·No text on this page.

·लागणशायनमः । श्रीसरस्वत्यैनमः ॥ श्रीगुरुचरणारविदाभ्यांनमः ॥ चंडीकुंडलमाकलय्यकुतुकादंडाभशुंडाग्रगंकृत्वा तांडवडवरेपशुपतेःरोलन्खलू खलम् ॥ चंडांशोरिवमंडलंतदपरंसंदर्शयन्नंवरेहेरंवोजगदंविकांविहसयन्यःश्रेयसेगर्जतात् ॥ १॥ दिवाकरोनामवभूवविद्वान्दिवाकराभोगणितेषुमन्ये ॥ स्वकल्पितैर्येन विवृद्धवृंदैर्वद्धजगद्दर्शितविश्वरूपम् ॥ २ ॥ तस्यात्मजाः पंचसमाबभूवुःपचंद्रकल्पागणितागमेषु ॥ पंचाननावादिगजेंद्रभेदेपंचाग्निकल्पाद्विजकर्मणाच ॥ ३ ॥ अज निष्टकृष्णनामाज्येष्ठस्तेपांकनिष्ठानाम् ॥ विद्यानंवद्यवांचांवेत्ताजगतःसदाचारी ॥४॥ तस्माजातःकनिष्ठोविवुधबुधग णश्रेष्ठतांप्रापजाग्रज्योतिःशास्त्रेणशश्वत्प्रकटितविभवायस्यशिष्यप्रशिष्याः ॥ विष्णुज्योतिर्विदुर्वीपतिविदितगुणोभूमिद वीकरेंद्रोथव्याख्यानसकृित विवुधगुरुगर्वहागर्वभाजाम् ॥ ५ ॥ आसीदासिंधुदासीकृतगणकगणग्रामणीगर्वभेचावेत्ता ग्रंथांतराणामतिगुरुरनुजस्तस्यकस्याप्यजेयः ॥ मल्लारिवादिवृंदप्रशमनविधयेकोपिमल्लारिनामाव्यकाव्यकप्रवक्ताजगतिवि शदयरससिद्धांतवेत्ता ॥६॥ तस्यानुजःकेशवनामधेयोज्योतिर्विदानंदसमुद्रचंद्रः॥ वाणीप्रवीणोवचनामृतेनसंजीवया मासकलाविलासी ॥७॥ तस्यानुजःसंप्रतिविश्वनाथोविष्णुप्रसादाद्गुणमात्रजिष्णुः ॥ सर्वज्ञदैवज्ञविलास विज्ञोनृसिंहतः साधितसर्वविद्यः ॥८॥ आसीद्वेदांतवेत्तास्मृतिनिगमपटुामणीगर्वभेत्ताकर्ताग्रंथांतराणांफणिपतिनिगमस्यापिवेत्ताधि काशी ॥ वकालीनीलकंठात्मजभजनपटुनीलकंठःसचक्रेसंज्ञातंत्रंदुरुहंसकलशुभदशादुर्दशादर्शभूतं ॥९॥ गोदातीरस्थ गोलाभिधपुरवसतिःपार्थदेशैफभूपःसंज्ञातंत्रस्पटीकांव्यदधदभिनवांगद्यपद्यानयद्याम् ॥ शश्वद्विश्वोपकृत्यैविशदतरतयादेव चिद्विन्यनाथोग्रंथोग्रपंथिभेत्तामहगणितविदामग्रगण्योऽप्यगर्वः ॥१०॥ निर्षिन्नग्रंथसमास्यर्थमंगलमाचरनचिकीर्पितम

·विजानीते। श्रीनीलकंठातचाजिकंतरपूर्वाचार्योफताजिकंसूक्तिभिःसदुक्तिभिन्नानाछंदोभिर्वा विविनति प्रकटीकरोति। कथं
भूतंताजिकं । सूरिमनःप्रसादकृत मूरयःपंडितास्तेषांमनःअंतःकरणंतस्यप्रसादकृत् । एतद्रंथावलोकनेनपंडितमनःप्रसन्नंभव
तीत्यर्थः । किंकृत्या हेरेबंगणपतिप्रणम्य । पुनःकिंकृत्वा दिवाकरंसूर्यप्रणम्य । पुनःकिंकृत्या अनंतदैवज्ञाख्यगुरो पदांबुर्ज
प्रणम्य ॥१॥ पुमान्पुरुपराशिः चरश्चरसंज्ञकः अग्निरग्निराशिः सुदृढःदृढांगः चतुप्पाच्चतुश्चरणः रक:आरक्तवर्णः उष्णः
प्रणम्यहेरंवमथोदिवाकरंगुरोरनंतस्यतथापदांबुजम् ॥श्रीनीलकंठोविविनक्तिसूक्तिभिस्तत्ताजिकं
सूरिमनःप्रसादकृत् ॥ १॥ अथदादशराशिस्वरूपमाह । तत्रादौमेपस्य। पुमांश्चरोऽमि सुदृढश्चतु
पाद्रक्तोष्णपित्तोऽतिरवोऽद्विरुपःपीतोदिनप्राग्विपमोदयोऽल्पसंगमजोरूक्षनृपःसमोऽजः॥२॥
अथवृपराशिखरूपमाहावृपःस्थिर स्त्रीक्षितिशीतरूक्षोयाम्येदसुभूर्वायुनिशाचतुष्पाताश्वेतोऽति
शब्दोविषमोदयशमध्यप्रजासंगशुभोऽपिवैश्यः ॥३॥
॥
उष्णस्वभावः पित्तःपित्तस्वभावः अतिरवोमहाशब्दः अद्रिःपर्वतचारी उग्रः क्रूरः पीतःपीतवर्णः दिनंदिवायली प्राक्पूर्वदि
क्स्वामीविपमोदयः अल्पसंगप्रजः अल्पस्त्रीसंगोऽल्पप्रजश्च रूक्ष:कांतिरहितः नृपःक्षत्रियवर्णः समासमांगः अजोमेपः एवंगुण
विशिष्टोज्ञेयः । अयंराशिविर्णः आरकवर्णःपीतवर्णश्च मेपसिंहधन्विनामेववर्णद्वयमुक्तम् कुतः समरसिंहेनोक्तत्वात्॥२॥
स्थिर स्थिरसंशका रस्त्री स्त्रीराशिः क्षितिभूमिराशिः शीतःशीतलस्वभावः रूक्षकांतिरहितः याम्येइ दक्षिणदिक्स्वामी
॥१॥

·अथमिथुनरांशिखरूपमाह
।
प्रत्यक्समीरःशुकमाणामध्यप्रजा
सुभूःसुष्टुभूमिचारी वायु वायुप्रकृतिः निशारात्रिवली चतुप्पाच्चतुश्चरणः श्वेतःशुभ्रवर्णः अतिशब्दोमहाशब्दः विषमोदयः
मध्यममजासंगः मध्यममजामध्यमस्त्रीसंगश्च शुभःसौम्यः वैश्य वैश्यवर्णः 'अयं श्लथांगः मेपसिंहधन्विनामेवढांगत्वमुक्तम्
अर्थादितरे श्लथांगावोध्याः ॥ ३॥ द्वंद्वंमिथुनराशिरेतादृशोज्ञेयः । यथा प्रत्यक्पश्चिमदिक्स्वामी समीरोवायुराशिः शुक
भाःशुककांतिः हरितवर्ण इत्यर्थः द्विपाद्विचरणः ना पुरुपराशिः द्विमूर्तिद्विस्वभावः चरस्थिरस्वभावात्मकइत्यर्थः तत्रा
पि पूर्वार्धस्थिरमुत्तरार्धचरमितिविशेपोज्ञेयः उक्तंचभट्टोत्पलेन "चरराशौविपरीतंमिश्रंवाच्यंद्विमूर्युदये स्थिरवत्प्रथमेर्धेस्या
संगवनस्थशूद्रोदीर्घखन:स्निग्धदिनेदतथोग्रः॥४॥अथकर्कराशिखरूपमाह॥ बहुप्रजासंगपदः
कुलीरश्वरोंऽगनापाटलहीनशब्दः।। शुभःकफीस्निग्धजलांबुचारीसमोदयीविप्रनिशोत्तरेशः॥५॥
दपरेचरराशिवत्सर्वम्" इति विपमोदयः उष्णःउष्णस्वभावः मध्यप्रजासंगः मध्यमप्रजः मध्यमस्त्रीसंगश्च वनस्थोवनचारी
शूद्राशगवर्णः दीर्घस्वनःमहाशब्दः स्निग्धःचिकणः दिनेदिवावली तथाशब्दःपादपूरणे । उग्रक्रूरः अयं श्लथांगः ॥४॥
छलीरःकर्कराशिः एतादृशोज्ञेयः यथा वहुप्रजासंगपदः बहुप्रजोंबहुस्त्रीसंगोवहुचरणश्च. चरश्चरसंज्ञका अंगनास्त्रीराशिः
पाटलाश्वेतरकवर्णः हीनशब्दोनिःशब्द: शुभःसौम्यः कफीकफप्रकृतिः स्निग्धःचिफणः जलंजलराशि अंबुचारीजलचरः
समोदयी विनोब्राह्मणवर्णः निशारात्रिवली उत्तरेशःउत्तरदिक्स्वामी अयंश्लथांगः ॥५॥

·हरिःसिंहः सएतादृशोज्ञेयः पुमान् पुरुषः स्थिरः स्थिरसंज्ञकः अग्निरग्निराशिः दिनंदिवावली पीतःपीतवर्णः रूक्षःकांतिर
हितः पित्तःपित्तप्रकृतिः उप्णःउष्णस्वभाषः पूर्वशःपूर्वदिक्स्वामी दृढोदृढांगः चतुप्पाचतुश्चरणः समोदयः दीर्घरवोम
हाशब्दः अल्पसंगमजः अल्पस्त्रीसंगोऽल्पप्रजश्च शैलःपर्वतचारी नृपःक्षत्रियवर्णः उग्रक्रूरः धूम्रो धूम्रवर्णः अयंराशिविर्णः
पीतोषूम्रश्च ॥ ६ ॥ कन्यास्वरूपमैतादृशम् पांडुःपिंगलवर्णः द्विपाद्विचरणः स्त्री स्त्रीराशिः द्वितनुद्विस्वभावापरस्थिर
अथसिंहराशिस्वरूपमाह ॥ पुमान्स्थिरोऽमिर्दिनपीतरूक्षःपित्तोष्णपूर्वेशदृढचतुष्पात् ॥ समोद
योदीर्घरवोऽल्पसंगप्रजोहरि शैलनृपोगधूम्रः॥६॥अथकन्याराशिवरूपमाह॥पांडर्दिपात्त्रीदि
तनुर्यमाशानिशामरुच्छीतसमोदयाक्ष्मा॥कन्यार्घशब्दाशुभभूमिवैश्यारूक्षाऽल्पसंगप्रसवाशुभाच
॥७॥ अथतुलाराशिवरूपमाह ॥ पुमांश्चरश्चिनसमोदयोष्णप्रसङ्मरुत्स्निग्धरवोनवन्यः ।।
स्वल्पप्रजासंगमशूद्रउग्रस्तुलोधुवीयोंद्विपदःसमानः ॥८॥
॥
॥
द्विस्वभाविका यमाशादक्षिणदिक्स्वामी निशारात्रिवली मरुद्वायुप्रकृतिः शीताशीतस्वभावा समोदया क्ष्माभूमिराशिः
अर्धशन्दाखंडशब्दा शुभभूमिःशुभभूमिचारी वैश्या वैश्यवर्णा रूक्षाकांतिरहिता अल्पसंगप्रसवाअल्पसंगाअल्पप्रसवाच
शुभासौम्यराशिः चकारःसमुच्चयार्थः ॥७॥ पुमानपुरुपराशिः चरश्वरसंज्ञकः चित्रोनानाविधवर्णः समोदयः उष्णः
॥२॥

·स्वल्पप्रजःस्वरूपस्त्रीसंगश्च शूद्राशद्रवर्णः उन्नः क्रूरः धुवीयोंदिचावली द्विपदःविचरणः समानःसभांगः अयंश्लयांगः तुला राशिरेतादृशोज्ञेयः॥८॥.स्थिरःस्थिरसंज्ञक: सितःशुभ्रवर्णः स्त्रीस्त्रीराशिः जलंजलराशिः उत्तरेशः उत्तरदिक्स्वामी निशारात्रिवली रवोनोनिःशब्दः बहुपाद्वहुचरणः कफीकफप्रकृतिः समोदयः वारिचरःजलचरः अतिसंगमजःबहुस्त्रीसं गोवहुमजश्च शुभ सौम्यः स्निग्धतनुःचिक्कणतनुः द्विजावाह्मणवर्णः अलिवृश्चिकराशिरेतादृशोज्ञेयः अयंश्लथांगः ॥९॥ अथवृश्चिकराशिस्वरूपमाह ॥ स्थिरःसितःस्त्रीजलमुत्तरेशोनिशारवोनोवहुपात्कफीच ॥ समोदयोवारिचरोऽतिसंगप्रजःशुभःस्निग्धतनुर्दिजोऽलिः॥ ९॥ अथधनूराशिखरूपमा ह॥ नास्वर्णभाःशैलसमोदयोऽतिशब्दोदिनप्राग्दृढरूक्षपीतः॥ राजोष्णपित्तोधनुरल्पसू तिसंगोद्विमूर्तिर्दिपदोऽनिरुणः ॥ १० ॥ ॥ नापुरुपराशिः स्वर्णमा:स्वर्णकांतिः शैलःपर्वतचारी समोदयः अतिशब्दःमहाशब्दश्च दिनदिवावली प्रावपूर्वदिक्स्वामी दृढादृढांगः रूक्षः कातिरहितः पीतःपीतवर्णः राजाक्षत्रियवर्ण उप्णःउष्णस्वभावः पित्तापित्तप्रकृतिः अल्पसूतिसंगःअ ल्पप्रजोऽल्पस्त्रीसंगश्चोच्यते द्विमूर्तिश्चरस्थिरस्वभावात्मकः द्विपदःद्विचरणः तत्रापिपूर्वाधंद्विपदत्वंम् उत्तरार्धेचतुष्पदत्वं ज्ञेयं स्वयमेवाओवक्ष्यति। अग्निरनिराशिः उग्रक्रूरः अयंराशिद्धिवर्णः सुवर्णवर्णःपीतवर्णश्च धनराशिरेतादृशोज्ञेयः॥१०॥ ॥

·मृगोमकरराशिरेताहशोज्ञेयः चरचरसंज्ञकःक्ष्माभूमिराशिः अर्धरवोऽर्धशब्द: यमाशादक्षिणदिक्स्वामी स्वीखीराशिः पिंगापिंगलवर्णः रूक्षकांतिरहितः शुभःसौम्यः भूमिःभूमिचारी शीतःशीतलस्वभावः स्वल्पप्रजासंगःस्वल्पप्रजःस्वल्पस्त्री संगश्च समीरोवातप्रकृतिः रात्रिःरात्रियली आदौचतुप्पात् राशिपूर्वार्धेचतुष्पदत्वंज्ञेयम् उत्तरार्धेस्थलचरत्वज्ञेयम् उत्तरार्धे जलचरत्यमित्यग्रेवक्ष्यति विपमोदयः विट्वैश्यवर्णः अयंश्लथांगः ॥ ११ ॥ कुंभराशिरेतादृशोज्ञेयः अपदःचरणहीनः अथमकरराशिस्वरूपमाह ॥ मृगश्चर माघरवोयमाशास्त्रीपिंगरूक्षःशुभभूमिशीतः॥खल्पप्रजा संगसमीररात्रिरादौचतुष्पादिपमोदयोविद ॥११॥ अथकुंभराशिस्वरूपमाह ॥ कुंभोऽपदोनादि नमध्यसंगप्रसूःस्थिर करवन्यवायुः॥स्निग्धोष्णखंडस्वरतुल्यधातुःशूद्रःप्रतीचीविपमोदयोग्रः॥ ॥ १२॥ अथमीनराशिस्वरूपमाह ॥ मीनोऽपदःस्त्रीकफवारिरात्रिनिःशब्दवर्दितनुर्जलस्थः॥ स्निग्धोऽतिसंगप्रसवोऽपिविप्रःशुभोत्तराशेड्विपमोदयश्च ॥ १३ ॥ ॥ नापुरुपराशिः दिनंदिवायली मध्यसंगप्रसूः मध्यमस्त्रीसंगोमध्यमप्रसयश्च स्थिरःस्थिरराशिः कङ्घरश्चित्रवर्णः वन्योवनचारी वायु युराशिः स्निग्धःचिकणः उष्णःउप्णस्वभावः खंडस्वरोऽर्धस्वरः तुल्यधातुः समवातपित्तकफप्रकृतिः शूद्रःशूद्रवर्णः प्रतीचीपश्चिमदिक्स्वामी विषमोदयः उग्रक्रूरः अयंश्लथांगः ॥ १२ ॥ मीनराशिरेतादृशोज्ञेयः अपदश्चरणहीनः स्त्रीस्त्री राशिः कफाकफप्रकृतिः चारिजलराशिः रात्रिःरात्रिवली निःशब्दःशब्दरहितः बभ्रुःपिंगलवर्णः द्वितनुश्वरस्थिरस्वभावा ·रमका जलस्थाजलराशिः स्निग्धाचिकणः अतिसंगप्रसवःअत्यंतस्त्रीसंगोत्यंतप्रसवश्च अपिशब्दःसमुच्चये विप्रोब्राह्मणवर्णः शुभःसौम्य उत्तरदिक्स्वामी विषमोदयः अर्थश्लथांगः ॥ १३ ॥ धरांबुनोःपृथ्वीराशिजलराश्योर्वर्गसुहत्त्वमित्रत्वं एवं अग्निसमोरयोः अग्निराशिवायुराश्योर्वर्गेऽपिमित्रत्वज्ञेयम् । परतः एतद्वैपरीत्ये अरिभावःशनुभावः । एतदुरभवति पिता पुत्रयोः स्त्रीपुरुपयोर्वा स्वामिसेवकयो यस्यकस्यापिमैत्रीविचारे पृथ्वीराशिजलराशिसंबंधेमित्रत्यवक्तव्यम् । एवम एवंराशिस्वरूपमुक्त्वेदानींराशीनांमित्रामित्रविभागमाह ॥ धरांवुनोरमिसमीरयोश्चवर्गसुहृत्त्वंप' रतोऽरिभावः॥ चापांसंभागस्यचतुष्पदत्वज्ञेयंमृगांत्यस्यजलेचरत्वम् ॥ १४ ॥ अथोक्तराशिखरू पस्यफलकथनाथसंक्षेषेणकिंचित्स्वरूपमाह ॥ पिचानिलौधातुसम कफश्चत्रिर्मेपत सूरिभिरूहनी याः ॥ राजन्यविट्शूद्रधरासुराशसर्वफलंराश्यनुसारतःस्यात् ॥ १५ ॥ ॥ ...॥ निराशिवायुराशिसंबंधेमित्रत्वंवाच्यम् अन्यथाशत्रुत्वम् यथाभूम्यग्न्योभूम्यनलयोरंध्वन्योरंखुवायोवेर्गेशत्रुत्वम् ॥ यदा द्वयोरेकएवपृथिव्यादिवर्गःस्यात् तदाद्वयोःपरस्परमतिप्रीतिरित्यर्थतः सिद्धम् ॥ अथराशिस्वरूपकथनावसरधनुर्मकरयोर नुक्तेकिंचित्स्वरूपविशेपेसिंहावलोकनन्यायेनाह । चापेति । चापस्ययनुपःअंत्यभागेउत्तरार्धेचतुप्पदत्वंज्ञेयम् मृगस्यमकर स्यांत्यभागेउत्तरार्धेजलचरत्वंज्ञेयम् ॥ १४ ॥ पित्तानिलाविति । मेपःपित्तं धूपोऽनिलोवायुः मिथुनः धातुसमोवातपित्त कफात्मकः कर्क कफी तथासिंहःपित्तं कन्याऽनिलः तुलाधातुसमः वृश्चिकःकफी एवंधनुःपित्तं मकरोऽनिलः कुंभोधातुसमः ·प्र० १ मीनाकफीति मेपत मेपमारम्यमीनपर्यंतचतुष्कंचतुष्कंकृत्या निखिरापत्तंभवति एतेराशयासूरिभिःपंडितरूहनीया ज्ञात व्याः॥ अथराजन्यविशूद्रधरासुराणांद्वादशराशिपुत्रिरावृत्तिर्जातव्या।तद्यथा मेपोराजन्यःक्षत्रियवर्णः वृपःविट्वैश्यवर्णः मिथुनःशूद्रवर्णः कर्कोधरासुरोब्राह्मणवर्णः तथासिंहःक्षत्रियवर्णः कन्यावैश्यवर्णा तुलाशूद्रवर्णा वृश्चिकोब्राह्मणवर्णः एवं धनुःक्षत्रियवर्णः मकरोवैश्यवर्णः कुंभःशूद्रवर्णः मीनोब्राह्मणवर्णः एतेषांसर्वफलंराश्यनुसारतोराशिस्वरूपसदृशंफलंस्या दित्यर्थः ॥१५।। अथगणितंवक्ष्यति तत्रादौग्रहाणांचालनंवक्ष्यति । तत्रचालनेवर्षप्रवृत्तिरपेक्षिता साचग्रंथकर्ताऽत्रनोका। | अथवर्षफलसाधनार्थवर्पप्रवृत्चिसमयमाह ॥ गतासमा पादयुताः प्रकृतिप्रसमागणात् ॥ खवेदा ४० घटीयुक्ताजन्मवारादिसंयुताः॥ अब्दप्रवेशेवारादिसप्ततष्टेऽत्रनिर्दिशेत् ॥ १६ ॥ ॥ कुतः वर्पतंत्रउक्तत्वात् सातुअस्माभिरत्रोपयुक्तत्वात्प्रदश्यते। अन्यच्चवर्पेशनिर्णयदशांतर्दशामासप्रवेशदिनप्रवेशादिकंअत्रो पयुक्तम् तत्तुपर्पतंत्रेप्रदर्शितमितिनात्रप्रदर्शितम् अत्रतु अस्माभिःयस्ययत्रउपयोगः तत्रतत्प्रदर्श्यते॥गताःसमा गतवर्षाणि तपथाजन्मकालिकः शकोवर्तमानशकात्शोध्यः शेपंगतसमाः तापादयुताःस्वचतुर्थाशेनयुताःकार्याः प्रकृतिरेकविंशति स्तनातेनगुणितोयःसमागणोवर्षगणःतस्मात् खवेदा ४० घटीयुक्ताश्चत्वारिंशताभकात्घट्यादियल्लब्धतेनचतुर्थाशयुक्त समायुताःकार्याः ततःजन्मवारादिजन्मकालिकवारइष्टघटीपलैःसंयुताःकार्याः तदनंतरं जाकेसप्ततप्टेसप्तभिभक्तेयच्छेपंत अत्रअस्मिन्यंथेभन्दप्रवेशेवर्षमवेशेवारादिवारपटीपलात्मकंनिर्दिशेत्यदेव अत्रवर्तमानोपारोशेयः ॥ १६ ॥ ॥४।

·अब्दःगतवर्षगणः शिवनःएकादशभिर्गुण्यः स्वखाद्रीदुलवादयः स्वकीयोयःसधत्यधिकशतभागस्तेनाढ्य युक्तःकार्यःजन्म तिथ्यन्वितः शुक्लप्रतिपदमारभ्यजन्मकालीनवर्तमानतिथिभिरन्वितःयुक्तःकार्यः खाग्निशेपितःत्रिंशताभक्त तनतिथौतस्मि न्शेपेऽपितिथौअब्दप्रवेशनवर्षप्रवेशोभवति अस्यांतिथौवर्षप्रवेशोभवतीतिनियमोनास्ति कदाचित्पूर्वतिथौअग्रिमतिथौच भवति अत्रवारस्यैवप्रामाण्य तिथित्रयस्यमध्येयस्मिस्तिथीपूर्वानीतवारोभवतिसाएववर्षप्रवेशेतिथितिव्या यत्रकुत्रापिशेपि तस्तष्टः एवमन्दआयातितत्रलब्धस्यत्यागः शेपस्यग्रहणमितिज्ञेयम् ॥ अथोदाहरणकमोलिख्यते तत्रादौकस्यचिजन्मस अथतिथिसाधनमाह॥शिवनोऽब्दःस्वखादींदुलवायःखामिशेपितःजन्मतिथ्यन्वितस्तत्रतिथा- वन्दप्रवेशनम् ॥ १७॥/ ।। ॥ ।। ॥ मयोलिख्यते ।। संवत् १६४८ शके १५१३ माघशुक्लप्रतिपदाबुधे घटी ३६ श्रवणनक्षत्रघटी ५४ बज्रयोगघटी ६ अस्मिन् शुभदिने श्रीसूर्योदयादिष्टघटी ३७ पलेषु ५३ तथारात्रिगतघटी १२ पलानि ३१ जन्म ॥ अक्षभा ७।३० देशांतरयो जनानिधनानि ३० सूर्यः९।७।३०।६ जन्मलग्नम् ५।१०।५३१५० ॥अथवर्षप्रवेशस्योदाहरणम् ॥ तत्रजन्मकालीनः शकः १५१३ वर्तमानशकात् १५५० शोधितः शेषांकप्रमितोजातोगतवर्षगणः ३७अयंस्वचतुर्थीशेन ९।१५० युक्तः गतवर्षगणः ५६।१५/० गतवर्षगणः३७ एकविंशतिभिर्गुणितःजातोऽयमंकः ७७७ अयं ४० चत्वारिंशताभक्तःलब्धंघटीपलात्मकम् १९॥ २५/३०एतच्चतुर्थाशयुक्तसमागणे.४६।१५घटीपुयुतंजातं ४६॥३४१२५।३०एतजन्मवारादिना ४।३७१५३युतंजातोऽयमंकः ·प्र० १ ५१।१२।१८।३० अर्धाकेसतिप्टेशेपंवर्षप्रवेशेवारादि २॥१२॥१८॥३०॥ अथप्रकारांतरेणवपंप्रवेशानयनमाह॥वर्षध्रुवांकः ३६५/१५।३१।३० अयंगतवर्षेण ३७ गुणितः १३५१४३३४।२५।३० एतन्जन्मवारादि ४१३७५३ युतोजातोयमंकः १३५१९।१२।१८।३० ऊवाकेसप्ततप्टे शेषवर्षप्रवेशेवारादि २।१२।१८॥३०॥ अंथतिथ्यानयनम् ॥ गतवर्पगणः ३७ एका दशभि ११ र्गुणितः ४०७ अयंस्वकीयसतत्यधिकशत १७० भागेन २ युक्तः ४०९ अयंजन्मकालीनशुक्लप्रतिपदमारभ्य वर्तमान २ तिथिभिर्युक्तः ४११ त्रिंदातातष्टः शेषप्रमिता २१ जाताधर्षप्रवेशेकृष्णपक्षेपष्ठी अस्यांतिथीपूर्वानीतवारोनास्ति अग्रिमतिथौवर्तते इतिकारणात् अस्यांतिथी २१ एकः १ युक्तः २२ जाताकृष्णपक्षसप्तमी अत्रयस्मिन्मासेजन्मभवति तस्मिन्मासेवर्षप्रवेशोभवति कदाचिजन्ममासात्पूर्वस्मिन्मासेऽथवाऽग्रिममासेचभवतितत्रप्रमाणवक्ष्यते॥जन्मकालीनरवि णासहतुल्योरविर्यस्मिन्मासेभवतिसएववर्षप्रवेशेमासोज्ञेयः संवत् १६८५ शके १५५० माघकृष्णसप्तमी सोमेघटी ३७ पलानि ३९ हस्तनक्षत्रघटी १७ पलानि २८ सुकर्मायोगघटी २७ पलानि२८अस्मिशुभदिनेसूर्योदयाद्गतघटीपु १२ पला. १८ विप० ३० वर्ष ३८ प्रवेशः॥ अथैतद्वपप्रवेशसमयेप्रमाणमाह । वर्षप्रवेशकालेऽर्कः "तत्कालेऽर्कोजन्मकालरविणास्या यतःसमः ।सएवमासोविज्ञेयोवर्षावेशेवुधैर्भुवम्" ॥यतःयस्मात्कारणात् तत्कालेवर्षप्रवेशसमयेकरणोक्तरीत्यासाधितः सूर्यो जन्मकालीनरविणासमस्तुल्योराश्यशकलाविकलात्मकोभवतिइदमेववर्षप्रवेशसमयेप्रमाणम् । अस्योदाहरणमग्रेमदश्यते । गणेशदेय स्वकृतताजिकभूषणे जन्मकालीनसूर्येणसहवर्पप्रवेशकालीनोऽकः कलासुतुल्योनायातीतिज्ञात्यावर्षप्रवेशसमये भ्रांत्याअन्यसंस्कारोऽप्युफः यद्वाक्यंच । शाकेजन्मशकोनितेभवतियच्छेषंगताब्दबजोऽधोऽधःसंगुणित शरैश्च ५ युगुले ·नांगै २६ युगै ४ भांजितः ॥ लब्धंतज्जननोत्थवारघटिकाब्देनान्वितंसप्तभिःके विहृतेऽत्रशेपकमितीवर्षप्रवेशोध्रुवः ॥१॥ वर्षप्रवेशोत्थंघटीपलाढयेकालेकिलस्पष्टतरःसनूनम् ॥ भानुर्जनुर्भानुसमानएपसिद्धांतरीत्यापरिसाधनीयः ॥ २ ॥ जन्मकालनलिनीविलासिनानैवजातुतुलतांकलासुचेत् । चर्पकालनलिनीपतिस्तयोरंतरंगतिहतंयुतोनितम् ॥ ३॥ कार्यवर्ष ध्रुवेतस्मादसौस्पष्टःप्रजायते । तत्कालसंभवर्भावैःखैटेश्चफलनिर्णयः ॥ ४॥ अथगणेशदैवज्ञभ्रांतिदूरीकरणार्थमुदाहरणं प्रदर्यते । जन्मसमयेसिद्धांतरहस्याहर्गणः २१२८ चक्र ६ सूर्योदये मध्यमोर्कः ९।६।।४३ देशांतरविकलाभि २२ युतः ९।६८५ इष्टघटीभिः ३७५३ चालितः जातस्तात्कालिकोर्कः ९६०४५।२५ मंदकेंद्रं ५।११।१४।३५ मंदफलंधनम्। ४२२२३ संस्कृतोऽर्कः ९।७।२७।४८ अयनांशाः १७।४९ चरखंडानि ७५।६०।२५ चरंधनम् १३८ संस्कृतोजातो जन्म समयेस्पष्टोऽर्क: ९।७।३०।६॥ अथवर्षप्रवेशसमये सिद्धांतरहस्याहर्गणः ३५९५ चक्र ९ सूर्योदयेमध्यमोऽर्कः ९।६।३२।५८ देशांतरविकलाभिर्युक्तः ९।६।३।२० इष्टघटीभिः १२।१८।३० चालितः जातस्तात्कालिकोऽर्कः ९।६।४५/२७ मंदकेंद्र ५२१११४१३३ मंदफलंधनं ४२०२३ संस्कृतोऽर्कः ९।१२७१५०, अयनांशाः १८०२६ चरखंडानि ७५०६०।२५ चरंधनम् १३६ संस्कृतोजातोवर्पप्रवेशसमयेस्पष्टोऽकः ९७३०६ अयंवर्षकालीनःसूर्य पूर्वानीतजन्मकालीनसूर्यणसहतुल्यो जातइति एतेनगणेशदैवज्ञमतंनिरस्तं अनयारीत्याद्वयोस्तुल्यताभवतीतिगणेशदैवजनविलोकितमितिज्ञायते तैस्तुवर्षप्रवेशं स्पष्टघटीभिःपंचांगस्थितसूर्यस्यचालनंदत्वाजन्मकालीनसूर्येणसहकलासुतुल्यतानायातीतिदृष्ट्वावर्षप्रवेशघटीपुअन्यः संस्का रोप्युक्तइतिचेदुच्यते तत्रापिहेतुरुच्यतेइदमेवांतरंपततीति सत्य अत्रापिहेतुस्तै बुद्धःअस्माभिःप्रदश्यते सौरब्राह्माइित्यादि ·पक्षाणांपरस्परमंतरेसतिजन्मकालीनसूर्यपंचांगस्थितसूर्ययोरंतरंपतति एकपक्षमंगीकृत्यउभयोःसाधनंचेष्क्रियतेतदाअंतरंन पतति ॥ ननुसौरपक्षामन्मकालीनसूर्यःसाधितः सौरपक्षात्पंचांगस्थसूर्योऽपिवर्तते तत्राप्यंतरंपततीतिचेदुच्यतेहेतुः येनयस्य कस्यापिजन्मसमयेग्रहसाधनंक्रियतेतेनतस्यकस्मिन्ग्रामेजन्मतद्रामस्यचरदेशांतरसंस्कारःक्रियतेयेनयद्रामस्यपंचांगंक्रियते तेनतद्रामस्यचरदेशांतरसंस्कारोग्रहेपुक्रियते ग्रामग्रामेचरदेशांतरंभिन्नभिन्नंइतिकारणादतरंपतति उभयोरेकदेशस्थसंस्कार श्चेत् क्रियतेतदातरंसर्वथानपतति यस्माग्रंथात्साधितःसूर्योजन्मकालीनोयावद्भिःसंस्कारैःसंस्कृतोभवतितावद्भिःसंस्कारैः रव्यादयःस्पटास्युः अथवर्षप्रवशसमयेस्पष्टाग्रहाःसाध्याः ॥ तत्रापिसुखार्थपंचांगस्थितग्रहे पुचालनमाह ॥ गतेष्यदिवसायेनगतिनिधीखपड्६०हृता ॥ लब्धमं शादिकंशोध्ययोज्यंस्पष्टोभवेद्रहः ॥ १८ ॥ ॥ ॥ ३०.९३२ २३५३४४८२ संस्कृतः तस्माद्रंथाद्वर्षप्रवेशसमयेसाधितःसूर्यःविकलात्मकस्तुल्योभवतीतिनिश्चितम् अत्रा मर्थपूर्वमेवोदाहरणंमदर्शितम् अनयारीत्यादयोस्तुल्यताभवतीतिज्ञात्वादैवज्ञचक्रचूडामणि ४४.५९१३००३भिःश्रीकेशवदैवज्ञैराचार्यैर्नान्यःसंस्कारोवर्षप्रवेशसमयेऽप्युक्तःगणेशदैवज्ञैर्यदुतंतदसत् ॥ ९५८ ७/२२१४१२२९२४६२२] ६४७३६,५41४८५४२६. १७/२४१२३५०/७१११ ॥१७॥ अथवप्रवेशसमयेस्पष्टाग्रहाःसाध्याःतत्रापिसुखार्थपंचांगस्थितग्रहेपुचालनमाह गतेप्यदिवसैःकृत्वामहस्यकलादि ·कागतिर्नुपया खपभिःषष्ट्याभाज्या लब्धमंशादिकंअंशकलाविकलात्मकपंचांगस्थितग्रहशोध्ययोज्यवा यदागतमंतरस्यावं दाशोध्यं यदावेप्यमंतरंस्यात्तदायोज्यम् सतात्कालिकास्पष्टोग्रहोभवेत् वक्रगतिग्रहस्थराहुकेत्वोश्चचालनमार्गग्रहापेक्षयावि परीतंज्ञेयम् । उदाहरणम्-वर्षप्रवेशवारादिकमध्ये २२१२११८ अवधिस्थवारादिना ६।१३१५६ शोधितेजाताश्चालनाका २०५८।२२ अनेनसर्वेग्रहाश्चालिताः वर्षप्रवेशसमये तात्कालिकाःस्पष्टप्रहाः । भौमःमध्यमः ८।११।२०।१८ शी. के.॥२५॥ २५।९ द. फ.ध. ४।५६३५६ द. सं.मं. ८।१६।१७।१४ मृ. के. ७।१३।४२।४६ मृ. फ.ऋ. ८।१५।३४ सं. स्प. मं. ८॥३॥ ४४४ द्वि. के. १॥३।४०।४३ शी. फ. ध. १३।५।५२ स्प. मं. ८।१६।१०।३६ ग. ४८०२६ ॥ बु. के. ८४४।२२ द.फ. ऋ. १०.३६१० द. सं. बु. ८१२६।९।२७ मृ. के. १०॥३॥५०॥३३ मृ. फ. ऋ. ३।१०।१८ मं. स्प. बु. ९।३।३५१९ द्वि. के. ८।१०५४।४० फ. ऋ. २१११२०० स्प. बु. ८।१२।२३।९ ग. ६१८॥॥ गु. ९।४।८४० के. ०२।३६।४७ फ. ध १३३३ द.सं. गु. ९।४।२१।४३ मृ. के. ८।२५।३८११७ म.फ.ऋ. ५।३८।३० म.गु. ८।२८।३०।१० द्वि. के. ८।१५।१७ फ.ध. १।२२।३२ स्प. गु. ८।२९।५२।४२ ग.१३॥२४॥॥ शु. के. ८।१०।३३।४३ द. फ. ऋ. २०१३९।४३। द. शु. ८॥१६॥५४४४ म. के. ६१३१५४।१६। म. फ. ध. ०।३३।२२ मं. स्प. शु. ९।१८।४९द्वि के. ८।१०१०।२१ फ. ऋ. ४१।२७१५४ स्प. शु. ७१२५।५०१५५ ग, ७।२॥ ॥ म. श. ५॥२४॥१६॥२६ के. ३।१२।२९।१ द. फ.ध. २१५०० द. श. ५।२७।७।२६ मु. के. २२२१५२३३४।फ.ध.७१५५।४८ म. श. ६॥२॥१२॥१४ द्वि. के. ३।४।३३।१३ स्प. श. ६७१५४।१४।२।९ एतादृशा ·प्र० १ ग्रहाः संति तथापि अग्रेदशाया सहमकरणेच ग्रहाणां अंशालभ्यते अतः तेऐवगृहीताः ॥ १८॥ वर्षप्रवेशसमयेयन्नक्षत्रं भवतितस्यनक्षत्रस्यइष्टकालावधिभुक्तघटिकाःकार्याः ता:पट्यागुण्याः भभोगोघृतंनक्षत्रस्यगतैष्ययोगेनभाज्याघल्लन्चंतत् पष्टिगुणिताश्चिन्यादिगतनक्षत्रे युक्तंद्विनिमं ताअश्विन्यादिनक्षत्रादिष्टघटीपर्यंत घटिकाभवंति तानवभिर्भाज्यालन्धमंशाः शेपंपट्यागुण्यंनवभिर्भाज्यंलब्धंकलाः पुनःशेषपष्ट्यागुण्यनवभिर्भाज्यलब्धंधिकलाः एवंशशी भागपूर्वाशादिकस्तात्कालि कास्यात् । अथगतिसाधनम् । खखाभ्राप्टवेदा ४८००० भभोगेननक्षत्रगतैप्ययोगेनभकाः चंद्रस्यकलादिकास्पष्टागतिः स्यात् । उदाहरणम् वर्षप्रवेशसमयेहस्तनक्षत्रं तस्यपूर्वदिनेभुक्तघटिकाः ४१२२४ एताइष्टघटीभिः १२॥१८ युक्ताः इटघटी अथपंचांगस्थनक्षत्राचंद्रानयनमाह ॥ खपट् ६० भयातंभभोगोघृतंतत्सतर्कनधिष्ण्येपुयुक्तंदि निघ्नम् ॥ नवाप्तंशशीभागपूर्वस्तुभुक्तिःखखामाप्टवेदा ४८००० भभोगेनभक्ताः ॥ १९ ॥ ॥ पर्यंतहस्तनक्षत्रस्यभुक्तघटिकाःजाताः ५३१४२ एताःषष्ट्यागुणिताः ३२२२ नक्षत्रस्यगतैप्ययोगेन ५८५२ भक्ताःखवर्णि तौभाज्य १९३३२० भाजकी ३५३२ भाजनालन्धं ५४।४४.१ अश्विन्यादिगतनक्षत्रपर्यतंसंख्या १२ पथ्यागुणिताः ७२० पूर्वलब्ध्या ५४४४१ युक्ताः ७७४।४।१ द्विगुणिताः १५४९।२८१२ नवभिर्भकाः लब्धंअंशादिकं १७२।९।४७ अंशास्त्रिंशता ३० भकाः जातस्तात्कालिकोराश्यादिचंद्रः पा२२।९।४७ अथगत्यानयनम् । खखाभ्राष्टवेदानक्षत्रस्यगतै ॥ ५२ भफलधाकलादिकाचंद्रस्यस्पष्टागतिः ८१५।२४ उकरीत्यासाधितास्तात्कालिकस्पष्टाग्रहाः ॥ १९ ·कागतिभाश्लोकैर्भावसंधिसाधनमाह । तवलग्नसाधनमिष्टकालादिसाधनं दशमलग्नसाधनम् 'नतसाधनंच तत्रादौनत साधनज्ञानमाह । दिनार्धपूर्वमिष्टकालेसतिदिनखंडंदिनादिनगतघटीभिःहीनकार्यम् तदादिनपूर्वनतस्यात् रात्रौराज्य धपूर्वमिष्टकालेसतिरात्रिखंडराव्यर्धरान्निगतघटीभिःही कार्य तदारात्रिपूर्वनतस्यात् यदादिना(दुपरीष्टकालस्तदासूर्यो दयादिष्टघटीपुशुद्धंशोध्यम् धुखंडदिनादिवसेअपरंनतपश्चिमनतस्यात् तथाराव्यर्धादुपरीष्टकालेसतिसूर्यास्तादिष्टघटीषु शोध्यम् राज्यर्धरात्रौपश्चिमनतस्यात् ॥ २०॥ तात्कालिकोऽर्कः अयनांशैर्युक्तःकार्यः तस्यभुकभोग्यांशसंगुणादिति यदा / अथभावसाधनमाह ॥ पूर्वनतस्यादिनरात्रिखंडंदिवानिशोरिष्टघटीविहीनम्॥ दिवानिशोरिष्टघटी पुशुद्धंयुरात्रिखंडत्वपरंनतस्यात् ॥ २०॥ तत्कालेसायनार्कस्यभुक्तभोग्यांशसंगुणात् ॥ खोदयां त्खामि ३० लब्धंयद्भुक्तंभोग्यरवेस्त्यजेत् ॥ २१ ॥ ॥ ॥ - ॥ ॥ ऋणलग्नंसाध्यतेतदाभुतांशाग्राह्याः 'यंदाधनलंग्नसाधनंक्रियतेतदाभोग्यांशाग्राह्याः तैस्तैःस्वोदयोगुणनीयः त्रिंशद्रका रवर्भुक्तमथवाभोग्ययल्लब्धंतदिष्टघटीपलेभ्यस्त्यजेत्शोधयेत् तदनंतरंदशेपात्गतगम्यनिजोदयानत्यजेत् । तद्यथा- यदाभुक्तं कालासाध्यततदागुणितोदयात्पृष्ठोदया शोध्याः यदाभोग्यकालःसाध्यतेतदागुणितोंदयात्अग्रिमोदया-शोध्या: शोधितेय च्छेपतत्वाच्या ३० हतं अशुद्धेनयःशोधितोनशुद्ध्यतिसःअशुद्धोदयः तेनभकंफलंअंशादिकंग्राह्यं । तत् अशुद्धभेहीन कार्यम् शुद्धभेयुकार्यम् । तद्यथा ऋणलग्नसाधनेधनलग्नसाधनेचमेपाद्गणनयायंद्राशिसंख्यांक अशुद्धोदयोभवतितद्राशिस

·प्र. १
ख्यामध्येलयादि कहीनयोज्यंच तदनंतरंव्ययनांशकंशयनांशकरहितंकार्यम् तनुःलग्नस्यात् पयमनयारीत्यालकोदयैः कृत्वा
रभुक्तंभोग्यसाध्यम सत्पलीकृतात्पूर्वपश्चिमनताच्छोयं अन्यदवशिष्टयत्कर्मतत्माग्वत्पूर्वरीत्यासाध्यं तद्दशर्मभवेत् ।
तद्यथा यदापूर्यनतंभयतितदापूर्वनतमिष्टकालंप्रकल्प्यलंकोदयैःकृत्वारवेर्भक्तंशोध्यम् अन्याक्रियाऋणलग्नवत् यदापश्चिम
नतंभवतितदापश्चिमनतमिष्टकालंप्रकल्प्यलंकोदयैःकृत्वारवेर्नोग्यंशोध्यम् अन्यक्रियाधनलग्नवत्कार्या तद्दशमंभवेत्। अथ
लमदशमभावावुतावन्यभावसाधनमाह । सपभेइति । लग्नंराशिपट्कयुतंजायासप्तमभावोभवति एवंसपड्भेस्वेतुर्यश्चतुर्थ
इष्टनाडीपलेभ्यश्चगतगम्यान्निजोदयान् ॥ शेपंखत्र्या ३० हतंभक्तमशुद्धेनलवादिकम् ॥ २२ ॥
अशुद्धशुद्धभेहीनयुक्तनुर्व्ययनांशकम् ॥ एवंलंकोदयैर्भुक्तंभोग्यंशोध्यंपलीकृतात् ॥ २३ ॥ पूर्व
पश्चान्नतादन्यत्साग्वत्तद्दशमंभवेत् ॥ सपइभेलमखेजायातुर्योलमोनतुर्यतः॥२४॥ पष्ठोऽशयुक्त
नुःसंधिरग्रेषष्ठांशयोजनात् ॥ त्रयःससंधयोभावा पष्ठांशोनकयुक्सुखात् ॥ २५॥
भावोभवति एवंभावचतुष्टयंजातम् । अधलग्मोनतुर्यतःलग्नंचतुर्धभावाच्छोध्यम् शेपस्यपष्ठांशोराश्यादिस्तेनयुक्तंतनुलग्नका
र्यम् सलमद्वितीयभावयोःसंधिःस्यात् लग्नस्य विरामसंधिःस्यात् धनभावस्यारंभसंधिरितिसर्वत्रज्ञेयम् । अग्रेषष्ठांशयोजना
दिति सएवागतसंधिःतेनपष्ठांशेनयुक्तोऽद्वितीयभावःस्यात् द्वितीयभावःषष्ठांशयुक्ताद्वितीयतृतीयभावयोःसंधिःस्यात्
अयंपष्ठांशयुक्त तृतीयभावास्यात् अयंपष्ठांशयुक्तःतृतीयचतुर्थभावयोःसंधिःस्यात् एवंत्रयःससंधयोभावाजाताः तदनंतरंभ
॥८॥

·त्रयःससंधयोभावाःसाध्याः तद्यथा पूर्वानीतषष्ठांशरूपमध्येसंशोध्य अनेनराश्यादिनासुखभावोयुक्तश्चतुर्थपंचमभावयोः संधिःस्यात् अयमेवसंधिःपुनस्तेनयुक्तपंचमभावःस्यात् अनेनयुक्तःपंचमपष्ठभाषयोःसंधिःस्यात् अयंतेनयुक्त पष्ठभावोभव वि अयंतेनयुकापाठसप्तमभावयोःसंधिःस्यात् एवंपट्ससंधयोभावाजाताः एतेभार्धयुकाभापड्राशयातैर्युक्ताःसंतःअवशि टपड्भावाः ससंधयःस्युः एवंभावसंधिनिप्पत्तिंप्रयोजनमाह । खेटइति । योग्रहोयद्भावस्थोभवतिसचेद्रावस्यराश्यंशकला विकलाभिस्तुल्यास्यात् तदासग्रहः तद्भावस्थं शुभमशुभवाफलंपूर्णविंशतिविश्वात्मकंददाति संधितुल्यग्रहेशुन्यफलंभवति अग्रेत्रयःपडेवंतेभार्धयुक्ताःपरेऽपिपट् ॥ खेटेभावसमेंपूर्णफलसंधिसमेतुखम् ॥ २६ ॥ भुक्तंभोग्यं स्वेप्टकालानशुध्येत्रिंश ३० निनात्खोदयाप्तलवाद्यम् ।। हीनयुक्तंभास्करेतत्तनुःस्याद्रात्रौलमंभार्थ युक्ताद्रवेस्तु ॥ २७ ॥. ॥ ॥ ॥ ॥२१॥२२॥२३॥२४॥२५॥२६॥ अथसूर्यस्यभुक्तमधवांभोग्यं उतरीत्याचानीतंयद्यदिष्टकालघटीपलेभ्योनशुद्धयेत् तदा केनोपायेनलग्नसाधनंकर्तव्यमित्यतआह भुक्तमिति भुक्तभोग्ययदेष्टकालनाडीपलेभ्योनशुद्धयेत् तदाइष्टनाडीपलानित्रिंशद्गु णितानिकार्याणि सायनसूर्यस्यराश्युदेयनभाज्यानि फलंलवाधंग्राह्यम् ततहीनयुकंभारकरेकार्य तद्यथा यदारवेभुक्तमानी तंभवति तदालवायफलंसूर्यमध्येहीनंकार्यम् यदाभोग्यमानीतंभवतितदालवायफलंसूर्यमध्येयुक्तंकार्यम् तत्तनुःलग्नंस्यात् । रात्रौलनसाधनंचेष्क्रियतेतदाराशिपवयुकावे सकाशालग्नंसाध्यम् रात्रौदशमलग्नसाधनेऽपिराशिपयुक्तावेःसकाशाद्ध

·मे
२०३
वृ
२९८
जन्मभूमावुदयचक्रं.
क
ध
सिं३५९
तु
लंकोदयचक्रम्.
यू २९९
मि ३२३
तभोग्यंसाध्यम् अत्रोदाहरणम् अस्यजन्मभूमावुदयाः तात्कालिकोऽर्कः ९७४३०१६ अयनांशैः
मी
१४१२६ युक्तः ९।२५।५६।६ अस्यभोग्यांशैः ४ा३३५४ मकरराशेरुदयो २९८ गुणितः १२११
।२२।१२। अयंत्रिंश ३० भक्तः जातोभोग्यकालः ४०१२२१४४ अयमिष्टनाडी १२।१८।३० पले
भ्यः ७३८१३० शोधितः शेपं ६९८७१६ मकरादग्रेकुंभोदयः २३९ शेपाच्छोधितेशेपम् ४५९
॥७११६ कुंभादग्रेमीनोदयः २०३ शेपाच्छोधितेशेषम् २५६।७।१६ मीनादग्रेमेपोदयः २०३ शे
२७८ मी
पाच्छोधितेशेषम् ५३।३७।१६ मेपादग्रेवृपभोदयः २३९ अयंशेषात् ५३३३७।१६ नशुद्ध्यतिअतः
शेपम् ५३।७।१६ खव्या ३० हतं १५९३।३८ अशुद्धोदयेन २३९भक्तंलब्धं अंशादिकम् ६४०१४
इदमशुद्धापूर्वमेपागणनयाएकोराशिस्तेनयुक्तं १६४०१४ इदंअयनांशैः १८२६ हीनं जातंलग्नं
०।१८।१४।४ राशिपट्कयुतंजातंजायाभवनम् ६।१८।१४।४ अथदशमलग्नस्योदाहरणम् तत्रलंको
दयाः दिनार्धम् १२१४४ दिनगतघटीभिः१२।१८।३० हीनंजातं पूर्वनतं ०।२५।३० अयमिष्टकाल:
लंकोदयैः कृत्वासायनांशसूर्यस्यभुक्तभागागुणनीयाः उपरितनांकः त्रिंशद्धृतःलब्धंभुक्तकालःजातोभुक्तकालः २७९।१४।०
अयंघटीपलेभ्यः २५।३० नशुद्धयति अतःशेपं २५।३० त्रिंशद्गुणितं ७६५ स्वोदयेन ३२३ भक्तं फलंलवादिकं २२२२२६
इदंराश्यादिसूर्यमध्ये ९।७।३०।६ हीनंजातं ९।५।८०० इदंराशिपट्कयुतं जातंसुखभवनं ३।५।८।० लग्नहीनचतुर्थभावस्यशे
पं. २०१६॥५३।५६ इदं पडूभलब्धंराश्यादि ०।१२।४८१५९।२० अनेनयुक्तलग्नंजातोलग्नस्यविरामसंधिः ११११३३ अयं
क
घ
सिं २९९
थ
क
२७८
॥९॥

·पठांशेनयुतोजातोद्वितीयभावः ॥१॥५२।२ अर्यपधांशेनयुतोजातोद्वितीयभावस्यसंधिः ॥२६॥४शर अयं पष्ठाशेनयुतो जातस्तृतीयभावः २२९।३०।१ अयंपष्ठांशेनयुतोजातस्तृतीयभावस्यसंधिः २।२२।१९।० प्रागानीतपष्ठांशः ०।१२।४८५९ अयंरूपाच्छोधितःशेपं ॥१७॥११०४० अनेनसुखभावोयुक्तःजातःसुखभावस्यसंधिः-३।२२।१९।० अयंतेनयुक्त जातःपं चमभावः ४।९।३०।१ अयंतेनयुक्तः जातःपंचमभावस्यसंधिः ॥२६४१२२ अयंतेनयुक्तःजातःपष्ठभावः.५।१३।५२।२ अयं तेनयुक्त जातोरिपुभावस्यसंधिः ६।१२।३ एतेराशिपट्युक्ताः अवशिष्टाःससंधयोभावाजाताःसर्वेएकत्र लिख्यते ॥ २७॥ तन्वादिद्वादशभावाः ससंधयः स्युः लग्नकुंडली.. भावकुंडली. घ. स. रि. आ. च्य. ४ ५ ७ ९ २ ९ १२ ९ ६ १८ १४ ९ ५२ 14 ५२ २ ८ ५२ मावा ५२ २ लन. ។ ११ . ४ २ 0 सं. सं. सं. ४ १० ७ २ २२. १९ २ २२ २६ ४१ २. श. २६ ४१ २६ २२ २६ ३ ७ ३ म. . ३ २ २ . ३ १.८ श.८ ·प्र०१ मथुगु शु शरचम गु गु श २०रचम यु | गु शु शर|च में बुगु अथभावस्थग्रहफलम् ॥ खेटेसंधिद्वयांतस्थेइति ॥ तद्यथा ग्रहे आरंभसंधैःसकाशात्अधिकसति विरामसंधेसकाशात् न्यूनेसतितदाग्रहोयस्मिन्भायेवर्ततेतद्भावजफलंभवेत् द्विसंधिभ्यांहीनेऽधिकंग्रहेसति पूर्वापरभावफलंभवेत् तद्यथा आरं भसंधेसकाशात्प्रहेहीनेसति यनावोवर्ततेतद्भावात्पूर्वभावस्यफलंददाति यदाविरामसंधैःसकाशाद्रहोऽधिकोभवति तदा अग्रिमभावस्यफलंददाति ॥२८॥ अथग्रहाणांविंशोपकात्मकभावफलमाह उदाहरणमेवव्याख्या सूर्यः ९।७।३०१६ अस्य अथ द्रेफाणचक्रलिख्यते. खेटेसंधियांतस्थेफलंतद्भावजंभवेत् ॥ हीनेऽधिकेदिसंधि मे| | मि| कासि क { Y | | | छ | मी भ्यांभावपूर्वापरेफलम् ॥ २८ ॥ ग्रहसंध्यंतरंकार्यविंशत्या २० गुणितंभजेत् ॥ भावसंध्यंतरेणाप्तंफलंविंशोपका स्मृताः सशर में गु शु रच में ॥ २९ ॥ भोमोशनःसौम्यशशीनवित्सितारेज्यार्किमंदागि रसोगृहेश्वराः ॥ आद्या कुजाधारवितोऽपिमध्यमा सितात्तृतीयाःक्रियतोहकाणपाः॥३०॥॥ संधिः ९।२२।१८२३ अनयोरंतरं १४१४८३१७ विंशत्या २० गुणितं २९६॥५॥४०॥ भावः ९१५८० संधिः ९।२२।१८२३ अनयोरंतरेण १७।१०।२३ भजेत् अथसवर्णितोभाज्यः १०६५९४० भाजकः ६१८२३ भाजकेनहतेभाज्ये यदाप्फलंत देवविंशोपकास्मृताः १७॥१४ एवंचंद्रादीनाम् । इतिरव्यादीनांविंशोपकात्मकानिभावफलानि ॥२९॥ अथग्रहाणांवला बलंवक्ष्यति । तचमहवलमधिकारविनान अतस्तद्बलसाधनायादौराशीशद्रेकाणेशानाह । भौमेति । मेपस्यभौमः वृपस्यो ॥१०॥ -- ·चामा पुगु शु श प्रह मातु शनाशुक्रः मिथुनस्यसौम्योबुधः कर्कस्यशशीचंद्र सिंहस्यइनःरविः कन्यायाःवित्बुधः तुलाया:सितःशुक्रः वृश्चिकस्यारो भौमः धनुपःइज्योगुरु: मकरस्यार्किःशनिः कुंभस्यमंदाशनिः मीनस्यांगिराशुरुः एतेनहेश्वराद्विादश राशिस्वामिनोम वंति । अर्थद्रेकाणस्वामिनउच्यते । आद्याइति।राशेस्तृतीयांशोदशांशात्मकोद्रेकाणउच्यते । एकस्मिनाशौत्रयोद्रेक्काणा अतः एकस्मिनाशौकियत्संख्याकोद्रेकाणोस्तीतिविचार्यः प्रथमश्चेत्तर्हिभौमात् द्वितीयश्चेद्रवेः तृतीयश्चेच्छुक्रात् अनया रीत्याक्रियतः मेपादिद्वादशराशिपुद्रेकाणपाद्रेकाणस्वामिनोभवंति । इतिद्रेकाणचक्रम् ॥ ३० ॥ अथग्रहाणामुच्चनीचरा अथ ग्रहाणामुच्चनीचानि. अथाद्यचक्रम् सूर्यादितुंगर्भमजोक्षनकन्याकुलीरांसतुलालवैःस्युः॥ वृमि दि सिग्भिर्गुणैरष्टयमै शरैकैर्भूतैर्भसंख्यै खसंमितैय॥३१॥ धमकुं मी शीन भागांश्चाह । सूर्यादीति । सूर्यादीनांग्रहाणांतुंगक्षउच्चराशयास्युः सूर्यस्यअजःमेपःउच्चंदिग्भिर्दशभिरंशैः चंद्रस्यक्षा वृपाउच्चंगुणैस्त्रिभिरंशैः भौमस्यनकोमकरःउच्चंअष्टयमैरप्टाविंशतिभिरंशः बुधस्य कन्याउच्चंशरैकै पंचदशभिरंशः गुरोः कुलीरःकर्क उच्चभूतैःपंचभिरंशैः शुक्रस्यांत्योमीनःउच्चभसंख्यैः सप्तविंशतिभिरंशैः शनेस्तुलाउञ्चं नखसंमितैर्विशतिभिरंशः परमोच्चमितिसर्वत्रज्ञेयं । इत्युच्चानि ॥ ३१ ॥ ०३२८,१५५२७२० क नीच. ३/२८,१५/५/२७२० ॥

·में
T
T
अथाहाणांनीचस्यानम् ।। उच्चपलानयनंनवांशस्वामिनचाहा तदिति । तेषांसूर्यायुचराशीनांसप्तमस्तुलादिकोराशिनींचम्
अंशाधतएव यथा सूर्यस्यतुलानीचंदशभिरंशःपरमनीचमितिसर्वत्रपूर्ववत् एवंचंद्रादीनामपिज्ञेयम् । अथोच्चवलम् ।
अनेननीपेनमहोहोनःकार्यः पेद्रसभादधिक:पदधिकः तदाचकाद्वादशराशिभ्यःशोध्यः शेपस्यांशाःकार्याः नवभिर्भा ।
ज्याः लब्धंकलादिउपयलं स्यात् इत्युच्चयलम् । अथवांशशाउच्यते । क्रियोमेपः एणोमकरः तौलिस्तुला इंदुभंकर्कः
एतेमादिराशीनां निरागृत्त्यामाचा:भयंति तैयथा मेपसिंहधनराशीनामाद्योमेषः वृषकन्यामकरराशीनामाद्योमकर:मिथुन
अथ मेपादिराशिविभागयुका इदेशाः तत्सप्तमंनीचमनेनहीनोग्रहोधिकश्चेद्रस
मऊ | मी भादिशोध्यः॥ चक्रात्तदकोशलवोवलं
पार में • गु १२ पु . ० २ स्यालियेणतौलीदुभतोनवांशाः॥३२॥
मेगतर्काप्टशरेपुभागाजीवास्फुजिज्ज्ञार
५ में शनैश्रराणाम्।। वृपेष्टपण्णागशराऽनलां
PARAMETER में श५२ शाःशुक्रज्ञजीवार्किकुजेशहदाः॥३३॥
तुलागुंभराशोनामाचातुला कर्कवृश्चिकमीनराशीनामाद्यःकर्कः। अत्रराशिस्वामिनएवनवांशस्वामिनइत्यर्थः । इत्याद्यचक्रम्
॥ ३२ ॥ अथाभिःश्लोकर्मपादिदादाराशिपुहदेशानाह । अंकस्थापनमेवव्याख्या । सायथा । मेपराशौप्रथमपदंशानां
3/1.3.५ गु
गुगा.गु.गु.गु.३
म
.
॥११॥

·जीवोगुरुः ततःपडंशानामास्फुजिच्छुक्रः ततोऽष्टानामंशानांज्ञोवुधः ततःपंचांशानामारोभौमः ततःपंचांशानांशनैश्चरःस्वा मीएवमेववृपादिष्वपिज्ञेयम् । इतिहद्देशचक्रम् ॥ ३३ ॥ ३४ ॥ ३५ ॥ ३६ ॥ ३७ ॥ ३८ ॥ अथपंचवर्गीवलमाह। त्रिं युग्मेपडंगेपुनगांगभागाःसौम्यास्फुजिज्जीवकुजाहिद्दाः ॥ ककेंद्रितकांगनगाधिभागाःकुजा स्फुजिज्ञज्यशनैश्वराणाम् ॥३४॥ सिंहेंगभूतादिरसांगभागादेवेज्यशुक्रार्किबुधारहदाः॥ स्त्रि योनगाशाब्धिनगाविभागाःसौम्योशनोजीवकुजार्किनाथाः॥३५॥तुलेरसाष्टाद्रिनगाक्षिभागाः कोणज्ञजीवास्फजिदारनाथाः।कीटेनगाव्यप्टशरांगभागाभौमास्फुजिज्झेज्यशनैश्चराणाम्॥६॥ चापेरवीष्वंबुधिपंचवेदाजीवास्फुजिज्ज्ञारशनैश्चराणाम् ॥ मृगेनगाध्यष्टयुगश्रुतीनांसोम्येज्यशु कार्किकुजेशहदाः ॥ ३७ ॥ कुंभेनगांगाद्रिशरेपुभागाःशुक्रज्ञजीवारशनैश्चराणाम् ॥ मीनेऽर्कवे 'दाऽनलनंदपक्षाःसितेज्यसौम्यारशनैश्चराणाम् ॥ ३८ ॥. त्रिंशत्स्वभेविंशतिरात्मतुंगेहद्देक्षचंद्रा दशकंहकाणे ॥ मुसल्लहेपंचलवा प्रदिष्टाविंशोपकावेदलवैःप्रकल्प्याः ॥ ३९॥ शस्वभइति । स्वभैस्वराशौग्रहे ३० त्रिंशल्लवावलम् स्वोच्चस्थे २० विंशतिर्बलम् स्वहदास्थे १५ पंचदशवलम् ‘स्वदृका णस्ये १० दशयलम् मुसलहेस्खनवांशे ५ पंचलवा:प्रदिष्टाउक्ताः वेदलवैःवलस्यचतुर्थाशोविंशोपकाःप्रकल्प्याः ॥३९॥ ॥

·प्र मि स सू च मं 64 श मि गु; २२ ३० . श श ८७५३०१३ नवभिभक्ताः जातंसूर्योचवलम्।४३ अथहदेशवलम् । मकरराशौसूर्यवंसप्तांशा:त्रिशकला विद्यते मकरराशी हदायां आदौसप्तांशाः अर्थसप्ताधिकोऽग्रिमसप्तमध्येवर्ततेइतिकारणात् जातो हद्देशोगुरुः अयंसूर्यस्यसमोभवति समहद्दा यांप्राप्तवलम् ७३० अथत्रैराशिकवलम् मकरराशौप्रथमदशकमध्येवर्ततेतदीशोगुरुः अस्यसमत्वात्प्राप्तत्रैराशिकवलम् ५।० अथ पंचवर्गीचक्रलिख्यते. अथ मित्रादिचक्रेलिख्यते. क्षेत्रहोरात्र्यब्धिपंचांगसप्तव- खंकांशेशार्कभागा:सुधी- ". भिः॥ विज्ञातव्यालमसंस्थाः चं मू मं बु गु मि शुभानांवर्गाःश्रेष्ठा पापवर्गा- मंच मंगु श स्त्वं नित्वष्टाः॥४१॥ शमं दुगुचं दुगुचं मंगु मंशु अथमुसल्लहवलम् । नवांशगणनयाजातोमुसलहेशोगुरुः अस्यसमत्वात्प्राप्तनवांशवलम् २।३० पंचानांयोगः ३२।१३ चतुर्भि भक्तः जातंसूर्यस्यविश्वात्मकंघलम् ८।३ एवमेवचंद्रादीनामपिज्ञेयम् ॥४०॥ अथद्वादशवर्गीचक्रमाह । क्षेत्रमिति । क्षेत्रंगृहम् | होरा त्रिलंवः चतुर्लवः पंचलवः पड्लवः सप्तलवः अष्टलवः अंकलवः दशलवः एकादशलवः द्वादशलवः एतेद्वादश १५.११ स . ३० .४५ १० ७ ५ गुश श . . ३ १ ० श नवांशः मु २ ३०

·प्र० १
यदामहास्यगृहस्योचस्वहदास्यद्रेफाणनवांशेऽपंचरयधिकारेषुकुत्रापिनास्तितदायलमाह । स्वस्वाधिकारेइति । स्वस्याधि
कारोकालरपविभागःमुद्ददेमिप्रगृहेपादोनंचतुर्थाशोनंचसंग्राह्यम् समभेसमस्यगृहेअर्धम् अरिभेशत्रुगृहेंमिश्चतुर्थाशोवलं
रगत् तद्यथा ग्रहस्पस्यगृहे ३० त्रिंशाच्या वलस्यात् मित्रगृहेपादोसार्धद्वाविंशतिः २२१३० जाताःसमभेऽर्धपंचदश १५
जाताः शत्रुगृहेचतुर्धाशमार्धा:मप्त ७।३० जाताः तथा स्वहदायांपंचदश १५ लवावलम् मित्रहदायां सपादाः एकादश
११।१५ जाताः । ममहदायांसार्धाःसप्त ७।३० शत्रुहदायांपादोनाश्चत्वारः ३।४५ तथास्वद्रेष्काणेदश १० लवावलम् मित्र
नेकाणेसार्धाःसप्त७१३० समद्रेफाणेपंच ५ शत्रुद्रेफाणेसार्धद्वयं ॥३० एवंस्वनवांशेपंच ५ लवावलम् मित्रनवांशेपादोनाश्च
स्ववाधिकारोक्तवलंसुहृद्धेपादोनमधंसमभेरिभेनिः॥
एवंसमानीयवलंतदेक्येवेदोद्धृतेहीनवल शरोनः ॥४०॥
स्वारः १४५ समनवांशेसार्धवयं २।३० शत्रुनवांशेसपादमेकं १११५ वलंस्यात् एवंपंचवर्गीवलंसमानीय तदैक्येपंचानायो
गोदशेजूते पतुभिर्भफेयान्वंतविंशोपकारमकपाहाणायलंभवति शरोनःपंचभ्योन्यूनःहीनपलोग्रहोज्ञेयः । उक्तंच। पंचाल्पो
होनवीर्यः स्यादधिकोमध्याच्यते ॥ दशाधिकोयलीप्रोफापंचवर्गीवलादिदम् ।। अधक्रमप्राप्तमुदाहरणप्रदर्शनार्थवश्यमाण
मित्रसमशत्रयोलिख्यते । उदाहरणम् । सूर्यः ९।७।३०।६ अस्यमकरराशीस्थितत्वानहेशः शनिः अयंसूर्यस्यशत्रुः अतःका
रणात्गृहेमासंघलंसार्धाःसष्ठ ७।३० अधोचवलम् । सूर्यस्यनीयम् ६।१० अनेनहीनोरविः २०२७।३०।६ अस्यांशाः
॥१२॥

·अथपंचमांशेशद्वादशांशेशानाह । ओज.इति । पंचमांशप्रमाणपडंशाः ६ एवंराशीपंचभवंति तत्रौजःविषमराशौ प्रथम चमांशरवामीकुजः द्वितीयपंचमांशस्वामीआर्किःशनिः तृतीयपंचमांशस्वामीईज्योगुरुः चतुर्थपंचमांशस्वामीज्ञोबुधःपंच मपंचमांशस्वामीभार्गवः शुक्रः। समभेसमराशीव्यत्ययाद्विपरीताज्ञेयाः। तद्यथा। समराशोप्रथमपंचमांशस्वामींशुक्रः द्विती यपंचमांशस्वामीवुधः तृतीयपंचमांशस्वामीगुरुः चतुर्थपंचमांशस्वामीशनिः पंचमपंचमांशस्वामीभौमः। अथद्वादशांशस्वामि नउच्यते । द्वादशांशाः स्वभात्स्वराशेःसकाशातस्मृताः । तद्यथा । द्वादशांशप्रमाणंसार्धमंशद्वय २।३० एवंराशाद्वादशभ ओजवॆपंचमांशेशाःकुजार्कीज्यज्ञभार्गवाः ॥ समभेव्यत्ययाज्ज्ञेयाद्वादशांशाःखभात्स्मृताः ॥४३॥ लवीकृतोव्योमचरोंगशैलवस्खंकदिगुद्रगुणाःखरामैः ॥ भक्तोगतास्तर्कनगाष्टनं ददियद्रभागाकुयुताःक्रियात्स्युः ॥४४॥ ॥ चंति । तेयथा । एतत्प्रमाणेनयत्संख्येशेग्रहस्तिष्ठति स्वराशितस्तत्संख्यराशेादशांशेशोज्ञेयः ॥ ४३ ॥ अथषट्शाटनय दशैकादशांशेशानयनमाह । लवीकृतइति । व्योमचरोग्रहोलवीकृतःयथाराशयस्त्रिंशद्गुणिताः अधःस्थितांशयुताः एवंग्रहों ऽशात्मक कार्यः पदस्थानेस्थाप्यः क्रमेण अंग ६ शैल ७ वसु ८ अंक ९ दिक् १० रुद्र ११ गुणाः सतत्रखरामैः ३० त्रिंश ताभक्तोयलब्धतेगतास्तर्कनगाप्टनंददिगुद्रभागाभवंति एतेकुयुताःएकयुक्ताःसंतः क्रियान्मेपमारभ्यगणनायांयत्रविश्नांतिः तद्राशिस्वामीतर्गस्यज्ञेयः एकयुक्तलब्धंयदिद्वादशाधिकंभवतितदाद्वादशभिः १२ तष्टंकार्यम् उदाहरणम् सूर्यः ९।७ ॥

·भागाः लग्नसंस्था लग्नसमयेविद्यमानग्रहाणांसुधीभिःविज्ञातव्याः।शुभानांशुभग्रहाणावर्गाः श्रेष्ठाः शुभफलदाज्ञेयाः।पापन
हाणांवर्गाश्चेत्स्युः तदाअनिष्टाः दुष्टफलदाज्ञेयाः ॥ ४१ ॥ अथहोराद्रेकाणतुर्याशानामधीशानाह तत्रादौहोरेशानाह ।
ओजेइति । ओजेविपमराशौगृहापंचदशभागाःतत्प्रमितेतत्प्रमाणे रवींद्वोोरे विचिंत्येज्ञेये । तद्यथा विपमराशौ । प्रथम
पंचदशभागमध्येसूर्यस्यतदनंतरचंद्रस्य । तथासमेसमराशौ चंद्ररव्योर्विचिंत्ये ॥ अथद्रेकाणेशाउच्यते । राशेत्रिभागोद
शांशपरिमितोद्रेकाणोज्ञेयः यस्यद्रेकाणविचारःक्रियते सचेत्प्रथमविभागमध्येतदासयस्मिनराशौतिष्ठति तद्राशिस्वामिन
एपद्रेफाणाधीशत्यम् । द्वितीयद्रेकाणश्चेत्तदास्वराशितःपंचमोयोराशिस्तत्स्वामिनएवरेकाणेशत्वम् । तथा तृतीयद्रेकाण
ओजेरवींदोःसमइंदुरव्योहोरेगृहाप्रिमितेविचिये ॥ द्रेकाणपाखेपुलवर्तनाथास्तुशपाः
खर्वजकेंद्रनाथाः ॥४२॥
॥
श्वेत्तदास्वराशेःसकाशाशयमोयोराशिः तत्स्वामिन एव।काणाधीशत्वम् ॥ अथतुशिस्वामिनउच्यते । स्वःजकेंद्रनाथाइ
ति ॥ स्वःग्रहाधिष्ठितोयोराशिस्तस्माजातानिकेंद्रोणितन्नाथाः चतुर्थाशस्वामिनः । तद्यथा। राशेस्त्रिंशदंशास्तस्यचतुर्थांशः
सार्धाःस ३० तनप्रथमविभागमध्ये ७।३० स्वःस्वराशिस्वामिनएवाधिपत्यं । द्वितीयविभागमध्ये १५० केंद्रनाथः
स्वराशेःसकाशात् स्वचतुर्थोयोराशिः तत्स्वामिनएवाधिपत्यं । तृतीयविभागमध्ये २२।३० स्वराशेः सकाशात् सप्तमो यो
राशिः तत्स्वामिनएवाधिपत्यं चतुर्थविभागमध्ये ३० स्वराशेः सकाशाद्दशमोयोराशिः तत्स्वामिनएवाधिपत्यम् ॥ ४२ ॥
विषमराशौ पूर्वपरार्धभागस्य होरयोरीशौरवींद् तथासमराशीपूर्वपरार्धभागस्यहोरयोरीशौ इंदुरनीइति ज्ञेयम् । २प्रथमचतुर्थसप्तमदशमानिइति।
॥१३॥

·कालब्ध ७४ कुयुतं ७५ ॥ द्वादशभि १२ स्तष्टं शेषं ३ मेपाद्गणनयांजातोमिथुनराशि तत्स्वामीवुधः एवमष्टमांशस्वामी
बुधः । अथनवांशः। अंशाः २७७।३०।६ नवभिर्गुणिताः २४९७।३०।५४ त्रिंशद्भक्ताः लब्धं ८३ कुयुतं ८४ द्वादशभि
१२ स्तष्टं शेपं० मेपागणनयाजातोमीनराशिःतत्स्वामीगुरुः एवंजातोनवांशस्वामीगुरुः । अथदशांशः।अंशाः २७७१३०१६
दशभिर्गुणिताः २७७५।११० त्रिंशद्भक्ताः लब्धं ९२ कुयुतं ९३ द्वादशभि १२ स्तष्टं शेष ९ शेषाद्गणनयाजातोधनराशिः
तत्स्वामीगुरुःपवंजातोदशांशस्वामीगुरुः । अथैकादशांशः। अंशाः २७७१३०६ एकादशभिर्गुणिताः ३०५२।३१।६ विंश
दकाः लब्धं १०१ कुयुतं १०२ दादशभिस्तष्टं शेपं ६ मेपाद्गणनयाजातःकन्याराशिः तत्स्वामीवुधः एवंजातःएकादशस्वामी
एवंद्वादशवर्गीयावहाणांबलसिद्धये ॥ खोचमित्रंशुभाश्रेष्ठानीचारिक्रूरतोऽशुभा ॥ ४५ ॥
बुधः । अथद्वादशांशः। एवंद्वादशांशविभागगणनयाचतुर्थविभागमध्येवर्ततेअतःकारणात्मक़राद्गणनयाजातश्चतुर्थीमेपरा
विः तत्स्वामीभौमः एवंजातोद्वादशांशस्वामीभौमः एवंचंद्रादीनामपिज्ञेयम् ॥ ४४ ॥ अथद्वादशवग्युपसंहारतत्फलंचाह
एवमिति । एपंग्रहाणांबलसिद्धयेद्वादशवर्गीस्यात् साद्वादशवर्गास्वोच्चमित्रशुभाश्रेष्ठा नीचारिक्रूरतोअशुभाच । तद्यथा।
यस्यग्रहस्यद्वादशवर्गीक्रियते सचेत्स्वगृहादिषु अथवास्वोच्चवर्गे अथवा शुभग्रहस्यवर्गेतिष्ठति तदाश्रेष्ठा शुभफलदात्री।
तथा सग्रहोपदिनीचवर्गे अथवाशत्रुवर्गे अथवापापग्रहस्यवर्गेवात्तिष्ठतितदाअशुभादुष्टफलदात्री ॥ ४५ ॥

·प्र० १ गुरुः शुक्रः शनिः ग्रहाः थ गृ० गृ० ३० . . ० ५ १ . उ० १० ३२ १ ३ ७ ७ ३० एतत्पंचवर्गीवलचक्रलिख्यते. ३०६ एतस्यमकरराशौस्थितत्वात्गृहेशःशनिः ॥ अथहोरा मक रराशौप्रथमपंचदशभागमध्येऽस्ति अतोहोरेशचंद्रः । अत्रत्रिलवः महाः सूर्यः चंद्रः भौमः युधः सूर्यः प्रथमभागमध्येऽस्ति अतोद्रेकाणाधीशःशनिः । अथचतुर्लवः। सूर्योद्वितीयचतुर्थांशमध्येवर्तते अतःकारणात्मकरराशेःसकाशात् चतुर्थोराशि#पः तत्स्वामीभौमः एवंचतुर्लवस्वामीभौमः । अथपंच मांशः। सूर्यः समराशौद्वितीयविभागमध्येवर्तते अतःपंचमांशस्वामी बुधः । अथपडंशः । सूर्यस्यांशाः २७७।३०।६ पइगुणिताः जाता १० १६६५।३६ त्रिंशद्भक्ताःलब्धं ५५ कु १ युक्तं ५६ द्वादशभि १२ स्तष्टं शेपं ८ मेपाद्गणनयाजातोवृश्चिकराशिः तत्स्वामीभौमः एवंजातःपडंशस्वामीभौमः । अथसप्तांशः। अंशाः २७७१३०१६ सप्तभिर्गुणिताः १९४२।३०।४२ त्रिंशद्भक्ताः लब्धं ६४ कुयुक्तं ६५ द्वादशभि १२ स्तप्टंशेष ५ मेपाद्गणनयाजातः सिंहराशिः तरस्वामीसूर्यः एवंजातःसप्तांशस्वामीसूर्यः । अथाष्टांशः। अंशाः २७७१३:०६ अष्टभिर्गुणिताः २२२००४८ त्रिंशद्भ ५ २ २ २ प्रे० . . . २ ५ २ १ ५ २ मु० . ४५ ३२ २३ . ३५. २९ ५४ यो यो २३ '५ ८ वि० वि० ॥१४॥ ३ ४९ २० २९ ·शुभफलदः । शुभसेचरश्चेत् । तद्यथा । यस्यग्रहत्यद्वादशवगिकाक्रियतेसयविशुभग्रहोभवतिद्वादशवाशुभमहाधिकवर्ग प्राप्तोभवति तदाऽतिसौम्यः अत्यंतशुभफलदाता। सौम्योऽपिपापाधिकवर्गयोगानेष्टः । तद्यथा यस्यद्वादशवर्गिका क्रियते -सयदिशुभग्रहोभवति द्वादशवर्यापापग्रहाधिकवर्गप्राप्तोभवति तदानेष्टः अशुभफलंदः पापखेटः। तद्यथा यस्पद्वादशवर्गिकाक्रियतेसयदिपापग्रहोभवति द्वादशव-पापग्रहाधिकवर्गप्राप्तोभवति तदाअतिनिद्यः अत्यंतदुष्टफ लदाता ॥ ४७ ।। अथद्वादशभावानांशुभाशुभफलमाह । राशीशेति । तमोर्लग्नस्याप्यनयैवरीत्याशुभग्रहाधिकवर्गशा राशीशमित्रोचरिपुक्रमेणचिंत्यंतनोरप्यनयैवरीत्या ॥ भावेपुसर्वेष्वपिवर्गचक्रविलोक्यतत्तत्फलमूहनी यम् ॥४८॥शरीरवर्णचिह्नायुर्वयोमानंसुखासुखम् ॥जातिःशीलंचमतिमांल्लमात्सर्वविचिंतयेत्॥४९॥ लिवेनशुभाशुभफलंचिंत्यविचार्यम् । यथा । यदिलग्नंशुभग्रहाधिकवर्गशालिस्यादथवालग्नस्वामीशुभग्रहः सन्मित्रगृहेस्व गृहस्वोच्चेवा तदाशुभफलंज्ञेयम् । यदिलग्नस्वामीसमगृहेवर्तते तदाशुभाशुभफलाभावः । यदिलग्नंपापग्रहाधिकवर्गशालि स्यादथवास्वामीपापग्रहासन्शत्रुगृहेनीचेवा तदाशुभंफलंज्ञेयम् । एवंसर्वेष्वपिभावपुलग्नादिद्वादशभावेपुचवर्गचक्रद्वादश वर्गिकाकार्या तांदृष्ट्वातत्तद्धावस्यशुभाशुभफलमनयैवरीत्या ऊहनीयंविचारणीयम् ॥ इतिद्वादशवर्गिका ॥४८॥ अथलग्ने किंविचार्यमित्यतआह । शरीरेति । वर्षलग्नंप्रश्नलग्नंचांगीकृत्यशरीरादिसर्वविचार्यम् । तद्यथा । स्वशरीरंकृशंपुष्टंचवर्णः एकावेतःशुकतनुनिभइत्यादि चिह्नमशकादि आयुर्जीवनंकियत् वयोमानवाल्यंयौवनवार्धकमिति सुखं असुखंदुःखं

·-~-
प्र०१
तु/गुनगुमशुप्रथ.
अथद्वादशवग्यांशुभपापग्रहह्वर्गफलनिर्णयःकथंस्यादित्यतआह । एवमिति । एवंग्रहाणांशु
एतद्वादशवर्गीचक्रम्.
नाम उछ प्रहाः भपापवर्गपंक्तिद्वयंवीक्ष्य तद्यथा पूर्वोकप्रकारेणग्रहाणांद्वादशवर्गीकार्या तत्रग्रहहोरादिद्वा
में प्रथ. दशस्थानेषुकियंतःशुभग्रहवर्गाः पापवर्गाश्चकियंतइतिविचार्य शुभग्रहसंख्याभिन्नालेख्या
शुम में सुनती.
सरकार र द्विती: पापग्रहसंख्याभिन्नालेख्या पंक्तिद्वयस्यांतरंकार्यम् इति । यदिशुभाधिकत्वंशुभग्रहस्यशेपम
एवंग्रहाणांशुभपापवर्गपंक्तिद्रयंवीक्ष्यशु
भाषिकत्वे॥ दशाफलंभावफलं च वाच्यं
शुभंत्वनिष्टंाशुभाधिकत्वे ॥४६॥क्रूरो
द्वादशांशचक्रंलिख्यते.
ऽपिसौम्योधिकवर्गशालीशुभोतिसौम्यः
शुभखेचरश्चेत् ॥ सौम्योऽपिपापाधिकव
गैयोगान्नेष्टोऽतिनिधःखलुपापखेटः॥४७॥
पशिष्टंतदातन्त्रहस्यदशाफलंभावफलंचशुभमेववाच्यम् यदिअशुभाधिकत्वं अशुभग्रहस्यशेपमवशिष्टतयातनहस्यदशाफलं
भावफलंचाशुभमेववाच्यम् ॥ ४६ ॥ अथग्रहभेदेनसौम्यपापवर्गभेदेनचफलतारतम्यमाह । क्रूरोऽपीति । यस्यग्रहस्यद्वा
दार्गिकाक्रियते सचेततूरोपि यदिपापग्रहोपिभवति द्वादशवसिौम्यमहाधिकवर्गणशालते युक्कोभवतितदाशुभ:
गुगुगुर चतु.
शगु गु शु म |श पच.
में
शशि शुपट.
शगुशशु मसप्त.
पुश में अष्ट.
गुचारचाशुगु नव.
गुमशगु दश.
सुचागुशुगु एका.
शुशुम में || गुद्वाद.
|२३|४|५/६/७/८/९/१०/११/१२
२५/७/१०/१२/१५/१७/२०/२२२५२७३०
३०/०३०/०३०/०३०/०३०.३००
॥१५॥

·प्समभवनेशुभःपापोवा विद्यमानोग्रहः अशुभःअनिष्टफलदः ॥ ५२ ॥ अथाष्टमभवनेकिंविचार्यमित्यतआह'। 'मृत्याविति । मृत्योअष्टमस्थानेएंतायद्विपार्यम् । चिरंतनंद्रव्यंप्राचीनंद्रव्यम् । मृतवित्तंमृतस्यवित्तम् रणसंग्रामः रिपुःशत्रुः दुर्गस्थानं मृतिर्मरणम् नष्टंनष्टवस्तु परीयारःकुटुंबम् मनोव्यथामानसीव्यथा ॥५३॥ अधनवमभवनेकिंविचार्यमित्यतआह । धर्म इति । धर्मेनवमस्थानेएतावद्विचार्यम् । रतिःक्रीडा पंथा यात्राविचारः धर्मोपायंधर्मसधिनम् विचिंतयेत् । अर्थदशमभ पनेकिंविचार्यमित्यंतआह । व्योनीति । व्योनिदशमभावेएतावद्विचार्यम् । मुद्रांराजमुद्रां परंपुण्यंउत्कृष्टपुण्यं राज्यवृद्धि मृत्यौचिरंतनंद्रव्यंमृतविचरणोरिपुः॥दुर्गस्थानमृतिर्नष्टंपरीवारोमनोव्यथा ॥५३॥ धर्मेरतिस्तथा थाधर्मोपायंविचिंतयेत् ॥ व्योनिमुद्रांपरपुण्यराज्यवृद्धिंचपैतृकम् ॥ ५४॥ आयेसर्वार्थधान्यार्धक न्यामित्रचतुष्पदाः॥राज्ञोवित्तंपरीवारोलाभोपायांचभूरिशः ॥५५॥ व्ययेवैरिनिरोधार्तिव्यया दिपरिचिंतयेत् ॥ ५६ ॥ ।। ॥. ॥ भागद्धिं पैतृकंपितुःसंबंधि॥ ५४॥ अधैकादशभवनेकिंविचार्यमित्यतआह । आयइति । आयेएकादशस्थानेएतावद्वि पार्यम्। सर्वार्थः सर्वद्रव्यप्रयोजनम् धान्याःधान्यमौल्यम् कन्या मित्रं चतुप्पदः गजाश्वादिः राज्ञःवित्तंराजद्रव्यम् परीवारः कुटुंबविचारः भूरिशःभूयांसः लाभोपायाःप्राप्युपायाः ॥ ५५ ॥ अथव्ययभवनेकिंविचार्यमित्यतआहं । व्ययइति । व्यये द्वादशभवनेएतावद्विचार्यम् वैरिनिरोधःशत्रुकृतावरोधः आतिःपीडा व्ययादि एतावद्विचिंतयेत् ॥ ५६ ॥ ॥

·जातिमाह्मणादिः शीलमाचारं एवं मतिमान्वुद्धिमान्लग्नात्सर्वविचिंतयेत् ॥४९॥ अथधनभवनेकिंविचार्यमित्यतआहे । सुवर्णेति । सुवर्णरूप्यरलानि धातुःगैरिकादिः द्रव्यंकासादि सखा मैत्रीविचारः धनेधनभवनेएतावद्विचार्यम् । अथसंह जभपनेकिंविचार्यमित्यतआह । विक्रमइति । विक्रमसहजभवनेएतावद्विचार्यम् भ्राता सहजः भृत्यः सेवकः अध्वा यानं पित्र्यं पितुःसंबंधि स्खलनकार्यभ्रंशः साहसंसाहसकर्म एतानिसहजभवनेविचार्याणि ॥ ५० ॥ अथचतुर्थभवनेकि विचार्य मित्यतआह । पितृवित्तमिति । पितृवित्तंपितुर्द्रव्यम् निधिःनिक्षिप्तवस्तु क्षेत्रंकृप्यादि गृहम् भूमिः तुर्यतः चतुर्थभवनेए सुवर्णरूप्यरत्नानिधातुर्द्रव्यसखाधने । विक्रमभ्रातृभृत्याध्वपित्र्यस्खलनसाहसम्॥५०॥ पितृवित्तंनि धिक्षेत्रंगृहभूमिश्चतुर्यतः॥ पुत्रमंत्रधनोपायगर्भविद्यात्मजेक्षणम्॥५१॥रिपौमातुलमांद्यारिचतुष्पाद्वंध भीत्रणान्।यूनेकलत्रवाणिज्यनष्टविस्मृतिसंकथा । हृताध्वकलिमार्गादिचिंत्यंधूनेग्रहोऽशुभः॥५२॥ तावद्विचार्यम् । अथपंचमभवनेकिंविचार्यमित्यतआह । पुत्रइति । पुत्रेपंचमभवनेएतावद्विचार्यम् । मंत्रः धनोपायःगर्भः विद्या आत्मजः पुत्रः एतेषांईक्षणमवलोकनकार्यम् ॥५१॥ अथपष्ठभवनेकिंविचार्यमित्यतआह । रिपाविति । रिपौपष्ठ भवनएतायद्विचार्यम् । मातुलः मांद्यरोगः अरिःशत्रुः चतुष्पाद्गवादि वंध:पराश्रयः भीर्भयम् व्रणःक्षतम् इति । अथसप्तम भयनेकिंविधार्यमित्यतआह । घुनइति । चूनेसप्तमभवनेएतावद्विचार्यम् कलत्रंजाया वाणिज्यवणिकर्म नष्टं नष्टवस्तु विं स्मृतिःविस्मरणं एतेषांसंकथाकथनं हतहतद्रव्यं तस्य अध्यांमार्गविचारः कलि कलहविचारः मार्गादि यात्राविचारः यूनेस ·८1५/१०/११/१२) ममुनाप्रकारेणनवसंख्याकाभावा-शस्ताःशुभफलदास्युः ग्रहाधिष्ठिताद्वादशाप्टमषष्ठभावाअशुभास्युः इमेद्वादशाप्टमषष्ठभा वाअधिष्ठितग्रहंदीप्तांशान अतिक्रम्यवर्तते तदातेऽपिभावाःशस्ताःशुभफलदातारःस्युरितिचिंतयेत्। तत्राप्यधिष्ठितग्रहदी वांशमध्ये इमेरि फाष्टमरिपुभावायदिस्युस्तदैवानिष्टाइत्यर्थः ॥ ५९॥ अथत्रैराशिकस्वामिन आह । विराशिपाइति । दिने दिवावर्षप्रवेशेमेपाच्चतुर्णाराशीनांसूर्यसितार्किशुकाःस्वामिनःस्युः। तद्यथा दिवायर्षप्रवेशमेपलग्नंतदासूर्यःवृपस्यशुक्रः मिथुन स्थाःिशनिः कर्कस्य शुक्रः निशिरात्रीवर्षप्रवेशेमेषादीनांचतुर्णाराशीनांईज्यदुवुधक्षमाजाःस्वामिनः । तद्यथा रात्रीमेषस्य इदंत्रैराशिकस्वामियंत्रम्. त्रिराशिपाःसूर्यसितार्किशुकादिनेनिशीज्येदुबुधक्षमाजाः ॥ मेपाचतुर्णाहरिभादिलोमंनित्संपरेवार्किकुजेज्यचंद्राः॥ ६०॥ र शुश शुगु च म श में गुचं दिवा. दुमं शुश शु श म गुचं रात्री. स्वामीगुरुः वृषस्यचंद्रः मिथुनस्यवुधः कर्कस्यभौमः एते । हरिभासिंहाच्चतुर्णाराशीनांविलोमविपरीतंज्ञेयम् मेषादीनांयेदि नेशास्तसिंहादीनांरात्रावीशाः येमेपादीनांरात्रीशास्त्रेसिंहादीनांदिनेशाइत्यर्थः । तद्यथा दिनेसिंहलग्नस्यगुरुः कन्यायाश्चंद्रः तुलायावुधः वृश्चिकस्यभौमः रात्रौसिंहस्यसूर्यः कन्यायाःशुक्रः तुलाया शनिः वृश्चिकस्यशुक्रः । परेषुधनुरादिपुचतुरा शिपु नित्यंसदा दिवारात्रौ वर्षप्रवेशे आर्किकुजेज्यचंद्राः स्वामिनः । तद्यथा धनुपःशनिः मकरस्यभौमः कुंभस्यगुरुः मीन पचंद्रः। दिवारात्रीवर्षप्रवेशेसतिधनुरादीनांदिनरात्रीशयोविपर्ययोनास्तीत्यर्थः ॥ ६ ॥ ॥ गु Sales

·---
अथवलिधग्रहस्पलक्षणमाह । लमेति । लग्नं अंबुचतुर्थम् घुनंसतमम् कर्मदशमम् । एतेपास्थानानांकेंद्रकंटकचतुष्टयंचेति
संज्ञाकृता अफेंट्रेस्थितःखेटोपहोवलीज्ञेयः तथापि चतुर्थसप्तमदशमस्थानापेक्षयालग्नसंस्थोग्रहोविशेषेणवलीज्ञेयः ॥ ५७॥
अथग्रहाणांशुभस्थानानिवदन्वलिष्ठयोगमाह।लग्नेति। लग्नं कर्मदशमम् अस्तंसप्तमम् तुर्यचतुर्थम् आयंएकादशं सुतपंचमम्
अंकनयमम् एपुस्थानेषुग्रहोवली तत्र यथादिममादिमस्थानमनतिक्रम्य यथादिममग्रिमस्थानापेक्षयापूर्वपूर्वस्थोग्रहोविशेपेण
बलिष्ठः । तद्यथा आदौनयमस्योग्रहोवलिष्ठस्तदपेक्षयापंचमस्थोवलिष्ठस्तदपेक्षयाएकादशस्तदपेक्षयाचतुर्थस्तदपेक्षयासतमस्त
लगांवुयूनकर्माणिकेंद्रमुक्तंचकंटकम् ॥ चतुष्टयंचात्रखेटोवलीलमेविशेषतः॥ ५७॥ लमकर्मास्ततु
र्यायसुतांकस्थोवलीग्रहः॥ यथाऽऽदिमंविशेपेणसत्रिवित्तेपुचंद्रमाः॥५८॥ कुजःसत्रिपुपृच्छायां
सूतौचान्यत्रचिंतयेत् ॥ भावानवेत्थंशस्ताःस्यूरिःफाटरिपवोऽशुभाः॥ दीप्तांशातिक्रमेशस्ताइमे
ऽपीतिविचिंतयेत् ॥ ५९॥
॥
॥
दपेक्षयादशमस्तदपेक्षयालग्नस्थोवलिष्ठइत्यर्थः एतत्तु सर्वग्रहाणांसाधारणवलमुक्तम् । अथचंद्रमा:सत्रिवित्तेपुतृतीयद्वितीयस
हितेषुपूर्वोकेपुस्थानेषुवलीज्ञेयः तत्र द्वितीयेवलिष्ठश्चंद्रस्तदपेक्षयातृतीयेवलिष्ठस्तदपेक्षयानवमस्तदपेक्षयापंचमस्थस्ततःपूर्वव
ज्ज्ञेयः॥५८॥ अधभौमः।कुजइति । कुजोभौमः सत्रिपुतृतीयस्थानसहितेषुप्रागुक्तेपुस्थानेषुवलिष्ठोज्ञेयः तत्र भौमस्तृतीयेवलि
उस्तादपेक्षयालयमस्थस्ततःपूर्वपरज्ञेयः एवमेतत् स्थानस्थंग्रहपृच्छायांमश्नलग्नेसूतौजन्मनि अन्यत्रवर्षलग्नादौचचिंतयेत् इत्व
॥
॥१७॥

·दृष्टिसाम्यैचाह । मिति । सर्वेषांहक्साम्येदृष्टिसाम्य आदिशब्दालसाम्येऽपि अथवानिर्बलत्वैवर्षाधिपोवर्षेश्वर मुंथहे | श्वर स्यात् चेरपंचाधिकारिणःसबलायधपित लग्ननेक्षमणाःनपश्यति तथापिवीर्याधिकःअंकतोयस्यैवंवलमधिकंसएवाब्द | स्थवर्षस्यविभुःस्वामीविचिंत्यः ॥ ६४ ॥ अथकेनचिन्मतेनदृष्टिवलसाम्येवर्षाधिपनिर्णयमाह । बलादिति । बलसाम्येआ दिशब्दादृष्टिसाम्येच । अह्निदिवावर्षप्रवेशेरविराशिपारव्याक्रांतराशीश्वरोज्ञेयः। निशिरात्रौवर्षप्रवेशेइंदुराशीचंद्राक्रांत राशीश्वरोवर्षाधीश्वरोज्ञेयइतिकेचिदाहुः । अथोत्तरार्धेविशेषमाह । येनेत्यशालइति । यउक्कप्रकारेणशशीचंद्रःअब्दषिभुः हगादिसाम्येप्यथनिर्वलत्वेवाधिपःस्यान्मुथहेश्वरस्तु ॥ पंचापिचेन्नोतनुमीक्षमाणावीर्याधि कोऽन्दस्यविभुर्विचिंत्यः॥६॥ बलादिसाम्येरविराशिपोऽह्निनिशींदुराशीडितिकेचिदाहुः ।। येनेत्थशालोऽब्दविभुःशशीसवर्षाधिपश्चंद्रभपोऽन्यथात्वे ॥६५॥ वजन्मलमात्प्रतिवर्षमेकै कराशिभोगान्मुथहाश्रमेण ॥ खजन्मलमरवितष्टयातंशरद्युतंसाभमुखेंथिहास्यात् ॥६६॥ वर्षस्वामीजातः सयदियेनपंचाधिकारिमध्यस्थितेनग्रहेणसहेत्थशालंकुरुते तदासएववर्षाधिपोवर्षस्वामीकल्प्यः । अन्यथा स्वेइस्थशालयोगाभावेचंद्रभपश्चंद्राक्रांतराशीश्वरोवर्षाधिपोशेयः ॥ ६५ ॥ अथमुधहानयनमाह । स्वेति । यदाजन्मजातंत स्मिन्समयेयलग्नसवमुथहा । सामुथहास्वजन्मलग्नाप्रतिवर्षएकैकराशिवृद्ध्याचमति । तद्यथा । जन्मलग्नंकन्याजन्मसमये तत्रेवमुथहा । द्वितीयवतुलायामित्यादिमुथहोत्पत्तिप्रकारइष्टवभवति । अथमुथहानयनम् । राश्यादिस्वजन्मलग्नयात ·प्र० अर्थतस्यप्रयोजनमाह । घशार्थमिति । एते वर्षेशार्थवर्षेशनिर्णयार्थ दिननिशाविभागेनत्रिराशिपाउक्ताः पंचयबिलायर्थं पूर्वोक्तान्द्रेफाणेशानविचिंतयेत् ॥ ६१ ॥ अथक्रमप्राप्तोदाहरणप्रदर्शनाधंवर्पतंत्रोक्तंचतुर्भिःश्लोकैर्वर्षेशनिर्णयमाह । तंत्रा दौअधिकारिणश्चाह । जन्मेति । जन्मलग्नपतिः जन्मलग्नस्वामी । अब्दलग्नपोवर्पलग्नस्वामी मुंथहाधिपो मुंथहास्वामी त्रिरा शिपःराशिकस्वामी सूर्यसिताकिशुकाइत्यादिौराशिकेश्वरोज्ञेयः अह्निदिवावर्षप्रवेशेसूर्यराशिपतिदिनेशोज्ञेयःनिशि वर्षेशार्थदिननिशाविभागोक्तास्त्रिराशिपाः ॥ पंचवर्गीवलाद्यर्थद्रेकाणेशान्विचिंतयेत् ॥ ॥६१॥जन्मलमपतिरब्दलमपोमुंथहाधिपइतस्त्रिराशिपः॥ सूर्यराशिपतिरह्निचंद्रभाधीश्व रोनिशिविमृश्यपंचकम् ॥६२॥वलीयएपांतनुमीक्षमाणःसवर्षपोलममनीक्षमाणः॥ नैवा ब्दपोदृष्ट्यतिरेकतःस्याब्दलस्यसाम्येविदुरेवमाद्याः ॥ ६३ ॥ रात्रौपर्पप्रवेशेसति चंद्रभाधीश्वरःचंद्राधिष्ठितराशीशोज्ञेयः सएवरात्रिस्वामीज्ञेयइत्यर्थः अनयारीत्याग्रहपंचकंविमृश्यवि चार्य ॥ १२ ॥ एवं पंचाधिकारिणोज्ञात्यातेपांडग्यलपंचवर्गीवलंचज्ञात्वावर्षपतिनिर्णयमाह । वलीयइति । एपापंचानाम धिकारिणांमध्येयोग्रहोवलीपंचयग्यौवलाधिकस्तनुलग्नंईक्षमाणःपश्यति सवर्षपोवर्पस्वामीज्ञेयः । यदावलिष्ठोऽपिग्रहोलग्न मनीक्षमाणः लग्नंगपश्यतितदावधिपोनयस्यात् । यदावलस्यसाम्येपंचवर्यासर्वेतुल्यवलास्तदादृष्यतिरेकतःस्यात् । यथा योऽधिकदृष्ट्यालग्नंपश्यतिसवर्षाधीशइति एवमाद्याविदुःविदंति ।। ६३ ॥ .॥ . ॥ । ॥१८॥ ॥

·॥ अधग्रहाणास्वरूपम् ॥ तत्रादौसूर्यस्यस्वरूपमाह ॥ सूर्यइति । सूर्यएतादृशोज्ञेयः । नृपः क्षत्रियः। ना पुरुपग्रहः । चतुरस्रः चतुष्कोणाकृतिः । मध्यंदिनं मध्याह्नकालेप्रवलः । इंद्रादिक्पूर्वदिक्स्वामी । स्वर्णसुवर्णद्रव्यस्वामी । चतुप्पदामश्वगजा दीनांप्रभुः । उग्रःक्रूरः । सत्वं सत्वप्रधानः । स्थिरःस्थिरस्वभावः । तिक्तःतिक्तरसप्रियः । पशुक्षितिःभूमिचारी । पित्तंपि त्तप्रकृतिः । जरन्वृद्धः । पाटलःश्वेतरक्तमिश्रितवर्णः । मूलंमूलोत्पन्नस्यधान्यादेरधिष्ठाता । वन्योवनचारी । एवंगुणवि शिष्टःसूर्यः ॥ १॥ अथचंद्रस्वरूपमाह ॥ शशीचंद्रः। वैश्य वैश्यजातिः । स्त्रीस्त्रीग्रहः जलभूरार्द्रभूमिचारी । तपस्वी सूर्योनृपोनाचतुरस्रमध्यंदिनेंद्रदिक्स्वर्णचतुष्पंदोग्रः ॥ सत्वंस्थिरस्तिक्तपशुक्षितिस्तुपित्तंजरन्पाट .. लमूलवन्यः ॥ १॥ वैश्यःशशीस्त्रीजलभूस्तपस्वीगौरोपराह्नांबुंगधातुसत्वम् । वायव्यदिक्श्लेष्म भुजंगरूप्यस्थूलोयुवाक्षारशुभःसिताभः ॥२॥ भौमस्तमःपित्तयुवोग्रवन्योमध्याह्नधातुर्यमदिक् चतुष्पात् ॥ नाराट्चतुष्कोणसुवर्णकारोदग्धाऽवनीव्यंगकटुवरक्तः॥३॥ ॥ ॥ तपोयुक्तः । गौरःगौरवर्णः । अपराह्नःअपराह्नकालेप्रवलः। अंबुगोजलचारी । धातुगैरिकादिः । सत्वंसत्वप्रधानः । वायव्यदिक वायव्य दिक्स्वामी । श्लेष्माश्लेष्मप्रधानः । भुजंगःभुजंगस्वामी । रूप्यरूप्यद्रव्यस्वामी । स्थूलोऽतिपुष्टः । युवातरुणः ।क्षारःलवणरसप्रधानः । शुभःशुभग्रहः । सिताभःशुभ्रवर्णः एवंविधश्चंद्रोज्ञेयः ॥२॥ अथभौमस्वरूपमाह ॥ भौमइति । एतादृशोभौमोज्ञेयः । तमःतमोगुणप्रधानः। पित्तपित्तप्रकृतिः । युवातरुणः। उग्रःक्रूरः । वन्योवनचारी।

·प्रः १
शरद्युतंजन्मकालाद्गतवर्षगणेनयुक्त द्वादशभिस्तष्टंसाशेषप्रमिताभमुखाराश्यादिइंथिहा मुथहास्यात् । उदाहरणम् । जन्म
लग्नम् ५।१०।५३१५० गतवर्षगणेनयुक्तम् ४२११०५३।५० द्वादशभिस्तष्टम् । शेषांकप्रमिताजाताराश्यादिमुथहा ६॥१०॥
५३५० ॥ ६६ ॥ स्पष्टमिदंपद्यम् ॥ ६७ ॥ अधराहोर्मुखपृष्ठपुच्छानांलक्षणमाह । भोग्येति । यस्मिनाशौराहुरस्तितेनक
कगतिनायेभोग्याशास्तमुखसंज्ञाः । येगतालवाः भुक्तलवाःतेपृष्ठसंज्ञाः । ततःसप्तमभवनंततोराहोःसप्तमेसप्तमराशिपुच्छ
प्रत्यहशरलिप्ताभिर्वर्धतेसानुपाततः ॥ सार्धमंशद्वयंमासइत्याहु केपिसूरयः ॥६७॥ भोग्या
राहो वास्तस्यमुखपृष्ठंगतालवाः॥ ततःसप्तमभंपुच्छंविमृश्येतिफलंवदेत् ॥ ६८ ॥ श्रीगर्गा
न्वयभूपणंगणितविचिंतामणिस्तत्सुतोऽनंतोऽनंतमतिबंधात्खलमतध्वस्त्यैजनुःपद्धतिम् ॥
तत्सूनुःखलुनीलकंठविबुधोविद्वच्छिवानुज्ञयासंतुष्ट्यैव्यदधागृहप्रकरणसंज्ञाविवेकेऽमलम् . ॥
॥ ६९ ॥ इतिसंज्ञातंत्रेग्रहाध्यायःप्रथमः ॥१॥
॥
॥ ॥
संज्ञकइतिविमृश्य विचार्यमुथहायाःफलंवदेत् । अथोक्तप्रकारेणवर्षेशनिर्णयः । तत्रादौजन्मलग्नेशोवुधः। वर्पलग्नेशोभौमः
मुथहेशोभृगुः त्रैराशिकेशःसूर्यः दिनेशःशनिःपंचानांमध्येवलिष्ठःशनिःपूर्णदृष्ट्यालग्नंपश्यति अतोवर्षेशःशनिः ॥ ६८॥
॥ ६९॥ इति श्रीदियाकरदैवज्ञात्मजविश्वनाधदैवज्ञविरचितेश्रीनीलकंठग्योतिर्वित्कृतसंज्ञातंत्रेग्रहाध्यायःमथम ॥१॥

·तुर्यातपित्तकफात्मकः । सत्वं सत्वगुणप्रधानः॥ ५ ॥ अथशुक्रस्वरूपमाह । शुक्रइति । शुक्रएतादृशोज्ञेयः। शुभः शुभ ग्रहः । खी खीग्रहः । जलगो जलचारी। अपराह्नः अपराहकालप्रवलः । श्वेतः शुभ्रवर्णः । कफी कफप्रकृतिः। रूप्यरू प्यद्रव्यस्वामी । रजः रजोगुणप्रधानः। अम्लः अम्लरसप्रियः । मूलं मूलोत्पन्नस्यधान्यादेःस्वामी। विप्रो ब्राह्मणः । अग्नि दिगामेयदिक्स्वामी । मध्यवयाः तरुणः। रतीशः क्रीडारसप्रधानः । जलावनी जलभूमिचारी। स्निग्धरुचिः श्लक्षणकांतिः। शुक्राशुभःस्त्रीजलगोऽपरालाश्वेतःकफीरूप्यरजोऽम्लमूलम् । विप्रोऽमिदिमध्यवयोरतीशोजलाव नीस्निग्धरुचिर्दिपाच ॥ ६॥ शनिर्विहंगोऽनिलवन्यसंध्याशूद्रांगनाधातुसम स्थिरथ | क्रूरःमती चीतूवरोऽतिवृद्धोत्करक्षितीददीर्घसुनीललोहम् ॥७॥राहुखरूपंशनिवन्निपादजातिर्भुजंगोऽस्थि पनैतीशः ॥ केतुःशिखीतबदनेकरूपःखगखरूपात्फलमूह्यमित्थम् ॥ ८॥ ॥ द्विपाद्विपदानांमनुप्यादीनांस्वामी ॥६॥अथशनिस्वरूपमाह ॥ शनिरिति । शनिरेतादृशः। विहंगः पक्षिजातिः। अनिलोवा युपारी । यन्यो वनचारी । संध्या संध्याकालेमवलःशूद्रःशूद्रजातिः। अंगनास्त्रीग्रहः। धातुसमः वातपित्तकफात्मकः। स्थिरः स्थिरस्वभावः । क्रूरः पापग्रहः । प्रतीची पश्चिमदिक्स्वामी। तुवरः कपायरसप्रियः । अतिवृद्धः अत्यंतवृद्धग्रहः । उत्करक्षितीः उत्करभूस्वामी । दीर्घः दीर्घाकृतिः । सुनीलः सुछुगीलवर्णः । लोहं लोहस्यस्वामी ॥ ७॥ अथरासुस्वरूप माह ॥ शनियत्तत्रकिंचिद्विशेषोऽस्तीत्याह । राहिति । निपादजातिश्चांडालविशेषः । भुजंगः सर्परूपः । अस्थिपोऽस्थि

·म.२
मध्याह-मध्याहकालेप्रवलः । धातुःगैरिकादिः । यमदिक् दक्षिणदिक्स्वामी । चतुष्पाच्चतुष्पदानामन्यादीनांप्रभुः । ना
पुरुषग्रहः । राट् राजा । चतुष्कोणः चतुष्कोणाकृतिः । सुवर्णकारः सुवर्णकाराणांस्वामी । दग्धाऽवनी ज्वलितभूमिचारी।
व्यंगःकिंचिदंगरहितः । कटुःकटुरसप्रियः । रकस्तायवर्णः वा रक्तवर्णद्रव्यस्वामी ॥ ३ ॥ अथवुधस्वरूपमाह ॥ ग्राम्य
इति । ग्राम्यःग्रामचारी । शुभः सौम्यः । नील नीलवर्णः। सुवर्णःसुवर्णद्रव्यस्वामी । वृत्तोवर्तुलाकृतिः । शिशुर्वालकः ।
इष्टकोशः इष्टकोचसंचारी । समधातुःयातपित्तकफात्मकः । जीवोमनुष्यादिः । श्मशानं यत्रशवदहनंभवतितत्स्थलचारी।
ग्राम्यःशुभोनीलसुवर्णवृत्तःशिश्विष्टकोचःसमधातुजीवः ॥ श्मशानयोपोत्तरदिक्प्रभातंशूद्रः
खगःसर्वरसोरजोज्ञः ॥ ४ ॥ गुरुप्रभातेन्शुभेशदिकदिजःपीतोदिपादाम्यसुवृत्तजीवः ॥
वाणिज्यमाधुर्यसुरालयेशोवृद्धःसुरत्नंसमधातुसत्वम् ॥५॥
॥
योपाखीग्रहः । उत्तरदिगुत्तरदिक्स्वामी । प्रभातंप्रातःकालेसवलः । शूद्रःशूद्रजातिः । खगःपक्षिजातिः । सर्वरसः कट्टा
दिसकलरसप्रधानः । रजो रजोगुणप्रधानः । ज्ञो वुधः एवंगुणविशिष्टोज्ञेयः ॥ ४ ॥ अथगुरुस्वरूपमाह ॥ गुरुरिति ।
एतादृशोगुरुः । प्रभातेप्रातःकालेप्रवलः । न पुरुपग्रहः । शुभः सौम्यग्रहः । ईशदिगीशानदिक्स्वामी । द्विजोब्राह्मणः ।
पोतः पीतवर्णः । द्विपात् द्विपदानांस्वामी। ग्राम्यः ग्रामचारी। सुवृत्तो वर्तुलाकृतिः । जीवो मनुष्यादिः । वाणिज्यवणि
फर्मकर्ता । माधुर्यं मधुररसंप्रियः । सुरालयेशोदेवतागृहस्वामी । वृद्धवृद्धग्रहः । सुरलं शोभनरलद्रव्यस्वामी । समधा
॥२०॥

·. राशयः ११२३४५६७/८/९/१०:११,१२ ध्रुवांकाः ०३०१५४५०६०/०४५१५१०.६० ऋण.धन. घाघ धमाधा'धान नस्थंग्रहं दशमस्थानस्थं,ग्रहंचयत्पश्यतितादृष्टिगुप्तारिभावा अप्रकाशितशत्रुभावास्मृता । पादमिताचतुर्थाशमितापंचदश कलात्मिकादृष्टिः । तथाऽन्योन्यपरस्परसप्तमभेसप्तमराशौतथैकभवनेएकराशावपिग्रहोयत्पश्यति सादृष्टिःप्रत्यक्षवैरा ।। अखिलासंदृष्टिः पष्टि ६० कलात्मिकास्यात् । इदंदुष्टंक्तितयंचतुर्थदशमरूपमेकंसप्तसप्तकरूपंद्वितीयमेकराशिगतंत वीयमेपमिदंदृष्टिवयंभुताह्वयंसकलशुभकर्मनाशकं । इदमपिदृष्टित्रयंकार्यस्याभीष्टस्यविध्वंसदं । किंच संग्रामादि संग्रामो दृष्टिध्रुवांकाःसांतरालिख्यते. अपास्यपश्यनिजंदृश्यखेटादेकादिशेपेध्रुवलिप्तिका स्युः॥ पूर्णखवेदास्तिथयोऽक्षवेदाःखंपष्टिरभ्रंशरवेदसंख्या ॥११॥ अंसाका: ४० २५ २०७४/०७५०८०६०६० तिथ्याखचंद्रावियदभ्रताःशेषांकयातैष्यविशेषघातात् ॥ लब्धखरामै३०रधिकोनकैष्येवणंध्रुवेताःस्फुटदृष्टिलिप्ता:१२॥ युद्धतत्मभृतिककलिमदंयुद्धकारकंक्लेशंप्रददाति । इमादृशोद्वादशांशांतरेद्रष्टुदृश्यांतरंद्वादशभागानधिकं तदायथोक्तफल दाव्यस्युः॥ १० ॥ अवगणितागतदृष्टिसाधनमाह ॥ अपास्येति । तिथ्यइतिच । योग्रहःपश्यतिसद्रष्टा यंपश्यतिसदृश्य इत्यवलोक्य पश्यद्रष्टार ग्रहनिजदृश्यखेटात् अपास्यशोध्य । यद्राश्यादिशेपंतिष्ठति। यस्मिन्नेकादिशेपात्मकेचुवाः स्थिराः

·म० २
स्वामी । नतीशःनैऋतिदिक्पतिः। अथकेतुस्वरूपंशनिराहुवत् परंत्वेतावानविशेषः॥ केतुः शिखी शिखावान् । अनेक
| रूपानानाविधरूपः । इत्थममुनाप्रकारेणग्रहस्वरूपात्फलमूह्यंज्ञेयम् ॥ ८॥ अथदृष्टिमाह ॥ तत्रग्रहाणांचतुर्विधादृष्टिः।
एकाग्रत्यक्षस्नेहा द्वितीयागुप्तस्नेहा तृतीयागुप्तवैरा चतुर्थीप्रत्यक्षवैरा । तत्रादौस्नेहदृष्टिमाह ॥ दृष्टिरिति । कुंडल्यांग्रहाः
स्वाक्रांतस्थानानवपंचमेनवमस्थानस्थंग्रहं पंचमस्थानस्थंग्रहंचपश्यंतिसादृष्टिवलवती प्रत्यक्षतःस्नेहदानीतिदा पादोनासाह
दृष्टिःस्यान्नवपंचमेवलवतीप्रत्यक्षतःस्नेहदापादोनाऽखिलकार्यसाधनकरीमेलापकाख्योच्यते॥गुप्त
स्नेहकरीतृतीयभवभेकार्यस्यसंसिद्धिदात्र्यंशोनाकथितातृतीयभवनेपड्भागदृष्टिभवे ॥ ९॥ दृष्टिः
पादमिताचतुर्थदशमेगुप्तारिभावास्मृताऽन्योन्यंसप्तमभेतथैकभवनेप्रत्यक्षवैराखिला ॥ दुष्टंहकत्रित
यंक्षुताह्वयमिदंकार्यस्यविध्वंसदंसंग्रामादिकलिप्रदंदृशइमास्यु दशांशांतरे ॥ १० ॥ ॥
प्टिःचतुर्थाशन्यूनापंचचत्वारिंशत्कलामिका ४५ अखिलानांसमस्तानांकार्याणांसाधनसंपत्तिंकरोति । मेलापकाख्यापरस्प
रप्रीतिकारिणी । इत्येकादृष्टिः । अथस्वाक्रांतस्थानाद्वहस्तृतीयस्थानस्थंग्रहएकादशस्थानस्थंग्रहंचयत्पश्यतिसादृष्टिगुप्तस्ने
हकरीकार्यस्यसंसिद्धिदाभवति । सादृष्टिस्तृतीयभवनेत्र्यंशोनाचत्वारिंशत्कलात्मिका ४० कथिता । भयेएकादशस्थानेपडू
भागःपदंशदशकलास्किारष्टिःस्यात् ॥९॥ अथग्रहाणांशत्रुदृष्टिमाह ॥ दृष्टिः पादमितेति । स्वाफ्रांतस्थानाद्रहश्चतुर्थस्था
॥२१॥

·२०/०२११५२५१४१ १४.१३०५५२९/१९११ ५४४.२७५४५८१७ ग्रहदृष्टियंत्रम् अथग्रहमैत्रीचक्रमाह॥पश्यन्निति ॥ योग्रहोयंग्रहमित्रदृध्यानवपंचमतृतीयैकादशदृश्यापश्यति में उमा सग्रहस्तंप्रतिसुहृन्मित्रज्ञेयः । योग्रहोरिपुदृशाशत्रुदृष्ट्याचतुर्थदशमैकसप्तमदृष्ट्यापश्यतिसतंप्रति २०१९ | शत्रुज्ञेयः । अन्यथामित्रशत्रुदृष्ट्वभावपरिशेषाद्वितीयपष्ठाष्टमद्वादशस्थानेपुसमताभवति । अ • २/५३२१०१९४१ त्रार्थेसंमतिवाक्यम् । तथाचरोमकः । मित्रंतृतीयपंचमनवमैकादशगतोऽपियोयस्य ॥ धनम् २०० २०२३२२३८३० तिरिपुरिःफेपुच समोग्रहास्यादितिज्ञेयम् ॥ १॥ शत्रुस्तथैकतुर्येजायास्थानेतथादशमे ॥ ताजि । पश्यन्मित्रदृशाहृद्रिपुदृशाशत्रुःसमस्त्वन्यथातिथ्यर्काप्टनगांकशैलखच. राः१५।१२।८।७।९।७।९सूर्यादिदीप्तांशकाः॥चक्रेवामगुच्यतेबलवती मध्याद्यथावेश्मनीत्येकक्षैपिगुच्यतेऽर्थजननीत्येकेविदुःसूरयः॥१३॥ १७२२२९२१ : कहिल्लाजमतेनैतादृक्कथितमस्माभिः ॥२॥ अत्रमित्रसमशत्रुविचारेनवपंचमादिस्थाने दृष्टिरे वग्राह्या । अत्रसर्वेष्वपिस्थानेषुयद्यपिगणितागतदृष्टिरायाति तथापिसानग्राह्या । कुतः दृष्ट्य भावसमतोक्ता । गणितागतदृष्टौसत्यांसमतायाअभावास्यादितिहेतुरितिकेचित् । वस्तुतस्तु अत्रग्रहयोरेकपंचसप्तैकादशांतरयोस्तुल्यभागाद्यवयवयोर्गणितागतहप्रभावः । यथाद्रष्टा चंद्रः श३।२०५० दृश्योबुधः २।३।२०१२० वावुधः ६३।२०१५० वावुधः ८२२०५० ९/१३५५/०२५२४/१० ३३.२४/२७/०२१२९५४ १७/१०/१९२४६०५ १८२४५८३१/४४|०५४ १५३०३३३५२१२३. ४१,४२३३२७३६.

·प्र०२ लिसिका दृष्टिकलाःपूर्णमित्यादिकाः स्युः । तद्यथा । द्रष्टुरहितदृश्यग्रहस्यराशिस्थानेएकस्मिन् शेषे पूर्णशून्यदृष्टिः। द्विशे पेखवेदाश्चत्वारिंशत् ४० । त्रिशेपेतिथयःपंचदश १५ । चतुःशेपेऽक्षवेदाः ४५ पंचचत्वारिंशत् । पंचशेपेखंशून्यं० । पदोपेपष्टिः ६० । सप्तशेपेअर्धशून्यं ० । अष्टशेपेशरवेदसंख्यापंचचत्वारिंशत् ४५ । नवशेषेतिथ्यःपंचदश १५ । दशशे पंखधंद्राः १० । एकादशशेपेवियच्छून्यं० । द्वादशशेपेऽभ्रताःपष्टिः ६० । शेषांकेति द्रष्टुरहितदृश्यस्यराशिस्थानेयोंकः प्राप्तःसस्थाप्यः यातेप्ययोर्गतगम्ययोर्विशेषांतरंकार्यम् । तद्यथा । राशिस्थानेयोंकःप्राप्तः सयातसंज्ञकः । तस्याग्रिमांकोयः सएप्यसंज्ञकः । तयोरंतरंकार्यम् । तेनांतरेणशेषांशाःगुण्याः। ततः खरामैत्रिंशनि ३० भक्केयल्लब्धंकलादिकं तत् ध्रुवे राशिस्थानेप्राप्तांकेस्वर्णकार्यम् । कदाचिदधिकोनकैप्येसतियदाग्रिमोध्रुवःप्रारंध्रुवादधिकोभवेत् तदाधनम् । यदोनोऽग्रि मधुवहीनोभवेत्तदाऋणं एवंसतिताःस्फुटाःदृष्टिलिप्ताः कलाःस्युः । उदाहरणम् । द्रष्टाचंद्रः ५।२२।९।४७ दृश्योरविः । ७५३०१७ द्रष्टरहितदृश्यः ३।१५।२०।१९ अस्यराशिस्थानेत्रयोंकाः त्रयाणामधःपंचदशध्रुवांकःप्राप्तः १५ अग्रिमोंकः पं चचत्वारिंशत् ४५ अनयोरंतरेण ३० शेषांकाः १५।२०११९ गुणिताः जाताः ४६०१९।३० त्रिंशद्भक्ताः लब्धं १५।२० इदमग्रिमस्यांकस्याधिकरवापंचदश १५ मध्येयुतंजातासूर्योपरिचंद्रस्यकलात्मिकादृष्टिः ३०१२० एवंसर्वग्रहाणामपि नेयम् ॥ ११॥ १२॥ ॥२२ ॥ । ॥ ॥

·णभागस्थमहोपरियाटिक साधलवतीत्यर्थः । अन्नोदाहरणम् । भूकेंद्रेति ।। मध्यादशमस्थानाद्भूकेंद्रोपरिचतुर्थीपरियादृष्टिः सावलवती । एवंसर्वतोऽपिसहमादिद्वादशांतस्थानस्थितानालग्नादिपष्ठांतस्थानस्थितेपुग्रहेपुयादृष्टिः सावलवतीत्यूयं विचा यम् । श्रीकेशवदैवज्ञस्याप्ययमेवार्थः । तद्यथा । परार्धखगहमाक्ज्यादृकोधिकेति परार्धखगस्यदृक् । लग्नादिषष्ठांतं पूर्वार्धम् । सप्तमादिद्वादशांतमपरार्धमिति । अथैकस्थानदृष्टौमतांतरमाह । एकःपीति । एक\एकराशिस्थितयोद्देश्यद्रष्ट्रोः पुरःपृष्ठेखदीप्तांशैविशिष्टंक्फलंग्रहः ॥ दद्यादतिक्रमेतेपांमध्यमंदृक्फलंविदुः ॥१४॥ प्रागिकवालोपरइंदुवारस्तथेत्थशालोऽपरईसराफः॥नक्तंततःस्याद्यमयामणाऊकबूलतोग रिकबूलमुक्तम् ॥१५॥ खल्लासरंरदमथोदुफालिकुत्थंचदुत्थोत्थदिवीरनामा॥ तंबीरकुत्यौ दुरफश्चयोगाःस्युःपोडशैपांकथयामिलक्ष्म ॥१६॥ ॥ परस्परंयाग्दृष्टिःसाअर्थजननी अत्यंतलाभपूर्वकशुभफलदात्रीज्ञेया। इत्येकेसूरयःपंडितास्ताजिकशास्त्रवेत्तारोविदुः॥१३॥ अथपूर्वोत्तानांदीप्तांशानांप्रयोजनमाह ॥ पुरइति ॥ अनवमादिस्थानदृष्टौसत्याग्रहोद्रष्टाखदीप्तांशैः कृत्वापुरोऽग्रेपृष्ठेपश्चा द्वाऽस्थितेनहेविशिष्ट मुत्कृष्टंनवमादिस्थानस्थंहक्फलंदृष्टिफलंदद्यात् । तेषांदीप्तांशानामतिक्रमेदृष्टिफलंमध्यमसाधारणं दद्यादितिविदुः ॥ १४ ॥ अथपोडशयोगाव्याख्यायंते तत्रतेपानामानिश्लोकद्वयेनाह ॥ प्रागिति ॥ खल्लेतिच प्रापथ मोयोगःइकवालः । १ अपर:इंदुवारः।२ तथेत्थशालः । ३ अपरःईसराफः । ४ ततोनक्तस्यात् । ५ यमया । ६ मणाऊ ॥

·प्र० २
एवंकदाचित् ॥३।२०५० एवंकदाचित्संभवतीतिग्रंथांतरेसमानतोक्ता । अथसूर्यादीनांदीक्षांशानाह ॥ तिथीति। सूर्यस्य
तिथयःपंचदश १५ । चंद्रस्यार्काः द्वादश १२ । भौमस्याष्टौ ८ । वुधस्यनगाःसप्त ७ । गुरोरंकानव ९ । शुक्रस्यशैलाः
सप्त७। शने खचराःनव ९। सूर्यादीनांग्रहाणामेतेदीप्तांशकाज्ञेयाः ॥ अथदृष्टौकश्चिद्विशेषउच्यते ॥ चक्रइति । चक्रेलग्ना
दिद्वादशराशिचकेवामदृग्वलवतीज्ञेयादक्षिणदृष्ट्यपेक्षयेत्यर्थः । वामस्थवामस्थानस्थग्रहस्यदृक्वामदृक् । वामभागस्थग्रह
स्वदक्षिणभागरथग्रहोपरियादृष्टिःसावलवती । लग्नादिपष्ठांतंदक्षिणविभागः । सप्तमादिद्वादशांतंवाम विभागः । तदुक्तं
हज्जातके । कंगित्यादिश्लोकेवाममुदितेरिति राशिभिरुदितैद्देश्यभागावस्थितैर्वामांगविभागलग्नस्योदितभागास्तथाद्वा
दशैकादशनवमाष्टमाः तथासप्तमस्यराशेर्लग्नोदिततुल्यभागाः एपभागोदितोशेपोऽनुदितः अर्थादनुदितैरदृश्यैर्दक्षिणोवि
भागः तत्रलग्नानुदितभागाः तथाद्वितीयतृतीयचतुर्थपंचमपष्ठाः सप्तमराशेलग्नोदिततुल्यविभागइत्यनुदितोविभागः एपदक्षि
णोविभागः इतिभट्टोत्पलः। पकेयामगुच्यतेबलवतीत्यत्राकिंचिदेकमुदाहरणमाह । मध्यादिति । मध्यादशमस्थानाद्वेश्मनि
चतुर्थस्थानेयादृष्टिः सावलवतीत्युक्तंभवति।दशमस्थानस्थितग्रहस्यचतुर्थस्थानस्थितग्रहोपरियादृष्टिः सावलवतीत्यर्थः। चतु
र्थस्थानस्थितप्रहस्यदशमस्थानस्थितग्रहोपरियादृष्टिः सानिर्वलेत्यर्थात्सूचितं ॥ सप्तमादिद्वादशस्थानस्थितानांग्रहणांलग्नादि
पठांतस्थानस्थितेषुग्रहेपुयादृष्टिः सावलवतीतिनिर्दिष्टोर्थः । समरसिंहस्याप्ययमेवार्थः । तद्यथा चक्रस्यवामदृष्टेर्दक्षिणदृष्टि
चलीयसीज्ञेया ।। भूकेंद्रोपरिदृष्टिमध्यात्सवलेतिसर्वतोप्यूद्यमिति ॥ वामदृष्टिरित्यत्रसप्तमीतत्पुरुषःसमासः । वामेदृष्टियोम
दृष्टिः । दक्षिणेदृष्टिदक्षिणदृष्टिः । दक्षिणभागस्थितानांग्रहाणांयावामभागस्थग्रहेपुदृष्टिस्तदपेक्षयावामभागस्थग्रहाणांदक्षि
॥२३॥

·निजस्वीयतेजासामर्थ्य मंदगतिग्रहाय उपाददीतददातित यंइत्यशालाख्योयोगःस्यात् ॥ अस्यैवनामांतरंमुधशिलमिति ।। शीघ्रगतिमहात् शीघ्रग्रहदीवांशांतर्गतांतरभागैरधिमंदमुथशिलयोगइतिपर्यवसितोऽर्थः । अथपूर्णमुथशिलयोगमाह । यदिशीघ्रगतिमहामंदगतिग्रहात् विलिप्ताएकविकलामात्रन्यूनोऽथवालिप्ताहीनःत्रिंशद्विकलान्यूनोऽपिभवेचदा एतन्मु यशिलंपूर्णविंशतिविंशोपकात्मकंजातस्यात् । यदाद्वयोर्विकलांतावयवेनतुल्यताभवतितदापूर्णमुथशिलमित्यर्थतःसिद्धम् ॥ ॥ १८ ॥ अथअदृष्टौमुशिललक्षणमाह ॥ शीघ्रइति ॥ तदेतिपद्यार्धेनच । यदाशीघः शीग्रगतिग्रहः भांत्यलवस्थितः - शीघ्रोयदाभांसलवस्थितःसन्मदेश्यभस्थोनिदधातितेजः॥स्यादित्थशालोऽयमथैपशीघ्रदीप्तांश कांशैरिहमंदपृष्ठे ॥१९॥ तदाभविष्यद्गणनीयमित्यशालंत्रिधैवंमुथशीलमाहुः ॥ लमेशकार्याधि पयोर्यथैपयोगस्तथाकार्यमुशंतिसंतः ॥ २०॥ ॥ । राशेरविमांशेत्रिंशत्तमेशेस्थितःसन्मदेमंदगतिग्रहेऽज्यभस्थेअग्रिमराशौसतिशीघ्रग्रहस्यदीप्तांशावधितदाशीघ्रगतिग्रहः मंद गतिमहायतेजोनिदधाति । अयमित्थशालयोगःस्यात् । अथभविष्यन्मुथशिलयोगउच्यते । अथेति । एपशीघ्रगतिग्रहः स्वदीपांशेभ्योऽधिकांशैःकृत्वामंदगतिग्रहात्पृष्ठेस्थितःसन्मंदगतिग्रहेयदानिजतेजोदातुकामोभवति तदाइत्थशालंमुथशि लयोगोऽभविष्यत्अग्रेभविष्यतीतिगणनीयंज्ञेयम् । एवंत्रिधानिप्रकारकमुथशिलमाहुः । अथमुथशिलयोगानांफलमाह । लनेति । लग्नेशःलग्नस्वामी यावत्यमश्नःक्रियतेतद्भावस्वामीकार्याधिपः । अनयोर्यथामुथशिलयोगः तथासंतःअति

·७ कबूलं । ८ गैरिकबूलं । ९ खल्लासरं । १० रदं । अथो ११ दुफालिकुत्थं । १२ दुत्थोत्थदिवीरं । १३ तंवीरः । १४
कुत्यः १५ । दुरफः १६ । एतेपोडशयोगाःस्युः एषामिकवालादीनांलक्ष्मलक्षणंकथयामि ॥१५॥१६॥ अथेकघालेंदुवार
योईयोर्लक्षणमाह ॥ चेदिति ॥ लग्नचतुर्थसप्तमदशमस्थानानांकंटकसंज्ञाउक्ताकथिता । कंटकचतुष्टयंकेंद्रमितिपर्यायाः
तदनंतरं द्वितीयपंचमाप्टमैकादशानांस्थानानांपणफरसंज्ञाउकाकथिता । तदनंतरंतृतीयषष्ठनवमद्वादशस्थानामानापोक्लि
मसंज्ञाउता । चेत्समस्ताःसर्वेग्रहाः केंद्रेपणफरेचस्युः तदासइकवालाख्योयोगःस्यात्सइकबालयोगीराज्यसुखयोराप्तिर्लन्धि
चेकंटकेपणफरेचखगाःसमस्ताःस्यादिकवालइतिराज्यसुखाप्तिहेतुः ॥ आपोक्किमेयदिखगाःस
कलेंदुवारोनस्याच्छुभ कचनताजिकशास्त्रगीतः ॥ १७ ॥ शीघ्रोऽल्पभागैर्घनभागमंदेग्रस्थेनिज
तेजउपाददीत ॥ स्यादित्थशालोऽयमथोविलिप्तालिप्ताहीनोयदिपूर्णमेतत् ॥ १८॥ ॥ ॥
|स्तस्वाहेतुः । अत्यंतशुभफलदइत्यर्थः । आपोक्लिमेयदिसर्वेखगाःग्रहाःस्युस्तदेंदुधारनामकस्ताजिकशास्त्रेगीतःकथितोयोगः
स्यात् । किलइतिनिश्चयेन । सयोगः कचनकुत्रापिवर्षमासप्रवेशादौशुभोनस्यात् ॥१७॥ अथमुथशिलयोगस्यलक्षणमाह ॥
शीघइति ॥ ययो योर्मयोर्मुधशिलविचारःक्रियतेतयोर्मध्येयस्याधिकागतिःसशीध्रगतिग्रहाद्वितीयःमंदगतिम्रहःशीघः
शीघ्रगतिर्महाअल्पभागैःस्वल्पाशैरुपलक्षितोभवति । घनावहवः. भागाःअंशाःयस्यासौधनभागः तादृशेववंशेमंदेमंदग
तिग्रहे अग्रस्थेसति । एतदुफैभवति । शीघ्रगतिग्रहस्य भागापेक्षयामंदगतिग्रहस्याधिकभागाभवंति । तदाशीघ्रगतिग्रहः
॥२४॥

·शुभाशुभफलसंपूर्णमभवजीतमितिवक्तव्यम् । यदालग्नपकार्याधीशीस्वादिसरस्थानगौशुभैर्युतेक्षितीचेदवितास्तदाशुभ फलमग्रेभविष्यतीतियाच्यम् । यदालग्नपकार्याधीशौस्व दिसत्स्थानगौशुभग्रहैर्युतेक्षितांचेद्भवतः तदाशुभफलमिदानी वर्ततएवेतिवक्तव्यम् ॥ २२ ॥ अथाशुभफलमाह ॥ व्यत्यस्तमिति ॥ अस्मात्स्वादिसत्स्थानगतइति पूर्वोक्तादर्थाद्विपरी तभावेदुष्टस्थानेसतिव्यत्यस्तंअन्यथाज्ञेयम् ॥ तद्यथा॥ सलग्नाधीशःकार्याधीशोवास्वशत्रुक्षेत्रगतःस्वनीचगृहगतोवा स्वशत्रु हद्दादिप्वशुभेषुपापग्रहस्थानेषुवागतःसन्पापग्रहैयुतोदृष्टोवाचेदभूत्तदाप्राक्पूर्वमेवाऽशुभमभवत् ॥ यदालग्नाधीश कार्याधी ईसराफयोगः व्यत्यस्तपस्मादिपरीतभावेऽथेष्टक्षतोऽनिष्टगृहप्रपन्नः ॥ अभूच्छुभंप्रागशुभंविदा नींसंयातुकामेनचभाविवाच्यम् ॥ २३ ॥ ॥ ॥ ॥ शोवादुष्टस्थानगतःसन् पापग्रहैर्युतईक्षितोवाचेदास्तेतदेदानी अनिष्टंवर्ततएवेतिवाच्यम्॥अथतृतीय' |मुधशिलयोगफल विशेषविचारमाह । अथेति। यदालग्नेशःकार्येशोवाइष्टक्षगतःमित्रराशेःसकाशाद निष्टगृहंशत्रुगृहमपन्नःप्राप्तःतदाप्राक्पूर्वशुभंशुभफलंअभूज्जातमितिवक्तव्यम् । इदानीमशुभफलंवत तइतिवाच्यम् । संयातुकामेन । तद्यथा। लग्नाधीशःकार्याधीशोवामित्रगृहेवर्तते । अग्रेशत्रुगृहप्रति आयास्यतितदाअशुभफलंभाविवाच्यमग्रेभविष्यतीतिवाच्यम् ॥ २३ ॥ ११ १२ . .

·प्र० २
शिष्टाःकार्यमुशंति । तद्यथा । केनचिदागत्यप्रश्नाकृतः ममपुत्रस्त्रीराज्यलाभादिसुखभविष्यतिनवेति । तत्रलग्नस्वामीन
शकर्ताज्ञेयः । तत्तंझायाधीशश्वकार्य स्वामी । तत्रपुत्रप्राप्तिचिंतापंचमभावात् । स्त्रीमासिचिंतासप्तमभावात् । राज्यमाप्ति
चिंतादशमभावात् । लाभचिंताएकादशभावात् । एवंसर्वत्रज्ञेयम् । तत्रलग्नेशस्यराज्यावभीष्टकार्यभावेशस्यचमुथशिलयो
गोयधाभवति तथातदायमाप्तिर्वक्तव्या । तयोर्वर्तमानोमुशिलयोगश्चेत्तदातद्भावसंबंधिसुखंइदानींवर्वतइतिवाच्यम् ।
यदितयोःपूर्णमुधशिलयोगस्तदासंपूर्णतद्धावसंबंधिसुखंवाच्यम् । यदितयोःभविष्यन्मुथशिलयोगःतदातदायसौख्यंअग्रे
लमेशकार्याधिपतत्सहायायत्रस्युरस्मिन्पतिसौम्यदृष्टे ॥तदावलाढ्यंकथयंतियोगविशेषतःस्नेह
शापिसंतः॥२१॥ स्वादिसरस्थानगतःशुभैवेद्युतेक्षितोभूदविताऽथवास्ते ॥ तदाशुभंप्रागंभ
वत्सुपूर्णमभविष्यत्यथवर्ततेच ॥ २२ ॥
॥
॥
भविष्यतीतिवाच्यम् ॥ १९ ॥ २० ॥ अथदृष्टिविचारमाह ॥ लग्नेशेति ॥ लग्नेश लग्नस्वामीकार्याधिपः कार्यस्वामीचतत्स
हायोनामलग्नेशमित्रं कार्येशमित्रचएतेचत्वारोयत्रयस्मिनाशौस्युःभवंतिअस्मिनाशौ पतिःस्वामीसौम्यःशुभग्रहः आम्यां
दृप्टेसति तदाप्रागुत्पन्नंमुथशिलयोगंवलाढ्यं उत्कृष्टफलदंकथयति । तत्रापिसंतःअतिशिष्टाःस्नेहशास्नेहदृष्ट्या विशेषतः
सबलमितिआहुः ॥२१॥ अथाऽन्यमपिफलविचारमाह ॥ स्वर्षेति ॥ लग्नाधिपःकार्याधीशश्चस्वादिषुस्वगृहस्वोच्चस्वह
दास्यत्रैराशिपस्यमुसाहेगु । अथवासस्थानेषुशुभप्रहस्थाने पुगतोविद्यमानःसन्शुभैःशुभप्रायुतेक्षितश्चेदभूत् तदामापूर्व
॥२५॥

·. स्थानदृष्टिरक्षिता । यदिशीघोटात् लग्नाधीशकार्याधीशयोर्मध्येय शीघ्रखेटःशीघ्रगतिग्रहोंशादिस्तस्मात्पश्चात्पूर्वपुरःअग्रे. वांशैरेववक्रोभौम शनितिष्ठति तादृशोभौमःशनिर्वातुर्यदृष्ट्याचतुर्थस्थानदृष्ट्यावैकक्षसप्तर्षभुवा । अथवाएकराशिजा तयादृया तथा.सप्तमस्थानजातयादृशादृष्ट्यावाचेदंशैरधिकोनकैः । तद्यथा । शीघ्रग्रहस्यभागापेक्षयाऽधिकांशः शीघ्रग तिग्रहस्यदीप्तांशमध्यवर्तिभिःपश्यन्सन् शीघ्रगतिग्रहस्यतेजोहरेत् । कीदृशः । कार्यपदेत्थशालीस्थितः कार्यपदवांछि तकार्यस्यस्थानं । अर्थात्कार्यस्थानाधीशेनसहमुथशिलकारीसंस्थितोऽपिवर्तमानश्चेद्भवति तदाअंसौमणऊनामयोगःस्यात् । तेजोहरेत्कार्यपदेत्थशालीस्थितोऽपिवासौमणऊशुभोन ॥ स्त्रीलाभपृच्छातंनुरस्तिकन्यात्र ज्ञोदिगंशैस्तिथिभिःसुरेज्यः॥३२॥ कलत्रगःखेऽवनिजोभवांशैःपूर्वबुधोभौमहतःखतेजाः।। जीवेनपश्चान्मिलतीतिलाभोनार्यास्तुनोपृष्ठगतेऽथवास्मिन् ॥ ३३ ॥ ॥ सशुभोन । कार्यकर्तानभवेदित्यर्थः । अथोदाहरणम् । स्त्रीलाभेति कलत्रगइतिच । ममस्त्रीप्राप्तिर्भविष्यतिनवेतिपृच्छा यांमश्नेतनुलग्नकन्यास्ति । तस्यस्वामीज्ञोवुधः। अत्रकन्यायांदिगंशैर्दशभिरंशैरुपलक्षितोऽस्तितधासुरेज्योगुरुःतिथिभिः चदशभागैरुपलक्षितःसन्कलनगःकलत्रंखीभवनंतत्रगच्छतीति सप्तमस्थानेऽस्तीत्यर्थः । तथा अवनिजोभौमःखेदशमस्था निभवांशैरेकादशभिरंशैरुपलक्षितोऽस्ति अथभौमस्तुर्यदृष्ट्यावुधंपश्यति । तस्मादुधात् एकांशेनाधिकोभूत्वाऽग्रस्थितोजा तस्ततोगत्याभौमेनहस्वितेजोयस्यतादृशः तेजोरहितः।ततोबुधः पूर्वप्रथमतःकृतःपश्चादनंतरंजीचेनकार्याधीशेनसहशीघ्रग

·कथितः ॥ २८ ॥ अथास्थयमयायोगस्योदाहरणम् ॥ राज्येति ॥ दिगशंकइतिच ॥ ममराज्यमाप्तिर्भविष्यतिनवेतिपृच्छा
यांप्रश्नलग्नतुला । तस्यनाथःस्वामीसितःशुक्रः । मेसप्तमस्थानेगतोऽष्टलवरुपलक्षितोस्ति । तथाराज्यनाथः राज्यभवनं
दशर्मतस्यनाथःस्वामीचंद्रारसाशैःपर्डशैरुपलक्षितःसन् वृपभस्थोऽष्टमस्थानगतोभवति । तयोर्लग्नाधीशराज्यनाथयोःपर
स्परंद्विादशस्थानस्थितत्वात् दृष्टि स्त्येव । गुरुःबृहस्पतिर्मदोमंदगतिग्रहःदिगंशकोदशभिरंशःपरिमितःकर्कगतःकर्क
राज्याप्तिपृच्छातुललमनायोमेपेसितस्त्वष्टलवैर्वृपस्थः ॥ चंद्रोरसांशैर्यदिराज्यना | यमयायोगोऽयम्
थोदृष्टिस्तयोर्नास्तिगुरुस्तुमंदः ॥२९॥ दिगंशकैःकर्कगतस्तुपश्यन्नुभौमहोदी
तलवेःसंचांद्रं ददौसितायेतिपदस्यलाभोऽमायेनभावीतिविमृश्यवाच्यम् ॥३०॥
वक्राशनिर्वायदिशीघ्रखेटात्पश्चात्पुरस्तिष्ठतितुर्यदृष्टया ॥ एकर्कसप्तक्षभुवादृशा-
वापश्यन्नांशेरधिकोनकैश्चत् ।। ३१॥
॥
॥
स्थितोदशमस्थानस्थितःसन्उभौलग्नाधीशकार्याधीशौस्थानदृष्ट्यापश्यन्सन् उभाभ्यांचंद्रशुक्राभ्यां
अधिकःस्वदीक्षांशैःकृत्वासचांद्रचंद्रसंबंधिमहातेजोगृहीत्वासितायशुक्रायददौददातिभितःकारणात्
पदस्यस्थानस्यराज्यलाभोऽमात्येनमंत्रिणाभावीभविष्यति । इतिविमृश्यविचार्यवाच्यंबक्तव्यम् ॥ यमयायोगोऽयंम् ॥
॥ २९ ॥३॥ अथमणऊयोगलक्षणमाह ॥ कति ।। तेजोहरेदिति ॥ असिनुमणयोगेलनाधीशकार्याधीशयोःपरसरं
१०
१.
१२
२.६
॥२७॥

·४४.१५ १२ १६.चं.म. भौमोद्वयोर्लग्नाधीशकार्याधीशयोरित्थशालेपरस्परमुथशिलयोगेसतिभांतेजोहरन् राज्यंह' पुनर्मणऊयोगः रति । पुनर्मणकयोगोऽयम् ॥ ३५ ॥ अथाष्टमपोडशभेदभिन्नंकबूलयोगंवक्तुकामःसामा न्यतःकबूलयोगलक्षणमाह ॥ लग्नकार्येशयोरित्थेति । अत्रलग्नाधीशकार्याधीशयोरित्थशा लेपरस्परमुशिलयोगेसति अनयोर्मध्येकेनचिदेकेनसाकंइंद्वित्थशालतः इंदुश्चंद्रः इत्थशा लता मुथशिलंचेत्करोतितदोकबूलं कंबूलनामायोगःस्यात् लग्नेशकार्येशयोर्मध्येकेनचिदेके नसहचंद्रमुथशिलेकंबूलंभवतीत्युक्तम् । ताजिकभूपणेयथा । निशाकरोयोगकरग्रहाभ्यामे लमकार्येशयोरित्थशालेत्रंदित्थशालतः ॥ कंबूलं श्रेष्ठमध्यादिभेदैर्नानाविधंस्मृतम् ॥ ३६॥ केनचेन्मुत्थशिलंकरोति । कंवूलयोगःकथितस्तदानींपूर्णोहिमध्योधमकस्त्रिधाऽसौ । सममध्यमयोर्मध्यमत्वेनगणनात्रि घाइत्युक्तम् ॥ अन्यच्च ॥ द्वयोर्मुधशिलेविधुःकेनचित्स्यात्तयोर्मुथशिलासकंवूलयोगः इति ॥ तत्कवूलंसामान्यतस्त्रिषिधम् श्रेष्ठमध्यादि । श्रेष्ठम्। मध्यमम् । समम् ।आदिशब्देनाधमम् । एतै दैर्नानाविधंस्मृतम्। लग्नेशकार्येशचंद्राणांचतुर्विधाधिका रभेदेनपोडशप्रकारकमित्यर्थः । तद्यथा । उत्तमोत्तमम् १ उत्तममध्यमम् २ उत्तमम् ३ उत्तमाधमम् ४ मध्यमोत्तमम् ५ मध्यममध्यमम् ६ मध्यमम् ७ मध्यमाधमम् ८ समोत्तमम् ९ सममध्यमम् १० समम् ११ समाधमम् १२ अधमोत्तमम् १३ अधममध्यमम् १४ अधमम् १५ अधमाधमम् १६ एतेषांप्राकट्याधचक्रलिख्यते ॥ तत्रस्वगृहेस्वोच्चाधिकारश्चोत्तमः॥

·प्र०२
गु.१२
१५
तित्वान्मिलतिइतिहेतोः नार्याःजायायाःलाभःप्राप्तिनों नास्तीतिवकव्यम् । अयमेकोयोगः । अथा मणऊयोगोऽयम् |
परः । अथवा यथावस्थितेपूर्वस्मिन्योगेवुधापेक्षयाभौमः स्वल्पांशैरवस्थितःसन्पृष्ठतोभवति । एवम
स्मिन् भौमपृष्ठगतेसति असौमणऊयोगः कार्यनाशकोभवति । मणऊयोगोऽयम् ॥ ३१ ॥ ३२ ॥
॥ ३३ ॥ अथमणऊयोगभेदमाह । यदीत्थशालइति ॥ यद्युभयोर्लग्नेशकार्येशयोर्मुथशिलयोगोस्ति
तथाशनिभूसुतौएकसंगौलग्नाधीशकार्याधीशयोर्मध्येकेनचित्सहएकराशिगतौस्तास्वदीप्तहीनाधिका
यदीत्वशालोस्त्युभयोःस्वदीप्तहीनाधिकांशैःशनिभूसुतौचेत् ॥ एकद्धृगौलमप
कार्यपौस्तस्तेजोहरौकार्यहरौनिरुक्तौ ॥ ३४ ॥ राज्याप्तिपृच्छातुललमनाथःकर्के
सितोशैस्तिथिभिर्दिगंशापेशशीभूपलवैःकुजवहरन्द्रयोभाहरतेचराज्यम् ३५
शः । स्वशब्देनलग्नाधीशकार्याधीशावुच्येतेतयोर्येदीप्तांशकास्तदपेक्षयान्यूनैरधिकैर्वादीप्तांशमध्यवर्तिभिः शनिभौसयोरेशैः
कृत्वालमपकार्यपयोः लग्नाधीशकार्याधीशयोस्तेजोहरीसंतौकार्यहरौकार्यनाशकौनिरुक्तौ ॥ ३४ ॥ अथोदाहरणम् ॥ राज्या
सिपच्छेति । ममराज्यमाप्तिभविष्यतिनवेतिपृच्छायांप्रश्नेतुलालग्नंतस्पनाथःस्वामी सितःशुक्रःकर्केदशमेस्थानेतिथिभिः पं
चदशांशरुपलक्षितोस्ति । राज्यभवनाधीशः शशीचंद्रोवृपेउच्चस्थःसन्नष्टमगतःसदिगंशैर्दशभिरंशरुपलक्षितोऽस्ति । कुजो
पस्थःसन् भूपलवैःपोडशांशैरुपलक्षितोऽस्ति । चकाराच्छनिरपि पस्थःसन्भूपलवैः पोडशांशैरुपलक्षितोऽस्तीतिज्ञातव्यम् ।
११
॥२८॥

·नियतम् । चंद्रमुशिलंतुलग्नेशकार्येशयोर्मध्ये केनचिदेकेनसहापेक्षितम् ॥ ३७ ॥ अथोत्तममध्यमकेवलोत्तमयोःकालयो लक्षणमाह ।। स्वीयेति ॥ अथस्वीयहदानेकाणांकभागस्थेनस्वहद्दायांस्वद्रेकाणेवास्वनवांशेनवालग्नाधीशेनकार्याधीशेनचप रस्परंकृतमुशिलेनचस्वगृहगः स्वोच्चराशिगतोवाचंद्रश्चन्मुथशिलंकरोति तदोत्तममध्यमकंवूलं स्यात् । कुतःचंद्रस्योत्तमा धिकारमाधत्वात् । इतरयोर्मध्यमाधिकारप्राप्तत्वात् । ग्रंथकातुमध्यमोत्तममित्युक्तम् कुतः छंदोभंगभयात् ॥ अत्रोदा हरणम् ॥ ममभाग्यभविष्यति नवेति प्रश्तुलालग्नं तस्यस्वामीभृगुर्दशमेस्वहद्दायांदशांशः १० भाग्यभवनाधीशोबुधः स्वीयहद्दाद्रेकाणांकभागस्थेनेत्थशालतः॥ मध्यमोत्तमकंबूलंहीनाधिकृतिनोत्तमम् ॥३८॥, सप्तमेस्वाहदायांचतुर्दशांशः १४ अनयोःपरस्परमुथशिलं । चंद्रःकर्के स्वगृहेअष्टादशांशस्ताभ्यामुथशिलोत्युत्तममध्यममे तत्कंबूलमत्यल्पायाससाध्यभाग्यफलिप्यति । एवंस्वद्रेकाणस्वनवांशस्थाभ्यां उदाहरणानिएपूह्यानि । एवंहीनाधिकृति ना हीनाःगताःउत्तममध्यमाधमाधिकाराः, यस्यतादृशेनलग्नाधीशेनकार्याधीशेनपरस्परमुथशिलेनस्वगृहस्थास्वोच्चस्थोवाश शीचेन्मुथशिलंकरोति तदोत्तममेवकंबूलभवति । कुतः केवलंचंद्रस्योत्तमाधिकारप्राप्तत्वात् । इतरयोःसमाधिकारप्रा मत्वात् ॥ उदाहरणम् ॥ राज्याप्तिप्रश्नेलग्नंमिथुनंतस्यखामी बुधःसमस्यगृहेतिष्ठति । राज्यभवनाधीशोगुरुः समस्यगृहे कन्यायामस्तिचंद्रस्तूचेवृषे । एवंत्रयाणांपरस्परसुधशिलयोगेसत्युत्तमकवूलंजातंतेनराज्यमाठिरुत्तमावतव्या ॥ ३८ ॥ --

·उत्तममध्यकंवूलम्
प्र०२
लग्नाधिका०
लग्नाधिका०
लग्नाधिकार्या.
मध्यमाधिका.
शु. चं.
१.१८
उत्तमाधिकारश्चंद्रः
মাঙ্কিা।
समाधिकारभंद्रा
एमाधिकार्या
मध्यमाधिकारस्था
उत्तमाधिका०
उत्तमाधिका
अधमाधिका०
अधमाधिका
समाधिका
समाधिका०
समाधिका
मध्यमाधिका
मध्यमाधिका०
१९.१४
अधमाधिका०
१२
स्वहदास्पद्रे फाणस्वनांशाधिकारोमध्यमः। स्वशत्रुखनीचाधिकारोऽधमः। एतत्स्थानत्रितयराहित्यसमाधिकारः। उकंचम
नुप्यजातके कंधूलमीपद्वितयेत्यशालेचंद्रोऽपिचेन्मुत्थशिलंविधत्ते । मिथःस्वगेहोच्चगतीप्रधानंमध्यंत्रिकायेत्वधर्मपरः ॥
समरसिंहेप्युक्तमस्ति ॥ ३६ ॥ उत्तमोत्तमाभिःसंज्ञाभिस्तानेवभेदानाह । तत्रादौउत्तमोत्तमकंवूललक्षणमाह ॥ यदींदुरिति ॥
यदींदुःस्वगृहोचस्थस्तादृशौलमकार्यपौ ॥ इत्थशालीकंवूलंतदुत्तमोत्तममुच्यते ॥ ३७॥
यदिइंदुश्चंद्रः गृहोचस्थः स्वगृहेस्वोयाभवति । तादृशौलग्नकार्यपौ । तादृशेनस्वगृहस्वोच्चस्थितेनवालग्नाधीशेन तथास्व
गृहस्थेनोश्यस्थितेनवाकार्याधीशेन परस्परकृतमुथशिलेन सहइस्थशालीमुधशिलंकरोति तदातरकवूलंउत्तमोत्तममुच्यते ।
त्रयाणांउसमाधिकारमासस्यात् । अयंप्रथमोभेदः । अत्रपोदशकयूलयोगेपुलग्नेशकार्येशयोरेकाधिकारत्यपरस्परमुथशिलंघ
॥२९॥

·चंद्रमुथशिलंतुलग्नेशकार्येशयोर्मध्येकेनचिकेनसहापेक्षितम् ॥ ३७ ॥ अथोत्तममध्यमकेवलोत्तमयोःकंवूलयो स्वहदायांस्वद्रकोण " अथस्वीयहद्दाद्रेक्काणांकभागस्थेनस्वहदायांस्वद्रेकाणेवास्वनवांशेनवालग्नाधीशेनकार्याधीशेनचप धशिलंचेत्करोति तदामध्यम खोचराशिगतोवाचंद्रश्चन्मुथशिलंकरोति तदोत्तममध्यमंकबूलस्यात् । कुतःचंद्रस्योत्तमा थुनलग्नंतस्यस्वामीवुधस्तुलायांसाधिकारप्राप्तत्वात् । ग्रंथकातुमध्यमोत्तममित्युक्तम् कुतः छंदोभंगभयात् ।। अत्रोदा द्रेकाणेस्वीयनवांशेचाऽस्ति अवनति प्रश्तुलालग्नं तस्यस्वामीभृगुर्दशमेस्वहद्दायांदशांशः १० भाग्यभवनाधीशोबुधः वति ॥ प्रयलेनसाध्येत्यर्थः ॥ ३९ तयोऽधिकारायेपांतेहीनाधिकृतयरस्थेनेत्थशालतः॥ मध्यमोत्तमकंबूलंहीनाधिकृतिनोत्तमम् ॥३८॥, मध्यमंचकंबूलंस्थाद्धीन योःपरस्परमुथशिलं । चंद्रकर्के स्वगृहेअष्टादशांशस्ताभ्यामुथशिलोत्युत्तममध्यममे ति । एवंवद्रेकाणस्वनवांशस्थाभ्यां उदाहरणानिएपूह्यानि । एवंहीनाधिकृति र्थात्समाधिकारप्राप्तेनलग्नाधीशेनका यस्यताहशेनलग्नाधीशेनकार्याधीशेनपरस्परमुथशिलेनस्वगृहस्थास्योश्चस्थोयाश मध्यमकंवूलस्यात् । कुतः चंद्रस्यमापति । गुतः केवलंघनस्योत्तमाधिकारप्राप्तस्यात् । इतरयोःसमाधिकारमा वृपलग्नतत्पतिःशुक्रः । समस्यहदायांचा मिथुनंतस्यस्सामी बुधःसमस्यगृहेतिष्ठति । राज्यभवनाधीशोगुरुः समस्यगृह मस्ति । चंद्रस्तुस्वेद्रेष्काणेकर्के व्यंशोस्ति परमुधशिरुयोगेसरगुत्तमकपूरजातंतेनराग्यप्राप्तिरत्तमायकम्या ॥ १८ ॥ अश्लोकार्धनमध्यमाधमकबूललक्षणमाई तपरस्परमुथशिलेनस्वनेकाणेस्वनवांशेवारि ·पुनःप्रकारांतरेणमध्यमकंवूललक्षणमाहश्लोकार्थेन । पादोनेनेति । पादोनेनउत्तममध्यमाधिकाररहितेनलग्नाधीशेनकार्या धीशेनचकृतपरस्परमुधशिलेनसमाधिकारश्चंद्रश्चन्मुथशिली तदामध्यमकंवूलस्यादित्यस्माभियुक्तं युक्तिसइंपतीयते । कुतःसर्वेपासमाधिकारप्राप्तत्वात् । उदाहरणम् । धनलाभप्रश्नेलग्नमेपः।.तत्स्वामीभौमः सिंहेदशांशः १० धनेशःशुक्रः कुंभेदशांशः १० चंद्रस्तुलायांदशांशः१० एपांपरस्परंमुथशिलयोगे जातेसतिमध्यमकबूलं तेनलब्धिमध्यमा।नोत्कृष्टानाप कृष्टाचेत्यर्थः । अथाधमकंवूलंश्लोकार्धेनाह । नीचारिस्थेनेत्यशालइति । स्वनीचराशिगतेनस्वशत्रुराशिगतेनवालग्नाधीशे पादोनेनापिमध्यस्यादितियुक्तंप्रतीयते ॥ नीचारिस्थेनेत्थशालेऽधमकंवूलमुच्यते ॥ ४३ ॥ नीचशत्रुभगश्चंद्रःखभोचस्थेत्थशालकृत् ॥ अधमोत्तमकंबूलंपूर्वतुल्यफलप्रदम् ॥ ४४ ॥ नकार्याधीशेनचकृतपरस्परमुथशिलेनसमाधिकारस्थितश्चंद्रश्चेन्मुथशिलंकरोति तदाधमाख्यंकंवूलस्यात् । कुतश्चंद्रस्य समाधिकारप्राप्तरवात् । इतरयोरधमाधिकारप्राप्तत्वात् । उदाहरणम् । पुत्रप्रश्नेकन्यालग्नंतस्यस्वामीबुधः मीनेनीचे। पुत्रभाषाधीशोगुरुःमकरेनीचे । चंद्रस्त्वधिफाररहितः । अत्रत्रयाणांपरस्परंमुथशिलयोगादधर्मकंवूलंस्यात् । तेनपुत्राप्ति चिंता अधमाऽधमफला । ईपत्कष्टसाध्येतियावत् ॥ ४३ ॥ अथाधमोत्तमकवूललक्षणमाह । नीचशञ्चिति । यदिचंद्रोनी चराशिगतःशनुराशिगतोया स्वगृहगतेनस्वोच्चगेनवालनाधीशेनकार्याधीशेनचपरस्परंकृतमुथशिलेनचेन्मुथशिलीभवति तदा अधमोत्तमकबूलंस्यात् । कुतः चंद्रस्याऽधमाधिकारप्राप्तत्वात् । इतरयोरुत्तमाधिकारप्राप्तत्वात् । एतत्पूर्वमुक्त ·प. २ माधिकारप्राप्तत्वात् । इतरयोरधमाधिकारप्राप्तत्वात् । अत्रोदाहरणं । भाग्यप्राप्तिप्रश्नमेपलग्नंतस्यस्वामीभौमः कर्कनीचे स्तिनयमभवनस्वामीगुरुर्मकरेनीचे चंद्रः कःस्वद्रेफाणे एपांपरस्परमुथशिलयोगसत्वान्मध्यमाधर्मकंवूलंजातं भाग्यमाप्तिरा याससाध्याभवति ॥ ४१ ॥ अथापरमुत्तमकंधूललक्षणमाह । इंदुरिति । इंदुश्चंद्रः पदोनः अधिकाररहितःस्वगृहस्वोच्च स्वद्रेफाणस्वनवांशस्वनीचस्वशत्रुक्षेत्ररूपाधिकाररहितः । किंतु समग्रहादिगतः। स्वाँचस्थितेखराशिगतेनस्वोच्चराशि गतेनपालनाधीशेनकार्याधीशेनचपरस्परमुथशिलेनचेन्मुथशिलवान्भवति तदोत्तममेवकंवूलंस्यात् । कुतः चंद्रस्याधिका रशून्यस्यात् । इतरयोरुत्तमाधिकारप्राप्तत्वात् । अत्रोदाहरणम् । धनलाभप्रश्नेतुलालग्नं लग्नाधीशःशुक्रः लग्नेस्वगृहे । इंदुःपदोनःखोचस्थितेनाप्युत्तमंतुतत् ॥ खहद्दादिगतेनापिपूर्ववन्मध्यमुच्यते ॥ ४२ ॥ धनाधीशोभीमः मकरेजच्चे । चंद्रःसमद्रेकाणेमिथुनेस्ति । एपांपरस्परमुथशिलयोगसत्यात् कंवूलंसमोत्तमंजातमितिभाग्य प्राप्तिरुत्तमा । अथापरंमध्यमकंवूललक्षणंश्लोकार्थेनाह । स्वहद्दादीति । स्वहदायांस्वद्रेकाणेवास्वनवांशेवास्थितेनलग्नाधी शेनकार्याधीशेनचकृतपरस्परमुधशिलेनसमाधिकारश्चंद्रश्चेन्मुथशिलीतदाबूलमध्यमस्यात् । कुतश्चंद्रस्याधिकारराहित्या दितरयोः मध्यमाधिकारप्राप्तत्वात् । एतत्पूर्ववत्पूर्वोकमध्यमकंवूलतुल्यफलदम् । उदाहरणम् । धनलाभप्रश्नेतुलालग्नंतस्य स्वामीशुक्रः सिंहेस्वहदायांदांशः १० धनभायाधीशोभौमःस्वहदायां चंद्रस्तुमध्यमद्रेकाणेमिथुनेदशांश तत्रैपांपरस्परंमुध शिलयोगोस्ति । तस्मान्मध्यममेतत्कंधूलंभवति । तेनधनलाभोमध्यमोभवति ॥ ४२ ॥ ॥३१॥ ॥

·योगेजातेऽधमकबूलतेनराज्यप्राप्तिःकष्टसाध्या ॥ ४६ ॥ अथाधमाधमकंवूललक्षणमाह । नीचारिभस्थेति । स्वनीचराशि गतेनस्वशत्रुराशिगतेनवालग्नाधीशेनकार्याधीशेनचपरस्परंकृतमुथशिलेनस्वनीचराशिगतः स्वशत्रुराशिगतोवाशशीचेन्मुवं शिलंकरोति तदाकवूलमधमाधममुच्यते । कुतः। चंद्रस्येतरयोश्चाधमाधिकारमाप्तत्वात् । उदाहरणम् । पुत्रलाभप्रश्नेलग्नं धनुःतस्यस्वामीगुरुः मकरेनीचे । पुवभावाधीशोभौमः कर्केनीचे। चंद्रोपिमीनेवृश्चिकेवा । अत्रत्रयाणांपरस्परमुथशिलयो गेऽधमाधमकबूलाख्ययोगःसंततिलाभोनास्त्येवेतिवाच्यम् ॥ ४७ ।। एवंपोडशकंबुलस्यभेदाउताः । अथप्रागुक्तानांकंवूल नीचारिभस्थखेटेननीचारिभगतःशशी ॥ तदित्थशालीकंबूलमधमाधममुच्यते ॥४७॥ मेपेरविःकुजोवापिवृपेकर्केऽथवाशशी ।। तत्रेत्यशालीकंवूलमुत्तमोत्तमकार्यकृत् ॥ ४८॥ वृश्चिकस्थःशशीभौमःकर्केतनेत्यशालतः ॥ अधमाधमकबूलंकार्यविध्वंसदुःखदम् ॥ ४९ ॥ भेदानांमध्येउत्तमोत्तमकवूलयोगोदाहरणमाह । मेपेइति । अत्रापत्यप्रश्नेमेपल तत्स्वामीभौमः मेपेस्वगृहे । पंचमभाया धीशोरविपेस्वोचे । अनयोलग्नाधीशकार्याधीशयोःपरस्परमुधशिलयोगेसति । चंद्रस्यवृपउच्चकर्कस्वगृहं । अनयोर्मध्येक्क चिद्विद्यमानश्चंद्रश्चन्मुथशिलंकरोति तदाकवूलमुत्तमोत्तमकार्यकृत्वांछितफलदमित्यर्थः ।। ४८ ।। अधांतिमकंचूलयोगस्या धमाधमाख्यस्योदाहरणमाह । वृश्चिकस्थेति । पुत्रलाभप्रश्नेधनुर्लग्नंलग्नाधीशोगुरुर्मकरेनीचे । पुनभायाधीशोभौमः कर्केनी चे। वृश्चिकस्थः चंद्रोनीचे । तत्रचंद्रभौमाभ्यांगुरुभौमाभ्यांचमुथशिलयोगाज्जातंकबूलमधमाधमाख्यंतद्वांछितकार्यविध्वं -

·प्र०२
स्वकालयोगस्यतुल्यंफलप्रददाति । उदाहरणम् । सुखमाप्तिप्रश्नेलग्नसिंहः तत्स्वामीसूर्यः मेपेउच्चे । सुखभवनाधीशोभौमः
मकरेउच्चे । चंद्रोनीचेवृश्चिके । एवंत्रयाणांपरस्परंमुथशिलेजातसतिअधमोत्तमसंज्ञकंकंवूलमभूदिति सुखप्राप्तिरीपदाया
ससाध्याभवति ॥ ४४ ॥ अथाधममध्यमकबूललक्षणमाह । चंद्रइति । यदिचंद्रोनीचगृहगतः शत्रुगृहगतोवास्वहदायामा
दिशब्देनस्वदेकाणेपास्वनयांशेवालग्नाधीशेनकार्याधीशेनचपरस्परंकृतमुथशिलेनचेदित्थशालीमुवशिलीभवति
तदाऽध
ममध्यमकबूलमुच्यते । कुतः चंद्रस्याधमाधिकारत्वादितरयोर्मध्यमाधिकारमाप्तत्वात् । उदाहरणम् । पुत्रप्राप्तिप्रश्नेकन्या
चंद्रोनीचारिगेहस्थःखहदादिगतोनचेत् ॥ तत्त्थशालीकंबुलमुच्यतेऽधममध्यमम् ॥४५॥
इंदुर्नीचारिंगेहस्थ-पादोनेनेत्थशालकृत् ॥ कंबूलमध्यमज्ञेयंपूर्वतुल्यफलप्रदम् ॥ ४६॥
लग्नतत्स्वामीवुधामकरेस्वहदायांव्यंशः । पुत्रभायाधीशः शनिस्तुमीनेस्वहदायांपंचांशोस्ति । चंद्रस्तुनीचेवृश्चिकेव्यंशः।
एपांत्रयाणांपरस्परमुथशिलयोगेजातेसति अधमम
घममध्यमकंवूलंजातं । तेनसंततिप्राप्तिरत्यायाससाध्याज्ञेया ॥ ४५ ॥ अथा
न्यदधमकपूललक्षणमा । इंद्विति । यी दुश्चंद्रः स्वनीचराशिगतःस्वशत्रुराशिगतोवा । पादोनेन उत्तममध्यमाधिकारर
हितेनलग्नाधीशेनकार्याधीशेनचकृतपरस्परमुधशिलेनचेन्मुथशिलीभवति तदाऽधमाख्यंकंवूलंज्ञेयम् । कुतः चंद्रस्याधमा
धिकारप्राप्तत्यात् । इतरयोः समाधिकारप्राप्तत्वात् । एतत्पूर्वमुक्तस्यकंवूलयोगस्यतुल्यंफलंप्रददाति । उदाहरणम् । राज्या
सिपपलांतरयामीशक्रापशासिंहे । राज्याधीशः शनिपेदशांशः । चंद्रस्तुनीचेवृश्चिकेयंशोस्ति । एषांमुथशिल
॥३२॥

·तथा मकरस्थेचंद्रेगुरुणामकराख्यनीचराशिगतेनसहमुथशिलेसतिमध्यमाधमकंवूलंजातम् । कुतः अत्रचंद्रःस्वद्रेकाणेस्वन वांशेचास्ति । गुरुनींचे । अत्रापिस्वदेकाणस्तुनसंभवति । तथा मीनस्थेचंद्रेवुधेनमीनाख्यनीचस्थितेनमुथशिलेसतिमध्य माधमकवूलंजातम् । कुतः। अत्रचंद्रास्वद्रेक्काणेवनयांशेस्ति । बुधोनीचेस्ति । इदमुदाहरणपंचकंशुभंन शुभफलदनेत्यर्थः ॥५१॥ अथैपांमतंदृष्टांतेनैवदुपयति । तदयुक्तमिति । शीघमंदगतिग्रहयोरेकराशिस्थयोरेवमुथशिलादियोगोविचार्य इतियत् केपांचिन्मतंतदयुक्त नयुक्तिसहमित्यर्थः । कुतइत्यताह । नीचगस्येति । लग्नाधीशकार्याधीशयोर्मध्यकेनचिदे केनग्रहेण स्वनीचराशिगतेनस्वनीचराशिगतस्यतदितरग्रहस्यचेदित्यशालंतत्कार्यनाशीत्युक्तं । नहिद्वयोरेकनीचस्थानभ तदयुक्तंनीचगस्यनीचेनरिपुणारिपोः॥ इत्थशालकार्यनाशीत्युक्तंतत्रयतःस्फुटम् ॥५२॥ लमकार्यपयोरित्थशालेचैकोस्तिनीचगः॥स्वादिपदहीनोऽन्योऽनदुःकंवूलयोगकृत् ॥५३॥ पति । तथारिपुणारिपोर्लग्नेशकार्येशयोःपरस्परवैरेसतियन्मुथशिलं तत्कार्यनाशीत्युक्तम् । यतःकारणात्तत्रसमरसिंहकृतता जिकसंज्ञातंत्रस्फुटंप्रकटार्थमुक्तमस्ति । तद्वाक्यं च । यदिनीचोनीचेनचमुथशिलकारीतथारिपुर्द्विपता । तत्कवूलंनेष्टंचंद्रोपि विनाशकोमुप्मिन् ॥ १॥ अद्वितीयोयोगः एकराशिस्थयोरपिसंभवतीतिनदूपणत्वेनोपन्यसनीयः । ग्रंथकातुआकर मेधसंदर्भवशालिखितः ॥५२॥ अथप्रकारांतरेणफलोत्पत्तिज्ञानार्थकंवूलयोगस्यभेदांतरमाह । लग्नकार्येति । पूर्वतुलनाधी शकार्याधीशयोरभिन्नाधिकारस्थितयोश्चंद्रेणमुथशिलेकंधूलमुक्तम् । इदानीतुतयोरप्यधिकारभेदउच्यते । यत्रलयाधीशका ·- सदंदुःसंचददाति ॥ ४९ ॥ अथार्यतिमयोःकपूलभेदयोर्दिशाअंतरालवर्तिनांकवूलभेदानामुदाहरणान्यूह्यानीत्याह । एव मिति । एवं पूर्योफभेदानांविचक्षणैर्दयज्ञैरुदाहरणयोजनाउक्तलक्षणसंबंधात्मागुक्कलक्षणयोजनाऊहनीयाविचार्या । उदा हरणानिनोक्तानि कुतःलक्षणवाक्यानास्पष्टार्थत्वात् ॥ ५० ॥ अथात्रकेचित्कंधूललक्षणेशीघ्रमंदगतिग्रहयोरेकराशिस्थयोरे चमुधशिलयोगमाहुः तन्मतमुपन्यस्यति । मेपराशिस्थेऽजे चंद्रमसि मेषस्थेनैवशनिनासह मुथशिलयोगेकृतेसति तदाएतदुत्पन्नंकबूलमध्यमाधमसंज्ञंजातंइत्यादिदृष्टांतवशातूशीघमंदगतिग्रहयोरेकराश्यवस्थितत्वात् एवंमुथशिलयोगादी नपरेजगुः । आदिशब्देनेसराफादयः । तथाचसमरसिंहः । मेपस्थेबेशनिनाकर्कस्थेभूभुवास्त्रियांकविना । मकरस्थेगुरुणा एवंपूर्वोक्तभेदानामुदाहरणयोजना ॥ उक्तलक्षणसंबंधादूहनीयाविचक्षणैः॥५०॥ मेपस्थेऽजेशनीत्यादिदृष्टांतान्मंदशीघ्रयोः ॥ एकविस्थितावित्थशालादीनपरेजगुः ॥५१॥ ' सहमीनस्थज्ञेननशुभंच ॥ १॥ अस्यार्थः ॥ मेपराशिस्थेजेचंद्रमसि स्थानांतरस्यानुक्तत्यान्मेपस्थेनैवशनिनासह कृतमुधशि लेसतिमध्यमाधमसंझकंवूलंजातं । कुतः। अत्रहिचंद्रोमेपेस्वगृहोच्चाधिकारेनास्ति स्वद्रेकाणस्तुनसंभवति प्रायःस्वनवांशेस्ति । शनिस्तुनीचस्थएन । तधाकर्कस्थेचंद्रभूभुवामंगलेन कांख्यनीचस्थानगतेन कृतपरस्परमुथशिलेसत्युत्तमाधमकबूलं जातं । ) कुतः । अत्राहिचंद्रःस्वगृहस्थः । भौमोनीचस्थः । तथा स्त्रियांकन्यास्येचंद्रेकविनाशुक्रेण कन्याख्यनीचराशिगतेनसहमुथ शिलेकृतेसति मध्यमाधमकंवूलंजातं । कुतः । चंद्रास्वनवांशेस्ति । शुक्रोनीचेस्ति । अत्रापिचंद्रस्यस्वद्रेक्काणस्तुनसंभवति ·स्वोयम् आदिशब्देनस्वग्रहस्बद्रेकाणस्वनवांशस्वनीचस्वशन्नुभं एतत्स्थानस्यशून्यत्वाद्रहितत्वादित्यर्थः ॥ ५६ ॥ अतएता दृशचंद्रस्यकेनचिल्लनाधीशकार्याधीशयोर्मध्येकेनचिदेकेनमुथशिलयोगश्चेन्नभवति एतादृशश्चंद्रोयदिराश्यतेवर्तमानः सन्न न्यःमग्रिमराशिंपविश्ययस्मिन्राशीप्रविष्टः सराशियस्यग्रहस्यस्वगृहस्वोच्चंवासग्रहमस्मिन्यदितिछेत्तेनग्रहेणसहयदिचंद्रोमु । धशिलंकरोति तदागैरिकवूलसंज्ञकोयोगोभवति । एतरिकवूलंपूर्वोक्ककंवूलभेदतुल्यफलदंज्ञातव्यम् । विशेषैर्यदितुअन्य राशिगतश्चंद्रस्त द्राशिस्थेनग्रहेणपदोनेनस्वगृहाद्यधिकाररहितेनमुधशिलंकरोति तदातरिकंवूलमशुभमंनिष्टफलदंस्मृतम् यद्यन्यक्षप्रविश्यैपस्खोंचस्थेत्यशालवान् ॥गैरिकंबूलमेतपदोनेनाशुभंस्मृतम् ॥ ५७॥ लप्स्येसुखमितिप्रश्नेसिंहलमेरविःक्रिये॥अष्टांशैःसुखपःकुंभेभौमोशैरविभिस्तयोः॥५०॥ इत्थशालोस्तितत्रंदुःकन्यायांचरमेशके॥ स्वादिपदहीनस्यनेत्थशालस्यकेनचित् ॥५९॥ ॥ ५७ ॥ अथास्यगरिकवूलस्योदाहरणश्लोकत्रयेणाह। लप्स्यइति । अहंसुखसौख्यंलप्स्येमाप्स्यामिनवेतिप्रश्नेक्रियमाणेसति । तस्मिन्कालेसिंहलग्नमस्ति । तस्यस्वामीसूर्यः क्रियेमेपअष्टांशैरष्टभिरशैरुपलक्षितोस्ति । सुखभवनंचतुर्थवृश्चिकाख्यंतस्यस्वा मीभीमः कुंभेरविभिादशाशैरुपलक्षितोस्ति । तयोर्लग्नाधीशकार्याधीशयोःसूर्यभीमयोःपरस्परंमुथशिलयोगोस्ति । तत्रा स्मिन् योगेसतिइंदुश्चंद्रः कन्यायांचरमेशकेत्रिंशत्परिमितेशेस्ति । अत्रविद्यमानस्यस्वादिशुभाधिकारहीनस्याऽस्यचंद्रस्य समाधीशकार्याधीशयोर्मध्येकेनचिदेकेनमुथशिलयोगोनास्ति । परंतुचंद्रस्तुलागृहंगंतुकामोस्ति । तत्तुलागृहशनेरुच्चमस्ति

·प्र०२
याधीशयोर्मुधशिलयोगोविचार्यते । तत्रतयोर्मध्येएकःस्वनीचगतोस्ति । अन्यःद्वितीयःस्वादिपदहीनःखगृहेस्वोच्चेस्वह
दापांस्वद्रमाणेस्वनयांशेस्वनीचेस्वदात्रुक्षेत्रेवानभवति । अर्थात्समाधिकारगतोस्ति । अत्रसमाधिकारगतश्चंद्रश्चन्मुधशिलं
करोति तदापिकंवूलाख्योयोगःस्यात् ॥ ५३ ॥ अथसदृष्टांतमतस्यफलमाह । तत्रेति । तत्रतादृशेकवूलयोगेकार्याल्पता
ज्ञया। तत्ररष्टांतः । अन्यजातिःपुमान्जात्यन्यविजातीयमर्थयन्प्रार्थयन्सन यथा अर्धस्वल्पलभतेइत्यध्याहारः । तथैत
रकबूलंकवयःपंडिताविदुर्जानंति । अर्थाद्यदासजातीयमर्थयते तदातस्मैलज्जावशाद्वह्वपिकदाचित्प्रयच्छंतीत्यर्थः ॥ ५४ ॥
तत्रकार्याल्पताञयायथाजात्यन्यमर्थयन् ॥ अन्यजातिःपुमानर्थतथैतत्कवयोविदुः॥५४॥ यस्या
धिकार स्वादिःशुभोनाप्यशुभोपिच॥केनाप्यदृश्यमूर्तिश्वसशून्याधगइष्यते ॥ ५५॥ लमका
येशयोरित्थशालेशून्याध्वगःशशी । उच्चादिपदशून्यत्वान्नेत्थशालोऽस्यकेनचित्॥ ५६ ॥ ॥
अवगैरिकवूलंयक्तुकामस्तदुपयोगित्वेनशून्यमार्गगमहलक्षणमाह । यस्येति । यस्यग्रहस्यस्वादिस्वगृहस्वोच्चस्वहदास्व।
काणस्वरांशात्मकःशुभाशुभफलदोधिकारोनास्ति । अशुभोपिनीघशत्रुराशिगतःअशुभः अशुभफलदोधिकारोपिनास्ति
पुनस्केनापिशुभप्रहेणपापेनवाऽदृश्यमूर्तिरदृष्टः शून्याध्वगःशून्यमार्गगइष्यतेउच्यते । अत्रार्थेसंमति स्तिसमरसिंहेनानुक्क
स्वात् ॥ ५५ ॥ अथशून्यमार्गगलक्षणंप्रतिपाद्यगैरिकवूललक्षणमाहश्लोकद्वयन । लग्नकार्येति । लग्नाधीशकार्याधीशयोरि
स्मशालेसति तत्रशशीनदश्वेच्छून्याध्वगाशून्यमार्गगोभवति । शून्यमार्गगःकथंजातइत्यतआह । उच्चादिपदशून्यत्वात्
॥३४॥

·अथरहयोगलक्षणमाह । अखेति। योग्रहोऽस्तंगतःस्यादथवानीचगतःस्यादथवास्वशत्रुगृहेस्यादथवावक्रीस्यादथवाहीना अत्यल्पाभादीप्तिर्यस्यसतेजोरहितइत्यर्थः । एतादृशोग्रहोदुर्वलोज्ञेयः। यदिदुर्वलोग्रह केनापिभावस्वामिनासहमुथशिलंचे करोति सग्रहोऽतेमुखेप्यादावपितद्भावकार्यसाधकोनभवति । यतःकारणादेपग्रहोमहस्तेजोनेतुन विभुःसमर्थोनभवति ॥ १२ ॥ अथतादृशस्यरसंज्ञस्यनिर्मलग्रहस्यस्थानविशेपेस्थित्वासमय विशेषेणफलपाकमाह । केंद्रस्थइति । कार्याधीशोयो दुर्वलोग्रह केंद्रस्थःसन्नापोक्लिमर्ग आपोक्लिमस्थानगतंलग्नाधीशंग्रहयुनक्तिमुथशिलंकरोति तदाविशिष्टंकार्यमादितः प्रथ अस्तनीचरिपुवक्रहीनभादुर्वलोमुथशिलंकरोतिचेत् ॥ नेतुमेपनविभुर्यतोमहोऽतेमुखेऽपिनसकार्य साधकः ॥ ६२॥ केंद्रस्थआपोक्लिमगंयुनक्तिभूत्वादितोनश्यतिकार्यमंते । आपोलिमस्थोयदिकें द्रयातविनश्यपूर्वभवतीहपश्चात् ॥६॥ मंदस्वभोचादिपदेस्थितश्चेत्पदोनशीघेणकृतेत्थशालः॥ तत्रापिकार्यभवतीतिवाच्यंवक्रादिनिर्वीर्यपदेनचेत्स्यात् ॥ ६४ ॥ ॥ ।। मतोभूत्वाऽतेपरिणामेनश्यतिनष्टंभवति । यदिआपोक्किमस्थोग्रहाकेंद्रस्थानगतंग्रहयुनक्तिमुथशिलंकरोति तदापूर्वप्रथम तःविनश्यनाशंप्राप्यपश्चात्मांते विशिष्टंकार्यभवतीतिवाच्यम् ॥ ६३ ॥ अथदुप्फालिकुथयोगलक्षणमाह । मंदस्वेति । मंदोमंदगतिग्रहः स्वभोचादिस्वक्षेत्रेस्वोचे आदिशब्देनस्वहदायांस्वद्रेकाणेस्वनवांशेवास्थितःसन् पदोनेनशीणस्वभोच्चा दिशुभाधिकाररहितेनशीघगतिग्रहेणकृतेत्थशालश्चेद्भवति तत्राभीष्टंकार्यभवतीतिवाच्यम् । चेच्छीघ्रगतिग्रहः वकादिनि ·प्र०२ २९च.६ ३॥ अत्तःतुलास्येनशनिनासहशीघ्रगामित्वात् अन्यराशिस्तुलातत्रगतश्चंद्रोमुथशिलकारीभवति एतदेवंविधंग्रहसंस्थानंगैरिक यूलाख्यंजातं । अथास्यफलमुच्यते । अन्येनतृतीयेनसहायभूतेनलाभवांछितकार्यसिद्धिरूपंददाति। उदाहरणकुंडलीयथा। अस्मिन्नेवयोगेतुलाराशीवुधादिस्तिष्ठति यस्यैकोप्यधिकारःशुभोऽशुभोनास्तितत्रगतश्चंद्रोबुधादिनाकृतमुथशिलश्चेत्तदाअनि ष्टफलंगैरिकवूलंज्ञेयम् । अत्रोदाहरणेसंमति स्तिसमरसिंहेनानुक्तत्वात् ॥ ५८ ॥ ५९॥ ६० ॥ अथखलासरयोगस्यलक्ष णमाह । शून्यइति । अत्रकेनचिदेकेनेतिपदमध्याहार्यम् । समरसिंहेनाप्युक्तत्वात् । गैरिकंबूलम् सखोचगेनशशिनान्यसंस्थेनेत्यशालकृत् ॥ गैरिकंवूलमन्येनसहाया लाभदायकम् ॥ ६० ॥ शून्येचनींदुरुभयोर्नेत्थशालोनवायुतिः॥ खल्लासरोनशुभदःकबूलफलनाशनः ॥ ६१ ॥ ॥ ११.१२ लग्नाधीशकार्याधीशयोर्मुथशिलयोगस्त्वपेक्षितएव । तत्रपूर्वोत्तलक्षणेनचंद्रः शून्येऽध्वनि शून्यमार्गगोस्ति । एतादृशश्चंद्रउभयोर्लग्नाधीशकार्याधीशयोर्मध्येकेनचिदेफेनसहमुषशिलयोगवान्नभवति । अथवातादृश चंद्रस्तेनलग्नाधीदोनकार्याधीशेनवायुतोपिनास्ति । सयोगाखल्लासरनामकोज्ञेयः । अयंन शुभदः । कीदृशः। कंवूलफल नाशकः । मुथशिलयोगेसतिकेवलयोगेयाकंवूलंपूर्णभवति । अत्रतुकेनापिसहमुथशिलयोगाभावात् युक्त्यभावाद्वाकं वलफलंनाशयति ॥ ६१॥ १० ॥३५॥ ॥ ॥ ॥

·अथकुत्थलक्षणमाह ॥ अत्रकुत्थशब्देनयवनभाषयावलीग्रंहउच्यते । वलमनेकप्रकारकतत्रकांश्चित्प्रकारान्प्रथमश्लोकेनाह लग्नइति । अत्रग्रहोवलीत्यन्वयः। तत्रापिसर्वापेक्षयालग्नस्थोवली । तदभावेकेंद्रस्थश्चतुर्थसक्षमदशमस्थानेषुवली । परंतुल ग्नस्थापेक्षयान्यूनबलः । तदभावेऽस्यकेंद्रस्यनिकटेपणफरेद्वितीयपंचमैकादशस्थानेषुवली । केंद्रस्थापेक्षयान्यूनबलः । ताई- भावेयोग्रहोविलग्नदर्शविलग्नंपश्यतीतिविलग्नदर्शी तृतीयनवमस्थोवलवान्भवति । यद्वानिकटोपिवाऽस्यविलग्नदीतिविगे पणविशेप्यभावः । अस्यकेंद्रस्यनिकटेपणफरेआपोक्लिमेचस्थितःसविलग्नदर्शीतृतीयपंचमनवमैकादशस्थःसवलवानित्यर्थः। लगेऽथकेंद्रेनिकटेपिवास्सविलमदर्शीखगृहोचंडके ॥ · मुसलहेखेनिजहद्दगोवावलीग्रहोमध्य गतिस्त्वशीघ्रः ॥ ६७ ॥ कृतोदयोमार्गगतिःशुभेनयुतेक्षितःकूरखगस्यदृष्ट्या ॥ भुताख्य यानाधिगतोनयुक्तःकरेणसायंचसितेंदुभीमाः॥ ६८ ॥ अन्येषुपडप्टद्वादशवर्जितपणफरापोक्लिमानांनिकटपदेनसंग्रहः पडादिप्यपिगणितागतदृष्टौसोऽपिकथंचिद्वलीत्यर्थइत्याहुः तधायोग्रहः, स्वगृहेस्वोच्चस्वद्रेकाणेस्वमुसलहेस्वनवांशेखहद्दायांवावर्तमानोवली । तथामध्यगतिःनंदाक्षाभुजगारवेरित्या द्युकमध्यगतितुल्यःस्पष्टगतिग्रहोवलवान्भवति । तथाअशीघ्रोनशीघ्रोऽशीघ्रोमध्यगत्यपेक्षयाऽल्पगतिग्रहोवली ॥ ६७.॥ अधान्यान्प्रकारानाह । कृतोदयइति । योग्रहःकृतोदयःउदितःसवली । तथामार्गगतिमार्गीमहोबली । तथाशुभेनशुभग्रहे | णयुतः क्षितोवासवली । तथाक्रूरखगस्यपापग्रहस्यक्षुताख्ययाचतुर्थदशमसप्तमैकराशिदृष्ट्यानाधिगतानदृष्टःसवली । तथा ·प्र०२ पीर्थपदेमागुफास्तनीचरिपुवकहीनभाइत्यादिनिर्बलस्थानेपुचेन्नस्यात् ॥ ६४ ॥ अथदुत्थोत्यादिवीरयोगमाह । वीर्योनिता विति । यदालनाधीशकार्यापीयो वीर्योनिती अस्तनीचरिपुवकहीनभाइत्यायुक्तरीत्यानिर्वलौस्यातां । तयोर्लग्नाधीश कार्याधीशयोर्मध्ये कश्चिदेकस्तृतीयेनग्रहेणस्वादिगेनस्वगृहोचस्वददादिगतेनसहगुनक्तिमुथशिलंकरोति तदान्यसाहा यतस्तृवीयोयाकश्चित्सहायभूतस्तत्सकाशात्कार्यसंतःअतिशिष्टाउशंतियांचंतिएतदुस्थयोगः । अथवायदान्यौयौकोचिट्ठी महावलिनीस्वग्रहोचादिगौसंतौलमाधीशकार्याधीशयोर्मध्येकेनचिदेकेनसहयुक्ती मुथशिलंकुरुतस्तदाप्यन्यसाहाय्यतःकार्य वीर्योनितौकार्यविलगनाधौखादिगेनान्यतरोयुनक्ति ॥ अन्यौयदाद्वौवलिनौतदान्यसा हाय्यतःकार्यमुशंतिसंतः॥६५॥ वलीराश्यंतगोन्यदंगामीदीप्तांशकैर्महः ॥ दत्तेऽन्यस्मै कार्यकरस्तंवीरोलमकार्यपोः ॥६६॥ ॥ । । मुशंतिसंतइतिएतदिवीरयोगः ॥ ६५ ॥ अथवीरयोगस्यलक्षणमाह । बलीति । यदालग्नकार्ययोःलनाधीशकार्याधीशयोः परस्परंमुथशिलयोगोनभवेत्तदाऽनयोर्मध्येकश्चनवलीग्रहाराश्यंतगःस्वानांतराश्यतिमांशः २९ वर्तीसत् यदान्यक्षगामी अग्रिमराशिगमनकामःस्वदीप्तांशकैरन्यस्मैअग्रिमराशि विद्यमानायग्रहायमहस्तेजोदत्ते सतंबोरयोगः । अग्रिमराशिगतोय हश्चेत्स्वगृहादिवलयुगस्तदायंयोगःकार्यकरोऽभीष्टकार्यकर्तास्यात् ॥६६॥ ।

·दावादशमभायमारभ्यपाशिगतावलिनःस्युः। दशमाद्यावत्तृतीयंतावन्मध्येवर्तमानापलिनःस्युरित्यर्थः । तथाओजभगा विपमराशिस्था:युमांसःपुरुषग्रहाबलिष्ठाः । अपरेनीग्रहाःसमेसमराशीयलिन स्युः । एतेयुपूर्वोक्तप्बनेकेषुबलभेदेषुविशेपंशु भाधिकाररूपविमृश्यविचार्यफलंशुभंनिगयंवक्तव्यम् ॥ ७० ॥ अथर्दुरफ्फलक्षणमाह ॥ अवयवनभापयादुरफ्फशब्देननैव ल्यमुच्यते । तच्चानेकप्रकारकम् । तत्रकियतः प्रकारान्प्रथमश्लोकेनाह । लग्नादिति । अननिर्वलोयमित्यर्थः । लग्नादप लग्नान्मासदिनमश्नलग्नाद्वायः कश्चिद्रहःपठेस्थानेऽथवाऽष्टमेऽथवांत्येद्वादशेवर्तमानःसननिर्वलोभवति । तथानृजुर्वक्रगति लग्नात्पष्ठाष्टमेंत्येऽनृजुररिगृहगोनीचगोवक्रगामीरैर्युक्तोऽस्तगोवायदिचमुथशिलीकूरनी चारिभस्थैः ॥ क्षुदृष्टयाकूरदृष्टोव्ययरिपुमृतिगैरित्थशालंविधित्सुःकुर्वन्वानिर्बलोयंस्वगू हनगभगोराहुपुच्छास्यवर्ती ॥ ७१॥ ॥ ॥ ग्रहोनिर्वलः । तथाअरिगृहगःशत्रुराशिस्थोनिर्वलः । तथानींचगानीचराशिगतःनिर्वलः । तथावक्रगामीवक्राभिलापीग्रहो निर्वलः । तथारैःपापग्रहैर्युक्तोग्रहोनिर्वलः । तथाऽस्तगःअस्तंगतोग्रहोनिलः । तथायदिक्रूरनीचारिभस्थैःमुथशिली। यदिकश्चिद्रहाकूरग्रहेणनीचराशिगतेनशत्रुराशिगतेनवाग्रहेणमुंधशिलीमुथशिलंकरोतिसनिलः । तथाफरेणादृष्ट्याचतुर्थ दशमसप्तमकस्थानगतच्यादृष्टश्चेन्निवलः । तथाव्ययरिपुमृतिगादशपष्ठाप्टमस्थानस्थितग्रहःसहेत्वशालविधित्सुःकर्तुमि च्छति । अधयाकुर्वन्मुथशिलंकरोतिसनिर्वलः । तथास्वगृहनगभगःस्वगृहात ग्रहस्ययद्गुहंतस्मानगभगःसप्तमयत्स्थानंतत्र

·प्र०१
रणनयुक्त पापग्रहेणयुक्तोनभवतिसवली । एवंसामान्यतोग्रहबलमुक्त्वाइदानींसमयवलमाह । सायंचसितेंदुभौमाइति
इदमनिमश्लोकेनसंवध्यते ॥ ६८ ॥ अथान्यत्प्रकारमाह । यदेति । सितेंदुभौमाः शुक्रचंद्रभौमाःसायसंध्याकालेयदोदयं
तेतदावलिनः । जीवाजीगुरुशनीअपररात्रिभागेअर्धरात्रादुपरिभागेवलिनौ । तथानराःपुरुषग्रहाःसूर्यभौमगुरवोऽह्निदि
यसेवलिनः । अन्यग्रहाःचंद्रबुधशुक्रशनयोनिशिरात्रौवलियाः । तथा । इनस्यसूर्यसनकभागस्थिताः सूर्योयदाशिनवांशेत
स्मिन्नेवनवादीयदिग्रहानस्युस्तदापिवलिनोभवति । तस्मादन्येनिशीनस्यनकभागेस्थिताइतिपाठःसाधीयान् । अन्येनिशी
यदोदयंतेपररात्रिभागैर्जीवार्कजावह्निनराःसवीर्याः ॥ अन्येनिशीनस्यनवैकभागेस्थिताः
स्थिरइँचवलेनयुक्ताः ॥ ६९॥ स्त्रियश्चतुर्थात्पुरुषावियद्धाद्भपकगाओजभगाःपुमांसः॥
समेपरेस्युर्मलिनोविमृश्यविशेपमेतेपुफलंनिगद्यम् ॥ ७० ॥
॥ ॥
नस्यतथैकभागइत्यपिपाठः । उक्तंचसमरसिंहेन । सूर्यस्यनैकभागेस्थिरराशीवातदाचतेवलिनःइत्यत्रसूर्यस्खचैकभागेइतिपाठ,
धृत्वाएकभागेएकराशिनवांशेइतिव्याख्या कुर्वतितन्न । अस्तमितस्याप्येवंसंभवात् । नचास्तमितःक्वचिद्रंथेवलीश्रूयते ।
प्रत्युतअस्मिन्नेवग्रंथेनिर्वलःश्रूयते । तस्मात्सूर्यस्यनकभागइतियुक्तःपाठः । तथास्थिरद्धेचपसिंहवृश्चिककुंभराशिस्थ ।
ग्रहाःवलेनयुक्ताःबलिष्ठाझेयाः ॥ ६९॥ ॥ अथान्यान्प्रकारानाह । स्त्रियइति । स्त्रियःस्त्रीमहाश्चतुर्थाच्चतुर्थभावमार,
भपरगाःपयाशिगताम्यलिनारयुः । चतुर्थाद्यावन्नयमांतम् तावन्मध्येवर्तमानवलिनास्युरित्यर्थः । पुरुषाःपुरुपमहाः किम
॥
॥ ३७॥

·अधान्यदुरमचंद्रस्याह । क्षीणइति । चंद्रइत्यनुवर्तते । क्षीण अर्धान कृष्णाष्टमीमारभ्यशुमाष्टमीपर्यतमितियावत् । कृष्ण कादशीमारभ्यदर्शीतपर्यतंक्षीणइतिकेचित् । तथाभांतराशेरंतेराशेरंतिमनवांशेवर्तमानःसन् नोशुभोदुष्टफलदास्यात् निर्व लइत्यर्थः । एवममुनाप्रकारेणचंद्रोजन्मकालेतथापृच्छायांप्रश्नलग्नेविचिंत्यः । वाशुक्लेशुक्लपक्षेभीमाकृष्णपक्षेऽर्कसूनुःशनैश्चरः एतीधुदृष्टयाचतुर्थदशमसप्तमकस्थानदृष्ट्याचेदिंदूंचीक्षेतेपश्यतःतदासौचंद्रानोशुभःशुभफलदोनभवति ॥७॥ अथशुभस्या पिचंद्रस्यकेनचियोगविशेषेणदोपाल्पतामाह । शुक्लइति । शुक्लेशुक्लपक्षेदिवादिवसेनृगृहगःपुरुषराशयोमेपमिथुनसिंहादयस्तेषु क्षीणोभातेनोशुभोजन्मकालेपृच्छायांवाचंद्रएवं विचिंत्यः॥ शुक्ले भौमःकृष्णपक्षेकसूनुःक्षुद् प्येंदुंवीक्षतेनोशुभोऽसौ ॥ ७४ ॥ शुक्लेदिवानृगृहगोर्कसुतःशशांकंकृष्णेकुजोनिशिसमक्ष गतःप्रपश्येत् ॥ दोपाल्पतांवितनुतेपरथावहुत्वंप्रश्नेथवाजनुपिबुद्धिमतोहनीयम् ॥७५॥ इतिपोडशयोगाः॥ •॥ ॥ ॥ ॥ गतोऽर्कसुतः शनिर्यदिशदाकिंचंद्रपश्येत्तदादुरफ्फदोपस्याल्पतांन्यूनत्वंवितनुते । अपरथाअन्यथा यद्यकसुतोनपश्येत्तदादु रफ्फदोषस्यवहुत्ववाहुल्यं वितनुते । तथाकृष्णे कृष्णपक्षेनिशिरात्रौसमक्षगतः समराशयोवृषकर्ककन्यादयस्तेपुगतः कुजोय दिचंद्रमपश्येचदाल्पतांदुरफफदोपस्यन्यूनत्वंयितनुते । यदिभौमोनपश्येत्तदादोपवहुत्यंक्तिनुते। सर्वमिदंप्रश्नेप्रश्नलग्नेऽथया जनुपिजन्मलग्नेबुद्धिमताऊहनीयं विचार्यम् । अर्थादर्पलग्नादिप्यपिविचार्यमिति । एवंपोडशयोगा:समाप्ताः ॥ ७५ ।।

·गतोपहोनिर्बलः। तथधानहाधिष्ठितोराशिःसचेत्ग्रहस्यस्वगृहात्सप्तमोभवति तदानिर्वलइत्यर्थः ।तधाराहुपुच्छास्यवीराहोः
पुच्छंराहुभुक्तांशाास्यमुखंराहुभोग्यांशः तत्रतिष्ठतियोग्रहःसनिलः ॥ ७१ ॥ अथान्यानशुभप्रकारानाह ॥ अनीक्षमाण
इति । योग्रहस्तनुलग्नमनीक्षमाणोनेक्षतेसनिलः । तथाअस्तभागस्थितःसूर्योयद्राशिनवांशेऽस्तितस्मात्सप्तमोयोनवांशः
तत्रस्थितोग्रहोनिलः । उक्तंचसमरसिंहेन । सूर्यास्तभागसंस्थइति । तथायोग्रहः स्वभोच्चादिपदैः स्वगृहस्वोच्चस्वहद्दी
स्वद्रेफाणस्वनयांशाख्यैःपदैरधिकारैःशून्योरहितःसनिर्वलः । तथायोग्रहरेसराफीपापग्रहेणसहईसरार्फयोगकरोतिसग्रहो
अनीक्षमाणस्तनुमस्तभागस्थितःखभोचादिपदेशशून्यः ॥ रेसराफीनसवीर्ययुक्त कार्य
विधानुनविभुर्यतोसौ ॥ ७२ ॥ चंद्र-सूर्याद्वादशेवृश्चिकायेखंडेनेष्टोत्येतुलायाविशेषात् ॥
राशीशेनादृष्टमूर्ति सदृष्टोज्ञेयःशून्यमार्ग:पदोनः ॥७३॥
॥
वीर्ययुक्तोनभवति । यतोसौग्रहःकार्यमनोभिलपितंविधातुकतुनविभुः नसमर्थोभवति ॥ ७२ ॥ एवंसर्वेपांग्रहाणांसामा
न्यतःदुरफ्फमुक्त्याइदानींचंद्रस्याऽत्यंतदुरफ्फविशेषमाह ॥ चंद्रइति ॥ सूर्यात्सूर्याधिष्ठितराशेःसकाशाद्वादशेस्थानेयदि
चंद्रोभवतिसनिलः । तधावृश्चिकायेखंडेपूर्वार्धनेष्टः अशुभफलदःनिर्वलः । तथातुलायाःतुलाराशेःअंत्येउत्तरार्धेविशेषा
नेप्टःनिर्वलः । तथाराशीशेनचंद्रोयस्मिनाशायस्ति तद्राशीश्वरेण अदृष्टमूर्ति दृष्टस्तथासप्रेहेर्नदृष्टःसनिलः तथाशून्य
मार्ग:मागुक्तलक्षणलक्षितशून्यमार्गगश्वेश्चंद्रोभवतितदापादोनोनिर्वलोज्ञेयः ॥ ७३ ॥"
।
॥३८॥

·. च मायु/गु/यु/श ० . o . . . शति २० विशोपकाः परमवलम् । तत्रचत्वारिहर्पस्थानानिइतिकारणाच्चतुर्भिक्तलब्धाःपंचपिशोपकाःएवंचतुर्पस्थानेषुपदेषु प्रत्येकपंचविंशोपकाःवलंतेस्थाप्याः । अस्योदाहरणम् । सूर्यादिग्रहालग्नान्नंदइत्यादिस्थानेपुनसंति । अतःप्रथमहर्षपदनमा तम् । अत्रगुरुः स्वगृहेश निःस्वोच्चेऽस्तिअतोद्वितीयंहपदंप्राप्तम् तत्रवलंपंचविंशोपकाः। लग्नात्सप्तमाष्टमनवमस्थाःस्त्रीमहाः शनिशुक्रबुधाःसंति । दशमस्थानेपुरुषग्रहांसूर्यस्तिष्ठति । अतस्तेपांतृतीयहर्षपदंप्राप्तम् । अत्रांपिवलंपंचविंशोपकाः अत्रदिवा श्रीगर्गान्वयभूपणंगणितविचिंतामणिस्तत्सुतोऽनंतोनंतमतिळधात्ख लमतध्वस्वैजनुःपद्धतिम् ॥ तत्सूनुःखलुनीलकंठविवुधोविद्वच्छिवा नुज्ञयायोगान्पोडशहर्षभानिचतथासंज्ञाविवेकेऽभ्यधात् ॥ ७७ ॥ इति पोडशयोगाध्याय समाप्तः॥ । वर्षप्रवेशःअतःपुरुषग्रहाणारविभौमगुरूणांचतुर्थहर्षपदप्राप्तम् । अत्रापि वलंपंचविंशोपकाः। एवंसर्वेषांग्रहाणांहर्पस्थानानि तेपुप्रत्येकवलानितदैक्यानिलिख्यते ॥ ७६ ॥ ७७ ॥ ॥ इतिश्रीदिवाकरदैवज्ञात्मजविश्वनाथदैवज्ञविरचितेनीलकंठज्यो तिरिकृतसंज्ञातंत्रेपोडशयोगाध्यायःसव्याख्योदाहृतिःसमाप्तः ॥ . . . ५ ५ . . ५०५५ ५० . योग. 12010 . ५/१०/५/१०

·प्र०१
अथसहमानयनमाह ।। तत्रादौचतुर्भिःश्लोकः पंचाशत्सहमान्याह ॥ पुण्यमितिस्पष्टार्थः ॥ १॥ मांद्यरोगं ॥२॥३॥
॥ ४ ॥ अथपुण्यसहमसाधनमाह ॥ सूर्योनेति ॥ अह्निदिवसेवर्षप्रवेशश्चेत्तदाचंद्रमध्येरविःशोध्यः। निशिरात्रीचेत्तदासूर्या
पुण्यंगुरुरानश्यशोध्यमित्रंमाहात्म्यक्ष्माशाच७समर्थताच८॥ भ्रातारततोगौरव१०राज११
तात१२माता१३सुतो१४जीवित१५मंबु१६कर्म१७ ॥१॥ मांद्यंच१८मन्मथ१९कली२०परतःक्षमो
ता२१शास्त्रं२२सबंधुसहमं२३त्वथवंदकंच२४॥मृत्योश्चस २५परदेश२६धना२७न्यदारा२८स्या
दन्यकर्म२९सवणिक३०त्वथकार्यसिद्धिः३१॥२॥उदाह३२सूति३३संतापाः३४श्रद्धा३५प्रीति३६
वलं३७तनुः३८॥ जाड्य३९व्यापारसहमे४०पानीयपत ४१रिपुः४२ ॥३॥ शौर्यो४३पाय४४
दरिद्रत्वं४५गुरुतां४६वुपथाभिधं४७॥वंधनं४८दुहिता४९श्वश्व५०पंचाश
त्सहमानिहि ॥ ४ ॥ सूर्योनचंद्रान्वितमहिलमवींदयुक्तंनिशिपुण्यसं
ज्ञम् ॥ शोध्यक्षशुद्धाश्रयभांतरालेलमंनचेत्सैकभमेतदुक्तम् ॥ ५॥ ।।
चंद्रशोथ्यः । लग्नंयोज्यराश्यादिपुण्यसंशंसहमंभवेत् ॥ अथसर्वत्रसहमानयनेविशेषसंस्कार
उच्यते ॥ शोध्यक्षैति ॥ शोध्यक्षशुध्याश्रयभयोरंतरालेलग्नराशिश्चन्नास्ति तदासहमेएकोराशिर्योज्यइति । तद्यथा । योग्रहः
शुद्धाःग्रहाः
राम पु गु शुशल
९५८|८|८|७|६.
७/२२/१४१२२९२४६१८
३०९३२/१६३५३११४८३
६/४७/३६८१३.४८५४/५४
॥४०॥

·. शोध्यते न्यूनःक्रियतेसशोध्यः । तस्यऋक्षराशिःशोध्यग्रहराशेःसकाशादित्यर्थः । शुद्धमाश्रय यावत् । तद्यथायस्मिन्ग्रहे शोध्योग्रहाशोध्यतेसशुद्धयानयोग्रहःतस्यभराशिःअनयोःशोध्यशोधकयोरंतरालेमध्येचेल्लग्नंभवति तदोतराश्यादिपुण्यस हमसेकममेकराशिसहितकार्यम् । यदिशोध्यशोधकयोर्मध्ये लग्नंभवति तदैकराशिनयोज्यइत्यर्थतःसिद्धम् ॥ अशोध्यक्षशु घ्याश्रयेनहेइत्युपलक्षणंभावसहमेपियोध्यम् । अग्रेउक्तमस्तिवित्तपमर्थभावादितिपुण्याझौममितिक्षेत्रग्रहऋक्षभादिभव एते राशिपर्यायालममितियोजकोपलक्षकंज्ञेयं ॥ उदाह०॥सूर्यः ९७३०६ चंद्रमध्ये ५।२२।९।४७ शोधिताशेपं १४॥३९।४१ लग्नं ०।१८।३।५४ युतंजातंपुण्यं ९।२।१३।३५ ॥ ५॥ अथगुरुविद्यायशःसहमानांसाधनमाह ॥ व्यत्यस्तमिति ॥ अस्मा व्यत्यस्तमस्माद्गुरुविद्ययोस्तुसंसाधनंपुण्यवियुक्सुरेज्यः ॥ दिवाविलोमंनि शिपूर्ववत्तुयशोभिवंतत्सहमंवदंति ॥ ६ ॥ ॥ ॥ पुण्यसहमसाधनाव्यत्यस्तै विपरीतंगुरुविद्ययोःसहमयोस्तुसंसाधनकार्यम् । तद्यथा दिवार विमध्येचंद्रशोध्यःलग्नंयोज्यम् । रात्रीवर्षप्रवेशश्चेत्तदाचंद्रमध्येरविःशोध्यालग्नंयोज्यम् तेगुरुविद्यासहमेभवतः ॥ पुण्यसहमेनवियुक्ऊनःसुरेज्योगुरुःकार्यों दिवा । निशिरात्रौविलोमविपरीतं पुण्यसहममध्येगुरुःशोध्यः । पूर्ववदितिलग्नयोगः॥ शोध्यक्षैत्यादिसंस्कारश्वसर्ववसह मेकार्यः। तद्यशोभिधंयशःसहमंबुधावदंति॥ उदाहरणम् ॥ रविमध्ये ९१३०१६ चंद्रः ५।२२।९।४७ शोधित शेषम् ३ ॥ १५।२०।१९ लग्नयुतम् ४।३।२४।१३. सैकंजातंगुरुसहमम् ५।३।२४।१३ इदमेवविद्यासहमम् ५।३।२४।१३ पुण्यसहमम् ॥

·प्र० १
९।२।४३।३५ गुरुमध्ये दा२९।३५।१३ शोधितशेपम् १श२६५११३८ लग्नयुतंजातंयशःसहमम् ॥१४॥५५॥३२॥६॥
अपमित्रसहमसाधनमाह ॥ पुण्यसझेति ॥ दिवागुरुसद्मतःगुरुमहमतःपुण्यसद्मपुण्यसहमत्यजेत् । निशिरात्रौव्यत्ययोवि
परीतंपुण्यसहममध्येगुरुसहमंशोधयेत् । ततःसितेनशुक्रेणान्वितंयुक्तंकार्यम् । अत्रलग्नयोगोनकार्यः । शुक्रयुकत्वात्तनुवत्
उक्तरीतितःसैकताकार्या । सायथा । शोध्यक्षशुद्ध्यानयभांतरालेशुक्रोनचेदिति तत्वुधा मित्रनामसहमविदुः । उदाहर
णम् । पुण्यसहमं ९।२।४३।३५ गुरुसहममध्ये ५।३।२४।१३ शोधितेशेपं ८1०।४०३८ शुक्रेण ७।२४।३१।४८ युतसैकं
पुण्यसद्मगुरुसमतस्त्यजेद्यत्ययोनिशिसितान्वितंचतत् ॥ सैकतातनुवदुक्तरीतितोमित्र
नामसहमविदुवुधाः ॥ ७ ॥ पुण्याद्भोमंशोधयेदुक्तवत्स्यान्माहात्म्यंतनक्तमस्मादिलो
मम् ॥ शुक्रंमंदादह्निनक्तंविलोममाशाख्यंस्यादुक्तवच्छेपमूह्यम् ॥८॥
॥
जातमित्रसहमम् ४१२५।१२।२६ ॥७॥ अथमाहात्म्याशासहमयोरानयनमाह ॥ पुण्यादिति । पुण्यसहमाद्रीमंशोधयेत्
दिवाततःउक्तवल्लग्नयोगःसैकताचकार्या । नक्तंरात्रौअस्माद्विलोमविपरीतंभौममध्येपुण्यसहमंशोध्यम् । तन्माहात्म्यसहमं
| स्यात् । अथाहिदिवसेमंदाच्छनिमध्येशुक्रयिशोधयेत् । नतंरात्रौविलोमम् । शुक्रमध्येशनिःशोध्यः । शेपंलग्नयोगाद्युक्त
वाउचरीत्याज्ञेयम् । तदाशासहममिच्छासहमस्यात् । उदाहरणम् । पुण्यसहममध्ये ९।२।४३।३५ भौमे ८॥१४॥३२॥३६
शोधितेशेपम्०।१८।१०१५९ लग्नयुतसैकंजातमाहात्म्यसहमम् २।६।१४।५३ शनिमध्ये ६६४६॥५४ शुक्ने ७॥२४॥३॥४८॥
1
॥४१॥

·शोधितेशेषम् १०१।१५।६ लमयुतंजातंआशासहमम् १२०११९१० ॥८॥ अथसामर्थ्यभ्रातृसहमयोरानयनमाह ।। सामर्थ्य मिति ॥ आरादौमात्तनुपंलग्नस्वामिनंविशोध्य दिवसेनतंरात्रौलग्नस्वामिमध्येभीमविशोधयेत् लग्नयोगःसैकताचपूर्व वत्तत्सामर्थ्यसहमस्यात् । लग्नस्वामीचेद्भौमस्तदाकिकार्यमतआह ॥ तनुपइति ॥ लग्नस्वामिनिभौमेसतिजीवाद्विशुद्धयेत् सततं दियारात्रीचतत्सामर्थ्यसहमस्यात् । अथसदाहोरात्रमार्किहीनाशनिरहिताद्गुरुतःपुरावत्माक्संस्कारसहितात्भ्राताना सहमस्यात् ।। उदाहरणम् । भौमात्तनुपंविशोध्यइत्युक्तं । अत्रलग्नस्वामीभौमोस्ति । अतःकारणात्गुरुमध्ये दा२९॥३५॥१३ सामर्थ्यमारात्तनुपविशोध्यनक्तंविलोमंतनुपेकुजेतु .... जीवादिशुध्येत्सततंपुरावदाता र्किहीनाद्गुरुतःसदोह्यः॥९॥ दिनेगुरोचंद्रमपास्यनतरविक्रमादर्कविधूचदेयो । रीत्यो क्तयागौरवमर्कमार्केरपास्यवामंनिशिराजतासौ ॥१०॥ तो ॥ ॥ ॥ भौमे ८।१४।३२॥३६ शोधितेशेषम् ०।१५।२६।३७लग्नयुतसैकंजातंसामर्थ्यसहमम् २।३।६।३१ गुरुमध्ये ८।२९।३५।१३ शनी १६४८५४ शोधितेशेषम् २१२२।४।१९।लग्नयुतसैकंजातंभ्रातृसहमं ४।१०।५।१३ ॥९॥ अथगौरवराजता तसहमानयनमाह ॥ दिनइति । दिनेदिवसेगुरुमध्येचंद्रशोध्यारविर्योज्यःनितंरात्रीगुरुमध्येरविःशोध्यश्चंद्रयोगः कार्यः उकयारीत्यासैकताचकार्यातत्गौरवसहमभवति ॥ तद्यथा शोध्यक्षशुद्धयाश्रयभांतरालेक्रमणदिवारानौसूर्यचंद्रौनचे तदारुकताकार्येत्यर्थः । दिनेवर्षप्रवेशेआर्केःशनिमध्येअकैसूर्यविशोध्य निशिरात्रौवामविपरीतंसूर्यमध्येशनिमपास्यलग्नयो

·प्र०१
गःसैकताचकायाराजतातसहमभवतः । उदाहरणं । गुरुमध्ये ८।२९।३५।१३ चंद्रे ५।२२।९।४७ शोधितशेष ३२५।२६
रविणा ९।७।३०।६। युतसैकंजातंगौरवसहमम् १।१४।५५।३२ शनिमध्ये ६६१४८५४ सूर्येशोधिते.९।७।३०।६ शेपं ।
२९।१८।४८ लग्नयुतंजातंराजसहमं ९।१७।२२।४२ तातसहमंच ९।१७।२२।४२ ॥ १० ॥ अथमातपुत्रजीवितांबुसहमा
नामानयनमाह ॥ मातेति ॥ दिवसेइंदुतश्चंद्रगमध्येसितंशुक्रमपास्यसंशोध्यविलोमंनतंरात्रौशुक्रमध्येचंद्रःशोध्यालग्नयोगःस
कतारकार्यातन्मातृसहमस्यात् । अहर्निशंदियारात्रीवर्षप्रवेशेसति गुरुमध्येचंद्रःशोध्यःलग्नयोगःसैकवाचकार्यातत्पुत्रसहमं
मातेंदुतोपास्यसितंविलोमंनक्तंसुतोऽहनिशमिंदुमीज्यात् ॥ स्याजीविता
ख्यंगुरुमार्कितोहिवामंनिशीदंसममंवयांबु ॥ ११ ॥
॥
स्यात् । अथाह्निदिवसेशनिमध्येगुरुःशोध्यः निशिवामगुरुमध्येशनिःशोध्यःलग्नयोगःसैकताचकार्यातजीविताख्यंसहमस्या
त् । अययासमंचमातुःसहमतुल्यंअंबुसहमम् । उदाहरणं । चंद्रमध्ये ५।२२।९।४७ शुक्रे शोधिते ७।२५।३१।३८ शेपम्
९।२७।३७१९ लग्नयुतंजातमातृसहमं १०।१५।४१।३। गुरुमध्येचंद्रेशोधितेशेपं ।३।७।२५।२६ लग्नयुतसैकंजातंपुत्रसहमं ।।
२५।२९।२० शनिमध्यगुरौशोधितेशेपं ९।७।१३।४१ लग्नयुतंजातंजीविताख्यंसहमम् ९।२५।१७।३५ मातुःसहममेवांवुस
हमम् १०११५१४१।३ ॥११॥
॥
॥
॥
.
॥४२॥

·अधर्मरोगमन्मथसहमानामानयनमाह । कर्मज्ञमिति । दिवाभीममध्येयुधःशोध्यः निशिरात्रौवामवुधमध्ये भौम शोध्यः उनयोगःसैकताचकार्या तत्कर्मसहमस्यात् । सदैवदिवारानीचतनुतः लग्नमध्येचंद्रःशोध्यः लग्नयोगःसैकताचकार्या तद्रोग समस्यात् । दिवसेचंगमध्येलग्नखामीशोध्यः वामंनिशिलग्नस्वामिमध्येचंद्र शोध्यः लग्नयोगः सैकताचकार्या तन्मन्मधो मदनस्तस्यसहमस्यात् । इंदुंतनुपंलग्नस्वामीचंद्रश्चेत्तदाऽहोरात्रं अल्लिनस्वामीचंद्रशोध्यः लग्नयोगःसैकताचकार्या मन्मथ सहमस्यात् ॥ उदाहरणं ॥ भीममध्येवुधेशोधितेशेष ०२।१६।२८ लग्नयुतसैकंजातकर्मसहमम् ।२०।२०।२२ लग्नमध्ये कर्मज्ञमारानिशिवाममुक्तंरोगास्यमिदुतनुतःसदेव ॥ स्यान्मन्मथोलमपमिदुतोऽह्निवामं निशीदंतनुपंसदाति ॥ १२॥ कलिक्षमेस्तोगुरुतोविशुद्धे कुजेविलोमंनिशिपूर्वरीत्या ॥ शास्त्रंदिनेसोरिमपास्यजीवादामंनिशिज्ञस्ययुतिःपुरावत् ॥ १३ ॥ ॥ ॥ चंद्रेशोधितेशेपं ।२५।५४१७ लग्नयुतंजातंरोगसहमम् ७११३।५८०१ चंद्रमध्येलग्नस्वामिनिभौमेशोधितेशेपं ९।७।३७।११ यमयुतंजामिदनसहमं ९।२५।४११५ ॥ १२॥ अथकलिक्षमाशास्त्रसहमानामानयनमाह । कलिक्षमइति । दिवागुरुमध्ये भीमाशोध्यः पिलोमंनिशिभौममध्येगुरुःशोध्यः पूर्वरीत्येतिलग्नयोगःसैकताचकार्या तत्कलिसहमंक्षमासहमंचभवतः। दिने गुरुमध्ये शनिःशोध्यः रात्रीशनिमध्येगुरुःशोध्यः ज्ञस्ययुतिःबुधयोगःकार्यः पुरावदितिशोध्यक्षशुयाश्रयांतरालेबुधोनचे सदासुकताचकार्यो । तच्छाखसहमस्यात् । उदाहरणं । गुरुमध्येभीमेशोधितशेषम् ०।१५।२।३७ लग्नयुतसैकंजातंकलिसह

·प्र० १
मम् २।३।६।३१। क्षमासहमंच २।३।६।३१ गुरुमध्येशनौशोधितेशेपं २।२२।४६६१९ बुधयुतंजातंशास्त्रेसहमम् ११।५।२।
२७ ॥ १३ ॥ अयबंधुवंदकमृत्युसहमानामानयनमाह । दिवानिशमिति । दिवारात्रौवर्षप्रवेशेसतिवुधमध्येचंद्रशोध्यः
लग्नयोगःसैकताचकार्यातबंधुसहमस्यात् । निशिवर्षप्रवेशश्चेदेतद्वंधुसहमयंदकसहमस्यात् । दिवावार्मविपरीतं चंद्रमध्ये
बुधःशोभ्यः लग्नयोगःसकताचकार्यातदाबंदकस्यात् । दिवारात्रीवर्षप्रवेशेसति अष्टमात् अष्टमभावमध्येचंद्रशोध्यः
दशानिर्योज्यः उक्तवत्सैकताचकार्यामृतिसहमस्यात् ॥ उदाहरणम् ॥ बुधमध्येचंद्रेशोधितेशेषम् २।२०।६।२१ लग्नयुतसैक
दिवानिशंज्ञाच्छशिनविशोध्यवंध्वाख्यमेतनिशिवंदकंस्यात् ॥ वामंदिवैतन्मृतिरप्टमा
दिंदुविशोध्योक्तवदार्कियोगात् ॥ १४ ॥ देशांतराख्यनवमाद्विशोध्यधर्मेश्वरंसंततमुक्तव
स्यात् ॥ अहर्निशंवित्तपमर्थभावाद्विशोध्यपूर्वोक्तवदर्थसद्म ॥ १५ ॥ ॥ ॥
जातंवंधुसहमं ४।८।१०।१५ चंद्रमध्येवुधेशोधितशेष ९।९।५३।३९ लग्गयुतंजातंवंदकसहमं ९।२७१५७१३३ अष्टमभाव
मध्ये ७११२४९।३० चंद्रेशोधितेशेपं श२२३९।४३ शनियुतंजातंमृत्युसहमं ७।२८।२८।३७ ॥ १४ ॥ अथदेशांतरार्थ
सहमयोरानयनमाह ॥ देशांतरेति ।। सततंदिवाराचावप्रवेशेसतिनवमानवमभावमध्येधर्मेश्वरनवमभावस्वामिनविशोध्य
उक्तवल्लग्नयोगःसैकताचकार्या तद्देशांतरसहमस्यात् । अहर्निशंदिवारात्रीवर्षप्रवेदोसति अर्धभावाद्धनभावाद्वित्तपंधनस्वा
मिनंविशोध्यपूर्वोतवल्लग्नयोगःसैकताचकार्या अर्थसहमस्यात् ॥ उदाहरणं ॥ नवमभावमध्ये ८।९।२६।३८ नवमभावस्वा
॥४३॥

·मिनंगुरुं दा२९।३५।१३ विशोध्यशेयं १११९५१।२५ लग्नयुतंजातंदेशांतरसहमं ११।२७।५५।१९ धनभावमध्ये ॥१३॥ ४९।३० धनभावस्वामिनंशुक्रविशोध्यशेपं ५।१९।१७।४२ लग्नयुतंजातंद्रव्यसहमं ६।७॥२१॥३६॥ ॥१५॥ अथपरदारान्य कर्मवणिक्सहमानामानयनमाह । सितादपास्यामिति । सदाहोरात्रंशुक्रमध्येसूर्य-शोध्यः प्राग्वदितिलग्नयोगःसैकताच कार्यो । अन्यदाराहयंसहमस्यात् । अथदिवसेचंद्रमध्येशनिविशोध्ययामंनिशायांशनिमध्येचंद्रःविशोध्यः लमयोगःसकता| चकार्या अन्यकर्मसहमस्यात् । शश्वदिवारानौदिनेवंदकसहममित्युक्यारीत्यासाध्यं तद्वणिक्सहमस्यात् । तद्यथा दिवा सितादपास्यार्कमथान्यदाराह्वयंसदामाग्वदथान्यकर्म ॥ चंद्राच्छनिवाममथोनिशायांश श्वदणिज्यंदिनवंदकोक्त्या॥१६॥शनेर्दिवाकनिशिचंद्रमार्केविंशोध्यसूयदुभनाथयोगात्॥ स्यात्कार्यसिद्धिःसततंविशोध्यमंदंसितास्थातुविवाहसद्म ॥ १७ ॥ रात्रौयर्पप्रवेशेसतिचंद्रमध्येबुधाशोध्यालग्नयोगः सैकताचकार्यावणिक्सहमस्यात् ॥ उदाहरणं ॥ शुक्रमध्येसूर्येशोधितेशेष १०।१७।१।४२। लग्नयुतंजातंपरस्त्रीसहमं ११।५।५।३६। चंद्रमध्येशनौशोधितशेष १।१५।२०५३ लग्नयुतंजातंअन्यकर्म सहमं ॥३॥२४॥४७ चंद्रमध्येवुधेशोधितशेष ९।९।५३।३९ लग्नयुतंजातंवणिक्सहमं ९।२७।५७।३३ ॥ १६ ॥ अर्थकार्य सिद्धिविवाहसहमयोरानयनमाह । शनेरिति । दिवसेशनिमध्येऽर्कविशोध्यसूर्यराशिस्वामीयोज्यः रात्रौशनिमध्येचंद्रम्शो ध्याचंद्रराशिस्वामीमहोयोग्यः । सैकताचकार्या तत्कार्यसिद्धिसहमस्यात् । सततंदियारात्रौवर्षप्रवेशेसतिशुक्रमध्ये शनिः

·प्र. १
शोध्य सैकताचकार्यातद्विवाहसहमस्यात् ॥ उदाहरणम् ॥ शनिमध्येसूर्येशोधितेशेपं ८।२९।१८।४८ सूर्यराशिखामीशनिः
तेनयुतंजातकार्यसिद्धिसहमं श६७४२ शुक्रमध्येशनौशोधितेशेपं १।१७।४५।५४ा लग्नयुतसैकंजातं विवाहसहमं ३।५।४६
1४८ ॥ १७॥ अथप्रसवसंतापसहमयोरानयनमाह । गुरोरिति । दिवसेगुरुमध्येवुधःशोध्यःनिशिवामंबुधमध्येगुरुःशोध्यः
लग्नयोगःसैकवाचकार्यातत्मसूतिसहमस्यात् । सदैवदिवारात्रीशनिमध्येचंद्र शोध्यःपठंक्षिपेत्पष्ठभायोयोज्यःउक्कदिशासक
ताकार्यात संतापसहमस्यात् । आरमपास्यशुक्रादित्य निमश्लोकेनसंबंधः । उदाहरणम् ॥ गुरुमध्येबुधेशोधितेशेपम् ॥१७॥
गुरोर्बुधंप्रोज्झ्यभवेत्मसूति मंनिशींदंशनितोविशोध्य ॥ पठंक्षिपेदुक्तदिशासदैवसंताप
सद्माऽरमपास्यशुक्रात् ॥१८॥ श्रद्धासदाप्रोक्तदिशाऽथपुण्यविद्याख्यतःमोज्झ्यसदापुरो
क्या ॥ प्रीत्याख्यमुक्तंवलदेहसंज्ञेयश समेजाड्यमपास्यभौमात् ॥ १९॥ ॥ ॥
१९।५ लग्नयुतसैकंजातंप्रसूतिसहमं २॥ ५।२२।५९ शनिमध्येचंद्रेशोधितेशेपं ०।१४।३९।७ रिपुभावेन ५।१३।४५।१६युतं
सैकंजातंसंतापसहमं ६।२८।२४।२३ ॥ १८ ॥ अथश्रद्धाप्रीतिवलदेहसहमानामानयनमाह । श्रद्धेति । सदाहोरात्रंशुक्रम
ध्येमारंभौमविशोध्य । प्रोक्कदिशालग्नयोगःसैकताचकार्यातच्छ्रद्धासहमस्यात् । सदादियारात्रौविद्यासहममध्ये पुण्यसहम
विशोध्यपुरोक्यालग्नयोगःतैकताचकार्यातत्प्रीतिसहमस्यात् । अथपूर्वयद्यशःसहममुक्तदेववलदेहसंज्ञंसहमदयंतत्रवलंसै
न्यनतुसामर्थ्यतस्यपूर्वकधितत्वात् । देह-शरीरम् । जाब्यमपास्यभीमादीत्यग्निमश्लोकेनसंबंधः । उदाहरणम् । शुक्रमध्ये
॥४४॥

·भौमेशोधितशेपं ११०९१५९।१२ लग्नयुतंजातंनद्धासहमं १।२८।३।६ विद्यासहममध्ये पुण्यसहमेशोधितेशेष ८४०३८ लग्नयुतंजातंप्रीतिसहमं ८।१८।४४।३२ पूर्वोतंयशःसहमंतदेववलसहमं ११४१५५।३२ देहसहमंच ०१४॥५५॥३२॥१९॥ अधजाड्यव्यापारपानीयपातसहमानामानयनमाह । शनिरिति । दिवसेभौममध्येशनिःशोध्यःचांद्रेव॒धस्ययोगः विलोम निशिशनिमध्ये भौमाशोध्यः बुधोयोज्य:सैकताचकार्याजाड्यसहमस्यात् । शश्वद्दिवारानौभौममध्येबुधःोध्या लग्नयोगःसै कताचकार्या तद्व्यापारसहमस्यात् । दिवाशनिमध्येचंद्रशोध्यःरात्रीचंद्रमध्येशनिःशोध्यः पूर्ववत्स्यादितिलग्नयोगःसैकता शनिर्विलोमंनिशिचांद्रयोगाद्यापारमाराज्ज्ञमपास्यशश्वत् ॥ पानीयपातःशशिनंविशोध्य सौरेविलोमंनिशिपूर्ववत्स्यात् ॥२०॥ मंदंकुजात्लोज्यरिपुर्विलोमंरात्रीभवेद्धौमविहीनपु ण्यात् ॥ शौर्यविलोमंनिशिपूर्ववत्स्यादुपायईज्यशनितोविशोध्य ॥ २१ ॥ ॥ ॥ चकार्यातत्पानीयपातसहमस्यात् ।। उदाहरणं ॥ भौममध्येशनौशोधितेशेपं २।४३१४२ बुधयुतंजातंजाड्यसहमं १०॥१९॥ ५९।५० भौममध्येबुधेशोधितेशेपं०।२।१६।२८ लग्नयुतसैकंजातंव्यापारसहमंश२०१२०१२२|शनिमध्येचंद्रेशोधितेशेपं०।१४ ३९१७ लग्नयुतसैकंजातं पानीयपातसहमं २।२।४३३१ ॥ २० ॥ अथशत्रुशौर्योपायसहमानामानयनमाह । मंदमिति । दिवसेभौममध्येशनिःशोभ्यःरात्रौविलोमंशनिमध्ये भौमः शोध्यःलग्नयोगःसैकताचकार्यातद्रिपुसहमस्यात् । दिवसेपुण्यसहम मध्येभौमःशोध्या रात्रीभौममध्येपुण्यसहमंशोध्य पूर्ववत्स्यादितिलग्नयोगःसैकताचकाशिौर्यसहमभवति ॥ उपायईज्यं

·प्र० १
शनितोविशोध्यइत्यप्रिमश्लोकेनसबंधः ॥ उदाहरणं ॥ भीममध्येशनौशोधितेशेपं २२७४३।४२ लग्नयुतसैकंजातंशत्रुसहमं
३।२५।४७३६ पुण्यसहममध्येभीमेशोधितेशेष ०।१८।१०।५९ लग्नयुतसैकंजातंशौर्यसहमं २०६।१४।५३ ॥ २१॥ अथ
दरिद्रगुरुतासहमयोरानयनमाह ॥ वाममिति । दिवसेशनिमध्येइज्योगुरुःशोध्यः रात्रीगुरुमध्येशनिःशोध्यालग्नयोगःसै
कताचकार्यातदुपायसहमस्यात् । दिवसेपुण्यसहममध्येबुधःशोध्यः बुधयोगःकार्यः रात्रीवुधमध्येपुण्यसहमंशोध्यंयुधयुक्तं
कार्यसकताघकार्यातहरिद्रसहमस्यात् । दिवसेसूर्योच्चमध्येसूर्य-शोध्यः नक्तंरात्रीचंद्रोच्चमध्येचंद्रशोध्यःपुरोक्त्यालग्नयोगः
वामंनिशिजंतुविशोध्यपुण्याज्ज्ञयुग्विलोमंनिशितदरिद्रम् ॥ सूर्योचतःसूर्यमपास्यनक्तंचं
दंतदुचाद्गुरुतापुरोक्त्या ॥२२॥ कर्धितः ३।१५प्रोज्झ्यशनिस्याजलाध्वान्यथानिशि ॥
पुण्याच्छनिविशोध्याहिवामंनिशितुबंधनम् ॥ २३ ॥ ॥ ॥ ॥
सैकताचकार्यातद्गुरुतासहमस्यात् ॥ उदाहरणं ॥ शनिमध्येगुरौशोधितेशेष ९।७।१३।४१ लग्नयुतसैकंजातंउपायसहमं ।
२५।१७।३५ पुण्यसहममध्येवुधेशोधितेशेष ०२०।२७।२७ बुधयुतंजातंदारिद्र्यसहमं ९।२।४३।३५ सूर्योच्चमध्ये ११०
सूर्येशोधितेशेपं ३।२।२९।५४ लग्नयुतसैकंजातंगुरुतासहमं ४।२०।३३।४८ ॥२२॥ अथजलपथबंधनसहमयोरानयनमाह ॥
कर्धितइति ॥ दिवाकर्धितः सार्धराशित्रयमध्ये ३।१५। शनिंशोध्यअन्यथानिशिरात्रौशनिमध्येसार्धराशिवयं ३।१५
विद्योध्यलग्गयोगः सैकताचकार्या । जलाध्या जलपथसहमस्यात् । अहिदिवसेपुण्यसहममध्ये शनिःशोध्यः रात्रीशनिम
॥४५॥

·ध्येपुण्यसहमशरेयंलग्नयोगःसैकताचकार्यातबंधनसहमस्यात् ॥ उदाहरणं ॥ सार्धराशित्रयमध्ये २११५ शनौशोधितेशेपं | ९।८।११।६ लमयुतंजातंजलपथसहम. ९।२६।१५।० पुण्यसहममध्येशनौशोधित्तेशेपं श२५।५६४१ लमयुतसैकजातपंध नसहमं ॥१४०।३५ ॥ २३॥ अथकन्याश्वसहमयोरानयनमाह । चंद्रइति । सदादिवारात्रौशुक्रमध्येचंद्रःशोध्यः उक्तव दितिलमयोगःसैकताचकार्या तत्कन्यासहमस्यात् ।। दिवसेपुण्यसहममध्येसूर्य-शोध्या रात्रीसूर्यमध्ये पुण्यसहमंशोभ्यं । आ यभावएकादशभायोयोज्यःसैकताचकार्या तदवसहमस्यात् ॥ उदाहरणं ॥ शुक्रमध्येचंद्रेशोधितेशेपं २।२।२२।१ लग्नयुतं | सैकजातंकन्यासहमं ३।२०।२५।५५ पुण्यसहममध्येसूर्येशोधितेशेपं ११।२५।१३।२९ एकादशभावेन १०।९।२६।३८युतं चंद्रासितादपास्योक्तंसदाकन्याख्यमुक्तवत् ॥ पुण्यादर्कमपास्याययोगादश्वोऽन्यथानिशि ॥२४॥ जातंअश्वसहमं १०४४०७ अस्मिन्सहमद्वयेसंमतिर्नास्ति समरसिंहेनानुक्तत्वात् । अस्मिन्संज्ञातंत्रेशोध्यशोधकयोर्म ध्येलग्नंचेन्नभवति तदासहमेएकोराशियोज्यः इत्युक्तमस्ति । तर्हि अवार्थेसंमतिवाक्यंकुत्रापिनलभ्यते । यवनानामतेपिसैक सानास्ति । समरसिंहेलमद्वितीयभवनादित्यपिपाठस्तिष्ठति । अस्मिन्पाठेसैकतासमायाति । अत्रग्रंथकोलग्नद्वितीयभव नादितिपाठंधृत्वासहमेपुसैकतोका परंतुसमरसिंहेतथायवनताजिकेतथामनुष्यताजिकेलग्नावितीयभवनादित्येवपाठोस्ति । अस्मिन्पाठेसैकतानास्ति । एवंपुरस्कृत्यसर्वैराचार्यःसहमे सैकतानोक्का । अनोदाहरणं । यदाहसमरसिंहः । दिवसेदिन पतिभोग्याच्छशिभुक्कानंदकांचसंमील्य । अंतस्थितराशियुतांत्रिंशत्प्रत्येकतःकृत्वा ॥ १ ॥ यद्यंतरराश्यतर्नभवतिलग्नंत|

·प्र.१
दाऽस्यभुक्तांशाः । मध्येक्षेप्या मध्यस्थितेतुभोग्यांशकाःपात्याः । लग्नाद्वितीयभवनात्रिंशत्प्रत्येकतःशोधितेयत्रविश्राम्यति
तत्रःविज्ञेयंपुण्यसहममिति । दिवसेवर्षप्रवेशेसतिसूर्यस्यराशिंत्यक्त्वा अंशादिकंस्थाप्य अंशास्त्रिंशदंशमध्येशोध्याः कलादि
कंपष्टिमध्येशोभ्यंअंशादिकंयदवशिष्टंतद्भोग्यतन्मध्येचंद्रराशिंत्यक्त्वा अंशादिकंयोज्यंतदनंतरंसूर्याधिष्ठितराशेःसकाशा
दग्रिमोयोराशिस्तस्माद्गणनयायत्संख्याकश्चंद्राधिष्ठितराशेःसकाशात्पूर्वराशिर्भवतितावत्यःसंख्याःपूर्वानीतांशोपरिस्थाप्याः।
तद्नंतरंगत्येकतःकृत्यात्रिंशत्प्रत्येकंप्रत्येकमितित्रिंशत्मत्येकतः राशीनामंशाःकार्याः । अधःस्थांशयुताः तदनंतर
सूर्यराशेः सकाशाञ्चंद्रराशिर्यावदनयोर्मध्येलग्नराशिश्चेन्नभवति तदालग्नस्यराशिंत्यक्त्वांशायोज्याः । अनयोर्मध्येलग्नरा
शिश्चेत्भवति तदालग्नस्यभोग्यांशा शोध्याः तदनंतरंयदास्यभुक्तांशायुक्तास्तदालग्नाद्गणनाक्रमः । यदालग्नस्यभोग्यांशाः
शोधिताः तदाधनभावाद्गणनाक्रमः अनयारीत्यागणनयापतिराशौत्रिंशत्रिंशच्छोधितेयस्मिनाशौत्रिंशनशुध्यति तस्मिन्
रादौपुण्यसहमंज्ञेयम् । लग्नद्वितीयभवनादितिपाठेसूर्यचंद्रयोर्मध्येलग्नंनभवति अथवाभवति तदाधनभवनादेवगणना
क्रमः नतुलनात् ॥ उदाहरणं ॥ सूर्यः९।७।३०।६ चंद्रः ५।२२।९।४७ लग्नं ०।१८।३।५४ सूर्यस्यभोग्यांशमध्ये २२।२९।५४
चंद्रस्यभुक्तांशाः २२।९।४७ युक्ताः जाताः ४४॥३९।४१ सूर्यचंद्रयोरंतरालराशिभिर्युक्ताःजातोयमकोराश्यादिः ३॥१४॥
३९॥४१॥ अस्यांशाः १०४।३९४१ सूर्यचंद्रयोर्मध्येलग्ननास्ति इतिकारणालग्नस्यभुक्तांशैः १८।३।५४ युक्ताजाताः १२२॥
४३॥३५लग्नात्रिंशत्प्रत्येकतः शोधितेजातंसिंहराशीपुण्यसहमं ४।२।४३३५ धनभवनात्रिंशत्प्रत्येकतःशोधितेजातंकन्या
राशीपुण्यसहमं ५।२।४३।३५ अनयारीत्यासैकतासमायाति । एवंपाठयोर्विवादः लग्नाद्वितीयभवनादितिपाठेएतावतीयु
तिरस्ति यदालग्नस्यभुक्तांशाःयुक्तास्तदालग्नस्यभोग्यमवशिष्टं इतिकारणालग्नाद्गणनाक्रमः तत्रलग्नसंबंधस्तिष्ठति यदालग्न
॥४६॥

·पुण्य गुरु विद्या यश मित्र महा आशा साम/ भ्राता गौरव राज तात माता सुत जीव अबुकर्म रोग मद कलिक्षमा शास्त्र बंधु बंदक मृत्यु २ ५ ६ ७ ८ ५ १२|१३ १७ २१ २२ २३ २४ २५ ९ ५ ५ . ४ २ २ ४ १ ९ ९ ७ ९ २ २ ४ ९ '/ ७ . . ५ ७ ३ १४/२५ ६ ३ १४ १७/१५ २५,१५ २०१३ ३ ५ ८ २७ २८ ४३।२४।२४ ५५ १२१४ १९ ५० ५५ | २२ २२४१ २९ १५४१२०५८ ४१ ६ २ १० २८ ३२२६/५३ ३२ | ४२ ४२ ३ २० |३५|३|२२ ३१२७/१५ दिशा धन अन्य भक वणि. का. विवा. प्रसू. संता. श्रद्धा प्रीति बल | देह जाड्य व्या पानी शत्रु शौर्य उपाय दरिद्र गुरु जल | बंध कन्या अश्व तर खी सैन्य २६/२७/२८ २९/३०३५/३२ ३३ ३४ ४०1१११२४३ ४४ ४७११८ १९ ५० १ ६ ११ ९ ३ ३ २ ८ ० १० १ २ २ ९ ९ ३ ९ ४ ७ ५ ३ ६ ५ २८ २८ १८१४.१४ १९ | २० २२५ २५ २ २०२६/१४ २० ४ ५५/२१ ५ २४/५७ ४८ २२ २४ ४४५५५५ ९ २०४३.४७/१४ . २५ ४० १९.३६/३६ ४७|३३/४२, ४८ ३२३२३२ २२ १ ३५ ४८ . ५५

·स्यभोग्यांशाम्भोधितास्तदालग्नसंबंधोनास्ति इतिकारणाद्धनभवनाद्गणनाक्रमःअवलनशेपंकिमपिनास्ति एतावतियुक्तिरस्ति
| सर्वप्रथेषुसंमतिरस्ति संमतेरभावालमद्वितीयभवनादित्यपिपाठः । तथाचोकमनुष्यजातके " भोग्यादुक्कममूनियावदखिला
न्यतर्भयुक्तान्यतोलग्नेबाह्यगतेऽस्यभुक्तसहितंभोग्योनमंतःस्थिते ॥ कृत्वाराशिमपासितेस्वदहनैलग्नाद्वितीयाचतत्पुण्याद्या
निभवंतितत्रसहमान्य शेविरामोयतः" ॥ २४ ॥ अथसहमोत्पत्तिमभिधायतत्फलान्यभिधास्थमानोवर्षप्रवेशात्कतिदिवसःस
हमफलायाधिः स्यादित्याकांक्षांपरिहरेस्तत्प्राप्तिदिवसानयनमाह । स्वनाथहीनमिति । यस्यसहमस्यशुभाशुभफलावाप्ति
दिवसाज्ञातुमिष्टास्तत्सहमराश्यादिकेकर्मभूमौस्थाप्यं । स्वनाथेनस्वीयस्वामिनाग्रहेणहीनमूनंकार्यमवशिष्टस्यांशाःकार्यास्ते
खनाथहीनंसहमतदंशाःस्त्रीयोदयनाविहृतास्त्रिशसा ॥ तत्समपाकोदिवसैहि
लब्धःस्यात्तदशायांतदसंभवेवा ॥२५॥
॥
॥
तरसहमानांतराशिस्वीयोदयेनयिनिघ्नाः त्रिशत्याशतत्रयेण विद्दताभक्ताः यल्लब्धादिवसास्तै कृत्वातेपांसद्मनांसहमानांपाकः
फलंपाककालःस्यात् ॥ अवागतैर्दिवसैःत्रिंशत्भक्तैःवर्षप्रवेशकालिकोराश्यादिः स्पष्टसूर्ययुक्तस्तावतिसूर्येमुक्तेसतितत्सहम
स्थफलपाककालोभवतीति । केचित्तुसहमेश्वरमहादशाप्रवृत्तिदिनादेवतावद्भिरानीतदिवसःतद्दशायां अन्यशायांयाफल
पाकइति ॥ ननुसहमसहमेश्वरयोर्यदाराश्यादिसाम्यस्यात्चदांतराभायादेवतत्सहमदिवसेलब्धेकधंसहमफलादिनज्ञातस्यादि
त्यतआह । तद्दशायामिति । सत्यं तदसंभवेवाअंतराभावादिवसाप्राधौसत्यांतत्सहमनाथदशायामेवसहमफलप्राप्तिःस्यात्
॥४७॥

·तन्नापिसूक्ष्मकालज्ञानंरतर्दशायांवाविदशायांवास्यादितिनिष्कर्षः॥ उदाहरणं ॥ पुण्यसहमं ५।५।२५।१ स्वस्वामिनाबुधन श६१४।१२ हीनंशिष्टं १।२९।१०।४९ अस्यांशाः ५९।१०।४९ कन्यास्थसहममितिकन्योदयेन ३३५ गुणितंजातं १९॥ ८२५।२३।३५ त्रिशत्या ३०० भलब्धादिवसाः ६६ घटी ५ पलानि ४ वर्षप्रवेशदिवसादेतावत्सुदिनेष्वतीतेपुपुण्यसह मफलपाकः । अथवा पुण्यसहमाधीशबुधमहादशायांवहुदिनवत्यांवुधमहादशाप्रवेशदिनादेतावत्सुदिनेष्यतीतेपुपुण्यसह मफलपाकः यद्यल्पदिनवत्वंयदावासहमेश्वरः ॥ २५ ॥ अथसहमानांफलानिव्याख्यायंते ॥ स्वोच्चादीति । सहमपःसहम राशिस्वामी स्वरेच्चादिस्वगृहस्वोच्चस्वहद्दास्वत्रैराशिकस्वमुसलहएतत्स्थानस्थःसन्अथवासत्पदगतःशुभस्थानस्थःसन् उपल खोचादिसत्पदगतोयदिलमदर्शीवीर्यान्वितःसहमपोयदिनेक्षतेंगम् ॥ नासौबलीरविश शिश्रितभेशदर्शपूर्णातलमपवलस्यविचारणेत्थम् ॥ २६ ॥ ॥ क्षणत्वान्मित्रगृहगतः सुहृत्सौम्यदृष्टोयुतोवायदिलग्नदर्शीलग्नंपश्यति तदावीर्यान्वितःवीर्येणवलेनान्वितोयुक्तः बलीत्यर्थः । सहमस्वामीस्वोच्चादिसत्पदगतःसन् यदिअंगंलग्नंनेक्षतेनपश्यतितदाअसौवलीनभवति निर्वलइत्यर्थः। रविशशीति । रवि शशिभ्यामाश्रितेयेभेराशीतयोःराश्योःईशौस्वामिनी । तद्यथा । जन्मकालेसूर्योयस्मिनाशावस्तितद्राशिस्वामी । तथाज न्मकालेचंद्रोयस्मिनराशावस्तितद्राशिस्वामी । जन्मकालादतीतागतामावास्यायावत्घटीपरिमिताऽस्ति तस्मिन्कालेतात्का लिकसूर्यातलग्नंसाध्यं तत्स्वामी । तथाजन्मकालातीतपूर्णातलग्नस्वामी । एतेषांचतुर्णावलस्यैवंविचारः । हिलाजेआयुर्दा ॥ ॥

·प्र०१ यानयने तथा मनुष्यजातकेआयुयानयने एतेषांवल विचारस्योपयोगः । प्रकृतेअनप्रयोजनाभावेपिप्रसंगादुक्तम् ॥२६॥ अथनिर्बलसबलस्वलक्षणमाह ॥ पंचवर्गीति ॥ पंचवर्गीवलंप्रागुक्तंतेनऊनःशरोनोहीनवलइत्युक्तः । नंदत्रिपडित्यादिचत्या रिहर्षस्थानानिमागुक्तानि तन्मध्येएकमपिहर्पस्थाननाश्चितः । तथालग्नादीलग्नमपिचेन्नपश्यति तदाभयंग्रह अवलानि चलोज्ञेयः । चेत्स्वल्पेपदेऽस्तितदावली । तद्यथा । स्वगृहस्वोच्चस्थानेग्रहेसतिमहाधिकारः । स्वहद्दायांग्रहेसतिमध्य मोड धिकारः । स्वौराशिकेस्वमुसल्लहेसतिस्वल्पोऽधिकारः । अतएवप्राज्ञैर्वलतारतम्यमुक्तं त्रिंशत्स्वभेविंशतिरात्मतुंगेइत्यादि। पंचवर्गीवलेनोनोनहर्पस्थानमाश्रितः।। अवलोऽयंलमादीवलीस्वल्पेऽस्तिचेत्पदे ॥२७॥ वस्वामिनाशुभखगैःसहितंचदृष्टस्वामीवलीचयदितत्सहमस्यवृद्धिः ॥ यत्स्वामिनाशुभ खगैशनयुक्तदृष्टंतत्संभवोनहिभवेदितिचिंत्यमादौ ॥२८॥ ॥ ॥ । पदंस्थानं एवंस्वल्पेपिपदेचैराशिकमुसल्लहाख्येस्थानस्थितःसन्लग्नंपश्यति तदावलीग्रहोज्ञेयः ॥ २७॥ एवंसहमाधिपस्य पलावलंज्ञावेदानींसहमस्यवृद्धिहासावाह । स्वस्वामिनेति । यत्सहमस्वस्वामिनासहितंदृष्टं याअथवाशुभग्रहःसहितंदृष्टवा भवति यदिमागुतप्रकारेणसहमस्वामीवलीस्यात् तदातत्सहमस्यवृद्धिः फलदातृत्वेसामर्थ्यस्यात् । यत्सहमंचेत्स्वामिना अथवाशुभग्रहर्नयुक्तंनदृष्टंतदातत्सहमस्यनसंभवाफलदातृत्वसामयंनभवेत् नामसदृशंफलंनददातीत्यर्थः । इत्यादौप्रथम तश्चिंत्यविचार्यम् ॥ २८ ॥ ॥ ॥ ॥४८॥ ॥

·अधान्यत्सहमासंभवलक्षणमाह ॥ अष्टमेति यत्सहमवर्षलग्नादष्टमाधिपतिनाअष्टमराशिस्वामिनायुतंईक्षितंदृष्टवा अथवा पापग्रहेणदृष्टंयुतंवा । अथवा तैरप्टमराशिस्वामिनापापग्रहांइत्थशालीमुथशिलंकरोति तदास्वखामिनाशुभ खगैःसहितमित्यादिसहमस्यफलमाप्तिसंभवेऽपिविलयनाशंयाति । सहमंनामसदृशंफलंनददातीत्यर्थः । तेनकारणेनजन्म निजन्मकालेपथमतः इदंसहमस्यबलावलमीक्ष्यतांविचार्यताम् ॥ २९ ॥ अथवलिष्ठसहमस्यसाधनंनिर्वलस्यनिराकरणमि त्यतआह॥ आदाविति ॥ आदौप्रथमतः जन्मनिजन्मकालेसर्वेषांपंचाशत्सहमानांवलावलं विमृश्यज्ञात्वायेपां फलप्राप्तिसं अष्टमाधिपतिनायुतेक्षितंपापदृग्युतमथेत्थशालितैः ॥ संभवेऽपिविलयंप्रयातितत्तेनजन्म । निपुरेदमीक्ष्यताम् ॥२९॥ आदौजन्मनिसर्वेषांसहमानांवलावलम् ॥ विमृश्यसंभवोये पांतानिवर्षेविचिंतयेत् ॥३०॥ सवलेपुण्यसहमेधर्मसिद्धिर्धनागमः ॥ शुभस्वामीक्षितयु तेव्यत्ययेव्यत्ययंविदुः ॥ ३१ ॥ ॥ भवस्तानिव विचिंतयेत् ॥ येषांतुसहमस्वामिनासर्वप्रकारेणनैवल्यंज्ञातंतानिवर्षेकदापिनविचारयेदित्यर्थः ॥ ३० ॥ एवमु कप्रकारेणसहमानांसवलत्वेसतिफलदातृत्वमुक्तं । इदानींसमस्तसहमानांफलानिउच्यन्ते । तत्रादौपुण्यसहमस्यफलमाह । सपलेति । सवलेपुण्यसहमेसतिशुभग्रहःस्वामिनाचदृष्टयुतेसति धर्मस्य सिद्धिर्धनागमःधनप्राप्तिः । व्यत्ययेसहमस्यनिर्वल वेसतिपापग्रहद्दष्टयुतेसत्तिव्यत्ययधर्मनाशः धननाशश्चेतिफलंविदुःवदंति-॥-३१-॥ ॥

·.
अथास्याशुभफलंसापवादमाह ॥ लग्नादिति ॥ वलनात्पष्चाष्टमद्वादशस्थानस्थंपुण्यसहमयदाभवतितदाधर्मभाग्ययशसां
नाशकंभवेत् । एतत्स्थानस्थितसत् शुभग्रहेणस्वामिनावादृष्टंतदानांतवर्षांतेसुखधर्मादिसंभवःप्राप्तिःस्यात् । अर्थादर्पपूर्वा
धेशुभफलम् ॥ ३२ ॥ अथपापशुभग्रहसंबंधेनयुत्तिदृश्योःफलमाह ॥ पापयुगिति । तत्पुण्यसहमपापयुक्तंशुभदृष्टचपेन्द्र
पति तदामापूर्वा|अशुभंभवेत् । वर्षस्योत्तरार्थेशुभंस्थात् । यदातुपुण्यसहमशुभयुक्तपापदृष्टंचेत्तदादीवर्षपूर्वार्धेशुभंस्थात् ।
परेवर्पस्योत्तरागसत्अशुभस्यात् । यदातुपापयुक्तंपापदृष्टंचेत्तदासंपूर्णवर्षमशुभंभवेत् । यदातुशुभग्रहयुक्तंशुभग्रहहष्टंचे
लमात्पष्ठाष्टरि फस्र्थधर्मभाग्ययशोहरम् ॥ शुभखामिदृशांप्रांतसुखधर्मादिसंभवः ॥ ३२ ॥
पापयुक्शुभदृष्टंचेदशुभंप्राक्ततःशुभम् ॥ शुभयुक्तंपापदृष्टमादौशुभमसत्परे ॥ ३३ ॥
यत्रान्देपुण्यसहमंशुभंसोऽत्रशुभावहः॥ अनिष्टेस्मिन्शुभोनेतिपुण्यमादौविचारयेत् ॥३४॥
सूतौपष्ठाटरिःफस्थेमध्ये पापहतंपुनः ॥ पुण्यधर्मार्थसौख्यनंपत्यौदग्धेफलंतथा ॥ ३५ ॥
सदासंपूर्णवपर्यतंशुभफलंभवतीत्यर्थतःसिद्धम् ॥ ३३ ॥ अथपुण्यसहमप्रशंसामाह ॥ यत्राब्दइति । यताब्देयस्मिनवर्षे
पुण्यसहमशुभशुभफलजनकसोऽब्दःशुभावहः । तदर्पशुभफलदंज्ञेयमित्यर्थः । यस्मिन्यर्षेषुण्यसहमेअनिष्टेसति तदाशुभो
नेतिशुभफलंवर्षमध्येनददातीत्यर्थः । अशुभमेवददातीत्यतःकारणात् पुण्यसहममादौप्रथमतःविचारयेत् ॥ ३४ ॥
अथपुण्यसमस्यजन्मलग्नत्वनिष्टस्थानस्थितस्याशुभफलमाह ॥ सूताविति । सूतौजन्मसमयलग्नेषष्ठाप्टरि फस्थे रिफिशब्दे
॥४९॥

·नद्वादशस्थानं एतत्स्थानस्थितंचे पुण्यपुण्यसहमंभवति । अब्देवर्षेपुनः पापहतंपापयुतंदृष्टंवातदाधर्मार्थसौख्यानांघातक भवति पत्योपुण्यसहमस्वामिनिदग्धेऽस्तंगतेतथाफलंधर्मार्थसौख्यानांघातकंभवति ॥ ३५ ॥ सहमानीति । अखिलानिस मग्राणिसहमानिइत्थममुनाप्रकारेणसूतौजन्मलग्नेवचचिंतयेत् । माघरोगः। अरिःशत्रुः । कलि झकटकः। मृत्युःप्रसिद्धः। अशुभसहमस्योपलक्षणत्याहारियसहममपि। अतएवग्रंथकर्ताअग्रवक्ष्यति । दारिद्यमृतिमांद्यारिकलिपूक्कोविपर्ययः' इति। एषुसहमेपुव्यत्ययात्पुण्यसहमफलाद्विपरीतंफलमादिशेत् । तद्यथा । पुण्यसहमवत् स्वोच्चादिसत्पदंगतोयदिलग्नदीत्ये सहमान्यखिलानीत्थंसूतोवविचिंतयेत् ॥ मांद्यारिकलिमृत्यूनांव्यत्ययादादिशेफलम् ॥३६॥ कार्यसिद्धिसहमयुतंशुभैईष्टमूथशिलगंजयप्रदम् ॥ संगरेऽथशुभपापदृष्टियुक्क्ते शतोजयउंदीरितोबुधैः ॥ ३७॥ ॥ ॥ ॥ तच्छोकमारभ्यसूतौपठाटरिःफस्थमित्येतावत्पर्यंतविचारेक्रियमाणेयदिमांद्यारिकलिमृत्यूनांसहमानांशुभफलमागतं तदा शुभफलंवाच्यम् । यदित्वशुभफलमागतंतदाशुभफलंवाच्यमित्यर्थः ॥ ३६ ॥ अथकार्यसिद्धिसहमस्यशुभाशुभफलमाह । कार्यसिद्धीति । कार्यसिद्धिसहमंशुभैःशुभग्रहयुतं दृष्टया । तथाशुभग्रहैर्मुथशिलश्चेत्कृतस्तदासंग्रामेजयप्रदं शत्रुनाशः खो स्कर्षश्चभवतीत्यर्थः। अथेत्यनंतर तत्कार्यसिद्धिसहमंशुभपापग्रहदृष्टयुक्तंबातदाकेशतोऽत्यायासेनवुधैःपंडितैर्जयउदीरितः । संगरइत्युपलक्षणविवादादेरपि ॥ ३७॥ ' ' . ॥ -॥ ॥

·प्र०१
अथकलिसहमस्यशुभाशुभफलमाह। कलीति । कलिः झकटकस्तस्यसहमंमिश्रखगैः शुभपापग्रहैद्दष्टसंयुतवानभवति । तथा
यदिपापमुशिलमपापग्रहकृतमुधशिलयोगश्चन्द्रवति तदा कलेः कलहप्रसंगान्मृतिमरणप्रामोति । अथेत्यनंतरंतत्रकलिसह
मेसौम्यःशुभग्रहैः सहितेयुक्तेऽवलोकितेदृष्टेवासति कलौकलहेजयमेतिस्वोत्कर्पप्रामोति । यदिमिश्रदर्शितःशुभपापग्रहह
टिश्चेद्भवति तदाकलिव्यथैकलिश्वव्यथाचकलिव्यथे कलिकलहः व्यथादुःखंचतेभवतः ॥ ३८ ॥ अथविवाहसहमस्यशु
भाशुभफलमाह ॥ विवाहेति । विवाहसद्मसहमंअधिपेनस्वामिनायुतंदृष्टया । तथाऽन्यैर्वासौम्यैःशुभग्रहदृष्टंयुक्तंवास्यात्त
कलिसद्ममिश्रखगदृष्टिसंयुतंयदिपापमूथशिलगंकले तिम्॥ अथतत्रसौम्यसहितावलोकितेजय
मेतिमिश्रदृशितःकलिव्यथे॥३८॥ विवाहसमाधिपसौम्यदृष्टंयुतंशुभैर्मूथशिलंशुभाप्तिम् ॥ कुर्या
धदामिश्रसमेतदृष्टंकष्टादथकूरमृतीश्वरैर्न ॥ ३९ ॥ यशोधिपेनैधनगेखलेनयुतेक्षितेसघशसोवि
'नाशः ॥ पापार्जितस्यायशसोऽस्तिलाभोनष्टौजसिस्यात्कुलकीर्तिनाशः॥४०॥ ॥
थाशुभर्मुघशिलं शुभैःशुभग्रहकृतमुशिलयोगश्चेत्तदाशुभाप्तिविवाहप्रालिंकुर्यात् । यदामिश्रसमेतद्दष्टंमिश्चैःशुभाशुभग्रहै।
गुकंदयाचेत्तदाकष्टातशेन विवाहप्राप्तिंकुर्यात् ॥ अथ क्रूरैःपापैर्विवाहसहमयुतंदृष्टंबामुशिलीकृतंवा तथामृतीश्वरेणय
लग्नाशिवाइसहमाद्वाअष्टमस्थानाधीश्वरेणयुतंदृष्टवामुधशिलीकृतवास्यात्तदान तस्मिन्व विवाहोनेवभवेत् ॥ ३९ ॥ अथ
यशःसहमस्याशुभफलमाह ॥ यशइति ॥ यशोधिपेयशःसहमस्वामिनिनधनगेऽष्टमस्थानगतेखलेनपापग्रहेणयुतेदृष्टेवासति
॥५०॥

·अनेककालार्जितस्यसघशसोविनाशःस्यात् । किंतुपापसंबंधेनार्जितस्यायशंसोऽस्तिलाभः । तादृशेऽष्टमस्थितेसतिपुनर्नष्टी जसि अस्तंगतेसतिकुलकीर्तिनीशःस्यात् ॥ ४० ॥ अथपुनरपियशःसहमस्यशुभाशुभफलमाह ॥ शुभेति ॥ यशःसहमपति नासहशुभेत्थशालेशुभग्रहेणसाकमुथशिलयोगेसतिशुभहग्युतेवासतिवलान्वितेवलिष्ठेसतियशसोऽभिवृद्धिःस्यात् । तथायु जियःस्यात् । तथावाहनानांगजाश्वादीनांशास्त्रणांचलाभास्यात् । तथा यशःसहमपतेःपापग्रहेणसहईसराफयोगेसतिम यशोथनांशश्वस्यात् ॥४१॥ अथाशासहमत्यशुभाशुभफलमाह ॥ आशेति ॥ आशांसहमंलग्नात्पष्ठाप्टमरि:फवर्जितंएतत् शुभेत्थशालेशुभहग्युतेवावलान्वितेस्याद्यशसोऽभिवृद्धिः। युद्धजयोवाहनशस्त्रलाभापापेसराफा दयशोर्थनाशः ॥४१॥ आशातदीशश्चपडष्टरिःफविवर्जितःसौम्ययुतेक्षितश्च ॥ स्याद्वांछितार्था वरवाहनादिलाभ-खलेक्षायुतितोऽतिदुःखम् ॥४२॥मांद्याधिपःपापयुतेक्षितचपापःस्वयंरोगकरो विचिंसः । चेदित्थशालोमृतिपेनमृत्युस्तदाभवेद्धीनबलेतिकप्टात् ॥४३॥ खानस्थितनभवति । तथातदीशश्चाशासहमाधिपतिश्चएतत्स्थान विवर्जितोभवति । द्वयमपिसौम्यैःशुभग्रहैयुतैरीक्षितौ दृष्टौवास्यातां । तदावांच्छितानामर्थानांसुवर्णादिद्रव्याणांवराणांवस्त्राणांवाहनादीनांचलाभःस्यात् । खलेनपापग्रहेणह ऐयुतेसतितदावांछितार्थादीनामपिदुःखम् ॥ ४२ ॥ अथरोगसहमस्याशुभफलमाह ॥ मांद्याधिपइति ॥ मांद्याधिपः रोगस हमाधीशःस्वयंपापग्रहः पापयुतेक्षितश्च पापग्रहैयुतःदृष्टः तदासरोगकरोविचिंत्योज्ञेयः । चेन्मृतिपेनलग्नादष्टमस्थानाधिप ·प्र. १ तिनासहरोगसहमाधीशइत्थशालोमुधशिलंकरोति तदामृत्युमरणंसात् । यदितुतादृशेमांद्यसहमस्वामिनिहीनवलेसति अतिकष्टान्मरणंभवेत् ॥ ४३ ॥ अथपुनरपिमांद्यसहमस्यशुभाशुभफलमाह ॥ स्वस्वामीति ॥ मांद्यमांद्यसहमेस्वस्वा मिनासौम्यग्रहीयदीक्षणंत अतितादृशेसतिउपलक्षणत्वाद्युक्तेचासति तथानाथेसवीर्येसतिमांद्याधिपउक्तरीत्यासत्रलेसति अष्टपडत्यवर्जेपडप्टद्वादशस्थानस्थितिरहितेसतितदारोगो नैवभवति । यदाशुभपापैर्युतेईक्षितेदृष्टेवासतिकिंचिगुग्भयंरोग भयमस्तीतिज्ञेयम् ॥ ४४ ॥ अथार्थसहमस्यशुभाशुभफलमाह ॥ अर्थाख्यमिति ॥ अर्थाख्यंसहमशुभेननाथेनस्वामिना स्वखामिसौम्येक्षणभाजिमांद्यनाथेसवीर्येऽष्टपडत्यवर्ने ॥ रोगस्तदानैवभवेदिमिश्रंयुतेक्षिते रुग्भयमस्तिकिंचित् ॥ ४४ ॥ अर्थाख्यंशुभनाथदृष्टसहितंद्रव्यागमात्सौख्यदंपापैर्दृष्ट्युतं चवित्तविलयंकुर्यादथोपापयुक् ॥ सदृष्टंचशुभेत्थशालियदितत्पूर्वधननाशयेत्पश्चादर्थसमु द्भवंचससुखंव्यत्यासतोव्यत्ययः ॥४५॥ ॥ दृष्टंयुतपेद्भवतितदाद्रव्यागमाद्रव्यमाह्याकृत्वासौख्यदं । यदापापग्रहैष्टंयुतंवाचेत्तदावित्तस्यद्रव्यस्यनाशंकुर्यात् । भधार्थसहर्मपापयुक्सदृष्टंचपापग्रहर्युक्तंसनिःशुभग्रहैष्टंचभवति । तथाशुभेत्थशालिशुभग्रहेणसहमुथशिलयोगकरोतितदा सर्वधनसर्वसंचितंधननाशयेत् । पश्चादर्थस्पद्रव्यस्यसमुनयंससुर्खसुखसहितंकुर्यात् । व्यत्यासतोव्यत्ययइति । अर्थसहमं शुभाशुभैईष्टतथातैरेवमुथशिलयोगयदिकरोतितदावहुधाशुभफलमेवईपत्धननाशश्वस्यात् ॥ ४५ ॥ ॥

·अथशत्रुमित्रदृष्ट्योःफलमाह ॥ रिपुदृष्ट्येति ॥ यत्सहमंशुभग्रहेणपापग्रहेणवारिपुदृश्याशत्रुदृष्ट्यायदापश्यति तदारिपोःशत्रोः सकाशादीतिर्भयस्यात् तस्करादेर्धनक्षयश्च । यत्सहमंशुभेनपापेनवामित्रदृष्ट्यापश्यति तदामित्रयोगाद्ध मानोयशःसुखं| प्रामोति ॥ ४६ ॥ अथपुत्रसहमस्यशुभाशुभफलमाह ॥ सत्स्वामिदृष्टमिति ॥ पुत्रसद्मपुत्रसहमंसच्छुभग्रहश्चस्वामिनाचह टंयुतंवा । तदाआत्मजस्यपुत्रस्यलाभपुत्रोत्पत्तिंतजनितसुखंयच्छति । यदिपुत्रसहमपापान्वितंपापग्रहयुक्तंसौम्यग्रहै सहेल्थ रिपुदृष्ट्यारिपोर्भीतिस्तस्कारादेर्धनक्षयः ॥ मित्रदृष्ट्यामित्रयोगाद्धनंमानोयशःसुखम् ॥ ४६॥ सत्स्वामिदृष्टंयुतमात्मजस्यलाभंसुखंयच्छतिपुत्रसद्म ॥ पापान्वितंसौम्यखगेत्थ शालीपाग्दुःखदंपुत्रसुखायपश्चात् ॥ १७॥ पापान्वितंपापकृतेसरार्फनाशायपुत्रस्यगतो. जसीशे ॥ सूतौसुतेशःसहमेश्वरोऽब्देपुत्रस्यलब्ध्यैशुभमित्रदृष्टः ॥४८॥ ॥ शालंकरोतितदामाक्मथमतःपुत्रसंबंधिदुःखपश्चात्सुखायपुत्रसौख्यंभवति ॥ ४७ ॥ अथपुनःसुतसहमस्यशुभाशुभफलमा ह। पापान्वितमिति ॥ यदिपुत्रसहमपापग्रहयुक्तंपापग्रहकृतेसराफयोगम् । इशेपुत्रसहमाधीशेगतीजसिनिर्वलेअस्तंगतेवा सति । तदापुत्रस्यनाशः ।' अब्देवर्षप्रवेशसमयेपुत्रसहमाधीश्वरःसूतौजन्मकालेसुतेशःपंचमभावाधीश्वरोभवतिपुनःशुभम हैमित्रेणचेदृष्टोभवतितदापुत्रस्यलन्ध्यैप्राप्त्यैभवति ॥४८॥ ॥ ॥

·प्र०१
अयपितृसहमस्यशुभाशुभफलमाह ॥ पित्र्यमिति ॥ पिश्यंपितृसहमसच्छुभग्रहैरीक्षितंदृष्टंयुतंवा । अथवापत्यास्वामिना
युक्तंदृष्टंचासत्तातस्यपितुर्धनांपरंमानसौख्ययच्छति । पत्यौपितृसहमस्वामिनिगतौजसिनिर्वलेअस्तंगतेवा । मृतौलनादष्ट
मस्थानस्थितेसति । सलेनकृतमूसराफयोगेचसति । तत्रापिचरगृहेघरराशिस्थेमेपकर्कतुलामकरराशिस्थेसति । पितुःपरदे
शयानात्परदेशयात्रायांसत्यांनाशोमरणंभवेत् ॥ ४९ ॥ अथपुनरपिपितृसहमस्य शुभाशुभफलमाह ॥ शुभइति ॥ पितृस
हमेउपलक्षणत्यारपुत्रसहमेश्वरस्यापिशुभग्रहकृतइत्यशालयोगश्चेद्भवति पुनःपापग्रहयोगश्चेद्भवतितदा प्रथमवर्षपूर्वाधगदस्य
पित्र्यंसदीक्षितयुतंपतियुक्तदृष्टतातस्ययच्छतिधनांवरमानसौख्यम् ॥ पत्यौगतौजसिमृतौखला
सराफेनाशःपितुधरगृहेपरदेशयानात् ॥ ४९ ॥ शुभेत्थशालेखलखेटयोगेगदप्रकोपःप्रथममहान्
स्यात् ॥ पवात्सुखंविंदतिपूर्णवीर्यनाथेनृपान्मानयशोऽभिवृद्धिः ॥ ५० ॥ बंधनाख्यसहमंयुते
क्षितंखामिनानहितदास्तिवंधनम् ॥ पापवीक्षितयुतेऽस्तिवंधनंपापजेमुथशिलेविशेषतः ॥५१॥
रोगस्यप्रकोपोऽभिवृद्धिः महान्स्यात् । पश्चाद्वोत्तरार्धेसुखविंदतिप्रामोति । रोगरहितोभवतीत्यर्थः । नाथेपितृसहमस्वा
मिनिपूर्णवीर्येपंचदशविश्वाधिकवलेसतिनृपाद्राज्ञःसकाद्यान्मानयशोभिवृद्धिःस्यात् ॥ ५० ॥ अथबंधनसहमस्यशुभाशुभ
फलमाह ॥ बंधनेति ॥ बंधनसहमस्वामिनायुतेक्षितंयुतंदृष्टंचातदाबंधनकारागृहप्राप्तिर्नास्ति । तद्वंधनसहमपापग्रहेणदृष्टं
गुतंतदाबंधनमस्ति । पुनर्वधनसहमस्यतत्स्वामिनोवापापग्रहकृतोमुधशिलयोगश्चेत्तदाविशेषतोवंधनमस्ति ॥ ५१॥ ॥
॥५२॥

·अथगौरवसहमस्यशुभाशुभफलमाह !! गौरवाख्येतिः ॥ गौरवसहमस्वामिनाशुभग्रहैर्वायुतंदृष्टंवातदासुखाप्तयेसुखप्रात्यै स्यात् । राजगौरवंयशःवराणिवस्त्राणितेषांप्राप्तिश्च । गौरवसहमपापग्रहैर्युतंदृष्टवास्यात्तदापदस्याधिकारस्यक्षतिनाशः स्थात् ॥ ५२ ॥ अथपुनगौरवसहमस्यशुभफलमाह ॥ शुभाशुभैरिति ॥ गौरवसहमंशुभपापग्रहैष्टंयुतंवा । तथाखलै पाप महैश्चेत्कृतमुथशिलंतदापूर्ववर्षपूर्वाधंधननाशंमाननाशंच विधत्तेकरोति।चरमेवर्षस्योत्तरार्धेगौरवसहमंशुभग्रहैःकृतमुथशि गौरवाख्यसहमंयुतेक्षितंवामिनाशुभखगैःसुखाप्तये॥राजगौरवयशोवराप्तयेपापवीक्षितयुतेपदक्ष : तिः॥५२॥ शुभाशुभैईष्टयुतंखलैश्चेत्कृतेत्थशालंधनमाननाशम् ॥ पूर्व विधत्तेचरमेशुभेत्थशाले सुखंवाहनशस्त्रलाभम् ॥५३॥ कर्मभावसहमाधिपाःशुभैःस्वामिनामुथशिलावलान्विताः॥ हेम वाजिगजभूमिलाभदा पापदृष्टियुतितोऽशुभप्रदाः ॥ ५४॥ दग्धावका कर्मवैकल्यदास्तेयुक्ताः । टा-सौरिणातेविशेपात् ॥ राज्यभ्रंशःकर्मनाशश्वराजकर्मेशौचेन्मूसरीफौखलेन ॥ ५५॥ लंचेत्तदासुखंवाहनशस्त्रलाभचविधत्ते ॥ ५३ ॥ अथकर्मसहमस्यशुभाशुभफलमाह ॥ कर्मभावेति ॥ कर्मभावःकर्मसहमंच तयोश्चाधिपौकर्मभावाधिपःकर्मसहमाधिपश्चएवंचत्वारोवलान्विताः शुभैःशुभग्रहःस्वामिनाचकृतमुधशिलाः तदाहेमवा जिगजभूमिलाभदास्युः। एतेकर्मभावसहमाधिपाःपापग्रहैप्प्युताःतदाअशुभदाःस्युः ॥.५४ ॥ अथपुनरपिकर्मभावस हमाधिपानामशुभफलंचाह ॥ दग्धाइति ॥ कर्मभावसंहमाधिपाःअस्तंगता वक्राःवक्रगतित्वंतदाकर्मवैकल्यदाःकर्मणप्रार ·प्र०१ पशुभकार्यस्यवैकल्यमनिष्पत्तिस्तांददतितादृशाःस्युः । कर्मभाषसहमाधिपाःसौरिणाशनैश्चरेणयुक्तादृष्टावातदायिशेपाद पापमेपकर्मयेकल्यदाःगुः । तधाराजकशोराजसहमेश्वरकर्मभावेश्वरौखलेनपापग्रहेणभूसरीफोकृतमूसरीफयोगौचेत्तदा राग्य,शोराग्यनाशःकर्मनाशश्च प्रारब्धशुभकार्यस्यनाशःस्यात् ॥ ५५ ॥ अथकेपांचित्संदिग्धार्थानांसहमानांनिःसंदिग्ध मर्थमाह ।। उपदेष्टेति ॥ गृणारगुपदिशतिगायत्र्यादिकमितिगुरुः सउपदेवात्रोच्यते । यद्यपिगुरूगीप्पतिपित्राद्यावित्य मरकोशोस्तितथापिपितृसहमस्यपार्धक्येनाभिधानानात्रतद्वाचकता। वृहस्पतिवाचकत्यंतुततःफलमाप्तेरसंभवान्नैवसंभवति | अतःगुरुरूपदेष्टा । तथाविद्यासहमशब्देनज्ञानम् । शाखशब्देनश्रुतिस्मृती । जाग्यशब्देनमोहः । अज्ञानमितियावत् । उपदेष्टागुरुर्ज्ञानं विद्याशास्त्रंश्रुतिस्मृती ॥मोहोजाड्यंवलंसैन्यमंगंदेहोजलंद्युतिः ॥५६॥ गुरुतामंडलेशत्वंगौरवमानशालिता ।। निग्रहानुग्रहविभूराजाछत्रादिलिंगभाक् ॥५७॥ पलशबरीन्यदेदशात्योःप्रसिद्धः । तदर्थनिर्णयमाह । बलशब्देनमैन्यं । देहशब्देनअंग शरीरमितियावत् । जलशब्दे नयुतिः कांतिरितियारत् ॥ ५६ ॥ अधगुरुशब्दाभावप्रत्ययोत्पत्तौसत्यागुरुतागौरवशब्दयोनिप्पतिः अनयोरर्थस्यै फरयारधक्सहमकपनमनुपितमितिमत्वातयोर्भेदमाह ॥ गुरुतेति ॥ अवतुलोकमसिद्धिशरणं गुरुवाशब्देनमंडलेशत्वं देशस्वामिता गौरवशब्देनमानशालिताप्रतिधाधिक्यम् । अथराजशब्दःक्षत्रियवाचकःप्रसिद्धोस्तितदर्थनिर्णयमाह । निग्रहे त्पादिनामधन । अत्र हिलोकमसिहाराजशब्देनपृथ्वीश्वरएवोच्यतेतहक्षणमाह । निमहेति । निग्रहोनामअनिष्टकरणम् ·अनुग्रहोनामवाक्यस्यैष्टकरणं तयोविभुःसमर्थः। कीदृशःछत्रादिलिंगभाक्छ–प्रसिद्ध । आदिशब्देनचामरादियल्लिंगंचिहता भजतीति ।। ५७ ॥ अथमाहात्म्यसामर्थ्यशौर्याणामर्थमाह ॥ माहत्म्यमिति ॥ महतोभावोमाहात्म्यं महत्त्वंच । मंत्र गांभीर्य मंत्रएकांतकृतविचारस्तस्यगांभीर्यमप्रकाशता । नन्वप्रकाशःकथंभवत्यतआह । धृतीति । धृतिधैर्यबुद्धि:परिणा मजाप्रज्ञाआभ्यांशालतेतत्शालि युक्तमित्यर्थः । अस्यभावःशालिता । एतद्रूपमाहात्म्यमित्यर्थः । सामर्थ्यशब्देनदेहजा शक्तिः। शौर्यशब्देनशत्रुनिग्रहेयलः प्रयत्नः ॥ ५८ ॥ आशेति ॥ आशाशब्देनइच्छोक्ता । श्रद्धाशब्देनधामतिः। बंद माहात्म्यमंत्रगांभीर्यधृतियुझ्यादिशालिता ॥ सामर्थ्यदेहजाशक्तिःशौर्ययत्नोऽरिनिग्रहे ॥ ५८॥ आशेच्छोक्तामतिर्धाश्रद्धावंदःपराश्रयः ॥ पानीयपतनंवृष्टिर्जलेऽकस्माचमजनम् ॥ ५९॥ आधिव्याधीतापमांद्येसपिंडावंधव स्मृताः॥ सत्यालीकंवाणिग्वृत्तिराधानप्रसव स्मृतः ॥६०॥ दासत्वंपरकर्मोक्तमन्यत्स्पष्टंखनामतः॥ निरूप्याणियथायोग्यंकुलजातिखरूपतः ॥६१॥ शब्देनपराश्रयपराधीनता पानीयपतनशब्देनवृष्टिः अथवाऽकस्माजलेमजनम् ॥ ५९॥ आधीति ॥ तापशब्देनआधिः मांधनामन्याधिः शरीरपीडाकरः । बंधुशन्देनसपिंडामोक्ताः । वणिकूशब्दनसत्यालीकवृत्तिः सत्यासत्यवृत्त्याजीवनं । प्रसवशब्देनआधानम् ॥ ६०॥ दासत्वमिति ॥ परकर्मशब्देनदासत्वमुकं अन्यत्सहमानिस्वनामतःस्पष्टानि । कुलजाति स्वरूपत यथायोग्यनिरूप्याणि ॥ ६१.॥ ..... || ..

·प्र०१ शुभयोगेति । यत्सहमंशुभंग्रहयुतंदृष्टयातदासौख्यपत्युवीर्यानुसारतःसहमस्वामिनोयादृर्शवलंतादृशंतत्सहमजनितंसौख्यं ज्ञेयम् । तद्यथा । यदासहमस्वामीवलिष्ठस्तदामहत्सौख्यं । यदामध्यवलस्तदामध्यमसौख्यं । यदाहीनवलस्तदासुखाभावः। दारिद्यमतिमांद्यारिकलिपूकोविपर्ययः । एतत्सहमानांफलंविपरीतंज्ञेयम् । तद्यथा। यदाशुभफलमागतंतदाअशुभंज्ञेयं । यदात्वशुभंफलमागतंतदाशुभफलंज्ञेयम् ॥ ६२ ।। जन्मपत्र्यभावेशुभसहमविचार केनोपायेनस्यादित्यतआह ॥ प्रश्नकाल इति ॥ प्रश्नकालसहममितिजात्यभिप्रायेणैकवचनं सहमानीत्यर्थः । तानिपुण्यादीनिसहमानिप्रष्टुःप्रश्नकर्तुरिच्छयाविचा शुभयोगेक्षणात्सौख्यंपत्युर्वीर्यानुसारतः॥ दारिद्यमतिमांद्यारिकलिपूक्तोविपर्ययः॥६२॥ प्रश्नकालेपिसहमविचार्यप्रष्टरिच्छया ॥ सर्वेपामुपयोगोत्रचित्रपृच्छंतियजनाः ॥ ६३.॥. : इतिसहमफलविचारः ॥ स्पष्टान्सलमान्खचराविधायराशीविनात्यल्पलवंतुपूर्वम् ॥ : 'निवेश्यतस्मादधिकाधिकांशंक्रमादयस्यात्तुदशाक्रमोदे ॥१॥ योणि । अत्रसर्वेषांसहमानामुपयोगःयतोजनाश्चित्रंपृच्छंति ॥ ६३ ॥ इतिसहमफलविचारः ॥ अथदशानयनमाह ॥ तत्रा दोकृशांशसाधनमाह ॥ स्पष्टानिति ॥ तत्रवप्रवेशसमयेस्पष्टान्सलनान्ग्रहान्विधाय राशिंत्यक्त्वाअंशादयःसर्वेस्थाप्याः तत्रात्यल्पलयाः तेषांमध्येन्यूनांशोग्रहःपूर्वनिवेश्यास्थाप्यः । तस्मादधिकादधिकांशक्रमान्निवेश्यः । तद्यथा । यथायथाय स्पपस्यमहस्यांशाधिकाधिक्यंतथातथाससग्रहःसलमोनिवेश्यःस्याप्यःअयमब्देदशाक्रमःस्यात् ॥ १॥ ॥५४॥ ॥

·अथपात्यांशसाधनमाह ॥ ऊनमिति ॥ जनस्वल्पमंशाधंग्रहमधिगतोऽधिकांशाहारक्रमेणविशोध्यः । तद्यथा। प्रथमय थाल्पताएवस्थाप्याततः प्रथमाद्वितीयात्सृतीयादित्यादिक्रमेणशोध्याः। तदनंतरं विशुद्धांशकशेषकैक्यपरस्परशोधनेसति येउर्वरिताअंशास्तेपामैक्यकार्य तत्सर्वग्रहमध्येयोधिकांशोऽतिमग्रहस्तत्तुल्यमेवस्यादितिव्याप्तिः पश्चादनेनशेषांशयोगेनवर्प मितिसौरी ३६० सावनीवा ३६५।१५।३१।३० भाज्यालब्धंसध्रुवांकास्यात् ॥ २॥ अथदिवसानयनमाह ॥ शुद्धांशका निति ॥ अनेनलब्धध्रुवांकनसर्वेपिशुद्धांशकागुणनीयाः। एवंकृतेसतितत्तंद्रहस्यदिनादिकंदशाया:मानंभवेत् । एवंदशा ऊनविशोध्याधिकताक्रमेणशोध्यविशुद्धांशकशेपकैक्यम् ॥ सर्वाधिकांशोन्मितमेवतत्स्यादनेनव पस्यमितिस्तुभाज्या ॥२॥ शुद्धांशकांस्तान्गुणयेदनेनलब्धधुवांकेनभवेद्दशायाः ॥ मानंदिना घंखलुतगृहस्यफलान्यथासांनिगदेत्तुशास्त्रात् ॥ ३॥ शुद्धांशसाम्येवलिनोदशाद्याबलस्यसाम्ये ऽल्पगतेस्तुपूर्वा ॥ साम्येविलमस्यखगेनचिंत्यावलादिकालमपतेर्विचिंत्या ॥४॥ ॥ दिनान्यानीयशाखात्फलानिशुभाशुभानिनिगदेत् ॥ ३ ॥ अथांशसाम्येदशानिर्णयमाह ॥ शुद्धांशेति ॥ द्वयोरंशैःसाम्ये समत्वेसतिवलिनःपंचवर्गीवलाधिकस्याद्याप्रथमादशास्यात् ॥ अत्रशुद्धांशसाम्येइत्ययंपाठः । हीनांशसाम्येइतिपाठःसाधीया नयुक्तियुक्तःसर्वसंमतश्च ॥ अत्रदशाक्रमस्तुपूर्वमेवहीनांशेनैवभवति । तदनंतरंकृतशोधनेकृतशुद्धांशाभवंतीतिनियमत्वात् द्वयोःशुद्धांशसाम्येयस्खवलमधिकंतस्यभायादशा तदनंतरंद्वितीयस्य । इदकस्यात्तत्राह । वलस्येति । वलसाम्येन्यूनगतेः ·प्र. - पूर्वादशाज्ञेया। विलग्नस्यग्रहस्यचांशसाम्येकस्यप्रथमंदशेत्यत्राह । साम्येति । खगेनग्रहेणविलग्नस्यसाम्येऽर्थादशैःसाम्ये व लादिकावलगत्यादिकाचिंत्या । लग्नपतेर्लग्नपतिसंबंधिनीवोध्येत्यर्थः । सौरदशायांवर्षप्रवेशसमयेएवप्रथमंसौरदशाप्रवेशः अथ सौरमानेनहीनांशाः पात्यांशाः R/5 में लचंग यो अथ सावनमानेनकृशांशाः पात्यांशाः शनेरन्तर्दशा. शरदुमलचं शु/गु| यो ०० .. .. ६१७/०२/११/१८२२२४/२९) हीनाशाः (४८३०/१६३२३९३१३५ ५४६८३६/५४४७४०३] ७२३||२/५ पायांना ६६३५२२३ ५४४२२२८१८५३/१२ १३ ८२,८५८,२७४२४९२८/३१३६० दशादिवसा: ५५२/०४०/५१५१/४७३ | .. १८१८१९२०/०४७५९५३ 0. ०० १९११३६९११६१५८२ ५५५२१,२२५२२९३८१०,५५, ५८२०३८२८१२८४२३१८ ९/९/१०१०१०११/११०० २६२८/११/१८२८९१६. . ३६३०५३,१५७३६१५२५० ४३११९३७४९५७१२५० ६/७/१२१४/१८/२२२४/२९ ao कृशलवाः ४८३०५६३२३|९३१३५ ५४६/५८३६/५४/४७/४८/१३) ६. २९ पात्यांशाः ४८/४१,५६/१६/३०/५/२२३ ५४/१२/२३८1८/५३/१२५ १३ ८४८1५८२८५३/५०२१३२३६५ दशादिवसा. ७२८५१४२८३५१३२५ ५२/३७१५४१३०२६/१२/५८ . ९ ७ .८६५१७७५ दशामधेशः ३०२५५६४७२०१८.०५० ६.२४४२१२८२०१५ ३० तदधोयर्षप्रवेशकालीनःस्पष्टःसूर्योलेख्यः प्रथमदशादिनादिप्रथमदशाप्रवेशकालीनस्पष्टसूर्ययोज्यम् । तद्यथा। सूर्यस्य - ·शस्थाने दिवसायोज्याः कलास्थानेघटिकायोज्याः विकलास्थानेपलानियोज्यानि विकलाःषष्ट्याभक्ताःलब्धंकलासुयोज्यम् । कलापट्याभका लब्धमशेषुयोज्यम् । अंशास्त्रिंशद्भक्तांलब्धराशिघुयोज्यं । राशयोद्वादशांकाधिकास्तदाद्वादशभिस्तष्टाः शेर्पराशयातादृशिसूर्येद्वितीयदशाप्रवेशकालीनसूर्येद्वितीयदशादिनायोज्यं । तादृशिसूर्येद्वितीयदशाप्रवेशएचमग्रेपि । एवं योजनेवर्षप्रवेशकालीनसूर्यतुल्यः अंतिमसूर्योभवति तदासौरदशाक्रमः शुद्धोऽन्यथाअशुद्धइति । अथसावनदशायां वर्षप्रवेशसमयेसावनप्रथमदशाप्रवेशः । ततोवर्षप्रवेशवारादौप्रथमसावनदशादिनानियोज्यानि तस्मिन्मासेतावतिवारादौ द्वितीयदशाप्रवेशः। एवंद्वितीयदशाप्रवेशवारादौद्वितीयदशादिनानियोज्यानि तस्मिन्मासेतावतिवारादौतृतीयदशाप्रवेशः एवमपि । एवंयोजितेअग्रिमवर्षप्रवेशेवारादिकमायातितदादशाप्रवेशःशुद्धः अन्यथाअशुद्धः ॥ उदाहरणम् ॥ शनिः सर्यापेक्षयान्यूनाशः अताकारणात्राशिंत्यक्त्वाप्रथमशनिःस्थापितः ६१४८५४ ततोर्कः ७।३०६ ततोबुधः १२।१६।१८ ततोभौमः १४:३२१३६ ततोलग्नं १८॥३॥५४ ततश्चंद्रः २२।९।४७ ततःशुक्रः २४॥३।४८ ततोगुरुः २९।३५।१३ अथ प्रथमंयथास्थिताःशनिपात्यांशाः ६४८५४ एतेरविहीनांश ७।३०।६ मध्येशोधिता जाताःरविपात्यांशाः '०।४।१२ एवंपूर्वीशाअग्रिममध्येशोधिताःजाताःसर्वेषांपात्यांशाः । वुधः ४।४६२ भौमः २०१६।२८ लग्नं ३।३१।१८ चंद्रः ४५१५३ शुक्रः २२२२६१ गुरु: ५।३।२५ एतेपायोगः २९।३५।१३ अनेनवर्पमितिः ३६० पष्टिसवर्णितौ १२९६००० भाज्यभा जको १०६५१३ हरभक्काजातोगुणकः १२।१०।३ अनेनशनिपात्यांशाः ६४८१५४ गुणिताःजाताशनिदशा दिनानि ८२१५५।१८. अथवापात्यांशयोगेन २९।३५।१३ वर्षमितिः ३६५।१५।३१ भकाजातोगुणकः १२।२०।४२ अनेनशनेः ·प्र०१ पूर्वादशाज्ञेया। विलग्नस्यग्रहस्यचांशसाम्येकस्यप्रथमंदशेत्यत्रा ॥ साम्येति । खगेनग्रहेणविलग्नस्यसाम्येऽर्थादशैःसाम्ये व लादिकावलगत्यादिकाचिंत्या । लग्नपतेर्लग्नपतिसंबंधिनीवोध्येत्यर्थः । सौरदशायांवर्षप्रवेशसमयेएवप्रथमंसौरदशाप्रवेशः अथ सौरमानेनहीनांशाः पात्यांशाः शरम लचंगु यो अथ सावनमानेनकृशांशाः पात्यांशाः शनेरन्तर्दशा. शर बु मल चं शुगु यो शहर में ल च शुगु यो| हीनांशाः ६१७/१२/१४/१८/२२२४२९/ .. ४८३०/१६३२३/९/३१३५ .. ५४६८३६५४४८१३ ०० ०० ६० ५२|३||२५ २९ पायशाः ४८४१४६१६३१५२२३ ५५०२/२/२००८५३/१/२५ ८२८५६२७४२४९२८३१३६० दशादिवसाः५५२०/- ४०/५/५/४७३ १८१८१९२७.४७५९५२। ०० ९.०८.२३६७ ८१४१७७५ ३०२५४६/४७/२०१८०५८] ६।२४४२१२८२८१५१० ६ १९1१३६९/१६१४८२ ५,५५२१२२५२२९३८१०५५ ५८.२७/३८२८१२/८४२३/१८) ९.९१०१०१०११११.. २६२८११/१८२८१९१६० ३६३१५३ १५७३६१५२५. ४३१९३७४९५७ १२४. ६.७/१२/१४/१८२२२४/२२/ कृशलवाः ४८३०१६/३२/३.९३१३५/.. (५५६५८३६५४४७/४८१३| ०० ६/०४/२।३।४।२५ २९ पात्यांशाः १८४१५६/१६३१५२२३ ५४/१२/२३८१८५३/११२५ १३ 1८४/८/५८२८४३५०२१६२३६५ दशादिवसाः ७२८५१२८३५१३२५ १५ (५२/३७१५/४६३०२६ ० दशाप्रवेश:// . मोपमवेशकालीन स्पष्टःसूर्योलेख्यः प्रथमदशादिनादिप्रथमदशाप्रवेशकालीनस्पष्टसूर्ययोज्यम् । तद्यथा । सूर्यस्यों ------- ·शिस्यानेंदिवसायोज्याः कलास्थानेपटिकायोज्याः विकलास्थानेपलानियोज्यानि विकला-पाट्याभक्ताःलब्धंकलासुयोज्यम् । कला पट्याभक्ताःलब्धमशेषुयोज्यम् । अंशास्त्रिंशद्भकालन्धराशिषुयोज्यं ।'राशयोद्वादशांकाधिकास्तदाद्वादशभिस्तष्टाः शेपंराशयःतादशिसूर्यद्वितीयदशाप्रवेशकालीनसूर्येद्वितीयदशादिनायोज्यं । तादृशिसूर्येद्वितीयदशाप्रवेशएवमग्रेपि । एवं योजनेवर्षप्रवेशकालीनसूर्यतुल्यः अंतिमसूर्योभवति तदासौरदशाक्रमः शुद्धोऽन्यथाअशुद्धइति । अथसावनदशायां वर्पप्रवेशसमयेसावनप्रथमदशाप्रवेशः । ततोवर्षप्रवेशवारादौप्रथमसावनदशादिनानियोज्यानि तस्मिन्मासेतावतिवारादौ द्वितीयदशाप्रवेशः। एवंद्वितीयदशाप्रवेशवारादौद्वितीयदशादिनानियोज्यानि तस्मिन्मासेतावतिवारादौतृतीयदशाप्रवेशः एवमपि । एवंयोजितेअग्रिमवर्षप्रवेशेवारादिकमायातितदादशाप्रवेशःशुद्धः - अन्यथाअशुद्धः ॥ . उदाहरणम् ॥ शनिः सर्वापेक्षयान्यूनाशः अतःकारणात्राशिंत्यक्त्वाप्रथमंशनिःस्थापितः ६।४८५४ ततोर्कः ७।३०।६ ततोबुधः १२।१६।१८ ततोभौमः १४।३२१३६ ततोलग्नं १८३५४ ततश्चंद्रः २२।९।४७ ततःशुक्रः २४॥३१४८ ततोगुरुः २९।३५।१३ अथ प्रथमंयथास्थिताःशनिपात्यांशाः ६४८५४ एतेरविहीनांशं ७।३०।६ मध्येशोधिताजाता:रविपात्यांशाः ४१३१२ एवंपूर्वीशाअग्रिममध्येशोधिताःजाताःसर्वेपांपात्यांशाः। वुधः ४।४६२ भौमः २०१६।२८ लग्नं ३।३१।१८ चंद्रः ४।५।५३ शुक्रः २१२२१ गुरुः ५/३१२५ एतेषांयोगः २९॥३५॥१३ अनेनवर्पमितिः ३६० पष्टिसवर्णितौ १२९६००० भाज्यभा जको १०६५१३ हरभक्काजातोगुणकः १२।१०।३ अनेनशनिपात्यांशाः ६४८५४ गुणिताःजाताशनिदशा दिनानि ८२२५५।१८. अथवापात्यांशयोगेन २९/३५।१३ वर्षमितिः ३६५।१५।३१ भक्काजातोगुणकः १२०२०।४२ अनेनशने[१ ·पात्यांशाः ६।४८१५४ गुणिताःजातानिशनिदशादिनानि ८४१५२ एवंजातानिसर्वेषांदशादिनानि ॥ ४॥ अथांतर्द शानयनमाह ॥ दशामानमिति स्पष्टोऽर्थः ॥ यस्यग्रहस्यदशामध्येंतर्दशाक्रियतेतस्यदशामानंदिनघटीपलात्मकंतर्दे वसमामा प्रकल्प्यउक्तविधिनाअंतर्दशासाध्या उदाहरणम् ॥ शनिदशा ८२॥५५॥१८ पात्यांशयोगेन २९॥३५॥१३ भत्ता जातोगुणक: २।४८१९ अनेनशनिपात्यांशागुणिताः जाताशनिदशामध्येशनेरंतर्दशा १९।५।५८ एवंजाताशनिदशामध्ये सर्वेषामंतर्दशा ॥ ५ ॥ अथमासदिनप्रवेशानयनमाह ॥ एकैकेति ॥ जन्मकालीनःसूर्योयादृशोराश्यादिर्भवति सएका दशामानसमामानंप्रकल्प्योक्तेनवर्त्मना ॥ अंतर्दशासाधनीयाप्राक्पात्यांशवशेनतु ॥ आदावंतर्दशापाकपतेस्तत्क्रमतोपरा ॥५॥ एकैकराशिवृद्याचेतुल्योंऽशाद्यैर्यदारविः॥ तदामासप्रवेशोयुप्रवेशश्चेत्कलासमः ॥६॥ ॥ ॥ दशधास्थाप्यः । एकद्विव्यादिराशिवृद्धयायुक्तोयथावस्थितांशादितुल्योयस्मिन्मासघटीपलात्मकेकालेभवति । तदातत्सं ख्याकोमासप्रवेशोज्ञेयः । एतदुक्तंभवति । प्रथममासप्रवेशस्तुवर्षभवेशएवजातः । तत्रजन्मातुल्यएवार्कोऽस्ति । द्विती यमासप्रवेशश्चेरिक्रयतेतदैकैकराशिसंयोजनात् अंशकलाविकलासमत्वं राशीयोजितेतत्तुल्य सूर्यम्यदिनेयस्मिन्समयेतदा द्वितीयमासमवेशोभवति । एवममेपियोध्यम् । दिनप्रवेशवेत्क्रियतेतदैकैकांशसंयोजनाकलाविकलासमत्वंयस्मिन्समये तदाधुप्रवेशोभवति ॥ ६॥ ॥ ॥ ॥ ॥

·अथपंचांगान्मासप्रवेशघटिकाद्यानयनमाह ॥ मासार्कस्येति ॥ एकैकराशियोगेनजातोमासप्रवेशार्कः। अस्यासन्नपंचांग स्थितयदवध्यर्भस्तदवधिस्थार्कमासप्रवेशार्कयोरंतरंकार्य । तस्यकला:कार्याः । अवधिस्थागत्याभाज्या: । फलंदिनाद्यंत्रि स्र्थवासरघटीपलात्मकंग्रायं । तत्फलंअवधिस्थवारादीयुतोनितंकार्य । तद्यथा । अवधिस्थाकतोमासप्रवेशार्कोऽधिकश्चेत्त दाअवधिस्थवारादीयुक्तंकार्य । न्यूने हीनकार्य । तस्मिन्वारादौवारपटीपलात्मकेकालेमासप्रवेशोभवति । एवमेवानयारी त्याधुप्रवेशोदिनप्रवेशोज्ञेयः । अवधिस्थवारादावित्यत्रअवधिस्थघटिकानग्राह्याः कुतःयामस्थपंचांगतनामस्थ चरदेशांत रसंस्कारस्यकृतत्वात्इतिकारणादवधिस्थवारादावित्यत्रसंस्काररहितोवारघटीपलात्मकोऽब्दपोग्राह्यः । सयथा यस्माद्रंथा मासार्कस्यतदासन्नपंक्तिस्थेनसहांतरम् ॥ कलीकृत्वार्थगत्याप्तदिनाघेनयुतोनितम् ॥७॥ तत्पंक्तिस्थंवारपूर्वमासार्केऽधिकहीनके ॥ तदाराधमासवेशोयुवेशोप्येवमेवच ॥ ८॥ स्पचांगस्थितःसूर्यःसाधितः तस्माद्रंथादब्दपःसाध्यः परत्वेतावाविशेषः । यदिग्रंथादावब्दपेउदयांतरभुजफलंचरस स्फारश्चेत्कृतोभवति तदासंस्काररहितोऽब्देशःकार्यः। यथारामविनोदस्थाब्दपेग्रंथादावुदयांतरभुजफलकाशीस्थचरसंस्का र:कृतोऽस्ति । तथामकरंदस्थाब्दपेग्रंथादौकेवलकाशीस्थचरसंस्कारःकृतोऽस्ति । इतिकारणात्संस्काररहितोऽन्दपःकार्यः। तदनंतरं अस्मिन्संस्काररहिताऽन्दपे यस्यमासप्रवेशःक्रियते तस्ययामेजन्मतामस्थचरदेशांतरउदयांतरभुजफलसं| स्कार कार्यः । सोऽन्दपःसूक्ष्मोभवति । परंतुएतत्संस्कारचतुष्टयमध्येजन्मकालीनसूर्योयावनिःसंस्कारैः संस्कृतोभयविता

·०१
पनिःसंस्कारैरव्दपःसंस्कार्यः । तदनंतरंमासप्रवेशाविधिस्थार्कयोरंतरात्यत्पूर्वानीतवारादिकंतदस्मिन्नन्दपेउक्तरीत्यायु
तो कार्य तामासप्रवेशेसूक्ष्मघटिकाभवति । यदिजन्मकालीनःसूर्योरामविनोदात्साधितोनास्ति, पंचांगस्थितोवधिस्थाकों
पिरामविनोदासाधितोस्ति; अथवाजन्मकालीनस्तथावधिस्थश्चार्कयोःसाधनमकरंदाचेत्कृतमस्ति तदासूक्ष्मघटिकाभवं
ति । ग्रंधभेस्थूलपटिकाभवंति । अत्रोदाहरणम् । ग्रहलाघवाजन्मकालीनःस्पष्टोर्कः ९।७।३०।६ एकराशियुक्तोजातो
द्वितीयमासप्रवेशार्फः १०।७।३०।६ अस्यासनफाल्गुनकृष्णनवमी ९ भृगौरामविनोदस्थपंचांगस्थितोऽवधिस्थार्कः १०॥
१०॥१॥३८॥ अनयोरंतरं ॥२॥३१॥३२॥ अस्यकलाः १५१।३२ अवधिस्थागतिकलाभिः ६०३१ भक्ताःसवर्णितौभाज्य
भूः १ पंचचंद्राः १५ कुगुणः ३१ कुरामाः ३१ सिद्धा २४ गताब्दैर्गुणितासमेताः ॥
खेना. ब्धिदौ २४ गुणलोचनैश्च २३ तष्टानगै ७ रकमुखोऽन्दपः स्यात् ॥१॥ ॥
भाजकौभाग्य ९०९२ भाजकाः ३६।३१ भाजकेनहतेभाज्येफलं २।३०।१३। दिनघटीपलात्मकम् ॥ ७॥८॥अथरा
मयिनोदस्थपंचांगस्थितेमहेसतिअब्दपानयनमाह । भूरिति । यस्मिन्धरामविनोदःकृतोस्तितस्मिन्वशक: १५१२ अयं
इटशकमध्ये १५५० शोषितःशेपंगतान्दाः ३८ अयमंकः ॥१५॥३।२४। गताब्दैः ३८ गुणितोजातः ४७१४९।५७१५३
॥१२ एतन्मध्येऽयंक्षेपो ०२४।२३। योजितः ४८।१४।२०५३।१२ ऊोकेसप्ततष्टेजातोऽन्दपः॥६।१४।२०५३।१२
परंतुएतन्मध्येउदयांतरभुजफलचरफलसंस्कारःकृतोऽस्तिइतिकारपात् एतन्मध्येसंस्कारैरहितःक्रियते। तत्रादौउदयांतरसा
॥५७॥

·धन ग्रन्थादौशकः १५१२ अस्मिनशके मेषसंक्रांतिसमयेसूर्यः ००1००। अयनांशाः १६०२४१५४ ब्रह्मतुल्यात्साधित मुदयांतरपलारमर्क ऋण १३ ' ग्रहापेक्षयाब्दपेविपरीतमित्युक्तत्यात्जातंधनं १३ इदमब्दपेऊनजातउदयांतररहितोऽन्दपः ६।१४।। अथभुजफलमाह । सूर्यान्मंदफलंधनं २१७ अस्यकलाः १२७ भाजफेन ३६० भकाःलब्धंघटिकायंभुजफलंधनं ०१२१ विपरीतमित्युक्तस्यात्जातमृणं ०।२१ इदमुदयांतरसंस्कृताब्दपे ६।१४।८। युतंजातवदयांतरभुजफलसंस्कृतोऽब्दपः ६।१४।२९ अथचरसंस्कारमाह । काश्यांपलभा ५।४५ घरखंडानि ५७१४६।१९ चरंऋणंपलात्मकं ३१ विपरीतमित्युक त्वात् जातंधनं ३१ इदमुदयांतरभुजफलसंस्कृताब्दपे ६।१४।२९ रहितंजात उदयांतरभुजफलचरसंस्कृतोदपः६।१३।५८ अन्दौघतःशैलनखै २०७ विनिघ्नात्पुनर्मनुघ्नंगतवर्षदम् ॥शराब्धिभक्तं ४५घटिकादिलब्धंयुतं नभोश्यामि ३२० युतात्खखेभैः८००॥ हृतादिनाद्यंगतवर्षयुक्तंसप्तोतंमेपमुखोऽन्दपःस्यात् ॥२॥ : अनयारीत्यासंस्कारसहितोऽब्दपोजातः । उदाहरण दर्शनार्थएतावत्सदर्शितम् । अथसुगमोपायःकथ्यते । पूर्वग्रंथादावुद यांतरभुजफलचरमानीयतेपांत्रयाणांपरस्परसंस्कारकृतेसतित्रयोविंशति २३ पलानिऋणानिजातानि एतानिस्थिराणि । अभीष्टयपूर्वोक्तश्लोफेनाऽन्दपश्चेत्साध्यतेतदातस्मिन्नव्दपपलेपुत्रयोविंशतिपलानिरहितानिकार्याणि । अभीष्टवर्षेसोऽन्द पसंस्काररहितोभवति । यथापूर्वानीतोऽन्दपः ६।१४।२१ अयंत्रयोविंशतिपलरहितःकृतःजातःपूर्वानीतसंस्काररहितान्द पतुल्यः १।१३।५८ अब्दपः॥१॥ अथवारामविनोदस्थपंचांगेअभीष्टवर्षे संस्कारत्रयरहिताब्दपानयनमाह । अन्दौघतइति ।

·प्र०१ यस्मिन्वरामविनोदःकृतस्तस्मिन्यशकः१५१२ अयमिष्टशक१५५०मध्येशोधितःजातानिगतवर्षाणि३८एभिरयमको२०७ गुणितोजातः ७८६६ गतवर्पगणः ३८ चतुर्दशभिर्गुणितः ५३२ अनेन ४५ भक्तःपलंघटिकाद्यं ११४९ इदंपूर्वाक ७८६६ युतं ७८६६।११।४९ अस्मिन्नू_के ३२० अयमकोयोजितः ८१८६।१११४९ अष्टशतैः ८०० भक्तं फलंदिनघटीपलात्मक १०।१३।५८ अस्योोकेगतवर्षाणि ३८ युतानि ४८।१३।५८ सप्तभिस्तष्टानिशेषांकप्रमितोजातोऽन्दपः ६।१३।५८ जन्म कालीनसूर्यमध्येचरदेशांतरसंस्कारस्कृतोस्ति इतिकारणात् अस्मिन्नन्दपेस्वदेशीयचरदेशांतरसंस्कारः क्रियतेअवधिस्थाय चरंपलात्मकंधनं ७८ पष्टिभक्तंजातंघटिकाद्यं ॥१८ विपरीतमित्युक्तत्वाजातंऋणं ११८ इदमन्दपे ६।१३।५८ रहितंजात श्वरसंस्कृतोऽन्दपः ६।१२।४० देशांतरयोजनानिधनानि ३० चतुर्थाशोनितानिपलानि २२ विपरीतमित्युक्तत्वात् जाता निऋणानि २२ एतानिचरसंस्कृताब्दपेरहितानिजातश्वरदेशांतरसंस्कृतोन्दपः ६।१२।१८ अवधिस्थार्कमासप्रवेशार्कयोरं तरात्पूर्वसाधितयारादिकमिदं २।३०।१३ अवधिस्थार्फतःमासार्कस्यन्यूनत्वात्स्पष्टाब्दप ६।१२।१८ रहितंजातोमासप्रवेश फालः श४२५ एवंजाताःफाल्गुनकृष्ण ६ भौमेद्वितीयमासप्रवेशेस्थूलघटिकाः ४२।५ कुतःग्रहलाघवाजन्मकालीनःसूर्यः साधितोऽस्ति रामविनोदस्थपंचांगस्थितअवधिस्थाओंगृहीतोऽस्ति । एकग्रंथादुभयोःसाधनंचेत्क्रियतेतदासूक्ष्मघटिका:भवं ति । अतएव विचार्यपंथभेदेसतिपंचांगोपरिसुगमोपायत्वान्मासप्रवेशानयनंसर्वैः क्रियते । तदशुद्धं । अथसूक्ष्मघटिकानयन माह । यस्मा थाजन्मकालीनसूर्योयावद्भिःसंस्कारैःसंस्कृतोस्तितावद्भिःसंस्कारैतस्माद्रंथान्मासप्रवेशार्क:मासप्रवेशदिवसे सूर्य साध्यः मासमवेश दिवस ज्ञानपंचांगोपरिअनुमानेनज्ञातुं शक्यते । जन्मकालीनसूर्यएकराशीयोजितेजातोमासप्रयेशार्कः ॥५८ SS ·मासप्रवेशदिवसेसूर्योयसाधितोभवति तयोर्मासमवेशार्कयोरंतरंकार्यतस्यकलाःकार्याः मासप्रवेशसमयेसूर्योयःसाधितोभ पतितस्यगतिःकलाभिर्भाज्या फलंदिनघटीपलात्मकंग्राह्यमासप्रवेशेसूक्ष्मघटिका:भवंति । उदाहरणम् । ग्रहलाघवाजन्म कालीनचरदेशांतरसंस्कृतःस्पष्टोर्कः ९।७।३०।६ जातःएकराशियुक्तोजातोद्वितीयमासप्रवेशेर्कः १०१३०१६ फाल्गुन कृष्ण ६ भौमेग्रहलाघवादहर्गणः ३६२४ चक्र ९ सूर्योदयेमध्यमोऽर्कः १०१५५७१५५ देशांतरविकलाभि २२ युक्तो १०५। ८१७ मंदकेंद्रं ॥१२॥५१॥४३ मंदफलंधनं १।३५।४९। संस्कृतोकः १०६४४४६ चरंधनं ११२४ संस्कृतःजातोमासप्रवे शदियसेस्पष्टोऽः १०॥६॥४५॥३० स्पष्टागतिः ६०१३५ उभयोरंतरं ०।०४४।३६ अस्यकलाः ४४१३६ गतिकलाभिः ६० आसीदसीमगुणमंडितपंडिताग्र्योव्याख्यद्भुजंगपगवीःश्रुतिवित्सुवृत्तः ॥ साहित्यरीतिनिपुणोगणितागमज्ञचिन्तामणिविपुलगर्गकुलावतंसः॥३॥ ।३५ भक्कासवर्णितौभाज्य २६७६ भाजको ३६३५ भाजनाल्लब्धंदिनघटीपलात्मकं ०४४।१० एवंफाल्गुनकृष्ण ६ भौमेसूर्योदयादवघटीपु ४४ पलेपु १० जातोद्वितीयमासमवेशः। अनयारीत्याचेत्साभ्यतेतदामासप्रवेशेसूक्ष्मपटिकाःभवंति। अस्मिन्समयेसूर्यः १०७॥३०॥६अयंपूर्वतुल्योजातः । एवमग्रेपियोध्यं । अनयारीत्यादिनप्रवेशःसाध्या मासदिनप्रवेशसम यग्रहभावा:साध्याः पंचवर्गीफलादिकविचार्यम् ॥ २॥ अवग्रंथालंकारस्तत्रपितामहवर्णनमाह ॥ आसीदिति ॥चिंतामणि चिंतामणिसंज्ञकभासीत्पभूव । कथंभूतश्चिंतामणिः । असीमगुणमंडितपंडितायःअसीमानिमर्यादा अनंतागुणाःसाधुत्वा ·प्र०१ दयामंडिताःयुक्ताइतियावत् येपंडिताःशास्त्रज्ञाःतेवग्यःश्रेष्ठःअतिपंडितइत्यर्थः । पांडित्यमेवविवृणोति । पुनःकथंभू० भुजंगपगयी:भुजंगपःशेषनागःतस्यगावोवाण्यःमहाभाष्यरूपाःव्याख्यत् सदामहाभाष्याध्यापकइत्यर्थः । पुनःकथंभूतः श्रुति वित्वेदविद्यामर्मज्ञः पुनःकथंभूतः सुवृत्तःसमीचीनाचरणःयथाकालविहितनौतस्मातकर्मानुष्ठानशीलः । पुनःकथं० साहित्य रीतिनिपुणः अलंकारज्ञान विषयेऽतिपंडितइत्यर्थः । पुनःकथंभूतः गणितागमज्ञःज्योति शास्त्रज्ञः । पुनःकथंभूतः विपुलगर्ग कुलावतंसायिपुलंमहद्यद्गर्गकुलंगर्गवंशः तस्यावतंसःभूपणरूपःगर्गगोत्रोत्पन्नइत्यर्थः ॥३॥ अथपितृवर्णनमाह ॥ तदात्म जइति । तदारमजाश्चिंतामणिदैवज्ञस्यपुत्र:अनंतःअनंताख्यदैवज्ञःप्रसिद्धोस्तिपृथिव्यां । अनंतगुणःअसंख्यगुणाश्रयीभूतः। तदात्मजोऽनंतगुणोऽस्त्यनंतोयोऽधोक्तदुक्ती किलकामधेनुम् ॥ सत्तुष्टयेजातकपद्धर्तिचन्यरूपयदुष्टमतंनिरस्य ॥४॥ ॥ सकःअसंदिग्धंकामधेनुंकामधेनुसंज्ञतिथ्यादिपंचांगसाधकंज्योतिःशास्त्रेप्रसिद्धग्रंथंतस्मात्तदुक्तीग्रंथेगणितव्याख्यानानि धोक्दुदोह । कामधेनुसारिण्युपरियेनटीकाकृतेत्यर्थः । किमर्थ सत्तुष्टये सतांगुणग्राहिणांदैवज्ञानांसंतोपार्थ । तथाजातक पद्धतिउत्पलवालकस्यतजन्मकालमधिकृत्यशुभाशुभनिरूपकंदाखं तदुपजीव्यगणितप्रतिपादिकांकृति न्यरूपयनिरूपित वान् । ननु श्रीपत्यादिपद्धतीनांसत्त्वेनकथंतांकृतवानित्यपेक्षायामाह ॥ दुष्टमतमिति ॥ दुष्टमतंयुक्तिविरुद्धं निरस्यदूपण दानेनदूरीकृत्य ॥४॥ .॥ ॥५९॥ ॥

·अधस्ववर्णनपूर्वकंसंज्ञातंत्रमाह ॥ पद्मावयेति । ततोऽनंतदैवज्ञात् पद्मावया पानाम्नी या अंबामाता तयेत्यर्थः । श्रीनी लकंठःपांडित्यादिशोभायुतोनीलकंठरूपःपुत्रः असाविप्रसूतः । कथंभूतः । विपश्चित्पडितः श्रुतिशास्त्रनिष्ठः वेदशास्त्रंसं पन्नः। संज्ञाषियेकंसंज्ञाविचारग्रंथव्यदधात्कृतवान् । कथंभूतं सहमावतंसं सहमनिरूपकशास्त्रमवतंस भूपर्णयस्थत अत्र मंथेसहमविचारसम्यनिरूपितवान् । पुनः कथंभूतंविद्वच्छिवप्रीतिकरंपंडितशिवस्यपीतिदम् ॥ ५॥ इतिश्रीदिवाकरदैवज्ञा पद्मावयाऽसाविततोविपश्चिच्छ्रीनीलकंठाश्रुतिशास्त्रनिष्ठः ॥ विदच्छिवप्रीतिकरव्यधात्तंसंज्ञाविवेकंसहमावतंसम् ॥५॥ इतिताजिकनीलकंठ्यांसंज्ञातंत्रंसमाप्तम् ॥ १॥ .॥ रमजविश्वनाथदैवज्ञविरचितेश्नीनीलकंठज्योतिर्वित्कृतसंज्ञातंत्रेसहमाध्यायस्यव्याख्योदाहृतिःसमाता ॥ अकारिविश्वनाथे नसंज्ञातंत्रप्रकाशिका । टीकाटीकाकृतिकुर्यात्सज्जालज्जानुबंधनम् ॥ १॥ चंद्रवाणशरचंद्र १५५१ संमितेहायनेनयतिशा लिवाहने ॥ मार्गशीर्षसितपंचमीतिथौविन्धनाथविदुपासमापितम् ॥ २ ॥ ।

·प्र० २ श्रीगणेशायनमः ।। यत्पादपद्मसुरसिद्धदैत्याअभीष्टसिद्ध्यैप्रणमंतिनित्यं ॥ तंविघ्नराजमनसास्मरामिभक्तप्रियंनागमुखंगणेशं ॥ १ ॥ गोदावरीतटेभातिगोलग्रामोऽतिसुंदरः॥ तत्रावसन्पूर्वजामेसिद्धांतांबुजभानवः ॥ २॥ अनेकविद्याकुशलैर्द्विजेंद्रैः संसेवितोभूमितलेप्रसिद्धः ॥ दिवाकरोदेवविदांवरिष्ठोवेदांतशास्त्राभिरुचिर्वभूव ॥ ३ ॥ तस्यात्मजाःपंचगुणैरुपेताजाता अमीषांप्रथमस्तुकृष्णः ॥ दैवज्ञवर्यःसकलागमज्ञोविश्वेशपादाजरतोनितांतं ॥ ४ ॥ तस्यानुजौख्यातशिरोमणीतौयौविष्णु महार्यभिधौपृथिव्यां ॥ निस्कंधपारंगमरंगमलौश्रीकेशवस्याग्रजनीप्रसिद्धौ ॥५॥ तस्यानुजोगणितविद्गणनाग्रगण्योमल्ला रिसेवनसमुद्गतशास्त्रपण्यः ॥ सच्छास्त्रबुद्धिसुहृदांचमहाशरण्य:श्रीविश्वनाथगणकःसुतरांचकास्ति ॥ ६॥ आसीन्नान्नानी खस्खाभिलापनहिलब्धुमीशानिर्विनमीशानमुखाःसुरौघाः ॥ विनाप्रसादंकिलयस्यनौमितंढुंदिराजमतिलाभहेतुम् ॥ १॥ लकंठोद्विजाम्योज्योतिसिंधोपारद्दग्भाष्यवेत्ता ॥ तेनोद्दिष्टेवर्षतंत्रेकरोमिटीकांसम्यग्विश्वनाथोविविच्य ॥७॥ तत्रग्रंथारंभे पारिप्सितनिर्विलसमाप्त्यर्थकृतमंगलंशिष्यशिक्षायैनिवनाति ॥ स्वस्वेति । अहनीलकंठस्तंढुंढिरार्जनौमिनमस्करोमि । कथं भूतं । मतिलाभहेतुं मतिर्बुद्धिस्तस्यालामामाप्तिस्तत्रहेतुंकारणं । तंकं यस्यदुंढिराजस्यप्रसादमनुग्रहविनाईशानमुखाःसुरौ घाईशानोमहादेवस्तदादयःसुरौपादेवसमूहाःनिर्विघ्नंयथास्याचथास्वस्वामिलापस्वीयस्वीयमनोरथंलब्धुमीशाःसमर्थाः नहि नभयंति किलेविनिश्चयेन । भुत्यादौश्रूयतेअतोगणेशस्तुतिरावश्यफी ॥१॥ ॥

·तत्रप्रथमसंप्रयोजनंतदारंभप्रतिजानीते ॥ जातकेति । तत्तस्मात्कारंणात्अब्दंफलंवर्षीयशुभाशुभफलं आदिताजिकात्प्रथ मताजिकमंथात् जात्यंभिप्रायेणैकवचनं पूर्वताजिकग्रंथेभ्यइत्यर्थः । ब्रुवदामि । कस्मात्कस्मात् यतोयतोंयस्मात्कारणात् जातकशास्त्रोकदशाशुभाशुभफलंनृणांमनुष्याणांस्थूलकालफलदं. स्थूलकालेनवर्षाधिककालेनोत्सर्गतःफलंददातिइतिस्फु जातकोदितदशाफलंचयत्स्थूलकालंफलदंस्फुटनृणाम् ॥तवनस्फुरतिदैवविन्मतिस्तद्ब्रुवेऽब्दफलमादि ताजिकात्॥२॥गताःसमा पादयुताःप्रकृतिनसमांगणात।।खवेदाप्तंघटीयुक्ताजन्मवारांदिसंयुताः॥३॥ अब्दप्रवेशेवारादि सप्ततप्टेत्रनिर्दिशेत्॥शिवनोऽब्दाखखाद्रींदुलवायाखामिशेपितः॥४॥जन्मतिथ्या न्वितस्तत्रतियावन्दप्रवेशनं।तत्कालेकोजन्मकालरविणास्याद्यतःसमः॥५॥ एकैकरांशिवृद्ध्याचेत्तु ल्योंशाधैर्यदारविःतदामासप्रवेशोयुप्रवेशशेत्कलासमः॥६॥तात्कालिकांस्तुखचरा सुधियाविधेयाः स्पष्टाविलममुखभावगणोविधेयः। वीर्यंतथोक्तविधिनानिखिलग्रहाणामब्दाधिपस्यविधयेकथयामियु क्तिम् ॥ ७॥ दिनांगभागाद्यशरलब्धस्फुटेंथिहा ॥ प्रश्नांगाद्धायनफलेतुर्येशोलगपोभवेत् ॥८॥ दें । यतस्तत्रंग्रहाणामायुर्दायात्मकदशाःवर्षसमूहात्मकागणितेनागच्छंतितत्रतस्मिन्फलेदेवविन्मति दैवज्ञानांबुद्धिा नस्फुर ति कमिन्समयेकिंफलंभपतिसूक्ष्म विचारेवुद्धिःस्फुटानभवति अतोवर्षमध्येफलज्ञानार्थमिदंवदामीत्यर्थः ॥ २ ॥ गता:समा इत्यादिपंचश्योका संज्ञातंत्रटीकायांव्याख्याताः ॥३॥४॥५॥६॥७॥८॥ ॥

·प्र०२ श्रीगणेशस्त्रयणप्रतिज्ञातवचरनिर्णयमाह ॥ जन्मेति वलीयइति दृगादिसाम्यइतिच ॥ जन्मकाले यलग्नंतस्यस्वामी अन्द । ॥ २॥ प्रवेशकालिकलनस्थामी मुबहाधिपःमुथहावक्ष्यमाणातस्साःस्वामीति । एतदनंतरविराशिपःसंज्ञातंत्रोक्तत्रैराशिक । मंसेवितो ततः अहिवियसेपर्पप्रयेशेसतिसूर्यराशिपतिः सूर्याधिष्ठितराशिस्वामी । निशिरात्रौवर्षप्रवेशेसतिचंद्रभाधीश्वरः अमीकांतराशिस्वामी इदंपंचफैविमृश्य विचार्य एषापंचानांमध्येयएकतरतर्नुपश्यतिवर्षप्रवेशकाललग्नं क्षमाणःपश्यन्वली पंचगवलाधिकासमहापंचान्यतमःवर्षस्वामी वर्षउममनीक्षमाणः अपश्यन्वलाधिकोपिनैववर्षेश्वरः । वलस्यतुल्यत्वेह (जन्मलमपतिरब्दलमपोमुंयहाधिपइतिनिराशिपः॥सूर्यराशिपतिरह्निचंद्रभाधीश्वरोनिशि विमृश्यपंचकम् ॥९॥ वलीयएपांतनुमीक्षमाणःसवर्षपोलग्नमनीक्षमाणः॥ नैवान्दपोदृष्ट्य तिरेकतास्याद्वलस्यसाम्येविदुरेवमाद्याः ॥१०॥ गादिसाम्येप्यथनिर्वलत्वेवाधिपःस्सा. न्मुथहेपरस्तु ।। पंचापिनोचेत्तनुमीक्षमाणावीर्याधिकोऽब्दस्यविभुर्विचिंस॥ ११॥ ॥ ध्यतिरेकतः स्याधिक्यादन्दोमवति । एवमित्याद्याःपुरातनाआचार्या:विदुःआहुः । गादिसाम्यदृष्टिसाम्येआदियदा परसाम्येपिअनयोसमतायो। अथवानिलत्वेपंचानांलग्नदर्शित्वेपिपंचविंशोपकोनपंचवधिलवत्तायां । उभयत्रमुथहास्वा भ्येवचवरोभवति । यदिपंचाधिकारिणोमहाअपियर्पलक्षमाणाःपश्यंतोनभवंतितदेपांमध्येयोवलाधिकःसएववर्षस्य विभुःस्वामीविचारणीया बलयोःसाम्येमुबहेश्वरएवेतिज्ञेयं ॥ ९॥१०॥ ११॥.

·अधमतांतरचन्द्रस्यवश्वरत्वसंभावनायर्याविशेषचाह । बलेति ॥ पंचाधिकारिग्रहाम्यतमयोर्वलदृष्ट्योःसमवायांअहिदिवसे वर्षप्रवेशेसतिसूर्याक्रांतराशिस्वामी । अंतिमाधिकारीग्रहोवर्षस्यस्वामी । निशिरात्रौवर्षप्रवेशेसतिइंदुराशीदचंद्राक्रांतराशि स्वामी अंतिमाधिकारीग्रहोवर्षस्यस्वामीभवतीत्येवंकेचिंदाचार्याहुः । पूर्वोकप्रकारावगतोवर्षस्वामीचंद्रोयेनग्रहेणसप्ता न्यतमेईत्यशाली मुशिलकारीसग्रहोवर्पस्वामी अनेकग्रहमुथशिलकारीचेत्तदातद्राणांमध्येयोवलाधिकवलसाम्येमुथ हेश्वरदतिसुधियोह्यं । चंद्रस्यमुथशिलाभावेंनिर्णयमाह ॥ चंद्रभपइति । अन्यथात्वेचंद्रस्यमुथशिलाभावेसति चंद्राक्रांत बलादिसाम्यैरविराशिपोऽहिंनिशींदुराशीडितिकेचिदाहुः ॥ येनेत्थशालोऽन्दविभुःशशीस वर्षाधिपश्चंद्रभपोन्यथात्वे ॥ १२ ॥(अब्दाधिपोव्ययपडप्टमभिन्नसंस्थोलब्धोदयोऽन्दजनुपो: सदृशोवलेन ॥ निःशेपमुत्तमफलंविदधातिकायेनैरुज्यराज्यवललब्धिरतीवसौख्यम् ॥१३॥::: राशिस्वामीवश्वरोंमवति । अनेनप्रकारेणकर्कस्थेचंद्रमसिचंद्रएववर्षेश्वरोनान्यइतिज्ञेयम् ।। १२॥ अथवर्षेश्वरस्थितिवशे नफलमाई.॥ अन्दाधिपइति ॥ अन्दाधिपोवर्पस्वामी ग्रहः । व्ययपडष्टमभिन्नसंस्था द्वादशपष्ठाष्टमस्थानव्यतिरिकस्थान स्थितः । यद्यपिलग्नदर्शित्वेनवर्पस्वाम्युक्तेवर्षस्वामीषष्ठाष्टमद्वादशस्थानेष्वनवस्थितएवेतिवक्तुमनुचितंतदतिरिकस्थानस्थ इति । तथापिपंचापिचेन्नोतनुमीक्षमाणाइत्यादिप्रकारेपठाष्टमद्वादशस्थानस्थितस्यापिवर्षेश्वरत्वसंभवःराशिकुंडल्यांदृष्टिस भावेनतत्रलमद्रष्टुपैश्वरस्यभावकुंडल्यांतत्स्थानस्थितत्वसंभावनायाब्रह्मणोप्यनिवार्यत्वाच्चालध्धोदयः वर्षप्रवेशकालेमातो

·प्र०२
दयोस्तंगतइत्यर्थः । अब्दजनुपोःवर्षजन्मकालयोःवलेनपंचवर्गीवलेनसदृशस्तुल्यःअहीनवलइत्यर्थः । एतादृशोवर्मेश्वरोनिः
। शेपंसमग्रंउत्तमफलंकरोतितदेवाह । कायेत्यादिस्पष्टम् ॥१३॥ अथवर्षेश्वरफलंपंचवर्गीवलानुरोधाद्भवतीत्याह ॥ वलेति॥
वर्षस्वामिनिवलेनपंचवर्गीपलेनपूर्णसतिशुभफलंपूर्णभवति । मध्यवलेशुभेमध्यभवति । अधमेहीनवलेदुःखरोगादीत्यादि
स्पष्टम् ॥ १४ ॥ अथवश्वरस्यसूर्यवलपूर्णतायांफलमाह ॥ सूर्येऽन्दपइति ॥ विनश्यतीत्यतस्पष्टंफलं । इदमुक्तफलंजनि
खेटयुक्त्याजन्मकालग्रहविचारेणवाच्यं । एतदुक्तंभवति । वर्षेश्वरग्रहोजन्मकालेउत्तमवलश्चेदत्राप्युत्तमवलस्तदोत्तमोत्तमं ।
वलपूर्णेऽब्दपेपूर्णशुभंमध्येचमध्यमं ॥ अधमेदुःखशोकारिभयानिविविधाःशु॥१४॥अथसूर्यः।।
(सूर्येऽन्दपेवलिनिराज्यसुखात्मजायलाभःकुलोचितविभुःपरिवारसौख्यम्॥पुष्टंयशोगृहसुखंविवि
घाप्रतिष्ठाशत्रुविनश्यतिफलेजनिखेटयुक्त्या॥१५ मध्येरवौफलमिदंनिखिलंतुमध्यंखल्पंसुखंस्वज
नतोपिविवादमाहुः॥स्थानच्युतिर्नचसुखंकृशताशरीरेभीतिर्नुपान्मुथशिलोनशुभेनचेत्स्यातारिद॥
मध्यमवलश्चेदुत्तमं । अधमवलश्चेन्मध्यमं । जन्मकालेमध्यमवलश्चेत्क्रमेणोत्तमंमध्यममधमंचभवति । जन्मकालेहीनवलश्चे
रक्रमेणमध्यमाधमाधमानिभवति ॥ १५ ॥ अथवर्षेश्वरार्कत्यमध्यवलत्वेफलमाह ॥ मध्यइति ॥ इदंउत्तमवलसंबंधियत्फ
लंमागुफतत्समग्रंमध्यमभवति । स्वल्पमित्यादिनृपादित्यंतस्पष्टं । अनिष्टफलंतदास्याद्यदाशुभग्रहेणवर्षेश्वरस्यमुशिलो
नस्यादर्थाच्छुभग्रहमुशिलं अनिष्टस्यादित्यपवादउकः ॥ १६ ॥
-
॥१२॥

·हीनक्लार्कस्यफलमाह ॥ सूर्यइतिरपष्टम् ॥१७॥ अथयेनेत्थशालोन्दविभुरितिदाार्थपुनर्वदंतद्वर्षेश्वरस्यकंवूलयोगेरा विजन्मनोवर्षमुत्तमंतवित्याह ॥.चंद्रेति ॥ चंद्रेऽन्दपेसतियेनग्रहेणचंद्रोमुथशिलः असौवर्षेश्वरः। असावपेश्वरस्यचंद्रेण कंयूलचंद्रातिरिकप्रहेणमुधशिलमित्यर्थः । रात्रौजन्मतदावर्षमुत्तमंज्ञेयमित्यर्थः ॥ १८ ॥ अधचंद्रस्यपूर्णबलस्यफलमाह ॥ सूर्येवलेनरहितेऽदपतौविदेशयानंधनक्षयQचोरिभयंचतंद्रा लोकापवादभयमुग्ररुजोतिदुःखंपि त्रादितोऽपिनसुखसुतमित्रभीतिः॥१७॥चंद्रेऽब्दपेमुथशिलयेनासावव्दपोऽस्यचेत् ॥ कंबूलबिंदु नाजन्मनिशिवपंतदोत्तमम् ॥१८॥अथचंद्रः॥ वीर्यान्वितेशशिनिवित्तकलत्रपुत्रमित्रालयस्यवि विधंसुखमाहुराःसिग्गंधमौक्तिकदुंकूलसुखानिभूतिलाभ कुलोचितपदस्यनृपैःसखित्वं॥१९॥ वर्षाधिपेशशिनिमध्यवलेफलानिमध्यान्यमूनिरिपुतांसुतमित्रवर्गः ॥स्थानांतरेगतिरथोकशताश सरीरेश्लेष्मोद्भवश्चयदिपापकृतेसराफार०॥ नटेऽब्दपेशशिनिशीतकफादिरोगचौर्यादिभीःखजन विग्रहमप्युशंति ॥ दूरेगतिःसुतकलत्रसुखावयवस्यान्मृत्युतुल्यमतिहीनवलेशशांके ॥ २१ ॥ पीर्यान्यितइतिरपष्टम् ॥ १९ ॥ अथचंद्रस्यमध्यवलस्यफलमाह ॥ वर्षाधिपइत्यादिनाश्लेप्मोद्भवश्चेत्यंतस्पष्टम् । यदिपाप ग्रहेणेसराफयोगधंद्रस्यस्यात्तदाश्ठेप्मोत्पत्तिः ॥ २०॥ अथनष्टातिहीनवलस्यचंद्रस्यफलमाह ॥ नष्टइति ॥ नटेसूर्याक्रांत ·प्र०२ स्वेनास्तंगते । उत्तराधेहीनवलस्यफलं ॥ २१॥ अथभौमत्यवलपूर्णस्यफलमाह || भौमइतिस्पष्टम् ॥ २२ ॥ अथंभौमस्य मध्ययलस्यफलमाह ॥ मध्यइतिस्पष्टं ॥ २३ ॥ अथभौमस्यहीनवलस्यफलमाह ॥ हीनइति ॥ असजिभौमेवर्षेशेहीनवले अपभोमः ॥ भोमेऽन्दपेवलिनिकीर्तिजयारिनाशम्सेनापतित्वरणनायकताप्रदिष्टा । लाभःकुलो चितधनस्यनमस्सताचलोकेपुमित्रसुतवित्तकलत्रसौख्यम् ॥२२॥ मध्येऽब्दपेऽवनिसुतेरुधिरसुति . थकोपोऽधिकोझकटशनहतिक्षतानि।।स्वामित्वमात्मगणतोवलगौरवंचमध्यसुखंनिखिलमुक्तफलं विचिंत्यम् ॥ २३॥ हीनेऽन्दपेसृजिभयंरिपुतस्करामिलोकापवादभयमात्मधियांविनाशः॥ कार्य स्यविधमतिरोगभयं विदेशयानंक्षयोऽपनयतोगुरुदृष्ट्यभावे ॥२४॥अथवुधः ॥ सौम्येन्दपेबलवति मंतिवादलेख्यसच्छास्रसयवहृतौविजयोऽर्थलामः ॥ज्ञानंकलागणितवैद्यभवंगुरुत्वंराजाश्रयेणनृप तापमंत्रितावा॥२५॥अन्दाधिपेशशिसुतेखलुमध्यवीर्यस्यान्मध्यमंनिखिलमैतदथाध्वयानम् ।। वाणिज्यवर्तनमथात्मजमित्रसौख्यंसौम्येत्यशालवशतोपरथानसम्यक् ॥२६॥ ॥ सतिभयमित्यादिविदेशमानमित्यंतस्पष्टं । गुरुदृष्टिहीनेभौमेसति अपनयतःअनीतितःक्षयोनाशः ॥ २४ ॥ अधोत्तमवलि नोवुधस्यफलमाह ॥ सौम्यइतिस्फुटार्थ ॥ २५ ॥. अथमध्यवलस्यबुधस्यफलमाह ॥ अन्दाधिपइति ॥ एतत्मागुकंसर्व ·मध्यमस्यात् । शुभग्रहमुथशिलानुरीतः आत्मजभित्रयों सुखंभवति । अपरथा अशुभग्रहसराफेनतयोः सम्यक्शुभंनस्या द॥ २६ ॥ अथहीनवलस्यqधस्यफलमहि ॥ सौम्यइति । स्पष्टार्थ ॥ २७ ॥ अथगुरोरुत्तमबलिनोवर्षेश्वरस्यफलमहि ।। सौम्येऽब्दपेऽधमवलेबलबुद्धिहानिर्धर्मक्षयम्परिभवोनिजवाक्यदोषात् ॥ निक्षेपतोविपदतीवमृषेव साक्ष्यंहानि परव्यवहृतेःसुतवित्तमित्रैः॥२७॥अथगुरुः॥जीवेऽब्दपेवलयुतेपरिवारसौख्यंघर्मोगु णपहिलतापनकीर्तिपुत्राः॥ विश्वास्यताजगतिसन्मतिविक्रमाप्तिाभोनिघेपतिगौरवमप्यरिघ्नं ॥२८॥अब्दाधिपेसुरगुरौकिलमध्यवीर्यस्यान्मध्यमफलमिदंनृपसंगमश्च ।। विज्ञानशास्रपरताप्यशु भेसराफेदारिद्यमर्थविलयश्रकलत्रपीडा ॥२९॥ जीवेऽब्दपेऽधमवलेधनधर्मसौख्यहानिस्त्यजतिसु तमित्रजना सभार्याः॥ लोकापवादभयमाकुलतातिकष्टंवृत्तिस्तनौकफरुजोरिपुभी कलिव॥३०॥ अथशुक्रः ॥ शुक्रेऽन्दपेवलिनिनीरुजताविलाससच्छास्त्ररत्नमधुराशनभोगतोपाः॥क्षेमप्रतापवि जयावनिताविलासोहास्यनृपाश्रयवशेनधनंसुखंच ॥ ३१ ॥ - ॥ । जीवति सष्टम् ॥ २८ ॥ मध्यवलिनस्तरसफलमाह ॥ अन्दाधिपइति ॥ इदंमागुफलमध्यमं । अशुभग्रहेणेसराफेसत्ति दारिद्यमित्यादिश्लोकांतफलं शेरपष्टम् ॥ २९॥ हीनस्यतस्थफलमाह ॥ जीवइति स्पष्टम् ॥ ३० ॥ अथशुक्रस्पोत्तमवलि ·हीनबलिनःशनैर्वषेशस्यफलमाह ॥ मंदइति ॥ सौम्येत्यशालयुजिशुभग्रहमुथशिलेशुभग्रहयोगेवाईपकिंचिद्वर्षेसौख्यमपि भवति । शेषस्पष्टम् ॥ ३६ ॥ वर्षेश्वरइति ॥ योग्रहोवर्षेश्वरोभवति सग्रहःसंपूर्णेवर्षेदशाधिपोज्ञेयःः । तदर्पसंपूर्णतस्पद शेत्यर्थः । अस्यवशस्यवर्पजन्मकालयोःवलंपंचवर्गीवलंचिंत्यविचार्य । उत्तममध्यमाधमादिभेदेनवीर्यान्वितेउभयत्रबलि सतिवशुभफलत्वं । समत्वेजन्मनिवीर्यान्वितेवमध्यवलेहीनवलेवाजन्मनिमध्यवलेहीनबलेवा वर्षेवीर्यान्वितेजन्मनिम मदेवलेनरहितेऽब्दपतौक्रियाणांवंध्यत्वमर्थविलयोविपदोरिभीतिः॥स्रीपुत्रमित्रजनवैरक दन्नभुक्तंसौम्येत्यशालयुजिसौख्यमपीपदाहुः ॥३६॥ वर्षेश्वरोभवतिय सदशाधिपोन्देशे योखिलेन्दजनुपोलमस्यचित्यम् ॥वीर्यान्वितेत्रनिखिलंशुभमब्दमाहुहीनेत्वनिष्टफलता समतासमत्वे ॥३७॥ येनेत्थशालोब्दपतेस्रहोऽसौखीयस्वभावात्सुफलंददाति ॥ शुभेस राफेशुभमस्तिकिंचिदनिष्टमेवाशुभमूसराफे ।। ३८॥ । ध्यवलेवहीनवलइत्यादौतारतम्येउत्तमाधमपक्षफलापेक्षयावर्षेमध्यफलदाता ॥ ३७॥ येनेति ॥ वर्षेश्वरस्ययेनग्रहेणमुथं शिल: असौमुथशिलकारीग्रहः स्वीयस्वभावात्आत्मीयप्रागुक्तसंज्ञातंत्रोक्तस्वरूपवशतःसुफलंशुभफलंददाति । शुभग्रहक्क तेसर।फेसतिवर्षेकिंचित्सुखंवर्तते । अशुभग्रहकृतेसराफेसतिअनिष्टमेवअशुभफलमेवभवति ॥ ३८ ॥ ॥ ॥

·•प्र०२ हदइति ॥ यावर्षस्वामीमहायादृशिमित्रशत्रुग्रहसंबंधिनिहद्देहदांशेभवति । अत्रअस्मिन्मित्रशत्रुग्रहअत्रवर्षश्वरइतिके पित् । योग्रहाचकारान्मित्रशत्रुद्दशां महाउतांशरूपंतेजःआदचेधारयतिमुशिलकारीभवति जन्मकालेवर्षप्रवेशकाले पितादृगुक्तमकारसदृशः असौवर्षग्रहस्तदातदानीमात्मफलद!शुभाशुभफलदातास्यात् ॥ ३९ ॥ यइतिव्यत्यासइतिच ॥ जन्मनियोग्रहःस्वभावजंदातुकर्तुविनुःसमर्थःस्वभायंपश्यन्नधिष्ठितोवा अत्यग्रहस्ययदिअन्दलग्नाब्दपभवः वर्षलग्नस्वामिवर्ष स्वामिनोरुत्पन्नामूसरिफाईसराफयोगःस्यात्तहितस्मिन्वय्तत्फलंजन्मकालीनभावोत्पन्नफलंन तत्फलनाशोभवतीत्यर्थः । हहेयादृशियाखेटआधत्तेऽत्रवयोमहः ॥ जन्मन्यन्देचताहक्चेत्तदात्मफलदस्त्वंसौ ॥ ३९ ॥ योजन्मनिफलंदातुं विमुर्मूसरिफोस्सचेत् ॥ अब्दलमान्दपभवस्तस्मिन्नन्देनतत्फलम् ॥ ४०॥ व्यत्यासेफलमादेश्यमित्थशालेविशेषतः॥ नोभयंचेत्तदाप्यस्तिजन्माश्रयमितिस्फुटम् ।।४।। व्यत्यासेईसराफाभायेफलंजन्मकालिकंभावजंफलंआदेश्यकथनीयं । इत्थशालेमुथशिलेसतिविशेषतः अत्यंततत्फलं स्यात् । उभयमीसराफमुथशिलीनस्यातांयदितदापिजन्माश्रयंजन्मकालीनभावजंफलमस्तिभवतिइतिस्फुर्ट । वाधकाभावात्तत्फलं केननिधारणीयमित्यर्थः । यद्यपिव्यत्यासेफलमादेश्यमित्यनेनपौनरुक्त्यंतथापितरस्पष्टत्वार्थमिदमुक्तं । अन्यथोकनिष्वेक तमवैयपित्तेः । वस्तुतस्तुग्रंथकृतोत्रप्रमादः॥४०॥४१॥ ॥ है ·" चलकंबुलेसराफेतियोगत्रयाणांविचारेण प्रथमश्लोफरफुटार्थमोधायोदाहरति ॥ पुत्राधिपइति ॥ जन्मनिजन्मकालेपुत्राधिपःपंचमभावस्वामीपुत्रभावपंचमभावंप, श्यन्नसौपुत्रस्वामीग्रहापुत्रफलंदातुसमर्थःशक्तः । सःफलदाताग्रहःवर्षयत्रकुत्राप्यवस्थितोवर्षेशेनेसराफीअतहास्मिन्कषु त्रस्यनाशोभवति । एवमन्यभावेपिवर्षलग्नेशेसराफेनाप्युदाहार्य ॥ ४२ ॥ हद्देयादृशीत्यादिसोदाहरणस्पष्टयति ॥ अब्दे श्वरइति । वर्षेश्वरोबृहस्पतिः जन्मनिस्वमित्रस्यहदांशेतस्मिन् मित्रदृष्याचंद्रामहःउक्ततेजःअधात्धारयति । मुथशिरुका 'उदाहरणम् ॥ पुत्राधिपोजन्मनिपुत्रभावपश्यन्सुतदातुमसौसमर्थः ॥ वर्षेशपुत्राधिपमू सरीफेपुत्रस्यनाशीभवतीतिवर्षे ॥ ४२ ।। अब्देश्वरीगुरुमित्रहद्दमित्रहशाशशी॥ महोत्रा घांदमूहक्सर्वप॑ऽब्दस्तेनशोभनः॥४३॥ एवमुन्नेयमन्यचशुभाशुभफलंबुधैः ॥ बलाबल विवेके योगत्रयविमर्शतः॥४४॥ इत्यन्दपफलाध्यायः॥: :: :...॥ रीत्यर्थः । वर्षे अमूहक्अमुंगुरूंपश्यति असौअमूहक् । अयमर्थः । स्वमित्रादिहद्दास्थितेगुरौयदिचंद्रोमुंथशिलद्वारामहः धारयति सर्वर्षेश्वरस्तेनकारणेनअन्दाधकालःशुभः । केचित्तुअब्देश्वरइतितुयोगांतरं । अमूदक्षइत्यस्यार्थस्तुअमुचंद्रंप श्यतीतितन्न । उदाहरणप्रकरणपठितत्वेनयोगांतरासंभवात् मूलवाक्याभावाच. १.४३॥. उपसंहरति॥ एवमिति..॥ बुपैयं ॥ ५४॥ इतिदिवाकरविरचितायावर्षफलाध्यायः॥ ॥

·प्र०२ अथमुथहाफलार्थमुथहानयनमाह ॥ स्वजन्मलग्नादिति ॥ संज्ञातंत्रव्याख्यायांस्पष्टम् ॥ ४५ ॥ अस्याउपपत्त्याग्रहवद्गति रस्तीत्याहः ॥ प्रत्यहमिति । प्रतिसौरदिनसामुंथाअनुपाततःपश्यधिकशतत्रयसौरांशैरेकराशिकलास्तदैकसौरदिनेनैकाइत्यं नुपातारपंचफलाभिर्वर्धते । अनयारीत्यासौरमासेसार्धाशद्वयंवर्धतेचइत्येवंकेपिपंडिताःवदंति खमतेपूर्वग्रंथमध्येमुंधाचल अयमुथहानिरूपणं ॥ खजन्मलमात्प्रतिवर्षमेकैकराशिभोगान्मुथहाभ्रमेण ॥ स्वजन्मलगरवितष्ट यातशरयुतंसाभमुखेन्थिहास्यात् ॥४५॥प्रत्यहंशरलिप्ताभिर्वर्धतेसानुपाततः॥ सार्धमंशद्वयंमा सेइंसाहु-केपिसूरयः ॥ ४६॥ स्वामिसौम्येक्षणात्सौख्यंक्षुतदृष्टयाभयंरुजः॥ भावालोकनसंयो गाकलमस्थानिरूप्यते ॥४७॥ वर्पलमात्सुखास्तांत्यरिपुरंध्रेष्वशोभना ॥ पुण्यकर्मायगाखाम्यं दुत्तेन्यत्रोद्यमाद्धनम् ।। ४८॥ शत्रुक्षयंमानसुताश्वलाभप्रतापवृद्धिर्नृपतेःप्रसादं ॥ शरीरपुष्टिविवि घधिमाश्चददातिवित्तमुथहातनुस्था॥४९॥ उत्साहतीथागमनंयशश्चस्वबंधुसन्माननृपाश्रयाश्च ।। मिष्टान्नभोगोवलपुष्टिसौख्यंस्यादर्थभावेमुथहायदाब्दे ॥ ५० ॥ ॥ ॥ नानुक्र्वोतेएवाग्रिमराशावुड्डीयगच्छतीति यावद्वचनंहिवाचनिकमितिन्यायात्तत्त्वमंगीकृतम् ॥ ४६॥ स्वामिसौम्येति ॥ स्वामिशुभप्रदर्शनात्सुखं । क्षुतदृष्ट्यारुजाभयं । अस्यामुथहायाःफलंभावालोकनसंयोगानिरूप्यते ॥ ४७ ॥ वर्षलग्नादि । तिस्पष्टम् ॥ ४८ ॥ शत्रुक्षयमित्यादिमुथाभावफलश्लोकाः द्वादशस्पष्टाः ॥ ४२ ॥ ५० ॥ ॥६६।

·पराक्रमाद्वित्तयश सुखानिसौंदर्यसौख्यंद्विजदेवपूजा। सर्वोपकारस्तनुपुष्टिकीर्तिर्नृपाश्रयश्चेन्मुथहा
तृतीया॥५१॥शरीरपीडारिपुभी खवय॑वेरंमनस्तापनिरुद्यमत्वे ॥स्यान्मुंथहायसुखभावगायांज
नापवादामयवृद्धिदुःखम् ॥५२॥ यदीथिहापंचमगाब्दवेशेसबुद्धिसौख्यात्मजवित्तलाभः।। प्रताप
वृद्धिर्विविधाविलासादेवद्विजार्चानृपतेःप्रसादः॥५३॥ कृशत्वमंगेषुरिपूदयश्चभयंरुजस्तस्करतोन
पाद्वा ॥ कायार्थनाशोमुथहारिंगाचेदुर्बुद्धिवृद्धिःस्वकृतोनुतापः ॥५४॥ कलत्रवंधुव्यसनारिभीति
रुत्साहभंगोधनधर्मनाशः॥यूनोपगाचेन्मुथहातनोःस्सागुजामनोमोहविरुद्धचेष्टा ॥५५॥ भयंरि
पोस्तस्करतोविनाशोधर्मार्थयोदुर्व्यसनामयश्च ॥ मृत्युस्थिताचेन्मुथहानराणांवलक्षयःस्याद्गमनसु.
दूरे॥५६॥ स्वामित्वमर्थोपगमोनृपेभ्योधर्मोत्सवापुत्रकलंत्रसौख्यं ॥देवदिजा परमंयशश्चभाग्यो
दयोभाग्यगतेथिहायाम् ॥५७॥ नृपप्रसादंखजनोपकारंसत्कर्मसिद्धिद्विजदेवभक्तिम् ॥ यशोऽमि.
वृद्धिविविधार्थलाभदत्तेवरस्थामुथहापदाप्तिम् ॥५०॥ यदीथिहालाभगताविलाससौभाग्यनैरुज्य
मनाप्रसादाः ॥ भवंतिराजाश्रयतोधनानिसन्मित्रपुत्राभिमताप्तयश्च ॥ ५९॥ '..
॥५१॥५२॥ ५३॥ ५४॥ ५५ ॥ ५६॥:५७॥ ५८॥ ५९॥

·प० २ ॥ ६ ॥ रैरिति ।। क्षुतदृशाअशुभदृष्ट्यापापग्रहेष्टोयस्तन्वादिर्भावः । अत्रअस्मिन्भाषेयदिमुथहाभवति तदातद्भावगं मुथहाधिष्ठितभावस्थितंशुभफलंनश्येत् । तदायसंबंध्यशुभफलंचवर्धते ॥ ६१ ॥ अस्याःफलमाह ॥ शुभमिति ॥ सावी ययुक्तामुंथाभावजस्वाधिष्ठितभावसंबंधिशुभफलंपोषयेद्वर्धयेत् । अशुभफलंतभावसंबंधिनवर्धयेत् । अन्यथात्वेशुभस्वामि युक्तानभवतिस्वामिसौम्येत्थशालंप्रपन्नाचनभवति । पापदृष्टापापमुथशिलाचभवति तस्यामित्यर्थः। अन्यथाभावःस्वभा व्ययोऽधिकोदुष्टजनैश्चसंगोरुजातनौविक्रमतोप्यसिद्धिः ॥धर्मार्थहानिर्मुथहाव्ययस्थायदातदास्या जनतोपिरं॥६० ॥रैदृष्टःक्षुतदृशायोभावोमुथहात्रचेत्॥ शुभंतद्भावजनश्येदशुभंचापिवर्धते ॥ ६१ ॥ इतिमुंथाभावफलं ।(शुभस्वामियुक्तेक्षितावीर्ययुक्सेंथिहाखामिसौम्येत्यशालंप्रपन्ना ॥ शुभंभावजंपोपयेन्नाशुभंसाऽन्यथात्वेन्यथा भावऊह्योविमृश्य ॥६२॥ जनुर्लयतोस्तांत्यपण्मृत्युबंधु स्थिताब्देहतारखेटैस्तुसाचेत् ॥ विनश्येत्सयत्रेन्थिहाभावएवंशुभखामिदृष्टीननाशःशुभंच ॥६३॥ वसंवंध्यशुभफलंवर्धयेत् । शुभफलंतत्संबंधिनवर्धयेदितिविपरीतभावइत्यर्थः । शुभाशुभदृष्टाशुभाशुभमुथशिलाचतदावि मृत्यशुभाशुभग्रहयलयशाद्विचार्यशुभमशुभंवाशेयमित्यर्थः ॥ ६२ जनुर्लग्नतइति ॥ जन्मलग्नात्सप्तमद्वादशपष्ठाष्टमच तुर्थस्थानस्थितामुंपावर्षेसामुंथाचेत्पापमहैईतायुक्तातदावयस्मिन्भावेमुंथासभावःविनश्येत् । एवमुक्करूपत्वेशुभग्रहस्वामि दृष्टौसत्यांतस्यभावस्यनाशोनभवतिशुभंचभवति ॥ ६३ ॥ ॥ ॥ ॥

·यदेति ॥ यदाउभयत्रजन्मनिवर्षेचअनिष्ट स्थानस्थाहतापापग्रहयुकातदासमुंथायुक्तोभावः सर्वथाअवश्यंनश्येत् । उभय त्रजन्मनिवर्षेचशुभत्वेशुभग्रहयुक्तत्वेअसौमुंथायुक्तोभावःवर्धतेतरांसुतरामतिशयेनवर्धते ॥ ६४ ॥ वर्षइति ॥ वर्षेलग्नकुंड यांअनिष्टस्थानस्थचतुर्थपष्ठसप्तमाष्टमद्वादशस्थिताअपिशब्दाजन्मलग्रादिषुस्थानेषुस्थिता तदाजनुपिजन्मकुंडल्यांयस्मि भावेस्थिताकूरोपघातात्वर्षेपापग्रहसंयुक्तत्वात् तंजन्मस्थितमुथहायुक्तभावंनाशयेत् । वर्षेशुभग्रहयुक्ताचेच्छुभफलदा यदोभयत्रापिहताभावोनश्येत्ससर्वथा.॥ उभयत्रशुभत्वेतुभावोऽसौवर्धतेतराम् ॥ ६४॥ वर्षेप्यनिष्टगेहस्थायद्भावेजनुपिस्थिता ॥रोपघातात्तंभावनाशयेच्छुभयुक्शुभा ॥६५॥ जनुर्लमतस्तुर्यगासौम्ययुक्ताब्दवेशेपितृस्वस्यलाभंविधत्ते॥ नृपाभीतिदापापयुक्तातिकष्टा टमादावपीत्थंविमर्शोविधेयः॥६६॥ यस्मिन्भावस्वामिसौम्येक्षिताचेद्भावोजन्मन्येपयस्त. स्यवृद्धिः ॥ एवंपापै शउक्तस्तुतस्येत्यूावीर्यादर्पपःसौख्यमेव ॥ ६७॥ ॥ ॥ ॥ ३५ ॥ उदाहरति ॥ जनुर्लग्नतइति ॥ जन्मलग्नाचतुर्थस्थानस्थिता वर्षप्रवेशकालेशुभग्रहयुक्तातदापितुर्द्रव्यस्य. उपलक्ष णाचतुर्थभावचिंतासंबंधिफलस्येत्यर्थः । लाभंकरोति । पापग्रहयुक्काचेन्नपाद्भयंकरोति अतिकष्टफलदाभवति । इत्थंभ नयोकरीत्याविमोविचारः अष्टमादीचतुर्थस्थानव्यतिरिक्कानिष्ट स्थानेपिविधेयः । तदुक्कभावफलस्यलाभोनाशोवावाच्यः ॥ ३६ ॥ यस्मिन्निति ॥ वर्पल मकुंडल्यांअसौमुंथायस्मिन्भावअधिष्ठितासतीस्वामिशुभग्रहाभ्यांदृष्टा एपवर्षसंबंधी अयं ।

·. म.२ भाषोजन्मनिजन्मलग्नकुंडल्यायोभावोभवति । मुंथाधिष्ठितवर्षभावस्ययोराशिर्जन्मभावकुंडल्यांयस्मिनभावेभवतीत्यर्थः । तस्पतगावसंवधिचिंतितपदार्थस्यवृद्धिः । पापमहैः एवंदृष्टातस्यभावस्थजन्मसंबंधिनोनाशकथितइत्येवंज्ञेयं । अस्यापवा दमाह ॥ वीर्यादिति । वर्षस्वामिवीर्यात् वलवशात्सौख्यमेवकरोति नर्मुधाकृतानिष्टफलं । वर्षेशेवलिष्ठेसतिर्मुथाजनिता निष्टफलवृचिर्भयतीत्यर्थः । ६७ ॥ अवमुथहाप्रहयोगवीक्षणग्रहराशिस्थितफलंबत्तुकामःप्रथमंसूर्यस्याह ॥ यदीति ।। मुथ यदीथिहासूर्यगृहेयुतावासूर्येणराज्यनृपसंगमंच ॥ दत्तगुणानांपरमामवाप्तिस्थानांतरस्येतिफलंह शोपि ॥ ६८॥ चंद्रेणयुक्तेंदुगृहेथदृप्टेंदुनापिवाधर्मयशोभिवृद्धिम् ॥ नैरुज्यसंतोपमतिप्रवृत्तिंददा तिपापेक्षणतोऽतिदुःखम् ॥६९॥ कुजेनयुक्ताकुजभेकुजेनदृष्टाचपित्तोष्णरुजंकरोति॥शस्त्राभि घातंरुपिरप्रकोपंसौरीक्षितासौरिगृहेविशेषात् ॥७० ।। वुधेनशुक्रेणयुतेक्षितावात पिवास्रीमति लाभसौख्यम् ॥ धर्मयशथाप्यतुलंविधत्तेकष्टंचपापेक्षणयोगतःस्यात् ॥ ७१ ॥ हासूर्यग्रहेसिंहराशीअथवासूर्येणयुक्तातदाराज्यादिदत्ते गुणानांपरभागंउत्कृष्टांशस्थानांतरप्राप्तिंचदत्ते दृशःसूर्यदृष्टेरपिइदं फलमुक्तम् ॥ ६८ ॥ चंद्रस्याह ॥ चंद्रेणेति ॥ ददातीत्यंतस्पष्टं । पापग्रहदर्शनादतिदुःखंभवति ॥ ६९ ॥ भौमस्याह कुजेनेति ॥ रुधिरप्रकोपमित्येतस्पष्टं । सौरीक्षिताशनिनादृष्टाशनिराशौकुजयुक्तादृष्टामुंथाभवतितदापूर्वोक्तफलं विशेषाद धिकत्वेनभवति ॥ ७० ॥ बुधशुक्रयोराह ॥ वुधेनेति ॥ विधत्तेइत्यंतस्पष्टं । पापग्रहदर्शनात्तद्योगाद्वाकष्टफलंस्यात् ॥१॥ ॥ । ६८॥

·युतेति ॥ भोगमित्यंतस्पष्ट । इहपूर्वोकेगुरुराशौगुरुयुक्कादृष्टावामुथहेत्यर्थः । शुभग्रहमुथशिलयोगाद्राज्यप्राप्तिः ॥ ७२ ।। गनेराह ॥ शनेरिति ॥ चांतरपष्टं । गुरुदृष्ट्याशुभफलप्राप्तिः ॥ ७३ ॥ अथराहुमुखगतमुथहाफलमाह ॥ तमोमुखइति ।। पई । पदंस्थानम् ॥ ७४ ॥ अधराहोर्मुखपृष्टपुच्छानांलक्षणमाह ॥ भोग्याइति ॥ यस्मिनाशौराहुरस्तितस्यवक्रगत्याये भोग्यालयाः भोग्यभागास्तेमुखसंज्ञकाः । येगतालवास्तेनभुकालवास्पृष्ठसंज्ञकाज्ञेयाः। तद्यथा । राहुरिदानीकन्यायांद युतेक्षितावागुरुणागुरोर्भयदींथिहापुत्रकलंत्रसौख्यो। ददातिहेमांवररत्नभोगंशुभेत्यशाला दिहराज्यलाभः॥७२॥शनेहेतेनयुतेक्षितावायदीथिहावातरुजंविधत्ते ॥ मानक्षयंवह्नि भयंधनस्यहानिचजीवेक्षणतःशुभाप्तिं ॥७३॥ तमोमुखेचेन्मुथहाधनाप्तियशःसुखंधर्मस मुन्नतिच॥ सितेज्ययोगेक्षणतःपदाप्तिसुवर्णरत्नांवरलव्धयश्च ॥७४॥ भोग्याराहोर्लवास्तं स्यमुखपृष्ठंगतालवाः ॥ ततःसप्तमभंपुच्छविमृश्येतिफलंवदेत् ॥ ७५॥ ॥ ॥ शभिरंशेर्पक्रोऽस्ति । तत्रादिमादशअंशामुखसंज्ञकाः । भोगस्यकरिष्यमाणत्वात् । अन्येभुकाविंशत्यंशाःपृष्ठसंज्ञकास्ततो राहामांतराशेःसकाशात्सधर्ममराशिःपुच्छं। यथाकन्यायाःसधमोराशिौनाख्यःफेत्वानांतराशिःपुच्छसंज्ञकाइतिविमृश्य विधायफलंपवेत् ॥ ७॥ ॥

·प्र०२
अथपृष्ठपुच्छमुथंहायाःफलमाह ॥ तत्पृष्ठभागइतिस्पष्टार्थपद्यम् ॥ ७६ ॥ अथजन्मकालीनग्रहवशाच्छुभाशुभफलमाह ॥
येजन्मेति ॥ येग्रहाजन्मकालेवलिनस्तेमहाअन्दकालेवर्षकालेचेदुर्बलानिर्वलास्तदातैहै:समांतेवर्षातेवपस्योत्तरार्धेअशुभफ
लंपाच्यं । अर्थाद्वर्षपूर्वार्धेतद्रहफलंशुभं । विपर्ययेजन्मकालेचेद्रहादुर्वलाःस्युः वर्षकालेसयलास्तदापूर्ववर्षपूर्वार्धेफलमनिष्ट
मुक्तं । अर्थाद्वोत्तरार्धेशुभंफलंबाच्यं । उभयत्रजन्मकालवर्षकालयो साम्येतुल्यंफलंस्यात् । अयमर्थः । तेग्रहाःजन्मका
तत्पृष्ठभागेनशुभप्रदास्यात्तत्पुच्छभागाद्रिपुभीतिकष्टम्।।पापेक्षणादर्थसुखस्यहानिश्चेजन्म
नीत्थंगृहवित्तनाशः ॥७६॥ येजन्मकालेवलिनोव्दकालेचेछुर्चलास्तैरशुभंसमांते ॥ विप
र्ययेपूर्वमनिष्टमुक्तंतुल्यंफलंस्यादुभयत्रसाम्ये ॥७७॥ पठेऽष्टमेंऽत्येभुविवेथिहेशोऽस्तगोऽथ
वक्रोऽशुभदृष्टयुक्तः ॥ कूराचतुर्थास्तगतचभव्योनस्सागुजंयच्छतिवित्तनाशं ॥७८॥ ॥
व्यर्पकालयोश्चरसवलास्तदासंपूर्णवर्षपर्यंतशुभफलंस्यात् । उभयत्रापियदानिर्षलास्तदासंपूर्णवर्षपर्यंतमशुभंफलंस्यात् ॥७७१
अथराभंमुधहाखामिफलमाह ॥ पठइति ॥ चेन्मुथहेश पठेऽष्टमेंऽत्येद्वादशे भुविचतुर्थस्थाने । एष्यनिष्टस्थानेषुभवति ।
अथवा अस्तंगतोवक्रीवातथाअशुभैःपापग्रहदृष्टोयुक्तोयास्यात् । तथा क्रूरात्रग्रहस्थानाचतुर्थेअस्तेसप्तमेवागतास्यात्
तदाभव्यःशुभोनस्यात् किंचसमुपहेशोररोगवित्तनाशंचयच्छतिवंदाति ॥ ७८ ॥

·अथान्यदशुभंमुथहास्वामिफलमाह ॥ यदीति ॥ यदिअष्टमेशेनवर्षलग्नादष्टमस्थानाधीश्वरेणाशुभग्रहेणपापग्रहेणमुथहास्वा
मियुक्तस्यात् । अथवाभुताख्यध्याचतुर्थसप्तमैक दशमदृष्ट्यादृष्टश्चेत्तदानशुभःअनिष्टफलदएव । अस्मिन्योगरयेनिधन
मरणमेवस्यात् । द्वयोर्मध्येयदैकोयोगस्तदामृत्युसमत्वमरणतुल्यस्यादित्याहुः ॥ ७९ ॥ अथमुथहायास्तत्स्वामिनश्चशुभाशु
भफलमाह ॥ मुथति. ॥ जन्मनिजन्मकुंडल्यावर्षावगतमुंधातस्याःस्वामीवाविकल्पेन शुभग्रहै ईक्षितयुक्दृष्टयुक्तइति ।
यथायोग्यवरिंभेवर्षपूर्वार्धेशुभंशुभफलंदत्तेददाति प्रत्येकं । अथजन्मकुंडल्यामुकासंभावनांतरंचेद्यदिअब्देवपकुंडल्यांव
यद्यष्टमेशेनयुतोऽथदृष्टाक्षुताख्यदृष्ट्यानशुभस्तदापि ॥योगद्वयेस्यान्निधनयदैकयोगस्तदा
मृत्युसमत्वमाहुः ॥७९॥ मुथहातत्पतिर्वा पिजन्मनीक्षितयुक्शुभैः॥ वरिंभेशुभंदत्तेऽन्दे
चेदंतेऽन्यथाऽशुभम् ॥ ८०॥ इतिमुर्थहानिरूपणम् ॥ ॥ ॥
। ॥
पविगतमुधातस्याः स्वामीवाशुभग्रहैदृष्टत्वादृष्टत्वयुक्त प्रत्येकतर्हितेवर्षोत्तरार्धेशुभफलंददाति शुभंदत्ते । अन्यथापापग्रहै|
दृष्टयुक्तःप्रत्येकंजन्मवर्पक्रमेणवर्षस्यपूर्वार्धपरार्धयोरशुभफलंददाति । अन्यथेत्यत्राकारप्रश्लेपः । नसदितियुक्तःपाठः । उभ
यत्रसंभवेयर्पशुभमशुभवार्थसिद्धं नैकत्रार्धेउभयत्रासंभवेमध्यमवर्ष अत्रदृष्टितारतम्यग्रहतारतम्यशुभाशुभग्रहदृष्टितारतम्या
दिभिर्वपर्धियोर्वपस्यवातरतमादिभेदोवहवास्ववुद्ध्यासुधीभिरवगंतव्याः ॥ ८॥ इतिवर्षतंत्रदीकायांमुथहाध्यायः ॥ ॥

·प्र०२ अत्रसत्यरिष्टयोगेवक्ष्यमाणंफलंपृथैवेत्याह मणित्यः "वृथाफलहायनजहियस्मान्नजीवनहायनरिष्टयोगात् । रिटानितस्मा प्रथमप्रवक्ष्येपूविधिःकथितानियानि" इति । प्रथमतोरिष्टाध्यायोव्याख्यायते । तत्रादौलग्नेशाचरिष्टमाह ॥ लग्नेश इति । लग्नेशेवर्षलग्नस्यामिनि अप्टमगेअष्टमस्थानगेकुजेनभीमेनेक्षितेदृष्टेसति । अथवा अप्टेशेअष्टमस्थानाधीशेतनुस्थेलग्न स्वभौमेनदृष्टेसति । अस्मिन्योगद्येशनपातःविपत्ज्यरादिदुःसंवामृतिर्वा स्यात् । अथवाशशुक्रयोबुधवक्रयोरस्तगयोः सूर्यसांनिध्यवशास्तंगतयोःसतोः। शस्त्रघातोविपन्मृतिश्चेति ॥ ८१॥ अथान्यदाह अन्देति । अन्दलग्नेशरंधेशी अथवर्षारिष्टविवारः॥॥लमेशेऽष्टमगेऽप्टेशेतनुस्थेवाकुजेक्षिते ॥ज्ञजीवयोरस्तगयो शस्रघातोवि पन्मृतिः॥८१॥अब्दलमेशरंधेशीव्ययाटहिवुकोपगौ ॥ मुथहासंयुतौमृत्युप्रदौतद्धातुकोपतः 11८२॥ जन्मलमाधिपोऽधीर्योमृतीशोलमपोयदा । सूर्यदृष्टोमृर्तिदत्तेकुष्ठंकडूतथापदः॥८३॥ पर्षलग्नेशाष्टमस्थानाधीशोन्ययाप्टहियुकोपगौद्वादशाष्टमचतुर्थस्थानानांमध्येकस्मिंश्चित्स्थाने स्थिती । तत्रापिमुथहासंयुतौ स्यातां तदातद्धातुकोपतः तयोर्ग्रहयोर्योधात्यातपित्तादीतयो प्रकोपस्तदुत्पन्नविकारान्मृत्युप्रदौस्यातां । त्रिनिर्मिलित्वा एकएपयोगःनपृथक् । यदाएकतमस्ययोगस्तवाक्लेशमात्रम् ॥ ८२॥ अथान्यंदाह । जन्मेति ।। जन्मलग्नाधिपोजन्मकाली नलमस्यस्वामी । अन्देवर्षकालेअवीर्यःनविद्यतेपंचवीपलयस्येतिपंचवर्गीवलरहितःसन् । वर्षलग्नादष्टमस्थानस्थराशेःस्वा मीयदायदिअस्तगोवर्षलग्नारसप्तमस्थानेवर्तमानःइतिकेचिदाहुंः । अन्येएवंवदंति । अस्तगः सूर्यसान्निध्यादतगतःसन् । ।।७०॥

·एवंमतदयेसूर्येणदृष्टस्तहिंसग्रहोमृत्युददाति । कुष्टकं आपदःतथासमुच्चयेददाति "जन्मलग्नांधिपोऽवीर्योमृतींशोन्देऽस्तो यदा । सूर्यष्टोमृतिदत्ते" इत्यत्रअस्तंगोयदेतिपाठरतुमामांदिकएव । यतामहस्यास्तंगतस्यसूर्यसहचारित्वादृष्टेश्चसंभवःसूर्य इत्यस्यवैयपित्तेः । तथाचसूर्यादितरद्वितीयद्वादशराशिगतस्य अस्तत्वसंभवोहप्टेरतुनसंभवः । यद्वा । अस्तगइत्यत्रस समगतइत्यर्थे मूलवाचनाभावावा?यमंतव्यः । वस्तुतस्तुअस्तगइत्यवलनगइतिपाठः । मृतीशोवर्पलमादष्टमस्थानाधीशो लंग्नगःसूर्येणदृष्टस्तदामृत्युं। तथाचोकमर्णित्वेन "जन्मनाथोविवलोमृतीशोलमंगतोभास्करदृष्टमूर्तिः । शस्त्राभिपातंबई धाचकष्टकुठंशरीरेमरणेनतुल्यम्" इति ॥ ८३ ॥ अथान्यदाह ॥ अस्तंगाविति ॥ मुथहालग्ननाथौमुथहास्वामीवर्पलग्नस्था अस्तगौमुथहालमनाथोमदेक्षितीयदा ॥ सर्वनाशोमृतिःकष्टमाधिव्याधिभयंरुजः॥८४॥ क्रूरमूसरिफोऽब्देशोजन्मेश रितःशुभैः॥ कंबुलेपिविपन्मृत्युरित्थमन्याधिकारितः॥४५॥ मीएतौउभौअस्तगोसूर्यसानिध्ययशादस्तगामिनौअस्तंगतीमंदेक्षितौयंदामंदेनशनिनाईक्षितौदृष्टौस्यातांतदासर्वस्यस्त्रीपुत्रद्र व्यादेर्नाशः। मृतिः स्वस्यमरण । कष्टंपीडा । आधिर्मानसीव्यथा । व्याधिःशरीररोगः । भयंभीतिः । एतेपदार्थाःस्युः ५ ८४ ॥ अथान्यदाह ॥ रेति । अब्देशोवर्पस्वामीङ्करमूसरिफापापग्रहेणकृतईसराफोयस्यासौभवति । जन्मेशोजन्मल मस्वामीकरितःअसंगतत्वादिनाक्रूरतांप्राप्तोभवति । तंत्रवतदन्यतरस्यशुभग्रहैः कृत्वाकवूलयोगेशुभग्रहेणमुधशिलीचंद्रस्ता म्यांसहमुथशिलीचंतदन्यतरोभवतीत्यर्थः । अपिशब्दाच्छुभकंवूलयोगेअरिष्टाभावाभासविपन्मृत्युः । नानाविधदुःखानु

·प्र०२
भपेनमरभवत्ति किंपुनः शुभकंबूलाभाषे । इत्यमुक्तरीत्या अन्याधिकारितः वर्षेशस्थानेमुथहेशाादकमधिकारिणंगृहीत्वा
जन्मेशःऋरितइत्यादिकेसिद्धेविपन्मृत्युःस्यादित्यर्थः । अत्रकेनचिच्छुभैःकंवूलेइत्यस्यवस्वामिजन्मलग्नस्वामिनोर्मुथशिल
| योगेतयोशंद्रयरफेनधिच्छुभग्रहेणमुभशिलयोगरूपयूलेसतीतिव्याख्यानंकृतंतच्छब्देनप्रतिपाद्यं जन्मलप्रवर्पस्वामिनोर्मुध
शिलप्रतिपादकशब्दाभावात्। द्वयोर्मुधशिलेताभ्यांचंद्रस्यमुथशिलेसतिकंवूलयोगाभिधानात्चंद्रेतरेणमुथशिलेतस्ययोगस्य
भिन्नसंज्ञाभिधानाचेत्यलं ॥८५॥ अथान्यदाह ॥ राइति ॥ फराःपापग्रहावीर्याधिका-पंचवर्गीवलेनवलिष्ठाः । सौम्याः
क्रूरावीर्याधिका:सौम्यानिर्बलारिपुरंध्रगाः॥ तदाधिव्याधिभीतिःस्यात्कलिहानिस्तथाविपत् ॥८६॥
नीचेशुकोगुरु शत्रुभागेसौख्यलवोपिन ॥ ·लमेशेष्टममेटेशेतनौवामृतिमादिशेत् ॥ ८७॥ निर्व
लोधर्मवित्तेशौदुष्टखेटास्तनौस्थिताः ॥ लक्ष्मीविरार्जितानश्येद्यदिशकोपिरक्षिता ॥ ८८ ।।
शुभग्रहा:निर्वलाः पंचवर्गीयलेमहीनाः । रिपुरंध्रगोपाठाप्टमस्थानगाश्चेत्स्युस्तदाधिव्याधिभीतिरित्याधशुभंफलंस्यादिति
स्पष्टं ॥ ८६ ॥ अथान्यदाह ॥ नीचइति ॥ शुक्रोयत्किंचित्स्थानेस्थितःसन्नीचेनीचराशावसि । गुरुयत्किंचित्स्थानेस्थि
तासनत्रुभागेशत्रुनयांदोस्ति तदासौख्यलवोपिननास्ति भयमेकोयोगः । अथान्योलमेशइति । • लग्नेशेवर्पलग्नस्वामिनि
अष्टमगेअष्टमस्थानस्थेसतियाविकल्पेनअटेशेअष्टमस्थानाधीशेतनौलग्नेसतिएवं विधेयोगेमृतिमादिशेत् ॥ ८७ ॥ अथान्य
दाह ॥ निवलाविति ॥ धर्मवित्तेशौनयमद्वितीयस्थानांधीशौनिर्वलौ पंचवर्गीवलेनहीनवली। दुष्टखेटाःपापग्रहाः तनौलग्ने
॥७१॥

·। तीदायपि स्थिताः । एतादृशयोगेलक्ष्मीश्चिराजिंतानश्येदितिस्पष्टम् ॥ ८८ ॥ अथान्यदाह ॥ नीचेचंद्रइति ॥ वचित्स्थानेस्थितश्च होनीचेनी घराशावस्ति सौम्याःशुभग्रहाःषुधगुरुशुक्राःअस्तगाअस्तंगताःस्युस्तदावियोगइत्याद्यशुभंफलंस्थात् ॥ ८९॥ अथा न्यदाह ॥ अन्दलग्नमिति ॥ जन्मलग्नराशिभ्यांजन्मलग्नतःजन्मराशेश्चअन्दलग्नवर्पलममष्टमयदास्यात्तदाकष्टमहाव्याधि भयंफलंस्यात् । तादृशंपर्पल पापग्रहैर्युतमीक्षितंदृष्टयातदामृत्युरेवस्यात् ॥ ९० ॥ अधान्यदाह ॥ जन्मनीति ॥ जन्मनि नीचेचंद्रेस्तगासौम्यावियोगःखजनैःसह॥शरीरपीडामृत्युर्वासाधिव्याधिभयंढतम्।।८९॥ अन्दलमंजन्मलमराशिभ्यामष्टमंयदा ॥ कष्टंमहाव्याधिभयंमृत्युःपापयुतेक्षणात् ॥९०॥ जन्मन्यष्टमगायापोवपलमेरुगाधिदः ॥ चंद्राब्दलमपौनष्टवलौचेत्स्यात्तदामृतिः ॥९१॥ जन्माब्दलमपोपापयुक्तोपतितभस्थितौ ॥ रोगाधिदौमृत्युकरावस्तगौनेक्षितौशुभैः॥१२॥ जन्मकालिकलग्नादष्टमगःअष्टमस्थानेपापःपापग्रहस्तिठेत्सयदिवर्षलग्नेचर्पकालिकलग्नेस्यात्सरुजंरोगमाधिमानसींव्यथांचददा ति । अयमेकोयोगः ॥ अथापरोयोगः । चंद्राब्दलग्नपौचंद्रवर्षकालिकलग्नराशिस्वामिनी पंचवांनष्टवलौ पंचाल्पवलौ घेरस्यातांतदामृतिःस्यात् ॥ ९१ ॥ अधान्यदाह ॥ जन्मेति ॥ जन्मान्दलग्नपौजन्मलग्नस्वामीवपलमस्वामीचपापयुक्ती अस्तगीसूर्यसान्निध्यवशादस्संगती - शुभैःशुभग्रहैनेक्षितौनदृष्टौः तदामृत्युकरौभवतः ॥ ९२ ।।

·प्र०२
अधान्यवाह ॥ व्ययेति ॥ एकरूंगाएकराशिगाःजन्मेशाब्दपमुंथहाः . जन्मलग्नस्वामीवर्षस्वामीमुंथहाएतेव्ययांवुनि
धनारिस्थाद्वादशचतुर्थाष्टमपठस्थानेस्थिताः संतस्तदाअसतिप्रतिबंधकेमृत्युःस्यात् । यघेतेपापग्रहःक्षुतदृष्ट्याचतुर्थदशमै
कसप्तमस्थानस्थध्यादृष्टास्तदासत्यपिप्रतिबंधेमृत्युः ध्रुवंनिश्चयेनमृत्युःस्यात् । केचिदेवव्याकुर्वते । अन्दपइत्यत्रवर्ष
लग्नस्वामीमुथहाइत्यत्रमुधहास्वामीतिइदमपिसंभवतिस्वामिप्रकरणपाठात् ॥ ९३ ॥ अथान्यदाह ॥ चंद्रइति ॥ व्ययेद्वा
दशस्थानेशनियुतश्चंद्रोभवेत् शुभःपठस्थानस्थितीभवेत् तदार्थस्यद्रव्यस्यनाशकृत्स्यात् । अशुभेसराफात् । यदाभशुभे
व्ययांबुनिघनारिस्थाजन्मेशाब्दपमुंथहाः॥ एकर्कंगास्तदामृत्युःपापक्षुतदृशाध्रुवम् ॥१३॥
चंद्रोव्ययेशनियुतःशुभःपष्ठोऽथनाशकृत् ॥ चित्तवैकल्यमशुभेसराफानशुभेक्षणात् ॥९॥
चंद्रोमंडलगतोरिपुरिःफाष्टवंधुगः ॥ त्रिदोपतस्तस्यरुजाविविधेज्यदृशाशुभम् ॥१५॥
नपापमहेणसाकंयोगकारकमहाणांयथासंभवमीसराफयोगश्चेत्तहिचित्तवैकल्यंबुद्धिविपर्यासःस्यात् । नशुभेक्षणात् तत्रशुभ
महद्दष्टिश्चेत्तहिमर्थनाशचित्तवैकल्येनस्यातां । केचित्तुपापप्रहकृतःशनिशुक्राम्यामेवेसराफयोगोनहिचंद्रेणसाकंचंद्रपशीघ्रग
तित्वात्तविति । तम अशुभप्रहस्ये सराफयोगकर्तृत्वोकेरभावात् ॥१४॥ अथान्यदाह ॥ चंद्रइति ।। अर्कमंडळगतोऽस्तंगत
चंद्रारिपुरिसफाष्टवंधुगः पठद्वादशाष्टमचतुर्थस्थानान्यतरस्थानस्थश्चद्भवति तदात्रिदोषत वातपित्तकफेभ्यस्तस्यैरुजाविवि
धानागाप्रकारकोरोगःस्यात् ।। यदिचंद्रोपरिइज्यशागुरोईष्टिश्चेत्तदामुखंस्यात् । रिपुरिःफाटबंधुगइत्यंत्ररि फांटनस्थित
॥७२॥

·इतियुक्त पाठः । उक्तंचमणित्येन । रात्रीश्वरेभास्करमंडलस्थेषष्ठेव्ययेवामृतिभावसंस्थे । त्रिदोषतासौबाहुभिप्रकार:करो तिकष्टविविधंदशायामिति ॥ ९५॥ अथान्यदाह ॥ हद्देति ॥ हद्दाहायनलग्नेशीवर्षसमयलग्नेहदास्वामिवर्षलग्नस्वामिनी सप्तमाप्टमात्यस्थानस्थितीसंतौखलान्विताचेत्पापग्रहैर्युकौभवंतस्तदातीस्वामिनी स्वदशायामंतर्दशायांचनिधनदीमरणप्रदी भवतः । यदाशुभग्रहैमित्रदृष्ट्यादृष्टौतदाशुभंवदेत् ॥ ९६ ॥ अथान्यदाह ॥ अब्दलग्नादिति ॥ चर्पलग्नादृज्वनृजूमार्गिव क्रिणोद्वादशद्वितीयस्थानस्थितौस्यातां । तद्यथा । द्वादशेमार्गीपापग्रहः । द्वितीयेवक्रीपापग्रहइत्यर्थः । तदारुजारोगोप हद्दाहायनलमेशौसप्ताष्टांत्येखलान्वितौ ॥ खदशायांनिधनदौशुभदृष्ट्याशुभंवदेत् ॥१६॥ अब्दलमादृज्वव्ययार्थस्थौरुजातदा ॥ एवंवर्पाब्दलमेशजन्मेशैरपिबंधनम् ॥ ९७ ॥...: नीचेत्रिराशिपेपापदृष्टेकार्यविनश्यति ॥ इंथिहेशेऽन्दपेवारिभेऽस्तंयातेरुजाविपत् ॥१०॥ त्तिस्यात्। एवममुनाप्रकारेणवाब्दलग्नेशजन्मेशैर्वस्वामिनोवावर्पलग्नस्वामिनोवाजन्मलग्नस्वामिनोश्चेत्पापग्रहंकृतकर्तरी योगस्तदाबंधनकारागृहमाप्तिःस्यात् ॥ ९७ ॥ अथान्यदाह ॥ नीचइति ॥ त्रिराशिपेवर्षलग्नेयस्वैराशिकस्वामीसयदिनीच राशिस्थितःसन्पापग्रहेष्टश्चतदाचिंतितंकार्यविनश्यतिनाशंपामोति । अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ इंथिहेशेमुंथहास्वा मिनिअन्दपेवर्षस्वामिनिवाअरिभेशत्रुराशौअस्तयातेसूर्यसान्निध्यादस्तंगतेसतिरुजारोगाधिक्येन विपत्स्यात् ॥ ९८ ॥ ॥ +

·प्र.२
अथचंद्रारिष्टंसापपादचाह ॥ चंद्रइति ॥ वर्षलग्नतःरिःफपडष्टभूद्युनगतोद्वादशपठाष्टमलग्नसक्षमस्थानगतश्चंद्र अशुभैःपा
पमहईशाभग्रहनोंदसदास अरिष्टमथवामृत्युविदधातिकरोति । एफेनद्वाभ्यांदृष्टोरिष्टंकरोति सर्वपापग्रहेष्टोमृत्युंकरो
तीत्यर्थः। अत्रारिष्टप्रसंगेभूशब्देनचतुर्थस्थानमंगीकृत्यव्याख्यातंतदसत् । कुतः। भूशब्दस्यलग्नवाचकत्वात् । यद्यपिभूशब्दे
नकचिचतुर्थस्थानमप्युच्यतेतथापिचतुर्थचंद्रस्याशुभफलत्वंकुत्रापिनोक्तं सर्वत्रचतुर्थस्थानस्थितचंद्रस्य शुभफलत्वस्योक्तत्वा
च । उक्तंघ । लग्नास्तांत्यपडष्टगोहिमरुचिरिति। अन्यच्च । निधनतनुमदारिप्रांत्यगःशीतरश्मिरिति । एवंसर्वग्रंथेषु । एताह
चंद्रोरिःफपडष्टभूशुनगतोदृष्टोऽशुभैनोंशुभैःसोऽरिष्टंविदधातिमृत्युमथवाभौमेक्षणादमिभीः॥शस्त्रा
दाशनिराहुकेतुभिररे तिरुजवायुजांदारियरविणाशुभंशुभदृशेज्यालोकनादादिशेत् ॥ ९९ ॥
फरान्वितेक्षितयुतानिनेंत्थिहाधिव्याधिप्रदाजनुपिरि फसुखारिरंधे ॥ द्यूनेचवर्पतनुनधनगाम
तिसादत्तेखलेक्षितयुतेत्सपिचिंत्यमार्यैः ॥ १०० ॥ ॥ इसरिष्टाध्यायः ॥
॥-
शश्चंद्रोभौमेनदृष्टोऽग्निभयंकरोतिशस्त्राद्वाभीतिम् । शनिराहुकेतुभिर्टष्टश्चंद्रःअरेःशत्रुतोभीतिददाति । रविणासूर्येणदृष्टश्चं
न्यायुजांघातसंबंधेनरुजरोगंदारियंधनरहितंकरोति । अथउक्तस्यापवादः ॥ चंद्रस्यशुभदृशावुधगुरुशुक्राणांमित्रदृष्ट्या
शुभशुभफलंपदेत् । केवलंइज्यालोकनात्घृहस्पतिर्दृष्टश्चेत्तथापिशुभफलमादिशेत्कथयेत् ॥ ९९ ॥ अथमुथहाकृतमरिष्ट
पोगमाह ॥ क्रूरान्यितेति ॥मुधहारान्वितापापग्रहयुक्ताशनिनाईक्षित्तादृष्टायुतावातदाधिव्याधिप्रदा॥अयमेकोयोगः॥
॥७३॥

·अघान्यः ॥ सामुथहाज पिजन्मलग्नेद्वादशचतुर्थषष्ठाष्टमसप्तमएतत्स्थानानांमध्येयत्रकुत्रापिस्थितासतीयदिवर्षतनुनधन गावर्षलग्नादष्टमस्थानगाविशेषतः खलेक्षितगुंतापापग्रहैईष्टायुतावास्यात्तदासामुंधामृतिमरणदत्तेददाति इत्यपिआर्यदेव श्चित्यम् ॥ १०० ॥ इतिश्री दिवाकरात्मजविश्वनाथविरचितायांवर्पतंत्रटीकायामरिष्टाध्यायः॥ ॥ अथारिष्टभंगाध्यायो व्याख्यायते ॥ लग्नाधिपइति ॥ लग्नाधिपोवर्पलग्नस्वामीबलयुतः पंचवर्गीवलेनवलिष्ठ यदाशुभेक्षितयुतः शुभग्रहेणईक्षि तोदृष्टोयुतोवा अथवात्रिकोणकेन्द्रगः त्रिकोणनवमपंचमं केंद्र १४७।१० एतत्स्थानस्थःसन् अरिष्टनाशयेचदशायांसु अथारिष्टभंगः ॥ लमाधिपोवलयुतःशुभेक्षितयुतोपिवा ॥ केन्द्रत्रिकोणगोरिष्टनाशये सुखवित्तदः ॥ १॥ गुरु केंद्रेत्रिकोणेवापापादृष्टःशुभेक्षितः ॥ लमचंद्रेथिहारिष्टविना... शार्थसुखंदिशेत् ॥ २॥ सुखंखामियुतंसद्भिदृष्टंसौख्ययशोऽर्थदम् ॥ लमेतृतीयेऽथगुरु. : जन्मेहसौख्यार्थदःसुखे ॥३॥ ॥ ॥ खवित्तदास्यात् ॥ १॥ अथान्यदाह ॥ गुरुरिति ॥गुरु केंद्रेत्रिकोणेवा पापादृष्टपापग्रहैरदृष्टः शुभग्रहैष्टः एतादृशःसन् लग्नचंद्रेथिहारिष्टनाशयेत् ॥ लग्नचंद्रमुथहोत्पन्नमरिष्टनाशयेत् । पश्चादर्थसुखंदिशेत् ॥२॥ अथान्यदाह ॥ सुखमिति॥ सुखवर्षलग्नाच्चतुर्थस्थानंस्वामिनायुक्तंसद्भिः शुभग्रहैष्टसौख्ययशीर्थदंभवति ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ गुरुर्लग्नेश धवातृतीयेस्थानेस्यात्तथासुखेचतुर्थस्थानेस्याजन्मेट्जन्मलग्नस्वामी तदासौख्यार्थदःस्यात् ॥ ३ ॥ ॥

·अथान्यदाद ॥ लग्नइति ॥धुनेदशःसप्तमस्थानाधीशालग्नेस्यात्सुरेज्याबृहस्पतिरपितनुगःलग्नगःस्यात् क्रूरैःपापग्रहेनद्दष्टः शुभ
महेणमित्रग्रहेणयादृष्टसदासमहोरिष्टं निहतिदूरीकरोति स्यपाकेस्वस्वदशायामर्थयदाःसुखातिनृपतिप्रसादंदिशेत्ददाति ॥
॥ ५ ॥ अथान्यदाह॥ बलान्विताविति । धर्मधनादिनाथौनयमद्वितीयस्थानस्वामिनीवलान्वितौपंचवर्गीबलेनवलिधौरैः
पापमदरष्टायेताहशीसंतीतनुगौलानगीस्यातांतदारिष्टस्यनाशः राज्यमित्यादिशुभफलस्यात् ॥ ५॥ अथान्यदाह ॥ त्रिप
लगेगुनेशस्तनुगःसुरेज्याकुरैरदृष्टःशुभमित्रदृष्टः॥रिष्टंनिहत्यर्थयशःसुखातिंदिशेखपाकेनृपतिः
प्रसादम् ॥ ४ ॥ वलान्वितोधर्मघनादिनाथोकूरैरदृष्टोतनुगौयदास्ताम् ॥ राज्यंगजाश्वांवरत्नपू
करिष्टस्यनाशोप्यतुलंयशथ ॥५॥ त्रिपाठलाभोपगतेरसौम्य केंद्रत्रिकोणोपगतैश्चसौम्यैः ॥ रत्ना
वरवर्णयशःसुखाप्ति शोप्यनिष्टस्यतनोधपुष्टिः ॥ ६ ॥ यदासवीर्योमुथहाधिनाथोलमाधिपो
जन्मविलमपोचा ।। केंद्रत्रिकोणायधनस्थितास्तेसुखाहेमांवरलाभदास्युः ॥७॥ ॥
घेति । गसाम्यै पापमहैसिपएलाभोपगतेस्तृतीयपष्ठकादशस्थानस्थितःसोन्यैःशुभग्रहै:केंद्रत्रिकोणोपगतैः अरिष्टस्यनाशो
भवति ॥ चकार:समुच्चयार्थः । रक्षांवरइत्यादिस्पष्टार्थम् ॥६॥ अथान्यदाह ॥ यदेति ॥ यदामुधहाधिनाथःमुथहास्वामी
सपी:पंचवर्गीयलेनयलिष्ठः अथवालग्नाधिपः वर्षलग्रस्वामीवलिष्ठोवा जन्मलग्नस्वामीवलिष्ठःसन् केंद्रत्रिकोणायधनस्थिताः
उसुसाहेमधिरलाभदास्युः । यदावस्थानगाःसर्वपितादृशाःसंतस्तदाउरूपदार्थानांलाभोभूयात् ।। ७॥
॥७४॥

·अथधनलन्धिमाह॥ तुंगइति ॥ तुंगेउच्चेशनिर्वा भृगुजःशुक्रःउच्चेवा गुरुवृहस्पतिरुच्चेसग्रहः शुभेत्यशालातशुभग्रहेणसाक मुथशिलंचेत्कुर्वतितदायवनाद्धनाप्तिकुर्यात् ॥ यदातुसवेपिएतादृशास्तदाम्लेच्छप्रभुतःमहतीप्राप्तिरित्यर्थतःसिद्ध है अय मकोयोगः ॥ अथापरः ॥ वित्तगःद्वितीयस्थानस्थितोवलिष्ठोभौमः, यशोर्थेत्यादिशुभफलंदद्यात् ॥८॥ अथान्यदाह ॥ सूर्येज्येति । सूर्यबृहस्पतिशुक्राःमिथःपरस्परमित्यशालंमुथशिलंकुर्यु:कुर्वति तदारांज्ययशसुखार्थाःस्युः॥अयमेकोयोगः। अथान्यः ॥ सूर्यइति । इंथिहायाःमुधहायुक्तस्थानापचयेत्रिपाठदशमैकादशस्थानयोर्मध्येयत्रकुत्रापिस्थितःसूर्योभौमो तुंगेशनिर्वाभृगुजोगुरुर्वाशुभेत्थशालाद्यवनाद्धनाप्तिम् ॥ बलीकुजोवित्तगतोयशोथतेजांस्यकस्मा चसुखानिदद्यात् ॥८॥ सूर्येज्यशुक्रामिथइत्थशालंकुर्युस्तदाराज्ययशंःसुखार्थाः ॥ सूर्य कुंजो वोपचयेददातिभद्रंयशोमंगलमिथिहायाः ॥ ९ ॥ शुक्रज्ञचंद्रहद्देखेपापाख्यायगतायदि ।। खंबा हुबलतोहेमसुखकीर्तीनरोऽनुते ॥ १०॥ ॥ ।। वात्स्याचदाभद्रंकल्याणयशोमंगलंविवाहादिकृत्यंददातिसमुद्भवेत् ॥९॥ अथान्यदाह । शुक्रज्ञचंद्रांइति । शुक्रबुधचं दापंचवर्यास्वहदायांचेत्स्युः पापा:सूर्यभौमशनयख्यायगतास्तृतीयकादशस्थानगतायदिस्युस्तदा नरःपुरुषःस्वबाहुबलतः स्वकीयपराक्रमेणसुवर्णसुखकीतीरश्नुतेभुनक्ति । अत्रचंद्रःस्वहद्दायामित्युकंतहिचंद्रस्पहाचक्रमध्येगणनानातिएतदर्थेस मतिवाक्यंकुत्रापिनास्तीतिकृत्वातेषामाशयंतएवजानंतु ॥ १० ॥.... ॥. .

·प्र०२ अथान्य शुभयोगमाह ।। बुधशुक्राविति ॥ यदिबुधशुक्रौमुसरिफयोगंकुरुतःगुरुवृहस्पतिःविक्रमभावगस्तृतीयस्थानेस्थितस्त दाराज्ययशोहेममुक्ताविद्रुमलन्धयःस्युः ॥ ११ ॥ अथान्यदाह ॥ भौमइति ॥ भौमःअब्देशोवर्षेशःसन्मित्रगृहेतिष्ठ तिस्पग्रहादिगःस्वगृहस्थोचादिस्थानस्थितैहै सहमुथशिलयोगकरोति । स्वगृहोच्चादिस्थानस्थितेनचंद्रेणापिसहमुथशिलं करोति तदायूलीत्युच्यते । एतादृशोभीमोगजाश्वहेमांवरभूमिला सुखाधिकंददाति ॥ १२ ॥ अथवलावलविचारे णराजयोगसंबंधिशुभाशुभफलमाह ॥ इत्थमिति ॥ इत्थममुनाप्रकारेणजन्मनिजन्मकालेवर्षेवर्पकालेचराजयोगकर्तुग्रह बुधशुक्रौमुसरिफौगुरुर्विक्रमभावगः ॥ तदाराज्ययशोहेममुक्ताविट्ठमलब्धयः॥११॥ भौमोमि गृहेऽन्देश कंवूलीस्वगृहादिगैः॥ गजाश्वहेमांवरभूलाभंधत्तेसुखादिकम् ॥ १२॥ इत्थंजन्मनि वर्षेचयोगकर्तुर्वलावलम् ॥ विमृश्यकथयेद्राजयोगंतवंगमेवच ॥१३॥ अब्देंथिहेशादिखेगा खलैं श्वेयुतेक्षिताअस्तगनीचगावा ॥ सौम्यावलोनानृपयोगभंगंतदाभवेद्वित्तसुखक्षयांश्च ॥ १४ ॥ स्पपलाघठपंचवग्याँपलिष्टःस्वोधादिगः अथवानिवलोनष्टवलोनीचादिगःइतिविमृश्यविचार्य राजयोगतद्भगंधकयेत् ॥ ॥ १३ ॥ अथराजयोगभंगमाह ॥ अन्दैथिहेशादिखगाइति ॥ अब्देशोवर्षस्वामी इंथिहेशोमुथहास्वामी आदिशब्देनवर्ष लमजन्मलनस्वामीग्रहाःखले पापग्रहयुताःदृष्टाःसौम्याःशुभग्रहावलोनाःहीनथलाश्चेत्स्युस्तदाराजयोगभंगवदेत् ॥ अयमेको योगः ॥ अथान्यः। अस्तगःसूर्यसान्निध्येनास्तगतःनीचगावानीचराशौगतावासौम्या शुभग्रहाःवलोनाःपंचवर्गीवनहीनबला ·श्चत्स्युस्तदाराजयोगभंगंवदेत् योगद्वयेपिफलं वित्तमुखक्षयंचवदेत् । यदिसौम्यग्रहाःस्वोच्चस्वगृहादिगताकेंद्रत्रिकोणापगं| तारस्युस्खदाराजयोगकर्तारइत्याहमणिस्थः । यदींदुसौम्येज्यसुरारिपूज्याःस्वोच्चंगताःस्वांशगतायदिस्युः म त्रिकोणकेंद्रा यगताःस्वमित्रदृष्टाश्चयुक्तानिजवर्गसंस्थाः ॥ गजाश्वरलांवरदेशलाभंस्त्रीपुत्रलाभंविविधंचसौख्यम् ॥ यच्छत्तिखेटाःपरमर्द नंचकुर्वतिसर्वेषलिनोनराणाम् ॥ १४ ॥ १५॥ इत्यरिष्टभंगाध्यायः ॥ अथद्वादशभावविचाराध्यायोव्याख्यायते ॥ तत्रा दौतनुभावविचारः ॥ योभावइति ॥ द्वादशभावानांमध्येयःस्वामीशुभग्रहः पापग्रहोवा सौम्या शुभग्रहाःआभ्यांस्वामिशु इत्यरिष्टभंगाध्यायः ॥ श्रीगर्गान्वयभूषणंगणितविचिंतामणिस्तत्सुतोऽनंतोऽनंतमतिर्व्य धात्खलमतध्वस्यैजनुःपद्धतिम्॥ तत्सूनुःखलुनीलकंठविबुधोविद्वच्छिवानुज्ञयाऽवोचद्वर्ष पमुंथहाफलमथारिष्टादिसद्योगयुक्॥१५॥अथभावविचारः॥योभावःस्वामिसौम्याभ्यां दृष्टोयुक्तोयमेधते ॥ पापदृष्टयुतौनाशोमिमिश्रफलंवदेत् ॥१॥ ॥ भाभ्यांदृष्टोयुक्तोवासभावःएधतेवृद्धिंकरोति ॥ योभावःस्वामिव्यतिरिक्तपापग्रहैदृष्टोयुतोवास्यात्तदातस्यभावस्यनाशः मित्रैःशुभग्रहःपापग्रहैश्चयुक्तोदृष्टोवायोभावोभवति तस्यभावस्यमिश्रफलं शुभाशुभमिश्रितफलंवदेत्कथयेत् ॥ गार्गिः । नीचस्थोऽरिगृहस्थोवाग्रहोभावविनाशकृत् ॥ उदासीनगृहमध्योमित्रस्थक्षत्रिकोणगः ॥ स्वोच्चगश्वग्रहोऽवश्यंभाववृद्धिकरः स्मृतइति ॥ तत्रपटाष्टमात्यभावानांविपरीतानिफलान्याहवराहः ॥ समुपनयविपत्तीसौम्यंभावपुसत्यः कथयतिविपरीतंरिः ·प्र०२ फपष्टाष्टमेप्विति ॥ १॥ अथलग्नाधिपस्यशुभाशुभफलमाह॥लग्नाधिपइति । लग्नाधिपेवर्पलग्नस्वामिनिवार्ययुतेपंचवर्गीवले नवलिष्ठेसतिसुखानीत्यादिशुभफलं स्यात् । मध्यवीर्येमध्यवलेसतिसुखार्थलाभःअल्पःस्यात्। अल्पवीर्येहीनवलेसतिक्लेशाधि कत्यविपत्स्यात् ॥ २॥ अथवर्षाधिकारिग्रहेनष्टवलेसतिविशेषफलमाह ॥ जन्मान्दांगेति । जन्माव्दांगपतीजन्मलग्नस्वामी वर्षलग्नस्वामीवाइंथिहापतिःमुथहास्वामीया समानाथादिवर्षस्वामी आदिशब्दानैराशिकदिनरात्रिस्वामिनःअधिकारयान्ए लमाधिपेवीर्ययुतेसुखानिनैरुज्यमर्थागमनंविलासः ॥स्यान्मध्यवीर्येऽल्पसुखार्थलाभ क्लेशाधिकत्वंवि पदल्पवीर्ये ॥२॥ जन्मान्दांगपतींथिहापतिसमानाथायधीकारवानसूर्योनष्टवलस्त्वगक्षिविलयंकु निरुत्साहताम् ॥ नीचत्वंपितृमातृतोप्यभिभवश्चंद्रेक्षिकार्यक्षयोदारियंचपराभवोग्रहकलिाध्या विभीतिस्तदा ॥३॥ भीमेचलत्वंभीरुत्वंबुधेमोहपराभवौ ॥जीवेधर्मक्षय कष्टफलाजीवनवृत्तयः॥४॥ शुक्रेविलाससौख्यानांनाशःस्रीभिःसमंकलिः ॥ सौरेभृत्यजनाहुःखरुजोवातप्रकोपतः ॥ ५॥ तेप्वधिकारिपुसूर्यादिग्रहेषुयःकश्चिन्नप्टवलःपंचाल्पवलस्तस्यफलमाह । तत्रादौसूर्यश्चेन्नष्टवलस्तदात्वगक्षिविलयं त्वक्त्वचा तस्याःकुछादिनाविलयनाशंकुर्यात् । अक्षिविलयनेत्रयोरंधत्वेनविलयनाशंकुर्यात्। निरुत्साहतांउत्साहराहित्यफुर्यात्।नीचत्वं अधमवृत्याजीच-पितृतोमातृतोपिअभिभवाक्लेशः। अथचंद्रफलमाह। चंद्रइविस्पष्टम्॥३॥ अथभीमादीनांफलमाहश्लोक द्वयेन ॥ भौमइति ॥ स्पष्टम् ॥ ४॥५॥... ॥७६॥ .॥ ॥

·अथलमफलमाह ॥ लग्नमिति । लग्नवर्षलग्नं पापग्रहयुतंसौम्यैःशुभग्रहैरदृष्टंअसहितंतदानृणांमनुष्याणां विवादमित्यादिफ लंविंदतिप्राप्नोति ॥ ६ ॥ अथाधिकारिणिवलिष्ठेसतिफलमाह ॥ जन्मान्दांगेति ॥ जन्मलग्नस्वामीवर्षलग्नस्वामीवर्षल मादष्टमस्थानस्वामीवावर्षीयमुथहास्वामीवाएतेवलिष्ठाश्चेत् पष्ठाप्टमांत्यगतानस्युस्तदाअतुलंसर्ववपरम्यमुशंतिवदंति सौख्यं यशोर्धागमश्चस्यात् । एतेवलिष्ठाःसंतःपष्ठाष्टमांत्यगतायदिस्युस्तदादुःखप्रदाइत्यर्थसिद्धं । इहपुनस्तेचत्वारोनिवर्याः- बलर लमंपापयुतंसौम्यैरदृष्टंसहितंनृणाम् ॥ विवादंवंचनांदुष्टमशनचापिविंदति ॥६॥ • जन्माब्दांगपरंध्रपाब्दमुथहानाथावलाब्यास्तदारम्यंवर्षमुशंतिसर्वमतुलंसौख्यंय शोऽर्थागमः ॥ पष्ठाष्टांत्यगतानचेदिहपुनस्तेदुःखभीतिप्रदानिर्वीर्यायदिवर्षमेतद शुभंवाच्यंशुभेक्षांविना ॥७॥ सूतौधनप्रदःखेटोधनाधीशश्वतौयदि ॥ वनष्टौ :: वित्तनाशान्यनिक्षेपापवाददौ ॥८॥ ॥ ॥ हिताःसंतःपघाटमात्यगताःस्युस्तदादुःखभीतिप्रदाःस्युः।शुभेक्षांविनायदिएतेचत्वारःशुभग्रहर्नदृष्टास्तदाएतद्वर्षमशुभंवाच्य यदिशुभग्रहाःपश्यंतितदापूर्वोक्तंशुभंवाच्यमिति ॥ ७॥ अथधननाशयोगमाह ॥ सूताविति ॥ सूतौजन्मकालेजन्मलग्नेध नप्रदःखेटोधनप्राप्तिकर्तायोग्रहःधनस्थानाधीशश्चतीद्वौग्रहौयदिवनष्टवलोभवतस्तदावित्तनाशोभवति ॥ अन्यस्यापितत् | द्रव्यस्य अभिशापंददाति दत्तेपिनत्वयादत्तमित्यभिशापंददातीत्यर्थः। अर्थाद्यद्विद्वौबलिष्ठीतदाधनप्राप्तिकरौ भवतइत्यर्थः ·प्र०२ ॥८॥अथान्यदाह ॥ एवमिति ॥ एवमुक्तरीत्यासूतौजन्मकालेसमस्तभावानांनाथास्तत्तद्भावफलदातारोग्रहास्तत्तद्रावस्वा मिनश्च यदिवयलिष्ठास्युस्तदातत्तद्रायपोपकाःपुष्टिकराभवति । यदावनष्टपलाःस्युस्तदातेपतित्तद्धावानांनाशायविचक्ष गैर्दैवज्ञैरूह्याः स्वयमेवज्ञातव्याः ॥९॥ इतितनुभावः ॥ अथधनभावः ॥ वित्ताधिपइति । जन्मनिजन्मकालेजीवोबृह स्पतिवित्ताधिपोधनभावस्थामीभन्देववित्तगोद्वितीयस्थानस्थितःसन्लग्नपतीस्थशालीवर्षलग्नस्वामिनासहमुधशिलयोगक एवंसमस्तभावानांसूतीनाथाश्चपोपकाः॥अब्देनष्टवलास्तेपांनाशायोह्याविचक्षणः॥९॥ इतिप्रथमभावविवारः॥॥अथधनभावविचारः॥ वित्ताधिपोजन्मनिवित्तगोऽब्देजीवो यदालमपतीत्यशाली ॥ तदाधनाप्ति सकलेपिवळूरेसराफेधनधान्यहानिः॥१॥ जन्म न्यावलोकीज्योऽब्देव्देशोबलवान्यदा ॥ तदाधनाप्तिबहुलाविनायासेनजायते ॥२॥ रोति तदासकलेऽपिसंपूर्णेऽपिवपनाप्तिर्धनमाशिःस्यात् ॥ यदावृहस्पतिर्लनस्वामिव्यतिरिक्तेनरेसराफेपापग्रहेणईसराफ योगकरोति तदासंपूर्णवपंधनादीनांहानिःस्यात् ॥ १॥ अधद्वितीयंधनलब्धियोगमाह ॥ जन्मनीति । जन्मकालेबृहरपति रावलोकीअद्वितीयभावमवलोकयतीतितादृशःसन्अब्देवअन्देशोवर्षस्वामीभूत्वायदावलवान्वलिष्ठोभवेत्तदातस्मि स्वधनाधिर्वहुलाबहुमकारिकाविनायासेनप्रयक्षेनविनाधनाप्तिर्जायते ॥ २ ॥ ॥७७॥ ॥ ॥

·अथपूर्वोक्तमर्थसर्वभावेषुअतिदिशति । एवमिति ॥ एवममुनाप्रकारेणजन्मनिजन्मकालेगुरुर्ब्रहस्पतिर्यभावपोयधरसहजा दिभावस्वामी अस्ति । तादृशःसन्अब्देवतत्तद्भावगश्चेलग्नेशेनेत्यशालीलग्नस्वामिनासहमुथशिलीस्यात्तदातद्भावजंसुखं लभेत् ॥ ३ ॥ अधपुनस्तदेवाह ।। तथेति ॥ तथातद्वजनुपिजन्मकालेगुरुबृहस्पतिर्यभावपश्येत्तादृशःसन्अब्देवर्षेअन्दपो गुरुवृहस्पतिस्तदातदावजंतभावसंबंधिसौख्यंताजिकवेदिभिरुक्तं ॥ ४ ॥ अथाल्पधनप्राप्तियोगदंडयोगंचाह । जन्मपष्ठा धिपइति ॥ जन्मकालेपठाधिपःपठभावस्वामीसौम्योबुधःअब्देवपलंग्नेषष्ठःपष्ठभावगतस्तदास्वल्पफलदःस्यात् ॥ गुरौपापा एवंयद्धावपोजन्मन्यदेतद्धावगोगुरुः ॥ लमेशेनेत्थशालीचेत्तद्भावजसुखंभवेत् ॥३॥ तथाजनुपियंपश्येद्भावमन्देऽन्दपोगुरुः॥ तदातद्भावजंसौख्यमुक्तंताजिकवेदिभिः ॥४॥ जन्मपष्ठाधिपःसौम्य पष्ठोऽब्देखल्पलाभदः॥पापादितेगुरौरंधेऽर्थवादंडापतेद्भुवम् ॥५॥ गुरुर्वित्तेशुभैईष्टोयुतोवाराज्यसौख्यदः ॥ जन्मन्यदेचमुथहाराशिंपश्यन्विशेषतः॥६॥ दितेपापग्रहःपीडितेसतिरंधेवपलमादष्टमभावगतेअथवाधनस्थेसतिध्रुवंनिश्चयेनदंडःराजकृतःपतेत् ॥ ५॥ अथान्यधन लाभयोगमाह ॥' गुरुरिति ॥ वित्तेधनस्थानेगुरुर्वृहस्पतिःशुभैःशुभग्रहैदृष्टोयुक्तोवास्यातदारांज्यार्थसौख्यदःस्यात् ।। भयमेकोयोगः ॥ अथान्यः । जन्मनिजन्मलग्नेअब्देचवर्पलग्नेमुथहाराशिंमुधहाक्रांतराशिं शुभग्रहःपश्यन्विशेषतःराज्य) सौख्यदास्यात् ॥ ६ ॥ ॥.. .

·प्र०२ अथशुक्रयोगेनधनयोगंचाह ॥ एवमिति ॥ पूर्वोक्तमकारेणसितःशुक्रःअन्दपोवर्पस्वामीसन्धनस्थानेशुभग्रहदृष्टोयुतोवास्यात् सदाभूरिधनधान्यंचजायतेभवतीत्यर्थातथाजन्मल वर्षलग्नेचमुथहाकांतराशौशुक्रेणदृष्टेयुफेवासतितदाविशेषतोधनधान्य बहुतरंभयति ॥ अथधननाशयोगः ॥ धनभवनेधनभवनस्वामिवर्पलग्नस्वामिनौअनयोःसंयोगेएकराशाववस्थितौसतिवित्त सौख्यविनाशदास्यात् । ननुइदमयुक्तंधनभवनलग्नेशयोर्धनभवनेसंयोगस्यशुभफलत्वेनोक्तत्वादितिचेदत्रायमाशयः ॥ एक राशिसंयोगस्त्रिप्रकारकः । तत्रएकामुथशिलकृतयोगःद्वितीयःईसराफयोगः । मुथशिलईसराफयोगाभावेकेवलराशियोग एवंसितेऽन्दपेभूरिद्रव्यंधान्यंचजायते ॥ वित्तलमेशसंयोगोवित्तसौख्यविनाशदः ॥७॥ एवं विधेसवीर्यस्याल्लिपिज्ञानोद्यमैर्धनं ॥ जन्मलमगता सौम्यावर्षेऽर्थेधनलाभदाः ॥ ८॥ मालसानिवित्तेवावुधेज्यसितसंयुते ॥ तैर्वादृष्टेधनंभूरिखकुलेराज्यमाप्नुयात् ॥ ९॥ स्तुतीयोयोगः। एवंयोगत्रयमध्येकेवलराशियोगोमुशिलयोगश्वशुभःवित्तसौख्यदःग्रंथांतरेशुभफलत्वेनोकत्वात् । अस्मि नायेप्यमेवश्यामिउर्वरितस्तुईसराफ्स्तस्याशुभफलत्यादयंयोगस्त्वशुभउकइति॥७॥अधान्योधनप्रातियोगापाहाएपमिति । एवमुकरीत्याबुधेपर्पस्वामिनिसवीर्यबलिष्ठेधनभावस्थितेशुभग्रहेप्टेयुतेवा तथाजन्मलग्नेवपलग्नेचमुधहाक्रांतराशौबुधेनदृष्टे युतेषासतिलिपिज्ञानोचमैर्धनस्यादयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ जन्मकालीनलग्नगताःसौम्या शुभग्रहाश्चेत्स्युस्तदाववर्षलग्ने अर्थेधनभावस्थाभवंतितदातेधनलाभदाःस्युः ॥ ८॥ अथवहुधनप्राप्तियोगमाह ॥ मालसद्मनीति ॥ यवनभापयामाल ॥७८ ·शब्देनधनं सद्मशब्देनसहमं एवंधनसहमे वित्तेवाधनभवनेबाबुधगुरुशुक्रसंयुतेअथवातैर्युधगुरुशुमदृष्टेसतिधनभूरिस्त्रकुले राज्यमाप्नुयात् ॥ ९॥ अथापरंधनलब्धियोगमाह ॥ अर्थार्थेति ॥ अर्थार्थसहमेशौधनभवनस्वामिधनसहमस्वामिनीचे च्छुभैःशुभग्रहैमित्रदृष्टयादृष्टौतदासुखतोलाभप्रदौस्यातां । यदाअरेईशाशत्रुदृष्ट्यादृष्टौतदालाभोयनाद्भवतीतिवाच्यम् ॥ १० ॥ अथान्यौधनयोगौतन्नाशयोगावाह ॥ मित्रदृष्येति ॥ अर्थांगयोः । अर्थशब्देनधनभावः । अंगशब्देनवर्पलग्नं । अनयोःस्वामिनौतयोमित्रदृष्ट्यामुथशिलयोगेसतिसुखतायलेनविनाधनंभवति ॥ अथतयोर्धनाधीशलग्नाधीशयोःमूसरीफ अर्थार्थसहमेशौचेच्छुभैमित्रदृशेक्षितौ ॥ वलिनोसुखतोलाभप्रदौयत्नादरेर्दशा ॥ १० ॥ मित्रदृष्ट्यामुथशिलेऽथांगयोःसुखतोधनं ॥ तयोर्मुसरिफेवित्तनाशदुर्नयभीतयः ॥ ११ ॥ जन्मनीज्योऽस्तियद्राशौसराशिर्वर्पलमग|शुभस्वामीक्षितयुतोनैरुज्यस्वाम्यवित्तदः॥१२॥ सूतौलमेरविवर्षेधनस्थोधनसौख्यदः॥ शनौवित्तेकार्यनाशोलाभोऽल्पोऽथधनव्ययः॥१३॥ योगेवित्तनाशःदुनयेनदुष्टनीत्याभीतिर्भवति ॥ अयमर्थस्तुपूर्वमेवव्यक्तीकृतः ॥ ११॥ अथान्यंधनयोगमाह ॥ जन्मनी ति ॥ जन्मनिजन्मलग्नेईज्योबृहस्पतिःयद्राशौयस्मिन्राशौअस्तिसराशिर्यदिवर्षलग्नगःसन्शुभग्रहैःस्वामिनावादृष्टोयुक्तोवा स्यात्तदानरुज्यस्वामित्वं वित्तंचस्यात् ॥ १२॥ अथान्योधनलाभधननाशयोगावाह ॥ सूताविति ॥ सूतौजन्मकालेजन्मल मेरविःवर्षे धनभावस्थस्तदाधनसौख्यदःस्यात् ॥ वित्तेधनभावेशनिश्चेत्तदाकार्यनाशादिकंस्यात् ॥ १३ ॥ ॥ ॥

·अथशनिदौप्ट्यापवादधननाशयोगावाह ॥ भ्रातृसौख्यमिति ॥ धनभावस्थेशनौगुरुयुतेसतिभ्रातृजनितसौख्यस्यात् । शुभे
क्षणात् । तादृशंशनिशुभग्रहाःपश्यतितदाभूतयःऐश्वर्याणिस्युः। पूर्वोक्तसर्वेषुधनलाभयोगेपुधनयोगकारकान्ग्रहानतिनू
रयोगेक्षणात्पापग्रहयोगेसति अधयादृष्टेसतितदाविपरीतंसर्वफलंभवेत् धनहानिरित्यर्थः ॥ १४ ॥ अधजन्मकालेधनभा
पाधीशस्यगुरोर्वलग्नादिद्वादशभावस्थानफलंश्लोकचतुष्टयेनाह । वित्तेशइति ॥ यदिजन्मनि जन्मलग्नेगुरुवृहस्पतिर्वित्ते
शोधनभायस्वामीसनववर्पकालेवशतावर्षस्वामितांदधत्प्राप्तःसन्यद्भावगःयस्मिन्भावेतिष्ठतितंभावंआश्रित्यलाभदोभव
भ्रातृसौख्यंगुरुयुतेभूतयःस्युःशुभेक्षणात् ॥ क्रूरयोगेक्षणात्सर्वविपरीतंफलंभवेत् ॥१४॥
वित्तेशोजन्मनिगुरुर्ववशतांदधत् ॥ यद्भावगस्तमाश्रित्यलाभदोलमआत्मनः ॥१५॥
वित्तेसुवर्णरूप्यादेर्धात्रादेःसहजर्भगः ॥ पितृमातृक्षमादिभ्योवित्तंसुहृदिपंचमे ॥ १६ ॥
सुहृत्तनयतःपष्ठेऽरिवर्गाद्धानिभीतिदः॥ स्त्रीभ्योधूनेऽष्टमेमृत्युरर्थहेतुःपथोंsकगे ॥ १७ ॥
ति ॥ तनावफलंददातीत्यर्थः ॥ तदेवविशदयति ॥ लग्नइति ॥ लग्नेवर्तमानःसन्आत्मनःशरीरस्यपुष्टिंकरोति ॥ १५ ॥
वित्तेधनभावेसुवर्णरूप्यादेर्वृद्धिः। सहजःगस्तृतीयभावगोभ्रात्रादेःसुखंकरोति । सुहृदिचतुर्थभावेपितृमातृक्षमाक्षेत्रं आ
दिदाग्देनगामादिकमेतजनितंसुखं । पंचमेपंचमभावे ॥१३॥ सुहृत्तनयतःसुखं । पष्ठेपष्ठभावेऽरियर्गात् शत्रुसमूहाद्धानिः ।
अतिभीतिदः। यूनेसप्तमभयनेवीभ्यःसुखं । अष्टमे अष्टमभावेमृत्युः । अंकगेनवमभावअर्थहेतु धनार्जकः पयोमार्गः ॥१७॥
॥७९॥

·खेदशमभावेनृपादेःराज्ञःसकाशात्भाग्यवृद्धिः । आयेएकादशभावेनृपकुलाद्धनवृद्धिः । अंत्येद्वादशभावेव्ययदोभवेत् । सुधियाइस्थममुनाप्रकारेणविमृश्यविचार्यवाच्यंवक्तव्यमित्यपरेआचार्याजगुरुक्तवंतः ॥ १८ ॥ इतिधनभावविचारः ॥ अथतृतीयभावविचारः । तत्रसहजसंबंधिशुभाशुभफलमाह ॥ अब्देशेऽर्कइति ॥ अब्देशेवर्पस्वामिनिअर्केसूर्येसतिसितेवा शुक्रेयासतिसवलेवलिष्ठेसतिपापवर्जितेपापग्रहयोगदृष्टिरहितेसतिसोदराणामेकोदरप्रसूतानां भ्रातृणांमिथःपरस्परंसौख्यं स्यात् ।। व्यत्ययादिति ॥ व्यत्ययादुक्तवैपरीत्यात् । तद्यथा । सूर्येशुक्रवावर्षस्वामिनिनिर्वलेसतिपापग्रहैर्युतेदृष्टेवासतिव्य खेनुपादेर्नृपकलादायेंऽत्येव्ययदोभवेत् ॥ इत्थंविमृश्यसुधियावाच्यमित्थंपरेजगुः ॥ १८ ॥ इतिधनभावविचारः ॥ अथसहजभावविचारः ॥ अव्देशेऽसितेवापिसबलेपापवर्जिते ॥ सौख्यमिथःसोदराणांव्यत्ययाव्यत्ययंवदेत् ॥ १॥ दग्धेकलि सहजपेऽब्दपतौतयोजिीवेव लेनरहितेसहजेसहोत्थैः ॥ वैरंतृतीयभवनाधिपतीसराफेमांचंकलिंखजनसोदरतश्चविंद्यात् ॥२॥ त्ययंधातुणांपरस्परविरोधादिकंवदेत्कथयेत् ॥ १॥ अथान्यदाह ॥ दग्धेकलिरिति ॥ सहजपेतृतीयभावस्वामिनिअब्दप तौवर्षस्वामिनिसतिदग्धेअस्तंगतदुष्टस्थानादिदोपसहितेसतिकलियुद्धादिनाकलहःस्यात् । तयोर्वेतितयोःसूर्यशुक्रयोर्वाम ध्येकश्चिदेकोवर्षस्वामीभूत्वादग्धश्चेद्भवति तदाकलि स्यात् । जीवइति । सहजेतृतीयभावेवलेनरहितेनिर्वलेजीवेगुरौसति सहोत्थैर्धातृभिःसहवैरैस्यात् । तृतीयइति । वर्षस्वामीतृतीयभावस्वामिनासहईसराफयोगचेत्करोति । तदामांमुशरीरेकष्ट ·प्र.२ स्वजनतःसुहृतर्गतः सोदरतासाक्षागातृतःकलिविंद्यादामुयात् ॥ २ ॥ अथान्यदाह ॥ यदेति ॥ यदायर्षलग्नस्वामिनावर्ष स्वामिनावासहजेश्वरेणतृतीयभावस्वामिनासहइत्थशालः मुथशिलयोगश्चेत्तदासहजातूभ्रातुःसकाशात्सुखाप्तिःस्यात् । अथवा गुरुव॒हस्पतिस्तृतीयेतदापिधातृतःसुखाप्तिः । सारइति । तृतीयेतृतीयभावविधौचंद्रेसारेआरेणभौमेनसहविद्यमा नेसारेभीमयुकेचंद्रेसतिगुरुणायुक्तौ दृष्टौवानभवतःतदाभ्रातृभिःसहकलहःस्यात् ।। ३ ॥ अधान्यौभ्रातृसौख्ययोगावाह ॥ सहजइति ॥ सहजेतृतीयभावेस्वामिसंयुफेसहजस्वामिनासंयुक्तेअधिकारिणिपंचाधिकारिणांमध्येएकाधिकारोभूत्वासहज यदेत्थशाल सहजेश्वरेणगुरुस्तृतीयेसहजात्सुखाप्तिःसारेविधौस्यात्कलहस्तृतीयेदृष्टौयुतौनोगुरु णायदातौ ॥३॥ सहजेसहजाधीशेऽधिकारिणिसमापतेः ॥ लमपोवामुथशिलेमिथ-सौख्यंसहो स्थयोः॥४॥ क्रूरेसराफेकलहःशनोभौमागेरुजः॥ शर्केसृज्यनुजेमांद्यवदेत्सहजगेस्फुटम् ॥५॥ भायस्वामीसन्सहजभावतिष्ठतीत्यर्थः । तादृशेनसहजसमापतेवर्षस्वामिनोलग्नपोवावर्षलग्नस्वामिनोवामुथशिलयोगश्चेत्क रोति तदासहोत्थयोर्धात्रोमिथःपरस्परंसौख्यंस्यात् ॥ ४ ॥ अथभ्रातृदौष्ट्ययोगावाह ॥रेसराफइति ॥ रेपापग्रहेईस राफेसहजभावस्वामिनासहईसराफयोगचेत्करोति तदाभ्रातृणांपरस्परकलहःस्यात् । तथाशनौभौमदंगेमेपवृश्चिकराशि स्थितेसहजभावेसति भ्रातरिरुजोरोगाःस्युः । तथा असृजिभौमेज्ञामिथुनकन्याराशिस्थितःसनसहजगेसहजभावस्थिते सति अनुजेभ्रातरिस्फुटंनिःशंकंसांधेरोगादिकंवदेत्कथयेत् ॥ ५॥ ॥८॥ ॥

·अथान्यद्भ्रातृसौख्ययोगमाह ॥ मंदर्भगइति ॥ असृजिभौमेमंदर्भगेमकरकुंभराशिस्थितःसन्सहजेभ्रातृभावसतितथाबुधे फुजक्षेमेपवृश्चिकराशिस्थेसति । सहजभावगेएवंयोगद्वयेपिशुभैःशुभग्रहैयुतेईक्षितेवादृष्टेसतिसोदराणामेकोदरमसूतानां श्रावणांमिथःपरस्परंवहुसुखस्नेहश्चस्यात् । अयमेकोयोगइतियेवदंतितन्नसंभवति । मंदकुजयोभिन्नराशिस्थयोरेकस्थान स्थितत्वासंभवात् ॥ ६ ॥ अथान्यंभ्रातृसौख्ययोगद्वयंचाह । जन्माब्दपानिति । जन्मकालवर्पकालयोवूधकौसवलौ सहजभावगौचेत्स्यातांगुरुश्चतधागुरुर्वृहस्पतिःवलिष्ठःसन्सहजभावेतिष्ठतितदासोदर्योभ्राताबंधुगणस्तद्भिन्नाःपितृव्यपुत्राद मंदर्भगेऽसृजिबुधेकुजःसहजेशुभैः ॥ युतेक्षितेसोदराणांमिथःसौख्यंसुखंबहु ॥ ६ ॥ जन्माब्दपौवुधसितौसवलौतृतीयेसोदर्यबंधुगणसौख्यकरौगुरुश्च ॥ वीर्यान्वितेंदुगृहगो भृगुजोऽधिकारीसूत्यव्दयोःसहजबंधुगणस्यवृद्ध्यै ॥७॥ ॥ ॥ यस्तेषां सौख्यकरौसौख्यकरश्चस्यात् । अयमेकोयोगः । वस्तुतस्तुजन्मनिलग्नेऽथबुंधेत्वधिकारिणीतिसमरवाक्येजन्मनि अर्थात्जन्मल नेवर्पलग्नेबुधेशुक्रवाधिकारवतिगृहहदायधिकारवतिसोदरेपुवृद्धिः । अतएवजन्माब्दयोर्बुधसितौसवलेतृतीये इतियुक्त:पाठः । उक्तंचसमरसिंहेन । जन्मनिलग्नेऽथबुधेत्वधिकारिणिसोदरेपुवृद्धिःस्यात् । योगसुधानिधी । उभयत्रयु घेऽधिकारयुक्तसहजस्थेप्यथबंधुवृद्धिरुक्ताइति । जन्माब्दपाइतिपाठमंगीकृत्यव्याख्यातं तत्रजन्माब्दपौजन्मलनवर्पलग्न स्वामिनी तान शब्दाथाभावात् । ताहगर्थेसंमतेरभावात् । अथान्यः ॥ सूत्यन्दयोर्जन्मकालवर्षकालयोरधिकारीसन्भृ ·प्र०२ गुजाशुकोयलिनश्चंद्रस्याधिष्ठितराशीस्थितःमहजबंधुगणस्यद्धयैभवति ॥ ७ ॥ अथसहजेदुःखकरयोगानाह ॥ पापान्वि तइति ।। सहजेगहजभायेरापान्वितेयुक्तसतिसहमेशः भ्रातृसहमस्वामीभावनाथसहजभावस्वामीअनयोरीक्षणेनरहितेतयो धाभायेगतिराहजस्पदुःखस्यात् ॥ एवमिति ॥ एवममुनाप्रकारेणसहोरथसहमेपिभ्रातृसहमेपापग्रहयुक्तभ्रातृसहमस्वामी भाभावस्थामीपाभ्यामदृष्टेमतिसहजेदुःसंयदेत् ॥ तदीशाविति ॥ तदीशौभ्रातृसहमस्वामिनोभ्रातृभावस्वामिसहमस्वा मिनीपदादरपोशसांगतादिदोपसहितौ स्यातांतदाधावणांनादाकरीविचिंत्यो ॥ ८॥ अथसहजानामशुभाशुभयोगावाह ।। पापान्वितेतुसहजेसहमेशभावनाथेक्षणेनरहितेसहजस्यदुःखं ॥ एवंसहोत्थसहमेऽपिवदेत्तदीशी दग्धोयदासहजनाशकरोविचिंत्यो ॥८॥ तृतीयपादन्दपतौद्युनस्थेलमेश्वरेवासहजैर्विवादः ॥ तृतीयपोजन्मनिताहगन्देशुभेक्षितस्तत्रसहोत्यतुष्ट्ये ॥ ९॥ इतिसहजभावविचारः ॥ ॥ दृतीयपादिति ॥ तृतीयपात्सहजभावस्वामिनःसकाशात्अब्दपतौवर्षस्वामिनिानस्थेसप्तमस्थे । अथवालग्नेश्वरेवर्षलग्नस्वा मिनिसहजभावस्वामिनासकाशात्सवमस्थेसति सहजैःसहवियाद कलहःस्यात् । अयंशुभयोगः ॥ अथशुभयोगः ॥ जन्मनिजन्म कावेतृतीयपानृतीवभावस्वामीतत्रसहजभावेस्थितःसन्शुभेक्षितेशुभग्रहै देसति । तादृगव्देवलग्नेसहजभावे स्थितासनशुभेक्षितश्चेत्तदासहोत्यतुष्टयसोदराणांसंतोपायभवति ॥ ९॥ इतिसहजभाव विचारः॥ - ॥

·अथपसुर्थभावविचारः ।। तुर्यइति ॥ तुर्येचतुर्थभावेरविःपापग्रहैर्युतःपापदृष्टोवातदापितुःपीडा । एवंविधुचंद्रश्चेत्तदामातुः पीडास्यात् ॥ द्वयोःस्थित्याउभयोरपिपीडास्यादित्यर्थः । अयमेकोयोगः । अथान्यः ॥ जन्मस्थसूर्यक्षगतेऽर्कपुत्रेजन्मका सूर्योयस्मिनराशावस्तितस्मिनाशीवर्षेशनिश्चेत्तदाअवमाननालोकेभ्यःपितुर्मानहानिःस्यात् ॥ पित्रासहवैरकलीस्यातां ॥१॥ अथान्यदाह ॥ एवमनयारीत्याचंद्राक्रांतराशौशनौसतिजनन्यामात्रासहवैरकलीस्यातां ॥ अथवंधौचतुर्थस्थानेसु अथचतुर्थभावविचारः॥ तुर्येरवींदूपितृमातृपीडापापान्वितोपापनिरीक्षितौर ॥ जन्मस्थ सूर्येक्षगतेऽर्कपुत्रेऽवमाननावैरकलीचपित्रा ॥१॥ चंद्रेजनन्यैवमुशंतिबंधौसुखाधिपेप्रीति सुखानिपित्रोः॥ तुर्याधिपेलमपतीत्थशालेवीर्यान्वितेसौख्यमुशंतिपित्रोः॥२॥ सौख्या धिपोजनुपिनष्टवलोऽब्दसूत्यो पित्रोरनिष्टकृदथोसहमेतयोस्तु ॥ दग्धेतुरीयगृहगेचयदींथि हायांनाशस्तयो सहमयोरपिदग्धयोःस्यात् ॥ ३॥ ॥ ।। खाधिपेचतुर्थभावस्वामिनिसतिमातापित्रोप्रीतिसुखान्युशंतिवदंति ॥ अधतुर्याधिपेचतुर्थभावस्वामिनिवीर्यान्वितेवलिष्ठे पर्पलनस्वामिनासहमुथशिलेसतिपित्रोःसौख्यमुशंति ॥ २ ॥ अथपित्रोरनिष्टयोगानाह ॥ सौख्येति ॥ जनुषिजन्मकाले सौख्याधिपःचतुर्षभावस्वामीअव्दसूत्योर्वर्पकालजन्मकालयोःनष्टवलःचतुर्थभावस्वामीनप्पलश्चेत्तदापित्रोर्मातापित्रोरनि ·प्र०२ एतदुारांकरोति । अथोइति । तयोर्मातापित्रोःसहमेदग्धेक्रग्रहःपीडितेसतियदिमुथहायाः सकाशातुरीयगृहेचतुर्थस्था नस्थेसतितदातयोर्मातापित्रो शस्यात् ॥ तथातयोर्मातापित्रोः सहमयोरपिदग्धयोरस्तंगतादिदोपाक्रांतयोःसतोःपित्रोर्ना शस्यात् ॥ ३ ॥ अवपित्रो क्लेशयोगायाह ॥ जन्मनीति ॥ जन्मनिजन्मकालेयदंघुगृहंचतुर्थस्थानंयश्चतत्पतिश्चतुर्थ स्थानपतिस्तत्पदोपगौशन्यारौतयोः पदंस्थानंतत्रगतीशनिभौमौशुभग्रहैर्युतौदृष्टौवाचेन्नतदापित्रोक्लेशदौ ॥ ४ ॥ अथ शुभाशुभयोगावाह ॥ मातुरिति ॥ मातुःपितुश्चसहमेतनुपेत्थशालेवपलग्नस्वामिनाइत्थशालेमुथशिलयोगेकृतेसति जन्मन्यंबुगृहंयनतत्पतिस्तत्पदोपगौ॥ शन्यारौलेशदौपित्रोनचेत्सौम्यनिरीक्षितौ ॥४॥ मातुःपितुश्वसहमेतनुपेत्यशालेतुर्येपिचेत्यमवगच्छसुखानिपित्रोः॥चेदष्टमाधिपतिनाक तमित्थशालंपित्रोविपद्भयमनिष्टकृतेसराफे ॥ ५॥ इतिचतुर्थभावः ॥ ॥ ॥ पित्रो:मुखान्ययगच्छ जानीहि ॥ इत्थममुनामकारेणतुर्येपिचतुर्थभाववर्षलग्नस्वामिनाकृतेमुथशिलयोगेसतिपितुःसुखान्य गच ॥ अयमेकरयोगः ॥ अधाशुभयोगः ॥ मातृपितृसहमेअष्टमाधिपतिनावलग्नादष्टमभावस्वामिनाचेत्कृतमित्थशा समुधलियोगेकृतेततिपित्रोविपरस्यात् ॥ अनिष्टसगेसराफेयदिमातृपितृसहमेशत्रुकृतईसराफयोगेसतिपित्रोविपरस्यात् ॥ ५ ॥ इतिचतुर्धभावः ॥ ।।८२॥ ॥ ॥

·अयचमभावः ॥ अधपुत्रसंचंपिशुभाशुभफलमाह ॥ पुत्रायगइति ॥ चेद्वर्षपतिपस्वामीगुरुर्वृहस्पतिःपुत्रायगःपंचमैका दशरथानस्थितश्चेत्तदासत्पुत्रसौख्यायभवेत् । अथवासूर्यःआरोभौमःसौम्योवुधःउशनाशुक्रःएपांमध्येयःकश्चिद्वर्पस्वामीन दासन्पंचमैकादशरथानस्थितोयास्यात्तदेत्य॑सत्पुत्रसौख्यकरइत्यर्थः । अथतेग्रहाःगुरुसूर्यभौमबुधशुक्राःखलैपापग्रहरर्दि तापीडिताश्चेत्स्युस्तदापुत्रतएयदुःखप्रदाश्चिंत्याः॥१॥ अथपुत्रप्राप्तियोगावाह ॥ पुत्रइति ॥ पुत्रेपंचमभावेसुतस्यसहमे पुत्रसहमेसवलेवलिष्ठेसतिसुताप्तिःपुत्रप्राप्तिःस्यात् ॥ यदितपंचमभावेवर्षेट्वर्पस्वामीसौम्येक्षितेपिशुभग्रहैदृष्टेसतिअति अथपंचमभावविचारः ॥ पुत्रायगोवर्पपतिप्रुश्चेत्सूर्यारसौम्योशनसोऽथवेत्थं ॥ सत्पुत्रसौख्याय खलादितास्तेदुःखप्रदाःपुत्रतएवचित्याः॥१॥ पुत्रेसुतस्यसहमेसबलेसुताप्तिःसौम्येक्षितेऽप्यतिसु खंयदितत्रवद ।। सौम्येक्षितःसुतगृहेसकुजोबुधश्चेत्पुत्रायगःसुतसुखंविवलासुतार्तिम् ॥२॥ जीवोजन्मनियद्राशावन्देसीसुतगोवली ॥ पुत्रसौख्यायभौमोज्ञोवशोऽत्रसुताप्तिदः ॥३॥ सुसंस्थादयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ सकुजोवुधःभीमयुक्तोयुधश्चैत्शुभग्रहशुभग्रहाणांचंद्रवुधगुरुशुक्राणांराशौकमिथुन कन्याधनुर्मानतुलानांमध्येयस्मिन्कस्मिंश्चिद्राशौस्थितःसन्सौम्येक्षितःशुभग्रहैदृष्टःसन्पुत्रायग:पंचमैकादशस्थानस्थितःसुत सुसंपुत्रसुखंकरोति । चेन्द्रीमयुक्तोवुधोविवलोनिलामोत्तस्थानेषुचेत्तदासुतातिसुतस्यपुत्रस्यआतिरोगंकरोति ॥ २ ॥ अधान्यौपुत्रप्राप्तियोगावाह ॥ जीवइति ॥ जन्मनिजन्मकालेजीवोबृहस्पतिर्यद्राशीयस्मिनाशावस्तिसराशिरव्देवर्षकाले ·प्र०२ मुतगपंचमस्थानेस्थितःमन्यलीयलिप्पश्चद्भवति तदापुत्रसौख्यायभवति ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः । भौमोवुधोवा यशःमन्भवपंचमभावेसतितदाताप्तिदः ॥ ३ ॥ अथपुत्रप्राप्तिपुत्रदौष्ट्ययोगावाह ॥ यत्रेज्यइति ॥ जनुपिजन्मकालेय प्रास्सिन्स्थानेईज्योवृहस्पतिरस्ति । तत्स्थानवर्पकाले विलग्नगृहंचेत्लग्नस्थानचेत्स्यात् तदापुत्रायैपुत्रमाप्त्यैभवति । इत्य ममुनाप्रकारेणबुधसितयोरप्यूयं । यधायुधःशुक्रोवायस्मिनराशौतिष्ठतिसराशिर्षकालेलग्नस्थोभवेत्तदापुत्रायैभवति । भयंशुभयोगः ॥ अथाशुभयोगः ॥ जनुपिजन्मकालेयद्राशीयस्मिनाशौशनिःकुजश्चस्यात्सराशिरब्देवकालेतनुसुतगो यत्रेयोजनुपिगृहेविलममेतत्पुत्राप्स्यैवुधसितयोरपीत्थमह्यम् ॥ यद्राशौजनुपिशनि कुजश्व सोध्देपुत्रार्तितनुसुतगःकरोतिनूनम् ॥ ४ ॥ पुत्रेपुण्यस्यसहमपुत्रात्यैशुभदृष्टियुक् ॥ लमपुत्रेश्वरीपुत्रेपुत्रदोवलिनौयदि ॥५॥ ॥ ॥ भपेत् । तद्यथा । जन्मकालीनशन्याक्रांतराशिर्जन्मकालीनभौमाक्रांतराशिवलनगोभवति । अथवावर्पलग्नापंचम | स्थानेजन्मकालीनशम्यामांतराशि मानांतराशियास्यात् ॥ अधवाद्वयोरेकत्रायस्थानस्यात्तदानूनंनिश्चयेनपुत्रातिपुत्रपीडो ॥ ४ ॥ अधान्यमुत्तमाप्तियोगमाह ॥ पुत्रइति ॥ पुत्रेवलग्नापंचमस्थाने पुण्यस्यसहमंशुभग्रहैदृष्टंयुकंवास्यात्तदापु बायपुत्रप्राप्तयेभवति ॥ अयमेकोयोगः॥ अधान्यः ॥ पुत्रेवर्षलग्नापंचमस्थानेवर्षलग्नस्वामिपंचमभावस्वामिनौयदिवलि नौतिछत्तस्तदापुत्रदीभवतः॥५॥ ॥ ॥८३॥ ॥ ॥ ॥ ॥

·अथशुभाशुभयोगावाह ॥ चंद्रइति ॥ सुतेवपलग्नात्पंचमस्थानेचंद्रोबृहस्पतिर्वाशुक्रोवास्वोच्चगतःसन्चेत्तिष्ठति तदासुतदः पुत्रप्राप्तिकरोति ॥ अर्थशुभयोगः ॥ अथाशुभयोगः॥ वक्रीति ॥ वक्रीभौमःसुतस्थ वर्पलग्नात्पंचमस्थानेचेत्तिष्ठतितदाउत्प नसुतनाशनः ॥ ६ ॥ अथपुत्रप्राप्तितन्नाशयोगावाह ॥ सुताधिपइति ॥ जन्मनिजन्मकालेसुताधिपः पंचमभावस्वामीभा गेवाशुक्रः अब्देवर्षकालेपुत्रेपंचमस्थानेसविलग्नाधिपतीत्थशालःवर्षलग्नस्वामिनासहमुथशिलयोगश्चेत्तदापुत्रदोभवति । (अयंमुतप्राप्तियोगः । अथाशुभयोगः । जन्मकालेमंदपदस्थपुत्रेमंदःशनिःतस्यपदस्था अत्रवर्षेचे.पंचमभवेत् । पापाधिका चंद्रोजीवोऽथवाशुक्राखोचगःसुतदासुते॥ वक्रीभौम सुतस्थश्चेदुत्पन्नसुतनाशनः॥६॥ सुताधिपोजन्मनिभार्गवोऽब्देपुत्रेविलमाधिपतीत्थशाली ॥ पुत्रप्रदोमंदपदस्थपुत्रेपापाधि कारीक्षितआत्मजातिः॥७॥ यद्राशिगोग्रहःसूतौसराशिस्तत्पदाभिधः॥ वलीजन्मोत्थ सौख्यायवतदुःखदोऽन्यथा ॥ ८॥ इतिपंचमभावः ॥ ॥ ॥ ॥ ॥ रीपापग्रहापंचाधिकारिणांमध्येवर्तमानःसनईक्षितेदृष्टेसतिआत्मजाति आत्मजःपुत्रस्तस्यातिःपीडास्थात् ॥७॥ अन्यदाह॥ यद्राशिगइति ॥ सूतौजन्मकालेयद्राशिगोग्रहायोग्रहःयस्मिन्राशौतिष्ठतिसराशिस्तस्यपदाभिधास्थानवाच्यः । फलमाह ॥ क्लीति ॥ सराशिर्वतद्भावगःसन्वलीचेत्तदाजन्मोक्तसौख्यायजन्मकालीनतद्भावोत्थशुभफलदोभवति ॥ अन्यथातदुःख दः । चउक्तस्थानस्थितराशिनिवलश्चेत्तदातद्भावजनितशुभमशुभंस्यादित्यर्थः ॥ ८॥ इतिपंचमभावविचारः ।। ॥

·प्र. २ अथपप्ठभावविचारः ॥ मैदेऽब्दपइति ॥ मंदेशनौअब्दपेवर्षस्वामिनि । अन्जुगतौवक्रिणिपतितेपापग्रहःपीडितेजरिगेषष्ठ स्थानगतेसतिरुगार्तिःरोगेणआतिःपीडास्यात् सन्निपातोवातपित्तकफात्मकःएवंयुगपदेवदोपत्रयस्यउत्पत्तिस्तदुद्भवाभी मरणशूलं शूलपीडा गुल्ममुदररोगः अक्षिरोगोविषमज्वरःएभ्योरोगेभ्योभीर्भयस्यात् । एवंगुरीवर्षस्वामीभूत्वापठरधान गेवक्रिणिपापादितेसत्यपिकंवूलशून्येचंद्रमसासहकंवूलयोगरहितेसत्यनिलरुजोवातरोगाःस्युः ॥ १ ॥ अथान्यदशुभफल माह ॥ स्यादिति ॥ स्यारकामलाख्यरुपपीतिपूर्वेणसर्वधः ॥ इत्थमिति ॥ अमुनाप्रकारेणअसृजिभौमेवर्पस्वामिनिपष्ठगेप अथपष्ठभावविचारामदेन्दपेऽनृजुगतौपतितेरुगार्तिःस्यात्सन्निपातभवभीररिगेऽत्रशूलं।। गुल्माक्षिरोगविषमज्वरभीर्युरोतुपापार्दितेऽनिलरुजोपिकवूलशून्ये ॥१॥ स्यात्कामलाख्य रुगपीत्थमसृज्यसृग्भी पित्तंचरिःफगरवौदृशिशूलरोगः ॥ पित्तंपुनारिपुगृहेऽत्रभृगौनृभे रोश्लेष्माभयेक्षितयुतेऽपिकफोरिगेंदो ॥२॥ ॥ ॥ ॥ तितेयक्रिणिसतिभसृग्भीरकविकाराख्योरोगः । रयाविति । रवीवर्षस्वामिनिषष्ठस्थेपतितेपित्तस्यात् । रिःफगरयौता दशरवोद्वादशस्थेदृशिनेत्रशूलरोगःस्यात् ॥ तथातादृशेभृगौशुक्रेरिपुगतेपष्ठस्थेपुनःपित्तरोगःस्यात् ॥ यदानृभेनरराशौअ संपठेतत्रस्थितेशुक्नभयेक्षितयुतेपिभयेनपष्ठभावस्वामिनादृष्टेयुक्तपिलेप्माख्योरोगःस्यात् ॥ एवंविधचंद्रेरौपष्ठस्थानगेस तिकफसंबंधीरोगःत्यात् ॥ २ ॥ ॥८४ ॥ ॥ ॥

·अथवुधस्यफलमाह ॥ एवमिति ॥ एवममुनाप्रकारेणबुधेऽब्दपेवर्षस्वामिनिभूत्वा अरौपष्ठस्थानेपापग्रहैर्युकेवक्रिणिसति वातजनितरोगःस्यात् ॥ जनीति ॥ जनिलग्ननाथः । जन्मकालीनलग्नस्वामीपापग्रहःसन्अब्दपेनवर्तमानवर्षस्वामिनाक्षुतह ष्टिदृष्टश्चतुर्थदशमैकसप्तमदृष्ट्यादृष्टस्तदारोगप्रदास्यात् ॥ सपापोमृत्युकरःसजन्मकालीनलग्नस्वामीपापग्रहःसन्वर्षकालेपाप ग्रहयुक्तोवर्पस्वामिनाक्षुतदृष्ट्यादृष्टोमृत्युप्रदःस्यादित्यर्थः ॥ ३ ॥ अथशनिकृतारिष्टयोगमाह ॥ सूत्यार्किभइति ॥ सूतौजन्म | एवंबुधेपापयुतेऽन्दपेऽरौवातोत्थरोगोजनिलमनाथः॥पापोऽब्दपेनक्षुतदृष्टिदृष्टोरो गप्रदोमृत्युकरःसपापः॥३॥ सूत्यार्किभेलमगतरुक्षशीतोष्णरुग्भयं ॥ शनीक्षिते याप्यतास्यात्सपापेमृत्युमादिशेत् ॥४॥ एवं भौमेक्षुतदृशारक्तपित्तरजोनिभिः॥ ततोऽन्येबहुलारोगाःशुभदृष्टौरुगल्पता ॥५॥ ॥ ॥ ॥ कालेआर्किंभेशन्याक्रांतराशौलग्नगतेवर्षकालीनलग्नस्थेसतिरुक्षशीतोष्णरुग्भयस्यात् । यदिजन्मकालीनशन्याक्रांतराशौवर्ष कालेशनिनाभुतहशारदेसतिमृत्युमादिशेत् ॥ ४॥ अथभौमकृतारिष्टयोगमाह ॥ एवमिति ॥ एवममुनाप्रकारेणजन्म कालेभौमोयस्मिनराशौतिष्ठतिसराशिर्यदिववर्पकालीनलग्नगतोभवेत् । भौमक्षुतदृशाभौमेनक्षुतदृश्यादृष्टश्चेत्तदारक्तेत्या दिरोगाःइत्यंतफलस्पष्टं । सलमगतराशिः शुभग्रहैदृष्टश्चेत्तदारोगाल्पतास्यात् ॥ ५॥ ॥ ॥

·म०२ अथान्यदरिष्टयोगमाह | लग्नाधिपेति ॥ लग्नाधिपायर्पलग्नस्वामी । अब्दपतिपस्वामी ॥ पछपत्तिःपष्टभावस्वामी अनयो।परस्परमित्थशालोमुधशिलयोगश्चेत्तदाखचरग्रहयुक्तचेत्स्यात्तदापिमदनसंबंधीरोगःस्यात् ॥ जन्मकालेशुक्रोयस्मिन् राशावस्तिसरा शिर्षकालेपटोभावःस्यात्तस्मिन्भावसूर्येसति तथाशुझेपतितेपष्ठाप्टमद्वादशस्थानान्यतमस्थेसतिकांदर्पिकाम यभयमदनसंबंधीरोगःस्यात् । अयमामूलवाक्यानुसारेण ॥ तद्वाक्यं च ।। शुक्रस्थानइत्यादि ॥ ६ ॥ अथान्यौरोगोत्पत्ति योगावाह ॥ सपापइति ॥ सपापेपापग्रहयुक्तेगुरौरंध्रगेवर्पलग्नादष्टमस्थानेसति ॥ आरेभौमेलग्नेसति ॥ सतंद्रास्ति ॥ मूर्छा लमाधिपादपतिपष्ठपतीत्थशालोरोगप्रदःखचरधातुविकारतःस्यात् ।। कांदर्पिकामयभयंप तितेसितेऽर्कस्थानेऽथपठइहरुक्सहमंसपापं॥६॥सपापेगुरौरंध्रगेलमआरेसतंद्रास्तिमूच्छी गनाशःसचंद्रे ॥ खलाःसूतिकेंद्रेऽन्दलमेरुगाप्त्यैकफोयंधिगैरीक्ष्यमाणेसितेस्यात् ॥७॥ तंद्राआलस्यतरसहितामूळचेप्टाराहित्यं भवति ॥ सचंद्रचंद्रयुक्तभौमेलग्नस्थे । पुनश्चंद्रयुक्तपापयुक्तगुरावष्टमस्थेसति ॥ [अंगनायाः कुत्रचिदंगरयविशेपेणनाशःस्यादयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ सूतिकेंद्रसूतौजन्मकालेयानिचत्वारिकद्राणितेपुख ला पापमहास्युस्तेअब्देलग्नेवर्पकालीनलग्नेस्युः ॥ तदारुगायैरोगमात्यैभवंति ॥ तथासितेशुक्रव्यंधिगैर्नरराशिस्थितैःपाप ग्रहैरीक्षमाणेदृष्टेसतिकफोत्पत्तिःस्यात् ॥७॥ ॥८५॥ । ॥

·अधान्यदाह । दिनइति ॥ दिनेदिवसेप्रवेशोवर्पप्रवेशःस्याद्यदाधिलग्नेऽन्दसूत्योर्वकालजन्मकालयोलग्नस्थस्यरवेःसूर्यस्य वाकुजस्यभौमस्ययादृफोद्रेष्काणाहदास्वगृहाधिकार प्राप्तःस्यात्तदात्रवज्वरात्पीडास्यात् ॥ अयमर्थःपंचाधिकारिणांमध्ये अधिकारीभूत्वासूर्येभौमेवालग्नेसतिज्यरात्पीडास्यादित्यर्थः ॥ दृशासौम्यखेटोत्थयात्रतादृशिलग्नेशुभग्रहैप्टेसतिअंतेपरिणा मेमुखाप्तिःस्यात् ॥ ८॥ अथरोगनाशरोगोत्पत्तियोगावाह ।। निशीति ॥ निशिरात्रीसूतौजन्मचेत्स्यात्तत्रवर्धमाने शुक्लपक्षी यउपचीयमानेचंद्रेवर्पकालीनभौमेनसहइत्थशालतोमुथशिलयोगेसतिरुक्रोगानश्येत्नाशंपामोति ॥ यदिशुक्लपक्षस्थोपची दिनेऽन्दप्रवेशोविलमेऽन्दसूत्योर्यदाहकहद्दागृहाद्योऽधिकारः ॥ रवेर्वाकुजस्यात्रपीडाज्व रात्स्यादृशासौम्यखेटोत्थयान्तेसुखाप्तिः॥८॥निशिसूतोवर्धमानेचंद्रेभौमेत्थशालतः।रुम श्येदेधतेमदेत्यशालाद्यत्ययोऽन्यथा ॥ ९॥ रवावीहशिवित्केतुयुतेऽब्दंनिखिलंगदाः॥ अधिकारीवलीसूतावन्देकेतुज्ञयुक्तथा ॥ १० ॥ ॥ ।। ॥ | यमागेचंद्रमंदेश्यशालातानिनासहमुधशिलयोगेसतिरुक्रोगाएधतेवृद्धिप्राप्नोति ॥ व्यत्ययोन्यथेति ॥ दिवसेजन्मस्यात्त प्णपक्षस्थचंद्रेभीमेनसहमुथशिलयोगेसतिरोगवृद्धिःस्यात् ॥ पुनस्तादृशेचंद्रेशनिनासहमुथशिलयोगेसतिरोगनाशःत्यादि त्यर्थः ॥ ९ ॥ अथान्यद्योगद्वयमाह ॥ रवाविति ॥ केतुयुधयुतेरयावीदृशिभौमेनसहमुथशिलगोगेसतिअब्दं निखिलंसंपूर्ण वर्षगदोरोगःस्यादयमेफोयोगः ॥ अथान्यः ॥ सूतौजन्मकालेकश्चिन्द्रहःअधिकारीवाबलीसन्सग्रहःअब्देवर्पकालेकेतुबुधयु ॥

·प्र०२
फश्चेत्तदासंपूर्णवरोगप्रर्दस्यात् ॥ १०॥ अथशूलयोगमाह ॥ चतुर्थइति ॥ वपलमेचतुर्धस्थाने अस्तेसप्तमस्थानेवामुथहा
स्यात्शनिना तदृष्ट्याशत्रुदृष्ट्याचतुर्थदशमैकसप्तमदृश्याईक्षितादृष्टासतीतदाशूलपीडास्यात् ॥ तादृशीमुथहापापग्रहै
प्यासतीतत्परिणामजातस्यपरिणामःशूलस्यनाशःततोजाताशूलनाशोत्तरंशूलपीडास्यादित्यर्थः ॥ ११ ॥ अथसकलग्रहबशेन
पिटिकादियोगमाह ॥ जन्मस्थेति ॥ जन्मकालेजीवसितराशिगतेमहीजेजीवोबृहस्पतिःसितःशुक्रोवायस्मिनराशावस्तिवर्षे
चतुर्थेऽस्तेचमुथहाक्षुतदृष्ट्याशनीक्षिता ॥ शूलपीडापापखगैईष्टेतत्परिणामजम् ।। ११ ॥
जन्मस्थजीवसितराशिगतेमहीजेसूर्यांशुगेपिटकशीतलिकादिमांद्यम् ॥ शीतोष्णगंडभव
रुक्सबुधेचसेंदौकुष्ठंभगंदररुजोऽपिसगंडमालाः॥१२॥जन्मलनेथिहानाथौपष्ठौपापान्विते
क्षितौ ॥ निर्वलौज्वरपीडांगवैकल्यायतिकष्टदौ ॥ १३ ॥ ॥ ॥ ॥
तस्मिन्राशीमहोजेभीमश्चेत्स्यात् ॥ कीदृशोभौमः ॥ सूर्याशुगेअस्तंगतोभवेत्तदापिटकशीतलिकादिमांधशीतोष्णगंडभवरु
(चस्यात् ॥ बुधेचसेंदौएवंजन्मकालिकजीवसिताधिष्ठितराशौचंद्रयुक्तधेसतिकुष्टुभगंदररुजोपिसगंडमालाख्यारोगाः स्युः
॥ १२ ॥ अथान्ययोगमाह ॥ जन्मेति ॥ जन्मलग्नेथिहानाथौजन्मलग्नस्वामिमुथहास्वामिनौवर्पलग्नात्पठौपापान्विते
क्षितीपापनहेर्युतौष्टिौवानिपलौस्यातांतदावरपीडांगवैकल्याद्यतिकप्टदौभवेतां ॥ १३ ॥ ॥ ॥ ॥
॥८६॥

·अधरोगप्राप्तिस्नीमानियोगावाह । मुथहालग्नंचतन्नाधौतयोर्मुथहालमयो थीएतेचत्वार पापांतःस्था पापमहमध्यस्थिताः स्युतदारोगदाःस्युः ॥ अनयोर्मध्येकश्चिदेक:पापग्रहमध्यगतस्तदारोगप्रदःस्यात् ॥ अयमशुभयोगः ॥ अथशुभयोगः ॥ पशेपछभावस्वामिनिसौम्येशुभग्रहासन्पष्ठगेपछस्थानेसतितदास्त्रियाःप्राप्तिःइतीयतेज्ञायते ॥ अस्मिन्नर्थेवामनः॥ पठा| धिपेशुभेषष्ठस्थितेप्राप्तिःस्त्रियाभवेदितिकेचित् ॥ तन्न । यतोऽत्ररोगप्रकरणाझामिन्यारोगप्राप्तिरुचिता ॥ नतुकेवलंतत्र खियाप्राप्तिर्याधितत्यात् ।। एतदर्धेसमरसिंहोपि ॥ पठाधिपेचपाठप्राप्तेसौम्येस्त्रियांगदप्राप्तिरिति ॥ १४ ॥ अथरोग मुथहालमतन्नाथा पापांतःस्थास्तुरोगदाः॥ पठेशेपष्ठगेसौम्येस्त्रियःप्राप्तिरितीर्यते ॥ १४॥रोगक यत्रराशावंशेस्यादनयोर्वली॥ तत्स्थानंतस्यरोगस्यवाच्यरांशिखरूपतः॥१५॥ जन्मपष्ठाधि पेभौमेवर्षपष्ठगतेरुजा॥रेत्थशालेवियुलःशुभदृग्योगतस्तनुः॥१६॥ इतिपष्ठभावः॥ ॥ स्थानमाह ॥ रोगकर्तेति ॥ पूर्वोक्तरोगकर्ताग्रहोयत्रराशावंशेस्यात् यस्मिन्राशावंशेनवमांशे स्यादनयोर्बलीराशिनवमांश योर्मध्येयोवलीसराशिस्तस्यरोगस्यराशिस्वरूपतःवातपित्तकफप्रयुक्तःकृत्वातत्स्थानवाच्यम् ॥ १५ ॥ अथान्यदाह ॥ जन्मे ति ॥ जन्मपठाधिपेजन्मकालीनपष्ठभावस्वामिनिभौमेसतिवर्षपष्ठगतेपठस्थानेचेत्तदारुजंरोगंकरोति ॥ क्रूरेत्थशाले पापग्रहे प्णसहमुथशिलयोगेसतिविपुलोभूयानोगःस्यात् ॥ शुभग्योगतःशुभग्रहैईष्टःयुक्तोवातदातनुःस्वल्पोरोगःस्यात् ॥ १६ ॥ इतिपएभायः॥ ॥ ॥ ॥

·प्र२ अधमरामभायः ॥ बलीसितइति ॥ वलीसितःशुक्रअन्दाधिपोवर्षस्वामीसन्स्मरस्थासप्तमस्थानेचेत्तदात्रीपक्षतःसौख्यकरो विपित्यायः ॥ ईग्येक्षितरतादृशःशुक्रोवृहस्पतिनादृष्टस्तदाभत्यंतसौख्यंकरोति । कुजेनभौमेनअधिकारिणापंचाधिका रिणांमध्ये अधिकारीभूत्वाइटलदामिथःपरस्परंमीतिकरःस्यात् ॥ १॥ अथजारताविवाहयोगावाह ॥ बुधेक्षितइति ॥ तस्मिन्शुवर्षस्वामिनिसप्तमरथेसति ॥ बुधेक्षितेयुधेनदृष्टेसति ।। लध्ध्याअल्पवयस्कयासहजारतास्यात् ॥ परविवाहितां भुफइत्यर्थः । ताहो फेमंदेनदानिनादृष्टेसतिवृद्धयानार्यासहजारतास्यात् ॥ तादृशेशुक्रगुरुदृष्ट्याबृहस्पतिनादृष्टेनवाभा अथसप्तमभावः ॥ वलीसितोऽन्दाधिपतिःस्मरस्थात्रीपक्षतःसौख्यकरोविचिंत्यः ॥ ईज्येशितोऽत्यंतसुखंकुजेनाधिकारिणाप्रीतिकरोमिथास्यात् ॥ १॥ बुधेक्षितेजारता स्थालव्यामंदेनवृद्धया ॥ गुरुदृष्टयानवाभार्यासंततिस्त्वरितंततः ॥२॥ ॥ निपीनारिवाहितासीभवति ॥ ततस्तस्याः सकाशात्त्वरितंशीघ्रसंततिःस्यात् ॥ एवंसतिगुरुद्दष्टयाइतिपाठापामादिक इयेक्षित इतिपूर्वपोउकस्यादितितत्वं ॥ अत्रगुरुयुकेनयाभायेंतिपाठःसाधुःपूर्वग्रंथानुरोधात् ॥ उक्तंचजातकसारे । संगुफेयुरपूजितेनयपधूमाप्तिश्च सर्वशतइति ॥ वामनः ॥ गुरुयुक्तनयाभार्यासंततित्त्वरितंततः ॥ताजिकयोगसुधानिधौ। गुरुयुतेपिपनूतनवाभाभयतितत्रपसंततिराशुनहिइति ॥२॥ ॥८७ ॥ ॥ ॥

·अथस्त्रीसौख्यविवाहयोगावाह ॥ जन्मेति ॥ जन्मलग्नाधिपेजन्मलनस्वामिनिवर्षवलान्वितेबलिवेअस्तस्थेसप्तसस्थानेसति दारसौख्यंस्त्रीजनितंसुखस्यात् । जन्मकालेशुक्रर्शशुक्रोयस्मिन्राशौतिष्ठतिसराशिरदेवर्षकालेअस्तेसप्तमस्थानेसतिसितेशु केभन्दपेवर्षस्वामिनिसतितदास्त्रीलाभायस्त्रीप्राप्तयेभवति ॥ इदमवधेयं ॥ जन्मशुक्रर्पमित्यत्रजन्मशुक्रक्षमस्तेतवचेच्छु| कोऽब्दपोवस्वामीतदात्रीसुखमित्यत्रसंमतेरभावः ॥ यथासमरसिंहः॥ जातकलग्नाधिपतीवस्थेवलि निदारसुखं ॥ शुक्र स्थानेवईंपरिणयतिगृहस्थतांयातीति ॥ ताजिकालंकारे ॥ जनुर्लझाधीशेशरदिमदसंस्थेवलयुतेभृशंयोपित्तोपासितयुतगृहे स्थात्परिणयः ॥ ताजिकयोगसुधानिधौ ॥ जननलग्नपतौशरदस्तगेवलयुतेप्रमदासुखमीरितं ॥ जननशुक्रगराशिगतेजनुस्त जन्मलमाधिपेऽस्तस्थेदारसौख्यंबलान्विते ॥ जन्मशुक्रर्भमस्तेऽब्देस्त्रीलाभायसितेऽन्दपे ॥३॥ लमास्तनाथयोरित्थशालेस्त्रीलाभमादिशेत् ॥ सहमेशोभावपोवाविनष्ट कष्टदःस्त्रियः॥४॥ ॥ नुपतौसवलेपरिणायनं ॥ वामनः ॥ जन्मलग्नाधिपेवलग्नात्सप्तमगेसति ॥ उदितेसवलेचैवंदारसौख्यंप्रजायते । शुक्रोजन्म नियद्राशीवलग्नेश्वरोयदि ॥ तद्राशौसप्तमस्थेपिपुंसःपरिणयस्तदेति ॥ अत्रपूर्वपरामर्शालग्नेश्वरोजन्मलग्नेश्वरइति ॥ नच वर्षेश्वरोयदीतिपाठः ॥ पूर्वश्लोकविरोधात् ॥ ताहगर्थेसमतेरभावाच । एवंसतिमूलंनिर्मूलमितिमंतव्यं ॥ ३ ॥ अथस्त्रीला भयोगस्त्रीकष्टयोगंचाह ।। लग्नेति ॥ लग्नंवर्पलग्नं ॥ अस्तंसप्तमभावः अनयोनाथयो स्वामिनोरित्थशालेमुथशिलयोगेसति । स्त्रीलाभविवाहादिद्वाराखीमाप्तिमादिशेत् कथयेत् ॥ सहमेशइति । सहमेशःखीसहमस्वामीभावपोवा । सप्तमभावस्वामी ·वाविनष्टश्चेवदास्त्रियाः कष्टदोदुःसदोभवति ॥ पिनष्टमहलक्षणंचामनेनोकं । क्रूराक्रांताक्रूरयुतःरष्ट पश्चयोग्रहः । चिर विमानपत्तश्चसविनष्टोबुधैःस्मृत इति ॥ ४ ॥ अथस्त्रीस्वल्पसुखमहत्सुखयोगावाह ॥ नप्टेंदाविति । शुक्रपदगेशुक्राधिष्ठि राशिरिधतेवगटेमागुक्तविनष्टलक्षणाक्रांतेइंदौचंद्रेसति स्वल्पमैथुनमादिशेत्कथयेत् । तथाजन्मशुक्रःगोभौमःजन्मकाले शुक्रोयसिनाशापतितमिराशीवर्षकालेभीमोवलीभवेत्तदास्त्रीमुखोत्सवकृत् ॥ ५ ॥ अथस्त्रीसौख्ययोगचतुष्टयमाह ॥ जन्मास्तपाति ॥ जन्मकालीनलग्नात्सप्तमस्थानस्वामिनि अब्दपसितेनवर्षस्वामीशुक्रस्तेनयुगीक्षितेयुक्तोदृष्टोवातदास्त्रीसं नप्टेन्दौशुक्रपदगेमेथुनंस्वल्पमादिशेत् ॥ जन्मशुक्रसंगोभौमःस्त्रीसुखोत्सवकृद्धली ॥५॥ जन्मास्तपेऽब्दपसितेनयुगीक्षितेस्यात्स्त्रीसंगमोबहुविलाससुखप्रधानगाकेंद्रत्रिकोणगगुरौ जनिशुक्रमस्थेस्त्रीसौख्यमुक्तमितिहद्दविवाहयोश्च ॥ ६॥ गमोयतु पिलासमुसप्रधानःस्यात् ।। अयमेकोयोगः ॥ केंद्रेति ।। जन्मकालेशुक्रभस्थेशुक्राधिष्ठितराशिस्थितेवर्पकालीनगुरौ केंद्रनिकोगगतेसतिरत्रीसौख्यमुकं ॥ अयंद्वितीयोयोगः ॥ इतिहद्द विघाहयोश्चेति ॥ अमुनाप्रकारेणवर्पलग्नेयागतोहद्दा स्वामीसजन्मकालीनशुक्रानांतराशिगतःसन्केंद्रगत्रिकोणगोभवेचदास्त्रीसौख्यस्यात् ॥अयंतृतीयोयोगः ॥ तथावर्षकालेयद्धि पाहसहमतरस्वामीवाजन्मकालीनशुक्राधिष्ठितराशिगतःसन्केंद्र त्रिकोणगोभवेत्तदापिस्त्रीसौख्यंस्यात् ॥ अर्थचतुर्थोयोगः ।। केंद्रमित्याल विहायचतुर्थसप्तमदशमान्युकानिसमरसिंहेन ॥ तद्वाक्यंच ॥ शुक्ररथानेवास्यान्नवमेऽस्तेपंचमेचतुर्थेखे ॥ ॥ ॥ 1८८॥

·जीवसतिपूर्णफलंविवाहयेद्धद्दनाथेच ॥ फलसाम्याद्युक्तिलाघवात्ग्रंथकृतालग्नमुक्तमितिबोध्यम् ॥ ६ ॥ अथस्त्रीक्लेश विवा हयोगावाह ॥ अधिकारीति ॥ पंचाधिकारिणांमध्येयस्यकस्यचिदधिकारिणःपदस्थेस्थानेअर्केसूर्यसतिस्त्रीभ्योऽनिनिरंतरं| व्याकुलतास्यात् ॥ एवंइंथिहाधिकृतस्थानेइंथिहामुथहाअधिकृतस्थानेअधिकारिग्रहस्यस्थानेगुरुदृष्ट्यागुरुणादृष्टासतीविवा हकीस्यात् ॥ ७ ॥ अथस्त्रीक्लेशयोगावाह ॥ इंथिहेति । द्यूनेवर्षलग्नात्सप्तमस्थानेइंथिहामुथहाअर्कारयुक् अर्कःसूर्य आरो भौमस्तेनयुक्ताचेत्तदास्त्रीपुत्रेभ्यःकटंभवेत् ॥पापग्रहदृष्ट्याविशेषतःकष्टस्यात् ॥ अयमेकोयोगः ॥अथान्यः॥स्त्रीसहमेरिते अधिकारिपदस्थेऽर्केस्त्रीभ्योव्याकुलतानिशं ॥ इंथिहाधिकृतस्थानेगुरुदृष्ट्याविवाहकृत् ॥७॥ इंथिहारियुग्यूनेऋरितेसहमे स्त्रियाः ॥ त्रीपुत्रेभ्योभवेत्कटपापदृष्ट्याविशेपतः ॥८॥ सूतौयू नाधिपःशुक्रोऽब्देयूनेवलवान्भवेत् ॥ लमेशेनेत्थशालश्चेत्स्त्रीलाभंकुरुतेधुवं ॥ ९ ॥ । पापाक्रांतेवर्षलग्नात्सप्तमस्थानेसतिस्त्रीपुत्रेभ्यःकप्टस्यात् । पापग्रहैप्टेसतिविशेषतःकष्टस्यात् । केचित्तुरितेइत्यस्ययोगद्ध येप्यन्वयः ॥ रितेचूनेइंथिहाऊरियुगितिवदंति । तन्न । अर्कारयुगित्यनेनैवद्यूनस्यऋरितत्वोपपत्तेः ॥ अन्यथायोगद्वय कल्पनमपिव्यर्थस्यादिति ॥ ८॥ अथविवाहयोगमाह ॥ सूताविति ॥ सूतौजन्मकालेधूनाधिपःसप्तमभावस्वामीशुक्रः अब्देवर्षकालेवलवानवलिष्ठःसन्युनेसप्तमस्थानेभवेलनेशेनेथशालश्चत्वर्पलग्नस्वामिनासहमुथशिलयोगश्चेत्तदास्त्रीलाभंसु खंचकुरुते ॥९॥ ॥ ॥

·म.३ अथत्रीन्त्रीमाधियोगानाह ॥ भीमइति ॥ भौमेअब्दपेवर्षस्वामिनि सितह शाशुक्रेणदृष्टेसत्तिस्त्रीलाभयोगएकः । तथाशुक्र देशेवर्षस्वामिनिकुजेक्षयाभोमेनदृष्टेसतिस्त्रीलाभयोगोद्वितीयः ॥ अथवादारसहमेवीयस्त्रीसहमेतदृष्टेताभ्यांशुक्रभौमा भ्यांदृष्टेसतिध्रुवंनिश्चयेनस्रीलाभोभवति ॥ अयंतृतीयोयोगः ॥ १० ॥ अथपुनर्विवाहयोगद्वयमाह॥ सूताविति। वामका संतरेण सूतौजन्मकालेदारसहमेस्त्रीसहमेतदृष्टेशुकभीमाभ्यांदृप्टेसतियोपिरस्त्रीमाप्यते ॥ उक्तंचसमरसिंहेन ॥ जन्मनिह रासांत्रीसहमाप्तीचपरिवारः ॥ अयमर्थः ॥ यथावर्षकालेस्त्रीसहमंतथैवजन्मकालेप्रश्नकालेचस्त्रीसमकार्यमितिसंज्ञातं भौमेऽन्दपेसितदृशाशुक्रेऽन्देशेकुजेक्षया ॥ तदृष्टेदारसहमेस्त्रीलाभोभवतिध्रुवम् ॥ १०॥ सूतोवादारसहमेतदृष्टेयोपिदाप्यते ॥ खामिदृष्टस्त्रीसहमंशुक्रदृष्टंविवाहकृत् ॥ ११ ॥ सूतोद्यूनाधिपेवर्पसहमेशेत्रिया सुखम् ॥ जन्मास्तथिहानाथवर्षेशःखेानेतथा ॥१२॥ सहममकरणे उत्तमस्ति । अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ त्रीसहमस्वामिनादृष्टंशुक्रदृष्टंतदाविवाहकृत् ॥ ११॥ अधस्त्री | मुसमाप्तियोगायाह ॥ सूताविति ॥ सूतौजन्मकालेधूनाधिपेसप्तमभावस्वामिनि घर्पवर्पकालेसहमेशेस्त्रीसहमस्वामीभवेत्त दासियासुखस्त्रीतःसुसंस्थात् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अधान्यः ॥ जन्मास्तपेजन्मकालीनसप्तमभावस्वामी इंथिहानाथावर्षका लीनमुधहास्वामी वशवर्षस्वामी एतेखेदशमस्थाने तथायूनेसप्तमस्थानस्युस्तदास्त्रीतःसुर्खस्यात् ॥ उक्तंचताजिकयोगसुधा निधी जन्मास्तनाथेऽब्दपतौचमुंघेशेऽस्तंगतेव्योमगतेऽपितद्वत् अतएपयशाश्वेयनेतथेतिपाठकल्पनमपिनिरस्त॥१२॥ ॥८९।।

·अथसप्तमस्थानस्यमार्गस्थानत्वाद्विदेशगमनयोगमाह ॥ मुधहातइति ॥ वस्वगृहस्वोच्चगतःशशीचंद्रोमुथहाधिष्ठितस्था नात् यूनस्थासप्तमस्थानेस्यात्तदाविदेशगमनंकुर्यात् ॥ एतादृशचंद्रःपापेक्षणात् पापग्रहैईष्टश्चेत्तदाक्लेशदोभवेत् ॥ १३ ॥ इतिसप्तमभावविचारः ॥ ॥ अथाष्टमभावविचारः॥भौमइति॥भौमेअब्दपेवर्पस्वामिनिसतिङ्करहतेयुद्धादिनापीडितेवलो जिझतेनिलेयत्किंचित्स्थानगतेसति अयसालोहेनघातोभवेत् ॥ तथाभौमेअग्निभेवहिराशौसंज्ञातंत्रोक्तमेपसिंहधनुप्याख्ये स्थितेसतिअग्निभीर्वहिसंबंधादीतिर्भयंभवति ॥ तथाभौमेद्विपदभेमिथुनकन्याधनुःपूर्वाधराशिस्थेक्रूरनरात् उनस्वभावम मुथहातोचूनसंस्थःस्वगृहोचगतःशशी॥ विदेशगमनंकुर्याक्लेशःपापेक्षणाद्भवेत् ॥ १३॥ इतिजायाभावविचारः॥अथाष्टमभावविचाराभौमेऽब्दपेनूरहतेऽयसाघातोवलोज्झिते॥ अग्निभीरनिभेक्रूरनराद्विपदभेमृतिः ॥ १॥ वियत्यवनिपामासरिपुतस्करजंभयम् ॥ तुर्ये मातुःपितृव्यादामातुलात्पितृतोगुरोः॥२॥ ।। ॥ ॥ नुष्याचौरादितोमृतिमरणस्यात् ॥ १॥ अथतादृशस्वभौमस्यविशेषस्थानगतस्ययोगावाह ॥ वियतीति ॥ वर्पस्वामिनि भीमेनिलेक्रूरहतेएतादृशेयदिवियति दशमस्थानगतेसति तदा अवनिपामात्याद्राजप्रधानतोरिपुतःशत्रुतःतस्करतश्ची रतोभयंवक्तव्यं ॥ अथतादृशेभौमेतुर्येचतुर्थस्थानस्थेसतिमातुःपितृव्याद्वा मातुलातृपितृतःगुरोःपितु सकाशाद्गुरोःसका शामयवाच्यम् ॥ २॥" ॥ । ॥

·प्र०२
अथमहामृत्युयोगानाह ॥ लग्नेथिहापतिसमापतयोमृतीशाइति ॥ वर्पलग्नस्वामी मुथहास्वामी.वर्पस्वामी एतेत्रयोमृतीशाचे
दित्यशालिनः अष्टमभावस्वामिनासहमुथशिलयोगश्चेत्तदानिधनप्रदामरणप्रदास्युः ॥ चेत्याकरिष्टस्यदशारिष्टस्यसमयेमृति
रेवस्यात् ॥ जयमर्थः ॥ जन्मकालिकपापग्रहदशायांपापग्रहस्यांतर्दशाचेद्भवतितदामरणमेवस्यादित्यर्थः। अन्यदाह ।।
तत्रेति ॥ तत्रवर्षकाले दिवसेऽन्दवेशेदियावर्षप्रवेशेसतिसार्के कुजेसूर्यसहितेभौमसतिनृपभयंराज्ञःसकाशाद्भयंस्यात् ॥३॥
अधचतुरोमृत्युयोगानाह ।। सूर्यइति ।। सूर्यजननेजन्मकालेसितेनथुक्रेणसहमूसरिफयोगेसति ॥ तथावर्षेअधिकारीपंचाधि
लमेंथिहापतिसमापतयोमृतीशाश्चेदित्थशालिनइमेनिधनप्रदाःस्युः॥ चेत्पाकरिष्टसमयेमू
तिरेवतत्रसार्के कुजेनृपभयंदिवसेऽब्दवेशे ॥३॥ सूर्येमूसरिफेसितेनजननेवर्षेधिकारीतथा
केंद्रराजगदाद्वयंचरुगसृक्स्थानेऽधिकारीदुजे॥सौम्येयूरदृशाकुजस्यरुगसृग्दोपोदिनांशु
स्थितेदग्धेवंधमृतीविदेशतइतिप्राहुर्बुघेतादृशे ॥ ४ ॥
॥
कारिणांमध्येअधिकारीभवति केंद्रेसति राजगदागर्यचराज्ञःसकाशात् तथारोगाद्भयंस्यात् ॥ अयमेकोयोगः॥अघद्वितीयः॥
जन्मकालेभरावस्थानेभीमानांतराशौअधिकारिणिवर्षपंचाधिकारिणांमध्ये अधिकारिणिइंदुजेवुधेसतिरुक्रोगःस्यात् ।। अथ
तृतीयः ॥ अधवासौम्येयुधेअधिकारिणिसतिरदृशाकुजस्वभौमस्यङ्करद्दशाचतुर्थदशमैकसप्तमदृष्ट्यादृष्टेसतिअसूक्दोपा
दिनारक्तविकारजनितदोपादिनारक्रोगःस्यात् ॥ अथचतुर्थीयोगः ॥ पुनरपितादृशेबुधेशधिकारिणिक्रूरदृष्ट्याभौमे
॥९॥

·नदृष्टेअंशुस्थितेअर्थात्कुजस्यांशुस्थितेकुजरश्मिस्थितेदग्धेसतिकुजेनयुद्धादिनापीडितेइत्यर्थः ॥ तदाविदेशतःपरदेशेवंधन मृतीस्यातामितिवुधाःमाहुः । उक्तंचसमरसिंहेन ॥ दग्धेचरइम्यधःस्थात्परदेशबंधनंमरणमिति ॥ ताजिकालंकारे । सौम्ये फूरदृशाक्षति:कुजद्दशादग्धंचतद्रश्मिभिनिर्वधेहननं विदेशमरणमृत्योर्लभेनिश्चितमिति ॥ केचित्तुइनांशुस्थितेसूर्यसान्निध्ये नास्तंगतेसूर्यमंडलगतेइत्यर्थः ॥ दग्धेपापाक्रांते कुजपदसान्निध्येनकुजयुक्तइत्यर्थः । अतएववामनः ।। भौमयुक्तेवुघेसार्के विदेशेवंधनंमृतिरिति ॥ तन्न ॥ भिन्नराशिस्थितस्यापिबुधस्यास्तंगतत्वेनसार्कत्वाभावात्समरवाक्येसूर्यपदसांनिध्याभावेन सूर्यस्यामसक्त्यासूर्यररम्यधःस्थादित्यर्थकल्पनस्यान्याय्यत्वाच ॥ नचवामनवाक्यस्यकागतिरितिवाच्यं ॥ भौमयुक्तेवुधेइ भौमस्थानेऽधिकारीदौगुप्तंनृपभयंरुजः॥ मंदोऽधिकारीखेलोहहतेपीडाकरःस्मृतः॥५॥ भौमेऽष्टमेभयंवह्नःप्रहारोवानृपाद्भयम् ॥ आरेखस्थेचतुष्पाञ्चःपातोदुःखंरुजोसृजा॥६॥ त्यस्यस्वोकार्थविरुद्धार्थत्वाभावेनसार्केत्यस्याधिकोत्याविरोधाभावादिति ॥४॥ अथरोगयोगावाह ॥ भौमस्थानइति ॥ जन्मकालेभौमस्थाने भौमोयस्मिनाशायस्तितस्मिनाशीवअधिकारिणिइंदौचंद्रेसतिगुप्तमप्रकाश्यनृपभयराज्ञःसकाशा दयंरुजोरोगाःस्युः ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः । मंदःशनैश्चरः अधिकारीपंचाधिकारिणांमध्ये अधिकारीभूत्वाखेदश मस्थानचेत्स्यात्तदालोहहतेलोहप्रहारात्पीडाकर स्मृतः ॥५॥ अथाल्पमृत्युयोगावाह ॥ भौमइति ॥ वर्षलग्नादष्टमस्थाने भीमेसतिवाहे सकाशात् भयं महारोवाशनादिनाघातोवा नृपात्राज्ञःसकाशाइयवास्यात् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ·प्र. २ आरेभीमेखस्थेदशमस्थानेसतिचतुष्पादयश्चतुष्पदेभ्यःपातःपतनंदुःखं असृजःरक्तविकारजनितरुजोरोगाःरयुः ॥६॥ अथध मनाशविवादयोगावाह ।। वित्ताप्टगेति । यदिअब्देशःवर्षेशः ईज्योगुरुःवित्ताष्टगाद्वितीयेअष्टमस्थानेवासन अशुभेक्षितः पापग्रहदृष्टस्तदाधनहाधननाशकर्तास्यात् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः॥ मंदेशनौद्यूनेसप्तमस्थानेसतिदुर्वचनापवादकलि भर्सनंधिकारंपामोति ॥ ७ ॥ अथमहाल्पमृत्युयोगावाह ॥ पतितइति ॥ पतितेज्ञेबुधेकरदृशाचतुर्थदशमैकसप्तमदृष्ट्याआरे भौमेथशालेमुथशिलयोगकरोतितदामृतिवदेत् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः । तादृशेवुधेकुजहदास्थिते भौमहदायां वित्ताटगेज्योधनहायद्यब्देशोऽशुभेक्षितः ॥ मंदेयूनेदुर्वचनापवादकलिभर्सनम् ॥ ७॥ पतितेशेकूरदृशाऽऽरेत्थशालेमृतिवदेत् ॥ कुजहदास्थितेनाशःसौम्यदृष्ट्याशुभंभवेत् ॥८॥ लमाधिपेनष्टदग्धेयोपिद्वादोऽशुभान्विते॥जन्मन्यष्टमगोजीवोनाधिकारीकलिःपृथुः॥९॥ स्थितेनाशद्रव्यस्यस्यादित्यपरोयोगः।शुभदृष्ट्यातादृशेबुधेयोगद्वयेपिदृष्टश्चेतशुभंवदेत् ॥८॥ अथझकटफयोगावाह ॥ लगा धिपइति ॥ लग्नाधिपेयर्पलग्नस्वामिनिनष्टदग्धेनप्टेहीनवलेदग्धेअस्तंगतेअशुभान्वितेअशुभैःपापग्रहरन्वितेयुक्तसतियोपिद्भिः अन्यस्त्रीभिःसहवादःकलहास्यात् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ जन्मनिजन्मकालेअष्टमगोऽष्टमस्थानेजीवोबृहस्पतिश्चे एसवर्षेनाधिकारी पंचाधिकारिणांमध्येअधिकारीनस्यात् तदापृथुमहान्कलि कलहास्यात् ॥९॥ ॥९१। ॥ ॥

·अथजयवादयोगावाह ॥ जयइति ॥ प्रागुक्ततादृशेगुरौशुक्रेक्षणात्शुक्रेणदृष्टेसतिस्त्रीविवादेप्रत्युत्तरवर्शनजयउक्ताकथितः। अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ भौमेंऽत्यगंभौमेअंत्यगेवर्पलग्नाद्वादशस्थानेसति धनेद्वितीयस्थानेसूर्येसति तदावादाक्लेशवि निर्दिशेत् ॥१०॥ अथान्यौकलिरोगयोगावाह ॥ रियुगइति ॥ अब्दपेवर्पस्वामिनिकुजहतेभौमेनपीडितेसति रिपुभिःश त्रुभिगोत्रैःस्ववंशस्थैःसहकलिस्यात् ॥ संख्येसंग्रामेभीतिर्भयंचस्यात् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ जन्मांगपोजन्मका लीनलग्नस्थामीवदग्धोऽस्तंगतःसन्नष्टमोऽष्टमस्थानेचेद्भवति तदारोगकली दिशेत्कथयेत् ॥ ११॥ अथकलहयोगावाह ॥ जयःशुक्रेक्षणादुक्त प्रत्युत्तरवशेनतु ॥ भौमेऽत्यगेधनेसूर्येवादात्लेशविनिर्दिशेत् ॥१०॥ रिपुगोत्रकलिर्भीतिःसंख्येकुजहतेऽब्दपे॥दग्धोजन्मांगपोवर्षेऽष्टमोरोगकलीदिशेत्॥११॥ सूत्यब्दयोरधिकृतौभौमस्थानेगुरुर्हतः ॥ पापैर्वादःस्फुटोप्येवंतादृशींदौशने पदे ॥१२॥ सूत्यब्दयोरधिकृतेचंद्रेबुधपदेहते ॥ क्रूरैर्विदेशगमनंवादास्याद्विमनस्कता ॥१३॥ ॥ सूत्यब्दयोरिति ॥ गुरुदे॒हस्पतिः सूत्यब्दयोर्जन्मकालवर्षकालयोरधिकृतोअधिकारीभूत्वाभौमस्थानेजन्मकालिकभौमाको तराशिस्थःसन्हतःपापैःमहेहतश्चेद्भरतितदालोकःसहरफुटोवादःत्यादयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ।। शनेःपदेजन्मकालिकश न्यानांतराशी तादृशिजन्मकाळचर्पकालयोरधिकारिणि पापग्रहैश्चहतेइंदौचंद्रेतिष्ठतिसति एवमेवंफलम्स्फुटाकलहास्यात् ११२॥ अथविदेशगमनादियोगमाह ।। सूत्यब्दयोरिति ॥ सूत्यब्दयोजन्मकालवर्षकालयोः अधिकृतेअधिकारंमाप्तेचंद्रे ·प्र०२ चुधपदेजन्मकालीनवुधाक्रांतराशौस्थितेहते क्रूरैःपापग्रहैहतेसति विदेशगमनंवादःविमनस्कतावास्यात् ॥ १३ ॥ अथाल्प मृत्युयोगावाह । मेषइति ॥ आरेभौमेमेपेसिंहेधनुपिपेरंधेअष्टमस्थानेसतिअसितःखङ्गाद्यस्यात् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ मृतौअष्टमस्थानेमृतीशलग्नेशौअष्टमस्थानस्वामिवर्पलग्नस्वामिनौपापदृग्युतौपापग्रहेष्टौयुतौवासत्यांमृत्युदौम रणदीभवतः ॥ १४ ॥ अथसामान्यवर्पयोगमाह ॥ यत्रर्भइति ॥ जन्मनिजन्मकालेकुजोभौमायत्रयस्मिनराशौस्यात्सरा शिर्यदामब्दलनोपगःवलोभवेतनवुधोवर्षपतिर्वस्वामीसन्नष्टयलोभवेत्तदानशोभनंशुभफलदोनस्यात् ॥१५॥ अथवाह मेपेसिंहेधनुष्यारेवृपेरंधेऽसितोभयम् ॥ मृतौमृतीशलमेशौमृत्युदौपापदृग्युतौ ॥ १४ ॥ यत्रइँजन्मनिकुजःसोऽद्लमोपगोयदा ॥ बुधोवर्षपतिर्नष्टवलस्तत्रनशोभनम् ॥१५॥ सार्केशनौभौमयुतेखाप्टस्थेवाहनाद्भयम् ॥ सार्केभीमेऽष्टमस्थेतुपतनंवाहनाद्भवेत् ॥१६॥ सारेऽन्दपेऽष्टमेमृत्युश्चंद्रेत्यारिमृतौमृतिः॥ उदितेमृतिस शेनिर्वलेजीवितेमृतिः ॥१७॥ नादयपतनयोगावाह ॥ सार्कइति ॥ सार्केशनौसूर्ययुक्तशनौ भीमयुतेसभौमेखाप्टस्थेदशमाप्टमस्थानस्थेसतिवाहनाद यंभवति ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ सार्केभीमेसूर्ययुक्तभौमेऽष्टमस्थानस्थेसतिवाहनात्पतनंवदेत्कथयेत् ॥१६॥ अथ महामृत्युयोमावाह ॥ सारेब्दपइति ॥ सारेऽन्दपेआरेणभौमेनसहवर्तमानेसारेएतादृशेभन्दपेवर्पस्वामिनिअष्टमेसतिमृति भैरणस्यात् । तथाअंत्यारिमृतीद्वादशपष्ठाप्टमस्थानेषुचंद्रेसतिमृतिमरणं ॥ अयमेकोयोगः ।। अधान्यः ।। मृतिस शेमृत्यु ॥ ९२।

·सहमस्यामिनिउदितेउदयंप्राप्तेनिलेवलरहितेसतिजीवितेमृतिःस्यात् ॥ १७ ॥ अथान्यौमहामृत्युमोगावाह ॥ पुण्यसझे
श्वरपति ॥ पुण्यसभेश्वरःपुण्यसहमस्वामीपुण्यसहमस्थानादष्टमस्थानस्थःपापडग्युतःपापग्रहैप्टोयुक्तोवास्यात्तदामृतिः
स्यात् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ सूत्यष्टमेशःसूतौजन्मकालेअष्टमेशः अष्टमस्थानस्वामीपुण्यस्थः पुण्यसहमस्था
नस्यः पापग्रहेणदृष्टोयुतोवास्यात्तदामृतिमरणस्यात् ॥ १८ ॥ अथान्यौमृत्युयोगावाह ॥ सूत्यष्टमगतइति ॥ सूत्यष्टमग
तोराशि:सूतौजन्मकालिकलग्नादप्टमराशिर्पकालीनपुण्यसद्मनिपुण्यसहमस्थानस्थोभवन्नाथयुक्स्वस्वामिनायुक्तश्चेत्तदाम
पुण्यसझेश्वर-पुण्यसहमादष्टगोयदा ॥ सूत्यष्टमेशःपुण्यस्थोमृतिदःपापहग्युतः॥१८॥
सूत्यष्टमगतोराशिःपुण्यसद्मनिनाथयुकोअन्दलमाऽष्टमःवाचेदित्थंस्यान्मृतिस्तदा॥१९॥
पुण्यसद्माशुभाक्रांतंमृतीशोऽत्यारिरंध्रगः॥ मुथहेशोऽब्दपोवापिमृत्युंतत्रविनिर्दिशेत्॥२०॥
स्युःस्यात् ।। अयमेकोयोगः ॥ अधान्यः ॥ तथाअन्दलग्नादर्पलग्नादप्टमक्ष अष्टमोराशिरित्थंपुण्यसहमस्थस्वामिनायुक्तश्चे
सदामूयुःस्यात् ॥ १९॥ गधान्यमृत्युयोगायाह ॥ पुण्यसमेति ॥ पुण्यसद्मपुण्यसहमंअशुभाक्रांतपापमयुक्तस्याद्यदि
मृतीशःअष्टमस्थानस्वामीअंत्यारिरंध्रग द्वादशपाष्टमस्थानस्थश्चद्भवतितदामृत्युंवदेत् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥
मुथदेशः मुधदास्वामीभन्दपोवावर्पस्वामीवातत्र तथैवपापानांत द्वादशपठाष्टमस्थानश्चेत्तदामृत्युविनिर्दिशेत् ॥ २० ॥

·प्र०२ अथमहामृत्युयोगानाह ॥ सकरइति ॥ जन्मपेजन्मलग्नस्वामिनिसरेयर्षेपापग्रहयुक्तमृत्यौअष्टमस्थानस्थेसतिमृतिमरणं स्यात् ॥ घेर्दिथिहामुथहायत्रफुत्रापिस्थितःमार्कियुक्ताशनियुक्तातदामृतिः ॥ भौमक्षुतेक्षणाझौमेनक्षुतदृष्ट्याचतुर्थदशमै कसप्तमदृष्टयादृष्टासतीतत्रईद्दशेयोगेआत्मघाततोमृत्युःस्यात् ॥ २१ ॥ अथमहामृत्युयोगंसर्वमृत्युयोगपरिहारंचाह ॥ मंद इति ॥ मंदःशनैश्चरःअष्टमेवपलग्नादष्टमस्थानेस्थितः मृतीशेस्थशालात् मृतीशःअष्टमभावस्वामीतेनसहमुशिलयोगा न्मृत्युकर स्मृतःकथितः ॥ अथैतद्योगानामपवादमाह ॥ सर्वेपिमृत्युयोगाःशुभेत्थशालात् यद्यरिष्टकारकाणांग्रहाणांशुभ सरेजन्मपेमृत्यौमृतिशेर्दिथिहार्कियुक् ॥ भौमक्षुतेक्षणेतत्रमृत्युःस्यादात्मघाततः॥२१॥ मंदोऽष्टमे मृतीशेत्यशालान्मृत्युकरःस्मृतः॥ शुभेत्थशालात्सर्वेऽपियोगानाशुभदायकाः॥२२॥ सूतिरंध्रपतिम दोऽष्टमोऽन्देलमपेनचेत् ॥ इत्यशालीक्रूरदृशातत्कालंमृत्युदायकः॥२३॥ पुण्यसानिविधुस्तनौतथा ऽस्तेखलोमृतिरथार्थरिष्फगौ।मृत्युदौखलखगावथोजनुर्ववेशतनुपौमृतौमृतिः॥२४॥इत्यष्टमभावः।। ग्रह साफमुथशिलयोगस्तर्हिअशुभदायकाअनिष्टदायकानभवंति ॥ २२ ॥ अथमहामृत्युयोगमाह ॥ सूतिरंध्रपतिरिति । सूतौजन्मकालेरंधपतिः अष्टमभावस्वामीमंदःशनिः अब्देववर्षलग्नादप्टमस्थानस्थःसन् लग्नपेनवर्पलग्नस्वामिनाचेत्क्रूर शाचतुर्धदशभैकसप्तमद्दष्ट्या इत्थशालीमुथशिलयोगकरोति तदातत्कालेतस्मिन्समयेमृत्युदायकोभवति ॥ २३ ॥ २४ ॥ इतिअष्टमभावविचारः॥ ॥ ॥९॥ ॥ ॥

·अधयमभावविचारः ॥ तत्रनयमभावेमार्गधर्मविचारस्तावगमनयोगमाह ॥ भौमेइति ॥ भौमेड़न्दपे भीमेवर्षस्वामिनि बिनपगेतृतीयगेनवमस्थानेवाकरायुक्तरै पापग्रहैरयुक्तयोगरहितेवलान्वितेवलिष्ठेसतितदामार्गःगमनंगुणावहःलाभादिसु सकरः ॥ घरंकार्यत्वरयासाध्यमपिकार्य ततःतस्मात्स्थिरविलंवसाध्यं भवति ॥ १॥ अथान्यदाह ॥ निधर्मस्थइति । सूर्यःगदपावर्षस्वामीभूत्वाकवूलीकंवूलयोगवान्सन्त्रिधर्मस्थः तृतीयनवमस्थानस्थस्तंदामार्गसौख्यदः ‘सचेन्नाधिकृतःपं चाधिकारिणांमध्यअधिकारीनभवेत्तदाअन्यप्रेषणेनयानंगमनस्यात् ॥ २॥ अथान्यान्गमनयोगान्साघश्लोकेनाह ॥ शुक्र अथभाग्यभावविचाराभौमेऽब्दपेत्रिनवगेरायुक्तेवलान्विते।गुणावहस्तदामार्गश्चिरंकार्यस्थिरं ततः॥१॥ त्रिधर्मस्थोऽब्दप-सूर्यःकंवूलीमार्गसौख्यदः ॥ अन्यप्रेषणयानंस्थात्सचेन्नाधिकृतोभवेत् ॥२॥ शुक्रेऽन्दपेत्रिनवगेमार्गसौख्यंविलोमगे ॥ अस्तेवाकुगतिःसौम्येदेवयानातथाविधे ॥३॥ इति ॥रादितइति । शुक्रेऽन्दपेवर्पस्वामिनित्रिनवगेतृतीयनवमस्थानेसति मार्गेगमनसौख्यदस्यात् ॥ अथतादृशेशुक्रे विलोमगेयक्रिणिमस्तेया अस्तंगतेवासतिकुगतिःकुत्सितगतिःकुगमनकार्यसिद्धिर्नस्यादित्यर्थः ॥ तथावुघेतादृशेवर्पस्वामि निसपलेनिगवगेसौम्येयुधेसति देवयात्रादेवोद्देशेनयात्रास्यात् ॥ इदंतीर्थयात्रादेरप्युपलक्षणं ॥ तादृशेशुक्ररादितेपा पग्रहःपीडितेयुकेवासति कुयानंकुत्सितगमनस्यात् ॥ एवममुनाप्रकारेणवर्पस्वामिनित्रिनवगेगुरौसतिदेवयात्रांविचिंतये राधयेत् तस्मिन्गुरोरादितेतुकुया स्यात् ॥ ३॥ ॥

·प्र.२
अचिंतितयात्रायोगमुत्तरार्धेनाह ॥ इत्यशालइति ॥ लग्नधर्मपत्योःवर्पलग्नस्वामिनासहनवमभावस्वामिनःइत्थशालेमुध
शिलयोगेसतिअचिंतिताअकस्मात्यात्रास्यात् ॥ ४ ॥ अथविपरीतंमुथशिलस्यान्यत्रातिदेशमाह ॥ लग्नेशइति ॥ लग्नेशो
वर्षलग्नस्वामीधर्मपेननवमभावस्वामिनामुथशिलयोगकरोति तदाचिंतितगमनं । एवममुनाप्रकारेणलग्नाब्दपयोर्योगेवर्षल
प्रस्वामीभनयोोंगेसतितथामुथहस्वामी अंगपोवर्पलग्नस्वामीअनयोर्योगेसतिमुथशिलपूर्वोकंस्यात् ॥ ५॥ अथसद्यात्रायो|
गायाह ॥ गुरुस्थानइति ॥ गुरुस्थानेजन्मकालेगुरुवृहस्पतिर्यस्मिनाशापस्तितस्मिनाशौवर्षकालीनेकुजेभौमेधर्मे नवम
रादितेकुयानंस्थागुरावेवंविचिंतयेत् ।। इत्यशालेलमधर्मपत्योर्यात्रास्त्यचिंतिता ॥४॥
लगेशोधर्मपंयच्छन्वमहश्चितितावदः॥ एवंलमान्दयोोंगेमुथहांगपयोरपि ॥५॥
गुरुस्थानेकुजेधर्मेसघात्रामृत्यवित्तदा । ज्ञस्थानेलमपोभौमोदृष्टःसधानसौख्यदः ॥ ६॥
खस्थानगोवावलवान्लमदर्शीसुयानदः॥जन्माधिकारीज्ञोमंदस्थानेक्रूरयुतोयदा ॥७॥
स्थानगतेसति सद्यात्रासमीचीनायात्रा भृत्यःसेवकःवित्तंभृत्यद्रव्यप्राप्तिकारिकास्यात् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ।।
शस्थानेजन्मकालेबुधोयस्मिनराशावस्ति तस्मिन्राशीवर्पकालीनेभीमेलग्नपेलग्नस्वामिनादृष्टःसन्सद्यानसौख्यदःस्यात् ॥ ६॥
अधान्यंसधात्रायोगंश्लोकार्थेनाह ॥ स्वस्थानगइति ॥ जन्मकालेभौमःस्वस्थानगोमेपवृश्चिकगतोवर्षेपिमेपवृश्चिकराशिगतः
सन् नपमेपलयान्स्याव लग्नदर्शील पश्यति तदामुयानदःशुभगमनंदोभवेत् ॥ अथशुभयात्रायोगान्साधश्लोकेनाह ।
॥९४॥

·जन्माधिकारीति ।। ज्ञोबुधःजन्माधिकारीजन्मकाले अधिकारीभूत्वा मंदस्थाने जन्मकालीनशन्याक्रांतराशिगतःसन्धन यमस्थानगताकूरयुतापापग्रहयुक्तोयदाभवेत्तदारिपोःशत्रोकटकात् कलहप्रसंगात्पंधा:मार्गगमनस्यात् ॥ गुरुरध्येति ॥ इंदुजीवयोः जीवोबृहस्पतिः अमुनाप्रकारेणजन्मकालेअधिकारीभूत्वाजन्मकालीनशन्याक्रांतराशिगतःसन्वनवमस्थान गतयोःपापग्रहयुतयोःसतोःशत्रुफलहाद्गुरुर्भूयानध्वामार्गःस्यात् ॥ धर्मेइति ॥ चपेनाधिकारीपंचाधिकारीरहितः शनिधर्मेन यमस्थानेसन्नशुभपंधानंवदेत्कथयेत् ।। ७ ॥ ८ ॥ अथदूरयात्रायोगावाह ।। इत्थमिति ॥ इत्थममुनाप्रकारेणवर्षे अधिकार पंथारिपोर्झकटकाद्गुरुरचेदुजीवयोः ॥ धर्मेशनिर्नाधिकारीपंथानमशुभंवदेत् ॥८॥ इत्थंगुरौदूरयात्रानृपसंगस्ततोगुणः ॥ कुजेऽब्दपेनष्टवलेखजनाइरतोगतिः ॥ ९॥ यूनेंथिहाधर्मइंदौसवलेऽध्वा विदेशगः॥ वर्षेशोबलवान्पापायुत केंद्रेऽधिकारवान् ॥१०॥ रहितेनवमस्थानगतेगुरौसति दूरयानस्यात् । नृपसंगःराज्ञासहमेलनस्यात् । ततोगुणः ततःराज्ञःसकाशीद्गुणद्रव्यप्राप्तिश्च स्यात् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ कुजेभौमे अब्दपेवर्पस्वामिनिनष्टवलेनवमस्थानगतेसति स्वजनात्स्वकीयकुटुंबवर्गा (रेगतिर्गमनस्यत् ॥ ९॥ अथमवल विदेशयात्रायोगश्लोकपूर्वार्धेनाह ॥ यूनेंथिहेति ॥ द्यूनेसप्तमस्थानेइंथिहामुथहा धर्म इंदौधर्मेनवमस्थानेइंदौचंद्रसवलेवलिष्ठेसतिविदेशमः परदेशगमनप्रयोजकः अध्यामार्गोभवति ॥ अथवाधीशस्यकेंद्रगत पेनविशेषफलमेतच्छोकोचरार्धानिमश्लोकपूर्वार्धाभ्यामाह ॥ वपेंशइति ॥ चपेंशोवर्षस्वामीवलवानवलिष्ठः पापायुतःपाप ·प्र०२ प्रहर्नयुतः अधिकारवान्पंचाधिकारिणांमध्ये अधिकारीभूत्वाकेंद्रेसतिं अधिकारोगतिःप्राप्तिःस्यात् संख्येसंग्रामेसेनापत्यं यदेत् ॥ अधान्यदाह ॥ एवमिति ॥ एवमुक्तप्रकारेणबुधेकुजेभौमेवाबलयुते अर्कान्निर्गतेउदितेजीवयुतेबृहस्पतियुतेकेंद्रव तिनिसतिपुनःपरसैन्योपरिगतिर्गमनपात् ॥ तत्सकाशाजय ख्यातिसुखावहःस्यात् ॥ अधोत्तरार्धनविशेपमाह ॥ जीवा दिति ॥ जीवात्गुर्वाक्रांतराशेःसकाशानवमगेनयमस्थानेभौमेसतिनृणांमनुष्याणांयात्राशुभाभवेत् ॥ १० ॥ ११॥१२॥ अधिकारोगतिःसंख्येसेनापसेपिवावदेत् ॥ एवंबुधेकुजेजीवयुतेकान्निर्गतेपुनः ॥ ११ ॥ परसेन्योपरिगतिर्जयःख्यातिसुखावहः ॥ जीवानवमगेभौमेशुभायात्रानृणांभवेत् ॥ १२ ॥ इतिनवमभावविचारः॥ ॥अथदशमभावविचारः॥सवलेऽब्दपतौखस्थेराज्यार्थसुखकीर्तयः॥ स्थानांतराप्तिरन्यस्मिन्केंद्रेगृहसुखाप्तयः ॥ १ ॥ इत्थंवलीरविर्भूस्थःपूर्वार्जितपदाप्तिकृत् ॥ एकादशेऽस्मिन्सख्यस्यान्नृपामात्यगणोत्तमैः ॥२॥ ।। इतिनवमभावविचारः ॥ ॥ अथदशमभावविचारः ॥सवलइति ॥ सबलेवलिष्ठे अन्दपतौवर्पस्वामिनि खस्थेदशमस्थानस्थे सति राज्यार्थसुखफीर्तयोभवति । अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ अन्यस्मिन्केंद्रेदशमव्यतिरिक्तस्थाने स्थानांतराप्तिः | गृहसुखावयश्वभवंति ॥ १॥ गधरधानविदोपेणवर्षस्वामिनःसूर्यस्यविशेषफलमाह ॥ इत्थमिति ॥ इत्थममुनामकारेण वर्पस्वामीभूत्वावलीवलिष्ठोरविःसूर्यःभूस्थः चतुर्थस्थानस्थःपूर्वाजितपदाप्तिकृत् ॥ अस्मिन्नेताहोसूर्येएकादशस्थानस्थेसति ॥

·तृपामात्यगुणोत्तमैःसख्यस्यात् ॥ २ ॥ अथराज्यप्राप्तियोगनृपाबंधनयोगंचाह ॥ रविस्थानेंथिहेति :। रविस्थानेजन्मका लीनसूर्याधिष्ठितराशौ वर्षकाले इथिहामुथहाभवेत् लग्नेवपलझेखेदशमस्थानेवाराज्यमाप्तिसौख्यदास्यात् ॥ अयमेकोयो गः ॥ अधान्यः ॥ तथाअर्क सूर्य नीचेनीचराशिगतःपापसंयुक्तःपापग्रहयुक्तःसन्दशमस्थानगतश्चेत्तदाभूपाद्राज्ञःसकाशा बंधाबंधनंहननंचदिशेत्कथयेत् ॥ ३ ॥ अथान्यौस्थानप्राप्तियोगावाह ॥ सिंहइति ॥ सिंहेरविःमूलवाक्यानुरोधाजन्मनी तिपदमन्नाध्याहार्य ॥ जन्मकालेसिंहराशिगतःसूर्योवर्षकालेवलीवलिष्ठःसन्खस्थादशमस्थानस्थश्चेत्तदास्थानंपदं तस्यला रविस्थानेथिहालमेखेवाराज्याप्तिसौख्यदा॥नीचे पापसंयुक्तोभूपाद्वंधवधंदिशेत् ॥३॥ सिंहेरविर्वलीखस्थास्थानलाभोनृपाश्रयः ॥ स्थानांतराधिकाराप्तिरिंदुरारपदेवली ॥४॥ खेशलमेशवपेंशेत्थशालोराज्यदायकः ॥ वपेंशेराज्यसहमेऽत्थशालेमहानृपः ॥५॥ भोनृपाश्नयाराजाश्रयश्चस्यात् । अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः॥ एवंजन्मकालेआरपदेभौमाक्रांतराशौ वर्षेतद्राशिगतः इंदु श्चंद्रावलीचेत्तदास्थानांतरेअधिकारप्राप्तिःस्यात् ॥ ४ ॥ अथान्यौराज्यप्राप्तियोगावाह ॥ खेशइति ॥ खेशःवर्पकालीनद शमस्थानस्वामीलग्नेश यलग्नस्वामीवपेश:एतेषांइत्थशालेपरस्परमुथशिलयोगेसतिराज्यदायकःराज्यप्रदोभवति ॥ अयमे कोयोगः ॥ अथान्यः ॥ वर्षेशेवर्पस्वामिनिराज्यसहमेराज्यसहमस्थानगतेसतिअर्केस्थशालेसूर्येणसहमुथशिलयोगेसतिमहा नृपोराजास्यात् ॥ ५॥ ॥ ॥

·प्र०२ अथान्यदन्यनाशयोगमाह ॥ शनिस्थानइति ॥ जन्मकालेशनिस्थानेशन्याक्रांतराशौवर्षकालेकुजोभीमाददामगःसन्यदिमु पहापश्यतितदापापकर्मतानृपभीतिवित्तनाशंचदद्यात् ॥ ६ ॥ अथपापपुण्यवृद्धियोगावाह ॥ ईदृशइति ॥ ईदृशेजन्म कालीनशन्यामांतराशौरविनयस्थेतृतीयनयमस्थानस्थेऽस्मिन्भौमेदग्धेऽस्तंगतेनप्टेहीनवलेअघसंचय अपस्यपापस्यसंचयो वृद्धिःस्यात् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अधान्यः ॥ मंदःशनैश्चरःअन्दपःवर्षस्वामीअधिकारीपंचाधिकारिणांमध्येअधिकारीभूत्वा निधर्मग तृतीयनपमस्थान स्थश्चेत्स्यात्तदाधर्मवृद्धिदोभवति ॥ ७ ॥ अथदुष्टयोगौशुभयोगचाह ॥ तस्मिन्निति ॥ तस्मिन्व शनिस्थानेकुजःपश्यन्मुथहापापकर्मतः ॥ नृपभीतिवित्तनाशंदद्यादशमगोयदि ॥६॥ ईदृशेत्रिनवस्थेऽस्मिन्दग्धनष्टेऽघसंचयः॥मंदोदपोधिकारीत्रिधर्मगोधर्मवृद्धिदः ॥७॥ तस्मिन्दग्धेविनष्टेचपापकृद्धर्मनिंदकः ॥ ईदृशिक्फलंसूर्यगुरावित्थंनयार्थभाक् ॥ ८॥ पस्वामिनिशनौअधिकारिणिदग्धेवाविनष्टेवासतिपापकृद्धर्मनिंदकश्चभवेत् ।। अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ ईदृशिसूर्येवर्प स्वामिन्यधिकारिणित्रिनवगेदग्धैवाविनप्टेवासतिईदृक्फलंपापकृद्धर्मनिंदकश्चपुरुषःस्यात् ॥ अथशुभयोगः ॥ गुरावित्थ मिति ॥ इत्थममुनामकारेणवर्षस्वामिन्यधिकारिणितीयनवमगेदग्धेवाविनप्टेवागुराँसतिनयार्थभाक् नयेननीतिमार्गेणा ॥१६॥ धंद्रव्यं प्राप्नोति ॥८॥ ॥ ॥ ॥

·अथमुथहासंबंधिशुभाशुभफलंश्लोकपूर्वार्धनाह ॥ तत्रस्थेति ॥ तत्रस्थातृतीयनवमस्थानस्थामुथहापुण्यागमनंकरोति ॥ अथराज्यप्राप्तियोगमाह ॥ सूताविति ॥ सूतौजन्मकालेखेशेदशमभावस्वामिनि रवीसूर्ये वर्षेवर्षकालेखस्थेदशमस्थानेस्थि तःसन् - यदिलग्नाधिपेनवर्पलग्नस्वामिनासहमुथशिलंमुथशिलयोगोभवेत्तदाबीर्यानुमानतःसूर्यस्यविश्वात्मकवलानुमानेनरा ज्याप्तिःराज्यमाप्तिरुक्ताकथिता ॥ अथधर्मराज्यनाशयोगौश्लोकस्योत्तरार्धनाह ॥ धर्मेति । धर्मकर्माधिपौनवमभावस्वामी दशमभावस्वामीएतावुभीदग्धौस्यातांतदाधर्मराज्यक्षयावहौनाशकर्तारौभवतः ॥ नवमभावस्वामीदग्धवलश्चेत्तदाधर्मना तत्रस्थामुथहापुण्यागमंपापंखलाश्रयात् ॥ सूतौखेशेरवौखुस्थेवमुथशिलंयदि ॥ ९ ॥ लमाधिपेनराज्याप्तिरुक्तावीर्यानुमानतः ॥धर्मकर्माधिपौदग्धौधर्मराज्यक्षयावहौ ॥१०॥ इतिराज्यभावविचारः॥॥अथाऽयभावविचारः॥अब्दपेशेऽर्थगेलाभोवाणिज्याच्छुभहग्यु ते ॥ सेंथिहेऽस्मिल्लमगतेलाभ:पठनलेखनात् ॥१॥ ॥ शः॥ दशमभावाधीशश्चेदग्धवलस्तदाराज्यनाशः ॥९॥१०॥ इतिदशमभावविचारः॥॥ अथायभावविचारः॥ तत्रला भयोगमाह ॥ अव्दपेज्ञइति ॥ अन्दपे वर्पस्वामिनि क्षेबुधेऽर्थगेधनभावगेशुभदृग्युतेशुभग्रहेईप्टेयुक्तसतिवाणिज्यालामः स्यात् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ अस्मिन्युधेवर्पस्वामिनि शुभग्रहैईष्टयुक्तेसेंथिहाइंथिहायुक्तालग्नगतेवर्पकालीनलग्न गतेसतिपठनलेखनाहाभः ॥१॥" ॥ ॥ ॥

·4.२ अथाशुभफलमाह ॥ अस्मिन्निति ॥ अस्मिन्बुधेवर्षाधीशेषष्ठाष्टांत्यगतेपठाष्टमद्वादशस्थानगते सक्रूरपापग्रहयुक्तसतिनी चकर्मकृत पुरुषास्यात् ॥ तादृशोबुधोवर्षस्वामीसन्पष्ठाष्टांत्यगेरेक्षणेपापग्रहेष्टेसतिलाभोनास्तीतिवाच्यम् ॥ वा अस्त गतेसति लिखनादितःलेखनतःलाभोनास्ति ॥ २॥ अथाशुभशुभयोगावाह ॥ जीवइति ॥ जीवेगुरौअब्दपेवर्षस्वामिनिल रहतेपापग्रहपीडितेलनेवर्षलग्नेसतिहानिर्दव्यनाशनृपाद्राज्ञःसकाशात्भयंचस्यात् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अधान्यः ॥ अस्मि न्गुरौअधिकृतपंचाधिकारिणांमध्येअधिकारीसन् यूनेसप्तमस्थानेसतिव्यवहाराद्वणिकर्मणाधनाप्तयःद्रव्याप्तिःस्यात् ॥ ३ ॥ अस्मिन्पष्ठांत्यगतेसरेनीचकर्मकृत् ॥ रेक्षणेनवालाभोऽस्तंगतेलिखनादितः ॥२॥ जीवेऽन्दपेक्रूरहतेलमेहानिर्भयंनृपात् ॥ अस्मिन्नधिकृतेचूनेव्यवहाराद्धनाप्तयः ॥ ३॥ लगायेशेत्थशालेस्याल्लाभःखजनगौरवम् ॥ सर्वेपिलाभेवित्ताप्त्यैसवलानिर्वलानतु ॥४॥ सवीर्योज्ञःसमुथहोलमेऽर्थसहमेशुभाः ॥ तदानिखातद्रव्यस्यलाभःपापदृशानतु ॥ ५॥ अथप्राप्तियोगायाह॥लग्नायेशेत्यशालइति ॥वर्षलग्नस्वामी ॥ आयेशः लाभभावस्वामी अनयोरित्थशालेपरस्परमुथशिलयो गेसतिलाभास्यात् स्वजनेपुगौरवंचस्यात् ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ सर्वेपिसर्वग्रहाः सवलाःसंतः लाभेएकादशस्था नेसन्तोपित्तास्यद्रव्यमावैभवंति ॥ यदिलाभस्थाःसर्वेग्रहाःनिर्बलास्तदाद्रव्यप्राप्त्यैनभयंति ॥ ४ ॥ अथनिखातद्रव्यप्राप्ति योगमाह ॥ सवीर्यइति ।। ज्ञोवुधःसवीर्यः वलयुक्तः । पुनःकीदृशः । समुथहामुथहायुक्तोलग्नेवपलग्नेस्यात् । वलिष्ठोमुथहास ॥९७ ·हितोवुधोवर्षलग्नेस्यादित्यर्थः ॥ अर्थसहमेद्रव्यसहमेपिशुभाःशुभग्रहालग्नेचेत्स्युस्तदानिखातद्रव्यस्यगर्तस्थापितद्व्यस्यला भोभवेत् ॥ पापडशाएवादशलग्नस्थयोगेपापग्रहै टेसतिनिखातद्रव्यस्यलाभोनस्यान्नास्त्येव ॥ ५॥ इत्यायभावविचारः॥ अथव्ययभावविचारः । अधसार्धश्लोकेनव्ययविचारमाह ॥ लग्नाब्दपाविति॥ लग्नान्दपौवर्पलग्नस्वामीवपस्वामिनी हतवली निर्वलो व्ययपण्मृतिस्थौद्वादशपष्ठाष्टमस्थानगतीसंतीयद्राशिगौ यस्मिनराशावास्थितौस्यातां ॥ तदातदनुसारिफलतस्मि स्थानेयाइशंफलमुक्ततारशंफलं विचिंत्यज्ञातव्यं ॥ यथावर्षस्वामीपष्ठगतःसचतुष्पदराशिगतश्चेत्तदाचतुष्पदनाशोवाच्यः॥ एवमष्टमद्वादशस्थयोरपीत्यर्थः ॥ अथषष्ठस्थानस्थितस्य शुक्रस्यविशेपमाह ॥ शुक्रइति ॥ भृगुसुतेशुक्रेऽन्दपेवर्पस्वामिनिष इत्यायभावविचारः॥ ॥ अथव्ययभावविचारःलमान्दपौहतबलौव्ययपण्मृतिस्थौयद्राशिगौतदनु सारिफलंविचिंत्यम् ॥ पठेऽन्दपेभृगुसुतेऽथविनष्टवीर्येदृष्टेखलैःक्षुतशाद्विपदर्भसंस्थे ॥१॥॥ पष्ठस्थाने ॥ विनष्टवीर्येहीनयलेखलैःपापग्रहैक्षुतदृशाचतुर्थदशमैकसप्तमदृष्ट्यादृष्टे द्विपदक्षेसंस्थेनराशिसंस्थेसतिभृत्य क्षतिः सेवकानांनाशःस्यात् ॥ तादृशेशुक्रेचतुरंघ्रिभस्थेचतुष्पदराशिगतेसतितुरगहाअश्वहानिकरःस्यात् ॥ अश्वइत्युपल क्षणं ॥ अन्यचतुष्पदहानिरपिद्रष्टव्या ॥ एवमन्यस्मिन्नपि अन्दनाथेवर्पस्वामिनिपप्पाटमद्वादशस्थानेपुनरपितद्राशिगेसति इदमुदितपूर्वोक्तभृत्यनाशादिफलंचाच्यं ॥ अथवर्पस्वामीभौमस्तस्यस्थानविशेपेफलंग्लोकस्योत्तरार्धनाह ॥ खस्थइति ॥ वर्ष स्वामिनिकुजेभौमे शशियुतेचंद्रयुक्त खस्थेदशमस्थानस्थेसति अश्वादीनांनाशः मनसिव्याकुलत्वंचस्यात् ॥ अथतादृझे ·प्र.२ चंद्रयुक्तेवर्षस्वामिनिभौमेभशुभोपहतेपापग्रहहतेव्ययेद्वादशस्थानस्यसतिअश्वादीनांनाशादिफलंबाच्यं ॥ अत्रशशियुतेइ तिपाठः स्वबुद्धसाग्रंथकाकृतः । वस्तुतस्तु खस्थेकुजेशनियुतइतिषाठः पूर्वग्रंथानुरोधात् ॥ उक्तंचसमरसिंहेन ॥ शनियु जिकुजेगगनेवहाकुल्यंतुरंगनाशश्चेति ॥ ताजिकालंकारे ॥ भौमेमंदयुतेस्थितेचदशमेस्यादाकुलत्वंमनस्यश्वानांक्षतिरे वेति । तथाचखस्थेकुजेशनियुतेतुरगादिनाशः आकुलत्वंच ॥ अयमेकोयोगः ॥ अथान्यः ॥ कुजेअशुभोपहतेव्ययेसती त्यर्थः ॥ अथवापापाक्रांतव्ययभवनेसति ।। तुरगादिनाशइत्यादि ॥ १॥२॥ अथसूर्यशन्योरप्यब्दपयोरशुभस्थानगतयोः भृत्यक्षतिस्तुरगहाचतुरंनिभस्थेऽन्यस्मिन्नपीदमुदितंफलमन्दनाथे ॥ खस्थेकुजेशशियुतेतुरगादि नाशःस्यादयाकुलत्वमशुभोपहतेव्ययेवा ॥२॥ पप्ठेरवौखलहतेचतुरंघिभस्थेभृत्यैःसमंकलिरथाप्ट मरिःफगेपि ।। मंदेऽब्दपेवलयुतेरिपुरिःफसंस्थोभूवासनद्रुमजलाशयनिर्मितिश्च ॥३॥ फलमाह ॥ पछेइति ।। खौसूर्ये वर्षस्वामिनिपप्ठेपष्ठस्थानेखलहते पापग्रहाक्रांतेचतुरंनिभस्थे चतुष्पदराशिसंस्थे अधाष्ट मरितफगेपि अष्टमस्थानगतेऽथवाद्वादशस्थानगतेसतिभृत्यैःसेवकैःसहकलिकलहःस्यात् ॥ अथर्मदेशनीअन्दपेवस्वामि नियलयुते रिपुरि फस्थे पछद्वादशस्थानसंस्थेसति भूयासनंउजटभूमौग्रामनिर्मितिःतसिसन्भूमौगुमाणांजलाशयानांकूप तडागानांनिर्मितिश्चस्यात् ॥ ३॥ ॥ ॥ ९८॥ ॥ ।

·अथस्थानांतरगतानांग्रहाणांफलमाह ॥ स्वर्वोच्चगइति ॥. सूर्यपुत्रेशनौवर्षस्वामिनिस्वः स्वराशामकरकुंभसंस्थे स्वोच्चेतु लाराशीस्थिते कर्मणिदशमस्थानेसति नैरुज्यशरीरेआरोग्यमर्थाधिगमाद्रव्यमाप्तिश्चस्यात् ॥ एतादृशेजीवेगुरौवर्षस्वामि निधनुमीनकर्कस्थेदशमगतेसतिआरोग्यद्रव्यप्राप्तिश्चस्यात् ॥ तादृशेसूर्यसिंहमेपस्थेसतिदशमस्थेराज्ञोनृपारसकाशादर्थमा प्तिः ॥ एतादृशेकुजेभीमेवर्षस्वामिनिमेपवृश्चिकमकरगतेसतिददामस्थेस्ववाहुवलाद्व्यप्राप्तिःस्यात् ॥ एतादृशेवुधेवर्षस्वा मिनिमिथुनकन्यास्थेसतिदशमस्थेभिपज्योतिषकाव्यशिल्पैःकृत्वाद्रव्यप्राप्तिःस्यात् ॥ ४ ॥ अथनिर्वलशने फलंश्लोकपूर्वा वोच्चगेकर्मणिसूर्यपुत्रेनेरुज्यमाधिगमश्चजीवे ॥ सूर्येनपावाहुवलात्कुजेऽर्थोबुधेभिपग्ज्योतिप काव्यशिल्पैः॥४॥ मंदेऽन्दपेगतवलेनैराश्यंदौःस्थ्यमादिशेत् ॥ सूर्येऽन्देशेशशिस्थानेमंदेऽन्दज नुपोर्हते॥५॥ सर्वकर्मसुवैकल्यंवक्रेऽस्तेचतथापुनः॥कर्मकर्मेशसहमनाथाशनियुतेक्षिताः॥६॥ चॅनाह ॥ मंदइति ॥ मंदेशनैश्चरेअब्दपेवर्पस्वामिनिगतवले निर्वलेदशमस्थितेसतिनैराश्यआशाराहित्यंदौःस्थ्यचंचलचित्त स्वमादिवोत्कथयेत् ॥ अथवर्षेशसूर्यस्यफलमाह ।। श्लोकोत्तरार्धोत्तरश्लोकपूर्वार्धाभ्यां ॥ सूर्येऽन्देशेवर्षस्वामिनिसतिमंदे शनैश्चरेअब्दजनुपोःगदेवर्षकालेजनुषिजन्मकालीनराशिस्थानेचंद्राक्रांतराशिगतेतथाहतेवर्षकालजन्मकालयोहतेपापग्रहै। | पीडितेसतिसर्वकर्मसु वैकल्यंज्ञानादिराहित्यस्यात् ॥ तथातादृशेपुन शनीवक्के अस्तंगतेवासतिसर्वकर्मसुवैकल्यस्यात् ॥ अधकर्मभावकमश्वरकमेसहमेश्वराणांशनियुतिदृष्टिभ्यामशुभफलमुत्तरार्धेनाह ॥ कर्मेति ॥ कर्मभावकर्मेशकर्मभावस्वामि ·प्र०२ सहमनायाःकमसहमाधीशाशनियुतेक्षिताःशनिनायुक्तादृष्टाश्वद्भवंतितदासर्वकर्मसुवैकल्यंस्यात् ॥ ५॥ ६ ॥ अथदुष्टस्था नस्यस्थवर्षेशस्यफलमाह ॥ पडप्टव्ययगइति ॥ अब्देशेवर्षस्वामिनिपडप्टव्ययगेपष्ठगेऽष्टमगतेद्वादशगतेवासति ॥ तथाकमें शेघदशमभावस्वामिनिसूतावब्देचसूतौजन्मकालेअब्देवर्पकालेचवलोज्झितेनिर्वलेनशुभंस्यात् ॥ तत्राऽब्देतस्मिन्वमृतिपे अष्टमभावस्वामिनितथातद्वत्सष्ठाटमद्वादशगतेनिलेवासतिनैवशुभंस्यात् ॥ ७॥ अथवसामान्यतःशुभाशुभफलमाह ॥ यत्रभावइति ॥ जन्मनिजन्मकालेयत्रयस्मिन्भावेशुभफलदोदुष्टफलदोवायःकश्चिद्रहोऽस्तिसग्रहोवऽपितद्भावगःसन् ताह पडष्टव्ययगेऽन्देशेकर्मेशेचवलोज्झिते ॥ सूतावन्देचनशुभंतत्राऽन्देमृतिपेतथा ।। ७ ॥ यत्रभावेशुभफलोदुष्टोवाजन्मनिग्रहः ॥ वतद्भावगस्तादृक्तत्फलंयच्छतिध्रुवम् ॥ ८॥ येजन्मनिस्युःसवलाविवीर्यावर्षेशुभंप्राक्चरमेत्वनिष्टम् ॥ दद्युर्विलोमविपरीततायांतुल्यं फलंस्यादुभयत्रसाम्ये ॥ ९ ॥ इतिव्ययभावविचारः शस्तत्फलंशुभाशुभफलंध्रुवंनिश्चितंयच्छतिददाति ॥ ८॥ अथवग्रहाणांफलपाककालमाह ॥ येजन्मनिस्युरिति ॥ जन्म निजन्मकाले येग्रहाःसवला:वलियास्युस्तेग्रहाः वर्षेविवीर्यानिवलास्युस्तदातेग्रहाःप्राग्वर्पस्यपूर्वार्धेसुखंदद्युः ॥ चरमेवर्ष स्योत्तरार्धे त्वनिष्टंअशुभफलंदद्युः ॥ अथविपरीतायांउक्तवैपरीत्त्येविलोमंपिपरीतंफलंदधुः ॥ तद्यथा ॥ येग्रहाःजन्मकाले निर्यशावर्षकालेसमलास्तेवर्षपूर्वार्धेअनिष्टंफलंदाः ॥ वर्पोत्सरार्धेसुखंदाः ॥ उभयन्नसाम्येतुल्यफलस्यात् ॥ तद्यथा ॥ ॥ ॥ ॥ ९९।

·येमहाजन्मकालेवर्षकालेपिवलिष्ठास्तेसंपूर्णेवर्षेशुभंफलंदधुः ॥ येग्रहाजन्मकालेवर्षकालेचनिर्बलास्तेसंपूर्णेवर्षेदुःखमेवदधुः महजनितंसर्वफलंतत्तग्रहदशायामतर्दशायांवाच्यमितितत्त्वम् ॥९॥ इतिथ्ययभावविचारः ॥॥ अथाधिकारोपसंहारमाह श्रीगर्गेति ॥ स्पष्टम् ॥ १० ॥ इतिदिवाकरविरचितवर्पतंत्रटीकायांद्वादशभावविचारःसमाप्तः ॥ ॥ अथदशाध्यायोव्या श्रीगर्गान्वयभूपणोगणितविचिंतामणिस्तत्सुतोऽनंतोऽनंतमतिबंधात्खलमतिध्वस्त्यैजनुः पद्धतिम् ॥ तत्सूनुःखलुनीलकंठविबुधोंविद्वच्छिवानुज्ञयासत्तुष्टयैव्यदधाद्विवेचनमिदंभावे पुसत्ताजिकात् ॥१०॥ ॥ अथदशाक्रमविचारः॥स्पष्टान्सलमान्खचरान्विधायराशीन्विना सल्पलतुपूर्वम् ॥ निवेश्यतस्मादधिकाधिकांशंक्रमादयस्यात्तुदशाक्रमोऽन्दे ॥१॥ ऊनंवि शोध्याधिकतःक्रमेणशोध्यंविरुद्धांशकशेपकैक्यम् ॥ सर्वाधिकांशोन्मितमेवतत्स्यादनेनवर्प स्यमितिस्तुभाज्या ॥२॥ शुद्धाशकास्तान्गुणयेदनेनलब्धध्रुवांकेनभवेदशायाः॥ मानं दिनाचंखलुसदहस्यवलान्यथासांनिगदेत्तुशास्त्रात् ॥ ३॥ ॥ ख्यायते ॥ तत्रदशासाधनंपूर्वमेवोक्तं ॥ अथदशाफलान्याह ॥ तत्रपूर्णमध्याधमनष्टबलानांग्रहाणांफलपद्यानिस्पष्टार्थानि ॥१॥२॥३॥ ॥ ॥ ॥ ॥

·प्र०२ शुद्धांशसाम्येवलिनोदशाद्यावलस्यसाम्येऽल्पगतेस्तुपूर्वा ॥ साम्येविलमस्यखगेनचिंत्यावलाधिका लमपतेर्विचिंत्या ॥४॥ हेममुक्ताफलद्रव्यलाभमारोग्यमुत्तमम् ॥ कुरुतेखामिसन्मानंदशालमस्य शोभना ॥५॥ लाभंदृष्टेनवित्तस्यमानहीनस्यसेवनं ॥ मनसोविकृतिकुर्याद्दशालमस्यमध्यमा॥६॥ विदेशगमनलेशंबुद्धिनाशंकदव्ययम् ॥ मानहानिकरोसेवकष्टालमदशाफलं ॥७॥ क्रूरलमदशा मध्यासौख्यंस्वल्पंधनव्ययं ॥ अंगपीडांत्वपुष्टिंचकुरुतेमृत्युविग्रहम् ॥८॥अथरविदशाफलं ॥ दशा रखे पूर्णवलस्यलाभंगजाश्चहेमांवररत्नपूर्णम् ॥ मानोदयंभूमिपतेर्ददातियशश्चदेवद्विजपूजनादेः ॥९॥ दशारवेमध्यवलस्यपूर्वमिदंफलंमध्यममेवदत्ते ॥ ग्रामाधिकारव्यवसायधैर्यैःकुलानुमानाच सुखादिलाभः ॥१०॥ दशारवेरल्पवलस्यपुंसांददातिदुःखंखजनैर्विवादात् ॥ मतिभ्रमंपित्तरुज खतेजोविनाशनंधर्पणमप्यरिभ्यः ॥ ११ ॥ दशारवेर्नप्टवलस्यपुंसांनृपादिपोभियमर्थनाशम् ॥ स्त्रीपुत्रमित्रादिजनैर्विवादंकरोतिबुद्धिभ्रममामयंच ॥ १२॥ ॥ ॥ ॥४॥५॥६॥७॥८॥९॥१०॥ ११ ॥१२॥ ॥१०॥ ॥

·अथसूर्यस्यस्शनविशेषाय स्थित्याफलतारतम्येनदशाफलमाह ॥ लग्नादिति ॥ लग्नाद्रविःसूर्यःनिद्योपिनष्टवलोपित्रिदशाय संस्थःपष्ठतृतीयदशमैकादशस्थानसंस्थःसन्नर्धमेवशुभफलंवदशायांदत्तेददातीत्यर्थः । एवंपत्रिदशायसंस्थोरविरूनाहीन बलोपिसन्मध्यत्वंमध्यमफलदःस्यात् ॥ एवमुपचयस्थानगतोमध्योमध्यमवलोपिशुभतांचशुभफलंददाति ॥ इत्थममुनान लमाद्रविःपदत्रिदशायसंस्थोनिंद्योपिदत्तेशुभमर्धमेव ॥ मध्यत्वमूनःशुभताचमध्योयातीत्थमत्संत शुभाशुभःस्यात् ॥१३॥ अथचंद्रदशाफलम् ॥ इंदोर्दशापूर्णवलस्यदत्तेशुक्लांवरस्रमणिमौक्तिका द्यम् ॥ स्त्रीसंगमराज्यसुखंचभूमिलाभंयशःकांतिवलाभिवृद्धिम् ॥१४॥ इंदोर्दशामध्यवलस्यसर्व मिदंफलंमध्यममेवदत्ते ॥ वाणिज्यमित्रांवरगेहसौख्यंधर्भमतिकर्पणतोऽनलाभम् ॥१५॥ इंदोर्द शास्वल्पवलस्यदत्तेकफामयंकांतिविनाशमाहुः ॥ मित्रादिवैरंजननंकुमार्याधर्मार्थनाशंसुखमल्प मत्र ॥ १६ ॥ इंदोर्दशानष्टवलस्यलोकापवादभीतिंधनधर्मनाशम् ॥ शीतामयंस्त्रीसुतमित्रवैरंदौ स्थ्यंचदचेविरसानभुक्तिम् ॥ १७ ॥ ॥ ॥ ।। कारेणोपचयस्थानगःशुभःपूर्णवल अत्यंतंशुभःस्यात् ॥ एतत्स्थानरहितोरविःअन्यस्मिनस्थानेयथोक्तफलदास्यात् । एवं सर्वत्रव्याख्या ॥ १३ ॥ १४ ॥ १५॥ १६ ॥ १७ ॥ ॥ ॥ ॥ ॥ A ·प्र०२ पठाप्टमांत्येतरराशिसंस्थोनियोपिदत्तेऽर्थसुखंदशायाम्॥मध्यत्वमूनःशुभतांचमध्योयातीत्यमिदुः सुशुभःशुभःस्यात् ॥१०॥ ॥ अथभौमदशाफलम्॥ दशापतिःपूर्णवलोमहीजःसेनापतित्वंतनुते नराणाम् ॥ जयंरणेविट्ठमहेमरत्नवस्त्रादिलाभंपियसाहसत्वम् ॥१९॥ दशापतिमध्यवलोमहीजः कुलानुमानेनधनंददाति ॥राजाधिकारोप्यथतत्परत्वंतेजखिताकांतिवलाभिवृद्धि ॥२०॥दशा पतिःस्वल्पवलोमहीजोददातिपित्तोष्णरुजशरीरे॥ रिपोर्भयंवंधनमास्यतोऽसृक्स्रवंचवैरंस्वजनैश्च शश्वत् ॥ २१ ॥ दशापतिर्नष्टबलोमहीजोविवादमुग्रंजनयेद्रणंवा ।। चौराद्धयरक्तरुजंज्वरंचविप त्तिमन्यवहतिंचखर्जूम् ॥ २२॥ त्रिपडायगतोभौमोनष्टवीर्यःशुभार्धदः ॥ मध्योहीनशुभोमध्यः शुभोऽत्यंतंशुभावहः ॥२३॥ अथवुधदशाफलम् ॥ दशापतिःपूर्णवलोबुधश्चेद्यशोऽभिवृद्धिंगणि तात्सुशिल्पात् ॥ तनोतिसेवांसफलांनृपादेर्दूत्यंचवैदूष्यगणोदयंच ॥२४॥ दशापतिमध्यवलोबु पश्चेद्गुरोःसुहृयोलिपिकाव्यशिल्पैः॥धनाप्तिदायीसुतमित्रवंधुसमागमान्मध्यममेवसौख्यम् ॥२५॥ ॥१०॥ ॥ १८ ॥ १९ ॥ २० ॥ २१॥ २२ ॥ २३ ॥ २४ ॥ २५ ॥ ॥ ॥ ।

·दशापतौखल्पबलेवुधेस्यान्मानस्यनाशःस्वजनापवादः॥अकार्यकोपस्खलनायनिष्टंधनव्य
यंरोगभयंचविंद्यात॥२६॥दशापतौहीनवलेबुधेस्यात्स्वबुद्धिदोपोवधबंधभीतिदूरेगतिर्वा
तकफामयार्चिनिखातवित्तस्यचनापिलाभः॥२७॥ पडष्टांत्येतरक्षस्थोनष्टोज्ञोऽर्धशुभप्रदः॥
मध्योहीनःशुभोमध्यःशुभोत्यंतंशुभावहः ॥२०॥ अथगुरुदशाफलं। गुरोर्दशापूर्णवलस्यद
त्तेमानोदयंराजसुहृद्गुरुभ्यः।।कीर्त्यर्थलाभोपचयंसुखानिराज्यसुताप्तिरिपुरोगनाशम् ॥२९॥
गुरोर्दशामध्यवलस्यधर्मेमतिसखित्वंनृपमंत्रिवर्गः॥ तनोतिमानार्थसुखाभिलाभंसिद्धिंसद्ध
साहबलातिरेकाम् ॥३०॥ दशागुरोरल्पवलस्यदत्तेरोगंदरिद्रत्वमथारिभीतिम् ॥ कर्णामयं
धर्मधनप्रणाशवैराग्यमाचगुणंनकिंचित् ॥३१॥ गुरोर्दशानष्टवलस्यपुंसांददातिदुःखानिर
जंकफातिम् ॥ कलत्रपुत्रखजनारिभीतिधर्मार्थनाशंतनुपीडनंच ॥ ३२ ॥ पडष्टरिःफेतर
गोगुरुनिद्योर्धसत्रफलः ॥ मध्योहीनःशुभोमध्यःशुभोऽत्यंतंशुभावहः ॥ ३३ ॥
२६ ॥ २७ ॥ २८॥ २९ ॥ ३० ॥ ३१ ॥ ३२ ॥ ३३ ॥

·अयशुक्रदशाफलं ॥ दशाभृगो पूर्णवलस्यसौख्यंलग्गंधहेमांवरकामिनीभ्यः॥ हयादिलाभःसुत
कीर्तितोपानरुज्यगांधर्वरतिःपदाप्तिः॥३४॥दशाभृगोर्मध्यवलस्यदत्तेवाणिज्यतोर्थागमनंकृपेश्च।।
मिष्टान्नपानांवरभोगलाभंमित्रांश्चयोपित्सुतसौख्यलाभम् ॥ ३५॥ दशाभूगोरल्पवलस्यदत्तेमति
भ्रमंज्ञानयशोऽर्थनाशम् ॥ कदन्नभोज्यव्यसनामयातित्रीपक्षवैरंकलिमप्यरिभ्यः ॥ ३६ ॥ दशा
भृगोर्नष्टवलस्यदत्तेविदेशयानंस्वजनैर्विरोधम् ॥ पुत्रार्थभार्याविपदोरुजश्चमतिभ्रमोपिव्यसनमहच
॥३७॥ पडष्टरि फेतरगोभृगुनिद्योऽर्धसत्फलः॥मध्योहीनःशुभोमध्यःशुभोऽत्यंतंशुभावहः ॥३८॥
अथशनिदशाफलम् ॥दशाशनेःपूर्णवलस्यदत्तेनवीनवेश्मांवरभूमिसौख्यम् ॥आरामतोयाश्रयनि
मितिश्चम्लेच्छातिसंगानृपतेर्धनाप्तिः॥३९॥दशाशनेमध्यवलस्यदत्तेखरोष्ट्रपाखंडजतोधनाप्तिम् ॥
वृद्धांगनासंगमदुर्गरक्षाधिकारचिंताविरसानभोगः ॥४०॥ दशाशने खल्पवलस्यपुंसांतनोति
दुःखरिपुतस्करेभ्यः ॥ दारिद्यमात्मीयजनापवादंरोगंचशीतानिलकोपमुग्रम् ॥ ४१॥
॥
॥१०२॥
॥ ३४ ॥ ३५ ॥ ३६॥ ३७॥ ३८॥ ३९ ॥४०॥४१॥

·॥ ४२ ॥४३ ॥ अथलग्नदशाफलंवक्तुकामस्तावल्लग्नस्वामिफलानिचरादिलमगतद्रेष्काणवशेनफलतारतम्यश्लोकाभ्यामाह । दशातनोरिति ॥ तनोर्लग्नस्यदशास्वामिवलेनतुल्यं स्वस्वामिनोयाशंवलंतादृशंफलंददाति ॥ अथलगदशायामपरोवि शेषः ॥ चरेचरलग्नेसतिप्रथमेद्रेष्काणेयदितदाशुभा शुभफलदादशास्यात् ॥ यदिद्वितीयद्रेष्काणेलग्नंतदामध्यफलदाद शास्यात् ।। यचितृतीयद्रेष्काणेलनंतदाराधमफलदादशास्यात् ॥ द्विमूर्तिभे द्विस्वभावलग्ने अस्माञ्चरलग्नाद्विपरीतमूह्यम् ॥ दशाशनेर्नष्टवलस्यपुंसामनेकधातुव्यसनानिदत्ते ॥ स्त्रीपुत्रमित्रस्वजनैर्विरोधंरोगाभिवृद्धिं मरणेनतुल्यम् ॥ ४२ ॥ त्रिपष्ठलाभोपगतोमंदोनिद्योधसत्फलः ॥ मध्योहीनःशुभोमध्यः शुभोऽत्यंतंशुभावहः ॥४३॥ दशातनोःखामिबलेनतुल्यंफलंददातीत्यपरोविशेषः ॥ चरे शुभामध्यफलाऽधमाचदिमूर्तिभेस्माद्विपरीतमूह्यम् ॥४४॥अनिष्टमिष्टंचसमस्थिरक्षेत्रमा काणैःफलमुक्तमाद्यैः॥सत्खामियोगेक्षणतःशुभंस्यात्पापेक्षणात्कष्टफलंचवाच्यम् ॥४५॥ तद्यथा ॥ द्विस्वभावराशील प्रथमद्रेष्काणेदशाअधमफलदा ॥ द्वितीयद्रेष्काणेतदादशामध्यमफलदा ॥ तृतीयद्रेष्काणे तदाशुभफलदास्यादित्यर्थः ॥ ४४ ॥ अनिष्टमिति ॥ स्थिरास्थिरराशौलग्नगतेयदिप्रथमद्रेष्काणस्तदानिष्ठमनिष्टफलदा| दशा ॥ चदिवित्तीयोद्रेष्काणस्तदादष्टंउत्तमफलदादशा ॥ यदितृतीयद्रेष्काणस्तदासमंमध्यमफलदादशेत्यर्थः ॥ क्रमादायैः ·प्र०२ पूर्वाचार्यकाणैकाणवशालनदशायाःफलमुक्तं ॥ अथापयादमाह ॥ सत्स्वामीति ॥ तलनंसच्छुभग्रहःस्वामिनाचयोगे क्षणतःयुतमीक्षितंचेत्स्यातदाभशुभफलमपिशु स्यात् ॥ शुभंचेच्छुभतरंस्यात् ॥ यदितह पापेक्षणात् पापग्रह स्वामिव्य तिरिक्तर्दृष्टंयुतंवाचेत्स्यात्तदाकप्टफलंबाच्यम् ॥ अत्रचतुर्विधग्रहवलवशादशाफलंवाच्यं ॥ तद्यथा॥पंचदशविंशोपकाधिको महोविंशत्यंशापधिपूर्णवलः दशविंशोपकाधिकोग्रहःपंचदशपिंशोपकावधिमध्ययल: पंचविंशोपकाधिकोदशावधिअधमव दशामानसमामानंप्रकल्प्योक्तेनवर्त्मना ॥ अंतर्दशाःसाधनीया पापात्यांशवशेनतु ॥४६ ॥ आदावंतर्दशापाकपतेस्तत्क्रमतोऽपराः॥शुभेक्षणान्वयान्मैत्र्यात्तत्फलंपरिचिं तयेत् ॥ ४७ ॥ चंद्रारजीवा-सौम्येज्यशुक्रारविविधूतथा ॥ मंदेज्यशुक्रसूर्येदुभौमासौ म्येज्यसूर्यजाः ॥४८॥ जीवज्ञशुक्राःसूर्यादेःशुभाअंतर्दशाइमाः ॥ अन्येपामशुभाज्ञेया इतिवामनभापितं ॥ ४ इतिग्रहदशाफलानि ॥ ॥ ॥ ॥ |ला पंचविंशोपकादूनेनष्टबलइति । उक्तंचवामनेन ॥पूर्णमध्याधमानष्टान्ग्रहोक्षान्वादशाफलं । तत्क्रमेणैववक्ष्यामिप्रत्येक चचतुर्विधमिति ॥ इतिदयाफलानि ॥ ग्रहदशास्वतदेशासाधनंपूर्वमेवोक्तम् ॥ ४५ ॥ ४६॥ ४७ ॥४८॥ ४९ ॥ इतिदिवाकरविरचितेदशातर्दशाध्यायः॥ ॥ ॥१०३॥ ॥ ॥

·अथसकलभावस्थग्रहफलान्याह ॥ तत्रतावल्लनस्थितसकलग्रहफलमाह ॥ सूर्यारेति सूर्यभौमशनयःप्रत्येकंसामुदायिक वातनुमालग्नगतायदिस्युस्तदाज्वरातिरपीडाधनक्षयंचकुर्युः ॥ इत्थममुनाप्रकारेणपापयुगिंदुःपापग्रहयुक्तइंदुश्चेत्तथापिज्व रातिधनक्षयचफुर्यात् ॥ यदाचंद्रपुटतनुःवर्धमानतनुःशुभान्वितःशुभग्रहैर्युकश्चलनगःसन्सौख्यंकरोति ॥ तथाजीवज्ञशु अथभावस्थग्रहफलान्युच्यते॥ सूर्यारमंदास्तनुगाज्वरार्तिधनक्षयंपापयुगिंदुरित्यम् ॥ शुभान्वितः पुष्टतनुश्चसौख्यंजीवज्ञशुक्राधनधान्यलाभम् ॥ ५० ॥ चंद्रज्ञजीवास्फुजितोधनस्थाधनागमराज्य सुखंचदद्युः॥ पापाधनस्थाधनहानिदाःस्युपाद्भयंकार्यविघातमार्किः ॥५१॥ दुश्चिक्यगाःखल खगाधनधर्मराज्यलाभप्रदावलयुताःक्षितिलाभदास्यु ॥ सौम्या सुखार्थसुतमानयशोविलासला भायहर्पमतुलंफिलतत्रचंद्रः ॥ १२॥ चंद्रासुखेखलयुतोव्यसनरुजंचपुष्टःशुभेनसहितःसुखमातनो ति॥ सौम्यःसुखंविविधमत्रखलाःसुखार्थनाशंरुजव्यसनमप्यतुलंभयंच ॥५३॥ पुत्रवित्तसुखसंचयं शुभा पुत्रगाभृगुसुतोऽतिहर्पदाः॥ पुत्रवित्तधनबुद्धिहारकास्तस्करामयकलिप्रदाःखलाः ॥५॥ कालग्नगाश्चेत्स्युस्तदाधनराज्यलाभकुर्युः ॥ ५० ॥ अथधनभावस्थितसकलग्रहफलमाह ॥ चंद्रेतिस्पष्टं ॥ अष्टमभावफल पर्यतस्पष्टं ॥५१॥५२॥ ५३ ॥ ५४ ॥ ॥ ॥

·प्र०२ ॥ ५५ ॥ ५५ ॥ ५७ ॥ अधनयमभायगतमालग्रहफलमाह ॥ तपसीति ॥ तपसिनवमस्थानेखलगपापग्रहसतिसोदरभी पीडनगरपात् ।। अमनद्रविर्यसदातिमुदाहयुक्तोभवति ॥ रवैस्तत्रहर्षस्थानस्थितत्वात् ॥शुभखगाःशुभग्रहानवमस्था पठेपापावित्तलाभंमुखार्तिभोमेऽयंतहर्पदः शत्रुनाशं॥ सोम्याभीतिवित्तनाशंकलिंचचंद्रोरोगंपापयु काकरोति ॥५५॥सपापःशशीसप्तमोव्याधिभीतिखलाःस्त्रीविनाशंकलिंभृत्यभीतिम्।।शुभाःकुर्वते विनला मुखातियशोराजमानोदरांवंधुसोख्यम् ॥ ५६ ॥ चंद्रोऽष्टमेनिधनदाखलखेटयुक्तःपापाश्च तत्रमृतितुल्यफलंचविद्यात् ॥ सोम्याःखधातुवशतोरुजमर्थहानिमानक्षयंमुथशिलेशुभजेशुभंच ॥५॥ तपसिसोदरभी पशुपीडनंखलखगेतिमुदोरविरत्रवेत् ॥ शुभखगाधनधर्म विवृद्धिदाखल खगेपिगुभान्यारेजगुः।।५८॥ गगनगोरविजःपशुवित्तहारविकुजौव्यवसायपराक्रमौ ॥ धनसुखा निपरेनधनालजाधनिपसंगमुखानिवितन्यते ॥ ५९॥ लाभेधनोपचयसौख्ययशोभिवृद्धिसन्मित्र संगवलपुष्टिकराशसर्वे ॥रावलेनरहिताःसुतवित्तबुद्धिनाशंशुभास्तुतनुतांवफलस्यकुर्युः ॥६॥ गराधनधर्मपिगृदिदाः खलरागेपिनयमस्थानस्येमतिशुभाशुभफलदाइत्यपरेजगुः ॥ ५८ ॥ द्वादशपर्यतस्पष्टं हर्पवित्र बिमतिमाशरानेहरथानस्यात् ।। ५९ ।। ६० ॥ ॥

·॥११॥६२ ॥ इतिवर्षतंत्रटीकायांभावफलाध्यायः ॥ अथमासदिनप्रवेशफलाध्यायः ॥ तत्रसंज्ञातंत्रोकप्रकारेणमसिदि नमषेशकालौनिणीयअधिकारिनिर्णयंश्लोकपदेनाह ॥ मासेतिपभिः ॥ मासप्रवेशकालेपूर्वोक्तप्रकारेणग्रहानुभावश्चात न्वादिद्वादशभावांश्चसाधयेत् ॥ तदनंतरंमासपतिनिर्णयार्थपडधिकारिणोविचार्यास्तद्यथा ॥ तत्रएकामासतनो थोमास लग्नस्वामी ॥ द्वितीयःमुथहेशोवर्षकालीनमुथहासार्धद्वयांशगणितगतमाससंख्ययायुतासामासमुथहाज्ञेयातस्याःस्वामी ॥ पापाव्ययेनेत्ररुजविवादंहानिधनानांनृपतस्करादेः॥ सौम्याव्ययंसयवहारमार्गकुर्युःशनिहर्पवि वृद्धिमत्र ॥ ६१॥ इतिभावस्थग्रहफलानि ॥ श्रीगर्गान्वयभूपणोगणितविचिंतामणिस्तत्सुतोऽनं तोऽनंतमतिबंधात्खलमतिध्वस्यैजनु पद्धतिम् ॥ तत्सूनुःखलुनीलकंठविबुधोविदच्छिवानुज्ञया भावस्थग्रहपाकदौःस्थ्यसुखतायुक्तंफलंसोऽभ्यधात् ॥६२॥३॥ ॥ अथमासप्रवेशफलानि ॥ मासा कस्यतदासन्नपंक्तिस्थेनसहातरम् ॥ कलीकृत्वार्कगत्याप्तदिनाघेनयुतोनितम् ॥ १॥ ॥ तथातृतीयोजन्मलग्नस्वामी ॥ चतुर्थस्त्रिराशिपःत्रिराशिकस्वामी ॥ तथादिननिशोरवींदुभपतिःपंचमःदिवसेमासप्रवेशश्चे सदासूर्याक्रांतराशिस्वामी रात्रौमासप्रवेशश्चेत्तदाचंद्राक्रांतराशिस्वामी । तथावर्षप्रवेशलग्नस्वामीपष्ठः । एपापण्णामधिका रिणांमध्ये वीर्याधिकाबलाधिकासन् तनुलग्नंपश्यन्सःमासपतिः सएवमासस्वामीज्ञेयः ।। लममनीक्षमाणेत्यादिपूर्वपञ्ज्ञेयम् ॥

·प्र०२
इतःमासपतेः सकाशाच्छुभाशुभफलंबाच्यं ॥ अत्रापरेआचार्याः मासलग्नस्वामिनमेवमासस्वामीत्यूचिरेउक्तवंतः॥ तेपान
तेपूर्वोक्ताधिकारिणःसंत्येव ॥ तथाअन्येपामतेदिनलग्नेशंदिनप्रवेशलग्नस्वामिनंदिनेशं विचक्षणा दैवज्ञाम्पोचुः ॥ अनापि
अधिकारिनिर्णयोनारत्येव ॥ एवंनिर्णीतयोसिदिनप्रवेशस्वामिनोःफलंयशवबुधैर्याच्यम् ॥१॥२॥३॥ ४ ॥ ५ ॥
तत्पंक्तिस्थवारपूर्वमासाऽधिकहीनके ॥ तद्वाराद्येमासवेशोयुवेशोप्येवमेवहि ॥२॥ मासप्रवेश
कालेज्ञोग्रहान्भावांशसाधयेत् ॥ तत्रमासतनो थोमुंथहोजन्मपस्तथा ॥३॥ त्रिराशिपोदिननि
शोरवींदूभपतिस्तथा ॥ अब्दप्रवेशलमेशएपांवीर्याधिकस्तनुम् ॥४॥ पश्यन्मासपतिज्ञेयस्ततोवा
च्यंशुभाशुभम् ॥ अपरेमासलनेशंमासाधिपतिमूचिरे ॥ ५॥ दिनेशंदिनलग्नेशंतथाप्रोचुर्विच
क्षणाः॥मासघस्रेशयोर्वाच्यफलंवपेंशवबुधैः ॥ ६॥ लमांशाधिपतिर्विलमपनवांशेशेनमैत्रींदशा
दृष्टोवासहितःशशीचयदितोमैत्रीदृशालोकते॥तस्मिन्मासितनौसुखंबहुविधनैरुज्यमित्थंफलंता
वद्यावदिमेस्युरित्यमथतान्संचायवाच्यफलम् ॥७॥
॥
॥ ६॥ अथमासफलमाह ॥ लग्नांशाधिपतिरिति ॥ लग्नांशाधिपतिः मासलग्नगतनवांशस्वामी विलग्नपनवांशेशेनमासल
नस्वामीमहाक्रांतराशितनवांशस्वामिना शुभग्रहेणपापग्रहेणवा मैत्रीदशामित्रद्दशा तृतीयैकादशनवमपंचमदृष्ट्यादृष्टयोपा
॥
॥
॥१०५॥

·युकवरस्यात् । चपुनः शशीचंद्रः यदितीमासलंग्नस्वामिमासलग्ननवांशस्वामिनी मैत्रीदृशामित्रदृष्ट्याआलोकतेपश्यतितदा तस्मिन्मासितनौशरीरेनानाविधंवहुप्रकारंसुर्खनीरोगताचस्यात् ॥ इत्थममुनाप्रकारेणमासफलंतावत्कालपर्यंतस्यात् यावदि मेग्रहाः लग्ननवांशस्वामिलग्नेश्वरांशस्वामिनौचंद्रश्च इत्थमेवंप्रकारकास्युः । अयमर्थः ॥ एपांत्रयाणांप्रत्यहंगच्छतायाव त्तद्राशिसंचारस्तावत्कालपर्यंतशुभफलंवाच्यं ॥ ७ ॥ अथानिष्टफलमाह ॥ तौचेच्छत्रुदृशेति ॥ तौलग्नाशनाथलग्नेश्वरांश नाथौचेत् मिथः परस्परंशत्रुदृशा चतुर्थदशमैकसप्तदृष्ट्यादृष्टौ पुनस्तादृशौशशिनाचंद्रेणापिशत्रुदृष्ट्यादृष्टीसंती मनोदुःखदौ तौचेच्छत्रुशामिथश्वशशिनादृष्टोमनोदुःखदौरोगाधिक्यकरौचकश्चिदन योनींचोस्तगोवायदि ॥ कष्टात्सौख्यमिहद्वयंयदिपुनर्नीचास्तगंस्यान्मृतिः सूत्यन्दोद्भवरिष्टतोमृतिसमस्यादन्यथेत्यूचिरे॥८॥ ॥ ॥ मनसोदुःखकरौरोगाधिक्यकरौचस्यातां ॥ अनयोर्लग्नाशनाथलग्नेश्वरांशनाथयोर्मध्येयःकश्चिन्नीचोनीचराशिगतोऽस्तंगतो वायदिस्यात्तदाकष्टात्सौख्यं कष्टंप्राप्यपश्चात्सौख्यदास्यात् ॥ इहयदिद्वयंतौद्वावपिपुनः नीचास्तगौनीचगामिनौअस्तंगतो वा अथवाएकःनीचगः अपर अस्तंगतोवातदामृतिमरणस्यात् ॥ सूतौजन्मकाले अब्देवर्षकालेचरिष्टयोगोत्पत्तिःस्यात् ॥ अन्यथाजन्मकालवर्पकालयोरिष्टयोगाभावस्तदामृतिसमंकष्टस्यादित्यूचिरेउक्तवंतः॥ ८॥ ॥

·अघमासलमसंबंधिशुभाशुभफलमुक्त्वाइदानींधनभवनादिद्वादशांतेषुभावपुतादृशमेवशुभाशुभफलमाह ॥ भावांशाधिप
तिरिति ।। भावांशाधिपतिः मासलग्नेयायविचारःक्रियते तद्भावनवांशस्वामीस्वभावपनवांशेशेन तझावस्वामिनानवांश
स्वामिनामैत्री शामित्रदृष्ट्यादृष्टोवासहितोयुकोवाभवेत्तत्रशशीचंद्रोपियदितीद्वौभावनांशस्वामिभावस्वामिनवांशस्वामि
नौमित्रदृष्ट्यालोकतेपश्यतितदातभावोत्थसुखंतस्मिन्मासिभवति ॥ अथतव्यत्यासतःविलोममिति ॥ तद्यथा ॥ यदा
नौद्वीमदीशत्रुदृष्ट्यादृष्टीयुक्तौयाभवतस्तीचेञ्चंद्रोपिशत्रुदृष्यापश्यति ॥ तदाविलोमविपरीतंतद्भावसंर्वधिकप्टतस्मिन्मासि
भावांशाधिपतिःखभावपनवांशेशेनमैत्रीदृशादृष्टोवासहितःशशीचयदितौमैत्रीदृशालोक
ते ॥ तद्भावोत्थसुखंविलोक्यमयतद्यत्यासतःकीर्तितंनीचास्तादिफलंचलमवदिदंविद्वद्भि
रूांधिया ।। ९॥ लमेशमासेशसमेश्वरांशनाथायदंशाधिपमित्रदृष्ट्या ॥ दृष्टायुतावाश
शिनाचतत्तद्भावोत्थसौख्यायनचेदनिष्टम् ॥ १०॥
॥
॥
कीर्तितंकथितं ॥ इदनीचास्तादिफलंचलनवधियायुद्धयाविद्वनिरू[ज्ञातव्यम् । तद्यथा ॥ तयोईयोर्मध्येएकोनीचगः
अस्तगोवाभवेत्तदातदायसंबंधिदुःखमनुभूयपश्चात्सुखपामोति ॥ यदातुद्वावपिनीचगावस्तगीयातदातस्मिन्मासितद्भावोत्थ
दुःखप्राप्तिरेवस्यात् ॥९॥अथप्रकारांतरेणतझावसौख्यमाह ॥ लग्नेशेति ॥ लग्नेशोवर्षलग्नस्वामी ॥..मासेशःमासस्वामी
समेश्वरोवर्पस्वामीअंशनाथः मासलग्नस्यांशस्वामीएतेचत्वारोयत्यस्ययस्यभावस्यांशाधिपनवांशस्वामिनास्वामिभ्यांस्वामीचा
॥१०६॥

·NWAR मित्रदृष्ट्यादृष्टोयुतोवा तथैतेपुनः शशिनाचंद्रेणमित्रहल्यादृष्टायुक्तावाचेत्स्युस्तझावोत्थसौख्याय तस्यतस्थभावस्यधनसह जादेःसौख्यस्यात् ॥ नचेदनिष्टमिति ॥ अनिष्टंभवति ॥ १० ॥ अथकेवललग्ननवांशवशादेवतत्तद्भावजशुभाशुभफलमाहं॥ निर्वलाइति ॥ एपांच्ययपघाटांशपाः व्ययभावपष्ठभावाष्टमभावानामनिष्टानामंशपानवांशस्वामिनश्चेन्निर्चलास्युस्तदास फलदायकाः तदावेभ्यःशुभफलदायकाःस्मृताः ॥ अन्येउर्वरितभावानांनवांशस्वामिनःसवीर्यावलिष्ठाश्चेत्स्युस्तदात तभावेभ्यःशुभदाः शुभफलदातारःस्युः ॥ व्यत्ययेव्यत्ययइति यदाव्यत्ययेनपाष्टमभावनवांशस्वामिनःसवलाश्चेत्स्युस्त निर्वलाव्ययपष्ठाष्टांशपाःसफलदायकाः ॥ अन्येसवीर्याःशुभदाव्यत्ययेव्य त्ययःस्मृतः॥११॥ लगेशमासेशसमेशमुंथाधीशाःपडप्टोपगताःसपापाः ।। दृष्टाःखलै शत्रुशात्रमासेव्याध्यादिविद्विड्भयदुःखदाःस्युः॥१२॥ ॥ दादुष्टफलदातारःस्युः ॥ तथाअन्यभावनवांशस्वामिनश्चेन्नियलाःस्युस्तदादुष्टफलदातारइत्यर्थः ॥११॥ अथाधिग्रहाणां विरुद्धस्थानावस्थित्यानिष्टफलमाह ॥ लग्नेशेति ॥ लग्नेशःवर्षलग्नस्वामी मासेशःमासस्वामी समेशोवर्पस्वामी मुंथाधीशो मुंथास्वामीएतचत्वारःपडप्टोपगताःपठाष्टमस्थानस्थिताःसंतःसपापापापग्रहयुक्ताःखलै पापग्रहः शत्रुघशाचतुर्थदशमैकसम मद्दष्ट्यादृष्टाः अत्रअस्मिन्मासेव्याधिद्विड्भयदुःखव्याधिशत्रूभवदुःखदाःस्युः ॥ १२ ॥ ॥

·प्र०२ अर्थपामेपअधिकारिग्रहाणांविहितस्थानावस्थित्याशुभाशुभफलमाह ॥ केंद्रत्रिकोणायेति ॥ वर्षलग्नेशमासेशवर्षेश्वरावलि नाकेंद्रत्रिकोणायगताकेंद्राणिलग्नचतुर्थसप्तमदशमस्थानानित्रिकोणनवमपंचमआयमेकादशमेतदन्यतमस्थानस्थिताः।क्रमे णान्वयः। सर्वेषांशुभस्थानानांसाधारण्यात्।शेषस्पष्टं ॥ १३ ॥ अथमतांतरमाह ॥ इंथिहालग्नयोरिति ॥ इंथिहामासमुंथहा लग्नपयोर्मासलग्नपयोर्मध्येवलीराशिःतत्रतस्मिनाशीयेहदांशस्वमिनातेस्वांशतुल्यैर्दिनैर्दशास्वामिनोभवंति पाठक्रमेण ॥ एयमागमान्मूलशास्त्रात्कैश्चिदुक्तं ॥ १४ ॥ अथान्यैरेतपितमित्याह ॥ रवींद्वोरिति ॥ परेआचार्याःएतत्पूर्वमतसूर्यचंद्र केंद्रत्रिकोणायगतास्तुलमामासान्दपावीर्ययुतानराणाम् ॥नरुज्यशत्रुक्षयराज्यलाभमानोदयात्सद्भु तकीर्तिदाःस्युः॥१३॥इंथिहालमपोराशियोवलीतत्रहद्दपाः॥ दशेशाःखांशतुल्याहैरित्युक्तंकैश्चि दागमात्॥१४॥रवींदोरसमावेशान्नैतद्युक्तंपरेजगुः॥दशांतरदशाच्छेदेफलमान्दंतुयुज्यते॥१५॥ दिनप्रवेशकालेऽपिखेटान्भावांशसाधयेत् ॥ चंद्रलमांशकाभ्यांतुफलंतत्रवदेदुधः ॥१६॥ ॥ यो असमावेशासंबंधाभावात् ॥ युक्तंसत्नजगुःनेत्याहुः ॥ अथमासदशांतर्दशयोःफलमाह ॥ दशांतरदशाच्छेदइति ॥ दशरंतर्दशायांपर्षदशांतरदशाविभागरीत्याकृतविभागेवोकंदशाफलवकुंयुकंभवति ॥ १५ ॥ अथदिनेशफलमाह् ॥ दिन प्रयेशेति ॥ दिनप्रयेशसमयेपिमासप्रवेशकालेनसमुच्चयार्थः। खेदान्सूर्यादिग्रहानलग्नादिद्वादशांशादिभायान्साधयेत्कुर्यात् ॥ तत्रदिनप्रवेशेचंद्रगलमयोर्नवांशाभ्यांवुध:पंडितःफलंशुभाशुभंकथयेत् ॥ १६ ॥ ॥१०७॥ ॥

·अधदिनस्वामिनिर्णयमाह ॥ चतुष्कमिति ॥ इंथिहेशादिचतुष्कंमुथहेश, जन्मलग्नेश, त्रैराशिकेश, दिनरात्रीशइतिच स्वारः दिनमासायदलमपाःदिनलग्नेशमासलग्नेशवपेलग्नेशाइतित्रयःइत्येपासतानांमध्येयोवलीदिनलग्नंपश्येत्सदिनस्वामीवुधै रुकः ॥ १७ ॥ १८ ॥ १९ ॥ अथदिनेग्रहाणांशुभाशुभफलमाह ॥ लग्नांशकइति ।। लग्नांशकादिनलग्नांशराशिः सौम्यख चतुष्कमिथिहेशादिदिनमासाब्दलमपाः॥ एपावलीतपश्यन्दिनेश परिकीर्तितः॥१७॥ त्रिको णकेंद्रायगताःशुभाश्चचंद्रात्तनोविलिनःखलास्तु॥ पव्यायगास्तत्रदिनेसुखानिविलासमानार्थ यशोयुतानि ॥१८॥पडप्टरिफोपगतादिनाब्दमासेन्थिहेशाखलखेटयुक्ताः॥गदप्रदामानयशो हराअकेंद्रत्रिकोणायगता सुखात्यै॥१९॥लमांशक सौम्यखगैःसमेतोदृष्टोपिवामित्रहशेंदुनापि ॥ नेरुज्यराज्यादिशरीरपुष्टिर्मासोक्तिवदुःखमतोऽन्यथावे ॥२०॥ यदंशपःसौम्ययुतेक्षितोवास्निग्धे क्षणाद्भावजसोख्यकृत्सः ॥ दुःखप्रदःप्रोक्तवदन्यथात्वेसर्वेपुभावेष्वियमेवरीतिः ॥२१॥ ।। गैःशुभग्रह समेतोयुकोऽथयादृष्टोमित्रदृशातृतीयैकादशनवमपंचमदृष्ट्याचंद्रेणापियुक्तस्तदृष्ट्यादृष्टस्तदांनैरुज्येत्यादिस्पष्टं ॥ गत अस्मारकारणात् अन्यथात्येमासोफिवत् घेत्तौशत्रुदृशेतिमासोकरीत्या वैपरीत्येदुःखस्यात् ॥ २० ॥ अथोक्तरीतिभा यफलार्धमतिदिति ॥ यदंशपइति । यदंशपाकस्यभावस्यनवांशराशिःशुभग्रहयुकःस्नेहदृष्ट्यादृष्टोवासभावांशःतदावज

·प्र०२
नितसौख्यकृत्स्यात् ॥ अन्यथात्वेवैपरीत्येप्रोक्तयत् ॥ पूर्वोत्तरीत्यादुःखदःस्यात् । इयंरीतिःसर्वेषुभावेपुज्ञेया ॥२१॥
अथवाशभाययोविशेषमाह । पशिकइति ॥ पष्ठांशक:पष्ठभावस्यनयांशराशिः सौम्ययुक्तःशुभग्रहयुक्तरोगदारोग
प्रदःस्यात् ।। पापयुरूपापग्रहयुक्तः शुभःशुभफलदः ॥ व्ययांशेव्ययभावनवांशराशौशुभदृग्दृष्टेशुभदृष्ट्यातृतीयैकादशपंच
मनयमस्थानदृश्यादृष्टस्तदासययःभवेत् ॥ पापतः पापग्रहयुक्तदृष्टःअसत् असन्मार्गव्ययःस्यात् ॥ २२ ॥ जायांशइति ॥
जायांशःजायाभावस्यांशकःशुभयुग्दृष्टः तदाखीविलासादिसौख्यं स्यात् ॥ पापैःयुक्दृष्टःगृहकलिर्दुःखस्यात् ॥ पापांतस्थे
पाठांशकःसौम्ययुतोरोगदःपापयुक्शुभः॥व्ययशिशुभयुग्दृष्टेसद्ययःपापतस्त्वसत् ॥२२॥
जायांशःसोम्ययुग्दृष्टःखस्त्रीसौख्यविलासकृत्॥पा¥हकलिर्दुःखपापांतस्थेमृतिवदेत॥२३॥
शुभमध्यस्थितेत्र्यंशेबहुलंकामिनीसुखं ॥ खस्यारतिप्रावन्यखगेऽन्यासुरतिवदेत् ॥२४॥
मृत्यशेमृत्युगेसौम्पैर्युग्दृष्टेमरणरणे ॥ मिश्रेमिश्रंखलै सोख्यंवर्पलमानुसारतः ॥२५॥
पापमहमध्यवतींचेत्तदामृतिवदेत् ॥ २३ ॥ अधान्यदाह ॥ शुभमध्यस्थितेव्यंशइति ॥ सप्तमभावनवांशराशिःशुभग्रहम
ध्य स्थित यहुलं कामिनीसुसंस्थात् ॥ व्यंशस्थितेगुरीस्वस्यांस्वकीयकामिन्यारतिप्रीतिवदेत् ॥ अन्यखगेन्यंशस्थेअन्यासुपर ।
कीयकामिनीपुरतिवदेत् ॥ २४ ॥ अधाष्टमभावफलमाह ॥ मृत्यंशइति ॥ मृत्यंशेअष्टमभावनवांशराशिः मृत्युगैःसौम्यैः
दिनप्रवेशालारे अष्टमस्थानस्थितैःशुभयग्दृष्टेरणेमरणंभवेत् ॥ मिश्चैःशुभपापग्रहमिश्नमिश्रितैर्युग्दटमिश्रितंफलंघदेत् ॥
॥१०८॥

·खलैः पापग्रहयुग्दृप्टेसौख्यंस्यात् ॥ वर्षलग्नानुसारतः ॥२५॥ अथकर्तरीयोगफलमाह ॥ द्विर्टादशइति ॥ द्विादशे दिन प्रवेशलग्नाद्वितीयद्वादशस्थानेखलाःपापग्रहास्तदाहानिद्रव्यादिनाशः॥ व्ययेद्वादशस्थानेसौम्या शुभग्रहाः तदाशुभव्ययंस व्ययमित्यर्थः । पापजापापग्रहजनिताकर्तरीरोगकरोति ॥ शुभजाशुभग्रहजनिताकर्तरीशुभंशुभफलदास्यात् ॥ २६ ॥ अथ चंद्रदनिष्टफलमाह ॥ लग्नइति ॥ लग्नेअष्टमस्थानेवाक्षीणेंदुः पापदृग्युतः पापग्रहदृष्टियुक्तःमृत्युदः॥ अन्यत्स्पष्टम् ।।२७॥ दिदिशेखलाहानिंव्ययेसौम्या शुभव्ययम् ॥ कर्तरीपापजारोगंकरोतिशुभजाशुभम् ॥ २६ ॥ लमेऽष्टमेवाक्षीणेंदुर्मृत्युदःपापदृग्युतः॥रोगोवाग्रहणवापिरिपुतःशत्रुभीरपि॥२७॥ चंद्रेसभौमेनि धनारिसंस्थेनृणांभयंशस्त्रकृतंरिपोर्वा ॥ पापैर्मुखस्थैःपतनंगजाश्वयानात्तनौस्याबहुलाचपीडा ॥ ॥२८॥ शुभाचूनेविजयदाद्यूतादर्थसुखावहाः ॥ नवमेधर्मभाग्यार्थराजगौरवकीर्तिता॥२९॥ दिनप्रवेशेऽस्तिविधुरवस्थायांतुयादृशि ॥ तदवस्थातुल्यमसौफलंदत्तेनसंशयः ॥ ३०॥ ॥ अथान्यदाह । चंद्रेसभौमइति । स्पष्टं ॥२८॥ अथशुभफलमाह ॥ शुभाः द्यूनइति । शुभाः शुभग्रहाःयूनेसप्तमस्थानेस तिचूतात् जयदाजयप्रदाः ॥ अर्थे द्वितीयेस्थानेसुखावहाःनवमेनवमस्थानेधर्मेत्यादिस्पष्टं ॥ २९ ॥ अथदिनप्रवेशेचंद्राव स्थामाह ॥ दिनप्रवेशेऽस्तीति ।। दिनप्रवेशेयाद्दशिअवस्थायांविधुश्चंद्र अस्तितदवस्थातुल्यंफलं असौदत्तेददाति नसंशयः संदेहोनास्तीत्यर्थः ॥ ३०॥ ॥

·अथावस्यानयनमाह ॥ विहायराशिचंद्रस्येति ।। चंद्रस्यराशिविहायत्यक्त्वाशेपभागाद्विघ्नाद्विगुणाःकार्याःशरोद्धृताः पंच भिर्भकालब्धाःमाघागताअवस्थास्युः याभोग्याएप्यातस्याःफलमादिशेत्कधयेत् ॥ ३१ ॥ अथश्लोकद्वयेनफलमाह ॥ प्रयासहति ॥ प्रयासायस्थायांगतेरात्रिनाथेचंद्रेप्रवासास्यात् ॥ नष्टोपगेनष्टावस्थायांअर्धनाश द्रव्यनाशः ॥ मृतावस्थायां मृत्युभीतिःस्यात् ।। जयायामवस्थायांजयः॥ हास्योपगेहास्यावस्थायांकामिनीभिर्विलासः॥ रतौरत्यवस्थायारतिः विषय विहायराशिचंद्रस्यभागाद्विनाःशरोद्धृताः ॥ लब्धंगताअवस्थाःस्यु ग्यायाःफलमादिशेत् ॥ ३१ ॥ प्रवासःप्रवासोपगेरात्रिनाथेऽर्थनाशस्तुनष्टोपगेमृत्युभीतिः ॥ मृतावस्थितेस्याज यायांजयस्तुविलासस्तुहास्योपगेकामिनीभिः ॥ ३२॥ रतौस्यादतिःक्रीडितासौख्यदात्री प्रसुप्तापिनिद्रांकलिंदेहपीडां ॥ भयंतापहानीसुखंस्यात्तुभुक्त्वावराकंपितासुस्थितासुक्रमे म् ॥ ३३ ॥ अथमृगयाविचारः॥ सूवीर्योकुजज्ञौनृपाखेसिधेनसिद्धिर्यदावीर्यहीनावि मोस्तः ॥॥ जलाखेटमाहुःसवीर्यग्रेहालाख्यैनंगाख्यैनंगाखेटमाहुः ॥ ३४ ॥ ॥ सौख्यं स्यात् ।। क्रीडितावस्थासौख्यदात्री ॥ प्रसुप्ताप्रसुप्तायस्थानिद्रां कलिंकलहमपिकुरुते ॥ भुकावस्थादेहपीडां । परावस्याभयं । कंपितावस्थातापहानी ॥ सुस्थितापस्थासुखंक्रमेणस्यादित्यन्ययः ॥ ३२ ॥ इतिदिवाकरविर गितेमासदिनपयेशादिविचारः ।। ३३ ॥ अपमृगयाविचारः॥सवीर्याविति ॥ कुजज्ञौभौमयुधौसवीर्योवलिष्ठौतदानृपाखेट ॥१०९

·सिद्ध्यराज्ञामृगयासिध्यभवतः ॥ अथयदातीवीर्यहीनौनिर्यलौतदामृगयासिद्धिर्नस्यात् ॥ जलाख्यैःजलसंज्ञकराशिभिः
कर्कवृश्चिकमीनाख्यैःजलाखेटमाहुःजलसंबंधिआखेटंमृगयामाहुःपर्वतसंज्ञकराशिभिःमेपसिंहधनुर्धराख्यैः ॥ नगाखेटेपर्य
तसंबंधिमृगयांपाहुः ॥३४॥ अथान्यदाह ॥ लग्नास्तनाथाविति ॥ लग्नास्तनाथौलग्नसप्तमभावस्वामिनीकेंद्र १४७१०
एतदन्यतमस्थानस्थितौविवलौनिर्वलौतदामृगयाक्लेशदायिनीउक्ताकथिता ॥ पुनर्यदितौवीर्याढ्यौवलिष्ठौतदामृगयाशुभ
लमास्तनाथौकेंद्रस्थौनिर्वलोक्लेशदायिनी ॥ मृगयोक्ताशुभफलावीर्याब्यौयदितौपुनः॥
॥३५॥ अथभोजनचिंता ॥ लमाधिपोभोज्यदातासुखेशोभोज्यमीरितं ॥ बुभुक्षामदपः
कर्मपति क्तेतिचिंतयेत् ॥ ३६ ॥ लमेलाभेचसत्खेटयुतदृष्टेसुभोजनम् ॥जीवेलमेसिते
वापिसुभोज्यंदुःस्थितावपि ॥ ३७॥ मंदेतमसिवालमेसूर्येणालोकितेयुते ॥ लभ्यतेभोज
नंनानशस्त्रभीतिस्तदाकचित् ॥ ३८॥
॥
॥
।
फला ॥३५॥ अथभोजनचिंता ॥ लग्नाधिपइति ॥ लग्नस्वामीभोज्यदाताभोजनदाता ॥ सुखेशः चतुर्थस्थानस्वामीभो
जनभोजनवस्तुईरितंउक्तं ॥ मदपःसप्तमस्थानस्वामीबुभुक्षाभोक्तुमिच्छा ॥ कर्मपतिःदशमस्थानस्वामीभोक्ताभोजनकर्ता
इतिचिंतयेत् विचारयेत् ॥३६॥ अथान्यदाह दुःस्थितावपिभोजनमाप्त्यसंभवज्ञानेपि अकस्मात्सुभोजनप्राप्तिः ॥३७॥३८॥

·प्र०२
॥ ३९ ॥ ४० ॥ ४१ ॥ स्थिरराशिगतेसतिसकृदेकवारंद्विस्वभावराशिगतेद्विवारम् ॥ ४२ ॥ मूलेति ॥ यस्मिन्कसि
रविदृष्टंयुतंवापिलमंनयदितत्रहि ।। उपवासस्तदावाच्योनक्तंवाविरसाशनम् ॥३९॥ चंद्रे
कर्मगतेभोज्यमुष्णंशीतंसुखेकुजे ॥ तुर्यखेटस्यवसतोभोज्यानेरसमादिशेत् ॥४०॥ स्निग्ध
मन्नंसितेतुर्यंतैलसंस्कृतमर्कजे ॥ नीचोपगेकदशनंविरसंनचसंस्कृतं ॥४१॥ सूर्यादिभिर्लन
गतेःसवीराजादिगेहेभुजिमामनंति।।सुखेसुखेशेसवलेसुभोज्यंचरादिकंस्थादसकृत्सकृतिः
॥४२||मूलत्रिकोणगेखेटेलमेपितृगृहेऽशनम्॥मित्रालयेमित्रभस्थेशत्रुगेहेऽरिगेहगे।४३॥शुभे
क्षितयुतेलमेवलाब्येस्वगृहेभुजिः। गृहराशिस्वभावेनयत्नादन्यत्रचिंतयेत् ॥४४॥ तिलान्न
महिमगौसुतंडुलाभौमेमसूराश्रणकाचभोज्यम्॥बुधेसमुद्गाःखलुराजमापागुरौसगोधूम
भुजिःसवीर्ये ॥४५॥ शुक्रेयवावाजरिकायुगंधराशनौकुलित्यादिसमापमन्नम् ॥ भोज्यं
तृणानंशिखिराहुवीर्याच्छुभेक्षणालोकनतःसहर्पम् ॥ ४६॥ ॥
॥
श्चित्खेटेमूलत्रिकोणस्थलग्नस्थेसतिपितृगेहेभोजनम् ॥ ४३ ॥ अन्यदासमाप्तिस्पष्टम् ॥ ४४ ॥ ४५ ॥ ४६॥
॥११०॥

·सूर्येमूलंपुष्पमिदौकुजेस्यात्पत्रंशाखाचापिशाकंसवीर्ये । शुक्रेज्य व्यंजनंभूरिभेदमंदेनेत्थं
सामिपराहुकेत्वोः॥४७॥ अथस्वप्नचिंता॥लमांशगेऽर्केतनुगेऽपिवास्मिन्दुःखममीक्षेतयथा
कविंवम् ॥रक्तांवरंवह्निमथापिचंद्रेशुभ्राश्वरत्नांबरपुष्पवज्रम् ॥४८॥ त्रियःसुरूपाश्चकुजेसु
वर्णरक्तांवरसमणिविनुमाणि ॥ बुधेहयखर्गतिधर्मवार्तागुरोरतिधर्मकथासुरेक्षा ॥४९॥
सबंधुसंगश्वसितेजलानांपारेगतिर्देवरतिर्विलासः ॥ शनावरण्याद्रिगतिशनीचःसंगचरा
होशिखिनीत्थमेव ॥५०॥ सहजधीमदनायरिपुस्थितोयदिशशीगुरुभानुसितेक्षितः॥ नव
मकेंद्रगतेपुशुभग्रहेस्ववलयामनुजोरमतेतदा ॥५१॥ इतिखानचिंता॥आसीदसीमगुणमं
डितपंडिताय्योव्याख्या जंगपगवी श्रुतिवित्सुवृत्तः॥ साहित्यरीतिनिपुणोगणितागमज्ञ
चिंतामणिविपुलंगर्गकुलावतंसः ॥५२॥ तदात्मजोनंतगुणोस्त्यनंतोयोऽधोक्सदुक्तिंकि
लकामधेनुम् ॥ संतुष्टयेजातकपद्धतिचन्यरूपयदुष्टमतंनिरस्य ॥ ५३॥ ॥ ॥
॥४७॥४८॥ ४९ ॥ ५० ॥५१॥ ५२ ॥५३॥

·प्र०२
॥ ५४॥ ५५ ॥ इतिदिवाकरदैवज्ञात्मजश्रीविश्वनाथदैवज्ञविरचितायांवर्पतंत्रटीकायांस्वप्नविचारःसमाप्तः ॥ समाप्त
पद्मावयासाविनतोविपश्चित्श्रीनीलकंठ श्रुतिशास्त्रनिष्ठः॥विद्वच्छिवप्रीतिकरंव्यधासीत्स
माविवेकंमृगयावतंसम् ॥ ५४॥ शाकेनंदाभ्रवाणेंदु १५०९ मितआश्विनमासके ॥
शुक्लेऽष्टम्यासमातंत्रनीलकंठवुधोऽकरोत् ॥ ५५ ॥ इतिश्रीगर्गवंशोद्भवश्रीदेवज्ञानंतसुत
श्रीनीलकंठदैवज्ञविरचितंवर्पतंत्रसमाप्तम् ॥२॥
॥
मिदंद्वितीयंतंत्रम् ॥२॥
॥
॥
॥११॥

·श्रीगणेशायनमः ।। अथप्रश्नकरणनिरूप्यते ॥ अथप्रश्नविचारस्यप्रयोजनमाह वराहः॥दैवज्ञस्यहिदेवेन सदसत्फलवांछया ॥ अवश्यगोचरेमर्त्य सर्व समुपनीयते ॥शाअोपीचपुराविष्णोर्ज्ञानार्थेसमुपस्थितः।। वचनलोकनाथोपिब्रह्माप्रश्नादिनिर्णयं ॥२॥ आदिशब्देनस्वरशकुनादिकम् ॥ तस्मान्नृपःकुसुमरनफ लाग्रहस्तःपात प्रणम्यवरयेदपिप्रामुखस्थः॥होरांगशास्त्रकुशलानहितकारिणचसंहृत्य (एकीकृत्य) दैवग णकानसकृदेवपृच्छेत् ॥३॥ उत्पलः ॥ दशभेदंग्रहगणितंजातकमवलोक्यनिरवशेषमपि ॥ याकथयति शुभमशुभंतस्यनमिथ्याभवेदाणी ॥ ४ ॥ एतचप्रश्ननिरूपणंविनीतेभ्योदीयमानंसत्फलंनान्येभ्यइत्युक्तं समरसारे ॥ विनयावनतायदीयमानाप्रभवेत्कल्पलतेवसत्फलायेति ॥ ५॥ श्रुतिरपि ॥ विद्याहवैत्राम णमाजगामगोपायमाशेवधिष्टेऽहमस्मि ॥ असूयकायानुजवेशठायनमांबूयादवीर्यवतीतथास्यामिति ॥ शेवधिनिधिः॥ दीयमानमित्यनेनउपदेशःशिष्येभ्यःप्रष्टुभ्योनिरूपणमुभयमप्युच्यते ॥ अतएवश्रुतौनमां ब्रूयादितिसामान्येनोक्तम् ॥वचिरत्रप्रतिपादनक्रिया ॥ यस्तत्रप्रष्टाकुटिल:सरलोवेतिज्ञानप्रश्नतंत्रे ॥ ऋजु रयमनृजुर्वायंप्रष्टापूर्वपरीक्ष्यलमवलात् ॥ गणकेनफलंवाच्यंदैवंतचित्तगंस्फुरति ॥१॥ लगस्थेशशिनिश नौकेंद्रस्थेनेदिनेशरश्मिगते ॥ भौमज्ञयो समदृशालमगचंद्रेऽऋजुःप्रष्टा ॥२॥ लग्नेशुभग्रहयुतेसरलङ्करा ·प्र०३ न्वितेभवेत्कुटिलः ॥ लमेऽस्तेसौम्यदृशाविधुगुरुदृष्ट्याचसरलोऽयं ॥३॥ यदिगुरुबुधयोरेक पश्यत्यस्ताधि |पंचरिपुदृष्ट्या ॥ तत्कुटिल प्रष्टाखवनयोरेकस्तयोःसाधुः॥४॥दशभेदादीप्तादयस्तांश्चसमनंतरमेववक्ष्या मः॥ अपरेतुमध्यमदेशांतरचरांतरोदयांतरभुजफलस्फुटीकरणवक्रमार्गोदयास्तभेदेनदशभेदत्वमाहुः ॥ यदाचरांतरदेशांतरमध्यगतमेवेतिमतंतदाजीवसंस्कारवशेनदशभेदतोह्या।अथयत्रवहवःप्रश्नायुगपत्संभ वंतितत्रनिरूपणप्रकारश्चण्डेश्वरप्रश्नविद्यायाम् ॥ आदिमंलमतोज्ञानचंद्रस्थानाद्वितीयकम् ॥ सूर्यस्थाना तृतीयस्यानुयंजीवगृहाद्भवेत् ॥ बुधभृग्वोर्वलीयःस्यात्तट्टहापंचमंपुनरियादिरुक्तःसतुनयुक्तः ॥ सकृदेव पृच्छेदितिवराहवाक्यस्वरसात् ॥ नानाकर्तृकानेकपनेष्वपिगणकस्यानेकनिरूपणनिषेधात् ॥ तदुक्तंज्ञा नमुक्तावल्याम् ॥ सम्यग्विचार्यलमंब्रूयात्प्रश्नंसकृयथाशास्त्रं ॥ यस्त्वेकंबूतेऽसौतस्यनमिथ्याभवेद्वाणी ॥ अतएवचिंतामणौ ॥ राशिचक्रसमभ्यर्च्यफलैःपुष्पैःसरत्नकैः ॥ प्रष्टासुभूमौदैवज्ञानेकपृच्छेत्प्रयोजनम् ॥ दशभेदंग्रहाणांचगणितंभावजंतथा॥ विमृश्यैकंचकथयेन्नानेकंपाहपद्मभूरिति ॥ दीप्ताचंदशभेदंचग्रहाणां भावजंफलं ॥ विचार्यप्रवदेद्यस्तुतस्योक्तंनान्यथाभवेत् ॥ दीपोदीनोथमुदितःखस्थःसुप्तोनिपीडितः॥ सुपित परिहीनशसुवीर्यश्चाधिवीर्यकः ।। खोचेदीप्तःसमाख्यातोनीचेदीनःप्रकीर्तितः ॥ मुंदितोमित्रगेह ॥११२।

·'स्थ खस्थभखगृहेस्थितः॥ शत्रुगेहस्थितःसुप्तोजितोन्येननिपीडितः॥ नीचाभिमुखगोहीनोमुषितोऽस्तं गतोग्रहः।। सुवीर्य कथितःप्राज्ञैःखोचाभिमुखसंस्थितः। अधिवीयोंनिगदितःसुरश्मिःशुभवर्गजः।। दीप्तः सिद्धिश्वकार्याणांदीनेदुःखसमागमः ॥ वस्थेकीर्तिस्तथालक्ष्मीरानंदोमुदितेमहान् ॥ सुप्तेरिपुभयंदुःखंध नहानिर्निपीडिते॥ मुपितेपरिहीनेचकार्यनाशोऽर्थसंक्षयः॥ गजाश्वकनकावाप्तिःसुवीर्येरनसंपदः॥अधि वीर्येराज्यलब्धिग्रहेर्मित्रार्थसंगमः॥अथग्रहस्वरूपम् ॥ पूर्व सत्वंनृपस्तातःक्षत्रंग्रीष्मोरुणश्चलः ।। मधुहक् पेत्तिकोधातुःसूरःसूक्ष्मकचोरविः॥कफोवर्पामृदुर्मातापयोगौरश्वसात्विकः॥जीवोवैश्यश्चरोवृत्तोमारुतां शोविधुःसुदृक् ।। ग्रीष्मःक्षत्रतमोरक्तोयाम्यासेनाग्रणीवरः॥युवाधातुश्रपिंगाक्षःक्रूरःपित्तंशिखीकुजः॥ शरदीशोहरिदीर्घ पंढोमूलंकुमारकः॥ लिपिज्ञउत्तरेशश्चशूद्रःसौम्यस्त्रिधातुकः॥ सत्वंपित्तोहिम श्लेष्मादी घोमंत्रीदिजोनरः॥ मध्वशानीकफोजीवोमधुपिंगलहक्तथा ॥ शुक्रःशांतोदिजोनारीवैश्योमंत्रीचरःसि तः॥ आमेयीदिकंफश्चाम्ल कुटिलासितमूर्धजः ॥ कृष्णस्तमाकृशोवृद्धःपंढोमूलांसजोऽलसः॥ शिशिरः १ खोचस्थेदशसूर्येनवचंद्रपंचभूपुत्रे ॥ पंचेंदुजेतथेज्येसप्ताष्टौभार्गवेशनौपंच ॥ नीचविहीनचक्राच्छुद्धःपडूनवतोयदाभ्यधिकः ।। आत्मी यरश्मिगुणितः पडूभक्ताद्रश्मयोयस्मात् ॥ पंचेंदुतोयथायाधिकास्तथाशुभकलाधिक्यम् ।

·प्र०३
पवनःक्रूर पश्चिमोवातुल शनिः॥राहुर्धातुःशिखीमूलंशेपमन्यञ्चमंदवत् ॥ चिंतनीयंविलगेज्ञात्केंद्रगादा
बलाधिकात्॥ अथप्रश्नजातंकमालमादिभावाद्विचारणीयमित्याह ॥ सौख्यमायुर्वयोजातिरारोग्यलक्षणं
गुणं ।। केशाकृतीरूपवर्णास्तनोथिसंविचक्षणैः॥ मुक्ताफलंचमाणिक्यरत्नधातुधनांवरं ॥ हयकार्याध्ववि
ज्ञानं वित्तस्थानादिलोकयेत् ॥ भुवनदीपके ॥ भगिनीभ्रातृभृत्यानांदासकर्मकृतामपि ॥ कुर्वीतवीक्षणं
विद्वान्सम्यग्दुश्विक्यवेश्मतः॥वाटिकाखलकक्षेत्रमहोपधिनिधीनपि ॥ विवरादिप्रवेशंचपश्येत्पातालतो
बुधः ॥ गर्भापत्यविनेयानांमंत्रसंधानयोरपि ॥ विद्याधुद्धिप्रवंधानांसुतस्थानेविनिर्णयः ॥ चौरभी
रिपुसंग्रामखरोष्ट्रक्रूरकर्मणाम् ॥ मातुलातंकभृत्यानांरिपुस्थानादिनिर्णयः ॥ वाणिज्यव्यवहारंच विवादं
चसमपरैः ॥ गमागमकलत्राणिपश्येत्याज्ञःकलत्रतः॥ नद्युत्तारेववैपम्येदुर्गेशात्रवसंकटे ॥ नटेदुष्टेरणे
व्याधौछिद्रेछिद्रंनिरीक्षयेत् ॥ वापीकूपतडागादिप्रपादेवगृहाणिच ॥ दीक्षायात्रांमठंधर्मधर्मान्निधित्यकीर्त
येत् ॥ राज्यमुद्रांपरंपुण्यंस्थानंतातंप्रयोजनम् ॥ वृष्ट्यादिव्योमवृत्तांतंव्योमस्थानान्निरीक्षयेत् ॥ गजाश्व
यानवस्राणिसस्यकांचनकन्यकाः ॥ विद्धान्विद्यार्थयोर्लाभलक्षयेल्लाभलमतः ॥ त्यागभोगविवादेपुदाने
टकृषिकर्मसु ॥ व्यवस्थानेषुसर्वेपुविद्धिविद्वन्व्ययंव्ययात् ॥ पदपंचाशिकायां ॥ योयोभावःस्वामिदृष्टो
॥११३॥

·युतोवासौम्यैर्वास्यात्तस्यतस्यास्तिवृद्धिः॥ पापैरेवंतस्यभावस्यहानिर्निर्देष्टव्यापृच्छतांजन्मतोवा ॥१॥ सौम्येविलमेयदिवासवर्गेशीर्पोदयेसिद्धिमुपैतिकार्यम् ॥ अतोविपर्यस्तमसिद्धिहेतुकृच्छ्रेणसंसिद्धिकरंवि मिश्रम् ॥ २ ॥ भुवनप्रदीपे ॥ लमपतिर्यदिलमंकार्याधिपतिश्चवीक्षतेकार्यम् ॥ लगाधीश कार्यकार्येशः पश्यतिविलमम् ॥ लमेश कार्येशंविलोकयेल्लमपंतुकार्येशः ॥ शीतगुदृष्टौसत्यापरिपूर्णाकार्यसंसिद्धिः ॥ कथयंतिपादयोगपश्यतिसौम्योनलमपोलमं ॥ लगाधिपंचपश्यतिशुभग्रहश्वार्धयोगोत्र ॥ एकःशुभोग्रहो यदिपश्यतिलमाधिपविलोकयति ॥ लमंपादोनयोगमाहुस्तदाबुधाःकार्यसंसिद्धौ ॥ लापतौदर्शनेसति शुभग्रहोदौत्रयोथवालमम् ॥ पश्यंतियूदितदानीमाहुर्योगंत्रिभागोनं ॥ क्रूरावेक्षणवर्यचंद्र-सौम्याश्चखे चरालमं । लमेशदर्शनेसतिपश्यंत पूर्णयोगकराः॥राक्रांतःक्रूरयुत क्रूरदृष्टश्चयोग्रहः॥ विरश्मितांप्रप नासोऽनिष्टफलदायकः ॥ समरसिंहे ॥ अमुकंगदेतिकार्यकदाभविष्यत्यमुत्रपृच्छायां ॥ लमेलमाधिप तिःकार्यकार्याधिपापश्येत् ॥ लमस्थ कार्येशःपश्यतिचेल्लमपंतदेवभवेत् ॥ तत्कार्ययद्यन्यस्थितंतदासत्वरं नस्यात् ॥ पश्यतियदाचलमंद्रक्ष्यतिचंद्रविलमपंचयदा ॥ लगेकार्येचयदाद्वयोश्चयोगेतदासिद्धिः ॥ यदि लमपंचपश्यतिकार्याधीशोविलममथतस्य ॥ कार्यस्यहानिरुक्तालममृतेकिमपिनोवाच्यम् । इतिसामान्य

·प्र०३
तोभावनिरूपणं ॥ अथप्रत्येकंभावप्रश्ननिरूपणम् ॥ताजिकशास्त्रोक्तप्रश्नतंत्रे॥ भूतंभवद्भविष्यन्ममकिंक
थयेतिजातपृच्छायां ॥ लमपते शशिनोवावलमन्वेष्यंवलाभावे ॥ दृष्ट्वानवांशकवलंशुभहग्योगंचसर्वका
लेषु ॥ प्रष्टुःशुभमादेश्यविपरीतंव्यत्ययादेपा ॥ लगेशोमूसरिफोयस्मात्तस्मादतीतमाख्येयम् ॥ येनयुत
स्तस्माद्भवदेष्यंयोयोक्ष्यतेतस्मात् ॥ यदिलमेलमपति सौम्ययुतोवाविलोकित सौम्यैः॥ तत्पष्टुर्व्याकुलता
शरीरदोपाविनश्यति ॥ पापोयदिलमपतिस्तदाकलिव्याधिधननाशाः ।। सौम्येनितिबुद्धिव्याप्तिःसौ
ख्यमतुलंच ॥ अथदितीयस्थानपृच्छातत्रैव ॥ धनलाभस्यप्रश्नेलमेशेनेंदुनाथधननाथः ॥ कुरुतेयदीत्थ
शालंशुभयुतिदृष्ट्यांभवेल्लाभः ।। कूरग्रहेर्धनस्थैर्दूरेलाभोऽन्यदप्यशुभं ॥ क्रूरमुथशिलेधनेशेप्रष्टाम्रियतेथवा
विलमेशे ॥ धनधनपेत्थशालेमंदगतिर्यत्रभावानाम् ॥ तनुधनसहजादीनांप्रष्टस्तहारतोलाभः ॥ प्रश्नदीप
के ॥ लमस्थंचंद्रजंवंद्रःरोवायदिपश्यति ॥धनलाभोभवत्याशुकिंत्वनोंपिपृच्छतः॥ चंद्रलमधनाधीशा
दृष्टायुक्ताःपरस्परम्।) धनकेंद्रत्रिकोणस्था सद्योलाभकरा स्मृताःशुभदःस्वामिपवर्गेलमेसौम्ययुतेक्षिते॥
प्रष्टस्तात्कालिकीलब्धिरलब्धिस्तुविपर्यये ॥ चतुर्थेसप्तमेचंदेखेरवौलमगेशुभे ॥ प्रष्टुःसद्योऽर्थलाभःस्याल
मेवासुरमंत्रिणि ॥ अथतृतीयभावपृच्छाप्रश्नतंत्र ॥ सहजपतिर्यदिसहजपश्यतिचेत्तद्वयंशुभैईष्टम् ॥ तदा
॥११४॥

·तरोगतरुजाखस्था-रेक्षणेवामं । यदिसहजपतिःपृष्ठेतत्पतिनामुथशिलेऽथतन्मांद्यम् ॥पष्ठेशेसहजस्थेस हजपतौकरितेवापि ॥ सूर्यस्यरश्मिसंस्थेभयावहंप्रष्टुरादेश्यम् ॥ पष्ठइत्युपलक्षणम् ॥ अष्टमस्थेपि ॥ पष्ठाष्ट मभावेशौयद्भावेशेत्थशालिनौस्याताम् ॥ पीडांतस्यप्रवदेत्पष्ठाप्टमसंस्थगेवापि ॥ एवंसर्वेयथापित्रोस्तुर्येसु तानांच ॥ भृत्यचतुष्पदवर्गस्यास्तेस्त्रिया सुहृदोये ॥ ॥ अथचतुर्थस्थानपृच्छा ॥लमपतींदुचतुर्थयदिमुथ शिलमथवाग्रहेगमनं ॥ प्रष्टुःपृथ्वीलाभदमसौख्यदृग्योगतोनैव ॥ यदिपृच्छतिकृषिकोमेक्षेत्राल्लाभोभवेन्नो वा ॥ लमंकृपिकस्तुर्यभूमिथूनचकृपिस्तरुर्दशमम् ॥ लगेरोपगतेस्याचौरोपद्रवस्तुकृपिकर्तुः ॥ वक्राति चारवज्रेचौरस्यकृपिलाभःलमस्थेशुभखेटेसाफल्यंकर्पकस्यकृपितःस्यात् ॥तुर्येचक्रूरगतेत्यक्त्वाभूमिं| प्रयात्येपः ॥ यूनेचशुभोपगतेशुभंकृपेस्त्वन्यथातुविपरीतं ॥ दशमेदशमपतौवाशुभयुतदृष्टेशुभावृक्षाः॥ भूभाटकपृच्छायांलमंप्रष्टाचंभाटकंधूने ॥ तस्योत्पत्तिर्दशमेतथावसानंचतुर्थेस्यात् ॥ लमस्यलग्नपस्यचशु भयोगेशुभंमशोभनंवामे ॥ यूनेयूरोपगतेयस्मादपिभाटकस्ततोऽनर्थः ॥ दशमेक्रूरोपगतेनोत्पत्तिर्वहुतरा भवेत्सष्टुः ॥ क्रूरादितेतुतुर्येस्यादवसानेशुभंनास्य॥ ॥ अथपंचमस्थानपृच्छा॥ यदिपृच्छत्येतस्या स्त्रियो भवेन्येप्रजानवाकश्चित् ॥ लमेशेंदो सुतपतिनामुथशिलभावप्रसूतिःस्यात् ॥ सुतभावपतिर्लमेलमपचंद्रो १०

·प्र०३
SA
सुतेऽथवास्याताम् ।। सत्वरितमेववाच्यासविलंवनिक्तयोगेन ।। द्विशरीरेचविलग्नेशुभयुतपुत्रेयपत्ययोगो
ऽस्ति ।। यदिलमपुत्रपतिपूराशीचेत्स्यात्तदासुतोग ।।अथचंद्रः॥ पुराशौघुग्रहकृतमुथशिलयुक्तस्तदापि
सुतदः ॥अथवाविधुरपरालेसूर्यात्पृष्ठेतदास्त्रीस्यात् ॥होराखामीपुरुषापुराशौचेत्तथापिसुतगर्भः॥ चंद्रयु
तेक्षितेग सौम्ययुक्तेक्षितेपिवा ॥ उच्चस्थेभ्युदिततत्रपुण्यापत्यप्रजायते ॥ पुण्यापत्यंआयुष्मदपत्यम्
एपागर्भवतीकिलनवाप्रमाणप्रयातिगर्भोऽयम् ॥ प्रश्नेलमपशशिनो सुतस्थयोर्गर्भवत्येव ॥ यद्येतयोर्मुथ
शिलंकेंद्रसुतपेनगर्भिणीतदपि ॥ आपोक्किमेत्यशालादनीक्षणालमपुत्रयो:वम् ॥चरलमेरेद्वोर्मुवशिल
भावेविनश्यतिहिगर्भः ॥ लमपशशिनोस्तत्पतिस्थवक्रिमुथशिलेपितथा॥ जीवितमरणप्रश्नेवालानामंत्य
पेशुभर्दष्टे ॥ केंद्रस्थेसितपक्षेशुभयुक्तेऽत्येविधौजीवेत् ॥ क्रूरश्चेदंत्यपतिर्दग्धश्रापोक्लिमेऽयुक्तः॥रैस्तुजा
तमानोम्रियतेवालोऽथवागर्भे ॥ प्रसवज्ञानप्रश्नेभुक्तांल्लमांशकानपरित्यज्य ॥ भोग्यादिचिंत्यशेपाननुमि
त्येवंवदेदिवंसान् ॥ यावंतोनवमांशागतास्तावंतोगर्भस्यमासागताः॥ यावंतोभोग्यास्तावद्भिरग्रतःप्रसव
इतिव्याख्या ॥ अपरेतु ॥ मासज्ञानंशुक्रावस्थानादाहुः ॥ मासज्ञानस्यपृच्छायांगर्भिण्याभृगुनंदनः ॥
लगात्स्यायावतिस्थानेमासानाख्यातितावतः ॥ सुतात्संख्यातदावाच्यायदाधर्मात्परंगतः ॥ इतिभुवन
॥११५॥

·प्रदीपकोक्तेःलमांतर्दिनराशिर्दिवाग्रहोलमपश्चदिनराशौ । तदिवसेजन्मवाच्यविपरीतेव्यत्ययश्चैपाम्॥ अथरात्रिलममहातदधिपतिश्चेत्तुतस्यराशिपतेः॥ वलमूह्यंदिनहोरापुंराशिस्त्रीग्रहेप्येवम् ॥अस्मिन्वर्षेऽप संभविताविलमपंचमाधीशौ ॥ भजतोयदीत्यशालंतत्रैवाव्देभवतिनूनम् ॥ यदिवामिथोग्रहगतौस्याता मेतोचसंततिस्तदपि ॥ वाच्यातस्मिन्वशुभयोगादन्यथानपुनः॥ सूताप्रसूतयुवतिज्ञानेसुतपोऽथपष्ठपः सूर्यात् ॥ निर्गयोदयमायात्ततःप्रसूतेचनारीयम् ॥ अथजीवसौम्यशुक्राआकांशेउदयिनस्तथाप्येवम् ॥ ॥ अथपष्ठस्थानपृच्छा॥ रोगादयमुत्थास्यतिनवेतिलगंभिपक्यूनं ।। व्याधिर्दशमरोगीहिबुकंभेपजमिहाहु राचार्याः ॥१॥रादितेविलमेवैद्यान्नगुणस्तदोपधाद्रोगः॥ वृद्धिमुपयातिदशंमेरैर्निजबुद्धितोप्यगुणः ॥२॥ अस्तेचक्रूरयुतेमांद्यान्मांयंतयोपधाद्वंधौ॥सौम्योपगतैरेतैररोगतारोगिणोभवति ॥३॥ लमेशेंदोः सोम्येत्यशालतोरोगनाशनंवाच्यम् ॥ वक्रेतुतत्रखेटेभूयोपिगदःसमुपयाति ॥ ४ ॥ भूमिस्थलमस्थयून स्थशशीमुथशिलेभवेन्मृत्युः ॥ लमस्थेरंध्रपतौलमपशशिनोविनाशेवा ॥५॥ लमाधिपेचसूर्यचंद्रःसप्तेश मुथशिलविधायी ॥ सप्तेशेषष्ठस्थेतन्मरणरोगिणोवाच्यम् ॥६॥ रंध्रेशेनविनष्टेनास्तमितेनापिकेंद्रस्थे॥ लमेशस्थमुवशिलेमृत्युःस्याद्रोगपृच्छायाम् ॥७॥अथवातयोश्चकेंद्रेमुथशिलतःक्रूरपीडितेमरणम् ॥यदि

·प्र०३
द्रेकरग्रहस्तदापीडा ॥अष्टमेशलमेशौचमुथशिलिनौतदामृत्युःस्यादितिवाच्यमित्यर्थः॥ सूर्यद्वादशभा
गंगतेलमेश्वरेप्येवम् ॥ ८॥ लमेरेचरोगीक्षणेक्षणेस्सादरुक्सरुश्चापि ॥ द्विशरीरेपररोगःस्थिरेगदस्यै
वरोगत्वम्॥९॥शशिनोवक्रमुधशिलेस्थिररोगोमंदमुथशिलेपूर्व।मूत्रनिरोधारोगोत्पत्ति याकृतप्रश्ने॥१०
अथपृच्छाया पूर्वेसप्ताहानिचविलोक्यचत्वारि॥यदितेपुशशांकरवीशुभयुतदृष्टौतदाशस्तम् ॥११॥ अथ
मंदोऽयमथनवेतिप्रश्नेलमेश्वरोऽथचंद्रोवा ।।पष्ठेशमुथशिलीसादस्तमितोवातदामंदः॥रोगवानित्यर्थः ॥
॥अथखामिभृत्यचतुष्पादप्रकरणम् ॥ ईशोऽन्योममभवितानवेतिलमेश्वरस्ययदिकेंद्रे ॥ नोभवतिमुथ
शिलषष्ठांत्यपतिभ्यांतदानान्यः ॥१॥ वक्रीवान्येनसमलमपतिःसहजनवमसंस्थेन । कुरुतेयदीत्थशालं
तदान्यनाथोभवेत्मष्टुः॥२॥ लमपतीकेंद्रस्थेरिपुदृष्टवाकूरवीक्षितेपुण्ये ॥ रविरश्मिगतेथभवेद्यावजीवंच
नान्यपतिः॥३॥अथवेशोभद्रोमेपच्छायांलमपस्यकंबूले॥स्वामीसएवभव्योयूनेशस्यचशुभोन्येशः॥४॥
ग्रहभूमिस्थानानालमप्रश्पुरोक्तएवविधिः ॥ सम्यग्विचार्यवाच्यंशुभमशुभंपृच्छतःस्वधिया॥५॥ मृत्यच
तुष्पदलाभप्रश्नेलमेशशीतगूपप्ठे ॥ पठेशमुथशिलोवालमेपष्ठेश्वरोथतल्लाभः॥६॥ भृत्यस्यवाहनस्यचयदा
प्रक्षेवलमलगपती ॥ अर्थीदातासप्तमसप्तमपौतदलात्माप्तिः ॥ ७॥ लमस्यचसप्तमेशेनमुथशिलेसप्तमस्य
॥११६॥

·वालमेशेनमुथशिलेलग्नेशसप्तमेशयोपिरस्परंमुथशिलेभृत्यादिकस्यपृच्छकामिलापविषयस्यलाभइत्यर्थः। ॥अथसप्तमस्थानपृच्छा ॥ नीलाभस्यप्रश्नेस्मराधिपेलमपेनशशिनावा॥ कृतमुशिलेयुक्त्याअयाचिता याभवेलाभः ॥१॥ यदिलमपोविधुर्वायूनेतदयाचितांत्रियंलभते ॥ लमेशान्मूसरिफेचंद्रेस्तपमुथशिलेखयं लाभः ॥२॥ येनसमंतुमुथशिलस्तत्रविनष्टेचपापयुतदृष्टे ॥ निकटीभूयतदाकिलविनश्यतित्रीगतंकार्य ॥३॥ पापेत्ररंध्रनाथेस्त्रीजातेरेवविघटतेकार्यम् ।। सहजपतौमातृभ्यस्तुर्येशेपितृतएवनान्येभ्यः॥४॥ सौम्यकृतयुक्तिदृग्भ्यांपूर्वोक्तस्थानतःशुभवाच्यं॥५॥॥अथस्रीलेहः ॥ प्रीतिस्थानप्रश्नेस्मरपतिलमेशन थशिलेस्नेहः॥ झकटकद्दशाझकटकःशशिकंवूलेतुसापिशुभा ॥ १॥ यदिगंदोलमेश केंद्रेचस्यात्तदावली प्रष्टा । अस्तेश्वरेचमंदेकेंद्रेप्रतिवादिनोऽस्तिवलम् ॥२॥ उभयोरेकस्थितयोर्ज्ञातव्याझकटकंतयो-प्रीतिः॥ सूर्येनशुभंविवलेनरस्यशुक्रस्त्रियोद्वयोर्दितयौ ॥ ३ ॥ अथरुष्टागमनम् ।। ममगृहिणीरुटापुनरेष्यतिनो वायभूम्यवास्थरयो । भूपरिंगतेचशुक्रेनैतिपुनर्वक्रितेऽभ्येति ॥४॥ सूर्यानिर्गतशुक्रवक्रेपिसमेतिचान्य थारुष्टा ॥ क्षीणेदोवहुदिवस पूर्णविधोचद्रुतमुपैति ॥५॥ भूमिशब्देनचतुर्थस्थान ॥ तस्मादधःपूर्वलम पर्यतमितियावत् लिममारभ्यवतुर्थपर्यंतहिस्रीणांहर्षस्थानंनपुंसां ॥रविश्वपुरुपग्रहस्तेनरुटायानागमन।।

·एवंभुवातुर्यादुपरिसप्तमपर्यंतनराणांहर्षस्थाननस्रीणां । शुक्रस्यस्त्रीग्रहत्वानहर्पस्थानं ॥ इतिनरुष्टागमन मित्याशयः॥॥अथकन्यापरीक्षा॥ एपाकुमारिकाकिलनिर्दोपार्किनवेतिपृच्छायाम् ॥ लगस्थिरेस्थिरः लगपशशिनोश्रनिर्दोपा ॥ १॥ चराशिगतैरेतेरियंकुमार्यपिचजातदोपास्यात् ॥ द्विशरीरस्थेचंद्रेचरलमे स्वल्पदोपास्यात्॥२॥शशिभौमावेकःस्थिरवर्जेतत्परेणगुप्तमियम् ॥रमिताशनिचंद्रमसोर्लनगयो प्रकट मुपभुक्ता ॥३॥ यदिभौमशनीकेंद्रेविधुदृष्टोवृश्चिकेऽथशुक्रःस्यात् ॥ तद्रेष्काणेऽथतदानिभ्रांतंजातदोपैपा ॥ ४॥ अथवपरप्रसूतिपरीक्षा ॥ एपाकिलप्रसूतासितेघटेजेहरौचनोसूता ॥ अनयोरलिवृपगतयोःसूता नारीपरिज्ञेया ॥ १॥ सिंहस्थेवुधेशुक्रस्यकुंभगतत्वमसंभावितंतेनयोगद्वंयमेतद्वैकल्पिकम् ॥ एवंवृपवृश्चि कगतलंव्याख्येयम्॥ भौमवुधशुक्रचंद्राद्विशरीरेचापवर्जितेचेत्स्युः॥अग्रेऽस्तितत्प्रसूतिश्चापेनाग्रेनपृष्ठतः सूता ॥२॥ क्रूरश्चेचरराशीपरतःसूतास्थिरेतुनिजपत्युः॥ मिश्रेतुमिश्रमूज़जातकसंदेहपृच्छायाम् ॥३॥ पंचमेशलमेशयोरन्याङ्करस्ताभ्यांसहजमुथशिलीवाकरस्ततइदंफलमादेश्यं तदेवाग्रेऽभिव्यनक्ति ।। गुर्विण्ये पापत्युःपरपुरुपादेतिलमसुतपत्योः॥ शुभयुतिहग्भ्यांवपते शनिभौमदृशाऽन्यतोगुर्वी ॥ अथपा तिव्रत्यपरीक्षा । कुलटासतीयमथवालमपतिश्चंद्रमाश्रभोमेन । एकांशेमुथशिलकृत्तदैवभवनेभजत्यन्यम् ·॥ १॥ यदिगृहनिजगोभौमस्तदान्यदेशंप्रयांतिजारकृते । रविणेतिमुथशिलेसत्युपभुक्तासातुरांजपुरुषेण ॥२॥सौम्येनलेखकवणिगनिजभेशुक्रेणयोपयैवत्री ॥ एतयोगैरसतीविपरीतेसुचरितेतिविज्ञेयम् ॥३॥ लगपतिनाथशशिनामसरिफेभूसुतेभवेजारः ॥ युक्तःपुनर्गुरुदृशापुत्रभयादविदृशाचराजभयात् ॥४॥ सितदृष्ट्यापरनारीभयात्सित कराशिंगतदृष्ट्या॥जारस्यस्थविरत्वालजित्वात्पततिजोरंसा॥५॥॥अथा ष्टमस्थानपृच्छा ।। नृपसंग्रामप्रश्नेविलमलनेशसंस्थितारखेटात् ॥शशिमूसरिफात्मष्टास्तास्तपसंस्थेन्दुमुथशि लाच्छत्रुः॥१॥तेपांचवलात्तयोर्वलमित्यर्थः॥अथवाशनिकुजजीवा शीघेभ्योवलयुताउपरिचराः॥बुध सितचंद्रास्तेभ्यशदुलाधवराचसंचिंसाः॥२॥ मंदात्प्रष्टुम्रहाःशन्यादयोयदिशीभ्यःसितादिभ्योऽग्रेस राभवंति तदासितादिभ्यःशजगेहेभ्यस्तेजोलब्ध्वाजयभाजोभवंतिप्रष्टारः॥ यदातुप्रश्नकालेशन्यादयोना ग्रेसरास्तदाशीभ्यस्तेजोलब्धुमशक्ताः पराभूताभवंतीत्यर्थतःसिद्धम्॥लमपतावस्तपते पत्रिदशाथमुथ शिलेद्वयोःस्नेहः॥ वर्गद्वयमध्याधःपतितःसोऽन्येनवध्यःस्यात् ॥ ३॥ वर्गद्वयाधिपानांमूसरिफेऽस्तंगतेन रणदेयं ॥ लमस्वामिनिमंदेकंबूलेपरिगतेजयःप्रष्टुः॥४॥ एवंगुणेतुतस्मिन्धिप्रविनष्टेस्तपतितनीचस्थे॥ केंद्रेऽस्तेवास्तपतौप्रष्ट निःप्रवक्तव्या॥५॥ लमादधःशुभेसतिउपरिचमंदेशुभःसहाय स्यात् ॥ लमपतौरं

·तानी
॥११८॥
ध्रस्थेरंध्रपतिमुथशिलेमतिःप्रष्टुः॥६॥ सप्तेशेधनसंस्थेधनेशकृतमुथशिलेरिपोन शः॥लमेशदशमपत्यो
यशिलतःपृच्छकस्यजयवीर्ये ॥ ७ ॥ तुर्यास्तपयोरेवंशत्रोोंगेजयोज्ञेयः ॥ उभयुवर्गेपिकेंद्रेतत्पतिकृत
मुथशिलेवलंज्ञेयम् ॥ ८॥ वलवन्मुथशिलंयत्रवर्गेतस्यवर्गस्यजयइत्यर्थः॥ चरराशौसवलत्वंजित्वाप्रांते
विनाशस्तु॥लमपतावंयस्थेप्रष्टानश्यतिपरोऽस्तपेपष्ठे ॥९॥ खपतौलमेप्रष्टस्तुर्येशेऽस्तेरिपोःसहायवलम्॥
यन्मुथशिलौरवींदूतस्यवलंमुसरिफेहानिः ॥१०॥॥अथनवमस्थानपृच्छा ।। ममगमनंभविताकिनवेतिल
मेश्वरेनवाकेंद्रे ॥ नवमेशमुथशिलेसतिनवमेशेवाभवेद्गमनं ॥१॥ लमस्थेनवमपतौलमाधिपमुथशिलेच
संचारात् ॥ रहितोयातिपुनर्नानवमशावर्जितेयोगे ॥२॥ लमपतोकेंद्रस्थेसहजग्रहमुथशिलेचविक्रूरे ॥
गमनस्यादस्मिन्वाकेंद्रेङ्करेचनास्तिगतिः ॥ ३ ॥ अस्तेकूरेपिचयत्कार्येनियतिविघ्नमतएव ॥ आकाश
स्थेपापेराजकुलाज्येष्ठतोनिजादापि ॥४॥ नवमेशेमुथशिलगेलमाधीशेनपापरिपुदृष्टे ॥गमनेवसानतः
स्यात्मष्टुःकष्टंक्षयोऽर्थस्य॥५॥ लग्नेशेनवमेशेमुथशिलुकृतिरंधूसप्तमेकष्टम् ॥ उदयेयस्मिन्यायादिनिःसृतिः
स्वात्सुखकर प्रथाः॥दा लमान्मागानुभवोव्योम्नकार्यस्मराद्गतिस्थानम् ॥ भूमे कार्यपरिणतिरेवलमेशरीर
सुखम् ॥७॥ दशमेशुभेचसिद्धिकार्यस्यास्तेप्रयातियत्स्थाने ॥ तत्रशुभंचचतुर्थेपरिणाम सुंदर कार्ये ॥६॥

·लमेशंशशिनंवायाङ्करस्तुदतितत्रमनुजः ॥ मनुजत्रिराशिकेवांतदाभयंद्विपदतोगंतुः ॥९॥ जलराशी वारिभयंचतुष्पदर्ततथावादेः॥ घटचापेट्ठमकंटकभयंहरौव्याघ्रसिंहादेः॥ १०॥ नगरप्रवेशतोऽस्माकल मस्तिनवाप्रवेशलममिह ॥ तस्मिन्धनपेवक्रेनोरहणकार्यसिद्धिर्वा ॥११॥ रहणंस्थितिरित्यर्थः॥अतिंच रितेवहुदिवसंहरणंनोकार्यसिद्धिरीपदपि ॥ नवमतृतीयगतेस्मिन्कार्यंकृत्वाशुनिजपुरंयाति ॥१२॥ लगे कर्मण्यायेधनपयुतेशोभनंज्ञेयम्॥सरसप्तमस्थेपथिविनाज्झकटकश्चतुर्थस्थे॥१॥ ॥अथदशमस्थान च्छा॥राज्याप्तिप्रभलमेलमेशेशशिनिवानभापतिना॥ कृतमुथशिलेवरदृशाराज्यरूपक्रमाद्भवति ॥१॥ स्वकुलोचितंराज्यंभवतीत्यर्थनाअन्योन्यभवनगमनालूराभावेऽथचिंतितप्राप्तिःलमस्थेनान्येनचसौम्येन नरस्यमुथशिलेप्येवम् ॥ २॥ पापार्दितेतुमदेनिकटीभूयोत्तरत्यधोराज्यं ॥ मंदगामीयोग्रहोत्राधिकारी तस्मिन्पापयुतेराज्यनाशइतितात्पर्य । भूमिस्थेकूरदृशावपवादःशुभशाकीर्तिः॥३॥ मंदग्रहेवलवति अरवियुक्तेयदाशशीविवलः ॥ मंदेवलेनभ्रमणाद्राज्यप्रातिर्भवेत्लष्टुः ॥ ४ ॥ लमाधिपतौस्वगृहेलाभोरा ज्यस्यतुंगगेभोमे॥ लमांवराधिपोयदिकंवूलोकेंद्रगेंदुमुथशिलतः॥५॥ उत्तमराज्यावाप्तिःवक्षस्थेचेंदुतो विपुला ॥ यत्रझेलमेशस्तत्पतिरशुभेगृहेतदाकार्यम् ।। ६ ।। नस्सादस्तेकष्टादशमदृशाकटुकताकार्ये ॥

·राज्यप्राप्तीसत्यायदिवेच्छतिकोपिपरिणतिंचतदा॥७॥ लमंश्रीरकार्यगृहकर्मास्तंनभश्वराज्यार्थं लाभो मित्रस्यार्थेचतुर्यकंकर्मणोवसितयेच॥८॥द्रव्यंधनायसहजभृत्येभ्योरिपुकृतेश्चवेरिभ्यः॥ एतैःशुभैःशुभंस्या दशुभेवामंचसर्वकार्याणाम् ॥९॥ वित्तस्वामिनिभौमेनौचित्येपारदारिकेव्ययकृत् ॥ जीवेधर्मायरिपौगुरु पूजायैसितेविलासाय ॥ १०॥ वाणिज्यायज्ञेपुनरिंदौमुथशिलिनिचान्यथान्यार्थम् ॥ लमपतौपतितस्थे विवलेराज्यात्ययस्तुकंबूले ॥११॥ कोपिगुणःस्यात्पापाक्रांतैरशुभंच्युतोभवति ।। नरपतिसचिवस्नेहप्रश्ने कंधूललमसप्तमयोः॥१२॥ मुथशिलयोःशुभदृष्ट्याशुभताराज्यमिथालेहः॥राज्यंचरंस्थिरंवालमपगगने शयो सहयोः ॥१३॥ यद्येकोमंदःस्यात्केंद्रेतस्थितमतोन्यथावाच्यम् ॥ यदिवासवाममार्गेभूमौवाप्रच्यु तिर्भवेत्पूर्वम् ॥१४॥ कंबूलेसतिलभतेशीघ्रत्वथमुसरिफेनपुनः॥१५॥ ॥अथैकादशस्थानपृच्छा॥ नृपते गौरवलाभाशादिममस्यान्नवेतिचप्रश्ने ॥ आयेशलमपत्योःस्नेहदृशामुथशिलेद्रुतंभवति ॥१॥ रिपुदृष्ट्या वहुदिवस केंद्रेचायेशचंद्रकंबूले॥वाच्यापूर्णेवाशाचरस्थिरद्विस्वभावगैस्तुफलं॥२॥ मंदेक्रूरोपहतेभूत्वा शाशुप्रणाशमुपयाति ॥ क्रूरायुक्तेचशुभयुज्यधिकारवशेनलव्ध्याशा ॥३॥ मित्रेणसमीतिर्भवितालमे श्वरायपत्योश्च ।। प्रियदृष्ट्यामुथशिलतःप्रीतिर्वान्योन्यगृहयानात् ॥४॥ केंद्रेस्थितयोरनयोमैत्रीकिलपर्व ॥११९।

·जातैव॥यणफरगतौपुरस्तादापोक्लिमतोमहाप्रीतिः॥५॥ गुप्तकार्यमिदमेसिध्यतिलमेश्वरेऽथचंद्रमसि॥ शुभंमुथशिलगेकेंद्रेतन्निकटेवाथसिद्धिःस्यात् ॥६॥अथद्वादशस्थानपृच्छा ॥ रिपुविग्रहपृच्छायांबलवति | पठेरिपुःसंबलः ॥ द्वादशपेशूभदृप्टेबलवतिवाच्यंबलंप्रष्टुः ॥ १॥ रिपुंविग्रहपृच्छायांनामोचारेरिपोलि न्यस्ते ॥ गुप्तेचद्वादशपेवलवतिवाच्यंवलंप्रष्टुः ॥२॥ शुभयुतंदृष्टेसद्ययमशुभेक्षणयोगतोव्यंयमनर्थात् ॥ एवंभावेष्वखिलेपूडंसदसत्फलंसुधिया।॥३॥ इतिसंक्षेपतोद्वादशभावप्रश्ननिरूपणम्॥ ॥ अथकेचिदिशेप तःप्रश्नाः ॥ तत्रादौपथिकागमनम् ॥ ताजिकेसमरसिंहे ॥ आगमनेपृच्छायालमेशेलममध्यसंस्थेनं ।। कृतमुथशिलेसमेतिहिसुखमस्ततुरीयगेकष्टात् ॥ १॥ स्थानाचलित प्रश्नेलमपतौसहजनवमगृहसंस्थे॥ लमस्थेनमुथशिलेपंथानवहतिपथिकोऽयम् ॥२॥रंधेयधनेतस्मिन्नाकाशस्थेनमुथशिलेप्येवं ॥ केंद्रस्थितेत्य शालेलमेक्षणवर्धमेतिनंकदापि ॥३॥लमाधिपतौवकेल पश्यत्यमुत्रचंद्रेवा ॥ वक्रगमूथशिलेसतिसमे तिपथिक सुखंशीघ्रम् ॥४॥ अंसस्थितलमपतौशशिनाकृतमुथशिलेद्रुतमुपैति॥लमादापिचतुर्थाच्छुभा द्वितीयतृतीयगावापि ॥ ५॥ कथयतिनष्टलाभप्रवासिनश्यागमत्वरितम् ॥ चिंतामणौ ॥ ग्रहः पठेऽथजा मित्रेवाक्पतिःकंटकेस्थितः ॥ पथिकागमनंबतेसितेज्ञेवात्रिकोणगे ॥ ६ ॥ पष्ठोदयेपापदृष्टेशुभदृग्वजिते

·प्र०३
बुधः।लमात्पष्ठेयदापापायातुश्चनिधनंवदेत् ॥ ७॥ यदाकूरास्तृतीयस्थादेशादेशांतरंगतः॥चौरेणेवह
तखअपधिकाकेंद्रगायदि॥८॥पापे पष्ठनिलाभस्थैःकंटकस्थैःशुभग्रहैः ॥ प्रवासीसुखमायातिदूरस्थोपि
सुनिश्चितम् ॥९॥चतुरसेत्रिकोणेवापापगेहस्थितःशनिः॥ पापदृष्टश्चनियतंबंधनंयातुरादिशेत्॥१०॥
शुभयुक्तस्थिरेलोस्थिरोवंधश्वरेऽन्यथा ॥ द्वितनौसौम्यसंयुक्तेबंधमोक्षौक्रमेणतु॥११॥पापात्रिकोणजा
मित्रेविलमेपठकोदये। शत्रुभिर्वीक्ष्यमाणाशयातुःकटंवदेत्सुधीः॥१२॥ मार्गस्थानगतैःसौम्यैर्मागतस्य
शुभंवदेत् ॥ रेवुःखविलगस्थे पापे केशमवामुयाता॥१३॥ चरलमेचरांशेवाचतुर्थेचंद्रमाःस्थितःप्रवासी
सुखमायातिकृतकार्यश्रवेश्मनि ॥१४॥ कंटकै सौम्यसंयुक्तैःपापग्रहविवर्जितैः॥ प्रवासीसुखमायातिनिध
नस्थेसुधाकरे॥१५॥गमागमोतुनस्यातायोगेदुरुधराकृत।।शुभैःशुभकृतोरोधःपापैस्तस्करतोभयम्॥१६॥
गमागमोहिनस्यातांस्थिरराशीविलम्गे॥नरोगोपशमोनाशोद्रव्याणांनपराभवः॥१७॥ विपरीतूंचरेवा
च्यफलंमिश्रंदिमूर्तिपु । स्थिरवप्रथमेखंडेपरार्धेचरराशिवत् ॥ १८॥ प्रवासीशीघ्रमायातिगुरुशुक्रोत्रिवि
चगो॥चतुर्थस्थानगावेतोशीघ्रमायातिकार्यकृत् ॥१९॥इंदुःसप्तमगोलमात्पथिकंवक्तिमार्गगम् ।। मार्गा
भिपश्वराश्यर्धात्परभागेव्यवस्थितः ॥२०॥ शुक्राजीवसौम्यानामेकोपिस्यादरायगः ॥ तदाशगमन
-
॥१२॥

·म्बूयात्पष्टुर्नगम व्यये ॥२१॥ लगाद्यावतिर्थस्थानेवलीखेटोव्यवस्थितः॥ ब्रूयात्तावतिथेमासेपथिकस्यनि वर्तनम् ॥२२॥ एवंकालंचरांशस्थेदिगुणंचस्थिरांशके । दिखभावांशगेखेटेत्रिगुणंचिंतयेत्सुधीः ॥२३॥ यातुर्विलमाजामित्रभवनाधिपतिर्यदा ॥ करोतिवक्रमावृत्तेःकालंतुनुक्तेपरे ॥ २४ ॥ चतुर्थेदशमेवापिय दिसौम्यग्रहोभवेत् ॥ तदानगमनंक्रूरैस्तत्रस्थैर्गमनंभवेत् ॥ २५॥ लमाद्वालमनाथाद्वायत्संख्या क्रूरखे चराः॥ नवमेद्वादशेवापितत्संख्यास्युरुपद्रवाः॥२६॥ लगादालमनाथादायावंतःसौम्यखेचराः॥मार्गे तत्रोदयावाच्या स्थानेस्थानेविचक्षणैः ॥२७॥ क्रूरयुक्तेक्षितोमंदःशुभहग्योगवर्जितः॥ धर्मस्थस्तनुते व्याधिप्रोपितस्याष्टगोमृतिम् ॥ २८ ॥ जामित्रस्यशुभोत्थेयातानायातिदुरुधरायोगे॥ मित्रवामिनिषेधा पापोत्थेशत्रुरुकचौरात् ॥२९॥ चंद्रार्कयोश्छिद्रगयोर्यमेनसंदृष्टयोःस्यात्परशस्त्रभीतिः॥रंध्रेसितेजेजसु खाप्तिरारेमंदेभयंपापयुगीक्षितेऽध्वनि॥३०॥ ॥ ॥अथदूरस्थोजीवतिमृतोथवेत्थूयदाप्रश्नः ॥ ॥ लगेश्वरे शीतकरेऽथपठेतुर्येऽष्टमेवाप्यतिनीचगेवा ॥अस्तंगतेछिद्रुपतीत्यशालयुक्तेशुभैर्दूरगतोमृतःस्यात् ॥३१॥ भूमेरधःस्थेनवचक्रगेणयदीत्थशालंकुरुतेशशांकः ॥ सौम्यैरदृष्टेमरणंप्रकुर्यादूरस्थितस्यापि विदेशगस्य ॥ ॥३२॥ सौम्य पष्ठात्परंप्रस्यैर्विवलैशशुभेक्षितैः ॥ पापयुक्तौशशांकाऊतदादूरस्थितोमृतः ॥३३॥ पृष्ठो ..

·दयेपापयुत्तेत्रिकोणकेंद्राष्टपठोपगतेथपापैः ।। सौम्यैरदृष्टेःपरदेशसंस्थोमृतोगदातॊनवमेचसूर्ये ॥३४॥
तुर्योपरिस्थेनखगेनचंद्रमायदीत्यशालंकुरुतेशुभेक्षितः॥ सौम्यैर्युतोवापुरदेशसंस्थित सुखीचजीवेत्पथिसौ
ख्यमेति ॥३५॥ ॥अथपरचक्रागमनपृच्छापदपंचाशिकायाम्।।मार्गानिवर्ततेशत्रु-पापैःशत्रुग्रहाश्रितैः।।
चतुर्थगैरपिप्राप्तःशत्रुर्भमोनिवर्तते ॥ ३६॥ झपालिकुंभकर्कटारसातलेयदास्थिताः॥ रिपो पराजयस्त
दावतुष्पदैःपलायनम् ॥ ३७॥ मेपधनुःसिंहवृपायादयस्थाभवंतिहिवुकेवा ॥ शत्रुनिवर्ततेत्रग्रहसहिता
वावियुक्तावा ॥३८॥ नागच्छतिपरचक्रयदार्कचंद्रौचतुर्थभवनस्थौ । गुरुबुधशुक्राहिबुकेयदातदाशीघ्र
मायाति ॥ ३९ ॥ स्थिरोदयेजीवशनैश्चरेस्थितेगमागर्मोनैववदेत्तुपृच्छतः ॥ त्रिपंचपष्ठारिपुसंगमायपापा
आतुर्थाविनिवर्तनाय ॥४०॥ दशमोदयसप्तमगा सौम्यानगराधिपस्यविजयकराः॥ आरार्किज्ञगुरुसिताः
प्रभंगदौविजयदानवमे ॥४१॥ नवमेभौमशनीभंगदौवुधगुरुशुक्राविजयदाइत्यर्थः ॥ उदयाचंद्रक्षंभव
तिचयावदिनैवतावद्भिः॥आगमनस्याच्छनोर्यदिनहिमध्ये ग्रहःकश्चित् ॥४२॥ अन्यत्रापिप्रश्नप्रदीपे॥
दियेज्यवाचस्पतिसोमपुत्रैरेकर्भगेर्लमगतैर्वलायः ॥ दाभ्यामथेज्येभृगुजेऽथलमेहन्याद्रणेयायिनृपंपुरेशः
॥४३॥ सूर्यदुभौमार्कजसैहिकेयैःसर्वेश्चतुर्भिस्त्रिभिरेवलमगैः॥ हन्याचदास्थायिनमाशुयायीनस्थित
॥१२१॥

·शनि. मंगल. राजानी. सेनापतिः युवराजः मंत्रिणी. दासः यायिनृपंपुरेशः॥४४॥ शुक्रेज्यशीतांशुबुधाःसुरेज्यैःसर्वसिभिर्दानगतैर्वलाव्यैः ॥ हन्याद्रणेस्थायिनमा शुयायीसुखास्पदस्थैश्वशुभैःसुसंधिः॥४५॥कुजेत्थशालेहिमगौविलमेवंधोऽथमृत्युयुधिनागरस्य॥भौमत्थ शालेचविधौकलत्रेबंधमृतिवालभतेऽत्रयायी॥४६॥ लमेशजामित्रपयोश्चमध्ये भवेद्रहोयःस्वगृहोचसंस्थः।। तदर्गमांनृपयोश्चसंधिज्ञेयोबुधलेखकपंडिताभ्यां ॥४७॥ राजानौरविशीतगूइत्यादिवर्गः ॥रेकलने खुदयेशुभग्रहोयच्छेद्धनंयायिनृपायनागरः॥ विपर्ययाद्यायिनृपः पुरेश्वरंदुर्गादिनिष्काश्यददातिवास्पदम् ॥४८॥ रवीत्थशाले शशिजेसुगुप्ताभराभवेयुश्चकुजेसराफात् ॥ ग्रहाच्छशांकेनयुतश्चतस्मिन्येयेन्यवेपाचभवंतिचाराः ॥४९॥ चिंतामणौदुर्गप्रश्नः॥ प्रश्नेविलमेरेवादुर्गभंगोनजायते ॥ विशेषतोभूमिपुत्रेराहौवामूर्तिगेसति ॥५०॥ सप्तमेसिंहिकासूनौदुगंशीघेणलभ्यते ॥ जामित्रोदयगेफरेरि फगेलमनायके ॥ ५१॥ द्वितीयेवाष्टमेपठे तदादुर्गनलभ्यते ॥ स्क्रूरोलमपोवक्रीयुद्धदकेंद्रसंस्थितः॥५२॥ पष्ठाधिपेयूनगतेपापेवायुद्धमादिशेत् ॥ पृच्छायांकेंद्रगैःकूरैःकोटेदुर्गंवधोनृणाम् ॥५३॥ भौमाष्टमेशावेकत्रतदातिनिधनंनृणाम् ॥ खायपुत्रस्थि तेजीवेकोटमध्येभयंनहि ॥ ५४॥ शनौभौमेचकेंद्रस्थेवहूनांवधबंधनम् ॥लंगगतोयदिपाप-पापेनयुतेक्षि

·प्र०३
तोवास्यात् ॥ लमात्पूर्वापरगौपापोयुद्धंतदापोरम् ॥५५॥ ॥अथरोगिणःशुभाशुभम् ॥ विलमेपष्ठप पापो
जन्मराशिनिरीक्षिते ॥रोगिणस्तस्यमरणंनिश्चयेनवदेदुधः ॥५६॥ चतुर्थाष्टमगेचंद्रपापमध्यगतेपिवा ॥
मृतिः स्याद्वलसंयुक्तसौम्यदृष्ट्याचिरात्सुखं ॥५७॥ विधौलमेस्मरेभानौरोगीयातियमालयम् ॥ प्रश्नेक्रूरग्र
हेलमेरोगवृद्धिचिकित्सकात्॥५०॥ तथालमगतेसौम्यवैद्योक्तममृतंवचः ॥ लमेवैद्योद्युनंव्याधिःखंरोगी
तुर्यमापधम् ॥५९॥ रोगिणोभिपजोमैत्रीमैत्रीभेपजरोगयोः ॥ व्याधेरुपशमोवाच्याप्रकोपःशात्रवेत्रयोः
॥६०॥ लमनाथेचसवलेकेंद्रसंस्थेशुभग्रहे ॥ उच्चगेवात्रिकोणेवारोगीजीवतिनिश्चयम् ॥ ६१॥ एकःशुभो
वलीलमेत्रायतेरोगपीडितं ॥ सौम्याधर्मारिलाभस्थास्तृतीयस्थागदापहाः ॥६२॥अथदेवदोपज्ञानम् ।।
वह्नयेकद्धादशेपष्ठेलमात्पापग्रहोयदि ॥ हतोगदैर्जलैश्शस्त्रैस्तस्यदोपकुलोद्भवः॥६३॥ प्रेताश्चराहौपितरः
सुरज्येचंद्रवुदव्यस्तपनेपिदेव्यः।।खगोत्रदेव्यश्वशनोबुधचभूतानिविद्याद्ययरंध्रसंस्थे॥६॥शाकिन्यआ
रेभृगुजें बुदेव्योगृहंतिमत्यविमुखंमुकुंदात् ॥ स्वर्वोच्चगेवीर्ययुतेचसाध्याश्चंद्रेचनीचेविवलेनसाध्याः॥६५॥
केंद्रस्थैलिभिपापैरसाध्यादेवतागणाः ॥ सौम्यग्रहचकेंद्रस्थेःसाध्यामंत्रस्तवार्चनैः ॥६६॥ कंटकाष्टत्रि
कोणस्था शुभाउपचयेशशी ।। लमेचशुभसंदृष्टेरोगीरोगाद्विमुच्यते ॥ ६७ ॥ रोगग्रहणमुपलक्षणम् ॥
॥१२॥

·।३१५६011 संतानप्रतिबंधादावप्येवंदोषनिरूपणम् ॥ ॥अथस्वामिभृत्यमो॥त्रैलोक्यप्रकाशे॥शीषोंदयेसौम्ययुतेक्षि तेवासोम्यैर्दितीयाष्टमसप्तमस्थैः ॥ तृतीयलाभारिंगतैश्वपापैःसौख्यार्थलाभोनृपसेवकस्य ॥६८॥ लमाति तीयेमदनाप्टमझेवित्तक्षयंसंभ्रममार्तिमृत्युम्॥ कुर्वतिपापा क्रमशोनरेंद्राबृत्यस्यतस्मात्परिवर्जयेत्तम् ॥६९॥ लमाद्वितीयाप्टमसप्तमाःपापाःप्रणाशनृपभृत्ययोर्दयोः॥ कुर्वतितेष्वेवगताश्चसौम्याःकुर्युर्धनारोग्यसुखा निचोभयोः ॥७०॥ शशांकसौम्यैरुदयास्तभावौदृष्टौयुतौवासवलैनपापैः ॥ प्रष्टस्तदास्याबृदिपार्थिवस्य स्नेहप्रसादावकृपाप्रतीपात् ॥७१॥ ॥अथान्यईशोममभविष्यतिनवेतिप्रश्ने॥ पष्ठेश्वरेणव्ययपेनकेंद्रेयदी स्वशालंकुरुतेविलमपः ॥ प्रष्टुस्तदान्य प्रभुरर्थदःस्यादतःप्रतीपानभवेत्पर प्रभुः ॥७२॥ लमेश्वरेखसंगते खतुंगकेंद्रस्थितेशीतकरेत्यशाले ॥ शुभग्रहदृष्ट्युतेवलान्वितेप्रष्टर्निजताम्यमितार्थलाभः ॥७३॥ जाये श्वरेखोचनिजक्षसंस्थेकेंद्रस्थितेशीतकरेत्थशालगे॥शुभग्रहैदृष्टयुतेवलोत्कटैम्प्रष्टस्तदान्यःप्रभुरर्थदोभवेत् ॥७४॥ इदंगृहवाशुभमन्यदालयंस्थानचिदंवाशुभमन्यदालयं ॥ ममात्रभद्रगमनात्तुतत्रवापृष्ठोदयेत्थंवि धिनाविमृश्य ॥७५॥ ॥अथनष्टद्रव्यलाभप्रश्नः। तत्रधनप्राप्तीप्रश्नचिंतामणौ ॥ प्रचतुर्थाधिपतिस्तत्रस्यै 14

·प्र०३
विलोकिते ॥ अवश्यवर्ततेतत्रधनंचंद्रेऽथवावदेत् ॥७६॥ वित्तपेधनगेवंधौवास्तितत्रधनंबहु ॥ पापेतुर्य
गतेद्रव्यंस्थितंतूर्णनलभ्यते ॥७७॥ भोमेसप्ताप्टराशिस्थेधनमन्यत्रनाप्यते ॥ लमेतमोरविश्छिद्रेतदाद्रव्यंन
लभ्यते ।। सप्ताप्टदशपातालेशोविधुर्धनदोगुरुः ॥७८॥ लमेश्वरेचूनगतेविलमेजायेश्वरेनष्टधनस्यलाभः॥
जापेशलमाधिपतीत्थशालेयूनेविनष्टंधनमेतिमर्त्यः॥ ७९ ॥लमेशजायाधिपतीत्थशालेलमेश्वरंयच्छति
तस्करोथ ॥ सूर्यविलमेऽस्तमितेशशांकेनलभ्यतेचद्रविणविनष्टम् ॥८०॥ कर्मेशलमाधिपतीत्थशालेचौरः
खमादायपुरात्पलायते ।। चंद्रेऽस्तपेचार्ककरप्रविष्टेतल्लभ्यतेनष्टधनंसतस्करं॥८१॥ अस्तेश्वरैकेंद्रगतेऽस्ति
चौरस्तववान्यत्रपुरादिनिर्गतः॥धर्मेशदुश्चिक्यपतीत्थशालेजायेश्वरेऽन्यत्रगतःसचौरः ॥८२॥कर्मेश
लमाधिपतीत्थशालेतल्लभ्यतेराजकुलाचचौयं ॥ त्रिधर्मपथूनपतीत्थशालेत्वन्यत्मदेशाद्गमनेतदाप्तिः।।८३॥
शुभेत्थशालेहिमगौविलमेस्वस्थेथवानष्टधनस्यलाभः ॥ सुखेहदृष्ट्यारविणाशुभेनदृष्टेविलमेहिमगौचलाभ:
॥४४॥ पदपंचाशिकायाम् ॥ स्थिरोदयेस्थिरांशेवावर्गोत्तमगतेपिता ॥ स्थितंतत्रैवतद्रव्यंस्खकीयेनैवचो
रितम् ॥८५॥ आदिमध्यावसानेपुद्रेष्काणेपुविलमतः॥ दारदेशेतथामध्येगृहांत चवदेद्धनम् ।। ८६ ।।
प्रश्नतंने । पतितधनस्थप्रश्नेमिथोगृहस्थीविलासलेशौ ॥ यदिमुथशिलंतयोस्याचंदाशुतत्रैववदतिधनम्
॥१२॥

·॥८॥ नष्टंकदिशिप्राप्तंपृच्छायांलमगेविधोप्राच्यां। तत्स्थानेयाम्यायामस्तेवारुण्यांवामुव्युदीच्या॥८॥ भुविचतुर्थे । यदिनेदुःकेंद्रेतचत्वारिंशांशकैश्चपंचयुतैः ॥ भागेदिक़्क्रमउक्तोवह्नयवनीवायुवारिराशौवा ।।८९॥ नष्टवीतवित्तलब्धेःपृच्छायांचौरसप्तमंततोलाभः ।। हिवुकंद्रव्यस्थानल चंद्रश्चधननाथः ॥ ९०॥ लगेशोऽस्तेस्तपतिनाचेन्मुथशिलीततोलाभः॥ यद्यप्टेशोलनेतदास्वयंतस्करोऽर्पयति ॥ रविरश्मिगेधनेशे वास्तमितेतस्करस्यलाभ स्यात् ।। ९१ ॥ लग्नेशदशमपत्योर्मुथशिलतःमाप्यतेस्ववान्चौरः ॥ लमेशदृष्ट्य भावेचौर सहमात्रयायाति ॥९२॥ अस्ताधिपतौदग्धेरविरश्मिगतेऽथलभ्यतेचौरः॥ लमनृपकृतेत्थशाले राजभयानमिदंस्वयंदत्ते ॥ ९३ ॥ लमास्तपयोर्नस्याद्यदिदृष्टिर्लमपस्तथाविकलः ॥ तत्तस्करोस्यहस्ता द्ददातिचौर्य हिराजकुले ॥९४॥ लमपमध्यपयोगेराजकुलंप्राप्यलभ्यतेचौर्यम् ॥रंधंचौरस्यधनंधनपेतत्रा थसप्तमेनाप्तिः ॥९५॥ रंध्रपतौधनपस्यतुमुथशिलयोगेावाप्यतेवित्तं ॥ रंध्रपतौदशमपतेर्मुथशिलगेचौर पक्षकद्भपः॥ धनपेविलमपेसतिदृष्टिविहीनेश्रुतिर्भवतिनाप्तिः॥ ९६॥ चौरज्ञानप्रश्नेलमरविशशिशास्त्र गृहचौरः ।। अन्योरेक्शागृहसमीपवर्तीवसत्येपा ॥९७॥ लमस्थेलमपतावस्तपयुक्तेचगृहगतश्चौरः ॥ अस्ताधिपतावंसेसहजेवावीयभृत्योऽयम् ॥ ९८ ॥ अस्तेशेतुंगस्थेखगृहेवातस्कर प्रसिद्धःस्यात् ॥ लमद

·प्र०३
शमास्तभावाक्रमेणवीक्ष्याःस्वतुंगभवनादो ॥१९॥ यःखेटास्साबलवान्सज्ञेयस्तस्करसवली । लमादि
पुयोग्रहःखोजादिवलीतिष्ठतिसयजातिःसतस्यसहायकंकरोतीत्यर्थः। एवंयोगंतुविनायूनेशस्यैववलमभि
ग्राह्यम् ॥१००॥ इत्यंचौरज्ञानेचौर सूर्यग्रहेश्वरस्यपिता ॥ चंद्रमाताशुक्रेभार्यामदेसुतोभवेन्नीचे॥१॥जी
गृहप्रधानंभीमेपुत्रोथवाधाता ॥ ज्ञेखजनोमित्रंदाज्ञात्वेत्थंपुण्यसहममावेद्यम् ॥२॥ तस्मिन्रादृष्टेपुरा
नचोरोऽस्तपेपुरापिस्यात् ॥ अस्तेशान्मूसरिफेभीमेचौरःपुरापिनिगृहीतः ॥३॥ सप्तेशेरविपुत्रेचंद्रदृशात
स्करोहिपाखंडी ॥ जीवोविलोक्यलोकंभौमेखातेनपालकंभक्त्या ॥४॥ प्रतिकुंचिकयापहृतंसितेतिथि
प्रपंचकरः॥चोरसवयोज्ञानेसितेयुवाजेशिशुचुरोमध्यः ॥५॥ तरुणोभौमेमंदेवृद्धोर्केस्यादतिस्थविरः॥
रविनभयोःस्वमंदिरेसरभूमिलमयोर्मध्यं ॥ ६॥ चरतिरवोनवमध्यमवृद्धवयोतीतका क्रमशः ॥ नष्टस्था
नेप्रश्तुर्येभूम्यमिवायुजलमध्यात् ॥७॥योभवतिराशिरस्मात्स्थानंज्ञेयंगतधनस्य ॥ अथचतुर्थगृहेतुर्येश्व
रोधयःस्याद्वहस्ततोज्ञेयम् ॥८॥ मंदेमलिनस्थानेचंद्रेवुनिगीष्पतोसुरारामे ॥ भीमेवह्निसमीपेरागृहाधी
श्वरासनस्थाने ॥ तल्पेशुसोम्येपुस्तकवित्तानयानपार्थेच ॥९॥ अंबुपदेनकूपादिसन्निधौहस्तपादन
क्षालनस्थानेवेत्यर्थः । चोरोयमयनतिरेंदोर्मुथशिलेचचौर स्यात् ॥ सौम्यशशिमुथशिलेखलनभवति
॥१२॥

·चोर प्रवक्तव्यम्॥१०॥ किमनेनतस्करत्वंकदापिविहितंनवेतिपृच्छायाम् ॥लमपशशिनोरेकस्मादपिमूस रिफेऽस्तपेविहितम् ॥ ११॥ चौरःस्त्रीपुरुषोवापृच्छायामस्तपेत्रियोराशौ । स्त्रीखेटेस्त्रीदृष्टेचौर स्त्रीव्यत्यया त्पुरुषः॥१२॥ लमेशेनवमांशतोवयाप्रमाणजातयोज्ञेयाः॥चौरोयमिहानंतशास्त्रंकथितोयमुद्देशः॥१३॥ ॥अथविशेषतःसंतानप्रश्नःलमेश्वरेणाथनिशाकरेणयदीत्थशालंकुरुतेसुतेशः॥पंचमेशइत्यर्थः॥शुभःशु भःसंयुतईक्षितःस्यात्ससंततिप्रष्टुरसौविदध्यात् ॥१४॥ पुंस्त्रीग्रहाःपुत्रगृहविलमात्पश्यंतियावंतिइहाति वीर्याः॥ तत्संख्यका स्युस्तन्याश्चकन्या शुभेशयोगात्सुतभांशतुल्याः॥१५॥लमेशपुत्राधिपतीपरस्परं नपश्यतश्चेदुदयंचपंचमं । पापेत्यशालौसुतलमपोचप्रष्टस्तदासंततिनास्तितांवदेत् ॥ १६ ॥ पुत्रालयसिंह वृपालिकन्या प्रश्नोदयाजन्मभतस्तथेंदोः॥अल्पप्रजःसंततिपृच्छकास्यात्पापैःसुतःसहितेक्षितेवा॥१७॥ स्वःस्थितौरंधगतोयमार्कोप्रष्टुःस्त्रियंसंदिशतश्ववंध्यां॥छिद्रस्थितीचंद्रबुधौसदोपांवाकाकवंध्यांतनयामंसू तिम् ॥ १८॥ अनचंद्रेवलवतिकन्याप्रसूति ॥ पुंग्रहदृष्टेकाकवंध्येतिज्ञेयम्।बुधेवलवतिवंच्या मृतप्रजा छिद्रगयोः सितेज्ययोर्गर्भस्रवाभूमिसुतेष्टमक्षाछिद्रेश्वरेछिद्रगतेऽतिवीर्यपुष्पंनविंदुत्यवलासुतपदम्॥१९॥ शुक्रायोरष्टमसंस्थयोतिरेर्धनात्याप्टमराशिसंस्थैः॥ जाताःपुरस्तान्प्रियतेप्रजावैप्रष्टुनचाग्रेशुभसंततिः ·म०३ स्यात्॥२०॥ रिःफेश्वरेकेंद्रगतेचसोम्यैर्युतेक्षितेजीपतिवालका । आपूर्यमाणेशुभयुक्तइंदौकेंद्रेशिशुर्जी पतिदीर्घकालं ॥२१॥ चिंतामणो ॥ पंचमेशोऽयलगेशोविषमर्वागतोयदा ॥ पुत्रजन्मप्रदोज्ञेयोकन्यानां समराशिगो॥२२॥सुताधिपनराशिस्थपुराशिस्थोपिलमपः॥ वीक्षतेपुत्रदःप्रोक्तोयुग्मराशौचदारिका ॥२३ ॥ युग्मराशिगतेलगेयदातत्रशुभग्रहाः ॥गर्भपसदयंवाच्यंदैवज्ञेनविपथिता ॥२४॥ विपमोपग तोलगाञ्छनिःपुत्रसुखप्रदः ॥ समभेयोपितांजन्मविशेपोजातकोक्तिवत् ॥२५॥ ॥ अथभोजनचिंता॥ चिंतामणो॥ कटुकोलवणस्तितोमिश्रितोमधुरोरसः॥अम्लःकपायःकथितारव्यादीनांरसाबुधैः।।२६।। लगंपश्यतियाखेटस्तस्ययःकथितोरसः॥ भोजनेऽसौरसोवीर्यक्रमादाच्या परेरसाः ॥२७॥ चंद्रोयस्यमुथ शिलस्तस्यविशेपंवदेहुक्तोलमेराहोमदेप्यरिदृष्टेभोजनाभावः॥२८॥॥प्रश्नतंत्रे॥ कीदृङ्मयाद्यभुक्तंपू च्छायांयदिभवेस्थिरंलगं ॥ तद्भुक्तमेकवेलंह्यात्मनिवेलादयंचरेत्वसकृत् ॥२९॥ चंद्रेलमगतेस्यात्क्षारंभीमे कटुकंतयागुरापम्लं ॥ मधुरंदिनकृतितिक्तंशुक्रेनिग्धंयुधेचसर्वरसं॥३०॥ मंदेकपायमशुभान्मूसरिफेश शिनिमुवशिलेशुभेरिदृशा ॥ उदाहाप्रियदृष्ट्याप्रायणिकत्वात्समागतंभोज्यम् ॥ ३१॥अयमस्यार्थः॥ नंद्राशुभेनमुथशिलीपापेसराफश्चेत्तदैतदुक्तं ॥ पापेसराफेवशुभेत्थशालेचंद्रेतुभुक्तंशुभमन्नमीशं ।। ३२॥

·शुभेसराफेवशुभेत्थशालेचंद्रेकदन्नंमधुराज्यवज्योापापेत्थशालेऽथखुलेसराफेशक्यंनभोक्तुंपरतोपिलब्धम् ॥३३॥ चंद्रखनाथदृष्टेसुखभोजनमन्यथाकष्टात् ॥गुरुमुशिलेसगौरवमर्केणमुथशिलेऽतिशुचितीक्ष्णम् ॥३४॥शुक्रेसुखादुरसंसहास्यगीतंयुधेजनाकीर्णं । शास्त्रकथाब्यंशनिनाकुस्थानगतंकुजेचोष्णम्॥३५॥ यदिवदतिभोजनार्थनिमंत्रितोयामिशशिमहीसुतयोः ॥एकस्थितयो केंद्रेमुथशिलयो पिपूर्णताभवति ॥३६॥ विधिनानेनशने स्यात्कुभोजनंज्ञसितयोरभीष्टान्नं॥जीवस्यतुष्टिजनकहोरेशेतनुखगेखयमुपैति ॥ ३७॥ यश्चंद्रेणमुथशिलीतस्मिन्नीशेतनोःखगृहभोज्यं ॥ वित्तेशेभृत्यगृहेभ्रातृणांसहजपेतथाऽन्यत्रं ॥ ३८॥ यचंद्रेणमुथशिलीसयस्यभावस्येशस्तत्संबंधेनभोजनमितिज्ञेयं ॥लमस्थितेसूर्यसुतेऽथराहौसूर्ये क्षितेवैरिनिमंत्रितस्य । साच्छस्रघातःशशिभौमयोश्चलमस्थयों सौरिदृशास्तिधातः॥३९॥ जीवेसिते चंद्रगतेवलाव्येचंद्रेवुधेकेंद्रगतेशुभान्विते ॥त्रिलाभपष्ठास्पदगैश्वपापैःस्यात्नेमनिर्वैरकरंसुभोजनम्॥४०॥ भोज्यंबुभुक्षाभोक्ताचसुखाप्तांगवलक्रमात्॥लमपोभोज्यदस्तेपांवलेनफलमादिशेत् ॥४१॥ तुर्येशलाभा धिपतीत्थशालेशुभग्रहेक्षायुतितत्सुभोजन।इत्थंखलमास्तपतीत्थशालेलाभेश्वरेतत्सुखलाभऊह्यः ॥४२॥ अथवमालमेनृपतिवशिस्त्रपश्यतिलोहितं॥ श्वेतंपुष्पंसितंवत्रंगधनारींचशीतगौ॥४३॥ रक्तमा

·प्र.३
सप्रवालंचसुवर्णधरणीसुते॥बुधेखेगमनंजीवेधनबंधुसमागमं ॥ १४ ॥ जलावगाहनंशुक्रेशनौतुंगावरो
हणम् ॥ लमलमांशपयशात्स्वप्नोवाच्योऽयवायुधैः ॥ ४५ ॥ सर्वोत्तमवलाद्वापिखेटान्बुध्या विचिंतयेत् ।।
वलसाम्येफलंमिश्रृंदुःस्वप्नोनिर्वले खगैः॥४६॥ उत्पलः ॥रविलमेशशिदृष्टेरविशशिसमेतविलमादा॥
स्वमंदृष्टप्रवदेत्यष्टुर्लमांतरात्कालः॥४७॥ ॥अथाखेटकालमेशजामित्रपतीत्थशालेसुलेहदृष्ट्यात्वनयोर्द
यो ।आखेटकास्यात्सफलोरिदृष्ट्यास्यानिष्फलोऽवाल्पफलोतिकष्टात् ॥४८॥ लमेश्वरैयूनगतेविल
मजायेश्वरेस्यान्मृगयाप्रभूता॥जामित्रनाथेहिबुकेनभःस्थेचाखेटकःस्वल्पतरोपिनस्यात् ॥४९॥ज्ञभोमो
सवलोसिद्धिरस्तांशेमृगयाच्युतिः॥ लमयूनेतत्पतीचहेतुस्तैर्जलराशिगैः॥५०॥जलजंखेटकंबूयाद्वन्य
क्षनिसंभवः ।। राक्रांतानियावंतिमध्येभानींदुलमयोः॥५१॥ तावंतःप्राणिनोवाच्यादिविनाःखांश
कादिषु ॥५२॥ अथकलहः॥ भुवनदीपके क्रूरःखचरोलमे विवादपृच्छासुजयतिविवादंतम् ॥ सर्वाव
स्थासुपरंनीचेऽस्तेजयतिनद्विपतः॥५३॥ लमधूनेमुक्त्वापरस्परंकूरयोझंकटदृष्टौ ॥ विवददादियुगंतच्छु
रिकाभ्यांप्रहतितदेवम् ॥ ५४ ॥ लगेचूनेचयदिरःखचरोविवादिनो तदा ॥ कलहनिवृत्तिःकालेजय
तिहिवलवान्गतवलंतु ॥ ५५॥ लमेशसुतदासोम्या केंद्रेसंधिनवान्यथा ॥ लगानेशपष्ठेशारित्वेप्यन्यो
॥१२६॥

·न्यविग्रहः ॥५६॥ गृहमागतोनयंदसौकिंबद्धःकिमथवाहतइतिप्रश्ने ।। मूतों-रोयदितनहतोपद्धोथवा पुरुपः ॥५७॥ त्रिकोणचतुरस्रास्तस्थितःपापग्रहोयदि ॥ ग्रहैर्निरीक्षितःपापेनंवंधनमादिशेत् ॥५॥ सप्तमगोऽष्टमगोवाचेल्लूरस्तद्धतोपिवावद्धः॥ मूर्तीचसप्तमेवायद्धालमेष्टमेपिभवेत् ॥ क्रूरस्तदसौपुरुपोवद्ध चहतश्चमुच्यतेचपरं ॥५९॥ वद्ध सप्ताप्टगेरेमूर्त्यस्तेचाप्टलगगे ॥ बद्धोविमुच्यतेऽत्याशुर श्रेयांस्तनौ तदा ॥६०॥॥ अथवद्धमोक्षप्रश्नः ॥ प्रश्नदीपके ॥ बद्धोऽस्तितत्किभवितेतिप्रश्नेविमुच्यतेऽसौखलुमृत्यु योगे ॥ कदाविमुच्येदितिपृच्छमानेशुभंकदाभाविचतैर्मृतिःस्यात् ॥ ६१॥ मुक्तिप्रश्नेयदाकेंद्रेकेंद्रेशाः स्युनमोक्षदाः॥ तस्मिन्वऽथलमेशापतितकेंद्रगेनच ॥६२॥ संबंधेप्सुःसचेत्रोमृतीश स्यात्तदामृतिः॥ लमेशेस्तमितेंऽस्थेकुजदृष्टेतदामृतिः॥६३॥ चंद्रश्यांबुगपापेनमृत्युनाथेनयोगकृत्॥तदागुत्यांमृतिश्चंद्रः केंद्रेमंदयुगीक्षितः।।६४॥ दीर्घपीडाचभौमेनयुग्दृष्टौवंधताडने ।। दृश्या’लमपश्चेत्स्याययपेनेत्थशालवान ॥६५॥ पलायतेतदाबद्धोव्ययगेलमगेपिवा ॥ तृतीयनवमस्वामीव्ययगोलमपेनच ॥ ६६ ॥ यदीत्थशा लयोगेप्सुस्तदापिचपलायते॥ दृश्या'युपचारेणचंद्रोमुथशिलस्तदा ॥ ६७ ॥ बंधमोक्षस्त्रिधर्मेशःसंग्रहः शीघ्रमोक्षकृत् ॥ पतितेंदुस्विधर्मस्थग्रहसंबंधकृत्तदा ॥ ६८॥ केंद्रस्थत्रिभवेशेनयोगेप्सुश्चेत्तदाचिरात् ॥ २२

·गागच्छुकोवलीलगतावतर्तावलाधिकः ॥ ६९॥ अस्तंगतेतनौशुक्रबद्धमोक्षादिसंभवः ॥ प्रियतेयेनयो
गेनतेनयोगेनमुन्यते ॥७०॥ मेपेतुलेचशीघ्रस्यात्कनक्रेसकष्टता ॥ थिरेचिरादिदेहस्थेमोक्षोमध्यम
कालतः ॥७॥ ॥ अथनोकामनः ॥ क्षेमायातंबहिनस्यमजनंवपनंजले । पण्यव्यवहृतोलाभोनापि
प्रानतुष्टयं ॥७२॥ वहिनमत्रनोका ।। नोभिदास्यान्ममनेतिपृष्टेकेंद्रेशुभाथेदितरेपुपापाः ॥ वलोज्झि
ताक्षेमजया दानो वीतियाच्यविदुपाविमृश्य ॥७३॥ लमाधिपेवक्रिणिचास्यनायेव्यावृत्यनारेतिच
मार्गतःसा ॥ चेत्सोम्यदृष्टःकुशलेनगापर्दष्टस्तदावस्तुविनेतिवाच्यम् ॥ ७४ ॥ विलमरंध्राधिपतीस्खगेहे
पक्ष्यतोटाबहारलाभः ॥ यदाष्टमेसोम्यसगावलाव्यास्तदातरीलाभसुखप्रदास्यात् ॥७५॥ कुशलाया
तिन्छागांमृत्युगोगेसमागते ॥ तदानोरेतिशीघेणलाभायंचान्ययोगतः ॥७६॥ लमेशचंद्रनाथंवाचंद्र
वामृत्युपोगदि ॥ पश्येल्लूरदृशानायासमनश्यतिनोपतिः॥७७॥ लमेशाष्टपतिःखस्यगेहंनालोकतेयदि ॥
तदागान वक्तव्यनिशितंगजनयुधेः ॥ तावुभौसप्तमस्सोचेजलेवापनिकांवदेत् ॥ ७८ ॥ पूर्वस्मिन्योगे
वस्तुसहितनोकामजनेननतत्रलाभः ॥ द्वितीययोगेनोकाआयातिवन्तुनोमजनमितिविशेषः। तदुक्तंय
बनानायः ॥ यूनेवाएनिकांकलायानमायातिमंदिरं ॥ नोकायामारोप्यमाणंवस्तुवापनीयंसाजलेमबत्ती
॥१२७॥

·.
तिभावः॥ लमचंद्रपतीरदृष्ट्याऽन्योन्यंयदीक्षितौ ॥ तदापोतजनानांचमिथ:कलहमादिशेत् ॥ ७९ ॥
अथकिंवदंतीजनश्रुतिः किंसत्याभवतीतिप्रश्ने ॥ लमंतुलनेश्वरशीतगृदयैःशुभान्वितैः केंद्रगतैस्तुसत्या
॥८०॥ शुभग्योगतःसौम्यांवातासत्यांविनिर्दिशेत् ॥ पापडग्योगतोदुष्टावार्तासत्येतिकीर्त्यते ॥८१॥
लमेश्वरेभाविवक्रेमिथ्यावार्ताभविष्यति ॥८२॥॥अथक्रयिविक्रयिणौ ॥क्रेतालमपतियोविक्रेताग्रपतिः
स्मृतः॥ गृह्णाम्यहमिदंवस्तुप्रश्नएवं विधेसति ॥८३॥ वलशालिविलमंचेगृह्यतेतलयाणकम् ॥ तस्मात्क
यणकाल्लाभ प्रष्टुर्भवतिनिश्चितम् ॥ ८४ ॥ विक्रीणाम्यमुकंवस्तुप्रश्नेएवं विधेसति ॥ आयस्थानेवलवति
विक्रेतव्यंक्रयाणकं ॥८५॥ ॥ अथसस्यनिष्पत्तिः॥ दिशिकस्यांभवेत्सस्यनिष्पत्तिःवचसानहि ॥पूर्वदेश
स्यभंगोहिक्कदिशिकतनेनहि ॥ ८६ ॥ चतुर्णामपिकेंद्राणांमध्येयत्रशुभग्रहः । तस्यांचसस्यनिष्पत्तिःस्व
स्थंचैवभविष्यति ॥८७॥ यस्यांदिशिशनिःपापैर्युतोवाप्यवलोकितः ॥ दिशितस्यांचतत्स्वास्थ्यंदुर्भिक्षं
चभविष्यति ॥८॥ दिशियस्यार्विस्तधान्यनाशोनृपाद्भवेत् ॥ यत्रापिमंगलस्तनधान्यनाशोऽमिभी
स्तथा ॥ ८९॥ यस्यादिशिशुभा खेटाःसमस्तवलशालिनः ॥ निष्पन्नासैवविज्ञेयासस्यस्वास्थ्यंचतत्रहि
॥९०॥ केंद्रे पुसर्वतःपापाःसमस्तवलसंयुताः ॥ देशस्तदाविनष्टोऽसौज्ञातव्यःशास्त्रकोविदैः ॥९१॥ ॥

·अथप्रकीर्णकाध्यायः ॥ भुवनदीपके ॥ लमपोमृत्युपश्रापिमृत्यौस्यातामुभौयदि ॥ स्थितोद्रेष्काणएक
स्मिन्प्रष्टुर्लाभस्तदाभुवम् ॥१२॥ एवंद्वादशभावेपुद्रेष्काणैरेवकेवलम् ॥ बुधेविनिश्चयंबूयाद्योगेष्वन्येपु
निस्पृहः ॥१३॥ प्रश्नकालेसोम्यवर्गेल्नेयदधिकोभवेत् ॥ ग्रहभावानपेक्षेणतदाख्येयंशुभंफलम् ॥ ९४ ॥
लमाधिपश्रलाभस्याधीशश्वदायकोभवेत् ॥ लमाधिपस्ययोगोलाभाधीशेनलाभकरः ॥ ९५॥ भवतिपरं
लाभकरस्तदेवसयदिचंद्रदृग्लाभे ॥ योगाःसर्वेप्यफलाश्चंद्रमृतेव्यक्तमेतच्च ॥१६॥ कर्माधीशेननवकर्मा
धीशेनचनिवृत्त्यधीशेन ॥ मृत्युपतिनाचयोगेलाभाधीशस्यवक्तव्यम् ॥ ९७॥ तत्तत्स्थानेक्षणतःपुण्यवि
वृद्धिश्वकर्मवृद्धिश ॥ विबुधेस्तदानिवृत्तिर्मुत्युर्भावापरेप्येवम् ॥१८॥ लमेशोयदिपष्ठःस्वयमेत्यरिपुर्भवत्या
मा । मृत्युकृदष्टमगोसोव्ययग सततंव्ययंकुरुते ॥ ९९॥ लमस्थचंद्रजंचंद्राक्र्रोवायदिपश्यति ॥ धन
लामोभवसाशुकित्खनोंपिपृच्छतः ॥१०॥ ॥ अथसामान्यतोभावविचारः॥ इंदुःसर्वत्रबीजाभोलमं
चकुसुमप्रभम्।। फलनसशाशश्चभावाखादुसमप्रभः ॥शा लमपतियेदिल कार्याधीशश्चवीक्षतेकार्य ।।
लगाधीश कार्यकार्येश पश्यतिविलमम् ॥२॥ लमेश कार्येशं विलोकयेल्लमपंचकार्येशः ॥ शीतयुदृष्टौस
सांपरिपूर्णाकार्यसंसिद्धिः ॥३॥ कथयतिपादयोगंपश्यतिसौम्योनयलमम् ॥ लगाधिपंचपश्यतिशुभ
॥१२॥

·ग्रहश्चायोगोत्र ॥४॥ एकःशुभोग्रहोयदिपश्यतिलमाधिपविलोकयति ।। पादोनयोगमाहुस्तदाबुधाः कार्यसंसिद्धिः ॥५॥ ॥ अथलाभादौकालावधिनिर्णयः॥ उत्पलः॥ उदयोपगतंराशिंतंचकलीकृत्यलि प्तिकागुणयेत् ॥ छायांगुलेश्चकुर्याद्धृत्वामुनिभिस्ततःशेपः ॥६॥ ग्रहगुणकारोज्ञेयोदैवविदापंचविंशतिः सैका ॥ मनवोंकाष्टौत्रितयंभवाश्च ५।२१।१४।९।८।३।११ सूर्यादितोज्ञेयाः ॥७॥ गणयित्वैवंप्राग्वद्धृत्वा सौम्यस्यसंभवेदुदयः॥ कार्यप्राप्तिःप्रवक्तव्यानेतरैपॅहैर्भवति ॥८॥ गुणकारैक्यविभक्त कार्यःसूर्यादिगुण कसंशुद्धः ॥ यस्यनशुध्यतिवगोंविज्ञेयस्तदशात्कालः ॥९॥ आरदिवाकरशेपेदिनकरपक्षाश्रभृगुश शिनोः॥ गुर्ववशेमासऋतवःसौम्येथशनैश्चरेब्दाःस्युः॥१०॥आधानेथप्राप्तौगमनागमनेपराजयेविजये। रिपुनाशेवाकालेपृच्छायांनिश्चितंत्रूयात् ॥११॥अकचटतपयशवर्गारविकुजसितसौम्यजीवसौराणाम् ॥ चंद्रस्यंचनिर्दिष्टास्तैःस्युःप्रथमोद्भवैर्वणः ॥ १२ ॥ ज्ञात्वातस्मालमंविज्ञायशुभाशुभंचवदेत् ॥ वर्गादिमध्य मात्सर्वणःप्रभोद्भवैर्विपमराशिः॥१३॥रात्रौलप्रवदेत्पृच्छायुग्मंकुजज्ञजीवानाम् ॥ सितरविजयोशनैवं रविशशिनोरेकराशित्वात् ॥ १४॥ तस्मात्याग्वत्प्रवदेत्पृच्छासमयेशुभाशुभंसर्वम् ॥ कालस्यचविज्ञानादे तचिंत्यंबहुप्रश्ने ॥१५॥ ॥ अथमासचिंता ॥ पृथुयशाः ॥ स्वांशेविलमेयदिवात्रिकोणेखांशेस्थितःपश्य

·प्र०३
तिधातुर्चितां ॥ परांशकस्यश्चकरोतिजीवंमूलंपरांशोपगतःपरांशम्॥१६॥धातुर्मूलंजीवमियोंजराशौ
युग्मविद्यादेतदेवप्रतीपम् ॥लनेयोंशस्तकमागण्यमेवंसंक्षेपोयंविस्तरात्तत्प्रभेदः॥१७॥ उत्पलः॥वलिनी
केंद्रोपगतौरविभौमौधातुकारकोप्रश्ने ॥ बुधौरीमूलकरौशशिगुरुशुक्राःस्मृताजीवाः॥१८॥ मेपालिसि
हलमेकुजार्कयुक्तेनिरीक्षितेप्यथवा ॥ धातोचिंतांप्रवदेयुगघटकन्यागतैर्लनैः ॥ १९ ॥ बुधरविजयुतैर्मूलं
पतुलहरिमीनचापकर्कटकैः ॥ चंद्रगुरुशुक्रयुक्तैर्दष्टैर्जीवोविनिर्देश्यः ॥२०॥ अत्रधातुर्चितायांधातोर्व
हतिखरूपविशेपनिर्णयोग्रहलमराशिवशाद्वाज्ञेयः ॥राशिस्वरूपंग्रहस्वरूपंचजातकेप्रश्नेउपोद्घातप्रसंगेनि
रूपितम् ॥ एवंजीवचिंतायांबाह्मणादिजातिःगौरादिज्ञानंचोह्यं ॥ ॥अथकस्यभावस्यसंबंधेनायंप्रश्नइति
जिज्ञासायांवाज्ञानप्रकाशेलमलाभपयो प्राणितयोर्यद्भावगःशशी ॥ तस्यभावस्ययाचिंताप्रष्टुःसाहदिव
तते ॥१॥भावचिंतारूपलक्षणवर्णानामित्यादिनानिरूपिता॥ एवंवलाधिकाचंद्रालमनाथोयतःस्थितः॥
दैवज्ञेनविनिणेय प्रश्नसद्धावसंभवः॥२॥ पृथुयशाः॥ आत्मसमंलमगतैस्तृतीयगैर्धातरःसुतंसुतगैः॥
मातावाभगिनीवाशत्रुगतेःशत्रुभार्यास्यात् ॥३॥ सप्तमसंस्थैर्नवमेधर्माश्रितयुग्गुरुर्दशमैः ॥ स्वांशपति
मित्रशत्रुपुतथैववायवलयुतेषु ॥४॥चरलमेचरभागेमध्याद्रष्टेप्रवासचिंतास्यात् ॥भ्रष्ट सप्तमभवनात्पुन
॥१२९॥

·निवृत्तोयदिनवकी ॥५॥मयोकास्त्रीउपभुक्तामनसिचिंतितावाकीदृशीवेतिप्रश्ने।अस्तेरविसितवन पर जायांस्वांगुरौबुधेवेश्याम्॥चंद्रेचवय शशिवत्प्रवदेत्सोरेंऽत्यजादीनां ॥६॥कुमारिकांबालशशीबुधश्चवृद्धां शनिःसूर्यगुरूप्रसूताम्॥स्त्रींकर्कशांभोमसितौचधत्तएवंवयःस्यात्पुरुषेपुचैवम् ॥७॥ ॥अथसुरतप्रश्नः॥ शुभेत्थशालेहिमगौचतुष्टयेसौख्यातिरेकःसविलासहासः ॥रेत्थशालेहिमगौसरोपेरान्वितेभूत्कलहो नृवचोः॥८॥पीडाथवासीत्सुरतेयुवत्यारजोयथास्तःमुपैतितद्वत् ॥ लमेसुरेज्येभृगुजेकलनेतुर्येहिमांशी सविलासहासौ॥९॥शुभग्रहोत्थेचकंबूलयोगेयुतेरजःपुष्पसुगंधयुक्तम् ॥ खर्गोचगेहर्म्यरतंनिगद्यस्थिते दिदेहेवनितास्वकीया ॥१०॥ चरोदयेसारमितेपरस्त्रीकेंद्रेशनौसासुरजोदिवारतिम् ॥ निशोदयेशत्रिखगे चरात्रौदिवानिशंतद्वलिनोदिखेटयोः॥११॥ ॥अथमहर्घचिंता ॥ मेपेवृपेचमिथुनेशुभयुक्तदृष्टेनग्रैष्मिकंतु सुलभंभवितापृथिव्यां । सूर्येधनुर्मुगघटेषुचसारधान्यंकुर्यात्समर्घमशुभैःसहितोऽसमर्घ ॥१॥लमेबलाब्ये निजनाथसौम्यैर्युक्तेक्षितेकेंद्रगतैःशुभैच ॥ सर्वेःसमविवलैर्विलोकेंद्रेपुपापैःसकलंसमधं ॥२॥राकाकु हूशशिपभाखदजप्रवेशेलमेश्वराशुभखगैर्युतवीक्षिताश्चेत् ॥ तद्वत्सरेजगतिसौख्यमलंप्रकुर्युःपापार्दितेगद नरेंद्रभयंप्रजानाम्॥३॥ मेपप्रवेशोदयतःवरांश:केंद्रेपुपापोडपतीत्थशाले॥पापग्रहेईप्युतेऽथतस्सिन्वर्षे

·प्र०३
गदार्तिःप्रियमनमुक्म् ॥४॥ भानोर्मेपःप्रवेशोदयभवनपतिःसग्रहःखोचसंस्थःखःस्थोवापिकेंद्रेशुभग
गनचरैदृष्टयुक्तोवलाव्यः॥तस्मिन्वविदध्याजगतिशुभसुखंभूरिसस्पंसुवृद्धिाकूरकरादितोवादिशतित्र
पभयंकप्टमन्नमहर्घम् ॥ ५॥ ॥अथमनुष्याणांजन्मलगात्पतिवर्गशुभाशुभज्ञानम् ॥ जन्मोदयाद्भाखदज
प्रवेशलमंहियद्भावगतंशुभान्वितम्॥तद्भाववृद्धिं विदधातितस्मिन्वनृणांपापयुतंतदन्यथा ॥६॥जन्मो
दयेदेहसुखंधनेऽर्थलाभस्तृतीयेचकुटुंबवृद्धिः ॥ तुर्येसुहृत्सौख्यमथात्मजाप्तिःपुत्रेऽथपठेरिपराजयःस्यात्
॥७॥ स्त्रीसौख्याप्तिर्भवतिमदनेमृत्युरुग्भीवरंधेधर्मार्थाप्तिस्तपसिदशमेवित्तसौख्यास्पदाप्तिः॥ लाभेला
भःसुखधनचयोदुःखदारिद्यमंत्येपुंसोमेपंप्रविशतिरवौजन्मलमादिलमे ॥८॥ ॥अथताजिकमतानुसारेण
प्रश्नायुपयोगिनइत्यशालादयोयोगा कतिपयनिरूप्यते ॥ नवपंचमयोईष्टिःपादोनासर्वदृष्टितःसवला॥
मेलापकदृष्टिरियंप्रत्यक्षस्नेहदृष्टिरिति ॥ ९॥ तृतीयैकादशयोदृष्टोयोवीतेतृतीयदृशा ॥ तदृष्टिरूयंशो
नाऽन्यत्रतुपइभागदृष्टिच ॥ १०॥ अनयोदृष्टिगुप्तस्नेहादृष्टिःसर्वत्र कार्यसिद्धिकरी ॥ दशमचतुर्थदृष्टिः
पादोनादुर्जनाख्यातुः ॥ ११ ॥ यत्रोभयसप्तमकेसासकलाप्रत्यक्षदुर्जनादृष्टिः ॥ एकःस्थितदृष्टिर्मतासं
कलातिस्रोदशाक्षुताख्याःस्युः॥सर्वाश्चैताहिदृशोदादशभागांतरेभवेयुश्चेत् ॥ तत्सर्वविशेषःप्रोक्तोदृष्ट्य
॥१३॥

·नुसाराकलंचिंत्यं ॥ १२ ॥ सूर्य-पंचदशांशैरिंदु दशभिरवनिजोऽष्टाभिः ॥ सप्ताशैर्वृधशुक्रौगुरुमंदौनव भिरीक्षेते॥१३॥ एतेदीप्तांशकाःपूर्वतःपरतश्चज्ञेयाः॥ ॥ यदिशीघ्रस्खल्पांशै पश्चान्मंदंधनांशमुपगम्यं ॥ खदीप्तभागमस्तैर्दत्तेचवमित्थशालयोगोऽयम् ॥ १४ ॥ लिप्ताविलिप्तिकाभ्यांयदिहीनोमंदतोप्यतुल्यः स्यात् ॥ तत्पूर्णमित्थशालंमुथशिलमपिकथ्यतेतज्ज्ञैः॥१५॥अथशीघ्रोमंदगतेरपिभागैकंसमुत्तरत्यग्रे॥ तदिहेसराफसंज्ञोमूसरिफाकथ्यतेत्यशुभः॥१६॥ याभयदृष्टिरहितोयद्यन्य शीघ्रगोंऽतरेभूत्वा पश्चाचत दन्यस्मैददातितेजःसनक्तसंज्ञःस्यात्॥१७॥ उभयोलमेशकार्येशयोरितिज्ञेयम् ॥ उदाहरणम् ॥ स्त्रीलाभ स्यप्रश्नेकन्यालनेबुधःपतिःसिंहे । मीनेचतत्पतिर्मुरुस्तत्रानयोनत्वस्तिदृष्टिस्तु ॥ १८ ॥ शीघ्रश्चंद्रोद्वाभ्यां दृष्टोवुधात्तन्महोनीत्वा॥जीवायददौतद्वत्परहस्तायोपितःप्राप्तिः॥१९॥ अथयदिमंदोंऽतस्थोद्वावप्यपश्य तिनिजोक्तदीप्तदशा। तेजोनीत्वाशीघ्राहदातिमंदायतद्यमया॥२०॥ मंदायमंदगतये ॥ उभयेत्थशाल योगेयदिचंद्रोप्यत्रमुथशिलविधायी ॥ तत्कंबूलंहिभवेदुत्तममध्याधमैर्भेदैः । अयमर्थः ॥ यदिलमेशकार्ये शयोरित्थशालयोगातौचेत्स्वगृहेखोचेवाचंद्रोपिस्वोच्चगतस्तदोत्तमंकंवूलं ॥ यदाचंद्रास्वादौनतदो त्तममेव ॥ यदिौराशिकहद्दामुसल्लहाधधिकारवांस्तदामध्यमं ॥पंचाधिकाररहितत्वमुभयोचतदाऽधमम्।।

·म०३
उभगोनीचारिराशिगतत्वेषमाधममितिविकल्पना ॥ एतेवेत्यशालादयोदृष्टि स्थानदीप्तांशकांतरेद्वादशां
तरेवाज्ञेयाः नकेवलमेकराइयंशस्थानएवेतिज्ञेयम् ॥ एतनास्मत्कृतेताजिकरत्नेस्पष्टतरंप्रपंचितमेवावधार
णीयं । खगृहोगनवांश निरूपणजातकावसरेनिरूपितं ॥ नवांशकएवमुसलहोवाच्यः ॥ त्रैराशिकपदेन
द्रेिष्काणेशाः॥ ययामेपादेः पदत्रिंशद्रेष्काणानामधीश्वराज्ञेयाः। प्रथमोभोमस्तस्मात्पष्ठभौमतिं ।। हदा
पदेन त्रिंशांशाउन्यतेययामेपेपडंगवमुशरवाणाः । ६।६।८।५।५।गुरुसितज्ञकुजमंदाः॥ वृपभेव
पुरसबसुशरशिखिनः ८।६८।५।३। शुक्रज्ञजीवमंदाराः॥मिथुनेपडंगशरनगपण्णां ६।६।५।
७।६ पशुकजीवकुजसोराः ॥ कर्केऽद्विरसपडद्रिश्रुतिपुच ७।६।६।७।४। कुजशुक्रसौम्यगुरु
मंदाः॥ सिंहगवाणशेलांगांगाः ६।५।७।६।६। देवेज्यशुक्रार्किवुधाराणां ॥ युवतोशेलाशाध्य
अक्षि ७।१०।४।७।२। जसितजीवकुजशनीनां ॥ रसाष्टाद्रिनगाक्षिभागाः ६१८।७।७।२॥
शनिबुधगुरुसिताराम ।। अलिन्यांबुधिगजवाणांगाः ७।४।८।५।६। भूसुतशुक्सौम्यगुरुमंदाः
नापेरतिताणाभिशरनेदाः १२।५।४।५।४। देवगुरुसितज्ञकुजसूर्यजाः ॥ मकरेऽध्यदिनागान्धि
वेदाः ७।७।८।४।४। बुधेज्यदेत्यगुरुशनिभोमाः ॥ कुंभेयंगाद्रिवाणवाणाः ७॥६॥ ७॥५॥
॥१३॥

·५ । बुधसितेज्यकुजमंदाः । मीनेकाध्यमिनंददिः १२ । ४।३।९।२। सितगुरुज्ञकुजसौराः ॥ इतिश्रीदेवज्ञानंतसुतश्रीदैवज्ञनीलकंठविरचितायां श्रीनीलकंठ्यांप्रश्नतंत्रंतृतीयं समाप्तम् ॥ ३॥ ॥ समाप्तोऽयंग्रंथः॥ ॥ ॥ ॥ 9968 इदं पुस्तकं वे. शा. रा. रा. वासुदेवशास्त्री पणशीकर इत्येतैः संस्कृतं तस्येदं तृतीयं संस्करणं निर्णयसागराधिपतिना पाण्डुरङ्ग जावजी इत्यनेन स्वीये मुद्रणालये मुद्रयित्वा प्रकाशितम्. शाक: १८४८. सन १९२६. PUBLISHER:-Pandurang Jawaji, PRINTER:-Ramchandra Yesu Shedge, at the "Nirnaya-sagar" Press, 26-28, Kolbhat Lane, Bombay. मए 38 ·ताजिकनीलकंठीसटीकासोदाहरणासमाप्ता। SC