·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·पेशवे दप्तरांतून निवडलेले कागद
बाजीराव-कौटुंबिक
[किंमत--- १० आणे किंवा १ शिलिंग १ पेन्स
.
गव्हन्मेंट सेंट्रल प्रेस, मुंबई
१९३१

·Governme
not share any responsibility for the
„d 'views expressed by the editor.
com

·BAJIRAO AND HIS FAMILY With the death of Aurangzeb in 1707, the illustrious dvasiy lound: d by Babur began to decline, and upon the political arena of the Indian continent appeared rival clainants who hotly contested the suzerainly of the detunet empire. The Marathas, against whom the old march had carried on a ceas less struggle for nearly a quarter of a century, remained usuluducd to the last, and when hey found the opposition crumbling away, they were not slow to avail themselves of time advantageous position they had won. They crossed the Nerbudda and overran the rich provinces of the empire. In their career oi conquest fortuie favourid them with a leader of rare ability in Bajirao Ballal, alwui whose fainily the papers here presented furnish intersting details. Bajirao, a bluff soldier, interested hissl! but like in down sie aflairs, which were ably managed by his mother Radiate and his young. r brother Chimaji Appa. It was der Radhabais iron discipline that Bajirao and Chimaji were trained to the habits of simplicity, adv.nture and industry to which they owed their success in life. Raudhanai's masturiul pr'rsonality looms large in these libris. Six makes anxious mquiries about her children and their doings: she is abaid her son is no maich for the wily Nizam, and advises Bajirao not to visit him unless accom; nied by the Sumant and Somavansi (Letter No. 7). Chimaji's ill- hrali causi's her ceaseless anxicty, and she repeatedly raquests him to return to l'uona from the unhealthy monsoon climate of Bassein. Ev.rybols in the household holds her in the highest respect and obeys her sinabesi wish. She has only to mention she desires to bathe in the sea on the roavasya elny and Chiraji makes elaborate preparations for fuer journy to Bassein from Poona (Letter No. 19). In 1735 she started on a pilgrimage to Benares which she completed in April 1736. In a letki No. 11) couched in the most affectionate icrms, Chiaji writes." You disir to take little Sadashiv with you on your pilgrimage. No doubt he will recipresents from Sawai Jaysing and other princes. But why should we think about these princely gifts when we have everything one can wish for? Morcover he is so young, he will br a perfect nuisance to you on your journey! Morber dear, when I last parted from you I should have walked by:le side of your palangnin on foot ; but to my regat, in der hurry of the moment the idea escaped me altogether. On account of ihis lap. I am quite upset, and I shall not feel at rest unless you assur. m: that yoll have looked rudeness". Another letter inforios us that the Maharaja of Udaipur gave the venerable lady a rousing reception when she reached his capital. Pilgrimages to Pandharpur, Mahabaleshwar and other sacred places in Maharashtra are referred to in some other letters. In natrimonial affairs Radhabai prudently tried 10 secure rich bitess's for her grandsons, realizing as she did the important part playoully money in political undertakings. Chimaji Ballal, or Chimaji Appa as he was fainiliarly called, is another striking personality. Rare are instances of fraternal love such as existed MO Ca 20- Overmy ci ·2 between these two distinguished brothers. Though eclipsed by the exploits of his brother, Chimaji was in no way his inferior either at court or on the field. A brave soldier and a skilful general, Chimaji possessed that wonderful quality of tact, with which he helped Bajirao to retain the King's favour. Bajirao, cngaged in distant expeditions, despised the petty intrigues of the Court at Satara, which but for the wise mediation of Chimaji, would have seriously hampered him in his task. In the latter part of his life Bajirao became enamoured of a beautiful dancing girl of Musalman extraction named Mastani and completely neglected affairs of state. The origin of Mastani and her first meeting with the Peshwa still remain in the dim twilight of legendary history. But letters (Nos. 30-36) for the first time disclose what a commotion the Peshwa's growing infatuation and the licentious habits he seems to have developed, particularly as regards drinking and eating ineat, caused in the family. A letter (No. 30) tells us that while the Peshwa was riding out one day he accosted the Patil of a village and in an unguarded moment asked to be provided with fowls. In another letter Chimaji informed his nephew Nana tljat Bajirao had solemnly promised to give up taking intoxicants after purifying himself in the holy waters of the Ganges, provided that his mistress was allowed to return. Chimaji however was pessimistic about the promise being kept (No. 31). The King when requested to admonish the Peshwa for his luison could only say in reply that Bajirao would be induced to mend his ways not by external pressure, but only when he could be brought to repent (No. 32). Chimaji in utter exasperation remarks, “ I tried my utmost to persuade him to inend his ways. But God wills it otherwise. I leave him to his fate." Some of the Peshwa's relatives are mentioned in letter (No. 41). Govind Krishna writes how the work at the Poona Palace was progressing. Some captive Firangees were skilful workmen and were put to work at the building. Telescopes, lamps, glasses, watches and other articles of European make interested the Peshwa greatly, and were bought for him by his agents posted at Bombay (Nos. 9, 10).

·No. 19
श्री-
पारध्यान
A
राजीनामा
जीवनसावीसमयी
समाजाचातफजीशि
বাসস
मयमासीमामाया
Ghaस्नानण
प
तीमाशावामनाया
मचाना
पाय
एन पाला
वामप्ताजस्तानप्रस्तर

·No. 53
श्री
जाAmAvM
गाठीप राणाणियामागास्त
रपाल राणमोकार
गणमनोरमारामती
जाकर
मजा
पकलपोपरापारमा
पाठनमा सरकारजनलमा
জ্ঞরান্দায়
सम्भल समाप
संभावना
TER

·* * No. 1] 121-6-1725 श्री बदमूर्ती राजश्री कृष्णभट करवं स्वामीच सेवसी संवक बाजीराऊ बलाल प्रधान नमस्कार विनंती उपरी. येथील कुशल जाणून स्वकीये कुशल लिहित जाणं विशेष. तुम्ही पत्र पाठविले ते प्रविष्ट जाहले. अनुष्ठान अधिक वद्य त्रयोदसीस संपूर्ण होत त्यास काये आज्ञा ! संपूर्ण करावं तरी पूजा दक्षणा व येथील ब्राम्हणांस भोजन पाहिजे. पुढं चालतं करावं तरी ब्राम्हणाचे श्रम आहेत दक्षणा द्यावी लागल न ये गोष्टी * * वी म्हणून लिहिले. यैसियास अनुष्ठान तुम्ही भाद्रपद मुध चतुर्थीपर्यंत अनुष्ठान चालवणे. ब्राम्हणास सामग्री पाहिजे त्यास पशजीचे माईनेप्रमाणे नारो जनार्दन याजकडून दविली आहे व पुजेचे व दक्षणंचे साहित्य लागल न्यास या त्रिंबक हरी मुभेदार पा मुंप यास आज्ञा केली आहे. साहित्य करितील. पुजेचे साहित्य मुपाहून अनकूल पडल त पडल. तेथे अनकुल न पडे तरी येथे लिहून पाठवणे. यथून पाठऊन. अनुष्ठान चालते करणे. संपूर्णास च्यार पाच राज पुढे राहातील तंव्हा ब्राम्हणाचे दक्षणी व ब्राम्हण भोजनाची अनकूलता यथून करून पाठऊन. अनुष्ठान तुम्ही करीत आहा परंतु ज्या कार्यासाठी करविले आहे त्या कार्याचं निदर्शन येत नाही. तेव्हां अनुष्ठानाचे ठाया काही अंतर पडते किंवा काय ह न कलं. या उपरी समस्त ब्राम्हण येकचित किमपि अंतर पडू न दता निष्ठापूर्वक अनुष्ठान करून कार्य- सिधी सत्वर हाये ते करणे. येविसी तुम्हास विस्तार ल्याहाता येसा नाही. सामग्रीची अनकूलता नारी जनार्दन याजकडून करविली आहे. ते अनकलता करतील. जाणिजे छ २० सवाल बहुत कार्य लिहिण. अनुष्टानास बहुत दिवस जालं परंतु स्वप्न काही होत नाही, तर अनुष्ठान सांग होत नाही की काये ? अनुष्ठान सांग करून जे गोष्टीने कार्यसिव हाय त गोष्ट केली पाहिजे. दक्षणा फार द्यावी लागेल ब्राम्हणास श्रम पडतो म्हणान लिहिल ता ब्राम्हणाचे समाधान करून सागणे ब्राम्हणास दक्षणा उतम प्रतीने देऊन. कलले पाहिजे * अनुष्टान सांग होऊन कार्यसिधि होय त गोष्ट करणे. बहुत काय लिहिणे : साहित्याविसी त्रिंबक हरीस आज्ञा केलीच आहे. कदाचित काही जिनस तेथे मिलनासारग्या जाला तर लेहून पाठवणे. येथून पाठउन देऊन. हे विनती. Letter addressed by Bajirao to Krishnabhat Karve, regarding some religious rites for attaining a certain object. Bajirao expresses wonder that the deity does not appear before the Brahmins in a dream. *From here the handwriting is of that Chimaji Appa. Ca20-1 869 ·२ * No.21 1173022 श्री श्रीसहसरायु चिरंजीव राजश्री आपा यांसी प्रतिपूर्वक विस्वनाथ भट महेंदळं वास्तव्य श्रीवर्धन कृतानक आसीर्वाद उपरी. येथील कुशल ताा कार्तिक मुध पूर्णिमापावेतो मुग्वरूप असा विशंप. तुम्ही (त्रिंब) क विश्वनाथ यावरीवर पत्र पाठविल * * तंथ लिहिलं की गाविंद कृष्ण यांसी दूर केले असे. मा हुन सरगुमास्ता पाठवावा ता राा केला जाईल. तूर्त महालामहालच गुमास्ते आहेत हे कामकाज चालवितील व मातुश्री आई तेथे आहत ती दम्यक काजकाम सागतील त्यात मन घालून दरबारीची बाली चालू करीत जाणे. त्यावरून त पत्र हुजूर रुजू केलं बोलीचाली कगवयाची ती कली. ना गाविद कृष्णासहि करार करून पाठविल न हुजूर रूजू जाहले. यावर ताल बालीचाली ज जाली ती मागील व पुढील त्रिंबक विश्वनाथ मुग्ववचनें विदित करील त्यावरून सविस्ता कळी यईल उ मातुश्री आईने लिहिले आहे त्यावरून विदित हाईल व गोविंदपंत आले त्यांबरोबर आम्हास फुकाचं पत्र लहून पाठविले नाही. काय म्हणऊन पाठविलं नाहीं हैं कळा येत नाही. हरयंक बोलीचाली करावयाची ती करीतच असी हे वर्तमान परस्परं कळा येईल. विस्तार ल्याहावे यस नाही आपण मूज्ञ आहेत. बहुत काय लिहिणं कंपेस अंतर कलें न पाहिजे. ह आशीर्वाद मातुश्रीमामीस नमस्कार. नानास आशीर्वाद. This letter gives a feu definile relations of the Peshwas. राधाबाई. बाळाजी विश्वनाथ भट बहीण = बहिरव भट मेहंदळे बाजीराव चिमाजी आपा विश्वनाथ भट = पत्र लेखक गणपतराव नानासाहब बळवंतराव या कागदांत विश्वनाथभट चिमाजी आपास आशीर्वाद लिहिता म्हणून तो वयाने मोठा व त्याची आई बाळाजी विश्वनाथाची वडील बहिण असावी. नानासाहेबास आशीर्वाद आहे म्हणजे तो आठ- दाहा वर्षांचा असावा त्या वेळचे म्हणजे स. १७३० च्या सुमारचे पत्र आहे. विश्वनाथभटाचा पुतण्या बळवंतराव मेहेंदळे पानिपतावर पडला. श्रीवर्धनचे कारभारांत बाळाजी विश्वनाथाची बहीण लक्ष घालीत होती. मामी म्हणजे चिमाजी आपाची आई राधाबाई. 870

·سر
[17302
No.3]]
छ १४ मोहरम
श्री
यु।। गजश्री पंतप्रधान स्वामीच
संवेसी
विनंता उपग. फिग्गाणातून काफरा पलान आल आसामी तान ३ यास
स्वामीकडे पाठविल आहत. हे काम करावयास धक आहत. तरी यांस
वाडियाचं कामावरी ठेऊन काम व्यावे आणि पोटास अडिसंग्स मात्र पाटभर
द्यावी व येक दुसर धडत द्यावं म्हणजे इमारतीच कामावर्ग ग्वपावयास बंग
आहेत. यास मुशारा द्यावा लागल. यास पागंत बिराड दऊन लिहिलप्रमाणे
द्याव आणि काम व्याव. कललं पाहिजे. बहुत काय लिहिण. लाभ केला पाहिज
हे विनंती.
[9-3-17312
No.41
छ १२ रमजान.
श्री
श्रीमंत गजश्री पंतप्रधान स्वामींचे संवेसी.
आज्ञाधारक सिवराम कृष्ण साष्टांग नमस्कार विनती. विनवावया प्रार्थना येसाजे.
नाा छ ११ रमजानपावती स्वामीच कृपकरून सेवकाचे वर्तमान यथास्थित अस.
यानतर स्वामीनी आज्ञापत्र पाठविले पावले. लिहिले वर्तमान अक्षरसा कलले.
तथे आज्ञा की इमारतीचे वर्तमान लिहून पाठवणे. कुतर ८ आठ पाठविले
आहत याची निघा करवणे म्हणून आज्ञा. आज्ञप्रमाण कुतर पावलं. त्याची
निघा करण ने करवितो. इमारतीचे वर्तमान तरी स्वामीची निजावयाची
खोलीया २ त्याचे तख्तपोसी गिलावावरील आस्तरंगारी देवील कारंजे करून
सिमगियाकारण जागा मुस्तेद केला आहे व पुढील दिवाणग्वानियास रंग लाविला
१ तयार.
871

·. याउपरी जागाजागा वेलपते काढीत आहे. याउपरी रोगण होईल. पुढील दरवाजियाचा वरील खण तयार जाला. नवे घर करविले होते त्याचे पाये घातले आहेत. लाकड तासावयास मुतार लाविले आहेत. वाडियाचे विहिरीचे खडक फोडावयास पाथरवट लाविले आहेत. दोन गज खडक फोडिले. पाणी लागत नाही आणिखी येक गज फोडवितो. पाणियाचे तोटा आहे. नदीजवलची भुडकीस विटाचा पाट बांधत आहेत. पाट तयार जालियावर मोटा लाऊ येतील कीनिची लाकडे से दीडसे तासून आणिली. पौड खोरीतील वासे आरधे आणिले आरधे येतील. नाने मावलेच्या कडिया आद्यापि आणिल्या तोडिल्या नाहीत. याउपरी तोडणार आहेत. बागेतील विहिरीचे काम अनकूल पडिले नाही. काये निमित्य तरी चालीस माणूस पाहिज व पाथरवट पाहिजेत. त्यास पाथरवट तो वाड्याचे विहिरीस लाविले आहेत. चालीस माणूस तेथे लावावे तरी अगदीच इमारतीचे काम पडत. याजकरिता विहिरीचे काम चालिले नाही. क्षेमा केली पाहिज. दिवाणखानियाजवलील राहाटाचा बंगल्याच्या भिंती चहुकडून मुस्तेद जाल्या. बाबूजी नाईक याजकडील गावकुसू सिध जाले. सेवसी श्रृत होय हे विज्ञापना. Shivram Krishna reports to Bajirao in reply to his queries, the progress of the work of building the Shanuar Palace. He also adds that the eight dogs have safely arrived and will be properly looked after. No.5] [13-3-1733 श्री श्रियासह चिरंजीव राजमान्य राजश्री चिमाजी प्रति राधाबाई आसीर्वाद उपरी. आम्ही ताा छ ७ सवाल परियेत कुषल आसो विशेष. तुम्हाकडील साग्रंत वर्तमान कलत नाही तरी सविस्तर लेहून पाठवीत जाणे. यानंतर चिरंजीव सौभाग्यवती कासीबाई फालगुण बहुल द्वादसीसह त्रयोदसी मंदवासर संध्याकालचा सात घटिका दिवस उरला तसमई प्रसूत जाली. पुत्र जाला. संतोषाचे वर्तमान हा १ पत्रांत उल्लेख केलेल्या बाजीरावाच्या मुलाचा जन्म ता. ३-३-१७३३ रोजी झाला. मुलगा लहानपणीच वारला असावा. 872 ·पूर्वी तुम्हास लेहून पाठविले आहे ते पत्र पावेल न पावेल म्हणून सांप्रत पत्र लेहून पाठविले आसे. तुम्ही आपणाकडील कुशल वृत्त लिहित गेले पाहिजे. बहुत काये लिहिणे हे' आसीर्वाद 9 Rudhabai writes to her son Chimaji Appa that Kashibai has given birth to a male child. The last two words are in her own handu riting. No. 6) LAbout 1733? श्री तीर्थ सौभाग्यवती मातुश्री ताई वडिलाचे सेवेसी. आपत्ये नानाने चरणावर मस्तक ठेऊन सिरसाष्टांग नमस्कार विनंती. येथील कुशल ताा भाद्रपद बहुल दशमीपरियत वडिलाचे आसीर्वादे करून वर्तमान येथास्थित असे विशेष. दशमीच दिवसीच वर्त(मान). मी म्हटले की आज. जेवित नाही. मातुश्रीबाई म्हणाली की दुसरियाचा लंक, बोलता येईना. इतकीच दशमीच दिवसीची गोष्ट. याउपरी त्यामागे जं जं वर्तमान जाहाले ते लिहिले आहे. वडिली लिहिले की, तुम्ही उपास करावा ऐसा अर्थ नाही ; अस लिहून पाठविले तरी मी जर निरशन यकादसी जर कली असल तरी आण आहे. या उपरांतिक वडिली लिहिले की, वडिलान। बालावे आणि तुम्ही सासावे ; ऐसा अर्थ लिहून पाठविला. तरी वडिली येकदा बालावे. सारा वल तंच गोष्ट, हे गोष्ट वडिला उचित नाही. मातुश्रीबाई याच मनात आहे की मला जितक दिवस बालगले तितकं बालगले, आता तो माझी गोष्ट आयेकत नाही; आता त्याला रायाबाकड पाठवित, ऐसा गोष्टी जे मनुझ्या येते त्याबरोबर हेच गोष्ट बोलावी ऐसा गोष्ट जाहली आहे. यानंतर वडील जर मला दसया अलिकडे सातारियासं आणितात तरी बरी गोष्ट आहे. येथे तुम्ही जर असता तरी सर्व वर्तमान विदित होतो. आता वडील म्हणत असतील की "गोष्टी च्यार आमचे सामाधानास्तव लिहितो" ऐसे मनात न आणने. चिरंजीव रामचंद्र याजकरवी रायास कागद लिहिवणे ; त्यावरून आमचे येणे होईल. बहुत काय लिहिणे? लोभ असो दीजे हे विनंती. चिरंजीव रामचंद्रास आसिर्वाद. हेच (पत्री) राजश्री बापूजी गणेश यासी नमस्कार विनंती. मातुश्रीनी ईस कागद + पत्राच्या अखेरची “हे आसीवाद' ही अक्षरं खुद्द राधाबाईच्याच हातची असावीत. अक्षरे मोडींत आहेत व अक्षराचं वळण मोठं व सामान्य आहे. 873 ·ar लिहिला आहे त्यावरून सर्व वर्तमान कलो येईल. तुमचा मेहणा नारायेण यासी आमचा नमस्कार सांगण. बहुत काय लिहिण हे विनंती. मातु (श्री) जिऊबाई यासी साष्टांग नमस्कार. दया असो दिधली पाहिजे हे विनंती. चिरंजीव सदासिव सुखरूप आहे. काही चिंता न करणे हे विनंती. मातु (श्री) सौभाग्यवती मातुश्री ताईच पत्री लिहिले आहे ; त्यावरून सर्व वर्तमान विदित होईल. आपणहि काही साह्यता केली पाहिजे हे विनंती. Interesting letter by Nana Saheb to his mother : throws light on the domestic affairs of the family. Who is Bapuji Ganesh? Ramchandra Baji died in 1733 : so the letter must be dated a little before then. No.7] [17342 श्री श्रियासहस्रायु चिरंजीव राजमान्य राजश्री बाजाराऊ यासी प्रति मातुश्री राधाबाई आशीर्वाद उपरी. येथील कुशल जाणून स्वीये लिहित जाणे विशेष. मौजें जेजुरी येथील मुकामी तुम्हास राजश्री स्वामीची पत्रं आलीं तं वर्तमान आम्हांस कळलें त्याजवरून विश्वतोमुग्वी त्याच भेटीस न जावें. राजश्री रंभाजी निंबाळकर व तुरुज ताजग्वान याची भेट जालियानंतर भेटीचा मनमुवा मोडला तर बहुतच उत्तम आहे, नाही तरी तुम्ही विचार करून भेटीचा मनसबा मोडे त गोष्ट करणे. तुम्हास भेटीचा मनसबा मोडावयाचा विचार की, राजश्री आनंदराऊ सोमवंशी सरलप्कर व शंभुसिंग जाधवराव हे दोन्ही सरदार बरोबर नाहीं (त) आणि आम्ही येकलेच यावेसे काय आहे ? ऐसे राजश्री आनंदराऊ मुमंत यांस सांगोन भेटीचा मनसुबा मोडे ते गोष्ट करणे. बहत काय लिहिणं हे आशीर्वाद. TRadhabai warns Bajirao not to go and visit (the Nizam ?) in the absence of Anandrao Somvanshi and Shambhusing Jadhao. No.8] [4-1-1721 श्री श्रियासह चिरंजीव विजयीभव राजमान्य राजश्री बाजाराऊ यांप्रती राधाबाई अनेक आशीर्वाद उपरी. येथील कुशल पौष बहुल त्रयोदशी जाणून स्वकीये क्षेमलेखन करवीत आसलें पाहिजे. विशेप, सांप्रत आज पंधरा दिवस तुम्हाकडील वृत्त कलत नाहीं याजकरितां चित्त सचिंत आहे. तरी साकल्य वर्तमान अक्षरशः 874 ·७ लेहून पाठवणे. तेणेकरून चित्तास समाधान होईल ; तरी सविस्तर लिहिणे. येविशी अनमान कराल तरी माझ्या गळ्याची आण असं. बहुत युक्तीने मनसुबा करून येणे. येविशी अनमान न करणे. बहत काय लिहिणे हे आशीर्वाद. TRadhabai's letter to Bajirao to communicate to her full details of his doings. No.9] [1734 श्री . सेवसी विज्ञापना. इंग्रजाच्या सरकारात साल गुदस्तांपैकी सकलाद होती. तं हाली लिलाव करून सावकारांस दिल्ही. सकलाद ससती विकली. त्यांत सकलादी गालिचे मुजनीवजा वलदार हिरवे पिवले लाल बहुत बेश खुशतन्हा, येक गालिचा येक तक्या तंच बजेचा, त्यास जाडा म्हणतात, यक गालिचा यंक तक्या ये कून जाड्यास सवा अठरा झाा किंमत लिलावांत जाहाली. याजवर्ग काही चंदना. याजकरितां यथास्थित किंमत न हाय यास्तव इंग्रजानी ठविल. त्यापैकी सदरहू किंमतीन वीस पंचवीस जाड काणा कोणास दिल्ह आहत. गालिचा लांब अडीच वार मंद दान वार याप्रो आहत. तन्हादार जिनस दृष्टीस पडला व मारी विश्वनाथ याणी दोन जोड घतल आहेत. सरकारांत ग्वपाल तरी लहून पाठवणे म्हणान सांगितले. त्यावरून लिा आहे. विदित होणं हे विज्ञापना Bajirao's agent at Bombay writes to him regarding broadcloth and carpets to be had there. No. 10] श्री संवेसी विज्ञापना. मेस्त्र सिलवान इंग्रज याचं घर्ग बिलारी दिवं झाडाचे मज्यालसीत बसकवरी ठेवावयाचे व फानसवजा टांगावयाचं यस बहुत बंश दोनस रुपयांचा जोडा यापासून आठसे पावती जोडा येसं तन्हतन्हच आहत. मुजरद आम्हांस वखारत नेऊन दाखविले. तसंच धार आरस अडीच पावणेतीन हात लांब व दोन हात रुंद वरतं काम मुलामगिरी बहुत बेश, साल गुदस्तां विलायती ज्याहाजे आली होती त्यापैकी. सरकारांत ग्वप असला तरी लेहून पाठवणे म्हणौँ इंग्रजाने सांगितले. त्यावरून सेवेसी विदित व्हावे याजकरिता लिा आहे. जडाव हिरे यांचे घड्याले लहान सोन्याचें येसे यक उतम आहे. त्याचे 875 ·८ वृत्त व हिन्यांचा सुमार पेशजी जासुदांबराबर लिा आहे त्यावरून विदित होईल. यासिवाय दिवसाचे आकाश पाहावयाचे येक यंत्र पाटरी येवढे मोठे नलीवजा आहे. त्यांतून आकाश दिवसाचं पाहिले म्हणजे जे आकाशांत जे आहे ते दिसते येसे सांगती. त यंत्र आम्हास दाखविले घरांत, परंतु बाहेर नेऊन आकाश दाखविले नाही. दाखवीन येसें बोलला ती त्यांची दरबारास जावयाची घटका भरली तसा उठून गेला. आम्ही आपल्या घरास आलो. फिरोन साक्षप करावा तो केला नाही. सेवेसी कलावं यास्तव लिा आहे. आज्ञा होईल त्याप्रा वर्तणूक करून. विदित होणे हे विज्ञापना. |An agent of the Peshwa al the Bombay market refers to lamps, large mirrors, a watch studded with jewels, etc. No. 11] [14-2-1735 श्री मातुश्री बाई यासी अपत्ये चिमाजीने कृतानेक साष्टांग नमस्कार विनंती उपरी. येथील कुशल तागायत फाल्गून मुध त्रिीया भृगुवार संध्याकाळ. तुमच्या आसीर्वाद करून मुखरूप असा विशेप. चिरंजीव सदासिवास पाठवावयाचा विचार आपल्यासी बोलून आलो होतो. त्यास विचार पाहातां चिरंजिवास सवाई जयसिंगाचे घरी बहुमान होईल हा येक अर्थ; वरकड चिरंजिवाचे यात्रेचे दिवस हे आहेत यैसे नाही. बहुमानाची गोष्ट म्हणावी तर तुमच्या आसीर्वादें आम्हांस काये नुन्य केले आहे ? दोन पर्याय तों या प्रकारचे आहेत. परंतु तिसरा पर्याय तुमची आज्ञा, क्षेपनिक्षेप पाठवावें यैसीच असली तर लक्षप्रकारे पाठऊन देऊ. तुमच्या समाधानापेक्षा आम्हांस दैवत दुसरं नाही. तुम्ही यात्रा करावयास जातां, देवधर्म तीर्थ करावयास चिरंजीवाचा पायेगोवा होईल यैसे आहे. आपण तुमचा निरोप घेतला ते समई आपण पाय उतारा तुमचे पालखीसमागमें घटकाभर येऊन मग निरोप घेऊन यावे यैसे होते, परंतु ते समई चितांत आले नाही यामुले चित्तांत आलीकडे आलियावर हळहळ वाटली. आपले समाधानपूर्वक आसीर्वाद पत्र आले म्हणजे चित्तांतील हळहळ दूर होईल हे विनंती. छ २ सवाल दुपाहार. Chimaji Appa's letter to his mother Radhabai, shewing the most affectionate reverence for her. The lady was proceeding on a pilgrimage and wished to take with her Sadashivrao Bhau, then only five years old. १ एरवीं; नाही तर. २ म्ह. मुलाची तुम्हांस अडचण होईल. + सदाशिवराव या वेळी ५ वर्षांचा. सबंध पत्र चिमाजीच्या हातचें. , ·No.12]] [18-5-1735 छ । सफर श्रीउमाशंकर श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान स्वामी तथा गनश्री आपा स्वामीचे सेवेसी पोष्य बाबूजी जोशी साष्टांग नमस्कार विनंती उपरीचे बातमी वर्तमान स्वामीचे आशीर्वाद करून मुकाम नाथद्वार ज्येष्ट शुद्ध ८ रविवार पावती मातोश्री संनिध मुखरूप असा विशेप. बडवाईहून वैशाख शुद्ध ७ शुक्रवारी निघांन वैशाख वद्य १० स उदेपुरास आली. आट दाहा दिवस राणाजीनी आपले संनिध ठेऊन मातोश्रीचा सन्मान उत्तम प्रकार कला. माहालांत मातोश्रीस नेली. राणाजी मातोश्रीचे दर्शनास माहालांत गले. मोत्यांची माळ १ पदक १ व हातचे सोन्याचे चुडे किंमत तो माफक परंतु जनांत बहुमान हंच गोष्ट थोर आहे. हत्ती छावा १ ५००० रुपये खर्चीस. बिहारीदास यांनी १००० येक हजार नजर केली. राणाजीचं चित्तांत बहुमान फारसा करावा असा हेत होता; परंतु बिहारीदास यांस नूतन सेवा प्राप्त जाला यामुळे स्वामीस किफायत करून दाखविताती! आम्हांसहि ईश्वरे काय वाण कली ? रंग राखून निरोप घेऊन आली. दरमजलां सत्वरींच जयपुरास जाऊन सवाईजीची भेटी घेऊन सत्वरींच पुढे जाऊं. विशेष पथ्याचें वर्तमान स्वामींनी सदाशिवपंत यांस राणाजीकडे पाठविले. राणाजीच आर्जव उत्तम प्रकारे राखून पुढे दबाव दाखऊन कार्य करावें. त्यावरून आपले सरदारांस पत्रं अंतस्ते लिहिली त्यांचं उत्तर त्यांनी काय लिहिलें तें स्वामीस विदित जाहालें. स्वामींनी सरदारांस उत्तर लिहिले तो दिवस आखर जाला आणि बिहारीदास लष्करांत हाते तेथें रामचंद्रजीनी पष्ट सांगितले की सदाशिवपंतास निरोप देणे. पुढे हंगामवर आम्ही येऊ ते समयीं तुमचे आमचे विचार पट्याचे काम करणें तें करूं. येक दबाव देऊन कार्य करावें तें न केले. दुसरी फिसाद केली यामुळे च्यार दिवस काम तटले. याजकरितां स्वामींनी बिहारीदास यांस व राणाजीस पत्रे पाठवावीं की बारा वर आपण तुमची सेवा केली. अद्याप .."चे कार्य होऊन ये [अपूर्ण] Radhabai's reception at Udepur when she went on a pilgrimage. 1 Diwan of Udepur. Ca20-2 877 ·१० No. 13] पि 19-12-1735 पांछ १५ साबान. श्री पुरवणी तीर्थरूप राजश्री आपा स्वामी वडिलांचे संवसी विनंती. मातुश्रीबाई प्रयाग करून कासीची यात्रा करून गयेस मुखरूप पावली म्हणून स्वामीनी लिहिले त्यावरून बहुत हर्ष जाहला तो पत्री लेहावे यैसं नाही. सेवसी श्रृत हाये हे विज्ञापना. Nana Peshwa to Chimaji : he rejoices to hear that Radhabai has arrived safe at Gaya on her pilgrimage. No. 14] [5-1-17362 श्री श्रीमंत राजश्री पंत प्रधान स्वामीच शंवेसी पाष्य वामुदव जासी साटाग नमस्कार विनंती. ताा माव शुध ३ पावेतो जाणून स्वकीय लेग्वनआज्ञा केली पाहिजे विशप. आम्ही श्रीयात्रस तार्थश्वरूप मातुश्री बाईसमागम गेलो होतो त यात्रा करून पाश वद्य चतुर्दसीस घरास आला. येथे आलियावर स्वामीचं पत्र आले की, राजश्री स्वामीचे यथे लग्न आहे. तर पालखिया पाठऊन देणं ; म्हणून आज्ञा. त्यावरून पालवी व भोई आ १८ यस पाठविलं आहत. पावतील. चिरंजीव पांडुरंग जोसी थेवरास गले आहेत. तेहि यका दो दिवसी आपणाकडे येणार आहेत. कलले पाहिजे. बहुत काये लिहिणं लाभ करीत गेले पाहिजे. ह विनंती. Vasudev Joshi to the Peshwa, returning from his pilgrimage to Benares whither he had accompanied Radhabai. No. 15] श्रीरामप्रा पु॥ सा चिमणाजी पंडित आपा स्वामी गोसावी यासी विनंती उपरी. नवाब पुसत होते की राजश्री चिमणाजी पंडित यांचे घरी शादी जाली ते कोणाची! आम्ही सागितले की पुत्राची मुजी जाहाली. बेटा ·११ कैसा आहे? आम्ही अर्ज केला बहुत माकुल आहे. त्यावरी खुदा म्हणून त्रिवचन बोलिले. यौसियास आपले घरी वृतबंध जाहला त्याचे वर्तमान सर्वांस कळल. नवाबासहि कलले. याकरितां वस्त्रे उतम नवाबास नजर पाठविली तरी उतम आहे. पाठवावी. आपली पत्रं थैली पाठवावी. आम्ही गुजरानून उतर पाठऊ. नवाब- हि आपणास पाठवितील. याचा विशय फार आहसे नाही. आगत्यरूप हजार सा मध मोईन आह अनमान न करावा. बहत काय लिहिण लाभ असो दीजे ह विनंती. Chimaji Appa is requested to send robes of honour to the Nizam on uccount of the thread ceremony of his son Sadashivrao. No. 161 LApril 17362 श्री चिरंजीव बाजीराव बलाळ प्रधान यांप्रति नारायण दिक्षीत पाटणकर याचं अनेक आशिर्वाद उपरी. येथील क्षम चैत्र वद्य ११ गुरुवार जाणोन आपले कुशल सविस्तर लिहीत जाणं तणकरून समाधान होईल विशप. तुम्ही यंदा जयनगर प्रांतास आलंत म्हणान आयकिलें त्यावरून असं चितामध्ये आले परराष्ट्रामध्ये यण हे अत्यंत दुसह आहे परंतु श्रीविश्वेश्वर त्याचाहि निर्वाह करणार समर्थ आह. यानंतर निजामाचा तुमचा युधास आठ वर्षे जाहाली. त्या समयामध्येच आम्हास साक्षात्कार जाहाला होता त्यावरून पन्नासावा वांटा व दाहा गांव इश्वगचे आज्ञने लिहोन घेतले होते तर आतां तुम्ही या प्रांतास आले आहा. राजा अत्यंत प्रतारक आहे. तुम्हास अग्निहोत्र करा एस म्हणेल अथवा यज्ञ करा एसें म्हणल तर तुम्ही त्यास म्हणावे की आपल्या गुरु चा आज्ञेव्यतिरिक्त कर्तव्य नाहीं व आपले परंपरा ऋत्विज्यहि त्या प्रांती आहेत. यानंतर तथ प्रतारक शुद्र याजक आहेत ते कदाश्चित राजास सांगोन तुम्हास भुलवितील, आणवी तुम्ही हे कर्म कराल तर आपण प्राणत्याग करीन. यानंतर आर्खिज्यह जे आहे ते आपल्या ज्ञातिव्यातरिक्त अणखी कोणास देऊ नये. अणखी परराष्ट्रामध्ये येऊन अत्यंत सावध सदैव अशिले पाहिजे. विशेष राधाबाई गयायात्रा करून आली. नंतर आमचा घरास येऊन येक अतिरुद्र हामद्वारा करावा अणखी चित्तानरूप ब्राम्हण- भोजन सहस्र दोन सहन करावा त्यास आमचा घरी येक अतिरुद्र व ब्राम्हण भोजन व अणखी अनाहूत ब्राम्हणी बायका आदिकरून सर्वांस येकक पातळहि देविलें तर जात्येसमई व स्त्रीसाठी येक सहस्र रूपये दिल्हे परंतु दोन सहस्र 87) ·१२ रूपये लागतील. यानंतर तेथे होतो तेव्हां क्षणा क्षणा हरिभटास पाठवित होतो. निजामाची तुमची भेटि जाहाली तेव्हां हरभटासच पाठविला होता. अणखी कोकणात गेले होतेत तेव्हांहि त्यासच पाठवित होती. आतां चिरंजीव राम दीक्षित तिलक हे जसे वासुदेव दीक्षित तसेच हे आपणास आहेत. या नंतर कदाश्चित राजाचा संकोच पडला तर वाजपेयांत अनुष्टानाचा निर्वाह करीत असे ऋत्विज पाठविले आहेत परंतु आपले स्वसैन्य टाकून येक घटका कोठे न राहाणे. राहाल तर तुम्हास माझा शफत आहे. अग्निहोत्रादिक अनुष्ठान आहे ते सावकाश- पणाचे आहे यास्तव लिहिले असे. बहुत काय लिहिणे हे आशीर्वाद. Narayan Dikshit Patankar to Bajirao : advises the latter to perform religious sacrifices only through Deccani priests. The letter is interesting as exposing a phase of Maratha expansion controlled by such persons as the writer. No. 17] [May 1736 श्री पुरवणी तीर्थरूप राजश्री गऊ व तथा राजश्री आपा स्वार्माचे सेवेसी विनंती. राजश्री प्रतिनिधीनी च्यातुर्माश्य केली व पशुयेज्ञहि केला. वैशाख शुध पूर्णमेस अनुस्टान समाप्त जाहाले. स्वामीस कलावे याकरिता लिहिले असे. सेवेसी शृत होय हे विज्ञापना. Pratinidhi performing sacrifices and vows. [9-6-17362 No.18] पाा छ १० सफर श्री पु।। राजश्री चिमाजोपंत आपा गोसावी यासी विनंती उपरी. राजश्री राऊ याजकडील काये वर्तमान, कोठे आहेत, काये मनसबा यौजिला आहे, तिकडे छावणी होणार किवा देशास येणार, ते + पत्र महादाजी अंबाजीचं.

·१३ लिहिले पाहिजे. राजश्री बाजीराऊ व चिरंजीव राजश्री आपा याजकडील लस्कर कोठे आहे, काये विचार केला, त्याचे पत्र आले आसेल ते लिहिले पाहिजे. मातुश्री बाई माहायात्रेहून टोकियापर्यंत आली म्हणून वर्तमान राजश्री दादोबा याणी सातारेयाहून लेहून पाठविले होते. येशास मातुश्री बाई याची आपली भेटी जालियाचे वर्तमान लिहिले पाहिजे. विशेष काये लिहिण कृपा केली पाहिजे हे विनंती. Letter to Chimaji Appa, inquiring whether he met his mother on her return from the pilgrimage. 11-5-17372 No. 19] पौ छ १३ मा चिरंजीव राजश्री नाना यास चिमणाजी बलाल आसीर्वाद उपरी. येथील कुशल ताा छ ११ मोहरम यथास्थित असे विशेष. मातुश्रीबाई समुद्रस्नान करणे आहे म्हणून पावसाला बोलली होती. याकरिता अमवाशे आलीकडे च्यार दिवस येथ पावणे म्हणजे अमवाशेस स्नान करून स्वार होऊन जाण. आम्ही जेस्टी पौर्णिमा होताच निघोन येऊ येसे मातुश्रीस पत्र लिहिले आहे. मातुश्रीच्या विचार यावेसे असले तर रवानगी करणे. सौभाग्यवती मातुश्री कासीबाई वहिनीचा पाय बरा जाला असला आणि त्यांच्या विचारे समुद्र स्नानास यावंसं असलं तर त्यासहि रवाना करणे. ती आली म्हणजे जनार्दन, रघुनाथ, सदाशिव त्रिवर्गहि येतील. जर त्याच्या पायाचे दुख बरें जाले नसले आणि त्यांच्या विचार तूर्त यावेसे नसले तर त्यांचे राहणे होईल. त्यांचं राहणं जालें तर जनार्दन त्यांजवळ राहील. रघुनाथ, सदाशिव यांस मातुश्रीसमागमें पाठवणं. मातुश्रीच्याहि विचार तृत यावेसे नसले तर कोणासहि पाठवावयाचं प्रयोजन नाही. हे आशीर्वाद. . Chimaji Appa, all in his own hand, writes this letter to Nana asking him to send his mother Radhabai for sea-bathing, with the little boys Raghunath, Sadashiv and Janardan. 881 ·No. 20] [11-11-17379 छ ६ साबान श्री श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान स्वामीचे सेवेसी. आज्ञाधारक रघुनाथ सिवराम सा नमस्कार विज्ञापना. स्वामीच कृपाकटाक्ष- करून शंवकाच वृत यथास्थित असे विशप. स्वामीनी माहादाजी व माणकोजी जासूद दिशा म्हसाजी नाा यासमागम आज्ञापत्र सादर कलं. तथ आज्ञा की, बिदरी हुका १ व विदरी पिकदानी १ पाठऊन देण. ऐसायास थेट विदरी पिकदाना चागली मिलत नाही. हका, पूर्वी आणवी किंतक सामान काहारा- समागम पाठविले आहे त्याजमध्ये पाठविला आहे. सिराजी वारंवं पावणं तीन सगा प्राा मिलू लागले. याजकरितां फार माहाग म्हणून पाा नाहीत. संवेसी विदित जालं पाा. ह विज्ञापना. मिती कार्तिक वदी ३० शुक्रवार. हे विनंती. (Raghunath Shivrum to the Peshua : sends a tobacco pipe and a spitcon. No. 21] [14-11-17312 [26-11-17382 श्री चिरजीव राजश्री बाजीराऊ यासि प्रती राधाबाई कृतानेक आसीर्वाद उपरी येथील कुशल कार्तिक बहुल एकदसी जाणून स्वकीय कुशल लिहीत जाणे विशेष. तुम्ही पत्र पाठविले ते पावले. "हाकाटी न करितां विचार करून साहित्य कर्तव्य ते करावं व आईतसमई दाहा हजाराची सामग्री हाईल व मिलेल संकट नाही. आहे अर्थ तो कलतच आहे. अनकूल प्रतिकूल हा अर्थ लोकास कार्य कले! हाकाटीने जन मिले लौकिकासारिखे संपादावे लागेल, यास्तव लक्ष प्रकारे हाकाटी न करणे. गुमरूप होईल ते करणे. वरकड आईतेसमई करणे" म्हणून कितेक लिहिले ते कलले. तुम्ही लिहिलेत त्याचप्रो आम्ही करून. हाकाटी सर्वथी करणार नाही. आनकुलता नाही हा अर्थ आम्हीच तुम्हास लिहिला होता व लग्न करिती न करितो हे घरात चर्चा केली नस्ता तुम्हाजवल कोणी काये सागितले असेल ते न + Made at Beder.

·कले. वरकडहि लोक काय म्हणतात तेहि न कले. जन विरुध आहे, ज्याच चितास जे येते ते तो म्हणतो. आपण विचार लिहिला तो युक्तच आहे. आम्हास विचारास आला. नारी भिकाजी यांचे कन्येचे नमस्त करावयास राा रामचद्र जासी नरकर पाठविलं होतं, त्याणी नमम्त केले. मूल दतात. माणसे पाठऊन आणावी इतकच अत्र ठेऊन पत्र व जासूद पाठविले ते काल सनवारी संध्याकाली आले. तुम्हास कलांव यास्तव लिहिले असे. टोकियासहि धाडभट पाठविले आहेत. लग्नास आठ गंज उगतील तसमई मुलीस आणऊन. कटले पाहिजे बहुत काये लिहिणं हे आसिर्वाद. Radhabai discusses some matrimonial affair with her son. No.22 117382 श्रीभार्गवराम श्रीमत् परमहौस स्वामी याही . सहश्रायु चिरंजीव बाजीराऊ प्रधान यासी आज्ञा की येसी जं. यदाचे समाधी आम्हास कठीण गेली. त्या दिवसापासून शरीर आशक्त जालं आहे. आपा जोसी याजबराबरी निरोप पाठविला होता, त्या गोष्टीचे आपण काही आशंका न धरणे. तुम्ही मुग्वरूप आसंलत, भार्गव तुमचे कल्याण केले, म्हणज सर्व पावले. आमचे चालावे तैसे चालेल. तुमचा कागद अंतोबाबा आला. तुमचे निष्ठा देखोन व श्रीजवल प्रतरणा नाही * * कडून सतापी जालो. तुमचे बऱ्यावर यक भार्गव किवा काही राजा आहे. वरकड आवंध तुझठाई बंरच आहेत! याजकरिता सर्व प्रकारे तुझे कल्याण व्हावे, हेच आम्ही श्रीपासी निन्यकाल मागत. तुम्ही सुखी आसले म्हणजे भार्गवसेवा कगलच, येसा श्रीसहि भरवसा तुमचे पदरी श्रीदयेने महदकार्ये तीन यश पडली. कोणती म्हणाल तरी, येक सैंदाचा सला कलात, येक दिलीस गेलेत आणि कालीच मोगल बुडविलात. समारंगनी चालीस हजार घोडा सिवाजीजबल होता. परंतु काठ समोर मोगलासी युध केले! ते गोष्ट तुम्ही कलीत ! सामान्य यश श्रीन तुमचं पदरी घातली, यैसे नाही. पुढेहि श्रीदयेने यसीच यशे तुमच पदरी पडतील. साप्रत राज्यांन तुमचंठाई अक्रुपा धरिली आहे, म्हणून आइकिलं. तरी तुम्ही वोढूनच धरणे. रागाखाली घेणे. पुढे निदानी आ(म्हा)सारव असान, तुम्ही आमचे म्हणविता ; तेव्हा आम्ही सर्व तपशा समाधीचे श्रय भरीस घालून, राजा तुमचे घरास येऊन, तुमचे समाधान करी, यैसेच भार्गव करील. हे गोष्ट हाये 883 . " ·१६ तोवर, आम्ही गोमुत्र घेऊन तरी, तुझ्या गल्याचे आण आसे ; जाणिजे. जलवा आणिल्या होत्या त्या पाठविल्या आ(हेत). जलवा सुमार ५३ पाा आहेत. घेतले पाहिजेत. विदित जाले पाहिजे. हे आज्ञा. ताबाचे युधाचे पत्र तुमचे, येलोजी पडवल घेऊन आला होता. त्याजवल तुम्हास श्रीचे भोगवस्त्र, प्रसाद दुलई पाा होती; ते पावली की नाही ते लिा पाहिजे. जाणिजे. (Brahmendra Swami to Bajirao. Extols him beyond measure as having to his credit achievements superior to those of Shivaji, who, the Swami says, never fought the Mogul openly. No. 23]] [28-2-17398 पो ३ जिल्हेज. श्री तीर्थस्वरूप मातुश्री बाई वडिलाचे सेवेसी आपत्ये चिमानं साष्टांग नमस्कार विनंती उपरी. येथील कुशल तागाईत फाल्गुन बहुल अमावास्या मुकाम ठाणे वडिलाचे आशीर्वादें करून येथास्थित' असे विशेप. वडिलीं आशीर्वाद पत्र पाठविलें तें पावोन संतोष जाहाला. राजश्री मुलतानजी रायजादे यांचा मजकूर लिहिला तो कळला. त्यास. वस्त्रे देऊन निरोप द्यावयाचा होता; परंतु कारकुनांनी आपला निरोप त्यास सांगता तफावत पडली. असो. त्यास आपण काय करितील ? आम्हास यावयाविशी दोनतीन पत्रे विशदें पाठविली त्यास येथील आहे अर्थ ता विस्तारयुक्त वडिलास लेहून पाठविला आहे त्याजवरून अवगत जाहालेच असेल ; व चिरंजीव राजश्री नाना- यांस पाठविले आहे त्याचे आपले भेटीनंतर सविस्तर कळेल. वरकड वडिली मजकूर लिहिला तो येथार्थच आहे. शरीरापेक्षा अधिकोत्तर नाहीं खरेंच. परंतु अडचणीच्या प्रसंगास कैसे करावें? येथील बंदोबस्त करून अविलंबेच येऊन विदित जाहाले पाहिजे. सुलतानजी रायेजादे यास जेवावयास येक दोन वेळ घालावयाचें होतें. तैसेंच खर्चास वस्त्रे देऊन रवानगी करावयाची होती. त्यास बरे वाटेना, यास्तव ते कुडाळास गेले; त्याकडील कारकून येथे आला असे. जिवाजीपंत निरोप सांगावयास चुकले. त्याचा कारकून बोलाऊन आणून सांगितले असते तर तोहि निरोपास येऊन भेट घेऊन जाता. सारांश जिवाजीपंतापासून आळस चूक जाली. इकडील कांहीं लटकी खबर ऐकली असेल यास्तव जासूद + येथून अक्षर चिमाजीचें.

·पाठविला तो पावला, यैसियास येथे काही आवई जाली यैसे नाही. येक धारावी मात्र आम्ही येथे नसतां घेतली. तें वर्तमान तपशिले पूर्वी लिहिलेच आहे. नानासहि सर्व आवगत जालंच आहे. ते सांगतील हे विनंती. ||Chimaji Appa to his mother, replying to her entreaty not to exert himself too much. No.24] (20-4-1739? श्री. श्रियांसह चिरंजीव राजश्री चिमाजी यांप्रति मातुश्री राधाबाई आसीर्वाद. उपरी, येथील कुशल ताा चैत्र वद्य नवमी जाणून स्वकीये लिहित जाणे विशप. मुलास खेलावयाचा जिनस बाहुली हस्तिदंती व काचेची यैसी उतम असतील ती पाठऊन देणे. पूर्वी तांदूल व पोहे जिनस पाठविला त्याचा जाब आला नाही. तर जिनसाचा जाब पाठऊन देणे. तांदूल पाटणी व पोहे वगैरे जिनसाचे प्रयोजन असिले तर लेहून पाठवणे ; त्याप्राा पाठऊन देऊन. आवलकठीचे प्रयोजन असिले तर लेहून पाठवणे; त्याप्राा पाठऊन देऊ. हा आसीर्वाद. (Radhabai to Chimaji Appa, asking him to send toys for the children. No.25] [3-6-1739 श्री. वेदर्मुर्ती रानश्री अचलवैष्णव व उमानाथ पाठक गंगापुत्र वास्तव्य श्रीकाशि यांप्रति प्रतीपुर्वक राधाबाई नमस्कार विनंति उपरि. आमी श्रीस यात्रेकारणे आली ते समई क्रोधसंवत्सरिं तुमचे पुजन करून तुम्हास हे पत्र लिहुन दिले आहे. तरी आमचे चिरंजिव राजश्री बाजीराव व राजश्री चीमाजिआपा व आणखि आमचे वंशींचे कोण्हि येतेल ते तुम्हांस पुजतील. संवत १७८२ मीति पौंश वद्य पंचमि. स्वस्ताक्षर माहादाजी अंबाजी श्री x हे पत्र तुम्हांस मातुश्रीनी दिल्हे आहे. जर श्रीमाहाराणाजी व आणखी चौघां मातबरांची पुरोहितपणाची पत्रे तुम्हाजवल असली तरी हे पत्र मातुश्रीनी दिल्हे लेहून हे प्रमाण असें. त्यांची पत्रे नसिली तरी प्रमाण नसे. छ ७ रौवल सु॥ १ येथपासून x अशा खुणेपर्यंतचा मजकूर मूळ पत्रांत बाळबोधीत आहे, तो अस्सल बमोजिव नक्कल केला आहे. फक्त शब्द तोडून विरामचिन्हें पदरची घातली आहेत. 885 Ca20-3 ·आन मयां अलफ. शके १६६१ सिधार्थीनाम संवसरे. हस्ताक्षर बाबूराऊ राम फडनिवीस. याखेरीज तुम्हांजवल अजितसिंग व कोटेवाले यांचे लिहिले असिले तरी हे प्रमाण असे. तिघांची पत्रे असतील तर आमचे प्रमाण असे. (Radhabai appoints Umanath Pathak of Benares to act as the family priest to the Peshwas there, provided he has similar authorities granted to him by Mahuranaji and Ajitsing. 18-5-17392 No.26] छ १४ सफर. श्री तीर्थरूप मातुश्री बाई वडिलांच सेवेसी अपत्ये साा भिऊबाईचे नमस्कार विनंती. येथील क्षेम ताा वैशाख शुध येकादसीपांवतो वडिलांच आसीरवादे करून मुखरूप आसो. यानंतर आम्हास यते समई चिरंजीव राा सदोबानी सांगितले होते की आपणाकरिता बनासी तिवटे पाठवणे. त्यावरून बनोसी तिवट येक व केसरी येक या दोन तिवटे चिरं(जी)वाकारणे पाठविली आहेत. त्यातून आपले चितास येईल ते चिरंजीवास देणे. कदाचित यातून येकहि आपले चितास न ये तरी जामदारखान्यामध्ये तेथे देऊन जमेस धरवणे. बहुत काय लिहिणे कृपा लोभ असो दीजे ह॥ TA personal letter of Bhiu Bai, daughter of the 1st Peshwa, to her mother. No.27] [26-11-1739 श्री श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान स्वामीचे सेवेसी सेवक कृष्णराऊ माहादेव साष्टांग नमस्कार विनंती. येथील कुशल ताा मार्गसीर्ष शुध्ध सप्तमी इंदुवार स्वामींचे कृपेकरून यथास्थित असे विशेष. आपण चासेहून स्वार होऊन आलो. आजिचा मुकाम ब्राम्हणवाडे येथे आहे. स्वामीचे स्वारीची त्वरा असली तर येक दिवस मुकाम केला पाहिजे. तों आपण येऊन पोहचतो. सेवेसी विदित होय. गंगातीरी येक मुकाम अगत्य करावा. आपणहि त्वरेनच येतो. परंतु उंटास मोठी मजल निभावता नाही. म्हणून येक दिवस + बायजी विश्वनाथ पेशव्याची मुलगी.

·१९ अधिक लागेल. यास्तव लिहिले असे. बहुत काये लिहिणे. मुकाम करावयास आंतर कराल तर माझी आण आसे. लोभ आसो दीजे हे विनंती. Krishnarao Mahadev, brother-in-law of Bajirao, writes to him that he will visit him on the following day on the banks of the Godavari. No. 28] [22-1-1740 श्री आसीर्वाद उपरी राा बाबूजी नाईक वोकार याची मूल रास्ते याच्या मुलास देणार म्हणून वर्तमान ऐकिले. त्यावरून या कृष्णाजी नाइकास व बाबूजी नाईक वोकार यास मातुश्रीबाईस ती मूल रघुनाथासाठी राहावणे यैसी पत्रे पाठविली आसत. मूल रास्ते याच्या मुलास देणार नाहीत. रघुनाथाच्या लग्नास तीथ याच कार्यात योजली तर याच कार्याबरोबर तेहि कार्य करावे लागेल. जर तूर्त तीथ न योजली तर पुढे लग्न केले तर कार्यास येईल. परतु मूल चागली. हातची जाऊ न द्यावी यैसा रायाचा सिधात आहे. या बाबूजी नाईक जोसीहि मागून येथून येत आहेत. हेहि ते मूल रघुनाथासाठी राखून ठेवतील. छ ३ जिलकाद रास्ते याचा मूल येईल त्यास दुसरी मूल योजून लग्न करवितील हे आसीर्वाद. fChimaji Appa asks that the daughter of Babuji Naik Onkar should be reserved for Raghunathrao, and not married to Raste. * * No. 29] [ श्री x सेवेसी विज्ञापना. इमारतीची काम नाचाचा दिवाणखाना व धरणे वगैरे नेमणुकेप्रो जलदीने तयार करणे म्हणोन स्वामीनी पत्री आज्ञा केली. ऐसियासी नाचाचा दिवाणखानियाचे काम जोती तयार करून जोडणी उभी केली आज्ञेप्रो तयार होईल. हौदाचे काम चालीस लाविती. थोरल्या दिवाण- खान्यापुढील चौसोपीचे काम चालत आहे. तेहि तयार होईल. पर्वतीचे वाटेवर तल्याची माती भर बहुतेक टाकिली, वाट तयार होत आली. फरास- खानियाचा सोपा तयार जाला. धरणाचे काम चालीस लाविले आहे. वरकडहि आज्ञेप्रमाणे कामे तयार होतील. सेवेसी श्रुत होये हे विज्ञापना. The Peshwa is informed about the progress of the extensions of his Palace, of the water-tanks on the road to the Parvati temple, etc. १ येथून अक्षर खाशाचं. + सबंध पत्र चिमाजीआपाच्या हातचें. x पत्र नानासाहेबाच्या कारकीर्दीतील चुकीने येथे दाखल झाले. २ येथून वळण निरा.. 887 ·२० No.30] [6-1-17407 श्री आसीर्वाद उपर. वाटेस घोड्यावर बसोन राऊ चालत होते. तेव्हा येके गावचा पाटील भेटीस आला तेव्हा असावध होते. त्यामुले पाटलासी सहजात बोलले जे कोबड्याचे प्रयोजन आहे घेऊन येणे. काये बोलतो हा अर्थ चितात नाही. हे विचार मस्तानी जवलून निर्माण जाले असेत. ती पीडा जाईल तेव्हा पुण्यच प्राप्त होईल न होई यैसे दिसत नाही. "राऊत लस्कराभोवते चौकीस ठेवावे इकडे राऊत येऊ लागेल तो धरून येखाद्याचे पारपत्य केले म्हणजे दुसरा कोणी येणार नाही" म्हणून लिहिले. यैसियास ते गोस्ट कार्याची नाही यास्तव राऊत चौकीस ठेवले नाहीत. लस्करातून राऊत जाईल तो वोलखू येईलसे नाही. यैसे असता लटका लौकिक करावा यैसे नाही. तुम्हाकडील बोभाट मस्तानीने लिहिला तर तो लटके म्हणावयास आम्हास कार्यास येईल. छ १७ सवाल हे आसीर्वाद. Chimaji Appa writes to Nana asking what steps could be taken to prevent Bajirao from getting intoxicated and communicating with Mastani. No.31] [12-1-17402 श्री चिरंजीव राजश्री नाना यास चिमणाजी बल्लाळ आशीर्वाद उपरी. येथील कुशल तागाईत छ २४ सवाल शनवार संध्याकाळ यथास्थित असे विशेष. बाळोबाने आमच्या सांगितल्याप्रमाणे उत्तर रायास सांगितले. त्याउपर त्यानी विचार केला जे, गडमुक्तेश्वराहून गंगोदकाच्या कावडी आल्या आहेत त्या जमा करून ठेवल्या आहेत. या उदके आपण स्नान करावे, व आम्हांसहि स्नानास उदक देऊन स्नान जालियावर गंगोदक आमच्या हातावर घालावें. मस्तानी आणून देणे म्हणजे महिन्या दोचौमध्ये आपण प्राशनाचे सोडतो. बलकी आजपासूनहि सोडतों ऐसे म्हणणे पडले तर म्हणावें. याप्रमाणे बाळोबाजवळ आम्हास निरोप सांगणे ऐसे सांगितले. त्यावर फिरोन निरोप न सांगणें ऐसे सागून मना केले आहे. उद्यां परवा गंगातीरास गेलियावर हा विचार करावा ऐसा अर्थ चित्तांत असावा(सा) आहे; परंतु कशीहि क्रिया * (म)स्तानी (फाटलें) सता साप्रत ये * * ... पत्र सबंध चिमाजी आपाचे हातचे बहुधा नानासाहेबास.

·* *. (त्यास)स धीर निघत नाही. लोक फटकाळ म्हणतात. आम्ही संनिध आहों ते शंका चितांत येऊन खोड सोडवत नाहीं; तेव्हां तिचा समागम जालियावर व आमचा सहवास दूर जालियावर आतांच्यापेक्षा अधीकहि करूं लागतील. क्रिया केल्याची शंका कोठून चित्तांत येईल ? आहे अर्थ तो कळलाच आहे ! राउत पाठवावयाची तजवीज आजपावेतो योजिली नाही. पूर्वी येका दोघांसी बोलले आहेत. आलीकडे चा राउताचे रवानगीची करीत नाहीत. तुम्हास तिकडे जावयाची निकड न लागती तर आणिक च्यार दिवस आजपावेतों घालविले तैसेच घालवावयास कार्यास येतं. आतां तिकडील जाण्याची लग्नघटका प्राप्त जाली आहे. इकडून राउताची रवानगी तो तूर्त होत नाही. एखादे समयीं अकस्मात करतील तर न कळे. जे समई रवानगीची चर्चा करूं लागतील ते समई येऊन सांगेन यैसे बाळ्या म्हणत असती. पारपत्य न करावें तर तुम्ही तिकडे गेलिया * जाईल हे न कळे. (पुढील दोन ओळी फाटल्या). हे आशीर्वाद. Chimaji seriously discusses with young Nana measures to prevent Bajirao from drinking and from committing other excesses. * No.32] 121-1-1740 श्री श्रीमत राजश्री नाना स्वामींच सेवेशी. पोष्य गोविंद खंडेराव कृतानेक साष्टाग दंडवत प्रणम्य विनंती उपरी. येथील कुशल छ २ जिल्काद जाणोन स्वकीय कुशललेखन करीत गेले पाहिजे. यानंतर स्वामीनी राजश्री दादा यांस लिहिले की काराविसी राजश्री स्वामीची मर्जी कैसी काय आहे ते राजश्री येशवतराव यांस व आम्हास पुसान पुर्ता शोध करऊन लेहून पाठवणे. त्याजवरून हे वर्तमान मारनिलेनी आम्हास सागितले. ऐशियास राजश्री स्वामीची मरजी पाहाता ते वस्तु त्याजबराबर न द्यावी ; ठेऊन घ्यावी ; चौकी बसवावी ; यांजमुले राजश्री राऊ खटें जालें तन्ही करावें ऐसी नाही. त्याची वस्त त्यांस द्यावी. त्याचे समाधान करावे. दुर्वेसनाचा मजकूर त्या वस्तूवर नाही. त्याच्या चितांस पश्चाताप होऊन टाकतील तेव्हाच जाईल. + सबंध पत्र चिमाजीच्या हातचं. १ मम्तानी? 889 ·ऐसे असतां या वस्तूस अटकाव करून सखा तोडू नये ऐसी मर्जी आहे. येथील अर्थातर विदित व्हावे याजकरिता लिहिले असें. बहुत काय लिहिणे. कृपा असों दिल्ही पाहिजे हे विनंती. Govind Khanderao Chitnis to Nanasaheb Peshwa, telling him what course King Shahu advises to be taken with regard to the Mastani affair. It is only repentance, the King says, that will improve matters and not any kind of restraints imposed on Mastani. No.33] [29-3-1740 * * * * * * चिरंजीव राजमान्य राजश्री नाना यास चिमणाजी बल्लाळ आशीर्वाद. उपरी येथील कुशल तागाईत छ ११ मोहरम शनवार जाणून स्वकीय लिहीत जाणे. विशेष. राजश्री बापूजीराव मल्हार व राजश्री चिमणाजी भिवराव यांची पत्रे आली त्याच्या नकला करून तुम्हाकडे पाठविल्या आहेत त्यांवरून सविस्तर वर्तमान कळेल. तीर्थरूप राजश्री राऊ स्वामी छ १९ जिल्हेजी गेले त्यादिवसां- पासून आज पावेतों आम्हास पत्र लेहन पाठविलं नाही. त्यांची आमची (फाटले) र्थ नाही. जेथपर्यंत आमचा यत्न चाले तो केला; परंतु ईश्वराचे चित्तास नये. त्यास आमचा उपाय काय आहे ! त्यांचे प्राक्तनी जे असेल तें सूखरूप होऊ. आपण निमित्य घ्यावें ऐसें नाही. यास्तव आज आम्ही निंबदेव्हान्याचा घाट चढलो. दोहो तिही दिवसां पुण्यास जाऊं. पुण्यास गेल्यावर तिची रवानगी त्यांजकडे करावी, आपले निमित्य वारावे. त्याचे प्राक्तनी असेल तें होईल, ऐसा विचार केला आहे. याचे उत्तर सत्वर पाठऊन देणे. तीर्थस्वरूप राजश्री राउ स्वामीस आम्ही लेहून पाठविले आहे की आपले शरीरी समाधान नाही. यास्तव स्वारीस जावें, ऐसा अर्थ नाही. घरास यावयाचा विचार करावा म्हणोन लेहून पाठविले आहे. त्याचे विचारास येईल तसे करतील. त्यास आमचे लिहिण्याचे पथ्य आहे ऐसे नाही, हे ' आशीर्वाद. |Chimaji to Nana, communicating his despair of curing Bajirao of his evil ways. १ शेवटचे दोन शब्द लेखकाच्या हातचे. 890 ·२३ No. 34] 117402 श्री चिरंजीव राजमान्य गजश्री आपा यांप्रती राधाबाई आसीर्वाद उपरी. येथील कुशल जाणून स्वकीय कुशल लिहीत असिले पाहिजे. विशेप, चिरंजीव राजश्री राव याजपासी बहुत युक्तीच्या विचारे जो विचार करणे तो करून येण. चालीवरी नजर देऊन जे कर्तव्य ते करावें. बहुत कार्य लिहीणे हे आसिर्वाद. 1 Radhabai's letter to her son Chimaji Appa, asking him to remonstrate with Bajirao about his ways and arrange matters, presumably as regards Mastani. [28-12-1739 No.35] पौ छ ११ सवाल. श्री तीर्थरूप मातुश्री बाई वडिलांच सेवेसी अपत्यं चिमाजीनं साष्टांग नमस्कार विनंती. येथील क्षेम ताा छ । सवाल पावती समस्त मुग्वरूप असों विशेप. सिवाजी कृस्ण यास नासिकास चिरंजीवास नोवरी पाहावयासी पाटविलं होतं तो आला की नाही, काय वर्तमान ते लहून पाठविले पाहिजे. माघ मासी लग्न य मुंजी नमिली आहे. ऐसियास, राजश्री स्वामी जेजुरीस माघ मासी येणार. त्यांचे साहित्य केले पाहिज व घरचहि साहित्य जाहाले पाहिजे. दोन्ही साहिलं येकदांच होणार नाही. यास्तव वैशाख मासी लग्नाचा व मुंजीचा मुहूर्त आंह की नाही ते मनांस आणावे. वैशाम्ब मासी मुहूर्त असिला तरी वैशाख मासी करावं, म्हणजे माघ मासी राजश्री स्वामींचे साहित्य हाईल. तदनंतर वैशाग्य मासी घरचे साहित्य होईल. आपले विचारें माघ मासींच उरकून घ्यावे ऐसच असिले तरी साहित्य जसे होईल तसे होऊ. बहुत काय लिहिणे, कृपा कल पाहिजे. रायासीहि च्यार गोस्टी नर्मतेने बोलणे तैशा बोलला. सांप्रत पहिल्या- पेक्षा बोलून चालून भोजन करून मुखरूप आहेत. देवाची दया आहे ता दिवसेदिवस संतोषीच होत जातील. चितात मात्र बंध आंह ता कटलाच आह. सविस्तर नानाहि सांगतील त्याजवरून कलेल. ह विनंती. Chimaji Appa to his mother regarding the marriage of Sadashivrao and the thread ceremony of Raghunathras. Adds “I have humbly remonstrated with Bajirao. He is now in much better spirits, and God willing, he will daily grow more cheerful. But I am afraid however he is ill at ease on one account (Mastani)." 891 ·२४ No. 36] श्री राजश्री बाजीराऊ पंतप्रधान साहेबाचे सेवेसी 10 सेवेसी विनंती. साहेबापासून आलियावरी येथे सुखी असो, व साहेबाचे हुकुमाप्रमाणे वर्तणूक केली. त्यास साहेब प्रदेशामधे गेल्यामुले काही समाधान नवते. त्यास साहेब दिगविजये करून आपले स्वस्थलास आले, त्यावरून परम समाधान जाले. यानंतर साहेबापासी मस्तान आहे त्यावरून आम्हासहि समाधान आहे. यामधे काही अनमान असल तरी साहेबाचे पायाची आण आहे. आमचा काही परामर्श न केला. साहेब थोर आहेत. आम्ही विनंती लेहावी यैसा काही अर्थ नाही. परंतु लौकीक बहुतसा जाला आहे की आम्हा पासून पोरी हिरोन घेतली यैसा विचार जाला आहे यैसे न कीजे. दोनी महिने पाठऊन दीजे. मागती सवेच पाठऊन देऊन. आपण साहेबाची जोड केली आहे आणि आम्हास पायापासी बोलावाल तरी सेवेसी येऊन. आमची फिकीर साहेबास आहे. सेवेसी तुकोजी पाठविला आहे. विनंती करील त्यावरून विदित होईल. विशेष काय लिा हे (विनंती.) The writer tells Bajirao that he is happy to see him living with Mastani. Whether this Mastani means Bajirao's mistress Mastani is a question. The origin of Mastani is yet undetermined and hence the importance of this letter. The whole letter is in one uniform old Modi handwriting. . No.37] [23-3-1740 छ ९ मोहरम श्री तीर्थस्वरूप मातुश्री बाई वडिलांचे सेवेसी आपत्ये बाजीरायें साष्टांग नमस्कार विनंति. येथील वर्तमान तागायत छ ५ मोहरम मुकाम शाहापूर नजिक बराणपूर वडिलाचे आसीर्वादें येथास्थित असे विशेष. वडिलांचे आसीर्वादपत्र आले तें पावोन संतोष जाला. पैसेंच सदैव पत्र पाठऊन सांभाळ केला पाहिजे. ऊष्ण काल आहे, चिरंजीव राजश्री रघुनाथ व जनार्दन समागमें आहेत त्यांचा परामर्ष करीत जाणे म्हणून लिहिले, यैशास 802 ·उभयतां सुखरूप आहेत. आपणांस कलावें याजकरितां लिहिले असे. प्रस्तुत कोकणांतील हवा जबून आहे. चिरंजीव राजश्री आपा यास मध्ये बाहेर जाऊं न द्यावे. वसईकडे पाहावयास जाऊं लागतील तरी येकंदर त्याणी न जावे. मातबर सरदार समागमे आहेत याजपासून जे मेहनत घेणे ते घेत जावी. आपण जवळ आहेत त्यांस वरचेवर सांगत जावे. लोभ असों दीजे हे विनंति'. Bajirao to his mother from Burhanpur, asking her not to let Chimaji Appa over-exert himself and not allow him to proceed to Bassein. No.38] [30-3-17402 छ १५ मोहरम श्री सेवेसी जगनाथ नागेश विज्ञापना ऐसीजे. छ १२ मोहरमी आज्ञापत्र सादर जाहाले. तेथे आज्ञा की, तल्यात पाणी पहिले किती होते व हाली नव किता आले व पुढे नित्य नवें येतच आहे की काय हे तपसीलवार वर्तमान लिहून पाठवणे म्हणौन. त्याजवरून सेवेसी विनंती हेच की, पहिले पूर्वाच नक्षत्राचे पाणी, लांबी उतर दक्षण तिही बुरुजामध्ये सुमार १०० हात व रुदी पूर्व पश्चम असी नवद व खोली कोठे तीन हात कोठे च्यार हात येणेप्रमाणे होते पु(द) उत्तराचे दोन तीन पाऊस बरेच पडले. त्याचे पाणी पहिल्यासुधा लांबी उतर दक्षण हात सुमार ५०० व रुंदी पूर्वपश्चम हात ५०० व खोली पहिली हात च्यार व हालीची हात १० येकून तेरा चौदा हात पश्चमंच आंग पके इमारतीकडे आहे. तिनी आंगे राहिली. तेथे कोठे च्यार हात कोटे पांच हात. कोठं अधीक उणे जसा जसा चड तसे आहे व आणखीहि वरचेवर येतच आहे. पावसाचे हि येते. व जिले वोढे वाही लागले. पूर्वेकडील दोही खान्यातील वाद व दक्षणेकडील तल्याचे पालीबाहीरील बोदे जिल वाहा लागले. ते खणोन बाधोन आणून तल्यात आणिले आहेत. पाण्यापासून वरची चौरसी व माथा बारा हात खुली राहिली आहे. व तल्याचा तल रिकामा दक्षंणेचे घाटाचे जाग्यापासून उतरेकडील घाटापावेतों पूर्वेचे आगाकडून लपेट लांबी हजार हात व रुंदी दक्षणेचे आंगे संभर सवासे दीडसे पावेतो व पूर्वकडील आगी संभर सबब + आईनच्या सालांतील मोहरमांत बाजीरावाचा मुक्काम ब-हाणपुरास असलेला सापडतो. त्याचे पूर्वीच्या दोन सालांत मोहरम महिन्यांत त्याचा मुक्काम ब-हाणपुराकडे असलेला सापडत नाही, सदर पत्र २३ मार्च १७४० चेच असावें. 893 Ca 20-4 ·२६ * * पावणसे व उतरेकडे कोठे पनास कोठे पावणसे कोठे शंभर हात येणेप्रमाणे पाण्यापासून इमारतीकडे रिकामा तल आहे. तिनी आगचे (ओढ्याचे) पाणी बाधीन वोठ्या(स) (पुढे फाटले ) तल्यात आणिले आहे. तल्यातील मा(से) न जगले. व बागेतील झाडे कुल जगली. (आ)बराईहि पावसाचे पाण्याने कुल नवी फूट जाहाली. सदरहू लिया प्रमाणे लिंगोजी निबाणेकर व कुसाजी गायकवाड याणी आपले नजरेने पाहिले ; उपरात सेवेसी विनती लिा आहे. विनंती पत्रावरून व लिंगोजी मुखजबानी सागता विदित होईल. कुसाजी गायकवाड आजच येथून श्री जजुरीचे तले पाहावयासी गेले. येणेप्रमाणे सेवेसी श्रुत होय हे विज्ञापना. वरकड कामाकाजाचे वर्तमान मी उदईक सेवेसी येऊन निवेदन करीन. हे विज्ञापना. Jagannath Nagesh gives the extent of water in the Mastani tank at Vadaki just near the Diva pass on the Poona-Saswad Road. No.39] 18-6-1746 श्री श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान स्वामीचे सेवेसी, सेवक कृष्णराव माहादेव सांनमस्कार विनंती. येथील कुशल अशाढ सुध प्रतिपदा रविवार मुकाम श्री कासी जाणून स्वकीय कुशललेखनांज्ञा केली पाहिजे विशेष. बहुत दिवस आम्ही आलियातागाईत स्वामीकडून पत्र येऊन वर्तमान कलत नाही. तरी आपल्याकडील सविस्तर वृत लिहिलं पाहिजे. इकडील वर्तमान तरी मातुश्री ताई व आम्ही श्रीमधे मुखरूप पावलो. चतुर्मास येथे कार्तिकश्नानाचा उदेग उरकून गयेस जाऊन. आपणास कलावे म्हणौन लिहिले असे. वरकड वर्तमान मातुश्री ताईने आपणास पत्र लिहिले आहे त्यावरून सविस्तर कलो येईल. प्रस्तुत मातुश्री शरारी सावकाश आहे. चिंता न कीजे. घरी सर्वांचा सांभाल करीत असिले पाहिजे. आमची खर्चाची आबाल फार जाहाली आहे. सरकारातून काही अनकूलता होईल तर बरेच आहे. रोजमु(रा) स्वामीनी दरमाहे हा सातसे देविले. त्यास सातशा सोयाचा चारा दरमाहे पुरत नाही, तेथे आणखी तपसील काये ल्याहावा ? नवाबाकडील वर्तमान लिहिले पाहिजे. आमचेविसी स्वामीनी नवाबास लिहिले त्याचे उतर काये आले ते लिहिले पाहिजे. बहुत काये , १ पुणे-सासवड-रस्त्याने जातांना दिवे घाटाखालीं मौजे वडकीच्या शिवारांत, 'मस्तानीचे तळे या नावाचे तळे लागते; त्या तळ्यास अनुलक्षून या पत्रांतील मजकूर असावा असे वाटते. + येथून वळण निराळे. 894 ·लिहिणे, कृपालोभ असो दीजे, हे विनंती. राजश्री बाबास नमस्कार विनंती उपर, लिखितार्थ परिसोन उतर पाठविजे. घरी सर्वांचा परामर्ष करीत असाल,. परंतु सूचनार्थ लिहिले असे. बहुत काय लिहिणे, लोभ असो दाजे, हे विनंती. . Krishnarao Mahadev Joshi, brother of Kashibai, who had accompanied her on a pilgrimage, writes to the Peshwa from Benares about the future programme of their travels. No. 40] श्रीशंकर श्रियासह चिरंजीव राजमान्य राजश्री नाना यांप्रती मातुश्री राधाबाई आसीर्वाद उपरी. येथील कुशल जाणून ताा छ १२ जिलकाद मुकाम ठाणे बागमती स्वकीये कुशल लेखन करीत गेले पाहिजे विशेष. तुम्ही द्वादसीचे पत्र पाठविल ते ठाणे मजकुरी छ मजकुरी पावले. कितेक विस्तार लिहिले त यथार्थ आहे. राजश्री नाइकाचा हरयेक प्रकारे निकाल पडोन जैवतील; मग आम्ही तुम्हाकडे येऊ आगर पुणियास जाऊं. चिरंजीव सौ भिऊबाई यथंच आहत. चिरंजीव सौ गोपिकाबाईस तुमचे पत्रावरून प्रस्तुत पुणियास राहाविली अहित. आजच पुणियास पत्रे राा केली आसत. याउपरी तुमचे पत्र जसे येईल त्याप्रमाण करूं. बहुत काये लिहिणं हे आसीर्वाद. ||Radhabai to her grandson Nana. She appears to have gone to Baramati to conciliate Babuji Naik, who was fasting. No. 41] श्री यादी थैल्या येथून पाठविल्या पावत्या करणे पौ छ १ सवाल १ मातुश्री बाई १ राा आबाजी नाईक १ सो कासीबाई १ माधवराव १ सो अनुबाई १ नारी व्यंकटराव घोरपडे १ उमाबाई १ सो भिऊबाई ३ 895 ·२८ १ सिऊबाई मामी १ सदासिव १ रघुनाथ १ जनार्दन १ उपाध्ये १ कृष्णाजीपंत पुराणिक १सुभराव sar ९ .यो पंधरा थेल्या पाठविल्या अस(त) पृथक पृ(थ)क पावत्या करणे छ २० रमजान Names of some of the Peshwa's relations. No.42 छ ४ सालोवल श्री - आसीर्वाद उपरी मानाजी खलदकर याचा मजकूर पेशजी तुम्हास लिहिला आहे त्यावरून त्याचे घरी मसाला करविलाच असेल. साराश मानाजी बरा येवजदार आहे. सतर असी हजार रुपये पावेतो याचा वहिवाट आहे. आम्ही घोडी मागत होतो ते व तिची सिगी व आणखी गुंडाबाबत घोडी मातबर व चवथी सारंगी ऐशा च्यार घोड्या चागल्या आहेत. त्या घेऊन पधरावीस हजार रुपये व्यावयाची जागा आहे. पेशजी गुड फिराद जाहले होते, त्यांस पुन्हा उभे करून याजला जर्बेत आणून खरा अगर खोटा करून, रुपये घोडी घ्यावी. राजश्री बापूजीपंत अगर देशमुख देशपांडे अथवा आणखी कोण्ही प्रतिपक्ष करितील त्यांचे न आइकणे. आधी घोडी हाताखाले घालणे. पैकोहि साधेल. हा वतनी कारभार आहे. लोभ असो दीजे ह विनंती. Bajirao's letter to Chimaji Appa, showing that his sense of justice was not very keen when self-interest came in. He orders that horses and money should be taken from Manaji Khaladkar, as he was a well-to-do person. xवरील यादीत पेशव्यांच्या कुटुंबीयांची काही नांवे आली आहेत. शिऊबाई ही मल्हारपंत बर्वे याची बायको म्हणजे राधाबाईची भावजय असावी. अनुवाई व भिऊबाई ह्या बाळाजी विश्वनाथाच्या मुली. + येथून अक्षर खुद्द बाजीरावाचें. ong ·२९ No. 431 पा छ७ साबान. श्री पुरवणी तीर्थरूप राजश्री आपा स्वामी वडिलांचे सेवेसी विनंती राजश्री माहादाजी पंतास राजश्री स्वामीनी हिंदुरायाकडे रवाना केले. येथे आम्ही येकलेच आही. दरबारी जाबसाल करावयास कोण्ही नाही. तरी स्वामीनी पत्रदर्शनी राजश्री दादोबांस पाठविले पाहिजे. त्यास दुसंरकडे जाऊ न द्यावे. टाकोटाक येथे येऊन पोहचत ती गोष्टी करावी. आम्ही वार्काब नाही. तरी वडिली दया करून राजश्री दादास पाठविले पाहिजे हे विनती. Nana asks Chimaji Appa to send Dadoba Purandare to Salara for his help. No.44] [17402 श्रीशंकर श्रीमंत राजश्रियाविराजित राजमान्य राजश्री पंत प्रधान स्वामी गोसावी यांस सेवक गोपाल सोनदेव कमविसदार काा साकारे दिशा राजश्री राऊ मुमंत सां नमस्कार विनंती उपर येथील क्षेम जानोन स्वामीनी आपले वेभव लिहित आज्ञा केली पाहिजे. यानंतर कसबे मजकुरचे वर्तमान काल छ ७ रोज माहे रजब राजेश्री तुकोजी पवार वगैरे फौज कासारघाटीने आली त्यांस आपन जाऊन कासारीस पांच कोस जाऊन पाटील भेटविले. आपनहि भेटला. गांवचे वर्तमान सांगितले की मोकासा राजश्रीचा आहे. गाव बागाइती आहे. मुकामाची जागा व चान्याचे जंगल दाखवितो. त्यास सर्व गोष्टीन मान्य करून येऊन थलांतच मुकाम केला. अगदी उसाची थले उलगाड (?) जाली. दोन फड सरकारचे होते, त्याजमधे हती उभे करून कही केली. थले मुतलक नाहींसी केली. सरदार उभे राहून कोनास ताकीद न केली. या सालास प्रजन्याचे आवर्षन जाले. लोकास कोलपत्रे देऊन वेळवाक करविले ते उंटे घालून चारली. १ पुरंदरे. + नानासाहेबाचे अक्षर. 897 ·गावहि खर्चाखाले. घासदाना वगैरे फर्माविसी रूपो सेंभर पडले. यामुले गाव बहुत हुलहुला जाला. राजश्री सुमंत तो सनिध नाहीत की त्यास वर्तमान विदित करावे. आज छ ८ रोजी राजश्री बाजी भिवराऊ व आपाजी जाधव याची फौज आली. तिचाही मुकाम का मारी जाला त्यांही तो कांहीं तोसीस लावली नाही. त्यानी (ताकी)द केली की हे वर्तमान तुम्ही राजश्री राव यास लिहि (णे) त्यास स्वामी खावंद आहेत. आपन चाकर आहोत जे, वर्तमान साहेबास विदित करावे. न, करावे तर धन्याचा शब्द लागेल की तुम्ही वर्तमान पावते न केले. गांव बहुत उदास जाला आहे. स्वामीस कलले पाहिजे. बहुत काय लिहिणे. कृ(पा) लोभ असो दाजे हे विनंती. (A Kamawisdar reports to the Peshwa how the movements of armies destroy crops and ruin villages. N.B.--This and the following letters which cannot be accurately dated but which have a general interest apart from the date, are given at the end of the section. No.45] पो छ २० साबान श्री श्रीमंत मातुश्री बाईसाहेबांचे सेवेसी. आज्ञाधारक उधव वीरेश्वर चरणावरी मस्तक ठेऊन साां नमस्कार विज्ञापना. ताा छ १४ माहे शाबानपर्यंत यथास्थित असे विशेष. मूळखडीचा पूल लाकडी बांधणे त्यास तालुके सिवनेर येथे कारखानदारास बोलाऊन आणून लांकडे मिळतात न मिळतात हे मनास आणून लिहिणे. त्याजवरून त्या वेळेस एक दोघे कारखानदार बोलाऊन आणिले त्यांचे वर्तमान सेवेसी लिाच आहे. परंतु त्याउपरी शोध करितां रामजी कडुसकर कारखानदार यास बोलाऊन आणिला. याने सरकारचे सनदेप्रो लाकडे आंबेघारगावावर आणून पोहचवावयाचे मान्य केले. त्याजवरून रामजी मजकूर सेवेसी पाठविला आहे. यास आज्ञा कर्तव्य ते करणार साहेब समर्थ आहेत. लाकडाचे खरेदीस ठिकाणास लाकूड पोहचावयासी तीस पस्तीस हजार पर्यंत सो लागतील. सस्ते महाग कोणेकडून आणावयासी पडते त्याचा आजमासे जिकडून लाकडे न्यावयाची तिकडे आज्ञा करणार साहेब समर्थ आहेत. सेवेसी श्रुत होय हे विज्ञापना. TUdhav Vireshwar Chitale (Kiledar of Shivner) to Radhabai about building a bridge at Mulkhedi in the Poona District. 898 ·लग्नास खर्च No.46] [9-3-17409 श्रीभार्गवराम श्रीमत परमहंस स्वामी याही सहश्रायु चिरंजीव विजईभव चिमाजी आपा प्रधान यासी आज्ञा कली येसीज. चिमणाजीचा सासरा धांडोपंत सफरा भला ग्रहस्त होता तो मृत्य पावला. त्याचा पुत्र रामाजी धोंडदेव हबसी याजकडेस होता, त्याजकडून माणसे घेऊन आम्हा- कडेस आला. त्यास आम्ही तुमचे पदरी घातला. रामाजीचे लग्न जाले होते ते बाइको वारली. हाली त्याचे लग्न वैशाख मासी योजिले आहे. तरी रामाजी धोंडदेव यास पनरा दिवसाचा निरोप देऊन लग्न करावयास पाठवणे. लग्न च्यार दिवस जालियावर सवेच पाचवे दिवसी तुम्हाकडे रवाना करून. पाच शत रुपये लागतात. यैशास ब्राम्हण तुमचे पदरी घातला आहे. ब्राम्हणाचे लग्न केलियास बहुत पुन्य आहे. याच लग्नाचे यश आपण व्यावे. पाचशात आपणास काय अनकुल हाईल तं द्रव्य सध्या देऊन रामाजीम्म पत्र दर्शनी पाठऊन देणे. अनमान न करावे. आपण लग्नास द्रव्य देऊन रखाना करितील. त्यातून काही विशेश से पनास लागले तर आम्ही अनकूलता करून देऊन. रामाजी भला ब्राम्हण आहे. याच आपण चालवीतच आहेत. यापेक्षा पुढे विशेष चालवावे. वराड होताच रवाना करितो. ठेऊन तरी तुझी आण असे. केसोबा मुखांतरे सांगता कलो येईल. बाजीराङ याचा कागद सुखसमाचाराचा तुम्हास आला असेल त्याचे नकल करून आम्हाकडेस पाहावयास पाठवणे म्हणजे संतोष होईल. जाणिजे विशेष काय लिहिणे. सा छ २१ जिल्हेज हे आज्ञा. Brahmendra Swami to Chimaji, requesting help for the marriage of Ramaji Dhondadev Safre. .No. 471 [19-12-17367 श्री संवेसी विज्ञापना. ता छ २६ साबान पावतों यथास्थित असं विशंप. थार पाखरूं दिवाणखान्यांत आहे ते पाठवणे म्हणोन लिहिले ; त्यावरून पांखरूं कामाटी याजबां जासूद बरोबर देऊन पाठविले आहे. पाखरास तांदुळ कैली ४४. येक सेंर दिल्हे आहेत. सेवेसी श्रृत होये हे विज्ञापना. Purandare to Peshwa from Satara, having dispatched the pet bird ordered. 899 as ·३२ No. 48] श्री श्रीमंत राजश्री नाना स्वामीचे शेवेसी विनंती शेवक कृष्णराव बापूजी कृतानेक साष्टांग नमस्कार विनंती. शेवकाचे वर्तमान ता छ १८ रबिलोवलपर्यंत स्वामीचे कृपाकटाक्षेकरून यथास्थित आसे विशेष. स्वामीची आज्ञा घेऊन आलो ते दुसरे दिवसी पुणियास प्रविष्ट जाहालो, मातुश्री श्रीयात्रेहून शरीरी स्वस्थ नाही. परम कठीण आवस्थेने आली. तसेच टाकून स्वामीचे शेवेसी यावं तर लोकापवाद. यास्तव काही उतार पडलियां शेवेसी येतो. आज्ञेप्री बंगलियाचे काम पाहिले सविस्तर रामाजी विठल यानी शेवेसी विनंती पत्र लिहिले आहे त्याजवरून श्रृत होईल. बहुत लिहिणे शक्ति नव्हे हे विज्ञापना. Krishnarao Bapuji to Nana Peshwa-informing him of the illness of his mother. . No.49] श्री. राजश्री बाजीराऊ पंडित प्रधान यांसी. प्रति सौभाग्यादिसंपन्न उपरी. येथील कुशल जाणून स्वकीये लेखन करीत जाणे विशेष. प्रस्तुत तुम्हाकडून पत्र येऊन राजश्री चिमाजी पंडित याचे वेथेचे वर्तमान कलत नाही, तरी यैसे न करणे. निरंतर पत्र पाठऊन संतोशवीत जाणे. यानंतर बटकी २५ पंचवीस देतो म्हणून मान्य केले, त्यास आजी किती दिवस जाहले, अद्यापि पाठविल्या नाहीत. यावरून काये म्हणावे ? याउपरी सदरहू पंचवीस बटकी उतम सेवेयोग्य पाठवणे. पुणेदेसी वगैरे देशात बटकीचा दुकोल आहे, मिलत नाहीत की काये, हे कलत नाही. याउपरी दिसगत न लाविता पाठऊन देणे. या कामास दावलखान व अनाजी ताट्या दिमत देवढी पाठविले आहेत. यास खर्चास रुपये १० दाहा देणे. जाणिजे. छ १२ माहे रबिलाखर. जरी बटकी पाठवीत नाहीत तरी तुमची भेट घेणार नाही ! जाणिजे. बहुत काये लिहिणे Some female member in the family of the Chattrapati writes to the Peshwa inquiring about the health of Chimaji Appa and reprimands him towards the end for not despatching 25 maid servants though he had promised to do so. 900 ·३३ ३ No.50] श्री आसीर्वाद उपरी, तुम्हीं चिठी पाठविली ते पावली; आजी अयोग दोनतीन आहेत याजकरितां फुरसिगीस राहाती. उद्यैक तेथे येऊन. बारसियाचा निश्चये कधी केला तो लिहिला पाहिजे म्हणोन लिहिले ते कलले. यैशांस आजी शनवारी उतम नाहीच ; उद्यलाहि बतीस घटका वैधृत आहे तरी तुम्ही दिवस अस्तानंतर रात्री चवथे पाचवे घटिकस घरी येणें उतम आहे. बारशाचा निश्चये सोमवारी केला आहे. लोभ असा दीजे हा आसर्वािद. (Auspicious times for certain ceremonies are mentioned. No.51] श्री चिरंजीव राधाबाई या प्रती मल्हार दादाजी कृतानेक आसीर्वाद येथील कुशल मार्गसीर सुध ९ जाणून आपल्याकडील कुशल ल्याहावया आज्ञा केली पाहिजे. यानंतर आम्ही तुमची आज्ञा घेऊन स्वार जालों ते पारनेरचे मुकामी लस्करास आलो. राजश्री आपाची भेट जाली. बारीपावेतों समागमेंच होते. मार्गी घरचे वर्तमानाचे पत्र चिरंजिवाचे आले त्यावरून आज्ञा घेऊन काली कोटुरियास गंगातीरी आलो. घर उघडे पडिलें. श्रीच्या चित्तास आले त्यास उपाय नाही. रुणानमंध प्रमाण आहे. तिचें सार्थकच जालें. मागें मुलास सर्व प्रकारे तुम्ही वडील आहां. चिरंजीवाचे समाधान केलेच असाल. ल्याहावेसें नाहीं. खेद करूं न द्यावा व तुम्हीहि खेद न करावा. विवेकेकरून दुख निरशन करावं. मृत्यास उपाय नाही. तुम्ही सूज्ञ आहां. विशेष काये लिहू. चिरंजीव बावाचे लग्न होणे त्यास वेदशास्त्रसपन नारायण दिक्षित व त्र्यंबकभट खेडकर व समस्त ब्राम्हणाचे मतें तीन पक्ष जाल्यानंतर लग्न करावया कार्यास येईल यैसा शास्त्रार्थ आहे. तिकडेहि विद्वान ब्राम्हण आहेत. मनास आणून लग्नसिधी करावयाचे केले पाहिजे हे आशीर्वाद. 1The death referred to in the letter may be that of Baburao Malhar's wife. Letter to Radhabai from her elder brother Malhar Dadaji Barve. 901 Ca20-5 ·No.52 श्री. गंगाभागिरथी समान राधाबाई यांसी प्रीतिपूर्वक कान्होजी आंगरे सरखेल दंडवत उपरी. येथील कुशल वैशाख बहुल पंचमीपर्यत जाणून आपले क्षम वर्तमान लिहित जाणे. सांप्रत तुमचे पत्र येत नाही ऐसे तर नसावे. आपले सर्वदा कुशल वर्तमान लिहीत जाणे. बहुत काय लिहिणे हे विनंती. No.53] श्री आसीर्वाद. हा कोणास न देणे. पैका कोणा सिलदारास न देणे. आगत्या आगत्य विचार पाहून संसार करणे. घोडी भुजाऊ पागेस ठेवणे. डोचट भोरप्या ह्याची पाहून खडून लोकास देणे. त्याचे कागद लेहून घेत जाणे. गजराज हती पवारापासून तजविजेने बसावयास अगर निशाणास म्हणून आगत्य मागून घेणे. आम्ही लिहिलेसे कलो न देणे. मोबदला पाहिजे तरी येखांदा त्यास मेलऊन देणे हा आसीर्वाद Bajirao in this autograph letter is giving some instructions to his brother Chimaji Appa. Money and elephants should not be handed over to anyone. The elephant Gajraj should be taken from Pawar without letting him know that it is done at my instance." No.541 श्रीगजानन. श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान स्वामीचे सेवसी. सेवक कृष्णराव माहादेव कृतानेक साष्टांग नमस्कार विनंति येथील कुषल जाणून स्वकीये लिहिले पाहिजे विसेष. वडिलाचे आज्ञापत्र आले तेथे आज्ञा की सत्वर येणे. त्यास वडिलाचे कूच दिपवालीचे प्रतिपदेस आहे म्हणून ऐकतो. याजकरिता घरचे ~ + सबंध पत्र एकहातचें, कान्होजी आंगन्याचे राधाबाई पेशवे यांस, बहुधा कान्होजीचे हस्ताक्षरच असावें. पत्रावरून पेशवे व आंगरे यांचा घरोबा व्यक्त होतो. x सर्व पत्र खुद्द बाजीरावाच्या हातचें. ana ·कितीक संसारिक कामकाज व स्वारीची तयारी करावी लागते. आपणावाचून कामकाज चालणार नाही. आवदा चिमणाजीपंत घरी नाही याजकरितां जे करणे ते आम्हासच करणे लागते. दो चौ दिवसात येथील. उलगडा करून आज्ञा येईल त्याप्रमाणे वर्तणूक करून. वरकड सविस्तर वर्तमान वेदमूर्त राजश्री सिवभट गाडगील सेवेसी निवेदन करितील तो सविस्तर अर्थ ध्यानांत आणून आज्ञा करावी त्या प्रमाणे आपण त्रयोदसीस स्वार होऊन येतो. विसप आपण आजिपर्यंत यैसे समजत होतो की बाजीराव प्रधान याचे वचन म्हणजे ईश्वराचे प्रमाण वचन, कदापि अन्यथा होणे नाही. परंतु सांप्रत युगपरत्वे करून यैसे जाले की त्या वचनास अनृत लक्षण ग्रहण लागोन दोप लागला. वरकड आमचे गुणदोष म्हणावे तर आम्ही पतित आणि स्वामी पावन. पतितांचा उधार पावनानी करावा तें सामर्थ पावनाचे गेले म्हणजे उभयताहि पतित जाले. ईश्वरी वचन बुडाले येविसी बहुत ल्याहावे तर स्वामी सर्वज्ञ आहेत. बहुत काय लिहिणे ! कृपा लोभ आसो दिला पाहिजे. हे विज्ञापना. Krishna Rao Mahadeo remonstrates with the Peshwa for not having kept his word and promises to join him soon. No.5511 श्री पुरवणी तीर्थरूप राजश्री आपा स्वाचि सेवेसी विनंती. उपरी, राजश्री कुसाजी भोसले याचे लग्न राजश्री स्वामी करितांती. आजीपासून चौथे दिवसी लग्नाचा निश्चये केला आहे. त्यास आहेर वरकड सरकारातून करितील. स्वामीचे निसबतीने आहेर जाला पाहिजे. तरी संनगे पाठऊन दिल्ही पाहिजेत. त्याप्रमाणे आहेर करून विदित जाले पाहिजे. सेवेसी श्रुत होये विज्ञापना. Purandare to Chimaji Appa, requesting that a wedding-dress may be sent by way of a present to Kusaji Bhosle, the celebration of whose marriage was fired by Shahu within four days. No.56] पाा छ १५ मोहरम. श्री. पुरवणी तीर्थरूप राजश्री राऊ व तथा राजश्री आपा स्वामीचे सेवेसी विनंती. काा सिवापूर येथील खासगत बागापैकी आंबे सुमार १०००० दाहा हजार 903 ·३ स्वार्माचे जिल्हेत गावगना लावणीस दिल्हे हे वर्तमान पहिले तपसीलवार सेवेसी लिहिले होते. प्रस्तुत आंब्याचे कागद बागावरील कमावीसदारास घेऊन पाठविले असेत. तरी स्वामीनी आंबे आणऊन तमाम गावगना वाटणी करून लावणीस द्यावे आणि कुणबियास दहशत पडे आणि लावणी मुलकात आंब्याची होये ते अगत्यरूप करावे. येविसी राजश्री स्वामी वारंवार आज्ञा करितात, यास्तव आम्हीहि सेवेसी लिहितो. विदित जाहाले पाहिजे. काा जिंतीचेविसी पहिले लिहिले आहे तरी खामखा तेविसीचा बंदोबस्त होये ते अगत्यरूप केले पाहिजे. संताजी जासुदाबराबर पत्र पाठविली आहेत त्याची उतरे लौकर पाठवावयास आज्ञा केली पाहिजे. सेवेसी श्रृत होये हे विज्ञापना. Shahu orders Bajirao and Chimaji to carry out a plantation of mango trees in several villages. No.57] श्री. राजश्री पंतप्रधान गोसावी यांसी. 6 श्रीमंत सकलगुणालंकरण अखडितलक्ष्मीआलंकृत राजमान्य नो पिलाजी जाधवराऊ दंडवत विनंती. येथील कुशल जाणऊन स्वकीये कुशललेखन- आज्ञा केली पाहिजे विशेष. पत्र पाठविले तेथं आज्ञा केली की, रामायण पुस्तकांतील युध्यकांड आहे त्याचे प्रयोजन आहे. तरी ते पुस्तक पाठऊन देणे म्हणऊन आज्ञा केली, त्यावरून येणेप्राा पुस्तक पाठविले आसे: १ सुंदरकांड १ युध्यकांड १ उतरकांड ३ येकून तीन कांडे पाठविली आहेत. घेतली पाहिजे. विशेष काये लिहिणे, कृपा केली पाहिजे, ह विनंती मोतब पिलाजी जाधवरावाचा शिका. Pilaji Jadhao sends to Bajirao a handwritten copy of three chapters of the Ramayana. 904 ·No.58] श्री. राजश्री पंत प्रधान गोसावी यांसी. 6 श्रीमंत सकलगुणाअलंकरण अखंडितलक्षुमीआलंकृत राजमान्ये श्नो पिलाजी जाधवराऊ दंडवत विनंती. उपरी, येथील कुशल जाणून स्वकीय कुशललेखन करावया आज्ञा केली पाहिजे विशेष. पत्र पाठविले तेथे आज्ञा केली की, डुकराचे व वाघाचे व मोराचं व आसवलीचे व (व)डवाबलाचे यैसी तेले आणविली. प्रस्तुत आमचे संग्रही वाघाचें व डुकराचे व मुसरीचे यैसी तिन्ही जिनसाची तेले पाठविली आहेत. आसवलीचं व वडवाघलाचे संताजी मानकर याजकडून देविले आहे. तेथून आणवावे. त्यांस पत्र लिा आहे. यानंतर आम्ही व-हाडांतून यंतसमई वाघ मारिले त्याचे तेल काढून बुधली भरून सेट्यापासी दिल्ही आहे. राजश्री विसाजीपंतास ठावकं आहे. तहि जामदार- खानियांत आणिले नसले तरी आणविलं पाहिजे. विशष कार्य लिहिण ह विनंती. मोर्तब श्रीपांडुरंगचरणी दृढभाव चांगोजीसुत पिलाजी जाधव Pilaji Jadhao sends some medicinal oils to the Peshua. No. 59] श्री पुरा राजश्री पंतप्रधान स्वामीचे सेवेसी. विनंती उपरी स्वामीस कोणी सांगितले असेल की कोकणच मूग गोडे उतम. येसे असेल तरी लक्ष प्रकारे खरिदी करून मूग कैली :- पधरामण पाठऊन देतो. कलावे याकरिता लिहिले असे. पधरामण स्वामीनी लिहिलेप्रमाणे पाठऊन देऊन. बहुत काय लिहिणे लोभ करीत गेले पाहिजे हे विनंती. f" Mug", a species of grain which is a speciality of the Konkan, is sent to the Peshava. 905 .

·३८
No.60]
श्रीमंत राजश्री पंत प्रधान स्वामीचे सेवेसी.
पोष्य वासुदेव जोसी कृतानेक नमस्कार विनंती येथील कुशल ताा जेष्ट वद्य
पंचमी जाणून स्वकीये लेखनाज्ञा केली पाहिजे विशेष. आपल्या कारणे फणस
४ च्यार व अननासे ५ पांच पाठविली आहेत. घेऊन पावलियाचे उत्तर पाठवावे.
येतेसमई भोयास चौरोजा अडिसेरी द्यावी. बहुत काय लिहिणे? लोभ केला पाहिजे
हे विनंती.
Some fruit is sent to the Peshwa.
No.61]
पा छ ।सवाल
श्री.
पुा गजश्री आपा स्वामीचे सेवेसी.
विनंती उपरी. स्वामीनी अस्पी नगारियाविसी आज्ञा केली होती त्यावरून
नगारे नवे सजून जोडी येक पाठविली आहे. तांबे वजन पके 6।२। सवाबारासेर
लागले आहे. बहुत काय लिहिणे. यास मसाला नगारची सागेल त्याप्रमाणे
देविला पाहिजे. हे आपले विचारास आले तरी या प्राा आणखी येक दोन जोडिया
लागल्या तरी तयार करून पाठऊन देऊन. बहुत काय लिहिणे? लोभ केला
पाहिजे हे विनंती.
(A pair of drums is prepared and sent to Chimaji Appa.
No.62
पौ छ १ सवाल.
श्री.
पुरवणी राजश्री आपा स्वामीचे सेवेसी.
विनंती उपरी. प्रस्तुत वर्तमान येकितो की स्वामीनी आपल्या वाड्याभोवता
कोट घालावयास प्रारंभ केला आहे. त्यास आमचे घर व राजश्री गोविद हरी
याची घरे कोटा बाहेर पडतात. त्यास आमचे विचारे ही घरे बाहेर टाकावी येसे
906

·नाही. कोटांत घ्यावीं ये गोष्टीस पैका जाजती पडला तरी ज्याची घरे ते देतील
आणि आपण घ्यावा परंतु घरे कोटाबाहेर न टाकावी. नाहीतरी आम्हांस
घर मोडावे लागेल. कलावे याकरितां लिहिले असे. बहुत काय लिहिणं, लोभ केला
पाहिजे हे विनंती.
No. 63]
श्री.
पुणा राजश्री पंतप्रधान स्वामीच सेवेसी.
विनंती उपरी. वसईस सुकेली होतात त्या केळीचे नांव राजेली. त्यास राजेली
केलीची रोपे वसईस माणसे पाठऊन आणून स्वामीकडे बाा सिपाई धर्मोजी मगर
पाठविली सुमार ३५ पचतीस पाठविली आहेत ही स्वामीनी आपले बागेमधे
लाविली पाहिजेत. आणि पावलियाचे उतर पाठविले पाहिजे हे विनंती.
Some Rajeli banana plants, a species known for its keeping qualities, are
sent to the Peshwa to be used in his gardens.
No. 64]
पा। छ । जिलकाद.
श्री.
पुाा राजश्री पतप्रधान स्वामींचे संवेसी.
विनंती उपरी. तांबटास भाडी घडावयाची धाडी कल्याणास आहेत म्हणून
विदित जाहाले. येशास धोडीचे प्रयोजन आहे तरी धोर्ड। उतम २ दोन अगत्य
पाठवणे म्हणून लिहिले. येसियासी येथे धोडी नाहीत. येथें तांबट आहेत.
त्यांजपुरत्या दोन तीन नेमस्तच आहेत. जाजती आहेत येसे नाही. येथे
मिळत नाही हे विनंती.
No.65]
श्री
राजश्री माहादोबा गोसावी
यासी
विनंती उपरी. चिरंजीव राजश्री आपा गंगापार होऊन गेले. त्याजकडून कासीद
पत्रे घेऊन आले श्रावण शुध सप्तमीची पत्रे आहेत. चिरजिवाजवली वर्तमान आले
907

·की श्रीमत् राजश्री पतप्रधान यासी पुत्र जाला. त्याणी पत्री लिहिले नाही परंतु जबानी कासिदाने सागितले. हे संतोशाचे वर्तमान तुम्हास कलावे याकरिता लिहिले असे. हे विनती. गंगेपलीकडे आलीकडे पाऊसहि बरा आहे हे विनती. The birth of a son to the Peshwa is reported to Mahadoba Purandare. No. 66] श्री श्रीमंत राजश्री पंत प्रधान स्वामाचे सेवेसी. पोप्य वासुदेव जोसी कृतानेक नमस्कार विनंती येथील कुशल ताा छ १५ माहे सफर जाणून स्वकीये लेखनाज्ञा केली पाहिजे. विशेष. स्वामीनी लासुदा समागमें पत्र पाठविले की मधाचे व सारलतेलाचे प्रयोजन आहे याकरितां पूर्वी लिहिले होते परंतु पाठविले नाही. तरी हली सोरल पणेतून आणून व मध येसे पाठवणे म्हणून लिहिले. यसियासी येविसी पूर्वी काही पत्र आले नाही. हली लिहिले यसियासी सोरल पेणेतून आणून पाठवावे त्यास प्रस्तुत तेथेही हगाम नाही. तेथे- हि मिळणार नाही याकरिता सोरल थोडकेसे घरात होते ते व मध मेळऊन पाठविले असे. मध घागर १ येकूण वजन सोरल घरांतील होते ते पाठविले पके ४. वजन पके ४४५|| येकूण मध वजन पके दाहासेर पके व सोरल बजन पके साडेपांचसेर पाठविले आहेत. कळावे याकरिता लिहिले असे. येकूण मध व सोरल वजन पके साडेपंधरा- सेर पाठविली आहे. बहुत काय लिहिणे! लोभ करीत गेले पाहिजे हे विनंती. Vasudeo Joshi sends to the Peshwa some honey and other articles. No.671 श्री विनंती सेवक तुबाजी अनंत साा नमस्कार. सेवेसी प्रार्थना सांजे, आजी सनिवारी सेवसी पत्र माहाराज मातुश्री आईसाहेबाचे आज्ञाप्रमाणे आम्ही सेवेसी लिहिले की सोमवारी सूर्योदयापूर्वी येथून कूच होईल म्हणौन लिहिले होते. त्यासी आजी दोनप्रहरा बोलाऊन नेऊन आज्ञा केली की तुम्हाकरवी कागद लिहिविला. उदईक येतो. येथे आता गावचा जोसी आला होता. त्याने मुहूर्त सांगितला की 908 ·४१ मंगलवारी प्रयाणास व प्रवेशास मुहूर्त आहे. व अकरावा चंद्र आहे म्हणौन सांगितले. त्यासी सुमुहूर्त भेटी होवी; ग्रामप्रवेश मुमूर्त करावा, येक दिवस आधिक लागतो. पेशव्यास आताच पत्र लिहिणे. मंगलवारी आम्ही येतो. त्यावरून विनंती लिहिली आहे ; व स्वामींची आज्ञा होती की बराबरच्या लोकाचे गणति नावनिसीवार पुराणिकापासून लेहून मागितली. त्यानी लहून दिली त्याची नकल सेवेसी पाठविली आहे. याची तरतूद असा द्यावी ; व काली रात्री पागेची घोडी बोर येत होती. पागेची घोडीचा पाय नलीत जाऊन टिकार पडले. घोडी येलूनजीक राहिली. प्रातःकाली माणास पाठविल ता घाडी मैली. स्वामी म्हणतील की सकाल येक लिहिले आता यैसे लिहिले? यासी आमचा इलाज कार्य आहे. आज्ञेप्रमाणे सेवेसी लिहिता. बहुत काय लिहिण. संवेसी सात होये हे विज्ञाप्ति. gTubaji Anant, Peshwas' agent in the Konkan, writes to the Peshwa from Satara about the auspicious hour for entering a new house and other matters. He also refers to an accident to a mare. No.68] श्री पुरवणी श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान म्वाचि विसी विनंती. वेदभाप्याचे पुस्तकाविसी तुम्हास लिहिले होते त्याचे उतर तुमचे आले की, वेदमूर्ति राा विस्वनाथ जोसी रायरीकर यापासून पुस्तक आपण घेतलं नाही व दुसर आपले संग्रहीहि नाही. त्यावरून हाली जोशाचे पत्र बजिनस अलाहिदा तुम्हास पाठविले आहे. मनास आणून खामखा वेदभाप्याचे पुस्तक बहुत माफजातीने पाठऊन देणे म्हणून स्वामीनी पत्री आज्ञा लिहिली. यसियास, पूर्वी संवेसी विनंती लिहिली ते स्वामीस मिथ्या भासोन, जोशाचे पत्र घेऊन पाठविले. तस्मात, आमच्या लिहिलियाचा विश्वास नाही यैसे दिसोन आले. तरी स्वामीच्या पायासी आपण मिथ्या भाषण करू हे गोष्ट सर्वथा होणार नाही. विस्वनाथ जीसी समर्थ. त्यास काय म्हणावें? नसता विकल्प स्वामीचे चितात येईल जाणोन चिरंजीव बाबूराव सिनरी आहेत, त्यास हे वर्तमान लिहिले. त्याचे उतर आलं की, पूर्वी पुण्यात आम्ही असता वेदभाष्याची चर्चा जोशाजवल निघाली होती. ते समई जोसी आपल्याजवल बोलिले होते की, आपले संग्रही पुस्तक होते ते द्रव्यपर्याय वेदमूर्ति त्रिंबकभट खेडकर वास्तव्य नासिक याणी नेले. त्यावरून त्रिंबकभटास पत्र लेहून सरकारचा कासी तिकोना जासूद व आम्ही आपली माणसे नासिकास 909 Ca 20-6 ·पाठविली; पुस्तक आणविले. त्याणी उतर लिहिले की, आजी वीस वर्षे राये- रीकरापासून पुस्तक विकत आपण घेतले. त्या पुस्तकावर सता दुसरियाची नाही. द्रव्य देऊन पुस्तक घेतले असता तुमचे नाव कशास घ्यावे. पुस्तक आपण दंत नाही, यैसे परिछिन उतर त्रिंबकभटी दिल्हे. आग्रह करावा तर भिक्षुक ब्राह्मण. उपाय नाही. स्वामी समर्थ आहेत. आपली आज्ञा त्यास जालियावर देतील तर न कले. रायेरीकरास आम्ही पत्र पाठविले आहे. प्रविष्ट जालियावर त्यासहि उमज पडेल. विस्मृतीने आमचे नाव त्याणी घेतले आसेल. आपण त्यापासून पुस्तक घेतले नाही. विश्वास मानावा. * हे विनंती. On being asked by the Peshwa why the copy of Vedabhashya was not returned, the writer explains that he is not responsible for it as it passed to several persons from hand to hand. No.69] श्री पुरवणी राजश्री राऊ प्रधान स्वामीचे सेवेसी विनंती विज्ञापना जे. राजश्री जानबा साहेबानी श्रीमंत मातुश्री बाई वडिलास वस्त्रे पाठविली तत्समई सौभाग्या- दिसंपन्न मातुश्री कासीबाईसाहेबांस वस्त्रे पाठविली. माहाराजाचे आगमन होईल याजकरितां मार्ग लक्षिला. सांप्रत सा आपासाहेबांचा निरोप घेऊन राजश्री जानबासाहेबांकडे गेलो. सौ मातुश्री बाईसाहेबाची वस्त्रे सुतडे काले पोफले व चोली तापथियाची यैसी सनगं दोन सेवेसी पाठविली आहेत. ज्याची त्यासी प्रविष्ट करून कृपा करून प्रत्योतर देविले पाहिजे. बहुत काये लिहिणे, कृपा असों दीजे, हे विनंती. Bajirao is requested to hand over to his wife the robes of honour sent by Janba Nimbalkar. No.70] श्रीव्यंकटेश श्री सकलगुणालंकरण अंखडितलक्षुमीआलकृत राजमान्य गजेश्री चिमणाजी पंत आपा स्वामी गोसावी यासी पोो व्यंकटराऊ नारायेण कृतानेक सIII नमस्कार विनंती उपर येथील कुशल जाणून स्वकीये लिहिणे विशेष. आपण जासुदाबराबर पत्र पाठविले तेथे लिहिले 910 ·४३ की कारजकराबाबत कापड कोठे आहे हे कलत नाही. सावकाराचेथे शोध केला परंतु कोणी सागत नाही तरी कोठे आहे हे लिहिणे म्हणजे पाठऊन देऊ म्हणून आज्ञा केली. त्यावरून कारजकरास बोलाऊन विचारले. त्याणे नारोबा नाईक अनगल यास पत्र दिल्हे आहे ते बजिनस पाठविले आहे. त्यास देऊन कापड घेऊन उटावर लौकर येथे येऊन पोहचेसे केले पाहिजे. सौ. मातुश्री लक्षुमीबाई राजेश्री गोविंद हरि याची मातुश्री तेथे आहेत त्यास येथून पालखी पाठवावी तर येथे सध्या अनकूलता नाही यास्तव आपणास लिहिले असे. तरी हर कोणा- कडील पालखी मेलऊन मातुश्रीची रवानगी सत्वर केली पाहिजे. लग्नाचा निछय पूर्णिमेसच केला यास्तव त्वरा केली पाहिजे. तेथील ग्रहस्तास आमंत्रणपत्रे पाठविली आहेत तरी आपण कारकुनाचे हाती देऊन ग्रहस्तास आमंत्रण केले पाहिजे. बहुत काये लिहिणे? लोभ असो दिजे हे विनंती. Vyankatrao Narayan to Chimaji Appa: makes enquiries about the cloth of Karajker and asks him to secure a palanquin for Govind Hari's mother. No.71] श्रीव्यंकटेश तीर्थरूप राजश्री अपा वडिलांचे शेवेसी, अपत्ये सौभाग्यादिसंपन्न अनुबाई कृतानेक नमस्कार विनंती उपरी. येथील क्षेम अश्विन वद्य त्रयोदसी भृगुवासरपर्यंत मुकाम नांदणी वडिलांचे असीर्वादेकरून मुखरूप असों विशेष. बहुत दिवस जाहाले, अम्ही आल्यादारभ्य परामर्ष होत नाही. ऐसे न पाहिजे. निरंतर पत्री सांभाल केला पाहिजे. यानंतर त्या प्रांतात महर्गता व बरग पडिले अहे. यैशास, आम्हाकडे हरभरेहि सवंग आहेत, गवतहि अहे. सुभिक्ष धान्य अहे. याकरिता वडिली पागेच्या मादवाना वीस- पंचवीसपावतो पाठविलिया उतम आहे. निगादास्तहि आम्हास कलेल तैसी करूं. याकरिता वडिली या पत्राचे मनन करून अगत्यरूप पाठविली पाहिजे. बहुत काय लिहिणे, कृपा असो दीजे, हे विनंती. (Anubai to Chimaji Appa, requesting a few mares being sent to be trained under her care. 911 ·[1734 No. 72] छ २२ सवाल श्री श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान स्वामीचे सेवेसी विनंती. सेवक बाबूराऊ मल्हार सा नमस्कार विनंती. ता छ ११ सौवाल- पर्यंत स्वामीचे कृपेकरून वर्तमान येथास्छित असे. यानंतर स्वामीचे आज्ञापत्र काली संध्याकाली सादर जाले की, “आपण हुताशनीकरिता माहाराज स्वामीची आज्ञा घेऊन पुण्यास आली. वीचा दिवस. इष्टमित्र येके स्थली हुताशनी करावी पैसा विचार आहे. यास्तव, तुम्ही पत्र पावताच स्वार होऊन येणे. पंचमी जालियावरी सर्वच आज्ञा घेऊन जाणे" म्हणन पत्री आज्ञा केली, तेणेकरून बहुत संतोप जाला. आम्हा स्वकीये लोकांचे स्वामी छत्र आहेत. दुसरे गौरव कोण करणार आहे ? लक्षप्रकारे आज्ञेप्राा स्वार होऊन सेवेसी यावे. त्यास इकडील सर्व विचार पूर्वी सेवेसी लिहिला आहे त्यावरून श्रुत जाला असेल. नवाब अबदुल अजीजखान नासिकी ये ऊन दाभाडियाकडील लोकी किले त्रिंगल- वाडी घेतली होती ते फिरोन घेऊन आले. दाभाडियाकडील कमावीसदार व माणसे येकेकडे जाली आहेती. पुरसीस मांडिली आहे. आम्हास परवा येक पत्र व काली यंक पत्र आले की, भेटीस येणे. कामकाज तो अगदी सर्वांचे बंद आहे. आपणास येऊन पंधरा दिवस जाले ; इतकियांतच येकाकी येथून स्वार होऊन यावे तेव्हा त्यांचे चितात काय येईल न कले. आपले गुमास्ते माहालो माहाली आहेती. जमाबंदीचे दिवस. कामाकाजास अंतराये होईल. अद्याप बाबती व सरदेसमुखीचा पैका बसूल नाही. मुलकात होईल की, त्वरेने कां गेले? विपर्यास मानितील. तांबाच्याहि चिती कार्य येईल? यैसा अर्थ. दुसरे, उष्ण काल दिवस. माझे शरीर स्वाधीन नाही. पत्र पावले (तों) दिवस थोडे. बरेने यावयाची शक्ति नाही. फिरीन त्वरेने यावे लागेल. मागे कामकाज होणे. यैसा विचार देखिला. वाईस गेलो; लग्नसिधि जालियाउपरी स्वामीसंनिध येऊन भेटी घ्यावी आणि आज्ञेप्रमाणे इकडे यावे. त्यास, हुताशनी पंधरा दिवस राहिली. स्वामी आज्ञा देतील न देती. इकडे तो कामकाजाचा अगत्यवाद. यास्तव, भेटीस न येता स्वार होऊन आलो. इतका अर्थ पाहोन हुताशनीस यावया अंतराये केला. आपणास सर्वप्रकारे वडील स्वामी आहेती. आज्ञेचा उलंघ जाला याची क्षमा केली पाहिजे. मी खासगत चाकर. उजूर नाही. परंतु तीर्थरूप येंदा येथे ना(ही)त ; यामुले चार दिवस विरजीक करावी म्हणून आज्ञा न घेतां आलो. 912 ·आज्ञापत्राप्र॥ स्वार होऊन यावे; परंतु विस्तर वर्तमान लिहिले आहे. यामुले अनमान जाला. दुसरे, दरम्याने तीन दिवस राहिले यैसा अर्थ समजोन आलों नाही. अपराध क्षमा केला पाहिजे. विदित हाये हे विनंती. है विनंती. Baburao Malhar (Barve) to the Peshwa, regretting his inability to present at Poona for the Hutashani especially in view of the impending trouble by the Mughals in his province. No. 73] श्री चिरंजीव राजश्री बाजीराऊ यांप्रति राधाबाईने कृतानेक आसीर्वाद उपरी. सौभाग्यवती चिरंजीव भिऊबाईस पातल पाठविले ते व चोली आपणाजवळील यैसे देणे म्हणून लिहिले. ऐझ्यास, ते परभारीच आपले घरी गेली. आजी सात- पांच रोज रुसली आहे. घोडा घेतलेबगर समजत नाही. कलले पाहिज. चाली व पातल त्यांचे घरी पावावयासी पाठविते. हे विज्ञापना. Radhabai writes to her son Bajirao about some petty grierance of her daughter Bhiubai. No.74] छ २२ जिल्हेज. श्री पुरा राजश्री आपा स्वामीचे सेवेसी विनंती उपरी. स्वामीकारणे मुरण गोडा येक थोर व येक लाहान यैसे दोन पाठविले आहेत. त्यास, या मुरणास मध्ये मोड फुटले आहेत त्याचे चौफेर कापून भक्षावा. मोडाभोवतां अनमाने अदसेरेक वजन सुरण ठेऊन तो लावावा म्हणजे फिरोन जेव्हड्याचा तेव्हडा भुईमधे होतो. तरी लिहिलेप्रमाणे करावे. कलले पाहिन हे विनंती. ' 9This letter, written to Chimaji. Yefers to a peculiar variety of an esculent root (सुरण), presented by the writer 913 ·. . ४६ No.75] श्री चिरंजीव सौभाग्यवती कासीबाई यांसी प्रति मातुश्री राधाबाई आसार्वाद उपरी. यीट कुशल ताा जेष्ठ वद्य चतुर्दसी जाणून आपणाकडील सविस्तर वर्तमान लेहून संतापर्वात जाणं विशेष. बहुत दिवस तुम्हाकडील वर्तमान कलं येत नाही, तर सविस्तर लहून पाठवणे. आपणांस व चिरंजीव बालास जतन करणे. जनार्दनास जतन करणं. बहुत काय लिहिणं, हा आसार्वाद. हेच सोा अनुबाई व सौ भिऊबाई यांच नमस्कार. लोभ असा दीज ह विनंती. आश्रित कृष्णभट कवं आसीर्वाद. (Radhabai to her daughter-in-law, Kashibai, asking her to take proper care of Bal and Janardan. No. 76] श्री चिरंजीव विजाभव राजश्री नानास प्रति सौ कासीबाई · असीर्वाद उपरी. यथील क्षम ताा श्रावण बहुल अमवाशापर्यंत मुग्वरूप आसा विशेप. तुम्ही पत्र पाठविले ते पावान वर्तमान कला आलं. येसंच सदैव पत्र पाठऊन समाचार घेत जाण. तुम्हाकारण अंजीर मुमार ९ नव पाठविले आहेत हे घेण. तुम्हास अंजिराची आवडी असली तरी लहून पाठवणे. यथून थोडेबहुत पाठवीत जाऊन. तुमच पत्र आल आम्हास न कलत राजश्री आपास कलले. त्याणी वाचून पाहिले. त्यावरून बहुतसे कौतुक करून बाजी भिवराऊ यास पत्र लिहिल आंह त्यावरून वर्तमान कलल. तुम्हास तेथे पेरू मिलत असिले(स) थोडे- बहुत बालास पाठवीत जाणे. बहुत काय लिहिणे, हं आसीर्वाद. पो नारो गंगाधर सांा नमस्कार विनंती उपरी आबाकारणे स्वामीच्या स्वहस्ताक्षर दाहा बंद लेहून पाठवीजे. आनमान सहसा न कीजे. बहुत काये लिहिणे कृपा निरंतर कीजे हे विज्ञाप्ति. सेवेसी विज्ञापना. बालाजी करकरे याल सां नमस्कार, हे विज्ञाति. (Kashibai writes in endearing terms ta her son Nana asking him how he enjoyed the figs sent by her. 914 ·No. 77] छ ( मोहरम. श्री श्रीमंत माहाराज राजश्री पंतप्रधान स्वामींच शवसा चरण न आपाजी सटंग सांग दंडवत विज्ञापना. याल वर्तमान ताछ ४ मोहम्मपर्यन म्यामांच कपा- वलोकनकरून यथास्थित अंस विशप. म्वामानी आज्ञापत्र पाठविट त अक्षरशा वाचून आज्ञेप्रमाण अवरंगाबादहुन दाई आला आहे. नाम वाया ऊन आणन पत्रार्थ सांगितला. निणं उतर दिलंहं की, आपण अवरंगाबादहन आपली दाहावीस माणस टाकन या खिजमीस आल्य आहे. काल पाटानिमित्य आल्य यस नाही. वन्तवाराची चाकरी करून मजुग कम्न व्यावा याच उदर्श आल्य आहे. त्यास, यकच चेल आवधियास औपच दिल्यान गांठा फैमा पटुन्य ! गृण कैसा यता : तरी आधी यकास औपच दवण. न्यास गृण येऊन शगर दर जाहाले म्हणजे मग दुसरियासी दवणं. ज्यास औषध दईन न्याजबल नहमी अमाव लागतं म्हणौन बोलली. त्यास, घगंत सौभाग्यवती मातुश्री कासाबाईच्या शगगस आरोग्य नव्हते. तोंडास पाणी मुटत होता व अन रुचत नव्हते. त्यांस स्वल्पसा उपाय करून औषध दविले. त्याणेकरून गृण आला. तांडाचे पाणी राहिले, अन रुची लागल. त्यावरी आणवी चालीसपनास प्रकारची औषधे सांगितली. त्यास, वाणियाच घरीची होती त वाणियांपासून बनला. गनातून आणायांची हाती त गनातन आणिला आणि औपचास प्रारंभ कला आह. उत्तम प्रकारचा गूण जाहाला. शरीर दृढ़ जाहाले म्हणजे संवमी टहन पाट ऊन. उपरांत नणदीकराकंड नहमी महिनाभर दाईस ठऊन आज्ञेप्रमाण न्यांकडे उपाये करून. मतवाली व सांहीस औषध द्यावे व नालीम करवावा व ·No. 781 श्री गंगाजान्हवी मातुश्री बाई वडिलांचे सेवेशी, प्रति सौभाग्यादिसंपन्य राधाबाई दाभाडे दंडवत विनंती उएर. याल कुशल जाणून स्वकीय कुशलंटरवण करीत गले पाहिजे विशप. आपण माहायात्रा करून आला ह वर्तमान कान परम समाधान जाहाले. परंतु आपण स्मरणपूर्वक पत्र पाटऊन माहायात्रचा प्रसाद पाठविला नाही. येसी निष्ठुरता धरिली न पाहिजे. सदेव पत्रद्वार सांभाल करीत गेलं पाहिजे. तहकरून चिताचं सामाधान होत जाईल. गजश्री चिमणाजीपंत आपा यांसी शगरी वेथा प्राप्त जाहाली आहे, तण्हेकरून चित स्वस्त नाही. राा तुका दाभाडे पाठविले आहेत. तरी आरोग्यते च लहन पाठविले पाहिजे. तण्हेकरून सामाधान होईल. बहुत काय लिहिणं, लाभ असों दीजे हे विनंती. fRadhabai Dabhade, probably wife of Krishnaji, congratulates Radhabai Peshwa on her safe return from the pilgrimage. She further makes enquiries about Chimaji Appa's health. . No.79 पौा छ १९ सवाल. श्री ·No. 80] श्री . श्रियासह चिरंजीव गजश्री चिमाजी यासी बाजीराऊ बयाल आसीवाद पर येथील कुशल कार्तिक वद्य प्रतिपदा जाणून तुम्ही आपणांकडील कुशल लिहीत जाणं विशेष. राजश्री बालाजीपंत येथे आम्हाजवल होत. यांची माणस नासिकास आहेत. त्यास, धामधूमचा प्रसंग दिसत असता माणस तथ ठवावी हे अनुचित. यास्तव, माणसे देसी आणावयासी आज्ञा कम्न यास तुम्हाकंड पाठविले आहेत. हे नासिकातून माणसे पुण्यास आणवितील. त्यास गहावयास घर जागा साहित्य उतम करून दवणे व येक गांव यास वरबांट जबलपास कुटुंबा अनकूलता हाय येसा पाहन दण. याम गुदस्ता माईनपैकी रुपये १००० यक हजार व बाबती खानदशपैकी रुपये ५०० पांचस, यकून दीड हजारांची नेमणूक केली. ता यैवज यांस पावला नाही. यसियास यैवज जिकडे थारला असल तिकडे ताकाट करून देवणे. साल मजकुरी गुदस्तांप्रमाणे नेमणूक करून देणे. यास बसावयास घोडे नाही. त्यास, यांजयोग्य तुरकी घोडी पागपैकी दणे. लोभ असं दाज हा आसीर्वाद. Bajirao asks Chimaji Appa to muke arrangements at Poona for the visit of Balajipant from Nasik who is required to shift his family on account of some trouble there. It should also be arranged-he writes--that he gets the Rs. 1,500 promised to him last year as remuneration.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.