·UNIVERSAL
LIBRARY
OU_184224
LIBRARY
UNIVERSAL

·No text on this page.

·OUP- +3--10-1-71-10
OSMANIA UNIVERSITY LIBRARY
P.G
S255
duression to
5294534
all 10
52323
lutlior
सल्याषाह
Titl
श्रौतसूत्रमा
सप्तमगा:1928
Ilus of holmilcherlich un cor briure le cate last malhid lielus

·No text on this page.

·आनन्दाश्रमसंस्कृतग्रन्थावलिः ।
ग्रन्थाङ्कः ५३
सत्यापाढविरचितं श्रौतसूत्रम् ।
महादेवशानिसंकलितपयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् ।
समदशाष्टादशपश्चात्मकः सप्तमो मागः ।
एतत्पुस्तकं
वे. शा. मं० रा. शंकरशास्त्रीमारुलकर
इत्येतैः संशोधितम् ।
तच
बी. ए. इन्युपपदधारिभिः
विनायक गणेश आपटे
इन्यतः
पुण्याग्व्यपत्तने
बानन्दाश्रममुद्रणालये
आयसाक्षरैर्मुद्रयित्वा
प्रकाशितम् ।
शालिवाहनकाब्दाः १८५०
जिम्नाव्दाः १९२८
( अम्य सर्वेऽधिकारा राजशासनानुसारेण स्वायत्तीकृताः ।)
मूल्यमेको रूपकः पञ्चाऽऽणकाश्च ( १४५)

·No text on this page.

·ॐ नत्मह्मणे नमः । सत्यापाढविरचितं श्रौतसूत्रम् । महादेवशानिमंकलिनपयांग चन्द्रिकाव्याम्याममेतम् । आपसागर परम पटल विनययनानिमितवर्य- लमचिदानन्दमम्व मनीन्द्रम् । नमामि मृवायविद मदाह हिरण्यक मान्यगुरु कृपाधिम ॥ दारत पाडाप्रश्न द्वादशाहविनिमया । एकाहारिनिविनम्तन्त्र नं मनदश ाथ ॥ अयकाहाना कनियन - मवकतनां प्रकृनिमिष्टोमः ॥ १ ॥ • य एव विद्वानग्निष्टोमन यनने. इत्याग्भ्य तम्मादाहयष्ठयज्ञ इति ' ( नै० म० ७-१ - १ ) । यमामपा वाना म ये ज्येष्ठ प्रजापति मुष्टिमाघनत्वनाग्र एतेना- यजन तम्माज्येष्ठनष्टत्वान सममित्वाचायमासिष्टोमा ज्येष्ठयज्ञ .".: . .. : मूल- प्रकृतिभृत इत्यर्थ । अशिविपण यज्ञायना वा अय. ' इति मन्त्रण मपाद्यमानी योऽयमविशम्तीमम्तन ममाप्यमानत्वाइयममिष्टाम इत्युच्यते ॥ १ ॥ निकायिनां तु प्रथमः मर्वत्र ॥ निकायिना तु प्रथममहस्रादया निकायिन । चत्वार. माहस्राश्चत्वारः माद्यम्का. श्चन्वाग द्विगत्रा इत्यवविवा निकाचिन ॥ २ ॥ यथादिष्टं वा ॥३॥ एकाहप्वहीनप्विति प्रादिक्षिणा ददानि । यथाममाम्नानं वा चोदकसाप्तानामनुवा- दकमत्रद्वयमिति भाष्यकारमनि मूत्रम्यात्रा भयाद्यथाश्रुतम ॥ ३ ॥ ज्यानिौगयुर्गिन त्रिकद्रुकाः ।। ४ ।। २ ॥

·[ १७ प्रभे- सन्याषाढविरचिनं श्रौतसूत्रम्- केचिदत्र विरोधे त्वेकाहाहीनमत्राणां प्रायेण च्छन्दोगब्राह्मण आम्नातत्वम् । नम्माच्छन्दोगब्राह्मणम्य तन्मुत्रमभ्यम्य तम्मिन्नाम्नानानामम्मिन्नागमन कर्तव्यम् । यथा ऋनवे ये यनन्न इत्यकन्या प्रमपन्नि. इत्यापम्तम्बनोक्तम् । नम्य म्वरूपं नोक्तम् । नच्छन्दांगपत्रकारणोत्तम । छन्दागमत्र यदाम्नातमकाहादिविषयं तन्म प्रायेण सुत्रकारेणोक्तमनुक्तानि यानि नानि मम्यग्न्याग्न्याम्याम । एवं बढचशाग्वाया अध्यागमनं कर्तव्यम् । च्छन्दांग उपन्या नामकाहानिककामार्थनयाऽऽम्नानः । तत्र मृत्रकारण भगवनाऽऽय म्वर्गकामभ्यति तत्र मर्वषा कामानामपमंहार कर्तव्यः दक्षिणा दीक्षापमदश्या-वर्यशाग्नाया एबापमंहर्तव्यनि भगवता कपर्दिनाक्तम् । मत्राणा माय उहमप्यनुक्त छन्दोगवढचभ्य आगमयितन्यामिनि । एकाहेप्वनिरुक्त. वदिवा विकल्पन भवितव्यम । पक्षिभ्यामिन्यादी नियत एव महाग्निः माद्यम्क उत्तर- वदिनियता मत्राहीनेषु काटका महानिवां ।। ४ ।। प्रथमाऽग्निष्टोम उक्थ्यो वा ॥५॥ अग्निष्टोमम्य तु प्रायम्यम • माह मागतः ' इति वाक्यनाक्तम । तत्प्राथम्यव. प्राय यमक यम्यापि वैकल्पिकमम्ति ॥ ६ ॥ सर्व ॥ ६ ॥ अग्निष्टोमाढय इत्यर्थः ॥ ६ ॥ ज्योतिषि महनं ददानीति ॥ ७॥ विज्ञायन इति शप. । एव भग्द्वानी:पि ॥ ५ ॥ श्यननियमादबृहन्पृष्ठो गौभ्रीनृव्यवनः । आयुः म्वर्गकामम्य । अग्निष्टोमःमभ्रातृव्य- वतः । विश्वजिदग्निष्टोमः मर्वम्तोमः सर्व पृष्ठयः श्रेष्ठयकामम्य । सहमं दक्षिणाः । मर्ववेदमं वा यावनीवी ऋताः म्नोत्रियाः ॥८॥ अथ मर्वम्तोमन यनन । न० म०७-१-३॥ इति बननाम्नोममननिष्ठमिनिविधि- मन्नयः । अग्निष्टोम चत्वार एव म्तामास्त्रिवृदादयः । अतिगत्र तु त्रिणवत्रयस्त्रिंशावपि म्तामा विद्यते । नम्मादयं मर्वम्तीम. । एकाहपु महसूदक्षिणायुक्तेषु नाचिकेन । अथाच्यने मंम्यापृष्ठ्यदक्षिणा आगा. क्येऽनुद्रुन्यमानामेवं विधिप निर्दिश्यते यत्र पृष्ट्यविकल्प. । यत्र यत्र पृष्ठ्यम्यैकनियनिः, यत्र मम्थाविकल्पम्तत्रकम्या संस्थाया , यत्र दक्षिणाविकल्पम्तत्रान्यतरम्य नियतिः । यत्र त्रयाणा ममुच्चयन नियनिम्नत्र त्रयाणा ममुच्चयेन विकल्पः । यत्र त्रयाणामन्य- ·१ पटलः] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् । तमम्य नियनिम्तत्र प्रयाणामन्यतमम्य विकल्पः । यत्र द्वयोर्विकल्पस्तत्र द्वयोरन्यतरम्यैवं संकल्पः । ज्योतिषा त्रिकद्रुकेण साग्निचित्येनाग्निष्टोमेन रक्ष्ये स्वर्गार्थम् । ज्योतिषा त्रिकद्रुकेणोक्थ्यनेति वा । केचिदेकाहषु मर्वत्र पृष्ठ्यसंस्था दक्षिणाश्च सर्वत्रेच्छन्ति । अथ वैकल्पिके च नदेव ज्योनिषा त्रिकद्रुकेण माग्निचित्येनाग्निष्टोमेन रथंतरसाम्ना द्वादशशनदक्षिणेन यक्ष्ये । स्वर्गार्थमिनि वा । ज्योतिषा त्रिकद्रुकेण माग्निचित्येनोक्थ्येन बृहत्माम्ना महस्रदक्षिणेन यश्य । केचिद्गायत्रीत्रिककेण यक्ष्य इति । सर्वमुक्थ्यवत् । कश्चिन्नाहीन इत्युक्ते नाहीनन्त्रिकको गोरिति त्रिंशत्रयम्वधानवीया च । साग्निको नाचिकेतो वा। अायो अभिष्मवद्भातृव्यवनः । आयुग्त्यित्राऽऽमयाविनम्नानामनुक्रमेण तम्य कर्माऽऽयुषा त्रिकद्रुकणोक्थ्येन रथंतरमाम्ना . . : यक्ष्ये स्वर्गार्थमायुषा त्रिकद्रुकेणाग्निष्टोमन यश्य मर्ववदमन वा । कच्चिन्नाहीन इत्युक्तं नाहीनो विश्वनित सर्वपृष्ठ इनि प्रतिवचनम् ॥ ८ ॥ सर्ववेदमे ज्यष्ठं पुत्रमपभज्य संविदा विपर्याचेन ॥ ९ ॥ सर्ववेदमे ज्येष्ठपुत्रम्य विभागं कृत्वा दानं महस्रादधिकम् । मर्ववेदमं समाप्य पुनः पुनः पुत्रं याद्वेनमो (नो) (चन्नो) विद्याद्वाऽन्यद्भूमेः पुरुषेभ्यश्च ।। ९ ॥ दक्षिणाकाले सर्वस्वं ददानि ॥ १० ॥ दक्षिणाकाले प्राप्त सहस्रं ददाति, मर्ववेदमं वोभयत्राश्वतर्गदानम् । 'सर्ववेदमे वा सहने वाऽवक्लप्त.' (२० मं. ७-१-१) इति वचनाद्यावतीम्तिोत्रियाम्नावतीर्दक्षिणा विश्वजितः ॥ १० ॥ यदन्य हामणानां दिक्षु वित्ताद्भूमेः सेनाभ्यश्च ॥ ११ ॥ गतः ॥ ११ ॥ उत्तमा दक्षिणां नीवोदवमाय वा दक्षिणे. नौदुम्बरी मानिषध ब्रूयाद्यन्मेऽद्ध ऋणं यददस्तत्सर्व ददामीनि ॥ १२ ॥ यदुक्थ्यो विश्वनिच्छाग्वान्तरवचनात्तदाऽपि त्रयोऽतिग्राह्या गृह्यन्ते । विश्वनिति सर्वपृष्ठे ग्रहीतव्याः ( तै० म० ७-१-१ )इति वचनादुत्तमां दक्षिणा नीत्वोदवसाय दक्षिणेनौदुम्बर्ग प्राङ्निषद्य जुहुयाद्यन्मेऽद इति ॥ १२ ॥ उदवमाय रोहिणी वत्सच्छवीर सकर्णपुच्छार सखुगर मखुरीकामवाच्यता परिधत्त । उष्णीषे. ण शिरा वेष्टयन आदत्त औदुम्बरं चमसम् ।

·[ १७ प्रभे- । - ३९८ सन्याषाढविपिन श्रोतसूत्रम्- औदुम्बर्ग चाभ्रिम् । ग्वादिगं वैणवीं वा। कल्माषी मुषिगममुषिगं वांभयनः । नाम- न्यमाना] । नां वा मूलभक्षी वा फलमक्षा वाऽरण्ये निम्न उदुम्बरे वमनः । ग्बनित्रण जीवना मूलं परिवायादम्बरे पात्र वधायान्योन्यमाया- दयतो. मृन्मयेन पिवना निपाद निनां वैश्य निस्रा गजन्य निम्रा ब्राह्मण इन्यकपाम् ।। (ग्व. १ ॥ १३ ॥ उदवमानीयां कृत्वा गहिणीं वमन्छवीमिति पूर्वमवानाम ।। ३ ।। संवत्मरं द्वादशाह वा न याचन्न दीयमान प्रत्याचक्षते ॥ १४ ॥ संवत्सरं द्रादशाह वा विकल्प. ।। १४ ।। इन्द्रम्याभिजिदग्निष्टोमा नभिजितम्याभिजिन्ये । उभे वृहद्रथनर भवनः । परोक्षपृष्ठे वा ॥ १५ ॥ इन्द्रम्यामिजिदग्निष्टोम इन्द्रण दृष्ट इन्द्रम्याभिनिमिष्टामना भयमाम्ना महसूदक्षिणन यक्ष्ये । अनभिनितम्य म्वर्गम्यामिनयाय म्वर्गलोकमान्यमिन्य । एतच्च माग्निकांड- नग्निको वा । केचिदिन्द्रम्याभिनिता यक्ष्य इति । कचिन्नाहीन इत्युक्त नाहीन इन्द्रम्या- भिनित् । त्रिंशत्रय न(अशत्रयाऽ चतरश्चोभयत्र जवानीया च ॥ १५ ॥ बृहत्तु हातुः पशवश्चैकादशकप ।। १६ ।। यूपच्छेदनकाल एक एव युपः । अग्निकोऽप्युशयश्च न पानीवनः । अग्नीपामीय- काले द्वाभ्या रशनाम्या यूपे परिव्ययणमाधिन गृहन्विा वित्रम्य त्रिवृदभ्या परिवीय । एकयुप एकादशिनीनाम् । उपाकरणमा यादिवाणपर्यन्तानामपशय निधाय कृष्णमृ. गस्ते पशुरिति निर्देशः ।। १६ ॥ सहस्रदक्षिणा वगणां वा द्वादशनम् ॥ १७ ।। दक्षिणाकाले महलं ददानि । अश्वतर च । ममाप्य धानवाया माग्निश्चत् सौत्रामणी मैत्रावरुणी च नाचिकता वेनि भाप्यकृत ॥ ५ ॥ मर्वजिनाऽग्निष्टोमन मर्वपृष्ठन मर्वमानानि सर्व जयति ॥ १८ ॥ प्रानगग्निहोत्रं हुत्वा मर्वजिनाऽग्निष्टोमेन माग्निचिन्यन महावनपृष्ठन महस्रदक्षिणेन यक्ष्ये, सर्वावाप्त्यर्थमिति संकल्प. । पष्ठयुत्तरपञ्चशतेन दक्षिणन. इति वा मर्वनयो विफलमन्नादनमामर्थ मर्वपापक्षयो विफलपाध्मान नरति । 'मर्व पाप्मान नग्नीति च्छन्दोगबामणवचनात् । मानिमिर्मनि । कच्चिन्नाहीन इन्युक्त नाहीन. मर्वनिन् । ।

·१ पटलः ] महादेवशानिमंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् । ३९९ महस्रपतंऽशत्रयाऽग्निश्च नियती नाचिकता वति । कचिदग्निवदीपवसध्यान्तं महाराने बु-द्रत्यादि म महाव्रतवत् । नात्र अर्यास्त्रशदतिग्राह्याः कितु प्राकृता एव त्रयः । न तु प्राजापत्य. पश । आमछाग एव तम्य प्रचरणमित्यादिसर्व पूर्ववत् , याजनं प्रति मैत्रावणी च ॥ ८ ॥ अन्नादश्च भवति ।। १० ।। पृर्ववाफलनिर्देश ॥ १० ॥ नम्य महावनं पृष्ठयमय शम्यते ॥ २० ॥ नम्य विपृष्ठम्य महाबत पश्यमय शम्यत प्रशंमतीत्यर्थः ॥ २० ॥ महवं दक्षिणा । विशनिवाऽष्टाविशती- नाम ।। २१ ।। महस्रदक्षिणन पष्टयुत्नग्गनप-बशनन वा ।। २१ ।। चन्वारः साहनाः ॥ २२ ॥ चत्वार महम्पदाक्षिणा निकाचिन ।। २२ ॥ ज्योनिग्निष्टोमा ग्थनग्मामा। महम्राणां प्रथमः । प्राणप्वन्नाद्य च प्रनिनिष्ठनि। गरुक्थ्यो बृह- मामा द्वितीयः । पशुपु प्रनिनिष्ठति । मर्वज्योतिर- निष्टोम उभयमामा तृतीयः। मवम्याऽऽन्य सर्व- ग्यावरूद्धय । विगत्रमंमिनानिष्टोमी ग्थंतर- वृद्ध-मामाभयमामा वा चतुर्थः । त्रिगत्रम्य फल- मवानानि । २३ ॥ ज्योनिगमिष्टामा २५ मामा मप्राण प्वन्नाद्ये च प्रतीनिषु त्रिषु ( प्रतितिष्ठती- नि । मर्वमायुरनाय । न यातिपादन माम्नःग्निष्टामन (माम्ना) सहस्रदक्षिणेन यध्य । संघमायुप्यमान वानीति मकल्पः । कचित्महर्यश्य इति संकल्प्य सर्वमग्नि. टोमवत् । कच्चिन्नाहीन न्युननाहीन. माहस्रो ज्योतिरिति । अंशत्रयः सहस्रदक्षिणा अप्रतन्धोमय र बाताया । गांव यो बृहत्मामा द्वितीय. । पशुषु प्रतितिष्ठतीति । महर५५५ पशुमान्याममिति नामवेयप्राप्ताना गोधर्माणामविरोधन निकायधर्माः । नामयाबृहत्पृष्ठनिकायादारीप्टोम. । शेष पूर्ववत् । मर्वज्योनिरग्निष्टोमम्तृतीयः । सह- स्रण मज्यातिषा ५६य । मवलोकनयायम् । शेष पूर्ववत् । उमयपृष्ठनबिगत्रधर्मनोऽग्निष्टोमश्चनुत्रिगत्रम्य फलमवाप्नोति गर्गावरात्रम्य यत्फ- लं नइवानोनि । प्रनापनि भृमानामन्यादि वमुद्रानिति या सहस्रेण त्रिगत्रमंमितेन ·[ १७ प्रभे-- सत्यापाढविरचितं श्रौतसूत्रम्- यक्ष्ये । उक्तानामन्यतरकामानां सर्वमग्निष्टोमवत्। एतेष्वग्न्युत्तरवेद्योर्विकल्पः । नाण्डिनां चत्वार : साहस्रा ज्योतिरग्निष्टोमः प्रथमः सर्वज्योतिर्दिनीयोऽग्निष्टोमी विश्वज्योतिरुक्थ्यस्त. सीय उमयसामाऽतिगत्रसंमिन एव चतुर्थः ॥ २३ ॥ चत्वारः साद्यम्काः॥ २४ ॥ चत्वारः साधम्क्रा निकायिनो दीक्षाप्रभृति मद्यः क्रियन्त इति माद्यम्काः ॥ २४ ॥ तेषां विशेषः ॥ २५ ॥ तेषा प्रथमम्य कर्माच्यते ॥ २५ ॥ रथंतरसामा बृहन्सामोभयसामा वा प्रथमः। नस्मि- कामाः सोमाहारे प्राधान्य स्पर्धायां भ्रातृव्यव- तम्तितीपी ॥ (ग्व० २) । स्वर्गः पशवा वा ॥ २६ ॥ वमन्ते त्रयोदश्या प्रातरग्निहोत्र' हुत्वा माद्यम्फ्रेण यक्ष्ये म्वर्ग लोकमवाप्नवानीनि पशुमान्भ्याममिति वा । विद्युदमि चतुग्ने सोमप्रवाकान्वृणीते । वर्गचतुष्टयम्य वरणा- र्थमृत्विना नानाविश्ववन्थिना भवन्ति । एकः मोमप्रवाकोऽश्वननुष्टययुक्तं ग्थमारुह्य तथैव द्रुतिं कृत्वा तथैवोत्तरनन्त्रिक्रोशं गच्छनि । एकोऽश्वद्वययुक्तं ग्थमारुह्य प्रतीची दिशं प्रति क्रोशमात्रमेक एकाश्वयुक्तं रथमारुह्य तयैव द्रुनि कृत्वा दक्षिणा दिश प्रनि क्रोशं गच्छति । तम्मिम्तम्मिन्नवस्थिता ऋत्विजा भवन्ति । प्राच्या दिश्वःवयुरुत्तरम्या ब्रह्मा पश्चाद्धोता दक्षिणत उद्गाता एवं गत्वा पूर्वम्या दिश्यःवयुः पृच्छनि । अङ्गिरमो भ्रातृव्यों यजमानस्य तं प्रति सोमप्रवाकमाह यज्ञशर्मणम्तृतीयऽहनि मामो भविष्यति कञ्चिनाहीन इति पृष्ट नाहीनः साधम्क इनि महाव्रतमेवोत्र इति जपितवन्तं रथेऽव- स्थाप्य यनमानगृहं गच्छति मोमप्रवाकोऽवयुः- पन्था नामासी (मि ) देवो देव- मेत्विति च रथस्थ एव यनमागृहं गत्वा पिनगे भू., एव ब्रह्माणमानयनि उत्तरतः पश्चाद्धोतारं दक्षिणत उद्गातारम् । हात्रोद्गात्रो. उद्गातारम् । हात्रोद्गात्रो. म्वम्वसूत्रोक्तप्रश्नप्रतिवचनमिनि भाष्यकृत् । तानृत्विनो वृणीने होतृप्रभृतीन् । अथ मधुपर्कः सक्षेदं नान्दीश्राद्धं विधाय सक्षे- दान्तं प्रकृतिवत् ॥ २६ ॥ पूर्वेद्युगमेयः सौम्या बार्हस्पत्यश्च पशवः ॥ २७ ।। पशुबन्धेन यक्ष्ये । उदवसाय न विद्युत्पड्ढोना पश्चिष्टयादी शाग्वाहरणादिवदिमान. काले आदित्यं मना ( थ्ना ) मीतिवत् । तत्र मध्ये दक्षिणतो यूपम्यानमिति यद्वदिह वेदिमानम् । नम्मााशाहगन्दऋद्धिमानदण्डम्य दशपदोत्तरवेदिगिति केचित् । अपरे तु शम्यामात्रामिति । यूपच्छेदनकाले यूपत्रयम्य ( यूपत्रीन् ) च्छेदनमुपशयम्य च धार- ·। १ पटलः ] महादेवशास्त्रिसंकलिनप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् । यत्याहवनीयं व्याघाग्यत्युत्तरवाद यथाप्राप्तानुवादो व्यहकालः पशुरिति न्यायः । न सद्यम्कालः । अतः परं धाग्यत्याहवनीयमित्यादि । श्वोभृते व्याघारणप्रभृति तम्मिन्नहनि प्रोक्षणान्तं कृत्वा विगम. । सर्पि. प्मदशनं नायापत्योरावश्यकमिति भाप्यकृत् । गत्रौ शयनकाले हिरण्यं मुग्व न्यम्य ( निधाय ) प्रियाया ( भार्याया ) वारू ( गै) शेने ब्रह्मचारी भूत्वा यजमान । उपधानम्थानमूरुं कृत्वा गत्री न मैयुनादि । ब्रह्मचारिवचनात् । श्वोभनेऽग्निप्रणयनादि आज्यानि मादयित्वा युनज्मि निस्र इति केचित् । एता असदान्नति यूपत्रयम्योच्छ्यणं, पशुभिहीन्यादि । केचिदाग्नयं कृष्णप्रीतमपाकरानि । श्वेतपृष्ठं बाहम्यत्यमुपाकगति । एकादशिनीवदिति । अग्नये त्वा जुष्टं० मोमाय त्वा जुष्टं० बृहम्पतये त्वा जुष्टं० उपशयनीयानामावनिर्देश. मर्वमेकादशिनीवत् वपाहामान्तं कृत्वा शेषं पूर्ववत् । कचिद्धाना गनिगिनि नव ममिष्ट यज॑पि नुहानानि । ब्राह्मणतर्पणा- न्नोऽयं पशुरिनि भाष्यकृत् ॥ २७ ।। नदलाभ एनामां देवनानामानुपृयेणाऽऽनयोऽ- शाकपालश्चरू चतग ।। २८ ।। अथवा -एनामा देवतानामष्टाकपालः प्रथमः पुगेडाश., इनगै धरू । एवमि- ष्टिा पशु भवतीनि भरद्वाजवैवानमावाहतुः ।। २८ ॥ धारयन्याहवनीयम् ।। २० ।। पाशुकवदनापि द्रष्टव्यम् ॥ २९ ॥ व्याघारयन्युत्तग्वंदिम् ॥ ३० ।। आघागे यज्ञम्य शिर:स्थानीयः । प्राधान्यात् प्रायभ्याद्वा । गतमन्यत् ।। ३० ॥ सर्पिष्मदशनम् ॥ ३१ ॥ दंपत्योः ॥ ३१ ॥ हिरण्यं मुग्वेऽन्वाभ्यान्तगै प्रियाय भार्याय ब्रह्म- चारी शेते ॥ ३२ ॥ व्यायातम् ॥ ३२ ॥ इष्टया यक्ष्ये । ऋत्विजः समारूढा भवन्ति ।। ३३ ।। एषमिष्टिकर्म पशुकर्म वा ममाप्याग्नीन्समार्गप्य देवयननम् ॥ ३३ ॥ ताभिधाय श्वोभने सर्वदिशोऽश्वरथा सक्षीर- स्तयः सोमप्रवाका विधावन्ति ॥ ३४ ॥ तेभ्यो ·- [ १७ प्रश्न- ४०२ सत्यापाढविगचनं श्रौतसूत्रम्-- यन्नवनीतमुदीयात्तदाज्येऽवनयेत ॥ ३५ ॥ यो जन चतुयुजा पान्यां दिशि युग्यक्रोशान्मर्गण- नगसु प्रसव्यः स्थग्णिां नतः परिक्रमयदश्वन- ग ग्थो वकपदाक्षिणं योजनार्दानि वा क्रोशान्य. श्वग्यन प्रदक्षिणम् ।। ३६ ।। व्याख्यानमिदम् ॥ ३४ ॥ ३५ ॥ ३६ ।। व्याख्यान उत्मगः ॥ ३७॥ एवं देवयनन गन्वा यवमायादिहात्रहोम हवा महागने वद वा प्रातग्निहोत्रं जुहानाति च्छन्दागवचनात । हुत्वाऽज्य पशव इत्यादि गत्रावव संभाग्यजुः । अथ मोमपरिवषणाद्यय मातहाता, उदित आ दन्ये पुन प्रणीय म्वं दक्ष टन्युपस्थाय दीक्षणी- याद्यभिधानान्तम् । अत्र व्रतलाप । बतणुननि वाग्विमर्ग एवाग्निज्योतिष्मन इति प्रकृतिवन्न जागरण, न पृपा मन्ननि कचिकुर्वन्ति । एष्ट्री म्यत्यन्त कृत्वाऽह तदम्मि० आजुह्वान इत्यादि व्याख्यानम् ॥ ३ ॥ त्रिवत्मः माण्डः मामक्रयणः ॥ ३८ ॥ प्रायणीयया प्रचर्य मामक्रयण । विवन्म. माण्ड. मामक्रयण. । नत्र मामक्रयप्र. काशकाना मन्त्राणामही मीमामकमिहिन । कचिहन तम्या आत्मा तम्या म्पमिनि तत्र दशक्नुय एव ऋतुपरवन विधानाव द्रष्टव्या। अन्य त्ववं मन्विा माम नत आति- थ्यप्रचागे न नु वृत्न कालाभावात् । तानूनप्त्रादि । न तु प्रवर्यः काललापात् । कनिदिच्छन्ति । या न अग्न इत्यादि माननान्तम् ॥ २८ ॥ उपमन्म त्रिः सीलन ॥ ३९ ॥ उपसद कर्मापमन् मनमाना त्रि. मलिन् । 'कामामुपपदामममीटनेन त्रिग. त्रभक्तिः ।। ३९ ॥ संमील्य वा प्रचन्त ॥ ४० ॥ । पौवाहिणिकीना लोप एव । पौर्वाह्- णिक्या प्रचर्य समाल्य वदिमानम् ।। ४० ।। यवावग वदिः ।। ४१ ॥ भवतीनि शेपः । यवभूमिः मम्यायनि(म्ययना) वदिभवनि तां यवभूमि विमैत्वनि मिनानि इमा नग. कृणुतनि न भवनि । पधादिपु ग्वननार्यस्य वेदं कृत्वा स्तम्बयनुरादि क्रियन । ग्वनि प्रत्यवेदय वमवस्त्वा० अपारम्मत्यम्य लोपः । इमा नग इति च लुप्यते । देवम्य मवितु., चतु.शिवण्डा नम्या सुपर्णाविति भवनि ॥ ४ १ ॥ अपि वा । . . .

·- १ पटलः ] महादेवशानिमंकलिनप्रयोग चन्द्रिकाच्याख्यासमेतम् । ४०३ यवानी खल उनग्वादिः ॥ ४२ ॥ यवग्वल उत्तरवेदिम्थान म्यानदनुमाग्ण वेदि । नवले वित्तायनी मेऽमीत्यादि क्रियते । एव चान्वालदशःभ्याध'नादि लुप्यने । ध्रुवोऽमि० दवेभ्यः कल्पम्वे- त्यादि मर्व भवति । न तु नाभिनिवपनम । चनु शिवण्डा । इन्द्रघोपवा. इत्यादि प्रच्छादनान्तम् । न त्वत्र व्रतप्रदानम । मर्वत्र माद्यम्क्र नदानीमेवाऽऽपर हाणाया प्रचर्यानचर्य वा पाहिणिक्या. अ. न्व: मुजागृहीत्यादलाप । अग्निं ज्योतिष्मन इत्यादेश्च पौर्वाणिक्या प्रचर्य तदानीमवाः पगहाणिक्या प्रचर्याप्रचर्य वाऽग्निप्रणयनं व्याघारणादि क्रियते उनम्वटे पारंग्रहश्च भवति । अग्निवन्युनर परिग्राहम् ॥ ४२ ।। आरोहण हविर्धान ।। ४३ ॥ आरोहण हविर्धान देशगमनार्य शकट इत्यर्थ । हविर्धानप्रवर्तनाद्याग्नीध्रमण्डपमं. मार्जन प्रकृतिवद्वा-यम ।। ४३ ।। विमिनः मदः ।।४४ ।। पारमितं मदो व्याख्यानम् । एवमेव कृत भवनि मद इनि भरद्वाजः ॥ ४४ ।। म्फ्या यूपः म्फ्यानः बलवालीनि वा ॥ ४५ ।। म्फ्या यूपो भवति । स्पष्टमन्यत् । केनिद्रादुम्बर्यादाप पन्द्रमानि मंमिताभिमर्श- नमौदुम्बर्यादिहामश्च लुप्यत । कचिनाम्याने म्यामिछन्ति ।। ४५ ॥ अग्नीपानीयकाले उनीपामीयमकादशकपालं निव- पनि । ईजानम्य गृहादवमनीवर्गहानि ॥ ४६॥ अग्नीषोमीयपशुकालेऽग्नीषोमायष्टिग्व । प्रतगदिहग्ण नन्वातिथ्याया बर्हिः परि- म्तरणादि कर्मण वा । यज्ञपात्रमादनादि प्रचरणी च पञ्चमी प्रयुनक्त्यकादशकपा- लानि म्फ्यश्च द्वद्वं । कृष्णाजिनादिषट्मवान्यष्टकादीनि । पवित्रकरण यजमान वाचं यच्छ विशन्ता वाग्यत पात्राणि , वानम्पन्या मीत्यादि । अग्नीषोमाभ्यां जुष्टमित्यादि । मं ब्रह्मणः पृच्यम्त्वेन्येवमन्तं कृत्वा वदिकरणादि । प्रोक्षणीगमादयत्याज्यम्य ग्रहण. काले प्रचरणमादिन इत्यादि गृहीत्वा प्रनु ब्रह्मणम्पन्नीन्यादि नत्वजमनुनयन्ति नथे. ध्मावर्हिषोः प्रोक्षणादि आज्यान्यभिमन्त्र्य युपमानं मामियनीभ्य इत्यादि । अग्नीषोमी- येन पुगेडागेन प्रचर्य पिता पुत्रीयाय मप्रप्यति । तम'यार य जानम्य गृहादबहु- यानिनो गृहादिन्यर्थः । तम्माच्च वमनीवरीगृहणानि । अपग्ण शरामगीयमुपमाद. यित्वा स्विष्टकृदादिमिद्धमिष्टिः मंतिष्ठते । मंस्थितायां वा वमतीवरी परिहत्य संप्यति । या यजमानम्यत्यादि पञ्चदोहार्थ शाखाद्वयाहरणमातिथ्याया बर्हिम्तृष्णामपनि । नान्परिधीपाशुक इम उपसन्नह्य- ·[१७ प्रभे- सत्याषाढविरचितं श्रौतसूत्रम्- त्येवं परिम्तरणान्तम् । सव यवत्तदानमिवाग्नये नयेत्यादिसौमिकं कर्म । पशुपात्रसाद- नकाले निम्नः पशुग्शना द्वे यूपरशने । नयैव वपाश्रपण्यादयः । आश्विनं गृहीत्वा यूपं संमार्जनकाले ग्वलेवाली यूपो भवति । यूप' स्थाने पूर्वमेव निहितो भवति । तदनुसारेण युपकल्पनादि वृक्षनियमनक्षणच्छेदनाष्टात्री(श्री)करणश्रयणमंमार्जनादयो निवर्तन्ते । अपर: मंस्कारश्च निवर्तते । म्फ्याकृतिर्वा लेगले लागली)षाकृतिर्वा । खलेवाली लोक- प्रमिद्धैव । आश्विनग्रहणोत्तरकालं. ...। यजमानो येन युपान्कालेनानक्ति कालोऽपि म चपालो दृतामिन्यर्थः । दृतं चपालभाग इनि च्छन्दोगवच- नात् । अद्वतमैन्द्रममीत्यनक्ति मुपिप्पलति प्रतिमुञ्चति । देवम्य त्वेति लुप्यने । रशना- दशे मंमृशनि । ग्वलेवान्य परिव्ययमाणायानुबृहीत्यादि । द्वाभ्या परिव्ययणं न म्वरुगृहनं, यन केनचिद्यज्ञियकाठेनापवषवत् ॥ ४६ ।। मवनीयकाले मह पशनालभते ॥ ४७ ॥ अन मवनीयकाले मह पशृनालमन प्रथममाग्नय मवनीयमपाकगति स्थानान्॥४७॥ अग्नीपोमीय मवनीयमनृवन्ध्यां च ॥ ४८ ॥ अग्नीषोमीयानुबन्ध्ययोः प्रनिनिधिवक्ष्यने । न च मवनीयम्येति वाच्यम् ॥ ४८ ॥ अग्नीषोमीयम्य स्थानेऽग्नीपाीय एकादशकपा- लोऽनृबन्ध्यायाः स्थाने मैत्रावरुण्याऽऽभिक्षया यजेन ॥ ४० ॥ गतः ॥ ४९ ॥ मदश्वः श्वेतो दक्षिणा ॥ ५० ॥ बाह्रीकनानः सैन्धवोऽश्व इत्यर्थः । रुक्मप्रतिमु(यु)क्त दद्यादिन्यापम्नम्बः ॥ ५० ॥ नमाङ्गिरमाय भ्रातृव्याय वा ढयात् ॥ ५१ ।। नमश्चमाङ्गिरमायाध्वयंवे शत्रव वा दानं वचनात् ॥ ११ ॥ द्वप्यं वा ब्राह्मणं कृत्वा नम्मा अश्वर श्वेन रुक्मपनियुक्तं दद्यात् ॥ ५२ ॥ कृ(क)नोगरम्भात्पूर्वमेव भ्रातृव्यः पश्चान्मित्रभृतः । एवं भृताय भ्रतृव्यायाध्वर्यव आङ्गिरमाय दद्यात् । अश्वं दक्षिणाऽपनीय इतरेषां केचिदुद्गातुरेव दीयत इनि च्छन्दो- गवचनात् । मुत्येऽहनि समाप्ते क्रती प्रतिपूरुषमितरेषां प्रतिपुरुषमेका गोर्दीयते छन्दोग- वचनात् । मुत्येऽहनि ऋत्विग्भ्यः कश्चिद्दद्यादित्येवमश्वदानं कृत्वा विषाणप्रासनं सर्वमग्नि- (नी)षोमवत् । प्रागम्तमयादवभृथः । अनुबन्ध्यायाः म्याने मैत्रावरुण्याऽऽमिक्षया, उदवमानीयान्तं, अम्य क्रतोगगिग्मोऽश्वर्युर्भवति ॥ १२ ॥ ।

·- १ पटलः ] महादेवशातिसंकलितपयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् । १०५ संवत्सरं नोपर्युपविशेत् । न मासमश्नीयात् । न खियं नावपधेन । न पादाववनेनिजीत नाञ्जीत नाभ्यञ्जीत | सा दीक्षा । याद संव. सरं नोदाशसीत । द्वादशाहम् ॥ (ख०४) ॥ ५३ ॥ इति सत्याषाढहिरण्यकेशिसूत्रे सप्तदशप्रश्ने प्रथमः पटलः ॥ संवत्सर द्वादशाहं वा पादावनेजनादि प्रतम् ॥ तत्र श्लोकः- एकाहेविति यत्मत्रं प्राप्तम्याप्यनुवादकम् । केचिद्विधायकं युगनर्थक्यमयातनः ।। बृहत्पृष्ठे कृतावेवं सहस्रं तत्र दक्षिणाः । श्यतम्य विद्यमानत्वात्सहस्रेणैव शिक्षति ॥ अग्निरुत्तरवेदिश्च विकल्पेन विधीयते । ज्योतिस्त्रिकद्रुकम्त्वाचा गोत्रिकद्रुक एव च ॥ आयुस्त्रिकद्रुकम्त्वायुर्वाक्यानामद्वयं भवेत् । एकाहेषु च माद्यम्के नाग्निः पयोधिनिर्धवा ।। एकाहेषु महत्रेषु नाचिकेतस्तु वा भवेत् । नियत केचिदिच्छन्ति सहनेऽश्वतरः स्मृतः ॥ धातवीययाऽऽदौ म्यादन्ते चैव ततः परम् । दक्षिणापृष्ठसंस्थाननिर्देशे नियमो न हि ॥ एषु धातवीया हि मर्वपृष्टम्तु विश्वनित् । अनावश्यतरं प्रोक्त दीयते सकलं धनम् ।। ज्येष्ठ्यम्य च विभज्यवं दत्त्वा धावत्मुतं पुनः । उत्तमां दक्षिणा नीत्वा यन्मेदम्तु जपेत्ततः ॥ संस्थाप्य रोहिणीमादि शेषमुत्तरतः परम् । इन्द्रम्याभिनिता यज्ञे सहस्रं तत्र दीयते ॥ एकयूपे ह्यनग्नौ च तथैकादशिनाः स्मृताः । उत्तरं सर्वजित्कर्म पापम्याद (पापानाम ) पनोदकम् ॥ चयनं नियतं प्रोक्तं व्रतं वत्सरमेव च ॥ १३ ॥ इति सत्याषाढहिरण्यकोशमूत्रव्याख्यायां महादेवशास्त्रिसंकलितायां प्रयोगवन्द्रिकायां सप्तदशप्रश्ने प्रथमः पटलः ।

·६०१ [ १७ प्रश्न 1-सन्यापादविरचितं पौनसूत्रम्-~ अथ सप्तदशप्रश्ने द्वितीया पटल । द्वितीयम्यकवि शनिमाग्नष्टोममाम कृत्वाऽऽमया- विनं याजयेदैननान्नाद्यकामं प्रनाकामं पशु- कामंथा ॥ १ ॥ एननोत्तरे व्याख्याना:-द्विनीयम्य कर्म साद्यग्ण यदय चिग्गंगमुक्त्यर्थमामया- व्यन्नादिकामी पशुकामी वा । एतेन यजेन । शेष पूर्ववत् । पञ्चदशमग्निष्टोममाम कृत्वा ( २२-४-२ ) इत्यापस्तम्बः । पञ्चदशम्तोममग्निष्टोममाम । छन्दांगानामकविं. शमग्निष्टोममाम द्वितीयम्य कर्म ॥ १ ॥ निमृभिस्तिमृभिगवर्तन ॥ २ ॥ ऋम्भिरित्यर्थः ॥ २ ॥ तृतीयम्य चतुर्थस्याष्टादशावुत्तग पचमानी वा ॥ ३ ॥ हीनानुनावगेऽनुक्रिया । तम्याष्टादशावुत्नग पवमाना चत्यापम्नम्त्र ॥ ३ ॥ परीक्षपृष्ठौ वा चतुरष्टादनः । पश्चमा होतुगज्य- मष्टादशावुत्नग पवमानी । होतुः पृष्ठं परिक्री- श्चतुर्विशवहिप्पवमानःम्बर्गकामा भवन्ति ॥ ४ ॥ छन्दोब्राह्मणमनात |॥ ४ ॥ हीनानुनावगेन्नुक्रिया । तम्य चतुर्विशावुनगे पवमानी ॥ ५॥ हीनानुनावगेऽधिकारी । आनुजावगे व्याग्व्यानः । म एव हीनः दुःखमीर्दारिद्र्या- दिभीर्वा न मन्त्रिगिति कर्म नाम । धः मुत्येति च । तम्य कर्म माद्यम्ऋणानुक्रियमा श्वः मुत्या यक्ष्ये । आदित्यानवाप्नवानीनि सकल्प. म प्रथमवत् ॥ ५ ॥ अवसादः सोमप्रवाकः ।। ६॥ एक एवाश्वारोहः । न ग्यागहः ॥ ६ ।। दधिद्रुनिश्च त्रिकोशेऽन्तनः प्राह ॥ ७ ॥ क्षीरद्रुतिम्थाने दविनिर्भवति । विक्रांशऽन्ततो गव्यत्यन्तत इत्यर्थः ।। ७ ।। स्त्रीगीः सामक्रयणीः ॥ ८॥ योजने प्रथमं तत्राऽऽगिरमम[मथ क्रांश दक्षिणतो ब्राह्मणोऽथ द्विक्रोशे पश्चिमे भारद्वाजं होताग्मत्रोत्तरतान्त्रिक्रांशेऽन्तन उद्गावाग्मेव मोमप्रवाके नत्र तत्र गन्वा वरण ।

·-- २: पटल:] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् । कुर्यात् । कच्चिन्नाहीन इत्युक्न नाहीन. माद्यम्कोऽनुक्रीत्वश्वः, श्वः मुन्येत्यश्वारूढा ऋत्विन आग्नयाद्यदिष्टिवा पशुर्वा पूर्ववत् ।। शयनं चाशयनं च नयव दीक्षणीयादि प्रायणायाम्तं विधाय विगमः । श्वोभूने मोमक्रयप्रभृत्युवमानीयान्त छन्दोगवचनात्तम्य ऋयप्रभृत्युत्तराहा स्यादिनि वचनात्रि- (स्त्री) गो. ममक्रयणी प्रकृतिवत् ।। ८ ।। प्रक्ष्णुनायो यूपः॥ ९ ॥ म्नक्ष्णुतायो युपा भवनि ।। ९ ।। मंमीलनं वदिईविर्धान पामीयां वमनीवर्गदक्षिणा च ॥१०॥ बी[वंग वदि । बीहीणा ग्नल उत्तरवादिः ॥ १० ॥ प्रथमन ममानं चात्र द्वेष्यम्य वग्णम् ॥ ११ ॥ गतः ।। ११ ।। यद्यम्वागज्येन सद्यः म्वागज्यं गच्छति ॥१२॥ यद्यत्स्वागज्येन च्यन इत्यर्थः ॥ १.२ ।। अग्नंगग्निष्टोमन मर्वमन्नाद्यमवरुन्धं ॥ १३ ॥ अन्न ददामिति द्यन्नाद्य प्रतिवनातीत्यर्थ: ।। ३ ।। प्रजापन'कत्रिका-ग्निष्टोमः । प्रजापतिमामावि ।।.१४ ।। नन प्रजापनिम्बागज्यमाप्नोति ।। १४ ।। भ्रातृव्यमायामनुक्रियो पश्वालम्भा भोजन द्वि- गण्यान्वमन शय्यावनयनम् । प्रथमन समा- न' सदः ॥ १५ ॥ गतः ॥ १५ ॥ मामप्रवाका दधिद्र()निश्च ॥ १६ ॥ व्याख्यातः || १६ || . अत्राश्विपः परं मध्ये क्रोश ऋविमो विगहिना- भवन्ति ।। १७ ॥ ऋत्विज्ञाध्वीदयः ॥ १७ ॥ त एनं प्रातरुपममन्य प्रजापनिर्गोधूमो वेदि- गाँधृमानां खल उत्तग्वेदिगारोहणे हविर्धाने विमिन मदः । म्फ्यो यूपः म्या( स्फ्या )ग्न . --- १ न. ध्येयकांश ।

·[१७ प्रश्ने- - सत्याषाढविरचितं श्रौतसूत्रम्- खलेवाली वा । वडवा श्वेना दक्षिणा । ब्रह्मणे देया । यथा प्रकृतीतरेभ्यः परिक्रिया चतुर्वि५. शतिस्तोत्रीयेण भ्रातृव्याय प्रोच्य यजेन । विश्व- मिच्छिल्पेन सर्वस्नोमेन मन्किामानवामोनि ॥ १८ ॥ मुख्यं षोडशिमन्नं कृत्वा पुनश्च क्रम एवमग्निष्टोममिन्द्रस्तुतं विश्वनिन्मर्वपृष्ठोऽतिरात्रो दशमाहविकारः पूर्ववन्मानादि । तैत्तिरीयाणा क्लप्तिः । तृतीयच्छन्दो[नु]क्रमाच्छन्दो- वतां दशरात्रेण यक्ष्ये पुरुषं पशुमोनो विद्मामी(न्दानी:)नि फलनिर्देशः । अहविशेषः-अ- भ्यासङ्ग्यः षडन्तः । यत्र च्छन्दोमानिराकम्तत्रापि मानसम् । अभ्यामग्य इति कोऽर्थः । तृतीयसवनपतिशम्तोत्राणां समुदायः अर्थनषामभ्यामग्यः पञ्चाहश्चत्वारः छन्दोमा अतिरात्रपृष्ठयमहरतिगत्री घि( विधी )यंत । उभयपक्ष चतुर्य पोडशी, चत्वारश्छ- न्दोमा इति । अपि वाऽन्येन सहानिरात्र छन्दोमाना चतुर्थम्य नामातिदेशान्मानमप्रा- निरनिगप्रम्य स्थानात्प्राप्तिः । एवं सत्युभयत्र कचिन्कुर्वन्ति । अतिरात्र एवोभयपक्षेऽ- निषोमीयपशुक्लप्तिश्च पूर्ववत् । कौसुरमिन्दश्चतुर्थः- कोमुरबिन्दनानिगत्रेण यक्ष्ये । बहवो भृयादिपूर्ववन् । अह. गविशेष:-वृतोऽग्निष्टोमः पाठिकम्य पूर्वव्यहविकारः, त्रयः पञ्चदश उक्थ्याः । उत्तरध्यहविकारायः मतदश उक् याः । छन्दोमानामविगमः । एकविशोऽतिगत्रः । अत्रापि मानसमनीका पशुक्लाप्तिश्च पूर्ववत्पयम्यान्तम् । पौण्डरीक एकादशरात्रोऽयुतदक्षिणाऽत्र कर्म द्वादशाहवत् । शिशिर एकाष्टकाया पौण्डरीकण यक्ष्ये मामृद्धिमवाप्नवानीति । अथवा परमेष्ठिता गच्छामीति । अथवा- म्वर्गार्थ मिनि । महानिः काठको वौपवसथ्यान्तं द्वादशाहवत् । अग्नीषोमीये रात्री वसतीवरीः परिहृत्य पयमा विशमनं कृत्वाऽभ्यामन्यः षडहम्याऽऽरम्भः । अभ्यासङ्ग्यः पडहश्चतुष्टी........: श्छन्दोमानामिनि वाक्यधर्माः केचित्स(षड) हान्तः । मध्वशनादि । अथ चतुष्टोमच्छन्दोमाना पृथग्विकारोऽन्वहं महस्राणि ददाति । अश्वसहस्रमुत्तमेऽन्वहं शतमाना अत्र गावः । अथ ग्रहः-ऐन्द्रवायवानः शुक्राय आग्रयणार एव त्रिरावृत्तिर्भवत्यहा दशम ऐन्द्रवायवान इत्यादि । अथ कापेयानामवह एकैकेन व्यत्यासेनायो यूपः प्राकृत एष । पालो यूपे भवति । बीयुत्तरा वेदिः बीहीणा ग्वल उक्ता (त्तरा)वेदिः । भाग्द्वानो होता भवतीत्या पस्तम्बः । आस्मिन्क्रनाविति शेषः । शेष पूर्ववत् ।।

·२ पग्ल:] महादेवशानिमंकलिनप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् ।
४०९
विधानचिल्पश्चतुर्थ । तम्य कर्म-माद्यम्ण विश्वनिच्छिल्पेन यक्ष्ये । मर्वस्या-
नाद्यम्य प्रम्बा प्रमत्र। गच्छेयामनि नामवयाद्विश्वनिनि विगंधेन निकायिना धर्माः । मर्व
प्रथमवत् । ऋविश्वग्णाच्या नाहीना विधनिच्छिल्प
माद्यम्क्रः पश्च(शव)श्च ।
तयवादिन आदित्य :: ......... मुन्या च च्छन्दोगवचात् । अथ वा व्यह-
माद्यो(या) वा दीक्षाप्रभृतिप्रायणीयान्न प्रथमाह का मृत मवनीयप-
रिम्तग्णान्त द्वितीय माम्यमुत्तमं च वि निद्धा मन मर्ववेदमदक्षिणा
विश्वनिचिल्प दति । शिल्पयुक्त इत्ययः । निमामिभिरित्येके । तत
उदवमानीयान्न विवाय गहिणी वन्ममित्यादि । ततः पादावनेननादिमाद्यम्क्रधर्मा
भवनात्य. ॥ १८ ॥
उयननाभिचग्न्यजन ॥१०॥
उयनादिशब्दाम्प गणविविस्त कमनामवेय वनि मंशयः । अन्यन्ननिरूढन्याद्गुण.
विविज्यातिष्टोमादिप काम्यन्वाञ्च नित्यमुत्पत्तिशिष्टमपि मोम वाधन । यद्वा गुणविशि-
टकर्मविपानमामि कल्पनाता वर मन्वयलक्षणा मामादिवत् । नच यथा वे श्यनो
निपन्यन्यादिवास्यापदाशतकियामामान्यन कर्मणि गौणत्वेन कर्मवचनत्व युक्तम् ।
अन्यन्तविप्रकृष्टायबाण वम्य ल...iviniत वक्ष्यति । तद्वरं लक्ष-
वाऽश्रिता । गौणन्य चान्यन्तायांन्तपरत्वाच्छनिवाधः । लक्षणाया तु तद्वत्यपि वर्न-
मान श्यनशा दहिनाणीपादिवटुपमननायश्यनविविपर एव करणीभुनेन तु
यागन करणीभतम्यापारयता नान्नग्ण मन्वयंलःणा लभ्यत इत्यकवाक्यत्वार्य लक्ष-
णाश्रयणम् । तात्पर्य तु श्रन्यय पति न श्रुतिबाधः । उच्यते-गुणविधी तावत्म
एव म्नानन्यः । तम्य चान्मनापमानमनु नपन्नमिति तद्वन्यपदेशात्मकवाक्यशेषानु.
पपत्ति । विशिष्टविविस्त गाग्वादेवायुक्तः । न च मामादिवत्पदान्तरम्यानन्यगतित्व
यथा वैदयेन इति वाक्यशेपानमागदगौणत्वेन नामन्वभवात् । अवश्यं हि वाक्य-
शेपम्यदमव प्रयोजनम-कय नाम इथेन गव्दम्य वन विज्ञायनेति । तम्मा-
नाम येयम् । ज० म० १-४-५ ) ।
तम्य कम इयनन यश्य । शत्रमग्णार्यमिति मंकल्पः । ऋत्विग्वग्णकाले व्रात्यपुत्रा.
न्छन्त्रशास्त्रकुशलानन्नानान्वा ऋविना वृणीनं । बनि(वाना)नवनीतमाश्यप्रतिनिधिः ।
संपामद्गान!मान्ययाणा वाताया दुग्यम् । अभिवाना व्याधिगता इति च्छन्दो.
गवचनात् द्रु दाना दिसत भवति ॥ १९ ॥
ग्यो हविर्धाने ॥ २० ॥
भवन इति शेपः ॥ २० ॥

·[१७ प्रथे- ४१० मन्यापाढविचिनं श्रौतसूत्रम्- नेल्वको वाधको वा म्फ्याग्रा यूपः ॥ २१ ।। चपालम्यान विद्यते ॥ २१ ॥ शावनभ्य अधिपवणफलक भवनः ॥ २२ ॥ चोदनाद्भवन. ।। २२ ॥ अग्नय रुद्रवन लोहिनः पशुः ॥ २३ ॥ लोहितवर्ण पश ॥ २३ ॥ माद यन्युपाचवन्नयामी ॥ २४ ॥ हविधान इनि शप ॥ २४ ॥ शग्मयं वर्हिः ।। २५ ।। भवानि शेप । यत्र यत्र वाहमवति नत्र नत्र आद्धव प्रस्तर इत्यापम्नम्त्र. ॥२५॥ वीदक दमः ॥ २६ ॥ वभीनक द.म. सर्वत्र । वाणवन्त परिचय इत्यापम्तम्ब ॥ २६ ॥ लोहिनाणीपा लाहिनवमना निर्वाना ऋविजः प्रचरन्ति ॥ २७ ॥ छन्दोगवचनान्न चान वर्मा हिरण्यमालावर नमानम्य लोहिताणीपादिनियमः । याग- काले निर्वाना• कण्टालम्बित गनापीना ऋविन प्रनग्यु ॥ नवनवदक्षिणाः कणा वण्डाः कटाः ॥ २८ ॥ खण्टा काणा इत्याएम्तम्बाय विशेष ॥२८॥ नां दक्षिणाकाल कण्टकवितुयुः ॥ २० ॥ लाहिताणीपादिकाम । वितुदय पाइययुगाना लोहिताप्णीपादिभि- विदयु समाख्यानात् । अत्राध्यापनीय विशेष.--- इच्छन्हन्यननि कण्वग्यतर- पवमान कुर्यादबृहत्पृष्ठम् । नीयनन्येतद्विपरीतम । पग पगवन गच्छन्न प्रनिनिष्ठदिनि पूर्ववप्लवं च ब्रह्ममाम कर्यान । प्रनापनेकत्रिकाग्निष्टोमः सर्वम्य पाप्मनी निर्दिश्य गच्छति । चतुर्विशनि गा दक्षिणा ददाति' ( आप : श्री. २२ ४-२९ ) इति । यदीच्छन्हन्येनति नया ग्यंतरपवमान मा-यदिने बृहपृष्ठो भवन्येनद्वा विपर्गनमान्नाः मर्वज्यानि नीयननि श्यन आरब्धश्चनदानी विपर्गन बृहत्पवमाने ग्यंतरपृष्ठ इनि मर्व. ज्यानि पक्ष पग पगवत गच्छेयत्र तत्रापि न प्रनिनिष्ठदिति श्यन आरब्यस्तदा पूर्वव- स्ममानविधि , ग्यतरपवमान ( वा ) बृह-पृष्ठ इति तदा प्लव ब्रह्ममाम कुर्यात् । इनर- याम्त पक्षयोः प्लव आहेब वग्माण सर्वज्यानिश्च । यत्र कुत्रचित्प्रतिष्ठानिवृनिश्च श्यनफलं शेषमुक्तं माद्यम्को वा श्येन एकत्रिकरना. पट्माद्यम्का इनि शाचिः) वक्षनि(वक्ष्यनि ) ता ।

·) २ पटलः] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाच्याम्यासमैनम् । ४११ इति च्छन्दोगवचनान् । आपम्य सायम् इति शबरम्वामिना व्याव्यानं जैमिनीयतृती. याध्याय । नदा प्रथममाधम्क्रवन्छ। उठ्य निधर्माश्च वर्तन्ने । प्रजापतकत्रिकोऽग्नि- टोमा भवति । तम्य कम-प्रजापनरकत्रिकण यक्ष्य । सर्वपापक्षयामिति मकल्प. । शेष मर्वमग्निष्टोमवत् ॥ २० ॥ त्रयो वाचग्नोमाग्नेपां द्वावानिष्टोमा । मनो- मोऽनिगत्र उत्तमः । नम्मिन्मी ऋचः माणि मामानि मर्वाणि यज पि प्रयुज्यग्न । ३० ।। माग्निकोऽनग्निको वा भ्रूणहत्यापनोटकं मर्वपापापनादकमतन्कर्म तृतीयो वाचम्नोमा निकायिन. पूर्वावग्निष्टोमा मग्यता मामानी । प्रथमम्य कर्म । वाचम्नामेन यक्ष्ये । मर्व- भूतानामाविपत्यार्थमिति । तम्याग्निष्टोमवकल्प । नाहींना वाचम्तीमम्तत्र विशेष. नम्मिन्निनि । मर्वा ऋच माणि मामानि सर्वाणि यनषि यन्यन्त । नत्रव ममाम्ना- नमेकया बहिप्पवमान महस्रेण ज्यान्ययन नियतमवुद न्यव॒दं निग्ववक ममुद्रं मलिलम, न्तमिति म्तोत्राणा मंग्ल्यामुक्त्वाह- तम्मिन्मा ऋच ' दनि । ऋग्वदविहिताः मर्व (वा ) जप्याः । यत्र यनुपी यजुर्वेदविहिताश्चापश्चाकग्णा जपःपम्यानानमन्त्रणाः मर्व ( वा. ) ममुच्चयन प्रानन्या. । कचिन-करणा विप्रयोगा ययाभाग व्यावन- थाम् । पृपा वा बिल विप्यतु । देवा वा विभजतु । अर्यमा वा विभजनु इत्येवमादी- नामपि चतुर्भिभ्रिमादने । अष्टामि ममति, टर वमादीना ममच्चय । माभ्यकया प्रथमया बहिप्पवमानं दशमिद्दिनीयया अन्नन तृतीयया महस्रेण चतुय व ममा- म्नानश्छन्दोंग , । तत्र चन्नाग वाचम्नामा व शमन्व मनि अनका वयुन्वति । तयैव गामृगाणा नथवागातृगणान् नन्नन्या व मामय जपामनन्तंन्दा यारिन ऋविना भवन्ति । तथा कात्यायनेन भगवनोक्तम्- इन्दगाऽ यावद्भिदातृगण. ' इति । इहानन्तवेदान्यायिनाऽभावादम्मिन्कालऽम्मदादीना नाचिकार इति । कचिढाहु.--ऋप्यधिकारवादम्मिन्काले एम्मदादीना नाधिकार. । मनुप्या विद्य- माना इन्यम्मिन्काले नाप्यधिकारोऽम्ति, । तम्मान्मर्वाणि यपि मर्वाणि मामानि प्रयुज्यन्त इत्यर्थवादे मस्रप्रयाग । अनेका ऋच आवशदावापम्याने ( पु ) म्तोमानिशमनवद्यजुपम्तथा नपापम्थानादयस्वथ मामानि पवमानप्वावापा विदृ ( वा ). चम्तोमवये ( दे )व मर्वमग्निष्टोमवत् कार्यम् । द्वितीय भामनि विशेष.-तृतीयम्य वाचम्तोमन मर्वन्नामेन यक्ष्य । मभूतानामाधिपत्यार्थमिनि । मर्व ज्यानिष्टोमानिगत्रवदिति गुणविधिपरत्वान्न मर्वम्तामविकार । उक्ता वाचम्नीमधर्मा । चा. मामवदान म्या- प्येवं प्रयोग इनि भाप्यकृत् ॥ ३० ॥ - .

·४१२ सन्याषाढविचिनं श्रौतमृत्रम्- [१७ प्रश्ने- वान्यानां प्रघासा वान्यम्तीमाः ॥ ३१ ।। व्याख्याम्याम इति शेषः । व्रात्य मम्कारहीन । प्रवामान्यत्र दीपान्तरनिवाम । अन्यत्र वामः प्रवाम इति भाप्यकृत् ।। ३१ ।। त्रिवृतोऽग्निष्टोमी ग्र्थनग्मामान उक्थ्या द्विपनाः षोडशीः सर्वेपाम् ॥ ३२ ॥ उक्थ्या रथंतग्मामानु ( नो ) द्वितीयो वा गिटीमा वाक्या (ब्रान्या ना प्रवा. सेभ्यः पुनरागमने व्रात्यम्तोमयंजनेत्यर्य । पटपोटटय टनि वान्यनामविशेप । त्रीणि पवमानानि त्रीण्यच्छावाकमामान्याज्यपृष्ठयाचगनानि । त्रिपट पाटगावयुम्नामो ज्येष्ठानां व्रात्याना वयमा ज्येष्टाना वा पुण्यकर्ममिवा वान्यम्तम कर्यादिनि स्मृन्यन्न. गन् । नत्र पञ्चदशमतदशकविशम्तृ । नि ) णवत्र्य । म ) सम्मिश म्तामा भवति । चतुःषोडशी मर्वषा वान्याना मीन ग्वी वा यजन्त. इति वचनम । गत हीयन्ते, एते हीयन्ते ययं व्रात्या प्रवमन्ति नहि ब्रह्मचर्य चरन्नि नहि कृषिवाणिज्य गि(च) गन्ति । अदीक्षितवाच वदन्ति इनि च पाडशा वा एतपा म्तीम पामान निह- न्तुमर्हति । य एने चत्वार. पांडशा भवन्ति. तन पाप्मनी निर्मन्यत इति छन्दोग- ब्राह्मणम् । ( अ ) हीना वा, इत्यादिना य उक्ताम्ने नन पोटशिनमपेयु । वाक्या- (वात्या) उपनयनादिमम्कारहीना अप्यन्यम्य पूर्व ममानगांवोद्भवा भार्यान्वन परिगृही- तवन्तम्तेषामपि अवकीणिवद्द (द पतिका एवापयः पृथक्पृथगहि यज्ञीपकरणानि पात्रादीनि च कृत्वा प्रथमयज्ञनवा वान्यम्नामयंगन्निनि द्राह्यामति । दविद्युतमिनि वान्याय प्रतिपदं कुर्यादिनि ज्यानिष्टोमे विहिन. नम्मा ज्योतिषष्टा वान्यनामनगनिनि निदान- कारमतिः । वात्या बहवः मह त्रयन्त्रिशदिति केचिदनियतपारमाणा इति । बहुयजमाना अहीनभृतद्वादशाहवत्प्रयोग.- न शिशिर दक्षिन्न इत्यादि मर्व ज्योतिष्टोमवत् ॥३२॥ उष्णीषं प्रतादी ज्याहांडो ग्था विपथः फलका- म्तीर्णोऽश्वोऽश्वनरश्च युग्यो कृष्णं वामः कृष्णवलले अजिन गजनो निष्कः ।। ३३ ।। उप्णीषं च प्रतोदश्चेत्यादयोऽप्याहाऽऽपम्तम्बः । उणीप शिरमा वष्टनवस्त्रम । प्रतोदो ज्याह्रोडः कशा । ग्थः प्रामद्ध । फलकाम्नीण फलकामिग्वाऽऽम्ती न कलशाभिः । केचिदधिकफलकाभिरिति । अधोऽयतरश्च युग्याँ ग्यान्तरवाहा । कृष्णं वासः । कृष्णदशमित्यर्थ. । कृष्णवलक्ष अनिन आविक 8 चमणी एकमेव द्वाभ्या. माविम्यां क्रीतं भवति । नयाश्चमणी. पा, महिने कृष्णवन्ट, अनिन भवतः। कृष्ण- ·२ पटलः ] महादेवशास्त्रिसंकलितमयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् । ४१३ श्वेते इत्यर्थः । गजनो निष्को रजतेन सहितो निको योनितो व्रात्यानामलंकरणार्थ आभरणविशेष इत्यर्थः ३३ ॥ नगृहपनेः ॥ ३४ ॥ गृहपनियनमानः । एतत्मर्व गृहपतगहरेत् । एतानि द्रव्याणि गृहपतेः संमार्याणि त्रयस्त्रिंशद्गाच(नं गाश्च गृहपतगहगेदिति च्छन्दोंगेन म्पष्टमुक्तम् ॥ ३४ ॥ बलकान्नानि दामतृपाणीतरेषाम् ।। ३५ ॥ इतरेषा यजमानानां वक्ष्यन्ति बलकान्नानि दामतृषाणांतरेषामिति भावः ॥ ३५ ॥ दे (हे) दामर्ना द्वे (द्वे) उपानहीं ॥ ३६ ।। म्पष्टम् ॥ ३६ ॥ द्विप हिनान्यजिनानि ॥ ३७॥ मंहितं मंधिः ॥ ३७॥ त्रयस्त्रिशता त्रयत्रिशना गृहपनिमुपसमायन्ति ॥ ३८ ॥ गवा त्रत्रिशश्चैवमककम्य यनमानम्य, एषा व्याख्या । बलकान्तानि दामतूषाणि वामांमीत्यर्थः । कचिलकान्तानीति आविकानि लाहिप्रि(तप्रा) याणि वमनानि म्युः । रत्नकम्बलमिव वामांमीत्यर्थः । द्वे द्वे दामनी द्वे द्वे एकैकम्य देशे स्यानामेकं वस्त्रमुभ- यत्र दशायुक्तं भवतीत्यर्थः । एककम्य यजमानम्य द्वे द्वे उपानहावेकैकम्य द्विषंहिता- न्यानिनानि त्रीणि पूर्वाभ्यामनिनाम्या व्याख्यातान्याविक द्वे चर्मणी । एकमेकं द्वाम्यामा- विम्यामिति । व्याख्याता गवां त्रयस्त्रिंशजकैकम्य बलुकप्रभृत्येनदन्तानि, इतरेषां यन- मान(नानाम्)। (') हनं नवत्युपोषणं पृथक् मर्वम्यैव । दहनम् । यदि नीवेत्तदोदवमानी- यान्तं करोति ॥ ३८ ॥ ता दक्षिणा भवन्ति ॥ ३९ ॥ गत. ॥ ३९ ॥ अपि वा पट्पष्टिगांवा दक्षिणा भवन्ति ॥ ४० ॥ अथ वा पट्पष्टिर्गा दद्यादित्यापम्तम्बमूत्रम् ॥ ४० ॥ अथो ग्वल्वाहुर्यदेवपा संपादितम्यात्तद्युम्तद्धि व्रात्यधनमिति विज्ञायने ।। ४१ ॥ अथ व्रात्येभ्यो यानि निनाम्गुरुणीपप्रनोदादिबलकान्नानि च ये व्रात्याचार्याया- व्रताः म्युम्तेभ्यो ब्रह्मबन्धवे परमागधाय वेति च्छन्दोगवचनात् । एवमुदवमानीयान्तम् ·४१४ सत्यापाढविरचितं श्रौतमूत्रम्- [१७ प्रश्ने- । षदषोडशी निन्दिनानाम् । द्विषोडशी कनिष्टानाम् । ऊवम्तामा ज्येष्ठानाम् । चतुप्पोडशी सर्वपाम् ॥ ४२ ॥ वाचः म्तोमेन यजेन । न न वमन्त वान्यम्नामः । वान्यम्तोमन चतु.पोइशिना यक्ष्यामह इति संकल्प. | अकाम्यार्थः प्रायश्चित्तार्यम्नम्मान्न फलनिर्देशः । नाहींनो व्रात्यम्तामश्चतु पोडशी मवषा गृहपतीना दक्षिणना दण्डम्यानीया। तदुक्त भाप्यका- ग्ण कपर्दिना-इनरपा प्राकृत एव दण्ट उणीप प्रतोदा यूपः । यथा प्रतोद उप्णी- पेण सह पशुनिया जनार्यो भवति । उषी रशनाम्पानीय । पशारूपकरणऽसमर्थत्वा- त्प्रनोदम्य काष्ठान्तरं ममय (तेन) मह मिनाति । अथवा प्रनादाकृतियप उष्णीषण सह मर्वषा यजमानाना कर्यदिशावत् दक्षिणाकाल एवं कुर्वन्ति । एतं भवा भावा)- स्त्रयस्त्रिंशदृत्विग्भ्यो दद्युरिति च्छन्दागवचनम् । षट्पीडशीयनाशंमा निन्दिता वाक्या वात्या) उपय । पूर्ववद्वान्यम्तोमन पटषोड- शिना यक्ष्ये । शेष पूर्ववत् । म्नात्र वा शप: । द्विपीडी कनिष्ठा प्रथमवद्यु(द)पेयुः । पूर्ववद्रात्यम्नोमन द्विषोडशिना २४ये । शंष पूर्ववत् । ... जना ज्येष्ठनात्या उपेयुः । अथेष शमनीयाना मे याना म्तामा ये ज्येष्ठा इति च्छन्दागबाह्मणम । प्रजन- नात्त शमनीया इनि च्छन्दागपत्रकारवचनात् । प्रजननमामाज्यष्टवान्या, वान्यम्नामे- नोवम्तोमेन यश्यामह दनि । शप पूर्ववविधाय स्मृनिनादिनप्रायधिनानि कृत्वा वैवि- धवृत्ति समवनिष्ठेयुः । उर्वमन्य मह माननादय । नत इनरपा यानयञ्चनान् । वाजपेयादिभिरूपनयनं कृत्वति च्छन्दागवचनात् । अब नाकमदः पञ्च निकायिनम्नेषां प्रथम आतिथ्यानामत्यनिरुक्तमिन पग्निष्टोमा द्वितीया नाकमदा ममता चतुर्थी नाकमत्रय. त्रिशत्मामवेदविशेष आगमयितन्य . न छन्दोगे विद्यते तम्मान्माम वेदान्तर दृष्ट्वा पदार्थविज्ञानं कर्तव्यमिति भाप्प्यकांग्णोक्तम् ॥ ४२ ।। आदित्यानां प्रयनिरुक्थ्यो नाकमदा प्रथमः ।। ४३ ॥ व्यावृत्ति पाप्मना भ्रातृव्येण गच्छन्नि ॥ ४४ ॥ अग्निष्टोमा इन अङ्गिरमां द्वितीयः । माध्यानां तृतीयः । मम्नां चतुर्थनाजी वीर्य- मामांनि । त्रयम्मिशः पञ्चम इन्यके । प्राजा- पन्यः पञ्चमः । प्रजाकामाऽभिभवा भ्रातृव्यमाभ- भवनि(ने) । विनुत्त्या भ्रातृव्यं विनुदन (ग्व? ५) ॥ ४५ ॥. आदित्याना नाकमदा प्रयतिना यक्ष्य पापक्षयामिनि मंकल्प. । द्वितीयम्याङ्गिरसा नाकमदा प्रयतिना यक्ष्य, स्वर्गाय पापायामिनि वा । निकायिना तृतीयम्य माध्याना ·यक्ष्य, २ पटलः ] महादेवशाबिसंकलिनप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्याममैनम् । नाकमदा ( प्रयनिना ) यक्ष्ये । पूर्ववफलम् । चतुर्थम्य मरता नाकमदा प्रयनिना नेजस्वी भृयाम वीयार्थमिति वा । पञ्चमम्य नाकमदा त्रबिशन प्रयतिना यक्ष्य । प्रानापन्यन वनि म्वामिनि । अभिभरभिभुवा यक्ष्य भ्रातृव्यममिभवानीनि । मर्व. मग्निष्टोमवत् । अय विनदत विनदक या यक्ष्य, भ्रातृव्यविनादनार्थमिति । शेष पूर्ववत् ॥ ४३ ।। ४ ४ ।। ४५ ।। चिनिग्नामः प्रजननकामः ॥ ४६॥ निनिम्तामन यये प्रजननामिनि संकल्प । मममिष्टोमवत् ॥ ४६ ॥ गायत्रणाक्थ्यन ग्र्थनग्माम्ना ब्राह्मणः पुगंधा. कामा यजन । ही गायत्री पूर्वो ब्राह्मणम्य॥४७॥ गायत्रण ग्यनग्माम्नाग्निष्टामन ब्रह्मवर्चमकामा यतन्यापम्तम्ब. । अम्मिन्कर्मणि ब्राह्मणम्यवाधिकार । गायत्रावमिष्टामा प्रथमयज्ञावित्यापम्तम्बीय विशेषः ॥ ४७ ॥ उत्तरः क्षत्रियम्य ॥ ४८ ॥ पूर्ववद्याख्यानम ॥ ४८ ॥ नना ब्रह्मवर्चमं ब्राह्मणम्य पूर्वेण क्षत्रियम्यो. ग्णाग्रमव्यथं न तु बहुपश भवनः ॥ ४९ ।। बृहम्पतिमवन तम्य कर्म-त्रिवणामिष्टामनामया मकल्प. । ब्राह्मगम्य ब्रह्मवर्चम फलम् । क्षत्रियम्य गष्ट जनपदमग्रमायुर्वायपुम्पप्राप्त्यर्थी मविचल्यु( अविचाल्या) भवति । राष्ट्रनिवामिना-पि चाल्पाम्नथायुधायननाश्च नथव फलनिर्देश । न तु बहुपशू इव भवन इति निन्दायवाद । ब्राह्मण क्षत्रिययायनमानयोः कर्नव्या प्रथमयज्ञाविति ॥ ४९ ॥ त्रिवृता-निष्टुता-निष्टोमनापूनो यजेन ॥ ५० ॥ त्रिवृ--:': मनापुतो यजेन ब्रह्महत्यादिदापदुष्ट मर्वपापक्षयार्थमिति । मामप्रवाकादि मवमसिष्टोमवत् ॥ ५० ॥ आग्नेय्यः पुगेरुचः । आग्नेयी मुब्रह्मण्या । ५१॥ दशक्रय एव । केचिद्विकारण अ:शुर शम्त देव मामाऽऽप्यायतामग्नय एकधनविद आ तुभ्यमग्नि. प्यायतामा वमन्ननाऽऽप्यायम्वन्यादि । ५१ ॥ आग्नेयर्यापु स्तुवन जां हिरण्यं च दक्षिणा ।।५२।। अग्निरजया. माम्यत्वात्प्रतिनिधित्वाच्च ।। ६२ ।। एनमेव चतु ष्टोमं कृत्वा श्रोत्रियोऽक्षहनः स्वाहतः कामहनश्चरणहना वा यजन ॥ ५३ ॥ १ क. रव. चिनिम्मो।

·[१७ प्रभे- । ४१६ सत्यापाढविरचिनं श्रौतसूत्रम्- एतमेव चतुःष्टोमामिनि । एतमेवाग्निषु तं चनुष्टामं कृत्वा श्रोत्रियोऽक्षहतो ब्राह्मणो घूनकारः । कितव इत्यर्थः । म एतेन चनु.ष्टोमेनाग्निष्टुना यजेत । मर्व पूर्ववत् । एतेन चतुःष्टोमेन श्रीहनो यनेन स्त्रीषु परिक्रि(रकी)यामु मक्तः । म पूर्ववत् । कामहनोऽ- प्यतेन चतुःष्टोमेन यजेन । म्पष्टमन्यत् ॥ १३ ॥ अश्वः श्यावी दक्षिणा ।। ५४ ॥ गतः ॥ २४ ॥ स ब्रह्मणे देयः ॥ ५५ ॥ साऽश्वः ॥ ५५ ॥ यथाप्रकृतीनरेभ्यः ॥ ५६ ॥ अवर्खादिम्यो दक्षिणा अग्निष्टोमवदिति भावः ॥ १६ ॥ एतस्यैव वायव्यामु पञ्चदशमनिष्टोममाम कृत्वाऽऽमया- विनं याजयेत् । अभाधकामं प्रनाकामं पशुकाम वा।।५७॥ याजयेदित्यन्वयः मर्वत्र । एतम्यव वायव्याम्विनि कर्मान्तर्गपदेशः । अग्नि- पुध(टुद्ध)मात्मकम्तेन मेधावी यनेन । अग्निष्टुता यक्ष्य, चिररोगमुक्त्यर्य मर्व पूर्ववत् । अन्नाद्यकामोऽप्यनेन यनेन । अग्निष्टुना यथ्ये अन्नाद्यमवाप्नवानीति । प्रनाकामः प्रना. मवाप्नवानीति । पशुकामः पशुनवाप्नवानीति विशेषः ॥ १७ ॥ (एतस्यैव रेवतीपु वाग्वन्तीयमग्निष्टोममाम कृत्वा ब्रह्मवर्चमकामम् ।) एनम्यैव शकरीषु वार वन्नीयमनिष्टोमसाम कृत्वा पशुकामम् । एतमेव चतुःष्टोमं कृत्वा ग्रामकामः। ( अपवा भवन्ती. न्यके । ) त्रिवृनाऽमिष्टुना ब्रह्मवर्चमकामः । पञ्च- दशेनामिष्टुना वीर्यकामः ॥ ५८ ॥ एतम्यैव रेवतीषु वाग्वन्तीयमग्निष्टोममाम कृत्वा ब्रह्मवर्चमकामा यजन । तम्य कर्म पूर्ववत् । ब्रह्मवर्चममवाप्नवानीति । प्रनाकामः प्रजामवाप्नवानीति भग्द्वानापम्तम्बौ । फलनिर्देशः सर्वत्र द्रष्टव्यः । एतयैव चतुःष्टोमं कृत्वा ग्रामकामो मनन फलनिर्देशः । एतेष्वप्रवर्या इति केचित् । त्रिवृताऽग्निष्टुताऽन्नाद्यकामः । पञ्चदशेना- ग्निष्टुता वीर्यकामः ( आप० श्री० २२-६-१३ ) इत्यापम्नम्बः ॥ ५८ ।। सप्तदर्शनामिष्ठनाऽनिष्टोमेन यज्ञविभ्रष्टो यजेन । याम्मिन्वा यज्ञक्रमी विभ्रशेन् ॥ ५० ॥ ।

·21] महादेवशालिसकलितपयोगचन्द्रिकान्याग्ख्यासमेनम् । ४१७ मनसेनानिष्टता यज्ञविभ्रष्टा यनेन । नैमित्तिकमनन् । यस्मिन्कर्मणि विभ्रंशिते पुनः पुनः क्रिया । अथवा यस्मिन्क्रनो विभ्रंशितम्त ऋतु पुनः कुर्यात् । अग्निष्टोमवत्कु- दिति भाष्यकृत् । तन्म समञ्जसम् । मूत्रार्थस्तु-यज्ञविभ्रष्टः प्रमादादालम्याद्वा चत्पुनः कल्पादारभ्य सर्वं कुर्यात् । छन्दागमत्रऽप्येवम् ॥ ५२ ।। त्रिवृदवायं वदनः ॥ ६०॥ अवाधं पैशृन्यादि गजगामि । त्रिवृदग्निष्टुत् ॥ ६० ॥ पञ्चदशीऽनिहन्यस्य निघ्नतः ॥ ११ ॥ अनिहत्यस्य शास्त्रे योऽनिहनत्महस्रग यानयादिन्यवमादिविशिष्टम्य पञ्चदशोऽ मेष्टुत् ॥ ११ ॥ सप्तदशोऽनाशा(श्या)नम्य भोजन प्राश्यकवि शो जनं यतो गान्धारकलिङ्गमागधान्पारम्कग- न्सौवीराधा ।। ६२ ॥ सप्तदशेन ब्रह्महादेग्नम्य भक्षितन यजेन प्रायश्चित्तम् । एकविंशमान यता गान्धा- 'दिदेशान् गत्वैकवि शेनाग्निष्टुता यनंत । एतन पापदेशगमननिषेवः प्रतीयते ।। ६२ ।। त्रिणवनौजस्कामः ॥ ६३ ॥ यतेति शेषः । ओजो बलमिन्द्रियं वीर्यमिति मन्त्रवर्णाच । ओजम्कामत्रिण- नामिष्टुता, नियमोऽत्र द्रष्टव्यः ।। ६३ ।। पञ्चदशेन वीर्यकामः । सप्तदर्शन प्रभाकामः । एकविश्वेन प्रतिष्ठाकामः । ( त्रयनिगन म्वर्ग- कामः)॥६४॥ गतः । प्रयन्त्रि शोऽग्निष्टुत्स्वर्गकामस्य ।। १४ ।। अपिता ज्यीनिष्टीम एव । अनिष्टोमे मन्किामा- कामयेत् ॥ (ख०६) । ६५ ।। इति सत्यापाढहिरण्यकशिसूत्र सप्तदशमने द्वितीयः पटलः । अथवा यदमिष्टुत्मसमानातं नैमित्तिक नत्सर्व प्रकृते ज्यातिष्टाम एव विकारे काम- देव । तेत्र 'अनननं ज्योनिः ' (ते. स. त. स. ७-१-१ ) इत्यधिकृत्य यदेतत्फल. पासात • यं कामयते तमेतेनाभ्यनुने ' इति -गोविकृतिविज - सर्वेषा पर्व विकल्पः । सर्वधामग्निटुना यक्ष्ये सर्वान्कामानवाप्तवानीनि फलनिर्देशः । गत. । . ।

·४१८ सत्याषाढविरचितं श्रौतसूत्रम्- [१७ प्री- मन्यत् ।। ६५॥ इति मन्याषाढहिरण्यकशिमूत्रव्याख्याया महादेवशात्रिमंकलितायां प्रयोग- चन्द्रिकाया सप्तदशप्रश्ने द्वितीयः पटलः । अथ मप्नदशप्रश्न ननाय पटल । त्रिवृनानिष्टोमेनानिरुक्तनानाद्यकामा यजेत ॥१॥ चत्वानिवृतोऽग्निष्टोमा ग्यतरमामानः । नेपा प्रथमेनानिरुक्तेन ग्रामकामो यजेत, ( आप० श्री० २२-७-१।२ ) इत्यापम्तम्बः । निकायिनत्रिवृत्स्तोमा अग्निष्टोम- सम्था रथंतग्मामान । त्रिवृता यक्ष्य ग्राममिद्धयर्थमग्निष्टदुपहवेन यक्ष्ये, ( यक्ष्यामहे ) इत्यादि शेषं पूर्ववत् ॥ १ ॥ अनिरुक्तं प्रातःमवनमिन्यके ॥ २ ॥ एक इनि शाग्वान्तोक्नं सर्वमग्निष्टोमवदित्यर्थः ॥ २ ।। अश्वः श्वनो दक्षिणा । म ब्रह्मण देयः ॥ ३ ॥ व्याख्यानमतन्माद्यम्के । इतरेषा किचिहानमुक्तम् ॥ ३ ॥ बृहम्पनिमा द्वितीयः ॥ ४ ॥ द्वितीयो द्वितीययनः । गनमन्यत् ॥ ४ ॥ ग्रामणो ब्रह्मवर्चमकामः पुगंधाकामा वा यजेत। यं वा स्थापन्यायाभिषिञ्चेयुः ॥ ५॥ ब्राह्मणम्य यज्ञो न गनन्यवेश्ययो. । त्रिवृता बृहम्पनिमवेन यक्ष्य, बृहस्पतिमवा- प्रवानि, पुगेधार्थमिनि वा मकल्प । मर्वमग्निष्टोमवत् ॥ ५ ॥ पग्निजी होना भवति ॥ ६ ॥ परिमृद्भवतीति वचनाद्धातृवरणकाले पग्विनी होना भवति ॥ ६ ॥ अरुणो मिर्मिरखिशुक्रः ॥ ७ ॥ अरुणो वर्णतः । अक्षिणी यः पुनः पुनरुन्मीलनि म मिर्मिरः त्रिशुक्रः कर्मभिः श्रेष्ठः । मातृतः पितृतश्च म्वयमभिजनविद्यावृनैा । एवंभुतं होतारं वृणीत इत्यर्थः॥७॥ बृहस्पन जुपम्ब न इति बाहम्पन्यमनिग्राद्यं गृह्णाति ॥ ८ ॥ अनिग्राह्यकाले प्राकृती द्वौ गृहीत्वा बाहम्पत्यमनिग्राह्य गृह्णात्याग्नेयैन्द्रसौर्याणामन्य- तमम्य विकारः । अपिवा ममुच्चय एव न विकारः । अन्ते निवेशः प्राकृतान्गृहीत्या स्थानापन्नत्वात्सौर्यविकारः । बृहम्पने नुपम्व न इन्यचमुक्त्वोपयामगृहीतोऽमि बृह-

·२ पटलः ] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् ।
।
स्पतये भ्राजस्यते । सौर्यपक्षे तथैव
-एप
न यानिगिनि ॥ ८॥
वाहम्पत्यः पशुरूपालम्भ्यः ॥ ९ ॥
'आग्नेयं सवनीयं पशुमुपाकृत्य बाहापन्यमपाकगेति' इति वचनाच्च । प्रजापतये
त्वा जुष्टमुपाकरोमीन्यादि । प्रजानन्त इत्यादिषु) द्विवचनेनोहः । सर्वमकादशिनीवदेक
एवं यूपः । केचित्पृथगिन्छन्ति । तदोपशयपान्नीवनी । एकयुपपक्षे द्वे ग्शने इत्यादयः
स्वरुद्वित्वं मर्वदात्वेन । चादनाभावाद्गणगणधर्मा न प्रवर्तन्त इति केचित् ॥ ९ ॥
मानःमवने मन्त्रेषु नागशरमेष्वकादश दक्षिणा
व्यादिशानि ॥ १०॥
प्रात मवने मन्नेषु नागशमवकादश दक्षिणा गावस्तुथो वो विश्ववेदा विभनत्विनि
विमज्य दानम् । दाक्षिणादिहीमा नयनादि च व्यादिशति ॥१०॥
आज्यन माध्यंदिन सवनऽग्निमन्वारब्धं कृष्णा.
जिनेऽभिषिञ्चति । यथाऽग्निचिन्यायाः
शुक्राम-
न्थिनोर्वा ममावेण ॥ ११ ॥
माध्यंदिने प्रातःमवनवदानमात्र दक्षिणाहीम कृत्वा प्रातःमवने दक्षिणा दत्ता इह
न दीयमानामतृतीयमवन दातव्याश्चाम्मिन्काले नीर्थन नयाः ॥ ११ ॥
अश्वद्वादश माध्यंदिन मवन ना उभयारुपाक-
गेनि । द्वादश तृतीयमवने ॥ १२ ॥ ना वशाया-
मुपाकगति ॥ १३ ॥
अश्वद्वादश माध्यंदिने ददात्येकाऽश्वोऽन्या गावम्ता उभयीरुपाकगेनीति या माध्यं.
दिन आग्नेयीस्तृनीयमवनार्था[म्तामा सर्वामामुभयोः पृथक्करणमित्यर्थः । माहेन्द्रम्तोत्रं
प्रत्यभिषेक आज्येन । कृष्णाजिनमानीर्य तम्मिन्नामीनं यनमानमाभिषिञ्चति । शुक्राम-
न्थिनोर्वा । संत्रावेण · बृहम्पने युवमिन्द्रश्च वम्वा दिव्यम्येशाये उन पार्थिवम्य । धत्तं
रयि५ स्तुवने किरथे चियूयं पान म्वम्निभिः मदा न., इनि मृत्रान्नरोक्तमन्त्रेणानिग्राह्य-
काले बृहम्पने भ्रानम्विन्भ्रानम्वी त्वमित्यादि मुवच्छहीन्यनुमन्त्रणम् । मार्यपक्षे तृती-
यसवने सन्मेषु नागशंमेप्वकादश गावः प्रदीयन्त ॥ १२ ॥ १३ ॥
अपिवाऽष्टी प्रातःमवन एकादश माध्यंदिन सवने
द्वादश तृतीयमवने । अश्वं तृतीयशोऽनुसवनं
दद्यादिन्यकेषाम् । मर्वा माध्यंदिने मवन इन्येके
॥ १४ ॥
अपि वेति विकल्पः ॥ ११ ॥

·[१५ो :- ४२० सत्यापाइपिरषित मोजमूम- मनमनग्योः सवनयोने वा मनसा व न ॥११॥ अयं कल्पः शाग्वान्तरम्थोऽपि वत्यापम्तम्बीये दर्शनाच ॥ १५ ॥ त्रिवृतोऽमिष्टोमस्येषु विक(ए)ति कृत्वाऽभिचरत्यजेत ।। १६॥ शेष मर्वमग्निष्टोमवदिति न्यायाच्च । इषुम्तृतायोऽभिचारार्थः । इषुणा त्रि) वृता यक्ष्ये परमरणार्थम् । श्येनवत ॥ १६ ॥ तत्र विशेषः- ममानमिनरच्छयनेन ॥ १७ ॥ पतम् ॥ १६ ॥ त्रिवृतोऽमिष्टोमः ॥ १८ ॥ अश्वः श्यावो दक्षिणा । म ब्रह्मणे देय.' ( आप० श्री० २२-७-१९ ) इत्यादि पूर्ववत् ॥ १८ ॥ शुनम्कर्णम्तोमः । मर्वम्वारः ॥ १९ ॥ चतुर्थः मर्वम्वार इन्यापम्तम्ब । मर्वम्वार उत्तरे वयम्यधिकारः । साद्यरक्रादीनि कर्माणि कृत्वा नानपुत्रवानम्मिन्कर्मण्यधिक्रियते । त्रिवृताऽग्निष्टोमेन शुनस्कर्णस्तोमेन सर्वम्वारेण यश्य इत्यादि । शेष पूर्ववत् ॥ १९ ॥ मरणकामो यजेन यः कामयेतानामयनां स्वर्म लोकमियामिनि विज्ञायते ॥ २० ॥ त्रिवृता शुनस्कर्णम्नामन सर्वस्वारण यक्ष्य । म्वर्गलोकमवाप्नवानीति संकल्पः । समिमगा। दीक्षाप्रभृति यजमानम्याऽऽभवकाले मरणं यथा संभविष्यति वना यक कर्तव्यः । छन्दोगवचनात् । ... .: । ५. १.१ । न व्रतादीनि । अन्नभन्नमेव मासापवर्गीला. । आरब्धे यानभक्षान् गर्नेऽवनयेन् । सुक्तवाक आयुरादिलोपो सामाका- मार्थत्वाच ॥ २० ॥ याम्पः पशुः शुकहरिन उपालम्भ्यः ॥२१॥ पशुकाल आग्नेयं मवर्नायं पशुमपाकृत्य यमदेवत्यं पशुं शुकवर्गमाइम । यमान त्वा जुष्टमुपाकगेमीत्यवं निगमो भवति ॥ २१ ॥ कृतामं दक्षिणा ॥ २२॥ गतः ॥ २२ ॥ भाभव स्नृयमाने दक्षिणेनौदुम्बरीमहनेन वाससा पनोदशेन प्रावृन्य दक्षिणाशिराः संवित्रवि ·३ प्र] महादेवशाखिसंकलितमयोगचन्द्रिकाध्याख्यासमेनम् । ४२१ बाममाः समापयतमनं यज्ञमिति ॥ ( ग्व० ७) ॥ यज्ञ- समधामनु संतिष्ठन ।। २३ ॥ आर्भवे म्तृयमाने ( पवमाने ) स्तृयमाने दक्षिणेनादुम्बरी कृष्णाजिनमाम्नीर्य दक्षिणा शिराः पत्तोदशमाहम वाममा मंवेष्टय ब्राह्मणा ममापयतमन यज्ञमिति पमकन्वा तत्रैव संनिष्ठते परिममाप्यते ॥ २३ ॥ पृथगरणीप्वग्नीन्ममागेयोनग्नागयणेनादिन्य- मुपस्थायारण्यमभिप्रनि । यदि ग्राम विवमन्पृथ. गरणीवनीन्ममागद्यानग्नागयणना:दित्यमुप- स्थाय गृहेषु प्रन्यवम्येन । यद्यनभिप्राप्नुयानान्य- जकतनाह । नेन भृक्थ्यो ग्र्थनग्मामा । भनि- कामा यत । धेनुदक्षिणा ॥ २४ ॥ गतार्थः । भृनिकामी भृकयन यःये भूतिमान गनीति मकल्प । मवमुक्य. वत् ॥ २४ ॥ अक्षय्य ह वै सुकृतं नानुमानवाजिनः ॥ २५ ॥ अक्षम्य ह वा इति । चतुर्प चतुर्ष माप क्रियन्न दनि चानमाम्यानि तन्प्रयुक्- तामि वैश्वदेवादीनि, नरिष्ठवाश्चातुर्माम्ययानी • करण यन ' (पा मृ० ३-२ ८५) इति सूनकाल यजणिनिः । तम्य चातुर्माम्ययाजिन मुकृत यागननितफलमाधनधर्मा- पापर्यायमपूर्वमक्षय्य क्षेनुमनाक्य न कदाचिदपि भागन अपथिन शक्यते । 'अय्यजया शक्या (पा. मु. १-१-८१) इनि । ति क्षय । भ्वा० पा० २१६ । इन्यम्मान्नि- पातितः । न्याख्यातमन्यत् ॥ शिशिरे द्वादश दीक्षाः कृत्या द्वादशीपमदश्च कृत्वा फाल्गन्या पाणमाम्या मुन्या यथा मवनि नथोपक्रमः । अथ वा चत्र्या वा यथा म्याद देवम्याहान व विशुनामी- रीय म्याताम् । प्रतिपदीत्यर्थ. । उत्तरं च बामणप्राथामिक वारणप्राचामिकामनपर्वणि प्रतिपद्युत्तरमाकमेधीयानामानिगात्रं पञ्चदश्या द्वादशी ( श ) दीक्षाद्यविधिनापक्रम- श्छन्दोगवचनात् । फाल्गुन्या पौर्णमाम्यामिनि पक्षमाश्रिय प्रयोग - शिशिरे षष्ठयां प्रातरग्निहोत्र' हुत्वा चातुर्माम्यैश्ये अलग्यं में मुकृत म्यादिति मकल्प । मित्यमिदं कर्मेति मगवना मनुनोक्तम् । मोमनानाम्य दनि भकल्प कृत्वा त्रिवृता वक्ष्ये, विद्युदमि० मोमप्रवाकादि मर्वमग्निचयनवदिनि भाप्यत । यज्ञदन मिण धातु- मास्यानि भविष्यन्ति तत्रभवता इत्यादिना । नमाम्यानानि सूत्रवचनमनिरात्रप्रभू- तयश्चाहर्गणा अन्यत्र चातुर्माम्यानि गजमुयाभ्याम् , इनि च्छन्दोगवचनानम्मिन्नेवाहनि ·[१७ प्रभे- । वपया ४२२ सन्याषाढविरचितं श्रौतसूत्रम्- दीक्षा द्वादशाहवदत्रापि अन्वारम्भणीलाप कचिदिच्छन्ति । द्वादशोपमदश्च कृत्वा द्वादशाहवद्यपच्छेदनकाले न यूपच्छेदनम् । उत्तग्वेदिकाल नोपवपति चात्वालम्य लोपः । वदिमानं कृत्वा नतु शिवण्डन्यवाश्योत्कर कृत्वा विनायीत्यादि सर्व लुप्यते प्रच्छादनान्त शिष्टं मर्वमहीनभृतद्वादशाहवत् । पयम्यार्य वत्मानपाकृत्य पश्चाद्वैश्वदेव- म्याऽऽमिक्षाया अपाकरणम पोमीयम्य ममनहनकाले आतिथ्याया प्रयुक्तान्पारधीन्प्र- युननि । परिद यान् ) पशुनियो ननममयं मनद्यति । आतिथ्य काले अग्नीषोमयिम्याss. ज्याभिमन्त्रणान्न कृत्वाऽन्यादानादि लुप्यते। यवमतीभिः प्रोक्षण पृथिव्यै त्वनि पारधेः मर्वा अप पगात मप्रेप । येन कनचिच्छकलेनानक्ति । न चपाल:, नियोजनकाले परिधी नियोजनम् । दक्षिण परिधी, प्रचर्य पुराडाशमनु वैश्वान- पानन्यहविषी निर्वपनि, इनि आश्वलायनात पयमा विशमनं कृत्वा वैश्वदेव्या आमि- भाया दोहनं पूर्ववदुक्तम ( नना ) वन्मापाकग्णं कृत्वा ( ) मेवं परिम्नग्णा- न्तम् ॥ २५ ॥ त्रिवृदग्निष्टोमी वैश्वदेवम्य लोके ॥ २६ ॥ धोभूत महागडे वृद वाऽग्ने नयन्यादि ( त्रिवृट ) ग्निष्टोमो वैश्वदेवम्य लोक वैश्व- देवम्य म्यान मवनीयाना निर्वापः काले मवन यार्थानि मर्वाणि वैश्वदवानि मणि च पात्राणि प्रयनक्ति । ( अपग्न ) मवनीयकपालानि भन्नार्थमकं बृहत्कपालं च वैश्वदेव- कपालानि चम्म्याल्या म्फ्यश्च द्वद्व ( परत ) पात्रीद्वयमवशिष्टानि तन्त्रण सवनी- यवत्प्रानदोहपात्र वाजिनपात्र चन्यादीनि । तन्त्रण वानम्पत्याऽमीत्यादि वेषाय वां मवनीयान्निरूप्य वैश्वंदवहीप्यनुनिर्वपति निमप्तान्त्रीही निनि शर्प निर्वापो भारत्यर्थः महत्यर्थः । उभयार्य निरुप्य प्रोक्षणादयः । अवहननकाले मवनीयानवहत्य व्रीही- नष्टधा कृन्वा मत भागान्ममृज्य यथाभागं व्यावन-वमिति लानार्थान्विभनत्युभयोर्यथा- देवननिर्देश । कनिष्ठा लानाथा भवयु । भूयिष्ठा वैश्वदेवार्था तानवहत्य पर्यायण त्रिप्फलीकरणं वैश्वं दवमवनीयार्थाना निधान तन्त्रण मवनीयाना पेप्यान्विभज्य वैश्व- देवान्पेप्यान्विभजति मवनीयानामन्द्रमपि वा वैश्वदविकानां कृष्णान्तानि सर्वाणि कपा- लान्याधाय मंत्रावरुण्या दोहनम । तता वैश्वदच्या दाहनम् । मदन्तीधिश्रयीत इत्यादि । एकम्या पाच्या पिष्टानन्वाम्य पिष्टानुत्पृय बहिनिन्पुनानि । क्रमण यवपिण्डं कृत्वा चातुर्माम्यवद्विभज्य निर्दिश्य क्रमेणाहामनम्। उद्धामनकाले मवनीयानुद्वाम्य वाजिनसेच- नान्त कृत्वा चातुमाम्यानामुद्रामन वानिनमेचनान्तं क्रमेणालंकरणमित्यादि ॥ २६ ॥ - १°न्नाना।

·३ पटलः ] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्याच्यासमैनम् वैश्वदेवः पशुः । वाहम्पन्याऽनृवन्ध्या ॥ २७ ॥ भवतीति शेषः । प्रोक्षणादि कृत्वा प्रदक्षिण परिधि परिवीय वैयदेव पशमुपाकगति । ऐकादशिनावृत्तिः । पूर्ववत्मवनीयपशानियोजन पारधी । मवनीयानामाद्य चानुमा- म्यानासादयनि । द्वयोवांनिन संमृज्योन्कर मादयनि । प्रनरणकाले मनीयः प्रचर्य वैश्वदेवहविर्भिः प्रचरति ॥ २७ ॥ न यूपं मिन्वन्ति ।। २८ ॥ पगिधिनियमाच्च ॥ २८ ॥ नोनवदिमुपवपन्ति ।। २९ ।। नियमाच्च ।। २९ ॥ पग्धिौ पशुं नियुञ्जन्ति । उन्मुकं वर्हिषि वा। उनए विमिन्वन्नि । यूपानुत्तविदिमुपवपन्ति ॥ ३० ॥ प्रातःमवनीयान्वैश्वदेवहवीं :प्यनु निर्वपनि । ममान तु विष्टकृदिडम । न यूपं मिन्वन्ति । नोत्तरवदिमुपवपन्ति । परिधी पशुं नियुजन्नि । उन्मुकं बर्हिषि वा । मिन्वन्त्युत्तरेषु यूपान् । उत्तरवदिमुपवपन्ति ( आप० श्री० २२-८-१८ ) इत्या. पस्तम्बः । ममान तु म्विष्टकृत्तन्त्रणेन्यर्थ । वमाप्राशिवयोश्च तन्त्रणामयामभया पयम्ययाकिव शाम्बा तन्त्रणाकर्षपक्ष उत्कर्ष इति । दक्षिणाकाले पञ्चाशद्दाक्षिणा ददाति । न यूपापम्यानम् । न परिधिप्रहरणं कृतमिति चान्वालकार्य म लुप्यने उपम्थानादि मर्वमग्नीपोमीयवत । पालिकम्यानिग्राह्यम्य निवृत्तिः, त्रीणि ग्रहणानि केचित्पाक्षिकमेवनि तम्या अत्रापि परिधी नियोजनम् । अथाढवमानीयान्न विधाया- हतं वामः पग्धिाय चातुर्माम्यव्रतान्युपयु. । ममामा वैचदेवः ॥ ३० ॥ ननश्चनुर्पु मामेषु वरुणप्रघामानां लोके त्रिग- त्रोऽग्निष्टोम उक्थ्योऽनिगत्रः । मारुनः पशुः । वारुणो द्वितीयः । मंत्रावरुण्यनुवन्ध्या ॥ ३१ ॥ आषाढ्या पौर्णमाम्या मुत्यारम्भी यथा म्यात्पूर्ववद्वादश दीक्षा द्वादशीपमदश्च कृत्वा, एवं काल प्रतीक्ष्याऽऽरम्भ. । वाणघामाना ला के द्विदिवम इनि च्छन्दोग- वचनात् । षष्ठ्या द्वितीयन यध्ये, विहिरन गति मर्व च दशाहवत् । नम्मिन्नहन्यव दक्षिणीया । यूपच्छेदनकाले एकयुप छिननि, उत्तग्वदिमुपवपन्यौपवमय हन्यग्निवद. त्तरं परिग्राहं कृत्वा प्रनिप्रस्थाना शाखामाहरति मारुन्याः शाग्वाया अपि वत्मापाकरणं, । ।

·[ १७ प्री- प्राथम्यान्प्रथम- ४२४ सन्यापाढविचनं श्रीमसूत्रम्- यूपकाल यूप मिन्वन्नि. पयमा विशमन कृत्वा मागत्या दोहनं सवनाये मावर्हिगहर- णम । प्रमुनमयं वा मंनद्वमित्यादि परिम्तग्णान्तम् । गोभूने माग बुद्र वाऽसे नयेत्यादि अग्निष्टोमवत् । मननी निर्पिकाले वैश्वदेव. .:. निवापि निर्वपति पूर्वम्मिन्नहन्युनरम्मिन्नहनि मर्वाणि विमज्य वा ( आप० प्रा० २०-८-११ । दन्यापम्तम्बमम् । कपर्दिना माष्यकारेणाप्यमुक्त नम्मादेव विचार कर्मन्य । अम्मिन्नहनि सर्वाणि वामणप्राघामिकानि हवींषि कर्नव्या- नीति विभज्याम्मिन्न नगम्मिन् । अथवानम्मिन्वति मंशयः । प्रथम हनि मापा निर्वाप , दति केचिद्वर्णयन्ति । अथ मनिकम्यानम्मिन्निपि करणाभावात् । तम्मानपूर्व हनि विभज्य पूर्वम्मिन्नुत्तरम्मिन्निति मिद्धान्त । गिद्गदर्शनादापम्तम्बन भगवना माकमधहवीप्यपच्छियाक्तमिनि । पुनश्च लिग नामाम्ययष्टि के ए मवत्र पयम्या देवता इह मोमषु पशुदेवता वैश्वदेवे वैश्वदेव. पशु । वझणप्रवामदचर मामन पशु । द्वितीयम्य वारुणः । माकमधे पयम्या नाम्नि नम्माइन्य. पशु शनागिय वायव्य पय. । टिके वायव्यः पशुरिति दर्शनान्मारुनः पशु पम्मिन्निद्यमानात । मारनप पन्नानि मप्त हवीपि पूर्वाम्मन्नेवाहनि द्वितीय उनगम्मिन्नहानि वाम्गम्य विमान मापयम्यामकश्च कायश्चोत्तरम्मिन्नहनि अव च प्रतिपदर्शनाच कायपप्युम्मिन्नहनि कय माकमये व्यहे वारुणाधामिकेम्यो इचह च माकमच चमणप्रवासयारेककपाल वन अनामी च नवत्यै प्रतिपदद्वयं विवीयने तणावामयोगहनामनर्गम्मन्नहनि प्रतिपदि विहितं माकमेधे व्यहमेवीत्तरेऽहनि वंचकर्माणि प्रतिपदि विहित नम्मिन्कायमप्यत्तम्मिन्नहनि कर्मव्यमे प्रयोगः कर्तव्यः । अत्र प्रकृतमनपगम । मवनीयाना पाच योग कान्ले मननीयायांना वारुणप्राघामिकाना च पात्राणि प्रयुनक्ति, मव यानिमय नम्मिन् शप यानि वामणप्राचामिकानि ऐन्द्राग्नपर्यन्तानि निरुप्य प्रति. प्रम्याना मद्भयम् वा तन करम्भपात्रार्थान् . महेव प्रोक्षणादयः प्रागधिवपनान्तं कृवन्द्र मित्रम्य पपपत मामम्य मरम्वन्या इति तण्डुलानिदमिन्द्रम्याग्ने मवितुः पप्ण इन्द्राग्न्याममनामिनि पेषणायन्वान्नवविवाप । क्रमेण चतुर्यन्तेन कपालान्युपधाय- मैत्रावरुण्या दोहनम । मदन्तीविश्रयति इत्यादिपिण्डं कृत्वा प्रथमतण्डुलान्यथाभागं व्यावर्त-वमिदमिन्द्रम्य हरिपत इन्द्रम्य पृषण्वन इत्यकं भागमिदं मोमन्य मरम्बस्या इन्युक्त भागमय 'गंदासाना व्या वर्ग-नामिनि पुनश्च व्यावर्तवमय तण्डुलाना व्यावर्तेपा व्यावन-वं न्यावयामिदं मामम्य मरम्वत्या इनि चगेः । इदमिछान्योमेरुसामुर्समो मेपम-वर्य कगनि । अब यवानामधिश्रयणादिलानानन्द्रमथ मैत्रावरुण्या दध्यानयन.

·। १. पटलः ], महादेवशास्त्रिसंकलितपयोगचन्द्रिकाव्याच्याममेतम् । ४२५ माय वारुणप्रघासिकानां यथाक्रम मेषमधिश्रयनि । नती दयानयनमन्तग्निं मर्वपाम- द्वासनकाले सर्वेषां क्रमेणोद्वासनम् । द्विगत्रवदग्निष्टोममामानुमाग्णनि । कचित्पश काले मारुतः पशुः । विहरणादूर्ध्व काले मानीलीयम्य रक्षणं मवीयपशाग्ने वाननिदिनि कृत्वा मानीलीये करम्भपात्रः प्रचारः । अन्निनि नपिन्वा मवनममीन्यादिमवीय. प्रर्य वारुणप्रघासिकर्मपान्तः प्रचरति । ममानं तु लिपिम् । वंशपिकाणा च । पश्चाशदक्षिणा ददाति पत्नीसंयानान्तमहः मंतिष्ठते । द्वादशाहवदहीनसंतनयः । मैत्रावण्या वत्मापाकरणं कृत्वा तदानीमव वामण्या:- ध्वर्युः करोति । मैत्रावरुण्या दोहनं कृत्वा वारुण्या दाहनमः वयुग्व । कचित-प्रनिप्र. स्थातव । सवनीयस्य परिम्तरणान्तम् । महागडे बुद्ध्वा अग्ने नयेत्यादि । मवनीयनिर्वापकाले द्वे भजनार्य कपाले एका. दश कपालानि मेयर्थमष्टा वा कायार्थमककपालं म्फ्यश्च द्वद्वम् । शिष्टं मर्व पूर्ववत् । सवनीयान्निरुप्य तम्मिन्नेवाग्नये जुष्टं० प्रागविवपनात् । यथाभागं व्यावत-वामि दमिन्द्रम्य हरिवन इन्द्रम्य पूषण्वन इदमिन्द्रम्य वरुणम्य कम्येन्द्राग्नीना च क्रमणाधिवाप कृत्वा कपा- लन्युपधाय मैत्रावरुण्या दोहनं कृत्वा यथाभागं व्यावन-वं व्यावयामिदं वरुणम्यद कस्येत्यादि प्रथममैन्द्रं सवनीयक्रमेणाधिश्रित्य मायंदाहाद्यन्तग्निमिन्यादि । उद्वामन. काले क्रमेणोद्वामनम् । नात्र मेष्यमेषयोव्यनिहारः । (म्वम्या म्वम्या) पशुकाले वास्णः : । प्रचरणकाल सवनीये. प्रचर्य नता वामण्या. प्रचार करोति । अ-वयुः काया- नुबाह इत्यादि, ममानं म्विष्टकृदिई प्राशित्रं च पञ्चाशद्दक्षिणा । अवभृयकान्ट विन्दु- स्पर्श कृत्वा पिकनिकालयोन प्रक्षेपः । मैत्रावरुण्यनुबन्ध्या भवति । उदवमानीयान्न, ततश्चातुर्मामयतानि भवन्तीति । अथवाऽऽश्वलायनमतादुत्तरेयुरेव वारुणप्राधामिकाना मर्वपा निर्वाप. करम्भपात्राणां । अथैवं प्रयोगः- पूर्वम्मिन्नहनि पयम्यात्रयस्य दोहन मंत्रावणम्य माझ्या वाम ध्याश्च । श्वोभूते सवनीयकाले उभयार्थानि पात्राणि प्रयुज्य मवनीयानि निमप्य नामु यवामु बारुणप्रत्रासिकानि सर्वाणि निर्वपति करम्भपात्राानि उभया(नि) निगद्यापमादनम् भयं निगद्य प्रागधिवापनात्कृत्वा यथाभागं व्यावर्तध्वमिदमिन्द्रम्य हरिवन इदमिन्द्रम्य पूषण्वत इदं सोमस्येदं सरस्वत्या इति चर्वर्थान् (इटामिन्द्राग्न्या.) इडमिन्द्रम्यग्निः सवितुः पृष्ण इन्द्राग्न्योर्मरुतां वरुणस्यति पौणान्तान्क्रमणाधिवाप. । क्रमण कपाला- न्यूपधाय मैत्रावरुण्या दोहनम् । ( ततो मारुत्या वागण्याश्च ) । मदन्तीविश्रयण पिण्डं कृत्वा पृथक्तण्डुलान्यथाभागं व्यावर्तध्वमिदमिन्द्रस्य हरिवन इदमिन्द्रम्य पृषण्वन इत्यक भामम् । इदं सोमम्य सरस्वत्या इत्येक भागं पुगेडाशम्य व्याव-वमयन्द्रपुगेडाशमय पाः ·[१७ प्रभे- चरुमथ ... . सत्याषाढविचिनं श्रीनमुत्रम्- तण्डुलान् , व्यावथां व्यावतध्वमिनि त्रि, पुनर्व्यावर्तध्वं (या) सा मेषी पुनावतेयां वारणकायो । इद सोमम्यदं सरस्वत्या इति चरू । इदं वरुणम्येदं कम्येत्युक्तमितरेषां यथाक्रममधिश्रयणं घाः म्न(म्थ) धर्माऽमि (लाना) इत्येन्द्रमथ मंत्रावरुण्या दध्यान- यनमयासयमय मौम्य सावित्राद्येन्द्राग्नपर्यन्तानधिश्रित्य मेषीमधिश्रित्य माझ्या दयानयनमथ कायमन्तरितं मर्वषाम् । उद्वामनकाले सव यानुद्वास्य द्वयोः पात्रयांमद्धग्ण कृत्वा Tiनि क्रमेण । पशुकाले वारुणः पशुः । धिष्णियविहरणम्यो मानीलीयम्य धारण मवनीयम्य पशोः ० अग्ने वानजिदिति कृत्वा मानीिय करम्भपात्र. प्रचार । अक्रन्निनि जपित्वा भुवनममीत्यादि सवनीयैः प्रचर्य वामणायः मर्व. ममान तु स्विष्टकृदिड वशपिकाणा च । दक्षिणाकाले पञ्चाशद. दानीति पूर्वकल्पन ममानम् । कचित्प्रथमऽहनि मर्वपा निर्वापः। तदा प्रयोगोऽनन्तरोक्ते नुल्यः । तदाऽप्यवभूधादुदत्योदवमानीयान्नमिति। ममाता वरुणप्रघासाः ॥ ३१ ॥ तनश्चतुर्यु मासेषु साकमेधानां लोक त्रिरात्रीड- मिष्टोम उक्थ्योऽनिगतः ॥ ३२ ॥ अब कानिक्या पर्णिमाम्या त्रिगत्रम्य प्रथमऽहनि मुत्या यथा भवति तथा द्वादश दीक्षा द्वादशोपमदश्च कृत्वा नदनु आरम्भः । अथवा छन्दोगमतास्तम्य त्रिरात्र- म्योत्तममहः पर्वणि यथा म्यात्तथाऽऽरम्भः । द्वादश दीक्षा विवाय द्वादशाहवत्तम्य कर्म- अनियंत्रेण यक्ष्ये विद्युदसि० सर्व द्वादशाहवत् । नाग्निचयन न मावित्रः । उनग्वेदिविधानात् । प्रमिद्धमापवसथ्यान्तं कर्म वमनीवर्गमगिभिद्रुत्य पयामि विशास्ति । अम्मिन्कमणि युपं मिन्वन्ति, अग्नी- पोर्मायकाले मवनायपरिम्तग्णान्तम् । महारात्र वद्धवाऽम नयेन्यादि असिष्टोमः । प्रानःमवनीयानां पुरोडाशाना निर्वाप- काले प्रातःमवनीयाना निमप्यारायऽनीकवते नुष्ट निर्वपामीति । यवपक्षे निरुपयवेषु चाहिपक्ष निरुमाहिषु । अवहननात्पूर्व विभागः । ब्रीहिपस व्यावर्नथामिति । इतरथा Hi... । व्यावर्तध्वमिन्द्रम्य हरिवन इन्द्रस्य पृषण्वन इदमिन्द्रम्याग्नेरनी. कवतः । शिष्टं यथोक्तम् ।। ३२ ॥ आग्नयः पशुगन्द्राग्नी द्वितीयः । ऐकादशिना- स्तृनीय प्राजापन्यो वा सौर्यन्वन्ध्या ।। ३३ ।। पशुकाले प्राप्त आगेयः पशुः । ऐन्द्रवायामः । पोष्णीकम्य प्रथममहर्विकारत्वा- तम्य व्यहम्य ::.:". । मवनीयः प्रचर्यामयेऽनीकवते प्रचारः। माध्यंदिने य: मह मरुद्भयः मानपनेभ्यो निर्वापश्चरु. । मरुद्भयः मानपनेभ्यो जुष्टं निर्व.

·। १ परः] महादेषशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमैनम् । ४२७ पामीति पूर्ववत्प्रचारः । मर्वमग्निष्टोमवत् । पत्नीमयामान्तमहीनमंतनयः । गत्री वमनी- बरीषु परिहनामु गृहमेधीयेन चरन्ति ( २२-८-१६ ) इत्यापम्तम्बोनम् । अन्जना- भ्याने च पञ्चदोहादि परिम्तरणान्तम् । महाराने बुद्धवाऽग्ने नयेत्यादि उक्भ्यः पोडशी न त्वहीन. । छन्दोगमनाच्च प्रान- रनुवाकमुपाकरोति तथाऽऽहाऽऽपम्नम्बः–'उनम्म्याहन उपाकृते प्रातग्नुवाके पूर्णा. दर्येण चरन्ति' ( २२-८--१७ ) इति । शालामुवीय प्रतिप्रथाना पुनः मयनीयः पुरोडाशैः-ऋडिनः प्रात.मवनीयान् ' निर्वापो भवति । ऐन्द्रं निरूप्य पूर्ववद्यव. प्रीहिविभागः । ऐन्द्राग्नः पशुः । मवनीयैः प्रचर्य कीडिनां प्रचारः । माध्यंदिनमवनीयः म्वतवमो निर्वापः । ममद्भयः म्वनवद्भयो जुष्टं निर्वपामि । र वनवानत्र नियतः ऐन्द्र निरुप्य म्वतवद्भयो मरुद्भवः म्वनवद्भयो हव्यः, रक्षम्व । मंविशन्तामित्यादि सवनीयैः प्रचर्य तेन प्रचरति । तृमीयमवनीय मह महाहविषा निर्वापः, वैश्वकर्मण- वर्य कुतः लिङ्गदर्शनात् । वैश्वकर्मणे प्रकृतिवदिनि । उत्तरम्मिन्नहनि प्रतिपद्विहितं, तस्मादुत्तराम्मन्नहनि वैश्वकर्मणान्नं लिङ्गविगंधात् । अम्मिन्नहन्येव मंषा महाहविपाम- विशेषेण विधानाद्वैश्वकर्मणोऽप्यहन्यव निर्वाप. । उभयार्थानि पात्राणि प्रयुनक्ति । ऐन्द्र निरुप्य तेषु यवेवाग्नेयादिवश्वदेवान्तान्निपनि । एक प्रोक्षणादयः । प्रागधिवापना- स्कृत्वा यथामागं व्याव-वमिदमिन्द्रम्य हरिवन इदमिन्द्रम्य पृषण्वत इदं मामम्य मरम्वत्या इति तण्डुलान् । इदमिन्द्रम्याग्ने, मवितु. पृष्ण इन्द्रायोर्विश्वकर्मणः पंषणार्थान् । क्रमण कपालोपधानमदन्तीरधिश्रयणादिपिण्डं कृत्वा विभजति । यथाभागं व्याव ध्वमित्येकम. णीयांसं पुगेडाशं विभनति । व्यावर्तध्वं म ऐन्द्रः मवनीयभूतः पुनश्च व्यावतध्वं म आग्नेयो महाहविषां प्रथमः । अथ तण्डुलान्च्यावर्न- म मौम्यः । अथ पुगडाशं व्याववं स सावित्रः । अथ नण्डुलान्यावयामा पुगेडाशं व्यावतःवं म पाणः । अथ पुरोडाशी व्यावर्नेथामैन्द्राग्नवैश्वकर्मणी । अथ निःशः । इदं मरम्वन्या ऐन्द्रम्येनि चर्वोः । इदमिन्द्राभ्योरिदं विश्वकर्मण इति पुगेडाशयोः । अथ धर्माः म्य विश्वायुष इत्यादि वैश्वकर्मणान्तमधिश्रयति । क्रमेणान्तग्निमित्यादि । :.....: क्रमेणोद्वास- नम् । सवनीयः प्रचर्य एनः प्रचरनि । एककपालाभिहोमान्नं पूर्ववद्विहग्णप्रभृति माना- लीयस्य धारणम् । सन्नेषु नागशश्मेषु परिश्रिने मानोलीये पितृयज्ञेन चरन्ति ' ( आप० श्री० २२-८-१९ ) इत्यापम्तम्बेनोक्तम् । वदिवर्नमुद्धग्णादयोऽपि न भवन्ति । अस्मिन्नन्वाधानं कचिदिच्छन्ति नन्न । ममूलं बर्हिरित्यादि मर्व प्रम्तरमव परिस्तरणं वा स्तीर्ण इति विधानात् । पात्रपयोगका पितृयज्ञवत् ( अन्यानि वा ) प्रयुनक्कि । प्राकृताया अन्यत्र पाएता पाउनुहादीनि प्राकृतान्येव । शालामुग्वीयद.

·४२८ सन्यापाढविरचितं श्रौतसूत्रम्- [१७ प्री- क्षिणाग्न्योहविःश्रपणम् । प्रानहिनदक्षिणाग्न्योरिति केचित् । ततः कृत्स्नं पितृयज्ञ कृत्वा तम्मिन्नेव काले व्यम्बकैश्चरित्या पूर्ववत् । नान्वाधानं तृप्णी प्रत्येत्याऽऽदित्येन प्रचरन्ति ( आप० श्री० २२-८-२०) इत्यापम्तम्बः । पशुपुरोडाशवत्तम्य तन्त्रम् । हविगहुनिप्रभृतीडान्ता मननश्चममिन एतत्ते. ततासावित्यादि पत्नीसंयाजानतमहः संसिष्ठ- तहीनमततयः । वमतीवर्गः पारिहृत्य गत्री परिस्तग्णान्तम् । महाग वढा वाऽग्ने नयेत्यादि । अनिगत्रपीडशिमान् । मवनीयकाले सक्नीयानेव । पशुकाले प्राजापत्य. पशु. । ऐकादशिनाग्निष्टोमकाले (नीपोमीयकाले ) एकादश यपान्मिन्वन्ति । आग्रयणाग्रम् । अवभृथादुदेत्य सौर्यन्वन्ध्या । उदवसानीयपूर्णाहुत्य- न्तमन्वह पञ्चाशत्पश्चाशद्ददाति । नतोऽहतं वामः परिधत्त इत्यादि । गतानि चातुर्मा- म्यव्रतानि माकमेवानि ॥ ३३ ॥ ननश्चतुर्पु मामषु शुनासीरीयम्य लोके चतुःष्टोमोऽमि- टोमः । वायव्यः पशुराश्विन्यन्वन्ध्या ॥ ३४ ॥ फान्गन्यां पर्णिमाम्या यथा मुन्या म्यादका दीक्षा नित्र उपसदस्नथाऽऽरम्भः । ज्योतिष्टामन यंश्य । मर्व ज्योतिष्टोमवन् । नाग्निरुत्तग्वेदिग्व । मिन्वन्ति यूपमौपवंस- थ्यान्तम् । गत्री मंत्रावरुण्या दोहन वायव्यम्य पयमो वत्सापाकरणं पञ्चदोहादि परि. म्तरणान्तम् । महाग वुहासे नयेन्याद्यनिष्टोमवत् । उभयार्थानि पात्राणि प्रयुनक्ति । सवनी- यान्निरूप्य शुनामीगयान्निर्वपनि । यवपक्षे निरुप्तयवेषु तथा ब्रीहिपक्षे तथैव प्रयोगः । अवहननात्याग्विभागः । यथाभागं व्यावन वमिदं सरस्वत्या भारत्या इदमग्नेः सोमम्य मवितः मरम्वन्याः पृष्ण इन्द्राग्न्याविश्वषां देवानामिन्द्रम्य शुनामीरीयम्य सूर्यम्य । क्रमे- णावहननादि । नन्त्रणात्कर निनीय नान्विभज्य शुनामीरीयान्विमनति । यथामागं व्यावन-वमिनि मवनीयानिर्दिश्य शुनामीरीयान्निर्दिशति । इदमन्नेः सवितुः पूष्ण इन्द्रा- न्याग्न्द्रिम्य शुनामीरीयम्य सूर्यम्यनि पिष्टान् । इदर सोमम्य सरस्वत्या विश्वेषां देवा- नामिनि नण्टुलान् क्रमेण पेपणं क्रमेण कपालोपधानं कृत्वा मैत्रावरुण्या दोहनम् । मदन्नीरविश्रयणम । मवनीय पिण्डं कृत्वा नं विभननि । व्यावतध्वमाग्नेयम्तण्डुलान् न्यावत: म माम्यः पुगेडाशं व्यावन-वं स सावित्रः । तण्डुलान्ल्यावर्नेथाम् । पुरो- डाश व्यावन-वं म पाप्णः पुनश्च व्यावर्तध्वं म ऐन्द्राग्नो व्यावतेथामुत्तमौ पुरोडाशावय निर्देश । नाटुलानिदं सरम्वन्या इदं विश्वेषां देवानामिदमिन्द्रस्य शुनासीरीयस्येदं मुथम्येन्युनमा पुगडाशौ । धर्माः म्थ विश्वायुष इति क्रमेणाधिश्रयणम् । सवनीयस्य पुगेडाशम्य शुनामीरीयाणा पुगेडाशानां च भेदेन पाकः । ब्रीहियवयोः ('ममधिपणे ) ।

·४ पटलः ] महादेवशास्त्रिसंकलितमयोग पन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् । ४९९
संमिश्रणे प्रमाणाभावात् । ऐन्द्रवायवाग्रं, पशुकाले वायव्यः पशुः । सक्नीयैः प्रच-
र्येतरैः प्रचति । समानमाऽवभृथान द्वादशशतं दक्षिणा अभ्योगाऽश्वन्यनुवन्ध्या।
उदवमानीयान्तम् । नान्तगलग्रतानि । ममा नानि मामचातुर्माम्य नि ॥ ३४ ॥
मर्यवाहतं वामो वमानोऽवभृथादुदेन्य क्रन्दन्तराः
लेषु । नानृतं वदनि । न मा समश्नानि । न
बियमुपैति । नोपर्यास्ते । जुगुप्सेनानृतान् । प्राङ्
शेने । न मध्वनाति । नानीन । नाभ्यञ्जीन ।
ऋती जायामुपेयान् ॥ वि०८) ॥ ३५ ॥
इति सन्यापाढहिरण्यकशिमृत्र मनदशप्रश्ने तृतीयः पटलः ।
चातुर्माम्यवदन्तगलवतानि । मवेत्रात वमानोऽनभूयाति ॥ ३५ ॥
इनि मत्यापादहिरण्यकशिमत्रन्यायाया महादेवशानिमंकलिनायां
प्रयोगचन्द्रिकाया मानदशप्रश्ने तृतीयः पटलः ।
अथ मतदाप्रने चतुर्य पटल ।
पश्चाशद्वैश्वदेवम्य दक्षिणाः। शतं वरुणप्रघासेषु ।
अध्यर्धशन माफमधषु । द्वादशशत शुनामी-
गये ॥ १ ॥
ददानीति शेषः । अन्वह पञ्चाशत्पश्चाशद्दा दक्षिणा ददानि । द्वादशशतमुसमे
( आप० श्रा० २२-९-६) इत्यापम्तम्ब. । गतमन्यत् ॥ १ ॥
यथर्नुजा वा यथाम्वं चातुर्मास्यपु ॥ २ ॥
एवमापानभ्वोऽपि ॥ २ ॥
वन्सारस्तृनीयमवने मह मातृभिः ॥ ३॥
गतः ॥ ३ ॥
अथापहव्यम्य च कर्मोच्यते-
उपहव्येनाग्निष्टोमन ग्र्थनग्माम्ना वृहन्मानोभय-
साना वाऽऽमयाविनं याजयदैननामाद्यकामं
प्रजाकामं पशुकामं वाऽश्वः श्यावो दक्षिणा । स
ब्रह्मणे देयः ॥ ४ ॥ यथाप्रकृतीनग्भ्यः ॥ ५॥
उपहव्येनाग्निष्टोमेन ग्यनग्माम्ना ( बृहन्माम्नोमयमाम्ना वा ) उपहव्येनानिरुक्तेन
यक्ष्ये । ग्रामकाम इत्यापम्नम्त्रीये विशप. । विद्युदमीत्यादि मर्वमग्निष्टोमवत् ॥ ४॥५॥

·[१७ प्रभे- ४३० सत्याषादविरचितं श्रौतसूत्रम्- ऋतु(त)पेयेनामिष्टोमेन वृहन्साम्ना ब्राह्मणः स्वर्गकामः ॥ ६ ॥ यजेनेति शेषः । ऋतुरन)पेयम्य कर्म । ऋतुपेयेन यक्ष्य । स्वर्ग लोकमवाप्ननीति संकल्पः । प्रामणग्रहणादितरयोनिवृत्तिः ॥ ६ ॥ पदीक्षाः । पडुपमदः । घृनवना भवनि ॥ ७ ॥ षड्दीक्षा यदा तदा षडुपमद्यदा नव दीक्षा वा ( आप० श्री० २२-९-१२) तदा व्युपमत् । तम्य :::: च्छन्दोगब्राह्मणमतम्य ब्रह्मणम्यैवमर्थ इत्यापम्तम्बेनोक्तं पदीक्षा नव वेति । छन्दोगमत्र कारश्चाऽऽह 'ऋतुपेयम्य द्वादशदी. क्षोपसद इनि । नाहीना ऋतुपया इति सूत्रवचनम् । घृतवतो मवति । दीक्षावृत्ति प्रकृतिवदापम्तम्बमनि. । घृतमुपमद्विपय (म) इनि शाग्वान्तरे विहितम् ' घृतव्रतो भवनि' इत्येतम्य ब्राह्मणम्य गाणिक मां द्राह्मायणनापि घृतवतो भवतीति । यथो. साहदीक्षामु प्राश्नीयात् ।। ७ ।। यावदिदं प्रथममह गुलिकाण्डं नावन्क्रीने सोमे व्रनम् ॥ ८॥ उनरणोत्तरका डन व्रतमुनि ॥ ९ ॥ उत्तरेणोत्तरकाण्डेन ब्रतमुपैनीति पृथगुपमागनीपनि प्रतिलोमैः प्राश्नीयादिति शाण्डिल्यः । एकाड्गुल्या पृथकपर्वभिः सर्वान्देवाश्चममा मिता: म्युम्नैग्नुलोमैगिनि शौचिः। प्रतिलोमैरिति धानंजय्यः, इनि छन्दोगवचनम् । i. तावत्कीते सोमे, अगुल्याः प्रथमकाण्डन मंमितन चममम्य व्यापितन व्रतयेत् । द्वितीयेऽहन्य- गुल्या मध्यमपर्वममितेन पदमपमन्यु प्रयमन काण्ईन द्वयहं मध्यमेन ॥८॥९॥ नक्तमग्निमभ्यावृन्याऽऽम्ने । दिवाऽऽदित्यम् ॥ १० ॥ नक्तमाहवनीयमभ्यावृत्याऽऽम्ने । शयनम्य प्रत्याम्नायः । आमीनम्यैव स्वापः । दिवाऽऽदित्यमिति । आदित्याभिमुग्व इत्यर्थः ॥ १० ॥ ऋतमुकवा प्रमपन्ति । ऋतं वदन्ती भक्षयन्ति ॥ ११ ॥ औपवसथ्यान्तं यम्यां कन्या चिदाशीरं दुहन्तीति छन्दोगमतिः । आपम्त- मेन तु दक्षिाव्रतं दुह्येति । अग्ने नयत्यादि मद.प्रमर्पणकाले देवीराप इत्युपस्थानमृत- मुक्त्वा प्रसर्पन्ति । ऋतं सत्यमित्यर्थः । छन्दागोक्तमयं भूर्भव इत्येतया उदिने प्रात- रादित्य इत्येवमुक्त्वा भूर्भुवः स्वरिनिचोक्त्वा मपन्नि उपद्रष्टे नम इत्यम्य प्रत्याम्नायः । ब्रह्माऽप्येवम् । भक्षणकाल ऋनमुकुन्वा भूर्भुवः मुवरिनि चोक्वा द्विदेवत्यप्रभृतीभक्षयन्ति । सर्वभक्षमन्त्रप्रत्याम्नायः ॥ ११ ॥ - व्यहमुत्तमेन ·४ पटलः ] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकान्याग्ख्यासमेतम् । औदुम्बरश्चममश्चतुःसूक्तिः सोमम्य पूर्णः मगोत्राय प्रियाय (विप्राय) ब्रह्मणे दयः ॥ १२ ॥ चमसं सोमपूर्ण नम्म ददानि । चममाऽपि ली। । एवं छन्दोगमूत्रकारवच- नात् ॥ १२ ॥ यथाप्रवनीनरेभ्यः ॥ १३ ॥ ऋत्विग्म्य इत्यर्थः ॥ १३ ॥ वहुहिरण्यनाग्निष्टोमनानडुहा लोकमामानि । ज्योतिप्मता लोकाञ्जयनि ॥ १४ ।। आदित्यम्य लोकानयनीत्यर्थः । एतम्य कर्मणा देणाशमंज्ञा छन्दोगमनात् । तम्य कर्म-दृणाशेन बहुहिग्ण्यनामिष्टामेन यक्ष्य, आनडुहलोकप्राप्त्यर्थमादित्यलोकप्रा. व्यर्थमिति वा ॥ १४ ॥ द्वादशमानं हिरण्यं दीक्षणीयायां ददानि । द्विम्तावन प्रायणीयायाम् ॥ १५ ।। द्वादशमानमित्यादि प्रधानदक्षिणानामेव ठिोकपाहाशमान हिरण्यं दक्षिणी- पायां ददाति । नान्वाहार्यधर्माः । दानमात्रमेव चतुर्विशतिमानं प्रायणीयायामिनि भावः ॥ १५॥ एवमन ऊर्ध्व द्विगुणाभ्यामेनाऽऽनिथ्याया- मुपमन्नु प्रवर्यप्वनीपीमीयम्य वपाया हुनायाम पामीय मवनीयस्य हुनायां वपा- यार मवीय प्रातःमवने ॥ १६ ॥ एवंद्वे चतुर्विशनिमाने आतिथ्याया चन्वारि चतुर्विंशनिमानानि प्रातः प्रथमायामुपमदि भष्टौ चतुर्विशतिमानान्यपराह्न पाइश चतुर्विशतिमानानि मध्यमायामुपमदि द्वात्रिंशत् चतुर्विशतिमानान्यपगहू म सम.मगदि चतु.पष्टिचतुर्विशनिमानानि प्रातःसायमुप- पदि अष्टाविंशति चतुर्विशनिमानान्यग्नीषोमीय-य पशोर्वा वपाया चत्वार्यष्टाविंशतिशतं चतुर्विशतिमानानि सवनीयम्य पशावपायामष्टाविशतिशनं चतुर्विशनिमानानि प्रातः- बने ॥ ११ ॥ समेषु नागश सववभृथेष्टावृदयनीयायाम- नुबन्ध्यावायार हुनायामनृवन्ध्यायामुदव- सानीयायामन्तनः ॥ (ग्व०९) ॥ १७ ।। १स दणाशय ।

·[ १७ प्रभे ५३२ सन्यापाढविगचितं श्रौनमूत्रम्- मन्नेषु नागशंसेषु पोडशमष्टाविंशतिशतचतुर्विंशतिमानानि माध्यदिनमवने मन्नेषु नागमिषु दाक्षिणी हामी हुवा दानानि दत्त्वोक्तान्यतगणि नतोऽनडुच्छतमधिकं ददाति । हिरण्यत्र नमुद्गात्र पटपुष्करन्द्वादशपुष्कगन्वा यज्ञायज्ञीयम्य म्तोत्रेऽवमृथे. मीदवमानीयाया च, ( आप० श्री. २२-१०-१) इत्यापम्तम्बः । रुक्मोऽलंकारविशेष । पुष्कगेऽलकारविंशपः । हिरण्यसनमुद्गात्रे पट्- पुष्करान्द्वादशपुष्कगन्वा । द्वात्रिंशदष्टाविंशतिशतचतुर्विंशतिमानानि । तृतीयसवने मन्नेषु नागशंमेषु चतु.पष्टिरष्टाविशनिचतुर्विशनिमानानि । उदवमानीयायामष्टाविंश- निशनचतुर्विशतिमानान्यनुबन्ध्याया वपाया हुनायामेवं दक्षिणानुक्रमः । शेषमग्निष्टोम- वत् । एवं छन्दोगब्राह्मणकल्प. ॥ १७ ।। त्रिवनाऽनिष्टुताऽग्निष्टोमेन ग्थंनरमाम्ना ब्राह्मणी ब्रह्मवर्चसकामः ॥ १८ ॥ यजननि शेषः । पूर्वमवाक्तो ब्राह्मणयनः ॥ १८ ॥ पञ्चदर्शनेन्द्रस्तुननेन्द्रम्नमिनाक्थ्यन बृहन्साम्ना गजन्या वीर्यकामः ॥ १९ ॥ पञ्चदशेनेन्द्रनामेन गना यननि शंपः । इन्द्रस्तुतनिमना । इन्द्रस्तुतेन्द्रस्नोमेनो- क्थ्येन यक्ष्ये, वीर्यमवाप्नवानीति मकल्पः । तम्य प्रयोगः म (पू) वमोक्तः । नत्र पत्नीमयाजान्नं यथार्थमुह इति भाप्यकृतोक्तम् । ऐन्द्राग्न. पशुरुक्थ्यन्वान् ॥ १९ ॥ सप्तदर्गनाग्निष्टनाःग्निष्टोमन कण्वग्यरतमाम्ना वैश्यः पशु ( पृष्टि ) कामः ।। २० ।। यत्यत्रापि शंपः । अयमप्यसिष्टोमवइव वश्यम्ताम इति च मंज्ञा छन्दोगम- मात् । वैश्य एवाधिकारी । वेश्यम्तामनाऽग्निष्टता ययं पशुनवाप्नवानानि । वैश्यस्तो- मन यक्ष्य इति वा संकल्पः । अग्निष्टुता य.ये इति वा शाग्वान्तरत्वान्नाहीनों वैश्य- स्तोमोऽग्निष्टोम इति । मर्वमग्निष्टामवदिन्यापम्नम्वछन्दोगाभ्यामुक्तम् । इहोक्तान्यपि ग्रहम- रुणादीनि । सर्वपा समुच्चयपक्षमाश्रित्य प्रयोगः । नत्र विशेषः । माग्निचिन्यश्चेदग्नामभग्णे विशेषः- कृष्णानिने पुष्करपणे च मंभरति, इत्यत्र जगतीभिः संमरनि । जनम्य गोपा इनि त्रिभियंदा चतमृभिग्सावि सोम ० इति चतुर्थी दीक्षणीयायामवहननकाले हविकृदावेत्याानम् । मभ्यावमथ्यो चिनः म्थ परिचित इत्यपगिमिनाभिः सर्कराभिः परिश्रित्यामावि माम इनि नगत्या व्यूहनम् । अदीक्षि- टायं ब्राह्मण इत्यावेदनमामुष्यायणप्रयागे गनन्यवत् । प्रवर्यसंभरणे पशुभिः पर्युहामि धर्माऽपि मुधर्मा मनि वि ( वैश्य ) शब्दानिव रानन्यवत्फलचममप्रयोगः ।। २० ॥

·पटेलः] महादेवशास्त्रिमंकलिनप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्याममनम् । ४३३ प्रतिधुपा प्रानःमवने पन्न्मिोमान्छीणानि । गृतेन माध्यंदिन मवने । दना नृतीयमवन ॥२१॥ प्रनिधुपा प्रात मान्मोमान्ट्रीणानि फलनमममपि । शृतेन मा -यदिने दना तृती- यमवने, इत्यादि मर्वमग्निष्टोमवत् ॥ २१ ॥ नीतमिश्रण वा ॥ २२ ।। मृतीयमयम इत्यापम्तम्ब, । श्रीणातीन्यन्वय ॥ २२ ॥ नीमुनोक्थ्येन ग्थनग्माम्ना वहन्माम्नाभय- माम्ना वा मोमवामिनं याजयेत् ॥ २३ ॥ नीवमनोनयन ग्यंतग्माम्ना बृहन्माम्नीमयमाम्ना वति विकल्पः । नाबमता याय शेष पूर्ववत् ॥ २३ ॥ मामानिपविन याजयद्रानानमपरुद्धं ग्रामकामं प्रजाकामं पशुकामः श्रिया प्रत्यवरूहमभिचग्न्य- नाभिचर्यमाणा यजेन ॥ २४ ॥ निगमुक्त्ययं श्रिया वा प्रन्यवाद ना यानयेत् । मोमानिपविता वा प्रनापद्धा वेनि च्छन्दोगमनात् । ग्यंग्माम्ना बृहन्माम्नीमयमाम्ना वा ममुर-यवत् । वेदिकाल एकादशिनीवन्मानदण्डा दश ग्यासामित्यादि । नव वदिमानममा मीत्वाऽ. मशकोः पश्चादर्धप्रादेश शइ फुरुभयत्र दक्षिणत उनग्नश्चान्य शहदय निरम्यानयोः হলনা. वष्टनं वद्यशम्य । अर यूपाचशमारभ्या वादशविम्तीणी चतुर्विशत्यरनिमंमितायामा वदिम्ता प्राची प्रमाग्यति । अपिाईश वंद्या मध्यऽग्निष्ठं मिनोति । अर्वमन्तर्वद्यर्ध वहिदि ततोऽपर नास्य पूर्व ततो पर ना. पूर्वमिन्यादि. व्यत्यामेन प्रागपवर्गान् मिनानि । प्रत्यगपवर्गापगृनपाकगनि । उपगय च पश्चिम॥२४॥ प्रनिधुपा प्रातःमवने मर्वान्मामाझीणानि । शृनेन माध्यंदिने मवने । दना तृतीयमवने । नीनमिश्रेण वा ॥ २५ ॥ गतः ॥ २५ ॥ शूनमाशिरे दुहन्ति ॥ २६ ॥ संपामकको व्रतधुक् ॥ २६ ॥ शृनमाशिरणाभिवान्यवन्मा दुहन्नि ।। २७ ।। गतः ॥ २७ ॥ : म्पन्द्यया ·[ १७ प्रथे- ४३४ सन्यापाढविरचिनं श्रौतसूत्रम्- ता दक्षिणा भवन्ति ॥ २८ ॥ का अभिवान्यनत्मा ॥ २८ ॥ अधिचममानुनयन्ति ॥ २० ॥ अभिमामानन्नयन्ति । २२-१०-११ ) इत्यापम्तम्ब. । पूर्णान्ग्रहान्गृह्णीयात् । केचिच्चममविषय यावज्जीव गांगः । चममानवनिन्ति, इति वचनात् । वश्यमववच्छ गणानीति मग्दानापम्तम्बा । नीतमिश्रण वा तृतीयमवने इति वचनावल- सामा1 || २९ ।। अवजिघ्रन्यन्विजो न भक्षयन्ति ॥ ३० ॥ अवजिघन्यन्यषु पात्रषु म्यापयित्वा न भक्षयन्ति युग्मान्पुनः म्व स्व पात्रेऽवनीय ॥३०॥ नानच्छावाकम्य स्तोत्र भक्षयन्ति ॥ ३१ ॥ नान्मामान् । एव मा यदिन तृतीयमवने च भक्षणकाले ॥ ३१ ॥ ब्रह्मणि होत्रका उपहवमिच्छन्त ॥ ३२॥ म्पष्टम् ॥ ३२ ॥ यजमान ऋत्विज उभावध्वयु ( यो ) सर्वे चम- माध्वर्यवान्छावाकाय प्रनिगृणन्ति ॥ ३३ ।। इटा देवहरित्यादिना । एव मा दिन तृतीयमवने च ॥ ३३ ।। प्रायकादशिनी मर्मायने ।। ३४ ।। एवमापम्तम्बोऽपि ॥ ३४ ॥ यावयूपं वैदिमुद्धन्ति ॥ ३५ ॥ गत. ॥ २५ ॥ वडवा श्वना दक्षिणा । मा ब्रह्मण देया ॥ ३६ ।। अपम्य योपिटवा श्वेता गर्मिणी. इत्यापम्तम्त्र. ॥ २६ ॥ यथाप्रकृनीनग्भ्यः ।। ३७ ॥ गन. ॥ ३७॥ मरुन्तामन गजपुरोहिनी मायुज्यम् ॥ ३८ ॥ ममम्तामन गजगहता मायच्या. मा यनयानामनकयजमाना अहीनभूनद्वादशाहव- द्विवचनेन यानमानावभिधानावुभौ तन्त्रण प्रयोगः । शिशिरे दीक्षन्त इत्यादि वसन्त एव । गना पुगेहिताश्च म म्नामेन १६ यामहे । मायुज्यामिति । उभयो; फलनिर्देशः। मर्वमग्निष्टोमवत् । एक एव गृहपतिः । पगर्थान्यन्योऽप्यात्मार्थान्यन्यानि याजमानानि गुर्गान मुभव कान्यायन आह- यथा हि यज्ञ बहुयज्ञेषु मर्वे बन्धमानाः ·५ प्र . महादेवशास्त्रिसंकलिसप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् । सर्वाणि याममानानि क्रियेन्निनि । रानन्यम्य फलचममम् । पुरोहितम्य मोम एव । पुरोहितप्रवरेण उपयोः ॥ ३८ ॥ अथैष (षोड ) गद । यो गज्यमाशयमानो न लभेत म पनेन यजेन ।। (ग्व० १०। ।। ३९ ।। इति सन्यापाढहिरण्यकशिमत्र मतदशप्रश्न चतुर्थः पटलः । अथैष ( षोऽ ) गडिति । यज्ञाना बलवन्माधनमंपन्ना यो गज्यं न लभत म एतेन यनेत । क्षत्रियमगजा यय, राज्यमिद्वयमिति मकल्प । मर्वमग्निष्टोमवन् ॥ ३९ ॥ इनि मामा-2 महादेवशाखिमकलिनागा प्रयोगनन्द्रि. काया ममदाप्रश्न चतुर्य पटल । अथ मप्तदर्श पचम पटट । विगजानाधकामः । श्वगजा प्रनिष्ठाकामः ( प्रजाकामः ) ॥ १ ॥ द्वावपि गजयज्ञो । विगना यश्य, अन्नाद्यर्थम । भोग ।।। म्वगना यक्ष्ये प्रतिष्ठा( प्रना )थमिति । मोमप्रवाकादि मर्वमग्निष्टोमपत् । पादशी च । उक्तं फलचमसम् । चत्वारत्रिवृतः प्रोक्ता प्रथमो घनिरुक्तक । मुग्यनैव प्रकारम्नु देवतामु विधीयते ।। १ ॥ (बहु प्रनिगृह्य यो गग्गीग्वि मन्येन स पुन म्नो. मेन । अनाश्यानम्य वा भुकन्वा । अयाज्यं वा याजयित्वत्येके । यो लघुग्विाप्रनिष्ठिनः म्यात्म एतेन । एकविंशनौपन्दन प्रनाकाम इन्यक ।। १ ।। बहु प्रतिगृह्य यो गग्गीग्वि मन्येन म पुन.म्नामन यजननि शेष । प्रायश्चित्नार्थम । बहुप्रतिग्रहादिषु(च) केवलं पापक्षयार्य म्मृत्युक्तं प्रायश्चित्तं कृत्वा पुनम्तोमन यजैन, इति च्छन्दोगमतिः । पुनम्तोमेन यक्ष्य पापक्षयार्थमिति संकल्प । मर्वमुक्थ्यवत् । नाहीनः पुनस्तोमः। उक्थ्य म्यान्म च्छन्दोममतान् । मासिनिन्यश्चेन्प्रवृञ्जनमपि कर्तव्यम् । उदवसानीयान्तम् । द्वादश मिथुनी गावा दक्षिणा छन्दोगमनात । यो परियाप्रति ष्ठितः स्यादिति । यो लघुप्रतिष्ठिनः म निनः । लघुग्वि दृष्टो वायुवदप्रतिष्ठित इत्यर्षः ॥ १॥)

·। ४३६ सन्यापाढविरचितं श्रीसमूत्रम् [१७-प्रमे औपच्छदन प्रतिष्ठाकामः ॥ २॥ आपच्छदन यक्ष्य प्रतिष्ठाथ प्रचायाभयाममिति मंकल्पः । सर्वमभिष्टामवत् सा. एककया म्नाप्रिययोपगायते ।। ३ ॥ म्नोत्रे म्नात्र एकका, इत्यापम्तम्बः । चाटकप्राप्तत्वात्म्तात्रिययोपध्वंसनमित्यर्थः॥३॥ गन्धर्वाग्मम्मी मादयन्तामिनि प्रातःसपनऽ. धम्नान्पनभृतः पाश्मनु(न पाम्यति ॥४॥ छन्दोगप्रत्ययम् ॥ ४ ॥ गन्धवा दवा मादयन्तामिनि माध्यदिन मवन । गन्धर्वाः पिनगे मादयन्नामिनि नृतीयसवने।।५।। मन्नेषु नागशभषु इत्यापम्तम्य । अप्राकृतं शेपमतभृतः पामृनपाम्यति । मध्यं- दिने तृतीयमवन च कालपृथकन्वान्मन्त्रभेद इत्यर्थः ॥ ५ ॥ अपध्वमन इत्याचक्षते ॥६॥ गतः । एककया म्नात्रिययाऽप मत । चांदकप्राप्तमप-वमनं मर्वमग्निष्टोमवत् ॥६॥ पुनम्नोमन वह प्रनिगृद्य यो गाग्वि मन्यना. भिगम्यमानम्य भूवनपाम ॥ ७ ॥ यजननि शप. । पूर्ववदन्याग्दया ।। ७ ।। गर गोनमचतुष्टोमाभ्यां पशुकामः ।। ८॥ यजननि शेष. । पृट्टीमाया मन्यायाश्च काल्ल. । माभ्यां यक्ष्ये। पशुमान्भ्याममिति संकल्प. ॥ ८ ॥ उक्थ्यः पांडनिमानुत्तरः ॥ ९ ॥ नामिष्टामा नोक्थ्यो नानिगव । यावदुक्थ्यः । यावदुक्थ्यः म्नात्रिया विधीयन्त नावदग्निष्टाम इति श्रृंत. । नम्मादशिष्टाम । यदा-- दश म्तात्राणीत्यनुवादान्नावश्यः । अथ गौतम- चतुष्टामन यक्ष्ये । विद्युत ० मर्वमासष्टोमवत् । नाव करुग्णमा गम्पोऽप्यनिग्राह्याः मन्त्यव ।। ९ ॥ नपुसकपा इव भवनः ॥ १० ॥ आग्नेयः मवनीय. | उदयमानीयान्ततः । ततः पृष्ट्यामुत्तरम्य कर्म गोतमच, प्टोमन यये विद्युदामि० पर्ववद यवत् कन्वकरणमुक्यरूपोऽप्यतिग्राह्यास्त्र पोडली. च गृह्यते । नयाऽपि न पादशीमम्या चोदवमानीयान्तम् ॥ १० ॥ उद्भिवलभिद्यां पशुकामः ॥ ११ ।। m यति शेप । उद्भिवभिभ्या यक्ष्ये । पश्चर्यमुवमानीयान्नमग्निष्टोमवम् ।।१२। . •855 ·+201] महादेषशाखिसंकलिप्तप्रयोगचन्द्रिकान्याख्यासमेतम् । ४३७ उद्भिदष्टवा संवन्सर बलभिदा यजेत ॥ १२ ॥ चित्रापौर्णमाम्यां नित्रा दीक्षा नियताः सप्ताष्टी वा म्यादिनि च्छन्दोवचनात । आगामिन्या चध्या पाणमाम्या प्रतिपाद्भिन्ममात्यनन्तरम् ॥ १२ ॥ आग्नेयेनाष्टाफपालनान्तगलं प्रतिपद्यते ।। १३ ॥ प्रथमाप्रभृत्याग्नयेनाष्टाकपालेन यनेताहरहश्चान्द्रमानेन । संवत्मरग्रहणमागामिन्या चैया प्रथमायामाप्रष्टि कृत्वा सेयन चेष्टा ममानतन्त्रण । केचिसम्मिन्नहन्येव वलमिदा यक्ष्ये । अत्रापि तिखा दीक्षा नियताः । मर्व पूर्ववत् ॥ १३ ॥ उभयत्र गायत्रीः संपूर्णा दक्षिणा ददानि ॥ १४ ।। गायत्रीशब्दनाक्षरसंख्याऽभिधीयत । चतुर्विशत्यक्षरा गायत्री, इति च्छन्दोगव- चमाञ्च ॥ १४ ॥ अष्टौ पूर्वम्मिनष्टा उत्तरम्मिन ॥ १५ ॥ अष्टावष्टावककम्यादिहलभिदोग्न्तगलं नित्यमेव प्रवृत्ति ॥ १५ ॥ अपचिनिकामोऽपचिनिभ्याम् ॥ १६ ॥ यजनेनि शेप. । गोनमचतुष्टोमवत्कालः ममान पूर्वपक्ष इत्यर्थः । अपचितिभ्यां यक्ष्य, अपचित्यर्थम् । अपचिति पूजा । मर्वमसिष्टोमवत् । उदयमानीयान्नम् ॥१६॥ उभयमामानौ भवतः ॥ १७ ॥ एवं द्वितीयेन नयात्तरावभृथं च कुर्यात् । दक्षिणा माधारणा प्रथमे दानमुग्व्यत्वात् । सर्वे शतनिष्क्रिया अश्वा गांशककोऽया विक्रीत. म रुक्ममुवर्णपट्पग्वृितेन रथप्रावृ- (वर)णेन पट्टवस्त्रेणालंकृत. मर्वाभग्णनालंकृतों शुमान्यः मत्रवान् गाघ्रपरिधागे व्यानच. मणाऽलंकृतो ग्थे मनद्धः पूर्वमेव न्यान्यानो गजमुये निष्की सम्वी संग्रहीना भवतीति विज्ञायते । तथाऽपि न पाइशीसम्था उदवमानीया । एतभूतसंग्रहीन्यक्तं रथं ददानि । केचित्प्रधानमुभयत्र कुर्वन्नि ! तथा चार हाऽऽपम्नम्व. -'तयोरश्वग्थश्चतुर्युग्दतिमा । सर्वे शतक्रया अश्वाः । म झकमी प्रावपी मर्वाभरण्यंशुमान् । तम्य वैयाघ्रः परिवागे द्वेपो धन्वविगर्भः कवचः । अ-याम्थाना मनद्ध. मनद्धमागविगवृतः प्रनिहिनाभ्याम् । निकी सखी मंग्रहीता भवतीति विज्ञायते' ( आप. श्री० २२-१२-४।९) इति ॥ १७ ॥ पक्षिभ्यां माग्निचिन्याभ्यां यः कामयन पक्षी ज्योतिष्मनः स्वर्गालोकाननुमंचरेयमिनि ॥१८॥ पक्षिम्यां माशिचित्याभ्या यजेतनि शेष. । एतयाः ममाने पूर्वपक्ष यनेत, एकस्मि- नियर्थः । समानोऽग्निचयन उभयारक एवंत्ययः । वमन्तऽमावास्यायां पतिभ्या ।

·[१५ प्रभे-
५३०
सत्याषाढविरचितं श्रौतसूत्रम्-
माग्निचिन्याभ्यां यक्ष्ये । पक्ष(क्षि)वान्भूत्वा वर्गमननननन संकल्पः । अथवा
पक्षिणा यक्ष्ये । विद्युतमि० मक्षेदान्त, बृहम्पनिपुगहिना इत्यादि उग्वार्थस्वादुखा
अम्मिनास्ति ।
एका दक्षिा निम्न उपमदः, चयनाभावात् । पञ्चम्यां प्रमुवः, पर्वणीत्यर्थः । बिह.
विष्कां दीक्षणीयायां केचिदिच्छन्ति । धोभूने प्रायणीयादि ममानं, नोत्तरवेदिः । अनि.
प्रणयनकाले गार्हपत्यात्काल गाहमन्यचितगदायाग्निष्टोमवत्प्रणयनशिलानिधानवर्नमग्नि-
वदिति । केचित् अग्ने युवा हीत्यादि मनं ना हीन्यन्ती लुप्यत इति । कचिंद्वश्वानर्या-
दिवमाधागवन मंचं नो हीत्यन्नं कुर्वन्ति ।
अग्निवदुत्तरमित्याग्निष्टोमिकमग्निं युनक्ति । नच नमम्ने अम्तु न कल्याणी न
हिरण्यपात्र नैकादश ममिष्टयनषि कविदिच्छन्ति । उदवमानीयान्तमग्निष्टोमवत् ।
केचिदेवं वर्णयन्ति-द्वयो. पूर्वपतयोम्नियिमग्न्यानवयोगमिनयनं कृत्वा पृथक्पृथक् कृत्वा
पतिभ्यां यनेन । श्यनश्चदुत्तरम्यापि उत्तरचतुरस्र एव पतिभ्या याग इति तन्न ॥१८॥
ऋपमेणाग्निष्टोमन गजन्यं वीर्यकामम् ॥ १९ ॥
ऋषभो रानमृय. संग्राममयुक्त यानयेदिन्यापम्तम्ब । ऋषभेण यक्ष्ये वीर्यवान्भूया-
समिति सकल्प. । मर्वमग्निष्टोमवत् ॥ १२ ॥
ऋपभो दक्षिणा ॥ २० ॥
द्वादशशतं दाक्षिणा, इत्यापम्तम्बः ॥ २० ॥
गोमवनोक्थ्येन वृहद्रधनग्माम्ना स्वागज्यकामः ।। २१ ॥
यतेति शेषः । गामवनोक्थ्येन बृहद्रधनग्माम्ना ( म्वागज्यकामन ) यक्ष्ये ।
म्वाराज्यमवाप्नवानीनि । मर्वमुक्थ्यवत् ॥ २१ ॥
अयुनं दक्षिणा ॥ २२ ॥
अयुतं दशमहस्रम् ॥ २२ ॥
दक्षिणनाऽऽहवनीयमनुद्धने वद्य प्रनिधुषा
माहन्द्रम्तोत्रं प्रन्यभिपिच्यने । ग्व११ ) ।
ग्वज्जातः महमा वृद्धः क्षत्राणां क्षत्रभृत्तमो
वयोधाः । महान्महित्वं तम्तभानः क्षत्र
गष्ट्रे च जागृहि । प्रजापनम्त्वा परमेष्ठिनः
स्वागज्येनाभिपिश्चार्मानि ॥ २३ ॥
वेद्युद्धननकाल उत्तग्वेइर्दक्षिणदशम्या:हवनीयमनुद्धते बृहत. म्नोत्रं प्रत्यभिषिञ्च
(च्याने रेवज्जानः० अभिषिञ्चामीत्यन्तेन प्रतिधुपा हुतशेषण पयमा वाऽभिषेकः ॥२५॥

·५ पटलः ] महादेवशास्विसंकलिनप्रयोगचन्द्रिकान्याच्याममैनम् । गोसवनेष्ट्वा मंवत्मा द्वादशाह वा गोवनो भवति ॥ २४ ॥ तेनेट्वोदवमानीयान्त पशुवतचार्ग भवति ॥ २५ ॥ उपमातरमियादुषम्वमाग्मुपमगात्रामुपनिगायो- दकं पिवनि नृणानि वा च्छिननि ।। २५ ॥ उपवहायोदकं पिबत्नृणानि चाऽऽन्छिन्यात् । उपमातगमियादुपम्वमाग्मुपसगोत्राम् (आप० श्री० २२ १३-२) इत्यापम्तम्ब । अन्यत्र येष गमनेषु न दापो विहि- तत्वात् ॥ २५ ॥ यत्र यत्रनं विष्ठा विन्दत्तत्र तत्र विति- ष्टिना पवगाई गोर्गव मिषम् ॥ २६ ॥ यत्र यत्रनं विष्ठा विन्दत्तत्र तत्र मन्दविमर्ग आपन्ना लग्नामपि त्यजन् । विततोऽ. न्यानि कर्माणि धर्मलामभयात्रुद्ध . ममयन निवृत्नानि स्वभावात् । गवालम्भमिति वच- नात्कली गोमवनिवृत्ति. । युगान्तरविषयत्वात् ॥ २६ ॥ मरुना म्तोमनापरिमिनां पुष्टिं पुप्यति ।। २७ ॥ 'ममता तामनानन्ता श्रिय जयनि । २२-१३-४)इत्यापम्तम्बः ॥ २७ ॥ एतेन त्रीन्याजयत ॥ २८ ॥ एतेन द्वौ त्रीवा याजयदित्यापम्तम्ब । श्रीकामा श्रीकामा वा यनेग्न् । मरुता म्नोमेन ययावह इन्यमिति मंकल्प । गनपुगहिनयानवदृद्विवचनन यनमानाभिधा. नम् । दीक्षा द्वादशाहवत् । म ॥ २८ ॥ इन्द्रम्तामनाक्थ्येन ग्र्थनग्मान। बृहमानो. भयमाम्ना वा तेन द्वा याजयेत् ॥ २९ ॥ गतः ॥ २९ ॥ ऋपभणाग्निष्टोमेन वृहन्माम्ना ब्राह्मणोऽ. (ब्रह्मणो धिपतिः समानानां भवति ॥ ३० ॥ व्याख्यानम् ॥ ३० ॥ इन्द्राग्न्योः कुलायन राजपुरोहिनावुभाव. कस्यां याजयन् ॥ ३१ ॥ इन्द्राग्न्योः म्तोमो गनपुगेोहिनयज्ञ । गनपुगहिनाविन्द्रग्न्याः स्तोमन यक्ष्यावह ॥३१॥ तेजो ब्रह्मवर्चमं प्रावरुद्धद्धय) विश५ गजा प्रविशनि ॥ ३२ ॥ ब्रह्मवर्चसमवाप्तवानीति पुगहिन । गना गयप्रायमिनि क्षत्रियः । तेन मह ·[१७ प्रभ- - ४४० मत्यापाढविचिनं श्रौतसूत्रम्- संकल्पः । मायुज्यकामयज्ञवत् । यदि गजा गृहपनिम्नदा फलचममप्रयोग इनि केचित् ।। ३२ ॥ विध(घ)नेन विपाप्मानं भ्रातृव्य हने । तन मा मृधी विहते ।। ३३ ।। भ्रातृघ्यहननार्थमित्यर्थः । पापक्षयोऽपि फलम् । य गनानं विशा नापचयेयुर्यो वा प्रामणम्तममा पाप्मना प्रावृतः म्यानिति श्रुने । विधाघ)नद्य नाण्डके पठिनम् । उमयं पश्चभिचार्य च नैत्तिरीयक उत्तग विधाघान, पटिन । नम्यादा) पापक्षयफलं विध(घ)- नम्य पापक्षयार्थता मामवेदमत्र कारण लाट्यायनेनाप्युक्तम् । अपिना ज्ञानप्रायश्चित्तमिति । विघनेन यक्ष्ये, पापक्षयार्थमभिचागर्थ वा पशुकामा वा राजन1.न् । मर्वमग्निष्टो- मवत् ॥ ३३ ॥ संदशन भ्रातृव्यवान व व्रण वज्रण पांडशिनाभ- चरन्छ(य)नन व्याख्यानः ॥ ३४ ॥ श्यनादप्या पिशेप. । गजान मदशनाभिच उजनपं वज्रण (इति) च्छन्दोगवच. नात् ॥ ३४ ॥ त्रयोदशगत्रविगत्रा वद्धिकामः ॥ ३५ ॥ एताभ्यामिष्ट्वा ज्योतिष्टोमन यनन न शान्न्यथमिति च्छन्दोगवचनात् । त्रयोदशा- तिरात्री ज्योतिष्टोमः । ज्योतिष्टोमनानिराण यन, ऋद्धिमवाप्नवानीति मंकल्पः । सवमनिरात्रवत् । मोडशिकः ॥ ३५ ॥ मवम्नामन चुभूपन ॥ ३६ ॥ मर्वन्नामेनानिराण यक्ष्य, भनिमवाप्नवानानि संकल्पः । शंपमनिगत्रवत् ॥ २६ ॥ अप्तामिण पशुकामः ॥ ३७ ॥ यजेनेनि शेषः । अन्तार्यामः कृ( क )न्वन्तर पूर्वोक्तः । ५वर्य वाऽप्तार्यामेणा- निगत्रेण यक्ष्ये, सर्वान्कामानवावाप्तवानीन्याग पाडशिमानपूर्वमवाक्त. अम्याप्तोर्यामम्य बृहम्पनिमतवदभिषेकः ( शुक्रामन्थिना भवनः । ) शुक्रामन्थिनी. मंख्या तेनैव । शेष पूर्ववत् ॥ ३७॥ यस्मान्पशवः प्र प्रव भ्रनिति ॥ ३८ ॥ अन्तार्यामेण मर्वमाप्नोति म जयति ( आप० श्री • २२-१३-१९ ) इत्या- पम्तम्बः ॥ ३८॥ ऐकादशिनाः पशवो भवन्ति ॥ ३९ ॥ । ..

·। ५ १८] महादेवशास्त्रिसंकलितमयोगचन्द्रिकाच्याग्दयासमेतम् । ४४१ ऐकादशिनाः पशवः । युपच्छेदनकाले अग्निष्ठप्रयमानित्यादि । नाण्डकं छन्दोग चका- दश रशना एकादश पशव एकादश यूपा भवन्तीति परिमग्न्यानादपशयपानीवन- योनिवृत्तिगिति केचित् । ऐकादशिनप्रदर्शनार्थमिनि न्याय एवंति केचित् । नत्तिगये सर्वम्तोमोऽमिष्टामसंस्थः । ' योऽग्निष्टोमन यजमानोड मर्वम्तामन यजेन ' ( ने. सं० ७-१-३ ) इति ॥ ३९ ॥ नवसप्तदर्शन प्रजाकामः ॥ ४० ।। नवसप्तदशेनातिरात्रेण यभ्य. प्रनामवाप्तवानानि । सर्वमनिगत्रवत् ॥ ४० ॥ विषुवता ज्येष्ठो ज्यष्टिनया ज्येष्ठयमानानि ।। ४१ ।। द्विमार्यम्य ज्येष्ठायाः पुत्रो ज्येष्ठ्यकामा यत । विषुवनाऽनियंत्रण यध्ये ज्येष्ठयमवा- प्नवानीति । नामधेयाद्विषुवद्धर्माः । न पाडशिमान् । तम्यादित प्रानग्न 1. कमपाक- शेतीति भरद्वाजः । तथवानिग्राह्या. | मारम्वन्या मध्याः मार्या वोपालम्भः । एकवि- शतिः सामिधेन्यः ॥ ४१ ।। गोष्टोमेन भ्रातृव्यवना ॥ ४२ ॥ यति शेपः ।गोष्टोमनानिगत्रण यक्ष्य भुतिमवाप्नवानानि । न पाडशिमान् ॥४२॥ आयुषा स्वर्गकामः॥ ४३ ।। यनेन । आयुषाऽनियंत्रण यक्ष्य, म्वर्ग लोकमवाप्नवानाति। शेषमनिरात्रवत् ॥४३॥ अभिजिता पशुकामः ।। ४४ ॥ यजेनेति शेषः । अभिनिताऽनिगत्रण यक्ष्य, पशुमान्भयामामनि संकल्प । पाड- बिमानभिनिर्माः पशवश्चकादश एकयुपमित्यादि ॥ ४४ ॥ विश्वजिता ग्रामकामः ॥ ४५ ।। यननेनि शेषः । विश्वनिताऽतिगत्रेण यक्ष्य, भ्रातृन्यजयामिनि । विश्वनिर्मा षोडशिमान् । सर्वम्वदानम् । उदवमाय गहिणीमित्यादि ॥ ४५ ।। त्रिवृता ब्रह्मवर्चमकामः ॥ ४६ ।। यतेति शेषः । त्रिवृताऽनिगत्रण यये, अन्नाद्ययं 5:. ... .. .. . संकल्पः । पाडशिमान् । म ज्यानिटोमानियात् ।। ४६ ॥ पश्चदशन वीर्यकामः ॥ ४७ ।। यनेनेति शेषः । पञ्चदशेनानिगत्रण यक्ष्य प्रनामवाप्नवानानि । पीडशिमान् ॥४७॥ सप्तदर्शन प्रजाकामः ॥ १८ ॥ सप्तदशेनानिगत्रेण यक्ष्य प्रनामवाप्नवानीति । म पूर्ववत् ॥ ४८ ।। . वा

·--
[१७ प्रश्न
-
।
४४२
सत्यापाढविचिनं श्रौनमूत्रम्-
एकविशन प्रतिष्ठाकामः ॥ (ग्व०१२) ॥ ४९ ।।
इनि मन्यापाढहिरण्यकशिमत्र मतदशप्रश्ने
पञ्चमः पटलः ।
एकविंशनानिगण यक्ष्य, प्रतिष्ठा मिनि संकल्प । अत्रकप वैका(अत्र काप-
य्यका दशिनी वन्युपदश । अनिम्त्रश्चरम इति वचन त्रयोदशातिगत्राः महम्रदक्षिणा-
युक्ता । नम्मादादावन्त च वानवाया । अश्वनरश्चैकाहा ममाता ।
अथ पोटकिलामिविकल्प. । प्रकृतावनिगत्रे विकृती कारणानु नियम्यने । यत्र विग-
टमपतिमाह विर न मपयन दनि । म्नांत्रियाणा यत्र विराटमपत्तिः पाइशिना प्रयुज्य-
मानन मपन नत्र ग्रहीनव्य । यत्र त्वगृह्यमाणन मपद्यते विगन नत्र प्रयोक्तव्यः ।
एकाहिकप्वनिगए ज्यानि षु प्रयुज्यने । अनकमणात । तथा मनिाम चामामि च ।
न च सप्तदशानुक्रान्त । नया विषुवति .........
नयकम्नामेष हा गाहे हानिग गृह्यने । नया विराटमपयन । श्रीणि ज्योती पि सचत
म पोदशीति वचनाच । द्वादशाह गवामयनातिगत्रया. पीडशिग्रहणं पुरम्नाद्विषुवतः
पाटशिनमपन्ति ' इति ब्रामणेनानिगत्रयां. पोइशिग्रणमेव वा · ब्रह्मवादिनी
वदन यतिगत्र परमा यन.' इत्यनिकृत्य न ममता विगनमाभिमपद्यन्ते द्वे चर्चा-
वनिरिच्यते ' इशिष्टामा माम म्बरमाममु द्या म्तात्रिययागनिक पोइशिनः प्रयोगे
नम्मादनिगत्रयानिपधादिकल्पा वा गवामयने त्वहीनत्वाम्नानाद्विगत्रम्यासमऽ-
हनि ग्राद्या इत्यादिना नम्यान्यथा ममाम्नान एव पोइशिना निगत्रमत्रषु द्वादशा-
हिकाउनिगला गृह्यत । अयात्र) नु प्रकृती विकल्पः ।
मत्रभ-यपान एकाहंषु पाम यथा गृद्यते न बा त्रयोदशानिगं मवम्नोम ग्रहणम-
तमायामनिगः च मत्रे मम्तात्र ग्रहणम् । तत्र त्वाम्नानम्तत्र ग्रहणमेव । यथा
पाउशिना भवन्ति । यत्र त्वनिरत्रमात्रचोदना तत्र प्रकृनावव विकल्प दनि पांडशि-
क्लप्ति ॥ ४२ ॥
इति मन्यापारहिरण्यकशिमत्रव्याख्यायां महादेवशास्त्रमंकलिनाया
प्रयागचन्द्रिकाया मानदशमनं पञ्चम. पटलः ।
जय मतदशप्रश्न पष्ट पटल ।
अचाहाना उच्यत-
द्विगत्रप्रभृनय उपरिष्टानिगत्रा अहीना
एकादशरात्रात् ॥ १ ॥

·।
ला] महादेवास्त्रिसंपलिकमयोगचन्द्रिकाच्याख्यासमेतम् ।
द्विगत्रादयोऽप्यहीनाः क्रमेण विधीयन्ते । मर्व चाहीना अन्यनग्ने तोऽ)तिगत्रा भव-
कि यदि चैवाहीनी यदि च मत्रम् । उभययवाभयतातिगत्री द्वादशाहा भवनि,
आदेशात् । अन्यथा हीनोऽप्युभयनोऽनिगो भवति । मर्वमनग्त्र व पते । नवागे
द्विगत्रा व्यष्टिद्विर ....
। नत्र त्यष्टिदिगो गना
विहित ॥ १ ॥
तेषां द्वादशाहनाहीनभनेन कल्पा व्याख्यानः ॥ २ ॥
गतः ॥ २ ॥
.
।
द्विगत्रम्य त्रिगत्रम्य चतृगत्रम्य पश्नगत्रस्य
मप्तगत्रम्य नवगरम्यानममैन्द्रवायवाग्रम्
शुक्राग्रं वा ॥३॥
गृह्णानीति शेषः । प्रथमा व्यष्टिदिगत्रः । यष्टिविगतमापनमः यान्नं कृत्वा
वमनीवरी. परिहृन्य परिम्तगणान्न कृत्वा महागने बद वा ज्यातिष्टामाऽसिष्टोम
ऐन्द्रवायवान इति ॥ ३ ॥
द्विगत्रम्यानहन्याडशिनं गृह्णानि ॥ ४ ॥
द्विगत्रम्यन्द्रवायवाग्रं प्रथममह शुक्रानमुनग्म् । त्रिगम्यतञ्चवाऽऽअयणाग्रं च ।
चतुगतम्यतच्चवन्द्रवायवान च । पञ्चगम्यतचव शुकान च । पट्टा नि परिवर्तते ।
मप्तगत्रम्यनच्चन्द्रवारवान च । अष्टगतम्यतच्चव शुक्राग्रं च । नवरात्र त्रि परिवर्तते ।
दशगवम्यनच्चवन्द्रवायवाय च । एकादशगत्रम्यनकंचव शुक्राय च । द्वादश चतु
परिवर्तते । पोउशिना ग्रह्ण द्विगत्रम्यान हन्निति । २२-१४-१-१४ ) ॥ ४ ॥
मध्यमे त्रिगतम्य चनृगत्रप्रभृतिषु नानाऽहनिषु ॥ ५ ॥
ग्राह्यो मध्यम विगत्रम्य । चतुर्थ चतुर्थ चतृात्रप्रभृतिषु नानाऽहीनेषु ( आप०
श्री० २२-१४-१५ ) इत्यापम्तम्ब । कापयानामैकादशिनाना च विकल्पो लभ्यते ।
दशमहलं ददानि । पन्नीमयाजान्तमहीनमततयः । श्वोभूतऽतिगत्रः शुक्रायः ।
ऐकादशिनानां पटकं दशमहस्रं ददानि | एवमुद्रवमानीयान्तम् । अतिगत्रः
पोर्डशिान् । एवं तण्टिना कटमि. । ननिर्णयाणा म्वर्ग फलमाम्नातम् । छन्दो-
गानां नित्य एवेति ॥ ५ ॥
आङ्गिम्मन यः पुण्यं ऽहीन इत्र ग्यान्म एतेन यजेन ॥ ६ ॥
अयाङ्गिरमा द्विगत्रो विधायन ॥ ६ ॥

·[१. प्रमे । ४४४ मन्यापाहविरचिनं श्रौतसूत्रम्- नम्य ज्योतिष्टोमोऽग्निष्टोमः पूर्वमहर्भवति ॥ ७ ॥ अभिप्लव ढन्यम्ग न्यान्यानं ज्यानिष्टोम इनि । नत्र हि ज्योनिष्टोमे निमपितान्त्रि- वृदादयश्चत्वारः स्नोमा. फिगन्ने । नेजम्नेनावरुन्धे (७-१-१ ) इति श्रुतेम्नद. नष्ठानेन तेनः प्राप्नोति ॥ ७ ॥ मवम्नामाऽनिगत्र उत्तरम् ।' ८ ॥ मवम्तीमम्पनी निगत्र इत्यनेन निवत्रयविशम्नोमाम्या महिता अशेषम्तोमा उत्ता. । मवम्यान्य मर्वम्यावरुदये । ३० म० ७-१-४ ) इनि ब्राह्मणम् । द्गादशमि स्तोत्रमपनाऽग्निष्टोम एकोनविंशद्भि. म्नोत्ररुपताऽतिगत्र इति तयोर्मेदः ॥८॥ अय होना प्रति प्रयोक्तन्य स्तोत्र दिनमदन मामविशेष विधत्ते - गायत्र पूर्वऽहन्माम भवनि । त्रैष्टुभमुत्तरे॥९॥ गायत्रीछन्दम्कायामृत्युत्पन्न गायत्रमतन्नामकं माम । तदेतद्धोतुगमिमुग्न्येन पठनीये म्नात्र गायेत् । तदेतत्पूर्वेऽहनि द्रष्टन्यम् । यद्यपि श्रेष्टुभाग्न्यं किंचिन्माम नाम्ति नथाऽपि ग्रिष्टप्छन्द - . . .::न्युच्यने नदेनदुनरदिने गायेत् ॥ ९ ॥ अथ पृष्ठम्तात्र मामविशेष चादकप्राप्तविकल्पनिवारणाय नियमयति- ग्थंनरं पूर्वऽहन्माम भवनि ॥ १० ॥ वृहदुत्नरे ॥ ११ ॥ प्रकृती नु बृहद्रधनग्यांगच्छिका विकल्पः । इह तु दिनभदन व्यवस्था ॥१०॥११॥ •पुनरपि दिनभदन व्यवस्थित मामान्तर विधत-- वैग्यानमं पूर्वऽहन्माम भवनि पोडश्युत्तरे ॥ १२ ॥ नदाहुः क्व जगती चानष्टप चति (नै० म० ७-१-४) इत्यत्र प्रत्मवादिनचोद- यन्ति-अत्र विद्यमान ह्र एवानी । तयोः पूर्वम्मिन् गायत्र्यामुत्पन्नं साम गतिम् । तदनगम्मम्तु त्रिष्टुम्यत्पन्नं माम गतिम् । न ह्यत्र तृतीयचतुर्थे अहनी विद्यते । ततो जगत्यनष्टमी गाववतिष्ठते इति । नत्राभिज्ञाः मामान्तरीमानलेनोगमाहुः यवृहन्यामृच्युत्पन्न वग्नानमाग्न्यं माम नत् पूर्वदिने गायेत् । बृहती च षटत्रिंशदक्षरा सनी चतुर्वाग्मावय॑माना नगनीचय संपद्यते । अष्टाचत्वारिंशदक्षगणां जगनीनां निमृणाम. क्षग्मंग्टयया बृहतीचतुष्टयममानत्वात् । तेन वैग्वानममाम्नाऽयं द्विगत्रयागो जगत्याः मकाशान्नापनि । पांडशीशन पोडशम्तात्र गीयमानं गौरवीनान्यं मामोच्यते। तच्चोत्त- रेऽहनि गायेत् । तदा वारभूनामनमवलम्ब्य पूर्ववदनुष्टुभं संपादयत् । तेन षोडशिसाम्नाऽयं द्विगत्रोऽनुष्टुभ. मकाशान्नापनि । ननु अगिग्मा द्विग पोइशिन प्राप्त्यभावादप्राप्तविधानान्न परिमंख्या । ततश्च नहितद्विगत्रप्वपि गृह्यत दनि वृनिकाग्मनिः । भाप्यकारमने तु द्विगत्रान्तरेषु परि.

·- १ पटलः ] महादेषशास्त्रिसंकलिनप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेनम् । ४४५ संख्यानत्वेन पोडशिनियतम्याभावादागिरमा द्विरात्र एव नियमेन पोडशी गृह्यते (० सू. १०-५-१३) इति ॥ १२ ॥ अथ दिनभेदेन निधनविशेष विधन- हषिष्मनिधनं पूर्वमहर्भवति । दृविप्कृन्निधनमुनरम् ॥ १३ ॥ पञ्चधा विभक्तम्य माम्नः पञ्चम भागो निधनम् । हविप्मच्छरम्पं निधनं यम्मिन्न- हनि तद्धविष्मन्निधनम् । पूर्वदिने हविष्मदिनि शब्द. प्रयोक्तव्य इत्यर्थः । एवमिनर. प्रापि । उत्तरम्मिन्नहानि हविष्कृष्छन इत्यर्थ ॥ १३ ॥ अथ दिनद्वयम्य पक्षव्यवम्या विचन-- अमावास्यायां पूर्वमहर्यजनीय उनग्म् ।। १४ ॥ शुक्लः कृष्णो वक एव पक्ष. ममानार्धमाम. । नम्मिन्नेष यद्युभे अहनी म्याता तदानीमेकपक्षगनत्वादकम्याना याव,यि नावदेव भवत् । इतरम्य वीर्य तु लुप्येन । अतः कृष्णपक्षम्यान्तिमदिने प्रयममह कन्यम् । शुक्लपक्षम्य प्रथमदिने द्वितीयमहः । एवं मनि भिन्नार्धमामवर्तित्वाद्भिन्नवीर्य भवतः ॥ १४ ॥ कापिवनेन यं कामं कामयन नमेनेनाभ्यश्नुते ॥ १५ ॥ एनेन कापिवनेन मर्वकामानां प्राप्तुं शक्यत्वादिमं कापयं कुर्यादिति भावः ॥१५॥ मम्य ज्योतिष्टोमोऽग्निष्टोमः पूर्वमह- भवनि। अनिगत्र उनग्म् ॥ १६ ॥ अग्निष्टोमम्य तु प्राथम्यं 'तम्मादाहुज्येष्ठयज्ञ.' इति वाक्येनोक्तम् । तत् प्राथम्यव- प्राथम्यमगित्रम्यापि वैकल्पिकमम्ति। अत एव मृत्रकारणोन्नम्। 'अग्निष्टोमः प्रथमय- ज्ञोऽतिगमके पूर्व ममामनन्ति' इति ॥ १६ ॥ चैत्रग्थन मर्वमन्नाद्यमवरुन्धे ॥ १७ ॥ चैत्रग्येन प्राणप्वन्नाये च प्रनिनिष्ठति (२२-१४-२२) इत्यापम्तम्बः । चैत्ररथेन द्विगत्रेण यक्ष्य । प्राणप्वन्नाद्ये च प्रतिनिष्ठनि न्याग्व्यातः फलवादः ॥ १७ ॥ तस्य त्रिवृत्पश्चदशोऽग्निष्टोमः पूर्वमह- रायुरनिगत्र उत्तरम् ।। १८ ।। अत्र सर्वत्राहःशब्देनकदिनमाभ्यः स्नोमप्रयोग उपलक्ष्यते । अभिप्लताब्यः कश्चित्प. डहयागविशेषः । तम्य च प्रथमदिने ज्योनिष्टोमप्रथममंन्यारूपोऽग्निष्टोमो विहितोऽस्ति । स एवात्राभिप्लवशब्देनोपलक्ष्यने । मोऽत्र पूर्वमहर्भवति पूर्वदिनेऽनुष्ठेय इत्यर्थः । द्विनीयदिने सोऽनिरात्रोऽनुष्ठेय इत्यर्थ. ।। .

·[ १७ प्रभेर . ४४६ मायापाढविचिनं श्रीनमूत्रम्- अग्निष्टोमः पूर्व आयुगतिगत्र उतर इनि भग्गा नोऽपि । पोडशिमानाङ्गिरमादिषु विदेवनादयोऽभूता इति कचिर्दिन्ति । न्युष्टिनिगरप्रकृतिरिति । न्यपिदिगम्य गजमृयकरणभुनम्यापि विदेवनायं गता इति केचितम्लन्ति । न्युष्टिद्विगत्रवि-यन्ना- मत्र य उत्तराम्तया:प्याङ्गिरमग्नग्यकापिवनपृष्ठया प:हम्यवाऽऽया गार्विकार अहनी अतिगत्रम्तु मम्तामानमेव । पञ्च पूर्व " :- पद तव नामधेयगता धर्माः प्रवनन्त ॥ १८॥ गगत्रिगत्रण वसुन मद्रानादिन्यानभ्यागंहति ॥ १० ॥ एषु लोकेषु प्रनिनिष्ठनि ।। २०॥ अग्निष्टोम उक्थ्यो नि. गत्ररूयहानि ग्थंना वामः व्यं वृहदिनि पृष्ठानि ॥२१॥ गर्गत्रिगतम्य कर्म--- गर्गत्रिगत्रण याये वमना मद्राणामादिन्याना मायुज्यार्थ- मिति । पृथक्त्व वर्गोऽपि फलम । गादशाहपठारम्भ फान्ट रनि ॥ १० ॥ २० ॥२१॥ आग्नावण एकादशकपालः मारम्बन- श्ररुवा हम्पन्यथरिति ।। । ग्व० १३ ) ।। दीक्षणीया धानवीया वा ॥ २२ ॥ इयाग्नु विशेषः - शिशिर पर्वण्यारम्भ । मश्रदान्न कृत्वा त्रैवानवीया । प्रश्न कृतऽहीनी गर्गनिगप्र. । वानवीया कृत्वा वृहम्पनिगहिनत्यादि वा पशुयागान्तम ग्निवत् । नत. प्रवर्गाममग्ण च काठकश्चत्र वान यान्न कृत्वा मावित्रमास चेप्य इनि मकल्प्योपकल्पनमुभयपक्षे दीक्षणीया वातवीया भवनि ।। २२ ॥ वभ्रग्रुणा गहिणी पिङ्गाश्यकहायनी मोमक्रयणी ।। २३ ॥ . नदव रूपं म्पष्टीक्रियत-गहिणी गर्गर लोहितवर्णा पिगला पिङ्गलाइयेकहायन्येक- भंवत्मग्वयम्का, ईदृशी मती लावण्यापन कप च कृत्वा गवामन्यामा त्रयाविशत्सम्यया शतत्रयमंग्व्यया च मह जनाद्गन्छन् । यम्मान्मामार्य गहिण्यादिरूप धृतवनी तम्मा- द्रोहिण्यकहायन्या पिङ्गलाश्या मोम कोणीयात् । • नाम प्रावेशयन्न्मामायादहि' (७-१-६) दनि श्रुते ॥ २३ ॥ सहयं दक्षिणा प्रथमेड बीणि च शतानि नयन । त्रयांम्र शनं चैवं द्वितीय (नृतीय च) महमयानिरि- न्यने । द्विम्पा गहिण्युभयन न्यन्यन पनी वा ।। २४ ॥ प्रनिदिनमविच्छिन्नानि यथा भवन्ति तथा त्राणि त्राणि शतानि ददाति । बर्यास्त्रश- संख्याया अप्येतदुपलक्षणम् । तथा मन्यककम्मिन्दिन चर्याशदधिकं गवां शतत्रयं दद्यादित्यों भवति । उभयन एनी म्यात (ले० म ७-१-६ ) इति । उभयोः पार्श्वयोः शुक्रग्ना यम्याः मयमभयन एनी । अथ प्रकागन्तरण लक्षणं विधत्ते- -

·विषयऽभिना एवमाह
६ पटलः ] महादेवशाबिकलिन योगन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् । ४४७
नदाहुग्न्यत एनी म्यान्महस्र परम्नादतम् । ५-१--६ ) इति । नम्मिन्महस्रतमी-
अन्यनगम्मिन्नव पा शक ग्ला पयाप्ता । नत्रोपपत्ति चव-
माहुः-तं परम्नान्महस्रमतम्य गोविशंपन्य परभाग गामहस्रं निष्ठन्यतो न नत्र
शुक्लरग्ना पक्षितनि ।। २४ ॥
नां प्रथमहान नयेत । उत्तम वानमा ॥ २५ ॥
ता दातन्या गाम ।। २२ ॥
प्रथमहनि दयन्वमग्ने महम्मान योदवलम्या-
भिनन्वम । मनः महम्मानय प्रजया पशुभिः
मह पुना विशनाद्रायगिनि ।। उदभृष्टिम्नम-
नुमन्त्र यन । वहदद्वितीय त्वमपामापर्धाना ग्मन
गमिनी वभूविथ । मा मा महम आभन प्रजया
पगाभिः सह पुनमा विशनाद्रागिन वहनं वामन-
म्तृनीय प्रनिष्ठा-मि महसम्य वैष्णवी वामनम्न्वम् ।
म नः महनमायहि प्रजया पशुभिः मह पुनर्मा
विशनायिगिनि ।। २६ ।।
दातुं योग्या दय । याय बर मय महसूनी । ७-१-६ ) दनि । गनमन्यत्
॥ २६ ॥
वामनं न ज्येष्ठद्यनं महम्रम मृजति ॥ ७ ॥
ऋविग्भ्या निकीता ना रहस्रनी म मान्न निमन ।। २७ ।।
यननका प्रनिवरं प्रन्युन्मजयुग्नादकमहमयाजी
पुनः महम्र प्रजायन ।। २८ ।'
यम्मान्महम्रता श्रेष्ठा गाविशपम्तम्माष्ठ दत्त मन्यम्य यजमानम्य महस्रम्वरूपा
मा महस्री दत्ता भवति । यम्माच्छष्ठा गाविशेप. महस्रमशम्तम्माष्ठ गाविशेप
न प्रनिगृह्णीयात् । नत्प्रनिग्रह मनि गामहस्रप्रनिग्रहदोषी भवेत् । अथ कथचित्प्रनि-
गृह्णी यानदानमिव निदिशेत् । योग्य वर. मय मस्रतीति । एवं निविश्यायान्या
प्रत्येवं ब्रूयात् । न्य वन्यनिरिक्ता ममति । एव निदेशे मनि वरप्रनिग्रहऽपि महवप्रनि-
ग्रहदोष न भवति ॥ २८ ॥
दानव्यायाम्तम्या गांगघ्रापण विधत्त-
तामुत्तरंणाऽऽधं पर्याणीया:हवनीयस्यान्ते
द्रोणकलगमवघापयन् ॥ २० ॥

·[ १७ प्रभे-
सत्यापाढविरचितं श्रीनसूत्रम्-
अग्नीधः शरणमानी, तम्यात्तरभाग नां दानव्या गा प्रदक्षिणत्वनाऽऽनीयाऽऽहवनी-
यम्य ममीपे द्रोणकलशस्थित माममवघापयेत् ॥ २९ ॥
दक्षिणेन वा वेदिं नीत्वाऽन्नग युपमाहवनीयं
चावस्थाप्याऽनीध्रहविर्धानयाऽऽजिघ्र कल.
शमिनि द्रोणकलशमवघ्रापयेत् ।। ३० ।।
20- मन्त्रान्तः ।। ३० ।।
उदीचीमामीधमानीय तम्यां नायमध्यम्य पुर-
स्तात्मनीच्यां तिष्ठन्यामुभा जिग्यगिनि आनधि
जुहोति । नम्मिम्नार्यऽधिष्णियानां रूपं विग्र
थिनं भवति ॥ ३१ ।।
आहवनीयममीप स्थितया नया गवा मह पुनराग्नीध्रममीपे प्रत्यागन्य तम्याss.
ग्नीध्रम्य पूर्वभागे प्रत्य इमग्नत्वन गवि बिनाया जुहुयात् । होमागमता मात्रः । नदै-
ग्येथामिनि मन्त्रान्तः । इन्द्राविष्णू देवने । त्रंधा महस्रमिनि मन्त्रमागम्य तात्पर्य
दर्शयनि-धा विभक्न 4 त्रिगंत्र महर माहस्रीमवैना कगनि महस्रम्यवनां
मात्रा कगति ' । ने० म० ७-१-७) इति । विगत्राव्ये यागे गोमहवं
दिनत्रयार्थ प्रेधा विभक्तव्यमिति यत्तनना महस्रनामव गा माह्मी महस्रोपेतां कगे.
नि न केलं महस्रोपता किनु नम्प महनम्य यावनी मात्रा तावन्मात्रामवना करोति ।
अयनदहभूतं होमान्तर विवन-रूपाणि जुहोति (७-१-७ ) इति । रोहिणी
पिङ्गलेकहायनीत्यादीनि यानि रूपाण्युतानि नानि नुहुयात् । गहिण्य म्बाहेन्यादयो
मन्त्राम्मत्रानयाः ॥ ३१ ॥
अथेनदहभूतं नपं विधत्ते-
मनीची मदमः सक्तिमानीयडेग्न्त इनि नस्या
दक्षिणं कर्ण जपनि ।। ३२ ॥
सम्या गोः कर्णममीपं प्रत्युपस्थितो भ-वा मन्त्र जपेत् । ब्रूनादित्यन्तः ॥ ३२ ॥
तामुन्मृज्य विज्ञानमुपैति यद्यपुरुषाभिवीता प्राची
यादगन्सीदयं यजमानः ( ग्व०१४)। कल्याणं
लोकमजेपीदिनि विद्यान् । यदि दक्षिणा शिप्रेड-
स्माल्लोकान्प्यनीति विद्यान् । यदि प्रनीची
बहुधान्यो भविष्यतीति विद्यात् । यादीची
बयानस्मिल्लीक भविष्यनीनि विद्यान् ॥ ३३ ॥

·६ पटलः ] महादेवशास्त्रिसंकलिनप्रयोगचन्द्रिकाच्या याममनम् । ४४९ । ना गामित्यादि व्याख्यानम ।। ३३ ।। नम्या महस्रनम्या दान विधन- नामग्नीध वा ब्रह्मणं वा हात्र वाः वयं वा दद्यान ॥ ३४ ॥ महस्रमम्य मा दत्ता भनि :-?-५ ) इति हि ब्रामणपात् ॥ ३४ ॥ द्वा वोद्गातागं कुीन यनगे नाश्रावयनम्म दद्यान । द्वे वा नृतीयं ब्रह्मण दद्यान । तृतीय- मग्रीध ॥ ३५ ॥ नाऽऽश्रावयत्तम्मै दद्यादिति पगचत्रात्मणे ममाम्नानाच ॥ ३५ ।। मा मा सुवर्ग लोकं गमय मा मा ज्योनिम्मन्नं लोकं गमय मा मा मान्पुण्या.टोकान्गमय मा मा प्रनिष्ठां गमय प्रजया पशुभिः सह पनी विशनायिग्न्यिभिमन्य ददानानि ॥ ३६ ।। नां प्रनिगृहीयाकामि न महसकां त्वां भृतां प्रतिगृह्णामि न महनमंका मा भूना विंग मा महरः म्यांनामि सुपटा मुगवा म्यांना मा विश सुषदा मा विश मुगंवा मा विशनि ॥३७|| यो मन्त्रमविद्वान्महवतमी प्रतिगृह्णी यादम्य गोमय प्रनिगृहीत भवति नावाप्रन्य. वाय इत्यर्थः । अन एकाऽमीत्यादिमन्त्रेण ता महसतमा 'तिगृहायान् ॥ ३६॥ ७ ॥ नामन्यया गवा निष्क्रीय यजमानस्य गोष्ठप्वपि- मृजति ॥ ३८ ॥ गत. ॥ ३ ॥ याम्निमशिन्यपि नामुपममाहत्य देश प्रथमेहन्याशिग दुहन्नि । विमान द्वितीय त्रिशनं तृतीय ॥ ३० ॥ मर्वत्र दुहन्नीन्यन्वय. ॥ ३९ ॥ कृनानं प्रथमऽहनि दयम् । हियं गांवाम दान द्वितीय । अनी ग्योरवा इम्ती पृरुप दनि तृतीय ।। ४० ।। १ क ख ग मध्यमऽहनि दयमथ यद्वाना यदना चद वो रङ्गापुम्पा पदास्न गारण्य तदुत्तमेऽहनि देयम।

·४५० मन्यापाढविगचनं श्रीनमत्रम्- [१७ प्रश्न- - कृतान्न • गन्तरिक र मनि वत्रान्वय । अन शकट ।। ४० ॥ य आर्पया विद्वानम्मं प्रथमंहनि दद्यात् । यो नार्पयो विद्वा-मन द्वितीये। य आर्पयाड विद्रा ग्नम्म तृतीये ॥ ४१ ॥ परप यमापंयन्नम्म । मनग्य प्रत्यम ।। ४ ।। दक्षिणा नयन्यना दगती नयद्यम्मा एकां गां दिनमंत्रयांकाभ्यां दशनमुपममाकुयायम्म पञ्च भयग्ने यो दशनं यम्म निनिभ्यरतभ्या दश नमनकम वका यम्म पत्र दाभ्यां नाभ्यां दश- नमेवमा शनादा चा महमान्महमति किचिद- द्यात् ।। २ ।। गत ॥ २॥ यदि यादव यारपाया- दुनायां दद्यादवमानी याया वेष्टनमा दाणा नन्विोदवमाय वा ।। ४३ ॥ विकल्प ॥ ४३ ॥ गवाल समुद्री मि विश्वव्यचा ब्रह्मा देवानां प्रथमजा ऋतम्यान्नमाम शक्रमि न्यानिमि नजान्यमृनमाम नां वा विझ शवलि दीयानां तम्याम्त पृथिवी पादी नरिक्ष पाटी द्याः पादः समुद्रः पादः पगे जाग्न पञ्चमः पाद एपामि शवलिः मा पज धुश्व वमाधागा शवलि प्रजानाअवि- ठावनमपगप स्वाहनि शबलिहामं जुहोति४ि४॥ शग होमन मवयन ॥ ४४ ।। नित्यः काम्या वा ।। ख०१५) ।। ४५ ।। नि मन्यापाढासायशिम ननदशप्रश्नं ५ठः पटलः ॥ पर पान-गहिणी पिनहायनी विशतामन्यतमा महस्रदक्षिणा कृत्वा त्रिश. कयों ना ग प ११५० पान्तम । गत्री वमनीवर्ग परिहत्य पयमा विशमनकाले वनदागिय हन्ति । महात्र बास नयन्याहिसिष्टोम. । पेन्द्रवायवाय. । पशकाल यूपत्रयम्बाच्छ पणमा.पु पच्छित । कापयानाकादशिनानामादितस्त्रय आमन्त । जापानम४ सिटम्यानणन्द्र । दक्षिणतश्चापियन्द्र. । अयोपशयनि- बुद ·१ पटलः ] महादेवगाविसंकलिनप्रयोग चन्द्रिकाव्यायाममेनम् । ४५१ । । दात न नयनकाल -- देश. । कृष्णमृगम्ते पशुगिनि महस्रं दक्षिणा । गर्गचिगप्रम्यान्वहं विभज्य दानम् । प्रयनिंशच त्रीणि च शतानि प्रथम हनि ददानि । एव द्वितीय तृतीय च महायतिरि. ध्यने महस्रपरणी । मा त गहिणी उप वना मिपा शाकणवर्णा उभयत एनी उभयत. शुक्ला दाक्षिणा होमा हुन्वा हि गन्द्र याः त्रयस्त्रिशच्च त्रीणि शतानि ददानि । अञ्चतग:पि दीयत । मस्रदक्षिणा कृत्वा दक्षिणादानका न्यूना दशना नयेत । दशमग्या हीना नगन। न दश ना दश नदिन्य विच्छिन्द्यादिनि श्रुत । याम्तिमा नवविशन्गविकाम्नामा न शत्रम उत्तमऽहनि दशवमंपनि, मत्सतम्या मह । अपराविकाना निमणा शिता दशकेन मह नयनम् । एकादशैका दशदशत न पिच्चियानि इशाना न्यूनतंत्र प्रतिषिद्धा न विकता । "व दक्षिणामु नीयमानाम महाफ उमिग्य उत्सृष्टम्न यजमाना नुमन्त्रय वमन दनि । प्रानका चारयाया न्यूनता । नउक्त यम्मा- देका गा दाम्यन्म्यादिनि नम्बादेव दान प्रथा नापम याना पyा ना ना तृतीयानां च द्वयाग्केकाम । अथ तृतीयाना चतुणामकम्य च द्वे दे। अथ पाटी दि ना प्रगाणा तृती"ना द्वयो- विगृहीतयोर्ते द्वे एव मनि पास दि नामव द द । तृतीयाना द्वय धनस्रो दयाम्नि- स्रोऽधिना मुग्न्यानामकैका महामन्या भिशत् । अय मया हा या पञ्च पञ्च पुनध पञ्च पञ्च मृर्धार अर्पि ना द्वाभ्या गाभ्या पश्च पात्र महाया नाम । अब मग्याना चतुर्णा पाटी( दि ना चन्णी नीयाना हाक कामव शन परत । मनरशतनयं त्रिशच प्रथममुग्न्यानामा विना तृतीयाना त्या का तीयाना नाणी पाही- नामकम्य च २ । पार्टी दिना त्रयाणा तृतीयाना नियाध वें दत्त्वा विगमः । याम्तिवोऽधिका मुख्याना त्रयाणामक का तत्र न उनमःहनि दशवमप- त्तिरेवमुत्तरप्वह मु शनत्रयम्य विशता तिन्मणा च दान, त्रिशता न विशेष -म-यम- हनि मुख्याना पञ्च पञ्च पुनश्च मन्याना गयो पञ्च पञ्च निमृणाविकाना मग्न्यानाम- कम्यकायि बि ना द्वयोगका । उन्म हनि त्रिशता विशेष -मयाना द्रयो पञ्च पचार्थि( विना द्वयो पञ्च पञ्चाविकाना तिमृणाम च । चना द्वयार का तनीयानाम- कस्यैका । एव कृत महसूनी आधिम्या । एव महनापनि । अय द्वादशच्छेदनमव प्रनिपि यत । दशत न विन्यादिति । किन दोप, इत्यम्मिन्पक्ष त्रिशनामविकाना निमणामव विभाग प्रथम हनि शिना 'यममुख्य ना पञ्च पश्च नमृणा दान नद। तिमृणा पटपट म यमहामाया ना मग्न्याना च द्विकेन सह निमगा दानमनमःहन द्विका गहन 324 । पनी या नान्नाही. - दोप नसंपतय. ।

·[१७ प्रभे-- ४२ मन्यापाढविचितं श्रौतमत्रम्- पयमां विशमनकाले व्रतदहा मह विंशति दहन्ति परिम्तरणान्तम्, महागडे बुद्- 'वा से नयेत्यादि । उवश्य . न न्वन्निाया । अत्र पाइशी तत्तिरीयकश्रुत्या- त्रैष्टुभं मा यमम्यान आज्यं मननि ' । • भयानानि मृक्तानि शमनि. पोइशिनँ शंमनि ' इति बननाच । नाण्दिना दन्दोगान मनमःनिगत्र आम्नान पांडशी नत्र विकल्प एव न मस्र . म्ना या टनि प्रते । शुकाग्र । पशकाल आशिनं गृहीत्वा यूपच तृष्टयम्योचायणग । असिष्ठम्य दक्षिणम्य दक्षिणत उत्तरम्यानग्न पुनदक्षिणन- श्वानरतत्रिवृद्धचा परिचयामिष्ठम्यान मारम्वतमलिष्ठप्रभृतिदक्षिणतम्तृतीय मावित्रम. शिष्ट मृन्याना माम्य =:: वैदिवमेव पशवो निर्दिष्टाः । पूर्ववद्द- लिगाकाले प्रहत्त्वा यनमाना:नमन्त्रयते । पनीमयानान्तमहीनमंतनय. । पयमा विशमनकाल त्रिशत दहन्त्याशिगर्ग परिम्नग्णान्तम । समुच्चयः । आश्विनं गृहीत्वा महागचे वट वा नगन्यादि अनिचा आग्रयणाय । पशुकाल यूपच तृष्टयम्याच्यणमसिएपनि नतिणनश्चयम्य द िणताऽसिष्ठप्रभृति । तम्योत्तरतः पुनश्चयमुत्नरत । अयोपशयनिधान त्रिवृत्या परिवायासिष्ठप्रमृन्युनग्न. पञ्चमे पाणं दक्षिणत पञ्चम माम्तमनग्न गृप एन्द्रास दक्षिणत पृष्टपन्न वारणम् । अथोपशयनि- देश - कृष्णमृगने पशागत दक्षिणादानम् । पूर्ववदक्षिणाम नीयमानामु वामनो मग्यः । यजमानो यथापाटमम्मिन्ननमहीन्यनमन्माणान्त कृत्वा ना महनतमी गहि. ण्यप-वम्तादिगणयना ल्यागी कमनीयामवलक्षणा पहातमीमणाजीघ्रमण्डपं नन्विाऽऽहवन गमीप द्रोणकला निवाय तं मोममत्रघ्रापयत । आ निघ्र कलशमित्यनेन मन्त्रण गयति मन्त्रान्त । दक्षिणन वदिमिनि विकल्प । मनमान- मानवि-पटप नीन्वा तम्या पए नाप्यमवम्यापयति । घृताक्त वस्त्रं नाप्यमिति न्याख्यान वानपय गनमृग च । नम्मिम्ता घिप्णिया भवन्ति । मुत्र चतुरश्राः परिमण्डला वा विप्निया इष्टका । मन्या द्वादशादय । अथ शब्दन प्रायश्चित्तं कृस्वा पुरम्तादनी ब्रमण्डपम्य पनाची प्रत्यइमन्ना म्यापयित्वा रूपाणि नुहानि । यानि तम्या रूपाणि भवन्ति वाहिताय व हनि एमादीनि । अय: मेधिकान्यके ममामनन्ति ( २२-१६ - ६ . त्यापम्तम्ब । अ-ज्यनाय स्वाहत्यादि । प्रतीची प्रत्यड़मुग्वा मदमः कोणमानीय तम्या अभिमग स्टेग्न्त इति यजमाना जपनि । उत्थायर्यात्मृज्य महनतमी P:.शभितकारकामपण प्रग्नि. प्राची शिं यायाद्धि प्राप्नोति यज- कल्याण लक. जयति । महषिणा अम्मालाकान्छीघ्रं प्रयानि । यदि प्रतीची प्रभाचान्यगशिभविष्यति । यदादीची श्रयानमिल्ला के तामुन्मृष्टा यजमानोऽनुमन्त्रयते, मा मा भवर्ग लोक गमयति चमिमन्त्रः । कचिदनुपर्ने वा पठन्ति । यात्रिप्वहःसु मान ·। . १ पटलः ] महादेवशाबिसंकलितपयोगचन्द्रिकान्याख्यासमेतम् । ४५३ त्रिंशतो नवनिम्तिसम्तामु एनां महन्त्र भी मिश्रिन्वा तामग्नीध इत्येवमादिभ्या ददाति ब्रह्मणे होत्र उद्गात्र उन्नत्रेऽवयंव वा दद्यात (२२--१६ -११ ) इत्यापम्तम्ब. । यम्मै ददाति गा तम्य विभागा नियम्यत । ता वान्ननाग वृत्वा यतग नाऽऽश्रावय तम्मे वा इनि। दद्यादिनि शपः । उन्न नाग द्वा प्रकृतावष्यक उन्नयनि एका हारियोजनं यजति लिङ्ग मर्पमत्र कपिशयां उन्ननागविनि नाण्डकेऽप्युक्तम् । द्विभागं वा ब्रह्मणं तृतीयमी व दनि । अथवा विभाग ब्रह्मण तृतीय. मग्नीध इत्येव विभाग. । नदापि स्वभाग नियम. । मर्वभ्यो वा मदम्यभ्य इति । अथवा मर्वभ्य. मदम्यभ्य इति। अथवा कविग्भ्य इति। उदाकृत्य वा मा वशं चग्न् , इत्यादि । उदाकृत्य संस्कृत्य वा चरत । यम्मान मिहणानीन्युक्त म । एका मती- (ऽमी)त्यनेन मन्त्रेण प्राकृतमन्त्रग्य प्रत्याम्नाय । मदम्याना विधि. ( इनि ) ता शन- मानेन हिरण्येन निष्क्रीय शतमानमविदां दत्त्वा यजमानम्य गोष्ठ महरातमी विमृनति, सद एत्य वि मुव इत्यादि गिअहान्नम् । यम्मा एका गा दद्यान्न माहस्रऽधि किंचि. दद्यात् । दद्यादित्यक. इत्यापम्तम्बसूत्रम् । ननो नव-यादवमानीयान्नं कृत्वाऽन्यमा- हवनीय प्रणीय शवलिहामान्तम् । नन मात्रामणी मंत्रावणी वा । मैत्रावरुणी वा काठक इति भाप्यकृत् । यक्ष्य गर्गत्रिगण शिशिरे ने यने मुधीः । काठको वा महाशिर्वा मलेदान्त अकलप्य तु ॥१॥ বখানাকা মানুষ যে এপ্লান না। वृहावाह )म्पत्यानेन कुर्याद्गादशावदेव च ॥ २ ॥ रोहिण्यादिश्च मयुक्ता क्रयणी त्रिशता क्रय । तया मह महत्र तु विभज्यवावह नन ॥ ३ ॥ अतिरिक्ता तु माहस्री एनी घेता नथैव च । उदृष्ट्युन्छिनपृष्ठा म्याद्याग्न्यानो वामनम्नया ।। ४ ।। उत्तमऽहनि नानाम दक्षिणामु नयेव च । माहस्री बल कल्याणी नन्विाध्रिम्य मण्डपम ॥ ५ ॥ घ्रापणं कलशम्याम्य पृष्ठ ताप्यम्य लगनम् । धिष्ण्यानामिष्ट फागप सूत्रवचनमेव च ॥ ६ ॥ द्वादशैकादशाष्टी च पडित्यादि नथव च | प्रायश्चित्तं त्वकृत्ववायाभा निग्यथुर व च ।। ७ ।। १ तु फलं वदेत् ।

·[१७ प्रभे-
सन्यापादविगचितं श्रीनमत्रम्-
अथ शब्दप्रयोगान होमम हयनीयके ।
आसीत्रीय नयन.पा स्पाणि न नहानि हि ॥८॥
लोहिताय नया म्वाहा स्नायति वा भवत् ।
क जपित्वा विज्ञान मा मामीन्यन मन्त्रणम् ।। ९ ॥
चतभिमन्याटप प्रनयायनपज्यते ।
नया निमिशनी :प्याविना न मिश्रयेत् ।। १० ।।
आग्नीध्रादम्त दान म्यादा न्यनि मकिपा ।
एकाऽमीनि च मन्त्रण गबना च प्रनिग्रह ॥११॥
शतमानन निटकीय गाठ यष्टा ममन्मनन् ।
एका व्रतगत म्यानय। १ दशा५ ।। १२ ॥
त्रय कापयका भाग्यहनामनग्याम्नया ।
ननुग्चतराव व्यन्या नाग्यपाकिया ।। ।। ||
यपानामव निर्माणमन्ना याना नव न |
यम्मा एका न रचात न माटमति केचन ॥ १४ ॥
अन्य तु शव कम मात्रामाण्यान'नया ।' ४५ ॥
दनि मन्यापारहिमन महादेवशास्त्रिसंकलिनाया प्रयोगचन्द्रि
काया ममनशानं पष्टः पटलः ।
अथ तदाप गप्तम
पटन।
वढविगत्रेण यो गज्यमाश :ममानो
न । न
लभन म एतन यजत ॥ १ ॥
वडत्रिगण म्वराज्यकाम । डचिरण यस्वराज्यामिति । विद्युदादि मर्व
गर्गत्रिगत्रवत् । शवलिहामान्त पश्नं न हीन एक वत्रिगर ॥ १ ॥
नम्य याविनानिगत्राः सर्व पाइशिमला रथं-
नरं वामदव्यं वृहदिन पृष्ठानि गर्गत्रिगत्रणान-
पा त्रयाणामहानि व्याख्यानानि ।। ६ ।।
इयान्विशेष.-त्रयन्त्रितोगत्रा पं दशमन्नी निगवतम्या । शिदं गर्गत्रि.
रात्रवत् । अनि कायित्वान्पोदश्याहिकाना गणपिकार. ॥ २ ॥

·पटल:] महादेवशाबिसकालनप्रयागचन्द्रिकाव्याम्यामर्मतम् । ४५५ छन्दोमपवमानन पशुकामः ॥ ३ ॥ यति शेष । छन्दोमपवमाननानिगण । पशुनवाप्तवानीति मकल्प । मर्व गर्गत्रिगत्रवाह.कलतिश्च ।। ३ ।। अन्नवसनां पशूनामानि ।। ४ ।। अन्तर्वमना त्रिगत्रण : "शुमान्म.लिमक.५ । प्रन हान एवान्तर्वम् । मर्व गर्गत्रिगत्रवत् ॥ ४ ॥ पगकण म्वगकामः ।। ५ ।। यजननि शेष । पगण यं स्वगामिनि । म गगविगत्रवत् । मषा सबलिहोम निकायिना पशुकर प्निश्च ।। || अत्रेश्चतुर्वि - ३.श्चतगत्रश्चन्वाग-ग्य ग आजायन्न मुहाना सद्गाना पवयुः सुमभयः ।। ६ ॥ नव चत्वारविगत्रा निकाथिन । अंत्र । अंत्र प्रथमश्चतगत्रतम्य कमात्रश्चतगत्रण यक्ष्ये प्रजामिनि । विद्यदादि द्वादशाहवहार मकालगदिमानिचिकाटका वा । तम्य कर्मम होना ऋग्वंदकुशल . उहाा . अवय नर्व कुशल . मयश- ब्दन ब्रह्मा लक्ष्यने । मर्मयों मा .... वण कशल । एव नवाग जायन्ते ॥ ६ ॥ अनिष्टोमः प्रथममहः ।। ७ ।। द्वादशाहबापवमध्यान्तमत्र पि ममपार महोम । गत्र वमनीवर्ग परिहत्य पयांविशमनान्त कृत्वा पनिम्तग्णान्तम । महात्र त्या गमिष्टोम. । अग्नि युनज्मि ऐन्द्रवायवाग्र. पूर्वम्मिरूयह पदामानि या सय एफ एवानिग्राद्य आपिनं गृहीत्वा-ति (त्रि ) वृदृभ्या पग्विीया अयमति म्यानर छ । अयोगनिःश. । द्वादशशत ददानि । यज्ञायनीय नमम्नस्तु • पन्नीमयानान्तमहीना ततय ॥ ७ ॥ उक्पा मध्यमा निगचतुर्वि गाः उद्यन्नम्नामा एवमिनरपां त्रयाणामहानि व्याख्या- तानि ॥ ८ ॥ श्वोभून उक्थ्यः । पेन्द्र एक वानियाय . शकाग्रः । पशुकाट विवाभ्या पग्विीयाग्निष्टम्य दक्षिणत एन्टान उनम्न म्तृताय ) माचित्र दक्षिणनम्तृतीय मार- स्वतम् । अयोपशयनिर्देश . द्वादशशत दानि । पानीमयानान्तमहीनमतनय. । श्वीभूत उक्थ्यः मार्य एवानिया। माना | न. । पशुकाट त्रिवृद्या परिचयामि . - पवमाना ·। द्वादश- । ४५६ सन्याषाढविचितं श्रीनमूत्रम् [१७ प्रभे- छप्रभृत्युनग्नश्चतुर्थ माम्य दक्षिणाय व दवमुनग्न पञ्चम पांप्णम् । अथोपशय निर्देश । द्वादशशतं ददानि । पन्नीमयानान्तमहीनमतनय । गत्री परिम्नग्णान्तम् । श्वोभूत महागत्र बढ़-वा. निगात्र स्तम्मिन्धोइशिग्रहण. मर्व अतिग्राह्या उत्तरत्र्य- हपक्षे आग्नय एक एव ऐन्द्र वायवान. । पशुकाले असिष्ठप्रभृति दक्षिणन. पञ्चम मारुत. मुत्तरता पंछ ( अन्य ) बाहम्पन्य दक्षिणत पाट वाम्णम् । अयोपशय गतं ददाति । निर्गअहान्तमन्चन गावपायः हुनाया पान्नावतकर्म । अग्नविमाकहा- ममुढवमानीयान्तम् । तत मात्रामणी मंचावणी च । मंत्रावरुणी वा काठकपतं ॥८॥ जामदग्न्यन । पूर्वान्पोपान्पुप्यन्ति ॥ ९ ॥ एता लोकप्रमिद्धान्प्रजापशु वनोपानपुप्यमपादितवान् । यम्मादव जमदग्निः पुष्टि. हेतुयागप्रवर्तकम्नम्मा नाम : यो नद्शात्पन्ना हा पितृपुत्री पुष्टिमन्नग्ण नव पलिनी दरिद्री न जानाने नोत्पद्यत । यद्रा यव पनि म्बकीय दह न जानाते । अयमर्थ:- पुष्टिमप्रदायम्य जमदग्निना प्रवर्तितन्वानद्वशे को पि दरिद्रो नाम्नि । यदि कश्चित्प्रमा- दात्म्यानथाऽपि नग्न्तयण द्वा पुरुषी पष्टिमन्तरण वृया पलिती न म्त एवति भाप्य. कार. । अथ विधत्त-एनानव पोपान्प्यति य एवं विद्वाऽश्चतृगत्रण यनन । (नै० म० ५-१-९ ) इनि । जामदग्न्यन चतुगत्रण यध्ये, पुष्टिमवाप्नवानीति । सर्व पूर्ववत् ॥ ९ ॥ अत्रोपमन्मु कचिद्विशेष विवन- पुगंडागिन्य उपसदा भवन्ति । आग्नेय एकक- पाल आश्विनी द्विकपाली वैष्णवस्त्रिकपाल: मोम्यश्चतुष्कपालः । मावित्रः पञ्चकपालः। धात्रः पदकपालः । मारुनः मतकपालः । बाहम्पन्योs डाकपालः । मंत्री नवकपालः । वारुणा दशक- पालः। ऐन्द्र एकादशकपालः । वैश्वदेवा द्वादश- कपालः ।। (ग्व . १६ ) ॥ दविहामा भवन्ति । अग्ने बोत्रं वेगवग्मा पिनरं श्वानग्मवमऽकरिन्द्राय देवेभ्यो जुंपना हविः स्वाहा। देवावश्विना मधु. कशयांद्याम्मि यज्ञ यजमानाय मिमिक्षनम् । देव विष्णवुवधेमं यज्ञ यजमानायानुविक्रमस्व । देव माम रनोधा अयाग्मिन्य यजमानायधि । देव १ क. ख. ग 'मावित । • क स ग तुहुन।। ३ क ख ग याद्यमं यज्ञ य । ८ क ख. ग. वयाम्मिन्यज्ञेय'।

·• टिकः] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमैनम् । ४५७ सवितः सुषावित्रमद्यास्मिन्यज्ञ यजमानायानुसु- वस्व । देव धानः सुधाताऽद्याम्मिन्यज्ञ यजमाना. यैधि । देवा ग्रावाणी मधुमनीमद्याम्मिन्यज्ञ यजमानाय वीचं वदन । देव्यतिन्वयमं यज्ञं यजमानायधि । देव्यदिने म्बादित्यमद्याम्मि- न्यने यजमानाय मुनवम्ब । देव्यनुमने- न्वयमं यज्ञं यजमानाय मन्यम्ब । दिव्या आपोऽत्र नम्यध्वमद्याम्मिन्यज्ञ यजमानाय । सदः सदः प्रजा वा नृभुर्जुषाणः । देवन्द्रन्द्रि. यमद्यास्मिन्यज्ञ यजमानायधि । देव त्वष्टः मुग्नीधा अद्याम्मिन्यज्ञ यजमानायधि । इति प्रतिनिधि होमाः । इन्द्राय देवभ्या र्नुप- मा हविः स्वाहनि मर्वत्रानुषजानि ॥ १० ॥ पुगेडाश आमृपमम्बम्नीनि पुगेडाशिन्य । पुगेडाशिन्य उपमदा भवन्ति( ७ - १ -९)इत्युक्तम् । उपमदत्रिविवा आग्नेय एककपाल इत्याद्या यत्र ममाम्नाना. पुगंटागा- म्लेषामौपामने श्रपण निर्वापादयस्तष्मी दर्विहोमा आज्येन उपमदामा द्याज्यप्रत्याम्नायः, आज्येन प्रधानाहुतयः-अग्न वहत्रिमिति यथालिङ्ग जुहोति । जुह्वामपम्तरणाभिधारण च । इन्द्राय देवभ्य इनि मर्वत्रानुषद्गः । वैश्वदेवान्न कृन्वा व्याग्न्याना द्विगत्र नगदप- सदाहुनिमन्त्राणामुञ्चारणमवं पूर्वाह्न अपराह्न च । अह.कप्निश्च पूर्ववन्निकायपशुक्ल विश्व ॥ १० ॥ वमिष्ठस्य समपः । यः पुण्योऽहीन इव म्यान् स एनेन यजेन ॥ ११ ॥ वसिष्ठम्य संसर्पण चतुगत्रेण यक्ष्ये, पुण्योऽहीन इति व्याग्व्यानं द्विगत्रं तद्वत्फलवाद. । अत्र चनूमत्रवत्सर्वमहाक्लूप्तिश्च ॥ ११ ॥ विश्वामित्रस्य मंजयो भ्रातृव्यवान्यनेन ॥ (ग्व०१७) ॥ १२ ॥ विश्वामित्रमंजयेन चतगत्रेण यक्ष्य भ्रातृव्यनयार्थ, ममनिगप्रवदह क्वामिश्च ॥१२॥ अथ पञ्चगोऽभिधीयन- 6 क. ग. १ क. वाचो व १ घ. पानं नम्यन्वया । ३ क स ग "वानमुभिर्नु । ग. नाय धहि । ५ क ख. ग. गम्य हो । ६ क ख ग नुहुना ।

·४५८ मन्यापाढविचिनं श्रौतसूत्रम् [१७ प्रभ प्रो- मंचमान्य पञ्चाहेन व जायते ॥ १३ ॥ य विद्वान्पञ्चगत्रण यनन व जायत। ५ - १-..इति ब्राह्मणम् ॥ १३ ॥ अब पशुपान्य नव विवत्त- प्र महम पशनामानि ॥ १४ ॥ नामपि त्याग्यानमिदम् ॥ १४ ।। अब ममाया वक्तृत्वविशेष कामयमानम्य नभव पञ्चगव विधन- वाचः प्रवदिता भवनि ॥ १५॥ य व विद्वान्पचगरण यनन प्रमदितव वानी भवति । अथो एनं वाचम्पति- रियाद । ५- :--. :नि ब्रामण पान । पञ्चगण याये. प्रनामवाप्नवानीनि । पापक्षय फल्म । अथवा ५ , भर ..., A वा फलनिर्देश । मर्व द्वाद. शाहवत । निशिगदिमहास काटका बापवमा गान्त वमनीवर्ग परिहत्य परिम्तर- णान्तम ।। १२ ॥ त्रिग्निष्टोमः पञ्चदश उक्थ्यः । मतदश उकथ्यः । पञ्चवि शोऽग्निष्टोमा महाबनवान ।। १६ ॥ महाग वृह वासे नया त्रिम । पाक्षिकम्य प्रयमविकारः । आग्नेय वातिप्राय एव्यायवाय निवृत्भ्या परिवायायमुपाकगति । तम्योत्नम्तो यूपं मीत्वा, ऐन्द्रभुपाकगनि. अपिशय. पृर्ववत् उक्षिणा पन्नीमयानान्तमहीनमंतनयः । याभूत पञ्चश उक् य । पाक्षिकम्य द्वितीयविकार । पन्द्र एवानिग्राह्यः । शुक्रायः पाकालेऽशिष्ठम्य दक्षिण पन्द्रासम् । .:: मारम्वतमुत्तग्नश्च. नु माम्यम् । अयोपशम प ५१दक्षिणा पनीमयाना-तमहीनमततयः । नोभून पञ्चविशी. सिटामी मह.बतवान् । अयोऽतिग्राह्या । न ] महावनप्रयुक्ता अतिप्राया । ननु मानापन्य पशु पाटशिनश्यावासिष्टमऽपि चतुर्य चनूगत्र इनि वननादमिष्टामवदेव ककरणमन्द्र वायवान । पन माभूति दक्षिणतश्चतुर्थे वैवमुनग्न पञ्चम पाणम । अर्यापशय पृविक्षिणा तृतीयमवन आग्रयणं गृहीत्वा पाटशिग्रहणमपि एमचमम. चर्य पाटशिहोम. । पन्नोमयानान्तम् । म्नात्रप्रयुक्त च म महावतवहीनमततय ॥ १६ ।। विनिमयपृष्ठ निगत्रः ॥ १७ ॥ . :: मिविकार कश्चिदकाह । मोवानिगविकृतित्वमापादितः पञ्च- ममह भवति । म पन. मपृष्ठा नम्बृहंटर पगनगाकर वाग्व्यानि पृष्ठमात्रगतानि मामानि मायपि यम्यामा मवपृष्टः । . ॥

·इति । । । ..पटला ] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकान्याख्याममत्तम् । ४५९ मनु द्विगत्रमारभ्य शतगत्रपर्यन्तेषु अगणष गवामयने च पूर्ववदन्यतलिङ्गन मोमम्य धर्मा इनि चन्न । विपलिङ्गमगावात । द्वादशाहपदानगता ह शब्द पष्टि- घटिकात्मकदिन परः। द्विगत्रिपदान्तर्गता गत्रिशब्दश्च नाश । एतक विशंपलिगम । अहःमंघो द्वितीयम । द्वादश दीक्षामनीयम । तन्न गवामयने विद्यते । नत्र बभीन्धन एवं दीक्षाभिरित्युक्त्वा दीक्षायग्माणि पपन्यम्नानि द्वाभ्या लोमा यन्ति द्वाभ्यां त्वचं द्वाभ्याममृग्द्वाभ्यां मामं द्वाभ्यामम्यि द्वाभ्या मज्जानमात्मक्षिण । मत्रम , सम्मादहर्गणषु द्वादशाहम्य धर्मा । ८-१-० ।। ननु--त्रिवृहहिप्पवमानमिति अनी निवृन्दम्य त्रगण्य लोक प्रमिलार्य । वाक्यशे- पाहत्रयात्मकेषु त्रिप मन प्ववस्थिताना बहिपवमानम्तांत्रनिपाटन समाणामपाम्म गायता नर इत्यादीनामृषा नवकमर्थ । नत्र धर्मनिर्णय बदम्य प्रवल स्व:पि पटपटायनिर्णये लोकवेदयो. ममानबलत्वादभावयाँ विकलपन ग्रहीनत्यापिति चन्मवम । किकाम्वी- कारपक्षे विधिवाक्येऽनंग यम । अर्थवाद वाक्य ग्लानिण. ना नक्कमिन्यव वि-य- र्थवादवाक्यवियधिरण्याकवाक्यत न म्यारत एकवास्यवाय म्नात्रियाणा नत्र मेव विधिवाक्ये नियनोऽर्थः । १-३-५ ।। नन्वेवं श्रूयते - त्रिवृशिष्टद मष्टाम ' इति । कि त्रिवृत्त्वमसिष्टति ऋती मर्वेष साधनेषु मंपद्यन, किंवा म्नाममात्रमबन्धि । तत्र 4 l त्रिवृन्दम्य गुण्यवाचिन्वदर्शनादत्रापि क्रनुमायनेषु या या ग्व्या अयन मा मा त्रिन्वन विकि- यन इति प्राप्त म यद्यपि त्रिवृन्दोऽवयवप्रमिला लोक गुण्यं व्रत तथापि वेदे कठ्या म्तामवाची । त्रिवृहहिप्पवमानमित्यकावा म्लात्रियाणा नवानामनामनुक्रम- णादन म्तीमविषयमेव त्रिवृत्त्वम् । ।०-६. ७ ।। ननु –'नियनि भवति । इति श्रूयते । नत्र पृष्टशब्दोऽनुवाद । कत, प्राप्तत्वात् । तथाहि ज्यातिष्टाम माध्यंदिनपवमानानन्तरमावनि महिन्द्रादीनि चत्वारि म्तोत्राणि मन्ति । 'अभि त्वा शर नोनम कया नश्चित्र आ भुन्त ' । न • त वा दम्ममृनीषहम् ' • नगेभिवा विद्गमम ' उन्यता चर्प मृतप नानि स्तोत्राणि मप्त- दशम्तामतामापाद्य गायन्ते । एकन्मिन्मुक्त विद्यमानाना तिर णामना ब्राह्मणानाविधा. नेन मप्तदशवाऽम्यामः मादशम्तीम । नादृशेष म्तोत्रए पृष्शः श्रूयते - मतद- शानि पृष्ठानि इति चत्वारि पृष्ठानि विश्वनिति चोकमा पन्च न्मपृष्ठशनानुद्यन्त इत्याधः पक्षः। । रथं तरपृष्ठबृहत्पृष्ठयोज्यौनियाम गिरिहा। चादकन विकल्पपाप्ती मर्व- ·- [१० प्रो- सत्यापाढविरचितं श्रौतसूत्रम्- शब्दन ममुच्चया विधीयते । तथा मन्यनुवादकृतं वयय न भविष्यतीति द्वितीयः पक्षः । मर्वव बहुषु मग्न्यं ननु वयो । तम्मादनेन सर्वपृट शब्देन षसल्याकानि पृष्ठान्यतिदिश्यन्ते । पदहे प्रतिदिनमकैक पृष्ठं विहितम् । तानि च षट्पृष्ठानि रनरवृहद्वरूपवंगजशावरवनमाममिनिष्पाद्यानि । यद्यपि विश्वजिन ऐकाहिकत्वा- उज्यानिष्टामविकृनिन्वमेव न्न षडविकृतिन्वं तथाऽपि मर्वपृष्ठोक्तिबलासानि षट्पृष्ठा- न्यनिदिश्यन्ते ( ५ ३-३ )। नन्विदमाम्नायत-- ‘विधनिन्मर्वपृष्ट. ' इति । पडहे पटम्वह मु क्रमेण रथंतर- न पमिन्यामा पनि मामभि. पृष्ठस्तोत्र निप्पादिनम् । तानि सर्वाणि पृष्ठसा. मानि यम्मिभिधनिति माऽयं मवपृष्ठः । नत्र माध्यदिनपवमानमत्रावरुणनाम्नोरन्तरा. लमप पृष्ठम्ताउंदश मिर्वाणि पृष्ठमामानि कार्याणि, किंवा यथावचनं देशव्यवस्थति मशयः । पृष्ठकार्यगमकण पृष्ठशब्दन पृष्ठदेश प्राप्त वचनेन दशशिपा व्यवस्थाप्यते । वचन चैवमाम्नायत-... पवमान ग्यतरं कंगत्याभव बृहन्मध्या इतराणि वैरूपं होतः पृष्ठं वैगन ब्रह्ममाम शाक्कर मंत्रावरुणमाम विनमच्छावाकसाम । इति । वचनं हि न्यायाहलीयः । तम्माद्देशविशेषा व्यवस्थिताः ( १०-६-६ )। श्वोभून विधनिन्मर्वपृष्ठो निगत्र एकाहिकः । अनिग्राधात्रयः । शुक्रायः । पशुका. लऽसिष्ठप्रभृति दक्षिणतः पञ्चम माम्तमत्तग्न पष्ठे बाहम्पत्यम् । पुनरपि दक्षिणतः षष्ठे वामणम् । अयोपशय. । मकानम् । द्वादशशतमेव दक्षिणा छन्दोगवचनात् । म निगेअहनान्तमनुवन्याया वपाया हुनायां पानीवनः कर्मशपमशिष्टोमवदुदवसा- नीयान्तं त्रामणी मंत्रावमणी च ॥ १७ ॥ अभ्यासङ्ग्येन ॥ १८ ॥ यजननि शेषः । अभ्यामड्यो द्वितीयः । अभ्या ड्यन पञ्चरात्रेण यक्ष्ये, मर्पका- मार्थम् । आहारपृथक्त्वन म पर्ववत् । अनेका पशुक्लूप्तिश्चाहर्योगविशेषः । प्रथमोऽमि. टमित्रय उक्या निगतान्त्रिप्वह मु आग्नेयाद्या अतिमाह्या एककन्मिन्नकैकम् । चतु पादशी उक्यवदेव ऋतुकरणम् । उक्थ्य इनि वचनात् । अभ्यामजय इति कोऽर्य , म्नांत्रविषयमेतत् ॥ १८ ॥ यं कामं कामयने तमभ्यनुतऽनिष्टोमनय उक्थ्योs- निगत्रः । त्रिवृतो वे मरने पञ्चदशमेकं पञ्च- दद्वे मवने सप्तदशमेक५ सप्तदशे द्वे सवने एकवि शर्मकमविशे द्वे सबने त्रिणवमेकं त्रिगवे द्वे मवने त्रयवि शमन्यम् ॥ १९ ॥ १

·७ पसः] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् ।
४६१
व्याख्यातम् ॥ १९ ॥
पञ्चशारदीयन बहो यान्भवति ॥ २० ॥
पञ्चशारदीयम्तम्य कर्म-वैशाख्या पौर्णमाम्यां प्रानगग्निहोत्रं हुन्वा पञ्चशारदीयेन
पश्चरात्रेण यक्ष्ये, बहो याममिति मकल्प: । महाग्नियुक्तः मकाठको वा। सक्षेदान्नं
प्रकृतिवत् ॥ २० ॥
अनुसंवत्सरं पशुवन यजेन ॥ २१ ॥
पशुबन्धन यक्ष्ये. ममागेपणादि मथित्वाऽऽयनने निकाय पश्चिष्टयादि शाग्वाहर.
णादि, युगाहुनि हुत्या यूपच्छेदनकाल उपशयन मह पञ्चत्रिंशाप ना छेदः । पानी-
वमम्य च वैदिकाले त्रर्यास्त्रशद्रथाक्षमात्रां चतुविशदुपगं रज्जें मीत्वा तभ्याम्तृतीयन
भागेन चतुर्भिः पश्चात्पद्दभिः प्राची त्रिभि. पुरम्नादिनि पाशुकी वदिः । दशपदोत्तर.
वदिः । शम्यामात्रति कचित् । यूपकादशिनी विमाय पृश्नीवन्सन श्वाऽऽलभन्ने ।
युनज्मि निस्र इति वचः सन्नानिमन्त्रणं कचिदिच्छन्ति । आज्यान्यभिमन्च्याग्निष्ठे
प्रथमांश्चतुर्दश युपान्मिन्वन्नि, उदगपवर्गान्व्यत्यामन त्रयत्रिशतं मीत्वोत्तरोनरनश्चतुन्नि.
शतं व्यत्यासेन ॥ २१॥
सप्तदश पृश्नीरुक्ष्णः पञ्चवपीनानयन्ति सप्तदश
पृश्नीवत्सतरीनिवन्मा अप्रवीनाः ॥ २२ ।।
अथोपशयनीयानां पशुपाकरणकाले मप्तदश पृश्नीः पृश्निवर्णा उष्ण पञ्चवर्षान्यून:
मप्तदश वत्सतर्गस्त्रिवन्सात्रिवर्षा गीवादिगुणयुक्ता आनयन्ति नतृष्णः मतदश ।
अग्निष्ठप्रभृति व्यत्यामेनोपाकगनि दक्षिणापवर्गानिन्द्रामरूद्भयम्त्वा जुष्टमुपाकगेमानि ।
अथ वत्सतर्योऽग्निष्ठमारभ्योत्तरना दशप्रभृति व्यत्यासेन मद्भयम्त्वा जुष्टमुपाकगमीनि
दक्षिणापवर्गान् । अापशयनिर्देशः । मर्वमकादशिन वत् ।। २२ ।।
तान्मोक्षितान्पर्यमिकृताने(नि)नगनालभन्ते ।। २३ ।।
प्रोक्षणादिपर्यग्निकरणान्तं तन्त्रेणाष्ट्रां( क्ष्णां ) वत्मतरीणां च । नन्त्रेण मम्कागे
वत्सरीणां पर्यग्निकरणान्तं कृत्वा ॥ २३ ॥
इतगनुन्म जन्ति ॥ २४ ॥
उष्ट्राणां( क्ष्णां ) च पर्यग्निकरणं कृत्वेनगनुन्मृनन्नीत्यर्थः । वन्मनभिः कर्म-
समाप्तिः । तन्त्रण वपाप्रचारः । मरुद्भवो वपा गवा मेदभामनुवृहि । एवं प्रेप्य, जात-
दो वपाभिरित्यूहः । अनुहो वाऽऽग्व्यातवादात् । वपामार्जनान्तं कृत्वा सेनसो में
पशुम्यो मे श्रुतमसि तमो में श्रुतमाम पशृन् मे इत्यादि । धाना रातिगिति समिष्ट-
मषि, इत्यादि सतिष्ठते पशुबन्धः ॥ २४ ॥

·सन्याषाढविचिनं श्रौनमूत्रम्- [१७ - नमः मंवन्मरे नवनीतपृश्नीररुणा आनयन्तीन- गश्वघोषणग्नान्माक्षिनान्पयनिकृताने/ नि )तग- नालभन्ते । प्रेनगन्स जन्ति ।। २५ ॥ आगामिन्या वंशाग्व्यामेवं पशुवनप: । नवीनपृश्निवर्णा वत्मतर्गः । अपूर्वानयोक्षणः । ( पूर्ववदवाक्षणम । ) ॥ २५ ॥ ननः संवत्सर पिशङ्गी: मारङ्गीगनयन्ति । ना. श्ववाक्षणम्तान्प्रोक्षिनान्पग्निकनाने नि नगना- लभन्ने । प्रेनगन्जन्ति ॥ २६ ॥ पुनरागामिन्यां वंशाग्व्या पशुवन्ध । नत्राम्णवर्णा वन्मनयं । पूर्ववदवाक्षणादि ( अपूर्वा एक्षिाण. ) ॥ २६ ॥ नमः मंवत्सरे गजीवा आनन्ति । तावा- श्णग्नान्नाभिनान्पयनिकृनाने निनगनालभन्ते । प्रनगन्जन्ति ।। । ग्व०१८ ।। २७ ॥ पुनरागामिन्या वंशाग्ख्यामेव पशुवन्धे उष्ट्रा। णा ) वयोवर्णादिविशेषादिषु वृत्तिः । तम्मादविरुद्धऽम्मिन्पसे मवनीयाश्च तदर्णवयाविशिष्ठा अन्या एव वा प्रथमग्नि वा पशब- न्वेषु प्र५म उमाण । तेषामेव एन पुन भम्काग । नत्रव मवनीया । प्रथमप्रभूति उक्षणां वायव्या( व्या यादिर्य ) दा नदा याणी म्द्र इत्यादि प्रायश्चित्तम् । तद्वर्णवयममानीय संम्कागः पर्यग्निकरणादयः ॥ २५ ॥ पञ्चमे वर्ष मामा भवन्ति । त्रिदग्निष्टोमः । पञ्चदश उक्थ्यः । सप्तदश उक्थ्यः। पञ्चदशोऽग्नि टोमः । सप्तदशोऽनिगतः । पूर्वी पाणमामी- मुत्थान ५ मंपादयंदन उक्षाणः सवनीया भवन्ति । अनोऽनीपाीयान्वही बीनालभने एवम. वोत्तरणन्द्रमाम्ना उक्षाणां मान्या वन्मनयः ॥ २८ ॥ यदा पञ्चमंवन्मगद व मवनीयन्वाभावान पूर्वमुक्षाणा भम्कृताना नाशः, अमंस्कृत- मपि तद्वर्णवयममालभेन । इनि )च्छयोगवचनात् । एकाष्टकाया बृहम्पनि पुगहिन इत्यादि । अथवा मृत्रकारण पञ्चशारदीयाम्भकाल म्यानुक्तत्वात्मत्रान्तरोक्तकाल एवाऽऽरम्म. । छन्दोगमनादाश्चिन्या. पर्णिमाम्या पूर्वस्या सप्तम्यामष्टम्या वा पञ्चशाग्दीयम्य मंकल्पादि. मदान्ने पशुबन्धेश्य । इत्यायेवं पशुबन्ध ·७ पटलः] महादेवशास्त्रिमंकलितप्रयोगचन्द्रिकाच्याग्न्याममैनम् । ४६३ कृत्वा पञ्चमंवत्मरमागामिन्यामकाष्टकाया वा वृहम्पति. पुहिनेन्यादि द्वादशाहवच्छिशिरे दीक्षन्ने, वमन्त उत्तिष्ठन्तीत्यादि, महानि. काठको वा द्वादशाहवदीपवम यान्न कृत्वा महाग वुवा त्रिवृदग्निाम. । पन्द्रवायवान. | अंत्रक एवाऽग्नयः । पहम्य पूर्वव्यहवदत्र ग्राह्या इत्येक । पशुकाल एत उक्षाण मवीया पञ्चांपा (चार्मापा) पर्यग्नि. करणम् । मीमामकमने नपाद्या दनि । इन्द्राय ममद्भयम्त्वा जुष्ट ० इनि। त्रीन्मम्तिन्त्रण पशुयागः । द्वादशाहबद्दक्षिणा, पन्नीमयानान्तमहीनमततय ॥ श्वोभने पञ्चदश उक्थ्य शकाग्र. । त्रीन टभन्ने । उपाय. । पूर्ववत्पनीमयाना- न्लमहीनमननयः । श्वोभुने मतदश उक्थ्य आपणाग्र । उणीनानमन्त । पत्नीमयाना-नमहीन. मंततयः । वामन पञ्चदश उक्थ्य एन्द्रवायवाग्रः पादशी । न त्वनिग्राहा. । उक्यवदव ऋतुकरणमुणबीनालमन्त पन्नामयाजान्तमहानमततयः । वाभूत मतदशोऽनिगत्र शुक्राग्र । अतिग्राह्यत्रय पशुकाल उणामवशिष्टात्पञ्चा- ऽऽलभन्ते । मवंत्रीपशयान वाननिर्देशश्च । इन्द्राय मम्द्यो नुष्टमपाकमान्यवं निगमा. । मर्वत्र तन्त्रेण वपायाग. । इन्द्राय ममद्भयो गवा वपाना मंदमामनुबृहीत्येव निगमाः । इन्द्रम्य मरुता जमानमिति । अन्वह मात्र द्वादशशनं ददानि । पाक्षिकम्य पञ्चानामना विकारोऽनिगत्र निगअन्त कृत्वा यज्ञपुच्छमिति म पूर्ववत् । नन उठवमानीयान्न कृत्वाऽय मांत्रिमणी मैत्रावणी च ।। २८ ॥ याक्ष्णो रुद्राभिमन्य नाग्नये मद्रवनं पृगंडाश- मष्टाकपालं निरूप्याथान्यमुपाकुयात् । यद्यप् नियतापानीयं चरुम् । यद्यवादननं चरु- म् । यदि म गार्यन भीममेककपालम् । यदि श्वभ्रं पनवैष्णवं त्रिकपालम् । यदि ोणः कृटो वा बाहम्पत्यं चरुम् । यद्यन्धः काणा वा मौर्यमकक- पालम् । यदि प्रमहानयेयुरिन्द्राय प्रमहन (न) एकादशकपालम् । यदि मनाया अभीवर्ग विन्दे. च्छालो वा हन्यादिन्द्राय यजन एकादशकपा- लम् । यदि नश्यद्वायव्यं चरुम । यद्यन्नन मृन्युना प्राजापत्यं द्वादशकपालम् ॥ २९ सर्वत्र निरुप्याथान्यमुपाकर्यादिन्यन्वयः । अन्य द्याख्यानम् ॥ २० ॥ ।

·[१७ प्रो- ४६४ सन्याषाढविचिनं श्रौतसूत्रम्- महाधने म्पर्धमाननिदाग्निष्टोमः । गोरुक्थ्यो महायतं गौरुथ्य आयुगनिगः॥ (म्ब०१९) ॥ ३०॥ इति सन्याषाढहिरण्यकशिसूत्र सप्तदशमने सामः पटलः । चतुर्थान्तं महावतम् । अन्तर्महावतेन पञ्चाहेन यक्ष्ये भ्रातृव्यनयार्थ परमग्णार्थ वा । यदा भ्रातृन्यवतम्तदा नैमित्तिकोऽय विधिगिनि च्छन्दोगमूत्रकारमनिः । औपव- मथ्यान्नं प्रथमपञ्चगप्रवत् । महागडे बुःवा त्रिवृरिष्टोमः, ऐन्द्रवायवाग्रः पशुक्ल- तिग्नीका च प्रथमपञ्चगवत् । आग्नयाऽनिग्राह्यः । दक्षिणा अन्वहं द्वादशशतं, पत्नमियानान्तम् । श्वोभने पञ्चदश उक्थ्यः, ऐन्द्रवायवाग्रा, ऐन्द्रोऽतिप्रायः पोडशिकम्य द्वितीयः । पत्नीमयाजान्तम् । श्वाने महाव्रतं गवामयनवत् । प्राजापत्यः पशुः कापेयानां प्राप्त एव । सोमान्गीतादि मर्वनिनिवत् । अनिग्राद्याः मावत्मरिकवत्मवम्वदक्षिणा । केचिद्वादशशतमेवाऽऽनिक- मिति । पस्नीमयाजान्तमहीनमंतनयः । श्वोभने सप्तदश उक्थ्य ऐन्द्रवायवाग्रं नानिग्राह्यः । उत्तरत्र्यहपक्ष आग्नेय एकः । अत्र पाडशी उक्थ्यश्चेनदेव ऋतुकरण पत्नीमयाजान्नम् । वोमन एकविंशाऽनिगत्र. परिशिमाननाम्यहपन ऐन्द्र एक एवानिग्रासः । इतरथा निगेअहान्ने यज्ञपुच्छप्रभृति अनुबन्ध्यावपाया पान्नीवनं कर्मादवमानीयान्तम् । मौत्रामणी मैत्रावरुणी घ । अत्र पुरुषमेधः पञ्चम इन्यापम्नम्ब. । न्याव्यात. पूर्वमव । अह कलमी विशेषः । अग्निष्टोमो वोपोत्तममयुतं प्रथमेऽहनीन्यादि दक्षिणतो विकल्प आम्नानम्नाण्डके पाठाच ॥ २० ॥ इनि मत्यापाढहिरण्यकशिमूत्रन्यायायां महादेवशात्रिमंकलितायां प्रयोगनन्दिकाया मप्तदशप्रश्ने मप्तमः पटलः ॥ *अथ द्वादशाहप्रस्ताव मर्वतोमुग् प्रनिनानीने-- मर्वनोमुग्वेन यः कामयेन सर्वमिदं भवेयमिति । मध्ये गाईपन्यः । प्रनिदिशं मौमिका विहाराः । त्रिवृत्पाच्यां दिशि । पश्चदशो दक्षिणतः । सप्त- दशः पश्चात् । एकविश उत्तरनः ।।

·७ पटलः ] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्याच्याममैतम् । १ अहमेव मर्वम्येश्वगे भृयाममिति य. कामयेन म मर्वतोमुचन यनेन । यथा-ह भगवान्बौधायनोऽपि पैङ्ग्यशाखाब्राह्मणवाक्यान्युदाहृतवान् देवामुग ह यत्र महामंग्रा- मर सयेतिरे नद्ध शिविगैशीनगे देवाना वर्गादमुगतिगाय । तम्या हेन्द्र। निनवर ददौ । म होवाच शिविर्नैष्ठ्य भय न गच्छदिति । न वर्षिष्ठीयप्रम्य पर्वतोमुग्नेन यानयांचकार । नतो ह वा एतच्छिवि नैष्ठ्य भय न यच्छति । य कामयेता- नपजय्यं जयेदिनि नं वर्षिष्ठीयप्रम्थे मर्वनामुग्नन यानयत् । अनप नय्यमेव जयनि (चौ० श्री. १८ । ४०.) इत्यादि । मोक्षार्थमनकर्मनि भाष्यकृत । म ये गार्हपत्य इति वचनात्तदेताश्चतस्र. शाला अनुदिशं मापयन्ति । प्रचन्ति प्राच. प्रचरन्नि दक्षिणा प्रचन्ति प्रत्यश्च उदञ्चः प्रनरन्ति । तम्मान्म-ये गार्हपत्या भवनि । प्रनि- दिशं मौमिका विहागः मदक्षिणा शानाम गाया गा । EMEसमीप दक्षिणानि कल्पनम् । सर्वत्र देशभेदात्विम्भेद । म्तोत्रभेदाच्छन्त्रभर । त्रिवृतादि प्रतिदिश दिग्भहाच्च । पडा हि(ग्नि)कान्येतान्यहानि द्वादशाहे दशगत्रकाणि । तम्मादगादशाहवर्मा अही. नधर्माश्च प्रवर्तन्ते । नत्कर्म द्वादशाहवदीक्षाकालः शिशिर दक्षिन्न इत्यादिव्याख्यानः । अत्र बौधायनीय द्वैधमत्रे विशेषः-चित्रीत मर्वनामुग्वऽग्निमिति वा वायनः । न चिन्वीतेनि शालीकि. । अत्रो ह म्माऽऽह मांद्ग न्य. पूर्वम्मिन्नवाग्निचय इतरषु मावित्रा. म्युरिति । इत्येतदपि न कुर्यादित्यानीगवि.' (वा० श्री० २३।१२.) दनि । अत्रेय पद्धतिः-उक्तकाले प्रातरग्निहोत्र : हुन्वा सर्वतोमुखन काठकाग्नियुक्तेन * द्वादशशतदक्षिणेन यक्ष्ये । अहम मवम्यधगे भुयाममिति मकल्पः । विद्युदामि । ततः मोमप्रवाकवरणम् । एक एव मोमप्रवाकः । म प्राह महादव वन. मामा भवि प्यति नत्र भवनाऽऽश्वर्यवं कर्तव्यम् । अथ प्रन. प्रभ.-क ऋत्विज इत्यादिनाहीन. सर्वतोमुखनिवृत् । पित्रुपम्यानान्तम् । एवं ब्रह्मणभ्नृत्रिवृति ब्रह्मत्व कन्यमिति । एवं होत्रं कर्तव्यमिनि। कइन्युने. मान मुगम् त्रि)मृत्क कत्विज इत्युक्त नागयणशमारयः । का दक्षिणा इत्युक्ते ही शशाइनि । तृ(त्रि)वृति होत्रं गायब कर्तव्यमिनि म्व (श्य)न विधिना प्रवृत्तिः । चतुर्णा वरणमाश्रित्य प्रयोगः--पुनश्च यज्ञशर्मण इत्यादि पञ्च- पश इति च विशेषः । उद्गातृवग्णान्तं पुनश्च यज्ञशर्मण इत्यादि पुनश्च यज्ञशर्मण इत्यादि । मप्तदश आध्वर्यवमित्यादि पुनध यज्ञशर्मण इत्यादि एकविश इति विशेषः । एवं प्रतिदिशि मोमप्रवाकवरणं कृत्वा ममन्त्रकं वरण कृत्वा मधुपर्कः । इतरेषामवम् । 3 * अथ केनिधानवीयामिन्छन्ति, महबक्षणावि पानान । १ ममंदिर • सर्वचान पाठ । पिनुप ।

·सन्याषाढविचिनं श्रौतसूत्रम्- [१७ प्रभे- सर्वेषागृत्विना वग्णमिति भाट्यकृत् । नम्मिन्पस प्रागादिक्रमण मधुपर्कम्तन्त्रण देवनो- पम्यान तन्त्रण नना नान्दीश्राद्धम् । मावित्रमग्निं चप्ये म्वर्ग लोकमवाप्नवानीनि संकल्पः । बम, म...न विहारक्लप्ति. शम्यामात्रेण (भ्रमणं) गार्हपत्यं परि- लिग्न्य द्वादश (प्र)क्रमण चतुर्विशनिप्रक्रमण वा दाशिकी वदि । प्रतिदिशं मौमि- कविहागः मह .... नाग्नीधीयाभि. सर्वामु दिक्ष पुरुषम्य दक्षिणहम्तमार्ग दक्षिणाग्नि मानालीय च मन्यहम्नमागे प्रवदिशाग्नीध्रशामित्रोत्करचा- त्वाला. । गृह दीक्षापक्षमाश्रित्य प्रयोग.--पक्षे एव दार्शिकवदिचतुष्टयं कृत्वा मभाग्यजुगदिम हारप्रस्थापनान्त कृन्वाऽप्रवृत्त दीक्षापरिमाण द्वादशहनि पृथक् पृथग- गण्या. ममागप्य य इहा याम्यदिनि विधिना गमन यदि बहिनीया नदा शर्कगणा- मुपकल्पने कृत- अरण्याः ममागेपण देवयनना यवमानमग्नि मयित्वापावराय गार्हपत्ये निदधाति । प्रनिविहार पाडावना भवन्ति । प्रनिविहार पात्रमंद एष्टिकाना पाशुकानां सौमि- काना च । प्रनिविहग्णादि मर्व सीमिक क्रियन भादवमानीयायाः प्रनिविहार व्यनि- देश. । कचित्तणांत । प्रनिविहार मभाग्यन पि म्व म्व म्याने मामपरिव(पे)षणम् । मनहाता पूर्वम्मिन विहार प्रतिविहारं वा म्व दक्ष मर्वत्राऽऽवर्नत मर्वविहारेषु संभवता युगपदनुष्ठान दासीयायामग्न्यावानया मकान इत्यापम्तम्बमतिः । कचिदह कुर्वन्ति । अग्नि गृह्णामि मुग्यान्य मया भुवो य उद्यन्तमार्गहन्ति मूर्यमहर्ने । आदिन्यमित्यादि बप्वायतनप मनीपया । इमा निमित्यादि । अग्नया हव्यवाह इह तानावहन, उहपा अनृहप च । देक्षणीय हविरिदमषा मर्याति । अन्तराऽग्नी सर्व. विहारषु मन इह प्रना० मकृदवानुहन । पितृगामाया वाड्ढव्या पितृभ्य आ । तान्पूर्व इत्यादिवदन्हो वा । इदमहमग्निम्तन्त्रण अनुहन पयम्वनी चाग्ने वनपने० पूर्व- म्मिन्विहार । मर्वानीनभिमवाय मकृदनुहन प्रणीताप्रणयनमविकांग्ण । आनिर्वपन । अग्नि होनारमित्यनुहन । अत्रानुहा वा चतु:शिविण्डा ० भुमयो भूत्वा महिमानं पुपोषु ततो देवम्या वर्षन्त पयामि । यज्ञिया यज्ञान ० ईडऽन्य. ० इत्यनूहः । आर्णामृदूनि प्रयमानि म्यान देवेभ्यो जुष्टानि मदन( मदनभ्य. वहींषि । आज्यममि भेदेन तत्र सत्र गन्वाऽक्षणमाज्य मन्त्रण शक्यत्वात् । अद्भिगज्यमाञ्यंगपः० शाररिमान्य- ज्ञान् ० शुक्राणि व शुक्रामु ज्योतीपि वा ज्यानिःषु आ द्विषु ये चूर्णपञ्चाना वा वाताना उत्तप्पीन्यशब्दम्य व.शब्दः हवि.शब्दम्यानही वा सर्व नृदेवाना का देवता(ना)मभ्यः अशिश्रम बर्हिप्यन्त. पृयिन्या चतु.शिवण्डा युवनिः मुपेशमा युव(वयु)नानि वम्नेकामे धुश्व यजमानाय कामान् । शिवाश्च में शग्माश्चैधि म्यानाश्च में मुपदाश्च म नॉर्न ।

·. परका] महादेवास्त्रिसंकलितमागचन्द्रिकाव्याख्यासमेनम् । वः । - स्वत्पन्ध मे फ्यम्वत्यश्च म्तीषमूर्ज मे पिन्व-वं. उग्राम्यो ग्राहं० मभिभुवम्य० अभि- भूम• यज्ञशब्देषु मर्वत्रानृह. । एष यज्ञषु. कचितु–भाप्यविरुद्धमिनि न्याचक्षते । अविक्षोभायेन्यनूहः ननिष्ठन्यम्याभिधानानुहपक्षे–अवभृथवदयुनज्मि जातवेदमः । इन्धाना यः वयं व. ये मे अग्नय एषा यज्ञाना ऋप्यान् अनुहा वा । तनिष्ठा वः या वो अग्नय ० व्यय-वं मा वो दमन् । विधृनीभिर्विशी यन्त्रामि विशो यत्रानुदमाना अगनीन मीदन्त्या दवी. मुकृतम्य विधृतयः म्ववृतयः० मयि धारयत इमे व्रतम्नग उभयम्य धनीर विवीर प्रयानानामतानुयाना० आगहन पया जहव० जुहूम्थ वृताच्य गायत्र्याम्न्य कविभि“पाणा' । अन्यधमाना यज्ञानन छ-वं ममीन्यो यज्ञ नया म्योपदेवानामेयेन ० उपभृद्भि० मपन्नान • दोहर्यज्ञान० मुभदम्योपभूतो घृताच्य त्रष्टुभेन छन्दमा विश्ववेदम । उत्तर पूर्ववत । अधरं ध्रुवाभ्य 'पुवा म्थ धरण्य । इत्यादि म्याना मे मदिन मुषढा पृथिन्या दिवि मीदत इमे चुवा अभिनिघ्रनि होमा. म्छतक्षग० मा यज्ञाना ममउन्ति विष्ठा ० इमा सान्यो घृताना पूर्णा अच्छिन्नपयमा शतधाग उन्मा शपं मवनीयवन् । आमन्नाभिमन्त्रणं क्रमण । चित्तिः सुगिन्यविकांग्ण सकृदहिग्मो० एषां यज्ञाना० उच्छिम० इत्यनहेन । अग्न्यन्न्यभिधानादि उहाले- उच्छिष्मा अग्नयो यनमानालिष्ट निशुप्माऽभिदामने । अग्नयो दवद्ध मन्विद्ध मन्द्र. मिहा मामां न होनाग ऊर्व० मीमद्धा अग्नय आहता म्वाहाकृता० मनाम्य प्राना- पत्यादिममोभिर्माष्टुनगविशन • वागम्यन्द्री० भेनान्वारम्भ । कचिन्मग्यम्यान्वारम्भ- मिच्छन्ति । विप्रतिषेधादन आहेन वा - वाच म्येन्द्र मपन्नक्षयण्या वाचामन्द्रियेणा- विशन । देवाः पितर० इत्यविकारण । अनय इमि यत्रासिभ्य इदं० वमन्नानृतनां प्राणामि ने मा प्रीताः प्राणान प्राप्मानृतृना प्राणामि ते माः प्रीताः प्रीणात वर्षान्नृ- तृना प्रोगामीत्यविकांग्ण शरद ऋतूना प्राणामि प्राण( णातु न्तु हेमन्तशिशिगविन्य. विकारेण । एको ममकत्यविकांग्ण । आज्यभागानुमन्त्रणे विशेष -- अग्नीपोमयोग्हं देवयज्ययाभिः । केचिद्देवयज्यया( इनि ) । कन्निदग्नीपामीयानामहं देवयज्ययाभि- रिति । तथैव प्रधानानुमन्त्रणम् । अग्नयो मा दरिष्टात्पातु मविना:7] :: .. सुम्पाम्मिन्पुगेडाशग्वण्टे इडादेवता पग : मुरूपवर्षवर्ण० इत्यविकारण । देवताभिधा- मान् । इडे भागं जुषवं निन्वगा निन्वार्वनः । नामां वो भक्ष्यमाणम्य० मार्ननं पूर्व- मिन्विहारे यत्र चतुर्धाकरणं त्रेधाकरण वा तत्राऽऽवत आग्नीध्रमागान्तमना वो भनयः ममिधम्नाभिवर्धवं० इति प्रकृत्या वाऽयं ने अग्न इत्यनुहः । अग्न्यभिधानाद- थवा ये वो अग्नय अग्नया न. जातवम अग्नयः मंदहत० साहाता तन्त्रण । वदि- बहिरिन्यनुहः । केचिंद्वदयो वहींषि श्रितानि हवीसीमा० आज्यानि० याज्या० बर्हि- ·४६८ सत्यापाढविरचितं श्रौतसूत्रम्- [१७ प्रभे- । । पामहं देव यज्ययाभिः० वाजम्य मा प्रमवेनोद्धाभैरूदग्रीषु० निग्रामैग्धगन्० सम. जन्ता बहीं .पि हविभिबृत० दिन्यमित्यादि उज्जितयो( र )विकारण-एमा अम्मन् । मा मे मन्या:मीत्यविकांग्ण गहितन वाऽग्नि० गमयन्तु हरिभ्यां वः इन्द्रमगमयतु एनशे नव दिव पीला अवनता. ० आद्धयन्थिनाः । तैः सहस्रकाण्डैरोषधयो मो० वि ने मुश्चामान्यविकारणार्विमाकन्वात् । वि युप्माकं मुश्चामि० इति वा धर्नादम्मासु. विष्णना शयनामह देवयज्ययाभिर्यजन० यज्ञा नमो वो यज्ञा नमो नमश्च वो यज्ञाः मनिष्ठ-व० ( मर्वत्र । उप वा नम.. इष्टा यज्ञा औहन वा । भेदन वा इष्टा यज्ञा द्रावणादम आशीर्वन्तम्तपा मऽष्टाना० मामानामहं देवयज्ययाभिः । इडाऽम्मानित्य- विकारण । नेपामुपम्यानपक्षे माना:नमन्त्रण ( पक्षे ) यदि नन्त्रण शक्यते ( पठितुं) नहायवमह । यदि न शक्यते मंदन द्वयोः संभवेत्तदा द्विवचनेनोहः । इडा- अम्माननुवम्ता घृतयामा पदेषु वैधानय शाक्वर्यो यज्ञानम्थिना वैश्वदेव्य. । द्विवचनेन दंड ( अ ):मान्ययाः पटयावधानयो शाक्कों वावृधानीपयज्ञमाथिनी वैश्वदेव्यो । एव याजमानवितिः ॥ एवं दीक्षणीयादि मर्वत्र । एवं मम्थिना ध्रौवाज्यधारणं प्रकृतिवत् । उत्तरेण बहिः प्राग्वशामित्यादि । त्वमम० अयामि च० इत्यन्नं पूर्वम्मिन्विहारे । आ वो देवाम इत्यादि पृणाहत्यन्त प्रनिविहारमावर्तते । यज्ञम्याद्यमनार्थत्वात् । दीक्षा आहुनयो यजमानमम्कागयत्वात्कृष्णानिनादिमनीहारप्रस्थापनान्तं पूर्वस्मिन्विहारे मनीहारप्रस्था- पनात्पूर्व ममन्वारम्भहीमः । अपतमित्यादि द्वादशाहप्रकृनित्वात् । व्रतपणादि पूर्वम्मि- विहारे । धोभन मोमपरिवपणादि मर्वत्र प्रायणीयाकर्म । तत्र पूर्ववद्यानमानकृत्यम् । म्थाली- निधान कृत मामक्रयः मर्वत्र शुण्ठ्या क्रयः । एकमिप इत्यादि सग्वायः सप्त पदा० इत्यन्त प्रतिविहारमावर्तन । ना ते गय इति मा ह४० सं देवी चाऽऽवर्नने । त्विषी. मन्तम्वन्यावर्तते । तत्र नत्र पदनिधान भेदेन पूर्वम्योत्तरतः दक्षिणम्य पुरस्तात् पश्चि- मम्य दक्षिणन उत्तरम्य पश्चादेवं गार्हपत्याहवनीययोः शीत भम्मनि-अपि पन्था० आवर्तते । गायत्र इति च मर्वत्र दिशक्रमा एवं मुष्णीषं विमृज्य मैत्रावरुणाय प्रयच्छति, इनरभ्यः प्रयच्छति । मित्रा न एही० इन्द्रम्योरु. ° उदायुषा० उर्वन्तरिक्षं० एकैकम्य कृत्वषामावर्तत । ' प्रच्यवम्व ० इत्यादि प्रतिविहारमावर्तते । आतिथ्यायां पूर्ववद्या- नमानकर्मकरत्वात्पन्न्याः प्रनिविहारमन्वारम्भः । आतिथ्यायाः पूर्वम्यां शालायां वनदान, नानूनपत्रग्रहणाभिमशनावघ्राणं प्रतिविहारमावर्तते । व्रतेवपि नयनपक्षे सर्व म:मृज्य पिवनि, आप्यायननिद्भव ( योः ) प्रनिविहारमावर्तते । कृतेष्वव्यवान्तरादि- ·७ पटकः] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाघ्याख्यासमेनम् । ४६९ टोपायनं मदतीभिर्जिनं च पूर्वम्यामेव । प्रवर्गामं भग्णं पूर्वम्यात्तरस्य च द्वितीयतृती- ययोमक्थ्यत्वान्न प्रवर्यः । प्रवर्यपात्राणामपि भेदः । नमो वाचे, तन्त्रेण । तन्त्रसंभव इतरथा भेदेन मेथीनिधानकाले पूर्वम्या निवायोत्तरम्य अनाधृष्या० इत्यावर्तने । अपश्यं गोपा० नेत्य॒हः । तन्त्रेण । केचिदवेक्षणम्याशक्यत्वाद्भदनेति भाप्यकृत् । तम्मिन्पक्षे- अपश्यं गोपावनिपद्यमानाविति । अम्मिन्मर्वतोमुग्वे नन्त्रेण भेदेन पर्यायणेति यदुक्तं नद्याजमानम्य । घर्मशंषभक्षणकाले मंमृज्य पूर्वम्मिन्नेव मक्षणं-हुनः हवि.. यदि हुनानि हवी पि पिनगे न म्था मा मा हि मिष्ट । केचिदहन - हवी पि पिनगै न स्थो मा मा हि : मिष्टं । अम्याम वो देवी धर्मों मधुमतः ० इत्यविकारण कर्तृवाद. त्वात् । अशीमहि त्वा मा मा हिमी. । आपा हि ठा० मार्जनं पूर्वम्मिन्विहारे मदन्तीभिर्मार्जनं च उत्तरशान्निम्नन्त्रण, तन्त्रमभव उत्तरत मेदनापमदि यानमानं क्लप्तः पूर्ववजपा पार्वाह्निकम्य प्रचर्य वैदिकग्णाद्यनिमन्त्रणं चतु शिग्वण्डा० उत्तग्वे- दिदेशस्य मध्ये शइकुमित्यादि शर्कगमिरिति बाह्यलग्वापरणान्तमापगह्निक्यो प्रचर्यो- पमदौ । श्वोभूने पौर्वाह्निकीम्यां प्रचर्य प्रनापनिम्त्वेन्यादिकाठकविधय. । मंचितोक्थ्यन होताऽनुशंसति इत्यन्तं कृत्वाऽऽपगह्निक्यो प्रवर्योपमदी उपमीद सर्वत्र द्वादशाहवन मंभारयनषि व्याचष्टे । यूपच्छेदनकाले- अग्निषु प्रथमं चतुगे युपान्मन्त्रण छिनति, प्रनिविहारमकैक प्रतिविहारमुपशयपानीवनयाभदः । ननो द्वादशाह औपवमध्येऽहनि पौर्वाह्निकीभ्या प्रचर्य नदानीमवाऽऽपगढीकीभ्यामित्यादिप्रवद्विामनकाले-उच्छिष्टग्वर इत्यादि-अना- मग्नीध इत्यादि इममू षु० इन्यन्नं पूर्वम्य कृत्वात्तग्म्य कृत्वा नात्रोच्छिष्टग्वरं, माननं यजमानपत्न्योः । उदु त्यं० चित्र • इत्यादि । केचित्प्रतिविहारं प्रवर्णोद्वामन च कुर्वन्ति । ram:: निमा गन्नं कृत्वा काले इतरः सर्वत्र विधिः । केचिदुत्तरम्य काटकपक्ष मावित्रो नेप्यते पसे पोडशीनि प्रतिष. धादिति। अविभानिमानी होनीन्यन्तम् । तन आग्निष्टोमिकमग्निवत्युत्तरमित्यादि (प्रति- पक्षाचनमावर्तते) । यम्योगविनि च यजमानम्य । कचित्पूर्वम्मिन्नवेति, मम्कारत्वात् । उपरवं प्रतिविहारमावर्तते । अथाग्नीपोीयपशौ यानमानान्यावर्नन्ने । त्रिवृत्पलाशे. औहेन वा । उहपक्षे इतरथा भेदेन इनगण्यष्टिकानि पूर्ववत् । प्रेतु ब्रह्मणम्पत्नी इत्यादि वैश्वानरं ज्योनिः० इत्यन्त पूर्वम्य कृत्वा, एवमिनषामावृत्तिः । अवान्तरदी- । १ यूपास्तन्त्रेण ।

·सन्यापाढविरचितं श्रौनसूत्रम्- [ १७ प्रभे- कृत्वा - । । क्षाविमर्ग उत्तर म्मिन विहार मष्टिविमर्गश्च । आपा देवी इत्याद्यैष्टिकं युपमंमानकाले अग्निष्टं पूर्वम्य नम्योत्तरदाक्षिणम्योत्तर पश्चिमम्य नम्यानरं दक्षिणम्यानर पश्चिमम्य तम्योत्तरम्यति प्राप्तानुवादः । यामेन मर्वत्रीपशयनीयादि परिश्रयणान्नं पूर्वम्य कृत्वा क्रमणेतरेषाम् । कचिपमंमार्जनकाले एकादश युपान्विभज्य च त्रिगत्रवन्प्रतिविहारमिन्वन्ति, (ऋत्विग्व. रणकाले पूर्वम्मिन्नव याजमानवरणम । ) जष्टा वाचा भृयामं० ऋचा म्नाम*० प्रति विहारमावर्तन यानमानम् । वीर्यज्ञपनि ० त्यादि पगदावर्तते । यममान इत्यकम्य क्रमणतोपाम । यामा मूल इत्यावर्तन । मित्ररूपतगति भेदेन यजमान:- नमम्न अानान • मकृटनर्वा प्रेहि ० । इत्यादि पत्नीकार्यमकम्य कृत्वा, इनषा यममा- नम्य वपाश्रपण्यन्वारम्भ आवर्तन । आपी देवी गुन्हायुव० आपा हि छा० इत्यादि- भिर्माननं च यनमानपन्न्या. पूर्वम्यव मुब्रह्मण्य पितापुत्रीयादीनि क्रमेण मत्राण्याहानं यजमानपन्योरन्वारम्भम्य विद्यामानन्वान । पूर्ववन्मत्रमण्यन्तारम्भादि । पशुपुगेडाशा. अन्यागेप्वष्टिकल्ले यानमानं ( पूर्ववत ) । वमनीवरीपरिहाणका क्रमेण वेद्यामामादनं यनमानपत्न्यो । गची दोहे विशेष -चर्यान्त्र गाः म्य तन्तृनां पवित्र महाऽऽगच्छन । शिषा इमा रजवाऽभिधान्यन्नियाप संवताम । अयमा व. प्रनाभिः ममृनामि० यांश्चमान्यज्ञान करशाशनर्विलान० दाहयानमानानि तन्त्रमभव दमग्था भदन । मर्वत्र परिम्तगणान्तम । महागः बुद-वन्यारित्रिवृदमिष्टोम -- आसयमकं वा । अतिग्राह्यपात्रं प्रयुनक्ति । पञ्चदशेन्द्रमकम । मतदशामकम । त्रीणि पाटशिपक्ष । उमथ्यपक्षे न त्वनिग्राद्याः । मवनीयपशना पात्रमादनकाट पञ्चदशादिषु मंत्रावरुणदण्डभेदोऽग्नीषोमीये च अग्नी. पोमीयकाल न्यनश्ठित्वा प्रयोग । पन्ननग्रहणं पूर्वम्मिन्नेव । नमनीवर्गनुप्रनेशन क्रमणव । निग्राभ्याम्य, वाचनं क्रमण । प्रवित्र म य नमान० इत्यादिविग्मनि धारन्यन्तं क्रमण | त्रिवदन्द्रवायवाग्र । पञ्चदश शुकाग्र । ममदश आग्रयणाय । एकविश ऐन्द्रवायवाग्रः । प्रष्टवेशनग्रहानता पञ्चहोनाभिमर्शनमावर्तते प्र(प्टी होमाभिष(प्प)वमा. नम्य स्तुतम्यन्यन्तमकम्य कृत्वतरपा विगो । न० इत्याद्यावर्नन्न अत्र पशुकाले ( त्रिवृत ) मारम्वमिपी । तम्यानिगलवकला । उपशयनिश. । एवं पशोर्वपा- मानान्तम्। कैदिकादशिनानमवान्वा पन्नाश्रना चाद्विभन्योपार्वन्ति पूर्वम्य । द्वाविनाषाम् । यत्रय. । कचित्कापयानवापाकुर्वन्ति । अथवा कनुषशून्वा एप विधिः १ न्यबाम । उपोझानादि विवरणकाल । ३ ही दावितोपामिति पाठः ·७ पटलः ] महादेवशास्त्रिमंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्याममेनम् । ४७१ ० यथा मम्थमाश्चला पनमतात । अथवा बांधायनमतादाग्नेयं वा । मर्वत्र प्रतिविहार द्वादशाहे नथाक्तत्वाद्वा वायनमनेन । माननान्ने प्रात मवनाय मप्रमपन्नीत्यादि आगन्ता. वितार इत्यन्तमकम्य कृत्वा. इतर पाम्-उपमा द्यावापृथिवा ० दृढ म्यः० इत्यादि । मृर्य वायुमग्नि यम मरम्बनी च दिनविमर्वषु कुर्वन्ति । आमन्ना भिमर्शनं, क्रमण द्विवन्यकाले मकवादित्यापम्यानम् । कचिन्मर्वत्र शुक्रान्वारम्भ आवर्तत, इन्द्रेण मन्युना ० इ यादि । इदावारम्भ आवर्तन । इडामक्षण पूर्ववत् । तत्र गच्छति म य आमानाय भतानाहरति । मह शालायामवति बचायनवचनात् । एक भक्षण सर्वत्र यनमानचममा-वयव पम्मिनिहार म्बिनाय यजमानाय मक्षान्वाःहरन्ति । सनिकम्मिन्पात्र आनीय नन्त्रण भक्षणम । तन्त्रम चममंत्र, इनग्या भंन । नन्त्रेणाप्य त्रम्थ एव भक्षयति यनमान. । पन्ने ननी मादयति । पृर्वम्मिन्नव म्नात्रीपाकग्णप्रभृति- म्तुतम्य० इत्यन्न प्रनिविहारमावर्नन । उपगानार्थमिति तत्राउ.मानम्य विहितत्वात् । तस्मादिडाय हिकुर्विन्यादि ना-वृनि । स्तुतम्य म्नुनमभि० इन्यावृति. शस्त्रमिनि च । आज्यमम-वीयवचंदेवान्न तन्त्रणाहन शस्त्राणा शस्त्राणि अम्यान महा शस्त्राणि दुहा मा मा शस्त्राणा शस्त्राणि गभ्याहिन्द्रियावन्न ० इति विकारण मा में मन्याशी. इति च यज्ञा वभवम्न ननिर त वावृविर न देवानामधिपतयो बभवु । ने अम्मा - अधिपतीकुर्वन्तु ० इत्यादि । कचिदविकांग्णवमिनषु शत्रंषु । एकवचनेन बहुवचनन वा नन्त्रमंभव इतरया मंदन-म्तुतम्य स्तुतममि० उहाले पूर्वव हद्रष्टव्यम् । एवं मर्वत्र म्तात्रषु शस्त्रेषु च । माध्यदिनम्याभिपवादि विष्णो त्वं न० अत्यन्त पवित् । दविधर्मभक्षणं तन्त्रेण तन्त्रसम्भव इनग्या मदन । तन्त्र संप्यनह., मलामिवायकवान्मन्त्रम्य मनाया- मादनात्पूर्व प्रचरण्या ( ब ) विहीनमिन्यादि । यनमानम्य नानानुमन्त्रणान्त पूर्वम्य हुन्वा पश्चादित पाम् । मंत्र द्वादशशत ऋविम्य अत्र पूजन न पृथक्पृथक् । न पृथगिवि भाष्यकृत । विषाणविमान प्रधानमन्कर चावाले वा । मम वीयाभ्यामि- त्यादि । अनिग्राह्य काल गृहीतानामर होम. गंप पर्ववत् । अथ तृतीयसवनय. नमानानि । आदित्यारम्भ आवनि । मर्वत्रानिग्राद्यवनन क्रमे णाशगवनयनं क्रमण मन्चनप्रभृतिहाचनममावासम्म कर्मण, पञ्चहोत्रग्रहावकाशश्रृत- स्त्वमित्यन्तं प्रतिविहारं, विष्णा व न० इन्युपम्यानान्त प्रान.मव. नवत् शृत: हवी: ३ शमित० इति । श्री नागशममा नापूर्ववत । नत्र शुकान्वा- रम्भः । पिण्डप्रदानमावर्तते । पड्डोन। प्रजापन न वदतानि० न तन्त्रेण भदन वा । . । १ हुना। प्रानाद- दादागताना गाना दलिगा ।

·४७२ सत्याषाढविरचिनं श्रौतसूत्रम्- [१७ प्रश्ने- । वाममद्य० इत्यादि । पन्नजनीनयन, पूर्वम्मिन्विहार त्रिवृदग्निष्टोमम म्यान्वं, पञ्चदश उक्थ्यः मम्थात्वं, एका श. पाडशी मंग्थात्व, उक्थ्या वा द्वादशाह-येऽन्तरेष्टा. वुक्या इति । ( यथा संमृयाः मुर्यामीनि ) नन्त्रेणाऽऽयुरिन्द्रियमावर्तते । केचित्त- न्त्रंण । कंचित् -- यज्ञा आगच्छन्त्विनि पोडशीयहोमान्त, अग्नीदीपयजानित्यादि यज्ञपुच्छे मर्वत्र । नत्र यानमानानि-बहिषामह देवयज्याभिरित्यादि हारियोजनभक्षणमावर्तते । नन्त्रण वा अप्सु धौतम्य पृर्वम्मिन्विहारे । कचिदावनत । दधिद्रप्मभक्षणम् । भेदेन शलोद्वामनादि, ममिदाधानमावर्तन । उत्कर्षपोऽनुष्कर्षपले च विष्ण्वनिक्रमणादि । ममहं प्रनया ० इन्यन्तं पूर्वम्मिन्नेव ममिद्धा अग्न० वमुमान् ० यो न• मपन्न० इत्या. वर्तत । अग्ने गृहपन० इति मकृत् । अग्ने वह्नि • इत्यावर्तते । ज्योतिष तन्तव० इत्यादि गोमज्जपान्त पूर्वम्मिन्नव यूपोपम्यान भदन । अग्निा दवनत्यादि नागनविष्णुक्रम पूर्वम्मिन्नव । कंचित्प्रनिविहारमिच्छन्ति । इन्द्रण मयुनो वय: ० इत्यावर्तन । अवभृयादिमत्राप्मुप्रचारपतन्त्रणेकन्मिन् । अपाम माममित्यादि नत्रणाऽऽममि. दाधानान्तमुपम्थान च । भदनादयनीयादि मर्वत्रानुबन्ध्यावपाहाम कृन प्रतिविहारं पानावतकर्म । अनुबन्ध्या ममाप्य पयम्या वा मदमा हविर्धानम्य, इत्यादि यत्कु. वनि नद्धमानुमन्त्रण न्तमा नन । अय नो नभमा० म त्व नः० इत्युत्तरविहाग- म्येव । केनिन अयं न० इत्यकं प्रनिविहार ये देवा० वेदमुपस्थ आवायत्यादिवात्मणत- पणान्नमुनरम्मिन् । कचित् --पूर्वम्मिन्नवति । गोमज्जपादिवृष्टयन्त सर्वत्र ( म्व ) सिद्धान्त.। अथ प्रानहितं ममारोप्य, इदमूनइत्य-यवमाय मध्य गार्हपत्य इत्यादिदार्शिक- पदिचतुष्टयं विहृत्यान्वाधानादि-उवमानीया । तत्म्याने पूर्णाहुतिर्वा । केचिदेकमेव विहारं कुर्वन्ति । तम्मिन्पक्षे उदवमानीया पूर्णाहुनिः प्रतिदिश मौमिकाविहाग इति वचनात् । ममाप्त. मर्वतोमुग्वः । तनः परयुगगामिपर्वणि वा मात्रामणी मैत्रावरुणी वा । दिहमात्रमम्माभिरुक्तमन्य- थोक्तं प्रमादाद्वा तत्र प्रयोगविशाग्दै. शान्तमनस्कैम्तत्परीक्ष्य समावेयम् । वैकृतेषु कर्ममु यावन्मभवेत्तावद्यानमानं तयाऽन्यानि कर्माणि भवन्नि (म० श्री० २२।७।२१) इति भग्द्वानवचनादेव मिद्ध भवति ॥ :

·पटलः ] महादेवशास्त्रिसंकलिनप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् ।
४७३
अथ मतदशग्रनगम पटल ।
.
एतान्यत्रापि
अथ षड़ात्रमाह-
साध्याना५ पडहन सुवर्गकामः ।। १ ।।
साध्यशब्दो देवगणविशेषवाची । अत्र सर्वत्र दर्शन शास्त्रीयनिश्चय. । यद्यप्ययं
हात्रोऽहीनत्वाधनतिचोदनाविवयम्तयाऽप्यत्र कपाचिन्मारम्वनमत्र वर्माणा मद्भावममि.
त्य विद्वाम आसन (तै० म० ७-२-१) इत्यादिचोदनया विहितः । न च धर्मा
श्वत्थी हविर्धानम् ( स० श्री० १७-(-४ ) इत्यादिना १८ यन्ते ॥ १ ॥
एतमेव मत्रत्वोपचारमभिप्रेत्य प्रशमनि-
पृष्ठयः पडहः ॥ २ ॥
भवतीति शेपः । मत्ररूप द्वादशाहं य
पृष्ठच
पटहस्ताम्मन
पटम
दिनेषु यानि
उम्तोत्राणि ग्थंनम्बृहद्वैरूपवंगनशाकग्वताय ............
एमु दिनेषु क्रमेण भवन्तीत्यय. ॥ २ ॥
एतेषु षट्मु पृष्ठम्तात्रषु प्रथमद्वितीययारहोग्नुष्ठय ग्यता वृहन्गृष्ठ ये नात्र ने विशे-
गाह-
वृहद्रथनगाभ्यां यन्ति ॥ ३ ॥
शंदशास्त्रोक्त एवात्र बृहन्छन्दम्य पूर्वनिपान । अनुष्ठान तु यंतरम्यव प्रथमम् ।
न्ति स्तोत्रमनुनिछेयुरित्यर्थ. ॥ ३ ॥
आश्वत्थी हविर्धानं चाऽऽग्नीधं च भवतः ॥ ४ ॥
य यजमानाः मदोहविर्धानाभ्या मण्डपाभ्या यता पत्र प्रवर्तन्त नपा हविर्ता-
माग्नीध्र चनि मानपग' , भवनांश्चन्यकाष्टनिर्मित उभे कार्य। नत्रा पत्यकाएं
वर्गमायनमिति भाव ॥ ४ ॥
धर्मान्तरमाह-
चक्रीवती भवतः ॥ ५॥
यथा स्यम्य शकटम्य वा चक्र तथा चक्र ययागनीघ्रहविधानमण्डपयाम्न नकी-
नी । अयमर्थ:-चक्रयारसं प्रक्षिप्य शकटाकार कृत्वा तम्योपरि फलकान्यातीय
षामुपरि भूमाविव मण्डपं निर्मानव्यमिति ॥ ५ ॥
धर्मान्तरमाह-
उलूग्वल बुभ्नो यूपी भवति ॥ ६ ॥
यथा काठमयम्योन्टावलम्य मुलमनिम्यूल भवनि नया गृपमूल कर्तव्यम् ॥ ६ ॥

·[१७ प्रभ प्राचः ४७४ सत्याषाहविरचितं श्रौतसूत्रम्- धर्मान्तग्माह- प्राश्ना यान्ति ॥ ७॥ चक्रयुक्तानीवादिमि मह प्रामुग्वा गच्छेयुः । म्वर्गलोकम्य प्राग्यर्तित्वेन प्रनिभानात ( ७।२।१) । एतच्चोनमापम्तम्बेन-तम्मिन्मम्थिनेऽ-वर्यः शम्या प्राम्यनि म यत्र निपतनि नहाहपन्यं नम्मिन्पत्रिंशतं प्राचः प्रक्रमान्प्रक्रामति तदाह- वनीय । चक्रीवन्ति मदोहविर्धानान्यानीध्र चाऽऽश्चन्थी हविर्धानमाग्नधिं चोलूग्वलबुनो युप । एव नोपरवान्वनन्नि (आप० श्री० २२।२२।४) इति । एकम्मि- नदि ममान मनि पर प्रातः शम्याक्षेपमात्रं गत्वा तत्राहरन्तरमनुष्ठाय तम्मिन्नपि समाप्त तत. परागपि नयेत्यर्थः ॥ ७ ॥ मरम्वन्या यान्ति । आक्रोशन्तो यान्ति ॥ ८॥ या मरम्वन्याच्या नदी तया मह तीर प्रतिदिनं गच्छेयुः । उन्माहानिशयेन क्रियमाण उच्चतमो 'वनिगकोशम्न कुवन्नो गच्छयुः ॥ ८ ॥ एवमनुनित कालावविरुप धर्मान्तरं वियत्ते- यदा दशशनं कुर्वन्यथैकमुन्थानम् ॥ ९ ॥ एकन वृषण महिना दश गावा यावनि कालऽपत्यप्रमवन गवा शनं संपादयन्ति तावन्न काल पन.पुन्यनानुष्ठाय तदनुष्ठानादुन्यानं कर्तव्यमनुष्ठानं संपादयदित्यर्थः । माऽयमक. ममाप्तिकालः ॥ ९ ॥ कालावधी पक्षान्तरमाह- यदा शन महमं कुर्वन्त्यर्थकमुन्थानम् ॥ १० ॥ शनं गावो यदा पूर्ववत्महम्र मपादयन्ति मोऽयमक उत्थानकाल । न चातीनपक्षण माकर्य शनीयम् । प्रसववैचित्र्यण न्यूनानिमम ॥ १० ॥ कालावधाववापर पक्षद्वयमाह- यदषां प्रमीयन । यदा वा जीयरन । अथैकमुन्थानम् ॥ ११ ॥ एषा यजमानाग मध्ये कश्चिद्यदा प्रमीयत माऽयमेक उत्थानकालः । यदा वा राष्ट्रवाभादिना शत्रुभिग्न यनमाना जिना अपहनमर्वम्वा भवन्ति सोऽयमक उत्थान- कालः । नम्मात्तत्पर्यन्तं पात्र आवर्तनीय इत्यर्थः । कचिमवार पदहा निकायिनम्नत्तिरीयक आम्नाना । नाण्डिना विस्तारणाss. | आपम्तम्बेनापि त्रिषु मारम्वनेषु वश्वमृनी निं चिनुन इत्यत्र भाष्यकारेण मा-याना पडह वश्वमृजम्य निवृत्तिरित्युक्तम् । - साता ·८ पटकः ] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेनम् । ४७५ तस्मात्सारस्वत इति गम्यते । मारम्बने ये धर्मा इहानुक्ता अप्यम्मिन्नुपसंह. तेव्याः । तम्य प्रयोग उच्यते-अम्मिन्कमणि बहुयनमाना द्वादशाहवढारम्भकाले मर• स्वतीजघनोदके समुद्रसंगमे गाष्ठ वा षडहेन यक्ष्यामह म्वर्ग लोकमाप्नवाम । विद्यु- दादि नाग्निचयनं न काठकः सक्षेदान्तं कृत्वा दश दश भागप( गाव ऋष म एकश्चोप- कल्पन्ते । द्वादश दीक्षा द्वादशोपमदश्च कृत्वा युपकाल एक एव नकादशिनाः । उल. खलबुध्नो यूपा भवनि, इनि श्रुतेश्च । आश्वत्थी हविर्धान चाऽऽग्नीध्र चति । अश्वत्य- काष्ठेन रथाकृतिवद्धविर्धानकरण नयवाऽऽग्नीध्रमण्डपमिनिच्छन्दोगवचनाच्च । मदश्च पत्नी- शाला च येन केनचित्काष्ठनाऽवत्येन वा कृते भवन । मदोहविर्वानादीनामुक्ताना चक्रवत्त्वं प्राग्वंशकरणकाल एवं करोति । अवम्ताफलका न्या] म्तीर्णा [नि ] भवन्ति, तम्यापरि विहारकल्पनं, बहुमृत्तिका प्रमार्य । एवमुनग्वेद्यामामीबीयमानाली- यधिष्णियादिषु शामित्रदेशेऽपि मण्डलाकार इति च्छन्दोगवचनात् । केचिदेवं वर्णयन्ति-एवं हविर्वानादीन् साश्चमयगाना न फलकाम्तरणं भृम्या- मेव विहारकल्पनम् ।तम्य च लिङ्गं पामुन्हग्युः। नयानरवनिविष्णियभ्यश्चक्रवता निवेद्य (श्य) यथायतनं निर्वपरिनि । उल्टनन्छत्रु नो यूप इति वचनादकादशिनाना निवृत्तिः । हविर्धानकाल उक्त प्रकार कंगतीति। शामित्रं च नयवात्रापि नोपरवान्वनन्ति आलग्वमात्र- मेव परिलिखितमिति च्छन्दागवचनात् । यूपोच्छ्यणकाले धने शिल्प इति । पृथिव्य त्वनि प्रोक्षणम् । अपा मर्वामा ममाप्तिः, न शुन्धताम् । न यवोऽमि, नावम्तग्णं युपाजनं कर्तव्यम्। उदिमिन्गन्यन । अग्नीपोमीय विधाय वमनीवर्ग परिहत्य पयमा विशमनं कृत्वा महागत्र इत्यादित्रिवृतामिणाममपनि । पाक्षिष्ठि कम्य प्रथम नयवानिग्राह्याः । पशुकाल आग्नेयमुपाकगेनि । नोपशय उद्गामनं दक्षिणा च । पन्नीमयानान्तम् । अध्वर्युः शम्यां प्राच. प्राम्यति शालामुखीयन्यन्ने लालाटिकप्रदेश मा यत्र निपतति तद्गार्हपत्यः । अग्निष्ठेऽनमि व्रीयादीन्यज्ञार्थानागंप्य प्रकर्पयति । पत्नीशाला न हदि- र्धानं चाऽऽग्नीधं च सदश्च मान लीय च शामित्रं च प्रकर्पयति । ग्यनक्रमपि प्रकर्षयति। यत्र शम्या निपतनि म शालामयिश नम्मिन् प्राग्वंशं म्यापयति यथा शालामग्वीय- देशे शान्तामगि मंभवति । अन. पटत्रि शप्रक्रम उनग्वेदिम्यान तम्मिन्ययानवे. दिर्भवति तथा हविर्धानं प्रकर्षयति । उत्तग्वेदिविष्णियादीना पामुनाहृन्य यथायतने निवपेयुः । आसन्धादीन् विमान)म्य नान्यथाम्थानं पर्यायेण ननानि । अग्नीनामग्निवत्प्र- त्यसनयनं सर्वेषां ( सर्वान् )कचित्ममागेप्यनि । चान्वालान्मृनिकामानाय चात्वाल, देश उपग्वदेशे च मन्त्रलेखामात्रं करोति । अग्नीन्यथायतनं विहृत्य पयसा विशमनं कृत्वा श्वोभूत पञ्चदश उक्थ्य. ।

·[ १७ प्री- सन्यापाहविरचितं श्रौतसूत्रंम्-. शुक्रायः पशुकाले युपम्योनरभाग ऐन्द्रमुपाकरोति । अथ मारम्वतमेकयूपे । कापेयाना- मुपाकरण प्राप्त यथापाठमवोपाकगनि । पत्नीमंयानान्तमहीनमंनतयः । श्वोभूत मतदश उन यः । पाक्षि(ठिकम्य तृतीयः । नथैवातिप्रायः । आप्रयणानः । पशुकाल उनग्न एव माम्यं पौणं च पूर्ववद्दक्षिणा पत्नीमयाजान्नमहीनसंतत्यन्स पूर्ववत् । धोभूत एकविंश पोदशी । पाटशिवदेव ऋतुकरणम् । ऐन्द्रवायवाग्रस्त्रयोऽनिग्राद्याः । पशुकाल उनम्तो वाहम्पत्य पूर्ववत्पनीमंयानान्तम् । पोभून त्रिणव उक्थ्य. शुक्राय । पशुकाले दक्षिणत. मावित्रं वैश्वदेवं च दक्षि- णारिक पूर्ववत् । गोभून त्रनिश उवाय. । न त्वनिग्राया. । दक्षिणादि ब्रूयुः । अथ वा यनमा- नामन्यमरणं : प्रसवण(नमादाय गच्छन्ति । एवं पडहमावर्तमाना यम- माना न गच्छन्ति प्रतिस्रोन )। शम्याग्रामन नदुपान्यानमित्यादि । नतः मौत्रामणी मैत्रावरूणी वा ॥ ११ ॥ ऋतूनां पडहेन सुवर्गकामः ॥ १२ ॥ यजननि शप । ऋतना द्वितीयन प्रनाकाम ( २२-२२-४ ) इत्यापम्तम्बः । अयनुना पटह मर्व पूर्ववत् । मरम्वनीमंबन्धव मुनपु त्रिषु केचिदिच्छन्ति । द्वादशा- हरदीपवर यान्तम् । पाकाल कापयाना प्रथम. ।। १२ ॥ पृष्ठयः पहन ॥ १३ ॥ मुवर्गकाम प्रनाकामा वा यजंन । मकल्पाद्योपवमान्त पूर्ववत् । द्वौ द्वावुत्तरेषु पनमुन्यन्यामन युपकाशिनी चनग्था पूर्ववत् ॥ १३ ॥ देवानामुपरिष्टांत्रिकद्रुकण मर्वमायुगति वमीयान भवति ॥ १४ ॥ भारम्वनपक्षे तृतीय उपरिष्टाधिक द्रुण पड़ात्रेण यक्ष्ये सर्वकामार्थमायुप्कामार्थ वा। पूर्ववदहोगविशेषः ॥ १४ ॥ त्रिदग्निष्टोमः पश्चदश उक्थ्यः सप्तदश उक्थ्य आयुज्यिानिनिगरः मत्रमंमिनेनानायं प्रना पशनोजी वीर्यमामोनि । अभ्यामहङ्ग्यः पश्चाहो विश्वजिदतिगत्रः ॥ १५ ॥ त्रिवृदमियोम प्रथमः । पञ्चदश उक्थ्यो द्वितीयः । मतदश उक्थ्यम्तृतीयः । ज्योतिश्चतुर्य । अग्नीपोमीय उक्थ्यो वा । तत्रापि पोडशि(शी)। अथ गौरथाऽऽयुगति- ·८ पटलः ] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् । ४७७ रात्रः । शिष्टं मर्व पूर्ववत् । ज्योतिगदीनामपि पत्नीमंयानान्नं, नानिदेशोऽपि अभ्या- सङ्ग्य. पश्चाहो विश्वमिदतिगतः । गतः । शेष मर्व पूर्ववत् । ततः सौत्रामणी मंत्रा- वरुणी वा ॥ १५ ॥ अथ सप्तगतोऽभिधीयते- कौमुरुविन्देन मप्तगण पशवम्नानवावरुन्धे । पश्च पृष्ठाहानि । पञ्चवि शाग्निष्टोमा महाबनवा. विश्वजिन्मर्वपृष्ठोऽनिगत्रः ॥ १६ ॥ कौमुरुबिन्देन मप्तगण यक्ष्ये पशुमान्म्यामिति । मर्व द्वादशाहवत् । औपवम- ध्यान्तं कृत्वा वमतीवर्ग: परिहत्य पयमा विशमनं कृत्वा महागडे बुद्ध्वा त्रिवृदग्नि- टोमः पाक्षि ठि)कम्य प्रथम । ऐन्द्रवायवान. 1 अग्निष्ठ आग्नय. पशुः । पत्नीमयाना- न्तम् । श्वोभूने पञ्चदशः पाक्षिाठि)कम्य द्वितीयः। शुक्रायः । अग्निष्ठम्योत्तरत ऐन्द्रम् । अथोपशयः । पत्नीमयाजान्तम् । श्वोभूने मप्तदश उक्थ्यः पाक्षिाठिकम्य तृतीयः । आग्रयणानः । अग्निष्ठम्य दक्षिणत ऐन्द्राग्नः । अथोपशयः । पन्नीमयाजान्तमहीनमनतयः । श्वोभूत एकविंश उक्थ्य । पाक्षिाठि)कम्य चतुर्थः । अत्र पोडशी । ऐन्द्रवायवाग्रः । अग्निष्ठम्यानरतम्तृतीय मारम्वनं दक्षिणनम्तृतीय मावित्रमापशयः । पत्नीमयानान्त- महीनमंततयः । श्वोभूने त्रिणव उक्थ्य. शुक्राग्र. । पशुकालेऽग्निष्ठप्रभृनि उत्तरतश्चतुर्थे माम्यं दक्षिणनश्चतुर्य वैश्वदेवमयापशयः पनीमंयानान्तम् । श्वोभूने पञ्चवि -शाऽग्निष्टोमा महाव्रतवान् महाव्रतम्नात्रशत्रवान म्नात्रधर्माश्च पूर्व- वत् । प्रथमश्चतगत्रवत् । आग्रयणाग्रः । पशुकाल:मिठप्रभृत्युत्तरतः पञ्चम पाणं तथैव दक्षिणतः पञ्चमे मारूतम् । अयोपशयानिर्देशः । पत्नीमयाजान्नं पाक्षि(छि कम्य पष्ठाहर्विकारः पत्नीमयाजान्नं कृत्वा म वशनादयोऽहीनमंतनयः। श्वोभृते विश्वजिन्मर्वपृष्ठोऽनिगत्रः । ऐन्द्रवायवाग्रः । पशुकालेऽशिष्टप्रभृन्गनग्नो बाहम्पत्यं तथैव दक्षिणतो वारणमुपशयनिर्देशः, निगेअद्वान्नं यज्ञपुच्छादिमा द्वाद- ETTI | सौत्रामणी मंत्रावरुणी वा ॥ १६ ॥ सप्तर्षीणामृद्धिकामः ॥ १७ ॥ द्वितीयः सप्तर्षीणां सप्तगतः । मप्तर्षिणा मप्तगण यक्ष्ये स्वर्गार्थमिति संकल्पः । सर्व पूर्ववत् । ( अहयोगविशेषः । ) ॥ १७ ॥ पृष्ठयः षडहस्त्रयस्त्रिशं महाव्रतमतिगत्रे ॥ १८ ॥ । .

·[१. प्रमे- . पडहः सन्यापाढविचितं श्रौतसूत्रम्- पृष्ठयः षहहः समूह. । महाव्रतवाननिगत्रः महाव्रतम्नोत्रशत्रवान् , अतिरात्र इति । पूर्ववदनीका पशुक्लूप्तिश्च ॥ १८ ॥ प्राजापत्यम्तृतीयः प्रनाकामः ॥ १० ॥ प्राजापत्येन मप्तगण यक्ष्य प्रनाथमिति मंकल्प । मर्व पूर्ववत् ॥ १९ ॥ पृष्ठयः पडतः प्राजापत्ययावशं महावनमा निगः ॥ २० ॥ पृष्ठयः पटह प्रानापन्य महानतमनिगः, प्रजापतिना दृष्टमित्यर्थः । एवमहर्यो. गोऽग्मिन्महाव्रते नद्धाश्च सर्वे तिग्राम्या । प्राजापत्यः पशु । अनीका पगारपिश्च पूर्व- वत् । ततः मांत्रामणी मैत्रावणी वा ॥ २० ॥ पृष्ठयावलम्बन प्रनिष्ठाकामः । पृष्ठयः पृष्ठयावलम्व्यवयावशं महावतमनिगः ॥२१॥ पृष्ट्यावलम्ब पञ्चम । पृष्ठ्यावलम्बन मतगत्रण यक्ष्य, प्रनिष्ठार्थमन्नार्थ वेति । मप्तपणा मतगत्रवन्मवम । अहयांगविशेष:- पृष्ठ्यम्तामा. प हं पाडाहिका: म्तोमा भवन्ति न माक्षाद्दैम्पादयो भवन्ति । ग्यंतरपृष्ठ पृष्ठ्यः पडही महाव्रतवामनिरात्रो व्याख्यातः ॥ २१ ॥ छन्दामपवमानेन पशुकामः । पृष्ठयः पडहग्छ- न्दीमपवमानं महाबनमनिग ।। ( ग्व०२० ) ॥ २२ ॥ छन्दोमपवमानमिनि कर्मनामधेयम । छन्दोमपवमानन मतगत्रण यक्ष्य पश्वर्थमिति । मर्व पूर्ववत् । अहांगविशेष ----पृष्ठ्य पहनन्दोपवमान महाव्रतममिगत्रेऽतिगत्रे छन्दोमपवमानानि चतुर्विशादियुक्त महाव्रतमनिगत्रमंथा भवति । पूर्ववदनीका पशु- कलाप्तिश्च । कचिकेवालातिगत्र छन्दोमपवमानं महाव्रतमाम भवति, इति ॥ २२ ॥ जनकः मप्तगत्रण पुरुषकामः ॥ २३ ॥ अष्टमा जनकमतगत्र इति भाग्यकृत् । मतगत्रण यक्ष्य म्वर्ग लोकमवाप्नवानीति प्रसमसप्तगत्रवत् ॥ २३ ॥ तम्य चन्वारि त्रिवृन्यहान्यग्निष्टोममुग्वानि । विश्वजिन्महाबनपनिगरें । ऐन्द्रण मतगत्रणा न्यन्या प्रजा भवति । ओजिष्ठो भवनि । त्रिवृद- निष्टोमः पश्चदश उक्थ्यः। मतदश उक्थ्योऽभिजि. दग्निष्टोमः । सर्वम्तोमोऽनिगत्रः ।। २४ ।।

·। . ८ पटलः ] महादेवशानिसंकलिनप्रयोगचन्द्रिकाच्या यासनम् । तस्य जनकमप्तगत्रम्य । अन्यायं विशेष चन्वारि विवृत्यहान्यग्निष्टोमः प्रथमा न नियनः । इतर उक्थ्याश्चतु पो दृश्यन्तानिवृत्म्तोम. । पाठिकाणा चतुर्णा महाम्तोमाना विधिः । पृठ्यवदानिय ह्या. । पञ्चम विश्वनिम्तामा पि पन्नमयानान्तम् । महावन- म्तोत्रमनिग्राह्या भवन्ति । न प्रानापन्य पशु । ज्योतिष्टामा ६श्वानरोऽनिगत्र. । आग्निकी पशुक्लप्तिश्च पूर्ववत् । तत मात्रामी मंत्रावणी वा ॥ २४ ॥ अथाष्टरात्रोऽभिधीयत अष्टगत्रण ब्रह्मवर्चमकामः । पृष्ठयः पडहः पश्च- विशाऽग्निष्टोमा महावनवान्विश्वजित्मपृष्ठोऽनि. गत्रः ॥ २५ ॥ उत्पत्तिविधिरप्ययम । य एव विद्वानष्टगत्रण यनंत ब्रह्मकम्यव भवति ( ते० सं० ७-२-३ ) इत्याम्नान । अष्टपत्रण यध्यं ब्रह्मवर्चवी भृयाममिनि । सर्व द्वादशाहवत् । अपवा क्यान्न वमनीवर्ग. परिहत्य पयमा विशमनं कृत्वा श्वोभते त्रिवृदग्निष्टोमः । पेन्द्रवायवान. । अग्निष्ठम्य दक्षिणन एन्द्र । पन्नीमयानान्तम् । श्वा मृत पञ्चदश उवश्यः । श्वामृत महदश उवय । बीमत एकविश. । अत्र पाइशी ऐन्द्रवायवान । पशुकाले दिइन्युरनम्तृनीय मारम्वम । पन्नीमयानान्तम् । श्वोभूते त्रिणव उवय्यः शुक्राय. पाक्षिाठि कम्य पञ्चमः । पशुकारे शिष्ठभूनि दक्षिगन. स्तृतीये मावित्र पनामयानान्तम । श्रीभुन त्रविश उक्थ्य आग्रयणानः । अग्निष्ठ- प्रत्युत्तरनश्चतुर्थे मौम्यं नव दक्षिणश्चतुर्थ वधदेवम् । पन्नामयानान्तम् । श्वोभूते पञ्चविशाऽग्निष्टोमा महाबनवान पूर्वमेव न्यार यान । पशुकालेऽशिष्ठप्रभृन्यु- त्तग्नः पञ्चमे पाणं दक्षिणता वा पञ्चमं मामन पनामंयानान्तम । श्वोभते विश्वजिन्मर्वपृष्ठा निगव । पशुकाल उनग्न पष्ठे बाहम्प-यं दक्षिणन. पाठे धामणम् । षोडशी । चतुर्थी महागत्र इति वचनानत्र निगअनान्तं, यज्ञपृच्छादि पयम्यान्तमुदवमाय रोहिणी वन्मनर्गमित्यादि मम्वदान भवति । अहगणेषु चनादृश. मेतद्भवतीति च्छन्दागकात्यायनयर्विचनात् ॥ २५ ॥ अथ नवगतोऽभिर्धायन-- त्रयो नवरात्रा आयुप्कामा यजन ।। २६ ।। नवरात्रेण यनने ( ७-२-४ ) इनि ब्राह्मणार्याऽनु धेय. ॥ २६ ॥ पृष्ठयः पडही गौश्चाऽऽयुश्च द्वे अहनी विश्व- जिदनिगत्रः ।। २७ ।।

·४८० [१७ प्रभे- सत्याषाढविचिनं श्रीनमूत्रम्- त्रिवृदग्निष्टोम- पृष्ठ्य पडहम्य प्रथम. । ऐन्द्रवायवाग्र ! पशुकालेऽग्निष्ठ आग्नेयः । पत्नीमयाजान्तमहीनमंनतय. । श्वोभने पञ्चदश उक्थ्यः शुक्राग्रः । उत्तरता द्वितीय ऐन्द्रः पन्नीमयाजान्नम् । श्वोभूने मतदश उक्थ्य । आग्रयणाग्र. । पशुकाले दक्षिणतो द्वितीय ऐन्द्रः पत्नीम- याजान्नमहीनमंततयः । श्वोभून एकविंश. । अत्र पोडशी । ऐन्द्रवायवाग्र उत्तरतम्तृनीय मारम्बनं पत्नी- संयाजान्तम् । श्वोभने त्रिणव उक्थ्य । पिणनम्ननीय मावित्र पन्नीर्मयानान्नम्। श्वोभूत त्रयनि- श उक्थ्यः । आग्रयणाग्र. । उत्तरतश्चनु माम्यम् । पनामयानान्त मध्वशनादिनियमा भवन्ति । श्वोभूत आयुतिगत्र आग्रयणाग्र उनग्न. पठ वाहम्पत्यम् । दक्षिणतः पठे वारुणम् । मर्वत्रापशयनिर्दशः । अहन्यहनि द्वादशशतं दक्षिणा । निगमद्वान्तं यज्ञपु- च्छादि मात्रामणी मैत्रावरुणी वा ॥ २७ ॥ द्वितीयेन ब्रह्मचर्चमकामा ज्योनिोगयुरूयहोऽ. भ्यासङ्गयः पश्चाही विश्वनिदानगरः ॥ २८ ॥ अब द्वितीयन नवगण यय ब्रह्मवर्चममवाप्नवानानि मंकल्प. । मर्व पूर्ववत् । अहोगविशेष --त्रिवृग्निष्टोमः पञ्चदश उक्यः सप्तदश उक्थ्य पाक्षि(ठि)कोऽभ्याम. इय. पञ्चाहः प्रसिद्धः त्रिवृती व मवन इन्यादिपञ्चाहे प्रथम हनि पोडशी। अत्र पञ्चाह- म्योऽन्या नातिगत्रः । अम्मिन्नपि पाडशी । चतुर्थ चतुर्य इति वचनाद्विश्वनिदतिगत्रः । अनीका पशुक्लूप्तिश्च पूर्ववत् ॥ २८ ॥ शलेलीपिशङ्गेन । यं कामं कामयेन तमभ्यश्चुत ज्योनिॉगयुरुयहो ज्योनिौगयरुयह आयुगौ- रायुगनिगतः ।। ( ख० २१ ) ।। २९ ॥ .......... त्रिरात्र आवय॑मानो नवरात्र इति भाप्यकृत् । चतुर्विधेषु नवगत्रयागविदानीमुच्यमानम्य शललीपिशङ्ग इत्येतन्नाम । गनदीपिशगम्तृतीयः । शललीपिशङ्गन नवरात्रेण यक्ष्य, अन्नाद्यर्थम् । द्वादशाहवदारम्भः । मत्र एवनि कचित । सिपी पड़पमदः । काठकपक्षऽप्येवम् । कचिद द्वादशाहबद्दीक्षा- । क स. ग 'लवल ।

·. ८ पटलः] महादेवशास्त्रिसंकलिनपयोगचन्द्रिकाव्याच्याममैनम् । ४.? चौपवमथ्यान्तमहोगविशेषः । ज्योतिर्गौगयज्योंनिगौगयुगयुगोगयुरनिगात्र. । च । षोडशिग्रहणमनीका पशुक्लूमिश्च पूर्ववत् । न पृष्ठ्य । पदहन निग्राह्याम्नायव नि. दिच्छिन्ति । अत्र केचिदेवं वर्णयन्ति-यत्र यत्र प्रणम ये गण वन व्यानिगौगय पठ्यते तत्र ज्योतिरादिषु ऋतुपशूनेवेच्छन्ति । महावत प्रानापन्य शिष्टप्वह म्वका शिनाना विधिरिति । नन्न । कापया एवाहीनानामुपदशन निहितत्वात् ॥ २२ ॥ अथ दशगत्रोऽभिधीयते- चन्वाग दशगत्राः ।। ३० ॥ भवन्तीति शेप । चत्वांगे दशगतान्त्रिककत् प्रयमा भवति । त्रिफकट दशगंत्रण यक्ष्ये, ममानानामुत्तमो भृयाममिनि । ब्रह्मवर्चमन ममानन धर्म वा निममनगः । सर्व द्वादशाहवत् ॥ ३०॥ दशरात्राय दीलिप्यमाणां दशहातारं जुहोनि ॥ ३१ ।। सप्तहातृकाले दशहोतारम् । नुहानिचादिनत्वात्म्वाहाकारमानी भवति ॥ ३१ ।। भुवन इन्द्रम्य त्रिककुशगत्री यः कामयन त्रिककुदेव ममानानाः म्यामिनि । म एनेन यजन ॥ ३२ ॥ विधाम्यमानेषु दशम्बह म त्रयाणामला भवन्धिका माम्यनानन्य मंपाद्य प्रशसनि--'त्रिककुद्धा एप यक्षो यद्दशगत्र ककुत्पश्चदश ककटे कवि श ककचय- त्रिशा य एवं विद्वान्दशगत्रण यनन विककुदेव ममानाना भवति यनमान पञ्च प्रशा यजमान एकविशा यजमानत्रयनिःश पुर इतग (१० म. ७/१५) इति । त्रीणि ककुन दृशान्यन्ननम्नोमयनान्यहानि यम्य दशगत्रम्य मोऽय त्रिककत् । कि तदुत्ननमहस्त्रयमिति । तदुच्यते-यः पञ्चदश उक्थ्यो द्वितीयमहन्नईक ककु म्यानायम् । प्रथमतृतीययान्त्रिवृग्निष्टोमयारहीन या । यया पनि पुगवता गलभागः पश्चाद्वर्ती पृष्ठभागचन्यमी निम्नी नद्वन् । नविश उक्थ्य पञ्चममह । मदेकं ककुत्स्थानीयम् । चतुर्यषष्ठया. मन शाक्थ्यम्पयोर होनिम्नस्थानीयवान् । नया प्रविश उक्थ्योऽष्टममह । तदप्यक ककुत्स्थानीयम् । त्रिणवामिष्टामम्पया मप्तमनवम- योग्होनिम्नम्थानीयत्वान् । एवं महिमानमभिज्ञायानुष्ठाने यनमान ममानाना म- त्रिग. णनोन्नत्येन प्रभापशुधनादिकृतेन युक्ता भवति । य एने पञ्चांग काविशत्रयन्त्रिशाम्तम्या- नीयो यनमान इतग अहम्थानीया प्रना यजमानम्य परम्यानीया भवन्ति । यथा पुग मर्वामा गना म्वामी, एवमन्यामा प्रनाना यनमान. स्वामी भवतीत्यर्थः ॥ १२ ॥ ६. ।

·[१७ प्रभे- ४८२ सत्यापाढविगचनं श्रौतमूत्रम्- त्रिदग्निष्टुदग्निष्टोमः । पञ्चदश उक्थ्यन्त्रिवृदाग्नि टोमः सप्तदशोऽनिष्टोम एकविश उक्थ्यः । सप्त- दशोऽग्निष्टोमम्रिणवोऽग्निष्टोमवयविश उक्थ्य- खिणवाऽग्निष्टोमः। विश्वजिन्मर्वपृष्ठोऽनिगरः ॥ ३३ ॥ आपत्रमयान्नं कृत्वा वमतीवर्ग परिहत्य पयमा विशमनं कृत्वा महागडे बुद्ध्या त्रिवृदग्निष्टोम' पाक्षि(ठिं)कम्य प्रथमः । ऐन्द्रवायवाग्रः । पशुकाले अग्निष्ठ आग्नेयं पन्न। योभने पञ्चदश उक्थ्य. । पाठिकम्य द्वितीयः । शुक्रायः । अग्निष्ठम्योत्सरत ऐन्द्रः । पत्नीमयानान्तम् । वामृत त्रिवृदग्निष्टोमः । पाठिकम्य तृतीयः । आग्रय- णानः । अग्निष्ठम्य दक्षिणन ऐन्द्र. । पत्नीमंयानान्तम् । श्रीमत मतदशोऽग्निष्टोम पाक्षिाष्टि)कम्य चतुर्थ । अत्र पोइशी । पशुकाल उत्तरत- म्तृतीय मारम्वतम् । पत्नीमयाजान्नम् । धोभून एकविश उक्थ्य । पाक्षिर्छि)कम्य पञ्चमः शुक्रायः । दक्षिणम्तृतीये सावि- प्रम् । पत्नीमयानान्तम् । धाभूत मप्तदशोऽग्निष्टोमः । पाठिकम्य पष्ठ आग्रयणामः । उत्तग्नश्चतुर्थे मोम्यम् । पत्नीमयानान्त मवशनादि। वाभूत त्रिणवाऽग्निष्टोमः । छन्दामाना प्रथमविकार ऐन्द्रवायवाग्रः । दक्षिणतश्चतुर्थे बचंदवम् । पत्नीमयानान्तम् । श्योभने त्रयस्त्रिंश उश्यः । छन्दोमाना द्वितीयः शुक्राग्र. । अत्र पोडश्युक्थ्यवदेव कनुकरणमुत्तग्न. पञ्चम पीप्णम् । पनीमयानान्तम् । श्वाभूत त्रिणवाऽग्निष्टोमश्छन्दोमाना तृतीय आग्रयणाग्रः । दक्षिणतः पञ्चमे मारुतम् । पत्नीमयानान्तमहीनमंतनयः । विधनित्मर्वपृष्ठोऽनिगत्रो व्याख्यानः । अविवाक्यधर्माः प्रवर्तन्ते । उत्तरण ( उत्तरतो ) पष्ठ वाहम्पत्यम् । दक्षिणतः पष्ठ वारुणम् । यज्ञपु- च्छादि मर्व द्वादशाहवत् । पयम्यान्तमुक्तो दशगत्र. । प्रनार्य पापक्षयार्थं च नैत्तिरीय- श्रुत्यभिप्रायेण ॥ ३३ ॥ पुर इनग अभिचर्यमाणो यजेन । त्रिवदामि- होमो ज्यानिमिष्टामविवृतनिष्टोमी ज्योनिरुक्थ्यो गोरुक्थ्य आयुरुक्थ्योऽभिजिदमिष्टामा विश्वजि- दग्निष्टोमः सर्वजिद मिष्टोमः सर्वम्नोमोऽनिगमः ॥ ३४ ॥ ।

·. ८ पटलः] महादेषशास्त्रिसंकलिलप्रयोगचन्द्रिकान्याख्यासमेतम् । ४८३ गतः । पुर इतग अभिवर्यमाण इनि । देवपुगऽनिगत्रेण यध्ये, अभिचारपरिहा रार्थम् । पूर्ववत् । अहयोगविशेष:-त्रिवृदग्निष्टोम पाक्षिा ठि)कम्य प्रथमज्योति- रुक्थ्यः । त्रिकद्रुकाणां प्रथमो ज्योनिम्तथ्य । पुनश्च त्रिवृदग्निष्टोमोऽग्निष्टोम । पालि(ठि)- कस्य तृतीयः । तथैवानिग्राद्याः । अथाभिनिदग्निष्टोम । जमिनिंदकाह. । अत्र पादशी । अग्निष्टोमवन् ऋतुकरणम् । अथ गोरुक्थ्यः । त्रिकट्ठकाणा द्वितीयः । अथाभिनिदग्नि- टोमः । अथ विश्वनिदाग्निष्टोमः । आयुरुक्श्यः । अत्र न पोदशी । विश्वनिदग्निष्टोमः सर्वम्तोमोऽतिरात्र एकाहः पृश्निप्राणग्रहाद्यविवाक्यमान्कचिदिच्छन्ति । अथवाऽनुष्टुमश्चरन्तीनि निगमहान्तम् । पत्नीमयाजोत्तरकालं मानम इति कचित् । केचिदत्र मानमं नेच्छन्ति । मुब्रह्मण्यान्न ब्रह्मप्रतिष्ठेत्यादिना प्रायश्चित्तम् । अवभृयादि समानं कर्म पयम्यायाः । अनीका पशुक्लप्तिश्च पूर्ववत् भ्रातृन्यवनश्चैष दशगत्र उक. । अह कमिश्छन्दोगाम्नाना । नत्तिरीयाणामह.क्लनि- निवृदग्निष्टोमोऽग्निष्टुदाग्नेयीषु भवति ( नै० म० ५-२-५ ) इत्यादि । आगयीषु साम स्तुवते । पञ्चदश उक्थ्य. । ऐन्द्रीषु स्तुवते । इन्द्रस्तुती विकारः । त्रिवृ. दमिष्टोमो वैश्वदेवीषु वैश्वदेवम्तुनो विकार । पडहम्याहर्विकाराणामविगंधन । मतदशोऽ- निष्टोमः प्रानापत्यामु नीत्रमःमम्नीनमुनि कार । प्रानापन्याम्वृ. स्तवनम् । अत्र पोडशी। एकविंश उक्थ्यः सौगषु मर्यस्तुतो विकारः। मतदशोऽग्निष्टोम प्रानापन्या महाय । उपहन्यस्य विकारः। उपहव्यो नाम कश्चिदेकाहविशेष. । त्रिणवातग्निष्टोमावमिन ऐन्द्रीषु । इन्द्रस्तुनो विकार. । तयोमध्य विकार वैश्वदवत्रनिश उक्थ्यो वधदेवम्तुत् । अत्र षोडशी । तेषा क्रमः-त्रिणवमग्निष्टामं कृत्वा इन्द्रस्तुत कृत्वा वैयदेवमुक् यपीडशि- मन्तं कृत्वा पुनश्च त्रिणवमग्निष्टोममिन्द्रस्तुत विश्वनिमपृष्ठोऽनिगत्रो दशममहर्विकार । नारम्भोऽहरहरूपशयश्च । अत्राय नंगीत । उनमवर्न मर्वाणि पन मं. याजान्तानि । एवमहःक्लूप्ति । अभ्यामङ्गः (ग्यः ) पश्चाह, चत्वारश्छन्दो( मा ) महाव्रतं विश्वमित्सर्वपृष्ठोऽनिगनश्छन्दोमाना प्रथम मध्वशनादिनियमात् । चनुर्यो नामधेयाद. विवाक्यधर्मा महाव्रतं न मानाय्यमुभयत्रानिगत्रः प्रथममुभयकल भी नामयो पोइशि- रात्रप्रभृत्युपारष्टादतिरात्रेषु एकादशगत्रपर्यन्तेषु अत्यदि( नि )गत्रेषु पोडशी नियत इनि कैश्चिद्विकल्पेन व्याख्यानं तन्न युक्त मुत्रनिगमान । अतिगत्रः । निगअद्वान्नं कृत्वा यज्ञ- पुच्छादि सर्व द्वादशाहवत् ॥ ३४ ॥ कौमुरुविन्दो दशगत्रः । यः कामयंत सर्वमिदं भवेयमिनि । म एतेन यजेत । तस्य त्रयविव- ·मन्याषाढविरचिनं श्रौतसूत्रम्- [१७ प्रश्ने- । तोऽग्निष्टोमाययः पश्चदशा उक्थ्याः । प्रयः सप्त- दशा उक्थ्या अनिगत्रः ॥३५॥ गत ॥ २२ ॥ अकादशगत्रोऽभिधीयत- पौण्डरीक एकादशगत्रः । अयुनं दक्षिणा । अश्वमहम्रमक । दश दक्षिणाः। सर्वामृद्धिमृध्नानि। परमेष्ठितां गच्छति । अभ्यामङ्ग( गयः ) पश्चाहः पहः म्यादहम्रयनिशं द्वे मवने पत्रिशन- मन्यश्चतष्ट्रामाग्निष्टामनयन्छन्दामा विश्वजिन्म- वपृष्ठो निगत्रः । अन्वहं दश महमाणि दद्यात । अश्वमहममुनमऽहन्यश्वमहम्रमुत्नमेऽहनि ॥ (ग्व०२२॥३६॥ दनि मन्यापाढहिरण्यकशि मूत्र मनदशप्रश्नंऽष्टमः पटलः । इति मन्यापाढाहिरण्यकशिमृत्र सप्तदशप्रश्नः । पाण्टर्गक ति । अम्य चकादशगत्रम्य मत्रलक्षणभृतयाऽपि चोदनया विधानात्म- वन्य द्रष्टव्यम । नार मा याना पद्गत्र इव धर्मानिदेशार्थयमामि(मम्ति) चोदना नद चानियाना धविशपाणामाश्रयणात् । मतवा वै प्रनाकामाः (नै० म० ७- । इति मनन, मत्रम् । इनोऽन्ये शाग्वान्नरविहिना एकादश. गचा अहीना । एनम्मिन्नु नामका दशगने प्रथममहर्विधन-ज्यानिरनिगत्रो भवनि ' (७-२-६) इति । पूर्व ज्योनिगौगयुरिति ज्योति शम्माभिवयो य एकाह उक्तम्तमेकाहमत्रातिरात्र- मम्याम्प कुर्यात् । अब द्वितीयादिमनमान्तान्यहानि विधत्ते- पृष्ठ्यः पडहो भवति' (७--२- ६) दनि । द्वादशाह द्वितीयदिनमारभ्य मप्तमान्तेषु दिनेषु ग्यंतरादिभिः पदाम पृष्टीकतानि पटहानि निहितानि । नानि चाम्माभिः माध्याना षड़गत्रप्रसङ्गेना. दाहतानि । नेपा मंघ पृष्य पडतः । मोऽत्र कर्तव्य । चनृविशम्नोमयुक्तो रथंतर- मामा य उ ग ....ग-.". । चतुश्चत्वारिंशम्तीमयुक्तो बृहद्रधनरसामा य उक्य माध्यमत्र नवममह । अष्टाचत्वारिंशम्नोमयुक्नो बृहत्मामा य उक्थ्यः सोऽ. यमत्र दशममह । एकोनविशम्नामयुक्तो योऽयमतिगत्र एकाहविशेषः, सोऽयमत्रका- दशमह । चयन पादरीके नियतम् । द्वादशाहीनम्य दशगत्रम्य प्रथमाहर्यनिवृद्धर्मः पाण्ड. के द्योगहोगादिनः प्रवृनिरतिग्राह्यादिषु प्रयोजनम् । नदा विश्वनिदतिरात्रे मानसादि ·१ पटलः ] महादेवशास्त्रिसंकलिनप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्याममनम् । ४८५ सूत्रकारण द्वादशगत्रे, भन मन इत्यनीकप्रकारण उक्तः । द्वादशाहधर्मः स्वर्ग: फलश्च । नत्र लोको चत्वारिंशदहीनाश्च मुत्रकारण चादिता । पट्नत्तिगयके वीता शिष्टाउछन्दागर्दरिताः ।। व्यनीक काया)विविश्वाय वाचक परिकल्प्यते । इग्नि. मुचकारण पाण्डरीकविविम्नन. ॥ व्याख्यानमन्यत् । अश्वमहलमुत्तम हनीनि द्विभक्तिः प्रश्नममाप्न्यथा ॥ ३६ ॥ इति मत्यापादहिनत मर" महादेवशात्रिमंकलिताया प्रयागचन्द्रि. काया मप्तदशप्रश्नष्टम पटल. । प्रयोगवनयन्त्याम्तु मालाया मत्रमंस्थिते । एकाहम्यह कृतो निर्णय काम्तुमा मणि ॥ म यगा यशवपुपम्तुष्टयेऽस्तु म पार्पित । गृह्णानि हि किमप्येष मनयद्यत्तन. कृतम ॥ इति मन्यापारहिग्याशिम य म्याग महादेवशात्रिमंकलिनायां प्रयाग- चन्द्रिकाया मप्तदशप्रश्न. | ममाप्त । अयागदाप्र प्रपम पटल उक्ता अहीना इदानी मत्राण्यभिधीयन्ते-- द्वादशाहप्रजादीनि मत्राणि ॥१॥ द्वादशगत्रादीनि मत्राणि ( का० श्री. २४-१) इति कात्यायन. । रात्रिम. त्राणीति नाम । तच्च द्वादशगत्रपभृतीनाम् । पूर्वपदप्रधानाऽयं बहुव्रीहिः । ननु ऋद्धि- कामाः सत्रमामीग्न् ( नै० म० ६-६-३ ) इत्यत्र विप्रा इति विशेषो न श्रयते । तम्माद्वर्णप्रयम्य मत्राधिकार इति चन्मेवम् । विप्राणामाविज्यामिति परिभाषायां व्याग्व्या- तम् । ऋन्विकार्ये यजमानाः मंत्र 'ये यजमानाम्न ऋत्विनः ' इति । नम्मानित गमे सत्रम् ॥ १ ॥ यानि पुग्म्नान्मंवत्सगद्गवामयन कृतीन्युनग- ण्युभयनानिरात्राणि सत्राणि ॥ २॥ ममाम्नाता.

·[१८ प्र-
सन्याषाढविचितं श्रौनमूत्रम्-
यानि मत्राणि । गवामयनम्य विधिर्विवक्षितस्तं विवक्षुः सर्वमत्राणां मामान्यं विधा-
नमारभने -'मत्रषु मनिश्वयुक्षियत' (द्रा० श्री. ३-३-५) इति । तेषां द्वादशा.
हेन मत्रभृतेन कल्पो व्याख्यान. । यानि पुग्म्तान्मवत्मगत् । गवामयनेनेतरेषाम् ।
उभयतातिगत्राणि भवन्ति ॥ २ ॥
उपरिष्टादनिगत्रम्तृनीयः पञ्चदश उक्थ्यः ॥ ३ ॥
भवतीति शेषः ॥ ३ ॥
नथा कु. डपायिनामयनम् ॥ ४ ॥
तृतीयं पञ्चदशगवं परिहाप्य कुण्ठपायिना न मत्रमिनि मुत्रान्तरम् ॥ ४ ॥
तेषां द्वादशाहेन कल्पा व्याख्यानः ॥५॥
गत. ॥ ५ ॥
ऋतूनामेकादशगत्रण प्रजार मृजन्ने प्रजा-
मवरुन्धत प्रजांविन्दन्ते प्रजावन्तो भवन्ति ॥६॥
गतार्थ । अम्य चकादशगरम्य 14 . पि चोदनया विधानात्मत्रत्वं द्रष्ट.
व्यम् । नयत्र मा याना पड़ात्र इव धर्मानिदशाययमामि माम्न) चोदना । तद्वदत्राति-
देश्याना धर्मविशेषाणामश्रवणान् । नापमानापार नः मत्रम् । इनाऽन्ये शाखा-
तविहिता एकादशगत्रा अहीना.। म एप निनिरिणा समाम्नातः-'ऋतवो वे
प्रनाकामा ' (न. मं० ७-२-६) इत्यादि ॥ ६ ॥
एतम्मिन्नृतुनामेकादशगत्रे प्रथममहर्विधत्ते-.
ज्योनिरनिगत्रः ॥७॥
भवनीति शेपः । पूर्व ज्यानिर्गोंगयुगिनि ज्योति शब्दाभिधेयो य एकाह उक्तम्त-
मेकामत्रानिगमस्थामपं कुर्यादिति भावः ॥ ७ ॥
अब द्विनीयादिमप्तमान्तान्यहानि विवत्ते
पृष्ठयः पडाः ॥८॥
भवनीत्यत्रापि शेषः । द्वादशाहे द्वितीयदिनमारभ्य मप्तमान्तेषु दिनेषु रथंतगदिभिः
पनि पृष्ठणुनानि पडहानि मिहिनानि । नानि चाम्माभिः मा-याना पड़ात्रप्रमशनोदा-
हृनानि । तपा मंघः पृष्ठ्यः पडहः मात्र कर्तव्यः ॥ ८ ॥
त्रयग्छन्दोमाः॥९॥
भवन्ति । अष्टमदिनमारभ्य दशमान्लेषु दिनेषु ॥ ९ ॥
अतिरात्रः ॥१०॥

·१ पटलः ] महादेवशास्त्रिसंकलिनप्रयोगचन्द्रिकाव्याच्यासमैनम् । एकोनत्रिंशम्तोमयुक्तो योऽयमनिगत्र एकाहविशेषः मोऽयमत्रैकादशमहः । सर्व. म्तोमोऽतिगत्र उत्तममहगिति वचनादगादशाह भवाति भावः ॥ १० ॥ अथ त्रयोदशगत्रोऽभिधीयते-- द्वी त्रयोदशगत्री ॥ ११ ॥ योऽयं त्रयोदशरात्रो विधाम्यमान एप एव मपर्णा द्वादशाह । पूर्वम्माद्वादशाहा- देकदिनाधिक्येन फलाधिक्याहिनाधिक्य मति कन माम्यन द्वादशहत्वमिति चेत्- तदुच्यते । प्रायणीय उदयनीयश्चन्युभयं द्वादशाह यादृशं तादृशमेवात्रापनि द्विविध- म्याहः ममानत्वाद्वादशाहत्वोपचारः ॥ ११ ॥ यं कामं कामयन्ने नमभ्यश्नुवने ॥ १२ ॥ यं मुख्ययनमानमुद्दिश्य कामयन्त इनर इत्यर्थः ॥ १२ ॥ अतिगतः पृष्ठयः पडहः सर्वम्तीमाऽनिगत्र- श्चन्वाग्छन्दोमा अनिगत्रः ॥ १३ ॥ पडहम्य च्छन्दोमाना मग यदि कश्चिदन्य. मनम्तामोऽतिगतोऽनुष्ठीयत तदानी द्वादशाहगता क्लमां मंतता वाचमनुष्ठानाग विच्छिन्छु । नया मति यजमानम्य वागुप- क्षयशीला म्यात् । अनम्तन्परिहागय च्छन्दामानामुपरि तदेवाहः सर्वम्तामोऽतिगत्रम्प कुर्यात् । नम्मिश्च महावतधर्मानिदेशाभिप्रायेण महाबन- शब्दप्रयोगः । मनतामेव वाचमवन्धन (ले० सं० ७-३-३) इत्यादिशपाच्च ॥१३॥ द्वितीयं ब्रह्मवर्चमकामा उपयुः ।। १४ ।। द्वितीयं पृष्ठ्यषडहम् ॥ १४ ॥ अनिगत्री द्वादशाहम्य दशाहान महावनम- निगत्रः॥१५॥ भवतीति शेषः ॥ १५ ॥ अथ चतुर्दशगत्रोऽभिधीयते त्रयश्चतुर्दशगत्राः । यं कामं कामयन्ने तमभ्य. भुवने। अनिगत्रः पृष्ठयः पडद आवृत्तः पृष्ठयः षडहाऽनिगत्रः। सीमृद्धिमृध्नुवन्ति य एता उपयन्यनिगत्रः । पृष्ठयः षडहः पृष्ठयः पडह- स्त्रयाविशारम्भणाऽनिगत्री द्वितीयं ब्रह्मवर्च- सफामा उपेयुः । अनिगत्री ज्योतिर्गौगयुख्यहः पृष्ठयः षडह आयुर्गोज्यौनिरनिगत्रम्तृतीयं प्रनि- . . .

·[ १८ प्रभे- । । ननः पृष्ठयः ४८८ भन्याषाढविरचिनं श्रौनमूत्रम्- ठाकामा उपयुः। अनिगत्री गौश्वाऽऽयुश्च द्वे अहनी द्वादशाहम्य दशाहान्यनिगत्रः ॥ (ग्व०१) ॥ १६ ॥ भवन्तीति शेषः । प्रायणायादयनीययामध्यवर्तीनि द्वादशमग्याकान्यहानि विधत्ते- ' यत्पगनीनानि पृष्ठानि भवन्ति यन्त्रनीचीनानि पृष्ठानि भवन्ति ' ( ७-३-४ ) इति । रथंनरबृहद्वैरूपवैगनशावग्रेवतमाममाय. पृष्ठम्नामेतान्यहानि पृष्ठानीत्युच्य. न्ते । नेपामुक्तोऽनुक्रमः पगचीनत्वम । विपरीतक्रम. प्रार्चनत्वम् । नेन द्वविध्यन जयामि । एतमेवाऽऽगहावगहप्रकार पुन. प्रशमति-त्रयत्रिशी मध्यतः म्तोमो भवतः साम्राज्यमेव गच्छन्त्यधिगनी भवताऽविगना एव ममानाना भवन्ति ( ७- ३-४ ) इति । त्रिवृत्पश्चदशः मतदश एकविशत्रिणवस्त्रयांश इत्येष म्तोमाना पम्विहाऽऽगहक्रमः । त्रयस्त्रिंशत्रिणव एकविश. मतदश. पञ्चदशनिवृदित्ययमवरोह- क्रम. । एव च मन्येषु द्वादशम्वह म मय पष्ठमनमयारहनिरन्तर्यण र्यास्त्रशम्नोमी मपद्येत । तेन च यनमाना. माम्राज्य गच्छन्ति । कितावन्येपा म्नामानामधिगना. वर्वानीनाना नत्रान्तर्भावात । अनी यजमानाः मर्वषामन्यपामधिगना भवन्ति । आदावेकोऽनिगत्रः । तता ज्यानिर्गोंगयुरित्यागहरू पत्रिगत्र. । पडहः । नन भागणी यानिमियागहरू पनिगत्र । नतोऽनिगत्र इति ॥ १६ ॥ अथ पञ्चदशगत्राऽभिधीयते - चत्वारः पञ्चदशगत्राः ॥ १७ ॥ उच्यन्त :नि शप. ॥१७॥ देवत्वं गन्छन्ति ॥ १८ ॥ मत्रिण इति शेष. ॥ १८ ॥ अमावाम्यायां प्रायणीयां टम्यां महाव्रतम् । पौर्णमाम्यामुदयनीय इनग्था इनग्था युक्तं वोपेयुः ॥ अतिगतः पृष्ठयः पडहो महाननं पृष्ठयः पडह- वयविशारम्भणीतिगत्रः ।। १० ।। द्वितीयं या म्नल्प उदक विवाह वा मामा-मेग्न। अनि- गतो ज्योनिगोंगयुरुयहः पृष्ठयः पडहा महावन मायुगौयोनिरनिगत्रः । तृतीयं प्रनिष्ठाकामा उपयुः । त्रिवृदग्निष्टोमा ज्योनिगोंगयुरूयही द्वादशाहम्य दशाहान्यनिगरः । चतुर्थर स्वगे- ।

·।
-
१ पटलः ] महादेवशास्त्रिमंकलिनप्रयोगचन्द्रिकान्याग्ख्याममनम् ।
कामा उपयुः । अतिगत्रा ज्यानिगागयुरूयहो
द्वादशाहम्य दशाहान्यनिगत्रः। पन्द्रण पाइशगत्र
ण मर्वाभिनितीविनयन्नाभिपूर्वमन्नाद्यमायन्ति ।
पना एव ममहावताः ।। २० ।।
पृष्ठयः पडहश्चन्वाइरन्दामा उन्येतानि दश नगानि । अथाहा शेप
विधानव्याः । तत्राशिष्टुटाग्व्यंभकमह म्नमानीनविपिकमिनि दृष्यम् । अशिष्टता
पाप्मानं निग्दहनि स्तुनि पूर्वमदाटता । अन उ यह विपन - ज्योनिगोंगयु.
रिति व्यहा भवनि । ५-:-५ ) इत्यादि । 'पृ-पदहगतान्यहानि विवन-
यदन्यत पृष्ठानि म्युर्विविषय . म्यान्म- पृष्ठनि मन्ति । ५-:-, । इत्यादि
आरोहरूपा मह पूर्व विहित । इदानीमांगहरप यह विपन - पगची वा एत
मुवर्ग लोकमभ्यागहन्नि ये पगन नानि पृष्ठ'न्युपन्नि अन्य व्यही भवति । ७-३-७)
इत्यादि ॥ १९ ॥ २० ॥
मप्तदश गतोऽभिधीयत-
मप्तदशगत्रमन्नायकामा उपयुः। अनिगत्री ज्यो-
निगौज्योनिगोंगयुः पश्चाहः । द्वादशाहग्य दशा
हान्यनिगत्र. ॥ २१ ॥
मप्तदशगत्रण यक्ष्य, अनादी भृयाममिति । न यह मु ज्योतिगांगरिया
विधमहा पञ्चकं पच्चाही भवति । ५-३-. । ति निपानि । गित यह
द्वितीयज्यानिनिनोऽवशिष्टः पञ्चाह । अस पृष्ठ परह चमोमाश्च पृवंव.
द्वचारूययम् ।। २१ ॥
अष्टादशगत्रं ब्रह्मवर्चमकामा उपयुः । निग
त्रोऽभिप्लवः पडहां द्वादशाहग्य दशाहान्यनि-
गत्रः ।। २२ ॥
अष्टादशगत्रण ययामहे ब्रह्मवचम्विना भयाम्मनि । शप पूर्ववत् ॥ २२ ॥
एकानवि-शतिगत्रण । सर्वपां पानामाधिपन्यं
गच्छन्ति । एता एव ममहावनाः ।। २३ ॥
एकान्नविशतिगत्रेण प्र प्रजया पशुमिनाय-त । .? २ - ५ ) त्याप-
स्तम्बः ॥ २३ ॥

·४०० मन्यापाढविगचनं श्रीनमूत्रम्- [ १८ प्रभे- विशनिगत्रण ब्रह्मवर्चमिनोऽन्नादा भवन्ति । य एता उपयन्ति । अगित्री गौश्वाऽऽयुश्च द्वे अहनी । अभिप्लवः पडह। द्वादशाहम्य दशाहा- न्यतिगत्रः ।। (ग्व० २) ।। २४ ॥ विशनिविण यः यामहं ब्रह्मवच म्विनी भृयामुग्न्नादा भृयामुगिनि च । यथा प्रथ- मरगहा ज्योनिगदि तवं द्विायतृतीयावपि ज्योनिगदिकः । नन्वत्र कश्चिदप्यायुगदि- कोलम्ति । पुर्वान पु : हंप योऽयमनस यही यध भावी व्यहम्नयोमभयामध्यवर्नि- वन विवचमाम्यम । अन्यच्च पर्ववद्याध्ययम । ननु --अनिनिष्ठन्ति ह वा य एता गाम्पयन्ति । ज० पृ० ४-३-८ ) इनि श्रुतम् । गत्रिशब्डेन ज्यातिगौगरिन्यादिवाक्यान्पादिनानि माता ( ठा ) नि कर्मा- प्रयुज्यन्ते । नदिद गरिमन्त्र म्वगायमुन मिनि संशय नदयं च प्रतिति- हन्तानि तिमय फलविविस्तार्यवाद इति । अपापमोकवनम्र वतमानापदंशत । फलविल्यममयत्वानद्वदेवार्थवादना ॥ अनादिष्टफलत्वेन तम्मा-स्वर्ग'फलाना । निःशान प्रतिष्ठच फल वन विनम्यत । नहीव कमनन्निगकाइम फल प्रनि । कल्पनीय फल तत्र विनामाऽ याहतवरम् ।। म यह नम्वरूप तम्य च श्रुतकमिंबन्ध फलव च कल्प्यम् । प्रतिष्ठा- याम्नु बम्पमता यन्त्र च कप फटन्वमिचय मन्नन्ततया विपरिणाममात्रं लघीयः। उपयतीन्यपि वर्तमानापंदशी विधिम्मपण विपरिणम्यने । यच्छन्दश्च व्यवहितान्वयः । नदयमयं -ये प्रनितिष्ठामन्ति न पता गीपयुरिति । एवं हि धर्ममात्रकल्पनाला. घमिनग्या तु मवम्यवावा इत्यामर एव वि-यद्दशा प्रतिपन्नफलविशिष्टः कल्पनीयः । म्वर्गकामा एता गत्रीपगिनि कल्पित प्यमा प्रतिष्ठार्यवाद न मुग्वं मंगच्छन् । यम्मान्प्रनिनिष्ठन्ति तम्मानम्वर्गकामा उपयुरिनि कि केन मगच्छन । ततश्च यद्यप्य- ध्याहार म्यानयाऽप्यर्थवादमंगत्यय प्रतिष्ठवा याव्यनि प्रनिष्ठायना ॥ २४ ॥ अय कविशतिगत्री.भियत- द्वावकवि शानिगत्री । कामं कामयन्न नम- भयग्नवने । मामृद्धिम नवन्ति । वमीयामा ·१ पटलः ] महादेवशाबिसंकलिनप्रयोगचन्द्रिकाव्याच्याममेनम् । ४०१ भवन्ति । य एना उपयन्पतिगत्रः पृष्ठयः पड. हम्म्रयः म्वग्मामानी दिवाकीयमहम्यः म्बग्मा- मानः पृष्टयः पडहरयविशारम्णा निगत्री निदाघ उपयन्ति मामापाणं शुमालभन्त । मनोऋचः मामिधन्या भवन्ति ॥२५॥ द्वितीय- नोभयो कयो नुवन्ति । अम्मि चामुग्मिः। य एना उपयन्यनिगत्रीभिप्लवः पटही भिलवः पडहोऽतिगत्रः ॥ २६ ॥ नत्र तावदियमह.क्लप्तिः-- आदावतिरात्र । नत पृष्ठय पन्ह । ततः स्वरमा- मानत्रयोऽहर्विशेषाः । ततो दिवाकीयमकमह । पुनरपि त्रय म्बरमामान । पुनरपि पृष्ठ्यः षडहः । ननाऽतिगत्र इति । गतमन्यत् ॥ २५ ॥ २६ ॥ द्वाविशनिगत्रं ब्रह्मवर्चमकामा उपयुः । अनि- गत्री ज्योनिर्गागयुग्योऽभिलवः । पढहो द्वाद- शाहम्य दशाहानि महात्रतं चानिगत्रः ॥ २७ ॥ पूर्ववद न्यान्येयम् ॥ २५ ॥ त्रयाविशनिगत्रं निष्ठाकामा उपयुरिति । अनिगत्रो ज्योनिगांगयुः पनाहो-भिप्लव । पदहा द्वादशाहस्य दगाहान्यतिगत्रः ॥२८॥ त्रयाविंशतिगत्रेण य५ यामह प्रतिष्ठायमिति । शेष पूर्ववत् ॥ २८ ।। द्वा चतुर्विशतिगत्री । यं कामं कामयन्त नम. भ्यश्नुवन । मामृद्धिमृनुवन्ति । वीया या भवन्ति । य एता उपयन्न्यनिगत्री द्वावभि- प्लवी । द्वादशाहम्य दशाहान्यतिगत्रः ( ग्व० ३) ॥ २९ ॥ इनि मन्याषाढहिरण्यकशिमोऽष्टादशप्रश्नं प्रथमः पटलः । अत्र नत्वारम्व्यहा विज्ञयाः । तावता विवक्षितमग्न्याया पृरणात् ॥ २० ॥ इति मन्याप टहिनिमगारमाय महादशानिमकलिताया प्रयोगचन्द्रिकायामष्टादशवने प्रथम पद ।

·४०२ मन्या हविरचितं श्रौतसूत्रम्- [१८ प्रभे-- भागदान दिनाय पदल । । अचान्यचशिनिगाऽभिधीय । --- म:मदा चतुर्विशतिगत्रण ग्वर्ग लोक मीदन्नि। य एता उपयन्यनिगत्रश्रतुर्विम उक्य आर. मणीयविदा पृष्टयः ग्तामः पदहः । अथ त्रयवि शमनिरक्तमुक्तमुपहव्यम्य नन्त्र कलमं नम्य कण्वग्धनरं माध्यंदिन सवनं यत्रयवि. शमहनिन्न: विणवं दे एकवि ग त्रिणवं त्रय- विमानक्तं पृष्ठयः ग्तामः पटहः प्रत्य- त्रिद निम. ज्योनिश्वानर्ग:निगत्रः ॥ १ ॥ अयमह पनि मत्रपारण दर्शिता । यदिदातर वरूप प्रथममहः मुत्रेऽभिहितं तन्योतिर्गतगत्र। भवानि वाक्यनाम्नातम । यच्चारम्भणीयप द्विनीगमहम्नच्छा- ग्वान्तरगतम् । तृतीयमहरारभ्याष्टमान्न पगगृप पृष्ठय पडहः । नत्र पष्ठमहत्रयस्त्रिं. शरूपम् । यच्चाउदिन भारभ्य गणनायामष्टममह । नतो नवममहरनिरुक्तं त्रयनिं. शम् । स्पष्टग्रिम मन्त्रगान निमा तद्विपर्गतमनिम्तम् । नता दशममहनिरुक्तं त्रय- विशम । न त मनवमशमा अशिपायांऽवम्ताद याभाग वर्तमानाम्यावंशाः । ना एका शहादशवादशन शाम्यान्यहानि त्रिणकविशद्वयत्रिणवरूपाणि मध्य- वर्नानि पृष्ठान न्यन्यन्ते । नन पत्राशपाशमपदशा अहविशेषान्त्रिमब्याकाः परम्ता- द-वभाग वर्तमानापयधिशा । न त्रिषु म यम निरुक्त बयात्रशम् । नम्मापग्निनं बग्निशम्तीमयुक्त,मनिममम् । मनशमन्यापरक दिनमारभ्य द्वाविशतिदिनपर्यन्तमावृत्तः पृष्ट पदह । मन वाय 'न्यदिनि । ५-४- २ । निर्दिश्यते । नन ऊर्ध्वमुपा- न्तिममहम्बिदनिमत्तं । नत उर्वमनिगतोऽन्तिमः । एवं स्थिते मनि एकादशादिनन शान्तान्म यानिन नागाध उपरिष्टाच्च य त्रिसंग्ल्याका- पर्यापशाम्तम्भयता वाचनारिद्रयात पाप्मानमपहन्य देवी मामा म यवर्तिनी गच्छन्ति । यानि म' यवन चत्वारि पृष्ठाग्ल्यान्य हान्येतान्येवात्र देवी मंमदित्युच्यते । नम्मादाम र कुयादिनि विविन्नय । अाधावतिष त्रिपु बविशेष यो म-यमा यी पनि त्रिषु मध्यमम्तम्योभय- यनितम्य म यमम्मानिफक्तनामिनि भाग्यकृत । उभयनोऽवम्गिताना त्रयनिशाना म यवनिए चतुर्वह पु कंचिद्विशेषं वियत्ते ..

·। २ पटष्टः] महादेवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्यारयासमेतम् । ४९३ ऊर्वानि पृष्ठानि भवन्ति (७-४- २ ) इति । ग्यनग्बृहदाद्यनुक्रमगतानि पृष्ठम्तोत्राणि निप्पादनीयानि । तथा चतुर्विशचतुश्चत्वारिंशाधनक्रमगनाउछन्दोमा निष्पादनीयाः । यद्यपि त्रिणकविशद्वयत्रिणवम्तीमम्नान्यहनि निपाद्यानीति शाग्नान्नगनुमाग्ण मूत्रेऽ. भिहितम् । तथाऽप्यत्रवचनबला-पत्रमानादिपु के.पानिम्नात्रषु चतुर्विशादयश्छन्दोमा अनुक्रमेण प्रयोक्तव्याः। उक्तेषु पृष्ठम्नोत्रेषु पर्यायण मामद्यमेव विधत्त- ' वृदयंतगभ्याम् ' ( नै. सं० ७ ४ -२ ) इत्यादि पूर्ववत गम्ययम् । अथोपान्त्य त्रयोविशमहर्विवत्त –त्रिवृ. नाऽविचितमपगन्ति म्तोमाना: मपत्य प्रभवाय ज्यानिमिष्टोमा भवति ( ७-४-२) इत्यादि । आवृत्न पृष्ठय पटहनिशादिन्त्रिवृदन्त । तया मति द्वाविंशे दिन त्रिवृत्म्नोम. प्राप्नोति । नम्मर मग हा प्य -युर्व त्रयोविंशदिन त्रिवृतमेवा- नुनिष्ठेयुः । तथा मनि त्रिवृम्तिोमम्य मानन्यादेषा म्तीमाना भंपत्तिभवति । मा च मंप. त्तिर्यनमानम्य पुत्रादिप्रभवाय मपद्यते । म च : ज्येतिष्टाम: कार्यः । मप्तमम्यारूपोऽ ( पंs ) ग्निष्टोमः । मे ) प्रथममम्यारूप कुर्यादित्यर्थः ॥१॥ पश्चविशतिगत्रमन्नायकामा उपयुः । अनिगत्री द्वावभिप्लवा । द्वादशाहम्य दशाहान महाननं चातिगत्रश्च ।। २ ॥ पञ्चविंशतिगत्रण यश्यामह इत्यादि ॥ २ ॥ पट्टि शनिगत्रं म्बर्गकामा उपयुः । अनिगत्री गांचाऽऽयुश्च द्वे अहनी द्वाभिलवी । द्वादशाहम्य दशाहान्यनिगत्रः ॥ ३ ॥ परियनिगवण ययामहे । स्वर्गलोकमवाप्नवाम इत्यादि पूर्ववत ॥ ३ ॥ मप्तविशतिगत्रणाऽदिन्यलोकं जयन्ति एना एव समहावनाः ।। ४ ।। मप्तविंशतिगत्रण यक्ष्यामह आदित्यलोकनयामिनि । शप पूर्ववत् ॥ ४ ॥ अष्टावि शनिगत्रं ब्रह्मवर्चमकामा उपयुः । अनि- गत्री ज्योनिौगयुख्यही द्वावभिप्लवी । द्वादशा- हम्य दशाहानि महावत चानिगत्रश्च ॥ ५ ॥ अष्टाविंशतिगण यश्यामह ब्रह्मवनममवाप्नवाम इत्यादि ॥ ५ ॥ विठादात्र: श्रीकामा रपयः। अतिगत्रो .

·[ १८ प्रभे-
४९.४
सन्यापारविरचिनं श्रौनमृत्रम्-
ज्योनिस्गयुर्गोंगयुः पश्चाहो द्वावभिप्लवी द्वाद.
गाहम्य दशाहान्यनिगतः ॥ ६॥
एकोनत्रिशदात्रण ययामहे । श्रीकामार्थमित्यादि पूर्ववत् ॥ ६ ॥
त्रिशद्रात्रमन्नायकामा उपयुः । अनिगत्रयोs-
भिप्लवा द्वादशाहम्य दगाहान्यनिगत्रः ।। ( ख. ४ ॥) ७॥
विशदात्रण यश्यामह अन्नाद्यकामार्गमित्यादि ॥ ॥
एकत्रि गद्रात्रणाभिपूर्वमन्नाद्यमाग्नु.
वन्यना एव समहावनाः ॥ ८ ॥
एकत्रिशद्राण यश्यामहे । अन्नाटा भयामरित्यादि ।। ८ ।।
द्वात्रि गद्रात्रं ब्रह्मवर्चमकामा उपयुः । अनिगत्री
गौश्वाऽध्यक्ष द्वे अहनी । त्रयो भिलवा । द्वाद-
शाहम्य दहाहान्यतिगत्रः ।। ९ ।।
द्वात्रिशदात्रण ययामहं ब्रह्मवचममवाप्नवाम इत्यादि ॥ ९ ॥
त्रयत्रि गद्रात्रमृद्धिकामा उपयुः । अनिगत्रत्रयः
पश्चाहा विश्वजिदनिगत्रयः पञ्चाहा अनिगत्रः ।
द्वितीयेन यावदयेन मत्राद्धमाग्नुवन्ति ।
नावना ममृद्धिनिगत्रा भिष्ठवः पटहो निगरा
भिठवः पहा. निगत्रा-भिठवः । पडही द्वादशा
हम्य दशाहानि महावनं चानिगत्रश्च । नृतीयं
प्रनिष्ठाकामा उपयुः । अनिगत्रत्रयः पश्चाहा
विश्वजिदानगर एकः पश्चाहाँ द्वादशाहम्य दशा-
हायनिगत्रः ॥ १० ॥
प्रशिदात्रण य. यामहे. मद्विमवाट वाम इति । ममृद्धिविकलः । ज्योतिर्गौगयु-
रित्यवविधा द्विगवृनझयही द्वितीयज्योतिर्विवर्जित पञ्चाह । अत्र प्रायणीयोदयनीय.
योगनिरात्रयाम यम चातिगत्र शत्राणि- त्रीण्याग्निानि भवन्ति' (२० म० ७-४-
५ ) इति श्रुते । अन्यदहविधानद्भवति, दति विधानात् । अत्र द्वादशाहशब्देन
प्रायणीयादयनीयाँ वयित्वाऽवशिष्टम्य दशगत्र'य विवक्षा दर्शयति । गतमन्यत्॥१०॥
चतुम्विादात्र ब्रह्मवर्चमकामा उपयुः । अनि
गत्री ज्योनिगांगयुझयहरूयहोऽभिप्लवाः । द्वादशा-
हम्य दशाहान महावनं चातिगत्रश्च ॥ ( ख० ५) ॥ ११ ॥
मंकल्पादिवाक्य पूर्ववत् ॥ १ ॥

·२ पटल:] महादेवशानिमंक लिनप्रयाग चन्द्रिकाव्यायाममेतम् । ४०५ पञ्चत्रिशदात्रण मंवन्मगढा मुप्मादादिन्यादन्ना द्यमवरुन्धत । य एता उपन्ति । अतिगत्री ज्यानिगोंगयुगांगयुः पश्चाहयो भिलवाः। द्वाद- शाहम्य दगाहान्यनिगरः ।। १२ ।। गत ॥ १२ ॥ पटत्रि गद्रात्रा म्वगकामा उपयुः । निगत्रय न्वागंभिप्तवाः । द्वादशात्म्य दशाहान्यनि गत्रः॥ १३ ॥ मवर्ग लोकं यन्ति ( ५ ४-६ । हत्यामानान । प्राणायमहविपने-'ज्यानि- तिगत्री भवति' इत्यादि। अयोनगणि कानिनिहानि विपत्न- पदहा भवन्ति' दनि । योनि र यस... माप, परह । तादृशा पदहा यावन्ता पशि. नाम्नावन्तोऽनुष्ठया । तपा मग्न्या गावाग मनन्ति इति । चतुर्मि. पटहग्त्रापसिना संख्या पूर्यत । अथ पृष्ठ्य. पदरचन्वाहीमा दन्यवानव द्वादशाहम्य दशगत्रम् । अयोदयनीय वियत्ते-गिनामिना भवन नि । प्रायणयिन मह निष्ट द्विव_ चनम् ॥ १३ ॥ मप्तत्रिशदात्रणा दिन्य लोक जयन्यना एव समहावताः ॥ १४ ॥ पदात्रि शताण ययामह । आदित्यलोकनयायमिन्य हिमहावतान्ता ॥ १४ ॥ अष्टत्रिशदात्रेण ब्रह्मवर्चमकामा उपयः। अनि- गत्री गौचा-यश्च द अनी । चन्वाग:भिप्लवाः। द्वादशाहम्य दशाहान्यनिगत्र. ॥ १५ ॥ गतायः ॥ १५ ॥ एकोनचत्वागिशदात्रण सर्वपां पानामाधि- पन्यं गच्छन्नि । प्रजाकामा उपयनिगत्री ज्योनि गॉगयुग यहश्चन्याग भिलवा द्वादशाहग्य दशा- हान्यनिगत्रः ।। १६ ।। आधिपत्यं माम्राज्यम । एकाननवारिशदात्रणानन्ना प्रियं जयन्तीयक ॥ १६ ॥ चत्वागिशद्रात्रंण परमायां विगाज प्रतिष्ठा गन्छन्ति । एता एव समहावताः ।।। ख०६ ॥१७॥ इनि मन्याषाढहिरण्यकशिमत्र.अष्टादशमनं द्वितीयः पटलः ।।

·४९६ मन्यापाढविचिनं श्रीनमत्रम्- [ १८ प्रश्ने- चत्वारिंशद्रात्रेण यह यामह । परमा पनिष्ठ गच्छन्तीनि श्रुतिश्च ।। १७ ॥ इति मन्यापाढहिरण्यकशिमूत्रन्याम्याया महादेवशात्रिमंकलिताया प्रयोग- चन्द्रिकाया सप्तदशप्रश्न द्वितीय पटलः पायादामने ननाय पटल । विधृनिकम्मान्न पञ्चायो विपाप्मना भ्रातृव्य. णाऽवन्ति । य एना उपयन्न्यतिगत्रत्रयस्त्रि वृती निष्टामा अनिगत्रा दश पञ्चदगा उक्थ्याः पांडशिमशममहरनिगत्री द्वादश मतदशा उक्थ्या अनिगत्रः पृष्ठयः पडही निगत्री द्वादर्शकवि शा उक्थ्या अनिगरीऽयमनिगवः ॥ १ ॥ त्रिवृतम्तीमयुक्ता अग्निष्टोमरूपा अहविज्ञपात्रयः कन्या । पञ्चदशम्नामयुक्ता अहर्विशेषा दशमग्याका कन्या. । पाइशिम्तात्रयुक्त दशगत्रम्य दशममविवाक्य- मेकमह. कार्यम् । मतदशम्तोमयुक्ता अहविशेषा द्वादशमग्याकाः कार्याः । अथ पदमब्याकान्यहानि- पृष्ठ्य पदही भवति' (२० म७-४-७ ) इति विधि. दर्शनान् । अथान्यानि कानिनिहानि विवन-'द्वादशेकवि शा भवन्ति' (७-४-७) इत्यादि । एकविशम्तीमयुक्ता अहर्विशेषा द्वादश कर्तव्या. ॥ १ ॥ अथान्यानि कानिचिदहानि विचन द्वितीयोऽयमनपा: श्रीभवनि । मित्रश्च वरु সখ থানা কাযা বা আখ মাখনৰ নিৰ- स्वारश्चन्यतामां देवनानामृद्धिमृ नवन्ति । वर्मा- याध्मो भवन्ति । य एना उपयन्यनिगत्रः । द्वावभिप्लवी । गोआयुषी वा द्वावभिप्लवावभिजिच विश्वजिच्चानिगत्रावकोऽभिप्लवः मवम्तीमा नव सप्तदशाश्वानिगत्रा द्वादशाहम्य दशाहानि महात्र- तथानिगत्रश्च ।। ( ख० ७) ।। २ ।। नपा यजमानाना श्री शोभा भवतीत्यर्थः । गतमन्यत् ।। २ ।। - । १ ख घ त्रो गायनीष जगबो समुचित मनुष्टामु नानदं बहीषु ग्थतरपक्तिपु गोवा- दिय वाम शनं जगनापु कावमुद्यान -छन्दाम्पचन्पभ्रशायमानपत्राद'।

·। ३ पटलः ] महादेवशास्त्रिमंकलिनप्रयोग चन्द्रियाच्या या मनम् । आञ्जनाभ्यञ्जनीयग्नूनी यो यां न जानीय यदा वाजनेऽभि वाहुन शुभमेवाः-मन्दधते जानन्येनान गोल्गुलवन प्रानःमवने । मागन्धि- केन माध्यंदिन मवन । पातुदारवण ननीय- मवन । य पना उपयन्यनिगत्रश्चन्यागभि- प्लवाः मवम्तामा निगत्री नवगनगम द्वाभि- प्लवी द्वादगाहम्य दगाहान्यनिगरात्री नवगग भश्चतुर्थः । मंवन्मग्मंमिना संबन्मरम्य प्रमत्र गच्छन्ति य एता उपयन्यनिगश्चतुवि -ग उक्थ्यश्रारम्भयनिद्रा द्वाभिया पृष्टयः पडहोऽभिजित्रयः म्वरमामानां दिवाकीन्यमह- खयः म्वग्मामानी विश्वनिको भिश्वः प्रन्य- ङ्गो आयुपी द्वादशाहम्य दशाहानि महावतं चानि गत्रश्च ।।। ख ८ ।। मवितुः कहः पञ्चमः सर्वम्य प्रसवं गच्छन्ति । य एता उपयन्न्य निगत्राणि त्रिवन्न्यहान्यग्निष्टोममग्यः पडहो वि यानि त्रीणि त्रिवृन्यहान्यग्निष्टोमाभिन उयथ्यं मध्य तथैव नव पश्चदगानि नव मतदमानि नवकवि गानि द्वादगाहानि महाननं चानिग. त्रश्च । ऋतूनाः पष्ठं प्रतिष्ठाकामा उपयुः । अनि- गत्रश्चन्वागभिलवा महावनम् । द्वावभिटवा द्वादशाहम्य दशाहान्यतिगत्रम् । इन्द्राग्न्याः मप्तमाऽन्यन्याः पना भवन-योनिष्ठा भवन्ति । य एता उपयत्यतिगतः । पडभिवा महावतं द्वावभिप्लवी द्वादशाहम्य दशाहान्यनिगत्रः ।। (ख०९) || ३ ॥ अत्राऽऽजनाभ्यजायतृतीया नवगगर्म चतुर्थ. भविन कह पत्रम ऋतु पठ- श्चैकानपञ्चाशदात्र प्रभद दति भाष्यकृदभिप्राय । गताय ॥ २ ॥ एकपटिगत्रण यं कामं कामयन्नं नमभ्य- भुवन मा मद्धिम नवान्न वर्माया यो भवन्ति । य एना उपयन्नि अनिगत्रश्च- .

·मन्यापाढविचिनं श्रीतमूत्रम्- [ १८ प्रश्भे- तर्विश उकय आरम्भणीयविदा त्रया भिश्वाः पृष्टयः पहाभिनित्रयः घरमामानां दिवाकीयमहसूयः बग्मा- मानाभिनित्रयधि-भारम्भगः पृष्ठयः पटर एको भिषवः प्रत्यगो आयुपी द्वादशाहम्य दशाहानि महावनं चातिग- त्रश्च ।। ८ ॥ म। मम नाम पनि पीयाना बनान्ता भवन्ति । एकपष्टिगत्रण या या. म बसमन्ना भया मया। सावन्मात्रामण्यन्न ममानम ॥ ४ ॥ दवाना. नगण वन्यं गच्छन्ति । य पना उपयन्यनिगा योनिगांगयम् यहचतुर्दशाभि- प्रवाः द्वादगाहम्य दमाहानि महावनं चातिगत्र. आभिप्रयन्तः समानत्र वा निष्ठन्ता भिण्वन्ति ॥ ( ख० १. ।।। ५ ।। वाना शनगमति कामनाम पाया । पाति मात्रामण्यन्न पूर्ववत् ॥ ५ ॥ आदिन्यानामयननपु लोकप प्रनिनिष्ठन्ति ॥ ६ ॥ आदित्यानामयनमिनि जा -सम् ॥ ६ ॥ गवामयनन व्याख्यानम् ।। ७ ।। गवामयनन कांग्ण ॥ ७ ॥ म भिया मामा म य पृष्टयः पञ्चदशनिवृना:- भिवाः ॥ ८॥ समर भूतानि यानि योनि मणि नानि गवामयनप्रकृतीनि भवन्ति । मवन्मा. मामान्यानणर्शनाच्च । फा.... ।। दृश्यन्त हि नषु गवामयनिका गणा । अय यः परम्पन्न । य:मिन - पटहपयन्ति, इनि । नत्राभिप्ल- वाघि मृत्य-बदश भवन्नि वामन हि पृष्ठयान्ता मामा इह पृष्ठ्यमध्या भवन्ति ॥ ८ ॥ अभिनिनः म्याने त्रिवृवहम्पनिमवः ।। ". || मानानि शेप ।।२।। विश्वजिनः स्थान परदा न्द्रनाम. ।। १० ।। मनामा ·॥ , ३ पटलः ] महादेवशास्त्रिमंकलिनप्रयोगचन्द्रिकाव्याग्न्याममेनम् । अत्रापि भवतीति शेष ॥ ? पृष्ठाभिप्लवावुपन्य व्यहा अग्निष्टोमानिन राग- दवलभिङ्ग्यामिनि । ऊ दा नी माम उत्तम संभार्यऽभिवति । यां मन्ये पष्टयः पदह ऊ.. गोआयपी ॥ १ ॥ पूर्ववदन्याध्ययम् ॥ १ ॥ छन्दामा दशगात्रः ॥ १२ भवतीति शेष । दशगम्य नन्दामाशाह का गायन ॥ १२ ॥ प्रत्यङ्गइष्टाचत्वारि चतश्चवारि - गं पत्रिका द्वात्रि शं त्रि-शं द्वे अष्टावि गं पञ्चवि गं चतु विशमविवाक्य दाम महाव्रतमदयनीयवानिगर इनि ॥ १३ ॥ प्रत्यड्डष्टाचत्वारिंश चतुश्चत्वारिश पटरिश हशि मिशहूँ अष्टाविंश पञ्चविश चतुर्विंशम । महायतादयनीयाभ्यामिति दयनी माग प्रयत श्रा २३-९-१० ) इत्यापम्तम्ब || ३ ॥ अङ्गिग्मामयन - स्वर्गकामा उपयः ॥ १४ ।। अङ्गिरमामयनमिति मत्रमंना ॥ ४ ॥ आदित्यानामयनेन व्याख्यानम् । १ ।। नदादिन्यानामयनवद्भवति ॥१६॥ मर्वे भिलवा मामाः पुरग्नात्पृष्टयाः प्राविपुवन उपरिष्टान्पष्टया ऊर्च विपुवनन्छन्दोमा दशगत्रः । ऊव म्नामः पञ्चवि - शं वे अष्टाविश त्रि.गं द्वात्रिः पात्र शं चन्वारिकामटाचत्वारि - चतुश्चत्वारि गमष्टाचत्वारि : शं चतुर्वि विवाक्य दशमं महाव्रतमुदयनीयं चातिगत इति ॥ १५ ॥ त्रिवृतोऽभिप्लवा भवन्ति । मापा पुग्म्ता पृष्ठव्या भवन्नि प्राविषुवन उ । विपतन उपरिष्टात्पृष्ठया. पञ्चदशिन चन्द्रामदशगत्र :- पविश हूँ अष्टा- विशे त्रिंशं द्वात्रिंश पशि चत्वारिशमष्टा नवारि म न पारिशमयाचवाशिम महावनादयनीयाभ्यामिति दयनी मामः पयन । अथकपाम-पच्या आ: यन्ति चा55. । आप ..

·५.० [१८ प्रभे- . मन्यापाढविचितं श्रौतसूत्रम्- हिल्यानामयनमभिता आयन्ति चाङ्गिरमामयनम । यदन्य पृष्ठ्याभिप्लवेऽभ्यम्तान्या- यन्नाल्यानांत । म. श्री २३-० -१६ ) इति भरद्वाजधाऽऽह ॥ १६ ॥ दृनिवानवनोग्यनन यं कामं कामयन्त नमभ्यश्नुः वने मामद्धिमृध्नुवन्ति वर्माया मा भवन्नि । य एना उपयन्यनिगवः ॥ । ख. ११)। १७ ।। दनि मन्यापाढहिरण्यकगिमत्र पादशप्रश्ने नृनीयः पटलः । निनानवताग्यनमिति मत्रम्य मना । मकल्पादि पूर्ववत् ॥ १५ ॥ इति म पापाटहि...::... -- र... महादेवशात्रिमंकलितायां यांगनान्द्रि कागामष्टादशप्रने तृतीय पटलः ॥ अपागदान. तु पटल ॥ घिदनमा त्रिता मामं पञ्चदशन माम मतदशन माम- भकविन मामं त्रिणवन मामं त्रयस्त्रिशन मामम् । एत एबोन मामात्रयविशारम्भण- अनिगवः ॥ १ ॥ अनिगवावभिन । विद्यता माम पदोन माम प्रयन्त्रिशन मामम् । अथ विषु- उन्महावत वन्याम्नम्व:पि विकल्प । एन वान' मामाम्बयामा रमणामिदनमा । नचकन पृष्ठ पम्नमिन माम नयेत । चम्नीमाश्च त्रिवृदादयः । एव ह्यत्र श्रूयते- चिता माम पन माम मपरशन माममविशन माम त्रिणवन माम त्रयन्त्रि- शन माममिनि मन्त्रायणीय पनि । अतम्बिवृदादिमिकाहमाम मामं नयदिति । तदुक्तं महात्यायनाचागण पकाहाम्तहान ' ( का० श्री० २५-१२५ ) इति । तेषां शम्नचर मचाभि वारक उपलभ्यन पृष्ठयम्नामशब्दोऽपि चैकाहानामव वाचक उप न्यत । पृष्ठाम्नामशब्दाग्नि दादय । ननु च म्नामप्वपि दृश्यते पृष्ठ्यम्य षडहम्य म्तीमा पृष्ठ पम्नामा इनि म्तीमा पपि भवति । ननदवम । पृष्ठयम्नामशदः प्रत्यम्तमि- नाम्यावृष्णितया : विकाहाना वाचक इति । म्नामषु पुनः षष्ठी कल्पयित्वा ममामलणन नलपिन च मनामन प्रवृनि । न च तन्न्याय्यम् । नम्मात्पृष्ठ्यम्तोमश- - माहाना वाचक दानि । " प्राम बम. नानाहानि वा मनातशात । का। श्री २५-१२६) इति । वाशब्दः पक्ष- गाना नानाहानि ना। यान्यन्त्र यप्रातानि नघु म्तामविधान त्रिवृता म्नोमेन मास ·४ पटलः] महादेवशास्त्रिसंफलिनप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमेनम् । पञ्चदशम्तामन माममित्येवमादि । कुन एतत-मघातगदी यत्र भवमि तंत्रकाहवचने त्रिवृद्भवति, म च माममिति वाक्यं भिद्यते । अथ पुनः मामः म त्रिवृता म्तोमनति नैष दापो भवति ॥ १ ॥ कुण्डपायिनामयने माम दीक्षिनाः २ ॥ मवन्तीति शेप. । कण्डपायिनामयनमिति पत्रम्य मना ।। २ ॥ गजान फ्रीवापनाद्य द्वादशभिम्पमद्भिश्चग्न्विा हवियज्ञमामयजन्त ॥ ३॥ माममग्निहोत्रं जुहनि ॥ ४ ॥ प्रायणीयया प्रवर्ग गजानं झीवापना निदधाति । द्वादशभिरूपमद्भिश्चरित्वा हविर्यज्ञर्यजन्त इति । मामापगृहनं कृत्वा यानि मुत्याम्थानानि नेप्वग्निहोत्रहोमः । अग्नि- हात्रं च मायमारम्भं प्रातरपवर्गम । नत्र द्वावपि हामी पलक्यात्तन्त्रणापक्रमितन्यो । प्रधानभ्य तु भेट - 'अग्निज्योनिज्योति मों ज्योतियानि ममृष्टिवा (इत्यादि) गाई. पत्यकार्य तत्र प्रानहित एव न गालामनीय । ज्यातिष्टाम हि न नहानि न पचनी- त्यादिनिषधोऽपि । ननु कण्डपायिनामयनेऽग्निहोत्र कि प्रानहित मन्व्य गाहंपन्य श्रपणमुन शान्लामनीय इनि मशय चोदकप्राप्त शालामाय म्यात् । ज्योतिष्टाम हि शालामुखीय एवान ऊर्व गा- हपन्या भवनि' इति शालामुनीय गाईपन्यकार्य विहिनश्चादकारम्पग्या कुण्डपायिनामयने प्राप्तम्नम्मात्तत्र श्रपणम् । मन्यम् । नांदकादेवम । अनहोत्रनाम वयानु नैमिनिकाग्निहोत्र- वन्मुग्न्य एव गाईपन्ये आपण प्रापित तच्चादक इलीय टन्युक्तम् । कचित्त-कृत्वाचिन्ता. माहुः । अमन्यपि नामधेय गार्हपन्य हवा पि श्रपयति' इत्यम्यानाग्भ्यवादम्य मर्थित्वाद् पदशन प्राप्तः प्रानहिनश्चीटकना शायमांग वाचन इति । न तु नवम् । अनारम्यवा. दम्य हवि 11:17.7 पायिनामयन च हवि श्रपणम् .... १ प्राप्य माणम्य महब प्रानहितन प्राप्तामक्तत्वान्नोपदेशमाव. । तम्मान्नाम्नेव प्रानहितग्रामि । ननु मिद्धं नाम्न. प्राबल्यं मप्तम । मत्यम् । इह तु प्रमगनिराकरणार्य मूत्रम् । गालामा गम्नागदम्मिन्नन्त्र चोदकन मवंगार्हपत्यकायाय प्रवृत्त म एव प्रमङ्गादग्नि- होत्रश्रपणमपि मावयिष्यति, विनाऽपि नाटयननि शङ्का मय निगक्रियते । अन्या- यम्य नामप्राप्तन प्राजहितेन वायिनन्वादिति न'- - ....... गुण्यानाश्रयणादि- त्यम्गव न्यायम्य प्रपश्चोऽयम । (जै० म, १२-१-६। ॥ ३ ॥ ४ ॥ माम दर्शपूर्णमामाभ्यां यजन्ने ॥ ५ ॥ दर्शपूर्णमामाभ्या माममिति ... ना ।। ५ ।।

·- [ १८ प्रश्ने- - । मा० सन्यापाढविचितं श्रीनमूत्रम्- मामं वश्वदेवन मार्ग वरूणप्रयासमाम मामधेः माम : शुनार्गियण । त्रिवृता मामं पञ्चदशन माम- मकविन मास त्रिणवन माममष्टादश त्रयवि- शान्य हानि द्वादशाहम्य दशाहानि महावनं चातिगत्रय ॥६॥ माम य-माननीयन 2-2-८) चंदवन माम वरणप्रघामाम माम माम शुनामीण माममिति श्रुतं । ६ ।। सर्वण यज्ञेन यजन्त ।। ७ ॥ यज्ञ याराम दनि न्यायकवननन मर्वयज्ञापनशणवान ।। ५ ॥ सर्व भवन्ति ।। ८ ॥ हविगतमम्था न भवन्तीति । माममिति मर्वत्र ॥८॥ अन्यकश्चममभक्षयन्ति ।। १ ।। अत्माका अवृन्तका कुण्टापनिरपा नाक गम्ताक्त कात्यायनन-अन्मकाः कण्टप्रनिम्पाश्रममा. ( का - श्रा० २५-१५ । इति । भवन्तीनि शेष || ॥ या होना मोश्चयः म पाना य उद्गाना । म नेष्टा मान्छावाको या मंत्रावरुणः म ब्रह्मा । म प्रनिहना । यः प्रम्नाना स ब्राह्मणान्छ:मी म ग्रावस्तुद्यः प्रनिप्राथाना मानीन्म उन्नना गृहप- निगृहपनिः मुब्रह्मण्यः सुब्रह्मण्यः ।। १० ।। अन्मश्चमममदायतीन्यन्वय ॥ १ ॥ नपम्बिनामयने मंवन्म दीक्षाः । मंवन्मरम्प- मदः । मंवत्सर : सुन्याः ॥ ११ ॥ भवन्तीनि शेष । चतुरश्चतगे मामान ककनापमन्मन्त्रण जहानि । अनुपमदमाग्न निनानि । ही वा मामावका चिनि. । चतर उनमा । चतुम्तन त्रिम्तन द्विम्तन- मकम्तनमिति त्री खान्मामान्त्रतानि । भवन्मर प्रमता । आप० श्री. २३-११- ३ । ७ ) दन्यापम्तबीय विशेष । तपम्विनामयमत्रनाम । नत्र दीक्षा: मंवत्मर भवन्ति उपमद मु-याश्च ॥ ११ ॥ प्रजापनद्वादशमवन्म प्रजया पशुभिनीयन्ने ॥ १२ ॥ .

·४ पटल. ] महादेवशानिमंकलिनप्रयोगचन्द्रिकाव्याख्यासमैनम् । ३ प्रनापादशमंवत्मग्ण प्रजापतऋद्धिमन पन्ति न्यापम्तम्बीय विशप ॥ १२ ॥ य नदुपयन्ति त्रयविनः मंचन्मगवयः पञ्च- दशावयः सप्तगात्रय एकवि शाः ॥ १३ ॥ प्रजापतिममिति मंज्ञा ।।।।। पनदेव नमिपीयाणा । ग्वगकामा उपयुः । नव त्रिवृतः संवन्मग नव पञ्चदशा नव सप्तदशा नवकवि शाः शाक्याना. पत्रि. गन्मंवत्सर नग्मपुगेडागमगम्न्यगृहपनिकम् ।। १४ ॥ शाक्यानामयनमिनि मना मत्रम्य । तत् पचिश मवमा भवनि । नत्र तम्ममया पुगंटाशा भवन्ति । माममया न्यः ॥ ४ ॥ कायाध्वयंव- मम्बित म -स्थित हनि गृहपति- मंगयां प्रयानि ॥ १५ ॥ गृहपनिमुम्ययनमान ॥ १२ ॥ म यान्मृगान्हन्नि । नेपा नग्माः पुगेडागा भवन्ति ।। १६ ॥ मर्वत्राविशपाहिनि पर्वपन । पचनी । वह अनगिनि सिद्धान्त ॥ १६ ॥ नव त्रिवृत: मवन्मग नव पञ्चदशा नव मतदशा नवकवि - शाः ॥ १७ ॥ भवन्तीति शेष ॥ १ ॥ एनन ह वै आक्यो गाग्वीनिः मवामृद्धिमृना- न्मामृद्धिम नवन्नि । वीयामा भवन्ति । य एतदुपयन्ति ।। १८ ॥ हा शब्दा निश्चया निपान । नरमपुरोटाश अनाव टाक च मनुष्यलोके चर्द्धिमृनुवन्ति । २३-१ : ४ ) त्यापम्तम् ॥ ८ ॥ पश्चवि गतिवितः संवन्मगः पविशतिः पञ्चदशाः पञ्चाव : शनिः सप्तदगाः पञ्चविशनि- कवि शाः ॥ १० ॥ शाक्या गौरवानि भवमिति वग्वानम् ॥ १० ॥ 1ग - गा ।

·[ १८ प्रश्ने- ५०४ मन्यापाढविचिनं श्रौतसूत्रम्- अग्ने. महसमाध्यन मर्वम्य प्रमः गच्छन्ति । य एतदुपयन्यनिगत्रः सहस्रनामानि त्रिवृतोऽ. निष्टोमानिगत्रः ॥ २० ।। ( ख० १२ )। मा-यानामयन मत्र तच्छतमवत्मर भवति । तदाह कात्यायन.-शतमंवत्मर मा यानाम् ' (२४-१७९ ) दति ॥ २० ॥ त्राणि मारम्बनानि ॥ २१ ॥ मत्राणि भवन्तीत्ययं ॥ २१ ॥ कानि पुनम्तानि - मित्रावरुणयोः प्रथमम् । इन्द्राग्न्यादिनीयम् । अर्यम्णम्नृनीयम् ॥ २२ ॥ म्पष्टम् ॥ २२ ॥ मरम्बन्या उपमन्जकन दीक्षान्त ॥ २३ ॥ य मत्रिण इत्यर्थ ॥ २३ ॥ अमावाम्यायां प्रायणीयमहम्नदहवन्मानपाकुर्वन्ति ॥ २४ ॥ प्रायणीयया प्रचय गजान कान्वापना निदधाति । द्वादशभिरूपमद्भिश्चरित्वा प्रायः णीयमनिगमपन्य .. मुत्रान्तरम् ॥ २४ ॥ मस्थित निगत्र मानाय्यन यजन्तं ॥ २५ ॥ मम्यिन प्रायय मानायन यजन्न इति ॥ २५ ॥ नम्मिन्म स्थित श्वयुः शम्यां पगम्यनि ॥ २६ ॥ शम्या प्राच. पगम्यति ॥ २६ ॥ मा यत्र निपतनि नहाइपन्यः । ननः पत्रिश- प्रक्रमप्वाहवनीयम् ।। २७ ।। मा शम्या यत्र निपतनि नद्गार्हपत्यायतनं भवति । तम्मान पत्रिशन प्राच. प्रक्र- मान्प्रकामति । नदाहवनीय इयापम्नम्ब. ॥ २५ ।। चक्रीवन्नि मदोहविधानान्यानीघ्रश्च ॥ २८ ।। भवन्यन्यथा गमनामभवात ॥ २८ ॥ उलग्वलनी यूपः प्रकृ.प्य उपाप्त एव ॥ २९ ॥ उल्टग्वलमिव व नो युपम्य भपनि । म च प्रकृप्यते न निवन्यन ॥ २९ ॥ नंपग्वान्ग्वनन्ति ॥३०॥ १ र अनाने।

·। * पटलः ] महादेवशास्त्रिसंकलिनप्रयागचन्द्रिकाव्यायाममनम् । ५०५ प्रतिषेधात् ॥ ३० ॥ त पनमापूयमाणपक्षममावाम्यन यजन्ति ॥३१॥ अमावाम्यन हविषा यजन्ति ॥ ३१ ॥ पौर्णमाम्या गोष्टीम उक्थ्यो तिरमामा ।। ३२ ।। स्यंतग्मामम्याने बृहत्मामानमुप पन्नीन्यापम्तम्ब || • • || तम्मिन्म थिने पाणमामन यजन्ले ।। ३३ ।। तम्मिन्पर्णिमाम्यामिन्यर्थ ॥ ३३ ॥ न एनमपम्प पार्णमामन यजन्ति ॥ ८ ॥ अपरपक्ष. कृष्णपक्ष. । पौणमामन हविषा पन्ना-पाप-11 ॥ ४ ॥ अमावाम्यायामायुष्टीम उक्थ्या वृहन्यामवं विप यामयन्ति ॥ ३५ ॥ 'अमावाम्यायामायष्टोम ग्यनग्मामानमप यन्नि इत्यापन्न ॥ ५५ ।। मरम्वन्या दक्षिणन नीग्णा: कोगन्ना यान्ति ॥ ३६ ॥ न एवमेव व्यन्यामं मरम्वन्या दमिणन कलना शन्न प्राच्चा गान्ति या मर. म्वन्याच्या नदी नया मह न २ प्रतिदिन गन्युरिति मायन । उन्माहानिशयन क्रियमाण उच्चतम। बनिगक्रोशम्न कुर्वन्ना गय । ६. ॥ दृपदन्या अप्यय पीनपायं च निमायातियन्ति ॥ ३७॥ दृषद्वत्यप्यय प्रदेश चमभवति ॥ ३५ ॥ गवां दशमु गन पभमुन्म नन्ति ।। ३८ ।। दशम गोपु शने वृपभमन्यूनन्ति ।। ३८ ।। यदा दशमनं कुर्वन्न्ययकमन्थानम् । यदा शन: महमं कुर्वन्यायकमुन्धानम् । यंपा गृहपतिम्रि. यतऽथकमुन्धानम् । यदा वा मर्व यानि जीय- न्यथैकमुन्थानम। यदा प्रमवणं प्राप्नुवन्न्य. यकमुत्थानम् । प्लक्ष प्रमवणं प्राप्यानय कामायष्टिं निर्वपन्नि ।। ३२ ॥ पक्ष प्रास्रवणप्रदेशग्नये कामायष्टिर्भवति ॥ ३९ ॥ नस्यामश्वां पुरुष च धेनुके दत्वा कापचवं (यं) प्रति यमुनावभृथमभ्यवयन्नि ।। ४० ॥ १ग पमु'।

·[१८ प्रभ- मन्यापाढविरचितं श्रीनमृत्रम्- इप्यतः समप्यादानं बनन्ने मनि नदुपकागभावानन्प्रमृतेश्च दानम् । दानं च प्रमपकस्य । नम्या कामष्ट चामिन्यय । अवभृथग्रहणेन मत्रममाप्तिः ॥ ४० ॥ देवमनप्येभ्यस्निगं भवन्ति ।। ४१ ॥ प्रात्मणानाध्य मनप्रशमावाड ॥ ४ ॥ दिनीय-निगो ज्योतिगांगयुग्यनं विश्वजिदभि- जिना मनुष्यभ्यग्निगभवन्ति ॥ ४२ ॥ आगाहपतिभरण निरात्री भवनि । २४ -- २११ ) दति कात्यायन । मर्वज्याना विनियोतिष्टामा वा मपा भवतीति मुत्रान्तरम् ॥ ४२ ॥ द्विनीय निगत्र ज्योनिर्मागयग्यनं विश्वजिदभि- जिनाविन्द्रकुक्षी । अन्यन्याः प्रजा भवन्ति ।।४३॥ अनिमत्र मान्य । दिनीय मारम्वन मंत्र ॥ ४३ ॥ आनिष्ठा भवन्ति ।। ४४ ।। आनिष्ठा बलिष्ठा ।। ४४ ॥ नृनीय निगीन्पश्चद शमपर गायुषी इन्द्रकुक्षी ॥ ४५ ॥ भवन्तान्यनुन ।। ४५ ॥ अयम्णः पन्थानं यन्ति । (ग्य ,१३॥ देवयानं पन्थानं गच्छन्ति ॥४६।। मत्रिण इत्यात ।। ४६ ॥ दापढ़ने मंवन्मा ब्राह्मणम्य गा रक्षन ॥ ४७ ॥ मापदनामनि मन्वनाम यम । तत्र कम न्याम्च्यायते । कात्यायन'-'ऋत्विगाचा- ययाग्न्यनरम्य गा रक्षन्मवन्मरम् ' ( का० श्री० २४-२२४ । इति । भवन्मर गवा रक्षणमित्यर्थ ॥ ४ ॥ मंवत्म व्यर्ण नेनन्धर्वग्निमिन्धीत ॥ १८ ॥ अग्निनन्धीन, पुनगधानवचनाच्च । नैतन्यवप्रदेश गन्वाद केऽनीन्धनं कुर्यात् ॥४८ ॥ मंवत्सरे परिणयानीनादधीन ।। ४९ ॥ अन्वारम्भीयान्तमिति पात्यायनाविकल्प. । दर्शपूर्णमामान्तं वनि सिद्धान्तितः। नयुक्तमम्मच्छाग्यायामा यष्टि भवति वक्ष्यमाणमत्राच्च ।। ४९ ॥ दृपद्वन्या दक्षिणेन नारंणायनाटाकपालन शम्यापगसा ।। ५० ।। ... दृपद्धतीनोग्ण दक्षिणेन गच्छत् ॥ ५० ॥ । नन याग ·४.पटलः] महादेवशाखिसंकलिनप्रयोग चन्द्रिकाव्याख्यासमेतम् । ५०७ त्रिः प्लक्षं प्रति यमुनामवभृथमभ्यवयन्ति ।। ५१ ॥ त्रि. माजन्येन यमनावभूयमभ्युपति ।। ५ ।। तदेव मनुष्येभ्यम्लिगे भवनि ।। २ ।। गत. ॥ १२ ॥ तुगयणेन मामृद्धिम नवन्ति ।। ५३ ।। तुगयणमिति मत्रनाम ।। २३ ।। परमेष्ठितां गच्छन्ति ।। ५४ ॥ परमेष्ठी ब्रह्मा ।। ५४ ।। आग्नेयोऽष्टाकपाल पन्द्राग्न एकादशकपाला वैश्व- देवं चरुम ।। ५५॥ यत्तपम्तप्यत देवी नेन हविमनिटष्टवता भवनि । संवत्मर मानविधा निपनि । वैश्वदेवो द्वादशकपालः ( आप० श्री. २३-१४-५ ) त्यापम्तम्बमचम् । कत एतत्-आग्नेयं प्रातःमवनमन्द्रं मा' यंदिन व प्रदेव तृतीयमवनमिन्यवादात ॥ ५५ ॥ दीक्षिनः कृष्णाजिनं प्रनिमुश्चन ॥ ५६ ।। म्वयमेव तृप्णी कृष्णाजिनार्दानि ( २४-२३९. ) इति कात्यायन ॥ ॥ मानुपि( पी मेव नेन ममृद्धिमृध्नानि ।। ५७ ।। मनुष्यमंबन्धनर्द्धिमृनानि नेन प्राप्नोनीत्यर्थ ॥ ५५ ॥ यत्तपम्नायने देवी नन हविरुन्छिष्टवता भवानि ॥ ५८ ॥ तेन गृहपनिना । वा प्रकृनाशनः ।। ५८ ॥ मंवन्मरमहरहरिष्टिभिजन ।। ५ ।। संवत्मरं यननीयेषु यागपग्मिमाप्ती मन्यामन्वह बन्यन्यन । मंवत्मग्शब्दन हि सर्वाण्यहानि गृह्यन्ते न यजनीयान्येव । अत्रवाहाहानि प्रयोग दर्शना ॥ २ ॥ मवनकलगो भवनि ।। ६० ।। गतः ॥ ६० ॥ सर्वमत्रेणापपुनमुन्युं जयनि ॥ ६१ ।। गृहपतिः ॥ ६१ ॥ आदित्यानामिवेषां प्रकाशा भवनि ॥ ६२ ॥ म्पष्टम् ॥ ६२ ।। अतिगत्रावग्निष्टोमं मध्य ॥ ६३ ॥ प्रायणीयोदयनीयवर्नम् । मन्येऽनिरात्रावशिष्टोमश्च भवति ।। ६३ ।। ।

·मत्यापाढविचिनं श्रौतमत्रम्- [१८ प्रो- मा दगदगी संवन्मगं द्वादशो विषुवान् ॥ ६४ ॥ भवनानि शप ॥६४ ।' त्रिमंवन्मर गवामयनमादिन्यानामङ्गिग्माम् । प्रजापनि भमानं गच्छन्न्यभिम्वर्ग लोकं जय न्यंषु लोकंषु प्रनिनिष्ठन्ति ॥ ६५ ।। आदित्यानामाद्गिरमा गवामयन नाम मत्र त्रिमवत्ममिनि । न च यजमानाः प्रजा. पनि भमान गन्छन्ति । पधानम्वर्ग लोक प्राप्तवन्ति । नत म्वगंमृत्युपातालेषु प्रतिति. एन्तीति फलायवाददशनाच्छापान्तर ।। ६५ ।। प्रजापतेः महनमंवन्मरण प्रजापनऋद्धिमृध्नु- वन्ति ।। ६६ ।। । प्रनापन महामंवत्मरण मंत्रण ब्राह्मण मायज्य मन्दाकता यन्ति यजमाना यायामह इत्याधि॥१६॥ य एनदपयन्यनित्रिः महम्नः संवन्मगंम्वि- वृतोऽग्निष्टोमा अनिगत्रः ।। ६७ ।। प्रायायायनीयावनिगनामिना भवन इति वि यवादश्रवणाच्च ।। ६७ ।। विश्वमृजा महममंवत्सरं विश्वमनाननमृजते । य एतदुपयन्ति-पञ्चपञ्चाशननिवृतः संवन्मगः पञ्चपञ्चाशनः पञ्चदगाः पञ्चपञ्चाशतः सप्तदशाः पश्चपश्चाशन एकवि गाः । विश्वमजा महम्म. वन्सग्म । विश्वमनाननुमृजते । य एतदपयन्ति । नत्र श्राको विश्वमृजः प्रथमाः मत्रमामन यह मममं प्रमुनेन यन्नः । नना ह जजे भुवनभ्य गोपा हिरण्मयः शकुनिव्रह्मनामनि । तत्र व्रमणः मायुज्य : मलोकना यन्नि य पनद्पयन्ति य तदुपयन्ति ।। (ग्व०४) ॥ ६८ ॥ दनि मन्यापाढहिरण्यकशिमृत्रऽष्टादशप्रश्ने चतुर्थः पटलः ॥ इनि मन्यापाढहिरण्यकशि मत्रेऽष्टाढगप्रश्नः । - ·४ पटलः ] महदिवशास्त्रिसंकलितप्रयोगचन्द्रिकाव्याग्ल्याममेनम् । ५०९ मार्धशतद्वयमवन्मग महस्रनगर धन कार्या । विनीमया न माम. यांगन नावन्त मवत्मग नेतन्या । मोध्य महममवत्मग्ययम्य कोश । पुनम्तावन्त एव मवन्मरा' पञ्चदशम्नोमयुक्तन में मयागन नेतन्या । मोऽय द्वितीयोऽशः । पुन- रपि नावन्त मवन्मग मतदशम्तीमयुक्तन मामयागन नेतन्या । मोऽयं त्रितीयोऽश । पुनरपि तावन्त मंव-मग एकविशम्नामयन मोमयागन ननन्या । मोऽय चतुर्थाश.। नतमर्व मिलित्वा वि मृना दवाना महम्मतवमम्ममिन्यन्यने । ये मनुप्या एतन्महनमंवत्मर मनमुपगन्यनिष्ठन्ति । य चा यापका एतद्रन्यनात. माहु । येभ्यश्च शिभ्य तयनातमाह । ताननुछातन यापकान्द्रिप्याश्चानमृत्य विश्व प्रजायत । नत्रानष्ठातार ....... कार ।। य.पाम्नानपानाग कनार. । शिष्याम्तु ' गन्तर विदित्वा नचाउनष्ठाय पश्चादिधम्य कार. । नंदवं माक्षात्परम्पग्या वा तान्माननमृत्य वि। प्रजायत । किच दहपानादव ब्राह्मणश्चतुर्मुगम्य मायच्य नाठाय माता ममानला फनिवाम वा प्राप्नुवन्ति । कि चतामामवाऽऽदित्याना दवताना मायन्य तादात्म्यं मार्टिता ममानश्चयपिनत्वं मलोकना ममानलोकनिवाम वा प्राप्नवन्ति । नानपानमा फल भदो तर 7 द्रष्टव्य. । ममा पूर्वषु लक्षमवत्मग्मत्र निम्पितम । उत्तर महसमवन्मग्मत्र निरुध्यत -विश्व मृजन्तीति विघमनम्न न प्रथमा मृष्गादात्रुत्पन्ना मत्रमनष्ठितवन । कीदृश मत्रं महस्रमंख्याका मंवत्मग यम्मिन्मच तन्मसनमम । कि कुर्वन्त प्रमुतन यन्तः प्रतिदिनमभिपत माम प्रमुतम्तनानतिष्ठन्त । नन मंवत्मग्मत्रानुष्ठानाच्छ- कुनिज्ञ ज्ञानशांतकियाशक्तिम्पद्यवानपक्षी ममत्पन्न । म च भवनम्य गोपाः मवम्य लोकम्य पालक । हिरण्मया न्यानिमय । ब्रमनि तम्य नाम परब्रह्मव विश्व मृनामनुष्ठान पालयिन हिरण्मयशकनिक म्वीचकार । न हिरण्यगर्भ इत्याचक्षते । नया च मन्त्रान्तरमाम्नायन-हिरण्यगर्म ममवर्तनाग्रे मृतम्य जात पनिक आमीत (नं ० मं० ४-:--.) इति य एतदपयन्नीनिदिमति प्रन्नममाप्त्या ॥ ६८ ॥ इति मत्यापाटहिरण्यकशिमत्रन्यायाया महादेवशानिमंकलिनाया प्रयोगच- न्द्रिमायामष्टादशपने चनु पटल्द ।। प्रयोगजन्याम्न मालागा मृत्रमम्बित. । सत्रमत्रम्ह कुतो निर्णय कौस्तभी मणि. !!

·५१० सन्यापाढविरचिनं श्रीनमूत्र पहादे०मनम् । [१८ प्रश्ने ४ पटलः ] म यगा यशवपुषन्तुष्टयऽस्तु मयाऽर्पितः । गृह्णाति हि किमप्येप भक्तर्यद्यनन. कृतम् ॥ इति मन्यापारहिरण्यकशिमृन्याच्या या महादेवशानिमंकलिनाया प्रयोग- नन्द्रिकायामष्टादशप्रश्नः ।

·अथ सत्याषाढहिरण्यकेशिमूत्र एकाहादिविधिप्रतिपादक- सप्तदशाप्टादशप्रश्नगतमूत्राणां क्रमेण प्रतीकानि । म० प्र० म. प्र. पृष्ठाकः । गृछाङ्क । ३०५ पूर्वयुगमय नदलाम ए० ४०० ४०१ घारयत्याह . मर्वक्रतुना प्र० निकायिना तु ययापिए वा ज्यानिॉगय. प्रथमाऽग्निष्टो मर्व ज्योतिपि मह० इयतनियमाद् मनवदम दक्षिणाकाले न्याघाग्यन्यु ३.६ मर्पिमढ० हिरण्यं मुख० " इण्या यक्ष्य " नान्निवाय ३२५ नभ्या यन्नवनी. योजने चतु. " " यदन्यबाम० उत्तमा दक्षिणा उडवमाय . व्याव्यात उ० त्रिवन्म माण्डः उपमन्म त्रि. मन्मर हा० इन्द्रम्यामिनि वृहत होतु महरदक्षिणा ६२८ ममीन्य वा यवलिंग यवानी बल आगहण हः ३९० सिमित: मट मर्वजिताऽग्नि म्फ्या ग्रुप अन्नादश्च " नम्य महावन महसू दक्षिा . नत्वार माह ज्यानिग्निष्टी अग्नीपामीय० सवनीयका० अग्नषिमाया अग्नीपार्माय ४०० मदच तो नमागिरमा . चत्वार माद्य ग्यतरमामा .

·म० दृप्य वा ब्राम पृष्ठाकः । ४१० . पृष्ठाङ्क । मृ० प्र० ४०४ ना दक्षिणाकाल ५०५ त्रया वानम्ना ४०६ नात्याना प्रवा० त्रिवृतोऽग्नि उणीप प्रता नदृहपने ४१२ ४१३ . , बलकान्तानि दूद्व दामनी द्विय हितान्या चयनि:शता ३०७ ना दक्षिणा अपिता पटप अया बल्वाहु. मवत्मर ना. द्वितीयम्यक तिमिम्निमृ० तृतीयम्य पगपृष्ठी हीनानुनाव० अपमाट. दचिदुनिश्च ब्री गा माम प्रश्णुताग्री ममीलन व. प्रयमन ममा० यद्यत्म्यागज्य अनग्निष्टा० प्रतापनक० भ्रातृत्येप्माया० माम नाका अबाधिप: त एन पात दयननामि. मा हावा नल्या बायको લાવનમ્ય બંધ अग्नये मद्रव ४१४ " पट्पीडशी आदित्याना प्र० व्यावृत्ति पाप्म० ४०७ अग्निष्टामा नितिम्तीम प्र० गायत्रणायन उत्तर अत्रिय तनी ब्रामवर्च त्रिवृना-शिष्टु आग्नय्य पुग आग्नर्याधु १० एमव चतु अध व्यावा ३०० प C " ४१६ . म ब्रह्मण याप्रकृती . " शरमय वादक ० नाहिताणीपा नानकदातिगा. एतम्यव वाय. . गतम्यव रेव ".

·[३] मु० प्र० मृ० प्र० ४१ पृष्ठाङ्क | ४२१ . त्रिवृदवायं पञ्चदशोऽनि मप्तदशोऽना० त्रिणवे ना० पञ्चदशन वी० अपिवा ज्योति त्रिवृताऽग्निष्टा० पृष्ठाङ्क । भअय्यर हवे त्रिवृतग्निष्टा० व पटव. प० मि० नानविदि० पग्विा पशु ५१८ ततश्चनु५ मा ततश्चनुर्पु मा० न यूप आनिरुक्त प्रा० ४२६ अश्व. धता आग्नय पश . नन चतुर्यु मर्ववाह बृहम्पनिम० ब्रमणा ब्रह्म० परिननी हो. अरुणा मिर्मि. बृहम्पत जु बाहम्पत्य. ५० ४२० पञ्चाशत प० ययनुना वा वन्मार म्तृ ४१९ उसहव्यना० . प्रात. मवने . " ययाप्रकृती ऋतुपयनाः . पट्टीक्षाः पड़ , यावदिट प्र० . आज्यन माध्य० अधद्वादश ना वशायामू० अपिवाऽष्टी मनमेनग्याः त्रिवृतोऽग्नि ममानमितर० त्रिवृतोऽग्नि शुनम्कर्णम्तो. मरणकामा य० ४३१ ० " उत्तरेणोत्तर ४२० नक्तमग्निम " ऋतमुक्त्वा , आदम्बरश्च० यथाप्रकृती बहुहिरण्यना. द्वादशमान एवमत 3-4 मन्नषु नागशभ. ., । त्रिवृता शिष्ट ४२१ पञ्चदर्शन याम्य पशु. कृतान्न दक्षि० .. आर्भवे . म्तृय० पृथागणीप्व० . " ·४ पृष्ठाङ्क । . " पृष्ठाङ्क । म० प्र० ४३२ नपुरमकपशु ३३ उद्भिवलमि० , उदिवा अग्नयनाश उभयत्र गाय अष्टा पूर्वमि० अपचितिका उभयमामानी ४३५ पक्षिभ्या मासिक अपभणाग्नि ऋपमा दक्षिः . सू० ० प्र० सप्तदर्शना प्रतिधुषा प्रा० नीत मिश्रेण दीवमुनोक्थ्ये. सोमातिपवित प्रनिधुषा प्रा० शृतमाशिरे गुनमाशिरे० ता दक्षिणा अविनमा अवनि न्य. तावच्छावाक० ब्रह्मणि होत्रका यजमान ऋवि० प्राच्येकादगि यावयूप . ४३८ . गोमवनास्थ्य . " अयुतं द. दक्षिणनाऽऽहव० । २ ., गोविनेष्टवा उपमानगमि. यत्र यंत्रन ". ममता म्तीमा वडवा धेना - ० यथाप्रकृती. मरुत्म्तामन अपोऽगट विगनाऽन्नाथ बहु प्रतिगृह्य औपच्छदेन एकैकया म्नो. गन्धर्वाप्मरमोः गन्धर्वा देवा एतन श्रीन ४३५ ' इन्द्रनाम ऋषभणाग्नि इन्द्राम्या कला ४३६ ननो ब्रह्मवर्चम विषनन विपा मदशन भा० त्रयोदशगत्रा पर्वम्तोमेन अतामिण यस्मात्पशव ऐकादशिनाः " ., अपवमत पुनःम्तोमेन गोनमचतु. उक्थ्यः षोडशिः " ·[५] पृष्ठाङ्कः। म. प्र. नवमप्त शन विपुपना ज्ये. पृष्ठाव । ४४१ वभ्रमणा महर दक्षिणा ना प्रथम ह प्रथम हनि गोष्ट मन भ्रा० . आयुपा म्वर्ग . " ४४८ १ अभिनिता प० विश्व जना ग्रा त्रिवृता बम० पञ्चदशन मतदशन एकवि-शन द्विगवामृत तेषां द्वादशा० द्विगम्य बिग द्विगरम्यान म-यम विग० आङ्गिग्मन तम्य ज्योतिष मर्वम्तामा गायत्र पूर्व . " नामन न यननका प्र० नामनग्णा७० पनिणन वा उनीमानी ४५. पतीनी मदः नामुत्सृज्य ४५३ नामसीन वा द्रो वदान मा मा मवर्ग ना प्रतिगृहणी नामन्ययागा ४४४ याम्तिस्रनिः० तान्न पय० य या वि. दाणा नय० यादन ४४५ शवलि समु. नित्य काम्या নঃস্বাভ नम्य त्रयन्त्रि० उन्दीमपवमा० अन्तर्वासना पगग म्व० अंधतुर्वि अग्निष्टोम प्र० . ४५० ग्यतरं प० वग्वानम पृ. . . . . . . हविष्मन्निव अमावाम्याया कापिवनन य नम्य ज्योतिष्ठा .. ४५४ चत्रग्यन म. नम्य त्रिवृत्प गर्गत्रिगत्रण , अग्निष्टोम उ. आशावण " ·म० प्र० पृष्ठ । म. प्र० ४५२ मरम्वत्या या० ४.६ या दशशत ४५१ उक्यो म-यमा० जाम दरम्यान पुगेडाशिन्य उ० वमि म्य म० वि मित्रम्य मंवमरम्य प. .. . . यठा शत-म० ४५५ यदपा प्रमीयत ऋतना पटल ४५८ पृष्ठय पद देवानामपरि० त्रिवृतसिष्टा कामुमत्रिन्दन मतपणाम ४६० पृष्ठच पहा प्राजापत्यम्न १३१ पृष्ठय पडह ० पृष्ठचावलम्बन छन्दामपवमा० जनक मत नम्ग न्वारि ४६२ अष्टगंत्रण त्रया नवग . . " पमहत ৰাৰ প্ৰনানা त्रिनिष्टा विजिन्मर्व- अभ्यामहरयन य काम काम पञ्चशारदीय अनुमंवत्म सप्तदश पुनी नान्प्रीक्षितान् दनगनुन्स० नत मकर नत मान्मर पन्नम वर्ष ययः गो का महात्री पर्व मनामनन मा पानाः पर . .. पृष्ठत्र पडही ४८० ४६३ द्वितीयेन ब्राम० ४६४ शललीपिशङ्ग . चत्वाग दश० १८, ४७३ दशगत्राय पृष्ठय पदह भुवन इन्द्र त्रिवृदमिष्टु ४४२ . . .. " पुरा इतग वृह यंत आ गयी हविः नकवी भ. उदय चुना प्राश्चा यन्ति १८३ कामुमविन्दी पाण्डगक ए. ४ ५४ अथाष्टादशपने ·[ ७ ] मृ० प्र० पृष्ठाइ । द्वादशाहप्र० यानि पुरम्ना० . पृष्ठाङ्क । म० प्र० ४ ८५ पञ्चवि शानिः पडि गति ४८६ ममति : शति० अष्टाविशनि एकान्नत्रिश. ., त्रिशद्रा पम० , एकत्रिशदात्र द्वात्रि :शद्रा उपनिष्ठादा नया कुण्डपा० नपा द्वादशा० सतनामका ज्योनितिग० पृष्ठ पटह. वयरन्दामा अतिगत्र द्वा त्रयोदशः य कामं काम अगित्र. पृ० द्वितीय ब्राम अनिगत्रों द्वा० त्रययतुश० चन्वार पञ्च० गन्न ., त्रयस्त्रि:शद्रा , ननुत्रिशदा० ४८७ पञ्चत्रिशद्रा " पत्रिशद्रात्रः " अष्टत्रि अमातम्यागा प्रा० . दिनीय गाम्नल्प दशगत्रम० मप्तत्रि -शद्रा० अष्टत्रि'द्रा० एकोनचत्वारि० चत्वारि द्रा० ४८८ विवृनिकम्मा द्वितीयाध्यम मानाभ्यन० प.पष्टिगत्रण ४८वाना : शत. आदित्यानाम० गवामयनन ४२.० मभिपता अभिजित म्या ४०। विभिन म्या HTTo हन्दामा दशः ., प्रन्यइष्टान ४९२ अनिग्माम० . अपहागन एका गाना विनिमंत्रण दायकवा. द्विायनाम. द्वावि:गतिग. चयानि गति ह्रो चविंश मदा ननुनिक , ·[८] पृष्ठाङ्क । मृ० प्र० . . मृ० प्र० ४०० च वन्ति मदी. उदग्नलव नो ५०० नापरवान्ग्व न तमापूर्यः ६० पौणमाम्या गो तम्मिन्म : मिथक . " . " न एतमपरप० ." अमावाम्यायामा . २०२ मरम्वन्या द. दृपद्न्या अध्य . गवा दशम " यहा देशात आदित्यानाम० मर्वेऽभिप्लवा दृनिवानवता त्रिवृता माम कुण्डपायिनाम गजानं कीवी० माममग्निहोत्र माम दर्शपूर्ण माम वैधवन मर्वण यज्ञन सर्व भवन्ति अत्मश्च० यो होता मा० नपम्विनाम प्रजापतीश० या एतदुपयन्ति एतदेव नमि० काप्या-वयव म यान्मृगान् নৰ মিন্থন एतन हव पञ्चविशनिक अंग मस्र० प्राणि मारम्व० मित्रावरुणयाः .. " , १ तम्यामधा पृ० वमनुष्यभ्यः द्वितीय निग० २०३ द्विनौय:निगः आनिष्ठा भ० तृतीयानग० अयम्ण पन्या० दापदन म. मवत्सर व्य० मनाम पार २०५ दृपदन्या दक्षिा वि स प्रति नव मनुष्य तुगयणन म. परमष्ठिता आगया टा० दीक्षित कृ० " . . . मरविल्या उप . . अमावाम्याया प्रा. मल्चित निग. मम्मिन्मम्बि० मा यत्र निपन० , मानुषीमेव

·[९]
.
पृष्ठा
ठाङ्क। म० प्र०
५०७ मा दशदशी
त्रिमवत्मर
म. प्र.
यत्तपम्तप्य
मंवत्मरमा
मवनकल्पा
मर्वमत्रमा
आदिन्यानामि०
अतिगत्राद
-
.
प्रजापत म०
| य पदपयन्न्य०
मिश्चमूना म०
इति मन्यापारहिरण्यकशिमत्र मतदशाष्टादशप्रश्नगनमत्राणा प्रतीकानि ।

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.