·THE BOOK WAS DRENCHED

·UNIVERSAL
LIBRARY
OU_184118
LIBRARY
UNIVERSAL

·No text on this page.

·Call No.
OSMANIA UNIVERSITY LIBRARY
3294.0
VATY
Accession No P. G SI808
वेद
Author
Title यजुर्वेदसंहित) ed.bgश्तीपादशमी 1868
This book should be returned on or before the date last marked below.

·No text on this page.

·ॐ
वैदिकधर्मश्रद्धालूनां पण्डितकुलभूषणानां श्रीमद्राजर्षिश्रीनिवासमहाराजसूनूनां
बी. ए. इत्युपपदधारिणां प्रतिनिधिबिरुदभाजां श्रीमतां भवानीराय
इत्यथवा बालासाहेब इत्यपराभिधानां औन्धाधीशानां
महनीयेनाश्रयेण
वाजसनयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
यजुर्वेद-संहिता
स्वाध्यायमण्डलस्थानेकपण्डिताना साहाय्येन विविधप्राचीनहस्तलिखितपुस्तकपाठानुसारेण
भट्टाचार्येण श्रीपादशर्मणा दामोदरमट्टयनुना सातवलेकरकुलजेन
संशोधिता
साच
औन्धराजधान्या
द्वितीयवारं
भारतमुद्रणालये मुद्रयित्वा स्वाध्यायमण्डलद्वारा प्रकाशिता
विक्रमीयसंवत् २००३, शालीवाहनशक. १८६८
मूल्य रूप्यकत्रयम् ।

·Cheaked 1969
मुद्रक तथा प्रकाशक- व. श्री. सातवळेकर, बी.ए.
भारत-मुद्रणालय, स्वाध्याय-मंडल, मौंध (जि. सातारा)

·ॐ अथ वेद-विषयकः तस्माद्यक्षात्सर्वहुत ऋचः सामानि जझिरे । छन्दांसि जझिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत । (ऋग्वेदः १०१९०।९; वा० य० ३१७) यस्मादृचो अपातक्षन्यजुर्यस्मादपाकषन् । सामानि यस्य लोमान्यथर्वाङ्गिरसो मुखं स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः॥ (अथर्व० १०७।२०) अस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद् यहग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरसः ॥ (वृ० उ० २०१०) सनातनस्याऽस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेवैतग्रहग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेद इति श्रुतिस्मृतिपुराणेतिहासाना सनातन एव राधान्तो, निखिलैः शानदर्शिभिः स्वीकृतश्च । ययैतन्महतं सर्वत्र सर्वथा सर्वदा परिपूर्ण तथैव तस्मा- देवोत्पनोऽयं वेदराशिः सर्वत्र सर्वथा सर्वदा परिपूर्ण एव भवितुं योग्य इति सुतरां सङ्गतमेव- पूर्णात्पूर्णमुदचति ' (अथर्व० १०।८।२९) इति न्यायात् । संभवत्येव पूर्णस्य प्रकाशः पूर्णादेव, कथं नाम स्वयं परिपूर्णमपूर्णात्प्रकाशितं भवेत् ? भवेश्चेत् कथं नाम तत्पूर्णमित्याख्यायेत । एवं सनातनमहद्भूतनिःश्वासभूतोऽयं सनातनो वेदराशिर्मानवानामार्याणां सम्मानयोग्यो धर्मग्रन्थ भाब्रह्मणःकालादचावधि वर्णाश्रमधर्ममार्गावलम्बिभिः सर्वैरपि स्वतःप्रमाणत्वेन स्वीकृतश्च । मनुरप्याह- वेदोऽखिलो धर्ममूलम् । (मनु० २।६) इति । सोऽयं सनातनो वेदराशिर्वस्तुत:- एक एव पुरा वेदः प्रणवः सर्ववाङ्मयः । (श्रीमद्भागवते ९।१४।४९) इत्युक्तत्वादेकः सबपि विज्ञान-कर्म-समुपासना-ब्रह्मसाक्षात्काररूपचतुर्विधप्रयोजनभेदेन ऋग्यजुःसामाथर्ववेदसंहितासु चतुर्धा संविभक्तोऽपि, परापरसोपानस्थितानां धनिष्ठावता मनुष्याणामधिकारभेदतोऽवस्थाभेददृष्टया तत्रतत्रानुष्ठानयोग्य- कर्तव्योपदेशेन सनातनमेकमेव मानवधर्म सर्वेभ्यो मानवेभ्यः समुपदिशति । अत एवोक्तं- । - ·(४) - यः कश्चित्कस्यचिद्धमों मनुना परिकीर्तितः। स सर्वोऽभिहितो वेदे सर्वज्ञानमयो हि सः ॥ (मनु० २१७) इति। मानवादिवाक्यप्रतिपादितनानाविधधर्मजातबीजभूतं तत्त्वं वेद एवाभिहितमिति युक्तवाक्यतात्पर्यम् । तत्र ऋग्वेदस्य प्राधान्येन विज्ञानं प्रतिपाद्यं, यजुर्वेदस्य नानाविधाध्वररूपकर्माणि, सानामुपासनाः, भाथर्वणानां च ब्रह्मात्मसाक्षात्कारः । तदिदं प्राधान्येन वेदचतुष्टयस्य विषयजातं मन्त्रेषु सुस्पष्टतयैव वेदविचारकैयद्यपि न ज्ञातुमशक्यं तथापि स्पष्टतायै वेदचतुष्टयस्य विषयचतुष्टयं विशदीक्रियते नातिविस्तरेण । ऋग्वेदस्य प्रयोजन अग्भिरेवैवं वय॑ते- इन्द्रं मित्रं वरुणमग्निमाहुरथो दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान् । एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्त्याग्नं यमं मातरिश्वानमाहुः ॥ यस्तन वेद किमृचा करिष्यति य इत्तद्विदुस्त इमे समासते ॥ इति (ऋग्वेद. ११६४१४६, ३९) विशेषेण प्राज्ञा मेधाविनस्तत्त्वदर्शिनो ब्रह्मनिष्ठा नामरूपरहितमेकमपि सत्यमद्वितीयं ब्रह्मानीन्द्रादित्यादि-विविधदेवता- नाम-भेदेन बहुधा वर्णयन्ति । तथा च- सुपर्ण विप्राः कवयो वचोभिरेकं सन्तं बहुधा कल्पयन्ति । (ऋग्वेद. १०।११४५) एकं सन्तमपि तं बहुधा कल्पयित्वा प्राज्ञाप्राज्ञसमवबोधाय प्रवदन्ति सन्तः। अनामापि तैबहुभिर्नामभिरुपदिश्यते, नामभेदे सत्यपि वैदिकेषु मन्त्रेषु क्वचिदपि वर्ण्यभेदो नास्त्येव । य एतदेवं न जानाति स ऋग्भिः किं करिष्यति ? ये तु सुविज्ञानवन्त एतदेवं जानन्ति त एव 'सजोषा धीरा गुहा चतन्तं, नमो युजानं नमो वहन्तं, ब्रह्म, मन्त्राणां पदैरनुग्मन् तदेवोपसीदन्ति । (ऋ० १०६५।१) अस्यैवैकस्य सद्वस्तुनो वर्णनं ऋग्मन्त्राणां मुख्य प्रयोजनं, तत्तु अग्न्यादिविभिन्नदेवतास्तुतिमिषेण ऋग्वेदे सर्वत्र दृश्यते । ऋचन्ति स्तुवन्ति वर्णयन्ति वा सत्तत्त्वमिति ऋचः, स एव ऋग्वेदः । इति व्युत्पत्त्या सुस्पष्टमेवास्यग्र्वेदस्य सत्त- स्वविज्ञानदर्शनमेव मुख्य प्रयोजनमिति । सत्तत्त्वविज्ञानश्रवणात्तत्प्राप्त्युपायानुष्ठानाय चोदना भवत्येव । अनया चोदनया चोदितो मानवः, 'ऋतुमयोऽयं पुरुषः' इति स्वस्य क्रतुमयत्वं मनसि निधाय, क्रतुभिरेव स्वस्योअयनं शक्यमिति मन्वानः, केनानुष्ठानेन तहमन्त्रप्रतिपादितं सत्तत्त्वं प्रत्यक्षीकुर्यामिति चिन्तयन्, यदा कुण्ठितगतिर्भवति तदैव यजुषामध्वरमार्गोपदेशस्याधिकारी भवति। तत्राध्वरवेदे प्रथमे यजुषि- देवो वः सविता प्रार्पयतु श्रेष्ठतमाय कर्मण आप्यायध्वम् । (वा. य. ११) इत्याप्यायनाय श्रेष्ठतममेव कर्मानुष्ठेयं नाऽन्यदिति समामननं, हीनकर्मत्यागपूर्वक प्रशस्ततमसत्कर्मानुष्ठानमेवासंशयं चित्तशुद्धिद्वारा सद्वस्तुप्रापकं भवतीति दर्शयति । एवं सद्वस्तुप्रापकः प्रशस्ततमोऽध्वरमार्गो यजुभिरुपदिश्यते । यथाऽदर्शके दर्शे षोडशिनो दर्शनेच्छायां संजातायां सत्यामपि पौर्णमास्यामेव तस्य षोडशकलानिधेः संपूर्ण संदर्शन संभवति, तद्वदेव दर्शक्रतुमारभ्य षोडशिन आत्मनो दर्शनकामेन यजमानेन प्रशस्ततमक्रवारम्भे कृतेऽपि पुरुषमेध-सर्व- मेध (अ० ३०,३१,३२) मखादीनां समाप्त्यनन्तरमेव सर्वशान्तिकरण-(भ० ३६) पूर्वक- ईशावास्यमिदं सर्व यत्किञ्च जगत्यां जगत् । वा. य० ४०१) - ·(५) इत्यन्तिमेनाध्यायेन पोउशिन भारमनः सर्वत्र दर्शनं कर्तुं शक्यम् । एतदेव यथाक्रमोनति-सोपान-परम्परया यजुर्भिः प्रदश्यते, यथा- वेदाहमेतं पुरुषं महान्तमादित्यवर्ण तमसः परस्तात् । तमेव विदित्वातिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय ॥ (वा. य० ३१।१८) न तस्य प्रतिमा अस्ति यस्य नाम महद्यशः । (वा. य. ३२१३) इत्यादि-पुरुषमेध-सर्वमेधादि-महामखप्रतिपादकैर्मन्त्रस्तस्यैव सद्वस्तुनो ब्रह्मणः प्रशंसनमयं वर्णनमस्याध्वरवेदस्यापि तदेव साध्यमिति निष्ठां द्रढयति । एतदेव साध्यं यजुषामध्वरवेदेनान्तिमेनाध्यायेन ईशावास्यादिनासाध्यते । एषा दर्शयज्ञ- (१०)- मारभ्य ब्रह्मयज्ञ (भ० ४०) पर्यन्त ऋतुसङ्गतिरित्यवबुद्धय, यजुषां प्रशस्ततमकर्मदर्शनमेव प्रयोजनं चित्तशुद्धि- द्वारा सहस्तुप्रापणायालं भवतीति ज्ञेयम् । 'य तत्साम।' (छां० उ० १॥३॥४) इति छान्दोग्योपनिषदुपदेशे या ऋक् तदेव सामेति प्रतिपादनेन ऋचा साम्नां चाभेदः साध्यस्य किल प्रदर्शितः। यत्तु ऋग्भिः स्तूयते प्रशस्यते वर्ण्यते वा, तदेव सामभिर्गीयते समुपास्यते निदिध्यास्यते वेति, सामवेदस्य सत्तत्त्वोपासनारूपत्वं स्फुटतरं भवति । भयाथर्ववेदस्य ब्रह्मभूतानां मन्त्राणां प्रयोजनमात्मनि ब्रह्मसाक्षात्कारस्तत्तु तेष्वेव मन्त्रेषु दृश्यताम् ।- ये पुरुषे ब्रह्म विदुस्ते विदुः परमेष्ठिनम् । (अथर्व० १०१७।१७) एको ह देवो मनसि प्रविष्टः। ( अथर्व० १०८।२८) अष्टाचक्रा नवद्वारा देवानां पूरयोध्या। तस्यां हिरण्ययः कोशः स्वर्गो ज्योतिषावृतः॥ तस्मिन्हिरण्यये कोशे व्यर त्रिप्रतिष्ठिते । तस्मिन्यद्यक्षमात्मन्वत्तद्वै ब्रह्मविदो विदुः ॥ (अथर्व . १०।२।३१,३२) पुण्डरीकं नवद्वारं त्रिभिर्गुणोभिरावृतम् । तस्मिन्यद्यक्षमात्मन्वत्तद्वै ब्रह्मविदो विदुः ॥ (अथर्व० १०।८।४३) इत्येवं विविधैर्मन्त्रैः स्वस्यैव हृदयपुण्डरीके ब्रह्मसाक्षात्कारकरणं लक्ष्यमथर्ववेदस्येति सिद्धमेव, नैतत्प्रमाणान्तरमपेक्षते। एवं प्रयोजनभेदेन चतुर्धा संविभक्तस्यापि वेदस्यात्मनि ब्रह्मानुभूतिरेव नितरां सन्धानमिति- वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यः ॥ (भ० गी० १५।१५) अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः । (भ० गी० १५/१८) इत्यादिपुण्यवचनैः श्रीमता भगवतैव स्वयमर्जुनोपदेशमिषेण प्रदर्शितं किल सर्वेषां वेदानां तदेकमेव लक्ष्यमिति । एवमेकस्यापि चतुर्धा विभक्तस्य वेदस्य पुनरनेकधैव शाखाभेदोऽपि दृश्यते, एकविंशत्यध्वयुक्तमृग्वेदमृषयो विदुः । सहस्राध्या सामवेदो यजुरेकशतावकम् ॥ नवाभ्याऽऽथर्वणोऽन्ये तुप्राहुः पश्चाशदध्यकम् ॥ यथा- ·। इति षड्गुरुशिष्यः सर्वानुक्रमणीवृत्तौ कथयामास । यथा च- एकविंशतिभेदेन ऋग्वेदं कृतवान्पुरा । शाखानां तु शतेनाथ यजुर्वेदमथाकरोत् ॥ सामवेदं सहस्रेण शाखानां च विभेदतः। आथर्वणमथो वेदं बिभेद नवकेन तु ॥ (कूर्मपुराणे ४९।५१-५२) एवमनेकविधे शाखाविस्तारे सत्यपि चतसृणामेव संहितानां क्वचिस्पाठभेदेन, क्वचिदानुपूर्वभिदेन क्वचिदन्यैर्वा कैश्चिद्भेदैः सर्वासु शाखासूपस्थितत्वाञ्चतसृणामासां संहितानां वेदराशित्वमित्युच्यते वैदिकैर्न च तत्केनाप्यग्रावध्यवधीरितमतस्तदेव वयमत्र प्रमाणीकुर्मः। एष वेदो ब्राह्मणेनाध्येतन्यो द्विजैर्वाऽवश्यं पठितव्यश्च । अनधीयानो विप्रो द्विजत्वाद्धीयत इति स्मार्त सिद्धान्तमुररीकृत्य द्विजानां स्वाध्यायसौकर्यसाधननिर्माणाय स्वाध्यायमण्डलं नाम विद्वत्परिषदूपं पूर्व पश्चविंशतिवर्षेभ्य औन्धनगरे स्थापितम् । वैदिकधर्मस्य पुनरुज्ज्वलीकरणमेव स्वाध्यायमण्डलस्य लक्ष्यम् । तत्सिद्धयर्थ चतुर्णामपि वेदानामशुद्धयादिदोषरहितं मुद्रणं परमावश्यकमिति निश्चितमेव । अद्यावधि वेदसंहितानां बहवो ग्रन्था भारते वर्षे यूरोपीयदेशे च मुद्रिताः सन्ति। भारत- वर्षमुद्रितवैदिकग्रन्थापेक्षया यूरोपीयदेशमुद्रिता ग्रन्था न्यूनमुद्रणादिदोषा इत्येतद्यथा तेषां प्रशंसावहं भवति, तथैवास्माकं वैगुण्यमपि प्रकाशयति । यूरोपीयदेशमुद्रितानां पुस्तकानां बहुमूल्यत्वात्ते ग्रन्था अस्मद्देशीयानामुपकाराय न भवन्तीति कृत्वा वेदसंहितानां मुद्रणं अत्रैव कर्तव्यमिति बहोः कालान्मनीषितमासीत् । अद्यावधि मुद्रिता ग्रन्था मुद्रणादिदोषयुक्ताः सन्ती- स्यतो दोषराहित्याय विशेष विमृश्यैवैते ग्रन्था मुद्रणीया इत्यत्र न कापि विप्रतिपत्तिर्भवितुमर्हति । चतसृणां संहितानां समुपलब्धशाखासंहितानां च स्वाध्यायसौकर्यदृष्टयाऽशुद्धयादिदोषरहितं यावग्छक्यं तावन्मुद्रण कार्यमिति स्वाध्यायमण्डलस्थैः कर्मचारिभिः पूर्वमेव निर्धारितम् । कमैतत्तु विशेषेण धनापनि वर्तत इति मवेतः पूर्व मुद्रणं न प्रारब्धम् । एतस्मिन्नेव समये श्रीमद्भिः पण्डितप्रतिनिधिकुलभूषणैः श्रीभवानीरायभूपैरौन्धनरेशैः पञ्चसहस्ररौप्यमुद्रादानं केवलं वेदमुद्रणार्थमेव स्वाध्यायमण्डलाय कृतम्, येन धनेन वाजसनेयिमाध्यन्दिनशुक्लयजुर्वेदसंहिताया मुद्रणं कृतम् । यजुर्वेदस्य शाखाभेदविषयेऽपि किञ्चिदत्रोल्लेखनीयम् । 'यजुरेकशताध्वकं' इत्युक्तरीत्याऽस्यैकशतं शाखा मासमिति निश्चीयते । परन्तु चरणव्यूहे षडशीतिसंख्यात्वेनैव तासां परिगणनं कृतम्- यजुर्वेदस्य षडशीतिर्भेदा भवन्ति । तत्र- (१) चरका नाम द्वादश भेदा भवन्ति-चरकाः, आह्वरकाः, कठाः, प्राच्यकठाः, कपिष्ठलकठाः, चारायणीयाः, वारायणीयाः, वार्तान्तवेयाः, श्वेताश्वतराः, औपमन्यवः, पातण्डिनीयाः, मैत्रायणीयाश्चेति ॥ (१२) "तत्र मैत्रायणीया नाम सप्त भेदा भवन्ति-मानवाः, दुन्दुभाः, चैकेयाः, वाराहाः, हारिद्रयाः, श्यामाः, श्यामायनीयाश्चेति ॥ (७) " (२) वाजसनेया नाम सप्तदश भेदा भवन्ति =जाबालाः, बौधेयाः, काण्वाः, माध्यन्दिनाः, शापीयाः, तापायनीयाः, कापाला:, पौण्ड्रवत्साः, आवटिकाः, परमावटिका, पाराशरीयाः, वैधेयाः, वैनेयाः, औघेयाः, गालवाः, बैजवाः, कात्यायनीयाश्चेति ॥ (१७) ·(७) . - " (३) तैत्तिरीयका नाम द्विभेदा भवन्ति = औख्याः, खाण्डिकेयाश्चेति । (२) तत्र खाण्डिकेया नाम पञ्च भेदा भवन्ति -आपस्तम्बाः, बौधायनाः, सत्याषाढाः, हैरण्यकेशाः, काठ्यायनाश्चेति ॥ (५) "तत्र कठानां......चतुश्चत्वारिंशदुपग्रन्थाः ॥” (४४) (चरणव्यूहे २) व्याकरणमहाभाष्ये पस्पशाहिके भगवता पतञ्जलिना कथितमस्ति यद्यजुर्वेदस्यैकशतं भेदास्तदेव कूर्मपुराणादिषु दृश्यते । परन्तु चरणम्यूहरचनासमये केवलं तेषां षडशीतिभेदा एवावशिष्टाः स्युः। अथवा कठानामुपग्रन्थनामलेखनाभावात्तेषां शाखापरिगणने गणनमपि कर्तुं न योग्य, येन केवलं द्विचत्वारिंशदेव शाखास्तस्मिन्काल आसमिति वक्तुं समीचीनम् । अन्य एकोनषष्टिशाखाभेदाश्चरणव्यूहरचनासमयात्पूर्वमेव प्रनष्टाः । तास्वपि द्विचत्वारिंशच्छाखासु केवलमिदानी पञ्चैव शाखासंहिताग्रन्था उपलभ्यन्तेऽन्ये सप्तत्रिंशद्ग्रन्था लुप्तप्राया एव । उपलब्धयजुःसंहितानां नामानि काठकसंहिता, मैत्रायणीसंहिता, काण्वसंहिता, वाजसनेयिसंहिता, तैत्तिरीयसंहि- तेति । तत्रेदं वाजसनेयिसंहिताया मुद्रणं कृतम् । वाजसनेयिसंहिताया अद्यावधि कतिपयानि पुस्तकानि मुद्रितानि सन्ति, तेषु कति पत्रात्मकानि, कति च पुस्तकरूपाणि, कति संपूर्णस्वरचिन्हयुतानि, कति च केवलमुदात्तादिस्वरचिन्हयुतानि सन्ति । परन्तु सर्वेष्वपि तेषु पुस्तकेषु बहूनि प्रमा- दस्खलितानि दृश्यन्ते, अतस्तेषां दोषस्थानप्रमाणन्यूनाधिकतया स्वाध्यायोपयोगित्वं न्यूनाधिकतरं भवति । अद्यावधि मुद्रितपुस्तकेषु प्रधानान्येतानि परिगणनीयानि- क) पं० वेबरमहोदयेन शार्मण्यदेशे मुद्रितं महीधरभाष्ययुक्तं वाजसनेयिसंहितापुस्तकं मन्त्रपाठनिश्चयकरणे कृतब- हुपरिश्रमत्वात्सर्वेषु मुद्रितपुस्तकेषु प्रधानं स्थानमर्हति। [एतत्त्विदानी नोपलभ्यते । अस्माभिस्तु पन्चान्देशी- यलवपुरीयाद् वैदिकपुस्तकालयाच्छ्रीमत्या मार्यप्रतिनिधिसभायाः कृपाप्रसादेन प्राप्तम् । तदर्थ श्रीमत्यै सभायै धन्यवादान्वितरामः।] (ख) मुम्बा निर्णयसागरयन्त्रालये मुद्रितं भाष्यद्वययुतं वाजसनेयिसंहितापुस्तकं विद्वनिः श्रीमद्भिर्वासुदेवपणशी- करशानिभिः संशोधितं तदूर्ध्व गणनायोग्यमस्ति । (ग) मुम्बय्यामेव ग्यङ्कटेश्वरयन्त्रालये मुद्रितानि कतिपयानि वाजसनेयिसंहितापुस्तकानि पत्रात्मकानि पुस्तकरूपाणि मूलमात्राणि भाषाटीकासहितानि च सन्ति । (घ) अजमेरनगरीये वैदिकयन्त्रालये मुद्रितं मूलमानं वाजसनेयिसंहितापुस्तकम् । श्रीमद्दयानन्दभाष्ययुक्तमपि तत्रैव मुद्रितं, पाठाय योग्यमास्ति । (6) कलिकातानगरे मुद्रितानि कतिपयानि पुस्तकान्यत ऊर्ध्व गणनीयानि सन्ति । एतेषूपरि निर्दिष्टेषु पुस्तकेषु यथाक्रममेव पूर्वसादुत्तरस्मिन्नधिकान्यधिकानि स्खलितानि सन्ति । शार्मण्यदेशमुद्रितमेव पुस्तकं सर्वेषु न्यूनस्खलनयुक्तं वर्तते । तथाप्येतत्कण्डिकारूपेण मन्त्रान्संविभज्य मुद्रितस्वान नित्यपाठायोपयोगीति निश्चितमेव। नित्यपाठाय स्खलनादिदोषरहितमेव पुस्तकमावश्यकमिति मत्वाऽस्माभिर्यावच्छक्यं तावनिर्दोषमुद्रणायैवैष यत्नः कृतः । तथापि न कथ्यतेऽत्रैकमपि स्खलनं नास्तीति, परन्तूपलब्धमुद्रितपुस्तकापेक्षयात्रातिन्यूनस्खलनानि भवेयुरिति निश्चयो- ऽस्ति । यावच्छक्यं तावदस्माभिर्निर्दोषमुद्रणाय महान्यत्नः कृतः । प्रथमं तावत्प्राचीनहस्तलिखितविविधपुस्तकानि समवलोक्य मन्त्रपाठनिश्चयः कृतः । एतदर्थ काशी-जनस्थान-ज्यम्बकेश्वर-ग्वालेराहमदनगरादिनानानगरेभ्यो वैदिकब्राह्म- णेभ्यो हस्तलिखितानि बहूनि पुस्तकान्यानीय तेषां पाठतुलनया यथायोग्यमालोडनं कृतम् । अनयैव तुलनया मुद्रितपुस्त- कानां बहूनि दोषस्थलानि स्वयमेव व्यक्तीभूतानि । प्रायशो यथा वणिनां रोगिणां वासंशोधनं वैद्यैः क्रियते, तथैव वैदिकैवेदपुस्तकानां संशोधनं क्रियते । भतो येषां कुले परम्परया वेदाध्ययनं भवति, तेषां वेदपुस्तकानि पाठनिश्चयाय ·(८) सुनिश्चयेन प्रामाणिकानि भवन्ति । एतदेवास्माभिः प्रत्यक्षीकृतमस्यां मन्त्रपाठतुलमायाम् । अत्रानीतेषु हस्तलिखितग्रन्थेषु कतिपया प्रन्था अत्यन्तमेवाशुद्धयादिदोषरहिता आसन्, तेषां चालोकनेन मन्त्रपाठनिश्चयकरणमतीव सुकरं जातमिति सानन्दं तेषां प्रशंसनमत्र क्रियते। विशेषतस्त्वहमदनगरीयवैदिकधर्मसभाया मन्त्रिमहोदयैर्महादेवदामोदरसुवर्णपाठकीभिः कतिपयानि बहुमूल्यानि पुस्तकानि संप्रेष्य स्वाध्यायमण्डलस्यैतत्संशोधनकर्मातीव सुकरं कृतमिति तेऽवश्यं धन्यवादाहीं। यत्र यत्र पुस्तकेषु मुद्रितेष्वमुद्रितेषु वा परस्परविरोधकपाठदर्शनात्किञ्चिदपि शङ्कास्थानं समुत्पन्नं तत्रतत्र धनान्त- वेदपाठिनां वैदिकानां साहाय्येन पाठनिश्चयः कृतः । एवंरीत्या यथा दोषन्यूनता भवेत्तथैवात्र यत्नो विहितः । एष एवास्य पुस्तकस्य विशेषः । अस्य कृते औन्ध-जनस्थान-वालेर-देशीयानां निपुणधनपाठिनां वैदिकानां ब्राह्मणानां विशेषेणैव साहाय्यमभूदतस्ते सर्वेऽपि धन्यवादाहीः । मुद्रणेऽपि मन्त्राः परस्परमसंश्लिष्टा असङ्कीर्णा वा यथा भवेयुस्तथैव पृथक्पृथगेव मुद्रितास्तेन नित्यपाठायैतत्पुस्तकम- त्यन्तमुपयोगि भविष्यतीति निश्चय एवास्ति । शुक्लेषु यजुःषु वाजसनयिनां संहिता काण्वानां संहितानुसारिणी एवाऽस्ति । अतो वाजसनेयिसंहिताध्ययनावसरे काण्व- संहितापाठविशेषदर्शनमावश्यकमेवेति मत्वा, काण्वसंहिताऽस्माभिः स्वतंत्रतया मुद्रिताऽस्ति । अस्याः संहिताया सर्वेषां मन्त्राणां पादसूचिस्तथा सर्वानुक्रमसूत्रादिकं स्वतंत्रपुस्तकरूपेण मुद्रितम् । मन्त्राणां पादसूचिस्तु न कुत्राप्यद्यावधि मुद्रिता। अत आशास्यते सर्वमेवैतबहूपयोगि भविष्यति स्वाध्यायशीलेभ्यो वैदिकधर्मावलम्बिभ्य इति । यस्य निःश्वसितमेतत्तस्यैव परमात्मनोऽनुग्रहेणैतत्संशोधनमुद्रणादिकं कार्य प्रारब्धं तस्यैव कृपयैतत्समातिमगमत् । मतस्तमेव प्रणतिसहस्रपुरःसरं मनसाऽभ्यर्थेदानी विरमति- औन्ध नगरे। वैशाख शु. १५ विक्रमीयसंवत् २००३ श्रीपादशर्मा दामोदरसूनुः सातवलेकरकुलजा ·ॐ UNITIS वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक यजुर्वेद-संहिता । अथ प्रथमोऽध्यायः। ॥ओ३म्। इषे त्वोर्जे त्वा वायव स्थ देवो वः सविता प्रार्पयतु श्रेष्ठतमाय कर्मण आप्या- यध्व मध्न्या इन्द्राय भागं प्र॒जाव॑तीरनमीवा अयक्ष्मा मा व स्तेन ईशत माघशसो ध्रुवा अस्मिन गोपतौ स्यात बह्वीर्यजमानस्य पशून्पाहि ॥१॥ वसोः पवित्रमस द्यौरसि पृथिव्यसि मातरिश्वनो धर्मोऽसि विश्वा असि । परमेण धाम्ना छहस्व मा हार्मा ते यज्ञपतिह्वीत् ॥२॥ वसोः पवित्रमसि शतधार वसोः पवित्रमसि सहस्रधारम् । देवस्त्वा सविता पुनातु वसोः पवित्रेण शतधारेण सुप्वा कामधुक्षः ॥३॥ सा विश्वायुः सा विश्वकर्मा सा विश्वायोः । इन्द्रस्य त्वा भाग सोमेनानिमि विष्णो हव्य रक्षं ॥४॥ अग्ने तपते व्रतं चरिष्यामि तच्छकेयं तन्मे राध्यताम् । इदमहमनृतात्सत्यमुपमि ॥५॥ कस्त्वा युनक्ति स त्वा युनक्ति कस्मै त्वा युनक्ति तस्मै त्वा युनक्ति। कर्मणे वां वेाय वाम॥६॥ प्रत्युष्ट रक्षः प्रत्युष्टा अरातयो निष्टप्त रक्षो निष्टप्ता अरातयः । उर्वन्तरिक्षमन्वेमि ॥७॥ धूरसि धर्व धूर्वन्तं धूर्व तं योऽस्मान्धूवति तं धर्व यं वयं धूमः । देवानामसि वहितम सस्नितम पप्रितमं जुष्टतमं देवहूतमम् ॥८॥ अहतमासि हविर्धानं दृछहस्व मा ह्वार्मा ते यज्ञपतिझापति । विष्णुस्त्वा क्रमा मुरु वाताया-पहत, रक्षों यच्छन्तां पर्च ॥९॥ बा. य०१

·(२)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[ अध्यायः १,
४
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौबीहुभ्यां पुष्णो हस्ताभ्याम् ।
अनये जुष्टं गृह्णाम्य-ग्रीषोमाभ्यां जुष्टं गृह्णामि ॥ १० ॥
भूताय त्वा नारातये स्वरभिविख्य दृछहन्तां दुर्याः पृथिव्या-मुर्वन्तरिक्षमन्वेमि
पृथिव्याम्त्वा नाभी सादयाम्यदित्या उपस्थेऽग्ने हव्य रक्षे ॥ ११ ॥
पवित्र स्थो वैष्णव्यो' सवितुर्वः प्रसव उत्पुनाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः ।
देवीरापो अग्रेगुवा अग्रेपुवोऽय इममध यज्ञं नय॒ताय॒ यज्ञपति सुधातुं यज्ञप॑तिं देवयुवम् ॥१२॥
युप्मा इन्द्रोऽवृणीत वृत्तूर्ये यूयमिन्द्रमवृणीध्वं वृत्रतर्ये' प्रोक्षिता स्थं । अग्नये त्वा जुष्टं
प्रोक्षाम्य-नीपोमाभ्यां त्वा जुष्टं प्रोक्षामि । देव्याय कर्मणे शुन्धध्वं देवयज्यायै यद्वोऽशुद्धाः
पराजघ्नुरिदं वस्तच्छुन्धामि ॥ १३ ॥
शर्मास्य-वधता रक्षाऽवधता अरांतयो' ऽदित्यास्त्वगास प्रति त्वादितिर्वेत्तु ।
अदिसि वानस्पत्यो ग्रावोऽसि पृथुर्बुध्नः प्रति त्वाऽदित्यास्त्वग्वैत्तुं ॥ १४ ॥
अग्नेस्तनरसि वाचो विसर्जन ढवीतये त्वा गृह्णामि बृहद्वाऽसि वानस्प॒त्यः स इदं ढेवेभ्यो
हविः शमीप्य मुशामि शमीप्व । हविष्कृदेहि हविष्कृदेहि ॥ १५ ॥
कुक्कटाऽसि मधुजिह्व इपमर्जमाव त्वया वय संघात संघातं जेष्म वर्षवृद्धमास प्रति
त्वा वर्षवृद्धं वत्तं परापूत रक्षः परापूता अतियों पहन रों वायुर्वो विविनक्तुं देवो
वः सविता हिरण्यपाणिः प्रतिगृभ्णात्वच्छिद्रेण पाणिना ॥ १६ ॥
धृष्टिरस्य पाऽग्ने अग्निमामाद जहि निष्कव्यादैछ सेधो देवयज वह ।
ध्रुवमसि पृथिवीं छह ब्रह्मवनि त्वा क्षत्रवनि सजातवन्युपद्धामि भार्तृव्यस्य वधार्यं ॥१७॥
अग्ने ब्रह्म गृभ्णीवं धरुणमस्य॒न्तरिक्षं दृछह ब्रह्मवनि त्वा क्षत्रवनि सजातवन्युपदधामि
भ्रातृव्यम्य वधाय। धमसि दिवे छह ब्रह्मवानि त्वा क्षत्रवान सजातवन्युपदधामि भ्रातृव्यस्य
वधाय।
विश्वाभ्यस्त्वाशांभ्य उपदधामि चिर्न स्थोवंचितो' भृगूणामरिसां तपसा
तप्यध्वर्म ॥१८॥
शर्मास्य वंधत रक्षोऽवधता अरांतयों -ऽदित्यास्त्वगास प्रति त्वाऽदितिर्वेत्तु ।
धिषणाऽसि पर्वती प्रति त्वाऽदित्यास्त्वग्वेर्तु दिवस्कम्भनीरसि' धिषणाऽसि पार्वतेयी प्रति त्वा
पर्वती वर्तुं ॥१९॥
धान्यमसि धिनुहि देवानं प्राणाय त्वों दानाय त्वौ व्यानाय त्वा ।
दीर्घामनु प्रसितिमायुपे धां दे॒वो वः सविता हिरण्यपाणिः प्रतिगृभ्णात्वच्छिद्रेण पाणिनी चक्षुषे
वा महीनां पयोऽसि ॥२०॥

·कशिकार १०-३०]
यजुर्वेद-संहिता।
।
दे॒वस्य॑ त्वा सवितुः प्रेसवेऽश्विनौर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम्। सं पामि समाप ओषधीभिः
समोषधयो रसैन । सछ रेवतीर्जगतीभिः पृच्यन्ताछ सं मधुमतीमधुमतीभिः पृच्यन्ताम ॥२१॥
जनयत्यै त्वा संयौमी दमग्ने रिदमुग्नीषोमयो रिघे त्वा धर्माऽसि विश्वायु-प्रथा
उरु प्रथस्वोरु ते यज्ञपतिः प्रथा मग्निष्टे त्वचं मा हिंछमी देवम्त्वा मविता अंपगत
वर्षिष्ठेऽधि नाके ॥ २२ ।।
मा भेर्मा संविस्था अमिरुर्यज्ञोऽतमेर्यजमानस्य प्रजा भूयात् विमाय त्वा द्विता
त्वै-कताय त्वा ॥ २३ ॥
दे॒वस्य॑ त्वा सवितः प्रेमवेऽश्विनो हुभ्यां पूष्णो हस्नाभ्याम् । आददऽध्वरकृत दुवे
इन्द्रस्य बाहुरसि दक्षिणः सहस्रभृष्टिः शततेजा वायुरसि तिग्मतजा द्विपती वधः ॥ २४।।
पृथिवि देवयजन्योषध्याम्ते मलं मा हिंमिपं' वजं गच्छ गाष्ठान वर्षतु ते या बनानदेव
सवितः परमस्यां पृथिव्या तिन पाशोऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मम्तमता मा माक् ॥ २५ ॥
अपाररु पृथिव्य देवयजनाद्वध्यासं वजं गच्छ गोष्ठान वर्षतु ते द्यो-भान दे। मवितः
परमस्यां पृथिव्या शतेन पाशोऽस्मान्द्वष्टि यं च वयं द्विप्मम्तमता मा मैकि। अग दिवं
मा पप्तो दुप्सस्ते द्यां मा कन् वजं गच्छ गोष्ठान वर्षत ते द्यो-धान देव सवितः
परमस्यां पृथिव्या शतेन पार्शोऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मम्तमतो मा माक् ॥ २६ ॥
गायत्रेणे त्वा छन्दमा परिगृह्णामि' त्रैष्टुभेन त्वा छन्दसा परिगृह्णामि जागंतन या छन्दगा
परिगृह्णामि । सुक्ष्मा चार्सि शिवा चासि स्योना चासि मुपदा चाम्य- जम्बनी ना
पर्यस्वती च ॥ २७ ॥
पुरा कुरस्य विसृपो विरप्शिन्नुदादाय पृथिवीं जीवदानुम् । यामैरयश्चन्द्रममि बधानिस्तामु
धीरासो अनुदिश्य यजन्त। प्रोक्षणीरासादयं द्विषतो वधाऽसि ॥ २८ ॥
प्रत्युष्ट रक्षः प्रत्युष्टा अरांतयो' निष्टप्त रक्षो निष्टप्ता अरातयः ।
अनिशितोऽसि सपत्नक्षिद्वाजिनं त्वा वाजेध्यायै सम्मास्मि ।
प्रत्युष्ट रक्षः प्रत्युष्टा अरातयो निष्टप्त रक्षो निष्टप्ता अरातयः ।
अनिशिताऽसि सपत्नक्षिद्वाजिनीं त्वा वाजेध्याय सम्मामि ॥ २९ ॥
अदित्यै रास्नासि' विष्णोप्पोऽस्यूं जे त्वाँ ऽदब्धेन त्वा चक्षुपावपश्यामि ।
अग्नेर्जिह्वासि सुहवेभ्यो धाम्ने धाम्ने मे भव यजुषे यजुर्षे ॥ ३० ॥

·(१)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[१०१-२७
सवितुस्त्वा प्रसव उत्पुनाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः ।
सवितुर्वः प्रसव उत्[नाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः ।
तेजोऽसि शुक्रमस्यमृतमसि धाम नामासि प्रियं देवानामनाधृष्टं देवयजनमसि ॥३१॥
[अध्यायः १, कंडिकाः ३१, मंत्र-संध्या १३७ )
इति प्रथमोऽध्यायः।
.
अथ द्वितीयोऽध्यायः।
कृष्णोऽस्याखरेष्ठोऽग्नये त्वा जुष्टं प्रोक्षामि' वेदिरसि बहिषे त्वा जुष्टां प्रोक्षामि बर्हिरसि
मुग्भ्यस्त्वा जुष्टं प्रोक्षामि ॥१॥
अदित्यै व्युन्दनमसि विष्णो स्तुपोऽy-Oम्मदसं त्वा स्तृणामि स्वासस्था देवेभ्यो'
भुर्वपतये स्वाही भुवनपतये स्वाहाँ भूतानां पतये स्वाहा ॥२॥
गन्धर्वस्त्वां विश्वावसुः परिदधातु विश्वस्यारिष्ट्यै यजमानस्य परिधिरस्यनिरिउ ईडितः ।
इन्द्रस्य बाहुरसि दक्षिणो विश्वस्यारिष्टयै यजमानस्य परिधिरस्यनिरिड इंडितः । मित्रावरुणौ
त्वोत्तरतः परिधत्तां ध्रुवेण धर्मणा विश्वस्यारिष्टय यजमानस्य परिधिरस्यगिरिड इंडितः ॥३॥
वीतिहोत्रं त्वा कवे द्युमन्तछ समिधीमहि । अग्ने बृहन्तमध्वरे ॥४॥
समिदसि सूर्यस्त्वा पुरस्तात् पातु कस्याश्चिदुभिशस्त्यै। सवितुर्बाहू स्थै ऊर्णम्म्रक्स
त्या स्तृणामि स्वासस्थं देवेभ्यं आ त्वा वसवो रुद्रा आदित्याः संदन्तु ॥५॥
घृताच्यसि जुहूर्नाम्ना सेदं प्रियेण धाम्ना प्रिय सद् आसीद घृताच्य॑स्युपभृन्नाम्ना सेदं प्रियेण
धाम्ना प्रिय सद् आसीदं घृताच्यसि ध्रुवा नाम्ना सेदं प्रियेण धान्ना प्रिय सद् आसीद
प्रियेण धाम्ना प्रिय सद् आसीदें । ध्रुवा असदन्नृतस्य योनौ ता विष्णो पाहि पाहि यज्ञं
पाहि यजपतिं पाहि मां यजन्यम् ॥६॥
अग्ने वाजजिद्वाज त्वा सरिप्यन्तं वाजजित सम्मामि ।
नमो देवेभ्य: स्वधा पितृभ्य : सुयमे मे भूयास्तम- ॥७॥
अस्कन्नमद्य देवेभ्य आज्य संभ्रियास मघ्रिणा विष्णो मा त्वावक्रमिषं वसुमतीमने ते
छायामुपस्थेष विष्णो स्थानमसीत इन्द्रो वीर्यमकृणोदूोऽवर आस्थात् ॥ ८॥
अग्ने वेर्होत्रं वेर्दृत्युमवतां त्वां द्यावापृथिवी अव त्वं द्यावापृथिवी स्विष्टकृद्देवेभ्य इन्द्र आज्येन
हविषा भूत्स्वाहा सं ज्योतिषा ज्योतिः ॥९॥

·०११-११]
यजुर्वेद-संहिता।
(५)
मयावमिन्द्र इन्द्रियं दधात्वस्मान् रायो मघवानः सचन्ताम् । अस्माक सन्त्वाशिषः सत्या
नः सन्त्वाशिष उपहूता पृथिवी मातोप मां पृथिवी माता हयतामुनिराग्नीध्रात्स्वाहा ॥ १० ॥
उपहूतो द्यौष्पितोप मां द्यौष्पिता हृयतामनिरामीधात्स्वाहा । देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे
ऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । प्रतिगृह्णाम्य-नेवास्येन प्राश्नामि ॥ ११ ॥
एतं ते देव सवितर्यज्ञं प्राहुर्वृहस्पतये ब्रह्मणे । तेन यज्ञमंव तेन यज्ञपतिं तेन मामवं ॥ १२ ॥
मनों जूतिर्जुषतामाज्यस्य बृहस्पतिर्यज्ञमिमं तनोत्वरिष्टं यज्ञ समिमं दधातु ।
विश्वे देवास इह मादयन्तामो३म्प्रतिष्ठ ॥ १३ ॥
एषा ते अग्ने समित्तया वर्धस्व चा च प्यायस्व । वर्धिषीमहि च वयमा च प्यासिपीमहि ।
अमे वाजजिद्वाज त्वा ससुवास वाजजित सम्मामि ॥ १४ ॥
अग्नीषोमयोजितिमनज्जेषं वाजस्य मा प्रसवेन पोहामि । अग्नीपोमी तमपनुदा
योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो वाजस्यैनं प्रसवेनापोहामि । इन्द्राग्न्योरुजितिमनूजे वाजस्य
मा प्रसवेन पोहामि । इन्द्राग्नी तमनुदतां योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विप्मो वाजस्यैनं
प्रसवेनापोहामि ॥ १५॥
वसुभ्यस्त्वां रुद्रेभ्यस्त्वा ऽऽदित्येभ्यस्त्वा संजोनाथां द्यावापृथिवी मित्रावरुणौ त्वा
वृष्टयावताम्। व्यन्तु वोक्त रिहाणां मरुतां पृषतीर्गच्छ वशा पृश्निभूत्वा दिवै गच्छ
ततो नो वृष्टिमावह । चक्षुष्पा अग्नेऽसि चक्षुर्मे पाहि ॥ १६ ।।
यं परिधि पर्यवेत्था अग्ने देव पणिभिर्गुह्यमानः ।
तंत
एतमनु
जोर्ष भराम्येष नेत्त्वदपचेतयाता अग्नेः प्रियं पाथोऽपीतम् ॥ १७ ॥
सश्सवागा स्थेषा बृहन्तः प्रस्तरेष्ठाः परिधेयांश्च देवाः ।
इमां वाचमुभि विश्वे गुणन्त आसद्यास्मिन् बर्हिपि मादयध्वः स्वाहा वा ॥ १८॥
घुताची स्थो धुर्ण पात सुम्ने स्थः सुम्ने मा धत्तम् ।
यज नमश्च त उप च यज्ञस्य शिवे संतिष्ठस्व स्विष्टे मे संतिष्ठस्वं ॥ १९ ॥
अग्नेऽदब्धायोऽशीतम पाहि मा विद्योः पाहि प्रसित्यै पाहि दुरिष्टयै पाहि दुरन्या अविषं नः
पितुं कृणु सुषदा योनौ स्वाहा वा डग्नये संवेशपतये स्वाहां सरस्वत्यै यशोभगिन्यै स्वाहा ॥२०॥
वेढोऽसि येन त्वं देव वेद देवेभ्यो वेदोऽभवस्तेन मह्यं वेदो भूयाः ।
देवा गातुविदो गातुं वित्त्वा गातुर्मित । मनसस्पत इमं देव यज्ञ स्वाहा वाते धाः ॥२१॥

·(६) घासजनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [म०२-३ संबर्हिरतार्थ हविषा घृतेन समादित्यैर्वसुभिः सम्मरुद्भिः। समिन्द्रो विश्वदेवेभिरङ्कतां दिव्यं नभो गच्छतु यत् स्वाहा ॥ २२ ॥ कस्त्वा विमुश्चति स त्वा विमुश्चति कस्मै त्वा विमुश्चति तस्मै त्वा विमुश्चति । पोषाय रक्षसां भागोऽसि ॥२३ ।। सं वर्चसा पय॑सा सं तनूभिरगन्महि मनसा स शिवेन । त्वष्टा सुत्री विदधातु रायोऽनुमाष्टुं तन्वो यद्विलिष्टम् ॥ २४ ॥ दिवि विष्णुर्यक्रस्त जागतेन छन्दसा ततो निभक्तो योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो' ऽन्तरिक विष्णुर्यक्रस्त त्रैष्टुभेन छन्दसा ततो निभक्तो योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः पृथिव्यां विष्णुळकधस्त गायत्रेण छन्दसा ततो निर्भको योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो ऽस्मा- दन्ना-दस्य प्रतिष्ठायो अर्गन्म स्वः सं ज्योतिषाभूमं ॥ २५॥ स्वयंभूरसि श्रेष्ठो रश्मिवर्चीदा असि वों मे देहि। सूर्यस्यावृतमन्वावर्त ॥ २६ ॥ अग्नै गृहपते सुगृहपतिस्त्वयाऽग्नऽहं गृहपतिना भूयास सुगृहपतिस्त्वं मयाऽग्ने गृहपतिना भूयाः । अस्थूरि णौ गार्हपत्यानि सन्तु शत हिमाः सूर्यस्यावृतमन्वावर्ते ॥२७॥ अग्ने बतपते व्रतमंचारिपं तदशकं तन्मेऽराधी-दमहं य ए॒वास्मि सोऽस्मि ॥ २८ ॥ अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहाँ सोमाय पितृमते स्वाहा । अपहता असुरा रक्षार्थसि वेदिपदः ॥ २९ ॥ ये रूपाणि प्रतिमुश्चमाना असुराः सन्तः स्वधया चरन्ति । परापुरो निपूरो ये भरन्त्यग्निष्टॉल्लोकात्मणुदात्य॒स्मात् ॥ ३० ॥ अत्र पितरो मादयध्वं यथाभागमापायध्वम् । अमीमदन्त पितरो यथाभागमापायिषतं ॥ ३१ ॥ नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरः शोषाय नमो वः पितरो जीवार्य पितरः स्वधायै नमो वः पितरो घोराय नमो वः पितरो मन्यवे नमो वः पितरः पितरो नमो वो गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देप्मत द्वैः पितरो वास आधुत्त॥ ३२॥ आधत्त पितरो गर्भ कुमारं पुष्करस्रजम् । यथेह पुरुषोऽसत् ॥ ३३ ॥ ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृतं पर्यः कीलाल परिस्रुतम् । स्वधा स्थं तर्पयत मे पितॄन् ॥ ३४ ॥ [भ० २, कं० ३४, मं० सं०९५] इति द्वितीयोऽध्यायः। नमो वः ०

·कं० २२-३४,१-१७]
यजुर्वेद-संहिता।
(७)
अथ तृतीयोऽध्यायः ।
समिधाऽग्निं देवस्यत घृतैर्बोधयतातिथिम् । आस्मिन् हव्या जुहोतनं ॥ १ ॥
सुसमिद्धाय शोथि घृतं तीव्र जुहोतन । अग्नये जातवेदसे ॥ २ ॥
तं त्वा समिद्भिरङ्गिरो घृतेन वर्धयामसि । बृहच्छौचा यविष्ठ्यं ॥ ३ ॥
उप त्वाऽग्ने हविष्मतीघृताचीर्यन्तु हर्यत । जुषस्व समिधा मम ॥ ४ ॥
भूर्भुवः स्व-ौरिव भूम्ना पृथिवीव वरिम्णा ।
तस्यस्तेि पृथिवि देवयजनि पृष्ठेऽग्निमन्नादमन्नाधायादधे ॥ ५ ॥
आयं गौः पृश्निरक्रमीदसदन् मातरै पुरः । पितरं च प्रयन्त्स्वः ॥ ६ ॥
अन्तश्चरति रोचनास्य प्राणादपानती । व्यख्यन् महिषो दिवम् ॥ ७ ॥
त्रिशद्धाम विराजति वाक् पतङ्गाय धीयते । प्रति वस्तीरह युभिः ॥ ८॥
अग्निोतिर्कोतिरग्निः स्वाहाँ सूर्यो ज्योतिर्योतिः सूर्यः स्वाहा ।
अग्निर्व! ज्योतिर्वः स्वाहाँ सर्यो व! ज्योतिर्वः स्वाहा ।
ज्योतिः सूर्यः सूर्यो ज्योतिः स्वाहा ॥ ९ ॥
सर्वेवेन सवित्रा सजू राव्येन्द्रवत्या । जुषाणो अग्निवैतु स्वाहा ।
सवेन सवित्रा सजूरुषसेन्द्रवत्या । जुपाणः सूर्यो वेतु स्वाहा ॥ १० ॥
उपप्रयन्तो अध्वरं मन्त्रं वोचेमाग्नये । आरे अस्मे च शृण्वते ॥ ११ ॥
अग्निमर्धा दिवः ककुत्पतिः पृथिव्या अयम् । अपाछ रेत सि जिन्वति ॥ १२ ॥
उभा वामिन्द्राग्नी आहुवया उभा राधसः सह मादयध्यै ।
उभा दातारांविषा रयीणामुभा वाजस्य सातये हुवे वाम ॥ १३ ॥
अयं ते योनिक्रत्वियो यतो जातो अरोचथाः ।
तं जाननग्न आरोहाथा नो वर्धया रयिम् ॥ १४ ॥
अयमिह प्रथमो धायि धातृभिर्होता यजिष्ठो अध्वरेष्वीड्यः ।
यमप्नवानो भृगवो विरुरुचुर्वनेषु चित्रं विश्वं विशेविशे' ॥ १५ ॥
अस्य प्र॒त्नामनु द्युत शुक्रं दुदुढे अहयः । पर्यः सहस्रसामूपिम् ॥ १६ ॥
तनपा अग्नेऽसि तन्वं मे पाह्यायुर्दा अग्नेऽस्यायुमें देहि वक़दा अग्नेऽसि वों मे देहि।
अग्ने यन्मे तन्वा ऊनं तन्म आपूर्ण ॥ १७॥

·(८) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [१०३७ इन्धानास्त्वा शत हिमा घुमन्त समिधीमहि । वयस्वन्तो वयस्कृत सहस्वन्तः सहस्कृतम् । अग्ने सपत्नदम्भनमदब्धासो अदाभ्यम् । चित्रावसो स्वस्ति ते पारमशीय ॥१८॥ सं त्वमग्ने सूर्यस्य वर्चसागथाः समृषीणा, स्तुतेन । सं प्रियेण धाम्ना समहमायुषा सं वर्चसा सं प्र॒जया स रायस्पोर्पण ग्मिषीयं ॥ १९ ॥ अन्ध स्थान्धो वो भक्षीय मह स्थ महो वो भक्षीयोर्ज स्थोज वो भक्षीय रायस्पोर्ष स्थ रायस्पोषं वो भक्षीय ॥ २० ॥ रेवती रमध्वम॒स्मिन्योनावस्मिन् गोष्ठेऽस्मिँल्लोकेऽस्मिन् क्षये । इहैव स्त मापंगात ॥ २१ ॥ संहितासि विश्वरूप्यूर्जा माविंश गौपत्येन । उप त्वाने दिवेदिवे दोषावस्तर्द्धिया वयम् । नमो भरन्त एमसि ॥ २२ ॥ राजन्तमध्वराणां गोपामृतस्य॒ दीदिविम् । वर्धमान, स्वे दमें ॥ २३ ॥ स नः पितेव सूनवेऽग्ने सूपायनो भव । सस्वा नः स्व॒स्तये ॥ २४ ॥ अग्ने त्वं नो अन्तम उत त्राता शिवो भवा वरूथ्यः। वसुरग्निर्वसुश्रवा अच्छा नक्षि द्युमत्तम रयिं दाः ॥ २५ ॥ तं त्वा शोचिष्ठ दीदिवः सुम्नाय नूनमीमहे सखिभ्यः । स नो बोधि श्रुधी हवमुरुष्या णो अघाय॒तः समस्मात् ॥ २६ ॥ इड एह्यदित एहि काम्या एतं । मयिं वः कामधरणं भूयात् ॥ २७ ।। न स्वरणं कृणुहि ब्रह्मणस्पते । कक्षीवन्तं य औशिजः ॥ २८ ॥ यो रेवान्यो अमीवहा वसुवित्पुष्टिवर्द्धनः । स नः सिषक्तु यस्तुरः ॥ २९ ॥ मा नः शर्थसो अररुपो धूर्तिः प्रणङ् मय॑स्य । रक्षा णो ब्रह्मणस्पते ॥ ३० ॥ महि त्रीणामोऽस्तु द्युक्षं मित्रस्यार्यम्णः । दुराधर्षं वरुणस्य ॥ ३१ ॥ नहि तेषाममा चन नावसु वारणेषु । ईशे रिपुरघधिसः ॥ ३२ ॥ ते हि पुत्रासो अदितेः प्र जीवसे माय । ज्योतिर्यच्छन्त्यज॑स्रम् ॥ ३३ ॥ कदा चन स्तरीरसि नेन्द्र सश्चसि दाशुषे । उपोपेन्नु मघवन भय इन्नु ते दानं देवस्य पृच्यते ॥ ३४ ॥ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥ ३५॥ परि ते दूडभो रथोऽस्मार अश्नोतु विश्वतः। येन रक्षसि दाशुषः ॥३६ ॥ ॥

·कं० १८-५४ ] यजुर्वेद-संहिता। (१) भर्भुवः स्वः सुप्रजाः प्रजाभि स्या, सुवीरों वारैः सुपोषः पोषै': । नर्य प्र॒जां में पाहि शवस्य पशून्मे पाह्ये थर्य पितुं में पाहिँ ॥३७॥ आ गन्म विश्ववेदसमस्मभ्यं वसुवित्तमम् । अग्ने सम्राडभि द्युम्नमभि सह आशा ॥३८॥ अयमग्निर्गृहपतिर्हपत्यः प्र॒जाया वसुवित्तमः । अग्ने गृहपतेऽभि द्युम्नमभि सह आ यच्छस्व ॥३९॥ अयमग्निः पुरीष्यो रयिमान् पुष्टिवर्धनः । अग्ने पुरीष्याभि द्युम्नमभि सह आ चन्छौ ।।४०॥ गृहा मा बिभीत मा वैपध्वमऊं बिभ्रत एमसि । ऊर्ज़ बिभ्रद्वः सुमनाः सुमेधा गृहानैमि मनसा मोदमानः ॥४१॥ येषामध्येति प्रवसन्येषु सौमनसो बहुः । गृहानुपह्वयामहे ते नौ जानन्तु जानतः ।।२ उपहूता इह गाव उपहूता अजावयः । अथो अन्नस्य कीलाल उपहृतो गृहेषु नः : क्षेमाय वः शान्त्यै प्रपद्ये शिवछ शग्म शंयोः शंयो': ॥४३॥ प्रघासिनो हवामहे मरुतश्च रिशादसः । करम्भेण सजोषसः ॥४४॥ यद्गामे यदरण्ये यत्सभायां यदिन्द्रिये । यदेनश्चकुमा वयमिदं तदद्वयजामहे स्वाहा ॥४५॥ मो पूर्ण इन्द्रात्र पृत्सु देवैरस्ति हि ष्मा ते शुष्मिन्नवयाः । महश्चिद्यस्य मीढुषो यव्या हविष्मतो मरुतो वन्दते गी': ॥४६॥ अकन् कर्म कर्मकृतः सह वाचा मयोभुवा । देवेभ्यः कर्म कृत्वास्तं प्रेतं पचा नवः ॥४७॥ अवभृथ निचुम्पुण निचेरुरसि निचुम्पुणः । अव देवैर्दैवकृतमेनोऽयासिषमव मर्मय॑कृतं पुरुराव्णो देव रिपस्पाहि ॥४८॥ पूर्णा दर्वि परा पत सुपर्णा पुनरा पैत । वस्नेव विक्रीणावा इपमूर्ज शतक्रती ॥४९। देहि मे ददामि ते नि मे धेहि नि ते दधे । निहारं च हरासि मे निहारं नि हराणि ते हो ॥५०॥ अक्षन्नमिदन्त एव प्रिया अधूषत । अस्तौषत स्वभानवो विप्रा नविष्ठया मती योजा न्विन्द्र ते हरी' ॥५१॥ सुसन्दृशं त्वा वयं मघवन्वन्दिषीमहि । प्र नूनं पूर्णबन्धुर स्तुतो यासि वशार अनु योजा न्विन्द्र ते हरी' ॥५२॥ मनो न्वाह्वामहे नाराश सेन स्तोमैन । पितॄणां च मन्मभिः ॥५३॥ एतु मनः पुनः क्रत्वे दक्षाय जीवसे । ज्योक् च सूर्य दशै ॥५४॥ आ न वा. य०२

·(१०)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. ३-४;
पुनर्नः पितरो मनो ददातु दैव्यो जनः । जीवं वात सचेमहि ॥५५॥
वय सोम ते तव मनस्तनूषु बिभ्रतः । प्र॒जाव॑न्तः सचेमहि ॥५६॥
एप ते रुद्र भागः सह स्वस्राम्बिकया तं जुषस्व स्वाहै-प ते रुद्र भाग आखुस्तै पशुः ॥५७।।
अर्व रुद्रमंदीमधव देवं त्र्यम्बकम् ।
यथा नो वस्यसस्करद्यथा नः श्रेयसस्करद्यथा नो व्यवसाययात् ॥५८॥
भषजमसि भेषजं गवेऽश्वाय पुरुषाय भेषजम् । सुखं मेषाय मेष्ये ॥५९॥
त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् । उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय मामृतात् ।
ज्यम्बकं यजामहे सुगन्धि पतिवेदनम् । उर्वारुकमिव बन्धनाढतो मुक्षीय मामुत: ॥६०॥
एतत्ते रुद्रावसं तेन परो मूजवतोऽतीहि ।
अवततधन्वा पिनाकावसः कृत्तिवासा अहि सन्नः शिवोऽतीहि ॥६१॥
व्यायुपं जमदनेः कश्यप॑स्य व्यायुधम् । यद्देवेषु व्यायुपं तन्नो अस्तु व्यायुष ॥१२॥
शिवो नामासि स्वर्धितिस्ते पिता नमस्ते अस्तु मा मा हिंसी': ।
नि वर्तयाम्यापेऽन्नाधाय प्रजननाय रायस्पोपाय सुप्रजास्त्वार्य सुवीयर्याय ॥६३॥
[ भ० ३, कं० ६३, मं० सं० ७९]
इति तृतीयोऽध्यायः।
अथ चतुर्थोऽध्यायः ।
एदमंगन्म देवयजनं पृथिव्या यत्र देवासो अर्जुपन्त विश्वे ।
क्सामाभ्यां सन्तरन्तो यर्जुी रायस्पोर्पण समिषा मदेम ।
मा आपः शर्मु मे सन्तु देवी रोपंधे त्रायस्व स्वर्धिते मैनछ हिसी: ॥१॥
आपो अस्मान्मातरः शुन्धयन्तु घृतेन नो घृतप्वः पुनन्तु ।
विश्व हि रिप्रं प्रवहन्ति देवीरुदिदाभ्यः शुचिरा पूत एमि' ।
दीक्षातपसौस्तनृसि तां त्वा शिवा, शग्मां पर दधे भद्रं वर्णं पुष्यन् ॥ २॥
महीनां पयोऽसि वक़दा असि वर्गों में देहि ।
वृत्रस्यासि कनीनकश्चक्षुर्दा असि चक्षुर्मे देहि ॥ ३ ॥
चित्पतिर्मा पुनातुं वाक्पतिर्मा पुनातु देवो मा सविता पुनात्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः।
तस्य॑ ते पवित्रपते पवित्रपूतस्य॒ यत्कोमः पुने तच्छेकेयम् ॥ ४ ॥

·कं. ५५-६३,१-१७]
यजुर्वेद-संहिता।
(११)
-
आ वो देवास ईमहे वामं प्रयत्यध्वरे । आ वो देवास आशिपो यज्ञियासो हवामहे ॥५॥
स्वाहा यझं मनसः स्वाहोरोरनरिक्षात्स्वाही द्यावापृथिवीभ्या स्वाही वातादारंभे स्वाहाँ ॥६॥
आकूत्यै प्रयुजेऽनये स्वाहा' मेधायै मनसेऽग्नये स्वाहाँ दीक्षायै तपसेऽनये स्वाहाँ सरस्व-
त्यै पूष्णेऽग्नये स्वाहाँ। आपो देवीर्च्हतीर्विश्वशम्भुवो द्यावापृथिवी उरो अन्तरिक्ष । बहस्पतये
हविषा विधेम स्वाहाँ ॥७॥
विश्वो देवस्य नेतुम? वुरीत सख्यम् ।
विश्वो राय ईषुध्यति द्युम्नं वृणीत पुष्यसे स्वाहा” ॥८॥
ऋक्सामयोः शिल्पे स्थुस्ते वामारंभे ते मा पातमास्य यज्ञस्योहच': ।
शर्मासि शर्म मे यच्छ नमस्ते अस्तु मा मा हिंसी ॥९॥
ऊर्गस्याङ्गिरस्यूर्णम्म्रदा ऊर्ज़ मार्य धेहि । सोमस्य नीविरसि विष्णोः शासि शर्म यज-
मानस्येन्द्रस्य योनिरस सुसस्याः कृपीस्कृधि। उच्छ्यस्व वनम्पत ऊो मां पाह्य हस
आस्य यज्ञस्योहचः ॥१०॥
व्रतं कृणुताग्निब्रह्मानिर्यज्ञो वनस्पतिर्यज्ञिय': । देवीं धियं मनामहे सुमडीकामभिष्टये वर्चाधा
यज्ञाहस सुतीर्था नो असदशे । ये देवा मनोजाता मनोयुजो दक्षकतवस्ते नोऽवन्तु ते न:
पान्तु तेभ्यः स्वाहा ॥११॥
श्वात्राः पीता भवत यूयमापो अस्माकमन्तरुदरै सुशेवाः ।
ता अस्मभ्यमयक्ष्मा अनमीवा अनागसः स्वदन्तु देवीरमृता ऋतावृधः ॥१२॥
इयं ते यज्ञिया तर्ने पो मुश्चामि न प्रजाम् ।
अहोमुचः स्वाहाकृताः पृथिवीमा विशतं पृथिव्या सम्भव ॥१३॥
अग्ने त्वछ सु जागृहि वय सुमन्दिषीमहि । रक्षा णो अप्रयुच्छन् प्रबुधे नः पुनस्कृधि ॥१४॥
पुनर्मनः पुनरायुम आऽगन पुनः प्राणः पुनरात्मा म आऽगन् पुनश्चक्षुः पुनः श्रोत्रं म आऽगन् ।
वैश्वानरो अदब्धस्तनूपा अग्मिनः पातु दुरितादवद्यात् ॥१५॥
त्वमग्ने तपा असि देव आ मर्येष्वा । त्वं यज्ञेप्वीड्य': ।
रास्वेयत्सोमा भूयो भर देवो नः सविता वसौदाता वस्वदातं ॥१६॥
एषा ते शुक्र तनूरतद्वर्चस्तया सम्भव भ्राज गच्छ ।
जूरसि
धृता
मनसा जुष्टा विष्णवे ॥१७॥

·(१२) वासजनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [अ०४-५, ५ तस्यास्ते सत्यसवसः प्रसवे तन्वो यन्त्रमशीय स्वाहा । शुक्रमास चन्द्रमस्य॒मृतमसि वैश्वदेवमसि ॥१८॥ चिदसि मनासि भारसि दक्षिणासि क्षत्रियासि यज्ञियास्यदितिरस्युभयतःशीणी । सा नः सुनावी सतीच्येधि मित्रस्त्वा पदि बंधीतां पूषाऽध्वनस्पाविन्द्रायाध्यक्षाय ॥१९॥ अनु त्वा माता मन्यतामनु पिताऽनु भ्राता सगर्योऽनु सखा सयूथ्यः । सा देवि देवमहीन्द्रीय सोम, रुद्रस्त्वा वर्तयतु स्वस्ति सोमसखा पुनरेहिँ ॥२०॥ वस्त्यस्यदितिरस्यानित्यासि रुद्रासि चन्द्रासि । घृहस्पतिष्ट्वा सुम्ने रम्णातु रुद्रो वसुभिरा चके' ॥२१॥ आदित्यास्त्वा मुर्द्धन्नाजिघर्मि देवयजने पृथिव्या इडायास्पदमास घृतवत् स्वाहा । अस्मे रमस्या स्मे ले धन्धु स्त्वे रायों मे रायो मा वयछ रायस्पोषेण वियौम तोतो रायः ॥२२ समस्ये देव्या धिया सं दक्षिणयोरुचक्षसा । मा म आयु: प्रमोषीर्मो अहं तवं वीरं विदेय तव॑ देवि सन्दृशि ॥२३॥ एष ते गाmar भाग इति मे सोमाय बूतावेष ते त्रैष्टुभो भाग इति मे सोमाय बूतादेष ते जागतो माग हनि में सोमाय बूताच्छन्दोनामाना साम्राज्यं गच्छति मे सोमाय बतादास्माकोऽसि शुक्रस्ते ग्रहों विचितस्त्वा वि चिन्वन्तु ॥२४॥ अभि त्यं देव सवितारमोण्योः कविक्रतुमर्चामि सत्यसव रत्नधामभि प्रियं मतिं कविम् । ऊर्ध्वा यस्यामतिर्मा अविद्युतत्सवीमनि हिरण्यपाणिरमिमीत सुक्रतुः कृपा स्वः' । प्रजाम्यस्त्वा समालवा ऽनुपाणन्तु प्रजास्त्वमनुप्राणिहि ॥२५॥ शुक्र व शुक्रेण कोणामि चन्द्रं चन्द्रेणामृतममृतेन । सम्भे ते शोर ते चन्द्राणि तपसस्तनूरसि प्रजापतेर्वर्णः परमेण क्रीयसे सहमपोल पुर ॥२६॥ मित्रो न सुमित्रध इन्द्रस्योरुमा विश दक्षिण मुशन्नुशन्त स्योनः स्योनम् । स्वान मालाबार नल्भारे हस्त सुहस्त कृशानवेते वः सोमक्रयणास्ताव्रक्षध्वं मा वो दभन ॥२७॥ परिगाने रिताद्वाधस्वा मा सुचरिते भज । उपायुदा स्वागणादस्थाममृतार अर्नु ॥२८॥ प्रति पन्थामाद म्वस्तिगानेहसम् । येन विश्वाः परि द्विषो वृणाक्त विन्दते वसु ॥२९॥ ६

·#. १८-३७:१-२]
यजुर्वेद-संहिता।
(१३)
अदित्यास्त्वगृस्य दित्यै सद् आसीदं ।
अस्तन्नाद्दयां वृषभो अन्तरिक्षममिमीत वरिमाणं पृथिव्याः ।
आऽसीदद्विश्वा भुवनानि सम्राविश्वेत्तानि वरुणस्य व्रतानि ॥३०॥
वनेषु व्यन्तरिक्षं ततान वाजमवत्सु पय उस्रियांसु ।
हृत्सु क्रतुं वरुणो विश्वनि ढिवि सूर्यमदधात् सोममौ ॥ ३१ ॥
सूर्यस्य चक्षुरारोहानेरक्ष्णः कनीनकम् । यत्रैतशेभिरीयसे भ्राजमानो विपश्चिता ॥३२॥
उस्रावेतं धूर्षाही युज्येथामनभू अवीरहणी बह्मचोदनी ।
स्वस्ति यज॑मानस्य गृहान् गच्छतम् ॥३३॥
भद्रो मेऽसि प्रच्य॑वस्य भुवस्पते विश्वान्यभि धामानि ।
मा त्वा परिपरिणो विदन् मा त्वा परिपन्थिनो विदन् मा त्वा वृका अघायवो विदन् ।
गृहान् गच्छ तन्नी सँस्कृतम् ॥३४॥
नमो मित्रस्य॒ वरुणस्य॒ चक्षसे महो देवाय तत संपर्यत ।
दूरदृशे देवाताय केतवे दिवस्पुत्राय मूर्याय शसने ॥३५॥
वरुणस्योत्तम्भनमसि वरुणस्य स्कम्भसर्जनी स्थो वरुणस्य ऋतसदन्यसि
वरुणस्य ऋतसदनमसि वरुणस्य ऋतसदनमा सौदं ॥३६॥
या ते धामानि हविषा यजन्ति ता ते विश्वा परिभूरस्तु यज्ञम् ।
गयस्फानः प्रतरणः सुवीरोऽवीरहा प्र चरा सोम दुर्यान् ॥३७॥
[अ० ४, कं० ३७, मं० सं० ८२]
इति चतुर्थोऽध्यायः।
श्येनो भूत्वा
परा पत
पत यजमानस्य
अथ पञ्चमोऽध्यायः।
अग्नेस्तनूरसि विष्णवे त्वा' सोमस्य तनूरसि विष्णवे त्वो ऽतिथेरातिथ्यमसि विष्णवे त्वा
श्येनाय त्वा सोमभते विष्णवे त्वाऽग्नये त्वा रायस्पोषदे विष्णवे त्वा ॥१॥
अग्नेर्जनित्रमसि वृषणी स्थं उर्वश्यस्यौ-युरसि पुरुरवा असि। गायत्रेण त्वा छन्दसा
मन्थामि त्रैष्टुभेन त्वा छन्दसा मन्थामि जागतेन त्वा छन्दसा मन्थामि ॥२॥

·(१४) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल [अ० ५, भतं नः समनसौ सचेतसावरेपसौं। मा यज हिसिष्टं मा यज्ञप॑तिं जातवेदसौ शिवौ भवतमद्य न:॥३॥ अनावृग्निश्चरति प्रविष्ट ऋषीणां पुत्रो अभिशस्तिपावा । स नः स्योनः सुया यजेह देवेभ्यों हव्य समर्पयुच्छ्न्स्वाहाँ ॥४॥ आपतये त्वा परिपतये गृह्णामि तनूनप्त्रे शाक्कराय शक्कन ओर्जिष्ठाय। अनाधृष्टमस्यनाधृष्यं देवानामोजोऽनभिशस्त्यभिशस्तिपा अनभिशस्ते॒न्यमनसा सत्यमुपंगेप, स्विते मा धाः ॥५॥ अग्ने व्रतपास्त्वे व्रता या तव तनरिय सा मयि यो मम तनरेषा सा त्वयि । सह नौ वतपते व्रतान्यनु मे दीक्षा दीक्षापतिर्मन्यतामनु तपस्तपस्पति': ॥६॥ अश्शुरधशुष्टे देव सोमाप्यायतामिन्द्रायैकधन विदे। आ तुभ्यमिन्द्रः प्यायतामा त्वमिन्द्राय प्यायस्व । आप्याययास्मान्त्सखीन्त्सन्या मेधया स्वस्ति ते देव सोम सुत्यामशीयं । एष्टा रायः प्रेपे भगाय ऋतमृतवादिभ्यो नमो द्यावापृथिवीभ्यामं ॥७॥ या ते अग्नेऽयःशया तनूर्वर्षिष्ठा गह्वरेष्ठा । उग्रं वचो अपविधीत्त्वेषं वचो अपविधीत्स्वाहा। या ते अग्ने रजःशया तनूर्वपिष्ठा गहरेष्ठा । उग्रं वचो अपविधीत्त्वेषं वचो अपविधीस्वाहीं । या ते अग्ने हरिशया तनूर्वर्षिष्ठा गहरेष्ठा। उग्रं वची अपविधीत्त्वेषं वचो अपविधीत्स्वाहा ॥८॥ तत्तायनी मेऽसि वित्तायनी मेऽस्य वतान्मा नाथता दवतान्मा व्यथिता । विदेग्निर्नभो नामा ऽग्ने अङ्गिर आयुना नाम्नेहि योऽस्यां पृथिव्यामास यत्तेऽनाधृष्टं नाम यज्ञियं तेन त्वा देधे विदेवग्निर्नभो नामा ऽग्ने अङ्गिार आयुना नाम्नेहि यो द्वितीयस्यां पृथिव्यामसि यत्तेऽनाधृष्टं नाम यज्ञियं तेन त्वा दधे विदेवग्निर्नभो नामा ऽग्ने अङ्गिर आयुना नाम्नेहि यस्तृतीयस्यां पृथिव्यामसि यत्तेऽनाधृष्टं नाम यज्ञियं तेन त्वा दधे"। अनु त्वा देवीतये ॥९॥ सियासि सपत्नसाही देवेभ्यः कल्पस्वं सि सि मपत्नसाही वेभ्यः शुन्धर्व सिह्यसि सपत्नसाही देवेभ्यः शुम्भस्व ॥१०॥ इन्द्रघोषस्त्वा वसुभिः पुरस्तात्पातुं प्रचेतास्त्वा रुद्रः पश्चात्पातुं मौजवास्त्वा पितृभिर्दक्षिणतः पातु विश्वकर्मा त्वाऽऽद्वित्यैरुत्तरतः पाति दमहं तप्तं वार्बहिर्धा यज्ञाग्निः सृजामि ॥११॥ सिद्यसि स्वाहाँ सिस्यादित्यवनिः स्वाहाँ सिरह्मासि ब्रह्मवनिः क्षत्रवनिः स्वाहाँ सिह्यसि सुप्रजावनी रायस्पोपवनिः स्वाहाँ मि ह्यस्या वह देवान् यजमानाय स्वाहाँ मतेभ्यस्त्वा ॥१२॥ १२ 13 6

·कं. ३-२४]
यजुर्वेद-संहिता।
(१५)
ध्रुवोऽसि पृथिवीं हूँछह ध्रुवक्षिदस्यन्तरिक्ष यहांच्यतक्षिदासि दिव यहाँ-ने:
पुरीपमसि ॥१३॥
युनते मन उत युनते धियो विप्रा विप्रेस्य बृहता विपश्चितः ।
वि होत्रा दधे वयुनाविदेक इन्मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः स्वाहाँ ॥१४॥
इदं विष्णुर्वि चक्रमे त्रेधा नि दंधे पदम् । समूढमस्य पाथ्र स्वाहा ॥१५॥
इरावती धेनुमती हि भूत सूयवसिनी मनवे दास्या ।
व्यस्कन्ना रोदसी विष्णवेते दाधर्थ पृथिवीमभितो मयग्वः म्बाहाँ ॥१६॥
देवश्रुतौ देवेष्वा घोपत प्राची प्रेतमध्वरं कल्पयन्ती ऊर्ध्वं यज्ञं नयतं मा जिह्वरतमं ।
स्वं गोष्ठमा वदतं देवी दुर्ये आयुर्मा निर्वादिष्टं प्र॒जां मा निर्वादिष्ट म रमेथां वर्मन
पृथिव्याः ॥१७॥
विष्णोर्नुक वीर्याणि प्र वोचं यः पार्थिवानि विममे रजासि ।
यो अस्कभायदुत्तर सधस्थ विचक्रमाणधामगायो विष्णवे त्वां ॥ १८ ॥
दिवो वा विष्ण उत वा पृथिव्या महो वा विष्ण उरोरन्तरिक्षात् ।
उभा हि हस्ता वसुंना पृणस्वा प्रयच्छ दक्षिणादोत सव्या द्विष्णव त्वा ॥ १९ ॥
प्र तद्विष्णु स्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः ।
यस्योरुघु त्रिषु विक्रमणेष्वधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा' ।। २० ॥
विष्णो राटमसि' विष्णोः श्नप्त्रे स्थो विष्णोः स्यरसि विष्णोधुवोऽसि ।
वैष्णवमसि विष्णवे त्वा ॥ २१ ॥
देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौर्चाहुभ्यां पाणो हस्ताभ्याम ।
आ दद्वे' नार्यसी-दमह रक्षसां ग्रीवा अपि कृन्तामि ।
बृहन्नसि बृहद्रवा बृहतीमिन्द्राय वाचं वर्दै ॥२२॥
रक्षोहणं वलगहन वैष्णवीं-मिदमहं तं बलगमुस्किरामि यं मे निष्टयो यममात्यो निचखानेदमहं
तं वलगमुत्किरामि' यं मे समानो यमसमानो निचखानेदमहं तं वलगमुत्किरामि यं मे सबन्धु-
र्यमसंबन्धुर्निचखानेदम॒हं तं बलगमुत्किरामि' यं मे सजातो यमसंजातो निचखानोत्कृत्यां
किरामि ॥२३॥
स्वराडसि सपत्नहाँ सत्रराईस्यभिमातिहां जनराडसि रक्षोहाँ सर्वराडस्यमित्रहाँ ॥२४॥

·(१६)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ.५;
१
-
धर्मणों।
रक्षोहणों वो वलगहनः प्रोक्षामि वैष्णवान् रक्षोहणो वो वलगहनोऽवनयामि वैष्णवान्
रक्षोहणो वो वलगृहनोऽवस्तृणामि वैष्णवान् रक्षोहणौ वा वलगृहना उप दधामि वैष्णवी'
रक्षोहणी वां वलगहनौ पर्वहामि वैष्णवी वैष्णवमर्सि वैष्णवा स्थ ॥२५॥
देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोबाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
आ दद्वे' नार्यसी-दमह रक्षसां ग्रीवा अपि कृन्तामि। योऽसि यवयास्मद्वेषो यवयाराती-
दिवे त्वाऽन्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै त्वा शुन्धन्ताँल्लोकाः पितृषदनाः पितृषदनमसि ॥२६॥
उदिवध स्तभानान्तरिक्षं पृण दृहस्व पृथिव्या' द्युतानस्त्वा मारुतो मिनोतु मित्रावरुणौ ध्रुवेण
ब्रह्मवनि त्वा क्षत्रवनि रायस्पोषवनि पहामि । ब्रह्म दृह क्षत्रं दृछहायुदृछह
प्रजा छह ॥२७॥
ध्रुवासि ध्रुवोऽयं यजमानोऽस्मिन्नायतने प्रजया पशुभिर्भूयात् ।
घृतेन द्यावापृथिवी पूर्ये मिन्द्रस्य छविरसि विश्वजनस्य छायाँ ॥२८॥
परि त्वा गिर्वणो गिर इमा भवन्तु विश्वतः ।
वृद्धायुमनु वृद्धयो जुष्टा भवन्तु जुष्टयः ॥२९॥
इन्द्रस्य स्यूरी'न्द्रस्य धुवोऽसि । ऐन्द्रमसि वैश्वदेवमसि ॥३०॥
विभूरसि प्रवाहणो' वह्निरसि हव्यवाहनः । श्वात्रोऽसि प्रचेता स्तुथोऽसि विश्ववेदाः ॥३१॥
उशिगसि कवि रारिरसि बम्भारि-खस्यूरसि दुर्वस्वी अन्ध्यूरसि मार्जालीयः'
सम्राडसि कृशानुः परिषद्योऽसि पर्वमानों नमोऽसि प्रतक्या मृष्टोऽसि हव्यसूदन
ऋतामाऽसि स्वयॊतिः ॥३२॥
समुद्रोऽसि विश्वव्यचा अजोऽस्येक दहिरसि बुध्न्ो वागस्यैन्द्रमसि सदोऽस्य॒ तस्य
द्वारौ मा मा सन्ताप्ते मध्वनामध्वपते प्रमा तिर स्वस्ति मेऽस्मिन्पथि देवयाने भूयात् ॥३॥
मित्रस्य मा चक्षुषेक्षय मनयः सगराः सगरा स्थ सगरण नाम्ना रौद्रेणानीकेन पात माऽग्नयः
पिपत माऽग्नयो गोपायत मा नमो वोऽस्तु मा मा हिसिष्टै ॥३४॥
ज्योतिरसि विश्वरूप विश्वेषां देवाना समित् । त्वः सोम तनूकद्भयो द्वेषोभ्योऽन्यकृतेभ्य उरु
यन्तासि वरूथ स्वाहा जुषाणो अ॒प्तुराज्यस्य वेतु स्वाहा ॥३५॥
अग्ने नय सुपा राये अस्मान्विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् ।
युयोध्यस्मर्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नम उक्तिं विधेम ॥३६॥

·कं० २५-४३,१-२] यजुर्वेद-संहिता। (१७) : अयं नो अग्निर्वरिवस्कृणोत्वयं मृधः पुर एतु प्रभिन्दन् । अयं वाजाञ्जयतु वाजसाताव्य शत्रूञ्जयतु जह॒षाणः स्वाहा ॥३७॥ उरु विष्णो वि क्रमस्वोरु क्षयाय नस्कृधि । घृतं घृतयोने पिच प्रमं यज्ञप॑तिं तिर स्वाहा ॥३८ देव सवितरेष ते सोमस्त रक्षस्व मा त्वां दभन् । एतत्त्वं देव सोम देवो देवाँर उपांगा इदमहं मनुष्यान्सह रायस्पोपेण स्वाहा निवरुणस्य॒ पाशान्मुच्ये ॥३९॥ अग्ने वतास्त्वे व्रता या तव तनूर्मय्यभूषा सा त्वयि यो मम तनूस्त्वय्यभूदिय सा मर्यि । यथायथं नौ वतपते व्रतान्यनु मे दीक्षां दीक्षापतिरमस्तानु तपस्तप॑स्पति': ॥४०॥ उरु विष्णो विक्रमस्वोरु क्षयाय नस्कृधि । घृतं घृतयोने पिब प्रर्प यज्ञपतिं तिर स्वाहा ॥४१ अत्यन्याँर अगां नान्याँ२ उपागामर्वाक त्वा परेभ्योऽविदं परोऽव॑रेभ्यः । तं त्वा जुषामहे देव वनस्पते देवय॒ज्याय देवास्त्वा देवय॒ज्यायै जुपन्तां विष्णवे त्वां । ओषधे त्रायस्व स्वर्धिते मैन हिलेसी : ॥४२॥ द्यां मा लेखीरन्तरिक्षं मा हिंसीः पृथिव्या सम्भव । अय हि त्वा स्वधितिस्तेतिजानः प्रणिनाय महते सौभगाये । अतस्त्वं देव वनस्पते शतवल्शो वि रोह सहस्रवल्शा वि वय रुहेम ॥४३॥ [अ० ५, ०४३, मं० सं० १५०] इति पञ्चमोऽध्यायः। कं. अथ षष्ठोऽध्यायः। देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौीहुभ्यो पुष्णो हस्ताभ्याम् । आ ददु नार्यसी-महरक्षसां ग्रीवा अपि कृन्तामि। यवोऽसि यवयास्मद् द्वेषो युवयारीती-दिवे त्वाऽन्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै त्वो शुन्धन्ताँल्लोकाः पितृपदनाः पितृपदनमसि ॥१॥ अग्रेणीरसि स्वावेश उन्नेतृणामे॒तस्य वित्तादधिं त्वा स्थास्यति' देवस्त्वा सविता मध्वानक्तुं सुपिप्पलाभ्यस्त्वौषधीभ्यः। द्यामग्रेणास्पृक्ष आन्तरिक्ष मध्येनाप्राः पृथिवीमुपरेणादृयही॥२ वा. य०३ ·(१८) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल [म०६: या त धामान्युश्मसि गमध्यै यत्र गावो भूरिशृङ्गा अयासः । अत्राह तदुरुगायस्य विष्णोः परमं पदम भारि भूरि । ब्रह्मवर्नि त्वा क्षत्रवर्नि रायस्पोपवनि पहामि । ब्रह्म दृछह शुत्रं हायुदृह प्र॒जां छह ॥३॥ विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पृशे । इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥४॥ तद्विष्णोः परमं पदछ सो पश्यन्ति सूरयः । दिवीव चक्षुराततम् ॥५॥ परिवीसि पर त्वा देवीविंशो व्ययन्तां परमं यजमान रायो मनुष्या॒णाम् । दिवः सूनुरम्य-प ते पृथिव्याँल्लोक आरण्यस्तै पशुः ॥६॥ उपावीरस्युपं देवान्दैवीविंशः प्रागुरुशिजो वह्नितमान् । दवं त्वष्टवसु रम हव्या ते स्वदन्ताम् ॥७॥ रखती रमध्वं बृहस्पते धारया वसूनि । ऋतस्य॑ त्वा देवहविः पाशेन प्रति मुञ्चामि धर्षा मार्नुपः ॥८॥ दुवस्य॑ त्वा सवितुः प्रेसवेऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । अग्नीपामाभ्यां जुष्टं नि युनज्मि। अद्भयस्त्वौषधीभ्योऽनु त्वा माता मन्यतामनु पिताऽनु भ्राता सगर्योऽनु सखा सयूथ्यः । अग्नीषोमाभ्यां त्वा जुष्टं प्रोक्षामि ॥९॥ अपां परुग्म्यां पो देवीः स्वदन्तु स्वात्तं चित्सद्देवहविः । सं तं प्राणो वातेन गच्छता समङ्गानि यजत्रैः सं यज्ञपतिराशिषा ॥१०॥ धतेनाक्ती पशस्त्रायेथार रेवति यजमाने प्रियं धा आ विशं । उरोरन्तरिक्षात्मजूदेवेन वातेनास्य हविपस्त्मना यज़ समस्य तन्वा वर्षा वर्षीयसि यज्ञे यज्ञप॑तिं धाः स्वाहाँ देवेभ्यो देवेभ्यः स्वाहाँ ॥११॥ माहि{र्मा पदाकु नमस्त आतानानुर्वा प्रेहिं । घृतस्य॑ कुल्या उप ऋतस्य पथ्या अनु ॥१२॥ दवारापः शुद्धा वौद्रव सुपरिविष्टा देवेषु सुपरिविष्टा वयं परिवेष्टारों भूयास्मै ॥१३॥ बाचं ते शुन्धामि' प्राणं ते शुन्धामि चक्षुस्ते शुन्धामि श्रोत्रं ते शुन्धामि नाभिं ते शुन्धामि' मे, ते शुन्धामि पायुं ते शुन्धामि चरित्रॉस्ते शुन्धामि ॥१४॥ मनस्त आ प्यायतां' वाक्त आ प्यायता' प्राणस्त आ प्यायतां चक्षुस्त आ प्याय श्रोत्रं त आ प्यायताम् । यत्ते क्रूरं यदास्थितं तत्त आ प्यायतां निष्टायतां तत्ते शुध्यतु शमहोभ्यः। ओषधे त्रायस्व स्वर्धिते मैनछ हिसी ॥१५॥ भवै ।

·कं. ३-२५] यजुर्वेद-संहिता। (१९) रक्षसां भागोऽसि निरस्त ५ रक्ष इदमहर्छ रक्षोऽभि तिष्ठामीदमहछ रक्षोऽव बाध इदमहरू रक्षोऽधमं तमो नयामि । घृतेन द्यावापृथिवी प्रोतृवार्थी वायो वे स्तोकाना-मग्निगज्यम्य वेतु स्वाहीं स्वाहाकृते ऊर्ध्वनभसं मारुतं गच्छतम ॥१६॥ इदमाप: प्र वहतावद्यं च मलै च यत् । यच्चाभिदुद्रोहानृतं यच्च शेपे अभीरुणम । आपो मा तस्मादेनसः पर्वमानश्च मुश्चतु ॥१७॥ सं ते मनो मनसा सं प्राणः प्राणेन गच्छताम् । रेडस्य॒ग्निष्ट्रवा श्रीणात्वापस्त्वा समरिणन्वातस्य त्वा ध्राज्य पूष्णो रछा ऊप्मणों व्यथिपतं प्रयुत द्वेष': ॥१८॥ घृतं घृतपावानः पिबत वसा वसापावानः पिबतान्तरिक्षस्य हविरसि म्वाहा । दिश: प्रदिर्श आदिशों विदिर्श उद्दिशौँ दिग्भ्यः स्वाहा ॥११॥ ऐन्द्रः प्राणो अङ्गे अङ्गे नि दीध्यदैन्द्र उदानो अङ्गे अङ्गे निधीतः । देव त्वष्टभूरि ते स समेतु सलक्ष्मा यद्विपुरूपं भवाति । देवत्रा यन्तमवसे सखायोऽर्नु त्वा माता पितरो मदन्तुं ॥२०॥ समुद्रं गच्छ स्वाहाँ ऽन्तरिक्षं गच्छ स्वाहा देवध सवितारं गच्छ स्वाहा' मित्रावरुणा गच्छ स्वाहाँ ऽहोरात्रे गच्छ स्वाही छन्दछिसि गच्छ स्वाहाँ द्यावापृथिवी मैच्छ स्वाहा यज्ञं गच्छ स्वाहाँ सोम गच्छ स्वाहां दिव्यं नभो गच्छ स्वाही ऽग्निं वैश्वानरं गच्छ स्वाही मनो मे हार्दि यच्छे दिवं ते धूमो गच्छतु स्वज्योतिः पृथिवीं भम्मनाऽऽ पण म्वाह ।२१ माऽपो मौषधीर्हिसी-र्धाम्नो धाम्नो राजॅस्ततो वरुण नो मुश्च । यहाहुरघ्न्या इति वरुणेति शामहे ततो वरुण नो मुश्च । सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः॥२२ हविष्मतीरिमा आपो हविप्मा२ आ विवासति । हविष्मान् देवो अध्वरो हविष्मा२ अस्तु सूर्यः ॥२३॥ अग्नेर्वोऽपन्नगृहस्य सदसि सादयामी'-न्द्राग्न्योभीगधेयी स्थ मित्रावणयोभागधेय स्थ विश्वेषां देवानां भागधेयर्थी स्) । अमूर्या उप सूर्ये याभिर्वा सूर्यः सह । ता नो हिन्वन्त्वध्वरम् ॥२४॥ हृदे त्वा मनसे त्वा दिवे त्वा सूर्याय त्वा । ऊर्ध्वमिममध्वरं दिवि देवेषु होत्रा यच्छं ।।२५।।

·(२०) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल [भ०६-७, सोम राजन विश्वास्त्वं प्रजा उपावरोह विश्वास्त्वां प्रजा उपावरोहन्तु । शृणोत्वग्निः समिधा हवं मे शृण्वन्त्वापो धिषणांश्च देवीः । श्रोता ग्रावाणो विदुषो न यज्ञ शृणोतु देवः सविता हवं मे स्वाहाँ ॥२६॥ देवीरापो अपां नपाद्यो व मिहविष्य इन्द्रियावान् मदिन्तमः । तं देवेभ्यो देवत्रा दत्त शुक्रपेभ्यो येषां भाग स्थं स्वाहा ॥२७॥ कापिरसि समुद्रस्य त्वा क्षित्या उन्नयामि। समापो अद्भिरेग्मत समोषधीभिरोषधी ॥२८॥ यमग्ने पृत्सु मर्त्यमा वाजेषु यं जुनाः । स यन्ता शश्वतीरिषः स्वाहाँ ॥२९॥ देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोबाहुभ्यां पप्णो हस्ताभ्याम् । आ दद्वे' रावाऽसि गभीरामिममध्वरं कृधीन्द्रीय सुपूर्तमम् । उत्तमेन पविनोर्जस्वन्तं मधुमन्तं पर्यस्वन्तं' निग्राभ्या स्थ देवश्रुतस्तर्पयत मां ॥३०॥ मनों मे तर्पयत वाचं मे तर्पयत प्राणं में तर्पयत चक्षुर्मे तर्पयत श्रोत्रं मे तर्पयतात्मानं मे तर्पयत प्र॒जां में तर्पयत पशून्मे तर्पयत गणान्मे तर्पयत गणा मे मा वि तृपनं ॥३१।। इन्द्राय त्वा वसुमते रुद्रवत इन्द्राय त्वा ऽऽदित्यवत इन्द्राय वो ऽभिमातिघ्ने । श्येनार्य त्वा सोमभृते ऽग्नये त्वा रायस्पोपदे ॥३२॥ यत्ते सोम दिवि ज्योतिर्यत्पृथिव्यां यदुरावन्तरिक्षे । तेनास्मै यजमानायोरु गये कृध्याधि दात्रे वोचः ॥३३॥ श्वाना स्थं वृत्रतुरो राधोगर्ता अमृतस्य पत्नीः । ता देवीदेवत्रेमं यज्ञं नयतोपहूताः सोमस्य पिबतं ॥३४॥ मा भेर्मा सं विक्था ऊज धत्स्व धिषणे वीड़वी सती वीडयेथामजं दधाथाम् । पाप्मा हतो न सोमः ॥३५॥ प्रागपागदगधराक्सर्वतस्त्वा दिश आ धावन्तु । अम्ब निष्पर समरीविदाम् ॥३६॥ त्वमङ्ग प्रशंसिपो देवः शविष्ठ मय॑म् । न त्वदन्यो मघवन्नस्ति मर्डितेन्द्र बवीमि ते वचः ॥३७॥ [भ० ६, कं० ३७, मं० सं० ११७ ] इति षष्ठोऽध्यायः।

·कं० २६-३७,१-१२]
यजुर्वेद-संहिता।
(२१)
अथ सप्तमोऽध्यायः।
वाचस्पतये पवस्व वृष्णो अशुभ्यां गर्भस्तिपूतः' ।
देवो देवेभ्यः पवस्व येपों भागोऽसि ॥१॥
मधुमतीर्न इपस्कृधि यत्ते सोमादाभ्यं नाम जागृवि तम्म त सोम सोमाय स्वाहा
स्वाहोर्वन्तरिक्षमन्वेमि ॥२॥
स्वाङ्कृतोऽसि विश्वभ्य इन्द्रियेभ्यो दिव्येभ्यः पार्थिवेभ्यो मनस्त्वाष्टु स्वाहा
त्वा सुभव सूर्याय देवेभ्यस्त्वा मरीचिपेभ्यो देवा शो यस्मै त्वेड़े तत्सत्यमुपरिप्रता
भङ्गेन हतोऽसौ फट् प्राणाय त्या व्यानाय त्वां ॥३॥
उपयामगृहीतोऽस्य॒न्तर्यच्छ मघवन् पाहि सोमम् । उरुप्य राय एपो यजस्व ॥४॥
अन्तस्ते द्यावापृथिवी दधाम्यन्तर्दधाम्युर्वन्तरिक्षम ।
सजूदेवेभिरवरः परश्चान्तर्यामे मघवन् मादयस्वं ॥५॥
स्वाङ्कृतोऽसि विश्वभ्य इन्द्रियेभ्यो दिव्येभ्यः पार्थिवभ्यो मनस्त्वाष्टु स्वाहा
त्वा सुभव सूर्याय देवेभ्यस्त्वा मरीचिपभ्य उदानाय त्या ॥६॥
आ वायो भूष शुचिपा उप नः सहस्रं ते नियुतो विश्ववार ।
उपो ते अन्धो मद्यमयामि यस्य देव दधिषे पूर्वपर्ययं वायवे त्वां ॥७॥
इन्द्रवायू इमे सुता उप प्रयोभिरागतम । इन्दवो वामुशन्ति हि ।
उपयामगृहीतोऽसि वाय इन्द्रवायुभ्यां त्वैप त योनिः सजोपाभ्यां त्वा ॥८॥
अयं वा मित्रावरुणा सुतः सोम ऋतावृधा । ममेदिह श्रृंत हवम् ।
उपयामगृहीतोऽसि मित्रावरुणाभ्यां त्वां ॥९॥
राया वयछ संसवा सौ मदेम हव्येन देवा यवसेन गावः । तां धेनुं मित्रावरुणा
युवं नो विश्वाहा धत्तम पस्फुरन्ती'-मेष ते योनितायुभ्यां त्वां ॥१०॥
या वां कशा मधुमत्यश्विना सूनृतावती । तया यज्ञं मिमिक्षतम् ।
उपयामगृहीतोऽस्य॒श्विभ्यां त्वैष ते योनिर्माध्वीभ्यां त्वां ॥११॥
तं प्रत्ना पूर्वथा विश्वथेमा ज्येष्ठतांति बर्हिपर्दछ स्वर्विदम ।
प्रतीचीनं वजन दोहसे धुनिमाशुं जयन्तमनु यासु वधस' ।
उपयामगृहीतोऽसि शण्डाय त्वैप ते योनिर्वीरता पाह्य पमृष्टः शण्डौं
देवास्त्वा शुक्रपाः प्रणयन्त्वनाधृष्टासि ॥१२॥

·(२२) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल [भ०७; सुवीरो वीरान् प्रजनयन परीयभि रायस्पोपेण यजमानम् । सनग्मानो दिवा पृथिव्या शुक्रः शुक्रशोचिषा निरस्तः शण्ड: शुक्रस्याधिष्ठानमसि ॥१३ अच्छिन्नस्य ते देव सोम सुवीर्यम्य रायम्पोप॑स्य ददितारः स्याम । सा प्रथमा सँस्कृतिविश्वाग स प्रथमो वरुणो मित्रो अग्निः ॥१४॥ स प्रथमो बृहस्पतिश्चिकित्वाँस्तम्मा इन्द्राय सुतभा जुहोत स्वाहा । तृम्पन्तु होत्रा मध्वो याः म्विष्टा याः सुप्रीताः सुहृता यत्स्वाहाँ ऽयोडग्रीत ॥१५॥ अयं वेनश्चौदयत्पृश्निगर्भा ज्योनिजगय राजमो विमाने । इममपा सङ्गमे सूर्यस्य॒ शिशुं न विप्रो मतिभी रिहन्ति । उपयामगृहीतोऽसि मीय त्वा ॥१६॥ मनो न येषु हवनेषु तिग्मं विपः शच्या वनुथो द्रवन्ता। आ यः शयाभिस्तुविनम्णो अम्याश्रीणीतादिशं गर्भस्ता वेष ते योनिः प्रजाः पाह्यपमृष्टो मी देवास्त्वा मन्थिपाः प्रणयन्त्वनाधृष्टार्सि ॥१७॥ सुप्रजाः प्र॒जाः प्रजनयन् परीह्याभि रायस्पोपेण यजमानम । सनग्मानो दिवा पृथिव्या मन्थी मन्थिशोचिषा निरस्तो मी' मुन्थिनोऽधिष्ठानमसि ॥१८॥ ये देवासो दिव्येकादश स्थ पृथिव्यामध्येकादश स्थ । अप्सुक्षितो महिनैकादश स्थ ते देवासा यज्ञमिमं जपध्वम ॥१९॥ उपयामगृहीतोऽस्याग्रयणोऽसि स्वाग्रयणः । पाहि यज्ञं पाहि यज्ञप॑तिं विष्णुस्त्वामिन्द्रियेणं पातु विष्णु त्वं पाह्यभि सर्वनानि पाहि ॥२०॥ सोमः पवते सोमः पवतेऽम्मै ब्रह्मणेऽस्मै क्षत्रायास्मै सुन्वते यजमानाय पवत इप ऊर्जे पवतेऽद्भय ओषधीभ्यः पवते द्यावापृथिवीभ्यां पवते सुभूतार्य पवते' विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्य एप ते योनिविश्वभ्यस्त्वा देवेभ्य: ॥२१॥ उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा बृहत वयस्वत उक्थाव्यं गृह्णामि । यत्त इन्द्र बृहद्वयस्तस्मै त्वा विष्णवे त्वै'-प ते योनिक्थेभ्य॑स्त्वां देवेभ्यस्त्वा देवाव्यं य॒ज्ञस्यायुषे गृह्णामि ॥२२ मित्रावरुणाभ्यां त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुप गृह्णामी'-न्द्रीय त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुषे गृह्णामी-न्द्रा- ग्निभ्यां त्वा देवाव्यं य॒ज्ञस्यायुपे गृह्णामी-न्द्रावरुणाभ्यां त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुषे गृह्णामी-न्द्रा- बृहस्पतिभ्यां त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुणे गृह्णामी-न्द्राविष्णुभ्यां त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुषे गृह्णामि।२३ ·कं० १३-३४] यजुर्वेद सहिता। ( २३) मूर्धानं दिवो अतिं पृथिव्या वैश्वानरमृत आ जातमग्निम । कवि सम्राजमतिथिं जनानामासन्ना पात्रं जनयन्त देवाः ॥२४॥ उपयामगृहीतोऽसि ध्रुवोऽसि ध्रुवक्षिनिर्धवाणां ध्रुवतमोऽच्युतानामच्युतक्षितम एष ते योनिर्वैश्वानराय त्यां। ध्रुवं ध्रुवेण मनसा वाचा सोमम नयामि । अथ न इन्द्र इद्विशोऽसपत्नाः समनसस्करत ॥२५॥ यस्तै दुप्स स्कन्दति यस्तै अशुावच्युतो धिषणयामपस्थान । अध्वयोर्वा परि वा यः पवित्रात्तं ते जुहोमि मनमा वपट्रकृत' म्बाहाँ देवानामुत्क्रमणमासि ॥२६॥ प्राणाय मे वर्चीदा वर्चसे पवस्व व्यानाय मे बर्चीदा वर्चस पवस्वो दानार्य मे वर्चीदा वर्चसे पवस्व वाचे में वर्चीदा वर्चस पवस्वं क्रतूदक्षाभ्यां म वादा वर्चसे पवस्व श्रोत्राय मे वक़दा वर्चसे पवस्व चक्षुभ्यां मे वर्चादसी वर्चसे पर्वथाम-:२७॥ आत्मने मे वर्चीदा वर्चसे पवस्वौ-जस मे वर्चादा वर्चस पवस्वायुप मे वादा वर्चसे पवस्व विश्वाभ्यो मे प्रजाभ्यो वर्चादसौ वर्चस पवेथाम ॥२८॥ कोऽसि कतमोऽसि कस्यासि का नामांसि । यस्य ते नामामन्महि यं त्वा सोमेनानीतृपाम । भूभुर्वः स्वः सुप्र॒जाः प्रजाभिः स्या सुवीगे वीरैः सुपापः पॉपः ॥२०॥ उपयामगृहीतोऽसि मर्धवे त्वो-पामगृहीतोऽसि माधवाय त्वा-पामगृहीताऽसि शुक्राय त्वो -पामगृहीतोऽसि शुर्चये त्वा पयामगृहीतोऽसि नर्भस त्यों-पयामगृहीतोऽसि नभस्याय त्वों- -पामगृहीताऽसीपे त्यो पयामगृहीतोऽस्यर्ज त्वा -पयामगृहीतोऽसि सहसे त्वो -पयामगृहीतो ऽसि सहस्ाय त्वो-पयामगृहीतोऽसि तपस त्या"-पामगृहीतोऽसि तपस्याय त्वों-पयाम- गृहीतोऽस्यहसस्पतये त्वा ॥३०॥ इन्द्रानी आ गंत सुतं गीर्भिर्नभो वरेण्यम् । अस्य पातं धियेषितां । उपयामगृहीतोऽसीन्दाग्निभ्यां त्वैप ते यानिरिन्द्राग्निभ्यां त्वा ॥३१॥ आ था ये अग्निमिन्धते स्तृणन्ति बहिरांनुपक । येषामिन्द्रो युवा उपयामगृहीतोऽस्यमीन्द्राभ्यां वै पत योनिरनीन्द्राभ्यां त्वा ॥३२॥ ओमासश्चर्षणीधृतो विश्वे देवास आ गत । दाश्वासो दाशुषः सुतम् । उपयामगृहीतोऽसि विश्वभ्यस्त्वा देवेभ्य एप ते योनिर्विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्य: ॥३३॥ विश्वे देवास आ गत शृणुता में इमर्थ हव॑म् । एवं बर्हिनिपीदते । उपयामगृहीतोऽसि विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्य एष ते योनिर्विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्य: ॥३४॥ सखा ।

·(२४)
वासजनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ०७-८६
इन्द्रं मरुत्व इह पाहि सोम या शार्यात अपिंचः सुतस्य ।
तव प्रणीती तव शूर शर्मन्ना विवासन्ति कवयः सुयज्ञाः ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वा मरुत्वतं एष ते योनिरिन्द्रीय त्वा मरुत्वते ॥३५॥
मरुत्वन्तं वृषभं वावृधानमकवारिं दिव्य शासमिन्द्रम् ।
विश्वासाहमवसे नूतनायोग्रथं सहोदामिह तछ हुवेम ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वा मुरुत्वतं एष ते योनिरिन्द्राय त्वा मुरुत्वते ।
उपयामगृहीतोऽसि मरुतां त्वीजसे ॥३६॥
सजोषा इन्द्र सगणो मरुद्भिः सोमं पिब वृत्रहा शूर विद्वान् ।
जहि शत्रू २रप मृधो नुदस्वाथाभयं कृणुहि विश्वतो नः ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा मरुत्वतं एप ते योनिरिन्द्राय त्वा मरुत्वते ॥३७॥
मरुत्वार इन्द्र वृषभो राय पिबा सोममनुष्वधं माय ।
आ सिंञ्चस्व जठरे मध्व ऊर्मिं त्वछ राजाऽसि प्रतिपत्सुतानाम् ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वा मुरुत्वत एप ते योनिरिन्द्राय त्वा मरुत्वते ॥३८॥
महाँ२ इन्द्रो नवदा चर्पणिप्रा उत द्विवहीं अमिनः सहोभिः ।
अस्मद्रयग्वावृधे वीर्यायोरुः पृथुः सुकृतः कर्तृभिभूतं ।
उपयामगृहीतोऽसि महेन्द्राय वै- ते योनिमहेन्द्राय॑ त्वा ॥३९॥
महाँर इन्द्रो य ओज॑सा पर्जन्यो वृष्टिमाँ२ इव । स्तोमवत्सस्य वावृधे ।
उपयामगृहीतोऽसि महेन्द्राय॑ त्वैप ते योनिमहेन्द्राय॑ त्वां ॥४०॥
उदु त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः । दृशे विश्वाय सर्य स्वाहीं ॥४१॥
चित्रं देवानामुदगादींक चक्षुमित्रस्य वरुणस्याग्नेः ।
आमा द्यावापृथिवी अन्तरिक्ष सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुपंश्च स्वाहाँ ॥४२॥
अग्ने नय सुपा राये अस्मान्विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् ।
युयोध्युस्मर्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नमै उक्तिं विधम स्वाहा ॥४३॥
अयं नौ अग्निर्वरिवस्कृणोत्वयं मृधः पुर एतु प्रभिन्दन् ।
अयं वाजञ्जियतु वाजसाताव्य शत्रूश्चयतु जहषाणः स्वाहा ॥४४॥
रूपेण वो रूपमभ्यागां तुथो वो विश्ववेदा वि भजतु ।
ऋतस्य॑ प॒था प्रेत चन्द्रदक्षिणां वि स्वः पश्य व्युन्तरिक्षं यतस्व सदस्यैः ॥४५॥
बाह्मणमद्य विदेयं पितृमन्तं पैतृमत्यमृपिमार्पय सुधातुदक्षिणम् ।
अस्मद्रोता देवत्रा गच्छत प्रदातारमा विशतं ॥४६॥

·कं. ३५-४८:१-८] यजुर्वेद-संहिता। (२५) अग्नये त्वा मह्यं वरुणो ददातु सोऽमृतत्त्वमशीयायुर्दात्र एधि मयो मह्यं प्रतिग्रहीत्रे' रुद्राय त्व मह्यं वरुणो ददातु सोऽमृतत्त्वमशीय प्राणो दात्र एधि वयो महाँ प्रतिग्रही। बृहस्पतये त्वा मह्यं वरुणो ददातु सोऽमृतत्त्वमशीय त्वग्दान एधि मयो मा प्रतिग्रहीत्रे यमाय त्वा मां वरुणो ददातु सोऽमृतत्त्वमशीय हयो दात्र एधि वयो मा प्रतिग्रही ॥४७॥ कोऽदात्कस्मा अदात्कामोऽदात्कामायादात । कामों दाता कामः प्रतिग्रहीता कामतत्ते ॥४८॥ [अ० ७, कं० ४८, मं० सं० १४०] इति सप्तमोऽध्यायः । अथाष्टमोऽध्यायः । उपयामगृहीतोऽस्या दित्येभ्यस्त्वा । विष्णं उरुगाय॒ष ते सोमस्त रक्षस्व मा त्वा दभन ॥१॥ कदा चन स्तरीरसि नेन्द्र सश्चसि दाशुषे । उपोपेन्नु मघवन् भूय इन्नु ते दान देवस्य पृच्यत आदित्येभ्यस्त्वा ॥२॥ कदा चन प्र युच्छस्युभे नि पासि जन्मनी । तुरीयादित्य सर्वनं त इन्द्रियमातस्थाव॒मृतं दिव्या दित्येभ्यस्त्वा ।। ३॥ यज्ञो देवानां प्रत्येति सुम्नमादित्यासो भवता मृडयन्तः । आ वोऽर्वाची सुमतिर्ववृत्यादृछहोश्चिद्या वरिवोवित्तरासदा-दित्येभ्यस्त्वां ॥ ४ ॥ विवस्वन्नादित्यैष ते सोमपीथस्तस्मिन् मत्स्व । श्रदस्मै नरो वर्चसे दधातन यदाशीर्दा दम्पती वाममश्नुतः । पुमान् पुत्रो जायते विन्दते वस्वा विश्वाहारप एधते गृहे ॥५॥ वाममद्य संवितर्वाममु श्वो दिवे दिवे गममस्मभ्यछ सावीः । वामस्य हि क्षयस्य देव भूरे या धिया वामभाजः स्याम ॥६॥ उपयामगृहीतोऽसि सावित्रोऽसि चनोधाश्चनोधा असि चनो मयि धेहि । जिन्व यज्ञं जिन्व यज्ञपति भगाय देवाय त्वा सवित्रे ॥७॥ उपयामगृहीतोऽसि सुशर्माऽसि सुप्रतिष्ठानो बृहदक्षाय नमः । विश्वभ्यस्त्वा देवेभ्य' एष ते योनिर्विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यः ॥ ८॥ वा. य.४

·(२६)
बाजसनेपि-माध्यन्दिन-गुरु
[..
उपयामगृहीतोऽसि बृहस्पतिसुतस्य देव सोम त इन्दोरिन्द्रियावतः पत्नीवतो ग्रहौर अध्यासम् ।
अहं परस्तावहमवस्ताद्यवन्तरिक्षं तदु मे पिताऽभूत् ।
अहछ सूर्यमुभयतो ददर्शाहं देवानां परमं गुहा यत् ॥९॥
अना३३ पत्नीवन्सवेन त्वष्टा सोम पिब स्वाहा ।
प्रजापतितपाऽसि रेतोधा रेतो मार्यि धेहि प्रजापतेस्ते वृष्णो रेतोधसौ रेतोधामशीय ॥१०॥
उपयामगृहीतोऽसि हरिरसि हारियोजनो हरिभ्यां त्वा' । होर्धाना स्थं सहसोमा इन्द्राय ॥११॥
यस्तै अश्वसनिर्भक्षो यो गोसनिस्तस्य त इष्टयजुष स्तुतस्तोमस्य शस्तोक्यस्योपहूतस्योपहूतो
भक्षयामि ॥१२॥
देवकृतस्यैनसोऽव॒यज॑नमसि मनुष्यकृतस्यैनसोऽवयजनमसि पितृकृतस्यैनसोऽवयजनमस्या-
त्मकृतस्यैनसोऽवयनमस्य-नस एनसोऽव॒यज॑नमसि ।
यच्चाहमेनो विद्वाँश्चकार यच्चाविद्वाँस्तस्य सर्वस्यैनसोऽवयनमसि ॥१३॥
सं वर्चसा पयसा सं तनूभिरगन्महि मनसा सर्थ शिवेन ।
त्वष्टा सुबो वि दधातु रायोऽनुमा? तन्वो यद्विलिष्टम् ॥१४॥
समिन्द्र णो मनसा नेषि गोभिः सर्थ सूरिभिर्मघवन्त्सई स्वस्त्या ।
सं ब्रह्मणा देवकृतं यदस्ति सं देवाना सुमतौ यज्ञियाना, स्वाहा ॥१५॥
सं वर्चसा पय॑सा सं तनूभिरगन्महि मनसा सर्थ शिवेन ।
त्वष्टा सुत्रो वि दधातु रायोऽनुमाष्टुं तन्धो यद्विलिष्टम् ॥१६॥
धाता रातिः सवितेदं जुषन्तां प्र॒जाप॑तिनिधिपा देवो अग्निः ।
त्वष्टा विष्णुः प्र॒जया सधराणा यजमानाय द्रविणं दधात स्वाहा ॥१७॥
सुगा
वो देवाः सदना अकर्म य आजग्मेदछ सर्वनं जुषाणाः ।
भरमाणा वहमाना हवीष्यस्मे धत्त वसवो वसूनि स्वाहाँ ॥१८॥
याँर आऽवह उशतो देव देवास्तान् प्रेरय स्वे अग्ने सधस्थे ।
जक्षिवार्थसः पपिवा संश्च विश्वेऽसु धर्म, स्वरातिष्ठतानु स्वाहा ॥१९॥
वयछ हि त्वा प्रयति यज्ञे अस्मिन्नमे होतारमवृणीमहीह ।
ऋर्धगया ऋधंगुताशमिष्ठाः प्रजानन् यज्ञमुप॑ याहि विद्वान्त्स्वाहा ॥२०॥
देवा गातुविदो गातुं वित्त्वा गातुमित । मनसस्पत इमं देव यज्ञछ स्थाहा पाते धाः' ॥२१॥

·६.९-३५] यजुर्वेद-संहिता। (२७) यज्ञ यज्ञं गच्छ यज्ञप॑तिं गच्छ स्वां योनि गच्छ स्वाहा । एष ते यज्ञो यज्ञपते सहसूक्तवाकः सर्ववीरस्तं जुषस्व स्वाहा ॥२२॥ माहिभूर्मा पृदाकः। जरुध हि राजा वरुणश्चकार सूर्याय पन्थामन्येतवा उ । अपवे पादा प्रतिधातवेऽकरुतापवक्ता हृदयाविधश्चित् । नमो वरुणायाभिष्ठितो वरुणस्य पाशः ॥२३॥ अग्नेरनीकमप आ विवेशापां नपात् प्रतिरक्षन्नसुर्यम् । दमैदमे समिधं यक्ष्यग्ने प्रति ते जिह्वा घृतमुच्छरण्यत् स्वाहा ॥२४॥ समुद्रे ते हृदयमप्स्वन्तः सं त्या विशन्त्वोषधीरुतापः । यज्ञस्य॑ त्वा यज्ञपते सूक्तोक्तौ नमोवाके विधेम यत् स्वाहाँ ॥२५॥ देवीराप एष वो गर्भस्तथे सुप्रीतछ सुभृतं बिभृत' । देव सोमेष ते लोकस्तस्मिञ्छं च वक्ष्व परि च वक्ष्व ॥२६॥ अवभृथ निचुम्पुण निचेहरसि निचुम्पुणः । अब वैवकृतमेोऽयासिषमव मत्यैर्मयंकृतं पुरुराव्णो देव रिषस्पाहि । देवाना समिदसि ॥२७॥ एजंतु दर्शमास्यो गर्भो जरायुणा सह । यथाऽयं वायुरेजति या समुद्र एवायं दशमास्यो अस्रज्जरायुणा सह ॥२८॥ यस्य ते यज्ञियो गर्भो यस्यै योनिहिरण्ययी । अङ्गान्यता यस्य तं मात्रा समजीगमधे स्वाहाँ २९ पुरुस्मो विषुरूप इन्दुरन्तमहिमानमानन धीरः। एकपदी द्विपदी त्रिपठी चतुष्पदीमष्टापढी भुवनानु प्रथन्ता स्वाहा ॥ ३० ॥ मरुतो यस्य॒ हि क्षये पाथा दिवो विमहसः । स सुगोपातमो जनः ॥ ३१ ॥ मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञं मिमिक्षताम् । पिपूतां नो भरीमभिः ॥ ३२ ।। आ तिष्ठ वृत्रहन्रथं युक्ता ते ब्रह्मणा हरी । अर्वाचीन सु ते मनो ग्राा कृणोतु वग्नुना । उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा षोडशिनं एष ते योनिरिन्द्रीय त्वा घोडशिने ॥ ३३ ॥ युरुवा हि केशिना हरी वृषणा कक्ष्यप्रा । अथो न इन्द्र सोमपा गिरामुप॑श्रुति चर' । उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा षोडशिन' एष ते योनिरिन्द्राय त्वा पोडशिने ॥३४॥ इन्दुमिरौं वहतोऽप्रतिधृष्टशवसम् । ऋषीणां च स्तुतीरुप यज्ञं च मानुषाणाम् । उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा षोडशिन एष ते योनिरिन्द्राय त्वा षोडशिने ॥३५॥ एजति ।

·(२८) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [१०८; यस्मान्न जातः परॊ अन्यो अस्ति य आविवेश भुवनानि विश्वा । प्रजापतिः प्र॒जया सघराणस्त्रीणि ज्योतीपि सचते स षोडशी ॥३६॥ इन्द्रश्च सम्राडू वरुणश्च राजा तौ ते भक्षं चक्रतुरग्र एतम् । तयोरहम भक्षं भक्षयामि वाग्देवी जाणा सोमस्य तृप्यतु सह प्राणेन स्वाहा ॥३७॥ अग्ने पवस्व स्वा अस्मे वर्चः सुवीर्यम् । दर्धयिं मयि पोषम् । उपयामगृहीतोऽस्य॒ग्नये त्वा वर्चस एष ते योनिग्नये त्वा वर्चसे । अग्ने वर्चस्विन्वर्चस्वास्त्वं देवेष्वसि वर्चस्वानुहं मनुष्येषु भूयासम् ॥ ३८ ॥ उत्तिष्ठन्नोजसा सह पीत्वी शिप्रै अवेषयः । सोममिन्द्र चमू सुतम् । उपयामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वौजसं एष ते योनिरिन्द्राय त्वौजसे । इन्द्रौजिष्ठौजिंठस्त्वं देवेष्वस्योजिष्ठोऽहं मनुष्येषु भूयासम् ॥ ३९ ॥ अदृश्रमस्य केतवो वि रश्मयो जनॉ२ अनु । भ्राज॑न्तो अग्नयों यथा । उपयामगृहीतोऽसि सूर्याय त्वा भ्राजायै-प ते योनिः सूर्याय त्वा भ्राजाय । सूर्य भ्राजिष्ठ भ्राजिष्ठस्त्वं देवेप्वसि भ्राजिष्ठोऽहं मनुष्येषु भूयासम् ॥ ४० ॥ उदु त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः । दृशे विश्वाय सूर्यम् । उपयामगृहीतोऽसि सूर्याय त्वा भ्राजाय-प ते योनिः सूर्याय त्वा भ्राजाय ॥ ४१ ॥ आ जिंघ्र कलशं मह्या त्वा विशन्त्विन्दवः । पुनरूर्जा नि वर्तस्व सा नः सहस्रं धुश्वोरुधारा पर्यस्वती पुनर्मा विशतायिः ॥ ४२ ॥ इडे रन्ते हव्ये काम्ये चन्द्रे ज्योतेऽदिते सरस्वति महि विश्रुति । एता ते अन्ये नामानि देवेभ्यो मा सुकृतं बतात' ॥ ४३ ॥ वि ने इन्द्र मृधो जहि नीचा यच्छ पृतन्यतः । अस्माँ२ अभिदासत्यधरं गमया तमः । उपयामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वा विमृधं एष ते योनिरिन्द्राय त्वा विमृधे ॥४४॥ वाचस्पति विश्वकर्माणमूतये मनोजुवं वाजे अद्या हुवेम । स नो विश्वानि हव॑नानि जोपद्विश्वशम्भरवसे साधुकर्मा । उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा विश्वकर्मण' एष ते योनिरिन्द्राय त्वा विश्वकर्मणे ॥४५॥ विश्वकर्मन् हविषा वर्धनेन त्रातारमिन्द्रमकृणोरवध्यम् । तस्मै विशः समनमन्त पूर्वीरयमुग्रो विहव्या यथाऽसत । उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा विश्वकर्मण एप ते योनिरिद्राय त्वा विश्वकर्मणे ॥४६॥ १ ·क. ३६-५८] यजुर्वेद-संहिता। (२९) उपयामगृहीतोऽस्यमये त्वा गायत्रछन्दसं गृह्णामी-न्द्रीय त्वा त्रिष्टुप्छन्दसं गृह्णामि' विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यो जगच्छन्दसं गृह्णाम्यनुष्टुप्तेऽभिगरः ॥४७॥ वेशीनां त्वा पत्मन्ना धूनोमि कुकूननानां त्वा पत्मन्ना धूनोमि' भन्दनानां त्वा परमन्ना धूनोमि मदिन्तमानां त्वा पत्मन्ना धूनोमि मधुन्तैमानां त्वा पत्मन्ना धूनोमि' शुक्रं त्वां शुक्र आ धूनोम्यह्रो रूपे सूर्यस्य रश्मिपु ॥४८॥ ककुभ, रूपं वृषभस्यं रोचते बृहच्छुक्रः शुक्रस्य॑ पुरोगाः सोमः सोमस्य पुरोगाः । यत्ते सोमादाभ्यं नाम जागृवि तस्मै त्वा गृह्णामि तस्मै ते सोम सोमाय स्वाहा ॥४९॥ उशिक त्वं देव सोमाग्नेः प्रियं पाथोऽपाहि वशी त्वं देव सोमेन्द्रस्य प्रियं पाथोऽपीह-स्मसंखा त्वं देव सोम विश्वेषां देवानां प्रियं पाथोऽपीहि ॥५०॥ इह रतिरिह रेमध्वमिह धृतिरिह स्वधृतिः स्वाहा । उपसृजन धरुणं मात्रे धरुणौ मातरं धय॑न् । रायस्पोपमस्मासु दीधरत स्वाहा ॥५१॥ सत्रस्य ऋद्धिरस्यगन्म ज्योतिरमृता अभूम । दिवं पृथिव्या अध्याऽरुहामाविदाम देवान्त्स्वज्योतिः ॥ ५२ ॥ युवं तमिन्द्रापर्वता पुरोयुधा यो नः पृतन्यादप तं-तमिद्धत वज्रेण तं-तमिद्धतम् । दूरे चत्ताये छन्त्सद्गहन यदिनक्षत् । अस्माक शत्रून्परि शूर विश्वतो दुर्मा दीष्ट विश्वतः । भूर्भुवः स्वः सुप्रजाः प्रजाभिः स्याम सुवीरा वीरैः सुपोषाः पोषैः ॥५३॥ परमेष्ठयभिधीतः' प्रजापतिर्वाचि व्याहृताया-मन्धो अच्छेतः । सविता सन्या विश्वकर्मा दीक्षायाँ पूषा सौमक्रयण्याम -इन्द्रश्च मरुतश्च कयायोपोस्थितो' ऽसुरः पुण्यमानो मित्रः क्रीतो विष्णुः शिपिविष्ट उरावासन्नों विष्णु रन्धिषः ॥५५॥ पोह्यमाणः सोम आगतो वरुण आसन्धामासन्नों ऽग्निराग्नीध्र इन्द्रो हविर्धाने ऽर्थोपावलियर्माणः ॥५६॥ विश्वे देवा अशुषु न्युप्तो' विष्णुराप्रीतपा आप्याय्यमानो' यमः सयमानो' विष्णुः सम्भ्रियमाणों वायुः पूयमानः शुक्रः पूतः शुक्रः क्षीरश्रीं-मन्थी संक्तुश्रीः ॥५७॥ विश्वे देवाश्चमसेषून्नीतो ऽसुर्दोमायोद्यतो रुद्रो हुयमानो ऽसु)मायोद्यतो रुद्रो हुयानो वातोऽभ्यावृत्तो नृचक्षाः प्रतिख्यातो भक्षो भक्ष्यमाणः पितरो नाराशसाँः ॥५॥ ॥५४॥ २ 3 १ २ -- : ५ E

·(३०)
वाजसनेथि-माध्यन्दिन-पक
[10-12
सन्नः सिन्धुरवभृथायोद्यतः समूत्रोऽभ्यवह्रियमाणः सलिलः प्रप्लतो
ययोरोजसा स्कभिता रजोधसि वीर्येभिर्वीरतमा शविष्ठा ।
या पत्येते अप्रतीता सहोभिर्विष्णू अगन्वरुणा पूर्वहूतौ ॥५९॥
देवान्दिवमगन्यज्ञस्ततो मा द्रविणमष्टु मनुष्यानन्तरिक्षमगन्य॒ज्ञम्तो मा वर्विणमष्टु
पितृन्पृथिवीमंगन्यज्ञस्ततौ मा द्रविणमष्टु यं कं च लोकमगन्य॒ज्ञस्ततो मे भद्रमभूत् ॥६०॥
चतुन्निधशत्ततो ये वितत्निरे य इमं यज्ञछ स्वधया ददन्ते ।
तेषां छिन्न, सम्वेतईधामि स्वाहां धर्मो अप्यतु देवान् ॥६१॥
यज्ञस्य दोहो विततः पुरुत्रा सो अष्टधा दिवमन्वातंतान ।
स यज्ञ धुक्ष्व महि मे प्रजाया, रायस्पोषं विश्वमायुरशीय स्वाहा ॥६२॥
आ पवस्व हिरण्यवदश्ववत्सोम वीरवत् । वाजं गोमन्तमा भर स्वाहा ॥६३॥
[अ.८, कं. ६३, मं• सं० १५०]
इत्यमोऽध्यायः।
अथ नवमोऽध्यायः।
देव सवितः प्रसुव यज्ञं प्रसुव यज्ञपति भगाय ।
दिव्यो गन्धर्वः केतपूः केतं नः पुनातु वाचस्पतिर्वाज नः स्वदतु स्वाहा ॥१॥
ध्रुवसदं त्वा नषद मनःसद-मुपयामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वा जुष्टं गृहाम्मे-ष ते योनिरिन्द्राय त्वा
जुष्टतमम । अप्सुषवं त्वा घृतसर्व व्योमसद-मुपामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वा जुष्टं गृह्णाम्ये ते
योनिरिन्द्रीय त्वा जुष्टतमम् । पृथिविसदं त्वाऽन्तरिक्षसदै दिविसद देवसदै नाकसद-
-मुपयामगृहीतोऽसीन्ताय त्वा जुष्टं गृह्णाम्ये-प ते योनिरिन्द्रीय त्वा जुष्टतमम् ॥२॥'
अपाच रसमुद्वयसछ सूर्ये सन्त समाहितम् । अपाछ रसस्य॒ यो रसस्तं वो गृह्णाम्युत्तम-
मुपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा जुष्टं गृह्णाम्येष ते योनिरिन्द्रीय त्वा जुष्टतमम् ॥३॥
ग्रहा ऊर्जाहुतयो व्यन्तो विप्राय मतिम् । तेषां विशिप्रियाणां वोऽहमिषमूर्ज, समग्रभ'-
मुपामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा जुष्टं गृह्णाम्ये प ते योनिरिन्द्राय त्वा जुष्टतमम् ।
सम्पृचौ स्थः सं मा भद्रेण पृक्तं विपृचौ स्थो वि मा पाप्मना पृङ्क्तम् ॥४॥

·५९-६३।१-१५]
पद-संहिता।
(११)
इन्द्रस्य वज्रोऽसि वाजसास्त्वयायं वाजेछ सेत् ।
वाजस्य नु प्रसवे मातरं महीमदिति नाम वर्चसा करामहे ।
यस्यामिदं विश्वं मुवनमाविवेश तस्यां नो देवः सविता धर्म साविषत् ॥५॥
अप्स्वन्तरसृतमप्सु भेषजमपामुत प्रशस्तिष्वश्वा भवत वाजिनः' ।
देवीरापो यो व ऊर्मिः प्रतूर्तिः ककुन्मान् वाजसास्तेनायं वा सेत् ॥६॥
वातौ वा मनो वा गन्धर्वाः सप्तविंशतिः । ते अग्रेऽश्वमयुलस्ते अस्मिञ्जवमा वधुः ॥७॥
वातरछहा भव वाजिन्युज्यमान इन्द्रस्येव दक्षिणः श्रियैधि ।
युश्चन्तु त्वा मरुतो विश्ववेदस आ ने त्वष्टा पत्सु जवं दधातु ॥८॥
जयो यस्तै वाजिनिहितो गुहा यः श्येने परीत्तो अचरच्च वाते ।
तेन नो वाजिन् बलवान् बलेन वाजजिच्च भव समने च पारयिष्णुः ।
वाजिनो वाजजितो वा सरिष्यन्तो बृहस्पतेर्भागमवजिघ्रते ॥९॥
देवस्याहय सवितुः सवे सत्यसवसो बृहस्पतेरुत्तमं नाक, रुहेयम् ।
देवस्याहर्थ सवितुः सवे सत्यसंवस इन्द्रस्योत्तमं नाक, रुहेयम् ।
देवस्याहर्ष सवितुः सवे सत्यप्रसवसो बृहस्पतेरुत्तमं नाकमरहम् ।
देवस्याह, सवितुः सवे सत्यप्रसवस इन्द्रस्योत्तमं नाकमहमें ॥१०॥
गृहस्पते वाजं जय बृहस्पतये वाचं वदत बृहस्पति वाज जापयते ।
इन्द्र वाजं जयेन्द्राय वाचं ववृतेन्द्रं वाजं जापयते ॥११॥
एषा वः सा सत्या संवागभूद्यया बृहस्पति वाजमजीजपताजीजपत बृहस्पति वाजं वनस्पतयो
विमुच्यध्वम् । एषा वः सा सत्या संवागंभूद्ययेन्द्रं वाजमजीजपताजीजपतेन्द्रं वाजं वनस्पतयो
विमुच्यध्वम् ॥१२॥
देवस्याह, सवितुः सवे सत्यप्रसवसो बृहस्पतेर्वाजजितो वा जेषम् ।
वाजिनो वाजजितोऽध्यन स्कभ्नुवन्तो योजना मिमानाः काष्ठी गच्छतं ॥१३॥
एष स्य वाजी क्षिपणिं तुरण्यति ग्रीवायां बद्धो अपिकक्ष आसनि ।
कर्तुं दधिक्का अनु सधसनिष्यवत्पथामाघस्यन्वापनीफणत् स्वाहा ॥१४॥
उत स्मास्य द्रवतस्तुरण्यतः पूर्ण न घेरनुवाति प्रगर्धिनः ।
श्यनस्यैव ध्रजतो अङ्कसं परि दधिक्राणः सहोर्जा तरित्रतः स्वाहा ॥१५॥

·(३२) वासजनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [म. ९ 3 शं नो भवन्तु वाजिनो हवैषु देवताता मितद्रवः स्वर्काः । जम्भयन्तोऽहिं वृकछ रक्षासि सनेम्य॒स्मद्युयवन्नीवाः ॥१६॥ ते नो अर्वन्तो हवनश्रुतो हवं विश्वे शृण्वन्तु वाजिनो मितद्रवः । सहस्रसा मेधसाता सनिष्यवो महा ये धन समिथेषु जभिरै ॥१७॥ वाजे-बाजेऽवत वाजिनो नो धनेषु विप्रा अमृता ऋतज्ञाः । अस्य मध्वः पिबत मादयध्वं तृप्ता यांत पथिभिर्देवयानः ॥१८॥ आ मा वाजस्य प्रसवो जगम्यादमे द्यावापृथिवी विश्वरूपे । आ मा गन्तां पितरा मातरा चा मा सोमो अमृतत्त्वेन गम्यातं । वाजिनो वाजजितो वाजछ ससुवा सो बृहस्पतेर्भागमजिघ्रत निमृजानाः ॥१९॥ आपये स्वाहाँ स्वापये स्वाहा ऽपिजाय स्वाहाँ वे स्वाहाँ वसवे स्वाहा' हर्पतये स्वाहाँ पुढे मुग्धाय स्वाहा मुग्धार्य वैन शिनाय स्वाहा विनशिन आन्त्यायनाय स्वाहाँ ऽन्त्याय भौवनाय स्वाहा भुवनस्य पतये स्वाही ऽधिपतये स्वाहा ॥२०॥ आयुर्यज्ञेन कल्पता' प्राणो यज्ञेन कल्पता चक्षुर्यज्ञेन कल्पताछ श्रोत्रं यज्ञेन कल्पता पृष्ठं यज्ञेने कल्पता यज्ञो यज्ञेन कल्पताम् । प्रजापतेः प्रजा अभूम स्वर्देवा अगन्मा-मृता अभूमे ॥२१॥ अस्मे वो अस्त्विन्द्रियमस्मै नम्णमुत क्रतुरस्मे वासि सन्तु वः' । नमो माने पृथिव्यै नमो मात्रे पृथिव्यां इयं ते राहू यन्ताऽसि यमनो ध्रुवोऽसि धरुणः । कृष्य त्वा क्षेमाय त्वा रय्य त्वा पोगाय त्वा ॥२२॥ वाजस्येमं प्रसवः सुषवेऽग्रे सोमछ राजानमोषधीष्वप्सु | ता अस्मभ्यं मधुमतीर्भवन्तु वयछ राष्ट्रे जागृयाम पुरोहिताः स्वाहा ॥२३॥ वाजस्येमा प्रसवः शिश्रिये दिवमिमा च विश्वा भुवनानि सम्राट् । अदित्सन्तं दापयति प्रजानन्त्स नो रयिछ सर्ववीरं नि यच्छतु स्वाहा ॥२४॥ वाजस्य नु प्रसव आ बभूवेमा च विश्वा भुवनानि सर्वतः । सनेमि राजा परि याति विद्वान् प्रजा पुष्टि वर्धय॑मानो अस्मे स्वाहा ॥२५॥ सोम राजानमवसेऽग्निमन्वारभामहे । आदित्यान्विष्णुछ सूर्य ब्रह्माणं च बृहस्पतिछ स्वाहा ॥२६॥ अर्यमणं बृहस्पतिमिन्द्रं दानाय चोदय । वाचं विष्णुछ सरस्वती सवितारै च वाजिन, स्वाहा ॥२७॥ 8 ·कं. १६-३९] पजुर्वेर-संहिता। २ अग्ने अच्छा वदेह नः प्रति नः सुमना भव । प्र नौ यच्छ सहस्रजित्त्वछ हि धनदा असि स्वाहा ॥२८॥ प्र नौ यच्छत्वर्यमा प्र पूषा प्र बृहस्पतिः । प्र वाग्देवी ददातु नः स्वाहा ॥२९॥ देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौ हुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । सरस्वत्यै वाचो यन्तुर्यन्त्रिये दधामि बृहस्पतेष्ट्वा साम्राज्येनाभि पिनाम्यसौ ॥३०॥ अग्निरेकाक्षरेण प्राणमुदजयत्तमुज्जेषं मुश्विनौ व्यक्षरेण द्विपदो मनुष्यानुदैजयतां तानुज्जे विष्णुस्त्यक्षरेण वीलोकानुजयत्तानुजे सोमश्चतुरक्षरेण चतुष्पदः पशूनुदजयत्तानुजेपर्म ॥३१ पूषा पञ्चाक्षरेण पञ्च दिश उदजयत्ता उज्जैषध सविता षडक्षरेण पडतूनुदजयत्तानुज्जेचं मरुतः सप्ताक्षरेण सप्त ग्राम्यान् पशूनुदजस्तानुज्जेष बृहस्पतिरष्टाक्षरण गायत्रीमुदजयत्तामुज्जेपम॥३२ मित्रो नवाक्षरेण त्रिवृत, स्तोममुदजयत्तमुज्जेप' वरुणो दशाक्षरेण विराजमुदजयत्तामुज्जे- मिन्द्र एकादशाक्षरेण त्रिष्टुभमुदजयत्तामुजे विश्वे देवा द्वादशाक्षरेण जगतीमुदजयस्ता- मुज्जैषम् ॥ ३३॥ वसवस्त्रयोदशाक्षरेण त्रयोदश स्तोममुदजयस्तमुज्जेष, रुद्राश्चतुर्दशाक्षरेण चतुर्दश स्तोममुदजयस्तमुज्जेधे-मादित्याः पञ्चदशाक्षरेण पञ्चदृश, स्तोममुदजयस्तमुज्जैप-मदितिः षोडशाक्षरेण षोडश स्तोममुदजयत्तमुज्जे प्रजापतिः सप्तदशाक्षरेण सप्तदश स्तोम- मुदजयत्तमुज्जैषम् ॥३४॥ एष ते निते भागस्तं जुषस्व स्वाहा ऽग्मिनेत्रेभ्यो देवेभ्यः पुरःसद्भयः स्वाहाँ यमनेत्रेभ्यो देवेभ्यो दक्षिणासद्भयः स्वाहाँ विश्वदेवनेत्रेभ्यो देवेभ्यः पश्चात्सद्भयः स्वाहाँ मित्रावरुणनेत्रेभ्यो वा मरुन्नेत्रेभ्यो वा देवेभ्य उत्तरासद्भयः स्वाहाँ सोमनेत्रेभ्यो देवेभ्य उपरिसद्भयो दुवस्वद्भयः स्वाहा ॥ ३५ ॥ ये देवा अग्गिनेवाः पुरःसदस्तेभ्यः स्वाहाँ ये देवा यमनवा दक्षिणासस्तेभ्यः स्वाहाँ ये देवा विश्वदेवनेत्राः पश्चात्सदृस्तेभ्यः स्वाहा ये देवा मित्रावरुणनेत्रा वा मरुन्नेत्रा वोत्तग़सदस्तेभ्यः स्वाहाँ ये देवाः सोमनेत्रा उपरिसदो दुवस्वन्तस्तेभ्यः स्वाहा ॥३६ ॥ अग्ने सहस्व पृतना अभिमातीरपास्य । दुष्टरस्तरन्नत्तीर्वों धा यज्ञाहसि ॥ ३७ ॥ देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम्। उपाधशोर्वीर्यण जुहोमि हत रक्षः स्वाहाँ रक्षसां त्वा वधायां वधिष्म रक्षोऽवधिष्मामुमसौ हुतैः ॥ ३८॥ सविता त्वा सवाना सुवो मनिहतीनो सोमो वनस्पतीनाम् । बृहस्पर्तिर्वार्च इन्द्रो ज्यैष्ठयायें रुद्रः पशुभ्यों मित्रः सत्यों वरुणो धर्मपतीना ॥३९॥ बा. य. ५

·(३४)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[. ९-१०;
इमं देवा असपत्नई सुवध्वं महते शुत्राय महते ज्यैष्ठ्याय महते जानराज्यायेन्द्रस्येन्द्रियाय ।
इमममुष्य पुत्रममुष्य पुत्रमस्यै विश एष वोऽभी राजा सोमोऽस्माकं ब्राह्मणाना राजा ॥४०॥
[अ० ९, कं० ४०, मं० सं० ११७]
इति नवमोऽध्यायः।
अथ दशमोऽध्यायः।
अपो देवा मधुमतीरगृभ्णजस्वती राजस्व॒श्चितानाः ।
याभिर्मित्रावरुणावभ्यर्षिश्चन्याभिरिन्द्रमनयन्नत्यरातीः ॥१॥
वृष्ण मिरसि राष्ट्रदा राष्ट्र में देहि स्वाहाँ वृष्ण ऊमिरसि राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै देहि
वृषसेनोऽसि राष्ट्रदा राष्ट्र में देहि स्वाहाँ वृषसेनोऽसि राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै देहि -- ॥२॥
अर्थेत स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाही ऽर्थेत स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्तौ-स्वती स्थ राष्ट्रदा
राष्ट्र में दत्त स्वाही -जस्वती स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दुत्तौ पः परिवाहिणी स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में
दत्त स्वाहाँ · ऽपः परिवाहिणी स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्ता-पां पतिरसि राष्ट्रदा राष्ट्रं मे देहि
स्वाहाँ • ऽपां पतिरसि राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै देहय-पां गर्भोऽसि राष्ट्रदा राष्ट्र में देहि स्वाहाँ ऽपां
गर्भोऽसि राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै देहि ॥३॥
सूर्यत्वचस स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहा सूर्यत्वचस स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्तं सूर्यवर्चस
स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहाँ सूर्यवर्चस स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दर्ते मान्दा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में
दत्त स्वाहाँ मान्दा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्त बजक्षित स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहाँ
ब्रजक्षित स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्तं वाशा स्थ राष्टूदा राष्ट्र में दत्त स्वाहां वाशा स्थ राष्ट्रदा
राष्ट्रममुष्मै दत्त शविष्ठा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाही शविष्ठा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै
दत्त शक्वरी स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहाँ शक्वरी स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्तं जनभृत
स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहाँ" जनभृत स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्तं विश्वभृत स्थ राष्ट्रदा
राष्ट्र में दत्त स्वाहा” विश्वभृत स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दुत्तों का स्वराज स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र-
ममुष्मै दत्त । मधुमतीमधुमतीभिः पृच्यन्तां महिं क्षत्रं क्षत्रियाय वन्वानी अनाधृष्टाः सीदत
सहौजसो महि क्षत्रं क्षत्रियाय दधतीः" ॥४॥

·कं. ४०,१-१८]
यजुर्वेद-संहिता।
(३५)
१
शुत्रस्य योनिरसिं
.
॥५
.०२
173
पातैनं प्रत्यञ्च
सोमस्य विपिरसि तवैव मे विषिर्भूयात् । अग्नये स्वाहां सोमाय स्वाहाँ सवित्रे स्वाहाँ
सरस्वत्यै स्वाहाँ पूष्णे स्वाहाँ बृहस्पतये स्वाहे-न्द्रीय स्वाहाँ घोषाय स्वाहाँ श्लोकाय
स्वाहाँ घशाय स्वाही भगाय स्वाहाँ ऽर्यम्णे स्वाहा ॥५॥
पवित्र स्थी वैष्णव्यौ' सवितुर्वः प्रसव उत्पुनाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः ।
अनिभृष्टमसि वाचो बन्धुस्तपोजाः सोमस्य दात्रमसि स्वाहा राजस्वः ॥ ६ ॥
सधमादो युम्निनीराप एता अनाधृष्टा अपस्यो वसांनाः ।
पस्त्यासु चक्रे वरुणः सधस्थमपा शिशुर्मातृतमास्वन्तः ॥७॥
क्षत्रस्योल्वमसि क्षत्रस्य जरायवसि
क्षत्रस्य नाभिरसी-
-न्द्रस्य वाघ्नमसि मित्रस्यासि वरुणस्यासि त्वयाऽयं वृत्रं वधे । हवाऽसि
रुजाऽसिं॰ क्षमाऽसि । पातैनं प्राश्च
पातैनं तिर्यञ्च दिग्भ्यः पति ॥८॥
आविमर्या' आवित्तो अग्निर्गृहपति-रावित्त इन्द्रो वृद्धश्रवा आवित्तौ मित्रावरुणौ धृतवर्ता-
-वावित्तः पूषा विश्ववेदी आवित्ते द्यावापृथिवी विश्वशम्भुवा वावित्तादितिरुरुशर्मा ॥९॥
अवेष्टा दन्तशूको प्राचीमा रोह गायत्री त्वाऽवतु रथन्तर सामं त्रिवृत्स्तोमो वसन्त
ऋतुर्ब्रह्म द्रविणम् ॥१०॥
दक्षिणामा रोह त्रिष्टुप् त्वाऽवतु बृहत्साम पञ्चदश स्तोमो ग्रीष्म ऋतुः क्षुत्रं द्रविणम ॥ ११ ॥
प्रतीचीमा रोह जगती त्वाऽवतु वैरूप साम सप्तदश स्तोमो वर्षा ऋतुर्विड् द्रविणम ॥ १२ ॥
उदीचीमा रोहानुष्टुप् त्वाऽवतु वैराज सामैकविधश स्तोमः शरतुः फलं द्रविणम् ॥ १३ ॥
ऊर्ध्वामा रौह पङ्क्तिस्त्वाऽवतु शाक्कररैवते सामनी त्रिणवत्रयस्त्रिधशौ स्तोमा हेमन्तशिशिरावृतू
व! द्रविणं प्रत्यस्तं नमुंचे शिरः ॥ १४ ॥
सोमस्य विपिरसि तवैव मे विषिर्भूयात् । मृत्योः पाह्यो-जोऽसि सहोऽस्यमृतमसि ॥१५॥
हिरण्यरूपा उपसौ विरोक उभाविन्द्रा उदिथः सूर्यश्च ।
आ रोहतं वरुण मित्र गत्तं ततश्चक्षाथामदिति दिति चे मित्रोऽसि वरुणोऽसि ॥१६॥
सोमस्य त्वा द्युम्नेनाभि पिश्चाम्य गेजसा सूर्यस्य वर्चसे -न्द्रस्येन्द्रियेण ।
क्षत्राणां क्षत्रपतिरेध्यति विद्यून् पाहि ॥ १७ ॥
इमं देवा असपत्नई सुवध्वं महते क्षुत्राय महते ज्यैष्ठ्याय महते जानराज्यायेन्द्रस्येन्द्रियाय ।
इमममुष्य पुत्रममुष्य पुत्रमस्यै विश एष वोऽमी राजा सोमोऽस्माकै ब्राह्मणाना राजा ॥१८॥

·(३६)
बालसनयि-माध्यन्दिन-शुक
[.१०-११
प्र पर्वतस्य वृषभस्य पृष्ठान्नावश्चरन्ति स्वसिर्च इयानाः ।
ता आऽव॑वृत्रन्नधरागुदक्ता अहिं बुध्न्युमनु रीयमाणा' ।
विष्णोर्विक्रमणमास' विष्णोर्विक्रान्तमसि विष्णोः कान्तमसि ॥१९॥
प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा रूपाणि परि ता बभूव ।
यत्कोमास्ते जुहुमस्तन्नो अस्त्वयममुष्य पितासावस्य पिता वय, स्याम पतयो रयीणा, स्वाहा।
रुद्ध यत्ते क्रिवि परं नाम तस्मिन्हुतमस्यमेष्टमसि स्वाहा ॥ २० ॥
इन्द्रस्य वज्रोऽसि
मित्रावरुणयोस्त्वा प्रशास्त्रोः प्रशिषा युनज्मि ।
अव्यथायै त्वा स्वधायै त्वाऽरिष्टो अर्जुनो मरुतां प्रसवेन जयाँ पाम मनसो समिन्द्रियेण २१
मा त इन्द्र ते वयं तुरापाडयुक्तासो अब्रह्मता विदसाम ।
तिष्ठा रथमधि यं वज्रहस्ता रश्मीन् देव यमसे स्वश्वान् ॥२२॥
अग्नये गृहपतये स्वाही सोमाय वनस्पतये स्वाहाँ मरुतामोसे स्वाहेन्द्रस्येन्द्रियाय स्वाहा।
पृथिवि मातर्मा मा हिंसीर्मो अहं त्वाम् ॥२३॥
हृधसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेविषदतिथिदुरोणसत् ।
नुपरसतसयौमसदृब्जा गोजा ऋतुजा अद्विजा ऋतं चहत् ॥ २४ ॥
इयतस्यायुरस्यायुमयि धेहि युसि वक़ऽसि वक़ मर्यि धे स्यूिज मयि धेहि ॥
इन्द्रस्य वा वीर्यकृतो बाहू अभ्युपावहरामि ॥२५ ।।
स्योनाऽसि सुषदाऽसि क्षत्रस्य योनिरसि ।
स्योनामा सींद सुषतामा सीद क्षत्रस्य योनिमा सीद ॥२६॥
नि पसाद धृतवतो वरुणः पस्त्यास्वा । साम्राज्याय सुक्रतुः ॥ २७ ॥
अभिभूरस्य॒तास्ते पञ्च दिशः कल्पन्ती' बाँ-स्त्वं ब्रह्माऽसि सविताऽसि सत्यप्रसवो
वरुणोऽसि सत्यौजा इन्द्रोऽसि विशौजों रुद्रोऽसि सुशेवः ।
बहुकार श्रेयस्कर भूयस्करेन्द्रस्य वज्रोऽसि तेन मे रयं ॥२८॥
अग्निः पृथुर्धर्मणस्पर्तिर्जुषाणो अग्निः पृथुर्धर्मणस्पतिराज्यस्य वेतु स्वाहा
स्वाहाकृताः सूर्यस्य रश्मिभिर्यतध्व; सजातानी मध्यमेष्ठयाय ॥२९॥
सवित्रा प्रसावित्रा सरस्वत्या वाचा त्वष्टा रूपैः पूष्णा पशुभिरिन्द्रेणास्मे बृहस्पतिना ब्रह्मणा वरुणे.
नौजसाऽगिना तेजसा सोमेन राजा विष्णुना दशम्या देवतया प्रसूतः प्र सामि ॥३०॥

·क. १९-३४:१-]
यजुर्वेद-संहिता।
(३७)
अश्विभ्यां पच्यस्व सरस्वत्यै पच्यस्वे-न्द्राय सुत्राम्णे पच्यस्वै ॥
वायुः पूतः पवित्रेण प्रत्यक्सोमो अतिसुतः । इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥ ३१ ॥
कुविदङ्ग यवमन्तो यवं चिद्यथा दान्त्यनुपूर्व वियूर्य ।
इहेहैषां कृणुहि भोजनानि ये बहिषो नम उक्तिं यजन्ति ॥
उपयामगृहीतोऽस्यश्विभ्यां त्वां सरस्वत्यै त्वेन्द्रीय त्वा सुत्राणें ॥ ३२ ॥
युव, सुराममश्विना नमुचावासुरे स! । विपिपाना शुभस्पती इन्द्रं कर्मस्वावतमं ।। ३३ ॥
पुत्रमिव पितरावृश्विनोभेन्द्रावथुः काव्यसनाभिः ।
यत्सुरामं व्यपिबः शचीभिः सरस्वती त्वा मघवन्नभिष्णकं ॥३४ ॥
[अ०१०, कं० ३४, मं० सं० १३९]
इति दशमोऽध्यायः।
अथैकादशोऽध्यायः ।
युनानः प्रथमं मनस्तत्त्वार्य सविता धियः । अग्नेयोतिर्निचाय्य पृथिव्या अध्याऽभरतं ॥१॥
युक्तेन मनसा वयं देवस्य सवितुः सवे । स्वर्याय शक्त्या ॥२॥
युक्त्वाय सविता देवान्त्स्वर्यतो धिया दिवम् । बृहज्ज्योतिः करिष्यतः सविता प्र सुवाति तान् ॥३॥
युञ्जते मन उत युनते धियो विप्रा विप्रस्य बृहतो विपश्चितः ।
वि होत्रा दधे वयुनाविदेक इन्मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः ॥४॥
युजे वां ब्रह्म पूयं नमोभिर्वि श्लोक एतु पथ्येव सूरेः ।
शृण्वन्तु विश्वे अमृतस्य पुत्रा आ ये धामानि दिव्यानि तस्थुः ॥५॥
यस्य॑ प्रयाणमन्वन्य इद्ययुर्देवा देवस्य महिमानमोजसा ।
यः पार्थिवानि विममे स एतशो रजासि देवः सविता महित्वनो ॥६॥
देव सवितः प्रसुव यज्ञं प्रसुव यज्ञपति भगाय ।
दिव्यो गन्धर्वः केतपूः केत नः पुनातु वाचस्पतिर्वाचं नः स्वदतु ॥७॥
इमं नो देव सवितर्पज्ञं प्रणय देवाव्यछ सखिविध सत्राजित धनजित स्वर्जितम् ।
ऋचा स्तोमधे समर्धय गायत्रेण रथन्तरं बृहद्गायत्रवर्त्तनि स्वाहा ॥८॥

·(३८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक
[म. ११;
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
आ ददे गायत्रेण छन्दसाऽनिवस्वत्पृथिव्याः सधस्थादृग्नि
पुरीष्यमङ्गिरस्वदा भर त्रैष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्वत् ॥९॥
अभिरसि नार्यसि त्वया वयमग्निछ शंकम खनितु, सधस्थ आ। जागतेन छन्दसाऽङ्गिरस्वत् १०
हस्त आधार्य सविता बिभ्रदभ्रि हिरण्ययीम् ।
अग्नेयोतिर्निचाय्यं पृथिव्या अध्याऽभैरदानुष्टुभेन छन्दसाऽगिरस्वत् ॥ ११ ॥
प्रतूर्त वाजिन्ना व वरिष्ठामर्नु संवतम् ।
विवि ते जन्म परममन्तरिक्षे तव नाभिः पृथिव्यामधि योनिरित् ॥ १२ ॥
युनाथा रासभं युवमस्मिन् यामे वृषण्वसू । अग्निं भर॑न्तमस्मयुम् ॥ १३ ॥
योगे-योगे तवस्तर वाजे-बाजे हवामहे । साय इन्द्रमूतये ॥ १४ ॥
प्रतूर्वन्नेह्यवक्रामन्नशस्ती रुद्रस्य गाणपत्यं मयोभूरेहि ।
उर्वन्तरिक्षं वीहि स्वस्तिर्गव्यूतिरभयानि कृण्वन् पूष्णा संयुजा सह ॥ १५ ॥
पृथिव्याः सधस्थादृग्निं पुरीष्यमदिन स्वदा भरा पुरीष्यमगिर स्वदच्छेमो'
ऽग्निं पुरीष्यमङ्गिरस्वद्भरिष्यामः ॥१६॥
अन्वग्निरुषसामग्रमख्यदन्वानि प्रथमो जातवेदाः ।
अनु सूर्यस्य पुरुत्रा च रश्मीननु द्यावापृथिवी आ ततन्थ ॥१७॥
आगत्य वाज्यध्वान सर्वा मृधो वि धूनुते । अग्नि सधस्थे महति चक्षुषा नि चिकीपते ॥१८॥
आक्रम्य वाजिन् पृथिवीमग्निमिच्छ रुचा त्वम् । भूम्या वृत्वाय नो ब्रूहि यतः खनेम तं वयम् ॥१९॥
द्यौस्तै पृष्ठं पृथिवी सधस्थमात्माऽन्तरिक्षसमुद्रो योनिः ।
विख्याय चक्षुषा त्वमभि तिष्ठ पृतन्यतः ॥२०॥
उत्क्राम महते सौभगायास्मादास्थानाद् द्रविणोदा वोजिन् ।
वय, स्याम सुमतौ पृथिव्या अग्निं खनन्त उपस्थे अस्याः ॥२१॥
उदक्रमीद् द्रविणोदा वाज्यर्वाकः सुलोक सुकृतं पृथिव्याम् ।
ततः खनेम सुप्रतीकमग्निछ स्वो रुहाणा अधि नाकमुत्तमम् ॥ २२ ॥
आ त्वा जिघर्मि मनसा घृतेन प्रतिक्षियन्तं भुवनानि विश्वा ।
पृथु तिरश्चा वय॑सा बृहन्तं व्यचिठमन्नै रभसं दृशानम् ॥ २३ ॥

·कं० ९-३९] यजुर्वेद-संहिता। (३९) आ विश्वतः प्रत्यञ्च जिधर्म्यरक्षसा मनसा तर्जुषेत । मर्यश्री स्पृहयद्वर्णो अग्निर्नाभिमृशे तन्वा जर्भुराणः ॥२४॥ परि वाजपतिः कविरग्निर्हव्यान्यक्रमीत् । दधद्रत्नानि दाशुषे ॥२५॥ परि त्वाऽग्ने पुरै वयं विप्र, सहस्य धीमहि । धृषद्वर्णं दिवे-दिवे हन्तारै भङ्गुरावताम् ॥ २६ ॥ त्वमने द्युभिस्त्वमाशुशुक्षणिस्त्वमद्भयस्त्वमश्मनस्परि । त्वं वनेभ्यस्त्वमोघंधीभ्यस्त्वं नृणां नृपते जायसे शुचिः' ॥ २७ ।। देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । पृथिव्याः सधस्थादग्निं पुरीष्यमगिरस्वत्खनामि । ज्योतिष्मन्तं त्वाऽग्ने सुप्रतीकमज॑स्रेण भानुना दीद्यतम् । शिवं प्र॒जाभ्योऽहि सन्तं पृथिव्याः सधस्थादृग्निं पुरीष्यमङ्गिरस्वत्खनामः ॥ २८॥ अपां पृष्ठमसि योनिरग्नेः समुद्रमभितः पिन्व॑मानम् । वर्धमानो महाँ२ आ च पुष्करे' दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथस्व ॥ २९ ॥ शर्म च स्थो वर्म च स्थोऽछिद्रे बहुले उभे । व्यर्चस्वती सं साथां भृतमग्निं पुरीष्यम् ॥ ३० ॥ सं साथा स्वर्विदा समीची उरसा त्मना । अग्निमन्तभरिप्यन्ती ज्योतिष्मन्तम स्रमित् ॥३१॥ पुरीष्योऽसि विश्वभरा अथर्वा त्वा प्रथमो निरमन्थदग्ने । त्वामने पुष्करादध्यर्थर्वा निरमन्थत । मर्डो विश्वस्य वाघतः ॥ ३२ ॥ तमु त्वा दुध्यबृर्षिः पुत्र ईंधे अर्थर्वणः । वृत्रही पुरन्दरम् ॥ ३३॥ तमु त्वा पाथ्यो वृषा समीधे दस्युहन्तमम् । धनश्चयछ रणे-रणे' ॥ ३४॥ सीद होतः स्व उ लोके चिकित्वान्त्सादया यज्ञर्थ सुकृतस्य योनौ । देवावीदेवान्हविषा यजास्यग्ने बृहद्यजमाने वयो धाः ॥ ३५ ॥ नि होता होतृषदने विदानस्त्वेषो दीदिवाँर असदत्सुदक्षः । अदब्धव्रतप्रमतिर्वसिष्ठः सहस्रम्भरः शुचिंजिह्वो अग्निः ॥ ३६ ।। ससीदस्व महाँर असि शोचस्व देववीतमः । वि धूममने अरुषं मियेध्य सृज प्रशस्त दर्शतम ३७ अपो वीरुप सृज़ मधुमतीरयक्ष्माय प्रजाभ्यः । तासामास्थानादुज्जिहतामोषधयः सुपिप्पला' ३८ सं ते वायुमर्मातरिश्वा दधातूत्तानाया हृदयं यद्विकस्तम् । यो देवानां चरसि प्राणथेन कस्मै देव वर्षडस्तु तुभ्यम् ।। ३९ ।।

·(४०)
वाजसनेषि-माध्यदिन-शुद्ध
[१० ११,
१
सुजातो ज्योतिषा सह शर्म वरूथमाऽसदत्स्वः' । वासो अग्ने विश्वरूप, सं व्ययस्व विभावसो'४०
उदु तिष्ठ स्वध्वरावा नो देव्या धिया। दृशे च भासा बृहता सुशुक्वनिराग्ने याहि सुशस्तिभिः ॥४१॥
ऊर्ध्व ऊ षु ण ऊतये तिष्ठा देवो न सविता ।
ऊर्बो वाजस्य सनिता यश्चिभिर्वायद्भिर्विह्वयामहे ॥ ४२ ॥
स जातो गर्भो असि रोदस्योरमे चारुर्विभृत ओषधीषु ।
चित्रः शिशुः परि तमाघस्य॒क्तून्प्र मातृभ्यो अधि कनिकद्गाः ॥ ४३ ।।
स्थिरो भव वीड्वङ्ग आशुभव वायर्वन् । पृथुभव सुषदस्त्वमग्नेः पुरीषवाहणः ॥ ४४ ॥
शिवो भव प्रजाभ्यो मानुषीभ्यस्त्वमगिरः ।
मा द्यावापृथिवी अभि शोचीर्माऽन्तरिक्षं मा वनस्पतीन् ॥४५॥
प्रेतु वाजी कनिकदृन्नानदासभः पत्वा । भरन्नग्निं पुरीष्यं मा पाद्यायुषः पुरा ।
वृषाग्निं वृषणं भरन्नपां गर्भ, समुद्रियम् । अग्न आ याहि वीतये ॥ ४६ ॥
ऋत, सत्यमृत, सत्यमग्निं पुरीष्यमङ्गिरस्वद्भरामः' ।
ओषधयः प्रति मोदध्वमग्रिमेत शिवमायन्तमभ्यत्र युष्मा: ।
व्यस्यन् विश्वा अनिश अमीवा निषीदन्नो अप दुर्मति जहि ॥ ४७ ॥
ओषधयः प्रति गृभ्णीत पुष्पवतीः सुपिप्पलाः । अयं वो गर्भ ऋत्वियः प्रल सधस्थमाऽसद ४८
वि पाजेसा पृथुना शोशुचानो बाधस्व द्विषो रक्षसो अमीवाः ।
सुशर्मणो बृहतः शर्मणि स्यामनेरह सुहवस्य प्रणीतौ ॥४९॥
आपो हि छा मयोभुवस्ता न ऊर्जे दधातन । महे रणाय चक्षसे ॥५०॥
यो वः शिवतमो रसस्तस्य॑ भाजयतेह नः । उशतीरिव मातरः ॥ ५१ ।।
तस्मा अरै गमाम वो यस्य क्षयाय जिन्वथ । आपो जनयथा च नः ॥ ५२ ।।
मित्रः ससृज्य पृथिवीं भूमि च ज्योतिषा सह ।
सुजातं जातवेदसमयक्ष्माय त्वा सछ सृजामि प्रजाभ्यः ॥ ५३॥
रुद्राः ससृज्य पृथिवीं बृहज्ज्योतिः समीधिरे । तेषां भानुरस्र इच्छुको देवेषु रोचते ॥५४॥
संघसृष्टां वसुभी रुद्वैधीरः कर्मण्यां मृदम् । हस्ताभ्यां मुट्ठी कृत्वा सिनीवाली कृणोतु ताम् ॥५५॥
सिनीवाली सुकपर्दा सुकुरीरा स्वौपशा । सा तुभ्यमदिते महोखां दधातु हस्तयोः ॥५६ ॥
उखां कृणोतु शक्त्या बाहुभ्यामदितिर्धिया ।
माता पुत्रं यथोपस्थे साऽग्निं बिभर्तु गर्भ ओं। मखस्य शिरोऽसि ॥ ५७॥

·कं. ४०-६८] यजुर्वेद-संहिता। (४१) वसंवस्त्वा कृण्वन्तु गायत्रेण छन्दसाऽङ्गिरस्वद्धवाऽसि पृथिव्यसि धारया मर्यि प्रजा रायस्पोपं गौपत्यछ सुवीर्य सजातान्यजमानार्य रुद्रास्त्या कृण्वन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्वद्धवाऽस्यन्त- रिक्षमसि धारया मर्यि प्रजा रायस्पोष गौपत्य, सुर्वीर्य सजातान्यजमानायो ढित्यास्त्वा कृण्वन्तु जागतेन छन्दसाऽङ्गिरस्वद्धवाऽसि द्यौरसि धारया मर्यि प्रजा रायस्पोप गांपत्य सुवीर्य सजातान्यजमानाये विश्वे त्वा देवा वैश्वानराः कृण्वन्त्वानुष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिग्स्वद्- ध्रुवाऽसि दिशोऽसि धारया मर्यि प्रजा रायस्पोषं गौपत्य, सुवीय सजातान्यजमानार्यं ॥ ५८ ॥ अदित्यै रास्नास्य-दितिष्टे बिलं गृभ्णातुं । कृत्वाय सा महीमुखां मृन्मयीं योनिमग्नये । पुत्रेभ्यः प्रायच्छददितिः श्रपयानिति ॥ ५९॥ वसंवस्त्वा धूपयन्तु गायत्रेण छन्दसाऽङ्गिरस्व बुद्रास्त्वां धूपयन्तु त्रैष्टुंभन छन्दसाऽङ्गिव दादित्यास्त्वां धूपयन्तु जागतेन छन्दसाऽङ्गिरस्व द्विश्वे त्वा देवा वैश्वानरा धूपयन्त्वानुष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्व दिन्द्रस्त्वा धूपयतुं वरुणस्त्वा धूपयतुं विष्णुस्त्वा धूपयतुं ॥ ६० ॥ अदितिष्ट्वा देवी विश्वव्यावती पृथिव्याः सधस्थे अङ्गिरस्वत खनत्ववट देवानां त्वा पत्नीदेवीविश्वव्यावतीः पृथिव्याः सधस्थे अनिरस्वधतूख धिषणास्त्वा देवीविश्वदेव्यावतीः पृथिव्याः सधस्थे अङ्गिरस्वभीन्धतामुख वरूंत्रीष्ट्वा देवीर्विश्वव्यावतीः पृथिव्याः सधस्थे अङ्गिरस्वच्छृपयन्तूखे ग्नास्त्वा देवीविश्वदेव्यावतीः पृथिव्याः सधस्थे अङ्गिरस्वत्पचन्तूखे जनयस्त्वाछिन्नपत्रा देवीविश्वदेव्यावतीः पृथिव्याः सधस्थे अगिरस्वत्पचन्तूव ॥ ६१ ।। मित्रस्य चर्षणीधृतोऽवो देवस्य सानासि । द्युम्नं चित्रश्रवस्तमम ॥ ६२॥ देवस्त्वा सवितोपतु सुपाणिः स्वगुरिः सुबाहुरुत शक्त्या' । अव्यथमाना पृथिव्यामाशा दिश आ पूर्ण ॥ ६३ ॥ उत्थाय बृहती भवोदु तिष्ठ ध्रुवा त्वम्। मित्रता त उखा परि ददाम्यभित्या एषा मा भंदि ॥६४॥ वसवस्त्वाऽऽन्दन्तु गायत्रेण छन्दसाऽङ्गिरस्व दुद्रास्त्वाऽऽळुन्दन्तु ब्रटुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्व- दादित्यास्त्वाऽऽळुन्दन्तु जागतेन छन्दसाऽङ्गिरस्व-द्विश्वे त्वा वा वैश्वानरा आळुन्दन्त्वानु- टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्वत् ॥६५॥ आकूतिमग्निं प्रयुजछ स्वाहाँ मनो मेधाममिं प्रयुज स्वाहाँ चित्तं विज्ञातानं प्रयुज स्वाहा' वाचो विधृतिमग्निं प्रयुजछ स्वाहाँ प्रजापतये मनवे स्वाहो ऽग्नये वैश्वानराय स्वाहाँ ॥६६॥ विश्वो देवस्य नेतुर्मर्तो बुरीत सख्यम् । विश्वो राय इषुध्यति गुस्जत, पृष्यसे स्वाहा ॥६७।। भिस्था मा सु रिषोऽम्ब धृष्णु वीरयस्व म. आयेशन करिष्यथ: ।। ६८ ॥ ४ मा 64 वा. य०६ ·(४९) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुल [म. ११-१२, दृछहस्व देवि पृथिवि स्वस्तय आसुरी माया स्वधया कृताऽसि । जुष्टं देवेभ्य इदमस्तु हव्यमरिष्टा त्वमुर्दिहि यज्ञे अस्मिन् ।। ६९ ॥ द्वन्नः सर्पिरासुतिः प्रत्नो होता वरेण्यः । सहसस्पुत्रो अद्भुतः ॥ ७० ॥ परस्या अधि संवतोऽवरॉ२ अभ्या तर । यत्राहमस्मि ताँ२ अवै ॥७१॥ परमस्याः परा॒वतो रोहिदश्व इहा गहि । पुरीष्यः पुरुप्रियोऽग्ने त्वं तरा मृधः ॥७२॥ यदने कानि कानि चिदा ते दारूणि दध्मसि । सर्वं तदस्तु ते घृतं तज्जुषस्व यविष्ठ्यं ॥७३॥ यदत्त्युपजिहिका यद्बम्रो अतिसर्पति । सर्वं तदस्तु ते घृतं तज्जुषस्व यविष्ठ्यं ॥ ७४ ।। अहरहरप्रयावं भरन्तोऽश्वायेव तिष्ठते घासमस्मै । गयस्पोषण समिषा मदन्तोऽग्ने मा ते प्रतिवेशा रिषामं ॥ ७५॥ नाभा पृथिव्याः समिधाने अग्नौ रायस्पोपाय बृहते हवामहे । इरम्मदं बहदुक्थं यज जेतारमानं पृतनासु सासहिम ॥७६ ॥ याः सेना अभीत्वरीराव्याधिनीरुगणा उत । ये स्तेना ये च तस्करास्ताँस्तै अग्नेऽपि दधाम्यास्ये' ॥७७॥ दछष्ट्राभ्यां मलिम्लूश्नम्भ्यस्तस्कराँ२ उत | हनुभ्या स्तेनान् भगवस्ताँस्त्वं खाद सुखादितान् ॥ ७८ ॥ ये जनेषु मलिम्लव स्तेनास॒स्तस्करा वने । ये कक्षेष्वघायवस्ताँस्ते दधामि जम्भयो' ॥ ७९ ॥ यो अस्मभ्यमरातीयाद्यश्च नो द्वेषते जनः। निन्दाद्यो अस्मान्धिप्साच्च सर्व तं मस्मसा कुरु ॥८॥ सर्शितं मे ब्रह्म सधेशितं वीर्यं बलम् । स शितं क्षत्रं जिष्णु यस्याहमस्मि पुरोहितः ॥ ८१ ।। उदेषां बाहू अंतिमुद्वअथो बलम् । क्षिणोमि ब्रह्मणाऽमित्रानुन्नयामि स्वाँर अहम् ॥ ८२॥ अन्नपतेऽन्नस्य नो देह्यनमीवस्य शुष्मिणः । प्र- दातारं तारिष ऊर्ज नो धेहि द्विपढ़े चतुष्पदे ॥ ८३ ॥ [अ० ११, कं० ८३, मं० सं० १२२] इत्येकादशोऽध्यायः । अथ द्वादशोऽध्यायः। दृशानां रुक्म उा व्यद्यौद् दुर्मर्घमायुः श्रिये रुचानः । अग्निरमृतो अभवद्वयोभिर्यदेनं द्यौरजनयत्सुरेताः' ॥१॥ ॥

·• ६९-८३,१-१५]
यजुर्वेद-संहिता।
(४३)
नक्तोषासा समनसा विरूपे धापर्यते शिशुमेकछ समीची ।
द्यावाक्षामा रुक्मो अन्तर्वि भाति देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदः ॥२॥
विश्वा रूपाणि प्रति मुञ्चते कविः प्रासावीद्रं द्विपढ़े चतुष्पदे ।
वि नाकमख्यत्सविता वरेण्योऽनु प्रयाणमुषसो वि राजति ॥ ३॥
सुपर्णोऽसि गरुत्मास्त्रिवृत्ते शिरों गायत्रं चक्षुर्वृहद्रथन्तरे पक्षौ । स्तोम आत्मा छन्दाधस्यङ्गानि
यजूंषि नाम । सामं ते तनूवीमदेव्यं यज्ञायज्ञियं पुच्छं धिष्ण्याः शफाः ।
सुपर्णोऽसि गरुत्मान्दिवं गच्छ स्वः पतं ॥४॥
विष्णोः क्रमोऽसि सपत्नहा गायत्रं छन्द आ रोह पृथिवीमनु वि क्रमस्व
विष्णोः क्रमोऽस्यभिमातिहा त्रैष्टुभं छन्द आ रोहान्तरिक्षमनु वि क्रमस्व
विष्णोः क्रमोऽस्यरातीयतो हुन्ता जागतं छन्द आ रोह दिवमनु वि क्रमस्व
विष्णोः क्रमोऽसि शत्रूयतो हुन्ताऽऽनुष्टुभं छन्द आ रोहूं दिशोऽनु वि क्रमस्वे ॥५॥
अक्रन्दग्नि स्तनयन्निव द्यौः क्षामा रेरिहद्वीरुधः समनन् ।
सद्यो जजानो वि हीमिद्धो अख्य॒दा रोदसी भानुना भात्यन्तः ॥६॥
अग्नेऽभ्यावर्तिनभि मा नि वर्तस्वायुषा वर्चसा प्रजया धनेन । सन्या मेधया रय्या पोषेण ॥७॥
अग्ने अङ्गिरः शतं ते सन्त्वावृतः सहस्रं त उपावृतः ।
अधा पोषस्य पोषेण पुनर्नो नष्टमा कृधि पुनर्नो रयिमा कृधि ॥ ८ ॥
पुनरुर्जा नि वर्तस्व पुनरम इषाऽऽयुषा । पुनर्नः पाह्य हसः ॥९॥
सह रय्या नि वर्तस्वाग्ने पिन्वस्व धारया । विश्वप्स्न्या विश्वतस्परि' ॥१०॥
आ त्वाऽहार्षम॒न्तरभूर्भुवस्तिष्ठाविचाचलिः । विशस्त्वा सर्वी वाञ्छन्तु मा त्वद्वाष्ट्रमधिभ्रशत् ॥११॥
उदुत्तमं वरुण पाशमस्मदाधम वि मध्यम, श्रथाय ।
अर्था वयमादित्य व्रते तवानागसो अदितये स्याम ॥१२॥
अग्रे बृहन्नुषसामो अस्थान्निर्जगन्वान् तमसो ज्योतिषाऽऽ ऽगात् ।
अग्निर्भानुना रुशता स्वङ्ग आ जातो विश्वा सान्यप्राः ॥ १३ ॥
हुधसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् ।
नृपवरसहतसद् व्योमसजा गोजा ऋतुजा अद्विजा ऋतं बृहत् ॥ १४ ॥
सीत् त्वं मातुरस्या उपस्थे विश्वान्यग्ने वयुनानि विद्वान् ।
मैनां तपसा माऽर्चिषाऽभि शोचीरन्तरस्याछ शुक्रज्योतिर्वि भाहि ॥१५॥

·(४४)
घाजसनेथि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ. १२
अन्तग्न रुचा त्वमुखायाः सर्दने स्वे । तस्यास्त्वई हरसा तपश्चातवेदः शिवो भव ॥१६॥
शिवो भूत्वा मह्यमग्ने अर्थो सीद शिवस्त्वम् । शिवाः कृत्वा दिशः सर्वाः स्वं योनिमिहासदः॥१७॥
दिवस्परिं प्रथमं जज्ञे अग्निरस्मद् द्वितीयं परि जातवेदाः ।
तृतीयमप्सु नृमणा अजस्रमिन्धान एनं जरते स्वाधीः ॥१८॥
विद्मा ते अग्ने त्रेधा त्याणि विद्मा ते धाम विभृता पुरुत्रा।
विद्मा ते नाम परमं गुहा यद्विद्मा तमुत्सं यत आजगन्थें ॥१९॥
समुद्रे त्वा नृमणां अप्स्वन्तर्नृचक्षा ईधे दिवो अग्न ऊधन् ।
तृतीये त्वा रजसि तस्थिवासमपामुपस्थे महिषा अवर्धन ॥२०॥
अक्रन्दग्नि स्तनयन्निव द्यौः क्षामा रेरिहवीरुधः समनन् ।
सद्यो जजानो वि हीमिद्धो अख्यदा रोदसी भानुना भात्यन्तः ॥ २१ ॥
श्रीणामुदारो धरुणो रयीणां मनीषाणां प्रार्पणः सोमगोपाः ।
वसुः सूनुः सहसो अप्सु राजा वि भात्यय उपसामिधानः ॥२२॥
विश्वस्य केतुर्भुवनस्य॒ गर्भ आ रोदसी अपृणाज्जायमानः ।
वीडु चिददिमभिनत् परायश्चना यग्निमयजन्त पञ्च ॥२३ ।।
उशिक्पावको अतिः सुमेधा मर्तेवग्निरमृतो नि धायि ।
इयर्ति धूममरूपं भरिभ्रदुच्छुक्रेण शोचिषा द्यामिनक्षन् ॥ २४ ।।
दृशानो रुक्म उऱ्या व्यद्यौदुर्घमायुः श्रिये रुचानः ।
अग्निस्मृता अभवद्वयोभियंदेनं द्यौरजनयत्सुरेताः ॥२५॥
यस्ते अद्य कृणवद्भद्रशोचेऽपूपं देव धृतवन्तमग्ने ।
प्र तं नय प्रतरं वस्यो अच्छाभि सुम्नं देवभक्तं यविष्ठं ॥ २६ ॥
आ तं भज सौश्रवसेप्वग्न उक्थ उक्थ आ भज शस्यमाने ।
प्रियः सूर्य प्रियो अग्ना भवात्युज्जातेन भिनददुज्जनित्वैः ॥ २७ ॥
त्वामने यजमाना अनु द्यून् विश्वा वसु दधिरे वार्याणि ।
त्वया सह द्रविणमिच्छमाना जं गोमन्तमुशिजो वि ववः ॥२८॥
अस्ताव्यग्निर्नरा, सुशेवो वैश्वानर ऋषिभिः सोमंगोपाः ।
अद्वेषे द्यावापृथिवी हुवेम देवा धुत्त रयिमस्मे सुवीरम् ॥ २९ ॥
समिधाऽग्निं दुवस्यत घृतैर्बोधयतातिथिम् । आऽस्मिन् हव्या जुहोतनं ॥ ३० ॥

·क. १६-४७]
यजुर्वेद-संहिता।
(४५)
उर्दु त्वा विश्वे देवा अने भरन्तु चितिभिः । स नो भव शिवस्त्वछ सुप्रतीको विभावसुंः ॥३१॥
प्रेदने ज्योतिष्मान् याहि शिवेभिर्चिभिष्ट्वम् ।
बृहद्भिर्भानुभि सन्मा हिंसीस्तन्वा प्रजाः ॥ ३२॥
अक्रन्दग्नि स्तनयन्निव द्यौः क्षामा रेरिहद्वीरुधः समनन् ।
सद्यो जजानो वि हीमिद्धो अख्यदा रोदसी भानुना भात्यन्तः ॥ ३३ ।।
प्र-प्रायमग्निर्भरतस्य॑ शृण्वे वि यत्सूर्यो न रोचते बृहद्भाः ।
अभि या पुरुं पृतनासु तस्थौ दीदाय दैव्यो अतिथिः शिवो नः ॥ ३४ ॥
आपो देवीः प्रति गृभ्णीत भस्मैतत्स्योने कृणुध्वछ सुरभा उ लोके ।
तस्मै नमन्तां जनयः सुपत्नीर्मातेवं पुत्रं बिभृताप्स्वेनत् ॥ ३५॥
अप्स्वग्ने सधिष्टव सौषधीरनु रुध्यसे । गर्भ सायसे पुनः' ॥ ३६॥
गर्भो अस्योपंधीनां गर्भो वनस्पतीनाम । गर्भो विश्वस्य भूतस्याग्ने गर्भो अपामसि ॥ ३७॥
प्रसद्य भस्मना योनिमपश्च पृथिवीमने । संघसृज्य मातृभिष्ट्वं ज्योतिष्मान् पुनरा ऽसंदः ॥३८॥
पुनरासद्य सदनमपश्च पृथिवीमने । शेर्पा मातुर्यथोपस्थेऽन्तरस्या शिवतमः ॥ ३९ ॥
पुनरूर्जा नि वर्तस्व पुनरन इपाऽऽयुषा । पुनर्नः पाह्यछहसः ॥ ४०॥
सह रय्या नि वर्तस्वाने पिन्वस्व धारया । विश्वप्स्न्यां विश्वतस्परि' ॥४१॥
बोधा मे अस्य वचसो यविष्ठ मधेहिष्ठस्य प्रभृतस्य स्वधावः ।
पीयति त्वो अनु त्वो गृणाति वन्दारूंप्टे तन्वं वन्दे अग्ने ॥ ४२ ॥
स बोधि सूरिमघवा वसुपते वसुंदावन् । युयोध्यस्मद् द्वेषधिसि विश्वकर्मणे स्वाहा ॥ ४३ ॥
पुनस्त्वाऽऽदित्या रुद्रा वसवः समिन्धतां पुनर्ब्रह्माणों वसुनीथ यज्ञैः ।
घृतेन त्वं तन्वं वर्धयस्व सत्याः सन्तु यज॑मानस्य कामाः ॥ ४४ ।।
अपेत वीत वि च सर्पतातो येऽत्र स्थ पुराणा ये च नूतनाः ।
अाद्यमोऽवसानं पृथिव्या अक्रनिमं पितरो लोकमस्मै ॥४५॥
संज्ञानमसि कामधरणं मयि ते कामधरणं भूयात् ।
अग्नेर्भस्मास्यनेः पुरीषमसि' चित स्थ परिचित ऊर्ध्वचितः श्रयध्वम् ॥ ४६ ॥
अय, सो अग्निर्यस्मिन्त्सोममिन्द्रः सुतं दुधे जठरे वावशानः ।
सहस्रियं वाजमत्यं न सप्तिछ ससवान्त्सन्स्तूयसे जातवेदः ॥४७॥

·(४६) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-गुरु [.. १२ अग्ने यत्ते दिवि वर्चः पृथिव्यां यदोषधीष्वप्स्वा यजत्र । येनान्तरिक्षमुर्वाततन्यं त्वेषः स भानुरर्णवो नचक्षाः ॥४८॥ अग्ने दिवो अर्णमच्छ। जिगास्यच्छा देवाँर ऊचिपे धिष्ण्या ये । या रोचने पुरस्तात् सूर्यस्य याश्चावस्तादुपतिष्ठन्त आपः ॥४९॥ पुरीष्यासो अ॒ग्नयः प्रावणेभिः सजोषसः । जुषन्ती यज्ञमट्ठोऽनमीवा इषो महीः ॥५०॥ इडामने पुरुस सनि गोः शश्वत्तम हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मै ॥ ५१ ॥ अयं ते योनि:त्वियो यतो जातो अरोचथाः । तं जाननम आ रोहाा नो वर्धया रयिम् ॥५२॥ चिदसि तयाँ देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद परिचिदसि तयाँ देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीदे ॥५३।। लोकं पृण छिद्रं पणाथो सीद ध्रुवा त्वम् । इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिरास्मिन् योनीवसीषदनं ॥ ५४॥ ता अस्य सूददोहसः सोमछ श्रीणन्ति पृश्नयः । जन्मन्देवानां विशस्त्रिष्वा रोचने दिवः ॥ ५५॥ इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त्समुद्रव्यं चसं गिरः । रीतमरथीनां वाजाना, सत्प॑तिं पतिम् ॥ ५६ ॥ समितसं कल्पेथा, संप्रियौ रोचिष्णू सुमनस्यमानौ । इषमूर्जमभि संवसांनौ ॥ ५७ ॥ सं वां मनासि सं व्रता समु चित्तान्याकरम् । अग्ने पुरीष्याधिपा भव त्वं न इषमूर्जं यजमानाय धेहि ॥५८॥ अग्ने त्वं पुरीष्यो रयिमान पुष्टिमार असि । शिवाः कृत्वा दिशः सर्वाः स्वं योनिमिहाऽसदः ॥१९॥ भवंतं नः समनसौ सचेतसावरेपसौं। मा यज्ञ, हिंधसिष्टं मा यज्ञपतिं जातवेदसौ शिवौ भवतमद्य नः ॥६॥ मातेवं पुत्रं पृथिवी पुरीष्यमग्नि, स्वे योनावभारुखा । तां विश्ववैर्ऋतुर्भिः संविद्वानः प्रजापतिर्विश्वकर्मा वि मुञ्चतु ॥६१॥ असुन्वन्तमयजमानमिच्छ स्तेनस्येत्यामन्विहि तस्करस्य । अन्यमस्मदिच्छ सा नमो देवि निर्ऋते तुभ्यमस्तु ॥६२॥ नमः सु ते निक्रते तिग्मतेजोऽयस्मयं वि वृता बन्धमेतम् । यमेन त्वं यम्या संविदानोत्तमे नाके अधि रोहयैनम् ॥६३ ॥ यस्यास्ते घोर आसनुहोम्येषां बन्धानामवसर्जनाय । यां त्वा जनो भूमिरिति प्रमन्दते निक्रति त्वाऽहं परिवेद विश्वतः ॥ ६४ ॥ त इत्या

·कं.४८-८४]
यजुर्वेद-संहिता।
(४७)
यं ते देवी निर्कतिराबबन्ध पार्श ग्रीवास्वविनृत्यम् ।
तं ते वि ष्याम्यायुषो न मध्यादथैतं पितुमद्धि प्रसूतः । नमो भूत्यै येदं चकार ॥६५॥
निवेशनः सङ्गमनो वसूनां विश्वा रूपाऽभि चष्टे शचीभिः ।
देव ईव सविता सत्यधर्मेन्द्रो न तस्थौ समरे पथीनाम् ॥६६॥
सीरा युञ्जन्ति कवयो युगा वि तन्वते पृथक् । धीरा देवेषु सुम्नयां ॥ ६७॥
युनक्त सीरा वि युगा तनुध्वं कृते योनौ वपतेह बीजम् ।
गिरा च श्रुष्टिः सभरा असन्नो नेदीय इत्सृण्यः पक्कमेयात् ॥ ६८ ॥
शुन, सु फाला वि कृषन्तु भूमिछ शुनं कीनाशा अभि यन्तु वाहैः ।
शुनासीरा हविषा तोशमाना सुपिप्पला ओषधीः कर्तनास्मै' ॥६९ ॥
घृतेन सीता मधुना सम॑ज्यतां विश्ववैरनुमता मुरुद्भिः ।
ऊर्जस्वती पयसा पिन्व॑मानास्मान्त्सीते पय॑साऽभ्या ववृत्स्व ॥ ७० ॥
लालू पीरवत्सुशेवंछ सोमपित्सरु । तदुपति गामा प्रफ़यं च पीवरी प्रस्थावद्रयवाहणम् ७१
काम कामदुधे धुश्व मित्राय वरुणाय च । इन्द्रायाश्विभ्यां पूष्णे प्रजाभ्य ओषधीभ्यः ॥७२॥
वि मुंच्यध्वमन्या देवयाना अगन्म तमसस्पारमस्य । ज्योतिरापामं ॥७३॥
सजूरब्दो अयवोभिः' सजूरुषा अरुणीभिः ।
सजोषसावश्विना दधसोभिः सजूः सूर एतशेनं सर्वैश्वानर इडया घृतेन स्वाहा ॥७४ ॥
या ओषधीः पूर्वी जाता देवेभ्यस्त्रियुगं पुरा । मनै नु बभ्रूणामह, शतं धामानि सप्त च ॥ ७५ ॥
शतं वो अम्ब धामानि सहस्रमुत वो रुहः । अर्धा शतक्रत्वो यूयमिमं मे अगदं कृतं ॥ ७६ ॥
ओषधीः प्रति मोदध्वं पुष्पवतीः प्रसूवरीः । अश्वा इव सजित्वरीरुिधः पारयिष्ण्वः ॥ ७७ ।।
ओषधीरिति मातरस्तद्वौ देवीरुप बुवे । सनेयमश्वं गां वास आत्मानं तव पूरुष ॥ ७८ ॥
अश्वत्थे वो निषदनं पणे वो वसतिष्कृता । गोमाज इकिलासथ यत्सनवथ पूरुषम् ॥ ७९ ॥
यत्रौषधीः समग्मत राजानः समिताविव । विप्रः स उच्यते भिषग्रंक्षोहामीवचातनः ॥ ८ ॥
अश्वावती, सौमावतीमूर्जयन्तीमुदोजसम् । आऽवित्सि सर्वा ओषधीरस्मा अरिष्टतातये ॥८१॥
उच्छुष्मा ओषधीनां गायो गोष्ठादिवेरते । धनछ सनिष्यन्तीनामात्मानं तव पूरुष ॥ ८२॥
इष्कृति म वो माताऽथौ यूय स्थ निष्कृतीः । सीराः पतत्रिणी स्थन यदामयति निष्कृथ ॥३॥
अति विश्वाः परिष्ठा स्तेन इव वजमक्रमुः । ओषधीः प्राचुच्यवुर्यत्किं च तन्वो रपः ॥८४ ॥

·(४८)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-
-शुक्ल
[१० ११
१
यदिमा वाजयन्नहमोषधीहस्त आदुधे । आत्मा यक्ष्मस्य नश्यति पुरा जीवगृभो यर्था ॥ ८५॥
यस्यौषधीः प्रसर्पथाङ्गमङ्गं परुष्परुः । ततो यक्ष्म वि बोधध्व उग्रो मध्यमशीरिव ॥ ८६ ।।
साकं यक्ष्म प्र पंत चाषेण किकिदीविना । साकं वातस्य धाज्या साकं नश्य निहाकया ॥ ८७ ॥
अन्या वो अन्यामवत्वन्यान्यस्या उपावत । ताः सर्वाः संविदाना इदं मे प्रावता वचः ॥ ८८ ।।
याः फलिनीर्या अफला अपुष्पा याच पुष्पिणीः । बृहस्पतिप्रसूतास्ता नौ मुश्चन्त्वहसः ॥८९॥
मुञ्चन्तु मा शपथ्यादों वरुण्यादुत । अथो यमस्य पड्वीशात्सर्वस्माद्देवकिल्पिात् ॥ ९० ॥
अवपतन्तीरवदन्दिव ओषधय॒स्परि । यं जीवमश्नामहै न स रिप्याति पूरुषः ॥ ९१॥
या ओषधीः सोमराज्ञीर्बह्वीः शतविचक्षणाः । तासामसि त्वमुत्तमारं कामाय शर्छ हृदे ।। ९२ ॥
या ओषधीः सोमराज़ीविष्ठिताः पृथिवीमर्नु । बृहस्पतिप्रसूता अस्यै संदत्त वीर्यम् ।। ९३ ॥
याचदमुपशृण्वन्ति याश्च दूरं परांगताः । सर्वाः संगत्य वीरुधोऽस्यै संदत्त वीर्यम् ।। ९४ ॥
मा वो रिषत् खनिता यस्मै चाहं खनामि वः । द्विपाच्चतुष्पादस्माकछ सर्वमस्त्वनातुरम ॥ १५ ॥
ओषधयः समंवदन्त सोमेन सह राज्ञा । यस्मै कणोति ब्राह्मणस्तथं राजन् पारयामसि ॥९६ ॥
नाशयित्री बलासस्यासि उपचितामसि । अथो शतस्य॒ यक्ष्माणां पाकारोरसि नाशनी ॥१७॥
त्वां गन्धर्वा अखनस्त्वामिन्द्रस्त्वां बृहस्पतिः। त्वामौषधे सोमो राजा विद्वान् यक्ष्मादमुच्यते ॥९८॥
सहस्व मे अरांतीः सहस्व पृतनाय॒तः । सहस्व सर्वं पाप्मान सहमानास्योषधे ॥ ९९ ॥
दीर्घायुस्त ओषधे खनिता यस्मै च त्वा खनाम्यहम् ।
अथो त्वं दीर्घायुर्भूत्वा शतवल्शा विरोहतात् ॥ १०० ॥
त्वमुत्तमास्योषधे तवं वृक्षा उपस्तयः । उपस्तिरस्तु सोऽस्माकं यो अस्माँर अभिदासति ॥१०१॥
मा मा हिलेसीजनिता यः पृथिव्या यो वा दिवछ सत्यधर्मा व्यानंद ।
यश्चापश्चन्द्राः प्रथमो जजान कस्मै देवार्य हविर्षा विधेम ॥१०२॥
अभ्या वर्तस्व पृथिवि यज्ञेन पय॑सा सह । वा ते अग्निरिषितो अरोहत् ॥१०३॥
अग्ने यत्ते शुक्रं यच्चन्द्रं यत्पूतं यच्च यज्ञिय॑म् । तद्देवेभ्यो भरामसि ॥ १०४ ॥
इषमूर्जमहमित आदमृतस्य योनि महिषस्य धाराम् ।
आ मा गोषु विशत्वा तनूषु जहामि सेदिमनिरामीवाम् ॥ १०५॥
अग्ने तव श्रवो वयो महि भ्राजन्ते अर्चयो विभावसो ।
बृहद्भानो शवसा वाजमुक्थ्यं दधासि दाशुषे कवे' ॥१०६ ॥

·कं. ८५-१९७१-२] यजुर्वेद-संहित।। (४९) पावकवर्चाः शुक्रवर्चा अनूनवर्चा उर्दियर्षि भानुना । पुत्रो मातरी विचरन्नुपावसि पृणक्षि रोदसी उभे ॥ १०७ ॥ ऊर्जा नपाज्जातवेदः सुशस्तिभिर्मन्दस्व धीतिभिर्हितः । त्वे इषः सन्दधुभूरिवर्पसश्चित्रोतयो वामजाताः ॥१०८॥ इरज्यन्नने प्रथयस्व जन्तुभिरस्मे रायो अमर्त्य । स दर्शतस्य॒ वपुषो वि राजसि पूणक्षि सानासं क्रतुम् ॥ १०९॥ इष्कर्तारमध्वरस्य प्रचैतसं क्षय॑न्तधे राधसो महः । राति वामस्य सुभगां महीमिषं दधासि सानसिधे रयिम् ॥११०॥ ऋतावानं महिषं विश्वदर्शतमग्नि, सुम्नाय दधिरे पुरो जनाः । श्रुत्कर्ण सप्रथस्तमं त्वा गिरा दैव्यं मानुषा युगौ ॥१११।। आ प्यायस्व समेतु ते विश्वतः सोम वृष्ण्यम् । भवा वाजस्य सङ्गथें ॥११२॥ सं ते पयासि समु यन्तु वाजाः सं वृष्ण्यान्यभिमातिषाहः । आप्यायमानो अमृताय सोम दिवि अवधिम्युत्तमानि धिष्वं ॥११३॥ आ प्यायस्व मदिन्तम सोम विश्वेभिर,शुभिः । भवा नः सप्रथस्तमः सखा वृधे ॥११४॥ आ ते वत्सो मनो यमत्परमाञ्चित्सधस्थात् । अग्ने त्वामिया गिरी ॥११॥ तुभ्यं ता अङ्गिरस्तम विश्वा: सुक्षितयः पृथक् । अग्ने कामाय येमिरे ॥११६॥ अमिः प्रियेषु धामसु कामो भूतस्य॒ भव्यस्य । सम्राडेको वि राजति ॥११७॥ [अ०१२, कं० ११७, मं० सं० १२९] - इति द्वादशोऽध्यायः। अथ प्रयोदशोऽध्यायः। मयि गृह्णाम्यने अग्निर्थ रायस्पोाय सुप्रजास्त्वार्य सुवीर्याय । मामु देवताः सचन्ताम् ॥१॥ अपां पृष्ठमसि योनिग्नेः समुद्रमभितः पिन्व॑मानम् । वर्धमानो महाँ२ आ च पुष्करे दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथस्व ॥२॥ पा. य.।

·(५०)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-क
[.. १३
ब्रह्म जजानं प्रथम पुरस्ताद्वि सीमतः सुरुचो वेन आवः ।
स बुध्न्या उपमा अस्य विष्ठाः सतश्च योनिमसतश्च विवः' ॥३॥
हिरण्यगर्भः समवर्तताये भूतस्य॑ जातः पतिरेक आसीत् ।
स दांधार पृथिवीं द्यामुतेमां कस्मै देवार्य हविषा विधेम ॥ ४॥
दुप्सचस्कन्द पृथिवीमनु द्यामिमं च योनिमनु यच पूर्वः ।
समानं योनिमर्नु सञ्चरन्तं द्रुप्सं जुहोम्यनु सप्त होत्राः ॥५॥
नमोऽस्तु सर्पेभ्यो ये के च पृथिवीमर्नु । ये अन्तरिक्षे ये दिवि तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥ ६ ॥
या इपयो यातुधानानां ये वा वनस्पती १। ये वावटेषु शेरते तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥७॥
ये वामी रोचने दिवो ये वा सूर्यस्य रश्मियुं । येषामप्सु सदस्कृतं तेभ्यः सर्पभ्यो नमः ॥८॥
कृणुष्व पाजः प्रसिति न पृथ्वीं याहि राजेवामवा२ इभेन ।
तृप्वीमनु प्रसिति दूणानोऽस्ताऽसि विध्य रक्षसस्तपिष्ठः ॥९॥
तवं भ्रमास आशुया पतन्त्यनुस्पृश धृषता शोशुचानः ।
तपूंर्घष्यग्ने जुह्वा पतङ्गानसन्दितो वि सृज विष्वगुल्कोः ॥१०॥
प्रति स्पशो वि सृज तूर्णितमो भवा पायुर्विशो अस्या अदब्धः ।
यो नो दूरे अघधिसो यो अन्त्यग्ने मा किष्टे व्यथिरा दधर्षीत् ॥११॥
उदने तिष्ठ प्रत्या तनुष्व न्युमित्रा२ ओषतात्तिग्महेते ।
यो नो अरातिर्थ समिधान चक्रे नीचा तं धक्ष्यतसं न शुष्कम् ॥१२॥
ऊो भव प्रति विध्याध्यस्मदाविष्कृणुष्व दैव्यान्यने ।
अव स्थिरा तनुहि यातुजूनी जामिमामि प्र मृणीहि शत्रून् ।
अग्नेट्वा तेजसा सादयामि ॥१३॥
अग्निर्मूर्धा दिवः ककुत्पतिः पृथिव्या अयम् । अपा रेतासि जिन्वति ।
इन्द्रस्य त्वौजसा सादयामि ॥१४॥
भुवो यज्ञस्य॒ रज॑सश्च नेता यत्रा नियुद्भिः सर्चसे शिवाभिः।
दिवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वामने चकृषे हव्यवाहम् ॥१५॥
ध्रुवाऽसि धरुणाऽऽस्तृता विश्वकर्मणा ।
मा त्वा समुद्र उद्बधीमा सुपर्णोऽव्यथमाना पृथिवी छह ॥१६॥
प्र॒जाप॑तिष्ट्वा सादयत्वां पृष्ठे समुद्रस्येमन् । व्यर्चस्वती प्रथस्वी प्रथस्व पृथिष्यसि ॥१७॥

·.३-३३]
यजुर्वेद-संहिता।
(५१)
भूरसि भूमिरस्यदितिरसि विश्वाया विश्वस्य भुवनस्य धर्ती ।
पृथिवीं यच्छ पृथिवीं रह पृथिवीं मा हिंसीः ॥१८॥
विश्वस्मै प्राणायौपानाय व्यानायोदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय ।
अग्निट्वाऽभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शन्तमेन तयाँ देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सींद ॥१९॥
काण्डात्काण्डात्मरोहन्ती परुषः-परुषस्परि । एवा नो दूर्वे प्र तनु सहस्रेण शतेन च ॥२०॥
या शतेन प्रतनोषि सहस्रेण विरोहसि । तस्यास्ते देवीष्टके विधेम हविषा वयम् ॥२१॥
यास्ते अग्ने सूर्ये रुचो दिवमातन्वन्ति रश्मिभिः ।
ताभिर्नो अद्य सर्वाभी रुचे जनाय नस्कृधि ॥२२॥
या वो देवाः सूर्ये रुचो गोष्वश्वेषु या रुचः। इन्द्रामी ताभिः सर्वाभी रुचं नो धत्त बृहस्पते ॥२३॥
विराज्योतिरधारयत्स्वराज्योतिरधारयत् । प्रजापतिष्ट्वा सादयतु पृष्ठे पृथिव्या ज्योतिष्मतीमं ।
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानाय विश्वं ज्योतिर्यच्छ ।
अग्निटेऽधिपतिस्तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सौद ॥२४॥
मधुश्च माधवश्च वासन्तिकावृतू अनेरन्ताश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप
ओषधयः कल्पन्तामनयः पृथङ्मम ज्यैष्ठ्याय सर्वताः ।
ये अग्नया समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे ।
वासन्तिकातू अभिकल्पमाना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतमं २५
अोढाऽसि सहमाना सहस्वारातीः सहस्व पृतनायतः । सहस्रवीर्याऽसि सा मा जिन्वं ॥२६॥
मधु वाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः । माध्वीनः सन्त्वोषधीः ॥२७॥
मधु नक्तमुतोषसो मधुमत्पार्थिव, रजः। मधु द्यौरस्तु नः पिता ॥२८॥
मधुमान्नो वनस्पतिर्मधुमा२ अस्तु सूर्यः । माध्वीवो भवन्तु
अपां गम्भन्सी मा त्वा सूर्योऽभि ताप्सीन्माऽग्निर्वैश्वानरः ।
अच्छिन्नपत्राः प्रजा अनुवीक्षस्वानु त्वा दिव्या वृष्टिः सचताम ॥३०॥
त्रीन्समुद्रान्त्सम॑सृपत् स्वर्गानुपां पतिवृषभ इष्टकानाम् ।
पुरीष वसानः सुकृतस्य लोके तत्र गच्छ यत्र पूर्वे परेताः ॥३१॥
मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञं मिमिक्षताम् । पिपृतां नो भरीमभिः ॥३२॥
विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे । इन्द्रस्य युज्यः सखाँ ॥३३॥
नः ॥२९॥

·(५२)
वाजसनेपि-माध्यन्दिन-क
[भ. १३०
ध्रुवाऽसि धरुणेतो जज्ञे प्रथममेभ्यो योनिभ्यो अधिं जातवेदाः ।
स गायत्र्या त्रिष्टुभाऽनुष्टुभा च देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानने ॥३४।।
इषे गये रमस्व सहसे द्युम्न ऊर्जे अपत्याय । सम्राडसि स्वराडसि सारस्वतौ त्वोत्सौ प्रावताम् ॥३५॥
अग्ने युक्ष्वा हि ये तवाश्वासो देव साधवः । अरं वहन्ति मन्य' ॥३६॥
युक्ष्वा हि देवहूतमाँ२ अश्वार अग्ने रथीरिव । नि होता पूर्व्यः सदः ॥३७॥
सम्यक् स्रवन्ति सरितो न धेना अन्तर्हृदा मनसा पूयमानाः ।
घृतस्य धारा अभि चौकशीमि हिरण्ययो वेतसो मध्ये अग्नेः ॥३८॥
ऋचे त्वा रुचे त्वा भासे त्वा ज्योतिषे त्वा ।
अभूदिदं विश्वस्य भुवनस्य वाजिनमग्नेर्वैश्वानरस्य चे ॥३९॥
अग्निज्योतिषा ज्योतिष्मान् रुक्मो वर्चसा वर्चस्वान् । सहस्रदा असि सहस्राय त्वा ॥४०॥
आदित्यं गर्भं पय॑सा समधि सहस्रस्य प्रतिमा विश्वरूपम् ।
परि वृधि हरसा माऽभि मधस्थाः शतायुपं कृणुहि चीयमानः ॥४१॥
वातस्य जूतिं वरुणस्य॒ नाभिमश्वं जजान सरिरस्य मध्ये ।
शिशु नदीना हरिमद्रिबुध्नमग्ने मा हिंसीः परमे व्योमन् ॥४२॥
अजस्रमिन्दुमरुपं भुरण्युमग्निमीडे पूर्वचितिं नमोभिः ।
स पर्वभिर्कतुशः कल्पमानो गां मा हिंघसीरदिति विराजमं ॥४३॥
वरूत्री त्वष्टुवरुणस्य नाभिमवि जजाना, रज॑सः परस्मात् ।
मही साहस्रीमसुरस्य मायामग्ने मा हिंसीः परमे व्योमन् ॥४४॥
यो अग्निरग्नेरध्यजायत शोकात्पृथिव्या उत वा दिवस्परि।
येन प्रजा विश्वकर्मा जजान तमग्ने हेडः परि ते वृणक्तुं ॥४५॥
चित्रं देवानामुदंगादनीक चक्षुमित्रस्य वरुणस्याग्नेः ।
आऽपा द्यावापृथिवी अन्तरिक्ष, सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च ॥४६॥
इमं मा हि सीर्द्विपाद पशुधं सहस्राक्षो मेधाय चीयमानः ।
मयुं पशु मेधमग्ने जुषस्व तेन चिन्वानस्तन्वो नि घीद ।
मयु ते शुगृच्छतु यं द्विष्मस्तं ते शुगृच्छतु ॥४७॥

·*. ३४-५४] यजुर्वेद-संहिता। (५३) इमं मा हिंसीरेकैशर्फ पशुं कनिक्रदं वाजिनं वार्जिनेषु । गौरमारण्यम ते दिशामि तेन चिन्वानस्तन्वो नि षीद । गौरं ते शुगृच्छतु यं द्विष्मस्तं ते शुगृच्छतु ॥४८॥ इमछ साहस्र शतधारमुत्सं व्यच्यमान सरिरस्य मध्ये । घृतं दुहानामदिति जनायाग्ने मा हिंसीः परमे व्योमन् । गवयमारण्यम ते दिशामि तेन चिन्वानस्तन्वो नि पीद । गवयं ते शुगृच्छतु यं द्विष्मस्तं ते शुगृच्छतु ॥४९॥ इममूंर्णायु वरुणस्य नाभिं त्वचं पशूनां द्विपदा चतुष्पदाम् । त्वष्टुंः प्रजानी प्रथमं जनित्रमग्ने मा हिंसीः परमे व्योमन् । उष्ट्रमारण्यमर्नु ते दिशामि तेन चिन्वानस्तवो नि पीद । उष्ट्र ते शुगृच्छतु यं द्विष्मस्तं ते शुगृच्छतुं ॥५०॥ अजो हाग्गेरजनिष्ट शोकात्सो अपश्यजनितारमये। तेन देवा देवतामग्रमास्तेन रोहमायत्रुप मेध्यासः । शरभारण्यम ते दिशामि तेन चिन्वानस्तन्वो नि पीद । शरभं ते शुगृच्छतु यं द्विष्मस्तं ते शुगृच्छतु ॥५१॥ त्वं यविष्ठ दाशुषो नः पाहि शृणुधी गिरः । रक्षा तोकमुत त्मना ॥५२॥ अपां त्वेमन्त्सादयाम्य-पां लोन्त्सादयाम्य-पां त्वा भस्मन्त्सादयाम्य- पां त्वा ज्योतिषि सादया-पां त्वाऽयने सादयाम्ये-नवे त्वा सदने सादयामि समुद्रे त्वा सदने सादयामि सरिरे त्वा सदने सादयाम्य-पां त्वा क्षये सादयाम्य- प त्वा सधिषि सादयाम्य-पां त्वा सदने सादयाम्य-पां त्वा सधस्थे सादयाम्य- पां त्वा योनौ सादयाम्य-पां त्वा पुरीषे सादयाम्य पां त्वा पार्थसि सादयामि" गायत्रेण त्वा छन्दसा सादयामि त्रैष्टुभेन त्वा छन्दसा सादयामि" जागतेन त्वा छन्दसा सादाम्या-नुष्टुभेन त्या छन्दसा सादयामि पातेन त्वा छन्दसा सादयामि ॥५३॥ अयं पुरो भुवै स्तस्य प्राणो भौवायनो वसन्तः प्राणायनो गायत्री वासन्ती' गायत्र्यै गायत्रं गायत्रापाशु-रुपाधशोस्त्रिवृत्त त्रिवृतो रथन्तरं वसिष्ठ ऋषिः प्रजापतिगृहीतया त्वया प्राणं गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥५४॥ १९

·(५४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-एक
[4.१३-१४०
अयं दक्षिणा विश्वकर्मा' तस्य मनौ वैश्वकर्मणं ग्रीष्मो मानस त्रिष्टुब्यैष्मी"
त्रिष्टुभः स्वार' स्वारादन्तर्यामो ऽन्तर्यामात्पञ्चदशः पश्चदृशाद् बृहद
भरद्वाज ऋषिः प्रजापतिगृहीतया त्वया मनो गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥५५॥
अयं पश्चाद्विश्वव्यंचा स्तस्य चक्षुर्वैश्वव्यचसं वर्षाश्चाक्षुष्यों जगती वार्षी
जगत्या ऋसम-मृसमाच्छुकः शुक्रात्सप्तदशः सप्तदशाद्वैरूपं जमदगिर्कषिः'
प्रजापतिगृहीतया त्वया चक्षुर्गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥५६॥
इदमुत्तरात स्वस्तस्य श्रोत्रं सौवर्थ' शरच्छ्रौत्र्य नुष्टुप् शारनुष्टुभ ऐडे-
मैडान्मन्थी मन्थिन एकविधश एकविधशाद्वैगज विश्वामित्र ऋषिः
प्रजापतिगृहीतया त्वया श्रोत्रं गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥५७॥
इयमपरि मति-स्तस्यै वाङ्मात्या हेमन्तो वाच्यः पड़िहमन्ती
पडूक्त्यै निधनवे निधनवत आग्रयणं आंग्रयणात् त्रिणवत्रयस्त्रिधशौं'
त्रिणवत्रयस्त्रिधशाभ्यां शाक्वररैवते विश्वकर्म ऋषिः
प्रजापतिगृहीतया त्वया वाचं गृह्णामि प्रजाभ्यो लोकं ता इन्द्रम ॥५८॥
[अ० १३, कं० ५८, मं० सं० १३२]
इति त्रयोदशोऽध्यायः।
९
९
अथ चतुर्दशोऽध्यायः ।
ध्रुवक्षिति(वयोनिर्बुवाऽसि ध्रुवं योनिमा सींद साधुया ।
उख्यस्य केतुं प्रथमं जुषाणाऽश्विनाऽध्व! सादयतामिह त्वा ॥१॥
कुलायिनी घृतवती पुरुन्धिः स्योने सी सदने पृथिव्याः ।
अभि त्वा रुद्रा वसवो गृणन्त्विमा ब्रह्म पीपिहि सौभगायाश्विनाऽध्व! सादयतामिह त्वा ॥२॥
स्वैर्दर्दिक्षपितेह सीद देवाना सुम्ने बृहते रणाय ।
पितेवैधि सूनव आ सुशेवा स्वावेशा तन्वा सं विशस्वाश्विनाऽध्वयू सादयतामिह त्वा ॥३॥
पृथिव्याः पुरीषमस्यप्सो नाम तां त्वा विश्वे अभि गृणन्तु देवाः ।
स्तोमपृष्ठा घृतवतीह सीद प्रजावदस्मे द्रविणा 5 यजस्वाश्विनाऽध्व' सादयतामिह त्वा ॥४॥

·कं. ५५-५८७१-१३]] यजुर्वेद-संहिता। (५५) अदित्यास्त्वा पृष्ठे सादयाम्यन्तरिक्षस्य धर्ती विष्टम्भनी दिशामधिपत्नी भुवनानाम् । ऊर्मिन॒प्सो अपामसि विश्वकर्मा त ऋषिरश्विनाऽध्व! सादयतामिह त्वा ॥५॥ शुक्रश्च शुचिश्च ग्रैष्मावतू अग्नेरन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप ओषधयः कल्पन्तामग्नयः पृथमम ज्यैष्ठ्याय सबैताः । ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे । गृष्मावतू अभिकल्पमाना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तयाँ देवतयाऽगिनस्वद् ध्रुवे सीदतमं ।।६।। सर्ऋतुभिः सजविधाभिः सजर्देवैः सजवैवयोनाधिनय त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽध्व! सादयतामिह त्वा' सक्रतुभिः सर्विधाभिः सर्वसुभिः सर्देवैवयोनाधैरनये त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽध्व! सादयतामिह त्वा सजूक्रतुभिः सजूविधाभिः सजू रुदैः सतर्देवैर्वयोनधेिरगये त्वा वैश्वा- नरायाश्विनाऽध्व! सादयतामिह त्वा सर्ऋतुभिः सर्विधाभिः सजूरादित्यैः सर्देवैवयोना- धैरझये त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽध्व! सादयतामिह वा सक्रतुभिः सर्विधाभिः सजूविश्वैर्देवैः सर्दुवैवयोनाधैगये त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽव! सादयतामह त्वा ॥७॥ प्राणं में पाह्य पानं में पाहिं व्यानं में पाहि चक्षुर्म उा वि भाहि श्रोत्रं मे श्लोकये । अपः पिन्वौं-धीर्जिन्वं द्विपादव चतुष्पात् पाहि दिवो वृष्टिमेश्य ॥ ८॥ मूर्धा वयः प्रजापतिश्छन्दः' क्षत्रं वयो मयन्, छन्दो' विष्टम्भो वयोऽधिपतिश्छन्दों विश्वकर्मा वयः परमेष्ठी छन्दो' बस्तो वयो विवलं छन्दों वृष्णिर्वयो विशालं छन्ः पुरुषो वयस्त॒न्द्र छन्दों व्याघ्रो वयोऽनाधृष्टं छन्दः सिधहो वयश्छदिश्छन्दः' पष्ठवाड्वयो बृहती छन्द उक्षा वयः ककुप् छन्द ऋषभो वयः सतोबृहती छन्दः ॥९॥ अनड्वान्वयः पङ्क्तिश्छन्दों धेनुर्वयो जगती छन्दं स्त्र्यविर्वयस्त्रिष्टुप् छन्दों दित्य॒वाड्वयो विराट्र छन्ः पश्चाविर्वयो गायत्री छन्द -स्त्रिवत्सो वयं उष्णिक् छन्दै - स्तुर्यवाइवयोऽनुष्टुप् छन्दों लोकं तो इन्द्रम् ॥१०॥ इन्द्रामी अव्यथमानामिष्टका दृधहतं युवम् । पृष्ठेन द्यावापृथिवी अन्तरिक्षं च वि बोधसे ॥११॥ विश्वकर्मा त्वा सादयत्वन्तरिक्षस्य पृष्ठे व्यर्चस्वतीं प्रथस्वतीमन्तरिक्षं यच्छान्तरिक्षं पहान्तरिक्षं मा हिंसी। विश्वस्मै प्राणायौपानार्य व्यानायोदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय । वायुष्ट्वाभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शन्तमेन तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सौदै ॥ १२ ॥ राज्यसि प्राची दि-ग्विराडसि दक्षिणा दिक सम्रासि प्रतीची दिदै स्वराडस्युदीची दि-गर्धिपत्न्यसि बृहती दिक् ॥१३॥ 117 ·(५६) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल [अ० १४॥ विश्वकर्मा त्वा सादयत्वन्तरिक्षस्य पृष्ठे ज्योतिष्मतीम् । विश्वस्मै प्राणायौपानार्य व्यानाय विश्वं ज्योतिर्यच्छ । वायुष्टेऽधिपतिस्तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सौंद ॥ १४ ॥ नभश्च नभस्यश्च वार्षिकावृतू अग्नेरन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप ओषधयः कल्पन्तामग्नयः पृथङ्मम ज्येष्ठाय सर्वताः । ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे । वापिकावतू अभिकल्पमाना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥१५॥ इषश्चोर्जश्च शारदावृतू अग्नेरन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप ओषधयः कल्पन्तामग्नयः पृथङ्मम ज्येष्ठयाय सर्वताः । ये अनयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे । शारदावतू अभिकल्पमाना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥१६॥ आयुर्मे पाहि' प्राणं में पाह्य-पान में पाहि व्यानं मे पाहि चक्षुर्मे पाहि श्रोत्रं मे पाहि वार्च मे पिन्व मनो मे जिन्वा-त्मानं मे पाहि ज्योतिर्मे यच्छ ॥१७॥ मा छन्दः' प्रमा छन्दः प्रतिमा छन्दो अस्रीवयश्छन्दः पतिश्छन्दै उष्णिक् छन्दों बृहती छन्दो ऽनुष्टुप् छन्दों विराट् छन्दो गायत्री छन्द - स्त्रिष्टुप् छन्दो' जगती छन्दः ॥ १८॥ पृथिवी छन्दो ऽन्तरिक्षं छन्दो' द्यौश्छन्दः समाश्छन्दो नक्षत्राणि छन्दों मनश्छन्दः कृषिश्छन्दो हिरण्यं छन्दो' गौश्छन्दो ऽजाश्छन्दो" ऽश्वश्छन्दः ॥ १९ ॥ अग्निदेवतः वातो देवा सूर्यो' देवता चन्द्रमा देवर्ती वसवो देवता' रुद्रा देवता ऽऽदित्या देवा मरुतो देवः विश्वे देवा देवता बृहस्पतिर्देवते - न्द्रो देवता वरुणो देवता ॥२०॥ मूर्धाऽसि राई ध्रुवाऽसि धरुणा धय॑सि धरणी । आयुषे वा वर्चसे त्वा कृष्य त्वां क्षेमाय त्वा ॥ २१ ॥ यन्त्री राई यन्त्र्यसि यमनी ध्रुवाऽसि धरित्री' । इषे त्वोर्जे त्वा रय्यै त्वा पोषोय त्वां लोक तो इन्द्रम् ॥ २२ ॥ E वाक् छन्दो ·क. १४-२९) यजुर्वेद -महिता। (५७) ५ १ आशुखि शान्तः पश्चदशो व्यामा सप्तशो' धणे एकविधशः प्रततिरष्टादशे-- स्तपो नवदुशो ऽभीवतः संविधशो वर्गों द्वाविशः सम्भरणस्त्रयोविधशो योनिश्चतुर्विशो" गर्भाः पञ्चविधा ओजस्त्रिणवः क्रतुरेकत्रिशः प्रतिष्ठा त्रयस्त्रिधशो" अध्नस्य विष्टपं चतुस्त्रिधशो" नाकः पधिशो" विवोऽष्टाचत्वारिधशो" धत्रं चतुष्टोमः ॥ २३ ॥ अग्नेर्भागोऽसि दीक्षाया आधिपत्यं ब्रह्म स्पृतं त्रिवृत्स्तोम इन्द्रम्य भागोऽसि विष्णोराधिपत्यं शुत्र स्पृतं पञ्चदश स्तामा नुचक्षसां भागोऽसि धातुराधिपत्यं जनिबंध स्पृत सप्तदश स्तामा मित्रस्य भागोऽसि वरुणस्याधिपत्यं दिवो वृष्टिर्वात स्पृत एकविधश स्तोमः ॥ २४ ॥ वसूनां भागोऽसि रुद्राणामाधिपत्यं चतुप्पात स्पृतं चतुर्विश स्तोम' आदित्यानी भागोऽसि मरुतामाधिपत्यं गी म्पृताः पञ्चविधेश स्तामा ऽदित्यै भागोऽसि पृष्ण आधिपत्यमोज स्पृतं त्रिणव स्तामो' देवस्य सवितुर्भागोऽसि बृहस्पतेराधिपत्य समीचीदिश स्पताश्चतुष्टाम स्तोमः ॥२५॥ यानां भागोऽस्ययवानामाधिपत्यं पूजा स्पताश्चतुश्चत्वारिधश स्तोम' ऋभूणां भागोऽसि विश्वेषां देवानामाधिपत्यं भूत स्पृतं त्रयस्त्रिधश स्तामः ॥ २६ ॥ सहश्च सहस्यश्च हैमन्तिकावृतू अग्नेरन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तागाप ओषधयः कल्पन्तामग्नयः पृथङ्मम ज्यैष्ठ्याय सर्वताः । ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे । हैमन्तिकावृतू अभिकल्पमाना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तयाँ देवतयाऽङ्गिगस्वद ध्रुव सीदतम।२७। एकयाऽस्तुवत प्रजा अंधीयन्त प्रजापतिरधिपतिरासीत तिसृभिरस्तुवत ब्रह्मासृज्यत ब्रह्मणस्पतिरधिपतिरासीतं पञ्चभिरस्तुवत भूतान्यसृज्यन्त भूतानां पतिरधिपतिरासीत सप्तभिरस्तुवत सप्त ऋषयोऽसृज्यन्त धाताऽधिपतिरासी ॥२८॥ नवभिरस्तुवत पितरोऽसृज्यन्तादितिरधिपत्न्यासी'- देकादशभिरस्तुवत ऋतवोऽसृज्यन्तार्तवा अधिपतय आप्त- स्त्रयोदशभिरस्तुवत मासा असृज्यन्त संवत्सरोऽधिपतिरासीत पञ्चदशभिरस्तुवत क्षत्रमसृज्यतेन्द्रोऽधिपतिरासीत् सप्तदशभिरस्तुवत ग्राम्याः पशवोऽसृज्यन्त बृहस्पतिरधिपतिरासीत् ॥ २९ ॥ -- ·(५८) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [.. १४-१५ नवदशभिरस्तुवत शद्वार्यावसृज्येतामहोरात्रे अधिपत्नी आस्ता- मेकविधशत्यास्तुवतैकशफाः पशवोऽसृज्यन्त वरुणोऽधिपतिरासीत त्रयोविशत्यास्तुवत क्षुद्राः पशवोऽसृज्यन्त पुषाऽधिपतिरासीत पञ्चविशत्यास्तुवतारण्याः पशवोऽसृज्यन्त वायुरधिपतिरासी सप्तविंधशत्याऽस्तुवत द्यावापृथिवी व्यतां वसवो रुद्रा आदित्या अनुयायस्त एवाधिपतय आसन।३०। नवविधशत्याऽस्तुवत वनस्पतयोऽसृज्यन्त सोमोऽधिपतिरासी- देकत्रिशताऽस्तुवत प्रजा असृज्यन्त यवाश्चायवाश्चाधिपतय आस- स्त्रयस्त्रिधशताऽस्तुवत भूतान्यशाम्यन् प्रजापतिः परमेष्ठ्यधिपतिरासी लोक तो इन्द्रम् ॥३१॥ अ [अ० १४, कं० ३१, मं० सं० १६५] इति चतुर्दशोऽध्यायः। अथ पश्चदशोऽध्यायः। अग्ने जातान् प्र गुंदा नः सपत्नान् प्रत्यजातान नुद जातवेदः । अधि नो ब्रूहि सुमना अहेडॅस्तव स्याम शर्म स्त्रिवरूथ उद्भौ ॥१॥ सहसा जातान् प्र णुदा नः सपत्नान् प्रत्यजाताजातवेदो नुदस्व । अधिं नो ब्रूहि सुमनस्यानो वयर्थ स्याम प्र णुदा नः सपत्नान् ॥२॥ पाडशी स्तोम ओजा द्रविणं' चतुश्चत्वारिश स्तोमो वर्चा द्रविणम् । अग्नेः पुरीपमस्यप्सो नाम तां त्वा विश्वे अभि गृणन्तु देवाः । स्तोमपृष्ठा घृतवतीह सीद प्रजावदस्मे द्रविणा यजस्व ॥३॥ एवश्छन्दा' वरिवश्छन्दः शम्भूश्छन्दः परिभूश्छन्द आच्छच्छन्दो मनश्छन्दों व्यचश्छन्दः सिन्धुश्छन्दः समुद्रश्छन्दः' सरिरं छन्दः ककुप्छन्द स्त्रिककुप्छन्दः काव्यं छन्दों" अकुपं छन्दो" ऽक्षरपतिश्छन्दः पदपशिश्छन्दों" विष्टारपतिश्छन्दः क्षुरो भ्रजश्छन्दः ॥४॥ १२ १५ ७

·कं. ३०-३११-१२]
यजुर्वेद-संहिता।
(५९)
१५
ल
-
आच्छच्छन्दः' पृच्छच्छन्दः संयच्छन्दों वियच्छन्दों बृहच्छन्दों रथन्तरच्छन्दों
निकायश्छन्दों विवधश्छन्दों गिरश्छन्दो भ्रजश्छन्दः सधस्तुप्छन्दो" ऽनुष्टुप्छन्द
एवश्छन्दो परिवश्छन्दो" वयश्छन्दों वयस्कृच्छन्दो विष्पर्धाश्छन्दों
विशालं छन्द -दिश्छन्दो" दूरोहणं छन्द -स्तन्द्रं छन्दो" अङ्काक् छन्दः ॥ ५॥
रश्मिना सत्याय सत्यं जिन्व प्रेतिना धर्मणा धम जिन्वा वित्या दिवा दिवं जिन्व
सन्धिनाऽन्तरिक्षेणान्तरिक्षं जिन्वं प्रतिधिना पृथिव्या पृथिवीं जिन्वं
विष्टम्भेन वृष्टया वृष्टिं जिन्वं प्रवयाऽहाऽहर्जिन्वा नुया राव्या रात्री जिन्वों-
शिजा वसुभ्यो वसूनिन्वं प्रतेनादित्येभ्य आदित्याश्निन्वै ॥६॥
तन्तुना रायस्पोषेण रायस्पोएं जिन्व ससर्पर्ण श्रुताय श्रुतं जिन्व-डेनौपंधीभिरोपंधीर्जिन्वो -
त्तमेन तनूभिस्तनूजिन्वं वयोधसाधीतेनाधीतं जिन्वा भिजिता तेजसा तेजो जिन्वं ॥ ७ ॥
प्रतिपदसि प्रतिपदे त्वो ऽनुपदस्यनुपर्दे त्वां सम्पदसि सम्पदे त्वा तेजोऽसि तेजसे त्वां ॥८॥
त्रिवृदसि त्रिवृते त्वां प्रवृदसि प्रवते त्वां विवृदसि विवृते त्वौ सवृदसि सवृते त्वा
ऽऽक्रमोऽस्याक्रमाय त्वी संक्रमोऽसि संक्रमाय त्वों-क्रमोऽस्युत्क्रमाय त्वों
क्रान्तिरस्युत्क्रन्त्यैि त्वां ऽधिपतिनोर्जीज जिन्वें ॥ ९ ॥
राश्यसि प्राची दिग्वसवस्ते देवा अधिपतयोऽग्निर्हेतीनां प्रतिधर्ता त्रिवृत त्वा स्तोमः पृथिव्याछ
श्रयत्वाज्यमुक्थमव्यथायै स्तभ्नातु रथन्तर साम प्रतिष्ठित्या अन्तरिक्ष पयस्त्वा प्रथमजा देव
दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायमधिपतिश्च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्ग
लोके यजमानं च सादयन्तु ॥१०॥
विरासि दक्षिणा दिमुद्रास्ते देवा अधिपतय इन्द्रो हेतीनां प्रतिधर्ता पंञ्चदशस्त्वा स्तामः पृथिव्या,
श्रयतु प्र उगमुक्थमव्यथायै स्तभ्नातु बृहत्साम प्रतिष्ठित्या अन्तरिक्ष क्रपयस्त्वा प्रथमा देवेप
दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधुर्ता चायमार्धपतिश्च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकम्य पृष्ठ रबर्ग
लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ ११ ॥
सम्राईसि प्रतीची दिगादित्यास्तै देवा अधिपतयो वरुणो हेतीनां प्रतिधर्ता सप्तदशस्त्वा स्तोमः
पृथिव्याछ श्रेयतु मरुत्वतीयमुक्थमव्यथायै स्तन्नातु वैरूप साम प्रतिष्ठित्या अन्तरिक्ष अपयस्त्वा
प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायमधिपतिश्च ते त्या सर्व संविदाना नाय
पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ १२॥

·(६०) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्र [म. १५; स्वराडस्युदीची दिङ्मरुतस्ते देवा आधिपतयः सोमो हेतीनां प्रतिधुविधशस्त्वा स्तोमः पृथिव्या श्रेयतु निष्कैवल्यमुक्थमव्यथायै स्तम्नातु वैग़जथे साम प्रतिष्ठित्या अन्तरिक्ष ऋषयस्त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधुर्ता चायमधिपतिश्च ते त्वा सर्वे' संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तुं ॥ १३ ॥ अधिपत्न्यसि बृहती दिग्विश्वे ते देवा अधिपतयो बृहस्पतिर्हेतीनां प्रतिधर्ता त्रिणवत्रयस्त्रिधशौ त्वा म्तोमा पृथिव्याछ श्रयतां वैश्वदेवानिमारुते उक्थे अव्यथायै स्तभ्नीता शाक्वररैवते सामनी प्रतिष्ठित्या अन्तरिक्ष कृपयस्त्वा प्रथमजा देवेपु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायमधि- पतिश्च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तुं ॥ १४ ॥ अयं पुरो हरिकेशः सूर्यरश्मिस्तस्य रथगृत्सश्च राजाश्च सेनानीग्रामण्यो । पुश्निकस्थला च क्रतुस्थला चाप्सरसी दुझ्णवः पशवो हेतिः पौरुषेयो वधः प्रहेतिस्तेभ्यो नमो अस्तु ते नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विप्मो यश्च नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥ १५ ॥ अयं दक्षिणा विश्वकर्मा तस्य रथस्वनश्च रथेचित्रश्च सेनानीग्रामण्यो । मनका च सहजन्या चाप्सरसौ यातुधाना हेती रक्षार्थसि प्रहेतिस्तेभ्यो नमो अस्तु ते नोऽवन्तु ते नौ मृडयन्तु ते यं द्विप्मो यश्च नो द्वेष्टि तमेपां जम्भे दध्मः ॥ १६ ॥ अयं पश्चाद्विश्वव्यंचास्तस्य॒ रथप्रोतश्चासमरथश्च सेनानीग्रामण्यौ । प्रलोचन्ती चानुम्लोचन्ती चाप्सरसौ व्याघ्रा हेतिः सर्पाः प्रहेतिस्तेभ्यो नमो अस्तु ते नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विप्मो यश्च नो द्वेष्टि तमघां जम्भे दध्मः' ॥ १७ ॥ अयमुत्तरात्संय_सुस्तस्य ताय॑श्चारिष्टनेमिश्च सेनानीग्रामण्यौ । विश्वाची च घृताची चाप्सरसावापो हतिर्वातः प्रहेतिस्तेभ्यो नमो अस्तु नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विप्मो यश्च नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥१८॥ अयमुपयुर्वाग्वसुस्तस्य॑ सेनजिच्च सुपेणश्च सेनानीग्रामण्यो । उर्वशी च पूर्वचित्तिश्चाप्सरसाववस्फूर्जन हेतिर्विद्युत्प्रहतिस्तेभ्यो नमो अस्तु ते नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विप्मो यश्च नो दृष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥१९॥ अग्गिर्मूर्धा दिवः ककुत्पतिः पृथिव्या अयम् । अपा, रेता सि जिन्वति ॥ २० ॥ अयमग्निः सहस्रिणो वाजस्य शतिनस्पतिः । मर्धा कवी रयीणाम् ॥ २१ ।। त्वामने पुष्करादध्यथर्वा निरीमन्थत । मनों विश्वस्य वाघतः ॥२२॥ भुवो यज्ञस्य॒ रजसश्च नेता यत्रा नियुद्भिः सर्चसे शिवाभिः । दिवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वामो चकृपे हव्यवाहम ॥२३॥ ते

·क. १३-४२]
यजुर्वेद-संहिता।
(६१)
अबोध्य॒ग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुमिवायतीमुपासम् ।
यह्वा इव प्र वयामुज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकमच्छ ॥ २४ ॥
अवौचाम कवये मेध्याय वचो वन्दारु वृषभाय वृष्णे ।
गविष्ठिरो नमसा स्तोममग्नौ दिवीव रुक्ममुरुव्य-मश्रेत् ॥ २५॥
अयमिह प्रथमो धायि धातृभिर्होता यजिष्ठो अध्वरेप्वीड्यः ।
यमनवानो भृगवो विरुरुचुर्वनेषु चित्रं विश्व विशे-विशे' ॥ २६ ॥
जनस्य गोपा अजनिष्ट जागृविरग्निः सुदर्भः सुविताय नव्य॑से ।
घृतप्रेतीको बृहता दिविस्पृशा धुमद्वि भाति भरतेभ्यः शुचिः ॥ २७ ।।
स्वामग्ने अङ्गिरसो गुहाँ हितमन्व॑विन्दच्छिश्रियाणं वने-बने ।
स जायसे मथ्यमानः सो महत्त्वामाहुः सहमस्पुत्रमगिरः ॥ २८ ।।
सखायः सं वः सम्यञ्चमिष स्तोम चाग्नये । वर्षिष्ठाय क्षितीनामूर्जी नप्त्रे सहस्वते' ।। २९ ।।
स समिद्युवसे वृषन्नने विश्वान्यर्य आ । इडस्पदे समिध्यमे स नो वसन्या भर ॥ ३० ॥
त्वां चित्रश्रवस्तम हवन्ते विक्षु जन्तवः । शोचिष्कशं पुरुप्रियाग्ने हत्याय वोर्डवे' ॥ ३१ ॥
एना यो अनि नमसोजों नपातमा हुवे । प्रियं चेतिष्ठमरतिछ स्वध्वरं विश्वस्य दूतममृत ।।३।।
विश्वस्य इतममृतं विश्वस्य दूतममृतम् । स योजते अरुपा विश्वभौजसा स दुद्रवत्स्वाहुतः ॥३३॥
स इंद्रवत्स्वाहुतः स दुद्रवत्स्वाहुतः । सुब्रह्मा यज्ञः सुशमी वसुंनां देवध राधो जनानाम ॥३४॥
अग्ने वाजस्य गोमत ईशानः सहसो यहो । अस्मे धेहि जातवेदो महि श्रवः' ॥ ३५॥
स ईधानो बसुष्कविगिरीडेन्यों गिरा । रेवदस्मभ्यं पुर्वणीक दीदिहि ॥ ३६ ॥
क्षपो राजन्नुत त्मनाऽग्ने वस्तौफ़तोषसः । स तिग्मजम्भ रक्षसों दह प्रति ॥ ३७॥
भद्रो नो अग्निराहतो भद्रा रातिः सुभग भद्रो अध्वरः । भद्रा उत प्रशस्तयः ॥ ३८ ॥
भद्रा उत प्रशस्तयो भद्रं मनः कृणुष्व वृत्रतूर्ये' । येना समत्सं सासहः' ॥ ३९ ॥
येना समत्सु सासहोऽव स्थिरा तनुहि भूरि शर्धनाम । बनेमा ते अभिष्टिभिः ॥४०॥
अग्निं तं मन्ये यो वसुरस्तं यं यन्ति धेनवः ।
अस्तमर्वन्त आशवोऽस्तं नित्यासो वाजिन इपंछ स्तोतृभ्य आ भैर ॥४१॥
सो अग्निों वसुंगुणे सं यमायन्ति धेनवः ।
समवन्तो रघुवः सथं मुजातासः सूरय इप, स्तोतृभ्य आ भर ॥ ४२ ॥

·(६२)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-एक
[म. १५-१६
१
१
उभे सुश्चन्द्र सर्पिणो दर्वी श्रीणीष आसनि ।
उतो न उत्युपूर्या उक्थेषु शवसस्पत इष, स्तोतृभ्य आ भर ॥४३॥
अग्ने तमद्याश्वं न स्तोमः क्रतुं न भद्र, हृदिस्पृशम् । ऋध्यामा त ओहै। ॥४४॥
अधा ह्यने क्रतो द्रस्य दक्षस्य साधोः । रथीर्ऋतस्य॑ बृहतो बभूथं ॥४५॥
एभिनों अर्भवा नो अर्वाङ्ग स्वर्ण ज्योतिः । अग्ने विश्वेभिः सुमना अनीकैः ॥ ४६॥
अग्निछ होतारं मन्ये दास्वन्तं वसुंछ सूनु, सहसो जातवेदसं विप्रं न जातवेदसम् ।
य ऊर्ध्वया स्वध्वरो देवो देवाच्या कृपा ।
घृतस्य विभ्राष्टिमर्नु वष्टि शोचिषाऽऽजुह्वानस्य सर्पिषः ॥ ४७ ॥
अग्ने त्वं नो अन्तम उत त्राता शिवो भवा वरूथ्यः।
वसुरग्निर्वसुश्रवा अच्छा नक्षि द्युमत्तम रयिं दाः ।
तं त्वां शोचिष्ठ दीदिवः सुम्नाय नूनमीमहे सखिभ्यः ॥ ४८॥
येन ऋषयस्तपसा सत्रमायन्निन्धाना अग्निस्वराभरन्तः ।
तस्मिन्नहं नि दधे नाके अग्निं यमाहुर्मनव स्तीर्णबर्हिषम् ॥४९॥
तं पत्नीभिरनु गच्छेम देवाः पुत्रातृभिरुत वा हिरण्यैः ।
नाकै गृभ्णानाः सुकृतस्य लोके तृतीय पृष्ठे अधि रोचने दिवः ॥ ५० ॥
आ वाचो मध्यमरूहद्धरण्ययमग्निः सत्पतिश्चेकितानः ।
पृष्ठे पृथिव्या निहितो दविद्युतदधस्पदं कृणुतां ये पृतन्यवः' ॥५१॥
अयमग्निवरितमो वयोधाः सहस्रियो द्योततामप्रयुच्छन् ।
विभ्राजमानः सरिरस्य मध्य उप प्र याहि दिव्यानि धाम" ॥५२॥
सम्प्रच्यवध्वमुप सम्प्रयाताग्ने पथो देवयानान् कृणुध्वम् ।
पुनः कृण्वाना पितरा युवानाऽन्वातासीत् त्वयि तन्तुमेतम् ॥ ५३ ॥
उबुध्यस्वाग्ने प्रति जागृहि त्वमिष्टापूर्ते स सृजेथामयं च ।
अस्मिन्सधस्थे अध्युत्तरस्मिन् विश्वे देवा यजमानश्च सीदतं ॥ ५४ ॥
येन वहसि सहस्रं येनाने सर्ववेदसम् । तेनेमं यज्ञं नौ नय स्वदेवेषु गन्तवे' ॥५५॥
अयं ते योनिक्रत्वियो यतो जातो अगैचथा । तं जाननग्न आ रोहा नो वर्धया रयिम् ॥५६॥

·कं.४३-६५,१-३] यजुवंद-महिता। (६३) तपश्च तपस्यन शैशिरावतू अग्नरन्तःश्लेषोऽसि कल्पता द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप ओषधयः कल्पंन्ताममयः पृथङ्मम ज्यैष्ठ्याय सव॑ताः । ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे । शैशिरावतू अभिकल्पमाना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तया देवतयाऽङ्गिरस्व वे सीदतम् ॥५७॥ परमेष्ठी त्वा सादयतु दिवस्पृष्ठे ज्योतिष्मतीम् । विश्वस्मै प्राणायापानार्य व्यानाय विश्वं ज्योतिर्यच्छ । सूर्यस्तेऽधिपतिस्तयां देवतयाऽगिरस्वद् ध्रुवा सौदै ॥ ५८ ॥ लोकं पृण छिद्रं पृणाथों सीद ध्रुवा त्वम् । इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिरस्मिन्यानावसीपदन् ॥ ५९ ॥ ता अस्य सूददोहसः सोम, श्रीणन्ति पृश्नयः । जन्मन्देवानां विशस्त्रिष्वा रोचने दिवः' ॥६० ॥ इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त्समुद्रव्यचसं गिरः । स्थीतमधे रथीनां वाजाना, सत्प॑तिं पतिम् ॥ ६१ ॥ प्रोथदश्वो न यवसेऽविष्यन्यदा महः संवरणाद्वयस्थात । आदस्य वातो अनुवाति शोचिरध स्म ते व्रजनं कृष्णमस्ति ॥ ६२ ॥ आयोष्ट्वा सदने सादयाम्यवतश्छायाया समुद्रस्य हृदये । रश्नीवती भास्वतीमा या द्यां भास्यापृथिवीमोर्वन्तरिक्षम् ॥ ६३ ।। परमेष्ठी त्वा सादयतु दिवस्पृष्ठे व्यचस्वती प्रथस्वतीं दिवं यच्छ दिव दृछह दिवं मा हिंसीः । विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानायौदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय । सूर्यस्त्वाऽभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शन्तमेन तयाँ देवतयाऽगिरस्वद् ध्रुव सीदतम् ॥ ६४ ॥ सहस्रस्य प्रमाऽसि सहस्रस्य प्रतिमाऽसि सहस्रस्योन्माऽसिं साहस्रोऽसि सहस्राय त्वा॥६५॥ [अ०१५, कं० ६५, मं० सं० १३६] इति पञ्चदशोऽध्यायः। अथ षोडशोऽध्यायः। नमस्ते रुद्र मन्यव उतो त इषवे नमः । बाहुभ्यामुत ते नमः ॥१॥ शिवा तनूरघोराऽपापकाशिनी । तया नस्तन्वा शन्तमया गिरिंशन्ताभि चाकशीहि ॥२॥ यामिघु गिरिशन्त हस्ते विभय॒स्तवे । शिवां गिरिव तां कुरु मा हिंसीः पुरुष जगत् ॥३॥ या ते ·(६४) वाजसनेगि- माध्यनि-शुक्ल १६॥ शिवन वचसा त्वा गिरिशाच्छा वदामसि । यथा नः सर्वमिज्जगदयक्ष्म सुमना असत् ।। ४ ।। अध्यवोचदधिवक्ता प्रथमो दैव्यो भिषक् । अहीश्च सर्वाञ्जम्भयन्त्सर्वाश्च यातुधान्योऽधराची: पर्ग सुवै ॥ ५ ॥ असौ यस्ताम्रा अरुण उत बभ्रुः सुमङ्गलः । ये चन, रुद्रा अभितो विक्षु श्रिताः सहस्रशोऽवैपाछ हेर्ड ईमहे ॥६॥ असौ योऽवसर्पति नीलग्रीवो विलोहितः। उतैनं गोपा अश्रन्न हश्रन्नुदहार्यः स दृष्टो मृडयाति ॥७॥ नमोऽस्तु नीलग्रीवाय सहस्राक्षाय मीटुमे । अथो ये अस्य सत्वानोऽहं तेभ्योऽकरं नमः ॥ ८॥ प्रमुन धन्वनस्त्वमुभयोरायॊाम् । याश्च ते हस्त इषवः परा ता भगवो वर्ष ॥९॥ विज्यं धनुः कपर्दिनो विशल्यो बाणवाँ२ उत । अनेशन्नस्य या इपव आभुरस्य निषाधिः ॥ १० ॥ या ते हेतिदुिष्टम हस्तै बभूव ते धनुः । तयाऽस्मान्विश्वतस्त्वमयक्ष्मया पर भुजे ॥ ११ ॥ परि त धन्वनो हेतिरस्मान्व॑णक्तु विश्वतः । अथो य इषुधिस्तवारे अस्मन्नि धेहि तम् ॥ १२ ॥ अवतत्य धनुष्वयं सहस्राक्ष शतेषुधे । निशीर्य शल्यानां मुखा शिवो नः सुमना भवे ॥१३॥ नमस्तु आयुधायानांतताय धृष्णवे । उभाभ्यामुत ते नमो बाहुभ्यां तब धन्वने ॥ १४ ॥ मा नौ महान्तमुत मा नो अर्भकं मा न उक्षन्तमुत मा ने उक्षितम् । मा नो वधीः पितरं मोत मातरं मा न: प्रियास्तुन्वो रुद्र रीरिषः ।। १५ ।। मा नस्ताके तनय मा न आयुपि मा नो गोषु मा नो अश्वेषु रीरिषः । मा नो वीरान् रुद्र भामिनो वीर्हविष्म॑न्तः सदमित् त्वा हवामहे ॥ १६ ॥ नमो हिर॑ण्यवाहवे सेनान्ये विशां च पतये नमो नमो वृक्षेभ्यो हरिकेशेभ्यः पशूनां पतये नमो नमः शप्पिश्चराय विधीमते पथीनां पतये नमो नमो हरिकेशायोपवीतिने पुष्टानां पतये नमः ॥ १७ ॥ नमो बम्लुशाय व्याधिने' ऽन्नानां पतये नमो नमो भवस्य हत्यै' जगतां पतय नमो नमो रुद्रायतितायिने क्षेत्राणां पतये नमो नमः सूतायाहन्त्य वनानां पतये नमः ॥१८॥ नमो रोहिताय स्थपतये वृक्षाणां पतये नमो नमो भुवन्तये वारिवस्कृतायो- पंधीनां पतये नमो नमो मन्त्रिणे वाणिजाय' कक्षाणां पतये नमो नम उच्चै?षायाकन्दयते' पत्तीनां पतये नमः ॥१९॥ १ ·कं. ४-३१] यजुर्वेद-संहिता। (६५) E २ ५ ४ ४ नमः कृत्स्नायतया धावते' सत्वनां पतये नमो नमः सहमानाय निव्याधिन' आयाधिनीनां पतये नमो नमो निषङ्गिणे ककुभाय" स्तेनानां पतये नमो नमो निचेरवे परिचरायाँ-रण्यानां पतये नमः ॥२०॥ नमो वञ्चते परिवञ्चते' स्तायूनां पतये नमो नमो निषङ्गिण इषुधिमते तस्कराणां पतये नमो नमः सृकायिभ्यो जिघसिद्भयो मुणतां पतये नमो नमोऽसिमद्भयो नक्तश्चरयों विकुन्तानां पतये नमः ॥ २१ ॥ नम उष्णीषिणे गिरिचराय' कुलुश्चानां पतये नमो नम इपुमद्भयो धन्वायिभ्यश्च वो नमो नमै आतन्वानेभ्यः प्रतिदानेभ्यश्च वो नमो नम आयच्छद्भयो ऽस्यद्भयश्च वो नमः ।२२। नमो विसृजद्भयो विध्यद्भयश्च वो नमो नमः स्वपद्भयो जाग्रंद्यश्च वो नमो नमः शयानेभ्य आसीनेभ्यश्च वो नमो नमस्तिष्ठद्भयो धावद्भ्यश्च वो नमः ॥ २३ ॥ नमः सभाभ्यः' सभापतिभ्यश्च वो नमो नमोऽश्वेभ्यो ऽश्वपतिभ्यश्च वो नमो नम आव्याधिनीभ्यो' विविध्यन्तीभ्यश्च वो नमो नम उगणाभ्य-स्तृछहतीभ्यश्च वो नम:।२४। नमो गणेभ्यो गणपतिभ्यश्च वो नमो नमो बातेभ्यो वातपतिभ्यश्च वो नमो नमो गृत्सेभ्यो' गृत्संपतिभ्यश्च वो नमो नमो विरूपेभ्यों नमो विरूपेभ्यो विश्वरूपेभ्यश्च वो नमः ॥२५॥ नमः सेनाभ्यः सेनानिभ्यश्च वो नमो नमो थिभ्यो अरथेभ्यश्च वो नमो' नमः क्षतृभ्यः" संग्रहीतृभ्यश्च वो नमो नमो महद्भयों' अर्भकेभ्यश्च वो नमः ॥२६॥ नमस्तक्षेभ्यो' रथकारेभ्यश्च वो नमो नमः कुलालेभ्यः कर्मारेभ्यश्च वो नमों नमो निषादेभ्यः पुञ्जिष्ठेभ्यश्च वो नमो नमः श्वनिभ्यो मृगयुभ्यश्च वो नमः ॥ २७ ॥ नमः श्वभ्य: श्वपतिभ्यश्च वो नमो नमो भवाय च रुद्राय च नमः शर्वाय च पशुपतये च नमो नीलग्रीवाय च शितिकण्ठाय च ॥२८॥ नमः कपर्दिने चे व्युप्तकेशाय च नमः सहस्राक्षाय च शतधन्वने च नमो गिरिशयाय चे शिपिविष्टाय च नमो मीढुष्टमाय चे'-घुमते च ॥ २९ ॥ नमो ह्रस्वाय चं वामनाय च नमो बृहते 9 वर्षीयसे च नमो वृद्धाय च सवृधे च नमोऽग्न्याय , प्रथमाय च ॥३०॥ नम आशवे चा जिराय च नमः शीध्याय चै शीभ्याय च नम ऊाय चो- वस्वन्याय च नमो नादेयाय च द्वीप्याय च ॥३१॥ a. T

·(६६)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० १६,
नमा ज्येष्ठाय च कनिष्ठाय च नमः पूर्वजार्य चाँ-परजायं च नमो मध्यमार्य चा-
पगल्भाय च नमो
जघन्याय
च
बुधन्याय ॥३२॥
नमः सोभ्याय च प्रतिसर्याय च नमो याम्याय च क्षेम्याय च नमः श्लोक्याय चौ-
वसान्याय च नम उर्वर्याय च खल्याय च ॥३३॥
नमो बन्याय च कक्ष्याय च नमः श्रृवाय चै प्रतिश्रुवाय च नम आशुषेणाय चौ-
रंथाय च नमः शूराय चा वभेदिने चं ॥ ३४ ॥
नमो बिल्मिने च कवचिने च नमो वर्मिणे वरूथिने च नमः श्रुताय च
श्रुतसेनाय च नमो दुन्दुभ्याय चाँहनन्याय च ॥ ३५॥
नमा धृष्णवे च प्रमुशाय च नमो निपनिणे चे-बुधिमते चै नमस्तीक्ष्णेपवे चा-
युधिने च नमः स्वायुधाय च सुधन्वने च ॥ ३६ ॥
नमः स्रुत्याय च पाय च नमः काट्याय च नीप्याय च नमः कुल्याय चं
सरस्याय च नमो नादेयाय च वैशन्ताय च ॥ ३७॥
नमः कूप्याय ची वट्याय च नमो वीन्याय चौ-तप्याय च नमो मेध्याय चे
विद्युत्याय च नमो वयाय चाँ-वाय च ॥ ३८॥
नमो बात्याय च रेप्म्याय च नमो वास्तव्याय चै वास्तुपाय च नमः सोमाय चं
रुद्राय च नमस्ताम्राय चाँरुणाय च ॥३९ ।।
नमः शङ्गवे च पशुपतये च नम उग्राय च भीमाय च नमोऽग्रेवधाय चं
दूरेवधाय च नमो हन्त्रे च हनीयसे च नमो वृक्षेभ्यो हरिकेशेभ्यो नमस्ताराय ॥४०॥
नमः शम्भवाय च मयोभवाय च नमः शङ्कराय , मयस्कराय च नमः शिवाय चं
शिवतराय च ॥४१॥
नमः पायर्याय ची वार्याय च नमः प्रतरणाय चो-तरणाय च नमस्ताय चे
कूल्याय च नमः शष्प्याय च फेन्याय च ॥४२॥
नमः सिकृत्याय च प्रवाशाय च नमः किशिलाय च क्षयणाय च नमः कपर्दिने चे
पुलस्तये च नम इरिण्याय चैं प्रपथ्याय च ॥ ४३ ।।
नमो व्रज्याय च गोष्ठ्याय च नमस्तल्प्याय चे गेह्याय च नमो हृदय्याय चे
निष्प्याय च नमः काट्याय चैं गहरेष्ठाय च ॥ ४४ ॥

·कं. ३२-६३]
यजुर्वद-महिता।
(६७)
१०
११
या ते
रुद्र शिवा
तनः
ना
॥४९॥
नमः शुष्क्याय च हरित्याय च नमः पासव्याय चै रजस्याय च नमो लोप्याय चो
लप्याय च नम ऊयाय च मूल्य च ॥४५॥
नमः पर्णाय च पर्णशदाय च नम उद्गुराणाय चा भिनते च नम आखिदते चं'
प्रखिदते च नम इषुकृद्भयो धनुष्कृयश्च वो नमो नमो वः किरिकेभ्यो देवानार्थ
हृदयेभ्यो नमो विचिन्वत्केभ्यो नमो विक्षिणत्केभ्यो नम आनिर्हतेभ्यः ॥ ४६॥
द्रापे अन्धसस्पते दरिद्र नीललोहित ।
आसां प्रजानामेषां पशूनां मा भेर्मा रोङ्मो च नः किंचनाममत् ।। ४७ ।।
इमा रुद्राय तवसे कपर्दिने क्षयद्वीराय प्र भरामहे मतीः ।
यथा शमसद् द्विपढ़े चतुप्पढ़े विश्वं पुष्टं ग्रामे अस्मिन्ननातुरम् ॥४८॥
शिवा विश्वाहा भेषजी । शिवा रुतस्य भेषजी तयां
मृड
जीवसे
परि नो रुद्रस्य हेतिणक्तु परि त्वेषस्य दुर्मतिरघायोः ।
अव स्थिरा मघवद्भयस्तनुष्व मीढ्वस्तोकाय तनयाय मडं ॥ ५० ॥
मीढुष्टम शिवतम शिवो नः सुमना भव ।
परमे वृक्ष आयुधं निधाय कृत्तिं वसान आ चर पिनाकं बिभ्रदा गहि ॥ ५१ ।।
विकिरिद विलोहित नमस्ते अस्तु भगवः । यास्ते सहस्र हेतयोऽन्यमस्मन्नि वपन्तु ताः । ५२॥
सहस्राणि सहस्रशो बाह्वोस्तव हेतयः । तासामीशानो भगवः पराचीना मुखा कृधि ॥५३॥
असंख्याता सहस्राणि ये रुद्रा अधि भूम्याम् । तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥५४॥
अस्मिन् महत्यर्णवे ऽन्तरिक्षे भवा अधि। तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्ममि ॥५५॥
नीलग्रीवाः शितिकण्ठा दिवरुद्रा उपश्रिताः। तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥५६॥
नीलग्रीवाः शितिकण्ठाः शर्वा अधःक्षमाचराः। तेपछि सहस्र योजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥५७।।
ये वृक्षेषु शष्पिश्नरा नीलग्रीवा विलोहिताः। तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥५८॥
ये भूतानामधिपतयो विशिखासः कपर्दिनः। तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥५९।।
ये पथां पथिरक्षय ऐलबुदा आयुयुधः। तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥६॥
ये तीर्थानि प्रचरन्ति सुकाहस्ता निङ्गिणः। तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि' ॥६१॥
येऽन्नेषु विविध्यन्ति पात्रेषु पितो जनान् । तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥६२॥
य ए॒ताव॑न्तश्च भूयासश्च दिशौ रुद्रा वितस्थिरे। तेषां सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥१३॥

·(६८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० १६-१७
नमोऽस्तु रुद्रेभ्यो ये विवि येषां वर्षमिषवः । तेभ्यो दश प्राचीर्दर्श दक्षिणा दर्श
प्रतीचीर्दशोदीचीर्दशोर्ध्वाः । तेभ्यो नमो अस्तु ते नोऽवन्तु ते नौ मृडयन्तु ते यं द्विष्मो
यच नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥ ६४ ॥
नमोऽस्तु रुद्रेभ्यो येऽन्तरिक्षे येषां वात इषवः । तेभ्यो दश प्राचीर्दश दक्षिणा दर्श
प्रतीचीर्दशोदीचीर्दशोर्ध्वाः । तेभ्यो नमो अस्तु ते नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो
यश्च नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥६५॥
नमोऽस्तु रुद्रेभ्यो ये पृथिव्यां येषामन्नमिषवः । तेभ्यो दश प्राचीर्दश दक्षिणा दर्श
प्रतीचीर्दशोदीचीर्दशोर्ध्वाः । तेभ्यो नमो अस्तु ते नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो
यश्च नो दृष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥६६॥
[अ० १६, कं. ६६, मं० सं० २८०]
इति षोडशोऽध्यायः।
अथ सप्तदशोऽध्यायः।
इमा
में
अश्मन्नूज पर्वते शिश्रियाणामद्भय ओषधीभ्यो वनस्पतिभ्यो अधि सम्भृतं पयः ।
तां न इपमूर्ज धत्त मरुतः सरराणी अश्मस्ते क्षु-न्मयि त ऊग्य
द्विप्मस्तं ते शुगृच्छतु ॥१॥
अन इष्टका धेनवः सन्त्वेका च दर्श च दश च शतं च शतं च सहस्रं च सहस्र चायुत
चायुतं च नियुतं च नियुतं च प्रयुतं चाव॒दं च न्यर्बुदं च समुद्रश्च मध्यं चान्तश्च परार्धश्चैता
में अन इष्टका धेनवः सन्त्वमुत्रामुष्मिल्लोके ॥ २ ॥
ऋतव॑ स्थ ऋतावृध ऋतुष्ठा स्थ ऋतावृधः ।
घृतश्रुतो मधुश्रुतौ विराजो नाम कामदुधा अक्षीयमाणाः ॥३॥
समुद्रस्य त्वाऽवकयाने पर व्ययामसि । पावको अस्मभ्यं शिवो भव ॥४॥
हिमस्य त्वा जरायुणाऽने पर व्ययामसि । पावको अस्मभ्यं शिवो भव ॥५॥
उप ज्मन्नुपं वेतसेऽवं तर नदीष्वा । अग्ने पित्तमपामसि मण्डूकि ताभिरा गहि
सेमं नो यज्ञं पावकवर्ण शिवं कृधि ॥६॥
अपामिदं न्ययन; समुद्रस्य निवेशनम् ।
अन्याँस्ते अस्मत्तपन्तु हेतयः पावको अस्मभ्यं शिवो भव ॥७॥

·कं. ६४-६६:१-२२] यजुर्वेद-संहिता। (६९) अग्ने पावक रोचिषा मन्द्रया देव जिह्वया । आ देवान् वक्षि यक्षि च ॥ ८॥ स नः पावक दीदिवोऽग्ने देवाँर इहा वह । उप यज्ञ, हविश्व नः ॥ ९ ॥ पावकया यश्चितयन्त्या कुश क्षामन् रुरुच उषसो न भानुना । तूर्वन् न यामन्नेशिस्य न रण आ यो घृणे न ततृषाणो अ॒जरः ॥ १० ॥ नमस्ते हरसे शोचिषे नमस्ते अस्त्वर्चिर्षे । अन्याँस्तै अस्मत्तपन्तु हेतयः पावको अस्मभ्यं शिवो भवं ॥ ११ ॥ नृष वै-डप्सुषवे वेई बर्हिषवे वे वनसवे वे स्वर्विवे वेद ॥१२॥ ये देवा देवानां यज्ञिया यज्ञियाना संवत्सरीणमुप॑ भागमासते अहुतादो हविषों यज्ञे अस्मिन्त्स्वयं पिबन्तु मधुनो धृतस्य॑ ॥१३॥ ये देवा देवेष्वधि देवत्वमायन् ये ब्रह्मणः पुर एतारो अस्य । येभ्यो न ऋते पर्वते धाम किञ्चन न ते दिवो न पृथिव्या अधि स्नुषु ॥ १४ ॥ प्राणदा अपानदा व्यानदा वक़दा वरिवोदाः । अन्याँस्तै अस्मत्तपन्तु हेतयः पावको अस्मभ्यं शिवो भव ॥१५॥ अग्निस्तिग्मेन शोचिषा यासद्विश्वं न्युत्रिणम् । अग्निों वनते रयिम ॥ १६ ॥ य इमा विश्वा भुवनानि जुह्वदृषिोता न्यसदित पिता नः । स आशिषा द्रविणमिच्छमानः प्रथमच्छदवराँ२ आ विवेश ॥ १७ ॥ किस्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमस्वित्कथाऽऽसीत् । यतो भूमि जनयन् विश्वकर्मा वि धामौर्णोन्महिना विश्वच॑क्षाः ॥ १८ ॥ विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखो विश्वतोबाहुरुत विश्वतस्पात । सं बाहुभ्यां धमति सं पतत्रैवाभूमी जनयन् देव एकः ॥ १९ ॥ किस्विद्वनं क उ स वृक्ष आस यतो द्यावापृथिवी निष्टतक्षुः । मनीषिणो मनसा पृच्छतेदु तद्यध्यतिष्ठद्भुव॑नानि धारयन् ।। २० ॥ या ते धामानि परमाणि याऽवमा या मध्यमा विश्वकर्मन्नुतेमा । शिक्षा सखिभ्यो हविर्षि स्वधावः स्वयं यजस्व तन्वं वृधानः ॥ २१ ॥ विश्वकर्मन् हविषा वावृधाना स्वयं यजस्व पृथिवीमत द्याम् । मुह्यन्त्वन्ये अभितः सपत्ना इहास्माकै मघवा सरिरस्त ॥ २२ ।।

·(७०)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[.१७;
वाचस्पति विश्वकर्माणमूतये मनोजुवं वाजे अद्या हुवेम ।
स नो विश्वानि हवनानि जोषद्विश्वशम्भूरवसे साधुकर्मा ॥२३॥
विश्वकर्मन् हविषा वर्धनेन त्रातारमिन्द्रमकृणोरवध्यम् ।
तस्मै विशः समनमन्त पूर्वीयमुग्रो विहव्यो यथाऽसत् ॥ २४ ॥
चक्षुषः पिता मनसा हि धीरौ घृतमैने अजनन्नम्नमाने ।
यदेदन्ता अट्टहन्त पूर्व आदिद् द्यावापृथिवी अप्रथेताम् ॥२५॥
विश्वकर्मा विमना आद्विाया धाता विधाता परमोत सन्दृक् ।
तेषामिष्टानि समिषा मदन्ति यत्रो सप्त ऋषीन पर एकमाहुः ।। २६॥
यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा ।
यो देवानां नामधा एक एव त सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्यां ॥ २७ ॥
त आऽयजन्तु द्रविण समस्मा ऋषयः पूर्वं जरितारो न भूना ।
असूते सूर्ते रजसि निपत्ते ये भूतानि समकृण्वन्निमानि ॥२८॥
परो दिवा पर एना पृथिव्या परो देवेभिरसुरैर्यदस्ति ।
कस्विद् गर्भ प्रथमं दंध्र आपो यत्र देवाः समपश्यन्त पूर्वे ॥२९॥
तमिद्दर्भ प्रथमं दंध्र आपो यत्र देवाः समगच्छन्त विश्व ।
अजस्य नाभावध्येकमर्पित यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः ॥३०॥
न तं विदाथ य इमा ज़जानान्यद्युष्माकुमन्तरं बभूव ।
नीहारेण प्रावृता जल्प्या चासुतृवं उक्थशासश्चरन्ति ॥ ३१ ॥
विश्वकर्मा ह्यजनिष्ट देव आदिद्गन्धर्वो अभवद् द्वितीयः ।
तृतीयः पिता जनितौषधीनामपां गर्भं व्यदधात् पुरुत्रा ॥ ३२ ।।
आशुः शिशानो वृषभो न भीमो घनाघनः क्षोभणश्चर्षणीनाम् ।
संक्रन्दनोऽनिमिष एकवीरः शत, सेना अजयत् साकमिन्द्रः ॥ ३३ ॥
संक्रन्दनेनानिमिषेण जिष्णुना युत्कारेण दुश्च्यवनेनं धृष्णुना ।
तदिन्द्रेण जयत तत्सहध्वं युधो नर इघुहस्तेन वृष्णा ॥ ३४ ॥
स इधुहस्तैः स निषङ्गिभिर्वशी सस्रष्टा स युध इन्द्रो गणेन ।
ससृष्टजित्सोमपा बाहुशध्युग्रधन्वा प्रतिहिताभिरस्ता ॥ ३५॥

·कं. २३-५०]
यजुर्वद-संहिता।
(७१)
बृहस्पते परि दीया रथेन रक्षोहाऽमित्रार अपबार्धमानः ।
प्रभञ्जन्त्सेनाः प्रमृणो युधा जयन्नस्माकमेध्यविता रानाम् ॥ ३६ ॥
बलविज्ञाय स्थविरः प्रवीरः सहस्वान् वाजी सहमान उग्रः ।
अभिवीरो अभिसत्वा सहोजा जैमिन्द्र रथमा तिष्ठ गोवित् ॥ ३७॥
गोत्रभिदै गोवि, वज्रबाहुं जयन्तमज्म प्रमणन्तमोजसा ।
इमर्थ संजाता अर्नु वीरयध्वमिन्द्रछ सखायो अनु स रंभध्वम् ॥ ३८ ॥
अभि गोत्राणि सहसा गाहमानोऽनुयो वीरः शतमैन्युरिन्द्रः ।
दुश्च्यवनः पृतनापाडयुध्योऽस्मार्थ सेना अवतु प्र युत्सु ॥ ३९ ॥
इन्द्र आसां नेता बृहस्पतिर्दक्षिणा यज्ञः पुर एंतु सोमः ।
देवसेनानामभिभातीनां जयन्तीनां मरुतो यन्त्वयम् ॥ ४० ॥
इन्द्रस्य॒ वृष्णो वरुणस्य राज्ञ आदित्यानां मरुता शर्ध उग्रम् ।
महामनसां भुवनच्यवानां घोषो देवानां जयंतामुदस्थात् ॥४१॥
उद्धर्षय मघवन्नायुधान्युत्सत्वनां मामकानां मनासि ।
उदृत्रहन् वाजिनां वाजिनान्यद्रथानां जयतां यन्तु घोषाः ॥४२॥
अस्माकमिन्द्रः समृतेषु ध्वजेष्व॒स्माकं या इपव॒स्ता जयन्तु ।
अस्माकै वीरा उत्तरे भवन्त्वस्माँ२ उ देवा अवता हवेपु ॥४३॥
अमीषां चित्तं प्रतिलोभयन्ती गृहाणाङ्गान्यप्वे परेहि ।
अभि प्रेहि निदेह हृत्सु शोकैरन्धेनामित्रास्तमसा सचन्ताम् ॥ ४४ ॥
अवसृष्टा परी पत शरव्ये ब्रह्मसंधेशिते । गच्छामित्रान् प्रपद्यस्व माऽमीपां कं चनोच्छिपः॥४५॥
प्रेता जयंता नर इन्द्रो वः शर्म यच्छतु । उग्रा वः सन्तु बाहवोऽनाधृष्या यथाऽसर्थ ॥ ४६॥
असौ या सेना मरुतः परेषामभ्यति न ओजसा स्पर्धमाना ।
तां गृहत तमसाऽपव्रतेन यथाऽमी अन्यो अन्यं न जानने ॥४७॥
यत्र बाणाः सम्पतन्ति कुमारा विशिखा इव ।
तन्न इन्द्रो बृहस्पतिरदितिः शर्म यच्छतु विश्वाहा शर्म यच्छतु ॥ ४८ ॥
मर्माणि ते वर्मणा छादयामि सोम॑स्त्वा राजाऽमृतेनानुवस्ताम् ।
उरोर्वरीयो वरुणस्ते कृणोतु जयन्तं त्वाऽनु देवा मैदन्तु ।। ४९॥
उदैनमुत्तरां नयाग्ने घृतेनाहुत । रायस्पोषेण सछ सृज प्रजया च बहुं कृधि ॥ ५० ॥

·(७२)
वाजसनेनि-माध्यन्दिन--
[भ. १७,
इन्द्रेमं प्रतरां नय सजातानामसदृशी । समैनं वर्चसा सृज देवानां भागदा असत् ॥ ५१ ॥
यस्य कुर्मो गृहे हविस्तमैग्ने वर्धया त्वम् । तस्मै देवा आधि बुवन्नयं च ब्रह्मणस्पतिः ॥५२॥
उर्दु त्वा विश्वे देवा अग्ने भरन्तु चित्तिभिः । स नो भव शिवस्त्वयं सुप्रतीको विभावसुः ॥५३॥
पञ्च दिशो दैवीर्यज्ञमवन्तु देवीरपामति दुर्मतिं बाधमानाः ।
रायस्पो यज्ञपतिमाभजन्ती रायस्पोषे अधि यज्ञो अस्थात् ॥ ५४ ।।
समिद्धे अनावार्ध मामहान उक्थपत्र ईड्यो गृभीतः ।
तप्तं धर्म परिगृह्यायजन्तोर्जा यज्ञमयजन्त देवाः ॥ ५५ ॥
देव्याय ध। जोष्ट्रे देवश्रीः श्रीमनाः शतपयाः ।
परिगृह्य देवा यज्ञमायन् देवा देवेभ्यो अध्वर्यन्तो अस्थुः ॥ ५६ ॥
वीत, हविः शमित, शमिता यजध्यै तुरीयो यज्ञो यत्र हव्यमेति ।
ततो वाका आशिषों नो जुषन्ताम् ॥ ५७ ॥
सूर्यरश्मिर्हरिकेशः पुरस्तात्सविता ज्योतिरुदयाँर अजस्रम् ।
तस्य पूषा प्रसवे याति विद्वान्त्सम्पश्यन्विश्वा भुवनानि गोपाः ॥ ५८ ॥
विमान एष दिवो मध्य आस्त आपमिवान् रोदसी अन्तरिक्षम् ।
स विश्वाचीरभि चष्टे घृताचीरन्तरा पूर्वमपरं च केतुम् ॥ ५९॥
उक्षा समुद्रो अरुणः सुपर्णः पूर्वस्य॒ योनि पितुरा विवेश ।
मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा वि चक्रमे रजसस्पात्यन्तौ ॥ १० ॥
इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त्समुद्रव्यंचसं गिरः । रीतम, रथीनां वाजाना, सत्पति पतिम् ॥ ६१ ॥
देवहूर्यज्ञ आ च वक्षत्सुम्नहूर्यज्ञ आ च वक्षत् । यक्षदृग्निदेवो देवाँर आ च वक्षत् ॥ ६२॥
वाजस्य मा प्रसव उद्घाभेणोदग्रभीत् । अर्धा सपत्नानिन्द्रो मे निग्राभेणाधराँ२ अकः ॥६३ ॥
उद्याभं च निग्राभं च ब्रह्म देवा अवीवृधन् ।
अधा सपत्नानिन्द्वानी में विषूचीनान्व्यस्यताम् ॥ ६४ ॥
क्रमध्वमग्निना नाकमुख्य हस्तेषु बिभ्रतः ।
विवस्पृष्ठ, स्वर्गत्वा मिश्रा देवेभिराध्वम् ।। ६५ ।।
प्राचीमर्नु प्रदिशं प्रेहि विद्वानोरेग्ने पुरो अग्निवेह ।
विश्वा आशा दीद्यानो वि भाजं नो धेहि द्विपढे चतुष्पदे ॥ ६६ ॥

·कं. ५१-८२) यजुर्वेद-संहिता। (७३) पृथिव्या अहमुवन्तरिक्षमाऽहमन्तरिक्षादिवमारहम् । दिवो नाकस्य पृष्ठात् स्वोतिरगामहम् ॥ ६७॥ स्वर्यन्तो नापेक्षन्त आ द्या, रोहन्ति रोदसी । यज्ञं ये विश्वतोधार, सुविद्वा सो वितेनिरे' ॥ ६८ ॥ अग्ने प्रेहि प्रथमो देवयतां चक्षुर्देवानामुत मयानाम् । इयक्षमाणा भृगुभिः सजोषाः स्वर्यन्तु यजमानाः स्वस्ति ॥ ६९ ।। नक्तोषासा समनसा विरूपे धापर्यते शिशुमेकछ समीची । द्यावाक्षामा रुक्मो अन्तर्वि भाति देवा अग्निं धारयन् द्रविणोदः ॥ ७० ॥ अग्ने सहस्राक्ष शतमूर्धन्छृतं ते प्राणाः सहस्र व्यानाः । त्वछ साहस्रस्य राय ईशिषे तस्मै ते विधेम वाजाय स्वाहा ॥७१ ॥ सुपर्णोऽसि गरुत्मान पृष्ठे पृथिव्याः सीद । भासाऽन्तरिक्षमा पृण ज्योतिषा दिवमुत्तभान तेजसा दिश उछह ॥ ७२ ॥ आजुह्वानः सुप्रतीकः पुरस्तादने स्वं योनिमा सीद साधुया । अस्मिन्सधस्थे अध्युत्तरस्मिन्विश्वे देवा यजमानश्च सीदतं ।। ७३ ॥ ता सवितुर्वरेण्यस्य चित्रामाऽहं वृणे सुमतिं विश्वजन्याम् । यामस्य कण्वो अदुहत्पपीनाथे सहस्रधारां पयसा महीं गाम् ॥ ७४ ।। विधेम ते परमे जन्मन्नने विधेम स्तोमैरवरे सधस्थे । यस्माद्योनेरुदारथा यजे तं प्र त्वे हवीधर्षि जुहुरे समिद्धे ॥७५ ॥ प्रेद्धो अग्ने दीदिहि पुरो नोऽजस्रया सूा यविष्ठ । त्वा शवन्त उप यन्ति वाजः ॥७६ ।। अग्ने तमद्याश्वं न स्तोमैः क्रतुं न भद्र हृदिस्पृशम् । ऋध्यामा त ओहैः ॥ ७७ ॥ चित्तिं जुहोमि मनसा घृतेन यथा देवा इहागमन्वीतिहोत्रा ऋतावृधः । पत्ये विश्वस्य भूमनो जुहोमि विश्वकर्मणे विश्वाहाऽदाभ्यर्थ हविः ॥ ७८॥ सप्त ते अग्ने समिधः सप्त जिह्वाः सप्त ऋषयः सप्त धाम प्रियाणि । सप्त होत्राः सप्तधा त्वा यजन्ति सप्त योनीरा पृणस्व घृतेन स्वाहा ॥ ७९ ॥ शुक्रज्योतिश्च चित्रज्योतिश्च सत्यज्योतिश्च ज्योतिष्माँश्च । शुक्रश्च ऋतुपाश्चात्यवहाः ॥ ८० ॥ ईदृङ् चान्याहङ् च स च प्रतिसहङ् च । मितश्च सम्मितश्च समरः ॥८१॥ ऋतश्च सत्यश्च ध्रुवश्च धरुणश्च । धर्ता च विधर्ता च विधारयः ।। ८२ ।। वा. य. १०

·(७४)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-गुक
[.. १७-१८
ऋतजिच्च सत्यजिचं सेनजिच्च सुषेणश्च । अन्तिमित्रश्च दूरे अमित्रश्च गणः ॥ ८३॥
ईशक्षास एतादृक्षास ऊ षु णः सहक्षासः प्रतिसदृक्षास एतन ।
मितासश्च सम्मितासो नो अद्य सभरसो मरुतो यज्ञे अस्मिन् ॥ ८४ ॥
स्वतवाँश्च प्रघासी च सान्तपुनश्च गृहमेधी च । क्रीडी च शाकी चोज्जेषी' ॥ ८५॥
इन्द्रं देवीविंशो मरुतोऽनुवर्मानोऽभवन्यथेन्द्र देवीविंशो मरुतोऽनुवर्मानोऽभवन् ।
एवमिमं यजमान दैवीश्च विशो मानुषीश्चानुवानो भवन्तु ॥ ८६ ॥
इम स्तनमूर्जस्वन्तं धापां प्रपीनमग्ने सरिरस्य मध्ये ।
उत्सं जुषस्व मधुमन्तमर्वन्त्समुद्रिय सदनमा विशस्वं ॥ ८७ ।।
घृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिघृते श्रितो घृतम्वस्य धाम ।
अनुष्व॒धमा वह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम् ॥ ८८॥
समुद्रादुर्मिर्मधुमार उदारदुपाकशुना सममृतत्वमनिट् ।
घृतस्य नाम गुह्यं यदस्ति जिह्वा देवानाममृतस्य नाभिः ॥ ८९ ॥
वयं नाम प्र अवामा घृतस्यास्मिन यज्ञे धारयामा नमोभिः ।
उप ब्रह्मा गुणवति॒स्यमानं चतुःशृङ्गोऽवमीगौर एतत् ॥९॥
चत्वारि शृङ्गा त्रयो अस्य पादा द्वे शीर्षे सप्त हस्तासो अस्य ।
विधा बुद्धो वृषभो रोरवीति महो देवो मयाँ २ आ विवेश ॥ ९१ ॥
विधा हितं पणिभिर्गुह्यमान गवि देवासौ घृतमन्वविन्दन् ।
इन्द्र एकछ सूर्य एक जजान वेनादेकछ स्वधया निष्टतक्षुः ॥९२॥
एता अर्षन्ति हृद्यात्समुद्राच्छतवजा रिपुणा नावचः ।
घृतस्य धारा अभि चाकशीमि हिरण्ययो वेतसो मध्य आसाम् ॥९३ ॥
सम्यक् संवन्ति सरितो न धेनो अन्तर्हृदा मनसा पूयमानाः ।
एते अपन्त्यूमयो घृतस्य मृगा ईव क्षिपणोरीषमाणाः ॥ ९४ ॥
सिन्धौरिव प्राध्वने शूघनासो वातप्रमियः पतयन्ति यह्वाः ।
घृतस्य धारा अरुषो न वाजी काष्ठा भिन्दन्नर्मिभिः पिन्व॑मानः ॥९५ ॥
अभि प्रवन्त समनेव योषाः कल्याण्यः स्मयमानासो अग्निम् ।
घृतस्य धाराः समिधौ नसन्त ता जुषाणो हर्यति जातवेदाः ॥ ९ ॥

·*०८३-९९७१-७]
यजुर्वेद-संहिता।
(७५)
कन्या इव वहुतुमेतवा उ अञ्ज्यमाना अभि चाकशीमि ।
यत्र सोमः सूयते यत्र यज्ञो घृतस्य धारा अभि तत्प॑वन्ते ॥९७ ॥
अभ्यर्षत सुष्टुतिं गव्यमाजिमस्मासु भद्रा द्रविणानि धत्त ।
इमं यज्ञं नयत देवता नो घृतस्य धारा मधुमत्पवन्ते ॥९८॥
धाम ते विश्वं भुवनमधि श्रितमन्तः समुद्रे हृद्युन्तरायुषि ।
अपामनीके समिथे य आभृतस्तमश्याम मधुमन्तं त ऊर्मिम् ।। ९९ ।।
[अ०१७, कं० ९९, मं० सं० १०६]
इति सप्तदशोऽध्यायः।
अथाष्टादशोऽध्यायः।
वाजेश्च मे प्रस॒वश्च मे प्रयतिश्च मे प्रसितिश्च मे धीतिश्च मे क्रतुश्च मे स्वरश्च मे श्लोकश्च मे
अवश्च मे श्रुतिश्च मे ज्योतिश्च मे स्वश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१॥
प्राणश्च मेऽपानश्च मे व्यानश्च मेऽसुश्च मे चित्तं च म आधीतं च मे वाक् च मे मनश्च मे चक्षुश्च मे
श्रोत्रं च मे दक्षश्च मे बलं च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥२॥
ओजश्च मे सहश्च म आत्मा च मे तनू मे शर्म च मे वर्म च मेऽङ्गानि च मेऽस्थीनि च मे
परूधषि च मे शरीराणि च म आयुश्च मे जरा च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥३॥
ज्यैष्ठ्यं च म आधिपत्यं च मे मन्युश्च मे भामश्च मेऽमश्च मेऽम्भश्च मे जेमा च मे महिमा च मे
वरिमा च मे प्रथिमा च मे वर्षिमा च मे द्राधिमा च मे वृद्धं च मे वृद्धिश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥४॥
सत्यं च मे श्रद्धा च मे जगच्च मे धनं च मे विश्वं च मे महश्च मे क्रीडा च मे मोदश्च मे
जातं च मे जनिष्यमाणं च मे सूक्तं च मे सुकृतं च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥५॥
ऋतं च मेऽमृतं च मे ऽयक्ष्मं च मे ऽनामयच्च मे जीवातुश्च मे दीर्घायुत्वं च मेऽनमित्रं च मे
ऽभयं च मे सुखं च मे शयनं च मे सूषाश्च मे सुदिनं च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ ६ ॥
यन्ता च मे धर्ता च मे क्षेमश्च मे धृतिश्च मे विश्वं च मे महश्च मे संविच्च मे ज्ञात्रं च मे
सश्च मे प्रसश्च मे सीरं च मे लयश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥७॥

·(७६)
धाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ० १८
शं च मे मयश्च में प्रियं च मेऽनुकामश्च मे कामश्च मे सौमनसश्च मे भगश्च मे द्रविणं च मे
भद्रं च मे श्रेयश्च मे वीयश्च मे यशश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ ८॥
ऊ: च मे सूनृता च मे पर्यश्च मे रसश्च मे घृतं च मे मधु च मे सग्धिश्च मे सपीतिश्च मे
कृषिश्च मे वृष्टिश्च मे जैत्रं च म औद्भिद्यं च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ ९॥
रयिश्च मे रायश्च मे पुष्टं च मे पुष्टिश्च मे विभु च मे प्रभु च मे पूर्णं च मे पूर्णतरं च मे
कुर्यवं च मेऽक्षितं च मेऽन्नं च मेऽक्षुच्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१०॥
वित्तं च मे वेद्यं च मे भूतं च मे भविष्यच्च॑ मे सुगं च मे सुपथ्यं च म ऋद्धं च म ऋद्धिश्च मे
क्लुप्तं च मे क्लप्तिश्च मे मतिश्च मे सुमतिश्च मे यज्ञेने कल्पन्ताम् ॥ ११ ।।
ब्रीहर्यश्च मे याश्च मे माषाश्च मे तिलाश्च मे मुद्राश्च मे खल्वाश्च मे प्रियङ्गवश्च मेऽणवश्च मे
श्यामाकाश्च मे नीवारांश्च मे गोधूमाश्च मे मसूराश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ १२॥
अश्मा च मे मृत्तिका च मे गिरयश्च मे पर्वताश्च मे सिकेताश्च मे वनस्पतयश्च मे हिरण्यं च
मेऽयश्च मे श्यामं च मे लोहं च मे सीस च मे वपुं च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१३॥
अग्निश्च म आफैश्च मे वीरुधश्च म ओषधयश्च मे कृष्टपच्याश्च मेऽकृष्टपच्याश्च मे ग्राम्याश्च मे
पशव आरण्याचं मे वित्तं च मे वित्तिश्च मे भूतं च मे भूतिश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१४॥
वसु च मे वसतिश्च मे कर्म च मे शक्तिश्च मे ऽर्थश्च म एमश्च म इत्या च मे गतिश्च मे
यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१५॥
अग्निश्च म इन्द्रश्च मे सोमश्च म इन्द्रश्च मे सविता च म इन्द्रश्च मे सरस्वती च म इन्द्रश्च मे
पूपा च म इन्द्रश्च मे बृहस्पर्तिश्च म इन्द्रश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ १६ ॥
मित्रश्च म इन्द्रश्च मे वरुणश्च म इन्द्रश्च मे धाता च म इन्द्रश्च मे त्वष्टा च म इन्द्रश्च मे
मरुतश्च म इन्द्रश्च मे विश्वे च मे देवा इन्द्रश्च मे यज्ञेनं कल्पन्ताम् ॥ १७ ॥
पृथिवी च म इन्द्रश्च मेऽन्तरिक्षं च म इन्द्रश्च मे द्योश्च म इन्द्रश्च मे समाश्च म इन्द्रश्च मे
नक्षत्राणि च म इन्द्रश्च मे दिशश्च म इन्द्रश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१८॥
अशुश्च मे रश्मिश्च मेऽदाभ्यश्च मेऽधिपतिश्च म उपाशुश्च मेऽन्तर्यामश्च म ऐन्द्रवाय॒वश्च
मे मैत्रावरुणश्च म आश्विनश्च मे प्रति स्थानश्च मे शुक्रश्च मे मन्थी च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ।१९।
आग्रयणश्च मे वैश्वदेवश्च मे ध्रुवश्च मे वैश्वानरच म ऐन्द्रामश्च मे महावैश्वदेवश्च मे
मरुत्वतीयाश्च मे निष्कैवल्यश्च मे सावित्रश्च मे सारस्वतश्च मे पानीवतश्च मे
हारियोजनश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ २० ॥

·कं. ८-२९]
यजुर्वेद-संहिता।
(७७)
खुश्च मे चमसाश्च मे वायव्यानि च मे द्रोणकलशश्च मे ग्रावाणश्च मेऽधिपणे च मे पूतभृच्च
म आधवनीयश्च मे वेर्दिश्च मे बहिश्च मेऽवभृथश्च मे स्वगाकारश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥२१॥
अग्निश्च मे धर्मश्च मेऽर्कश्च मे सूर्यश्च मे प्राणश्च मेऽश्वमेधश्च मे पृथिवी च मेऽदितिश्च मे
दितिश्च मे द्यौश्च मेऽङ्गुलयः शक्करयो दिशश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ २२ ॥
व्रतं च म ऋतश्च मे तपश्च मे संवत्सरश्च मेऽहोरात्रे ऊर्वष्ठीवे बृहद्रथन्तरे च मे यज्ञेन कल्पन्ताम्।२३।
एका च मे तिस्रश्च मे तिस्रश्च मे पञ्च च मे पञ्च च मे सप्त च मे सप्त च मे नव च मे नव च म
एकादश च म एकादश च मे त्रयोदश च मे त्रयोदश च मे पञ्चदश च मे पञ्चदश च मे सप्तदश
च मे सप्तदश च मे नवदश च मे नवदश च म एकविधेशतिश्च म एकविशतिश्च मे त्रयो-
विशतिश्च मे त्रयोविधशतिश्च मे पञ्चविधेशतिश्च मे पञ्चविशतिश्च मे सप्तविंशतिश्च
मे सप्तविंशतिश्च मे नवविधशतिश्च मे नवविशतिश्च म एकत्रिशच्च म एकत्रिशच्च मे
त्रयस्त्रिधशच्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ २४ ॥
चतस्रश्च मेऽष्टौ च मेऽष्टौ च मे द्वादश च मे द्वादश च मे षोडश च मे पोडश च मे विशतिश्च
मे विशतिश्च मे चतुर्विधशतिश्च मे चतुर्विधेशतिश्च मेऽष्टाविंशतिश्च मेऽष्टाविंशतिश्च मे
द्वाधिशच्च मे द्वात्रिधशच्च मे घधिशच्च मे पधिशच्च मे चत्वारिशच्च मे चत्वारि -
शच्च मे चतुश्चत्वारिशच्च मे चतुश्चत्वारिशच्च मेऽष्टाचत्वारिशच्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम।२५।
व्यविश्च मे व्यवी च मे दित्यवाट् च मे दित्यौही च मे पश्चाविश्च मे पञ्चावी च मे त्रिवत्सश्च
मे त्रिवत्सा च मे तुर्यवाट् च मे तुर्थीही च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥२६॥
पष्ठवाट् च मे पष्ठीही च म उक्षा च मे वशा च म ऋषभश्च मे वेहच्च मेऽनड्वाँश्च मे धेनुश्च मे
यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ २७॥
वाजाय स्वाहा प्रसवाय स्वाहाऽपिजाय स्वाहा क्रतवे स्वाहा वसवे स्वाहाऽहर्पतये स्वाहाऽह्न मुग्धाय
स्वाहां मुग्धाय वैन/शिनाय स्वाहा विनधेशिन आन्त्यायनाय स्वाहाऽऽन्त्याय भौवनाय स्वाहा
भुवनस्य पतये स्वाहाऽधिपतये स्वाहाँ प्रजापतये स्वाहा । इयं ते रामित्राय यन्ताऽसि यमन ऊर्जे
त्वा वृष्टय त्वा प्रजानां त्वाऽऽधिपत्याय ॥२८॥
आयुर्यज्ञेन कल्पतां प्राणो यज्ञेन कल्पतां चक्षुर्यज्ञेन कल्पता, श्रोत्रं यज्ञेन कल्पतां वाग्यज्ञेन
कल्पतां मनो यज्ञेन कल्पतामात्मा यज्ञेन कल्पतां ब्रह्मा यज्ञेन कल्पता ज्योतिर्यज्ञेने कल्पताछ
स्वर्यज्ञेन कल्पता पृष्ठं यज्ञेन कल्पता यज्ञो यज्ञेने कल्पताम् ।
स्तोमश्च यर्जुश्च ऋक् च साम च बृहच्च रथन्तरं च ।
स्वर्देवा अगन्मामृता अभूम प्रजापतेः प्रजा अभूम वेट् स्वाहा ॥२९॥

·(७८) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक [1. १८, वाजस्य नु प्रसवे मातर महीमर्दिति नाम वर्चसा करामहे । यस्यामिदं विश्वं भुवनमाविवेश तस्यां नो देवः सविता धर्म साविषत् ॥३०॥ विश्वे अद्य मरुतो विश्व ऊती विश्वे भवन्त्वनयः समिद्धाः । विश्वे नो देवा अवसाऽऽगमन्तु विश्वमस्तु द्रविणं वाजो अस्मे ॥ ३१ ।। वाजो नः सप्त प्रदिशश्चतस्रो वा परावतः । वाजो नो विश्वैर्धनसाताविहावतुं ॥३२॥ वाजो नो अद्य प्रसुवाति दानं वाजो देवाँर ऋतुभिः कल्पयाति । वाजो हि मा सर्ववीरं जजान विश्वा आशा वाजपतिर्जयेयम् ॥३३ ।। वाजः पुरस्तादुत मध्यतो नो वाजो देवान् हविषा वर्धयाति । वाजो हि मा सर्ववीरं चकार सर्वा आशा वाजपतिर्भवेयम् ॥ ३४ ॥ सं मा सृजामि पयसा पृथिव्याः सं मा सृजाम्यद्भिरोषधीभिः । सोऽहं वाजेछ सनेयमग्ने ॥३५॥ पर्यः पृथिव्यां पय ओषधीषु पयो दिव्यन्तरिक्षे पयो धाः। पय॑स्वतीः प्रदिशः सन्तु मह्यम् ॥ ३६ ।। देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । सरस्वत्यै वाचो यन्तुर्यन्त्रेणाने साम्राज्येनाभिषिञ्चामि ॥ ३७॥ ऋताषाड़तधामाऽग्निर्गन्धर्व-स्तस्यौषधयोऽप्सरसो मुदो नाम । सन इदं ब्रह्म क्षुत्रं पातु तस्मै स्वाहा वाद ताभ्यः स्वाहा ॥ ३८ ॥ संहितो विश्वसामा सूर्यो गन्धर्व-स्तस्य मरीचयोऽप्सरस आयुवो नाम । स न इदं ब्रह्म शुत्रं पातु तस्मै स्वाहा वाद ताभ्यः स्वाहा ॥ ३९ ॥ सुपुम्णः सूर्यरश्मिश्चन्द्रमा गन्धर्व'-स्तस्य नक्षत्राण्यप्सरसों भेकुरो नाम । सन इदं ब्रह्म क्षुत्रं पातु तस्मै स्वाहा वाटू ताभ्यः स्वाहा ॥ ४०॥ इपिरो विश्वव्यंचा वातो गन्धर्व'-स्तस्यापो अप्सरस ऊर्जा नाम । सन इदं ब्रह्म क्षत्रं पातु तस्मै स्वाहा वाद ताभ्यः स्वाहा ॥४१॥ भुज्युः सुपर्णो यज्ञो गन्धर्व'-तस्य दक्षिणा अप्सरस स्तावा नाम । सन इदं ब्रह्म शुत्रं पातु तस्मै स्वाहा वा; ताभ्यः स्वाहा ॥ ४२ ॥ प्रजापतिर्विश्वकर्मा मनो गन्धर्व-स्तस्य॑ ऋक्सामान्यप्सरस एष्टयो नाम । इदं ब्रह्म शुत्रं पातु तस्मै स्वाहा वाद ताभ्यः स्वाहा ॥ ४३ ॥ स नौ भुवनस्य पते प्रजापते॒ यस्य त उपरि गृहा यस्य वेह । अस्मै ब्रह्मणेऽस्मै क्षत्राय महि शर्म यच्छ स्वाहा ॥४४॥ न

·कं. ३०-५९]
यजुर्वद-संहिता।
(७९)
समुद्रोऽसि नमस्वानादानुः शम्भूमयोभूमि मा बाहि स्वाहा मारुतोऽसि मरुतां गणः
शम्भूर्मयोभूरभि मा वाहि स्वाहाऽवस्यूरसि दुवस्वाञ्छम्भूर्मयोभूरभि मा वाहि स्वाहा ॥ ४५ ॥
यास्तै अग्ने सूर्ये रुचो दिवमातन्वन्ति रश्मिभिः ।
ताभिर्नो अद्य सर्वाभी रुचे जनाय नस्कृधि ॥४६॥
या वो देवाः सूर्ये रुचो गोष्वश्वेषु या रुचः ।
इन्द्राग्री ताभिः सर्वाभी रुचं नो धत्त बृहस्पते ॥४७॥
रुचं नो धेहि ब्राह्मणेषु रुच, राजसु नस्कृधि । रुचं विश्येषु शूद्रेषु मयि धेहि रुचा रुच ॥४८॥
तत्त्वा यामि ब्रह्मणा वन्दमानस्तदा शास्ते यजमानो हविभिः ।
अहेडमानो वरुणेह बोध्युरुशधंस मा न आयुः प्र मोपीः ॥ ४९ ॥
स्वर्ण धर्मः स्वाहा स्वर्णाः स्वाहा स्वर्ण शुक्रः स्वाही स्वर्ण ज्योतिः स्वाहाँ
स्वर्ण सूर्यः स्वाहाँ ॥५०॥
आनं युनज्मि शवसा घृतेन दिव्य, सुपर्ण वय॑सा बृहन्तम् ।
तेनं वयं गमेम बध्नस्य विष्टपूछ स्वो रुहाणा अधि नाकमुत्तमम् ॥ ५१ ॥
इमौ ते पक्षावजरौ पतत्रिणी याभ्या रक्षाधस्यपहछस्यग्ने ।
ताभ्यां पतेम सुकृतामु लोकं यत्र ऋषयो जग्मुः प्रथमजाः पुराणाः ॥५२॥
इन्दुर्दक्षः श्येन ऋतावा हिरण्यपक्षः शकुनो भुरण्युः ।
महान्त्सधस्थे ध्रुव आ निषत्तो नमस्ते अस्तु मा मां हि सीः ॥ ५३ ॥
दिवो मूर्धाऽसि पृथिव्या नाभिसर्गपामोषधीनाम् । विश्वायुः शर्म सप्रथा नमस्पथे' ॥ ५४॥
विश्वस्य मूर्धन्नधि तिष्ठसि श्रितः समुद्रे ते हृदयमप्स्वायुरपो दत्तोदधिं भिन्त ।
विवस्पर्जन्यादन्तरिक्षात्पृथिव्यास्ततो नो वृष्ट्याव ॥ ५५ ॥
इष्टो यज्ञो भृगुभिराशीर्दा वसुभिः । तस्य न इष्टस्य प्रीतस्य द्रविणेहा गमः ॥ ५६ ।।
इष्टो अग्निराहुतः पिपर्तु न इष्टहविः । स्वगेदं देवेभ्यो नमः ॥ ५७॥
यदाकूतात्समसुम्रोद्धृदो वा मनसो वा सम्भृतं चक्षुषो वा ।
तदनु प्रेत सुकृतामु लोकं यत्र ऋषयो जग्मुः प्रथमजाः पुराणाः ॥ ५८॥
एत संधस्थ परि ते ददामि यमावहाच्छेवधिं जातवेदाः ।
अन्वागन्ता यज्ञपतिर्वो अत्र त स्म जानीत परमे व्योमन् ॥५९॥

·(८०) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-राक [अ० १८-१९ एतं जानाथ परमे व्योमन् देवाः सधस्था विद रूपमस्य । यदागच्छत्पिथिभिर्देवयनिरिष्टापूर्ते कृणवााविरस्मै' ॥६॥ उद्बुध्यस्वाग्ने प्रति जागृहि त्वमिष्टापूर्ते सधे सृजेथामयं च । अस्मिन्सधस्थे अध्युत्तरस्मिन्विश्वे देवा यजमानश्च सीदते ॥ ६१ ।। येन वहसि सहस्रं येनाग्ने सर्ववेदसम् । तेनेमं य॒ज्ञं नौ नय स्वदेवेषु गतवे' ॥ ६२ ॥ प्रस्तरेण परिधिना स्रुचा वेद्या च बर्हिो । ऋचेमं यज्ञं नौ नय स्वदेवेषु गन्तवे' ॥ ६३ ॥ यद्दत्तं यत्पग़दानं यत्पूर्त याश्च दक्षिणाः । तदृग्निर्वैश्वकर्मणः स्वर्देवेषु नो दधत् ॥ ६४॥ यत्र धारा अनपेता मधौघृतस्य च याः । तदृग्निवैश्वकर्मणः स्वर्वेषु नो दधत् ॥६५॥ अग्निरस्मि जन्मना जातवेदा घृतं मे चक्षुरमृतं म आसन् । अर्कस्त्रिधातू रजसो विमानोऽजस्रो धर्मो हविरस्मि नाम ॥ ६६ ॥ ऋचो नामास्मि यधपि नामास्मि सामानि नामास्मि । ये अ॒ग्नयः पाञ्चजन्या अस्यां पृथिव्यामधि । तेपामसि त्वमुत्तमः प्र नो जीवातवे सुवै ॥ ६७ ॥ वाहत्याय शव॑से पृतनाषाह्याय च । इन्द्र त्वाऽऽवर्तयामसि ॥ ६८ ॥ सहदानुं पुरुहूत क्षियन्तमहस्तमिन्द्र सं पिणक् कुणारुम् । आभि वृत्रं वर्धमान पियारुमपादमिन्द्र तवसा जघन्थ ॥ ६९ ॥ वि न इन्द्र मृधौ जहि नीचा यच्छ पृतन्यतः । यो अस्माँ२ अभिदासत्यधरं गमया तमः ॥ ७० ॥ मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः परावत आ जगन्था परस्याः । सृकई सघशाय पविमिन्द्र तिग्मं वि शत्रून् ताढि वि मृधौ नुदस्व ॥ ७१ ॥ वैश्वानरो न ऊतय आ प्र यातु परा॒वतः । अग्निनः सुष्टुतीरुप ॥७२॥ पृष्टो दिवि पृष्टो अग्निः पृथिव्यां पृष्टो विश्वा ओषधीरा विवेश । वैश्वानरः सहसा पृष्टो अग्निः स नो दिवा स रिषस्पातु नक्तम् ॥ ७३ ॥ अश्याम तं काममने तोती अश्याम रयि रयिवः सुवीरम् । अश्याम वाजमाभि वाजयन्तोऽश्याम द्युम्नमंजराजरं ते ॥७४ ॥ वयं ते अद्य ररिमा हि काममुत्तानहस्ता नमसोपसद्य । यजिष्ठेन मनसा यक्षि देवानरोधता मन्मना विप्रो अग्ने । ७५॥

·कं. ६०-७७; १-१०] यजुर्वेद-संहिता । (८१) धामच्छनिरिन्द्रों ब्रह्मा देवो बृहस्पतिः । सचेतसो विश्वे देवा यज्ञं प्रावन्तु नः शुभे ॥ ७६ ॥ त्वं यविष्ठ दाशुषो नँः पाहि शृणुधी गिरः । रक्षा तोकमुत त्मना' ॥ ७७ ॥ [अ० १८, कं० ७७, मं० मं० ८९] इत्यष्टादशोऽध्यायः । अथैकोनविंशोऽध्यायः। स्वाद्वी त्वा स्वादुना तीवां तीवेणामृताममृतेन । मधुमती मधुमता सृजामि सधे सोमेन । सोमोऽस्ये श्विभ्यां पच्यस्व सरस्वत्यै पच्यस्वेन्द्रीय मुत्राम्णे पच्यस्व ।। १ ।। परीतो पिश्चता सुत सोमो य उत्तमर्थ हविः । धन्वा यो नर्यो अपस्वन्तरा सुषाव सोममद्रिभिः ॥२॥ वायोः पूतः पवित्रेण प्रत्यक्सोमो अतिद्रुतः । इन्द्रस्य युज्यः सखा । वायोः पूतः पवित्रेण प्राक्सोमो अतिद्रुतः । इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥३॥ पुनाति ते परिसृतथं सोमसूर्यस्य दुहिता । वारेण शश्वता तना ॥४॥ ब्रह्म शुत्रं पवते तेज इन्द्रिय, सुरैया सोमः सुत आसुतो मदाय । शुक्रेण देव देवताः पिपृग्धि रसेनान्नं यजमानाय धेहि ॥५॥ कुविवृङ्ग यवमन्तो यवं चिद्यथा दान्त्यनुपर्वं वियूर्य । इहेहैनां कृणुहि भोजनानि ये बर्हिषो नम उक्तिं यजन्ति । उपयामगृहीतोऽस्यश्विभ्यां त्वा सरस्वत्यै त्वे- न्य त्वा सुत्राम्ण एष ते योनिस्तेजसे त्वा वीर्याय त्वा बोय त्वा ॥ ६ ॥ नाना हि वा देवहित सदस्कृतं मा सर्छ सृक्षाथां परमे व्योमन् । सुरा त्वमसि शुष्मिणी सोम एष मा हिछसीः स्वां योनिमाविशन्ती' ॥ ७ ।। उपयामगृहीतोऽस्याश्विनं तेज' सारस्वतं वीर्यमैन्द्रं बलम् । एष ते योनि-र्मोदाय वा ऽऽनन्दाय॑ त्वा महसे त्वां ॥८॥ तेजोऽसि तेजो मर्यि धेहिं वीर्यमसि वीयं मयि धेहि बलमसि बलं मयि धेह्यो- जोऽस्योजो मयि धेहिं मन्युरसि मन्यु मर्यि धेहि सहोऽसि सहो मयि धेहि ॥९॥ या व्याघ्र विषूचिकोभौ वृक च रक्षति । श्येनं पतत्रिण, सिछह सेमं पात्वहसः ॥१०॥ - वा. ५.११

·(८२)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[स. १९,
यापिपेष मातरं पुत्रः प्रमुदितो धयन् । एतत्तदने अनृणो भवाम्यहतो पितरौ मयाँ ।
सम्पृच स्थ सं मा भद्रेण पृक्त विपृच स्थ वि मा पाप्मना पृक्तै ॥ ११ ॥
देवा यज्ञमतन्वत भेषजं भिषजाऽश्विना । वाचा सरस्वती भिषगिन्द्रायेन्द्रियाणि दधतः ॥१२॥
दीक्षायै रुपछ शष्पाणि प्रायणीयस्य तोक्मानि ।
क्रयस्य रूप, सोमस्य लाजाः सोमाछशवो मधु ॥ १३ ॥
आतिथ्यरूपं मासरं महावीरस्य नग्नहुः । रूपमुपसमितत्तिस्रो रात्रीः सुराऽऽसुता ॥ १४ ॥
सोमस्य रूपं क्रीतस्य॑ परिनुत्पर षिच्यते । अश्विभ्यां दुग्धं भेषजमिन्दायेन्द्र सरस्वत्या ॥१५॥
आसन्दी रूप राजासन्यै वेद्यै कुम्भी सुराधानी ।
अन्तर उत्तरवेद्या रूपं कारोतरो भिषक् ।। १६ ॥
वेद्या वेदिः समाप्यते बर्हिषा बर्हिरिन्द्रियम् । यूपेन यूप आप्यते प्रणीतो अग्निरग्निना' ।। १७ ।।
हविर्धानं यदृश्विनाऽऽनी, यत्सरस्वती । इन्द्रायैन्द्र, सदस्कृतं पत्नीशालं गार्हपत्यः ॥१८॥
प्रषभिः प्रैषानाप्नोत्याप्रीभिरापीर्यज्ञस्य । प्रयाजेभिरनुयाजान् वषट्कारेभिराहुतीः ॥ १९ ॥
पशुभिः पशूनाप्नोति पुरोडाशैहवी च्या । छन्दोभिः सामिधेनी-ज्याभिर्वषटकारान् ।। २० ।।
धानाः करम्भः सक्तवः परीवापः पयो दर्धि । सोमस्य रूप, हविर्ष आमिक्षा वाजिनं मधु ॥२१॥
धानाना रूपं कुवलं परीवापस्य गोधूमाः । सक्तूनाथं रूपं बदरमुपवाकाः करम्भस्य ॥ २२॥
पयसो रूपं यद्या दुध्नो रूपं कुर्कन्धूनि । सोमस्य रूपं वाजिन सौम्यस्य रूपमामिक्षा' ॥२३॥
आ श्रावयेति स्तोत्रियाः प्रत्याश्रावो अनुरूपः । यजेति धाय्यारूपं प्रगाथा येयजामहाः ॥२४॥
अर्ध-ऋचैरुक्थाना रूपं पदैराप्नोति निविदः । प्रणवैः शस्त्राणारूपं पय॑सा सोम आप्यते॥२५॥
अश्विभ्यां प्रातःसवनमिन्द्रेणैन्द्र माध्यदिनम् । वैश्वदेवधं सरस्वत्या तृतीयमाप्त, सर्वनम् ॥२६॥
वायव्यैर्वायव्या॒न्याप्नोति सतेन द्रोणकलशम्। कुम्भीभ्यामम्भुणौ सुते स्थाली स्थालीराप्नोति ॥२७॥
यजुभिराप्यन्ते ग्रहा ग्रह स्तोमाश्च विष्टुंतीः । छन्दोभिरुक्थाशस्त्राणि साम्नावभुथ आंप्यते ॥२८॥
इडाभि क्षानाप्नोति सूक्तवाकेनाशिषः । शंयुनो पत्नीसंयाजान्त्समिष्टयजुषा संस्था ॥२९॥
व्रतेने दीक्षामाप्नोति दीक्षाऽऽप्नोति दक्षिणाम् । दक्षिणा श्रद्धामाप्नोति श्रद्धा सत्याप्यते।३०।
एतावद्रूपं यज्ञस्य यद्देवैर्ब्रह्मणा कृतम् । तदेतत्सर्वमाप्नोति यज्ञे सौत्रामणी सुते ॥ ३१ ॥

·कं० ११-४७] यजुवंद-संहिता। (८३) 3 ४ सुरावन्तं बर्हिषदछ सुवीरं यज्ञ हिन्वन्ति महिषा नमोभिः । दानाः सोमं दिवि देवतासु मदेमेन्द्रं यजमानाः स्वर्णाः ॥ ३२ ।। यस्ते रसः सम्भृत ओषधीषु सोमस्य शुष्मः सुरैया सुतस्य । तेन जिन्व यजमानं मदेन सरस्वतीमश्विनाविन्द्रमग्निम् ॥ ३३ ॥ यमश्विना नमुचेरासुरादाधि सरस्वत्यसुनोदिन्द्रियाय । इमं तथं शुक्रं मधुमन्तमिन्दुछ सोम राजानमिह भक्षयामि ॥३४॥ यद रिप्त रसिनः सुतस्य॒ यदिन्द्रो अपिबच्छचीभिः । अहं तदस्य मनसा शिवेन सोम, राजानमिह भक्षयामि ॥३५॥ पितृभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधा नम:' पितामहेभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधा नमः प्रर्पितामहेभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधा नमः । अझन् पितरों ऽमीमदन्त पितरों ऽतीतृपन्त पितरः पितरः शुन्धध्वम् ॥ ३६॥ पुनन्तु मा पितरः सोम्यासः पुनन्तु मा पितामहाः पुनन्तु प्रपितामहाः । पवित्रेण शतायुषा । पुनन्तु मा पितामहाः पुनन्तु प्रपितामहाः । पवित्रेण शतायुषा विश्वमायुर्व्यश्नवै' ॥ ३७॥ अन आयूछपि पवस आ सुवोर्जमिषं च नः । आरे बांधस्व दुच्छ्रनाम् ॥ ३८॥ पुनन्तु मा देवजनाः पुनन्तु मनसा धियः । पुनन्तु विश्वा भूतानि जातवेदः पुनीहि मां ॥ ३९ ॥ पवित्रेण पुनीहि मा शुक्रेण देव दीद्यत् । अग्ने क्रत्वा तूपरर्नु ॥ ४० ॥ यत्ते पवित्रमर्चिष्यग्ने विततमन्तरा । ब्रह्म तेनं पुनातु मां ॥४१॥ पव॑मानः सो अ॒द्य नः पवित्रेण विचर्षणिः । यः पोता स पुनातु मा ।। ४२ ॥ उभाभ्यां देव सवितः पवित्रेण सवेन च । मां पुनीहि विश्वतः ॥४३॥ वैश्वदेवी पुनती देव्यागाद्यस्यामिमा बयस्त॒न्वो चीतपृष्ठाः । तया मदन्तः सधमादेषु वयछ स्याम पतयो रयीणाम् ॥४४॥ ये समानाः समनसः पितरौ यमराज्य । तेषाल्लोकः स्वधा नमो यज्ञो देवेषु कल्पताम् ॥ ४५ ॥ ये समानाः समनसो जीचा जीवेषु मामकाः । तेषाछ श्रीमयि कल्पतामस्मिँल्लोके शत समाः ॥ ४६ ॥ द्वे सृती अंशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मयानाम् । ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरा पितरं मातरं च ॥ ४७ ।।

·(८४)
वाजमने यि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० १९॥
इदछ हविः प्रजननं मे अस्तु दशवीर सर्वगण, स्वस्तये ।
आत्मसनि प्रजासनि पशुसनि लोकसन्यभयसनि ।
अग्निः प्रजा बहुलां में करोत्वन्नं पयो रेतो अस्मासु धत्तं ॥४८॥
उदारतामवर उत्परास उन्मध्यमाः पितरः सोम्यासः ।
असुं य ईयुवका ऋतुज्ञास्ते नोऽवन्तु पितरो हवेषु ॥ ४९ ॥
अङ्गिरसो नः पितरो नवग्वा अर्थर्वाणो भृगवः सोम्यासः ।
तेषां वय सुमतौ यज्ञियानामपि भद्रे सौमनसे स्याम ॥ ५० ॥
ये ना पूर्वे पितरः सोम्यासोऽनूहिरे सौमपीथं वसिष्ठाः ।
तेभिर्यमः संघराणो हवी,प्युशन्नुशद्भिः प्रतिकाममत्तु ॥ ५१ ॥
त्व सौम प्र चिकितो मनीषा त्वछ रजिष्ठमनु नेषि पन्थाम् ।
तव प्रणीती पितरो न इन्दा देवेषु रत्नमभजन्त धीराः ॥५२॥
त्वया हि नः पितरः सोम पूर्वे कर्माणि चक्रुः पवमान धीराः ।
वन्वन्नातः परिधी रिपोर्ण वीरेभिरश्वैर्मघवा भवा नः ॥ ५३॥
त्वछ सौम पितृभिः संविदानोऽनु द्यावापृथिवी आ ततन्थ ।
तस्मै त इन्दो हविषा विधेम वय, स्याम पतयो रयीणाम् ॥ ५४॥
बर्हिपदः पितर ऊत्यर्वागिमा वो हव्या चकृमा जुषव॑म् ।
त आ गतासा शन्तमेनाथा नः शं योररपो दधात ॥ ५५ ॥
आऽहं पितॄन्त्सुविदा २ अविसि नपतिं च विक्रमणं च विष्णोः ।
बर्हिपदो ये स्वधया सुतस्य भजन्त पित्वस्त इहागमिष्ठाः ॥५६॥
उपहूताः पितरः सोम्यासो बर्हिष्येषु निधिषु प्रियेषु ।
त आ गमन्तु त इह ध्रुवन्त्वधि बुवन्तु तेऽवन्त्वस्मान् ॥ ५७ ॥
आ यन्तु नः पितरः सोम्यासोऽग्निष्वात्ताः पथिभिर्देवयानैः ।
अस्मिन् यज्ञे स्वधया मदन्तोऽधि बुवन्तु तेऽवन्त्व॒स्मान् ॥ ५८ ॥
अग्निप्वात्ताः पितर एह गच्छत सदः-सदा सदत सुप्रणीतयः ।
अत्ता हवी पि प्रय॑तानि बर्हिप्यथा रायि, सर्ववीरं दधातनं ॥ ५९॥
ये अग्निष्वात्ता ये अनग्निप्वात्ता मध्ये दिवः स्वधा मादयन्ते ।
तेभ्यः स्वराडसुनीतिमेतां यथावशं तन्वं कल्पयाति ॥६०॥

·कं.४८-७५] यजुर्वेद-संहिता। (८५) अग्रिष्वात्तानृतुमतौ हवामहे नाराशसे सौमपीथं य आशुः । ते नो विप्रोसः सुहवा भवन्तु वयछ स्याम पतयो रयीणाम् ॥ ६१ ॥ आच्या जानु दक्षिणतो निषोमं यज्ञमभि गृणीत विश्वे । मा हिंधसिष्ट पितरः केन चिन्नो यद्व आगः पुरुषता करांम ॥६२॥ आसीनासो अरुणीनामुपस्थे रयिं धत्त दाशुषे माय । पुत्रेभ्यः पितरस्तस्य वस्वः प्र यच्छत त इहोज दधात ॥ ६३॥ यमग्ने कव्यवाहन त्वं चिन्मन्यसे रयिम् । तन्नो गीर्भिः श्रुवाय्य देवत्रा पनया युजम् ॥ १४ ॥ यो अग्निः कव्यवाहनः पितॄन यक्षहतावृधः । प्रे हव्यानि वोचति देवेभ्यश्च पितृभ्य आं ॥६५॥ त्वमग्न ईडितः कव्यवाहनावाव्यानि सुरभीणि कृत्वी । पादाः पितृभ्यः स्वधया ते अक्षन्नद्धि त्वं देव प्रयता हवीपि ॥६६॥ ये चेह पितरो ये च नेह याँश्च विद्म याँर उ च न प्रविन। त्वं वेत्थ यति ते जातवेदः स्वधाभिर्यज्ञर्थ सुकृतं जुपस्व ॥ ६७ ।। इदं पितृभ्यो नमो अस्त्वद्य ये पूर्वीसो य उपरास ईयुः । ये पार्थिवे रजस्या निषत्ता ये वा नून सुवृजनासु विक्षु ॥ ६८ ॥ अधा या नः पितरः परासः प्रत्नासो अग्न ऋतमाशुपाणाः । शुचीदयन् दीधितिमुक्थशासः क्षामा भिन्दन्तो अरुणीरप वन ॥ ६९ ॥ उशन्तस्त्वा नि धीमाशन्तः समिधीमहि । उशत्रुशत आ वह पितॄन् हविषे अति॑वे ॥ ७० ॥ अपां फेनैन नमुचेः शिरै इन्द्रोदेवर्तयः । विश्वा यदजय स्पृधः ॥७१ ।। सोमो राजामृत सुत ऋजीपेाजहान्मृत्युम् । ऋतेनं सत्यमिन्द्रियं विपान, शुक्रमन्स इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥ ७२ ॥ अद्भयः क्षीरं व्यपिबत् क्रुङगिरसो धिया । ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान, शुक्रमन्धस इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥ ७३ ॥ सोममद्भ्यो व्यपिबच्छन्दसा हसः शुचिषत् । ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान शुक्रमन्धस इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥ ७४ ॥ अन्नात्परिसुतो रसं ब्रह्मणा व्यपिबत् अत्रं पयः सोम प्रजापतिः । ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान शुक्रमन्स इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥७५ ॥ १

·(८६)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुल
[म. १९-२०
रेतो मूत्रं वि जहाति योनि प्रविशदिन्द्रियम् । गर्भो जरायुणाऽऽवृत उल्बै जहाति जन्मना ।
ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान शुक्रमन्धस इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥७६ ॥
दृष्ट्वा रूपे व्याकरोत् सत्यानृते प्रजापतिः । अश्रद्धामनृतेऽदधाच्छूद्धार्थ सत्ये प्रजापतिः ।
ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान शुक्रमन्स इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥ ७७ ॥
वेदेन रूपे व्यंपिबत् सुतासुतौ प्रजापतिः ।
ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपानेछ शुक्रमन्स इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥७८ ॥
दृष्ट्वा परिस्रुतो रसं शुक्रेण शुक्र व्यपिबत् पयः सोम प्रजापतिः ।
ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान, शुक्रमन्स इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥ ७९ ॥
सीसेन तन्त्रं मनसा मनीषिण ऊर्णासूत्रेण कवयो वयन्ति ।
अश्विना यज्ञ सविता सरस्वतीन्द्रस्य रूपं वरुणो भिषज्यन् ॥ ८॥
तदस्य रूपममृत शचीभिस्तिस्रो दधुर्देवाः सधरराणाः ।
लोमानि शष्पैर्बहुधा न तोक्मभिस्त्वर्गस्य मा समभवन्न लाजाः ॥ ८१ ॥
तदुश्विना भिषजा रुद्रवर्तनी सरस्वती वयति पेशो अन्तरम् ।
अस्थि मज्जानं मासरैः कारोतरेण दर्धतो गवां त्वचि ॥ ८२ ॥
सरस्वती मनसा पेशलं वसु नासत्याभ्यां वयति दर्शतं वपुः ।
रस परिसूता न रोहितं ननहुर्धारस्तसरं न वेम" ॥ ८३ ॥
पयसा शुक्रममृतं जनित्रुधं सुरया मूबाजनयन्त रेतः ।
अपामति दुर्मतिं बाधमाना ऊवध्यं वात सब्वं तदारात् ॥ ८४ ॥
इन्द्रः सुत्रामा हृदयेन सत्यं पुरोडाशेन सविता जजान ।
यकृत् लोमानं वरुणो भिषज्यन मतस्ने वायव्यैर्न मिनाति पित्तम ॥ ८५॥
आन्त्राणि स्थालीमधु पिन्व॑माना गुदाः पात्राणि सुदुधा न धेनुः ।
श्येनस्य पत्रं न प्लीहा शचीभिरासन्दी नाभिरुदरं न माता ॥ ८६ ॥
कुम्भो वनिष्ठुनिता शचीभिर्यस्मिन्नग्रे योन्यां गर्भो अन्तः ।
प्लाशिव्यक्तः शतधार उत्सो दुहे न कुम्भी स्वधां पितृभ्यः ॥ ८७ ॥
मुखधं सदस्य शिर इत् सतेन जिह्वा पवित्रमश्विनासन्त्सरस्वती ।
चप्पं न पायुभिषगस्य वालो वस्तिर्न शेपो हरसा तस्वी' ॥८॥

·कं० ७६-९५; १-५]
यजुर्वद-संहिता
(८७)
अश्विभ्यां चक्षुरमृतं ग्रहाभ्यां छागेन तेजो हविषा शतेन ।
पक्ष्माणि गोधूमः कुवैलैरुतानि पेशो न शुक्रमसितं वसाते' ॥ ८९ ॥
अविर्न मेषो नसि वीर्याय प्राणस्य पन्था अमृतो ग्राभ्याम् ।
सरस्वत्युपवाकैानं नस्यानि बर्हिर्बदरै जानं ॥९० ॥
इन्द्रस्य रूपमृषभो बलाय कर्णाभ्या, श्रोत्रममृतं ग्राभ्याम् ।
यवा न बर्हि(वि केसराणि कर्कन्धुं जजे मधु सारघं मुखात् ॥९१ ॥
आत्मन्नुपस्थे न वृकस्य लोम मुखे श्मश्रूणि न व्याघ्रलोम ।
केशा न शीर्षन्यर्शसे श्रियै शिखा सिधहस्य लोम विपिरिन्द्रियाणि ॥९२ ॥
अङ्गान्यात्मन् भिषजा तश्विनात्मानमङ्गैः समंधात् सरस्वती ।
इन्द्रस्य रूप, शतमानमायुश्चन्द्रेण ज्योतिरमृतं दधानाः ।। ९३॥
सरस्वती योन्यां गर्भमन्तरश्विभ्यां पत्नी सुकृतं बिभर्ति ।
अपा, रसेन वरुणो न साम्नेन्द्र श्रियै जनयन्नप्सु राजा ॥ ९४ ॥
तेजः पशूना) हविरिन्द्रियावत् परिता पय॑सा सारघं मधु ।
अश्विभ्यां दुग्धं भिषजा सरस्वत्या सुतासुताभ्याममृतः सोम इन्दुः ॥ ९५ ॥
[अ०१९, कं० ९५, मं० सं० १२०]
इत्येकोनविंशोऽध्यायः।
अथ विंशोऽध्यायः।
क्षत्रस्य योनिरसि शुत्रस्य नाभिरसि । मा त्वा हि सीन्मा मा हिसीः ॥१॥
नि घसाद धृतवतो वरुणः पस्त्यास्वा । साम्राज्याय सुक्रतुः। मृत्योः पाहिं विद्योत्पाहि ।।२।।
देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौ हुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
अश्विनोभैषज्येन तेजसे ब्रह्मवर्चसायाभि पिंञ्चामि' सरस्वत्यै भैषज्येन वीर्यायान्नाद्यायाभि
पिश्चामी न्द्रस्येन्द्रियेण बलाय श्रियै यशसभि पिश्चामि ॥३॥
कोऽसि कतमोऽसि कस्मै वा कार्य त्वा । सुश्लोक सुमंगल सत्यराजन् ॥ ४॥

·(८८) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल [भ० २०, शिरो मे श्रीर्यशो मुखं त्विर्षिः केशाश्च श्मश्रूणि । राजा मे प्राणो अमृत सम्राट् चक्षुविराट् श्रोत्रम् ॥ ५॥ जिह्वा मे भद्रं वाङ्महो मनो मन्युः स्वराड् भामः। मोदाः प्रमोदा अङ्गुलीरङ्गानि मित्रं मे सहः ॥ ६ ॥ बाहू मे बलमिन्द्रिय हस्तौ मे कम वीर्यम् । आत्मा आत्रमुरो मम ॥७॥ पृष्ठी, राष्ट्रमुदर सौ ग्रीवाश्च श्रोणी । ऊरू अत्नी जानुनी विशो मेऽङ्गानि सर्वतः ॥८॥ नाभिर्मे चित्तं विज्ञानं पायुर्मेऽपंचिति सत् । आनन्दनन्दावाण्डौ मे भगः सौभाग्यं पसः । जवाभ्यां पद्भ्यां धर्मोऽस्मि विशि राजा प्रतिष्ठितः ॥९॥ प्रति क्षत्रे प्रति तिष्ठामि राष्ट्र प्रत्यश्वेषु प्रति तिष्ठामि गोपुं । प्रत्यङ्गेषु प्रति तिष्ठाम्यात्मन् प्रति प्राणेषु प्रति तिष्ठामि पुष्टे प्रति द्यावापृथिव्योः प्रति तिष्ठामि यज्ञे ।१०। या देवा एकादश त्रयस्त्रिधशाः सुराधसः । बृहस्पर्तिपुरोहिता देवस्य सवितुः सवे । देवा देवरवन्तु मा ।। ११॥ प्रथमा द्वितीयर्द्वितीयास्तृतीयैस्तृतीयाः सत्येनं सत्यं यज्ञेन यज्ञो यजुभिर्यजूधषि सामभिः सामान्यग्भिः पुरोऽनुवाक्याभिः पुरोऽनुवाक्या याज्याभिर्याज्या वषट् करिवघटकारा आहुतिभिराहुतयो मे कामान्त्सम॑र्धयन्तु भूः स्वाहा ॥१२॥ लोमानि प्रयतिर्मम त्वङ्म आनतिरागतिः । माघेसं म उपनतिर्वस्वस्थि मज्जा म आनतिः ॥१३॥ यद्देवा देवहेडनं देवासश्चकृमा वयम् । अग्निर्मा तस्मादेनसो विश्वान्मुश्चत्वहसः ॥ १४ ॥ यदि दिवा यदि नक्तमेनासि चकमा वयम् । वायुर्मा तस्मादेनसो विश्वान्मुश्चत्वहसः ॥१५॥ यदि जागृद्यदि स्वप्न एनाथसि चकमा वयम् । सूर्यो मा तस्मादेनसो विश्वान्मुञ्चत्वहसः॥१६॥ यद्ग्रामे यदरण्ये यत्सभायां यदिन्द्रिये । यच्छूद्रे यदर्ये यदेनश्चकृमा वयं यदेकस्याधि धर्मणि तस्यावयजनमसि ॥१७ ।। यदापो अघ्न्या इति वरुणेति शपामहे ततो वरुण नो मुञ्च । अवभृथ निचुम्पुण निचेरुसि निचुम्पुणः । अब देवैर्देवकृतमेोऽयक्ष्यव मर्मत्यकृतं पुरुराव्णो देव रिषस्पाहि ॥ १८॥ समुद्रे ते हृदयमप्स्वन्तः सं त्वा विशन्त्वोषधीरुतापः । सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान्दृष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥ १९॥ द्रुपदार्दिव मुमुचानः स्विन्नः स्नातो मलादिव । पूतं पवित्रेणेवाज्यमापः शुन्धन्तु मैनसः ।। २० ।।

·कं. ५-३८] यजुर्वेद-संहिता। (८९) उद्वयं तमसस्परि स्वः पश्यन्त उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम् ॥ २१ ॥ अपो अद्यान्वचारिष रसैन समसृक्ष्महि । पयस्वानम आऽगम तं मा सछ सृज वर्चसा प्रजया च धनेन च ॥२२॥ एधोऽस्येधिषीमहि समिदसि तेजोऽसि तेजो मयि धेहि । समावर्ति पृथिवी समुषाः समु सूर्य: । समु विश्वमिदं जगत् । वैश्वानरज्योतिर्भूयासं विभून् कामान् व्यश्नवै भूः स्वाहाँ ॥ २३ ।। अभ्या दधामि समिधमग्ने वतपते त्वयि । व्रतं च श्रद्धां चोपैमीन्धे त्वा दीक्षितो अहम् ॥ २४ ॥ यत्र ब्रह्म च क्षत्रं च सम्यश्ची चरतः सह । तल्लोकं पुण्यं प्रज्ञे यत्र देवाः सहाग्निना ॥२५॥ यत्रेन्द्रश्च वायुश्च सम्यचौ चरतः सह । तल्लोकं पुण्यं प्रज्ञेषं यत्र सेदिन विद्यते ॥ २६ ॥ अशुना ते अशुः पृच्यतां परुषा परुः । गन्धस्ते सोममवतु मदाय रसो अच्युतः ॥ २७ ॥ सिञ्चति परि पिश्चन्त्युत्सिंञ्चन्ति पुनन्ति च । सुरायै बवै मदें किन्त्वो वदति किन्त्वः ॥२८॥ धानावन्तं करम्भिणमपूपव॑न्तमुक्थिनम् । इन्द्र प्रातर्जुषस्व नः ॥२९॥ बृहदिन्द्राय गायत मरुतो वृत्रहन्तमम् । येन ज्योति जनयन्त्तावृधों देवं देवाय जागृवि ॥३०॥ अध्वर्यो अद्रिभिः सुत सोम पवित्र आ नय । पुनाहीन्द्रीय पातवे' ॥ ३१ ॥ यो भूतानामधिपतिर्यस्मिल्लोका अधि श्रिताः । य ईशे महतो महाँस्तेन गृह्णामि त्वामहं मयि गृह्णामि त्वामहम् ॥३२॥ उपयामगृहीतोऽस्यश्विभ्यां त्वा सरस्वत्यै त्वेन्द्रीय त्वा सुत्राण एष ते योनिश्विभ्यां त्वा सरस्वत्यै त्वेन्द्रीय त्वा सुत्राणे ॥ ३३॥ प्राणपा में अपानपाश्चक्षुष्पाः श्रोत्रपाश्च मे । वाचो मे विश्वभेजो मनसोऽसि विलायकः ॥३४॥ अश्विनकृतस्य ते सरस्वतिकृतस्येन्द्रेण सुत्राम्णां कृतस्य । उपहूत उपहूतस्य भक्षयामि ॥३५॥ समिद्ध इन्द्र उषसामनीके पुरोरुचा पूर्वकृद्वावृधानः । त्रिभिवैस्त्रिधशता वज्रबाहुर्जघान वृत्रं वि दुरौ ववार ॥ ३६ ॥ नराशसः प्रति शूरो मिमानस्तनूनपात्पति यज्ञस्य धाम । गोभिर्वपावान् मधुना समनन् हिरण्यैश्चन्द्री यजाति प्रचेताः ॥३७ ।। ईडितो देवैर्हरिवार अभिष्टिराजुह्वानो हविषा शर्धमानः । पुरन्दरो गोत्रभिद्वज्रबाहुरा यातु यज्ञमुप॑ नो जुाणः ॥ ३८ ॥ बा.प.१२

·(९०)
वाजसनेथि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म० २०,
जुषाणो बर्हिर्हरिवान् न इन्द्रः प्राचीन सीदत् प्रदिशा पृथिव्याः ।
उरुप्रथाः प्रथमान, स्योनमादित्यैरक्तं वसुभिः सजोषाः ॥ ३९ ॥
इन्द्रं दुरः कवष्यो धाव॑माना वृषाणं यन्तु जनयः सुपत्नीः ।
द्वारो देवीरभितो वि श्रयन्ता सुवीरा वीरं प्रथमाना महोभिः ॥४०॥
उपासानक्ता बृहती बृहन्तं पय॑स्वती सुदुधे शूमिन्द्रम् ।
तन्तुं ततं पेशंसा संवयन्ती देवानां देवं यजतः सुरुक्मे ॥४१॥
दैव्या मिमाना मर्नुपः पुरुत्रा होताराविन्द्र प्रथमा सुवाचा ।
मूर्धन् यज्ञस्य॒ मधुना दधाना प्राचीन ज्योतिर्हविषा वृधातः ॥ ४२ ॥
तिम्रो देवीर्हविषा वर्धमाना इन्द्रं जुषाणा जनयो न पत्नीः ।
अच्छिन्नं तन्तुं पय॑सा सरस्वतीडा देवी भारती विश्वतूर्तिः ॥ ४३ ॥
त्वष्टा दधच्छुष्ममिन्द्राय वृष्णेऽपाकोऽचिष्टुर्यशसे पुरूणि ।
वृषा यजन्वृषणं भूरिरेता मूर्धन् यज्ञस्य समनक्तु देवान् ॥ ४४ ॥
वनस्पतिरवसृष्टो न पाशैस्त्मन्या समश्चञ्छमिता न देवः ।
इन्द्रस्य हव्यैर्जठर पृणानः स्वाति यज्ञं मधुना घृतेन ॥४५॥
स्तोकानामिन्दु प्रति शूर इन्द्रो वृषायमाणो वृषभस्तुरापाट् ।
घृतप्रुषा मनसा मोदमानाः स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् ॥ ४६ ॥
आ याविन्द्रोऽव॑स उप न इह स्तुतः संधमदस्तु शूरः ।
वावृधानस्तविषीर्यस्य॑ पूर्वीद्यौर्न क्षत्रमुभिभूति पुष्यात् ॥ ४७ ॥
आ न इन्द्रो दूरादा न आसादभिष्टिकृदवसे यासदनः ।
ओजिष्ठेभिर्नृपतिर्वज्रबाहुः सङ्गे समत्सु तुर्वणिः पृतन्यून ॥४८॥
आ न इन्द्रो हरिंभिर्यात्वच्छार्वाचीनोऽवसे राधसे च ।
तिष्ठाति वज्री मघवा विरप्शीमं यज्ञमर्नु नो वाजसातौ ॥ ४९ ।।
त्रातारमिन्द्रमवितारामिन्द्र हवे-हवे सुहवछ शूमिन्द्रम् ।
ह्वयामि शक्रं पुरुहूतमिन्द्र स्वस्ति नौ मघवा धाविन्द्रः ॥ ५० ॥
इन्द्रः सुत्रामा स्ववाँर अवोभिः सुमृडीको भवतु विश्ववेदाः ।
बाधतां द्वेषो अभयं कृणोतु सुवीर्यस्य पतयः स्याम ॥५१॥

·कं. ३९-७२]
यजुर्वेद-संहिता।
(९१)
तस्य वय सुमतौ यज्ञियस्यापि भद्रे सौमनसे स्याम ।
स सुत्रामा स्ववार इन्द्रो अस्मे आराच्चिद् द्वेषः सनुतर्युयोतु ॥५२॥
आ मन्तैरिन्द्र हरिभिर्याहि मयूररोमभिः ।
मा त्वा के चिन्नि यमन् वि न पाशिनोऽति धन्वैव ताँ२ इहि ॥५३॥
एवेदिन्द्रं वृषण वज्रबाहुं वसिष्ठासो अभ्यर्चन्त्यकैः ।
सन स्तुतो वीरवद्धातु गोमयूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥ ५४ ॥
समिद्धो अग्निरश्विना तप्तो धर्मो विराट् सुतः । दुहे धेनुः सरस्वती सोम शुक्रमिहेन्द्रियम् ॥५५॥
तनूपा भिषा सुतेऽश्विनोमा सरस्वती । मध्वा रजा सीन्द्रियमिन्द्राय पथिभिर्वहान् ॥ ५६ ॥
इन्द्रायेन्दुधं सरस्वती नग़शधसेन नग्नहुम् । अधातामश्विना मधु भेषजं भिषजा सुते ॥ ५७ ॥
आजुह्वाना सरस्वतीन्द्रायेन्द्रियाणि वीर्यम् । इडाभिरश्चिनाविषसमूर्ज, सर्थ यिं दधुः ॥५८॥
अश्विना नर्मुचेः सुत सोमध शुक्रं परिसूता । सरस्वती तमा ऽभरदर्हिपेन्द्राय पातवे' ॥ ५९॥
कवष्यो न व्यचस्वतीरश्विभ्यां न दुरो दिशः । इन्द्रो न रोदसी उभे दुहे कामान्त्सरस्वती ॥६०॥
उपासानक्तमश्विना दिवेन्द्र सायमिन्द्रियैः । समानाने सुपेशसा समनाते सरस्वत्या ॥६१॥
पातं नो अश्विना दिवा पाहि नक्त सरस्वति ।
दैव्या होतारा भिपजा पातमिन्द्र, सर्चा सुते ॥ ६२ ॥
तिम्रोधा सरस्वत्य॒श्विना भारतीडा । तीवं परिस्रुता सोम॒मिन्द्रीय सुषुवुर्मदम् ॥ ६३ ॥
अश्विना भेषजं मधु भेषजं नः सरस्वती । इन्द्रे त्वष्टा यशः श्रिय रूप-रूपमधुः सुते ॥६४॥
ऋतुथेन्द्रो वनस्पतिः शशमानः परिसूता । कीलालमश्विभ्यां मधु दुहे धेनुः सरस्वती' ॥६५॥
गोभिर्न सोममश्विना मार्सरेण परिसूता । समंधात, सरस्वत्या स्वाहेन्द्रे सुतं मधु ॥ ६६ ॥
अश्विना हविरिन्द्रियं नर्मुचर्धिया सरस्वती । आ शुक्रमासुराद्वसु मघमिन्द्राय जधिरे' ॥ ६७ ॥
यमश्विना सरस्वती हविषेन्द्रमवर्धयन् । स बिभेद वलं मघं नर्मुचावासुरे सचा ॥ ६८॥
तमिन्द्र पशवः साश्विनोभा सरस्वती । दाना अभ्यनूषत हविषा यज्ञ इन्द्रियैः ॥ ६९ ॥
य इन्द्र इन्द्रियं दधुः सविता वरुणो भगः । स सुत्रामा हविष्पतिर्यजमानाय सश्चतं ॥७॥
सविता वरुणो दधद्यजमानाय दाशुषे । आदत्त नमुचेर्वसु सुत्रामा बलमिन्द्रियम् ॥७१॥
वरुणः क्षत्रमिन्द्रियं भगेन सविता श्रियम् । सुत्रामा यशसा बलं दधाना यज्ञमाशत ॥७२॥

·(९२) वाजसनेमि-माध्यदिन-गुडू [० २०-२१॥ अश्विना गोभिरिन्द्रियमश्वेभिर्वीय बलम् । हविषेन्द्र सरस्वती यजमानमवर्धयन् ॥ ७३ ॥ ता नासत्या सुपेशंसा हिर॑ण्यवर्तनी नरा । सरस्वती हविष्मतीन्द्र कर्मसु नोऽवतं ॥७४ ॥ ता भिषा सुकर्मणा सा सुदुधा सरस्वती । स वृहा शतक्रतुरिन्द्राय दधुरिन्द्रियम् ॥ ७५ ॥ युवछ सुराममश्चिना नमुचावासुरे सा । विपिपानाः सरस्वतीन्द्रं कर्मस्वावतं ॥७६ ॥ पुत्रमिव पितरावश्विनोमेन्द्रावथुः काव्यसनाभिः । यत्सुरामं व्यपिवः शचीभिः सरस्वती त्वा मघवन्नभिष्णक् ॥ ७७ ॥ यस्मिन्नश्वास ऋषभास उक्षणो शा मेषा अवसृष्टास आहुताः । कीलालपे सोमपृष्ठाय वेधसे हृदा मति जनय चारुमग्नये ॥७८ ॥ अहाव्यग्ने हविरास्ये ते सुचीव घृतं चम्वीव सोमः । वाजसनि यिमस्मे सुवीरं प्रशस्तं धेहि यशसं बृहन्तम् ॥ ७९ ॥ अश्विना तेजसा चक्षुः प्राणेन सरस्वती वीर्यम् । वाचेन्द्रो बलेनेन्द्राय दधुरिन्द्रियम् ॥ ८ ॥ गोमंदू षु णासत्याश्वविद्यातमश्विना । वर्ती रुद्रा नृपाय॑म ॥ ८१॥ न यत्परो नान्तर आवृधर्षदृषण्वसू । दुःशसो मत्यो रिपुः ॥ ८२॥ ता न आ वोहमश्विना रयिं पिशङ्गन्सन्दृशम् । धिष्ण्या वरिवोविदम् ॥ ८३॥ पावका नः सरस्वती वाजेभिर्वाजिनीवती । यज्ञं वैष्टु धियावसुः ॥ ८४ ॥ चोदयित्री सन्तानां चेतन्ती सुमतीनाम् । यज्ञं दधे सरस्वती ॥८५॥ महो अर्णः सरस्वती प्र चैतयति केतुनो । धियो विश्वा वि राजति ॥ ८६ ॥ इन्द्रा याहि चित्रभानो सुप्ता इमे त्वायवः । अण्वी भिस्तना पूतासः ॥ ८७ ॥ इन्द्रा याहि धियेषितो विप्रजूतः सुतावतः । उप ब्रह्माणि वाघतः ॥ ८८॥ इन्द्रा याहि तूतुजान उप ब्रह्माणि हरिवः । सुते देधिष्व नश्चनः ॥ ८९ ॥ अश्विना पिबतां मधु सरस्वत्या सजोषसा । इन्द्रः सुत्रामा वृत्रहा जुषन्ताध सोम्यं मधु ॥९॥ [अ०२०, कं० ९०, मं० सं० १००] [पू. वि. मं० सं० २५८५] इति विशोऽध्यायः। इति पूर्वविंशति समाप्ता।

·०७३-९०,१-१५]
यजुर्वेद-संहिता।
(९३)
अथोत्तरविंशतिः।
अथैकविंशोऽध्यायः।
इमं में वरुण श्रुधी हवमद्या च मृडय । त्वामव॒स्युरा चके ॥ १ ॥
तत्त्वा यामि ब्रह्मणा वन्दमानुस्तदा शास्ते यजमानो हविभिः ।
अहेडमानो वरुणेह बोध्युरुशवस मा न आयुः प्र मोपीः' ॥२॥
त्वं नो अग्ने वरुणस्य विद्वान् देवस्य हेडो अब यासिसीष्ठाः ।
यजिष्ठो वह्नितमः शोशुचानो विश्वा द्वेषांसि प्र मुमुग्ध्य॒स्मत् ॥ ३ ॥
स त्वं नो अग्नेऽव॒मो भवोती नेदिष्ठो अस्या उषसो व्युष्टौ ।
अव यक्ष्व नो वरुण, रराणो वीहि मृडीक, सुहवो न एधिं ॥४॥
महीम षु मातर, सुव्रतानांमुतस्य पत्नीमवसे हुवेम |
तुविक्षत्रामजरन्तीमुरूची, सुशर्माणमदितिर्थ सुप्रीनिम् ॥ ५॥
सुत्रामाणं पृथिवीं द्यामनेहस सुशर्माणमर्दिनिछ सुप्रीतिम् ।
देवी नाव स्वरित्रामागसमस्रवन्तीमा रुहेमा स्वस्तये ॥६॥
सुनावमा रुहेयमस्रवन्तीमनोगसम् । शतारित्रास्वस्तये ॥ ७ ॥
आ नो मित्रावरुणा घृतैर्गव्यूतिमुक्षतम् । मध्वा रजासि सुकतू ॥ ८ ॥
प्र बाहवा सिसृतं जीवसे न आ नो गव्यूतिमुक्षतं घृतेन ।
आ मा जने श्रवयतं युवाना श्रुतं मे मित्रावरुणा हवेमा ॥९॥
शं नो भवन्तु वाजिनो हर्वेषु देवाता मितद्रवः स्वर्काः ।
जम्भयन्तोऽहिं वृकुछ रक्षाधसि सनेम्य॒स्मद्युयवन्नमीवाः ॥१०॥
वाजे-बाजेऽवत वाजिनो नो धनेषु विप्रा अमृता ऋतज्ञाः ।
अस्य मध्वः पिबत मादयध्वं तुप्ता यांत पथिभिर्देवयानः ॥११॥
समिद्धो अग्निः समिधा सुसमिद्धो वरेण्यः । गायत्री छन्द इन्द्रियं त्र्यविौर्वयो दधुः ॥१२॥
तनूनपाच्छुचितस्तनूपाश्च सरस्वती । उष्णिहा छन्द इन्द्रियं दित्य॒वागौर्वयो दधुः ॥१३॥
इडाभिरग्निरीड्यः सोमो देवो अमर्त्यः । अनुष्टुप्छन्द इन्द्रियं पञ्चाविौर्वयो दधुः ॥१४॥
सुबर्हिरग्निः पूषण्वान्स्तीर्णबर्हिरमर्त्यः । बृहती छन्द इन्द्रियं त्रिवत्सो गौर्वयो दधुः ॥१५॥

·(९४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. २१,
दुरॊ देवीदिशो महीब्रह्मा देवो बृहस्पतिः । पतिश्छन्द इहेन्द्रियं तुर्यवागौर्वयो दधुः ॥ १६ ॥
उपे यही सुपेशंसा विश्वे देवा अमाः । त्रिष्टुप्छन्द इहेन्द्रियं पठवाड्गौर्वयो दधुः ॥ १७ ॥
दैव्या होतारा भिषजेन्द्रेण सयुजा युजा । जगती छन्द इन्द्रियमनड्वान्गौर्वयो दधुः ॥१८॥
तिम्र इडा सरस्वती भारती मरुतो विशः । विराट् छन्द इहेन्द्रियं धेनुभॊर्न वयो दधुः ॥१९॥
त्वष्टा तुरीपो अद्भुत इन्द्राग्नी पुष्टिवर्धना । द्विपदा छन्द इन्द्रियमुक्षा गौर्न वयो दधुः ॥ २० ॥
शमिता नो वनस्पतिः सविता प्रसुवन् भर्गम् । ककुप्छन्द इहेन्द्रियं वशा वेहद्वयो दधुः ॥ २१ ॥
स्वाहां यज्ञं वरुणः सुक्षत्रो भेषजं करत् । अर्तिच्छन्दा इन्द्रियं बृहषभो गौर्वयों दधुः ॥ २२ ॥
वसन्तेन ऋतुना देवा वसवस्त्रिवृता स्तुताः । रथन्तरेण तेजसा हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥ २३ ॥
ग्रीष्मेण ऋतुना देवा रुद्राः पञ्चदशे स्तुताः । बृहता यशंसा बल हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥ २४ ॥
वर्षाभिर्कतुनाऽऽदित्या स्तोमे सप्तदशे स्तुताः । वैरूपेण विशौजसा हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥२५॥
शारदेन ऋतुना देवा एकविधश ऋभवं स्तुताः । वैराजेन श्रिया श्रियं हविरिन्द्रे वयो दधुः।२६॥
हेमन्तेन ऋतुना देवास्त्रिणवे मरुत स्तुताः । बलेन शरीः सो हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥ २७ ॥
शशिरेण ऋतुना देवास्त्रयस्त्रिशेऽमृता स्तुताः । सत्येन रेवतीः क्षत्र, हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥२८॥
होता यक्षसमिधाऽग्निमिडस्पद्वेऽश्विनेन्द्रछ सरस्वतीमजो धूम्रो न गोधूमः कुर्वल पजं मधु शष्पैन
तेज इन्द्रियं पयः सोमः परिसूता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज' ॥२९॥
होता यक्षत्तनुनपात्सरस्वतीमविर्मेपो न भेषजं पृथा मधुमता भरनश्चिनेन्द्राय वीर्य बदरुपवाका-
भिर्भेषजं तोक्मभिः पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज" ॥३०॥
होता यक्षन्नराशसं न नगहुं पति सुरैया भेषजं मेषः सरस्वती भिपग्रथो न चन्द्रयुश्विनौर्वपा
इन्द्रस्य वीयं बदरैरुपवाकाभिर्भेषजं तोक्मभिः पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य
होतर्यज ॥ ३१॥
होता यक्षदिडेडित आजुह्वानः सरस्वतीमिन्हें बलेन वर्धय॑नृपभेण गन्द्रियमश्विनेन्द्राय भेषजं
यवैः कर्कन्धुभिर्मधु लाजैर्न मासरं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्याज्यस्य होतज ॥३२॥
होता यक्षदर्हिरूणम्मदा भिषङ्नासत्या भिषजाऽश्विनाऽश्वा शिशुमती भिषग्धेनुः सरस्वती
भिषग्दुह इन्द्राय भेषजं पयः सोमः परिसुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज' ॥ ३३ ॥
होता यक्षद्दरो दिशः कवयो न व्यर्चस्वतीरश्विभ्यां न दूरो दिश इन्द्रो न रोदसी दुघे दुहे धेनुः
सरस्वत्यश्विनेन्द्राय भेषजथं शुकं न ज्योतिरिन्द्रियं पयः सोमः परिसूता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य
होतर्यज' ॥ ३४ ॥

·कं. १६-४३]
यजुर्वद-संहिता।
(९५)
होता यक्षत्सुपेशसोपे नक्तं दिवाऽश्विना समनाते सरस्वत्या विषिमिन्द्रे न भेजछ श्येनो न रजसा
हृदा श्रिया न मासरं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज ॥ ३५॥
होता यक्षुदैव्या होतारा भिषजाऽश्विनेन्द्रं न जागृवि दिवा नक्तं न भेजैः शूपसरस्वती भिषक
सीसेन दुह इन्द्रियं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज ॥ ३६ ।।
होता यक्षत्तिस्रो देवीर्न भेषजं त्रयस्त्रिधातवोऽपसौ रूपमिन्द्रे हिरण्यय॑मश्विनेडा न भारती वाचा
सरस्वती मह इन्द्राय दुह इन्द्रियं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होयज' ॥ ३७॥
होता यक्षत् सुरेतसमृषभं नापसं त्वष्टारमिन्द्रमश्विना भिपजं न सरस्वतीमोजो न जूतिरिन्द्रियं
वृको न रभसो भिषग् यशः सुरया भेज श्रिया न मासरं पयः सोमः परिसुता घृतं मधु
व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज ॥ ३८॥
होता यक्षद्वनस्पतिछ शमिता शतक्रतुं भीमं न मन्युछ राजानं व्याघ्रं नम॑साऽश्विना भाम
सरस्वती भिषगिन्द्राय दुह इन्द्रियं पयः सोमः परसुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतयज' ॥३९॥
होता यक्षदग्नि, स्वाहाऽऽज्यस्य स्तोकाना स्वाहा मेदसा पृथक् स्वाहा छागमश्विभ्याई स्वाहा
मेष सरस्वत्यै स्वाह ऋषभमिन्द्राय सिहाय सहस इन्द्रिय स्वाहाऽग्निं न भेज स्वाहा
सोममिन्द्रिय स्वाहेन्द्र सुत्रामाण सवितारं वरुणं भिषजां पति स्वाहा वनस्पति प्रियं पाथी
न भेज स्वाहा देवा आज्यपा जुषाणो अग्निर्भपज पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य
होतर्यज' ॥४०॥
होता यक्षदश्विनी छागस्य वपाया मेदसो जुपेता हविर्होतर्यज ।
होता यक्षत्सरस्वतीं मेघस्य वपाया मेदसो जुपता हविर्होतर्यज ।
होता यक्षदिन्द्रमृषभस्य वपाया मेदसो जुषता हविर्कोतर्यज' ॥४१॥
होता यक्षदश्विनौ सरस्वतीमिन्द्र सुत्राणिमिमे सोमाः सुरामाणश्छागैर्न मेपैपभैः सुताः
शष्पैर्न तोक्म॑भिर्लाजैर्महस्वन्तो मदा मासरेण परिष्कृताः शुक्राः पयस्वन्तोऽमृताः प्रस्थिता वो
मधुश्रुतस्तान॒श्विना सरस्वतीन्द्रः सुत्रामा वृत्रहा जुषन्ताय सोम्यं मधु पिबन्तु मदन्तु व्यन्तु
होतर्यज ॥४२॥
होता यक्षदश्विनौ छार्गस्य हविष आत्तामद्य मध्य॒तो मेद उद्धृतं पुरा द्वेषोभ्यः पुरा पौरुषेय्या
गृभो घस्ता नूनं घासे अज्राणां यवसप्रथमाना, सुमत्क्षराणा, शतरुद्रियाणामग्निप्वात्तानां
पीवोपवसनानां पार्श्वतः श्रोणितः शितामत उत्सादृतोऽङ्गादङ्गादत्तानां करत एवाश्विना जुषेताछ
हविर्होतर्यज ॥४३॥

·(९६)
वाजसनयि-माध्यन्दिन-शुद्ध
[अ०
भ० २१
होता यक्षत् सरस्वतीं मेषस्य हविष आवयवृद्य मध्यतो मेनु उद्धृतं पुरा द्वेषोभ्यः पुरा पौरुषेय्या
गुभो घसन्नं घासे अज्राणां यसप्रथमाना, सुमत्क्षराणा, शतरुद्रियाणामग्निष्वात्तानां
पीवोपवसनानां पार्श्वतः श्रोणितः शितामत उत्सादतोऽङ्गादङ्गादत्तानां करदेव, सरस्वती जुषताछ
हवि)तर्यज' ॥४४॥
होता यक्षदिन्द्रमृषभस्य हविष आवयतुद्य मध्यतो मेनु उद्भुतं पुरा द्वेषोभ्यः पुरा पौरुषेय्या गुभो
घसन्नं घासे अज्राणां यसप्रथमाना, सुमक्षराणा शतरुद्रियाणामग्निष्वात्तानां पीवोपवसनानां
पार्श्वतः श्रोणितः शितामत उत्सादतोऽङ्गादगादवत्तानां करदेवमिन्द्रो जुषता हविर्कोतर्यज ।४५॥
होता यक्षद्वनस्पतिमभि हि पिष्टतमया रभिष्ठया रशनयाधित । यत्राश्विनोश्छागस्य हविर्षः प्रिया
धामानि यत्र सरस्वत्या मेषस्य हविषः प्रिया धामानि यत्रेन्द्रस्य ऋषभस्य हविर्षः प्रिया धामानि
यत्राग्नेः प्रिया धामानि यत्र सोमस्य प्रिया धामानि यत्रेन्द्रस्य सुत्राम्णः प्रिया धामानि यत्र सवितुः
प्रिया धामानि यत्र वरुणस्य प्रिया धामानि यत्र वनस्पतेः प्रिया पाधिसि यत्र देवानामाज्यपानां
प्रिया धामानि यत्राग्नेहतिः प्रिया धामानि तत्रैतान्प्रस्तुत्यैवोपस्तुत्येवोपावस्रक्षदीयस इव कृत्वी
करदेवं देवो वनस्पतिर्जुषताछ हविहोतर्यजं ॥४६॥
होता यक्षमिछ स्विष्टकृतमयाडग्निरश्चिोश्छागस्य हविषः प्रिया धामान्ययाट् सरस्वत्या मेषस्य
हविर्षः प्रिया धामान्ययाडिन्द्रस्य ऋषभस्य हविषः प्रिया धामान्ययाडने प्रिया धामान्ययाट् सोमस्य
प्रिया धामान्ययाडिन्द्रस्य सुत्राम्णः प्रिया धामान्ययाद सवितुः प्रिया धामान्ययाड् वरुणस्य प्रिया
धामान्ययाड् वनस्पतेः प्रिया पास्यिया देवानामाज्यपानां प्रिया धामानि यक्षनुग्नेहातुः प्रिया
धामानि यवत् स्वं महिमानमार्यजतामेज्या इपः कृणोतु सो अध्वरा जातवेदा जुषता
हविर्होतर्यज' ॥४७॥
देवं बर्हिः सरस्वती सुदेवमिन्द्र अश्विना ।
तेजो न चक्षुरक्ष्योर्बहिषा दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज' ॥ ४८ ॥
देवीारौ अश्विना भिषजेन्द्रे सरस्वती ।
प्राणं न वीर्य नसि द्वारों दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज' ॥ ४९ ।।
देवी उषासांवश्विना सुत्रामेन्द्रे सरस्वती ।
बलं न वाचमास्य उषाभ्यां दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु
देवी जोष्टी सरस्वत्यश्विनेन्द्रमवर्धयन् ।
श्रोत्रं न कर्णयोर्यशो जोष्ट्रीभ्यां दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज' ॥५१॥
देवी ऊर्जाहुती दुर्घ सुदुघेन्द्रे सरस्वत्यश्विना भिषजाऽवतः ।
शुक्रं न ज्योति स्तनयोराहुती धत्त इन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज' ॥५२॥
यज ॥५०॥

·कं. ४४-६१,१] यजुर्वेद-संहिता। (९७) देवा देवानां भिपजा होताराविन्द्रमश्विना । वषट्कारैः सरस्वती स्विपि न हृदये मतिध होर्तृभ्यां दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज॥५३॥ देवीस्तिस्रस्तिस्रो देवीरश्विनेडा सरस्वती । रूपं न मध्ये नाभ्यामिन्द्राय दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज' ॥ ५४ ॥ देव इन्द्रो नराशसस्त्रिवरूथः सरस्वत्यश्विभ्यामीयते रथः । रेतो न रूपममृतं जनित्रमिन्द्रीय त्वष्टा दर्धदिन्द्रियाणि वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज' ॥ ५५ ॥ देवो देवैर्वनस्पतिर्हिरण्यपर्णो अश्विभ्याछ सरस्वत्या सुपिप्पल इन्द्राय पच्यते मधु । ओजो न जूतिपभो न भामं वनस्पति। दधदिन्द्रियाणि वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥५६॥ देवं बर्हिर्वारितीनामध्वरे स्तीर्णमश्विभ्यामूर्णम्म्रदाः सरस्वत्या स्योनर्मिन्द्र ते सदः । ईशायै मन्युथै राजानं बर्हिषा दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज" ॥ ५७ ॥ देवो अग्निः स्विष्टकृद्देवान्यक्षद्यथायथ होताग़विन्द्रमश्विना वाचा वा सरस्वतीमग्नि सोम, स्विष्टकृत् स्विष्ट इन्द्रः सुत्रामा सविता वरुणो भिपगिष्टो देवो वनस्पतिः स्विष्टा देवा आज्यपाः स्विष्टो अग्निनिना होता होत्रे स्विष्टकृयशो न दर्धदिन्द्रियमूर्जमपंचिति स्वधा वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥५८॥ अग्निमद्य होतारमवृणीतायं यज॑मानः पचन् पक्तीः पर्चन् पुरोडाशान् बध्नन्नश्विभ्यां छागछ सरस्वत्यै मेपमिन्द्राय ऋषभ सुन्वन्नश्विभ्याएं सरस्वत्या इन्द्राय सुत्राम्णे सुरासोमान् ॥ ५९ ॥ सूपस्था अद्य देवो वनस्पतिरभवश्विभ्यां छागेन सरस्वत्यै मेषेणेन्द्रीय ऋपभेणाचस्तान् मैदुस्तः प्रति पचतागृभीपतावीवृधन्त पुरोडाशैरपुरश्विना सरस्वतीन्द्रः सुत्रामा सुरासोमान् ॥ ६० ॥ त्वामुद्य ऋष आर्षेय ऋषीणां नपादवृणीतायं यजमानो बहुभ्य आ सङ्गतेभ्य एष मे देवेषु वसु वार्यायक्ष्यत इति ता या देवा देव दानान्यदुस्तान्यस्मा आ च शास्वा च गुरस्वेषितच होतरर्सि भवाच्याय प्रेषितो मार्नुपः सूक्तवाकार्य सूक्ता ब्रूहि ॥६१ ॥ [अ० २१, कं०६१, मं० सं० ६१] इत्यकविंशोऽध्यायः । अथ द्वाविंशोऽध्यायः । तेजोऽसि शुक्रममृतमायुष्पा आयुर्मे पाहि । देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रेसवेऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यामा दंदे ॥१॥ वा. य.१३ ·(९८) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शक [.. २२, ११ इमामगृभ्णन् रशनामृतस्य पूर्व आयुपि विदथेषु कन्या । सा नो अस्मिन्त्सुत आ बभूव ऋतस्य सामन्त्सरमारपन्ती' ॥२॥ अभिधा असि भुवनमसि यन्ताऽसि धर्ता । स त्वमग्निं वैश्वानर सपथसं गच्छ स्वाहाकृतः॥३॥ स्वगा त्वा देवेभ्यः प्रजापतये ब्रह्मन्नश्व भन्त्स्यामि देवेभ्यः प्रजापतये तेन राध्यासम् । तं बंधान देवेभ्यः प्रजापतये तेने राध्नुहि ॥४॥ प्रजापतये त्वा जुष्टं प्रोक्षामी'-न्द्राग्निभ्यां त्वा जुष्टं प्रोक्षामि वायवे त्वा जुष्टं प्रोक्षामि विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यो जुष्टं प्रोक्षामि सर्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यो जुष्टं प्रोक्षामि । यो अर्वन्तं जिघधिसति तमभ्युमीति वरुणः। परो मतः परः श्वाँ ॥५॥ अग्नये स्वाही सोमाय स्वाहा ऽपां मोदाय स्वाहा सवित्रे स्वाहाँ वायवे स्वाहा विष्णवे स्वाहे-न्द्राय स्वाहाँ बृहस्पतये स्वाहाँ मित्राय स्वाहा' वरुणाय स्वाहाँ ॥६॥ हिङ्काराय स्वाही हिताय स्वाहां क्रन्दते स्वाहाँ ऽवक्रन्दाय स्वाहाँ प्रोते स्वाहा प्रपोथाय स्वाहाँ गन्धाय स्वाहाँ घाताय स्वाहाँ निविष्टाय स्वाहो-पविष्टाय स्वाहा सन्दिताय स्वाहा वल्गते स्वाही ऽऽसीनाय स्वाही शयानाय स्वाहाँ स्वपते स्वाहाँ जाते स्वाहाँ कूजते स्वाहाँ प्रबुद्धाय स्वाही विजृम्भमाणाय स्वाही वित्ताय स्वाही संहानाय स्वाहो"-पस्थिताय स्वाही ऽऽयनाय स्वाहाँ प्राय॑णाय स्वाहा ॥७॥ यते स्वाहाँ धावते स्वाही दावाय स्वाहो दुताय स्वाहाँ शूकाराय स्वाही शूकृताय स्वाहाँ निषण्णाय स्वाहाँ स्थिताय स्वाहाँ ज़वाय स्वाहां बलाय स्वाहाँ" विवर्तमानाय स्वाही विवृत्ताय स्वाहा विधुन्वानाय स्वाही विधूताय स्वाही शुश्रूपमाणाय स्वाहा' शृण्वते स्वाहे -क्षमाणाय स्वाहे"-क्षिताय स्वाही वीक्षिताय स्वाहा" निमेषाय स्वाही यदत्ति तस्मै स्वाही यत् पिबति तस्मै स्वाही यन्मूत्रं करोति तस्मै स्वाहा कुर्वते स्वाहाँ कृताय स्वाहा ॥८॥ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥९॥ हिरण्यपाणिमूतये सवितारमुप॑ ह्वये । स चेत्ता देवता पदम् ॥ १०॥ देवस्य चेततो महीं प्र सवितुर्हवामहे । सुमति सत्यधिसम् ॥ ११ ॥ सुष्टुति, सुमतीवृधो रातिर्थ सवितुरीमहे । प्र देवार्य मतीविदे" ॥१२॥ राति सत्पति महे सवितारमुप॑ ह्वये । आसवं देववीतये ॥ १३ ॥ ।२४ ·६०२-२५] यजुवंद-संहिता। (९९) 1१२ 13 १४ देवस्य सवितुर्मतिमासवं विश्वदेव्यम् । धिया भगं मनामहे ॥१४॥ आग्निछ स्तोमेन बोधय समिधानो अमर्त्यम् । हव्या देवेषु नो दधत् ॥१५॥ स हव्यवाडमय॑ उशिदूतश्चनौहितः । अग्निर्धिया समृण्वति ॥ १६॥ अग्निं दूतं पुरो दधे हव्यवाहमुप॑ ब्रुवे । देवाँर आ सादयादिह ॥ १७ ॥ अजीजनो हि पवमान सूर्य विधारे शमना पयः । गोजीरया रहमाणः पुरन्ध्यां ॥१८॥ विभूर्मात्रा प्रभूः पित्राऽश्वोऽसि योऽस्यत्योऽसि मयोऽस्याऽसि सप्तिरसि वाज्यसि वृपा सि नुमणा असि । ययुर्नामाऽसि शिशु मोऽस्यादित्यानां पत्वाऽन्विहि देवा आशापाला एतं देवेभ्योऽश्वं मेधाय प्रोक्षित, रक्षते-ह रन्ति रिह रमता मिह धृति-रिह स्वधृतिः स्वाहाँ ।१९॥ काय स्वाहाँ कस्मै स्वाहा कतमस्मै स्वाहाँ स्वाहाऽऽधिमाधीतार्य स्वाहा मनः प्रजापतये स्वाहा चित्तं विज्ञातायाँ-दित्यै स्वाहाँ ऽदित्यै मी स्वाहाँ ऽदित्यै सुमृडीकायै स्वाहां सरस्वत्यै स्वाही सरस्वत्यै पावकायै स्वाही सरस्वत्यै बृहत्यै स्वाहाँ पूष्णे स्वाहाँ पूष्णे प्रपथ्याय स्वाहा पूष्णे नरन्धिपाय स्वाही त्वष्टे स्वाही त्वष्ट्रे तुरीपाय स्वाहाँ त्वष्ट्रे पुरुरूपाय स्वाही विष्णवे स्वाही विष्णवे निभूयपाय स्वाही विष्णवे शिपिविष्टाय स्वाहाँ" ।। २० ।। विश्वो देवस्य नेतुर्म? वुरीत सख्यम् । विश्वो राय ईपुध्यति द्युम्नं वृणीत पुष्यसे स्वाहाँ ॥२१॥ आ ब्रह्मन् ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चसी जायतामा राष्ट्रे राजन्यः शूर इपव्योऽतिव्याधी महारथो जायतां दोग्धी धेनुर्वोढानड्वानाशुः सप्तिः पुरन्धिर्योपा जिष्णू रथेष्ठाः सभेयो युवास्य यजमानस्य वीरो जायतां निकामे-निकामे नः पर्जन्यो वर्पतु फलवत्यो न ओषधयः पच्यन्तां योगक्षेमो नः कल्पताम् ॥ २२ ॥ प्राणाय स्वाहाँ पानाय स्वाहा व्यानाय स्वाहाँ चक्षुषे स्वाहाँ श्रोबाय स्वाहाँ वाचे स्वाहाँ मनसे स्वाहा ॥२३॥ प्राच्य दिशे स्वाहाँ ऽर्वाच्य दिशे स्वाहाँ दक्षिणायै दिशे स्वाहाँ ऽर्वाच्य दिशे स्वाहाँ प्रतीच्य दिशे स्वाहाँ ऽर्वाच्य दिशे स्वाहों -दीच्यै दिशे स्वाहाँ ऽर्वाच्य दिशे स्वाहो- वा॑यै दिशे स्वाहाँ ऽर्वाच्य दिशे स्वाहाँ ऽवाच्यै दिशे स्वाही अर्वाच्य दिशे स्वाहा ॥२४॥ अद्भयः स्वाहा' वार्यः स्वाहाँ-काय स्वाहाँ तिष्ठन्तीभ्यः स्वाहाँ सवन्तीभ्यः स्वाही स्यन्दमानाभ्यः स्वाहाँ कूप्याभ्यः स्वाहाँ सूद्याभ्यः स्वाहाँ धार्याभ्यः स्वाहाँ ऽर्णवाय स्वाहाँ समुद्राय स्वाहां सरिराय स्वाहा ॥२५॥ - 1११ 0.U.

·(१००) वाजमनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल [भ० २२-२३, १४ 178 1१७ 179 मरुद्भयः स्वाही 173 वाताय स्वाहाँ धूमाय स्वाहा ऽभ्राय स्वाहा, मेघाय स्वाहा विद्योतमानाय स्वाहाँ स्तनयंते स्वाहाँ ऽवस्फूर्जते स्वाहाँ वर्षते स्वाहाँ ऽववर्पते स्वाहो-ग्रं वर्पते स्वाहाँ" शीघ्रं वर्पते॒ स्वाहों'-गृह्णते स्वाहो -गृहीताय स्वाहा पुणते स्वाहा शीकायते स्वाहा पुष्वाभ्यः स्वाहाँ हादुनीभ्यः स्वाहाँ नाहाराय स्वाहा ॥२६॥ अग्नये स्वाही सोमाय स्वाहे-न्द्राय स्वाहाँ पथिव्यै स्वाहाँ ऽन्तरिक्षाय स्वाहाँ दिवे स्वाहाँ दिग्भ्यः स्याहाँ ऽऽशाभ्यः स्वाहाँ-य दिशे स्वाहा ऽर्वाच्य दिशे स्वाहा'।२७। नक्षत्रेभ्यः स्वाहा नक्षत्रियेभ्यः स्वाहा होरात्रेभ्यः स्वाहा' ऽर्धमासेभ्यः स्वाहाँ मासेभ्यः स्वाह ऋतुभ्यः स्वाहा ऽऽतवेभ्यः स्वाहा संवत्सराय स्वाहाँ द्यावापृथिवीभ्याई स्वाहाँ चन्द्राय स्वाही सूर्याय स्वाहाँ रश्मिभ्यः स्वाही वसुभ्यः स्वाहाँ रुद्रेभ्यः स्वाहाँ" ऽऽदित्येभ्यः स्वाहाँ विश्वभ्यो देवेभ्यः स्वाहाँ मूलेभ्यः स्वाही शाखाभ्यः स्वाही वनस्पतिभ्यः स्वाही पुप्पेभ्यः स्वाहाँ फलेभ्यः स्वाही-पंधीभ्यः स्वाहाँ ॥२८॥ पृथिव्यै स्वाहाँ ऽन्तरिक्षाय स्वाहा' दिवे स्वाहा सूर्याय स्वाहाँ चन्द्राय स्वाहाँ नक्षत्रेभ्यः स्वाहाँ ऽद्यः स्वाही-पंधीभ्यः स्वाहाँ वनस्पतिभ्यः स्वाहाँ परिप्लवेभ्यः स्वाहाँ चराचुरेभ्यः स्वाहाँ सरीसृपेभ्यः स्वाहाँ ॥ २९॥ असवे स्वाहां वसवे स्वाहा' विभुवे स्वाहाँ विवस्वते स्वाहाँ गणश्रिये स्वाहाँ गणपतये स्वाहाँ ऽभिभुवे स्वाहाँ ऽधिपतये स्वाहा शूपाय स्वाहाँ ससाय स्वाहाँ" चन्द्राय स्वाही ज्योति स्वाहाँ मलिम्लुचाय स्वाहाँ दिवा पतयते स्वाहाँ" ॥३०॥ मर्धवे स्वाहां माधवाय स्वाहा शुक्राय स्वाहाँ शुचये स्वाहाँ नर्भसे स्वाहाँ नभस्याय स्वाहे-पाय स्वाहा -र्जाय स्वाहाँ सहमे स्वाहा सहमे स्वाहां सहस्याय स्वाही तसे स्वाहाँ" तपस्याय स्वाहाँ ऽधहसस्पतये स्वाहा ॥ ३१ ॥ वाजाय स्वाहाँ प्रसवाय स्वाहाँ ऽपिजाय स्वाहाँ तवे स्वाहाँ स्वः स्वाहाँ मूर्ने स्वाहाँ व्यनुविने स्वाहाँ ऽन्त्याय स्वाही ऽन्त्याय भौवनाय स्वाहा भुवनस्य पतये स्वाहीं ऽधिपतये स्वाहाँ" प्रजापतये स्वाहाँ ॥३२॥ आयुर्यज्ञेन कल्पता, स्वाहा प्राणो यज्ञेन कल्पता, स्वाहा ऽपानो यज्ञेन कल्पताछ स्वाहाँ व्यानो यज्ञेने कल्पताछ स्वाहों -दानो यज्ञेन कल्पता, स्वाहाँ समानो यज्ञेन कल्पता स्वाहाँ चक्षुर्यज्ञेनं कल्पता स्वाहाँ श्रोत्रं यज्ञेन कल्पताछ स्वाही वाग्यज्ञेन कल्पताछ स्वाहा मनो यज्ञेन कल्पता, स्वाही ऽऽत्मा यज्ञेन कल्पता स्वाहां ब्रह्मा यज्ञेन कल्पता, स्वाही ज्योतिर्यज्ञेने कल्पता, स्वाहाँ स्वर्यज्ञेन कल्पताछ स्वाहां पृष्ठं यज्ञेन कल्पताछ स्वाहा यज्ञो यज्ञेन कल्पता, स्वाहा ॥ ३३ ॥ 1१२ 19 111 1१४ १५

·कं. २६-३४१-११]
यजुर्वेद-सहित।।
(१०१)
12
एकस्मै स्वाही द्वाभ्याथ् स्वाहा
स्वर्गाय स्वाहाँ ॥३४॥
शताय स्वाहै-कशताय स्वाहाँ व्युष्टयै स्वाहाँ
[अ०२२, कं, ३४, मं० मं० २३७]
इति द्वाविंशोऽध्यायः।
अथ त्रयोविंशोऽध्यायः ।
हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे भूतस्य॑ जातः पतिरेक आसीत ।
स दाधार पृथिवीं द्यामुतेमा कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥ १ ॥
उपयामगृहीतोऽसि प्रजापतये त्वा जुष्टं गृह्णाम्य प त योनिः सूर्यम्त महिमा
यस्तेऽहन्संवत्सरे महिमा सम्बभूव यस्तै वायावन्तरिक्षे महिमा सम्बभूव
यस्तै दिवि सूर्य महिमा सम्बभूव तस्मै ते महिम्ने प्रजापतय स्वाहा देवभ्यः ॥२॥
यः प्राणतो निमिपतो महित्वैक इद्राजा जगतो बभूव ।
य ईशै अस्य द्विपदश्चतुष्पदः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥ ३ ॥
उपयामगृहीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा जुष्टं गृह्णाम्ये-प त योनिश्चन्द्रमास्ते महिमा ।
यस्ते रात्री संवत्सरे महिमा सम्बभूव यस्तै पृथिव्यामनी महिमा संम्बभूध
यस्ते नक्षत्रेषु चन्द्रमसि महिमा सम्धभूव तस्मै ते महिम्ने प्रजापतये नेवेभ्यः स्वाहा ॥ ४ ॥
युश्चन्ति बुध्नमरुपं चरन्तं परि तस्थुपः । रोचन्ते गेचना दिवि' ॥५॥
युश्चन्त्यस्य काम्या हरी विपक्षसा रथे । शोणां धृष्णू नवाहसा ॥ ६ ॥
यद्वातो अपो अगनीगन्मियामिन्द्रस्य तन्वम् । एत स्तोतरनेन पथा पुनरश्वमावर्तयासि नः ॥७॥
वसंवस्त्वाञ्चन्तु गायत्रेण छन्दसौ रुद्रास्त्वाश्चन्तु त्रैष्टुंभेन छन्दसा ऽऽदित्यास्त्वांश्चन्तु जागतेन
छन्दसा। भूर्भुवाव-लाजी३ञ्छाची३न्यव्ये गव्यं एतदन्नमत्त देवा एतदन्नमद्धि प्रजापते ॥८॥
कः स्विदेकाकी चरति क उ स्विज्जायते पुनः । कि स्विद्धिमस्य॑ भेषजं किम्वावपनं महतं ॥१॥
सूर्य एकाकी चरति चन्द्रमा जायते पुनः । अग्निर्हिमस्य भेषजं भूमिगवपनं महत् ॥ १० ॥
का स्विदासीत्पूर्वचित्तिः कि स्विदासीद् बृहद्वयः ।
का स्विदासीपिलिप्पिला का स्विदासीस्पिशनिला ॥ ११ ॥

·(१०२) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [म. २३, द्यौरासीत्पूर्वचित्तिरश्च आसीद बहद्वयः । अविरासीपिलिप्पिला रात्रिरासीस्पिशङ्गिला ॥ १२॥ वायुष्ट्वा पचतैरवत्वसितग्रीवश्छागन्यग्रोधश्चमसैः शल्मलिवृद्धया । एष स्य राथ्यो वृषा पभिश्चतुर्भिरेदंगन्ब्रह्मा कृष्णश्च नोऽवतु नमोऽग्नये ॥१३॥ सधेशितो रश्मिना रथः सधेशितो रश्मिना हयः । सधेशितो अप्स्वप्सुजा ब्रह्मा सोमपुरोगवः।१४। स्वयं वाजिस्तन्वं कल्पयस्व स्वयं य॑जस्व स्वयं जुषस्व । महिमा तेऽन्येन न सन्नरों ॥१५॥ न वा उ एतन्म्रियसे न रिष्यसि देवाँर इदेषि पथिभिः सुगेभिः । यत्रासते सुकृतो यत्र ते ययुस्तव॑ त्वा देवः सविता दधातुं ॥ १६॥ अग्निः पशुरासीत्तेनायजन्त स एतल्लोकमजयद्यस्मिन्नग्निः स ते लोको भविष्यति तं जैप्यसि पिबैता अपः। घायुः पशुरासीत्तेनायजन्त स एतल्लोकमजयद्यस्मिन्वायुः स ते लोको भविष्यति तं जेप्यसि पिचता अपः । सूर्यः पशुरासीत्तेनायजन्त स एतल्लोकमजयद्यस्मिन्सूर्यः स ते लोको भविष्यति तं जेष्यसि पिबैता अपः ॥१७॥ प्राणाय स्वाहा' ऽपानाय स्वाहा व्यानाय स्वाहा । अम्बे अम्बिकेऽम्बालिके न मा नयति कश्चन । ससंस्त्यश्वकः सुभद्रिका काम्पीलवासिनीम ॥१८॥ गणानां त्वा गणपति हवामहे' प्रियाणां त्वा प्रियपति हवामहे निधीनां त्वा निधिपतिथे हवामहे वसो मम । आहमजानि गर्भधमा त्वमजासि गर्भधम् ॥ १९॥ ता उभौ चतुरः पदः संप्रसारयावं स्वर्गे लोके प्रोगँवार्थी वृषा वाजी रेतोधा रेतो दधातु ।२०। उत्सक्थ्या अब गुदं धेहि समझिं चारया वृषन् । य स्त्रीणां जीवभोजनः ॥ २१ ॥ यकासको शकुन्तिकाऽऽहलगिति वञ्चति । आर्हन्ति गभे पसो निगल्गलीति धारकां ॥ २२ ॥ यकोऽसको शकुन्तक आहलुगिति वञ्चति । विवक्षत इव ते मुखमध्यर्यो मा नस्त्वमभि भापाः ॥२३॥ माता च ते पिता च तेऽयं वृक्षस्य॑ रोहतः । प्रतलामीति ते पिता गभे मुष्टिमतसयत् ॥ २४ ॥ माता च ते पिता च तेऽने वृक्षस्य क्रीडतः । विवक्षत इव ते मुखं ब्रह्मन्मा त्वं वदो बहुँ ॥२५॥ ऊर्ध्वामैनामुच्छ्रापय गिरौ भार, हरन्निव । अर्थास्यै मध्यमेधता, शीते वाते पुनन्निव ॥ २६ ॥ ऊर्ध्वमेनमुच्छ्रयताद्रौि भार, हरन्निव । अास्य मध्यमेजतु शीते वाते पुनन्निव ॥ २७ ॥ यदस्या अबहुभेद्याः कृधु स्थूलमुपातसत् । मुष्काविदस्या एजतो गोशफे शकुलाविव ॥ २८ ॥ यद्देवासो ललामगुं प्रविष्टीमिनमाविपुः । सक्ना देदिश्यते नारी सत्यस्याक्षिभुवो यथा ॥२९॥ १ ·कं. १२-४८] यजुर्वद-संहिता। (१०३) यद्धरिणो यवमत्ति न पुष्टं पशु मन्यते । शूद्रा यदर्यजारा न पोपाय धनायति' ॥ ३० ॥ यद्धरिणो यवमत्ति न पुष्टं बहु मन्यते । शूद्रो यदायै जारो न पोषमर्नु मन्यते ॥३१॥ दृधिकाव्णो अकारिषं जिष्णोरश्वस्य वाजिनः । सुरभि नो मुखा करत्प्र ण आयूधषि तारिषत् ॥ ३२॥ गायत्री त्रिष्टुन्जगत्यनुष्टुप्पङ्क्त्या सह । बृहत्युष्णिहा ककुप्सूचीभिः शम्यन्तु त्वा ।। ३३ ॥ द्विपदा याश्चतुष्पदास्त्रिपदा याश्च षट्पदाः । विच्छन्दा याश्च सच्छन्दाः सूचीभिः शम्यन्तु त्वां ॥ ३४ ॥ महानाम्न्यो रेवत्यो विश्वा आशाः प्रभूवरीः । मैघीविद्युतो वाचः सूचीभिः शम्यन्तु त्वां ॥ ३५ ॥ नार्यस्तु पत्न्यो लोम विचिन्वन्तु मनीषया । देवानां पत्न्यो दिशः सूचीभिः शम्यन्तु त्वां ॥३६॥ रजता हरिणीः सीसा युजो युज्यन्ते कर्मभिः । अश्वस्य वाजिनस्त्वचि सिमाः शम्यन्तु शम्य॑न्तीः ॥ ३७ ॥ कुविदङ्ग यवमन्तो यवनिद्यथा दान्त्यनुपूर्वं वियूर्य । इहेहैपां कृणुहि भोजनानि ये बर्हिषो नम उक्तिं यन्ति ।। ३८॥ कस्त्वा छ्यति कस्त्वा विशास्ति कस्ते गात्राणि शम्यति । क उ ते शमिता कविः ॥ ३९ ॥ ऋतवस्त ऋतुथा पर्व शमितारो वि शासतु । संवत्सरस्य तेजसा शमीभिः शम्यन्तु त्वां ॥ ४० ॥ अर्धमासाः परूथेपि ते मासा आ च्छयन्तु शम्य॑न्तः । अहोरात्राणि मरुतो विलिष्ट, सूदयन्तु ते ॥४१ ॥ दैव्या अध्वर्यवस्त्वा च्छ्यन्तु वि च शासतु । गात्राणि पर्वशस्ते सिमाः कृण्वन्तु शम्य॑न्तीः ॥४२॥ द्यौस्तै पृथिव्यन्तरिक्षं वायुश्छिद्रं पृणातु ते । सूर्यस्ते नक्षत्रैः सह लोकं कृणोतु साधुयां ॥ ४३ ॥ शं ते परेभ्यो गात्रेभ्यः शमस्त्ववरेभ्यः । शमस्थभ्यो मज्जभ्यः शम्बस्तु तन्वै तवं ॥ ४४ ॥ कः स्विदेकाकी चरति क उ स्विज्जायते पुनः । किछ स्विद्धिमस्य भेषजं किम्वावपनं महत।४५॥ सूर्य एकाकी चरति चन्द्रमा जायते पुनः । अग्निर्हिमस्य भेषजं भूमिग़वपनं महत् ॥ ४६ ॥ कि स्वित्सूर्यसमं ज्योतिः किछ समुद्रसमछ सरः । कि स्वित्पृथिव्यै वर्षीयः कस्य मात्रा न विद्यते ॥४७॥ ब्रह्म सूर्यसमं ज्योतिौः समुद्रसमछ सरः । इन्द्रः पृथिव्यै वर्षीयान् गोस्तु मात्रा न विद्यते ॥४८॥ १

·(१०४)
धाजसनयि-माध्यन्दिन-शुक
[भ. २३-२४;
१
पृच्छामि त्वा चितये देवसख यदि त्वमत्र मनसा जगन्थ ।
येषु विष्णुस्त्रिषु पदेष्वेष्टस्तेषु विश्वं भुवनमा विवेशा३' ॥४९॥
अपि तेषु त्रिपु पदेप्वस्मि येषु विश्वं भुवनमा विवेश ।
सद्यः पर्येमि पृथिवीमुत द्यामेकेनाङ्गेन दियो अस्य पृष्ठम् ॥५०॥
केवन्तः पुरुष आ विवेश कान्यन्तः पुरुपे अर्पितानि ।
एतद्ब्रह्मन्नुप वल्हामसि त्वा कि स्विन्नः प्रति वोचास्यत्रं ॥ ५१ ।।
पञ्चस्वन्तः पुरुप आ विवेश तान्यन्तः पुरुपे अर्पितानि ।
एतत्त्वात्र प्रतिमन्यानो अस्मि न मायया भवस्युत्तरो मतं ॥ ५२ ॥
का स्विदासीत्पूर्वचित्तिः किछ विदासीद् बृहद्वर्यः ।
का स्विदासीपिलिप्पिला का स्विदासीत्पिशङ्गिला ॥ ५३ ॥
द्यौरासीत्पूर्वचित्तिरव आसीद वहद्वर्यः ।
अविरासीपिलिप्पिला रात्रिरासीपिशङ्गिला ॥ १४ ॥
का ईमरे पिशङ्गिला का ईं कुरुपिशङ्गिला ।
क ईमास्कन्दमर्पति क ई पन्थां वि सर्पति ॥५५॥
अजारे पिशङ्गिला श्वावित्कुरुपिशङ्गिला ।
शश आस्कन्दमर्पत्यहिः पन्थां वि सर्पति ॥५६॥
कत्यस्य विष्ठाः कत्यक्षराणि कति होमासः कतिधा समिद्धः ।
यज्ञस्य॑ त्वा विदा पृच्छमत्र कति होतार ऋतुशो यजन्ति ।। ५७ ।।
पर्डस्य विष्ठाः शतमक्षराण्यशीति)माः समिधो ह तिस्रः ।
य॒ज्ञस्य॑ ते विदथा प्र ब्रवीमि सप्त होतार ऋतुशो यजन्ति ॥ ५८ ॥
को अस्य वैद् भुवनस्य नाभिं को द्यावापृथिवी अन्तरिक्षम् ।
कः सूर्यस्य वेद बृहतो जनित्रं को वेद चन्द्रमसं यतोजोः ॥५९ ॥
वेदाहमस्य भुवनस्य नाभिं वेद द्यावापृथिवी अन्तरिक्षम् ।
वेद सूर्यस्य बृहतो जनित्रमथो वेद चन्द्रमसं यतोजोः ॥६०॥
पृच्छामि त्वा परमन्तं पृथिव्याः पृच्छामि यत्र भुवनस्य नाभिः ।
पृच्छामि त्वा वृष्णो अश्वस्य रेतः पृच्छामि वाचः परमं व्योम ॥ ६१ ॥

·कं०४९-६५, १६ यजुर्वेद-संहिता। (१०५) इयं वेदिः परो अन्तः पृथिव्या अयं यज्ञो भुवनस्य नाभिः । अयं सोमो वृष्णो अश्वस्य रेतो ब्रह्मायं वाचः परमं व्योम ॥ ६२ ॥ सुभूः स्वयम्भूः प्रथमोऽन्तर्महत्यर्णवे । दुधे हु गर्भमृत्वियं यतो जातः प्रजापतिः' ।। ६३ ॥ होता यक्षप्रजापति, सोमस्य महिम्नः । जुपतां पिबतु सोमध होतर्यज ॥ ६४ ॥ प्रजापते न त्वद्वेतान्यन्यो विश्वा रूपाणि परि ता बभूव । यत्कामास्ते जुहुमस्तन्नो अस्तु वय, स्याम पतयो रयीणाम ॥६५॥ [अ० २३, कं० ६५, मं० सं० ८३ ] इति त्रयोविंशोऽध्यायः । अथ चतुर्विंशोऽध्यायः । अश्वस्तूपरो गौमृगस्ते प्राजापत्याः कृष्णीव आग्नेयो सराटे पुरस्तात्सारस्वती मेष्यधस्ताद्धन्वौराश्विनावधोरामौ बाह्वोः सौमापोष्णः श्यामो नाभ्यां सौर्ययामी श्वेतच कृष्णश्च पार्श्वयोस्त्वाष्ट्री लोमशसक्थौ सक्थ्योवीयव्यः श्वेतः पुच्छ इन्द्राय स्वपस्याय वेहवैष्णवो वामनः ॥१॥ रोहितो धूम्ररोहितः कर्कन्धुरोहितस्ते सौम्या बभ्रुररुणर्बभ्रुः शुकचभ्रस्ते वारुणाः शितिरन्ध्रोऽन्यतःशितिरन्ध्रः समन्तर्शितिरन्ध्रस्ते सावित्राः शितिबान्यतःशितिबाहुः समन्तशितिबाहुस्ते बर्हिस्पत्याः पृषती क्षुद्रपती स्थूलप्रपती ता मैत्रावरुण्यः ॥२॥ शुद्धालः सर्वशुद्धवालो मणिवालस्त आश्विनाः श्येतः श्येताक्षोऽरुणस्ते रुद्राय पशुपतये कर्णा यामा अवलिप्ता रौद्रा नभोरूपाः पार्जन्याः ॥ ३ ॥ पृश्निस्तिरश्चीनपृश्निऊर्ध्वपृश्निस्ते मारुताः फल्गूलौहितोी पलक्षी ताः सारस्वत्यः प्लीहाकर्णः शुण्ठाकोऽध्यालोहकर्णस्ते त्वाष्ट्राः कृष्णग्रीवः शितिकक्षोऽश्निसक्थस्त ऐन्द्रानाः कृष्णाञ्जिरल्पाश्चिमहाशिस्त उपस्याः ॥ ४ ॥ शिल्पा वैश्वदेव्यो रोहिण्यस्व्यवयो वाचेऽविज्ञाता अदित्यै सरूपा धात्रे वत्सतर्यो देवानां पत्नीभ्यः ॥५॥ कृष्णीवा आग्नेयाः शितिभ्रवो वसूनाछ रोहिता रुद्राणां श्वेता अवरोकिर्ण आदित्यानां नभौरूपाः पार्जन्योः ॥६॥ वा. य. १४

·(१०६)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. २४,
॥
उन्नत ऋषभो वामनस्त ऐन्द्रावैष्णवा उन्नतः शितिबाहुः शितिपृष्ठस्त ऐन्द्राबार्हस्पत्याः शुकरूपा
वाजिनाः कल्माषा आग्निमारुताः श्यामाः पौष्णाः ॥
एता ऐन्द्रामा द्विरूपा अग्नीषोमीयां वामना अनड्वाह आनावैष्णवा वशा मैत्रावरुण्योऽन्यत
एन्यो भैत्र्यः ॥ ८॥
कृष्णीवा आग्रेया बभ्रवः सौम्याः श्वेता वायव्या अविज्ञाता अदित्यै सरूपा धात्रे वत्सतयों
देवानां पत्नीभ्यः ॥९॥
कृष्णा भौमा धूम्रा आन्तरिक्षा बृहन्तो दिव्याः शबला वैद्युताः सिध्मास्तारकोः ॥ १० ॥
धुम्रान्वसन्तायालभते श्वेतान्ग्रीष्माय कृष्णान्वषीभ्योऽरुणाञ्चरदे पृषतो हेमन्तार्य
पिशङ्गाञ्छिशिराय ॥११॥
व्यवयो गायत्र्यै पञ्चावयस्त्रिष्टुभे दित्यवाहो जगत्यै त्रिवत्सा अनुष्टुभे तुर्यवाह उष्णिहे ॥१२॥
पष्ठवाहो विराज उक्षाणो बृहत्या ऋषभाः ककुभेऽनड्वाहः पङ्क्त्यै धेनवोऽतिच्छन्दसे ॥१३॥
कृष्णीवा आग्रेया बभ्रवः सौम्या उपध्वस्ताः सावित्रा वत्सतर्यः सारस्वत्यः श्यामाः पोष्णाः
पृश्नयो माता बहुरूपा वैश्वदेवा वशा द्यावापृथिवीयाः ॥ १४ ॥
उक्ताः संचरा एता ऐन्द्रानाः कृष्णा वारुणाः पृश्नयो मारुताः कायास्तूंपरः ॥ १५॥
अग्नयेऽनीकवते प्रथमजानालभते मरुद्भ्यः सान्तपनेभ्यः सात्यान्मरुद्भयों गृहमेधिभ्यो
बठिकहान्मरुद्भवः क्रीडिभ्यः ससृष्टान्मरुद्भयः स्वतवद्भयोऽनुसृष्टाने ॥ १६ ॥
उक्ताः संञ्चरा एता ऐन्द्रानाः प्रशृिङ्गा माहेन्द्रा बहुरूपा वैश्वकर्मणाः ॥ १७ ॥
धूम्रा बभ्रुनीकाशाः पितृणासोम॑वता बभ्रवो धूम्रनीकाशाः पितॄणां घर्हिषदी कृष्णा बभ्रुनीकाशाः
पितॄणाम॑ग्निप्वात्तानां कृष्णाः पृषन्तस्त्रयम्बकोः ॥ १८॥
उक्ताः सचरा एताः शुभासीरीयाः श्वेता वायव्याः श्वेता सौर्याः' ॥१९॥
वसन्ताय कपिश्चलानालभते ग्रीष्माय कलविङ्कावर्षाभ्यस्तित्तिरीञ्छरदे वत्तिका हेमन्ताय
ककराञ्छिशिराय विककरान् ॥२०॥
समुद्राय शिशुमारानालभते पर्जन्याय मण्डूकानद्भयो मत्स्यान्मित्राय कुलीपयान्वरुणाय
नाकान् ।। २१ ।।
सोमाय हु सानालभते वायवे बलाका इन्द्राग्निभ्यां कुश्चाभित्राय॑ मटून्वरुणाय चक्रवाकान् ।२२।
अग्नये कुटरूनालभते वनस्पतिभ्य उलूकानग्नीषोमाभ्यां चापानश्विभ्यां मयूरान्मित्रावरुणाभ्यां
कपोतान् ॥२३॥

·*०७-३७] यजुर्वेद-संहिता। (१०७) सोमाय लबानालभते त्वष्ट्रे कौलीकान्गौषादीवानां पत्नीभ्यः कुलीका देवजामिभ्योऽग्नये गृहपतये पारुष्णान् ॥२४॥ अह्ने पारावतानालभते रात्र्यै सीचापूरहोरात्रयोः सन्धिभ्यो जतूर्मासेभ्यो दात्योहान्त्संवत्सराग महतः सुपर्णान् ॥ २५॥ भूम्या आखनालभतेऽन्तरिक्षाय पाक्नान्दुिवे कशान्दिग्भ्यो नकुलान्बर्धकानवान्तरदिशाभ्यः ॥२६॥ वसुभ्य ऋश्यानालभते रुद्रेभ्यो रुरूनादित्येभ्यो न्यन्विश्वेभ्यो देवेभ्यः पृषतान्त्साध्येभ्यः कुलुङ्गान् ॥२७॥ ईशानाय परस्वत आलभते मित्राय॑ गौरान्वरुणाय महिषान्बृहस्पतये गव्याँस्त्वष्ट्र उष्ट्रानं ॥ २८ ॥ प्रजापतये पुरुगान्हस्तिन आलभते वाचे प्लुषीश्चक्षुषे मशकाञ्छ्रोत्राय भृङ्गाः' ।। २९॥ प्रजापतये च वायवे च गोमृगो वरुणायारण्यो मेषो यमाय कृष्णौ मनुष्यग़जाय मर्कटः शार्दूलायं रोहिदृषभाय गयी क्षिप्रश्येनाय वर्तिका नीलङ्गोः कृर्मिः समुद्राय शिशुमारो हिमवते हुम्ती'।३०। मयुः प्राजापत्य उलो हुलिक्ष्णो वृषधशस्ते धात्रे दिशां कङ्को धुङ्गानेयी कलविङ्को लोहिताहि पुष्करसादस्ते त्वाष्ट्रा वाचे कुचः ॥ ३१ ॥ सोमाय कुलुङ्ग आरण्योऽजो नकुलः शका ते पौष्णाः कोष्टा मायोरिन्द्रस्य गौरमृगः पिरो न्यङ्घः कक्कटस्तेऽनुमत्यै प्रतिश्रुत्काय चक्रवाकः ॥ ३२ ॥ सौरी बलाको शार्गः सृजयः शयाण्डकस्ते मैत्राः सरस्वत्यै शारिः पुरुषवाक् श्वाविद्भौमी शार्दूलो वृकः पृदाकुस्ते मन्य। सरस्वते शुकः पुरुषवाक् ॥ ३३ ॥ सुपर्णः पार्जन्य आतिवाहसो दर्विदा ते वायवे बृहस्पतये वाचस्पतये पैङ्गग़जोऽलुज आन्तरिक्षः प्लवो मद्गुर्मत्स्य॒स्ते नदीपतये द्यावापृथिवीर्यः कूर्मः ॥ ३४ ॥ पुरुषमृगश्चन्द्रमसो गोधा कालका दावाघाटस्ते वनस्पतीनां कृकवाकुः सावित्रो हुसो वातस्य नाको मकरः कुलीपयस्तेऽपारस्य हियै शल्यकः ॥ ३५॥ एण्यह्नो मण्डूको मूर्षिका तित्तिरिस्ते सर्पाणां लोपाश आश्विनः कृष्णो राव्या ऋक्षो जतूः सुषिलीका त इतरजनानां जहका वैष्णवी ॥३६ ॥ अन्यवापोऽर्धमासानामृश्यो मयूरः सुपर्णस्ते गन्धर्वाणामपामुद्रो मासां कश्यपो रोहित्कुण्डणाची गोलत्तिका तेऽप्सरसा मृत्यवेऽसितः ।। ३७ ॥

·(१०८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ०२४-२५,
वर्षाऋतूनामाखुः कशो मान्थालस्ते पितॄणां बलायाजगरो वसूनां कपिश्चलः कपोत उलूका
शशस्ते निर्ऋत्यै वरुणायारण्यो मेषः ॥३८॥
श्वित्र आदित्यानामुष्टो घृणीवान्वाधीनसस्ते मत्या अरण्याय सृमरो रुरू रौद्रः क्वर्यिः
कुटरुदात्योहस्ते वाजिनां कामाय पिकः ॥ ३९ ॥
खड्गो वैश्वदेवः श्वा कृष्णः कर्णो गर्दभस्तरक्षुस्ते रक्षसाभिन्द्रीय सूकरः सिधहो मारुतः
कृकलासः पिप्पका शकुनिस्ते शव्यायै विश्वेषां देवानां पृषतः ॥ ४० ॥
[अ०२४,
मं० सं० ४०]
इति चतुर्विंशोऽध्यायः ।
कं०
४०,
अथ पञ्चविंशोऽध्यायः ।
शादै दृद्भिवका दन्तमूलमन चस्वस्तगान्दछष्ट्राभ्याध सरस्वत्या अग्रजिहं जिह्वाया
उत्सादमवक्रन्देन तालु वाज, हनुभ्यामप आस्येन वृषणमाण्डाभ्यामादित्याँ श्मश्रुभिः
पन्थानं भ्रूभ्यां द्यावापृथिवी वर्ताभ्यां विद्युत कनीनंकाभ्या शुक्लाय स्वाहा
कृष्णाय स्वाहा पार्याणि पक्ष्माण्यवार्या इक्षवोऽवार्याणि पक्ष्माणि पार्या इक्षवः ॥१॥
वात प्राणेनापानेन नासिके उपयाममर्धरणौष्ठेन सदुत्तरेण प्रकाशेनान्तरमनकाशेन बाह्यं निवेष्यं
मूर्धा स्तनयित्नु निर्बाधेनाशान मस्तिष्कण विद्युत कनीनकाभ्यां कर्णाभ्याछ श्रोत्रछ श्रोत्राभ्यां
कर्णी तेवनीमंधरकण्ठेनापः शुष्ककण्ठेनं चित्तं मन्यांभिरदिति शीर्णा निति निर्जर्जल्येन
शीर्णा संक्रोशैः प्राणान् रेष्माण स्तुपेन' ॥२॥
मशकान् केशैरिन्द्र स्वप॑सा बहेन बृहस्पति, शकुनिसादेन कर्माञ्छफैराक्रमण,
स्थूराभ्यामृक्षलाभिः कपिलाञवं जवाभ्यामध्वानं बाहुभ्यां जाम्बीलेनारण्यमग्निमंतिरुग्भ्यां
पूपणं दोामश्विनावधेसांभ्या रुद्र रोराभ्याम ॥ ३ ॥
अग्ने पक्षतिर्वायोनिपक्षतिरिन्द्रस्य तृतीया सोमस्य चतुर्थ्यदित्यै पञ्चमीन्द्राण्यै षष्ठी मरुताई
सप्तमी बृहस्पतैरष्टम्यर्यम्णो नवमी धातुर्दशमीन्द्रस्यैकादशी वरुणस्य द्वादशी यमस्य
त्रयोदशी ॥४॥
इन्द्राग्न्योः पक्षुतिः सरस्वत्यै निपंक्षतिर्मित्रस्य तृतीयापां चतुर्थी नित्य पञ्चम्युमीषोमयोः
पृष्ठी सर्पाणा सप्तमी विष्णोरष्टमी पूष्णो नवमी त्वष्टुर्दशमीन्द्रस्यैकादशी वरुणस्य
द्वादशी यम्य त्रयोदशी द्यावापृथिव्योदक्षिणं पाच विश्वेषां देवानामुतरम् ॥ ५॥

·कं. ३८-४०, १-१७]
यजुर्वेद-संहिता।
(१०९)
१
मरुता, स्कन्धा विश्वेषां देवानां प्रथमा कीकसा रुद्राणां द्वितीयोऽऽदित्यानां तृतीया वायोः
पुच्छमग्नीषोमयोर्भासदौ कुञ्चौ श्रोणिभ्यामिन्द्राबृहस्पती ऊरुभ्यां मित्रावरुणावल्गाभ्या॑माक्रमण,
स्थूराभ्यां बलं कुष्ठाभ्याम् ॥ ६॥
पूषणं वनितुनाऽन्धाहीन्स्थूलगुदया सर्पान्गुदाभिर्विहुत आन्त्रैरपो वुस्तिना वृषणमाण्डाभ्यां
वाजिन, शेपेन प्रजा, रेतसा चाषान् पित्तन प्रदुरान् पायुना कूश्माञ्छकपिण्डैः ॥७॥
इन्द्रस्य कोडोऽदित्यै पाजस्यं दिशा जत्रवोऽदित्यै भसज्जीमान् हृदयौपशेनान्तरिक्षं पुरीतता
नभै उदर्येण चक्रवाको मतस्नाभ्यां दिवं वृक्काभ्यां गिरीन् प्लाशिभिरुपलान् प्लीह्ना वल्मीकान्
कोमभिग्लोभिर्गुल्मान् हिराभिः सवन्तीहुंदान् कुक्षिभ्या समुद्रमुदरेण वैश्वानरं भस्मनी ॥८॥
विधृति नाभ्यां धृतथे रसेनापो यूष्णा मरीचीविघुड्मिन हारमष्मणां शीनं वसया पृष्वा
अश्रुभिर्हादुनीषीकाभिरस्ना रक्षासि चित्राण्यड्रोनक्षत्राणि रूपेण पृथिवीं त्वचा
जुम्बकाय स्वाहा ॥९॥
हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिरेक आसीत् ।
स दांधार पृथिवीं चामुतेमा कस्मै देवाय हविषा विधर्म ॥१०॥
यः प्राणतो निमिषतो महित्वैक इद्राजा जगतो बभूव ।
य ईशे अस्य द्विपदृश्चतुष्पदः कस्मै देवार्य हविषा विधेम ॥११॥
यस्येमे हिमवन्तो महित्वा यस्य॑ समुद्र रसया सहाहुः ।
यस्येमाः प्रदिशो यस्य बाहू कस्मै देवार्य हविषा विधेमं ॥ १२ ॥
य आत्मदा बलदा यस्य विश्व उपासते प्रशिपं यस्य देवाः ।
यस्य च्छायामृतं यस्य॑ मृत्युः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥ १३ ॥
आ नो भद्राः क्रतवो यन्तु विश्वतोऽदब्धासो अपरीतास उद्भिदः ।
देवा नो यथा समिद् वृधे असन्नायुवो रक्षितारों दिवे-दिवे' ॥ १४ ॥
देवानां भद्रा सुमतिकजूयतां देवानां रातिभि नो निवर्तताम् ।
देवानार्थ सख्यमुपंसेदिमा वयं देवा न आयुः प्रतिरन्तु जीवसे ॥१५॥
तान्पूर्वया निविदा हूमहे वयं भगं मित्रमर्दिति दक्षमनिधम् ।
अर्यमणं वरुण, सोममश्विना सरस्वती नः सुभगा मयस्करत् ॥ १६॥
तन्नो वातो मयोभु वातु भेषजं तन्माता पृथिवी तत्पिता द्यौः ।
तद् ग्रावाणः सोमसुतो मयोभुवस्तदश्विना शृणुतं धिष्ण्या युवम् ॥ १७ ॥

·(११०)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-गुलं
[0. ३५,
तमीशानं जगतस्तस्थुषस्पति धियश्चिन्वमवसे हूमहे वयम् ।
पूषा नो यथा वेदसामसद् वृधे रक्षिता पायुरदब्धा स्वस्तये ॥ १८ ॥
स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।
स्वस्ति नस्तायो अरिष्टनेमिः स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातुं ॥१९॥
पृर्षदश्वा मरुतः पृश्निमातरः शुभयावानो विदथेषु जग्मयः ।
अमिजिह्वा मनवः सूरचक्षसो विश्वे नो देवा अवसागमन्निह ॥ २०॥
भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवा भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ।
स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवाछसस्तनूभिव्यशेमहि देवहितं यदायुः ॥२१॥
शतमिन्नु शरदो अन्ति देवा यत्रा नश्चक्रा जरस तनूनाम् ।
पुत्रासो यत्र पितरो भवन्ति मा नौ मध्या रीरिषतायुर्गन्तोः ॥ २२॥
अदितिौरदितिरन्तरिक्षमर्दितिर्माता स पिता स पुत्रः ।
विश्वे देवा अदितिः पञ्च जना अदितिर्जातमर्दिति नित्वम् ॥ २३ ॥
मा नो मित्रो वरुणो अर्घमायुरिन्द्र कभुक्षा मरुतः पर ख्यन् ।
यद्वाजिनो देवजातस्य सप्तेः प्रवक्ष्यामों विदर्थे वीर्याणि ॥२४॥
यनिर्णिजा रेक्सा प्रावृतस्य राति गृभीतां मुखतो नयन्ति ।
सुपाङजो मेम्यद्विश्वरूप इन्द्रापूष्णोः प्रियमप्येति पार्थः ॥२५॥
एष छागः पुरो अश्वेन वाजिनः पूष्णो भागो नीयते विश्वदेव्यः ।
अभिप्रियं यत्पुरोडाशमर्वता त्वष्टेदेनछ सौश्रवसाय जिन्वति ॥२६॥
यद्धविष्यमृतुशो देवयानं त्रिर्मानुषाः पर्यश्वं नयन्ति ।
अत्रा पूष्णः प्रथमो भाग एति यज्ञं देवेभ्यः प्रतिवेदयन्नजः ॥ २७॥
होताऽध्वर्युरावया अग्निमिन्धो ग्रावग्राम उत शछस्ता सुर्विप्रः ।
तेन यज्ञेन स्वरंकृतेन स्विष्टेन वृक्षणा आ घृणध्वम् ॥ २८॥
यूपवस्का ऊत ये यूपवाहाश्चषालं ये अश्वयूपाय तक्षति ।
ये चावते पचन सम्भरन्त्युतो तेषामभितिर्न इन्वतु ॥ २९ ॥
उप प्रागात्सुमन्मेऽधायि मन्म देवानामाशा उप वीतपृष्ठः ।
अन्वेनं विप्रा ऋषयो मदन्ति देवानां पुष्टे चकृमा सुबन्धुम् ॥ ३० ॥

·कं. १८-४३]
यजुर्वेद-संहिता।
(१११)
यद्वाजिनो दाम सन्दानमर्वतो या शीर्षण्या रशना रज्जुरस्य ।
या घास्य प्रभृतमास्ये तृणथं सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तुं ॥३१॥
यदश्वस्य ऋविषो मक्षिकाश यद्वा स्वरौ स्वधितो रिप्तमस्ति ।
यद्धस्तयोः शमितुर्यन्नखेषु सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥ ३२॥
यदुवंध्यमुदरस्यापवाति य आमस्य कविषो गन्धो अस्ति ।
सुकृता तच्छमितारः कृण्वन्तूत मेध शतपाकै पचन्तु ॥३३॥
यत्ते गात्रादृग्निर्ना पच्यमानाभि शूलं निहतस्यावधावति ।
मा तभूम्यामाश्रिपन्मा तृणेषु वेभ्यस्तदुशट्यो रातमस्तु ।। ३४ ॥
ये वाजिन परिपश्यन्ति पक्कं य ईमाहुः सुरभिनिहरोत ।
ये चार्वतो मासभिक्षामुपासत उतो तेामभिगूर्तिर्न इन्वतुं ॥३५॥
यन्नीक्षणं मॉस्पचन्या उखाया या पात्राणि यूष्ण आसेचनानि ।
ऊष्मण्यापिधाना चरूणामङ्काः सूनाः परि भूषन्त्यश्चम् ॥ ३६ ॥
मा त्वाऽग्निवनयीमगन्धिोखा भ्राजन्त्यभि विक्त जधिः ।
इष्टं वीतमभिगूत वर्षकृतं तं देवासः प्रति गृभ्णन्त्यश्चम् ॥ ३७॥
निक्रमणं निषदनं विवर्तनं यच्च पड्वीशमर्वतः ।
यच्च पपौ यच घासिं जघास सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥ ३८ ॥
यदश्वाय वास उपस्तुणन्त्यधीवासं या हिर॑ण्या न्यस्मै ।
सन्दानमर्वन्तं पड्वीशं प्रिया देवेष्वा योमयन्ति ॥ ३९ ॥
यत्ते सादे महसा शूकृतस्य पाया वा कशया वा तुतोद ।
सुचेव ता हविषो अध्वरेषु सर्वा ता ते ब्रह्मणा सूदयामि ॥४०॥
चतुस्बिधशद्वाजिनो वेवबन्धोर्वकीरश्वस्य स्वधितिः समेति ।
अच्छिद्रा गात्रा वयुना कृणोत परुष्परुरनुघुष्या विशस्तं ॥ ४१ ॥
एकस्त्वष्टुरवस्या विशस्ता द्वा यन्तारा भवतस्तथ ऋतुः ।
या ते गात्राणामृतुथा कृणोमि ता-ता पिण्डानां प्र जुहोम्यगौ' ॥ ४२ ॥
मा त्वा तपत्मिय आत्माऽपियन्तं मा स्वधितिस्तन्तु आ तिष्ठिपत्ते ।
मा ते गृध्नुरविशस्ताऽतिहार्य छिद्रा गात्रोण्यसिना मिथू केः ॥४३॥

·(११२)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. २५-२६३
न वा उ एतन्मियसे न रिष्यसि देवार इदेषि पथिभिः सुगेभिः ।
हरी ते युञा पृष्ती अभूतामुपास्थाद्वाजी धुरि रासंभस्य ॥४४॥
सुगव्यं नो वाजी स्वश्व्य पुषसः पुत्राँ२ उत विश्वापुपंछ रयिम् ।
अनागास्त्वं नो अदितिः कृणोतु क्षत्रं नो अश्वो वनता हविष्मान् ॥ ४५ ॥
इमा नु कं भुवना सीषधामेन्द्रश्च विश्वे च देवाः ।
आदित्यैरिन्द्रः सर्गणो मरुद्भिरस्मभ्यं भेजा करत् ।
यज्ञं च नस्तन्वं च प्र॒जां चादित्यैरिन्द्रः सह सीपधाति ॥४६॥
अग्ने त्वं नो अन्तम उत त्राता शिवो भवा वरूथ्यः ।
वसुर॒ग्निर्वसुश्रवा अच्छा नक्षि द्युमत्तम रयिं दाः' ।
तं त्वा शोचिष्ठ दीदिवः सुम्नार्य नूनीमहे सखिभ्यः ।। ४७ ।।
[अ० २५, कं० ४७, मं० सं० ५०]
इति पञ्चविंशोऽध्यायः ।
अथ षडूविंशोऽध्यायः।
अग्निश्च पृथिवी च सन्नते ते मे सं नमतामदो वायुश्चान्तरिक्षं च सन्नत ते मे सं नमतामर्द
आदित्यश्च द्योश्च सन्नते ते मे सं नमतामदै आपश्च वरुणश्च सन्नते ते मे सं नमतामः ।
सप्त सघसदो अष्टमी भूतसाधनी । सकामार अवनस्कुरु संज्ञानमस्तु मेऽमुना ॥१॥
यथेमां वाचं कल्याणीमावदानि जनेभ्यः ।
ब्रह्मराजन्याभ्याछ शूद्राय चार्याय च स्वाय चारणाय च ।
प्रियो देवानां दक्षिणायै दातुरिह भूयासमयं मे कामः समृध्यतामुप मादो नमतुं ॥२॥
बृहस्पते अति यदुर्यो अहीद घुमद्विभाति क्रतुमज्जनेषु ।
यद्दीदयच्छवस ऋतप्रजात तदस्मासु द्रविणं धेहि चित्रम् ।
उपयामगृहीतोऽसि बृहस्पतये त्वैप ते योनि-वृहस्पतये त्वा ॥ ३ ।
इन्द्र गोमन्निहा याहि पिबा सोमछ शतक्रतो । विद्यद्भिावभिः सुतम् ।
उपयागृहीतोऽसी-न्द्राय त्वा गोमत एष ते योनि-रिन्द्राय त्वा गोमते ॥४॥
इन्द्रा याहि वृत्रहन्पिबा सोमछ शतक्रतो । गोमद्भिावभिः सुतम् ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा गोमत एष ते योनि-रिन्द्राय त्वा गोमते ॥५॥

·कं.४४-४७; १.-२३] यजुर्वेद-संहिता। (११३) ऋतावानं वैश्वानरमृतस्य ज्योतिषस्पतिम् । अजसं धर्मीमहे । उपयामगृहीतोऽसिं वैश्वानराय वै- ते योनि-र्वैश्वानराय॑ त्वा ॥६॥ वैश्वानरस्य॑ सुमतौ स्याम राजा हि कं भुवनानामभिश्रीः । इतो जातो विश्वमिदं वि चष्टे वैश्वानरो यतते सूर्येण ॥ उपयामगृहीतोऽसि वैश्वानराय वै-प ते योनि र्वैश्वानराय॑ त्वा ॥७॥ वैश्वानरो ने ऊतय आ प्र यातु परावतः । अग्निरुक्थेन वाहसी ॥ उपयामगृहीतोऽसि वैश्वानराय वै-पते योनि-वैश्वानराय॑ त्वा ॥८॥ अग्निषिः पर्वमानः पाञ्चजन्यः पुरोहितः । तमीमहे महागयम् ॥ उपयामगृहीतोऽस्य-नये त्वा वर्चसै एप ते योनि-रग्नये त्वा वर्चसे ॥९॥ महाँ२ इन्द्रो वज्रहस्तः षोडशी शर्म यच्छतु । हन्तु पाप्मानं योऽस्मान्दृष्टिं' ॥ उपयामगृहीतोऽसि महेन्द्राय वै-प ते योनि-महेन्द्राय॑ त्वा ॥१०॥ तं वो दुस्ममृतीषहं वसौर्मन्दानमन्धसः । अभि वत्सं न स्वसंरेषु धेनव इन्द्रं गीभिनवामहे ॥११॥ यद्वाहिष्ठं तदुग्नये बृहदर्च विभावसो । महिषीव त्वयिस्त्वद्वाजा उदीरते ॥१२॥ एह्यू षु ब्राणि तेऽग्न इत्थेतरा गिरः । एभिर्वर्धास इन्दुभिः ॥ १३ ॥ ऋतवस्ते यज्ञं वि तन्वन्तु मासा रक्षन्तु ते हविः । संवत्सरस्ते यज्ञं दधातु नः प्र॒जां च परि पातु नः ॥ १४ ॥ उपह्वरे गिरीणा, सङ्गमे च नदीनाम् । धिया विप्रो अजायते ॥१५॥ उच्चा ते जातमन्धसो दिवि सद्भूम्या देदे । उग्र शर्म महि श्रवः ॥१६॥ स न इन्द्राय यज्यवे वरुणाय मरुद्भवः । वरिवोवित्परि सवै ॥ १७ ॥ एना विश्वान्यर्य आ द्युम्नानि मानुषाणाम् । सिषासन्तो वनामहे ॥१८॥ अनु वीरैरनु पुष्यास्म गोभिरन्वश्वैरनु सर्वेण पुष्टैः । अनु द्विपदाऽनु चतुष्पदा वयं देवा नो यज्ञमृतथा नयन्तु ॥ १९॥ अग्ने पत्नी रिहा वह देवानामुशतीरुप । त्वष्टारछ सोमपीतये ॥२०॥ आभि यज्ञं गृणीहि नो मावो नेष्टः पिब ऋतुना । त्वछ हि रत्नधा असि ॥२१॥ दुविणोदाः पिपीपति जुहोत प्र च तिष्ठत । नेष्ट्रातुभिरिष्यते ॥ २२ ॥ तवायछ सोमस्त्वमेहर्वाङ् शश्वत्तम, सुमना अस्य पाहि । अस्मिन् यज्ञे बर्हिष्या निषद्या दधिष्वेमं जठर इन्दुमिन्द्र ॥ २३॥ वा. य. १५

·(११४)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. २६-२७,
अमेव नः सुहवा आ हि गन्तन नि बर्हिषि सदतना रणिष्टन ।
अर्धा मदस्व जुजुषाणो अन्धस॒स्त्वष्टदेवेभिर्जनिभिः सुमद्गणः ॥ २४ ॥
स्वादिष्ठया मर्दिष्ठया पर्वस्व सोम धारया । इन्द्राय पातवे सुतः ॥२५॥
रक्षोहा विश्वचर्षणिभि योनिमयोहते । द्रोणे सधस्थुमासदत् ॥ २६ ॥
[अ० २६, कं० २६, मं० सं० ६२]
इति षड्विंशोऽध्यायः।
अथ सप्तविंशोऽध्यायः।
सास्त्वाग्न ऋतवो वर्धयन्तु संवत्सरा ऋषयो यानि सत्या ।
सं दिव्येन दीदिहि रोचनेन विश्वा आ भाहि प्रदिशश्चतस्रः ॥ १ ॥
सं चेध्यस्वाने प्र च बोधयैनमुच्च तिष्ठ महते सौभगाय ।
मा च रिपदुपसत्ता ते अग्ने ब्रह्माणस्ते यशसः सन्तु मान्ये' ॥२॥
त्वामने वृणते ब्राह्मणा इमे शिवो अंग्ने संवरणे भवा नः ।
सपत्नहा नो अभिमातिजिच्च स्वे गये जागृह्यप्रयुच्छन् ॥ ३॥
इहवाग्ने अधि धारया रयिं मा त्वा नि क्रन्पूर्वचितो निकारिणः ।
क्षत्रमने सुयममस्तु तुभ्यमुपसत्ता वर्धतां ते अनिट्टतः ॥ ४ ॥
क्षत्रेणाने स्वायुः स रभस्व मित्रेणाग्ने मित्रुधेये यतस्व ।
सजातानां मध्यमस्था एधि राज्ञामने विहव्यो दीदिहीहं ॥ ५॥
अति निहो अति सिधोऽत्यचित्तिमत्यरातिमग्ने ।
विश्वा ह्यग्ने दुरिता सहस्वाथास्मभ्य सहवीरा रयिं दाः ॥६॥
अनाधृष्यो जातवेदा अनिष्टतो विराडने क्षत्रभृद्दीदिहीह ।
विश्वा आशाः प्रमुञ्चन्मानुषीभियः शिवेभिरद्य पर पाहि नो वृधे ॥७॥
बृहस्पते सवितर्बोधयन सर्शितं चित्सन्तरार्थ स शिशाधि ।
वर्धयैनं महते सौभगाय विश्व एनमर्नु मदन्तु देवाः ॥८॥

·कं. २४-२६, १-२७]
यजुर्वद-संहिता।
(११५)
१
अमुत्रभूयादध यद्यमस्य बृहस्पते अभिशस्तेरश्चः ।
प्रत्यौहतामश्विना मृत्युमस्माद्देवानामग्ने भिषजा शचीभिः' ॥९॥
उद्वयं तम॑सस्परि स्वः पश्यन्त उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम् ॥ १० ॥
ऊर्ध्वा अस्य समिधो भवन्त्यू; शुक्रा शोचीप्यग्नेः । द्युमत्तमा सुप्रतीकस्य सूनोः' ॥११॥
तनूनपादसुरो विश्ववेदा देवो देवेषु देवः । पृथो अनक्तु मध्वा घृतेन ॥ १२॥
मध्वा यज्ञं नक्षसे प्रीणानो नराशसो अग्ने । सुकृदेवः सविता विश्ववारः ॥१३॥
अच्छायमेति शवसा घृतेनेडानो वह्निर्नम॑सा । अग्नि, सुचौ अध्वरेपुं प्रयत्सु ।। १४ ।।
स यक्षदस्य महिमानमग्नेः स ई मन्द्रा संप्रयसः । वसुश्चेतिष्ठो वसुधातम ॥१५॥
द्वारो देवीरन्व॑स्य॒ विश्वे व्रता ददन्ते अग्नेः । उरुव्यचसो धाम्ना पत्यमानाः ॥१६॥
ते अस्य योषणे दिव्ये न योनी उषासानक्ता । इमं यज्ञमवतामध्वरं नः ॥१७॥
दैव्या होतारा ऊर्ध्वमध्वरं नोऽग्नेर्जिह्वामभि गृणीतम् । कृणुतं नः स्विष्टिम् ॥ १८॥
तिस्रो देवीर्बहिरेद, सदन्त्विडा सरस्वती भारती । मही गुणानां ॥ १९ ॥
तन्नस्तुरीपमद्भुतं पुरुक्षु त्वष्टा सुवीर्यम् । रायस्पोषं वि प्यतु नाभिमस्मे ॥ २० ॥
वनस्पतेऽव सृजा राणस्त्मना देवेषु । अग्निर्हव्य शमिता सूदयाति ॥२१॥
अग्ने स्वाहां कृणुहि जातवेद् इन्द्राय हव्यम् । विश्वे देवा हविरिदं जुषन्ताम ॥२२॥
पीवो अन्ना रयिवृधः सुमेधाः श्वेतः सिंपक्ति नियुतामभिश्रीः ।
ते वायवे समनसो वि तस्थुर्विश्वेन्नरः स्वपत्यानि चक्रुः ॥२३॥
राये नु यं जज्ञतू रोदसीमे गये देवी धिषणां धाति देवम् ।
अधं वायुं नियुतः सश्चत स्वा उत श्वेतं वसुधिति निरके ॥ २४ ॥
आपो ह यद्वृहतीविश्वमायन् गर्भं दधाना जनयन्तीरग्निम् ।
ततो देवाना समवर्ततासुरेकः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥२५॥
यश्चिदापो महिना पर्यपश्यदक्षं दधाना जनयन्तीर्यज्ञम् ।
यो देवेष्वधि देव एक आसीत् कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥२६॥
प्र याभिर्यासि दाश्वासमच्छा नियुद्भिर्वायविष्टये दुरोणे ।
नि नौ यि सुभोजसं युवस्व नि वीरं गव्य॒मश्व्यं च राधः ॥२७॥

·(११६)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[१० २७-२८०
१
आ नो नियुद्भिः शतिनीभिरध्वर, सहस्रिणीभिरुप याहि यज्ञम् ।
वायो अस्मिन्त्सवने मादयस्व यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥२८॥
नियुत्वान्वायवा गायछ शुक्रो अयामि ते । गन्तासि सुन्वतो गृहम् ॥ २९ ॥
वायो शुक्रो अयामि ते मध्वो अग्रं दिविष्टिषु ।
आ याहि सोमपीतये स्पा) देव नियुत्वता ॥ ३०॥
वायुरंग्रेगा यजप्रीः साकं गन्मनसा यज्ञम् । शिवो नियुद्भिः शिवाभिः ॥ ३१ ॥
वायो ये ते सहस्रिणो रथांसस्तेभिरा गहि । नियुत्वान्त्सोमपीतये ॥३२॥
एकया च दशभिश्च स्वभूते द्वाभ्यामिष्टये विधशती च ।
तिसृभिश्च वहसे त्रिशता नियुद्भिर्वायविह ता वि मुंश्च ।। ३३ ॥
तव वायवृतस्पते त्वष्टुर्जामातरद्भुत । अवास्या वृणीमहे ॥३४॥
अभि त्वां शूर नोनुमोऽदुग्धा इव धेनवः । ईशानमस्य जगतः स्वदृशमीशानमिन्द्र तस्थुषः ।३५।
न त्वायॉ२ अन्यो दिव्यो न पार्थिवो न जातो न निष्यते ।
अश्वायन्तो मघवन्निन्द्र वाजिनो गव्यन्तस्त्वा हवामहे ॥३६ ॥
त्वामिद्धि हवामहे सातौ वाजस्य कारवः । त्वां वृत्रेष्विन्द्र सत्प॑तिं नस्त्वां काठास्ववतः ॥३७॥
स त्वं नश्चित्र वज्रहस्त धृष्णुया मह स्तवानो अद्रिवः ।
गामश्व रथ्यमिन्द्र सं किंर सत्रा वाजं न जिग्युपें ॥ ३८ ॥
कया नश्चित्र आ भुवदूती सदावृधः सखा । कया शर्चिष्ठया वृतां ॥ ३९ ॥
कस्त्वा सत्यो मदानां महिष्ठो मत्सदन्धसः । दृढा चिदारुजे वसु ॥४०॥
अभी षु णः सखीनामविता जरितॄणाम् । शतं भवास्यूतये ॥४१॥
यज्ञा-यज्ञा वो अग्नये गिरा-गिरा च दक्षसे ।
प्र-4 वयममृतं जातवेदसं प्रियं मित्रं न घिसिपम् ॥४२॥
पाहि नौ अन एकया पाात द्वितीयया ।
पाहि गीर्भिस्तिसृभिरूजां पते पाहि चतसृभिर्वसो' ॥ ४३ ॥
ऊर्जा नपात, स हिनायमस्मयुर्दाशेम हव्यातये ।
भुवद्वाजेष्वविता भुवद्ध उत त्राता तनूनाम ॥४४॥

·क. २८-४५,१-९]
यजुर्वेद-संहिता
(११७)
संवत्सरोऽसि परिवत्सरोऽसीदावत्सरोऽसीद्वत्सरोऽसि वत्सरोऽसि । उपसस्ते कल्पन्तामहोरात्रास्ते
कल्पन्तामर्धमासास्ते कल्पन्तां मासास्ते कल्पन्तामृतवस्ते कल्पन्ता संवत्सरस्तै कल्पताम् ।
प्रेत्या एत्य सं चाश्च प्र च सारय । सुपर्णचिदसि तयाँ देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवः सीद ॥ ४५ ॥
[अ० २७, कं० ४५, मं० सं०४५]
इति सप्तविंशोऽध्यायः ।
अथाष्टाविंशोऽध्यायः।
होता यक्षसमिधेन्द्रमिडस्पदे नाभा पृथिव्या अधि ।
दिवो वर्मन्समिध्यत ओजिष्ठश्चर्षणीसहां वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥१॥
होता यक्षत्तनूनपातमूतिभिर्जेतारमपराजितम् ।
इन्द्र देव स्वर्विदं पथिभिर्मधुमत्तमैराश सेन तेजमा वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥२॥
होता यक्षदिौभिरिन्द्रमीडितमाजुह्वानममय॑म् ।
देवो देवैः सवीर्यो वज्रहस्तः पुरन्दरो वेत्वाज्यस्य होतयज ॥३॥
होतो यक्षदर्हिषीन्द्र निषद्वरं वृषभं नर्यापसम् ।
वसुंभी रुद्वैरादित्यैः सयुनिभर्हिरासवेत्वाज्यस्य होतयं ॥४॥
होता यक्षदोजो न वीर्य, सहो द्वार इन्द्रमवर्धयन् ।
सुप्रायणा अस्मिन्यज्ञे वि श्रेयन्तामृतावृधो द्वार इन्द्राय मीटुपे व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज' ॥५॥
होता यक्षदुषे इन्द्रस्य धेनू सुदुघे मातरा मही ।
सवातरौ न तेजसा वत्समिन्द्रमवर्धतां वीतामाज्यस्य होतर्यज' ॥६॥
होता यक्षदैव्या होतारा भिषजा सखाया हविषेन्द्रं भिपज्यतः ।
कवी देवी प्रचैतसाविन्द्राय धत्त इन्द्रियं वीतामाज्यस्य होतर्यज' ॥ ७ ॥
होता यक्षत्तिस्रो देवीर्न भेषजं त्रयस्त्रिधातवोऽपस इडा सरस्वती भारती महीः ।
इन्द्रपत्नीहविष्मतीयंन्त्वाज्यस्य होतयंज' ॥८॥
होता यक्षुत्त्वष्टारमिन्द्रं देवं भिषजछ सुयजं घृतश्रियम् ।
पुरुरूप, सुरेतसं मघोनमिन्द्राय त्वष्टा दधदिन्द्रियाणि वेत्वाज्यस्य होतयज' ॥९॥

·(११८)
धाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० २८७
॥
होतो यक्षद्वनस्पति, शमितारं शतक्रतुं धियो जोष्टारमिन्द्रियम् ।
मध्वा समचन्पथिभिः सुगेभिः स्वाति यज्ञं मधुना घृतेन वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥
होता यक्षदिन्छ स्वाहाऽऽज्यस्य॒ स्वाहा मेदसः स्वाहा स्तोकाना, स्वाहा स्वाहाकृतीना
स्वाहा हव्यसूक्तीनाम् । स्वाहा देवा आज्यपा जुषाणा इन्द्र आज्यस्य व्यन्तु होतर्यज' ॥११॥
देवं बर्हिरिन्द्रछ सुदेवं देवैरिवस्तीर्णं वेद्यामवर्धयत् ।
वस्तोतं प्राक्तो तथं राया बर्हिष्मतोऽत्यगाद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज' ॥ १२ ॥
देवीार इन्द्र, सङ्घाते वीड्वीर्यामन्नवर्धयन् । आ वत्सेन तरुणेन कुमारेण च
मीवतापाणि रेणुककाटं नुदन्तां वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यजै ॥ १३ ॥
देवी उषासानक्तेन्द्र यज्ञे प्रयत्यह्वेताम् ।
देवीविंशः प्रायासिष्टाछ सुपीते सुर्धिते वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज' ॥ १४ ॥
देवी जोष्टी वसुधिती देवमिन्द्रमवर्धताम् । अाव्यन्याघा द्वेषाचस्यान्या
वक्षद्वसु वार्याणि यजमानाय शिक्षिते वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज' ॥१५॥
देवी ऊर्जाहुती दुघे सुदुधे पयसेन्द्रमवर्धताम् ।
इपमूर्जमन्या बक्षत्साधिले सपीतिमन्या नवेन पूर्व दयमाने पुराणेन नवमातामूर्जमूर्जाहुती
ऊर्जयमाने वसु वार्याणि यजमानाय शिक्षिते वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज ॥ १६ ॥
देवा देव्या होतारा देवमिन्द्रमवर्धताम ।
हताशसावाभाटी वसु वार्याणि यजमानाय शिक्षितौ वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज' ॥ १७ ॥
देवीस्तिस्रस्तिस्रो देवीः पतिमिन्द्रमवर्धयन् ।
अस्पक्षद्भाती दिवछ सुर्यज्ञछ सरस्वतीडा वसुमती गृहान् वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ।१८॥
देव इन्द्रो नराशसस्त्रिवरूथस्त्रिबन्धुरो देवमिन्द्रमवर्धयत् ।
शतेन शितिपृष्ठानामाहितः सहस्रेण प्रवर्तते मित्रावरुणेदस्य होत्रमहंतो बहस्पति स्तोत्रमश्विनाध्वर्यवं
वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज' ॥ १९ ॥
देवो देवैर्वनस्पतिर्हिरण्यपर्णो मधुशाखः सुपिप्पलो देवमिन्द्रमवर्धयत् ।
दिवमग्रेणास्पृक्षदान्तरिक्षं पृथिवीम हीद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज ॥ २० ॥
देवं बर्हिर्वारितीनां देवमिन्द्रमवर्धयत् ।
स्वासस्थमिन्द्रेणासन्नमन्या बहीष्यभ्यभूद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज' ॥२१॥

·कं. १०-३४]
यजुर्वेद-संहिता।
(११९)
देवो अग्निः स्विष्टकृद्देवमिन्द्रमवर्धयत ।
स्विष्टं कुर्वन्त्स्विष्टकृत्स्विष्टमद्य करोतु नो वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज" ॥ २२ ॥
अग्निमद्य होतारमवृणीतायं यज॑मानः पचन्पक्तीः पचन्पुरोडाशं बध्नन्निन्द्राय छाग ।
सूपस्था अद्य देवो वनस्पतिरभवदिन्द्राय छागेन ।
अघृत्तं मैदुस्तः प्रति पचताग्रभीदवीवृधत्पुरोडाशैन । त्वामद्य ऋषे ॥२३॥
होता यक्षत्समिधानं महद्यशः सुसमिद्धं वरेण्यमग्निमिन्द्रं वयोधसम् ।
गायत्री छन्द इन्द्रियं व्यावं गां वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होतर्यज" ॥२४॥
होता यक्षत्तनूनपातमुद्भिदं यं गर्भमदितिर्दधे शुचिमिन्द्रं वयोधसम
उष्णिहं छन्द इन्द्रियं दित्यवाहं गां वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥२५॥
होता यक्षद्वीडेन्यमीडितं वृत्रहन्तममिडाभिरीय सहः सोममिन्द्रं वयोधसम् ।
अनुष्टुभं छन्द इन्द्रियं पञ्चावि गां वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥ २६ ॥
होता यक्षत्सुबर्हि पूषण्वन्तममर्त्य सीदन्तं बर्हिषि प्रियेऽमृतेन्द्रं वयोधसम् ।
बृहतीं छन्द इन्द्रियं त्रिवत्सं गां वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥ २७ ॥
होता याद्यचस्वतीः सुप्रायणा ऋतावृधो द्वारो देवीहिरण्ययीब्रह्माणमिन्द्रं वयोधसम् ।
पङ्गिं छन्द इहेन्द्रियं तुर्यवाहं गां वयो दधद्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज' ॥२८॥
होता यक्षत्सुपेशंसा सुशिल्पे बृहती उभे नक्तोपासा न दर्शते विश्वमिन्द्रं वयोधसम् ।
त्रिष्टुभं छन्द इहेन्द्रियं पष्ठवाहं गां वयो दधद्वीतामाज्यस्य होतर्यज' ॥२९॥
होता यात्प्रचेतसा देवानामुत्तमं यशो होतारा दैव्या कवी सयुजेन्द्रं वयोधसम् ।
जगतीं छन्द इन्द्रियमनड्वाहं गां वयो दधद्वीतामाज्यस्य होतर्यज' ॥ ३०॥
होता यक्षत्पेशस्वतीस्तिस्रो देवीहिरण्ययीभारतीव॒हतीमहीः पतिमिन्द्र वयोधसम् ।
विराजं छन्द इहेन्द्रियं धेनुं गां न वयो दधयन्त्वाज्यस्य होतर्यज' ॥३१॥
होता यक्षत्सुरेतसं त्वष्टारं पुष्टिवर्धन रूपाणि बिभ्रतं पृथक् पुष्टिमिन्द्रं वयोधसम ।
द्विपदं छन्द इन्द्रियमुक्षाणं गां न वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥ ३२ ॥
होता यक्षद्वनस्पति शमितारं शतक्रतुर्थ हिरण्यपर्णमुक्थिन रशनां बिभ्रतं वशिं
भगमिन्द्र वयोधसम् । ककुभं छन्द इहेन्द्रियं वशां वेहतं गां वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥३३॥
होता यक्षत्स्वाहाकृतीग्निं गृहपति पृथग्वरुणं भेषजं कविं क्षत्रमिन्द्रं वयोधसम् ।
अतिच्छन्दसं छन्द इन्द्रियं बृहषभं गां वयो दधद्यन्त्वाज्यस्य॒ होतर्यज' ॥ ३४ ॥

·(१२०) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [म. २८-२९ ॥ देवं बर्हिवयोधसं देवमिन्द्रमवर्धयत् । गायत्र्या छन्दसेन्द्रियं चक्षुरिन्द्रे वयो दधद्वसुने वसुधेयस्य वेतु यज' ॥ ३५ ॥ देवीद्वारो वयोधस, शुचिमिन्द्रमवर्धयन् । उष्णिहा छन्दसेन्द्रियं प्राणमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ ३६ ।। देवी उपासानक्ता देवमिन्द्रं वयोधसं देवी देवम॑वर्धताम् । अनुष्टुभा छन्दसेन्द्रियं बलमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज ॥३७॥ देवी जोष्टी वसुधिती देवमिन्द्रं वयोधसं देवी देवम॑वर्धताम् । बृहत्या छन्दसेन्द्रियर्थ श्रोमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज' ॥ ३८ ॥ देवी ऊर्जाहुती दुघे सुदुधे पयसेन्द्रं वयोधसं देवी देवमेवर्धताम् । पङ्कत्या छन्दसेन्द्रिय शुक्रमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज ॥३९॥ देवा दैव्या होतारा देवमिन्द्रं वयोधसं देवी देवमेवर्धताम् । त्रिष्टुभा छन्दसेन्द्रियं विषिमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज ॥ ४० ॥ देवीस्तिस्रस्तिस्रो देवीर्वयोधसं पतिमिन्द्रमवर्धयन् । जगत्या छन्दसेन्द्रिय शूपमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥४१॥ देवो नराशसो देवमिन्द्रं वयोधसं देवो देवमवर्धयत् । विराजा छन्दसेन्द्रिय, रूपमिन्द्रे वयो दर्धद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज' ॥४२॥ देवो वनस्पतिर्देवमिन्द्र वयोधसं देवो देवम॑वर्धयत् । द्विपदा छन्दसेन्द्रियं भगमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यर्ज ॥४३॥ देवं बहिर्वारितीनां देवमिन्द्रं वयोधसं देवं देवम॑वर्धयत् । ककुभा छन्दसेन्द्रियं यश इन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यर्ज ॥४४॥ देवो आनः स्विष्टकृद्देवमिन्द्रं वयोधसं देवम॑वर्धयत् । अतिच्छन्दसा छन्दसेन्द्रियं क्षत्रमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज' ॥ ४५ ॥ अग्निमद्य होतारमवृणीतायं यजमानः पचन्यक्तीः पन्पुरोडाशं बध्नन्निन्द्राय वयोधसे छागम् । सुपस्था अद्य देवो वनस्पतिरभवदिन्द्राय वयोधसे छागेन । अघृत्तं मैदुस्तः प्रतिपचताग्रभीदवीवृधत्पुरोडाशेन । त्वाम॒द्य ऋषे ॥ ४६ ॥ [अ० २८, कं० ४६, मं० सं० ५०] इत्यष्टाविंशोऽध्यायः।

·कं. ३५-४६,१ १२] यजुर्वेद-संहिता । (१२१ ) अथैकोनत्रिंशोऽध्यायः । समिद्धो अनन् कृदरं मतीनां घृतमने मधुमत्पिन्व॑मानः । वाजी वहन् वाजिनं जातवेदो देवानां वक्षि प्रियमा सधस्थम् ॥१॥ घृतेनाञ्जन्सं पृथो देवयानान् प्रजानन् वाज्यप्येतु देवान् । अनु त्वा सप्ते प्रदिशः सचन्ता, स्वधामस्मै यजमानाय धेहि ॥२॥ ईड्यश्चासि वन्यश्च वाजिन्नाशुश्चासि मेध्यश्च सप्ते । अनिष्ट्वा देवैर्वसुभिः सजोषाः प्रीतं वहि वहतु जातवेदाः ॥३॥ स्तीर्णं बर्हिः सुष्टरीमा जुषाणोरु पृथु प्रथमानं पृथिव्याम् । देवेभिर्युक्तमदितिः सजोषाः स्योनं कृण्वाना सुविते दधातु ॥४॥ एता उ वः सुभगा विश्वरूपा वि पक्षोभिः श्रयमाणा उदातैः। ऋष्वाः सतीः कवषः शुम्भमाना द्वारो देवीः सुपायणा भवन्तुं ॥५॥ अन्तरा मित्रावरुणा चरन्ती मुखं यज्ञानामभि संविदाने । उषासा वा सुहिरण्ये सुशिल्पे ऋतस्य योनाविह सादयामि ॥६॥ प्रथमा वा सरथिना सुवर्णा देवौ पश्यन्तौ भुवनानि विश्वा । अर्पिप्रयं चोदना वां मिाना होतारा ज्योतिः प्रदिशा दिशन्तां ॥७॥ आदित्यै! भारती वष्टु यज्ञर्थ सरस्वती सह रुद्रन आवीत् । इडोपहूता वसुभिः सजोषा यज्ञं नो देवीरमृतेषु धत्तं ॥ ८॥ त्वष्टा वीरं देवकाम जजान त्वष्टुरवी जायत आशुरश्वः । त्वष्टेदं विश्वं भुवनं जजान बहोः कर्तारमिह यक्षि होत: ॥९॥ अश्वौ घृतेन त्मन्या समक्त उप देवार ऋतुशः पार्थ एतु । वनस्पतिर्देवलोकं प्रजानन्नग्निना हव्या स्वदितानि वक्षत् ॥ १० ॥ प्रजापतेस्तपसा वावृधानः सद्यो जातो दधिषे यज्ञमने । स्वाहाकृतेन हविषा पुरोगा याहि साध्या हविरदन्तु देवाः ॥११॥ यदक्रन्दः प्रथमं जायमान उद्यन्समुद्रादुत वा पुरीषात् । श्येनस्य पक्षा हरिणस्य बाहू उपस्तुत्यं महिं जातं ते अर्वन् ॥ १२॥ वा. य. १६

·(१२२)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-
यमेन वृत्तं त्रित ऐनमायुनगिन्द्र एणं प्रथमो अध्यतिष्ठत् ।
गन्धर्वो अस्य रशनामगृभ्णात् सूरादश्व वसवो निरंतष्टं ॥ १३ ॥
आर्स यमो अस्यादित्यो अर्वन्नर्सि त्रितो गुह्येन व्रतेन ।
असि सोमेन समया विपक्त आहुस्ते त्रीणि दिवि बन्धनानि ॥१४॥
त्रीण त आहुर्दिवि बन्धनानि त्रीण्यप्सु त्रीण्यन्तः समुद्रे ।
उतेव मे वरुणश्छन्त्स्यर्वन् या त आहुः परमं जनित्रम् ॥ १५ ॥
इमा ते वाजिन्नवमार्जनानीमा शुफान सनितुर्निधाना ।
अत्रा ते भद्रा रशना अपश्यमृतस्य या अभिरक्षन्ति गोपाः ॥१६॥
आत्मानं ते मनसारादजानामवो दिवा पतयन्तं पतङ्गम् ।
शिरो अपश्यं पृथिभिः सुगेभिररेणुभिर्जेहमानं पतत्रिं ॥ १७ ॥
अत्रा ते रूपमुत्तममपश्ये जिगीषमाणमिष आ पदे गोः ।
यदा ते मर्तों अनु भोगमानडादिद् ग्रसिष्ठ ओषधीरजीगः ॥१८॥
अनु त्वा रथो अनु मर्यो अन्निनु गावोऽनु भगः कनीनाम् ।
अनु वातासस्तव सख्यमीयुरनु देवा ममिरे वीर्य ते ॥१९॥
हिरण्यशृङ्गोऽयो अस्य पादा मनौजवा अवर इन्द्र आसीत् ।
देवा इदस्य हविरद्यमायन यो अवन्तं प्रथमो अध्यतिष्ठत् ॥२०॥
ईन्तिासः शिलिंकमध्यमासः स शूरणासो दिव्यासो अत्याः ।
हसा ईव श्रेणिशो यतन्ते यदाक्षिषुर्विव्यमज्ममश्वाः ॥२१॥
तव शरीरं पतयिष्ण्वन्तव चित्तं वात इव ध्रीमान् ।
तव शृङ्गाणि विष्ठिता पुरुवारण्येषु ज राणा चरन्ति ॥ २२॥
उप प्रागाच्छसनं वाज्यवी देवदीचा मनसा दीध्यानः ।
अजः पुरो नीयते नाभिरस्यानु पश्चात्कवयो यन्ति रेभाः ॥२३॥
उप प्रागात्परमं यत्स॒धस्थमवीं २ अच्छा पितरं मातरं च ।
अद्या देवाक्षुष्टतमो हि ग़म्या अथा शास्ते दाशुषे वार्याणि ॥२४॥
समिद्धो अद्य मनुषो दुरोणे देवो देवान् यजसि जातवेदः ।
आ च वह मित्रमहश्चिकित्वान्त्वं दूतः कविरसि प्रचेताः ॥२५॥

·क. १३-३९]
यहवेद-संहिता।
(१२३)
तनपात्पथ ऋतस्य यानान्मध्वा समचन्त्स्वदया सुजिह्व ।
मन्मानि धीभिरुत यज्ञमुन्धन देवत्रा च कृणुह्यध्वरं नः ॥ २६ ॥
नराशसस्य महिमानमेषामुपं स्तोषाम यजतस्य यज्ञैः ।
ये सुक्रतवः शुचयो धियन्धाः स्वदन्ति देवा उभयानि हुव्यां ॥ २७॥
आजुह्वान ईड्यो वन्यश्चा याह्यग्ने वसुभिः सजोषाः ।
त्वं देवानामसि यह होता स एनान्यक्षीषितो यजर्जीयान् ॥२८॥
प्राचीन बर्हिः प्रदिशा पृथिव्या वस्तोरस्या वृज्यते अग्रे अह्नाम् ।
व्यु प्रथते वितरं वरीयो देवेभ्यो अदितये स्योनम् ॥ २९ ॥
व्यर्चस्वतीरुर्विया वि श्रेयन्तां पतिभ्यो न जनयः शुम्भमानाः ।
देवीरो बृहतीविश्वमिन्वा देवेभ्यो भवत सुप्रायणाः ॥ ३० ॥
आ सुष्वयन्ती यजते उपाके उपासानक्ता सदतां नि योनौ ।
दिव्ये योषणे बृहती सुरुक्मे अधि श्रियं शुक्रपिशं दर्धान ॥ ३१ ॥
दैव्या होतारा प्रथमा सुवाचा मिमांना यज्ञं मनुषो यजध्यै ।
प्रचोदयन्ता विदथेषु कारू प्राचीन ज्योतिः प्रदिशा दिशन्ता ॥ ३२ ॥
आ नो यज्ञं भारती तूर्यमत्विडा मनुष्वविह चेतयन्ती ।
तिम्रो देवीर्बहिरेद, स्योन, सरस्वती स्वयंसः सदन्तु ॥ ३३ ॥
य इमे द्यावापृथिवी जनित्री रूपैरपिंधशद्भुवनानि विश्वा ।
तमद्य होतरिषितो यजीयान् देवं त्वष्टारमिह यक्षि विद्वान् ॥ ३४ ॥
उपावसृज त्मन्या समश्चन् देवानां पार्थ ऋतुथा हुवीधषि ।
वनस्पतिः शमिता देवो अग्निः स्वदन्तु हव्यं मधुना घृतेन ॥३५॥
सद्यो जातो व्यमिमीत यज्ञमनिर्देवानामभवत् पुरोगाः ।
अस्य होः प्रदिश्यतस्य वाचि स्वाहाकृत हविरदन्तु देवाः ॥ ३६ ॥
केतुं कृण्वन्नकेतवे पेशो मर्या अपेशसे । समुषद्भिरजायथाः ॥३७॥
जीमूतस्येव भवति प्रतीक यदुर्मी यात समामुपस्थे ।
अनाविद्धया तन्वा जय त्वयं स त्वा वर्मणो महिमा पिपर्तृ ॥ ३८ ॥
धन्वना गा धन्वनाऽऽजि जयेम धन्वना तीवाः समदो जयेम ।
धनुः शत्रौरपकामं कृणोति धन्वना सर्वाः प्रदिशो जयेम ॥ ३९ ॥

·(१२४)
वाजसनेवि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ० २९-३०॥
वक्ष्यन्तीवेदा गनीगन्ति कण प्रियछ सखायं परिषस्वजाना ।
योषेव शिङ्क्ते वितताधि धन्वञ्ज्या इय, समने पारयन्ती' ॥ ४०॥
ते आचरन्ती समनेव योषी मातेवं पुत्रं बिभृतामुपस्थे ।
अप शबून् विध्यतार्थ संविदाने आर्ली इमे विष्फुरन्ती अमित्रान् ॥ ४१ ॥
बह्वीनां पिता बहुरस्य पुत्रश्चिश्चा कृणोति समनावगत्यं ।
इषुधिः सङ्का पृतनाश्च सर्वाः पृष्ठे निद्धो जयति प्रसूतः ॥४२॥
रथे तिष्ठन् नयति वाजिनः पुरो यत्र-यत्र कामयते सुषारथिः ।
अभीशूनां महिमानं पनायत मनः पश्चादनु यच्छन्ति रश्मयः ॥४३॥
तीव्रान् घोषान् कृण्वते वृषपाणयोऽश्वा रथेभिः सह वाजयन्तः ।
अवक्रामन्तः प्रपंदैरमित्रान् क्षिणन्ति श१रनपव्ययन्तः ॥ ४४ ॥
रथवाइण, हविरस्य नाम यत्रायुधं निहितमस्य वर्म ।
तत्रा रथमुप शग्म संदेम विश्वाहा वयछ सुमनस्यमानाः ॥४५॥
स्वादुषधसदः पितरौ वयोधाः कृच्छ्रेश्रितः शक्तीवन्तो गभीराः ।
चित्रसेना इषुवला अमृध्राः सतोवीरा उरवो वातसाहाः ॥ ४६ ॥
बाह्मणासः पितर: सोम्यासः शिवे नो द्यावापृथिवी अनेहसा ।
पूषा
नः पातु दुरिताहतावृधो रक्षा माकि! अघसि ईशतं ॥४७॥
सुपर्ण वस्ते मृगो अस्या दन्तो गोभिः सन्नद्धा पतति प्रसूता ।
यत्रा नरः सं च वि च द्रवन्ति तत्रास्मभ्यमिपवः शर्म यछसन् ॥४८॥
ऋजीते परि वृद्धि नोऽश्मा भवतु नस्तनूः । सोमो अधिं ब्रवीतु नोऽदितिः शर्म यच्छतु ॥४९॥
आ जवन्ति सान्वेषां जघनॉ२ उप जिघ्नते । अश्वांजनि प्रचेतसोऽश्वान्त्समत्सु चोदयं ॥५०॥
अहिरिव भोगैः पयति बाहुं ज्यायो हेति परिबार्धमानः ।
हस्तघ्नो विश्वा वयुनानि विद्वान् पुमान् पुमाछस परि पातु विश्वतः ॥५१ ।।
वनस्पते वीवङ्गो हि भूया अस्मत्सखा प्रतरणः सुवीरः।
गोभिः सन्नद्धो असि वीडयस्वास्थाता ते जयतु जेत्वानि ॥ ५२ ॥
दिवः पृथिव्याः पर्योज उद्धृतं वनस्पतिभ्यः पर्याभृत सहः ।
अपामोज्मानं परि गोभिरावृतमिन्द्रस्य वज्रछ हविषा रथ यजं ॥५३॥

·कं.४०-६०१-२]
यजुर्वेद-संहिता।
(१२५)
इन्द्रस्य वज्रो मरुतामनीकं मित्रस्य॒ गर्भो वरुणस्य नाभिः।
सेमा नौ हव्यदाति जुषाणो देव रथ प्रति हव्या गृभायं ॥ ५४ ॥
उप श्वासय पृथिवीमुत द्यां पुरुत्रा ते मनुतां विष्ठितं जगत् ।
स दुन्दुभे सजूरिन्द्रेण देवैर्दूराद्दवीयो अप सेध शत्रून् ॥ ५५॥
आ केन्दय बलमोजो न आधा निष्टनिहि दुरिता बाधमानः ।
अप प्रोथ दुन्दुभे दुच्छुना इत इन्द्रस्य मुष्टिरसि वीडयस्व ॥ ५६ ॥
आमूरज प्रत्यावर्तयेमाः केतुमद्देन्दुभिवविदीति ।
समवपर्णाश्चरन्ति नो नरोऽस्माकमिन्द्र रथिनो जयन्तु ॥ ५७ ॥
आग्नेयः कृष्णग्रीवः सारस्वती मेषी बभ्रुः सौम्यः पौष्णा श्यामः शितिपृष्ठो बार्हस्पत्यः
शिल्पो वैश्वदेव ऐन्द्रोऽरुणो मारुतः कल्माष ऐन्द्वानः संहितोऽधोरामः सावित्रो
वारुणः कृष्ण एकशितिपात्पत्वः ॥ ५८ ॥
अग्नयेऽनीकवते रोहिताञ्जिरनड्वानधोरामौ सावित्रौ पौष्णौ रजतनाभी वैश्वदेवौ
पिशङ्गौ तूपरौ मारुतः कल्माष आग्नेयः कृणोऽजः सारस्वती मेपी वारुणः पेत्वः ॥ ५९ ॥
अग्नये गायत्राय त्रिवते रार्थन्तरायाष्टाकपाल इन्द्राय त्रैष्टुभाय पञ्चदशाय
बार्हतायैकादशकपालो विश्वभ्यो देवेभ्यो जागतेभ्यः सप्तदशेभ्यो वैरूपेभ्यो
द्वादशकपालो मित्रावरुणाभ्यामानुष्टुभाभ्यामेकविधशाभ्यां वैराजाभ्यां
पयस्या बृहस्पतये पाकाय त्रिणवाय शाक्वराय चरुः सवित्र औष्णिहाय
त्रयस्त्रिछशाय रैवताय द्वादशकपालः प्राजापत्यश्चरुरदित्यै विष्णुपल्यै
चरुग्नये वैश्वानराय द्वादशकपालोऽनुमत्या अष्टाकपालः ॥६० ॥
१
[अ० २९, कं० ६०, मं० सं०६०]
इत्येकोनत्रिंशोऽध्यायः।
अथ त्रिंशोऽध्यायः।
देव सवितः प्र सुव यज्ञं प्र सुव यज्ञपति भगाय ।
दिव्यो गन्धर्वः केतपूः केतं नः पुनातु वाचस्पतिर्वाचं नः स्वदतु ॥ १ ॥
तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥२॥

·(१२६) वाजसमेयि-माध्यन्दिन-शुक [१० ३० १ 3 विश्वानि देव सवितर्दुरितानि परा सुव । यद्भद्रं तन्न आ सुवै ॥ ३ ॥ विभक्तारं हवामहे वौश्चित्रस्य॒ राधसः । सवितार नृचक्षसम् ॥ ४ ॥ ब्रह्मणे ब्राह्मणं' अत्राय राजन्यं मरुद्भयो वैश्यं तपसे शूद्रं तमसे तस्कर नारकार्य वीरहण पाप्मने क्कीच माक्रयाया अयोगूं कााय (श्चलू मतिकुष्टाय मागध।५। नृत्ताय सूतं' गीतार्य शैलषं धर्माय सभाचरं नरिष्ठायै भीमलं' नर्माय रेभ, हाय कारिमानन्दाय स्त्रीपखं प्रमदे कुमारीपुत्रं मेधायै रथकारं धैर्याय तक्षाण ॥६॥ तपसे कौलालं' मायायै कर्मारछ रूपाय मणिकार, शुभे वपछ शव्याया इषुकार, हेत्यै धनुष्कार कर्मणे ज्याकारं विष्टाय रज्जुसर्ज मृत्यर्वे मृगयु-मन्तकाय श्वनिन ॥७॥ नदीभ्यः पौञ्जिष्ठे मुक्षीकाभ्यो नैपादं पुरुषव्याघ्राय दुर्मदं गन्धर्वाप्सरोभ्यो वात्यै प्रयुग्भ्य उन्मत्तछ सर्पदेवजनेभ्योऽप्रतिपर्दू-मयेभ्यः कितवं मीर्यताया अकितवं पिशाचेभ्यो बिदलकारी' यातुधानेभ्यः कण्टकीकारीम् ॥ ८॥ सन्धय जारं' गेहायोपपति-मायै परिवित्तं नित्य परिविविद्वान मराध्या एदिधिषुःपति निष्कृत्य पेशस्कारी संज्ञानाय स्मरकारी' प्रकामोद्यायोपसदं वीयानुरुधु' बलायोपदामं ॥९॥ उत्सादेभ्यः कुब्ज प्रमदै वामनं' द्वार्यः सामर्थ स्वप्नायान्ध-मधर्माय बधिर पवित्राय भिपज प्रज्ञानाय नक्षत्रर्श'-माशिक्षाय प्रनिनँ -मुपशिक्षायां अभिपृश्निन' मर्यादायै प्रश्नविवाकम् ॥ १०॥ अर्मेभ्यो हस्तिपं जवायश्विपं पुष्टय गोपालं वीर्यायाविपालं तेजसेऽजपाले मिरायै कीनारों कीलालाय सुराकार भद्राय॑ गृहप श्रेयसे वित्तधे- माध्यक्ष्यायानुभ्रतारम् ॥ ११॥ भायै दाहारं प्रभाया अग्न्येधं बध्नस्य विष्टपायाभिषेक्तारं वर्षिष्ठाय नाकाय परिवेष्टार देवलोकार्य पेशितारै मनुष्यलोकार्य प्रकरितारछ सर्वेभ्यो लोकेभ्य उपसेक्तार- मव ऋत्य वधाोपमन्तिारं मेधाय वासःपल्पूली प्रकामाय रजयित्री ॥ १२ ॥ ऋतये स्तेनहृदयं वैरहत्याय पिशुनं विविक्त्यै क्षत्तार-मौपद्रष्ट्यायानुक्षत्तार बलायानुचर भूम्ने परिष्कन्दै प्रियाय प्रियवादिन मरिष्ट्या अश्वसाध स्वर्गाय लोकार्य भागदुधं वर्षियाय नाकाय परिवेष्टारम् ॥ १३ ॥ -- .४ ४ ·कं. ३-२२] यजुर्वेद-संहिता। (१२७) E १० ११ ४ - ७ मन्यवेऽयस्तापं' क्रोधाय निसरं योगाय योक्तार, शोकायाभिसरें क्षेमाय विमोक्तारै-मुत्कूलनिकलेभ्यस्त्रिष्ठिनं वपुंपे मानस्कृत' शीलायाञ्जनीकारों नित्यै कोशकारी यमायासूम ॥१४॥ यमाय यमसू-मथर्वभ्योऽवतोकाई संवत्सराय पर्यायिणी परिवत्सरायाविजाता- मिदावत्सरायातीत्वरी-मिद्वत्सरायोतिष्कद्वरीं वत्सराय विजर्जराछ संवत्सराय पलिक्नी- मुभुभ्योऽजिनसन्ध' साध्येभ्यश्चर्मन ॥१५॥ सरोभ्यो धैवर'-मुपस्थावराभ्यो दार्श' वैशन्ताभ्यां बैन्दं नड्वलाभ्यः शौष्कलं' पाराय मार्गारे-मवाराय कैवत तीर्थेभ्य आन्दं विषमेभ्यो मैनाल स्वनेभ्यः पर्णक गुहाभ्यः किरात सानुभ्यो जम्भक पर्वतेभ्यः किम्पूरुषम् ॥१६॥ बीभत्सायै पौल्कसं' वर्णीय हिरण्यकारं तुलायै वाणिज पश्चादोषाय ग्लाविनं विश्वेभ्यो भूतेभ्यः सिध्मलं' भूत्यै जागरण मभूत्यै स्वपन-मात्यै जनादिनं युद्धया अपगल्भ' संशराय प्रच्छिदम् ॥ १७ ॥ अक्षराजाय कितवं' कृतार्यादिनवदर्श त्रेतायै कल्पिन' द्वापरायाधिकल्पिन'- मास्कन्दाय सभास्थाणुं मृत्यवे गोव्यर्छ-मन्तकाय गोधात क्षुधे यो गां विकृन्तन्त भिक्षमाण उपतिष्ठति दुष्कृताय चरकाचार्य पाप्मने सैलगम् ॥१८॥ प्रतिश्रुत्काया अर्तन' घोाय भष-मन्ताय बहुवादिन-मनन्ताय मूकछ' शब्दायाडम्बराघात" महसे वीणावाद क्रोशाय तूणध्म-मवरस्पराय शवधर्म वनाय वन मन्यतोरण्याय दावपम् ॥ १९ ॥ नर्माय (श्चलूछ' हसाय कारि' यादसे शाबल्या ग्रामण्यं गणके मभिक्रोश तान्महसे वीणावाद' पाणिनं तूंणवध्मं तान्नृत्तायों-नन्दाय तलव ॥ २० ॥ अग्नये पीवान' पृथिव्यै पीठसर्पिण वायवे चाण्डाल मन्तरिक्षाय वधशनर्तिन दिवे खलुतिर्थ सूर्याय हर्यक्षं नक्षत्रेभ्यः किर्मिरं' चन्द्रमसे किलास- मढे शुकं पिङ्गाक्ष' रात्र्यै कृष्णं पिङ्गाक्षम् ॥२१॥ अथैतानष्टौ विरूपाना लभतेऽतिदीर्धं चातिहस्वं चातिस्थूलं चातिकृशं चातिशुक्लं चातिकृष्णं चातकुल्वं चातिलोमशं च । अशंदा अाह्मणास्ते प्राजापत्याः । मागधः पुश्चली कितवः क्लीबोऽद्रा अब्राह्मणास्ते प्राजापत्योः ॥ २२ ॥ [अ०, ३०, कं० २२, मं० सं० १७७] .१४ इति त्रिंशोऽध्यायः।

·(१२८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. ३०-३१,
..
१
अथैकत्रिंशोऽध्यायः।
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमि सर्वतं स्पृत्वाऽत्यतिष्ठदशाङ्गुलम् ॥ १॥
पुरुष एवेदछ सर्वं यद्भूतं यच्च भाव्यम् । उतामृतत्वस्येशानो यदन्ननातिरोहति ॥२॥
एतावानस्य महिमातो ज्यायश्चि पूरुपः । पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥ ३ ॥
त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्यहाभवत् पुनः । ततो विष्वङ् व्य॒क्रामत्साशनानशने अभि ॥ ४ ॥
ततो विराडजायत विराजो अधि पूरुषः। स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥५॥
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः सम्भृतं पृषदाज्यम् । पस्ताँचके वायव्यानारण्या ग्राम्याश्च ये ॥६॥
तस्माद्यज्ञात् सर्वहुत ऋचः सामानि जज्ञिरे । छन्दार्थसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायते ॥ ७॥
तस्मादश्वा अजायन्त ये के चौभयादतः । गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः ॥८॥
तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषं जातमगृतः । तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये' ॥९॥
यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् । मुखं किमस्यासीत् किं बाहू किमूरू पादा उच्यते ॥१०॥
ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्वाहू राजन्यः कृतः । ऊरू तदस्य॒ यद्वैश्यः पया, शूद्रो अजायते ॥ ११ ॥
चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत । श्रोत्राद्वायुश्च प्राणश्च मुखाग्निर्रजायते ॥ १२॥
नाभ्या आसीदन्तरिक्ष शीर्णो द्यौः समवर्तत ।
पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकाँ२ अंकल्पयन् ॥१३॥
यत्पुरुषेण हविर्षा देवा यज्ञमतन्वत । वसन्तोऽस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥ १४ ॥
सप्तास्यासन् परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः । देवा यज्ञं तन्वाना अबंधनन् पुरुषं पशुम् ॥१५॥
यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् ।
ते ह नाकै महिमानः सचन्त यत्र पूर्व साध्याः सन्ति देवाः ॥१६॥
अयः सम्भृतः पृथिव्यै रसाच्च विश्वकर्मणः समवर्तताये।
तस्य त्वष्टा विद्रूपमेति तन्मय॑स्य देवत्वमाजानमz ॥१७॥
वेदाहमेतं पुरुषं महान्तमादित्यवर्ण तमसः पुरस्तात् ।
तमेव विदित्वाति मृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनायं ॥ १८॥
प्रजापतिश्चरति गर्ने अन्तरजायमानो बहुधा वि जायते ।
तस्य योनि परिं पश्यन्ति धीरास्तस्मिन् ह तस्थुर्भुव॑नानि विश्वा ॥१९॥

·कं. १-२२, १८) पजुर्वेद-संहिता। (१२९) यो देवेभ्य आतपति यो देवानी पुरोहितः । पूर्वो यो देवेभ्यो जातो नमो चाय बाये ॥२०॥ रुचं ब्राह्मं जनयन्तो देवा अग्रे तदब्रुवन् । यस्त्वैवं ब्राह्मणो विद्यात्तस्य देवा असन् वझे ॥२१॥ श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पन्यावहोरात्रे पार्श्वे नक्षत्राणि रूपमश्विनौ व्यातम् । दृष्णन्निषाणामुं में इपाण सर्वलोकं म इषाण ॥ २२ ॥ [अ०३१, कं० २२, मं० सं० २२ ] इत्यकत्रिंशोऽध्यायः। अथ द्वात्रिंशोऽध्यायः । तदेवाग्निस्तदादित्यस्तद्वायुस्तदु चन्द्रमाः । तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म ता आपः स प्रजापतिः ॥ १ ॥ सर्वे निमेषा जज्ञिरे विद्युतः पुरुपादार्ध । नैनमध्वं न तिर्य न मध्ये परि जग्रभत् ॥ २ न तस्य प्रतिमा अस्ति यस्य नाम महद्यशः । हिरण्यगर्भ इत्येष मा मा हिधसीदित्येशा यस्मान्न जात इत्येपः ॥३॥ एषो ह देवः प्रदिशोऽनु सर्वाः पूर्वो ह जातः स उ गर्भ अन्तः । स एव जातः स निष्यमाणः प्रत्यङ् जनास्तिष्ठति सर्वतोमुखः ॥ ४ ॥ यस्माज्जातं न पुरा किं चनैव य आंबभूव भुवनानि विश्वा । प्रजापतिः प्रजया सर्थराणस्त्रीणि ज्योतीपि सचते स पोडशी' ॥ ५॥ येन द्यौरुग्रा पृथिवी च दृढा येन स्व स्तभितं येन नाकः । यो अन्तरिक्षे रजसो विमानः कस्मै देवाय हविर्षा विधेम ॥ ६ ॥ यं क्रन्दसी अवसा तस्तभाने अभ्यैक्षेतां मनसा रेजमाने । यत्राधि सूर उदितो विभाति कस्मै देवाय हविषा विधेम । आपो ह यहती-र्यश्चिदापः + ॥७॥ वेनस्तत्पश्यन्निहितं गुहा सद्यत्र विश्वं भवत्येकनीडम् । तस्मिन्निदध सं च वि चैति सर्वछ स ओतः प्रोतश्च विभूः प्रजासु' ॥८॥ 'हिरण्यगर्भः' इत्येषोऽनुवाकः । (वा. य. २५।१०-१३); ‘मा मा हि सीत् ' इत्येषा ऋक (वा. य. १२।१०२); यस्मान्न जातः' इत्येषोऽनुवाकः । ( वा. य. ८।३६-३७) + ' आपो ह यद्वृहतीः'; यश्चिदापः' । (वा. य. २७।२५-२६ ) .

·(१३०)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक
प्र तद्वोचेमतं न विद्वान् गन्धर्वो धाम विभृतं गुहा सत् ।
त्रीणि पदानि निहिता गुहास्य यस्तानि वेद स पितुः पिताऽसत् ॥ ९॥
स नो बन्धुर्जनिता स विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा ।
यत्र देवा अमृतमानशानास्तृतीये धामन्नध्यैरयन्त ॥ १० ॥
परीत्यं भूतानि परीत्य लोकान् परीत्य सर्वाः प्रदिशो दिशश्च ।
उपस्थायं प्रथमजामृतस्यात्मनाऽऽत्मानमभि सं विवेश ॥ ११ ॥
परि द्यावापृथिवी सद्य इत्वा परि लोकान् परि दिशः परि स्वः ।
ऋतस्य तन्तुं विततं विनृत्य तदपश्यत्तदभवत्तदासीत् ॥ १२ ॥
सदसस्पतिमद्भुतं प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् । सनि मेधामयासिषछ स्वाहा ॥१३ ।।
यां मेधां देवगणाः पितरश्चोपासते । तया मामद्य मेधयाऽग्ने मेधाविनं कुरु स्वाहाँ ॥१४॥
मेधां में वरुणो ददातु मेधामग्निः प्रजापतिः ।
मधामिन्द्रश्च वायुश्च मेधा धाता ददातु मे स्वाहा ॥ १५ ॥
इदं मे ब्रह्म च क्षत्रं चोभे श्रियमश्नुताम् ।
मर्यि देवा दधतु श्रियमुत्तमा तस्यै ते स्वाहा ॥ १६ ॥
[अ० ३२, कं० १६, मं० सं० १६]
इति द्वात्रिंशोऽध्यायः ।
अथ त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः।
१
अस्याजरासो दमामरित्रा अर्चर्घमासो अग्नयः पावकाः ।
श्वितीचयः श्वानासो भुरण्यवो वर्षदो वायवो न सोमाः ॥१॥
हग्यो धूमकेतवो वातजूता उप द्यावं । यतन्ते वृथगग्नयः' ॥२॥
यजा नो मित्रावरुणा या देवाँर ऋतं बृहत् । अग्ने यक्षि स्वं दमम् ॥ ३ ॥
युवा हि देवहूतमार अश्वार अग्ने रथीरिव । नि होता पूर्व्यः सदः ॥ ४ ॥
दे विरूपे चरतः स्वथै अन्याऽन्या वत्समुप धापयेते ।
हरिन्यस्यां भवति स्वधावाजुको अन्यस्यां ददृशे सुवर्चीः ॥५॥

·कं. ९-१६:१-२०]
यजुर्वद-संहिता।
(१३१)
अयमिह प्रथमो धायि धातृभिर्होता यजिष्ठो अध्वरेष्वीड्यः ।
यमनवानो भृगवो विरुरुचुर्वनेषु चित्रं विश्वं विशे-विशे' ॥ ६ ॥
त्रीणि शता त्री सहस्राण्याग्निं त्रिशच देवा नवं चासपर्यन् ।
औक्षन् घृतैरस्त॒णन् बर्हिरस्मा आदिद्धोतारं न्यसादयन्त ॥ ७॥
मूर्धानं दिवो अति पृथिव्या वैश्वानरमृत आ जातमग्निम् ।
कवि सम्राजमतिथिं जनानामासन्ना पात्र जनयन्त देवाः ॥ ८॥
अग्निर्वत्राणि जङ्घनविणस्युविपन्यया । समिद्धः शुक्र आहुतः ॥ ९ ॥
विश्वेभिः सोम्यं मध्वग्न इन्द्रेण वायुना । पिबा मित्रस्य धामभिः ॥१०॥
आ यदिषे नृपति तेज़ आनट् शुचि रेतो निषिक्तं द्यौरभीके ।
अग्निः शर्धमनवयं युवान स्वाध्यं जनयत सूदयच्च ॥ ११॥
अग्ने शर्ध महते सौभगाय तव द्युम्नान्युत्तमानि सन्तु ।
सं जास्पत्य सुयममा कृणुष्व शत्रूयतामभि तिष्ठा महासि ॥१२॥
त्वाध हि मन्द्रतममर्कशोकैववमहे महि नः श्रीप्यने ।
इन्द्रं न त्वा शवसा देवता वायु प्र॒णन्ति राधसा नृतमाः ॥ १३ ॥
त्वे अंग्ने स्वाहुत प्रियासः सन्तु सूरयः ।
यन्तारो ये मघवानो जनानामूर्वान् दयन्त गोनाम् ॥१४॥
श्रुधि श्रुत्कर्ण वह्निभिर्देवैरैग्ने सयाभिः ।
आ सीदन्तु बर्हिषि मित्रो अर्यमा प्रांतर्यााणो अध्वरम् ।। १५ ॥
विश्वेषामदितिर्यज्ञियानां विश्वेषामतिथिर्मानुषाणाम् ।
अग्निर्देवानाम आवृणानः सुमडीको भवतु जातवेदाः ॥ १६ ॥
महो अग्नेः समिधानस्य शर्मण्यनागा मित्रे वरुणे स्वस्तये ।
श्रेष्ठे स्याम सवितुः सीमानि तद्देवानामवो अद्या वृणीमहे ॥१७॥
आपश्चित्पिप्यु स्तों न गावो नक्षन्तं जरितारस्त इन्द्र ।
याहि वायुर्न नियुतो नो अच्छा त्वछ हि धीभिर्दयसे वि वाजान् ।। १८ ॥
गाव उपवितावतं मही यज्ञस्य॑ रप्सुदा । उभा की हिरण्यया ॥ १९ ॥
यवृद्य सूर उदितेऽनागा मित्रो अर्यमा । सुवाति सविता भगः ॥२०॥

·(१३२) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [० ३३, आ सुते सिंञ्चत श्रियछ रोदस्योरभिश्रियम् । रसा दधीत वृषभम् ।। तं प्रत्नथा ऽयं वेनः ॥२१॥ आतिष्ठन्तं परि विश्वे अभूपञ्छ्यिो वसांनश्चरति स्वरोचिः। महत्तद्वृष्णो असुरस्य नामा विश्वरूपो अमृतानि तस्थौ ॥२२॥ प्र वो महे मन्दमानायान्धसोऽची विश्वानराय विश्वाभुवे । इन्द्रस्य यस्य सुमख/ सहो महि श्रवो नम्णं च रोदसी सपर्यतः' ॥२३॥ बृहन्निविधम एषां भूरि शस्तं पृथुः स्वरुः । येामिन्द्रो युवा सखा ॥ २४ । इन्द्रेहि मत्स्यन्धसो विश्वेभिः सोमपर्वभिः । महाँर अभिष्टिरोजसो ॥२५॥ इन्द्रो वृत्रमवृणोच्छर्धनीतिः प्र मायिनाममिनाद्वर्पणीतिः । अहुन् व्यधसमुशधग्वनेष्वाविर्धनो अकृणोदाम्याणाम् ॥ २६ ॥ कुतस्त्वमिन्द्र माहिनः सन्नेको यासि सत्पते किं तं इत्था । सं पृच्छसे समराणः शुभानैर्वोचेस्तन्नो हरिवो यत्ते अस्मे । महार इन्द्रो य ओजसा कदा चन स्तरीरसि कदा चन प्र युच्छसि + ॥२७॥ आ तत्त इन्द्रायवः पनन्ताभि य ऊर्व गोमन्तं तितृत्सान् । सकृत्स्वं ये पुरुपुत्रां मही सहस्रधारां बृहतीं दुदुक्षन् ॥ २८॥ इमां ते धियं प्र भरे महो महीमस्य स्तोत्रे धिषणा यतै आनजे । तमुत्सवे च प्रसवे च सासहिमिन्द्र देवासः शर्वसामन्ननु ॥ २९ ॥ विभ्राड् बहत्पिचतु सोम्यं मध्वायुधंद्यज्ञप॑तावविहृतम् । वातजूतो यो अभिरक्षति त्मनां प्र॒जाः पुपोष पुरुधा वि राजति ॥ ३० ॥ उदु त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः । दृशे विश्वाय सूर्यम् ॥ ३१ ॥ येना पावक चक्षसा भरण्यन्तं जनाँर अनु । त्वं वरुण पश्यसि ॥३२॥ दैव्यावध्वर्यु आ गत रथेन सूर्यत्वचा । मध्वा यज्ञई समनाथे ॥ तं प्र॒त्नथा ऽयं वेन श्चित्रं देवानाम् ॥ ३३॥ आ न इडाभिर्विदथे सुशस्ति विश्वानरः सविता देव एतु । अपि यथा युवानो मत्सथा नो विश्वं जगदभिपित्वे मनीषां ॥ ३४ ॥ 8 तं प्रत्नथा० । अयं वेन: । ( वा. य. ७११२, १६), +महाँ२ इन्द्रो य ओजसा०। (वा. य.७।४०)। कदाचन स्तरी०॥ कदा चन प्रयुच्छसि०। (वा. य.८०२-३) xतं प्रत्नथा देवानाम् । (वा. य. ७।१२,१६,४२) ·कं० २१-४८] यजुर्वेद-संहिता। (१३३) यदद्य कच्च वृत्रहन्नुदगा अभि सूर्य । म तदिन्द्र ते व” ॥३५॥ तरणिविश्वदर्शतो ज्योतिष्कृदसि सूर्य । विश्वमा भौसि रोचनम् ॥ ३६ ॥ तत्सूर्यस्य देवत्वं तन्महित्वं मध्या कर्तावित सं जभार । यदेदयुक्त हरितः सधस्थादादात्री वासस्तनुते सिमस्मै ॥ ३७ ।। तन्मित्रस्य वरुणस्याभिचक्षे सूर्यों रूपं कृणुते द्योरुपस्थे । अनन्तमन्यदुर्शदस्य॒ पाजः कृष्णमन्यद्धरितः सं भरन्ति ॥ ३८ ॥ बमहाँ२ असि सूर्य बडादित्य महार असि । महस्ते सतो महिमा पनस्यतेऽद्धा देव महाँ२ असि ॥ ३९ ॥ बद् सूर्य श्रवसा महार असि सत्रा देव महाँर असि । मह्ना देवानामसुर्यः पुरोहितो विभु ज्योतिरदाभ्यम् ॥ ४० ॥ श्राय॑न्त इव सूर्य विश्वेदिन्द्रस्य भक्षत । वसूनि जाते जनमान ओजसा प्रति भागं न दीधिमै ॥ ४१ ।। अद्या देवा उदिता सूर्यस्य निरछहसः पिपता निरवद्यात् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥ ४२ ॥ आ कृष्णेन रजसा वर्तमानो निवेशयन्नमृतं मत्यं च । हिरण्ययेन सविता रथेना देवो याति भुवनानि पश्यन् ॥४३ ॥ प्र वावृजे सुप्रया बहिरेषामा विश्पतीव व्वीरिट इयाते । विशामुक्तोरुषसः पूर्वहूतौ वायुः पूषा स्वस्तये नियुत्वान् ॥ ४४ ॥ इन्द्रवायू बृहस्पति मित्राग्निं पूषणं भगम् । आदित्यान् मारुतं गणम् ॥ ४५ ॥ वरुणः प्राविता भुवन्मित्रो विश्वाभिरूतिभिः । करतां नः सुराधसः ॥४६ ॥ अधि न इन्द्रैषां विष्णो सजात्यानाम् । इता मरुतो अश्विना ।। प्रत्नथा ऽयं वेनो ये देवास आ न इडाभि- विश्वभिः सोम्यं मध्वो मांसश्चर्षणीधृतः+ ॥ ४७ ।। अग्न इन्द्र वरुण मित्र देवाः शर्धः प्र यन्त मारुतोत विष्णो। उभा नासत्या रुद्रो अध नाः पूषा भगः सरस्वती जुषन्त ॥ ४८॥ +तं प्रत्नथा०, ऽयं वेनः०, ये देवास:०, ओमासः। (वा. य ७१२, १६, १९, ३३ ); विश्वेभिः सोम्यं मधु० । आ न इडाभिः । (वा. य ३३३१०, ३४) ·(१३४) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक भि. ३३, इन्द्राग्री मित्रावरुणादितिछ स्वः पृथिवीं द्यां मरुतः पर्वताँ२ अपः । हुवे विष्णुं पूषणं ब्रह्मणस्पति भगं नु श स सवितारमूतये ॥ ४९ ॥ अस्मे रुद्रा मेहना पर्वतासो वृत्रहत्ये भरहूतौ स॒जोषाः । यः शसते स्तुवते धायि पज इन्द्रज्येष्ठा अस्माँ२ अवन्तु देवाः ॥ ५० ॥ अर्वाञ्चौ अद्या भवता यजत्रा आ वो हार्दुि भयमानो व्ययेयम् । बाध्वं नो देवा निजुरो वृकस्य त्राध्वं कर्तादवपदो यजत्राः ॥ ५१ ।। विश्वे अद्य मरुतो विश्व ऊती विश्वे भवन्त्वनयः समिद्धाः । विश्व नो देवा अवसा गमन्तु विश्वमस्तु द्रविणं वाजो अस्मे ॥ ५२ ॥ विश्वे देवाः शृणुतेम हवं मे ये अन्तरिक्षे य उप द्यवि छ । ये अग्निजिह्वा उत वा यजत्रा आसद्यास्मिन्बहिर्षि मादयध्वम् ॥ ५३ ।। देवेभ्यो हि प्रथमं यज्ञियेभ्योऽमृतत्व, सुवसि भागमुत्तमम् । आदिद्दामान, सवितव्यूर्गुषेऽनूचीना जीविता मानुषेभ्यः' ॥ ५४ ॥ प्र वायुमच्छा बृहती मनीषा बृहद्रयिं विश्ववारछ रथप्राम् । द्युतामा नियुतः पत्यमानः कविः कविमियक्षसि प्रयज्यों ॥५५॥ इन्द्रवायू इमे सुता उप प्रयोभिरा गतम् । इन्दवो वामुशन्ति हि ॥ ५६ ।। मित्र हुवे पूतदक्षं वरुणं च रिशादसम् । धियं घृताची साधन्ता ॥ ५७ ॥ दस्रा युवाकवः सुता नासत्या वृक्तबर्हिषः । आ यात रुद्रवर्त्तनी ॥ तं प्रत्नथा ऽयं वेनः ॥ ५८ ॥ विद्यदी सरमा रुग्णमद्रेमहि पार्थः पूर्व्य सध्यक्तः । अग्रं नयत्सुपद्यक्षराणामच्छा रवै प्रथमा जानती गात् ॥ ५९ ॥ नहि स्पशमविदन्नन्यमुस्माद्वैश्वानरात्पुर एतारमग्नेः । एमेनमवृधन्नमृता अमेत्यं वैश्वानरं क्षेत्र जित्याय देवाः ॥ ६० ॥ उग्रा विधुनिना मृधं इन्द्राग्नी हवामहे । ता नो मृडात ईदृशै ॥ ६१ ॥ उपस्मैि गायता नरः पर्वमानायेन्दवे । अभि देवाँ२ इयक्षते' ॥ ६२ ॥ ये त्वाऽहिहत्य मघवन्नवर्धन्ये शाम्बरे हरिवो ये गर्विष्टौ । ये त्वा नूनमनुमदन्ति विप्राः पिबेन्द्र सोमछ सगणो मरुद्भिः' ६३ ॥ x (वा य. ७११२, १६) १ ·कं. ४९-७८]] यजुर्वेद-संहिता। (१३५) जनिष्ठा उग्रः सहसे तुराय मन्द्र ओजिष्ठो बहुलाभिमानः । अवर्धन्निन्द्रं मरुतश्चिदत्र माता यद्वीरं दुधनद्धनिष्ठा' ॥ ६४ ॥ आ तू ने इन्द्र वृत्रहन्नस्माकमधमा गहि । महान्महीभिरूतिभिः ॥६५॥ त्वमिन्द्र प्रतिध्वभि विश्वा असि स्पृधः । अशस्तिहा जनिता विश्वतूरसि त्वं तूर्य तरुष्यतः ॥ ६६ ॥ अनु ते शुष्मै तुरय॑न्तमीयतुः क्षोणी शिशुं न मातरां । विश्वास्ते स्पृधः श्नथयन्त मन्यवे वृत्रं यदिन्द्र तूर्वसि ॥ ६७ ॥ य॒ज्ञो देवानां प्रत्येति सुम्नमादित्यासो भवता मृडयन्तः । आ वोऽर्वाची सुमतिवृत्यादृधहोश्चिद्या वरिवोवित्तरासत ॥ ६८॥ अदब्धेभिः सवितः पायुभिष्ट्वध शिवेभिरद्य परि पाहि नो गय॑म् । हिरण्यजिह्वः सुविताय नव्य॑से रक्षा मा!ि अघसि ईशत ॥ ६९ ॥ प्र वीरया शुचयो ददिरे वामध्वर्युभिर्मधुमन्तः सुतासः । वह वायो नियुतो याह्यच्छा पिा सुतस्यान्धसो मदाय ॥ ७० ॥ गाव उपवितावतं मही यज्ञस्य रप्सुदा । उभा कर्णा हिरण्यया ॥ ७१ ॥ काव्ययोराजानेषु क्रत्वा दक्षस्य दुरोणे । रिशादसा सधस्थ औ ॥७२॥ दैव्यावध्वर्यु आ गत, रथेन सूर्यत्वचा । मध्वा यज्ञछ समश्नाथे । तं प्र॒त्नथा ऽयं वेन: + ॥७३॥ तिरश्चीनो विततो रश्मिरेषामधा स्विदासी३दुपरि स्विदासी३त् । रेतोधा आसन्महिमान आसन्त्स्वधा अवस्तात्प्रयतिः पुरस्तात ॥ ७४ ॥ आ रोदसी अपृणदा स्वर्महज्जातं यदेनमपसो अधारयन् । सो अध्वराय परि णीयते कविरत्यो न वाजसातये चनोहितः ॥७५॥ उक्थेभिर्वृत्रहन्तमा या मन्दाना चिदा गिरा । आङ्गराविसितः ॥ ७६ ॥ उप॑ नः सूनवो गिरः शुण्वन्त्वमृतस्य ये । सुमृडीका भवन्तु नः ॥ ७७ ॥ ब्रह्माणि मे मतयः शर्थ सुतासः शुष्म इयति प्रभृतो मे अद्रिः । आ शासते प्रति हर्यन्त्युक्थेमा हरी वहतस्ता नो अच्छ' ॥ ७८ ॥ +(वा. य. ७।१२, १६)

·(१३३)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[4. ३३-३४;
अनुत्तमा ते मघवन्नकिर्नु न त्वावॉ२ अस्ति देवता विदानः ।
न जायमानो नशते न जातो यानि करिष्या कृणुहि प्रवृद्ध ॥ ७९ ॥
तदिदास भुवनेषु ज्येष्ठं यतो जज्ञ उग्रस्त्वेषन॒म्णः ।
सद्यो जजानो नि रिणाति शत्रूननु यं विश्वे मदन्त्यूमाः ॥ ८ ॥
इमा उ त्वा पुरूवसो गिरौ वर्धन्तु या मम ।
पावकवर्णाः शुचयो विपश्चितोऽभि स्तोमैरनूषतं ।। ८१ ॥
यस्यायं विश्व आर्यो दासः शेवधिपा अरिः ।
तिरश्चितुर्ये रुशमे पवीरवि तुभ्येत्सो अज्यते रयिः' ।। ८२ ॥
अय, सहस्रमृषिभिः सहस्कृतः समुद्र ईव पप्रथे ।
सत्यः सो अस्य महिमा गृणे शवो यज्ञेषु विप्रराज्ये ॥ ८३॥
अदब्धेभिः सवितः पायुभिष्व शिवेभिरद्य परि पाहि नो गय॑म् ।
हिरण्यजिह्वः सुविताय नव्य॑से रक्षा माकि! अघधिस ईशतं ॥ ८४॥
आ नो यज्ञं दिविस्पृशं वायो याहि सुमन्मभिः ।
अन्तः पवित्र उपरि श्रीणानोऽयछ शुक्रो अयामि ते ॥८५ ॥
इन्द्रवायू सुसन्दशा सुहवेह हवामहे ।
यथा नः सर्व इज्जनोऽनमीवः सङ्गमै सुमना असत् ॥ ८६ ॥
ऋगित्था स मर्त्यः शशमे देवतातये ।
यो नूनं मित्रावरुणाव॒भिष्टय आचक्रे हव्यातये ॥ ८७ ॥
आ यांतमुपं भूषतं मध्वः पिबतमश्विना ।
दुग्धं पयो वृषणा जेन्यावसू मा नो मर्धिष्टमा गतम् ॥ ८८ ॥
प्रेतु ब्रह्मणस्पतिः प्र देव्येतु सनृता । अच्छो वीरं नये पङ्क्तिधिसं देवा यज्ञं नयन्तु ने ॥ ८९॥
चन्द्रमा अप्स्वन्तरा सुपर्णो धावते दिवि ।
रयिं पिशङ्ग बहुलं पुरुस्पृहछ हरिरोति कनिक्रदत् ॥ ९० ॥
देव-देव वोऽव॑से देव-देवमभिष्टये । देव-देवध हुवेम वाजसातये गृणन्तो देव्या धियां ॥९१ ।।
दिवि पृष्टो अरोचताग्निवैश्वानरो बृहन् ।
क्ष्मया वृधान ओजसा चनौहितो ज्योतिषा बाधते तमः ॥ ९२॥
इन्द्राग्री अपादियं पूर्वागात् पद्वतीभ्यः ।
हित्वी शिरो जिह्वया वावदृच्चरविशत्पदा न्यक्रमीत् ॥ ९३ ॥

·कं. ७९-९७१-७] यजुर्वेद-संहिता। (१३७ ) देवासो हि ष्मा मनवे समन्यवो विश्वे साकथं सरीतयः । ते नो अद्य ते अपरं तुचे तु नो भवन्तु वरिवोविदः ॥ १४ ॥ अपांधमभिशस्तीरशस्तिहाथेन्द्रों द्युम्न्याभवत् । दवास्त इन्द्र सख्याय येमिरे बृहद्भानो मरुद्गण' ॥ ९५ ॥ प्रव इन्द्राय बृहते मरुतो ब्रह्मार्चत । वृत्र, हनति वृत्रहा शतक्रतुर्वज्रेण शतपर्वणा ॥ ९६ ॥ अस्यदिन्द्रो वावृधे वृष्ण्यछ शवो मर्दे सुतस्य॒ विष्णवि । अद्या तमस्य महिमानमायवोऽनु टुवन्ति पूर्वथा । इमा उ त्वा यस्याय मय सहस्र मूर्ध्व ऊ षु णः ॥९७ ॥ [अ०३३, कं. ९७, मं० सं० ९७] इति त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः। अथ चतुस्त्रिंशोऽध्यायः। यज्जायतो दूरमुदति देवं तदु सुप्तस्य तथैवेति । दूर मं ज्योतिषां ज्योतिरेकं तन्मे मनः शिवसंकल्पमस्तु' ॥ १ ॥ येन कर्माण्यपसों मनीषिणो यज्ञे कण्वन्ति विदथेषु धीराः । यदपूर्व यक्षमन्तः प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥२॥ यत्प्र॒ज्ञानमुत येतो धृतिश्च यज्ज्योतिरन्तरमृतं प्रजासु यस्मान्न ऋते किं चन कर्भ क्रियते तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ३ ॥ येनेदं भूतं भुवनं भविष्यत् परिगृहीतममृतेन सर्वम् । येन यज्ञस्तायते सप्तहोता तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ४ ॥ यस्मिन्नृचः साम यजूधषि यस्मिन् प्रतिष्ठिता रथनाभाविवाराः । यस्मिश्चित्तथं सर्वमोतं प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥५॥ सुषारथिरश्वानिव यन्मनुष्यान्नेनीयतेऽभीशुभिर्वाजिन इव । हृत्पतिष्ठं यदंजिरं जविष्ठं तन्मे मनः शिवसंकल्पमस्तु ॥६॥ पितुं नु स्तोष महो धर्माणं तविषीम् । यस्य॑ त्रितो व्योजसा वृत्रं विपर्वमर्दयत् ॥ ७ ॥ मा उ त्वा०। यस्यायं०। अय सहस्रम्।। (वा. य. ३३।८१-८३); ऊर्ध्व ऊ षु ण । (वा. य. ११।४२)। वा. य.१८

·(१३८)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[.. ३४,
अन्विदनुमते त्वं मन्यास शं च नस्कृधि । क्रत्वे दक्षाय नो हिनु प्र ण आयूंधषि तारिषः ॥८॥
अनु नोऽद्यानुमतिय॒ज्ञं देवेषु मन्यताम् । अग्निश्च हव्यवाहनो भव॑तं दाशुषे मयः ॥ ९॥
सिनीवालि पृथुष्टुके या देवानामसि स्वस । जुषस्व हव्यमाहुतै प्र॒जां देवि दिदिड्ढि नः ॥१०॥
पञ्च नद्यः सरस्वतीमपि यन्ति सस्रोतसः । सरस्वती तु पश्चधा सो देशेऽभवत्सरित् ॥ ११ ॥
त्वमने प्रथमो अङ्गिरा ऋर्षिर्देवो देवानामभवः शिवः सखा ।
तव व्रते कवयो विद्मनापसोऽजायन्त मरुतो भ्रादृष्टयः ॥१२॥
त्वं नो अग्ने तव देव पायुभिर्मघोनों रक्ष तन्वश्च वन्द्य ।
त्राता तोकस्य तनये गामस्यनिमेष रक्षमाणस्तव व्रते' ॥ १३॥
उत्तानायामवं भरा चिकित्वान्त्सद्यः प्रवीता वृषणं जजान
अरुषस्तूंपो रुशदस्य पाज़ इडायास्पुत्रो वयुनेऽजनिष्ट' ॥ १४ ॥
इडायास्त्वा पदे वयं नाभा पृथिव्या अधि । जातवेदो निधीमह्यग्ने हव्याय वोढवे ॥ १५ ॥
प्र मन्महे शवसानार्य शूषमा गिर्वणसे अगिरस्वत ।
सवक्तिभि स्तुवत ऋग्मियायाचीमा नरे विद्युतायं ॥ १६ ॥
प्र वो महे महि नमो भरध्वमाङ्गष्य, शवसानाय सामं ।
येना नः पूर्वं पितरः पदज्ञा अर्चन्तो आङ्गिरसो गा अविन्दनं ॥ १७ ॥
इच्छन्ति त्वा सोम्यासः सखायः सुन्वन्ति सोमं दर्धत प्रयासि ।
तितिक्षन्ते अभिशस्ति जनानामिन्द्र त्वदा कश्चन हि प्रकेतः ॥ १८॥
न ते दूरे परमा चिद्रजाथस्या तु प्र याहि हरिवो हरिभ्याम् ।
स्थिराय वृष्णे सर्वना कृतेमा युक्ता ग्रावाणः समिधाने अग्नौ ॥ १९ ॥
अढिं युत्सु पृतनासु पछि स्वर्षाम॒प्सां वृजनस्य गोपाम ।
भरेषुजा, सुक्षिति, सुश्रवसं जयन्तं त्वामर्नु मदेम सोमं ॥ २० ॥
सोमों धेनुथं सोमो अन्तमाशुछ सोमो वीरं कर्मण्यं ददाति ।
सादन्यं विदथ्य सभेय पितृश्रवणं यो ददाशदस्मै ॥२१॥
त्वमिमा ओषधीः सोम विश्वास्त्वमपो अजनयस्त्वं गाः ।
त्वमा तैतन्योर्वन्तरिक्षं त्वं ज्योतिषा वि तमो ववर्थ' ॥ २२ ॥
देवेन नो मनसा देव सोम रायो भाग; सहसावन्नभि युध्य ।
मा त्वा तनदीर्शिषे वीर्यस्योभयेभ्यः प्रचिकित्सा गर्विष्टौ ॥२३॥

·कं. ८-३७ ]
यजुवेद-संहिता।
(१३९)
अष्टौ व्यख्यत् ककुभः पृथिव्यास्त्री धन्व योजना सप्त सिन्धून् ।
हिरण्याक्षः सविता देव आगाद्दधद्रत्ना दाशुषे वार्याणि ॥ २४ ॥
हिरण्यपाणिः सविता विचर्षणिरुभे द्यावापृथिवी अन्तरीयते ।
अपामीवां बाधते वेति सूर्यमभि कृष्णेन रजसा द्यामृणोति ॥२५॥
हिरण्यहस्तो असुरः सुनीथः सुमृडीकः स्ववा यात्वर्वाङ् ।
अपसेधन रक्षसों यातुधानानस्थादेवः प्रतिदोषं गूगानः ॥ २६ ॥
ये ते पन्थाः सवितः पूासोऽरेणवः सुकृता अन्तरिक्षे ।
तेभि! अद्य पथिभिः सुगेभी रक्षा च नो अधि च ब्रूहि देव' ॥ २७ ॥
उभा पिबतमश्विनोभा नः शर्म यच्छतम् । अविढियाभिरूतिभिः' ॥ २८ ॥
अप्रैस्वतीमश्विना वाचमस्मे कृतं नो दस्रा वृषणा मनीषाम् ।
अद्यूत्येऽव॑से नि ह्वये वां वृधे च नो भवतं वाजसातौ ॥ २९ ॥
द्युभिरक्तुभिः परि पातम॒स्मानरिटेभिरश्विना सौभगेभिः ।
तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥ ३० ॥
आ कृष्णेन रजसा वर्तमानो निवेशयन्नमृतं मत्यै च ।
हिरण्ययेन सविता रथेना देवो याति भुवनानि पश्यन् ॥ ३१ ॥
आ रात्रि पार्थिव, रजः पितुरंप्रायि धामभिः ।
दिवः सदधिंसि बृहती वि तिष्ठस आ वेपं वर्तते तमः ॥३२॥
उपस्तचित्रमा भग़स्मभ्यं वाजिनीवति । येन तोकं च तनयं च धामहे ॥ ३३ ॥
प्रातमिं प्रातरिन्द्र हवामहे प्रातर्मित्रावरुणा प्रातरश्विना ।
प्रातर्भगं पूषणं ब्रह्मणस्पति प्रातः सोम॑मुत रुद्र, हुवम ॥ ३४ ॥
प्रातर्जित भर्गमुग्रर्थ हुवेम वयं पुत्रमदितों विधर्ता ।
आधाश्चिद्यं मन्यमानस्तुरश्चिद्राजा चियं भर्ग भक्षीत्याह' ॥ ३५ ॥
भग प्रणेतर्भग सत्यराधो भगेमां धिय॒मुदवा दर्दन्नः ।
भग प्र नौ जनय गोभिरश्वैर्भग प्र नृभिवन्तः स्याम ॥ ३६ ॥
उतेदानी भगवन्तः स्यामोत प्रपित्व उत मध्ये अह्नाम् ।
उतोदिता मघवन्सूर्यस्य वयं देवाना सुमतौ स्याम ॥ ३७ ॥

·(१४०) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [० ३४-३५॥ भग एव भगवाँर अस्तु देवास्तेन वयं भगवन्तः स्याम । तं त्वां भग सर्व इज्जोहवीति स नो भग पुर एता भवेह ॥ ३८॥ समध्वरायोषसो नमन्त दधिकावेव शुचये पदार्य । अर्वाचीनं वसुवि, भगं नो रथमिवाश्वा वाजिन आ वहन्तुं ॥ ३९ ॥ अश्वावतीर्गोमती उषासो वीरवतीः सदमुच्छन्तु भद्राः । घृतं दुहांना विश्वतः प्रपीता यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥ ४०॥ पूषन् तव व्रते वयं न रिष्येम कदा चन । स्तोतारस्त इह स्मसि ॥४१॥ पृथस्पथः पर्रिपतिं वचस्या कामेन कृतो अभ्यानडर्कम् । स नो रासच्छुरुधश्चन्द्राग्रा धियं-धियछ सीषधाति प्र पूषा' ॥४२॥ त्रीणि पदा वि चक्रमे विष्णुगोपा अदाभ्यः । अतो धर्माणि धारयन् ।। ४३॥ तद्विपासो विपन्यवो जागृवासः समिन्धते । विष्णोर्यत्परमं पदम् ॥ ४४ ।। घृतवती भुवनानामभित्रियो पृथ्वी मधुदुघे सुपेशसा । द्यावापृथिवी वरुणस्य धर्मणा विकभिते अजरे भूरिरेतसा ॥ ४५ ॥ ये नः सपत्ना अप ते भवन्त्विन्द्राग्निभ्यामवं बाधामहे तान् । वसंवो रुद्रा आदित्या उपरिस्पृशं मोगं चेत्तोरमधिराजमैक्रनं ॥ ४६ ॥ आ नासत्या त्रिभिरैकादशैरिह देवेभिर्यातं मधुपेयमश्विना । प्रायुस्तारिष्टं नी रपधिसि मृक्षत, सेधतं द्वेषो भवत सचाभुवा ॥ ४७ ।। एष व स्तोमो मरुत इयं गीर्मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यांसीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥ ४८॥ सहस्तोमाः सहच्छन्दस आवृतः सहप्रमा ऋषयः सप्त देव्याः । पूर्वेषां पन्थामनुदृश्य धीरा अन्वालेभिरे रथ्यो न रश्मीनं ॥४९॥ आयुष्यं वर्चस्य, रायस्पोघमौद्धिदम् । इदछ हिरण्यं वर्चस्वज्जैत्रायाविशतादु माम् ॥ ५० ॥ न तद्रक्षाधेसि न पिंशाचास्तरन्ति देवानामोजः प्रथमज होतत् । यो बिभर्ति दाक्षायण, हिरण्य स देवेषु कृणुते दीर्घमायुः स मनुष्येषु कृणुते दीर्घमायुः ॥५१॥ यदाबंधन दाक्षायणा हिरण्यधं शतानीकाय सुमनस्यमानाः । तन्म आ बधामि शतशारदायायुष्माञ्जरदष्टियथासम् ॥ ५२ ।।

·*. ३८-५८१-७] यजुर्वेद-संहिता। (१४१) उत नोऽहिर्बुध्न्यः शृणोत्वज एकपात्पृथिवी समुद्रः । विश्वे देवा ऋतावृधो हुवाना स्तुता मन्त्राः कविशस्ता अवन्तु ॥५३॥ इमा गिर आदित्येभ्यो घृतस्नूः सनादाभ्यो जहा जुहोमि । शृणोतु मित्रो अर्यमा भगो नस्तुविजातो वरुणो दक्षो अधशः ॥५४॥ सप्त ऋषयः प्रतिहिताः शरीरे सप्त रक्षन्ति समप्रमादम् । सप्तापः स्वपतो लोकर्मीयुस्तत्र जागृतो अम्वप्नजौ सत्रसदौ च देवी' ॥ ५५ ॥ उतिष्ठ ब्रह्मणस्पते देवयन्तस्त्वेमहे । उप प्र यन्तु मरुतः सुदानव इन्द्र प्राशूभवा सचर्चा ॥५६॥ प्र नूनं ब्रह्मणस्पतिर्मन्त्रं वदत्युक्थ्यम् । यस्मिन्निन्द्रो वरुणो मित्रो अर्यमा देवा ओकासि चक्रिरे ॥ ५७ ॥ ब्रह्मणस्पते॒ त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बृहदेम विदथे सुवीराः ।। य इमा विश्वा विश्वकर्मा यो नः पिता उन्नपतेऽन्नस्य नो देहि + ॥ ५८ ॥ [अ० ३४, कं० ५८, मं० सं० ५८] इति चतुस्त्रिंशोऽध्यायः । अथ पञ्चत्रिंशोऽध्यायः । अपेतो यन्तु पणयोऽसुम्ना देवपीयवः । अस्य लोकः सुतावतः । धुभिरहोभिरक्तुभिर्व्यक्तं यमो ददात्ववसानमस्मै ॥१॥ सविता ते शरीरेभ्यः पृथिव्याँल्लोकमिच्छतु । तस्मै युज्यन्तामुनियाः ॥२॥ वायुः पुनातुं सविता पुनाव गेजमा सूर्यस्य वर्चसा । वि मुच्यन्तामुनियाः ॥ ३ ॥ अश्वत्थे वो निषदनं पणे वो वसतिष्कृता । गोमाज़ इकिलासथ यत्सनवथ पूरुषम् ॥ ४॥ सविता ते शरीराणि मातुरुपस्थ आ वपतु । तस्मै पृथिवि शं भवं ॥५॥ प्रजापतौ त्वा देवतायामुपोदके लोके नि दधाम्यसौ । अप नः शोशुचयम् ॥ ६॥ पर मृत्यो अनु परेहि पन्था यस्तै अन्य इतरो देवयानात् । चक्षुष्मते शृण्वते ते प्रवीमि मा नः प्रजा रीरिषो मोत वीरान् ॥ ७ ॥ +य इमा विश्वा०, विश्वकर्मा०, यो नः पिता०। (वा य १७/१७, २६-२७); अन्नपते. देहि० (वा. य. ११४८३) ·(१४२) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुष्क [भ. ३५-३६, शं वातः शछ हि ते घृणिः शं ते भवन्त्विष्टकाः । शं ते भवन्त्वग्नयः पार्थिवासो मा त्वाऽभि शूशुचनं ॥ ८॥ कल्पन्तां ते दिशस्तुभ्यमापः शिवतमास्तुभ्यं भवन्तु सिन्धवः । अन्तरिक्ष शिवं तुभ्यं कल्पन्तां ते दिशः सर्वाः ॥९॥ अश्म॑न्वती रीयते सधे रंभध्वमुतिष्ठत प्र तैरता सखायः। अत्रा जहीमोऽशिवा ये असञ्छ्विान्वयमुत्तरेमाभि वाजानं ॥ १०॥ अपाघमप किल्बिषम कृत्यामपो रपः । अपामार्ग त्वमस्मदप दुःष्वप्न्य सुवै ॥ ११ ॥ सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥१२॥ अनड्वाहमन्वारभामहे सौरभेय, स्वस्तये। स न इन्द्र इव देवेभ्यो वह्निः सन्तारणो भवे ॥१३॥ उद्वयं तमसस्परि स्वः पश्यन्त उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम् ॥ १४॥ इमं जीवेभ्यः परिधिं दधामि मैषां नु गादपरो अर्थमे॒तम् । शतं जीवन्तु शरदः पुरूचीरन्तर्मृत्यु दधतां पर्वतेनं ॥ १५ ॥ अन आयूछषि पवस आ सुवोर्जमिषं च नः । आरे बांधस्व दुच्छनाम् ॥ १६॥ आयुष्मानने हृवि| वृधानो घृतप्रतीको घृतयोनिधि । घृतं पीत्वा मधु चारु गव्यं पितेव पुत्रमाभि रक्षतादिमान्त्स्वाहा ॥ १७ ॥ परीमे गामनेषत पर्यनिमहृषत । देवेवक्रत श्रवः क इमाँ२ आ द॑धर्षति' ॥ १८ ॥ कन्यादानं प्र हिंणोमि दूरं यमराज्यं गच्छतु रिप्रवाहः । इहैवायामितरो जातवेदा देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन ॥ १९ ॥ वह वपां जातवेदः पितृभ्यो यत्रैनान्वेत्थ निहितान् पराके । मेदसः कुल्या उप तान्त्स्रवन्तु सत्या एषामाशिपः सं नमन्ता, स्वाहा ॥२०॥ स्योना पृथिवि नो भवानृक्षरा निवेशनी। यच्छा नः शर्म सप्रथाः । अप नः शोशुचदुधम् ॥ २१ ॥ अस्मात्त्वमधि जातोऽसि त्वयं जायतां पुनः । असौ स्वर्गार्य लोकाय स्वाहाँ ॥ २२ ॥ [अ० ३५, कं० २२, मं० सं० २८] इति पश्चत्रिंशोऽध्यायः।

·कं.८-२२२१-१८]
यजुर्वेद-संहिता।
(१४३)
अथ षटत्रिंशोऽध्यायः।
ऋचं वाचं प्रपद्ये मो यजुः प्रपद्ये सामं प्राणं प्रपद्ये चक्षुः श्रोत्रं प्रपद्ये ।
वागोजः सहौजो मयि प्राणापानौ ॥१॥
यन्मे छिद्रं चक्षुषो हृदयस्य मनसो वातितृण्णं बृहस्पति तधातु ।
शं नौ भवतु भुवनस्य यस्पतिः ॥२॥
भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥ ३ ॥
कया नश्चित्र आ मुंवदूती सदावृधः सखा । कया शचिष्ठया वृतां ॥ ४ ॥
कस्त्वा सत्यो मदानां मधेहिष्ठो मत्सदन्धसः । दृढा चिदारुजे वसु ॥५॥
अभी षु णः सखींनामविता जरितॄणाम् । शतं भवास्यतिभिः ॥ ६॥
कया त्वं न ऊत्याभि प्र मन्दसे वृषन् । कयो स्तोतृभ्य आ भैरं ॥ ७ ॥
इन्द्रो विश्वस्य राजति । शं नो अस्तु द्विपदे शं चतुष्पदे ॥ ८ ॥
शं नो मित्रः शं वरुणः शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः शं नो विष्णुरुरुक्रमः ॥ ९ ॥
शं नो वातः पवता, शं नेस्तपतु सूर्यः । शं नः कनिक्रदद्देवः पर्जन्यो अभि वर्षतुं ॥१०॥
अहानि शं भवन्तु नः शछ रात्रीः प्रति धीयताम् ।
शं न इन्द्रानी भवतामवौभिः शं न इन्द्रावरुणा रातहव्या ।
शं न इन्द्रापूषणा वाजसाती शमिन्द्रासोमा सुविताय॒ शं योः ॥११॥
शं नो देवीरभिष्टय आपो भवन्तु पीतये । शं योरभि स्रवन्तु नः ॥ १२ ॥
स्योना पृथिवि नो भवानुक्षरा निवेशनी । यच्छा नः शर्म सप्रथाः' ॥ १३ ॥
आपो हि ठा मयोभुवस्ता न ऊर्जे दधातन । महे रणाय चक्षसे' ॥ १४ ॥
यो वः शिवतमो रसस्तस्य भाजयतेह नः । उशतीरिव मातरः ॥ १५ ॥
तस्मा अरं गमाम वो यस्य क्षयाय जिन्वथ । आपो जनयथा च नः ॥ १६ ॥
द्यौः शान्तिरन्तरिक्षुछ शान्तिः पृथिवी शान्तिरापः शान्ति रोषधयः शान्तिः।
वनस्पतयः शान्तिर्विश्वे देवाः शान्तिब्रह्म शान्तिः सर्वछ
शान्तिः शान्तिरेव शान्तिः सा मा शान्तिरोधि ॥ १७॥
हते दृछह मा मित्रस्य मा चक्षुषा सर्वाणि भूतानि समीक्षन्ताम् ।
मित्रस्याहं चक्षुषा सर्वाणि भूतानि समीक्षे । मित्रस्य॒ चक्षुषा समीक्षामहे ॥ १८॥

·(१४४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-गुल
[म. ३६-३७;
ते दृछह मा । ज्योक्ते सन्दर्शि जीव्यासं ज्योक्ते सन्दर्शि जीव्यासम् ॥ १९ ॥
नमस्ते हरसे शोचिषे नमस्ते अस्त्वर्चि ।
अन्याँस्ते अस्मत्तपन्तु हेतयः पावको अस्मभ्यं शिवो भव ॥ २० ॥
नमस्ते अस्तु विद्युते नमस्ते स्तनयित्नवे । नमस्ते भगवन्नस्तु यतः स्वः समीहंसे' ॥२१॥
यतो-यतः समीहसे ततो नो अभयं कुरु । शं नः कुरु प्रजाभ्योऽभयं नः पशुभ्यः ॥ २२ ॥
सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥२३॥
तच्चक्षुर्देवहितं पुरस्ताच्छुक्रमुच्चरत् ! पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतधे शृणुयाम
शरदः शतं प्र बेवाम शरदः शतमदीनाः स्याम शरदः शतं भूयश्च शरदः शतात् ॥ २४ ॥
[अ०, ३६, कं० २४, मं० सं० २४]
इति षट्त्रिंशोऽध्यायः।
अथ सप्तत्रिंशोऽध्यायः।
देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । आ दवे नारिरसि ॥१॥
युञ्जते मन उत युञ्जते धियो विप्रा विप्रस्य बृहतो विपश्चितः ।
वि होत्रा दधे वयुनाविदेक इन्मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः ॥२॥
देवी द्यावापृथिवी मुखस्य वामद्य शिरो राध्यासं देवयजने पृथिव्याः ।
मखाय त्वा मखस्य त्वा शीणें ॥३॥
देव्यो वनयो भूतस्य प्रथमजा मखस्य वोऽद्य शिरो राध्यासं देवयजने पृथिव्याः ।
मखाय॑ त्वा मुखस्य त्वा शीणे ॥४॥
इयत्यय आसीन्मखस्य तेऽद्य शिरो राध्यासं देवयजने पृथिव्याः ।
मखाय॑ त्वा मुखस्य॑ त्वा शीर्णे ॥५॥
इन्द्रस्यौज स्थ मखस्य वोऽद्य शिरों राध्यासं देवयजने पृथिव्याः।
मुखार्य त्वा मखस्य शीणें। मखाय त्वा मखस्य॑ त्वा शीणे।
मखाय त्वा मखस्य त्वा शीणे ॥६॥

·क० १९-२४, २-१६] यजुर्वेद-सहिता। (१४५) पैतु ब्रह्मणस्पतिः प्र देव्येतु सनता । अच्छा वीरं नये पक्तिराधसं देवा यज्ञं नयन्तु नः'। मखाय त्वा मखस्य॑ त्वा शीणे । मखाय त्वा मखस्य त्वा शीण । मखाय॑ त्वा मखस्य॑ त्वा शीणे ॥ ७॥ मखस्य शिरोऽसि । मुखाय त्वा मखस्य त्वा शीणें । मखस्य शिरोऽसि । मखार्य त्वा मखम्य त्वा शीर्णे । मखस्य शिरोऽसि । मखाय त्वा मखस्य त्वा शीणें । मखाय॑ त्वा मखस्य त्वा शीणे मखाय॑ त्वा मखस्य॑ त्वा शीणें। मखाय त्वा मखस्य त्वा शीणें ॥८॥ अश्वस्य त्वा वृष्णः शक्ना धूपयामि देवयजने पृथिव्याः । मखाय॑ त्वा मुखस्य॑ त्वा शीर्ण' । अश्वस्य त्वा वृष्णः शक्ना धूपयामि देवयजन पृथिव्याः । मुखाय त्वा मुखस्य॑ त्वा शीणें । अश्वस्य त्वा वृष्णः शक्ना धूपयामि देवयजन पृथिव्याः । मखाय॑ त्वा मखस्य॑ त्वा शीणे । मुखाय त्वा मुखस्य त्वा शीणे । मखायं त्वा मखस्य॑ त्वा शीणे । मुखार्य त्वा मखस्य॑ त्वा शीणें ॥९॥ ऋजवे त्वां साधवे त्वा सुक्षित्यै त्वा। मुखाय त्वा मुखस्य त्वा शीणे । मखार्य त्वा मखस्य त्वा शीणें । मखाय त्वा मखस्य त्वा शीणे ॥ १० ॥ यमाय त्वां मखायं त्वा सूर्यस्य त्वा तपसे। देवस्त्वा सविता मध्वानक्तुं पृथिव्याः संधस्पृशस्पाहि। अर्चिसि शोचिरसि तपोऽसि ॥११ ॥ अनाधृष्टा पुरस्तादृग्नेराधिपत्य आयुर्मे दाः पुत्रवती दाक्षिणत इन्द्रस्याधिपत्य प्रजा में दाः । सुपदा पश्चाद्देवस्य सवितुराधिपत्ये चक्षुर्मे दो आश्रुतिरुत्तरतो धातुराधिपत्ये रायस्पोर्ष मे दाः । विधृतिरुपरिटाद्वृहस्पतेराधिपत्य ओजो मे विश्वाभ्यो मा नाष्ट्राभ्य॑स्पाहि मनोरश्वासि ॥ १२ ॥ स्वाहा मरुद्भिः परि श्रीयस्व दिवः सस्पृशस्पाहि। मधु मधु मधु ॥ १३ ॥ गर्भो देवानां पिता मतीनां पतिः प्रजानाम् । सं देवो देवेन सवित्रा गत सच मर्येण रोचत॥१४॥ समग्निमिना गत सं देवेन सवित्रा सछ सूर्येणारोचिष्ट । स्वाहा समनिस्तपसा गत सं दैव्येन सवित्रा स सूर्येणारूरुचत' ॥१५॥ धर्ता दिवो वि भाति तपसस्पृथिव्यां धर्ता देवो देवानाममर्त्यस्तपोजाः । वाचम॒स्मे नि यच्छ देवायुवम् ॥ १६ ॥ वा. य०१९

·(१४६)
वाजसनयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० ३७-३८
ल
अपश्यं गोपामनिपद्यमानमा च परा च पृथिभिश्चरन्तम् ।
स सधीचीः स विषूचीर्वसान आ वरीवर्ति भुवनेष्वन्तः ॥ १७॥
विश्वासां भुवां पते विश्वस्य मनसस्पते विश्वस्य वचसस्पते सर्वस्य वचसस्पते ।
देवश्रुत्त्वं देव धर्म देवो दे॒वान् पाह्यत्र प्रावीरनु वां देववीतये ।
मधु माध्वीभ्यां मधु माधूचीभ्याम् ॥ १८ ॥
हृदे त्वा मनसे त्वा दिवे त्वा सूर्याय त्वा । ऊो अध्वरं दिवि दुवेघु धेहि ॥ १९ ॥
पिता नोऽसि पिता नो बोधि नमस्ते अतु मा मा हिघसी।
त्वट्टमन्तस्त्वा सपेम पुत्रान्पशून्मयि धेहि प्रजामस्मासु धेह्यरष्टाऽह सह पत्या भूयासम् ॥ २०॥
अहः केतुना जुपता सुज्योतिर्योतिषा स्वाहा ।
रात्रिः केतुना जुषताछ सुज्योतिर्योतिषा स्वाहा ॥ २१ ॥
[अ० ३७, कं० २१, मं० सं० ५५ )
इति सप्तत्रिंशोऽध्यायः ।
अथाष्टात्रिंशोऽध्यायः।
दुवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौर्बाहुभ्यां पुष्णो हस्ताभ्याम् । आ ददेऽदित्यै रास्नाऽसि ॥१॥
इड एादित एहि सरस्वत्येहि । असावेडसावेडसावहिं॥२॥
अदित्यै रास्नाऽसीन्द्राण्या उष्णीपः' । पूषाऽसि धर्माय दीष्वं ॥३॥
अश्विभ्यां पिन्वस्व' सरस्वत्यै पिन्व स्वेन्द्राय पिन्वस्व ।
स्वाहेन्द्रवर्तुं स्वाहेन्द्रवत स्वाहेन्द्रवत ॥ ४ ॥
यस्त स्तनः शशयो यो मयोभूर्यो रत्नधा वसुविद्यः सुत्रः ।
यन विश्वा पुष्यसि वायर्याणि सरस्वति तमिह धातवेऽकः। उर्वन्तरिक्षमन्वेमि ॥ ५ ॥
गायत्रं छन्दोऽसि त्रैष्टुभं छन्दोऽसि' द्यावापृथिवीभ्यां त्वा परि गृहाम्य-न्तरिक्षणोप यच्छामि।
इन्द्राश्विना मधुनः सारघस्य धर्म पात वसवो यजत वाट् ।
स्वाहा सूर्यस्य रश्मय वृष्टिवनये ॥६॥
समुद्राय॑ त्वा वाय स्वाहा' सरिराय त्वा वाताय स्वाहा ।
अनाधृष्याय त्वा वाताय स्वाहाँ ऽप्रतिधृष्याय त्वा वाताय स्वाहाँ ।
अवस्यवे त्वा वाताय स्वाहाँ ऽशिमिदाय त्वा वाताय स्वाहा ॥ ७ ॥

·कं. १७-२१:१-१९] यजुर्वद-संहिता । (१४७) इन्द्राय त्वा वसुमते रुद्रवते स्वाहेन्द्राय त्वाऽऽदित्यवते स्वाहे न्द्राय त्वाऽभिमातिने स्वाहा। सवित्रे त्वं कभुमते विभुमते वाजवते स्वाहाँ बृहस्पतये त्वा विश्वव्यावते स्वाहीं ॥ ८ ॥ यमाय त्वाऽङ्गिरस्वते पितृमते स्वाहा। स्वाहां धर्माय स्वाहा धर्मः पित्रे ॥९॥ विश्वा आशा दक्षिणसद्विश्वान् देवानांडिह । स्वाहाकृतस्य धर्मस्य मधोः पिबतमश्विना ॥१०॥ विवि धा इमं यज्ञमिमं यज्ञं दिवि धाः'। स्वाहाऽग्नये यज्ञियाय शं यजुर्व्यः ॥ ११ ॥ अश्विना धर्म पति हाबीनमहर्दिवाभिरुतिभिः । तन्त्रायिणे नमो द्यावापृथिवीभ्याम ॥ १२ ॥ अपातामुश्विना धर्ममनु द्यावापृथिवी अम साताम । इहैव रातयः सन्तु ॥ १३ ॥ इषे पिन्वस्वोर्जे पिन्वस्वं ब्रह्मणे पिन्वस्व क्षत्राय पिन्वर्व द्यावापृथिवीभ्यां पिन्वम् । धर्मासि सुधर्मा मेन्य॒स्मे नृम्णानि धारय ब्रह्म धारय क्षत्रं धारय विश धाग्य ॥ १४ ॥ स्वाहां पूष्णे शरसे स्वाहा ग्राभ्यः स्वाहाँ प्रतिवेभ्यः । म्वाहा पितृभ्य ऊर्ध्वबहियो धर्मपावभ्यः स्वाहा द्यावापृथिवीन्योछ स्वाहा विश्वभ्यो देवेभ्यः ॥ १५ ॥ स्वाहा रुद्राय रुद्रहूतये' स्वाहा सं ज्योतिषा ज्योतिः । अहः केतुना जुषताछ सुज्योतिर्योतिषा स्वाहा। रात्रिः केतुना जुषता, सुज्योतिज्योतिषा स्वाहाँ । मधु हुतमिन्द्रतमे अग्नावश्याम ते देव धर्म नमस्ते अस्तु मा मा हिमीः ॥ १६ ॥ अभीमं महिमा दिवं विप्रो बभूव सप्रथाः' । उत श्रवसा पृथिवी सघं सदस्व महाँ२ असि रोचस्व देववीतमः । वि धूममने अरुषं मियेध्य सृज प्रशस्त दर्शतम् - ॥ १७॥ या ते धर्म दिव्या शुग्या गायत्र्याहविर्धाने । सा त आ प्यायतां निष्टयायतां तस्यै ते स्वाहा । या ते धर्मान्तरिक्षे शुग्या त्रिष्टुभ्याधेि । सा त आ प्यायतां निष्टयोयतां तस्यै ते स्वाहा । या ते धर्म पृथिव्या शुग्या जगत्या सदस्या । सा त आ प्यायतां निष्ट चोयतां तस्यै ते स्वाहा ॥ १८ ॥ क्षत्रस्य॑ त्वा परस्पाय ब्रह्मणस्तन्वं पाहि विशस्त्वा धर्मणा वयमर्नु कामाम सुविताय नव्य॑से' ॥ १९ ॥ x स सीदस्व... दर्शतम् । (वा० य० ११ । ३७ )

·(१४८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक
[भ० ३८-३९;
चतुःस्रक्तिर्नाभितस्य सुप्रथाः स नौ विश्वायुः सप्रथाः स नः सर्वायुः सप्रथाः ।
अप द्वेषो अप हरोऽन्यव्रतस्य सश्चिम ॥ २० ॥
धर्मतत्ते पुरीप तेन वर्धस्व चा च प्यायस्व । वर्धिपीमहिं च वयमा च प्यासिषीमहि ॥ २१ ॥
अचिक्रदृषा हरि#हान्मित्रो न दर्शतः । स सूर्येण दिद्युतदुदृधिनिधिः ॥ २२ ॥
सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥ २३ ॥
उद्वयं तम॑सस्परि स्वः पश्यन्त उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम् ॥ २४ ॥
एधोऽस्येधिषीमहि समिदसि तेजोऽसि तेजो मयि धेहि ॥ २५ ॥
यावती द्यावापृथिवी यावच्च सप्त सिन्धवो वितस्थिरे ।
तावन्तमिन्द्र ते ग्रहमूर्जा गृहाम्यक्षित मयिं गृह्णाम्यक्षितमं ॥ २६ ॥
मयि त्यदिन्द्रियं बृहन्मयि दक्षो मयि क्रतुः ।
धर्मस्त्रिशुग्वि राजति विराजा ज्योतिपा सह ब्रह्मणा तेजसा सह ॥ २७ ॥
पय॑सो रेत आभृतं तस्य दोहमशीमात्तरामुत्तरा, साम् ।
विपः संवृक् क्रत्वे दक्षस्य ते सुपुम्णस्य॑ ते सुषुम्णाग्निहुतः ।
इन्द्रपीतस्य प्रजापतिभक्षितस्य मधुमत उपहूत उपहूतस्य भक्षयामि ॥ २८ ॥
[अ० ३८, के. २८, मं० सं० ७५ ]
इत्यष्टात्रिंशोऽध्यायः ।
नाभ्य स्वाहा
अथैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ।
म्वाहां प्राणेभ्यः साधिपतिकेभ्यः । पृथिव्यै स्वाहा ऽग्नये स्वाहाँ ऽन्तरिक्षाय स्वाहाँ
वायवे स्वाहा । दिवे स्वाहाँ सूर्याय स्वाहाँ ॥ १ ॥
दिग्भ्यः स्वाहा' चन्द्राय स्वाहा नक्षत्रेभ्य: स्वाहाँ ऽद्भयः स्वाहाँ वरुणाय स्वाहाँ ।
पूताय म्वाहा ॥२॥
वाचे स्वाहाँ प्राणाय स्वाहा' प्राणाय स्वाहा । चक्षुप म्वाहाँ चक्षुषे स्वाहाँ
श्रोत्राय स्वाहाँ श्रोत्राय स्वाहा ॥३॥
मनसः काममाकूति वाचः सत्यमशीय । पशूना रूपमन्नस्य रसो यशः श्रीः श्रयतां मयि स्वाहा । ४
प्रजापतिः सम्भ्रियमाणः सम्राट् सम्भृतो' वैश्वदेवः सं सन्नो धर्मः प्रवक्त-
स्तेज उद्यत
आश्विनः पयस्यानीयमान पोष्णो विप्यन्दमाने मारुतः क्लथन् ।
मैत्रः शरसि सन्ताय्याने' वायव्यो ह्रियमाण आग्नेयो हूयमानो' वाग्घुतः ॥ ५॥

·कं. २०-२८; १-१३] यजुर्वेद-संहिता। (१४९) : सविता प्रथमेऽह-ऋग्निर्द्वितीये' वायुस्तृतीय आदित्यश्चतुर्थे चन्द्रमाः पञ्चम ऋतुः षष्ठं मरुतः सप्तमें बृहस्पतिरष्टमे । मित्रो नवमे' वरुणो दशम इन्द्र एकादशे" विश्वे देवा द्वादशे" ॥ ६॥ उग्रश्च भीमश्च ध्वान्तश्चै धुनिश्च । सासह्वाँश्चा-भियुग्वा च विक्षिपः स्वाहा ॥ ७ ॥ अग्नि, हृदयेना शनिछ हृदयाग्रेण पशुपति कृत्स्नहृदयेनै भवं यना । शवं मतस्नाभ्यो मीशानं मन्युना महादेवमन्तःपर्शव्येनो ग्रं देवं वनिष्ठुनों वसिष्ठहनुः शिङ्गीनि कोश्याभ्याम् ॥ ८॥ उगॅल्लोहितेनं मित्रछ सौवत्येने रुद्रं दौत्यनेन्द्र प्रक्रीडेन मरुतो बलेने साध्यान् प्रमुदा। भवस्य कण्ठ्य रुद्रस्यान्तःपाश्यं महादेवस्य यकृ च्छवस्य वनिष्ठं : पशुपतेः पुरीतते ॥९॥ लोमभ्यः स्वाहाँ लोमभ्यः स्वाहा त्वचे स्वाहा' त्वचे स्वाही लोहिताय स्वाहा लोहिताय स्वाहाँ मेदोभ्यः स्वाहाँ मेदोभ्यः स्वाहाँ। माछसेभ्यः स्वाहा मासेभ्यः स्वाहाँ स्नावभ्यः स्वाही मावभ्यः स्वाही ऽस्थभ्यः स्वाहाँ ऽस्थभ्यः स्वाहाँ मजभ्यः स्वाहा' मजभ्यः स्वाही। रेतसे स्वाहाँ पायवे स्वाहा ॥ १० ॥ आयासाय स्वाहाँ प्रायासाय स्वाहा संयासाय स्वाहा वियासाय म्वाहाँ-द्यासाय स्वाहाँ । शुचे स्वाहाँ शोचते स्वाहाँ शोचमानाय स्वाहाँ शोकाय स्वाहाँ ॥११॥ तपसे स्वाहाँ तप्यते स्वाहां तप्यमानाय स्वाहाँ तप्ताय स्वाहा धर्माय स्वाहाँ । निष्कृत्यै स्वाहाँ प्रायश्चित्यै स्वाहाँ भेषजाय स्वाहाँ ॥ १२ ॥ यमाय स्वाहाँ ऽन्तकाय स्वाहा मृत्यवे स्वाहाँ। ब्रह्मणे स्वाहाँ ब्रह्महत्यायै स्वाहा विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा द्यावापृथिवीभ्याचे स्वाहा ॥ १३ ॥ [१० ३९, कं० १३, मं• सं० ११६ ] इत्येकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ।

·(१५०) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [भ० ४०; अथ चत्वारिंशोऽध्यायः। ईशा वास्यमिदछ सर्व यत्किं च जगत्यां जगत् । तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्य स्विद्धनम् ॥ १ ॥ कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छ्रत समाः । एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरै ॥२॥ असुर्य नाम ते लोका अन्धेन तमसावताः। ताँस्ते प्रेत्यापि गच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥३॥ अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनदेवा आप्नुवन् पूर्वमर्शत् । तद्धावतोऽन्यानत्यति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति ॥४॥ तदेजति तन्नति तद्दूरे तन्तिके । तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाहृतः ॥ ५ ॥ यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्नेवानुपश्यति । सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न वि चिकित्सति ॥ ६॥ यस्मिन्त्सर्वाणि भूतान्यात्मैवाभूद्विजानतः। तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ॥ ७ ॥ स पयंगाच्छक्रमकायमणमस्नाविर/ शुद्धमपापविद्धम् । कविमनीषी परिभूः स्वयम्भूर्याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः॥८॥ अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽसभूतिमुपासते । ततो भूय॑ इव ते तमो य उ सम्भूत्या, रताः ॥९॥ अन्यदेवाहुः सम्भवादन्यदाहुरसम्भवात् । इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तविचचक्षिरे' ॥ १० ॥ सम्भूतिं च विनाशं च यस्तद्वेदोभय, सह । विनाशेनं मृत्युं तीर्खा सम्भूत्यामृतमश्नुते' ॥११॥ अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते । ततो भूय॑ इव ते तमो य उ विद्यायाध रताः ॥ १२ ॥ अन्यदेवाहुविद्याया अन्यदाहुरविद्यायाः । इति शुश्रुम धीराणां ये नस्ताविचचाक्षिरे' ॥१३॥ विद्यां चाविद्यां च यस्तद्वेदोभयं सह । अविद्यया मृत्यु तीर्खा विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥ १४ ॥ वायुरनिलममृतमथेदं भस्मान्त, शरीरम् । ओ३म् को स्मर । क्लिबे स्मर । कृतथे स्मर' ॥१५ अग्ने नय सुपा गये अस्मान्विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् । युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नम उक्तिं विधेम ॥ १६ ॥ हिरण्मयन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् । योऽमावोदित्ये पुरुषः सोऽसावहम । ओ३म खं ब्रह्म' ॥ १७॥ [१० ४०, कं० १७, भं० सं० १७ ] इति चत्वारिंशोऽध्यायः । [उ० वि० मं० सं० १४०३] इत्युत्तरविंशतिः समाप्ता। [सर्वे मिलित्वा ३९८८] इति वाजसनेथि-माध्यन्दिन-शुक्ल यजुर्वेदसंहिता समाता ।

·(१५१) वाजसनेयि-शुक्ल-यजुर्वेद-संहितायाः कण्डिकानां वर्णानुक्रम-सूची। -un-roomnewromamar . अशुना ते अशुः २०,२७ अग्निज्योतिज्योतिरग्निः ३,९ अश्शुर शुष्टे देव ५,७ अग्निज्योतिषा ज्योतिष्मान् १३,४० अशुश्च मे रश्मिश्च १८,१९ अग्निर्देवता वातो १४,२० अक्रन्कर्म कर्मकृतः ३,४७ अग्निर्मूर्धा दिवः ३,१२, १३,१४, अक्रन्ददग्नि स्तनयन् १२,६; २१; ३३ । १५,२० अक्षन्नमीमदन्त यव ३,५१ अग्नित्राणि जङ्घनद् ३३,९ अक्षराजाय कितवं ३०,१८ अग्निश्च पृथिवी च २६,१ अम आयू षि पवस१९,३८, ३५,१६ अग्निश्च म आपश्च १८,१४ अग्न इन्द्र वरुण ३३,४८ अग्निश्च म इन्द्रश्च १८,१६ अग्नये कव्यवाहनाय २,२९ अग्निश्च मे धर्मश्च १८,२२ अग्नये कूटरून् २४,२३ अग्निध्वात्ताः पितरः १९,५९ अग्नये गायत्राय १९,६० अग्निध्वात्तान्तुमता १९,६१ अग्नये गृहपतये १०,२३ अग्निस्तिग्मेन शोचिषा १७,१६ अग्नये त्वा मह्यं ७,४७ अग्नीषोमयोज्जितिम् २,१५ अग्नयेऽनीकवते २४,१६, २९,५९ अग्ने अच्छ। वदेह नः ९,२८ अग्नये पीवानं ३०,२१ अग्ने अंगिरः शतं ते १२. अग्नय स्वाहा २२,६, २७ अग्ने गृहपते सुगृहपतिः२,२७ अग्ना इ पत्नीवत्सः ८,१० अग्ने जातान प्रणुदा १५.१ अग्नावग्निश्चरति ५,४ अग्ने तमद्याश्वं न १५,४४, २७,७७ अग्नि युनज्मि शवसा १८,५१ अग्ने तव श्रवो वयो १२,१०६ अग्निर स्तोमेन बोधय २२,१५ अग्ने त्वं नो अन्तम ३,२५, १५,४८; अग्नि५ हृदयेन ३९,८ अग्नि होतारं मन्ये १५,४७ अग्ने त्वं पुरीष्यो १२,५९ अग्नि तं मन्ये यो १५,४१ अग्ने स्वसु जागृहि ४,१४ अग्नि दूतं पुरो दधे २२,१७ । अग्नऽदब्धायो शतिम २,२० अग्निः पशुरासीत् २३,१७ अग्ने दिवो अर्णमच्छा १२,४९ अग्नि: पृथुर्धर्मणस्पतिः १०,२९ अग्ने नय सुपथा ५,३६, ७,४३; अग्निः प्रियेषु धामसु १२,११७ ४०,१६ आग्निमय होतारम् २१,५९; २८,२३, अग्नः पक्षतिर्वायोः २५,४ अग्ने पत्नारिहा वह २६,२० अग्निरस्मि जन्मना १८,६६ अग्ने पवस्व स्वपा ८,३८ अग्निरेकाक्षरेण प्राणम् ९,३१ अग्ने पावक रोचिषा १७,८ अग्निषिः : पवमानः २६,९ अग्ने प्रेहि प्रथमो १७,६९ अग्ने ब्रह्म गृभ्णीव १,१८ अग्नेऽभ्यावर्तिन्नभि १२,७ अग्ने यत्ते दिवि वर्चः १२,४८ अग्ने यत्ते शुक्रं १२,१०४ अग्ने युवा हि ये १३,३६ अग्नेरनीकमप आ ८,२४ अग्नेर्जनित्रमसि ५,२ अग्नेर्भागोऽसि दीक्षाया १४,२४ अग्नर्वोऽपनगृहस्य ६,२४ अग्ने वाजजिद्वाजं त्वा २७ अग्ने वाजस्य गोमत १५,३५ अग्ने वेोत्रं वेर्दूत्यम् २,९ अग्ने व्रतपते व्रतम् १,५, २,२८ अग्ने व्रतपास्त्वं ५,६, ४० अग्ने शर्ध महते ३३,१२ अग्ने सहस्व पृतना ९,३७ अग्ने सहस्राक्ष १७,७१ अग्नेस्तनूरसि वाचो १.२५ अग्नेस्तनूरसि विष्णवे ५,१ अग्ने स्वाहा कृहि २७,२० अग्रणीरसि स्वावेश ६,२ अग्रे बृहन्नुषसाम् १२,१३ अङ्गान्यात्मन् भिषजा १९,९३ अगिरसो नः पितरो १९,५० चिक्रदद् वृषा हरिः ३८,२२ अच्छायमेति शवसा २७,१४ अच्छिन्नस्य ते देव ७,१४ अजस्रमिन्दुमरुषं १३,४३ अजार पिशजिला २३,५६ अजीजनो हि पवमान २२,१८ अजो ह्यग्नेरजनिष्ट १३,५१ अति निहो अति निधो २७,६ अति विश्वाः परिष्ठा १२,८४ २५,४७ ·(१५२) यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची . अत्यन्याँ अगां नान्याँ ५४२ अत्र पितरो मादयध्वं २, अत्रा ते रूपमुत्तमम् २९,१८ अर्थतानष्टी विरूपाना ३०,२२ अदब्धेभिः सवितः३३,६९, ८४ अदितिौरदितिः २५,२३ अदितिष्वा देवी ११,६१ अदित्यास्त्वगस्यदित्ये ४,३० अदित्यास्त्वा पृष्ठे १४,५ अदित्यास्त्वा मूर्धन्ना ४,२२ अदित्य रास्नासि१,३०, ११,५९, ३८,३ अदित्यै व्युन्दनमसि २,२ अदृश्रमस्य केतवो ८,४० अद्यः क्षीरं व्यपिबत् १९,७३ अद्भयः सम्भृतः पृथिव्यै ३१,१७ अद्भयः स्वाहा वार्यः २२,२५ अद्या देवा उदिता ३३,४२ अधा यथा नः पितरः १९,६९ अधा ह्यग्ने क्रतोः १५,४५ अधि न इन्द्रैषां ३३,४७ अधिपत्न्यसि बृहती १५,१४ अध्यवोचदधिवक्ता १६,५ अध्वर्या अदिभिः २०,३१ अन ड्वान्वयः पंक्तिः १४,१० अनड्वाहमन्वारभामहे ३५,१३ अनाधृष्टा पुरस्तात् ३७,१२ अनाधृष्यो जातवेदाः २७,७ अनु ते शुष्मं तुरयन्तम् ३३.६७ अनुत्तमा ते मघवन् ३३,७९ अनु त्वा माता मन्यताम् ४,२० अनु त्वा रथो अनु २२,१९ अनु नोऽद्यानुमतिः ३४,९ अनु वीरैरनु पुष्यास्म २६,१९ अनेजदेकं मनसो ४०,४ अन्तरग्ने रुचा त्वम् १२,१६ अन्तरा मित्रावरुणा २९,६ अन्तश्चरति रोचनास्य ३,७ अन्तस्ते द्यावापृथिवी ७,५ : अन्धं तमः प्रविशन्ति ४०,९, १२ अभीमं महिमा दिवं ३८,१७ अन्ध स्थान्धी वो ३,२० अभी षु णः सखीनाम् २७,४१; ३६,६ अन्नपतेऽनस्य नो ११,८३ अभ्यर्षत सुष्टुतिं १७,९८ अन्नात्परिचुतो रस १९,७५ । अभ्या दधामि समिधम् २०,२४ अन्यदेवाहुर्विद्याया ४०,१३ अभ्या वर्तस्व पृथिवि १२,१०३ अन्यदेवाहुः सम्भवाद् ४०,१० अधिरसि नार्यसि ११,१० अन्यवापोऽर्धमासा २४,३७ अमीषां चित्तं प्रति १७,४४ अन्या वो अन्यामवतु १२,८८ अमुत्रभूयादध २७,९ अन्वग्निरुषसामग्रम् ११,१७ अमेव नः सुहवा २६,२४ अन्विदनुमते त्वं ३५,८ अयं वां मित्रावरुणा ७,९ | अपश्यं गोपामनि ३७,१७ अयं वेनश्चोदयत् ७,१६ अपाः रममुद्यस ९,३ अयः सहस्रमृषिभि. ३३,८३ अपाघमप किल्बिषम् ३५,११ अय५ सो अग्निस्मिन् १२,४७ अपां गम्भन्सीद मा १३,३० अयं ते योनिस्वियो ३,२४; अपातामश्विना धर्मम् ३८,१३ १२,५२, १५,५६ अपाधमदभिशस्तीः ३३,९५ अयं दक्षिणा विश्वकर्मा १३,५५; अपा खेमन्त्सादयामि १३,५३ १५,१६ अपामिदं न्ययन५१७,७ अयं नो अग्निर्वरिव ५,३७, ७,४४ अपां पृष्ठमसि योनिः ११,२९, १३,२ अयमाग्निः पुरीष्यो ३,४० अपां पेरुरस्यापो ६,१० अयमग्निः सहरिणो १५,२१ अपा फेनेन नमुचेः १९,७१ अयमग्निहपतिः ३,३९ अपारलं पृथिव्यै १,२६ अयमग्निवार तमो १५,५२ अपि तंषु त्रिषु पदेषु २३,५० अयमिह प्रथमो धायि ३,१५; अपेत वीत वि च १२,४५ १५,२६, ३३,६ अपेतो यन्तु पणयो ३५,१ अयमुत्तरात्संयद् १५,१८ अपो अद्यान्वचारिष २०,२२ अयमुपर्यग्विसुस्तस्य १५,१९ अपो देवा मधुमतीः १०,१ अयं पश्चाद्विश्वव्यचा १३,५६, १५,१७ अपो देवीरुप सृज ११,३८ अयं पुरो भुवस्तस्य १३,५४ अप्नस्वतीमश्विना ३४,२९ अयं पुरो हरिकेशः १५,१५ अप्स्वग्ने सधिष्टव १२,३६ अर्थेत स्थ राष्ट्रदा १०,३ अप्स्वन्तरमृतमप्सु ९,६ अर्ध-चैरुक्थाना५ १९,२५ अबोध्यग्निः समिधा १५,२४ अर्धमासाः परूषि २३,४१ । अभि गोत्राणि सहसा १७,३९ अर्मेभ्यो हस्तिपं ३०,११ अभि त्यं देव सविता ४,२५ अर्यमणं बृहस्पति ९,२७ अभि त्वा शूर नोनुमो २७,३५ अर्वाच्चो अद्या भवता ३३.५१ अभिधा असि भुवनम् २२,३ अवतत्य धनुष्ट्य १६,१३ अभि प्रवन्त समनेव १७,९६ अवपतन्तीरवदन् १२,९१ अभिभूरस्येतास्ते १०,२८ अवभृथ निचुम्पुण ३,४८, ८,२७ अभि यज्ञं गृणीहि २६,२१ अव रुद्रमदीमयव ३,५८ -- ।

·यजुर्वेद-नर्णानुक्रम-सूची (१५३) अवसृष्टा परा पत १७,४५ अविन मेषो नसि १९,९० अवेष्टा दन्दशूकाः १०,१० अवोचाम कवये १५,२५ अश्मन्नूर्ज पर्वते १७,१ अश्मन्वती रीयते ३५,१० अश्मा च मे मृत्तिका १८,१३ अश्याम तं काममग्ने १८,७४ अश्वत्थे वो निषदनं १२,७९, ३५,४ अश्वस्तूपरो गोमृगः २४,१ अश्वस्य त्वा वृष्णः ३७,९ अश्वावती: सोमावतीम् १२,८१ अश्वावतीर्गोमतीन ३४,४० अश्विनकृतस्य ते २०,३५ अश्विना गोभिरिन्द्रियम् २०,७३ अश्विना धर्म पात५ ३८,१२ अश्विना तेजसा चक्षुः २०,८० अश्विना नमुचेः सुतः २०,५९ अश्विना पिबतां मधु २०,९० अश्विना भेषजं मधु २०,६४ अश्विना हविरिन्द्रियं २०,६७ अश्विभ्यां चक्षुरमृतं १९,८९ अश्विभ्यां पच्यस्व १०,३१ आश्विभ्यां पिन्वस्व ३८,४ अश्विभ्यां प्रातःसवनम् १९,२६ अश्वो घृतेन त्मन्या २९,१० अषाढ़े युत्सु पृतनासु ३४,२० अषाढाऽसि सहमाना १३,२६ अष्टौ व्यख्यत् ककुभः ३४,०४ असंख्याता सहस्राणि १६,५४ असवे स्वाहा वसवे २२,३० अलि यमो अस्यादित्यो २९,१४ असुन्वन्तमयजमानम् १२,६२ असुर्या नाम ते ४०,३ असो यस्ताम्रो अरुण १६,६ असौ या सेना मरुतः १७,४७ असौ योऽवसर्पति १६,७ अस्कन्नमद्य देवेभ्यः २,८ अस्ताव्यग्निर्नरार १९,२९ वा. य. २० अस्माकमिन्द्रः समृतेषु १७,४३ अस्मात्त्वमधि जातो ३५,२२ अस्मिन् महत्यर्णवे १६,५५ अस्मे रुद्रा मेहना ३३,५० अस्मे वो अस्त्विन्द्रियम् ९,२२ अस्य प्रत्नामनु द्युत ३,१६ अस्याजरासो दमा ३३,१ अस्यदिन्द्रो वावृधे ३३,९७ अहः केतुना जुषता५३७,२१ अहरहरप्रयावं ११,७५ अहानि शं भवन्तु ३६, ११ अहाव्यग्ने हनिरास्ये २०,७९ अहिरिव भोगैः पर्येति २९,५१ अहे पारावतान २४,२५ अहतमसि हविर्धानम् १,९ आकूतिमग्निं प्रयुज' ११,६६ आकूत्यै प्रयुजेऽग्नये ४७ आ कृष्णेन रजसा ३३,४३, ३४,३१ आ कन्दय बलमांजो २९,५६ आक्रम्य वाजिन् पृथिवीम् ११,१९ आगत्य वाज्यवान५ ११,१८ आ गन्म विश्ववेदसम् ३,३८ आमेयः कृष्णप्रीवः २९,५८ आग्रयणश्च मे १८,२० आ घा ये अग्निमिन्धते ७,३२ आच्या जानु दक्षिणतो १९,६२ आच्छच्छन्दः प्रच्छच्छन्दः १५,५ आ जवन्ति सान्वेषां २९,५० आ जिघ्र कलशं ८४२ आजुह्वान ईज्यो वन्द्यश्च २९,२८ आजुह्वानः सुप्रतीकः १७,७३ आजुह्वामा सरस्वती २०,५८ आ तत्त इन्द्रायवः ३३,२८ आ तं भज सौश्रवसा १२,२७ आतिथ्यरूपं मासरं १९,१४ आतिष्ठन्तं परि ३३,२२ आ तिष्ठ वृत्रहन् रथं ८,३३ आ तू न इन्द्रं ३३,६५ आ ते वत्सो मनो १२,११५ आत्मनुपस्थे न वृकस्य १९,९२ आत्मने मे वक़दा ७,२८ आत्मानं ते मनसा २९,१७ आ त्वा जिघर्मि मनसा ११.२३ आ त्वाऽहार्षमन्तरभुः १२,११ आदित्यं गर्भ पयसा १३,४१ आदित्यनों भारती २९,८ आधत्त पितरो गर्भ २,३३ आ न इडाभिर्विदथे ३३,३४ आ न इन्द्रो दूरादा २०,४८ आ न इन्द्रो हरिभिः २०,४९ आ न एतु मनः ३,५४ आ नासत्या त्रिभिः ३४,४७ आ नो नियुद्भिः शतिनी २७,२८ आ नो भद्राः कतवा २५,१४ आ नो मित्रावरुणा २२,८ आ नो यज्ञं दिविस्पृशं ३३,८५ आ नो यज्ञं भारती २९,३३ आन्त्राणि स्थालीमधु १९,८६ आपतये त्वा परि '५,५ आपये स्वाहा स्वापये ९.२० आ पवस्व हिरयतत् ८,६३ आपश्चित्पिायु स्तर्यो ३३,२८ आपो अस्मान्मातरः ४,० आपो देवी प्रति गृभ्णीत १०.३५ आपो ह यबृहतीः २७,२५ आपो हि पा ११,५०, ३६,२४ आ प्यायस्व मदिन्तम १२,११४ आ प्यायस्व समतु १२,११२ आ ब्रह्मन् ब्राह्मणो २२,२२ आ मन्द्ररिन्द्र हरिभिः २०,५३ आ मा वाजस्य प्रसवा ९,१९ मामूरज प्रत्यावर्तय २९,५७ आयं गौः पृश्निरक्रमीत् ३,६ आ यदिषे नृपति ३३,११ आ यन्तु नः पितरः १९,५८ आ यातमुप भूषतं ३३,८८ आ याविन्द्रोऽवस २०,४७ आयासाय स्वाहा ३९,११ ·(२५४) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल ---- munion- आयुम पाहि प्राणं मे १४,१७ इन्द्रं विश्वा अवीवृधन् १२,५६; आर्य जन कल्पता ९,२१, २८,२९; १५,६१, २७,६१ इन्द्रः सुत्रामा स्ववाँ २०५१ आयुष्मानने हविषा ३५,१७ इन्द्रः सुत्रामा हृदयेन १९,८५ आयुष्य वर्चस्य ३४,५० इन्द्र गोमानहा याहि २६,४ आयोगवा मदन सादयामि १५,६३ इन्द्रघोषस्त्वा वसुभिः ५,११ आ रात्रि पार्थिव ३४,३२ इन्द्र मरुत्व इह पाहि ७,३५ आ रोदसी अपृणदा ३३,७५ । इन्द्रमिरी वहतो ८,३५ आवाचो मध्यमरुहद्-१५,५१ इन्द्रवायू इमे मुता ७,८, ३३,५६ आ वागा भूष शुचिपा ७,७ इन्द्रवायू वृहस्पति ३३,४५ आविमर्गा आवित्ता १०,९ इन्द्रवायू सुसन्दशा ३३,८६ आविश्वन: प्रत्यञ्च ११,२४ इन्द्रश्च मरुतश्च ८,५५ आ वा देवास ईमहे ४५ इन्द्रश्च सम्राड् वरुणच ८,३७ त्याशुः शिशानो वृषभो १७,३३ इन्द्रस्य कोडोऽदित्यै २५,८ पाशुखि प्रदान्तः १४,२३ इन्द्रस्य वज्रो मरुताम् २९,५४ या श्रावति १९,२४ इन्द्रस्य वज्रोऽसि ९.५, १०,२१ आमन्दी रूप, राजा १९,२६ इन्द्रस्य वृष्णो वरुणस्य १७,४१ आसनामो अमणीनाम् १९,६३ इन्द्रस्य रूपमृषभो १९,९१ आ यते सिन्नत ३३,२१ इन्द्रस्य स्यूरसि ५,३० आ मुष्वगन्ती यजत २९,३१ इन्द्रस्योज स्थ ३७,६ भाऽह पितृमृवि १९,५६ इन्द्रामी अपादियं ३३,९३ इन्द्रामी अव्यथमाना १४, ११ इच्छा त्वा माम्यास: ३४.२८ इड एन्यादन एहि ३,२७, ३८,२ इन्द्रामी आ गत सुतं ७,३१ डाभिरग्निरी ड्यः २१,१४ इन्द्राग्नी मित्रावरुणा ३३,४९ इन्द्राग्न्योः पक्षतिः २५.५ ३डामभक्षानाप्नोति १९,२९ डामन पुरुद म १२,५१ इन्द्राय वा वसुमते ६,३२, ३८,८ इडायारत्वा पद ३४,१५ इन्द्रा याहि चित्रभानो २०,८७ इचे ने हव्ये काम्ये ८,४३ इन्द्रा याहि तूतुजान २०,८९ इन्दा याहि धियेषितो २०,८८ उद विष्णुर्वि चक्रमे ५,१५ इद हवः पजननं १९,४८ इन्दा याहि वृत्रहन २६,५ इद पितृभ्यो नमो १९,६८ इन्द्रायम्दु सरस्वती २०,५७ इन्द्रेमं प्रतरी नय १७,५१ इदमाप. १ वहत ६,१७ इदमुत्तरात् स्वस्तस्य १३,५७ इन्द्रेहि मत्स्यन्धसो ३३,२५ इदं मे ब्रह्म च ३२,१६ इन्द्रो विश्वस्य राजति ३६,८ इन्दुर्दक्षः श्येन ऋतावा १८,५३ इन्द्रो वृत्रमवृणोत् ३३,२६ इन्द्र आसां नेता १७,४० इन्धानास्त्वा शतर हिमा ३,२८ इन्द्रं दुर: कवष्यो २०,४० इम साहस्र शतधारम् १३,४९ इन्द्रं देवीषिशो १७,८६ इमर स्तनमूर्जस्वन्तं १७,८७ इमं जीवेभ्य: परिधिं ३५,१५ इमं देवा असपत्न५९,४०, १०,१८ इमं नो देव सवितः ११,८ इमं मा हि सोरेकश६ १३,४८ इमं मा हि सीर्द्विपादं १३,४७ इमं मे वरुण श्रुधी २१,१ इममूर्णायुं वरुणस्य १३,५० इमा उ त्वा पुरूवसो ३३,८१ इमा गिर आदित्येभ्यो ३४,५४ इमा ते वाजिनवमा २९,१६ इमा नु कं भुवना २५,४६ इमा ते धियं प्र भरे ३३,२९ इमामगृभ्णन रशना २२,२ इमा म अग्न इष्टका १७,२ इमा रुद्राय तवसे १६,४८ इमी ते पक्षावजरौ १८,५२ इस वेदिः परो अन्तः २३,६२ इयत्यग्र आसीत् ३७,५ इयदस्यायुरसि १०,२५ इयं ते यज्ञिया तनूः ४,१३ इयमुपरि मतिस्तस्यै १३,५८ इरज्यनग्ने प्रथयस्व १२,१०९ इरावती धेनुमती ५,१६ इषमूर्जमहमित १२,१०५ इषश्वोर्जश्च शारदी १४,१६ इषिरो विश्वव्यचा १८,४१ इषे वोर्जे त्वा १,१ इषे पिन्वस्वोर्जे ३८,१४ इषे राये रमस्व १३,३५ इष्कारमध्वरस्य १२,११० इष्कृति म वो माता १२,८३ इष्टो अमिराहुतः १८,५७ इष्टो यज्ञो भृगुभिः १८,५६ इह रतिरिह रमध्वम् ८,५१ इहैवाने अधि धारया २७,४ . - ईडितो देवईरिवाँ २०,३८ ईज्यश्चासि वन्द्यश्च २९,३ ईदृक्षास एतादृक्षास १७,८४ ·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची (१५५ ईदृङ् चान्याहङ् च १७,८१ ईमान्तासः शिलिक २९,२१ ईशानाय परस्वत २४,२८ ईशा वास्यमिद ४०,१ उशिकावको अरतिः १२,२४ उशिगसि कविः ५,३२ उषस्तच्चित्रमा भर ३४,३३ उषासानक्तमश्विना २०,६१ उषासानता बृहता २०,४१ षे यही सुपेशसा २१,१७ उस्रावतं धूर्षाही ४,३३ -- : उक्ताः सञ्चरा एता: २४,१५,१७,१९ उक्थेभिर्वृत्रहन्तमा ३३,७६ उक्षा समुद्रो अरुणः १७,६० उखां कृणोतु शक्त्या ११,५७ उद्घल्लोहितेन मित्र ३९,९ उप्रश्च भीमश्च ध्वान्तः ३९,७ उमा विधनिना ३३,६१ उच्चा ते जातमन्धसो २६,१६ उच्छुष्मा ओषधीनां १२,८२ उत नोऽहिर्बुध्न्यः ३४,५३ उत स्मास्य द्रवतः ९,१५ उत्तानायामव भग ३४,१४ उत्तिष्ठनोजसा सह ८,३९ उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते ३४,५६ उतेदानी भगवन्तः ३४,३७ उत्क्राम महते सौभगाय ११,२१ उत्थाय बृहती भव ११,६४ उत्सवथ्या अव गुदं २३,२१ उत्सादेभ्यः कुन्जं प्रमुदे ३०,१० उदक्रमीद् द्रविणोदा ११,२२ उदग्ने तिष्ठ प्रत्या १३,१२ उद्दिव स्तभानान्तरिक्ष ५,२७ उदीचीमा रोह १०,१३ उदीरतामवर १९,४९ उदु तिष्ठ स्वध्वरावा ११,४१ उदुत्तमं वरुण पाशम् १२,१२ उदु त्यं जातवेदसं ७,४१, ऊ च मे सूनृता १८,९ ऊर्गस्याशिरस्थर्णम्मदा ४,१० ऊर्ज वहन्तीरमृतं २,३४ ऊजों नपाज्जातवेदः १२,१०८ ऊर्जा नपात" म २७,४४ ऊर्ध्व ऊ षु ण ऊतये ११,४२ ऊर्ध्वमेनमच्छ्यताद्रोि २३,२७ ॐ अस्य समिधा २७११ जीभा रोह १०,१४ ऊोमेनामुच्छापय २३,२६ ऊध्वा भव प्रति विया १३,१३ उदयं तमसस्परि २०,२१, २७,१०, ३५,१४; ३८,२४ उन्नत ऋषभो वामनः २४,७ उप ज्मन्नुप वेतसे १७,६ उप त्वाऽग्ने हविष्मती: ३,४ उप नः सूनवो गिर: ३३,७७ उपप्रयन्तो अध्वरं ३,११ उप प्रागाच्छसनं २९,२३ उप प्रागात्परमं २९,२४ उप प्रागात्सुमन्मे २५,३० उपयामगृहीतोऽसि रुवो ७,२५ उपयामगृहीतोऽसि पजापतये २३,२, ४ उपयामगृहीतोऽसि बृहस्पति ८.९ उपयामगृहीतोऽसि मधवे ७, ३० उपयामगृहीतोऽसि साविको ८.७ उपयामगृहीतोऽसि सुशर्मा ८,८ उपयामगृहीतोऽसि हरिः ८,११ उपयामगृहीतोऽसन्द्रिाय ७,२२ उपयामगृहीतोऽस्यग्नये ८,४७ उपयामगृहीताऽस्यन्तः ७,४ उपयामगृहीतोऽस्यश्विभ्यां २०,३३ उपयामगृहातोऽस्याग्रयणो ७,२० उपयामगृहीतोऽस्यादित्येभ्यः ८,१ उपयामगृहीतोऽस्याश्विनं १९,८ २५ श्वासय पृथिवीम् २९,५५ उपहूता इह गाव ३,४३ उपहूताः पितरः : १९,५७ उपहूतो यौष्पितोप २,११ उपह्वरे गिरीणा५ २६,१५ उपावमृज त्मन्या २९,३५ उपावीरस्युप देवान् ६,७ उपास्मै गायता नर: ३३,६२ उभा पिबतमश्विना ३४,२८ उभाभ्यां देव सवितः १९,४३ उभा वामिन्द्राग्नी ३,१३ उभे सुश्चन्द्र सर्पिषो १५,४३ उह विष्णो वि कमस्व ५,३८, ४१ उशन्तस्त्वा नि धीमहि १९,७० उशिकत्वं देव सोमाग्नेः ८,५० -- ---- ऋक्सामया: शि-५४,९ रचं वाचं प्रपद्ये ३६,१ ऋचे त्वा चे त्वा १३,३९ ऋचो नामास्मि य जमि१८,६७ जवे त्वा साधव ३७,१० ऋजीते पार पडाव २९,४९ ऋत सत्यमृत ११,४७ ऋतजिच सत्यजिच्च १७८३ ऋतं च मेऽमृतं १८,६ ऋतये स्तेनहदयं ३०,१३ *तवस्त ऋतुथा २३,४० ऋतवस्ते यज्ञं २६,१४ तव स्थ मनावृधा १७,३ ऋतर मत्यरच ७,८२ ऋतावानं महिष १२,१११ ऋतावानं वेश्वानरम २६,६ ताषाइतधामाऽग्निः १८,३८ ऋतुथेन्द्रो वनस्पतिः २०,६५ धगित्या स मर्यः ३३,८७ . . उदु त्वा विश्वे देवा १२,३१, १७,५३ उदेनमुत्तरा नयाग्ने १७,५० उदेषां बाहू अति ११,८२ उदग्राभं च निग्राभं १७,६४ उद्धर्षय मघवन् १७,४२ उद्बुध्यस्वामे पति १५,५४, १८,६१ ·(१५६) वाजसनेयि-माध्यन्दिम-शुद्ध आषधयः समवदन्त १२,९६ ओषधीः प्रतिमोदध्वं १२,७७ ओषधीरिति मातरः १२,७८ केतुं कृण्वन केतवे २९,३७ केष्वन्तः पुरुष आ २३,५१ को अस्य वेद २३,५९ कोऽदात्कस्मा अदात् ७,४८ कोऽसि कतमोऽसि ७,२९, २०,४ मध्वमग्निना १७,६५ कव्यादग्नि प्र३५,१९ --- क्षत्रस्य त्वा परस्पाय ३८,१९ क्षत्रस्य योनिरसि २०,१ क्षत्रस्योल्बमसि १०,८ क्षत्रेणाग्ने स्वायुः म २७,५ क्षपो राजन्नुत त्मना १५,३७ खगो वैश्वदेवः श्वा २४,४० एकया च दशभिश्च २७,३३ एकयाऽस्तुवत प्रजा १४,२८ एकस्त्वष्टुरश्वस्या २५,४२ एकम्मै स्वाहा द्वाभ्या२२,३४ एका च मे तिसश्च १८,२४ एजतु दशमास्यो गर्भो ८,२८ एण्यही मण्डूको मूषिका २४,३६ एत सधस्थ परि १८,५९ एतं जानाथ परमे १८,६० एतत्ते रुद्रावसन्तेन ३,६१ एता अर्षन्ति हृद्यात् १७,९३ एता जवः सुभगा २९,५ एता ऐन्द्राग्ना द्विरूपा २४,८ एतावद्रूपं यज्ञस्य १९,३१ एतावानस्य महिमा ३१,३ एतं तं देव सवितः २,१२ एदमगन्म देव ४,१ एधोऽस्यधिषीमहि २०,२३, ३८,२५ एना विश्वान्यर्य आ २६,१८ एना वो अग्नि नमसो १५,३२ एभिन। अर्भवा १५,४६ एवश्छन्दो वरिवः १५,४ एवेदिन्द्रं वृषणं २०,५४ एष छागः पुरो २५,२६ एष ते गायत्रो भाग ४,२४ एष ते निक्रते भागः ९,३५ एष ते रुद्र भागः ३,५७ एष व स्तोमो मरुतः ३४,४८ एष स्य वाजी क्षिपाणं ९,१४ एषा ते अग्ने समित्तया २,१४ एषा ते शुक्र तनूः ४,१७ एषा व: सा सत्या ९,१२ एषो ह देवः प्रदिशो ३२,४ एव्य पुजवाणि २५,१३ ककुभ रूपं वृषभस्य ८,४९ कत्यस्य विष्ठाः कत्यक्षराणि २३,५७ कदा चन प्र युच्छसि ८,३ कदा चन स्तरिसि ३,३४, ८,२ कन्या इव वहतुम् १७,९७ कया त्वं न ऊत्याभि ३६,७ कया नश्चित्र आ २७,३९, ३६,४ कल्पन्तां ते दिशः ३५,९ कवयो न व्यचस्वती: २०,६० कः स्विदेकाकी चरति २३,९. कस्त्वा व्यति कस्वा २३,३९ कस्त्वा युक्ति स त्वा १,६ कस्त्वा विमुञ्चति २,२३ कस्त्वा सत्यो मदाना २७,४०, ३६,५ का ईमरे पिशङ्गिला २३,५५ काण्डात्काण्डात् प्ररोहन्ति १३,२० कामं कामदुघे धुक्ष्व १२,७२ काय स्वाहा कस्मै २२,२० कार्षिरसि समुद्रस्य ६,२८ काव्ययोराजानेषु ३३,७२ का विदासीत् पूर्वचित्ति:२३,११, ५३ कि स्वित्सूर्यसमं २३,४७ कि स्विदासीदधि १७,१८ कि स्विद्वनं क उ स १७,२० कुक्कुटोऽसि मधुजिह्व १,१६ कुतस्त्वमिन्द्र माहिनः ३३,२७ कुम्भो वनिष्ठुर्जनिता १९,८७ कुर्वन्नेवेह कर्माणि ४०,२ कुलायिनी धृतवती १४.२ कुविदङ्ग यवमन्तो १०,३२, १९,६, २३,३८ कृणुष्व पाजः प्रसितिं १३,९ कृष्णप्रीवा आग्नेयाः २४,६, ९, १४ कृष्णा भौमा कृष्णोऽस्याखरेष्ठो २,१ गणानां त्वा गणपति५२३,१९ गन्धर्वस्त्वा विश्वावसुः २,३ गर्भो अस्योषधीनो १२,३७ गर्भो देवानां पिता ३७,१४ गायत्रं छन्दोऽसि ३८,६ गायत्री त्रिष्टुब्जगती २३,३३ गायत्रेण त्वा छन्दसा १,२७ गाव उपावतावतं ३३,१९, ७१ गृहा मा बिभीत मा ३,४१ गोत्रभिदं गोविदं १७,३८ गोभिन सोममश्विना २०,६६ गोमदू षु णासत्या २०,८१ ग्रहा ऊर्जाहुतया ९,४ भीष्मेण ऋतुना देवा २१,२४ धर्मतत्ते पुरीषं ३८,२१ धृतं घृतपावानः ६,१९ धृतं मिमिक्षे घृतम् १७,८८ धृतवती भुवनानाम् ३४,४५ धृताची स्थो धुर्यो २,१९ धृताच्यसि जुहूर्नाम्ना २,६ धृतेन सीता मधुना १२,७० धृतेनाको पनायेथा५६,१२ धृतेनाम्जन्सं पथो २९,२ प-5: प्राणो अङ्ग अङ्गे ६,२० आजच मे सहश्च १८,३ आमासश्चर्षणीधृतो विश्वे ७,३३ बोषधयः प्रति गृभ्णीत ११,४८ धूम्रा २४,१० ·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची (१५७) चक्षुषः पिता मनसा १७,२५ चतस्रश्च मेऽष्टौ च १८,२५ चतुःसक्तिर्नाभिः ३८,२० चतुनि शतन्तवो ८,६१ चतुनिशद्वाजिनो २५,४१ चत्वारि शृङ्गा त्रयो १७,९१ चन्द्रमा अप्स्वन्तरा ३३,९० चन्द्रमा मनसो जातः ३१,१२ चितिं जुहोमि मनसा १७,७८ चित्पतिर्मा पुनातु ४,४ चित्रं देवानामुदगा ७,४२, १३,४६ चिदसि तया देवतया १२.५३ चिदसि मनासि धीरसि ४,१९ चोदयित्री सूनृताना २०,८५ . जनयत्यै स्वा संयौमि १,२२ जनस्य गोपा अजनिष्ट १५,२७ जनिष्ठा उमः सहसे ३३,६४ जवो यन्ते वाजिन्निहितो ९,९ जिला मे भद्रं वाडाहो २०,६ जीमूतस्येव भवति २९,३८ जुषाणो बर्हि हरिचान् २०,३९ ज्येष्ठयं च म आधिपत्यं १८,४ ज्योतिमि विश्वरूपं ५,३५ तद्विप्रासो विपन्यवो ३४,४४ तद्विष्णोः परमं पद६,५ तनूनपाच्छुचिव्रतः २१,१३ तनूनपात्पथ ऋतस्य २९,२६ रानूनपादसुरो विश्व २७,१२ तनूपा अमेऽसि तन्वं ३,१७ तनूपा मिषना सुते २०,५६ तन्तुना रायस्पोषेण १५,७ तं त्वा शोचिष्ठ दीदिवः ३,२६ तं त्वा समिद्भिरगिरी ३,३ तमस्तुरीपमद्भुतं २७,२० तन्नो वातो मयोभु २५,१७ तन्मित्रस्य वरुणस्य ३३,३८ तपश्व तपस्यश्च १५,५७ तपसे कोलालं मायाय ३०,७ तपसे स्वाहा तायत ३९,१२ तप्तायनी मेऽसि ५.९ तमिद्गर्भ प्रथमं दध्र १७,३० नमिन्द्रं पशवः सचा २०,६९ तमीशानं जगतः २५,१८ तमु त्वा दध्य षिः ११,३३ तमु त्वा पाथ्यो वृषा ११,३४ त पत्नीभिरनु गच्छम १५.५० प्रत्नथ। पूर्वथा ७,१२ तरणिर्विश्वदर्शतो ३३,३६ तव भ्रमास आशुया १३,१० तब वायवृतस्पते २७,३४ तव शरीरं पतयिष्णु २९,२२ तवाय: सोमरत्वम् २६,२३ तम्मा अरं गमाम ११,५२, ३६,१६ तस्मादश्वा अजायन्त ३१,८ तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः ३१,६, ७ तस्य वय सुमती २०,५२ तस्थास्ते मत्यसवस. ४,१८ ता" सवितुर्वरेण्यस्य १७,७४ ना अस्य सूददोहसः १२,५५; १५,६० ता उभी चतुर: पदः २३,२० ता न आ वोढम् २०,८३ ता नासत्या सुपेशसा २०७४ तापूर्वया निविदा २५,१६ ता भिषजा सुकर्मणा २०,७५ तिरश्चीनो विततो ३३,७४ तित इडा सरस्वती २१,१९ तिनत्रेधा सरस्वती २०,६३ तिम्रो देवीबहिरेद. २७,१९ तिम्रो देवीहविषा २०,४३ तीव्रान्घोषान्कृण्वते २९,४४ तुभ्यं ता अङ्गिरस्तम १२,११६ ते अस्य योषणे २७,१७ ते आचरन्ती समनेव २९,४१ तेजः पशुना हविः १९.९५ तेजोऽसि तो मयि १०,९ तेजोऽसि शुकममृतम २२,१ ते ना अर्वन्तो हवन ९,१७ त हि पुत्रासो आंदते ३,३३ जया देवा एकादशः २०,११ जातामिन्द्रमवितारम् २०,५० त्रिशद्धाम विराजति ३,८ विधा हितं पणिभिः १७,९२ त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः ३१.४ त्रिवृदास त्रिवृते त्वा १५,९ वीणि । आहुर्दिवि २९,१५ त्रीण पदा विचकम ३४,४३ त्राणि शताबी महस्राणि ३३,७ श्रीन्समुद्रानसमस्पत् १३,३१ व्यम्बकं यजामह ३.६० व्यवयां गायत्र्य पच २४,१२ यविश्च मे त्र्यवी च १८,२६ व्यायुषं जमदग्नेः ३,६२ त्वं विष्ट दाशुषो १३,५२, १८,७७ त्व सोम पितृभिः १९,५४ त्व: सोम ५ चिकितो १९,५२ त्वं नो अग्ने तव देव ३४,१३ त्वं नो अग्ने वरुणस्य २१,३ वमन ईडितः १९.६६ विमो युभिस्त्वमाशु ११,२७ -- तं यज्ञं बर्हिषि ३१,९ तं वो दस्ममृतीष २६,११ त आऽयजन्त १७,२८ तच्चक्षुर्देवहितं ३६,२४ ततो विराडजायत ३१,५ तत्त्वा यामि ब्रह्मणा १८,४९, २१,२ तत्सवितुर्वरेण्यं ३,३५, २२,९७ ३०,२ तत्सूर्यस्य देवत्वं ३३,३७ तदश्विना भिषजा १९,८२ तदस्य रूपममृत५१९,८१ तदिदास भुवनेषु ३३,८० तदेजति तनेजति ४०,५ तदेवामिस्तदादित्यः ३२,१ ·(१५८) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुल : त्वमग्ने प्रथमो अङ्गिराः ३४.१२ त्वमने व्रतपा असि ४,१६ त्वमङ्ग प्रश सिषो ६,३७ त्वमिन्द्र प्रतूर्तिष्वभि ३३,६६ त्वमिमा ओषधीः सोम ३४,२२ त्वमुत्तमास्योषधे तव १२,१०१ स्वया हि नः पितरः १९,५३ त्वष्टा तुरीपो अद्भुत २१,२० त्वष्टा दधच्छुष्मम् २०,४४ स्वष्टा वीर देवकामं २९,९ त्वा हि मन्द्रतमम् ३३,१३ त्वो गन्धर्दा अखनस्त्वा १२,९८ त्व चित्रश्रवस्तम १५,३१ त्वामने अङ्गिरसो १५,२८ त्वामग्ने पुष्करादधि १५,२२ त्वामाग्ने यजमाना अनु १२,२८ स्वामग्ने वृणते ब्राह्मणा २७,३ त्वामद्य ऋष आर्षेयः २१,६१ स्वामिद्धि हवामहे २७,३७ स्वे अग्ने स्वाहुत ३३,१४ दृशानो रुक्ष्म उर्ध्या १२,१, २५ दृष्ट्वा परिनुतो रस १९,७९ दृष्ट्वा रूपे व्याकरोत् १९,७७ देव इन्द्रो नराशस: २१,५५; २८,१९ देव-देवं वोऽवसे ३३,९१ देवं बर्हिः सरस्वती २१,४८ देवं बर्हिरिन्द्र सुदेवं २८,१२ देवं बर्दियोधसं २८,३५ देवं बर्हिरितीनो २१,५७ २८,२१, ४४ देवकृतस्यैनसोऽव ८,१३ देवश्रुतौ देवेष्वा ५,१७ देव सवितः प्रसुव ९,१, ११,७; ३०,१ देव सवितरेष ते ५,३९ देवस्त्वा सवितोद्वपतु ११,६३ देवस्य चेततो महीं २२,११ देवस्य वा सवितुः १,१०,२१,२४, ५,२२,२६, ६,१,९,३०, ९,३०,३८, ११,९,२८; १८,३७, २०,३, ३७,१; देवी जोष्ट्री सरस्वती २१,५१ देवी द्यावापृथिवी ३७,३ देवीराप एष वो ८,२६ देवीरापः शुद्धा वोढव" ६,१३ देवीरापो अपां नपायो ६,२७ देवीर इन्द्र: सद्भाते २८,१३ देवीरो आश्विना २१,४९ देवीरो वयोधसर २८,३६ देवीस्तिस्रस्तिस्रो २१,५४; २८,१८, ४१ देवेन नो मनसा ३४,२३ देवेभ्यो हि प्रथमं ३३,५४ देवो अग्निः विष्टकृद् २१,५८; २८,२२, ४५ देवो देववनस्पतिः २१,५६, २८,२० देवो नराश सो देवम् २८,४२ देवो वनस्पतिर्देवम २८,४३ देव्यो वयो भूतस्य ३७,४ देहि मे ददामि ते ३,५० दैव्या अध्वर्यवस्त्वा २३,४२ देव्या मिमाना मनुषः २०,४२ दैव्याय धर्के जोष्ट्रे १७,५६ देव्यावध्वयू आ गत ३३,३३, ७३ दैव्या होतारा ऊर्ध्वम् २७,१८ देव्या होतारा प्रथमा २९,३२ दैव्या होतारा भिषजा २१,१८ यां मा लेखीरन्तरिक्षं ५,४३ युभिरक्तुभिः परि ३४,३० द्यौः शान्तिरन्तरिक्ष ३६,१७ चौरासीत्पूर्वचित्तिः २३,१२, ५४ द्यौस्ते पृथिव्यन्तरिक्षं २३,४३ द्यौस्ते पृष्ठं पृथिवी ११,२० द्वारो देवीरन्वस्य २७,१६ द्विपदा याश्चतुष्पदाः २३,३४ हे विरूपे चरतः ३३,५ द्वे सृती अशृणवं १९,४७ द्रप्सचस्कन्द पृथिवीम १३,५ द्रविणोदा: पिपषिति २६,२२ वन्नः सर्पिरा सुतिः ११,७० . . -- दष्ट्राभ्यां मलिम्लुञ्जम्भ्य ११,७८ दक्षिणामा रोह १०,११ दाधिकाव्णो अकारिष २३,३२ दस्रा युवाकवः सुता ३३,५८ दिग्भ्यः स्वाहा चन्द्राय ३९,२ दिवः पृथिव्याः पर्योज २९,५३ दिवस्परि प्रथमं जज्ञे १२,१८ दिवि ध। इमं यज्ञम् ३८,११ दिवि पृष्टो अरोचत ३३,९२ दिवि विष्णुर्यक्रस्त २,२५ दिवो मूर्धाऽसि पृथिव्या १८,५४ दिवो वा विष्ण उत ५,१९ दीक्षायै रूप५ शष्पाणि १९,१३ दीर्घायुस्त ओषधे १२,१०० दुरो देवीर्दिशो महीः २१,१६ दृ" हस्व देवि पृथिवि ११,६९ हते हह मा ज्योक्ते ३६,१९ हते ६५६ मा मित्रस्य ३६,१८ देवस्य सवितुर्मतिम् २२,१४ देवस्याह' सवितुः ९,१०, १३ देवयज्ञ आ च १७,६२ देवा गातुविदो गातुं ८,२१ देवा देवानां भिषजा २१,५३ देवा देव्या होता। २८,१७, ४० देवानां भद्रा सुमतिः २५, १५ देवान्दिवमगन्यज्ञः ८,६० देवा यज्ञमतन्वत १९,१२ देवासो हि ष्मा मनवे ३३,९४ देवी उषासानका २८,१४; ३७ देवी उपासावश्विना २१.५० देवी ऊर्जाहुती दुघे २१,५२, २८,१६, ३९ देवी जोष्ट्री वसुधिती २८,१५, ३८ ·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची (१५९) द्रापे अन्धसस्पते १६,४७ दुपदादिव मुमुचानः २०,२० धन्वना गा धन्वना २९.३९ धर्ता दिवो वि भाति ३७,१६ धाता गतिः सवितेदंद,१७ धानाः करम्भः सक्तवः १९,२१ धानाना रूपं कुवलं १९,२२ धानावन्तं करम्भिणम् २०,२९ धान्यमसि धिनुहि १,२० धामच्छदमिरिन्द्रो १८,७६ धामं ते विश्वं भुवनम् १७,९९ धूम्रान्वसन्तायालभते २४,११ धूम्रा बानीकाशा: २४,१८ धूरसि धूर्व धूर्वन्तम् १,८ धृष्टिरस्यपामे अग्नि १,१७ ध्रुवाक्षतिधुवयोनिः १४,१ ध्रुवसदं त्वा नृषदं ९,२ ध्रुवाऽसि धरुणास्तृता १३,१३ ध्रुवाऽसि धरणेतो १३,३४ ध्रुवासि ध्रुवोऽयं ५,२८ ध्रुवोऽसि पृथिवीं दृह ५,१३ नववि५ शत्याऽस्तुवत १४,३१ न वा उ एतन्म्रियसे२३,१६, २५,४४ नहि तेषाममा चन ३,३२ नहि स्पशमविदत् ३३,६० नाना हि वा देव १९,७ नाभा पृथिव्याः समिधाने ११,७६ नाभिर्मे चित्तं विज्ञानं २०,९ नाभ्या आसीदन्तरिक्ष ३१,१३ नार्यस्ते पत्न्यो लोम २३,३६ नायित्री बलासस्या १२,९७ निक्रमण निषदनं २५,३८ नियुत्वान्वायवा गहि २७,२९ निवेशनः सङ्गमनः १२,६६ निषसाद धृतव्रता १०,२७, २०,२ नि होता होतृषदने ११,३६ नीलग्रीवाः शितिकण्ठाः १६,५६-५७ नृत्ताय सूतं गीताय ३०,६ नृषदे वेड'सुषदे १७,१२ -- . नमः शङ्गवे च १६,४० नमः शम्भवाय च १६,४१ नमः शुष्क्याय च १६,४५ नमः श्वभ्यः श्वपतिभ्यः १६,२८ नमः सभाभ्यः १६,२४ नमः सिकत्याय च १६,४३ नमः सुते निर्ऋते १२,६३ नमः सनाभ्यः १६,२६ नमः सोभ्याय च १६,३३ नमः स्तुत्याय च १६,३७ नमस्त आयुधाय १६,१४ नमस्तक्षम्या १६,२७ नमस्ते अस्तु विद्युते ३६,२१ नमस्ते रुद्र मन्यव १६.१ नमस्ते हरसे शोचिष१७,११, ३६,२० नमो गणेभ्यो १६,२५ नमा ज्यनाय च १६,३२ नमो धृष्णवे च १६,३६ नमो बभ्लुशाय १६,१८ नमो बिल्मिने च १६,३५ नमो मित्रस्य वरुणस्य ४,३५ नमो रोहिताय १६,१९ नमा वः पितरो २,३२ नमो वञ्चते परि १६,२१ नमो वन्याय च १६,३४ नमो वात्याय च १६,३९ नमो विसृजद्भयो १६,२३ नमो व्रज्याय च १६,४४ नमोऽस्तु नीलग्रीवाय १६,८ नमोऽस्तु रुद्रेभ्यो १६,६४-६६ नमोऽस्तु सभ्यो ये १३,६ नमो हिरण्यबाहवे १६,१७ नमो ह्रस्वाय च १६,३० न यस्परो नान्तर २०,८२ नराशसः प्रति शूरो २०,३७ नराशसस्य महिमानम् २९.२७ नर्माय पुंश्चलू" हसाय ३०,२० नवदशभिरस्तुवत १४,३० नवभिरस्तुवत १४,२९ . नतोषासा समनसा १२,२॥ १७,७० नक्षत्रेभ्य. स्वाहा २२,२८ न तं विदाय य इमा १७,३१ न तद्रक्षासि न ३४५१ न तस्य प्रतिमा ३२,३ न ते दूरे परमा चित् ३४,१९ न त्वावाँ अन्यो दिव्यो २७,३६ नदीभ्यः पोजिष्ठम ३०,८ नभश्च नभस्यश्च १४,१५ नम आशवे च १६,३१ नम उष्णीषिणे १६,२२ नमः कपर्दिने च १६,२९ नमः कूप्याय च १६,३८ नमः कृत्स्नायतया १६,२० नमः पर्णाय च १६,४६ नमः पार्याय च १६,४२ पच्च दिशो देवीः १७,५४ पञ्च नदाः सरस्वतीम् ३४,११ पञ्चस्वन्तः पुरुष आ २३,५२ पथस्पथः परिपति ३४,५२ पयः पृथिव्यां पयः १८,३६ पयसा शुक्रममृतं १९,८४ पयसो रूपं यद्यवा १९,२३ पयसो रेत आभृतं ३८,२८ परमस्याः परावतो ११,७२ परमेष्ठी त्वा सादयतु १५,५८, ६४ परमेष्ठयभिधीतः ८,५४ परं मृत्यो अनु परेहि ३५,७ परस्या अधि संवतो ११,७१ परि ते दूडभो रथो ३,३६ परि ते धन्वनो हतिः १६,१२ परि त्वा गिर्वणो ५,२९ परि स्वाऽमे पुरं वयं ११,२६ परि द्यावापृथिवी ३२,१२ परि नो रुद्रस्य हेतिः १६,५० परि माऽमे दुचरितात् ४,२८ .

·(१६०) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल Pun -- , परि वाजपतिः कविः ११,२५ परिवीरसि परि वा ६,६ परीतो षिचता सुत· १९,२ परीत्य भूतानि परीत्य ३२,१२ परीमे गामनेषन ३५,१८ परो दिवा पर एना १७,२९ पवमानः सो अद्य १९,५२ पांवत्रेण पुनाहि मा १९,४० पवित्रे स्थो वैणव्यौ १.१२, १०,६ पशुभिः पशुनाप्नोति १९,२० पष्टवाट च मे पत्राही १८,२७ पष्ठवाही विराज २४,१३ पातं नो आश्विना २०,६२ पावकया यश्रित यन्त्या २७,१० पावकवर्चा शुक्रवचर्चा १२,१०७ पावका नः सरस्वती २०,८४ पाहि नो अग्न एकया २७,४३ पिता नोऽसि पिता नो ३७,२० पितुं नु स्ताषं मह। ३४,७ पितृभ्यः स्वधायिभ्यः १९,३६ पीवो अन्ना रयिवृधः २७,०३ पुत्रीमव पितरौ १०,३४, २०,७७ पुनन्तु मा देवजनाः १९,३९ पुनन्तु मा पितरः १९,३७ पुनरासद्य सदनम् १२,३९ पुनरूर्जा नि वर्तस्व १२,९, ४० पुनर्नः पितरो मनी ३,५५ पुनर्मनः पुनरायुर्म ४,१५ पुनस्त्वाऽऽदित्या रुद्रा १२,४४ पुनाति ते परिसुतर १९,४ पुरा क्रूरस्य विसृपो १,२८ पुरीष्यासो अग्नयः १२,५० पुरीष्योऽसि विश्वभरा ११,३२ पुरुदस्मो विषुरूप ८,३० पुरुष एवेदर सर्व ३१,२ पुरुषमृगश्चन्द्रमसो २४,३५ पूर्णा दर्वि परा पत ३,४९ पूषणं वनिष्ठुना २५,७ पूषन्तव व्रते वयं ३४,४१ पूषा पञ्चाक्षरेण ९.३२ पृच्छामि त्वा चितये २३,४९ पृच्छामि त्वा परमन्तं २३,६१ पृथिवि देवयजनि १,२५ पृथिवी च म इन्द्रश्च १८,१८ पृथिवी छन्दोऽन्तरिक्ष १४,१९ पृथिव्या अहमुदन्तरिक्षम् १७,६७ पृथिव्या. पुरीषमास १४,४ पृथिव्याः सधस्थादग्निं ११,१६ पृथिव्यै स्वाहाऽन्तरिक्षाय २२,२९ पृश्निम्लिरशीनधिः २४,४ पृषदश्वा मरुतः २५,२० पृष्टा दिवि पृष्टो १८,७३ पृष्ठीमें राष्ट्रमुदरम् २०,८ प्रासिनी हवामह ३,४४ प्रजापतये च वायवे २४,३० प्रजापतये त्वा जुष्टं २२,५ प्रजापतये पुरुषान् २४,२९ प्रजापतिः सम्भ्रियमाण: ३९,५ प्रजापतिर्विश्वकर्मा १८,४३ प्रजापतिश्वरति ३१,१९ प्रजापतिष्ट्वा सादयतु १३,१७ प्रजापत न त्वदेतानि १०,२०, २३,६५ प्रजापतेस्तपसा २९,११ प्रजापतो त्वा देवतायां ३५,६ प्र तद्विष्णु स्तवते ५,२० प्र तद्वोचेदमृतं नु ३२,९ प्रति क्षत्रे प्रति २०,१० प्रतिपदसि प्रतिपदे ८५,८ प्रति पन्थामपद्महि ४,२९ प्रतिश्रुत्काया अर्तनं ३०,१९ प्रति स्पशो वि सृज १३,११ प्रतीचीमा रोह १०,१२ प्रतूतं वाजिन्ना द्रव ११,१२ प्रर्वन्नेह्यवक्राम ११,१५ प्रत्युष्ट रक्षः प्रत्युष्टा १,७; प्रथमा द्वितीयैः २०,१२ प्रथमा वार सरथिना २९,७ प्र नूनं ब्रह्मणस्पति: ३४,५७ प्रनो यच्छत्वर्यमा ९,२९ प्र पर्वतस्य वृषभस्य १०,१९ प्र-प्रायमग्निर्भरतस्य १२,३४ प्र बाहवा सिसृतं २१,९ •प्र मन्महे शवसा ३४,१६ प्रमुन्न धन्वनस्त्वम् १६,९ प्रयामिर्यासि दावा सम् २७,२७ प्र व इन्द्राय बृहते ३३,९६ प्र वायुमच्छा बृहती ३३,५५ प्र वावृजे सुप्रया ३३,४४ प्र वीरया शुचया ३३,७० प्र वो मह मन्दमानाय ३३,२३ प्र वो महे महि नमो ३४,१७ प्रसद्य भम्मना योनिम् १२,३८ प्रस्तरेण परिधिना १८,६३ प्रागपागुदगधराक्सर्वतः ६,३६ प्राचीनं बर्हिः प्रदिशा २९,२९ प्राचीमनु प्रदिशं १७,६६ प्राच्य दिशे स्वाहा २२,२४ प्राणं मे पाह्यपानं १४,८ प्राणपा अपानपा १७,१५ प्राणपा मे अपान पाः २०,३४ प्राणन मऽपानश्च १८,२ प्राणाय में वर्षोंदा ७,२७ प्राणाय स्वाहाऽपानाय २२,२३, २३,१८ प्रातरमिं प्रातरिन्द्र ३४,३४ प्रातर्जितं भगमुप्रर ३४,३५ प्रेता जयता नर १७,४६ प्रेदग्ने ज्योतिष्मान् याहि १२,३२ प्रद्धो अग्ने दीदिहि १७,७६ प्रेतु ब्रह्मणस्पतिः ३३,८९; ३७,७ प्रैतु वाजी कनिक्रदत् ११,४६ प्रेषेभिः प्रैषानाप्नोति १९,१९ प्रोथदश्वो न यवसे १५,६२ प्रोत्यमाणः सोम आगतो ८,५६ ·गजर्वेद--वर्णानुक्रम-सूची (१६) भूर्भुवः स्वौरिव ३,५ भेषजमाम भेषजं ३,५९ -~- बट् सूर्य श्रवसा ३३,४० बण्महाँ असि सूर्य ३३.३९ बर्हिषः पितरः १९,५५ बलविज्ञाय स्थविरः १७,३७ बहीनां पिता बहुरस्य २९,४२ बाहू में बलम् २०,७ बीभत्साय पोल्कसं ३०,१७ बृहदिन्द्राय गायत २०,३० बृहनिदिध्म एषां ३३,२४ वृहस्पते अति यदा २६,३ वृहस्पते परि दीया १७,३६ बृहस्पते वाजं जय ९,११ बृहस्पते सवितर्योधय २७,८ बोधा मे अस्य वचसो १२,४२ ब्रह्म क्षत्रं पवते १९५ ब्रह्म जज्ञान प्रथमं १३,३ ब्रह्मणस्पते त्वमस्य ३४,५८ ब्रह्मणे ब्राह्मणं क्षत्राय ३०,५ ब्रह्म सूर्यसमं ज्योतिः २३,४८ ब्रह्माणि मे मतयः ३३,७८ बाह्मणमद्य विदेयं ७,४६ बाह्मणासः पितरः २९,४७ ब्राह्मणोऽस्य मुखम् ३१,११ भग एव भगवा ३४,३८ मग प्रणेतर्भग ३४,३६ मद्रं कर्णेभिः शृणुयाम २५,२२ भद्रा उत प्रशस्तयो १५,३९ भद्रो नो अग्निराहुतो १५,३८ भद्रो मेऽसि प्रच्यवस्व ४,३४ भवतं नः समनसो ५,३ १२,६० भायै दाहारं ३०,१२ भुज्युः सुपर्णो यज्ञो १८,४२ भुवो यज्ञस्य रजसः १३,१५, १५,२३ भूताय स्वा नारातये १,११ भूम्या आखूनालभते २४,२६ भूरसि भूमिरसि १३,१८ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुः ३६,३ भूर्भुवः स्वः सुप्रजाः ३,३७ मखस्य शिरोऽसि ३७,८ मधवे स्वाहा माधवाय २२,३१ मधु नक्तमुतोषसी १३,२८ मधुमतीर्न इषस्कृधि ७,२ मधुमाना वनस्पतिः १३,२९ मधु वाता तायते १३,२७ मधुश्च माधवथ १३,२५ मध्वा यज्ञं नक्षसे २७,१३ मनसः काममाकूर्ति ३९,४ मनस्त आ 'यायता ६,१५ मनो जूतिर्जुषताम २,१३ मना न येषु हवनेषु ७,१७ मनो न्वाहामहे ३,५३ मनो मे तर्पयत ६,३१ मन्यवेऽयस्तापं कोधाय ३०,१४ माय गृहाम्यग्रे १३,१ माय त्यदिन्द्रियं ३८,२७ मयीदमिन्द्र इन्द्रियं २,१० मयुः प्राजापत्य उलो २४,३१ मरुता स्कन्धा विश्वेषां २५,६ मस्तो यस्य हि क्षये ८,३१ मरुत्वन्तं वृषभं ७,३६ महत्वाँ इन्द्र वृषभो ७,३८ मर्माणित वर्मणा १७,४९ मशकान् केशरिन्द्र५ २५,३ मही इन्द्रो नृपदा ७,३९ महाँ इन्द्रो य ओजसा ७,४० महाँ इन्द्रो वज्रहस्तः२६,१० महानाम्न्यो रेवत्यो २३,३५ महि त्रीणामवोऽस्तु ३,३१ मही द्यौः पृथिवी च ८,३२, १३,३२ महीनो पयोऽसि ४,३ महीम् षु मातर०२१,५ महो अग्नेः समिधानस्य ३३,१७ महो अर्णः सरस्वती २०,८६ ॥ मा छन्दः प्रमा छन्दः १४,१८ मा त इन्द्र ते वयं १०,२२ माता च ते पिता च २३,२४.२५ मातेव पुत्रं पृथिवी १२,६१ मा त्वाऽमिलनयीद् २५,३७ मा त्वा तपत्प्रिय २५,४३ मा नः शसो अररुषो ३,३० मा नस्तोके ननये १६,१६ मा नो महान्तमुत १६,१५ मा नो मित्रो वरुणो २५,२४ मारुपो मौषधीहि ५सीः ६,२२ मा भी संविक्शा १,२३, ६,३५ मा मा हिरसीजनिता १२,१०२ मा वो रिषस्वनिता १२,९५ मा म भिस्था मा सु १२,६८ माहिर्भूर्मा पृदाकुः ६,१२, ८,२३ मित्रर हुवे पूतदक्षं ३३,५७ मित्रः समृज्य पृथिवीं ११,५३ मित्रश्च म इन्द्रश्च १८,१७ मित्रस्य चर्षणीधृतो ११,६२ मित्रस्य मा चक्षुषा ५,३४ मित्रावरुणाभ्यां त्वा ७,२३ मित्रो न एहि ४,२७ मित्रो नवाक्षरेण ९,३३ मीढुष्टम शिवतम १६,५१ मुख सदस्य शिरः १९,८८ मुञ्चन्तु मा शपथ्यादथो १२,९० मूर्धानं दिवो अरतिं ७,२४, ३३,८ मूर्धा वसः प्रजापतिः १४,९ मूर्धाऽसि राड ध्रुवाऽसि १४,२१ मृगो न भीमः कुचरा १८,७१ मेधा मे वरुणो ३२,१५ मो धूण इन्द्रात्र ३,४६ . य आत्मदा बलदा २५.१३ य इन्द्र इन्द्रियं दधुः २०,७० य इमा विश्वा १७,१७ | य इमे द्यावापृथिवी २९,३४ । .. : वा. य.

·(१६) नाजसनेयि-माध्यन्दिन-पुत्र य एतावन्तश्च भूयास: १६,६३ यकासको शकुन्तिका २३,२२ यकोऽसको शकुन्तक २३,२३ य क्रन्दसी अवसा ३२.७ गः प्राणतो निमिषतो २३,३, २५,११ गजा नो मित्रावरुणा ३३,३ यजुभिराप्यन्त महा १९.२८ राजाप्रती दरम् ३४,१ गज्ञ यज्ञं गच्छ यज्ञपति ८,१६ यज्ञस्य दोहो वितत. ८,६२ यज्ञा-यज्ञा वा अग्नये २७,४२ यज्ञन यज्ञमयजन्त ३२,१६ यज्ञो देवानां प्रत्येति ८,४, यते स्वाहा धावते २२,८ यता-यतसमाहसे ३६,२२ यते गात्रादमिना २५,३४ गते पवित्रमार्चषि १९,४१ यते सादे महसा २५,४० यत्त सोम दिवि ज्योतिः ६,३३ यत्पुरुष व्यदधुः ३१,१० यत्पुरुषेण हविषा ३१,१४ यत्प्रज्ञानमुत चेतो ३४,३ यत्र धारा अनपेता १८,६५ यत्र बाणा: सम्पतन्ति १७,४८ यत्र ब्रह्म च क्षत्रं २०,२५ योन्द्रय वायुश्च २०,२६ यत्रौषधीः समग्मत १२,८० यथेमा वाचं कल्याणी २६,२ यदक्रन्दः प्रथमं २९,१२ यदग्ने कानि-कानि ११,७३ यदत्त्युपजिह्निका ११,७४ यदत्र रिप्त' रसिनः १९,३५ यदद्य कच्च वृत्रहन् ३३,३५ यदद्य सूर उदिते ३३,२० यदश्वस्य कविषो २५,३२ यदश्वाय वास २५,३९ यदस्या अभेद्याः २३,२८ यदाकूतात्समसुस्रो १८,५८ यदापिपेष मातरं १९,११ यदापो अध्या इति २०,२८ यदाबधन् दाक्षायणा ३४,५२ यदि आप्रद्यदि २०,१६ यदि दिवा यदि नक्तम् २०,१५ यदिमा वाजयन्नहम् १२,८५ यदूवध्यमुदरस्य २५,३३ यद्रामे यदरण्ये ३,४५, २०,१७ यद्दत्तं यत्परादानं १८,६४ यद्देवा देवहेडनं २०,१४ यद्देवासो ललामगुं २३,२९ यद्वाजिनो दाम २५,३१ यद्वातो अपो अगनीगन् २३,७ यद्वाहिष्ठं तदग्नये २६,१२ यद्धरिणो यवमत्ति २३,३०.३१ यद्दविष्य मृतुशो २५,२७ यन्ता च मे धर्ता १८,७ ने देवी नितिः १२,६५ यन्त्री गड्यन्यसि १४,२२ गनिर्णिजा रेक्णसा २५,२५ गीक्षणं मास्पचन्या २५,३६ यन्मे छिदं चक्षुषो ३६,२ यमग्ने कम्यवाहन १९,६४ यमग्न पृत्सु मर्त्यमवा ६,२९ गश्विना नमुचेरा १९,३४ यमश्विमा सरस्वती २०,६८ गमाय स्वाऽभिरस्वते ३८,९ यमाय त्वा मखाय ३७,११ यमाय यमसूमथर्वभ्यो ३०,१५ यमाय स्वाहाऽन्तकाय ३८,१३ रामेन दत्तं त्रित २९,१३ यं परिधि पर्यधत्था २,१७ यवानां भागोऽस्ययवानो १४,२६ यश्चिदापो महिना २७,२६ यस्तु सर्वाणि भूतानि ४०,६ यस्ते अद्य कृणवत् १२,२६ यस्ते अश्वसनिर्भक्षी ८,१२ यस्ते द्रप्स स्कन्दति ७,२६ यस्ते रस: सम्भृतः १९,३३ यस्ते स्तनः शशयो ३८,५ यस्माज्जातं न पुरा ३२,५ यस्मान्न जातः परो ८,३६ यस्मिन्त्सर्वाणि भूतानि ४०,७ यस्मिनश्वास ऋषभास २०,७८ यस्मिवृचः साम ३४,५ यस्य कुर्मो गृहे १७,५२ यस्य प्रयाणमन्वस्य ११,६ यस्यायं विश्व आर्यो ३३,८२ यस्वास्ते घोर भासन् १२,६४ यस्येमे हिमवन्तो २५,१२ यस्य ते यज्ञियो गर्भो ८,२९ यस्योषधीः प्रसय १२,८६ यो आऽवह उशतो देव ८,१९ या इषवो यातुधानाना १३,७ या ओषधीः पूर्वा जाता १२,७५ या ओषधीः सोमराज्ञी: १२,९२-९३ याः फलिनीर्या अफला १२,८९ याः सेना अभीत्वरी: ११,७७ या ते अमेऽयःशया ५,८ या ते धर्म दिव्या ३८,१८ या ते धामानि परमाणि १७,२१ या ते धामानि हविषा ४,३७ या ते धामान्युश्मसि ६,३ या ते रुद्र शिवा १६,२, ४९ या ते हेतिमीढुष्टम १६,११ यामिर्षु गिरिशन्त १६,३ यो मेधा देवगणाः ३२,१४ यावती यावापृथिवी ३८,२६ या वो कशा मधुमती ७,११ या वो देवाः सूर्ये १३,२३, १८,४७ या व्याघ्रं विषूचिकोभी १९,१० या शतेन प्रतनोषि १३,२१ -- ·यजुवैद-वर्णानुक्रम-सूची (१६३) रेवती रमध्वम् ३,२१, ६,८ रोहितो धूम्ररोहित: २४,२ लागलं पवीरवत् १२,७१ लोक पृण छिद्रं १२,५४, १५,५० लोमभ्यः स्वाहा ३९,१० नोमानि प्रयतिमम २०,१३ . याश्चदमुपशृण्वन्ति १२,९४ । ये पर्चा पथिरक्षय १६,६० यास्ते अमे सूर्ये रुचो १३,२२; ये भूतानामधिपतयो १६,५९ १८,४६ ये रूपाणि प्रति २,३० युक्तेन मनसा वयं ११,२ ये वाजिनं परिपश्यन्ति २५,३५ युक्त्वाय मविता देवान् ११,३ ये वामा रोचने दिवो १३,. युवा हि केशिना हरी ८,३४ ये वृक्षेषु शपिञ्जरा १६,५८ युक्ष्वा हि देवहूतमाँ १३,३७, ३३,४ येषामध्येति प्रवसन्येषु ३,४० युजे वां ब्रह्म पूर्य ११,५ ये समानाः समनसः १९,४५.४६ युम्जते मन उत ५,१४, ११,४, यो अग्निः कव्यवाहनः १९,६५ ३७,२ यो अग्निरग्नेरध्यजायत १३,४५ युन्जन्ति ब्रनमरुषं २३,५ यो अस्मभ्यमराती ११,८० युञ्जन्त्यस्य काम्या २३,६ योगे-योगे तवस्तरं ११,१४ युनाथार रासभं ११,१३ यो देवेभ्य आतपति ३१,२० युजानः प्रथमं मनः ११,१ यो नः पिता जनिता १७,२७ युनक्त सीरा वि १२,६८ युवं तमिन्द्रापर्वता ८,५३ यो भूतानामधिपतिः २०,३० यो रेवान्यो अमीवहा ३,२९ युव सुराममश्विना १०,३३, २०,७६ यो वः शिवतमो रस १२,५१, युष्मा इन्द्रोऽवृणीत १,१३ ३६.१५ यूपत्रस्का उत ये २५,२९ ये अग्निष्वात्ता १९,६० ये चेह पित। १९,६७ रक्षसां भागोऽसि ६,१६ रक्षोहणं बलगहनं ५,२३ ये जनेषु मलिम्लव ११,७९ ये तीर्थानि प्रचरान्ति १६,६१ राहणो वो वलगहन: ५,२५ रक्षोहा विश्वचर्षणिः २६,२६ ये ते पन्थाः सवितः ३४,२७ ये त्वाऽहिहत्ये मघवन् ३३,६३ रजता हरिणीः सीसा २३,३७ ये देवा अग्निनेत्राः ९,३६ स्थवाहण" हविरस्य २९,४५ ये देवा देवानां १७,१३ रथे तिष्ठनयति २९,४३ रयिश्च मे रायश्च १८,१० ये देवा देवेवधि १७,१४ ये देवासो दिव्ये कादश७,१९ रश्मिना सत्याय सत्यं १५,६ येन ऋषयस्तपसा १५,४९ राजन्तमध्वराणां गोपाम् ३,२३ येन कर्माण्यपसो ३४,२ राजयसि प्राची दिग्१४,१३, १५,१० येन द्यौरुमा पृथिवी ३२,६ राति सत्पतिं महे २२,१३ येन वहसि सहस्र १५.५५, १८,६२ राया वयर ससवासो ७,१० ये नः पूर्वे पितरः १९,५१ राये नु यं जज्ञतू २७,२४ ये नः सपत्ना अप ते ३४,४६ रुचं नो धेहि १८,४८ येना पावक चक्षसा ३३,३२ रुचं माझं जनयन्तो ३१.२१ येना समत्सु सासहो १५,४० रुद्राः ससृज्य पृथिवीं ११,५४ येनेदं भूतं भुवनं ३४,४ रूपेण वो रूपमभ्यागौ ७,४५ येऽनेषु विविध्यन्ति १६,६२ रेतो मूत्रं वि जहाति १९,७६ वक्ष्यन्तीवेदा गनीगन्ति २९.,४० वनस्पतिरवसृष्टो २०,४५ बनस्पतेऽव सृजा २७,२१ बनस्पते वीड्वगो २९,५२ बनेषु व्यन्तरिक्षं ४,३१ क्यं ते भय १८,७५ वर्य नाम प अवामा १७,९० वयर सोम व्रते ३,५६ जयहि त्वा प्रयति ८,२० वरुणः क्षत्रमिन्द्रियं २०,७२ वरुणः प्राविता भुवत् ३३,४६ वरुणस्योत्तम्भनमसि ४,३६ पत्री त्वष्टुवरुणस्य १३,४४ वर्षाभितुनाऽऽादेन्या २१, वर्षातूनामाखुः २४,३८ त पन्ताय कपिजलान् २४,२० वसन्तेन ऋतुना देवा २९,२३ समवस्त्रयोदशाक्षरेण ९,३४ बसवस्त्वा कृण्वन्तु ११,५८ वसवस्त्वाऽऽकृन्दन्तु ११,६५ वसवस्त्वा जन्तु गायत्रेण २३,८ वमवस्त्वा धूपयन्तु ११,६० वसु च मे वसतिश्च १८,१५ वसभ्य ऋश्यानालभते २४,२७ वसुभ्यस्त्वा रुद्रेभ्यः २,१६ बसूनो भागोऽसि रुद्राणां १४,२५ वसोः पवित्रमसि द्यौः १,२ साः पवित्रमसि शत १,३ वस्थ्यस्यदितिरस्या ४.२१ वह वा जातवेदः ३५,२० , ·(१६४) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल विधेम ते परमे १७,७५ वि न इन्द्र मृधो ८,४४, १८,७० वि पाजसा पृथुना ११,४९ विभक्तारहवामहे ३०,४ विभूरसि प्रवाहणो ५,३१ विभूर्मात्र। प्रभूः पित्रा २२,१९ विभाड् बृहत्पिबतु ३३,३० विमान एष दिवो १७,५९ वि मुच्यध्वमन्या १२,७३ विराडसि दक्षिणा दिग १५,११ विराज्योतिरधारयत् १३,२४ विवस्वन्नादित्यैष ते ८,५ विश्वकर्मन् हविषा ८,४६ः वाचं ते शुन्धामि ६,१४ वाचस्पतये पवस्व ७,१ वाचस्पति विश्वकर्माणम् ८,४५; १७,२३ वावे स्वाहा प्राणाय ३९,३ वाजः पुरस्तादुत १८,३४ वाजश्च मे प्रसवश्च १८,१ वाजस्य नु प्रसव आ ९,२५ वाजस्य नु प्रसव १८,३० वाजस्य मा प्रसव १७,६३ वाजस्येमं प्रसवः ९,२३ वाजस्यमा प्रसवः ९,२४ वाजाय स्वाहा १८,२८, २२.३२ वाजेवाजेऽवत वाजिनो ९,१८, २१,११ वाजो नः सप्त प्रदिशः १८,३२ वाजो नो अद्य १८,३३ वातं प्राणेनापानेन २५,२ वातर हा भव वाजिन् ९,८ वातस्य जूर्ति वरुणस्य १३,४२ वाताय स्वाहा धूमाय २२,२६ वातो वा मनो वा ९७ वाममद्य सवितर्वाममु ८,६ वायव्यायव्यान्याप्नोति १९,२७ वायुः पुनातु सविता ३५,३ वायुरप्रेगा यज्ञप्री: २७,३१ वायुर्रानलममृतम् ४०,१५ वायुष्टवा पचतैरवतु २३,१३ वायोः पूतः पवित्रेण १९,३ वायो ये ते सहस्रिणो २७,३२ वायर्या शुको अयामि २७,३० पात्रहत्याय शवसे १८,६८ विकिरिद्र विलोहित १६,५२ विज्यं धनुः कपर्दिनो १६,१० वित्तं च मे वेद्यं १८,११ विदद्यदी सरमा ३३,५९ विद्मा ते अग्ने प्रेधा १२,१९ विद्या चाविद्या च ४०,१४ विधुतिं नाभ्या घृत २५,९ विष्णोर्नुकं वीर्याणि ५,१८ वीत५ हविः शमित' १७,५७ वीतिहोत्रं त्वा कवे २,४ वृष्ण ऊर्मिरसि १०,२ वेदाहमस्य भुवनस्य २३,६० वेदाहमेतं पुरुषं ३१,१८ वेदेन रूपे व्यपिवत् १९,७८ वेदोऽसि येन त्वं २,२१ वेद्या वेदिः समाप्यते १९,१७ वेनस्तत्पश्यन्निहितं ३२,८ वैश्वदेवी पुनती देव्या १९,४४ वैश्वानरस्य सुमतौ २६,७ वैश्वानरो न ऊतये १८,७२, २६,८ व्यचस्वतीरुर्विया वि २९,३० व्रतं कृणुताग्निब्रह्मा ४,११ व्रतं च म ऋतवश्व १८,२३ व्रतेन दीक्षामाप्नोति १९,३० वीहयश्च मे यवाथ १८,१२ शीनां वा पत्मन्ना ८,४८ विश्वकर्मा त्वा सादयतु १४,१२; १४ विश्वकर्मा विमना १७,२६ विश्वकर्मा यजनिष्ट १७,३२ विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतो १७,१९ विश्वस्मै प्राणायापानाय १३,१९ विश्वस्य केतुर्भवनस्य १२,२३ विश्वस्य दूतममृतं १५,३३ विश्वस्य मूर्धन्नधि १८,५५ विश्वा आशा दक्षिण ३८,१० विश्वानि देव सवितः ३०.३ विश्वा रूपाणि प्रति १२,३ विश्वासा भुवा पते ३७,१८ विश्वे अद्य मरुता १८,३१, ३३,५२ विश्वे देवा अशुषु ८,५७ विश्वे देवाः विश्वे देवाश्चमसेषु८,५८ विश्वे देवास आ गत ७,३४ विश्वेभिः सोम्यं मधु ३३,१० विश्वेषामदितिः ३३,१६ विश्वो देवस्य नेतः ४,८, ११,६७, २२,२१ विष्णोः कर्माणि पश्यत ६,४, १३,३३ विष्णोः क्रमोऽसि सपत्नहा १२.५ विष्णो राटमसि ५.२१ शृणुत ३३,५३ शं च मे मयश्च १८,८ शं ते परेभ्यो गात्रेभ्यः २३,४४ शं नो देवीरभिष्टय ३६,१२ शं नो भवन्त वाजिनो ९.१६, २१,१० शं नो मित्रः शं ३६,९ शं नो वातः पवताः ३६.१० शं वातः श५ हि ते ३५,८ शतं वो अम्ब धामानि १२,७६ शतमिनु शरदो २५,२२ शमिता नो वनस्पतिः २१,२१ शर्म च स्थी वर्म च ११,३० शर्मास्यवधूत५ १,१४, १९ शादं ददिरवका २५,१ शारदेन ऋतुना देवा २१,२६ शिरो मे श्रीर्यशो २०,५ शिल्पा वैश्वदेव्यो २४,५ शिवन वचसा त्वा १६,४ ·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची (१६५) शिवो नामासि ३,६३ शिवो भव प्रजाभ्यो १९,४५ शिवो भूत्वा मध्यममे १२,१७ शुक्रं त्वा शुक्रेण ४,२६ शुक्रज्योतिश्च चित्र १७,८० शुक्रश्च शुचिव १४,६ शुद्धवालः सर्वशुद्ध २४,३ शुन सु फाला वि १२,६९ शैशिरेण तुना देवा २१,२८ श्रायन्त इव सूर्य ३३,४१ श्रीणामुदारो धरुणो १२,२२ श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च ३१,२२ श्रुधि श्रुत्कर्ण वह्निभिः ३३,१५ श्वात्राः पीता भवत ४,१२ श्वात्रा स्थ वृत्रतुरो ६,३४ शिवत्र आदित्यानाम् २४,३९ षडस्य विष्ठाः शतम् २३,५८ षोडशी स्तोम ओजो १५,३ सजूदेवेन सवित्रा ३,१० सजोषा इन्द्र सगणो ७,३७ संध्यस्वाग्ने प्र २७,२ संज्ञानममि कामधरणं १२,४६ सत्यं च मे श्रद्धा १८,५ स त्वं नश्चित्र वज्रहस्त २७,३८ स त्वं नो अमे २१,४ सत्रस्य ऋद्धिरसि ८.५२ सदसस्पतिमद्भुतं ३२,१३ स दुद्रवस्स्वाहुतः १५,३४ सयो जातो व्यमिति २९,३६ सधमादो युम्निनीराप १०,७ सन इन्द्राय यज्यवे २६,१७ स नः पावक दीदिवो १७.९ सनः पितेव सूनवे ३,२४ स नो बन्धुर्जनिता ३२,१० स नो भुवनस्य १८,४४ सं ते पयासि समु १२,११३ सं ते मनो मनसा ६,१८ सं ते वायुमातरिश्वा ११,३९ सन्धये जारं गेहाय ३०,९ समः सिन्धुरवस्थ ८,५९ सं स्वमने सूर्यस्य ३,१९ स पर्यगाच्छुक्रम ४०,८ सप्त ऋषयः प्रति ३५,५५ सप्त ते अमे समिधः १७,७९ सप्तास्यासन् परि ३१,१५ स प्रथमो बृहस्पतिः ७.१५ स बोधि मूरिमघवा १२,४३ समख्ये देव्या धिया ४,२३ सममिरमिना गत ३७,१५ समध्वरायोषसो ३४,३९ समास्त्वाम तवो २७,१ समितर संकल्पेथार १२,५७ समिदसि सूर्यस्त्वा २,५ समिद्ध इन्द्र उषसाम् २०,३६ समिदे अमावधि १७,५५ समिद्धो अमिः समिधा २१,१५ समिदो अमिरश्विना २०,५५ समिनो अजन्कृदरं २९,१ समिदो अद्य मनुषो २९,२५ समिधाऽग्नि दुवस्यत ३,१७ १२,३० समिन्द्र णो मनसा ८,१५ समुद्रं गच्छ स्वाहा ६,२१ समुद्रस्य त्वाऽवकयाग्ने १७,४ समुद्रादूमिमधुमाँ १७,८९ समुद्राय त्वा वाताय ३८,७ समुद्राय शिशुमारान् २४,२१ समुद्रे ते हृदयम् ८,२५, २०,१९ समुद्रे त्वा नृमणा १२,२० समुद्रोऽपि नभस्वाना १८,४५ समुद्रोऽसि विश्वव्यचा ५,३३ सम्प्रच्यवनमुप सम् १५,५३ संबहिरकतार हविषा २,२२ सम्भूतिं च विनाशं ४०,११ सं मा सृजामि पयमा १८,३५ सम्यक् सवन्ति सरितो १३,३८, १७,९४ समाडसि प्रतीची दिग् १५,१२ स यक्षदस्य महिमा २७,१५ सरस्वती मनसा १९,८३ सरस्वती योन्या १९,९४ सरोभ्यो धैवरमुपस्था ३०.१६ सर्वे निमेषा जज्ञिरे ३२,२ सविता ते शरीराणि ३५,५ सविता ते शरीरेभ्यः ३५,२ सविता त्वा सवानार ९,३९ सविता प्रथमेऽहन् ३९,६ सविता वरुणो दधद् २०७१ सवितुस्त्वा प्रसवः १,३१ सवित्रा प्रसवित्रा १०,३० सहदानुं पुरुहूत १८,६९ सह रय्या नि वर्तस्व १२,१०, ४१ स हम्यवाडमर्त्यः २२,१६ बहब वहस्यब १४,२७ संवत्सरोऽसि परि २७,४५ सं वर्चसा पयसा २,२४, ८,१४, १६ सं साथा म्वर्विदा ११,३१ संवा मनासि १२,५८ सरशितं मे ब्रह्म ११,८१ सर शितो रश्मिना रथः २३,१४ ससमिावसे वृषन १५,३० सरसीदस्व महाँ असि ११,३७ सरसृष्टी वसुभी रुद्रः ११,५५ सरसवभागा स्थेषा २,१८ सहितासि विश्वरूप्यूर्जा ३,२२ साहितो विश्वसामा १८,३९ स इधानो वसुष्कविः १५,३६ स इषुहस्तैः १७,३५ संक्रन्दनेनानिमिषेण १७,३४ सखायः सं वः सम्यवम् १५,२९ स जातो गर्भो असि ११,४३ सजूरब्दो अयवोभिः १२,७४ सतभिः सजू: १४,७

·प्राचीन भारत की सांप्रामिकता
घटोत्कचस्य राजेन्द्र ध्वजे गृध्रो व्यरोचत ।
-महा०, द्रोण २३,६१
( आर्येतर जातियों के भंडे पर गृध्र, सई आदि अंकित थे।

·(१६६) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक . स्वादिष्ठया मदिष्टया २६,२५ स्वादुष सदः पितरो २९,४६ वाद्वी त्वा स्वादुना १९,१ स्वाहा पूष्णे शरसे ३८,१५ स्वाहा प्राणेभ्यः साधि ३९,१ स्वाहा मरुद्भिः परि ३७,१३ स्वाहा यज्ञं मनसः ४,६ स्वाहा यज्ञं वरुणः २१.२२ स्वाहा रुद्राय रुद्र ३८,१६ स्वैर्दक्षैर्दक्षपितेह १४,३ सहसा जातान् प्र णुदा १५,२ सहस्तोमाः सहच्छन्दस: ३४,४९ महसूशीर्षा पुरुषः ३१,१ सहस्रस्य प्रमाऽसि १५,६५ सहस्राणि सहस्रशो १६,५३ सहस्व मे अराती: १२,९९ साकं यक्ष्म प्र पत १२,८७ मा विश्वायुः सा विश्व १,४ मिास सपत्नसाही ५,१० सि“ह्यास स्वाहा ५,१२ सिञ्चति परि षिचन्ति २०,२८ सिनीवालि पृथुष्टुके ३४,१० सिनावाली सुकपर्दा ११,५६ सिन्धोरिव प्राध्वने १७,९५ सीद त्वं मातुरस्या १२,१५ मीद होतः स्व उ लोके ११,३५ मीरा युञ्जन्ति कवयो १२,६७ सीसेन तन्त्रं मनसा १९,८० सुगव्यं नो वाजी स्वश्व्यं २५,४५ सुगा वो देवाः सदना ८,१८ मुजातो ज्योतिषा सह ११,४० सुत्रामाणं पृथिवीं २१,६ सुनावमा रुहेयम् २१,७ सुपर्णः पार्जन्य आति २४,३४ सुपणं वस्ते मृगो २९,४८ सुपर्णोऽसि गरुत्मान १२,४; १७,७२ सुप्रजाः प्रजाः प्रजनयन् ७,१८ सुबर्हिरग्निः पूषण्वान् २१,१५ सुभूः स्वयम्भूः प्रथमो २३,६३ सुमित्रिया न आप३५,१२: ३६,२३, ३८,२३ सुरावन्तं बर्हिषद५ १९,३२ सुवीरो वीरान् प्रजनयन् ७,१३ सषारथिरश्वानिव ३४,६ सुषुम्ण · सूर्य र श्मिः १८,४० सृष्टुति - सुमतीवृधो २२,१२ सुसन्दशं त्वा वयं ३५. सुसमिद्धाय शोचिषे ३,२ सपस्था अद्य देवो २१,६० सूर्य एकाकी चरति २३,१०, ४६ मर्यत्वचस स्थ राष्टदा १०,४ सूर्यरश्मिर्हरिकेशः १७,५८ सूर्यस्य चक्षुरारोह ४,३२ सो अग्नियों वमुर्गणे १५,४२ सोम राजानमवसे ९,२६ सामः पवते मोमः ७,२१ सोममद्भथो व्यपिबत् १९,७४ मोम राजन विश्वास्त्वं ६,२६ सोमस्य त्वा द्युम्नेन १०,१७ मोमस्य विषिरसि १०,५: १५ मामस्य रूपं कीतस्य १९,१५ सोमान: स्वरणं कृणुहि ३,२८ सोमाय कुलुङ्ग आरण्यो २४,३२ सोमाय लबानालभते २४,२४ मोमाय ह सानालभते २४,२२ सामो धेनुः सोमो ३४,२१ सोमो राजामृत* १९,७२ मौरी बलाका शार्गः २४,३३ स्तीण बर्हिः सुष्टरीमा २९,४ स्तोकानामिन्दु प्रति २०,४६ स्थिरी भव वीट्वन ११,४४ स्योना पृथिवि नो ३५,२१, हसः शुचिषद्वसुः १०.२४, १२.१४ हरयो धूमकेतवो ३३,२ हविर्धानं यदश्विना १९,१८ हविष्मतीरिमा आपो ६,२३ हस्त आधाय सविता ११,११ हिङ्काराय स्वाहा २२,७ हिमस्य त्वा जरायुणा १७,५ हिरण्मयेन पात्रेण ४०,१७ हिरण्यगर्भः समवर्तत १३,४, २३,१: २५,१० हिरण्यपाणिः सविता ३४,२५ हिरण्यपाणिमूतये २२,१० हिरण्यरूपा उषसो १०,१६ हिरण्य शृङ्गोऽयो अस्य २९,२० हिरण्यहस्तो असुर: ३४,२६ हृदे त्वा मनसे त्वा ६,२५; ३७,१९ हेमन्तेन ऋतुना देवा २१,२७ होताऽध्वर्युरावया २५,२८ होता यक्षत्तनूनपातम् २८,२, २५ होता यक्षत्तनूनपात् २१,३० होता यक्षत्तिस्र। देवीः २१,३७, . . स्यानाऽसि मुषदाऽसि १०,२६ घुचश्च मे चमसाश्च १८,२१ स्वगा त्वा देवेभ्यः २२,४ स्वतवाश्च प्रघासी १७,८५ म्वयं वाजिस्तन्वं २३,१५ स्वयंभूरसि श्रेष्ठो २,२६ स्वराडसि सपत्नहा ५,२४ स्वराडस्युदीची दिग १५,१३ स्वर्ण धर्म: स्वाहा १८,५० स्वर्यन्तो नापेक्षन्त १७,६८ स्वस्ति न इन्द्र। २५, १९ स्वाकृतोऽसि विश्वेभ्यः ७,३, २८,८ -- . होता यक्षपेशस्वतीः २८.३१ होता यक्षप्रचेतसा २८,३० होता यक्षप्रजापतिः २३,६४ होता यक्षत्त्वष्टारम् २८,९ दोता यक्षसमिधाऽमिम् २१,२९

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.