·No text on this page.

·सध्यसिद्धान्तकौमुदी। नेत्या वरदराजः श्रीगुरुन् भोजिदीक्षितान् । करोति पौणिनीयानां मध्यसिद्धान्तकौमुदीम् ॥ १॥ अइउण् । प्रत् ।। एओङ् ॥३॥ ऐऔच ।। हयपरट् ॥५॥ लण् ।६. अमङपनम् ७३ झमम् ।दा घडर १९ जवगडदश् ॥१०॥ खफछठयचटत ।११। कपय् ११२। शपसर् ११३। हल् ॥१४॥ इति सूंनाण्यणादिसंज्ञार्थानि ॥ हंकारादिष्वकार उच्चारणार्थः । लेणमध्ये विम- १ मत्तस्त्वमुत्कृयः स्वतोऽहमपकृष्ट इत्याकारकशानजनककरतलशिरःसयोगानुलो व्यापारी नतिः, पलाप्रत्ययार्थस्तदुत्तरकालिकत्वं तत्समानकर्तृकलं च । तथाच तादृशनमस्कारीतर नमस्कारसमानकर्तृका च या मध्यसिद्धान्तकौमुदीविषयिणी कृतिस्तदा अन्यकोनि दोध, पर्यवस्पति । २ 'नास्ति तत्त्वं गुरोः परम्' इत्यायल्या गुरोरं परमादायत्वाद्गुरूनित्यु. ताम् । पाणिनिना मोकं पागिनीयं, दधीत विदन्ति वा पाणिनीयास्तेषाम् । ४ मध्यमि. आन्तकौमुत्रीनिति । असल्पाशेपाभ्यामन्ये मध्यभूनाः सिद्धान्तास्ता प्रकाशि काम् । ५ णा दीनामनुवन्धः अणादिसशार्थः । ननु सवर्णयोरनयोः पृथग्ग्रहणं किमर्थ । नधकारादीना सपणं उक्ता इति चेत् तयोः सावस्यानित्यत्वशापनार्थमेपेतम् । तेन १३ मशिव इत्यार अनुः प्रति निषेधो न भवतीति । केचित्तु वार्तिकमदृष्ट्वा स्वतोऽप्रवृत्तेः पृथग्रहणमित्याहुः । केचि मारादिसराणा चादिषु पाठात् 'चादयोऽसत्वे' इति निपातसशायां निपात एकाच्' इनि मायते प्रतिभावान शपिरित्साहः । ६ वर्णानामसंदिग्वत्वेन दोधाय संहिताया अनिः यक्षमादेतेषु न संपिरिति बोध्यम् । ७ अप आदिर्यासा ता अणादयः, अणादयश्च ता संशाश्वेत्यमादिसंशाः, अगादिसंशान्य मानीत्यसपरिग्रहः । अयन निससमासो निमेष्य लिङ्गना चेति नित्यसमासत्वात् । ८ इयवर त्यादिषु । ९ उपदेोऽजनुनासिक इंदित्यनेन ·२ मपकीमुवाम्- शः । हतारो हिमपाचव्यमटि गरि पान्यता | अहाउदिल. सिद्धं मरिष्यति ॥ दलन्यम् ।१।३।३। अशेन्सं हटिरमा । उपदे घोडारणम् । स्पेश्याएं पदं भवान्तरानुतनीयं गर्दन ॥ गदर्शन : ११ प्रसत्तम्यादान लोपराई सान् ॥ तस्य लोपः ||३२ ते लोरः सात् । गादयोगापः ॥ आदिन्येन सातारा अन् सहित आदिमध्यगामा समच गंगा मात् । यमा भन्शी अपांग in. एवमन्, हल्, अ, इत्यादयः ॥ उकालोऽग्नासदीपरतः || उप उस क ३ यः। ची पाठ इस फालो यन मौन मामा- तगंजः गा। प्रत्येकगुदातादिभेदेन विधा ॥ उधरदायः ११३ ताल्लादिषु सभागेपु म्यानाधमागे निधनाजुद्वारामगः साम् ॥ नीचतुदामः १।३०। ताल्यादिशु रामागेषु स्थानेवयोमागे नियोजनदार समाहारः स्वरितः ॥१२॥३१॥ उदासानुदाय रे वर्णन गमाहिया यस्मिन गोऽन् दरितमंश म्यात् । में नरविधोति प्रत्येकगनुनासिकाननुनासिकरवाया द्विधा । मुगनासिकांवचनोऽनुनासिकः ।।१८ गुगलनासियोयाय- मागो बर्नानुनाशिकगंगा सार । तस्यिम् --~-18 एषा यांना प्रत्या. मष्टादन भेदाः । पर्गम द्वादन । तर दीर्घामानात् । एचारि सारा से १ मयान्यायति वामर पाट. । २ मामलामी गुरा त्यनेन लेपमादेश अन्सानिव विप्राः मुना। ४ भाषा: गिन्यादयः कृत रमरमादिकारोवारणम् । ५ यारा पूदिवाया पगमेतत् । यचिदपकोऽपि दरोभ्यः । ६ जातीयतो पापमानरा । ७ मा का इत्याविष्वन्त्या न करवायः भए अरस्यामि । ८ उफारस रामन वे नाम परतो पनि यः इति स्पन् । . हल्दीभुताना पूर्ण कागार प्रयाणाम् । १. सादिभेदेन उदातारमदेन चोकः । ११ उपगति बना सिका वचनमति विप्राः । मुर्ग घ मानिस चेति विमो मायामाकागार मुरान' सिकमिति सारा - ·संज्ञाप्रकरणम्। हखाभावात् ॥ तुल्यास्यप्रयत्नं सवर्णम् ॥१२॥ ताल्वादिस्थानमाभ्यन्तर- प्रयत्नश्चेत्येतद्यं यस्य येन तुल्यं तन्मियः सवर्णसं सात् । (कलवर्णयोर्मियः सायये वाच्यम् ) । अह विसर्जनीयानां कण्ठः । इचुयशानां तालु । टुरपागा मूर्धा । तुलसानां दन्ताः। उपूपध्मानीयानामोष्टौ । अमङणनानां नासिका च । ऐदेतोः कण्ठताल । ओदौतोः कण्ठोष्ठम् । वकारस्य दन्तोष्ठम् । निहामूलीयम्स : जिहामूलम् । नासिकानुस्वारस्य । इति स्थानानि । ॥ यलो द्विधा। आभ्यन्तरो यावश्च । आयः पञ्चधा । स्पृष्टेपत्स्पृष्टेपद्विवृतविकृतसंवृतभेदात् । तत्र स्पृष्टं प्रयतनं स्पीनाम् । ईपत्स्पृष्टमन्तस्थानाम् । पद्विवृतमूष्मणाम् । विकृत स्वराणाम् । हस्ससावर्णस प्रयोगे संवृतम् । प्रक्रियादशायां तु विवृतमेव । बार्समयलस्त्वेका- दशधा । विवारः संचारः श्वासो नादो घोपोम्योपोलमाणो महाप्राण उदात्तो- अनुदात्तः स्वरितश्चति । खरो विवारी: वामा अघोपान । हशः संवारा नादा घोपाल। वर्गाणां प्रथमतृतीयपञ्चमा यणश्वाल्पप्राणाः । वर्गाणां द्वितीयचतुर्थी शलथ्य महा- प्राणाः । कादयो भावसानाः स्पर्शाः । यगोन्न्तस्याः । अपगहा ऊष्मागः । अचः स्वराः। करस इति फखाम्यां प्रागर्धविसर्गसदृशो निहामूलीयः । पफ इति पफाम्यां प्रागविसर्गसदृश टपध्मानीयः । अं अः इत्यचः परायनुम्यारबिसगा। मादित्सवर्णस्य चामत्ययः ।।१२६९॥ अविधीयमानोऽम् उदिच सयर्णम्प संज्ञा सात् । अग्रेवाग् परेण णकारेण । कुचुटुनुपु एते उदितः । तदेवं अइत्यया- १ मा भयमा, भासं प प्रयशशासमयले मुख्य सहरी भासप्रयरे २ सयमा मायाः । ३ मा तरकरणमसंदेशा, वेन नाव संप्रमः सार। ४ कादयोगावसानाः पर्श ही यश्यमाणानाम् । ५ पाररनरीया शति- दिसतर । ६ वोपः पशामाः। विमानसरन्तः । एमसरवारि। . IPाननः । १ होमिनिमम् । १. विशेऽमौ रिीरमानः धयाग भक्तीलापीयमानः । न दाशरपिरिसर म' इवनेन निमार मारो न मील सिम्यम् । १३ अ ' मी पूरे लिगन् । पर पूजा करो मारप बसोमारकावासाकर प रसात् ।

·DC । मध्यकीमुधार-- दानां संशा । कारोबारी शामिका । एवं मानी । एको द्वादमा. नाम् । अनुनासिकाननुनासिकमेन यत्रता द्विषा । सेनाननासिकारी पौगोः समा ॥ परः संनिकपः संहिता १०९३ पानामयिनः निषिः संहिताः सात् ॥ हलोऽनन्तराः मंयांगः १) मगरपानाहर संयोगमंशाः ः ॥ मुविजन्तं पदम् १५] गुरन सिग्नं पपगई सात् ॥ इति संन्युपपॉगि मंशामकरणम् ॥१॥ इको यणचिवः स्याने राम् भादपि गहिसायां गुभी उपाम भी पिते ॥ तसिमिति निर्दिष्टे पूर्यग्य रा६६। गम निवर्शन विधीयमान कार्य वर्गान्तरेणापयनिस शेयर ॥ जाने समः ॥११॥५०॥ मोस सोतम आगः मात्। मुख्य पानी जाते ॥ मनचि चारा मयः परम परोदे या तो नश्यपि । धम्म द्वित्यम् || दरलांजा शशि Cler९३ जा पात् शशि परे । हाल पूर्वधस दः ॥ संयोगान्तस्य लोपः ।।२।२३। गंयोगान्त या तम सोरः स्मात् ॥ अलोऽन्त्यस्य १६६०५२) पंधीनिर्दियोन्त्वन्यादेशः मान् । इति को पारो । (यणः प्रीपेनो याच्यः) । मुगायः। महरिः । पाश: I SITE एचोऽयपायायः ।।७८ एच: कमात् अय, गय, आय, आर, एम १ सरसमासायिका मगन पर सवांना मानन्दाकारी: करयापि मादक भवतः । समस्या परयाभावालिलबसेगन् । २ असारमंशयां फर्नम्पाय महामंशापरणमलयसमाशापनार्थ । पुग्यन्त वा अलिम्ममुख्य इति । समशः संशतिः नतु गुणास्विरमये । वेन परिभरी शादी संयोगान्तोकमबमोनियम ३ पठीस्थाने योगा' स्यनेन इक: स्थाने इस गाने। ४ निर् यस्य नरन्नयनर्थ: दिशिनोधारणाकः । नायमर्थ:-अपि पर भरसोरगुले ग्यवहिने न्यादिनपधि पसरे ऽध्यवहित एवेति नियम्यते । ५. 'पी' इत्यनुत्या या स्थाने पट्टी पर मोम्यन् ६ प्रसनः साचपसरितः । ७ मरियमाणानां मध्ये स्ययों भनि । ८ सानपटोनिटिस य आदेश उच्यते सोऽन्यस्याल थाने मरतीति। Pue ·अच्सन्धिः। वि । आङ् । नि । अधि । अपि । अति । सु । उत् । अभि । प्रति । परि । उप। एतेःप्रादयः ।। भूवादयो धातवः ।।३।श क्रियायोचिनो म्वादयो धातुसंज्ञाः स्युः॥ उपसगादति धाती ९॥ अवान्तादुपसर्गाकारादौ धातो परे वृद्धिरेकादेशः स्यात् । पार्छति ॥ या सुप्यापिशले ६१९२१ आदुपसर्गा- हकारादौ सुब्धाता पेर वृद्धिा । आपिशलिग्रहणं पूजार्थम् ॥ अचो रहाभ्यां द्वे ४६. अचः पराभ्यां रेफहकाराभ्यां परस यरो द्वे वा स्तः। इति प्रासे ।। शरोऽचि ४४९ द्वेन । प्रापभीयति । प्रर्पभीयति ॥ पडि पररूपम् ।। ९४ा आदुपसगादेडादौ घाती परे पररूपमेकादेशः। प्रेजते । उपोपति ॥ अचो- ऽन्त्यादि शिक्षा अचां मध्ये योऽन्त्यः स आदिर्यस तटिस सात् । (शकन्भ्वादिषु पररूपं वाच्यम्) (तच टेः) । शकन्धुः । कर्कन्धुः । फुलटा । सीमन्तः केशवेशे । सीमान्तोऽन्यः । मनीपा । हलीपा । लालीपा । पतञ्जलिः । सारङ्गः पशुपक्षिणोः । साराङ्गोऽन्यः । आकृतिगणोऽयम् । (एवे चौनियोगे)। फेव मोक्ष्यसे । अनियोगे किम् । तथैव । (ओत्वोष्ठयोः समासे वा) । स्थूलोतुः । स्थूलौतुः । बिम्बोधः । विम्यौटः। समासे किम् । तबौष्ठः ॥ ओमाङोश्च ६३९५ १ भूश्च याश्च भूवौ, आदिश्च आदिश्च आदी, भूवौ भादी एपामिति विग्रहः । दितीये आदिशग्दः प्रकारे । तपाच वासहशा ये भूप्रभूत्यस्ते.पातुसंशका भवन्तीत्यर्थः । सादृश्य च कियावाचकवरूपं ग्राह्यम् । २ सुबन्तात् 'तत्करोति तदाचष्टे' इत्यापर्थे णिजादिको ''सनाधन्ता धातवः' इत्यनेन धातुसंशिताः मुम्धातवोऽवगन्तव्याः । ३ मच इति नियारणे पछी । एकवचनं जात्यभिप्रायम् । तदेतदाइ-अची मध्य इति । ४ शकन्धादिशग्देषु तसिमानुगुणं पररूपं वाच्य मित्यर्थः । तदेतदाह-तच टेरिति । तच्च पररूप रिसंशकस्यैव स्थादित्यर्थः । ५ शकानां देशविशेषाणामन्धुः कूपः शबन्धुः । ६ कोणां राजविशेषाणामन्धुः कन्धुः । ७ भटतीत्यय । पचायचि यः । कुलस्य अटा फुलय । यदि तु कुलानि अटतीति गृत सदाहि कर्मण्यणि अण्णताडीपि कुलाटीति स्यात् । ८ मनस पा मनीषा । लस्य ईपा इकीपा । 'पा लाइलदण्डः स्यात्' इत्यमरः । १० पतन्तः अञ्जलयो यसिन् विलिः । ११ अनियोगोऽनिर्धारणम् ।

·। ८ मध्यकौमुद्याम्- ओमि आडि चात् परे पररूपमेकादेशः सात् । शिवायोतमः । शिव आ दहि इति स्थिते । शिव एहि । शिवेहि ।। अकः सवणे दीर्यः ६१०१॥ अकः सवर्णेऽचि परे दीर्घ एकादेशः सात् । दैत्यारिः । श्रीशः । विष्णूदयः । (मरति सवर्ण यह था)। होतृकारः । होतृकारः ॥ एङः पदान्तादति ।।१०९। पदान्तादेडोऽति परे पूर्वरूपमेकादशः सात् । हरेज्य । विष्णोच ॥ सर्वत्र यिभाषा गोः ।६।१।१२२॥ लोके वेदे चैडन्तस गोरति वा प्रेकृतिभावः पदान्ते । गो अपम् । गोऽयम् । एढन्तम्य किम् । चित्रग्यमं । पदान्तख किम् । गोः ॥ भनेकाल शित् सर्वस्य शश५५॥ इति प्राप्ते ॥ यि ।।११५३१ डिदनेकालप्यन्तस्यैव सात् ॥ अब स्फोटायनस्य ।।१३१२३॥ पदान्ते एडन्तस गोरवट या सादचि । गवानम् । पदान्ते किम् । गवि ॥ इन्द्रे च ।।१।१२४ गोरवाडिन्द्रे । गंवन्द्रः। व्यवस्थितविभाषया । गवाक्षः ॥ दूरादेते च १८२२८४ा दूगन्संबोधने याम्पस टेः प्लुतो या॥ अथ प्रकृतिभावः ॥ प्लुतप्रगृह्या अचि नित्यम् ।।१।१२५॥ एतेऽचि प्रकृत्या स्युः । आगच्छ कृष्ण ३ अत्र गौधरति ॥ हस्वं लघु १०। संयोगे गुरु था। संयोगे परे हस गुरुसंशं सात् ॥ दीर्घ च ।।१२। गुरु स्यात् ॥ गुरोरनृनोऽनन्त्यस्याप्येयकस्य प्राचाम् बा२।८६ श्तो वा । दे ३ वदत्त ३ । गुरोः किम् । कारादकारस्य , मा भूत् । अनृतः किम् । कृष्ण ३ । एकैकग्रहण पर्यायार्थम् ॥ दूदेद्विवचनं प्रगृहाम् ।।१।११। ईदेदन्तं द्विवचन प्रगृह्यं स्यात् । हरी एतौ । विष्णू इमौ । गद्ग अमू । मणीवोष्टम्मेति तु इयार्थे वशब्दो याशब्दो वा चोध्यः ।। - - १ प्रवृतिमाको नाम संधिकार द्वितन्त्रम् । २ अन 'एकदेशविकृतमनन्यवत्' इति न्यायेन गोशब्दोऽस्त्येवेति शेयम् । ३ हूतमाहानं तच्च संवोधनमावस्योपलणनित्याह-दूरासंदोध ' इति तत्वबोधिनी । अत्र वृत्तिकारेण 'मणीवादीना प्रतिषेधो वक्तव्यः' इति परित्या मपी: रोदसीव जंपतीवेत्युदाहृतम् । 'मणीवोष्ट्रस्य लम्बेते प्रियो वासतरौ मम' प्रत्ययं भारतप्रयोगः । 41 ·अच्सन्धिः ।। अदसो मात् ।।शश.असापरावीतौ प्रगृयो स्तः । अमी ईशाः । राम- कृष्णावमू आसाते । मात्किम् । अमुकेन । असति माहणे एकारोऽप्यनुवर्तत ॥ चादयोऽसत्ये ११४ा५७अद्रव्यार्थाश्चादयो निपातसंज्ञाः स्युः ॥ प्रादयः १५८ा एतेपि तथा । (वस्तूपलक्षणं यत्र सर्वनाम प्रयुज्यते ॥ द्रव्यमित्युच्यते सोऽर्थोऽमेद्यत्वेन विवक्षितः ॥ ) लिङ्गसंख्यान्वययोग्यं द्रव्यम् ॥ निपात एकाजनाइ।१।२१एकोऽज् निपात आवर्जः प्रगृह्यः । इ इन्द्रः । उ उमेशः। प्राक्यस्मरणयोरहित् । आ एवं नु मन्यसे । आ एवं फिल तत् । अन्यत्र हित् । ईपदुष्णम् । ओष्णम् ॥ ओत् ।।१।१५। ओदन्तो निपातः प्रगृतः । अहो ईशाः ॥ संधुद्धौ शाकल्यस्वेतावना ।।१६। संबुद्धिनिमित्तक ओकारो वा प्रगृष्योऽवैदिके इतौ परे । विष्णो इति । विष्णयिति । विष्ण इति ॥ मय उजो वो वा ।८।३।३३। मयः परस उम्रो यो वा सादचि । किमु उक्तम् । किम्वुक्तम् ॥ इकोऽसवणे शाकल्यस्य हस्यश्च ।६।१३१२७१ पदान्ता इको हवाः प्रकृत्या च या स्युरमवणेऽचि । हत्यविधिसामर्थ्यान स्वरसंधिः । चकि अत्र । चन्यत्र । पदान्ताः किन् । गौर्यो । ( न समासे ) । वाप्यश्वः ॥ प्रत्यकः १६१११२८ प्रति परे पदान्ता अकः प्राग्वत् । प्रस्न ऋषिः प्रसार्षिः । पदान्ताः किम् । आर्छत् ॥ इति स्वरसंधिः ॥ १ अदस्शब्दसंवन्धिनः।२ननु सिनियोगशिष्टानां सर बा प्रवृत्तिः सह वा निवृति' इति न्यायादेकारोऽप्यनुवर्तेत । सत्यम् । असंमयानानुवर्ननीयः । नहि अदसो गात काप्यकार: संभवतीति । ३ तमाच एकाराननुवृत्तितात्पर्यबोधकं माद्रहणमिति । ४ मोपलक्षणशब्दार्थः वक्तव्याशेकदेशोधारणम् नतु अदिधमान, सत् न्यावतकामिति । 'भू सत्तायाम्' सत्ताधनिदेशरतूपलक्षणमित्यादावस्ययमेवायों योभ्यः । ५ आकारस्य आडश्च भेदं प्रदयितुमाह-वाक्येति । इपदर्थे क्रियायोगे मर्यादामिविधौ च यः । एतमात हित विद्यादाक्यस्मरणयोरहिन् । ६ हखत्वं प्रकृतिभावश्च समासे न भवत इत्यर्थः । ७ 'कन्छ' इति भातोल आदि च आऋच्छद इत्यवस्थायां 'भाईजादीनाम्' इति वृद्धी रूपमिदम् । पदाता इत्यनुतौ वृद्धिर्न स्यादित्यर्थः।

·मसापास- - 1 । दामा मातो. Pि | RATNE IN THANयो पूर्ण RAT रमनी RATANTrmati दिया ! ATTrnमनी मा मेद । krtenior RIP रनोरमारतारे गए २२२ मेला स्थानी गी या विभी। Afrrentre हटा पनि मेरम् | PPा या पर APRINT! वि. म. दूपा दिदिरा ॥ सदागध पिप ३) द्वित हाया ॥ रामासंगमपूर्षे पायो प १३ मारनगई को स्ययादेगा। माल । मन ! म ! पदा परमपा विधा असलादीनाना राग गावित (मागानिद पा)। (नास्तानिय नियम)। आगन्य । आगत्य । हत्य। मोगामि | प्रदायन स्पषि शास घुमाग्यमीत्यम् । प्रयाय । प्रमालादि । भानीय समुदाय ॥२२॥ पुन्य पोय स्वालिग मा नित्यसयो १४ सभी पीनामा म मोलले पास दिय मार । भागीय तितेपन्ययगंमदनी व पगी ।मार नारे नमी गुरुम् । मा सा। पामम् २ ॥ मोनम् २ । भारम् २ ॥ मन्ययंकयमित्यमुसिनामयोगधे ॥३॥५॥२॥ १ मनु Nating मर्म भरिमा भने प्रोगपनि १ . पापागुगुमा पारस्परिन मान्ता युटि बामपयायो नाति नाम । पारा Arch भल बाते ति सिमाया होया या स्यात् । 1 ·। उत्तररुदन्तम् । १४५ एषु फूलो पमुल्स्यात् सिखोऽप्रयोगोऽस एवंभूतस्कृम् । पर्यत्वात्प्रयोगानई त्यर्थः। अन्यथाकारम् एवंकारम् कषंकारम् । इरर्यकार मुहे । इत्थं भर इत्यर्थः । सिद्धेति किम् । शिरोन्यथाकृत्या मुझे। यायति विन्दजीयोः शर्ट ३०॥ यावद्वेदं मुझे। याव?मते तावदित्यर्थः । यायजीवगीते ॥ निमूलसमू. दयोः कपः ॥३४॥ कर्मण्युपपदे ॥ फपादिषु यथाविध्यनुप्रयोगः Perm६। यसाण्णमुलतः स एवानुमयोक्ताव्यः । निमूलकाएं कपति । समूलका फपति । निमूलं रामूलं कपतीत्यर्थः ॥ शुष्कचूर्णरूक्षेषु पिषः ॥३६॥३५॥ एषु कर्मसु पिपेर्णमुल् । शुष्कपेष पिनष्टि । शुष्कं पिनष्टीत्यर्थः । चूर्गपेपम् ॥ स्पेषम् ॥ समूलाकृतजीयेषु हन्ग्रहः शा३६॥ कर्मणीत्येव । समूलघात हन्ति । अकृतकार करोति । जीवनाहं गृहाति । जीवन्तं गृहातीत्यर्थः।। फरणे हनः ॥३४॥३७। पादघातं हन्ति । पादेन हन्तीत्यर्थः ॥ स्नेहने पः ।३।४।३८ा नियते येन तस्मिन्करणे पिपर्णमुल् । उदपेष पिनष्टि । उकेन पिनष्टीत्यर्थः ॥ हस्ते यति ग्रहोः ३४॥३९॥ हतार्थे करणे । हसवते वर्तयति । करवर्तम् । हसेन गुलिकां करोतीत्यर्थः । हस्तमाहं गृहाति । कराहम् । पाणि- ग्राहम् ॥ स्वे पुपः ३४॥४०॥ करण इत्येव । स इत्यर्धग्रहणम् । तेग स्वरूपे पर्याये विशेषेषु च णमुल् । स्वपोपं पुष्णाति । धनपोषम् । गोपोषम् ॥ समासत्तौ ॥३॥९॥५०तृतीयासतम्योर्णमुल् सन्निकर्षे । केशग्राहं युध्यन्ते । हसमाह यन्ते । स्थाओं तस्प्रत्यये सभ्योः ।।४।६। क्त्वाणमुली स्तः । मुखत:- १५ शाम्दकोषे विशेषसत्वेऽपि फलिताकथनपरतया कारमित्यस निष्फलवमुक्तम- नविनयोजनत्वात् । विस्तरस्तु मनोरमादावनुसंधेयः । २ असाकस्यमनेन दर्शयति । साकल्ये हि कर्मणि इशिविदोः' इत्येव सिद्धन् । ३ निगतं मूलमस्स निमूलं । सह मूलेन समूलम् । निमूलसमूलकपणाभिन कपणमिति शादयोधः । ४ शुष्कचूर्ण इति सूत्रे एव लेहनमहर्ण न कृतम् । वत्र हि 'कर्मणि सनिशोः' इति नात्कौणीत्यनुवर्तते । इह तु पूर्वमशात्करण इत्यनुवर्तनीयमिति । ५ केशेषु महणं भवतु मा ना संनिकर्षप्रतिपादनपरमेतद। .

·मध्यकौमुभाग- पृच । मुलतः फूटया । मुशताकारम् । गुगोभूय । पुरानो भूया । उसतोगार ॥ी दन्ताफिया रामाता ॥ अध चिमत्तपः प्रातिपदिकालिगपरिमाणयवनमा प्रधमा ।।। नियतो; स्थितिकः प्रातिपदिकार्थः । मापदम प्रत्येकं योगः। प्रातिपदिकार्यमा कि मानाधिये गस्यामाग्रे च प्रथमा । मातिपदिकार्थमाये-उयः । नीचे। ष्णा धीः । शनम् । लिगमाये-तटः । तटी । तटम् । परिमाणमाप्रे-द्रोणो मीहि । पचनं मया । एकः । हो। यहयः ॥ संयोधने घाराशप्रथमा । हे राम ॥ कर्तुरीप्सिततम कर्म १।५कर्तुः क्रिययातुमिष्टतम कारकं कः सझं सात् ॥ कर्मणि द्वितीया २२३२१ अनुक्के । हरि गजति । मभिहित हु- कर्मादी अधमय । हरित सेव्यते । सम्या सविनो हरिः । शतेन भीतः शत्यः अंधा। प्राप्तानन्दोषः । अभिधानं य प्रायेण निर~-n-e-. नम् । 'क्रमाद नारद इत्यचोधि सः॥ शेपेरविवक्षितं कारकं कर्मसंझं स्यात् । मुषाम् । युक्रसादकथितं तथा सानीर याचते वसुधाम् । तरडलानोदनं पचति । - ALU . २ वाणमुलो कमुषोश्च यथास्यं नेष्यव. का. nue पदिकार्थ पवि गृहाते तो लिङ्गवचनप्राणमनर्थक प्रावितिकार्य येव सि!--m मौदिम्यवस्छेदो न स्यात् प्रातिपदिकार्यानतिरिक्तरवार विकपऽपि कमेवेसाराप विवक्षित दयति नियतोषसिविक' इति । यसिन् प्रातिर । यस्यास नियमेनोपस्थिति: समातिपदिकालः । शश्य इति यावत् । नीरमध्येऽयमनियतालिस्तथापि शासुदेवे भगवति नियतलि इति म ! ४ मा समदानमधिकरणं कर्म करणं कर्ता हेनरिसेविदोरिलः । ५ मुख्यकर्मणा सह किया संवन्धमान कारकममापाशनादिविशेषरविवक्षितं सत् कर्मसंधक भवतीत्यर्थः । एजेन दुशारीना रिकर्मकरवं स्फोरितम् ।

·" मध्यकौमुद्याम्- स्तोः थुना युः 1८11201 सकारतवर्गयोः शकारपवर्गाभ्यां योगे सकार- चव! तः ॥ हरिशते । रामचिनोति । सञ्चित् । शाईसय ॥ शात् दास ४४ शात्परसोक्तं न सान् । विशः । प्रभः ॥ टुना टुः दाहा४। सोः धुना योगे टुः । समष्टीकते । पेष्टा । तट्टीका ! चक्रिग्ढौकमे ॥ न पदान्ताहोरनाम् ३४२॥ पदान्तापात् परसानामः स्लो हुन । पट् सन्तः । पर ते । पदान्ता- किम् ईट्टे । टोः किम् । सपिष्टमम् । ( अनामवतिनगरीणामुपसंख्यानन्) । पण्णाम् । घग्गवविः । षण्णगर्यः ॥ तोः पिसाटा४३॥ न पुत्वम् । सन्यष्टः । झलां जशोऽन्ते ।८।२।३९॥ पदान्ते शलां जशः स्युः । वागीशः ! चिद्रूपम् ॥ यरोऽनुनासिफेऽनुनासिफी चा ।८।४५ यरः पदान्तस्साऽनुनासिक परे- नुनासिको वा । एतन्मुरारिः । एतमुरारिः । स्थानप्रयत्नाम्यामन्तरतमे सङ्के चरि- तार्थो विधिरय रेफे न प्रवर्तते । चतुर्मुखः । (प्रत्यये भापायां नित्यम्) । तन्मात्रम् । चिन्मयम् ॥ तोलि १८४१६० परसवर्णः । तलयः । विद्वालिखति । नसा- नुनासिको ठः ॥ उदःस्थास्तम्भोः पूर्वस्य । ४।६१॥ उदः परयोः स्वास्तम्भोः पूर्वसवर्णः ॥ तस्मादित्युत्तरत्य शरा६७ पञ्चमीनिर्देशेन कियमाणे कार्य वर्णान्तरेणाव्यवहितस परस शेयन् ॥ आदेः परस्य ।।२।५४॥ परस्य यद्विहितं तत्तस्सादेयिम् । अपोपस महाप्राणस विवारस वासस सस ताश एव थकारः । झरो झरि सवर्ण ।।४।६५। हलः परस झरो लोपो वा सवर्णे झारि ॥ खरिच बा५५१ झलो चरः स्युः । इत्युदो दस्य तः । उत्थानम् । उत्तम्भनम् ॥ झयो होऽन्यतरस्याम् ।। शयः परस हस वा पूर्व, १ च अश्वानयोः समाहारः स्तुः । तस्य सः । सौर्य पुरस्वम् । तदेतदादा अकारेति । थुना चुः इत्यादावस्येदं बोध्यम् । २ वा शरद पाक्षिकवादिसर्जनी. यस्य सः उस शेन योगेशचायोगे तु रामश्विनोति । तवर्गस्य •तु सचिर इत्यादि । शेन योगे तु तशिव श्लादि वक्ष्यत्यने । ३ तवर्गस चुबै न सादित्यः । ४ सदेव तन्मात्रम् । ५ तवर्गस्य सकारे परे परसवर्णः स्वादिति वृति । ६ अनु. मासिकाननुनासिकभेदेन यवला त्युिक्तवाद । ७ अनोऽन्यस्य' . त्यसापपादोऽयम् । वर्गयोगे ·म् । माणवकं पन्थानं पृच्छति । वृक्षमयचिनोति फलानि । भागवकं धर्म ब्रूते 'स्ति वा। शतं जयति देवदत्तम् । सुधां क्षीरनिधिं मशाति । देवदत्तं शतं प्याति । ग्राममजां नयति हरति कर्पति वहति वा । अर्थनिवन्धनेयं संज्ञा । लें मिक्षते वसुधाम् । माणवकं धर्म भापते अभिधत्ते वक्तीत्यादि । ( अर्म- धातुभियोगे देशः कालो भावो गन्तव्योऽध्या च कर्मसंक्षक इति च्यम् ) कुरून खपिति । मासमास्ते । गोदोहमारते । क्रोशमास्ते ॥ गति- द्धिमत्यवसानार्थशब्दकर्माक्रर्मकाणामणि कर्ता स णो ११४॥३२॥ त्याधर्थानां शब्दकर्मकाणामकर्मकाणां चाणौ यः कर्ता स णौ कर्म स्यात् । शनगमयत्स्वर्ग वेदार्थ खानवेदयत् । आशयञ्चामृतं देवान् वेदमध्यापयद्विधिम् । जासयत् सलिले पृथ्वी यः स मे श्रीहरिर्गतिः" । (नीवह्योर्न ) नाययति वाइ- 'ति वा भार भृत्येन ॥ (नियन्तृकर्तृकस्य वहेरनिषेधः) । वाहयति रथं महान्सुतः ॥ (आदिखाद्योर्न) । आदयति खादयति वा अनं बटुना ।। मरहिंसार्थस्य न)। भक्षयत्यन्ने बटुना । अहिंसास किम् । भक्षयति लीवन सस्यम् ॥ ( जल्पतिप्रभृतीनामुपसङ्ख्यानम् ) । जल्पयति पापयति वा धर्म पुत्रं देवदत्तः ॥ (दृशेश्च )। दर्शयति हरि भक्तान् ॥ (शब्दा. तेन)। शब्दाययति देवदत्तेन ॥ हक्रोरन्यतरस्याम् ॥१॥४॥५३॥ हक्रोरणी या की स गौ वा कर्म स्यात् । हारयति कारयति भृत्येन भृत्यं वा कटम् ॥. (अभिवादिदृशोरात्मनेपदे वेति वाच्यम्)। अभिवादयते दर्शयते देवं क्तेिन भक्त या ॥ अधिशीस्थासां कर्म ॥१॥४॥४६॥ अधिपूर्वाणामेपामाधार १ न चैह कालवास्सिद्धिः । लोके कालवेन प्रसिखस्य मासादेरेष कालशम्देन यहणार । तेन घटमास्ते इत्यादि न भवति । अन्यमा कालोपाधिरिति घटादेरपि कालत्वात् । २. शत्रवः स्वर्गमगच्छन् तान् श्रीहरिः स्वर्गमगमयत् । गमेरप्यन्तावसायां शत्रवः पारस्त्रे भयन्तावस्थायां कर्मामयन् । सर्गकर्मकं प्रयुनिष्टुं यदमनं तदनुको यमिठो व्यापारः स श्रीहरिमें गतिरिति वाच्यार्थः, एवममेऽम्बूधम् । ३ यषप्येतयोः मापगमों न गतिस्तथापि गतिरपि प्रापणमध्ये प्रविष्टे सेतावन्मात्रेण मालिं मत्वा मतिषेध उत्तः । aarthma..

·. मध्यकोमुद्याम- कर्म स्यात् । अधिशेते अधितिप्रति अध्यास्ते या वैकुण्ठं हरिः ॥ अमिनिविः राश्च ।।४।४७) अभिनीत्येतत्संघातपूर्वस विशतेराधारः कर्म सात् । अभिनि विशते सन्मार्गम् । कचिन्न । पापेऽभिनिवेशः || उपान्यभ्याङ्यसः ९४८ उपादिपूर्वस्य वसतेराधारः कर्म सात् । उपयसति अनुवसति अधिवसति आवमा या वैकुण्ठ हरिः । अभुक्त्यर्थ तु न । वने उपयसति । 'उभसर्वतम्रोः काया घिगुपर्यादिपु विषु । द्वितीयाग्रेडितान्तेषु ततोन्यप्रापि दृश्यते । उभयतः कृष्ण गोपाः । सर्वतः कृष्णन् । धिकृष्णाभक्तम् । उपर्युपरि लोकं हरिः । अपार लोकम् । अधोधो लोकम् ॥ (अभितःपरितःसमयानिफपाहामतियोगेऽपि अमितः कृष्णम् । परितः कृष्णम् । मामं समया । निकपा लकाम् । हा कृप्याभक्ताम् अते कृष्णम् । बुभुक्षितं न प्रतिभाति किंचित् ॥ अन्तरान्तरेण युक्ते ।२।३।४ द्वितीया । अन्तरा त्वां मां या हरिः। अन्तरेण हरि न मुखम् ॥ कर्मप्रवचनीया १८॥ इत्यधिकृत्य ॥ अनुर्लक्षणे ॥४॥ लक्षणे धोत्ये अनुः कर्मप्रव नीयसंज्ञः सात् । गत्युपसर्गसंज्ञापवादः ॥ कर्ममयचनीययुक्ते द्वितीया।।३ जपमनुप्रावपत् । हेतुभूतजपोपलक्षितं वर्षणमित्यर्थः ॥ तृतीयार्थे ।३।।८ अनुरुक्तसंज्ञः। नदीमन्वयसिता सेना । नद्या सह संवद्धत्यर्थः ॥ हीने ४८६ अनुरुक्कसनः । अनु हरि मुराः । हरेहींना इत्यर्थः ॥ उपोऽधिके चार अधिक होने च उपेत्यव्ययं प्राग्वत् । अधिके सप्तमी वयते । हीने । उप है मुराः ॥ लक्षणेत्थंभूताख्यानभागवीप्सासु प्रतिपर्यनयः ११९ उकसंज्ञाः स्युः । लक्षणे । वृक्षं प्रति पर्यनु या विद्योतते विद्युत् । इत्यंभूताख्याने भक्तो विष्णुं प्रति पर्यनु वा । भागे । लक्ष्मीहरि प्रति पर्यनु वा । हरेर्भाग इत्यर्थः १ नेररूपान्तरत्वेन पूर्वनिपाते कर्तव्ये विपरीतोच्चारणमीशपातरिवक्षार्थनित्याइ- संपातपूर्वस्यति । २ गुस्सशकरणमन्वर्थताबोयनाय कर्म कियां प्रोतवन्तः कर्मप्रवचनीया बाहुलकाद्भूते कईनीमर । तेन संप्रति क्रिया न घोतयन्तीति लभ्यते । तथाच. हरि:- "क्रियाया पोतको नायं सबन्धस्य न वाचकः नापि क्रियापदाक्षेपी संबन्धस तु भेदक दति । ३ उत्कृष्टादेव द्वितीया शक्तिरवभावाद ।

·विभवत्यथोः। वीप्तायाम् । वृक्षं वृक्षं प्रति पर्यनु वा सिञ्चति । एषु किम् । परिपिश्चति ॥, अमित रभागे ||९| भागवर्ने लक्षणादायभिरुक्तसंज्ञः सात् । हारेमभिवर्तते । भक्तो: हरिमभि । देवं देवमभि सिञ्चति । अभागे किम् । यदन ममाभिष्यात्तद्दीयताम् । सुः पूजायाम् ।।९।। मुसिक्तम् ।। सुस्तुतम् । अनुपसर्गत्वान्न पः । पूजायां किम् । सुपितं किं तयार । क्षेपोऽयम् ॥ अतिरतिक्रमणे च ।।४।९५। चात्यू- हीयामतिरुक्तसंज्ञः । अति देवान्कृष्णः ॥ कालाधनोरत्यन्तसंयोगे ।२।३।५। यह द्वितीया स्यात् । मासं कल्याणी । मासमधीते । मासं गुडधानाः । कोशः कुटिला नदी । क्रोशमधीते । कोशं गिरिः । अत्यन्तसंयोगे किम् । नासस द्विर- धीते । कोशस्सैकदेशे पर्वतः । खतवः कर्तेति कर्तृसंज्ञा ॥ साधकतम करणम् ४| क्रियासिद्धौ प्रकृष्टोपकारकं करणसंज्ञं सात् ॥ कर्तृकरण- पोस्तृतीया ।।३।१८ अनभिहिते कर्तरि करणे च तृतीया सात् । रामेा समेन इतो वाली ॥ (प्रकृत्यादिभ्य उपसंख्यानम्) । प्रकृत्या. चारुः । येण यानिकः । गोत्रणे गाः। समेति । विपमेणैति । द्विद्रोणेन धान्यं कीणाति । पञ्चकेन पशूनगृहाति । सुखेन दुःखेन चा यातीत्यादि ॥ दिवः कर्म च ।।३॥४३॥ दिवः साधकतम कर्मसंझं स्थाचात्करणसं च । अक्षरक्षान्या दीगति ॥ सहयुकेऽप्रधाने ।।३।२९। सहार्थेन युक्तप्रधाने तृतीया । पुत्रेण सहागतः पिता । एवं सासार्धेसमयोगेऽपि । विनापि तद्योगं तृतीया' । युद्धो नेति निर्देशात् ॥ येनाशविकारः २२३२२० येनामेन विकृतनोतिनो विकारो श्यते ततस्तृतीया । अक्ष्णा. काणः ! अक्षिसंघन्धिकाणत्वविशिष्ट 'इत्यर्थः ॥ - १४ वीसा निर्वचनेनेव घोसवे। प्रत्यादिदाम्पतु क्रियया संवध्यते । कर्मप्येव रितीया । कर्मप्रकपनीयसंशया उपसर्गसंशारामात्सत्यं न । एतदर्थमेव क्षणामो विषयतयोपासा प्रति व्याख्यातमासरे। २ भन्दै विराममनिकान्छोडन्तः सचासो संबोगशालान्तमयोगः निरन्तर- सनिक रस कनेलाकाहरयां मुगलियारभ्यरिति भौचिहानीभ्यन् । ३ पताम्यमान- कियो प्रवि करणलास्सिदम् । भाचारादियालेन. याविकोपामिति को देखा। ४ गाग्योसोम मात्र प्राप्ता ! ५ सूरसम्मोन्नमामत रत्यर्थः । .

·मध्यकोमुखाम्- अपवर्ग तृतीया २६ अपयनः फलमाप्तिः तसां घोल्लायो कालापनोल संयोग नृतीया सात् । अहा कोशेन बानुगकोभीतः । अपच, किन् । मार भीती नायातः ॥ देती २३३२३॥ तृतीया । दर्शन परः ॥ भूतलक्षणे २३.२०तृतीया । जयामिस्त्रायः । जयाशाप्यतापसत्वविशिष्ट इत्यर्थः संसोऽन्यतरस्यां कर्मणि (२१३६३१ संपूर्यस जानरातः कर्मणि तृतीया ।। पितरं वा संजानीत ॥ कर्मणा यमभिप्रेति स संप्रदानम् ॥१४॥३२॥ दान कर्मशा यमभिप्रति स संप्रदानसंज्ञः । चतुथी संप्रदाने २२३.१३ , अनुत्ते विप्राय गां ददाति । किन्यया यमभिति सोऽपि संप्रदानम् । पले होते ॥ परिफय संप्रदानमन्यतरस्याम् १९४४ा नियंतकालं भृत्या स्वीकरणं परिक्रयणं तरि साधकतमं कारकं संप्रदानं वा । शतेन शताय या परिक्रीतः ॥ (ताद चतुर्थी याच्या ) मुक्तये हरि भजति ॥ ( उत्पातेने भापित च) । वाते कपिला विद्युत् ॥ नमास्वस्तिस्याहासधाऽलंयपयोगाय ।।३।१६ एपि योगे चतुर्थी सात् । हरये नमः । प्रजाभ्यः सस्ति । अग्नये साहा । पितृ सपा । असमिति पर्याध्यर्थग्रहणम् । तेन दैत्येभ्यो हरिरल प्रभुः समर्थः .अ इत्यादि ॥ ध्रुवमपायेऽपादानम् ।।३।२८ अपायो विश्लेषस्तमिन् साध्ये शुभ भवधिभूतमपादानम् ॥ अपादाने पञ्चमी २३३२८ ग्रामादायाति । धावतो ऽश्वात्पतति इत्यादि । जनिकः प्रतिः ॥३० जायमानस्य हेतुरपादान सात । ब्रह्मणः प्रजाः मजायन्ते ॥ (ल्यब्लोपे कर्मण्यधिकरणे घ) प्रासादाप्रेक्षते । आसनाप्रेक्षते । प्रासादमारुह्य आसने उपविश्व प्रेक्षत इत्यर्थः १ मा अवयोधने इत्यपमेव गुणवे न तु जनी प्रादुभाव इति । वाकवाद । असा प्रामागस स लस 'मोपोन' इत्यनेन निष्पप्रत्यारामिकत्वात्सायनाइ बानातरिति । २ म्यदानेनाअन्तस्वीकार कपः, उस समी परिशद भाचरे নিষাধ্যক্ষ,গল্প শুনাৰিয়ালাই—বিধরি। এগিৰী ঘুমায়ুমধুৰী भूतविकार उत्पात: तेन शापितध्ये वमानाची बामेसर्थः । ४ सवि तमन्यविभागाभयो वमित्यर्थः। प्रतिभावानाप्रयते ·. विभक्त्याः। रभाषा गुणेऽस्त्रियाम् ।।३।२५। गुणे हेतावस्त्रीलिने पञ्चमी. या खात् । एब्याजाव्येन वा बद्धः । गुणे किम् । धनेन कुलम् अस्त्रियां किम् । युध्या. विभापति योगविभागादगुणे सियां च कचित् । धूमादमिमान । नास्ति टोऽनुपलब्धेः ॥ पृथग्विनानानाभिस्तृतीयान्यतरस्याम् ।।३॥३६॥ एभि- रोगे तृतीया सात् पञ्चमीद्वितीये च । पृथग्मामेण प्रामाद् ग्राम था । एवं ना नाना ॥ अन्यारादितरतेदिक्शन्दाघूत्तरपदाजाहियुक्ते १३१२१२९॥ अन्य इत्यर्थग्रहणम् । इतरग्रहणं प्रपश्चार्थम् । अन्यो भिन्न इतरो वा कृष्णाद। आरीत् वनात् । ऋते कृष्यात् । पूर्वो प्रागात् । दिशि दृष्टः शब्दो दिक्शब्दः । तेन संग्रति देशकालवृत्तिना योगेऽपि भवति । चैवात्पूर्वः फाल्गुनः । प्राक् प्रत्यग्वा. मामात् । आच, दक्षिणा मामात् । आहि, दक्षिणाहि प्रामात् ॥ अपपरी वर्जने १८८ एतौ वर्जनार्थे कर्मप्रवचनीयरोशौ स्तः ॥ आङ् मर्यादापयने ।। ३१। आङ् मर्यादायामुक्तसंज्ञः । यचनग्रहणादभिविधावपि ।। पञ्चम्यपाङ्प- भिः ।।३।१०। एतैः कर्मप्रवचनीयाँगे पश्चमी । अप हरेः परि हरेः संसारः। परिरत्र वर्जने । साहचर्यात् । लक्षणादौ तु हरि परि । आमुक्तः संसारः । आसक- लाइसा ( प्रतिः प्रतिनिधिप्रतिदानयोः ।।४।९२एतयोरर्थयोः प्रतिरुक्तसंज्ञः स्यात् ॥ प्रतिनिधिप्रतिदाने च यस्मात् ।।३।२५) अत्र कर्मप्रवचनीययोगे पचमी । प्रद्युम्नः कृष्णात् प्रति । तिलभ्या प्रति यच्छति मापान ॥ पष्ठी शेपे ।।३ ५० कारकप्रातिपदिकार्थव्यतिरिक्त स्वखामिभावादिः शेपस्तत्र पष्ठी (रोज्ञः । कर्मादीनामपि संबन्धमात्रविवक्षायां पष्ठयेव । सतां गतम् । सर्पिषो जानीते। "मातुः सरति । एपो दकसोपस्कुरुते । भजे शंभोश्चरणयोः । फलानां तृतः ॥ कर्तृ- १ नवतररवन्धनीचयोः समरोत्तानीचा स्वेदं मणमिति वाच्यम्, अस्माचारो मन्द्रो वा दिवत् पञ्चमी विभक्के इत्यनेनैव सिकरवार। २४ दूरान्तिकारिति षष्ठी मामा ३ मु. ख्यसाभावे तसाश एबोषादीयते स प्रतिनिधिः । ४ दत्तस्य प्रतिनिर्यातनं प्रतिदनान् । ५ प्रत्ययास प्रत्यय प्रति प्राधान्यादप्रधानादेव पष्ठी । प्रत्यारिलह पुरुषविशेषणम् ।

·मध्यकौमुद्याम्- कर्मणोः कृति ।।३१६५कृयोग परि कर्मणि च पी। कृष्णस कैतिः कर्ता कृष्णः । गुणकर्मगि नेप्यते । नेताश्वस बुमं युमल या । मृति किम् । र मा भूत् । इतपूर्वा कटम् ।। उभयमाप्ती कर्मणि ३३६॥ उभयोः प्राप्तिको स्कृति तय कर्मण्येव पष्ठी। आवयों गां दोहोऽगोपेन ॥ त्यानां कर्ट घा १२।३।७२१ पठी। मया मम वा सेग्यो हरिः ॥ तस्य च चर्तमाने । ३७ वर्तमानास कस योगे पष्ठी । नटोकेति वक्ष्यमाणनिषेधस्साबादः रा. नतः युद्धः पूजितो या ॥ मधिकरणयाचिनच राशला कस योगे पछी इदमेषां शयितम् ॥ लोकाव्ययनिष्ठासलहनाम् राशः एपी यो पछी न 1 लादेशः । कुर्वन् कुर्वाणः सृष्टिं हरिः । । हरि विशुः । अलंफरिष्णु उक् । दैत्यान धातुको हरिः । ( कमेनिपेधः) लक्ष्म्याः कामुकः । अव्ययम् जगरराष्पा । निष्ठा । दैत्यान् हतवान् विष्णुः । विष्णुना हता दैत्याः । सलर्थः ईपत्करः प्रपश्चो हरिणा । तृसिति प्रत्याहारः । गनुशानचापिति तशब्दादारभ्य र नकारात् । शानम् । सोमं परमानः। चानश् । यात्मानं मण्डयमानः शतृ वेदमधी' तृन् कती लोकान् । (द्विगः शतुर्वा ) मुरस मुरं वा द्विपन् (सर्वोऽयं का कपष्ठया:प्रतिषेधः) शेपे पष्ठी तु सादेव । नासणस कुर्वन् । नरकस जिष्णुः अनोभविष्यदाधमर्ययोः १२३७० भविष्यत्यास भविष्यदाधमान योगे पछी न ! सतः पालकोऽवतरति १ बजे गामी । तं दायी। निमित्तपर्या प्रयोगे सीसां विभक्तीनां प्रायदर्शनम् । किंनिमित्वं वसति । केन निमित्तेन कसै निमित्तायेत्यादि । एवं किं कारणं को हेतुः किं प्रयोजनमित्यादि । प्रा 1 १ करण तिः लिया तिन् कृष्णोऽत्र का । २ कर्मण्युदाहरति-अगत इति । कृष्णस तच निदितत्वाचनः पष्ठी न भवति । ३ जिक्षितरूपविनाशप्रसवात् तृनामित्सव मदन कृतम् अव उपाय ऊयो अश्वोको चेति विप्रहः । टइति लादीनां सामान्ययहणे, तपा च साक्षापय गोन संभवतीति तदादेशा एव गृह्यते । ४ श्रायमर्षे अकस्मासंभवादाइ-भविश्यसकसति ५ नामयोः संभवादाह-मविष्यदाधमण्यायनश्व योग इति । यथाख्यं तु न भव- माथे 'अकस्य भविष्यति' इन आयमपये च' इति योग निमज्य व्याख्याना । .

·विभक्त्यर्थाः पसर्वनामा प्रथमाद्वितीये न स्तः । ज्ञानेन निमिचेन हरिः संन्यः । ज्ञानाय त्तायेत्यादि । पाठयतसर्थमत्ययेन ।२।३०। ग्रामस दक्षिणतः । पुरः पुर- परि उपरिष्टात् ॥ एनपा द्वितीया।।३।३॥ एनपेति योगविभागात्यायपि। णेन ग्रामं मामस्य वा । एवमुत्तरेण ॥ दूरान्तिकार्थः पष्ठयभ्यतरस्याम् ३३॥ एतैयाँगे पछी पञ्चमी च । दूरं निकटं या ग्रामस आमाद्वा दिवस्त- स्य ।।३।५८। द्यूतार्थस्य अन्यविक्रयरूपव्यवहारार्थस्य च दिवः कर्मणि पष्ठी। स दीव्यति । तदर्थस किम् । वालणं दीव्यति । स्तोतीत्यर्थः ॥ विभापोप. २।३१५९६ दशतस्य शतं वा प्रदीव्यति ॥ आधारोऽधिकरणम् ॥१॥४५॥ कर्मद्वारा तनिष्ठक्रियाया आधारः कारकमधिकरणसंझं स्यात् ॥ सप्तम्यधिक- चि ॥२॥३॥३६॥ चादूरान्तिकाभ्यः । औपश्लेषिको वैषयिकोऽभिव्यापकश्चेत्या- रविधी । केटे आते। स्थाल्यां पचति । मोक्षे इच्छास्ति । सर्वसिन आत्मास्ति। इस दूरेऽन्तिके वा । (कस्यन्विपयस्य कर्मण्युपसंख्यानम्) । अधीती करणे । (साध्वसाधुप्रयोगे च ) साधुः कृष्णो मातरि । असाधुर्मातुले। निमित्ताकर्मयोगे)। 'चर्मणि द्वीपिने हन्ति दन्तयोर्हन्ति कुअरम् । केशेषु चमरी न्ति सीनि पुष्कलको हतः ॥ यस्य च भावेन भावलक्षणम् ।२।२३७४ यस्य केयया क्रियान्तरं लक्ष्यते ततः सप्तमी । गोपु दुसमानामु गतः ॥ पष्ठी चानादरे २२३३३८॥ अनादराधिस्य मावलक्षणे पष्ठीसप्तम्या स्तः । रुदति रुदतो वा 'प्रामा- नीत् । रुदन्तं पुत्रादिकमनाहत्य संन्यस्तयानित्यधः ॥ स्वामीश्वराधिपतिवाया- १ भाभियन्सऽस्मिनित्याधार: । अध्यायन्याय इति गरे 'अवधाराधार-'युपसंख्या- नादपिकरणे पम् । स च कास्येत्यासादायाँ कारकाधिकारालियापा इति लभ्यते । श्यं च संवा साक्षामियाधारयोर्न संभवति पराभ्यां यत्कमेसशाभ्यां वाषितवार । तो भ्याचटे-कर्तृकमद्वारेति । एवं च भूतले घट इत्यादौ, अस्तीति क्रियाध्याक्षारो बोध्यः ॥ २ नवामात इत्याच सामापिकमधिकरणं चतुर्वमपि शेचिदिति । ३ कर्मद्वारा किया- पारस्योदाहरणमिदम् । कारा कियाधारस्य तु साश्या पृवतीति । ४ भावे प्रत्यय दE "शादिभ्य३' इति कसरीनौ शते पवाणभूतामियया संबध्यमान न्यानादि कर्मति पूवपूर्वी फरनि मात्र प्राक्षा।

·मगुयाम्- वसामिप्रतिभूममूतध ।।३।५० एमिनोगे पछीसम्मो सः । गौ गं सानी ।। भायुकफुरालाभ्यां धारोषायाम् ।।३।३०। मान्या योगे म्यो सः आयुको ब्यागारितः । आयुक: गुगली या हरिपनने हरिएमनस आमेवाको किम् । आतुको गौः शरे । इत्यर्थः । यता निधी २॥३॥५॥ जातिगुणकियासंभानिः अनुदायाम्देशन मारण यससता सप्तभ्यो सः । गणो शु वा प्रामणः अंशः । नयां गोपु या कृष्णा गौशुसार- गन्ना गटसुपा पारन् गोमः । मा या मैप: पटुः ॥ पच- पिम शशीमागोमतं । निर्यिमानस या भेदै र तर माथुराः पाटलिपुम्य आमतयः ॥ साधुनिपुणाभ्यामार्यायां सतन्यत्र १२॥३॥५३॥ मातरि साधुनिपुणो वा । आनायो किम् । निपुगो रामो भूत्वा । तत्वकथने तालर्यम् ॥ (अप्रत्यादिभिरिति पक्तव्यम्)। साधुनिपुनो या मन प्रति पर्यन वा ॥ अधिरीवरेज सम्मानिनन्-धिः कर्मप्रचपनीर यस्मादधिकं यस्य चेयरयचनं तत्र सप्तमी ।२।३।९। अत्र कर्मप्र नीययुरो मममी । उपपरा हरेर्गुणाः । पगादपिका इत्यर्थः । ऐथये तु से निम्या पर्यायेण सममी। अधिभुलि रामः । अधिरामे भः ॥ इति विभत्त्या अथ समासप्रकरणम। समागः पशा- समासःप्रथमः नस्तत्पुरुषस्तृती ..... यार । कर्मधारयभेदो द्विगुः । प्राये पदार्थप्रधानो महुयीहिश्चतुर्भः । प्रायेगोभयपदार्थप्रधानो द्वन्दुः पचमः ॥ समर्थ।। न तु शम्दान्तरोपावसामान्याकान्नति भावः । २ अम्पसरसामुत्पन्नव सम बतरनिवसन्यायायुतत्वाधुगपदुभाभ्यां न सनीति भावः। ३ सामभ्यं च विविध हालक्षपमे कामावलक्षणं चेति । तत्र स्वाथै पर्यवमायिनां पदानामानानुदिवस . संबन्धः सा ध्यपेशा । सैव बाये तत्र पेक्षायां सत्यो यो यः संनिहिती योग्य तेन सरो सुषेयते । यथा रामः पुरुषोऽवश्च । रामे देवदास च पुरुष इति । एकाध भारत राजपुर इत्यादि बचाव, सच प्रक्रियाइशायां पृथगर्थतन प्रयागृहौतर विशिकायस्वरूपः । । 1 ·अव्ययीभावसमासः। १५५ घिः ।।१॥ पदसंवन्धी यो विधिः स समर्थाभितो बोध्यः ॥ प्राकडा- समासः ।२।१३। कडाराः कर्मधारय इत्यतः प्राक् समास इत्यधिक्रियते ॥ सुपा २।१४। सुप् सुपा सह वा समसते । समासत्वात्प्रातिपदिकत्वे सुपो । परापाभिधानं वृत्तिः । कृत्तद्धितसमासैकशेपसनाद्यन्तधातुरूपाः पश्च वृत्तयः । विबोधकं वाक्यं विग्रहः । स च लौकिकोऽलौकिकश्च द्विधा । तत्र पूर्व भूत लौकिकः । पूर्व अम् भूत सु इत्यलौकिकः । भूतपूर्वः । भूतपूर्व चरडिति निर्दे- पूर्वनिपातः ॥ (इवेन समासो विभक्त्यलोपश्च) । वागर्थों इव वागर्थाविव । । केवलसमासः ।। अव्ययीभावः ।।१५। अधिकारोऽयम् । प्राक्तत्पुरुषात् ।। ध्ययं विभकिसमीपसमृद्धिव्यख्यर्थाभावात्ययासंप्रतिशब्दप्रादुर्भा- पश्चाद्यथानुपूर्व्ययोगपद्यसादश्यसंपत्तिसाकल्यान्तवचनेषु १२॥१॥६॥ भक्त्यर्थादिपु वर्तमानमव्ययं सुवन्तेन नित्यं समस्यते । प्रायेणापिग्रहो नित्यस- मः। प्रायेणाखपदविग्रहो पा । विभक्तौ हरि ङि अधि इति स्थिते ॥ प्रथमा- दिष्टं समास उपसर्जनम् ।१।२।४३॥ संभासशास्त्रे प्रधमानिर्दिष्टमुपसर्जन हात् ॥ उपसर्जनं पूर्वम् ।।२।३०। समासे उपसर्जनं प्राक् प्रयोज्यम् । इत्यधेः पर प्रयोगः। सुपो लुक् । एकदेशविकृतसानन्यत्वात् प्रातिपदिकसंज्ञायां साधु- उत्तिः । अव्ययीभावश्चेत्यव्ययत्वात्सुपो लुक् । अधिहरि ॥ अव्ययीभावश्च २०१८ा नपुंसक सात् । गाः पातीति गोपाः तस्मिहित्यधिगोपम् ॥ नाव्य- पीभावादतोम्त्वपञ्चम्या: रामाश अदन्तादय्ययीभावात्सुपो न लुक् Hi पञ्चमी विना अमादेशः कृष्णस्य समीपम् । उपकृष्णम् ॥ तृतीयासप्तम्यो- सिंदुलम् ।।८। अदन्तादव्ययीभावात् तृतीयासप्तम्योबहुलमम्भाव: । उपप्णेन उपकृष्णम् । बहुलमहणात् । सुमद्रमुन्मत्तगामित्यादौ नित्यमम्भावः । मद्राणां समृद्धि भुमद्रम् । यवनानांच्युद्धिर्ययनम् । मक्षिकाणामभायो निर्मक्षिकम् । हिमस्यालयोऽति- १'हरीकी मुदत रामन् मातेच हितकारिणी'ला मातरेसबा पावि पोयम् । ३ समासप वरिभायक लाक्षणिकम् । अन्यथा चिकीर्षित समासे परमसमाजमिति था- स्थानमा र शिव लादी मितादिष्वतिय सापेनाद समामन (दि। -- -- -की- ·आ मध्यकौमुपाम्- हिमम् । निद्रा संप्रति न बुज्यतेऽतिनिद्रम् । हरिशमान प्रकाशः इतिहरि । पवादनुविष्णु । योन्यतापीप्सापदानिति निमारस्यानि यथार्थाः । रूपस यो रूपम् । अभय प्रति प्रत्यर्थम् । तिमनतिक्रम्य यथाशक्ति॥ भव्ययीभाव फाले ।६॥३॥८६॥ राहस मः सादव्ययीभारे न तु काले । हरेः सादय सहन काले नु सहपूछन् । ज्यासानुपूणेलनुज्यछन् । चग युगपररावकम् । स. सस्या गमगि । माग संपत्तिः समयम् । तृणमप्यपरित्यज्य सतृणम् । अन्यपर्यन्तमधीते सापि ॥ यथाऽसाये ..... शन्दः गमसते । नेह । यथा हरितवाहरः॥ :::.:::...:.:' लोकास्तावन्तोऽन्युतप्रणामा इति यायचोकम् शाकस लेशः शाकति ॥ विभाग रा॥११॥ अधिकारोऽयम् ॥ अपपखि हिरश्चयः पञ्चम्या ।।१२। अप विष्णु संसारः । अप विष्णोः । परि विष्ण। परि विष्णोः । बहिर्यनम् । बहिर्वनात् । पाम्बनम् । प्राग्वनात् ॥ तिप्रभृत, च ।।१।११ एतानि निपात्यन्त । तिछन्ति गावो यस्मिन्काले स विदोह कालः ॥ पारे मध्ये सध्या वा ।।२।१८पारमध्यशन्दो पछयन्तेन सह समसेते । एदन्तत्वं धानयोर्निपात्यते । पारेगाम् । गमापारम् । मध्येगा गगामध्यम् । महाविकल्पेन वाक्यमपि ॥ संख्या वंश्येन ।२।१॥१९॥ वंश द्विधा विद्यया जन्मना च। तत्र भवो वंश्यः तद्वाचिना सह संम्या समसते. . १ यत्र फेचिर युगपञ्चकमिति समासेनेक भाष्य उगपच्छन्दस्याप्यव्ययत्वाय कि ऋणककाले इत्यादि विग्रहीतुमुचितमित्याः । २ मुनित्यनुवर्तमाने पुनः मुमहणमव्ययनि- वृत्यर्थमिति धनयन्नुसहरति-शाप्रवीति । ३ तिव, भायतीगतम्, खलेयवम्, पले; सम्, उनयत्रम्, प्यमानयवम्, पूतदयम्, पूयमानयवम्, संदतयम्, संडियमाणयवनः संढतसम्, सहियमाणनुसन्, समभनि, समपदाति, मुपमम्, विषमम्, दुःपमम्, निम अपसमम्, आयतीसमम्, पापसमम्, पुण्यसमन्, प्राथम्, प्ररथम्, प्रमृगम्, प्रचणम् संप्रति, मसपति, एच, इति विद्यादिः । -- -1 ·सवर्णः । संघारस नादस घोषस्य महाप्राणस्य हस तादृशो वर्गचतुः । यापरिः । पान्हरिः ॥ शश्छोऽटिश पदान्तात् अयः परस शख छो वा म्यादटि । तछियः। तशिवः । पदान्तारिकम् । विरशम् । (रत्वममीति याच्यम्)। तन्लोकेन ॥ मोऽनुस्वारः ॥२३॥ मान्तस पदस्थानुस्वारे हलि । हरि बन्दे । पदस किम् । गम्यते ॥ नश्वापदान्तस्य अलि ३२॥ नख मस चापदान्तस झल्यनुस्वारः । यशांसि । आन्यते । झलि किम् । मन्यते ॥ अनुस्वारस्य ययि परसवर्णः ५८ शान्तः । अङ्कितः ॥ वा पदान्तस्य ।।३।५९॥ त्वङ्करोपि । वं करोषि ॥ मो राजि समः को i२५॥ किंवन्ते राजतो परे समो मस म एव स्यात् । भम्राट् ।। है मपरे था ।३।२६। मपरे हकारे मस मो या । किम्मलयति । कि पलयति । (यवलपरे यवला वेति वक्तव्यम्) । किं यः, किया, । किंडलयति । किसलयति कि हादयति । किहादयति ॥ नपरे नः ।८।३।२७। नपरे हकारे मस्स नो वा । 'किद्रुते । किं झुते ॥ ः सि धुर् ।।२९। डात्परस सस धुड् वा ॥ आद्यन्तौ टकिती १११४६ टिकितौ यसोक्तौ तस क्रमादायन्तावययौ सः। पदसन्तः । षट्सन्तः ॥ लोः कुक टुक् शरि ॥२८ वा सः । प्राङ्पष्टः । प्रायः । सुगण्ट्पष्टः । सुगणपष्ठः ॥ नश्च ।८।३।३०। नान्तात्परस सस्य धुदा । सन्सः ॥ शि तुक् ।८।३।३१। नसें पदान्तख शे तुक वा । समूछम्भुः । समचशम्भुः । सञ्चशम्भुः । सम्शम्भुः । 'अछौ अचछा प्रचशा अशाविति चतुथ्यम् । रूपाणामिह तुक्छत्वचलोपानां विकल्पनात्' ॥ उमो हस्वादाच १ तद् शिव इति स्थिते दकारस्य श्रुत्वेन जकारे कृते तस्य 'सरि च इति चलें अनेन शस्य छ मच्छिव इति निष्पन्नम् । २ 'पेन विषिस्तदन्तस्य' विशेषणं सव अन्त यस्य तस्य संबक भवतीति को इत्यस्य कियन्त इत्यर्थः । तदेतदाद-कीति । ३ यवला: परे यसात्स यवलपरस्तादृशे इकारे परे मस्य क्रमेण यवला भवन्तीलः । ४ शीति सामी पूर्दव ऋताया नश्यति पञ्चम्या: पष्ठी कल्पयतीत्याह-नस्येति । ५ सम् प्रसादारः, संकायों व ऋतरित्वं सामाशिभिः संवध्यते तेन यथासंख्यं दृशुदनु : प्रवर्तन्ते । नि. त्यग्रहणं विस्टार्थम् ।। २ म. को.

·। अव्ययीमावसमासः । १५७ नौ वंश्यौ द्विभुनि । व्याकरणस त्रिमुनि । विद्यातद्वतामभेदविवक्षायां सु त्रि., व्याकरणम् । एकविंशति भारद्वाजम् ॥ नदीभिध२२० नदीभिः या समसते । समाहारे चायमिप्यते । पञ्चगगम् । द्वियमुनम् ॥ अन्य- थै च संज्ञायाम् ॥२२१०२१५ अन्यपदार्थ सुवन्तं नदीभिः सह नित्यं राम- संज्ञायाम् । विमाषाधिकारेपि वाक्येन संज्ञानवगमादिह नित्यसमासः । उन्मा- नाम देशः । लोहितगङ्गम् ।। तद्धिताः ॥१७६। आपनमसमाप्रधिकारो- (॥ अव्ययीभावे शत्प्रभृतिभ्यः ।५।३।१०७ शरदादिम्यष्टच् सात्स. न्तिोऽव्ययीमावे । शरदः समीपमुपशरदम् । प्रतिविपाशम् । शरद् । विपाश् । स् । मनस् । उपानह । दिय् । हिमवत् । अनड्डत् । दिश् । दृश् । विश् । म् । चतुर । त्यत् । तद् । यत् । कियत् । जराया जरर च । उपजरसम् ॥ Tथ १०८ अनन्तादव्ययीमावाच् ॥ नस्तद्धिते ।।१४ाना- अभस टेर्लोपस्तद्धिते । उपराजम् । अध्यात्मम् ॥ नपुंसकादन्यतरस्याम 1५।१०९। अनन्तं यत् क्लीनं तदन्तादव्ययीभावाच् वा स्यात् । उपधर्मम् चर्म | झयः ।५।१११२। झयन्ताव्ययीभावाच् वा सात् । उपसमित् सिमिधम् ॥ नदीपौर्णमास्याग्रहायणीभ्यः १५१४१११०१ या टप सात् पनदम् । यखेतिचेति इलोपः। उपनदीत्यादि ॥ गिरेश्च सेनकस्य ।५।४।११३ च्या सात् । उपगिरम् । उपगिरि (प्रतिपरसमनुभ्योऽक्षण:)। टन् साए अक्ष्गोऽभिमुखं प्रत्यक्षम् । अशः परं परोक्षम् । अत एष रामाग: परोक्षे लिखि तनात्परसौकार इत्यादि । इत्यव्ययीभावः॥ 1 Ama- १ पाणिनिकास्यापनपतालयलयो था: व्याकरणस्येति स पी सामा एवार्य समासः । यश वन्यपदार्थप्राधान्यविवश प्रयो वेश्या यति gir २ नमकमहणगान्तस पिरोपण गाम्पयीमावस्याम्पमचारिलाभ पीमिति प्रियागनुरुध्ये शिरपकात परमार्थता महासरस्लामा 4gn'ति सूपरमायविरोपात ·२३२ मध्यकौमुद्याग- तशति ! तान्ती प्राप्त । उपमहः परमोपदा मनेपदे । प्रमचारिणमिच्ने इच्छ तीति प्राप्ते । प्रतीपमन्य अभियुष्यति । युध्यन की प्राम । मधोस्तृमा इयागते ।। मधुन इति प्राप्ते । नरः पुरुषः । 'अधा स धोरर्दशभिर्वियूयाः । वियूयानिति प्रा। कालः कालयाची प्रत्ययः योजनाधासमानेन । सुटो विषये लट् । तमसो गा अनुः क्षत् । अधुशदिति प्राप्त । मित्र पयं च सूरयः । मित्राउपमिति प्राप्ते । सरव्यत्यया वक्ष्यते । कर्तृशन्दः कारफमाप्रारः। तया च तदागिनां कृत्तद्धितानां व्यत्ययस्य अनादायः अग्विषये अच् । यडो यशदादारम्य लिउपाशिष्यादिनि कारण प्रत्याहारः। तेपा व्यत्ययो भेदतीत्यादिकत्ता एव । छन्दस्युभयथा ३११७धा- स्थधिकारोक्तः प्रत्ययः सार्वधातुकार्धधातुकोभयगंधा सात् ॥ वर्धन्तु त्या गुष्टुतयः ।। वर्धयन्त्यित्यर्थः । आर्धधानुकत्याण्गिलोपः॥ विपिरे । राधातुकरात नुः समाय- च । हुनुयोरिति यम् ॥ तुमर्थ सेसेनसेगसेन्सेकसेनध्यध्यैन्क यकश्य- न्शयशध्यन्नवतवेड्तयेनः ३।४।९। से वोरायः । सेन् । ताबा अगर शरदो जीवसे धाः । अस । नित्यायुदानः । पसे । प्रेथे . अध्य । अध्यैन् । जठरं पृणध्यै । पो । आपदात्तम् । ३' शध्यै । राधसः सहमादयध्यै । शध्यैन् । वायो रिषध्ये . सूतये । तवेन् । कतरे ॥ प्रयै रोहिग्य वव्ययिष्ये: प्रयातुं रोढं अव्यथितुमित्यर्थः ॥ मो विख्य च ॥३॥ ख्यातुमित्यर्थः ॥ रत्यार्थे तवैकेन्शन्यत्वनः ॥३॥४॥ अन्वेतवे । केन् । अवगाहे । केन्ये । दिक्षेश्यः । त करन ।३।१७ तुमधे । पुरा क्रूरस मिरापो विरशि . प्रकृत्यान्तःपादमन्यपरे ६११५१ प्रासादमध्यन यकारपरे अति । उपप्रयन्तो अध्वरम् । मुजाते अश्वर एतास एतेन्ति । अव्यपरे किम् । चन्त्ववस्युपु च ।६।१२११६॥ मित्र महो अयद्यात् । मा शिवासो मणिः । तेनो अवन्तु । कुशिकासो । .

·स्वरप्रक्रिया। डाड्यायाजालः ११३९| जयः सन्तु पन्थाः । पन्धान इति प्राप्ते । परमे मन् । व्योमनीति प्राप्ते । धीती । मती । सुष्टुती । धीत्या । मत्या । सुष्टुत्येति पूर्वसवर्णः । या मुरथा रथीतमा । यो सुरथाविति प्राप्ते आ । नताद् ब्राह्मण नतमिति प्राप्ते आत् । या देव विद्मतात्वा । यमिति प्राप्ते । नयुष्मे वाजवन्ध- अरेम इन्द्रा वृहस्पती। युष्मासु अस्मभ्यमिति प्राप्ते शे । उरुया । धृष्णुया । आ धृष्णुनेति प्राप्ते या । नाभा पृथिव्याः । नाभाविति प्राप्ते डा । ता अनुष्ठयोन चयतात् । आडो ड्या । साधुया । साध्विति प्राप्ते याच । वसन्ता यजेत । व इति प्राप्ते आल् ॥ (इयाडियाजीकाराणामुपसंख्यानम् ) । उर्विया । ति प्राप्त इया । सुक्षेत्रिया । सुक्षेत्रिणति प्राप्त डियाच् । 'दृतिं न शुष्कं स रायानम्। सरसामिति प्राप्ते ई ॥ आजसेरसुरु ७।११५०। ब्राह्मणास: (तन्यादीनां घेयनवडौ । ) तन्वं पुपेम । तनुवं पुषेम | विष्यं पश्य । खों लोकः । सुवर्गों लोकः । त्र्यम्बकम् । त्रियम्बकम् । वरेण्यम् । व । 'अतो मिस ऐस्' ॥ बहुलं छन्दसि ७१।१०। अभिविभिः ॥ म प्याङयादेरात्मनः ।।१४। आत्मन्शब्दसादेोप आडि । त्मना देवे '::.-::-:सीति वक्तव्यम् ) माहिः । शरद्भिः ॥ प्रसमु . द्वे स्तः । प्रप्रायमग्निः । संसमिधुवसे । उपोपमे पठ्याः पतिपुत्रपृछपारपदपयस्पोपेषु ।।। वाचस्पति विश्वकर्माणम् । दियस्पुत्राय सूर्याय । दिन पारमस । परिवीत इलरपदे । दिवस्पयो दिधिपाण- • । इति यैदिकप्रक्रिया ॥ अथ स्वरप्रक्रिया। धातोः ।।१६। अन्त उदातः सात् ॥ अनुदा पदमेकर्जम् ३१५८ परिमापेयं खरविधिविषया । यस्मिन्पदे यसोदात्तः स्वरितो या कि यते तमेकमचं वर्जयिस्या शेषं तत्पदमनुदात्ताकं सात् । गोपायतनः । पातुस्वरेण यकाराकार उदात्तः । शिष्टमन 'रानाद्यन्ता घातकः'.

·२३४ गायकीमुधाम्- चम् ॥ उदात्तादनुदागम्य स्वरितः ॥६६॥ इति तयाराकारः सरितः। स्वरिनात्संहितायामनुदात्तानाम् ||२२३९। एकश्रुतिः साह, । इति नका. राकारः प्रचयः ॥ अनुदात्तस्य च योदात्तलोपः ६१॥१६परिमान दाने उदात्तो लप्यते तचोदात्तः । देवी याचम् । अत्र दीपदाचः ॥ मागुदात च ।।१३प्रत्ययसायुदात्तः सात् । कर्तव्यम् || अनुदाची सुप्पिती राम पूर्वसापवादः । यस । यो युच्छति । शभिपोरनुदानले सरितपचयो । चितः ।।१।१६३। अन्त उदासः सात् ॥ (चितः सप्रयतेयंकजर्थम् .) चिति प्रलये राति प्रकृतिप्रत्ययममुदायसान्त उदात्तो न्याय इत्यर्थः । नमन्ता गन्यो सगे । थके सामतीम् । तकरमुने ॥ तसितस्य १६१११६३ चितस्तद्धितरसान्त उदात्तः । पूर्वेग सिद्धे मित्सरवाधनार्धम् । कामायना । फितः ।।११६५। कितद्धितम्मान्त उदात्तः । यदामेयः ॥ तित्स्व. रितम् ।६।१।१८५। क गनम् ॥ उपोचमं रिति ।।२९७ स्प्रित्ययान्ड स्त्रोपोचममनुदानं सात् । यदाहयनीये ॥ नित्यादिनित्यम् ।६।१११९७१ न्तस्य निदन्तश पादिरदात्तः । यस्मिविश्वानि पासा । गः कर्मणि भाम्म गादि- स्यात्म्यम् । सुतेदधिष्य नधनः । चायतेरसुन । चायतेरमे हम्पति चकारादमुना नुहागमः ॥ लिति ।६।१।१९३॥ प्रत्ययात्पूर्वमुदात्तं सात् । चिकीर्षकः । अत्र ईकारसोदाचता । इत्यादिप्रयोगगनुसत्यान्याख्यातव्यम् । इति स्वरप्रक्रिया । एपा वरदराजन बालानामुपकारिका ॥ अकारि पाणिनीयानां मध्यसिद्धान्तकौमुदी ॥१॥ कृतिवरदराजस्य मध्यसिद्धान्तकौमुदी ।। तस्याः संख्यां तु विज्ञेया सवाणफरवद्विभिः॥२॥ इति श्रीवरदराजकृता मध्यसिद्धान्तकौमुदी समाता ॥

·लिङ्गानुशासनम् । २३५ ॥ अथ लिङ्गानुशासनम् ॥ ॥ * ॥ लिङ्गम् । नी । अधिकारसूत्रे एते ॥ अकारान्ता मासूदुहितस्व- स्यातननान्दरः ॥१॥ एते पञ्चैव स्त्रीलिङ्गाः ॥ अन्यूप्रत्ययान्तो धातुः ।। अनिप्रत्ययान्त उपत्ययान्तश्च धातुः स्त्रियां स्यात् । अवनिः । चमूः ॥ मिन्य- तः ।३। मिनिप्रत्ययान्तः खियाम् । भूमिः । ग्लानिः ॥ क्तिनन्तःश कृतिरि- यादि । ईप्रत्ययान्तश्च ।। लक्ष्मीः ॥ ऊडायन्तश्च ।६। कुरूः। अजा ॥ य्यन्त- मंकाक्षरम् ।। स्त्रीः । भः ॥ विंशत्यादिरानयतेः । इयं विंशतिः ॥ तल. तिः ।९। शुलता ॥ भानुग्दिगुप्णिगुपानहः ॥१०॥ इयं भा ॥ स्थूणोणे नपुंसके च ।१२। स्थूणा । स्थणम् ॥ राप्फुलिराजिकुट्यशनिवर्तिभृकुटि- त्रुटिवलिपतयः ११२॥ एते स्त्रियां स्युः । इयं शकुलिः ॥ अपूसुमनस्समा- सिकतावाणां बहुत्वं च ।१३। अयादीनां पचानां स्त्रीत्वं खादहुत्वं च । आप इमाः ॥ ताराधाराज्योत्सादयश्च ।१४। इयं तारा ॥ इति रुयधिकारः ।। पुमान् । अयमधिकारः ॥ घभयन्तः ।। पाकः । करः । भावार्थ एयेदम् ॥ धाजन्तश्च ।। विस्तरः । चयः ॥ भयलिङ्गभगपदानि नपुंसके ।३। भय- मित्यादि । नङन्तः।४। पुंसि सात् । यज्ञ इत्यादि | याच्या स्त्रियाम् ॥५॥ पूर्वस्यापवादः ॥ फ्यन्तो धुः।६। आधिः। प्रधिः ॥इपुधिः स्त्री च ।। चात्युंसि । इयमयं या इपुधिः ॥ धौः स्त्रियाम् ।। ऋतुपुरुषकपोलगुल्फमेवाभिधा- जानि ।९। ऋतुरध्यरः ॥ अभं नपुंसकम् ।१०। पूर्वस्यापवादः ॥ उदन्तः।११। अयं पुंसि सात् । प्रमुः। विभुः ॥ धेनुरजकुदुसरयुतनुरेणुप्रियायः स्त्रिया- म्।१२। इयं धेनुः ॥ सत्यन्तः ११३॥ मेरुः । सेनुः ॥ दारकसेरुजतुवस्तुम- स्तूनि नपुंसके च १४ा. इदं दारु । दारुः ॥ सक्तुनपुंसके च ।१५। सक्त । सक्तः । अदन्त इत्यधिकृत्य ॥ कोपधः ।१६। कोपधोकारान्तः पुंसि स्यात् । स्त- धकः । कल्कः ॥ चियुकादीनि नपुंसके ।१७ चिबुकम् ।। टोपधः ॥१८॥ अदन्तः पुंसि । घटः । पटः।। किर दीनि नपुंसके च ।१९। फिरीटम् । किरीटः ॥णोपधः १२० अदन्तः पुंसि । गणः । पापाणः ॥ प्राणादीनि नपुं.

·२३४ मध्यकीमुद्याम्- तम् ॥ उदात्तानुदासस्य स्वरितः सदा इति ताराकारः सरितः ॥ स्वरितारसंहितायामनुदातानाम् ।।२।३९। एकश्रुनिः म्यान । इति नका. राकारः प्रचयः ॥ अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः ॥१६॥ यस्मिन- दात्ते उदात्तो लुप्यते तन्मोदातः । देवी पारम् । अय डीबुदासः ॥ आबुदात या (३।१९३६ मत्ययस्यायुदायः ग्यात् ।कर्तव्यम् ॥ अनुदाची सुम्पिती ।।१५) पूर्वसापवादः । यशम्य 17 यो युच्छति । शमिशेरनुदारहये सरितपथयो चितः ।।१।१६३३ अन्त उदाचः साम् ॥ (चितः समस्तेयंकजर्थम्) चिति प्रत्यये गति प्रतिप्रत्ययसमुदायमान्त उदात्तो वाच्य इलः । नमन्ता गन्यके संगे । यके सरसतीम् । तकसुते ॥ तद्धितम् ।।१।१६४ चितस्तद्धितसान्त उदाचः । पूर्वेग सिद्धे मिसरवाधनार्थम् । कामायनः ।। कितः ।।१६५। किससद्धितसान्त उदात्तः । यदायः ॥ तिरस्व- रितम् ।।१।१८५। श नूनम् ।। उपोचमं रिति ।६।१।२१७॥ रिमत्यमा स्योपोत्तममनुदाचं सात् । यदाहवनीये ॥ नित्यादिनित्यम् ।६।१११९७१ न्तमा निदन्तम्य चादिरुदासः । यस्मिन्विधानि पीसा । पुंसः कर्मणि मालगादि- स्वाप्यम् । सुतेदधिष्व नश्वनः । चायतेरसुन् । चायतेरो हरी पकारावगुना नुहागमः ॥ लिति ।६।१।१९३। प्रत्ययात्पूर्वमुदास सात् । चिकीर्षकः । अत्र ईकारसोदात्तता । इत्यादिप्रयोगमनुसत्यान्याख्यातव्यम् । इति सरप्रकिया । एपा यरदराजेन बालानागुपकारिका ॥ अकारि पाणिनीयानो मध्यसिद्धान्तकौमुदी ॥१॥ कृतिर्वरदरांजस मध्यसिद्धान्तकौमुदी ।। तस्याः संख्या तु पिज्ञेया लवाणफरवद्विमिः ॥ २॥ इति श्रीवरदराजकृता मध्यसिद्धान्तकौमुदी समाता || ·सक्तः । अदन्त इत्यविकृत्य ॥ कोफ्धः ।१६। कोपधोकारान्तः हिनन् । यकः । कल्क । चियुकादीनि नपुंसके १ चिन्। पयः।। लिङ्गानुशासनम् । २३५ ॥ अथ लिङ्गानुशासनम् ।। ॥ * ॥ लिङ्गम् । स्त्री । अधिकारसूत्रे एते ।। अकारान्ता मासूदुहितस्व- स्याहननान्दरः ।। एते पश्चैव स्त्रीलिङ्गाः ॥ अन्यूप्रत्ययान्तो धातुः ।। अनिप्रत्ययान्त उप्रत्ययान्तश्च धातुः स्त्रियां स्यात् । अवनिः । चमूः ॥ मिन्य- तः३ मिनिप्रत्ययान्तः स्त्रियाम् । भूमिः । ग्लानिः ॥ क्तिनन्तः । कृतिरि- ज्यादि ॥ ईप्रत्ययान्तश्च ।। लक्ष्मीः ॥ ऊङावन्तश्च ।६। कुरूः । अजा ॥ य्यन्त- 'मेकाक्षरम् ।। स्त्रीः । भूः ॥ विंशत्यादिरानवतेः ।। इयं विंशतिः ॥ तल- न्तः ।९। शुलता ॥ भाग्दिगुप्णिगुपानहः ।१०। इयं भा ॥ स्थूणोणे नपुंसके च ।११। स्थूणा । स्थूणम् ॥ राष्फुलिराजिकुट्यशनिवर्तिभृकुटि- त्रुटिवलिपतयः ।१२। एते. स्त्रियां स्युः । इयं शकुलिः ॥ असुमनस्समा- सिकतावाणां पहुत्वं च ।१३। अयादीनां पञ्चानां स्त्रीत्वं सादहुत्वं च । आप माः ॥ ताराधाराज्योत्स्नादयश्च ।१४। इयं तारा ॥ इति स्यधिकारः ॥ है पुमान् । अयमधिकारः ॥ घप्रयन्तः ॥१॥ पाकः । करः । भावार्थ एवेदम् ॥ घोजन्तश्च ।२। विस्तरः । चयः ॥ भयलिङ्गभगपदानि नपुंसके । मय- "मित्यादि । नङन्तः ।। पुंसि सात् । यन इत्यादि ॥ याच्या स्त्रियाम् ।। पूर्वसापवादः ॥ क्यन्तो घुः।६। आधिः। प्रधिः॥इपुधिः स्त्री च ।चामि इयमयं वा इषुधिः ॥ द्यौः स्त्रियाम् ।८फतुपुरुषकपोलगुल्फमेवामित्रा- लानि ।। क्रतुरध्वरः ॥ अनं नपुंसकम् ।१०। पूर्वस्यापवादः ॥ उदन्तः।१२॥ असं पुसि सात् । प्रभुः । विभुः ॥ धेनुरजफुहुसरयुत नुरेणुमियशवः स्त्रिया- म्।१२। इयं धेनुः ॥ रुत्यन्तः ॥१३॥.मेरुः । सेतुः ॥ स्तूनि नपुंसके च ॥१४॥ इदं दारु । दारुः ॥ सक्तुर्नपुंसके च छ । दारकसजवस्तुम- अदन्तः पुंसि । घटः । परः ॥ किरीटादीनि नपुंसक कः ॥ गोपधः ।२०। अदन्तः पुंमि । गमः । पास अचाई ·२३६ मध्यकौमुद्याम्- सके १२१॥ गन् । कापापणादीनि नपुंसक र २१ गानि ॥ थोपयः १२३. अदन्तः पुंगि । रथः । यूयः ॥ नौषधः॥२५॥ अदन्तः पुंसि। इनः । फेनः। जघनादीनि नपुंसक ॥२जपनम् ॥ पापधः १२६॥ अदन्तः पुंमि । दीर पः ॥ पापादीनि नपुंसके ।२७. पापम् ॥ शुर्पकुतपकुषपदीपपिटपानि नपुंसांतच १२८ चामुनि ॥ भोपधः ॥२९॥ पुनमः । सरभः । तलमं नपुंस कम् । ३०। गंभन्नपुंसके च ३ मोपधः 1३२१ होगः1 धर्मः। रुपमा नपुंमफे ॥३३॥ इदं रुक्ममित्यादि । संप्रामादीनि नपुंसके च ॥३४॥ चारपुंगि संमामः । मंग्रामम् ।। योपधः ॥३५॥ यः। मायः ॥ किसलयादीनि नपुं सके ॥३६॥ गोमयादीनि नपुंसके च ।३७। रोपधः ॥३८॥ शुरः । पुरः अरः ॥ द्वारादीनि नपुंसके ।३९॥ इदं द्वारम् ॥ शुकमदेयतायाम् ।४० देवतायां तु शुक्रः ॥ पोपधः ॥४१॥ पः । वृक्षः ॥ शिरीपादीनि नपुंसकर४२ इदं शिरीषम् ॥ सोपधः ॥४३॥ यायसः । महानगः ॥ पनसयिसयुससाहार नि नपुंसफाचमलादीनि नपुंसके च ।। चारमि।। कंसं चामा णिनि ।।६। कैमः ॥ कंसं या पानपात्रम् 1४७ प्राणिनि तु कंस औगरोनिः रश्मिदिवामिधानानि । अत इति निवृतम् ॥ दीधितिः खियाम् ।४९ दिनाहनी नपुंसके १५० दिनं अहः ॥ मानाभिधानानि १५१॥ शुद्धयः द्रोणाढको नपुंसके च ५२२ चासि ॥ सारीमानिफे स्लियाम् ॥५३॥ इन मारिः ।। दाराक्षतलाजासूनां यहुल्यं च ५५॥ इमे दाराः ।। त्विजः।५५॥ अयं मरुत् ॥ ध्वजगजमुखपुसाः ॥१६॥ एते पुंज पुरोगशाः।१७। अयं वंशः ॥ हृदकन्दकुन्दवुदशम्दाः १५.. अर्थपथिमध्यभुक्षिस्तम्पनितम्बपूगाः ।५९॥ अयगर्घः ॥ सारथ्यतिथि: क्षियस्तिपाण्यालयः ।६०। पल्लयपल्बलकफरेफफटाहनियूहमठमणि तरातुरगन्धस्कन्धमृदङ्गसासमुद्रपुयाः १६१॥ अयं पल्लव इत्यादि । पिराशिदृतिप्रन्धिामिभ्यनिवलिकोलिमौलिरयिकरिफपिमुनयः॥६२। ६ ·लिङ्गानुशासनम्- २३७ एते पुंसि स्युः । अयमृपिः ॥ हस्तकुन्तान्तवातवातदूतधूर्तसूतचूतमुहर्ताः १६३॥ एते पुंसि । अयं हस्त इत्यादि । इति पुंलिङ्गाधिकारः ।। नपुंसकम् । अयमधिकारः ॥ भावे ल्युडन्तः ।। ज्ञानम् । हसनम् । भावे किम् । पचनः ॥ निष्ठा च ।। मावे या निष्ठा तदन्तं लीयं स्यात् । गीतम् ॥ स्वप्यो तद्धितौ ।। शुक्लत्वम् । शौक्ल्यम् । पित्वसामर्थ्यात्पक्षे स्त्रीत्वे डीम् । सातुरी ॥ कर्मणि च ब्राह्मणादिगुणवचनेभ्यः ।४। ब्राह्मण्यम् ॥ यद्यढग्य- गमण्वुभ्छाश्च भावकर्मणि ।५एतानि क्लीवानि । स्तेयम् । सख्यम् । कापे- यम् । सैनापत्यम् । औष्ट्रम् । द्वैहायनम् । पितापुत्रकम् । अच्छायाकीयम् ।। अव्य- यीभावः ।६। अधिहरि ॥ इन्कत्वम् ।७। पाणिपादम् ।। अनल्पे छाया | शरच्छायम् ॥ इसुसन्तः।९। हविः । सर्पिः। धनुः ।। अधिः स्त्रियां च ॥१०॥ हदमियं वार्चिः ॥ छदिः स्त्रियामेव ।११। इयं छदिः ॥ मुखनयनलोहवन- मांसरुधिरकार्मुकवियरजलहलधनानाभिधानानि ।१२। एपामभिधाय- कानि फ्लीबे स्युः । मुखमाननं वक्रम् इत्यादि ॥ सीरार्थोंदनाः पुंसि ११३॥ घानेवारण्यगाण्डीवानि पुंसि च।१४। चात् क्लीने ॥ अटवी स्त्रियाम्॥१५॥ पूर्वस्पेयं त्रिसूत्री याधिका ॥ लोपधः।१६। फुशलम् || शीलादीनि पुंसि च १७. चात् क्लीवे । शीलम् ॥ शतादिः संख्या १८शतन् । सहस्रम् ॥ शता- तप्रयुताः पुंसि च ।१९। लक्षा कोटिः स्त्रियाम् ।२०। इयं लक्षा ॥ सह- नः पुंसि ।२१॥ मन् यच्कोऽकर्तरि २२२ मन्प्रत्ययान्तो बच्कः पुंसि सात् चात् लीये गतु कर्तरि । वर्मा । वर्म । अकर्तरि किम् । ददातीति दामा। ब्रह्म- न्पुंसि च ।२३। अयं प्रस्सा । इदं मम ॥ सामरोमणी श्लोवे १२४। पूर्वस्याप- यादः ॥असन्तो घ्यचकः ।२५॥ यशः । मनः । तपः । अप्सराः॥ स्त्रियाम् ।२६॥ एता अप्सरसः । अन्नन्तः ।२७ पत्रम् । छवम् ॥ यात्रामाभाभखादंष्ट्रावर- प्राः खिया ॥२८॥ इति नपुंसकाधिकारः ॥ । 'Pra ·२३८ मध्यकोमुद्याम्- स्त्रीपुंसयोः ।। अयमधिकारः ॥ गोमणियष्टिमुटिपाटलियस्तिशाल्मलि: त्रुटिमसिमरीचयः । इयमयं या गौः ॥ अपत्यार्थतद्धितं ।३। आपगवः । औपगवी । इति योगाधिकारः। पुनपुंसकोः । अधिकारोयम् । धृगमनमुलायलितैरावतपुस्तका- ललोदिताः।। अयं धृतः।इदं कृतम् । कायन्धीपधायुधान्तारा स्पष्टम् । दण्डमण्डमण्टरायसेंधवपार्धकाशापुःशालिः दण्डः । दण्डम् इति पुनपुंसकाधिकारः॥ अव्ययमवशिएलिहम् ।। कतियुष्मदस्मदः ।। णान्ता संख्या। शिष्टा परवत् ॥३॥ एकः पुरुपः । एका खी । एक पुलम् ॥ गुणवचनम् । परः ।। शुभा पटी। शुलं वसम् ॥ कृत्याच ।। करणाधिकरणयाल्युद च ६॥ सर्यादीनि सर्वनामानि ।। स्पष्टार्थेनं निम्त्री। इति श्रीवरदराजदीक्षितविरचितपाणिनीयलिसानुमासन- सारभूतालिकानुशासनस्प्रवृत्तिः गमाता ॥

·३नान् कानिति वाचे आग्रेडितमहणं यत्र द्विशक्तिस्तव यया स्वात् । ६ माभूत् । कान् मध्यकामुदाम्- उमुनित्यम् ।।३।३हसात्परो यो उम् । तदन्तं. यत्पदं तम्लात्परसाची नित्यं डमुट् । प्रत्यङ्ङ्मत्मा । सुगण्णीशः । सनच्युतः ॥ समः सुटि ८३॥५॥ समो रुः सुटि ॥ अत्रानुनासिकः पूर्वस्य तु वा ।।३।२। अत्र रुपकरणे ये पूर्वसानुनासिको वा ॥ अनुनासिकात्परोऽनुस्वारः 1८३४॥ अनु- मासिकं विहाय रोः पूर्वस्मात्परोऽनुस्खारागमः ॥ खरवसानयोर्विसर्जनीयः ३।१५। सरि अवसाने च,पदान्तस रेफस विसर्गः। (संपुकानां सो वक्तव्यः) । संस्कर्ता । पुमः सय्यम्परे ८३६॥ अम्परे खयि पुमो रुः । (स्कोकिला । पुस्कोकिलः ॥ नन्छव्यप्रशान् ।।३।७। अम्परे छवि नान्तस्य पदस रुः ॥ विसर्जनीयस्य सः । ८३॥३४॥ खरि । चक्रियायत । चमिस्त्रायः ख । अप्रशान् किम् । प्रशान्तनोति । पदस्थ किम् । हन्ति । अम्परे किम् । सन्त्सरः खगभुष्टिः ॥ नृन्पे ।८।३।१०। ननित्यस रा पे॥ कुप्पोः क पी च 1टा॥३७॥ कवर्गे पवर्गे च परे विसर्गस ५ कपी स्तः । चाद्विसर्गः । ने पाहिद न पाहि । न:पाहि । न: पाहि । नून्पाहि ॥ सोपदादौ ।८।३।३८ विसर्गस सः स्यादपदायोः कुप्योः । पयस्पाशम् । पयस्कल्पम् । यशस्काम्यति । (अनव्यय- खेति वाच्यम्) । प्रातःकल्पम् । (काम्ये रोरेवेति वाच्यम्।) नेह । गी: काम्यति ।। इणः पः ।८।३।३९। इणः परस विसर्गस पः सात् पूर्वविषये । सर्पिप्पाशम् । सर्पिकल्पम् । सर्पिष्कम् । सर्पिप्काम्यति ॥ कस्कादिषु च 'शा एविण उत्तरस विसर्गस पः स्यादन्यस तु सः । कस्कः । कौतस्कुतः । सर्पिप्कुण्डिका । धनुष्कपालमित्यादि । आकृतिगणोऽयम् ॥ तस्य परमानेडितम् ! द्विरुक्तस्य परमानेडितं स्यात् ॥ कानोडिते ।।३।१२कानकारस सराने- १ अनुनासिकादिति त्यम्लोपे पड़मी बोध्या, सदभिप्रायेगेवानुनासिक विहाय इत्याअर्थ: २ अत्र 'सोपदादो' इत्यतः सः 'इणः ५:' इति सूत्र, चानुवर्तते । तथाच एक्षिण इत्यादयः । - कान पश्यसि । अत्र एकः किंशब्दः प्रश्ने, द्वितीयः क्षेप । कान् कुत्सितान् पदयसीअक्षरे ·श्रीः। मध्यकौमुदीस्थसूत्राणामकारादिवर्णक्रमः । इउण : फलक २ एओर ३ ऐऔच् ४ हयवरद ५ लण् ६ अमङगनम् ७ ८ घढधष् ९ जयगइदश १० खफछठथचटत ११ कपय् १२ सपशर १३ १४ । इति माहेश्वराणि सूत्राण्यणादिसंज्ञार्थानि । । सूत्रम् पृष्ठम् सूत्रम् पृष्ठम् सूत्रम् ६ अकथितं च १।४।५१ ७अचोऽन्या. ११६४ १३० अचोऽनपा ८२०४८ २ अकर्तरि च ३।३।१९/ २०अचोऽणि.६।२।११५ ८९ अजेः सिचिः॥२॥७१ ८ अकः सव.६.११.१११९ अचो यत् ३१९९७ १६ अटकुप्वाद् ८४२ ३ अकृत्सार्व. ७.४२५ ७ अचो रहा. ८।४।४६ ७२ अड् गाग्यं ॥३।९९ २ अकेनोवि. २१३१५० ३५अचःकर्म. ६।४।१३० १११ अणावकर्म ११३८८ १८ अक्षोन्यतर.३।११७५/११४ मचः कर्म ३।१।६२) १८८ अणिनोरना ३.११७८ १७ अक्षणोऽदर्श.५।४।७६ ९५ अचः पर. ११:५७ ३ अणुदित्सव. ११११६९ ५अग्नेःस्तुत्स्तो.८६१८२/१७७ अच् प्रसन्व.५।४।७५/२१२ अण्च ५४२११०३ १८ अमौ चे ३।२।९१ २० अच घेः ॥३॥११९ ४. अत आदेः ४७. २१ अमी परि. ३।१।१३१/१६३ अच्छगत्यर्थं १।४।६९/१८५ अत इञ् १९५ ६६ अमाख्या. ५।४९३/११९अजय संग.३४॥१०५/२१३ अत इनिठ ५४२११५ ४९ अतउपधा७२।११६ ७२ अमान्तशुद्ध५११४२१७अजादी गुण.॥३५८ १४ अचः कर्म.३।११६३/१७३ अजायदन्त.१२१३३ ७. अत उप ६४।११० ७७ अयनुरविच.५।४।७७२२० भजायताप् ॥११४ ४९ अत एकह ६४१२० ५६ अवतास. ३२१६१/२०४ अजाविभ्यो ५1१1८१६३ अतथ १४150 ९८अग्यनगमो.६४४१६/२१९ अतिधेभ्यः ५।४।२६ २५ मचि र. ७.२१००२१८ अझाते. ५।३।७३१४९ अतिरति भधि विभा.८।२।२११७१अनुनाति. ५४११०/२१५ अतिशायने ५:३१५५ १७७/२१६ अधेडेर ५३३० १६६ अतःगुनः ५४९५ १९१अचित्तहस्ति ४।२।४५ २२ पि .

·२ मध्यकौमुद्याम्- पृष्ठम् सूचम् पृछम् सूत्रम् पठ रन २९ मतो गुणे १९ोऽनुपदेशे. ५० भनुदास.1104 ४३ अतोदीप ... ९८असापांना!..1२३४ अनुदात १६ मतो मिस ऐ. २६मातरादि.॥१॥२५/२. भदाता..३४ २६ मतोऽम् R४/१५९ अधिकरण २१६८ अनुसातोप sm ४५ मतो यः ॥२-१३ धारणे ३।२।१५/२१४ अनुदातो गुस। १३अतोरोर. 1011211५२ अधिकरण. २0१. अनुनाविक int ५१ मतो लोप: ६४/२.. अधित्यक.४.३८ १२ अनुनानिशान ३॥ ५४ असोरान्त॥२/१५४ अपिरीश्वरे १४८/२०अनुपचन्वेटाया। ४९ मतो हलादे. 10/1४. अधिशी ४४६/- अनुपराभ्यो m. ४५ अतो हेः ६४४१०५/२१५ अभुना ५५३११४१.८ भनुपसर्गाना॥३४ ११३ अत:कमि.३३ अध्ययनतो. २०४४५/ १२२ अनुपमा ३१३ ३. मत्पूर्वस्य ॥१२ २. अभ्यधपूर्वा. ५॥१॥३८ १३. अनुपरागां ॥२१५ ९९ भातोपो.11५/२२५अनउपचा. 134)२२६ अनुपराज m १२अभानुनासिकः८।३।२ २. अब सी ९३/१४८ अनुलो ine 14. अत्रिभूग. २१४४६५ ४अनविच ८१४७ ६ भनुविपर्य. ८८ ३५अवसन्तस्य (11४|१६४ अनलाधान.४१५/१५७ मनुतिका.३२ ९३ अरस्महत्वर.७॥४॥९५ ४४ अनयतने. ३१३१५ 11 अनुखारस.८.४१५ ५३ अभ्यस्तात् ॥ ४५ अनयतने. ३.२१1१११८५मनुष्यान, ११. २ अदाने लो. १:१६-११५ अनयतनेहि ५।३।११/१६८अनेकमन्यफ.२१२१२ २५ भदस मी.॥२१००/१५७ अनध ५४१.८ ८ अनेशल्शि. ११ भदसो मात् ११२ २९ अनायाAIR.२१५ अनोबहुमो.४१ ४.सदसोऽसेदो.८१२१८. ८४१९/१२९ अनौ कर्म.३॥२ ६८ अदिप्रथदि. २४४७२ ३५ अनिदितो. ६४२४/१८६ अन् ६४/14 १९२ भद्रभवध ४१२७.१६३ अनुकरण. ५।४।६२२१४ भन् ५ भदेह गुणः ॥२१७८ अनुगवमाया५:४८ १६३ अन्तरपरि. It १२१ अदोजग्धि २४॥३६ ४२ अनुदात्तद्धित १३।१२/१९९ अन्तःपूर्व. In १२७ भयोऽनमे ३१२।६६' २३३ अनुदात्तप.६।१।१५८१२२७अन्तर्वस्पति.०१३ ७२ भनि ·सूत्रवर्णक्रमसूनी। ४४८ दृष्टम् सूत्रम् पृष्ठम् सूत्रम् पृष्ठम् सूत्रम् १८ अन्तरवाहि. ११३६ ३८ अपो भि ७७ अनिपिप. urav १२७ अन्तः ४॥२० २३ अस्तृन्तृच् ६४1111१३६ अर्तिलधुसू३।२।१८४ १७१ अन्तर्वहि.५।४।११७'१६९अपूरणीप्र.५।४।११६] ९६ अतिहीव्ली. ३३३६ १४८ अन्तरान्तरेपर२१३१४ १४२ अप्रत्ययात् ३१३१९०२, १५अर्यवदधा, १४२१४५ --५१ अन्तादिवध ३।११८५२२५ अभाषितपुं. ॥३॥४८१८१ अर्थे वि. ६४।१०७ १२६ अन्तासन्ता३।२।४८ ११४अभिज्ञावच ३।२।११२/१६५ अर्धर्चाः पुं २॥४॥३१ २१७अन्तिकबाढ ५।३।५२ : १४८ अभिनिविश ११४४७१५९ अर्ध नपुंम. २।२।२ १५८ अनेन व्यञ. २।११३४ २०० अभिनिष्का.४१३१८६ ११९ अर्यःस्वा. ३।१।१०३ १५७ अन्यपदार्थे २।१।२१। १११ अभिप्रस. १३०८० ३१ अर्वशत्र. ६।४।२२७ १४४अन्यथैवं कथ ३।११७१४९ अभिरमागे १, २१४ अर्शआ. ५।२।१२७ १५१भन्यारादित.३।२।२९ / २२१ अभिविधीसं ५।४४५३/११६ अहे कृल.३३३।१६९ १२७अन्येभ्योऽपि३।२।०५ ६७अभ्यस्वस्य ६।१।३३/१७८ अलगुत्तरपदे ६३३१ १५० अन्येषामपि६३३७६ ७१अभ्यासस्था.६४१७८ ४ अलोऽन्स. ११४५२ १२९ अन्येष्वपि३।२।१०१ ६८ अभ्यासाच॥३॥५५. २४ अलोन्त्या. १६५ १७८ अन्वधतप्ता.५।४।८१ ४४अभ्यासे चर्चा४।५४ ३४ अलंकृ. ३।२।१३६ १८४ अपत्यं पौ.४।१।१६२/१२६ अमनुष्य ३।२।५३ / १४३ अलंसल्वोः ३४ १६७ अपथं नपुं. २०४१२९१२१ अमावस्यद३।१।१२२ | १७३ अल्पान्तरम् २।२।३४ १५६ अपपरिचहि.२।१।१२ १६ अमि पूर्वः।।१०७, २७ अल्लोपो. ६।४।१३४ २२६ अपरिमाण. ४।१।२२/१७८ अमूर्धमस्त ६।३.१२ ८ अपइससो.६०१०१२३ १५१अपपरी वर्ज.११४१८८१६५अमेवाव्यये. २।२।२० ११९ भवएप. ३।१११.१ ११४ अपरोक्षेच॥२।११९ २८ अम्मबुद्धौ ९९/२.० अवयवे. ४१३३१३५ १५. अपवर्ग तृती. २०३६ / १२३ अम्बाम्ब ४१३३९४१२३१ अश्याश्वेत. २०६७ १०८ अपये : ११३४ २१ भम्बार्थन.३३३१.७/१७८ असमंधे, ५४७९ १५. अपादाने २१३१२८/१३० अरलया १४२०/२०९ अवारकटार.५।२।३० १८८अपूर्वपदाद।१।१४१/१०२ अयदि R1 ४८ अवाचालं. ८1३१६८ २० अपत एका १२४१ ६१.यामन्ता. ६.५५२३१ अवेयजः ३।२०७२ १२६ अपेलेस. ३।५.१९६ अरमान्म ४॥२॥१२९/१४३ अवेतृत्रो. ३।३।१२० १३४अपेच लपः३।२।१४४ १२४ अनिषद. ६३१६७/२२. अवेः कः . ५॥२८ १२ अपोन्यतर. ४१५/२२१ महर्मनथ. ५।४।५१ २९२ अध्यकानु. ५।४।५ ·१ मध्यकोमुगा- धम् सूमम् पृशम् सूत्रम् म् मूलम् २१८ अचयमापाशी ४३ अम्मत. २.७:४५आतमस्त २४९३ १९५ सयया. ४२१.४.२११ अमाया, ५.१२.भा.॥२५६ ४१ अव्ययादा, २०६८३/२११ आपसी ३२ २२ भाग्न ११२ १५५ अब्धयीभाव19141 ७१ अम्बीिय. ३१११५२२३१ धात. १४.९५ १५५ अव्ययीभाव ८० असवेरशुरु | ५४ भात भा.प.११३ १५. अव्ययी. ५.११००१२२९१सापूर्व. ११५३ ११२ आतो.४१३६ १५५ अव्ययोमा.४१३३५९ २७ जान ८१२१६८ ५९मात ति:२८१ १५६ अव्ययीभा. ६३८१/२१४ अशुभमो. ५॥२॥४. । १९ोभा.६.१४. १६५ अव्यये यथा३५९/१६५ महारावेंक. ५४८७१२२ भातोऽनुर. १२३ १५५ सञ्चयं विभ. २६/१६५ बरसो ६४१४५/११२ातो युर ॥२॥३३ २३२ सयादव.६।१।११६ १६५अनोह एते. ५४८८,१४३ आतो युव३१२८ १.४ अनायो. ३४१६५ अहोता. ८ins ५४ आवो लोप ६६४ १६७ अशाला चारा२४ ५५आतः ३।११ ८५ अधोतेध ७२ १९आकारा. १113 १५० आरगनय.६३% १०४ वक्षीरपूषा५१ १३४ आर. ११२३४ ६७मात्मनेपदे.३।११५४ १८३ अधपत्या. 191८४ १०७ आहउद्गम. ११४. ६. आत्मनेपदे. १८७ शादि. 1१1990,१५१ आइमयांदा १४७९ १०८ वात्मनेपदे ॥१४४ १८. अपथ्यतृ. १३९५ ४ाहि पा.३.५/१२८ आममाने. २०२८ ३१ अष्टन आ. RI४ , १२३ आडि ता. ३११११२०५ अरमविस. ५।११९ ३१अष्टाभ्य औ.१२१ २.आडोवा. १२.२.५ आरमाध्या ६१६९ २.५ भगमारी, ५.११२० १०८ आदो यम. १३१२८ ! १६३ आदराना, १४४०६३ ४८ असंयोगार. १२५ ११९ आडो पि. ११३५/२२६ आदाचार्या.॥३४५ १९७ असांप्रतिके. ३९ | १३ आइमाडोश६।१।७४१३१आदिकर्म. ३४० ६८ शनिवपद.६४१२२२०६आचवा ५/११२० १३० आदितध४२११५६ १२५ नसूयलला. ३१२१२६ ७आचहा ६८1११७ २भादिरलेन 1907 २.३अस्तिनास्ति १४. १९आच्छीनयोज१८० ५० आदिनिंदवः१३५. .४५ अतिरिचो.॥३१९६२३३ आबर. ५० ५५ आदेच उप.६११४५ ७. अभूः ॥४५२ २२थारश्च 111९. १७ सादेशप्रस..३१५९ ' १७ अस्थिदपि.७१।७५ : ४७ आजादी., १० आदेःपरस्स.११११५४ ·सूत्रवर्णक्रमसूची। २३ आवाधे हम् सूत्रम् पृष्ठम् सूत्रम् पृटम् सूत्रम् ६ आद्गुणः ६१८४१२२आशिपि च३।१।१५० | १३१इण निष्ठावां. १२४७ २९ आद्यन्तव. ११२१/१२६ आशिषि ह.३।२।४९/२१५ इतराभ्यो. ५३११४ ११ आयन्तौ ट.११४६११५साशंसायां३३३।१३२ / १०७ इतरेतरा. १३१६ ३४ आधुदात्तय ३१११३ १५३भाशंसाव. ३१३६१३४ ४५ इतश्च. ५३ आधारोधि १।४४४५ ३६ आ सर्वना. ६३३॥९१२३१ इतश्च लोपः३३४९७ ७५ आना. ६३२५ ७६ आहःस्थः ८॥२॥३५ १८७ इतवानि. ४.१।११२ ४५ आनि लोट् ।४।१६ २१६आहि च दूरे.५।३३३५ ३१ इतोत्सर्व. ११०६ ३३ आने मुक् २००२ २३० इतो मनुष्य.४।१।६५ ६१ आन्महतः ६३।४६ २६ इकोऽचि. १७३ | १५० इत्यंभूतल. २।३।२० ८४ आपलस्थ ६१५१ ९ इकोऽसव. ६।१।१२७,१८१ इदंकिमोरी. ६॥३९० ८1१1१० ९८ इको शल ११२१९ २१४ इदम इम् ४४ आभीक्ष्ये ३६४१२२ ४ इको यणचि.६।११७७२१५ इदमस्थमु. ५।३।२४ ३४ आमन्त्रितं. ८।१।२४१८० इको हखो.६१३१६३ २९ इदमोमः ॥२।१०८ १७ आमि सर्व. ॥१॥५२ ! २०८ इगन्ताध. ५३१११३१२१५ इदमोहिल् ५।३।१६ ६. आमेतः ४९. १२१ इगुपधज्ञा.३११११३५/२१५ इदमो हः ५५३।११ ५१ आमः २।४।८१ २८ इग्यणःसं. १२१४५ ५० इदितो नुम्.३१५८ ५९ आम्प्रत्यय.१1३।६३ રાજ૮૮ २५इदुन्याम् ॥३॥११७ 1८४ आयनेयोनी ४११२ १२८ इच एकाचो.६१३।६८ २९ इदोऽरपुं..॥२११११ ५१ आयादय. ३१२।३१/१७० इच् कर्म.५।४।१२७ ७३ इदरिदस्स. ३१११४ ३५४ आयुक्तकुश०२।३।३०।११५ इच्छा ३॥३॥१०११७५ इदुद्धा. ६.३२० ६९ आर्धधातुके २०४१३५ ५९ इजादेव ३१३३६/१९. इनपन. ६४१६४ ४ आर्वधातु.३।११४११८ इजादेःसनु. ३४३२१७२ इनः त्रि. ५/४१४२ ४४ आर्धधातुक.५२१३५ ४७ इट इंटि ८२२८/१९१ इनित्रकथ्य. ४।२१५१ २०५ आहांदगो. ५।४।१९ ६. इटोर ३४११०६ २२८इन्द्रवरुण. ४११०९ ८ इन्द्रे च ६३१११२४ २१४ालजाद. ५।२।२५१.. इद् सनि. ४१ ३०इन्हपूपा ६१४१२ १४३ आवश्यकाध३।३।७. ६७ इत्यति, २०६६ ५. इरितो या ३११५७ २३. यावयाप ४१७५ 4 इणो गालु.२।४।५४ १२५ आशितेभुवः३।२०४५ ७१ इणो यग् १४८१२१९ इवे प्रतिकृ. ५६ ४४ आशिषि ३३३३७३ ६. इण: पीवं.८३७८ ५७ इयुगनिप, ३७ ·६ मध्यकौमुदाम्- पृटम् सूत्रम् टम् सूमम् छन् सूमम् १८. दर केपीका. ३५१६ उत्तरग. ५।४।९८ २१६ उपयुषार. ५॥ २सयादिभ्यम.५।२।८१६ उत्तराप. पा॥३८ ७. उपसर्गप्रा. ८३ २१८६ष्टस्य वि. ६३१५९/२१ उत्तरापर. ५३१२ उगस ६०२ १९१मुगुफा. ५, १.उत्तरस्थात:४ice ६१ उपसर्गसा.८.२१ १८३ उत्पादि. १८६ ४९ उपसर्गादरा. १.१ ई प्राप्मोः ७४३ २५ उदईन् ६४३९ ७ उपसार. ९५६ च गणः 10. उदकस्योदः ॥३॥५/१.९ उपसगांड पर जनोय. १.९उदघरास.१७५२ ६ उपरागी:कि.४५ १७५ ईदमे ६।३।२७ २३४ उदासादनु.८६ १७८ उपयर्माद. ५४४ १३४ इंदामः २८३ १२४ उदिकूले रु. ३॥२॥३॥ ८८ उपसर्गारस. ८॥३॥ ८ईदूलसि.१६१।११ १४. उदितो पा.२०५६ ११ उपमा. ५111 "यति. ६४/६५ २२५उदोचामा. २0१२९ उपसर्गेच. २०९९ १५२ ईयसम्ब, ५११५६ १८८ उदीचा ॥१।१५० १५२ उपस घोः ३ ७४देशः से. २७७१३२ उदुपधाद्धा. १।२।२१/१५५ उपसर्जनं. २।२।३ १८१६पर्थ ६३३१.५१०८ उदा. १३१४|११९ उपरा. ३.११. २१८ पदसमा. ५।३।६५ ७७ उदोषपू. १२१०२/२३१ उपसवादा. ३४॥ १४३ ईषदुःगुपु.३।३।२६ १.उदास्थास्त .११११ उपाय. ७७ ई हत्य. ६।४११३/१.८ उद्विभ्या.५११४८१६३ उपाजेन्या. १ २०. उपसाते. ४॥३॥११५/११. उपायमः १४५६ २०४ उगवादिभ्यो.५॥१२ ६ उपदेशेऽननु. ३२ ९.उपारण.६.११३९ १५५ ५३ उपदेशेऽव.२०६२/११९ उपात्प्रशं. ०६६ उगितय. १६ २२४७ ५९ उपधायाच.41२।७८/२०९ उपाधिभ्यो.५।२।। .३० गिदचा. १७. ९४ उपधाया.1111०१ १०८ उपान्मात्र. १।३।२५ -२ उधरुदात्तः १।२।२९/१६४ उपपदमति.२।२।१९ १४८ उपान्वध्या. १४१४८ २०३ उञ्छति. ४१३२ १७२ उपमाना. ५५४११३७ १.१ उणादयोबहु.३।३।११६१ उपमानानि.२१११५५ /१३३ उपेयिवा. ३१२६१.९ ५७ उतच प्र. ६।४।१०६१०४ उपमाना. ३11-१४८ उपोधिके. ११८७ ६९ उतो वृद्धि. ७३१७९ १६६ उपमानाद.५.९/१५२ उभयप्राप्ती. २॥३॥६६ १६५ उत्तभका. ५।४।९.१६१ उपमितंच्या.२१११५६/२१० उभानुदात्तो.५।२।४४ ·सूत्रवर्णक्रमसूची। .३३ उत छम् सूत्रम् पृष्ठम् सूत्रम् पृधम् सूत्रम् ३६ उभे अभ्य. ६५ ८४ ऋतश्च सं. २४३ ३. एकाजुत्तर. ८४१२ ९. उभौ सा. ८२ ५६ ऋतच संयो.४.१८४एको गोने. ९३ ६ उरण रपरः ११५१ ६५ ऋतेरीयङ् ३२॥२९ ८एडः पदा.६।१।१०९ ५२ उरत् ॥४॥६३ २३ ऋतो हि.११. एडिपररूपं. ६११९४ ५३ऋतो भार, २०६३ १६ एहसा. ६६९ १।२।१२२७९ ऋतो विद्या.६।११२३ २७ एच इग्न. १1११४८ ६९ उपविदजा. ३११३८ ९त्यकः ६११११२८ ४ एवोऽयवा. ६१७० उसपदा.३.१९६ ३१ ऋत्विग्दध. ३१२१५९ १२४ एजेः सम् ३।२।२८ ५७ ११९ ऋदुपधा.३३११११० १०१ एण्यादन् ४।३।१५९ २३ 'ऋदुशनस्पु.११११४ २ऊकालोझ. १।२।२७ ३७ एत ईदहु. ८.२८१ ५७ अशोऽदि ४१६ ६० एत ऐ. ३४४९३ २३० ऊडुतः ४।११६६ ५६ ऋदनोस्पे. ७२१. १४ एतत्तदोः ६१९११३२ १४२ तियूति. ३६३।९७ २५ ऋग्नेभ्यो दीप् ४।१।५ २१५ एतदोन् ५३.५ ११७७ ऊदनोदशे. ६३९८१८५ऋष्यन्धक४।१।११४ ११९ एतिस्तु. ३।११०९ २२७ ऊपसोऽन ५।४।१३१ / १२. ऋहलोl.३।१।१२४ १२१५ एतेतौ रथोः ५।३।४ २३. ऊरूत्तरपदा.४1919 ७१ एतेलिडि १४ २१४ जायायु.५४२११२३ ८७ऋत इद्धा.७१।१०. ६ एत्येधत्यू. ६।१।८९ ७६ अर्णोतुर्विभा.रा १४१ ऋदोरम् ३३६५७ २१६ एधाच. ५.३४६ ७६ऊर्णोतिर्विभा.॥३॥९० १५३ एनपा द्वि. २१३०११ १७२ अघोद्वि. ५१४।१३. १६३ ऊर्यादिच्चि,१४०६१ २२३ ए पहुग्रीहि.५१५९ (२१६एनबन्यतर. ५।३।३५ २२ एरनेकाचो. ६।४१८२ ३३एकवचनस्य.७॥१॥३२ '२१२ ऊपसुपि. ५४२११०४ १६ एकवचनं. २१३१४९ ४४ एक ३1४1८६ १६४ एकविभकि.११२१४४ ५४ एलिखि ६४१६७ १५६*कपरन्धूः ५।४।७४ | २१९ एकस सकृ.५४१९/१४२ एरन् ३२३४५६ ७५ ऋच्छत्यूतां.४।११ | १८० एकहलादी.६१३१५६ १३१ महामाधम. ८१२६६. ५२ एकाच उप..९५ ऐषमोश. ४॥२॥१.५ २३ त जत् ६।१।१११ २७ एकाचोच. ८१२३५ ९२ २१९एकाचप्राप.५४४९४१७८ भोजःसहो. पार १९९ऋतटम. १३१५८२७ एकादाकि. ५॥३३५२ ९ भोतःसनिल ·मध्यकौमुद्याम्-- . २१ औत् पृष्टम् सूत्रम् पृष्टम् सूत्रम् पृष्टम् सूत्रम् १1१1१५ ४३ कतरि शप ३४११६८१२ कानाडिते. ८।३।१२ १३ ओतोगार्य.८३३३३०१४करीप्सित.४१४९/१८१ कापभ्य: ६५३११०५ १३. भोदितथ. ८१२१४५ १०४ कर्नुः क्यद् ३।१।११ १०४ काम्यश्च. ७ ओमाडोश्च. ६.११९५११४९ कर्नुकरण. २।३.१८ १४१ कालसम. ३३३१६५ २.१ ओरत् ॥३।१३९१५८ कर्नूकरणे २॥१॥३२ १९५ काला ४१३३ १४९ कालाधनोर. २१३३५ १२० ओराव. ३११११२२११५१ कर्तृकर्मणोः २१३३६५/१६. कालाःपरि. २००५ १८३.ओर्गुणः ६।४।१४६ ११५० कर्मणायम. १।४।३२ १९६ कादयादि.४।२।११६ १७औसि य. १३:१०४२०९कर्मणि घटो.५/१३५२३४ कितः ९६ ओ.पुयज्य.१४.८०/१५९ कर्मणि च. २।२।१४/१८३ फिति च. ॥२॥११८ २३ ओ मुपि. ६४१८३ १४६ कर्मणि द्विती.२३३१२ ४६ किदाशि.३।४।१०४ २४ औड आप. ४१८/१२८ कर्मणि हुनः३१२१८६ १२५ किमश्व. ५.३३२५ २४ औतोश. ६११९३ १२८ कर्मणोनिवि.३।२।६३ २१० किमिदंभ्यां.५।२।४१ १११०/१०५ कर्मणो रोम.३।१।१५/२१७ किमेतिड, ५४४०१ १२८ कर्मण्यन्या. ३१२१९२२१५ किमोत् ५.३.१२ १६२ कडाराः क. २।२।३०/१२२ कर्मभ्यण, ३२१ २९फिमः क १९३ १६३ कणेमनमो. ११४६६१२०० कर्मन्दकृ. ४३१११११७८ किमा क्षेपे. ५।४७० १०५ कण्वादि. ३१।२७११४० कर्मप्रवचनी. २१३१८२१० किमः स. ५।२०४१ १८६कन्याया४।१।११६ ११३ कर्मवत्कर्म. ३३११८० ८७ किरती. ६११४० २०७ कपिज्ञा. ५११६१२७/१८७ कल्याण्चा.४/११२६ ९९किरद पञ्च./२/७५ ६१ कमेणिन, ३।१॥३०/१८१ कवं चो. ॥३॥१०६/२१९ कियत्तदोनि.५.३१९२ २.४ कम्बलाच. ५/११३ १४५ कपादिषु. ३२४४६२१४ किसर्वनाम, ५४३ १८९ कम्वोत्रा.४४१६१४५ १०५ काय कम,३।१।१४११६३ कुमतिप्राद. २।२।१८ १४३ करणावि.३६३।११७ १२१४ काभ्मा ५२।१३० १२१८ कुटीरामी. ५१३८८ १२८ करणे यत्रः ३३२२८५२०५केमाटिन् ५११:२५ १४५ करणे हनः ३३१३७ १२ कस्मादिगु. १३१४८ २१२ कुविदोः ७४२११०४० १०७ कतारे कर्म. ११३।१४ ११९० कस्येन् ।२५ २१८ करवा पद ५।३१९८ १५९ कर्तरि च. २।२।२१८ कस्य च द. ५/३२७२ २१८ कुत्सिते. ५.३० ११८ कतरे कृत् ॥४॥६४२१३काण्डाण्टा५।२।१११ १२ कुम्वोः कः ८१३:३७ १२७ कतारे भुवः ३१२१५५ १२२६ काण्डान्तात् ४१११२३/१४२ कुमति च. ८१४४१३ ·सूत्रवर्णक्रमसूची। म् सूत्रम् पृष्ठम् सूत्रम् छम् सूत्रम् ६६ कमहल्या.५।४।१०५ | १९८ कोशाइन् ४।३।४२/१८६क्षनादः ४११११३८ २६ कुमारशीर्प. ३॥२॥५१ ४६ किति च. ११.५ ५क्षय्यजय्या.६.११८१ १४ कुमुदनड. ४।२।८७ | १२९ तक्तवतू. १११।२६/१३. क्षायो मः ८।२।५३ ८९ कुरुनादि. ४११।१७२ | १५२ कस्यच वत.२॥३६७११५क्षिप्रवच. ३१३६१३३ १७कुलटाया.४।१।१३७ | १४३ तिच्को. ३।३।१०४ १२९ क्षियो मः ८१२४६ १७४ क्षुद्रजन्तवः २।४1० ८८ कुलात्खः ४५११९३९ | १५९ केनन पूजा.२।२।१२ १९ कुशाग्रा. ५।३।१०५ १८८ क्षुद्राभ्यो. ४१११३१ १४ कुपिरोः ३।१।९० १३२ तोधिकरणे.३।४।७६ ८५चनादिषु. ८४१३९ ४९ कुहोथुः ४१६२ १४२ कर्मम् नि. ४।४।२० | १२५क्षेनप्रियम. ३३२१४४ २१ फूलो द्विती.५।४।५८ ४१ क्वातोऽमु.१।११४० ७५क्सस्वाचि. ३३०२ १६५ क्त्वा च. २।२।२२ २३ कृलो हेतु. ३३३३२. ४२ कृजः ३।३।९९ १०४ क्यचि च. ३३ | १२५ सचि हवः ६।०९४ १६९ क्यमानि.६१३:३६ ५१ फुश्चानु, ३.११४० १२खरवसान, ८।३।१५ १४ कृतद्धित. १1१।४६ / २२१क्यच्च्यो. ६।४।१५२ १० खरिच. ८॥४॥५५ १०४ क्यस्य वि. ६१४५० | १९१ सलगोर. ४।२।५० १६ कृत्यः १८ कृत्यल्यु. २३३१११३ | १९२ ऋतूक्यादि. ४।२।६० १६६ सार्याः ५१०१ ८४२९ ३२ कृत्यार्थ त. ३।४।१८ | १९२ ममादिभ्यो.४।२।६१/१२४ खित्यनव्य. ६।३।६६ ५४ क्रमः परस्मै.॥३।७६ २१ख्यत्यात्पर६.११११२ ।१८कृत्याः ३।१।९५ १५२ कृत्याना क.२१३१७१ ५कय्यस्तदथें.६।११८२ १२७ कन्येच. ३३६९/१३२ गत्याकर्म.३१४१०२ ४३ कृत्याथ ३३३।१७१ ११५क्रियासमभि. ३.४२ ३२ ऋदति ३१।९३ ११४१६० १०७ कीटोनुसंप. ११३०२१ १४७ गतिबुद्धि. १४॥३२ ४१ ऋन्मेजन्तः ११३९ १११ क्रीड्जीना.६.१६४८1११९ गदमदच.३।१।१०. २१२ कृभ्वस्तियो.५।४।५. ६४ पोरो लः ८।३।१८२२८ कीतात्करण ४१०५०/११० गन्धनावक्षे.१।३।३२ ९१ च्यादिभ्यः ३१५८११५१ गन्धस्पेदु.५।४११३५ ७।१।१३ १३१ क्लिश क्त्वा.२१५० १२६ गमय. ३।२।४७ ५२१३१ १३३ कासुच. ३२११०७ ५७ गमहनजन.६१४१९८ १२१ केदारायच.४॥२॥४० २१५ काति. २१.५ ७२१५८ १९१ केशावा. ४॥२॥४८ ३२ किन्प्रत्यय. बा२१६२१२५ गमः को. ६४४. १०१ को कत्त. ६।३।१०१११२५ किप् च. ३।२१७६ । १९९गम्भीरायः॥५८ २२ गतिध. १६९ फेण: ५७ गमेरिट.

·...- १० मम्पसमधाम्- ८२.९२३ चरेट घटन सूपर म् मूत्रम् यम् मूत्रम् 1४४ गादि. १५.२. गोपरमो.ut. १५पामा.. १९६ गतीतर. ४011. '२.२ गोपुरसर ७५ पक्षिरः ४५ १४ गवामन. 11/18 गौरतरित.५०९२ १०८ विधि. ३९५, २.१ गोथ पु. ११४५ १२. पो. १५२ १२२ गणरन् ३१११४९४ गोनियोक२re १९६गदारभ्य.४॥२॥१३८ महिन्याय, ITIC १८५टकाया.1111२५ ७४ गाइफटा. १२१: २८ पानी १३ प्रमोद १६. प्रामाटा.पा. ५५८ चतुर्थी त01136 ८ गार् लिटि.२६४१४१ १५. अनुया संप्र.२०११ १९१प्रारजनय.४॥२॥ २१३गामज.५/२/११. १८. परमन.६३८६ १९५मामायण ॥१९४ ४६ गाजिस्थाणु.२४. १७६माम्पपशुसं.१।२१७) २.१ परति. १२ गापोटरु. १, १९ोराभ्योग.४३५७/परफलोष, itv १५७गिरोषो. ५५1१1३१.१ प्रविधि २०० गुणवचन.4131१२४/साजिस्थ.३।२।१९१४ गलना. २४- ५६ गुणोऽति. थारमोस. ११४४५ .४६ गुणोइर.३१ पतः सा. ४१२७०१.१ सायः EिR १०० गुणो यहल,४३ पनि य. १४४२७१५१ मा इन्द्रः २।२।२९ ८२चिणो १.४ ५. गुपचूप. ३११४२८/१९परूपकल्प. ६॥३ • गप्तिकिया 14 ७४ धुमाल.in६६/११२.लिपगालो.४९५ २.ति. " ३बिग्ते पदः३।१।६. - गोरगृतो. १२१८.सारसा.६१९/११२विभाग. ३08 १४३ गरोष इ. ३१३१.३ १२१विस्यामि.३।१।११२ १२२ गेहै : ३११४४ १५ रमो हस्या.८॥३॥३२ २३६ पितः १६३) २४ मोतो मित्.५११९. २०३सिद्धमो, 111010 २०. गोत्रवर. १३।१२६ १७विद्धपो. 111५ ८१२12. १०४ गोत्रापून्य.४४ ८हिंश्व. 1१५३ ६.३४१२८ १९९ मोत्रादर. ४१३१८. २४ हिति हस. १४६ १८४ गोधा. me ११ प्रथम, २८ ४६ च्ले: मिन् ३११४० १८४ गोत्रे लुग. १६८९ २१ हेरानया. ११३१६२११च्ची च २६ १९. गोत्रोक्षोट्रो.४।२।३१ ३ १८८ गोधाया.११२९ १३होः कुरु. १३२८१३३ छन्दसि. ३३१०५ ·विसगसाका देते । काँस्कान् । कांस्कान् ॥ छ ।।७३। हम्पस छे तुक् । खच्छाया । शेवच्छाया ॥ आङ्माङोध ६७1 तुक् छे । आच्छादयति । माच्छिदत् ।। दीर्धात् ।।१।७५॥ तुक छ । म्लेच्छति ॥ पदान्तावा ६७६। दीर्घात्पदा- न्ताच्छे तुम्या । लक्ष्मीखाया । लक्ष्मीन्छाया ॥ इति हल्संधिः॥ विसर्जनीयस्य सः ८॥३॥३४॥ सरि। विष्णुखाता शेपरे विसर्जनीयः। २३५ परे खरि विसर्गस विसर्गो न त्वन्यत् । कः सरुः । धनाधनः क्षोभणः। चा शरि ८३३३६। शरि विसर्गस विसर्गा वा । हरिः शेते । हरिशते । (खपरे शरि वा विसर्गस लोपो वक्तव्या) । हरिस्फुरति । हरिः स्फुरति ॥ ससजुपो रुः दारा६६॥ पदान्तस्य सम्य सजुशब्दस्य च रुः सात् । अतो रोरता- दसते ।।१।११३॥ अलुतादतः परस्य रोरुः स्यादप्लुतेऽति । शिवोऽर्थ्यः । अतः किम् । देवा अन । अतीति किम् । श्व आगन्ता । अप्लुतात्किम् । एहि सुश्रोतः अन नाहि । प्लुतस्यासिद्धत्वादतः परोऽयम् । अप्लुतादिति विशेषणे तु तत्सामर्थ्या- नासिद्धत्वम् । तपरकरणस तु न सामर्थ्यम् । दीर्घनिवृत्त्या चरितार्थत्वात् । अप्लुतेति किम् । तिष्ठतु पय अ३मिदत्त ॥ हशि च ६२११४। ती । शियो वन्यः ।। भोमगोअघो अपूर्वस्य योऽशि ।।३।१७। एतत्पूर्वस्य गेर्या- देशोऽशि । देवा इह । देवायिह । भोस् भगोस, अघोम् इति सान्ता निपाताः । तेषां रुत्वे यत्वे च कृते । व्योलघुप्रयनतरः शाकटायनस्य ।।३।१८। अशि पदान्ते ॥ ओतो गाय॑स्य ।।२०। ओकारात्परस पदान्तस्यालघुप्रयत्नस १ छकारोचरवकार उच्चारणार्थः । विदिभिदिन्छिः कुर' इति सूत्रनिदेशात् । २ अत्र 'सहचरितासहचरितयोमध्ये सहचरितस्यैव ग्रहणम्' इति न्यायेन आड: साहचर्यात् माडपि अध्ययमेव प्रायम् । ३ सत्वादेरपवादोऽयम् । घर परः यस्मादिति बहुव्रीहिः । ४ पदान्त- स्खेत्यनुवृत्तं ससया विशेष्यते । विशेषणेन तदन्तविधिः अन्तः पदान्तस्य सस्य सजुपशब्दस्थ इति सिक्षम् । ५ तदन्तस्य पदस्पेसर्थः । तेन 'सजुषी, सजुष' लवापि नातिन्यातिः । ६ पूर्वस्त्रयदातादतः परस्य रोगः स्यात् । ७ वकारयकारयोः लघुप्रयक्षतरः लघूचारणतरः । आन्तरतम्यादस्य २ः, यस्य यो शेयः।

·सूत्रवर्णक्रमसूची। १? १८६ ठस्सेका पृष्ठम् सूत्रम् पृष्ठम् सूत्रम् पृष्ठम् मूत्रम् १४३ छादेर्धे यु. ६।४।९६१६४ जीविकोप. १।४।७९ २०६ टेः ६।४।१५५ १६५ छायायाहु. २१४१२२ ५३ जुसि च. ॥३१८३ १४२ द्वितोऽथुच्. ३१३६८९ १३ छे च. ६३११७३ ७६ जुहोत्यादि.२४।७५ १९४ ठक्छौ च. ४१२१८४ ९९ छोः शूडनु.६।४।१९ ११ जुस्तम्भु, ३३११५० १९१ ठकवचि.४॥२४१ ८२ शाजनोर्जा.॥३७९ १९टगायस्थाने.४१३१७५ ३६ जक्षित्यादयः ६११६/११० ज्ञाश्रुस्मृद. ११३०५७ १८८जनपदश.४४१६१६८२१७ ज्यच. ५.३३६१ २१७ज्यादादी.६४।१६० २१ डति च, १११।२५ १९४ जनपदेलप्.४१२८१ १८.ज्योतिर्जन.६३३८५ ११ डः सि धुट् ८३३२९ ९. जनसनस.६१४|४२ १५० जनिधर्तुःप्र.११४१३० १३७ ज्वरत्वर. ६।४।२० २२५डावुभाभ्या.४।१।१३ १४२ वितःवित्रः३३३३८८ ८२ जनिवध्यो. ॥३॥३५/१५७ शयः ५।४।१११ १८८ढकि लोपः४।१।१३३ १०१जपजमद.७४८६ १९४क्षयः ८१२।१० ६६ ढोढे लोपः ८।१३ २०१ जम्न्या. ४।३.१६५ १० झयोहोऽन्य.८४६२ १८जराया. ७२१०१ "झरो झरि. ८४६५ १४ ढलोपे पू. ६।३।१११ १३५ जल्पभि. ३।२।१५५ ४झलां जश. ८.४५३ ४९ उत्तमो. १९१ २६ जशसोः १२. १.झलां जशो.८।२।३९ १1३/७४ २. जति च,७४३११०९ ५३ झलो झलि.८१२१२६ ६१ मिथिगुस्नु. ३.११४८ १७ जसःशी ७१।१७ ५८ झपस्तथो. ८।२।४० ६१णेरनिटि. ६४५१ जहातेच. ६॥११६ ६. झस्य रन्.३१४१०५ ४९णोन: ६।११६५ १४४ जहातेश्व. ७४४३ ४६ झेर्जुस्. ३४१०८ ९७णी गमिर. २०४१४६ ७३ जामोऽवि. ३३८५ १३ ६१ णौ चयुप. ४१ १७४ जातिरप्राणि.२१४६ ९६ णीच संथ. ३।१६३१ १२.धादयस्त.५.३११९ २२९ जातेरस्त्री. ४११६३१३३ भीतः कः ३।२।८७१ १२२ ण्युट च ३।१।१४५ १४३ ण्यासत्र.३१३३१०७ १७. जातेश्व. ६३१४१ २३४ निसा. ६।१११९७१२११ घुल्चौ.३।१।१३३ २२७ जानपदकुं.४१११४२ १५२ जायाया ५१४४१३४ १६टाहसिहसा.॥१.१२ ४२ तडानाया.११४११०० ९७ जिघ्रतेवा. ४६३२५टाचि ४१११९ १९तत थागतः४३१७४ १९ जितामूला. ४१३१६२ २२६ टिड्डाण.४०११५.११९ तत्पुरुषेक. ६१३।१४ १३३जीर्यतेरत. ३१२११०४ ५९टित आत्म.३४१७९१६५तत्पुरुपस्या.५/४।८६ १८४जीपति तु. 1१1१६३ ६४१४३ ११५८ तत्पुरुषः २।११२२ ९३ णिचश्च ४३ झोऽन्तः ·१२ मध्ययी मुयाम्- पृष्ठम् सूत्रम् पृष्टम् सूमम् एटम् सूत्रम् १६१ तत्पुरुषःस.१।२।४२१८९ समाजस्य. २०६२/२०५ तस्य परि. ५ २१९ तत्प्रकृतय. ५१४१२१/२०४ तदहति रय.४४०६/२.८ तस्य पाक. ५:३०२ ९६तत्प्रयोजको ११३१५५ तनादिकृ.३१७९/२१० तस्य पूरणे.५।२।४ १९८ तत्र जातः ४१३१२५ २०६सम्यान 1100 २०६ तत्र तम्ये.५११११६ ९. तनादिभ्य. २०४७९ २ ५८ रानू करणे. ३।११७६ १७. तपतेनेद. २२२७० १९८ तत्र भवः ३५३ ११२ तनोतेयकि.६।४।४४१९० तस्स समूहः ४।२।३० १००तनोतेविभापा.६४।११८३तस्थापत्यम्॥१।१९ २०४ तन माधुः ३४९८ २१२ तप-मह ५।२।१०२ २०३ तय नियुक्तः४।४।६९ २०० तस्येदम् ।।३।१२० ५तपरमतत्का.१1१७० १८९ तनोवृत. ४।२।१४ ११३तपस्तपःक. ३१११८८ २०५ तस्येवरः ५११४२ १२२ तत्रोपपदं. ३।१।९२११२ तपोऽनुता ३।११६५ १३४ताच्छील्य. ३।२।१२९ २०८ तत्सर्यादेः ५.२१७११८ तयोरेन. ४७० ४२ तान्येफ. १४१०२ १९१ तदधीते. ४॥२॥५९ २०२ तरति. ४४ तासलो. ving ४.४॥५ २२१ तदधीन, ५४४५४२१७ तरतमपी. १।१।२२ ६४ तासि च ॥३॥६० २०६ तदईति. ५।११६३ १९७तवकममका. ४१३३३ १८८तिकादिभ्यः४।१११५४ २१. तदस्मिन. ५।१४५ २३ तवममी. १९६ २१७ निडध. ५.३१५६ १९२ तदम्मिन्न. ४२२६५ ११८ तव्यत्तव्या. ३११२९६ ४२ तिडनीणि.१४११०१ २०३ तदस्य पण्यं ४१४५११६९ तसिलादि ६३३५ ४३ तिड्शि. ३।४।११३ २.९तदस्य संजा.५।२१३६२११ तसीनत्व.१।४।१९ १३५ तितुप्रतय. RI २११तदस्यास्य. ५।२।९४ २३४ तिखार, ६।१।१८५ ४४ तस्थस्थ. ३।४।१०१ १९.१तदम्योपहर.१२१५७ १६ तस्माच्छ.६।९।१०३ ४२ तिप्सरिझ. ३४१७८ ३२ तदोः स. ४२११०२ १० तस्मादिन्यु. ११६७ ७३ तिप्यनलेः ८।३५१ २१५ तदो दा च.५।३।१९ ५० तस्मामुद, ४७१ ३५ तिररास्तिय..६।३।९४ २०० तच्चति. ४।३१८५ १६२ तत्मानु. ६३।७४ | १६३ तिरसोऽन्य. ८।३।४२ ४१ तद्धितश्चा. ११११३८ १९४ तरिसमणि च ३२ | १६३ तिरोन्तों. १।४।११ ४ तस्मिन्निति. १.११६६ ९७० तिर्विशते. ६४१४२ १५७ तद्धिताः ४।१।७६ २०४ तस्मै हितम् ५।१५९८९ तिष्यपुष्य. ४।२।३ १९२ तस्य निवा. ४।२।६९ ९७ तिष्ठतेरित् - ४५ १२ तस्य परमा. ८1१1२ 1 १५६ तिष्टदुप्र. २११११७ २३४ तद्धितस्य. ६।१।१६४ १६० तद्धिताओं ११५१ १६. तद्धितेष्व.४२१११७ ·सूत्रवर्णक्रमसूची। १३ १० तोलिं टम् सूत्रम् .. पृष्ठम् सूत्रम् पृष्टम् सूत्रम् ८. तीय गे. - ६३३८७ | २०६ तेन नियुत्तं ५।११७९ ७८ दधलयोध.८१२१३८ -५९ तीपसइ. ७१३३४८२०० तेन प्रोक्तं.४।३।१०११३२ दधातेहिः ७४४४२ ८५ तुदादिभ्यः ॥११७७१८९ तेनरक रागा.४१२।३ | २१२ दन्त उन्न.५।२।१०६ २३ तुन्दशोकयोः ३१२१५/२०८ तेन वित्त. ५।२।२६/२१३ दन्तशिसा५।२।११३ २.१३ तुन्दियलि.५।२।११७/१७० तेन सहेति.२।२।२९ १९० दभ्रष्टक. ४।२।११८ F३ तुभ्यमह्या. ७॥२।९५, ४५ ते प्रारधातोः१।४।८० ९९ दम्भ इच, ६.४५६ २३२ तुमथै सेसे: ३ .३३ तेमयावेक. ८1१।२२ ६३ दयायाराश्च ३।११३७ ३४१ तुमुन्बुली. ३।३।१० ८१४॥६० २९ दच. ७२।१०९ ७. तुरुस्तुदशम्य.७३।९५ १. तोः पि 41४।४३ ७० दश्च. दा२।७५ ३ तुल्यास्यप्र. ११९ | १३४ तो सन्. ३।२।१२७/११० दाणश्च सा. ५।३१५५ ४४ तुह्योतात. ॥१॥३५ ३६ सदादिपु. ३।२०६० २७ दादेर्धातो.८१२१३२ २५९ तृजकाभ्यां.२१२।१५] २१त्यदादीना.७२।१०२ ५५ दाधायदा.१.१४२० २२ तृज्यकोष्टः ११९५ १९६ यदादीनि. १।११७४ २१५ दानी च. ११३६१८ 18 तृणह दम् ॥३९९ १७६ लदादीनि. १॥२१७२ २२७ दामहागना.४।१।२५ २८१ तृणे च जा.६।३।१०३. १३४ सिगृधि.३।२।१४० १३५ दाम्नीशग.३।२।१८२ २३१ तृतीया च. २६३३ /२०१ अपुजनुगमोः४१३११३८१४१ दाशगोपौ. ३।१।७३ ५८ तृतीया त. २१११३० २५ त्रिचतुरोः ॥२१९९ १६० दिवपूर्वप.४।२।१०७ २६ तृतीयादि.१७४ २१ प्रेन्नयः २१५ दिवशब्दे, ५७ ७७११५३ १६५ तृतीयानम्. २१२१२१/ २१० ः संप्रसार.पारा५५१६० दिक्संहले. ३१०५.. १९८ दिगादिभ्यो, ४॥॥५ १५५ तृतीयागप्त. २४०८४ ३३ स्वमावेक. १२।९५ १८ तृतीया रा.१११।३० ३३ स्वामी द्विती. २३/१५. दिनामा. २२।२६ ११५८ तृतीयातक.२१३३० ३२ त्याही सौ. १२९४ | १८३ दिला दिया. १४१८५ २९ दिव उत्६1१1१३१ १३८ तृतीयाः २४१८५ ४९ लिच.६४।१२१ २८ दिपोत, 111८४. १३४ तृन्. '२।१३५ ५९ धाराः रो . ३१४५८. ३१ योऽन्यः १८७१५३ दिवस्तदर्ध. २।३१५८ १८९ ते तदाजाः४।१।१७४ २१६ दक्षिणादान्५।३।३६/१४९ दिवःकर्म. ११३१४३ ७९ दिवादिभ्यः३।११६९ २०५ तेन फ्रीतम्. ५।१।३७२१६ दक्षिणोत्तरापा३३२८ २०६ वेग तुल्यं. ५.१1११५१९५ दक्षिणापाश।२।९८१२४ दिवाविभा. ३१२१२१ २०३.तेन दीव्यति. ४॥४॥२/२०६ दण्डादिभ्यो५।३।६६/१७५ दिवो पाया.६३२९ १९३ तेन नितं.४२१६८ १२२ ददातिद.३।१।१३९ १३. दिवोऽवि. ६२४९ ६४ तुफलम. ६४१२२ ·मध्यकी मुशाम्- पृष्ठम् सूमम् ४५ लिदः रालो.५२९ ३३ योऽधि पृरम सूमम् पृष्ठम् सूत्रम् ६।४।१०९ ५६ रिदाय. ४२८ ६० दिइः मो. १८६ये चाभाव.६४।१६८ ४४ रिच ४.५१ १४९ येनामा वि. २३००१.१ रीगृदुपध. It. ४६ लिनिमि.॥३॥३५ ५१ ये विभाषा ६।४४३१०१ रीट् इतः ॥४॥३५ ११५ लिट्ब.. ३६३१५८ १.४ चेपांच रिरी. २१४१८/१०३ शनिको च ४९१ ६४ लिसिचा. १।२।११ १२.९ ९८ रविदमुप. १२८ ८४ लिसिचो. ॥२॥ २१८ योपधातु ५।१११३२ ७२ रुश्चपञ्च. १९३१९८ ५९लिटस्तझयो. ३।४१८६ ३८ यः सौ. १२0११. ७२ सदादिभ्यः ७३३३८६:२३४ लिटि. ८८ धादि.. ३१७८ ४३ लिटि धातो. ६४ २१६ रमतो. ६१४१६१ ९७ रह.पोऽन्य.॥३४३ ६३ लिटि वयो.६१११३८ २१३ रज.कृ. ५२१११२ १३रूपादाहत ५।२।१२०१३३लिटःकान ३।२।१०६ २८६ रेवत्यादि.११४६ २०३ रक्षति. ४१४॥३३ ४४ लिट् च ३।1980 १८३ स्थवदयो ६॥३॥३०२ । १४३ रोगाम्या.३३३११०८ ६८ लिटपन्य. २।४।४।। ११४ रोज्गुपि. ३३६९ १२९ रदाभ्यां. ८१२१४२ ६६लिव्यभ्यास.११११ ८. रधादिभ्य. १२३४५ १४ रो रि. ८1१1१४ ६७ लिपिनिचि.६१११५: ६५रधिजभोर .१६१ २९ रोः मुपि. ८१३१६ ७५ लम्वा दुह, १३७ ५८ रमेशग्लि.७६११६३ ३७वारूपधाया- ८४२१७६ २४॥४॥ १४४ रलोन्युपधा १।२।२६ ४६ छह ३।२।११. २५पाभ्यां ८४१ १२६ लक्षणे जाया३३२२५२ ६.४1. ६९लड शाकः३२५/१११ १३३ राजदन्ता. ११३१ ६८ लुड्सनो. २१४१३ १३४ उठःश.३१२।१२४ १२८ राजनियुधि.३।२।९६ ४४ जुटः प्रथम,२१४१८५ ११४ लट् म्मे. ३।२।११८ १८६राजश्वशुरा४।१।१६५ ६४ सुटिचकृपः१।३।९३ १८ तमेच. १९६४ १६५राजाहस, ५.४९१ २०१पसदयर. ३।११२ १६५रामाहाहा २।४१२९ २०३ लवणाहन् ४१४१५३ २२ रात्सम्य. १९४लुपि युक्तद. ११२१५१ १०३ लवणाएक. ४।४।२४ दा२।२४ ८५ राचीहिमा६४।१२६ १६ लशकतदि.१४८ १०१तुरच १८९ लुरविशेषे. ४२४, २४ रायो हलि. १२१८५१३५ लपपतपद।।२।१५४११३९ लुमोऽविमो.७२१५४ १३१ रालोपः ६६४१२७३८९ लाक्षारोचना.४.२२१३४ लटः सद्वा. ३।३।१४ १९५राष्ट्राबारपा.४१२१९३ ४६ जिहाशि.३।४।११६ ४४ सद शेषेच.३३१३ ·सूत्रवर्णक्रमसूची। २५ पामि. ठम् सूत्रम्, पृष्टम् सूत्रम् पृष्ठम् सूत्रम् ४४ लोटो लड्वत्.३॥४॥८५/ २२४ वनो रच. ४११७ १८२वा भावकम.८॥४।१० ४४ लोट् च ३३१६२ १७२वन्दितेचा.५।३।१५७, ५४वा भ्राशभ्ला.३।११७० ५७ लोपधा. ६।४।१५७ ६८ वमोर्वा. ८।४।२३ १८९ वामदेवाड्. ४।२।९ ७८ लोपो यि. ६१४५११८ २२६वयसि प्रथमे.४।१।२० १४.५ १५२ लोपो व्यो. ६११६६ १७२ वयसि द. ५।४।१४३ २५ वामशसोः ६१४१८० ९५ लोपः पिवते.४४ १९४ वरणादिभ्य.४।२६८२ १८० वास्तुपित्रु.५।२।३१ ६ लोपः शाक.८१३०१९ ६६ पश्चास्यान्य.६।१।९. १४४ वा ल्यपि. ६।१।३१ १२ लोमादि. ५१२॥१०० १३१ वसतिक्षुधो.७१२१५२ १७ पावसाने. ८४५६ । ०४ लोहितादि. २।११३ २८ वमुलंमुध्वं. ८।२।७२ १३ वा शरि. ८३३६ ४२ लः कर्मणि. ३।४।६९ ३७ वमो. सं. ६।४।१३१, ११८ या रारूपो. ३।१।९४ ४२ लः परसे. ११४१९९/१३५वखेकाजाद्ध.॥२॥६७ ७ वा सुया.६.११९२ 3४३ ल्युट्च ३१३।११५/ १२४ वट्टाभ्रेलिहः ३।२।३२ १७२ वा संज्ञायां५।४।१३३ १२९ स्वादिभ्यः ८२४४ ११९ या करणं.३।१।१०२ २८ वाह ऊद. ६।४।१३२ १०५वाक्यपः १।३१९० १८२ वाहनमहिता.1४18 ७१ वच उम् ॥२।२० २२३ वाक्यादेराम.८1१1०१७३वाहिताम्या २२२२३० ६६ चचिखपि. ६.१४१५ १.९यागमः १।२।१३, २२९ वाहः ४११६१ १२० धचोऽराब्द.३।६७ ९७ वा चित्तवि.६।४।९१ ८८ विज इट. ११२२ १९९ वर्गान्ताय ४१३६६३ १२५वाचि यमो. ३।२।४०, १२७ विनोरनु. ६४४१ २०६ वर्णदृद्धा. ५१११२३ २१४वाचो ग्मि.५।२।१२४ ११३ वित्तो भोग. ८१२१५८ २२७ वर्णादनुदा.४।१।३९ १२५वाचंयमपुर.६।३१६२ ६९ निदाहुर्य. १.५ २१४ वणीहदा. ५।२।१३४ ७९ या प्रमु. ६।५।२४] २०० विदूरागः ॥३०४ १२६ वर्षीभ्यष्ट. ४॥३॥१८ २१४ याताती. ५।२।१२९ १३४ विदेःशतुर्व .३६ २३ वर्षी वध. Cler २८ या इहमुह. ८॥२॥३३ ६९ विदोलटो. ३४८३ २०३ यतोरिधा. ५।११२३ ३९या नपुंसक.१९/१९९ विधायोनि, ४।३।७४ ३१. यतोरि क्. ५।२।५३ ११८यानिसनिक्ष.८४१३३ ४५ विधिनि. ३१३१६१ २१९ वत्सोक्षाव ५.३३९१ ५ वान्तो यि. (९२.४ विध्यत्यधनु.४॥५८३ २११पासासाभ्यो.५।२।९८ ५५ पान्यस्य. १४६८ १२५ विध्यक्ष्यो, २०१५ ११९ यदःगुपि. २०१1१०६ "या पदान्त. १५९ २१८विन्मतोलंक.५॥३॥६५ ५१ पदमम. २३ २१९ या धरना. ५११९३ १.७ विपराभ्यां. ११३०९

·२२
मध्यकौमुद्याम्-
।
।
७७
६६वेनः
ध्यम्
सूत्रम्
पृटम् “सूत्रम्
१२० विपूयवि. ३।१।१६. १९८ विमापापूर्वा३३१४/१७५ वृद्धो यूना. ११२
१४ विप्रतिषेधे.
१४.२ १९७विभाषारो. ४।३११३ ६३वृधः स्पस..११३
१६विभक्तिच
.11.४ ८३विभाया ठीया११५५/२२७वाकप्यनि. 3e
१५६ निभाना. २१११११:११४ विभापा. ३।२।११४
वृतो वा.
११५मिनापा कदा.३१३१५ २२१ विभागासा,५१४४५२ ६६ वनौ वयिः 11
५११विभाषाकर्म.११३८५ ५. चिमापास.1१1१६
५२८मावा.३११११२. १६७ निभापा से,२१४४२५,२०२ वेतनादिभ्यो ११
१६३ विभागक १३१७२ १७९ विभाग स्व.६१३१२४
१.९ तेविभापा.
१२२ विमापा ३३११४३ २०४विभाषा हन्द.५११।१४
३३ वेरकाल. १
१५१ रिभाषा गु.२३३२५ ६३ रिमापेटः
८३.
४८ वेध खनी. ८३
५. विभाषा प्रा.२।४।७८ १८१ विभागोदरे ६१३१८८११०ः पादवि.१३
२७विभाषा डि६४।१३६ : ११०विभायोपय. १४२११६
२०८ पेशालछ५।२
१६६ विमापा च. ५।३०४९ १५३ निभायोपस.२१३३५९
१३ विमापाच,११६९ १८२ विभाषधि. ८४१६/१७८ वैयाकरण. ६॥
२३१वतोऽन्या. ३१४
८४ विमापाः३०५०। १५ विरामोऽ१९४११०
१८ धिभार ज.९११६३२ १७४ विशिष्टलिझो. २०४१४
२२८ बोतोगुणय. ४२
६६ विमापाचेः ८३३७/१६१ विशेषणं वि.२१११५७ ११३४ थी कर. ६२
१७.धोपसजनस्थ.६१
२०८ निभावातिल.५॥२॥४॥
३२ विश्वस्थ व.६३।१२८
२३ विभापार.७॥१९९७
६४ व्ययो लिटि.
२४ विभाशदि. १1१1१८
२११शिलादि.५१२१५६२३१व्यवहिताच.१४॥
१२
५५निभापा घेट्.३११४९ विसनी॥३४
१११ न्यायरि. ।।
१. निभाया. २१४१९२
१३ व्योलघुत्र
२९६ विमारो.५/३॥२९
१९९बुन्छाकठ.४१३१२०
१२ वचनस्ज..
७४ विभापाड्।४१५०
१०३ वृत्तिसग, ११३३९ १०६ जातक.
२१६ विमापात्र.५३४१/१९६वृद्धाच्या ४२१११४/२०८ोहिशालय
२०३ विभागा वि.४॥110११६९ वृधिनिलेत.६१३३९/२१३ श्रीह्यादि.
१.६विभावाः ६.१।३. ६ वृद्धिरादेच् ११११११६शाकिलिड्.३६२५१
१३१पभ.पाभा.॥२॥१७ ६वृद्धिरेत्रि, ६१८८११९ किसहोच.३।११
१३. विमापाभ्य.२६ ८८ वृद्धियत्या ११११११/१२६ शक्ती हस्वि.३।३।'
१८५ विभागापुर.६३।१-१८ युद्धकोस.४।१११७१ १४२ ब. . ॥३॥

·२.३ शिल्पम्. ४४५५११९७ प्रादप्रय12पियुस्य ४३ शेपे विभा. ८11८1५३ पटीयानादव11८. १८५शिया म.४।२।८९११८१३यनतिट२५पया हय.. ११शि तुक्. ७७३८११२११ धामनेन .५110टनाए। सूत्रवर्णक्रमसूची। २३ बम् सूत्रम् पृष्ठम् सूत्रम् पृष्ठम् सूत्रम् २१०शदन्तर्विश.५:२१४६ /१२२ शिल्पिनि.३।१।१३५ ५७ ध्रुवःएच.३।११७४ ५७ शदेरगती. ३१४२ १८५ शिवादि. ४११1११२/२११ श्रोत्रियच्छं.५।११७४ ८७ शदेः शितः१।३१६० २६शिसर्वनाम. ११११४२ ८४ थ्युकःकिति १२।११ - ३९ शपश्यनोः.७११८१ ७४ शीडो रुट. १६ ८१ लिपालि.३११४६ २०३ शब्दवेर. ३।१।१७ ७४ शीटः सार्व.४.२१ ६.१1१० २०५ शतायः ५।१।२१ २०३ शीलम्. ४४०६१ २०२ श्वगणाय.४।४।११ ८शमामष्टानां ॥३।७४ १९० शुक्राद्धन्. ४१२।२६ /११४ श्वयतेरः ७४१८ २०१शम्याष्वन्४।३।१४२ १८७ शुभ्रादि. ४।१।१२३ ३१ श्वयुवम. ६।४।१६३ १३४ शमित्यष्टा.३३२।१४१ १३० शुषः कः ८२२५१११७६ श्वशुरःश्व. १२१७० १७९ दशयवासंघा.६।३।१८ १४५ शुष्कचूर्णरू.३।४।३५ १९७ श्वरास्तुद. ४।३।११५ १८१ शरादीना.६।३।१२० १७४शहाणामनि.५।२।१० २०२ श्वादेरिमि. ॥३८ १९८ शरीरावयवा.५१११६१८९शूलोसायन.४।२।७१ | १३१वीदितोनिष्ठा-२०१४ ७ मारोचि. ८१४१४९ । ७७शप्रा हखो.१४१२ २१० पक्रतिक. ५।२।५१ १९४ शर्कराया. ४।२।८३ । ८६ शेमुचादी. ११५९ २९ पट्चर्तुर्य. १५५ १३ शर्परे वि. ८१३३५ २०२ शेपावतरि १।३१५८ ५० शपूर्वाःखयः॥४६११७२शेषाद्विभा. ५।४।१५६ २१ पड्भ्यो लक्॥१३१२ ५७ पटोः कसि. ५९शलइगुपधा. ३१११४६ १९५ शेष. ४।२।९२ ११ शदछोटि. ८।४।६३ ४३शेषे प्रथमः१।४।१०८ | १५९ पष्टी. ३२ शेषे लोपः ॥२१९० २१९पाखादि.५/३११०३ ।.९७शाच्छासा.३१३७ .२०शेषो ध्यरासि.१।४।७२३० पटी ...१.शात. ८४४४१६८ शेषोदाबी. २।२१२६१५ पास २३. शारवा. ३ २८८शोणात्याचा ४१४३१ यार्थ, ३०३० ७० असारोपः ६।४।११५९ .. ६८ शासिवसि. ८३१६० ७३ साभ्यस्त, 13 ३॥४॥३५ १२२ याद्यपा.inmaa पछा पति. १८८ पपूर्वहन, ६11 ७३मास इदइ. ६.४॥३४ आदिवा ७३ शाही.

·No text on this page.

·सूत्रवर्णक्रमसूची ! २५ पृष्ठम् ‘सूत्रम् पृछम् सूत्रम् पृष्टम् सूत्रम् ११ सिध्मादि. ५।२९७ ३० सोच ६१११३ ३२ स्कोः संयो, ८।२।२९ ७३ सिपिधातो. ८१२१७४१७० संख्ययाव्य.२१२१२५ ४८ स्वन्भेः ८।३६७ ७९ सिवादीना. १।३१७१ १६१ संख्यापूर्वो. २॥१॥५२ १३२ खम्बकर्णयो. ३।११३ २८ सुकर्मपा. ३१२६८९ २१९संध्यायाःकि।४।१७ ६० मुट् तियोः ३।४।१०७ ६९ सम्मुतियु८।४।११६ १९ मुडनपुं. ११४३ २१० संख्यामा अ.५१२१४२ ११ स्तम्भुस्तम्भु३।११८२ ०३ सुप आत्मनः ३.१८ २१६संख्याया वि.५।३१४२ / ८४स्तुमुधूभ्यः॥२७२ .३२ मुपां मुखक. १३९ १७१ संख्यामुपू ५।४४१४०१५८ स्तोकान्तिक११३९ १६ सुपि च ३३१०२ २२० संस्कवच.५।४१४३, १०स्तोःपुनाथः८।४।४. १०३ सुपोधातु, २१४१७१ २०० संघाल. ४१३६१२७/ ९९ तातिण्योरेव८३६१ १५ सुपः १४।१०३ १२५ संज्ञायां भृत्.३।२१४६/१३० स्यःप्रपूर्वा ६।११५३ २२ मुपि स्थः ३।२।४ १५०संज्ञोऽन्यतर.२१३१३२२२४ स्त्रियाम्. ४१३ ४ सुप्तिइन्त. ११४/१९७ संधिला. ४॥३॥१६ २५त्रियांच 191९६ २८ सुप्यजातो. ३३२१७८ ९० संपरिभ्यां ६।१।१३७/१४२ त्रियां चिन् ४१०३ 1५६ अप्प्रतिना. २८संप्रसारणा.६१।१०८ २५ श्रियाः १1११९ ६.४७९ १३३ मुयजोई. ३२॥१०३ १८०संप्रसारण.६।३।१३९/१६८ स्त्रियाः पुंप.६।३।३४ ७२ मुविनिर्दुभ्यः८१३८८ २०९संप्रोदश्च कट ५।२।२९१७६ स्त्री पुंवच. १२०६६ 1७१ सुहृदुहंदी.५।४।१५. २४संयुद्धौ शाक.१११११६ १४६ संबोधने च. २१३१५७ १८३ स्त्रीपुंसाभ्यां४११८७ १४९ सुः पूजायां. ११४१९४ १८६ स्त्रीभ्यो. ४१२० १९८ संभूते. ५७राजिशो, ६१५८ १२८ स्थः कच..३११७७ १०९ संमाननी. ११३१३६ १३२ सपितृदोः ११७ ७८ स्थाध्योरिष.१२ १२९ सेयोगादे. ८२१४३ ४८ स्थादिष्व. ०६४ ४९ रोधगती ८।३।११३ ४ संयोगान्त. ८।२।२३ १७ स्थानिपदा. ११४५६ । ७९ सेसिचि. ४२१५७ ८ संयोगे गु६.१४।११ ४ स्थानडन्तर.१.१५० ४५ सेयपिच. ३४८ ५९ संल्लिटोजः ॥४॥५७ १४सोचिलो. ६।११३४२.३ संराटे. २१७ स्थूलदूर. ६१४१५६ ४।४।१२ १३५स्थेसभारा.३।२।१७५ १२ सोपदादी ८३६३८ १२०४ संस्कृतम्. ४॥४॥३ १८९ संस्कृतं भ. ४।२।१६ ५४ नुक्रमोर. २१३६ १२८ सोमे गुजः ३।२।९.२३: संहितशफ. ११७०१४५नहने पियः ३४३८ ९८सा साधा.१४४/१०९ सधायामा.१६१३१ १९. सोगाध्यण् ४॥२॥३. २०. सोस्य नि, ४१३३८९ ·मध्यकौमुद्याम् पृष्ठम् सूनम् पृष्टम् सूत्रम् पृष्ठम् सूत्रम् ३६स्पृशोऽनुदके ।।२।५८ १५ स्वौजसमो. ४।१।१२/२१४हस्वाजातीपारा १३४ स्पृहिरहि.३१२११५८ १४५ हस्ते वर्तिम.शे॥ १३१स्फाय मी.६.११२२ ६. ह एति. १४.५२ /२०७हायनान्त.११५३ ८५ स्फुरतिस्फुल८३१७६ / ११९ हनस्त च ३।१।१०८ ८४ हिनुमोना. मिपूरध्व.२४ ९६हनस्तोऽचि॥३॥१३२ हिंसायोप्र.911 ४६ लोत्तरेल ३।३।१७६ ६९ हनो वध. २४१४२/१४८ होने. .१६ ४४ स्थतासी. ३१११३३ १०८ हनःसिच. ११२।१४ ६० हुनरभ्यो.६४१ १३२ स्वसिच, ૬૪૬૨ ३. हन्ते. ८।४।१२ ५५वोः सार्व।४।० १६वपतिशृणो.४१ ६८ हन्तेजः ६१४१३६/१४७ कोरन्यतर. ९६० स्वतन्त्रः दर्ता १४।५४ १२३ हरतेरनुद्यम. ३।२।९ १९६ हेतुमति च ३१॥ १२४ हरतेईति. ३१२१२९/१९९ हेतुमनुष्ये ॥३॥ १०२खपिस्वमि ६१११११९ २०२ हरत्युत्सहा.४१४।१५/ ११५ हेतुहेतुम, ३३३।१५ १४२ सपो गन् ३३३३९१ /२०१हरीतक्या.४।३११६६ १५० हेती. २॥३ १८ समज्ञाति. १।११३५ २हलन्लम् २६समोन. ११२३ १४३ हलच. ३।३।१२१ ११ हे मपरे वा ३॥ ५२ खरविसूनि २४ ८४ हेरचडि ३५ ११८ हलोजु. ४. सरादिनि. ११३७ ८१४१३१ २०८ यावीनं. ५।२१२ ९१हरु:श्न.सा.३३१८३ २७ होटः ८/२३ ४२ सरितमित ११३७२ २०४ हलसीराक. ४१४८१ ३०हो हन्नगि.. २३४सरितात्यहि १२।३९ २०० हलसीरा, १३१२४ ५१पन्तक्षण २ १८८समुध 11१४३ १३६ हलमूकर. ३।२।१८३ १७ हसनयापोथान १७० सालापनः ६१३४० २२६ हलसद्धि ६।४।१५०. २०हसम्म गु.१३१० २२९सामायोप.४।११५४ ४३ हादिःशेष:४६० १४५सा तस्न. ३३४६१ ११९हससपिति.६११४ ७७ हलि च. ८२७ ८३ सादिभ्यः ३१३ २९ हलि लोपः॥२॥११३ १९५६सातादी८३१. १९सावि. ११४४१५९ ४हलोऽनन्तरा:.१:१७ ६५६सादाना२।२ ९६साला1१०1९२९ हतः ६४२ २६६सोनपुंशके ११२) २ity.५।२।१२६:१८३होयमांय.८॥४॥३४ हला. १४ १५३ सामीपरा. २१३१४० २०हल्टपाभ्यो..111६८ ३४ : १३ हशिय ॥१११४ ९७६गंगारा३ ७.४४ १४५ पुपः ·। मध्यकामुयाम्- यस नित्यं टोपः । भोअच्युत । दधुपयसाक्षे । भोवत । पदान्तस मिम् । तोयम् ॥ इलि सर्वेषाम् ॥२२॥ भीमगोमपोषपूर्वस यच नित्यं टा. सालि । भौदेवाः । गगो नमः । अपो याहि । दया यान्ति ॥ रोपि ।।३।६९॥ अहो रफादेशो न तु मुपि । बहरहः । अहर्गणः । अनुमि किम् । अहोभ्याम् । अत्र जहन्दी लम् । (रूपराधिरथन्तरेषु एवं पाच्यम्) । अहो रूपम् । नतमहो रागिरेपा । एकदेशेपिस्तन्यायेनाहोरात्रः । अहोरयन्तरम्। (अहरा दीनां पत्यादिपु या रेफः) । विसावादः । भतिः । गीपतिः । निः । पर्छ विसर्गोपध्मानीयो n रोहि३१४रेफम्स रेफे पर लोपः ॥ दूलोपे पूवंश दीघोऽणः ॥११॥ ढरेफयोलापनिमिच्योः । पुना मत । हरी सम्मः । शंभू राजते ।। ढो दे लोपः १८।२।१३। लीदः । अणः किम् । तृदः । गृदः । मनसूप इत्यत्र रुत्वे कृत हशि चेत्युत्वे रोरीति लोपे च पाते ॥ विप्रतिपंधे परं कार्यम् । शा। तुल्यबलविरोधे पर कार्य स्थात् । इति लोपे प्राते । पूर्वत्रा- सिद्धमिति रोरीत्यस्यासिद्धत्याद्रुत्वमयं । गनोरथः । एतत्तदोः सुलोपोऽकोरन. समासे हलि बारा१३२॥ अककारयोरेतत्तदोर्यः सुस्लस लोपो हलि नतु गन्- समासे । एष विष्णुः । स शंभुः। अकोः किम् । एपको रुद्रः । अनममा किम् । असः शिवः । हलि किम् । एपोय ॥ सोऽचि लोपे चत्पादपूरणम् ।।१। देशविपतमनन्यवद्भवति' एसदेशन पुन्टेन विकृत वा तद्विषो न भवति यथा सत्यर्थः । २ च रथ दो ठी लोपयतीति दलोः । णिजन्दारकर्मण्यगि उपपदसमास । चीra विस्पर्थिन् । ३ तुल्यालेति । दयोः यविभावकाशयोरेका प्रयोगे युगपदसमविकार्यसमपन पर कार्यमित्यर्थः । ४ सियासियोरतुल्यबलवन विप्रतिषेध-' इत्यस्यामी निप्रतिपक्ष स्वादुत्वमेवेति ददयम् । यथा:-पूर्वप्रासिद्ध नास्ति विप्रतिपेभोऽभावारयति । ५ मप्र तिवदनुकरणम्' इत्यस्य वैकल्पिकत्वात्यदायत्वाभावो शेभ्यः । ६ नम्वत्पुरुषस्य पूर्वपशप्रा धान्यन पदापश्योपसर्जनावात त्याप्रत्याभावेन हलमादिलोपो दुवार इति शभिप्रायः समाधानं तु इदमेव नन्भमासस्य उत्तरपार्थप्राधान्ये शारकम् । ...

·निर्णयसागरयनालये वियानि संस्कृतपुस्तकानि. मू,मा. व्य. ... तिसलमहाभाष्यम्-( नवाहकम् । यदप्रणीतप्रदीपेन नागेश- 1. कृतोयोनेन पायगुण्डेकृतमयया च परिवृतम् । श्रीवाराणस्यादि- नगरेपु विहितमुद्रणमपीदं नवाधिकमाप्यमनिभचाविषयतया सा. हायानपाचरति दुधितायां विषयगाम्भीर्यस्खेसाकर्ण्य विविधवि- वक्षणमुसात, संजातमुविभफमुद्रणोत्साहन मयैतत् पूर्वपक्षि- निसानकदेशि-तिवान्युक्लिनिस्तदन्तर्गनेरवान्ताविपर्यश्च समि- ; भज्य संयोज्य च यथासं शिरोलेडगे-(हेडिंग)न संविमचाविषय- सूचकेन, विभूध्य च तसंविभागप्रदीपोद्द्योतयोरयतात् संनि. वेशनेन मुदितम् । येनास्यानतिशिक्षिता अपि रहस्यमवगर छेयुः । पायगुण्डे इत्युपानिधनागेशडात्रप्रवरकृतछायावास्तु प्रथमोऽः मुद्रणक्षालाप्रवेशः । इयमत्र टिप्पणी प्रतिलम्भिता.... कृतमरी-श्रीमस्कारसायनमुनिप्रणीतप्रातसूनत्तिः । संस्कृत- नाटकादिमयन्येपु नभ्यादिपानेपु प्राकृतभाषा प्रयुक्तोपलभ्यते। मा किल मागधी-सीरसेगी-पैशाचीत्यादिभेदेन पोढा प्रविगतका or-th rranालाकिभिः प्राकतकरपलतिकाकारादिभिः । ... ... लिका-संस्कृतशब्दरूपायलिः, गुजोकरहता. टिप्पण्या सूमाणा ... .. लघुधातुरूपसंग्रहः अन प्राचीनपाण्डत्वरसुवोधशास्त्रिप्रणीता गोपन्धात्वर्थादर्शनामिकाः कारिकाः राज्याख्याः सकारार्धनि रुपणं च वियते । तथा च धातूनां लक्षणानि, अनुवन्धमयोज नानि, उपसगार्थनिरूपणं च. ... ... 1 ·... ... ... ... दाइमपायलि:--- गुरा. सनासरूम .. सारस्वतन्याकरणं पूर्याभम् --ग. सारस्वतव्याकरणं गुनियामकम् -- पुम प्रधानका AAPाये हर मंगोपाय अभिवम् । पाई। वनपम्पुगसम.... सारस्वतध्याकरणम्-सियारयम्-माससम्... सारस्वतन्याकरणम्--चन्द प्रतियापासहितम् (tra- स्मान) सारस्वतण्याचारपानीमायागांइतन् । पूर्णिम्, सारसतबाकरणम्-प्रतिमा ... ... ... ... ... ... ... ... ... (- ... सिमान्तकौमुदी (तापसोधिनीगमापरल्यामयावलिना.)-दय चो. सरसन्वा श्रीमत्परमदेखपरिवानराचार्यज्ञानेन्द्रसरस्वती गरिचित-तयोधिनीमागिता T maina ... ..सा, सूत्रपाठः, गणपाठः, धातुगाटः, लिहान- शासन पनि परिसिधानि अकारानुकोण कौमुदीगताधा. थायी सूत्राणां पासूबार-नानी, पार्तिक-गपसून-परि- भाषाणां समुचितमूनी, धातूनां पृष्टाक्षानी, उणादिसून- सूची फिटनसूचीति कोश च संग्रहीतम्, इमान्यन्यानिय नमान्यससनी मू. सी. पी. द्वारा वा मितिध्यम्ति पांडुरंग जायजी, निर्णयसागरमुदणालयाध्यक्षा मुंबई.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·। अजन्तपुंलिङ्गाः । १३४॥ स इत्यस्य सोर्लोपः स्यादचि । पादश्चेल्लोपे सत्येव पूर्वत । सेमामविहिप्रभृ. तिम् । सैष दाशरथी रामः । इति विसर्गसन्धिः ॥ ४ ॥ अथाजन्ताः पुंलिङ्गाः। अर्थवद्धातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम् ।१।२।४५) धातुं प्रत्ययं प्रत्ययान्तं च वर्जयित्वा अर्थवच्छन्दवरूपं प्रातिपदिकसंगं स्यात् ॥ कृत्तद्धितसमासाश्च 1१।२४६॥ कृत्तद्धितान्ती समासाश्च तथा स्युः ॥ स्वौजसमौदछष्टाभ्याभिस्- उभ्यांभ्यस्ङसिभ्यांभ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप् ।।१२। सु औ जस् प्रथमा । अम् औट शस् द्वितीया । टा भ्यां मिस् तृतीया । डे भ्यां भ्यस् चतुर्थी । इसि भ्यां भ्यस् पञ्चमी । डम् ओस् आम् पष्ठी । डि ओस् सुप् सप्तमी ॥ ज्याप्मा- तिपदिकात् ।४।११। डयन्तादावन्तान्प्रातिपदिकाय म्वादयः प्रत्ययाः स्युः ॥ मुंपः ।।४।१०३। सुपत्रीणि श्रीणि वचनान्येकश एकवचन द्विवचनबहुवचनसं- ज्ञानि स्युः ॥ कयोद्विवचनकवचने ।२२। द्वित्वैकत्वयोरेते म्नः ॥ विरामोऽवसानम् ।।११०। वर्णानामभावोऽवसानसंज्ञः स्यात् । रुत्ववि- सौँ । रामः । (अयोगवाहानामसोपरि शर्यु चेति वाच्यम्) । यमानुस्खारविसर्ग- जिह्वामूलीयोपध्मानीया अयोगवाहाः। तेनेह विसर्गम्य यवादनचिचति द्वित्वपक्षे रामः ॥ सरूपाणामेकशेष एकविभक्ती श६॥ एकविभक्तौ यानि सरू- पाण्येव दृष्ट्यानि तेषामेक एव शिष्यते ॥ प्रथमयोः पूर्वसवर्णः ।।१।१०२। अकः प्रथमाद्वितीययोरचि परे पूर्वसवर्णदीर्घ एकादेशः स्यात् । इति प्राप्ते ।। नादिचि ।६।११०३। आदिचि न पूर्वसवर्णदीर्घः ।। वृद्धिरेचि । रामौ ॥ यहयु १ अधानुप्रत्ययापियेव सिद्ध भन्योपाटाने स्पष्टार्थम् । अधातुरप्रत्यय इनि पुलिअनिदशतु परवसिमित्युत्तरपदलिङ्गवत्वोध्यः । २ सूत्रे तादिनोभयं विवक्षितमिति ३. अधावदित्यनुवर्तते तत्सामोत्तदन्तविपिरिति तत्वोधिनी।४ सुविति प्रत्याहारो न सप्तमीबहुवचनम् , एकस्पानेकर्सशाविधानानवयात् । ५ इतरनिवृत्तिपूर्वकमदम्यान शेष- शवायः॥ x भावः ।

·- मध्यका मुद्याम्- सम नित्य लोपः । मामातुन । लमयमा । भोयरग । पदातम किम् । गोयम् ॥ इलि सर्वेषाम् ।।३।२० भाभगोमयोमम मम मित्य लोः मातलि । मौदेयाः । गगी नगसे । अपो गादि । देवा यान्ति ॥ रोपि ८३६९। अहो गफाशो न तु मपि । महरदः। महर्गमः । मानि किर अहीभ्याम् । अन अदन पनि रन्यम् । (रूपगनिरयन्तरेषु स्न्य याच्या) | अहं रूपम् । गतमही गरिरेपा । एकदेशेविानन्यायेगाहोरामः । महोरपन्तरम्। (अहग दीनां पत्यारिषु या रेफ:) । रिसांवादः । अनिः । गोपनिः । Fife | पई विमर्गोपध्मानीयौ ॥ रोल ८३३१४ा रेफम्य रेफे परे लोपः ॥ ईलोपे पूर्णम दीघोंणः ॥११॥ दरेफयोपनिमित्तयोंः । पुना रमते । हरी रम्यः शंभू राजने ॥ ढोद लोपः ।८।२।१३। लोढः । अणः किम् । वृदः । गृटः मनम्रय इत्यय रुवे पति हशि चेयुले रोरीति लोप ध प्राने ॥ विनि परं कार्यम् ।। तुल्यवलपिरोधे परे. कार्य स्यात् । इति लोपे प्राप्त । पूर्वम शिद्धमिनि रोरीत्यम्पानिस्त्यादुत्वमेव । मनोरथः ॥ एतत्तदोः सुलोपोडकोरन जसमासे हलि ६१४१३२४ अकारयोरेतरदोयः सुनस्य लोपो हलि नतु गर समासे । एष विष्णुः । रा शंभुः। अकोः किम् । एपको रुद्रः । अनमगासे किम् अमः शियः । हलि किम् । एपोच ॥ सोऽचि लोपे चेत्पादपूरणम् वा १ एकदेशविलमनन्यवद्रयति' एकदेशेन पुग्छन विकृतः या समिओ न भवति य सयेत्यर्थः । २ प रथ दो सौ लोपयतीवि टूलोपः । गिज-वात्कर्मण्यगि उपपदसमासःची विरपष्टार्थम् । ३ नुस्यालेति । यो कविप्रभावकाशयोरेका योगे गुगपदसमविनायसन परं कार्यमित्यर्थः । ४ सिकासिम्योरतुल्यवक्षस्वेन विप्रतिषेधे-' इससाणे नियपि स्वादुत्वमेवेति हश्यम् । यथा:-पूर्वत्रासिदे नास्ति विप्रतियोऽभावादुत्तरस्यति । ५ मा तिबदनुवारणम्' इत्यस्य करिपकत्वात्यदायत्वावो योग्यः । ६ नमनापुरुषस पूर्वपदा धान्येन दायस्योपसर्जनत्वात् त्वदायस्वाभावेन इदडयादिलोपो दुरि विभिप्रायः समाधान दमेव नरममासरर उत्तरपदाप्राधान्ये सापकम् । ।

·. अजन्तपुंलिङ्गाः। १३४ा स इत्यस सोर्लोपः सादचि । पादनेलोपे सत्येव पूर्येन । सेमामविडिअमृ. तिम् । मैप दाशरथी रामः । इति विसर्गसन्धिः ॥ ४॥ अथाजन्ताः पुंलिङ्गाः। अर्थयदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम् ।।२।१५। धातुं प्रत्ययं प्रत्ययान्तं च वर्जयित्वा अर्थवच्छन्दस्वरूपं प्रातिपदिकसंगं स्यात् ॥ रुत्तद्धितसमासाश्च १०४६॥ कृतद्धितान्तौ समासाश्च तथा स्युः ॥ स्वौजसमौदछयाभ्यांभिस्- उभ्यांभ्यस्ङसिभ्यांभ्यस्ङसोसाम्योस्तुए था। मु औ जस् प्रथमा । अम् औट शस् द्वितीया । टा भ्यां भिस् तृतीया । हे भ्यां भ्यस् चतुर्थी । उसि भ्यां भ्यम् पदमी । डम् ओस् आम् पछी । डि ओस् मुप् सप्तमी ॥ जयाया- तिपदिकात् । डयन्तादावन्तात्यातिपदिकाय परे सादयः प्रत्ययाः स्युः ॥ सुपः शा१०३। मुपस्त्रीणि श्रीणि वचनान्येकश एकवचन द्विवचनबहुवचनसं- शानि म्युः ॥ धेकयोर्दिवचनैकवचने २२२ द्वित्वैकत्वयोरेते स्तः ॥ विरामोऽवसानम् ।।४।११०। वर्णानामभावोऽवमानसंजः सात् । रुत्ववि- सर्गी । रामः । (अयोगवाहानामस्योपरि शर्पु चेति वाच्यम्) । यमानुसारविसर्ग- जिल्लामूलीयोपध्मानीया अयोगवाहाः । तेनेह विसर्गस यादनचिचेति द्वित्वपक्ष रामः ॥ सरूपाणामेकशेप एकविभक्तौ राराचा एकविभक्ती यानि सरू- पाण्येच दृष्टानि तेषामेक एव शिप्यते ॥ प्रथमयोः पूर्वसवर्णः ।।१११०२॥ अकः प्रथमाद्वितीययोरचि परे पूर्वसवर्णदीर्घ एकादेशः स्यात् । इति प्राप्ते ।। नादिचि ६१२१०४॥ आदिचि न पूर्वसवर्णदीर्घः ॥ वृद्धिरेचि । रामौ ॥ बहुषु १ अधात्प्रत्ययावित्येव सिद्ध नन्द्रयोपादानं स्पष्टार्थम् । अधातुरप्रत्यय इति पुलिशनिशन्तु परवछिनमित्युत्तरपदलिववादोव्यः । २ मूत्र तत्रादिनोभयं विवक्षितमिति भावः । ३ अश्रावदित्यनुवर्तते तत्सामांत्तदन्तविधिरिति तत्त्वबोधिनी । ४ सुविति प्रत्याहारो न सामीबहुवचनम्, एकरसानेक संशाविधानानश्यात् । ५ इतरनिवृत्तिपूर्वकमवस्थानं शेष. शब्दाः ॥

·. मध्यकामुपाग- यायचनम् ।।३।२३॥ मुह ।।अप्रत्यगायी गुह इती समिति ।११।१०४ा मुनिको मिक्तिगंशी सः ॥ न विमती नुसाः ||३es विमचिम्पारयुगमा नेगः । इति मग नन्यम् । रामाः ॥ एफयचनं संयुमिः विरा४९॥ गंगोधन प्रथमाया एकवचनं गंबुदिगंश मात् । यस्मात्प्रत्यय- विधिस्तयादि प्रत्ययेऽहम् ॥१३॥ यः प्रत्ययो यझाकियो सशशिन्द- सप सम्मिा मात् ॥ परसात्मंयु: ।। एटताप्रपात साहाराप्यते गंबुसमेत् । हे राम । ह गमी । हे रामाः ॥ धाम पूर्यः ६११०७ अकोम्यचि पूर्णरूपमेशादेशः पार । गमम् । रामी । लाफरा- धिते ३२८ तदितयप्रत्याचा लगकवर्गा इतः पुः ॥ तसॉच्यसो नः पुंसि ।६।१११०३। पूर्वगवर्णदीपात्परो यः पसः रासाय नः साहसि ॥ भेट्यु. प्वाइम्यवायेऽपि ८२ अट् कवर्ग पवर्ग आर नुम् एतस्पनरयागंभयं मिलिसा व्यस्थानेशण रपाम्यां परन्य नम्मा पार समारपदे । इति: प्राप्त ॥ पदान्तये ॥३७॥ नख जो न । रागान् ॥ टाउसिमामि- नारयाः ॥१२॥ अदन्ताधादीनामिनादयः स्युः । त्वम् । गमे ।। सुपि च ३३१०२। यनादी सुप्यतोहम्मदीर्घः । रामाम्याम् ॥ यतो भिस् ऐस् ।।१।९। अनेकान्निसुर्यम्य । गमः ॥ यः ।११।१३। अतो. १मादिप्रिंटस्व.' इत्यत्र भादिः “प: प्रन्ययस्य सः मलपरदेशि चानुष २ अथ- भयोरति पूर्वसवर्गी माध्यमारम: ! अत्र पूर्वसवर्ण इस्पात मिसै पूर्वमा व्यर्थ- मिति वाच्यम् । न राम कुमारीमित्याभवान्तरतम्यादिमात्राधारः । ३ प्रत्ययापा tat साथ कुश्चेति समाहाररन्दे सशिित नपुमकम् । ४ ताम्देन सनिदितः पूर्वसवर्ग- दीपः परामश्यते । दोयमात्रपरामतु एतान् गाः पश्यत्यत्रापि भावप्रसगार । ५ अत्र पक्षे रथा- भ्यामिति पद्ममीनिदेशाधवहितस्यापाप्ती वचनानिमिति तत्वोपिन्याम् । ६ अत्र गरे अनन्तरस्पतिव्यवसारकन्यायाप्रवृत्ति ध्या। अपदान्तरखेलनुत्तस्य भाषे प्रयास्याना । ७ यमीत्यनुवर्तते । मलमणात्तदादिविधिरित्याह । ८ रनि घायसवाचनस्य महर्ष न्तु सप्तम्येकवचमस्य व्याख्यानात् । गत व रेराम् क्लबारयामयन् समानाधिकरणे खियामित्यादिनिदेशाचा ।

·अजन्तपुंलिङ्गाः। जात्परस डेयादेशः स्यात् ।। स्थानिवदादेशोऽनल्विधी १५६। आदेशः स्थानिवत्यानतु स्थान्यलाश्रयविधौ । इति स्थानिवत्वात्सुपि चेति दीर्घः । रामाय । रामाभ्याम् ॥ बहुवचने झल्येत् ।।३।१०३। झलादी बहुवचने सुप्यतोङ्गस्यै- कारः । रामेभ्यः ॥ वावसाने ५६॥ अवसाने झलां चरो वा । रामात् । रामाद् । रामाभ्याम् । रामेभ्यः । रामस्य ॥ ओसि च ७।३।१०४। अतोऽङ्गर- कारः । रामयोः ॥ हस्सनद्यापो उद् ।७।२।१४। हसन्तानचन्तादावन्ताचा- जात्परम्यामो नुडागमः ॥ नामि ।।४।३॥ अजन्तागस दीर्घः । रामाणाम् । रामे । रामयोः । सुपि एत्वे कृते ।। आदेशप्रत्यययोः ।।३।५९। इण्कुम्यां पर- सापदान्तस्यादेशः प्रत्ययावयवश्व यः सस्तस्स मूर्धन्यादेशः । ईपद्विवृनस सस्थ तादृश एव पः। रामेषु । एवं कृष्णमुकुन्दादयः ॥ संवादीनि सर्वनामानि २७. सर्वादीनि शब्दरूपाणि सर्वनामसंज्ञानि स्युः । सर्व । विश्व । उम। उभय । डतर । इतम । अन्य । अन्यतर । इतर । त्वत् । न । नेम । मम । सिम। पूर्वपरावरदक्षिणोत्तरापराधराणि व्यवस्थायामसंज्ञायाम् । स्वमनातिधनाख्यायाम् । अन्तरं पहियोंगोपमेव्यानयोः । त्यद् । तद् । यद् । एतद् । इदम् । अदस् । एक । द्वि । युष्मद् । अस्मद् । भवतु । किम् । एते पञ्चत्रिंशच्छन्दाः सर्वादयः ॥ जसः शी ७१।१७) अदन्तात्सर्वनाम्नो जसः शी स्यात् । अनेकाल्वात्सर्यादेशः । -सर्वे ॥ सर्वनाम्नः सै ॥१४॥ अतः सर्वनामो डेः स्मै ॥ उसिड्योः सा- स्मिनी (७१।१५। अतः सर्वनाम्न एतयोरतौ स्तः । सर्वस्मात् । सर्वसाद् ॥ आमि सर्वनानः सुद् ७४१३५२१ अवर्णान्तत्परस्य सर्वनामो विहितस्यामः मु- डागमः सात् । एत्वपत्वे । सर्वेषाम् । सर्वस्मिन् । शेष रामवत् । एवं विश्वादयो- ऽप्यदन्ताः । उभशब्दो नित्यं द्विवचनान्तः । उभौ २ । उभाभ्याम् ३ । उभयोः । तसेह पाठोऽकॅजथः । डतरडतमौ प्रत्ययौ । प्रत्ययग्रहणे तदन्तग्रहणमिति तदन्ता १ एतेन हवनयाप इति पळमी ननु पछीति स्फोटितम् । २ वगुणसंविधानो मदुमी- हिरयम् । भदः सर्वेपामिति लिहात् । ३ दीपोश्चारणमुचरार्थम् । वारिणी । मधुनी । ४ अध्ययसर्वनानामक प्रापटेरित्युक्तः। - ·। २८ मध्यकीमुद्याम्- आया । नेम इत्यर्थे । समः सर्वपर्यायः । तुत्यपर्यायस्तु न । समानामिति ज्ञाप- कान् ॥ पूर्वपरावरदक्षिणोत्तरापराधराणि व्यवस्थायामसंभायाम् । १२३४ा एषां व्यवस्थायामसंगायां सर्वनामसंज्ञा गणपाठाराव या प्राप्ता स जसि वा स्यात् । पूर्वे। पूर्वाः । साभिधेयापेशावधिनियमो व्यवस्था । व्यवस्थाय किम् । दक्षिणा गाधकाः । बुझला इत्यर्थः । असंज्ञायां किम् । उत्तराः कुरयः । स्वमशातिधनाख्यायाम् ।।१६३५। ज्ञातिधनान्ययाचिनः स्वशन्दस मासा संज्ञ जसि वा । से। साः । आत्मीया आत्मान इति वा। झातिधनवाचिनस्तु खाः । ज्ञातयोऽर्धा बा || अन्तरं यहियांगोपसव्यानयोः ।।१॥३६॥ वाले परिधा. नीय चार्थेऽन्तरशब्दस प्राप्ता संज्ञा जसि वा । अन्तरे अन्तरा या गृहाः ।। बाधा इलर्थः । अन्तरे अन्तरा वा शाटकाः । परिधानीया इत्यर्थः । पूर्वादिभ्यो नवभ्यो या ७१।१६एभ्यो इसिडयोः सात्मिनौ वा स्तः । पूर्वमात् । पूर्वान् । पूर्वम्मिन् । पूर्वे । एवं परादीनामपि । शेपं सर्ववत् । (संज्ञोपसर्जनीभू- तास्तु न सर्यादयः) । मों नाम कश्चित्तम्मै सर्वाय देहि । अतिक्रान्तः सर्वमतिस- बंसल अतिसर्वाय । ( अन्तरमिति गणमयेऽपुरीति वक्तव्यम् ) । अन्तरायां पुरि । तृतीयासमासे ११॥३०॥ मयनामता न । मामपूर्याय । तृतीयाममामार्थवाक्येऽपि न । मासेन पूर्वाय ॥ इन्द्रे च ॥१॥३३। उक्ता मंज्ञा न । वर्णाश्रमतराणाम् ॥ विभाषा जसि ॥१॥३२॥ वर्णाश्रमेतरे वर्णाश्रमेतराः ॥ प्रथमचरमतया. ल्पाकतिपयनेमाश्च ॥१॥३३॥ एते जस्युक्तसंज्ञा या स्युः । प्रथमे । प्रथमाः । तयाप्रत्ययः । द्वितये । द्वितयाः । शेष रामवत् । नेमे । नेमाः । शेपं सर्ववत् । (तीयस दित्सु का)। द्वितीयस्मै । द्वितीयायेत्यादि । एवं तृतीयः (निर्जरः ।। जराया जरसन्यतरस्याम् २१०१॥ जराया जरम् वाजादौ विभक्तौ । पदागाधिकारे तस तदन्तस च । निर्दिश्यमानस्सादशा भवन्ति । एकदेशविकृतस्या- १ अवधेनियमोऽवधिनियमः । स्वाभिधेयापेक्षश्चासावधिनियमश्चेति विग्रहः । ३तीयः' मः संप्रसारण च' इति पिहितस्य ।

·- अजन्तपुंलिङ्गाः। नन्यत्वाजरशब्दस जरस् । निर्जरसौ निर्जरसः । उपजीव्यविरोधान्न जरस् । निर्जरैः । पक्षे हलादौ च रामवत् ॥ पद्दन्नोमास्हृनिशसन्यूपन्दोपन्यक- छकन्नुदानासन्छस्प्रभृतिषु ।।१।६३। पाद दन्त नासिका माम हृदय निशा असृज् यूष दोष यकृत् शकृत् उदक आस्य एपा पदादय आदेशाः स्युः शादी वा । यत्तु आसनशब्दस्यासन्नादेश इति काशिकायामुक्तं तत्प्रामादिक- मेव । पादः । पादौ । पादाः । पादम् । पादौ । पदः, पादान् । पदा, पादेन । इत्यादि । विश्वपाः ॥ दीर्घाजसि च १६१६१०५। दीर्घाजसि इचि च न पूर्व- सवर्णदीर्घः । शुद्धिः । विश्वपौ । विश्वपाः । हे विश्वपाः । हे विश्वपा । हे विश्वपाः ॥ सुडनपुंसकस्य १११२४३॥ स्वादिपश्चवचनानि मर्वनामस्थान, संज्ञानि स्युरलीबस्स ॥ स्वादिप्यसर्वनामस्थाने ११४०१७ कप्प्रत्ययाव- धिषु स्वादिष्वसर्वनामस्थानेषु परतः पूर्व पदं सात् ॥ यचि भम् १५१८ यकारादिष्वनादिषु च कप्रत्ययावधिपु स्वादिप्यमर्वनामस्थानेषु पूर्व में स्यात् ।। आकडारादेका संज्ञा १३|| इत ऊर्य कडाराः कर्मधारय इत्यनः प्रागेक- सैकैव संज्ञा जेया या परानवकाशा च । तेन शसादावचि असञ्जैव न पदवम् ।। आतो धातोः ६१४७। आकारान्तो यो धातुस्तदन्तस्य भसागस्य लोपः । अलोऽन्त्यस्य । विश्वः । विश्वपा । विश्वपाभ्यामित्यादि । एवं शङ्खध्मादयः । १ उपजीभ्यं कारणं तर्विरोधात्र जरसादेशः । अन्तत्वादेव पिस प्रेसमाप्ति. पुनश्च स ऐस् यचजादिविभक्तित्वेनादन्तं दाधित्वा जरसादेश प्रति निमित्तं स्याचश मवेदेवोपजीव्यवि. रोषः। तथाच सनिपातपरिमापात्र प्रवर्नत एवेति शेयम् । २ अनुदात्तस्य नईपध स्वेत्यतो- ऽन्यतरस्यामित्यनुवर्तत इति भावः। ३ मुडिति मत्यादारस्तुत एवं स्वादिपञ्चाना ग्रहणन् । आगमरम तु भुटो.न प्रणम् । प्रत्याप्रत्यययोः प्रत्ययस्य प्रहगमिति परिभाषणाद । सर्व- नामसाने घेत्यमासंघुडिरिनि पर्युदासाच । ४ एकति स्त्रीलिहारप्रकरणाच संशालामें Annivीति निमः । Homemamaru...

·२० मध्यकौमुद्याम्- धातोः किम् । हाहाने । आत इति योगविभागादधातोरप्याकारलोपः कचित् । क्यः । श्नः । हरिः । हरी ॥ जासि च ७४१०९। हम्बान्तसागस गुणः । हरयः ॥ इस्वस्य गुणः ॥१०८॥ सम्बुद्धौ । हे हरे । हरिम् । हरीन् ॥ शेपो ध्यसखि १४७ शेप इति स्पष्टार्थम् । अनदीसंज्ञौ हखौ याविदुती तदन्तं मखियज घिसंज्ञ सात् ॥ आडो नाऽस्त्रियाम् ॥३।१२०१ घेः परस्या- डोना स्यादस्त्रियाम् । आडिति टासंज्ञा प्राचाम् । हरिणा । हरिभ्याम् ३ । हरिभिः ॥ घेडिंति ७।३।११। घिमंजकस डिति मुपि गुणः । हरये । हरिभ्यः २ । गुणे कृते ॥ ङसिङसोश्च ।।१।११०। एडो डसिडसोरति परे पूर्वरूपमे- कादेशः । हो । हरीणाम् ।। अञ्च घेः ।१३।११०॥ इदुध्यां परस्य डेरौद्धरत् । हरौ । हरिपु । एवं कन्यादयः ॥ अन सौ ।१।११९३१ मख्युरङ्गस्थानडादेशो- सम्बुद्धौ मौ ॥ अलोऽन्त्या पूर्व उपधा ।१३०६५। अन्त्यादलः पूर्वो वर्ण उपधा- संज्ञः स्यात् ॥ सर्वनामस्थाने चासम्बुद्धौ ६८ नान्तस्योपधाया दीर्घो- ऽसम्बुद्धौ सर्वनामस्थाने ॥ अपेक्त एकाल्पत्ययः शरारा हल्याभ्यो दीर्घात्सुतिस्यपृक्तं हल ६१०६८। हलन्तात्परं दी| यो च्यापी तदन्ताच पर सुतिसीत्येतदक्तं हल् लुप्यते ॥ प्रत्ययलोपे प्रत्ययलक्षणम् ।।१।६२। प्रत्यये लुप्तेऽपि तदाश्रितं कार्य स्यात् ।। नलोपः प्रातिपदिकान्तस्य दारा ग्रातिपदिकमज्ञकं यत्पदं तदन्तस नस्य लोपः । सखा ॥ संख्युरसम्बुद्धी १०९२। सस्युरद्गात्परं संबुद्धिवजे सर्वनामस्थानं गिद्वत्स्यात् ।। अयोऽमिति ७२।११५। अजन्ताङ्गस वृद्धिर्मिति गिति च । सखायः । हे सखे । सखायौ । :- १ गन्धर्वविशेषवाचकमभ्युत्पन्न प्रातिपादिकमिदम् । केचित्तु अकारो वासुदेवस्तेन सह वर्तते इति सास्तान्सानिति प्रत्युदाहरन्ति । २ क्वः सः स्यप २ वो शानम्झो क्रमश्च पित्य इति निदेशादेसत्सूत्रधातो लोप. सिद्यति, तथापि क्त्वो ल्यम् माति नः शानज्भवतीति व्याख्यानवाक्येश्वसाधुत्ववारणायरमुकम् । ३ डसोश्चत्येव सिद्ध इस्ग्रहण विन्यप्रयोजनम् । ४ इद मूर्य त्यक्तुं शक्यम् । अपृक्तप्रदेशेषु इस्महणेनैद सिरिति केचित् । ५ सस्युरसं. बुधिरियेव सूत्रयितुं शक्यमिति मनोरमा ।

·अजन्तपुंलिङ्गाः। २१ सखायं । सखीन् । सख्या । सखिम्याम् । सखिभिः । सख्ये ॥ ख्यत्यात्परस्य ११२। खितिशब्दाभ्यां खीतीशब्दाभ्यां कृतयणादेशाभ्यां परस्य इसिसोरत उसख्युः २॥ औत् ।१।३।११८इतरम्स हेरौत् । सख्यौ । शेषं हरिवत् ।। पतिः समास एवं शहद घिसंज्ञः । पत्या । पत्युः २ । पत्यौ । शेष हरिवत् । समासे तु भूपतये । कतिशब्दो नित्यं बहुवचनान्तः । यहुगणचतुडति संख्या। शा२३॥ इति च ।।१।२२। डत्यन्ता संख्या घट्संज्ञा सात् ॥ पड्भ्यो लुक् ।।१।२५। जश्शसोः ॥ प्रत्ययस्य लुकूश्लुलुपः ।।१०६१॥ लुक्लुलु- पशब्दैः कृतं प्रत्ययादर्शनं क्रमात्तत्तत्संज्ञं स्यात् । जसि चेति गुणे प्राप्ते ॥ न लुम- ताहस्य ।।१।६३। लुक् छलु लुप् एते लुमन्तः । लुमता शब्देन लुमे तन्निमित्त- मद्भकार्य न स्यात् । कतिभिः । कतिभ्यः । कतिभ्यः । कतीनाम् । कतिपु। असाप्मत्पट्संज्ञकात्रिषु सरूपाः । त्रिशब्दो नित्यं बहुवचनान्तः । त्रयः । श्रीन् । विभिः । विम्यः २ ॥ त्रयः ७४१०५३। आमि । त्रयाणाम् । त्रिषु । गौणत्वेऽपि । नियन्त्रयाणाम् । द्विशब्दो नित्यं द्विवचनान्तः ॥ सदादीनामः ७४२११०२। एषामकारो विभक्तौ । द्विपर्यन्तॉनामेवेष्टिः । द्वौ २। द्वाभ्याम् ३ । द्वयोः २ । द्विपर्यन्तानां किम् । भवान् । भवन्तौ । पाति लोकमिति पपी:-सूर्यः । पप्यौ पप्यः । हे पपीः । पपीम् । पपीन् । पप्या । पपीभ्याम् ३ । पपीमिः । पप्ये । पपीम्यः २ । पप्यः । पप्योः । पप्याम् । पपी । पपीपु । एवं वातप्रम्यादयः । बयः श्रेयसो यस स बहुश्रेयसी ॥ यू ख्याख्यौ नदी ॥३॥ ईदृदन्ती १ ते च विधीयमानाः सदेशा एव । पसस्याचीति प्रकृते 'तुवा' इति दुग्विधानात् । ३ विशेषविहितापि लुगादिसंशा लोपसंहा ने बाधते । एकसंशाधिकारादन्यत्र संधानां राध्यापकमावानहीकारादिति भावः । ३ एसञ्चाङ्गमन वेनि शेखरे स्पष्टम् । ४ सं. स्यार्थक एय विशम्दो नियं रहुवचनान्तो नतु शम्दवाचकः । अत एव सूझे रित्येक परामशः साधुः। ५ युष्मदलच्छम्योरिष्टयमावेऽपि शेपो नास्ति । भावपापसोपविशेषविहि- तररषस्य भावनाए । ६ सय ५ भ्याख्यानादीयोरेख महणमविभक्तियोऽयं निर्देश त्यके । दीपामास एन्दसीति पाकिस्वात्मभमयोरिति दी श्यन्ये ।

·૨૨ मध्यकोमुयाम्- नित्यनीलिमो नदीसंशी माः । (प्रथमलिगमहलं च)। स्यागयनोमगर्जन- त्वेऽपि नदीत्वं यत्तव्यमित्यर्थः ॥ अभ्यार्थनधोहस्यः १०७ अम्बाधीनां नद्यन्तानां च हम्मः म्याराम्बुद्धौ । हे बहुधेयसि ॥ आप नयाः ३११२० नय- न्तात्परषां दित्तामाडागमः ॥ भाटश्च ।६।११२०। आरोचि परे वृदिरेकादेशः सात् । यहुयी । यहुश्रेयन्याः । बहुश्रेयगोनाम् ॥ डेरासघानीभ्यः अश१९६० नघन्तादायन्ताधीशब्दाच परस डेरामादेश. यात् । इह परत्या- दाटा सुट वाध्यते । बाहुधेयसाम् । शेपं पपीत्रत् । अनिलक्ष्मी । शेषं महुअयमीत् । अंधीः ॥ अचिक्षुधातुध्रुयां वारियड्यौदाअ भुमत्ययान्तम्प्रेचोवर्मा- न्तस धातोस इत्यैतन्य घायदुवटी सोज्जादा प्रत्यये परे । इति प्राप्ते ॥ परने- काचोऽसंयोगपूर्वस्य ।।४।८२ धात्ववयवग्योगपूर्वो न भवति य इयर्गसदन्तो यो धातुम्नदन्तसानेकाचोङ्गस्य यगजादी प्रत्यये परे । मध्यौ । प्रध्य. प्रध्यम् । प्रभ्यः । मध्यिा शेपं पपीवत् । एवं ग्रामगीः । टौतु ग्रामण्याम् ॥ गतिधार प्रादयः क्रियायोगे गतिसंज्ञाः स्युः । (गतिकारकेनरपूर्वपदन्य यग्नेप्यते) । शुधियो । शुधियः ॥ न भूमुधियोः ६८५) एतयोरचि गुपि यण्न । मुधीः । मुर्गियो। मुधियः । इत्यादि । मुखमिच्छतीति मुखीः । सुतीः । मुन्यु २ । मुख्युः २॥ शेपं प्रधीवत् । शम्भुईरिवत् । एवं भावादयः ॥ तृज्यकोष्टः १७११९५१ १६ च यूरूया इति पूर्वसूत्र विषयमेव नतु रिति रुस्वति मुत्रविषयम् । तेनानिय माक्षणायेत्या विकल्पो न । २ आटि कृते तु पुनर्न प्रावने । महताविति व्यायामयादिति मावः । मामि कृते नुदाशिः स्थानिवत्वेन रित्वादास्पानिधेति तुल्यालविरोधे परस्वादश: - रूपं कार्य भवतीति भावः । ३ प्रध्यायवीते प्रधीः । ध्यायतेः संसारण चति बिपि सेप्रसारण पूर्वरूपे च कृते हल इति दीर्घः। यदि तु प्राय भी दियस्येति विग्रने सदर थी, शम्दस्य निसस्त्रीत्वात् प्रपमलिङ्गमदणं चेनि नित्यत्रीलिङ्गातिदेशे यथासंभव नदी कार्य योयन् । ४ इंच धातोभिन्नवचमत्वेऽपि समानाधिकरण विशेषणम् । वेदशः प्रमाणमित्यादी तथा दर्शनात् । ५ सय चार्य उपसां: क्रियायोग इत्यत्र योगप्रणालभ्यते । ६ न चात्रान्त तिनी विभकिमाश्रित्य पदान्तत्वाहोप- शाकल्यम्वेति यलोपः प्राप्नोतीति शयम् । उतरपदवे चापदादिविधावित्रि प्रत्ययणनिषेधाव ।

·अजन्तपुंलिङ्गाः । २३ असम्बुद्धौ सर्वनामस्थाने । क्रोष्टु इत्यस स्थान क्रोष्ट प्रयोक्तव्य इत्यर्थः । अतो कि- सर्वनामस्थानयोः ।।३।१९०१ गुणः । इति प्राप्ते ।। ऋदुशनस्पुरुदंसोऽनेह- सां च ७२९४ा ऋदन्तानामुशनसादीनां चानङ् सादसम्बुद्धौ सौ ॥ अपतन्- तृस्वसृनप्तनेष्टन्यवृक्षत्तृहोटपोतृप्रशास्तृणाम् ।।११। अवादीनामुप- धाया दीर्घोऽसम्बुद्धौ सर्वनामस्थाने । क्रोधा । क्रोष्टारौ । क्रोटारः । कोष्टारम् । कोष्टारौ। क्रोष्टून् ॥ विभाषा तृतीयादिप्यचि १७११९७। अजादिषु तृतीया- दिपु क्रोष्टुर्या तृवत् । क्रोष्ट्रा क्रोटुना । कोष्ट्रे । क्रोष्टवे ॥ ऋत उत् १६३११११॥ ऋतो डसिडसोरति परे पूर्वपरयोरुदेकादेशः । रपरः ॥ रात्सस्य दारा२४। रेफा- संयोगान्तस्य सस्यैव लोपो नान्यस्य । विसर्गः । कोष्टुः २। क्रोष्टोः २ ॥ क्रोटोः । (नुमचिरतज्व रगुणेभ्यो नुट् पूर्वी पेधेन) । कोठूनाम् । कोप्टर पक्षे हलादौ च शम्भुवत् । हहुः । हूही इत्यादि । अतिचभूशन्दे तु नदीकार्य विशेषः । हे अतिचनु । अतिचम्यै । अतिचम्वाः २ । अतिचमूनाम् । अतिचम्याम् । खलपूः ।। ओः मुपि श८३॥ धात्ववयवसंयोगपूर्वो न भवति य उवर्णस्तदन्तो यो धातुस्तदन्तस्यानेकाचोऽङ्गस यण् अचि सुपि । सलवी । खलप्यः । एवं मुल्यादयः । स्वयंभूः । स्वयंमुवी । स्वयंभुवः । एवं स्वभूः । वर्षाभूः ॥ वर्षाभ्यश्च १८४! अस यण् स्यादवि मुपि । वर्षाभ्यावित्यादि । इन्भूः । (हेन्करपुनःपूर्वस्य भुवो यण् वक्तव्यः) । इन्स्यौ । इन्भ्यः । एवं करमः । पुनर्भूः । दृग्भूकाराभूशब्दी स्वयंभूवत् । धातो । धातारौ । धातारः । हे धातः । (अवर्णान्नस णत्वं वाच्यम्) A धातृणाम् । एवं नप्वादयः । अतृन्निति सूबे नप्तादिग्रहणं व्युत्पत्तिपक्षे नियमा- थम् । तेनेह न । पिता । पितरौ । पितरः । पितरम् । शेष धातृवत् । एवं जामा- त्रादयः । ना। नरौ । नरः ।। नृ च ६६ अस नामि या दीर्घः । नृणाम् । १ इदं च वार्तिकं वर्षाम्वश्चत्यत्रानुक्कसमुच्चयान चकारेण संग्रामिति केचित् । २ प्रा. घा तु दृग्भूकाराभूमादौ वर्षाभूबहुदाइतो सदुपेयमिति भावः । ३ दक्षानीति धाता मज- योनिः । दुधातूच् एन् वा, अनदीसुलोपनलोपाः ! ४ अन्युत्पतिपक्षे दीघंशन नास्ति मवाविश्वपटनादिति भावः । - ·। । মানুষ मणाम् ।। गोतो णित् ।।२०। गोगापरं पर्पनाममा शिर गौः । गावो गानः ॥ मातोमासो गरगोनि भायर एप गाम् । गायो । गाः । गया । गरे । गो॥ गयो दलि सारंगद साझागदेशो हरिभिती । रा | रागो गया । राममामिला। म्लावी लापः । दाम्पामिलादिस्यमन्ताः पुंलिदाः ।। अधाजन्तस्त्रीलिझाः। रमा मोट आपः १११८ मारन्तानी माहिती. भक्तेः संशा । रेमे रमा॥ सम्बुद्धी च ३३१०६॥ आर मकरः हे रमे । हे रमे । हे रमाः । रमाम् । रमाः ॥ आदि चापः ३१०५॥ आदि मागि चार एकारः । रगया । रमान्याम् । रमामि ॥ याडापः ३११३। आरो स्तिो याद दिः । मार्य । रमाभ्यः । रमायाः । रमयोः । रमानाम् । रमाम् । एवं दुर्गादयः ॥ सर्वनाग्नः पाइदम्यश्च ।८।३।११४। आयन्तायनास हिता मापन हसः । सर्वसाः २ । गर्यागाम् । गम्याम् । रमारत । एवं विचादयोऽप्यारन्ताः ॥ विभाषा दिपसमासे यमीही ।।१।२८ गर्वनामता या सात् । उपरपूर्यौ । उत्तरप्याये । इत्यादि । अन्तम नालाय । अपुरी त्युक्तेर्नेह । अन्तरायै नगर्य । तीयम्य दिसूपमंग्यानात् । द्वितीयौ । द्वितीयाप एवं तृतीया । अम्बार्थनधोईन्यः । हे अम्ब । हे अर. । हे अह । असंयुकारे डलकासद्वता हसो न। अम्बाडे । हे अम्बाले । हे अम्रिके । जरा। जसो जरे इत्यादि । पसे हलादी च रमारत् । गोपा पिथावत् । मनीः । मत्या डिति हस्यश्च १६ इयडवाइस्थानी ग्रीशब्दभिग्नो निलसीलिझायीदते हाम्रो च इउवो सियो वा नदीमंझौ सो डिति । मल। मतये । मत्याः । मतः • १ ग्लोगाः फलानिधिरित्याराग्लौचन्दः । २ रमु डायामित्यमापना या। लिङ्गविशिष्टपरिभाषया सादयः । इमायादिमीरः । ३ रमे पति । यस्वी वेति सी परतु न भवति अमत्वाद औरश्या प्रतिषेधाच । ४ दीपोंभार प्राग्वारपटपरिपत्ययम् ·अजन्तस्त्रीलिङ्गाः । पत्वात् औद् इति प्राप्ते ॥ इदुझ्याम् ।।३।११७१ नदीसंज्ञकाम्यामिदुद्ध्यां परस डेराम् । मत्याम् । मतौ । शेपं हरिवत् । एवं बुद्ध्यादयः ॥ त्रिचतुरोः स्त्रियां तिर चतस १७१२।९९। स्त्रीलिङ्गयोरेतो तो विभत्तौ ॥ अचिरत्तः ७२।१०० तिसूचतसोडतो रादेशोऽचि । गुणदीर्घोत्वानामपवादः। तिसः २ । तिसभिः । तिसभ्यः । आमि नुट् ॥ न तिमु चतह ६४४ा एतयोर्नामि दी? न । तिसृणाम् । तिरुपु । द्वे २ । द्वाभ्याम् ३ । द्वयोः २ । गौरी गौर्यो । गौर्यः । हे गौरि । गोर्यावित्यादि । एवं नद्यादयः । लक्ष्मीः। शेष गौरीवत् । एवं तरीतच्यादयः । स्त्री। हे नि ॥ स्त्रियाः॥७॥ असेयङजादौ प्रत्यये । स्त्रियौ । स्त्रियः॥ वाऽम्दासोः ।।८। अमि शसि च स्त्रिया इयड् वा । स्त्रियम् । स्त्रीम् । स्त्रियः । स्त्रीः। स्त्रिया । स्त्रियै। स्त्रियाः २ । परत्वान्नुट् । स्त्रीणाम् । सि. याम् । स्त्रीषु । श्रीः । श्रियो । श्रियः ॥ नेयङवस्थानावस्त्री ||४४) इयडु- वडोः स्थितियोलावीदतौ नदीसंज्ञो न स्तो न तु स्त्री। हे श्रीः। श्रियै । श्रिये । श्रियाः २ । श्रियः २ ॥ घाऽऽमि।।५। इयडुवस्थानौ ख्याख्यौ यू आमि या नदीसंज्ञो तो न तु स्त्री। श्रीणाम् । श्रियाम् २ । श्रियि ॥ धेनुर्मतिवत् । स्त्रियां च ।।१।२६। स्त्रीवाची क्रोष्टुशब्दस्तृजन्तवद्रूपं लभते ॥ ऋग्नेभ्यो डीप ।४।१।५) ऋदन्तेभ्यो नान्तेभ्यश्च स्त्रियां डीप् । कोष्टी । गौरीवत् । वधूः । शेष नदीवत् । भूः श्रीवत् । स्वयम्भूः मुंवत् ॥ न पदस्यत्रादिभ्यः ।।११ एभ्यो डीटापौ न स्तः । 'खसा तिस्रश्चततश्व नमान्दा दुहिता तथा ॥ याता मातेति सप्सते वसादय उदाहताः ॥' वसा । स्वसारौ । माता पितृवत् । शसि मातः । द्यौर्गोवत् । राः पुंवत् । नौग्लौंवत् ॥ इत्यजन्ताः स्त्रीलिङ्गाः ।। १ अत्र वार्तिक संवायां कन्युपसख्यानमिति । विसकानाम प्रामः। २६ च अनुवृत्त- तिसच तहसम्दयो। ३ अत्र वा आमि इत्येव छेदः नतु अमीति । दितीय- १४ स्वनादीनां डीप प्राप्तः । परसंशकानां समावपि । करचने न ·मध्यकौमुद्याम्- अथाजन्तनपुंसकलिङ्गाः। अतोऽम् ॥२४॥ अतोनालीवात् समोरम् । शानम् । एहसादि सम्युद्धिलोपः ।हे शान ॥ नपुंसकाच ३३१९। क्लीयादौडः गी। भसंज्ञायाम् यम्यति च ॥१४ाईकारे तक्षित च परे मसेवईवर्णयोलोपः । इत्वका लोप प्राप्त (औडः इयां प्रतिषेधः) ज्ञाने ॥ जदशसोः शिः १२० लीवात् । शि सर्वनामस्थानम् ॥११॥४२॥ नपुंसकस्य झलचः।७।११७२॥ बालन्तस्या. जन्तस च लीवस्य नुमागगः सात्सर्वनामस्थान ॥ मिदचोऽन्त्यात्परः ।। ४७॥ अघी मध्ये योऽन्त्यस्तम्मात्परतस्यैवान्तावयचो मिसात् । उपधादीर्घः । ज्ञान नानि । पुनस्तद्वत् । शेषं पुंवत् । एवं धनवनफलादयः । अइतरादिभ्यः प. श्वभ्यः ॥२५॥ एभ्यः तीवेभ्यः स्खमोरडादेगः ॥ टेवावा१४३॥ डिति भस टेलोपः । कतरन् । कतरद् । कतरे । कतराणि । हे कतरत् । शेपं पुंवत् । इतरत् । अन्यत् २ । अन्यतरत् २१ अन्यतमशब्दस तु अन्यतममित्येव । (एकत. रात्प्रतिपेधः) एकतरम् ॥ हस्सो नपुंसके प्रातिपदिकस्य १२४ अजन्तसे- त्येव । श्रीपं ज्ञानवत् ॥ समोनपुंसकात् ७१२२२३॥ लुक् । वारि ॥ इकोऽचि विभको ७१।७३. इगन्तम्य क्लीबम्य नुमचि विभक्तौ । पारिणी। वारीणि न लु- मतेत्ययानित्यत्वात्पक्ष सम्बुद्धिनिमित्तो गुणः हे चारे, हे वारि । घेडिंतीति गुण प्राप्ते । (वृद्ध्यात्वतज्वावगुणेभ्यो नुम् पूर्वविप्रतिषेधेन ) । वारिणे । बारिणः । वारिणोः । नुमचिरति नुट् । वारीणाम् । वारिणि । हलादी हरिवत् ॥ तृतीयादिपु भाषि. तपुंस्कं पुंवगालवस्य १७१ प्रतिनिमितैक्ये भाषितस्कमिगन्तं श्लीवं १ श्रमोऽम् विधान समोतकादिति प्राप्तस्य नुको पापनार्थमेव । १ विभत्यपेक्षयः स्त्रीलिङ्गनिर्देशः । ३ मुषीति वक्तव्ये विभक्तिमहणं चिन्त्यप्रयोजनम् । नामघाती ति क्रियावाचावेन नपुंसकत्वाभावादिति केचिदाः। हलादिविमती नुवारणार्थमेवात्राग्रह माम् । सव हलादिविमती प्रवृत्तोऽपि नलोप इत्यनेन लुप्तः स्यादेवेत्यव्यहणं व्यय सशापया मुमताशब्देन नुहानामनित्यत्वमिति । ४ यपत्र मावितः पुमान्येन शब्देन स भाषितपुरक शन्द रनि विद्यायेत तदा पीठने इलादावनिप्रसरः स्यादतो ध्याचष्टे-प्रवृत्तिनिमित्य इति ·हटन्तपुंलिङ्गाः । २७ मुंवद्वा टादारचि । अनादये। अनादिने इत्यादि । शेपं वारिवत् । 'यन्निमित्तमुपादाय पुंसि शब्दः प्रवर्तते । क्लीववृत्तौ तदेव सादुक्तपुंस्कं तदुच्यते ॥ पीक्षः फलं पील पीलुने नतु पीलथे । वृक्षे निमित्तं पीलुवं तज्जवं तत्फले पुनः । तसै पीलुने । न पुंवत् । प्रवृत्तिनिमित्तभेदात् ॥ अस्थिदधिसक्थ्यणाभनकुदात्तः ॥१॥ ७५। टादावचि ॥ अल्लोपोऽनः ६४१३४। अङ्गावययोऽसर्वनामस्थानयजादिखा- दिप्रत्ययपरो योऽन् तस्याकारस्य लोपः । दना । दझे । दनः २ । दनोः २॥ विभापा डिदयोः ।।१३५॥ अहावयवोऽसर्वनामस्थानयजादिस्वादिप्रत्ययपरो योऽन् तस्थाकारस्य लोपो वा डिश्योः । दनि । दधनि । शेष पारिवत् । एवमस्थि- सक्थ्यक्षीणि । सुधि । सुधिनी । सुधीनि । हे सुधे । हे सुधि । सुधिने । इत्यादि । मधु । मधुनी । मधूनि । हे मधो । हे मधु । एवमम्यादयः । सुलु । सुलुनी । मु- लुना । इत्यादि । धातू । धातृणी ! घातृणि । हे धातः । हे धात् । घाना ।धातृणा। एवं ज्ञातृकादयः ॥ एच इंग्नस्यादेशे ॥१॥४८॥ आदिश्यमानेषु हखेषु मध्ये एच इगेव सात् । प्रद्यु । प्रधुनी । प्रधूनि । प्रधुना । इत्यादि । परि । परिणी । प्रीणि । परिणा। एकदेशविकृतमनन्यवत् । पराभ्याम् । परीणाम् । सुनु । सुनुनी। मुनूनि । सुनुनेत्यादि ॥ इत्यजन्ता नपुंसकलिङ्गाः ॥ अथ हलन्तपुंलिङ्गाः। हो ढः दारा३॥ झलि पदान्ते च । लिट् । लिड् । लिहौ २। लिहः । लिङ्- भ्याम् । लिहसु । लिट्सु ॥ दादेर्धातोः दा२।३। अलि पदान्ते चौपदेशे दादेर्धातोर्हस घः ॥ एकाचो वशोभैप अपन्तस्य सूध्वोः ।।२।३७। धांव- १ एची पूर्वमागोऽकारसदृशः उत्तरस्तु इवोवर्णसशस्तत्रोगयान्तरतमस्य हस्वस्था- भावारपर्यायेग अकारः सादिकारोकारी च सातार, तथा च मा कदाप्यकारी भूदिति निय. मायं परिमापेत्यभिप्रेत्याद इगेवेति । २ डस्तु न विहितः र लेदीसापसियापत्तः । ३ लिटूस्थिति ढस्य जश्त्वेन ः तस्य सरि चेति चत्न ः। तस्यासिद्धत्वाचयो दितीमा इति पक्षे टस्स मेन । लिट्स इत्यत्र तु इस जश्त्वेन हकारे चर्वस्यासिनत्वाचतः मागेव सीति पक्षे धुटू तस्य चर्सेन तकारः, सतो इस्य चर्चेन टः । ४ अत्र झपिलव पक्तचिवम्, पनेन लापवाद । ३म ।

·च मध्यकौमुद्याम्- वयवसैकाचो झपन्तस बशो भए से वे पदान्ते च । इह व्यपदेशिवदायेन धात्व- घयवत्वाद्भपभावः ॥ धुक् । धुम् । दुहाँ । दुहः । दुहा। धुग्भ्याम् । धुक्षु ॥ द्रुहमुहष्णुहणिहाम् ।।३।३३॥ एषां हस का घो झलि पदान्ते च । मुक् भुग । चट् । ध्रुह् । हौ । हहः । ध्रुग्भ्याम् । ध्रुड्भ्याम् । धुक्षु । भुसु । भ्रष्ट सु। ११ एवं मुहः ॥ धारवादेः पः सःश६ एणुक् । ष्णुग् । णुट् २ एवं णिहः ॥ इग्यणः संप्रसारणम् ।।१४५। यणः स्थाने प्रयुज्यमानो इक् स संप्रसारणसंज्ञः स्यात् ॥ वाह जैद ६४४१३२॥ भस वाहः गंगार गूछ । संमसारणाच ।६।१।१०८१ संप्रसारणादधि पूर्वरूपमेकादेशः विश्वौहः । इत्यादि ॥चतुरनडुहोरामुदात्तः॥१९८सर्वनामस्थाने nic नड्दः ।।१।८२नुम् । आच्छीनघोरिति सूत्रादादित्यधिकारादवर्णात्परोऽयं नुम् ।। अतो विशेषविहितेनापि नुमा आम् न माध्यते । अमा च नुम् : संयोगान्तलोपः । नुम्बिंधिसामद्विमुखिति दत्वं न । . स्वागलोपो न । अनट्वान् ॥ अम्सम्घुद्धौ २९९चतुर- अनवाही । अनडहः ॥ यमुनसुध्यस्यनडहां दः ८२ :.. संसादेश दः स्यात्पदान्ते । अनडुयामित्यादि । पदान्ते किम् । ससम् । ध्वस्तम् सः साडः सः।।३।५६। साइपस्य सहेः सन्य मूर्धन्यादेशः । तुरापाट् तुरापाद् । तुरासाही । तुरापास्यामित्यादि । दिय अत् । १८ दिविति प्रातिपदिकसौत्स्यारसी । मुद्यौः । मुदियौ । दिव उत् ।।११८४१ पदान्ते । सुदु । १नु पारवयव ति वैयधिकरण्येनान्वये किवन्तस्य दुवादेरिति पत्वेन पन्त मम्मायो न रपार । दुधिति समुदायस्य यः पूर्यादयको इ रोका तरम शान्तलामावाद र, युवरावयषे 5 भावादिया माह-व्यपदेशिवमायनेति । ३ एस्वत्यसि पणाकाणे इकनामिती: 1 भस्पेसविकिपचे । मसोः संपसारणनित्यशोग्नु संसारगमूहो रिशेषण देन भलोन्सरपति न भवति तदेवाइ-मरप वार दि । ३ एसे भरसूतिस्पनेन । ४ विशेषविदिनापीलनुपम्यते । ५ विधानसामा स्मासिस्टेन नुस् भनितम्यनिय मार वित्यसोधिनी।

·हलन्तपुंलिङ्गाः। २९ भ्यामित्यादि । चत्वारः । चतुरः । चतुर्भिः। चतुर्म्यः२ ।। पचतुर्थ्यश्च श५५॥ एम्य आमो नुडागमः सात् ॥रपाभ्यां नो णः समानपदे ।।श चतुर्णाम् । रोः सुपि ।।१६ रोरेव विसर्जनीयः मुपि । चतुर्पु ॥ मो नो धातोः दारा ६४ा पदान्ते । प्रशान् । प्रशामी । किमः कः ।।२।१०३ विमती । कः । को । के । इत्यादि । इदमो मः ७२।१०८॥ सौ । त्यदायत्यापवादः ॥ इदो- ऽय पुंसि ॥२२१११॥ इदम इदोऽय् सौ पुंसि । अयम् । त्यदाद्यत्वे ॥ अतो गुणे ६०९७अपदान्तादतो गुणे पररूपमेकादेशः । दश्च ७२।१०९। इदमो दस्य मा साद्विभक्तौ । इमौ । इमे। त्यदादेः सम्बोधन नास्तीत्युत्सर्गः ॥ अना- प्यकः ७२।११२। अककारस इदम इदोऽनापि विभक्तौ । आविति प्रत्याहारः । अनेन ॥ हलि लोपः ॥२।११३१ अककारस्य इदम इदो लोप आपि हलादी । (नानकेलोन्त्यविधिरनभ्यासविकारे) ॥ आद्यन्तवदेकस्सिन् २०२२॥ एकस्मिन्क्रियमाणं कार्यमादावियान्त इव सात् । सुपि चेति दीर्घः । आभ्याम् ॥ नेदमदसोरकोः ॥२१॥ अककारयोरिदमदसोर्भिस ऐस् न स्यात् । एभिः । अौ । एम्यः २ । अस्मात् । अस । अनयोः । एषाम् । अस्मिन् । एषु ॥ द्वि- । तीयाटौस्स्वेनः ॥२४॥३४॥ इदमेतदोरन्वादेशे । किंचित्कार्य विधातुमुपात्तस्य , कार्यान्तरं विधातुं पुनरुपादानमन्वादेशः । यथा अनेन व्याकरणमधीतम् । एन १सरपसानयोरित्येव सिद्धेऽयमारम्मो नियमार्थ इत्याह-रोमेति । रोः सुप्येव विसर्जनीय इति विपरीतनियमस्स्त्रत्र न भवति । इलोऽनन्तराः संयोग इत्यादिनिर्देशात् । २ सि किम् । इयं सी। ३ प्रचुरमयोगदर्शनमेवात्र मूलम् । ४ दा इत्यारभ्य सुपः पकारेण । ५ नन्वेवं विभर्ति पिपतीयादी मृजामित् अतिपिपयोश्वेतीलं सर्वस्याभ्यासस्य स्यात्, दिलामावे केवलस्यार्थवत्त्वेपि दिले सति समुदायस्यैवार्यवत्त्वादित्याशझायामाह-अनभ्यासविकार इति । ६ सत्यन्यसिन् यस सूत्रों नास्ति स आदिः, सत्यन्यस्मिन् यस्य परो नास्ति सोऽन्त इति लोके प्रसिद्धम् । तदुभयमेकलिनसहाये न संभवतीति तत्रावन्तव्यपदिष्टानि कार्याणि न स्युरतोऽयम- विदेशं आरभ्यते 1 ७ किंचित्कार्यमिति । अपूर्व बोधयितुमित्यर्थः । पदर्थे कियायोग इत्यत्र तु पादयो न विधीयन्ते कित्यनूयन्त इति न सबैमादेशः । एतेन मक्कं भीरुरयं त्वमेव तदिम राधे गृहं प्रापय इत्यपि व्याख्यातम् ।

·--
मध्यकौमुद्याम्--
छन्दोऽध्यापयेति । अनयोः पवित्र कुलम् । एनयोः प्रभूतं समिति । एनम् । एनौ
एनान् । एनेन । एनयोः २ । राजा || न डिसम्बुयोः बारादा नस लो
न डी सम्बुद्धौ च । हे राजन् । (डाबुत्तरपदे प्रति
राजानः । राजानम् । राजानौ । जनोः । राज्ञः ॥ ..
धिपु कृति दाश मुन्निधौ स्वरविधौ संज्ञावि
सिदो नान्यत्र राजाश्व इत्यादौ । इत्यसिद्धत्वादात्वमेर
राममिः। राजभ्या राशि । राजनि । यज्या । य
गादमन्तात् ।।१३७१ चमान्तसंयोगादनोऽकार
चना। यज्वम्याम् । प्राणः ॥ निहन्पूपार्यम्णां ::::!
पपाया दीर्घः ॥ सौ च ६९२ इनादीना
त्रहा । हे वृत्रहन् । एकाजुत्तरपदे ण: It 1गु५५ ५५ ता.
समासे पूर्वपदन्याग्निमित्तान्परस प्रातिपदिकान्तनुमधिमक्तिस्यम्य नभ्य गत्वं सार
यूपदयो । पत्रणः ॥ दो हन्तमिनेषु ।८।३।२२। निति णिति प्रत्यये ने
परे हन्तेईस कुत्यं सात् ॥ हन्तः ।८।४।१२१ उपमर्गस्यानिमित्तान्तनस गः
प्रहग्यात् ॥ भरपर्यस्य दारा२हन्तेरत्यूर्वसैय नस जो मान्यम्य । प्रमन्ति
योगविभागमामादनन्तरस विधिर्वा मारी प्रतिषेधो वेति न्यायं याधिन्या कुम
पति गोरि निवर्तते । प्राः इत्यादि । एवं शान्।ि यशस्विन् । अर्यमन
पूपन । मैमया यदुलम् ।।१२। गधवनगदस पा १ इत्यन्तादेशः
इन् । वांगचा सर्वनामस्यानेऽधातोः १७ अपातोरुगिनो नलो
१ मा पासपी पे नहोमेसिनो न भवतीति भारः । २ सा
मामाने भाग्युरो इसनेमा निदे माईक IIT-साधि । उपादीमावस्या
RAMERAष मारमा पामोशित पो भाले ३ अगस
TET या २ मा ही प्रथा, am मोति
Yadka परमान: । धिय गु नियमाम् । शनिको भागोर
मानिरापरी mmun
पिस मगरदेव।

·हलन्तपुंलिङ्गाः । ञ्चितेश्च नुम् स्यात्सर्वनामस्थाने । मघवान् । इह उपधादीर्घ कर्तव्ये संयोगान्त. शेपस्यासिद्धत्तं न भवति । बहुलग्रहणात् । मघवन्तौ । मघवतः । मघवता । मृत्वामावे सुटि राजयत् ॥ श्वयुवमघोनामतद्धिते ६०११३॥ अन्नन्तानामे- मामतद्धिते परे संप्रसारणं सात् । मघोनः । मघवम्यामित्यादि । एवं श्वन् युवन् ।। म संप्रसारणे संप्रसारणम् ।६।११३७। यूनः । युवभ्यामित्यादि । अर्वा । हे अर्वन् ।। अर्वणस्नसाचनमः॥१२७। नमा रहितस्यानित्यस तृ इत्यन्ता- देशो न तु सौ । अर्वन्तौ । अर्यतः । अर्वयाम् ॥ पथिमथ्यभुक्षामात् ।७५१३८५। सौ ॥ इतोऽत्सर्वनामस्थाने १७११८९१ पथ्यादेः ॥ थो स्थः १७३११८७१ पथिमथोस्थस्य न्यादेशः सर्वनामस्थाने । पन्थाः। हे पन्थाः । पन्थानौ । पन्थानः॥ भस्य टेलॉपः १९९पथ्यादेः । पथः । पथिभ्याम् । पथिभ्यः । एवं मन्थाः । प्रभुक्षाः ॥ णान्ता पद् ॥१॥१॥२४॥ षान्ता नान्ता च संख्या षट्संज्ञा यात् । पञ्च २ । पञ्चभिः । षट्चतुर्म्यश्चेति नुट् ॥ नोधायाः ।। 'नान्तस्योपधाया दी| नामि । पञ्चानाम् । पञ्चसु ॥ अष्टन आ विभक्तौ राज्या हलादौ वा स्यात् ॥ अष्टाभ्य और १२॥ कृताकारादष्टनो जशसोरोस् । अष्टम्य इति वक्तव्ये कृतावनिर्देशो जश्शसोर्विपये आत्वं ज्ञापयति । अष्टौ २। अष्टाभिः । अष्टाम्यः २ । अष्टानाम् । अष्टासु । आत्वामावे अष्ट । पश्ववत् ।। ऋत्विग्दधृक्स्रदिगुप्णिगञ्जयुजिकुञ्चां च ।३।२०५९। एभ्यः किन् । अश्वेः सुप्युपपदे । युनिकुञ्चोः केवलयोः । कुशेर्नलोपामावश्च निपात्यते । कनाविती । १ मचिदन्यदेवेसर्थकादित्यर्थः । यहूनर्यान् लातीति बहुलम् । २ यो नुनिति नोक दास- शायन्तावित्यनुसंधानेन प्रक्रियालाघवाभावात् । ३ स्थान्यादेशौ धावप्यनको । येन्यः इत्येव सिद्धे इतोऽत्सर्वनामस्थाने इत्येतदमुक्षिनर्थम् । ४ स्त्रीलिङ्ग निर्देशः संख्या विशेषयितुम् । ५ नेति लापटीकमास विशेषणम् । नलोपस्यासिद्धत्वात् नामीति दीषों न मरते इत्ययमारम्भः । ६ रिपके चैदमालम् । अष्टनो दीघादिति स्ने दीर्घप्रहणाशापकाए । ७ अष्टाभ्य इति कृतात्वस्वेदमनुकरणं न तु लक्षणवशसंपन्नमारवं, तथाहि सति तु वक्ष्यमाणशा- पकेन तस्य वैकस्मिकतया लापवाथै अष्टम्य इलेव यादिति भावः ।

·मध्यकौमुचार- कृदति ॥१३॥ मम पापधिकारे शिशितः प्रत्ययः पृत्संगः ॥ घेरपूस ।६।०६७ टोपः॥ फिन्मत्ययस्य यु: ।।३।६श किन्प्रत्ययो यसातम करने न्तदिशः पदान्ते । कत्यिक । मन्विम् । प्रत्यिग्न्याम् ।। युजेरसमासे ।११।७१ सर्पनामरथाने नुम् । मुलोपः । संयोगान्तस्य लोपः । पुस्बेन गराः । युद्ध सुऔ । दुमः । युग्म्याम् । असमासे तिम् । मुगम् ॥ चोः फ: ।।२।३० घर गैस कवर्गः साझलि पदान्त च । मेयुक् । मुगुनी । सुयुगः । मुयुग्म्यान खन् । पी। सः मन्न्याम् ॥ यथभ्रस्मसृजमृजपजराजधाजच्छांध वाश२६॥ शालि पदान्ते च । जत्यचर्खे । राट् । राड् । राजी । राजा । रा म्याम् । एवम् । विम्राट् । देव । विश्वमूत् । परिमृट् ॥ प प्रज पदान्ते' । परायुपपदे प्रजेः किम् दीर्घश्च पदान्ते पत्वमपि । परित्यज्य सर्व प्रजती परिपाट् । परिनाजी ॥ विश्वस्य वसुरोटोः ।६।३।१२८॥ विश्वस दीर्घः सादर राशन्दे च परे । राहिति पदान्तोपलक्षणार्थम् । विश्वापद् । विश्वराजी । विधारा म्याम् ।। स्कोः संयोगाधोरतेच ८२०२९॥ पदान्ते शालि च परे या संयोगाने दायोः सकारककारयोर्लोपः । मृट् । सस्य श्रुत्वेन शः। झलां जाशीति शम्य जः भृनौ । भृजः। मृड्भ्याम् । त्यदायत्वं पररूपत्यम् । तदोः सः सावन: त्ययोः ।।१०६। त्यदादीनों तकारदकारयोः सः सात्सी । सः । त्यौ।त्ये। सातते । यः।यो । ये । एपः । एती । एते।एनम् । एनौ । एनान् । एनेन । एनयोः ॥ टेप्रथमयोरम् ।।९।२८६ युग्मदस्सयां परस के इत्येतस प्रथमा- द्वितीययोश्चामादेशः ॥ त्याही सौ १२।१४। अनयोर्मपर्यन्तस ।। शेप लोपः श९०। अनयोष्टिलोपः । त्वम् । अहम् ॥ युपाचौ द्विवचने (२२९२शद्वयो। किनः कुत्युक्तेऽपि प्रत्ययमहणे तदन्तमहणात् किन्नन्तस्य ग्रहणे सिद्धे प्रत्यपमर्ण पानीहिनिशानार्थमित्याशयन न्याचष्टे--किन्प्रत्ययो घमादिति ॥ २ मुष्ट युनतीनि विम सत्यूदिषनि किर। ३ रातोणिचि किपि निम्पन्न रादारदस तु नेह ग्रहणम् । सुभसिकत्वेन पशब्दसाहचर्येग चैश्वर्यसंवन्ध्यर्थप्रतिपादकस्य राजतिनि पत्रस्यैव प्रहमाए । आदित्यविश्वव- सव इत्यत्र तु विश्वशन्दस्य पूर्वपदत्वाभावान्न दीर्घः। ४ उकादन्यः शेषः, भात्वं यत्व च प्रायुक्त, सविषयादन्यविभक्तिः शेपशष्दार्थः।

·हलन्तपुंलिहाः । रत्तावनयोर्मपर्यन्तस युवाची स्तो विभक्तो ॥ प्रथमायाध द्विवचने भाषा- याम् ॥२८८ औडपेतयोरात्वं ठोके । युवाम् । आवाम् ॥ ययययो जसि ७ि२।९३॥ अनयोर्मपर्यन्तस । यूयम् । ययम् ॥ यमावेकच- चने ७२।९। एकस्सोत्तावनयोर्मपर्यन्तस लमौ स्तो विभक्तौ । द्वितीयायां = च ७८७ अनयोरात्यात् । त्याम् । माम् ॥ शसो न ७२९॥ आम्यां शसो नः । अमोपवादा। 'आदेः परस' । संयोगान्तलोपः । युष्मान् । असान् । योऽचि रा८अनयोर्यादेशोन्नादेशेऽजादौ विभचौ । त्यया । मया ॥ । युष्मदसदोरनादेशे १७१२।८३। अनयोरात्सादनादेशे हलादी विभक्ती । युवा- न्याम् । आवाभ्याम् । युष्माभिः । अमाभिः ।। तुभ्यमयी अयि ।।२।९५। अ- नयोर्मपर्यन्तम्य । टिलोपः । तुभ्यम् । मधम् ॥ भ्यसोऽभ्यम् ॥७॥१॥३०॥ १ आभ्यां परस । युप्मभ्यम् । असभ्यम् ॥एकवचनस्य च । ७१०३२। आभ्यों ह- रत् । त्वत् । मत् ।। पञ्चम्या अत् ।७।१।३१। आम्यो भ्यसः । युप्मत् । अ- सत् ॥ तवममौ उसि ।।१।९६३ अनयोर्मपर्यन्तस्य ॥ युप्मदलयां उसो १२९६। तव । मम । युवयोः २ । आवयोः २ ॥ साम आकम् २।३३। आभ्यां साम आकम् । युष्माकम् । असाकम् । त्वयि । मयि । युष्मामु । ! असासु ॥ युप्मदसदोः पष्ठीचतुर्थीद्वितीयास्थयोर्वानायौ ।८।१॥२०॥ पदात्परयोरपादादौ स्थितयोः पाठयादिविशिष्टयोग्निावी ॥ बहुवचनस्य पसन- । सो ८।१।२१॥ उक्तविघयोरनयोः पष्ठयादिवहुवचनान्तयोर्वस्नसी सः ॥ ते. मयावेकवचनस्य ।२२। उक्तविधयोरनयोः पष्ठीचतुर्येकवचनान्तयोस्ते मे । एतौ स्तः ॥ त्यामौ द्वितीयायाः ।।२३। उक्तविधयोईितीयैकवचनान्तयो. स्वामी स्तः ॥ १ मत्रापि विमत्ताविति संवध्यते । अतएव प्रत्ययोचरेति सूत्रं सार्थकम् । तरफलं तु वसु- न्दरः पुषो यस्येति विपदे बहुमी। नादेश इति । ३ शिवं सर्वादेश । अन्यथा आदेः पर- स्येति स्यात्।३ पदस्थ, पदाद, अनुदात्त सर्वमपादादी. इसतत्सत्रश्याधिकारः ।

·मभ्यामुयाम्-. माशेल्याप्यतु मायीह दत्ता गेम दाम सः । सानी से मेनीस हरिः पातु यामी नौ रिगुः ॥ १.॥ सुपे यांनी ददावीश परियामपि नौ हरिः। सोन्याहो मः शिर्ष यो मोदपायोग्य यः स नः ॥ २॥ (एफेवास्ये निधातयुष्मदस्मदादेशा प्रकायाः)। एकशिट यायम् । तनेह मोदनं पच तर गविष्यति । तुपात शालीन ते ओदन दासामि । पानावादय आशा अनन्वादशे पा गत्ताग्याः | अन्यादेशे तु निलं त्यु, भाता से मतोऽसि । तय भरतोरस्तीति या । तमो नम इत्येव ॥ चयादादेव युने ॥२४॥ शादिपरायोगे 'नो आदेशाः स्थः । हरि स्वा मां घ रक्षतु । कथं स्वां मां चा में रक्षेदित्यादि । पश्याधानाले चने २५ अचाशुपनानार्धातुगिर्योगे नेते आदेगाः स्युः । तसा है समीक्षते । आलोचने तु भक्तस्त्या पश्यति चक्षुषा ॥ संपूर्यायाः मथमाया R मापा ११२६। 'विधमानपूर्वात्प्रथमान्तादन्यदिशेऽप्येते गाशा या स्युः। कस्त्वमप्यहं तेन हरिस्त्यां प्रायते रा माम् ।लामेति या ॥ सामन्त्रितम् राशमा सम्बोधने या प्रथमा तदन्तमामप्रितसं सात् ॥ आमन्त्रितं पूर्यमविद्यमान यत् ।।१।७२॥ अग्ने तय । देवासाम्पाहि ॥ नामप्रिते समानाधिकरणे सामान्यवचनम् ॥१॥७३॥ विशेष्यं समानाधिकरणे विशेषणे आभनित परे नाविद्यमानवत् । हरे दयालो नः पाहि । सुपात् । सुपाद । मुपादौ । पाद: पत् ।६।११३० पायदान्तं यदहं में तदक्यवस पाच्छन्दस्य पदादेशः । सु- १ अलिपचरयेऽनुक्रमेण दितीयाचतुषहीनामेकवचनस्य तत शासामेव द्विवचनस्य शतो बहुवचनस्योदाहरणानीति शेयम् । ३ सिमान्तकौमुधों तु समानवाक्ये इत्यति तदर्य एवार एकवाक्ये इति पठितोऽस्ति । ३ सहशम्दोऽत्र सलोमक रत्सव विधमानवयनः । ऐन स. देतीत्या तुत्ययोगवयन प्रायिकमिति वक्ष्यमाणत्वाविद्यमानवधनस्यापि सहत्य समासः । बोपमनस्येति सभावः । ४ ले महोऽहमिति देन हरिरवा मां बनायत इति संदया। ५सात्यनेन प्रथमा निर्दिश्यते।

·हलन्तपुंलिङ्गाः। पदः । सुपायाम् । अभिमत् । अमिमद् । अग्निमयो । अग्निमभ्याम् ॥ अनि- दितां हल उपधायाः द्धिति वा२। हलन्तानामनिदितामङ्गानामुपधाया नस लोपः किति छिति च । उगिदचामिति नुम् । संयोगान्तस्य लोपः । नस कु- त्वेन ङः । प्राङ् । प्राञ्चौ । प्राश्वः ॥ अचः।६।१३८ालुमनकारसाञ्चतेर्भसाकारस्य लोपः ॥ चौ।६।३।१३८ालुमाकारनकारेऽञ्चतौ परे पूर्वस्वाणो दीर्घः । प्राचः । प्राचा। प्राग्भ्याम् । प्रत्यड । प्रत्यश्चौ । प्रतीचः । प्रत्यग्भ्याम् । उदङ् । उदश्चौ ॥ उद ईत् ६१२९। उच्छब्दात्परस्य लुप्तनकारसाश्चमस्याकारस ईत् । उदीचः । उदीचा । उदग्भ्याम् ॥ समः समि ।।३।९६॥ अप्रत्ययान्तेऽञ्चतो परे । स. म्यङ् । सम्यञ्चौ । समीचः । सम्यग्भ्याम् ॥ सहस्य सधिः ॥६॥३९५। तथा । सध्यङ् । सध्ययौ । सधीचः । सध्यग्भ्याम् ॥ तिरसस्तियलोपे १६३३९४॥ अ. लुमाकारेऽवती अप्रत्ययान्ते तिरसस्तियादेशः । तिर्यङ् । तिर्यञ्चौ । तिरश्चः । तिरश्चा । तिर्यग्म्याम् ॥ नाचे पूजायाम् ।६।३०। पूजार्थसाचतेरुपधाया नस लोपो | प्राड् । प्राञ्चौ । नलोपाभावादलोपो न । प्राञ्चः । प्राइम्याम् । पापु । प्रा. इक्षु । एवं पूजार्थे प्रत्यवादयः । क्रुड् । क्रुश्चौ । क्रुश्चः । क्रुझ्याम् । पयोमुक् । पयोमुग् । पयोमुचौ । पयोमुचः । पयोमुग्भ्याम् । मह पूजायाम् । 'वर्तमाने पृषन्म- इगृहजगच्छतृवच्च' एते निपात्यन्ते । शतृयच्चैषां कार्य सात् । उगित्त्वानुम् ॥ सान्तमहतः संयोगस्य वा सान्तसंयोगस महतश्च यो नकारस्तसोप- भाया दीर्घोऽसम्बुद्धौ सर्वनामस्थाने । महान् । महान्तौ । महान्तः । हे महन् । महतः । महद्भ्याम् ॥ अत्वसन्तस्स चाधातोः साधा। अत्यन्तस्योपधाया १ भत्र अजितिन प्रत्याहारः भातो पातोरित्यारम्भाव, प्रतीचो यदिति निर्देशाथ। अतएव पचायचो न प्रणम् । २ समो मिड्, सम इस इति च नात्रि । परिभाषाधानगी. रवपरितारार्थत्वात् । ३ निपात्यन्त इति । षु सेचने, मह पूजायार, वृक्ष पक्षी भत्र गुणाभावः । महः कर्मणि प्रत्ययः । अत एव महानिसत्र मझते पूज्यने स महानिति विग्रहः । हेर्ददयमावः । गमेस्तु जगादेशय घस्वारोऽप्यतिप्रत्ययान्ताः । ४ मधातरिति योगी पिमध्यते, नत्वतन्तस्यैति तदेतदयवि भातु- मिनासन्ता ·मध्यकामुयाम्- दीर्घो धातुमिन्नासन्तस चासम्बुद्धौ सौ 1 घीमान् । धीमन्तौ । धीमन्तः । मन् । शसादी महद्वत् । भातेर्डवतुः । हित्यमामादमसापि टेलॉपः । भवान् । भवन्तौ । शत्रन्तस तु भवन् ॥ उमे अभ्यस्तम् ।।१।५॥ पाठद्वित्वप्रकरणे ये द्वे विहिते ते उभे सैमुदिते अभ्यस्तमझे तः ॥ नाभ्यस्ताच्छतुः १७११६७८ नुम न। ददत् । ददतौ ॥ जक्षित्यादयः पद ।६।१।६ षट् धातवोऽन्ये जशितिश्य सप्तम एतेऽभ्यस्तसंभाः स्युः । नक्षत् । जाती । जक्षतः । एवं जामत् । दरिद्रन् शासत् । चकासत् । दीधीङ् दीप्तिदेवनयोः । वेवीड् वेतिना तुल्ये । एतौ छान्दसौ दीध्यत् । वेव्यत् ॥ जक्षि जागृ दरिद्रा शास् दीपी वीड् चकालस्था । अभ्यस्तसंज्ञा विज्ञया धातयो मुनिमाषिताः ॥१॥ गुप् । गुम् । गुपौ । गुपः । गुभ्याम् ॥ त्यदादिषु दशोऽनालोच कञ्च ३।२।६०। त्यदादिपूपपदेषु अशानार्थादृशेर्धातोः कञ् स्यात् चाकिन आ सर्वनाम्नः ।।३।११। ग्श्वतुपुताइन् । तादम् । तादृशौ । तादृशः। तार ग्भ्यान् । प्रश्चति पः । जस्त्यचा । विट् । यिड् । विशौ । विशः । विड्भ्याम्॥ शेवा बा२।६३॥ नशेः कवर्गोऽन्तादेशो वा पदान्ते । नक् । नम् । नट् । नइ नशौ । नशः । नड्भ्याम् । नग्भ्याम् ॥ स्पृशोऽनुदके किन् ।२।५६। अ देके सुप्युपपदे स्पृशः किन् । धृतस्पृक् । तस्मृम् । धृतस्पृशौ । घृतस्पृशः धृक् । दधृग् । दधृषौ । दधृषः । दाभ्याम् । रलमुट् । रत्नमुह रजमुपी । रत्नमुषः । नमुड्भ्याम् । षट् । पढ् । पड्मिः । पड्भ्यः पण्णाम् । पट्सु । पर । यत्तु प्राचा पण्णा पैगामित्युदाहृतं सत्मामाति १ दे इत्यनुकृत्येव सिद्धे उभेग्रहणं समुदायप्रविषापर्थमिति म्याचष्टे । उभे समुदिते इति २ अक्ष इति पृषपरम् । इतिशम्देन जज्ञिरेव परामृश्यते इति भादिषामित्यतद्गुणसंविधान बहुनौद्धिस्तदेतदाइ-पसातवोऽन्ये अशिविश्च सप्तम इति । ३ केचिदिख शलीत्यनुवर शलि पदान्ते पति व्यावक्षते । सन्न नष्टनियादावतिप्रसाद । । अत्र परोऽनुनासिये सुनासिको बा इति विकल्प बाधित्वा प्रत्यये भाषायां निलमिति वचनानित्यमनुनासिकः। - ·हलन्तपुंलिङ्गाः। कमेव । प्रत्यये नित्यवचनात् ॥ चौरुपधाया दीर्घ इक: २७६॥ रेफ- धान्तस धातोरुपधाया इको दीर्घः पदान्ते । पिपठीः । पिपठिपौ । पिपठिपः। पिपठीयाम् ।। नुम्विसर्जनीयशर्व्यवायेऽपि ।।३।७३॥ एतैः प्रत्येक व्यव- धानेऽपीणकुम्या परस सस्य मूर्धन्यादेशः । हुत्येन पूर्वस्य पः । पिपठीप्पु । पिप- ठीःषु । चिकीः । चिकीपी । चिकीर्षु । विद्वान् । विद्वांसौ । हे विद्वन् ॥ वसोः संप्रसारणम् ।६।१३१॥ वस्वन्तस्य भस्य संप्रसारणम् । विदुषः । वसुसंस्थिति दुत्वम् । विद्वभ्याम् ॥ पुंसोऽसुङ् ।।११८९। सर्वनामस्थाने । पुमान् । हे घुमन् । पुमांसौ । पुंसः । पुभ्याम् । पुंसु । ऋदुशनेत्यनड् । उशना । उशनसौ। (अस सम्बुद्धी वाऽनङ् नलोपश्च या वाच्यः) हे उशन । उशनन् । हे उशनः । उशनोभ्याम् । अनेहा । अनेहसौ। अनेहसः । हे अनेहः । वेधाः । वेधमौ । मेधसः । घोभ्याम् ॥ भदस औ सुलोपश्च ।१२।१०७१ सौ परे । तदोरिति सः । असौ ॥ औत्वप्रतिषेधः साकच्कस्य वा वक्तव्यः सादुत्वं च । अ- सकौ । असुकः । त्यदाद्यत्वं पररूपत्वम् । वृद्धिः॥ अदसोसेर्दादुदोमः बा२।८०॥ अदसोऽसान्तस्स दात्परस उदूतौ तो दस्स मश्च । आन्तरतम्याद्रस्खस्स उः । दीर्घसकः ।अम् । जसः शी ॥ एत ईद्वहुवचने ।८।३।८। अदसो दात् परसैत ईस च मो बहर्थोक्तौ । अमी । पूर्वत्रासिद्धमिति विभक्तिकार्य प्राक् पश्चादुत्य- मत्वे । अमुम् । अमून् । मुत्वे कृते घिसंज्ञायां नामावः ॥ न मु ने दाराश नामावे कर्तव्ये कृते च मुभावो नासिद्धः । अमुना । अमूभ्याम् । अमीमिः । अमुष्मै । अमीम्यः । अमुप्मात् । अमुष्य । अमुयोः । अमीपाम् । अमुमिन् । अमुयोः । अमीषु ॥ इति हलन्ताः पुंलिङ्गाः ॥ १ असंयुद्धावित्युक्तेः सान्त इति न दीर्घः । २ वशेः कनसिः, अहिज्येति संप्रसारणम् । '३ भोस्वाभावे सदायत्वं सादुत्वम् । ४ ने इति विषयसप्तमीत्याहनामावे कर्तव्य रति । भन्यमा पेः परवाभावानामावो न स्यादिति मावः। नन्वमपि कृते नामाचे सपि चेति दीर्घः स्था दीधैं प्रति मुत्वस्यासिद्धत्वादत आह-कृते चेति । एवच ने ल्यस्साया सभ्यते । । ॥ 1 एकत्र का सतिसप्तमीलाश्रयणा ॥

·मरसौमुशाग- अध हलन्ताः खीलिया। नदी पारा३५॥ शानिमाले पाहितिनियघिधिसदित नियुकी १५६ कियन्तम्भेषु पूर्वमानो दीर्यः । गागर । उसनही टपानः । दरानहान् । उपनगु । प्रिन्स पावन हम घः । उजिर गिर । उनिही । गियानी दियः । मामानी: गिगैः । गिरः । एवं गागा | गाभिः । नगन्यः । नगगाम् । पन यषु मा । के। फाः । गांवम् ॥ यः सी १२११०१ मो दान में यम् । सामन्यम् ।। दोषि गः । हो । माइमाम् । इमाः । मनमा । हति लो 1 गाम्गान् । भानिः। असमाः भगोः३ आसाम् । अमाम् । आमु । पक् । गम् । पनी । सजः । गाभ्याम् । ला टार । मा । त्यै ।लाः । एवम् । तदा यत् । एतद । यार । याग । याची पायः पान्याग ३ । अपमान मिल परगनान्तः । मसमिति दीः । मा | AT: अपो भिजा अपसमागे मादी प्रलये। अनि । अमः। गाम् अमु । मिन् । दिशी । दिशः । दिग्भ्याम् । सदादिग्विति हो किविधानाः न्यानि पुत्वम् । इद । शौ । दशः 1 Trयम् । विद । लियो । विसः । या म्याम् । सराजुपोरिनि रत्वम् । राजः । मनुषो । रानाम् । आती । आशिषी गाशीाम् । भगौ । उत्वमन्ये । अम् । अमः । अगुया । अमूम्याम् । अभूमिः अमुप्यै । अगम्यः । अमुष्याः २१ अगुयोः २ । अमूपाम् । अमुप्याम् । अगए इति हलन्ताः स्त्रीलिङ्गाः॥ अथ हलन्तनपुंसकलिङ्गाः । समोर्ट । देवम् । सनात् । सनही । तुरनडहोरिमाम् । सनोदि पुनसदत् । शेष पुंधत् । वाः । पारी ! बारिमारा । वाम्याम् । नारियल १ उत्तरपदेनिति शेषः । २ पूर्वान्नईः पदादित्वातिहम् । नरिवृतीक पूर्वपरी न तिसचास पविन दीपः। ४ माशास: हाइएसंस्थान मिरपपाया इसम् । ५ व स्विति दलेगन मानती प्रत पराधिकारस्थरवादिति भावः । ।

·। हलन्तनपुंसकलिङ्गाः। के । कानि । इदम् । इमे । इमानि । (अन्वादेशे नपुंसके एनद्वक्तव्यः)। एनत् । एने । एनानि । एनेन। एनयोः २ । व्योम । व्योग्नी । व्योमनी । व्योमानि । अम ।, (संबुद्धी नपुंसकानां नलोपो वा वाच्यः) । हे ब्रह्म । हे ब्रह्मन् । हे ब्रह्मणी । हे ब्रह्माणि । 'रोऽसुपि । अहः । 'विभाषा हिश्योः' । अही । अहनी । अहानि ।। अहन् ।८।२।६८ अहन्नित्यस रुः पदान्ते । अहोभ्याम् । दण्डि । दण्डिनी। दण्डीनि। सुपथि । टिलोपः । सुपथी । सुपन्थानि । ऊ । ऊर्जी । ऊन्नि । नर- जानां संयोगः । त्यद् । त्ये । त्यानि । तत् । ते । तानि । यत् । ये। यानि । एतत् । एते । एतानि । अबङ् स्फोटायनस्पति अवङ् । गवाक्शब्दस रूपाणि क्लीयेऽगितिभेदतः । असंध्यवड्पूर्वरूपैर्नयाधिकशतं मतम् ॥ १ ॥ स्वम्सुप्सु नय पट् भादौ पटके स्युस्त्रीणि जासोः । चत्वारि शेपे दशके रूपाणीति विभावय ॥२॥ गवाक् । गवार । गोची । गयाश्चि । पुनसद्वत् । गोचा । गवाग्भ्याम् । शकृत् । शकृती । शकृन्ति । ददत् । ददती॥ वा नपुंसकस्य ।७।११७९। अभ्यस्तात्परो यः शतुरवययतदन्तस लीवस नुम्या स्यात्सर्वनामस्थाने । ददति । ददन्ति । तुदत् ।। आच्छीनद्योर्तुम् १७११८०। अवर्गान्तादगात्परो यः शतुरवयवस्तदन्तस्य नुम्या शीनयोः । तुदन्ती । तुदती । तुदन्ति । भात् । भान्ती । भाती । भान्ति । पचत् ॥ शपश्यनोनित्यम् ।।१।८। शयनोरात्परो यः शतुरखयवस्तदन्तस्स नुम् शीनद्योः । पचती। दीव्यत् । दीयन्ती । धनुः । धनुपी । सान्तति दीर्घः । नु- विसर्जनीयेति पः । धपि । धनुाम् । एवं चक्षुईविरादयः। पयः । पयसी । पयांसि । पयोम्याम् । सुपुम् । सुपुंसी । सुपुमांसि । अदः । विभक्तिकार्यम् । उत्तमत्वे । अमू । अनि । शेषं पुंवत् ।। इति हलन्ता नपुंसकलिनाः ॥ १ भन्येवर विधीयते नत्तोटासादिषु फलामावात 1 २ पूजागलयमैदेनासंध्या- विनिवाधिकशतं रूपाणि योध्यानीत्यर्थः । ३८ 'चयो दितीया' रवि पार्तिकमनामिल नवाधिक योग्यम् । वाथयणे तु त्रीणि रूपाणि वर्षन्त एव । । ।

·मध्यकौमुदाम्- अधाव्ययानि। स्वरादिनिपातमव्ययम् ।७।१॥३७॥ खर । अन्तर । प्रातः । पुनर । सनु. तर । उचैस् । नीचेर । शनैम् । ऋषक् । मते । युगपत् । आराव ! पृथक् ! ह्यम् । श्वम् । दिवा ! रात्री । सायम् । चिरम् । मनाए । ईपन् । जोषम् । तूष्णीम् । यहिम् । अवस् । समया । निकपा । स्वयम् । यथा । भक्तम् । नम् । हेती । इदा | अद्धा । सामि । वत् । माह्मणवत् । क्षत्रियवत् । सना । सनत् । सनात् । तिरम् । उपधा । अन्तरा । अन्तरेण । ज्योक् । कम् । शम् । महसा । विना । नाना । स्वति । साहा । सधा । अलम् । य. पद् । श्रीपट् । वौषट् । अन्यत् । असि । उपांशु । क्षमा । बिहायसा। दोपा । मृपा । मिथ्या । मुधा । पुरा । मिथो । मिथन् । प्रायम् । मुहुन् । प्रबाहुः कम् । प्रवाहिका । आर्यहलम् । अभीक्ष्णम् । माकम् । सार्धम् । नमस् । हिरुक् । धिक् । अथ । अम् । आम् । प्रतान् । प्रदान् । मा । माङ् आकृतिगणोयम् । च । वा । है । अह । एव । एवम् । नूनम् । शश्वत् । युगपत् । भूयम् । कूपत् । सूपत् । कुवित् । नेत् । चेन् । चण् । यत्र । कथित् । नह । हन्त । माकिम् । माकीम् । माकिः । नकिम् । नकिः । आकीम् । माङ् । नश् । यावत् । तावत् । वै। द्वै । न्यै । १ । श्रौषट् । वौषट् । स्वाहा । स्वधा । अलम् । वषट् । तुम् । तथाहि । खलु । किल । अथ । मुधु । स । आदह । उपसर्गविभक्तिस्वरप्रतिरूपकाश्च । अवदत्तम् । अहंयुः । अस्तिक्षीरा । अ । आ ।। ई। उ1ए। ऐ ओ औ । पशु । शुकम् । यथा। कथाच ! पाट् । प्याट् । अङ्ग । है । है । भोः । अये । छ । विपु । एकपदे । १ स्वरादयश्च निपाताश्चेति समाहारदन्दः। तेनान्येऽपि शेयाः । तथाहि कामम् । प्रकामम् । भूयः । सांप्रतम् । परम् । साक्षात् । साचि । सयम् । मइक्षु । आशु । संवत् 1. वश्यम् । उपा। ओम् । भूः । भुवः । हादिति । शगिति । तरसा । मुछु । दुछु। । भदस् । कु। अशसा । मिथु । अस्तम् । स्थाने । वरम् । सुदि। बदि। इसादि ३ एतेषामनेकाचामुभयन पाठः स्वरभेदाः ।

·अव्ययानि ४१ पत् । आतः । चादिरप्याकृतिगणः ॥ तद्धितश्वासर्वविभक्तिः ॥११॥३८॥ य. सासर्या विभक्तित्पिद्यते स तद्धितान्तोऽव्ययं सात् । परिगणनं कर्तव्यम् । तसिलादयः प्राक् पाशपः । शस्प्रभृतयः प्राक् समासान्तेभ्यः । अम् । आम् । कृत्योर्याः । तसिवती। नानाभौ इति । एतदन्तमव्ययम् । अत इत्यादि । कृन्मेजन्तः १११११३९। कृयो मान्त एजन्तम तदन्तमव्ययम् । सारंमारम् । जीसे । पिबध्यै । त्यातोमुन्कसुनः ।।१।१०। एतदन्तमव्ययम् । कृत्वों । उदेतोः । विसपः॥ अन्ययीभावश्च ।।१४। अधिहरि ॥ अव्ययादाप्सुपः ।२।४।८। अ- व्ययाद्विहितस्यापः सुपश्च लुक् । तत्र शालायाम् । विहितविशेषणान्नेह । अत्युच्चैसौ । अव्ययसंज्ञायां यद्यपि तदन्तविधिरस्ति तथापि न गौणे । आपमहणं व्यर्थम् । अ. व्ययसालिगत्वात् । तथा च श्रुतिः । सदृशं निपु लिङ्गेषु सर्वामु च विभक्तिपु । वचनेषु च सर्वेषु यन्न व्यति तद्व्ययम् ॥ १ ॥ ष्टि भागुरिरलोपमवाप्योरुपसर्गयोः । आपं चैव हलन्तानां यथा वाचा निशा दिशा ॥ २ ॥ अवगाहः । वगाहः । अपिधानम् । पिधानम् ॥ इत्यव्ययानि ।। इति मुवन्तं समाप्तम् ॥ । ॥ १ कित्येकवचनमेवोत्पद्यत इति भावः । २ भा भेजन्त इत्येतस्छुतत्वात्कृत एव विशेषणं नतु कृदन्तस्याश्चतस्य । ३ सरते: आभीक्ष्ण्ये णमुल च इति णमुल । वृद्धिः रपरलन् । नित्यवीप्सयोरिति दिवम् । ४ तुमथें सेसेनित्यसेप्रत्ययः । पिध्य इति तुम रत्सनेनैव शध्ये प्रत्ययः । पाया इति पिवादेशः। ५ कृत्वेति समानकर्टकयोः इत्यादिना क्वा। उदैतोरिति उत्पूर्वांदिणो मावलक्षणेस्येण स्यादिना सोसुन् । विसप इति सपितृदोः कनुन् । ६ मलिकले अवैषप्रणवविद्यागनश्रुतिविरोधमाशाह-सामिति । एतेषु यन व्यति किंतु सदशकप्रकार तदन्ययमिति योजना । यदा यसलान येति तदव्ययम् । ७ अन्ययविशेष कार्यान्तरमाइ-~-वष्टीति । भागरिराचार्यः भव उपसर्गस्य अपि उपसर्गस्य च पूर्वाकारस्य लो. पमिच्छति तथा वा निश् दिशादिहलन्तशम्दानामापमिच्छति ।

·मपीमुत्थान- अधाव्ययानि। स्वरादिनिपातमध्ययम् ७१।३७ मर । अन्तर । प्रातर । पुनर । गत तर । उपम् । नाम्। गर्नम् । पम् । पारे । युगान् । भाइ ! भन्। रन् । थम् । दिया । रात्रौ । गायम् । चिरम् । मनार । ईन् । जोपम् । सूनीम् । महिन् । अयम् । समया ! निता ! मपम् । गृभा । नाम् । नम् । हेनी ।इला । अन् । सामि ! यन् । प्रागयत् । क्षत्रिययर । गना । रामत् । सनात् । तिरम् । उपपा । अन्तग । अन्तरेन । न्योर । कम् । शम् । सहसा । विना । नाना । ममि । माहा | सपा । बलम् । प. पद् । श्रीपद । पौषट् । अन्या । अनि ! टांशु । दमा । बिदामा दोषा। गृपा । मिथ्या । मुपा । पुरा । मियो । निधम् । प्रायम् । मुहम् । प्रगद कम् । प्रनाहिका । आर्यहलम् । अभीक्ष्णम् । माकम् । माधम् । नमम् । हिरुक् । धिक् । अम । अम् । आम् । प्रतान् । प्रशान् । मा। माद । आकृतिगणोयम् । प। या । है । अह । एर । एवम् । नूनम् शिवत् । युगपत् । भूयम् । यपत् । सूरत् । युषित् । नेत् । गेन् । चा । यम । कथित् । नह । हन्त । माकिम् । माकीम् । माकिः । नरिम् । नरिः । आफीम् । माङ । नन् । यायस् । तावत् । स्पै । द्वै । 2 ।। योपेट् । योपन । साहा। स्वधा । अलम् । यषट् । तुम् । तथाहि । बल । किल । अथ । गुटु । म आदह । उपसर्गविमक्तिवरप्रतिरूपकात्र । अवदत्तम् । अहंयुः । अस्तिदारा । अ । आ ।।ई। । जाए।ऐ । ओ। औ । पशु । भुकम् । यया फवाच । पार । प्याट् । आ । है । है । भोः । अये । पापिषु । एकपदे १ खरादयश्च निपाताश्चेति समानारदः । तेनान्येऽपि शेयाः। तयाहि कामम् । प्रकामम् भूयः । सामनम् । परम् । माझाद । साचि । सक्षम् । महा । मासु । संवत् । वश्यम् । उपा। मोम् । भूः । भुः। शदिति । इंगिति । तरसा । मुधु । दुछु म । परस् । सामिथु । अस्तुम् । स्थाने । वरम् । मुदि। इलादि। ३ एतेषामनेकाचामुभयत्र पाठः सरभेदाः। - ·अव्ययानि ४१ पत् । आतः । चादिरप्याकृतिगणः ॥ तद्धितश्वासर्वविभक्तिःश३८ य. सात्सर्वा विभक्तित्विद्यते स तद्धितान्तोऽव्ययं स्यात् । परिगणनं कर्तव्यम् । तसिलादयः प्राक् पाशपः । शस्प्रभृतयः प्राक् समासान्तेभ्यः । अम् । आम् । कृत्वोधाः। तसिवती । नानानी । इति । एतदन्तमव्ययम् । अत इत्यादि। केन्मेजन्तः ११।११३९। कृयो मान्त एजन्तश्च तदन्तमव्ययम् । स्मारंभारम् । जीवेसे । पिवयै । पत्यातीसुन्कमुनः ।।११४०। एतदन्तमव्ययम् । कृत्यों । उदेतोः । विकृपः ॥ अव्ययीभावश्च २०१४। अधिहरि अव्ययादाप्सुपः ।।४८२। अ- व्ययाद्विहितस्सापः सुपश्च लुक् । तत्र शालायाम् । विहितविशेषणान्नेह । अत्युच्चैसौ । अव्ययसंज्ञायां यद्यपि तदन्तविधिरस्ति तथापि न गौणे । आप्महणं व्यर्थम् । अ- व्ययस्यालिगत्यात् । तथा च श्रुतिः । संशं त्रिपु लिङ्गेषु सर्वामु च विभक्तिपु । वचनेषु च सर्वेषु यन्न व्यति तदव्ययम् ॥ १ ॥ घष्टि भागरिरलोपमवाप्योरुपसर्गयोः । आप चैव हलन्तानां यथा वाचा निशा दिशा ॥ २ ॥ अवगाहः । वगाहः। अपिधानम् । पिधानम् ॥ इत्यव्ययानि ॥ इति सुबन्तं समाप्तम् ॥ ॥ . १ कित्येकवचनमेवोत्पद्यत इति भावः । २ अत्र मेजन्त रत्येतच्छुतत्वात एव विशेषणं नतु कृदन्तस्साश्वतस्य । ३ सरतेः आमीक्ष्ण्ये णमुल च इति णमुर । पृद्धि रपरत्वन् । नित्यवीप्सयोरिति द्वित्वम् । ४ तुम सेसेनित्यसैप्रत्ययः । पिध्ये इति तुमर्थ इत्यनेनैव सध्यै प्रत्ययः । पापा इति पिबादेशः । ५ कृत्वेति समानाकयोः इत्यादिना बरवा। उदेतोरिति उत्पूर्वाद्रिणो मावलक्षणेसेण इत्यादिना सोमुन् । विसंप इति सूपिन्दोः कमुन् । ६ मलिङ्गत्वे अथर्वणप्रणवविद्यागतश्रुतिविरोधमाशाह-समिति'1 एतेषु या व्यति किंतु सदृशमेकाकारं तदव्ययमिति योजना 1 यदा यस्लादिव्ययमा efin कार्यान्सरमाह-वष्टीति । मागुरिराचार्यः व उमस रतनः। पमिच्छति तथा वाव निश् दिशादिहलन्तसम्दानामाधमेहने ---- ·मध्यकौमुद्याम्-. ७६॥ अभ्यासम्पादिहल शिष्यतेऽन्ये हलो लप्यन्ते । इस: १९ अभ्याससाथः । भयतेस ७३॥ मयतरम्यासोकारत आ शारिटि अभ्यासे चर्चा५) म्यासे झला घर.farm ह घर इति विवेकः । बभूव । यम्यतुः । मभूवुः ॥--.::":-:- खिहार्धधातुकसंज्ञः सात् ॥ आर्धधातुकस्येलादः ।।२।३५। ५ अभ्यधुः । बभूव ( बभ्य । मभूपिय । मनिम ॥ अनघतने लु २३॥ भविष्यत्यनयतनथें घातोर्छन् । स्यतासी ललुटोः ।।१३॥ पातोरेती है लुटोः परतर १ शरायपवादः । ल इति सृष्टोर्महणम् ॥ मार्धधातुकं शेष ३४५११४। लिशियोऽन्यो धातोरिति विहितः प्रत्यय एतत्संगः स्यात् । इट' जुटः प्रथमस्य डासैरसः १२११८५६ हित्यसामर्थ्यादमस्यापि टेलोपः । भविता तासस्थोलॉप:५० सादी प्रत्यये ।। रिच ७४१५रादौ प्रत्यये तथा भक्तिारी । भवितारः । भवितासि । मवितास्थः। मनितास्था भवित्तासि । भवितात: भवितारमः ॥ लद शेपेच ३।३।१३। भविष्यदर्यादातोर्लट कियार्थायां कियार सत्यामसत्यां च । इट् । भविष्यति । भविष्यतः । भविष्यन्ति । भविष्यसि । भी प्यथः । भविष्यथ । भविष्यामि । मविष्यायः । भविष्यामः ॥ लो . । १३३३३१६२॥ वियोदिष्वर्येषु धातोर्लोट् ॥ आशिपि लिलोटी शर १७३ ॥ एसः ३६।८६ लोट् इकारस । भवतु ॥ तुहोलात शशिप्यन्यतरस्याम् ॥११॥३५॥ आशिषि तुषोः । परस्यात्सर्वदिशः । न हित्यस मावकाश इति चेट्टणु । अनन्यार्थडकारयुक्तानादिप्रिति गृहाण भवतात् ॥ लोटो लड्वत् ३८५। लोटस्थामादयः । सलोपश्च ।। तस्थ स्थमिपां तांतन्तामः शा१०३ डितश्चतुर्णा नामादयः स्युः । भरता १ अभ्यासस्पेवि जातिपरो निर्देशः । तेन आततुः । भाटतः सादौ तकारादिनिः ति: सिध्यति ।.२ अन्ये इति । इतरनिवृत्तिपूर्वकावसानस्य शेषशब्दार्थवादिदमुक्तम् ३.मन्धुलो क्रियाया किंयार्थायामिति प्रायुक्त तसोऽन्यः शेष इत्याइ-असत्यामिति ४ विधिनिमणेलायनुवर्तते सदाइ-विध्यादिष्विति ।

·तिइन्ते भ्यादयः । ४५ भवन्तु ॥ सेह्यपिञ्च शादी लोटः रोहिः सोऽपिच ॥ अतो है वा१०५॥ लन् । मव । मैवतात् । मयतम् । भवत ॥ मेनिः ।।४।८। लोटः ॥ आ- डुत्तमस्य पिञ्च ३।४।१२। लोडुत्तमस्साट् स पिच । हिन्योरुत्वं न । इका रोचारणसॉमर्थ्यात् । भयानि ॥ ते माग्धातोः शा८० ते गत्युपसर्ग- संज्ञका धातोः प्रागेव प्रयोक्तव्याः ॥ आनि लोद दा१६॥ उपसर्गस्थानि- (मित्तात्परस्स लोडादेशस्मानीत्यस नस्य णः सात् । प्रभवागि । (दुरः पत्व- णत्वयोरुपसर्गत्वप्रतिषेधो वक्तव्यः) । दुस्थितिः । दुर्भवानि । ( अन्तःश- ब्दसातिविधिणत्वेपसर्गत्वं वाच्यम् ) अन्तर्भवाणि ॥ नित्यं डितः ।।४ १९९। सकारान्तस्स डिदुत्तमस्य नित्यं लोपः । अलोन्त्यसेति सलोपः। का मवाव । भवाम ॥ अद्यतने लङ् ॥२॥१११॥ अनद्यतनभूतार्थवृत्तेर्धातो- या लङ् ॥ लुङ्लङ्लक्ष्यडुदात्तः ।३।१७१॥ एष्वङ्गसाट् ॥ इतश्च ॥३॥१०॥ डितो लस्य परसैपदमिकारान्तं यत्तस्य लोपः । अमयत् । अभवताम् । अभवन् । अमयः । अभवतम् । अमवत । अभवम् । अभवाव । अभवाम । वि विधिनिमन्त्रणामन्त्रणाभीएसंप्रश्नप्रार्थनेषु लिङ् ॥३३॥१६॥ एष्वर्थेषु च धातोलिङ ॥ यासुद परस्मैपदेपूदात्तो डिच्च ३।४।१०३। लिङः पर- ३) सौपदानां यासुद्धागमो डिच । हिलोक्ते यते फैचिदनुबन्धकार्येऽप्यनल्विधा- विति प्रतिषेध इति । तेन वक्ष्यमाणेत्यत्र टीम | लिङः सलोपोऽनन्त्य- स्य १२७३॥ सार्वधातुकलिडोऽनन्त्यस सस लोपः । इति प्राप्ते । अlai १ भवतादिति । तुगपेक्षया परस्वाद्धेस्तात । अन्तरगानपीति न्यायस्तु शायकसिदत्वाद- नित्य इति शम्देन्दुशखरे । २ निलोट् इत्येव वक्तव्ये आनिमणमागमशास्त्रस्यानित्यता शापयितुम् । तेन-सागरं वर्तुकामस जप्त्वा स्तोत्रमित्यादि सिध्यति । ३ अनयतन इत्पर्य बहुमीहिः । तेन अश्वो वामुड्ड्महीत्यत्र हुँडेर । ४ विधिः प्रेरणम् । भृत्यादेनिकृष्टस्य । मवर्तनम् । निमवणं नियोगकरणमावश्यके माखमोजनादौ दौहित्रादेः प्रवर्तनम् । मामन कामचारानुशा । अधीष्टः सत्कारपूर्वको व्यापारः । ५ प्रार्थनं याला । ६ कचिदिति । शापकफर्स तु रिगिलक्षणडीवभाव इति टितिषत्र एवोक्तम् ।

·. मम्पकीमुधाग- तो येयः अराः परस गार्यधानुकारायसा यार इन इय शुगः । 'लोगो न्योरलि' । भये । भयेताम् ॥ ग्रे र दिशा मवेयुः । भवे । मवेतम् । मरेत । भवेयम् । मयेय । भयेन ॥ लिशासि पि ३०११६ आशिपि हिमसिडाभातुफस साए ॥ किदाशिनि । २०४॥ आशिपि लिगे यामुर कित् । स्कोरिति सर: किति र गिकिन्द्रिसिमिसे इन्क्षने गुणली न । भूपान् । भूपामाम् भूयागुः । भूयाः । भूयामा । भूयास । भूयासम् । भूयाश । भूपाल एर ३३२।१२० भूनार्थ पातोडेर ॥ माजिर २२१७५३ सर्वर फारापपादः ॥ सोत्तरे लटर ३३३१७६। मोरे माटि टर मागु प. लि लुकि २४३ शपापादः ॥ च्ले सिन् ।३।११४४ा गातिस्थाप पाभूभ्यः सिचः परमपदेषु रारा। उन् । गायिदेणादेशपिचर शेते ॥ भूमास्तिडि सा भू सू एतयोः साधारे तिमि गुगो न अभूत् । अभूताम् । अम्बन् । अभूः । अमृतम् । अभूत । अभवन् । अभूब अभूम ॥ न मायोगे ।६।७आहाटौ न सः । मा मवान्भूत् ।। स भवत् । मा स भूत् ॥ लिनिमित्ते लए कियातिपत्ती ।।३।१३५ हेतुहेतुमहावादि लिनिमित्तं तत्र भविष्यदर्याद्धातोर्ट कियाया अनियसो गर मानायाम् । अभविष्यत् । अभविष्यताम् । अभपिश्यन् । भविष्यः । अमरिष्यतम् अमविष्यत अमविश्यम् । अमविष्याव । अमविष्याम । मुश्वेिदमविष्यत्तदार भिदामभविष्यत् । इत्यादि ज्ञेयम् । मभरतीत्यादी उपसांगामसमतत्वेपि संहित नित्वा तदुक्तम् । १ हिरवेनैव गुणमिमनियेथे सिद्ध रिवचनमिभ्यादित्यादौ संप्रसारमाधम् , जागयादित्य गुम भागते गो हि किति पर्युपसते। हिर्व वेद विशेषविदिवेन वित्वेन बाध्य १ मारिवया निषेधार्थकमारदोऽन्य एव ननु माडियाः । ३ भत्र पिनीलसानुमान नुवानयोः फल्दोषयोरमावेन तनुतिः।

·तिडन्ते भ्वादयः। संहितैकैपदे नित्या नित्या धातूपसर्गयोः । नित्या समासे वाक्ये तु सा विवक्षामपेक्षते ॥ १॥ इति । सत्ताद्यर्थनिर्देशश्चोपलक्षणम् । यागात्स्वर्गों भवतीत्यादी उत्पयत इत्याद्यर्थात् । उपसर्गास्त्वर्थविशेषस द्योतकाः । प्रभवति । पराभवति । संभ- वति । अनुभवति । अभिभवति । उद्भवति । परिमवति । इत्यादौ , विलक्ष- णार्थावगतेः । उक्तं च । उपसर्गेण धात्वर्थी बलादन्यत्र नीयते । महाराहारसंहारविहारपरिहारवत् ॥ १ ॥ इति । अत सातत्यगमने । अतति । अततः । अतन्ति । अतसि । अतथः । अतथ । अतामि । अतायः । अतामः ॥ अत आदेः ७४१७०॥ अभ्याससादेरतो दीर्घः सात् । पररूपापवादः । आत । आततुः । आतुः । आतिय । आतथुः । मात । आत । आतिव । आतिम । आतिता। अतिष्यति । अततु । भाडजादीनाम् ।६।७२। अजादेरगसाड् लुङ्-लड्-लक्षु । आतत् । अतेत् । अत्यात् । लुङि सिचि इडागमे कृते ॥ अस्तैिसिचोऽपृक्त ७॥३॥ २६ । विद्यमानात् सिचोऽस्तेश्च परसापृक्तस हल ईडागमः ।। इट ईटि टा२।२८। इटः परस्य सस्य लोपः स्यादीटि । (सिल्लोप एकादेशे सिद्धो वाच्यः) । आती- । आतिष्टाम् ॥ सिजभ्यस्तविदिभ्यश्च शा१०९। सिचोभ्यस्वाद्विदेश्व परस डिसंवधिनो शेर्नुस् । मातिषुः । आतीः । आतिष्टम् । आतिष्ट । आतिषम् । १ एकपदशम्देनाखण्डं पदं गृनते । असण्यत्वं च पदत्वाभावदुत्तरखण्डरवम् । अत एव सभासप्रणं चरितार्थम् । २ उपलक्षणमिति । एतच सत्ताधनिर्देश कृतवतो भीमसेनस्यापि संमतनित्यत्र च कुर्द मुर्द गुदै गुदकोहायामेवेश्येवकारो सापकः । सेयतर्गतावित्यम गतिमहणममि पिधगत्यानित्यादि. गत्याचयनिर्देशस्योपलक्षणव एष घटते । नान्यथेति दिक। ३ पररूपपदमेकादेशोषलक्षणम् आन्जे इत्यादौ गुणस्यैव प्राप्तः ४ सिन् च अस् पति समाहारमन्दः । सिच्छन्दस्य सौत्र भत्त्वम् । भस्वीसव्ययेन कर्मधारयः । ततः पवम्या: सौत्रो एक् ।

·मध्यकौमुद्याम्- आतिष्व । आतिष्म । आतिष्यत् । एवं अव रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवः गमप्रवेशश्रवणस्वाम्यर्थयाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्यालिगनहिंसादानभागवृद्धिषु । अब- तीत्यादि । पिध गत्याम् ॥ पुगन्तलघूपधस्य च १७३८६॥ पुगन्तस्य ल. घूपधस्स चासेको गुणः सार्वधातुकार्धधातुकयोः । धात्वादेरिति सः । सेति । पत्वम् । सिपेथ ॥ सेक् स्प्सृस्तृसजस्तृस्त्यान्ये दन्त्याजेन्तसादयः । एकाचः पो. पदेशाः प्वविद्सद्खास्वमिहः ॥ १ ॥ दन्त्यः केवलदन्त्योः न ह दन्त्योछोऽपि । प्यष्कादीनां पृथक् अहणात् ॥ असंयोगालिकित् ११२१५ असंयोगात्परोऽपिछिट् कित्स्यात् । सिपिचतुः । सिपिधुः । सिषेधिय । सिषिधथुः सिषिध । सिपेध । सिषिधिव। सिषिधिम । सेधिता । सेधिप्यति । सेधतु असेधन् । सेधेत् । सिध्यात् । असेधीत् । असेधिष्यत् ॥ सात्पदाद्यो दा३।१११ साते. पदादेश्च सस पो न । इति निषेधे प्राप्त ॥ उपमा मनोनिमानिय तिस्तौतिस्तोभतिस्थासेनयसेधसियसअखबाम् स्थानिमित्तादेषां सस पः ॥ सदिरपतेः टा३॥६६ पः॥ स्तन्मे वाश६७ सौत्रस्य पः ॥ अवाञ्चालम्...::: अनात्स्तन्भेरेतयोरर्थयोः सस प॥ वेश्च स्वनी भोजने टा२६९। व्यवाम खनतेः सय षः ॥ परिनिविभ्यः सेवसितसयासियुसहसुदस्तुस्थ आम् ८३७० परिनिविभ्यः परेषामेपा सख पः । निषेति ॥ प्राक्सितादव्यय येऽपि ३७१1 सितशब्दात्माम्ये सुनोत्यादयलेपामड्व्यवायेऽपि स पः । न्यषेधत् । न्यषेधीत् । न्यपेधिप्यत् ।। स्थादिप्वभ्यासेन चाभ्यासस १ सेपित्यादि । दसश्च मञ्च दन्याची ही अव्यवदितपरी यस स दन्त्यावन्तः दन्त्याज यासो सश्च सान्तसः स शादिषा भातूना से । दन्त्यान्नसादयोऽजन्तसादयश्चका पोपदेशा बोध्या: । २ अमिषापयतीति ण्यन्वेऽपि पर्व भवत्येव । शदशतिमहिसोपसगाव मरि प्रत्यर्थ एवान्वयात् । ३ उपसर्गामुनोतीत्यादिना विहितं पल अन्याय एवं अमनिवारणार्यमविशदस्योपादानम् । ४ स्यादिग्विनी दे वाक्ये । भायं परवविधर निधी नियमायम् ।

·तिडन्ते म्यादयः। श६४ा प्राक्सितात्स्थादिप्यम्यासेन व्यवायेपि पत्वं सात् एपामेव चाम्यासस्स न तु सुनोत्यादीनाम् । निपिपेघ । निपिपिधतुः ॥ से_तेर्गतौ ।११३। गत्यर्थस सेघतः सस पो न । गगां विसेधति । एवम् चिती संज्ञाने । शुच शोके । गद व्यक्तायां वाचि । गदति ॥ नेर्गदै नद पत पद घु मा स्यति हन्ति याति वाति दाति प्साति वपति पहति शाम्यति चिनोति देग्धिपु च 11३।१७। उपसर्गस्यानिमित्तात्परस्य नर्णत्वं स्यात् गदनदादिषु परेषु । प्रणिगदति । कुद्दोश्चः ॥६२। आभ्यासकवर्गहकारयोश्चवर्गादेशः॥ अत उपधायाः ।।२। ११६। वृद्धिः सात् मिति णिति च प्रत्यये । जगाद । जगदतुः । जगदुः । जगदिय । जगधुः । जगद ॥ णलुत्तमो या ७१।११। णित्स्यात् । जगाद । जगद । गदिता । गदिष्यति । गद्तु । अगदत् । गदेत् । गद्यात् ॥ अतो हला- देलंयोः ७७ हलादेलंघोरतो वृद्धिर्वेदादी सिचि परस्मैपदेषु । अगादीत् । अगदीत् । अगदिष्यत् । णद अव्यक्ते शब्दे ॥ णो नः ॥६५॥ धात्वादेर्णस्य नः । गोपदेशास्त्वनर्दनाटिनाथनाघ्नन्दनकनृन्तः ॥ उपसर्गादेसमासेऽपि णो- पदेशस्य १४ उपसर्गस्यानिमित्चात्परस णोपदेशस धातोर्नस्य णः स्यात्स- मासेऽसमासेऽपि । प्रणदति । नदति । ननाद ॥ अत एकहल्मध्येऽनादेशादे- लिटि ६१२० लिग्निमित्तादेशादिकं न भवति यदङ्गं तद्वयवस्यासंयुक्तह- ल्मध्यस्थसात एत्वमभ्यासलोपश्च किति लिटि । नेदतुः । नेदुः ॥ थलि च सेटि १ सेवतेरिति । भयं निषधोऽनन्तरस्येतिन्यायेनादेशप्रत्यययोरित्यस्य । तेन सिपेथेत्यादी 'पत्वं भवत्येवेति केचित् । २ नेर्गदनद-गदादीनां चतुणी शपा निर्देशः स्यत्यादीनामेकादशानां रितमा निदेशच यहनिवृत्त्यर्थः । तेन प्रनिजागदीति प्रनिनानदीति प्रनिसातीति प्रनि- जनीति इत्यादौ णत्वं न । धुशब्देन घुसंञ्चका दाधादयः षट् गृमन्ते । दुदाम् प्रणिददानि । दाणू प्रणियच्छति । दो प्रगियति । देर प्रणिदयते । पेट् प्रणिधयति । दुधाम् प्रणिदधाति । माशम्देन मेमाडोरेव अहणं । पुप्रकृतिमाए इति पठित्वा भाष्यादौ तथा व्याख्यानात् । ३ समासेऽगुले सहः इत्यतोनुवर्तनात्समास एव स्पादित्यसमासग्रहणम् । कृते तु तसिन् असमास एव सादित्यपेयंहणं कृतम् ।

·५० . मध्यकौमुद्याम्- १६१४३१२१॥ इड्पति थलि प्रागुक्तं स्यात् । नेदिय । नेदधुः । नेद । ननाद । ननदी नेदिय । नेदिन । नदिता । दिप्यति । नदतु । अनदत् । नदेत् । नद्यात् । अ नादीत् । अनदीत् । अनदिप्यत् । श्युतिर् क्षरणे । (इर इत्संज्ञा याच्या ) " शेपूर्वाः स्वयः ।।२।६१। शिष्यते अभ्यासस । हलादिःशेपापवादः । चुभ्योत । 'इरितो वा ॥१॥३॥५७। इरितो धातोश्लेरङ्वा परस्मैपदेषु । अश्युतत् । अन्यो तीत् । यकाररहितोऽप्ययम् । श्वोतति । चुश्चोत । अश्वोतत् । अश्वोतीत् । च्युचित आसेचने । च्योतति । टुनदि समृद्धौ ॥ आदिमिंटुडवः ।।३।५। उपदेशे धातो. राया एते इतः स्युः ॥इदितो नुम् धातोः१५८ नन्दति । ननन्द । नन्दिता। नन्दिप्यति । नन्दतु । अनन्दत् । नन्देत् । इदित्वान्नलोपो न । मन्यात् । अनन्दीत अनन्दिप्यत् । एवं फुथिं पुधि लुथि मथि हिंसासलेशनयोः । विदि अवयये । विन्दति । भिदीति पाठान्तरम् । मिन्दति । गडि बदनैकदेशे । गण्डति । चदि आादने । धन्दति । प्रदि चेष्टायाम् । अन्दति । कादि ऋदि क्लदि आहाप रोदने च । क्लिदि परिदेवने । तकि कृच्छ्जीवने ॥ युगि जुगि बुगि वर्जने भधि मण्डने । शिघि आमाणे । मन्थ विलोडने । मन्धति । ममन्य । कित्या लोपः । मथ्यात् । अर्थ मायाम् । अर्चति ॥ तसान्नु दिहलः ४७१ "द्विलो धातो(भूतादकारात् परस्य नुट् । आनर्च । आनर्चतुः । आरः अचिंता । र्चिष्यति । अर्चतु । आर्चत् । अर्चेत् । अात् । आचीत् । आर्थि प्यत् । एवं अई गतो याचने च । अति अदि वन्धने । यन पण संभत्तो वनति । वधान ॥ न शंसददवादिगुणानाम् ६४१२४१ शसेददेर्वकारादीन - १ नणसविशनोऽयं बहुव्रीहिः । तेन शरोन शेषः किंतु सयामेरा ह स इस 'सामि दिल मवति । द्वितीयसैकाचः संबन्धि रेफरसेव नन्दा रति निषेधादिति बोध्यम् २ इदित इति कर्मधारयेग पातीविशेषणम् । तेन दिन्नस्य धातोनुम्विधानावक्षिादौ न दोषः ३ नशसन-गम हितायां दन्त्यान्तः स्वयवावयविभावः षष्टयः । तथाच 'दवादीनां योकार 'इत्यन्वयसंभवेऽपि भकारसगुणरूपत्यादेदनिकाधना पछी म संभव स्याशय विवाहार्य म्याचष्टे-गुणयन्देन भावितस्येति । भावितवं च साक्षात्परपरासाधारणम् ·तिडन्ते भ्वादयः। गुणशब्देन भावितो योऽत् तस च एत्वाभ्यासलोपो न । ववनतुः । वयनुः । सनति । ससान । सेनतुः । सेनुः ॥ ये विमापा मारा। जनसनखनामात्वं या यादौ छिति । सायात् । सन्यात् ॥ वज बज गतौ । ब्रजति । वबाज । - जिता । जिप्यति । बजतु । अनजत् । व्रजेत् । मज्यात् ॥ चंदवजहलन्त- स्याचः ।।२।३॥ एषामचो वृद्धिः परस्मैपदे सिचि । अवाजीत् । अग्रजिष्यत् । फटे वर्षावरणयोः । कटति । चकार । करिता । करिष्यति । कटतु । अकटत् । कटेत् । कट्यात् ॥ हयन्तक्षणश्वसजागृणिव्येदिताम् ।।२।५। हमयान्तस्य क्षणायॆन्तस श्वयतेरेदितश्च वृद्धिर्नेडादौ सिचि । अकटीत् । अकटिष्यत् । गुपू रक्षणे ॥ गुपूधूपविच्छिपणिपनिभ्य आयः ।।१।२८। खार्थे ।। सनाद्यन्ता धातवः ॥३२॥ सनादयः कमेणिडन्ताः प्रत्यया अन्ते येषां ते धातुसंज्ञाः स्युः। सन् क्यच् काम्यच् क्यड् क्यपोऽथाचारकिव् णिज्यडौ तथा । यगाय ईयड् णिङ् चेति द्वादशामी सनादयः ॥ १ ॥ सनाद्यन्ता धातव इत्यस्यानन्तरं भूवादय इत्येव सूत्रयितुं युक्तम् । धातुन्या- लडादयः । गोपायति ॥ आयादय आर्धधातुके वा ॥३३॥३॥ आर्धधातुक- विवक्षायामाययेशिडो वा स्युः । ( काखनेकाच आम्बक्तव्यो लिटि)। कास आम्बिधानान्मस नेत्वम् ॥ अतो लोपः ।। आर्धधातुकोपदेशे यदन्तं तस्सातो लोप आर्धधातुके ॥ आमः ॥२४८१आमः परस लुक् ॥ कृञ्चानु- प्रयुज्यते लिटि ।।१४। आमन्तालिट्पराः कृभ्वस्तयोऽनुप्रयुज्यन्ते तेषां १ तदन्तविपिनव सिद्ध अन्तर्ण स्पष्टप्रतिपरयर्थम् । इस्रोच रयुके स्वजन्ताहस्य दलः स्थाने बुद्धिरिति काचिदाशयत मच इति तु इत्रपरिमाया अनुपशानाधम् । अन्यथा अभैसीदिसत्र सान्न वपाक्षीदीत्यादी। २ प्रत्ययविशिष्टस्य भानुवादित्यर्थः । ३ एसदुत्तर सिद्धान्तकौमुया माम्प्रत्ययवकृमोऽनुप्रयोगस्यति सूक्षे फन्पाहणसानदिनुप्रयोगोऽन्यसापीति घायते । सेन कृभ्वस्तियोग इत्यतः कृमो दितीयेति अकारण प्रत्याहाराश्रयणाकमस्तिनागः । तेस कियासामान्यकाचिलादप्रकृतीनां विशेषवामित्वातदर्थयोरभेदाम्वयः । संपदिनु प्रयाहारेऽन्तर्भूतोऽप्यमन्वितावान प्रयुज्यते । r ।

·सभ्यतीनुसन्- हिमादि ॥ उरत् जा६६। भन्यामुन मोसमात्यो । दिगोय. या। मिलापमान प्राचिनेऽधि दिनिनिमिरे शय आदेश नहने कन्ये । गोसाय ! गोरायांपाः ॥ कार प. देशेऽनुदासार ७२११०१ दश यो पानामनु परमार যাশ ল। अन्तिीनिश्णुमायुनुभुमिमोह मिमिः । शृया वीरानीगन्ता निहनाः मृगाः ॥१॥ फारो । म एकः । भान्गु । पन् । अन् । रिम् । यस पते पट् । बान्तेपु म ॥ जान्तेषु । लन् । निजि । भन् । भए । गर । अन् । मर । गम् । इन् । कम् । र । विनिर । गासा मगः पर. दश ॥ दान्तेषु । अद् । क्षुद् । मिद् । हिन् । हुन । । १५ । मिद । रिय। बिनद् । शद् । गद् । सिथ । सन्द । इद् । पोदा ॥ धान्तेषु । मुम् । पुग । यम् । यु । रम् । राम् । व्यम्। । गाथ् । मिथ्य । एका नान्तेषु । मन्यहनी दीपान्तेषु । आ । सिर ।एर । तर नितृष्य । प्य । लिप् । उ । यर । गए । सम् । एप् । गयोदय । भान्तेषु । यम् । रन् । उम् प्रयः । मान्तेषु । गम् । नम् । रम् । यम् । चत्वारः । शारोपु । मुर। विश् । दम् । मृ । रिश् । गश् । लिन् । विछ । रम् । दश | गन्तेपु । कम् स्विम् । हुन् । विप् । दुम् । पुप्य विप् । शिए । पुर। लिप्य एकादश । सान्तपु षस्वसती द्वौ ॥ दान्तेषु । दह । दुइ । दिए । गह् । मिह । रह लिह । वत् अटी अनुदाता हलन्तेषु पानयो यधिक शतम् । गोपायांचा गोरा यांचक्रधुः । गोपायोचक । गोपायांचकार । गोपायांचर । गोरायाधम । गोपा. याबभूव । गोपायामास 1 जुगोप । जुगुपतुः । जुगुपुः ।। स्वरतिमूतिसूपतिः दितो पा राधा स्वरत्यादेम्दिनय परम्प चलादेशरार्धधातुकसेड्या । जुगोविध १ अनेन नागदोधीलादीन भ्याइतिः। २ भत्र गुणाभावाद ·तिङन्ते भ्वादयः। । जुगोप्य । गोपायिता । गोपिता । गोप्ता । गोपायिप्यति । गोप्सति । गोपायतु । अगोपायत् । गोपायेत् । गोपाथ्यात् । गुप्यात् । अगोपायीत् ॥ नेटि रा! इडादी सिचि हलन्तलक्षणा वृद्धिर्न । अगोपीत् । अगौप्सीत् ॥ झलो झलि दारा२६॥ शलः परस सस लोपः साझलि । अगौताम् । अगौप्सुः । अगौप्सीः । अगौप्तम् । अगीत । अगौप्सम् । अगौरख । अगौप्स । अगोपायिष्यत् । अगोलि- त्यत् । अगोप्स्यत् । क्षि क्षये । क्षयति । चिक्षाय । चिक्षियतुः । चिक्षियुः । एकाच इति निषेधे प्राप्ते । कृसभृवृस्तुद्रुश्रुयो लिटि ७।२११३॥ कादिम्य एव लिट इण्नस्यादन्यसादनिटोऽपि स्यात् ॥ अचस्तावत्थल्यनिटो नित्यम् राश उपदेशेऽजन्तो यो धातुस्तासौ नित्यानिट् ततः परस थल इएन । उपदेशेऽत्यतः ७४२२६२। उपदेशेऽकारवतस्तासौ नित्यानिटः परस थल इन ॥ ऋतो भारद्वाजस्य ।।२।६३॥ तासौ नित्यानिट ऋदन्तस्यैव भलो नेट् भारद्वा- मतेन । तेनान्यस तु सादेव । अयमन संग्रहः । अजन्तोऽकारवान्या यस्तासनिट् बलि वेडयम् । अदन्त ईङ् नित्यानिट क्राद्यन्यो लिटि सेड्भवेत् ॥ १॥ चिक्षयिथ । चिक्षेप । चिक्षियथुः । चिक्षिय । चिक्षाय । विक्षय । चिक्षियिय । चिक्षियिम । क्षेता ।क्षेप्यति । क्षयतु । अक्षयत् । क्षयेत् ॥ अत्सार्यधातुकयोर्दीर्घः t७।२५। अजन्ताङ्गस्य दीर्घः स्याद्यादौ प्रत्यये न तु कृत्सार्वधातुकयोः ।क्षीयात् ।। सिचि वृद्धिः परस्मैपदेषु ७२।१। इगन्ताङ्गस्य वृद्धिः परसैपदपरे सिचि । १ अयं हलन्तलक्षणाया व वृद्धोर्निवेधः । वदनजोस्तु विशिष्यविधानान निपेपः । २ मादीनां चतुणी प्रहण निपमार्थम् । प्रत्याश्रयः प्रत्पपाश्रो पावानिग्निरः स लिटि चेताद कादिभ्य एवं नान्येभ्य इति । ततश्चतुणी थलि भारद्वाजनियमप्रापितस्य वमा. दिपु कादिनियमप्रापितस्स चेटो निषेधार्थ । सम् एषामनुदात्तत्वात् 'एकाच उपदेशे इति प्रकृयालये निषेधे प्राप्त वृमोस्तूदात्तत्लाद 'युकः किति' इति प्रत्याश्रये च निषेधे मासे नियमार्थमिदम् । ३ तासाविव वास्वदिति सप्तम्यन्ताइतिः । यथा तासी न भवति तथा थल्यपीत्यर्थः । इस्दाकारवानित्यर्थः । ५ यस्वास्यनिद् स ऋदन्तः यलि नित्यानिटू मव तीसर्थः । स - ·५४ मन्यकौमुद्याम्-' अक्षेपीत् । अक्षेप्यत् ॥ तप सन्तापे । तपति । तताए। तेपतुः । तेपुः । तेरिय। ततप्य । तता । तप्सति । तपतु ! अतपत् । तपेत् । तप्यार । अताप्सीत् अताताम् | अतप्सत् ।। निसस्तपतायनासेयने ।।६।१०। ५. सात् भासेवन पौनःपुन्य ततोन्यरिणन्विषये । निटपति ॥ प्रामु पादविक्षेपे । थो धाशम्लाशभ्रमुफमुलमुत्रसिधुटिलपः 1३।१७। एभ्यः श्यन्या के तरि साधातुके । पक्षे शम् ॥ फमः परस्मैपदेषु ।।३।७८ क्रमेदीर्घः पर सैपदे शिति । काम्यति । अामनि । चक्राम ॥ शुक्रमोरनात्मनेपदनिमि ७२।३६॥ अत्रैवेट् । ऋमिता । क्रमिष्यति । क्राम्यतु । कामतु । अफ्राम्यत् अक्रामत् । काम्येत् । झामेत् । कम्यात् । अक्रमीत् । अक्रमिप्यत् ।। चमु छर जमु झमु अदने । छिपुहमुचमा शिति १७३३३७५६ अधो दीपः । (आ चम इति वक्तव्यम् ) आचामति । आङि किम् । चमति । विचमति । अचमीत् स्सल संचलने । स्खलति । चरखाल ॥ अतो गन्तस्य शश अह समीपो यो लौ तदन्तसागसातो वृद्धिः परम्मैपदे मिचि । अरखालीत् । अस्सल प्यत् ॥ त्सर छभगती । अरसारीत् ।। पा पाने ॥ पानाध्मास्थासादाण्य तिसर्तिरादसदा पिपजिनधमतिष्ठमनयच्छपश्यर्छधौशीयसीदाः ७२।७८। पादीनां पिमादयः स्युरिसंघकशादौ प्रत्यये । पिनादेशोऽदन्तसेन गुणः । पिबति ॥ मात औ जाला ।।१।३४) आदन्ताद्धातोर्णल औकारादेशः पपी॥ आतो लोप इटि च ६४ाधा अजायोरार्धधातुकयोः रिदियोः परय रातो लोपः । पपतुः । पपुः । पपिथ । पपाय । पपथुः । पर । पपी । पपिर पपिम | पाता । पासति । पिबतु । अपिवत् । पिवेत् ॥ एलिडि ६६ घुसंज्ञानां मास्यागैपिचतिजहातिसतीनां चात एत्वमार्धधातुके मिति लिखि १ उमाविमापेयम् अनवस्थानार्थो भ्रमिः । मित्रसी परिवादी । तेभ्यो नि प्राप्त स्तरेफामप्राप्ते चारग्मात् । २ मुकमोरुदात्तत्वारिटि सिसे नियमार्थोऽयमित्याइ-अत्रं उिति सिबुआचमाभित कृत्तिारोक्तपाठोऽयुक्त इति भावः । सान्तस्यैत्यागन्तुके कारण निर्देश: । कचिद्भाध्ये करान्तस्यपि पाठः। - ·तिङन्ते म्यादयः। पेयात् । गातिस्येति सिचो लुक् । अपात् । अपाताम् ॥ आता ३।४।१०।। सिलकि आदन्तादेव झेर्जुस् ॥ उस्यपदान्तात् ।६।११९६३ अपदान्तादवर्णा- दुसि पररूपमेकादेशः । अपुः । अपास्सत् । ग्लै म्लै हर्पक्षये । ग्लायति ॥ आदेच उपदेशेऽशिति १४५/ उपदेशे एजन्तस धातोरात्वं न तु शिति । जग्ली । ग्लाता । ग्लासति । ग्लायतु । अन्लायत् । ग्लायेत् ॥ यान्यस्य संयोगादेः ६६८) घुमास्थादेरन्यस संयोगादेर्धातोरात एत्वं का आध- धातुके किति लिडि । ग्लेयात् । ग्लायात् ॥ यमरमनमातां सक् च |७२।७३। एषां सक् स्यादेभ्यः सिच इट् परस्मैपदेषु । अग्लासीत् । अग्लास्सत् । एवं म्ला- यति ॥ धेट पाने । धयति । दधी ॥ दाधाघ्वदाए ।१११।२०। दारूपा धारूपाश्च धातवो घुसंज्ञाः स्युर्दाप्दैपी विना । घेयात् ॥ विमापा धेच्योः ।३।११४९॥ आभ्यां च्लेवड्या चङि १६१३१२॥ अनभ्यासधात्ववयवस्य प्रथमस्सैकाचो द्वेस्तो- हादिद्धितीयस । अदधत् । अदधताम् ॥ विभाषा प्राधेदशाच्छासः रा७८ एभ्यः सिचो लम्वा परस्मैपदेषु । अधात् । अधाताम् । अधुः । पक्ष इट्सको । अधासीत् । अधासिष्टाम् । अधासिपुः ॥ ये न्यकरणे । चायति । → खमे । द्रायति ॥ धै तृप्तौ । प्रायति ।। ध्यै चिन्तायाम् । ध्यायति ॥ रै शब्दे । रायति ॥ स्त्यै ध्यै शब्दसद्धातयोः । स्त्यायति । पोपदेशस्यापि सत्वे कृते रूपं तुल्यम् । पोपदेशफलं तु तिष्टयासतीत्यादौ भविष्यति ॥ खे खदने । 1. खायति ॥ जै पै क्षये । क्षायति । जायति । सायति । घुमास्थेत्यत्र विभाषा साधेट्' इत्यत्र च सतेरेव महणं न खस तेन एत्वसिञ्लुको न । सायात् । । प्रसासीत् ॥ के गै शब्दे ॥ शै भै पाके ॥ पै ओवै शोपणे । पायात् । अपासीत् । । धुमास्थेतीत्वं तदपवाद एलिहीत्येवं गातिस्थेति सिज्लुको च न । ( लक्षणप्रति- पदोक्तयोः प्रतिपदोक्तदैव ग्रहणम् ) इति पारूपस लाक्षणिकत्वात् ॥टै वेष्टने । १ अनुवन्धानामनेकान्तत्वादादेच उपदेश इत्यावे दोदेधेटामनुकरणे दावारूपस्वमस्ति । एवं पदाच पाच दाः । पाश्च पाश्च पौ दाश्च पी च दापाः इति विग्रहः । २ अधुरिति । भात: इति शेर्जुस् । ३ न्यकरणं तिरस्करणम् ।

·- । मध्यकौमुद्याम्- स्तायति ॥ सै वेष्टगे। शोभायां चेत्येके । मायति । दैप शोधने । दायति अधुत्यादेत्वरािको न । दायात् । अदासीत् ॥ प्रा गन्धोपादाने । जिप्रति भायात् । धेयात् । अप्रात् । अधासीत् । अप्रास्यत् ॥ ध्मा शन्दामिसंयोगयोः धमति ।। ष्टा गतिनिवृत्तौ । तिष्ठति । स्थादिग्विति पत्यम् । अधितष्ठी । उपसर्ग दिति पत्यम् । अधिष्ठाता । स्यात् । सत्वे कृते प्रकृतिसवर्गः सात् । नकारजावनुतारपथमी झलि घातुपु । सकारजः शकारश्न पावर्गस्तवर्गजः। गातिस्थेति सिचो लक् । अस्थात् ॥ ना अभ्यासे । मनति ॥ दाण् दाने प्रणियच्छति ॥ हृ कौटिल्ये । हरति ॥ ऋतश्च संयोगादेर्गणः || मरुदन्तस संयोगादेरगस गुणो लिटि । उपधाया वृद्धिः। अहार । जहरतुः जहरुः । जबर्थ । जहरथुः । जहर । जहार । जहर । जहरिय । जहरिम हर्ता ॥ ऋचनोः थे ।७।२१७०। ऋतो हन्तेश्च सस इद् । हरिष्यति हरतु ( अदरत् । हरेत् ।। गुणोतिसंयोगायोः २९। अतः न्तस्य च गुणो यहि यादावार्धधातुके लिडि च । हर्यात् । अहापी : ध्यत् ।। स्थ शब्दोपतापयोः । सरति । खरतीति वेट् । सस्तरिय वमयोस्तु सरत्यादिविकल्पं बाधित्वा पुरस्तात् प्रतिषेधकाण्डारम्मस कितीति निषेधे प्राप्त क्रादिनियमानित्यमिट् । सखरिख । सस्तरिम । परत्वावर गोरिति नित्यमिट् । खरिप्यति ॥ स्मृ चिन्तायाम् । स्मरति ॥ संवरणे हरति ॥ सू गतौ । क्रादित्वानेट् ! ससर्थ । सस्प ! समृम | रिझायग्लिङ् ७४।५८ शे यकि यादावार्धधातुके लिडि च ऋतो रिङ् । रीहि प्रकृते रि विधिसामर्थ्यान्न दीर्घः। सियात् । असापीत् । शीघ्रगतौ तु पाति शिति धौ. देशः । घावति ॥ धृ सेचने । हूछने । प्यरति ॥ इशिर प्रेक्षणे । १ अत्र तपरकरणे स्पष्टार्थम् । स्तुम् इत्यालिटि तस्तरतुरित्यादौ त्यतामिति गुण जायमानत्वात् । २. अतीति स्वादिस्वायोहणम् । लुका निदेशस्तु सौत्र महमदणे कर्त यानिवृत्यर्थः। .

·तिडन्ते भ्वादयः । यति ॥ विभाषा सृजिदशोः ॥१६॥ आभ्यां थल इट् या । सृजिशोझ- त्यमकिति ।६०५८ अनयोरमागमः स्साझलादावकिति । दद्रछ । ददर्शिथ ॥ रढोः कासि बाराश द्रक्ष्यति । दृश्यात् । इरित्त्वादड्वा ॥ ऋदृशोऽडि पुणः ११६॥ अदर्शत् ॥ न दृशः शश। च्लेर्वक्ष्यमाणः क्मो न। अद्राक्षीत् । अद्रक्ष्यत् । शु श्रवणे ॥ श्रुयैः च ३३१७४॥ ध्रुवः श आदेश पुप्रत्ययश्च कर्तरि सार्वधातुके । णोति ॥ सार्वधातुकमपित् ॥१३॥ अपित्सार्वधातुकं डिद्वत्सात् । शृणुतः ॥ हुश्रुयोः सार्वधातुके ||८७ जुहोतेः अप्रत्ययान्तस्थानेकाचोऽङ्गस्यासंयोगपूर्वखोवर्णस यण्स्यादचि सार्वधातुके । शृण्वन्ति । शृणोषि । शृणुथः । शृणुय । शृणोमि ॥ लोपश्चास्यान्यतरस्यां म्वोः ।।१०७१ असंयोगपूर्वस्य प्रत्ययोकारस लोपो वा म्योः परयोः । शृण्वः । शृणुवः । शृण्मः । शणुमः । शुश्नाव । शुश्रुवतुः । शुश्रुवुः । शुश्रोथ । शुभविथ । चवथुः । शुश्रुन । शुभाव । शुश्रय । शुश्रुव । शुश्रुम । श्रोता । श्रोष्यति । शृणोतु । णुतात् । शृणुताम् । शृण्वन्तु ॥ उतश्च प्रत्ययासंयोगपूर्वात् ।६।१०६॥ असंयोगपूर्वात्प्रत्ययोतो हेर्लुक् । शृणु ! शृणुतम् । शृणुत । गुणावादेशौ । शृण- वानि । शृणवाय । भूणायाम | अशृणोत् । अशृणुताम् । अशृण्वन् । अशृणोः । अशृणुतम् । अशृणुत । अशुणवम् अशृण्व । अराणुव । अम । अणुम । हरणुयात् । शृणुयाताम् ॥ उस्यपदान्तात् ।।१६। अपदान्तादवादुसि पररूपमेकादेशः स्यात् । शृणुयुः । शृणुयाः । शृणुयातम् । शृणुयात । शृणुयाम् । शुयाय । शृणुयाम । श्रूयाम् अौषीत् । अश्रोष्यत् ॥ गम्ल सप्ल गती । पुगमियमां छः ७३९७७। शिति । गच्छति । जगाम ॥ गमहनजनखन- घसां लोपः हित्यनाङ १८ एषामुपधाया लोपः सादजादी रिति न स्वडि । जग्मतुः । जग्मुः। जगमिथ । जगन्थ । जग्मथुः । जन्म 1 जगाम । जगम । जग्मिय । जम्भिम । गन्ता । गमेरिट् परस्मैपदेषु ७।२।१८ गमेः १ कामिनियमानिये प्राप्त विभापैयम् । २ अपर्य शालिग पोस सहि चकारो न कम्य इति सापवमानः। में म ·. मध्यकोमुखाम्- सदिरार्धधातुकोर परसैरहेपु । गमिष्यति । गन्नु । अगर | सम्पर। पुंगदिशुतादितः परम्पदेषु १३३९॥५४॥ सन्धिकरणपादनादनदि सन परस र परमरमु । अगमत् । भगमिष्यत । नानि | अनुदायस चर्नुपधम्यान्यतरभ्याम् ।६।१६५९. जगनुदाचो यसपसमाना re दायकिति । सक्षा । रामा। अस्पत् ।। प्रिमियदा अव्यके गले । येति या मैथुने । यमति । वेद येगिय ॥ मारलशोधों धारा पर समयोः सार न तु पातेः। ययया यथा ॥ पम प्रमाये शन्दे । नेमिय ननन् । तर नियति । अनसीत् । अनसिटाम् ॥ स्पज हानी । त्यजति . सत्याग । तत्सनिय । तत्पस्य । लता। अत्याधीत् । अत्यानाम् । अत्यल्पा अध व्यामौ ॥ अक्षोऽन्यतरस्याम् ।३।१ ।। शुर्वा सान्यतरि साधानुके पक्षशप् । अक्ष्णोति । अक्षति ! आनक्ष । आनक्षिम । भा । অধিনা मटा । महिप्यति । स्कोरिनि कलोपः॥ पढा: का सिसा अश्य, अक्ष्णोतु । अणुहि । अगवानि । आश्गोन् । आगतम् । अणुयात् अणुयाताम् । अणुयुः । अस्यात् । आक्षीत् । आक्षिणम् ॥ त व्या तनूकरणे ॥ तनूकरणे तक्षः ॥३॥७६) शुर्या शविषये । तश्योति सक्ष या काछम् । तनदा । ततक्षिय ततष्ठ । अतसीत् । अतक्षिष्टम् । अताक्षीत अताधाम् । तनूकरणे किम् । वाग्मिः'संप्रदाति । भरमयतीत्यर्थः ।। रस पालने रक्षति ॥णिक्ष धुम्बने । प्रणिक्षति ।। यक्ष रोपे । संघात इत्यो । यक्षति । म गंपाते । मक्ष इत्येके ।। तक्ष त्यचने । स्वचनं संघरणम् स्वचो महणं च पक्ष परिमह इत्यके ॥ सूर्भ आदर। मुसून ॥ काक्षि पाक्षि माक्षि का क्षायाम् ॥ द्राक्षि प्राक्षि ध्याक्षि घोरवामिते च ॥ चूप पाने ॥ तूप तुष्टी पूष युद्धौ ॥ मूर सये ॥ लूप रूप भूगायाम् ॥ शूप प्रसये १ पुषधान्तुनादी दिवानौ या चुरासै च पटला । यदि पुप पुष्टाविनि भौवा धानुमारभ्य पुपादिगणो गृधेत तदा चुदादिग्रहणमनर्थ के भनेर । मतो दिवारीन ग्रहणम् । २ सदित्वाद । शमशेति सिविकल्पकालिक अपं मक्षिप्य भनी चिदाहरन्ति सत्प्रामादिकम् । ३ नीति दिनिषेधः । एमावे तु भाक्षीत् ।

·तिङन्ते भ्वादयः। धूप हिंसायाम् ॥ जूप च ॥ भूप अलंकारे | जि जये । जयति ॥ संलिटोः ७६५७। संलिग्निमित्तादभ्यासात्परस जेः पुत्वम् । जिगाय। जि- यतुः । जिगयिथ ॥ जीव प्राणधारणे । जीवति ॥ पीय मीय तीव णीव स्थौल्ये । प्रीवति । पिपीव ।। मुर्वी पन्धने ॥ उपधायां च टा२१७८1 घातो. हपधाभूतयो रेफवकारयोर्हल्परयोः परत इको दीर्घः सात् । पूर्वति ॥ पूर्व पर्व सर्व पूरणे । पूर्वति । पर्वति । मति ॥ चर्च अदने । चर्वति ॥ कप सप शिप जप अप शप चप मप रुप रिप हिंसाः । शेपति । शिशेष । शेटा शल इगुपधादनिटः क्सः ।३।११४५। इगुपधो यः शलन्तस्तरसादनिट जेः क्सादेशः । अशिक्षत् ॥ तीपसहलुभरपरिपः ।।२।४९॥ इच्छत्यादेः परस तादेरार्धधातु- कसेड्या । रोषिता । रोष्टा ॥ भप भत्र्सने । इह भर्सनं श्वरयः ॥ पुप पुष्टौ । होषिता । अनुदातेषु पुष्यति श्यना निर्देशादयमुदात्तः । अड्विधौ दैयादिकस्स गात् नाङ् । अपोषीत् ॥ श्रिपु श्लिषु मुपु सुपु दाहे । शेषति । श्रेपति पति । प्लोपति। ॥ इति परस्मैपदिनः॥ एध वृद्धौ ॥ दित आत्मनेपदानां टेरे ॥३॥४॥७९॥ टितो लस्यात्मनेपदानां 'रेत्यम् । एधते ॥ आतो डिन्तः ७।२।८१॥ अतः परस्य ङितामात इय् सात् । एघेते । एधन्ते ॥ थासस्से ३।४।२०। टितो लस । एपसे । एधैथे । एधन्धे । धे । एधावहे । एघामहे ॥ इजादेश्च गुरुमतोनुच्छः ।३।०६। इजादियों गतुर्गुरुमानृच्छत्यन्यस्तत आम लिटि ॥ आम्प्रत्ययवत्योऽनुप्रयोगस्य ।। ६३॥ आम्प्रकृत्या तुल्यमनुप्रयुज्यमानात्कृभोप्यात्मनेपदं सात् ॥ लिटस्तझ- मोरेशिर ३।४।८ऎकारोचारणं शापकम् । तडादेशानां टेरेल नेति । तेन १शल इति भातोविशेषणादन्तलाभः । २ एकारोचारणं शपनार्थमिति लिटतझयो करस्वत्र स्फुटीभविष्यति । ३ चिति शकारकरणमकारविशिष्टतकारस्थादेशवाय । ४ नच मिलिटरत झयोरेशिरेगित्येवमेव मात्रालाघवेन पटितव्य पश्चाच टित आत्मनेपदाना से इलनेनैव भिविष्यलोखत उक्तं एकारोचारणं ज्ञापकमिति । तपाकारोचारणं व्यर्थ सापयति सामानां टेरेवं नेति । अत एव डारोरसा खम् ।। ५म.को.

·. मध्यकौमुद्याम्- डारोरसा न एघांचके । एधांचकाते । एघांचकिरे । एघांचकृपे । एधांचकायें। इणः पीचंलुलियां धोऽङ्गात् ।।३।७८1 इण्णन्तादात्परेषां पीठ लिटा धस्स देः । एघांचढे । एघांचके । एधांचकृवहे । एघांचकृमहे । एप बभूव । एधामास । अनुप्रयोगसामर्थ्यादते भायो न । अन्यथा हि खानुप्रयं ज्यत इति कृम्धिति वा श्रूयात् । एपिता । एधितारौ । एधितारः । एधितासे एधितासाथे ॥ धि च ।।२।२५। पादौ प्रत्यये सलोपः । एपिताध्ये ॥ रति ७४५२२ तासरत्योः रास्स हः स्यात् । एधिताहे । एधिताखहे । एपितामहे. एधिप्यते । एधिप्यते । एधिष्यन्ते । एधिप्यसे । एधिप्येधे । एधिप्यध्थे । ए विष्ये । एघिष्यावहे । एधिप्यामहे ॥' आमेतः ।३।०९० लोट एत आम् एघताम् । एघेतान् । एघन्ताम् ॥ सवाभ्यां वामौ ॥३॥४॥२१॥ सवाभ्यां परर लोडेतः क्रमाद्वामी एपख । एघेथाम् । एधध्यम् । ॥ एत ऐ ३४९३ लोडत्तमस । ऐधै । ऐघायहै । ऐधामहै । 'आटश्न"। ऐधत । ऐघेताम् ।। धन्त । ऐचथाः । ऐधेथाम् । ऐधध्वम् । ऐधे । ऐधावहि । ऐधामहि ॥ लिई सीयुदं ।।४।१०२। लिड सलोपोऽनन्त्यसेति सलोपः ॥ लोपोन्योलि ।। १७०। एधेत । एघेयाताम् ॥ झस्य रन् ।३।४।१०५। लिडः । एधेरन् एधेथाः । एधेयाधाम् । एधेवम् । इटोऽत् ।।५।१०६। लिहादेशस । एधेय एधेवहि । एधेमहि ॥ सुर तिथोः ।।१०७ लिहस्तथोः सुट् । यं लोपः । एधिपीष्ट । एधिषीयास्ताम् । एधिषीरन् । एधिपीष्ठाः । एधिषीयासाम एधिपीध्वम् । एधिषीय । एधिषीयहि । एधिषीमहि । ऐधिष्ट । ऐधिपाताम्। आत्मनेपदेष्वनतः ।।१५। अनकारात्परसात्मनेपदेषु झसात् स्यात् । ऐधिपत ऐधिष्ठाः । ऐधिषाथाम् । ऐधिदम् । ऐधिषि । ऐधिष्यहि । ऐधिष्महि । ऐधिष्यत ऐधिप्येताम् । ऐधिप्यन्त 1 ऐधिष्यथाः । ऐधिष्येथाम् । ऐघिप्यध्वम् । ऐधिध्ये ' १ पीवनिति शकारोधारण तु अदीध्वमित्यत्रैकदेशविकन्यायेन सीध्वमासत्यादतिया विवारणार्थम् । २ प्रत्यय इति । तेन पयो धावतीत्यादौ न सिरोपः । ३ णः परत्व पणन्द्राक्षापरलाभावात् णः पौधमिति दत्वं न भवति ।

·तिङन्ते भ्यादयः । ॥ धिप्यावहि । ऐधिष्यामहि ॥ कमु कान्तौ ॥ कर्णिइ ३।३।३०। खार्थे । मयते ॥ अयामन्ताल्वाय्यविष्णुपु ६५५॥ एषु णेरय् । कामयांचके । मायादय इति वा गिङ् । चकमे । चकमाते । चकमिरे । चकमिषे । चकमाथे । धमिध्ये । चकमे । चकमिवहे । चकमिमहे । कामयिता। कमिता । कामयिष्यते । हमिप्यते । कामयताम् । अकामयत । कामयेत । कामयिपीट । कमिपीष्ट पणि- अगुस्सुभ्यः कर्तरि चङ् |४८१ ण्यन्तात् श्यादिभ्यश्च च्लेबङ् कर्थ झुद्धि । अकाम इ अ त इति स्थिते ॥ णेरनिटि ६४५॥ अनिडादावार्थ- वातुके परे गेलीपः ॥ णो चङयुपधाया हस्वः ।।१॥ चपरे णौ यदङ्गं तसोपधाया हवः ॥ सन्वल्लघुनि चपरेऽनग्लोपे ।।९३॥ चपरे णौ पदङ्गं तस्य योऽभ्यासो लघुपरस्सस्स सनीय कार्य सागावग्लोपेऽसति ॥ सन्यतः ७ि४॥७९॥ अभ्यासस्थात इत्सनि ॥ दी| लघोः ७४ा लघोरभ्यासस हीधः सन्वद्भावविषये । अधीकमत । गिडभावपक्षे । (कमेश्लेश्वङ् याच्यः) । चकमत । अकामयिष्यत । अकमिप्यत ॥ भाम क्रोधे । भामते यमामे ॥क्षमप् सहने । क्षमते । चक्षमे । चक्षमिपे । चक्षसे । चक्षमिवहे । चक्षमिमहे ॥ म्बोध बारा६५/ मान्तस धातोर्मस्स नः स्यान्म्योः परयोः । चक्षण्वहे । चक्षण्महे ॥ गाधू प्रतिष्ठालिप्सयोर्मन्थे च । गाधते ॥ वाधृ लोडने । लोडनं प्रतिघातः । बाधते ॥ नाथ नाधृ यासोपतापैश्चर्याशीःषु । (आशिपि नाथ इति वाच्यम् ) अस्साशि- सेवात्मनेपदं स्यात् । नाथते । अन्यत्र नायति । नाथते ॥ दध धारणे । दधते ॥ कृदि आप्रवणे । आप्रवणमुन्प्लवनमुद्धरणं च । स्कुन्दते । चुस्कुन्दे ॥ विदि त्य । श्चिन्दते। शिश्विन्दे ॥ यदि अभिवादनस्तुत्योः । वन्दते । अवन्दे ।। भदि कल्याणे सुखे च । भन्दते । बभन्दे । मदि स्तुतिमोदमदखाकान्तिग: तिपु । मन्दते ॥ स्पदि किंचिञ्चलने । स्पन्दते । पस्पन्दे ॥ मुद हर्षे । मोदते । मुमुदे ॥ उर्द माने क्रीडायां च । ऊदते । कीचक्रे ॥ कुर्द खुर्द गुर्द गुद १ भाग भन्त माल भाय्य इन इष्णु एपुगेरयादेशः स्यात् । २ रिति निगियो. ग्रहणम् । एवमन्यत्रापि बोध्यम् । 1 ·६२ मध्यकोमुद्याम्- क्रीडायामेव । कुर्दते । रार्दते । गर्दते । गोदते । शुगुदे ॥ पूद क्षरणे । सूदते । मुद्दे ॥ हाद अन्यते शन्दे । हादते । जहादे । सादी मुझे च । पादच्यके सन्दे। हादते ॥ स्वाद आस्वादे । सादते । पर्द कुरिसते गब्दे । गुदरव इत्यर्थः। पर्दते । पपर्द ॥ यती प्रयत्ने । यतते । यते ॥ श्रथि शैथिल्ये । अन्यते ॥ प्रधि कोटिल्ये। अन्यते ॥ फत्य साधायाम् । कत्यते । चकन्ये । लोह संघात संघातो ग्रन्यः । सचेह मथ्यमानरय व्यापारो ग्रन्थितुर्या । आधेऽकर्मको द्वितीय सकर्मकः । श्लोकते । शुश्लोके ॥ शकि शङ्कायो । शङ्कते । शसके । अकि- लक्षणे । अङ्गते । आनथे । ककि पकि भ्यकि प्रफि दौर भीर प्याक यस्क मस्क टिकटीर तिट तीटर रघि लधि गत्यर्थाः । करते । परते श्वते । अङ्कते । ढोकते । डुढौके । नौकते । तुरीके । ( सुब्धातुष्टियुष्यष्फतीने सत्वनिषेधः) । ध्वकते । पप्वप्के । यस्कते । यवस्के । मस्कते । मगरके टेकते । टोकते । तकने । तीकते । रसते । लक्षते ॥ दलाघु कल्यने । इलायते । पचि व्यक्तीकरणे । पञ्चते । पप ॥ ऋज गतिस्थानाजनोराजनेषु । अर्जत (नुविधौ प्रकारकदेशो रेफो हल्लेन गृह्यते) आनने ॥ ऋजिभृजी भर्जने अरमांचके । भजते ॥ एजु भेन भ्रातृ दीप्तौ । एजते । एजांचके । भेजते विभेगे। भाजते । बभ्राजे ॥ चेट वेष्टने । वेष्टते । विवष्टे ॥ चेए चेष्टायाम् चेष्टते । विचेष्टे ॥ स्फुट विकसने । स्फोटते । पुरफुटे ॥ हुवेप कम्पने वेपते ॥ कपि चलने । कम्पते ॥ मिक्ष मिक्षायामलाभे लामे च । निते. विभिक्षे ॥ दीक्ष मौण्डोज्योपनयनियमव्रतादेशेषु । दीक्षते । दिदीक्षे ॥ भा व्यक्तायां याचि । मापते । बभापे ॥ व स्नेहने । धर्पते । ववर्षे ॥ ईह चेष्ट- याम् । ईहते । ईहाचक्र ॥ गह गह कुत्सायाम् । गहते । गहते ॥ का दीमौ । काशते ॥ अह वितर्के । ऊहते । ऊहांचके । कथम् 'अनुचमप्यूह पण्डितो जनः' इति । ( अनुदात्तत्वलक्षणमात्मनेपदमनित्यम्) । अनुदात्तेतश्वक्षिक डित्करणाापकात् । तेन 'उदयति यदि भानुः' 'सायनिर्मोकसंधिः' इत्य १ इति वितर्कयति । २ अनुदात्तत्वेनैव डि सिद्धे हिकरणं व्यर्थमिति भावः ३ उदयतीति उत्पूर्वस्यायधातो रूपम्।४ रफायन्निति। रफायी वृौ रत्यनुदात्तेतो लटः सत्रादेश 1 ·तिङन्ते म्यादयः। देसिद्धमित्याहुः ॥ अय गतौ । अयते ॥ उपसर्गस्यायतौ ।।१९। अय- सावुपसगरेफस लत्वम् । प्लायते । पलायते ॥ दयायासच ।३।।३१ एभ्य आ. मेलटि । अयांचके । अयिता । अयिष्यते । अयताम् । आयत । अयेत | अयि: पोष्ट ॥ विभापेटः ।।३।७। इणः परो य इट् ततः परेषां पीध्वंलुङ्लिटां धस वा ढः । अयिपीद्धम् | अयिषीयम् । आयिष्ट । आयिदम् । आयिध्वम् । आयि- न्यत ॥ धुत दीप्तौ । द्योतते ॥ द्युतिस्वाप्योः संप्रसारणम् ।७४।६७ अभ्या- सख । दिद्युते । घोतिता । द्योतिष्यते । द्योतताम् । अद्योतत । द्योतेत । घोतिषीष्ट । धुझ्यो लुङि १३३९द्युतादिभ्यः परसैपदं या लुङि । पुपादीत्यङ् । अद्युतत् । अद्योतिष्ट । अद्योतिप्यत । एवं चिता वणे जिमिदा स्नेहने ॥ अग्विदा सेहनमोचनयोः । मोहनयोरित्येके ॥ रुच दीसावभिनीती च ॥ धुट हरिवर्तने ॥ शुभ दीसौ ॥ शुभ संचलने ॥ भ तुभ हिंसायाम् ॥ संस सु भ्रंसु अवसंसने ॥ ध्वंसु गतौ च ॥ थम्भु विश्वासे ॥ वृतु वर्तने । तिते । (ऋदुपधेभ्यो लिटा कित्वं गुणात्पूर्वविप्रतिषेधेन । ववृते । वर्तिता ।। दरः स्यसनोः ।।१२। वृतादिभ्यः पञ्चभ्यो वा परस्मैपदं से सनि च ॥ न बृद्यश्चतुर्थ्यः ।७।२।५९॥ धृत् वृध् र सन्दुभ्यः सादेरार्धधातुकयेण्न तडानयोरभावे । वर्ल्सति । वर्तिप्यते । वर्तताम् । अवर्तत । वर्तेत । यतिपोष्ट । अवृतत् । अयतिष्ट । अयर्क्सत् । अवर्तिप्यत । एवं ॥ वृधु युद्धौ ॥धु शब्दकु- त्सायाम् ॥ स्सन्दू प्रसवणे । सन्दते । सस्पन्दे । सस्थन्दिषे । ससन्त्से । सख- दध्ने । सस्सन्थ्ये । सन्दिता । वृधः सरानोरिति पर- पदे कृते ऊदिल्लक्षणमन्तरगमपि विकल्प बाधित्या चतुर्ग्रहणसामान भय इति निषेधः । सन्सति । सन्दिष्यते । सन्स्यते । सन्देत । स्यन्दि- पीष्ट । सन्सीष्ट । धुझ्यो लुडीति परस्मैपदपक्षेऽङ् । नलोपः । असदत् । डोअस्यन्दिष्ट । असन्त । असन्साताम् । अस्सन्सत । अस्सन्सत् । अन्य १ थपपीट: पीध्वमवयवत्लात्तस्य ततः परत्वं दुरुपपाद तथापि श्रुतिकृतानन्ठयमात्रेणं शाखस्स प्रवृत्तिसाम्यांवोध्या । २ गणकार्यलादुभयोर्यधनुश्यप्रवृत्तिः । सन्ता ·मध्यकौमुद्याम्- न्दिप्यत । असन्स्थत ॥ अनुविपर्यमिनिभ्यः स्यन्दतेरमाणिपु ८॥३२८२ एभ्यः परस्याप्राणिककस सन्दतेः सम्य पो वा । अनुष्यन्दते । अनुसन्दते. या जालम् । अग्राणिषु किम् । अनुसन्दते हस्ती ॥ ए.पू सामर्थे । कपोरोला। १८॥ कृपः उ इति छेदः । कृपे रेफस लः । कृपत्रकारम्यावययो यो रेफेसशस्तस च लकारमशः स्यात् । कल्पते । चलपिपे । चपलासे । इत्यादि सन्दिवत् । लुटि च क्वपः ॥१॥३३९३। लुटि ससनोश्च कृपेः परस्मैपदं वा । तासि चक्लप २०६० लपेः परस्य तागेः सादेरार्धधातुकपेन तहानयोरभावे । कल्प्तासि कल्पितासे । कल्सासे । कल्प्स्यति । कत्पिप्यते । कल्प्यते । कल्पिपीट । लिसिचावात्मनेपदेषु ।।२।१९। इसमीपाला परौ झलादी लिडात्मने पदपरः सिचेत्येतो किती स्तः । क्लप्सीष्ट । अक्लपत् । अकल्पिष्ट । अकृत अकल्प्स्यत् । अकल्पिप्यत । अकल्प्स्यत । इति घुतादयः ॥ दद दाने । ददते दददे । दददाते । दददिरे । ददिता । ददिप्यते । ददताम् । अददत । ददेत- ददिपीट ! अददिष्ट । अददिष्यत ॥ अपूप लजायाम् । नपते ॥ तफलभजन 1६१८११२२॥ एषामत एत्वमभ्यासलोपश्च किति लिटि सेटि थलि च । बेरे अपिता । यता । पिप्यते । त्रप्स्यते । पताम् । अनपत । पेत । अपिषी जप्सीष्ट । अत्रपिष्ट । अनम ! अपिध्यत । अनप्सत ॥ घट चेष्टायाम् । घटते जघंटे । व्यथ भयसंचलनयोः ॥ व्यथो लिटि ७४।६८ व्यथेरभ्यासस्य रे सारणं स्वालिटि । हलादिः शेषोपवादः । विव्यथे ॥ प्रथ प्रख्याने । प्रथते । पार्थ । १ अमानिध्वनि पर्युदासान्मत्स्योदके अनुस्यन्दने इत्यत्रापि पक्षे पत्वं भवत्येव, प्राणि नयुक्ती तु न स्यात् । २ एवं चात्र कृपेत्य स्वातिरंवश्य छतव्या । तथा च तुट च। इत्यादि सौत्रनिदेशोऽप्युपपद्यत इति भावः । ३ चकारात्सायाधधातुके गृयते । ४ तरते कारस्य गुणशम्देन भावितलाकलमजोवरूप्यसंपादकादेशादित्वात्रपतस्त्वेकहरुमध्यस्थता वादप्राप्त निविरयम् । ५ हलादि शेषप्रक्रमणादिति भावः । एवं च उत्सर्गसदेशश्चापत्र परस्येव संप्रसारणे - भवति न पूर्व स्पनि कैयाधुत्तो न संप्रसारण इति नियोः नाशितः।

·तिङन्ते भ्वादयः। । प्रस विस्तारे । प्रसते ॥ नद मर्दने । प्रदते ॥ स्वद खदने । रखदनं विद्रावणम् । स्खदते ॥ कप कृपायां गतौ च । क्रपते ॥ भित्वरा संभ्रमे ॥ त्वरते ॥ टुभ्रातृ भ्राट टुभ्लाट दीप्तौ । भाजते ॥ फणां च समानाम् ।६।१२५। फण, II, भ्राज़, भार, म्लाश्य, समु, खन, एषां वा एत्वाभ्यासलोपी स्तः किति लेटि सेटि थलि च । भेजे । वभ्राजे । या भ्राशेति श्यन्या । भ्राश्यते । प्राशने । वेशे । बन्लाशे। भ्लाश्यते । म्लेशे ॥ रम क्रीडायाम् । रमते । रेमे । रता ॥ जभी भी गात्रविनामे ॥ रधिजभोरचि १७११६॥ नुम् । जंमते । जनंभे । ज़ुभते । जज़ुभे ।। इत्यात्मनेपदप्रक्रिया ॥ शि सेवायाम् । श्रयति । श्रयते । शिवाय । शिश्रिये । श्रयितासि । श्रयितासे । श्रयिष्यति । श्रयिष्यते । श्रयतु । श्रयताम् । अश्रयत् । अश्रयत । श्रयेत् । श्रयेत । श्रीयात् । श्रयिषीष्ट । अशिश्रियत् । अशिश्रियत । अश्रयिष्यत् ॥ अश्रयिष्यत ॥भृञ् भरणे । भरति । भरते । बमार । बभ्रतुः । वभुः । वमर्थ । बभूम । बभ्रे । यभूषे । भर्तासि । भासे । भरिष्यति । भरिष्यते । भरतु । भरताम् । अमरत् । अभरत । भरेत् । भरेत । प्रियात् ॥ उश्च ।।२।१३। ऋवर्णात्परौ झलादिलिडात्मनेपदपरः सिचेत्येतो कितौ स्तः । भृषीष्ट । भृपीयास्ताम् । अभापत् ॥ हस्वादशात् दास २७। सिचो लोपो झलि। अभृत । अमरिष्यत् । अमरिष्यत ।। हजू हरणे। हरति । हरते । जहार । जहतुः । जहुः । जहर्थ । जहिव । जहिम । जहे ।। लिहिपे । हासि। हर्तासे । हरिष्यति । हरिष्यते ।धृ धारणे । घरति । धरते ।। णी प्रापणे । नयति | नयते ॥ डुपचप् पाके । पचति । पचते । पपाच । पेचिथ । पपस्य । पेचे । पक्ता । पक्ष्यति । पक्ष्यते ॥ भज सेवायाम् । मजति । मजते । मेने । भक्तासि । भक्तासे । भक्ष्यति । मक्ष्यते। भजतु । मनताम् । अमाक्षीत् । अमक्त । अभक्षाताम् ॥ यज देवपूनासहतिकरणदानेषु । यजति । १ सिपि निरिति दिः । २ केवित्तिहागमहामावे अपाविष्टाम् मलाविटामियादा. सम्पतिप्रसा: सारियाहुस्तदपरेन क्षमन्ते । संनिपातपरिमापयापि परिहारसंभादिति । 4

·No text on this page.

·No text on this page.

·मध्यकामुद्याम्-- मन्यात् ।। वनादिसम्भ्य उरातोपाः । पिदांकरोतु । उत्सायंधानुफे शिर उपत्ययान्तस मनोश उरयाधातुके दिल विदांकृस्तात् । विदापुस्ताम् । मदापुर्वन्नु । पिदाल । दिदांफरसामि । अपेत् । अपित्ताम् । अपितुः । यद्य दारा धातोः पदान्तस दस ... रुयो । अब । अमेत् । विधान ! विपासाम् । विपुः । पियात् । पिपासान वियामुः । अवेदिप्यम् ॥ मम् मुधि । अति ॥ सोपलोपा ! असायातो लोपः साधातुके मिति स शन्ति । असि । स्थः । स पनि खः । गमः ॥ मस्तेk५२१ मार्पधातुके । बभूव । भविता । ममिष्यति मस्तु । सात् । साम् । सन्तु ॥ पिसोरेतायभ्यासलोपट ११' घोरसश्चत्य ही अम्यागलोरन । आमीयत्वादिः । एपि । सात् । साम् । ] अमानि । असार । असाम । आसीत् । आसाम् । आसन् । सात साताम् । स्युः । भूयार । अभूत् । अमविष्यत् ॥ उपसागंनोदुमा पंप 1८३1८७ उपसर्गेणः प्रादुराध परसासेः राय पो यकारेऽथि परे । मिण्यार । प्रादुःप्यात् । निःपन्ति । पादुःपन्ति । यसरे किम् ।। मिस्तः शन्दे । तुरुस्तुशम्यमा सार्यधातुके ।७।३।९५४ एम्या : वैधातुकरा हलादेसिड ईडा । नाम्यासेत्यतोऽनुवृत्तिसमये पुनः धातुकर्महणमपिदर्थम् । रवीति । रीति । स्वीतः । रुतः । हलादेः किम रुपन्ति । तिडः किम् । शाम्यति । सार्वधातुके किम् । मानिपि । रूयात विष्यादी तु स्यात् । रुवीयात् । अरावीत् । अरविष्यत् । तु इति सौगोधा गतिवृद्धिहिंसामु । तीति । तौति । तुचीतः । तुतः । तुवन्ति । तुताय । तोत सोप्यति ।। णु स्तुती । नौति । नुनार । नविता ॥ दृह शन्ने । शौनि १ एवमलोन्यस्य, लोपस्नु विचारसर्वस्येति गाण्यादौ सम् । २ भास्तामिः नसोध्योपाभीयावेनातिमत्वाशर भवति । ३ प्रादुसित सान्तमम्दयम् । माई प्राचा धावपाः प्रामादिकः । ४ एभ्यः परस्य : सार्वधातुकपेति प्राची भ्याए मा प्रामादिकम् ।

·तिङन्ते अदादयः । साव । क्षविता ॥ क्ष्णु तेजने । क्ष्णौति । क्षणविता । अक्ष्णावीत् ॥ प्णु सवणे । लौति । सुष्णाय । सविता ॥ पु प्रसवैश्वर्ययोः । प्रसवोऽभ्यनुज्ञानम् । ति । सुतः । सुपाव । सोता असौषीत् ॥ कु शब्दे । कौति । चुकाव । होता ॥ इण गतौ । एति । इतः ॥ इणो यण् वाट। अजादौ प्र. प्रये । इयडोऽपवादः । यन्ति ॥ अभ्यासस्थासवणे ॥६४७८ा अभ्या- सेव!वर्णयोरियडुबडी स्तोऽसवर्णेऽचि । इयाय ॥ दीर्घ इणः किति आ६९। इणोऽभ्यासस्य दीर्घः किति लिटि । ईयतुः । ईयुः । इययिथ । येथ । एता । एप्यति । एतु । ऐत् । ऐताम् । आयन् । इयात् । ईयात् । इतेलिङि शा२४॥ उपसर्गात्परस्य इणोऽणो हसः सादार्धधातुके किति कि । निरियात् । ( उभयत आश्रयणे नान्तादिवत् ) ॥ अन्तादिवञ्च ११८५। योयमेकादेशः स पूर्वस्वान्तवत्परस्सादिवत्स्यात् । अभीयात् । भणः किम् । समैयात् ॥ इणो गा लुङि ।२।१५१॥ गाति स्थति सिचो लुक् । जगात् । अगाताम् । अगुः । ऐष्यत् ॥ इक् सरणे । अयमधिपूर्व एय । ममधीगर्थदयेशां कर्मणि' इति लिङ्गात् । ( इण्वदिक इति वक्तव्यम् ) । अधि- जयन्ति । अध्यगात् । केचित्वार्धधातुकाधिकारोक्तखैवातिदेशमाहुः । तन्मते नि । तथा च भट्टिः । ससीतयो राघययोरधीयन्निति ॥ ची गतिव्याप्तिप्रजन- कान्त्यसनखादनेषु । प्रजनं गर्भग्रहणम् । असनं क्षेपणम् । वेति । चीतः । वियन्ति । वेपि । वीहि । अवेत् । अविताम् । अवियन् । अटि सति अनेकाच्- हताधणिति केचित् । अव्यन् । अत्र ईकारोपि धात्वन्तरं प्रशिष्यते । एति । ईतः । यन्ति । इयात् । ऐपीत् ॥ वच परिभाषणे । धक्ति । वक्तः । अयमन्तिपरो लि प्रयुज्यते । बहुवचनपर इत्यन्ये । झिपर इत्यपरे । वक्तु । वन्धि । वच्यात् । उच्यात् ॥ अस्यतिपक्तिख्यातिभ्योऽङ् ॥३१॥५२॥ च्लेः ॥ यच उम् स्थानिवस्त्रेणेव गतार्थमिदम् । न चालिबध्यमिदमस्तिति इयम् । अस्याप्य- ल्विधावनिष्टत्वाद । अन्यथा अयजे इन्द्रमिसत्र सवर्णदीर्घापत्तेः । २ राघवयोरित्या अधी. गदियेशी कर्मणि' इति कर्मगि षष्ठी।

·१,२८, मध्यकौमुद्याम्- लोपन । गः । भूः ॥ स्यः क च ३३२७७ चारिकर । शंखः शंस्याः । सुप्यजाती णिनिस्ताच्छील्ये ३२७८ अजात्पर्ये घातोणिनिसाच्छील्ये धोत्ये । उष्णमोजी । शीतमोनी ॥ मनः ३२२८२॥ सुपि मन्यतेणिनिः । दर्श नीयमानी ॥ आत्ममाने सथ शरा८३॥ स्वकर्मके मनने वर्तमानान्मन्यतेः मुनि खर चाणिनिः । पण्डितमात्मानं मन्यते पण्डितमन्यः । पाण्डितमानी । एकाचोऽम्मत्यययय ।६॥३॥६८। इजन्तादेपाचोम्सात्स च सागम्यत् सिक परे । 'औतोशसोः ।गांमन्यः । 'वारासोः सियंमन्यः । स्त्रीमन्यः । नरंमन्यः । मुवमन्यः । श्रियमात्मानं मन्यते त्रिमन्यं पुलम् । भाष्यकारप्रये गाच्छीशब्दस्स हसो भुममोरभावश्च ॥ भूते ।।२८४ा अधिकारोज्यं वर्तमा लडिति यावत् ॥ फरणे यजः ।३।२२८५। करणे उपपदे भूतार्यायनेनिनिः धर्तरि सोमनेष्टवान्सोमयाजी ॥ कर्मणि हनः ।३।२।८६ पितृव्यधाती ॥ ग्राम पोपु किए ।३१२१८७१ प्रसहा । मूणहा । वृत्रहा । किचेत्येय सिद्धे प्रय दिष्वेव क्वियेवति द्विविधनियमार्यमिदम् । एवमप्रेऽपि ॥ सुकर्मपापमाप्रपुणे एमः ।३।२।८९। मुकृत् । कर्मकृत् । पापात् । मप्रकृत् । पुण्यकृत् ॥ सोमे सुमः। १२२९०। सोमसुत् ॥ अग्नौ चेः ।।२।९१। अमिचित् ॥ कर्मण्यस्यास्याया 1३।२।९। कर्मण्युपपदे कर्मण्येव कारके चिनोतेः किम् । अन्याधारस्थलविशेपस ख्यायाम् । श्येन इव चितः श्येनेंचित् ॥ कर्मणीनियिक्रियः ।३।२।९३॥ या युपपदे निपूर्वोत्कीणातेरिनिः ॥ (कुत्सितग्रहणं कर्तव्यम्) सोमविक्रयी घृतविक्रयी ॥ दृशेः कनिम् ॥३॥२२९४। कर्मणि भूते । पारं दृष्टवान्पारदृश्योः राजनि युधि कृषः स९५। कनिए । युधिरन्तावितण्यर्थः । राजानं यो तवान् । राजयुवा । राजकन्या ॥ सहे च ३।२९६सहयुध्या । सहकृत्वा १ एकस्साम्यात्मनः सरूपेण करवं पण्डितलविशिष्टरूपेण च फर्मव. बोध्यम् २ अम्मरणमिशवर्तते । ततः एफेन मम् विधीयते परेण प्रत्ययो विशेष्यते 1३। भूनकालय विपि नियतत्वादनिचितपाननिचाय इति अण न । ४ समुदायोऽयमाइन यधारणाय इष्टकानिर्मितस्पलबिशेपे निरुतः। । - . .

·कृदन्ते कृप्रक्रिया। १२९ सप्तम्यां जनेर्डः ॥३२॥९तत्पुरुपे कृति बहुलम् ६३।१४। डेरलक् । सरसिजम् । सरोजम् ॥ उपसर्गे च संज्ञायाम् ।।२।९९। प्रजाः ॥ अनौ कमणि शरा१००। अनुपूर्वाजनेः कर्मण्युपपदे डः । पुमांसमनुरुष्य जाता मनुजा ।। अन्येप्यपि दृश्यते ।३।२।१०१॥ अनः । द्विजः । प्राह्मणजः । अपि- रान्दः सर्वोपाधिव्यभिचारार्थः । तेन धात्वन्तरादपि कारकान्तरेष्वपि, कचित् । प- तः खाता परिखा । पञ्चम्यामजातौ ३।२।९८४ जातिशब्दवजिते पमन्यन्ते ननेः । संस्कारजः । अदृष्टजः ॥ तक्तवतू निष्ठा १३१२२६॥ एती निष्ठासंज्ञी ॥ निष्टा ।३।३।१०२। भूतार्थवृत्तेर्षातोर्निष्ठा सात् । तत्र तयोरेवेति भाव- कर्मणोः कः । कर्तरि कृदिति कर्तरि क्तवतुः । नातं मया । स्तुतस्त्वया विष्णुः । विश्वं कृतवान् ॥ भदो जाग्धियति किति राक्ष३६ ल्यपि तादौ किति च । इकार उचारणार्थः । जग्धम् ॥ निष्ठायामण्यदर्थे ।६।६० ण्यदर्थों भावक- मुंगी ततोऽन्यत्र निष्ठायां क्षियो दीर्घः सात् ॥ क्षियो दीर्घाद ।८।२।४६॥ निष्ठा- सेंस नः । क्षीणवान् । भावकर्मणोस्तु क्षितः कामो मया ॥ (जोतेर्णवदायो वाच्यः) तेन एकाचत्वान्नेट् । ऊर्णतः ।। रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्वस्य च दः।८।२।३२॥ रदाभ्यां परस निछातस नो निष्ठापेक्षया पूर्वस्य धातोर्दस्य च । शू । शीर्णः । भिन्नः । छिन्नः । संयोगादेरातौ धातोर्यण्वतः ।।२।१२। यण्व- संयोगादेरादन्तानिष्ठातस्स नः। द्राणः 1 ग्लानः ॥ ल्यादिभ्यः चाराध४ा एक- विशते आदिभ्यः प्राग्वत् । लूनः । ज्या । अहिज्या ॥ इलः । अगावयवा- परं यत्संप्रसारणं तदन्तस्याङ्गस दीर्घः । जीनः ॥ (दुग्योर्दीर्घश्च ) दु 'गतौ । दूनः ॥ गु पुरीपोत्सर्गे । गूनः ॥ (पूमो विनाशे)। पूना यवाः । वि- नी इत्यर्थः । पूतमन्यत् ॥ (सिनोतेसकर्मकर्टकस्य) सिनो ग्रासः । १यपि याज्या ऋगित्यादौ करणादावपि वाहुलकाण्ण्यद्भवति तथापि तमोरेव-' इति क. चनागावकर्मणी ण्व साक्षादुपात्तोः इति स एवेह विवक्षित इति भावः । २ क्ष क्षये 'क्षयो निवामे' इति द्वयोरपि ग्रहणम् । ३ मासरूपं कर्म ग्रासकर्म तत्कर्तु, यस सिनोतस्ततः परस्य निष्टानस नः स्यादिसर्थः । ४ पिण्डी क्रियमाणो ग्रासो यदा दध्यादिव्यचनवशाइन्धने- नुकूलो भवति तदा कर्मग एवं कर्तृत्वमिति बोध्यम् । न - ·गयकोमुशर- मारोति रिम् । शिक्षा पाशेन सहरी । समस्या नितो भाग देना मोदिता दारास प्रायत् । मुमो, मुमः । टु भोमि, gk द्रयस्तिस्पशंयोः यः ॥६॥२४॥ अन्यग मूतों गाडिन्य सरों की सैछः मंप्रगारगं सामियाम् ॥ योऽस्प 1 औसो निक रान्य नः मादराशेध । शीनं लम् । अपने किम् । ति नान् । दवसिपशयोरिति रिन् । सयानो विकाशीनात्मकुपित इस्वयः ॥ प्रतेर ।६।११२५॥ रांप्रमारणे निष्ठावान् । प्रतिधीनः ॥ विभागभ्ययपूर्णम्य ।।१।२६ तया । अमिश्यानं पृतम् । अनिशीनम् । अयमानः अपधीनो वृधिकारिता बिमापयम् । तनेह न । समाश्यानः ॥ मशीऽनपाने ४८ निICE मः ॥ यस्य विभाषा ||२|१५: यस कपिद्विभाषपेडिदिततो नियामि न । उदितो येति कत्यायां पेट्वारिह नेट् । समासः । अनशाने किम् । उनफर दकं कुपात् ॥ दियोऽपिजिगीगयाम् ।।२।४। पूनः । विभिगीपायो तु भूत नियांगोऽपाते ।।२।५०। अयात इति छेदा । निपूर्याउगनिधातस नत्यं । द्वातरकर्ता । नियागोमिनिर्या । याते तु निर्यातो यातः ॥ शुषः कः । ५॥ निष्ठातस शुष्कः ॥ पचो यः दास५२१ पत्रः॥ क्षायो मार ५३। क्षाम:|| ऽन्यतरस्याम् -- ला, फुटः । नित्यंत । सामान नियतनामप्य फुलवान् । अनुपसर्गातिकम् ।। आदितश्च १२२५६॥ आकारतो निठाया इन ति च २८९॥ परफलोरत उत् तादी रिति । प्रातः प्रक्षोषितः । प्रकृशित पोहापितः ।, (उत्फुलसंफुल्लयोरुपसंख्यानम् ।) दविदोन्दत्रामा १ यस्येत्याधामुकापेक्षया षष्टी । यदीयसाधातुकम्मेपर्थः । २ विजिगीषयाहि त्रा पात्यन्त पनि गत्पते विजिगीषा । ३ च वातन हेतुना निर्माणो दीप इत्यत्र मिरेभो लाः । 'राम' 'संयोगादेरातो-नित्ये नाप्ने हो इत्यस्यामाले उमययविभाफेयर ·कदन्तम् । भ्योऽन्यतरस्याम् दाश५६॥ निष्ठातस नः । नुन्नः । नुत्तः । विशः । वित्तः । उन्दी ।। श्वोदितो निष्टायाम् ।।२।१४। श्चयतेरीदितश्च निष्ठाया इण् न । उन्नः । उत्तः । इत्यादि ॥ न घ्याख्यायमूर्छिमदाम् ।।२।५७। एभ्यो निहा- स नो न । प्यातः । ख्यातः । पूर्तः ॥ रालोपः शा२। राच्छोर्लोपः सल्की झलादावनुनासिकादौ च प्रत्यये । मूर्तः । मत्तः ॥ वित्तो भोगप्रत्यययोः दारा५८विन्दतेनिठान्तस निपातोऽयं भोग्ये प्रतीते चार्थे । वित्तः पुरुषः । मैनयोः किम् । विनः ॥ मित्तं शकलम् ।।२।५९३ भिन्नमन्यत् ॥ ऋणमाघ- मण्ये वारा६० प्ररतमन्यत् ॥ स्फायः स्फी निष्ठायाम् ।।२२। सीतः ।। इनिष्ठायाम् [७२।४ निरः कुपो निष्ठाया इट् । यस विभाषेति निषेधे पाले पुनर्विधिः । निष्कुफ्तिः ॥ घसतिक्षुधोरिट् ।।२।५२। आम्या पत्यानिध.. योनित्यमिट् । उषितः । क्षुधितः ॥ अञ्चेः पूजायाम् ।।२।५३। क्यानिष्ठयोरिट। मातः । गतौ तु अक्तः ॥ लुभोऽविमोहने ७।२।५४। क्त्यानिष्ठयोरिट् नतु सय । लुमिता । गायें तु लुब्धः ॥ क्लिशः फत्वानिष्ठयोः ।।२।५०। इट. वा । क्लिशितः। लिष्टः ॥ पूङश्च ।७।२।५१। क्त्वानिष्ठयोरिड् वा ॥ पूङः क्त्वा च ।।२।२२। निष्ठा सेट किन्न स्यात् । पवितः । पूतः। क्त्वाग्रहणमुत्तरार्थम् । नो- पंधादित्यत्र हि क्त्वैव संवध्यते ॥ निष्ठा शीस्विदिमिदिक्ष्यिदिधृपः ।१।२। • १९। सेट किन्न । शयितः ॥ (आदिकर्मणि निष्ठा वक्तव्या) ओदिकर्मणि- का कर्तरि च ३।७०। चागावकर्मणोः ॥ विमापा भावादिकर्मणोः आदितो निष्ठाया इड् वा । प्रस्वेदितश्चैत्रः । प्रस्खेदितं तेन । निविदेति म्या- 'दिरचं गृह्यते । निशिः साहचर्यात् । विद्यतेस्तु खिदित इत्येव । त्रिमिदा- निविदा ,' १ अधर्म दुःखप्नदमृणं यस्य सोऽधमणः । तस्य भाव आपमय तेन व्यवहारविशेपो लक्ष्यते । स व्यवहारो दातृमहीनोः संबन्धो भवतीत्युत्तमर्गेऽपि प्रयोगो न विरुध्यते । लक्षणायाँ तुधारस्तमर्ण इति निर्देश लिङ्गम् । २ आयेषु क्षगेषु सर्वसाः कियाया• भूतत्वाभावा- निशान प्रामोतीति वचनम् । आदिकमणि सि कतरि विधानार्थ चेत्यानुः । तक्रकौण्डि. म्यन्यायन मा भूदिति चकारः।

·१३२ मध्यकौमुद्याम्- दिवादी बादी च । प्रमदितः । पश्यदितः । प्रधर्पितः धर्पितं तेन सेट किम् । प्रसिनः । प्रतिनं तेनेत्यादि । भूपस्तितिक्षायाम् ।।२।२०। सेग् निष्ठा किन्न । गर्षितः । क्षमायां किम् । अपमृपितं वाम्यम् । अविसष्टमित्यर्थः ।। उदुपधाना- धादिफर्मणोरन्यतरस्याम् ।१।२।२१। उदुपयात्परा भावादिकर्मणोः सेनिटा था किन्न । धुतितम् । घोतितम् । मुदितम् । मोदितं साधुना । प्रयोतितः । म तितः । प्रमुदितः । प्रमोदितः साधुः । उदुपधात्किम् । विदितम् । भाषेत्यादि किम् रुचित कार्पापणम् । सेट् किम् । क्रुष्टम् । शविकरणेभ्य एवेप्यते । नेह गुप्यते गंधितम् ॥ निष्ठायां सेटि ६४॥५२॥ गेलोपः । भावितः । भावितवान् ॥ दृढ स्थूलवलयोः ।।२।२०। स्थूले बलवति च निपात्यते ॥ धोतेहि ७४४२ तादौ किति । हितम् ॥ दो ददोः ७६। घुसंशस दा इत्यस दा तादौ किति । चर्त्यम् । दत्तः ॥ गत्यर्थाकर्मकश्लिपशीस्थासपसजनक हजीयतिभ्यश्च श७२एभ्यः कतरिक्तः साझा म्लानः स: । लक्ष्मीमाश्लिष्टो हरिः। शेषमधिशयितः किति ४४० एपामित्तादौ किति । वैकुण्ठमधि दिनमुपोषितः । राममनुजातः । गरुडमारूढः । विश्वम तनेत्यादि । तोऽधिकरणे च ध्रौव्यगतिमत्य; एभ्योऽधिकरणे क्तः चायथाप्राप्तम् ॥ मुकुन्दस्सासितमिदमिदं यातं रमापतेः । मुक्त तदनन्तस्पेत्यूचुर्गोप्यो दिदृक्षवः ॥ १॥ पक्षे आसेरकर्मकत्वाकर्तरि माये च आसितो मुकुन्दः । आसितं तेन ॥ (गत्यर्थेभ्यः कर्तरि कर्मणि च) रम पतिरिद यातः । तेनेदं यातम् । भुजेः कर्मणि । अनन्तेनेदं मुक्तम् । वर्तमाने इत्या १ बलमस्यास्तीनि बल: अर्शमादित्वादच् तदाह---बलवतीति । रचूलो मांसलः । स निलोऽपि बलवान् कृशोऽपि दृढ इति फलितोऽयः । २ तिपानिर्देशो धेटो निवृत्यर्थः । ३४ देशस्थान्त एबम तु तदधान्तः । जदले कृते संडितायातुल्यत्वेऽपि प्रक्रियाया दोषात् । तान दीर्घत्वाख्यो दोषः । दान्ते निष्ठानत्वम् । धान्ते दोषो धत्वाख्यः । निर्दोषत्वात्यान्तो मा रवि भावः।

·कृदन्तम् । १३३ कृत्य ।। भीतः कः ।।१८७विण्णः ॥ मैतिवुद्धिपूजार्थेभ्यश्च ।।२।१८८1 राजा मतः । ईष्टः । बुद्धः । विदितः । पूजितः । अचिंतः। चकारोऽनुक्तसमुच्चयार्थः । शीलितः । रक्षितः । क्षान्तः । आक्रुष्टो जुष्ट इत्यादि ॥ नपुंसके भावे कः ।। ३।११४। लीवत्वविशिष्टे भावे कालसामान्ये क्तः । जल्पितं । हसितम् ॥ सुयजो- ईनिए ।३।२।१०३॥ भूते। सुत्या। यज्वा ॥ जीर्यतेरतन् ।३।२।१०४ाजरन्। रन्तौ । वासरूपन्यायेन निष्ठापि । जीर्णः । जीर्णयान् ॥ छन्दसि लिद् ॥३२॥ १०५ लिटः कानज्या ।३।२।१०६॥ कसुश्च ।३।२।१०७॥ भूतसामान्ये छन्दसि लिट् । तस कानच्कसू वा स्तः । 'तडानावात्मनेपदम्' । चक्राणः । 'म्योश्व' । जगन्वान् । कवयस्तु बाहुलकालोकेऽपि प्रयुञ्जते । 'तं तस्थिवास नगरोपकण्ठे' 'श्रेयांसि सर्वाण्यधिजग्मुपस्ते' इत्यादि ॥ यस्येकाजाद्धसाम् ।।६७४ कृतद्विर्वचनानामेकाचामादन्तानां घसेश्च वासोरिट् स्थानान्येषाम् । आदिवान् । आरियान् । ददियान् । जक्षिवान् । एषां किम् । बभूवान् ॥ मापायां सदवस- यः ।३।२।१०८। सदादिभ्यो भूतसामान्ये भाषायां लिड् या सात् तस्य च 'नित्यं वमुः । निषेदुषीमासनवन्धधीरः' 'अध्यूपुपस्तामभयजनस्स' । शुश्रुवान् ॥ उपेयिवाननाभ्याननूचानश्च २०१०९। एते निपात्यन्ते । उपादिणो लिङ् या तस कसुः । इट् । उपेयिवान् । नानोपसर्गस्तयम् । ईयिवान् । नमोऽ- शातेः कसोरिडभावश्च । अनाश्वान् । अनोर्वचेः कर्तरि कानच् । वेदस्यानुयचनं कृतवाननूचानः ॥ लटः शतृशानचावप्रथमा समानाधिकरणे ।।२।१२४॥ सांधमान्तेन. सामानाधिकरण्ये लट एतौ वा स्तः। शवादिः । पचन्तं चैत्रं पश्य ॥ आने मुक्क् ।।२।८२२ अगसातः । पचमानं चैनं पश्य । लडित्यनुवर्तमाने १ मतिरहेच्छा बुद्धेः पृथगुपायनाए । २ 'तीयसहेति वेदस्वायस्य विभाषेति नेट् । ३ पुन अमिपये। अपपीह मु गतो पुप्रसवैश्वर्य योरिति निरनुबन्धकमहणं न्याय तथाप्यनमि- पानाभयपदिना साहचर्यादा तयोर्महणं न । ४ यमप्यादेशरहितस्स लरः प्रयोगामाया- सामानाधिकारण्यं दुसग तथापि शनशानबोतरा सानिन्यपि सामानाधिकरण्यं करप्यते । ५ विडिस्पन - ·.. १३४, मध्यकौमुद्याम्- पुनर्लमहणारप्रघमासामानाधिकरण्येऽपि क्वचित् । सन्द्विजः। ईदासः । आनम्य । 'आदेः परस्य' । आसीनः ॥ विदेः शतुर्वसुः।७।१॥३६॥ यतः परम शतुर्वमुरादेशो या । विद्वान् । विदन ॥ तो सत् ।३।२।१२७. तो शतृशान सत्संज्ञौ स्तः ॥ लटः सदा ।।३।१४। करिष्यन्तं करिष्यमाणः पश्य ॥ लं च्छोल्यवयोयचनशक्तिधु चानश ३।२।१२९॥ अग्नौ जुहानः । केव- विभ्राणः । शत्रु निम्नानः॥ किपममिव्याप्य वक्ष्यमाणास कर्ता कटान् ॥स्पृहिगृहिपतिदयिनितिन्द्राग्राम्य आलुच् राम आद्यालयश्चरादावदन्ताः । स्पृहयालः । (शीडो वाच्यः) शयालु कृग्निरामयजनोत्पचोत्पतोन्मदरुध्यपत्रपतुवृधुसहयर ३१३६ अलंकरिष्णुः ॥ ग्लाजिस्थश्च ग्नः ॥३॥२॥१३९॥ गिदर्य कित् । तेन स्थाईत्वं न । ग्लानुः । गित्वान्न गुणः । जिष्णुः । स्थास्तुः । चाट घ्युकः कितीत्यत्र गकारमश्लेषानेट् । भूष्णुः ॥ प्रसिधिधृपिक्षिपेः ३।२।१४० अनुः । गृनुः । धृष्णुः । क्षिप्नुः ॥ शमित्याभ्यो । २२१४॥ उकार उच्चारणार्थ इति काशिका । अनुबन्ध इति तेन शमिनितरा शिमिनीतरेत्यत्र उगितश्चेति हखविकल्पः । नचैवं शमी' त्यादी. नुम्प्रसङ्गः । झल्ग्रहणमपकृष्य झलन्तानामेव . तद्विधानात् । वृद्धिनिषेधः । शमी । तमीत्यादि ॥ नु सृजपरि...... र परि. पुद्धि घिनुण् स्यात् । संपर्कीत्यादि । विकाषी ॥ अपे च लपा ·कृदन्तम्ल ११३५ पिनः । कम्पनः । शन्दनः । रेवणः ।अकर्मकास्किम् । पठिता विद्या । अनुदात्तेतः म् । भविता । हलादेः किम् । एपिता । अकर्मकात्किम् । वसिता वस्त्रम् ॥ नि- दहिसकिशखादविनाशपरिक्षिपपरिरटपरियादिव्याभापासूनो वुञ्। १२।१४६। एम्यो वुभ् । निन्दकः । हिंसक इत्यादि ॥ देविशाश्वोपसर्ग ३।२।१४७। आदेवकः । आक्रोशकः । उपसर्गे किम् । देवयिता । क्रोष्टा । लप- तपदस्थाभूवृपहनकमगमशृभ्य उकम् ।।२।१५४ लापुकः । पातुकः ।। ल्पमिक्षकुलुण्टवृङः पाकन् ।३।२।१५५। जल्पाकः ॥ सनाऽऽशंसभि- उः३।२।१६८। चिकीर्षुः । आशंसुः । भिक्षुः ॥ स्टेशभासपिसकसो घरच ३।२।१७५। स्थावरः । इत्यादि । यश्च यङः ।३।२२१७६। यातेर्यचन्तादरच् । कोपः । तस्याचः परस्मिन्निति स्थानिवद्वावे प्रसि ॥ न पदान्तद्विर्वचनवरेय- हरसवर्णानुस्वारदीर्घजश्चर्विधिषु।२११५८पदस घरमावयवे द्विर्व- । गिदयं व कर्तव्ये परनिमित्तोज्जादेशो न स्थानिवत् । इति यलोपं प्रति स्थानित्यनि- । बावा ध्योर्यलीति यलोपः । अल्लोपस्य स्थानियत्त्वमाश्रित्यासोपे प्राप्ते ॥ (चरे झेपेर स्थानियत्) यायावरः ॥ भ्राजभासधुर्विद्युतोर्जिपृजुग्रावस्तुवः १३.२६१७७। विभ्राट् ।माः। धूः । विद्युत् । अर्क । पूः । शिग्रहणस्सापकर्षणा- माया दाः । जू । मावस्तुत् ॥(विन्याचप्रयायतस्तुकटमुजुश्रीणां दीर्घो- गा िक सारणं च) वक्तौति वाक्। पृच्छतीति प्राक् । आयतं स्तोतीति आयतस्तुः । दिवानन्वते कटप्रः । जुरुक्तः । श्रयति हरि श्रीः॥(ध्यायतेः संप्रसारणं च। थमान्तानीशसयुयुतस्तुतुदसिसिचमिहपतदशनहः करणे ३।२।१८। ने मु एन् करणेऽर्थे । दान्त्यनेन दायम् । नेप्रम् ॥ तितुप्रतसिसुसरकसेषु मति मन्दायो गती १२ कपि संचलने । ३ शब्द शब्दने चुरादिः । ४ र पदे । मिए। इस्वनादेश । ५ ने विनाशति 'विपूर्वस नशेः प्यन्तस्य भाविना 'निलोपेन रनाभयपा मकाररलागग्सुकः । ३ भायरिएकत्वात छोलादिवर्ष कि । - भोपादिकमिदं मानाधिमा दीपः संप्रसारणामा । प्राप्ठितु विचिखपि, महिज्या-त्पादिमा । विहित्यनु भयनववामिति कर्मणि विदुरादास कर दी स्त्रविरोध रट एष । : चिन्ता ·मध्यकौमुद्याम्- 'च रा। एपा दशानां कृत्प्रत्ययानामिन शासम् । योत्रम् । योक्रम् । स्त यम् । तोत्रम् । सेत्रम् । सेक्नम् । मैम् । पत्रम् । दंशा नही ।। हलसूकरयो पुवः ।३।२।१८३। पृड्पुभोः करणे एन् । तयेत्करणं हलसूकरयोरवययः । हला सूकरस मा पोत्रं मुखमित्यर्थः ॥ भर्तिलू सूसनसहयर इत्रः ३२१८ अरित्रम् । लविनम् । पवित्रम् । सवित्रम्। खनित्रम् । सहित्रम् । चरित्रम् ॥ पुर संक्षायाम् (१८५। पवित्रम् ॥ अथोणादयः। कृवापाजिमिस्खदिसाभ्यशूभ्य उण । करोतीति कारः । वायुः । पायु दम् । जायुरौषधम् । मायुः पित्तम् । खादः। सानोति परकार्यमिति साधुः । आशु भ्रम् ॥ हरिमितयोदयः। गतौ । असात् हरिमितयोरुपपदयोः कुः स च डिव हरिभिद्रूयते हरिदुर्वक्षः । मितं द्रवतीति मितद्रुः समुद्रः ॥ शते च। शतधा । तीति शत नदीभेदः ॥ अन्दूहन्भूजम्बूकफेलूकर्कन्धूदिधिपूः। एते कूपत्य न्ता नियाल्यन्ते । शमेदः । बाहुलकार संश ढस एयादेश इट् च न भर्वा गण्डः सासि गोलतो' । कमेरठः । 'कमठः कच्छपे पुंसि माण्डभेदे नपुंसक मूविकपर्यो च विधवायां च योषिति' इति मेदिनी । 'खण्डाऽस्त्री नाविकारमाण दयोः' इति मेदिनी । मन ज्ञाने । 'मण्डः पञ्चाङ्गुले शङ्कभेदे क्लीयं तु वस्तुनि इति मेदिनी पतिचण्डिभ्यामालच् । 'पातालं नागलोके खाद्विवरे वडवान इति मेदिनी । चण्डालो भातङ्गः। प्रमादित्लादणि चाण्डालोऽपीत्युज्यलदत्तः ।त 'कुलालवरुद्धकारनिषादचण्डालमित्राऽमित्रम्यश्छन्दसि' इति चण्डालशब्दात्त गं विधता वार्तिकेन तद्भाष्येण च सह विरोधात् ॥ गनगम्यद्योगा। अद १0 दः पत्वष्टलहलोपः ॥२ 'नो घर' इति पलम् । ३ एतेन इलस्करयोरमिया सदत्व च निरस्तम् । ४ व रुद्धिरित मावः । ५ ५ विधूनने इति कटादिरेव P निरनुबन्धमत्वात् । मत एव गाड्य-रति हिरवागुणनिषेधे उपर । .

·१ । कृदन्ते उणादयः। पुरोडाशः । भृनः किन् जुद् च । भृत्रो गन्कित्याचस नुट् च । 'शृङ्गा पिट्गा- लिधूम्याटा'शृणातेर्हस्वश्च । शृङ्गम् । पर्तिस्तुसुसधृक्षिशुभायायापदि- यक्षिणीभ्यो मन् । एभ्यश्चतुर्दशम्यो मन् । अर्मश्चक्षुरोगः । स्तोमः । सोमः । होमः । सो गमनम् । धर्मः । क्षेम कुशलम् । क्षौमम् । माम आदित्यः । यामः । वामः शोमनदुष्टयोः । पद्मम् । यमो रोगराजः । नेमः । अवतेप्टिलोपश्च । मन्प्रत्य- मसायं टिलोपो नतु प्रकृतेः । अन्यथा डिदित्येव चूयात् ॥ ज्यरत्वरस्त्रिव्यविम- यामुपधायाश्च २० एपामुपधावकारयोरूट की झलादावनुनासिकादी च प्रत्यये । अत्र कितीति नानुवर्तते । अवतेस्तुनि कृते ओतुरिति दर्शनात् । स्वरादि- 'पाठाव्ययत्वम् । अयतीति आम् । ग्रसेरा च । ग्रासः । अविसिविशुपिभ्यः कित् । एभ्यो मन् । ऊमं नगरं । स्यूमो रश्मिः । सिमः सर्वः शुष्मममिसमीपयोः । 15 घातोर्निपातोऽयम् । ग्रीष्मः । असतेर्निपातोऽयम् ॥ अशूभुपिलटिकणि- टिविशिभ्यः कन् । अश्वः । 'पुष्यः स्याहतुसूर्ययोः' । लटुः पक्षिभेदः फलं च । ग्वं पापम् ।खटा। विश्वम् । कनिन्युपितक्षिराजिधन्विद्युप्रतिदियः । यौति ते युवा । वृपा इन्द्रः । तक्षा राजा । धन्या मरुः। धन्व शरासनम् । धुवा सूर्यः । तिदीव्यत्यस्मिन्प्रतिदिवा दिवसः । उपिकुपिगार्तिभ्यः स्थन् । ओठः । मोठः । गाथा । 'अर्थोऽभिधेयरैवस्तुप्रयोजननिवृत्तिषु' इत्यमरः । पातॄतुदिवचि. ऐचिसिचिभ्यस्थक् । 'पीथो रविघृतं पीथं' । तीर्थ शास्त्राऽध्वरक्षेत्रोपायोपाध्या- मनिपु । अवतारपिंजुष्टाम्भःस्त्रीरजःसु च विश्रुतम्' इति विश्वः । तुत्थोऽग्निः । इक्य सामभेदः । रिक्थम् । बाहुलकाहचेरपि । 'रिक्थमृक्थं धनं वसु' सिक्थम् । लानुदिभ्यां डौः । ग्लौः । नौः । चिरयम् । डोरित्येव । म्लौकरोति.। कृन्मजन्तः' इति सिद्धे नियमार्थमिदम् । उणादिप्रत्ययान्तभव्यन्त एवेति । गमेडौंः। गौर्नाऽऽदित्ये बलीवर्दै किरणक्रतुभेदयोः । स्री तु स्यादिशि भारत्यां भूमी तु सुरमावपि ।। नृस्त्रियोः खर्गवज्राम्बुरश्मिदृग्वाणलोमसु' इति । बाहुलकात् घुतेरपि डोः । 'चौः स्त्रीलान्तरिक्षयोः ॥ रातेः । राः । भ्रमेश्च डूः । भ्रूः। चादमः । अग्रे गए। उन्देर्नलोपश्च । चाद्यच् । ओदनः । गमेर्गश्च । धाधुच् ।

·- १३८ मध्यकोमुद्याम्- गगनम् । कृपपजिमन्दिनिधामा क्युः । किरणः । पुरणः समः । परनमात- रिक्षम् । मन्दनं सोनं निघनं फुलनाशयोः । पेपि च संहापाम् । शिक्षक गुरुः विषणा धीः हन्तृची संसिजदादिभ्यः संज्ञायाम् । संसादिभ्यः सदा दिम्पन्य कमान्तृषी सस्तो चाऽनिटी । शंसा । शंसरी । संतरः । इतिः सौनो धातुः । 'क्षता मात्सारथी शाःस्थे येश्यायामपि शहजे । यहुलमन्यादि। मन् मन्ता । हुन् इन्ता । इत्यादि । नम नेष्ट त्यष्ट होए पोए धारा जामा मारा पितृ दुदिए । पते सृजन्ता निपात्यन्त । नता । इत्यादि । सापसी ससा । यतेविध । 'मार्यास्तु प्राइवर्गस यातरः स्युः परस्परम् । नत्रि घ नन्देन नन्दतीति मनान्दा। यह वृद्धिर्नानुवर्तत इत्येके । 'ननान्दा तु समा 'परयुननन्दा नन्दिनी च सा' इति शन्दार्गवः । दियेHः । देवा । देवरः । 'सा: मिनो देवदेवरौ । नयतेर्डिय । मा । नौ । भत्रिशुचिगुपिच्छादिच्छ दिभ्य इसिः॥ 'अधिः शोधिरुभे लीवे प्रकाशो धोत आतप । हविः सरि इसन्यन्फिपु च ।।४।९७ छदिः हसः सात् । छदिः पटलं । छर्दिः । लोपश्च । बहिर्ना पुशअप्मणोः । धुतेरिसिमादेवजः । ज्योतिः । जनेकसि। 'जनु ननजन्मानि' इत्यमरः ॥ अर्तिपृथपियभितनिधनितपिभ्यो नित् । अरु पन्धिः । यजुः । तनुषी । धनुः । धनुररियाम् । 'तपुः सूर्याभिानु' एतेर्णिश्च । मायुः । आयुषी 1 चक्षेः शिश्च । चक्षुः । मुहे किय । मुहुः पुनः अव्ययम् । पानीविपिभ्यः पः । रमत्यसादात्मानमिति पापम् । तद्योगा 'पापः । नेपः पुरोहितः । वेप्पः पानीयम् । स्तुवो दीर्घश्च । स्तूरः समुन्यः, मुटभ्यां निथ । पाकित् । सूपः । वाहुबलकादूत्यम् । शूर्पः । कुयुभ्यां च । कुवन्ति मण्डका अस्मिमिति कूपः । युवन्ति बध्नन्ति असिनिति यूपः । खप शिल्पशापयापरूपपर्पतल्पा:! सौते पप्रत्ययान्ता निपात्यन्ते सनिषिः पुषिगदिमदिभ्यो रिलुच् । अयामन्तेति औरय् । स्वनयिलुः । हर्षयित्नुः । पोष- यित्नुः । गर्दयित्नुः । मदयित्नुः । मदिरा । अशे सरः । अक्षरम् । घसधे । वत्सर । संपूर्वाच । संवत्सरः 1 परिवत्सरः । कराशलिकलिगर्दिभ्यो :

·। कृदन्ते उणादयः। इम । चरमः। शरमः। सलमः । कलमः करिनायकः । गर्दगः । पिपियां कित् । मामः । शुपमः । रासियातिभ्यां चरागमः । यतमः । नियोमिः। नेमिः । अर्तेरथ । अनिः । भुवः कित् । भूमिः । गनिनलोपश्च । अमिः । यहिनिश्वयुटुग्लादापरिभ्यो नित् । यतिः । धेगिः । भोगिः योनिः । बोगिः। ग्लानिः । हानिः । तर्णिः । पातेईतिः । पतिः। सूट: किस। सरिः । भदिशादिभूशुभिभ्यः फिन् । गदिः । शादिः । शर्करा । भूरि प्रचु. (निः। प्रला । पलिमलितनिभ्यः कयन् । यलयः । मलयः । तनयः ॥माछाससिभ्यो यः । माया । छाया । ससं । बाहुलकात्सव्यं दक्षि- भवामयोः । जनेर्यक् । 'ये विभाषा' । जन्यं युद्धम् । जाया । सर्यधानुभ्य इन्। 'पचिरमिः । तुहिः । तुण्ठिः । वलिः । परिः । यजिः । फारात इति काशिः । पतिः । गतिः। कैलिमगी परिणामे' । मसिः योधिः । नन्दिः । कलिः ॥ हरि- विष्णावहायिन्द्र भेके सिंहे ये रयो । चन्द्रे कीले प्लवंगे च यमे याते च कीर्तितः । इगुपधारिकत् । ऋषिः । शुचिः । मनेश्च । अतः । युनिः । जनि- घसिभ्यामिण् । जनिर्जननम् । पासिभक्ष्यमविश्व । अचारविः । तरिः । पविः । काीः । अविः । कुण्डिकरप्योर्नलोपश्च । कुद्धिः । कपिः । इपेः पनुः। इक्षुः । रुपर्वणे । नक् सात् । कृष्णः । दामाभ्यां नुः । दानुः दाता । मानुः । विपेः फिच । विष्णुः । सितनिजनिगमिमसिसच्यविधाशिभ्यस्तुन् । "सेतुः । तन्तुः । जन्तुः । गन्नुः । मस्तुर्दधिमण्डम् । सत्तः । ओतुः । धातुः । मटा । अवितृस्तृतत्रिभ्य है। अवीर्नारी रजखला । तरीः । सरीः । तत्रीः । यापोः किद्वे च । ययीः । 'पपीः स्यात्सोमसूर्ययोः । यातप्रमीः 1 निपातोऽयम्। लक्षेमुद् च । लक्ष्मीः । सर्वधातुभ्यो मनिन् । कर्म । चर्म । मम । जन्म । शर्म । स्थाम । हेनाच । नकारस्य अकारः । प्रल तत्वं तपो वेदो प्रश्मा विप्रः प्रजापतिः' । नामन् सीमन् व्योमन् रोमन लोमन् पाप्मन् ध्यामन् । १ मन शानेऽस्मादिन् स्यारत च किए । अकारस्योकारादेशश्च । मन्यते जानातीति मुनिः । 'मुनिः पुमान्वसिष्टादौ बसेनतरौ जिने' इति मेदिनी। १.म. को.

·गयकोमुमार-. रामन निपात्यन्ते । सातिभ्यां मनिमनिजी साम मामा निमशिद सिकन् । 'हसिका हंगयोगिक्षिा गिरं उडए । गमा: । ना सोऽदिः शरत् । शरमृदयालयोः । राप्रपनम् । त्यजितनिपजिभ्यो दिन त्वद् तद् यद् । एतेस्तुर च । एतत् । युतिभ्यां मदिर । पक्ष अहम् । इन्दः फमिनलोपध । इदम् । फायनेडिमिः । किम् । सर चातुभ्यः एन् । यगम् 1 अगम् । शाम् । भामिचिमितिसर स्पः परः भाम् । विषम् । मित्रम् । खम् । पुयो हस्वः । पुनः' स्यायतेद। सी। सूत्रः स्मन् । सूदगम् । पाते९म्मुन् । पुमान यसेस्तिः । पसिनाभरगो द्वयोः' । सायसः । ससि।पो तसे । तर हादशाहुलः' इल्लगरः। सर्वधातुभ्योऽमुन् । चेतः । सरः। पयः। पपगी इत्या बोदवने युद् च । देयने स्तुती । यशः । उम्भवले यलोपथ । भोग ध्रयतेः स्वाशित किया । अयनेः शिर आदशोगुन्किय । शिरः । अ रुय । उरः । भूरअिभ्यां फित् । भुवः । रजः । यसेणिय पासो वह चन्देरादेव छ । छन्दः पचियतिभ्यां सुद्ध | "पक्षसी सुस पक्षो' । यक्षः । ननि हन पद या अनेहा । अमेहसौ । विधामा पेपर वेषाः । चन्द्रे मी डित् । चन्द्रोपदान्गाहोसिः गच इित् । चन्द्रमाः । उ फित् । उपः अप्सराः । सरप्पूर्यादसिः। प्रायेणान्यं भूमि । अप्सरसः । फनसिः । उशना । अदिभुयो उतच् । अद्भुतम् । गुधेरूमः । गोधूम ग नगरमे । केचि गवमिदं परित्यज्य गस्ता त ति विप सीडो पृषोदरादिषादरमतकार गरुटसम्म देशन व्युत्पाश्यनि । २ दशपाय तु म सर्वधातुभ्यो भविष्यतीत्याशयेन एनिश्वय पवितम् । मत पयाविक प्रतिनित्यानुः ३ वैस्लो शारसंघातयोः हिरवाहियेषलोपो थ्योरिति पसोपःविाडी १४. मादेशकारश्च । न पचमभेदेऽरि खेराबाराभिलाव इति मेदिनी। भकारान्तोऽप्ययम्। 'छन्दावमिमायशी इत्यमर द्विरुपकोगी।५ अदित्यव्यय माझम्मिका सिनुपपदे भूधातोईतच् । डिस्वाष्टिलोपः। मद्धतमाश्चर्यम् । ६ गुध परिव गुध्यने परिवधने प्राणिमिरिति विग्रहः। भाहा । सादसन् ·उत्तरकृदन्तम् । १४१ हे को हलोपश्च । तृणम् । उदि चैडसिः । उच्चैः। नौ दीर्घश्च । नीचैः। जो यण्णुग्नस्वश्च । यत्प्रत्ययः । पुण्यम् । उदिदृणातेरजजी पूर्वपदान्त्य- गेपश्च । उदरम् । डित्खनेर्नु चोदात्तः। अजल् च डिद्धातोर्मुदं । एम्बम् । अमेः सन् । असः । मुहेः खो मूर्च । मूर्खः । नहेहलोपश्च । खः । शीडो हस्वञ्च । शिखा । माड ऊखो मय च । मयूखः । जनेष्टनलो- श्व । जटा । क्लिशेरन् ललोपश्च । केशः । फलेरितजादेव पः। पलितम् । मादिभ्यः संज्ञायां वुन् । करकः । कटकः । नरकः । 'नरको नारकोऽपि च' इति द्विरूपकोशः। चीकयतेराद्यन्तविपर्ययश्च । कीचकः ॥ जनेररष्ठ च। जटरम् । हर्यतेः कन्यन् हिर च । हिरण्यम् । षः पासः । कसः । पिल्लादित्याकापासम् । ऊर्णोतेर्डः । ऊ । द्धातयन् उद् च । धान्यम् ॥ चतेररन् । चत्वारः । प्राततेररन् । प्रातः । अमेस्तुद् च । अन्तः । दहेगों होपो दश्च नः । दहेर्गप्रत्ययो धातोरन्तस्य लोपो दस नः नगः । हन्तेरच्- शुरन् । घोरम् । तरते िः। त्रयः । ग्रहेरगिः। ग्रहणिः । मधेरमच् । प्रथमः। चरेश्च । चरमः । महरलच् । मङ्गलम् । इत्युणादिः ॥ अथोत्तरकृदन्तम् । उणादयो बहुलम् ।३।३।१॥ एते वर्तमाने संज्ञायां यहुलं स्युः । केचिदधि- हितो अप्यूयाः । “संशोसु धातुरूपाणि प्रत्ययाश्च ततः परे । कार्याद्विद्यादनूबन्धमे- नच्छास्त्रमुणादिषु" । दाशगोप्रो संप्रदाने ।३।११७३। एतौ निपात्यते । दार्शन्ति भसै दाशः । गां हन्ति अस्मै गोतः अतिथिः । तुमुण्ण्वुली क्रियायां कियार्थायाम् ।।३।१० क्रियार्थायां क्रियायामुपपदे भविष्यदर्थे धातोरेती स्तः । : मान्तत्यादव्ययत्वम् । कृष्णं द्रष्टुं याति । कृष्णं देशको याति । फालसमयवेला १वर्नमाने लट् इयतो धर्तमानमार्ण पुवाशायानियतः सेशमार्ण चानुवर्तते । २ तलनिवहितः स तु शरवि भाति बालेति प्रयोगदर्शनाद । ३ अनादिबासीय ननु सावित्यर्थः। तेलच्पत्ययं इस शादिः प्रकृविरूझने किया अर्थ: प्रयोजन - - यस्याः सा क्रियाकमेकमxिreshanaयोजनाanus..

·मध्यकौमुद्याम्- सु तुमुन् ।३।३।१६७। कालः समयो बेला चा भोक्तम् ॥ भावे ।३।३२१ सिद्धावस्थापने धात्वर्थे वाच्ये धातोर्पम् । पाकः ॥ अकर्तरि च कार संशायाम् ॥३३॥१९॥ कर्तृभिने कारके धम् ॥ धनि च भावकरणयं २७ रमेनटोपः । रागः । अनयोः किम् । रज्यत्यस्मिन्निति रङ्गः ॥ निव सचितिशरीरोपसमाधानेप्यादेश्च कः ३४॥४॥ एषु चिनोतेघनादेश्व क उपसमाधानं राशीकरणम् । निकायः । आकायः । कायः । गोमयनिकायः॥ पर १३॥३॥५६॥ इवर्णान्तादच् । चयः ॥ ऋदोरम् ॥३॥३१५७। ऋदन्तादुवर्णान्तादा करः । गरः । शरः । यवः । लयः । स्तवः । पयः । घमर्थे कविधानम् । प्रस्था विभः ॥ द्धितः वित्रः ।।३।८८] भावे स्वभावात् ॥र्मम् नित्यम् ||२ फिप्रत्ययान्तान्मग्निर्वृत्तेर्थे । पाकेन निर्वृत्तं पक्रिमम् । दुवप् । उप्तिमम् ॥ वित इथुच् ।३।३।८९। अयमपि भावे । हुये कम्पने । वेपथुः । श्वयभुः । यजयान यतपिच्छमच्छरक्षो ना३३३९०। यज्ञः । याच्आ । यत्रः। विश्नः । प्रथ रणः ॥ स्वपो नन् ।३।३।११। समः || उपसर्ग घोः किः ।३।३।९।। उपाधिः ।। स्त्रियां तिन् ।३।३।९। स्त्रीलिङ्गे भावादी तिन् । घनोऽपवादः कृतिः। स्तुतिः । (ल्यादिभ्यः क्तिनिष्ठावद्वक्तव्यः) । तेन नत्वा कीर्णिः । गीर्णिः । धूनिः । लूनिः । पूनिः ॥ (संपदादिभ्यः किप्) सम्पत विपत् । आपत् । क्तिनपीप्यते । संपत्तिः । विपत्तिः । आपत्तिः॥ ऊतियूति सातिहेतिकीर्तयश्च ।३।३।१९७। एते निपात्याः ॥ कृतः ।३।३।२९। क्या कृत्या ॥ श च ३३१००। कृषः शः । चात् क्तिन् । प्रकरणम् । प्रक्रिया कृतिः ॥ इच्छा ।३।३।१०१॥ इषेर्निपातोऽयम् ॥ अप्रत्ययात् ।३।३।१०२५ पल १ आधीयन्तेऽसिनिष्टका इत्याकायः । अधिकरणे धम् । अग्निस्थलविशेपस्य सेवा २ भावेऽकतरिकारके वेति वर्तते । अन एव 'यशेन यशमयजन्त देवाः' इत्यत्र इज्यते य इति व्याचक्षते । ३ सयोः शूनुनामिके च' इति । ४ यदा भावकर्मणोः शः हः 'सार्वधातुके या' रिशयग्लिा' इति रिडादेशः । अन्यत्र तु यगमावेऽपि शे पर रिजादेशे ते यडि सति रूपं तुस्यम् ।

·उत्तरकृदन्तम् । यान्तेभ्यः स्त्रियामकारप्रत्ययः। चिकीर्पा । पुत्रकाम्या॥ गुरोश्च हलः।३।३।१०३। गुरुमतो हलन्तात्त्रियामप्रत्ययः । ईहा । ऊहा ॥ पिद्भिदादिभ्योऽङ्॥३॥ १०४ा जा 'ऋदृशोऽडि गुणः । जरा । अपूप् श्रपा । भिदा । विदारण एवायम् । भितिरन्या । छिदा । मृजा । (पेः संप्रसारणं च)। कृपा || आतश्योपसर्गे। ३२१०६॥ अड् स्यात् । उपदा । अन्तर्दा ॥ ण्यासथन्थो युच् ।३।३।१०७। स्सिापपादः । कारणा ॥ रोगाख्यायां ण्वुल् बहुलम् ।।३।१०८ प्रच्छर्दिका । प्रवाहिका । विचर्चिका । कचिन्न । शिरोतिः । (धात्वर्थनिर्देशे ण्वुल्वक्तव्यः) आशिका । (इश्तिपौ धातुनिर्देशे) पचिः । पचतिः । (वर्णात्कारः) निर्देश इत्येव । अकारः । ककारः । (रादिफा) । रेफः ॥ नपुंसके भावे तः।३।३।११। ल्युत् च ३३११२५। हसितम् । हसनम् ॥ करणाधिकर- गयोश्च ।३।३।११७१ ल्युट् । अनुमानः । अनुमानी ॥ पुंसि संज्ञायां घः जायेण ३२३३११८। छादेर्येऽद्वयुपसर्गस्य ३२४१९६॥ द्विपमृत्युपसर्गहीनस देखो घे । दन्तच्छन्दः। आकुर्वन्त्यसिनित्याकरः। अवेतृत्रोर्घञ् ।३।३।१२०॥ 'अवतारः। अवस्तारो जवनिका ! हलश्च ।३।३।१२१॥ हलन्ताद्ध । धापवादः । रमन्ते योगिनोऽस्मिन्निति रामः । अपमृज्यतेऽनेन व्याध्यादिकमित्यपामार्गः ॥ ईपटुःसुपु कृच्छ्रारूच्यार्थेषु खल् ।३।३।१२६॥ एषु दुःखसुखार्थपूपपदेषु खल् तयोरघेति भावे कर्मणि च । कृच्छे दुष्करः कटो मवेता । अकृच्छे ईपत्करः । सुकरः ॥ आतो युच् ॥३॥३॥१२८। खलोपवादः। ईपत्पानः सोमो भवता । या पानः । सुपानः ॥ आवश्यकाधमर्ययोणिनिः ॥३॥१७०॥ अवश्यंकारी। शर्तदायी ॥ रुत्याश्च ३३१७१॥ तथा धातोः । अवश्यं सेव्यो हरिः । शतं दे- यम् ॥ तिच् क्तौ च संज्ञायाम् ३३३३१७४। आशिपि । वातिर्वायुः । शिवो देयादेनं शिवदत्तः ॥ अलंखल्योः प्रतिषेधयोः प्राची पत्या ३७१८ १ कथं दि मुखाजगन्धसः' इति गापः 'प्रेशोपलब्धि:' इत्यमरश्च । पिस्वादलि लभेत्येव भूचितम् । सत्यम् । भनर्थकारतु प्रतिवर्णमनुपलमेरिति मायप्रयोगाबालकादा तिपियोध्यः । २ नसोका' रति षष्टी निपेषाव करिसीया।