·TIGHT BINDING BOOK

·आनन्दाश्रमसंस्कृतग्रन्थावलिः।
ग्रन्थाक:
(६९)
ज्ञानार्णवतन्त्रम्
मूल्यम्-रुपकद्वयम् ( ६-००)

·UNIVERSAL
LIBRARY
OU_184288
LIBRARY
UNIVERSAL

·QUP-43--30-1-71--5,000 Call No. 3294.53 OSMANIA UNIVERSITY LIBRARY P, GM Accession No S2295 Author Thal- Title 1952: This book should be returned on or before the date last marked below 52 Solj vad gold

·No text on this page.

·आनन्दाश्रमसंस्कृतग्रन्थावलिः ।
ग्रन्थाङ्कः ६९ ।
ईश्वरप्रोत
ज्ञानार्णवतन्त्रम्।
एतत्पुस्तकं
बे० शा• रा० रा. गोखले इत्युपाद्वैगंणेशशानिमिः
संशोधितम् ।
.
रावबहादुर इत्युपपदवारिभिः
'गंगाधर बापूराव काळे'
जे. पी.
इत्येतेः
पुण्याल्याने
श्रीमन् 'महादेव चिमणाजी आपटे
इत्यभिधेयमहाभागप्रतिष्ठापिते
आनन्दाश्रममुद्रणालये
आयसाक्षरेर्मुद्रयित्वा
प्रकाशितम् ।
द्वितीयेयमङ्कनावृत्तिः।
शालिवाहनशकान्दाः १८७३ ।
खिस्ताब्दाः १९५२।
( अस्य सर्वेऽधिकारा राजशासमानुसारेण स्वायनीकताः )।
मूल्वं रूपकवयम् (२)।

·No text on this page.

·अस्मिश्रीमहानार्णवतन्ने प्रतिपटलान्तर्गत. विषयाणामनुक्रमः । पटनानि विषयाः पृष्ठान पत्र १ पथपपरले- स्वरूपज्ञेयमात्रम् २ दिवीपपटले- प्रातःकृत्यमारभ्य स्नानादिसंध्यामण्ड- पपूजापूचिभूतारिपाणप्रतिष्ठष्यादि- पउजमातकान्यासपडणमुद्राः ३ तबीयपरटे- अन्तर्यागः ४ चतुर्थपटले- पीठशक्तिप्रेतसिंहासमपूजासिंहासनम- त्रावाहिग्याविमहायुधमछादि "-१७ ५ पापपरवे- भारात्रिकपञ्चरननवरत्नेश्वरीनीराजन मन्त्रचकमदानपेयधूपदीपमम्बनित्यहो. मबलिदानानि १७-२० पहाडे- पूर्वसिंहासनम् २.-२३ समारले- दक्षिणसिंहासनम् २३-२४ ८ बजे पधिमसिंहासनम् २५-२६ ९ समारने- उचरसिंहासनमाणायाम ..पणार- करहरिविणतुरासनविणवाहनवि. पायजनपिणामस्वरूपबीचकोहारप. समनिरपणानि ३१-१८ कार- पबश्यबारकारिपिधानिरूपणम्... ८-९ सर- पिपुरणपरीहादशानिरूपणम् पोषण-पोमबारः... ४०-४५ पाग- पाबासादनादिबीचकन्यासपर्यन्तम् पारले- निस्यामगालोबारायन्तांगविषिः... ५५-11 "पोराने- मन्च माविवक्तिदानान्तपूजा ·.... ... ... १८ अष्टादशपटले- नवरत्नपूजाविधानम् ... ८५-८७ १९ एकोनविंशपटले-वीजत्रयसाधनम ८७-९० २० विंशपटले- एकलक्षादिजयफलकुण्डलक्षणकर्मचक- होमविक्तित्तद्रव्य कहोमफलहविर्द्रव्य- मानादि ९१-१०३ २१ एकविंशपटले- ज्ञानहोमविधिः १०४-१०६ २२ द्वाविंशपटले- कुमारीपूजनदूतीयागमविकल्प निर्विक- ल्पभेदकथनयोगपीठन्यामदूतीलक्षणत- यजनविध्यादि १०६-१११ २३. त्रयोविंशपटले- ज्ञानदूतीयागः १११-११४ २४ चतुर्विंशपटले- दीक्षाविधिः १.१४-१२१ २५ पञ्चविंशपटले,- पविचारोपणम् १२१-१२३ २६. पविंशपटले- दमनारोप १२३-१२५ समानोऽयं ज्ञानार्णवतन्त्रस्य विषयानुक्रमः ... .... .... .... ....

·ईश्वरप्रोक्त ज्ञानार्णवतन्त्रम्। तत्र प्रथमः पटलः । देण्युपाच- गणेशनन्दिचणेशमुरेन्द्रपरिवारित । सर्ववन्य गणाधीश किं त्वया जप्यते सदा ॥१॥ अक्षमालेति किं नाम संशयो मे हदि स्थितः। शब्दातीतं परं ब्रह्म स्वमेव परमार्थवित् ॥ २ ॥ कययाऽऽनन्दनिप( स्प)न्दसान्द्रमानस निश्चयात् । ईश्वर उवाच- कथयामि वरारोहे यन्मया जप्यते सदा ॥३॥ अकारादिक्षकारान्ता मातृका पीठरूपिणी। चतुर्दशस्वरोपेता बिन्दुनयविभूषिता ॥ ४ ॥ अनुस्वारेण देवेशि विन्दुनैकेन मण्डिता । पिसर्गेण च विन्दुभ्यां संलमाभ्यां विराजिता ॥ ५॥ कलामण्डलमाख्यातं शक्तिरूपं महेश्वरि । ककारादिक्षकारान्ता वास्तु शिवरूपिणः ॥ ६॥ प्यजनस्वारसदाऽऽनन्देनोच्चारसहिता यतः । उचरेस्परसंमिमांस्तदा देवि न संशयः ॥ ७ ॥ पञ्चाशदर्णरूपेण शब्दाख्यं वस्तु सुव्रते । अकारः प्रथमो देवि क्षकारोऽन्तिम इज्यते ॥ ८ ॥ मक्षमालेति विख्याता मातृका वर्णरूपिणी । शब्दमयस्वरूपेयं शब्दातीतं तु जयते ॥ ९ ॥ शब्दातीतं परं धोम गणनारहितं सदा । भात्मस्वरूपं जानीहि हंसस्तु परमेश्वरः ॥ १० ॥ मस्मिन परे तस्थे बिन्दुत्रयविभूषिते । मातृकासंपुटत्वेन संस्थितं व्यक्तिमागतम् ॥ ११ ॥ विन्यं प्रवक्ष्यामि पीजरूपं वरानने । इकार विन्दुरूपेण ब्रह्माणं विद्धि पार्वति ॥ १२ ॥ १. जगाम्य । २ क.हका । ३ क. 'विसका । ४ स. का वर्णरू। ५ स. मा।

·ईश्वरप्रोक्त- [१ प्रथमः पटना सकारः संगबिन्दुभ्यां हरिश्चाहं सुरेश्वरि । अविनाभावंसंस्थानाल्लोके हरिहराविति ॥ १३॥ ब्रह्मविन्दुमहेशानि वामा शक्तिनिंगद्यते । विश्वं वमति यस्मात्तद्वामेयं परिकीर्तिता ॥ १४ ॥ ज्येष्ठा त वैष्णवी शक्तिः पालयन्ती जगत्रयम् । वतो रौद्री प्रसन्ती तु क्रमेण परमेश्वरी ॥ १५॥ एवं बिन्दुत्रयं विद्धि गुणत्रयविभूषितम् । बिन्दुशब्देम शन्यं तु तथाऽपि गुणसूचकम् ॥ १६ ॥ इच्छाहानक्रियारूपं भूर्भुवःस्वःस्वरूपकम् । पुरत्रयात्मकं विद्धि तत्त्वत्रयमयं प्रिये ॥ १७ ॥ बिन्दुत्रये महेशानि सर्वमेतत्प्रतिष्ठितम् । अम्बिकाबिन्दुभिर्देवि गुणत्रयपरम्परा ॥ १८ ॥ जाग्रत्स्वामसुषप्तिश्च बिन्दुत्रयभवा शिवे । जाग्रत्सत्त्वगुण ज्ञेया केवलं शक्तिरूपिणी ॥ १९ ॥ मनोव्यावृत्तिविस्तारा दुःखदोषाभिलाषिणी । शिवरूपा सुषुप्तिस्तु सर्वव्यावृत्तिहारिणी ॥ २० ॥ देहवर्मपरित्यक्ता शिवतत्त्वस्वरूपिणी । तमोगुणमयी कर्म ग्रसन्ती मोक्षरूपिणी ॥ २१ ॥ सुषुप्त्यन्ते जागरादौ स्वप्नावस्था रजोमयी। उभयैर्लक्षणेर्यक्ती तृष्णालक्षणलक्षिता ॥ २२ ॥ अवस्थात्रयमेतत्त कथितं बिन्दुसंभवम् । एतस्मिन्बैन्दव ज्ञाते तुर्याधस्थां शृणु प्रिये ॥ २३ ॥ निद्राद्रौ जागरस्यान्ते स्फुस्तामात्रलक्षणा । अवस्था पूर्णतां प्राप्ता तर्यावस्था परा कला ॥ २४ ॥ मावाभावपरित्यक्ता गुणातीता सुनिश्चला। इयमेव यदा देवि मनसा प्राप्यते सदा ॥ २५ ॥ १ ख. पुस्तके बिन्धुशक्तिभ्यामिति पाठान्तरम् । २ ख. ग. °संबन्मालो । ३ ख.ती तस्क । ४ क.शानाति' । ५ स्व. पराप । ६ ख. क्ता निश्वका शिवसंचिनी स. °न्तीर क्षिणी । ८ क. का सध्या ।

·२ दिवीयः पटलः] ज्ञानार्णधवन्त्रम् । उन्मनी नाम सदूपा शानबल्ली चिदात्मिका । बिन्दुत्रयेण नादेन प्रसंताऽमन्दरूपिणी ॥ २६ ॥ बिन्दुत्रयसमायोगात्रिपुरानामरूपिणा । वर्णातीता सवर्णाऽपि केवलं ज्ञानचित्कला ॥ २७ ॥ एनां विद्यां समाराध्य सर्वज्ञत्वं मयि प्रिये । उपास्यते मया देवि त्रिपुरा चाक्षमालया ॥ २८ ॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे स्वरूपज्ञेयमात्र नाम प्रथमः पटलः ।। १ ॥ -- अथ द्वितीयः पटलः । श्रीदेव्युवाच-- त्रिपुरा परमेशान ज्ञानमार्गेण सूचिता । तत्त्वरूपंण कथय यद्यहं तव वल्लभा ॥ १ ॥ त्रिपुरायाः प्रकारस्तु मन्त्रभेदश्च किंविधः । मर्व तच्छ्रोतुमिच्छाभि येन सौभाग्यमाप्नुयाम् ॥ २ ॥ ईश्वर उवाच-- त्रिपुरा त्रिविधा देवि बालां तु प्रथमं शृणु । यया विज्ञातया देवि साक्षात्सुरगुरुभवेत् ॥ ३ ॥ मूर्यस्वरं समुच्चार्य बिन्दुनादकलान्वितम् । स्वरान्तं पृथिवीयुक्तं तुर्यस्वरविभूषितम् ॥ ४ ॥ बिन्दनादकलाकान्तं सर्गवान्भृगुरपयः । शकस्वरसमोपेतो विद्ययं त्र्यक्षरी मता ॥ ५॥ गङ्गातरङ्गकल्लोलवाक्पटुत्वप्रदायिनी। महासौभाग्यजननी महासारस्वतप्रदा ॥ ६ ॥ महामोन्दर्यसुभगा महामृत्युविनाशिनी । ब्रह्मविष्णसुरेन्द्रादिवन्दिता पापहारिणी ॥ ७ ॥ सर्वतीर्थमयी देवी स्वर्णरत्नादिदायिनी । मर्वलोकमयी देवी सर्वलोकवशंकरी ॥ ८॥ १ख. 'सृना कन्द । २ ख. मधारिका । ३ ख. तन्त्ररू। ४ क. विधिः। ५ स. रुमः । ६ ख. व संस्थं तु । ७ क. 'वाग्गुम्फपददा । ८ ख. पुस्तके 'दिमहता. मिति पाठान्तरन् । ५ प वक्षेत्रम° । १० ख. 'राजब ० ·ईश्वरपोर्क [२विवीय पर सर्वक्षेत्रमयी देवी सर्वकायार्थसाधिका । महामोक्षप्रा शान्ता महामुक्तिप्रदायिनी ॥ ९॥ पत्रकोटिसहौस्तु जिहाकोटिशतैरपि । वर्णितुं नैव शक्येयं विधेयं यक्षरी पैरा ॥१०॥ पञ्चवक्त्रेण जिलाभिः पञ्चमि व शैक्यते । वॉग्भवेनेन्दुमहसा वागीशत्वप्रदायिनी ॥ ११॥ कामराजेन बीजेन शक्रगोपस्फुरत्त्विा । त्रैलोक्यं मोहयन्तीयं शक्तिबीजेन सुबते ॥ १९ ॥ स्फुरत्सवर्णवर्णेन सौभाग्यं तस्य मन्दिरे । एतस्याः साधनं देवि कथयामि समासतः ॥ १३॥ प्रातात्थाय देवेशि ब्रह्मरन्ध्र निजं गरुम् । स्मृत्वा देवीमयो मूखा तरप्रभापटलामलः ॥१४॥ स्नानकर्म ततः कुर्यान्मूलमन्त्रं स्मरन्बुधः। त्रिवारमअलौ वारि मन्त्रयित्वा तु मूर्धनि ॥ १५॥ निक्षिपेत्परमेशानि त्रिधा चाऽऽचम्य तर्पयेत् । त्रिधा च प्रोक्षयेद्देहं मर्यायाय निवेदयेत् ॥ १६ ॥ मूलमन्त्रेण देवोश मूर्यमन्त्रेण वा प्रिये । शिवनीजं बलिसंस्थं वामनेत्रविभूषितम् ॥ १७ ॥ विन्दुनोदसमायुक्तं हंसःपदमथोचरेत् । अनेन मनुना दवि सूर्यायाय निवेदयेत् ॥ १८ ॥ यथाशक्त्या जपेन्मन्त्रं गायत्री परमेश्वरीम् । मूलवियायमुच्चार्य वागीश्वरि च विद्महे ॥ १९॥ द्वितीयं बीजमुच्चार्य कामेश्वरि च धीमहि । तृतीयं बीजमुच्चार्य तन्नः शतिः प्रचोदयात् ॥ २० ॥ यथाशक्त्या जपेत्पश्चाद्यागमण्डपमाविशेत् । धातारं च विधातारं गणतं च यमुनां वथा ॥ २१ ॥ द्वारभियं देहली च पुरुषं वास्तुसंहकम् । संपूज्य परमेशानि पूजयेदासनं बुधः ॥ २२ ॥ १ ख. सर्वानन्दम । २ ख. 'दा नित्यं म । ३ स. 'हा भोग । ४. पदा सताम् । ५ ख. मसा । ६ ख. श्राव्यते । ७ ख. वाग्वीजेने । ८. 'पपरे क. नामस । १० स. 'थो लिखेत् । ११ ख. 'पेत्पश्चादाय । १२. रमाक्षरी।

·[विवीयः पटलः] ज्ञानाणंवतन्त्रम् । ५ पराबीजं समुच्चार्य ततश्चाऽऽधारपूर्वकम् । शक्तीतिपदमालिख्य कमलासनमालिखेत् ॥ २३ ॥ न्तं नमःपदं कृत्वा चाऽऽसनस्य मनुः प्रिये । उपविश्य ततो दवि भूतान्रसंत्रासयेद्बुधः ॥ २४ ॥ भूतशुद्धिविधि कर्यात्प्राणायामक्रमेण तु । वायुवीजं समुच्चार्य षट्कोणादागतं महत् ॥ २५ ॥ कृष्णवर्ण महेशानि शोषयेत्तेन वै तनुम् । आसने सम्यगासीनो वामेनाऽऽपूर्य चोदरम् ॥ २६ ॥ कुम्भकेन त्रिरावृत्त्या दक्षिणेन च रेचयेत् । कनिष्ठानामिकाङ्गुष्ठेयंत्रासापुटधारणम् ॥ २७ ॥ प्राणायामः स विज्ञेयस्तजनीमध्यमे विना। धामकुक्षिस्थितं पापपुरुषं कज्जलप्रभम् ॥ २८ ॥ ब्रह्महत्या शिरो यस्य स्वर्णस्तेयं भुजद्वयम् । सरापानहृदा युक्तं गुरुतल्पकटिद्वयम् ॥ २९ ॥ *तत्संसर्गिपदद्वंद्वमङ्ग प्रत्यङ्गपातकम् । उपपातकरोमाणं कृष्णश्मशविलोचनम् ॥ ३० ॥ सगचर्मधरं कुद्धं कुक्षौ पापं विचिन्तयेत् । शोषयेद्वायुवीजेन देहं च परमेश्वरि ॥ ३१॥ पापेन सहितं शुष्कं कृत्वा तेन क्रमेण हि । पहिबाजेन संदग्धं पापेन सहितं शिवे ॥ ३२ ॥ पापेन रहितं पश्चात्प्लावयेदमृताम्बुना । प्राणप्रतिष्ठामन्त्रेण जीवं देहे निधापयेत् ॥ ३३ ॥ मुसवृत्तं समुच्चार्य हंसस्तु विपरीततः । उच्चरेत्परमेशानि विद्ययं यक्षरी भवेत् ॥ ३४ ॥ प्राणप्रतिष्टामन्त्रोऽयं सर्वकर्माणि साधयेत् । तेनेव विधिना देवि स्थिरी कुर्यानिजां तनुम् ॥ १५ ॥ विशुद्धदेहो देवोश न्यासं कुर्यात्समाहितः । ऋषिरस्य महेशानि दक्षिणामूर्तिरव्ययः॥ ३६ ॥ * इदमध स्व. पुस्तके नास्ति. १ स. °माणमङ्गप्रत्यङ्गपातकम् । २ क. येत्तेन नी । ३ ख. तात्मना । ४ क. 'कर्मनि। ५ स. चैष ।

·ईश्वरप्रोक्तं- द्वितीयः पर म्यसेच्छिरमि पूज्यत्वात्पतिश्छन्दो मुखे प्रिये । देवता हृदये बाला त्रिपुरा परमेश्वरी ॥ ३७॥ पीजं तु वाग्भवं शक्तिस्तातयं कीलकं तथा । कामराज महेशानि छन्दोन्यास उदाहृतः ॥ ३८ ॥ नाभ्यादिपादपर्यन्तं गलादानाभि चापरम् । मूर्धादिगलपर्यन्तं व्यक्षरी विन्यसेत्कमात् ॥ ३९ ॥ वामपाणितले चैकं दक्षपाणितले तथा । उभयोः संपुटे विद्यां त्रिवीजां विन्यसेत्प्रिये ॥ ४० ॥ पञ्च बाणान्क्रमेणैव कराङ्गालिषु विन्यसेत् । अछादिकनिष्ठान्तं क्रमेण परमेश्वरि ॥ ४१ ॥ थान्तद्यं समालिख्य वह्निसंस्थं क्रमेण हि। मुखवृत्तेन नेत्रेण वामेन परिमण्डितम् ॥ ४२ ॥ पाणद्वयमिदं प्रोक्तं मादनं भूमिसंस्थितम् । चतुर्थस्वरबिन्दाढयं नादरूपं वरानने ॥४३॥ फान्तं क्रमसमायुक्तं वामकर्णविभूषितम् । विन्दुनादसमायुक्तं सर्गवांश्चन्द्रमाः प्रिये ॥ ४४ ॥ पश बाणा महेशानि नामानि शृणु पार्वति । क्षोमणद्रावणौ देवि तथा कर्षणसंज्ञकः ॥ ४५ ॥ वश्योन्मादो क्रमेणव नामानि परमेश्वरि । कामास्तत्रैव विज्ञेयास्तेषां बीजानि संशणु ॥ ४६॥ पराबीजं मध्यबाणं वाग्भवं परमेश्वरि । तुर्यवाणं ततश्चैव स्त्रीबीजं च क्रमात्प्रिये ॥ ४७ ॥ पश्च कार्मा इमे देवि नामानि हाणु वल्लभे । काममन्मथकन्दर्पमकरध्वजसंज्ञकाः ॥ ४८ ॥ मीनकेतुमहेशानि पश्चमः परिकीर्तितः । एतान्विन्यस्य देवेशि करन्यासं ततः परम् ॥ ४९ ॥ मूलविद्यां द्विरावृत्त्या सर्वाङ्गुलितलेषु च । पडङ्गक्रमयोगेण मातृकां विन्यसेत्ततः ॥ ५० ॥ १ स्व. चैव । २ ख. विधाबीजानि वि । ३ ख. बाण इमे विद्धि ना। ४ क. मेन। ख. °णं च र्तुथ स्पास्नी । ६ क. मान्म हेशानि ना ।

·(शहवीयः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम्। मातृकां गणु देवशि म्यासात्पापनिकृन्तनीम् । ऋपिब्रह्माऽस्य मन्त्रस्य गायत्रं छन्द उच्यते ॥ ५१ ॥ देवता मातृका देवि बीजं व्यञ्जनसंचयः। शक्तयस्तु स्वरा देवि षडङ्गन्यासमाचरेत् ॥ ५२ । अंआंमध्ये कवर्ग च इंईमध्ये चवर्गकम् । उंऊंमध्ये टवर्ग च ऐऐमध्ये तवर्गकम् ॥ ५३॥ ओजमध्ये पवर्ग च क्रमेण परमेश्वरि । अनुस्वारविसन्तेि यशवर्गौ सलक्षको ॥ ५४ ॥ हृदयं च शिरो देवि शिखां च कवचं ततः । नेत्रमस्त्रं न्यसेन्डेन्तं नमःस्वाहाक्रमेण तु ॥ ५५ ॥ वषड्ढुंवौषडन्तं च फडन्तं योजयेत्प्रिये । पडङ्गोऽयं मातृकायाः सर्वपापहरः स्मृतः ॥ ५६ ॥ ध्यष्टपत्राम्बुजे कण्ठे स्वरान्पोडश विन्यसेत् । द्वादशच्छदहृत्पने कादीन्द्वादश विन्यसेत् ॥ ५७ ॥ दशपत्राम्बुजे नाभौ डकारादीन्यसेदश । षट्पत्रे लिङ्ग-संस्थे च बकारादीन्न्यसेच्च षट् ॥ ५८ ॥ आधारे चतरो वर्णान्न्यसेद्वार्दीश्चतर्दले। हक्षौ भूमध्यगे पझे द्विदले विन्यसेत्प्रिये ॥ ५९॥ इत्यन्तर्मातृकां न्यस्य सर्वाङ्गन्यासमाचरेत् । मूर्धनि मुखवृत्ते च नेत्रकर्णेषु पार्वति ॥ ६ ॥ मासागण्डोष्ठदन्तेषु मर्धास्येषु च विन्यसेत् । पाणिपादयुगस्यान्ते संध्यग्रेषु कमांत्प्रिये ॥ ६॥ पार्श्वद्वये पृष्ठनाभिजठरेषु क्रमान्यसेत् । यादीन्सधातुकान्दोवि क्रमेणैव ततो न्यसेत् ॥ १२ ॥ त्वगसग्मांसमेदोस्थिमज्जाशुकाणि धातवः। प्राणात्माँ चैव जीवात्मा परमात्मा च विन्यसेत् ॥ १३ ॥ हृदये बाहुमूले च तथाऽपरगले प्रिये । कक्षयोहृदयप्रान्ते पाणिपादयुगे तथा ॥ ६४ ॥ जठराननयोर्देवि व्यापकं च क्रमान्यसेत् । पञ्चाशद्वर्णरूपां च कन्दर्पशशिभूषणाम् ॥ १५ ॥ १ स. सताम् । २ ख. °से । हंक्षौ । ३ ख. °मान्न्यसेत् । ४ ख. रमानं जी । ५स. 'ला तथा च क्रमतो न्य।

·ईश्वरप्रोक्त- (वीपः परम हाद्धस्फटिकसंकाशा शुद्धीमविराजिताम् । मुक्तावरस्फरभूषां जपमालां कमण्डलुम् ॥ ६ ॥ पुस्तकं वरदानं च बिभ्रती परमेश्वरीम् । एवं ध्यावा न्यसेत्पश्चाद्विद्यान्यासं सुरेश्वरि ॥६७ ॥ कुर्वीत देहसंनाहं त्रिमिवीजैः क्रमात्प्रिये । करयोविन्यसेदादौ मणिबन्धे तेले नखे ॥ ६८ ॥ दक्षे वामे च विन्यस्य कक्षकर्पूरपाणिषु । पुनर्दक्षे च वामे च पादयोश्च तथा न्यसेत् ॥ १९॥ नादान्त हृदये लिङ्गे न्यसेदवि ततः परम् । एतेष्वङ्गेषु देवेशि संहारक्रमतो न्यसेत् ॥ ७ ॥ विद्यां सृष्टिक्रमेणैव जानीहि परमेश्वरि । ततो न्यसेन्महादोव नवयोन्यङ्किताभिधम् ॥ १॥ कर्णयोश्चुबुके भूयः शङ्खयोर्मुखमण्डले । नेत्रयोनासिकायर्या च बाहुयग्मे हृदि प्रिये ॥ ७२ ॥ तथा कूपरयो मौ जान्वोरन्धनि विन्यसेत् । पादयोदेवि गुह्ये च पार्श्वयोहत्स्तनद्वये ॥ ७३ ॥ कण्ठे च नवयोन्याख्यं न्यसेदीजत्रयात्मकम् । पडङ्गमाचरेदेवि द्विरावृत्त्या क्रमेण तु ॥ ७४ ॥ त्रिधेकदशकत्रिद्विसंख्यया शैलसंभवे । अग्लीनां पुनर्देवि बाणाकामांश्च विन्यसेत् ॥ ७५ ॥ ललाटगलहनाभिमूलाधारेषु वै क्रमात् । मूलन व्यापकं कृत्वा प्राणायाम समाचरेत् ॥ ७६ ॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे वालान्यासविधिर्नाम द्वितीयः पटलः॥२॥ भथ तृतीयः पठेलः । ईश्वर उवाच- एवं विन्यस्तदेहः सन्समाहितमनास्ततः । अन्तर्यागविधिं कुर्यात्साक्षाद्वयमयं प्रिये ॥१॥ १ क. सेहेवि पश्वा । २ क. या सु । ३ क. तलामके । ४ ख. कहित्रिमं । ५ °वं सन्यस्तदे। MRAPA ·[३ तृतीयः पटलः ज्ञानाणवतन्त्रम् । मूलाधारे मूलविद्यां विद्युत्कोटिसमप्रभाम् । सूर्यकोटिप्रतीकाशां चन्द्रकोटिद्रवां प्रिये ॥२॥ विसतन्तुस्वरूपां तां बिन्दुत्रिवलयां प्रिये । ., ऊर्वशक्तिनिपातेन सहजेन वरानने ॥ ३ ॥ मलशक्तिदृढत्वेन मध्यबीजप्रबोधतः । परमानन्दसंदोहमानन्दं चिन्तयेत्पराम् ॥ ४ ॥ इत्यन्तर्यजनं कृत्वा बाह्यपूजां समाचरेत् । तत्र प्राङ्मुख आसीनश्चक्रोद्धारं समाचरेत् ॥ ५ ॥ सुस्थले श्रीभवे पट्टे लिखेयन्त्रमनुत्तमम् । ईशानादमिपर्यन्तमृजुरेखां समालिखेत् ॥ ६ ॥ इंशादमेस्तदग्राभ्यां रेखे आकृष्य देशिकः । एकीकृत्य च वारुण्यां शक्तिरेखा परा प्रिये ॥ ७ ॥ त्रिकोणाकाररूंपेयं तस्या उपरि संलिखेत् । त्रिकोणाकाररूंपात्त शक्तिद्वयमदाहृतम् ॥ ८ ॥ पूर्वशक्त्यग्रभागे तु मानयष्टिवदालिखेत् । रेखां तु परमेशानि वायुराक्षसकोणगाम् ॥ ९ ॥ संधिभेदक्रमणैव तयोः शक्त्योस्ततः परम् । रेखे आकथ्य कोणाभ्यां तदनात्पूर्वगे कुरु ॥ १० ॥ बहानिमण्डलमेतत्त पूर्वाग्रं वीरवन्दिते । एकन वहूनिना शक्तिद्वयनतद्भवत्प्रिये ॥ ११ ॥ नवयोनिविशोभाढयं चक्रराजमिदं प्रिये । सर्वसौभाग्यजनकं सर्वैश्वर्यप्रदायकम् ॥ १२ ॥ सर्वसिद्धिप्रदं रोगहरणं धनदायकम् । एतबाह्ये तु संलेख्यं वृत्तं पूर्णेन्दुसंनिभम् ॥ १३ ॥ तल्लममधपत्रं च अन्थिभिश्चाष्टभिर्युतम् । ग्रन्थयः प्रणवाभ्यां च संपुटत्वेन कारयेत् ॥ १४ ॥ प्रन्थयः कुलिशा ज्ञेयाः प्रणवैरेव सुबते । निशलाष्टकमालिख्य चतुरनं लिखेत्प्रिये ॥ १५॥ १ स्व. ध्यशक्तिप्र' । २ ख. °त् । श्रीखण्डसंभवे पॅट्टे स्थापयेयन्त्रमुत्त । ३ स. तस्योपरि च सं । ४ ख. रूपं तु श। 3 ·। . ईश्वरप्रोक्तं- [३तृतीय परंड:) चतुर्दारविशोभाढयं सर्वानन्दकरं तथा । हसौःकारं त्रिकोणान्तः संलिख्य वरवर्णिनि ॥ १६ ॥ कामबीजं मध्यमं यदष्टकोणेषु संलिखेत् । स्वरान्पोडश देवोशि युग्मयुग्मप्रभेदतः॥ १७ ॥ दलाष्ठकेषु संलिख्य पश्चिमादिप्रदक्षिणम् । ग्रन्थिस्थानेषु वर्गाणां कादीनां परमेश्वरि ॥ १८ ॥ विलिखेत्सप्तसंख्यानामायाण क्रमतः प्रिये । क्षकारमष्ट मे योज्यं शेषान्वर्णान्भेण तु ॥ १९ ॥ त्रिशूलाग्रेषु संलिख्य पश्चिमादिक्रमेण तु । तबाह्ये मातृकावृत्तं विलिख्य परमेश्वरि ॥ २० ॥ चतुरस्र महेशानि मातृकां कामगर्भिताम् । विलिख्य पूजयेद्यन्त्र हेमरौप्यादिपट्टके ॥ २१ ॥ ताने वा दर्पले ताणे काश्मीरप्रमवेऽपि वा। चन्दनाद्यन्विते भूमी कुङ्कमेनाथ वा पुनः ॥ २२ ॥ सिन्दूररजसा वाऽपि कस्तूरीघसृणेन्दुभिः । भूर्जे गोरोचनाद्रव्यैः कल्पितं मानसेऽथ वा ॥ २३ ।। सुवर्णरत्मलेखिन्या सर्वकार्यार्थसाधेकः । विलिख्य यन्त्रं देवोश पूजाद्रव्यैः प्रपूजयेत ॥ २४ ॥ कलागमक्रमेणैव ध्यात्वा ब्रह्मविकाशिनीम् । मूलादिब्रह्मरन्ध्रान्तं बिसतन्ततनीयसीम् ॥ २५ ।। *उद्यदादित्यरुचिरां स्मरेदशभशान्तये । भ्रमभ्रमरनीलाभधम्मिल्लामलपुष्पिणीम् ॥ २६ ॥ ब्रह्मरन्धरस्फरद्भङ्गमुक्तारेखाविराजिताम् । मुक्तारेखालसद्रत्नतिलकां मुकटोज्ज्वलाम् ॥ २७ ॥ विशद्धमुक्तारत्नाढ्यां चन्द्ररेखाकिरीटिनीम् । भ्रमभ्रमरनीलाभनयनत्रयराजिनीम् ।। २८ ।। सूर्यभास्वन्महारत्नकुण्डलालंकृतां पराम् । शुक्राकारस्फरन्मुक्ताहारभूषणभूषिताम् ॥ २९ ॥ इदमधैं ख. पुस्तके नास्ति । १ स. ग्रन्धि स्था । २ क स्थाने । ३ ख. था। चारुपीठेऽथ बा भू । ४ स. पुरसुवगरुचन्दनैः। ५ स. धकम । वि।

·४ चतुर्थः परः] ज्ञानाणवतन्त्रम् । प्रैवेयाङ्गमुक्तामिः स्फुरत्कान्तिविराजिताम् । गङ्गातरङ्गकपूरशुभ्राम्बरविराजिताम् ॥ ३० ॥ श्रीखण्डवल्लीसदृशबाहुवल्लीविराजिताम् । कङ्कणादिलसद्भुषां मणिबन्धलसत्प्रभाम् ॥ ३१ ॥ प्रवालपल्लवाकारपाणिपल्लवराजिताम् । वजवैदूर्यमुक्तालिमेखलां विमलप्रमाम् ॥ १२ ॥ रक्तोत्पलदलाकारपादपल्लवभूषिताम् । नक्षत्रमालासंकाशेमक्तामञ्जीरमण्डिताम् ॥ ३३ ॥ वामेन पाणिनैकेन पुस्तकं चापरेण तु । अभयं च प्रयच्छन्ती साधकाय वरानने ॥ ३४ ॥ अक्षमालां च वरदं दक्षपाणिद्वयेन हि । दधतीं चिन्तयेद्देवीं वश्यसौभाग्यवाक्प्रदाम् ॥ ३५ ॥ क्षीरकुन्देन्दुधवलां प्रसन्नां संस्मरेत्प्रिये ॥ ३६ ॥ इति श्रीम-ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे त्रिपुरेश्वरीध्यानं नाम तृतीयः पटलः ॥ ३ ॥ अथ चतुर्थः पटलः । श्रीदेव्यवाच- चक्रमण्डलमाख्यातं न पूजा तत्र मण्डले । कथिता परमेशान श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १ ॥ ईश्वर उवाच-- गणु देवि प्रवक्ष्यामि पूजामण्डलमुत्तमम् । पीठपूजा विधायाऽऽदौ रविदेवीविराजिताम् ॥ २ ॥ यामा ज्येष्ठा च रौद्री घ अम्बिकेच्छा ततः परम् । ज्ञाना किया कुजिका च ऋद्धिश्चैव विषनिका ॥३॥ दूतरी चैव आनन्दा देवि द्वादश शक्तयः। मुक्ताफलामलमणिस्फुरच्छत्रं शशिप्रभम् ॥ ४ ॥ गङ्गातरङ्गधवलं चामरद्वयमद्रिजे । नवरत्नस्फरद्दीप्ति ताम्बूलस्य करण्डकम् ॥ ५ ॥ १ ख. दपत्रालिस्फु' । २ क. °न्तिजितामृता । ३ ख. °न्धमणिप्र। ४ ख. मेर- हासि । ५ ख. शमञजुम । ६ ख. विवेदवि ।

·१२ ईश्वरप्रोक्तं- [४ चतुर्थः पटलः] मल्लिकामालतीजातीशतपत्रादिदामभिः पूर्ण रत्नमयं भाण्डं तथाऽलंकारपूरिताम् ॥ ६ ॥ पेटिकां ग्यजनद्वंद्वं नवरत्नाभिभूषितम् । नीलकण्ठस्य पिच्छैस्तु तथोशीरबिराजितम् ॥ ७ ॥ कर्पूरमृगनाभ्याढयं कुकुमक्षोदमण्डितम् । चषकं स्वर्णरचितं कडूती हीरराजिताम् ॥ ८ ॥ कज्जलस्य शलाकां च करण्डं चन्द्रपूरितम् । दधानाः परमेशानि शक्तयः पीठसंस्थिताः ॥ ९॥ पूर्वादिपरितः पूज्या रविसंख्या वरानने । संपज्य मध्ये देवेशि प्रेतसिंहासनं यजेत् ॥ १० ॥ रत्नस्वर्णाकृति स्फारं दीप्तिमच्छुद्धमव्ययम् । पश्चप्रेतासनं साक्षान्मोक्षदायि न संशयः ॥ ११ ॥ श्रीदेव्यवाच-- पश्च प्रेतान्महेशान ब्रूहि तेषां तु कारणम् । निर्जीवा अविनाशास्ते नित्यरूपाः कथं विभो ॥ १२ ॥ निर्जीवे नाश एवास्ति ते कथं नित्यतां गताः । ईश्वर उवाच-- साधु पृष्टं त्वया भद्रे पश्चप्रेतमयं कथम् ॥ १३ ॥ ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः । पञ्च प्रेता बरारोहे निश्चला एव सर्वदा ॥ १४ ॥ ब्रह्मणः परमेशानि मातृत्वं सृष्टिरूपकम् । वामाशक्तस्तु विज्ञेयं ब्रह्मा प्रेतो न संशयः ॥ १५॥ शिवस्य करणं नास्ति शक्तेस्तु करणं सदा । ब्रह्माण्डलक्षनिर्माणं जायते शक्तितः प्रिये ॥ १६ ॥ अत एव महेशानि ब्रह्मा प्रेतो न संशयः। विष्णौ च पालनं नास्ति पालयन्ती परा शिवा ॥ १७ ॥ ज्येष्ठाभिधा महेशानि सैव विष्णुरितीरिता। विष्णुस्तु निश्चलो देवि वैष्णवी व्याप्तिकारिणी ॥ *पालयन्ती जगत्सर्वं विश्वनाटककारिणी ॥ १८॥ * इदमध ख. पुस्तके। १ स. 'दिकैः शुभैः । २ क्र. पूर्णम् । ३ क. विभिः स्फा । ४ ख. नि फर्तृत्वं । ५ ख. °नि विष्णुशक्तिरि ।

·चितुर्ष . पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । अत एव महेशानि विष्णुः प्रेतो न संशयः। रुवस्तु परमं तत्त्वं शिवो निश्चल एव हि ॥ १९ ॥ प्रसन्ती रुद्रशक्तिस्तु तमोरूपा वरानने । गणत्रयं शिवे नास्ति गुणातीतः परेश्वरः ॥ २० ॥ निर्गणस्य कथं ग्रामो निश्चलस्य वरानने । असन्ती रुद्रशक्तिस्तु त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ २१ ॥ ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च गुणातीताः सदा प्रिये । सगुणाः परमेशानि सृष्टिस्थितिलयात्मकाः ॥ २२ ॥ ईश्वरोऽपि वरारोहे महाप्रेतः सदाऽनघे । शिवे निश्चलता कस्मादीश्वरत्वं भवेत्प्रिये ॥ २३ ॥ यः कर्ता च स्वयं हर्ता स ईशो नान्यथा भवेत् । कर्तृहर्तृत्वयगुलं निश्चले न हि मुन्दरि ॥ २४ ॥ ईश्वरत्वं शिवायां तु न शिवे परमेश्वरि । अत एव महाप्रेत भरो नान्यथा भवेत् ॥ २५॥ सदाशिवो महाप्रेतः केवलं निश्चलः प्रिये । भव्यक्तः परमानन्दो प्रमानन्दमयी शिवा ॥ २६ ॥ शक्रया विना शिवे देवि'वासना न प्रवर्तते । मत एव महेशानि महाप्रेतासनं यजेत् ॥ २७ ॥ पक्रमध्ये स्थितं बीजं सदाशिवमहापदम् । प्रेतपद्मासनं सन्तं हन्मनुमनरीरितः ॥ २८ ॥ महासनस्य मन्त्रोऽयं कलाणः परमेश्वरि । सिंहासनं समभ्यर्थ्य ततश्चाऽऽवाहनं कुरु ॥ २९ ॥ पामारीकमेणैव मूलादिब्रह्मरन्धरगाम् । संपिकला परेशानि सर्वज्ञां कुलसुन्दरीम् ॥ ३० ॥ भावास चकमध्ये तु तर्पयेरकुलसन्दरीम् । भावाहनादिमुद्रास्तु कथयामि तवान ॥ ११ ॥ अध्यांजलिमषः कुर्यादियमावाहनी भवेत् । इयं तु विपरीता स्यातदा वै स्थापनी मता ॥ ३२ ॥ १ ख. शिवे नि । २ ख. त्वं प्रपेदिरे। ३ ख. निर्मलं भवेत् । । ४ ख. 'मयः शिश। ५..शिवा । ६ स.वि न किंचिदपि । ७. भवेत् । स. 'तः । महायतस्य म १९ क. लिगलि । - ·ईश्वरप्राक्तं- [४चतुर्थः पटलः मिलिवं मुष्टियुगलं संनिधापनरूपिणी । अन्तरोडमुष्टिभ्यां संनिरोधनरूपिणी ॥ ३३॥ एतस्या एव मुद्रायास्तजन्यौ सरले यदा । सव्यापसव्यभ्रमणान्मंद्रेयमवगुण्ठनी ॥ ३४ ॥ भगमन्त्रैर्य सेहेवि देव्यङ्ग साधकोत्तमः । संकलीकरणं नाम मुद्रेयं व्याप्तिकारिणी ॥ ३५॥ करावेकत्र संयोज्यावङ्गुष्ठौ बन्धयेत्प्रिये । परमीकरणं माम मुद्रेयं तु ततः परम् ॥ ३६ ॥ परिवर्य करौ पश्चात्तर्जनीमध्यमायुगम् । कमिष्ठानामिकायुग्मं परस्परयुतं कुरु ॥ ३७ ॥ धेनुमद्रेयमाख्याता अमृतीकरणं भवेत् । एताः साधारणा मुद्रा दर्शयित्वा ततः परम् ॥ ३८॥ परदाभयमुद्रे च वरदाभयवत्प्रिये । पुस्तकवद्वामकरं कुर्यात्समतलं प्रिये ॥ ३९ ॥ पुस्तकं नाम मुद्रेयं वाग्विलासं प्रयच्छति । तर्जन्यष्ठयोगे तु दक्षहस्ते तु पार्वति ॥ ४० ॥ अक्षमालेति मुद्रेयं ज्ञानमुद्रा च वै भवेत् । मुष्टिं पध्वा दक्षकरे तर्जन्यकुशरूपिणी ॥ ४१ ॥ भाकुशाख्या महामुद्रा त्रैलोक्याकर्षिणी भवेत् । वर्जनीयुगलं देवि वामांसे शङ्खलाकृति ॥ ४२ ॥ पाशमुद्रा समाख्याती त्रैलोक्याकर्षणक्षमा यथा हस्तगतं चापं तथा हस्तं कुरु प्रिये ॥ ४३ ॥ चापर्मुद्रेयमाख्याता वामहस्ते व्यवस्थिता । यथा हस्तगतो बाणस्तथा हस्तं कुरु प्रिये ॥ ४४ ॥ पाणमुद्रेयमाख्याता रिपुवर्गनिकृन्तनी । वामहस्ततलं दवि कपालाकृति कारयेत् ॥४५॥ कपालमुद्रा देवोश देव्यानन्दकरी सदा । हस्ताभ्यां कमलाकारो यदा तत्कमलं भवेत् ॥ ४६॥ १. गुलमु । २ ख. दा। अवगुण्ठनमुद्रेयं परितो भ्रमतो यहा । अ । ३ ख. बोज्य चाऽऽरातिकमिदं प्रिये । प । ४ क. °रणे भ° । ५ क. घामाङ्गेन ।

·। ४तायः पटेलः] ज्ञानाणवतन्त्रम् । १५ एषा कमलमुद्रा च लक्ष्मीवृद्धिकरी मता। इति चाऽऽयुधमुद्रास्तु दर्शयित्वा वरानने ॥४७॥ गन्धपुष्पाक्षतादीनि दयास्त्रीसहितः सदा । उपचारैरलंकारैस्तोषयेत्परमेश्वरीम् ॥४८॥ लयानं कल्पयंदहे सम्यक्संतर्पयेच्छिवाम् । परिवारार्चनं पश्चादादावङ्गाकर्ति प्रिये ॥ ४९ ॥ गुरुपूजानन्तरं तु प्रथमं गुरुमर्चयेत् । प्राग्योनिमध्ययोन्योस्तु मध्ये निजगुरुं यजेत् ॥ ५० ॥ विशेषमुद्रां देवेशि दर्शयेत्सर्वसिद्धये । परिवर्त्य करौ सम्यक्तर्जनीवाहनी समे ॥ ५१ ॥ मध्यमे कुरु तन्मध्ये योजयेत्तदनन्तरम् । अन्योन्यानामिके देवि कनिष्ठे तु यथास्थिते ॥ ५९ ॥ अङ्गष्ठाम्यां योजिताभ्यां योन्याकारं तु कल्पयेत् । योनिमद्रेयमाख्याता परा त्रैलोक्यमातृका ॥ ५३॥ इयमेव हृदि क्षिप्ता त्रैलोक्यक्षोभिणी भवेत् । त्रैलोक्यद्राविणी नाम मुखस्था परमेश्वरि ॥ ५४ ॥ भूमध्यस्था महादेवि त्रैलोक्याकर्षिणी भवेत् । ललाटस्था महादेवि त्रैलोक्यवशकारिणी॥ ५५ ॥ ब्रह्मरन्ध्रस्थिता देवि' त्रैलोक्योन्मादकारिणी। पञ्चमुद्रामयीं मुद्रां योनिमुद्री च दर्शयेत् ॥ ५६ ॥ ततः पडङ्गावरणं परितः पीठमद्रिजे । अग्नीशासरवायव्यमध्ये दिक्षु च पूजयेत् ॥ ५७ ॥ अग्रकोणे रति यष्ट्वा प्रीतिमुत्तरकोणके। मनोभवां दक्षकोणे ततो बाणान्समर्चयेत् ॥ ५८ ॥ उत्तरस्यां द्वयं देवि दक्षिणस्यां दिशि द्वयम् । अग्रे चैकं कमेणैव बाणान्पश्चर्याद्रिजे यजेत् ॥ ५ ॥ पञ्च कामांस्तथा देवि बाणवत्परिपूजयेत् । अनङ्गकुसुमां देवि तथाऽनङ्गादिमेखलाम् ॥ ६ ॥ १ क. गुरुं पूज्यान । २ ख. र्जन्यौ वामने स । ३ ख. वि सर्वाल्हादकरी मता। । ४ ख. °द्रां प्रद।

·६ ईश्वरप्रोक्तं- पू: पर: अनामदनां पश्चादनङ्गमदनातुराम् । समगां पञ्चमी देवि भगां च भगसर्पिणीम् ॥ ६॥ मगमाला महादेवि पूर्वादिक्रमतो यजेत् । अयोनिषु देवोशि ततो बाहम्यादिका यजेत् ॥ ६२ ॥ युग्मयग्मप्रभेदेन वसपने वरानने । असिताङ्ग तथा माहीं रुरु माहेश्वरी प्रिये ॥१३॥ वर्ण कोमांरिकां चैव क्रोध वैष्णवदेवताम् । उन्मत्तं चैव वाराही माहेन्द्री च कपालिनम् ॥ १४॥ भीषणं चैव चामुण्डां संहारं चाष्टमं यजेत् । महालक्ष्मी महादवि युग्मानि परिपूजयेत् ॥ १५ ॥ पश्रिमादिक्रमेणैव ततः पीठाष्टकं यजेत् । कामरूपं च मलयं ततः कोलगिरि तथा ॥ १६ ॥ कुलान्तकं चं चौहारं जालंधरमतः परम् । उड्डीयानं देवकूटं पीठाष्टकमिदं कमात् ॥ १७ ॥ प्रन्थिस्थानेषु संपूज्यं पश्चिमादिक्रमेण तु । प्रिलं परितो देवि मातृकावृत्तमण्डले ॥ १८ ॥ भैरवा दश संपूज्याः पश्चिमादिक्रमारिप्रये । हेतुकं चैव वेतालं तन्मथ्ये त्रिपुरान्तकम् ॥ ६९ ॥ अभिजिलं च कालान्तं तथा चैव कपालिनम् । एकपादं मीमरूपं मलयं हाटकेश्वरम् ॥ ७० ॥ दशाभ्यच्च॑ महादेवि भैरवान्मातृमण्डले । चतरने महेशानि लोकपालाष्टकं यजेत् ॥ ७१ ॥ इन्द्रममिं यमं देवि राक्षसं वरुणं तथा । पायं कुबेरमीशानं पूर्वादिक्रमतो यजेत् ॥ ७२ ॥ ब्रह्माणं चैव विष्णं च ऊर्धाधः कमतो यजेत् । वांकारं पूर्वमुच्चार्य बटुकाय नमो लिखेत् ॥ ७ ॥ यांकारं बीजमुच्चार्य योगिनीभ्यो नमस्तथा। क्षांकारं बीजमुच्चार्य क्षेत्रपालाय वै नमः ॥ ७४ ॥ गांकारं पीजमुच्चार्य ततो गणपतिं लिखेत् । छन्तं नमः पश्चिमादिदिक्षु पूज्याः क्रमेण तु ॥ ७५ ॥ १ख. 'ठार्चनं य । २ ख. च चोहा । ३ ख. “म् । ओडिया। ५. 'रूपमा हा । ५ त् । ब्लौंकार बीजमु । ६ ख. 'मः । गका । ७ ख. यजेतु !

·[५३श्चम . पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । १७ चतुरस्रे तु संपूज्या विदिक्षु परमेश्वरि । वायव्यादिक्रमेणैव वक्ष्यमाणा महेश्वरि ॥ ७६ ॥ वसवो द्वादशाऽऽदित्या रुद्राश्चैव ततः प्रिये सर्वे भूता वरारोहे क्रमेण परिपूजयेत् ॥ ७७ ॥ पूजां विधाय देवेशीमुपचारै': प्रपूजयेत । उत्तराभिमुखो भूत्वा यदा चकं प्रपूजयेत् ॥ ७८ ॥ उत्तराशा तदा देवि पूर्वाशैव व्यवस्थिता । पश्चिमाशामुखो देवि यदा चकं प्रपूजयेत् ॥ ७९ ॥ पश्चिमाशा तदा दोवि पूर्वाशैव व्यवस्थिता । दक्षिणाशामखो देवि यदा चकं प्रपूजयेत् ॥ ८० ॥ दक्षिणाशा ततो देवि पूर्वाशैव न संशयः ॥ ८१ ॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यात विपुरेश्वरीपूजाकाविधिनीम चतुर्थः पटलः॥४॥ अभ पञ्चमः पटलः । -- श्रीदेव्युवाच- कुमारीक्रम आख्यातो मुद्रासनसमन्वितः । इदानीं श्रोतुमिच्छामि बलिदानादिकं विभो ॥ १ ॥ ईश्वर उवाच-- धूपं विस्तारयेत्सम्यमूलमन्त्रं हृदि स्मरन् । वनस्पतिरसोत्पन्नो गन्धाढयो धूप उत्तमः ॥ २ ॥ आत्रेयः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम् । अनेन मनुना देवि देव्यै धूपं निवेदयत् ॥ ३ ॥ सुप्रकाशो महादीपः सर्वत्रातिनिरापहः । सबाह्याभ्यन्तरं ज्योतिर्दीपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥ ४ ॥ तथैव दीपमन्त्रोऽयं विद्यान्ते परमेश्वरि । आरात्रिकं ततः कर्यात्सर्वकार्यार्थसिद्धये ॥ ५॥ सौवर्णे राजते कांस्ये स्थालके परमेश्वरि । कुङ्कमेन लिखेत्पद्मं वसुपत्रं मनोहरम् ॥ ६ ॥ १ ख. २ः । पुनर्यजेत् । २ क. ° समुद्धरेत् ।

·ईश्वरप्रात- [५पश्चमः पटेल:) चन्द्ररूपं चरुं कृत्वा तन्मध्ये मस्तके शिवे । दीपमेकं विनिक्षिप्य वसपत्रेऽष्ट दीपकान् ॥ ७ ॥ यवगोधूममद्गादिरचिताशर्करायुतान् । चषकान्वितमुद्राभिः शोभितान्धतपूरितान् ॥ ८ ॥ अभिमन्य महेशानि रत्नेश्वर्या ततः परम् । श्रीबीजं च पराबीजं संलिख्य वरवर्णिनि ॥ ९ ॥ गसौ च मपनाः पश्चादिन्द्रस्थाः क्रमतः प्रिये । वामकर्णसमायुक्ता बिन्दुनादविभूपिताः ॥ १० ॥ बीजपञ्चकमेतत्त पञ्च रत्नानि सुन्दरि । पूर्वबीजे विलोमेन रत्नेशीयं नवाक्षरी ॥ ११ ॥ मूलमन्त्रेण चाभ्यच्च ततश्चाऽऽरात्रिकं चरेत् । स्थालकं तु समुदधृत्य मस्तकान्तं पुनःपुनः ॥ १२ ॥ नववारं महेशानि ततो 'नीराजनं चरेत । समस्तचकचकेशीयत दवि नवात्मिके ॥ १३ ॥ आरात्रिकमिदं देवि गृहाण मम सिद्धये । नीराजनमनुर्देवि विद्यान्ते प्रकटीकृतः ॥ १४ ॥ आरात्रिक महेशानि चकमुद्रा व्यवस्थिता । वामहस्ताङ्गुष्ठगर्भ कनिष्ठां दक्षिणां नयेत् ॥ १५ ॥ कनिष्ठागर्भगे वामे दक्षाङ्गुष्ठ विनिक्षिपेत् । अन्योन्यंकरयोदेवि चकमद्रेयमीरिता ॥ १६ ॥ आरात्रिकविधि कृत्वा नेवयं तु निवेदयेत् । गद्धस्फटिकसंकाशश्चन्द्ररश्मिसमप्रभः ॥ १७ ॥ लसत्तण्डल जो देवि चारुमृद्धोदनः प्रिये । हिजीरमरीचाढ्यैराक रुचिरः प्रिये ॥ १८ ॥ वटकः कुकुमाकारः पायसं हेमसंनिभम् । दुग्धगम्भीरसुभगं शर्करापूरपूरितम् ॥ १९ ॥ कपिलाघृतसंयुक्तं भूत्वङमण्डकाः प्रिये । शर्करालोलिना देवि सपं मद्दोद्भवं तथा ॥ २० ॥ नानाविधानि पेयानि व्यअनानि वहूनि च । इत्याद्यन्नरसोपेतं नैवेधं कल्पयेबयः ॥ २१ ॥ १ ख. °न्थयोगतो दे । २ क. कं रचितः प्रि .

·[पञ्चमः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रम् ।
१९
मनःकल्पितरूपं वा त्रिपुरायै निवेदयेत् ।
हेमपात्रगतं दिव्यं परमानं मुसंस्कृतम् ॥ २२ ॥
पश्चधा षडूसोपेतं गृहाण परमेश्वरि ।
विद्यान्ते परमेशानि नैवेद्यमनुरीरितः ॥ २३ ॥
परिषिच्य ततो देवि नित्यहा समाचरेत् ।
मूलमन्त्रेण देवेशि हुनेत्पश्चाऽऽहुतीः क्रमात् ॥ २४ ॥
प्राणापानौ तथा व्यान उदानश्च समानकः ।
एतत्स्वरूपं जानीयादाहुतीनां च पञ्चकम् ।। २५ ॥
पडाहुतीः षडङ्गेन नित्य होमोऽयमीरितः ।
नित्यहोमविधिं कृत्वा बलिदानविधि चरेत् ॥ २६ ॥
इशाने च तथाऽऽग्नये नैऋत्ये च तथा प्रिये ।
वायव्ये क्रमतो देवि मण्डलानां चतुष्टयम् ॥ २७ ॥
श्रीचक्रमभितो दवि त्रिकोणं व्योम चाऽऽलिखेत् ।
पूर्वमन्त्रः समभ्यर्च्य बटुकादिभिरद्रिजे ॥ २८ ॥
एह्यहि देवि पुत्रान्त बटुकान्तेऽथ नाथ च ।
कपिलान्ते जटाभार भासुगन्ते त्रिनेत्र च ॥ २९ ॥
ज्वालामुख च मान्ने बिनान्नाशय नाशय ।
सर्वोपचारसहितं बलिं गृह्न द्विधापदम् ॥ ३० ॥
वह्निजायान्वितो मन्त्री बटुकस्य उदाहृतः ।
अनेन विधिना देवि बटुकस्य बलिं प्रिये ॥ ६१ ॥
ऊर्ध्वं ब्रह्माण्डतो वा दिवि गगनतले भूतले निष्कले वा
पाताले वाऽनले वा सलिलपवनयोर्यत्र कुत्र स्थिता वा ॥
क्षेत्र पीठोपपीठादिषु च कृतपदा धूपदीपादिकेन
प्रीता देव्यः मदा नः शभवलिविधिना पान्तु वीरेन्द्रवन्याः ॥३२॥
एतदन्ते महेशानि यांबीजं योगिनी ततः ।
* स्वाहा सर्ववर्णान्त योगिनीपदमालिखेत् ॥३३॥
कवचं चास्त्रमालिश वहनिजायां पुनर्लिखेत् ।
अनेन मनुना देवि योगिनीनां बलिं हरेत् ॥ ३४ ॥
षड्दीर्घ वरसंभिन्नं क्षकारं विलिखत्प्रिये ।
स्थानक्षेत्रपदं पालधूपदीपादि चाऽऽलिखेत् ॥ ३५ ॥
सहितं वलिमालिख्य गृह्ण गृह ततो वदेत् ।
वनिजायान्वितो मन्त्रः क्षेत्रपालस्य सुन्दरि ॥ ३६ ॥

·- ॥ ईश्वरप्रोक्तं- [६ षष्ठः पटलः अनेन मनना देवि क्षेत्रपालबलिः स्मृतः । गांगींगूत्रयमालिख्य उन्तं गणपतिं ततः ॥ ३७ ॥ वरान्ते वरदान्ते च सर्वान्ते जनमालिखेत् । मे वशं चाऽऽनय प्रोच्य सर्वोपपदमालिखेत् ॥ ३८ ॥ चारान्ते सहितं चोक्त्वा बलिं गृह्ण द्विधापदम् । वहनिजायान्वितो मन्त्री गणपस्य बलिं हरेत् ॥३९॥ वामाङ्गुष्ठानामिकाभ्यां बदकस्य बलिं हरेत् । तर्जन्यनामिकां चैव मध्यकोपरि योजयेत् ॥ ४ योन्याकारेण वामेन योगिनीनां बलिभवेत् । *अङ्गुष्ठमध्यमानाम( मा ) योन्याकारण योजयेत् ॥४॥ वाममुष्टिं विधायाऽऽदी तर्जनीं सरलां कुरु । अनया मुद्रया देवि क्षेत्रपालबलिभवेत् ॥ ४२ ॥ तथा मुष्टेस्तु मध्यस्थामङ्गुली दण्डवत्कुरु । गजतुण्डा महामुद्रा गणपस्य बलिर्भवेत् ॥ ४३ ॥ अथ वा वामभागे मण्डलं चैकमालिखेत् । तत्रैव बलिदानं तु कुर्यात्सर्वार्थसिद्धये ॥ ४४ ॥ +आत्मविद्यां शिवस्तत्त्वैर्गुरुं संतर्य देवताम् । संतोष्याऽऽनन्दसहितः मर्वकर्माणि साधयेत् ॥ ४५ ॥ अनेन विधिना दवि पूजयेत्परमेश्वरीम् । पञ्चसिंहासनोनद्धां परमानन्दरूपिणीम् ॥ ४६॥ पञ्चसिंहामनोन्नद्धां चित्कलां चिन्तयेत्सदा । वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं हुनेत्प्रिये ॥ ४७ ॥ तर्षणं तु तथा कुर्यात्सर्वसौभाग्यवान्भवेत् ॥ ४८ ॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे विपुरेश्वरीयजनविधि प पश्चमः पटलः ॥५॥ तु अथ षष्ठः पटलः । श्रीदेव्युवाच-- पञ्चसिंहासनगता कथं सा त्रिपुरा परा । कथयस्व महेशान कथं सिंहासनं भवेत् ॥ १ ॥ इदमध ख. पुस्तके नास्ति । + अयं श्लोकः ख. पुस्तके नोषलभ्यते । १.ख्य द्येन्तं । २ क. का मध्ये म। ३ क. शजमण्डा । ४ स. °सनानन्दा प * ·[६ पठः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रम् । ईश्वर उवाच-- यथा श्रीत्रिपुरा बाला तथा त्रिपुरभैरवी । संपत्प्रदा नाम तस्याः ाणु निर्मलमानसे ॥ २ ॥ शिवचन्द्रो वहनिसंस्था बाग्भवं तदनन्तरम् । कामराजं तथा देवि शिवचन्द्रान्वितं ततः ॥ ३ ॥ पृथ्वीबीजान्तवहन्याढ्यं तार्तीयं शणु वल्लभे । +शक्तिबीजे महेशानि शिवं वहनिं च योजयेत् ॥४॥ व्योमादिवहनिमंस्थं तु विशेष शणु वल्लभे । कुमार्याः परमेशानि हित्वा सग तु बैन्दवम् ॥ ५ ॥ त्रिपुरा भैरवी देवा महामंपत्प्रदा प्रिये । अनया सदृशी विद्या त्रिपु लोकेषु दुर्लभा ॥ ६ ॥ ब्रह्मानन्दमयी माक्षात्मवसाम्राज्यदायिनी ध्यानमस्याः प्रवक्ष्यामि महासंपत्प्रदं प्रिय ॥ ७ ॥ आताम्रार्कमहस्राभा स्फरच्चन्द्रजटीशिखाम् । किरीटरत्नविलमच्चित्रचित्रितमौक्तिकाम् ॥ ८ ॥ घबटुधिरपङ्काढ्यमुण्डमालावलीयुताम् । नयनत्रयशोभाढयां पूर्णेन्दुवदनान्विताम् ॥ ९ ॥ मुक्ताहारलताराजत्षीनोन्नतघनस्तनीम् । *त्रिवलीखचितालग्नां नानाभरणभूषिताम् ॥ १० ॥ रक्ताम्बरपरीधानां योवनोन्मत्तरूपिणीम् । पुस्तकं चाभयं वामे दक्षिण चाक्षमालिकाम् ॥ ११ ॥ वरदानरां नित्य महासंपत्प्रदां स्मरेत् । न्यामपूजादिकं सर्वं कुमार्या इव सुबते ॥ १२ ॥ त्रिपुरा भैरवी देवी पश्चसिंहासनान्विता । प्रथमं शणु देवेशि ब्रह्मा सृष्टिकरो यदा ॥ १३ ॥ निश्चेतनोऽपि देवेशि तदा त्रिपुरदेवताम् । समाराध्याभवत्कर्ता सृष्टेस्तु परमेश्वरि ॥ १४ ॥ ब्रह्माणं तं समाराध्य तपसा महता प्रिये । शकोऽभूदेवराजोऽयं पूर्वस्यां दिशि पालकः ॥ १५ ॥ + इदमर्थ व. पुस्तकं न स्ति । *इदमध ख. पुस्तके नास्ति । १ ख. "ग्भवे त° । २ ख. गित्वा । ३ ख. टाकुलाम् । ४ ख. °म् । सबढ़। क्षम हि तो स। ० ·ईश्वरप्रोक्तं- [६षष्ठः पटली तदा प्रसन्ना त्रिपुरा पूर्वसिंहासनस्थिता । शणु देवि प्रवक्ष्यामि पूर्वसिंहासनस्थिता। ॥ १६॥ वाग्भवं बीजमुच्चार्य जीवप्राणसमन्वितम् । सकला भुवनेशानी द्वितीयं बीजमुद्धृतम् ॥ ७ ॥ जीवं प्राणं वहनिसंस्थं शकस्वरविभूषितम् । विसांढये महेशानि विद्या त्रैलोक्यमातृका ॥ १८॥ त्रैलोक्यमोहनी देवि परब्रह्मचिदात्मिका । चैतन्यभैरवी नाम चेतना निष्कले शिवे ॥ १९॥ उपदास्वत्सहस्राभां नानालंकारभूषिताम् । मुकटोज्ज्वलसच्चन्द्रलेखां रक्ताम्बरान्विताम् ॥ २०॥ पाशाङ्कुशधरां नित्यां वामहस्तकपालिनीम् । : परदाभयशोभाढयां पीनोन्नतघनस्तनीम् ॥ २१ ॥ एवं ध्यात्वा यजेद्देवी पूर्वसिंहासनस्थिताम् । दिरावृत्त्या षडङ्गानि न्यसेत्सर्वाङ्गलक्षणम् ॥ २२ ॥ यन्त्रमस्याः प्रवक्ष्यामि देवि त्रैलोक्यमोहनम् । त्रिकोणं चैव षट्कोणं वसुपत्रं वरानने ॥ २३ ॥ चतुरस्त्रं चतुद्वारमेवं मण्डलमालिखेत् । तत्राऽऽवाह्य महादेवीं पूर्ववत्परमेश्वरीम् ॥ २४ ॥ मद्राः प्रदर्शयेत्पश्चात्परिवारार्चनं यजेत् । प्रथमावरणं देवि षडङ्गानां तु पूर्ववत् ॥ २५ ॥ रत्यादिकास्ततः पूज्याः पूर्ववत्परमेश्वरि । अग्रे वसन्तं वामे तु कामदेवं वरानने ॥ २६ ॥ चापं दक्षिणकाणे च बाणान्पूर्ववदद्रिजे । हाकिनी राकिनी चैव लाकिनी काकिनी तथा ॥ २७ ॥ शाकिनी हाकिनी देवि पश्चिमादिक्रमाद्यजेत् । अनङ्गकुसुमा मुख्या वसपत्रेषु पूर्ववत् ॥ २८ ॥ परभरसारसौ चैव शुकमेघाह्वयौ पुनः । अपाङ्गमविलासौ च हावभावौ प्रपूजयेत् ॥ २९ ॥ इन्द्राया लोकपालास्तु क्रमेण परिपूजयेत् । पूर्वसिंहासने देवि कथिता बीरवन्दिते ॥ ३० ॥ १ ख. निश्चल । २ क. "त्वा जपेरे । ३ ख. मुद्रादि दर्शयन्पश्चा।

·[स्तवमः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । कामेश्वरी च रुद्रार्णा पूर्वसिंहासनस्थिता । एतस्या एव विद्याया बीजद्वयमुदाहृतम् ॥ ३१ ॥ तदन्ते परमेशानि नित्यक्लिन्ने मदद्रवे । एतस्या एव तार्तीयं रुद्रार्णा परमेश्वरि ॥३२॥ पूजाध्यानादिकं देवि चैतन्योयाश्च पूर्ववत् । त्रिकोणे तु विशेषोऽस्ति कथयामि तवानघे ॥ १३॥ अग्रकोणक्रमणैव नित्यां क्लिन्नां मदद्रवाम् । पडङ्गावरणात्पश्चात्पूजयेत्सर्वसिद्धये ॥ ३४ ॥ अनेनैव प्रकारेण पूर्वसिंहासनस्थिताम् । त्रिपुरां भैरवी देवीं पूजयेत्परमेश्वरीम् ॥ ३५ ॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे पूर्वसिंहासनकथनं नाम षष्ठः पटलः ॥६॥ अथ सप्तम. पटलः । ईश्वर उवाच- एतामाराध्य देवोश महात्रिपुरभैरवीम् । पालकोऽभून्निश्चलोऽपि प्रेतत्वात्सुरवन्दिते ॥ १ ॥ योगनिद्राछलादेवि प्रेतत्वं तस्य निश्चलम् । तद्ध्यानेन स्वयं शक्तिरभूत्कुवलयेक्षणे ॥ २ ॥ तामाराध्य महाविष्णरघोरेण मुखेन च । त्रिपुरो निर्जितो देवि त्रैलोक्यमयकारकः ॥ ३ ॥ तदा सिंहासने प्रौढा दक्षिणे परमेश्वरि । मन्नं तस्याः प्रवक्ष्यामि रिपमारनिकृन्तनम् ॥ ४ ॥ शिवचन्द्रौ मादनान्तं पान्तं वनिसमन्वितम् । शक्तिभिन्नं बिन्दुनादकलाढ्यं वाग्भवे प्रिये ॥५॥ संपत्प्रदाया भैरव्याः कामराजं तदेव हि । सदाशिवस्य बीजं तु सिंहासनगतस्य च ॥६॥ एका विद्या महेशानि वर्णितं केन शक्यते । ध्यानमस्याः प्रवक्ष्यामि रिपुभारनिकृन्तनम् ।। ७ ।। उद्यत्सूर्यसहस्रामा चन्द्रचडां त्रिलोचनाम् । १ क. 'न्या इव पू । २ क. "रणं पश्चा । ३ ख. °द्राबला । ४ स. नेमा ख. णुमषो।

·ईश्वरप्रोक्त- [सप्तमः पटलः) नानालंकारसभगां सर्ववैरिनिकृन्तनीम् ॥ ८ ॥ स्रवद्रुधिरमण्डालिकलितां रक्तवाससम् । त्रिशूलं डमरूं चैव खड्गं खेटकमेव च ॥ ९ ॥ पिनाकं च शरान्देवि पाशाङ्कशयुगं क्रमात् । पुस्तकं चाक्षमालां च शिवसिंहासने स्थिता ॥ १०॥ एवं ध्यात्वा महेशानि पूजामण्डलमारभेत् । त्रिकोणं चैव वृत्तं च वृत्ताष्टदलंनीरजम् ॥ ११ ॥ वृत्तं भूसदनोपेतमेषा त्रिपुरयन्त्रिका । वामां ज्येष्ठां च रौद्री च काली च वरलोचने ॥ १२ ॥ कलाढयां च बलाढयां च यजेतिकरिणीं प्रिये । पलप्रमथिनीं चैव मर्वभूतान्तभावदेत् ।' १३॥ दमनी च तेथाऽर्चित्वा मनोन्भनीपदान्विताम् । एवं पीठं समभ्यर्य ततः सिंहासनं यजेत् ।। १४ ॥ अघोरविद्यारूपं तु महापापनिकृन्तनम् । अघोरे वाग्भवं देवि घोरे तु भवनेश्वरीम् ॥ १५ ॥ घोरघोरतरेभ्यश्च विलिख्य सरवन्दिते । सर्वेभ्यः सर्वशर्वेभ्यो देव्या बीजयुगं लिखेत् । नमस्तेऽस्तुपदं कुर्याद्ररूपे हसौ लिखेत ।। १६ ॥ त्रिंशद्भिश्च त्रिभिर्वर्गविद्येयं कथिता प्रिये । अनेन मनुना देवि यजेति हासनं बुधः ॥ १७ ।। आवाहनादिकं कुर्यात्कमार्चनमतः परभ । आदावङ्गावृत्तिर्देवि द्विरावृत्त्याऽङ्गापूजनम् ॥ १८ ॥ रत्यादिनयमभ्यर्च्य तथाऽनङ्गादिका यजेत् । बाइभ्यादियुग्मं संपूज्य वसुपोषु मातृकाः ॥ ११ ॥ भूविम्बे लोकपालांश्च सायुधान्परमेश्वरि । द्वितीयसिंहासनगां पूजयेद्रुद्रभैरवीम् ॥ २० ॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यात द्वितीयसिंहासने रुद्रभैरवीयजनं नाम सप्तमः पटलः ॥ ७॥ AIL । १ ख. च विष्णु सिं। २ ख माचग्त् । ३ ख. “लमद्रिजे। व। ४ ख भूमण्ड. हाबीजमे । ५ ख. तथा यष्टचा म° । ६ क. °वं चोक्त्या अघोरे भु” । ७ क. रे रम्वे शर्ये सर्वाधिदेवते । न । ८ स. दिसंकल्पक ।

·[८ अष्टमः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । अथाष्टमः पटलः । -- ईश्वर उवाच-- पश्चिमे भैरवी देवी' षट्कूटा परमेश्वरी । यत्स्फूर्त्या स शिवो देवि सृष्टिसंहारणक्षमः ॥ १ ॥ डाकिनीराकिनीबीजे लाकिनीकाकिनीयुगात् । बीजे आहृत्य देवेशि योजयेच्चन्द्रसूर्ययोः ।। २ ।। आद्यमैकारसंयुक्तमन्यदीकारमण्डितम् । शकस्वरसमायुक्तं तार्तीयं बीजप्रालिखेत ॥ ३ ॥ बिन्दुनादकलाकान्त तृतीय शैलसंभवे । एषा विद्या महशानि रुद्रसिंहासने स्थिता ॥४॥ ध्यानमस्याः प्रवक्ष्यामि सर्वभूतनिकृन्तनम् । बालसूर्यप्रभा देवीं जपाकुसुममनिभाम् ॥ ५ ॥ मुण्डमालावलीरम्यां बालसूर्यसभांशकाम् । सुवर्णकलशाकारपीनोन्नतैपयोधराम् । ६॥ पाशाङ्कुशौ पुस्तकं च दधानां जप मालिकाम् । एवं ध्यात्वा यजेद्दवीं मानसैरुपचारकैः ॥ ७ ॥ द्विरावृत्त्या पडङ्गानि विधाय परमेश्वरि । यन्त्रमस्या वरारोहे त्रिकोणं तत्पटं लिखेत् ॥ ८ ॥ बहिरष्टदलं पद्मं रविपत्रं समालिखेत् । चतुरस्र चतुरिमेवं मण्डलमालिखेत् ॥ ९॥ पडङ्गावरणं देवि पूर्ववत्पूजयेत्प्रिय । रत्यादित्रितयं देवि त्रिकोण परिपूजयेत् ॥ १० ॥ डाकिन्याद्यास्तु षट्कोणे वसुपत्रे ततः परम् । ब्राह्मयादियगलं पश्चाद्रविपत्रे ततः परम ॥ ११ ॥ बालायाः पीठशक्तीस्त वामाद्याः पूजयेत्प्रिये । चतुरने लोकपालान्सायुधान्परमेश्वरि ॥ १२ ॥ एवं पूजाविधिं कुर्याद्भोगमोक्षफँलाप्तये । अनेनैव विधानेन नित्याख्यां भेरवीं यजेत् ॥ १३ ॥ १ क. देवि ष । २ ख. 'युगम् । बी'। ३ ख. रकमादेवि ता । ४ ख. °न्तं त्रितयं शै । ५ स्व. 'तघनस्तनीम् । ६ ख. "त्रं ततो लि° । ७ ख. फलप्रदम् । अ ।

·ईश्वरप्रोक्तं- [९ नवमः पटनः] सर्वसौभाग्यदां नित्यां सर्वसाम्राज्यदायिनीम् । एतस्या एव विद्यायाः षडवर्णान्क्रमतः स्थितान् ॥ १४ ॥ विपरीतान्वंद प्रौढे विद्धेयं भोगमोक्षदा । नित्याख्या भैरवी देवि रिपुभारनिकृन्तनी ॥ १५ ॥ म्यासपूजादिकं सर्वमस्याः पूर्ववदाचरेत् ।। १६॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे पश्चिमसिंहासनकथनं नामाष्टमः पटलः ॥८॥ अथ नवमः पटलः । - ईश्वर उवाच-- शृण देवि महाविद्यां चिन्तितेष्टफलप्रदाम् । यस्या विज्ञानमात्रेण भवनाधिपतिर्भवेत् ॥ १ ॥ हमाद्यं वाग्भवं चाऽऽद्य हमकान्ते सरेश्वरि । भूवीजं भुवनेशानी द्वितीय बीजमुद्धृतम् ॥ २ ॥ शिवचन्द्रो महेशानि शक्रस्वरविभूषितम् । बिन्दुनादकलाकान्तं तृतीयं बीजमुदधृतम् ॥ ३॥ एषा विद्या महेशानि भवनेश्वरभैरवी । मध्यबीजेन देवेशि पदीघस्वरभदिना ॥ ४ ॥ षडङ्गानि प्रविन्यस्य ध्यादेद्देवीं चतुर्भजाम् । जपाकुसुमसंकाशां दाडिभीकुसुमप्रभाम् ॥ ५॥ चन्द्ररेखाजटाजूटां त्रिनेत्रां रक्तवाससम् । नानालंकारसुभगां पीनोन्नतघनस्तनीम् ॥ ६ ॥ पाशाङ्कुशवराभीतीधारयन्तीं शिवां स्मरेत् । एवं ध्यात्वाऽर्चयेदेवीं यन्त्रोद्धारं च पूर्ववत् ॥ ७ ॥ चैतन्यभैरवी देवी यन्त्रवत्परमेश्वरि । सिंहासनं समभ्यर्च्य परिवारार्चनं यजेत् ॥ ८ ॥ पडङ्गावरणं देवि पूर्ववत्परिपूजयेत् । रत्याद्याः पूजयेदेवि त्रिकोणे तदनन्तरम् ॥ ९ ॥ ब्रह्मा विष्णश्च रुद्रश्च पूज्यास्तत्रैव सन्दरि । डाकिन्याद्यास्तथा पूज्या वसुपत्रे ततः परम ॥ १० ॥ १ ख. "सौख्यप्रदा । २ क. नवरौ । ३ क. हंसाढ्यं ।

·[९ नवम. पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । अनङ्गकसमाद्याश्च ब्राह्मयादियुगुलं ततः । भूबिम्बे लोकपालांश्च बटुकायांश्च पूजयेत् ॥ ११ ॥ योगिनीनां चतुःषष्टिं पूजयेत्सुरवन्दिते । सदाशिवसखा यस्मात्कुबेरः परमेश्वरि ॥ १२ ॥ येनेयं प्रार्थिता देवी राजराजस्ततो भवेत् । तेनैव प्रार्थिता विद्या गौरी गौरफलप्रदा ॥ १३ ॥ अन्नपूर्णेश्वरी नाम सर्वसंपत्पदा सताम् । अनया विद्यया देवि कुबेरो धननायकः ॥ १४ ॥ लोकपालेषु सर्वेष धनरत्नादिपूर्णता । तथाऽनपूर्णता तस्मिन्सस्थिराऽस्याः प्रमादतः ॥ १५ ॥ अन्नपूर्णा महादवि माक्षात्कामदुघाऽदिने । मन्त्रमस्याः प्रवक्ष्यामि मर्वमिद्धिप्रदायकम् ॥ ६ ॥ तारं च भुवनेशानी श्रीबीजं कामराजकम् । हृदन्ते भगवत्यां माहेश्वरि पदं लिखेत् ॥ १७ ॥ अन्नपूर्णेऽग्निजाया च विद्येयं विंशदक्षरी । अनया मदृशी विद्या सिद्धिदा नास्ति भूतले ॥ १८ ॥ भुवनेशा महेशानि षड्दीर्घस्वरभिन्नया । पडङ्गानि महेशानि च्छन्दोन्यासादनन्तरम ॥ १९ ॥ ऋषिब्रह्माऽस्य मन्त्रस्य पतिश्छन्दो बरानने । अन्नपूर्णेश्वरी 'देवि देवता परिकीर्तिता ॥ २० ॥ बीजं च भुवनेशानि श्रीबीजं शक्तिरुच्यते । कीलकं कामराजं स्यात्पडङ्गानन्तरं ततः ॥ २१ ॥ xएकमकं पुनश्चैकं पुनरेकं द्वयं चतुः चतुश्चतुस्तथा द्वाभ्यां पदान्येतानि पार्वति ॥ २२ ॥ पदानि नव देवेशि नब द्वारेषु विन्यसेत् । मूर्धादिगुदपर्यन्तं पुनस्तेषु वरानने ॥ २३ ॥ गुदादिब्रह्मरन्ध्रान्तं पदानां नवकं न्यसेत् । ब्रह्मरन्धरास्यहृदयमूलाधारेष्वनक्रमात् ॥ २४ ॥ x अयं श्लोकः ख. पुस्तके मास्ति । १ ख. दवी दे।

·२८ ईश्वरप्रोक्तं- [९नवमः पटलः चतुर्बीजानि विन्यस्य स्वरेष्वन्यान्प्रविन्यसेत् । गोलकं च ततो देवि विन्यस्य विधिवत्प्रिये ॥ २५॥ प्राणायाम प्रकुर्वीत पूजामण्डलमालिखेत् । त्रिकोणं च चतुःपत्रं वसुपत्रं तत परम् ॥ २६॥ कलापत्रं च भूबिम्बं चतुद्वारं समालिखेत् । सिंहासनस्य परितः पीठदेवीः समर्चयेत् ॥ २७ ॥ सिंहासन दक्षिणे त कथिताः पीठनायकाः । ता एव पूजयेत्पीठे वामाद्याः परमेश्वरि ॥ २८ ॥ जया च विजया चेव अजिता चापराजिता । नित्या विलासिनी दोग्धरी अघोरा मङ्गलात्मिका ॥२९॥ नवमी परमेशानि मिंहासनममीपगाः। समावाह्य यजेद्देवीं ध्यानं कुर्वन्समाहितः॥ ३० ॥ तप्तकाश्चनवर्णाभां बालेन्दुकृतशेखराम् । नवरत्नप्रभादीममुकुटां कुङ्कुमारुणाम् ॥ ३१ ॥ चित्रवस्त्रपरीधानां मदिराक्षीं त्रिलोचनाम् । सवर्णकलशाक पीनोन्नतघनस्तनीम् ॥ ३२ ॥ गोक्षीरधामधवलं पञ्चवक्त्रं त्रिलोचनम् । प्रसन्नवदनं शान्तं नीलकण्ठविराजितम् ॥ ३३ ॥ कपर्दिनं स्फरत्मर्पभूषणं कुन्दमांनभम् । नृत्यन्तमतिसंहृष्टं दृष्ट्वाऽऽनन्दमयीं पराम् ॥ ३४ ॥ सानन्दमुंघल्लोलाक्षी मेखलाढयनितम्बिनीम् । अन्नदानरतां नित्यां भूमिश्रीभ्यामलंकृताम् ॥ ३५॥ एवं ध्यात्वा यजेदेवि षडङ्गावरणं यजेत् । अग्नीशासुरवायव्यमध्ये दिक्ष्वङ्गापूजनम् । ३६ ॥ अथ वक्ष्ये महेशानि त्रिकोणस्य च पूजनम् । तारं प्रासादबीजं च हृच्छिवाय ततः परम् ॥ ३७ ॥ सप्ताक्षरी महाविद्या त्वनया देवि पूजयेत् । नृत्यन्तमीश्वरं देवि त्रिकोणाग्रे सुरेश्वरि ॥ ३८ ॥ ॐनमः पदमाभाग्य ततो भगवते पदम् । ततो वराहरूपाय भूर्भुवःस्वःपति तथा ॥ ३९ ॥ १ क. पगा । स । ९ क. 'हृष्टा ह । ३ ख. मुखलोला । ४ क. °था मेन्तं भू।

·[९नवमः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रम् । ६९ छन्तं च मूपतिं च वं मे देहीति च दापय । वह्निजायान्वितो मन्त्रो वराहस्य घरानने ॥ ४० ॥ अन या विद्यया देवि वामकोणे प्रपूजयेत् । ॐनमःपदमाभाष्य उन्तं नारायणं लिखेत् ॥ ४१ ॥ नारायणं दक्षकोणे क्रमेण परिपूजयेत् । घामदक्षिणयोः पूज्ये भूश्रियो परमेश्वरि ॥ ४२ ॥ एकेन मनुना देवि कथयामि तवानधे'। ॐनमो हि पदं चान्नं मे देह्यन्नाधिपान्तके ॥ ४३ ॥ तयेममानं मंलिख्य प्रदापय ततः परम् । वह्निजायान्वितो मन्त्रः मंपुटीकृत्यं योजयेत् ॥ ४४ ॥ ग्लौमात्मकेन रमया वामदक्षिणयोः क्रमात् । ततश्चतुर्दले पूज्या पश्चिमादिक्रमेण तु ॥ ४५ ॥ तारेण परविद्यां च भुवनेशी तदात्मना । कमलां रमया भद्रे कामेन सुभगां यजेत् ।' ४६ ॥ वसुपत्रे महेशानि ब्राह्मयाद्याः पश्चिमादितः । षोडशारे परेशानि चन्द्रमण्डलरूपिणीः ।। ४७ ॥ कलाः षोडश संपूज्याः पश्चिमादिक्रमेण हि । अमृता मानमी पुष्टिस्तुष्टिः प्रीती रतिस्तथा ॥ ४८॥ श्रीश्च ह्रीश्च स्वधा रात्रिज्योत्स्ना हैमवती तथा । छाया च पूर्णिमा नित्या अमावास्थ च षोडशी ॥४९॥ शेषवणः प्रपूज्यास्तु अन्नपूर्णान्तशब्दकाः। चतुरने लोकपालान्क्रमेण परिपूजयेत् ॥ ५० ।। इत्युत्तरपतेः सम्यक्पूजितान्नसुवर्णदा । स्वशक्त्या या करोत्येव राजराजं धनाधिपम् ॥ ५१ ।। सिद्धिप्रदा सिद्धिविद्या ममाप्यन्नप्रदा प्रिये । भुवनेश्वरभैरव्या भेदान्तरमथोच्यते ॥ ५२ ॥ सहाया सैव देवेशि तदा सा सकलेश्वरी । ध्यानपूजादिकं सर्वमेतस्या एव पार्वति ॥ ५३ ।। १ क. 'ये। अन्नं महिपदं । २ क. ख. तथेम' । ३ क. 'त्य पूज । ४ ख. पूजा ५। ५ क. °ण पुर । ६ ख. सुधा । ७ ख. त्स्ना हेमाव । ८ क. र्णास्तु शब्दितः । च । ९ क. इत्येवं पूजयेत्सम्य ।

·इश्वरप्राक्त- [९नवमः पदला उत्तरस्यां वरारोहे सिंहासनमिदं दिशि । संपत्पदा भैरवी चं विद्धि कौलेशभैरवी ॥ ५४ ॥ हसराया भैरवी सा त्रिषु बीजेषु पार्वति । इयं तु सहराया स्यात्पूजाध्यानादिकं तथा ॥ ५५ ॥ एतस्या एव विद्याया आद्यन्त रेफवर्जिते । तदेयं परमेशानि नाम्ना सकलभैरवी ॥ ५६ ॥ संपत्पदा भैरवी च ध्यानपूजादिकं प्रिये । पश्चसिंहासनमयी महात्रिपुरभैरवी ॥ ५७ ॥ चतुराम्नायविद्याभिर्मान्यं सिंहासनं प्रिये । हस्रीमात्मकमुच्चार्य सहीमात्मकमाद्रेजे ॥ १८ ॥ शक्तिः सकलहीमन्ते चतुर्बीजमुदाहृतम् । श्रीबीजं कुरु तार्तीयं नित्या वदाक्षरी भवेत् ।। ५९ ॥ उन्मनी नाम विद्येयं भोगमोक्षफलप्रदा । पूर्वाम्नाये महाविद्या दक्षिणाम्नार्य उच्यते ॥ ६० ।। वाग्भवं बीजमुच्चार्य क्लिन्न कामस्य बीजकम् । मदद्रवे कुले हस्री विद्येयं भोगिनी प्रिये ॥ ६१ ॥ दक्षिणाम्नायविद्येयं पश्चिमाम्नाय उच्यते । वाग्भवं च परा श्रीश्च हमखफ्रेमिति प्रिये ॥ ६२ ॥ हरीमन्तास्ततो देवि पश्चैते प्रणवाः स्मृताः। भगवत्यम्ब आलिख्य पृथपदमथेश्वरि ॥ ६ ॥ चतुर्थ प्रणवं चैव हसखफ्रेमिति प्रिये । कुब्जिके चैव हस्रां च हसी हसौं ततः परम् ॥ ३४ ॥ अघोरं चैव घोरे च त्वघोरमुखि चाऽऽलिखे । हस्रां हनी किणिद्वंद्व विच्चे द्वात्रिंशदक्षरी ॥ ६५ ॥ पूर्वोक्तः प्रणवैदवि संपुंटीकृत्य संस्मरेत् । कुब्जिकेयं महाविद्या पश्चिमाम्नायदेवता ॥ ६६ ॥ ख्फ्रमात्मकं समुच्चार्य महाचण्डपदं लिखेत् । योगेश्वरीपदं पश्चाद्विद्येयं कालिका प्रिये ॥ ७ ॥ १ ख. रवीं च । २ क. च सिद्धि को । ३ ख. क्तिः कलाभ्यामन्ते च तुर्य वी । ४ ख. विद्या । ५ क. °त् । अनिणी कामवि । ६ ख. यमुच्य । ७ क. श्च सहख च त° । ९ ख. । [चच्छी च कि। ८ ख. हनआ ·13.दशमः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । उत्तरानायविद्येयं नाम्ना कालीति विश्रुता। एताभिः परमेशानि पूज्यं सिंहासनं सदा ।। ६८ ॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे सिंहासनविद्याविवान नाम नवमः पटलः ॥९॥ अथ दशमः पटलः । श्रीदेव्युवाच- त्रिपुरा द्विविधा देव भवता प्रकटी कता। त्रिविधेति यदुक्तं तत्प्रकटी कुरु शंकर ॥ १ ॥ ईश्वर उवाच-- परं ब्रह्मस्वरूपं यन्नादबिन्दुत्रयात्मकम् । शिवशक्तिमयं तत्त कथयामि तवानघे ॥ २ ॥ व्याप्य तिष्ठति विश्वं सा शिवं च परमेश्वरि । पूर्व गुणैस्तु कथिता शिवशक्त्यात्मकं पूर्ण ॥ ३ ॥ हकारादिसकारान्ता मातृका शक्तिरब्यया । हकारः परमेशानि केवलं शिव उच्यते ॥ ४ ॥ आद्यन्ताक्षरभावेन तदाऽहं सकलात्मकः। यदुच्यते मातृकार्गस्तत्सर्वमहमीश्वरि ॥ ५ ॥ हकारः परमेशानि शन्यरूपी सदाऽव्ययः । सकारः शक्तिरूपत्वात्परावाची विसर्गवान् ॥ ६ ॥ उत्पत्तेः कारणं यस्माच्छक्तिरित्यभिधीयते । आत्मानं दर्शयेद्योगः सोऽहंशब्देन सुन्दरि ॥ ७ ॥ बिन्दुत्रयसमायोगान्महात्रिपुरसुन्दरी । नादरूपेण सा देवी हकारार्धस्वरूपिणी ॥८॥ हकारः परमेशानि शिवरूपी यतस्तदा । तस्यार्धाङ्ग महाशक्तिहंकारार्धस्वरूपिणी ॥ ९ ॥ अत एष महाविद्या महात्रिपुरसुन्दरी। नित्येति कथ्यते देवि चित्कला परमेश्वरी ॥ १० ॥ १ ख. रान्वय । २ क. ताभ्यः पौं । ३ ख. "न्दुकलात्म” । ४ ‘णु । अका। ५ख कावण । ६ ख. दाशिवः । स । ७ ख. ची च स ।

·ईश्वरप्रोक्तं- (१०देशमः पटलः] श्रीगुरोः रुपया भद्रे संप्रदायकुलान्वितः । प्रातरुत्थाय देवेशि गुरुं नत्वा स्वनामभिः ॥११॥ संध्यास्नानादिकं देवि विधाय मनुवित्तमः । सर्वशङ्गारवेषाढ्यः कर्पूरघुसृणादिभिः ॥ २ ॥ महोहेश्चन्दनाद्यैश्च दीपाङ्गः कुङ्कुमारुणः। नवरत्नविभूपाढयो रक्ताम्बरविराजितः ॥ १३ ॥ ताम्बूलरागवदनो मंदिरानन्दमानसः । यागमन्दिरमागत्य लाक्षाचित्रविचित्रितम् ॥ १४ ॥ अनेकधूपबहलं पुष्पप्रकरपूरितम् । गोमयेन च संलिप्तं चारुपुष्पावेनानितम् ॥ १५॥ मनोहरे मृदश्लग आसने उपविश्य तु । मन्त्रोद्धारं प्रकुर्वीत सर्वकार्यार्थसिद्धये ॥ १६ ॥ आयं वाग्भवमुच्चार्य कामराज द्वितीयकम् । कुमार्यास्तु तृतीयं तु त्रिपुरा परमेश्वरि ॥ १७ ॥ करशुद्धिकरी विद्या प्रथमा *परमेश्वरि । कुमारी त द्वितीया स्यात्रिपुरेशी महेश्वरि ॥ १८ ॥ त्रिपुरेश्यादिमं त्यक्त्वा भवनेशी परिक्षिपेत् । अनयाऽऽत्मासनं दद्यात्रिपुरेश्या षडङ्गकम् ॥ १९ ॥ त्रिपुरेशी महेशानि त्रिवीजा हस्थिता यदा । चक्रासनगतां देवि विद्धि त्रिपुरवासिनीन् ॥ २० ॥ त्रिपुरेशी महेशानि वाग्भवे कामराजके । शिवचन्द्रसमायुक्ता तार्तीये शिवरूपिणी ॥ २१ ॥ सर्वमन्त्रासनगता त्रिपुरा श्रीरियं प्रिये । आत्मासनगतायास्तु हित्वा ताीयमद्विजे ॥ २२ ॥ बलमात्मकमारोप्य साध्यसिद्धासनस्थिता । +त्रिपुरामालिनी प्रोक्ता सिद्धाख्यां त्रिपुरां शणु ॥ २३ ॥ एतस्याग्रे क. ग. पुस्तकयोः ‘श्री बीजं च तृतीयं तु त्रिपुरा परमेश्वरि ' इतीदमधु श्यते । --धनुश्चिहूनान्तर्गतो ग्रन्यः ख. पुस्तकस्थः । १ ख. हामृ गनदोद्दाम लिप्ता । २ ख मदनान । ३ ख. पूजितौं । ४ क. मातुक । ५ ख. 'त्रिपुरा मालिनीयं तु आद्या लक्ष्मी परा ततः । देवि त्रिपुरसिद्धेय कथिता परभे. स्वरि । इति पाठान्तरम । * ·[१० देशः पटलः) ज्ञानार्णवतन्त्रम् । भुवनेशी श्रिया युक्ता कुमारी च तथोत्तमा । मूर्तिविद्या समाहिष्टा माया लक्ष्मीः पुर:स्थिता ॥ २४ ॥ अनया विद्यया देवि पजेत्रिपुरसिद्धिकाम् ।) *मायालक्ष्म्योस्तु बीजे वे शक्तिवीजं तृतीयकम् ॥ २५ ॥ त्रिपुराया व्यम्बिकेयमष्टमी परिकीर्तिता । संपरपदा भेरवी या तस्यास्ताीयवीजके ॥ २६ ॥ पिन्दं हित्वा तत्र सर्ग निक्षिपेत्सरसन्दरि । अनयाऽऽवाहनं देवि कारयेत्सुरवन्दिते ॥ २७ ॥: मूर्तिविया समुद्दिष्टा माया लक्ष्मीः परा स्थिता । अनया विद्यया देवि यजेत्रिपुरसिद्धिदा[म् ] ॥ २८ ॥ सिद्धाम्बा वाहिनीमूर्तिविया च सरसन्दरि । मूलवियां शण प्रौढे सकलागमसेविताम् ॥ २९ ॥ सर्वदर्शनवन्यां च चित्कलामग्ययां प्रिये । भूमिश्चन्द्रः शिवो माया शक्तिः कृष्णाध्वमादनौ ॥ ३० ॥ अर्धचन्द्रश्च बिन्दुश्च नवार्णो मेरुरुच्यते । महात्रिपुरसुन्दर्या मन्त्रा मेरुसमुद्भवाः ॥ ३१ ॥ लकारात्पृथिवी देवि सशैलवनकानना । पश्चाशत्पीठसंपन्ना सर्वतीर्थमयी परा ॥ ३२ ॥ सर्वगङ्गलमयी सर्वक्षेत्रस्थानमयी शिवे । सकाराचन्द्रतारादिग्रहराशिस्वरूपिणी ॥ ३३ ॥ हकाराच्छिवसंवादव्योममण्डलसंस्थिता । इंकाराद्विश्वकीयं माया तुर्यात्मिका प्रिये ॥ ३४ ॥ एकाराद्वैष्णवी शक्तिविश्वपालनतत्परा । रकारात्तेजसा युक्ता परं ज्योतिःस्वरूपिणी ॥ ३५ ॥ ककारास्कामदा कामरूपिणी स्फुरदग्यया । अर्धचन्द्रेण देवोशि विश्वयोनिरितीरिता ॥ ३६॥ पिन्दुना शिवरूपेण शन्यरूपेण साक्षिणी । अनया सह सर्वत्र व्योतिनिश्चलताऽऽत्मना ॥ ३७॥ अयं श्लोकः स्व. पुस्तके नास्ति । १२. बाम्बा वा । २ क. 'वियां च शणु सु। ३ क. मन्त्रो में । ४क 'बाल'। ५स, व्याप्य नि । * ·३४ ईश्वरप्रोक्तं- [१०दशमः पटल एवं परब्रह्मरूषा मेरुणाऽनेन सुबते । एभिनवात्मकैवर्णैर्जायते त्रिपुरामनुः ॥ ३८ ॥ अन्यथा नैव निष्पत्तिर्नास्ति श्रीत्रिपुरामनौ । श्रीचक्रमपि देवेशि मेरुरूपं न संशयः ॥ ३१ ॥ लकारः पृथिवीबीजं तेन भूबिम्बमुच्यते । सकारश्चन्द्रमा भद्रे कलाषोडशकात्मकः ॥ ४० ॥ तस्मात्षोडशपत्रं तु हकारः शिव उच्यते । अष्टमूर्तिः सदा भद्रे तस्मा, सुदलं भवेत् ॥ ४१ ॥ ईकारस्तं महामाया भवनानि चतुर्दश । पालयन्ती परा तस्माच्छक्रकोणं भवत्प्रिये ॥ ४२ ॥ शक्तिरेकादशस्थाने स्थित्वा सूते जगत्रयम् । विश्वयोनिरिति ख्याता सा विष्णुर्दशरूपकम् ॥ ४३ ॥ रकारात्परमेशानि चक्र व्याप्य विज़म्भते । दशकोणकरी यस्माद्रकारो ज्योतिरव्ययः ॥ ४४ ॥ कलादशान्वितो बह्निर्दशकोणप्रकारकः । ककारान्मदनो देवि शिवश्चाष्टस्वरूपकः ॥ ४५॥ योनिवश्यं तदा चके वसयोन्यकितं भवेत् । अर्धमात्रा गुणान्सते नादरूपा यतस्ततः॥ ४६॥ त्रिकोणरूपा योनिस्तु बिन्दुना बैन्दवं भवेत् । कामेश्वरस्वरूपं तु विश्वाकारस्वरूपकम् ॥ ४७ ।। श्रीचक्रं तु वरारोहे श्रीविद्यावर्णसंभवम् । तत्र प्राङ्मख आसीनश्चक्रराजं समालिखेत् ॥४॥ भूप्रदेशे समे वर्ये सिन्दूररजसाऽथ वा । कुङ्कमस्य रजोभिस्तु भूमौ चक्रं समालिखेत् ॥४९॥ ऋज़रेख नेत्ररम्यं संधिभेदसमं ऋजु । अथवा हेमरौप्याभ्यां ताम्रेण बहुधातुभिः ॥ ५० ॥ पट्ट विरच्य श्रीखण्डरक्तचन्दनसंभवे । पट्टे संस्थाप्य विलिखेल्लेखन्या हेमैया प्रिये ॥ ५ ॥ १ ख. °था सेव । २ ख. °स्तु सहा मा। ३ क. ग. रेव दश । ४ ख. म् । एका । ५ ख. री तस्याद्रकाराज्ज्योति । ६ ख. प्रवर्तकः । ७ क. शिवं चाष्ट'। ८ क. 'कम् । ९ स्व. 'निरस्य त इति पाठान्तरम् । १० ख. चक्रं त इति पाठान्तरम । मसारया गे'।

·१०दशमः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रम् । ३५ रोचनाकुकमाभ्यां तु कस्तूरीचन्दनन्दुभिः । ईशानादमिपर्यन्तमृजरेखां समालिखेत् ॥ ५२ ।। ईशादमेस्तदग्राभ्यां रेखे आकृष्य देशिकः । एकीकृत्य च वारुण्यां शक्तिरेखा परा प्रिये ॥ ५ ॥ त्रिकोणाकाररूपेयं तस्या उपरि संलिखेत् । त्रिकोणाकाररूपं तु शक्तिद्वय मुदाहृतम् ॥ ५४ ॥ पूर्वशक्त्यग्रभागे तु मानयष्टिवदालिखेत् । रेखां तु परमेशानि वायुराक्षसकोणगाम ॥ ५५ ॥ संधिभेदक्रमेणैव तयोः शक्त्योस्ततः परम् । रेखे आकृष्य कोणाभ्यां तदयात्पूर्वगे कुरु ॥ ५६ ॥ वहनिमण्डलमेतत्तु पूर्वाग्रं वीरवन्दिते । चकत्रयमभूत्तत्र ततः शृणु वरानने ॥ ५७ ॥ पूर्वशक्तीशवहनिभ्यां कोणाभ्यां सुरवन्दिते । पूर्वरेखां तु विस्तार्य तथा पश्चिमवहनितः । ५८ ॥ वायुराक्षसकोणाभ्यां रेखां पश्चिमगां तथा । विस्तार्य योजयेहेवि संधिभेदक्रमेण तु ॥ ५९ ।। योन्यग्रगां पूर्वदेशे दक्षिणोत्तरत क्रमात् । तथा रेखे वहनिसंस्थे पश्चिमस्यां दिशि क्रमात् ॥ ६० ॥ कोणोग्राभ्यां योजयित्वा दशकोणं तथा भवेत् । तथेव देवदेवेशि द्वितीयं दशकोणकम् ॥ ३१ ॥ ईशानवह्निगे रेखे पूर्वयोन्यग्रयोः क्रमात् । विस्तार्य योजयेत्पश्चात्पश्चिमायां दिशि क्रमात् ॥ ६२ ॥ वायराक्षसकोणाग्रे रेखे विस्तार्य सन्दरि । पश्चिमाग्रे तथा देवि योजयेदिन्द्रदिग्गते ॥ ६ ॥ एकत्र पूर्वकोणाग्रचम्बिनी तु मनोहरा । योजये देवदेवेशि तथा पङ्कत्यसकं भवेत् ।। ६४ ॥ दक्षकाणस्य देवेशि त्यक्त्वा कोणचतुष्टयम् । देशकोण न्तरे देवि मध्ये रेखे प्रकाशयेत् ॥ १५ ॥ . १ ख. रेखाभ्यां पश्चिमा त । २ ख. खेयोनिसं'। ३ ख. °णायगां यो । ४ ख. यथा। ५ क. दक्षिणोत्तरयोर्देवि मध्ये रेवाः प्र।

·११ ईश्वरपति [१०दशमः पटन] हे दक्षिणे विमागे तु तथा चोसरमागके। पट्कोणस्य ततो देवि संधिभेदकमेण तु ॥६६॥ योनि वहनि च संयोज्य शक्रारं जायते सदा । कक्षामध्यगता रेखा ऋज़रूपास्तु योजयेत् ॥ १७ ॥ ऋग्वाकृति तथा देवि जायतेऽतिमनोहरम् । संमुखं पञ्चशकस्य प्रागवत्रं चतुरमिकम् ॥ ६८ ॥ बिन्दुत्रिकोणे वस्वारचक्रमेतद्वरानने । चक्रमध्यं तु जानीहि दशारयुग़लं तथा ॥ ६९ ॥ शकयोन्यडिन्तं देवि बाह्यमध्यगतं भवेत् । एतच्चकं महेशानि सर्वसौभाग्यवर्धनम् ॥ ७० ॥ सर्वसाम्राज्यदं देवि सर्वोपद्रवनाशनम् । अनेकरत्नमाणिक्यसुवर्णपरिपूरकम् ॥ ७१ ॥ महामोक्षपदं देवि वाग्विलासकरं महत् । एतद्वापे महेशानि वृत्तं पूर्णेन्दुसंनिमम् ॥ ७२ ॥ तदुक्तं कुरु मीनाक्षि षसपत्रं मनोहरम् । ततः पोडशपत्रं तु विलिखेत्सरवन्दिते ॥ ७३ ॥ तदा देवदेवेशि त्रिवृत्तं मातृकान्वितम् । चतुर चतुर्दारसहितं परमेश्वरि ॥ ७४ ॥ चतुःषष्टियुसा कोट्यो योगिनीनां महौजसाम् । चक्रेऽस्मिन्सनिविष्टास्ताः साधकं मानयन्ति हि ॥ ७५ ॥ चतुरनं मातृकाणैर्मण्डितं सिदिहेतवे । मुक्तामाणिक्यघटितं समस्थलविराजितम् ॥ ७६ ॥ त्रैलोक्यमोहनं नाम कल्पद्मफलप्रदम् । पोडशारं चन्द्रविम्बरूपं तु सकलालयम् ॥ ७७ ॥ सर्वाशापूरकं भद्रे सवपीयूपवर्षणम् । अष्टपत्रं महेशानि जपाकुसुमसंनिभम् ॥ ७८ ॥ सर्वसंक्षोभणं नाम सर्वकामप्रपूरकम् । एतत्रयं महेशानि सृष्टिचकं सुखप्रदम् ॥ ७९ ॥ १ ख. °ने । मध्यचक्रं तु । २ ख. सर्वापदबन्धना' । ३ ख. 'कहयमा । ४ स. महाप्रमे। ५ ख. "स्मिन्सामविशेषास्ताः। ६ ख. वर्षितम् ।

·U म: TE] লাগল। पूर्वाम्नायाधिदेण्या तु मण्डितं सर्वसिद्धिदम् । चतुदंशारं देवेशि दाडिमीकमुमप्रभम् ॥ ८० ॥ अनन्तफलदं भद्रे सवंसोभाग्यसंप्रदम् । शारं तप्तहेमामं सिन्दूरसाशं प्रिये ॥ ८ ॥ सर्वार्थसाधकं चक्र मनश्चिन्तितदं सदा । द्वितीयमपि पक्तयां जपाकुसुमसंनिभम् ॥ ८२ ॥ सर्वरक्षाकरं चक्र महाज्ञानमयं शिवे । एतनयं महेशानि स्थितिचकं सुखप्रदम् ॥ ८३ ॥ दक्षिणाम्नायपूज्यं तु यथेप्सितफलप्रदम् । भष्टकोणं वरारोहे बालार्ककिरणारुणम् ॥ ८४ ॥ पनरागसमप्रख्यं सर्वरोगहरं सदा । उपत्मयंसहाभ बन्धूककुसुमप्रभम् ॥ ८५ ॥ सर्वसिदिप्रदं चकं सकलालयमीश्वरि । त्रिकोणं सर्वसंभूतिकारणं भूतिदं सदा ॥८६॥ बिन्दुचकं वरारोहे सर्वानन्दमयं परम् । सदाशिवमयं चक्रनायकं परमेश्वरि ॥ ८७ ॥ एतच्चकं तु संहाररूपं ब्रह्ममयं सदा । पश्चिमाम्नायसंसेन्यं त्रयमुत्तरसेवितम् ॥ ८८ ॥ अस्मिंश्चके पडघ्यानो वर्तन्ते वीरवन्दिते । चक्रपत्रेषु देवेशि पदाध्या तु निगद्यते ॥ ८९ ॥ चक्रत्रिसंधिमागेप भुवनाध्या व्यवस्थितः । वणांध्या मातृकारूपी कथयामि तवानघे ॥ ९ ॥ वर्गाष्टकं मातृकाया दिक्षु सिदं यतः क्रमात् । पार्थिवं तन्मयं विद्धि पोडशारं कलात्मकम् ॥ ९ ॥ अष्टपत्रं कादिवर्णैः क्षान्तैर्दिक्षु विदिक्षु च । कादिडान्ताः शकवणः शक्रकोणेषु संस्थिताः ॥ ९२ ॥ णकारादिमकारान्ता दशवणां दशारके । मकारादिशकारान्ता द्वितीयेऽपि दशारके ॥ १३ ॥ वांटकं चाटकोणे त्रिकोणे कथयामि अकथादित्रिकोणान्तं हक्षयुग्मं तु मध्यगम् ॥ ९४ ॥ १. सिद्धीयतः प्रिये। पा। २. लामक । ३ स. वर्ग: । ४ क. विक्षका।

·ईश्वरप्राक्त- [११एकादशः पटल पांध्या कथितो देवि मातृकापीठरूपकः पत्रिंशत्तत्त्वभरिते चक्रं मूलानुसारतः ॥ ९५ ॥ तत्त्वाध्वा कथितो देवि तत्त्वरूपो वरानने । पश्चसिंहासनोन्नद्धकलाध्वा चक्रशासनात् ॥ ९६ ॥ सवाला भैरवीयुक्ता महात्रिपुरसुन्दरी। त्रिपुरा व्यम्बिकान्ताढया चक्रं प्राप्य विजृम्भते ॥ १७ ॥ मन्त्राध्वाऽयं ममाख्यातो निश्चयेन सदाऽनघे । +एवं षडध्वविमलं श्रीचकं परिचिन्तयेत् ॥ ९॥ उत्तराशामुखो देवि यदा चकं समुद्धरेत् । उत्तराशा तदा देवि पूर्वाशैव निगद्यते ॥ ९९ ॥ ईशानकोणं देवेशि तदाऽऽग्नेयं न संशयः । पश्चिमादिङ्मुखो मन्त्री यदा चक्र समुद्धरेत् ॥ १०० ॥ पश्चिमाशा तदा ज्ञेया पूर्वाशेव न संशयः। वायुकोणं तदानेयमैशानं राक्षसं भवेत् ॥ १०१ ॥ दक्षिणामिमुखो मन्त्री यदा चक्र समुद्धरेत् । पूर्वाशैव तदा सा दिग्रक्षःकोणं तु वह्निवत् ॥ १०२ ॥ एतच्चक्र मेरुरूपं श्रीविद्यार्णैः समुद्धृतम् । सर्वागममयं देवि कथितं वीरवन्दिते ॥ १०३ ॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे दशमः पटलः ॥ १० ॥ अथैकादशः पटलः । ईश्वर उवाच-- एभिर्वणस्तु देवेशि त्रिपुरा कथ्यतेऽधुना । नवाक्षरो महामेरुरयं ब्रह्माण्डगोलकः ॥ १॥ चतुरस्रं च कोदण्डं त्रिकोणं तत्पुटं मखम् । निरालम्बं तवाऽऽख्यातमेतद्ब्रह्माण्डमण्डलम् ॥ २ ॥ + ग्य. पुस्तके निवृत्तिः, प्रतिष्ठा, विगा, शान्ति:, शान्त्यतीता, एतत्कलापञ्चकमयः । + ख. पुस्तके-क्रमस्त्वम्योत्थर-कलावा, तत्वाध्वा, भुवनाध्वा, वर्ण'ध्वा, पदावा, मन्त्राध्वेति । इह तु यथायथं स्थानविशेषानुगणः क्रमो द्रष्टव्यः । १ स्व. °नुरुपतः । २ क. ग. "रूपं व । ३ क. ग. °श्चलने ।

·३९ [१२वादशः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रम् । लकारश्चतुरस्रं स्यात्पृथ्वीबीजेतया प्रिये । अर्धमात्रा तु कोदण्डं स्रवत्पीयूषवर्षिणी ॥ ३ ॥ त्रिकोणरूपी वह्निः स्यात्रिकोणत्वात्परा शिवा । एकारश्च रकारश्चं ईकारश्च त्रयं भवेत् ॥४॥ मायाविकाररूपेण षट्कोणाश्रयरूपिणी । हकारो व्योमरूपत्वाद्विन्दुश्च मुखमण्डले ॥ ५ ॥ इच्छारूपेण कामस्त सर्वत्र परमेश्वरि । तस्मान्मादनमाख्यातमेतद्वै मेरुमण्डलम् ॥ ६ ॥ राणु देवि प्रवक्ष्यामि बीजं कामेश्वरीमतम् । सकला भुवनेशानि कामेशीबीजमुत्तमम् ॥ ७ ॥ अनेन सकला विद्याः कथयामि विशेषतः । शक्त्यर्णस्तुर्यवर्णोऽयं कलमध्ये सलोचने ॥ ८ ॥ वाग्भवं पञ्चवर्ण तु कामराजमथोच्यते । मादनं शिवचन्द्रायं शिवान्तं मीनलोचने ॥ ९ ॥ कामराजमिदं भद्रे षड्वर्ण सर्वमोहनम् । शक्तिबीज वरारोहे चन्द्रायं सर्वसिद्धिदम् ॥ १० ॥ चतुरक्षररूपं तु व्यक्षरी त्रिपुरा परा। सर्वतीर्थमयी देवि सर्वदेवस्वरूपिणी ॥ ११ ॥ सर्वशास्त्रमयी विद्या सर्वयोगमयी परा । सर्वयज्ञमयी संवित्सर्वज्ञानस्वरूपिणी ॥ १२ ॥ सर्वदेवमयी साक्षात्सर्वसौभाग्यसुन्दरी । एनामुपास्य देवेशि कामः सर्वाङ्गसुन्दरः ॥ १३ ॥ कामराजो भवेदेवि नित्येयं ब्रह्मरूपिणी ॥ १४ ॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्र एकादशः पटलः ॥ ११ ॥ -- अथ द्वादशः पटलः । श्रीदेव्युवाच- एतस्या देवदेवेश भेदान्कथय सुन्दर । केन केनोपासितेयं विशदी कुरु तत्त्वतः ॥ १ ॥ १ ख. जभवं प्रि । २ ख. श्च सका। ३ ख. "क्त्यन्तस्तु ।

·- ४. ईश्वरप्रोक्तं- द्वादशः पटे) इधर उवाच- शणु देवि प्रवक्ष्यामि लोपामुद्रामिधा राम् । कामराजाख्यविद्यायाः शक्ति तुर्या च सन्दरि ॥२॥ हित्वा मुखे शिवेन्द्राव्या लोपामुद्राप्रकाशिता । अगस्त्योपासिता विद्या त्रैलोक्यक्षोभकारिणी ॥३॥ एका विद्या कामराजपूजितेष न संशयः। विद्याइयमिदं भद्रे दुर्लभं भवनत्रये ॥ ४ ॥ कामराजाख्यविद्याया वाग्भवेन वरातने । विद्योदार प्रवक्ष्यामि शक्तिमादनमध्यगम् ॥ ५॥ शिवं कुर्याद्वाग्भवे तु शिवायं कामराजकम् । चन्द्रायं तु तृतीयं स्याद्वियेयं मनुपूजिता ॥ ६ ॥ सहायं वाग्भपं देवि चन्द्रायं शिवमध्यगम् । मादनं कामराजे तु शक्तिवीज सहाननम् ॥ ७ ॥ चन्द्रारांधित विद्येयं भोगमोक्षफलप्रदा । हसायं वाग्भवं विद्धि शिवायं सहमध्यगम् ॥ ८ ॥ मादनं कामराजे तु तार्तीयं शृण पार्वति । हसायं शक्तिबीजं तु कुवेरेण प्रपूजिता ॥९॥ कामराजाख्यषियायास्तातीयं सुरवन्दिते । शक्तिबीजं महायं स्याद्विद्याऽगस्स्यप्रपूजिता ॥ • ॥ लोपामुद्रा प्रभाषेम साक्षाब्रह्मस्वरूपिणी । कामराजाख्यविद्याया वाग्भवे मादनं त्यज ॥१॥ चन्द्रं तत्रैव संयोज्य कामराजे ततः परम् । हित्वा चन्द्रं मुखे कुयाद्विद्येयं नन्दिपूजिता ॥ १२ ॥ कामराजास्यवियाया हित्वा भमि तृतीयके । शक्तिकण्ठे स्थितां देवि चन्द्राधः कुरु तत्र च ॥ १३॥ इन्द्राराधितवियेयं भुक्तिमुक्तिफलप्रदा । लोपामुद्रास्यवियाया द्वितीयाया महेश्वरि ॥ १४ ॥ कामराजे भगुं हित्वा तातीये शकगः शिवः । एपा विद्या वरारोहे त्रिपुरा सूर्यपूजिता ॥ १५ ॥ १ ख. पराम् । २ क. ग. जं हसान । ३ ख. तिकूटे स्थि । ४ ख. मे सकगः ·[१३३पोदशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि चतुष्कूटां च शांकरीम् । लोपामुद्रां द्वितीयां तु विलिख्य सुरवन्दिते ॥ १६ ॥ पुनर्विलिख्य तामेव चतुर्थे पश्चमे स्थिताम् । हित्वा तु भुवनेशानीमेकोच्चारेण चोच्चरेत् ॥ १७ ॥ चतुष्कूटा महाविद्या शंकरण प्रपूजिता । लोपामुद्रां पुनर्देवि विलिख्य तदनन्तरम् ॥ ८॥ नन्दिकेश्वरविद्यां च षट्कूटा वैष्णवी भवेत् । दुर्वाससा पुरा देवी निष्करा निष्कूटा] पूजिता परा ॥१९॥ कामराजाख्यविद्यायास्त्रिकूटेषु वरानने । या स्थिता भुवनेशानि द्विधा कुरु महेश्वरि ॥ २० ॥ बिन्दुहीना नादहीना दुर्वासःपूजिता भवेत् । एतैदशसंख्याकैर्मन्त्रेस्तु सुरवन्दिते ॥ २१ ॥ द्वादशान्ता स्थिता देबि परब्रह्मस्वरूपिणी । राज्ञीयं सर्वविद्यानां सर्वाम्नायैस्तु सविता ॥ २२ ॥ सर्वागममहामन्त्रवन्दिता देववन्दिता । सर्वयोगैर्नता नित्या केवलं ब्रह्मरूपिणी ॥ २३॥ एवं त्रिधा महाविद्या विद्या त्रिपुरसुन्दरी । इयमेव महादेवी त्रिकूटा परमेश्वरी ॥ २४ ॥ वक्तुं न शक्यते सर्वैब्रह्मविष्ण्वादिभिः सदा । नो वाचा मनसा बुद्ध्या तुर्या वक्तुं न शक्यते ॥ २५ ॥ साक्षाद्ब्रह्ममयी देवी पोडशाणस्वरूपिणी । मनसैव महेशानि स्मृत्वाऽहं तु सदाशिवः ॥ २४ ॥ इति श्रीमज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे त्रिपुरसुन्दरी (विद्याविवरणं नाम ) द्वादशः पटलः ॥ १२ ॥ अथ त्रयोदशः पटलः । भीदेव्युवाच- परब्रह्मतया साक्षाच्छ्रीविद्या षोडशाक्षरी । कथय स्वं महादेव यद्यहं तव वल्लभा ॥ १ ॥ १ क. 'वविधा।

·४२
इश्वरप्रोक्तं [.३३पोदशः पटेल
त्रिकूटाः कथिताः सर्वाश्चतुष्कूटा च शांकरी ।
षट्कूटा वैष्णवी चैव मनवः कथिता विभो ॥ २ ॥
सास्तु सकला विद्यास्त्रिविधास्तु श्रुता मया ।
इदानीं श्रोतुमिच्छामि श्रीविद्यां पोडशाक्षरीम् ॥ ३ ॥
ईश्वर उवाच--
शठत्वेन वरारोहे श्रीविद्यामन्त्रविबुधः ।
योगिनीनां भवनक्ष्यः श्रीगुरोः शासनात्प्रिये ॥४॥
षोडशाणां महाविद्यां न दद्यात्कस्यचित्प्रिये ।
राजे राज्यप्रदायापि पुत्राय प्राणदाय वा ॥ ५॥
देयं तु सकलं भद्रे साम्राज्यमपि पार्वति ।
शिरोऽपि प्राणसहितं न देया षोडशाक्षरी ॥ ६ ॥
उच्चार्यमाणा ये मन्त्रास्ते सर्वे वाचिकाः प्रिये ।
उच्चाररहितं वस्तु श्रीविद्या षोडशाक्षरी ॥ ७ ॥
सवर्णापि वरारोहे वस्तु साक्षानिरक्षरम् ।
भृङ्गोपभुक्तपुष्पं तु शिवे योग्यं यथा भवेत् ॥ ८॥
तथा निरक्षरं वस्तु यक्षरैरपि संयुतम् ।
उदके लिखितं यद्वन्मन्त्रोच्चारस्तथा भवेत् ॥ ९ ॥
भोगमोक्षप्रदा विद्या श्रीविद्या षोडशाक्षरी ।
विना गुरूपदेशेन शापो भवति निश्चयात् ॥ १०॥
चन्द्रान्तं वारुणान्तं च शकादिसहितं पृथक् ।
वामाक्षि बिन्दनादाढ्यं विश्वमातृकलात्मकम् ॥ ११ ॥
चतुर्विधप्रकारेण शृण देवि प्रकथ्यते ।
त्वं मनोहारिणी यस्मात्कथ्यते भवि दुर्लभम् ॥ १२ ॥
विद्यादौ योजयेदेवि साक्षाज्जाग्रत्स्वरूपिणी ।
उत्पत्तिजांगरो बोधो व्यावृत्तिर्ममसः सदा ॥ १३ ॥
कलाचतुष्टयं जाग्रदवस्थायां व्यवस्थितम् ।
जाग्रत्सत्त्वगुणा प्रोक्ता केवलं शक्तिरूपिणी ॥ १४ ॥
त्रिकूटा सकला भेदाः पञ्चकटा भवन्ति हि।
वैष्णवी वसकूटा स्यात्वट्कूटा शांकरी भवेत् ॥ १५ ॥
द्वितीयोऽयं प्रकारः स्याददुर्लभो भुवनत्रये ।
एषैव शिवरूपा तु व्यापकत्वात्सुरेश्वरि ॥ १३॥

·४ [१३ त्रयोदशः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रम् । निश्चला सर्वभूतेषु सदाशिवमयी परा । सुषुप्तिरूपिणी साक्षाद्ब्रह्मरूपा यतः प्रिये ॥ १७ ॥ मरणं विस्मृतिमंछां निद्रा च तमसा वृता । सुषुप्तिस्तु कला ज्ञेया सुषुप्तिः शिवरूपिणी ॥ ८ ॥ केवलवन जाग्रत्स्यात्पश्चकूटा च शांभवी । सुषप्त्यन्ते जागरादी स्वप्नावस्था रजोमयी ॥ १९ ॥ अभिलापो भ्रमश्चिन्ता विषयेषु पुनः स्मृतिः। कलाचतुष्टयं स्वप्नावस्थायां तु विधीयते ॥ २० ॥ शिवरूपा शक्तिरूपा महात्रिपुरदेवता । वेदादिमण्डिता दवि शिवशक्तिमयी सदा ॥ २१ ॥ तदा भेदास्तु सकलाः षट्कूटाः परमेश्वरि । वैष्णवी नवकूटा स्यात्सप्तकूटा च शांकरी ॥ २२ ॥ अस्याः स्मरणमात्रेण गजदानं शतं भवेत् । भेदत्रयं तु कथितं तुर्या विद्यां शृणु प्रिये ॥ २३ ॥ यस्या विज्ञानमात्रेण ब्रह्म साक्षान संशयः । सुषुप्त्यादौ जागराम्ते स्फुरत्तामात्रलक्षणा ॥ २४ ॥ अवस्थाशेषतां प्राप्ता तुयां तु परमा कला । भावाभावविनिर्मक्ता गुणातीता निगद्यते ॥ २५ ॥ वैराग्यं च मुमुक्षुत्वं शमादि विमलं मनः । सदसद्वस्तुनिधीरस्तुर्यायास्तु कला इमाः ॥ २६ ॥ आद्यबोजद्वयं भद्रे विपरीतक्रमेण हि । विलिख्य परमेशानि ततोऽन्यानि समुद्धरेत् ॥ २७ ॥ अन्तमुंखा वरारोहे कुमारी त्रिपुरेश्वरी। एभिस्तु पञ्चसंख्याकैबीजः संपुटितां यजेत् ॥ २८ ॥ पट्कूटी परमेशानि विद्येयं पोडशाक्षरी । त्रिकूटाः सकला मद्रे षोडशाणां भवन्ति हि ॥ २९ ॥ वैष्णव्येकोनविंशार्णा शैवी सप्तदशाक्षरी । वक्त्रकोटिसहस्रेस्तु जिह्वाकोटिशतैरपि ॥ ३० ॥ वर्णितुं नैव शक्येयं शीविद्या षोडशाक्षरी । वैखरी वाच्यभावस्वादशक्ता गुणवर्णने ॥ ३१ ॥ १ क. त्वं समाधिवि।

·४४ ईश्वरप्रारू (१३ त्रयोदशः पटलः] यतो निरक्षरं वस्तु परा तत्र तु कारणम् । मूकीभूता हि पश्यन्ति मध्यमा मध्यमा भवेत् ॥ ३२ ॥ ब्रह्मविद्यास्वरूपेण भुक्तिमुक्तिफलप्रदा । एकोच्चारेण देवशि वाजपेयस्य कोटयः ॥ ३३ ॥ अश्वमेधसहस्राणि प्रादक्षिण्यं भुवस्तथा । काश्यादितीर्थयात्राश्च सार्धकोटित्रयान्विताः ॥ १४ ॥ तुला नार्हन्ति देवेशि नात्र कार्य विचारणा । एकोच्चारेण गिरिजे किं पुनर्बह्म केवलम् ॥ ३५॥ षोडशार्णा महाविद्या न प्रकाश्या कदाचन । गोपितव्या वया भद्रे स्वयोनिरिव पार्वति ॥ ३६ ॥ शिवशाक्तसमायोगाद्यद्यत्कर्म प्रजायते । वेद्यं तन्न भवेत्तद्वच्छ्रीविद्यां षोडशाक्षरीम् ॥ ३७॥ विना गुरूपदेशेन श्रीविद्या षोडशाक्षरी । दृष्ट्वा प्रजपते यस्तु स भक्ष्यो योगिनीगणैः ॥ ३८ ॥ श्रीगुरोः कृपया लब्धा सर्वसाम्राज्यदायिनी। भुवनत्रयसौभाग्यं ददाति विपुलां श्रियम् ॥ ३५ ॥ साक्षान्मंदनसौभाग्यं त्रैलोक्याकर्षणक्षमम् । सुधातरङ्गिणीवेमशन्दचातुर्यदायिनी ॥४०॥ सौभाग्यभाग्यसंपन्नकलापटलदायिनी । परब्रह्मणि लीनत्वं ददाति यश उत्तमम् ॥ ४ ॥ प्रप-सागरे लीनानुद्धरेद्वेदमातृका । यस्याः सामर्थ्यतो देवि भुवनानि चतुर्दश ॥ ४२ ॥ अभूवन्परमेशानि तेषां कारणरूपिणी । चतुःसागरसामय कृपालोकनतो भवेत् ॥ ४३ ॥ ब्रह्माण्डकोटिजननी महामोक्षप्रदायिनी। निःसरन्ति महामन्त्रा बिस्फुलिङ्गा यथा प्रिये ॥ ४४ ॥ वहेः सकाशाबहवो विद्यास्तु बहवस्तथा । वाग्भवात्तु समुत्पन्नास्तस्माद्वाग्भवमुच्यते ॥ ४५ ॥ मातृकार्णास्तथा भद्रे वाग्भवान्निसृताः क्रमात् । अत एव महेशानि शब्दब्रह्ममयी प्रिये ॥ ४६॥ व स्वापि भ । २ स्व. मोमो' ।

·ย ฯ [१४चतुर्दशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । पालयन्ती जगत्सर्व तथा त्रैलोक्यमोहिनी । मोहयन्ती कामकला पुत्रपौत्रप्रवर्धिनी ॥४७॥ स्त्रीभावेन सकलं ग्रथितं कामसूत्रके । तदा सौभाग्यसंपन्ना ब्रह्मस्थाननिवामिनी ॥ ४८ ॥ सौभाग्यगर्वगहना विश्वयोनिरितीरिता । चतुर्वाङ्मयनिष्ठेयं त्रैलोक्यवशकारिणी ॥ ४९ ॥ साक्षात्संविन्मयी ज्ञानरूपिणी भोगदायिनी। महासंपत्पदा नित्या माक्षादक्षररूपिणी ॥ ५० ॥ पोडशाणों मया भद्रे श्रीविद्या कथिता परा । निधानमिव चोरेभ्यो रक्षणीया तथा प्रिये ॥ ५१ ॥ न देया यस्य कस्यापि देया प्राणप्रदायिने । निर्मलाय स्वभक्ताय प्राणेभ्योऽप्यधिकाय च ।। ५२ ॥ इति श्रीमज्ज्ञानाणवे नित्यातन्त्रे षोडशीविद्याविवरणं नाम त्रयोदशः पटलः ॥ १३ ॥ -- अथ चतुर्दशः पटलः । श्रीदेव्युवाच- चकमण्डलमाख्यातं न पूजा तत्र मण्डले । कथिता परमेशान श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १ ॥ ईश्वर उवाच-- शण देवि प्रवक्ष्यामि पूजाविधिमनुत्तमम् । तदङ्गकलशादीनां स्थापनं प्रथमं भवेत् ॥ २ ॥ तद्विधानं शृणु प्राशे यथाविधि समासतः । मण्डलं वामतः कृत्वा जलेन चतुरस्रकम् ।। ३ ।। हत्कराभ्यां देवोश तत्राऽऽधारं मनोहरम् । पौवर्णरोप्यताम्रादिरचितं पूजयेत्प्रिये ॥ ४ ॥ ह्निमण्डलरूपं तु कलादशकमर्चयेत् । धमरा च नीलवर्णा च कपिला विस्फ़लिङ्गिनी ॥ ५ ॥ ज्वाला हैमवती कन्यवाहिनी हव्यवाहिनी । रौद्री संकर्षिणी चैव वैश्वानरकला दश ॥ ६ ॥ १ ख. तदा । २ ख. ग्यवर्गग । ३ ख. ला हेमावती ।

·ईश्वरप्राक्तं [१४चतुर्दशः पटलः] आभिः कलाभिः सहितं वह्नि तत्र प्रपूजयेत् । कलशं हेमजं वाऽन्ये स्थापयेत्तत्र सुन्दरि ॥ ७ ॥ पूजयेत्सूर्यरूपं तु कलाभिः परमेश्वरि । तपिनी तापिनी चैव विबुधा बोधिनी तथा ॥ ८॥ कलिनी शोषणी चैव वारुण्याकर्षिणी तथा । माया विश्वावती हेमा प्रभा सौरकला इमा॥९॥ कलशं तु समापूर्य' जलेन कमलेक्षणे । तत्रस्थममृतं साक्षाच्चन्द्ररूपं विचिन्तयेत् ॥ १० ॥ चन्द्रमण्डलमभ्यर्च्य कलाभिः सुरवन्दिते । अमृता मानसी तुष्टिः पुष्टिः प्रीती रतिस्तथा ॥ ११ ॥ श्रीश्च हीच स्वधा रात्रिर्योत्स्ना हैमवती तथा । छाया च पूर्णिमा नित्या अमावास्या च षोडशी ॥ १२ ॥ एभिः समभ्यर्च्य मन्त्रौर्यजेदानन्दभैरवम् । शिषचन्द्रो मातृकान्तं कालशकाम्बुवहनयः ॥ १३ ॥ वायुश्च वामकर्णेन योजितो बिन्दुलाञ्छितः । वीजमेतरसमुच्चार्य तथा चाऽऽनन्दभैरवम् ॥ १४ ॥ उन्न्तं शिखामन्त्रयुक्तं पुनर्बीजं तु संलिखेत् । चन्द्रं हित्वाऽऽदिमं कुर्यात्कणे वामाक्षि योजयेत् ॥ ५॥ सुरादेव्यै ततो वौषडियमानन्दभैरवी । अनेन चन्द्रं संपूज्य पूजाहः कलशो भवेत् ॥ १६ ॥ विधाय वामभागे तु चतुरनं तु मण्डलम् । यन्त्रिका तत्र संस्थाप्य शङ्खं ता विनिक्षिपेत् ॥ १७ ॥ शुद्धोदकेन संपूर्य पूजयेत्कारणान्वितम् । पडङ्ग तत्र संपूज्य सामान्यायमिदं प्रिये ॥ १८ ॥ अथ वक्ष्ये महेशानि विशेषायस्य लक्षणम् । आत्मश्रीचक्रयोर्मध्ये चतुरस्र तु मण्डलम् ॥ १९ ॥ सामान्याय॑स्य तोयेन देशिको भूमिजानकः। वहत्करोलपुटतो यन्त्रिकां तत्र योजयेत् ॥ २० ॥ १ ख. पंतंक, २ ख. व वरेण्या कर्षगी। ३ क. विशेषेण वरानने । त। ४क. स्ना हेमाव । ५ क, ग. शिवाम । ६ ख. सुधा । ७ ख. येत्तत्कलान्त्रि ।

·४७ ॥ [१४चतुर्दशः पटलः ज्ञानार्णवतन्त्रम् । त्रिकोणवृत्तपट्कोणं चतुरस्रं तु मण्डलम् । वहनि तत्र विचिन्त्याथ पूजयेद्यन्त्रिकामयम् ॥ पूर्ववत्परमशानि त्रिकूटां मध्यगां यजेत् । व्यस्तकूटैर्यजेत्तत्र त्रिकोणे परमेश्वरि ॥ २२ ॥ द्विरावृत्त्या पडङ्गानि षट्कोणेषु प्रपूजयेत् । सौवर्ण राजतं वाऽपि पा संस्थापयेत्प्रिये ॥ २३ ॥ सूर्यरूपं प्रपूज्याथ यन्त्र पूर्ववदालिखे ।। समस्तव्यस्तटस्तु पूजयेत्पूर्ववत्कमात् ॥ २४ ॥ विशेषेण समापूर्य चन्द्रं द्रवर्मयं प्रिये । पूर्ववद्यन्त्रमालिख्य त्रिकूटां यन्त्रमध्यगाम् ॥ २५ ॥ त्रिकोणं चिन्तयेत्तत्तु त्रिकूटैः पूजितं प्रिये । अकथादित्रिरेखाढ्यं हक्षाभ्यन्तरमुत्तमम् ।। २६ ।। द्विरावृत्त्या षडङ्गानि षट्कोणेषु प्रपूजयेत् । आत्मानं हंसमनुना आनन्देन च पूजयेत् ॥ २७ ।। मूलविद्यां यजेत्तत्र पोडशाणां जपेत्ततः । धूपदीपो निवेद्याथ नमस्कृत्याय॑कं बुधः ॥ २८ ॥ मुद्राः संदर्शयेत्तत्र साक्षाद्ब्रह्ममयं भवेत् । प्रोक्षयेत्तेन चाऽऽत्मानं पूजोपकरणानि च ।। २९ ॥ सर्वत्र प्रोक्षणं कुर्यात्सर्व ब्रह्ममयं भवेत् । आत्मानं तु समभ्यय॑ भूतान्संत्रासयेत्ततः ॥ ३० ॥ मूलविद्यास्त्रमुच्चार्य दिग्बन्धं स्फोटनादिभिः । तेन्मुखैः संनतो देवि भूतशुद्धिं तु पूर्ववत् ॥ ३१ ॥ ततो न्यासादिकं कुर्यात्संनाहं तु शरीरके । करशुद्धिकरी विद्यां मध्यमादितलान्तकम् ॥ ३२ ।। अङ्गुलीषु द्विरावृत्त्या करशद्धिरियं प्रिये । अंत आत्मासनं दद्यात्तत्तश्चक्रासनं प्रिये ॥ ३३ ॥ १ ख. णं यमेतत्र तु । २ क. म. "कोण प० । ३ व. पं पूर्ववुद्धमा य° । ४ व पुस्तके जलेन च स इति पाठान्तरम् । ५ ख. चन्द्रद्र । ६ ख. पुस्तके °मये शुभे । पू इति पाठान्तरम् । ७ ख. यजा । ८ ख. °दिसुवर्णाढ्यं । ९ ख. त्मानन्दं स । १० क. ग. उत्म । ११ क. ग. °खः स ततो। १२ ख. अथ ।

·ईश्वरप्रोक्तं [१४चतुर्दशः पटलः) सर्वमन्त्रासनं दद्यात्साध्यसिद्धासनं यजेत् । पादयोब्धयोर्जान्वोलिङ्गे न्यस्य चतुष्टयम् ॥ ३४ ॥ कुमार्यास्त्रिपुरेशान्याः षडङ्गानि च पूर्ववत् । अथ वक्ष्ये महेशानि श्रीवियान्यासमुत्तमम् ॥ ३५ ॥ संपूर्णा चिन्तयेद्विद्यां ब्रह्मरन्धेऽरुणप्रभाम् । सावत्सधा पोडशाणी महासौभाग्यदां स्मरेत् ॥ ३६॥ षामांसदेशे सौभाग्यदण्डिनीं भ्रामयेत्ततः । रिपुजिह्वाग्रहां मुद्रां पादमूले न्यसेत्प्रिये ॥ ७ ॥ त्रैलोक्यस्य त्वहं कता ध्यात्वैवं तिलके न्यसेत् । संपूर्णामेव वदने वेष्टनत्वेन विन्यसेत् ॥ ३८ ॥ पुनः संपूर्णया देहे गलोचे विन्यसेत्ततः । पुनः संपूर्णया देहे व्यापकत्वेन विन्यसेत् ॥ ३९ ॥ व्यापकान्ते योनिमुद्रां मुखे क्षिप्त्वाऽभिवन्द्य च । श्रीविद्यापूर्णरूपोऽयं न्यासः सौभाग्यवधनः ॥ ४० ॥ परिभ्राम्यानामिकां तु मूर्धानं परितः प्रिये । ब्रह्मरन्ध्रे क्षिपेहेवि मणिबन्धे न्यसेत्ततः॥४१॥ ललाटेऽनामिकां कुर्यात्षोडशार्णी स्मरन्बुधः । संमोहनाख्यो देवेशि न्यामोऽयं क्षोभकारकः ॥ ४२ ॥ त्रैलोक्यमरुणं ध्यायेच्छ्रीविद्यां मनसि स्मरेत् । पादयोर्जङ्घयोन्विोः कट्योरन्धुनि पृष्ठके ॥ ४३ ॥ भाभी पार्श्वद्वये चैव स्तनयोरंसयोस्तथा । कर्णयोर्ब्रह्मरन्ध्रे च वर्दनेऽक्षिणि पार्वति ॥ ४४ ॥ सतः कण्ठप्रदेशे तु करवेष्टनयोः क्रमात् । संहारोऽयं महान्यासो बीजैः षोडशभिः कमात् ॥ ४५ ॥ श्रीविद्यायाः पोशाणैन्यासर्विश्वेश्वरो भवेत् । सष्टयन्तां विन्यसेदवि मातृकां पूर्ववत्प्रिये ॥ ४६॥ मातृकार्णस्वरूपा च वर्गाष्टकसमन्विताम् । वशिंनी मातृकां न्यस्येबीजाष्टकसमन्विताम् ॥ ४७ ॥ १ ख. लोव न्यस्य सावकः । पु। २ ख. °दने भ्रवि पा । ३ क. ग कर्णप्र- द्रशेष क°। ४ स.टयर्थ वि।

·: ४५ [१४चतुर्दशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । अवर्गान्ते लिखेद्वीजं वह्निफान्तं क्षमान्वितम् । वामकर्णविशोभाढ्यं विन्दुनादान्तिं प्रिये ॥ ४८ ॥ वशिनीं पूजयेद्वाचां देवतां देवि सुव्रते । कवर्गान्ते महेशानि कामेशीबीजमुत्तमम् ॥ ४९ ॥ मेरुद्धतं समुच्चार्य वाग्देवीं पूजयेत्ततः । चवर्गान्ते धान्तलान्तं क्षमातुर्यस्वरान्वितम् ॥ ५० ॥ मोदिनीं पूजयेद्वाचां देवतां तदनन्तरम् । टवर्गान्ते वायतोयं मुखसंस्थं महेश्वरि ॥ ५१ ॥ वामकर्णेन्दुबिन्दाढ्यं विमलां वागधीश्वरीम् । तवर्गान्ते जमक्ष्मायं वामनेत्रविभूषितम् ॥ ५२ ॥ बिन्दुनादाङ्कितं बीजं वाग्देवीमरुणां यजेत् । पवर्गान्ते व्योमचन्द्रं क्षमातोयामिमुख्यकम् ॥ ५३ ॥ ऊकारस्वरसंयक्तं बिन्दुनादकलाडिन्तम् । जयिनीं पूजयेद्वाचां देवतां वीरवन्दिते ॥ ५४ ॥ यवर्गान्ते जान्तकालरेफवायुसमन्वितम् । ऊमाढयं देवतां वाचां सर्वेशी परिपूजयेत् ॥ ५५ ॥ क्षमोवह्निगतं तुर्य बीजेन परिमण्डितम् । बिन्दनादकलाक्रान्तं कौलिनी वाचमर्चयेत् ॥ ५६ ॥ शवर्गान्ते महेशानि न्यसेत्सर्वार्थसिद्धये । शिरोललाटभूमध्यकण्ठहृन्नाभिगोचरे ॥ ५७ ॥ आधारे व्यूहकं यावन्यसेद्देवीः क्रमाप्रिये ।। पोढा न्यासं ततः कुर्यायेन ब्रह्माण्डरूपकः ॥ ५८ ॥ विराट्स्वरूपी वर्णात्मा शिवः साक्षान्न संशयः । गणेशः प्रथमो न्यासः सर्वविघ्नविनाशनः ॥ ५९ ॥ अरुणादित्यसंकाशान्गजवक्त्रांत्रिलोचनान् । पाशाङ्कुशवराभीतिकराशक्तिसमन्विता ॥ ६ ॥ ध्यात्वा प्रविन्यसेवि मातृकान्यासवत्ततः । विश्वरस्तथा श्रीश्च विघ्नराजस्तथा हिया ॥ ३१ ॥ विनायकस्तथा तुष्टिः शान्तियुक्तः शिवोत्तमः । विधवत्पुष्टियुक्तस्तु विघहच्च सरस्वती ॥ ६२ ॥ १ ख. न्तनीरक्ष ।२ क. देवी क । ३ ख. 'न् । एतांस्तु वि।

·५० ईश्वरप्रांत- [१४चतुदशः पटलः. विघ्नराइरतियुक्तस्तु मेधावान्गणनायकः । एकदन्तश्च कान्तिश्च द्विदन्तः कामिनीयुतः ॥ ६३ ॥ गजवक्त्रो मोहिनी च निरञ्जनजंटा ततः । कपर्दी तु तथा तीवा दीर्घवक्त्रस्ततः प्रिये ॥ ६४ ॥ ज्वालिनासहितः पश्चान्नन्दासंकषणौ ततः । वृषध्वजश्च शमगा गणनाथेन संयुता ॥ ६५॥ कामरूपिणिका पश्चाद्गजेन्द्रः शुभ्रया युतः । शूर्पकर्णस्तु जयिनी त्रिनेत्रः सत्ययाऽन्वितः ॥ ६६ ॥ लम्बोदरश्च विनेशी महानादस्वरूपिणी । चतुर्मुर्तिः कामदा च सदाशिवयुता ततः ॥ ६७ ॥ मदविह्वलनाम्नी च आमादविकटे ततः । दुखश्च तथा घूर्णा समखो भूतिमांस्ततः ॥ ६८ ॥ प्रमोदश्च तथा भूमीरेकपादस्तथा सती। द्विजिह्वश्च रमायुक्त, शरश्चैव तु मानुषी ॥ ६९ ॥ वीरेण सहिता पश्चाच्छैलजे मकरध्वजः । षण्मुखश्च विकर्णा च वरदो मकँटी तथा ॥ ७० ॥ वामदेवस्तथा लज्जा वक्रतण्डस्ततः परम् । दीर्घघोणाग्वितः पश्चाद्विरण्डक धनुर्धरी ॥ ७१ ॥ सेनानीयामिनीयक्तो ग्रामणी रात्रिसंयतः। मत्तश्च चण्डिकायक्तो विमत्तश्च शशिप्रभा ॥ ७२ ॥ मत्तवाहनलोले च जटी च चपलेक्षणा । भुण्डि ऋग्वीयतः पश्चात्खड्गी दर्भगयाऽन्वितः ॥ ७३ ॥ वरेण्यश्चैव सभगा वृषकेतस्तथा शिवा । भक्ष्यप्रियश्च दुर्गा च मेघनादश्च कालिका ॥ ७४ ॥ गणेशः कालकब्जा च गणपो विघ्नहारिणी। मातृवणयंसे देवि ग्रहन्यासं ततो न्यसेत् ॥ ७९ ॥ पद्मरागं सितरक्तं श्यामं पीतं च पाण्डुरम् । धूम्रकृष्णं कृष्णधूम धूम्रधूम विचिन्तयेत ॥ ७ ॥ १ क. ग. °धा च गण° . २ ख. नीपतिः । ३ ख. 'जटे त° । ४ ख. °सुरसा। ५ ख. ऍस्तके सूर्यकोटिस्तु इति पाठान्तरम् । ६ क ग. ध्वजा : ष। ७ ख. कुटीयुता । वा । ८ ख. परे । म । ९ ख. मुण्डी रुद्रीयु'। १० क, ग. न्यासस्ततो भवेत् । ११ ग्व रक्तं श्वेतं त। Mini ·[११ चतुर्दशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् रविमुख्यान्कामरूपान्सर्वाभरणभूषितान् । घामोरुन्यस्तहस्तांश्च दक्षहस्ताभयप्रदान् ॥ ७ ॥ स्वरैरकै हृदि न्यस्य यवर्गेण शशी ततः। भूमध्येऽथ कबर्गेण भौमं नेत्रत्रये न्यसेत् ॥ ७८ ॥ चवर्गण बुधो हृत्स्थष्टवर्गेण बृहस्पतिः । हृदयोपरि दवेशि तवर्गेण गले भृगः ॥ ७९ ॥ पवर्गेण शनि भी राहुर्वक्त्रे शवगतः । लक्षाभ्यां तु गुदे केतुर्यसेदेवं वरानने ॥ ८० ॥ अथ नक्षत्रवृन्दस्य न्यासं कुर्यात्सखप्रदन् । ज्वलत्कालाग्निसंकाशाः सर्वाभरणभूषिताः ॥ ८१ ॥ नतिपाण्योऽश्विनीमुख्या वरदाभयपाणयः । युग्मंयुग्मं तथा युग्मं युग्मयुग्मेन रोहिणीम् ॥ ८२ ॥ एकमेकं तथा द्वन्द्वमेकं पुष्पान्तमुच्यते । ललाटे चक्षुषोः पश्चाद्वामदक्षिणकर्णयोः ॥ ८ ॥ नासाद्वये च देवशि तथा कण्ठे कमान्न्यसेत् । पुष्पान्तं च प्रविन्यस्य खगाणाभ्यां तु सापकम् ॥ ८४ । दक्षस्कन्धे घडाभ्यां तु मां स्कन्धे द्वितीयके । चपूर्वाफाल्गुनी दक्षे कूपरे छजसंयुताम् ॥ ८५ ॥ उत्तराफाल्गुनी वामे कूपरे विन्यसेत्प्रिये । झञवर्णास्थितो हस्तो मणिबन्धेऽथ दक्षिणे ॥ ८६ ॥ चित्रां टठस्थां वामे च मणिबन्धे न्यसेप्रिये । डकारेण युतां स्वाती दक्षहस्ते प्रविन्यसेत् ॥ ८७ ॥ ढणयुक्तां विशाखां तु वामहस्ते प्रविन्यसेत् । तथदस्थानुराधां तु नाभौ विन्यस्य पार्वति ॥ ८८ ॥ धकारेण युतां ज्येष्ठां न्यसेदक्षकटी प्रिये । नपफस्थं तथा मूलं न्यसेद्वामकटो प्रिये ॥ ८९ ।। पूर्वाषाढां वकारेण दक्षारी विन्यसेप्रिये । भकारेणोत्तराषाढा वामोरौ तदनन्तरम् ॥ ९० ॥ १ क. ग. °स्य थव । २ क. ग तः। पक्षा'। ३ ख. र्यात्सलक्षणम् । ४ ख. "पी ए । ५ ख यो: असद्द। ६ ख. ये वामकण्ठे दक्षकण्ठे क ।

·५५ ईश्वरमाक्त (१४ चतुर्दशः पटलः] मकारयुक्तं श्रवणं दक्षजानुनि विन्यसेत् । परस्थितां धनिष्ठां तु वामजानुनि विन्यसेत् ॥ ९१ ॥ लकारेण ततो देवि शतभिषं न्यसेप्रिये । दक्षजधागतां पश्चात्पूर्वाभाद्रपदां ततः ॥ ९२ ॥ यशवर्णस्थितां न्यस्य वामजङ्घागतां क्रमात् । षसहस्थोत्तराभाद्रपदां दक्षिणपादके ॥ ९६ ।। क्षकारेण ततो बिन्दुविसर्गाभ्यां च रेवती । वामपादे प्रविन्यस्य योगिनीन्यासमाचरेत् ॥ ९४ ॥ सितासितारुणा बभ्रुचित्रापीताश्च चिन्तयेत् । चतुर्भुजाः समैर्वक्त्रैः सर्वाभरणभूपिताः ॥ ९५ ॥ डांडीबीजदयं चोक्त्वा उमला वरयाः प्रिये । वामकर्णेन्दुनादाढ्यं डाकिन्यै नम इत्यपि ॥ ९६ ॥ स्वरान्ते तु प्रवक्तव्यं मान्ते रक्षपदद्वयम् । त्वगात्मने कण्ठदेशे विशद्धी विन्यसेपिये ॥ ९७ ॥ कण्ठवणै राकिनी तु रकाराद्यक्षरैः क्रमात् । पूर्ववढीजसंयुक्तैरसगात्माऽत्र संवदेत् ॥ ९८ ॥ अनाहते न्यसेत्पश्चाइडकारादिफकारकैः । लाकिनी च तथा देवि मांसात्मा मणिपूरके ॥ ९९ ॥ बलंबणः काकिनीं तु खाधिष्ठाने तथाविधाम् । भेदस्वरूपां विन्यस्य बसवर्णैस्तु साकिनीम् ।। १०० ॥ अस्थि रूपां च पूर्वोक्तबीजेनाऽऽधारकं न्यसेत् । हक्षवर्णास्थितां तद्वन्मज्जारूपिणिकां यजेत् ॥ १०१ ॥ भुवोमध्ये महेशानि हाकिनी द्विदले *न्यसेत् । +पूर्ववद्वीजसंयुक्तां तद्वच्छकात्मिका यजेत् ॥ १०२ ॥ सर्वधातुगतां देवीं शक्लवी तु याकिनीम् । ब्रह्मरन्धे महेशानि न्यासोऽयं योगिनीयुतः ॥ १०३ ॥ ख. पुस्तके न्यसदित्यस्याने ' हंसः शब्देन देवेशि तव्याकिनिका न्यसेत् इत्यर्थं वर्तते । +दमधु पूर्वाधश्चोत्तरश्लोकस्य स्व. पुस्तके नास्ति । १ ख, भिग्विन्य । २ ख. °युक्तोऽस । ३ ख. °-मः तत्र' । ४ ख. बीजैमूळे प्रविन्य।

·१४चतुर्दशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । ५३ राशिन्यासं ततः कुर्यात्सर्वरक्षाकरं सदा । रक्तश्वेतहरिद्वर्णपाण्डुचित्राशितान्स्मरेत् ॥ १०४ ।। पिशङ्गपिङ्गलौ बझकर्बुरासितधूम्रकान् । अकारादिच पुष्केण विन्यसेत्सुरवन्दिते ॥ १० ॥ मेषं दक्षिणपदगुल्फे ततो द्वंद्वेन वै वृषम् । न्यसेन्जानुनि वेदैस्तु मिथुनं वृषणे ततः ॥ १०६ ॥ द्वाभ्यां काटकं कुक्षौ द्वाभ्यां स्कन्धे च सिंहकम् । अनुस्वारविसर्गाभ्यां शवर्गेण च कन्यकाम् ॥ १०७ ॥ दक्षिणे तु शिरोभागे बिन्यसेद्वीरवन्दिते । तथा वामशिरोभागे कवर्गेण तुलाभूतम् ॥ १०८ ॥ चवर्गेण तथा स्कन्धे वृश्चिकं विन्यसेत्प्रिये । टवर्गेण तथा कुक्षी धन्विनं विन्यसेप्रिये ॥ १०९ ॥ मकरं तु तवर्गेण वृषणे विन्यसेत्कमात् । पवर्गेण तथा कुम्भं वामजाननि विन्यसेत् ॥ १० ॥ यवर्गेण क्षकारेण मीनं गल्फेऽथ वामके । अथ पीठानि विन्यस्येत्सर्वतीर्थमयानि हि ॥ १११ ॥ सितासितारुणाश्यामाहरित्पीतान्यनक्रमात् । । पुनः पुनः कमाइवि पञ्चाशत्पीठसंचयः ॥ ११२ ॥ पीठानि संस्मरेद्विद्वान्सर्वमातृकया युतान् ( ? ) मातृकाळ्य॑सेद्विद्वान्सर्वकामार्थसिद्धये ॥ ११३ ॥ कामरूपं महापीठं पीठं वाराणसी ततः। नेपालं च तथा पीठं तथा वै पौण्ड्रवर्धनम् ॥ १४ ॥ पुरस्थिरं तथा पीठं चन्द्रस्थिरमतः परम् । पूर्णशैल महापीठमदं च ततः परम् ॥ ११५॥ आम्रातकेश्वरं पीठमेकाम्रं च ततः परम् । त्रिस्रोतःपीठमनघं कामकोटं ततः परम् ॥ ११६ ॥ कैलासभृगुकेदारं पीठं चन्द्रपुरं ततः । श्रीपीठं च तोकार जालंधरमतः परम् ॥१७॥ मालवं च ततः पीठं कुलान्तं देवकोटकम् । गोकर्ण च महापीठं मारुतेश्वरमेव च ॥ ११८॥ १ ख. राशित । २ स. °स्थितं त । ३ ख. चरस्थितम । ४ ख. °टरम् ।

·५४ ईश्वरप्रोक्तं [१४चतुर्दशः पट.] अट्टहासं च विरजं राजगेहं महापथम् । पीठं कोल्लगिरिं प्रोक्तमेलापुरमतः परम् ॥ ११९ ॥ कामेश्वरं महापीठं महापीठं जयन्तिका । पीठमुज्जयनी चैव चरित्रं क्षीरकाभिधम् ॥ २० ॥ हस्तिनापुरपीठं च उड्डीशं च प्रयागकम् । षष्ठीशं च तथा पीठं मायापुरजलेश्वरम् ॥ १२१ ॥ मलयं च महापीठं श्रीशैलं मेरुकं गिरिम् । महेन्द्रं वामनं चैव हिरण्यपुरमेव च ॥ २२ ॥ महालक्ष्मीमयं पीठमुड्डीयानमतः परम् । छायाच्छत्रपुरं पीठं तथैव परमेश्वरि ॥ १२३ ॥ पश्चाशत्पीठविन्यासं मातृकावन्यसेत्सदा । पोढा न्यासो महादेवि न्यस्त्वा साक्षात्स्वयं शिवः ॥१२४॥ अथ कामान्यसेहवि दाडिमाकुसुमप्रभान् । वामाङ्कशक्तिसहितान्पुष्पबाणेक्षुकार्मुकान् ॥ १२५ ॥ शक्तयः कुङ्कुमनिभाः सर्वाभरणभूषिताः । नीलोत्पलकरा ध्येयास्त्रैलोक्याकर्षणक्षमाः ॥ १२६॥ न्यसत्कामरात पश्चात्कामप्रीति सुरेश्वरि । कान्तश्च कामिनीयुक्तो भ्रान्तो वै मोहिनीयुतः ॥ १२७ ॥ कामाङ्गः कमले तद्वत्कामचारो विलासिनी। कर्णकल्पलते तद्वत्कोमलश्यामले तथा ॥ १२८ ॥ कामवधनसंयुक्ता विज्ञेया तु शुचिस्मिता । कामश्च विस्मितायुक्ता विशालाक्षीयुतो रमः ॥ १२९ ॥ रमणो लेलिहायुक्तो रतिनाथदिगम्बरे । रतिप्रियश्च वामा च रात्रिनाथश्च कुब्जिका ॥ १३० ॥ स्मरेण च युता कान्ता रमणः सत्यया युतः । निशाचरश्च कल्याणी नन्दनो भोगिनी तथा ॥ १३१ ॥ नेन्दकः कामदायुक्तो मदनश्च सुलोचना । मुलावण्यायुतो देवि तथा नन्दसुताभिधः ॥ १३२ ॥ १ ख. यापीठं सुरेश्वरि । २ क. ग. °देव्या न्यौं । ३ ख. कामधुकम । ४ ख. राम । ५ ख. नन्देशः कामिवीय । ६ क ग. °न्दयिता।

·[1४चतुर्दशः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रम् । निशाचरश्च मर्दिन्या रतिहंसस्ततः परम् । कलहः प्रियया युक्तः पुष्पधन्वा च काक्षिणी ।। ३३३ ॥ महाधनुश्च सुमुखा ग्रामणीनलिनीयुतः । भीमश्च जटिनीयुक्तो भ्रामण. पालिनीयुतः ॥ १३४ ॥ भ्रमणेः शिखिनीयुक्तो शान्तमुग्धे ततः परम् । भ्रामणो रमया युक्तो भगुर्भूमा ततः परम् ॥ १३५ ॥ भ्रान्तश्चामरलोला च भ्रमावहसुचञ्चले । मोहनो दीर्घजिह्वा चं मोचकश्च तथा सती ॥ १३६ ॥ तथा मुग्धश्च लोलाक्षी मोहमदनभृङ्गिणी । मोहकश्च चपेटा च मन्मथो नाथया युतः ।। १३७ ॥ मातङ्गमालिनीयग्मं भृङ्गी च कलहंसिनी। गायकेन समायुक्ता तथा वै विश्वतोमुखी ॥ १३॥ गर्जनन्दिकया यक्तो गीतिश्च तदनन्तरम् । नर्तकः सह रञ्जिन्या खेलः कान्तिसमन्वितः ॥ १३९ ॥ उन्मत्तः कलकण्ठे च मत्तकश्च वृकोदरी । मेधः श्यामान्वितो देवी विमलश्रीः कमाप्रिये ॥ १४ ॥ मातृकाणैर्य सेद्देवी( वि ) मातृकावत्सदाऽनघे । अनेन न्यासयोगेन त्रैलोक्यक्षोभको भवेत् ॥ १४१ ॥ बालायास्त्रिपुरेशान्या नवयोन्यङ्कितं न्यसेत् । श्रोत्रयोश्चबुके चैव शङ्खास्येषु दृशोनसि ।। १४२ ।। अंसद्धये च हृदये न्यसेत्तुपरकक्षिषु । जान्वन्धपादगुह्येषु पार्श्वहृत्सु स्तनद्वये ॥ १४३ ।। कण्ठे च नवयोन्याख्यं न्यसद्वाजत्रयात्मकम् । पुनर्वाला समुच्चार्य षोडशाणी प्रविन्यसेत् ॥ १४४ ।। पुनीला समुच्चार्य चतुरस्त्रं च चिन्तयेत् । गोलकं न्यासयोगेन श्रीचक्रं परिचिन्तयेत् ।। १४५ ।। पदचकेषु ललाटे च सीमन्ते च शिरोबिले । मव स्थानानि संकल्प्य न्यसे देवि ततः परम् ।। १४६ ॥ १ ख. णः शतिनी । २ ख. च कपईश्च तथा मतिः। ३ क. 'युक्तं भहिणीकश्च ह। ४ क जगदानन्दिकायु । ५ क. गीतश्च । ६ ख पुस्तके विण्डा' इति । पाठा. तरम । ७ स. शारं ।

·শাক- [.५पश्चदशः पटलः] श्रीविद्या ब्रह्मरन्ध्रे च पृष्ठतो गुरवः क्रमात् । तिथिनित्यास्ततो 'देवी मातृकास्वरसंयुताः ॥ १४७ ॥ मातृकावन्यसेद्वक्त्रे सर्वसौभाग्यदायकाः ॥ १४८ ॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे श्रीविद्यान्यासविधानं नाम चतुर्दशः पटलः॥१४॥ अथ पञ्चदशः पटलः । -- इश्वर उवाच-- गृण दवि प्रवक्ष्यामि नित्यामण्डलमुत्तमम् । कामेश्वरी महाविद्या सर्वलोकवशंकरी ॥ १ ॥ बाला तारं च हृत्प्रान्ते कामेश्वरिपदं लिखेत् । इच्छाकामफलप्रान्ते प्रदेसर्वपदं लिखेत् ॥२॥ ततः सत्त्ववशं ब्रूयात्करिसर्वजगत्पदम् । क्षोभणान्ते करि ब्रूयाद्धंकारत्रितयं लिखेत् ॥ ३॥ पञ्च बाणान्समालिख्य संहारेण कुमारिकाम् । एषा कामेश्वरी नित्या प्रसङ्गाकथिताऽद्रिजे ॥ ४ ॥ वाग्भवं भगशब्दान्ते भुगे भगिनि चाऽऽलिखेत । भगोदरि भगान्ते च भगमाले भगावहे ॥ ५ ॥ भगगुह्ये भगप्रान्ते योनिप्रान्ते भगान्तिके । निपातिनि च सर्वान्ते ततो भगवशंकरि ॥ ६ ॥ भगरूपे ततो लेख्यं नीरजायतलोचने । नित्यक्लिन्ने भगप्रान्ते स्वरूपे सर्व चाऽऽलिखेत् ॥ ७ ॥ भगानि मे ह्यानयोति वरदेति समालिखेत् । रेते सुरेते भग च क्लिन्ने क्लिन्नद्रवे ततः ॥ ८॥ क्लेदय द्रावयाथो च सर्वसत्त्वान्भगेश्वरि । अमोघे भगविच्चे च क्षुभ क्षोभय सर्व च ॥ ९ ॥ सत्त्वान्भगेश्वरि ज्याद्वाग्भवं ब्लूंजमादिमम् । भेन्लू भोग्नं च हेब्लू चे हे क्लिन्ने च ततः परम् ॥ १० ॥ सर्वाणि च भयान्यन्ते मे वशं चाऽऽनयेति च । स्त्रीबीजं च हर प्रान्ते बले मात्मकमक्षरम् ॥ ११ ॥ १ क. ग. देवी मा । २ ख. ई वदेत् । ३ ख. च भाकिरते त' इति पाठान्तरम् ।

·१५पञ्चदशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । ५७ भुवनेशी समालिख्य विद्येयं भगमालिनी। प्रसङ्गाकथितो पश्चचत्वारिंशच्छताक्षरी ॥ १२ ॥ पराबीजं समुच्चार्य नित्यक्लिन्ने मदद्रवे । अग्निजायान्वितो मन्त्री नित्यक्लिन्नेयमीरिता ॥ १३ ॥ सर्वसौभाग्यदात्री च सर्वैश्वयंप्रदायिनी। प्रणवं पूर्वमुच्चार्य तथाऽङ्कशयुगं लिखेत् ॥ १४ ॥ तन्मध्ये विलिखेदेवि भरोमात्मकमक्षर में । चवर्गमन्त्यहीनं तु विलिखेवह्निसंस्थितम् ॥ १५ ॥ चतुर्दशस्वरोपेतं बिन्दुनादाङकितं पृथक् । वह्निजायान्वितो मन्त्रो भेरुण्डायाः फलप्रदः ॥ १६ ॥ भुवनेशी समुच्चार्य चता वह्निवासिनीम् । हृदन्तोऽयं मनर्देवि नित्येयं वह्निवासिनी ॥ १७ ॥ प्रणवं भुवनेशानि फरेमात्मकमक्षरम् । सविसर्गः शशी पश्चान्नित्यक्लिन्ने मदद्रवे ॥ १८ ॥ वह्निजायान्विता विद्या सर्वैश्वर्यप्रदायिनी । महाविद्येश्वरी नित्या प्रसङ्गन्न मयेरिता ॥ १९ ॥ पराबीजं समुच्चार्य शिवदूतीं च डेयुता । हृदन्तोऽयं मनुदेवि दूतीयं सर्वकामदा ॥ २० ॥ ओंकारवीजमुच्चार्य परां कवचमालिखेत् । खे च छे क्षः समालिख्य स्त्रीबीजं च समालिखेत् ॥ २१ ॥ हुंकारं क्षे परा पात्रं विधेय द्वादशाक्षरी। वारता नाम नित्यं त्रिषु लोकयु दुर्लभा ॥ २२ ॥ सर्वसिंहासनमया बालेव कलसुन्दरी । वालया पुटितां कुर्यात्तथा वै नित्यभैरवी ॥ २३ ॥ पश्च बाणाश्च देवेशी नित्या शकाक्षरी भवेत् । त्रैलोक्यविमला विद्या नित्याख्या परमेश्वरी ॥ २४ ॥ पञ्चाक्षरी बाणवीजनित्येयमपरा प्रिये । प्रणवं भुवनेशानि फरेभात्मकमक्षरम् ॥ २५ ॥ स्मात्मकं द्वितीयं च भवनेश्यङ्कशं ततः । १ स. ‘ता विद्या सर्वलोकवशंकरी । ३ क. ग. °न्वितो वि।

·ईश्वरप्रोक्तं- [:५पादशः पटलः नित्यशब्दं समुद्धृत्य संबुद्धया तु मदद्रवाम् ॥ २६ ॥ कवचं चाकुंशं पश्चदशैनीलपताकिनी। वान्तं कालसमायुक्तं वह्निवायगतं ततः ॥ २७ ॥ पृथक्पश्चसमायुक्तं ततः शकस्वरान्वितम् । बिन्दुनादाकितं बीजं नित्येयं विजया प्रिये ॥ २८ ॥ चन्द्रवारुणसंयुक्तं तारबीजं समालिखेत् । चतुझं तु ततो देवि विलिखेत्सर्वमङ्गलाम् ॥ ५९ ॥ हृदन्तोऽयं मनर्देवि नित्येयं सर्वमङ्गला। तारं हृद्भगवत्यन्ते ज्वालामालिनि देवि च ॥ ३० ॥ द्विरुच्चार्य च सर्वान्ते भूतसंहारकारिके । जातवेदसि संलिख्य ज्वलन्तिपदयुग्मकम् ॥ ३१ ॥ ज्वलेतिप्रज्वलद्वद्वं हुंकारद्वितयं लिखेत् । वहिबीजत्रयं हुं च अस्वस्वाहान्वितो मनुः ॥ ३२ ॥ इयं नित्या महादेवि ज्वालामालिनिका परा। कवर्गान्तं स्वरान्तं च शकस्वरविभूषित। ॥ ३५ ॥ बि दुनादकलाकान्तं विचित्रा परमेश्वरी । अकारादिषु सर्वेषु स्वरेषु क्रमतो न्यसेत् ॥ ३४ ॥ अःस्वरे परमेशानि श्रीवियां विश्वमातृकाम् । स्वरवद्विन्यसेनित्या नीरजायतलोचने ॥ ३५ ॥ प्रकटाया न्यसेत्पश्चादाधारादिष मन्त्रवित् । स्थितिन्यासं ततः कर्याच्छीविद्यापोडशाक्षरैः ॥ ३ ॥ पश्चाङ्गली करयोब्रह्मरन्ध्र मुखे हृदि । प्रयं विन्यस्य नाभ्यादिपादान्ते चैकमद्रिजे ॥ ३७ ॥ गलादिनाभियर्यन्तमपरं हि ततः परम् । ब्रह्मरन्ध्रादिकंठान्तमेकं विन्यस्य पादयोः ॥ ३८ ॥ अगलीषु च विन्यस्य न्यासोऽयं स्थितिकारकः । सृष्टिन्यासं ततः कर्यात्सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ ३९ ॥ ब्रह्मरन्धेऽलिके नेत्रश्रुतिघ्राणोष्ठकेषु च । दन्तान्तरो के देवि जिह्वायां गलकूपके ॥ ४० ॥ १ ख. 'शं विया देवि नी । २ ख. दिबीजगतं त । ३ क. च । देव्युच्चा ।। स्व. रत्रित इति पाठान्तरम्। .

·५ ९ [१५ परशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम्। पृढे सर्वाङ्गहदयस्तनकुक्षि लिङ्गके । श्रीविद्यार्णैन्यंसेदेवि मन्त्रं सर्वसमृद्धये ॥ ४ ॥ सर्वाङ्गे विन्यसेत्पश्चाधापकत्वेन सुन्दरि । प्राणानायम्य विधिवन्मुद्रासंनद्धविग्रहः ॥ ४२ ॥ संक्षोभद्रावणाकर्षवश्योन्मादमहाकुशाः। खेचरी बीजरूपा च योनिमुद्रेत्यनुक्रमात् ॥ ४३ ॥ जानि वक्ष्ये क्रमतो मुद्राणां परमेश्वरि । पश्चषाणैः पञ्च मुद्राः करोमात्मकमक्षरम् ॥ ४४ ॥ आद्यं तु रुद्रभैरव्या बीजं सादाशिवं ततः । ततस्तु वाग्भवं देवि क्रमेण हि चतुष्टयम् ॥ ४५ ॥ चतुर्मुद्रासु बीजानि नवमुद्रास्वनुक्रमात् । अथ वक्ष्ये महेशानि मुद्राविवरणं क्रमात् ॥ ४ ॥ घामहस्तेन मुष्टिं तु बद्ध्वा कर्णप्रदेशके । तर्जनी सरलां कृत्वा भ्रामयेत्तन्त्रवित्तमः ॥ ४७ ॥ साभाग्यदण्डिनी मुद्रा न्यासकाले तु मूचिता । अन्तरङ्गुष्ठमुष्ट्या तु निरुध्य जगतीमिमाम् ॥ ४८॥ रिपुजिह्वाग्रहा मुद्रा न्यासकाले तु मूचिता । पाणिद्वयं महेशानि परिवर्तनयोगतः ॥ ४५ ॥ योजयित्वा तर्जनीभ्यामनामे धारयत्प्रिये । मध्यमे योजयेन्मध्ये कनिष्ठे तदधस्तथा ॥ ५० ॥ अङ्गुष्ठावपि संयोज्य त्रिधा युग्मक्रमेण तु । त्रिखण्डा नाम मद्रयं त्रिपुराह्वानकमणि ॥ ५१ ॥ विरलो तु करौ कृत्वा मध्यमे मध्यगे कुरु । अगुष्ठाभ्यां कनिष्ठे च संपीड्य सरले ततः ॥ ५२ ॥ तर्जन्यौ दण्डवत्कयांमध्यमस्थे ह्यनामिके। सर्वसंक्षोभिणी मुद्रा त्रैलोक्यक्षोभकारिणी ॥ ५३॥ मध्यमे तर्जनीयुक्त सरले स्यात्तदा भवेत् । सर्वविद्वाविणी मुद्रा द्रावयेत्सचराचरम् ॥ ५४ ॥ १७. मन्त्री स १२ ख. "तः । केवलं वा । ३ ख. निबध्नञ्जा । ४ ख. 'इगुष्ठौ कनिष्ठाभ्यां सं इति पाठान्तरम् ।

·ईश्वरपाक्त [१५पञ्चदशः पटलः मध्यमे तर्जनीयुग्मे वके कुर्यात्सलोचने । एतस्या एव मुद्रायास्तदा कर्षणकारिणी ॥ ५५ ॥ विपरीतौ तलौ कृत्वा चाङ्गुली हृन्मुखा यजेत् । परिवर्तनमार्गेण क्रमेण निबिडास्ततः ॥ ५६ ॥ अगुष्ठावग्रदेशे तु तर्जन्यावङ्कुशाकृती । सर्वा एकत्र संयोज्य सर्ववश्यकरी भवेत् ॥ ५७ ॥ पुटाञ्जलिकरौ कृत्वा मध्यमागर्भसंस्थिते परस्परकनिष्ठे तु तर्जन्यग्रगते ततः ॥ ५८ ॥ अनामिके तु सरले मध्यमांमुखदेशगौ । अङ्गुष्ठौ परमेशानि सर्वोन्मादनकारिणी ॥ ५९ ॥ एतस्या एव मुद्राया अनामातर्जनीक्रमात् । अङ्कशाकाररूपा तु मद्रेयं तु महाकशा ॥ ६० ॥ वामं भुजं दक्षभुज दक्षिणं वामदेशतः। निवेश्य योजयेत्पश्चात्परिवर्त्य क्रमेण हि ॥ ६ ॥ कनिष्ठानामिकायुग्मे तर्जनीभ्यां निरोधयेत् । मध्यमे सरले कृत्वा योनिवत्सरलो ततः ॥ ६२ ॥ अङ्गुष्ठौ खेचरी मुद्रा पार्थिवस्थानयोजिनी । प्रियेयं सर्वदेवानां खेचरत्वप्रदायिनी ॥ ६३ ॥ परिवाआलं कृत्वा कनिष्ठागते ततः । मध्यमे स्थापयेदेवि कनिष्ठे धारयेत्ततः ॥ ६४ ॥ अनामिकाभ्यां सुदृढं तर्जनीमध्यमायुगम् । अङ्गुष्ठाभ्यां समायोज्यमर्धचन्द्राति प्रिये ॥६५॥ वीजमुद्रेयभाख्याता सर्वानन्दकरी प्रिये । परिवर्त्य करौ सम्यक्तर्जनीवामने समे ॥ ६६॥ मध्यमे कुरु तन्मध्ये योजयेत्तदनन्तरम् । अन्योन्यानामिक देवि कनिष्ठे तु यथास्थिते ॥ ६७ ॥ अङ्गुष्ठाभ्यां योजिताभ्यां योन्याकारं तु कारयेत् । १ ख. भात्रेण । २ ख. 'योज्याः स । ३ ख. °मानखदशिकौ । अ। ४ क. ग. रिकृत्याक । ५ ख. योज्ये । ६ क. ग. 'जिता । प्रि। ७ ख. युक्तम् । अं। ८ ख. ति यजेत । वी° १९ क. ग. वाहने ।

·१६ पोडशः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रम् । योनिमुद्रेयमाख्याता परा त्रैलोक्यमातृका ॥ ६८ ॥ एवं विन्यस्तदेहः सन्मुद्रामंनद्धविग्रहः । अन्तर्यागविधिं कुर्यायेन साक्षात्स्वयं विभुः ॥ ६९ ॥ इति भीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्वे श्रीविद्यान्यासविवरणं नाम पश्चदशः पटलः।।१५॥ अथ षोडशः पटलः । श्रीदेव्युवाच- अन्तर्यागविधि देव बहियांगविधि तथा । सकलं कथयेशान यद्यहं तव वल्लभा ॥१॥ इश्वर उवाच-- शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यजनं चाऽऽन्तरं महत् । मूलादिब्रह्मरन्ध्रान्तं विमतन्तुतनीयसीम् ॥ २ ॥ उद्यत्सूर्यप्रभाजालविद्युत्कोटिप्रभामयी । चन्द्रकोटिप्रभाद्रोवां त्रैलोक्यैकप्रभामयीम् ॥ ३॥ अशेषजगदुत्पतिस्थितिसंहारकारिणीम् । ध्यायेन्मनो यथा देवी निश्चलं जायते तथा ॥ ४ ॥ सहजानन्दसंदोहमन्दिरं भवति क्षणात् । मनो निश्चलता प्राप्त शिवशक्तिप्रभावतः ॥ ५ ॥ समाधिजायते तत्र संज्ञाद्वयविज़म्भितेः। स्वयंप्रज्ञातनामैको ह्यसंप्रज्ञातनामधृत् ॥ ६॥ स्वयंप्रज्ञातसंज्ञस्तु शक्त्याधिक्येन जायते । असंप्रज्ञातनामैको शिवाधिक्येन वै भवेत् ॥ ७ ॥ स्वयंप्रज्ञातभेदस्तु तीवस्तीव्रतरो भवेत् । असंप्रज्ञातभेदस्तु मन्दो मन्दतरस्तथा ॥ ८ ॥ (x संज्ञा प्रज्ञा न यत्रैवं स्वयंप्रज्ञोऽभिधीयते । असंप्रज्ञो हि भूयस्तु स्थितप्रज्ञः प्रतिष्ठितः ॥ ९ ॥ xधनुश्चिवान्तर्गतो ग्रन्थः ख. पुस्तके नास्ति । १ ख. 'धिं ब्रूहि व । २ ख. कलाकार ईशा'। ३ ख. 'यसम् । ४ ख. °मयम् । ५ स्व. द्रावं त्रै।६ ख. 'मयम् । ७ ख. कारकम् । ८ ख. देवि । ९ क. म. 'तम् । स्व। १० ख. नामा तु शिवतत्वेन वै । .

·६२ ईश्वरपति- मोरया परव:) प्रज्ञाप्रज्ञानमेवेदमसंस्मयमिति द्वयम् । संज्ञादयमिदं देवि शिवतत्त्वेन वै भवेत् ॥ १०॥) हास्यरोदनरोमाशकम्पस्वंदादिलक्षणः । तीपस्तीपतरो देवि समाधिरूपलक्षितः॥१॥ निमेपवर्जिते नेत्रे वपुस्तल्लक्षणं स्थिरम् । मन्दो मन्दतरो देवि समाधिः परिकीर्तितः॥ १२ ॥ शांभवेन च वेयेन मुखी भूयापिरन्तरंम् । अन्तयांगविधि कृत्वा बहिरंजनमाचरेत् ॥ १३ ॥ एवं विन्यस्तदेहः सन्सारमा साधकोत्तमः। ध्यायेभिरामयं वस्तु जगत्रयविमोहिनीम् ॥ १४ ॥ अशेषव्यवहाराणां स्वामिनी संविदं परा।। उपस्सूर्यसहस्रामा दाडिमीकुसुमप्रमाम् ॥ १५॥ जपाकुसुमसंकाश पनरागमणिप्रभाम् । स्फुरत्पमनिर्भा तप्तकाश्चनामा सरेश्वरीम् ॥ १६ ॥ रक्तोत्पलदलाकारपादपल्लवराजिताम् । अनर्थ्यरत्नखचितमीरचरणद्वयाम् ॥ १७ ॥ पादाङ्गुलीयकक्षिप्तरत्नतेजोविराजिताम् । कदलीललितस्तम्भसकुमारोरुकोमलाम् ॥ १८ ॥ नितम्बविम्बविलसद्रक्तवत्रपरिष्कृताम् । मेखलावद्धमाणिक्यकिकिणीनादविप्रमाम् ॥ १९ ॥ अलक्ष्यमध्यमां निम्ननामि शातोदरी पराम् । रोमराजिलतोद्भूतमहाकुचफलान्विताम् ॥ २०॥ सुवृत्तनिरिडोजङ्गकुचमण्डलराजिताम् । अनर्थ्यमौक्तिकस्फारहारभारविराजिताम् ॥ २१ ॥ नवरत्नप्रभाराजगवेयकविभूषणाम् । श्रुनिभूपामनोरम्यकपोलस्थलमञ्जलाम् ॥ २२ ॥ उद्यदादित्यसंकाशताटङ्कसभुसप्रमाम् । पूर्णचन्द्रमुखीं परवदनां वरनासिकाम् ॥ २३॥ १ ख. 'रादिलक्षितः । ती ॥२ ख. °लाबजामा । ३. उाभूत । ५ स. म. भागम् । ५ स. नी मीनलोच नाम् ।

·[ोडशः पटलः) ज्ञानार्णवतन्त्रम् । स्फुरन्मदनकोदण्डसुवं पद्मलोचनाम् । ललाटपट्टसंराजद्रनाउयतिलकाकिताम् ॥ २४ ॥ मुक्तामाणिक्यघटितमकुटस्थलकिकिणीम् । स्फरच्चन्द्रकलाराजन्मकुटां च त्रिलोचनाम् ॥ २५ ॥ प्रवालवल्लीविलसदाहुवल्लीचतुष्टयाम् । इक्षुकोदण्डपुष्पेपुपाशाङ्कशचतुर्भजाम् ॥ २६ ॥ सर्वदेवमयीमम्बा सर्वसौभाग्यसुन्दरी में । सर्वतीर्थमयीं दिग्यां सर्वकामप्रपूरिणीम् ॥ २७ ॥ *सर्वमन्त्रमयीं नित्या सर्वागमविशारदाम् । सर्वक्षेत्रमयीं देवीं सर्ववियामयीं शिवाम् ॥ २८ ॥ सर्वयोगमयीं वियां सर्वदेवस्वरूपिणीम् । सर्वशासामयीं नित्या सर्वागमनमस्कृताम् ॥ २९ ॥ सर्वामायमयीं देवीं सर्वायतनसेविताम् । सर्वानन्दमयी ज्ञानगहरां संविदं पराम् ॥ ३० ॥ एवं ध्यास्वा परामम्बा वहनासापुटं क्रमात् । आवाह्य चक्रमध्ये तु मद्रया हि त्रिखण्डया ॥ ३१ ॥ संस्थितां चिन्तयेत्तत्र श्रीपीठान्तर्निवासिनीम् । मुद्राः संदर्शयेदेवि तर्पणैस्तु त्रिधा यजेत् ॥ ३२ ॥ लयानं करपयेईहे देव्यास्तु परमेश्वरि । गन्धपुष्पाक्षतादींश्च देव्यै सम्यनिवेदयेत् ॥ ३३ ॥ उपचारैः पोडशभिः संपूज्य परदेवता ।। तर्पणानि पुनर्दयात्रिवारं मूलविद्यया ॥ ३४ ॥ एतस्मिन्समये देवि तिथिनित्यां प्रपूजयेत् । कामेश्वर्यादिका नित्या विचित्रान्ताः परेश्वरि ॥ ३५ ॥ प्रतिपरपोर्णमास्यन्ततिथिरूपाः प्रपूजयेत् । विभाज्य च महायसं पूर्वदोत्तरं कमात् ॥ ३६ ॥ रेखास विलिखचत्र पचपच क्रमेण हि । *इदम ख. पुस्तके नास्ति। १ क. ग. वियो । २ ख. योग । ३ ख. बोरस्व । ४ ख. "नाढीपुरी । ५ स. 'समाई।

·ईश्वरप्रोक्तं [१६षोडशः पटलः अकाराया उवर्णान्ता दक्षिणस्यां विचिन्तयेत् ॥ ३ ॥ ततश्च पूर्वरेखायामूकारादिकपश्चकम् । विलिख्योत्तरेखायां शक्त्यादि विलिखेत्ततः ॥ ३८ ॥ अनुस्वारान्तमन्त्रस्त विसर्गे षोडशी यजेत् । वामावर्तेन देवेशि नित्याः षोडश कीर्तिताः ॥ ३९ ॥ प्रतिपत्तिथिमारभ्य पौर्णमास्यन्तमद्रिजे । एकैकां पूजयेन्नित्यां महासौभाग्यमाप्नुयात् ॥ ४० ॥ कृष्णपक्षे महेशानि पूजयेत्तिथिमण्डलम् । विचित्राद्या वरारोहे यावत्कामेश्वरी भवेत् ॥ ४ ॥ पूजनीया विलोमेन भक्त्या तु परमेश्वरी । कलाः षोडश देवोश यस्तु चन्द्रकलाः कमातू ॥ ४२ ॥ स सौभाग्यं महादवि प्राप्नोति गुरुशासनात् । कामेश्वर्यादिका नित्याः पूजयित्वा कमात्ततः ॥ ४३ ॥ तिथिनित्यां त्रिधा देवि पूजयेद्भाग्यहेतवे । पुन. श्रीत्रिपुरानियां यजेत्सौभाग्यहेतवे ॥ ४४ ॥ एतस्मिन्समये देवि गुरून्संपूजयेदबंधः। पुष्पसंकोचयोगेन कथयामि तवानघे ॥ ४५ ॥ रश्मिवृन्दं दलमितं गरवस्तु शताधिकाः । तस्मात्संकोचयेत्पुष्पममिताः सिद्धिहानिदाः ॥ ४६॥ नष्टसंततिविज्ञेया मिताः सर्वसमृद्धिदाः। पुष्पं संकोचयेन्नोचेद्वादशे नष्टसंततिः ॥ ४७ ।। संतत्या नष्टरूपः सन्न भवेद्देवताप्रियः। अत एव मया सम्यकपुष्पं संकुचितं प्रिये ॥४८॥ कामराजारूपविद्याया गरवस्तु समृद्धिदाः। मध्यप्रायश्रमध्ये हि गुरुपङ्क्षि त्रिधाऽर्चयेत् ॥ ४९ ॥ पराख्यान्पूजयेदादौ परापरविभक्तिकान् । ततोऽपरांस्त्रिधा दवि गुरूसंपूजयेत्प्रिये ॥ ५० ॥. दिन्यौघे तु परान्विद्धि सप्तसंख्याम्वरानने। १ ख. खाया दीर्घकादिप' ।२ क. ग. क्त्यादीन्विलि । ३ ख. न्तमात्रास्तु । ४ ख. स्त्रित्य म° । ५ स. महदेवि । १ ·[१६षोडशः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रम् । आनन्दनाथशब्दान्ता गुरवः पुरुषाः प्रिये ॥ ५१ ॥ स्त्रियः पराम्बाशब्दान्ता विज्ञेया वीरवन्दिते । परप्रकाशो देवेशि ततः परशिवो मतः ॥ ५२ ॥ परा शक्तिस्तथा देवि कौलेश्वर इति प्रिये । शुक्ला देवि कलेशानकामेश्वर्यम्बिकाः क्रमातू । ५३ ॥ मुनिसंख्यास्त गरवः पराख्या दिव्यरूपिणः । भोगक्लिन्नस्तु समयो वेदाख्यः महजस्तथा ॥ ५४ ॥ परापराख्यसिद्धाधे मानवोघे शण प्रिये । गगनो विश्वविमलौ मदनो भुवनस्तथा ॥ ५५ ॥ लीला स्वत्मप्रियः पश्चान्नागपंख्यास्तु मानेवाः । अपराः परमेशानि+ नियता अक्षरा इमे ॥ ५६ ॥ एतत्रयं त नियतं दर्शिकानां हिताय च । मयोदधनं महेशानि पुष्य मंकुचितं प्रिये ॥ ५७ ॥ मानबौधान्तिके पश्चात्स्वगुरुत्रितयं यजेत् । परमेष्ठी गुरुः पश्चाद्गुरुः परममंज्ञितः ॥ ५८ ।। स्वगुरुश्च महंशानि पूजयेत्त गुरुत्रयम् । अथ वा मानवौधान्त एकं स्वगुरुमर्चयेत् ॥ ५९ ॥ अयं प्रकारः कथितः प्रकारान्तरमुच्यो । वन्यं सर्वप्रकाराणां मानवीघाटकादथ ॥ ६ ॥ गरवो नवसंख्याका इह यावद्भान्ति हि । नवचक्रेश्वरी यस्मात्तावत्पुष्पं प्रकाशयेत् ॥ ६१ ॥ मानबौघे तदा देवि दशसप्त भवन्ति हि । पश्चात्संकोचयेत्पुष्पं नवमं श्रीगुरुं यजेत् ॥ ६२ ॥ अज्ञातगुरुशिष्याणां कथयामि वरानने । गुरुभ्यो नम उच्चार्य पादुकाभ्यो नमो लिखेतू ॥ ६३ ॥ गर्बनने परमान्ते च गुरुभ्यो नम इत्यपि । अवैतत्ख. पुस्तके पाठान्तरम्-"न्ता विज्ञया वीरवन्दिते । अम्बान्ता गुरवः प्रोक्ताः स्त्रीलिङ्गाः परमेश्वरि । पर। -ख. पस्तके °नि पुष्य संकचितं प्रिये । ए' इति पाठान्तरम्। १ ख. मयः सहजा वेदसंख्यकाः । २ स. दोघ। मामबाघ । ३ क. °स्वात्मा प्रि । ४ ख. विमा प० । ५ क. नवः । अ । ६ ३. कादिकम् । गु। ७ व. पुस्तके च परनेष्यन्तके तथा । ए' इनि पाठान्तरम् । ।

·ईश्वरप्रोक्तं [१६षोडशः पटला] एतेषां पादुकास्तद्वदाचार्येभ्यो नमीं वदेत् ॥ ६४ ॥ आचार्यपादुकास्तद्वत्पूर्वसिद्धास्तु पादुकाः । सामान्यगुरुशिष्याणां गुरुपङ्क्तिरियं भवेत् ॥ ६५ ॥ गुरुपक्तिं प्रपूज्याथ स्वयं श्रीत्रिपुरा भवेत् । गुरुपङ्क्तिविहीनस्तु पुरुषः पङ्क्तिवर्जितः ।। ६६ ॥ सामान्यगुरुपंक्तित्वान्न भवेत्पतिवर्जितः। पुष्पसंकोचमार्गोऽयं मया सिद्धः कृतः प्रिये ॥ ६७ ।। कृपया परमेशानि धकानां हिताय च । कामराजाख्यगुरवः श्रीविद्याविषये क्रमात ॥ ६८ ॥ लोपामुद्राख्यविद्याया गुरूञ्ण वरानने । परमायशिवश्चाऽऽद्या कामेश्वम्बिका तथा ॥ ६९ ॥ दिव्यौघश्च महौषश्च सर्वानन्दस्ततः परम् । प्रज्ञादेव्यम्बिका पश्चात्प्रकाशः सप्तमो भवेत् ॥ ७० ॥ दिव्याः पराख्यगुरवो लोपामुद्रापभामयाः । दिव्यश्चित्रश्च कैवल्यदेव्यम्बा च महोदयः ॥ ७१ ॥ सिद्धाः परापरा ज्ञेया मानबौघं शण प्रिये । विद्या शक्तिश्च विश्वश्च चतर्थः कोमलो भवेत् ॥ ७२ ॥ पश्चमस्तु परानन्दो मनोहर इति प्रिये । स्वात्मानन्दः सप्तमस्तु प्रतिभोऽष्टम उच्यते ॥ ७३ ॥ अपराख्या इमे देवि गुरवः परिकीर्तिताः । पूर्ववद्योजयेत्पश्चादष्टानन्तरमेष च ॥ ७४ ॥ अयं वा स्वगुरुं वाऽपि नवान्तं वाऽब्जलोचने । दक्षिणामूर्तिशिष्याणां गुरुकमै उदाहृतः ॥ ७५ ॥ संप्रदाया अनेके च ज्ञातव्याः स्वगुरुक्रमात् । संप्रदायविहीनस्य न दद्यात्पक्तिमुत्तमाम् ॥ ७६ ॥ साधारणास्त गुरवः सर्वमेदेष वै समाः। गुरुक्रमं प्रपूज्याथ यजेदाम्नायदेवताः ॥ ७७ ॥ त्रैलोक्यमोहने देवि सर्वाशापरिपूरके। सर्वसंक्षोभणे चके पूर्वानायं प्रपूजयेत् ॥ ७८ ॥ १ ख. पवत्या तु न भ' । २ ख. 'ये। चिद्विश्वशक्तीश्वरकाश्च ये ऋदिः शक्ति पंसिष्ठश्च इति पाठान्तरम् । - ·[२६ पोहगः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रम् । सर्वसौभाग्यदे चके तथा सर्वार्थसाधके । सर्वरक्षाकरे चक्रे दक्षाम्नायं प्रपूजयेत् ॥ ७९ ॥ मध्यचकत्रये देखि पश्चिमानायमचंयेत् । मवचकेषु देवेशि कोबेराम्नायमचंयेत् ॥८॥ बन्दवे परमेशानि मध्यसिंहासनं यजेत् । अनेनैव प्रकारेण पूजयेत्पश्च पश्चिकाः ॥ ८१ ॥ श्रीविद्या च परं ज्योतिः परा निष्कलशांभवी । अजपा मातृका चेति पञ्च कोशाः प्रकीर्तिताः ॥ ८२ ॥ श्रीविद्या च तथा लक्ष्मीमहालक्ष्मीस्तथैव च । त्रिशक्तिः सर्वसाम्राज्या पश्च लभ्यः प्रकीर्तिताः ॥८३॥ श्रीविद्या त्वरिता चैव पारिजातेश्वरी तथा । त्रिपुटा पश्चंबाणेशी पच कल्पलताः स्मृताः ॥ ८४ ॥ श्रीविद्या मूलपाशी मुधा श्रीरमृतेश्वरी । अन्नपूर्णेति विख्याताः पञ्चताः कामधेनवः ॥ ८५ ॥ श्रीविद्या सिद्धलक्ष्मीश्व मातङ्गी भुवनेश्वरी । पाराहीति च संप्रोक्ताः पश्च रत्नाः प्रकीर्तिताः ॥ ८६ ॥ मूलविद्या महेशानि श्रीविद्या परिकीर्तिता। पारुणान्तं वह्निसंस्थं बिन्दनादसमन्वितम् ॥ ८७ ॥ धामनेत्रसमायुक्तं लक्ष्मीबोजमुदाहृतम् । श्रीबीजं तु पराबीजं लक्ष्मीबोजमुदाहृतम् ॥ ८८ ॥ प्रणवं पूर्वमुच्चार्य ह्रीमात्मकं समुच्चरेत् । श्रीपुटा चान कमले कमलाये प्रसीदतु ॥ ८९ ॥ लाये मध्यगतां भूमि रुद्रस्थाने नियोजयेत् । प्रसीद युगुलं दद्याजछीबीजं भुवनेश्वरीम् ॥ ९० ॥ श्रिया बीजं ततो दद्यान्महालक्ष्मी च ( श्च )हृन्मनः । सप्तविंशतिवात्मा महालक्ष्मीमनुर्मतः ॥ ९१ ॥ श्रीबीजं च परानीजं कामराजं समालिखेत् । इयं त्रिशक्तिर्देवोश त्रिषु लोकेषु दुर्लभा ॥ ९२ ॥ x इति आरभ्य श्रीविद्यापूजसंस्थाने इत्यन्नो ग्रन्यः ख. पुस्तके नास्ति । १ ख पुस्तके या पारिमारीशी पश्चपाणेश्वरों तथा । त्रि' इति पाठान्तरम् । २ ख. 'ण कामेशी ' इति पाटान्तरम् । ३ ख. °द्याऽमृतशी' । ४ ख. °शा चान्नपूर्णा च मा ते ।

·ईश्वरप्रोक्तं- - [१६षोडशः पटलः] चन्द्रेण मादनं लक्ष्मीदेवी दीर्घाक्षिमण्डिता । विष्णुरेश्वरीयुक्ता रित्ययं वैष्णवीयुता (?) ॥ ९३ ॥ श्रीबीजसंपुटं कुर्यात्सर्वशास्त्रप्रायिनी । प्रणवं पूर्वमुच्चार्य पराहमं समुद्धरेत् ॥ ९४ ॥ ततः मोहं शिरो देवि वसुवर्णोऽयमीरितः । वेदादिकेवला देवी परा निष्कलशांभवी ॥ ९५॥ हंसो जपार्वण ( णवस्त )त्र मातृकेति प्रकीर्तिता(तः) प्रणवं भुवनेशानि वियच्चन्द्राग्निवायवम् ॥ ९ ॥ भुवनेशी धरुवं चेव सरस्वत्यै नमो लिखेत् । इयं तु पारिजातेशी पारिजातरतोपमा ॥ ९७ ॥ काण्डबानेश्वरीविद्या प्रसङ्गाकथिता मया । त्रिबीजं च पर बीजं मकामा त्रिपुटोदिता ॥ ९८ ॥ पश्चकामेश्वरीविद्या बालान्यासे समीरिता। वाग्भवं वामने च रुवान्तं बिन्दुग्यतम् ॥ ९९ ॥ मूलपीठेश्वरीविद्या मगुप्ता कथिता मया । पराबीजं तु श्रीबीज बालायामाद्यमक्षरम् ॥ १० ॥ राज्यद राजलक्ष्मीति चन्द्रः मर्गविभूषितः । विलोमन्यादिवजिानि सुधा श्रीश्च प्रकीर्तिताः(ता) ॥१०॥ वाग्भवं भुवनेशानि श्रीबीजं तदनन्तरम् । वियत्तदादिखफलमित्यवर्ण ममालिखेत् ॥ १०२ ॥ वियत्तदादिकं तं च फ्रानित्या मनुमतः । चवर्गतृतीयं तुर्य मायारेफेन्दुसंयुतम् ॥ १०३ ॥ महाचण्डं समुद्धृत्य मंकर्षणीति संलिखेत । कालमहान इत्युक्त्वा वियदिन्दुममन्वितः(?) ॥ १०४ ॥ मायाबीज तु कथितः सिद्धलक्ष्म्या महामनुः । अन्नपूर्णा च देवोश उनराम्नायकीर्तिता ॥ १०५ ॥ मातङ्गिन्येति चांशं वाङ्मायाश्रीसंपुटं लिखेत् । इयं मातङ्गिनी विद्या द्वादशाणां प्रकीर्तिता ॥ १०६ ॥ वियदग्निसमायुक्ता वामनेत्रविभूषितम् [ ता], भुवनेशी महेशानि दुर्लभा भुवनत्रये ॥ १०७ ।।

·१६षोडशः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रम् ।
वाग्भवं पूर्वमुद्धृत्य संबुद्ध्या भगवत्याप ।
वार्ताली द्वे च वाराही युग्मवाराहमुख्यपि ॥ १०८ ॥
अन्धे अन्धिन्यै नत्यन्तं रुन्धिनी तत्परः परम् ।
जम्भे जम्भिन्यै नत्यन्तं मोहे मोहिन्यै यतं नमः ॥ १०९ ॥
स्तम्भे स्तम्भिन्यै हृयुक्तममुकं स्तम्भनद्वये ।
सर्वदुष्टप्रदुष्टानां सर्वेषां सर्वमुच्चरेत् ॥ ११ ॥
जिह्वास्तम्भं कुरु द्वंद्व शीघरवश्यं कुरु द्वयम् ।
वाग्द्यूटचत्रयं वाच भन्त्रपावकवल्लभा ॥ .11 ॥
महाविद्ययमाख्याता सवंतन्त्रेषु गोपिता ।
श्रीदेव्यवाच-
मन्त्रास्तु कथिता देव सर्वतन्त्रेषु गोपिताः ॥ ११२ ॥
तानाराध्य कथं लोका जायन्ते भुवि दुर्लभाः ।
एतत्सर्वं महादव कथय त्वं सुविस्तरम् ॥ ११३॥
श्रीईश्वर उवाच-
साधु पृष्टं त्वया भद्रे लोकानां हितकाम्यया ।
अविज्ञातमनस्तत्त्वं भजना दु.सता यथा (?) ॥ ११४ ॥
कथ्यतेऽत्र तथा देवि मर्वतन्त्रेषु गोपितम् ।
मन्त्राविशोधनं कुर्यान्मन्त्राणां च विशुद्धये ॥ ११५ ॥
चतुरस्रभुवं भित्त्वा कृत्वा रेखात्रयं त्रयम् ।
वृतः षोर शके चैव ततो वर्णान्ममालिखेत् ॥ ११६ ॥
इन्द्राग्निरुद्रनवनेत्रयुगेन दिक्षु
ऋत्वष्टषोडशचतुर्दशभौक्तिकेष
पातालपश्चदशवह्निमिमांशकोठे ।
वर्णाल्लिखेल्लिपिभवान्क्रमशस्तु धीमान् । ११७ ॥
मन्त्राद्यसाधकानां तु नामार्णः पतति ध्रुवम् ।
सिद्धिस्थावणविज्ञेयं द्वितीयं साध्यनामकम् ॥ ११८ ॥
सुसिद्धं तु तृतीयं स्याच्चतुर्थमरिसंज्ञकम् ।
सिद्धः सिध्यति कालेन साध्यः सिध्यति वा न वा ॥११९॥
सुसिद्धस्तत्क्षणादेव साधकं भक्षयेदरिः।
सिद्धसिद्धो जपासिद्धिर्द्विगुणात्सिद्धसाध्यकः ॥२०॥

·ईश्वरप्राक्तं [१६षो :शः पट] सिद्धसुसिद्धः संग्राहासिद्धारिहन्ति वै द्विजान् । साध्यः सिध्यति संक्लेशात्साध्यसाध्योऽतिदुःखकृत्॥१२॥ साध्यः सुसिद्धो भजनात्साध्यारिः स्वाश्रयं हरेत् । सुसिद्धसिद्धोऽध्ययनात्फलं दार्यथेप्सितम् ॥ १२२ ॥ सुसिद्धसाध्यो जपायैः सिद्धिर्यस्मादतोऽन्यथा । सुसिद्धे तु सुसिद्धस्तु पूर्वजन्मकृतश्रमात् ॥ १२३ ॥ तस्मात्तु सर्व सिद्धानां साधको यो जपेन्मनुः । भभिचारे रिपोरेवं यदि स्मान्भुविषन्नयोः[?] ॥ १२४ ॥ ससिद्धेरिविशेषेण स्वकुलान्नाशयेद्धरुवम् [] | अरिसिद्धस्तु संहन्यादरिसाध्यं तु योषितः ॥ १२५ ॥ अरिसिद्धस्वमन्त्रश्च कुलाच्छादनकच्छलैः । अर्यरिस्वामहामन्त्रप्राप्तेन सुनिश्चितम् [१] ॥ १२६ ॥ एतदुक्तं महाशानि त्यक्त्वाऽन्यमतमुत्तमम् । स्वपलब्धे स्त्रियों दसे मालामन्त्रे त्रिवीजके ॥ १२७ ॥ सिद्धादिशोषनं देवी न वै तेषां तु विद्यते । श्रीविद्यापूजनस्थाने चक्रराजे महेश्वरि ॥ १२८ ॥ महाकोशेश्वरावृन्दमण्डितामनसंस्थिता ॥ २९ ॥ सर्वसौभाग्यजननीपादुकां पूजयामि च । इत्युरुचार्य परं ज्योतिःकोशाद्यां पूजयेत्सुधीः ॥ १३ ॥ अनेनैव प्रकारेण पूजयेत्पश्चपश्चिकाः । शैवं तु दर्शनं देवि बैन्दवे पूजयेत्प्रिये ॥ १३१ ॥ परितो x दर्शनं शाक्तं चक्रस्य परमेश्वरी । ब्राह्मं तु दर्शनं पूज्यं भूबिम्बे प्रथमे प्रिये ॥ १३२ ॥ शिवस्य वामतो देवि वैष्णवं दर्शनं यजेत् । मृष्टिचके भवेत्सूर्यदर्शनं कमलेक्षणे ॥ १३३ ॥ स्थितिचके तु संपूज्यं बौद्धदर्शनमुत्तमम् । एवं संपूज्य सकलं श्रीविद्यां परितोषयेत् ॥ १३४ ॥ तर्पणानि पुनर्दद्यात्रिवारं तत्त्वमुद्रया । अङ्गुष्ठानामिकाभ्यां तु तत्त्वमुद्रेयमीरिता ॥ १३५॥ x अयं श्लोकः ख. पुस्तकस्यः । १ ख. 'रिपूजये।

·१६षोडशः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रम् । पुष्पं समर्पये देवि मुद्रया ज्ञानसंज्ञया । अङ्गुष्ठर्जनीयोगाज्ज्ञानमुद्रा प्रतिष्ठिता ॥ १,६॥ सर्वोपचारैराराध्य मुद्राः संदशयेत्कमात् । अथागावरणं कुर्याच्छ्रीविद्यामनुसंभवम् ॥ १३७ ॥ अग्नीशासुरवायव्यमध्यदिवङ्गपूजनम् । मायालक्ष्मीमयं बीजयग्मं पूर्वक्रमेण तु ॥ १३८ ॥ कथितं योजयेदेवि' त्रयं वा परमेश्वरि । संपटक्रमयोगेण चाथवा वीरवन्दिते ॥ १३९ ॥ संयोज्य पूजयेत्सर्वाः क्रमादेव वरानने । त्रैलोक्यमोहने चके प्रकटा योगिनीर्यजेत् ॥ १४ ॥ चतुरस्रो चतारे शोभिते सिद्धिदायकाः। अणिमां पश्चिमद्वारे दक्षभागे प्रपूजयेत् ।। १४१ ॥ लघिमामुत्तरद्वारे' दक्षभागे प्रपूजन्येन् । पूर्वद्वारे त महिमामुत्तरे पूजयेत्प्रिय ॥ १४२ ॥ ईशित्वसिद्धिवेिशि दक्षिणाद्वारि पूर्ववत् । वशित्वसिद्धिं वायव्ये तेनैव कमतो यजेत् ॥ १४३ ॥ प्राकाम्यसिद्धिमीशाने तेनैव क्रमतो यजे ।। भुक्तिसिद्धिस्तथाऽऽग्नेये तेनैव क्रमयोगतः ॥ १४४ ॥ इच्छासिद्धिं पूर्वभागे नैर्ऋत्ये च प्रपूजयेत् । प्राप्तिसिद्धिः सर्वकामा सिद्धिश्च परमेश्वरि ॥ १४ ॥ अधोवक्रमरूपेण ज्ञातव्ये सरसुन्दरि । माझी माहेश्वरी चैन्द्री कौमारी वैष्णवी तथा ॥ १४ ॥ वाराही च तथा षष्ठी चामुण्डा सप्त मातरः । अष्टमी त महालक्ष्मीः पश्चिमादिक्रमेण हि ॥ १४७ ॥ पाममागे तु संपूज्या वायव्यादि च पूर्ववत् । संक्षोभद्रावणाकर्षवश्योन्मादमहाशाः ॥ १४८ ॥ खेचरीबीजयोम्याख्यासिखण्डां च प्रपूजयेत् । एताः संपूज्य चकेशी त्रिपुरां पूजयेत्पराम् ॥ १४९ ॥ अणिमासिद्धिपुरतः सर्वकार्यार्थसाधिकाम् । सर्वसंक्षोभिणी मुद्रां दर्शयेत्कमलानने ॥ १५० ॥ स. "धि वाग्भवं प्र' इति पाठान्तरम् । २ ख. संपूज्य । ३ ख. रे पश्चिमे पज.

·७२
ईश्वरप्रोक्तं [१६षोडश पटलः]
सर्वाशापूरकं चक्रं गुप्तयोगिन्यधिधिष्ठितम् ।
षोडशारं ततो देवि पूजयेत्कार्यसिद्धये ॥ १५१ ॥
कामाकर्षिणिकां देवि वुध्याकर्षिणिकां तथा ।
अहंकाराकर्षिणी च शब्दाकर्षणरूपिणीम् ॥ १५२ ॥
स्पर्शाकर्षिणिरूपां च रूपाकर्षिणिरूपिणीम् ।
रसाकर्षकरी चैव गन्धाकर्षणकारिणीम् ॥ १५३ ॥
चित्ताकर्षिणकां तद्वैर्याकर्षिणिकां प्रिये ।
नामाकर्षिणिकां चव बीजाकर्षिणिकां तथा ॥ १५४ ॥
अमृताकर्षिणीं चैव स्मृत्याकर्षिणिकां प्रिये ।
शरीराकर्षिणीं चैव आत्माकर्षणरूपिणीम् ॥ १५५ ॥
पश्चिमादिविलोमेन षोडशारे स्वरान्विताः।
एता नित्याः कलाः पूज्याः स्रावत्पीयूषमण्डलाः ॥ १५६ ॥
चक्रेश्वरी यजेदेवीं त्रिपुरशी समृद्धिदाम् ।
कामाकर्षणरूपायाः पुरतः पूजयेत्प्रिये ॥ १५७ ।।
सर्वविद्राविणीं मुद्रा दर्शयित्वा निवेदयेत् ।
सर्वसंक्षोमणे चके यजदूगप्ततराभिधाः ॥ १५८ ॥
अनङ्ग कसमां प्राच्यां कवर्गेण प्रपूजयेत् ।
दक्षिणे च चवर्गेण तथा चानङ्गमेखलाम् ॥ १५९ ॥
अनङ्गमदनां पश्चाट्टवर्गण प्रपूजयेत् ।
तवर्गेणोत्तरे पश्चादनङ्गमदनातुराम् ॥ १६० ॥
अनङ्गरेखामाग्नेये पवर्गेण प्रपूजयेत् ।
राक्षसेऽनङ्गवेगां तु यवर्गेण प्रपूजयेत् ॥ १६१ ।।
वायव्ये तु शवर्गण तथाऽनङ्गाङ्कशां यजेत् ।
ईशान्ये लक्षवर्गण पूज्याऽनङ्गादिमालिनी ॥ १६२ ॥
चक्रेश्वरी यजेद्देवीं ततस्त्रिपुरसुन्दरीम् ।
अनङ्गकुसुमाग्रे च सर्वसाम्राज्यदायिनीम् ॥ १६३ ॥
सर्वाकर्षणमुद्रा च दर्शयेत्सुरवन्दिते ।
चक्रपूजां निवेद्याथ चतुर्थं चक्रमचयेत् ॥ १६४ ॥
सर्वसंक्षोभिणी शक्तिः सर्वविद्राविणी तथा ।
सर्षाकर्षिणिका शक्तिः सर्वाहलादनकारिणी ॥ १६५ ॥

·[१६षोढशः पटलः ज्ञानार्णवतन्त्रम् । सर्वसंमोहिनी शक्तिः सर्व स्तम्भनकारिणी । सर्वजृम्भिणिका शक्ति. मावशकरी तथा ॥ १६६ ॥ सार्थरञ्जिनी शक्तिनवमी परमेश्वरी । सर्वोन्मादनिका शक्तिः शक्तिः सवार्थसाधिका ॥ १६७ ॥ सर्वसंपत्तिपूर्णा च सर्वमन्त्रमयी तथा । चतुर्दशार शक्तिस्तु सर्वद्वंद्वक्षयंकरी ॥ १६८ ।। सर्वसौभाग्यदे चके पश्चिमादिविलोमतः । वाममार्गेण देवेशि संपूज्याः सर्वमिद्धिदाः॥ १६९ ॥ सर्वसंक्षोभिणी शक्तिः पुरतः पूजयेत्ततः । चक्रेश्वरी सिद्धिदात्री परां त्रिपुरवासिनीम् ॥ १७० ॥ वश्यमुद्रां प्रदाय निवेद्य तदनन्तरम् । सर्वार्थसाधके चक्रे दशारे कलयोगिनीः ॥ १७१ ॥ पूजयेत्सर्वकार्यार्थसिद्धिदाः पञ्चमे क्रमात् । मर्वमिद्धिप्रदा देवी सदसंपत्पदा तथा ॥ १७२ ॥ सर्वप्रियकरी देवी भर्वमङ्गलकारिणी। सर्वकामप्रपूई च सर्वदुःखप्रमोचनी ॥ 1 ॥ सर्वमृत्युप्रशमनी मर्वविघ्ननिवारिणी। सर्वाङ्गसुन्दरी देवी सर्वमाभाग्यदायिनी ॥ १७४ ॥ पश्चिमादिविलोन दशारे पूजयेदिमाः । सर्वसिद्धिप्रदा दोव पुरतश्चकनायिकाम् ॥ १७ ॥ सर्वसिद्धिप्रदां देवि पूजयनिपुराश्रियम् । सर्वोन्मादनमुद्रां च दर्शयित्वा निवद्य च ॥ १७६ ॥ सर्वरक्षाकरे चके निगर्दा योगिनीर्यजेत् । सर्वज्ञा सर्वशक्तिश्च सर्वैश्वर्य प्रदा ततः ॥ १७७ ॥ सर्वज्ञानमयी देवी सर्वव्याधिविनाशिनी । सर्वाधारस्वरूपा च सर्वपापहरा तथा ॥ १७८ ॥ सर्वानन्दमयी देवी सर्वरक्षास्वरूपिणी। सर्वेप्सितार्थफलदा देव्यः सर्वसमृद्धिदाः ॥ १ :९ ॥ पश्चिमादिविलोमेन पूजयेत्पतियोनिके। सर्वज्ञापुरतो देवि चकेशी मालिनी यजेत् ॥ १८ ॥ १ क. रतः क्रमना । २ क. क्तिनायिकाम् । स ।

·ईश्वरप्रोक्तं [१६षो. शः पटलः महाङ्कुशां महामुद्रां दर्शयित्वा निवेद्य च । मध्यचके महेशानि योगिनीः पूजयेत्प्रिये ॥ ११ ॥ सर्वरोगहरे चक्रे वसकोणे सुरेश्वरि । रहस्ययोगिनीदेवि वशिन्यायास्तु सिद्धिदाः ॥ १८२ ॥ पश्चिमादिविलोमेन पूर्वोक्ताः पूजयेत्क्रमात् । वशिनी पुरतः पूज्या सिद्धाम्बा चक्रनायिका ॥ १८३॥ खेचरी दर्शयेन्मुद्रां निवेद्यानन्तरं ततः । सर्वसिद्धिप्रदे चक्रे त्रिकोणे सर्वकामदे ॥ १८४ ॥ परापररहस्याख्ययोगिनीः परिपूजयेत् । पञ्च बाणान्ममुच्चार्य कामकामेश्वरीमयान् ॥ १८५ ॥ जम्भनाख्यान्महेशानि पूजयेद्वाणदेवताम् । धमात्मकं कामचापं द्वितीयं तु थमात्मकम् ॥ १६॥ कामेश्वयो मोहनाख्यां पूजयेच्चापदेवताम् । द्वितीयं भुवनेशानीपाशयुग्मं वशंकरम् ॥ १८७ ॥ कामेशस्य च कामेश्यास्त्रलोक्याकर्षण प्रिये । अन्कुशाख्यं करोमात्मबीजं स्तम्भनसंज्ञकम् ॥ १८८ ॥ कामेशस्य च कामेश्या अकुशं पूजयेत्प्रिये । पडङ्गवरणाद्वाह्ये समीपे क्रमतो यजेत् ॥ १८९ ॥ पश्चिमादिक्रमणैव चतुर्दिक्षु प्रपूजयेत् । कामेश्वरी रुद्रशक्तिमायकूटेन चाग्रतः ॥ १९० ॥ द्वितीयेन च कूटेन कामाख्येन च वैष्णवीम् । दक्षकोणे समभ्यय॑ तृतीयेन च पूजयेत् ॥ १९१ ॥ भगमालां ब्रह्मशक्तिमुत्तरे विश्वमातकाम् । चक्रेश्वरीमम्बिकाख्यां कामेशीपुरतो यजेत् ॥ १९२ ॥ बीजमुद्रामुपास्याय चक्रपूजां निवेदयेत् । सर्वानन्दमये चक्रराजे बैन्दवसंज्ञके ॥ १९३ ॥ बलरूपे चित्स्वरूपे संविद्ये शणु प्रिये । परापरम्हस्याख्यां योगिनी त्रिपुरां यजेत् ॥ १९४ ॥ १ ख. पणश्रमम् । २ ख. न वज्राख्यां शक्तिये ।

·[१६ोरशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम्। ७५ कूटत्रयं समुच्चार्य' मर्वविद्यास्वरूपकम् । समस्तदेवनारुपं सर्ववस्तुमयं यजेत् ॥ १९५ ॥ चक्रेशीमपि तामेव महात्रिपुरसुन्दरीम् । श्रीविद्यां षोडशागी च भक्तिमुक्तिफलप्रदाम् ॥ १९६ ॥ समस्तचकचकेशी सर्वागमनमस्कृता । सर्वाम्नायेश्वरी विद्यालंकृतां ब्रह्मरूपिणीम् ॥ १९७ ॥ उपचारैः समभ्यर्च्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः । तपंणानि पुनर्दद्यात्रिवार मूलविद्यया ॥ १९८ ॥ योनिमुद्रां प्रदाथ मुद्राः संदर्शयेत्क्रमात् । वनस्पतिरसोत्पन्नः पवित्र रम्यगन्धिभिः ॥ १९९ ॥ दशाङ्गायैधूपवधूपयेत्परमेश्वरीम् । (*कस्तूरीकुङ्कुभं देवि गुग्गुलं शालसंभवम् ॥ २०० ॥ चन्दनागरुकर्पूरसिताज्यमधसंयुतम् । धूपयेद्दशिको नित्यं सर्वमौभाग्यसिद्धये ॥ २०१ ॥ धूपमन्त्रेण देवेशि त्रैलोक्यस्यापि दुर्लभम् ) । अभितो वेदिकाचकं दीपमाला घृतप्लुताः ॥ २०२ ॥ कर्पूररचिताश्चापि तैलपूर्णास्तु वा यजेत् । धूपदीपौ निवेद्याथ तर्पयेत्पूर्ववत्प्रिये ॥ २०३ ॥ आरार्तिकविधिं कुर्यात्पूर्ववहेववन्दिते । अन्यदारार्तिकं वक्ष्ये सर्वकामप्रपूरकम् ॥ २०४ ॥ स्वर्णादिनिर्मिते पात्रे मध्ये चकं लिखेद्बुधः । तण्डुलोल्लासितं कृत्वा नवधा कारयेत्नतः ॥ २०५ ॥ नव गोलांश्चन्द्ररूपान्विरच्य तदनन्तरम् । शर्कराग भरितान्मण्डकोन्युग्मरूपकान् ॥ २०६॥ विरच्य घटिकाः कार्या योजयित्वा तु सप्तकम् । सप्तसप्तप्रकारेण घटिका नव योजयेत् ॥ २०७ ॥ अष्टकोणेषु संस्थाप्य गोलकांश्चोपरि क्षिपेत् । चणमुद्रा विकीर्याथ दीपकान्घृतपाचिताने ॥ २०८ ॥ धनुश्चिन्हान्तर्गतौ ग्रन्थः ख. पुस्तके नास्ति. १ क. र्य श्रीविद्या च स्व । २ ख. रवर्तिकाचा हात पाठान्तरम् । ३ क. धः । अतिशद्धोदनं कृ । ४ ख. 'कान्कुलनायिके । वि। ५ ग्व. °न् । त्व स्तिका इति ·७६ ईश्वरप्रोक्तं [१६षोडशः मुष्टिकातिमुष्टिश्च स्थापयेत्तत्र तत्र तु । दीपान्प्रज्वाल्य पश्चात्तु पञ्चरत्नैः प्रपूजयेत् ॥ २०९ ॥ पञ्चसिंहासनगता विद्यास्तत्र प्रपूजयेत् । आमस्तकं समद्धत्य नववारं पुनः पुनः ॥ २० ॥ नवावरणेवदेवि परिभ्राम्य पुनः पुनः । उत्तीर्य स्थापयेत्पश्चाद्वीपमालामयं महः ॥ २११ ॥ नेत्रयोः सुस्थिरं ध्यायेदारीर्तिकविधिः प्रिये । नैवेद्यं पसोपेतं मितापूपादिसंयुतम् ॥ २१२ ॥ शर्करापूरभरितमण्डकैः पायमान्वितम् । मुक्ताकपुरधवलं शुद्धोदनमपूरितम् ॥ २१३ ॥ घृतकर्पूरशोभाढयं संपूर्णघतमण्डितम् । नानाव्यञ्जनशोभाढयं वटकः कङ्कमभैः ।। २१४ । माषान्नभरितं नानारमपानविराजितम् । घृतक्षीरेण भरितं चतुर्मद्राविराजितम् ॥ २१९ ॥ संकल्प्य परमेशान्यै नित्यहोमविधिं चरेत् । मूलेन प्राणसहिता आहुतीः पञ्च होमयेत् ॥ २१६ ॥ षडाहुतीः षडङ्गानां नित्यहोमः प्रकीर्तितः । उपविश्याऽऽसने रम्ये वामभागे ततः परम् ॥ २१७ ॥ वहत्करोर्ध्वपुटतः साधको भूमिजानुकः । मण्डलं चतुरस्रं तु तन्मध्ये विलिखेत्प्रिये ॥ २१८ ॥ त्रिकोणमध्ये व्योमाख्यं मण्डलं मनुना प्रिय । व्यापकान्ते मण्डलाय हृदन्तो वाग्भवं परम् ॥ २१९ । मुखे कृत्वा पूजनीयं मण्डलं मनुना प्रिये । एतन्मण्डलमभ्यर्य मण्डलानां चतुष्टयम् ॥ २२० ॥ ईशानवह्निनैऋत्यवायुकोणेषु पूर्ववत् । मण्डलानि विधायाथ पूर्ववत्पूजयेत्प्रिये ॥ २२१ : पूर्ववद्वलिदानं च दद्यात्सर्वसमृद्धये । वटुकाय महेशानि योगिनीभ्यश्च वल्लभे ॥ २२२ ॥ १ क. ग यदवीना प'। २ ख. गमम । मा। ३ स. तुर्घा ताद्वरा । णवृत्तं व्यो'। ५ ख. पराम् । 'प्रिये ' इति पाठान्तरम । .

·१७सनदशः पटलः]] ज्ञानाणवतन्त्रम् । क्षेत्रपालगणेशाभ्यां पूर्ववद्वलिमुत्सृजेत् । वामभागे कृतस्याथ मण्डलस्योपरि क्षिपेत् ॥ २२३ ॥ आधारं पूजयेत्तत्र पात्रं चान्ने दकान्वितम् । सकारणं मन्त्रयित्वा सर्वभूतबलिं हरेत् ॥ २२४ ॥ पोडशार्णन मनना त्रिवारं वीरवन्दिते । तारं च भुवनेशोनि मर्वविघ्नपदं ततः ॥ २२५ ॥ कृयश्व सर्वभूतेभ्यो हुंकारं वह्निवल्लभाम् । ममुच्चरन्बलिं दद्यान्मुद्रया तत्त्वज्ञया ॥ २२६ ॥ बलिपश्चकमाख्यातं सर्वरक्षाकरं सताम् । एकत्र वा पञ्च बलीन्दद्याद्यापकमण्डलै ॥ २२७ ॥ वामभागे स्थितो देवि सर्वविघ्नहरो भवेत् । चक्रमभ्यर्च्य सकलं विधिवत्परमेश्वरि ॥ २८ ॥ श्रीगुरोः कृपया देवि सर्वज्ञः सर्वतत्त्ववित् ।। इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्र उमामहेश्वरसंवादे श्रीविद्यायजनविधिनीम षोडशः पटलः ॥ १६॥ अथ सप्तदशः पटलः । श्रीदेव्युवाच- देवदेव महादेव अश्रुताथै महेश्वर । षोडशाक्षरविद्यायाः श्रीचक्रविधिमुत्तमम् ॥ १ ॥ जपादिकं च यत्सर्वमेकैकाक्षरसाधनम् । कथयस्व महेशान यद्यहं तव वल्लभा ॥ २ ॥ ईश्वर उवाच- शणु मर्वाङ्गसुभगे श्रीविद्याविधिमुत्तमम् । यस्य विज्ञानमात्रण कर्ता हती स्वयं विमुँः ॥ ३॥ अनेन विधिना यत्र श्रीचक्र क्रमसंयुतम् । पूज्यते तत्र सकलं वशी कुर्यान्न संशयः ॥ ४ ॥ नगरं वशमायाति देशमण्डलमदिने । योषितः सकला वश्या ज्वलकामाग्निपीडिताः ॥ ५ ॥ १ ख शानी स' । २ ख. सदा र । ३ ख. लीन्प्रदद्यादेकम । ४ ख. हरिः ।

·ईश्वरप्रोक्तं- [१७ सदश पटलः]] विचाविमूहहृदयाः साधकन्यस्तमानसाः । तदर्शनेन देवेशि जायन्ते सर्वयोषितः ॥६॥ अक्षमाला समाश्रित्य मातृकावर्णरूपिणीम् । अथ मुक्ताफलमयी वाङमोक्षफलदायिनी ॥ ७ ॥ सर्वसिद्धिप्रदा नित्यं सवंराजवशंकरी । यथा मुक्ताफलमयी यथा स्फटिकनिर्मिता ॥ ८ ॥ रुद्राक्षमालिका मोक्षे सर्वसंपत्समृद्धिदा । प्रवालमाला वश्ये तु विद्यालक्ष्मीप्रदा सताम् ॥ ९ ॥ माणिक्यमाला फलदा साम्राज्यफलदायिनी । पुत्रजीवकमाला तु विद्यालक्ष्मीप्रदा सताम् ॥ १० ॥ पद्माक्षमालया लक्ष्मीजायते महती परा । रक्तचन्दनमाला तु सर्वभोगप्रदायिनी ॥ १ ॥ अक्षमालां प्रपूज्याथ चन्दनेन विलंपिताम् । समाश्रित्य जपेद्विद्यां लक्षमात्रं यदा बुधः ॥ १० ॥ योपितो भ्रमयन्त्येव मनस्तस्य सुनिश्चलम् । तदा द्वितीयलक्षं तु प्रजपेत्साधकोत्तमः ॥ १३ ॥ पातालतलनागेन्द्रकन्यकाः क्षाभयन्ति तम् । तासां कटाक्षजालैस्तु न मोहं याति साधकः ॥ १४ ॥ तदा लक्षत्रयं कुर्यात्साधकः स्थिरमानसः । तृतीयलक्षे संप्राप्ते द्रावयन्ति मुराङ्गनाः ॥ ५ ॥ अभिमानेन सौन्दर्यात्सौभाग्यमदकारिणः । साधकं द्रावयन्त्येव ततश्चासो मनस्थिरः ॥ १६॥ तदा लक्षत्रयं साधु सर्वपापनिकृन्तनम् । एवं लक्षत्रयजपेद्वतस्थः स्वस्थमानसः। १७॥ संक्षोभयति भूलॊकस्वलॊकतलवासिनः। पुरुषा योपितो वश्याश्चराचरमपि प्रिये ॥ १८ ॥ गोरोचनादिभिद्रव्येश्चक्रराजं समालिखेत् । अतीव सुन्दरं रम्यं तन्मध्ये प्रतिमां वराम् ।। १९ ॥ ख. क्षे भवेत्सर्वस १२ क.ग. "माज्या शिल्पदा । ३ ख. तु भागदा वश्यदा भवत । । ४ घ. ग. यन्त्यसु ।

·७९ १७ समदशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । ज्वलन्तीं नामसहितां महाबीजविदर्भिताम् । चिन्तयेत्तु ततो देवि योजनानां सहयतः ॥ २० ॥ अदृष्टपूर्वा देवेशि श्रुतमात्राऽपि दुर्लभा । राजकन्याऽथ वा चावी भयलज्जाविवर्जिता ॥२७॥ आयाति साधकं सम्यग्मन्त्रमूढा सती प्रिये । चक्रमध्यगतो भूत्वा साधकश्चिन्तयेद्यदा ॥ २२ ॥ उद्यत्सूर्यसहस्राभमात्मानमरुणं तथा । साध्यमप्यरुणीभूतं कृत्वा मन्त्र जपेषुधः ॥ २३॥ अनेन क्रमयोगेण स्वयं कन्दर्परूपवान् । सर्वसौन्दर्यसुभगः कामिनीवल्लभो भवेत् ।। २४ ।। सर्वलोकेषु सभगः सर्वलोकवशंकरः । सर्वरक्तोपचारस्त मुद्रासनद्धविग्रहः ।। २५ ॥ चक्रं प्रपूरयेद्यस्तु यस्य नाम विदर्भितम् । स भवेदासवद्दवि धनाढयो वाऽपि भूपतिः॥ २६ ।। चक्रमध्यगतं कुर्यानाम यस्यास्तु योषितः । अष्टाया महेशानि योनिमुद्राधरो बुधः ॥ २७ ॥ हठादानयते शीरं यक्षिणी राजकन्यकाम् । नागकन्यामप्सरसं खेचरीं वा सुराङ्गनाम् ॥ २० ॥ विद्याधरी दिव्यरूपामृषिकन्यां रिपुस्त्रियम् । मदनोद्भवसंतापां स्फुरज्जघनमण्डलाम् ॥ २९ ॥ कामबाणप्रभिन्नान्तःकरणां लोलचक्षुषाम् । महाकामकलाध्यानयोगात्तु सरवन्दिते ॥ ३० ॥ क्षोभयेत्स्वर्गभूलॊकपातालतलयोषितः । रोचनाभागमेकं तु भागमेकं तु कुकुमम् ॥ ३१ ॥ अथ भागद्वयं देवि चन्दनं मर्दयेत्समम् । एकत्र तिलकं कुर्यात्रैलोक्यवशकारिणम् ॥ ३२ ॥ अष्टोत्तरशतावृत्त्या मन्त्रयित्वा वशं नयेत् । राजानं नगरं ग्रामं तेन ययत्प्रहश्यते ॥ ३३ ॥ वशंकर त्यस्याग्रे-साधकानां हितार्थाय सर्वार्थसाधनं प्रिये, इतीदगर्ष व. पुस्तके वर्तते । १ क. पूजये।

·८० ईश्वरप्रोक्तं- [१७सप्तदशः पटलः मन्त्रिणा परमेशानि तत्सर्वं तस्य वश्यगम् । ताम्बूलं धूपमुदकं पत्रं पुष्पं फलं दधि ॥ ३४ ॥ दुग्धं घृतं चूर्णमन्नं वस्त्रं कर्पूरमेव च । कस्तूरी घसृणं चैला लवङ्ग जातिपत्रकम् ॥ ५ ॥ फलं वा वस्तु यद्यत्तु सकलं परमेश्वरि । शतमष्टोत्तरं जप्त्वा यस्मै कस्मै प्रयच्छति ॥ ३६ ।। स वश्यो जायते देवि नात्र कार्या विचारणा । स्त्रियस्तु सकला वश्या दासीभूता भवन्ति हिं' ॥ ३७॥ जगत्कर्षणमेतत्त कथितं नान्यथा भवेत् । रहस्यस्थानके मन्त्रो लिखेद्रोचनया भुवि ॥ ३८ ॥ चारुशृङ्गारवेषाढयां सर्वाभरणभूषिताम् । प्रतिमा सन्दरां गीतां विलिख्य समनोहराम् ॥ ३९ ॥ तद्भालकण्ठहृन्नार्मिजन्ममण्ढलयोजिताम् । जन्मनाममहाविद्यामकशान्तर्विदर्मिताम् ॥ २० ॥ सर्वसंधिषु देहस्य मदनाक्षरमालिखेत् लीनं दाडिमपुष्पाभं चिन्तयेद्देहसंधिषु ॥ ४१ ॥ तदाशाभिमुखा भूत्वा स्वयं देवीस्वरूपकः। मुद्रां तु क्षोभिणी बद्ध्वा मन्त्रमष्टशतं जपेत् ॥ ४२ ॥ नियोज्यं मदनागारे चन्द्रसूर्यकलात्मके। ततो विकलसर्वाङ्गी कामबाणेः प्रपीडिताम् ॥ ४३ ॥ अनन्यमानसां प्रेमभ्रममाणां मदालसाम् । एवमाकर्षयेन्नारी योजनानां शतादपि ॥ ४४ ॥ मातृकां विलिखेच्चक्रवाह्यतः सकलां प्रिये । भूर्जपत्रे स्वर्णपत्रे रौप्यपत्रेऽथ तारजे ॥ ४५ ॥ अवध्यः सर्वजन्तूनां व्याघ्रादीनां विशेषतः । तथैव मातृकायुक्तस्वसंज्ञाचक्रमण्डितः ॥ ४६॥ कपूरकुङ्कुमाद्यैस्तु अजरामरतां लभेत् । अनेन विधिना देवि रोचनागरुककुमैः॥४७ ॥ १ ख. हि । हठाकर्ष' । २ ख. विर । ३ ख. भिगतामामय यो । ४ क. ज्य भनागा । ५ क. 'ज्ञामन्त्रम। ६ ख. रु चन्दनः । लिखितं च। नागा ·[HREE NET.] ज्ञानाणवतन्त्रता विलिसंचयोगेण साध्यनाम वरानने । विदर्मितं स्वनाम्ना तु यस्मिन्कस्मिन्नपि स्थितम् ॥ ४८ ॥ स्थावरं जन्मं चापि सकलं जनमण्डलम् । वशी कुर्यान्महेशानि पादाक्रान्तं न संशयः ॥ ४९ ॥ महात्रिपुरसुन्दर्याः कामकूटेन भास्वता। एकमेकमवष्टभ्य साध्यनामाक्षराणि च ॥ ५० ॥ पहिरप्पखिलैर्वर्णैमातृकायाः प्रबेष्टयेत् । हेममध्यगतं कर्याच्छिखायां वामके भुजे ॥ ५१ ॥ धारयेयत्र कुत्रापि त्रैलोक्यवशकारकम् । राजेन्द्रमपि देवेशि दासभूतं करोति हि ॥ ५२ ॥ राजानो वाजिनः सर्पा गजा दुष्टा मदोत्कटाः । प्याराः केसरिगो मत्ता वश्यास्तस्य भवन्ति हि ॥ ५३ ॥ पूर्वक्रमेण नगरनाम संदर्य शैलजे। मध्ये चतुष्पथे वाऽपि चतुर्दिक्ष निधापयेत् ॥ ५४ ॥ महाक्षोमो योषितां तु जनानां महतामपि । तथैव सर्वदुष्टानां पुरस्थानां च जायते ॥ ५५ ॥ एतन्मध्यगतां पृथ्वी सशैलवनगहराम् । ज्वलन्तीं सर्वराजेन्द्रमण्डितां सागराम्बराम् ॥ ५६ ॥ मासपटकं चिन्तयेयः साक्षास्कामोपमो भवेत् । कटाक्षक्षेपमात्रेण नार्यस्तस्य वशाः प्रिये ॥ ५७ ॥ राजानो ब्राह्मणा वैश्याः शूद्राश्च पशवो जगत् । रवा स्वाकर्षयेद्देषि त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ५८ ॥ सपत्नानाशयेद्दष्ट्वा नात्र कार्या विचारणा । भूतप्रेतपिशाचांश्च ज्वरांश्चातुर्थिकादिकान् ॥ ५९ ॥ शलगुल्मादिरोगांश्च स्ष्ट्वा नाशयते क्षणात् । पतसिन्दूरसभगं रात्रौ संपूजितं प्रिये ॥ ६ ॥ योजनानां शताद्वाऽपि सम्यगाकर्षयेसियम् । पा विधु विदिश्वेवं दिविष्ठानपि सन्दरि ॥६॥ १ स. °म् । दृष्ट्वा विषं नाशयेत्स ना।२ क. न. 'वं त्रिदिविष्ठं तु । ११ LIM ·८२ - ईश्वरप्राक्त- [१७सप्तदशः परे: वशमानयते शीघ्रं सपुत्रापशबान्धवान् । भूर्जपत्रे समालिख्य रोचनागरुककमैः ॥ ६२ ॥ तन्मध्ये नगरं देशं मण्डलं खण्डमेव च । नाम्ना विदर्भितं स्वस्य पूजयित्वा यथाविधि ॥ ३ ॥ भूमिमध्यगतं कृत्वा त्रैलोक्यं वशमानयेत् । अध वा घारयेत्कण्ठे शिखाणं बाहुमूलके ॥ ६४ ॥ यत्र कुत्र स्थितं भद्रे क्षोमयेन्नगरं महत् । अकक्षीरेण संयुक्तं धत्तूरकरसं तथा ॥ ६५॥ रोचनाकुङ्कमे चैव लाक्षालक्तकसंयुतम् । कस्तूरीचन्द्रसंयुक्तमेकीकृत्य ततः परम ॥ ६६ ॥ चक्रमेतत्समालिख्य यस्य नाम्ना महेश्वरि । तस्य व्याघ्रगजव्य घिरिपुसर्पभयादिकम् ॥ ६ ॥ चोरग्रहजलारिष्टशाकिनीडाकिनीभयम् । भयं न विद्यते देवि परमन्त्राभिचारजम् ॥१८॥ नित्यं संधारयद्दवि कालमृत्यं विनाशयेत् ॥ ६९ ॥ अथवा मध्यगां देवीं त्रिकोणोभयमध्यगाम् । अथ स्वनामसंयुक्तां रोचनाकङ्कमातिाम् ॥ ७० ॥ निधापयेच्च सप्ताहादासवर्ति करो भवेत् । पीतद्रव्यैः सभालिख्य पीतपु पैः समर्पयेत् ॥ ७१ ॥ पूर्वाज्ञाभिमुखो मूत्वा स्तम्मयेत्सर्ववादिनः । सहस्रवदनो देवि मूढो मवति तरक्षणात् ॥ ७२ ॥ नाम्मा यस्य स वाग्ग्मी हि पाषाण इव जायते । चक्र विलिख्य देवेशि महानीलीरसेन तु ॥ ७३ ॥ माम संयोज्य विधिवदक्षिणाभिमुखो बुधः । बह्नो दग्ध्वा महेशानि मारणं वैरिणां प्रिये ॥ ७४ ॥ महिपाश्वपरीषाम्यां सम्यगाधृष्य शैलजे । गोमूत्रेण च संलिख्य नामसंदर्य पूर्ववत् ॥ ७५ ॥ क्षिप्त्वाऽऽरनालमध्यस्थं विद्वेषणकर भवेत् । कृचा. रोचनया नाम काकपक्षस्य मध्यगम् ॥ ७६ ॥ लम्बमानं तदाकाशे शत्रूच्चाटनकारकम् । महानीलीरोचनाभ्यां दुग्धलाक्षारसेन हि ॥ ७ ॥. १स. वसं। २ ख. समीक्रत्याथ शै। :

·सदश पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् ।
१३
विलिख्य धारय मन्त्री सवर्णान्वशं नयेत् ।
अनेनैव विधानेन स्थापयेद्दारिमध्यगम् ॥ ७८ ॥
तेनोदकेन संभ्रातः पीतं तत्सर्ववश्यकृत् ।
सौभाग्यं जायते तेन पानीयेन न संशयः ॥ ७९ ॥
एतन्मध्वगतां पृथ्वी नगरी वा मुलोचने ।
सप्ताहात्क्षोमयेत्सम्यग्ज्वलमानां विचिन्तयेत् ॥ ३० ॥
अथ वक्ष्ये भहेशानि महापातकनाशनम् ।
शिवां संपूजयेहेवि सगन्धैः कुसुमैः प्रिये ॥ १ ॥
महापातकयुक्तात्मा तत्क्षणात्पापहा भवे ।
शमीदूर्वाङ्कराश्वत्थपलाशैरथ वाऽजैः ॥ ८२ ॥
मासन हन्ति कलुष सप्तजन्मकृतं नर ।
पूवाशाभिमुखो भूत्वा पीतद्रव्यैः समर्चयेत् ॥ ८३ ॥
पीतस्थाने समालिख्य स्तम्मयेत्सर्वबादिनः ।
उत्तराशामुखो भूत्वा सिन्दूररजसा लिखेत् ॥ ८४ ॥
पूजयेद्विधिवद्विद्वान्सवलोकं वशं नयेत् ।
पश्चिमाभिमुखो भूत्वा चन्दनेन समालिखेत् ॥ ८॥
संपूज्य विधिवद्विद्वान्सर्वयोषिन्मनो हरेत् ।
वल्लभो जायते देवि दासीमिव वशं नयेत् । ८६ ॥
यमाशाभिमुखो भूत्वा चक्रं कृष्णं यदाऽवेत् ।
यस्य नामाङ्कितं तस्य मन्त्रहानिः प्रजायते ॥ ८७ ।।
अग्मिराक्षसवायव्यशंभुकोणेष पूजितम् ।
पूर्ववत्परमेशानि क्रमेण पारिपूजितम् ॥ ८८ ॥
स्तम्भविद्वेषणव्याधिशञ्चाटकरं भवेत् ।
रोशनालिखितं चक्र क्षीरमध्ये क्षिपेर्बुधः ॥ ८१ ॥
सर्ववश्यकरं देवि भवत्येव न संशयः।
गोमूत्रमध्यगं सम्यक्शत्रूच्चाटकरं भवेत् ॥ ९ ॥
तैलस्थं चक्रराजं तद्विद्वेषणकरं भवेत् ।
ज्वलज्ज्वलनमध्यस्थं शत्रुनाशकरं भवेत् ॥ ९१ ॥
यदेकान्ते चतुर्मार्ग मिंन्दूररजसा लिखेत् ।
सर्वबाह्यन आरभ्य यावन्मध्यं महेश्वरि ॥ ९२ ॥

·८४ इश्वरपार्क (१) अकारादिक्षकारान्ता मातृको ता विन्यसेत् । पूजयेद्वात्रिसभये कुलाचारक्रमेण तु ॥ ९३ ॥ साधकः खेचरो देवि जायते नात्र संशयः । गिरावेकतरौ तद्वदर्चयेस्कुलमार्गतः ॥ ९४ ॥ अजरामरता लब्ध्वा सुखी भवति मान्त्रिकः। श्मशाने पूजयेच्चकं महाभूतदिने बुधः ॥ ९५ ॥ पूर्वक्रमेण विधिवत्साधकः स्थिरमानसः । खड्गसिद्धिं च घेतालसिद्धिं च गुटिकामपि ॥ ९ पाइको जमसिद्धिं च मनःसिद्धिं च धातुदाम् । महाविवरसिद्धिं च यक्षिणीचेटकोद्भवाम् ॥ ९७ ॥ सर्व तल्लभते मन्त्री नात्र कार्या विचारणा । अथ वक्ष्ये महेशानि श्रीविद्यापूजनं महत् ॥ ९८॥ ब्रह्महत्यादिदोषाणां पुरश्चरणमुत्तमम् । रक्तपमहेशानि पूजयेच्चक्रमुत्तमम् ॥ ९९ ॥ समस्तरश्मिसहितं नित्याम्नायपुरस्कृतम् । कलाचारक्रमादेवि कपूरक्षोदमण्डितम् ॥ १..॥ मासमात्रेण देवेशि महापातककोटयः। जन्मान्तरकृताः सर्वा नाशयेनात्र संशयः॥ १.१॥ लक्ष्मीस्तस्य गृहे रम्या मुस्थिरा सरवन्दिते । जपापुष्पैर्महेशानि पूर्ववत्पूजयेच्छिवाम् ॥ १०२ ॥ मासमा क्रमेणैव पूर्ववत्परमेश्वरि । ब्रह्महत्यादिपापांचे पूर्वजन्मकृतान्प्रिये ॥ १० ॥ नाशयेनात्र संदेहो धनवाआयते बुधः । केतकैस्तरुणैः पत्रैः पूर्ववरपूजयस्मिये ॥ १.४॥ उपपातकसंघश्चिमासमात्रेण नाशयेत् । सौभाग्यमतुलं तस्य जायते नात्र संशयः ॥ १०५॥ शतपत्रैमनोरन्यैः पूजयेन्मासमात्रकम् । पूर्ववरपरमेशानि पूर्वपापं विनाशयेत् ॥ १०६॥ चम्पकः सुमनोरम्पैः पूर्ववत्पूजयेच्छिवाम् । १क.म् । ब्रह्मप। २ ख, श्व सप्तज।

·veries ) লাগান। मासमात्रेण हत्येव पातकाशतजन्मजान ॥ १.७॥ सामाग्यवान्भवेन्मन्त्री त्रिपुरायाः प्रसादतः। श्रेतपयमहेशानि महभिः पूजयेत्पराम् ॥ १.८॥ पूषनाशयेत्या विंशज्जम्मभवं प्रिये । मासमात्रेण सकलं मोक्षस्तस्य करे स्थिवः ॥१९॥ पन्धकासुमेदेवि मासमा प्रपूजयेत् । प्रलोक्यं पशगे तस्य पूर्वपापं दहेद्बुधः ॥ ११ ॥ विलापन जलजः सहेव परिपूजयेत् । पूर्ववत्परमेशानि मासमात्रं प्रसन्नधीः ॥११॥ समृदिमाग्भवेदवि सर्वपापहरः सदा । मल्लिकामालतीजातीकुन्दश्च शतपत्रकैः ॥ १२ ॥ सेतोसलेमिश्रितैस्तु पूजयेन्मासमाकम् । कलाचारकमेव पातकं शतजन्मजम् ॥ ११३॥ मगहरवादिजनितं माशयेनात्र संशयः । मुचिस्तस्य करे देवि वाचा जीवसमो भवेत् ॥ ११४॥ भगस्त्यवाणवधूकजपारकोस्पलैः प्रिये । पूर्वक्रमेण संपूज्य मासमात्रं प्रसनधीः ॥ ११५॥ पातकं नाशयमन्त्री साक्षात्कामसमो भवेत् । पम्पक पाटलैंदेवि बकुलनांगकेसरैः ॥ १६ ॥ कहारः सिगरे रम्येः पूर्ववत्पूजयेकपात् । भाग्यमतुलं तस्य मासमाण जायते ॥ ११ ॥ पापं विनाशयेदेवि यदि जन्मसहमजम् ॥१८॥ पतिमीपमानावे निस्वान्वे भीषियापयोगविधिनाम तपदशः पटलः ॥७॥ अथाटादशः पटलः। पर उबाल- रवपूजाविधानं तु कथयामि तवानथे । *पुष्पाणि रचयेदेवि माणिक्यरचितानि हि॥१॥ * इदम व. पुस्तकस्थम् । १ स. हरेन।

·ईश्वरपोर्ट [१८अष्टादश पैदल तेस्तु पूजा प्रकच्या चक्रराजस्य पूर्ववत् । नानापुष्पैः मगम्धैश्च कर्पूरक्षोदचन्दनः ॥ २ ॥ एकविंशतिरात्रेण विंशति धरणीभुजाम् । दासीभूतां करोस्येव महारोगांश्च नाशयेत् ॥ ३ ॥ सूर्यवस्कान्निमान्मन्त्री जायते नात्र संशयः। मुक्तारत्नश्च रचयेत्स्वर्णपुष्पाणि सुंदरि ॥ ४ ॥ तैस्तु पूजा प्रकर्तव्या नानापुष्पैश्च पूर्ववत् । एकविंशतिरात्रेण राजपन्यो वशाः प्रिये ॥ ५॥ कलाकान्तियुतो देवि जायते सुभग क्षितौ । प्रवालपटितैः स्वर्णपुष्पैस्त बहुर्भियजेत् ॥ ६ ॥ पूर्ववत्परमेशानि कुलाचारक्रमेण तु । पुष्पैश्च विविधैर्देवि त्रिःसप्ताहात्सुरेश्वरि ॥ ७.' रास्तस्य वशाः सर्वे वरिवान्विनाशयेत् । तथा मरकतक्षिप्तस्वर्णपुष्पैस्तु पूजयेत् ॥ ८ ॥ एकविंशतिरात्रेण नानापुष्पैः क्रमं यजेत् । विषुधास्तस्य वरदा वैरी नश्यति नान्यथा ॥ ९ ॥ पुष्परागमहारत्नघटितैः स्वर्णनिर्मितैः । कुसमैः पूजयेच्चक्रं त्रिःसप्ताहात्सुरश्वरि ।। १० । सुरास्वस्य वशा देवि बृहस्पतिसमो भवेत् । सुवर्णरचितैः पुष्पैर्वरकेयूरराजितैः ॥ ११ ॥ एकविंशतिरात्रेण मोहयेज्जगतीमिमाम् । देवदैत्या वशास्तस्य जायन्ते नात्र संशयः ॥ १२ इन्द्रनीलमयैः स्वर्णपुष्पैश्चकं समर्चयत् ! एकविंशतिरात्रेण तथा नीलैश्च नीरजः ॥ १३ ॥ वैरिणो नाशमायान्ति शेषा वश्या भवन्ति हि । गोमेदघटितैः पुष्पैः सवर्णस्य यजेद्बुधः ।। १४:॥ किंशकैश्च कुसम्भैश्च पूर्ववत्परमेश्वरि ! मप्ताहाद्वैरिणो वश्या घातस्तेषु प्रजायते ।। १५ । त्रिसप्ताहान्महापापसंचयं नाशयत्प्रिये । कव्यादजीवा वश्या हि भवन्त्येव न संशयः ॥ १६ ॥ १.व टचचित . । २ ख 'केसरग - ·1३९एकोनविंशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् वैदूर्यघटितैः स्वर्णपुष्पैरभ्यर्चयेत्कमम् । चम्पकादिमिरभ्यर्य त्रैलोक्यं स्तम्भयेरक्षणात् । १७ ।। एकविंशतिभिर्वारैः सर्वपापहरो भवेत् । पुष्पैः पर्युषिनर्देवि नार्चयेत्स्वर्णजैरपि ॥ १८ ॥ निर्माल्यभूतेः कुसुमैरुच्छिष्टैः परमेश्वरि । नवरत्नमयैः स्वर्णपुष्पैयदि शिवां यजेत् ॥ १९ ॥ तदा देवा मनुष्याश्च पन्नगा राक्षसादयः । सर्वे वश्या भवन्त्येव त्रिःसप्ताहान्न संशयः ।. २० ॥ जन्मकोटिमवं. पापं नाशयेन्नात्र संशयः। स्वर्णरत्नमयैः पुष्पैर्नवैरेव प्रपूजयेत् ॥ २१ ॥ तदाऽश्वमेधदशकं कृतं भवति शैलजे । स्वर्णरत्नादिपूर्णत्वं यदा नास्ति तदा शृण ॥ २२ ॥ तैरेव पुष्पैः पूजा,तु कर्तव्या साधकोत्तमैः । यद्यत्पुष्पं यत्र यत्र दत्तं' तत्तत्सरेश्वरि ॥ २३ ॥ तत्र तत्र प्रदातव्यं न दातव्यं यथेच्छया। अलंकारस्वरूपेण पूजयेञ्चकनायकम् ॥ २४॥ केवलं स्वर्णपुष्पेस्तु त्रैलोक्यं स्तम्भयेच्छिवे । माममात्रेण पापानि सप्तजन्मभवान्यपि ॥ २५ ॥ नाशयेन्मोहयेत्सवी समुद्रवलयां धराम् ॥ २६॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यानन्धे श्रीविद्यास्वर्णरत्नपूजाविधिविवरण नामाष्टादशः पटलः ॥ १८॥ अर्थकोनविंशः पटलः । श्रीदेव्युवाच- त्रिपुरा परमा शक्तिस्त्रैलोक्यवशकारिणी। एतस्याः परमानन्दसाधनं कथय प्रभो ॥१॥ बीजत्रयस्य देवेश ययहं तव वल्लभा । ईश्वर उवाच- एषा विद्या वरारोह पारम्पयंक्रमागता॥ २ ॥ १ ख. पाश्च मुनयः प० । २ क. 'नरो यदि प्र । ३ क. 'तं दरां सुरे । ४ स. जित ·te ईश्वरपाक्त १९एकोमा ] भववन्धं घातयन्ती संस्मृता पापहारिणी। जपान्मृत्युजयेशानि ध्याता सर्वार्थसाधिका ॥३॥ दुःखदोर्भाग्यदारियभयत्री पूजिता मवेत् । विनौषशमेनी चैव हवनामात्र संशयः॥४॥ पृथग्वीजत्रयस्याहं साधनं कथयामि ते । शुभाम्बरपरीधानो गन्धकपूरमण्डनः ॥ ५॥ मुक्ताफलस्फुरदूपभूषणः सप्रमाल्यवत् । शममन्दिरसविटो ब्रह्मचर्यसमन्वितः ॥ ६ ॥ पूजयेप्रकुसमैनैवेयमपि सजावलम् । पायसं घृतसंपनं तथाऽमृतफलोदनम् ॥ ७ ॥ प्रमोदकसंपनं नानाशुभ्रामपूरितम् । मेवेयं दर्शयेदेव्यै वागीश्चय सुरेश्वरि ॥८॥ उपचारः सुशुप्रैश्च साधयेम्मोक्षवाङ्मयम् । वाग्मवारुया जरियां वागीशी संस्मरन्तषः ॥ ९ ॥ कपूरथवला शुभरपुष्पाभरणभूषिताम् । अत्यन्त शरवसनां वरमोनिकभूषणाम् ॥ १॥ मुक्ताफलामलमणिजपमालालसस्कराम् । पुस्तकं वरदानं च दधतीमभयपदाम् ॥ १॥ एवं ध्यायेन्महेशानि सर्वविद्याधितो मवेत् । भलादिब्रह्मरम्भरान्तं प्रवत्पीयूषवर्षिणीम् ॥ १२ ॥ तस्माज्योतिर्मयों ध्यायेजिहां दीपस्वरूपिणीम् । पापाणेन समो वाऽपि मूसों जीवसमो भवेत् ॥ १३॥ अथ कामकलाशक्तिसाधकः परमेश्वरि । रक्तालंकारसुभगो रक्तगन्धा लेपनः ॥ १४ ॥ रक्तवसावतः सम्यमध्ये कामकलात्मना । रक्तपुष्पश्च विविधैः कुस्कमादिभिरयेत् ॥ १५॥ मूलादिनापर्यन्न स्फुरदीपस्वरुपिणीम् । पप्पूककसुमाकारकान्तिभूषणभूषिताए ॥१६॥ १७. मयेनगन्त्रह । २ . रतभूषाभू । ३तगोला । । मनःसंक स्वत्रो वा गा'। ५ रु. मयं वा । ६ क. 'ज्जिव्हाये दी।

·[१९एकोनावंशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । इक्षुकोदण्डपुष्पेषुवरदाभयसत्कराम् । तदीयकायसिन्दूरभरितं भुवनत्रयम् ॥ १७ ।। चिन्तयेत्परमेशानि त्रैलोक्यं मोहयेत्क्षणात् । राजानो वशमायान्ति पन्नगा राक्षसाः सुराः ॥ १८॥ कन्दर्प इव देवेशि योषितां मानहारकः । मनश्चिन्तितयोषित्तु दासीव वशगा भवेत् ॥१९॥ चलच्चलेम्दुसंकाशा तरुणारुणविग्रहाम् । चिम्तयेद्योषितां योनौ क्षोभयेत्सरसुन्दरीः ॥ २० ॥ किं पुनर्मानुपीदेवि त्रैलोक्यमपि मोहयेत् । एषैव चिन्तिता देवी सिन्दूरामा हृदि क्षणात् । २१ ॥ आकर्षयेत्तदा शीघ्रं रम्भा वाऽपि तिलोत्तमाम् । रक्तवी स्त्रियं ध्यात्वा तदीयसहमत्तमः (?) ॥ २२ ॥ तस्या मूनि स्मरेद्वीजास्रवत्पीयूषवषिणीम् । ध्यायन्संमोहये देवि मदनोत्तप्तमानसाम् ॥ २३ ॥ क्षणमात्रेण देवेशि त्रैलोक्यं वशमानयेत् । एतत्कामकलाध्यानात्पश्च कामा वरानने ॥२४॥ मोहयन्ति जगत्सर्वं प्रयोगं शण पार्वति । पूर्वोक्तकामा देवेशि ज्ञातव्याः पञ्चसंज्ञकाः ॥ २५ ।। विदायेन कामेन मन्मथान्तर्गतं कुरु । कन्दर्पसंपुटं कृत्वा कोणगर्भगतं ततः ।। २६ ।। मकरध्वजसंशं तु मर्वमेतद्वरानने । मीनकेतुगतं कुर्यान्मोहयेज्जगतीभिमाम् ॥ २७ ॥ प्रैलोक्यमोहनं नाम योगोऽयं परिकीर्तितः । शण देवि प्रवक्ष्यामि शक्तिबीजस्य साधनम् ॥ २८ ॥ सूष्टिसंहारपर्यन्तं शरीरे चिन्तयेत्पराम् । सावत्पीयूषधाराभिर्वर्षन्ती विषहारिणीम् ॥ २९ ॥ हेमप्रभाभासमानां बिद्युनिकरसुप्रभाम् । स्फुरच्चन्द्रकलापूर्णकलशं वरदाभयौ ॥ ३० ॥ ज्ञानमुद्रां च दधतीं साक्षादमृतरूपिणीम् । ध्यायन्विषं हरेन्मन्त्री नानाकारव्यवस्थितम् ॥ ३१ ॥ १ ख. यसहसा ततः । २ ख. “पधारि । १२ ·९ इश्वरप्रोक्तं [१९एकोनविंशः पटेल एतस्याः स्मरणादेवि नीलकण्ठत्वमागतः । अहं मृत्युंजयो भूत्वा विचरामि जले स्थले ॥ ३२ ॥ वैनतेयसमा मन्त्री विषभारसहस्रानुत । भूतप्रेतपिशाचांश्च नाशयेद्रोगसंचयम् ॥ ३३ ॥ चातुर्थिकज्वरान्सर्वानपस्मारांश्च नाशयेत् । अथ त्रिकूटा संपूर्णा महात्रिपुरसुन्दरी ॥ ३४ ॥ चिन्तिता साधकस्याऽऽश त्रैलोक्यवशकारिणी। क्रमेण नाभिहृद्वक्त्रमण्डलस्थाऽरुणप्रभा ॥ .५॥ प्रश्नरागमणिस्वच्छ। चिन्तनात्सुरवन्दिते । तस्याष्टगुणमैश्वर्यं सौभाग्यं च प्रजायते ॥ ३६ ॥ तन्नाम संस्मरन्मन्त्री योगिनीनां भवेत्प्रियः । मातृचकं तस्य काये तन साधं सुखी भवेत् ॥ ३७ ॥ पुत्रवान्देवदेवेशि मन्त्री ध्यानात्र संशयः । यदा चक्रस्थिता पूर्णा खेचरी सिद्धिदायिनी ॥ ३८ ॥ चतुःषष्टिर्यतः कोटयो योगिनीनां महौजसा । चक्रमेतत्समाराध्य संस्थिता बीरवन्दिते ॥ ३९ ॥ आदौ संबन्धिनि पदे मध्ये बीजाष्टकं बहिः । कलां ध्यात्वाऽङ्गनासङ्ग कामराज इवापरः ॥ ४० ॥ पाशाकशधनुणिर्मादनैहियत्यिये । त्रैलोक्य सुन्दरी देवीं किं पुनर्मय॑योषितः ॥ ४१ ॥ तथैव शक्तिसंबन्धशस्त्रैस्तन्मयविग्रहः । सिद्धग-धर्वदेवांश्च वशी कर्यान्न संशयः ।। ४२ ॥ एतामाराध्य देवशि कामः सौभाग्यसुन्दरः । हरिश्च परमेशानि गिरासाधनास्प्रिये ॥ ४३ ॥ भैलोक्यमोहनो भूत्वा स्थितिकर्ताऽभवत्सदा । एतत्समाराधनेन ब्रह्मा सृष्टिकरोऽभवत् ॥४४॥ चन्द्रसूर्यौ वरारोहे सृष्टिसंहारकारको॥ ४५ ॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे त्रिपुराबी जत्रयसाधनविधिनामकोन. विंशः पटलः ।। १९ ।। १ ख. 'तिमाशाक्तमन्त्रस्त । २ ख. पुरां राघयेस्मि ।

·पिरलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । अथ विंश. पटलः। श्रीदेव्युवाच- जपहोमविधि ब्रूहि येन विघ्न विनाशयेत् । साधकानां हिताय त्वं वद शंकर सुव्रत ॥ १ ॥ ईश्वर उवाच- शण देवि प्रवक्ष्याभि जपहोमविधिं प्रिये । चक्र समर्चयेदेवि मकलं नियतव्रतः ॥ २ ॥ बाह्यं मध्यगतं वाऽपि मध्यं वा चक्रमर्चयेत् । उपचारैः समाराध्य सहस्रं प्रजपेच्छुचिः ॥ ३ ॥ तदने संस्थितो मन्त्री तदनन्तफलं भवेत् । ध्यात्वाऽथ वा चक्रराजमत्र पूजाममन्वितम् ॥ ४ ॥ जपारम्भं सुधीः कुर्यान्महापातकहा भवेत् । निगदेनोपांशुना वा मानमेनाथ वा जपेत् ॥ ५ ॥ निगदः परमेशानि स्पष्टवाचा निगद्यते । अव्यक्तस्तु स्फुरद्वक्त्र उपांशः परिकीर्तितः ॥ ६ ॥ मानसस्तु वरारोहे चिन्तनाक्षररूपवान् । निगदेन तु यज्जप्तं लक्षमात्रं वरानने ॥ ७ ॥ उपांशस्मरणेनैव तुल्यं भवति शैलजे। उपांश लक्षमात्रं तु यज्जप्तं कमलेक्षणे ॥ ८ ॥ मानसोच्चारणातल्यमेकेन परमेश्वरि । मुद्रासंनद्धदेहः सन्पूर्वोक्तध्यानयोगतः ॥ ९ ॥ लक्षमात्रं जपेद्यस्तु महापापैः प्रमुच्यते । लक्षद्वयेन पापानि सप्तजन्मभवान्यपि ॥ १० ॥ महापातकमुख्यानि नाशयेन्नात्र संशयः। ततो लक्षत्रयं जप्त्वा यस्तु मन्त्रं कलेश्वरि ॥ ११ ॥ महापातककोटीस्तु नाशयेन्नात्र संशयः । चतुर्लक्षं जपेहेवि स हि वागीश्वरो भवेत् ॥ १२ ॥ १ ख. ततो मन्त्रफ । २ ख. राज मनः पू । ३ ख. 'नि समज । ४ क. ग. कत्रमन्त्र । ५ क. °श्वरः । म ।

·९३ ईश्वरपोक्त [२०शि परम] कुबर इव देवेशि पञ्चलक्षान्न संशयः । षड्लक्षजपमात्रेण महाविद्याधरो भवेत् ॥ १३ ॥ सप्तलक्षजपान्मन्त्री खेचरीमेलको भवेत् । अष्टलक्षजपान्मन्त्री देवपूज्यो भवेन्नरः ॥ १४ ॥ आणिमाद्यष्टसिद्धीनां नायको भवति प्रिये । वशगास्तस्य राजानो योषितस्तु विशेषतः ॥ १५ ॥ नवलक्षप्रमाणं तु जपत्रिपुरसुन्दरीम् । रुद्रमूर्तिः स्वयं कर्ता हर्ता साक्षान्न संशयः॥ १६ ॥ सर्ववन्द्यः सदा सर्वस्वस्थः सौभाग्यभाग्भवेत् । यत्र वा कुत्रचिद्भागे लिङ्ग यत्पश्चिमामुखम् ॥ १७ ॥ स्वयंभूवाणलिङ्ग वा वृषशन्यं जलस्थितम् । पश्चिमायतनं चापि इतरद्वाऽपि सव्रते ॥ १८ ॥ शक्तिक्षेत्रेषु गङ्गायां नयां पर्वतमस्तके । पवित्र सुस्थले देवि जपद्विद्यां प्रसन्नधीः ॥ १९ ॥ तत्र स्थित्वा जपेल्लक्षं साक्षाद्देवीस्वरूपकः । ततो भवति विद्ययं त्रैलोक्यवशकारिणी ॥ २० ॥ एवं जपेद्यथाशक्ति होमकर्म समारभेत् । किंशकैर्हवनं कुर्याद्दशांशेन वरानने ॥ २१ ॥ कुसुम्भकुसुमदेवि मधुत्रयविमिश्रितैः । विधिनोक्तप्रकारेण विघ्नौघं नाशयेत्क्षणात् ॥ २२ ॥ सर्वकामप्रदा राज्यमुक्तिमुक्तिफलप्रदा । कुण्डं विरच्य विधिवत्सर्वलक्षणलक्षितम् ॥ २३ ॥ योनिकुण्डं वाक्प्रदं स्यादाकृष्टिकरणं भगन । लक्ष्मीप्रदं वर्तुलं स्याच्चन्द्रार्धे हि त्रयं भवेत् ॥ २४ ॥ नवत्रिकोणकुण्डं तु खेचरीसिद्धिदायकम् । चतुरस्र शान्तिलक्ष्मीपुष्टिंबद्ध्यम्बुकारणम ॥ २५ ॥ षडस्त्रं सर्वसंपत्तिधनसौभाग्यवर्धनम् । पमाडू सर्वसंपत्तिकारणं सुरवन्दिते ॥ २६ ॥ १ क. ग. स्वच्छः सौ। २ ख. 'वृद्ध्यादिका । ३ क. ग, “म । भवेत्सर्वसमृद्धथै हिप ·५.शिः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । अष्टपत्रं परारोहे समीहितफलप्रदम् । एतानि सर्वकार्याणि चतुरस्रो भवन्ति हि ॥ २७ ॥ शृणु देवि प्रवक्ष्यामि चतुरस्रस्य लक्षणम् । चतरनं समं हस्तमात्रं विरचयेत्सुधीः ॥ २८ ॥ मेखलासहितं देवि शृणु लक्षणमुत्तमम् । पश्चदशाङ्गुलं खातं रमणीयं यथा भवेत ॥ २९ ॥ कण्ठदेशेऽङ्गुलं त्यक्त्वा नवाङ्गुलसमुन्नता । पडङ्गुलपविस्तारा मेखला मथमा भवेत् ॥ ३० ॥ द्वितीया मेखला देवि चतुरङ्गुलविस्तरा । सप्ताङ्गुलोच्चा कर्तव्या तृतीया मेखला ततः पञ्चाङ्गलोच्चा देवशि विस्तारे ह्यङ्गुला भवेत् । ( वेदामिपक्षविस्तारा कर्तव्या मेखला प्रिये ॥ १२ ॥ कर्तव्यमथ वा खातं द्वादशाङ्गुलसमितम् । द्वादशाष्टतदर्धेस्तु मेखला देवि कारयेत् ) ॥ ३३ ॥ चतुरङ्गुलमायामो तथा चैवोच्चता भवेत् । कुण्डस्य पश्चिमे भागे योनि कुर्यात्सुलक्षणाम् ॥ ३४ ॥ द्वादशाङ्गुलदीर्घा तु तथाऽपाङ्गुलविस्तराम् । अश्वत्थपणरूपां तु त्रिकोणां वा विचक्षणः ॥ ३५ ॥ अथ चैकतमे पक्षे शृणु वक्ष्ये हि लक्षणम् । अष्टादशाङ्गुलं खातं कुण्डं कुर्याद्विचक्षणः ॥ ३६॥ चतुरङ्गुलविस्तारा षडङ्गलसमुन्नता । मेखला पूर्ववत्कार्या योनिश्चापि तथा भवेत् ॥ १७ ॥ चतुर्विशाङ्गुलं कुण्डं त्रिकोणं परितः पृथक् । खातं तु पूर्ववत्कुर्यात्कण्ठे हित्वाऽङ्गलं तथा ॥ ३८ ॥ पूर्ववन्मेखलाः कार्या एकाऽपि च तथा भवेतू । योनिस्तद्वन्महेशानि त्रिकोणं परिकीर्तितम् ॥ ३९ ॥ चतुरस्रोण कुण्डेनं समं कुण्डं यथा भवेत् । तथा परिमितं कुयांत्रिकोणादिकमद्रिजे ॥ ४० ॥ धनुचिह्रान्तर्गतो ग्रन्थः ख. पुस्तकस्थः । १. 'टकोणं व २ अयेक खिला पक्षे । ३ क. ग. 'तू । द्वात्रिंशवगु । ४. ने समस्कण्डं। * ·ईश्वरप्रोक्तं- [२०] योनिकुण्डं योनिरूपं भगाङ्कं भगरूपकम् । कुर्यात्रिकोणवदेवि चतुरस्रस्य संख्यया ॥४१॥ चतुर्हस्तमितं मूत्रं वर्तुलाकृति योजयेत् । पतुलं रचयेत्तेन खननं पूर्ववद्भवेत् ॥ ४२ ॥ मेखला पूर्ववद्योनिस्तथैव परिकीर्तिता । अर्धचन्द्रं तु कुण्डं हि परिवेषक्रमेण च ॥ ४३ ॥ चहस्तमितं कुर्यादर्धचन्द्रं यथा भवेत् । मेखला योनिसहिता पूर्ववत्परमेश्वरि ॥ ४४ ॥ नवत्रिकोणकुण्डं तु कथयामि वरानने । मध्यचक्रेण सदृशं कुण्डं कुर्याद्विनक्षणः ॥ ४५ ॥ मध्यत्रिकोणं देवेशि त्रिकोणमिव पूर्ववत् । मेखलारहितं तेन नवकोणं यथा मवेत् ॥ ४६ ॥ संधिभेदकमेणैव ततः कोणाष्टकं भवेत् । खनेत्तत्तत्प्रकारण गणितेन यथाक्रमम् ॥ ४७ ॥ मेखलाः पूर्ववत्कार्यास्त्यक्त्वा कण्ठेऽङ्ग्गुलं क्रमात् । योनिस्तथैव रचयेत्सर्वसौमाग्यवर्धनी ॥४८॥ अष्टपत्रं महेशानि कमलाकृति संभवेत् । चतुरस्रस्य मानेन यथा चाष्टदलं भवेत् ॥ ४९ ॥ एकत्र खननं चास्य कोनेत्रसुखप्रदम् । मेखला पूर्ववत्कार्या पद्माकृतिमुखावहा ॥ ५० ॥ योनिस्तथैव देवेशि कात्सर्वसमृद्धये । एवं विरच्य कुण्डं हि होमं कुर्माद्विचक्षणः ॥ ५१ ॥ दीपस्थानं समाश्रित्य कुण्डस्य रचना भवेत् । वर्तुलं रचयेद्देवि कूर्माकृति सुलोचने ॥ ५२ ॥ तन्मध्ये नव कोष्ठानि कृत्वा वर्णान्समालिखेत् । मध्यकोष्ठे क्षेत्रनाम ततोऽन्यत्र समालिखेत् ॥ ५३॥ स्वरयुग्मं क्रमेणैव दिक्षु चाष्टस योजयेत् । अवर्गः कथितो देवि कवादिकसप्तकम् ॥ १४ ॥ पूर्वादिक्रमतो देवि कुबेरान्तं ततो लिखेत् । लक्षवौँ शंभकोणे विलिखेत्कूर्मसंज्ञक ॥ ५५ ॥ Tः ।। २ क. °खला पूर्ववत्कार्यो त्यक्त्वा । ३ क. ग. 'यात्तेनषु ।

·२.शः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । ५५ यस्मिन्कोष्ठे क्षेत्रनाम तन्मुखं विद्धि पार्वति । मुखस्य पार्श्वयोः पाणियुग्मं जानीहि पार्वति ॥ ५४॥ ततः पार्श्वद्वयं कक्षिस्थानं हि सुरवन्दिते । ततः पादद्वयं विद्धि चान्ते पुच्छं प्रकीर्तितम् ॥५७ ॥ मुखे कार्याणि सिध्यन्ति मनोरथशतानि हि । करस्थाने महाक्लेशः सर्वकायविनाशकृत् ॥ ५८ ॥ उदरे दुःखमधिकं पादयोहानिरुच्यते । पुच्छे त धनहानिश्च जायते नान्यथा भवेत् ॥ ५९ ॥ दीपस्थानं मया प्रोक्तं त्रिपु लोकेषु दुर्लभम् । दीपस्थानं पुरे पश्येदग्रामे वा विषयेऽपि वा ॥ ६ ॥ यत्र कत्रापि वा पश्येत्कार्यसिद्धिर्भवेत्प्रिये । क्षेत्राधिपस्य नाम्ना हि दीपस्थ नं विचारयेत् ॥ ६॥ दीपस्थाने जपं कर्याद्धोमं च फलदं सदा । कण्डं सलक्षणं कांदीशाने मण्डपस्य च ॥ १२ ॥ अङ्गष्ठपर्वमात्रोच्चं बालकामण्डलं कुरु । गोमयेन च संलिप्तभूभ्यां सस्थलरूपकम् ॥ ६३ ॥ तत्र चोल्लेखनं कर्यात्रिरेखाः पश्चिमाः क्रमात् । पूर्वाग्रे विलिखेत्पश्चातिस्रो रेखाः प्रदक्षिणाः ॥ ६४ ॥ उत्तरान्तास्ततो देवि लेखनी तत्र संक्षिपेत् । प्रोक्षणं च ततः कृत्वा सिन्दरेण ततः परम् ॥ १५ ॥ कुङ्कमेनाथ वा देषि कपूरजमाऽथ वा। घूर्णेन वा हरिद्राया धान्यपिष्टेन वा प्रिये ॥ १६ ॥ त्रिकोणं चैव षट्कोणं वसुपचं समालिखेत् । चतुरसां चतुरमेवं मण्डलमालिखेत् ॥ ६ ॥ मध्ये पुष्पं विनिक्षिप्य त्रिपुरेश्या वरानने । ततः स्ववादिपात्राणां पवित्रीकरणं यजेत् ॥ ६८॥ इध्मदूर्वाश्च दर्भाश्च द्विवा कृत्वा वरानने । भाज्यस्थाली चरुस्थाली स्थापयेयुग्मभेदतः ॥ १९ ॥ सवं खुर्च ततः पश्चात्पणीतां प्रोक्षणी क्रमात् । द्वंद्वशः परमेशानि स्थापयाधोमुखानि च ॥ ७० ॥ क. ग. °नं कृत्वा त्रिरे । २ ख. °ण लिखोप्रिये । क°। ३ ख. नगादि । ४ ख. जवादित ·१६ ईश्वरप्रोक्त- [२०शिः पटलः अयपात्रस्थमदकं गृहीत्वा प्रोक्षणी यजेत् । त्रिधा चोत्पवनं कृत्वा प्रोक्षयेत्तेन वारिणा ॥१॥ तानि सर्वाणि पात्राणि पवित्रीकरणं भवेत् । उन्मुखानि ततः कृत्वा बालया चाभिमन्त्रयेत् ॥ ७२ ॥ परिस्तीर्य च दूर्वाभिः कुण्डस्य परितः प्रिये । पूर्वाग्रमुत्तरायं च परिस्तरणमुच्यते ॥ ७३ ॥ मुवं गृहीत्वा वामेन करेणं समुखं ततः । दभाङ्कुरेण तद्वक्त्रं पश्चिमात्पूर्वदेशतः ॥ ७४ ॥ त्रिवारं परिमृज्योथाधस्तत्करणमानयेत् । उपरिष्टात्ततो देवि यावद्वक्त्रं तु मन्त्रयेत् ।। ७५ ॥ बालयाऽथ वरारोहे पवित्राणि भवन्ति हि । मूलविद्यां समुच्चार्य कुण्डाय नम आलिखेत् ॥ ७६ ॥ अनेन मनुना देवि कुण्डं संपूजयेत्सुधीः । कामेश्वरी कुण्डमध्ये सकामामृतुसंयुताम् ॥ ७७ ॥ समावाह्य च संपूज्य तद्र्भे वह्निना यजेत् । मूलविद्यानेत्रमन्त्रार्णद्वयन विलोकयेत् ॥ ७८ ।। अस्त्रमन्त्रेण संरक्ष्य संपुटस्थं ततः परम् । भ्रामयत्कण्डपरितस्त्रिधा दक्षिणतः क्रमात् ॥ ७९ ॥ संपटादमिखण्डं तु हुंफडन्तेन संत्यजेत् । कव्यादशं कोणभागे राक्षसे वीरवन्दिते ॥ ८. । कवचेन च संपूज्य जानुभ्यामवानं गतः । कुण्डमध्ये प्रतिष्ठाप्य कामबीजं च पनि च ॥ ८ ॥ मूर्तये नम आलिख्य मनुना पूजयेच्छिवाम् । माभिमण्डलदेशस्थवहनाडीपुटकमात् ॥ ८२ ॥ ज्ञानामिं वायवह्निं च एकीकृत्य प्रपूजयेत् । मूलविद्यां समुच्चार्य आंसोहमिति चोच्चरेत् ॥ ८ ॥ पह्निचैतन्यमुच्चार्य डेन्तं हृन्मन्त्रसंयतम् । अनेन मनुना गर्ने कामेश्वर्या विचिन्तयेत् ॥ ८४ ॥ १ ख. ण च अचं त । २ ख. जपाथ अवस्तात्सुचमा । ३ क. मातुरसं° . ४ क. ग. त्राक्षिद्ध । ५ क. “य हसो । ६ क यङ्मेन्तं जेन्तं ॥

·for: ज्ञानार्णवतन्त्रम् । बदेहे पडङ्गानि योजयेत्सुरवन्दिते । सहबार्षिः स्वस्तिपूर्ण उत्तिष्ठ पुरुषस्तथा ॥ ८५ ॥ धूमग्यापी समजिह्वो धनुर्धर उदाहृतः । पर्यन्तापडलेषु योजयेत्कमलेक्षणे ॥ ८६ ॥ तारं वैश्वानरप्रान्ते जातवेद इहाऽऽवह । लोहिताक्ष ततः सर्वकर्माणीति च साधय ॥ ८ ॥ वइनिजायान्वितो मन्त्री वहनि सम्यक्समचंयेत् । प्यायेद्रहनि हेमवर्ण शक्तिस्वस्तिकधारिणम् ॥ ८८ ॥ वरदामयशोमाढयं सवर्णवरभूषणम् । एवश्चमि समभ्यर्य नन्मुखे कमलेक्षणे ॥ ८९॥ षटकाणं चिन्तयत्तत्र सप्त जिलाः समर्चयेत् । वहनिवायु वामकर्ण भूषितं नादविन्दुना ॥ ९ ॥ अनेन योजयेहोवि क्रमेण रसनाः प्रिये । यकारादिसकारान्ता जिवाः सप्त भवन्ति हि ॥११॥ पपरागतप्तहेमवर्णा हि सरवन्दिते । हिरण्याख्याः शंभुकोणे पूजयेत्सुरवन्दिते ॥ ९२ ॥ वैदूर्यामा सुवर्णा तु कनकाख्या ततः परम् । पूर्वको समभ्यर्च्य पूजयेद्रुद्रलोहिताम ॥ ९३ ॥ उद्यदादित्यसंकाशां रक्तास्यां वहनिकोणके। नीलां नीलप्रभां देवि कृष्णाख्यां राक्षसे यजेत् ॥ ९४ ॥ नेता मुक्ताप्रभां देवि शुभ्राख्यां पश्चिमे यजेत् । धूमिनी पदमरागाभां वाशै रक्ततरां यजेत् ॥ ९५ ॥ कराली चन्द्रकोट्याभां बहुरूपां तु मध्यगाम् । परिणोपरमागस्था पूजयेत्सर्वसिद्धिदाम् ॥ ९६ ॥ कमेण निजामीजास्ते नामानि परिपूजयेत् । ["अमिहुंतवाहनेऽथ हुताशनेऽथ वमने ॥ ९ ॥ देवमुसः सप्तजितो वैश्वानरो जातवेदाः । कमेण पूजयेचत्र अष्टौ नामान्यनुक्रमात् ] ॥ ९८ ॥ *धनुचिहान्तर्गतो ग्रन्थः ख. पुस्तकस्थः । १.स. रत्नभू । २ ख. कर्णभू । ३ ख. न्युमत् । अ' । ४ ख. बेत्तत्र लो। क. विदाः । ६ ख. °न्ते नमोन्तेन प्रपू ।

·. * ईश्वरप्रोक्तं- [२०विंशः पेटः] एवमग्निं तु संपूज्य कामेशीगर्भसंभवम् । दर्भक णमादाय करवन्धं सुलोचने ॥ ९ ॥ मूलमन्त्रण बाणेन चतुर्थेन च होमयेत् । गर्भाधानं विधायेत्थं सीपन्तोन्नयनादिकम् ॥ १० ॥ कामशागजातस्य वहनेश्चौलादिसत्कियाः। मूलमन्त्रेण मंचिन्न्य वायचकं समर्चयेत् ॥ १० ॥ षटकोणेप पडङ्गानि वसुकोणेष मातरः । लोकपालांश्च भूबिम्बे वहनि प्रौढं विचिन्तयेत् ॥ १०२ ॥ ब्रह्माणं दक्षिणऽ-वर्य घृतस्थाली प्रपूजयेत् । वहनिं संपूज्य विधिवतन्मखे शेलभंभव ॥ १०३ ॥ चकराजं ममावाह्य सर्वरश्मि मन्वितम् । सर्वसिंहामने. भव्यभुचारैः समचंयेत् ॥ १०४ ॥ धूपं विस्तार यमकुण्डमण्ड प्रपूरितम् । दीपं च दर्शये मन्त्री ततो दीपबिहु प्रिये ॥ १०५ ॥ मालाकारेण संवेध्य मेखलायमद्विजे। विस्तार्य चरुकं पश्चालावंदिक्षु सुखानये ॥ १०६ ॥ नियहोमं ततः प्रोक्तं कामनाहोममाचरेत् । मालतीजातिकामल्ली कसमधमिश्रितैः ॥ १०७ ॥ तपूर्णै नदेवि वागीशत्वं प्रजायते । मूकस्यापि च मूढस्य शिलारूपस्य नान्यथा ॥ १.८ ॥ जपाप पैराज्ययुक्तः करवीरैस्तथाविधैः । हवनान्माहयन्मन्त्री लोकत्रायनिवामिनः ॥ १०९ ॥ कर्पूरकुङ्कुमे देवि मिश्र मृगमदेन हि । हवनान्मदनो देवि मन्त्रिणां विजितो भवेत् ॥ ११० ॥ सौभाग्येन विलामेन सामर्थ्यनापि सुबते । चम्पकैः पाटलैहुत्या श्रियं प्रोल्लसिताम्बराम् ॥ १११ ॥ प्रपूजपदित्यस्याग्रे ' तब वहाने त सपूज्य कामेशागर्भसंभवम् । गर्भधानादिका हः क्रिया गूलेन कल्प यत् ॥ १ ॥ इ-ययं श्लोकः ख. पुस्तके । १ ख. संचिन्त्य का' । २ ख ‘ण देवोश चतुर्यन्ते च । ३ ख. सुपत्रेषु । ४ ख. चं कामी तु विमजये । ५ ख. च पूरये । ६ ख. “पान्प्रदर्शयेत् । - * ·१९ विध पहल] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । मन्त्री प्राप्नोति हतीं स्तम्मयेज्जगतीमिमाम् । श्रीखण्डं गुग्गुलं चन्द्रमगळं होम येत्ततः । ११२ ॥ राजनागेन्द्रदेवानां पुरन्ध्रीवंशमानोत् । सर्वलोका वशास्तस्य भवन्त्येव न संशयः ॥ ११३ ॥ लाक्षाहोमाद्भवेद्राज्यं दारिदयभयपीडितः । दोपमगंशमनं पलामधुहोमत ॥ ११४ ॥ [*दूस्थितीनां देवेशि गुरुणा प्रोक्तभागतः । होमं कुर्याद्वश्यकामैरन्यथा निष्फलं भवेत ॥ ११५ ॥ रुधिराक्तन च्छागस्य मांगेन निशि होमतः ! मधरत्रययुक्तेन गुरुणोक्तविधानतः ॥ ११६॥ परराष्ट्र महादुर्ग समस्तं स्ववशं नयेत । महापलेन देवशि रिपोः मैन्य विनाशयेत् ] ॥ ११७ ॥ खेचरो जायते रात्री कृत्वा होमं चतुष्पथे । क्षीरं मधु दधि वाज्यं पृथग्घुत्वा वरानने ॥ ११ ॥ आयुर्धनमथाऽऽरोग्यं ममृद्धिर्जायते नृणाम् । क्रमेण शैलजे क्षीरमधुभ्यां मृत्यनाशनम् ॥ ११९ ॥ दधिमाक्षिकहोमेन मौभाग्यं धनमाप्नुयात् । सितया केवलं होमो वैरिस्तम्ानकारक' ॥ १२० ॥ होमो दधिमधुक्षीरलाजाभिर्वीरवन्दिते । रोगहन्ता कालहन्ता मृत्युहन्ता न मंशयः ।! १२१ ॥ कमलेररुणे)मः सम्यक्संपत्तिदायकः । रक्तोपलैजंगहश्यं राजानो वशगाः क्षणात् ॥ १२२ ॥ नीलोत्पलैमहादृष्टा वशमायान्ति नान्यथा । श्वतोत्पलः श्रियं वाचं लभते हवनाप्रिये ॥ १२३ ॥ श्वेतैश्च ब्रह्मकमलैलक्ष्मी सौभाग्यमाप्नुयात् । कल्हारहवनान्मन्त्री सौभाग्यं च धनं लभेत् ॥ २४ ॥ पूर्ण दाडिमहोमेन वशी कुर्यान्महासुरान् । मातुलङ्गफलोद्भूतहोमेन क्षत्रिया वशाः ॥ १२५ ॥ * धनाश्चहान्तर्गता ग्रन्थः ख पुस्तकस्यः । १ क. °म् । मधुमा । २ ख होन्यन्मधुरभी' ! ३ ख. यः । पुष्पैः कुकुम्मरकणः ४ क. ग. °नं वदरि । ५ ख. °न्महीश्वरा' ।

·ईश्वरपार [ARMIRE नारङ्गफलहोमेन वैश्या वश्या भवन्ति हि। कूष्माण्डफलहोमेन शूद्रा वश्यास्तथाऽपरे ॥१॥ द्राक्षाफलैः सिद्धयोऽष्टी लक्षहोमात्र संशयः । कदलीफलहोमेन लक्षमात्रेण भूमतः ॥ १२ ॥ धेश्यास्तु दशसंख्याका भवन्त्येव न संशयः । खर्जूरीफलहोमेन लक्षमात्रेण भूभुजः ॥ ११८ ॥ घश्या विंशतिसंख्याका इत्याज्ञा पारमेश्वरी । नारिकेलफलोमात्समृद्धिजायते प्रिये ॥ १२९ ॥ लक्षमात्रेण मन्त्रज्ञो राजाऽपर इव प्रिये । पाम्रफलहोमेन लक्षमात्रेण सुन्दरि ॥ १३० ॥ चतुःसमुद्रपर्यन्तां मेदिनीं वशमानयेत् । पनसस्य फलोमाल्लक्षण शतभूभुजः॥ १३ ॥ वशा भवन्ति देवेशि नात्र कार्या विचारणा । तिलाज्यहोमादेवेशि कार्यसिद्धिर्मवेरिप्रये ॥ १३२ ॥ राजिकालवणाभ्यां त दुष्टलोकान्वशं नयेत् । गुग्गुलस्य च होमेन सर्वदुःखानि नाशयेत् ॥ १३ ॥ कुङ्कमेन हुनेदेवि त्रैलोक्यं वशमानयेत् । वैरिणो वशगाः शीघ्रं चन्दनस्यापि होमतः ॥ १४ ॥ रक्तचन्दनहोमेन वश्या हि पुरुषाः त्रियः। कर्पूरस्य च होमेन वाग्वश्यं जायते नृणाम् ॥ १९५६ कस्त्रीहोमतो देवि राजानो राजमन्त्रिणः । वश्या भवन्ति सकलाः परिवारयताः प्रिये ॥१५॥ तिलतण्डुलहोमेन शान्तिर्भवति मन्दिरे । शर्करागुडहोमेन सर्वकामार्थसाधकः ॥ १३७॥ घृतपायसहोमेन सिता युक्तेन मान्त्रिकः । प्रैलोक्यं वशमायाति धान्यसिद्धिमवाप्नुयात् ॥ १३८ । नानाविधानहोमेन धान्यसिद्धिर्भवेद्ध्वम् । सोपस्करश्च वटकैरुपसर्गान्विनाशयेत् ॥ ११९॥ पन्धूककुसमैहोमः सर्वशत्रून्विनाशयेत् । जपापुष्पैजंगदशेयं वनपुष्पैश्च मोहनम् ॥ १४॥ १ ख. पशास्तु । २ क, कानफ' । ३ ख, कार्यार्थ । ४ ख. बसस्थान्द बो। . °ना।

·fiolti Tant ज्ञानार्णवतन्त्रम् । ." बकुलस्य हुने पुष्पैः सौभाग्यं जायते महत् । पशापहोमेन सौभाग्यमतुलं भवेत् ॥ १४ ॥ पम्फले लियो वश्याः कूष्माणस्यकम्पकाः । श्रीफलेरतुला लक्ष्मी पनेर्वा सरवन्दिते ॥ ४२ ॥ पासण मुखावाप्तिस्तद्रसाद्राजकन्यकाः । पश्या भवन्ति देवेशि नारिकेलजलेन वा ॥ १४ ॥ केवलं घृतहोमेन परदाः सर्वशक्तयः ।। १४४ ।। षण देवि प्रवक्ष्यामि मानं हवनसिद्धिदम् । पुष्पं समनं जुहुयारकमलं वाऽपि पुष्कलम् । कुसुम्भवनपुष्पाणि येथेष्टानि हुनेत्प्रिये ॥ १४५ ५ शतसंख्यास्तिला देवि राजिकाः शतसंख्यया । लाजा पृष्टिप्रमाणास्त घृतं गयाणमात्रकम् ॥ १४६ ॥ चलका पयः क्षीरमन्नं ग्रासमितं भवेत् । स्थूलं फलं महेशानि कूष्माडं मातुलकम् ॥ १४७ ॥ मनःप्रियैध खण्डेश्च फलं भवति निश्चयात् । रमाफलं चतुःखण्डलंघ चेत्खण्डयते न हि ॥ १४८ ॥ मारिकेलस्य खणं हि रम्मायाः फलवत्प्रिये । पवंस्थाने पेक्षतण्डं मनःसंतोपकारि वा । १४९ ॥ द्राक्षाफलं समनं स्यामार खाजुरं तथा । गुग्गुलं मुकार्य तु कुक्कुमं च तथा भवेत् ॥ १५० ॥ गुडासमं च कर्पूरं कस्त्री पुसणं तथा । लं गई. देवि कमुकेण समं भवेत् ॥ १५१ ॥ ममाप्रियाणि सर्वाणि, फलानि हवने प्रिये । लामा गालसंख्या स्याययद्वस्त मनोहरम् ॥ १५२ ॥ एनःप्रियाहुतीः कृत्वा होमं कर्यास्सुलोचने । एतदाहतियानं ते. कथितं सर्वविघ्नहृत् ॥ १.५३ ॥ गयेण्या, वरारोहे. श्रीवियां परितोपयेत् । पथाशकि. छत्वा तहशांशेन होमयेत् ॥ १.४॥ बमेत् । २ स. सिदये ।। ३ ख. 'ले चापि । ४ ख. भ्भ वाणषु।५ गरेकानि। ख. ' भवेक्षीरं । ७ ख. च द्विः खण्डं लधु । ८ ख. हि स्थळे पसिना पिए ।।९ क. थे। द्रामा।

·इश्वरप्राक्त- [२०वशः पटलः किंशकः पापसंघातनाशकैरथ वा प्रिये । मानाद्रव्यैः पृथग्भूतैर्मिश्रितैवां वरानने ॥ १५५ ॥ यथाशकत्या तु मिलितोमं कुर्याद्विचक्षणः+ । शणु देवि प्रवक्ष्यामि विशेषविधिमुज़मम् ॥ १५ ॥ आदौ कुण्डं समुत्पाद्य सर्वलक्षणसंयुतम् । चतुरन तु शोभाढयं शतहोमेऽर्धहस्तकम् ॥ १७ ॥ सहमे हस्तमात्रं च चतुरस्रं द्विहस्तक । द्विहस्तमयते प्रोक्तं लक्षे हस्तचतुष्टयम् ॥ १५८ ॥ कोटिहोमेऽष्टहस्तं च कृत्वा कुण्डस्य लक्षणम् । शान्चिके चतुरनं तु वश्ये चैवार्धनन्द्रकम् ॥ १५९ । पटकोणं स्तम्भने चैव मारणे तद्वदेव हि । आकर्षणे त्रिकोणं च वृत्तमुच्चाटने तथा ॥ १६० ॥ नानासिद्धिहितार्थाय पद्मकाणं च सिद्धिदम् ! उत्तरे शान्तिकं चैव स्तम्भने वारुणी दिशम् ॥ १६१ ।। मारणं दक्षिणे चैव पश्चिमे वश्यकर्मणि । दाहकर्म च आग्नेय विद्वेषो नेते तथा ॥ १६२ ॥ उच्चाटने तु वायव्यं इंशान्ये ( एंशाने ) सर्वसिद्धिदम् । कृत्तिका कर्षणे प्रोक्ता भरणी मारणे तथा ।। १६३ ॥ स्वाती वश्ये तथोच्चाट ज्येष्ठा स्तम्भनमेव च । विद्वेषणे शततार चाभिजित्वं तु शान्तिके ।। १६४ ॥ सोमे सर्वाकर्षणं च मारणं मङ्गले तथा । वुन त्वधनं कार्य गुरुतारे तु पौष्टिकम् ॥ १६५ ॥ शके च सर्वकामस्तु भानोरथ(नावथ) शभानि च । पूर्वाह्न वश्यकर्माणि मध्याहने प्रीतिनाशनम् ॥ १६६ ॥ उच्चाटनं चापराह्ने संध्यायां मारणे तथा। शान्तिके अर्धरात्रं च पौष्टिकं प्रातरेव हि ॥ १६७ ॥ स्तम्भने गजचर्माणि मारणे माहिषं तथा । मृगचर्म तथोच्चाट छागलं वश्यकमणि ॥ १६८ ॥ विद्वेषे जम्बुकं प्रोक्तं गांचर्म शान्तिके तथा । नानासिद्धिहितार्थाय व्याघ्रचर्भमुदाहृतम् ॥ ५६९ ॥ - इत ऊर्ध ' सर्वविघ्नसमूहं तु ' इत्यन्तो मन्थः ख. पुस्तके नास्ति ।

·[२१एकविंशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । १०६ श्वेतं ध्यानं भवेच्छान्त्यै पतिं स्तम्भनकारकम् । वश्याकर्पणयो रक्तं क्षोभणार्थ प्रियावहम् ॥ १७० ॥ कृष्णं च मारणे प्रोक्तं धूम्रमुच्चाटनादिके । राजवृक्षस्य समिधो होतव्याः स्तम्भकर्मणि ॥ ११ ॥ महिषीघतसंयुक्तं सदा वै सिद्धिदायकम् । मारणेऽत्यचिराहोमं समिधै(द्भि) डिमोद्भवैः ॥ १७२ ॥ अजायतेन देवोश वशयेत्सचराचरम् । विद्वेषस्यैव होतव्य (व्या) उन्मत्तसमिधस्तथा ॥ १७ ॥ श्रतसीतैलसंयुक्ता विद्वेषणमतः परम् । सर्वविघ्नसमूह त नाशयेन्नात्र संशयः ॥ १४ ॥ पूर्णाहुति ततो देवि पूजयित्वा तु कन्यकाः। पूजितं तेन त्रैलोक्यं कन्यका येन पूजिवाः ॥ १७५ ॥ वालया पूजयेद्देवि श्रीविद्यां पूजयेत्ततः । पञ्चसिंहासनैर्देवि श्रीविद्यां तत्र पूजयेत् ॥ १७६ ।। सुवासिन्यस्ततः पूज्याः श्रीविद्यां तत्रै पूजयेत् । विप्रान्संतोषयेत्पश्चाच्छ्रीविद्यां तत्र पूजयेत् ॥ १७७ ।। योगिन्यश्च तथा पूज्याः श्रीविद्यां परितोषयेत् । दर्शनानि समग्राणि पूजयेद्विविधानि च ॥ १७८ ॥ श्रीविद्यां तोषयेत्तत्र पूर्णाहुतिमथाऽऽचरेत् ॥ १७९ ॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे त्रिपुराजाहोमविधानविवरणं नाम विशः पदलः ॥ २० ॥ अयेकविशः पटलः । ईश्वर उवाच- होमान्तरं प्रवक्ष्यामि येन ब्रह्म सनातनम् । ज्ञानेन चतुरखाख्यं कुण्डं संचिन्त्य पूर्ववत् ॥ १ ॥ आत्मभिश्चतरस्त्रं तद्विज्ञेयं वीरवन्दिते । आत्मानो वेदसंख्या हि ज्ञातव्या देशिकोत्तमैः ॥ २ ॥ १ ख. तू । योगिन्यश्च ततः । २ स. यां परितोषये ।

·ईश्वरपाक- (Rumitram ॥ येषां विज्ञानमात्रेण पुनर्जन्म न वियते । साधारणेन पक्षण वर्तते सर्वजन्तः ॥३॥ स आत्मा परमेशामि प्राणरूपी वरानने। प्राणस्तु पवनो देवि हृदयस्थानमन्दिरः॥४॥ शरीरं व्याप्य सकलं चरस्याप्यचरस्य। हंसस्वरूपी विडेयः श्वासोच्छ्वासविलासवान ॥५॥ जीव इत्येव नामास्य भान्या श्वासाब वस्तुतः। श्वासोच्छ्वासो देहभावाझान्तिरेव न संशयः ॥ कुलालचक्रभेदेन घटाकाझं यथा घटे । श्यते परमेशानि आकाशं व्याप्य तिष्ठति ॥ ७ ॥ घटे भवति भिनत्वं नाऽऽकाशे मित्रता भवेत् । लथा देहगतो जीवो देहनाशे वरानने ॥८॥ ज्याप्य तिष्ठति सर्वत्र तस्मादारमा परं महत् । आस्मज्ञानं मया प्रोक्तं द्वितीयस्य शृण प्रिये ॥ ९॥ अन्तरात्मेति किं नाम तच्छृण व पदं महत् । अन्तःशब्देन देवेशि रहस्यं सूक्ष्मरूपकम् ॥ १०॥ परमाणुस्वरूपेण सर्व व्याप्य विज़म्भते । अन्तरङ्गतया तेन चरं वाऽप्यथ वाऽचरम् ॥११॥ न्याप्यते सकलं तस्मादन्तरात्मति गीयते । स एव हंस आत्मा हि योगिगम्यो यदा भवेत् ॥ १२॥ तारचञ्चर्वरारोहे निगमागमपक्षवान् । शिवशक्तिपदवंडो विन्दत्रयविलोचनः ॥ १३॥ अयं परमहंसस्ते सर्षि व्याप्यावतिष्ठति । तदा भूतानि जायन्ते कमेण कमलेक्षणे ॥ १४॥ आकाशं पवनोऽमिश्र जलं पृथ्वी परानने । पशकस्यास्य देशि प्रथमं चित्तमुध्यते ॥ १५॥ भषिचाल्यसरोमध्ये मोहपप्रपूरिते । प्रपत्रकमले भूतपद्माक्षपरिज़म्भिते ॥१॥ १२. श्वासत्वलक्षितः । २ स. वाप्यपद म । ३ क, योगन । ४६. स्त मष्टा सर्वत्र ति° । क. चित्सर ।

·[२१एकविंशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् । १०५ विहारोऽस्यैव हंसस्य सृष्टया मायामयो भवेत् । अयमेव महादेवि निष्प्रपञ्चो यदा भवेत् ॥ १७ ॥ संहाररूपी हंसस्तु तदाऽऽत्मानं प्रदर्शयेत् । पक्षित्वमस्य नास्त्येव सोऽहमात्मा प्रतिष्ठितः ॥ १८ ॥ परमात्मेति जानीहि त्रयमेतदुदाहृतम् । *पक्षपुच्छशिरो देवि आकारप्रतिभासकः ॥ १९ ॥ ज्ञानात्मा कथ्यते भद्रे यः साक्षात्साक्षिरूपकः । येनेदं ज्ञायते सर्व समत्वेन वरानने ॥ २० ॥ चन्द्रबिम्वं यथा देवि जलक्षीरेषु दृश्यते । ने लिप्तस्त( प्तं तस्य देवेशि नीरक्षीरविभेदतः॥२१॥ कर्दमे चन्दने विम्ब न भवल्लिप्तमद्रिजे। सर्वसाक्षी तथा भद्रे ज्ञानात्मा परिकीर्तितः ॥ २२ ॥ आत्मान्तरात्मपरमज्ञानात्मानः प्रकीर्तिताः । एतद्रूपं हि चित्कुण्डं चतुरस्रं वरानने ॥ २३ ॥ आनन्दमेखलारभ्यं बिन्दुत्रिवलयाङ्कितम् । अर्धमात्रा योनिरूपं ब्रह्मानन्दमयं सदा ॥ २४ ॥ पराहतामये सर्वज्ञानदीपविजम्भिते । संविदनौ हुनेदेवि प्रपश्चहविरुत्कटम् ॥ २५ ॥ शब्दाख्यं मातृकारूपमक्षवर्णविरार्जितम् । अक्षराणि हुतान्यत्र निःशब्दं ब्रह्य जायते ॥ २६ ॥ पुण्यपापे हविदंवि कृत्याकृत्ये हविः प्रिये । संकल्पश्च विकल् श्च धर्माधर्मी हविस्तथा ॥ २७ ॥ जहयात्परमेशानि मन्त्राभ्यां विमलानने । मूलविद्यां ब्रह्मरूपां ध्यात्वा त तदनन्तरम् ॥ २८ ॥ तदन्ते चोचरेत्पश्चाद्ब्रह्मप्राप्त्यै तु दोशकः । धर्माधर्महविर्दीप्त आत्मानौ मनसा स्वचा ॥ २१ ॥ सषुम्नावर्त्मना नित्यमक्षत्तिं जुहोम्यहम् । स्वाहान्तेन हुनेदेवि सकलं निष्कलं जगत् ॥ ३० ॥ इदमधु ख. पुस्तके नास्ति । १ ख. न सृष्टिस्त । २ ख. जिते । अ । ३ ख हुनेदत्र । ४ ख. वृर्जािई । १५ ·१०६ ईश्वरप्रक्ति (२२वापिस पट] अन्ताममनर्देवि सर्वमायानिकृन्तनः । प्रकाशाकाशहस्ताम्यामवलम्ब्योन्मनीचा ॥ ३१॥ धर्माधर्मों कलास्नेहपूर्णवहनी जुहोम्यहम् । अभिजायान्वितो मन्त्रो विद्यान्ते कथितस्तव ॥ ३२ ॥ निष्प्रपश्चो यदा देवि जायते मन्त्रवित्तमः। तदा सच्चिन्मयः साक्षात्केवलं ब्रह्म साधकः ॥ ३३ ॥ *दशसोऽहं जुहंसोऽपि पीत्वा मृत्यु सुखी भवेत्(?) ॥३४॥ इति भीमज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे ज्ञानहोमविधिनामकविंशः पटलः ॥२१॥ अथ द्वाविंशः पटलः । - ईश्वर उपाच- होमादिकं तु सकलं कुमारीपूजनं विना । परिपूर्णफलं नैव पूजनात्सफलं भवेत् ॥ १ ॥ कुमारीपूजनादेवि पूजाकोटिफलं भवेत् । पुष्पं कुमार्य यद्दत्तं तन्मेरुसदृशं भवेत् ॥२॥ कुमारी भोजिता येन त्रैलोक्यं तेन भोजितम् । कमायें यज्जलं दत्तं तज्जलं सागरोपमम् ॥ ३ ॥ अन्नं तु मीननयने कलाचलसमं भवेत् । एकान्दापोडशाब्दान्ताः कन्यकाः पूजेयेच्छुभाः॥ ४ ॥ विवाहरहिताः स्यश्चेदुत्तरोत्तरसिद्धिदाः। विवाहितास्त देवेशि बाला एव कुमारिकाः ॥ ५ ॥ सुवासिन्यो मदप्रौढाः संशयं त्यज सुबते । कुमारीपूजनं देवि कुमारीमनना भवेत् ॥३॥ मन्त्रभेदेन तेनैव श्रीविद्यां च प्रपूजयेत् । नैमित्तिकं प्रवक्ष्यामि येन ब्रह्ममयो बुधः ॥ ७ ॥ निर्विकल्पस्य देवेशि नान्यस्य सुरवन्दिते । सर्वशङ्काविनिर्मुक्तः सर्वज्ञः साधकोत्तमः ॥ ८ ॥ -इदमध ख. पुस्तके नास्ति । १ ख. °लम्ब्याऽऽत्मनि स्ववा।। २ ख. °वहिं ज । ३ ख. री पूजि । ४ 'न पजि । ५ ख. जने चुभाः । ६स. कन्या 'मि। तत्र में।

·१०७ Panka] ज्ञानाणवतन्त्रम् । दूतीयागविधि कुयाखेचरो जायते प्रिये अर्यपात्रे वहनिमूर्यसोमामृतमये शिवे ॥ ९॥ सोमामृतं तु जानीहि नानाद्रव्यमयं सदा । सरिकल्पस्य देवेशि वर्णानुक्रमभेदतः ॥ १० ॥ कथ्यन्ते द्रग्यमेवास्तु क्रमेण वरवर्णिनि । क्षीराज्यमधुमैरेयद्रव्यभेदा भवन्ति हि ॥११॥ सर्वज्ञत्वे वरारोहे यज्ञे दोषो न विद्यते । अश्वमेधादियज्ञेषु वाजिहत्या कथं भवेत् ॥ १२ ॥ द्रव्यमेदा वरारोहे बहवः सन्ति मेदतः। जलं क्षीरं घृतं भद्रे मधु मैरेयमैक्षवम् ॥ १३ ॥ पौयं तरुमयं धान्यसंभवं बहुनिर्मितम् । सहकारभवं देवि विविधं बहुभेदतः ॥ १४ ॥ मादकं धर्मसंछदाद्वर्ण्यमासीत्सुलोचने । शानेन संस्कृतं तत्तु महापातकनाशनम् ॥ १५॥ माहत्यासुरापानस्वर्णस्तेयादिपातकान् । नाशयेस्पूजनावि निर्विकल्पः स मन्त्रवित् ॥ १६ ॥ विचारयेत्सदा सर्व सर्वविद्वीरवन्दिते । जलं जलचरं विद्धि घटं पूर्ण समानयेत् ॥ १७ ॥ स्थापितं देवि सप्ताहाज्जलं जीवसमन्वितम् । क्षीरं यस्य जीवस्य तस्यं मांसं न संशयः ॥ १८॥ कशा पुत्रवती नारी वन्ध्या पृष्टा यतः प्रिये । मोकन्दफलजं रम्यं द्रावं सेव्यं द्विजातिभिः । १९ ॥ अमादकत्वाद्देवेशि चैक्षवं सेव्यते बुधैः । अनामिषं नास्ति किंचित्सर्व क्षीरादिकं प्रिये ॥ २० ॥ वेदशासपुराणेषु गूढो ज्ञानसमुच्चयः । शमीवृक्षे यथा वहनिस्तथा तिष्ठति सुन्दरि ॥ २१ ॥ सर्वभूतेष विज्ञानं ज्ञातव्यं देशिकोत्तमैः । कालनिर्मथनावि प्रकटो वहनिरुच्यते ॥ २२ ॥ १. रुभवं पा । २ ख. °धं वर्ण भे' । ३ ख. °स्य मासं । ४ ख. ततः। ५ ख. मादकं सकलं गव्यमसंसे।

·ईश्वरपक्तिं [२२वाविंशः पटलः तत्काष्ठं दह्यते 'तेन तथा ब्रह्ममयं जगत् । पापपुण्यविनिर्मुक्तं ज्ञानमेतद्वरानने ॥ २३ ॥ किंचिदुल्लासपर्यन्तं ग्राह्यमेतत्सरेश्वरि । यज्ञाङ्गं तु यतो लोल्यात्पातकी ब्रह्महा भवेत् ॥ २४ ॥ मादकं वस्तु सकलं वर्जयेत्कनकादिकम् । कलनं पातकी तस्माद्ब्रह्म ब्रह्मविदां वरः ॥ २५ ॥ धर्माधर्मपरिज्ञानात्सकलेऽपि पवित्रता। विण्मूत्रं स्त्रीरजो वाऽपि नखास्थि सकलं प्रिये ॥ २६ ॥ विचारयेन्मन्त्रवित्तु पवित्राण्येव सुबते । अन्नं ब्रह्म विजानीयात्तेन यस्य समुद्भवः ॥ २७ ॥ नानाजीवाश्रयं तत्त पुरीषं केन निन्द्यते । नानाविधा हि देवशि देवताः सलिलस्थिताः ॥ २८ ॥ तेनोदकेन यज्जातं मूत्रं कस्मात्तु दूषयेत् । गोमूत्रप्राशनं देवि गोमयस्यापि भक्षणम् ॥ २९ ॥ प्रायश्चित्ते तु कथितं ब्रह्महत्यादिके प्रिये । मले मूत्रे कथं दोषो भ्रान्तिरेव न संशयः ॥ ३० ॥ स्त्रीरजः परमेशानि देहस्तेनैव जायते । कथं तु दूषणं येन प्राप्यते परमं पदम् ॥ ११ ॥ पुरुषस्य त यीय बिन्दुरित्यभिधीयते । बिन्दुस्तु परमेशानि कायोऽयं शिवरूपकः ॥ ३२ ॥ शिवतत्त्वेन चास्थ्यादिदूषणं नास्ति बैन्दवे । रेतः पवित्रं देहस्य कारणं केन निन्द्यते ॥ ३३ ॥ ज्ञानमार्गोऽयं मकलो निर्विकल्पस्य सुन्दरि । सविकल्पो महेशानि पापभाग्जायते नरः ॥ ३४ ॥ मातृग द्विनिर्गत्य शिशुरेव न संशयः । इन्द्रियाण्यखिलान्यस्य देहस्थान्यपि वल्लमे ॥ ३५ ॥ निर्विकारतया तत्र नान्यथा भवति प्रिये । भगलिङ्गसमायोगो जन्मकाले भवेत्सदा ॥ ३६ ॥ १ ख. यथा । तेनेति पाठान्तरम् । २ ख. तु ततो। ३ ख. स्माद्धर्मो ब। ४ क. 'नाश्रयतर्नर्देवि पु । ५ ख. 'यं ते दू। ६ ख. नं चैव प्रा। ७°मार्गेण सकलं नि । ८ ख. °न्दरम । वि । ९ ख. °कल्पश्चेन्महे । १० ख. °योगाज्जन्मकाये समुद्भवेत् । का?

·[२९शाशः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रम्। काम्यते सा यदा देवि जायते गुरुतल्पगः । अत एवं यदा तस्य वासना कुत्सिता भवेत् ॥ १७ ॥ तत्तद्पणसंयुक्तमन्यत्सर्वं शुभं भवेत् । पवित्रं सकलं भद्रे वासना कलुषा स्मृता ।। ३८ अत एवाध्यंपात्रस्य प्रतिष्ठानन्तरं ततः। मश्चकं गजदन्तस्य हेमरूप्यादिनिर्मितम् ॥ ३९ ॥ विशद्धक्षौमरचितां तूलिकां तत्र योजयेत् । पुष्पान्विकीर्य तन्मध्ये कर्पूरस्य रजस्तथा ॥ ४० ॥ मण्डूकादीस्ततो देवि उपर्युपरि शैलजे । मण्डूकं पूजयेदादौ रुद्रं कालामिसंयुतम् ॥ ४१ ॥ आधारशक्तिं कर्म च तथाऽनन्तं वराहकम् । पृथिवीं च तथा कन्दं नालं पद्म तथा दलान् ॥ ४२ ॥ केसराणि च संपूज्य कर्णिकां पूजयेत्ततः । मनकं च समभ्ययं तत्र पादचतुष्टये ॥ ४३ ॥ धर्म ज्ञानं च वैराग्यमेश्वर्यं च क्रमाद्यजेत् । अपूर्वान्पूजयेदेतांस्तत्पादानां समीपके ॥ ४४ ॥ आत्मान्तरात्मपरमज्ञानात्मानः क्रमायजेत् । मञ्चकांग्रेप संपूज्य गुणत्रयमथार्चयेत् ॥ ४५ ॥ दूतीं सलक्षणां रम्यां सर्वलक्षणलक्षिवाम् । नानालंकारसुभगां सर्वज्ञां शारदामिव ॥ ४६॥ पूजयेत्परमेशानि पञ्चकामैः शरैस्तथा । बटुकादींश्चतुर्दिक्षु पूजयेत्सिद्धिहेतवे ॥४७॥ मातृकां विन्यसेत्तस्या देहे कामशरान्विताम् । त्रिकोणं चिन्तयेन्मूर्ध्नि तत्र संपूजयेत्क्रमात् ॥ ४८ ॥ त्रिकोणमध्ये बालाख्यां कामेशी परिपूजयेत् । गणेशं च कुलाध्यक्ष तथा लक्ष्मी सरस्वतीम् ॥४९॥ त्रिकोणेषु च संपूज्य बसन्तं मदनं प्रिये । स्तनयोः पूजयेत्पश्चान्मुखे तस्याः कलाधरम् ॥ ५० ॥ १ ख. यस्य । २ ख. वार्घपा । ३ ख. °स्तत्र दे। ४ ख. पगे। आ। ५.ख. 'काङ्गेषु । ६ ख. °ध्यमांस्तथा । °ध्यक्षान्दुर्मी ल । इति पाठान्तरम् । .

·वरपरक [२२वारिंशः सव) दक्षपादादिमा समे समावि मुन्दरि । पाला पूजसकी कला के कामसोययोः ॥५१॥ भदा प्रीती रविर पतिः कान्तिमनोरमा । क्योहा मोसमा मनोमादिनी प्रिये ॥ ५२ ॥ मोहिनी दीपनी चैक शोषमी च वशंकरी । रखनी समगा विमोडशी प्रियदर्शना ॥ ५३ ॥ पोडशस्वरसंगको एताः कामकला यजेत् । तो शाप समता रतिः प्रीतिस्तथा धृतिः ॥ ५४ ॥ दिः सौम्या मरीचिश्च शैलजे चांशमालिनी। माहितः शशिनी चैव छाया संपूर्णमण्डला ॥ ५५ ॥ तथा मुम्बहने चैव कलाः सोमस्य पोडश । स्वारे पूज्या हि सर्वकार्यसिद्धिदाः ॥ ५६ ॥ पालाकम मस्तकेऽस्या: संपूज्य तदनन्तरम् । वस्या पदनगेहं तु पूजयेद्भगमासया ॥ ५७ ॥ त्रिकोणं मजगंज्ञावा सर्वसिदिमदाभिधम् । संपानन्दमयं मध्ये धकयुग्मं प्रपूजयेत् ॥ ५८ ॥ पूर्ववत्कमयोगेन( प ) श्रीविद्या तत्र पूजयेत् । पादिकं समाय स्वलिङ्गे तदनन्तरम् ॥ ५९ ॥ बारंप प्रवनेशानि पहात्रिपुरसुन्दरि । पमः शिवाय वियेयं दशार्णा परिकीर्तिता ॥६० ॥ अनया विषया देवि स्वलिले पूजयेच्छिषभू । बजेत्तत्पुरुषाघोरसयोपामेशसंज्ञया ॥ ६ ॥ नितिन प्रतिष्ठा च विया शान्तिस्तथैव च । भान्स्येनीता च संपूज्या पडनावरणं यजेत् ॥ १२ ॥ समविग्रामुख्चायं नन्दिकेशं प्रपूजयेत् । मध्ये पुषणयोदेवि गन्धपुष्पाक्षतादिमिः ॥ ६३ ।। निवेय धूपदीपादि विजितेन्द्रियमानसः । सर्वसंक्षोमिणी मुद्रा पवा योनि प्रचालयेत् ॥ १४ ॥ 15, १२ ख, रा: पाशि । ३ ख. 'गेहे तु । ४ ख. 'शानी म° । ५ बीस."लिनं पू ।७ क. ग. ८ क. ग. °च्छिवाम् । ९ स्व. तीता स. पूज्यप।

·(२३मोविंशः पटलः] शानाणवतन्त्रम्। ५१ क्षोमिण्या वाऽथ वा देवि गजतुण्डाल्ययाऽयवा। उच्चरन्मममालां तु द्राविणीवीजमुच्चरेत् ॥ १५ ॥ अक्षुब्धः सन्वरारोहे यावद्रतः प्रवर्तते । रजीमयं रजः साक्षात्संविदेव न संशयः ॥ १६॥ प्रकृतिः परमेशानि वीर्य पुरुष उच्यते । सर्व साक्षात्सामरस्य शिवशक्तिमयं तवः३७॥ तयोर्योगो महेशानि योग एव न संशयः। सीस्कारो मन्त्ररूपस्तु वचनं स्तवनं भवेत् ॥ ६८ ॥ नखदनक्षतान्यत्र पुष्पाणि विविधानि । कूजनं गायनं स्तुत्या ताडनं हवनं भवेत् ॥ १९ ॥ आलिङ्गन त कस्तूरीघुमृणादिकमंद्रिजे । मर्दनं तर्पणं विद्धि वीर्यपातो विसर्जनम् ॥ ७० ॥ कुलद्रव्येण संशोध्य शिवशक्तिमयं प्रिये । पीजामृतं परब्रह्मरूपं निक्षिप्य सन्दरि ॥ १॥ अयपात्रामृते त्यक्त्वा निर्विकल्पः सदाऽनेषः । श्रीविद्याक्रममभ्यय॑ परब्रह्ममयो भवेत् ॥ ७२ ॥ एतत्ते कथितं ज्ञानं सामरस्यं परानने । सविकल्पस्तु देवेशि पापभाग्जायते नरः ॥ ३ ॥ विचिकित्साकरो मन्त्री जायते गुरुतल्पगः। अत एव वरारोहे निर्विकस्पः सदा भवेत् ॥ ७४।। इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे श्रीविद्यादूतीक्जन विधि म दार्षिक: पटलः॥ २२॥ भथ प्रयोविंशः पटलः। ईश्वर उवाच- वृत्यन्तरं प्रवक्ष्यामि येन ब्रह्म सनातनम् । प्रणवाख्यं यागगेहं प्रविश्य सुरपन्दिते । १ ख. ( स्ये शि। २ क. ग. ध । रअनं । ख. मग्यनं । "स. युक्त्वा । ख. 'नये । श्री । ६ ख. 'त्सा भवेन्मन्त्री । ७ क. ग. दय वीर । %3D ·12 ईश्वरप्रोक्त [२३त्रयोविंशः पटलः] इच्छाज्ञानक्रियाद्रव्यरचितं सुधया युतम् । अम्बया परमेशानि तत्त्वज्ञानमये शिवे ॥ २ ॥ पर्यके पुरुषार्थस्तुं पादैश्च परिमण्डिते । आत्मान्तरात्मपरमज्ञानात्माङ्गविभूषिते ॥ ३ ॥ तत्पदार्थस्त्वंपदार्थोऽसिपदार्थश्च सुन्दरि। पदार्थत्रयमेतत्तु ज्ञानसूत्रप्रकाशकम् ॥ ४ ॥ एतत्सूत्रमयैः पट्टैम्फितेऽम्बरमण्डिते । सुमनोवाससुमगे परां तत्र प्रपूजयेत् ।। ५ ॥ जातिभेदस्तु दूतीना चतुर्वा वीरवन्दिते । हस्तिनी शखिनी चैव चित्रिणी पदमिनी प्रिये ॥६॥ चतुर्विधा हि दूत्यस्तु सुन्दर्यश्चारुलोचनाः । वैखरी हस्तिनी ज्ञेया स्थूला यस्माद्वरानने ॥ ७ ॥ xययेदं धार्यते सर्व ब्रह्माण्डपरिमण्डलम् । वर्गाष्टकेन देवेशि सूते दिग्गजसंचयम् ॥ तेनेयं करिणी प्रोक्ता मध्यमा शखिनी भवेत् ॥ ८॥ शखिनी तु यथा भद्रे विशद्धा पापवर्जिता। सर्वदेवप्रिया सा हि शान्तिसौभाग्यशोभिता ॥ ९ ॥ तथा वनस्पतिगता मध्यमा वाग्वरानने । चित्रिणी वल्लरी देवि महादोषविनाशिनी ॥ १० ॥ यस्याः फलं वरारोहे शिवशक्तिमयं सदा । शिवशक्तिमयं देवि प्राणिमात्रजगत्रयम् ॥ ११ ॥ सेष सर्वेष पश्यन्ती जीवेषु परमाश्रया । परब्रह्मणि सलीना परा वापरमेश्वरि ॥ १२ ॥ तां व्रती तत्र संपूज्य समाधिकसुमैः शैचिः । तदङ्गषु कलाः पूज्याः कमेण सरवन्दिते ॥ १३ ॥ पदमिनी तु परा ज्ञेया हंसस्वच्छविकासिनी । हंसोदयेन पद्म हि त्यक्त्वा संकोचमंद्रिजे ॥ १४ ॥ * इदमध ख. पुस्तके वर्तते । १ ख. तत्र ज्ञा। २. ग. °स्तु वेद । ३ ख. शान्तसारेभ्यशो। ४ क. ग. न्तिं जी' । ५ ख. शुभैः । ६ क. ग. दन्ते सुक । .७ ख. काशिनी ।

·३त्रयोविंशपटल:] ज्ञानाणवतन्त्रम् । ११३ विकासयति सौभाग्यं तथा वस्तुविलासतः । परा प्रकाशमायाति पदमिनीत्वमतो भवेत् ॥ १५ ॥ तस्या देहे वरारोहे कलाः पूज्यास्तु पांडश । चित्कला सत्कला ज्ञानकला संविकला तथा ॥ १६ ॥ आत्मनस्तु कला ज्ञेयाश्चतस्रः परमेश्वरि । विरागता मोक्षकला परमाणुकला तथा ॥ १७ ॥ विद्याकलाचतष्क त विज्ञयं चान्तरात्मनि । विद्या संतोषता तृनिः परब्रह्मप्रकाशता ॥ १८ ॥ परमार कला ज्ञेयाः संलीनाः परवस्तुनि । लुप्तिः शान्तिकला बोधकला व्याप्तिकला परा ॥ १९ ॥ ज्ञानात्मनः कला ज्ञेयाश्चतस्रः परमेश्वरि । कलाः षोडश दवशि श्रीविद्यार्णप संस्थिताः । २०॥ षोडशार्णा ब्रह्मरूपा कलाषोडशरूपिणी । आत्मा जाग्रत्स्वरूपेण त्रैलोक्यं रचयत्यमौ ॥ २१ ॥ अन्तरात्मा तत्त्व पस्तपारूपंश्च मिश्रितः । अत एव रजोरूपमतमोरूपः परः शिवः ॥ २२ ॥ परमात्मा हि विज्ञेयो ज्ञानात्मा तुर्यया युतः । पताः कला वरारोह तस्या देहे प्रकाशयेत् ॥ २३ ॥ तत्पदार्थ तु जानीहि मखमस्था वरानने । त्वंपदार्थाऽनिवाक्यार्थः कचयग्मं क्रमेण हि ॥ २४ ॥ भोगस्तु परमेशानि नादो ब्रह्ममयो भवेत् । नौदोदितं वरारांहे विश्वं योनिन संशयः ॥ २५ ॥ तत्रैव शक्तिं संपूज्य स्वात्मलिङ्ग छिवं यजेत् । परस्परप्रभावेन( ण ) ब्रह्मानन्दरसो भवेत् ॥२६॥ तं रसं मनमा देवि वहनाड्यागतं "प्रिये । अामृतेन संयोज्य ततः श्रीचक्रमर्चयेत् ॥ २७ ।। ब्रह्मानन्दमयं ज्ञानं कथयामि वरानने । न बाह्मणो ब्राह्मणस्तु क्षत्रियः क्षत्रियस्तथा ॥ २८ ॥ १ क. विधेः सं। २ ख. लयः । ३ स. रूपो पिज्ञेयः परमेश्वरि । इति पाठा. न्तरम् । ५ ख. पत्वमि । ५ ख. "त्माऽवस्थया यु' इति पाठान्तरम् । ६ ख. हे परादे। ७ ख. हि । योग । ८ ख. नादावृतं । ९ ख. °वं त्यजे । १० ख. स्मरेत् । । N ·१११ ईश्वरप्रोक्तं [२४ चतुर्विशः पटलः] वैश्यो न वैश्यः शूद्रो न शूद्रस्तु परमेश्वरि । चाण्डालो नेव चाण्डालः पौल्कसो न च पौल्कसः ॥२९॥ सर्व समं विजानीयात्परमात्मविनिश्चयात् । आकाशात्पतितं तोयं निम्नमार्गेण गच्छति ॥ ३० ॥ ग्राममध्यगतं सर्व विष्ठामुत्रादिपूरितम् । मृतगोश्वानमा रखरांदिरुविरान्वितम् ॥ ३१ ॥ समस्तमपि देवेशि गङ्गायां मिलितं यथा। गङ्कामते तु देवशि कालुभ्यं नैव तिष्ठति ॥ ३२ ।। तथा सञ्चिन्मये ज्ञाने समता सर्वजन्तुष । सर्वद्रवेष गिरिजे समता नात्र संशयः ।। ३३ ।। यथा सर्यप्रकाशोऽयं समत्वेन प्रवर्तते । उत्तम स्यापि चान्यस्य तमः संहरते क्षणात ॥ ३४ ॥ शोषयन्दुग्धमूत्राणि चन्दनं चैव कर्दमम् । अत एव महंशानि मन्त्री सर्वसभा यंदा ॥ ३५ ॥ सिद्धिस्तदेव विज्ञया श्रीगुराः रूपया प्रिये ।। ३६ ॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातने ज्ञानदूतीयजनविचिनीम त्रयोविंशः पटलः॥२३॥ अथ चतुविशः पटलः । ईश्वर उवाच-- दीक्षाविधिं प्रवक्ष्यामि यन शिष्यः सुखी भवेत् । दीयते सकलं देवि गुरव प्राणसंयतः ॥ १ ॥ धनरत्नसुवर्णादिपट्टवस्त्रसमच्चयम् । क्षयं प्राप्नोति तद्भावान्नानापापसमुच्चय. ॥ २ ॥ तस्माद्दीक्षति नामास्याः सर्वशास्त्रेषु सुबते । पापिने कृपणायापि शठाय कपटाय च ॥ ३॥ +दीनायाऽऽचारशन्याय मन्त्रद्वेषपराय च । निन्दकाय च मूखीय तार्थद्वेपपराय च ॥ ४ ॥ +इदमर्थ ख. पुस्तकं दृश्यते । १ क. त्मनि नि । २ ख. राश्व । ३ ख. यदा । ४ ख. मृतं तदेवाऽऽसीत्का । ५ ख. तदा संविन्म । ६ स. वेनेव व । ७ ख. यथा । ८ ख. स्तस्वैव ।

·[२४ चतु विशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम् ११५ भक्तिहीनाय देवेशि न देया मलिनाय च । दानशीलाय भक्ताय मांधवे तीर्थचेतमे ॥ ५ ॥ सन्मागविने चाग्निदेवद्विजरताय च । सर्वशास्त्रार्थवेदार्थज्ञानिने सवताय च ॥ ६ ॥ दीक्षा देया वरारोहे अन्यथाऽऽपत्तिभाग्भवेत् । अथ वक्ष्ये वरारोहे दक्षिाकारणमुत्तमम् ॥ ७ ॥ मण्डपं वेदिकां कृत्वा पुष्पवैतानमण्डितम् । दीपमालावलीरम्यं नानाधूपसुधूपितम् ॥ ८ ॥ सिन्दूररङ्गमालाभिर्मण्डितं चित्रचित्रितम् । वेदिकायां वरारोहे कुङ्कमेनाथ वा प्रिये ॥ ९ ॥ सिन्दूररजमा वाऽपि विलिखेच्चक्रमत्तमम् । मध्यचकं वरारोहे नवकोणविराजितम् ॥ १० ॥ चतरनं च संलिख्य मुवर्णकलशान्नव । रौप्यताम्रादिरचितान्मृत्तिकारचितांश्च वा ॥ ११ ॥ जलपूर्णान्विशेषाढ्यान्स्वर्णरत्न प्रपूरितान । फलैः पुप्पैश्च सुभगान्सुगन्धेन च चर्चितान् ॥ १२ ॥ वशिन्याद्यष्टकं तत्र वमुकुम्भेष पूजयेषु पूजयेत् । मध्यकम्भे वरारोहे श्रीविद्यां परितोषयत् ॥ १३ ॥ क्रमं समस्तमभ्यर्च्य कमार्याद्यर्चनं यजेत् । सुवासिनीब्रह्मवृन्दं योगिनो विविधानपि ॥ १४ ॥ तदङ्गहवनं कुर्यात्सर्वेषां तृप्तिहेतवे ! *गुरुः शिष्यमुपानीय भक्तिनम्रमकल्मषम् ॥ १५ ॥ प्राणानायम्य विधिवच्छुद्धपीठ निवेश्य च । सरास्त्वामेत्यादिमन्त्रैश्चरण्टीभिर्युतः स्वयम् ॥ १६ ॥ अभिषिञ्चेच्च तन्मूर्ध्नि तदेतत्कलशोदकैः । परिधाय्य सुवासोभिश्चन्दनादवलेप्य च ॥ १७ ॥ वामतः परमेशानि स्वासने पूजिते शुचिम् । सर्वशृङ्गारवेषाड्यं शिष्यं तत्रनिवेशयेत ॥ १८ ॥ *इत आरभ्य ' वामतः परमेशानि ' इत्यन्तो ग्रन्यः ख पुस्तके नास्ति. । १ क. साथिने ती । २ ख. ने राज्ञे दे'। ३ ख. °था पापभा। ४ क. शेषस्य व । ५ क. प्र सकु।

·ईश्वर प्रोक्तं [२४चतुर्विशः पटलः] पडध्वरूपं श्रीचक्रं तस्य मूर्ध्नि विचिन्तयेत् । [xअभावे तु बृहच्छवं जलेनाऽऽपूर्य मुन्दरि ॥ १९ ॥ कलास्तत्र समाराध्य देवी मंपूज्य मेचयेत् ] । स्वदृष्ट्याऽऽलोकयेत्तं तु दृष्टया दृष्टिं तु मेलयेत् ॥ २० ॥ आज्ञासंक्रमणं कुर्याद्यावन्निश्चलता भवेत् । नश्चलं शांभवो वेद्य. शंन्याशून्यविवर्जितः .. २१ ॥ शन्यं शिवमयं वस्तु पुरुषः परमेश्वरि । अशन्यं शक्तिराद्या हि प्रकृतिः परमेश्वरि । २२ ॥ शकत्याधिक्ये रज.स्थौल्यं मंयोगाच्छिवयोयंदा । स्वप्नावस्था तदा ज्ञेया योगः शक्त्यधिकस्ततः ॥२३॥ शक्तिर्जाग्रदिति ख्याता शिवो निश्चलता प्रिये । सुषुप्तिरिति मन्त्रज्ञः कथिता निश्चला यतः ॥ २४ ॥ गणत्रयं तु कथितं जाग्रत्सत्त्वगुणा प्रिये । तमोगुणा सुषुप्तिस्तु शिव निश्चलरूपिणी ॥ २५ ॥ शिवाधिक्याद्गुणातीतं वस्तु जानीहि सुन्दरि । शिवशक्तिममायोगाच्छिवाधिक्यं यदा भवेत् ॥ २६ ॥ तदा तुर्यां विजानीयात्मवबन्धनिकन्तनीम् । कलाः षोडश देवेशि आत्मज्ञाने व्यवस्थिताः ॥ २७ ॥ श्रीविद्यावीजसलीनाः शिष्यदेह प्रकाशयेत् । चतुर्बिधा पोडशा महात्रिपुरमुन्दरी ॥ २८ ॥ तद्ध्यानात्त मनःस्थैर्य मुन्मनीति निगद्यते । ब्रह्मज्ञाने मनः पक्षी तृष्णाचञ्चुविलक्षितः ॥ २१. ।। मंकल्पेन विकल्पेन पक्षाभ्यां चचलः मदा । मोहमत्मरकामश्च क्रांधाहंकारदुर्मदैः ॥ २० ॥ भनद्धपिच्छमबलः कृत्याकृत्यपदद्वयः । संसारवृक्ष देवेशि धनपुत्रादिमूलकं ॥ ३ ॥ अविद्याविस्तृते निन्दास्तुतिशाखासुशोभिते । अभिलाषस्फरत्पुष्पभरिते पातकादिभिः ॥ ३२ ॥ x धनविहानगतो ग्रन्यः ख पुस्तक वर्तते । १ ख. तु योजये । २ क. 'श्चलां श। ३ क. शून्यं शू । ४ क. °र्जितम् । शु। ५ ख. भ्रत्स्वस्पगु । ६ क. °धिक गुणा ! ७ ख. वेधनि । ८ ख. °च्छ बहलः ।

·[२४चताशः पटलः] ज्ञानाणवतन्त्रा। पर्णपूर्ण वरारोहे पापपुण्यफलान्विते । तत्र शाखाद्वये स्थले श्रुतदृष्टाभिधः स्थितः ॥ ३३॥ पक्षिणं तं समाकम्य ज्ञानपाशेन पार्शयत् । पक्षिखेलारतो नित्यं कटाक्षः श्रीगुरो. प्रिये ॥ ३४ ॥ तेन पक्षद्वयं छिन्नं यदा भवति निश्चयात् । तदा समुन्मनीभूत उन्मुखो निश्चयात्प्रिये ॥ ३५ ॥ सर्वसंकल्परहिता कला सप्तदशी भवेत् । उन्मनी नाम तस्या हि भवपाशनिकन्तन- ॥ ३६ ॥ उन्मन्या महितो योगी न योगी नोन्मनी परा । यथा कर्पूरगो दीपो न दीपो न पुनः शशी ॥ ३७ ॥ अत एव महेशानि दृष्टया मंक्रमणं यजेत् । तत्त्वमस्यादिवाक्येन पश्चाद्वाच्यं हि योजयेत् ॥ ३८ ॥ आदावकथ्यमंयोज्यं स्पर्शनैव सुलोचने । स्पर्शः स्पर्श इकाऽऽभाति श्रीगुरोः करमंभवः ॥ ३९ ॥ स्पर्शन धातवः मद्यो लोहाद्याः सुरवन्दिते । सुवर्णतां प्राप्य सर्व विशिष्टाभरणाम्विताः ॥ ४० ॥ करस्पर्शस्तु देवेशि प्रपञ्चमलिनादिकम् । लोहत्वं नाशयित्वा हि मुवर्णत्वं करोति हि ॥ ४१ ॥ करे पुष्पफलान्कृत्वा ब्रह्मरन्ध्रे करं क्षिपेत् । तस्माद्ब्रह्मत्वमेवामीति वाक्यार्थः कराद्भवेत् ॥ ४२ ॥ अनिवाच्योपदेशोऽयं स्पर्शनाद्ब्रह्मरन्धरके । ब्रह्मरन्ध्रे महनारे कर्पूरधवलो गुरुः ॥ ४३ ॥ वराभयकरो नित्यो ब्रह्मरूपी सदाऽनघः । जागर्ति परमेशानि निजस्थानप्रकाशकः ॥ ४४ ॥ पर्थात्षट्चक्रविज्ञानं शिष्याय प्रतिबोधयेत् । आधारं स्वर्णवर्णं च चतुर्दलसुशोभितम् ॥ ४५ ॥ वादिसान्तैश्चतुर्वर्णैस्तप्तहेमसमप्रभैः । गणेशसहितं विद्धि स्वाधिष्ठानं ततः प्रिये ॥ ४६॥ १ क. शनुत् । २ ख. न्तनी । उ । ३ ख 'नीपरः । य° । ४ ख. 'दाचं हि । ५ क. र्ण धावतः स । ६ स्व. श्वात्साऽहमिति ध्यानं शि” । ७ ख. र्ण तु च। ८ ख. र्दुतहे।

·ईश्वरप्रोक्तं १२.४ चतुर्विंशः पतयः इन्द्रगोपप्रतीकाशं स्फुरद्विद्रुमसंनिभैः । बादिलान्तैः स्फुरद्वब्रह्मणा मण्डितं प्रिये ॥ ४७ ।। नीलवर्ण तृतीयं हि मणिपूरं दशारकम् । विद्युत्पुअप्रभावगैंडोंदिफान्तेश्च मण्डितम् ॥ ४८ ॥ गदाधरहरि प्रौढ चतुर्थं शृणु मुव्रते । पिङ्गामं द्वादशारं तु कादिठान्तैः मुलोचने ।। ४९ ॥ विस्फुलिङ्गप्रभेवणः शिवेन च युत प्रिये । विशद्धचक्र देवशि धूम्रवर्णं कलाम्रकम् ॥ ५० ॥ स्वरैमाणिक्यसंकाशैमंण्डितं परमेश्वरि । जीवात्मनाऽधिष्ठितं हि तज्जानीहि तदन्ततः ॥ ५१ ॥ आज्ञाचकं महशानि विद्युत्कोटिसमप्रभम् । द्विदलं हक्षवणाभ्यां शुम्राभ्यां परिमण्डितम् ।। ५२ ।। परमात्मस्वरूपाढ्यं नादरूपं हि मप्तमम् । नादो विलीनो यस्भानु तम्माद्ब्रह्म तदुच्यते ॥ ५३ ॥ देहेऽक्षराणि देवोशि नाद एवात्र कारणम् । नादः पवनसंयोगात्कण्डलिन्या यता यदा ॥ ५४ ॥ प्रसन्नः परमेशानि षट्चक्राणां दलेषु सः । पञ्चाशद्वर्णरूपत्व प्राप्तवान्सुरवन्दिते ॥ ५५ ॥ अव्यक्तरूपता प्राप्ता उदात्तादिस्वरैः कमात् । एवं सर्वज्ञतां तस्म दद्याच्छिष्याय मद्गुरुः ॥ ५ ॥ शिष्यस्तदा श्रीगुरास्तु पूजां कुर्यात्सुलक्षणाम् । रत्नाभरणशोभाढयां पट्टवस्त्रधनान्विताम् ॥ ५७ ॥ गजाश्वमहितां भद्र महिषीगोममान्विताम् । क्षेत्रग्राममहारामरभ्यां चेटीशतान्विताम् ॥ ५८ ॥ सुवर्णरश्मिभरितां कस्तूरीचन्द्रचन्दनाम् । गुरुं संताष्य विधिवत्प्रसादं तत्त्वसंयुतम् ॥ ५९ । गृह्णीयाच्छिष्यवेर्यस्तु गुरुस्तस्मा अनन्तरम् । बाला प्रकाशयेत्कर्ण दक्षिणे च ततः परम् ॥ ६० :: १ ख. हरिप्रौं । २ ख. 'दिडान्ते । ३ क. ग प्रभादिव्यः शि° । ४ ख. हि जानी। ५ ख. °दनन्तरम् । आ । ६ ख °सरः प० । ७ ख. °व्यक्तः स्वरता प्राप्त उ । ८ व. दत्त्वा शिष्या । ९ ख. राशिम । १० ख गृहीत्वा शि' । ११ ख. वर्गस्तु । १२ ख. °णा तदन। ।

·[२४चतुर्विंशः पटलः] ज्ञानार्णवतन्त्रम्। पञ्चसिंहासनगता विद्याः पश्चात्प्रकाशयेत् । ततो रहस्यं परमं महात्रिपुरसुन्दरीम् ॥ ६१ ।। प्रकाशयेदक्षकर्णे परब्रह्ममयीं प्रिये ! सर्वसौभाग्यजननीं भोगमोक्षफलप्रदाम् ॥ ६२ ।। श्रीविद्यां षोडशाणी तु ब्रह्मानन्दस्फरत्कलाम् । न प्रकाशय देवेशि सर्वस्वमिव सुबते ॥ ६३ ॥ वंदशास्त्रपराणेषु यामलेप्वपि सुव्रत । गुप्ता श्रीषोडशार्णय निधानमिव संस्मरेत् ॥ ६४ ॥ सहोदराय सर्वस्वप्राणदायापि बन्धवे । राज्ञ राज्यप्रदाया१ि पत्राय प्राणदाय च ॥ ६५ ॥ न देया षोडशाय देयं सर्वस्वमद्रिजे। सपत्रदारसहितं शिरो दयं कयं धन ॥ ६६ ॥ न देया षोडशाणी हि प्राणैः कण्ठगतैरपि । गापितव्या महाविद्या स्वयानिरिव पार्वति ॥६७ ॥ उदके लवणं लीनं यया भवति शैलजे । मनो भवति व लीनं पादयोः श्रीगरोः प्रिये ॥ ६८ ॥ तदा देया महाविद्या कृपया षोडशाक्षरी । अक्षरैः सहिता वाऽपि निरक्षरतया स्थिता ॥ ६९ ॥ आकाशे नीलिमा देवि भ्रान्त्यां दृष्टोदरे यथा । अक्षराणि तथा सन्ति श्रीविद्यायां सुरेश्वरि ॥ ७० ॥ पोडशाणी ब्रह्मरूपा जानीहि परमेश्वरि । यथा रत्नमये दीपे कज्जलं नैव विद्यते ॥ ७१ ।। श्रीविद्यायां तथाऽव्यक्तव्यक्तता पीरवन्दिते । न दद्याद्यस्य कस्यापि दद्यात्प्राणप्रियाय च ॥ ७२ ।। कृतार्थोऽसि शिशीर्वाक्यं प्रवदेदेशिकोत्तमः । षोडशाणी महाविद्या न दद्याद्ब्रह्मरूपिणीम् ॥ ७३ ।। एकाच्चारण देवशि वाजपेयस्य कोटयः। अश्वमेधसहस्रं तु तुला नाऽऽयाति सर्वदा ।। ७४ ॥ स्मर । स । २ स. सशि प्रा । २ क. यं स क.स्वमिव अद्रि। ५ क. ति संली । ६ क. त्या पष्ठोद' । ७ ख. ते । अवि । ८ ख. या देषि व्यक्तता बी' । 'था देवि वर्णता बी । इसि पाठान्तरम् । ९ ख. 'ते । एकाच्चारण देवेशि द। १०क. ग. थोऽस्मीति षाक्य स । ११ ख. हस्राणि तत्त्वज्ञानं समाचरेत् । ए। १ख.

·॥ १२० ईश्वरप्रोक्तं [२४ चतुविशः पटर] एकोच्चारेण देवेशि प्रादक्षिण्यं भवो भवेत् । धेनूनां कपिलानां हि दत्ता यैः कोटिकोटयः ॥ ७५ ।। एकोच्चारेण देवेशि तुलां नाऽऽयाति सर्वदा । अर्धोदये पुण्यतिथौ हेमभारसहस्राकम् ॥ ७६ ॥ तुलापुरुषकोट्यस्तु तला नाऽऽयान्ति षोडशीम् । यदा यद्वय॑ते वस्तु तदा सर्व निरामयम् ॥ ७७ ॥ तथा ज्ञया महाविद्या षोडशार्णा वरानने । परमात्मस्वरूपेयं विश्वस्पन्दनरूपिणी ॥ ७८॥ श्वासोच्छ्वासतया देवि षटशतान्येकविंशतिः । सहखाणि दिवा रात्रौ हंसःशब्दजपा भवेत् ॥ ७९ ॥ स्यन्दनत्वेन सकलं व्याप्य तिष्ठति सर्वतः । आत्मत्वनाजपा ज्ञेया सूर्यसामस्वरूपिणी ॥ ८ ॥ निरञ्जनस्वरूपा च निराभासस्वरूपिणी । अतनत्वतनुत्वाभ्या सूक्ष्मत्वेन वरानने ॥८ प्रबोधापादनेनापि मण्डिता वनिजायया । पडङ्गः शोभितां देवीं हंसेनैव प्रपूजिताम् ॥ ८२ ॥ अव्यक्तरूंपगायत्रीछन्दोवक्त्रां वरानने । साक्षात्परमहंसाभां देवतां परमेश्वरीम् ॥ ८३ ॥ श्रीविद्यां व्यापिका विद्धि परज्योतिःस्वरूपिणीम् । आत्मस्व पलिङ्गं हि मायागेहगतं प्रिये ॥ ८४ ।। श्रद्धातरङ्गिणीनीरक्षालितं भववन्दनम् । सुमनोमण्डितं वाऽपि समाधिकसुमैवरम् ॥ ८५ ॥ ज्ञानाङ्गारे प्रपञ्चाख्यं धूपं दीपं चं चिन्मय , अधितिष्ठति सर्वत्र सर्वनैवेद्यमण्डितम् ॥ ८६ ॥ विष्प्रपञ्च निराभासं केवलं ब्रह्मसत्कलम् । पोडशार्णा परा विद्या श्रीविद्येत्यभिधीयते ॥ ८७ ।। शुक्लपक्षे शुभदिने शभवारे वरानने । मन्त्रायारम्भणं कुर्याद्ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ॥ ८८ ॥ १ ख. 'था चेयं म । २ ख णी । उच्छासनिःश्वासत । ३ ख. प्रचोदयाद । ४ स. ण्डि तो व° । ५ क. ग. रूपा गा । ६ ख. रूप लि । ७ ख. "तं भाववन्दिनम् । म. सुमार्चितम् । ९ ख. च. वन्म' इति पाठान्तरम् ।

·२५बारिश: पटा] भानाणवतन्त्रम्। १२१ न बारमासदोषा हि ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । पवित्र' सर्वदेवेशि दोनमेव शुभे दिने ॥ ८९ ॥ चैत्रे निष्फलं झेयं नीरजायतलोचने । देशाले क्षेत्रलाभं च ज्येष्ठे च मरणं ध्रुवम् ।। ९० ॥ आपाडे वन्धुनाशं च श्रावणे च शतायुपम् । क्षयो माइपदे मासि आश्विने रत्नसंपदः ।। ९१ ॥ कार्तिके तु भवेल्लक्ष्मीर्मार्गशीर्षे धनं महत् । पोरी तु संमवेशो माघे संपत्तिरुत्तमा ।। ९२ ॥ काराने सर्वकार्याणि मासानां फलमीदृशम् । शिष्यस्य प्रथमाण हि गृहीत्वा सुन्दरि प्रिये ॥ ९३ ॥ नाम संकल्पयेदेवि मनोज्ञ स्थिरबुद्धये । श्रीवियां हदये तस्य न्यसेदव्यक्तरूपिणीम् ॥ ९४ ॥ भीवियाक्षरपछिस्तु परब्रह्मणि चिन्मयी। उदके लवणं लीनं यथा तिष्ठति पार्वति ॥ १५ ॥ तस्माद्वपमयीं विद्धि सर्वशास्त्रेषु योजिताम् ॥ ९६ ॥ हवि भीमम्मामाको नित्यानन्धे दीक्षाविधिर्नाम चतुर्दिशः पटलः ॥२४॥ अथ पञ्चविशः पटलः । ईभर उपाच- पवित्रारोपणं वक्ष्ये साधकानां हिताय च । वर्षमात्रकृता पूर्जा सफला भवति रुवम् ॥ १ ॥ तस्मात्पविभपूजा हि कर्तव्या सिद्धिहेतवे । भारम्य मिथनार्क हि तुलासंक्रान्तिमासकम् ॥ २ ॥ अतिरन्या महापूजा पवित्राणां सुरेश्वरि । पक्षायेऽपि पूजा स्याच्चतुामष्ठमीदिने ॥ ३ ॥ नवस्या वा चतुर्दश्यां पवित्रारोपणं यजेत् । सौपर्णरोप्यताबाणां समस्त्राणि कारयेत् ॥ ४ ॥ ११. पर्व ३।२६. बामनं वा श° । ३ ख. त्रेऽनिष्टफलं। ४ ख. 'त। पुग्वे तु सम्हा रोगामा'।५ क. नोस्थितिवृद्ध । ६ क. 'ये न्यस्य । ७ख. °न्मयीम् । ८. 'जा निष्पाला।

·१२२ ईश्वरप्रोक्तं [२५१श्चविंशः पटलः] काससंभवान्येव पट्टसूत्रसमुद्भवम् । सरीसूत्रासंभूतं पद्मवल्कलसंभवम् ॥ ५ ॥ दर्भमुअशणोद्भुतं पवित्राय प्रकल्पयेत् । प्रणवश्चन्द्रमा वह्निब्रह्मा नागो गुहो रविः॥ ६ ॥ साम्बाख्यः सर्वदेवश्च नवतन्तुष पूजयेत् । शिरोमन्त्रणाभिमन्त्र्य हृन्मन्त्रेण बतः परम् ॥ ७ ॥ प्रक्षालयेत्ततोऽभ्युदयास्त्रमन्त्रेण च देशिकः। अवरुध्य च नेत्रेण ग्रथितं कवचेन हि ॥ ८ ॥ रोचनाकुङ्कुमाभ्या च रक्तचन्दनचन्दनः । कस्तुरीघसणाद्यैश्च कपूरैर्ने ( ना ) गरैरपि ॥ ९॥ गैरिकायेषिचित्रं तत्कारयेत्समनोहरम् । मुलमन्त्रेण चाभ्युक्ष्य स्थापयेदीशकोणके ॥ १० ॥ पवित्रवृन्दं सकलं षडजैस्तु पवित्रितम् । कृत्वा देवाशि पूर्वस्मिन्दिवसे सद्य एव वा ॥ ११ ॥ अटोत्तरशतैः सूत्रै वसूत्रेण कल्पितः । उत्तमं तत्पवित्रं हि तदध मध्यमं स्मृतम् ॥ १२ ॥ तस्थाप्य कनिष्ठं स्यात्रिविधं कथितं प्रिये । अधिवामनवेलाया यवान्विस्तार्य सुव्रते ॥ १३ ॥ चतभिरामनस्तत्र प.पं निक्षिप्य देशिकः। पवित्राणि पवित्राणि पश्चामृतसभच्चयः ॥ १४ ॥ रचितान्यमले. पञ्चरत्नैः सर्वोषधीगणैः । नववधयानाय सभ्यगाच्छाद्य सबते ॥५॥ देवि कम्मं प्रतिष्ठाय पूर्ण चामीकरादिभिः । देवीमावाह्य तत्कम्भे मूलमन्त्रेण पूजयेत् ॥ १६ ॥ ततः क्रम समभ्यय पवित्रार्पणमारभेत् । श्रीविद्यया पवित्राणि गुरोनाम्ना च देशिकः ॥ १७ ॥ पवित्रं गुरवे दद्यात्सर्वभ्यस्तदनन्तरम् । गुरुभ्यस्त्रिविधेभ्यश्च पवित्राण्यपयेत्ततः ॥ १८ ॥ १ ख. “वान्यत्र प । २ ख. विः । सदाख्यः सर्वदेवेशि न। ३ ख. °भ्युक्ष्य शख। । ख. °ण दे'। ५ क. विसैर'। ६ क. वित्रं तु प° । ७ ख. देवीकु । ८ क. गैच रिकादि । ९. वियायाः ।

·[२६षविश: पटेल ज्ञानार्णवतन्त्रता १२३ तिथिनित्यागणायाथ पवित्रारोपणं यजेत् । नवचक्रस्थितायाथ चकेशीनवकाय च ॥ १९ ॥ रश्मिवृन्दाय देवोश प्रत्येकं भावपूर्वकम् । पवित्रकं समाथ गरून्संतोषयेत्प्रिये ॥ २० ॥ स्वर्णालंकारवस्त्रैश्च नानाधनसमुच्चयैः । तत्प्रसादं पवित्रं च धारयेत्तदनन्तरम् ॥ २१ ॥ तदङ्ग होमं निवर्त्य पवित्रेण समर्चयेत् । कमारीपूजनं कर्यात्ततः सवासिनीगणम् ।। २२ ।। योगिन्यो योगिनश्चैव ब्राह्मणा विविधा गणाः। पूज्या हि परमेशानि यदि (दी) च्छेत्सिद्धिमात्मनः ॥२३॥ इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातन्त्रे श्रीविद्यापवित्रारोपणविधिर्नाम पञ्चविंशः पटलः॥ २५॥ अथ शतिशः पटलः । ईश्वर उवाच- दमनारोपणं वक्ष्ये माधकानां हिताय च । संवत्सरकता पूजा येन पूर्णा भवेप्रिये ॥ १ ॥ तपोभङ्गाय मदनो मम शैलभवे यदा । भस्मीभवत्तदा पत्नी रतिः प्रीतिश्च दुःखिते ॥ २ ॥ तन्नेत्रवारिसंभूता दमनस्य लता भवेत् तत्सौरभ्यं च सौभाग्यं महदासीत्सलोचने ॥ ३ ॥ तेन संतुष्टंसहृदा वरो दत्तो मया प्रिये । रत्यै प्रीत्यै च तस्मात्त मदनः प्रकटीकृतः॥४॥ दमनेन च यो मन्त्री वर्षमध्ये न पूजयेत् । तस्य सांवत्सरी पूजा मदनाय भविष्यति ॥ ५ ॥ इति तस्मै वरो दत्तो मयैव सुरवन्दिते । तस्माइमनपूजा हि कर्तव्या वीरवन्दिते ॥ ६ ॥ १ क. ख. च । तस्मिन्वन्दा । २ ख. गुरुं संतो' । ३ ख. वाहिनी । ४ क. मदना । ५ ख. हृदयावरो। च ·१२४ ईश्वरपांक (२६षड्विशः पटन] अन्यथा तत्फलं वर्षकृतं कामाय जायते । समूलं दमनं देवि स्थापयेत्पात्रके वरे ॥ ७ ॥ दमनं नवधा कुर्यात्पूजयेत्तदनन्तरम् । आनन्देश्वरबीजेन ततो भिन्नेन सुन्दरि ॥ ८ ॥ आनन्देश्वरबीजेन नवधाबिन्दुना सह । नवप्रकारभिन्नाङ्ग दमनं पूजयेत्क्रमात् ॥ ९ ॥ अघोरविद्यया पश्चादभिषिच्य तमेव हि। पूर्वोक्तया दक्षिणस्यां दिशि सिंहासनोक्तया ॥१॥ अस्त्रेण रक्षणं कुर्यात्कवचेन ततः परम् । बद्ध्वा त्रिशूलमुद्रां तु भ्रामयेहननोपरि ॥११॥ चैत्रे सितचतुर्दश्यां दमनारोपणं भवेत् । उद्धरेदस्वमन्त्रेण ह्रदये न च लेपयेत् ॥ १२ ॥ श्रीखण्डधुसूणेन्द्रायैरधिवासं च कारयेत् । प्रथमे दिवसे कुर्यादधिवासनमुत्तमम् ॥ १३ ॥ सयोऽयिवासनं वाऽपि वर्षपूर्जासुसिद्धये । प्रातः काले चतुर्दश्यां नित्यार्चानन्तरं ततः ॥१४॥ नषकोणं विरच्याथ सिन्दूरेण महाप्रभम् । कलशाभव संस्थाप्य हेमरत्नादिपूरितान् ॥ १५ ॥ एकं वा कलशं रम्यं स्थापयेदेशिकोत्तमः । दक्षतो मण्डलं कृत्वा कङ्कमायैर्विचित्रितम् ॥ १६ ॥ अशोकतरुमाले (लिं) ख्य त्रिकोणं मण्डलं लिखेत् । सम्मध्ये पूजयेत्कामं तरुणं चारुणप्रभम् ॥ १७ ॥ रक्तषस्त्रं रक्तभूषं वामदक्षिणोः प्रिये । रतिप्रीतिविशोभाढयं पञ्चवाणं धनुर्धरम् ॥ १८ ॥ बसन्तसहितं कामे कदम्बवनमध्यगम् । मम्प्रेणानेन तं कामं पूजयेरिसदिहेतवे ॥ १९॥ पाग्मवं भुवनेशानीं श्रियं कामारमके न च । कामाय नम आलिख्य विद्येयें नववर्णिनी ॥ २० ॥ कामपीजत्रयं चोक्त्वा फरेमात्मकमुश्चरेत् । रत्यै नमश्चाष्टवां रतिविया वरानने ॥ २१ ॥ १ ख. श्वरीवी । २ °झं भदनं । ३ ख. जासि । ४ क. 'यं रुद्रव .

·100 [२६षड्विंशः पटलः) ज्ञानार्णवतन्त्रम प्रीतिं वदंद्रतिस्थाने प्रीतिमन्त्राऽश्वर्णकः । गौरश्याम रतिप्रीती क्रमेण मणिभूषण ॥ २२ ॥ पद्मताम्बूलहस्ते च रक्तवस्त्रविगजिते । दिव्याभरणभूषे च पुष्पदामविगजित ॥ २६ ॥ वामदक्षिणयोात्वा कामस्य तदनन्तरम् । वसन्तं पूजयेत्पश्चात्कदम्बवनमध्यगम ॥ २४ ॥ गौरवर्ण वामहस्ते सुधापूर्णघटान्वितम् । दक्षहस्तेन दधतं नानापुष्पममुच्चयम् ॥ २५ ॥ माझं कामं प्रपूज्याथ अपदीपादि दर्शयत् । दमने पूर्जितः काम. सर्वकार्याणि माधयेत ॥ २६ ॥ तेन सम्यकप्रपज्याथ महात्रिपुरसुन्दरीम् । क्रम समचंयत्सम्यकमार्ग जयंदबुधः ॥ २७ ॥ सुवासिनीश्च मंपृज्य योगिनांगणमर्चयन् । ब्राह्मणान्परिपूज्याथ नानादर्शनमानवान ॥ २८ ॥ तदङ्गहवनात्पश्चादगळं रत्नादिभूषणः । स्वर्णभारमहदंश्च दिव्यवसमनोरमैः ॥ २५ ॥ पूजयित्वा तता देवि पृाहानिमाच्चरत । अनेन विधिना देवि दमनागेपणं यजेत् ॥ ६ ॥ तस्य मांवत्मरी पूजा मफला शैलमंभव ॥ ३ ॥ इति श्रीमज्ञानार्णवे नित्यानन्य देवीधर संवाद श्रीविद्यामा पनि पदविंशः पटलः ॥ २५ ॥ --- ममानमिदं ज्ञानार्णवतन्त्रम । १ क. निमाव वणिक।। ।२'111 114 ।।।

·अथं ज्ञानार्णवतन्त्रस्य संज्ञापत्रकम् ।
क. इति संज्ञितम् --आनन्दाश्रमस्थम् ।
ख. इति संज्ञितम्--आनन्दाश्रमस्थम् । अस्य लेखनकालःशकः १६६२
समानमिदं सज्ञापत्रकम् ।

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.