·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·THIS BOOK Is GRATEFULLY DEDICATED TO Sri V. V. GIRI (Governor of Kerala the talented and upright leader with a noble lineage and loved by all as Ajatasatru, ever ready to encourage deserving causes, and an ardent patron of Sanskrit learning whose patronage has benefited the author in divers ways.

·M. ANANTHASAYANAM AYYANGAR, Governor of Bihar Bihar Governor's Camp, Ranchi, June 28/29, 1962 FORE WORD I have gone through Pandita Sri Rama Desikan's translation of “ VEMANA PADYA” in Sanskrit Slokas with Tamil translation. They are in easy flowing style in Sanskrit. Of course his Tamil rendering is equally good. He has already rendered in Sanskrit slokas Tiruvalluvar's •• TIRUKKURAL”. I am extremely glad to note that he has developed an easy style and has brought out the meaning of the original, both in the Tirukkural and Vemana's verscs. Sometimes it is more difficult to translate than to compose verses in the original. In the first case the translator has to confine himself to the meaning of the original and carry out its spirit and substance in the rendering. Sri Sri Rama Desikan has translated the four paddhatis (viz. Murkha. Dambhika - Vidvat - Artha paddhatis) in Vemana's verscs so far. I hope he will be able to render the other section also in easy Sanskrit verses. I congratulate him on his cnterprise and wish him all success. M. ANANTHASAYANAM AYYANGAR

·No text on this page.

·hr. B. RAMAKRISHNA Rao, M.P. Ex-Governor, U.P. A-889, BARKATPURA HYDERABAD-DECCAN July 19th, 1962. INTRODUCTION I had the pleasure of reading the Sanskrit translation of Vemana's poems by Pandit S. N. Sri Ramadesikan of Madras. The great Saint Poet l'emana is very popular in Andhra Desa and his Sataka mainly deals with moral subjects. The main object of his poems is to correct the defects prevailing in contemporary society. He has also composed poems on Bhakti and Vairagya. While the poet has writien keeping in view the society of his tiine the book as a whole is useful to people of all ages and of all parts of the country. The book contains micrnal moral truths which read like aphorisms. Sage Vemana is one of the four foremost Bhakta Kavis who had devored the whole of their lives for writing on subjects of Bhakti, Gnana and Vairagya. 'They are Pothana, Tyagaraja, Ramadas and V'emana. All the four of them have enriched Telugu literature and their writings are extremely popular. Pandit Sriramadesikan has also translated Tirukkural of Tamil into Sanskrit. While . many Sanskrit works have been translated into regional languages the rich literature of Tamil, Telugu and Kannada and such other regional languages is yet to be translated into Sanskrit so that it may reach scholars on an All India level. As a matter of fact, translation into Sanskrit of such books as Vemana's poems will be useful in introducing to the scholars all over the world the wisdom enshrined in these literatures. Pandit Sriramadesikan is well versed in both Sanskrit and Telugu and is a good poct himscl. He is also well versed in Tamil language and therefore, he ·Vemana has distilled his experiences in verses which have an unaffected natural grace. The language is so simple and the similies are so homely that one begins to doubt whether he indulges in prose or poetry. Brevity is his forte, and in a few phrases he is able to compress a world of ideas. He is not without his infinite fund of humour. He employs words which are quite racy of the soil, and he wields the languagc spoken by the man in the street. All this is evident to one who pursues his writings which are marked by the prose rhythın of every day life. He avoids as far as possible Sanskrit words and plorases for preserving the purity of Telugu. There is nothing alicu to one's experience. All falls within the pale of truth and the mild concerns of ordinary life. He is brutally frank even in the extent of touching one on the raw. Somne critics take exception to certain portions of his writings, which, in their opinion are against their hallowed traditions. Ilowever, it must be said that there is not one Andhra cither young or old who is not familiar with some slices of Vemana's writings. Modern Critics hold that too much adherence to rigid rules of grammır may spoil the beauty and mar the clegance of a language. They may even interfere with the inajestic march of lofty ideas and sentiments. V'emana who has a touching firith in the fict that sublimity lies in simplicity will be held in estcem ly them, for he stcers clear of rules that stand as a stumbling block in the path of his poetic creations. He is a relentless critic of all systems of religion and philosophy; and in his pursuit of truth, he does not spare any of them. He does not believe in meaningless forms and ceremonies which really clog the clear stream of reason. Women too have fallen under the lash of his pen. He seems to have wandered in his loin cloth to every nook and corner of Andhra Desa and minutely observed all that happened around him. He has not learnt anything at the feet of any master, Neither the Vedas, nor the Sastras, nor the Classics nor Grammar havc been taught him by any teacher.

·In his work Kavithua Taltva Vicharam, Chapters 10, 11, 12 the late Dr. C.R. Reddi, Vice-Chancellor, Andhra University, writes in the following strain about Vemana : “He has absolutely no knowledge of books. Knowledge of Grammar and rhetoric is absent in his writings.' Devotion to God too is not strong ; but in the matter of weeding out noxious customs and beliefs, he has no equal. He puts everything to a searching analysis and there is none to equal him in the task of establishing truth with all the armoury of fine reasoning." Ardent devotee of Siva that he is, he has no hostile attitude towards Vishnu. He belives that through Yoga alone one can inarch, to the Kingdoin of Gou. Some are of opinion that he has become a great poel through his yogic powers. Besides, he had learnt the irt of transforming rusty iron into glowing gold. His beliet' in alchemy finds expression in several passages of his writing. Through this marvellous art, he may have gained hic homage of the ordinary folk. He does not deal with any subject in a coherent manner ; he merely gives expression to the random thoughts or reflections that fit across his mind. And so none can expect any sequence of thought in them. In several places he even contradicts himself. Occasionally he indulges in puns ; and it makes us think that he too is nou free from the iraces of tradition. Instead of allowing his thoughts to run into old traditional grooves, he strikes out a new path for himself pursuing the bent of his own genius. One may find a freshness and a novelty in his approach to any subject which he wants handle. In the filcd of controversy his aim is not to triumph over his opponents, but to establish truth in all its nakedness. With regard to his life there are two versions. Some think that he became an ascetic after having led a married life, while others hold that he entered the monastic order straightaway. Atadeladi is the metre which Vemana employ's almost throughout his writings. Kandam Utpalam etc.,-these metres are occasionally used. SriNatha has a ruling passion for SeSa metre. Tikkana indulges in Kandam while Alan ·Veladi of Vanana has a unique charm of its own. Some are under the impression that other metres are merely interpolations. Some research scholars contend that some verses from Sumathi and Bhaskara Satakams have been skilfully woven into the text of Vemana's writings. Vemana himself is not conscious of his own poetic creations, for so many are him countless verses. With the aid of manuscripts so far available only 4,000 verses have been unearthed and printed. In Bhandar, Madras, Berhampur, etc., Vemana's works have been published and his writings do not run under any name, but they are merely called "Vemana Padhyams". They are random and occasional verses, which do not adhere to any particular pattern in the matter of order or sequence. The modern editors have classified his verses according to the theme and the subject matter. Vavilla and Sons have classified Vemana's 2,728 verses into nineteen distinct sections and published them; but their classification too is not perfect, for even in to the sections so formed there has crept unrelated matter. Dr. C.P. Brown (Madras Civil Service) during his services in Masulipatnam, Guntur, Nellore, Cuddapa, and Vizagapatnam, gathered all the Vemana manuscripts then available, eschewed all the verses which are of a troversial nature and chose only 700, and classified them under three headings, 'Religious, Moral, and Satirical' He has rendered them into English and his edition was published in 1911 by Vavilla and Sons. The poems of Vemana have been enjoying wide popularity even in the Karnataka province. Sarvagnya Murthi, a popular Karnatic poet followed in the footsteps of Vemana and composed poems after the pattern of Vemana. There is a book called Sarvagnya lemana Samvadam in which are found parallel passages of Sarvagnya Murthi and Vemana. The poems of Kabir Das, a famous Hindi poet, merely ccho the sentiments, feelings and ideas of Vemana. One who goes through Kabir Dhoha Vali may be convinced of the veracity of our statement. Like Vemana, Kabir too fulminates against meaningless customs and wooden tradi- CON·tions. Some believe that he must have found access to the Kural; for in his writings too we come across the same patterns of thought and expression. •Vemana's life is shrouded in obscurity ; and there is no authentic account regarding him. He is born of Kondaveedu Reddi family. He belongs to the Vema Reddi class, the members of which were petty princes. Tradition has it that he was born and buried in the village of Katarapalli, Kadiri Taluq, Ananthapuram district; and this tradition is strengthened by the autobiographic references in his verses. Members belonging to his family are the trustees of his Samadhi, and we hear that offerings are made at his shrine. He sings in praise of his own Kapukulam which, he says, is as pure as milk. He too is not free from the love of his clan. He addresses himself in his own verses as Vema Reddi, Vema, Vema Bhupala and Verri Vemana ; and his real name is V'emana Reddi. The fourth foot of everyone of his poems ends with this refrain l'isvadhabirama l'inura Vema. We feel as though Vemana were addressing himself. But Dr. Brown is of opinion that he is merely addressing his elder brother who is the captain of the forces at Ghandikottai. He says that he belongs to Jangala caste of Veerasaiva persuasion and that he is born in the South-western region of Telangana. He cites his own poems in support of his own chain of argument. Brown holds the view that he belongs to the 19th century (1652-1772) and Gamble and Maclean and others strengthen Brown's view. Some assert that he must have belonged to the tenth century A.D), for grammatical rules had then taken a dcfinite shape. That he must have figured in the 15th and 16th century A.D. is the considered and definite opinion of Oriental Scholars. I have followed the edition of Vavilla & Sons and trans. lated the four sections Murkha, Dhambika, l'idrath and Artha into Sanskrit and Tamil. My translation contains 380 verses, and I hope that the rest will soon see the light of day. I hope that my rendering both in Sanskrit and Tamil will be a source of great help in the matter of understanding the mighty genius of Vemana from the sca-girt Kanya Kumari to the not

·6
snow-clad Himalayas.
In this connection I should like to express my heartfelt
thanks to Sri. M. Ananthasayanam Ayyangar, Governor of
Bihar, for his invaluable foreword. It is needless to say
that he is steeped in and saturated with Tamil, Telugu
and Sanskrit classics. I can never forget the great help
which my Guru, Utthamur. T. Veeraraghavachariar
has rendered to me, for it is he that has shaped the furniture
of my mind.
S. N. SRIRAMADESIKAN.
25, BURKIT Road
T. Nagar Madras-17.
11-7--62.

·विषयसूची
1. viral
2. Indi:
3. IⅡé:
4. viri:
पुटानि
1.10
11-20
21.30
31 40
విషయ సూచిక
1.15
18.30
1. మూర్ఖపద్ధతి
2. దాంభిక పద్ధతి
8. విద్వత్పద్ధతి
4. అర్థపద్ధతి
31.44
45.50

·No text on this page.

·YOGI VEMANA

·No text on this page.

·॥ श्रीरस्तु ॥
वेमनपद्य-संस्कृतानुवादः
मूर्खपद्धतिः
1
ब्रह्मज्ञानात् भवेद्विप्रः तद्विहीनो द्विजेतरः ।
श्रुतिसिद्धमिदं, ज्ञानाद्वाल्मीकिब्रह्मतां ययौ ॥
मनोनिग्रहशीलस्य वनवासो वृथा श्रमः ।
एकाग्रचित्तो निष्कामी परमं द्रष्टुमर्हति ।।
जित्वा मनो ब्रह्मभावात् आनन्दं भजते गुणी ।
जिह्वाचापल्यतोऽशक्ताः क्लिश्यन्ते चित्तूनिग्रहे ।।
2
3
4
5
मूढो लब्धं सुखं भुके दुःखे दैवं विनिन्दति ।
चित्तशुद्धौ भवेत्सौख्यम् , अन्यथा जीवनं वृथा ॥
द्यूते नष्टधनो मूर्यो विरक्त्या वनमाविशेत् ।
तस्मान्महात्मनां मार्ग प्रविश त्यज मूर्खताम् ॥
अशुद्धधान्यदातारः कठिना याचकाय ये ।
मृद्भुग्भूनागजातीयाः जायन्ते ते महीतले ॥
स्वदुष्कृतिमनालोच्य विस्मृत्य जगतः प्रभुम् ।
अज्ञा भोगेच्छया पुत्रान् जनयन्ति दिने दिने ।
6

·वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः ॥ 8. 9 10 11 12 अनात्मनस्य मूर्खस्य स्तुल्या मूर्यो हि मोदते । यथा विनासिकागानं श्रुत्वा पगुः प्रहृष्यति ॥ आभिजात्यमदादज्ञा न त्यजन्ति भ्रमं सदा । अशुद्धभाण्डमुत्स्रष्टुं यथा नेच्छन्ति मक्षिकाः ॥ मन्दा भार्यावचः श्रुत्वा ये त्यजन्ति च सोदरान् । ते यतेरन् श्वपुच्छेन ततुं गोदावरी नदीम् ।। आसनानि गुरोत्विा वैराग्येण हरौ मनः । निबन्धुं यो न शक्नोति स कथं ब्राह्मणोत्तमः ।। स्वदेहस्थं हरिं त्यक्त्वा गत्वा काशीगयादिकम् । अपश्यन् बहुधान्विष्य मूखों भवति मानवः ।। ऊढां भायां परित्यज्य परदारपरिग्रही । पकं केदारमुत्सृज्य यवान्वेषकवद्भवेत् ॥ विषयासक्तचित्तस्तु द्रष्ठुमीशं न शक्नुयात् । सर्वेन्द्रियाणि निर्जित्य ततः पश्य महेश्वरम् ।। उत्तमास्ते मता जात्या ये तत्त्वज्ञानसंयुताः । अधमास्ते मता जात्या ये तत्त्वज्ञानवर्जिताः, मन्यन्ते स्थावस्तुल्या नरा इजितवर्जिताः । जङ्गमे गुणनं चापि तेषां पापकरं भवेत् ।। खरबोजवद् गुह्यमिति ज्ञात्वापि मन्दधीः । कामार्तस्तरुणीं दृष्ट्वा न तनो विनिवर्तते ॥ 13 14 ॥ 15 16 17 ·मुखपद्धतिः 18 19 20 21 22 भस्त्रिकासशस्त्रीषु मुग्धो लोको विनश्यति । कृपाणस्योपरि यथा खेलनान्नाशमश्नुते ।। श्वासनेत्रनिरोधेन न शक्यं तत्त्वदर्शनम् । सद्भ्यो गुरुभ्यो यज्ञातं तत्तत्वमिति भावय ।। त्रिकालज्ञमहर्षीणामज्ञातं नास्ति किश्चन । सर्व तदुक्तं सत्यं स्यायो न वेत्ति स मूढधीः ।। साम्यवादरताः प्राज्ञाः; कायो नश्वर इत्यमुम् । बुद्ध्वाप्यकृतबुद्धीनां मौख्यं किमिति वर्ण्यताम् ।। मूढो ज्ञानी भवेन्मासि मौनी वर्षे च शिक्षणात् । त्रिंशद्वर्ष शिक्षितोऽपि मूों न ज्ञानमाप्नुयात् ॥ छायातपौ समौ ज्ञात्वा केवलाशनतत्परम् । अटन्तं योगिनं स्वेन समं मूल् हि मन्यते ।। विद्वान् बहुश्रुतो वापि मूर्यो न गुणवान् भवेत् । क्षीरेण क्षालितोऽङ्गारो जहातिकिमु कृष्णताम् । हरिं सर्वगतं त्यक्त्वा तदर्थ पर्यटन् जगत् । ज्ञानिनां परिहास्यः स्यामिति मूर्यो न लजते ॥ न श्वेतं मूषिकापुच्छं स्याद्वर्ष शोधनादपि । न दारुप्रतिमा जल्पेत् ताडितापि; तथा जरः ।। " परहिंसाकरान् मान् दैवं नूनं विनाशयेत्"। इत्यनालोच्य मूढोऽसौ परान् हिंसितुमीहते ॥ 23 24 25 26 27 ·वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः 28 29 30 31 32 अज्ञेषु प्रीतिरज्ञानां लुब्धानां लोभवत्सु च । वराहः पङ्कमन्विच्छेत् सुगन्धोऽस्मै न रोचते ।। विवेकरहिता मूढा दूषयेयुर्विपश्चितः । वीथ्यां गजं समालोक्य शुनको बुक्कते यथा ॥ उक्तस्य नेति कथनं क्षणमात्रेण साध्यते । अस्तीति साधनीयं चेदागन्तव्यं पितामहैः ॥ विवेकरहिता मूर्खाः प्रभून् परिहसन्त्यपि । त्यक्तलज्जाभिमाना हि लभन्ते जगति प्रथाम् ॥ धनेन देहदायेन मूल् मृत्यु न पश्यति । न वेत्ति तत्त्वं, विषयसुखादीशं न वन्दते ॥ गते वर्षे पूर्वदिने महान्तः कति वा मृताः । न लध्यो मृत्युरित्येतन्मदान्धो नेक्षते जडः ॥ कफावृतो नष्टदृष्टिः स्मृतिहीनश्च मानवः । प्रपश्चज्ञानशून्योऽयं हरिं द्रष्टुं कथं क्षमः ।। ज्ञानेन दृश्यते तत्वं न तत्कारणकर्मणा । तैलेन राजते दीपो न तिलैस्तैलकारणैः ॥ स्वप्नतुल्यं जगदिदं स्थिरं मत्वा भ्रमान्विताः । संसारसुखसंलग्ना विस्मरन्ति महेश्वरम् ॥ गावस्तृणाशनाः कर्म कुर्वते पालकाज्ञया । ततोऽपि मनुजा नीचा हरिसेवापराङ्मुखाः ॥ 33 34 35 36 37 ·मूर्खपद्धतिः 38 39 40 41 42 यथा स्वादुफलास्वादं न जानाति पलालभुक् । तथा प्राप्ताल्पविधस्तु वेत्ति ज्ञानगुणं कथम् ? ।। नालबद्धं शुनः पुच्छमार्जवं भजते क्षणम् । शिक्षाकाले गुणी मूर्खः; स्वभावो दुरतिक्रमः ।। वस्त्रखण्डावृते रन्ध्रे बिभर्ति सलिलं घटः । कृतेऽपि यत्ने मूर्योऽयं नैव प्राप्नोति योग्यताम् ॥ खरक्षीरं शर्कराढ्यमपि नाप्नोति पेयताम् । उपदेशशतैश्चापि मूर्वो न गुणवान् भवेत् ॥ सुगन्धलिप्तकायोऽपि पङ्के लुठति गर्दभः । मूर्खः सत्कारमाप्यापि न जहाति स्वकं गुणम् ॥ चरन्तं शावकं दृष्वा यथाण्डो हसति स्वयम् । तथा ज्ञानाधिकं दृष्ट्वा मूढाः परिहसन्त्यहो । शाकं वा न प्रयच्छन्ति गुरवे; गणिकाकृते । सर्व धनं प्रयच्छन्ति; ताभ्यो हीनो गुरुः किमु ? ॥ "उलूकः पतितो गेहे" इति मूढाः स्वकाद् गृहात् । निर्यान्ति, किमुलूकोऽयं दैवं भिन्न करिष्यति ? । बुभुक्षितं नरं प्राप्य विद्या न स्थैर्यमर्हति । अपके मृत्तिकाकुण्डे जलं न भवति स्थिरम् ॥ रसहीनेक्षुदण्डेन सदृशो निर्गुणो जडः । लोकैरनाहतो भूत्वा परे पापं च विन्दति ॥ 43 44 45 46 47 ·वेमनपद्य - संस्कवानुवादः 48 49 50 51 52 अधीत्य सकलां विद्या कृत्वा कण्ठगतां च यः । न विजानाति तत्सारं स भवेनिष्प्रयोजनः ।। ज्ञात्वा समयमौचित्यं वक्तव्यं मधुरं वचः । तथा चेनेति वदितुं न कोऽपि भवति क्षमः ॥ जननस्य तथा मृत्योः कारणं न हि मानवः । मध्ये कर्ताहमित्युक्त्वा परीहास्यो भवेन्नरः ।। सद्वाक्यविमुखा मूर्खाः क्लिश्यन्ते स्वीयबुद्धितः । अशृण्वतां सतां वाक्यमियमेव गतिर्भवेत् ॥ मूर्यो धर्मोपदेष्टार समक्षं निन्दति स्वयम् । पशुबै तृणदातारं शृङ्गाभ्यां ताडयेद्यथा ॥ स्वदेहस्थ हरिं त्यक्त्वा तदर्थ लोकचारिणाम् । पशुतुल्यमनुष्याणां मनोभावं क ईरयेत् ॥ अन्येषां भूषणैः श्रेष्ठरलङ्कृत्य स्वकां तनुम् । लोके ख्यातिमभीप्सन्तो मूर्खाः प्रीता भवन्त्यहो । कष्टे हरि नरः स्तौति धनान्धो न स्मरत्यपि । दुष्कर्म किमिदं, श्रीशो धनाढ्य व चिन्त्यते ।। जनन्यां तु सजीवायां शोभते बालचेष्टितम् । अर्जनीयं यशः सर्वैरनुकूले विधौ सति ॥ कर्तव्यं क्रियतां शीघ्रमालस्यं त्यज्यतां सदा । आलस्यात् कार्यकर्ता यः स मूर्ख इति गण्यते ॥ 53 54 55 56 57

·मूर्खपद्धतिः
59
साधं खदिरवृक्षण जायन्ते कण्टका अपि ।
मूर्खे नायं क्रमः; पूर्व मौख्य, मूर्खस्ततो भवेत् ॥ 58
मूर्खा दानगुणैींना दातन् वक्रोक्तिभिः सदा ।
नाशयन्ति यथा सर्पः प्राप्य चन्दनपादपम् ॥
कन्यकायाः सुतो व्यासः कौरवा गोलकास्तथा ।
पाण्डवाः कुण्डकाश्चेति मूर्यो निन्दति भारतम् ॥ 60
देहमेव स्थिरं मत्वा धर्मेषु विमुखा नराः ।
यमदूते समायाते न शक्ता आत्मरक्षणे ॥
61
न स्थिरं मूर्खवचनं जले लिखितवर्णवत् ।
स बयात्त्यक्तमर्यादो भिन्न भिन्नं क्षणे क्षणे ॥ 62
स्नापनेनान्नदानेन वस्त्रालङ्करणादिभिः ।
नरैर्नश्वरकायार्थ कियान् वा क्रियते श्रमः ॥
परकीयं धनं चापि मूर्यो दातुं न वाञ्छति ।
पक्कमन्नं परेभ्यस्तु किमु दद्यात्तुषाशनः ॥
64
कूपभेकसधर्माणः पर्वते वन्यमश्नताम् ।
तत्त्वं मुनीनां न विदुर्ब्रह्माणं प्राकृतो यथा ॥
65
भुजङ्गमसमः पापी न चास्ति जगतीतले ।
यथोक्तं कुरुते सोऽपि को मूर्ख शिक्षितुं क्षमः ।। 66
अप्रयोजनजन्मा यः स जातो वा मृतोऽपि वा।
समः स्यात् स्त्रीमुखा भूम्यां कति जाता मृताः कति ॥ 67
63

·वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः 68. 69 70 71 72 सर्पशाको बद्धशिलः परित्यजति वक्रताम् । मूर्खे श्वपुच्छे वक्रत्वं सर्वथा नापगच्छति ॥ कषायं वस्तु किं स्वादु जायते तैलपाकतः । गुणदोषौ कर्ममूलौ न मूर्खः शिक्षणाद् गुणी ॥ सतां श्रेष्ठथं न जानन्ति मूर्खाः साधुविनिन्दकाः । चन्दनस्य तु सौगन्ध्यं कथं जानातु सूकरः ।। बुद्धिरेव परं तत्त्वमिति बौद्धाः कुवादिनः । अज्ञाः पतन्त्यधः शीघ्र नम्रशीर्षाः खरा इव ॥ इन्द्रतुल्यातिथेश्चापि पूजां न कुरुते जडः ! श्वा योगिसविधे चापि किं त्यजेद् गुर्गुरस्वनम् ।। महान्तो दुर्लभा लोके सुलभाः कष्टजीविनः । सुवर्ण दुर्लभं लोके भस्म सर्वत्र लभ्यते ।। काम्येच्छया नष्टमन्त्रो न स्मरेत् मन्त्रदं गुरुम् । विस्मरन्ति जना योगमपि स्त्रीदर्शनात् किल ।। मनुवंशे समुत्पन्ना वयमित्यविचार्य वै । मूढास्तत्त्वमजानन्तो नमन्ति किल पञ्चमान् ॥ शास्त्रवित् स्यान्महान् लोके, ज्ञानं हेतुः, न वै वयः । दीपो बालकरस्थोऽपि किं न सम्यक् प्रकाशते ॥ घ्राणे वस्त्रं प्रवेश्यान्तरुदरक्षालनन वा । कौपीनशोधनवापि योगी मोक्षं न विन्दति ॥ 73 74 75 76 77

·मूर्खपद्धतिः
९.
78
व्रणस्य शस्त्रजातस्य वर्तते शमनौषधम् ।
निन्दाजातव्रणस्येह नैवास्ति शमनौषधम् ।।
अतिवक्रौ शिलावृक्षा समीकतुं नरः क्षमः ।
स्वमानसं समीकर्तुं न कोऽपि भुवि शक्नुयात् ॥ 79
नरं दृष्वा " पशुप्रायो मृगोऽयम्" इति भाषणम् ।
सत्यं न स्यात् ; मृगः श्रेयान् मूर्खात् सर्वात्मना गुणैः ।। 80
यौवनं काङ्क्षते मर्त्यः, तल्लब्ध्वा मोक्षचिन्तनम् ।
अकृत्वा यौवनेनैव नाशं समधिगच्छति ॥
81
रसिकं मधुरालापे राजानं कार्यसाधने ।
ये जेतुमभिवाञ्छन्ति ते चिन्त्यन्ते ग्रहैः समाः ॥ 82
न शिलाविग्रहो राजवन्दितः शक्तिमश्नुते ।
कः कर्ता को हि भोकेति मूर्यो नेदं समीक्षते ।।
आशाशतयुता माः भ्रान्त्या भुवमटन्ति च ।
श्वसमं चपलं चित्तं तदेकत्र कथं वसेत् ॥
84
महर्षयो वनं प्राप्याप्यलब्ध्वा चित्तनिग्रहम् ।
नश्यन्ति चेदहङ्कारात् मूर्ख प्रति तु का कथा ॥ 85
कदाचिदभुक्तभोगस्य भोगेच्छा नैव शाम्यति ।
निवृत्तिर्विषयात् युक्ता नो चेन्मूढो विनश्यति ॥ 86
बन्धुर्न वेति विज्ञानं वेश्यासु न भवेद्यथा ।
तथा न निन्दके सत्त्वगुणो, मुर्खे न सत्त्वधीः ॥ 87
83

·वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः 88 89 90 91 92 वृथा कालं यापयन्ति वृथावादरता जनाः । कर्मठास्त्यक्तसंसाराः प्रयतन्ते न मुक्तये ॥ वैष्णवैः भस्मधरणात् शैवैः पुण्डस्य धारणात् । प्राप्ते च सङ्करे वादो भेदो वा क्रियते कुतः ॥ अज्ञानिनो नदीस्नानगमनं स्यात् वृथाटनम् । उपदेशशतैश्चैनं मूर्ख को वा निवारयेत् ॥ जन्मसिद्ध शुनः काष्ण्यं जन्मसिद्धा गुणो नृणाम् । सहैव मृत्युना याति तस्मात् ज्ञानमुपाय ।। अज्ञातमोक्षविभवाः शाक्तया भोगकाम्यया । मूर्खाः सन्ति, आदिशक्तिश्च वृथा भवति दूषिता ॥ शैववैष्णवमन्त्राणामभेदज्ञानवर्जिताः । मूर्खाः “शरीरं ब्रह्मेति वादं कुर्युरपि स्वयम् ॥ श्रोतव्यं महतां वाक्यं सत्येव श्रवणेन्द्रिये । श्रवणात् क्रमशः सर्व विदितं ते भविष्यति ।। अभक्तः सल्यविमुखः मूर्खः साहसकर्मकृत् । 'कर्ता जीवो न फलद' इति नो वेत्ति मन्दधीः ।। मूल् हि प्राकृतः, सन्तं ब्रह्मज्ञं ज्ञातुमक्षमः । कुलटा न हि जानाति साध्व्याः साधुप्रवर्तनम् ॥ शास्त्राभ्यसनमात्रेण मूर्यो न गुणवान् भवेत् । सुगन्धवस्तुभरणात् श्रेष्ठो न स्याद्यथा खरः ।। 93 94 95 96 97 ॥ इति मूर्खपद्धतिः समाता ।।

·1
3
4
दाम्मिकपद्धतिः
गुरूच्छिष्टाशनात् तप्तमुद्रया दासभावतः ।
न लाभः स्याद्वश्चकानां, भाग्यं सर्वत्र कारणम् ॥
ज्ञातुं हरि बहून् देशानटित्वा निष्प्रयोजनाः ।
कपटे तपसि स्थित्व। नश्यन्ति बकवद् वृथा ।
धनार्थ यज्ञकृन्नीचो वेदद्विट् न गुणी भवेत् ।
शीणानभक्षकः श्वा तु न रक्षेदन्नभाजनम् ॥
अन्नेन नार्यः कामार्ता भवन्तीति वचो वृथा ।
निराहारां च रमणी मदनो न विमुञ्चति ॥
कुलीना वयमित्युक्त्वा हत्वा यज्ञपशुं नराः ।
निधाय मांसं कुण्डेषु भक्षयन्ति हि भूसुराः ॥
आत्मज्ञानविहीना ये गुरुस्थानं च संश्रिताः ।
परस्वं वञ्जयन्तस्ते वतन्ते गर्हिता जनैः ।।
लिङ्गं कण्ठधृतं त्यक्त्वा तदर्थ पर्वतादिकम् ।
प्रयान्ति शैवा मूढास्ते तेन मोक्षो न लभ्यते ॥
कम्बलेन विभूत्या च मुण्डनेनाप्यलकृताः ।
प्रतार्य भिक्षुवेषेण कुक्षिं बिभ्रति मानवाः ॥
रुद्राक्षमालावेषेण हानिर्नास्ति परस्य तु |
अथापि वचनावृत्तिः क्रियते बकवत्कुतः ॥
वनपर्वतभागेषु भ्रमन्नत! जपे रतः ।
कुतस्त्वं खिद्यसे चित्ते शिवे वसति सर्वदा ।।
5
6
8
9
10

·वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः 11 12 13 14 15 बुभुक्षायां सदाचारः चित्तशुद्धिस्तथा निशि । पटुत्वं गर्भिणीदेहे सर्वमप्यपगच्छति ॥ पर्णाशनात् कायसिद्धिः यदि स्यात् पर्णभक्षकः । कायसिद्धिमजो विन्देत् ; वादोऽयं नैव युज्यते ।। साडम्बर लिङ्गमात्रं शैवा देहे धरन्त्यमी । शम्भुरष्टतनुश्चेति मतं नैव विदन्ति ते ॥ दृष्ट्वा स्त्रियं धनं चैव सर्वो भवति मोहितः । वाणी सृजन् ब्रह्मदेवः मुमोह किल तां प्रति ।। भाण्डशुद्धिं विना पाकः चित्तशुद्धिं विनार्चनाम् । विनात्मशुद्धिमाचारो व्यर्था एव मता भुवि ।। षण्मतेषूत्तमं शैवमतमित्युच्यते जनः । तत्सत्यं, किन्त्रिमे शैवाश्चोराणामग्रगामिनः ।। योगासनैः स्वदेहस्य वृथा बाधाकरा इमे । योगिनो मल्लवीरेभ्यः किश्चिन्यूनाः प्रकीर्तिताः ॥ पश्चमान् वैष्णवान् कृत्वा वर्णसार्यकारकाः । मिलितास्तैश्च 'पल्लाण्डु' गायन्ति किल वैष्णवाः । विहाय भायां कौपीनं बवाऽनजलवर्जितः । एकान्ते वर्तमानोऽपि तत्त्वं नो वेत्ति मानवः ।। इहालब्धमुखः पश्चात् कथं प्राप्स्यति तन्नरः । लोकादौ यत्न लभ्येत लोकान्ते तत्कथं भवेत् ॥ 16 17 - 18 19 20 ·दाम्भिकपद्धतिः १३ 21 22 23 24 - 25 स्त्रीणां तु नोपनयनं तदभावन्न विप्रता। शुद्रासु तासु जातानां द्विजत्वं जायते कथम् ॥ योगी निरशनः स्नातः पक्त्वाऽनं देवसन्निधौ । 'स्वीकुरुम्वेति कथयन् सर्व भक्षयति स्वयम् ॥ उपवासात् वराहः स्यात् तपसा स्यात् दरिद्रता । निर्जीवां प्रतिमां मर्त्यः सजीवो वन्दते कुतः ।। मलभुक् सूकरः श्रेष्ठं वस्तु नो वेत्ति वै यथा । साध्वीप्रभावं कुलटा महान्तं वश्चकस्तथा ।। ग्राममध्यस्थकूपात्तं जल तीर्थोदकं त्विति । उक्त्वा जनान् पाययन्ति मूर्खास्तन्न फलप्रदम् ।। ग्रामं विहाय विपिने कन्दमूलाशनेन च । अबानां मोक्षपदवी कथं लभ्येत भूतले ॥ आस्यसम्बद्धमुच्छिष्टमिति विप्राः प्रचक्षते । तथाचेदास्यसम्बद्धो वेदोप्युच्छिष्टतां व्रजेत् ।। सुरां पीयूषमाख्याय पीत्वा, मांस निषेव्य च । बान्धव्यमप्यनालोच्य स्त्रियमिच्छन्ति वैष्णवाः ॥ याजकाः सामगानेन यागेषु पशुहिंसकाः । पापेभ्यो न हि मुध्यन्ते तत्त्वज्ञानविवर्जिताः ।। सत्येऽविषक्तमनसः सतीनां चरिते वृथा । कुयुक्तिभिश्च कालुष्यं कल्पयन्ति हि दांभिकाः ।। 26 27 28 29 30 ·वेमनपद्य-संस्कृतानुवादः 31 32 33 34 35 नरो मुक्किं न लभते विभूस्या जटयापि वा। दृढो वंशदलाच्छादः नैव विन्देस्कवाटताम् ॥ महाकायो महाश्मश्रुरपि दानगुणी न चेत् । न दाता स्यात् ; देहसाम्यात् महिषो न हि वारणः॥ शुष्कोदरो मीलिताक्षो योगिवेषधरो नरः । यमस्य भक्ष्यतां प्राप्तो न किश्चिद्वेत्ति मेषवत् ।। मुण्डिताः कम्बलेनाथ मण्डिता नूपुरेण च । जीविकार्थमटन्तस्ते श्लाघ्या न स्युर्महीतले ॥ सुरापात्रं न दुर्गन्धं त्यजेत् भूल्याप्यलकृतम् । यज्ञोपवीतमात्रेण नरः किं जायते द्विजः ॥ वै कपटसन्न्यासी नटेवस्तु निराशवत् । काषायधारी योगीव महीमटति सर्वदा ।। बककुक्कुटवत् ध्यानं मननं क्रियतामिति । विधिः कपटसन्न्यासिललाटे व्यलिखस्किमु ।। कुलहन्ता गुरुघ्नश्च मिथ्यावादी गजन्छलात् । नाना परं धर्मराजो विषबीजसमो हि सः ॥ गुहां प्राप्य गुणी न स्यात् ज्ञानं यद्गुरुभक्तितः । तदर्शयेत्परं ब्रह्म तस्मात् ज्ञानमुपार्जय ॥ उलूकवनेत्रवृत्त्या मैक्षाद्वा न गुणी भवेत् । त्यकाक्षानः फलं विन्देत् दम्माल्लक्ष्यं विनश्यति ॥ स 36 37 38 . 39 40 ·वाम्भिकपद्धतिः १५. 41 42 43 44 45 अजितेन्द्रियदेहस्य मृत्युकाले समागते । सन्न्यासेनापि नो मुक्तिरात्मज्ञानं न चेद्भवेत् ।। मारकण्ठ प्रमर्दैन शुकवाक्यस्य बन्धनात् । कच्छशुद्धयापि चित्तं न वशे स्यास्किन्नु कारणम् ॥ वस्त्रवेष्टितसर्वाङ्गा तरुणी रसिकापि च । भाया निशायामितरै रन्तुं याति गृहाद्वहिः ।। वृथा शास्त्रादिपठनं सन्न्यासग्रहणं वृथा । वृथा शास्त्रविचारोऽपि हृद्तं ब्रह्म भावय ।। न चार्वाकमतं श्रेष्ठं श्लाध्यं शैवमतं त्विति । जल्पन्तो नीचमाश्रित्य मूढा जीवन्ति भूरिशः ।। मुक्तिकान्तापरिष्वङ्गवाञ्छया बहवो जनाः । सन्यासित्वं जटाभारं योगं चापि भजन्यमी ।। जातीनामुत्तमा जातिः केति जानन्ति नो जनाः । त एव जातिषु श्रेष्ठा ज्ञानवन्तो भवन्ति ये ॥ श्रुतिस्मृत्योरपव्याख्यां विरसां स्वेच्छया जडाः । कृत्वा वदन्ति ; वेदान्तसारं नोपदिशन्ति ते ॥ वृक्षाग्रस्थं फलं कुब्जो दिवमुत्प्लुल्य नाप्नुयात् । ग्रन्थानां पठनादेव नरो मुक्किं न विन्दति ।। त्यज क्रूरमृगै स्तुल्यान् दाम्भिकान् पापनिश्चयान् । नूनं ते वश्चयेयुस्त्वां पापं तैन हि गण्यते ॥ . 46 47 48 49 50

·वेमनपद्य-संस्कृतानुवादः
51
53
तारकं तन्त्रमन्त्राभ्यां न सिद्धयेत् , किन्तु यन्त्रणम् ।
गुरुमन्त्रयुतं चित्ते ध्रियतां, ब्रह्म ते ध्रुवम् ॥
शरीरान्तःस्थिते वही शुद्धयर्थ बाहुमूलयोः ।
तप्तचक्राकधरणं व्यर्थ तन्न फलप्रदम् ।।
52
शरीरमस्थिरं वित्तमिति वक्ति न वेत्ति च ।
समर्थाः कथने सर्वे न तु कार्यस्य साधने ॥
वेषधारी जीविकाथं कृत्वा दुष्कर्म चान्ततः ।
याति कालवशं देहभरणार्थ कुतः श्रमः ।।
54
नदीस्नानात् श्वा न सिंहः काशी प्राप्य न सूकरः ।
गजः स्यात् , यवनो दासो न स्यात् तिरुपतिं गतः ॥ 55
देवे हृदि स्थिते चान्नं शिलायै दीयते कुतः ।
शिलायां यदि देवः स्यात् अन्नराशिं प्रसन्न किम् ॥ 56
देशसञ्चारमात्रेण ह्यात्मध्यानं न सेत्स्यति ।
धनार्थमटतां तेषां मोक्षवार्ता विदूरतः ।।
57
मुक्तिर्न स्यात् दुष्टमन्त्रात् दुःसाधं कर्म मा कुरु ।
दुष्टमन्त्रप्रदो नैव गुरुः स्यात् किन्तु वश्चकः ॥ 58
धृत्वा द्वादश पुण्ड्राणि पठन्तो द्राविडश्रुतिम् ।
चरन्ति भैक्षं रथ्यासु विरक्ता इव वैष्णवाः ।।
59
तीर्थस्नानं वृथा धर्मकार्यार्थ निधिकल्पनम् ।
देवताप्रार्थनं व्यर्थमुदरे पापपूरिते ॥
60
॥

·दाम्भिकपद्धतिः १७ 61 62 63 64 65 ऊर्ध्वपुण्ड्धराः क्षामवाससो वैष्णवा भुवि । सुरापानरता भ्रान्ताः नाशयन्ति जनान् सतः ।। न शिलाविग्रहे प्राणप्रतिष्ठा युज्यते, यतः । न भाषते शिला, चादिपुरुषो न हि मूर्तिमान् ।। योगीति कथयन् तत्त्वज्ञानशून्यो हि वश्चकः । फलं न लभते, वेषस्त्यज्यतां मुक्तिकांक्षिणा || परप्रतारणोपात्तधनात् कुक्षिम्भरा जनाः । अधमर्णास्ततो नीचा ऋणकर्ता कथं महान् ॥ काकान् पितृसमान् मत्वा तेभ्यः पिण्डं च पर्वसु । यच्छन्ति मलमुक काकः कथं स्यात् पितृदेवता ।। यज्वा यागपशोः कण्ठमर्दने सिंहविक्रमः । कथं हिंसापरो यज्ञकर्मणा मोक्षमाप्नुयात् ।। आत्मलिङ्गमनाराध्य लिङ्गं बध्वा च तन्तुभिः । धरन्ति शैवाः कण्ठे च चौयं लिङ्गेन किं कृतम् ।। ब्राह्मणो ब्रह्मविद्यावान् ब्राह्मण्यं तद्विना कुतः । प्रतिमावत् स्थितोऽलिन्दे विप्रो लोकैन पूज्यते ॥ भक्ति विना तृत्तगीतकरान् भागवता इति । मूढा वदन्ति; तवैव भक्तो भागवतः स्मृतः ।। न भस्मधरणान्मुक्तिः शिवे कुरु सदा मनः । यद्येवं भस्मनि लुठन् वराहो मुक्तिमाप्नुयात् ।। 66 67 68 69 70 ·१८ वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः 71 72 73 74 75 विभूतिधारिणं भूतमुच्चाटयितुमागतम् । दृष्ट्वा पिशाच एवायमिति धावन्ति मानवाः ।। मतवेषधरा लोके सहस्रादधिकान् जनान् । भ्रष्टान् कृत्वा नाशयन्ति धान्यराशिं यथा बकाः ।। चण्डालं निर्दयं वेषधारिणं प्राप्य मानवाः । क्लिश्यन्ते हन्त मूर्खाणां पटाटोपो विपत्करः ।। पञ्चमोऽपि गुणी श्रेष्ठः; निषिद्धाहारतत्परः । कुलीनोप्युत्तमो न स्यात् ; गुणः श्रेष्ठो न वै कुलम् ॥ स वै जितेन्द्रियो यस्तु चित्तं देवे निवेशयेत् । श्रोत्रनेत्रनिरोधेन न फलम् ; दम्भकर्म तत् ॥ किमर्थ योगमुद्रासु भ्रमः, तत्त्वविमर्शने । मनोनिरोधो मुद्रा स्यात् अन्यन्मूर्खस्य चेष्टितम् ॥ असंमृश्येन्द्रियाण्यादावापत्सन्न्याससेवया । मुक्तिर्न स्यादात्मशुद्धिः कारणं किल मुक्तये ।। वश्वको नाप्नुयात्कीर्ति तुष्टिं चापि न विन्दति । मुक्तिन स्यावश्चकस्य वचना सर्वनाशिनी ॥ श्वा यथा प्रविशेद्गहमन्नान्वेषी न रक्षकः । तथा चोरोऽपि चौर्यार्थमालयं न तु भक्तितः ।। विचार्यमाणे यज्ञेभ्योऽप्यात्मयज्ञो वरो मतः । धनाथ यज्ञकर्तारः सर्वे ते वनकाः स्मृताः ॥ 76 77 78 79 80 ·दाम्भिकपद्धतिः १९ 81 82 83 84 85 न शिलाविग्रहो वस्त्रमन्नं वापि प्रतीक्षते । वस्त्रगोपुरकुम्भाधाः कल्प्यन्ते केन हेतुना । देवदेवे शिलारूपे यो भक्तः स शिलासमः । हरिवेषशिलाभक्ताः न भक्ताः स्युः ; शिलामयाः ।। शिवमेव विनिन्दन्तो वश्चकाः शिवरूपिणः । जनान् प्रतारयन्तीह भक्तवेषो विटो यथा ॥ निगृह्यान्तर्विकारान् यो निर्विकारो भवेद्बहिः । न स योगी; बहिनूनं निर्यान्ति किल ते क्रमात् ।। अत्रोपनयनं मुख्यं विप्राणामिति वश्चकाः । अज्ञातशास्त्रसाराश्च काका इव रटन्ति हि ॥ विभूतिधारणात् शैवमात्मानं वक्ति पञ्चमः । नरो नीचो वरिष्ठः स्यात् कथं 'जङ्गम'वेषतः ॥ श्रुतिसिद्धं मया दृष्टमि"ति काल्पनिकै वि । सदसद्विषयैर्लोकं वञ्चयन्ति हि दाम्भिकाः ।। अकृत्वा वेदपठनं मत्वा चात्मानमुत्तमम् । हसतः पामरान् दृष्टा विप्रात् “ दासरयो" वराः ॥ व्याघ्रचर्मजटाभूति योगदण्डादि धारणात् । न मोक्षो भारमात्रं तत् यदि भक्तिर्न विद्यते ॥ विनयो वन्दिषु महान् वेश्याया मावृति स्त था । आचारः कुलटासूनौ अतिवेषो हि दाम्भिके । 86 87 88 89 90

·वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः
91
92
93
94
वेदपारायणमिति शुना तुल्यं निरर्थकम् ।
भषन्ति शब्दमुच्चार्य व्यर्थ तत् कण्ठशोषणम् ॥
धार्मिका वयमेवेति वैश्या लोके वदन्ति हि ।
तेषां वश्चकमुख्यानां सामर्थ्य लोकविश्रुतम् ॥
मानवः शीलमुघुष्य परस्वमपहृत्य च ।
निर्लजो वेषभाषाभ्यां प्रतारयति सजनान् ।।
पुण्यतीर्थेषु यज्ञेषु प्रायश्चित्तमिषानराः ।
मुण्डयन्ति ; क्षौरजलात् न पूतो जायते नरः ॥
वृथा जपस्तपः स्त्रीणामन्यथा पुरुषः कुतः!।
विना पापमति, बद्ध्वा शिक्षणीया गृहे स्त्रियः ।।
अधीतवेदशास्त्रोपि कृतसन्ध्याजपोपि वा।
तत्वज्ञानविहीनश्चेत् ब्राह्मण्यं प्राप्नुयात् कथम् ॥
कुण्डलाभ्यां कम्बलेन सोमयाजी विभूषितः ।
राजते भुवि वेषेण ; तेन लोकस्य किं फलम् ॥
नीचं च वैष्णवं कृत्वा विप्रवयं वदन्ति तम् ।
गङ्गाजलस्य सम्बन्धात् शुद्धो न स्यात् सुराघटः ॥
स्थिरचित्तो जितधनः मोक्षं विन्दति भूतले ।
सन्यासे को विशेषोऽस्ति नेदं जानाति 'पण्डितः ॥
95
96
97
98
99
॥ इति दाम्भिकपद्धतिः समाप्ता ॥

·1
2.
3
4
विद्वत्पद्धतिः
वेधावेवमयं नित्यं ज्ञानं प्राप्य प्रशान्तधीः ।
यः पश्यति परं स्वस्मिन् स विद्वानिति कीर्त्यते ॥
बानमात्मगतं शुद्धं स चात्माप्यन्नमाश्रितः ।
शुचित्वमशुचित्वं वा भवेदन्नेन चात्मनः ।।
मूले बाह्ये परे व्योम्नि वेदान्तेऽप्येकरूपतः ।
ज्ञानं यदस्ति तत्प्राप्य बुधः शिवपदं व्रजेत् ॥
पूर्वमष्टतनुप्राप्तेरादिशक्त्या युतः शिवः ।
नित्यः स्यात् , य इदं वेत्ति निर्भयः स सुखी भवेत् ॥
आत्मन्येव हरि मत्वा समभ्यर्च्य च निर्गुणम् ।
कृत्वा मनसि योगीन्द्रश्चिदानन्दमवाप्नुयात् ॥
ज्ञानाञ्जनेन विबुधो हृद्गतं ब्रह्म पश्यति ।
ज्ञातप्रभातो रौत्येव पचरस्थोपि कुक्कुटः ।।
बुधाः सफलकर्माणः शौर्यधैर्यसमन्विताः ।
ब्रह्मभावं गता नित्यममरत्वं भजन्ति ते ॥
बुधो देवत्वमापन्नो देवमन्यं न काङ्क्षति ।
यथा गृहे ज्वलन् दीपो नान्यं दीपमपेक्षते ।।
अयःस्वर्णशिलाङ्गारवालुकाः तृणवत्सदा ।
जानन् विद्वान् क्रमेणाथ लभते परमं पदम् ॥
भवाब्धितरणे शक्तः साधुवृत्त्या युतो बुधः ।
ईश्वरार्पितचित्तः सन् पूर्णत्वं विन्दते क्रमात् ॥
6
7
8
9
10

·वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः 11 12 13 14 15 स्वप्रवेशात् सप्ततनुमीशं कृत्वाष्टदेहिनम् । ध्यायन् कर्माणि कुर्वश्च यष्टा भवति पण्डितः ।। स्वबुद्धया सर्वमालोच्य तमोगुणविवर्जितः । निःसङ्गो विबुधः पूर्णब्रह्मभावं समश्नुते ॥ संतृप्तो जीविकामात्रात् मर्मज्ञो दृढमानसः । सदयः शाश्वतं ब्रह्म लब्ध्वा ज्ञानी समेधते ।। उत्तमः स्वकुलं रक्षेत् मध्यमस्तन्न चिन्तयेत् । अधमः क्षणमात्रेण कुलं सर्व विनाशयेत् ॥ करे लवणे चैव रूपमेकं रुचिः पृथक् । तथैव पुण्यपुरुषः परस्मात् भियते धिया ।। विमृश्य तत्त्वजिज्ञासुः साक्षीकृत्य जनार्दनम् । योगमभ्यस्य मोक्षार्थ यतते पण्डिताग्रणीः ।। योगी जितेन्द्रियो मुक्ति स्वगृहस्थोपि विन्दति । कुतो वा भ्रमणं तर्हि सृगालो मुक्तिमाप्नुयात् ।। छायातपौ समौ मत्वाऽप्यातपे सञ्चरन् सुधीः । तं वेत्ति छायया तुल्यं भेदोऽयं न तु धीमताम् । ऐहिकामुष्मिकं दुःखं सुखं वा नास्ति धीमताम् । प्रलये प्राणभीतिर्न परस्मिन् लीयते यतः ॥ ग्रपश्चो जायते यस्मात् भक्त्या तं प्रणमन् सदा । नियतो निष्ठयोपेतो विद्वान् शान्ति समश्नुते ॥ 16 17 18 19 20 ·विद्वत्पद्धतिः २३ 21 22 23 24 25 गुरुं प्रणम्य तं कृत्वा प्रसन्नं, प्राप्य शेमुषीम् । जात्यदङ्काररहितः स सदा भुवि राजते ।। पण्डितो देशकालज्ञः स्थानगौरवमश्नुते । स सदा पूजितः सर्वैः स्थिरां कीर्ति च विन्दते ॥ आशाः सर्वाः परित्यज्य चित्तं कार्यान्निवर्तयन् । चित्रापित इव स्तब्धः यो भवेत्स वरो मतः ॥ भूषासु स्वर्णमेकं स्यात् क्षीरमेकं पशुष्वपि । पूजार्हत्वं च पुष्पेषु ज्ञानमेकं बुधेष्वपि ॥ वासनावासिते चित्ते ज्ञानदीपे ज्वलत्यपि । क्रमेणात्मस्वरूपं तु जानीते योगिसत्तमः ।। मूतॊ गुरुः कर्मयोगं जनानां तारकं वदेत् । मध्यमो मन्त्रमाहात्म्यमुत्तमो योगसाधनम् ॥ ज्ञानं भात्यमले चित्ते न वै कलुषमानसे । यथा रविः शुद्धजले न तथा पङ्किले जले ।। कस्तूरी नीलरुपैव गन्धस्तस्य महान् भुवि । आकृत्या गुरवः शान्ताः गुणैः ख्याताश्च ते भुवि ।। पिकः काकेन वसति कीटोऽपि भ्रमरायते । मूर्योऽपि साधुसंसर्गात् गुणवान् जायते गुरुः ॥ नगाचलौ कुंभघटौ तथा लवणसैन्धवौ । अत्र भेदः पदे, नार्थे, तुल्यमेतत् हरावपि ॥ 26 27 28 29 30

·२४
वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः
33
35
निवातदीपशिखया निस्तरङ्गान्धिना समः ।
निश्चलो निर्विकारश्च यो भवेत् स हि पण्डितः ।।
31
चित्तशुद्धया कृतं पुण्यं स्वल्पं वापि भवेन्महत् ।
वटबीजात् यथा स्वल्पात् महान् वृक्षः प्ररोहति॥ 32
दिव्यं तु मलिनं देहं क्षौमव जीर्णमम्बरम् ।
पश्यतो योगिवर्यस्य श्रेष्ठयं नो वेत्ति मानवः ।।
इक्षुक्षेत्रस्य मालिन्यात् माधुर्य नास्य हीयते ।
न मूर्खजनसम्पर्कात् हीयते ज्ञानिनां गुणः ।। 34
निःसारविद्यावेदिभ्यः साधकः श्रेष्ठ इण्यते ।
वेदे वादः कुतो, देहशुद्धया तत्र हरि भज ||
रूपस्य रूपं दृष्टश्च दृष्टिमन्तबहिर्गतम् ।
अरूपं ज्ञानरूपं च पूर्ण चित्ते तु भावयेत् ॥ 36
जन्मैकं जातयो भिन्नाः; तूलमेकं बहुष्वपि ।
उपधानेषु तद्वत् स्यात् , हरि रेको मतं बहु ।। 37
जीवभेदपरिज्ञानात् ब्रह्मभावं गतः पुनः ।
न जीवः स्यात् , जलाज्जातं मौक्तिकं न भवेत् जलम् ॥ 38
युक्तो जीवे भ्रमो जीवो भ्रमवश्यो न जायते ।
जीवो जीवत्वविज्ञानात् चिन्मानं जायते ततः ॥ 39
बहवस्तत्त्ववकारः तत्वज्ञो नास्ति कश्चन ।
यदि कश्चिद्भवेत् सोऽयं कथं स्याद् दृष्टिगोचरः ।।
40

·विद्वत्पद्धतिः २५. . 41 42. 43 44 45 स्वदेहे हरिमन्विष्य स्वक्त्वा कर्माणि पण्डितः । मनो निगृह्य ममताबन्धनान्मुच्यते सदा ॥ हरौ स्वात्मगते प्राज्ञो नान्विच्छति परत्र तम् । भासमाने रवी को वा दीपमादाय मार्गयेत् ॥ अनात्मज्ञो भवेदज्ञोह्यात्मज्ञो मूर्तिमान् हरिः । विदेहदेवतारूपः निर्गुणब्रह्मतां व्रजेत् ।। गुणागुणज्ञो यो देवं कीर्तयेत् स तु भक्तिमान् । नीतिसारमिमं ज्ञात्वा गर्हयेत्तं न पण्डितः ।। वहिः स्यात् काष्ठमथनात् घृतं स्यात् दधिमन्थनात् । असकृच्चिन्तनात् चित्ते तत्त्वमुत्पद्यते किल । ऐक्यं जीवेशयोः ज्ञात्वा विवेकेन समन्वितः । पण्डितो मौनमास्थाय लोके स्यादुत्तमोत्तमः ।। स्वनिन्दकं घातकं च सोढा सर्वत्र निर्भयः । सम्बद्धो नाहमति ज्ञानी सर्वसमो भवेत् ॥ मुर्ख न कोपयेत् प्राज्ञः न श्रोतव्यं च तद्वचः । उन्मत्तशुनकं प्राप्य मृगयां कः समाचरेत् ॥ देवपूजारो विद्वान् भोगवान् तत्त्वदर्शनः । देवतुल्यो भवेल्लोके व्यर्थ मूर्खस्य जीवितम् ॥ योगी कायस्वभावज्ञः वञ्चितो न भवेत्परैः । यथैन्द्रजालिको मायावस्तु दृष्ट्वा न मुह्यति । 46 47 48 49. 50 ·२६ वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः 51 52 53 54 55 कदाचित् योगिना तुल्यः, मौनिना भोगिना समः । रोगितुल्यो भवेद्विद्वान् सर्वज्ञ इव च कचित् ।। विष्णुतुल्यो जगद्वयापी ज्ञानी मोमुपागतः । स्वाश्रितानां महत्साह्य कुर्वन्नीश्वर एव सः ।। दिवानिशानभिज्ञस्तु सर्वभावविवर्जितः । निर्ममो भेदशून्यो यो वर्तते स तु योगिराट् ॥ बुधः कार्य न गृह्णाति गृहीतं नापि मुञ्चति । निस्तमो निरहङ्कारः प्राप्नोति स्थानमुत्तमम् ।। वायुयॊन्नि जलं भूम्यामिति स्थानक्रमो यथा । पण्डितेषु तथा ज्ञानं न मूर्खे स्थानभेदतः ।। कपूर लीयते वह्नौ अयः स्वर्ण भवेद्रसात् । सुबासनेव कुसुमे ज्ञानिना मुक्तिभाग् जडः ।। तिन्त्रिणीयोगतः क्षीरं शीर्णमेति विकारताम् । चित्तं सदसतोर्योगात् विकृतं जायते तथा । पूज्यते साधुवचनं दूरेऽपि पिकशब्दवत् । गीते मूर्खवचनमग्रे काकरवो यथा ॥ साधुदर्शनमात्रेण देशाटनफलं भवेत् । वर्षतोयं नदीं प्राप्य निर्मलं जायते यथा ।। सस्यं वर्धयतः सौख्यं तदभावे कुतः सुखम् । यत्नेन लभ्यते ज्ञानं नो चेन्मूर्यो भवेन्नरः ॥ 56 57 58 59 60 ·विद्वत्पद्धतिः २७ 61 62 63 64 वै 65 दम्भजीवी न राजासौ न ब्रह्मा ज्ञानवानपि । उपदिश्य जनान् रक्षन् बुधो योगिसमः स्मृतः ॥ गृहीत्वा मानुषं जन्म पश्चीकरणपद्धतिम् । ज्ञात्वाऽन्तर्गणयन् चक्रं मुक्तिं प्राप्नोति पण्डितः ।। प्रशान्तपण्डितं मूर्खः साटोपं परिगहते । शुनो गुर्गुरशब्देन न्यूनता नास्ति वाजिनः ।। सुलभं काव्यपठनं सुलभं बहुभाषणम् । क्षान्तिसम्पादनं लोके दुर्लभं किल देहिनाम् ॥ निर्वियं ब्राह्मणं चापि विद्वान् लोके न मानयेत् । न कुर्यानिन्दितं कर्म गुणो मुख्यो न वै कुलम् ॥ दीयतां ब्राह्मणायापि गौरवं सम्पदादिकम् । यदि ज्ञानोपदेशेन स भवेल्लोकतारकः ।। नरलोके नरकुले भूत्वा वृद्धिमुपागतः । विरक्को यो भवेत् तत्र शिवभक्तः स पण्डितः ।। नानामतनिरासेन ज्ञात्वा चित्तगतं हरिम् । हृदि तं धारयन् विद्वान् योगी स्यात् क्रमशो भुवि ।। विज्ञाय ध्यानमाहात्म्यं ज्ञात्वा च हरिपूजनम् । तदेव सर्वदा कुर्वन् तत्वज्ञो जायते बुधः ॥ मान्यो विद्वान् गूढचित्तो मितभाषी भवेत्सदा । असकृद्भाषणान्नृणां तत्त्वज्ञानं विनश्यति ॥ 66 67 68 69 70 ·बेमनपद्य-संस्कृतानुवादः 71 72 73 74 75 बुधो मान्यो मनो जित्वा मोक्षं योन साधयेत् । को वा तुष्यत्यलब्ध्वैव फलं वर्धितपादपात् ।। मृत्युकाले बुधश्चित्तं यनेन स्थापयेद् हरौ । गतं विचिन्तयनज्ञो मृत्युकालेऽपि रोदिति ॥ सूक्ष्मज्ञो वेत्ति सूक्ष्माणि कर्मठः कष्टजीविनम् । यथा जलप्रवेशेन ज्ञायते खल्वगाधता ।। वक्ति, नो वेत्ति, कुरुते, पण्डितंमन्यते जडः । खड्गहस्तो जडः शूरमात्मानं मन्यते भुवि ।। अनिष्टं नैव कुर्वन्ति भूतले ज्ञानिसत्तमाः । हरिश्चन्द्रो न जग्राह रम्यां चण्डालकन्यकाम् ।। अज्ञातमोक्षमार्गाणां मूर्खाणां स्पष्टमेव हि । दर्शको मोक्षमार्गस्य ज्ञानी दैवसमो मतः ।। जनको पितरौ मान्यौ पूजयित्वा ततो गुरुम् । ज्ञानप्रदं समभ्यर्च्य विद्वान् श्लाध्यतमो भवेत् ।। मर्यादामनतिक्रम्य स्वस्थानस्थः प्रसन्नधीः । देशाभिमानरहितो विद्वान् तत्त्वं समश्नुते ।। न निन्देन्मतमन्येषां स्वमतं न परित्यजेत् । यो निराशः स्वयं तुष्टः स पण्डितवरः स्मृतः ।। यात्रायज्ञौ सङ्ग्रहेण कृत्वा लब्ध्वा फलं तयोः । परमं प्राप्तुकामो यः गण्यते स बुधोत्तमः ।। 76 77 78 79 80

·विद्वत्पद्धतिः
२९
83
युद्धचिन्ता सदा राज्ञः ध्यानचिन्ता सदा मुनेः ।
स्त्रीचिन्ता स्यात् सदाल्पाना हानचिन्ता महात्मनाम् ॥ 81
चित्तस्यान्तर्विकारान् यो निरुध्यान प्रकाशयेत् ।
स विद्वान् , ज्योम्नि शब्दाख्यं ब्रह्म ज्ञात्वा च मोदते ॥ 82
लब्धव्यं लभ्यते नूनं गन्तव्यं गच्छति स्वयम् ।
कर्मायत्तं सर्वमेवं यो जानाति स पण्डितः ।।
शुष्कवादविदूरः सन् दुष्टस्नेहविवर्जितः ।
गौरवार्थ सदा यत्नं करोति ज्ञानिसत्तमः ।।
84
तरेब्धि नौकया वा लोकज्ञानं लभेत वा ।
किन्तु तत्त्वार्थविज्ञानलाभः कष्टतरो मतः ।।
85
पाण्डिल्यं बुधसंसर्गान्न भवेत् किन्तु विद्यया ।
नूनं हंसेन सहितो बको नाप्नोति हंसताम् ॥ 86
धनेन विद्यया लोके गौरवं लभते नरः ।
ताभ्यां विहीनो दुःखी स्यादिष्टबन्धुयुतोपि च ॥ 87
नत्वा गुरुमथाभ्यर्च्य यः स्याद् भ्रमरकीटवत् ।
गुरुरेष ह्यचिन्त्यात्मा सन्मार्गः स तु कथ्यते ॥ 88
विप्रवर्ये बुधश्रेष्ठे विनीतो निर्मलो भवेत् ।
श्रद्धाभक्तियुतस्तेषु परमार्थरतः किल ॥
89
जगद्विमर्शनपरः तन्मत्वा पाश्चभौतिकम् ।
जगद्रूपं हरिं चित्ते यः पश्यति स पण्डितः ।। 90
॥

·वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः
-
91
92
जगच्चित्तगतं ज्ञास्वा कृत्वा तन्मननं सदा ।
तेन ज्ञात्वा स्वस्वरूपं विद्वान् भुवि विराजते ।।
न पण्डितगुणः शौर्यात् विद्यया वा भवेदिह ।
केवलं पूर्वपुण्येन तं लब्ध्वा सफलो भवेत् ॥
वेदान्तवेद्यं परममटित्वा न हि पश्यति ।
यदि कश्चिद्विजानीयात् स कथं दृष्टिगोचरः ।।
न पश्येत्तु हरिं मूढः, चिन्तया किं प्रयोजनम् ।
त्वरां विना निश्चलः सन् बुधो वेत्ति हरेः पदम् ॥
शास्त्रेण स्वानुभूत्या वा विद्वान् विगतसंशयः ।
निश्चलं दीपकलिकातुल्यं तत्त्वं प्रपद्यते ।
93
94
95
॥ इति विद्वत्पद्धतिः सम्पूर्णा ॥

·1
.
2.
3
4
अर्थपद्धतिः
नीचोऽपि धनसम्पत्नो भुवि सर्वैर्महीयते ।
भूपं वराटिका प्राप्ता श्लाघ्यते धनवत् जनैः ।।
अतिव्ययात् मूलधनं नश्येत् न्यासेऽल्पमेव च ।
अतिभुक्त्या देहनाशस्तस्मात्कार्यों मितव्ययः ।।
अनृणो धनिको गण्यः ; ऋणादोषो भवेदिति ।
ज्ञात्वापि क्रियते सर्वेः तेन निन्द्या भवन्ति ते ॥
असत्यं सर्वदा यस्तु कथयेत् तस्य मन्दिरे ।
न तिष्ठति ध्रुवं लक्ष्मी: जलं भिन्नघटे यथा ।
अलसाय न दातव्यं वित्तम् , नो चेद्विना श्रमम् ।
लब्धमेतदिति ज्ञात्वा दुर्व्ययेन स नाशयेत् ।।
रमणी च तथा वित्तं मधुरं भक्ष्यमेव च ।
दृष्वा लब्धं भवेदाशा महतामपि देहिनाम् ।।
आपत्साह्यकरो बन्धुः किङ्करो भयसाह्यदः ।
दारिद्यपि च या साह्यं कुर्याद्भार्येति सा मता ।।
अदत्वा स्वार्जितं वित्तमभुक्त्वा खननाद्धनम् ।
विस्मरन्ति जनाः, नष्टे वित्ते धर्मः कथं भवेत
ममेदं वित्तमित्युक्त्वा तन्निक्षिप्य क्षितेरधः ।
रक्षेन्मूढो मृत्युकाले किं वित्तं सह नेष्यति ॥
दृष्ट्वा परधनं लोके चिन्तया किं प्रयोजनम् ।
पूर्वपुण्याद्भवद्वित्तं तदभावे वृथा श्रमः ॥
7
00
9
10

·३२
वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः
15
पूर्वपुण्यं विना यत्नानरो मुक्किं न विन्दति ।
पूर्वपुण्यं विना भाग्यं दरिद्रो नाप्नुयाद् भुवि ।। 11
इह सौख्यं स्वर्णविद्या, ब्रह्मविद्या परे सुखम् ।
ददात्यन्यास्तु विद्याः स्युरफलाः मूढसेविताः ॥
12
धनेनान भवेत् सौख्यं दानपुण्यादमुत्र च ।
मुक्तिः स्यात् , निर्धनः सौख्यं नाप्नुयाल्लोकयोद्धयोः ॥ 13
जले प्लवनदक्षस्य नागाधत्वभयं भवेत् ।
न दुःख मृत्युकामस्म न दारिद्यभयं मुनेः ॥
14
सात्त्विको वा महास्थानगतो वा निर्धनो नरः ।
परोपकारं किं कुर्यात् राज्यं वा पालयेत् कथम् ॥
मदान्धोऽयं परेषां न ददातीति च मानवाः ।
निन्दन्ति धनिकं तस्य दारिद्ये कस्तु रक्षकः ॥
अन्नं च सूपरहितं शाकं लवणवर्जितम् ।
भोक्तव्यम् , न ऋणं कार्यमनृणो धनवान् भवेत् ॥ 17
जातिसाम्यादैकमत्यादेकपात्राशनात् सुखम् ।
अस्तीति शीर्षे निक्षिप्य हस्तं शपथमाचर ।।
18
ऋणदाता रविः साक्षात् ; तेन प्रय॑र्यतामिति ।
पृष्टो दातुमशक्तः सन् तं पश्येधमदेवताम् ।
19
बहुदेशानटिस्वापि निर्भाग्यो नाप्नुयात् धनम् ।
देशा नूताः, नरो भोक्ता सर्वत्र सम एव सः ।।
20
16

·अर्थपद्धतिः ३३ 21 22 23 24. 25 . वृथा शास्त्रं पशुप्राये; वृद्धभर्ता वृथा स्त्रियाः । पुरातनं गृहे नो चेत् जीवनं तत् वृथा भवेत् ॥ स्वल्पमायुः ध्रुवो मृत्युः कियत्तत्र पठेन्नरः । अधीतं च मृते तस्मिन् नश्येत् मुक्ती मनः कुरु ॥ व्यर्थों व्ययो मुढभार्याविवाहात्; अलसाय तु । दत्तमन्नं वृथा; मूढदास्यै व्ययं तु वेतनम् ।। वेषेण धनवान् न स्यादस्ति चेत् ज्ञायते स्वयम् । जङ्गमाख्या शैवजातिः दर्शनात् ज्ञायते किल || पूर्णाहारप्रदं चापि महिषी स्तनमर्दने । पद्यां चेत्ताडयेत् , किन्नु वक्तव्यं कुलटा प्रति ॥ इन्द्रः स्वर्णाचलस्थोपि ययाचे स्वर्णकुण्डले । कर्ण धनेच्छया ; लोके वित्ताशा दुस्त्यजा नृणाम् ॥ लोके स्वर्णमृगः स्याद्वत्यनालोच्यैव राघवः । तमन्वगात् विना सीताम् , देवस्यापि धने स्पृहा । धनिको मदनो भीमस्तेजस्वीत्युच्यते जनः । दरिद्रं कीर्तियुक्तं च मूर्खेषु प्रथमं विदुः ।। महत्त्वं गौरवे हेतुः न वयस्तत्र कारणम् । वसुदेवं परित्यज्य वासुदेवं नमन्ति हि ॥ आन्यो दरिद्रविषयं पश्यन्नपि न पश्यति । शृण्वन् वा न शृणोत्येषः सनिपातज्वरो महान् ।। 26 27 28 29 30 ·३४ वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः 31 32 33 34 35 कनकं कामिनी दृष्टा सर्वेषां जायते स्पृहा । यदि स्यात् निस्पृहः कश्चिददृष्टः स वसेदहः ॥ कारतक्षको वेगे कार्य नाशयतः क्षणात् । तत् साधयेत् राजदूतः त्वरितो रामबाणवत् ।। कर्ण एको दानशीलः तत्समो नास्ति भूतले । इति कीर्ति स्थिरां कर्णो धनमूलामविन्दत ॥ धनवान् कामतुस्यः स्यात् तेजस्वी सोमसन्निभः । धनहीनमनुष्यस्तु सन्न्यासिसदृशो भवेत् ॥ न ददाति न भुते यो वित्ते सत्यपि पुष्कले । भाविजन्मस्वपि धनमदृष्वा स विनश्यति ।। धनिकाय सुतादानात् बान्धव्यं तप्तदुग्धवत् । वर्धते सततम् ; शुष्कं भूत्वा भाण्डे न नश्यति ॥ सम्पन्नो दयया हीनः, “सम्पत् ज्योत्स्नेव चञ्चला"। इति सत्यं न जानाति वैचक्षण्यविवर्जित ॥ कुरूपं चापि धनिकं मदनं मन्यतेऽबला । दरिद्रं कामतुल्यश्च नारी चण्डालमीक्षते ॥ धनिकः श्रेष्ठकुलवान् भोगभाग्ये भजेत सः । कथं स्यादुत्तमकुलमधनस्थ कुलं भुवि ।। आन्याय कन्यकादानं स्वात्मार्पणसमं भवेत् । समाय दानमुचितम् , दरिद्रे दानमुत्तमम् ।। 36 । 37 38 39 40

·बर्षपद्धतिः
वित्ताव्यं कामयेद्रार्या निर्धनं नैव पश्यति ।
जीवितादस्य मरणं वरमित्यपि सा वदेत् ॥
41
कन्यका कनकं दृष्ट्वा ब्रह्मापि किल मुद्यति ।
स्त्रियं कमलपत्राक्षी को वा भुवि परित्यजेत् ।। 42
स्वर्णाशा प्राहुरज्ञानं प्राज्ञाः, न त्यज्यते च तैः ।
कनकं ये न वाञ्छन्ति मुवि ते दुर्लभा नराः ॥ 43
नारी वित्तं सदा रक्षेत् नो चेन्मरणमुत्तमम् ।
अरक्षतः स्त्रियवित्तं जीवनं निष्फलं भवेत् ॥
44
न भोजयेत् न भुङ्क्ते यो भुवि वित्तार्जनं विना ।
कुटुम्ब यो न रक्षेत् तं लोके जीवच्छवं विदुः ।। 45
कुलीनो गोत्रसम्पन्नः सर्वविधा विशारदः ।
इमे सर्वे धनाढ्यस्य दासीपुत्रसमा मताः ।।
46
अकुलीनोपि भाग्येन कुलीनः स्यादभाग्यवान् ।
कुलोनोऽप्यकुलीनः स्यात् भाग्यं श्रेष्ठं कुलादपि ।। 47
दर्शयित्वा स्तनौ वित्तं गृह्णत्यो मानवात् स्त्रियः ।
कामहस्तकृपाणेन सदृशाः स्युर्भयावहाः ॥
48
शाकं पत्रं घृतं त्यक्त्वा क्रियमाणं तु भोजनम् ।
श्वचण्डालपिशाचादि भोजनेन समं क्रमात् ॥
49
धनं यो नीचवृत्या वा लब्ध्वा पत्न्यै प्रयच्छति ।
तं स्तौति पत्नी, दारिने निन्देव सा बहुधा पतिम् ॥ 50

·३६ वेमनपच • संरकतानुवादः 51 52 53 54 55 वैश्यः क्षामं सदा वाम्छेत् वैयो रोगं सदा जने । पौरा धनिकमविण्य वस्तुमिच्छन्ति तेन हि ॥ विद्यां सौख्यं तथा स्थानं स्त्रीणामधरपल्लवम् । दृष्ट्वापि नि:स्पृहः कश्चिन्नरः किं भुवि वर्तते ।। तैले सति यथा दीपो भवेदाढयस्य वाञ्छितम् । वर्धमान दरिद्राशा नश्येत् निःस्नेहदीपवत् ॥ अद्य श्वो वा ध्रुवो मृत्युः किं फलं धनरक्षणे" । इत्युक्त्वा निःस्पृहः कोऽपि दाता लोके न दृश्यते ॥ जटाभारो लोकनिन्दा योगादेहपरिश्रमः । तत् सर्व मुक्तिकान्तायाः प्राप्त्यर्थं क्रियते नरैः ।। सेवकं पुरतः कृत्वा धनिको भुवि राजते । कनकं चूर्णसंयुक्तं धत्ते भूषणतां यथा ।। भाग्यभ्रष्टः परे लोके भुवि वा न हि गण्यते । तस्मादर्जिनपरः कीर्त्या सह बसेन्नरः ॥ दारिद्यात् शुष्ककायोपि ममता न विमुञ्चति । अतो बुद्धिमता वित्तमर्जनीय मुखेप्सुना ॥ धनि बन्धुरित्युक्त्वा नराः कन्यां सदक्षिणाम् । तस्मै दत्त्वा च बान्धव्यमिच्छन्ति धनकांक्षया ।। असत्यभाषिणो राज्ञो मन्दिराबाति पप्रजा । यथा जलं भिनघटानियाति क्रमशो भवि ॥ 56 57 58 59 60 ·अर्थपद्धतिः ३७ 61 62 63 64 65 पत्नीसुतधनैः सम्यक बद्धो मर्यो विनश्यति । स्वसृष्टतन्तुबद्धः सन्नूर्णनाभो यथा स्वयम् ।। उष्णीषकुण्डलक्षौममण्डितो याचकः प्रभुम् । पशुप्रायं दानशून्यमज्ञात्वा सेवते वृथा ॥ जननीसुतयोवित्तं विरोवं जनयेदिति । वदन्ति, किन्तु संसारः कथं स्यात् धनमन्तरा ।। सर्वोपि कुरुते सद्यः श्रुत्वा धनिकवाञ्छितम् । दरिद्रं तत इत्युक्त्वा ब्रूयान्नास्तीति चान्ततः ।। तुषार्थ गच्छतोऽन्यत्र तण्डुलः स्यात् श्वभक्षितः । अरक्षितं वैश्यधनं तथा नीचवशं भवेत् ॥ अभोजयन्नभुखानो वितं व्यर्थ करोति यः । स सस्यभूमौ दृष्टयर्थ बद्धः कृत्रिममानुषः ।। स्वदेश क्षामभूयिष्ठं त्यक्त्वा देशान्तरं व्रजेत् । बकः शुष्कं सरत्यक्त्वा यथान्यद् याति वै सरः ।। भिक्षया प्राप्तमित्युक्त्वा न दद्यात् स्वेच्छया धनम् । भिक्षालब्धं धनं चापि दत्तं सन्नश्यति ध्रुवम् ॥ मधुरान्मधुराः प्राणाः स्वर्ण स्यान्मधुरं ततः । ततोपि मधुरं लोके स्त्रीणां मधुरभाषितम् ।। रोगातः तस्य शान्त्यर्थ भक्तिमान् जायते नरः । निर्धनो ब्रह्मचारी स्यात् मल्लः स्यात्तु निरायुधः ।। 66 67 ॥ 68 69 70 ·वेमनपथ संस्कवानुवादः 71 72 73 74 75 अपूपाय तुषार्थ वा शाकार्य कवयो मुवि । कुर्वन्ति काव्यरनानि धनार्जनपरायणाः ॥ बदेदुखदशावन्तं बन्धुमन्यमनादरात् । पश्येत् ; एका धनदशा श्रेष्ठा सर्वदशास्वपि ॥ धनाधिक्यं दशामाहुः निद्राहारी विना हि तत् । रक्षणीयं, न्यये चाये स्थिती दुःखकरं धनम् ॥ जना दानमकृत्वैव स्थापयन्ति धनं भुवि । तथा सत्यन्ततस्तेषां नश्येन्मूलधनं वृथा ।। वारत्रयं दिने भुक्त्वा सुक्खा सङ्गम्य चाङ्गनाः । दुःसाङ्गत्यावृथा लोके हा कुर्वन्ति धनव्ययम् ॥ भुक्त्यर्थ देशसञ्चारो वृत्त्यर्थ वेषधारणम् । किमर्थ हृदि सद्वाक्यं निधेहि ममता त्यज । देशाटनेन वेषेण हरिष्टुं न शक्यते । स चास्ति चित्ते; भुक्तययं सों वेषो वृथा ततः ।। वेदबायो दोषकारी दुष्टो वा शत्रुरेव वा । धनिकश्चेत् सदा लोके तोष्यते सेव्यते जनैः ।। चौर्येण द्रोहबुद्धया वा साहसेन श्रमेण वा । धनं धनिकवर्येभ्यः सदा सम्पादयेन्नरः ।। धैर्य विना धनं न स्यात् न धैर्य धनमन्तरा । धनं धैर्य दयं लोके नृणां मुख्यं भविष्यति ।। 76 77 78 79 80 ·अर्थपद्धतिः 81 82 83 84 85 धनाभावे गुणो नश्येत् कीर्तिश्चापि विनश्यति । धनाभावे शुचित्वं च न भवेद् भूतेल नृणाम् ॥ पुण्याइरिद्रदम्पत्योः जनित्या भाग्यवान् सुतः । सम्पाद्य बहुलं वित्तं कुरुते लोकमङ्गलम् ।। धनाभावो दाववहिसदृशः स्वाश्रितैः सह । स्मतारं नाशयेत् , तस्मात् पापं दारिद्यचिन्तनम् ।। पुत्रा अपि विनिन्दन्ति दरिद्रम , गृहिणी पतिम् । दरिद्रं न स्पृशेत् , को वा दारिद्यं सहते भुवि ।। धनं हि जगतो हेतुः धनं सर्वस्य कारणम् । गुणो हि सम्पदो हेतुः चित्तं स्यान्मुक्तिकारणम् ॥ श्वनिन्दकः स्वयं बध्वा तस्मै चान्नं प्रयच्छति । अन्विष्यति तथा वित्तं निन्दन्नेव धनं खलः ।। आत्मनोऽप्युत्तमं स्तौति वक्ति नारायणेति च । अथापि प्रन्थिमुन्मुच्य धनं किञ्चिन्न यच्छति ॥ निर्धनं नेक्षते बन्धुः निर्धनस्य परं पदम् । न जायते; निर्धनस्य ऋणं वापि न लभ्यते ॥ उष्णीषकुण्डलक्षौमः अङ्गुलीयमहोदरैः । भूषितस्य नरस्यैव सर्वे तिष्ठन्ति बान्धवाः ॥ पापपुण्ये यथा योगी वेत्ति, नो वेत्ति पामरः । ज्ञातस्वार्जनोपायः तथा त्वं धनमाय ॥ 86 87 88 89 90

·४०
वेमनपद्य - संस्कृतानुवादः
91
92
93
94
क्षीराब्धिशयनो विष्णुः क्षीरार्थ गोकुलं यया ।
परवस्तुनि सर्वेषां रुचिः सजायते किल ॥
व्रणबाधा धनाढ्यस्य जायते लोकविश्रुता ।
को जानाति विवाहं वा दरिद्रसदने कृतम् ।।
पूर्वपुण्यं विना लोके नृणां वित्तं न लभ्यते ।
बीजावापं विना सस्यं छत्तुं लभ्येत किं नृणाम् ॥
कुण्डलेनाङ्गवस्त्रेण कायपुष्टया च विषया ।
युक्तश्चेदकुलीनोपि महानिति स गण्यते॥
अहो दुःखं दरिद्रस्य न कश्चिद्गणयेन्नरः ।
दुखिते धनिके खेदमसह्य इति भाषते ॥
प्राप्तव्यं तु फलं यत्र तत्र तल्लभते नरः ।
देवोपि प्राप्तिहीनस्य कथं दद्याद्धनं भुवि ॥
बलं तदेव नारीणां यद्भर्ता बहुभाग्यवान् ।
व्यों हि निर्धनो भर्ता तं भार्यापि न पश्यति ॥
धनिकेन कृतं सर्व सफलं जायते भुवि ।
दरिद्रेणं कृतं सर्व व्यर्थ सन्न फलप्रदम् ।।
95
96
97
98
॥ इति अर्थपदतिः सम्पूर्णा ॥

·ర ప ద్ధ తి న 1 శ్రీరస్తు వేమన పద్య ము లు మూ ర పద్ధ క. అజ్ఞానమె శూద్రత్వము సుజ్ఞానము బ్రహ్మమౌట శ్రుతులను వినరా అజ్ఞాన మణఁచి వాల్మికి సుజ్ఞాన పుబ్రహ్మ మొం దెఁ జూడర వేమా. ఆ. అడవియడవి దిరిగి యాసను విడ లేక గాసిపడెడువాఁడు ఘనుఁడు గాఁడు గోసిరోసి మదిని రూఢిగా నిలిపిన వాఁడె పరముగన్న వాఁడు వేమ. ఆ. అదిమి మనసు నిలిపి యానంద కేళిలో బ్రహ్మమయుఁడు ముక్తిఁ బడయఁ గోరు జిహ్వరుచుల చేత జీవుండు చెడునయా విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ. తే. అరయ సుఖ మొంది దుఃఖమ్ము నార్ప లేక విధిని దూఱంగ ఫల మేమి వేడుకలర బుద్ధినొక్కినఁ బరిపూర్తిఁ బొందునయ్య అటుగా కూరక యె యుండనగునె వేమ. ఆ. అనువుగాని చోటఁ బనికొని జూదము నాడి కూడి యోడి యడవిసొచ్చు ఘనునిజాచిఁ జూచిగడువుము మూర్ఖత. వి. 4 .

·2 వేమన పద్యములు 6 విశ్వ 7 లలు ఆ. అలయఁ జేసి మలఁచి యడిగండ్లు మలిగండ్లు తిరి పెమి డెడు కటిక దేబె లెల్ల నెలమిమన్ను ది నెడు నెఱ్ఱలౌదురుసుమీ, వి. ఆ. అవులఁ గా మెఱుఁగక యజ్ఞానజీవులు మూలమును దెలియక ముట్టు చేత ననుదినము సృజింతు రాత్మఁ దెలియ లేక , ఆత్మ నెఱుఁగనినుతి యట్టిట్టు చేసిన వాని మెచ్చు వాఁడు వట్టివాఁడె ముక్కిడిదయుఁ బాడ మొండియు మెచ్చఁడా, వి. 8 ఆ. ఆభిజాత్యమున నె యాయువున్నంతకుఁ దిరుగుచుంద్రు భ్రమలఁ దెలియ లేక మురికి భాండమునను ముసరు నీగలతి, 21, ఆ. ఆలిమాటలు విని యన్న దమ్ములగోసి వేఱుపడ చునుండు వెట్టిజనుఁడు కుక్కతోఁకఁబటి గోదానరీఁదును, వి. ఆ. ఆసనం బెఱుఁగక యానామకర్మంబు గురువు చేతఁ దెలిసి గూర్చకున్న మనసు నిలుపకున్న మః ద్విజుం డెట్లగు, వి. ఆ. ఇట్టు ఘటములోనఁ బెట్టిన తవుని గాన లేక నరుఁడు శాశి కేఁగి వెదకి వెదకి యతఁడు వెట్టియై పోవును, వి. 12 10 లు 11 ....

·మూ na పద్ధ ద్ధ 18 ఆ. ఇంటియాలి విడిచి యిలజార కాంతల వెంట తిరుగువాఁడు వెట్టివాఁడు పంట చేను విడిచి పరిగ యేజినయట్లు, వి. ఆ. ఇంద్రియముల చేత నెగొందుచుండెడు వెట్టిమనుజుఁ డెల్ల వెదకు శివుని ఇంద్రియములగోసి యీశునిఁజూడరా, విశ్వ, 14 ఆ. ఇన్ని జాతులందు నేజాతిముఖ్య మక్ ఎఱుక గల్గువారె యెచ్చు వారు ఎఱుక లేని వార లేజాతి నున్నను హినజాతియంచు నెఱుఁగు వేమ. 15 ఆ. ఇహమునందుఁబుట్టి యింగిత మెఱుఁగని జనుల నెంచి చూడ స్థావరములు, జంగ మాదు లనుట జగతినిఁ బాపము, విశ్వ. 16 ఆ. ఈతగింజవంటి దెఱిఁగియు దాని కే యాసపడును మూరుఁ డవనిలోనఁ దోయజాక్షిఁ జూచి తొలఁగంగవశమౌనె? విశ్వం ఆ. ఉ త్తతి త్తి దీనియుప యోగములు లేవు తి కొజుకుఁ జెడును దేవులాడి క త్తిమీఁదిసాము కడ తేరఁబోదయా, విశ్వ. 18. ఆ. ఉన్న దానిని గను మూపిరి బిగఁబట్టి కన్ను మూసి యేమి కాన లేవు విన్నదన్న దెఱుక విజ్ఞానమని నమ్ము, విశ్వ. 19 17 e లు

·వేమన పద్యములు
.
ఆ. Wషు లెఱుంగనట్టి విషయంబు భువి లేదు
వారు స్పినంత వరుస నగును
తెలియ క నెడువారు దేబెలు నిజమయా, విశ్వ. 30
ఆ. ఎక్కువయును తక్కు వెట్టివి వారికి
తనువు సతము గాదు తథ్య మరయ
నెఱిఁ? తిరుగ లే రిఁ కేమన మూర్ఖులు, విశ్వ. 31
ఆ. ఎడ్డెఁ దెల్పవ చ్చు నేఁడాది కైనను
మౌనిఁ దెల్పవచ్చు మాసమున నె
మొ ప్పెఁ దెల్చరాదు ముప్ప దేండ్ల కు నైన, విశ్వ. 22
ఆ. ఎండనీడచండ మెఱుఁగ నేరఁడ యోగి
యుండు నెల్ల కాల ముర్విమీఁదఁ
దిండిపోతు నాఁగఁ దిరుగుచునుండు రా, విశ్వ. 28
ఆ. ఎంత చదువుఁ జదివి యెన్ని యో విన్నను
హీనుఁ డవగుణంబు మాన లేఁడు
బొగ్గు పాలఁగడుగఁబోవునా నై ల్యంబు, విశ్వ. 24
ఆ. ఎదట నున్న వాని నెప్పుడు గానక
కుదుటివాని వెదుక ( బదరుచుంద్ర
పదటకొడుకులకును భయ మేలగల్గదు?, విశ్వ. 25
ఆ. ఎలుకతోలు తెచ్చి యెందాక నుదికిన
నలుపు నలుపై కాని తెలుపు కాదు
కొయ్యబొమ్మఁ దెచ్చి కొట్టినగుణియా నె, విశ్వ. 26
S
దు
-

·,
మూర ప
K
5
ఆ. ఒకని జెఱుతు మంచు నుల్ల మం దెంతురు
తమకుఁ గలుగు చేటుఁ దా మెఱుఁగక
తమ్ముఁ జెఱుచువాఁడు దైవంబుగాఁడొకో, వి. 21
ఆ. ఓగు నోగు మెచ్చు నొనరంగ నజ్ఞాని
భావ మిచ్చి మెచ్చు పరమలుబ్ధు
.
పంది బురద మెచ్చు పన్నీరు మెచ్చునా?, విశ్వ. 28
ఆ. ఓగు బా గెఱుఁగక యుత్తమూఢ జనంబు
లిల సుధీజనముల నెంచఁ జూచు
కరిని గాంచి కుక్క మొఱిఁగిన సామ్యమౌ, వి. 29
ఆ. ఔ నటంచు నొక్కఁ డాడినమాటకు
కా దటంచుఁ బలుక క్షణము పట్టు
దాని నిలువఁ దీయఁ దాతలు దిగవలె, విశ్వ. 30
ఆ. ఔర యెంత వార లల్ల రిమానవుల్
ప్రభువు నైన గేలిపఱతు రెన్న
దాఁ దెగించువాఁడు దండియా భువిలోన, వి. 31
(
ఆ. కండ కావరమునఁ గానఁడు మరణంబు
30
మదము చేతఁ ద త్త్వమహిమఁ గనఁడు
భోగ వాంఛ చేతఁ బురహరుఁ గానఁడు, విశ్వ.
ఆ. కన్ను లందు మదము గప్పి కానరు గాని
నిరుడు ముంద టేఁడు నిన్న మొన్న
దగ్గు లైన వారు తమకంటే తక్కువా ! విశ్వ 88

·6
వేమన పద్యములు
34
ఆ. కఫము మీటి మఱియుఁ గనులు మూతలువడి
బుద్ధి తప్పి చాలఁ బుడమి మఱచు
వేళలందు నిన్ను వెదకుట సాధ్యమా, విశ్వ.
ఆ. కర్మగుణములన్ని కడఁ బెట్టి నడవమి
దత్త్వ మెట్టు తన్నుఁ దగులు కొనును
నూనె లేక ది వ్వె నూవుల వెల్గునా, విశ్వ.
ఆ. కల్లయైన జగము గనుటెల్ల నిజ మని
నమ్మి భ్రమను జిక్కి నాతిఁ గూడి
యెల్ల జనులు మఱతు రేకాంతుఁ డగుహరి, వి. 86
35
ఆ. కసవు దినును గా దె పసరంబు లెప్పుడు
చెప్పినట్టు వినుచుఁ జేయుఁ బనులు
వాని పాటియైన మానవుఁ డొప్పఁడా ?,
?, విశ
విశ్వం
37
ఆ. కసవులు దినువాఁడు ఘన ఫలమురుచి
గాన లేఁడు గాదె వానియట్లు
చిన్న చదువులకును మిన్న జ్ఞానము రాదు, వి.
38
ఆ. కుక్కతోక దెచ్చి గొట్టంబుఁ జేర్చిన
శ్రోవి చెంతనుండు కొంతతడవు
ఎంత జెప్పఁ జెడుగు పంతంబు మానునా, విశ్వ. 89
ఆ. కుండ చిల్లి వడిన గుడ్డ దోఁపగవచ్చు
పనికి వీలుపడును బాగుగాను
గూలఁబడిన నరుఁడు కుదురుట యరుదయా, వి. 10

·ఆ. ఖరముపాలు తెచ్చి కాచి చక్కెర వేయ
భక్ష్యమగునె యెన్న భ్రష్టఁ డబ్లె
యెంతఁ జెప్పి చివర నెసఁగింప బొసఁగునే, వి. 11
ఆ. గాథ్ మేనినిండ గంధంబుఁ బూసిన
బూదిలోనఁ బడుచుం బొరలు మరల
మోటువారి సొగసు మో సరియ్య దిసుమీ, వి. 42
ఆ. గుడ్డు వచ్చి పిల్ల గోర డా లాడిన
విధముగా నెఱుఁగక వెటిజనులు
జాను లె న వారి గ రింతు కూరక, విశ
13
*
4
ఆ. గురువునకును పుచ్చకూరైన నీయరు
అరయ వేశ్య కిత్తు రర్థ మెల్ల
గురుఁడు వేశ్యక న్న గుణహీనుఁ డే మొకో,
, విశ్వ.
ఆ. గూబ చేర గృహము గునిసి పొడుగఁ బెట్టి
వెళ్లి పోదు రెంత వెళ్లి వారొ
గూబగృహము లేమి కూర్చు గాకర్మంబు, విశ్వ. 45
ఆ. గ్రాస మింత లేక కడుఁ గష్టపడుచున్న
విద్య యేల నిలుచు వెడలుఁ గాక
పచ్చికుండ నీళ్లు పట్టిన నిలుచునా, విశ
ఆ. చెఱకు తీపి లేమిఁ జెత్తనాఁ బడునట్లు
పరగు గుణము లేని పండితుండు
దూఱువడునుగా దె దోష మటుండఁగ, విశ్వ. 7
స
16
S
M

·8
3 మ న పద్యములు
ఆ. చదివి చదివి కొంత జదువంగ
చదువు చదివి యింకఁ జదువు చదివి
చదువు మర్మములను జదువ లేఁ డయ్యెను, వి.
48
ఆ. చందమెఱిఁగి మాటఁ జక్కఁగాఁ జెప్పిన
నెవ్వఁడైన
డెన మా జిఁ కేల పలుకు
చంద మెఱిఁగియుండు సందర్భమెఱుఁగుము, వి. 49
ఆ. జనన మరణములకు సరి స్వతంత్రుఁడు గాఁడు
మొదటఁ గర్తకాఁడు తుదను కాఁడు
నడుమఁ గర్తననుట నగుబాటు కాదొకో, వి. 50
ఆ. తగదు తగ దటంచు తగువారు చెప్పిన
వినఁడు మొఱకు చెడును గొనకు నిజము
మునులు చెప్పుధర్మముల మిర నిం తెరా! వి. 51
ఆ. తనదు బాగు గోరి ధర్మంబుఁ జెప్పినఁ
దిట్టుచుంద్రు మొఱకు లెట్టయెదుట
గడ్డి వేయ పోట్లగొడ్డు కొమ్మాడించు, వి.
53
1. తనలో సర
సర్వం
బుండఁగఁ
దనలోపల వెదక లేక ధర వెదకెడి యీ
తనువుల మోసెడు నెద్దుల
మనములఁ దెల్పంగవశమె మహిలో వేమా!
ఆ. తన్ను (జూచి యొదలు దగ మెచ్చవ లె నని
సొమ్ము లెఱువుఁ బెట్టు నెమ్మిమీటి
నొరులకొజకు తాన యుబ్బుచు నుండును, వీ. 54
53

·మూర పదతి 9 56 Y. తలఁ దాఁకినపుడు తలఁతురు తలక్రిందై పడినయపుడు తలవరు శివునిన్ పలుగాకు లిలను సాజము కలనాఁ డెన్న రె య దేమి కర్మమొ 'వేమా. ఆ. తల్లి యున్న యపుడె తనదుగారాబము లామె పోవఁ దన్ను నరియ రెవరు మంచి కాల మపు డె మర్యాద నార్జింపు, వి. ఆ. తామసంపుఁబనులు తగ వెందులకు నెన తామసంబు నుడుగఁ దగు సుజనుఁడు తామసంబు నంచు ధరలోన మూస్తుండు, వి. 55 57 58 ఆ. తుమ్మ చెట్టుకు ముండ్లు తోడనే పుట్టును విత్తులోన నుండి వెడలునట్లు మూర్డునకును బుద్ది ముందుగా పుట్టును, వి. ఆ. దాన మరసి చేయు దాత దగ్గఱఁ జేరి వక్ర భాషణములు నలుకు మొఱకు చందనతరువందు సర్చ మున్నట్లయా, వి. ఉ. 'తాత జనిం చెఁగ న్యకకుఁ దండ్రులు తామును కుండ గోళకుల్, పరానుకూలిని యె మక్కువ ద్రౌపది భర్త లేవురు , నీతులు సెప్ప పాండవు ఆ నీతులు నిట్టివటంచు నిట్టివటంచు నెన్ను చుక్, భూతల మందు నెంతయును బూ మెలు చేసిరి వెట్టి వేమనా. 60 59 మాత

·వేమన పద్యములు
ఆ.
60
63
ధర్మ మన్న వినరు తనువు నమ్మిన నరుల్
యమునివారు వచ్చి యడలఁ జేసి
చొచ్చికట్ట తమరు చొరఁ బార్య గలరొడో, వి. 61
ఆ. నీటిలోని ప్రాంత నిలువక యున్నట్లు
పొటిజగతి లేదు పరము లేదు
మాటమాట కెల్ల నూరును మూర్ఖుఁడు, వి.
ఆ. నీళ్ళు పోసి కడిగి నిత్యము శోధించి
కూడు పెట్టి మీఁదఁ గోక కట్టి
యేమిపాట్లో పడుదు (దేహమునకయి, వి.
ఆ. పరగఁ దా నొసఁగఁడు పరులు చెప్పిన దై న
నియ్యం జలక విధి నెసఁగువాడు
పొట్టు తి నెడిలండి బువ్వలు పెట్టునా, విశ్వ
6. పర్వతవన వాసి పరిణామవర్తన
కూపవాసి కెట్లు గుఱుతుపడును
బ్రహ్మ దేవు వెంటఁ బ్రాకృతుఁ డరుగునా?. వి. 66
ఆ. పాముక న్న లేదు పాపిష్టి దగుజీవి
యట్టిపాము చెప్పినట్టు వినును
ఇలను మూర్ఖుఁ దెల్ప నెవ్వరివశమయా, వి.
ఆ. పుట్టు ఫలము లేని పురుషాధములు భువిఁ
నేమి లేక గిట్ట నేమి
పుట్టలోన చెదలు పుట్టదా? గిట్టదా? విశ్వ.
64
66
బుట్ట
67

·. ప 11 * aa 69. ఆ. పొట్లకాయ రాయి పొడుగు త్రాటను గట్ట లీలతోడ వంక లేక పెరుఁగుఁ గుక్కతోఁకఁ గట్టఁ గుదురనా చక్కఁగా?వి. 68 ఆ. బట్టి పెట్టి నాల్గు బానలచమురుతో వండి శుద్ధి చేయ దండి యగు నె? పుట్టునందుకలుగుఁ బూర్వపుణ్యంబున్న, వి. ఆ. బండుబూతులాడు పరమనీచుం 'డెన్న దా నెఱుఁగునె చందనంబు ఘనత పంది యే మెఱుఁగును? వి. 70 ఆ ఆ. బౌదమతమువారు బుది దెవం బని యెచ్చు తక్కు వాడి తుచ్ఛమతిని గాడ్జెలగుమివ లె గ్రక్కునఁ బడుదురు, వి. ఆ. మఘవుఁ డైన నేమి మ వార లేల తెలిసి గౌరవింత్రు ఉరిమి మెఱుఁగుకుక్క యోగి నే మెఱుఁగురా? వి. 71 దండి వారి మేల్మి ā 71 నేమి మర్యాద యెఱుఁగని ఆ. మంచివారు లేరు మహిమీద వెదకినం గష్టు లెంద జైనఁ గలరు భువిని పసిడి లేదు కాని పదడెంత లేదయా, వి. 73 ఆ. మంత్ర మెల్ల మఱచి మధురాధరముఁ గోరి ఎటు మొఱకుఁ డొడయు నెఱుఁగఁ గలడు ఉవిదఁ జూచి పరమయోగంబు మఱచును, వి. 7

·i2
వే మ న పద్యములు
ఆ. మర్మమెఱుఁగ లేని మనుజు లెల్లడ నిట్లు
మాల దాసరులకు మడుపు లిచ్చి
మహినిగా చునట్టిమనుకులం బెఱుఁగరు, వి.
75
ఆ. మాటలాడ గలుగు మర
శ్మము లెఱిఁగిన
77
పిన్న పెద్ద తనము లెన్న వలదు
పిన్న చేతిది వ్వె పెద్దగా వెలుఁగ దా? వి. 76
ఆ. ముక్కు త్రాళ్ళ గ్రుచ్చి ముజీకి పోవఁగఁదోమి
కచ్చనీరునించి కడిగి కడి.?
డొక్కతోమినంత దొరకునా మోకంబు? వి.
క. ముందరిపోటుల మాన్పను
మం దెందై నను గలుగును మహిలోపల నీ
నిందలపోటులు నూన్సను
మం దెచ్చట కె నఁ గల దె మహిలో వేమా. 78
ఆ. మ్రానుదిద్దవచ్చు మజీవంక లేకుండ
దిద్దవచ్చు. రాయి సన్న గాను
మనసు దిద్ద రాదు మహిమీఁద నెవరికి. వి. 79
ఆ, మృగము మృగ మనుచును మృగముల దూషింత్రు
మృగముకన్నఁ జెడుగు మూర్తుఁడగును
మృగముకున్న గుణము మూర్డున కే లేదు, వి. 80
ఆ. యావనమునఁ జూడ నది యె కే లేదు
యావనంబు నెంతు రధికముగను
యావనంబు తనకు నందక యే ముంచు, వి. 81
ఖ

·ద్ధ
13:
మూర్ఖప
ఆ. రాజుమా టనవలె రసిక్కు డాడ్యగవలె
నెంతపనికి నుబికి యెగుర రాదు
కదిసి యెగి రెనేని గ్రహసమానము గా దె
దొడ్డకొంచె మేల దొరకు వేమ!
ఆ. తొయిరూపుఁ జేసి రాజుల మొక్కింప
వన్నె కెక్కు- నట వె వైభవంబు
కర్త ర్త యెవ్వఁ డనుచు కానరు మూర్ఖులు, వి.
88
ఆ. లెక్క లేనియం శ లీలమై యుండఁగాఁ
దిక్క యెత్తినరుఁడు తిరుగుఁగాక
కుక్క వంటిమనసు గూర్చుండనిచ్చునాకి, విశ్వ 84
ఆ. వన ములోనఁ దిరుగువరమాను లె నను
మనసు కుదురకున్న మమత చేత
చెడుదురన్న మొఱకు చెడు టేమి లెక్క- రా?, వి. 86
ఆ వాచవికిని మొగము వాచినయట్టులు
నదియు నదియుఁ దినఁగ మొదలు పెట్ట
మరల దింక బుద్ధిమర్యాదపోయిన, విశ
ఆ. వాడవది 3 కేల వావివ ర్తనములు
చాడిగాని కేల సత్త్వగుణము
మూఢమతుల కేల ముదముతో జ్ఞానము, విశ
జ్ఞానము, విశ్వం
ఆ. వాదబుద్ధి చేత వాదంబు లాడఁగాఁ
నియుందురయ్య పుడమిలోన
కర్మ మార్గమునను గడ తేర లేరయా, విశ్వ.
86
87
రర

·వేమన పద్యములు
89
90
91
వి. విష్ణుభక్తు లెల్ల వెలిబూదిపాలైరి
వాద మేల? మతవిభేద మేల?
తెలియ లింగధరులు తిరుమణిపాలైరి, విశ్వ.
క. వెయ్యాదనదుల జలములు
తియ్యక మఠమునుగఁ బోవఁ ద్రిప్పట కాదా
కొయ్యగులాముకు జ్ఞానము
వెయ్యైనను తెలుప లేము వినగా! వేమా!
ఆ. వెళ్లి వేషములను వేసికోఁబోకుము
కజ్జికుక్క. తెలుపుగాదుసుమ్ము
పుట్టెలోని గుణము పూడ్పింప జనవ లె, విశ్వ.
ఆ. శ కి మహిమ సోఁకి చెడిరయా పురుషులు
ము కిమహి మెఱుఁగక మూడు లగుచు
ఆదిశ క్తి గూడ న న్యాయమై పోయె, విశ్వ.
ఆ. శివునిమంత్రమే యగు శ్రీహరిమంత్రము
తెలిసి తెలియ లేరు తిక్క నరులు
దేవుని మఱచి తమ దేహ మే యందురు, విశ్వ. 98
6. శ్రవణపుటము లున్న సార్థక్య మేమిరా
ఆ.
వినఁగవలయు బెద్ద ల నెడివన్ని
వినఁగ వినఁగ నీకె విశదంబులౌ సుమ్ము, విశ్వ. 94
ఆ. సత్యము విడనాడి సాహసంబులుఁ జూపి
బంటుపంతమాడు బతి లేక
కర్మజీవి తాను గానంగ లేడయా, విశ్వ.
92
95

·s
ta
15
V
ఆ. సాధుచరిత యైనసతి సత్ప్రవర్తన
జర యే మెఱుంగు సాధుజనుని
బ్రహ్మనిష్ఠ మొఱకు ప్రాకృతుఁ డెఱుఁగునా? వి. 96
హీను
డెన్ని విద్య
ఘనుఁడు గాఁడు మొఱకు జనుఁడె గాని
పరిమళముల గర్దభము మోయ ఘన మౌనె? వి. 97
ఆ.
లిల నభ్యసించిన

·దాం భిక ప
భ
ఖ
ఆ
ఆ. అచ్చు వేసికొన్న నడియేని యన్నను
తమ్మఁ దిన్న పంగ దాసుఁడ నన
భాగ్యవశత గాని బ్రదుకులు లేవయా, విశ్వ.
ఆ. అందు నిందు వెదకి యనుభవ మందక
కొందఱయ్య లెపుడు కొంగవ లెను
మూర తపముఁ బూని మురియుట గానవా, వి. 2
6. అధిక మైన యజ్ఞ మల్పుండు తాఁ జేసి
మొనసి శాస్త్రములని మురువు దక్కు
దొబ్బ నేర్చుకుక్క దుత్తలు మోచునా?
నా! విశ్వ.
ఆ. అన్న మదమువలన నతివలు మతి చెడి
యేపు రేఁగి మదనుఁ డేఁ చె నందు
రన్నముడుగు వెనుక నతఁ 'డెందుఁబోయెరా! వి.
ఆ. అన్ని జాతులందు నధికుల మనుచును
యజ్ఞపశువుఁ జంపి యగ్ని నిడుచు
మల్ల యందుఁ బెట్టి మాంసంబు తిందురు, విశ్వ.
ఆ. అరయ దోఁచికొనుచు గురు వని తన్నెంచి
తిరుగువాఁడు తన్ను నరయ లేఁడు
పనికిమాలినట్టి బానిసకొడుకుగా, విశ్వ.
A
6.
.

·దాంభిక పద్ధతి
17
ఆ. అఱుత లింగముండ నది యెఱుంగఁగ లేక
పర్వతంబుఁ బోవు బానిసీడు
ము క్తిగాననగు నె మూఢాత్ముఁ డగుఁగాక, వి. 7
ఆ. అల్ల బోడితలలు తెల్ల నిగొంగళ్లు
నొడలబూతి పూసి యుందు రెపుడు
ఇట్టి వేషము లిల బొట్టకూటి కె సుమా, విశ్వ.
ఆ. అక్షమాల బూని యలసట జెందక
కుక్షి నింపుకొనుట కొదువ గాదు
పక్షి కొంగరీతి పై చూపు లేలొకో, విశ్వ.
ఆ. అక్ష రాళి వెంట నడవుల వెంటను
కొంగరాల గోడు గుడువ నేల
హృదయమందు శివుఁ డటుండుట తెలియదా, వి. 10
ఆ. ఆఁకటికి తొలంగు నాచార విధు లెల్ల
చీక టికి తొలంగు చిత్తశుద్ధి
వేఁకటికి తొలంగు వెనుక టి బిగు వెల్ల, విశ్వ. 11
ఆ. ఆకు లెల్ల దిన్న 'మేఁక పోతు కేల
కాకపోయె నయ్య కాయసిద్ధి
లోకు లెల్ల వెట్టిపోకళ్లఁ బోదురు, విశ్వ.
ఆ. ఆచరాచరముల నంగాల లింగాలు
సరణి దెలియనట్టి శైవ మేల
అష్టతనుమయుండు హరుడౌట తెలియదు, వి. 18
ధి
19
2

·మన పద్యములు
ఆ. ఆత
15
16
ఆ, ఆడుదానిఁ జూడ నహీఁబుఁ జూడఁగ
బ్రహ్మకైనఁ బుట్టు రిమ్మ తెగులు
బ్రహ్మయాలి త్రాడు బండి రేవునఁ దెంబ, వి. 14
ఆత్మశుద్ధి లేని యాచార మదియేల
భాండశుద్ధి లేని పాక మేల
చి త్తశుద్ధి లేని శివ పూజ లేలరా ! విశ్వ.
ఆ. ఆఱు మతములందు నధిక మైన మతంబు
లింగ మతముకన్న లేదు భువిని
లింగ ధార్లకన్న దొంగలు లేరయా! విశ్వ.
ఆ. ఆసనములు పన్ని యంగంబు బిగియించి
యొడలు విఱిచికొనెడి యోగు లెల
జెట్టిసాముక న్న చింతాకు తక్కువ, విశ్వ.
ఆ. ఇచ్చవచ్చు నరుని కెచ్చు వైష్ణవ మిచ్చి
ద్విజులక న్న దొడ్డతీ రటంచు
నెల్ల వారు నల్లపల్లాండు పాడరా ? వి .
ఆ. ఇల్లు నాలి విడిచి యినుపక చ్చలఁ గట్టి
వంటకంబు నీటివాంఛ లుడిగి
ఒఁటినున్న యంత నొదవునా తత్త్వంబు ! వి
ఆ. ఇహమునందు సుఖము లీ దేరఁగా లేదు
పరమునందు నెట్లు పడయనచ్చు
మొదల లేని చేత తుది ఎట్లువచ్చురా ! విశ్వ 20
17
విశ్వ
18
H
19

·29
దా . భిక ప
పద్ధ
ఆ. ఉదయమందు. శూద్రుఁడు త్తమోత్తమ్ము చెట్లు
సతికి శూద్రతనము సత్యమె కద !
తల్లి శూద్రయయ్యె తానెట్లు బాపడు? వి. 21
ఆ. ఉపవసించుచుండి యోగి నీళ్ళ మునిఁగియు
కూడువండి వేల్పుఁ గుడువు మనుచు
దాని నోరుకట్టి తామె తిందురు కదా? వి.
ఆ. ఉపవసించినంత నూర బందిగఁ బుట్టు
తపసియై దరిద్రతను వహించు
శిలకు మొక్కనగు నే జీవము గ
గలబొమ్మ! వి.
వి. -23
ఆ. ఊర (బం దెఱుంగ దుత్త రావాచులు
చెడ్డనరక మెల్లఁ జెందుఁ గాక
సాధ్విమహిమ మెట్టు స్వైరిణి యెఱుఁగురా? వి. 24
ఆ. ఊరినడిమి బావియుదకంబు గొని తెచ్చి
పాదతీర్థ మనుచు భ్రమయఁ జేతు
పాదతీర్థ మన్న ఫల మేమి కద్దు రా? వి. 25
'క. ఊరులు పల్లెలు మానుక
వారక యడివిం జరించువాఁ డరు దెంచుక్
వేరులుఁ గూరలు మెసవేడు
వీడి కెట మోక్ష పదవి వినఁగా వేమా!
ఆ. ఎంగి లెంగి లనుచు నీనోటితోడనే
వేదములను జదువు నెట్టులార
యెంచి చూడ నదీయు నెంగిలి దొరో వి.
26
27

·చే మ న పద్యములు
న
ఆ. ఎంబెరుమత మని యెసఁగి మాంసముఁ దిని
మారు పేర్లు పెట్టి మధువు ద్రావి
వావివరుస దప్పి వ ర్తించి చెడుదురు, వి. 28
తే. ఏమియైనది పరతత్త్వ మెఱుఁగ లేక
సోమయాజులు పశువుల స్రుక్కడంచి
సామ మేర్పడఁ జదివిన్న జాన వేల
29
బాధకము లగు దుర్గుణపంక్తి వేమ.
ఆ. ఐన దాని కింక కాని దానికి నై -
నాడు వారిమాట లాడు మన్న
సాహసమున పెక్కు- హలు పనుతురు, వి. 30
ఆ. ఒడల బూది పూసి జడలు ధరించిన
నాడయఁ డగును ముక్క బడయ లేడు
తడక బిట్లు పెట్టఁ దలుపుతో సరియా నె? వి.
ఆ. ఒడ్డు(బొడుగు గలిగి గడ్డముం బొడ వైన
దానగుణము లేక దాత యగునే
యెనుము గొన్పదైన నేనుఁగుఁ బోలు.నా? వి. 82
ఆ. కడుపు బోరగించి కన్నులు ముకుళించి
బిట్రబిగిసికొన్న
బీదయోగి
యముని బారిగొబై యతఁ డేమి సేయురా. వి,
ఆ. కంబళములఁ గట్టి గంతల గజ్జల
బోడితలల సొంపు పొల్పు మీఱఁ
గడుపుకొఱకుఁ దిరుగ ఘనులౌదురా వారు? వి. 34
31
33

·• భిక పద్ధతి 21 36 37 ఆ. కల్లటి కెకు భూతి గట్టిగాఁ బెట్టిన నందులోని కంపు లడగనట్టు మెడను ద్రాడు వేయ మెఱయుచుద్విజుఁడౌనె?వి. 86 ఆ. కావిపంచగట్టి కడు యోగివ లె నుండి వెలికిఁ గోర్కు లెల్ల విడిచి పెట్టి తొరగి తిరుగువాఁడు దొంగ సన్న్యాసిరా, వి. ఆ. కుక్కుటమననంబు కొక్కెర ధ్యానంబు యతులనొసట నొనరునట్లు వ్రాసెఁ దొల్లి చేసినట్టి దోషంబు తగి లెనో! విశ్వ. ఆ. కులము నీజు చేసి గురువును వధియింప బొసంగ నేనుఁగంతబొంకు బొం1 పేరు ధర్మరాజు పెను వేపవి శయా, విశ విశ్వ తే, గుహలుపది వేలు సొచ్చిన గుణము పోదు నియత గురుభ కావ లె నేర్పుమీటి మహితపరతత్వ భానంబు మధుర మగును దాని సాధింప నే మజి పూను వేమ. తే. గూబవ లె గ్రుడ్లు దిప్పిన గుణము రాదు లోభ మోహము లుగుగంగ లాభమగును దేబెలై భిక, మెత్తుట తీర్చ దెపుడు డాబు చేసిన లక్ష్యమడంగు వేమ. 10 ఆ. ఘటము నింద్రియములఁ గట్టి వేయగ లేక చావువచ్చునప్పుడు సన్న్యసించు 41 నాత్మశుద్ధి లేక యందునా మోక్షంబు? వి. 38 89 ·A వేమన పద్యములు 43 ఆ. చిలుక నోరగట్టి చిత్తజు మెడఁగట్టి కచ్చడంబు బిగియఁ గట్టికొన్న మనసువశముగా దె! మహి నేమి పాపము? విశ్వ. 42 ఆ. చక్కనిసతి యైన సరసురాలైనను మే నొరులను గాన నీయకున్న సందె గ్రుంకినంత సయ్యాటలాడ దా? విశ్వ. ఆ. చదువు చదువ నేల సన్యాసి కా నేల షణ్మతములఁ జిక్కి చావ నేల అతని భజనఁ జేసి యాత్మలోఁ దెలియుఁడీ, విశ్వ. 44 ఆ. చాలదయ్య యింక చార్వాక మతరీతి నమ్మి సరణి మిగిలి చెడును చండాల సేవ చే, విశ్వ. ఆ. జడలు గట్ట నేల సన్యాసి కానేల నొడలు విలుచుకొ నెడి యోగ మేల ముక్తికాంతం బట్టి ముద్దాడ నే కదా? విశ్వ. ఆ. జాతులందు మిగుల జాతి యే దెక్కువో యెఱుక లేక తిరుగ నేమి ఫల మొ యెఱుక గలుగువాఁడె యెచ్చైనకులజుండు, వి. 6. టిప్పణములు సేసి చప్పనిమాటల జెప్పుచుందు రన్ని శ్రుతులు స్మృతులు విప్పి చెప్ప రేల వేదాంత సారంబు! విశ్వ. శకి శైవ మనుచుఁ జాల నవి 45 లవారి 46 47 . 18

·28
ఆ. శింగణాలు బలసి నింగికి నెగిరినఁ
జెట్టుచివర పండు చేతఁ బడునె
పు సకములుచదువ! బొందునా మోక్షముల్, వి. 49
లు
50
ఆ. దగ్గజకుము పాప దాంభికులను నీవు
మోసపుత్తురయ్య
దోసమనక
క్రూరమృగములట్టి వారు రా నమ్మకు, విశ్వ'
ఆ. తంత్రమంత్రములను తారక మబ్బునా
యంత్ర బలము గురునిమంత్ర మూని
చింతఁ జేయునపు డె చిన్మయ మందురా, విశ్వ. 61
ఆ. తనువునందు నగ్ని దఱికొని కాలంగఁ
గాల్చుకొనుట యేమికర్మమునకొ
కాల్చుకొన్న యంతఘనుఁడు తాన య్యెనా? వి. 5
ఆ. తనువు ల ర మని ధనము లసిర మని
తెలుప గలడు తాను తెలియ లేడు
చెప్పవచ్చు. బనులు సేయుటకష్టమౌ, విశ్వ. 18
ఆ. తప్పు వేషమూని ధరలోనఁ దిరి గెడు
స్వేత లెల్ల మి త్తిం జేరుటకు నె
కడుపునిండ నింత కష్టంబు లేలరా? విశ 54
ఆ. తిరుపతికిని బోవం దుజక దాసరి గాడు
కాశి కేగం బంది గజము గాదు
కుక్క- సింహ మగునె గోదావరికిఁ బోవ? విశ
! .
S
|
S

·24
1 మ న ప ద్య ము లు
56
57
ఆ. తోలుకడుపులోన దొడ్డవాఁ డుండఁగ
రాతిగుళ్ళ నేల రాశిఁ బోయ
రాయి దేవుఁడైన రాసులు మ్రింగ దా? విశ్వ
ఆ. దేశ దేశములను తిరుగంగ తిరుగంగ
నాత్మయందు ధ్యాన మంటుకొను నె?
కాసులకును తిరగఁ గల్గునా మోక్షంబు! విశ
విశ్వ
ఆ. దొంగమంత్రములను దొరకునా మోక్షంబు
చేతఁగాని చేత చెల్ల దెపుడు
గురువటం(డె వానిగుణహీనుఁ డనవ లె, విశ్వ. 58
ఆ. ద్వాదశ తిరుమణులు దగునట్టు ధరియించి
ద్రవిడగ్రంథములను దనరఁ జదివి
అక్షయమగు పాత్ర నమరంగ, దాలురు, విశ్వ. 59
ఆ. నీళ్ల మునుఁగ నేల నిధులఁ బెట్టఁగ నేల
మొనసి వేల్పులకును మొక్క నేల
కపటకల్మషములు కడుపులో నుండఁగా, విశ్వ. 60
ఆ. పట్టుబట్టగట్టి పట్టనామముఁ బెట్టి
వట్టి భ్రాంతిఁ జెంది వైష్ణవుఁ డయి
లొట్టి దాగినతఁడు లోకులఁ జెఱుచురా, విశ్వ.
ఆ. పరఁగ ప్రతిమలకును ప్రాణప్రతిష్ఠలో !
ప్రాణ మొసఁగ ప్రతిమ పలుక వల దె
మొదటివానిసృష్టి మూర్తిమంతంబైన, విశ్వ. 68
61

·దాం భిక ప
ధ
25
ఆ. పరమయోగుల మని పరముఁ జేరఁగ లేని
మాయజనుల కెటు మంచి కలుగు
వేసములను విడచి విహరింప ముక్తి, విశ్వ. 68
ఆ. పరుల మోసపుచ్చి పరధన మార్జించి
కడుపు నించుకొనుట కానిపద్దు
ఋణము సేయ మనుజుఁ డెక్కువ కెక్కు నా? విశ్వ. 64
ఆ. పిండములను జేసి పితరుల, దలపోసి
కాకులకును బెటు నలుడు దినము
వెంటఁది నెడి కాకి పిత యెట్టు లయ్యెనో! విశ్వ. 65
ఆ. పేరు సోమయాజి పెను సింహబలు డాయె
ఆ
మేఁకపోతుఁ బట్టి మెడను విఱవ
గాక క్రతువువలనఁ గలుగునా మోక్షంబు? వి. 66
లు
67
ఆ. బం దె తాళ్లఁ దెచ్చి బంధించి కట్టంగ
లింగ (డేమి దొంగిలించినాడొ
ఆత్మలింగమునకు వరింప నేరగో, విశ
విశ్వ.
ఆ' బ్రాహ్మణులమటండ్రు బ్రహ్మత్వ మది లేని
బ్రాహ్మ్య మద్దియేల బ్రాహ్మణుఁడ టె
బొమ్మవ లెను దాను దెమ్మ, పై ఁ గూర్చుండ, వి. 68
ఆ. భాగవతుల మనుచుఁ బరగంగ నెవ్వరు
వారి నెఱుఁగ లేరు వరుసతోడ
ఆడి పాడు వార లరయ భాగవతులా? విశ్వ.
69

·26 వేమన పద్యములు 70 71 72 ది ఆ. భూతి దేహమందుఁ బూసిన నయ్యెనా నిష్ఠ శివునియందు నిలుపవలయుఁ గాక బూమ్లెయందు గాడిద పొరలదా? వి. ఆ. భూతిపూసి నీవు ప్రాత భూతంబుల వెడల గొట్ట బోవ వెట్టి వనుచు నిన్నె కాంచి భీతి నిలువక పారగో. విశ్వ, ఆ. మత పు వేషధార్లు మహిమీఁదఁ బది వేలు మూఢజనులఁ గలప మూగుచుందు కొంగలు గుమిగూడి కొఱకవా బోదెలు? వి. ఆ. మనసున దయ లేని మాలకొడుకునొద్ద ( జేరియున్న ప్రజకు చేటు నిజము పెద్దతనము లెంచఁ బెం కెల చందమౌ, , విశ్వ. ఆ. మాల మేలుగుణము మంచిదికలిగిన మాలకుడుగుడుచు మనుజుకంటే గుణమె మేలు కాని కుల మేమి 'మేలు రా? వి. తే. ముక్కు కన్నులు చెవు లంటి మూయ నేల తెలిపి తెరగంటిలోపలఁ దేటపఱచి తిరుగ నేర్చినవాఁడె పో డీజితుండు ఊరకయ మూయ డఁ బంబు లోరి వేమ. ఆ. ముద్ర లన్న నేమొ మురిసెద రయ్య యో భద్రముగను మనసు పరగకున్న వెట్టి చేష్ట లగును వివరింప ముద్రలు, విశ్వ. 78 74 75 18 76 ·దా • క పద్ధతి 27 77 ఆ. మొనసి యింద్రియముల మొదట నిల్పంగ లేక సమసిపోవు వేళ సన్న్యసింత్రు ఆత్మశుద్ధి లేక లేక యంటునా మోక్షంబు, వి. ఆ. మోసమునను దనకు మొదటిముఖ్యత హాని మోసమునను తనదు మురువు దప్పు మోసమునను తనదు మోక్షము తప్పురా, వి. 78 AM * 80 ఆ. ముచ్చు గుడికి పోయి ముడివిప్పునే కాని పొసఁగ స్వామిఁ జూడఁ బోఁ డతండు కుక్క యిల్లు సొచ్చి కుండలు వెతక దా, విశ్వ. 79 ఆ. యజ్ఞ యాగము లని యన్ని చేసినఁ గాని ఆత్మయజ్ఞ మగునె యంటిచూడ క్రతువు చేయువారు కానంగ దొంగలు, వి. ఆ. రాతిబొమ్మ కేల రంగై నవలువలు గుళ్ళు గోపురములుఁ గుంభములును కూడుగుడ్డ తాను గోరునా దేవుఁడు! విశ్వ. ఆ. రాయి యయ్యె దైవరాయఁడు భువిలోన భక్తి మొక్కు వారు బండ లె కద దేవునంత వారు భావింప భక్తులా? విశ్వ. ఆ. రుద్రరూపుఁ దాల్చి రుద్రుని నిందించు భ్రష్టువ నరగు భ్రష్టజనుఁడు అంకునకును తిరగుర మణులవ లెనుండు, విశ్వ. 88 81 83 , ·:28 * మ న పద్య ములు ( ఆ. లోన ఒదిలపఱచి లోవికారం బెల దరగకున్న వాడు తపసిక్యాడు వెలివికార మెల్ల విధిపాలికోర్కు లే? విశ విశ్వ 84 S: 85 వి 86 S ది 87 ఆ. వడుగు ద్విజుల కెల్లఁ గడుముఖ్య మందురు వడుగుఁ జేసెద మని వదరు చుండ్రు కడుగుఁ ద్రావి కాకి కట్టుకజ్జన్నట్లు, విశ్వ. ఆ. వంతు లింగమునను వరుసబూడి దెఁ బూసె అంతరంగ మెఱుఁగ సంత్యజా సంత బసివి కొడుకు జగము . మగా, విశ్వ' 6. విన్న సుద్ధ కొంత వినని సుద్దులు కొని వింతసుద్దు లెన్నొ విన్యగం (ప్ప దాను గన్న యట్టె రాంభిక , ఉప్పుడు, విశ్వ . ఆ. విప్రవరుల మనుచు వేదంబు చనువక ప్రాకృతులను జూచి పరిహసించు ధరణిసురులక న్న దాసరిమత మెచ్చు, విశ్వ. ఆ. పొడుగుగల్గుజడలు పులి లు చూతియు కక్ష పాలలు పదిలక్ష లైన మోత చేటె కాని మోక్షంబు లేదయా, వి. వి ఆ. వెఱ్ఱబట్టు వాసి వినయము లధిక ముల్ చెడ్డముండముసుగు చెలఁగుచుండు చెడి కొడుకు మిగుల జేయునాచారంబు, వి. 88 89 90 ·29 @ 91 S. 93 క పద్ధతి ఆ. వేన వేలు చేరి వెట్టికుక్కలవ లె అర్తహీన వేద మఱచుచుంద్రు కంఠశోషకంటే కలి గెడి ఫల మేమి? విశ ఆ. వైశ్యుల మనియెడి వార్తమాత్రమె కాని దొంగ లింతకంటె దొరక బోరు నేలమీఁద వీరి నేర్పుల నేమందు! విశ్వ. ఆ. శీలమనుచు నరుడు సిగ్గింతయును లేక పరులసొమ్ము లెల్ల పరిహరించి వేష భా "షవలన మోసంబుఁ జేయును, విశ్వ ఆ. సకలతీర్థములను సకల యజ్ఞంబుల తలలఁ గొరుగకున్న ఫలము గల దె మంత్రజలముక ం ) మంగ లిజల మెచ్చు, విశ్వ. 94 ఆ. సతులు జపతపములు సల్పఁగ సాగిన బురుషు లేల నికను బుడమిలోన పాప మెంచవద్దు పట్టి శిక్ష పుఁడీ, విశ్వ, ఆ. సంధ్య వారఁగ నేమి జపము సేయఁగ నేమి వేద శాస్త్రములను వెలయ నేమి పరము గననివాఁడు బాపఁడు గాఁడురా, వి. 93 P 95 96 ఆ. సోమయాజి ననుచు సొంపైన శాలువల్ మకరకుండలములు మనసు దీర్య దా ధరించు మనకుఁ దా నేమి లాభించు? వి. 97

·30
కేమన పద్యములు
98
ఆ. హీనజాతివాని కెచ్చువైష్ణవ మిచ్చి
ద్విజుల కన్న దొడ్డ తీరటంద్రు
కట్లకడవ గడిగి గంగ నించిన రీతి, విశ్వ.
క • హృదయము పదిలం బైనను
గుదికొను సన్యాసమునకుఁ గొమ్ములు గలవా
యి దె యెఱుగరు చదువరు లట
మది ముక్తికి నాస్పదంబు మహిలో వేమా.
99

·వి ద్వ త్పద్ధతి
1
2
3
ఆ. అంది యందనట్టి యచలస్వరూపంబు
పొందుపడగ బూని పొదలు వ్యాడు
చెంది మిన్నకుండుఁ జిన్మయాకారుఁడు, విశ .
ఆ, అన్నమునకు నంట దయిన నాత్మకు నంటు
ఆత్మను బెన(గొన్న యన్న మంటు
ఆత్మశుద్ధి యన్న మన్న శుద్ధియు నాత్మ, విశ్వ.
ఆ. అరయ మూలమందు నరంబునందును
నర్థంబున
నిర్మలాత్మునందు నియతునందు
బయలునందు శ్రుతుల భానంబు నొక్కటి
వెలయు శివునిఁ జూచు వేడ్క- వేమ.
ఆ. అష్టతనువులకును నాదిమ మైనట్టి
యాదిశ కి గూడి యభవుఁ డగును
భయము లేక యుండు బ్రహ్మజ్ఞుఁడగు యోగి, వి. 4
తే, ఆత
ఆత్మతనలోన గమకించి యనుదినంబు
నిర్గుణాత్మార్చన ముం నిత్యా
ప్రత్యగాత్మను లో నెంచి ప్రబలు యోగి
సచ్చిదానందపద మందు సతతము వేమ.
ఆ. ఆత్మలోని సొమ్ము నంజనమునఁ జూచి
యంటి తిరుగునట్టి యతఁడు యోగి
పుంజు గూటనుండి ప్రొద్దెబింగియె కూయు, వి.
మమర
10
6

·32 నే మన ప పద్య ము లు ఆ. ఆర్యు లైనఘనులు కార్యహీనులు గారు శౌర్యధైర్యములను సంతరించి పూర్ణ భావ మమరఁ బొందుచు నుందురు, వి. ఆ. ఇంటిలోని జ్యోతి యెంతయు వెలుగఁగాఁ బొరుగువారి యగ్గి కరుగ దెపుడు తాను దైవమాయి దైవముఁ గొలుచునా, వి. ఆ. ఇసుక బొగు రాయి యినుమును స్వరంబు కసవుపోచన లెను గనుచునుండి aa పరమపదము గాంచు పరిణామమందున, వి. 9 11 ఆ. ఈది దాఁటఁ/ లఁడు నేనాగరంబైన సాధువృత్తితోడ సమయమందు పాదుకొనుచు మనసు పరిపూర్ణ మొందును, వి. 10 ఆ. ఈశ ఈశ్వరునిఁ దలంప నేడు పాళ్ళుగఁ జేసి తనదు మూర్తి నెల్ల ధార (బోసి నిత్యకర్మములను నిలుచు రా నెఱయోగి, వి ఆ. ఉత్తమశివ యోగి యూహించి మది మించి తమమునఁ బోరి సరకుగొనఁడు పొత్తుమఱచియుండు పూర్ణ భావంబున. వి, తే, ఉదర పోషణ కొజు కన్న నుబ్బ రాదు మదిని లోగుట్టు విడక యే మర మర్మమూను సదయహృదయుండు శివ యోగి శాశ శాశ్వతుండు ఉపము సాధించి మిం చెడు నుర్వివేమ. 23 18 13

·33
ల
విద్వత్పద్ధతి
ఆ. ఉద్దరింపఁ గలుగు నుత్తముండు కులంబు
(మధ్యముండు దానిమాట గనఁడు
అధముఁ డై న వాఁ డడంగించునొక్కట, విశ్వ. 14
ఆ. ఉప్పుఁ గప్పురంబు నొక్క పోలిక నుండు
చూడఁజూడ రుచుల జాడ వేఱు
పురుషులందు పుణ్యపురుషులు వేజయా, వి. 15
ఆ. ఊగియూగి లాగి యున్నది గనఁగోరు
సాగ లాగి పటు సాక్షి గాను
యోగ మమర ముక్తినొందును ప్రాథుఁడు, విశ్వ 16
ఆ. ఊరు విడువకుండు నుత్తమశివ యోగి
పోరి చూచు మదిని బూర్ణ సుఖము
దారిలోని నక్క తల పెట్టఁ బోవు నే, విశ
విశ్వం
ఆ. ఎండయనక తిరుగు నిర వెఱింగిన యోగి
సీడ నున్న దానిజూడవ లెనె
ఎండనీడ లు న్నె యెఱుక కుఁ జూడఁడు, విళ 18
ఆ. ఎందు నెఱుక వాని కిహపరములు లేవు
ప్రాణహాని లేదు ప్రళయమునను
బ్రళయ కాలమైనఁ బరమాత్మ' గలియును, విశ్వ' 1
19
ఆ. ఏమహాత్మునందు నిజ్జగములు పుట్టు
నామహాత్ముభజన యనువు మోజు
నియమనిష్ఠ నెఱపి నెమ్మది గనవలె, విశ్వ.
17
S
20
3

·వేమన పద్యములు వాడు 22 ఆ. ఒదిగి యొదిగి గురువు నొప్పుగా నొప్పించి మదిని నిల్పి జాతిమమత విడిచి కదియుచుండు నతఁడు కలకాల మొక రీతి, విశ్వ. 21 తే. ఔచితిం గన్న వాఁ డెపు డర్ఘ డర మైన గౌర వమ్మును పదవిని గనుచు నుండు సర్వజనులును బూజింప సంతసమును దండి దౌకీ ర్తినార్జించుచుండు వేమ. తే. కడఁగి సంకల్పముల నెల్ల కట్టి పెట్టి చిత్తమున నేమి తలఁపక చిత్రరూపు కై వడిని నుండు నాతడు ఘనుఁడు దలఁప, విశ్వ. 28 ఆ కనఁగ సొమ్ము లెన్నొ ! కనకం బదొక్క బ పసులవ న్నె లెన్నొ ! పా లొక టియె పుష్పజాతు లెన్నొ! పూజయొక్క టెసుమి, వి. 24 ఆ. కప్పురంపు మనసు గాంక్షించు యోగికి జ్ఞానదీపశిఖయుఁ దా నటించుఁ గానవచ్చు నాత్మకమమాణ మైయుండు, విశ విశ్వం ఆ. కల్లగురఁడు గట్టు కర్మచ గట్టు కర్మచయంబులు మధ్యగురుఁడు గట్టు మంత్ర చయము ఉత్తముఁడు గట్టు యోగ సామ్రాజ్యంబు, విశ్వ. 26 ఆ. కలుషమానసులకు గాన్పింపఁ గా రాదు అడుసులోన భానుఁ డడంగినట్లు తేటనీరు పుణ్య దేహ మట్లుండు రా, విశ్వ. 25 27 ·విద్వత్పద్ధతి 35 విశ్వ ఆ. కస్తురి యటుచూడఁ గాంతి నల్లగ నుండు పరిమళించు దాని పరిమళంబు గురువులైన వారిగుణము లీలాగురా, విశ 28 ఆ కాకిగూటిలోన కోకిల మనినట్లు భ్రమర మగుచుఁ బురువు బ్రతికినట్లు గురువులౌదు రిలను గుణు లిట్లు వర్తింత్రు, వి. 29 ఆ. కుండ కుంభ మన్న గొండ పర్వత మన్న నుప్పు లవణ మన్న నొకటి గా దె భాష లిఫ్లె వేరు పరతత్త్వ మొక్క టే, మొక్క టే, విశ్వం 30 ఆ. గాలి లేనిదీపకళిక చందంబున నలలు సుళ్లు లేనిజలధిరీతి నిశ్చలాత్మ యెన్న నిర్వికారంబున నుండె నేని పండితుండు వేమ, 31 చిత్తశుద్ధి గలిగి చేసిన పుణ్యంబు కొంచె మెన నదియుఁ గొదవ కాదు విత్తనంబు మజ్జివృక్షంబునకు నెంత? విశ విశ్వ ఆ. చినుఁగు బట్టకాదు చీనాంబరము గాని ముటికి యొడలు కాదు ము కి గాని పరమయోగి మహిమ పరికింప రిట్టులు, విశ్వ' 38 ఆ. చెఱుకుతోఁటలోనఁ జెత్తకుప్పుండిన గొంచెమైన దానిగుణము చెడదు యెఱుక గలుగు చోట నెడేవాడడున్నట్లు, విశ్వ. 24 ఆ. చి 32 ·36 మన పద్యములు 37 ఆ. చదువరిమతికన్న సాధకుమతి మేలు వేదములను లేదు వాదములను ఒడలు శుద్ధిఁ జేసి యొడయునిఁ జూ చెడు, విశ్వ. 86 • చూపుల చూపై తోఁ చెడి రూపములకు రూప మదియె రూపము గా కే దాపై లోపల వెలుపలఁ గాపగు పరిపూర్ణ మూర్తిక నవ లె సుమతీ. 36 ఆ. జాతి నీతి వేజు జన్మం బదొక్కటి అరయదిండు వేమొ యనుగాక దర్శనములు వేట) దైవ మౌనొక్కటి, విశ విశ్వ ఆ. జీవ భేద మెగి చెడిపోనివారలు బ్రహ్మభావ మొంది పరగుచుంద్రు నీరుముత్యమై త్వమై నీరుగా మారునా, విశ్వ 38 ఆ. జీవియందు అమలు చేరియుండుట క జీవ భమలయం దే జిక్క ఉప్పును జీవి జీవియైన జిన్ జన్మాత్రమగుబయల్ , విశ్వ B9 ఆ. తత్త్వవాదు లుంద్రు ధర నెంద రైనను తత్వ వేదిఁ జూడ ధరణి లేఁడు గలిగే నేని వాఁడు కానంగఁబడడయా, విశ్వ. 40 అ, తనువులోన వెదకి దైవంబు మొనఁ జేసి ముందు కర్మములను మూలఁ ద్రోసి మనసు నిజముఁ జేసి మమతలన్ని యుగోయు, వి. 41 త

·విద్వత్పద్ధతి
37
43
4
లు
ఆ' తనువులోని యాత్మత త్వ మెరుంగక
వేతే కలఁ డటంచు వేగుక ఁ డెపుడు
భానుఁ డుండ ది వ్వె పట్టుచు
చు వెదకునా? విశ్వ' 42
ఆ. తన్నె ఱుఁగనివాడు తానె తానై యుండు,
వన్నె జిఁగిన వాఁడుఁ దానె తాను
చనువు లేనివాఁడు తానె తానౌ సుమ్మి, విశ
ఆ. తప్పు నొప్పు దెలిసి దైవసంకీర్తనల్
సేయువారు హరికి సేవ కాళి
నీ Javఁగక వారి నిందింపఁబోవరు, విశ్వ.
ఆ. తరువఁ దరువఁ బుటు దరువునం దనలంబు
దరువ్య దరువఁ బుట్టు దధిఘృతంబు
తలపఁ దలపఁ బుట్టు తనువున , ద త్త్వంబువిశ్వ. 45
ఆ. తాను నే నని యెడు తత్వ భేదంబును
మాని యలవివేక మహిమఁ దనరి
యూజకుండు జ్ఞానియు త్త మో త్తముఁడగు, వి.
46
ఆ. తిట్టికొట్టి రేని తిరిగి మాటాడక
యటునిటుఁ జూచి యదరిపడక
47
తన్ను' గానియట్లు శ త్వజ్ఞుఁడుండును, విశ్వ.
ఆ. వెట్టివాని మిగుల విసిగింపఁగా రాదు
వెజివానిమాట వినఁగరాదు
వెట్టికుక్క' బట్టి 'వేటాడ గా రాదు, విశ్వ. 48
లు

·38 వేమన ప పద్యమ ము లు 49 50 51 ఎ** ఆ. దేవపూజ సేయ దివ్యభోగము గల్గు తత్త్వ మెఱుఁగఁగలడు దైవసముఁడు యేమి లేనినరుని కేగతి లేదురా, విశ్వ. ఆ. దేహ గుణము లెల్ల (దెలిసిన శివ యోగి మోహమందు దవిలి మోసపోఁడు ఇంద్రజాలకుం డ టందును జిక్కఁడు, వి. ఆ. ధ్యానివ లెనె యుండు మౌనివ లెనే యుండు భోగివలెనె యుండు రోగివ లెనె సకలమును దెలిసి సరంజు( డె యుండు, వి. డై వి ఆ. నందుఁ డగుచు జాని యిందు నం దనకుండు ఆ * నన్ని తావులందు హరునివ లెనె తెలియు వారి కెల్ల దేవుఁ డై కాన్పించు, వి. ఆ. పగలు రేయి మఱచి భావంబు మఱచియు తాను నే ననియెడి తలపు మజచి యుండువాని నెంచ యు తమ యోగిరా, వి. ఆ. పట్టు పట్టబోఁడు పట్టనివిడఁబోఁడు నెట్టిగుణవికార నిహతి నడఁచి మిట్టిపడక లోన మిన్నందు విజ్ఞుడు, వి. క. పరగినగాలి నభంబున నెఱయంగా భూమియందు వీరుండిగ దా దరిదాపుల వేతొక్కటి యిరవుకొనుం దేజ మిటె యెల్లెడ వేమా! 52 53 54 * 56 ·విద్వత్పద్దతి 39 57 깍 ఆ పరుస మినుముసో బంగారమైనట్లు కప్పురంబు జ్యోతి గలసినట్లు పుష్పమందు దావి పొసగినట్లగు ముక్తి, వి. 56 ఆ. పాలలోనఁ బులుసు లీలతో, గలిసిన విటీసి తునుకలగును విరివిగాను తెలియుమనములోన దివ్యత త్త్వము తేట, వి' ఆ. పికము వనములోన పెల్లుగాఁ బలికిన భంగి ప్రాజ్ఞ జనులపలుకు లుండు కాకి కూత బోలు కర కర్మబంధులకూత, వి. 58 ఆ' పుడమి దిరిగి బడయు పుణ్యంబు లెల్ల ను గలుగు సాధుజనుల గన్నయపు డె నడిని నీరు నదిని గడుఁ దేటయై యుండు, న. 59 ఆ. పెరు నిడిన వాని ఫల మ దే సఫలంబు పెరు నిడని వాడు ఫలము గనునె పై రునిడిన వాడు బహు సౌఖ్యవంతు డా. వి. 60 ఆ • ప్రజ లెఱుంగ బ్రతుకు పట్టభద్రుఁడు గాఁడు పైఁ గిరీట ముండు బ్రహ్మ గాఁడు నోగుఁ దెలిసి పలుకు యోగీశ్వరుడువాఁడు, 61 ఆ. పృథివిమీద బుట్టి ఏదులఁ గ హంసల విహరణం బెఱింగి విడువక మదిఁ దిరగ నేర్చియుండు ధీమంతుఁ డెప్పుడు, వి. 63 వి.

·వేమన పద్యములు 63 . 64 లు 65 ఆ. బంటువ లెనె లేనఁ బండితంమన్యుఁడు సాధుపండితుండు శాంతుఁ డగును కుక్క గూయ నేమి గుఱ్ఱమునకు లెక్క, వి. ఆ. బహుళ కావ్యములను బడికింపగా నచ్చు బహుళ శబ్దచయము పలుక వచ్చు సహన మొక్క టబ్బ చాలకష్టంబు రా? వి. ఆ. బాపలన్న దొడ్డపరువునఁ జూడరు కానిపనులు సేయ గడిలుకొనరు కులము లెక్క యేమి గుణ మే ప్రధానంబు, వి. బ్రాహ్మణులకు సకల భాగ్యంబు లీవచ్చు గౌరవింపవచ్చు కలయవచ్చు జ్ఞాన మొసఁగి జనులఁ గడ తేర్చునటు లైన, 3 న, వి. 4. భువి నరకులమునఁ బుట్టియు భువినర కులములను బెరిగి భువినరి కులముక్ నవిరళముగ 'ఛీఛీ” యని శివకులమునఁ దిరుగునతఁడె సిద్దుఁడు వేమా, ఆ. మఠములోన నున్న మతము లన్ని యుఁగోసి ఘటములోన నున్న ఘనునిఁ దెలిసి ఘనత నిల్పుచుండు ఘనత త్వయోగియా, వి. ఆ. మననవృత్తిలోని మహిమ నెఱుంగుచు మనసునం దె పూజమహిమ గనుచు మానకుండువాఁడె మర డగు యోగి, వి. 66 * 67 68 69 శ్రీజు ·విద్వత్పద్ధతి 70 ఆ. మనసు గు ప్రపఱచి మాన్యుఁ డై విబుధుఁడు లేబీచు పలుక కుంట ధర్మమండ్రు తఱచుమాట చేత ద త్వంబు? జెడిపోవు, వి. ఆ. మనసునిల్పినట్టి మాన్యులౌ విబుధు లె గరిమ మోక్ష పథముఁ గన్న వారు చెట్టుఁ బెట్టి ఫలముఁ జేకొనకుందురా? విశ విశ్వ ఆ. మరణకాలమందు మది విల్పు సుద్దాని పరముఁ బ్రతిభ చేతఁ బట్టు విడక వెనుక.ఁ గోర్కెలకును విలపించునజ్ఞాని, విశ 71 * ల 72 * మర్మంబుఁ గన లేఁడు 73 74 ఆ. మర్మవిదుఁడు గాని మర కర్మజీవిగాని కాన లేఁడు నీరుబొరక లో(తునిజములు తెలియునా? వి. ఆ. మాటలాడవ చ్చు మనసు దెల్పఁగ లేఁడు తెలుపవచ్చుఁ దన్నుఁ దెలియ లేఁడు సురియఁ బట్టవచ్చు శూరుఁడు గా లేఁడు, వి. ఆ. మాలకన్నియలకు మంచిరూపం బున్న ముటైనే శంకు పట్టి నాఁడు కానిపనులు సేయ ఘను లాసపడుదురా? వి. ఆ. ముక్తిఁ గాన లేని మూర్ఖ జనుల కెల్ల బట్టబయలు చేసి పరమ పదము దారిఁజూపు బుధుఁడు దైవంబుగాఁడొకో, వి. 75 76 ·వె మ న పద్యములు m -ఎ ఆ. మున్ను నిన్ను గన్న ముఖ్యు లెవ్వరొ వారి సన్నుతించి పిదప సంతతమును జ్ఞాన దాతఁగొల్వు ఘనత చే విబుధుని, విశ్వ. 17 8. మెలఁగి జానమయుఁడు. మతిమీఱుచుండఁడు ఉనికి విడఁడు తాను నుపమునొందు తనువు మఱచి మించి త త్వజ్ఞుఁ డుండును, వి. 78 1. మొదటను మతము వదలక తుద నెవ్వరిమతము నైన దూషింపక తా బదిలుఁడయి కోర్కెఁ గోరక ముదమున చరియించు బుధుఁ డెముఖ్యుడు " వేమా, 79 తే. యాత్రలందలి ఫల మొంది యాగములను సూత్రసమముగఁ జేసియు సూక్నమొంది పరమ హంసను గీలించి ప్రబలుచుండు పరము గోరెడు | పాజుఁ డిదరను వేమ. 80 ప్రాజ్ఞ ఆ. రాజవరుల కెపుడు రణరంగములచింత పరమమునుల కెల్లఁ బరము చింత అల్పనరుల కెల్ల నతివలపై చింత, విశ 81 ఆ. లోను బదిలపఱచి లోని వికారముల్ తలఁచి మెట్టువారు తెలియువారు ఆకసమున వేడ్క నరయంగ నుందురు, వి. ఆ. వలయు నన్న రాదు వద్దన్న బో దది తాను జేసియున్న ధర్మ మనుచు ఉల్ల మందుఁ దలఁపఁ డు తమవిబుధుఁడు, వి. * 9 విశ్వ 82 ర ·43. . * 85 విద్వత్పద్ధతి ఆ. వాద మాడఁ డెపుడు వరుస నెవ్వరితోడ జేర రాఁడు తాను జేటుఁ దేడు నియగుచు బుధుఁడు ఘనతనొందఁగఁజూచు, 84 'ఆ. వాయందుఁ బుట్టి వశముగా రావచ్చు పూర్ణ దృష్టియందుఁ బూనవచ్చు పూని యెఱుక గలిగి బుధుఁడుగాగా లేఁడు, వి. ఆ. విద్య లేని వాఁడు విద్వాంసులకడ నుండఁగానె పండితుండు గాఁడు కొలని హంసలకడ కొక్కెర లున్నట్లు, విశ్వ, 86 ఆ. విద్య లేక యున్న విత్తము లేకున్న మూడుఁడైనఁ దుదకు మూఁగయైన నిష్ట బంధుఁడైన గష్ట మే గలుగును, విశ్వ. తే. వినతి సేయును సద్గురు వేఁడుచుండు మును భ్రమర కీటక మర కీటక న్యాయమున నుండు వాని నెన్నంగఁదర మె యీవసుధలోన సాధుసన్మార్గ మ దె యగు జగతి వేమ. ఆ. విప్రవరులయందు విబుధులయందును నీతి నుంచువాఁ డె నిర్మలుండు 'భ క్తిగలుగువాఁ డె పరమార్థపరుఁడయా, వి. ఆ. విశ్వ మనఁగ నేమొ వివరించి చూచును విశ్వ మైదువిధులు వెలయఁ గనును విశ్వము మదిలోన వెదకును విబుధుఁడు, వి. 87 88 89 90 ·వేమన పద్య ము లు హ్రస్వ మమరఁగ బు 91 93 విశ్వ 93 S తే. విశ్వరూపము మదిలోన వెలయఁ జూచి మమరఁగ బుద్దిని నందిపట్టి స్వస్వరూపము గనుచుండు సజ్జనుండు, విశ్వ. ఆ. వీరుఁ డె న రాదు విబుధులగుణములు చదువులంద - దు సటల రాదు జన్మపాకమున నె సఫలమౌ నరులగ . వివ విశ్వ. ఆ. వెదకి కౌన లేరు వేదాంత వేగ్యుండు ను త్తముం డె కాంచు నుర్విమ్మిద కలిగెనే నతనిని గానంగ లేరయా, విశ 4. వేడుక మదిలోఁ జూడక తోడగు నా యెఱుక మీజ తొక్కుడుపడకా జడను మఱచినవాఁడే వేడుక ఁ బరత త్త్వమంది వెలయును నేమా! ఆ. వ్యాధి కలిగెనేని వైద్యుని చేతను మందు దినక కాని మాన దెందుఁ జెంత దీప మిడక చీక టి వాయునా? విశ్వ. ఆ. స్వానుభూతియందు శాస్త్ర వాసనలందు సంశయంబు లేని సాధనమున చెలఁగు దీప మట్టు చిత్స్వరూపమునంటు వి. . 94 95 96

·అర్థ పద్ధతి
--
ఆ. అధముఁ డై నమనుజుఁ డర్థ వంతుం డైన
నతనిమాట నడచు నవనిలోన
1
3
గజపతింట నున్న గవ్వలు చెల్ల వా! విశ్వ.
ఆ. అధిక భుక్తి చేత మొదటసొమ్ముకు హాని
కుదువ సొమ్ముకన్నఁ గొంతహాని
మొదటి పక్షమునను మూలక ర్తకు హాని, విశ్వ. 2
ఆ. అప్పు లేనివాఁడె యధిక సంపన్నుండు
తప్పు లేని వారు ధరను లేరు
గొప్ప లేని బుద్ధి కొంచెమై పోవురా, విశ్వ
ఆ. అరయఁ దఱుచు కల్ల లా డెడు వారింట
వెడల కేల లక్ష్మి విశ్రమించు
నీర మోటికుండ నిలువనిచందాన , విశ్వ.
ఆ. అర్థ వంతు సొమ్ము నాసింతు రద్దు లె
సొమ్ము వ్యర్థమగును
వ్యర్ధ మైన సొమ్ము వ్యర్థులఁ జేరు రా, విశ
ఆ. ఆఁడువారిగన్న నర్థంబుఁ బొడగన్న
సార మైన రుచుల చవులఁ గన్న
అయ్యగారికైన నాశలు గలుగ వా?
విశ్వ.
4
యరి కీయ

·46 వేమ న ప న పద్య 7 8 9 ఆ. ఆపదందుఁ జూడు మారయ బంధుల భయము వేళఁ జూడు బంటుగుణము పేదవడ్డ వెనుక ఁ బెండ్ల ముమతిఁ జూడు, విశ్వ. ఆ. ఆశ చేత ధనము నారింపఁగా నేల మట్టి క్రిందఁ బెట్టి మఱువ నేల ధనము పోవు వెనుక ధర్మం బ దేల డా? విశ ఆ. ఇంటిలోనిధనము నీది నాది యనుచు మంటిలోన దాఁచు ముకుజీవి కొంచుబోఁడు వెంట గుల్ల కాసును కాదు, విశ విశ్వ. ఆ. ఇరుగుపొరుగువారి కెనయుసంపదఁ జూచి తమకు లేదటన్న ధర్మ మేమి ధర్మమన్నఁ దొల్లి తన్నుక చచ్చి?. విశ్వ ఆ. ఇహమునందు చాల నిడుమలు పడినను బడుగు పొందగలఁ డె పరమపదవి పేద క నువుపడు నే పృథివి పై భాగ్యంబు, విశ్వ. 11 ఆ. ఇహమున సుఖయింప హేమ కారక విద్య పరమున సుఖియింప బ్రహ్మవిద్య కడమవిద్య లెల్ల గల్ల మూడులకు , వి. ఆ. ఇహమునందు సుఖము లింపార లేదట సరమువందు సుఖముఁ బడయు ఓటు ధనము లేక సుఖము తన కెట్లు కలుగురా? వి. 13 క 10 12 ·ర పద్ధ 90 ప 47 ఆ. ఈత కన్న లోతు నెంచంగఁ బని లేదు చావు కన్న గీడు జగతి లేదు గోచిఁపాఁతకంటె గొంచెం బిఁకను లేదు, విశ్వ.14 ఆ. ఉచిత వంతుఁ డై న నుద్యోగ పరుఁ డైన సంపదమరియున్న సమయమున నె పరుల కుపక రించి పాలింపఁ గల్గును, వి. ఆ. ఉన్న యంత మనుజుఁ డుప కారి గా లేక కన్ను గానఁడంచు ఘనుఁడు నల్కు . దీనుఁ రగుదురు? వి. 15 నతనకు దిక్కెవ్వ 16 17 లు 18 ఆ. ఉప్పు లేనికూర యొప్పదొ రుచులకు పప్పు లేనితిండి ఫలము లేదు అప్పు లేనివాఁడె యధిక సంపన్నుఁడు, వి. ఆ. ఉర్వివారి కెల్ల నొక్కకంచముఁ బెట్టి పొతుం గుడిపి కులము పొలయ్య జేసి తలను చేయి పెట్టి తగ నమ్మ' జెప్పగో! వి. ఆ. ఋణ మొసంగునాతం డిన్యుడగు దొలుదొ దొత్త నదియు మరల నడుగ యముఁడుగ నగు అప్పుఁ జేసి తీర్ప నజియని వారికి, విశ విశ్వ ఆ. ఎంత భూమి దిరిగి యేపాటు పడుచున్న నంటక ప్రాప్తి వెంటఁ దిరుగు భూమి క్రొత్తదైన భోక్తలు తొ త్తలా? వి. S. 19 20 ·. 48 వేమన పద్యములు 21 22 23 ఆ. ఎద్దు ద్దువాని కేల శాస్త్రంబులు ముద్దునాతి కేల ముసలిమగఁడు చద్దిమిగులనిల్లు సంసార మేలరా? వి. క. ఎన్నాళ్ళిల దా నుండును ఎన్నాళ్ళిలఁ దాను నేర్చు నెన్ని ఁట వెలయుః గొన్నాళ్ళకుఁ దాఁ జనినను మన్నె గద విద్య లెల్ల మహిలో వేమా! ! ఆ. ఓజమాలునగును ఓడిమాడల చేటు పాటు లేనిమగఁడు కూటి చేటు పనికిమాలు దాసి బత్తెంబు చేటురా, వి. ఆ. కట్టె పేరు లోలిగట్టి చెప్పఁగ రాదు కాన రాక యున్నె కలిమిత నము జంగ మైన వాని జాతి గన్పడదొకో, వి ఆ. కడుపునిండఁ దవుడు గంపలోఁ బెట్టిన జన్ను ‘బట్టనీక తన్ను గేదె వార కాంత లెటు వలతుగో యూజక? వి. ఆ. కనక పర్వతమునఁ గాపురం బుండిన ననము షేశ్వరునకు నాసపోదు కనకకుండలములు కర్ణుని నడుగడా? వి. ఆ. కనక మృగము భువిని కద్దు లే దన లేక తరుణి విడిచిపోడె దాశరథియు దేవ మైన ధనము దలఁచుచుండెను గాదె, వి. విశ్వ 24 25 26 27

·a
BO
ఆ. కనక మున్న వాడు కాముఁడు భీముడు
మిగులఁ దేజమంది. మెలగుచుండు
విత్తహీనుఁడైన వెఱ్ఱులలో నేటు, వి.
ఆ. ఉన్న ఘనతఁబట్టి మన్నింతు రేగాని
పిన్న పెద్దతనము లెన్న (బోరు
వాసు దేవు విడిచి వసు దేవు నెంతురా! విశ్వ. 28
ఆ. కనియుఁ గానకుండుఁ గదలింపఁ డానోరు
వినియు వినక యుండు విస్మయంబు
సంపద గలవాని సన్ని పాతక మిది, విశ్వ.
ఆ. కన్నె మీఁది యాస కనకంబుపై నాస
లేనివాఁడు పుడమి లేనివాఁడు
కలిగెనే నతండు కానంగ రాఁడయా, విశ్వ. 81
అ. కమ్మరీని దుడుకు కార్యవినాశంబు
వడ్ల వాని దుడుకు వాలపిడుగు
కాసెవాని దుడుకు కాకుత్ స్థు బాణంబు, విశ్వ. 82
ఆ. కర్ణుఁడొకఁ డెగాని ఘను లెవ్వరును లేరు
దానసీలుఁ డంచు తలంపఁబడెను
తలఁప ధనము కర్లు దాతఁ జేసెను సుమీ, వి. BB
ఆ. కలిగినమనుజుండు కాముఁడై సోముఁడై
మిగుల తేజమునను మెఱయుచుండు
విత్తహీనుఁడైన ను త్తసన్న్యాసిరా, విశ్వ. 34
క

·వేమన పద్యములు
ఆ. కలిగి ధర్మ మియఁ గాననివారును
కలిగి తినక చాల గ్రాఁగువారు
కలిమి నెచట: జూడఁ గానక చెడుదురు, వి. 35
ఆ. కలిమి యున్న వానిఁ గని పట్టి యిచ్చిన
మనువుపొంగుపాలు మఱగినట్లు
లోన నిగిరి కలిమి లొట్టపో యెడునొకో, విశ్వ. 36
ఆ. కలిమి కలిగియుండి కఠిన భావముఁ జెంది
తెలియ లేరు ప్రజలు తెలివి లేక
కలిమి వెన్నెలగతిఁ గానంగ లేరయా, విశ్వ. 37
ఆ. కలిమి కలిగెనేని గాముఁగాఁ జూతురు
లేమి చేతఁ జిక్క లేమ లధిపు
మదనువంటివాని మాలఁగాఁ జూతురు, విశ్వ. 88
ఆ. కలిమి గలుగ సకలకులముల కెక్కువ
కలిమి భోగ భాగ్యములకు నెలవు
కలిమి లేని వానికుల మేమి కులమయా ! విశ్వ. 89
ఆ. కలిమిఁ జూచి యీయఁ గాయ మిచ్చినయట్లు
సము నకీయ నదియు సరసతనము
పేద కిచ్చుమనువు పెన వేసినట్లు రా, విశ్వ.
ఆ. కలిమినాఁడు మగనిఁ గామించి చూచును
లేమిఁ జిక్కు నాఁడు లేవకుండు
మనినమగనినైన మడియంగఁ జూచును, విశ్వ. 41
వి
40
S

·అర్థ ప OX 51 ఆ. కాంచనంబు పైనఁ గాంతల పై నను బమ్మకైనఁ బుట్టు రిమ్మ తెగులు తోయజాక్షి విడుచు దొర యెవ్వఁడును లేఁడు, వి. 42 ఆ. కాంచనంబుమీఁది కాండ మోహ మటండ్రు విడువ లేరు దాని విబుధులైన కాండ లేనివారు కానఁగా రారయా, వి. 48 A ఆ. కావవలయు ధనముఁ గాంత నెల్లప్పుడు కావ లేనివాఁడు చావవలయు కాపు లేని దాని కాపుర మడుగనా? వి. 15 46 ఆ. కుడువఁ గూడు లేక కూడఁబెట్టఁగ లేక విడువ ముడువ లేక గడన లేక నడువ సాగకున్న నడపీనుఁ గందురు, వి. ఆ. కులము గలుగువారు గోత్రంబు గలవారు విద్య చేత విఱ్ఱవీగువారు పసిఁడి గల్గువాని బానిసకొడుకులు, విశ విశ్వ ఆ. కులము లేనివాఁడు కలిమిచే వెలయును కలిమి లేనివాని కులము దిగును కులముకన్న నెన్నఁ గలిమి ప్రధానంబు, వి. ఆ. కులుకుగుబ్బఁ జూపి గొబ్బున వలపించి చేతి కాసు లెల ఁ జేరఁదీయు నతను చేతికతు లమరంగఁ గాంతలు, వి. 17 18 ·చేమన పద్యములు 49 50 ఆ. కూర లేనితిండి కుక్కతిం డనిపించు మాఱు లేనితిండి మాలతిండి ధార లేనితిండి దయ్యపుతిండిరా, విశ్వ. 6. కూలినాలిఁ జేసి గుల్లాముపని చేసి తెచ్చి పెట్ట నాలు మెచ్చుచుండు లేమిఁ జిక్కు విభుని వేమాజు దిట్టును, విశ్వ. ఆ. గోమటి మదిఁ గోరు జామమే యెల్లెడ వైద్యుఁ డొరుల కెపుడు వ్యాధిఁ గోరు ఊరివాఁడు ధనికుఁ జేరఁగాఁ గోరును, విశ్వ. 1 ఆ. చదువులందుఁ బాడి సౌఖ్యములందును పెదవులందు రాజ్యపదవులందు నాశ లుడిగినట్టి యయ్యలు గలరొడో, విశ విశ్వం ఆ. చమురు గల్గుది వ్వె సంతోషముగ వెల్లు ధనము గలుగువాని తలఁపుఁ జెలఁగు ధనము లేనివాని తలఁపులు తీరునా, విశ్వ. ఆ. చావు నేడో రేపొ జతపడివచ్చును పెక్కునాళ్లు కూడఁ బెట్ట నేల అనుచు నాశ లుడిగినంతటివారేరి? విశ విశ్వం 64 5. జడలు దాల్చు కెల్ల జగము సీ యను చెల్ల నొడలు విఱుచునట్టియోగ మెల్ల ముక్తికాంతఁ బట్టి ముద్దాడుకొఱకు రా? విళ విశ్వం 52 58 55 ·13 3. 50 ఆ. టంక మదుకకున్నఁ బొంకంబు గారాదు స్వర్ణ భూషణంబు జగ మెఱుంగు భటుఁడు వెంట లేక ప్రభుఁడు శోభించునా,వి. 56 ఆ. డిందుపడిన వాని నెందును లెక్కింప రిందు నందుఁ గాన నెట్టు లయిన మందమతివి గాక మహిమతో నుండుము, వి. 57 58 ఆ. డొక్క లెండిపోవు డొక్కు తానయ్యును మమత మానఁగలడె మానవుండు కాన ధనముఁగూర్పఁగడఁగుము జ్ఞాని వై, వి. ఆ. తమకు బంధు వనుచు తానె తోడుక వచ్చి కలిమిఁ గలయఁ జూచి కాంకుపడుచు దక్షిణల నొసంగి తరుణి నీయఁగఁజూచు, వి. 69 60 ఆ. తఱుచు కల్ల లాడు ధరణీశు లిండలో వేళ వేళ లక్ష్మి వెడలిపోవు నోటికుండలోన నుండునా నీరంబు? విశ్వ. ఆ. తరుణి సుతులు ధనము ధాన్యముల్ సంపద లెంతచుట్టుకొనిన నంత చేటు పసిరికాయ పురుగుపద్ధతి గానరో, విశ్వ. ఆ. తలను బాగ పై ని దగుపచ్చడము బొజ్జ చెవులపోగు లరసి చేరు నరి శుద్ధపశువు లనుచు బుద్ధిలో నరయత, విశ్వ, 68 61 . 62 ·54 వేమన పద్యములు 68 ఆ. తల్లి బిడ్డలకును దగవు పుట్టిం చెడు ధనము సుఖముఁ గూర్ప దని వచింత్రు కాని గడన లేక గడచుట యెట్లురా? వి. ఆ. తళుకు బెళుకుఁ జూచి ధరలోని జను లెల్ల కద్దు లే దటండ్రు ఘనతగాను ఇదిగొయది గొయనుచు నిఁక నెక్కడందురు,వి. 64 క 65 66 ఆ. తవిటి కరయఁ బోవఁదండులంబుల గంప శ్వాన మాశ్రయించు సామ్యముగను వైశ్యవరుని సొమ్ము వసుధ నీచుల కబ్బు, వి. ఆ. తాను గుడువ లేఁడు తగ వేది యా పులఁ జేరనీయఁ డట్టి చెనఁటి పశువు చేనిలోన బొమ్మఁ జేసి కట్టినయట్లు, విశ్వ . ఆ. తాము దిరుగుభూమి జామడాంబర మైనఁ బరగు దేశమునకు జరుగవలయుఁ గొల నపిండిపోవఁ గొక్కెరలుండునా? వి. ఆ. తిరి పెగాఁడయినను దిరి పె మెత్తినయట్టి తిరిపెమం దె తాను దిరిపె మిడిన తిరి పెము తిరిపెమున దిగఁబడిపోవురా. వి. ఆ. తీపి కెల్ల ఁ దీపి తెలియంగఁ బ్రాణంబు ప్రాణవితతికన్నఁ బసిఁడి తీపి పసిఁడికంటె మిగులఁ బడఁతిమాటలు తీపి, వి. 67 68 H 69 ·ఆర సదతి 55 70 అర్థ పద్ధ ఆ. తెవులుబడ్డ వాఁడు దేవ తాభ క్తుండు ఈటె లేనివాఁడు పోటుబంటు కాసు లేనివాఁడు కడు బ్రహ్మచారియా, వి. ఆ. తోటకూర కై న దొగలి కై నను తవిటికుడుము కైనఁ దవిటి? నఁ గావ్యములను జెప్పు ఘను లెల్ల ధనపరల్ , వి. 71 ఆ. దశగలారి నెల్ల తమబంధువు లటండ్రు దశయు లేమి నెంత్రు తక్కువగను దశయనంగను ధనదశ యొప్పు నొక్కటే, వి. 72 . 73 ఆ. దశయనంగ మెండు ధనముంటయే యండ్రు కూడు నిద్ర లేక కుందు టెకద రాఁగ నుండఁబోవ బాగుగా నేడ్పించు, వి. ఆ. దానములను జేయ ధర చేతులాడక బహుధనంబుఁ గూర్చి పాతి పెట్టి తుదను దండుగనిడి మొదలు చెడునరుఁడు, వి. లు 74 75 ఆ. దినము మూఁడుమార్లు తిని నిదురించుచు సొగసుచనుల వారి సొంపుతోడఁ జేరుచుండి ధనముఁ జెడుపకు మెప్పుడు, వి. తే. దేశ దేశమ్ముఁ దిరుగుట తిండికొజు కె పూని వేషము వేయుట పొట్టకొజు ? మనసునందునే గుఱిఁగాంచి మమతవిడరు, వి. 76

·56
3 మ న పద్యములు
77
ఆ. దేశ వేషములను తేట సేయఁగ దేవుఁ
డాత్మలోన నుండు నణఁగి పెనఁగి
వేస మరసి చూడ గ్రాసంబు కొఱకయా, వి.
ఆ. దోసకారియైన దూపరివాఁడై న
బగతుఁడైన వేద బాహ్యుఁడైన
ధనికు నెల్ల వారు తనియిం పుచుందురు, విశ్వ. 78
ఆ. ద్రోహబుద్ధినైన దొంగఱికమునైన
సటల నైన సాహసముల నై న
సంపదధికువలన సాధింపఁదగు టొప్పు, విశ్వ. 79
ఆ. ధనము లేక యున్న ధైర్యంబు చిక్కదు
ధైర్య మొదవ దేని ధన మొదవదు
ధనము ధైర్య మరయఁ దగుభూమి నరులకు, వి. 80
ఆ. ధనము లేమి గుణము తక్కువపడవచ్చు
ధనము లేమి కీర్తి తలఁగిపోవు
ధనము లేమి శుచిని తగిఁ బుట్టనీయదు, వి.
81
ఆ. ధనము లేని పేద తండ్రిగర్భంబున
భాగ్యపురుషుఁ డొకఁడు పరఁగఁబుట్టి
బహుళధనముఁగూర్చుభద్రంబులొనఁగూర్చు,వి. 82
ఆ. ధనము లేమి యనుట దావానలంబగు
తన్నుఁ జెఱుచు వాటి దాపుఁ జెఱుచు
ధనము లేమి మదిని తలఁపఁగా పాపంబు, వి.

·పదతి 67 విశ్వ 84 85. 86 3. ధనము లేమి సుతులు తప్పుల నిడుదుడు ధనము లేమి పత్నిఁ దాఁ రాదు ధనము లే మెవరికి తాళిక నీయదు, విశ 6. ధనమా మూలము జగముకు ధనమౌ మూలంబు సకలధర్మంబునకు గుణములు మూలము సిరులకు మనమౌ మూలంబు ము కిమహిమకు వేమా! ఆ. నక్కవినయములను నయగారములఁ బల్కి కడకు ధనముఁ గూర్పఁ గడఁగుచుంద్రు కుక్కబోనువాతఁ గూడు చల్లి నరీతి, విశ్వ. ఆ. నారాయ ణనవచ్చు నమశివ యనవచ్చు మేలువారిఁజూచి మెచ్చవచ్చు కొంగు కాసు విడిచి గొబ్బుతో నీరాదు, విశ్వ. ఆ. పరఁగ లేమి చేత బంధువు ల్పగ వారు పరఁగ లేమిచేతఁ బరము తప్పు పరఁగ లేమి చేతఁ బరపతియును దప్పు, విశ్వ' ఆ. పొగ పచ్చడంబు పైకిఁ గూసంబును పోగు లుంగరములు బొజ్జకడుపుఁ గలిగినట్టివానిఁ గందురు చుట్టాలు, విశ్వ. ఆ. పాపపుణ్యములను పసిగా పెఱుంగునా ధరను బరమయోగి యెఱుఁగుఁగాక పసిఁడిపొందిక గని బాగుగాఁ గూర్పుము, వి. 87 89 90

·58
వేమన పద్యములు
ఆ. పాలసాగరమునఁ బవ్వళించిన హరి
గొల్లపల్లెపాలు గోర నేల
నెదుటి వారి ద్రవ్య మెల్ల వారికి, దీపి, విశ్వ.
91
ఆ. పుత్తడిగలవాని పుండు బాధయుఁ గూడ
వసుధలోనఁ జాలవారకెక్కు
పేదవానియింట పెండ్రైన నెఱుఁగ. వి.
92
ఆ. పూర్వజన్మమందు పుణ్యంబు సేయని
పాపి తా ధనంబుఁ బడయ లేఁడు
విత్త మఱచి గోయ వెదకిన చందంబు, వి.
93
ఆ. వూసపోగుఁ బసిడి పుట్టంబు విద్యయుఁ
గాయ పుష్టి చాలఁగలిగెనేని
కానికులజు నైన ఘనుఁ డని రమ్మంద్రు. వి.
94
ఆ. పేదవాని బాధ పెనుభూత మైయుం
యుండు
జాడ లేదు బాధఁ జూడ వశమె
కలుగువాని బాధ కనులఁ జూడఁగ లేమి
కేమి చేయవచ్చు నింక వేమ!
95
ఆ. ప్రాప్తి గల్గు చోట ఫల మిచ్చు దైవంబు
ప్రాప్తి లేనిచోట ఫలము లేదు
ప్రాప్తి లేక పసిఁడి పరమాత్ముఁ డిచ్చునా? వి. 96

·అరకు
be
59
ఆ. మగని కలిమిబలిమి మగువకును బలంబు
కలిమి లేనిమగ్నడు కాసుఁగాఁడు
పనికి రానిమగని పాటించి చూడరు, వి.
97
ఆ. లేమిగల్గువాఁ డిఁ కేమేమి చేసిన
కలిసిరాదు ఫలము కాసుగూడ
కలిమి గల్గుజోటఁ దులతూగుచుండును, వి.
98
భారతమాతా ప్రెస్ , 89, ఆండర్ సన్ వీధి, మద్రాసు 1,

·No text on this page.

·वेमनपद्य-संस्कृतानुवादः
VEMANAPADYAMULU
IN
SANSKRIT SLOKAS
BY
S. N. SRIRAMA DESIKAN, SIROMANI
WITH A FOREWORD BY
Sri M. ANANTHASAYANAM AYYANGAR
Governor of Bihar
All Rights Reserved]
1962
[R. 175