! तमे पशुनी करुणा सधी विचार अत करणमा थाप्यो के पशुनी हिसा यशे, तेथी थि कार मारी परणवानी प्रीतिने, कारण के एथवि चेकी पुण्यहीन प्राणीउनी दया चिंतवी रथ फेरव्यो अने हु तेउंची थसरयात गुण पुन्यप्रनस मनुष्यनी दया तमने न श्रावी श्रावो विचार ते कोना घरनो श्राचार जोऽ थाव्यो जगतमा दीनमा हीन थने अधिकमा अधिक जातिगला घरोमा यावु प्रपन्न नयी ॥४॥ प्रेमकटपतरू ठेटीरे ॥धरी जोग धतुर ॥ मन ॥ चतुरारो कोण कदोरे। गुरु मली जगसूर ॥ मन० ॥५॥ थर्य ॥ जेम कल्पक्ष थान सवधी मनोपाठक तेम हे स्वामि। प्रेमरूप कल्प पृक्ष पण थाना मरधी वावा प्रनार , अर्थात् स्त्रीना सुदररूप, हारनाव, मद. दाम्प, तीक्ष्ण कटाक्षा, मनोजारित पट्रस नोजन, थतर पुष्पादिकनी सुरनि इत्यादि मनोयादित प्रेमकल्पतरुने ठेदीने हे खामि! तमे योगरूप धतूरो धारण का कार एफे पा पिपासा, शीन ठाण, दशमशक इत्यादि शरीरनी शाताने पिप्राय , यगाताना फारणरूप होगयी धतुर प्राय ते माटे हे स्वामि। थाची चतुराश्नो शिवयनारो जगतमा सूर्य जेवो रत्नप्राय तमारे हाथ क्याथी चडी थाव्यो ॥५॥ मान्तो एमा क्युडी नदी रे ॥ आप विचारो राज ॥ मन ॥ गजमनाम घेमता रे॥किमडी वध लाज ॥ मन ॥६॥ थप ॥ दे राजन् । मने तजीने थाप जाउँ दो तेमा मारी घदनामोशी किचित् मात्र नपी फेमा, नमे पोतानी नाप रथ पाटो फेरव्यो, तेथी में थकार्य कर्यु एम पांश पदेशे नहीं पसी मारो रयाग करो गे तेश्री चित्तमा विचारजो जे तमारा समान राजाउनी मनामा ज्यारे जश्ने येसशी त्यारे तमारी किसमी के केपी शोना व ? कोस पटु पोशो हो तेतो तमने जोरनेज मुये कहेशे के जु था मरद थान्या, एम कदा त्यार नमारी की साज वधशे पणी शरम जेवी यात ठे हजु कार यगए नयी नयी रय पागे पैरगी ॥६॥ प्रेम जगजन मरे ॥ निग्वादे ते उंर मन०॥ प्रीत वर्णने योनीटे ॥ तेगु न चाने जोर ।। मन ॥ ७ ॥ यममारी जीवमात्र रागी तेथी प्रीति कराना यनिवापीठे सगगीपातु भी कारनु कारण वे ए प्रमाणे प्रीति तो करनारा मदु के, परतु करंसी ब्रीनिनो श्री आनंदघनन चतुर्विंशतिजिन स्तवन. ३०३ निरवाह करनागर के जुदाज . तमे तेवा नधी. तमे प्रीन नो करो वो परंतु प्रीतने ननावनां नमने यावर्नु नत्री. यथा ॥ प्रीतरीन अति कठिन हे ॥ समज करे काय ॥ लांग लवंता सोहली ॥ डेरां मुश्किल होय ॥ १॥ तेषी हे बदन ज मनुष्य प्रथम प्रीत बांधीने पठी त्रोमी नावं तेनी साये शुं जोर चाले? पराणे प्रीत पतीनधी॥॥ जो मनमा एढ, उतुं रे ॥ निसपत करत न जाण ॥मन ।। निसपत करीने गंमता रे।।माणस सहुए नुकसाण ॥ मन० ॥ ७ ॥ थर्थ ॥ जो श्रापना मनमां प्रथमचीज, तोरणधी रघ फेरवी, मने तजी देवानी ठा इती तो निसपत के मारी साये संबंध करवो घटतो नहोतो अने दुं पण संबध करन नही. तेथी हवे विचार करो के स्त्रीमाननी ज्यांमुधी सगा यश् नयी त्यांमुधी तो दरेक स्त्रीने बंधन नयी, परतु ज्यारे कोऽ पुरुपनी साये कोई स्त्रीनो सगपण संबंध चाय त्यारे ते पुरुपनी सायेज तेनो संबंध रयो. हवे ज्यारे संबंधी पुरुप स्त्रीने तजी दे त्यारे ते तजायेली स्त्रीने वीजो पुरुप रांधेली हांडली प्राये जाणे थने तेनी साये कोई संबंध करवा जाय तो ते पुरुपने वीजाउँ कहे के तमने वीजी कोइ कन्या मसती नथी, ते कन्याने तो अमुक पुरुपे तजी दीधी ठे तेथी विषकन्या प्रमुख अपणो पण ते कन्या उपर लोको मुके. तेथी संबंध कर्या पठी कन्यानो त्याग करतां ते कन्याने मोटुं नुकशान ठे, प्रगट रीते कलंकित करवा जेवू ठे॥७॥ देतां दान संवत्सरी रे॥ सह लहे बंठित पोप ॥ मन० ॥ सेवक वंग्ति नवी लदे रे ॥ ते सेवकनो दोप॥ मन ॥ ए॥ थर्थ ॥ हे स्वामि ! तमे रथ फेरवी घेर गया. लोकांतिक देवताए दीक्षानो श्रव- सर जाणी तमोने विनंति करी. जेथी तमे संवत्सरी दान देवा लाग्या. सर्व प्राणीमा- जना मनोवांठित पूर्ण करवा लाग्या. दाननो वरसाद वरसावतां तां मारा जेवा परम सेवक कांइपण वंठीत पामता नथी, तेथी एवी केडेवत थ के ॥ पेंडा खावे दूरका, नृस्या मरे हजूरका ॥ थथवा, घरनां ठेयां घंटी चाटे, पामोसपने बाटो ॥ एवी वातो तमे साची करी बतावी; पण तेमां तमारो दोप नथी, तमारा सेवकनोज दोप . धीजा सर्वने नोगकर्मनो उदय इतो तेथी ते तमारी पासेधी अव्यादि पा. म्या थने मारे जोगोपनोग कर्मनो थसंजव तेथी टुं न पामी, एवी रीते मारा कर्म- नोज दोप ठे॥ ए॥
३०४ प्रकरणरत्नाकर नाग पदेखो सखी कहे ए शामलोरे ॥ हु कहुँ लदाण सेत ॥ मन० ॥ इण लकण साची सखीरे॥ आप विचारे देत ॥ मन ॥१०॥ थर्थ ॥थाजसुधी पुरुषसवधी मारी परिक्षा साची पमी, मात्र तमारी परिक्षा दु बराबर करी शकी नहीं तमारी सायेनी सगाउने वसते माराससीवर्गे मने सूचव्यु इतु के तमारो जरि थतर थने वहार श्याम ठे, मै तेने कयु के बहारथी तो श्याम ठे, परतु थनरथी ते सेत के उज्वल, निष्कपटी ठे हवे तमे ज्यारे मारो सध करी मने कुवामा उतारी दोरडु काप्यु, त्यारे सखीना वर्गनु के देवु साचु घयु थने मारी परीक्षा सोटी पड़ी ते देत के० कारणने थसत्य गणता हो तो थाप पिचारी जोजो ॥ १० ॥ गगी गगी सदु रे॥ वैरागीस्यो राग ॥ मन० ॥ रागपिना केम दाखवोरे॥ मुगति सुदरी माग॥ मन० ॥११॥ थर्थ ॥ दे प्रजु । हु सरागणी तु तेथी थापने सरागी या योग्य वे जगतनी पण पीज नीति के राग रासे तेनी साथे रागनो सवय थाय, परतु रागरहितनी साये राग यम थाय? ६ रागी तमारा उपर तु तेश्री जो तमारामा राग होय तो मारा उपर राग राग्यो, परतु तमारामा रागज लागतो नथी तेथी मारा उपर केसी रीते राग यगे पसी मने एक विचार थावे ले के जो तमे रागी नथी तो रागने बनाने जे माग मुनित्री पामीप तेचो मार्ग जेने मुगति सुदरी मार्ग कहेगाय , तेने बारे पदामा म दायों के प्रगट यताको ठो? तेथी जेम थत करणमा होय तेज होठे थारे तेम नमारे मुक्तियी उपर राग ले यने तेणीने सर्व समद लाजनो त्याग कर ग्मरो वो जेने थनेर नत्तार ते पपी नोने यो ठो यने मने परिहो तो था ते कोना घानो याचार ॥१॥ एक गुह्य घटनु नयी ॥ मघलो जाणे लोक ॥ मन ॥ अनेसातिक नोगयो रे ॥ब्रह्मचारी गतगेग ।। मन ॥1॥ थर्य ॥ हे मामि' सारो मने या कहे ते के तमारा नारनो केरी रीत के नजीने चाया गया में वधु रे तेमनामा कामरूपी रोग नयी थने ते ब्रह्मचारी नयी गया प्रोको कहे के एक रामतिने तन्या तेमा शु? यनेगतिक लोगोठे घने ब्रह्मचारी कदेवाय तेयी जो थाप ब्रह्मचारी नाम धरायता दोनो थरज़ या पक गुन यापने घटनु नयी सोशे जाणे ते गुह्य भानु सोको जाणे श्रीआनंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. ३०५ ते के ते अनेक जोगवे अने निष्कामी, ब्रह्मचारी एबुं नाम धरावो तेथी एवं गुह्य अघटित .घटित गुह्य तो ते कहेवाय के जेने लोको न जाणी शके. चतुरनी गुप्तवात को जाणी शके नही. श्रापर्नु गुप्त तो सर्व लोकोए जाएयु के अनेकने लोगवोठो तो मने एकने जोगववामां ब्रह्मचर्यनो शुं नंग थाय ? जो ब्रह्मचर्यने अखंग पालवू एवं धारता होतो अनेकांतने जोगवद् तजीद्यो. पण तमे तो वे घोडे चमो वो, अनेकांतने लोगवो गे श्रने ब्रह्मचारी नाम धरावो ठो. ॥ १२ ॥ जिण जोणी तमने जो रे॥ तिण जोणी जुर्ज राज ॥ मन ॥ एकवार मुजने जुर्म रे॥तो सीजे मुजकाज ॥ मन ॥ १३ ॥ अर्थ ॥ हे खामी जिण जोणी के जे जोवानी रीते हुँ तमने जो ९ अर्थात् जे सराग दृष्टिए ९ श्रापने निरखू तुं, तेज सराग दृष्टिए हे राजन् ! मने श्राप हृदय- रूप नेत्रे जुर्ज. जो कृपाकरी थाप एकज वखत मारा उपर दृष्टि करशो तो मार वांछित कार्य सिद्ध थशे ॥ १३ ॥ मोदशा धरी नावनारे॥चित लहे तत्वविचार ॥ मन ॥ वीतरागता आदरी रे ॥ प्राणनाथ निरधार ॥ मन ॥२४॥ अर्थ ॥ थत्यारसुधी राजेमति सखी साथे तथा नेमनाथजी साये मोहद- शानी व्यवस्थानां वचनो वोलती हती. हवे चित्तमां मोहदशा धारण कर्या उतां ख- नाविकरीते एकत्वनावना थावी थने तेवाज श्राशयने प्रसंगे, कर्त्ताए पावली गाथामां " एकवार मुजने जुन ' एबुं पद मुक्युं ते तेथी मोहमयी वचनो कयां उतां खनाविकरीते एकत्वनावना श्रावीएम लागेवे. राजेमति विचारे ठेके, मारुं श्रात्मभव्य मारा यात्मप्रदेशोने श्राधारे वे तो मारे तेमनी साये शुं संबंध ? श्रावो यात्म- तत्वनो विचार के नेद राजेमति पामवाथी पोताना थात्माने कठे के हे थात्मा। प्राणनाथ के प्राणोना नाथ जे नेमनाथ स्वामी तेमणे निरधार के निश्चयथी वीत- रागता थादरी के० ग्रहण करी, तेथी तारो राग तेमने केम नेदी शके, माटे ते कोण अने हूं कोण ? एम एकत्वनावना जावता हवा ॥ १४ ॥ सेवक पण ते आदरे रे। तो रहे सेवक माम ॥ मन० ॥ आशय साये चालीए रे।। एदीज रुडं काम ॥ मन० ॥ १५॥ अर्थ ॥ हवे राजेमति नीतियुक्त सन्मुख दृष्टिग एकत्वनावना नावे वे दे था. त्मा! नेमनाथजी साये स्वामी सेवक संबंध करवो तने योग्य हतो ? तेवा संबंधी 305 मुक्तानो सर यश्मन थानदयन २० निशापदम्प राय थापा ॥13॥नि प्रानमनाय प्रकरणरताकर जाग पहेलो तारे परसश थवु पडत थने परवश थवु ते स्वेठाधारीने नरकतुल्य ठे परतु ए जवान तारे प्रथम विचारवी योग्य इती पाउलयी विचार करवानी शुं सिद्धि स्वामी वीनरागता यादरी तो संपक पण निश्चयथी तेज यादरे थने तेम करे तोज सेवानी माम के० महिमा रहे, धर्म स्थिर रहे माटे हे थात्मा स्वामिना मननो थागय का अनिप्राय जाणी ते प्रमाणे चालीए तो तेज उत्तम काम वने सेनकनो सेव्यधर्म एको हे के पोतानी मरजी प्रमाणे नहीं चालता स्वामिनी थानाप्रमाणे वर्तवु ॥ १५ ॥ विविध योगधरी आदयों रे ॥नेमनाथ जरतार ॥ मनः॥ धारण पोषण तागणो रे ॥ नवरस मुगताहार ॥ मन० ॥२६॥ अर्थ ॥ माटे श्रीनेमनाथ म्यामिए मन वचन काया, विविधथी योग यादों तेथी मारे पण तेमज करतु ते उत्तम ठे मारा मननो वल्लल श्रीनेमनाथ मारा था मिक गुणोनो थाधार , वसी गुणोनु पोषण करनारा पण तेज ले तेमज मारा था रमाने संमारसमुथी तारनार पण तेज वली तेज मारा स्वामि नवरम दार शृगार, हास्य, कमणा, रोज, वीर, गयानक, विनरस, थत थने शात, था नप रस वे तेमा निरुपम था स्मिकस्मरूप ते अद्वितीय शूगार अनादि कनसे पानी जेम पुरुपनो प्रतिथी वियोग तेथीथतीनियनो हयाक्तपं ते परम हास्य न. सर जतुने थायदान देगनी पृत्ति ते करुणा कर्मने विडारगानी वृत्ति तेरो रसबे इत्यादि सर्प रसनो विचार यथार्थ ते करवो विशेष सखाण वधनायी विस्तार कया नयी ॥ १६ ॥ कारणरूपी प्रनुजन्योरे॥ गण्यो न काज समाज ॥ मना । कृपाकरी मुज दीजीए रे ।। आनदधन पदराज ॥ मन० ॥19॥ थर्थ ॥ हे प्रजु में थापनी कारणरूप मेवा करी थर्थात् मारा मनमा परमयानु सम्पम्प कारण प्रवर्तशे तो मा यात्मम्मम्परूपमा म यही दी धारणाची तमाम तेवन करतां में करवा नहीं करग योग्य का गण्यु नदी म समारीन ब्दादिनु सेवन ते वरतीय भने वैराग्यनु मैग्न ने थरतीय सैने पनन ना पता मात्र परमेश्वरलुंज मेवन क्यु माई है परमेवर ' माग उपर पा रीना जिनलग्न इति श्रीधानदधनजी न धामी था नाम नानना महामा नसारजीए पदमा रही सन् २०१६ ना जादरामुट १४ ना गनमा कर्यो. ते प्रमाणे श्राशयह बापना म प होय ते वाचनारे नुगर्म पानी उप 3 ३ ध्रुव श्री थानंदघनकृत चतुविशतिजिन स्तवन, वोजी प्रत उपर श्रानंदघनजीना ठेवा वे स्तवनो हता ते पोतानाज करेला हता अन तेनी उपर ज्ञानविमलसूरिए वालावबोध कर्यो ठे. ते हवे पठी वाप्या ते ॥ ॥ अथ श्रीपार्श्वजिन स्तवन । ॥राग सारंग ॥ रसीयानी देशी ॥ ध्रुवपदरामीहो स्वामि माहरा ॥ निःकामी गुणराय ॥ सुग्यानी ॥ निजगुण कामीहो पामी तुं धणी ॥ ध्रुव आरामीहो हाथ ॥ सु॥ध्रु॥२॥ थर्य के निश्चलपद जे सिद्धपणुं तेना रामि के रमणहार प्रजु ते मारा खामि ते, बली कामकंदर्पना थजिलाप रहित तेथी निकामी ठे. थष्टगुण युक्त होवाची गुणराय ते. थव्यावाध सुखना नोगी ठे. केवलज्ञान युक्त होवाश्री सुज्ञानी . पोताना गुणना अनिवापी ठे एटले स्वस्वन्नाव प्रगट थयो तेनाज अर्थी ठे. सम्यक् दृष्टि जीवो तमारा जेबो धणी पामी ध्रुवपद थारामी के थचल सुखवाला आत्मारामी याय, कारणके जे परमात्माने सेवे ते परमात्मा याय ॥ १ ॥ सर्वव्यापि कहे सर्व जाणंगपणे ॥ परपरिणमन सरूप ।। मु० ॥ पररूपें करी तत्वपणुं नही॥ स्वसत्ता चिदरूप ॥ सु० ॥ध्रु० ॥२॥ अर्थ ॥ हे प्रनु ! तमने केटलाएक सर्वव्यापि कहे . तमे सर्वज्ञ दोबाधी ज्ञान- स्वरूप सर्वव्यापि ठो एवी रीते थारो घटे ठे, परंतु ते जो वस्तुधर्म सर्वव्यानि कहे तो दोप उपजे ठे; केमके जे परमां व्यापे ते परपणे परिणमवू घाय त्यारेज व्यापे थने परपरिणमन स्वरूप पवाथी परमात्म अव्यने थस्थिरन्वताव तया यन- व्यन्वनावरूप इपणो याय. वली पररूपं यतां, थन्य व्यरूप यवाथी नत्वपणं रहे ही माटे पोतानी सत्ताज चिप डानस्वरूप वे तेनाथी तत्वपणं कद्देवाय ॥ २ ॥ ज्ञेय अनेके हो ज्ञान अनेकता ॥ जल नाजन रवि जेम ॥ मु० ॥ऽव्य एकत्वपणे गुण एकता ॥ निजपद रमतादो खेम ।। मु० ॥ध्रु० ॥ ३ ॥ थर्थ ॥ वली डेय २० नर्वभव्य ते थनेक ठे तेने झाने करी जाणे तेथी यात्मानु न अनेक दे. वेयना जेदयी झानना पण थनेक्रूप ले. जेमके सूर्य एक के वनां शयमां प्रतिबिंब पडतां थनेक जोनारने पृथक् पृथक देखाय ठे, नेमजमान गु- करणनूत सर्व धात्मनायतुं न्यानरूप जे यात्मव्य तेनुं नगा प्रसागरपार्नु पते. परंतु पर्याय-पे अनेक्ना ठे. डायरम्प कार्य बने ज्ञानगुा एक बन्योने प्रकार करवाची ते पृथक् पृथक् सागे . एएमाणे नवा पानपानातुं जर तेनां रमतां थकां दम म्याप ठे थर्यात गेड गुण पर परिगानी नयी.
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो परटेने गत झेयने जाणवे॥ परक्षेत्रे थयु ज्ञान ॥ सु० ॥ अन्तिपणुं निजटेत्रे तमे कह्यं ॥ निर्मलता गुणमान ॥ सु॥ध्रु०॥४॥ थव अवगाहनाघी पर के अन्य क्षेत्रे रशु जे जीपशव्य तथा अजीरव्य तेने मात्र जापरात्री, झान परक्षेत्री थयु, परतु जे गुणी होय ते गुणथी अनेदपणे दोर तेथी दान निज क्षेत्र के० थारमानेचिपे व्यापकपणे रघु ठे तेथी तमे तेने थन्निपा कषु शशानमा सनाने निर्ममता ने तेथी तेमा सर्वप्रव्य दर्पणनी जेम जासे वे परतु जान लेगमा रेय जतां नयी अने ज्ञेयमा ज्ञान जतु नथी ॥४॥ डेर विनागेटो ज्ञान विनिश्वर ॥ काल प्रमाणेरे थाय ॥ सु०॥ बसले क्रीस्वसत्ता मटा ॥ते पररीत जाय ॥ मु० ॥ध्रु० ॥५॥ अर्थ ॥ यो पढ़े के क्षेय जे घटपटादि तैना पिनाशयी ज्ञान पण पिनाशी सीम नागा यांमानने पराग्ने, जे थनागत पर्याय ते वर्तमानपणु पामे थने पांगा पाय से यमीतपणु पामे ते सर्व पर्यायनु जासन ज्ञानमां नासन पर्याय ए परिण रोयी छानमध्ये पिनाशी धर्म ने तेने उत्तर के, खकाल करी पोताना टागदप्यपाप परिणगा जोता झान उत्पादन्ययरूप रे, तोपण तेनो खसत्ता धर्म पारि परगना पामतो नयी परानुयायी चास न ग्रहण करवाथी म्वरूप धर्म ठे परना परी परता पामता ॥ स्वमत्ता थिर गण ।मु०॥ आत्म गतुरमयी पग्मा नदी ॥ तो कम महुनोरे जाण ॥ मु०॥ध्रु॥६॥ यं ॥ वसी पानारे की के० परनाने जाणयाथी दान ते पर थाय अर्थात् पा, पातु दान ममनार , म्यिा स्यानक के मादे सत्तारूप होयरी पदाyि पामे नर्ग यांत् थाग्मचतुक्मयोपाणु त परमा न पामी साराश के मार, मन, माप, मनारपणे थारमानोधर्म होय ते यन्यमा नपामीप.पम निधार का बद्री को पूरे ने, न्यारे दान सर पर व्यनु जाण एम केम थाय" गुर खनिज गुणने देयता ।। व्य मरख देयत ।मु०॥ मार गुपनी माधयंता ॥ दर्पण जाउने दृष्टान ॥ मु०॥ध्रु०॥ ७॥ नरेटर या जीवादि मां जयमा थगुम्या धर्म ते गई उन मानयनमा पण मान्यापि ने पोनानी अगुरुयनाय देयता मां ने, मरने से दर्शनोपयोगे मामान्य जाणे, नोपयोग शिष मण ने निकादिक्ने नया अगुरुपपुलादिश्न ममानधर्मि तथी ॥
श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विंशतिजिन स्तवन.
३०ए
एकने जाणवे सर्वनो जाण थाय. जेम थारसीमां सर्वन प्रतिबिंब पमे ठे, पण जेर्नु
जेनुं प्रतिबिंब पारसीमां पमे , ते ते वस्तुमा थारसी प्रवेश करती नश्री, तेम ते ते
वस्तु पण श्रारसीमा प्रवेश करती नथी तेवीज रीते जलनु दृष्टांत पण समज.
ए दृष्टांतो मुजब ज्ञान केयमध्ये परिणमतुं नथी अने केय ज्ञानमध्ये परिणमतांनी
ए रीते स्व अवगाहनागत ज्ञानगुण ते यात्मानुं स्वरूप ठे.
श्रीपारसजिन पारसरस समो॥ पण इहां पारस नाहिं ॥ सु० ॥
पूरण रसीउदो निजगुण परसनो॥ आनंदघन मुज मांदि॥सु॥ध्रु॥
श्रर्थ ॥ एवा पार्श्वनाथ नगवान पार्श्वमणि समान वे जेम पार्श्वमणिनो स्पर्श
यतां लोह ते कनक थाय तेम पार्श्वप्रजुना योगयी श्रात्मारूप सेवक परमात्मा थाय.
पार्श्वनाथ नगवानमा पार्श्वमणिनो रस नथी परंतु पोताना अनंतज्ञानादि गुणरूप
रस ते ते अनंतानादि मारामां पण ठे, पण सत्तारूपे ते अने परमात्मामां प्रगट वे
तेथी नगवान पूज्यठो ॥ ७॥ इति पार्श्वजिन स्तवन.
॥ अथ श्रीमहावीरजिन स्तवन ।
॥राग धन्याश्री॥
वीर जिनेश्वर चरणे लागू॥वीरपणुं ते मागुं रे॥ मिथ्या
मोद तिमिर नय नागं ॥ जितनगारु वागुरे ॥वी० ॥१॥
अर्थ ॥ श्री महावीर परमात्माना चरणमां नमस्कार करीने हुँ दायकवीर्यपणुं
मागु हुँ. जे वीर्यना जल्लासथी मिथ्यात्व के कुलझा ने मोह के मूढता ताप ति-
मिर के अंधकारनो भय दूर कयों वे एवा हे प्रनु। तमे शत्रुनो नाश करीने जीत न-
गारु वगाड्युं तेवु वीर्य टुं मायं दं जे वीर्यथी हुँ पण कर्मशत्रुने जीतुं ॥१॥
उनमथ्य वीरय लेश्यासंगे ॥ अग्निसंधिज मति अंगेरे।।
मुदम थूल क्रियाने रंगे॥ योगी थयो उमगे रे ॥ वी० ॥२॥
थर्थ ॥ हे प्रजु ! उद्मस्थवीर्य ते क्योपशमवीर्य ते वेश्याए जे परिणम्यो ते
अनिसंधिजवीय थनेक कर्म ग्रहण करे. जे मतिपूर्वक उपयुक्तवीर्य ते थनिसं-
चिज वीर्य कहीए. ते सूटन क्रिया कंपनरूप, स्थूबक्रिया थाकुंचनप्रसारणरूप एटडे
नाव योग तथा अव्ययोगरूप. सूदन तथा स्थूल क्रियाने रंगे योगवंत थयो थको
श्रात्मा संसारमध्ये उमंग पामी रह्यो वे. था विचार कम्मपयमी ग्रंयमांठे ॥२॥
३१०
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
असख्य प्रदेश वीर्य असंखें । योग असखित कखेरे ।। पुजल
गण तेणे ले सुविगैपे ॥ यथागक्ति मति लेखे रे ॥वी ॥३॥
थर्थ ॥थात्माना थसंरयाता प्रदेश वे एकेका प्रदेशे असरयाता वीर्य विनाग
वे, एम कम्मपयडीना योगस्थानकमा का वे एरीते जीपने योग पण थसरयाता
ठे जे दायोपशमी वीर्य असरयातु ठे ते योगरूप वे, तेणे करी जीव कर्मपुशलना
समूहने ग्रहण करे ये योगविशेपे, विशेप कर्म ग्रहणे करे जेपी योग बलशक्ति तेवु
कर्मनु दल जीव ग्रहण करे, एम समजवु ॥३॥
उत्कृष्टे वीरयने वेसें॥योग क्रिया नवि पेसे रे॥योगतणी
ध्रुवताने लेसे॥ आतम शक्ति न खेसे रे।। वी० ॥ ४ ॥
अर्थ ॥ ज्या उत्कृष्ट के थनतवीर्य त्या कर्म न लागे ज्या चलवीर्य त्या कर्म लागे
जे प्रदेशोमा उत्कृष्ट वीर्य होय त्या योगक्रिया जे कर्म ग्रहणरूप किया ते प्रवेश करी
शके नहीं थात्माना था रूचक प्रदेशोमा कर्मग्रहणरूप योगक्रिया नथी वली
योगनी धुरता के निश्चलता ने ज्या योगनी निश्चलता त्यां श्रात्मशक्तिने कोऽ म
रुधी शक नहीं, अर्थात् ते प्रदेशे थावरण न थाय ॥४॥
कामवीर्यवो जेम नोगी॥तेम आतम थयो जोगी रे ॥ सूरपणे
आतम उपयोगी। थाय तेदने अयोगी रे॥वी ॥५॥
थर्थ ॥ जेम काम के अनिलापना वीर्यना नशथी जेम जोगी पुरुष सर्व परमारने
वाठे ठे, तेम यात्मा परजानो जोगी ययो वे थने तेज थात्मा शुरवीर थ मारा
स्वरूप विना परनावमा प्रवेश करवो नहीं एवी प्रतिज्ञा धारण करी थात्मोपयोगी
थाय तो अयोगीपणु प्रगट करे एवु शुरवीरपणु देवीरपरमात्मा। तमारघणुज उत्कृष्ट ठे
वीरपणु ते आतम गणे॥ जाण्यु तुमची वाणे रे॥ ध्यान
विनाणे शक्ति प्रमाणे ॥ निज ध्रुवपद पहिचाणे रे॥वी० ॥६॥
थर्थ ॥ एवु वीरपणुं ते थारमस्यानमा थर्थात् थामामाज ने, एम में तमारी
वापीधीज जाएयु ठे तेगा ध्यानथी, विज्ञानथी तथा शक्तिना प्रमाणथी जेम जेम
थात्मानु मूस वीर्य शूरव चिंतनीए तेम तेम थात्मा तेमा रमीने पोतानु भुवपद के
निश्चल परमानदपद तेने पहिचाने के उदसे ॥६॥
आखवन साधन जे त्यागे॥ परपरिणतिने जागे रे ॥अध्य
दर्शन ज्ञान वैरागे ॥ आनंदघन प्रनु जागे रे॥ वी० ॥७॥
१
श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन.
३११
अर्थ ॥ परंतु परने अवलंबन करी जे साधन कर, तेनो त्याग करवायी परावलं-
वनपणुं ठंडाय तो परपरिणति जागे के जाय अने ए प्रमाणे जे करे ते श्रदय अ.
प्रतिपाति क्षायिक केवलदर्शन केवलज्ञान अने वीतरागता के यथाख्यात चारि-
त्रमा लयलीन थयो यको श्रानंदघन के परमानंदमय प्रजुता जाग्रत करे ॥ ७ ॥
इति श्रीमहावीर जिनस्तवन. श्रीज्ञानविमलसूरि तथा पंमित देवचंदजीए या चो-
वीसीना पाठला वे स्तवनो कर्या ठे. ज्ञानविमलसूरिजीए चालावबोध चोवीते स्त-
वनो उपर कों वे. देवचं जीए कर्यो नयी. यही ज्ञानसारजीनो वालाववोध गप्यो
वे, अने हवे पीना तेमनाज चे स्तवनो ठगपेला ठे
॥अथ श्रीपार्श्वजिन स्तवन ।।
॥ शांतिजिन एक मुज विनति ॥
पासजिन ताहरा रूपमुं॥ मुज प्रतिनास केम दोयरे ॥ तुझमुज
सत्ता एकता ॥ अचल विमल अकल जोयरे॥ पास ॥१॥
अर्थ ॥ श्रहो पार्श्वनाथ प्रजु ! तमारा स्वरूपनो मने प्रतिलास के प्रकर्प थानास
अर्थात् साक्षात्कार केम थाय ? विचार करतां तमे श्रने हुँ सत्ताए एक ठीए तेथी
थनिन्न टीए अने निन्ननावीपणुं श्रया विना तमारा स्वरूपनो मने प्रतिनास केम
थाय ? वली निश्चयनयथी हुँ मारा स्वरूपने विचारुं तो जेम तमे स्वरूपथी त्रणेकाल
निश्चल तो तेमं दुं पण मारा स्वरूपश्री चल्यो नथी. वली जेम तमे निर्मल तेम हुँ पण
निश्चयश्री कर्ममल रहित, जेम तमने कालादिके कल्या नवी तेम हुं पण कालादिकवी
अकल तुं, माटे ए त्रणे रीते एकता देखीने अहो पार्श्वप्रजु ! तमारं रूप निन्नपणे
प्रत्यद केम करी गईं ॥१॥
मुज प्रवचन पदवी ॥ निश्चय नेद न कोयरे ॥व्यवहारे
लखी देखीए । नेद प्रतिनेद बहु लोयरे ॥ पास ॥२॥
अर्थ ॥ हवे परमात्मा उत्तर थापे . हे थानंदघन ! निश्चयनयनी अपेक्षाए तो
परमात्मा थने जीवात्मामां निन्ननावीपणुं अर्थात् नेद कांश नधी अने व्यवहार
नयनो श्राश्रय करी जोइए तो अर्थात् हेतुप्रतिहेतुपुर्वक हृदयने थवलोकन
करीए तो जीवना लोय के लोकने विपे बहु के० घणां नेद प्रतिनेद थाय. एक दे-
बता एक मनुष्य तेज जीवने नरकपणुं प्राप्त थाय ए रीते नेद प्रतिन्जेद घणां थाय॥२॥
बंधन मोख नहीं निश्चयें। व्यवहारें नज दोयरे॥अखंडित
अबाधित सोय कदा ॥ नित अवाधित सोयरे ॥पास ॥३॥
३१२
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो.
अर्थ ॥ वली देथानधन निश्चयनयीज थात्माने थलोकन करीए तो थात्मा
मात्रने प्रणेकालमा कर्मघधन नथी निश्चयनयथी जीन काल थरुपीज के अने
ज्यारे बधन नथी त्यारे मोक्ष के० मुकवापणुज नयी थर्थात् निश्चयनययी यात्माने
वध मोद नथी, अने व्यवहारनयी थारमाने वध थने मोक्ष बने जज के यवधार
व्यवहारनयें थात्मा थसंमित नथी श्रदरनो श्रनतमो विजाग झान रही गयु तेथी
वली पर्याय मरण तेथी थनादि नथी गत्यागति करवाथी अचल नथी वीणपिन
वर तेथी नित्य नथी कमें पीमित तेथी थवावित नथी ए रीते व्यवहारनयनी श्य
पेक्षाए सोय के श्रात्मा थने तेज आत्मा निश्चयनयथी विचारता था रुचक
प्रदेश निरावरण होवाथी त्रणेकाल थसमित वे श्रणाए थपत्रसिए ए जागे अ
पर्यवसित तेथी अनादि वे सर्वथा शाननो बजाव थतो नथी तेथी अचल ठेवणे
काल श्रात्मजव्यनो नाश थतो नथी तेथी नित्य अनादि निर्मल स्वरूपने वाधा
पहोंचती नयी तेथी अव्यावाध ठे ए रीते पण सोय के० श्रात्मा ते ॥३॥
अन्वय देतु व्यतिरेकयी॥ अंतरो तुझमक रूपरे ॥ अंतर
मेटवा कारणे ॥ आत्मस्वरूप अनूपरे ॥ पास ॥४॥
थर्थ ॥ जे उते ते ठतु ते यन्वय कहेवाय थने जे थठते ते
अन्तु
ते व्यतिरेक
कहेवाय एा अन्वय तथा व्यतिरेक हेतुथी अर्थात् सरूपने सदनावे परमात्मानो
सदनाव थने स्वरूपने अनावे परमात्मानो अनाव एनी रीते तमारा अने मारामा
थतर के नेद पडेलो वे ते मारा थने तमारा नेदने मटामवा माटे अन्वयहेतुरूप
तमारा यात्मानु निरू सरूपज ॥४॥
आतमता परमात्मता ॥ शुभनय नेद न एकरे ॥ अवर
आरोपित धर्म ॥ तेहना नेद अनेकरे। पास ॥
श्रर्थ ॥ हे प्रनु । मारा थारमाने प्रिपे रहेली श्रारमता भने परमात्माने विपे रहेली
परमात्मता तेमा नेद ठे के कम ? उत्तर, हे थानदधन शुजनयथा तारा थात्मामा
श्रने मारा परमात्म स्वरूपमा कार नेद नथी कारण के अपर के० स्वरूपथी व्य-
तिरिक्त जेटला सयोगजन्य थारोपित धर्म ते कमें थारोपित रे तेना अनेक
नेद के यया ॥ कबदु दाटक करहु नाटक, काटक करहु करहु । करहु साटक
करद फाटक, चेटक करद करहु ।। करमकी कैसी बात कहु ॥ एम अनेक नेद ठे.
धरमी धरमयी एफ्ता॥तेद मुजरूप अनेटरे। एक सत्ता
लख एक्ता ।। कदे ते मूहमति सेदरे॥ पास ॥६॥
-- श्री श्रानंदघनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. ३९३ अर्थ ॥ हे आनंदघन | श्रात्मत्व धर्मयुक्त श्रात्मस्वरूपमा श्रने मारा खरूपमां अ- नेदपणुं वे, केमके हुँ श्रात्मत्वधर्मयुक्त थयो तुं अने वीजा जे थात्मत्वधर्म युक्त थाय तेमां अने मारामां नेद कां न रहे. परमात्मानी सत्ता जेम निर्मल ठे तेम श- रीरमा रहेको आत्मा त्रणे काले कर्मवेपरहित निर्मल ले एवी जे एकता के एक- त्वपणुं अतपक्षी लख के कहे ते श्रतात्रिक ठे. एवो खेद के प्रयास ते ते मू- ढमति के बुद्धिहीन पुरुपनो ठे ॥ ६ ॥ आतम धरम अनुसरी ॥रमे जे आतमरामरे ॥ आनंद घनपदवी लदे ॥ परम आतम तस नामरे ॥ पास० ॥७॥ श्रर्थ ॥ दे श्रानंदधन ! जे श्रात्मा आत्मधर्मने अनुसरी तडवत् थ रमे के प्र- वर्ते, तेनुं नाम थातमराम कहीए अने तेज श्रआत्मा थानंदघन के अनंता पदा- थों जानन याय एवा ज्ञानना समूहनी पदत्री जे मुक्तिपदवी तेने लहे के प्राप्त करे, तेज आत्मानुं नाम परमात्मा कहीए. ए रीते अहो प्रनु! मने तमारा कद्देवाथी तमारा रूपनो प्रतिन्नास करामलकवत् थयो ॥ ७॥ इति श्रीपार्श्वजिन स्तवन. ॥अथ श्रीमदावीरजिन स्तवन ॥ ॥ पंथमो निहालुंरे वीजा जिनतणोरे ॥ ए देशी ॥ चरमजिणेसर विगत स्वरूपरे । नायूँ केम स्वरूप ॥ साकारी विण ध्यान न संनवेरे ॥ ए अविकार अरूप ॥ चरम० ॥२॥ थर्थ ॥ हे शुद्धचेतना ! चरमजिनेश्वर शासननायक महावीर परमात्माना ख- रूपर्नु चितवन कर. सारे शुभचेतना कहेते के ते तो विगतवरूपी ठे. अर्थात् मनःप- यवज्ञानी पण जेना स्वरूपने जाणी शके नहीं तोढुंशी रीते जाणी शकुं. वली सिहां- नमां सालवन ध्यान कडं वे तो रूपविना थालंवन केम संनवे थालंबनने अनावे ध्याननो थसंचव तेश्री साकारी के थाकारवालाविना ध्यान केम करी शकुं? बली परमेश्वर ज्ञानावरणादि कर्मना विकाररहित माटे अविकारी तथा रूपरहित तेथी श्ररूपी . माटे एवा चरमपरमेश्वर अलख वरूपीने स्वरूपे केम चिंतवीगाकुं? ॥ १॥ आप स्वरूपे आतममा रमेरे ॥ तेदना धुर वे नेद ॥ असंख कक्कोसे साकारी परे ॥ निराकारी निरनेद ॥ चरम ॥२॥ थर्थ ॥ दे शुश्चेतना ! तें कयु के, विगतस्वरूपीने शीरीते ध्याई गईं? ते तारे वचन सत्यासत्य ठे, कारणके यरूपीनुं ध्यान संजवे ठे तेथी असल ठे थने तुं पण - ३१४ प्रकरणरनाकर नाग पहेलो चेतना मात्र चिंतववारूप तो तेथी श्रात्मधर्मरहित श्रने दु थामा उता घरूपी तेषी श्रात्मधर्मरहित तु, तेथी थापणे वने विगतस्वरूपानु ध्यान ध्यानवा थशक्त वीए तेथी सत्य ते परतु तुज शुरूचेतना थई मारा थारमामा रमणता कर, तो दु पण बापस्वरूपे श्रात्मामा रमु जे थामा थापस्वरूपे यात्मामा रमे ते थात्माने ध्याता अने थामस्वरूपने ध्येय का रे कारणके ते श्रात्माने तथा परमात्माने थनेद वे घनघाती चार कर्म खपावी श्रघाती चार कर्म जेना शेप रहे तेवा थात्मा ते साकारी परमात्मा ठे थने जेना पाती थने अघाती सर्व कर्म खपी गया ते निराकारी परमारमा ठे तेमा वली साकारी परमात्माना वे नेद एक तीर्थकर नाम कर्मोदयी साकारी, वीजा अतीर्थकर नाम गोदयी साकारी तेमा तीर्थकर साकारी उत्कृष्ट पदे १७० थने उत्कृष्ट पदे अतीर्थंकर साकारी सामान्य केवली नवकोड पामीए निराकारी अनतसिझोनु एकरूप माटे ते नेदरहित ॥२॥ सूखम नाम करम निराकार जे रे। तेद नेदे नहीं अत ॥ निराकार जे निरगत कर्मथीरे ॥तेद अनेद अनत ।। चरम० ॥ ३॥ थर्य ॥ वली हे शुद्धचेतना। श्रा वचनो मारा साडना वचनो ते ते साजल नि- राकारना वेनेदठे एक सूक्ष्म नामकर्मी निराकार थने वीजा निर्गतकर्मी निराकार थही ध्यान करवा माटे वर्णन नथी, परतु निराकार नाम मात्रना दनु वर्णन वे सूक्ष्म नामकमोदयथी प्राप्त थयु जे निराकारीपणु तेना नेदनी सरयानो पार नथी, तेमज निर्गत के सर्वथा सपाव्या ठे कर्म जेणे एवा निराकारी जे सिक तेना पण नेद अनत ते सर्व सिझोनी सत्ता थसरयात प्रदेशात्मक, निन्नपणामाटे श्रनत ॥३॥ रूप नहीं कईए बंधन घट्युरे।। वधन मोद न कोय ॥ वध मोदविण सादि अनतनुरेनिग सग केम दोय ॥ चरम0 du श्रर्थ ॥ वली देथानदधन जो थात्माने रूप नथी तो वधन शीरीते घटे १ एटले कर्मथी यधावु शीरीते सनवे रूपविना वधनो असर ज्यारे घध नही श्रने या माने प्रणेकालें थमधक मानशो तो पुएय पापना क्षयथी जे मोक्ष याय ते मोदनो पण थसना थने मोक्षने थनावे सादियनत नागानासगनो पण थसाहोय॥४॥ व्यविना तेम सत्ता नवि सहेरे॥ सत्ताविण स्यो रूप ॥ रूप विना केम सिह अनततारे॥नावु अकल स्वरूप ॥ चरम ॥ ५ ॥ थर्थ ॥ जेम कोई मनुष्यने पुन्छु के पृथ्वी उपर घट ते १ तेणे पृथ्वी तरफ जोई .. श्री श्रानंदधनकृत चतुर्विशतिजिन स्तवन. ३१५ घट न दीठो त्यारे कयु के पृथ्वी उपर घट अव्य नथी. अव्यने अनावे सत्ता के अस्तित्व पण न होय अने सत्ताने अनावे रूप के खरूप पण शेर्नु होय. माटे हे श्रानंदधन ! रूपने अनावे वस्तुनो अनाव समजबो थने वस्तुने अनावे, एक, वे, त्रण. चार, एवी संख्यानो पण संजव नथी तो सिघनी अनंतता तो केम संनवे ? माटे चरम जिनेश्वरनुं खरूप चिंतववा तमे कह्यं परंतु अकल स्वरूपनुं स्वरूप केम नाईं ते श्राप कहो ॥५॥ आतमता परिणति जे परिणम्यारे॥ ते मुज नेदअन्नेद॥तदा कारविण मारा रूपनुरे ॥ ध्याई विध प्रतिषेध ॥ चरम ॥६॥ अर्थ ॥ हवे शुद्धचेतना तथा श्रानंदघनने चरम जिनेश्वर उत्तर आपे ते. श्रा- रमाने विपे रडं जे श्रात्मत्वधर्म तेने विपे श्रात्मतानुं परिणम-तपथवं, अर्थात् श्रात्मस्वरूपने विपे स्थिरतानावे- रूपातीत नावे अनेदोपचारे प्रवर्तवं, तेवी परिण- तिए परिणम्या एवा, ज्ञानदर्शनरूप आत्मा अने आत्मता ते ज्ञानदर्शन, श्रारमामां श्रने मारामां एटलोज जेद ठे. ते साकारी परमात्मा श्रने हुँ सिख निराकारी पर- मात्मा, माटे बहिरात्मपणुं तजी अंतरात्म स्वरूपवंत थ मारा अन्नेद्य अठेद्यादि स्व- रूपने विपे तदाकार यश् मारा रूपनुं ध्यावं के ध्यान कर तेतो विध के ध्याननो विधि अने तदाकार थयाविना स्वरूप धर्मने श्रनावे अर्थात् वहिरात्मपणे ध्यान कर ते प्रतिपेध के निषेध ठे, एम जाणजो ॥६॥ अंतिम नवगहणे तुज नाव रे ॥ नावशुं शुस्वरूप ॥ तश्ये आनंदघन पद पामगुंरे ॥आतमरूप अनूप ।। चरम ॥७॥ अर्थ ॥ ते सांनली श्रानंदघन वे हाथ जोमी वीर परमात्माने विनंति करेठे. अहो स्वामि । अंतिम नवगहणे के नविप्यमां सर्वथा अनावी एवो जे ठेलो लव अर्थात् चरमावर्तन, चरमकरण थने नवपरिणतिनो परिपाक, ए सर्व प्राप्त थशे त्यारे तुज जावन के परमात्मस्वनावनुं मारा थात्मामां नावणुं के चितवन करीश. ज्यारे परमात्मस्वनावर्नु चितवन करीश त्यारेज जे श्ररूपी वे तथा जे अनुपमेय ठे एवा यानंदघनपद के मुक्तिपद, तेने प्राप्त करी ॥ ७ ॥ इति श्रीमहावीरजिन स्तवन । इति श्री ज्ञानसारजीकृत वालावबोध संपूर्ण ॥ AA EYDEREv3 y 13.960 ८ sspo១១២ ១១១១៣០១១១៣) ॥ इति श्रीश्रानंदघनकृतचतुर्विंशति गुYOGeorymonces STRICT ७ eaceb88091elesegimegept658
३१६
प्रकरणरलाकर नाग पहेलो
॥ श्रीशातिनाथायनम ॥
॥अथ श्रीमद्यशोविजयजीनपाध्यायकृत व्यगुणपर्यायनो रास॥
॥घालावोधसहित लखिये ये॥
॥ श्लोक ॥
इंश्रेणीनत नत्वा । जिन तत्वार्थदेशिन ।।
प्रवधे लोकवाचान । खेशार्थ कश्चिमुच्यते ॥१॥
॥ ढाल पहेली॥
॥ चोपाश्नी देशी॥
श्रीगुरुजितविजयमनधरी ॥ श्रीनयविजयसुगुरुआदरी ।।
आतमअरथीनेउपकार ॥ करुंच्यअनुयोगविचार ॥२॥
थर्थ ॥ श्रीजितविजयपमित धनेश्रीनयविजयपमित एवेदुरुडागुरुने चित्तमा सजा-
रीने थारमार्थी ज्ञानरुचि जीवना उपकारनेदेते अव्यानुयोगनो विचार करुतुजे श्र-
नुयोगते सूत्रार्थव्यारयान तेदना चारनेद शास्त्रेकह्यावे १ श्राचारवचन श्राचाराग
प्रमुखसूत्र ते चरणकरणानुयोग २ सरयाशास्त्र चप्रज्ञप्तिप्रमुससूत्र ते गणितानुयोग
३ झाताप्रमुख थारयायिकावचन तेकथानुयोग ४ पड्मव्यादिविचारते सूत्रमध्येसू-
कृताग तथाप्रकरणमध्ये समतितत्वार्थप्रमुख महाशास्त्र तेऽव्यानुयोग एचारनेदमा
जव्यानुयोग जे अव्यगुणपर्याय ते विचारेठे तेनोमहिमाकहे। शहाप्रथम गुरुने नम-
स्कारकरीने प्रयोजनसहित थनिध्येयदेखाड्यु पहेलावेपदे नमस्कारकखोते मगला
चरणदेखाड्यु अने श्दाअधिकारी थारमार्थिजीप तथाथात्मार्थिने अयोधथसे ते
उपकाररूप प्रयोजनजाणवु अव्यनो अनुयोगके कथन तेश्दाथारमार्थि ज्ञानरुचिजी-
वनाउपकारनेश्रर्थकरुतु ।। १ ।।
विनाश्व्यअनुयोगविचार ॥ चरणकरणनोनदिकोसार ॥
संमतियथेनाप्युश्स्यु ॥ तेतोयुजनमनमावस्यु ॥२॥
अर्थ ॥ एव्यानुयोगनो विचारकस्याविना केवलचरणसितरी तथाकरणसितरी
प्रमुसनो सारकोश्नही एसंमतिग्रथनेपिपेकधुठे तेतो बुद्धजननामनमानस्यु पण
पाह्यदृष्टीना चित्तमावसेनही उक्तच चरणकरणप्पहाणा॥ ससमयपरसमयमुकवानारा।
चरणकरणस्ससार ॥ पिछयसुब्नयाणति ॥ १॥ वलीतेहीजदृढकरेठे ॥२॥
अव्यगुणपर्यायनो रास वालावोध सहित. शुशाहारादिकतनुयोग ॥ मोटोकहिर्जजव्यअनुयोग ॥ ए नपदेशपदादिकग्रंथे । सांखलदीचालोशुन्नपंथें ॥ ३ ॥ अर्थ ॥ वेतालीसदोपरहित शुरुआहारखे इत्यादिकयोगले पणतेसर्व तनुके न्हा- नायोगकहिये अने स्वसमयपरिज्ञानजे अव्यअनुयोगते मोटोयोगकोठे केमके शु- इयाहारादिकेंतो स्वाध्यायनुज साधनठे एसांख उपदेशपद आददेश्ने ग्रंथोथीलेश्ने शुनपथेके उत्तममा चालो पणवाह्यव्यवहार प्रधानकरीने ज्ञाननीगौणताकरवी ते अशुद्धमार्गजाणवो अनेजिहांशाननी प्रधानता राखवी तेशुन उत्तममार्ग जाणवो जे झानादिकगुणनोहेतु गुरुकुलवासतेनेगंमी शुद्धआहारादिकनी यत्नावंतने महादोपे चा- रित्रहानि कही। यतः गुरुदोपारंनितयालब्धकरणयत्नतोनिपुणधीनिः ॥ सन्निंदादेश्च तथाज्ञायतेयन्नियोगेन इनिपोडशके ॥३॥ एयोगेंजोलागेरंग ॥ आधाकर्मादिकन दिन्नंग ॥ पंच कल्पन्नाप्येश्मन्नण्यु ॥ सदगुरुपासेश्स्युमेंसुण्यं ॥ ४॥ अर्थ ॥ माटे अव्यानुयोगविचाररूप जेज्ञान तेनेयोगे जोअनंग सेवारूप रंगलागे तो गुरुकुलवासें समुदायमध्ये ज्ञानाच्यासकरतां कदाचित्श्राधाकर्मादि दोपलागे तोपण चारित्रज्नंगथायनही केमके नावशुद्धि वलवंत ठे माटे एरीतें पंचकल्पना- प्यमां कडं वे तथा सरुपासेथीपण एमसांजव्यु अतएव कल्पाकल्पतो अनेकांत शास्त्रेकडुंठे ॥ थाहागमालुंजंति अणमणेसकम्मुणा उवलितेवियाणिजाअणुवत. वित्तत्तिवापुणोएतेहिदोहिंगणेहिं ववहारेण विजाश् एतेहिंदोहिंवाणेहिंश्रणायारं तु- जाणए ॥ २ ॥ एमवीजाअंगनापदेवाश्रध्ययनमांकछुवे तथा किचिधुरकटप्य- मकल्प्यस्याटकल्प्यमपिकल्प्यं ॥ पिंडःशय्यावस्त्रंपात्रंवानेपजाद्यंवा ॥१॥ देशंकालंपु- रुपमवस्थामुपयोगशुद्धिपरिणामान् ॥ प्रसमीदयनवतिकल्प्यं नैकांतात्कल्प्यतेकटप्यं एमप्रशमरत्तियंथमांकयुंठे ॥४॥ बाह्यक्रियावादिरयोग ॥ अंतरक्रियाऽव्यअनुयोग ॥ बाह्य हीनपणज्ञानविशाल ॥नलोकयोमुनिजपदेशमाल ॥ ५॥ अर्थ ॥ श्रावश्यकादिरूपवाह्यक्रियातेतो वाह्ययोगठे थनेऽव्यानुयोगजे स्वसमय परिझानते अंतरंगक्रियावे माटेजे वाह्यक्रियायेंहीनहोय पणज्ञान विशालबहुश्रुतहोय एवो मुनीश्वर ते उपदेशमालामां जलोकह्यो यतः नाणाहिवरतरं हीणोविहुपवयपंप- नावंतो ॥ नया करंकरितो सुविधप्पागमोपुरिसो ॥१॥ हीणस्सविसुझपरवगस्स प्रकरणरलाकर नाग पहेलो नाणाहियम्सकायह तेमाटे क्रियाहीनतादेसीनेपण ज्ञानवंतनी थरहा न करवी तेहने ज्ञानयोगेकरीनेजप्रताविकजाणवु ॥ ५॥ जव्यादिकचितायेंसार ॥ शुक्लध्यानपणलहियेपार ॥ ते माटेएहिजआदरो॥ सदगुरुविणमतनूसाफिरो॥६॥ अर्थ ॥ इहांकोऽपुढेजे क्रियाहीन ज्ञानवतनेजलोकहोतेतो दीपकसम्यक्तनी अपे- क्षायकहो पण क्रियाहीनतायें मात्र हानथीज पोतानो उपकार न थाय एमकड़े तेनीश काटालवाने प्रत्यादिकज्ञान तेहिजशुक्ध्यानधारें मोक्षनु कारण मादेउपादेयते ए अव्या दिकनी चितवणार्य शुक्लध्याननोपण पारपामियें केमके श्रात्मव्य गुणपर्याय नेदचिंतायें पण शुक्लध्याननो पहेलोपायोहोय श्रने तेनीज अनेदचिंतायशुक्सम्याननो वीजोपायोहोय तथाशुरुषव्य गुणपर्यायनीनारनायें सिकसमाप्तियाय तेतो शुकन्या ननुफसवे मप्रवचनसारोझारमध्येकावे जोजाणश्यरिहते दवगुणपरतेहिं । सो जाणश्यप्पाण मोहोखबुजाहितस्सलय ॥१॥ तेमादेएहिज अव्यानुयोगने श्रादरो एहिजउपायठे पणसद्गुरुविना खमतिकल्पनायें नूलाफिरसोनही ॥६॥ एहनोजेणेपाम्युताग ॥ उघेएदनोजेहनेराग ॥ एवेविण त्रीजोनदिसाध ॥ नाप्योसंमतिअरथअगाध ॥ ७॥ श्रर्थ ॥ हवेजेज्ञानविना मात्रचारित्रयीज सतुष्टथायठे तेइने शिक्षा कहे एक तो एव्यानुयोगनो जे ताग के पारपामी समतिप्रमुख तर्कशास्त्रनणीने जेगीतार्थ थयो ते तथा वीजो उघ के० सामान्यप्रकार एअव्यानुयोगनो जेनेराग तेगीतार्थ निश्चित एवेहुरिना श्रीजोसाधुनही एवोयगाधयर्थ समतिपथमाकोठे तेमादेशानपिना चारित्रजनहोय उक्तच गाथा ॥ गीयठोयविहारो वीगीयठनिस्सिउनणी ॥ इत्तो तश्य विहारो नाणुणाजिणवरेहिं ॥१॥ पटलोविशेष जे चरणकरणानुयोग दृष्टी निशीथ कल्प व्यवहार दृष्टीवादीध्ययने जघन्यमध्यमोत्कृष्ट गीतार्थजाणवा अन्या नुयोगदृष्टीते समत्यादिक तर्कशास्त्रपारगामीज गीतार्थजाणवा थने तेनीनिश्रायेंज थगीतार्थनेचारित्रकहेषु ॥ ७॥ तेकारणगुरुचरणआधीन । समयसमयश्णयोगेलीन ॥ सा धुजेफिरियाव्यवहार ।। तेदिजअममोटोआधार ॥॥॥ अर्थ ॥ एव्यानुयोगनी लेशमात्रप्राप्ति पोताना यात्माने कृतकृत्यताकहेठे ते माटे अव्यानुयोगनी यसवत्तानेइतें गुरुचरणने थाधीनतायेकरी मतिकल्पनापरि-
अव्यगुणपर्यायनो रास वालावोध सहित.
३१ए
हरीने समयसमय एमव्यानुयोगें लीन के श्रासक्तयका जेक्रियाव्यवहारसाधु व्यें
तेहिजश्नमने महोटोग्राधारवे केमके एनाथी श्छायोगसंपजे तेह-लदणकदेठे कर्तु-
मिठोःश्रतार्थस्य झानिनोपिप्रमादिनः ॥ विकलोधर्मयोगोय मिठायोगदाढतः ॥१॥
एमललितविस्तरादिग्रंथनेविपेकयु एमश्चायोगेरहीने डंपरोपकारनेयर्थ अव्यानुयोग-
नो विचारकडंतु पणएटलेंज संतुष्टकरवोनही विशेपार्थे गुरुसेवामूकबी नही एहित-
शिक्षाागलीगाथामांकहेते ॥ ७ ॥
संमतितत्वार्थमुख्यग्रंथ ॥ मोटाजेप्रवचननिग्रंथ ॥ तेदनो
लेशमात्रएलह्यो । परमारथगुरुवयणेरह्यो॥ ए॥
अर्थ ॥ संमतितत्वार्थ प्रमुखग्रंथ जे महोटानिग्रंथ प्रवचनरूपठे तेनोलवलेशमात्र
एलबोके आप्रवंधमांवांध्योठे पणपरमार्थे गुरुवचनरहेजो श्रोसुजाणीने गर्वकरशो-
नही अधनेनधनप्राप्तं तुणवत्मन्यतेजगत् एदृष्टांते माटेज ऊपरलाचारनय ते अति-
गंजीर घणाने न परिणमे एमजाणीने सिद्धांते पेहेलादेखाव्यानयी अनेजेगंजीर
होयगुरुयाधीनहोय तेहनेजदेखाडवाकह्यावे ॥ ए॥
॥ ढाल वीजी॥
॥ धनधनसंप्रतिसाचोराजा ॥ ए देगी।
गुणपर्यायतणूजेनाजन ॥ एकरूपतिहुंकारे॥
तेहऽव्यनिजजातिकदिये । जसनदिनेदविचालें
रे॥ जिनवाणीरंगेमनधरिये ॥१॥ एआंकणी ॥
अर्थ ॥ गुण तथा पर्यायनो जे नाजनके स्थानक तेजेहनोयतीत अनागत तथा
वर्तमान एत्रणेकालें एकखरूपेंदोय पणपर्यायनीपरेफिरेनही तेइनें निजजातिके
पोतानी स्वजाति अव्यकहिये जेमज्ञानादिक गुणपर्यायर्नु नाजन तेजीवनव्यन्यने
रूपादिगुणपर्यायनु नाजनते पुजलव्य तथा रकादि घटादि गुणपर्यायर्नु जाजन ते
मृजच्य बलीतंतुतेपटनीअपेक्षायें अव्य अनेतंतुयवयवनी थपेक्षायें पर्याय केमके
पटने विचालें पटावस्थामध्ये तंतुनोन्नेदनथी अनेतंतुयवयव श्रवस्थामध्ये थन्य-
त्वरूप नेद माटे पुलस्कंधमां अव्यपर्यायपणो ते अपेक्षायेंजाबो हांकोइकद्देशेजे
एरीतें अव्यत्वपणुं वनाविकनवयु पण थपेक्षिकथयुं तेने उत्तर जे सबलवस्तुनो व्य-
वहारते अपेक्षायेंज होयठे माटे श्हांदोपनधी जे समवायी कारण प्रमुखें अन्यलदाण
मानेठे तेनेपण थपेक्षा अवश्य अनुसरवी गुणपर्यायवत् अव्यं तितत्वार्थे एजिनवा-
पीनेरंगके विश्वासे मनमांधरियें ॥१॥
प्रकरणरलाकर जाग पहेलो धरमकदीजेगुणसदनावी ॥ क्रमनावीपर्यायोरे ॥ जिनअभिन्न विविधतियलक्षाण ॥ एकपदारथपायोरे ॥ जिन॥२॥ श्रर्थ ॥ सहजावीके यावत् अव्यजावी जेधर्म तेनेगुणकहिय जेमजीवनोगुण उप योग धने पुशलनोगुण ग्रहणपणो तथा धर्मास्तिकायनो गतिहेतुत्वगुण बलीयधर्माः स्तिकायनो स्थितिहेतुत्वगुण बने थाकाशव्यनो थरगाहनाहेतुत्वगुण कालव्यनो वर्तनाहेतुत्वगुण एरीतेऽव्यना स्वचाविकधर्म ते गुणजाणवा तथा क्रमनारिकेश यात् अव्यजावी ते पर्यायकहिये जेम जीवने नरनारकादिक पर्याय तथा पुजलने रूपरसादि परावर्तिते पर्यायजाणवा एम अव्यादिक ते अन्य गुण पर्याय एत्रपरीते जिन्न तथा लक्षणादिकथी थनिन्न भने प्रदेशना थपिनागथी त्रिविधवे केमके नवविधोप- चारें एकेकमा प्रणत्रणजेद श्रावे ते नवविधोपचार कहे १ अव्ये अव्योपचार र ऽव्ये गुणोपचार ३ अन्य पर्यायोपचार ४ गुणेच्योपचार ५ गुणेगुणोपचार ६ गुणे पर्यायोपचार पर्याय अन्योपचार व पर्याये गुणोपचार ए पर्याय पर्यायोपचार तया तियलक्षणके० उत्पादव्यय श्रने ध्रुवस्वरूपठे एहवाजावने एकपदार्थ जैनप्रमाणे पाम्यो थकोठे पहाररूप पाठवावेपद जाणवा ॥२॥ जेममोतीनज्वलतादिकथी ॥ मोतीमालालगीरे ॥ गुण परयायव्यक्तिथीजाणो॥व्यशक्तितेमवलगीरे॥जिन०॥३॥ अर्थ ॥ हवे थाढालमा प्रथम अव्य गुणपर्यायनो नेदयुक्ति देवाडे जेम मोतीथकी तथा मोतीना उज्वलतादिक धर्मथकी मोतीनीमाता असगी तेमज अव्यनीशक्ति ते गुणपर्यायनी व्यक्तिथी अक्षगीते तथा एकप्रदेश समधेरखगी एटले एमजे मोती ते पर्यायनेता जाणवायने रखतादिकधर्म ते गुणने गमे जाणवोतया मालाते अन्य नेवामे जाणवी एमष्टात जोमयो एरीत घटादिव्य प्रत्यक्ष प्रमाणे सामान्य विशेषरूप अनुत्नवेठे ते सामान्य उपयोगे मृत्तिकादि सामान्य जासेठे विशेष उपयोगे घटादिक विशेष नासेवे तेमाहे जे सामान्य ते अन्य जाणवु श्रने विशेपते गुण पर्यायरूप जाणगाई उरधतासामान्यशक्तिते । पूरवअपरगुणकरतीरे ॥ पिम्कुसू सादिकआकारे । जेममाटीअणफिरतीरे ॥ जिन०॥४॥ अर्थ ॥ हवे थागली गाथामा अध्यने सामान्य का ते सामान्यना प्रकारचे ते देवाडेठे एकतपता सामान्यरूप अव्यशकि ते तेइनेकहिये जे पूरवके० पहेला थने थपर के पागले गुण के विशेष तेने करती ते सर्वमा एकरूपे रही जेम पिंक के
अव्यगुणपर्यायनो रास वालावोध सहित.
३२१
माटीनो पिनो श्रने कुसूलादिके कोठीप्रमुख एवा मृत्तिकाना अनेक श्राकारफिरेठे
पण तेमां माटी फिरतीनधी ते पिंक कुसूलादिक श्राकारने न_ता सामान्य कहिये
अने जो पिंडकुसूलादिक पर्यायमा अनुगत एक मृअन्य न कहियेतो घटादि पर्या-
यमा अनुगत घटादि अव्यपण न कहेवाय तेधी सर्व विशेषरूप थातां क्षणिकवादि
वोकमत आवे श्रथवा सर्वव्यमा एकज अव्ययावे माटे घटादिव्य थने तेमांसा-
मान्य मृदादिव्य अनुजवने अनुसार परापर उर्वता सामान्य अवश्यमानवा घटादि
अच्च ते रक्तादिक थोडा पर्यायने व्यापेठे अने मृदादि अव्य ते रक्तादिक घटादिक घ-
णापर्यायने व्यापेठे एम नरनारकादिकपणुं तेपण अव्यनो विशेप जाणवो एसर्व नेगमन-
यर्नु मत अने गुरुसंग्रहनयनेमतेतो सहतवादे एकज अव्ययावे एमजाणवु ॥४॥
जिन्नविगतमांरूपएकजे॥व्यशक्तिजगदाखेरे ॥ तेतिर्यक्
सामान्यकहीजे ॥ जेमघटघटपणेराखेरे ॥ जिन ॥५॥
अर्थ ॥ हवे बीजोनेद देखाडेठे ते जिन्नविगतमांके जिन्नप्रदेशी विशेषमा जेजव्य
पोतानीशक्ति एकरूप एकाकार ते देखाडेठे तेतिर्यक् सामान्य जेम घटघटपणे घट-
त्वराखेठे शहां कोइपुते जे घटादिक निन्नव्यक्तिमां जेमघटवाटिक एकसामान्यतेमज
पिंमकुसूवाटि निन्नव्यक्तिमां मृदादिक एकसामान्यठे तो तिर्यक् सामान्य श्रने जर्वता
सामान्यनो स्यो विशेपवे तेनेकहियेंजे देशने जिहांएकाकारप्रतीतउपजे तिहांतिर्यक्
सामान्यकहियें श्रने जिहांकालन्नेदें अनुगताकारें प्रतीत उपजे तिहांऊर्चता सामान्य
कहिये कोश्क दिगंबरानुसारी एमकहे जे पदसव्यने कालपर्यायरूप ऊर्ध्वताप्रचयठे
श्रने कालविना पांचव्यने अवयव संघातरूप तिर्यक् प्रचयः तेनेमते तिर्यक् प्रच-
यनो श्राधार घटादिक तिर्यक् सामान्य थाय पण परमाणुरूप प्रचयपर्यायनो थाधार
निन्नव्य जोइये मादे पांचव्यने खंध देश प्रदेशनावेंज एकअनेक व्यवहार उप-
पाटवो पण तिर्यक् प्रचय नामांतर न कहे, ॥५॥
शक्तिमानतेश्व्यसर्वनी ॥ गुणपर्यायनीलीजेरें । कार्यरूप
निकटदेखीने ॥ समुचितशक्तिकहीजेरे ॥ जिन ॥६॥
थर्थ ॥ हवेगवंतासामान्यशक्तिनावेनेददेखाडेठे तेमांजे सर्वव्यनी पोतपोताना गु-
णपर्यायनी शक्तिमात्रलीजे तेघशक्तिकहिये अनेजेकार्यरूप निकट के० वहेलु उपजतुं
देखीय तेकार्यनीयपेक्षायें तेनेसमुचितशक्तिकहियें समुचितके व्यवहारयोग्य ॥६॥
घृतनीशक्तियवाणनावें । जाणीपणनकहायरे ॥ उग्धा
दिकनावतेजनने ॥नापीचित्तसुहायरे । जिन ॥ ७॥
३२५ प्रकरणरलाकर नाग पदेखो अर्थ ॥ हा दृष्टात कहे जेमपुशल अव्यमां घृत उपजवानीशक्ति तृणनावे न हीका तृणधाहारथी धेनुध थापेठे तेजुधमा घृत नीपजवानीशक्तिकिहाथीथावी एम थनुमान प्रमाणे तृणमा घृतशक्तिजाणी पण कदेवायनही माटे तेनेघशक्ति कहिये अने जोतृणने मुग्धादिकनावेंके झूध दहीप्रमुसने परिणाम पृतशक्ति कहियेतो ते नापीथकी जनके० लोकना चित्तमा सुहायठे माटे तेने समुचितशक्ति करिये एटले थ नतरकारणमा समुचितशक्ति कदेवी थने परपरकारणमा उघशक्ति कड़वी एरियेकडे एवेनाज १ श्रन्यकारणता प्रयोजनता एवेत्रीजानाम पणकहे तेजाणवा ॥ ७ ॥ धरमशक्तिप्राणीनेपूरव ॥ पुजलनेआवत्तरे। उघेसमुचित जेमवलीकदियें ॥ वेदलेतेआवत्तरे ॥ जिन ॥ ७ ॥ अर्थ ॥ हवे एशक्ति ते श्रात्मप्रव्यमा फसावेठे जेम प्राणीके० नव्यजीवने पुरव के० पदेला अनता पुजल परावर्तवित्या तेमापण के सामान्ये धर्मशक्ति कहिये जोनकहिये तो व्हेले पुरुस परावत्तेते शक्ति थावेनही नासतो विद्यतेनार इत्यादि वचनात् श्रने ठदेले पुल परावर्तेधर्मनी समुचितशक्ति कहिये थतएव श्रचरम पु. जलपरावर्तनाव वालकाल काठे थने व्हेलो पुगत परावर्तधर्म योवनकाल काठे अचरम परिश्रद्धेसु कालोजव वालकासमो जणि ॥ चरमो उधम्मजुवण कालोतह चित्तनेजत्ति ॥१॥ एयोगनीवीजीवीसीमध्ये काठे ॥ ॥ कारयन्नेदेशक्तिनेदश्म ।। व्यवहारेव्यवहरियरे ॥ निश्चय नानाकारयकारण ॥ एकरूपतेधरियरे ॥ जिन ॥ ए॥ अर्थ।एमएकेकाकार्यनी उघसमुचितरूपथनेकशक्किएक व्यनीपामिय केमके कार्य नानेदेंशतिनोनेदथायठेतेव्यवहारनयेंकरीशिवहरियें केमके एव्यवहारनय ते कार्यकार णनेदमाने थने निश्चयनयथी अव्यना नानाप्रकारना कार्यकारण ते एकशक्तिखजावज हृदयमाधरियेंनहीतोखजावन्नेऽव्यन्नेदथायथनेव्यवहारनये ते तेकासादिकनीश्यपे दायें एकनेथनेक कार्यकारण वनावमानता कोदोपनयी कारणातरनी अपेक्षापण स्व जावमाज अतर्भूत तेमाटे तेनुपण निष्फसपणु नथाय तथागुशनिश्चयनयनेमततो का रणकार्यतेमिथ्याठे थादावतेचयन्नास्ति वर्तमानेपितत्तया इतिवचनात् कार्यकारण कल्पनारहित शुद्धथपिचलितस्प अव्यजठे एम जाणवु एशक्तिरूपऽव्य रसाएयु या गुणपर्यायविगतबहुन्नेटें॥ निजनिजजातिवरतेरे ॥ शक्ति रूपगुणकोनापे॥तेनदिमारगनिरतेरे ॥ जिनारा ---३२३ अव्यगुणपर्यायनो रास वालाबोध सहित. होकार, --- अर्थ ॥ हवे व्यक्तिरूपगुणपर्यायवखाणेठे तेगुणपर्यायनीव्यक्तिवहुनेदेके अने- कप्रकारे निजनिजजाति सहनाविक्रमनावि कल्पनाकृत थापापणे खनावेवर्तते को- इक दिगंवरानुसारी ते शक्तिरूपनेजगुण जापेके कहेते श्रावीरीतेजे जेम अव्यगुण- पर्यायतुं कारण अव्यठे तेमगुणपर्याय कारण गुणते अव्यपर्यायव्यनो अन्यथा- नाव जैम नरनारकादिक अथवा घ्यणुक त्र्यणुकादिक गुणपर्याय गुणनो अन्यथा- नाव नही जेममतिश्रुनाटिक विशेप अथवा नवस्यसिझादि केवलज्ञान विशेप एम एकाव्य वीजोगुण एजातिशाश्वत श्रने पर्यायथी अशाश्वत एम श्राव्यु एम कहे। ते निरतेके डेमागें नही केमके एकल्पना शास्त्रधी तथा युक्तिवें मिलेनही ॥१०॥ पर्यायधीगुणनिन्ननन्नापी ॥ संमतिअंधेव्यक्तिरे । जेदनो नेदविवदावशयी। तेकेमकहियशक्तिरे ॥ जिनार॥ थर्थ ।। तेइनेउत्तरकहे जेपर्याययकीगुणते जिनके दोनाप्योनधी एमसंमति में यनेविपे व्यक्ति के प्रगटयरेकथुठे गाया । परिगमणंपला श्रणेगकरणे गुणत्ति- तुलछा ॥ तहविणगुणचिन्नण पजावणयदेशणाजमा ॥१॥ अर्थ ॥ जेम क्रमनाविपणुं पर्यायद्वक्षण तेमथनेकपणुंकर तेपणंपर्याय,खक्षण अव्यतो एकजठे अनेडान- दर्शनादिकन्नेदकरेठेतेपर्यायठे पणगुणनकहिये केमके अव्यपर्यायनीदेशना जगवंतनीठे पण व्यगुणनीदेशनानवी इतिगायार्थ ॥ श्हांको पुठे जे एरीतेंजो गुणते पर्यायचीनि- ननयी नोव्यगुणपर्याय एत्रणनांनाम किमकहोतो तेमनेकहेजे विवक्षाके० नेदनयनीकल्पना तेहधीम तैलस्यधारा यहां ते बने धारा निन्नकही देखाट्या पण तेल अनेतेलनीधारा निन्ननथी तेमसहनावी क्रमनावी कहीने गुणपर्याय निन्नकद्दी. देखाच्या पपपरमार्थे जिन्ननची एरीते जेहनोनेद उपचरितठे तेहनशक्तिकेमकहिये जेम उपचरित गायजेनही तेम उपचरिन गुण तेपणशक्तिवरेंनही ॥ ११ ॥ जोगुणत्रीजोहोएपदारव ॥ तोत्रीजोनयनदीवरे ।। च्या रयपर्याचारवनय ॥ दोजस्त्रेकहीवरे ॥ जिन। ॥ २५ ॥ श्रयं ॥दवेजेगुणनेपर्यायची जिन्नमाने तेहनेतपणथापने के जोगुणएवोत्रीजीपटा. चव्यपर्यायची नोनावहोय तोनयपत्रीजो खद्दीकम्पामियें पपतेनो किदांवह्यान- थी सूत्रांनो १अव्यावर पर्यायाधएवंटुजनयकवावे श्रनेजोगुण होय तोत्रीजागणार्थ- नयपणक्टोजोश्य उक्तंचसंनो टोपण्यानगवया ददध्यिपहियाणिपया ॥ जय- पुणगुणोविदुनो गुपचिपविजुझंतो ॥१॥जंचपुष नगवया तेनुमुनमुगारमा॥ प. बसणालयया बागरियातेपपजाया शास्पादिकने गुपकट्टींनं मृत्रनोखाध्यानयी प- ३२४ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो पवनपळावा गधपडावा इत्यादिकपर्यायशब्दे योसाव्या वे तेमाटेपर्याय कहिय प गुण कहिये नही अने एगगुणकालए इत्यादिकगम जे गुण शब्दठेते गणितशा सिझपर्यायरिशेपसरयानाची पणतेश्चनगुणास्तिकनयविपयवाचीनधीवक्तचसमतिम थे जपश्याछिसमए एगगुणोदसगुणोथणतगुणो ॥ रूपाइपरिणामो जन्नतम्दागुण पि सेसो ॥१॥ गुणसहमतरेणावि तणुपकारविसेसससाण ॥ सिजा नवरससाणे ॥ सठ धम्मोणय गुणोति ॥२॥ जहदसमुदसगुणमिय ॥ एगमिदसत्तण समचेर ॥ थ हियमिविगुणसद्दे तहेवघ्यपिदम्य ॥३॥ एम गुण ते परमार्थ दृष्टिय पर्याययी निन्न नथी तो तेने व्यनी परें शक्तिरूप केवी रीते कहिये ॥ १५ ॥ जोगुणदलपर्यवनुहोवे ॥ तोश्व्येसुकोजेरे । गुणपर्याय पटतर केवल ॥ गुणपर्याय कहीजेरे ॥ जिन ॥ १३॥ थर्थ ॥ दवेजेपर्यायर्नु दखतेगुणठे माटे गुणनेजेशक्तिरूपकहे तेदने दूपणथापेठे जोगुणपर्यायनु दलके उपादानकारणहोय तोऽव्यसुकीजे व्यनोकाम गुणेजकीयो माटे १ गुण २ पर्याय एवेजपदार्थकहो पणत्रीजोपव्यपदार्थनहोय कोशसे जे अव्यपर्याय तथागुणपर्यायरूपकार्यजिन्न वे तेमाटे एकलव्य वीजुगुणरूप कारणजिन्न कल्पिये एम कहे तेजूनगे केमके कार्यमाकारणशब्दनोप्रवेश के तेथीकारणाने कार्यनेद सिध्याय बनेकार्यन्जेदसिध्ययोहोय तो कारणनेद सिध्याय नहिका अ न्योन्याश्रय नामेदूपण उपजेमाटे गुणपर्याय जे कहिये ते गुणपरिणामनोजे पटतर ने- दकल्पनारूप तेथीजकेवलसनवेठे पण परमार्थे नही अनेऽव्यगुणपर्याय एत्रण नामकहिये ये तेपणनेदोपचारेंजकहियेंठेयें एमजाणवु ॥ १३ ॥ एक अनेकरूपथी एणीपरे । नेद परस्पर नावोरे ॥ आधा राधेयादिक नावें ॥श्मजन्नेद मन लावोरे॥ जिन ॥१४॥ अर्थ ॥ एणीपरेके० ए रीतें अव्य एक श्रने गुणपर्याय अनेक ए रूपे परस्पर के होमादे नेदनाव विचारो एमज श्राधार थाधेय प्रमुख नावेंके खनावे करीने नो नेद मनमा लावो केमके परस्पर श्रवृत्तिधर्म परस्परमा नेद जपावे ॥ १४ ॥ अन्य आधारे घटादिक दीसे ॥ गुणपर्याय आधेरे ॥ रूपा दिक एकेडियगोचर ॥ दोइ घटादिक वेउरे ॥ जिन॥१५॥ अर्थ ॥ हवे तेहीज विवरीदेसाहेठे जेपटादिकाव्यते थाधारदेसायठे अनेएमतता दिकते एमजाणियेव्ये जेगुणपर्याय रूपरसादिक तशाती।
अव्यगुणपर्यायनो रास चालावोध सहित.
व्यापारपाठे एमयाधाराधेयत्नावें अव्यवी गुणपर्यायने नेद तयारूपादिक
यांय एकेक इंजियनो गोचरके०विपयठे जेम रूपते चक्षुरिंजियेंज जणायठे तथा
रसनेडियेंजजणाय इत्यादिक यने घटादिकाव्यरेते चजिय श्रनेस्पर्शजिय
के लियेकरीजणायठे एनेयायिकमत अनुसरीनेकडं अनेस्वमते गंधादिकपर्या
प्राणे जियादिकेंपण अव्यप्रत्यक्षवे नहीका कुसुमगंधुतुं प्रत्यादिक ज्ञानने ब्रांतिपणोत्र
यठे तेजाणवू एमएकअनेक इजियग्राहकपणे अव्ययी गुणपर्यायने नेदजाणवु
गुणपर्यायने मांदोमाहेंलेदते स्वनावी क्रमनावीपणेथाय एकल्पनाश्रीजनावq ॥ १५ ॥
संज्ञा संख्या लदाणवी पण ॥नेद एदोनो जाणीरे ॥ सुजश
कारणी सुन्नमति धारो॥उरमति वेलि कृपाणीरे ॥ जिन ॥ १६ ॥
अर्थ ॥ तथासंझाके नाम तेवीप्रव्यनोन्नेद एटलेनामन्नेदेनेद तेमांवली एकलव्य
नामयीनेद वीजोगुणनामयीनेट बीजोपर्यायनामश्रीनेद तथासंख्यातेएकवेत्रणनीग-
णना तेथीनेट एटलेठजव्यठे गुणयनेक पर्यायथनेकवे थनेलक्षणयीनेटतेनयनेक
पर्यायगमन अव्यलक्षण नएकत्रीयन्यने जिन्नकरण तेगुणलक्षण परिगमनसर्वतोव्या-
ति तेपर्यायलक्षण एमव्यगुणपर्याय एदोनोमाहोमांहेनेदजाणीने उत्तमयशनीकर-
नारी नलीमतिनेधारो तेकदेवी जेपुरमतिके अव्याहतपक्षनीमाठीमतितरूपणीजेवे-
ली तेह्नेविपे कृपाणीकेशकोहाडीसमानठे एढालमां अव्यगुणपर्यायनोनेददेखाड्यो ।
॥ गल त्रीजी॥
॥ शालिना जोगी रह्यो । एदेशी ॥
एकांतेजोलापियेंजी ॥ व्यादिकनोरेनेद ॥ तोपरजव्यपरेंहुएजी ॥
गुणगुणीनावग्छेदरे॥नविका ॥धारोगुरुनपदेश॥१॥ए आंकणी
थर्थ ॥ वेजेव्यमा एकांतेनेटमानेते तेनेथन्नेदपक्ष अनुसरीने दूपणदीयेठेपव्या-
दिक के अव्यगुणपर्यायनोजो एकांतेनेदनापियें तो परजव्यनीपरें वनव्यने विपेपण
गुणगुणी नावनो उच्छेदथयीजाय जेमजीवनव्यना गुणज्ञानादिकठे तेनोगुणी जीवमव्य
उयापुजलव्यनागुणरूपादिक तेनोगुणी पुशलमव्यठे ए व्यवस्थाशास्त्रप्रतिकडे ते-
नेटमानतां तेलोपाय जीवमव्यने पुजलगुणधी जेम नेदठे तेमपोतानागुणधीपणने-
तोथमुकमव्यनो अमुकगुण अथवा अमुकगुणनोयमुकगुणी ए व्यवहार तेनो
नोपथवीजाय माटेऽव्यगुणपर्यायनो अनेदजसंनवे एडवो अन्नेदनयनागुरुनो उप-
ते तेने हेलव्यप्राणीतुमेधारो श्रादरो जेमथात्मजव्यशुद्ध्याय ॥ १ ॥
३२६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेखो जव्यगुणपर्यायनोजी ॥ अनेदसवध ॥ निन्नतेहजो कल्पियेंजी॥ तोअनवस्थावधरे ॥ ॥ धाम अर्थ ॥ वली थनेद ऊपरयुक्ति कहेठे व्यनेविपे गुणपर्यायनो जे सवधते अन्ने- दज केमके जो अव्यनेविपे गुणपर्यायनो समवायनामे सवधने जिन्नकलिपये तो अनवस्थादोषनु वधनथाय जेथी गुणगुणधीश्रलगोसमवायसवधकहियेतो तेसमवाय नेपण अनेरोसवधजोश्य वली ते सवधने पण अनेरो सवव जोश्ये एमकरता कि हापण उदेराव न थाय अने जोसमवायनो स्वरूप सवधनेज थनिन्न मानियें तो गु पगुणीने स्वरूप सवध मानता सुविघटेठे जे फोकटनवा सवध मानोगे ॥२॥ सुवर्णकुमलादिकहुजी ॥ घटरक्तादिकनाव ॥ एव्यव हारनसन्नवेजी। जोनअनेदस्वनावरे॥नाधा॥३॥ अर्थ ॥ वलीजेथन्नेदनमाने तेदनेवाधककहे जे सुवर्णके सोनुतेकुलथयु तथा घमोप्रथमश्यामहतो तेहिजरातोवर्णथयो एड्वोसर्वलोकनोजे अनुभव सिझव्यवहार तेजोडव्यादिकत्रणने अनेदस्वनावनहोयतो तेव्यवहारपणघटेनहि ॥३॥ खधदेशनेदेंदुएजी ॥ वमणीगुरुतारेखध ॥ प्रदेशगु रुतापरिणमेंजी ॥ खंधअनेदसंवधरेन ॥ धा॥४॥ थर्थ ॥ वलीजेथनेदनहीमाने तेहनेवीजुवाधककदेठेजे सधके० अवयवी श्रने देशतेशवयव ण्होनेजोनेदेजमानियें तो यमणोनार संधमाहेथवोजोश्ये जेमाटे सो- ततुनोजेपटठे ते सोततुथामाजेटसोनार तेटसोजन्नार तेनापटमापण थायठे तथा जेकोनसानैयायिक एमकदेवे जे अवयवनाजारथी थायरीनो नार थत्यतहीनठे तोतेदनेमत दिप्रदेशादिकसंधमादे किदापणउत्कृष्टगुरुता नथवीजोश्ये माटेडिय- देशादिकखधते एकप्रदेशादिकनीथपेक्षायें श्रवयत्री श्रनेपरमाणुमाइजो उत्कृष्ट सत्वमानियें तोरूपादिकविशेपपण परमाणुमाहेमानाजोश्य थनेहिप्रदेशादिकमा न माननाजोश्य अनेनेदनयनो बधनमानियेतो प्रदेशनोनार तेरिजसघनारपणे परि- णमे जेमततुरूपपटरूपपणे परिणमे तेवारेंगुस्ताखीनोदोपकह्योतेनलागे ॥४॥ जिन्नश्च्यपर्यायनेजी। जवनादिकनेरेएक ॥ जाप क्रिम दाखेनदीजी॥एकश्व्यमाविवेफरे॥०॥धा या थर्थ ॥ वलीजेऽव्यादिक्ने यनेदनयीमानता तेहने उजजोयापेठे निन्नव्यजे पा पाए काष्ट पृथ्वी जसादिकतेनोपर्यायजेनवनादिक घरप्रमुस तेदनेतुएककहे जे --- अव्यगुणपर्यायनो रात वालाबोध सहित. ३५७ एकघरइत्यादिक लोकव्यवहारते तोएकमव्यमां अव्यगुणपर्यायनोयनेदहोय एड्वो विवेक शावास्तेनधीकडेतो माटेजेयात्मप्रव्य तेहिजआत्मगुण अनेतेहिजयात्मप- चाय एडवो व्यवहारथनादिसिद्धये ॥५॥ गुणपर्यायअन्नेदधीजी ॥ जव्यनियतव्यवहार ॥ परिणति जेएकताजी ॥ तेणेतेएकप्रकाररे॥ नवि० ॥धा० ॥६॥ अर्थ ॥ वलीजीवाव्य अजीव व्यश्त्यादिक जे नियतके व्यवस्थासहितव्यवहार यायठे तेगुणपर्यावनाअनेटघीयायठे जेमज्ञानादिकगुणपर्यायथी अजिन्नतेजीवऽव्य अनेरूपादिक गुणपर्यायधी श्रचिन्नतेयजीवप्रव्य नहीकांऽव्यसामान्यथी गुणपर्यायनी विशेषसंज्ञानयाय १ अव्य २ गुण ३ पर्याय एत्रणनामते पणस्वजाति त्रणनेएकत्वप- रिणामठे माटेएत्रणेनोएकप्रकारकहियें जेमयात्मप्रव्य ज्ञानादिकगुण तयातेदना- पर्याय एसवैएकजथात्माकहियें तथा जेम १ रत्न र कांति ३ ज्वरापहारशक्ति ए त्रणेनेएकजपरिणामठे तेमअव्यगुणपर्यायनेपण जाणतुं ॥६॥ जोअन्नदनदीएदनेंजी ॥ तोकारयकिमहोय ॥ अतिवस्तु ननीपजेजी॥शशविपाणपरेंजोयरे ॥ न० ॥ धा० ॥७॥ थर्थ ॥ वलीजेयनेदनमाने तेइनेदोपदेखामेवे जोएमव्यगुणपर्यायने यनेदनथी तो कारणकार्यनेपण थनेदनहोवोजोश्य तोमृत्तिकादिक कारणथी घटादिकार्यक्रम नीपजे थनेकारणमांहेकार्यनीशक्तिहोय तोजकार्यनीपजे पणकारणमांहे यतिकार्यव. स्तुनीपरिणतिनीपजेनही जेम शशविपाण शशलानाशिंगमा माटेजोकारणमांदे कार्य- नीसत्तामानियेतो थन्नेदसहजेजथाव्यो ॥७॥ अव्यरूपरतिकार्यनीजी ॥ तिरोनावनीशक्ति ॥ आविरना नीपजेजी ॥ गुणपर्यायनीव्यक्तिरे ॥ ॥ धा० ॥ ७ ॥ थर्थ ॥ दवेजोकारणमांहे वार्यउपनाथगाउ जोकार्यनीसत्ताठे नोकार्यदर्शनमय- नुनथी एट्वीशंकाकरनारने उत्तग्थापठे जे कार्यउपनोनधी तेवाकारणमांदे कार्य- नीजच्यरतिरोनावनीशनिठे तेथीकार्यजणानुनथी पपसामग्रीम तेग गुपपर्या- यनीव्यक्तियीयाविरत्नावरे प्रगटनावधापठे तथीकार्यदेवायठे तिरोनार नयाया विरनावपणे दानाटगन नियामकवानापर्यायविदोपजजाएवा तेवीयाचिरनार ने. सत्यसविकल्पंदूपण्ड्रोयनही केमके थनुनबनेअनुसापायकल्पिये
३श्न
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
नैयायिकनाश्स्युजी ॥ जिमअन्तानुरेडान ॥ होवेविषय
अतीतनुजी ॥ तिमकार्यसहिनाणरे ॥ न० ॥धा ॥ ए॥
थर्थ ॥ इहानैयायिकएहवुकहेठे के जेमथतीतविषयजे घटादिकथकतावे तेह-
नुजेमानहोय तेमघटादिककार्यमृत्तिकादिकदलथकीपण थठताज सामग्री मिलेनि
पजसे अठतानीज्ञप्तिहोयतो अठतानीउत्पत्तिकेमनहोय घटनुकारणदडादिकथमेकहि-
Wठेयें तिहालाघवठे तुमारेमतेघटाभिव्यक्तिनु दमादिककारणफदेवुतिहागोरवहोय
वीजुश्रभिव्यक्तिनुकारणचनुप्रमुखठे पणदमादिकनथी माटेनेदपक्षजघटेठे ॥५॥
तेमिथ्यानदीसर्वथाजी ॥ अग्तोविषयअतीत ॥ पर्यायारथ
तेनदीजी ॥ जव्यारथरेनित्यरे ॥ न ॥धा० ॥१०॥
अर्थ ॥ हवेनेयायिकमतनेऽपवे जे श्रतानी उत्पत्तिहोयएमकडे तेमत मिथ्यावे
केमके अतीतविषयघटादिक सर्वथायठतोनथी तेपर्यायार्थथीनथी अनेऽव्यार्थथीनि
त्य जेम नष्टघटपणमृत्तिकारूपेठे जोसर्वथानहोयतो शशलानाशृगपरथाय ॥ १० ॥
अन्तोनापेझाननेजी॥ जोस्वनावेसंसार ॥ कदेतोझाना
कारतोजी ॥ जीपेयोगाचाररे ॥ ॥धा० ॥११॥
अर्थ ॥ जेसर्वथाथठतोथर्थानमाहेनासेठे एहबुकहेते तेहनेवाधकदेखाडेठे
जोहाननेखनाव थतीतघटप्रमुखनोधतोयर्थनासेठे एहवुमानीयेतो सर्वससारा
नाकारज ते वाह्यश्राकारधनादियविद्यावासनायेषताजन्नासेठे जेमस्वममाहे श्रठ
तापदार्थनासेठे एहवोवाह्याकाररहितगुरुझानते बुझनेजहोय एमकदेतो योगाचा
रनामेत्रीजोनौधजजीपे तेमाटेश्रतानुज्ञान नहोय ॥ ११ ॥
दवणाजाण्योअरथतेजी ॥ एमअतीतजेंजणाय ॥ वर्तमान
पर्यायथीजी॥ वर्त्तमानताथायरे ॥ न० ॥धा॥१२॥
थर्थ ॥ जोठतानुझाननहोय तोहमणामथतीतघटजाण्यो एमकेमकहेवायचे तेथ
तीतघटमेहमणाजाण्यो एमजेजणायवे तिहाअव्ययीताथतीतघटनेरिपे वर्तमानज्ञेय
थाकाररूपपर्यायथी हमणाथतीतघटजाण्योजायठे अथवा नेगमनययीयतीतने रिपे
वर्तमानतानोथारोपकरियेठेये माटेसर्वथाश्रतिवस्तुनोहाननथाय ॥ १५ ॥
धर्मिअठतेधर्मनोजी ॥ अन्तेकालेमुदाय ॥ सर्वकालनिर्न
यपणेजी॥तोशशशृंगजणायरे ॥ ॥ धा० ॥ २३ ॥
३शए अव्यगुणपर्यायनो रास वालाबोध सहित. अर्थ ॥ धर्मियतीतघटअठते धर्मघटत्वश्रठतेकालें घटनेअनावकावेनासेठे श्रथ- वामितीनघटते धर्म याकारअवतेकाडेनासेठे एरीतंजोतुजनेचित्तमांहे सुहा- य तो सर्वश्रतीत अनागत वर्तमानकालें निर्जयपणे श्रदृष्टशंकारहितपणे शशशृंगप- एजाएयुंजोये एमतो नथी ॥ १३ ॥ तेमाटेअन्तातणोजी ॥बोधनजनमनहोय ॥ कारयकारण नेसदीजी॥अन्नेदश्मजोयरे ॥ न ॥धा ॥ १४ ॥ अर्थ ॥ तेमाटेशठताश्रर्थनोबोधनहोय तथाजन्मपणनहोय एमनिर्धारकार्यकारण- नोअनेटठे तेदृष्टांते अव्यगुणपर्यायनोपण थन्नेदठे एमसई एनेदपत्नीढालउपरें अन्नेदपतनीढालकही केमकेनेदनयपक्षनो अनिमानते अनेदनयटाले ॥ १४ ॥ नेदेनणेनेयाथिकोजी ॥ सांख्यअन्नेदप्रकाश ॥ जैनजन्नय विस्तारतोजी ॥ पामेंसुजशविलासरे ॥न॥धा० ॥ १५ ॥ अर्थ ॥ हवेएवेहुनयनास्वामीदेखाडीने स्थितपदकहे जेन्नेदनयतेनेवा चिकनापेठे जेबीते असत्कार्यवादीदेखायठे तथासांख्यमततेअन्नेदनयप्रकाशेठे अनेजेनते वेहुन- यस्यामाकरी विस्तारतोयको नलायशनोविलासपामे केमके पनपातिवेहुनय मांदो- मांदे घसतां स्थितपक्ष अपनपातितेस्यानादिनोजदीपेठे उक्तंच ॥ अन्योन्य प. क्षप्रतिपक्षनावात् यथापरेमत्सरिणः प्रवादाः ॥ नयानशेपानविशेषमिठन्नपढ़पाती समयस्तयाते ॥ १ ॥ यएवदोपा.किल नित्यवादे विनाशिवादे पिसमास्तएव ॥ परस्पर- ध्वंसिपुकंटकेपु जयत्यधृष्यंजिनशासनंते ॥ १५ ॥ ॥ ढाल चोथी॥ ॥ रागथासाउरी ॥ नंदनकुं विसला हुलरावे ॥ ए देशी ॥ नेदअन्नेदउन्नयकिममानो ॥ जिहांविरोधनिरधारोरे ॥ एक ठाकहोकिमकरीरदेवे॥ आतपनेअंधारोरे ॥ श्रुतधर्मेमन दृढकरीराखो ॥ जिमशिवसुखफलचाखोरे ॥१॥ए आंकणी अर्थ ॥ हवेनेदान्नेटनोविरोध श्राशंकीनेटालेठे शहांकोइपरवादी कहेठेजे अव्यादि- कनेविपे १ नेद र अजेट एवेहुधर्म किममानोतो जिहांविरोधताने निरधारोठो के- मकेजिहांनेहोय तिहांयन्नेदनहोय अने जिहांयतेदहोय तिहांलेटनहोय एविडं जावाजावरू विरोधी तोवेहुविरोधी एकतामेरहेनही जेमयातपहोय तिहाथंधारो रहेनही अनेजिहां अंधकारहोय तिहांयातपरहेनही तेमनेदानेदपण प्रकरणरलाकर नाग पहेलो रहांश्रुतधर्म स्याहादप्रवचनमा मनदृढविश्वासवत करीरासो जिनशासन श्राद्ध- पणे मोक्षरूप कल्परक्षना सुखरुपफलचाखो श्रुतधर्मपिना चारित्रधर्म फलसतनहोय केमके कासहित चारित्रिउँपण समाधीनपामे यमुक्त वित्तिगठसमावन्नेष अप्पाणे- पनलजतेसमाहिं तिथाचारागे ॥१॥ एहवीशियनीशकाजाणी॥ परमारथगुरुवोलरे॥ अविरो धेसवीगमेदीसे ॥दोयधर्मएकतोलें रे॥ श्रुतः॥२॥ थर्थ ॥ एहवी शिप्यनी शकाजाणीकरीने गुरुस्याहादी परमार्थबोलेठे जे घटघटा- नावादिकने यद्यपिपिरोपवे तोपणनेदानेदने विरोधनथी केमके सर्वगमे जेदयजेट एवेदुधर्म अविरोधे एकाश्रयवृत्तिपणेज एकतोले देखाय पणकोश्कएमकडेवेजे थजे. दस्वानाविक साचो थनेनेदउपाधिकतेजुवो तेश्रनुजवतानथी केमके व्यवहारपरापे- काय वेदनेगुणादिकनोजेद तथागुणादिकनोथवेद एक्चननथी॥२॥ एकतामेसविजननीसाखे ॥ प्रत्यदोजेलहियेरे ॥ रूपरसा दिकनीपरतेदनो॥ कहोविरोधकेमकदियेरे।। श्रुत०॥ ३ ॥ थर्थ ॥ एकगमें घटादिकऽव्यनेविपे सर्वखोकनीसासे प्रत्यक्षप्रमाणे रक्तवादिक गुणपर्यायनो नेदानेदजे लहीयेठेये तेनोविरोधकहो केवीरीतेकहिये जेमरूपरसादि- कनो एकाश्रयत्तित्वानुजावधी विरोधनकहिये तेम भेदानेदनुपण जाणवू उतच नहिप्रत्यक्षादृप्टेथे विरोधोनाम तथाजेमप्रत्यक्षदृष्टेथे दृष्टातनुपणकार्यनथी उक्कच केद मन्यत्रदृष्टत्व महोनिपुणतातव ॥ दृष्टातयाचमेयत्वंप्रत्यक्षेप्यनुमानवत् ॥१॥३॥ व्यामनावजेघटेरेपेदेला परेनिन्नतेरातोरे ॥घटनावे नविन्निन्नजणाय ॥सीविरोधनीवातोरे॥ श्रुतः॥४॥ श्रर्थ ॥ दवेनेदाजेदना प्रत्यक्षनो थनिलाप तेपुसव्ये देखाडेठे जेघटपदेखा श्यामनावे तेपरातो थयो तेबारे जिन्नजजणायदे अनेविदुका घटनावें अनिन्नज जणायवे यामतथारक्त अवस्थानेन्नेटेंघटएकजवे तोश्दाविरोधतानीवातसीकद्देवी॥४॥ बाबनावजेप्राणीदीसे॥ तरुणनावतेन्यारोरे॥ देवदत्त जावेतेएकज । अविरोधेनिरधारोरे ॥ श्रुत० ॥४॥ थर्थ ॥ वेथात्मअव्यमा नेदानेदनो थनुजयदेसाडे जेप्राणी बालकना देखा पठे तेजप्राणी तरुणजावें न्यारोके जिन्नते थनेदेवदत्तनावें एटक्षेमनुष्यपणाना ५ यायें तेएकठेतोएकपदार्थनेरिपे यासतपातरुण भावनेद अनेदेवदत्तजावें बजेदवे व्यगुणपर्यायनो रास वालाबोध सहित. ३३१ एमश्चविरोधे निरधारो उक्तंच पुरिसंमिपुरिससदो जम्माश्मरणकालपांतो॥ तस्सउवा खाश्या पनवनेयाबद्दवियप्पा ॥ १ ॥ इतिसंमतिये ॥ ५ ॥ धर्मनेदजोअनुन्नवन्नासे ॥ धर्मिनेदनवीकहियरे ॥ निन्न धर्मर्नुएकजधर्मि ॥ जमचेतनपणलहियेरे ॥ श्रुतम् ॥६॥ अर्थ ॥ जिदानेदहोय तिहांथनेद होयजनही केमके नेदव्याप्यवृत्तिवे एहवी प्राचीननेया चिकनी शंकावे तेटालेले जे श्यामोनरक्तः श्वां श्यामत्व रक्तत्वधर्म- नानेदनो थनुनबनातेवे पणधर्मिजे घटपदार्थ तेनोनेद नासतोनधी माटेएमजो कहितो जमचेतननो बेद नातेठे तेपण जगत्वचेतनत्व धर्मनोजनेद पणजनचे- तन अव्यनोजेदनत्री एरीतें अव्यवस्थाधाय धर्मिने प्रतियोग्यपणे उल्लेखतो बिहु वामें सरिखोठे अनेप्रत्यक्ष सिद्धयर्थं वाधकतो अवतरेजनही ॥ ६ ॥ नेदानेदतिहांपणकदेतां ॥ विजयजेनमतपावरे॥ निन्नरूप मांरूपांतरची॥ जगअन्नेदपणआवेरे॥ श्रुतम् ॥ ७॥ अर्थ ।। तेजमतथा चेतन्यमांपण जेदानेदकहेता जेननो मत विजयपामे माटे नि- नरूपजे जीवयजीवादिक तेमांरूपांतर अव्यत्वपदार्थत्वादिक तेथीजगतमां पण थन्नेदपणोथावे एटलेनेदानेदने सर्वत्रव्यापकपणुंकडं ॥७॥ जेहनोन्नेदअनेदजतेहनो ॥ रूपांतरसंयुतनोरे ॥ रूपां तरथीनेदजतेदनो । मूलहेतुनयसतनोरे ॥ श्रुतः ॥ ७ ॥ श्रयं ॥ बढीएहिजविवरीदेखाडेठे के जेहनोदतेदनोज रूपांतरसहितनो अनेद होय जेम बास कोस कुमूल घटादिकनोनढे अनेतेजमृअव्य विशिष्टयनप्पित स्वपर्यायनो अनेटठे वलीतेनोज रूपांतरथी दयाय जेम पास कोस कुसूलादिक पर्यायविशिष्टमृभव्यपणे तेनोज जेयाय एरीतेंदनेश्यन्नेदजेठे तेशेकडागमेनयनो मूलहेतुठे सातनयनाजे सातसेंनयनेदठे तेएरीतेंव्यपर्यायनी अर्पणायनर्पणायें थाय तेशतारनयचक्रायनयमां पूर्वेहता थनेहमणा द्वादशसारनयचक्रमां विधिविधिवि- धिरित्यादिरीते एकएकनयमां बारवारनेद उपजवाकह्याठे ॥७।। खेत्रकावन्नावादिकयोगें॥धायनंगनीकोडीरे॥ संखेपे एकताकदीयं ।। सप्तनंगनीजोडीरे॥ श्रुतम् ॥ ए॥ थर्थ ॥ जेमअव्यादिक विशेषणे नंगधाय तेमज खेत्रादिकविशेपणे पण अनेक जंगयाय जेमघट व्यने स्वकरी विवक्षिय तेबारे खेत्रादिकयट परयाच एमप्रत्येकें ३३० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो शहांश्रुतधर्मे स्याहादप्रवचनमा मनदृढविश्वासवत करीराखो जिनशासन असादृढ पणे मोक्षरूप कल्पवृक्षना सुखरूपफलचासो श्रुतधर्मचिना चारित्रधर्म फलनंतनहोय केमके शकासहित चारित्रिउँपण समाधीनपामे यमुक्त वित्तिगछसमापनेण अप्पाणे- पनलनतेसमाहिं इतियाचारागे ॥१॥ एदवी शिष्यनीगकाजाणी॥ परमारयगुरुबोलेरे॥ अविरो धेसवीगमेंदीसे ॥ दोयधर्मएकतोलें रे॥ श्रुतम् ॥२॥ श्रर्थ ॥ एहवी शिप्यनी शकाजाणीकरीने गुरुस्याहादी परमार्थबोलेठे जे घटघटा जावादिकने यद्यपिविरोधठे तोपणजेदानेदने विरोधनथी केमके सर्वगमे नेदथजेद एवेदुधर्म अविरोधे एकाश्रयवृत्तिपणेज एकतोले देसायवे पणकोश्कएमकहेठेजे अने- दसानाविक साचोठे अनेजेदउपाधिकतेजुगे तेथनुजवतानथी केमके व्यवहारेंपरापे दाय वेदनेगुणादिकनोजेद तथागुणादिकनोथनेद एवचननयी ॥२॥ एकठामेसविजननीसाखे ॥प्रत्यजेलहियेरे॥रूपरसा दिकनीपरेतेदनो॥ कहोविरोधकेमकहियेरे ॥ श्रुत० ॥ ३ ॥ श्रर्थ ॥ एकामें घटादिकजव्यनेविपे सर्वखोकनीसाखे प्रत्यक्षप्रमाणे रक्तवादिक गुणपर्यायनो नेदानेदजे सहीयेंठेय तेनोविरोधकहो केवीतेकहिये जेमरूपरसादि- कनो एकाश्रयवृत्तित्वानुनावथी विरोधनकहिये तेम दानेदनुपण जाणवु उक्तच नहिप्रत्यक्षदृष्टेथे विरोधोनाम तथाजेमप्रत्यक्षदृष्टेथे दृष्टातनुपणकार्यनथी उक्तच क्वेद मन्यत्रदृष्टत्व महोनिपुणतातव ॥ दृष्टातयाचसेयत्वप्रत्यक्षेप्यनुमानवत् ॥ १॥३॥ उयामनावजेघटेपेदेखा ॥ परेनिन्नतेरातोरे ॥ घटनावें नविनिन्नजणाय ॥सीविरोधनीवातोरे॥ श्रुतः॥४॥ अर्थ ॥ इवेनेदानेदना प्रत्यक्षनो अनिसाप तेपुरुषव्ये देसाडेठे जेघटपहेला श्यामनायेंठे तेपरातो थयो तेवारें जिन्नजजणायठे अनेविहुकालें घटनावें अभिन्नज जणायठे श्यामतयारक्त अयस्थानेन्नेदेंघटएकजरे तोहाविरोधतानीवातसीकदेवी॥४॥ वालनावजेप्राणीदीसे॥ तरुणनावतेन्यारोरे ॥ देवदत्त नातेएकज ॥ अविरोधेनिरधारोरे ॥ श्रुत० ॥५॥ थर्थ ॥ हवेथात्मजव्यमा नेदानेदनो थनुनदेसादे जेप्राणी वासकना देसा यो तेजप्राणी तरुणजारे न्यारो निन्न थनेदेवदत्तना एटखेमनुप्यपणाना प यो तेएकवेतोएकपदार्थनेरिपे यासतथातरुण नापेनेद अनेदेवदत्तला थनेदठे उव्यगुणपर्यायनो रास वालाबोध सहित. ३३१ एमथविरोधेनिरधारो उक्तंच पुरिसंमिपुरिससद्दो जम्माश्मरणकालपांतो॥ तस्सलबा लाश्या पजावनेयाबद्दवियप्पा ॥ १॥ इतिसंमतिग्रंथे ॥ ५ ॥ धर्मनेदजोअनुन्नवनासे ॥ धर्मिनेदनवीकहियेरे ॥ निन्न धर्मनुएकजधर्मि ॥ जमचेतनपणलहियेरे ॥ श्रुतम् ॥६॥ अर्थ ॥ जिहांनेदहोय तिहांथन्नेद होयजनही केमके नेदव्याप्यवृत्तिठे एदवी प्राचीननेयायिकनी शंकावे तेटालेठे जे श्यामोनरक्तः इहां श्यामस्व रक्तत्वधर्म- नानेदनो श्रनुजवनासेठे पणधर्मिजे घटपदार्थ तेनोनेद जासतोनथी माटेएमजो कहियेतो जनचेतननो नेद जासेठे तेपण जमत्वचेतनत्व धर्मनोजनेदठे पणजमचे- तन अव्यनोनेदनथी एरीतें अव्यवस्थाथाय धर्मिने प्रतियोग्यपणे उल्लेखतो विंदु गमें सरिखोठे थनेप्रत्यक्ष सिद्धयर्थं वाधकतो अवतरेजनही ॥ ६ ॥ नेदानेदतिदांपणकदेतां ॥ विजयजैनमतपावरे ॥ निन्नरूप मांरूपांतरथी॥ जगअनेदपणआवेरे॥श्रुत ॥७॥ अर्थ ॥ तेजमतथा चेतन्यमांपण लेदानेदकदेतां जेननो मत विजयपामेले माटे नि- नरूपजे जीवयजीवादिक तेमांरूपांतर अव्यवपदार्थत्वादिक तेथीजगतमां पण अन्नेदपणोधावे एटलेनेदानेदने सर्वत्रव्यापकपणुंकद्यं ॥७॥ जेदनोनेदअनेदजतेदनो ॥ रूपांतरसंयुतनोरे ॥ रूपां तरथीनेदजतेदनो ॥ मूलहेतुनयसतनोरे ॥ श्रुत ॥ ७ ॥ अर्थ ॥ वलीएहिजविवरीदेखाडेठे के जेहनोदतेदनोज रूपांतरसहितनो अनेद होय जेम थास कोस कुसूल घटादिकनोजेदठे अनेतेजमृधव्य विशिष्टअनपित स्वपर्यायनो अनेदठे वलीतेनोज रूपांतरथी नेदथाय जेम थास कोस कुसूलादिक पर्यायविशिष्टमृउजव्यपणे तेनोज नेदयाय एरीतेनेदनेयजेदजेठे तेशेकडागमेनयनो मूलहेतु सातनयनाजे सातसेंनयनेदठे तेएरीतेंव्यपर्यायनी अप्पणायनर्पणायें थाय तेशतारनयचक्राद्यनयमां पूर्वेहता थनेहमणा घादशसारनयचक्रमां विधिविधिवि- धिरित्यादिरीतें एकएकनयमां वारवारजेद उपजवाकराठे ॥७॥ खेत्रकालनावादिकयोगें। थायनंगनीकोडीरे॥ संखेपे एकठामेंकहीयें ॥ सप्तनंगनीजोडीरे॥ श्रुत ॥ ए॥ श्रर्थ ॥ जेमडव्यादिक विशेषणे नंगथाय तेमज खेत्रादिकविशेपणे पण थनेक जंगथाय जेमघटअव्यने स्वकरी विवक्षियें तेबारे खेत्रादिकघट परथाय एमप्रत्येकें
प्रकरणरनाकर नाग पहेलो
सप्तनगीपण फोडोगमेनीपजे १ घट स्यादरत्येर २ स्थानास्त्येव ३ स्यादवाच्यएव
४ स्यादस्त्येवनास्त्येव ५ स्यादस्त्येवस्यादवक्तव्यएव ६ स्यादनास्त्येवस्यादवक्तव्यएव
७ स्यादस्त्येवस्यादनास्त्येव स्यादवक्तव्यएवइतिप्रयोग तथापि सोकयसिद्धजे कमी
वादि पर्यायप्तिघट तेनेजखत्रेवडीने स्वरूपेशस्तित्व पररूपेनास्तिव खेश्नेसतानगी
देखाडेठे १ स्वभव्य वखेन खकाल खन्नाननी अपेक्षाये घटते अनेक परजव्य परसेन
परकाल परतावनी अपेक्षाये घटनथी ३ तथाएकवार वेपर्याय एकशन्हें मुस्य
रूपे नकदेवायमाटे उजयविवक्षायें अवाच्यते ४ एकप्रशस्वरूप थनेण्कथा पररूपं
विवक्ष्यि तेवारे ठेनेनथी ५ एकश्वशस्वरूपे तयाएकथश युगपत् उन्नयरूपं विव
क्षिय तेवारे अनेवाच्य ६ एकथशपररूपे श्रनेएकयशयुगपत् उन्नयरूपे विवदि
येतेवारेंनथी अनेथपाच्य एकथश स्वरूपे तयाएकाश पररूपें अनेएकयश यु-
गपत् जनयरूपे विवक्षिय तेवार ठे नथी थने अवाच्य ॥ ५ ॥
पर्यायारबनिन्नवस्तु। व्यारयेअनिन्नोरे॥क्रमेउनय
नयजोअर्पिजे ॥ तोनिन्ननेअभिन्नोरे॥ श्रुतः ॥१०॥
अर्थ ॥ हवेनेदानेदमा ससनगी जोझियेये १ पर्यायार्थनयथी सर्ववस्तु अच्य
गुणपर्यायलक्षणे कथचित्रपणे जिन्न २ च्यार्थनयथी कथचित्यजिन्नज कमके
अत्यनाजे गुणपर्याय तेशाविर्भाव तथातिरोनावे ३ अनुक्रमें जो अव्यार्थिक तथा
पर्यायायिक एवेतुनय अर्पिये तोकथचित् जिन्न तथाकयचित् अनिन्नकहियें ॥ १० ॥
जोएकदाउन्नयनयग्रहिये ॥ तोअवाच्यतेलहियेरे ॥ एके
शब्देएकजवारें ॥ दोयअर्थनवीकहियेरे ॥ श्रुतम् ॥१२॥
थर्थ ॥ ४ जोएकनारेंज वेहुनयना अर्थविवक्षियेंनो तेश्रवाच्यसहिये केमकेएक
शन्हें एकजवखते वेश्रर्थकह्याजातानथी सकेतिकशब्दपण एकजसकेतिकरूपकहे पण
बेरूप स्पष्टकही शकीयॆनही जेमपुष्पदतादिक शब्दपणएकोक्ति चसूर्यकहे पणनि
नोक्ति कहीशकेनही अनेबेनयनाथर्थ मुरयपणेतो निन्नोतिज कद्देवा घटे इत्यादिक
युक्ति शास्त्रातरधी जाणवी ॥११॥
पर्यायारथकटपननत्तर ॥ उन्नयविदासधिरे॥जिन्नप्रवा
च्यवस्तुतेकहिये । स्यातकारनेवधिरे ॥ श्रुतः ॥ १ ॥
थर्थ ॥ ५ जेमाप्रथमपर्यायार्थकल्पनापण पठेएकदाउचय नयार्पणाकरिये सेवार
वस्तुने निनयवफव्य कयचित् एमकहियें ॥ १५ ॥
उव्यगुणपर्यायनो रास घालाबोध सहित. ३३३ अव्यारबनेनन्नयग्रह्याथी॥ अन्निन्नतेदअवाचोरे॥ क्रमयुग पत्नयउन्नयग्रह्याथी॥ निन्नअनिन्नवाचोरे॥ श्रुतः ॥१३॥ अर्थ ॥६ प्रथमच्यार्थ कल्पनापणठे अनेएकदाउन्नयनय अर्पणाकरियें ते- हारे कथंचित् अजिन्नश्रवक्तव्य एमकहिये ७ अनुक्रमें वेहुनयनी प्रथमअर्पणाक- रेयें पठेवेहुनयनी एकवारअर्पणाकरिये तेवारकथंचित् जिन्नथनिन्न श्रवक्तव्यएम कहियें ए एकजेदाजेट पर्यायमां सप्तनंगी जोमी तेमजसर्वत्रजोडवी हांशिष्यपुढे- के जिहांवेनयनाजविपयनी विचारणाहोय तिहाएकेक गोणमुख्यत्नावें सप्तनंगी या पण जिहांप्रदेश प्रस्थकादिविचारें तो सात ठ पांच प्रमुखनयना जिन्ननिन्नवि- वारहोय तिहांयधिकनंगथाय तेवारसप्तनंगीनो नियमकेमरहे तेनेगुरुकहेठे के तिहांपणएकनयार्थ मुख्यपणेविधि वीजासर्वनो निपेधेले प्रत्येकें अनेकसप्तजंगीक- रिये श्रमेतोएमजाणियेठेयजे सर्वनयार्थ प्रतिपादकता पर्यायाधिकरणवाक्य प्रमाण वाक्य एलक्षणलेशने तेवेठामें स्यात्कारलंबित सकलनयार्थसमूहालंवन एनंगेपण निपेधनधी तेमाटे व्यंजनपर्यायने ठेकाणे वेजंगेपण अर्थसिद्धि संमतिमंथनेविपे देखाडी तज्ञाया ॥ एवसत्तविथप्पो वयणपहोहोश्यष्ठपजाए ॥ वंजणपजाए- पुण सवियप्पोनिविथप्पोथ ॥१॥ एगाथानोथर्थ एवंपूर्वोक्तप्रकारे सप्तविकल्प सप्तप्रकारवचनपथ सप्तनंगीरूप वचनमार्ग तेयर्थपर्याय तेथस्तित्व नास्तित्वादिकने विपे होय व्यंजनपर्यायजेघटकुलादि शब्दवाच्यता तेहनेविपे सविकल्प विधिरूप नि- विकल्प निषेधरूप एवेजांगाहोय पण श्रवक्तव्यादि नंगनहोय केमके श्रवक्तव्य श- ब्दविषय कहियेतो विरोधथाय थथवा सविकल्पशब्द समनिरूढनयमते अनेनिर्वि- कल्पशब्द एवंनूतनयनीमते एमवेन्नंगजाणवा श्रर्थनये प्रथमचारजे अर्थनय तेतो व्यंजनपर्याय मानेनही तेमाटे तेनयनीहां प्रवृत्तिनथी अधिकुं अनेकांतविवस्थायी जाए तदेवमेकत्र विपये प्रतिवमनेकनय विप्रतिपत्तिस्थलेस्यात् कारवांविततावनयार्थ- प्रकारकसमूहालंवनबोधजनकएकएवजंगएष्टव्योव्यंजनपर्याय स्यले नंगठ्यवत् यदिच- सर्वत्रसप्तनंगीनियमएवाश्वासास्तदाचालनीयन्यायेनतावन्नयार्थ निपेधवोधको द्वितीयो- जंग स्तन्मूलकाश्चान्येतावत्कोटिकाः पंचनंगाश्चकल्पनीयाश्त्यमेव निराकांदसकलनंग- प्रतिपचिनिर्वाहादित्तियुकंपश्यामः एविचार स्याहाद पंडित सूक्ष्मवुद्धीय चित्तमांधारवो. सप्तनंगएदृढअन्यासी॥जेपरमारयदेखरे। जशकिरति जगवातेदनी ॥ जैननावेतसलेखरे॥ श्रुतः ॥ २४ ॥ थर्थ ॥ हवेएनोफलितार्थकहेठे एकह्याजेसातनांगा ते ४.
३३४ प्रकरणरनाकर जाग पहेलो विक्जादेगी नयसतनंगप्रमाण सप्तजगश्त्यादि नेदे घणोथन्यासकरी जीवाजीनादि- परमार्थसमजे देसे तेइनीजशकीर्तिवधे केमके स्याहादपरिज्ञानेज जैनने तर्कवादनु यश ले थने जननावपण तेप्राणीनोज खेसेजाणवो केमके निश्चेनयथी सम्यक्त स्या- छाद परिझानजले उक्तचसमतो चरणकरणपदाणा ससमयपरसमयमुकररावारा ॥ चरपकरणससार नछयसुझ्नयाणत्ति ॥१॥ एचोथीढाखमा नेदानेददेखाड्यो भने सप्तनगीनु स्यापनकसु ॥ १५ ॥ ॥ ढाल पाचमी॥ ॥ श्रादिजिणंदमयाकरो ॥ ए देशी॥ एकअरथत्रयरूप॥ देरयोनलेप्रमाणेरे ॥ मुख्यव्रतिउपचारथी॥ नयनादिपणजाणेरे॥१॥ ग्यानदृष्टीजगदेखिये ॥ ए आकणी थर्य ॥ एयेनयप्रमाण विवेककरेठे एकथर्थ जे घटपटादिक जीपथजीपादिक ते प्रारूपो ऽव्यगुणपर्यायरूपठे केमके घटादिक मृत्तिकादिरूपेऽव्य थनेघटादिरूपं सजातीपऽव्य पायरुपरमारमकपणेगुण एमजीवादिकमा जापनो ण्ड्वेप्रमाणे स्या कादयानेदेग्यु जेमाटे प्रमाणेसानगात्मके प्रयरूपपणो मुरयरीतजाणिय केमके न पपादीने काशवादीतेपण मुग्यशि थनेउपचार एकथर्थनेपिपे प्रयरूपपणोजाणे पपपि नपरादिने एकाशपयने शक्तिएकज थर्थकहिये तोपणलक्षणारूप उपचारें घी जाथपंपपनाणे पपपरदायत्तिघ्पनहोय पपणततनथी जेमगगाया मत्स्यपोपो त्या दिग्य पमयेनिपातमानी श्दापणमुग्य अमुग्यपणे थनतधर्मास्मिक वस्तुजणार पाने प्रयोजो पानयशब्दनी त्तिमानता निरोपनी अथवानयात्मक शास्त्रे ऋमि वाम्य उपपण्यये जाणाविये थथापक्योधशब्द एकलोधयये एमथनेकजगा जागा परी ज्ञानदृष्टीयं जगतनानार देगीय पयर्थकह्यो तेहि जस्पष्टपणे जणार शोधागसीगायाग्दे ॥ १॥ मुग्पत्तिजन्याग्यो । तामअनेटवरगाणेरे ॥नेद परम्पगण्टनो । नेनपचारजापरे । ग्यान०॥७॥ अयं । मुन्यनिके० शनिमन्दाय कंडेतो जे अन्यायनयते ताम० तेनेण्टसे उन्मायने यादवमाण कमरे गुणपाय यनित पो मृअयादिय तेने पिंपदा दिपदनी दानित पणपनी परम्पर० मादोमानंदवे तेउपचारक० लक्षणे जनम जन्यनिग्न मुलीवादिक पर्यायनेविष घटा दिक्पदनी सक्षणामानेवेथने समबरे नाविन्यवहार प्रयोजन यनुमीय निहायणाप्रति पुरघटनग्री अव्यगुणपर्यायनो रास वालावोध सहित. मुख्यत्तियकोलेखवे ॥ पर्यायारथन्नेदेंरे ॥ उपचारें अनुन्नववलें ॥ मानेतेहअन्नेदेरे ॥ ग्यान ॥३॥ अर्थ ॥ एमपर्यायार्यनयनीमुख्यवृत्तिकरीने सर्व व्यनागुणपर्यायाने देखवे केमके ए- यनेमतेमृदादिपदनोऽव्यर्थ अनेरूपादिपदनोगुणजघटादिकपदनो कंबुग्रीवादिपर्याय ज तथाउपचारें लक्षणायेंकरी अनुजवनेवलेकरी ते अन्नेमाने जेमघटादिमृउजव्यादि अभिन्नज एप्रतीतें घटादिपदनी मृदादिकमव्यनेविपे लक्षणामानियें एपरमार्थ वे. दोयधर्मनयजेयदे ॥ मुख्यअमुख्यप्रकारोरे ॥ तेअनुसारें कल्पियें। तासनतिनपचारोरे ॥ ग्यान ॥ ४ ॥ अर्थ ॥नेदश्रन्नेदप्रमुख वहुधर्मते अव्यार्थिक अथवापर्यायार्थिकनय जेग्रहे जहाख्य- प्रमाणेधारे मुख्यथमुख्यप्रकारे साक्षात्संकेतें तथाव्यवहितसंकेतें तेअनुसार तासके तेनयनीवृत्ति थनेतेनयनो उपचारकल्पिये दृष्टांतजेम गंगापदनो साक्षात् संकेतते प्र- वादरूपयर्थनेविपेठे तेमाटेप्रवाशक्ति तथागंगानेतीरे जेगंगासंकेतकरवो ते व्यव- हित संकेतठे तेमाटे उपचार तेमज अव्यार्थिकनयनो साक्षात्संकेतते थनेदठे थ. नेशक्तिनाने व्यवहितसंकेत तेथीउपचार एमपर्यायार्थिकनयनापण शक्तितथान- पचार तेन्नेथनेदने विपेजोडवा ॥४॥ निन्नविषयनयग्यानमां ॥जोसर्वथानन्नासेरे ॥ तोस्वतंत्र नावरदे ॥ मिथ्यादृष्टिपासेरे ॥ ग्यान० ॥ ५ ॥ अर्थ ॥ कोश्कदेठेजे एकनयते एकजविपयने ग्रहे पणवीजानयनो विपयग्रहेनहीते हनेदूपवेठे जोनयज्ञानमा निन्नविषयके नयांतरनो मुख्यार्थ ते सर्वथाके० थमुख्य मणेपण नन्नासे तो स्वतंत्रता सर्वथानयांतर विमुख्यपणे मियादृष्टिपातेरदे एटले नययाय पण मुनय थाय नही एम जाणवू ॥ ५ ॥ एदविशेषावश्यकें ॥ संमतिमांपणधारोरे॥ एमनयथी सविसंनवे॥नेदअन्नेदुपचारोरे ॥ ग्यान ॥६॥ व्यर्थ ॥ एथर्घविशेपावश्यके तथासंमतिग्रंथमांठे एमधारो यत. दोहिंविणएदि- । सममूखएणतविमिष्ठत् ॥ जसविसयहाए नणेणथाणुण निरवले ?म्बार्यवाही शाप्रतिक्षेपीमुनय तिनुनपलक्षणं स्वार्थग्राहीऽतरांगप्रतिक्षेपीधर्नयति यव- एम नय विचारवी नेथनेद ग्राह्य व्यवहारसंचवे नयानयसंक्तविषयी चिविशेषरूप उपचारपण संजवे तेमाटेनेदयन्नेद तेमुस्यपणे प्रत्येकनय विषय ३३६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो मुरयामुरयपणे उन्नयनयविपयउपचारते मुग्यवृत्तिनीपरें नयपरिकर पण विषयनही एसमोमार्गते श्वेतावरप्रमाणे शास्त्रसिहजाणवो ॥६॥ गमिमारगएसमो॥ जपनयमुख्यजेकटपेरे ॥तेदप्रपंच पणजाणवा । कहियेतेजेमजटपेरे ॥ ग्यान० ॥ ७॥ अर्थ ॥ एसमोमार्गठामिकरीने जेदिगवर घाल उपचारादिक ग्रहवानेकाजे उपनय प्रमुखकल्पेठे तेप्रपच शिष्यबुद्धी धधन मात्र ठेपण ते समानतत्र सिकात माटे जाण वानेकाजे जेमते दिगवरीयो जल्पेके० स्वप्रक्रियायेंगोलेठे तेमजकहियेव्ये ॥७॥ नवनयनपनयतीन॥ तर्कशास्त्रअनुसारोरे॥ अध्यातम वाचवली ॥ निश्चयनेव्यवहारोरे ॥ग्यान ॥७॥ अर्थ ॥ तेदिगवरीउनेमते तर्कशास्त्रने अनुसार नवनय अने अपनपनयठे तथा वली अध्यात्मवाचेके० शैलीये १ निश्चयनय २ व्यवहारनय एवेजनयकह्यावे ॥ ७ ॥ पहेलोव्यारथनयो॥ दशप्रकारतसजाणोरे॥शुभक र्मोपाधीथी। च्यार्थिकधुरेआणोरे॥ ग्यान ॥ ए॥ थर्थ । एक व्यार्थनय धीजोपर्यायार्थनय त्रीजोनेगमनय चोथोसग्रहनय पाचमो व्यवहारनय ठहोशजुसूत्रनय सातमो शब्दनय थाठमोसमनिरूढनय नवमोएवजूत नयएनवनयनो नियम तेमा पहेलोव्यायकनय तेना दशप्रकारजाणवा तेमा धुरै पहेलो अकर्मोपाधियी शुमच्यार्थिकनय मनमादेयापोएटखेकोपाधीधीरहित शुभमच्यार्थिक एप्रथमनेदजाणवो ॥ ए॥ जिमससारीप्राणीया ॥ सिइसमोवागणीयेरे ॥ सहेजनाव आगलकरी । नवपर्यायनगणीयेरे ।। ग्यान० ।।१०।। अर्थ ॥ इवेशुद्धाव्यार्थिकनो पियदेसामेले जेम सर्वससारीप्राणीमात्रने सिस मानगणिये एटखे सहजनावजे शुक्षात्मखरूप तेथागसकरियें थने जवपर्यायजेससा रनाजाव तेगणियेंनही तेनी विवक्षानकरिये एथनिप्राय अव्यसमद्देकह्मोठे यत मगा पगुणगाणेहि चउदसहिदवतितहथसुद्धणया विणेयाससारी सवे सुखासुझणया । उत्पादव्ययगौणता ॥ सत्तामुख्यजबीजेरे ॥नेदशुरु ऽच्यारयें॥व्यनित्यजिमलीजेरे ॥ ग्यान ॥११॥ थर्थ ।। उत्पाव्ययनी गोणतायें थनेसत्तानी मुग्यतायें चीजोनेद शुद्धअव्यायनो जा पो उत्पादव्ययगौणत्वैन सत्तामाहक शुरुजव्यार्थिक एवीजाजेदनमते अव्य ते नित्यप अव्यगुणपर्यायनो रास वालावोध सहित. ३३३ णेलेवी पटले नित्यते त्रिकालेंथविचलितरूप सत्ताने मुख्यपणेलेतां एजावसंजवे केमके जो पर्याय प्रतिक्षणे परिणामी तोपणजीवपुजलादिक अव्यसत्ता कटापिचलतीनश्री. त्रीजोशुजच्यारयो । नेदकल्पनादिनोरे ॥ जिमनिज गुणपर्यायथी । कहीयेऽव्यअन्निन्नोरे ॥ ग्यान ॥१२॥ अर्थ ॥ हवेत्रीजोनेद तेनेटकल्पनायेंहीन शुद्ध व्यार्थकठे नेटकल्पनारहित शुद्ध च्यार्थिक इतितृतीयन्नेट जेमएकजीव अथवा पुशलादिकाव्यने निजके पोतानागु- णपर्यायची अजिन्नकहियें केमके जोनेटपणुठे तोपणतेनीअर्पणानकरिये अनेयजेदनी अर्पणाकरियें तोश्रचिन्नठेएत्रीजोनेद शुभमच्यार्थिकथयो ॥ १२ ॥ अशुश्कर्मोपाधियी ॥ चोयोएदनोनेदोरे ॥ कर्मनावमय आतमा । जिमक्रोधादिकवेदोरे । ग्यान ॥१३॥ अर्थ ॥ हवेशव्याकिनो चोयोनेट ते कर्मोपाधिधीठे माटेलशुद्धकहेवं कर्मोपा- विसापेक्षोश्रशुलव्याथिक इतिचतुर्थनेद जेमक्रोधादिक कर्मनावमय श्रात्मावेदोतो जाणोटो के जेवारेंजेशव्य जेनापरिणमे तेवारें तेअन्य तन्मयकरीजाणवू जेम लोद अग्निपणे परिणम्युं तेकालेंलोह थनिरूप जाणवु एमक्रोध मोहनीयादि कर्मोदयनेय- बसरें क्रोधादिनाव परिणतयात्मा क्रोधादिकरूप जाणवो अतएव श्रात्मानानेदश्रा- वसिझांतमां प्रसिध्द ॥ १३ ॥ तेदअगुवलीपंचमो ॥ व्ययन्तपतिसापेखोरे ॥ उत्पाद व्ययध्रुवएकै ॥ समयेऽव्यजिमपेखोरे ॥ ग्यान ॥ १४ ॥ अर्थ ॥ तेवलीअशुभमव्यार्थिकनामे पांचमोनेद तेव्ययनत्पत्तिसापेक्षजाणवो. न- त्पाडव्ययसापेक्ष सत्ताग्राहकशुमच्यार्थिकपंचम जेमएकसमये अव्यने उत्पाद- व्ययभुवरूपकहिये जेकनकाद्युत्पादसमय तेहिज केयूरादि विनाशसमय अने कन- कसत्तातो थवर्जनीयजठे एवंसति त्रैलणग्राहकत्वेनेदं प्रमाणवचनमेवस्यान्नतु नय- वचन मितिचेन्न मुख्यगौणनावेनेवानेननयेन त्रैलणाग्रहणान्मुख्यनयखस्वार्थग्रहणे नयानां सतनंगीमुखेनैवव्यापारात् ॥ १४ ॥ ग्रहतानेदनीकल्पना ॥ होतेढ्अशुशेरे ॥ जिमआतमिक वालीयें ॥ ज्ञानादिकगुणशुहोरे । ग्यान ॥ २५ ॥ अर्थ ॥ दनीकल्पनामहतो ठहोनेदते श्रशुरुच्यार्थिक जाणवो जेमझानादिक ४३
३३
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
शुक्रगुण थात्मानाबोली शहांपष्ठीविनतीनेदकहे निदो पात्रमितिवत्थनेगुणगुणीने
लेदतोनयी पण जेदकल्पनासापेक्ष श्रशुभअव्यार्थिकपष्ठ ॥ १५ ॥
अन्वयव्यार्थिककडं । सप्तमएकस्वन्नावोरे॥ व्यएक
जिमनापियें ॥गुणपर्यायस्वनावोरे ॥ ग्यान ॥ १६ ॥
अर्थ ॥ सातमोजेद अन्वयाव्यार्थिक कह्यो जे एकस्वनावयोले जेमएकजऽव्य गु-
णपर्यायस्वनावकाहिये एटलेगुणपर्यायने विपे अव्यनो थन्वयठे जेम अव्यने जाणवाथी
अव्यार्यादेश तदनुगत सर्वगुणपर्याय जाण्याकहिये जेमसामान्यप्रत्यासत्ति परवा-
दीनी सर्वव्यक्तिजाणी कहे तेमश्हाजाणवु एबन्चयाव्यार्थिक सप्तम ॥ १६ ॥
स्वव्यादिकग्राहको ॥नेदाउमोनाप्योरे॥स्वव्यादि
कचारथी॥ ग्तोअर्थजिमढाख्योरे ॥ ग्यान ॥१७॥
अर्थ ॥ स्वडव्यादिग्राहक नामेंऽव्यार्थिकनो थाउमोदनाप्यो जेम थर्थजे घ-
टादिकजव्यतेस्वपव्य स्वखेत्र स्वकाल सजाव एचारथीठतोकह्यो स्वभव्यथी मृत्ति
कायें थनेस्वखेत्रथी तेपाटलिपुरादिकें थनेस्वकासथी विवक्षितकालें तथास्वजारथी
रक्ततादिकनावे जे घटादिकनी सत्ताते प्रमाण सिझने इतिस्वडव्या दिग्राहकडव्या-
र्थिक अष्टम एवमोनेदथयो ॥१७॥
परज्व्यादिकग्राहको॥ नवमन्नेदतेमादिरे॥ परव्या
दिकचारथी॥ अर्थवतोकिमनादिरे॥ ग्यान० ॥१७॥
थर्थ ॥तेऽव्यार्थिकमा परडव्यादिक ग्राहक नवमोदकह्यो जेम अर्थजेघटादिक
तेपरव्यादिकचारथी उतोनथी परजव्यजेततुप्रमुस तेथीघटग्रसत्कहिये श्रनेपरक्षे-
प्रजे काशीप्रमुख तथापरकासजे थतीत थनागतकास परजापथी काला दिनाचे विव
क्षितविपयें यउतापर्यायतेथी पराव्यादिग्राहक अव्यार्थिकनवम ॥ २७ ॥
परमनावमादककह्यो । दशमोजशअनुसारोरे ॥ ग्यान
सरूपीतमा ॥ ग्यानसर्वमासारोरे ॥ ग्यान ॥२॥
थर्थ ॥ दशमो अव्यार्थिस्नो परमजावग्राहकनामें नेदकहे जेनयने अनुसारें
थात्मानेझानस्वरूपकहियेठेये थने दर्शनचारित्र वीर्य सेश्यादिक थात्माना थन-
तागुण पणसर्वमा झानते सारउदृष्टठे केमके अन्यव्यथी थात्मानेनेदते ज्ञान
गुणेदेसाडेठे तेमाटे शीघोपस्थिरपणे थात्मानुझानते परमनारठे एमपीजाअव्यना
पण परमजार असाधारणगुणसेगा परमनाग्राहकाच्यार्थिदशम ॥ १ ॥
अव्यगुणपर्यायनो रास वालाबोध सहित.
३३ए
॥ ढाल ठही॥
॥ एकवारदरिशनथापगुरुजी ॥ ए देगी।
पटनेदनयपर्यायअरयो । पहेलोअनादिकनित्यरे ॥ पुत्र
वतणोपर्यायकहियें। जिममेरुगिरिमुखनित्यरे ॥ १ ॥
बहुनांतफेलीजनशली ॥ साचहुंमनधाररे ॥ खोटमुंजे
कांजाणे ॥ तिहांचित्तनिवाररे । बहु ॥२॥
अर्थ ॥ हवेपर्यायार्थनय ने जाणवो तेमां पहेलोअनादिनित्य शुद्धपर्यायार्थिक
कहिये जेमपुजनोपर्याय मेरुप्रमुख प्रवाहची अनादिश्रने नित्यवे असंख्यातकाडे श्र-
न्योन्यपुशलसंक्रमे पण संस्थानतेजिरे एमज रत्नप्रनादिक पृथ्वीपर्यायपण जाणवा॥१॥
एमघणाप्रकारें जननी शैलीफेदी दिगंबरमतेपण जेनदर्शननाम धरावी एवीनयनी
थनेक गेलीप्रबर्ताबेठे तेमांविचारतां जेसाचुंहोयते मनमांनिरधारी राख बनेति-
हांजेकांश खोटुंजाणे तेचित्तमांनधर, पणशब्दफेरमात्रे देषकरवोनही अर्थजप्रमाणवे.
सादिनित्यपर्याय अरयो । जिमसिनोपजाजरे ॥ यदे
शुक्ष्अनित्यसत्ता । गौणवयनप्पानरे ॥ बहु० ॥३॥
अर्थ ॥ सादिनित्य शुद्धपर्यायार्थनय तेबीजोनेदजाणवो जेमसिद्धना पर्यायनी श्रा-
दिठे केमके सर्वकर्मक्षयथया तेवारेंसिझपर्यायउपनो तेश्रीयादिययी पणतेनो अंतन-
श्री केमकेपठी सिझनावसदाकालेंठे एरीतेंजपर्यायसरिखो सिझमव्यपर्यायनाववो
हवेसचागुणत्वे उत्पादव्ययग्राहक थनित्यशुद्ध पर्यायार्थिक त्रीजोनेदकहियेंयें ॥३॥
जेमसमयमेंपर्यायनाशी ॥ गतिगदतनित्यअशुधरे ॥
एकसमययापर्याय ॥ तृतीयरूपॅरुधरे ॥ बहु ॥४॥
श्रर्थ ॥ जेमएकसमयमां पर्यायविनाशीठे एमकहिये शहां नाशीकदेतां एनोप्रति-
पक्षी उत्पादतोयाव्यो पणध्रुवताने गोणकरीदेग्वाडीनही चोयो वतिके सत्तानेग्रहतो
तेनित्यत्रशुद्ध पर्यायार्थिक कहिये जेमएकसमयमा पर्यायते उत्पादव्ययध्रुवलक्षण
तृतीयरूपेरुच्छे एबोली पणपर्यायतुं शुरूपतो तेनेकहियेंजे सत्तानदेखाडवी
पणहांतो मूलसचादेखानी तेमाटेअशुद्धनेदथयो ॥४॥
पर्यायअरचोनित्यशुशे ॥ रहितकोपाधिरे ॥ जेमसिना
पर्यायसरिखा ॥ नवजंतुनानिरुपाधिरे ॥ बहु० ॥ ५ ॥
३४० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो अर्थ ॥ हवेकमोपाधिरहित नित्यशुरूपर्यायार्थिक पांचमोनेद कहे ते जेम कर जतुके ससारीजीवनापर्याय सिझनाजीवो सरिखाकहिये जोपणकर्मोपाधिनाव ठनाउ तोपणतेनी विवक्षानकरिये अनेज्ञानदर्शन चारित्रादिक शुझपर्यायनीज विवक्षाकरिय पर्यायअरथअनित्य अशुशे ॥ सापेदकर्मोपाधिरे ॥ संसा रवासिजीवने ॥ जेमजनममरणदव्याधिरे ॥ बहु० ॥६॥ अर्थ ॥ हवेकमोपाधि सापेक्ष अनित्य अशुद्ध पर्यायार्थिक व्होनेदकहे जेन ससारवासीजीपने जन्ममरणनीव्याधि एमकहिये हाजन्मादिक जीवनापर्याय ने कर्मसयोगवे तेयनित्य शुरु तेथीज जन्मादिपर्यायनो नाशकरवानेश्रर्थे मोक्षार जीवप्रहत्तेठे एरीत च्यार्थिक तथापर्यायार्थिक नयका ॥ ६ ॥ बहुमानग्राहिकह्योनेगम ॥ नेदतसरेतीनरे ॥वर्त मानारोपकरवा ॥ नूतअघुलीनरे ॥ बहु० ॥७॥ यर्थ ॥ दवे नेगमनयकडेवे सामान्यविशेषज्ञानरूप बहुमानके घणाप्रमाण तेनो प्रादी नेगमनयकहिये नेकर्मानीमनोतीतिनिगम ककारलोपान्नैगमतिव्युत्पत्ति तेने गमनयना प्रणनंदवे तेमाप्रयमनेगमजुतार्थ वर्तमाननो थारोपकरवाने तत्परछे ॥m नूतनगमकह्योपदेलो ॥ दीवालीदिनाजरे ॥ यथा स्वामीवीरजिनवर ॥सदिशिवपुरराजरे॥ बहु० ॥७॥ श्रर्य ॥ तेमाप्रथमदनु उदाहरण देसामे जेमबाज दीवालीना दिसने पे श्रीमदायीरम्बामी शिरपुरनुराज्यपाम्या हाथतीत दिवालीनादिननेरिपे वर्तमा दिवासीना दीपसनो थारोपकरियठेयेएमवर्तमान दिवसनेविपे जूतदिवसनो थारोप करिये देवागमनादिक महोदास्याण नाजनल प्रतीतप्रयोजननेयय जेमगगाया पोष श्दागगानातटनेरिप गगानोथारोपफरिये शेत्यपापनत्यादि प्रत्यायन प्रयोज. ननपी तोएपरमान जो धीरसिधिगमननो यन्त्रय नक्तिनेरास्तेप्रतीतिकमानिये ण्यसकारनानाप पमितदोय तेश्चिारजी ॥5॥ नृतरतरदेनाधिनगम।नाविजेमजिनसि रे॥ सिह वतगर्तमाने कामिश्यामि ॥ बहु॥ ॥ थर्य । जात्रीनु नपचारकरे पपीजोनगमनानेद जेम जिननेसिह कहिये उप कम काजनिमिछपपो थरय नानी माटे काशसिह थने कास्कयसिखने वनमानम्हे तेवतमान नेगमाहिये ॥ ए॥
अव्यगुणपर्यायनो रास वालाबोध सहित. ३११ नापी जिमनक्तपचियें। वर्तमानारोपरे ॥ करेकिरिया नूतले ॥ नूतवचनविलोपरे ॥ बहु ॥२०॥ अर्थ ॥ जेम जतके० रसोरांधिठे एमकहिये हा रसोश्ना केटलाकअवयव सिद्धययाठे अनेकेटलाक साध्यमानठे पणपूर्वापरनूतावयव क्रियासंतान एकबुद्धी आरोपियें तेने वर्तमानकहियेठेये एयारोप सामग्री महिमा कोश्यवयवनी भूत क्रियाले पचतिएठेकाणे अपादीत् एप्रयोगनधीकरता जेनेयायिकादिक तेएमकहे। जे चरम क्रियाध्वंस अनेयतीत प्रत्ययविपच तेहनेकिंचित्पत्वं किंचित्पच्यते एवं कहे- तो एप्रयोगनययोजोश्य तेमाटे एवर्तमानारोप नेगमनयनोत्नेदज नलोजाणवो॥१०॥ संग्रहेनयसंग्रहो । तेविविधघविशेषरे । जव्यसवि अविरोधियाजेम ॥ तयाजीवअशेपरे॥ बहु० ॥११॥ अर्थ ॥ जेसंग्रडेते संग्रहनयकहिये तेना एकउँध बीजोविशेष ए वेदवे तेमां एक उपके सामान्यसंग्रह अनेबीजो विशेपसंग्रह एवेनेदजाणवा च्यापिसर्वाणियवि. रोधीनि एप्रथमन्नेदतुं उदाहरण तथाजीवाःसर्वेशविरोधिनः एवीजानेदर्नु उदाहरण सर्वव्यनेएकपणे वोलावते सामान्यसंग्रह थने तेमांवली एकजीवनयने दो करी सर्वजीवने एकजीवअन्य कहिवोलावq तेविशेपसंग्रह ॥ ११ ॥ व्यवहारसंग्रहविपयन्नेदक ॥ तेमजछिविधप्रसिरे ॥ऽव्य जीवाजीवनाएँ । जीवनवियासि-रे ॥ बहु ॥ २॥ थर्थ ॥ जेसंग्रहनयनो विषय तेनान्नेदनोदेखामनार तेव्यवहारनयकहिये तेना तेमज संग्रहनयनीपरें हिनिधए वेनेठे ? सामान्यसंग्रहनेटकव्यवहार २ विशेष- संग्रहनेटकव्यवहार एरीते वेन्नेटलाणवा अव्यजीवाजीवो एसामान्यसंग्रहनेटव्यवहार श्रने जीवा संसारिणः सिचाच एविशेपसंग्रहनेटकव्यवहार एमउत्तरोत्तर विवक्षायें सामान्य विद्योपपाणुंजावई ॥ १२ ॥ वर्त्ततोझजुम्बनापें ॥ अवनिजअनुकूलरे ॥ दणिकपर्याय कहेमुपिम ।। मनुप्यादिकस्थूलरे । बहु० ॥ २३ ॥ अर्थ । जुमूत्रनयते वर्तमाने वर्त्तनाश्रर्थनापे पणतीन नागन श्रर्थने नमाने थनेवर्तमानेपण निजयनुवरे पोनाना कामनोयर्थमाने परपरकीयमाने नही ने जुन्ननच वेजदेकदेवो मृदनकजुत्र ते क्षणिकपाय जेनत्याटव्यय नमाने थनेवीजोस्यूस शजुन्नते मनुष्याटिपर्यायमाने एटखेमनुष्यतीर्यचादिक न" ३४२ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो यग्रहे पणकालत्रयवर्ति पर्यायमानेनही थनेजे व्यवहारनय तेत्रणेकालना पर्यायमाने तेमादे स्थूलझजुसूत्र तथाव्यबहारनयने सकरदोपनजाणो ॥ १३ ॥ शब्दप्रकृतिप्रत्ययादिक ॥ सिक्ष्मानेगन्दरे । समनिरूद्ध विभिन्नअर्थक ॥ कदेनिनजगब्दरे ॥ बहु० ॥ २४॥ थर्थ ॥ जेशब्दनयते प्रकृतिप्रत्ययादिक व्याकरणव्युत्पत्तिथी सिरूययेशोशब्दमाने लिगवचनादिनेदें थर्थनोनेटमाने जेम तट तटी तट एत्रण लिगनेदें अर्थनेट तथा श्राप जल दाएकवचन बहुवचनन्ने अर्थनेदमाने अनेरुजुसूत्रनयने एशब्दनय एमकहेजे कालन्ने अर्थजेदतुमाने तोलिगादिने नेदकानथीमानतो थने हो समनिरूढनय एमकद्देजे जिन्नशब्दते जिन्नार्थकजहोय माटे एनयते शब्दनयने एम कहेजे तुलिगादिने अर्थनेदमानेठे तोशब्दन्ने अर्थनेदकेममानतोनथी तेमाटे घटशब्दार्थनिन्न अनेकुन्नशब्दार्थ जिन्न एमएमाने एवेशव्दनु एकार्थपणु तेशब्दादि- नयनी वासनाथकी प्रसिद्ध ॥ १४ ॥ क्रियापरिणतअर्थमाने ॥ सर्वएवंनूतरे ॥ नवेनयना नेदएणीपरें ॥ अद्यावीसप्रनूतरे ॥ बहु ॥२५॥ अर्थ ॥ हवेएवनूतनयते सर्वश्रर्थकियाने परिणतकियावेलायें माने पणअन्यदा मानेनही जेमत्रचामरादिके शोने परपदामावेग चामरढसावे तेवारेज तेने राजा माने पण स्नानादिकवेलायें तेश्रर्थविना राजानकहियें एरीतेंनवेनयना अहारीसनेट तेप्रजूतके० घणाथया १० अव्यार्थिकना ६ पर्यायार्थिकना ३ नैगनना २ सग्रहना २ व्यवहारना २ रुजुसूत्रना र शव्दनो १ समनिरूढनो १ एवनूतनो ॥ १५ ॥ नवेनयएमकवानपनय ॥ तीनकदियेसाररे॥ साचमोश्रुत अरथपरखी॥ सदोजगविस्ताररे ॥ बहु० ॥ १६ ॥ अर्थ ॥ एमनवेनयकह्या हवेत्रणउपनय ते दिगवरप्रक्रियायेंकहिये।ये एमा साचो श्रुतनोथर्थ परसीकरीने बहुश्रुतपणाना यशनोविस्तारपामो ॥ १६ ॥ ॥ ढाल सातमी॥ ॥ चकजपनुसाररे ॥ एदेशी ॥ सन्मूतव्यवहार ॥ नेदप्रयमतिदा ॥ धर्मधर्मिनानेदथीए ॥१॥ शुक्ष्अशुम्नेिद ॥ शुभअशुभना ॥ तेह्रथनानेदयीए ॥२॥ थर्थ । नयसमीपतेउपनयकहिये तेमासतव्यवहारते उपनयनोप्रथमन्नेदवे ते धर्म अव्यगुणपर्यायनो रास वालावोध सहित. ३४३ श्रने धर्मिना जेददेखामवाथी होय ॥ १॥ तेहनावलीवेनेदरे एकशुद्ध चीजोशुद्ध तेमांपेहेलो शुद्धधर्मधर्मिनानेदश्री शुद्धसत व्यवहारथाय अनेवीजोश्रशुद्धधर्मधर्म- नानेटथी अशुद्धसभूत व्यवहारवाय शहांसमूततो एटलादेजे एक व्यजवे अने निन्नव्यसंचोगादि अपेक्षानथी तथा व्यवहार ते माटेजे नेददेखामेछे ॥२॥ जेमजगकेवलज्ञान ॥ आतमजच्यनुं ॥ मश्नाणादिकतेढ्नुए ॥३॥ गुणपर्यायस्वन्नाव ॥ कारकरतन्मनो ॥ अस्यनेदएदनोए ॥ ४ ॥ अर्थ ॥ जेमजगतमां श्रात्ममव्यतुं केवलज्ञान पष्टीयें प्रयोगकरिये तेशुद्धसबूतव्य- यहारथयो तथामतिज्ञानादिकते थात्मप्रव्यनागुणठे एमवोलावियें तेअशुद्ध सन्तव्य- वहारथयो ॥३|| गुणगुणीनो पर्यायपर्यायवंतनो खनाव खनावचंतनोकारक थने तन्म- यके कारकी तेहनोजे एकमव्यानुगत नेदवोलावियें तेसर्वउपनयनो थर्थ जाणवो घट- स्यरूपं घटस्वरक्तता घटस्यस्वनाः मृदाघटोनिप्पादित इत्यादिप्रयोगजाणवा. ॥४॥ असन्तव्यवहार ॥ परपरिणतिनलें ॥७व्यादिकनपचारथीए ॥ ५॥ जव्यंजव्यउपचार ।। पुजलजीवने ॥जिमकहियेजिमागमेंए॥६॥ यर्थ ॥ परमव्यनी परिणति नदेयके जेपव्यादिकने नव विधोपचारथी कहिये ते थसत व्यवहारजाणवो ॥५॥ तेनवविधोपचारमा पहेलो अव्ये व्यनोउपचार कहे। जेमजिनश्यागममां क्षीरनीरनेन्यायें जीवतेपुनलसाथै मिल्योठे माटे जीवनेपुल कहिये एजीवमव्ये पुशल व्यनो उपचार तेऽव्ये व्योपचार पहेलोनेदययो ॥ ६ ॥ कालीलेस्यान्नाव ॥ श्यामगुणेनली । गुणनपचारगुणेकहोए ॥७॥ पर्यायेंपर्याय ॥ उपचारेवली ॥ दयगयखंधयथाकह्याए ॥७॥ थर्थ ॥ जेनावखेड्यातेयात्मानो अरूपीगुणवे तेनेजे कृलनीलादिक कालीवेश्या कहिठये तेलादि पुलव्यनागुणनो उपचार करियेंठये एथात्मगुणे पुजवानो जपचारजाणवो एरीतें गुणेगुणोपचारययुं ॥ ७॥ वलीपर्यायें पर्यायोपचारते हयके घोना गपके हाथी रयप्रमुख यात्नयना असमानजातीय अव्यपर्याय तेने बंध कहियेठ तेश्रात्मपर्यायनपरें पुनसपर्यायजेस्कंध तेनोउपचारकरीने कहियेयें एप. येपर्यायोपचारनो त्रीजानेटययो॥ ॥ जव्ये गुणनपचार ॥ वलीपर्यायनो ॥ गौरदेवडंबोलताए ।या गुणे जव्यनपचार ॥ पर्यायऽच्यनुं । गौरदेजिमातमाए ॥10॥ अर्थ ॥ अव्यगुणोपचारः चायोनेटर ते ढुंगारवर्गद् एमयोलताटुंतेयान्माव्य
३४४
प्रकरणरत्नाकर जाग पहेलो
थनेजे गोरतेपुमसनो उबलतापणो उपचमु एचोथोनेद हवेपाचमु अव्येपर्यायोप
चार ते जेमहुदेहण्मनोले तेमा हुतेधारमअव्य अनेदेदतो पुमलप्रव्यनो सामान्य
जातीय व्यपर्यायउपचास्यु एपाचमोन्नेदथयो । ए॥ गुणेऽव्योपचार जेम एगौरदेसा-
यठे तेयारमा एमगीरपणो उद्देसीने थात्मविधानकरिये ण्टलेए गोरतारूप पुजलगुण
उपरें बारमअव्यनो उपचार तेगुणेऽव्योपचार होनेदथयो तथापर्यायें अव्योपचार
ते जेम देहनेयात्माकहिये श्हा देहरूप पुजलपर्यायनेविपे श्रात्मअव्यनो उपचार
करयो एसातमोजेदथयो ॥१०॥
गुणपङवनपचार॥गुणनोपऊवे ॥जिममतितनुतनुमतिगुणोए ॥१९॥
असन्तव्यवहार ॥ एमजपचारथी॥ एदत्रिविधवेसानलोए ॥१॥
थर्थ ।। गुणेपर्यायोपचार तेजेममतिज्ञानते शरीरजन्य तेमादे शरीरजकहिये
हामतियानरूप थारमगुणनेपिपे शरीररूप पुजलपर्यायनो उपचारकस्यो एवाग्मो
नेदषयो दवे पर्यायेगुषोपचार ते पूर्वप्रयोगनेज थन्यथाकरिये तेयापीरीत के शरी
रते मतिज्ञानरप गुणजठे तोड़ा शरीररूप पर्यायनेपिपे मत्तिज्ञानरूप गुणनोउप
चारफराप पनयमोनेद ॥ ११॥ एमउपचारथी असभूतव्यवहार नपप्रकारनोकयो
एयेएना प्रणनेदठेतेकहियेठेये तेसानसो ॥ १२ ॥
असमृतनिजजाति ॥ जिमपरमाणु ॥ बहुप्रदेशीनापियेए ॥१३॥
तेदविजातिजाणो । जिममूरतमति ।। मूरतश्च्येनपनीए ॥२४॥
अर्थ । एकस्वजाति थमन्नव्यवहार ते जेमपरमाणु ते बहुप्रदेशीयमानी जाति
माटे पहुप्रदेशीकहिये ॥ १३ ॥ तथा जेम मतिके मतिझानने मूर्तियत कहिये मूर्तजे
विषयासोक्नमस्कारादिकयी उपनोतेमाटे दामतिझानते थारमगुण तेनेपिपे मूर्तत्व
जे पुनमगुण तेनेउपचयु तेनेविजातीय असत व्यवहारजाणो एपीजोनेद ॥ १४ ॥
असमतदोननात ।। जीवनजीवने । विषयग्यान जिमनापियए।॥१॥
उपचरितामन्त ॥ करियनपचारो ॥ जेदएकनपचारथीए ॥२६॥
थपं ॥ दोउनानि वैजाति तेस्त्रजाति थने विजानिय थसान न्यदारनो
सरप रहिये जैमजीवाजीव विषयदानकहिये इद्दाजीतेशाननी सजाति थनेय-
जीवते हाननोरिजाति पपेनोरिपयपियोनार नामे उपचरित मन तम्घजाति
रिताविनाने श्रमन्नाहिये मजातीयाशेक्निायसनः तिचेत् विजातीयाशेविषयना
सरपस्योपचरितम्यवानुनारादितिरदाण पत्रणनंदवह्या ॥ १५ ॥ जेएउपचारथी
यीनोटपरकायो तेवपचरित थमन व्याहार दिये ॥ १६ ॥
Immoney
शन
अव्यगुणपर्यायनो रास वालावोध सहित.
૨૪૫
तेहस्वजातिजाणोरे ॥ टुपुत्रादिक ॥ पुत्रादिकठेमादाए ॥१७॥ विजा
तिथीतेजाणोरे ॥ वस्त्रादिकमुऊ ॥ गढदेशादिकनन्नयथीए ॥ १७ ॥
उपनयनाप्याएम ॥ अध्यात्मनय ॥ कहीपरिदाजशलहोए॥ ॥
अर्थ ॥ तेस्वजाति उपचरित असत व्यवहारजाणो संबंधीकल्पनं जेडंपुत्रादिक
शहांडंमारा एवं जेपुत्रादिकनेविपेकहेबुं तेपुत्रादिकने उपचस्याठे ते श्रात्मानो नेदाने-
दसंबंध उपचरिव्ये जेपुत्रादिकते शरीरश्रात्मपर्यावरूपें स्वजाति पणकल्पितठे न-
हीतो स्वशरीरजन्य मत्कुणादिकने पुत्रकेमनकहिये ॥ १७ ॥ तथाविजाति उपचरि-
त असभूत व्यवहारते कहिजे श्रावस्त्रादिक माइराठे शहांवसादिक पुजवनापर्यायें-
नामादिनेदें कल्पित नहींतो वल्कलादिक शरीरावादक तेनेवस्त्रकेमनकहिये तेवि-
जातिमा स्वसंबंध उपचरियेंयें तेमज माहरागढदेश प्रमुखठे एमकहेतांथकां स्वजा-
ति विजात्युपचरित असत व्यवहार कहियें केमके गढदेशादिकतो जीवनजीवन-
जय समुदायरूपठे ॥ २७ ॥ एरीतेंउपनयकह्या हवे श्रागलीढालमां अध्यात्मनयकहि-
ने एमांगुणदोप परिक्षानो यशपामो ॥ १५ ॥
। ढाल थाउमी॥
॥जायातुजविणघडीरेठमास ॥ एदेशी॥
दोयमूलनयनापीयारे ॥ निश्चयनेव्यवदार ॥ निश्चयविविधकपुरे ॥
शुक्ष्अशुभप्रकाररे ॥ प्राणीपरखोआगमनाव ॥२॥ एआंकणी
थर्थ ॥ हवेप्रथम अध्यात्मजापायेंतो मूलवेजनयकह्या एकनिश्चयनव श्रनेवीजो
व्यवहारनय तेमां निश्चयनयनावली वेनेदठे एकशुनिश्चयनय श्रनेवीजो अशुद्ध-
निश्चयनय हेप्राणी ! थागमना नावपरखी नेग्रहो ॥ १॥
जीवकेवलादिकयथारे ॥ शुक्षविपयनिरुपाधि ॥मश्नाणा
दिकआतमारे ॥ अशुश्तेदसोपाधिरे॥प्राणी ॥५॥
श्रर्थ ॥जीवते केवलज्ञानादिरूपठे माटेजे कोंपाधिरहित 'केवलज्ञानादिक शुद्ध
गुणविपयले श्रात्माने अनेददेखामिये तेशुरुनिश्चय नयकहिये थने जे मतिनाना-
टिक अशुद्धगुणने श्रात्माकहिये तेयशुरू निश्चयनय सोपाधिकडे एटले जेनिश्चयनयते
अनेददेखामे अनेजेव्यबहारनयते नेढदेखामे ॥२॥
दोश्नेदव्यवहारनाजी ॥ सन्तासन्नृत। एकविषय
सभूतजी ।। परविषयासद्भूतरे॥ प्राणी ॥ ३ ॥
३४६ प्रकरणरत्नाकर जाग पदेखो. थर्थ ॥ वली व्यवहारनयना वेजेदठे एकसद्भूतव्यवहार वीजोश्रसद्भूतव्यवहार एक विषयके० एकडव्याश्रितते समूतव्यवहार श्रनेजे पर विषयते थसभूतव्यवहार ॥३॥ उपचरितानुपचरितथीजी ।। पहेलोदोयप्रकार ॥ सोपाधिक गुणगुणीनेदेरे ॥जेअनिमित्तनपचाररे ॥प्राणी ॥४॥ थर्थ ॥ तेमा पहेलोजे सनव्यवहारते वेप्रकारे एकउपचरित सस्तव्यवहार वीजो थनुपचरित सनव्यवहार ते जे सोपाधिकगुणगुणीनो नेददेसामे जेम जीव- स्यमतिझान एउपाधि तेहिजश्हा उपचरित प्रथमनेदठे ॥४॥ निरुपाधिकगुणगुणीनेदेरे ॥ अनुपचरितसभूत ॥ केवल झानादिकगुणारे॥ आतमनाअतरे ॥प्राणी ॥५॥ श्रयं ॥ तथानिरुपाधिक गुणगुणीनेदे वीजोनेदजाणको यथाजीवस्यकैरसज्ञानं इ- हाउपाधिरहितपणो तेहिज निरुपचरितपणु जाण ॥५॥ असमूतव्यवदारनाजी ॥ एमजनेदरेदोय ॥प्रयमअस श्लेपितयोगजी॥ देवदत्तधनजोयरे ॥प्राणी० ॥ ६ ॥ थर्थ ॥ यसीएजरीत असनव्यवदारनापण वेदवे एकउपचरित असमूत व्य- पदार योजोयनुपचारिन थमन्तव्यपदार तेमाप्रयमनेदते थसरक्षेपित योगे कटिप- त संयदोय जेम देण्दननुधन दाधनते देवदत्तनेसनध स्वखामीनावरूप कल्पितठे तेमाटेउपचारययो तयादेवदत्त यनेधनतेजाते वेहुण्कऽव्यनथी तेमाटे असभूत एम मारनारयी तेउपचरित थमनून व्यवहार जाणपो ॥६॥ सश्लेपितयोगेनीजोर ॥ जेमातमनुदेव ॥ नयनपनय नयचनमारे ॥ कह्यामृखनयपदरे ॥प्राणी ॥ ७॥ थर्प ।।धीनोनद मरोपितयोगे कर्ममरजजाण ते जेमथात्मानुशरीर था रमानपादेदनामगध नेपनसबंधनीपर कहिपतनथी विपरीतनारनाय निरर्तनहीं जा वजीवरटे माटे एथनुपचारित थने निग्नविषयमाटे थमन जाणो परीतनयतया उ पनप एरेमपनयमदिन तेदिगमा देवमनान नयचक्रमा कहा ॥७॥ विपरनेटपपिनहीं ॥ दासमारेख ॥ जवटी पग्निापामी । तोपणदाजेमूखरे॥प्राणी ॥७॥ ययं । इसापद्यस्थिमारे ताररने यस महोटो पियनंदक० अर्थनोपेर नयी तोप प्रयमयी उपरीके० विपरीतपरिनापानी शेशीपरीतेदाजेठे संद अव्यगुणपर्यायनो रास वालाबोध सहित. ३४७ करेठे यद्यपि न नवति हानिः परकीयां चरतिरासनेसादा ॥ असमंजसं तु दृष्ट्वा तथा- पि फेरिखिद्यते चेतः इतिवचनात् ।। ७॥ तत्वार्येनयसातठेरे ॥ आदेशांतरपंच ॥ अंतरना वितनभरीरे ॥ नवनोकिस्योप्रपंचरे॥ प्राणी ॥ ए॥ अर्थ ॥ हवेतेबोटीकनी उलटीपरिजापाठे ते देखामीठये तत्वार्यसूत्रे सातनय कह्या अने श्रादेशांतरके मतांतर तेथीपांचनयकह्यावे सप्तमूलनयाः पंचेत्यादेशांतरं एसूत्रे एटले १ शब्द र समनिरुद्ध ३ एवंचूत एत्रणनयने एकशब्द एवेनामें संग्र- हीये तो पहेलानेगमादिक चारनयसायें मेलवतां पांचनयकहिये तेवलीएकेकना सो- सोनेदहोय तिहांपण १०० तथा ५०० दयाय एरीतें वेमतकराठे तयोक्तमावश्यक इकिकोयसयविदो सत्तणयसयाहवंतिएसेव॥ अणोविदुधाएसोपंचेव सयानयाणंतु ॥१॥ एवीशास्त्रनीरीत मूकीने अंतर्नावित सातनयमां नेल्याजे अव्यार्थिक पर्यायार्थिक तेउरूरी थलगाकाटीने नवनयकह्या एस्योप्रपंच हेचतुरमनुप्योतमे विचारीजुड़ गए। पायथ्य व्यारथोरे ॥जोतुमेअलगादी ॥ अप्पियण प्पियन्नेदयीरे ॥ केमग्यारनश्छ्रे ॥ प्राणी ॥ १० ॥ थर्थ ॥ एमकरतां पर्यायार्थ तयाच्यार्य एवेनयजोतुमे थलगादीग थनेनवनय कहा तोथर्पित तबाथनर्पित एवेनयथलगाकरीने ग्यारनयकेमकह्यानहीं ॥१०॥ संग्रव्यवहारादिकॅरे ॥ जोतुमेनेलोतेद ।। आदिअंतनय योकमांजी ॥ केमनवीनलोएहरे॥ प्राणी ॥ ११ ॥ थर्थ ।। इवेजो एमकहेसोजे थर्पिनानपिनलिकेत्यादि एटले तत्वार्यसूत्रादिकमां जे थर्पितानर्पित नयकयां तेयर्पितके० विडोपकहिये थने यनर्पिनके सामान्यक- हिये जे थनर्पिनते मंग्रहनयमानले थने यर्पितते व्यवहारादिक विटोपनयमां न माटे जूदागीरीतेकहिये तो थर्पिननार्पित एवेनयजो दानवीकडेना नो याटियन- के पहेला तयापाठलनयना योकमामां अध्यार्षिक नयापर्यायार्षिक एवंनयकमन- घीनेलता जेथकीसुधीरीतें मूखनपनानजकद्देवाय तेसर्वमुविधियरहे ॥ ११ ॥ पजवनयतिअनंतमारे ॥ प्रथमच्यनयचार ॥ जिनना दिकलापियारे ॥ मदानाम्यनुविचाररे । प्राणी० ॥१२॥ अर्थ ॥ दवेसाननयमध्ये उच्चाधिक नयापारार्थिक एवनय नश्यानी श्राचार्य मत प्रक्रिरादेवाटे जे धनमति देखाजे शब्द मननिस्ट बनेगवंतर-प एनए ३४७ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो नयते पर्यायनयकदिये अनेप्रयमनाचारनय जे नेगम सग्रह व्यवहार झजुसूवलक्षण तेडचाथिस्नयकहियें एरी जिननगणीसमाश्रमण प्रमुख सिझांतवादि श्राचार्य- ते श्रीविशेषारश्यकना मदानाप्यमध्ये निरिकहे ॥ १२ ॥ सिइसेनमुखएमकहेरे ॥ प्रथमऽव्यनयतीन ॥ तसगजु सूत्रनमनवेरे ।। व्यावश्यकलीनरे।। प्राणी० ।। १३ ।। थर ॥ वेमिझमेन तथामलादीप्रमुस तर्कवादीथाचार्य एमकहे के प्रथम- नायगनयने र नेगम २ संगद ३ व्यवहार सक्षणते ऽव्यनयकहिये थने १ जुसूत्र २ शब्द ३ समनिरुद ५ एजूत एचारनय पर्यायार्थिककहिये अव्यार्थिकमते सर्वे पपांपा गयु कपिता ॥ सत्यते पन्चयितव्य कुमसादिपुहेमवत् ॥१॥पर्यायार्थमते अन्य पर्यायेन्योस्ति नोएपक ॥ योरक्रिया दृष्टा नित्य कुत्रोपयुज्यते ॥२॥ इति पारंपयार्यनयपक्षणात् थतीत थनागत पर्यायप्रतिक्षोपीशजूसून शुझमर्थपर्या पमन्यमान क्यच्यायिक स्यादित्येतेपामाशय तेथाचार्यनेमते शजुसूननय अव्या परपपनैपिप सीननमनरे तयार प्रमुथस्सएगे थणुउरत्तेपगदद्यारस्सयपुदुत्तनगी शनियापोगहारमूनविरोध वर्तमानपर्यायाधारस्पप्रव्याशपूर्वापरपरिणामसाधारण उतागामान्यन्याशसादरपास्तिस्यरूपतिर्यसामान्यजन्याश एमाएकेपर्यायनमाने नोमूगा पायाधिस्नपर देता पमूनम मिसे तेमाटेदणिकजन्ययादी सूक्ष्म अगा नहर्नमानपर्यायापन अन्यादि म्युसर जुमूत्रते अन्यनयकदेयो एमसिकातना दौर थपपोगान्याशमेव मूत्रपरिनापिनमादायोक्तमूत्रताकिमततेनोपपादनी. पमिरयम्मादेवपरिशीदिन पया ॥ १३ ॥ मधनग्नागिननाणारे ॥फेमालगोनपदेशपाचथकी जममानमरि ॥ विषयनेदनहीनेगरे॥प्राणी ॥४॥ थमः पतिथनानावित मानल्याने न्याथिक तया पर्यायार्थिगनय टेनो यगोदरदेश कमरयो कदाचिननो माईसोने मतातो पाचनयकहियवेय मानवश्यारा सातनयादेता जेमथनगोठपदेश तमयमारे प्रत्याधिक पर्याया किनो थपगोटपरले नेनोउनाने शन्द ममनिस्ट तयापनूनने जेमविषयनेदरे टमा नयायांमाथिकने सातनयी निनापिय देवाडी जेमतणनयने पर महामाही पाचनपराने पण विषयनिग्न पणन्दानी विषयनिननयी कैमरजेड सरिना दवाहा नेमांशुशुधर्मग्रदादिक नयमायाय तयाजे प पदापना वरददगडपा तम टपचरितानुपरिन व्याहार शुभाशुभरनुमूषा अव्यगुणायनो गस वाखाबोध सहित. ३४ए दिकमांथावे जोगोवविबन्यायें विपयनेदें निन्ननयकहियें तोस्वादस्त्येव स्यान्नास्त्येव इत्यादिक सतनंगीमांक्रोनोरीतें अर्पितानर्पिन सत्वासत्व ग्राहक नय जिन्नभिन्नकरतां सतमूखनयप्रक्रियालांजे एपंमितेविचारवू ॥ १४ ॥ संग्रहनेव्यवहारचीरे । नेगमकिहाएकनिन्न ॥ तेणेते अलगोतेदधीरे । एतोदोयअन्निन्नरे । प्राणी ॥ १५॥ श्रथ ॥ हांजो विपपत्तेदनेनयन्नेदकदेतो तो सामान्यनगमसंग्रहनयमांश्रने विशे- प नेगमव्यवहारनयमानेखतांवाकीवनयजयवीजातेएदवी शिष्यनीयाशंकाटालवाने अर्थेकडेठेकेयद्यपि संग्रहनय तयाव्यवहारनयमांडेज सामान्य विशेषपर्यानेगमनय ललेठे नोपण क्रिहांएकप्रदेशादिदृष्टांतस्थानेनिन्नयायठे उक्तंच वन्हंतड्यचलन्दं पंच विहोनहयदोन्नतिजा ॥ तम्मयसोयपएतो सोचेत्रणचेवतचन्हं ॥ इत्यादिक तेमाटे किहांएक जिन्नविपरपणाधी नेगमनयजिन्नकडं पणश्हांतो च्यार्थिक पर्यायाधिकवे- हुनयनो नेगमाटिकनयत्री थनिन्न विषयठे तोतेने अलगाकरीने नवन्नेद शीरीतेकहिये मकरताएपामिएरे ॥ सर्वविन्नक्तविन्नाग॥ जीवादिक परेकोनहीरे ॥ इहांप्रयोजनलागरे॥प्राणी ॥ १६ ॥ श्रर्थ ॥ एमकरतां नवनयदेखागतां तो विनतनो विजागधाय एटखे वहेंच्या वहेंचर्बुधाय जोतमारे वहेंचणकरवीहोयतो तेबारे जीवाद्विधाःसंसारिणःसिद्धाःसंसा- रिणः पृथ्वीका धिकादि पट्नेदाः सिझा.पंचदशनेदाः एमज नया द्विधाः व्याधिक पर्यायाथिक नेदात् अध्यापिका त्रिधाः नेगमादिजेदात् जुसूत्रादिनेदाचतुर्धापर्याया- प्रिंकः एमकद्युठे पणनवनया एमएकवाक्यनो विनागकीधो तेसर्वथा मियाजाणवो नहीनो जीवसंसारी सिका. इत्यादि विनागवाक्यपण यवापामे इवेकोश्कड़तेजे जीवाजीवातत्वं एमकदेतां अनेरातत्वयाव्या तोपणसात अथवानवतत्व जेमकहियें- व्ये तेमजसव्यार्थिक पर्यायार्थिको नया एमकनायकां अनेरानय सर्वथावेठे तोपण श्रमे स्वप्रक्रियायें नवनयकदिन एमकहेतेनेकहियेंजे तिहांप्रयोजनन जिन्नभिन्न नत्व व्यवहारमात्र साध्यठे तेतेमजसंनवे अने श्हां इतरव्यावृत्तिसाध्यठे तिहांहेतु कोटि यनपक्षित नवनवेदों वयर्यटोपहोय तत्वप्रक्रियायें एप्रयोजन जीव अजीव एवेमुख्यड़ोयपदार्थनणीकडेवा थनेबंध मोक्ष एवे मुख्ययनपादेयते तेमाटे बंधका- रण जेथाव ते देयके० ठान्बु थनेमोक्षमुख्य पुरुषार्यठे तेनावेकारण एक संवर वीजानिहराकहेवा एसातनत्वकद्देवानी प्रयोजनप्रक्रियापुण्यपापरूप शुनाशुनबंध नेदा विगति अलगाकरी एजप्रक्रियानवतत्वकयननीजाणवी ।। १६ ।।
१३५० प्रकरणरताकर नाग पहेलो निन्नप्रयोजनविणकह्यारे ।। सातमूलनयसूत्र । तेणेअधिकुं केमन्नापीयरे ॥राखी निजघरसूत्ररे॥ प्राणी ॥१७॥ श्रथ ॥ माटेश्हांडव्यार्थिक पर्यायार्थिकना जिन्नोपदेश कोऽप्रयोजननथी केमके सत्तमूलनयापणत्ता एहसूकधुठे तेवनधीने नवनयकहिये तो श्रापणाधरनु सूत्रके मरहे तेमाटे नवनया एमकहेतोयको देवसेननामा वोटिकतेउत्सूत्रनापीजाणवोरजा दशनेदादिकपणश्दारे ॥ जपलटणकरीजाण ॥ नहीतो कदोअंतरलवरे॥ प्रदेगार्थकुणगणरे ॥ प्राणी ॥ १७ ॥ अर्थ ॥हा नयचक्रपथमा दिगवरें अव्यार्थिकादिक दशनेदादिककह्या तेपणउप- वक्षणेकरीजाणो नहीतो प्रदेशार्थ नयकयास्थानावे तेविचारजो उक्तंचसूत्रे इव ध्याए पएसध्याए इत्यादि तथाकर्मोपाधीसापेक्ष जीवजारमाहक अव्याथिकनय जेम कहो तेम जीवसयोगसापेक्ष पुजसजाग्राहकनयपण जिन्नक्ह्योजोश्ये एरीतकरिये तो अनतानेदयाय तथा स्थकादि दृष्टाते नेगमादिकना अशुभ अशुहतर अशुद्धतम शुद्धतर शुझतमादिनेद किहासग्रह्माजाय उपचारठे तेमादे उपनयकहियेतो अपसि कांतथाय एअनुयोगकारस्त्रे तेनयनानेद देसाड्यावे ॥ १० ॥ उपनयपणअलगानहीरे ॥ जेव्यवहारसमाय ॥ नहीतोनेद प्रमाणनोरे॥उपप्रमाणपणथायरे॥प्राणी ॥२॥ श्रर्थ ॥ वलीएहिजवातटेठे जेउपनयकह्या तेपण व्यवहार नैगमादिनयथी व लगानथी उक्तच तत्वार्थसूत्रे उपचारपहुसोविसृतार्थो खोकिफप्रायोव्यवहारति एम करता नयनालेदनेजो उपनयकरीमानसो तो स्वपरव्यवसायि ज्ञानप्रमाण एलक्षणे खक्षित झानरूपप्रमाणनो एकदेश मतियानादिक अथवा देशवप्रहादिकतेने उप प्रमाणपण केमनथीकहेता तस्मात्नय उपनय एवोटिकनीप्रक्रिया शिष्यबुद्धीते धध नमानजाणवी ॥ १ ॥ व्यवहारनेनिश्चयथकीरे । स्योउपचार विशेष ॥ मुख्य त्तिजोएकनीरे ॥ तोउपचारिशेपरे॥ प्राणी ॥३०॥ श्रर्थ ॥ व्यवहारनेविपे उपचार थनेनिश्चयनयमा उपचारनथी एपणस्योविशेष जे बारें एकनयनी मुरयत्तिसहिये तेबारें वीजानयनी उपचारवृत्तियाये श्रतएवस्याद् स्त्येव एनयवाक्येशस्तित्वग्राहक निश्चयनशस्तित्वधर्म मुरयत्तिलेता कासादिकथाले थनेदयत्युपचारे अस्तित्वसवध सकसधर्मसेताज सकलादेशरूप नयवाक्य थाय एम
अध्यगुणपर्यायनो रास घालावोध सहित.
३५१
थाकरप्रयेप्रसिभ खखार्थ सत्यपणानो थनिमानतो सर्वनयने मांदा मांहेवेज अने
फलश्रीसत्यपणुंतो सम्यक्दर्शनयोगेंजठे ॥ २० ॥
तेणेएनाप्येन्नाप्युरे ॥ आदरियनिरधार ॥ तत्वअरय
निश्चयग्रहेरे ॥ जिनअन्निमतव्यवहाररे ॥प्राणी ॥२॥
अर्थ ॥ तेमाटेनिश्चय तथाव्यवहारनुलक्षण नाप्येके० विशेषावन्यके कद्युठे तेरी-
ते निरधारीने श्रादरो तत्वार्थग्राहीनयोनिश्चयः लोकानिमतार्थग्राहीव्यवहारः जेतत्व-
अर्थते युक्तिसिद्धयर्थ जाणवो अनेजेसाकानिमतते व्यवहारप्रसिहले तेयद्यपि प्रमा-
णेतत्वार्थवादी तथापि प्रमाणस्य सकलतत्वार्थग्राही निश्चयनयः जठे एटले एकदे-
शतत्वार्थग्राही व्यवहार एनेदनिश्चे व्यवहारमांजाणवो अनेनिश्चयनयनी विपत्ताश्र-
नेव्यवहारनयनीविपचताते अनुभवसिद्धनिन्न अत्राज्ञाननयनिष्ट जेमसविकल्पकता-
निष्टकारी इत्यादिक श्रन्यवादिनिन्न मानेते एमहृदयमा विचार ॥१॥
अन्वंतरताबाह्यनेरे ॥ जेवहुविगतिअन्नेद ॥ निरमलपरि
णतिव्यनीरे ॥ एसवी निश्चयन्नेदरे॥ प्राणी ॥ २॥
थर्थ ॥ जेवाह्यथर्थने उपचारें थत्यंतरपणुं करिये तेनिश्चयनयनो थर्थजाणवो यथा
समाधिनंदनंधैर्य दंगोलि.समताशची ॥ ज्ञानमहाविमानंच वासबधीरियंपुनः ॥ १॥
इत्यादि पुंडरीकाध्ययनाद्यर्थोप्येवंतावनीयः जेघणीव्यक्तिनो थन्नेददेखामिये तेपण
निश्चयनयार्थ जाणवो जेम एगेश्राया इत्यादिसूत्रं वेदांतदर्शनपण शुद्धसंग्रहनयादे-
शरूप शुङनिश्चयनयार्थ एमसंमतिग्रंथंकद्युठे तथा व्यनीजे निर्मलपरिणति बाह्य नि-
रपेक्ष परिणाम तेपण निश्चयनयनोथर्थजाणवो जेम थायासामाइए थायासामाझ्यस्स-
यह एमजेजेरीतें लोकातिक्रांत थर्घपामि तेते निश्चयनयनो अर्थदयाय थने ते-
श्रीलोकोत्तरार्य नावनात्यावे ॥२॥
जेहन्नेदविगतिनारें ॥जेनत्कटपर्याय ॥ कानिमित्त
अनिन्नतारे॥ एव्यवहारनपायरे ॥ प्राणी ॥२३॥
थर्थ ॥ जेव्यक्तिनो जेददेखामिये जेम अनेकानिअव्याणि थनेकजीवा इत्यादिरीतें
व्यवहारनयनोश्रर्थ तथा उत्कटपर्याय जाणियें तेपणव्यवहारनयनाथर्थ श्रतएव ति-
व्यणएणपंचवन्ने नमरेववहारणएणंकालवणे इत्यादि सितिप्रसिद्ध तथा कार्यने
निमित्तके कारण एवेहुने श्रनिन्नपणुंकहिये तेपणव्यवहारनयनो उपायठे जेमवायु-
घृतं इत्यादिककहियें एमजगिरिदह्यते कुंनिकात्रवति इत्यादिक व्यवहारजापा अने-
करूपं कहियठयें ॥३॥
३५३
प्रकरणरनाकर नाग पदेखो
एमवहुविषयनिराकरीरे ॥ करतातससंकोच ॥ केवलवाल
बोधवारे ॥ देवसेनआलोचरे ॥प्राणी ॥१४॥
अर्थ॥ एहवा निश्चयनय तथाव्यमहारनयनाघणाथर्थ तेनेनिराकरीके टालीने तेनो
सकोचकरता थोमोनेददेसामतां नयचकग्रथनोकर्ताजे देवसेननामादिगवरी तेनो था
सोच ते पोतासरिखा केटलाक चालकनेज बोधवानोदेखायठे पणसार्थ निर्णयनो
थालोच देखातोनयी अनेजे शुभनयार्थतेतोश्वेतावर सप्रदायना शुध्नयनाय तेना
अभ्यासथीज जणाय एनावार्थवे ॥ २४ ॥
एमवदुविधनयनंगसुरे ॥ एकत्रिविधपयथ्य ॥ परखोदरपो
देयमलरे ॥ सुजगलदीपरमवरे ॥प्राणी ॥ २५ ॥
थर्थ ॥ एप्रक्रियामापणशशुझटालीने जेयुक्तिसिस्थर्यठे ते उपपागुठे तेमाटे ए
रीते वहुप्रकारनयेजगे एकजथर्थ त्रिविधके व्यगुणपर्यायरूप परग्यो स्वसमय पर
समयनु अतरजाणीने हृदयनेरिपे हदै परमार्थानयशपामीने ॥ २५ ॥
॥ ढाल नवमी।
॥ श्मधन्नोधणनेपरचावे ॥ एदेशी॥
एकअरथतिहुलदाणे॥जेमसहितकदेजिनराज
रे॥तेमसहदणामनधारता ॥ सीजेसघलासुन
काजरे॥जिनवाणीप्राणीसानलो ।। एआकणी ॥१॥
श्रर्थ । हवेण्कजवर्थ जीवपुमलादिक तथाघटपटादिक ते जेम उत्पादव्ययध्रुव
एप्रणलक्षणेकरी सहित एमश्रीजिनराजकद्देठे उपन्नेवा विगमेश्वा ध्रुवेश्वा ए निप
दीपॅकरीने तेमज सद्हणामनमाधरता सर्वकार्यसीजे एत्रिपदीने सर्वथर्थव्यापकपणु
धारवु तेजिनशासनार्थ पणकेटलाएक एकनित्यज केटसाएकएकथनित्यज एमनैया
पिकादिककद्देठे तेरीतिनथी केमके नित्येकात थनित्येकात पढ़तोलोकयुक्तिथीपण पि
रोधठे माटे दीपथीमामीने श्राकाशसुधी जेटलापदार्थठतेमा उत्पाद व्यय बुव स
क्षणमानवु तेदिजप्रमाणठे उक्तच श्रीहेमाचार्य श्रादीपमाव्योमसमस्वन्नाव स्याहा
दमुहानतिनेदवस्तु ॥ तन्नित्यमेवेकम नित्यमन्यदितिपदादाहिपताप्रलाप ॥१॥
एजिनेश्वरनी वाणी हेप्राणीतुमेसानलो ॥१॥
उत्पादव्ययध्रुवपणे ॥ समयसमयपरिणामरे ॥ पटव्य
तणोप्रत्यदायी ॥ नविरोधतणोएगमरे ।। जिन ॥३॥
+-3 अव्यगुणपर्यायनो रास वाखाबोध सहित. ३५३ थर्थ ॥ हवेएहिजनाव विवरीनेकदेवे र उत्पाद २ व्यय ३ ध्रुवएलक्षणे पटल- व्यनो समयसमय परिणामठे महांको कहेसेजे जिहांउत्पादव्यय तिहांध्रुवपणो नजो- थे अनेजिहांध्रुवपायो तिहांउत्पादव्यय नजोयें एहनोविरोधठे तोत्रणलक्षण एक- तामेकमहोय जेम वाया तथाश्रातप एकतामेनहोयतेम ए प्रवक्षपण एकामे न. होबाजोश्य तेनेकहियेजे शीत उल स्पर्श जल तथा अनसके थग्निनेविपे परस्परें परिहारेदीठाठे तेने एकठगमें उपसंहारे विरोधकाहि पण प्रहांनोत्रणवक्षण सर्व- त्रएकवाल प्रत्यक्षत्रीदेखायठे परस्परपरिहाकिदांयें प्रत्यक्षसिजनवी तोए विरोधनो वाम केमहोय अनादिकासनी एकांतवासनायें मोहिनजीव तेनोविरोधजाणे पणपरमा विचारीजोतां विरोधनधी समनियनतायें प्रत्ययजविरोधनंजकले ॥२॥ घटमुकुटमुवर्णअर्विया ॥ व्यवनस्पतिवितिपेरखंतरे ।। निजरूपेंदोवेहेमची ॥ ज्वहर्पउपेटावंतरे ॥ जिन ॥३॥ अर्थ ॥ तेहिजदेखाडेठे जे एकहेममध्यनेविपे घटाकानाश अनेमुकुटाकारेउत्प- ति नयाहेमाकास्थिति एत्रणलक्षण प्रगटदेसायठे वेमके हेनपटनांजी नेहेममुकुट थापते तेथी हेमघटार्थ उपवंतचापठे माटेघटाकारें देमव्ययसत्यते थने इममुक- टार्य इपेवंतयापठे तेमाटेहेमोत्पत्ति मुटाकारेंसलटे अनेहेममात्रार्थ तेकालेंनमुम्न- वंत नग्यवंतथायठे स्थितिपरिणामेरदेठे तेथी हेमसामान्य स्थिति मत्यठे एममयंत्र उत्पाटव्यय स्थितिपर्याय उव्यरजापवा दांउत्पादध्यय नागेंनिन्नऽव्य यनेम्यि. तिलांगे जिन्नप्रव्य कोऽदेखातुंनधी केमके घटमुकुटाद्या पनि हेमायनही जेएकभुवदीय ध्रुवतानीप्रतितिपपदे माईननावाव्यानित्यं एसा परिणाने ध्रुश्यने परिपामधध्रुव एनर्वनावधं ॥३॥ घटव्ययतेतपत्तिमुकुटनी॥ ध्रुवनाकंचननीएकरे ॥ दखएक वत्तेएकदा ॥ निजकारचाकनिअनेकरे ।। जिन ॥ ४ ॥ अर्थ ॥ वेदत्याहव्यय वनों चनेदनंबंध नदेखादे हेमनापटनांव्यय नदि- ज देनमुफुटनीटलत्ति एक्गरपजन्य तेनाटे विनागपायोनि मनान नदीज घटनामा परदारमन नेमाटे पर उनपरदत्तनि तेवपारनो नाश नारी भने गननी भुक्तापनेदिन पन्ने प्रनिसांपोन्ददें परमंनान नदिन ब्दाप माप एन एक्दो एक्टार एमन्दिरमार प्रमोट मादन्पाप नेमदिनीने नामनिर बनेर रिस्ता जम सामान्पर मान्य नेपिर लापमानाननांग बिगीया ३५४ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो हारतोसर्वत्र स्याहादानु प्रवेशेजद्दोय विशेषपरतापण व्युत्पतिविदोजहोय श्रत एव स्याउत्पद्यते स्यानश्यति स्यादध्रुवं एमजस्यप्रयोगकरियप्पन्नेवा इत्यादो वा शब्दोविवस्थायासच स्यावन्दसमानार्थ थतण्व कृष्ण सर्प एलोकिकनास्यपण स्या तशब्देलहीयें केमके सर्पने पृष्टावठेदेश्यामता पण उदरानछेदें श्यामतानथी नया सर्पमात्रे कृष्णतानथी शेषनाग शुल्लकदेवायठे तेमाटे विशेषण विशेष्यनियमार्थजो स्यात्शब्दप्रयोग तोत्रिपदि महावाक्यपणे स्यात्कारनीनजनासनवे ॥४॥ वहुकारयकारणएकजो ॥ कहियेतेश्व्यस्वनावरे ॥ तो कारणनेदालावधी ॥ दोयकारयन्नेदानावरे ॥ जिन ॥५॥ अर्थ ॥ हवेजोएमकहियेंजे हेमव्यएकज अविकृतठे अनेजेविकार तेमिथ्यावे थनेशोकादिककार्यत्रय जननेकशक्ति खनारते तेमाटे तेथी शोकादिककार्यत्रयथाय ठे तोकारणनानेदविना कार्यनोत्नेद केमथाय श्रेष्टसाधनते प्रमोदजनक थने स्थानिष्ठ साधनते शोकजनक तनयनिन्नते माध्यस्थजनक एत्रिविधकार्य ते एकरूपयी केम होय शकिपण दृष्टातानुसारे कल्पिठेयें नहीतो अग्निसमी जसदाह जनकखनावे इत्यादिककल्पता पण कोणनिषेधको तस्मात् शक्तिनेद कारणनेद कार्यनेदानुसारे अवश्यचनुसरवो श्रने जननैकशक्तिशब्दज एकत्वानेकत्व स्याहादसूचवेवे ॥ ५ ॥ शोकादिकजननेवासना ॥ देकोबोलेवुझरे ॥ तसमन सकारनीजिन्नता ॥ विणनिमित्तनेदकिमशुहरे ॥ जिन ॥६॥ अर्थ ॥ शोकके वोधमतवादि एमकद्देठे जे तुनानोमन्नोतमननीपरें उत्पादव्य यजएकदावे क्षणिकस्तलक्षणनेध्रुवतातोलेजनही हेमथीशोकादिक कार्यहोयठे जिन्न जिन्नसोकनी निन्नवासनाने तेमाटे जेमएक्जवस्तुवासनाने कोनेअनिष्ट एप्रत्यक्ष जेमसेखडीप्रमुख मनुप्यनेटिठे तथाकरनजेक्ट तेनेथनिष्टठे पणतिहा वस्तुनेदनथी तेमश्हापणजाणवु तेगौडने निमित्तनेदविना वासनारूप मनस्कारनी जिन्नता केमशु जथाय माटे शोकादिकनु उपादान जेमजिन्नभिन्न तेम निमित्तपण जिन्न अवश्यमा नवु एकवस्तुनीप्रमातृन्नेदें श्ष्टानिष्टतावे तिहापण एकडव्यना इटानिष्टग्यान जननश तिरूपपर्यायानेदकहेवाज ॥६॥ जोनिमित्तन्नेदविणग्यानथी। शक्तिसकटपविकल्परे । तो वाह्यवस्तुनालोपथी॥ नघटेतुजघटपटजटपरे ॥ जिन ॥७॥ अर्थ ॥ जो योगाचारमतवादि यो कहेसेजे निमित्तकारणनानेदपिनाज वासना अव्यगुणपर्यायनो रास वालाबोध सहित. ३५५ वेशेषजनितज्ञानस्खलावधी शोकप्रमोदादिक संकल्पविकल्पहोय तो घटपटादिक नमित्तविनाज वासनाविशेपे घटपटाद्याकार ज्ञानहोवुजोश्ये तेथी वाह्यवस्तु सर्व- गोपाए अनेनिःकारण तत्तदाकारज्ञानपण संजवेनही अंतरवहिराकारविरोधे वाह्या- कार मिथ्याकहियें तोचित्रवस्तुविपय नीलपीताद्याकार ज्ञानपण मिथ्या ययीजाय त- पासुखाद्याकार नीलायाकारपण विरुझयाय तेघीसर्व शून्यज्ञानवादि माध्यमिकवो- नो मतश्रावीजाय उक्तंच किंस्यात्साचिन्नतैः कस्यांनस्यात्तस्यामतावपि ॥ यदीदेस्व- स्मर्थानां रोचतेतत्रकोवयं ॥ १॥ तेशून्यवादपण प्रमाणसिध्यसिद्धिं व्याहतठे तेमाटे सर्वनयशुद्धस्याहादज वीतरागप्रणीत श्रादरवो ॥ ७ ॥ घटनाशमुकुटजतपत्तिनो ॥ घटएकजरूपेंदेतरे ॥ एकांत नेदनीवासना ॥ नेयायिकपणकेमदेतरे। जिन ॥ ७॥ श्रर्थ ॥ एमशोकादि कार्यत्रयनेनेदें उत्पादव्ययधोव्य एत्रणलक्षण वस्तुमांसाध्या पण तेथविजक्तठे अव्यपणेथजिन्न अतएव हेमघटनाशानिन्न हेममुकुटोत्पत्तिनेविषे हेमघटावय विनागादिकहेतुठे श्रतएवच महापटनाशानिन्न खंडपटोत्पत्तिप्रतिएकादि तंतुसंयोगापमहेतु खंगपटें महापटनाशने हेतुताकल्पियें तोमहागौरवथाय एमजा- पतो एलाघव प्रियनेयायिक नाशोत्पत्तिना एकांतनेदनीवासना केमदीयेठे तेहनुमतठे जे कल्पनागोरवंयत्र तंपदंनसहामहे ॥ कल्पनालाघवंयत्र तंपदंतुसहामहे ॥ ७ ॥ मुग्धव्रतदधीजिमेनही ॥ नवीदूधदधीबतखायरे ॥ नवीदोश अगोरसत्रतजिमे ॥ तेणेतियलदाणजगथायरे ॥ जिन ॥ ए॥ अर्थ ॥ जेदधिभव्यते मुग्ध व्यनही केमके जेहनेदूधमुंबतठेएटलेदूधजजिम, ए- हवीप्रतिज्ञारूपठे तो तेदही जिमेनही माटे दूधपरिणामतेहिजदधि एमजोथनेदक- हिये तोदधिजिमतां पुग्धव्रतन्नंगथवोनजोश्य एमाटे जे सूध तेदधिव्यनही अने जोपरिणामीठे माटे अन्नेदकहियें तो दूधजिमतां दधिव्रतत्नंग नथवोजोश्येश्रने जेहने दधिखावानुव्रततेपण धजिमतोनथी तथागोरसजजिमवु एड्वोव्रतवंत होय ते दूध तथादहीवेहु जिमेनहीएमगोरसपणे वेनेथन्नेदठे शहादधिपणे उत्पत्तियने मुग्ध- पणेनाशतथागोरसध्रुवपणोप्रत्यक्षसिद्धठे एदृष्टांते सर्वजगतिनावने लक्षणत्रययुक्त- पणुं कहेलोक पयोव्रतोनदध्यत्तिनपयोत्तिदधिनतः॥श्रगोरसवतोनोने तस्मान्नु- त्रयात्मकं ॥१॥ जे अन्वयिरूप अनेव्यतिरेकरूप अव्यपर्यायथी सिद्धांत अविगणयंत्र अवतारीने प्रणलक्षणकदेवा केटलाएकनाव व्यतिरेकीज अने केटमाएकावयन्व- बीज एरीतेंजे दर्शनीकद्देठे तिहांथनेरानावस्याहादव्युत्पत्तीय ३५६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो सत्ता त्रणलक्षणरूपज उत्पादव्यय ध्रुव्ययुक्त सदितितत्वार्थ वचनात् तोसत्ताप्रत्यक्ष- तेइजत्रिलक्ष्णसादात्। तथारू सध्यवहार साध्यथनुमानादिकप्रमाणअनुसरिये उत्पन्नघटेनिजव्यना ॥ उत्पत्तिनाशकेमदोयरे ॥ सुणधु वतामापदेवानलिया। अनुगमशक्तिदोयरे ॥ जिन०॥ १०॥ अर्थ ॥ इवेयावत्काल एकेकवस्तुमा त्रिणत्रिणलक्षणादिक केवीरीतेंहोय तेनिर- धारेठे उत्पत्तिययीजेहनी एहवोजेघट तेनेविपे द्वितीयादिलक्षण खाव्यसवध रू. पोत्तरपर्यायोत्पत्ति तेहिजपूर्वपर्यायनाश तेतुमेपूर्वथाप्यो। एहवोशिप्ये प्रश्नपुठ्यो तेवारें गुरुकहे प्रथमक्षणेथयाजे उत्पत्तिनाश ते ध्रुवतामाजल्या अने अनुगमके० एकता तेशक्तिसदाश्छे अठतेपण श्राद्यक्षणे उपलक्षणेथयीने थागलक्षणे व्यरूपतत्सवध कहिये जेम उत्पन्नोघट नष्टोघट सर्वप्रयोगात् इदानींजत्पन्ननष्ट एमकहिये तेवारें एतत्क्षणविशिष्टता उत्पतिनाशनेजाणिये तेहितीयादिक्षणेनथी तेमाटे हितीयादि कणे इदानींउत्पन्न इत्यादिप्रयोगनथाय घटके श्हाव्यार्थदेशे मृत्यलेबु जेमाटे उत्पत्तिनाशधरता सामान्यरूपेकहियें तत्प्रतियोगिता तेविशेषरूपेंकहियें ॥१०॥ उत्पत्तिनाशनेअनुगमें ॥ नूतादिकप्रत्ययत्नानरे ॥ पर्याया रथथीसविघटे ॥ तेमानेसमयप्रमाणरे ॥ जिन ॥११॥ अर्थ ॥ निश्चॅनयथी कङमाणेकडे एवचनअनुसरीने उत्पद्यमानते उत्पन्नएमक हियें पणव्यवहारनयथी उत्पद्यते उत्पन्न उत्पस्यतेनश्यत्तिनष्टनक्ष्यति एविनत काल प्रयप्रयोग तेप्रतिक्षण पर्यायोत्पत्तिनाशनयवादी जे झजुसूत्रनय तेणेअनुगृहीत जे व्यवहारनयते सेश्नेकहियें केमके शजुसूत्रनय समयप्रमाण वस्तुमानेठे तिहा जेप- र्यायना वर्तमान उत्पत्तिनाश पिवदीये तेलेश्ने उत्पद्यते नश्यतिकहियें अने अतीत से उत्पन्नोनष्ट एमकहिये वली श्रनागतनेसे उत्पत्स्यतेनक्ष्यति एमकहिये व्यव स्थासर्वस्याष्ठव्दप्रयोगेंस नवे ॥ ११ ॥ जोतुजउत्पत्तिविशिष्टनो ॥ व्यवदारनागनोश्टरे ॥ व्यवहारें उत्पत्तिआदरो ।। तोपदेलाअतिविशिष्टरे ॥ जिन ॥ १२ ॥ अर्थ ॥ जो उत्पत्तिधारारूप नाशनेचिपे नूतादिकप्रत्ययनकहिये थने नशधातु नोधर्थ नाश ने उत्पत्ति एवेले। तत्पत्तिकालत्रयनो थन्धयसनवतो कहिये एरीतें कहेता नश्यसमय नष्ट एप्रयोगनहोय केमके तेकालेंनाशोत्पत्तिनु अतीतत्वनधी एम व्यवदारनोजो समर्थनक्रोठो तोव्यबहारें उत्पत्तिदणसध मात्रकहो तिहाप्रागना पापना रात सातामा सार. वध्वंसनाकालनावधी कालत्रयनोश्रन्वय समर्थनकरो अनेजोएमविचारसोजेघटने वर्तमानत्वादिके जेमघटवर्तमानत्वादि व्यवहारनहोय अने पटधर्मवर्तमानत्वादिकें पटवर्तमानत्वादिकव्यवहारनहोय तेमनाशोत्पत्ति वर्तमानत्वादिकें नाशवर्तमानत्वा- दिव्यवहारनहोय तोक्रियानिष्टा परिणामरूप वर्तमानत्वने अतीतत्वलेश नश्यतिनष्टः उत्पद्यतेउत्पन्नः एविनक्ति व्यवहारसमर्थन करो श्रतएव क्रियाकाल निष्टाकालयोग- पद्य विवक्षायें उत्पद्यमानं उत्पन्नं विगठद्विगतं एसिद्धांतिक प्रयोगसंजवे श्रनेपरमतें श्दानी ध्वस्तोघटः एथायदणे व्यवहारसर्वथा घटेनही पण अमारेनयनेदेसनवे न- क्तंच संमतो खाधिकरणक्षणत्वव्यापकखाधिकरणक्षणध्वंसाधिकरणताकत्वं अनुत्पन्नं । उप्पङमाणकालं उप्पणंति विगविगळंतानेदवियपन्नवंतो तिकाल विसयविसेसे॥१॥ उत्पत्तिनदीजोआगलें। तोअनुत्पन्नतेथायरे ॥ जिमनाश विनाअविनष्टठे ॥ पदेलातुजकेमसुदायरे ॥ जिन। ॥१३॥ अर्थ ॥ श्रागवेके० द्वितीयादिक्षणेजो उत्पत्तिनही तोघटादिक द्वितीयादिकक्षणे अनुत्पन्नथाय जेमध्वंसथयापहेला नाशविना अविनष्टकहियेठेये तोएतर्कतुजने केम- सुहातुंनथी तेमाटेप्रतिक्षणोत्पाद नाशपरिणामबारें मानवा अव्यार्थदेशे द्वितीयादि- क्षणे जोउत्पत्ति व्यवहारकहिये तोनाशव्यवहारपण होवोजोश्य तथाक्षणांतरजावें द्वितीयादिक्षणे उत्पत्ति पामीजोश्य जोअकल्पित अनुत्पन्नता होयनही तोपणप्रति- क्षणे उत्पत्तिविना परमार्थवी अनुत्पन्नताथवी जोश्ये ॥ १३ ॥ एणेनानासि ॥ संमतिमांदेएनावरे ॥ संघयणादिक नवन्नावथी। सीजंताकेवलजायरे ॥ जिन ॥ १४॥ तेसिपणेवलीनपजे ॥ केवलनातेदरे ॥ व्ययजत्पत्ति अनुगमयीसदा ॥ शिवमांतियलदाणएहरे॥ जिन ॥ १५ ॥ थर्थ ॥ एमपरिणामथी सर्व व्यने विलक्षणयोग समर्थिडे एजश्रनिप्रायें संमति ग्रंथमा एनावजाप्यो जेसंघयणादिक नवनावधीसीजतां मोक्षसमयें केवलज्ञानजाय जवस्थ केवलज्ञानपर्यायें नाशयाय एथर्थतोसिद्धपणे सिझकेवलझानपणे उपजे तेही. जकेवलझानपणे नावेठे ध्रुवठे एमोदगमनसमयजे व्ययउत्पत्तिथया तत्परिणतसिद्ध- अव्यानुगमथी शिवमां मोदमांत्रणलक्षणहोय जेसंघयणाश्या जवठकेवल विसेपप- जाया ॥ तेसिसमाणसमए पदोशविगयंत-होश ॥१॥ सत्तणेणयपुणो जप्पणोएस- थपजा केवलजावंतुपमुच्च केवलंदाश्यसुत्ते ॥२॥ एजावलेश्ने केवलनाणेवि-
३५७
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
देपन्नते नवठकेवलनाणेय सिकेरखनाणेय इत्यादिसूत्र उपदेशठे एत्रणसण स्थू
खव्यवहारनय सिफनेश्राव्यु पणसूक्ष्मनयनाव्यु केमके सूक्ष्मशजुसूत्रादिकनय तेसम
यसमयप्रत उत्पादव्ययमानेठे तेलेश्ने तथा अव्यार्थादेशनो अनुगमलेश्ने जेसिझके-
चलकानमा लक्षणकहिये तेजसूक्ष्मकद्देवाय एमपिचारीने पक्षातरकदेठे ॥१॥१५॥
जेझेयाकारेंपरिणमे ॥झानादिकनिजपर्यायरें। व्यतिरेकें
तेथीसिघने ॥ तियलदाणश्मपणथायरे। जिनः ॥२६॥
अर्थ ॥ जेझानादिकके केवलज्ञान केवलदर्शन तेपोतानापर्यायें डेयाकारेंके वर्च
मानादिक विषयाकारें परिणमे व्यतिरेकैके० प्रतिक्षणेथन्योन्यपणे सिझनेपरिणम
तेथीपणत्रणखक्षणथाय तेयावीरीतजे प्रथमादिसमये वर्तमानाकारठे तेदनो द्विती
यादिक्षणेनाश श्रीताकारेंउत्पादथाकारेंना अनेकेवलज्ञान केवखदर्शनना अथवा
केवलमात्रनावें ध्रुवठे एमनावना करवी ॥ १६ ॥
मजेपर्यायेंपरिणमे ॥ दाणसवधेपणनावरें॥ तेथीतिय
लदाणसंनवे॥नदीतोतेथायअन्नावरे ॥ जिन ॥२७॥
अर्थ ॥ एमजेडेय दृश्याकारसवधे केवलनेखक्षण कम्युं हवेनिराकारजे सम्यक्त-
वीर्यादिकनाव तेने तथा सिझादिक शुशव्यने कासनासवधयी प्रेक्षणदेखाडेठे
एमजेनाव क्षणसवधेपण पर्यायथीपरिणमे एप्रथमपदार्थ तेघीत्रणलक्षण सन्नवे जेम
द्वितीयक्षणेनाव अने श्राद्यक्षणे सयधपरिणामें नाशपाम्यो अनेद्वितीयक्षणे सवध-
परिणामे उपनो वलीक्षणसवधमाने ध्रुव तेकालसबधथी त्रणक्षणसजवे नहीतो
तेवस्तुनो थनावथयीजाय उत्पादव्यय ध्रुवयोग्यज नावलक्षण थनेतेरहित जे श
शविपाणादिक तेअनावरूपवे ॥ १७ ॥
निजपरपर्यायेंएकदा ॥ बहुसवधेवहुरूपरे । उत्पत्तिनाश
एमसनवे ॥ नियमेंतिहाध्रौव्यसरूपरे । जिन ॥ १७ ॥
थर्थ ॥ एमपोतानापर्यायें जीव तथापुजसने अनेपरपर्याय श्राकाश अनेधर्मास्ति
काय थधर्मास्तिकायएत्रणऽव्यने एककाखे बटुके० घणासषधे वहुप्रकारे उत्पचि ना
शसनवे जेटसास्वपर्याय तेटसा उत्पत्तिनाशदोय तेथी तिहाभोव्यस्वरूपपण तेटसा
निरधारः पूर्वपरपर्यानुगतथाधाराशतावन्मात्रहोय तेवति अत्रसमतिगाथा एगसम
यमीएग दनियस्समदुथापिहोंति ॥ उप्पायसमाधिगमा नियउस्सग्गोणियमा ॥१७॥
विविधप्रयोगजवीससा । नत्पादप्रयमअविशु झरे । तेनियमे
समुदयवादनो ॥ यतनेसयोगजसिझरे । जिन ॥२॥
मुव्यगुणपर्यायनो रास बालावोध सहित.
३पए
अर्थ ॥ उत्पाद विविध प्रकारे एकप्रयोगज वीजोवीससाके स्वनावजनित
तेमांपहेलो उत्पादते व्यवहारनोठे तेमाटेअविशुद्धकहिये तेनिर्धार समुदयवादनो
तथायत्तेकरी अवयवसंयोगें सिकहिये अत्रसंमतिगाथा ॥ जप्पाउँछविअप्पो पर्ट-
गजणीश्नवीससाचेव ॥ तवयपउंगजणी ॥ समुदयवाउँअपरिसुको ॥ १५ ॥
सदजेंयायतेवीससा ॥ समुदयएकत्वप्रकाररे ॥ समुदय
अचेतनखंधनो॥वलीसचित्तमिसनिरधाररे॥जिन ॥३॥
अर्थ ॥ जनेजे सहजें यत्नविनाउत्पादथाय तेविसा उत्पादकहिये तेएकसमुद-
यजनित श्रनेवीजोएकत्विक उक्तंच साहाविर्जविसमुदय कर्जवएगचिठहोजाहि ॥
जेसमुदयजनित विश्रसानत्पाद तेश्रचेतनस्कंध अनादिकनो तथासचित्तमिश्रशरीर-
वर्णादिकनो निरधारजाणवी ॥२०॥
संयोगविनाएकत्वनो । तेऽव्यविनागेंसिझरे ॥ जिमखंध
विनागेंअणुपणुं ॥ वलीकर्मविनागेंसिझरे ॥ जिन ॥२१॥
अर्थ ॥ संयोगविनाजे विश्रसाउत्पाद तेएकत्विकजाणवो तेऽव्यविनागें सिक्के
उत्पन्नजाणवो जेमहिप्रदेशादिक स्कंधविनागें अणुपणुंके० परमाणुजन्यनो उत्पाद
थाय तथाजेमजीवने कर्मविन्नागें सिद्धपर्यायनो उत्पादथाय अनेश्रवयवनासंयोगेंज-
व्यनीउत्पत्तिहोय पण विनागेंनहोय एहजे नैयायिकादिक कहे तेनेमतें एकत्वादि-
विनागें खंगपटोत्पत्तिकेमघटे प्रतिबंधकालनावसहित अवस्थित श्रवयवनासंयोगने हे-
तुताकल्पतां महागौरवहोय तेमाटेकिहांएकसंयोग किहाएकविनागें अव्योत्पादकमा-
नवो तोविनागज परमाणुउत्पादपणे एपणश्रर्थसिद्धथयो एसंमतिमांसूचव्युठे तयुक्त
दवंतरसंयोगाहि केश्दवियस्सर्वितिजप्पाय॥उप्पायथ्याकुशलाविनागजायणश्यति॥१॥
अणुएहिंदवेथा रक्षेतिथणुअंतिववएसो ॥ तत्तोश्रपुणविजत्तो अणुत्तिजाअणुहोश ।।
विणखंधदेतुसंयोगजे ॥ परसंयोगेनत्पादरे ॥ वलीजेणि
क्षिणपर्यायथी॥ तेएकत्वजअविवादरे ॥ जिन ॥१२॥
थर्थ ॥ जेमपरमाणुनो उत्पादएकत्वजठे तेमजजेनासंयोगें बंधनीपजेनही एडवो
जे धर्मास्तिकायादिकनो जीवपुजलादिकना संयोग तछारें जेसंयुक्त अव्योत्पादथसं-
युक्ता श्रवस्थाविनाशपूर्वक तथाझजुसूत्रनयानिमतजे दाणिक पर्याय तेप्रथमहितीय-
समयादि अव्यव्यवहारदेतुतहार जेनत्पाद तेसर्वएकत्वउत्पाद विवादपणेजाणको
शहांको विवादनथी ॥ २२ ॥
, ३६० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो धरलेशरूपजाणवी,थनेसम्यम्त्व विनाजेथगीतार्थ तथाथगीतार्थनिश्रीत खसानि निग हकदाग्रहमार्गे पढ्याने, तेसर्वजातिअधसरिसा जाणवा, तेजोममुजाणीकरे तोपाननहोय ॥ उक्तच ॥ सुदरखुकीय बहुथपिणमुदरहो ॥ माटेशव्यगुणप यांपनेदपरिहानेकरीने सूधुसम्यम्वथादरो, एहितोपदेशवे ॥२॥ धर्मअधर्मदगगनसमयवली ॥ पुजलजीवजएद ।। पदभव्य कह्यारेश्रीजिनशासने ॥जासनआदिनवेद ॥ सम० ॥३॥ श्रयं ।। धर्मर धर्मास्तिकाय अनेअधर्मके अधर्मास्तिकाय तथागगनके थाका- शाम्निकाय तयासमयके० कालव्य तयाश्रमासमय जेहनु चीजुनामठे बलीपुजसके पुरमाग्निराय थनेजीरके जीवास्तिकाय ॥ण्पट व्यश्रीजिनशासननेविपे कहा, जेनोऽव्यजाति तयापर्यायप्रसाद थादितथा छेदके थतनयी,पठमध्ये एककालरजाने पाटीपारच्यते थम्तिमायकहिये थस्तय प्रदेशास्ते कायतेशब्दायते इतिव्युत्पत्ते ॥ पनि प्रदेशनीममध, माटेथस्तिकायकहिये थनेकासप्रव्यने प्रदेशसघातनयीमाटे यग्निशयनकादिय, फेमके जे एक्समयते वीजासमयने मिसेनदीमाटे एमबीजापण भमांधांशशारेकमन परनिममनतकासविनास्तिकाया जीपमृतेचाप्यकर्तृणि त्या शिवगाम्य धयरामाश्त्यादिक महाप्रथथी जाणवु ॥३॥ गनिपगिणामीरपुजलजीरने ॥ ऊपनेजलजेमहोय ॥ तास पदाकागलोकमा ॥ धरमजच्यठेरेसोय ॥सम० ॥ ४ ॥ पं ॥ मेमामयम धमाग्निसायजन्यनु पदाणपत्रे गतिपरिणामीजे पुजन तथा जीन्य ते शोर पतुर्दशनामक थाकाशपडतेमाठे तेनुजेथपेक्षाकारण परि मयागारनित थपिरम्णम्प उदामीननाकारण जेमगगनादि क्रियापरिणत ऊप के मम्पनेने नेम जपथपेकावारण तेदनीपंग्यपशागरणते धर्मास्तिकाय अन्य जापवु, म्याक्पिा व्यारवनयाचेष्टाहे रिवठानागदेवननरति ननुजसानागादिति पशरमानापार निचेन्न । थन्ययन्यतिरेकान्यासोपमित्यपदारादेवतहेतु मिटरमात्यकारनेतगमिषारणान्ययामिशियमगादितिदिग ॥४॥ विनिपरिणामीरपुजवानीवनी । यिनिनोटेतुअधर्म ॥ सपि मानागागनियनिहेतुना ।। दोरज्व्यनोधर्म ॥ मम ॥७॥ । वेद्यामांतिकारक यनु पक्षणरहे। तेम्यिनिपरिणामीजपुस्य तथाजी नेतीयिनिनातुके प्रांताय नेयामानिरायनाण गतिम्भि - अव्यगुणपर्यायना रास वालाबोध सहित. ३६३ तिपरिणत सर्वप्रव्यमुंजे एक व्यलाघवें कारणसिझहोय तेएवेषव्यजाणवा, तेथीज' खादिगत्यपेदाकारण जलादिव्यनेविपे धर्मास्तिकायादिक अव्यलक्षणनी अति व्या- तिनहोय एमगतितथास्थितिना हेतुतानोधर्म सर्वसाधारणपणे वेहुअव्यनोठे ॥ ५ ॥ सदेजनर्ध्वगतिगामीमुक्तने । विनाधर्मप्रतिबंध ॥ गगने- नंतेरेकहीनविटले ॥ फिरवारसनोरेधंध ॥ सम॥६॥ अर्थ ॥ इवेधर्मास्तिकायनेविपे प्रमाणकदेठे. जोगतिनेविपे धर्मास्तिकायनो प्रति वंधके नियमनहोय तोसहज ऊर्ध्वगतिगामीजे मुक्तके सिझजीव तेएकसमये लोका- अंजाय. एहवेखत्तावें अनंतगगनेजता इजीलगें फिरवानारसनो धंधटलेनही, केमके श्र नंतालोकाकाशप्रमाणे एक थलोकाकाशवे, तेमालोकाकाशने गतिहेतुपणुंठे, तेथीलो कमां सिद्धगतिनहोयएमतोकझुंजायनही,पणधर्मास्तिकायविना लोकाकाश व्यवस्थाज- नदोय धर्मास्तिकाय विशिष्टाकाशएवहि लोकाकाशस्तस्यच गतिहेतुत्वेघटादावपिदमवि- शिष्टाकाशसत्वेनेवहेतुतास्यादितिनकिंचिदेतत् वीजुश्रन्यस्वनावपणे कल्पिताकाशने- स्वजावांतर कल्पनाते थयुक्तठे॥माटेगतिनिबंधप्रमुख धर्मास्तियकाव्य अवश्यमान, जोथितिहेतुअधर्मनन्नापीये ।।तोनित्यथितिकोश्गण?॥गतिवि पहोवेरेपुजलजंतुनी ॥ संजालोजिनवाण ॥ सम०॥७॥ अर्थ ॥ हवे श्रधर्मास्तिकायनेविपे प्रमाणदेखाडेते. जोसर्वजीवपुजलने साधारण थितिहेतुत्व अधर्मास्तिकायऽव्य नकहियेतो कितुधर्मास्तिकायानावप्रयुक्त गत्यना- वे थालोके स्थित्यनाव एमकहियेतो अलोकाकाशे कोश्कस्थाने गतिविना पुजलजी- वाव्यनी नित्यस्थितिपामिजोश्य. वीजुंगतिस्थिति स्वतंत्र पर्यायरूपठे, जेमगुरुत्व ल- धुत्व एकने एकानावरूप कहेतां विशेषग्राहक प्रमाणनथी, तेमाटेकार्यनेदें श्रपेदाका- रण अव्यनेद अवश्यमानवो.धर्मास्तिकायानावप्रयुक्तगत्यनावें स्थित्यत्नावकही,श्रधर्मा- स्तिकाये थपलपियें,तो थधर्मास्तिकायाजावप्रयुक्त स्थित्यजावेगत्यनावकही धर्मास्ति- कायनोपण अपलापयाय, जेमनिरंतर गतिखजावें अव्यनकदेवोजोश्य तोनिरंतर स्थि- तिखजावेंपण केमकहीयें ? तेमाटेश्रीजिनवाणीनो परमार्थ सांगलीने धर्मास्तिकाय श्रधर्मास्तिकाय एवेऽव्य असंकीर्णखजावेमानवा ॥ ७ ॥ सर्वव्यनेरेजेदीयेसर्वदा ।। साधारणअवकाश ॥ लोक अलोकप्रकारेनापि ॥ तेदव्यआकाश ॥ सम॥७॥ अर्थ ॥ इवे थाकाशव्यतुं लक्षणकठे सर्वअव्यनेजे सर्वदासाधारण अवकाश.
३६५ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो. धधके क्लेशरूपजाणवी,अनेसम्परत्वधिनाजेथगीतार्थ तयाथगीतार्य निश्रीन वस्वालि निवेश हकदाग्रहमार्गे पढयाने, तेसर्वजातिश्नधसरिया जाणवा, तेजोरुमुजाणीकरे तोपणजसुनहोय ॥ उक्तच ॥ सुदरबुझीकय पहुथपिणसुदरहो ॥ माटेअव्यगुणप- र्यायनेदपरिझानेकरीने सूधुसम्यक्त्वथादरो, पहितोपदेशठे ॥ २ ॥ धर्मअधर्मदगगनसमयवली ॥ पुजयजीवजएद ॥ पदभव्य कह्यारेश्रीजिनशासने जासनआदिनवेद । समग ॥३॥ श्रर्थ ॥ धर्मके धर्मास्तिकाय अनेथधर्मके श्रधर्मास्तिकाय तयागगनके याका- शास्तिकाय तथासमयके कालअव्य तथाश्रमासमय जेहनु वीजुनामठे बलीपुजसके पुजला स्तिकाय अनेजीवके जीवास्तिकाय ॥ एपद्रव्यश्रीजिनशासननेविपे कह्याने, जेनोव्यजाति तथापर्यायप्रवाहे श्रादितथा वेहके श्यतनधी, एमध्ये एककालवीने चाकीपाचव्यते अस्तिकायकहिये अस्तय प्रदेशास्ते कायतेशदायते इतिव्युत्पत्ते ।। एरीतेप्रदेशनोसवध, माटेशस्तिकायकहिये थनेकालव्यने प्रदेशसपातनयीमाटे थस्तिकायनकहिये, केमके जे एकसमयते चीजासमयने मिलेनहीमाटे एमवीजापण धर्माधर्माकाशा_कैकमन परधिकमनतकाल विनास्तिकाया जीवमृतेचाप्यकर्तृणि इत्या. दिकसाधर्म्य वेधर्म्यप्रशमश्त्यादिक महामथथी जाणवु ॥ ३ ॥ गतिपरिणामीरेपुजलजीवने ॥ ऊपनेजलजेमहोय ॥ तासन पेदारेकारणलोकमा ॥ धरमव्ययेरेसोय ॥ सम०॥४॥ श्रर्थ ॥ तेमांप्रथम धर्मास्तिकायनव्यनु पक्षणकहे। गत्तिपरिणामीजे पुजा तथा जीवऽव्य ते लोकके० चतुर्दशरज्वात्मक श्राकाशखडतेमाडे तेनुजेशपेक्षाकारण परि णामव्यापाररहित अधिकरणरूप उदासीनताकारण जेमगगनादि क्रियापरिणत रूप के मत्स्यतेनेजेम जलथपेक्षाकारणले तेहनीपरेंअपेक्षाकारणते धर्मास्तिकाय अव्य जाणवु, स्योगपक्रिया व्याकुलतयाचेष्टाहे विधानावादेव ननयति ननुजलामावादिति गत्यपेक्षाकारणेमानाजाव इतिचेन्न ॥थन्वयव्यतिरेकान्यालोकसिमव्यवहारादेवतहेतु सिझेरन्यथात्यकारणेनेतराखिसकारणान्यथासिशिप्रसगादितिदिग् ॥ ४॥ थितिपरिणामीरपुजसजीवनी ॥ थितिनोदेतुअधर्म ॥ सवि साधारणगतियतिदेतुता ॥ दोयश्व्यनोरेधर्म । सम० ॥५॥ अर्थ ॥ इवेथधर्मास्तिकायअध्यनु खक्षणकडे तेस्थितिपरिणामीजेपुमा तथाजी वऽव्य तेहनी स्थित्तिनोहेतुके अपेक्षाकारणजेऽव्य तेवधर्मास्तिकायजाणवु गतिम्धि- अव्यगुणपर्यायना रास वालाबोध सहित. ३६३ तिपरिणत सर्वव्यनुजे एकलव्यलाघ- कारणसिहोय तेएवेशव्यजाणवा, तेथी ज खादिगत्यपेदाकारण जलादिव्यनेविपे धर्मास्तिकायादिक अव्यलक्षणनी अति व्या- तिनहोय एमगतितथास्थितिना हेतुतानोधर्म सर्वसाधारणपणे वेहुअव्यनोठे ॥ ५ ॥ सहेजनर्ध्वगतिगामीमुक्तने ॥ विनाधर्मप्रतिबंध ।। गगने- नंतेरेकहीन विटले ॥ फिरवारसनोरेधंध ॥ सम॥६॥ अर्थ ॥ इवेधर्मास्तिकायनेविपे प्रमाणकहे. जोगतिनेविपे धर्मास्तिकायनो प्रति बंधके नियमनहोय तोसहज अर्ध्वगतिगामीजे मुक्तके सिद्धजीव तेएकसमये लोका- ग्रॅजाय. एडवेंखलावें अनंतगगनेजता हजीलगें फिरवानारसनो धंधटलेनही, केमके थ नंतालोकाकाशप्रमाणे एक अलोकाकाश, तेमालोकाकाशने गतिहेतुपणुंठे, तेथीथलो- कमां सिझगतिनहोयएमतोकझुंजायनही,पणधर्मास्तिकायविना लोकाकाश व्यवस्थाज- नहोय धर्मास्तिकाय विशिष्टाकाशएवहि लोकाकाशस्तस्यच गतिहेतुत्वेघटादावपिदमवि- शिष्टाकाशसत्वेनेवहेतुतास्यादितिनकिंचिदेतत् वीजुअन्यखनावपणे कदिपतथाकाशने- स्वतावांतर कल्पनातेश्रयुक्तते ॥माटेगतिनिबंधप्रमुख धर्मास्तियकाव्य अवश्यमानQ जोथितिहेतुअधर्मननापीये ॥तोनित्यथितिकोश्वगण?॥गतिवि एणदोवेरेपुजलजंतुनी । संनालोजिनवाण ॥ सम०॥७॥ अर्थ ॥ हवे अधर्मास्तिकायनेविषे प्रमाणदेखाडेठे. जोसर्वजीवपुशखने साधारण थितिहेतुल यधर्मास्तिकायअव्य नकहियेतो कितुधर्मास्तिकायानावप्रयुक्त गत्यना- वे थायोकेस्थित्यनाव एमकहियेतो अलोकाकाशे कोश्कस्याने गतिविना पुजलजी- वजयनी नित्यस्थितिपामिजोश्ये वीजुंगतिस्थिति स्वतंत्र पर्यायरूपठे, जेमगुरुत्व ल- धुत्व एकने एकानावरूप कहेतां विशेषग्राहक प्रमाणनवी, तेमाटेकार्यनेदें अपेक्षाका- रण अव्यजेद थवश्यमानवो. धर्मास्तिकायानावप्रयुक्तगत्यनावें स्थित्यनावकही,यधर्मा- स्तिकाये थपस पियें,तो यधर्मास्तिकायानावप्रयुक्त स्थित्यजावेगत्यनावकदी धर्मास्ति- कायनोपण अपलापयाय, जेमनिरंतर गतिखनावें अव्यनकदेवोजोये तोनिरंतर स्थि- तिखजावेंपण केमकहीयें ? तेमाटेश्रीजिनवाणीनो परमार्थ सांजलीने धर्मास्तिकाय थधर्मास्तिकाय एवेऽन्य थसंकीर्णनावेमानवा ॥३॥ सर्वव्यनेरेजेदीयेसर्वदा ॥ साधारणअवकाश ॥ लोक अलोकप्रकारेनापिठ ॥ तेदऽच्यआकाश ॥ सम० ॥७॥ श्रर्थ ॥ इवे थाकाराच्यनुं सक्षणकहेते. सर्व व्यनेजे सर्वदासाधारण थवकाग- .
३६२ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो धधके क्लेशरूपजाणवी, अनेसम्यक्त्व विनाजेथगीतार्थ तथाथगीतार्थ निश्रीत सवानि निवेशे हकदाग्रहमार्गे पड्याने, तेसर्वजातियधसरिसा जाणवा, तेजोरुमुजाणीकरे तोपणजवुनहोय ॥ उक्तच ॥ सुदरखुडीऽकय घटुथपिणसुदरहो। ॥ माटेअव्यगुणप- यिनेदपरिझानेकरीने सूधूसम्यक्त्वश्रादरो, एहितोपदेशः ॥ ५ ॥ धर्मअधर्महगगनसमयवती ॥ पुजलजीवजएद ॥ पदव्य कह्यारश्रीजिनशासने ॥ जासनआदिनवेद । सम॥३॥ अर्थ ॥ धर्मके धर्मास्तिकाय अनेअधर्मके अधर्मास्तिकाय तथागगनके० थाका- शास्तिकाय तथासमयके कालभव्य तथाश्रमासमय जेहनु वीजुनामठे वलीपुजसके पुजलास्तिकाय अनेजीवके जीवास्तिकाय ॥ एपदव्यश्रीजिनशासननेविपे करावे, जेनोऽव्यजाति तयापर्यायप्रवाहें श्रादितथा ठेहके शतनथी,एठमध्ये एककालव ने चाकीपाचव्यते अस्तिकायकहियें अस्तय प्रदेशास्तै कार्यतेशब्दायते इतिव्युत्पत्ते ॥ एरीतेंप्रदेशनोसवधd, मादेशस्तिकायकहिये अनेकालप्रव्यने प्रदेशसघातनथीमाटे थस्तिकायनकहियें, केमके जे एकसमयते वीजासमयने मिलेनहीमाटे एमबीजापण धर्माधर्माकाशाद्यकैकमन परत्रिकमनतकालविनास्तिकाया जीवमृतेचाप्यकर्तृणि इत्या दिकसाधर्म्य वेधर्माप्रशमइत्यादिक महामथथी जाणवु ॥३॥ गतिपरिणामीरेपुजलजीवने ॥ऊपनेजसजेमहोय ॥ तासअ पेदारेकारणलोकमा ॥ धरमश्व्यवरेसोय ॥सम ॥४॥ थर्थ ॥ तेमाप्रथम धर्मास्तिकायऽव्यनु खक्षणकदेवे गतिपरिणामीजे पुजल तथा जीवाव्य ते लोकके चतुर्दशरज्वात्मक थाकाशवडतेमाठे तेनुजेशपेक्षाकारण परि- णामव्यापाररहित अधिकरणरूप उदासीनताकारण जेमगगनादि क्रियापरिणत ऊप के० मत्स्यतेनेजेम जलश्रपेदाकारपठे तेइनीपरेंथपेकाकारणते धर्मास्तिकाय अव्य जाणवु, स्थखेकपक्रिया व्याकुलतयाचेष्टाइविधानावादेव ननवति ननुजलानावादिति गत्यपेक्षाकारणेमानाजाव इतिचेन्न । थन्वयव्यतिरेकान्यालोकसिझव्यवहारादेवतहेतु सिरन्यथात्यकारणेनेतरा सिलकारणान्यथासिद्धिप्रसगादितिदिग् ॥४॥ थितिपरिणामीरपुजलजीवनी ॥ थितिनोदेतुअधर्म ॥ सवि साधारणगतिथतिदेतुता ॥ दोयव्यनोरेधर्म ।। सम० ॥५॥ थर्थ ॥ हवेथधर्मास्तिकायपव्यनु सक्षणकहे तेस्थितिपरिणामीजेपुजल तथाजी वाव्य तेहनी स्थितिनोहेतुके अपेक्षाकारणजेडव्य तेश्रधर्मास्तिकायजाणवु गतिस्थि- -~ अव्यगुणपर्यायना रास वालाबोध सहित. ३६३ तिपरिणत सर्वव्यनुजे एकलव्यलाघवें कारणसिझहोय तेएवेशव्यजाणवा, तेथी ज खादिगत्यपेक्षाकारण जलादिन्यने विपे धर्मास्तिकायादिक अव्यलक्षणनी श्रति व्या- तिनहोय एमगतितथास्थितिना हेतुतानोधर्म सर्वसाधारणपणे वेहुअव्यनोठे ॥ ५ ॥ सहेजनवंगतिगामीमुक्तने ॥ विनाधर्मप्रतिबंध ॥ गगनेअ- नंतेरेकहीन विटले ॥ फिरवारसनोरेधंध ॥ सम ॥६॥ अर्थ ॥ हवेधर्मास्तिकायनेविपे प्रमाणकहे जोगतिनेविपे धर्मास्तिकायनो प्रति बंधके नियमनहोय तोसहज ऊर्ध्वगतिगामीजे मुक्तके० सिद्धजीव तेएकसमय लोका- ग्रॅजाय. एड्वेंखनावें अनंतगगनेजता हजीबगें फिरवानारसनो धंधटलेनही, केमके श्र नंतालोकाकाशप्रमाणे एक थलोकाकाशठे, तेमालोकाकाशने गतिहेतुपणुंठे, तेथीश्रलो. कमां सिझगतिनहोयएमतोकझुंजायनही,पणधर्मास्तिकायविना लोकाकाश व्यवस्थाज- नहोय धर्मास्तिकाय विशिष्टाकामएव हि लोकाकाशस्तस्यच गतिहेतुत्वेघटादाव पिदंमवि- शिष्टाकाशसत्वेनेवहेतुतास्यादितिनकिंचिदेतत् वीजुश्रन्यखन्नावपणे कल्पिताकाशने- स्वन्नावांतर कल्पनाते अयुक्तठे॥ माटेगतिनिबंधप्रमुख धर्मास्तियकाव्य अवश्यमानतुं जोथितिहेतुअधर्मनन्नापीये ॥तोनित्यथितिकोश्गण?॥गतिवि पहोवेरेपुजलजंतुनी ॥ संन्नालोजिनवाण ॥ सम ॥७॥ अर्थ ॥ हवे थधर्मास्तिकायनेविपे प्रमाणदेखाडेठे जोसर्वजीवपुजलने साधारण थितिहेतुत्व अधर्मास्तिकायऽव्य नकहियेतो कितुधर्मास्तिकायानावप्रयुक्त गत्वना- वे थालोकेस्थित्यत्नाव एमकहियेतो थलोकाकाशे कोश्कस्थाने गतिविना पुजलजी- वभव्यनी नित्यस्थितिपामिजोश्य वीजुंगतिस्थिति स्वतंत्र पर्यायरूपठे, जेमगुरुत्व ल- घुत्व एकने एकानावरूप कहेतां विशेपग्राहक प्रमाणनथी, तेमाटेकार्यन्नेदें अपेक्षाका- रण अव्यनेद अवश्यमानवो धर्मास्तिकायानावप्रयुक्तगत्यनावें स्थित्यनावकही,अधर्मा- स्तिकाये श्रपल पियें,तो श्रधर्मास्तिकायानावप्रयुक्त स्थित्यनावेगत्यत्नावकही धर्मास्ति- कायनोपण अपलापथाय, जेम निरंतर गतिखनावें अव्यनकदेवोजोश्य तोनिरंतर स्थि- तिखजावेंपण केमकहीयें ? तेमाटेत्रीजिनवाणीनो परमार्थ सांजलीने धर्मास्तिकाय अधर्मास्तिकाय एवेअव्य थसंकीर्णखलावेमानवा ॥ ७ ॥ सर्वजव्यनेरेजेदीयेसर्वदा ॥ साधारणअवकाश ॥ लोक अलोकप्रकारेनापि ॥ तेदव्यआकाश ॥ सम ॥ ७ ॥ अर्थ ॥ हवे आकाशजव्यनुं बदएकहे. सर्वव्यनेजे सर्वदासाधारण है ३६४ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो थापे तेथनुगत एकथाकाशास्तिकाय सर्वाधारकहिये, श्इपक्षीतेहपक्षी इत्यादिव्यव- हारयद्देशनेदेंदोय तद्देशीअनुगतथाकाशजपर्यनसन्नहोय, तदेशोनागाव छिन्नमूर्ताजा- वादिनातठ्यवहारोपपत्तिरिति वर्षमानायुक्तानानवद्यतस्याजानादिनिष्टत्वेनानुनूयमा- नव्याधाराशापलापप्रसगात्तावत्प्रतिसधानेपि लोकव्यवहारेणाकाशदेशप्रतिसघयो क्तव्यवहाराच ॥ एमथाकाश लोकालोकनेदें विविधनाप्युठे यत सूत्र उरिदेथागा सेपन्नते,लोयागासेय अलोयागासेय ॥७॥ धर्मादिकसुरेसयुतलोक ॥ तासवियोगअलोक ॥ तेनिर वधिवरेअवधिअन्नावने ॥वलगीलागेरफोक ॥ सम॥ थर्थ ॥ धर्मास्तिकायादिकथी सयुक्त जेथाकाश तेलोकाकाश, अनेते धर्मास्ति कायादिकनो जिहावियोग तेश्रसोकाकाशकहिये तेश्यलोकाकाश निरवधि, एटले तेदनोवेदनथी कोइएमकदेशेके जेमलोकनेपाशें श्रलोकनोव्हळे, तेमयागलपणहशे तेहनेकहियेंजे, लोकतोजावरूप तेमातोश्रवविघटेठे,पणयागल थलोकमा केरलथ- नावठे माटेतिहा थलोकावधिपणुकेमघटे ? शशशगकोपनो थवधिहोय' अनेजोनाव- रूप यात्मामानियेतो तेश्चन्यभव्यरूपनथी श्राकाशदेशस्वरूपनेतो तदतपणुकहेता व दतोव्याघातहोय माटेथलोकाकाश धनतुजाणवु ॥ ए॥ वत्तणलदाणसर्वव्यदतणो ॥ पङावजव्यनकाल ॥जव्यअ नतनीरेडच्यअनेटथी। उत्तराध्ययनेरेनाल ॥सम ॥१०॥ थर्थ ॥ दवेकाजव्यने सक्षणेकरीकहे जेकासते परमार्थथीभव्यनथी, तोशुसर्य- अव्यनो वर्तनासक्षण पर्यायज । तेपर्यायनेपिपे थनादिकालीन अव्योपचारअनुस- रीने कालप्रव्यकहिये श्रतएर पर्यायव्यनेदयी थनतकासपच्यनेदनीनास तेथीठ- तराध्ययने, तयाचतत्सूत्र ॥ धम्मोथागास दवकिपमाहिय ॥ थणताणिय दवाणि कालोपुग्गसजतमो ॥१॥ टीकाएतपजीव्यान्यत्राप्युक्त धर्माधर्माकाशाद्येककमत परनिक्मनतमिति ॥तेमाटे जीव थजीवनव्यजेथनत, तेहनीवर्तनापर्यायजणीज का. सव्य सूननेविपे अनतकह्याजाणवा ॥ १० ॥ जीवअजीवजममयेंतेकह्यं ॥ तेणेकेमजुदोरेतेह ॥ एकवखा रेआचारयश्म्यु॥ धरताशुजमतिरेद ॥ सम० ॥१२॥ थर्थ ॥ कयीपणसून जीपाजीपयी जिन्न कालकह्योने, तेदेसाठे समयरेन्सून जरासेकासने जीप तथाथजीपरूपजकोठे कारणे कासने जुदोके०निन्नभव्यरुप केम कहिये तयाचोक जीरा जिगमादिसूने क्मियनतेकाजोतिपच्चर गोयमा जीराचेर.
अव्यगुणपर्यायनो रास वालावोध सहित. ૩૬૫ अजीवाचेवत्ती॥एकाचार्यतो सिझांतनापाग्ने अनुसार शुनमतिनीरेखाधरतां का- सअव्यने एरीतेंवखाणे ॥ ११ ॥ वीजानांपेरेजोश्सचक्कने ॥ चारेंजेथितितास ॥ कालअपे- दारेकारणजव्यठे ॥ पट्नीनगवश्नास ॥ सम० ॥ २५ ॥ अर्थ ॥ तथावीजाश्राचार्य एमन्नापेठे जेज्योतिपचक्रनेचारें परत्वापरत्व नवपुराणा- दिनावस्थितिठे, तेहy अपेक्षाकारण मनुप्यलोकमां कालव्यठे. अर्थनेविपे सूर्यकि- योपनायक अव्यतुं चारके फिरवु तेदेप्रमाणज कल्पवृंघटे, माटेएडबुंकाल व्यक- हियें तोज श्रीनगवतीसूत्रमा॥ कणंनंतेदवापन्नत्ता, गोयमा, विहादवपन्नत्ता धम्मठी- काए जाव अक्षासमए॥ एवचन तोतेनुंनिरुपचरितजव्याख्यानघटे अनेकालव्यवर्त- नापर्यायने साधारणापेक्षा अव्यनकहियेतो गतिस्थित्यवगाहनासाधारणपेक्षा कारण- पणे धर्माधर्माकाशास्तिकाय सिझ्यया तिहांपण अनाश्वासावे माटेएअर्थयुक्तिना- यते तेथीकेवलथाज्ञायें ग्राह्यका पणतेथीकेमसंतोपधराय ? ॥ १५ ॥ धर्मसंग्रहणीरेएदोयमतकह्या ॥ तत्त्वार्थमारेजाण ॥ अनपे क्षितज्च्यार्थिकनयमतें ॥ वीजुंतासवखाण ॥ सम॥१३॥ अर्थ ॥ एवमत धर्मसंग्रहणीग्रंथमां श्रीहरिनमसूरियें कह्याठे, तथाचतमाथा ॥ जंवत्तणारूबो कालोदवस्सचेवपजाउँ ॥ सोचेवतत्वोधम्मो कालस्सवजस्सजोलो एत्ति ॥ १॥ तथातत्त्वार्थसूत्रेपण एवेमतकह्याठे ॥ कालश्चेत्येके इतिवचनात् ॥ वीजुंम तते तत्त्वार्थनेव्याख्याने, अनपेक्षित, व्यार्थनयनेमतें कद्युठे स्थूललोकव्यवहार सिद्ध एकालव्य अपेक्षारहितजाए, अन्यथा वर्त्तनापेक्षाकारणपणेजोकालव्य साधियें, पूर्वापरादि व्यवहार विलक्षण परत्वापरत्वादि नियामकपणे दिग्ाव्यपणे सिद्ध्याय थनेजो ॥श्राकाशमवगाहाय तदनन्यादिगन्यथा॥ तावप्येवमनुछेदात्ताभ्यां चान्यदाहृतं ॥ एसिहसेनदिवाकरकृतनिश्चयवात्रिंशिकार्यविचारी ने श्राकाशयीय दि कार्य सिदोय, एममानीयेतोकालव्यकार्यपणेकथंचित्तेदयीज उपपन्नहोय.तस्मा त्कालश्चेत्येके तिसूत्रंथनपेक्षितप्रव्यार्थिकनयें नेवेतिसूक्ष्मदृष्टया विजावनीयं ॥ १३ ॥ मंदगतेअणुयावतसंचरे ॥ नदप्रदेशएकेठोर ॥ तेइसमय नोरेलाजनकालाणुं॥इमन्नांपेकोर्डर ॥ सम। ॥ १४ ॥ अर्थ ॥ हवेकालव्याधिकारें दिगंवरप्रक्रिया उपन्यासेठे, जेएकननप्रदेशने गेर के मंदगति अणुकेश परमाणुजेटलेंकालें संचरे तेपर्यायनेसमयकहिये रूपते "
३६६
प्रकरणरताकर नाग पहेलो
कालपर्यायसमयनु जेनाजन तेकालाणु कहिये तेएकेक थाकाशप्रदेश एकेकपरमा
णु, एमकरता लोकाकाशप्रदेशप्रमाण कालाणुहोय, परीत कोइक र के जेनानास
दिगवरनापेठे उक्तच व्यसग्रहे ॥ रयणाणरासीन तेकालाणुथससदवाणि ॥१॥
योगशास्त्रनारेअतरलोकमा ॥ एपणमतव्रेशक ॥ लोक
प्रदेशेरेअणुआजूजुआ।मुख्यकालेतिहादिकासम॥२॥
अर्थ ॥ ते योगशास्त्रना अतरश्लोकमा पदिगवरमतपणश्टवे केमके तेश्लोकमा खो-
कप्रदेशे जूजूश्रा कालनाथणुथा तेनेमुरयकालकोठे तथाचतत्पात |सोकाकाशप्रदेश-
स्था जिन्नाकालाणवस्तुये ॥ नावानापरिवर्ताये मुरयकाल सउच्यते ॥ १५ ॥
प्रचयकर्वतारेएदनोसनवे ॥ पूर्वअपरपर्याय ॥ तिर्यक
प्रचयघटेनदीखधनो॥ विणप्रदेशसमुदाय ॥ सम॥२६॥
अर्थ ॥ एकालाणुऽव्यनो ऊर्ध्वताप्रचयसनवे, जेममृअव्यने स्थास, कोस, कुसूखा-
दि पूर्वापरपर्यायते, तेमएदने समयावविप्रमुख पूर्वापरपर्यायवे, पणसधनोप्रदेश समु-
दाय एकालव्यनेनथी, माटे धर्मास्तिकाया दिकनीपरें तिर्यपचयसनवेनही तेतिर्य
कूनचयनथी, तेथीजकालव्यने अस्तिकाय नकहिये वलीएहने परमाणुपुलनीपरें
तिर्यपचय योग्यतापणनथी, मादेउपचारप्रव्यठे तेथीपण कासव्यने थस्तिकाय
पणुनकदेवाय ।। १६ ।।
एमअणुगतीनीरेलेश्हेतुता ॥ धर्मव्यअणुयाय ॥ साधार
णतारेलेइएकनी॥ समयखधपणथाय ॥ सम० ॥२७॥
अर्थ ॥ पदिगवरपक्ष प्रतिवादेऽपेवे एमजोमदाणुगतिकार्य हेतु पर्यायसमयजा-
जन अव्यसमय अणुकल्पियेतो मदाणुगतिहेतुतारूप गुपनाजन तेधर्मास्तिकायाणु-
पण सिझहोय एमश्रधर्मास्तिकायादिक अणुनोपण प्रसगथाय, अनेजो सर्वसाधारण
गतिहेतुतादिक धर्मास्तिकायादिक एकस्कधरूपज अव्यकल्पियें, देशप्रदेशनीक-
रूपना तेदनीव्यवहारानुरोधे पठीकरीएतो सर्वजीवाजीवाव्य साधारणवर्तना हेतुतागु
पलेश्ने कालव्यपण लोकप्रमाणे एककल्पवोजोश्य, धर्मास्तिकायादिकने अधिकारें
साधारणगति हेतुताद्युपस्थितिकल्पकते थनेकालाव्यकल्पकते मदाणुवर्तना हेतुत्वोप
स्थितिज, एकल्पनायेतो थनिनिवेशविना वीजुकोकारण दिगवरीयोमाजणातुंनी
अप्रदेशतारसूत्रेअनुसरी । जोअणुकलियरेतेद ॥ तोप
र्यायवचनथीजोडीयें। उपचारेसवीएद ।। सम० ॥१७॥
अव्यगुणपर्यायनो रास वालाबोध सहित. ३६५ अर्थ ॥ इवेजोएमकदेशोजे सूत्रेकालप्रदेशकह्यो तेइनेअनुसारें कालाणुकहिये तोसर्वजीवाजीवनापर्यायरूपजकालकोठे तेमांविरोधनधी तोअव्यकालपण केमक- होठो माटेकालने अव्यत्ववचन तथालोकाकाश प्रदेशप्रमाणअणुवचन एसर्व उप- चारेंजोडीयें मुख्यवृत्तियेते पर्यायरूपकालज सूत्रसंमतवे, श्रतएव ॥ कालश्चेत्येके । श्हाएकवचनते सर्वसंमतत्वानावसुचव्यो ॥ १७ ॥ पर्यायजेमन्नाप्योऽव्यनी ॥ संख्यारयजपचार ॥ अप्रदेश तारेयोजनकारणें ॥ तेमअणुतानोरेसार । सम० ॥२॥ अर्थ ॥ हवे उपचारप्रकारज देखाडेठे॥पनेवव्याणि ॥एसंख्यापूरणनेयर्थे जेमप- चीयरूप कासनेविपे अव्यपणानोउपचार जगवत्यादिकनेविपे करिययें, तेमसूत्रे का- अध्यने अप्रदेशताकहियेंठयें, तथाकालपरमाणुपण कशाले. तेयोजननेकारणे लोका- काशप्रदेशस्थ पुजलाणुनेविपेज, योगशास्त्रनायंतर लोकमां कालाणुनो उपचारकस्यो, तेजाणवो. मुख्यकालइत्यस्यचानादिकालीनाप्रदेशत्वव्यवहारनियामकोपचार विषयइ- त्यर्थः ॥थतएव मनुप्पक्षेत्रमात्रवृत्तिकालव्ययेवर्षयंतितेपामपिमनुप्यक्षेत्रावछिन्नाका. शादोकालव्योपचारएबगरण मितिदिमात्रमेतत् ॥ १५ ॥ वर्णगंधरसफासादिकगुणे । लिखियंपुद्गलनेद ॥ सहज चेतनारेगुणवलीजाणियोंजीवअस्पअवेद ॥ समा॥ थर्थ ॥ हवेपुल नयाजीवऽव्य संक्षेपेकहे. जेवर्ण, गंध, रस, स्पर्मादिकगुणे पुन खव्यनो अन्यऽव्ययीनेटलखिये.तेपुजलऽव्य; थनेजीवऽच्य-ते महज चेतनागुणले. तेलदाणेजसर्व अचेतनव्यथी जिन्नते. ते व्यवदारनयथी स्प तयावेदसदिनपणेने थनेनिश्चयनयची रूपतयावेटरहितः उक्तंच ॥घरममख्वरमगंध यवनयापागाम- सदं ॥ जाणवतिगगणं जीवमतीदिघ्नंगाणं ॥ १ ॥ २० ॥ एमएनाप्यारेसंखपंकरी ॥ उच्यतणापट्नेद ॥ विन्नातिजा णिश्रुतयकी ॥ नुजगलदोगनखेद ॥ मम० ॥ २ ॥ यघं ॥ एरीते ऽव्यनामंपची नंदनाप्यावे. तेविन्नारें शुत निझांनयली जाणीने खेदरदिनपया प्रवचनदाधिपपपानो मुजारे० सुबोध नेपामो ॥ २१ ॥ ॥ मोरनगिरिपपत्रिमतानंदनए । देशी ।। ॥ दास न्यानमा ॥ दवनेदगुणनानापीजे ॥ नितांअग्नितामदियजी ॥ मन तावन्ताजानि ॥ व्यक्तिलपनासद्रियनी ॥ उच्च नायंत्र
३६६
प्रकरणरनाकर नाग पहेलो
कालपर्यायसमयनु जेनाजन तेकासाणु कादिय तेणेक थामाशप्रदेश गोकपरमा
णु, एमकरता सोकाकाशप्रदेशप्रमाण कालाणुहोय, रीते कोक र जेनानाम
दिगवरजापेठे उक्तचाव्यसंप्रदे ॥ रयणाणरासी तेकामाणुथमगरमाणि
योगशास्त्रनारेअतरश्लोकमा ॥ एपणमतठेरे ॥ सोफ
प्रदेगेंरेणुआजूजुआ।मुरन्यकालेतिहादिहासमा
श्रर्थ ।। ते योगशास्त्रना थतरश्लोकमां दिगमरमनपणटठे केमर तेश्लोकमा सो
कप्रदेशे जूजूथा कासनाथाणुथा तेनेमुग्यकासकह्यो तयारनपार सोफाकारामोश-
स्था जिन्नाकासाणवस्तुये ॥ नागनापरिवर्ताये मुग्यकास सर यते ॥ १५ ॥
प्रचयकर्वतारेएदनोसनवे ।। पूर्वअपरपर्याय ।। तिर्यक
प्रचयघटेनदीखधनो॥ विणप्रदेशसमुदाय ॥सम॥१६॥
थर्थ । एकालाणुअव्यनो ऊर्यताप्रचयसनवे, जेममृअव्यने स्यास, कोस, कुसूखा-
दि पूर्वापरपर्यायवे, तेमएदने समयावखिप्रमुस पुर्णपरपर्यायवे, पणसधनोप्रदेश समु
दाय एकालव्यनेनथी, माटे धर्मास्तिकायादिकनीपरें तिर्यस्प्रचयसननही तेतिय-
प्रचयनथी, तेथीजकालव्यने थस्तिकाय नकहिये यलीपदने परमाणुपुनसनीपरें
तिर्यपचय योग्यतापणनथी, माटेउपचारेंजव्यठे तेथीपण कासन्यने थस्तिकाय-
पणुनकदेवाय ।। १६ ॥
एमअणुगतीनीरेलेश्हेतुता ॥ धर्मव्यअणुयाय ।। साधार
एतारेलेश्एकनी ॥ समयखधपणथाय ॥ सम० ॥ १७ ॥
अर्थ । एदिगवरपक्ष प्रतिवादेउपेठे एमजोमदाणुगतिकार्यदेतु पर्यायसमयना.
जन अन्यसमय अणुकल्पियेतो मदाणुगतिहेतुतारूप गुणनाजन तेधर्मास्तिकायाणु-
पण सिझहोय एमथधर्मास्तिकायादिक थणुनोपण प्रसगथाय, अनेजो सर्वसाधारण
गतिहेतुतादिकलेश धर्मास्तिकायादिक एकस्कधरूपज उव्यकहिपये, देशप्रदेशनीक-
पना तेहनीव्यवहारानुरोधे पनौकरीएतो सर्वजीपाजीवप्रव्य साधारणवर्तना हेतुतायु:
पलेश्ने कालव्यपण लोकप्रमाणे एककल्पवोजोश्य, धर्मास्तिकायादिकने अधिकार
साधारणगति हेतुतायुपस्थितिकरूपकडे अनेकास व्यकल्पकतेमदाणुवर्तना हेतुत्वोप
स्थितिज, एकल्पनायेंतो श्रनिनिवेशविना वीजुकोकारण दिगवरीयोमाजणातुनथी
अप्रदेशतारेसूत्रेअनुसरी ॥ जोअणुकहियरेतेह ॥ तोप
र्यायवचनथीजोडीयें। उपचारेसवीएद ॥ सम० ॥१७॥
, अव्यगुणपर्यायनो रास याज्ञावोध नहित. ३६० अर्थ ॥ दवेजोएमकद्देशोजे सूत्रकासप्रदेशवह्यो तेइनेअनुमा, काजाणुकहिये नोमर्यजीवाजीवनापरपजकालकत्याने तेमांविरोधनवी नोजव्यासपा कमक- होठो माटेकालने ऽव्यत्ववचन तत्रासोराकाश प्रदेगप्रमाणावचन एस उप- चारेंजोटी मुग्यनियेते पर्यापपकासज मूत्रनंमनने, नपत्र | काजवेल्लेके । दाएकवचनते मनमनत्वात्तावमुचच्चो ॥ १० ॥ पर्यायजेमनाप्योऽच्यनी ।। मंन्यान्यन्पचार ॥ अप्रदन नारेयोजनकागणे ॥ तमाणुनानोरमार ॥ नम01201 अर्घ ॥ दवे उपचारप्रकारज देवा ॥ पंचयानि पसागरणपोमर. यांवरूप कालनेपि उच्चपणानोउपचार नगरवादिग्नेमिका. सायने अपदेशनायरिदय, नयापासपोमांका. पाशप्रदेशग्ध पुनलाणुनेविपंज, योगशामागोमागोमां, तेजाणयो. मुग्यकालात्यपधानादियालीनामदेवाला स्पर्घः ॥ अनाय मनुष्यहोरमाननियाला वा परिमारा. शादोकालपञ्चोपचारणयारण मिनिदिएमाप्रदा ॥ १ ॥ वर्णगंधरसफामाटिकगुणे ॥ शिविरपुदमन्द ।। मटर चेतनारेगुणवतीजाणिया जीवनापरवेद RACI31 प्रर्ष ॥ एपेपुशस तपाजीयमच्या सोयोटे गरम मांदिया सायनो अन्यायपीटलम्पिये,नेपजसाच अनजीवन-गटरनल तेलाजमर्प सचेतनश्पनी लिस्ट ते पदारन्यपी पदमदिन भनेनिधयनपपी रपतवादरहिन उनचा शालाराम रई ॥ लाशपतिनगर। जीवमा दिइन्कार : एमपनांगरेपरी॥ नंद॥ बिना निधनपरी ॥ सुजातागत !! HE !! ' पर्दा कंदरपद भी ra' པས། ཨན་ལས་རྡོTཔ༌ཝ༌ས༌མ་ ཡེ; པགསན FE । ! ! स्वयम का , ३६० प्रकरणरलाकर नाग पहेलो व्यत्वप्रमाणे ॥ परिठेद्यजेरूपजी प्रमेयत्वा णागमसुपीम ॥ अगुरुलघुत्वरूपजी ॥१॥ थर्थ ।। हवेगुणनानेद सामान्यतत्रप्रक्रियाये कहियेठेये निदा १ अस्तित्वगुणतेक हिये के जेद्दयी सततानो व्यवहारथाय २ वस्तुत्वगुणतेकहियके जेहथी जातिव्यक्ति रूपपणु जाणियें जमघटतेविज सामान्यथी जातिरूपठे थनेविशेषथी तथ्यक्तिर पठे अतएव अवग्रहे सामान्यरूप सर्वत्रनासेठे, थपायें विशेषरूप जासे, पूर्णोपयोगे सपूर्णवस्तुपदपथायवे तथा ३ अव्यजावजे गुणपर्यायाधारताभिव्यग्यजातिविशेपते अव्यत्वएजातिरूपो माटेगुणनहोय एहवीनेयायिकादिवासनायें श्राशका करवीनही, केमके।सहजुवोगुणा क्रमजुव पर्यायापदवीजजेनशास्त्रनी व्यवस्थापच्यत्वंचेछुण स्यास्पादिवत्कर्षापकर्पजागिस्यादितितुकुचोद्यमेकत्वादिसल्याया परमतेपि व्यजिचा रेण तथाव्यात्यनावादेवनिरसनीय ४ प्रमाणेपरिठेद्यजे रूपप्रमाण विषयल ते प्रमे यत्व गुणकहिये, तेपणकथचित्चनुगत सर्वसाधारणगुणवे परपरासंवघे प्रमाणत्वाने- पण प्रमेयत्व व्यवहारथायवे, तेमाटेजे प्रमेयत्वगुणते स्वरूपीथनुगत गुरुवघुत्वगु ण ते सूक्ष्मथाहामाही ॥ सूक्ष्मजिनोदिततत्त्वं हेतुनि नैवदन्यते ॥ श्राझासिस्तुतद् माय नान्यथावादिनोजिना ॥ श्रगुरुलघुपर्याया सूक्ष्मा अवाग्गोचरा ॥१॥ प्रदेशत्वअविनागीपुजल ॥ खेत्रनावजेव्यापिउजी। चेत नताअनुन्नतिअचेतन ॥ नावअननुनवथापिजी ॥ मूर ततारूपादिकसगति ॥ अमूर्ततातदलावोजी॥ दशसा मान्यगुणाप्रत्येकें । आपआवएनावोजी॥२॥ थर्थ ॥ ६ जेअविनागीपुरस यावत्सेनेरहे तावत्खेत्रव्यापीपणु तेप्रदेशवनामा मोगुणजाणवो ७ चैतन्यत्यगुण तेयात्मानो अनुभवरूप गुणकहिये जेसुसऊ सादिचिंतप्रिय एव्यवहारयापळे, जेथीजाति, वृक्ष, जन्म, क्षत, सरोहणादि जीवन धर्मदोपवे एथीविपरीत जेथचेतनत्वगुण तेथजीवमाननो गुण ॥ मूर्ततागुणते रूपादिक सनिवेशाभिव्यग्यपुसव्यमावत्तिले १० अमूर्ततागुणमूर्नवाजायस मनियतथचेतनसामूर्तत्वयोश्चेतनत्वमूर्तबाजारूपत्वान्नगुणवमितिनाशकनीयथ चेतनामून व्यवृतिकार्यजनकनारछेदकरवनव्यवहारविशेषनियामकत्वेनचतयोरपि - यगुणत्वात् नन् पर्यंदासार्थकत्वात् नगर्नपदवाज्यतायाथानुप्पाशीतस्पर्श इत्यादी व्यभिचारेणपरेणपरेपामप्यनापलानियामारावाहिकयाचिन व्यपेक्षये .. अव्यगुणपर्यायनो रास वालाबोध सहित. शेलार ३६ए तिनयाश्रयणेनदोपानावाच ॥ एदशसामान्यगुणवे. तेमां ? मूर्त्तत्व अमूर्त्तत्व ३ चे- तनत्व ४ अचेतनत्व, एचारगुणते अव्योनेविपे परस्परपरिहारें वेवेगुण रहे, तेमाटे प्र. त्वेकें एकएकपच्यनेविपे श्राग्याउगुणपामियें, एमविचारीनेनावो ॥२॥ ज्ञानदृष्टिसुखवीर्यफरसरस ॥ गंधवर्णएजाणोजी ॥गति थितिअवगाहनावर्त्तना ।। हेतुनावमनाणोजी ॥ चेत नादिचारेनेला ॥ विशेषगुणएसोलेंजी ॥ पट्पुजलात मनेतिनद ॥ अन्य व्यनेटोलेंजी॥३॥ अर्थ ॥ १ ज्ञान २ दर्शन ३ सुख ४ वीर्य, एचारात्मानागुणवे. १ स्पर्श २ रस ३ गंध ४ वर्ण, एचारपुजतना विशेषगुण शुमव्ययविकृतरूप अविशिष्टरहे, तेमाटेएगु- एकह्या, विकृतस्वरूपते पर्यायमानिले एविशेषजाणवू. १ गतिहेतुता २ स्थितिहेतुता३ अवगाहनादेतुता ४ वर्तनादेतुता. एचारगुणतेधर्मास्तिकाय, अधर्मास्तिकाय,अनेश्रा- काशास्तिकाय. तथाकालव्यना प्रत्येकेंप्रत्येकेंविशेपगुण जाणवा. एरीतेंवारगुणथया, तेमां १ चेतनत्व अचेतनत्व ३ मूर्तत्व अमूर्त्तत्व एचारगुणनेलीय, तेवारेंसोलविशे- पगुणथाय; तेमध्ये पुजलव्यने वर्ण, गंध, रस, स्पर्श, मूर्तत्व, अचेतनत्व, एठगुणहोय, अनेयात्मव्यने झान, दर्शन, सुख, वीर्य, श्रमूर्तत्व, चेतनत्व, एठगुणहोय.वीजांसर्वन- व्यने टोलेके समुदाय त्रणगुणहोय; एकपोतानो थचेतनत्वगुण, वीजोश्रमूर्त्तत्व, त्री- जोगतिस्थित्यादि, एमफलावीनेधारई ॥३॥ चेतनतादिकचारस्वजाति ॥ गुणसामान्यकढ़ायजी ॥ वि शेषगुणपरजातिअपेदा ॥ ग्रहताचित्तसुहायजी ॥ विशेष गुणसूत्रनाषिया । बहुस्वन्नावआधारोजी ॥ अर्थतेद किमगणिआजावे ॥ एदथूलव्यवदारोजी ॥४॥ अर्थ ॥ हवेजेचेतनत्वादि चारगुणते सामान्यगुणमां पणकह्या, अनेविशेपगुणमां पणकह्या, तेनुंकारणकहे। चेतनत्वादिचारगुण स्वजात्यपेक्षया अनुगत व्यवहारेंठे, तेथी सामान्यगुणकहिये, अनेपरजातिनी अपेक्षायें चेतनत्वादिक तेश्रचेतनत्वादिकाव्यची स्वाश्रय व्यावृत्तिकरेठे, तेमाटे विशेषगुणकहिये ।परापरसामान्यवत्सामान्य विशेपण मेपामितिनाव.॥तथाज्ञान,दर्शन,सुख,वीर्य,एचारथात्मविशेपगुणयनेस्पर्श,रस,गंध,वर्ण, एचार पुशगल विशेपगुण एमजेकह्यु, तेस्थूलव्यवहारजाणवो.जेमके अष्टों एकत्रिशसिझादिगुणाः एकगुणकालकादयः पुमलाथनंताः इत्या ४७ ३० प्रकरणरलाकर जाग पहेतो. विशेषगुण धनताथाय,तेठद्मायकेमगणीशके?ातम्माधर्मास्तिकायानांगतिम्थित्यनगाह- नावर्तनातुखोपयोगग्रहणारया पडेवास्तिरसादय सामान्यगुणास्तुविवक्ष्यायपरिमि ताश्त्येवन्याय पएणांसक्षणनता पक्षणानिपडेवेतिहिकोनश्रद्दधाति ॥ नाणचदंसणंचेर चरित्तचतवोतदा ॥ वीरियनवगोय एवंजीवस्सलरमण ॥१॥ सधवारउजोय प. जावायातदेवय ॥ वएणरसगंधफासा पुग्गलाण तुसम्पदण॥२॥ इत्यादितुखनारतक्षा एयोरन्यो न्येनातरीयकत्वप्रतिपादनायेत्यादिपमितर्विचारणीय ॥४॥ धर्मअपेदायेंइदांअलगा ।। स्वन्नावगुणधीनाप्याजी॥ निजनिजरूपमुख्यताले । स्वन्नावगुणारीटाप्याजी।। अस्तिस्वजावतिहानिजरूपे॥लावरूपतादेखोजी॥ परम भावपरेनिजन्नावेपण ॥ अरथअनुनविलेखोजी॥५॥ थर्थ ॥ अनुवृत्तिव्यावृत्तिसंबधे धर्ममाननीविवक्षाफरीने हास्वजारनेगुणथकी श्र- लगाकेजूदा पडितजाप्या, तेऽव्यना निजनिजके थापयापणारूपनी मुग्यताखेश्ने, अनुवृत्तिसवधमान थनुसरीने,जेस्वजावते तेनेजगुणकरीने,दाग्याकेण्देसाड्या माटे गुण विनागकहिने स्वनावविज्ञाग कहियेंवैये तिहाप्रथम अस्तित्वजावते निजरूपे ए- टलेस्वजव्य, स्वक्षेत्र, स्वकाल, खजाव स्वरूपें जावरूपत्तादेसो जेमपरना नास्तित्वनार अनुन्नवियेंयें, तेमनिजनावे अस्तित्वनावपण अनुनविय 3ये तेमाटे थस्तिनाव तेलेखे एप्रथम अस्तिनावकह्यो ॥५॥ नदीतोसकलशून्यतादोवे ॥ नास्तिस्वन्नावपरनावजी॥ परनार्वेपणसत्ताकदेता ।। एकरूपसविपावेजी ॥ सत्ताजे मअसत्तानफुरे ॥ व्यजकअमिलनवसथीजी॥ तोसरा वगधनवीनासे ॥जेमविप्मनीरफरशथीजी ॥६॥ थर्थ ॥ जोथस्तिस्वजाव अव्यनेविपे नमानीयेतो, परजावापेक्षायें जेमनास्तिता, तेमस्वनावापेक्षायेपण नास्तिताथाता, सर्वशुन्यताथजाय, तेमाटेसाव्याद्यपेक्षायन स्तिस्वनाव सर्वथामानवो, एप्रथमगुण श्रनेपरनावेकेण्परडव्याद्यपेक्षायें नास्तिस्वना वकहिये परतावपण सत्ता,यस्तिस्वजारकहेता सर्वस्वरूपें अस्तिथयु, तेवार जगत्ण्क रूपयाय, तेतोसर्वशास्त्र व्यवहारविरुद्ध,माटेपरापेक्षायें नास्तिस्वजाव ते सत्तातेव जावें वस्तुमाहेजजपाय, माटेसत्यवे,जे असत्तातेस्वझाने परमुख निरीक्षणफरेठे तेथी कल्पना ज्ञानविषयपणे असत्यने, एहनु चौधमत, तेनेसमनानेकहेवे,जेसत्तानीपरें त , . अव्यगुणपर्यायनो रास वालाबोध सहित. ३१ काल असत्ताजेनश्रीस्फुरति, तेव्यंजक अणमिल्यावशथी जाणवी, पण शुन्यपणाथी, तुछपणायकीनही, जेमतुं माटी, सरावके घटते, तेदनोजेगंधते नीरके० पाणीना स्पर्श विना जणायनही,एतावता असत्यनधी.केटलाएकवस्तुनागुण स्वजावेंजजणायठे, अनेकेटलाक प्रतिनियत व्यंजननाव्यंग्य,एवस्तुमांवैचित्र्यवे,पण एकेनीतुताकहियें,तो घणोव्यवहार विलोपाय॥ उक्तंचास्मानि पारहस्यप्रकरणे,तेढुंतिपरावेका वंजपमुहद- सिणोत्तिणयतुष्ठा । दिमिणंवेचित्तं सरावकपूरगंधाणंति॥ ६ ॥ निजनानापर्यायतेदज । व्यएहएमकदियेंजी ॥ नित्यस्वना वअनित्यस्वन्नावें ॥ पडायपरणतिलहियेंजी॥ गतिवस्तुनेरू पांतरथी॥ नाशेविधानासेजी ॥ विशेषनेसामान्यरूपथी ॥ स्थूल अंतरनाशेजी ॥७॥ श्रर्थ ॥ निजके पोतानाजे क्रमनावी नानाप्रकारनापर्याय श्यामत्व, रक्तवादिकते नेदकठेतेउतां पणएमव्यतेहिजजेपूर्वअनुनव्युंहतु, एवंज्ञानजेहथीथायठेतेनित्यस्वनाव कहिये।तनावाव्ययं नित्यमितिसूत्राप्रध्वंसाप्रतियोगित्वं नित्यत्व मित्यस्याप्यत्रैवपर्यवसानं केनचियूपेणेवतल्लक्षणव्यवस्थितेः।एनित्यस्वनावत्रीजोथयो. अने अनित्यस्वनावते प- यिनीपरिणतिवेश्ये, जेरूपेंउत्पादव्ययठे, तेरूश्रनित्यस्वजावते. जेमवतिवस्तुनुं रुपां तरथीपर्यायविशेपथीनाश,तेथीकरीएविधा,थारूपें नित्य,श्रारूपेंथनित्यएवैचित्र्यजासे टे,विशेपथनेसामान्यरूपयी थनित्यता,जेमघटनाओं पणमृमव्यानुवृत्ति तथासामान्ये मृदादिकने पण स्थूलायांतर घटाटिकनाशेअनित्यता,नेघटरूपेणमृन्नष्टेतिप्रतीतेः॥७॥ जोनित्यतानतोअन्वय ॥ विनानकार्यहोवेजी ॥कारज कालेंअन्तुंकारण ॥ परिणतिरूपविगोवेजी ॥ अनित्य ताजोनदीसर्वथा ॥ अर्थक्रियातोनघटेजी॥ दलनीकारय रूपपरिणति ॥ अनुत्पन्नतोविघटेजी॥७॥ अर्थ ॥ जोनित्यता व्यनेविपेनथी,अनेएकांतक्षणिकज खखलक्षण, तोकारणना थन्वय विना कार्यनीपजेनही केमके कारणक्षण कार्यक्षणोत्पत्तिकालें निर्देतुक नाश अनुनवतो अवतो, तेकार्यक्षण परिणतिकेमकरे ? अवतोयेंकारणक्षण कार्यक्ष णकरेतो चिरनष्टकारणथी अथवाथनुत्पन्नकारणथी कार्यनीपमुंजोश्य एमतोकार्य कारणजावनी विडंवनाथाय. अव्यवहितजेकारणक्षण कार्यक्षणकरे, एमकहियेतो, रूपालोक मन- स्कारादिक्षण रूपादिकनेवि उपादानथालोकादिकनेविपे निमित्त ए व्यवस्थाकेम- ३४० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो विशेषगुण थनताथाय,तेवद्मस्थमगणीशकेमातस्माफर्मास्तिकायानागतिस्थित्यवगाद नावर्तनातुखोपयोगग्रहणारया पडेवास्तित्वादय सामान्यगुणास्तुविवक्ष्यायपरिमि ताश्त्येवन्याय पएणासक्षपवतां लक्षणानिपडेवेतिहिकोनश्रद्दधाति ॥ नाणचदसणचेव चरित्चचतवोतदा ॥ वीरियनवउंगोय एवंजीवस्सलररुण ॥ १॥ सदंधथारउजोय प जावायातदेवय ।। वएणरसगधफासा पुग्गलाण तुलसदण ॥२॥ इत्यादितुखनावलदा षयोरन्यो न्येनातरीयकत्वप्रतिपादनायेत्यादिपमितैर्विचारणीय ॥ ४ ॥ धर्मअपेदायेंदाअलगा॥ स्वन्नावगुणथानाप्याजी॥ निजनिजरूपमुस्यताले ॥ स्वन्नावगुणकरीदाप्याजी॥ अस्तिस्वन्नावतिहानिजरूपं ।।नावरूपतादेखोजी ।। परम नावपरेंनिजन्नावेपण ।। अरथअनुनविलेखोजी॥५॥ थर्थ ॥ अनुवृत्तिव्यावृत्तिसवधे धर्ममात्रनीविवक्षाकरीने हास्वनावनेगुपथकी थ- पगाकेजूदा पदितनाप्यावे, ते व्यना निजनिजके श्रापश्रापणारूपनी मुरयतालेश्ने, थनुचिसंबंधमान थनुसरीने,जेस्तनाग्वे तेनेजगुणकरीने, दारयाकेदेसाडया माटे गुणविनागकहिने सनाव विनाग कहियेठेये तिहाप्रथम थस्तित्वनावते निजरूपें ए- टखेस्वभव्य, स्वक्षेत्र, स्वकाल, स्वनावस्वरूपें नाररूपतादेसो जेमपरनावे नास्तित्वज्ञान थनुनरियेंय, तेमनिजना थस्तित्वजारपण अनुनवियें ये तेमाटे अस्तिनार तेवेसेठे एप्रथम थस्तिनावकयो ॥५॥ नदीतोसकलशुन्यतादोवे ॥ नास्तिस्वनावपरनावेजी॥ परनावेंपणसत्ताकदेता ॥ एकरूपसविपावेजी ॥सत्ताजे मअसत्तानफुरे ॥ व्यंजकअमिलनवसथीजी ग्तोसरा वगधनवीनासे ॥जेमविपनीरफरशथीजी ॥६॥ थर्य । जोयस्तिस्वनार अन्यनेविपे नमानीयेतो, परजारापेक्षायें जेमनास्तिता, तेमस्वनावापेक्षायेंपण नास्तितायाता,सर्पशून्यताथजाय, तेमाटेस्त्रव्याद्यपेक्षायेंथ स्निस्वजार सर्पयामानवो, एप्रथमगुण थनेपरनाके परमव्याद्यपेक्षायें नास्तिस्कला वरहिये परजापण सत्ता,यस्तिस्त्रनारकहेता सर्वस्वरूपे थस्तिययु, तेनारे जगत्पक रूपयाय, तेतोसर्वशान व्यवहारविरुले,माटेपरापेक्षायें नास्तिस्वजार ते जेसत्तातेस्व ना वस्तुमादेजजपापठे, माटेसत्यवे,जे यसत्तासाने परमुसनिरीक्षणकरेठे तेथी कम्पना ज्ञानविषयपणे यसत्यने, पहबु योममत, तेनेसमनानेकहे,जेसवानीपर त उध्यगुणपर्यायनो रास वालाबोध सहित. ३१ काल असत्ताजेनधीस्फुरति, तेव्यंजक अपमित्यावशथी जाणवी, पण शुन्यपणाची, तुठपणायकीनही, जेमठतुं माटीतुं सरावके घटते, तेइनोजेगंधते नीरके पाणीना स्पर्श विना जणायनही,एतावता असत्यनथी.केटलाएकवस्तुनागुण स्वतावेजजणायवे, अनेकेटलाक प्रतिनियत व्यंजननाव्यंग्य,एवस्तुमावैचित्र्यठे,पण एकेनीतुचताकहिये,तो घणोव्यवहार विलोपाय॥ उक्तंचास्मानिर्जापारहस्यप्रकरणे,तेहुँतिपरावेरका वंजपमुहद- सिपोतिणयतुठा ॥ दिमिणंवेचित्तं सरावकपुरगंधाणंति॥६॥ निजनानापर्यायतेदज । व्यएदएमकहियेंजी॥ नित्यस्वना वअनित्यस्वन्नावें ॥ पजायपरणतिलदियेंजी॥ तिवस्तुनेरू पांतरथी॥ नाशेविधानासेजी ॥ विशेषनेसामान्यरूपथी । स्थूलअंतरनाशेजी ॥७॥ थर्थ ॥ निजके पोतानाजे क्रमनावी नानाप्रकारनापर्याय श्यामत, रक्तवाटिकते भेदकतेवतां पणएव्यतेहिजजेपूर्वथनुन्नव्युंहतु, एqज्ञानजेधीयायतेनित्यस्वन्नाव कहियतनावाव्ययं नित्यमितिसूत्राप्रध्वंसाप्रतियोगित्वं नित्यत्वमित्यस्याप्यत्रैवपर्यवसानं केनचिडूपेणेवतलक्षणव्यवस्थितेः।एनित्यस्वन्नावत्रीजोथयो. अने थनित्यस्वनावते प. यायनीपरिणतिवेश्य, जेरूपेंउत्पादव्यय, तेरूपेंथनित्यस्वनाव. जेमततिवस्तुनुं रुपां तरथीपर्यायविशेषत्रीनाश,तेथीकरीएविधा,थारूपें नित्य,थारूपेंथनित्यएवैचित्र्यनासे वे.विशेपथनेसामान्यरूपयी थनित्यता,जेमघटनागेपणमृजव्यानुवृत्ति तयासामान्ये मृदादिकने पण स्थूलाांतर घटादिकनारोंथनित्यताठे,नेघटरूपेणमृन्नष्टेतिप्रतीतेः॥७॥ जोनित्यतानठेतोअन्वय ॥ विनानकार्यहोवेजी । कारज कालेंअतुकारण ॥ परिणतिरूपविगोवेजी ॥ अनित्य ताजोनदीसर्वथा ।। अर्थक्रियातोनघटेजी । दलनीकारय रूपपरिणति । अनुत्पन्नतोविघटेजी॥ ७ ॥ अर्थ ।। जोनित्यता व्यनेविपेनधी,अनेएकांतक्षणिकजन्यन्वरक्षण, तोकारएना अन्वयविना कार्यनीपजेनही. केमके कारणक्षण कार्यक्षप्योत्पत्तिकालें नितुक नाम अनुलवतो अठतोते, तेकार्यक्षप परिपतिकेमकरे ? अनोयेंकारपक्षए कार्यक्ष एकरेलो चिरनष्टकारणथी थधवाचनुत्पन्नकारपधी कार्यनीरनुंजोश्ये एमनोकार्य कारण नावनी विडंवनाथाय. अव्यवहितजेशरपक्षए कार्यदापकरे, एमरहियेंनो, सपाडोक मन- स्कारादिक्षण स्पादिकनेवि उपादानधासोकादिकनेविपे निमित एव्यवस्थामा ३७२ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो घटे ? केमके अन्वयविना शक्तिमात्र उपादानता निमित्तमादेपण कहि शकीयें, मा. टेजेउपादानते थन्वयीमानयु, थनेयन्वयीपणु तेहीज नित्यस्वनावदोय इवेजोस वथा नित्यस्वजावज मानी, थनेथ नित्यस्वन्नाव सर्वथानमानियेतो, श्रर्थ क्रियाघटे- नही, केमके दसनेकारणेथने कार्यरूपता परिणतिकयचित् उत्पन्नपणुजश्राव्यु, अने- सर्वथा अनुत्पन्नपणु विघटीजाय, अनेजोएमकहिये, केजेकारण ते नित्यज, तथा ततिकार्य तेथनित्यजने, तोकार्यकारणने थन्नेदसवधकेमघटे १ नेदसवधमाने तो त सधातरादिगवेषणायें थनवस्थाथाय तेमाटे कथचित् थनित्यस्वजावपण मानवोजा स्वनावनेएकाधारत्वे ॥ एकस्वनावविलाशोजी॥ अनेक शव्यप्रवादएहने ॥ अनेकस्वनावप्रकागोजी॥ विणएक ताविशेपनविलहीयें। सामान्यनेअनावेजी॥अनेकत्व विणसत्तानघटे ॥ तेमजविशेषअन्नावेंजी॥ ए॥ अर्थ ॥ स्वनावके० सहजावीधर्म, तेह्नेथाधारत्वें एकस्वन्नाव जेमरूप,रस,गध,स्प शंनो थाधार घटादिएककहिये, तेमनानाप्रकारना धर्माधारले एकस्वजावता, नाना ६षानुगतत्वे नित्यस्वजापता, एविशेषजाणवो, एपाचमोएकस्वतारजाणवो इवे मृदा दिव्यनो स्थास, कोस, कुशूलादिक अनेकऽव्य प्रवाह तेथीथनेकस्वनार प्रकाशि यें, पर्यापपणेथादिष्ट व्यकरिये, तेबारे थाकाशादिकडव्यमापण घटाकाशादिकने। पस्वभाव फुर्सतनयाय, एठछो थनित्यस्वनारकह्यो हवेएकसजावपिना सामान्यनो अनावयाय, माटेविशेष नपामिये, माटे विशेपाना अनेकस्वजानपिना मूखसत्तापण पटेनही, तेमाटे एकानेक एवेगुस्वनावमान्याजोश्ये ॥ ए॥ गुणगुणीनेसज्ञासस्यादिकानेदेनेदस्वन्नावोजी॥अने दरत्तिमुखाणधारी ।। होयअनेदस्वन्नावोजी ॥ भेद विनाएकत्वमर्वन ॥ तेणेव्यवहारविरोवोजी ॥ विण अनेटकेमनिराधारनो ।। गुणपडावनोबोधोजी ॥२०॥ वर्ष । गुपगुपीने,पर्यापपर्यायीने, कारवकारकीने, सहा, सम्या, तथासदाणादिक नेटॅकरीनेसातमो पण नेदम्बनाव जाणवो, थने अनेदनीजेच ते सदापरतथा उमो अनेदसनाव जापवो दवेजोडव्यनेरिपे नेदम्बनारनमानीयेतो, सर्वव्यगुण पपांपने पकपा९याय, तेथीररी, “ इदन्य ययगुण ययपर्याय " एव्यहारनो नि रोपचाप अने जो थनेदस्वभाव नाहियेतो, नि केस निराधार गुणपर्यायनो योधय- ३७३ अव्यगुणपर्यायनो रास वालावोध सहित. वोजोइनही, केमके आधाराधेयनो अन्जेदविना वीजोसंबंध घटेजनही. अत्र प्रव- चनसारोकारनीगाथा ॥ पविजत्तपदेशत्त पुधत्तमितिसासणं हिवीरस्स ॥ अन्नत्तमत- पावो एतापवंनवदिकधमेगति ॥ १० ॥ शक्तिअवस्थितनिजरूपांतर ॥ नवनेनव्यस्वन्नावोजी॥ त्रिहुंकालेमिलतापरनावो।अन्नव्यनअन्नव्यस्वन्नावोजी। शून्यन्नावपणनव्यस्वन्नावें ॥ कूटकार्यनेयोगेंजी ॥ अन्न व्यनावेविणव्यांतरता ॥ थायेऽव्यसंयोगेंजी ॥११॥ अर्थ ॥ अनेककार्य-कारणशक्तिकजे अवस्थितडव्यठे, तेइने क्रमिकविशेषता था वि वें थतिव्यंग्यते नवमोचव्यस्वनाव कहिये. निहुंकालें परऽव्यमांमिलतांपण पर स्वजावें नपरिणमवं, तेदशमोथजव्यस्वजावकहिये । अन्नोन्नंपविसंता देताजगासमण मणस्स ॥ मेलंतावियणीचं सगसगजावणविजइंति ॥ १ ॥ हवेचव्यस्वनावविना कूटके खोटाकार्यनेयोगें शून्यपणुंघाय. परजावेनहोय अनेस्वजावेहोय तेवारेंज व्यहोय, अनेतेजो परजावेपणनहोय अने स्वनावेपणनहोय तेबारें होयजनही, ए बुंधयु, तथाजोधनव्यस्वनाव नमानीयेतो, अव्यनेसंयोगें अव्यांतरपणुं थQजोश्य, के मके धर्माधर्मादिकने जीवपुमला टिकने एकावगाहनावगाढ कारणे कार्यसंकर अन्न व्यस्वनावेज नयाय, तत्तअव्यने तत्कार्यहेतुता कल्पनपणे अजव्यत्वस्वन्नाव गर्नज. ॥श्रात्मादेःस्ववृत्यनंतकार्यजननशक्तिव्यतातत्तत्सहकारिसमवधानेनतत्तत्कार्कोपधाय- कताशक्तिश्च तयानव्यतेति तथालव्यतयैवनातिप्रसंगतितु हरिजमाचार्याः ॥ ११ ॥ परमन्नावपरिणामिकनाव ॥ प्रधानतायलीजेजी॥ एवि णमुख्यरूपकेमजव्य।प्रसिधीतेंदीजेजी। एसामान्यस्व नावग्यारह ॥ सकलजव्यनेधारोजी ॥ आगमअर्थ विचारीनेजग ॥ सुजशवादविस्तारोजी ॥ १२ ॥ अर्थ ॥ स्खलक्षणीभूत पारिणामिकनाव प्रधानतायें परमन्नावखनावकहिये. जेम- झानखरूपयात्मा. एश्ग्यारमोजेदथयो. जोपरमजाव खजावनकहिये, तोडच्यनेविप्र- सिक रूप केमदेवाय यनंतधर्मात्मकवस्तुने एकधर्मपुरुपकारें बोलावियें,तेहीज परम- जावतुं लक्षणठे.एग्यारसामान्यस्वनाव सर्वव्यनेधारवा. एड्वाश्रागमना थर्थविचा- रीने जगत्मा सुयशविस्तारो ।। १५ ।। हवे रहेठे. ल i.
३७४
प्रकरणरलाकर नाग पहेलो
॥ ढाल चारमी ॥
॥जीहोसनवनामसोदामणोएदेशी ॥
जीदोचेतनन्नावतेचेतना॥ लालाउलटअचेतनन्नाव ॥ जीहोचेननता
विणजीवने ॥ लालाथाएकर्मअन्नाव ॥ चतुरनरधारोअर्थविचार ॥१॥
श्रर्थ ॥ जेड्थी चेतनपणानो व्यवहारथाय,तेचेतनखजार, थनेतेयीउलटो तेथचे
तनस्वजाव जोजीवने चेतनस्वजाव नकहियें,तोरागोप चेतनारूपकारणपिना इाना
चरणादिकर्मनो अनावथाय,उक्तच॥स्नेहान्यक्तशरीरस्य रेणुनाश्विप्यतेयया|गावरा
गपक्किन्नस्य कर्मवधोनवत्येव॥इति माटेदेचतुरपुरुषोएरीत थर्यविचारीनेधारो ॥१॥
जीदोजोचेतनतासर्वथा ॥ लालाविनाअचेतननाव ॥ जीहोध्यान
ध्येयगुरुशिप्यनी॥ लालासीखपशुस्वन्नाव ॥ चतु० ॥२॥
अर्थ ॥ जोजीवने सर्वथा चेतनखनावजकहिये अनेथचेतनखनारनकहिये तो
अचेतनकर्मनो कर्मव्योपरखेप जनितचेतनाधिकार विना शुद्धसिहसदृशपणुथाय, ते
वारे ध्यानध्येय तथा गुरुशिप्यनीशीखपतीपदे, एरीसर्वशास्त्रव्यवहार फोकट यश
जाय, शुझ्ने अविद्यानिवृत्तिपणे स्योउपकारथाय ? तेमाटेलरणायामूरितिवत् ॥
अचेतनधारमा एमपणकोश्करीतें कहियें ॥३॥
जीदोमूतनावमूरतीधरे ॥ लालाउलटअमूर्तस्वन्नाव ॥ जी
होजोमूर्त्ततानजीवने ॥ लाखातोससारअन्नाव ॥ चतु० ॥३॥
अर्थ ॥ मूर्त्तिके रूप,रस,गध,स्पर्शादिसन्निवेशते जेथीधरियेंतेमूर्तस्वनायकहिये,
अनेतेहथीजे विपरीत तेश्रमूर्त्तम्बनावजाणवो, जोजीवने कोइकरीतें मूर्ततास्वनार न-
होयतो, शरीरादिसवधविना गत्यतरसकमविना ससारनो अनाग्थाय ॥३॥
जीदोअमूर्तताविणसर्वथा ॥ लालामोघटेनहीतास ॥ जोहो
एकप्रदेशस्वन्नावता ॥ लालाअखम्बधनिवास ॥ चतु०॥४॥
अर्थ ॥ अनेजो लोकदृष्टव्यवहारे मूर्तस्वनारज श्रात्मानेमानीयें, तोमूर्ततेहेतुसद्द
नेपण थमूर्तनहोय, तेथीमोक्षघटेनही माटेमूर्तसचलितजीवनेपण थतरग अमूर्तस्व
नारमानवो वलीएकप्रदेशस्वजाव तेहनेंकहियेंजे एकत्रपरिणति असमाकार वधके
सन्निवेश तेहनो निवासके नाजनपणु तेएकप्रदेशस्वचार जाणवो ॥ ४ ॥
जीदोअनेकप्रदेशस्वन्नावता ॥ लालानिन्नप्रदेशस्वनाव॥जीदो
जोनहीएकप्रदेशता ॥ लालानेदहुएबहुनाव ॥ चतु०॥५॥
३७५ अव्यगुणपर्यायनो रास चालावोध सहित. अर्थ ॥ अने अनेकप्रदेशस्त्रनाव तेदनेकहिये जिन्नप्रदेशयोगें तथा जिन्नप्रदेश कल्पनायें अनेकप्रदेश व्यवहारयोग्यपणुंहोय. हवे जोएकप्रदेशस्वन्नाव नहोयतो, श्र- संख्याता प्रदेशादियोगे वहुवचनप्रवृत्ति एकधर्मास्तिकायठे, तेमाटे एव्यवहारनहोयतो घशाधर्मास्तिकायठे, इत्यादिक थकुंजोये ॥५॥ जीदोकेमसकंपनिःकंपता ।। लालाजोनअनेकप्रदेश ॥ जोहो अणुसंगतिपणकेमघटे ? ॥ लालादेशसकलआदेश॥च ॥६॥ अर्थ ॥ जो अनेकप्रदेशस्त्रनाव अव्यनेकहियेतो घटादिक अवयवी देशश्रीसकंप तयादेशचीनि.कंप देखिये तेकेममले, थनेअवयवकंपे पणश्रवयीनिःकंप एमकहि- येतो चलतिएप्रयोग केमयाच? प्रदेशवृत्तिकंपनो जेमपरंपरासंबंध; तेमदेशवृत्ति कंपा- जावनोपण परंपरासंबंधठे, तेमाटेदेशधीचलेठे अनेदेशधी नयीचलतो, एअस्खलित- व्यवहारेंअनेकप्रदेशस्वन्नाव मानवो. तथाथनेकप्रदेशस्वन्नाव नमानियेतो,आकाशादि- जव्ये अणुसंगतिके परमाणुसंयोग केमघटे ? ॥६॥ जीहोदेशसकलन्नेविया ॥ लालादीवीजगमारत्ति ॥ जी दोप्रत्येकंड्पणतिहां ॥ लालाबोलेसंमत्तित्ति ॥ चतु० ॥७॥ श्रर्थ ॥ वलीएहिजयुक्ति विस्तारीदेखावे. एकचिदेशबीते; जेमकुंमलबने श्हां- कुंमलतो कानमापदेयातेतेकानतोशनो एकदेश. पणशकहिवोलाय,तथावीजी वृत्ति सर्वधीवे. जेमसामान्यवस्त्रध्यनी एटलेजामो सर्वअंगमांपेयोठे तेदेवदत्त ए स- वघीजाणवी. तिहांप्रत्येकेंद्रुपण संमत्तिग्रंथनी वृतियोलेठे. परमाणुने श्राकाशादिकें दे- शवृत्तिमानतां याकाशादिकनाप्रदेश थनिठतापणावे थनेसर्वथी वृत्तिमानतां पर- माणु थाकाशादिप्रमाण यजाय, तयाउनयाजावेतो परमाणुने श्रवृचिपjथाय; या. वहिशेपानावस्यसामान्यनाव नियतवादित्यादि ॥७॥ जीदोन्नावस्वन्नावअन्यथा ॥ लालाविनाववमव्याधि ॥ जीदो एविणनघटेजीवने ॥ लालाअनियतकर्मजपाधि ॥ चतु ॥७॥ अर्थ ॥ खन्नावथी जेधन्यथानाव तेविनावखनावकहिये,तेमहाव्याधिरूपले. ए वि- नावस्तनाव मान्याविना जीवने थनियतके नानाप्रकारना देशकालादिविपाकी क- मोपाधि नलागवाजोश्य, उपाधिसंबंध योग्यतायें अनादिविजाखन्नावः ॥ ७ ॥ जीदोशुनावकेवलपणुं । लालाउपाधिकजअशुभ ॥ जीदोवि एण्याइतानमुक्ति ॥ सालालेपनविगरअशु-६ ॥ चतु॥ए।
३५६ प्रकरणरत्नाकर नाग पदेखो अर्थ ॥ केवलपणुके उपाधिनावरहितांतरजाव परिणमनते गुस्वनाव, थने जे उपाधिजनित वहिरनाव परिणमन योग्यताते श्रशुद्धस्वजावडे जोशुझस्वताव नमा नियें,नो मुक्तिवदेनही, अनेजोधशुझसनाव नमानिये,नो कर्मनोलेपघटेनहीं, इहायु सम्वनावनेकदापि थशुद्धतानहोय,धने अशुद्धस्सनावने पठीपणशुझता नहोय, एवे दातादिक मतनेनिराकरी उजयस्वनावमाने, जेथकीकोन्दूपणनहोय ॥ ५ ॥ जीटोनियमितएकस्वनावजे ॥ लाखानपचरियेपरठाण ॥जीहोतेज पचरितस्वनावठे॥ लालाएविणकेमपरनाण' ॥ चतु०॥२०॥ थर्थ । नियमितजे एकस्थाने निरवायोजे एकस्वजाव थनेपरस्थान उपचरिये तेवपचरित स्वनावदोय ते उपचरितस्वनाव नमानिय,तो स्वपरव्यवसायी ज्ञानवतथा स्मा केमकहिये? जेमाटे शानने म्वविषयत्व नो अनुपचरितठे, पणपरविषयत्व ते परा पेक्षाय प्रतीयमानपणे तथापरनिरूपित सवधपणे उपचरितवे ॥१०॥ जीदोकर्मजसहजवेनेदते ॥ लालामूर्त्तअचेतननाव ॥ जी दोप्रथमजीवनीसिने। लालाअपरपरास्वनाव ॥ चतु०॥ ११ ॥ थर्थ ॥ तेवपचरित स्वजाव वेपकारें, पककर्मजनित,वीजोस्वनाजनित, तिहापु जससरये जीवने मूर्तपणु अनेशचेतनपणुजे करियठेय, तिहागौदीक एरीत उप चारते, तेर्मजनित, माटेकर्मतेहीज उपचरितसनाव. हवेजावने अपरकम्पीजोजे सहजउपचरित स्वजार तेसिझने परझपाणु तिहाको कर्मोपाधिनही तमुक्तमावा रसूने । थचम्मस्सयवहारोणविजार कम्मुखाउपाहिजायतत्ति ॥"॥ जीदोदशेविशेपस्वनावए । लालासर्वकवीमसनात ॥जी होमविहुंपुजनजीवने । लालापन्नरनेटकाल ॥ चतु। ।। १७ ॥ थर्प ॥ पदशेरिशेपस्सनाप नियनव्यत्तिमाटे, एमध्ये पूर्वतयार सामान्य मनाव मेखिये, तेबारे सर्पमिखिने एकवीस सजावयाय तेपुनसनथाजीवने एकवीम स्वनाबदोय तेएकरीसमाथी उकाहिय तेगारं कालव्यने पन्नरम्बत्नावथाय, तेलम्ब नावनांनाम यागीगायामा कदेशे ॥ १२ ॥ जीदोपहुप्रदेशचित्मृर्तता ॥ खाताविनावश अशुभ ॥जीदा टातीयादिमसया ॥ खासामोलधर्ममुग्वबुद्ध॥ चतु० ॥१२॥ थर यप्रदेशका थनेरमदेशस्वनाव २ चित्के० चेतनस्यनार ३ मूना मनार ४ विनावस्वनार ५ गुभयनान ६ असनार, एस्वनारकाढाय, .
अव्यगुणपर्यायनो रास बालाबोध सहित. ३७५ वाकी पन्नरस्वन्नाव कालजयनेयाय, वली १ धर्मास्तिकाय अधर्मास्तिकाय ३ श्रा- काशास्तिकाय एत्रण व्यने आदिमके पहेलो अनेकप्रदेशस्खजाव तेणेसंयुक्तकरियें अने वीजापांचटालियें तेबारेंसोलखनावथाय. ॥ एकविंशतिनावाःस्यु, वपुजलयोर्म- ताः, धर्मादीनांपोडशस्युः, कालेपंचदशास्मृताः ॥ १३ ॥ जीदोप्रमाणनयतेअधिगमें ॥ लालाजाणीएदस्वन्नाव ॥ जीदोसुय शविबुद्धजिनसंगतें। लालाधरोचित्तशुन्नन्नाव ।। चतु० ॥१४॥ अर्थ ॥ एएकवीस बजावते प्रमाणनयने अधिगमेके ज्ञानेजाणीने सुयशकेल शो जन अनुयोग परिज्ञान यशवंतजे विबुद्धके पंमितजन तेहनीसंगतकरी सर्वशंकाटो- पटालीचित्तमांहें शुजनावधरो ॥ १४ ॥ ॥ ढाल तेरमी॥ ॥ वीराचंदवा ॥ ए देशी ॥ स्वव्यादिकग्रादरे ॥ अस्तिस्वन्नाववखाण ॥ परजव्यादि कयादकरे ॥ नास्तिस्वनावमनआणोरे ॥ चतुरविचारियें ॥१॥ अर्थ ॥ हवेखनावनो अधिगम तेनयेंकरीदेखाडे, १ जेअस्तित्वखनाव अव्यनोवे, तेखाव्यादिग्राहक अध्यार्थिकन वखाणिये, अने जे २ नास्तिस्खलाबठे तेपर व्यादि- ग्राहक अव्याथिकनवखाणिय; उक्तंच॥ सर्वमस्तिस्वरूपेण पररूपेणनास्तिच ॥१॥ उत्पादव्ययगोणतारे ॥ सत्ताग्राहकनित्य ॥ कोश्कपर्या यार्थिकरे ॥ जाणोस्वन्नावअनित्योरे ॥ चतु० ॥२॥ श्रर्थ ॥ ३ उत्पादव्ययगौणत्वे अनेसत्ताग्राहक च्यार्थिकनये नित्यत्वनावकाहिये तथा ४ कोश्करीतें पर्यापार्थिकनकरी उत्पादव्यय ग्राहकहोय, तेणेकरीने ऽव्यने- विपे अनित्यस्वजावजाणो ॥२॥ नेदकल्पनारहितधीरे ॥ धारोएकस्वभाव ॥ अन्वय व्यार्थिकनयरे ॥ अनेकव्यस्वन्नावोरे ॥ चतु॥ ३ ॥ थर्थ ॥ ५ नेदकल्पनानी अपेक्षारहित शुरुच्याधिकन एकम्बनारजागो नया ६ थन्वयव्यार्थिकनकरी थनेकस्वनावजाणो, कालान्वयेसचामादको देशान्वयेचा. न्वयग्राहकोनयः प्रवर्त्तते ॥३॥ समृतव्यवहारथीरे । गुणगुणादिकनेद । नेदक रूपनारहितधीरे ॥ जाणोतासअन्नेदोरे ।। चतु० ॥४॥ ४८ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो अर्थ ॥ सनव्यवहारनयथी गुणगुणी, पर्यायपर्यायीनो नेदस्वनावजाणवोन नेदनीकल्पनारहित शुझमच्यार्यिकनयथी श्रन्नेदस्वतारजाणवो, यत्रकदप्यमा- तिनिंगीर्णत्वेनग्रहस्तोकसजावो यथाघटोयमिति थपिपयविपयिषो वित्तयेन- तत्रानेदम्बनायो यथानीसोघटइति सारोपासाध्यवसानयोर्निरूद्धसार्थमय प्रकार- प्रयोजनस्वेतुतेयवानिमित्तकत्वेनस्वनावनेदसाधके ॥ इतिपरमार्थ ॥४॥ परमन्नावग्राहकनेरे ॥ नव्यअनव्यपरिणाम ॥ शु अशुदतेदधीरे ॥ चेतनआतमरामोरे ॥ चतु॥५॥ अर्थ ॥ ये ए नव्यसनार थने १० अजव्यसनाव एवेसजावते परमजावमाह- जाणगा जव्यताते सनारनिरूपित,अनेथनव्यता तेउत्पन्नस्त्रनावनी तथा पनी साधारण, तेमाटेश्दा थस्ति नास्ति स्नायनीपरे स्वपरमव्यादिक ग्राहक एवेप्रनिनदोय शुभाशुरूपणा समुग्धजे परमनाय ग्राहकनय तेणेकरीने आ. मिने ११ घेतनस्सनाय कहिये ।। ५ ।। असतव्यवहारथीरे ।। चेतनकर्मनोफर्म ।। परम जारयादकनयरे ।। तेदअचेतनवरे ।। चतु० ॥ ६ ॥ पर्प । यसलन्याहारनपथी ज्ञानाररणादिकफर्म तथानोकर्मते मनवचनकाया दिनेचैतार दिये पैननसंयोगातपर्यायतिदावे तेमाटे "दशरीरमावश्यक जाना- दिव्यबदार थतएग्जाति घृतदद्दतीतिरत् 'थने परमजापपादफन तेकर्म नो । १२ यतनम्बवायरहिये, जेम पृतथनुग्णसनार॥६॥ थमन्तव्यपदाग्थीरे । जीपथचेतनधर्म ॥ परम नाग्राहक्नयरे ॥ मूतिर्मनोफोरे ॥ चतु०॥ ७ ॥ 4 ॥ यमन्तव्यपदाग्नयथी जीपने १२ यचेतन मनायकहिये थतण्य "जडी बननोयमित्यादि व्यवहारले,"एतेनमान नानामीनिप्रतीत्या विसदाणाझान सिद्धि- तामाता मनन्यसहारनयमाझेगाचेतनम्वनानैरतपपत्ते" परमम्यनायमा यें वमनोरमने मनमनावक दिये ।। ॥ अमननन्यादाग्थीरे ॥ जीपमृग्तपणहोय ।। परम नपुजवपिनारे ।।ऽव्यग्रमृर्तनुंजीरे ॥ चतु० ॥6॥ प्रयं ॥ यमनसबदारनयी जीवने २३ मूनमनापपणरहिये यतण्याययमा सते. समुंथामानण्यामिापन्यवदार, पमनाजे मोरपद्यप्रनयामाग्यो" १ अव्यगुणपर्यायनो रास वालावोध सहित. ३१ त्यादिवचन. तथापरमन्नावग्राहकनयें पुशल व्यविना बीजांसर्वप्रव्यने १४ श्रमू- त स्वजाव कहिये ॥७॥ उपचारपणपुजवीरे ॥ नदीअमूर्तस्वन्नाव ॥ उपचरि येअनुगमवसेंरे ॥ व्यवहारेंजेदनावोरे ॥ चतु० ॥ ए॥ अर्थ ॥ चेतननासंयोगे देहादिकने विपे जेमचेतनव उपचरियेठेये, तेमश्रमूर्तउप- चरतानथी,तेमादेशसभूतव्यवहारथीपण पुजलने श्रमूर्तस्वनावनकहिये. प्रत्यासत्तिटोपे अमूर्तत्व तिहांकेमउपचरिते उपचरित कहे. अनुगमवसे० एकसंबंधदोपे जेहनावव्य- वहरियें, तेउपचरिये पणसर्वधर्मनो उपचारनहोय. तथाच भारोपेसतिनिमित्तानुसरणं नतुनिमित्तमस्तीत्यारोप तिन्यायोनाश्रयणीयइतिनावः ॥ ए ॥ एनासंमतिनणिरे ॥ अनुगतअर्थअशेष ॥ जलपयजे मनविनंजीयरे ॥ यावत्अंत्यविशेषोरे ॥ चतु०॥ १० ॥ अर्थ ॥ एजावेंके एथनिप्रायें संमतिग्रंथमांकडुंठे जे, अनुगतके० अत्यंतसंबंध अशेपके सर्वश्रर्थ जलपयजेमके खीरनीरनीपरें विनंजेनही, पृथक्रहेनही किहां? तोके अंत्यविशेषतायें अंत्यविशेपे शुद्धपुजलजीवलक्षणे विनंजीयें ॥ यथा उदारिकादि वर्गणानिप्पन्नाठरीरादेनिघनासंख्येयप्रदेशात्मानिन्नति थनगाथा ॥ अनुन्नाणुग- याणं श्मवतंवत्तिविनयणमजुत्तं ॥ जहरूपाणियाणं जावंतविशेषपजाया॥ १० ॥ अननिनूतजिदांमूर्ततारे । अमूर्ततातिदानादि । जिहां निजूतअमूर्ततारे ॥ मूर्तिअनंत्यतेमांदिरे ॥ चतु० ॥ ११ ॥ अर्थ ॥ एमकहेतांमूर्तता जोपुजलव्य विनंजक अंत्यविशेपठे, तोतेनोउपचार था- मजव्ये केमहोय, थनेजोते यंत्यविशेषनहीतो, अन्योन्यानुगमे थमूर्ततानो उपचार पुशल व्ये केमनहोय, एट्वीशंका कोश्कनेहोय, तेटासवानेकदेठे जिहांपुमत अव्य- मूर्तता अनिभूतनधी. किंतुनभूतवे, तिहाथमूर्तता स्वनावनहोय, तेमाटेश्रमूर्तता पुसव्यनो अंत्यविशेष, अनेजिहांथात्मव्य कर्मनहोय, तिहांथमूतना अभिन त, तिहांमूर्तता थनंत्य अनुगमजनित साधारणधर्मरूपहोय. तथाचान्योन्यानुगमा विशेपेपिक्वचिदेवकिंचिकेन चित्कथंचिदनियतप्रतियथागमव्यवहारमाश्रयणीयं ॥१९॥ पुजलनेएकवीसमोरे । एमतोनावेविलुत्त । तेणअसन्नू तहनयेरे ॥ परोटाअणुअअमृत्तोरे ।। चतु ॥ १५ ॥ थर्य ॥जो उपचारेंपए थमूर्तस्वजाब पुशवनेनदोय एमकद्देवाय,नो एकवीममा नार ३० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो खोपाय, तेबारें "एकविंशतिनावा स्युर्जीवपुनसयोर्मता 'एचनव्याघातयी अपसिझां. तपाय, तेटाउयानेथथे असनव्यवहारनयें परोक्षते पुजसपरमाणुवे,तेनेयमूर्तकहिये व्यवहारिकप्रत्यक्षागोचरत्वममूर्तवं परमाणो जातस्वीक्रियतश्त्यर्थ ॥१२॥ कालपुगवाणुतणोरे ॥ एकप्रदेशस्वन्नाव ॥ परमनयेपर उच्यनेरे ॥दस्खपनाअनायोरे ॥ चतु०॥ १३ ॥ थर्व ॥ कानातुने तयापुनसाणुने परमनायग्राहकनये १५ एकप्रदेशस्वजारकहियें, एमरासनयापुनः एडव्यटालीने परमव्य जेपीजाचारअव्य तेदने नेदकल्पनारहित शुरून्यार्षिकनये एकप्रदेशसजायकहियें ॥ १३ ॥ नेदकल्पनायुतनयरे ।। अनेकप्रदेशस्वनाय ।। अणुविण पुग्लाणुतणुरे ॥ उपचारेतेदनावोरे ॥ चतु० ॥१४॥ थर्पा थनेनेदयपनानी सापेक्षायें जेशुरुषव्यार्थिकनयें श्राणुके० एकजुटापरमा सुप्रिया सर्पपने पथनेरप्रदेशसनारकरिये, थने पुनक्षपरमाणुनेपण थनेकप्रदेश पानीपोग्पता, रोमाटे उगरे तेहनेपण थनेकप्रदेश स्वनारफहियें,तपाकालाणुमा से उगारकायापी, रोमाटे रोदनेमर्यया एम्यगायनी ॥ १४ ॥ शुक्षाच्यार्थिीरे ॥ जाणोविनावस्यनाव ॥ शुक्षेशुद्ध मनावरे ॥ अफेअगुदम्पनामोरे ॥ चतु० ॥२५॥ थई । गुफागुयार्थिनये ममुग्ये १७ पिनासम्मनाय तथा शुमच्यार्थिकन १० गुपगमारनापो थनेयशुरुमन्यायिफ्नये १५ थशुरुमगारजाणयो ॥१५॥ अममूतन्यपदाग्यी ॥ नपचरितम्बना । एम्बनार नपयोजना॥ कीमनपरीनागोरे ।। चनु०॥१६॥ घपं ॥ अमल यवदाग्नपयी २० उपचरितम्मनाग्वे पनायचित्तमांधरीने स्व सावनपनी योगनाररिये ॥६॥ अनुपचाग्निनितनाग्रे ॥ ततोगुणरहेगाय ॥ पश्च्या भितगुणवह्यारे । उनमाभितपाई॥ चतु०॥१७॥ चा पटिसमप्रक्रिया हिदाविदाम्बममग्ण मानकरी, पमारियर, टेदेमदेवे. सदर एसपजिन नरिवरिय, जमाद जयनुपपरितनार रोगु पबरपरी, बनेटवरिन यांना ओम व्याप्रितलेगा योगनपा . .
अव्यगुणपर्यायनो रास वालावोध सहित.
३१
श्रिततेपर्यायकबारे तथोक्तमुत्तराध्ययनपुणगुणाणुमासदत्वं एगदवस्सियागुणा लक-
पंपळवाणंतु उनथस्सिथानवेत्ति ॥ १ ॥ १७ ॥
स्वन्नावनेदसहितकह्यारे॥ एमएगुणदप्रकार ॥ हवेनेद
पजायनारे ॥ सुणयोसुयशनमारोरे ॥ चतु॥ ॥ २६ ॥
यर्थ ॥ यदिचस्वव्यादिग्राहकेणास्तिस्वन्नावः परमव्या दिग्राहकेणनास्तिस्वनाव
श्त्युपगम्यते तदोजयोरपि अव्यार्थिक विषयत्वात्सप्तन्नंग्यामायद्वितीययोनंगयोऽव्या
र्थिकपर्यायार्थिकाश्रयेण प्रक्रियालज्येतेत्याद्यवहुविचारणीयं ॥ स्वन्नाव एमएस्वना
वनेदसहितगुणना प्रकारकया. हवेथागलीढालमा पर्यायनानेदकहुं. तेहनेसुयशना
जंडार एहवाश्रोतापुरुपो तमेसांजलो ॥ १७ ॥
॥ ढाल चउदमो॥
। गेडोसीमंधरसामीश्रा ॥ तेमुफमिछामिडकमी ॥ एदेशी ॥
मुणोनेदपजायनारे ॥ तेदोयप्रकार ।। व्यंजनअर्थवेनेद
थी। संदेसार ॥ श्रीजिनवाणीआदरो॥१॥
थर्थ ॥ हवेपर्यायना नेदसांचलो. तेपर्यायनानेद संदेपथी वेप्रकारनाठे एकव्यं
जनपर्याय, वीजोअर्थपर्याय, एसंदेपेकह्या ॥१॥
अनुगतकालकलितकह्यो । व्यंजनपर्याय ॥ वर्तमानसु
पिमतिदां ॥ अत्यदपजाय ॥ श्रीजिन ॥३॥
थर्थ ॥ जेजेहनो त्रिकालस्पर्शिपर्याय तेतेनोव्यंजन पर्यायकहिये. जेमघटादिने मृ.
दादिपर्याय तेहमां सूक्ष्मवर्तमानकालवर्ति ते अर्थपर्यायवे जेमघटनेतत्तदणवर्तिपर्या-
यते अर्थपर्याय ॥२॥
ऽव्यगुणेविहुँनेदयी ॥ वलीशुअशुभ ॥ शुक्ष्व्यव्यं
जनतिहां ।। चेतननेसि६॥श्रीजिन ॥३॥
अर्थ ॥ तेप्रत्येके एकेकवेवेप्रकारे एकडव्यपर्याय वीजोगुणपर्याय नेदयीजाणवा. त-
यातेवली शुद्ध अनेश्रशुधजेदथी वेवेप्रकारेंजाणवा. तेमांशु व्यव्यंजनपर्यायते चे-
तनजन्यने केवलज्ञानना नावथी सिद्धपर्याय जाणवो ॥३॥
अशुजव्यव्यंजनबहु ॥ मनुजादिकनेद ॥ गुणधीव्यं
जनएमब्धिा । केवलमश्नेद॥ श्रीजिन ॥४॥
MAR
.
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
अर्थ ॥ इवेशशु व्यव्यजनपर्याय तेमनुष्य, देवता, नारकी, तीर्यचादिकवहुनेदें
जाणवो, केमके तेषव्यन्नेद पुलसयोग जनितठे एमज शुक्रगुणपर्यायते केवलझाना-
दिरूप अने अशुगुणव्यजनपर्यायते मत्तिज्ञानादिरूप जाणवा ॥४॥
झजुसूत्रादेगेंकरी ॥ दाणपरिणतएद ।। कहोअर्थ
पजायए । अन्यंतरजेद ॥ श्रीजिन ॥ ७॥
अर्थ ।। एमजुसूत्रादेशे क्षणपरिणतजे थन्यतरपर्याय तेशुझार्थपर्याय थने जेजे
हथी अल्पकालवर्तिपर्याय तेतेहथीथल्पविवक्षाये अशुद्ध अर्थपर्यायकहेवा ॥ ५॥
पुरुषशब्दजेमपुरुपने । व्यजनपर्याय ॥ सम
तिग्रयेअर्थथी॥ बालादिकदाय ॥ श्रीजिन० ॥६॥
अर्थ । हावृक्षवचन समतिप्रथदेसाडेठे, जेम पुरुपशब्दवाच्य जेजन्मादि मरण-
कालपर्यंत एकनुगतपर्याय तेपुरुपनोव्यंजनपर्यायकहिये, एसंमतिप्रथेकडुंठे तथाग-
खतरुणादि पर्यायते अर्थपर्यायकह्याठे एमसर्वत्रफलावीलेवु श्रनगाथा ॥ पुरिसमिपु
रिससद्दो जम्माश्मरणकालपळतो ॥ तस्सयालाईया पङावनेयावदुगिप्पा ॥६॥
पटगुणदाणीवुहीथी। जेमअगुरुलहुत्त ॥ पड़ाव
तेमक्षिणनेदी॥ केवलपणेवुत्त ॥ श्रीजिन ॥७॥
थर्थ ॥ जेकेनखझानादिकते शुङगुणव्यजनपर्यायहोय, तिहाथर्थपर्यायनथी, एहवी
कोश्क दिक्पटानासनी शकाटाले “जे पटगुणहानिधिसक्षपागुरुखघुपर्याया सूक्ष्मा
थपर्याया" एजेमकाने, तेमक्षणनेदथी केवलहानपर्यायपण जिन्नभिन्न देखाड्याठे ॥
पटमसमयसयोगिनववसनाणे॥थपढमसमयोगिजवधकेलनाणे।।इत्यादिवचनात्।।
तेमाटेशजुसूनादेशे शुष्गुणनापण थर्थपर्यायमानवा ॥ ७॥
शुव्यव्यजनआणु ॥ पुनलपर्याय ॥ अशुरुष्यणु
कादिकगुणा ॥ निजगुणपर्याय ॥ श्रीजिन ॥७॥
अर्थ ॥ पुसव्यनो शुरूपव्यव्यजनपर्यायते थाणुके० परमाणुजाणवो, केमके
तपरमाणुनोक्वारें नाशनश्री, तेमाटेतया ध्यणुकादिकलच्यते पुनसअव्यना यशुष्म
व्यव्यजनपर्याय सयोगजनित,तेमाटे एमगुणाकै पुसव्यना शुष्ष्यणव्यंजनपर्याय
तथाथशुष्यणव्यजनपर्यायते पोतपोताना गुणाधितजाणा, जेपरमाणुगुण तेशुरुगुण
व्यजनपर्याय यनेनदेशादिगुणते अशुद्धगुणव्यजनपर्याय ॥ ७ ॥
३३
अव्यगुणपर्यायनो रास वालाबोध सहित.
सूक्ष्मअर्थपर्यायते ॥ धर्मादिकएम ॥ निजपरप्र
त्यययीलदो ॥ गमिठप्रेम ॥ श्रीजिन ॥ ए॥
अर्थ ॥ धर्मास्तिकायादिकना शुव्यव्यंजनपर्यायज, एडवोजे करेठे, तेह
नेकहियें,जे जुसूत्रादेशे कणपरिणतिरूप अर्थपर्यायपण केवलज्ञानादिकनीपरें ह
ग्वांडीने तिहापणकैमनधीमानता?॥ ए॥
जेमआकृतिधर्मादिकनी ॥ व्यंजनवेशु६॥ लोकव्य
संयोगवी ॥ तेमजाणीअशु६॥ श्रीजिन ॥१०॥
अर्थ ॥ तेधर्मास्तिकायादिकमां अपेक्षायें अशुझपर्यायपणहोय, नहीतोपरमाणु
पर्यंत विश्रामपुशल व्यपण नहोय, एहवें अभिप्रायेंकहेठे, जेधर्मास्तिकायादिकनी
श्राकृति लोकाकाशमान संस्थानरूपते शुलव्यव्यंजन पर्यायकहियें, परनिरपेक्षप
पामाटे, तेमजलोकवनि अव्यसंयोगरूप अशुमव्यव्यंजनपर्यायकहिये, पणतेह
नोपरापेक्षपणे कदेताथका अनेकांतिकने विरोधनयी ॥ १० ॥
संयोगेआकृतिपरें॥ पञ्जयकदेवाय ॥ उत्तराध्य
यनेनापिया ॥ लदाणपजाय ॥ श्रीजिन ॥ ११ ॥
अर्थ ॥ जेथाकृतिते पर्यायहशे, अने संयोगपर्यायनहोय, एहवीश्राशंकाटाखेठे.
जे संयोगतेपण थाकृतिनीपरें पर्यायकहेवायठे, केमके पर्यायनांलक्षण नेदरूप श्री
उत्तराध्ययनसूत्रं एरीतेकह्यांठे ॥ ११ ॥
एकतपृथकततेमवली ॥ संख्यासंगण ॥ वलीसंयोग
विन्नागए ॥ मनमांतुंआण ॥ श्रीजिन ॥२२॥
अर्थ ॥ उकंच ॥ एगत्तंचपुडुत्तंच संखासंताणमेवय ॥ संयोगायविनागाय पळवा
णं तुलकणं ॥१॥एगाथातुंमनमांथाण,एमदिगंबरनयचकनाकादेवसेननेकदे॥१२॥
उपचारीनवशुश्ते ॥जोपरसंयोग ॥ असन्नृतम
नुजादिका ॥ तोनयशुक्ष्योग ॥ श्रीजिन ॥१३॥
श्रर्थ ॥ हवेजोएमकद्देशोजे धर्मास्तिकायादिकने पर व्यसंयोगळे, तेउपचरित प-
यिकहिये, पणथशुरूपर्यायनकहियें,जव्यान्ययात्वहेतुनेविपेज थशुद्धत्व व्यवहार,
तेवतीतो तेमाटे मनुष्यादिकपर्यायपण अशुद्धनकहो. थसमृतव्यवहारनयग्राह्य माटे
असमृत कहो ॥ १३॥
३४
प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो
धर्मादिकपरपऊयें ॥ विसमाश्एम ॥ अशुदताअ
विशेपथी। जिअपुशलजेम ॥ श्रीजिन ॥२४॥
थर्थ ॥हिततुकादिक पर्यायनीपरें एव्यजनकवयवमघातनयेंज अशुभप्रव्यव्य
जनपर्यायपणुज कहेता रुडुलागे "तस्मादपेक्षानपेदान्याशुद्धाशुशानेकातव्यापकत्वमे
वश्रेय तेहिजदेखाडे धर्मादिकने परपर्यायें एटलेखपर्यायी पिमायोकेनिखक्षण
ताएमजाणवी,केमके परापेक्षायें जेमजीवनव्य पुजलव्यनेविषेश्रशुद्धतानो विशेषनथी
एमजसजातिविजातिथी॥ऽव्येपजाय॥ गुणेस्व
जावविन्नावथी। एचारकहाय ॥ श्रीजिन ॥१॥
अर्थ ॥ इवे प्रकारांतरे चारप्रकारनापर्याय नयचक्रमाकडा, तेदेसाडेते एमज व
जातीयव्यपर्याय,तथाविजातीयऽव्यपर्याय,वलीखजावगुणपर्याय,अनेविजावगुणपर्याय
एरीतेंचारनेद पर्यायनाकदेवा ॥ १५ ॥
घ्यणुकमनुजेकेवतीवली॥मतिमुखदित ॥ एप्रायि
कजेणेऽव्ययी ॥ अणुपऊवसंत ॥ श्रीजिन ॥१६॥
अर्थ ॥ इवेजदाहरणदेसाडे हिप्रदेशादिकरकवते खजातीय अव्यपर्यायकहिये
तथा अव्यवेमिलीएकडव्यउपनु, तेमाटे मनुजादिपर्यायते विजातीय अव्यपर्याय कहि-
यें, केमके तेवेशव्यमली परस्पर जिन्नजातीय अव्यपर्यायउपनो, तेमाटे तथाकेवलज्ञान
ते कर्मरहितपणामाटे स्वनावगुणपर्यायकहिये अनेमतिज्ञानादिकते कर्मपरतत्रपणामाटे
विनावगुणपर्यायजाणवा एरीते एचारनेदपण प्रायिकजाणा केमके परमाणुरूप अन्य
पर्यायते एचारमाहेन थतरनवे पर्यायपणुतेदने विनागजाति शास्त्रेकह्युठे तमुक्त स-
मतो ॥ थाणथणुए हिदवे पारमुथणुश्रतिथणुतिववएसो ॥ तत्तोधपुणविजत्तोश
गुत्तिजाउथणुद्दो ॥ इत्यादिक ॥ १६ ॥
गुणविकारपज्जवकदी ॥ व्याटिकदंत ॥ शुजा
एऐमनमाइते॥ देवसेनमदत ॥ श्रीजिन॥१७॥
श्रर्थ ॥ "गुणविकारा पर्याया" एमकहीने तेहनानेदनेअधिकार तेपर्याय दिनेद ?
अव्यपर्याय २ गुणपर्याय इत्यादिककडेतोयको नयचकनोकर्ता जे देवसेनदिगघर ते
मनमाहेशुजाणे? थर्थात् पूर्णपरविरोधनापणथी काजाणतोनथी तेमाटेअव्यपर्याय
जकहेना, पणगुणपर्याय जूदानकदेवा एपरमार्थठे॥ १७ ॥
मजव्यादिकपरखीया ॥ राखीगुरुआण ॥ नवेखी
बहुतनुमति ॥ अवगणीअअजाण श्री० ॥२७॥
अव्यगुणपर्यायनो रास वालावोध सहित.
३५
अर्थ ॥ एरीत अव्यगुणपर्यायते स्वरूपलक्षण दायिकरीने परख्या, गुरुवाणाकण
गुरुपरंपरानी श्राझाराखीने तयाघणा तनुमतिके तुबुद्धिनाधणी तेइनेउवेखीने, श्र-
जाणजेदवकदाग्रही तेदनेअवगणी-निराकरीने अव्यादिकनीपरीक्षामकरी ॥ १७ ॥
जेदिनदिनएमन्नावशे॥ व्यादिविचार ॥ तेलदेशेज
शसंपदा ॥ सुखसघलांसार ॥ श्रीजिन ॥१॥
अर्थ ॥ जे एअर्थ दिनदिनप्रतें अव्यगुणपर्याय विचाररूपन्नावशे, तेप्राणी यशनीसं.
पदाप्रतें पामशे तथा सघलांसुखप्रतें सारके निश्पामशे, एगुरुनोउपदेश प्रमाणकरजो
दोहा
गुरुश्रुतअनुन्नववलयकी ॥ कह्योजच्यअनुयोग ।।
एहसारजिनवचननो ॥ एहपरमपदनोग ॥१॥
अर्थ ॥ गुरुउपदेश, श्रुतशास्त्राच्यास, अनुत्नववल, अने सामर्थ्ययोग तेहथीए -
व्यानु योगह्यो. एसर्वजिनराजनां वचननोसारखे. एजपरमपदके मोदतेहनोनोगते,
केमके एमव्यादिकविचारें शुक्लध्यानसंपदायें मोक्षपामियें ॥१॥
मध्यमकिरियारतहुए ॥ वालकमानेलिंग॥
पोमशलाप्युंधरे। उत्तमज्ञानसुरंग ॥२॥
थर्थ ।। एडव्यानुयोगमा जे रंगधरे, तेहनेजपंडितकाहियें, एवं अनियुक्तसावंसम
थेठे. पोमशकवचनंचेदं ॥ वालःपश्यतिलिंगं मध्यमवुद्धिर्विचारयतिवृत्तिं ॥ श्रागमत
त्वंतुवुधः परीक्षते सर्वयलेन ॥२॥
नाणरहितजेशुन्नक्रिया॥ क्रियारहितशुन्ननाण ॥
योगदृष्टिसमुन्वयकह्यो ॥अंतरखजुआनाण ॥
अर्थ ॥ ज्ञानरहितजे शुनक्रिया अने क्रियारहित जे शुजज्ञान तेनेयोगदृष्टिसमुच्चय
मां खजुश्रा थनेसूर्यजेटलो अांतरोकझोठे ॥३॥
खजुआसमीक्रियाकही । नाणनाणसमजोय ॥
कलियुगएदपटतरो॥ विरलाबुजेकोय ॥ ४॥
अर्थ ॥ तात्त्विका पक्षपातश्च नावशून्याचया क्रिया ॥ थनयोरंनरंजे नानुखद्योतयो-
रिव ॥ इत्याटिकयोगदृष्टिसमुच्चयें कयुठे ॥ ४ ॥
क्रियामात्रकृतकर्मखय ॥ ददुरचुन्नसमान ॥
ग्वानकिर्जनपदेशपदं ।। नामगरसमजाण ॥ ५ ॥
३६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो थर्थ ।। मंगुकचुन्नकप्पो किश्याजाणिक किलेसाण ॥ तहदुरचुन्नकप्पो नाणकर्ड तचाणाए ॥१॥श्त्युपदेशरहस्ये एतदर्थसग्रह ॥ ५ ॥ मिथ्यात्वादिककर्मथिति ॥ अकरणनियमेनाप ॥ अप्रतिपातिझानगुण ॥ मदानिशीथदसाप ॥६॥ अर्थ ॥ जेझानते सम्यग्दर्शनसहितजावे तेपाम्यापछि मिथ्यात्वमा आवे,तोपण एककोडाकोडी सागरोपम " उपरातकर्मवध जीवनकरे घणनयोखेयकयावितिवच नात् " एअनिप्रायें नदिपेणनेअधिकारें महानिशीथे ज्ञानगुण अप्रतिपाति कह्यो उत्तराध्ययनेप्युक्त ॥ सूश्जदाससुत्ता एणस्सझयपरमिपडियाधि॥इयजीवोविससुत्तो- णणस्सगविससारे ॥१॥६॥ ग्यानवतदकेवली ।। व्यादिकअदिनाण ॥ रद कल्पनानाप्यमा। सरिपानाप्याजाण ॥ ७॥ थर्थ ॥ वृहत्तरूपगाथाचेयं ॥ किंगीयछोकेपली चउविदेजाणणेयकहणेय ॥ तु सरागद्देसे थपतकायसवापना ॥१॥७॥ नाणपरमगुणजीवनो॥नाणनवार्णवपोत ॥ मिथ्यामतितमन्दवा । नाणमहानद्योत ॥6॥ ॥ ढाल पन्नरमी॥ ॥ होमतवालेसाजना ॥ एदेशी ॥ नाणसहितजेद्दमुनीवरा ॥ कियावतमहतोरे ॥ तेमृगपतिजेमपासरिया ॥ तेदना गुणनोनयतोरे ॥ श्रीजिनशासनसे विये ॥१॥ एवाकणी ॥ वशनिरुपकमकर्मने । जेपणानविहीनारे ॥ तेपणमारगमाकया ॥ झानीगुरुपदलीनारे ॥ श्रीजिन ॥२॥ नाणरहितहितपरिही॥ थज्ञानजहरातारे ॥ कपटकियाकरतायति । नदुयेनिजमतिमातारे ।। श्रीजिन ॥ ३ ॥ कपटनजाणेरेथापणो ॥ परनायुह्यते सोमेरे ॥ गुणनिधि गुरुयकीनादेरा ॥ विरनिजमुसेनोमेरे ॥ श्रीजिनम् ॥ ४॥ पा हिरयकपरेचाखता ॥ थतरथाकरीकातीरे ॥ तेढ्नेजेद्दनलाफदे ॥ मतिनवीजातेजा तीरे ॥ श्रीजिन ॥ ५ ॥ यदुविधापकियाकरें ॥ ज्ञानरहितजेहटोसेंरे ॥ शतजि मयधदेसता ॥ ततोडिथानोलरे ॥ श्रीजिन ॥ ६ ॥ निजउरकर्पथीदरपि या ॥ निजथरगुणनवीदाखेरे ॥ ज्ञानजलधारणथनगणी ॥ थवगुणनहुनापेरे ॥ श्री जिन० ॥ ७॥ गुणप्रियथागे अतुटता ॥ जेगुणथक्ष्पशोजापरे ॥ तेपणथरगुणपरिणमे ।। मापाशरूपमनरासेरे ॥ श्रीजिना ७ ॥ हानरहितजेपदवा । जिनशासनधनचोरेरे ।
३०
ऽञ्चगुणपर्यायनो गस वालाबोध सहित.
निघजपन्दिमागमाचाग्नेजोंगरे ॥श्रीजिनाए॥ एनवमीगायानोयर्थ ।। गला-
पावचनचेदा अगीकृमीवहिं नंगतिविणयोसिरे। मुकमग्गस्तिमे विग्यं पहंमि-
तेणगेजताउति ॥ हानीवचन विषयमृत ॥ उलटीमूग्यवापरायागमवचनण्यादरी।
जानमहोत्नविप्राणी ।। श्रीजिन ॥१०॥ श्रयं ।। नीयवस्तवयांणणं विसंहालाहलंपिवे
॥ अगीयम्नमांगाणं अमयपिनयुटग ॥ १ ॥ इत्यादिवचनशाने, तेमाटे इधर्माधि
नव्यप्राणी कानपक्षायादगे, कमदमणाडानपक्षनोदृढाधिकारठे ॥ १७ ॥ चरणक-
राणगुणहीणमा ||हानप्रधानथादरियेंगे।। पम किरयागुणयन्यसी ॥यायोगवीतरिय
२॥ श्रीजिन ॥ ११ ॥ अर्थ ॥ कर्तुमिछो. नार्यस्यज्ञानिनोपिप्रमादिनः || कालादिवि-
कक्षायोग इतीहायोगदाणं । ललितविस्तागदोयंथे ।।११॥ चरणपतितवलीश्रावको ।
तनुधर्मावतीजेदोरे ॥ तेदनेशानप्रधान ॥ मुनिनेठेगुणगेदोरे ॥ श्रीजिन० ॥ १२ ॥
याध्यकमांदेनापि ॥ तेणेगहीशानप्रधानोरे ॥ याचरणापथचालतां ॥ लेश्वेजश
परमानोरे ॥ श्रीजिन ॥ १३ ॥ थर्थ ॥ यथावश्यकगाथा ॥ देसणपरकोसावय च-
रित्तनयमंदधम्मेय ॥ सणचरित्तपरको समणपरखोगकखं मि॥ १३ ॥
।। ढाल शोलमी॥
॥ समरीसारदाए वरदायकदेवी॥ एदेशी ॥
श्रात्मयर्थिनेयर्थप्राकृतवाणी ॥ एमएमकीधीहीयडेउलटयाणी ॥ मियादृष्टिने-
एहमांमतिमुकाणी ॥ सम्यग्दृष्टीनेलागेसाकरवाणी ॥ १॥ गुरूपासेंगीखीथथएहना-
जाणी ॥ तेदनेएदेजो, जेहनीमतिनवीकाणी ॥ सघुनेनयदेताहोएअर्थनीहाणी ॥ योगह-
टिसमुच्यण्हवीसतिवखाणी ॥ २ ॥ सामान्यमजाणोएतोजिनब्रह्माणी ॥ जलीपरेंसंजा-
लोनत्वरयणनीखाणी ॥ एशुजगतिमाता, उरमतिवेविकृपाणी ॥ एशिवसुखसुरतरुफल-
रसस्वाट निशाणी ॥३॥ एदनेमुपसायेंउनाजोमीपापी । सेवेनर, किन्नर, विद्याधर, पवि-
पाणी ॥ एथमियदृष्टीधीजेहेनीमतिसीचाणी ॥ तेमांहेहसेसुरुचिवेली करमाणी ॥४॥
बहुजावएहनाजाणकेवलनाणी ॥ संखेपेएतोगुरुमुखथीकहेवाणी ॥ एत्रीसंजारीज-
नगुणश्रेणीमुहाणी ॥ वचनानुष्टानेसमापत्तिपरमाणी ॥ ५॥ एहधीसवीजाएपापश्रे-
पीउजाणी ॥ गुणश्रेणीचटतांसहेमुक्तिपटराणी ॥धनघातिकर्मनेपालीजेमतेलघाणी॥
निर्मलगुणएदश्रीपामियावकुनविप्राणी ॥ ६॥ खलजनजोएडमां पधरेअनिमानी ॥
तोपणसजनधीएदनीस्यानिमचाणी ।। गुणमणिरयणायरजगउत्तमगुणगणी ॥ जश-
दियेगुणीसजननेसंघधनंतकल्याणी ॥७॥
३०६ प्रकरणरताकर नाग पहेलो थर्थ ।। ममुमचुन्नकप्पो किश्याजाणिक किलेसाण ॥ तहदुरचुन्नकप्पो नापकर्ड तंचयाणाए ॥१॥ श्युपदेशरहस्ये एतदर्थसग्रह ॥ ५ ॥ मिथ्यात्वादिककर्मथिति ।। अकरणनियमेनाप ।। अप्रतिपातिझानगुण ॥ महानिगाथदसाप ॥६॥ श्रर्थ ॥ जेझानते सम्यग्दर्शनसहितजथावे तेपाम्यापति मिथ्यात्वमा श्रावे, तोपण एककोडाकोडी सागरोपम “ उपरातकर्मवध जीव नकरे चधेणनवोलेयकया वितिवच नात्" एथनिप्रायें नदिपेणनेअधिकार मदानिशीथे ज्ञानगुण अप्रतिपाति कोठे उत्तराध्ययनेप्युक्त ।। सूश्जदाससुत्ता णपस्सस्क्रयपरमिपडियापि॥श्यजीनोविससुत्तो- पणस्सगजविससारे ॥ १ ॥ ६ ॥ ग्यानवतढकेवती। व्यादिकअदिनाण ।। रद कल्पनानाप्यमा ।। सरिपानाप्याजाण ॥७॥ थर्य ॥ वृदयल्पगाथाचेयं ॥ किंगीयछोकेवली चनविदेजाणणेयकहणेय ॥ तु घरागसे थपतकायसवडाणा ॥१॥७॥ नाणपरमगुणजीवनो॥ नाणनवार्णवपोत ॥ मिथ्यामतितमन्नेदवा ॥ नाणमहानद्योत ॥ ७॥ ॥ ढाल पन्नरमी॥ ॥ होमतवालेसाजना ॥ पदेशी ॥ नाणसहितजेद्दमुनीवरा ॥ क्रियावतमहतोरे । तेमृगपतिजेमपासरिया ॥ तेदना गुणनोनयतोरे ॥ श्रीजिनशासनसेचिये ॥१॥ एयाकणी ॥ वशनिरुपकमकर्मने । जेपणानविहीनारे ॥ तेपणमारगमाकया ॥ ज्ञानीगुरुपदलीनारे ॥ श्रीजिन ॥२॥ नाणरहितहितपरिहरी ॥ थज्ञानजदयरातारे ॥ कपटक्रियाकरतायति ॥ नहुयेनिजमतिमातारे ।। श्रीजिन ॥ ३ ॥ कपटनजाणेरेयापणो ॥ परनायुह्यते सोसेरे । गुणनिधि गुरुथकीपादेरा ॥ पिरनिजमुसेगेसेरे ॥ श्रीजिन ॥४॥ वा हिरनकपरेंचासता ॥ थतरथाकरीकातीरे ॥ तेदनेजेहनसाकहे ॥ मतिनवीजाणेतेजा तीरे ॥ श्रीजिन० ॥ ५ ॥ च विधवाह्यक्रियाका ॥ इानरहितजेबटोरे ॥ शतजि मथंधदेसता ॥ तेतोपडियारेनोरे ॥ श्रीजिन ॥ ६ ॥ निजउकयोहरपि या । निजथरगुणनवीदासेरै ।। ज्ञानजसधीगुणथनगणी ॥ अवगुणनहुनापेरे ॥ श्री जिनः ॥ ७॥ गुणप्रियथागेंथतुटता ॥ जेगुपथप्पशोनापेरे । तेपणथरगुणपरिषमे ॥ मापाशम्पमनरासेरै ॥ श्रीजिना ॥ झानरहितजेपदवा ॥ जिनशासनधनचोरेरे ।।
अञ्चगुणपर्यायनो गस यासारोध सहित.
ច១
तेशियनपरेपग्दिन। गमाचारनेजारे ॥श्रीजिन एनवमीगायानोश्रयं ।। गना-
चारववनं चेदं ॥ श्रीयकुमीवहिं मंगतिविदेणवो सिरे।। मुरुमगस्मिमेविग्वं पहंमि-
तेणगेजदाइति ।। बानीवचन विषयमन । उलटीमूग्ववाणीशायागमवचनएयादरी।
झानग्रहोत्नविभागीर ॥ श्रीजिन० ॥२०॥ अर्थ ।। गीयछस्सवयणेश विसंहावालंपित्रे
॥ बगीचठम्सवाणे श्रमयपिनयुट्टाप ॥ १ ॥ इत्यादिवचनशाने, तेमाडे इधर्माधि
जन्यप्राणी सानपशाहट यादगे, कमकदमणाडानपक्षनोदृढाधिकार। ॥ १०॥ चरणक-
रणगुणदीमा वानप्रधानन्यादरियरे॥ एम किरयागुणयज्यसी ॥छायोगीतरिय
२॥ श्रीजिन० ॥ ११ ॥ व्यर्थ ।। कर्तुमिछोःश्रुतार्थस्यज्ञानिनोपिप्रमादिनः ॥ कालादिवि-
कलोयोग इतीहायोगलक्षणं । ललितविस्तारादौनये ॥१२॥ चरणपतितवलीश्रावको।
तनुधर्मावतीनेहोरे ॥ तेदनेहानप्रधान ॥ मुनिनेठेगुणगेहोरे ॥ श्रीजिन ॥ १२ ॥
श्रावश्यकमांदेनापि ॥ तेणेगहीदानप्रधानोरे ।। श्रावरणापथचालतां ॥ वेश्येजश
पटुमानोरे ॥ श्रीजिन० ॥ १३ ॥ अर्थ ॥ यथावश्यकगाथा ।। देसणपरकोसावय च-
रित्तनध्यमंदधम्मेय ॥ सणचरितपरको समणपरखोगकखं मि॥ १३ ॥
। टाल शोलमी॥
॥ समरीसारदाए वरदायकदेवी ॥ एदेशी ॥
यात्मर्थिनेयर्थप्राकृतवाणी ॥ एमएमकीधीहीयडेउलटथाणी ॥ मियाटिने-
एहमांमतिमुकाणी ॥ सम्यग्दृष्टीनेखागेसाकरवाणी ॥ १॥ गुरूपासेंशीखीयर्थएहना-
जाणी ॥ तेहनेएदेजो, जेद्दनीमतिनवीकाणी ॥ लघुनेनयदेताहोएथर्थनीहाणी ॥ योगह-
टिसमुचयएड्वीरीतिवखाणी ॥ २ ॥ सामान्यमजाणोएतोजिनब्रह्माणी ॥ जलीपरेंसंजा-
लोतत्त्वरयणनीखाणी ॥ एशुजगतिमाता, मुरमतिवेविकृपाणी ॥ एशिवसुखसुरतरुफल-
रसस्वादानिशाणी ॥३॥ एदनेमुपसायेंज नाजोमीपाणी ॥ सेवेनर, किन्नर, विद्याधर, पवि-
पाणी ॥ एथमियदृष्टीश्रीजेहेनीमतिसीचाणी ॥ तेमांदेउल्लसेसुरुचिवेली करमाणी ॥४॥
बहुजावएहनाजाणेफेववनाणी ॥ संखेपेएतोगुरुमुखवीकडेवाणी ॥ एहनीसंजारीजि-
नगुणश्रेणीमुहाणी ॥ वचनानुष्ठानेसमापत्तिपरमाणी ॥ ५॥ एवीसवीजाएपापश्रे-
एपीजजाणी ॥ गुणश्रेणीचटतालहेमुक्तिपटराणी ॥धनघातिकर्मनेपीलीयेंजेमतेलघाणी ॥
निर्मलगुणएवीपामियाबहुल विप्राणी ॥६॥ खलजनजोएहमविपधरेश्वनिमानी ॥
तोपणसजनयीपहनीस्यानिमचाणी । गुणमणिरयणायरजगउत्तमगुणगणी ॥ जश-
दियेगुपीसजाननेसंघयनंतकल्याणी ॥७॥
३७६ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो अर्थ ॥ ममुकचुन्नकप्पो किश्याजाणिकर्डकिलेसाण ॥ तन्दुरचुन्नकप्पो नाणकर्ड तचाणाए ॥१॥श्त्युपदेशरहस्ये एतदर्थमग्रह ॥ ५ ॥ मिथ्यात्वादिककर्मथिति ॥अकरण नियमेंन्नाप ॥ अप्रतिपातिझानगुण ॥ मदानिशीथदसाप ॥६॥ श्रर्थ ॥ जेज्ञानते सम्यग्दर्शनसहितजथावे तेपाम्यापछि मिथ्यासमा थावे, तोपण एककोडाकोडी सागरोपम “ उपरातकर्मध जीव नकरे बघेणनवोलेयकयारितिवच नात्" एथनिप्रायें नदिपेणनेचधिकारें महानिशीथे ज्ञानगुण अप्रतिपाति कह्यो उत्तराध्ययनेप्युक्त ।। सूरजहासमुत्ता एणस्सझयपरमिपडियापि ।। श्यजीनोविससुत्तो- णणस्सगजविससारे ॥१॥६॥ ग्यानवतहकेवली ।। व्यादिकअदिनाण ॥ रद कल्पनानाप्यमा॥सरिपानाप्याजाण ॥७॥ अर्थ ॥ वृहत्तरूपगाथाचेय ॥ किंगीयछोकेरली चनविदेजाणणेयकहणेय ॥ तु खरागइसे अपतकायसवडापवा ॥१॥७॥ नाणपरमगुणजीवनोनाणनवार्णवपोत ॥ मिथ्यामतितमन्नेदवा ॥ नाणमहानद्योत ॥ ७ ॥ ॥ ढाल पन्नरमी॥ ॥ होमतवालेसाजना ॥ एदेशी ॥ नाणसहितजेदमुनीवरा ॥ क्रियावतमहतोरे ॥ तेमृगपतिजेमपासरिया ॥ तेदना गुणनोनयंतोरे ॥ श्रीजिनशासनसेविये ॥ १॥ एथाकणी ॥ वशनिरुपकमकर्मने ।। जेपणज्ञानविहीनारे ॥ तेपणमारगमाकह्या ॥ ज्ञानीगुरुपदलीनारे ॥ श्रीजिन ॥२॥ नाणरहितहितपरिहरी ॥ श्रज्ञानजहरातारे ॥ कपट क्रियाकरतायति ।। नदुयेनिजमतिमातारे ॥ श्रीजिनम् ॥ ३ ॥ कपटनजाणेरेश्रापणो ॥ परनायुह्यते सोसेरे ॥ गुणनिधि गुरुथकीयाहेरा ॥ विरनिजमुखेनोखेरे ॥ श्रीजिन ॥४॥ वा हिरवकपरेंचाखता ॥ अतरथाकरीकातीरे ॥ तेहनेजेहनताकदे ।। मतिनवीजाणेतेजा तीरे ॥ श्रीजिन ॥ ५॥ बहुविधनायक्रियाकरें ॥ ज्ञानरहितजेहटोलेंरे ॥ शतजि मथधदेखता ॥ तेतोपडिथानोरे ॥ श्रीजिन ॥ ६ ॥ निजकर्पथीदरपि या ॥ निजथरगुणनवीदाखेरे । ज्ञानजलधीगुणथमगणी ॥ अवगुणरहुनापेरे ॥श्री- जिन ॥ ॥ गुणप्रियधागेंथवुटता ॥ जेगुपथपशोनापेरे ॥ तेपणथगुणपरिणमे ॥ मायाशख्यमनरासेरे ॥ श्रीजिनणा ॥ ज्ञानरहितजेएहवा । जिनशासनधनचोरेरे ॥
अव्यगुणपर्यायनो रास वालावोध सहित. ३५ ते शिथलपरेपरिहरु ।। गठाचारनेजोरेरे ॥श्रीजिनाए॥ एनवमीगाथानोश्रर्थ। गहा- चारवचनंचेदं ॥श्रगीअठकुतीले हिं संगतिविदेणवोसिरे। मुरूमग्गस्तिमे विग्ध पदं मि- तेणगेजहाइति ॥ ज्ञानीवचनविषअमृतठे। उलटीमूरखवाणीरे॥श्रागमवचनएादरी॥ ज्ञानग्रहोजविप्राणीरे ।। श्रीजिन ॥१॥ अर्थ ॥ गीयतस्सवयणेणं विसंहालाहलंपिवे ॥ श्रगीयठस्सवयणेणं थमयंपिनघुट्टए ॥ १॥ इत्यादिवचनशास्त्रेठे, तेमाटे हेधार्थि नव्यप्राणी ज्ञानपक्षढयादरो, केमकेहमणाज्ञानपक्षनोदृढाधिकार ॥ १०॥ चरणक- रणगुणहीणमा ॥ ज्ञानप्रधानश्रादरियेंरे । एम किरयागुणयन्यसी ॥श्चायोगीतरिय रे ॥ श्रीजिनः ॥ २१ ॥ अर्थ ॥ कर्तुमिठोःश्रुतार्थस्यज्ञानिनोपिप्रमादिनः। कालादिवि- कलोयोग इतीहायोगलक्षणं । ललितविस्तारादौग्रंथे ॥११॥ चरणपतितवलीश्रावको । तनुधर्मावलीजेहोरे । तेहनेज्ञानप्रधान ॥ मुनिनेठेगुणगेहोरे ॥ श्रीजिन ॥ १२ ॥ आवश्यकमांडेनापि ॥ तेणेगहीज्ञानप्रधानोरे ॥ आचरणापथचालतां ॥ वेश्येजश बहुमानोरे ॥ श्रीजिन ॥ १३ ॥ अर्थ ॥ अत्रावश्यकगाथा ॥ दंसणपरकोसावय च- रित्तनध्यमंदधम्मेय ॥ सणचरितपरको समणपरलोगकंखं मि॥ १३ ॥ ॥ ढाल शोलमी॥ ॥ समरीसारदाए वरदायकदेवी ॥ एदेशी ॥ श्रात्मर्थिनेथर्थप्राकृतवाणी ॥ एमएमकीधीहीयडेउलटयाणी ॥ मिथ्याष्टिने- एहमांमतिमुकाणी ॥ सम्यग्दृष्टीनेखागेसाकरवाणी ॥ १॥ गुरूपासें शीखीयर्थएहना- जाणी ॥ तेहनेएदेजो, जेहनीमतिनवीकाणी ॥ लघुनेनयदेताहोएथर्थनीहाणी ।। योगह- टिसमुच्चयएहवीरीतिवखाणी ॥ २॥ सामान्यमजाणोएतोजिनब्रह्माणी ॥ जलीपरेंसंजा- लोतत्त्वरयणनीखाणी ॥ एशुजगनिमाता, कुरमतिवेविकृपाणी॥ एशिवमुखसुरतरुफल- रसस्वाद निशाणी ॥३॥ एदनेमुपमायेंउन्नाजोमीपाणी ॥ सेवेनर, किन्नर, विद्याधर, पवि- पाणी ॥ एथमियदृष्टीथीजेदेनीमतिसीचाणी ॥ तेमांदेउवसेनुरुचिवेली करमाणी बहुनावएहनाजाणेकेवलनाणी ॥ संखेपेएतोगुरुमुखथीकद्देवाणी ॥ एयीसं नारीजि- नगुणश्रेषीउसुहाणी ॥ वचनानुष्टानेसमापत्तिपरमाणी ॥५॥ एड्चीमवीजाएपापशे- पीउजाणी ॥ गुणश्रेणीचटतांसहेमुक्तिपटराणी ॥घनघातिकर्मनेपालीजेमतेजधाणी ॥ निर्मलगुणएदयीपामियावदुनविप्राणी ॥६॥ खलजनजोपदमांछेपथरेयनिमानी । तोपणसजनबीएहनीस्यानिमचाणी ॥ गुणमणिरयणायरजगउत्तमगुणगणी ॥ जन- दियेगुणीसजाननेसंघथनंतकल्याणी ॥ ७॥ न , A ३६ प्रकरणरताकर नाग पहेलो अर्थ ।। ममुकचुन्नकप्पो किश्याजाणिककिलेसाण ॥ तन्दुरचुन्नकप्पो नाणकर्ड तचाणाए ॥१॥ इत्युपदेशरहस्ये एतदर्थसग्रह ॥ ५ ॥ मिथ्यात्वादिककर्मथिति ॥अकरणनियमेनाप ॥ अप्रतिपातिझानगुण ॥ मदानिशीथदसाप ॥६॥ अर्थ ॥ जेज्ञानते सम्यग्दर्शनसहितजयावे तेपाम्यापति मिथ्यात्वमा थावे,तोपण एककोडाकोडी सागरोपम" उपरातकर्मध जीव नकरे यधेपनवोलेयफयापितिवच नात् " एथनिप्रायें नदिपेणनेयधिकारें महानिशीथे ज्ञानगुण थप्रतिपाति कह्यो उत्तराध्ययनेप्युक्त ॥ सूश्जहासमुत्ता णणस्सझयपरमिपडियादि । श्यजीनोविससुत्तो- एणस्तगविससारे ॥१॥ ६ ॥ ग्यानवतहकेवली ॥ व्यादिकअदिनाण ।। बद कल्पनानाप्यमा। सरिपानाप्याजाण ॥७॥ अर्थ ॥ वृहत्कल्पगाथाचेय ॥ किंगीयठोकेवली चनविदेजाणणेयकहणेय ॥ तु रागसे अपतकायसराणवा ॥१॥७॥ नाणपरमगुणजीवनो॥नाणनवार्णवपोत ।। मिथ्यामतितमन्नेदवा ॥ नाणमदाउद्योत ॥७॥ ॥ ढाल पन्नरमी॥ ॥ होमतवालेसाजना ॥ एदेशी ॥ नाणसहितजेद्दमुनीवरा ॥ क्रियावतमहतोरे ॥ तेमृगपतिजेमपासरिया ॥ तेदना गुणनोनयतोरे ॥ श्रीजिनशासनसेविये ॥१॥ एथाकणी ॥ वशनिरुपकमकर्मने। जेपणानविहीनारे ॥ तेपणमारगमाकया ॥ ज्ञानीगुरुपदलीनारे ॥ श्रीजिन० ॥२॥ नाणरहितहितपरिदरी ॥ श्रझानजहरातारे ॥ कपट क्रियाकरतायति । नदुयेनिजमतिमातारे ॥ श्रीजिन ॥ ३ ॥ कपटनजारेबापणो ॥ परनायुह्यते सोसेरे ॥ गुणनिधि गुरुथकीयारा ॥ विरनिजमुखेमोखेरे ॥ श्रीजिन ॥४॥ वा हिरवकपरेंचासता ॥ अतरथाकरीकातीरे ॥ तेहनेजेहनताकद्दे ॥ मतिनवीजाणेतेजा तीरे ॥ श्रीजिन ॥ ५॥ बहुविधयाह्यक्रियाकरें । हानरहितजेइटोलेंरे ॥ शतजि मथधदेसता ॥ तेतोपडियाठेजोरे ॥ श्रीजिन० ॥ ६ ॥ निजउत्कर्पयीहरपि या ॥ निजथरगुपनवीदाखेरे ।। ज्ञानजलधीगुणथरगणी ॥ अवगुणवहुजापेरे ॥ श्री जिन० ॥ ॥ गुणप्रियथागेश्रतुटता ॥ जेगुपथप्पशोजापेरे॥ तेपणथनगुणपरिणमे ॥ मायाशपमनरासेरे ॥ श्रीजिना ॥ हानरहितजेपहवा ॥ जिनशासनधनचोरेरे ॥
अव्यगुणपर्यायनो रास घालावोध सहित.
३०१
तेदशियलपरेंपरिहरु॥ गटाचारनेजोरेरे ॥श्रीजिनाए॥ एनवमीगाधानोयर्थ ।। गठा-
चारवचनंचेदं ।अगीअकुतोलेहिं संगतिविदेणवोसिरे। मुकमग्गस्सिमेविग्धं पहंमि-
तेणगेजहाइति ॥ ज्ञानीवचन विपश्रमृत॥उलटीमूरखवाणीरे॥थागमवचनएादरी।
ज्ञानग्रहोजविप्राणीरे ॥ श्रीजिन ॥१७॥ अर्थ ॥ गीयठस्सवयणेणं विसंहालाहवं पिवे
॥ श्रगीयठस्सवयणेणं अमयंपिनघुट्टए ॥ १॥ इत्यादिवचनशास्त्रे, तेमाटे हेधार्थि
नव्यप्राणी ज्ञानपढश्रादरो, केमकेहमपाज्ञानपक्षनोदृढाधिकार॥ १०॥ चरणक-
रणगुणहीणमा ज्ञानप्रधानश्रादरियेंरे॥ एम किरयागुणश्रयसी ।श्चायोगीतरिय
रे॥ श्रीजिन ॥ ११ ॥ अर्थ ॥ कर्तुमिठोःश्रुतार्थस्यज्ञानिनो पिप्रमादिनः।। कालादिवि-
कलोयोग इतीहायोगलक्षणं ॥ ललितविस्तारादौथे ॥१९॥ चरणपतितवलीश्रावको ।
तनुधर्मावलीजेहोरे । तेइनेज्ञानप्रधानठे ॥ मुनिनेठेगुणगेहोरे ॥ श्रीजिन ॥ १२ ॥
श्रावश्यकमांडेनापिन ॥ तेणेगहीज्ञानप्रधानोरे ॥ आचरणापथचालतां ॥ वेश्येजश
बहुमानोरे ॥ श्रीजिन ॥ १३ ॥ श्रर्थ ॥ अत्रश्रावश्यकगाथा ।। देसणपरकोसावय च-
रिचनचमंदधम्मेय ॥ सणचरित्तपरको समणपरलोगकखं मि॥ २३ ॥
॥ ढाल गोलमी॥
॥ समरीसारदाए वरदायकदेवी॥ एदेशी ॥
थात्मर्थिनेश्रर्थप्राकृतवाणी ॥ एमएमकीधीहीयडेउलटयाणी ॥ मिथ्यादृष्टिने-
एहमांमतिमुकाणी ॥ सम्यग्दृष्टीनेलागेसाकरवाणी ॥१॥ गुरूपासेंगीखीयर्थएहना-
जाणी ॥ तेहनेएदेजो, जेहनीमतिनवीकाणी ॥ सधुनेनयदेताहोएथर्थनीहाणी ॥ योगह-
टिसमुचयएहवीशतिवखाणी ॥२॥ सामान्यमजाणोएतोजिनब्रह्माणी ॥ नलीपरेंसंजा-
लोतत्वरयणनीखाणी । एशुजगनिमाता, उरमतिवेविकृपाणी॥ एशियनुबसुरतरुफल-
रसस्वाद निशाणी ॥३॥ एदनेमुपसाउनाजोनीपाणी ॥ सेवेनर, किन्नर, विद्याधर, पवि.
पाणी ॥ एथमियदृष्टीधीजेहेनीमतितीवाणी ॥ तेमांदेउखसेमुरुचिवेली करमाणी ॥धा
बदुतावएहनाजाणेकेवखनाणी ॥ संखेपेएनोगुरुमुखधीकडेवाणी ॥ एबीसं नारी जि.
नगुणश्रेणीमुद्दाणी ॥ वचनानुष्टानेसमापतिपरमाणी ॥ ५॥ एड्धीसवीजाएपापने-
पीजजाणी ॥ गुणश्रेणीचटनांखमुक्तिपटराणी ॥धनघातिकर्मनेपीलीयजेमतेखघाणी ।
निर्मखगुणएहवीपामियाबहुनविप्राणी ॥६॥ वनजनजोएइमापवरेथनिमानी ॥
तोपणसजनधीएहनील्यातिमचाणी ।। गुणमणिग्यपायरजगननमगुपवाणी ॥ जग-
दियेगुणीसजननेसंघयानंतकल्याणी ॥३॥
३न्द प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो थर्य ।। ममुमचुन्नकप्पो किश्याजाणिक किलेसाण ॥ तहतुरचुन्नकप्पो नाणकर्ड तपथापाए ॥१॥श्युपदेशरहस्ये एतदर्थसग्रह ।। ५ ।। मिथ्यात्वादिककर्मचिति ॥ अफरणनियमेनाप ॥ अप्रतिपातिझानगुण ॥ महानिशीथदसाप ॥६॥ थर्व ।। जेदानते सम्पग्दर्शनसहितजथावे तेपाम्यापति मिथ्यासमा थावे,तोपण गरकोडामोडी सागरोपम " उपरातकर्मग्ध जीव नकरे बघेणनवोलेयफयागितिवच नात् " यनिमाये नदिपेणनेअधिकार मदानिशीथे ज्ञानगुण अप्रतिपाति कह्यो उत्तराध्ययनेप्युनः ।। सूरजदासमुत्ता पपस्सझयपरमिपडियावि॥श्यजीनोविसमुत्तो- ताम्मश्गशिममारे ॥१॥६॥ ग्यानातदखी। व्यादिकअदिनाण ॥रद सा.पनानाप्यमा ।। सरिपानाप्याजाण ।। ७ ।। थर्य । पदरगाथाय ॥ किंगीयोकेरली चविहेजाणणेयकहणेय ॥ तु परागरेमे थानापसमझापा ॥१॥७॥ नाणपरमगुणजीवनो॥नापनमार्णपोत ॥ मिय्यामनितमनेदया । नाणमदानयोत ॥ ७॥ ॥ दाम पन्नरमी॥ ॥ होमनरापेसाजना ॥ पदेशी ॥ नारादिदमुनीरा ॥ प्रियायतमहतोरे ॥ तेमृगपतिजेमपायरिया ॥ तेदना गुनोनयनोरे ॥ श्रीजिनशासनसेविय ॥१॥ ज्याणी ॥ यशनिरुपाकमकर्मने ।। जेपपान विदीनारे ॥ तेपणमारगमावला ॥ दानीगुरुपदसीनारे ॥ श्रीजिन ॥२॥ नादरहिनदिनपरिदरी ॥ यदान जगतारे ॥ पटक्रियाकरतायति ।। गयेनिउमतिमातार ॥ श्रीजिनः ॥ ३ ॥ पटनजागारेथापणी ॥ परनागुह्यते मोरे ॥ एपीरि गुरुयकीयारा ॥ रिनिजमुगयोयरे ॥ श्रीजिनम् ॥ ४॥ या हिग्यारेंचाइना । थनाथाकीमातीरे ॥ वेदने दानवारदे ॥ मतिनवीजापोतेमा भारे । मीनिन ॥ ५ ॥ यविषयामवियाका ॥ ज्ञानरदिनहट्टोवरे ॥ शनजि मयदेखना ॥ ततोरटियानोडर ॥ श्रीनिन ॥ ६ ॥ निजरियादरवि पानिधानवीदागरे । झानजीपथागणी ॥ थरणादुनापरे । श्री- नि: ISH रियायवुटता ॥ गुपयानो नापरे । सेपणावगुणपरिणमे ।। पारसनारे श्रीपिन डानरहिननेपदवा जिनशामनपनचौरे ।
अन्यगुणपर्यायनो रास बालाबोध सहित.
វិច
तेदशिप्रलपरेपरिहरु ॥ गणाचारनेजोरेरे ॥श्रीजिनाएएनवमीगाधानोश्यर्थ ।। गवा-
चारवचनंचेदं ॥ गीअकुतीलेहिं संगतिविदेणवोसिरे। मुरुमग्गस्सिमे विग्यं पहंमि-
तेणगेजहाउति ॥ हानीवचन विपथमृतते ॥ उलटीमूरखवाणी॥थागमवचनएआदरी ।
हानग्रहानविप्राणीरे ।। श्रीजिन ॥१०॥ थर्थ ॥ गीयष्ठस्सवयणेणं विसंहालाहलंपिवे
। यगीयठस्सवयाणेणं अमयपिनघुटए ॥ १ ॥ इत्यादिवचनगाठेठे, तेमाटे हेधाथि
जव्यप्राणी डानपाटयादरो, केमकेहमणाडानपक्षनोदृढाधिकारठे ॥ १० ॥ चरणक-
रणगुणदीपमा ।हानप्रधानथादरियेरे।। एम किरयागुणश्रयसी ॥श्चायोगीतरिय
२॥ श्रीजिनः ॥ ११ ॥ अर्थ ॥ कर्तुमिछोःश्रुतार्थस्यज्ञानिनो पिप्रमादिनः ॥ कालादिवि-
कलोयोग इतीहायोगलक्षणं । ललितविस्तारादोग्रंथे ॥१९॥ चरणपतितवलीश्रावको।
तनुधर्मावलीजेहोरे । तेहनेझानप्रधानठे ॥ मुनिनेठेगुणगेहोरे ॥ श्रीजिन ॥ १५ ॥
यावश्यकमांडेनापि ॥ तेणेगहीज्ञानप्रधानोरे ॥ थाचरणापथचालतां ॥ वेश्येजश
पदुमानोरे ॥ श्रीजिन ॥ १३ ॥ थर्थ ॥ यत्यावश्यकगाथा ॥ दंसणपरकोसावय च-
रित्तनडेयमंदधम्मेय ।। दंसपचरित्तपरको समणपरलोगकंखं मि॥ १३ ॥
। ढाल शोलमी॥
॥ समरीसारदाए वरदायकदेवी॥ एदेशी॥
थात्मर्थिनेयर्थप्राकृतवाणी ॥ एमएमकीधीहीयडेउलटयाणी ॥ मिथ्याष्टिने-
एहमांमतिमुकाणी ॥ सम्यग्दृष्टीनेलागेसाकरवाणी ॥ १॥ गुरूपासेंगीखीअर्थएइना-
जाणी ॥ तेहनेएदेजो, जेहनीमतिनवीकाणी ॥ लघुनेनयदेताहोएअर्थनीहाणी ॥ योगह-
टिसमुच्चयएहवीरीतिवखाणी ॥२॥ सामान्यमजाणोएतोजिनब्रह्माणी ॥ नलीपरेंसंजा-
लोतत्त्वरयणनीखाणी ॥ एशुजगतिमाता, कुरमतिवेविकृपाणी ॥ एशिवसुखसुरतरुफल-
रसस्वाद निशाणी ॥३॥ एहनेसुपसायेंउनाजोमीपापी सेवेनर, किन्नर, विद्याधर, पवि-
पाणी ॥ एथमियदृष्टीबीजेहेनीमतिसीचाणी ॥ तेमाहेजलसेसुरुचिवेली करमाणी ॥४॥
बहुजावएहनाजाणेकेवलनाणी ॥ संखेपेएतोगुरुमुखथीकहेवाणी ॥ एहश्रीसंचारीजि-
नगुणश्रेणीउसुहाणी ॥ वचनानुष्टानेसमापत्तिपरमाणी ॥ ५॥ एहथीसवीजाएपापश्रे-
पीउजाणी ॥ गुणश्रेणीचढतालहेमुक्तिपटराणी ॥धनघातिकर्मनेपीलीयजेमतेलघाणी॥
निर्मलगुणएदयीपामियावहुनविप्राणी ॥ ६॥ खलजनजोएहमांद्वेषधरेथनिमानी ॥
तोपणसजनबीएहनीस्यानिमचाणी ॥ गुणमणिरयणायरजगउत्तमगुणगणी ॥ जश-
दियेगुणीसजननेसंघधनंतकल्याणी ॥७॥
३० प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो ॥ ढाल सतरमी॥ ॥ देशीदमचडीनी ॥ तपगनिदनसुरुतरुप्रगट्यो । हीरविजयसूरीदो ॥ सकससूरिमांजेसोजागी ॥जेम तारामाचदोरे ॥ हमचडी० ॥१॥ तासपाटविजयसेनसूरीश्वर ॥ ज्ञानरयणनोदरि॥ शाहीसनामांजेयशपाम्यो । विजयवतगुणजरिरे । दम० ॥२॥ तासपाटे विजय- देवरिसर । महिमारतनिरीहो ॥ तासपाटेविजयसिहसूरिसर ॥ सकससूरिमाली- होरे । दम ॥३॥ तेगुरुनाउत्तमउद्यमयी ॥ गीतारथगुणवाध्यो ॥ तस हितशिख. नाथनुसारें ॥ इानयोगसाध्योरे ॥ हम० ॥ ४॥ जशउद्यमउत्तममारगनो ॥ नसे नारासदिय । जसमदिमामहिमाये विदीतो ।। तसगुणकेमनगहियेरे ॥ हमः ।।५।। श्रीरयापविजापरवाचक ॥ हीरविजयगुरुसीसो ॥ उदयाजशगुण संततिगावे ॥सु रश्मिरनिसदीमोरे ॥ इम० ॥ ६ ॥ गुरुश्रीमान विजयवरपडित ॥ ताससीससोनागी॥ धान्याररगादिकपदुमय ॥ नित्यजशमतिक्षागीरे ॥ दम० ॥ ७॥ श्रीगुरुजितविजय तपतीसो ॥ महिमायतमहतो ॥ श्रीनयरिजयवियुगुरुनाता ॥ तासमहागुणत्तोरे ॥ हम ॥७॥ जेगुरुमपरममयथग्यासें ॥ बहुउपायकरी कासी ॥ सम्यग्दर्शनसुरु- चिमुरजिता ॥ मुझमनिगुनगुणासीरे ॥ हम ॥ ए ॥ जशसेगासुपसायेंसहज ॥ पिंतागपीमसदि। तसगुणगाशफुकमसघसा ॥ गावानेगदगहिरे हमारा सेगुग्नीनिशुनशक्ति पाणीपदप्रकाशी। करियशविजयनणेएमनणयो । दिनदि. नयायपासीरे ॥ दमः ॥ ११ ॥ एमपगुपपायरी जेदवाणीविस्तगतपारगुरुमंसारमारगतरणतारणवरनरी । सेण्दनापीमुननमधुकर रमणमुग्नरपजरी ॥श्रीनयविजयधचरणसेयक जशविजयत्रु पजपररी सर्वगायाश्व५ ॥ श्यमुचितपदायोग्यापनश्रव्यशोना बुधजनहितहेतुन . पनापाटी अनुदिनमिनपरभ्यानपुरपेहदारेननुचरणपूजा जैनागदेवतामा । ॥ यसश॥ na-lretro ปี (กคชเมียเม้รักท" " ॥ इतिटपायायश्रीयशोविजयगणितयाणा चायनोगमयावावो रमदितममात ॥ "" tee erwei100
No text on this page.
३न् प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो ॥ दास सतरमी॥ ॥ देशीइमचडीनी ॥ तपगवनदनसुरुतरुप्रगदयो ॥ हीरविजयसूरीदो ॥ सकलसृरिमांजेसोजागी ॥ जेम तारामाचदोरे ॥ हमचडी ॥१॥ तासपाट विजयसेनसूरीश्वर ॥ ज्ञानरयणनोदरि ॥ शाहीसनामाजेयशपाम्यो ॥ विजयवतगुणजरिरे ॥ हम० ॥२॥ तासपाटे विजय- देवसूरिसर ॥ महिमायतनिरीहो ॥ तासपाटेविजयसिहसूरिसर ॥ सकससूरिमाली- होरे । दम० ॥ ३ ॥ तेगुमनाउत्तमउद्यमथी । गीतारथगुणपाध्यो ॥ तस हितशिख- तणेधनुसारें ॥ ज्ञानयोगएसाघ्योरे ॥ हम० ॥ ४ ॥ जशउद्यमउत्तममारगनो ॥ नखे. नापीसहिये । जसमहिमामहिमायें विदीतो ॥ तसगुणकेमनगहियेरे ॥ हम ॥५॥ श्रीपटयाणविजयरयाचक ॥ हीरविजयगुरुसीसो ॥ उदयाजशगुण सततिगावे ॥सु. रविवारनिसदीमोरे ॥ इम० ॥ ६ ॥ गुरुश्रीमान विजयवरपडित ॥ ताससीससोनागी॥ श्रुनयाकरणादिकपदुमर्थ ॥ नित्यजशमतिलागीरे ॥ हम ॥७॥ श्रीगुरुजितविजय. तमसीसो ॥ महिमायतमदतो ॥ श्रीनयरिजयविबुझगुरुनाता ॥ तासमहागुणत्तोरे ॥ हम० ॥ ७ ॥ जेगुरुम्बपरसमयथत्यासें ॥ बहुउपायकरी कासी ॥ सम्यग्दर्शनसुरु- चिमुरनिता ॥ मुझमतिगुनगुणासीरे ॥ हम० ॥ ए ॥ जशसेगसुपसायँसदजे ॥ पितामपीस दिलं ॥ तसगुणगाइशकुफेमसघसा ॥ गावानेगहग दिरे ॥दमणा ॥ सेगुरुनीजतिशुनशक्ति पाणी पदप्रकाशी ॥ करियशविजयनणेएमनणयो । दिनदि नपथन्यासीर ॥ हम० ॥ ११ ॥ एमपगुणपर्याकरीजेदयापीरिस्तरी॥गतपारगुरुससारमारगतरणतारणरनरी॥ तेपदनापीमुजनमधुकर रमणसुरनरपजरी ॥श्रीनयविजयबुधचरणसेवक जशविजय पजारी॥सांगायाय ॥ इयमुचितपदाथाहापनश्रध्यशोना बुधजनहितहेतु - चनापाटी ॥ यनुदिनमितपपन्यानपुप्पेरुदारनरतुचरणपूजा जैनवाग्देवताया ॥ ॥ कला॥ “E” ที่เป็นเร่ง sugannar ॥ इति उपाध्यायवीयशोरिजयगणियनऽव्यगुण पर्यायनोगमायानोपमहितममात ॥ १ma ---
No text on this page.
३ प्रकरणरत्नाकर नाग पहेलो ॥ दाल सतरमी॥ ॥ देशीहमचडीनी ॥ तपगठनदनसुरुतरुप्रगटयो ॥ हीरविजयसूरींदो ॥ सकलसूरिमांजेसोजागी ॥ जेम तारामाचदोरे ॥ हमचडी० ॥ १॥ तासपाटविजयसेनसूरीश्वर ॥ ज्ञानरयणनोदरि॥ शादीसनामांजेयशपाम्यो ॥ विजयवतगुणनरिजरे ॥ इम० ॥२॥ तासपाटे विजय देवमूरिसर ॥ महिमायतनिरीहो । तासपाटेविजयसिहसूरिसर ॥ सकलसूरिमाली- होरे । हमः ॥ ३ ॥ तेगुरुनाउत्तमउद्यमयी ॥ गीतारथगुणपाध्यो । तस हितशिख- तणेचनुसारें । ज्ञानयोगसाध्योरे ॥ हम० ॥४॥ जशग्यमउत्तममारगनो ॥ जले- जापचीसहिये । जसमहिमामहिमाये विदीतो ॥ तसगुणकेमनगहियरे ॥ हम० ॥५॥ श्रील्याणविजयारवाचक ॥ हारविजयगुरुसीसो ॥ उदयाजशगुण सततिगावे ॥सु. रक्तिरनिसदीसोरे । हम ॥ ६ ॥ गुरुश्रीलानविजयवरपडित ॥ ताससीससोजागी। शुनव्याकरणादिकपदुमय ॥ नित्यजशमतिलागीरे ॥ हम० ॥ ७॥ श्रीगुरुजितविजय तससीसो । महिमायतमहतो ॥ श्रीनयनिजयविबुध्यरुचाता ॥ तासमहागुणत्तोरे ॥एम ॥ ॥ जेगुरुम्बपरसमयथच्यासें ॥ वहुउपायकरी कासी ॥ सम्यग्दर्शनसुरु- चिमुरनिता ॥ मुझमतिगुनगुणपासीरे ॥ हम० ॥ ए॥ जशसेनासुपसायँसदले ॥ चिंतामणीमसदि॥ तसगुणगाशकुकमसघक्षा ॥ गागानेगदगदिरे ॥इमार॥ सेगुरुनीनकिशुनशक्ति पाणीपदप्रकाशी ॥ कवियशविजयनणेएमनणयो । दिनदि- नपथन्यासीरे ॥ हम० ॥ ११ ॥ ॥ कलश॥ एमजयगुणपर्यायेंकरीजेदवाणी पिस्तरी॥गतपारगुरुससारमारगतरणतारणमरनरी । सेएदनापीमुजनमधुरर रमणसुरनरपजरी ॥ श्रीनयविजयधचरणसेरक जशविजयनु धजयकरी ॥ सर्वगाया २५ ॥ श्यमुचितपदायोमापनश्रव्यशोना बुधजनहितहेतुर्जा- पनापुप्पवाटी ॥ यनुदिनमिनएसध्यानपुप्पेरुदारेनरतुचरणपूजा जैनवाग्देवताया ॥ crick23rne PDEvereonmmsni) ॥ इति उपाध्यायश्रीयशोविजयगपिटतन्यगुण पयायनोगमयासारनोधमहितममास ॥ R १ere4ther ---
No text on this page.