·रिणी व्याख्या विधातुं, एतद्पाख्याययुतप्रकरपमिदं प्राग मुद्रितं श्रेठिदेवचन्द्रलालभाइजैनपुस्तकोद्वारसंस्थया, परमा. घुध्य तत्प्रतीनां दुर्लभतामवेत्य च श्रीयशोभद्रीयव्याख्याया उपयुक्ततामायासितं तवृत्तिसहितसास पुनर्मुद्रणे, यच श्रीमद्भि- न्यायाचार्यविशेषेण क्वचित्पदार्थपरिस्फोटाप पतितं तदत्र टीपन्न्यां निवेशितमिति न क्षुण्णमत्र वियां, विहिनेऽपि यत्ने योधनादौ क्षुण्णं धन्तव्यं धमाधनैरिति न मार्यते तेपामेतत्स्वभावत्वादेव । आनन्दसागरः। श्री लक्ष्मी जैन आश्रम, जामनगर. 500 पत्राङ्क १ । १ पोडशके मगलादि यालादिलक्षणं देशनाय्यत्यये दोपा २ पोडशके बालानां देखना मध्यमानां देशना श्रोपोदशकस्य विपयक्रमः। आगम महिमा ४ पोडशके ३ पोडशके १६ औदार्यादीनि धर्मदिनानि धर्मस्वलक्षणं विषयतृष्णादिपापविकासमायः पुष्टिशुद्धी मेम्यादीनां लक्षणं आशयपच ५ पोडशके ३२ आशयपचरुफलं तस्यसंप्राप्तिकाल: पापाबहुमानो धर्मः अपवादारष्टिः घरगे योधानुष्टाने मदनुशनसुलभता महादानदेवार्चनगुरसेगा ६ पोडशके जिनमवनाधिकारी न्यायार्जितार्थादि भूमिवरतदानयनविधि- भूताननिसंधानानि ·४५ केवलज्ञान १६ पोडशके परमानन्दादिघटना गुणरहितादिघटना परिणाम्यात्मा पुरुषाद्वैतज्ञानाद्वैतनिरास: अद्वैपाद्यष्टांगी ! ५१ स्वाशयवृद्धि हिंसादोपसमाधान ७ पोडशके विवकारण मन्त्रन्यासादि शैकिकरोकोत्तरफल ४ पोडशके प्रतिष्ठायो भेदत्रय मुख्यामुख्यप्रति पूजासार्थक्य प्रतिछालक्षण प्रतिमाबीजन्यासादि ९ पूजापोडशके स्तोत्रपूजा पूजालक्षणं पूजामेदाः सार्थकता विधा पूजा व्यर्थी शंका ध भाव यज्ञत्वं |१३ पोडराके १० पोडशके साधुसन्चेष्टा अनुष्टयनचतुष्कलक्षणं स्वाध्यायः तत्फलं क्षान्तिश्च तत्रक्षान्तावतिचारा योगाभ्यासः ज्ञान च महरययोग्यः परार्थः ११ पोडशके ७१। इतिकर्तव्यता शुश्रूपाया सरूपं भेदो मैन्यादि भेदाः श्रुतज्ञानादि लक्षण अविराधना रीतिः श्रुतादिफलम् १४ पोडशके ज्ञानविपर्ययो चित्तदोपाष्टक १२ पोडशके ७८ योगिचित दीक्षाधिकारी ध्यानदेशादि अनाभोगवत्तोऽपि दीक्षा १५ पोडशके नामादीनां दीक्षाव जिनद्ध्यानं सर्वशक्तता सारबनफरम् स्पर्शयोगः निरारं बन संपूर्णम् ५८ -- ·॥ श्रीजिनाय नमः॥ भवविरहांकश्रीहरिभद्रसूरिवरैर्विहितं श्रीयशोभद्रसूरिकृतटीकायुक्त पोडशकम् - अमृतमिवामृतमनघं जगाद जगते हिताय यो वीरः । तस्मै मोहमहाविपविघातिने स्तानमः सततम् ॥१॥ यस्याः संस्मृतिमायाद् भवन्ति मतयः सुदृष्टपरमार्थाः । वाचश्च वोधविमलाः सा जयतु सरस्वती देवी ॥२॥ इह भवजलधिनिमनसत्त्वाम्मुहिधीपम्युिद्यतेन स्वहितसंपादननिपुणेन गुरुलापपचिन्तायता प्रश्नार्थव्याकरणसमर्थन विदुपा सद्ध- र्मपरीक्षायां यत्नो विधेयः, सा च परीक्षकमतरेण न संभवति, तदविनाभाचित्वात् परीक्षायाः, सद्धर्मपरीक्षकादिभावप्रतिपादनार्थ चार्यापोडशकाधिकारप्रतिवद्धं प्रकरणमारेमे हरिभद्रसरित, तस्स चादावेव प्रयोजनाभिधेयसंपंधप्रतिपादनार्थमिदमापारनं जगाद--- ·प्रणिपत्य जिनं वीरं सद्धर्मपरीक्षकादिभावानाम् । लिंगादि भेदतः खल्ल वक्ष्ये किंचित् समासेन ॥ १ ॥ प्रणिपत्य-नमस्कृत्य जिन-जित्तरागद्वेपमोहं सर्व, वीरं-सदेवमनुष्यासुरलोके 'श्रमणों भगवान्महावीर' इत्यागमनसिद्धनामानं, अनेनेटदेवतास्तवद्वारेण मंगलमाह, सद्धर्मपरीक्षका-विविधो वक्ष्यमाणस्तदादयो ये भावास्तपा, किंचित्-इत्यस्य सल्पमात्रामिधा- यित्वाल्हेशं वक्ष्य लिंगादि भेदतः खल्विति-लिंगवृत्तादिविशेषप्रतिपादनद्वारेण, यद्यप्यपरैरपि पूर्वाचार्यः सद्धर्मपरीक्षादयो भाषा: स्फुटमेवाभिहितास्तथाप्यहं समासेनैवाभिधास्यामीति संक्षेपाभिधानं प्रयोजनं, वरूपतस्तु शिष्यबुद्धौ सद्धर्मपरीक्षकादिभावानामारोपणं, तच वचनरूपापन प्रकरणमंतरेण न संभवतीति प्रकरणमुपायः, उपेयं तु नदर्थपरिज्ञान, उपायोपेयलक्षणश्च संबंधस्तर्कानुसारिणः प्रति, उक्तंच-"शाख प्रयोजनं चेति, संबंधस्याश्रयावुभौ । तदुक्त्यंतर्गतस्तस्माद् , भिन्नो नोक्तः प्रयोजनात् ॥१॥" समयानुसारिणस्त्वंगीकृत्य गुरुपर्वकमलक्षणः, अभिधेयं तु सद्धर्मपरीक्षकादयो भावाः प्रकरणप्रतिपाद्याः, फिमर्थ चेदं प्रयोजनादिवयं प्रतिपायते, शिष्य- श्रवणप्रवृत्यर्थ, यथोक्तं-"प्रेक्षावतां प्रत्यर्थ, फलादित्रितयं स्फुटम् । मंगलं चैव शास्त्रादौ, वाच्यमिष्टार्थसिद्धये ।।१।।" इति ॥ १॥ सद्धर्मपरीक्षकस्य त्रिविधस्स व्यापारमुपदर्शयति- बालः पश्यति लिंगं मध्यमबुद्धिर्विचारयति वृत्तम् । आगमतत्त्वं तु बुधः परीक्षते सर्वयत्नेन ॥२॥ पालः-विशिष्टविवेकविकलो लिंग-वेपमाकारं बाह्यं पश्यति प्राधान्येन, धार्थिनोप तस्य तत्रैव भूयसा रुचिप्रवृत्तः, मध्यमबुद्धिः-मध्यमविवेकसंपन्नो विचारयति-मीमांसते वृत्त-वक्ष्यमाणस्वरूपं, प्राधान्येन समाश्रयति, तत्रैवामिलापात् , आग- COM ·मतत्यं तु आगमपरमार्थमदंपर्यरूपं धुधः-विशिष्टविवेकसंपन्नः परीक्षते-समीचीनमवलोकयति मर्चयानेन-सादरेण, धर्माधर्मव्यपस्थाया आगमनिबंधनत्वात् , यत उक्त-“घम्माधर्मव्यवस्थापाः, शास्त्रमेव नियामकम् । बदुक्तासेवनाद् धर्मस्त्यधर्म- स्तविपर्ययात् ॥ १॥" ॥२॥ इदानीं पूर्वोक्तानां वालादीनामेव लक्षणमाह- वालो ह्यसदारंभो मध्यमवुद्धिस्तु मध्यमाचारः। ज्ञेय इह तत्त्वमार्गे बुधस्तु मार्गानुसारी यः ॥३॥ पालो हि पूर्वोक्तः असन्-असुंदरः आरंभोऽस्येत्यसदारंभः, अविद्यमानं या यदागमे व्यवच्छिनं तदारभत इत्यसदारंभः, न सदा- न सर्वदा स्वरक्तिकालाघपेक्ष आरंभोऽस्येति चा, मध्यमयुद्विस्तु पूर्वोक्तो मध्यमाचारः, आगमैदंपर्यविफलत्वात् प्राघचनिककार्या- प्रवृत्तः, ज्ञेय इह प्रक्रमे तत्त्वमार्गे परमार्थमार्गे प्रवचनोन्नतिनिमित्ते बुधस्तूक्तलक्षण एव मार्गानुसारी ज्ञानादिवयानुसारी, स्वपरयोस्तद्वृद्धिहेतुत्वेन, यः स विज्ञेय इति ।। ३ ।। कथं पुनर्वाह्यलिंगप्राधान्यदर्शिनो बालत्वमित्याह- वाद्यं लिंगमसारं तत्प्रतियद्वा न धर्मनिष्पत्तिः। धारयति कार्यवशतो यस्माञ्च विडंबकोऽप्येतत् ॥ ४ ॥ पाध-रहिवलि दृश्यं लिंगमाकारो वेपस्तदसारं, यतः तत्प्रतिबद्धा-तदविनाभाविनी न धर्मनिष्पत्ति:-न धर्मसंसिद्धिर्विदुषां मता, धारयति कार्यवशता-कार्यांगीकरणेन स्वाभिप्रेतफलसिद्धये यस्माच विडम्पकोऽप्येतद् धर्मनिप्पत्यभावविवक्षया यसाचेति हेत्वंतरवचनं, एको हेतुर्गायलिंगाद्वर्मनिप्पत्तेरभावगे, द्वितीयस्तु कुतचिनिमित्ताद्विडंबकस्यापि तद्वारणं, आभ्यां वाह्यलिंगमसारं, स तु बालस्तदेव प्राधान्येन मन्यत इति ॥४॥ ननु च बाह्यलिंगस्य कथमप्राधान्यं भवद्भिरुच्यते? यंतस्तत् परिग्रहत्यागरूपमित्याशक्याह-

·१
वाह्यग्रंथत्यागान्न चारु नन्वत्र तदितरस्यापि । कंचुकमात्रत्यागान हि भुजगो निर्विषो भवति ॥ ५॥
बाह्यग्रंथत्यागाद्-धनधान्यस्वजनवस्त्रादित्यागाद् न चार-न शोभनं वाह्यलिंग, ननु निश्चितमेतद् अत्र लोके तद् बाह्यलिंग-
मितरस्यापि-मनुप्यतिर्यक्प्रभूतः संभवति, एनमेवार्थं प्रतिवस्तूपमया दर्शयति-कंचुकमात्रत्यागाद्-उपरिवर्तित्वमानपरित्यागात्
नहि-न च भुजगः-सरीसृपः कथंचित् निर्विपो भवति ॥ ५॥ प्रस्तुतमेवार्थ तंत्रांतरसंवादेनाह--
मिथ्याचारफलमिदं ह्यपरैरपि गीतमशुभभावस्य । सूत्रेऽप्यविकलमेतत्प्रोक्तममेध्योत्करस्यापि ॥६॥
मिथ्या-अलीको विशिष्टभावशून्य आचारो मिथ्याचारस्तस्य फलं-कार्य इदं-बाह्यलिंग केलमेव, हिः यसाद्, अपरैरपि तंत्रां-
तरीयैः गीतं-कथितमशुभभावस्य आन्तरशुभभावरहितस्य पुंसो, मिथ्याचारस्वरूपं चेदं-"पायेंद्रियाणि संयम्य, य आस्ते मनसा
स्मरन् । इंद्रियार्थ विमूढात्मा, मिथ्याचारः स उच्यते ॥१॥" जन्मांतरोपार्जिताकुशलकर्मविपाक एवैप यद्रोगोपभोगादिरहितेन
प्रेक्षापत्पुरुषपरिनिंदनीयं क्लिष्ट जीविकाप्राय तथाविधवाह्यलिंगधारणमिति, तंत्रांतरप्रसिद्धमिममर्थमंगीकृत्यापररपीत्युक्तं, न केवलं मां-
तरेप, सूत्रेऽपि आगमेऽपि स्वकीयेऽविफलं-परिपूर्णमेतद्-वाह्यलिंग स्वकीयमेव प्रोक्तं प्रतिपादित ऐहभाविकपारभक्किलिंगान्या-
श्रित्य अमेध्योत्करस्यापि-उच्चारनिकरकल्पस्यापि प्रवचनोदिताशेषगुणशून्यस्येतियावत्, यत उक्तम्-"अणंतसो दवलिंगाई"
'मध्यमवुद्धिर्विचारयति पृन'मिन्युक्तं, तत्र किं तदित्याह-
वृत्तं चारित्रं खल्वसदारंभविनिवृत्तिमत् तच्च । सदनुष्ठानं प्रोक्तं कार्य हेतूपचारेण ॥७॥

·वृत्तवनं विधिप्रतिषेधरूपं, तच चारित्रमेन, सयुगब्दखावधारणार्थनात, तवेह सदनुखानं मोतं, तत्कीदृशम् -'असदारंभ
विनिवृत्तिमत्' असदारमा अशोभनारभः प्राणातिपाताचाश्रवपंचकरूपततो (वि) निवृत्तिमद-हिंसादिनियनिरूपमहिसाद्यात्मक,
ननु कथं सदनुष्ठान चारित्रमभिधीयते', यत्नवारित्रमांतरपरिणामरूपं, सदनुष्ठानं तु पायसस्क्रियारूपं, तदनयोः सरूपभेदः परिस्फुट
एवास्तीत्याशंक्याह-'कार्य हेतृपचारेण' कार्ये सदनुष्ठानरूपे हेतूपचारेण-भावोपचरणात् , तत्पूर्वकत्वात्सत्कियायाः, यचांतरपरि-
णामविकलं तत् सदनुष्ठानमेव न भरतीति भावः ॥ ७॥ एतच्च सदनुष्टानं शुद्धाशुद्धभेदं, तद्द्यमप्याह--
परिशुद्धमिदं नियमादातरपरिणामतः सुपरिशुद्धात् । अन्यदतोऽन्यस्मादपि बुधविज्ञेयं त्वचारुतया ॥८॥
परिशुद्धं-सर्वप्रकारशुद्धं इदं-सदनुष्ठानं नियमात्-नियमेन आन्तरपरिणामतः-तथाविधचारितमोहनीयकर्मक्षयोपशमा-
दिजन्यात् सुपरिशद्वात, शाखानुसारेण सम्पत्त्वज्ञानमूलादिति भावः, अन्यदिति अपरिशुद्धम् अतोऽन्यस्माद्-आंतरपरिणामा-
घोऽन्यः कधिबेतुल्लाभपूजाख्यात्यादिस्ततोऽन्यस्मादपि परते, ननु परिशुद्धापरिशुद्वयोः गदनुष्टानयोः सरूप तुल्पमेयोपलभामहे,
तत्कथं प्रतिनियतस्वरूपतया ज्ञायत इत्याह-'वुधविज्ञेयं त्वचास्तया' उधैः-तचविद्भिरेव अचारतया असुंदरत्वेनेतररूपविविक्तं
बद्विजापते पथा अचार्विति, न पुनरिता, तेषां तद्वविशेषानुपलभादिति ।। ८ ।। का पुनर्विशेषो यदुपलभात् सदनुष्ठानासदनुछा-
नयोरिदमवधारते-परिशुद्धमेतदितिी, तदुपदर्शनार्थमाई-
टीपन सर्व न्यायाचार्यवृत्तिगत ! वहासदारभाश्रयरूपाद्विपत्तिमदहिसाधात्मक संदनुपान नोक्त कार्य मदनुष्ठानरूपे हैतो -आसरचारित्रपरिणा-
मरूपस्योपचारेण--अध्यारोपेण ॥ ७ ॥

·गुरुंदोपारंभितया लवकरणयत्नतो निपुणधीभिः । सन्निंदादेश्च तथा ज्ञायत एतन्नियोगेन ॥ ९ ॥ गुरून दोपान्-प्रवचनोपघातकारिणः आरब्धं शीलमस्येति गुरुदोपारंभी तद्भावस्तत्ता तया, लघुपु-सूक्ष्मेषु दोपेष्वकरणयत्नः- परिहारादरस्तस्साच निपुणाधीभिः-कुशलघुद्धिभिः तथा सतां-सत्पुरुषाणां साधुश्रावकप्रसृतीनां निंदादि-निंदागर्हाप्रवेपादिः तसाच ज्ञायन पतदपरिशुद्धानुष्ठानं नियोगेन-अपश्यतया, यो हि गुरुदोपादिपु प्रवर्तते तस्यांतःकरणशुद्धेरभावादसदनुष्ठानमेतदिति निधीयते ॥ ९ ॥ 'आगमतत्वं तु बुधः परीक्षत' इत्युक्तं, किं पुनस्तदित्याह- आगमतत्वं ज्ञेयं तद् दृष्टेष्टाविरुद्धवाक्यतया । उत्सर्गादिसमन्वितमलमैदंपर्यशुद्धं च ॥ १० ॥ आगमतत्वं ज्ञेयं भाति तत्, कथं ज्ञेयं ?-दृष्टं-प्रत्याक्षानुमानप्रमाणोपलब्धं इष्ट-आगमेन स्ववचनैरेवाभ्युपगतं ताभ्यामविरु- द्धानि वाक्यानि यसिन्नागमतत्वे तत् दृष्टेष्टाविरुद्धवाक्यं तद्भावस्तत्ता तया, योऽर्थः प्रत्यक्षानुमानाभ्यां परिच्छिद्यते तस्मिन् यद् आगम- तत्वमप्यविरोधि भवति, तविरुद्धस ताभ्यामेव निराकरणात् , प्रत्यक्षानुमानविरुद्धस्याप्रमाणत्वात् , सवचनैरेवागमेनाभ्युपगतेऽर्थे प्रदेशांतरवर्तिनाऽस्यैवागमस्य वचनं यदि विरोधि न भवेदित्यर्थः, तत् आगमतत्त्वमिष्टाविरोधिवाक्यं भवति, परस्पराविरोधिवचनमि- स्पर्थः, तदेव विशिनटि-'उत्सर्गादिसमन्वित' उत्सर्गः-सामान्यं, 'यथा न हिंस्याद्भूतानि,' आदिशब्दादू अपवादा-विशेषो ग्लानादिप्रयोजनगतस्ताभ्यां युक्तं अलं-अत्यर्थ ऐदंपर्यशुद्धं च-इदं परं-प्रधानममिन् वाक्य इतीदंपरं तद्भाव ऎदंपर्यं-वाक्यस्य तात्पर्य शक्तिरित्यर्थस्तेन शुद्धं यदागमतत्त्वं तदिह ज्ञेयमिति ॥ १० ॥ तदेवागमतत्वमुपन्यम्यति ग्रंथकारः- ·आत्माऽस्ति स परिणामी पद्धः सत्कर्मणा विचित्रेण । मुक्तश्च तद्वियोगादिसाहिंसादि तदेतुः ॥ ११ ॥ आत्मा-जीपः सोऽस्ति, लोकायतमतनिरासेनैवं यत्र प्रतिपाद्यते तदागमतचमिति, एवं पदांतरेपपि संबंधनीयं, स परिणामी स: पूर्वप्रस्तुत आत्मा परिणामी परिणामसहितः, पंचसपि गतिष्पन्वयी चैतन्यस्वरूपः पुरुषा, परिणामलक्षणं चेद-“परिणामो ह्यांतरगमनं नच सर्वथा व्यवस्थानम् । नच सर्वथा विनाशः परिगामस्तद्विदामिष्टः ॥१॥" स च परिणामी जीो पद्वः सत्क- भणा विचित्रेश-सत्कर्म, न काल्पनिक वासनादिस्वभाव, तेन बद्धो जीरप्रदेशकर्मपुद्गलान्योऽन्यानुगतिपरिणामेन, यथोक्तं बंधाधिकारे-"तत् पौद्गलमात्मस्थमवेतनमतींद्रियम् । बंधं प्रत्यादिमत् कर्म, संतति प्रत्यनादिकम् ।।१।।" मुक्तश्च नदियो। गात-फर्मवियोगाद्-आत्यंतिककर्मपरिक्षयात्, हिसाहिमादि तदेतु रिति हिंसा आदिपस्य तद्धिसादि-प्राणातिपातादिपंचकम् । अहिंसा आदियस्य तदहिंसादि-महाव्रतपंचकं तयोर्वद्धमुक्तयोः, अर्थतो बंधमोक्षयोर्ग हेतुर्वर्तते हिंसादि अहिमादि चेति ॥ ११ ॥ 'ऐदेपर्यशुद्ध 'त्युक्तं, का पुनः सा शुद्धिरदंपर्यस्येत्याह- परलोकविधी मानं वचनं तदतींद्रियार्थदृग्व्यक्तम् । सर्वमिदमनादि स्यादैदंपर्यस्य शुद्विरिति ।। १२ ॥ परलोकविषयो विधिः-कर्तव्योपदेशस्तसिन् मान-प्रमाणं वचनं-आगमः, कीदृशमित्याह-तद्-वचनं अतींद्रियानर्थान् पश्य- , न तु फूटस्थनित्य , एतेन सांस्यादिमतनिरास , तथा यः सता-वस्तुसता, नतु कलितावियादिस्वभावेत, कर्मणा विचित्रेण मानारूपेग, एतेन येदारयादिमत निरास, २ आप्मनः परिणानिस्वादिक दृष्टेष्टायाधितमित्यागमतत्वस्य दृष्टेष्टाविरन्तवाक्यस्वमुपदर्शितम्, उत्सर्गापवादयुमप च स्फुटमेव, तत्सूत्राणां बहूनामुपलभाद, अयैदपर्यशुद्धिमुपदर्शयति ।। .

·तीत्यतींद्रियार्थदृक्-सज्ञः सर्वदशी तेन व्यक्तं-अभिन्यक्तार्थ प्रतिपादितार्थमितियावत् , सर्वमिदं वचनमनादि स्यात् प्रवाहतः सर्चक्षेत्रांगीकरणेन, इयमैदंपर्यस्य शुद्विरित्येवंप्रकारानसेयेति ॥ १२ ॥ एवं त्रयाणां सर्मपरीक्षकाणां सप्रपंचं लक्षणममिधाय वगतदेशनाविधिमाह- पालादिभावमेवं सम्यग् विज्ञाय देहिनां गुरुणा । सद्धर्मदेशनाऽपि हि कर्त्तव्या तदनुसारेण ॥ १३ ॥ पालादीनां भावा-परिणामविशेषः खरूपं या तं एवं-उक्तनीत्या सम्यग् -अवैपरीत्येन विज्ञाय-अवयुध्य देहिनां-जीवानां गुरुणा-शास्त्राभिहितस्वरूपेण, यथोक्त-"धर्मज्ञो धर्मकर्ता च, सदा धर्मप्रवर्तकः । सत्वेभ्यो धर्मशास्त्रार्थदेशको गुरुरुच्यते॥१॥" मर्मस्य देशनाऽपि हि-प्रतिपादना कर्तव्या तदनुसारेण-बालादिपरिणामानुरूपेण, यस्य यथोपकाराय संपद्यते देशना तस्य तथा विधेयेति ।। १३ ॥ अव हेतुद्वारेण व्यतिरेकमाह- यद्भापितं मुनींद्रेः पापं खल्लु देशना परस्थाने । उन्मार्गनयनमेतद् भवगहने दारुणविपाकम् ॥ १४ ॥ यद् यस्माद् भापितम्-उक्तं मुनींद्र:-समयज्ञैः पापं खलु वर्तते देशना परस्थाने-बालसंबंधिनी मध्यमद्वेः तत्संबंधिनी सुधस्य स्थाने, फिमित्याह-जन्मार्गनयनं-उन्मार्गप्रापणं एतद्-विपरीतदेशनाकरण भवगहने-संसारगहने दारुणविषाक-तीनचि- पाकं, ते हि विपरीतदेशनया अन्यथा चान्यथा च प्रवर्तत इतिकृत्वा ॥ १४ ॥ कथं पुनर्देशना स्वरूपेण समयोक्तत्वेन सुंदराऽपि . भन्यस्यास्यामिधानशपायभावात २ अपरिणामस्यातिपरिणामस्य था जननात् ३ कुशीलताया महानर्थ देवत्वप्रतिपादनात् ·। -- सती परस्थाने पापमित्याह--- हितमपि वायोरपधमहितं तत् श्लेष्मणो यथाऽत्यंतम् । सद्धर्मदेशनौषधमेवं वालाययक्षमिति ॥ १५ ॥ हितमपि-योग्यमपि धायो:-शरीरगतस्य पातस्य औषध-लोहपानादि, अहितं तदेवीप, श्लेष्मणो यभाग्यंत भवति, | सत्प्रकोपहेसत्येन, सहर्मदेवानीपधं-स्वरूपेण सुदरनपि तदनज्ञानहेतुत्वेन एवमहितं घालाथपेक्षमिति-बालमध्यमवुद्विबुधापेक्ष, तसानदपायभीरुणा तद्धितप्रवृतेन च गुरुणा तेषां भावं विज्ञाय देशना विधेयेति शास्त्रोपदेशः ॥१५॥ पूर्वोक्तमर्थ निगमयति- एतद्विज्ञायैवं यथोचितं शुद्धभावसंपन्नः । विधिवदिह यः प्रयुक्ते करोत्यसो नियमतो वोधिम् ॥ १६ ॥ एतद-देशनागतं विज्ञाय-अवयुध्य एवम्-उक्तनीत्या यथोचितं-यथाहं शुद्धभावसंपन्नो गुरुः विधिवद्-विधिना यः प्रयुक्त- प्रवर्तयति बालादिपिपये करोति-जनयति असौ-गुरुः नियमतो-नियमेन योधिमिति ।।१६।५ ॥ इति प्रथम पोउशाम् ।। ॥ अथ द्वितीयं पोडशकम् ॥ 'गुरुर्वालादीनां देशनां विदधाती'त्युक्तं, तत्र विधिमाह-- वालादीनामपां यथोचितं तद्विदो विधिर्गीतः । सद्धर्मदेशनायामयामह सिद्धांततत्त्वः ॥१॥ घालादीनामेपां-पूर्वोक्तानां यथोचितं-यथाहं तद्विदो-यालादिस्वरूपविदो विधिर्गीत: कथितः सहम्मदेशनायां विपये अयमित्-पक्ष्यमाणः सिद्धांतनत्यः-आगमपरमार्थ निपुणरिति ॥ १ ॥ तर बालस परिणाममाश्रिय हितकारिणी देशनामाह- ·वाह्यचरणप्रधाना कर्त्तव्या देशनेह वालस्य । स्वयमपि च तदाचारस्तदग्रतो नियमतः सेव्यः ॥ २ ॥ पाह्यचरणप्रधाना-बाह्यानुष्ठानप्रवरा कर्त्तव्या-विधेया देशना-ग्ररूपणा इह प्रक्रमे वालस्य-आद्यस्य धार्थिनः, स्वयमपि च-आत्मनापि च तदाचारः-स चासावाचारश्वोपदिश्यमानाचारः तदग्रतो-पालस्याग्रतः नियमतो-नियमेन सेव्यो-भवत्याचर- गीयः, यदि पुनः स्वयमन्यथा सेव्यते अन्यथा चोपदिश्यते तदा तद्वितथाशंकां जनयति, अतस्तद्भाववृद्धये समुपदिश्यमानं तथैवासे- व्यमिति ॥२।। तामेव वालग्य देशनामाह सम्यग् लोचविधानं ह्यनुपानकत्वमथ धरा शय्या। प्रहरद्वयं रजन्याः स्वापः शीतोष्णसहनं च ॥३॥ पष्ठाष्टमादिरूपं चित्रं बाह्यं तपो महाकप्टम् । अल्पोपकरणसंधारणं च तच्छुद्धता चैव ॥ ४ ॥ गुब्बी पिंडविशुद्धिश्चित्रा द्रव्याद्यभिग्रहाश्चैव । विकृतीनां संत्यागस्तथैकसिक्थादिपारणकम् ॥ ५ ॥ अनियतविहारकल्पः कायोत्सर्गादिकरणमनिशं च । इत्यादि बाह्यमुच्चैः कथनीयं भवति बालस्य ॥ ६ ॥ 'सम्यग् लोचविधान-लोचकरणं कथनीयं भवतीति योगः, हिशब्दश्वार्थे सर्वत्रामिसंबंधनीयः, अनुपानकत्वं च-न विद्यते उपानही यस्य सोऽयमनुपानत्कस्तद्भावस्तत्त्वं, अथ धरा शय्या धरा-पृथ्वी सैव शम्या-शयनीय, नान्यत् पर्यकादि, प्रहरदयं रज- १ स्वयमुपदिश्यमानाचाराकरणे वितथाशंकया श्रोतुर्मिथ्यात्ववृद्धिप्रसंगात् २ तथानुकूल प्रतिकूलपरीपतितिक्षा ·न्याः म्वापः-प्रथमयामे स्वाध्यायकरण, सामान्येनैव साधूनां, द्वितीयतृतीयप्रहरयोस्तुत्स्वाय:-स्वपनं, चतुर्थे पुनः स्वाध्यायफरणं, समयनीत्या शीतोष्णसनं च शीतोष्णयोः सहनं, स्वसामर्थ्यापेक्षया आध्यानादिपरिहारेणे ॥३॥ पछाटमादिरूपं समयप्रसिद्ध चित्र-नानाप्रकारं पायं तपो महाकष्टम् -दुरनुचरमल्पसत्चैर्दुवैलसंहननश्चेतिकृत्या, अल्पोपकरणसंधारणं च-अल्पमेवोपक- रणं, तच्छुद्धता चैव उद्गमादिदोपविशुद्ध्या ॥ ४ ॥ गुब्बी पिंडविशुद्धिः आधाकर्मादित्यागेन, चित्रा द्रव्याघभिग्रहाश्चैव, व्यक्षेत्रकालभाषाभिग्रहाः समयप्रसिद्धाः, विकृतीनां संत्यागः क्षीरादीनां तथैकसिक्थादिपारणकं एक सिक्यं पत्र तदेकसिक्थ भोजन पारणाके, आदिशब्दादेककवलादिग्रहः अनियतविहारकल्पा-अनियतवासी विहारश्च-कक्षेत्रवासित्वं तस कल्पा-समाचार, कायोत्सादिकरणमनिशं च कायोत्सर्गस्यादिशब्दान्निपद्याकरणम्-आसेवन, इत्यादि पाह्यमुपैः पाबमनुष्यानं प्रतिथयनत्यु- पेक्षणप्रमार्जनकालग्रहणादि, कथनीर्य भवति घालस्य-सयोपदेष्टव्यं हितकारीति ॥ ६ ॥ इदानीं मध्यमयुदेशनाविधिमाह- मध्यमबुद्धेस्वीर्यासमितिप्रभूति निकोटिपरिशुद्धम् । आयतमध्ययोगैर्हितदं खल्ल साधुसद्वृत्तम् ॥ ७ ॥ मध्यमवुद्धस्तु-मध्ययुद्धेः पुनः ईर्यासमितिप्रभृति-ईर्यासमित्यादिकं प्रवचनमावरूपं साधुसवृत्तं समाख्येयमिति योगा, तच कीदृशं साधूनां सद्वृत्तं?-निकोटिपरिशुद्धं-रागद्वेपमोहत्यपरिशुद्धं, अथवा तिस्रः कोटयो-हननपचनक्रयणरूपाः कृतकारि- १ सम्यग् यथोपदेश रोचविधानं यतीनामावश्यकं, हिशब्दश्शाधे, सर्व संबंनीयः, अनुपानस्करवं च पादनाणरहितभावश्च, अथ धरैव शय्या, नान्यत्पर्य- कादि, जन्या. महरद्वय द्वितीयतृतीयौ प्रहरावेव सापः शयनं, प्रथमचतुर्धयोः स्वाध्याय एष प्रवृत्तेः, शीतोष्णसहनं २ नवल्पादिनीरपा च

·तानुमतिभेदेन श्रूयते तामिः परिशुद्धं, अथवा कपच्छेदतापकोटिनयपरिशुद्ध, प्रवचनमानेंतर्गतत्वात् सकलप्रवचनस्य, तस्य च कपन्छे-
दतापपरिशुद्धत्वेनाभिधानाद, तदेव च पचनमनुष्ठीयमान सद्वृत्त, साधुरानमेव विशिष्यते-भाद्यतमध्ययोगसिद खस्विति
आदियोगेन मध्ययोगेनान्तयोगेन वा वयसो जीवितव्यस्य वा हितदं-उपकारि, अथवा आदियोगेन-प्रथमवयोऽवस्थागतेनाभ्ययना-
दिना मध्ययोगेन-दितीयवयोऽवसाभाविनाऽर्थश्रवणादिना असयोगेन-चरमवयोऽवस्थाभाविना धर्मध्यानादिना भावनाविशेष-
रूपेणे हितद-हितकारि हितफलमेवेति ॥ ७ ॥ एतदेवाह
अष्टौ साधुभिरनिशं मातर इव मातरःप्रवचनस्य । नियमेन ने मोक्तव्याः परमं कल्याणमिच्छद्भिः ॥८॥
एतत्सचिवस्य सदा साधोर्नियमान्न भवभयं भवति । भवति च हितमत्यंतं फलदं विधिनाऽऽगमग्रहम् ।।
गुरुपारंतत्र्यमेव च तद्बहुमानात्सदाशयानुगतम् । परमगुरुप्राप्तेरिह बीजं तस्माच मोक्ष इति ॥ १० ॥
इत्यादि साधुवृत्तं मध्यमबुद्धेः सदा समाख्येयम् । आगमतत्त्वं तु परं बुधस्य भावप्रधानं तु ॥ ११ ॥
अष्टौ साधुभिरनिश-प्रवचनस्य मातरो न मोक्तव्या इति संबंधः, ताच मातर इय, पुनस्येति गम्यते, प्रवचनस्य, प्रसू-
तिहेतुत्वेन हितकारित्वेन च मातृत्वमवसेप, निपमेन-अवश्यभावेन, कीक्षः साधुभि.१-परम-निरुपम कल्याणमिच्छनिः-ह-
, भायतमभ्ययोगर्वयोऽयस्थात्रयगरध्ययनार्थधयण मध्यानाविधर्मग्यापा: 'भापीलए निप्पीलए' इत्यागमा सदपिरो यप्पमध्यमयिएएतपोविशे
परूपैया हितर भयति ॥ ७ ॥

·लौकिकपारलौकिकपरमकल्याणकामः ॥ ८॥ एतच समाख्येयम्-एतत्सचिवस्य-प्रवचनमानसहित सदा सर्वकालं माधो-न्यते-- नियमात-नियमेन न भवभय भवति-संसारभयं न जायते, निःश्रेयसविषयेच्छानिष्पत्तेः, भवति च-संपद्यते च, प्रवचनमाव- विधानसंपन्नस्य हितं भाव्यपायपरिहारसारत्वेन अत्यंत-प्रकर्षवृत्या फलद-फलहेतुः विधिना-विनयबहुमानादरादिना आगमन ग्रहणं-वाचनादिरूपेणेति ॥९॥ आगमग्रहणस्प गुर्बधीनत्वात् तद्तमप्युपदेष्टव्यमित्याह-गुरुपारतंम्पमेय च-गुर्वायत्तत्वं तद्वहुमा- नाद गुरुचिपयाऽऽन्तरप्रीतिविशेषात् सदाशपानुगत-सदाशया-संगारक्षयहेतुर्गुरुरयं ममेत्येवंभूतः कुशलपरिणामस्तेनानुगत गुरुपारतंत्र्य परमगुरुप्रारिह--सङ्गप्राप्तेीज, गुरुषहुमानाअन्मांतरे तथाविधपुण्योपादानेन सर्वशदर्शनसंभात गुरुपारतंत्र्य समाप्तिबीजं भवति, तस्माच-एवंविधाद् गुरुपारतंत्र्यान् मोक्षः ॥१०॥ पूर्वोक्त एव वस्तुनि सद्वत्तादौ क्रियासंबंधं दर्शयति-मध्यमवुद्धरेवमादि साधुवृत्त-प्रस्तुतं सदा समाख्येय-प्रकाशनीप, आगमतत्त्वं तु-पूर्वोक्तं पर-कलमेव बुधस्य--पादिनरूपितस्य भानप्रधान तु समारयेयमिति ॥ ११ ॥ कृतसंबंधमेव बुधोपदेशमाह- वचनाराधनया खलु धर्मस्तद्वाधया वधर्म इति । इदमत्र धर्मगुह्यं सर्वस्वं चैतदेवास्य ॥ १२ ।। , तद्विरोध्युस्कटनि श्रेयसास्थानिप्पत्ते २ मडलिनिषधादिरूपेण सूमोकेन आगममहण पापनादिष्यापारेणाधिकारिकतॄक्त्वात, प्रवचनमातरहिवस्य खतयारवादागमग्रहणमस्यतफलदं न भवति ३ ताहुमानाद् गुरविषयांतरप्रीतिविशेषात, नतु विष्टिमात्रज्ञानात् । सदाशयेन-भवक्षयहेसुरप मे गुररित्येवभूत शोभनपरिणामेन, नतु जास्यादिसमसवधज्ञानेनानुगत-सहित ५ इति हेतोर्गुरपारतम्य साधुनावश्यं विधेयमिति सोपस्कार व्याख्येय ·वचनाराधनया-आगमाराधनयैव, खलुशब्द एवकारार्थः, धर्मः-श्रुतचारित्ररूपः संपद्यते, तद्वाधया तु-वचनवाधया तु अधर्म इति इदमत्र-विधिप्रतिषेधरूपं वचनमागमाख्यं धर्मगुलां-धर्मरहस्यं सर्वस्वं चैतदेयास्य-अस्स धर्मख एतद्वचनमेय सर्वस्व-सर्वसारो वर्तते इति ॥१२॥ अथ किमर्थ बुधवैवमुपदेशः क्रियते सकलानुष्ठानोपसर्जनीभावापादनद्वारेणेत्याशंक्प तन्मूलत्वं सकलानुष्ठानानामुपदर्शयन्नाह- यस्मात् प्रवर्तकं भुवि निवर्तकं चांतरात्मनो वचनम् । धर्मश्चैतत्संस्थो मौनींद्र चेतदिह परमम् ॥१३॥ यस्मात् प्रवर्तकं स्वाध्यायध्यानादिषु विधेयेषु भुवि-भव्यलोके निवर्तकं च हिंसानृतादिभ्यः सकाशाद् अंतरात्मनो-मनसो वचन-आगमरूपं, धर्मश्चतत्संस्थो-वचनसंस्थो, बचने सतिष्ठत इतिकृत्या, मौनींद्र चैतद्-वचन इह-प्रक्रमे परम-प्रधान, एतदुक्तम्-"सर्वज्ञोक्तेन शास्त्रेण, विदित्वा योऽत्र तत्त्वतः । न्यायतः क्रियते धर्मः, स धर्मः स च सिद्धये ॥१॥" ॥१३॥ किमेवं वचनमाहात्म्यं ख्याप्यत इत्याह- अस्मिन् हृदयस्थे सति हृदयस्थस्तत्त्वतोमुनींद्र इति । हृदयस्थिते च तस्मिन्नियमात् सर्वार्थसंसिद्धिः१४ अस्मिन्-प्रवचने आगमे हृदयस्थे सति-हृदयप्रतिष्ठिते सति हृदयस्थः-चित्तस्थस्तत्वता-परमार्थेन मुनींद्रः-सन इतिकृत्वा, , महाकष्टकारिणोऽप्यधर्म इति हेतोः इदं विधिनिषेधरूपं वचनं धर्मगुह्म-धर्मरहस्य, सर्वस्व-सर्वसारश्चैतदेव वचनमैवास्य धर्मस्य २ धर्मश्च प्रवृत्तिनिवृतिफल- जननव्यापारीभूत एतस्मिन् वचने ज्ञापकतासबंधेन संदिष्ट इत्येतत्संस्थ: ३ मुनींद्रनोनायाधितप्रामाण्यं चैतद्वचनमिह प्रक्रमे परमं ४ अनुष्ठानानुपजीवि- प्रामाण्यं, तत इदमेव प्रधानमुचुप्यते अनुष्टानादिकं चैतदुपजीवक्त्वेनोपसर्जनीक्रियत इति भावः ५ स्मृतिद्वारा तावतोमुनीदः स्वतंग्रवक्तृत्वरूपतरसंबंधशालिस्यात् ·हृदयस्थिते च तसिन्-भगति मुनींद्रे नियमात्-नियमेन सर्वार्थसंसिद्धिः-सर्वार्थनिप्पत्तिः ॥ १४ ॥ किमेवं सर्वप्रयोजन- सिद्धिद्वारेण भगवान् संस्तूयत इत्याह--- चिंतामणिः परोऽसौ तेनैव भवति समरसापत्तिः । सेपेह योगिमाता निर्वाणफलप्रदा प्रोक्ता ॥ १५ ॥ चिंतारत्नं चिंतामणिः पर:-प्रकृयोऽसौ भगवान् सर्वज्ञस्तेने भगवता एवमागमवहुमानद्वारेण भवति-जायते समरसापत्ति:- समतापतिः, आगमामिद्वितसवसरूपोपयोगरेपयुक्तस्य तदुपयोगानन्यवृत्तेः परमार्थतः सर्वज्ञरूपसान, वाद्यालंबनाकारोपरक्तत्वेन मनसः समापत्तिः-ध्यानविशेषरूपा, तत्फलभूता वा समरसापत्तिरित्यभिधीयते, यथोक्तं योगशाखे-खीणवृत्तेरभिजात्यस्येव मणेाह्यग्र- हीतग्रहणेषु तत्स्थनदजनता समापतिः" संपेह-प्रस्तुता समापत्तिरभिसंबध्यते योगिमाता-योगिजननी, योगी चेह सम्यक्त्वादिगुणः पुरुषः, यथोक्तं-"सम्यक्त्वज्ञानचारित्रयोगः सद्योग उच्यते । एतयोगाद्धि योगी सात्, परमब्रह्मसाधकः ॥ १॥" सैव विशिष्यते- निर्वाणफलप्रदा-निर्याणकार्यप्रसाधनी प्रोक्ता, तद्वेदिभिराचार्यः ।।१५।। बालादीनां सद्धर्मदेशनाविधिरपिकता, तमेव निगमय नाह- इति यः कथयति धर्म विज्ञायौचित्ययोगमनघमतिः । जनयति स एनमतुलं श्रोतृपु निर्वाणफलदमलम्॥१६॥ इति यः कथयति धर्म-एवमुक्तनीत्या यो गुरुः धर्म कथयति विज्ञाय-ज्ञात्वा औचित्ययोग-औचित्यव्यापार तत्संबंधं पा अनघमतिः-निदोपबुद्धिः जनयति स गुरुः पन-धर्म अतुलं-अनन्यसदृशं श्रोतपु-शुश्रूषाप्रवृत्तेषु निर्वाणफलदं-मोक्षफल- । तेनेयं सर्वत्र पुरस्क्रियमाणागमसंवधोदोधितसस्कारजनितभगवद्हृदयस्थता समरसापत्तिः समनापत्तिर्भवति, रसशब्दोऽत्र भावार्थः, २ सा घ मपि तद्रूपं स एवाहमित्यादिभ्यानोलिख्यमानपैज्ञानिकसबंधविशेषरूपा ।

·. प्रदं अलं-अत्यर्थमिति ॥ १६ ॥२॥ इति दितीयं पोडशकम् ॥ ।। अथ तृतीय पोडशकम् ।। बालादीनां सद्धर्मदेशनाविधिर्गुरोरुक्तः, तत्र धर्मस्वलक्षणाभिधित्सया संबंधमुपरचयति प्रकरणकार! अस्य स्खलक्षणमिदं धर्मस्य बुधैः सदैव विज्ञेयम् । सर्वागमपरिशुद्धं यदादिमध्यांतकल्याणम् ॥ १ ॥ अस्प-धर्मस स्वलक्षणं-लक्ष्यते तदितरल्यावृत्तं वस्त्वनेनेति लक्षणं खं च तल्लक्षणं चेति स्खलक्षणं इद-वक्ष्यमाणं बुधैः- विद्वद्भिः सदैव-सर्वकालमेव विशेय, सर्वकालव्याप्त्या लक्षणस्यान्यथात्वाभावमुपदर्शयति, सर्वैरागमैः परिशुद्ध-निर्दोष यदादि- मध्यांतकल्याणं-आदिमध्यावसाने सुंदरमिति योऽर्थः ॥ १॥ किं पुनर्द्धर्मस्य स्खलक्षणमित्याह- धर्मश्चित्तप्रभवो यतः क्रियाऽधिकरणाश्रयं कार्यम् । मलविगमेनैतत् खल्लु पुष्टयादिमदेष विज्ञेयः ॥२॥ प्रभवत्यमादिति प्रभवः, चित्तरूपत्वाञ्चित्तहेतुकत्याच चित्तः, स चासौ प्रभवश्व चित्तप्रभवः स धर्मो विज्ञेयः, विशेषणसमासां. गीकरणायच्छब्देन चित्तमेच परामृष्यते, यता-चिचा क्रिया प्रवर्चते विधिप्रतिषेधविषया, सा च क्रिया कार्य, चिचनिष्पाद्यत्वात् , तच स्वरूपेण क्रियालक्षणं कार्य कीदृशं यञ्चित्तात्प्रवर्तत इत्याह-'अधिकरणाश्रयं इह यद्यप्यधिकरणशब्दः सामान्येनाधारवचनस्तथापि प्रक्रमाचित्तस्याधिकरणं-आश्रयः शरीरं, चित्तस्य शरीराधारत्वात् , क्रियालक्षणं कार्यमधिकरणाश्रयं-शरीराश्रयं यतः प्रवर्तते , सामान्यतस्तस्य सार्वत्रिकरवान् तथा यत् स्वलक्षणमादिमध्यांतेषु कल्याणमतरालाप्राहे सदा सुदरमित्यर्थ. २ कार्य भवनिर्वेदादि भवति एष मार्गानुसारी धर्मो रक्ष्यो, नस्वमग्यादिगतोऽपि ·चित्तात् तचित्त धर्म इत्युक्तं । चित्तात्प्रभवतीति पुनरुच्येत चित्तस्य एतत्पुष्ट्यादिमदित्यनेन सह संबंधो न साद , यत इत्यनेनापि केवलमेव चित्तं न गृह्येत, तथा धर्मस्यैव विशेष्यत्वं स्वात् , न चित्तस्य, ततश्च चित्तस्य विशेषणपदैरमिसंबंधो न स्यादिति दोषः । गतदेव-चित्तं मलविगमेन-रागादिमलापगमेन पुष्ट्यादिमत्-पुष्टिभुद्धिद्वयसमन्वितं एप-धर्मो विज्ञेय इति ॥ २ ॥ 'मलविग- मेनैतत् खलु पुष्टिम' दित्युक्तं, तन के मला: कथं च पुष्ट्यादिमत्वं चिस्येत्येवं वक्तुकामनायां श्रोतुरिदमाह- रागादयो मलाः खल्वागमसद्योगतो विगम एपाम् । तदयं क्रियाऽत एव हि पुष्टिः शुद्धिश्च चित्तस्य॥३॥ इह मलाः प्रक्रमात् चित्तस्यैव संबंधिनः परिगृह्यते, ते च रागादयो-रागद्वेपमोहा जातिसंगृहीताः, व्यक्तिभेदेन तु भूयांसः, सलुशब्दस्सावधारणार्थत्याद्रागादय एव, नान्ये, आगमनमागमः-सम्यक्परिच्छेदस्तैन सयोगः-सयापारः आगमसहितो या यः सद्योगः- सत्क्रियारूपः ततः सकाशाद्विगम एपां-रागादीनां मलानामपगमः संजायते, तत्-तस्माद् अयम्-आगमसयोगः क्रिया वर्त्तते, सर्वापि शाखोक्ता विधिप्रतिपेधात्मिका, अत एवं बागमसयोगात् क्रियारूपात् पुष्टिः-वक्ष्यमाणखरूषा शुद्भिश चित्तस्य संभवति ।। ३ ॥ पुष्टिशुद्धपोर्लक्षण दर्शयति- पुष्टिः पुण्योपचयः शुद्धिः पापक्षयेण निर्मलता । अनुबंधिनि द्वयेऽस्मिन् क्रमेण मुक्तिः परा ज्ञेया ॥१॥ उपचीयमानपुण्यता पुटिरभिधीयते, शुद्धिः पापक्षयेण निर्मलता-पापं ज्ञानावरणीयादि च सम्यग्ज्ञानादिगुणविघात- , क्रियाया कारणे कार्योपचारादत एव सत्क्रियारूपमळविगमात्

·हेतुतिकर्मोच्यते, तत्क्षयेण यावती काचिद्देशतोऽपि निर्मलता संभवति सा शुद्धिच्यते, अनुबंधा-संतानः प्रबाहोऽविच्छेद इत्य-
नर्थातरं स विद्यते यस्स द्वयस्य तदिदमनुबंधि तसिन् पुष्टिशुद्धिद्धयेऽस्मिन्-प्रत्यक्षीकृते सति क्रमेण-आनुपूर्वा पुण्योपचयपापक्ष-
याभ्यां प्रवर्द्धमानाभ्यां तसिन् जन्मनि भवान्तरेषु या प्रकृप्यमाणवीर्यस्य मुक्तिः परा-ताविकी सर्चकर्मक्षयलक्षणा ज्ञेयेति ॥४॥
कथं पुनरिदमनुवन्धि द्वयं न भवतीत्याह-
न प्रणिधानाद्याशयसंविद्व्यतिरेकतोऽनुवन्धि तत् । भिन्नग्रंथेर्निर्मलबोधवतः स्यादियं च परा ॥५॥
प्रणिधानाद्याशयसंविद्वातिरेकत इति-प्रणिधानादयश्च ते आशयाश्च-वक्ष्यमाणाः पश्चाध्यवसायस्थानविशेपास्तेपां संवित्-
वित्तिः संवेदनमनुभवस्तस्या व्यतिरेका-अभावस्तस्मात्तदाशयसंविधतिरेकेण एतवयं पुष्टिशुद्धिरूपं नानुपन्धि भवति, तसादेतडयमनुब-
न्धि कर्तुकामेन प्रणिधानादिपु यतितव्यं, इयं च कस्येत्याह-भिन्नग्रंथेः-अपूर्वकरणवलेन कृतग्रन्थिभेदस्य, तत्मभावादेव निर्मलयोध-
वतो-विमलयोधसंपन्नस्य स्याद्-भवेत् , इयं च-प्रस्तुता प्रणिधानाधाशयसंवित् परा-प्रधाना ॥५॥प्रणिधानादिराशय उक्तः, तमेव
संख्याविशिष्टं नामग्राहमाह-
प्रणिधिप्रवृत्तिविघ्नजयसिद्धिविनियोगभेदतः प्रायः। धर्मज्ञेराख्यातः शुभाशयः पञ्चधाऽत्र विधौ ॥६॥
प्रणिधिश्च प्रवृत्तिश्च विमजयश्च सिद्धिश्च विनियोगश्च २ एत एव भेदाः तानाश्रित्य, कर्मणि ल्यब्लोपे पञ्चमी, प्रणिधिप्रवृत्तिवि-
जयसिद्धिविनियोगभेदतः, प्राय इति प्राचुर्येण, शास्त्रेषु धर्मज्ञैः-धर्मवेदिभिराख्यात:-कथितः शुभाशय:-शुभपरिणामः पञ्चधा-
पञ्चप्रकारः अत्र-प्रक्रमे विधौ-कर्त्तव्योपदेशे, प्रतिपादिताशयपञ्चकव्यतिरेकेण पुष्टिशुद्धिलक्षणं द्वयमनुवन्धि न भवतीति ॥६॥

·mein Hum Hा प्रवृति ५ मेशोपेशारितेग RTI समापयनिषगतणा पासपमा " नर पाने पो गवागिश . पर प्रणिधानलक्षणमाह- प्रणिधानं तत्समये स्थितिमत् तदधः कृपानुगं चैव । निरवद्यबस्तुविषयं परार्थनिप्पत्तिसारं च ॥७॥ प्रणिधान विशेष शेषपदानि विशेषणानि, तत्ममये-प्रतिपनविवक्षितधर्मस्थानमर्यादायां स्थितिमत्-प्रतिष्ठितं अविचलित- रामा तिहमा गुणानुगए-गमसिगमर्मरसानसाधा-अधसागे वर्तन्ते जीगाः, न तावती धर्मपदवीमाराधयन्ति, तेषु कृपया करु- णमा गनुर्ग-गुगा रोप करणारे, ना गुणाहीनताले रोगसमनितं, निरवधवस्तुविषय-निरचधं-सापद्यपरिहारेण यद्वस्तु धर्मग सरगियो गस्य, परानिष्पत्तिसारंग-परोपकारनिष्पतिप्रधान , पास्वरूप प्रणिधानमपसेगम् ।।७। इदानीं प्रकृतिमाह- राग तु प्रतिः शुभसारोपायराङ्गताऽत्रान्तम् । अधिकृतयलातिशयादोत्सुक्यविवर्जिता चेव ॥ ८॥ HTT-रक्षिणप्रतिषार्गस्ताने प्रतिसतरूपा भाति, रा प न सिगारूपा, फिगरूपा, शुभमारोपायसह- ला, पागनियादारेण पिशेषण समें गोगनी, शुभ:-गुन्दरः सार:-समय नैपुण्णानिनयोग उपायसोन गङ्गा-युक्ता, अधिकृते Aural पानिari-गमासिशगताँग्यारसा संपपते, मोरगामिनिता , औरगाम-रारामिलापामिरेफस्तेन विजिता- RaninE TITAMITTARRANGOUTमा १ पला भनि at मकारागीरामापीर गाभि. Amritth miri Ram Award भागास देशरणागुनमगायो शेगा, निगापरण - म ·विदिना, प्रयत्नानिशयमेव पिधने, नस्यौत्सुस्पमिति भायः ॥ ८॥ अधुना विवजयमाह- विजयन्त्रिविधः खल्लु विज्ञेयो हीनमध्यमोत्कृष्टः । मार्ग इह कण्टकज्वरमोहजयसमः प्रवृत्तिफलः ॥९॥ मिरजयग्निविधः पलु विज्ञेय इति, विनस्स-धर्मान्तरायस्य जयः-पराभवो निराकरणं स त्रिविधः तिस्रो विधा अस्येति निधिः-विभेदः, सलुशन्दो वाक्यालंकारे, जैविध्यमेवाह-हीनमध्यमोत्कृष्टः-हीनमध्यमाभ्यां सहित उत्कृष्टः, एको हीनों विजयो अपरो मध्यमोऽपरस्तूर इति, विध्यमेव निदर्शनेन साधर्म्यगर्भमाह-मार्ग इह कण्टकज्वरमोहजयसम इति, मार्गे प्रवृत्तख पुंगः कण्टकगिाजयसमो ज्वरविजयसमो मोहविमजपसमः, इदमत्र तात्पर्य-यथा नाम कस्यचित्पुरुपस्य प्रयोजनवशान्मार्गप्रवृत्तस्य कष्टकाफीर्णमार्गावतीर्णस्य कण्टकविमो विशिष्टगमनविघातहेतुर्भवति, तद्रहिते तु पथि प्रवृत्तस्य गमनं निराकुलं सञ्जायते, एवं कण्ट- फसिजयममः प्रथमो विजयः, कण्टकाह सर्व एव प्रतिकूलाः शीतोष्णादयो धर्मस्थानविप्नहेतवः, तैरभिद्रुतस्य धार्थिनोऽपि निराहुलप्रग्यसिद्धः, आगपभेदवाय यााकण्टकविजयेनोपलक्ष्यते । तथा तस्यैव ज्वरवेदनामिभूतशरीरस्य विकलपादन्यासस्य निराहुलं गमनं पिसीपोरपि कर्तुमशवतः कण्टकवितादम्पधिको ज्यरविमः, तज्जयस्तु विशिष्टगमनप्रवृत्तिहेतुनिराकुलशरीरत्वेन परिदृश्पने, इहापि ज्वरकल्पाः शारीरा एव रोगाः परिगृह्यन्ते, तदमिभूतस्य विशिष्टधर्मस्थानाराधनाऽक्षमत्वात् , ज्वरकल्पशरीर- दम्पगिजपम्तु सम्यग्धर्मस्थानाराधनाय प्रभवति । तस्यैवाध्वनि जिगमिपोः पुरुपस दिइमोहकल्पो मोहविप्नस्तेनामिभूतस्य पुनः पुनः प्रेर्पमाणस्याप्यध्यनीनैर्न गमनोत्माइः कथंचित्प्रादुर्भवति, मोहविजयस्तु स्वयमेव मार्गमम्यकपरिज्ञानात् परोन्यमान- ·मार्गबवाना मन्दोत्साहतापरित्यागेन गमनप्रवृत्तिहेतुभवति, इहापि दिमोहगमन विशफल्पो मिल्यालादिजनितो मनोविनमः परिगृह्यते, तज्जयस्तु मिथ्यात्वादिदोपनिराकरणद्वारेण मनोविभ्रमापसारकत्वेन प्रस्तुतधर्ममार्गेऽनवरतप्रयाणकप्रकृत्या गमनाय संपद्यते, एवं कण्टकज्वरमोहविभजयसमः विविधो विनजय उक्तः, स एव विशिष्यते-'प्रवृत्तिफल-प्रवृत्तिः धर्मस्थानविपया फलमस्या- शयविशेपस विजयसंशितस्येति प्रवृत्तिफलः ।। ९ ।। एवं तृतीयमाशयभेदं प्रतिपाद्य सिद्धिरूपमाशयमाह- सिद्धिस्तत्तद्धर्मस्थानावाप्तिरिह तात्त्विकी ज्ञेया । अधिके विनयादियुता हीने च दयादिगुणसारा ॥१०॥ सिद्धिन माशयमेदः, सा च स्वरूपतः कीदृशी?-तत्तद्धर्मस्थानावाप्तिरिह तात्त्विकी ज्ञेया-तस्य तस्य विवक्षितस्य धर्मस्थानस्य-अहिंसादेरमप्ति -प्राप्तिः सिद्धिरुच्यते, सा च ताचिकी, इदं च पिशेपर्ण तत्तद्धर्मस्थानानारताविफलपरिहारार्थ, न खता- चिकी या सिद्धिर्भवितुमर्हति, सा च सिद्धिः अधिके-पुरूपविशेष सरार्थोभयवेदिन्यभ्यन्तभावनामागे दीर्थकल्पे गुरौ विनपादियुता- विनययावृत्यवहुमानादिसमन्विता, हीने च-स्वप्रतिपन्नधर्मस्थानापेक्षया हीनगुणे निर्गुणे या सामान्येनैव प्राणिगणे दपादिगुणा- सारा-दयादानव्यसनपतितदुःखापहारादिगुणप्रधाना, अधिकगुणहीनगुणग्रहणान्मध्यमोपकारफलपत्यपि, सा सिद्धिरित्युक्तं भवति 11१०॥ एवं सिद्धिमभिधाय तत्फलभूतमेव विनियोगमाह- सिद्धेश्वोत्तरकाय विनियोगोऽवन्ध्यमेतदेतस्मिन् । सत्यन्वयसंपत्त्या सुन्दरमिति तत् परं यावत् ॥ ११ ॥ सिद्धेशोचर कार्य विनियोगः-सिद्धरुत्तरकालभावि कार्य विनियोगो नामाशयभेदो, विधेय इति संबंधनीयं, अवन्ध्य-सफलं, ·न कदाचिमिफलं एन-धर्मस्थानमहिसादि एतस्मिन् पिनियोगे सति-सञ्जाते अन्वयसंपन्या-अविच्छेदसंपत्त्या हेतुभूतया सुन्दर- मेनत्पूनोक्तं धर्मस्थानं, इतिशब्दो भिन्नक्रमः परमित्यनेन संबंधनीयो, यावत्परमिति तद्धर्मस्थानं परं-प्रकृष्टं यावत्संपन्न, अनेन । पिनियोगसानेजन्मान्तरसन्तानक्रमेण प्रकृष्टधर्मस्थानापाप्तिहेतुत्वमावेदयति, इदमत्र हृदयं-अहिंसादिलक्षणधर्मस्थानावाप्तौ सत्यां सपरपोरुपफारायापिच्छेदेन तस्मैव धर्मस्थानस विनियोगो-व्यापारः खात्मतुल्यपरफलकर्तृत्वमभिधीयते, एवं हि स्वयंसिद्धस्य यम्तुनो विनियोगः सम्पस्कृतो भवति यदि परसिन्नपि तत्सम्पद्यते, विशेषेण नियोगो-नियोजनमध्यारोपणमितिकृत्या, आशयभेदत्वाच मिनियोगसावध्यत्वप्रतिपादनप्रक्रियया स्वपरोपकारहेतुत्वं दर्शयति सूत्रकारः ॥ ११ ॥ एवमेवान् प्रणिधानादीनभिधाय कथंचि- स्त्रियारूपत्वप्रामावेपामाशयविशेषत्वसमर्थनायाइ- आशयभेदा एते सर्वेऽपि हि तत्त्वतोऽवगन्तव्याः । भावोऽयमनेन विना चेष्टा द्रव्यक्रिया तुच्छा ॥१२॥ आशयभेदा-आशयप्रकारा पते-पूर्वोक्ताः सर्वेऽपि हि-सर्च एव कथंचित्कियारूपत्वेऽपि तदुपलक्ष्यतया तत्वतः-परमार्थे- नायगन्तव्या-विज्ञेयाः परिणामविशेपा एत इति, 'शुभाशयः पञ्चधान विधा' वित्युक्तं, स किं भावादपरोज्थ भाव एवेत्याशंकाया- मिदमाह-भायोऽयमिति, अयं-पाप्रकारोप्याशयो भाव इत्यभिधीयते, अनेन-भावेन विना चेष्टा-व्यापाररूपा कायवाइमनःसङ्गता दल्यक्रिया तुच्छा-भावविकला क्रिया द्रव्यक्रिया तुच्छा-असारा. स्वफलासाधकत्वेन ॥ १२ ॥ कसात्पुनद्रव्यक्रियायास्तुच्छत्वा- 1 भंगे:पि गुगर्णपरम्पापेन सर्वथा फसानपगमादिनियोजिराधर्मापगमेऽपि भूयो झटिनि सरसंस्कारोदोधसंभपादने कजम्मान्तरसनानप्रमेणापिरहे. रापा. २ पक्षणं ग रामनुस्यपरफलमनायमित्यपरोयं.

·पादनेन भावप्राधान्यमाश्रीयत इत्याह-
अस्माच्च सानुबन्धाच्छुद्धयन्तोऽवाप्यते द्रुतं क्रमशः । एतदिह धर्मतत्तं परमो योगो विमुक्तिरसः॥१३॥
अरमाच-पूगेक्कादावादाशपपञ्चकरूपात् 'सानुर्थयात्' अनुबन्धः-सन्तानस्तेन सह वर्तते पो भारः स सानुबंधस्तदविनाभूतः |
स चाव्यवच्छिन्न सन्तानः, तसादेवंविधान भावात् शुद्धेरन्त:-प्रकर्षः शुद्धयन्तोऽयाप्यते-प्राप्यते द्रुतं-अविलंवितं, प्रभूतकालात्ययवि-
गमेन, फ्रमश:-क्रमेणानुपूळ, तसिन् जन्मन्यपरस्मिन् ना कर्मक्षयप्रको लभ्यते, ननु चैप एव भागे धर्मपरमार्थ आहोस्तिदन्यद्धर्म-
तत्त्वमित्यारेकायर्या परस्य निर्वचनमाह-पतदिह धर्मसर, अब यद्यपि भावस प्रस्तुतत्वादेतदित्यत्र पुंलिङ्गता यामेप इति निर्देशः |
| पामोति तथापि धर्मतत्त्वमित्यस्य पदस प्राधान्यापेक्षया नपुंसकनिर्देशः, अर्थस्तु एतदिह प्रस्तुतं भानसरूपं धर्मातरवं, नान्यत् ।
'परमो योग' इति अयं भावः परमो योगो पर्गते, स च कीटका-विमुक्तिरसः विशिष्टा मुक्तिर्विमुक्तिस्तद्विपयो रसः-प्रीतिविशेषो
यसिन् योगे स विमुक्तिरसः, विमुक्तौ रसोऽस्येति वा गमन्यात्समासः, अथवा पृथगेय पदान्तरं, न विशेषणं, तेनायं भागे-विमुक्तों
रस:-प्रीतिविशेषो विमुक्तिरस उच्यते, एतदुक्तं भवति-भाव एप च परमो योगो, भाव एव च विमुक्तिरस इति ॥ १३ ॥ ननु च
'भावाच्छुझ्यन्तोऽवाप्यत' इत्युक्तं, शुद्धिश्च पापक्षयेण प्रागुक्ता, कथं पुनः पापमतीतेऽनादी काले यद्भूयो भूय आसेवितं तत्त्यक्त्या
भावमेवाभिलपति, न पुनः पापं बहु मन्यत इत्याह-
अमृतरसास्वादशः कुभक्तरसलालितोऽपि बहुकालम्
। त्यक्त्वा तत्क्षणमेनं वाञ्छत्युच्चेरमृतमेव ॥ १४॥

·एवं त्वपूर्वकरणात् सम्यक्त्वामृतरसज्ञ इह जीवः । चिरकालासेवितमपि न जातु बहु मन्यते पापम्॥१५॥ ययपि कर्मनियोगात् करोति तत् तदपि भावशून्यमलम्। अत एव धर्मयोगात क्षिप्रं तसिद्धिमाप्नोति।१६॥ अमृतरमस्याम्यादस्तं जानातीत्यमृतरसास्वादज्ञः 'कुभक्तरसलालितोऽपि' कुभक्तानां-कदशनानां यो रसस्तेन लालितोऽपि- अभिमितोऽपि पुरुषो पहुकाल प्रभूतकालं नैरन्तर्ययूच्या, अत पर "कालाध्वनीरत्यन्तसंयोमे" द्वितीया, त्यक्त्वा-परित्यज्य तत्क्षण- गनिने धणे शीघ्रमेनं-जुभक्तरसममृतरसन्नत्वेन वांछति-अभिलपत्युच्चैरमृतमेव, सुरभोज्यममृतमभिधीयते, तद्धि सरससंपन्न- ला स्पृहणीपमतितरां भाति ।। १४ ।। एवं त्वपूर्चकरणात्-एवमेयापूर्वकरणाद् अपूर्वपरिणामात् 'सम्यक्त्वामृतरसज्ञ इह | जोन' सम्पत्त्यामृतरसमनुभवहारेण जानातीनि तज्ज उच्यते, चिरकालासेवितमपि-प्रभूतकालाभ्यस्तमपि न जातु-न कदाचिद् ( वह मन्यते-बहुमानविपयीकरोति पाप-मिध्यादर्शनमोहनीयं तत्कार्य वा प्रवचननोपघातादि, इह च कुभक्तरसकल्पं पापमिथ्या- स्वादि, अमृतरसाम्पादकल्पो भावः सम्यक्त्वादिरवसेय इति ॥१५॥ 'सम्यक्त्वामृतरसज्ञो जीरः पापं न बहु मन्यत' इत्युक्तं, तब सम्पदृष्टिपि चिरनेरभारात् पापं कुन् िदृश्यत एवेत्याशंक्याह- यद्यपि-कथंचित् कर्मनियोगात्-कर्मव्यापाराद् करोति- विदधाति नन्-पापं तदपि भावशूनगमलं तदपि-क्रियमाणं पापं भागशून्य, इह पापवृत्तिहेतुर्भावः क्लिष्टाध्यवसायस्तेन शून्यं, अलं- भत्यर्थ, सम्पटिहिं पापं कुर्माणोऽपि न भावतो बहु मन्यते, यथेदमेव सोधिति, अत एव पापायहुमानद्वारेण धर्मयोगाद् . गापग्रटेनामोहपरम्पारगुप्पा पापे प्रतिरम्पारमियीनि,न एपहुमान इस्पा ·धर्मोत्साहाद् धर्मसंबंधाद्वा क्षिमम्-अचिरेण तसिद्धिमानोति-धर्मनिष्पत्तिमवामोति ॥१६ ॥ इति तृतीयं षोडशकम् ॥ 'अस्य स्खलक्षणमिदं धर्मसे' त्युक्तं प्राक्, तमाखैव धर्मस्वतत्त्वस विस्तरेण लिंगान्याह- सिद्धस्य चास्य सम्यग् लिंगान्येतानि धर्मतत्त्वस्य । विहितानि तत्त्वविद्भिः-सुखाववोधाय भव्यानामा। सिद्धस्य च-निष्पन्नस्य च अस्य--प्रत्यक्षीकृतस्य- सम्यग्-अवैपरीत्येन प्रशस्तानि लिंगानि-लक्षणानि एतानि वक्ष्यमाणानि धर्मतत्वस्प-धर्मस्वरूपस विहितानि-शास्त्रेऽभिहितानि तत्वविद्भिः-परमार्थवेदिभिः सुग्वावपोधाय-सुसपरिज्ञानाय, येन तानि सुखेनैव युध्यन्ते, भव्यानां-योग्यानाम् ॥ १ ॥ तान्येव लिंगानि खरूपतो ग्रन्थकारः पठति- औदार्य दाक्षिण्यं पापजुगुप्साऽथ निर्मलो बोधः । लिंगानि धर्मसिद्धेः प्रायेण जनप्रियत्वं च ॥२॥ उदारस्य भावः औदार्य-वक्ष्यमाणलक्षणं दक्षिणः-अनुकूलस्तद्भावो दाक्षिण्यं-निर्देक्ष्यमाणसरूयं पापजुगुप्सा-पापपरिहारः | अथ निम्मलो योधः-अभिधास्यमानस्वरूपः लिंगानि-चिहानि धर्मसिद्धेः-धर्मनिष्पत्तेः प्रायेण-बाहुल्येन जनप्रियत्वं च- लोकप्रियत्वं च ॥२॥ सांप्रतमौदार्यलक्षणमाह- मोटार्ग काण्यत्यागादिशेयमाशयमहत्त्वम् । गुरुदीनादिष्योचित्त्यवृत्ति कार्ये तदत्यन्तम् ॥३॥.

·भोपाय नाम धम्मतपलि कार्पयत्यागात-रुपणभावपरित्यागादतुच्या 'विज्ञेयमाशयमहर्ष' आशयस्य-अध्यय- माराम महा-पिपुलर, नदेर विशिष्पने-'गुरुदीनादिप्वौचित्यवृत्ति' गुरुपु-गौरवापु, तदधिकारे यथोक्तं-" माता पिता रनारा, एनेसं पातयस्तथा । पदर धपदेष्टारो, गुरुवर्गः सनां मतः ॥१॥" दीनादिषु च-अनाधारेषु यदौचित्यवृत्ति, नित्यन पनिः अग्निौदा आशयमहत्ये वा तदौचित्य पनि कार्य-कार्यविषये तद्-औदार्यमाशयमहत्त्वं चा अत्यन्त-अतिशयेन, गरिलागिरि या एतद् गुयादिषु ॥ ३ ॥ इदानीं दाक्षिण्यलक्षणमाह- दाक्षिण्यं परकृत्येप्यपि योगपरः शुभाशयो ज्ञेयः । गांभीर्यधैर्यसचिवो मात्सर्यविघातकृत् परमः ॥ ४ ॥ दाक्षिपर्ण-पूकिस्वरूप परत्येप्पपि-परफॉप्वपि योगपर:-उत्साहपरः शुभाशया-शुभाध्यवसायो ज्ञेया गांभीर्य- भैर्यमपिता-परतन्धमप्यो गंभीरम्तझापो गांभीय धैर्य-धीरता स्थिरत्वं ते गांभीर्यधैर्य सचिौ-सहायावस्येति, मात्सर्यविघातकृत्- परमगंगासहिष्णुत्रविधानमन् परमः-प्रधानः शुभाशय इति ॥ ४ ॥ पापजुगुप्सालक्षणमाह- पापजुगुप्सा तु तथा सम्यम्परिशुद्धचेतसा सततम् । पापोद्वेगोऽकरणं तदचिन्ता चेत्यनुकमतः ॥५॥ पापमुगुमा तु तो पापपरिहाररूपा मम्पपरिशुद्रचेतसा-अविपरीतपरिशुद्धमनसा सततं-अनवरतं पापोग:- अतीपापोखिमना अफरणं-पापस्य वर्तमानमाले तदचिन्ता घेत्यनुक्रमत:-तम्मिन् मारिनि पापे अचिन्ता-अनितनमनुक्रमेण या न ममारेल परिसरगुणमामिमपपिरोपेगामिपम्पमाना - A ·आनुपूर्व्या कालत्रयरूपया, अथवा पापोदेगः पापपरिहारः कायप्रवृत्त्या अकरणं वाचा तदचिन्ता-पापाचिन्ता मनसा, सोऽपीयं पापजुगुप्सा धर्मतत्त्वस्य लिङ्गम् ॥ ५॥ अधुना निर्मलबोधलक्षणमाह- निर्मलवोधोऽप्येवं शुश्रूषाभावसंभवो ज्ञेयः । शमगर्भशास्त्रयोगात् श्रुतचिन्ताभावनासारः ॥६॥ . निर्मलयोधोऽपि-विमलवोधोऽपि एवं अनेन प्रकारेण शुश्रूपाभावसंभवः-शुश्रूषायां यो भावः तत्समुत्थो ज्ञेयो-ज्ञातव्यः शमगर्भशास्त्रयोगात-प्रशमगर्भ यच्छास्त्रं तद्योगात-तत्संबन्धात् श्रुतचिन्ताभावनासार:-श्रुवसारश्चिन्तासारो भावनासार- विविधो निर्मलवोधो विज्ञेयः, श्रुतचिन्ताभावनाज्ञानानां प्रतिविशेपं वक्ष्यति ॥ ६ ॥ सफलं जनप्रियत्वं प्रतिपादयति- युक्तं जनप्रियत्वं शुद्ध तन्दर्मसिद्धिफलदमलम् । धर्मप्रशंसनादेवीजाधानादिभावेन ॥७॥ युक्तं-उचितं, नायुक्तं, जनप्रियत्वं, धर्मतत्त्वलिङ्गं, यतः शुद्धं-रागादिदोपरहितं स्वपरयोः तत् जनप्रियत्वं धर्मसिद्धिफलदं- धर्मनिष्पचिफलाई अलम्-अत्यर्थ धर्मप्रशंसनादेः-धर्मप्रशंसनधर्मप्रवृत्त्यादेः सकाशाद चीजाधानादिभावन-बीजं-पुण्यानुवन्धि- पुण्यं तस्याधान-न्यासो वपनं, आदिशब्दादरपत्र पुष्पफलकल्पविशेषपरिग्रहः तेषां भावेन-उत्पादेन धर्मसिद्धिफलदं वर्तते, जनो हि ध- र्मप्रशंसनादौ वर्तमानो वीजाधानादिभावेन धर्मसिद्धिफलमासादयति, स च धर्मप्रशंसनादि यस्ख जनप्रियत्वयुक्तस गुणेन करोति तस्य तज्जननियत्वं शुद्धं सद्धर्मासिद्धिफलवद्भवति, निमित्तभावोपगमेनेति ॥७॥ एवं धर्मतत्वलिंगान्यौदार्यादीनि विधिमुखेन १ धर्मप्रशंसनादेः सकाशात् आदिना करणेच्छानुसन्धतदुपायान्वेषणातरप्रवृत्तिगुरुसंयोगसम्यक्त्वलाभग्रहणं २ एवं प्राथमिकगुणरूपाणि धर्मतस्वस्य लिंगान्यमिधाय दोषाभावरूपाणि तानि वक्तुमुपक्रमते' ·प्रतिपाप धर्मनसम्पयस्थितानां पुंसां व्यतिरेकमुखेन विपयप्णादीनां स्वरूप प्रतिपिपादयिपुष्टान्तपूर्वकं विकाराभाव- मापिभारयितुमाह- आरोग्ये सति यद् व्याधिविकारा भवन्ति नो पुंसाम् । तद्वद्धर्मारोग्ये पापविकारा अपि ज्ञेयाः ॥ ८॥ आरोग्य-रोगाभावे सति जायमाने यददिति यथा व्याधिविकारा-रोगविकारा भवन्ति नो पुंसां-आरोग्यवतां तदादिति तथा धर्मारोग्ये-धर्मरूपमारोग्यं तसिन् सति पापविकारा अपि वक्ष्यमाणा न भवन्तीति विज्ञेयाः ॥८॥ पापविकारा ये न भवन्ति तान् रिशेपतो निर्दिशति- तन्नास्य विषयतृष्णा प्रभवत्युचेन दृष्टिसम्मोहः । अरुचिर्न धर्मपथ्ये न च पापा क्रोधकण्डूतिः ॥९॥ तदेवं स्थिते धर्मवचयुक्तस्य न अस्य-पुरुपस्प विषयवृष्णा-वक्ष्यमाणलक्षणा प्रभवति-जायते, उच्चैः-अत्यर्थ न दृष्टिसं. मोहो-यक्ष्यमाणलक्षण एप, अमचि:-अभिलापाभावो न धर्मपथ्ये-न धर्मपथ्यविषये, न च पापा स्वरूपेण पापहेतु क्रोधफण्डतिः-क्रोध एव कण्डूतिः, कण्डशन्दः कण्ड्वादिषु पठ्यते, तस्य क्तिन्नन्तस्य रूपमेतत् ॥९॥ इदानीं विषयतृष्णाया लक्षणमाह- २ गम्यागम्यविभागं त्यक्त्वा सर्वत्र वर्तते जन्तुः । विषयवनितृप्तात्मा यतो भृशं विषयतृष्णेयम् ॥१०॥ गम्यागम्ये लोकप्रतीते तयोविभाग:-आसेवनपरिहाररूपस्तं त्यक्त्वा-विपयानियमेन व्यवस्थितः सर्वत्र वर्तते जन्तुः- मामान्येन सर्वत्र प्रपनने जन्तुः-प्राणी विपयेपु-शब्दस्पर्शरसरूपगन्धेषु अवितृप्तात्मा-सामिलाप एव यनो-यस्या विपयतृष्णायाः ।

·सकाशाद् भृशं-अत्यर्थ विषयतृष्णेयमिति-इयं विषयतृप्णोच्यते ॥ १० ॥ इदानीं दृष्टिसंमोहस्य लक्षणमाह- गुणतस्तुल्ये तत्त्वे संज्ञाभेदागमान्यथादृष्टिः । भवति यतोऽसावधमो दोषः खलु दृष्टिसंमोहः ॥ ११ ॥ गुणः-उपकारफलं तदाश्रित्य तुल्ये-समाने द्वयोवस्तुनोः तद्भावस्ता तस्तुिल्ये सति 'संज्ञाभेदागमान्यधारधि आगमे- आगमविषये अन्यथा-विपरीता दृष्टिः-मतिरस्येत्यागमान्यथादृष्टिः, बहुव्रीहिसमासः, संज्ञाभेदेन-नामभेदेनागमान्यथादृष्टिरिति पुरुषः परिगृह्यते, भवति-जायते, यतो-यसाहोपाइसौ दोपः अधमो-निकष्टा, खलुसब्दोऽवधारणेऽधम एव, दोपो दृष्टिसंमोहाभिधानः, इदमन हृदयं-निदर्शनमात्रेग द्वयोरारंभयो गोपभोगलक्षणं फलमाश्रित्य तुल्पमेव तचं, तत्रैकस्मिन्नारंभे प्रवृत्तः पुरुषस्तत्फलोपयोगी तमारंभं सायं मन्यते, अपरस्तु तत्समान एवं प्रवृत्तस्तमारंभं निषि मन्यते तत्फलं च स्वयमेवोपभुते यतो दोपात् स दृष्टिसंमोहो इति, अथवा गुणः-परिणामो भागोऽध्यपसायविशेपस्तदङ्गीकरणेन तुल्ये तच्चे संज्ञाभेदागमा यथाष्टिः पुरुषो यतो दोषात् प्रवर्तते न दृष्टिसंमोहो नाम दोषो भवति, यत्र तु गुगतो-भावाख्याद् गुणान्न तुल्यं तत्व-खरूपं द्वयोरारंभात्मनोळक्तिभेदेन वस्तुनोः, तत्र चत्यायतनादिविपचे क्षेत्रहिरप्पग्रामादौ शास्त्रीयाध्यवसायभेदेन प्रवृत्तत्वात् खयं च तत्फलसानुपभोगान्, केरलमागमानुसारितया गोपेलापरित्यागेन ग्रामक्षेत्राधारंभमपरिहरतोऽपि न दृष्टिसंमोहाख्यो दोपः, तत्वतस्तस्यारंभपरिवर्जनात् , दर्शनं-आगमो जिनमत नव नंनोहर-समूहता अन्पयोकखान्ययाप्रतिपत्तिदर्शनसंमोहः, नविधस्यागमिकस्य दोपः संभवतीति, तथा चागमः-"चोएड : नन्गात प्रवृत्तिनामा निरवद्य, वारस्य दृष्टिममोहः २ यथा याटरिछाया यागीयायां च हिंसायो स्वोपभोगमात्रफलभूति काम नालक्षणलिष्ट मी नदियां वैदिकानां रष्टिसंमोहः ३'म्यारयोर्भावाद्विनि गरणाभ्यवसायमस्वधा न ·। गाणं सेगहिरण्णाई गामगावाई । लग्गंतस्स उ जइणो तिकरणसोही कहं णु भवे? ॥१॥ अयं च सचोद्यपरिहारोऽवसेयो। यदिना-अहिंसाप्रशमादीनां तंत्रान्तरेष्वपि तुल्ये तने परिभोपाभेदमात्रेणागमेजन्यथादृष्टिः पुरुषो यवो भगति स दृष्टिसंमोह इति ॥ ११ ॥ गचं दृष्टिसंमोहमभिधाय तदनन्तरं धर्मपथ्यविषयायाः अरुचेलिङ्गमाह- धर्मश्रवणेऽवज्ञा तत्त्वरसास्वादविमुखता चैव । धार्मिकसत्त्वासक्तिश्च धर्मपथ्येऽरुचेलिङ्गम् ॥ १२ ॥ धर्मस्य श्रयणम्-जविपरीतार्थमाकर्णनं तत्र अवज्ञा अनादरः तत्वे-परमार्थे रस:-आसक्तिहेतुः तस्य-आस्वादः तस्मिन् विमु- पता-पैमुग्यं तच्चरसास्वादविमुखता चैत्र, धाम्मिका ये सत्त्वातैरसक्ति:-असंयोगः असंपको धाम्मिकसलाऽसक्तिश्च, 'धर्मपश्ये धर्मः पथ्यमिन नम्मिन् अम्चेलिङ्गमिति प्रत्येकमभिसंबंधः करणीयः ॥१२॥ न च पापा क्रोधकण्डति रित्युक्तं, तसानिमाह- ? सत्येतरदोपश्रुतिभावादन्तर्वहिश्च यत् स्फुरणम् । अविचार्य कार्यतत्वं तचिह्न क्रोधकण्ड्तेः ॥ १३ ॥ सत्यदोपश्रुतिभावादसत्यदोषश्रुतिभावागान्तपहिय-अम्पन्तरपरिणाममाश्रित्यान्तः वहिर्गताऽप्रसन्नताद्याकारद्वारेण चहिश्व परस्फुरणं-च्याशियलनं या अविचार्य-अनालोच्य कार्यनरव कार्यपरमार्थ तत् चि-लक्षणं क्रोधकाते:-क्रोधकण्ड्वाः ।।१३।। एपमेने विषयत प्णादयो व्यतिरेकमुखेनोक्ताः, तदभावमुपदर्शयन् मैत्र्यादिगुणसंभवमाह-- १ मंज्ञानामरणनियममहाप्रसादिम्यपरिभाषाभेदेनागमेषु पाजलगैनादिशाप्यन्यधारष्टिः पुरुषो यतो भपति स टिसंमोहः, महायताविप्रतिपादको मदीयागमा समीपीना भारनियमादिप्रनिराकोऽध्यागमो न समीमीन इति,मस्स चाप्रदायात, सर्पस्यापि साधनस्य परसमयेऽपि ससमयानन्यस्याए, उस ) गोगाद-"पापगूर्ण यासंगं सभी जिणशमा । रयणागरमुखं सानु तो सम्म गुन्दरं सम्मि ॥ ॥ श्यन्यन पितरः ॥।॥

·एते पापविकारा न प्रभवत्यस्य धीमतः सततम् । धर्मामृतप्रभावाद् भवति मैत्र्यादयश्च गुणाः॥ १४ ॥ एते पापविकारा:-पूर्वोक्ता न प्रभवंति-न जायते अस्य-पुरुषस्य धीमतो- बुद्धिमतः सततं-अनवरत, धर्मामृतप्रभावात्- धर्म एवामृतं तत्प्रभावाद् , भवंति-संपद्यते मैगांदयय गुणा-वक्ष्यमाणस्वरूपाः ॥१४॥ मैन्यादीनामेव लक्षणमाह- परहितचिन्ता मैत्री परदुःखविनाशिनी तथा करुणा । परसुखतुष्टिर्मुदिता परदोपापेक्षणमुपेक्षा ॥१५॥ परेषां प्राणिनां हितचिन्ता-हितचिंतनं मैत्री, ज्ञेयेति सर्वत्र वाक्यशेपः, परेपो दुःखं तदिनाशिनी तथा करुणा-कृपा, परेपां सुखं तेन तसिन् वा तुष्टिः-परितोपोऽप्रीतिपरिहारो मुदिता, परेपां दोया-अविनयादयः प्रतिक मशम्यास्तेपानुपेक्षणं- अवधीरणमुपेक्षा, संभवत्प्रतीकारेषु दोपेषु नोपेक्षा विधेया ॥ १५ ॥ एवं मैयादिगुणान् भावनारूपानभिधाय धर्मतन्यलक्षणोप- संहारं चिकीर्षुराह- एतजिनप्रणीत लिङ्गं खलु धर्मसिद्धिमजन्तोः। पुण्यादिसिदिसिद्धेः सिद्ध सद्धेतुभावेन ॥ १६ ॥ ४ ॥ एतत्-पूर्वोक्तं सर्वमेवौदार्यादिविधिप्रतिपेधविपयं जिनप्रणीत-जिनोक्तं लिङ्ग-लक्षणं, सलुशब्दो वाक्यालबारे, धर्मसिद्धिमत्- धर्मनिप्पत्तिमत् जन्तोः-प्राणिनः पुण्यादिसिद्धिसिद्धेः-पुण्याद्युपायनिष्पत्तेः सिद्धं-प्रतिष्ठित सहेतुभावन-सत्कारणस्वेनापन्ध्य- हेतुत्वेनेतियावत् , पुण्योपायाश्च चत्वारो, यथोक्तं-"दया भूतेषु वैराग्य, विधिदानं यथोचितम् । विशुद्धा शीलवृत्तिय, पुण्योपायाः तथा चैतानि दोपाभावरूपाणि धर्मतवलिङ्गान्युतानि ।

·प्रमीनिनाः ।।१३ मादिग्रहणात् पानयोगोपायपरिनिष्पत्तेश्च सद्वेतुन्येन सिद्धमेतछि हामिति ॥१६॥ इति चतुर्थ पोडशकम् ।। अथ पंचमं पोडशकम् एवं गायन मामाम्येन व्यवस्थितस्य धर्मतत्चस लिङ्गं सम्रपञ्चममिथायाधुना लोकोतरतत्वसंप्रातिमाह- एवं सिद्धे धर्म सामान्येनेह लिङ्गसंयुक्ते । नियमेन भवति पुंसां लोकोत्तरतत्त्वसंप्राप्तिः ॥ १॥ एवं सिद्ध धर्मे-पोकनीत्या मामान्येन-लोकबोकोत्तराबविभागेन इह-प्रक्रमे लिङ्गसंयुक्त प्रतिपादितनीत्या नियमेन-- निपोगेन भानि-जायवे घुमा-पुरुंगाना लोकोत्तरस्य-लोको गमय तत्वस्य परमार्थस्थ-संग्रासिः-लाभ इति ॥१॥ इयं च लोकोचर- नपसंप्राप्तिर्वदूग यस्मिथ काले संभाति तदेतदमिधातुमाह- आर्य भागारोग्यं वीज चेपा परस्य तस्यैव । अधिकारिणो नियोगाचरम इयं पुद्गलावलें ॥२॥ आदौ भरमा भागारोग्यं-भानरूपमारोग्यं, तोह गम्परतं, नपत्याल्लोकोत्तरत त्वसंगाप्लेः, यीज चैवा-लोकोत्तरतत्वसंप्राप्तिः परस्य-प्रधानस्य तस्य-भाषारोग्यस्य मोक्षलक्षस्य, रागपमोहानां तनिमितानां च जातिजरामरणादीनां भाररोगरूपत्वात्तदभा. , गिरा पारा नियनिषा गरेभायेन-भयध्य देगापेन सिद्ध गुण्यादीति, भादिना शानयोगप्रहा, भप्रिमसिद्धिशमशोपागाण इत्यन्ये, पुगो गगनानीनगुगामयोगाचारप्रणेनानायस्थापुनधिकापेक्षया गुश रयग्रागारागुनग्धान सम्पाशा समाग गोको. सरप-गिकप्पापाप नाप परमाय ममाति A ·वरूपत्याच निःश्रेयसस्य, अधिकारिण:-क्षीणप्रायसंसारस्य नियोगात-नियमेन चरमे-पर्यन्तभववर्तिनि इयं-प्रस्तुता पुद्गलावर्ते- पुद्गलपरापत समयप्रसिद्ध औदारिकक्रियतजप्तकार्मगप्राणापानभाषामनोभिरेतत्परिणामपरिणतसर्वपुद्गलग्रहणरूपे' ॥२॥ कुतः पुनहेंतोवरमपुद्गलावतों भवतीत्याशंकायामिदमाह- स भवति कालादेव प्राधान्येन सुकृतादिभावेऽपि । ज्वरशमनौपधसमयवदिति समयविदो विदुर्निपुणम् ३ सः-चरमपुद्गलावतॊ भवति--स्वरूपतः कालादेव प्राधान्येन, हेतुविवक्षाया कालप्रापगन्यमाश्रित्य शेषफर्मादिहेवन्तरोपस जनीभावप्रतिपादनेन, सुकृतादिभावेऽपि-सुकृतदुष्कृतकसैपुरुषकारनियत्यादिभावेऽपि, कादिभावेऽपीति पाठान्तर नाश्रितं, छन्दोभङ्गभयान , निदर्शनमाह-ज्वरशमनौषधसमययत्-वर शमयतीति ज्वरशमनं तच तदीप च तस्य समयः-प्रस्तावो देशकालतद्वद्भवति चरमः, ज्वरशमनीयमप्यौपध प्रथमापावे दीयमानं न कंचन गुणं पुष्णाति, प्रत्युत दोपानुदीरयति, तदेव चारसरे जीर्णज्वरादौ रितीर्यमाणं स्वकार्य नियति, एवमयमप्यवसरकल्पो वर्तते चरम इति भावः, इत्येवं समयविदा-सिद्धान्तका विदुः-जानन्ति, क्रियाविशेषणं निपुणमिति ॥३॥ कस्मात्पुनः चरमपुद्रलापः प्राधान्पेन लोकोत्तरतरचसंप्राप्तहेतुराधीयत इत्याह- नागमवचनं तद्धः सम्यक् परिणमति नियम एषोऽत्र शमनीयमिवाभिनवे ज्वरोदयेऽकाल इतिकृत्वाश १ अभ्युचयपक्षोऽय यावता सार्वततिक्यप्यपुनर्बन्धकक्रियाऽन्यपुद्गलपरावर्ते न भवति "मोक्खासओऽवि नऽनाध होईत्यादिना मोक्षाशयस्यापि तत्र प्रतिपेधादित्य पर विस्तरो द्रष्टव्य ·- नेनि प्रतिपंथे, आगमयम-आपचनं तदधः-तसाथस्वात् पुद्गलपराव दम्पधिकसंसारस्य सम्यग्-विषयविभागेन परिण- मति, न परिणमत्येवेत्यर्थः, नियम एपः-प्रस्तुतोऽत्र प्रक्रमे शमनीयमिव-औषधमिव अभिनवे ज्वरोदये-प्रत्यग्ने ज्वरप्रादुर्भावे, फिमिति?, अकाल इतिकृत्या-अप्रस्ताव इतिक्रत्वा ॥ ४ ॥ 'नागमवचनं तस्याधस्तात्परिणमती'त्युक्तं, तदेव दर्शयति- आगमदीपेऽध्यारोपमण्डलं तत्त्वतोऽसदेव तथा । पश्यन्त्यपवादात्मकमविषय इह मन्दधीनयनाः ॥५॥ आगन्दीपे अभ्यारोपमपडलं-भ्रान्तिमण्डल अध्यारोपो-प्रांतिस्तया मण्डलं-मण्डलाकार, दीपे अपरे तु भ्रान्तिसमूह, तत्वतः परमार्थेन वस्तुवृत्त्या अमदेव-अविद्यमानमेव तथा-तेन रूपेण तैमिरिकदृश्येन, प्रदीपस्पोपवर्तितया पश्यन्ति दृध्दिोपात्, अपवादात्मक-अपनादस्वरूपं-अविपये-योऽपवादस्य कथंचिन्न विपयस्तसिन्न विद्यमानमेव पश्यति इह-लोके मन्दधीनयना:-- । मन्दयुद्धिचक्षुषः, यथोक्तम्-"मपूरचंद्रकाकार, नीललोहितभासुरम् । प्रपश्यन्ति प्रदीपादेमण्डलं मन्दचक्षुषः॥१॥५॥ यत एवागमदी- पेऽध्यारोपमण्डलं तस्यतोऽसदेव पश्यन्ति' तत एवाविधिसेवा दानादो तत्प्रसिद्धफल एव । तत्तत्वदृशामेया पापा कथमन्यथा भवति ? ॥ ६ ॥ तत पय-अध्यारोपादेव भ्रान्तेरेवेत्यर्थः अध्यारोपमण्डलदर्शनादेव वा 'अविधिसेवा' अविधेः-विधिविपर्ययस्य सेवा-सेवनं ! दानादौ विपये, आदिशब्दान्छीलतपोभाननापरिग्रहः, तत्प्रसिद्धफल एव-तसिन्नागमे मसिद्धं फलं यस्य दानादेस्तस्मिन् , तस्यागमस्य . म धमादागमपचनं न परिगति, किन्तु विपरीत परिणमतीस्वाद २ उसमेषा वार्य लिन समयनि RX ·तत्-परमार्थस्तं पश्यन्तीति तत्तचशस्तेषां एपा-अविधिसेगा पापा स्वरूपेण कथमन्यथा भवति ?, न भरतीत्यर्थः ॥ ६ ॥ अविधिसेवागतमेवाई- येपामेपा तेपामागमवचनं न परिणतं सम्यक् । अमृतरसास्वादज्ञः को नाम विषे प्रवर्त्तत ? ॥ ७ ॥ येषां-जीराना एपा-अविधिसेर तेपामागमवचन--सर्वज्ञवचनं न परिणतं सम्यग्-ज्ञेयविषयविभागेन चेतसि न व्यवस्थित, आगमपचनापरिणती कारणमाह-अमृतरसास्वादशः पुमान् को नाम ?, न कश्चिद् , विपे मारणात्मके प्रवर्त्तत-भक्षयितुं प्रवृत्ति विदधीन, विपप्रचिफ़ल्पाऽविधिसेना, ततो विज्ञायते नागमवचनं सम्पपरिणतमिति ॥७॥ प्रतिपेधमुखेनोक्तमर्थ विधिमुखेनागमय- चनपरिणामाश्रयमाह- तस्माचरमे नियमादागमवचनमिह पुद्गलावतें । परिणमति तत्त्वतः खल्ल स चाधिकारी भवत्यस्याः॥८॥ तस्मागरमे-अपमानवृत्तौ नियमात्-नियमेनागमवचनं पूर्वोक्तं इह पुद्गलावः-प्रागुक्त परिणमति-उत्तरोत्तरपरिणामवि- शेपमामादयति, स्वरूपेण परिस्फुरतीत्यर्थः, तत्वतः खलु-तत्त्वत एव, यस्यैतदागमवचनं परिणमति स चाधिकारी-अधिकारवान् भात्या लोकोत्तरतत्वसंग्राप्तेः, शेपस्वनधिकारीति ॥८॥ किमित्यागमवचनपरिणामः प्रशस्यत इत्याह- आगमपचनपरिणतिभवरोगसदोषधं यदनपायम् । तदिह परः सद्बोधः सदनुष्ठानस्य हेतुरिति ॥ ९ ॥ , उनमेवा कार्यलिनेन समर्थयति २ ज्ञानफनामावलक्षणापरिणामस्याप्यविधिसेवा लिङ्गमित्याह ३ आगमवचनपरिणतिर्भवरोगसदोषधं भवति पमा । निरपाय तदिह परः सदनुष्ठानस्य हेनुरिनि ॥ ९ ॥ इति पाठान्तरम् ॥

·Ke भागमयचनपरिणतिः यथायत्तत्प्रकाशरूपा 'भवरोगसदीप, भवरोगस्य-संसारामयस्य सदौप, चदुच्छेदकारित्वेन यद्-यस्मात् मन(निर)पा-अपायरहित निर्घोष' चर्तते, सपिङ परः सदोधा, तय भवरोगसदौपधमागमवचनपरिणत्याख्यं , परः-प्रधानः मनोधः-सम्पगलानं बनते, सदनुमानस्प-गुन्दरानुष्ठानस्य हेतुः-कारणमितिकृत्वा ॥ ९ ॥ कथं - पुनः सयोधादनुष्ठानं परिपूर्ण भवतीत्याह- दवासंज्ञाविष्कभणयोगे सत्यविकलं पदो भवति । पराहतानरतस्य सदा गंभीरोदारभावस्य ॥ १० ॥ दश पनाः संशाध २ तासां विष्फभण-पथाशक्ति निरोधः, तयोगे-तत्संबन्धे सति तन्निरोधोत्साहे वा अविकल-हाखण्डं गदा पगात्मनुष्यानं भवति परहितनिरतस्य-परोपकाराभिरतस्य सदा-सर्वकालं गंभीरोदारभावस्य-गांभीयौदार्ययुक्तमनसः ॥ १०॥ कथं पुनरिदं दशसंभाविष्फमणादि दुर्लभमपि भवतीत्याह- सर्वज्ञवचनमागमवचनं यत् परिणते ततस्तस्मिन्। नासुलभमिदं सर्व धुभयमलपरिक्षयात् पुंसाम्॥११॥ मर्पशवपनमागमयननं पर-पस्मात् परिणने ततस्तस्मिन्-आगमवचने नासुलभमिद-न दुर्खममिदं, किंतु सुलभमेय भाति, मप हि किं उभयमनपरिक्षपात-क्रियामलभावमलपरिक्षयात् पुंसा-पुरुषाणाम् ॥११॥ 'अध्यारोपादविधिसेवा दाना- दामिन्युक्तं नविपर्ययेगाह- मनपा परिक्षानावरणहामात्योपादनापाविषयपालाविज्ञानगुष्यविषयप्रतिभागोतीर्णज्ञानापरणहासोरधोपादेपरयादिविषयतयारमपरिणा- मरानका ३ नि प्रतिभागि धादिभापार । प्रधः पानापरणासोरायोपादेयापारिविषयलाच पोधनापेरमनागा HERE, ·विधिसेवा दानादो सूत्रानुगता तु सा नियोगेन । गुरुपारतन्त्र्ययोगादौचित्याचैव सर्वत्र ॥ १२ ॥ विधिसेवा-आगमामिमवन्यायसेना दानादौ-विपये ज्ञेया, सूत्रानुगता तु-आगमानुगता तु मा-विधिसेवा नियोगेन- निगमेन, गुरुपारतम्ययोगाद्-गुरुपरतन्त्रसंपन्या, औचित्याचैव-अनौचित्यपरिहारेण सर्वत्र-दीनादापविशेषेण ॥ १२ ॥ 'रिधिरोग दानादा पित्युक्तं, तब महादानदानयोपिशेपानिधित्सयेदमाह- न्यायातं स्वल्पमपि हि भृत्यात्तपरोधतो महादानम् । दीनतपस्यादौ गुर्वत्तजया दानमन्यत्तु ॥ १३ ॥ न्याया-त्रामणक्षत्रियविद्शूद्राणां खजातिविहितन्यायोपात्त स्वल्पमपि हि-तोकमपि हि भृत्यानुपरोधतो-भृत्यानुपरोधेन पोप्पपापियानेन महादान-विशिष्टदानं दीनताब्यादौ पिपवे गुर्चनुज्ञया-पित्रादिकुलपुरुषानुजया, यदेविशेषणं तन्महा- दानं, दानमन्यनु-न्यायानुपानभृत्योपरोधादिना विपर्यवेण दीयमानमन्यत्पुननिमेष भवति ॥ १३ ॥ एवं महादानं दानं पामिधाय देवगनमाई- देवगुणपरिज्ञानात्तद्भावानुगतमुत्तमं विधिना । स्यादादरादियुक्तं यत्तद्देवार्चनं चेष्टम् ॥ १४ ॥ 'देवगुणपरिज्ञानाम् देवगुणानां-पीतरागत्यादीनां परिहानं-अपयोघस्तस्मान् , 'तद्भावानुगतमुत्तमं विधिना' तेषु गुणेषु | भातो-पमानस्तेनानुगत-युक्तं उनम-प्रधान विधिना-शास्त्रोक्तेन, स्थादादरादियुक्तं यत्-आदरणकरणप्रीत्यादिसमन्वितं यत् म्यान् तहेवार्चनं चेष्टं-तर देवानमिष्टम् ॥ १४ ।। प्रस्तुत एव संवन्धार ·دت एवं गुरुसेवादि च काले सद्योगविनवजर्नया । इत्यादिकृत्यकरणं लोकोत्तरतत्त्वसंप्राप्तिः ॥ १५ ॥ 'ग गुरसेवादि च एवं विधिना गुरूणां-धम्माचार्यप्रभृतीनां सेवा, आदिशब्दात्पूजनादिग्रहः, काले-अवसरे, 'सयोगवि- मगर्जनया' संतच ते योगाय सघोगा-धर्मव्यापाराः साध्यायध्यानादयस्तेषु विप्रः-उपरोधो विघातस्तस्य वर्जनया गुरुसेवादि । धियं, इत्यादिकृत्वकरण-एपमादीनां कत्यानां-कार्याणामागमोक्तानां करणं-विधान, लोकोत्तरतत्त्वसंप्राप्तिरुच्यते इति ॥ १५ ॥ इमं न फयं संपधत इत्याह- इतरेतरसापेक्षा त्वेपा पुनराप्तवचनपरिणत्त्या । भवति यथोदितनीत्या पुंसां पुण्यानुभावेन ॥१६॥५॥ नरेतरमापेक्षा तु-इनरेनरगापेक्षेव परस्पराविरोधिनी 'एपा पुनराप्तवचनपरिणत्या' पपा पुनर्लोकोतरतत्त्वसंप्राप्तिरातस्य पदननं नरपरिणत्या आगमपरिणत्या भवति यथोदितनीत्या-जायते यथोक्तन्यायेन घुमां पुण्यानुभावेन-पुरुषाणां पुण्यविपाकेने ॥ १६ ॥ ५॥ इति पथमं पोदशकम् ।। ॥ अथ पाठं पोडशकम् ॥ इदानी लोकोतरतचरांप्राप्तो पति तदाहminसिधिनः माकार्यस्यापि होकिफायाहिशीभाया ~- ·अस्यां सत्यां नियमाद् विधिवजिनभवनकारणविधानम्। सिध्यति परमफलमलं ाधिकार्यारंभकत्वेन ॥१॥ अस्यां सत्या नियमात-लोकोत्तरवयसंग्रासौ विधिवद्-विधिना जिनभवनकारणविवान-जिनमवनं कारयत्ययः तस्स जिनभवनकारणस्य विधान--संपादनं सिद्ध्यति परमफलं-प्रकृष्टफलं ह्यलं-अत्यर्थ अधिकार्यारंभकत्वेन-अधिकारिण आरभकचं तेन ॥ १॥ कः पुनरस्याधिकारीत्याह- न्यायार्जितवित्तेशो मतिमान् स्फीताशयः सदाचारः । गुर्वादिमतो जिनभवनकारणस्याधिकारीति ॥२॥ न्यायाजिलविशेशो-न्यायोपार्जितद्रव्यस्वामी मतिमान्-प्रतिभासंपन्नः, स्फीताशयः-वृद्धिगतधर्माध्यवसायः, सदाचार:- शोभनाचारो गुर्वादिमतो-गरूणां-पितृपितामहादीनां राजामात्यप्रभृतीनां च मतः-अमिमतो बहुमतो जिनभवन कारणस्य प्रस्तुतस्याधिकारीति शासनियुक्तत्वेन ॥ २॥ 'जिनभवनकारणविधान'मित्युक्तं तद्तमिदमाह- कारणविधानमेतन्छुद्धा भूमिर्दलं च दादि । भृतकानतिसंधानं स्वाशयवृद्धिः समासेन ॥ २ ॥ फारणे-निर्वतने प्रयोजकन्यापारे विधानमेतद्-विधिरेष वर्चते, प्रकार इत्यर्थः, शुद्धा भूमिपेक्ष्यमाणा दल च दार्मादि दारुप्रभृति भृतकानतिसधानं भृतकानां-कर्मकराणामपश्चनं स्त्राशयद्विः--शुभपरिणामवृद्विः समासेन-संक्षेपेण ॥ ३॥ 'शुद्धा भूमि रित्युक्तं सवोच्यते-- ·शुदा तु वास्तुविद्याविहिता सन्न्यायतश्च योपात्ता । न परोपतापहेतुश्च सा जिनेन्द्रैः समाख्याता॥४॥ शुदा तु-शुद्धा पुनः भूमिः वास्तुविद्यार्विहिता-वास्तुविपया विद्या २ तया विहिता-समर्थिताऽनिराकृता, सन्यायतश्च योपात्ता-सन्यायेन च या गृहीता; न पराभिभवेन, न परोपतापहेतुश्च-न प्रातिवेश्मिकोपतापहेतुश्च सा मुनीन्द्रः समाख्याता शुद्धा भूमिरिति ॥ ४ ॥ किमित्येवमुपदिश्यत इत्याह- शास्त्रबहुमानतः खल्लु सच्चेष्टातश्च धर्मनिप्पत्तिः । परपीडात्यागेन च विपर्ययात् पापसिद्धिरिव ॥५॥ शारनपटुमानतः खलु-वास्तुविद्याशास्त्रवहुमानेन सचेष्टातश्च--परामिभवपरिवर्जनेन धर्मनिष्पत्तिः-धर्मसंसिद्धिः परपी- 'डात्यागेन प-परोपतापविरहेण च, विपर्यपात्पापसिद्धिरिव-शास्त्राबहुमानासच्चेष्टापरपीडालक्षणविपर्ययात् पापसिद्विरिख-पाप- निष्पत्तिरिय कारणायाद्धर्मनिष्पत्तिर्भवतीति ॥ ५॥ न केवलमेवम् , इत्थं च धर्मनिष्पत्तिरित्याह- तत्रासन्नोऽपि जनोऽसंवन्ध्यपि दानमानसत्कारैः । कुशलाशयवान् कार्यो नियमाद्वोध्यंगमयमस्य ॥६॥ तनासप्तोऽपि जनो-यस्तदेशवर्ती असंवन्ध्यषि-खजनादिसंबन्धरहितोऽपि दानमानसत्कारे-दानमनपानवस्त्रादेः मानो-मान्य- त्वं सत्कारः-सझिया आसनप्रदानादिरूपा तैः, कुशलाशयवान कार्यों, जन इति वर्तते, निपमात्-नियमेन पोधेरंग-कारणं अयं- पुर्शलाशयोऽस्य जनस्स, बोधिलाभहेतुः कुशलाशयो भवति जनस्येतियावत् ॥ ६ ॥ 'दलं च दादी'त्युक्तं तदाह- , कुगरासयवान् धन्योऽय जैनो धर्मो यौतादशमौचित्यमिति प्रासाभिव्यङ्ग्यशुभपरिणामयुक्त कार्य ·दलमिष्टकादि तदपि ध शुद्धं तत्कारिबर्गतः क्रीतम् । उचितक्रयण यत्स्वादानतिं चैव विधिना तु ॥७॥ दलमिष्टकादि तदपि च शुद्धं, आदिग्रहणात्पापाणादिग्रहः।- कीहक् ?-शुद्धं तत्कारिवगतः क्रीतं उचितक्रयेण यत्स्यात्- तत्करणशीलास्तत्कारिणः स्वपमेय भत्ता इष्टकादिपु तद्वर्गाद क्रीतमुचितमूल्येन यत्तच्छुद्धं, आनीतं चैव विधिनातु-लोकशास्त्र- दृष्टेने ॥ ७॥ दलविशेषगतमेवाह- दावपि च शुद्धमिह अन् नानतिं देवतायुपवनादेः । प्रगुणं सारवदामनवमुच्चैम्रन्थ्यादराहतं च ॥ ८॥ 'दापि च शुद्धमिह प्रेयमिति गम्यते, यत् नानीतं देवताद्युपवनादेः-देवतादीनामुपपनं तत्समीपपति, आदिग्रहणाद् देव- पुरुषग्रहो द्वितीयादिशब्दात्तिनगमनुष्यसंबन्धिकाननग्रहः, दारुविशेषणमाह-प्रणम्-अवक्रं सारवत्-स्थिरं सदिरवत् अभिनवं च-प्र- त्यग्रं, न जीर्ण, उचैः-अत्यर्थ, ग्रंथ्यादिरहितं च-ग्रंथ्यादिदोषविकलम् ॥ ८॥ विधिने स्युक्तं तमेवाह- सर्वत्र शकुनपूर्व ग्रहणादावत्र वर्तितव्यामिति । पूर्णकलशादिरूपश्चित्तोत्साहानुगः शकुनः ॥ ९ ॥ सर्चत्र-इष्टकादौ शकुनपूर्व-शकुनमूलं ग्रहणादावत्र वर्तितव्यमिति-ग्रहणानयनादौ प्रवर्तितव्यं, नान्यथा, कः पुनः शकुन इत्याह-पूर्णकलशाहिरूपो-जलपरिपूर्णघटदूर्वाभारोद्धृतमृत्तिकादिरूपः, अयं च बाह्य इत्यान्तरपरिग्रहार्थ विशेषणमाह-चित्तो- : लोकशास्त्रदृष्टेन भारवाहकापरिपीडनादिलक्षणेनानीतं चैव २ इदमुपलक्षणं गुरुवचनानुगतत्वस्यापि, अन्यत्रात्मप्रत्ययगुरप्रत्ययशकुनप्रत्ययविधा शुदय कार्यस्य सिम्युन्मुपरवप्रतिपादनादिति द्रष्टव्यम् न

·--
-
त्साहानुगा शकुन: मनासमुत्साहमनुगच्छति ॥९॥ 'भृतकानतिसंधान मित्युक्तं, ते कीदृशा इत्याह-
भूतका अपि कर्त्तव्या य इह विशिष्टाः स्वभावतः केचित्।यूयमपि गोष्ठिका इह वचनेन सुखंतु ते स्थाप्याः१०
भृतका अपि-कर्मकरा अपि कर्तव्या--विधेयाः य इह विशिष्टा लोकव्यवहारेण स्वभावतः केचित् स्वभावेनैव, किमिति
विशिष्टा आश्रीयन्त इत्याह-यूयमपि-भवन्तोऽपि गोष्टिका इह-प्रस्तुतजिनभवने, अनेन वचनेन सुखं तु-सुखेनैव ते स्थाप्याः-
सापनीयाः प्रस्तुतकार्य विशिष्टचाद्भवन्ति ॥ १० ॥ अनतिसंधानमेवाह-
अतिसंधानं चेपां कर्त्तव्यं न खल्लु धर्ममित्राणाम् । न व्याजादिह धर्मो भवति तु शुद्धाशयादेव ॥११॥
अतिसंधानं च-चञ्चनं एपां-भृतकानां कर्तव्यं न खलु-नैव कर्तव्य धर्ममित्राणां-धर्मसुहृदां, किमिति १, न व्याजा-
दिह धर्मः, किं तु निर्व्याजप्रवृत्तेरेव, भवति तु शुद्धाशयादेव-निर्व्याजप्रवृत्तिगतात् ॥ ११ ॥ 'खाशयवृद्धि रित्युक्तं, तत्र का
साशय इत्याह-
देवोद्देशेनेतद् गृहिणां कर्तव्यमित्यलं शुद्धः । अनिदानः खलु भावः स्वाशय इति गीयते तज्जैः ॥१२॥ (
देयोदेशेन-देवाभिमन्धिना एतत-जिनभवनं गृहिणा कर्चव्य-विधेयमित्यलं शुद्धो-दोपरहितः अनिदानः खलु भायो-
निदानरहित एव भावः-अध्यवसायः स्वाशय इति गीयते तज्ज्ञैः-शुभाशय इत्युच्यते तद्वेदिभिः ॥ १२ ॥ अधुना वृद्धिमाह-
प्रतिदिवसमस्य वृद्धिः कुताकृतप्रत्युपेक्षणविधानात्। एवमिदं क्रियमाणं शस्तमिह निदर्शितं समये ॥१३॥

·प्रतिदियमं अस्य-कुशलादयस्य वृद्धिा-अम्युदयरूपा 'कृताकृतप्रत्युपेक्षणविधानात' इदं कृतं-नितितमिदमतं करणी- यमद्यापि भाविनि काले तयोः प्रत्युपेक्षणम्-अवलोकनं तद्विधानात् , यथोक्तं फलद्वारेण-"प्रशान्ताः सुगति यान्ति, संयताः स्वर्गगा- मिनाशांनायतनकर्षणां, सदा पुण्यं प्रपद्धते ॥१॥ एवम् उक्तेन न्यायेन इर्द-जिनभवनं क्रियमाणं-विधीयमानं, शस्त-प्रशस्तमिह अधिकारे निदर्शित-नितरां दर्शितं अनुज्ञातं समये सिद्धान्ते ॥ १३ ॥ किमिति शस्तं निदार्शतमित्याह- पतदिह भावयज्ञः सद्ग्रहिणो जन्मफलमिदं परमम्।अभ्युदयाव्युच्छित्या नियमादपवर्गवीजमिति ॥१४॥ रतत-जिनमपनमिह लोके भावपज्ञो-भावपूजा सद्गृहिणः-सहस्सस्य जन्मफलमिदं परम-जन्माफलमिदं मधानं वचते 'अभ्युदगन्युनिक' अभ्युदयस-स्वर्गादरम्परन्छेदेन-सन्तत्या नियमादपवर्गचीजमिति-नियमेनापवर्गस्य-मोक्षस कारण- मितिकत्वा ॥ १४ ॥ एवं जिनभवनकारणमभिधाय तद्गत विशेपमाह- देयं तु न साधुत्त्यस्तिष्ठति यथा च ते तथा कार्यम् । अक्षयनीव्या ह्येवं ज्ञेयमिदं वंशतरकाण्डम् ॥१५॥ देयं तु न साधुभ्यो-यत्तिभ्यो न देयमेव, यथा युष्मदीयमेतद् अत्र शीर्णोद्धारादि भवद्भिर्विधेयं, किं तु स्वयमेव तत् प्रतिजाग- , तपाहि "पुनावाईत चैत्यमनेके मुगतिं गताः । यास्यन्ति यहवश्वान्ये, ध्याननिर्धतकरमपाः ॥ १ ॥ यानानागादिकर्मेद, भूतमन्या भावि यत् । नाम पर बीजं, ममाईचत्यनिर्मिती ॥२॥ साधु जातो विधिरयं, कार्योऽत: परमेप मे। महंञ्चैत्येविति ध्यानं, धादस्य शुभवृद्धये ॥३॥ अहंपूर्षिकया भाग, ये व कुर्वन्ति यायिकाः । तेऽपि प्रार्द्धयन्त्येव, भावं प्रधानतालिनाम् ॥ ४ ॥ २ यजेदेवपूजार्थवादावपूजा, दय्यस्तरस्याप्यस्योतविधिशुद्धिद्वारा जागधनलक्षणभारतामभिवायात् ·णीयं, 'तिष्टंति यथा च ते तथा कार्यम्' ते साधयो यथा च तिष्ठन्ति तथा विधेयं, कथं पुनस्तेपां साधूनां सवालवृद्धानां तत्राऽऽ- पाने अम्पानमित्याह--अक्षयनीव्या दि 'नीविलधनं स्यादिति प्रसिद्धिः, अक्षया चासो नीविश्व तया करणभूतया यत्तन्मूलधनमाय- सनसंबंधि नत्मपयत्नेन परिपालयभिः संचई पद्रियाक्षयं कर्तव्यमित्यक्षयनीतिः अक्षयनीति , वालवृद्वग्लानसाधुसाघम्मिकप्रभृतीनां हि तदुपटभादेव माधूनां तत्रापस्थान प्रकल्पते, अन्यथैतद्गुणमन्तरेण क्षेत्रान्तरमाश्रयणीयं सात, तेनासौ लोकोत्तरतत्त्वसंप्राप्तिव्यय- स्थितो गृही गर्व देशालायपेक्षया सामरस्थानायां विधते । 'एवं ज्ञेपमिदं वेशतरकाण्ड' एवम्--उक्तन्यायेन लेयमिदं-जिन- भरनं शीर्णोद्वारद्वारेणानेऊपुरुषसन्तानमाश्रित्य स्वपरोपकारकत्वेन वंशस्य सकलस्यैव तरकाण्ड-तरणोपायरूपः, अनेन हि एवं कुता सफलोपि भारिपुरुषम्याइः सद्धर्माचाप्त्या समाराधुनिधेस्तारितो भवति, सवंशजपूर्वपुरुषपक्षपातेन सद्धर्मप्रवृत्युपलभादिति ।।१५।। ननु च पृथिव्याधुपमर्दगंतरेण जिनभवनकारणं न संभपति, तत्र च नियमेन हिंसा अंगीकर्तव्येत्याशंक्याह- यतनातो न च हिंसा यस्मादेपैव तन्निवृत्तिफला। तदधिकनिवृत्तिभावाद्विहितमतोऽदुष्टमेतदिति ॥१६॥६ पतनातः प्रयत्नात् शास्त्रोक्तात् न च-नैर हिंमा, यथोक्तं-"रागदोगविउत्तो जोगो असढस्स होइ जयणा उ" एवं यतनालक्षणा- भिधानाद्रागोपविमुक्तयेन भारतो हिंसानुपपत्तेः, तस्याश्च भावहिंसायाः शाखे परिहर्त्तव्यत्वेन प्रतिपादनात्, द्रव्यहिंसामप्यङ्गीकृत्य गम्मादेपेय-यतनर तनिवृत्तिफला-हिमानिवृत्तिफला, कथं पुनहिंसानिवृत्तिफलत्वं यतनाया इत्याशङ्कयाह-तदधिकनिवृत्तिभा- , गुरप्रधादानामात्यनिवारण विना साधूनां दण्यस्तपनियोजनायोगात् २ यथाऽभिसन्धिविशेषशुद्धेन तेन वालपरवानसाधुमाधर्मिकप्रभूनीनामु- परमादापार्मिकादिदोषरहितानिय दयहिमपादौ साधूनामयस्थानं धर्मोपदेशाप कल्पते -- ·गाना-हिमापापपिरनिनिः-अधिरारंभनिश्चिम सारा, बन दि बिनभानादिविधाने प्रगलपूर्वक प्रार्गमानस निष्फलपरि- रंग गालमेलन मनोभायमेरारंभागोम्पोनि गरीयान् विदोष इति, 'विहितमतोऽदृष्टमेनदिति' विहितं शव जिनभवन- मग शोरदूष्ट प्रदोषार एनन्-पाक जिनभानकारणमिति ॥ १६ ॥ ६ ॥ इति पाठ पोडशकम् ॥ ॥ अथ सप्तमं पोडशकम् ॥ पां जिनभानमरणरिधानमभिधाय वनिम्बस्स कारयितव्यतां प्रत्याह- जिनभनने तद्विम्यं कारयितव्यं द्रुतं तु बुद्धिमता । साधिष्ठानं ह्येवं तन्द्रवनं वृद्विमद्भवति ॥ १ ॥ गिनभगने-निनापनने तद्विम्य-निनविम्यं कारयितन्य-कारणीयं द्रुतं तु-शीघ्रमेव बुद्धिमता-पुद्धिसंपन्नेन, किमिति तुन कारपिगम्पमित्याइ-हि-यमाद् माधिष्ठान-माधिष्ठातृकमेर जिनपिम्वेनैव तद्भवनं प्रस्तुतं पृद्धिमद्भवति-शृद्धिभाग्भवति ॥१॥ नदिम्ररणविधिमाह- जिनविम्बकारणनिधिः काले पूजापुरस्सरं कर्तुः । विभवोचितमूल्यार्पणमनघस्य शुभेन भावेन ।। २ ।। लिनपिम्पकारणविधिः अमिधीपन वाक्पशेषः, काले-अपमरे पूजापुरःसरं-भोजनपत्रपुष्पफलपूजापूर्वकं कर्नुः-शिल्पिनः If मराभमामायिनिता पारिरिक, एकानुपानरय विहितान्यानपादकरा, अन्यथा दानादीनामपि तेनाप्रथासिद्धापरोरिति दिक ·वि (1) ज्ञानिकस्य विभवोचितस्य मूल्पस-धनस्यार्पण-समर्पण अपघस्थ-अव्यसनरा शुभेन-प्रशस्तेन भावेन-अन्तःकरणेन २ ॥ 'अनघस्से'त्युक्तं, तद्व्यतिरेकेणाह- नार्पणमितरस्य तथा युक्त्या वक्तव्यमेव मूल्यमिति। काले च दानमुचितं शुभभावेनैव विधिपूर्वम् ॥३॥ इतरस्य-खीमयपूतादिव्यसनवतो नार्पणं तथा क्रियते यथाऽनघस्य, युस्त्या-लोकन्यायेन 'वक्तव्यमेव मूल्यमिति' इति- एम्वरूपं मूल्यमिदं वक्तव्यं, काले च-मस्तावे च दानमुचितं, मूल्यस्येति गम्यते, शुभभावेनैव, नाशुभभावेन, विधिपूर्व- । अविधिपरिहारेण ॥ ३ ।। सव्यसनं प्रति किमेवमुपदिश्यत इत्याह- चित्तविनाशो नेवं प्रायः सञ्जायते द्वयोरपि हि । अस्मिन् व्यतिकर एप प्रतिपिद्धो धर्मतत्त्वज्ञैः ॥ ४ ॥ चित्तविनाश:-चित्तकालुप्यं नवं-उक्तनीत्या प्रायो-बाहुल्येन सजायते क्योरपि हि-कारयित्वैज्ञानिकयोः, अस्मिन् प्रस्तुते व्यतिकरे-संबन्धे एप चित्तविनाशचित्तभेदः प्रतिपिद्वो-निराम्तो धर्मतत्वज्ञ: धर्मखरूपवेदिभिः ॥ ४ ॥ 'असिन व्यतिकर' इत्युक्तं, तमेवाश्रित्याह- एप द्वयोरपि महान् विशिष्टकार्यप्रसाधकत्वेन । संबन्ध इह क्षुण्णं न मिथः सन्तः प्रशंसन्ति ॥ ५ ॥ पपः-पोमो छयोरपि, पूर्वोक्तयोः महान-गुरुः विशिष्ट कार्यप्रसाधकत्येन-जिनयिम्बनिर्बकत्वेन इह-संबन्धे क्षुण्णं चैकल्यं । न मिय:-परस्परं सन्त:-सत्पुरुषाः प्रशंसन्ति-स्तुवन्ति ॥ ५॥ जिनविम्बकारणे भावप्राधान्यमुररीकृत्याह- लोकस्यापि चिराभेदस्य परहानिकारादितिभा, - .

·यावन्तः परितोपाः कारयितुस्तत्समुद्भवाः केचित् । तद्विम्बकारणानीह तस्य तावन्ति तत्त्वेन ॥ ६ ॥ पावन्तो-यरपरिमाणाः परितोपा-प्रीतिविशेपाः कारपितु:-अधिकृतस तस्य तत्ममुद्भवा-विम्बसमुद्भवाः केचित्--केपि, निच्छन्दोऽप, तद्विम्पकारणानि-जिनविम्मानिनानि इह प्रक्रमे तस्य-कारपितुस्तावन्ति तत्परिमाणानि तत्वेन-परमार्थने ।।६।। 'नियविनायोत्र प्रतिपिद्ध' इत्युक्तं तमाश्रित्याह- अप्रीतिरपि च तस्मिन् भगवति परमार्थनीतितो ज्ञेया । सर्वापायनिमित्तं ह्येपा पापा न कर्त्तव्या ॥७॥ परपीतिरपि प-चित्तविनाशरुपा तस्मिन्-शिल्पिनि क्रियमाणा भगवति-जिने परमार्थनीसिता परमार्थन्यायेने कारयितु- मंगा, 'मर्यानिमित्तं हि यतः सर्वेपामपायानां-प्रत्यवायानां निमित्तमग्रीतिस्तस्माद् एपा पापाऽग्रीतिः न कर्त्तव्या-न विधेया ॥७॥ ॐ पुनस्नकारवितव्यमित्याह- अधिकगुणस्थेनियमात् कारयितव्यं स्वदोर्हदेर्युक्तम् । न्यायार्जितवित्तेन तु जिनविम्यं भावशुद्धेन ॥८॥ अषिकगुणाधा-अधिकगुणपतिभिः प्राक्तनकालापेक्षया नियमात्-नियमेन कारयितव्यं-कारणीयं स्वदोहदैः-स्वमनोरथैः शिल्पिगनैः युक्त-महितं न्यायावितवित्तेन तु-न्यायोपात्तद्रविणेन तु करणभूतेन जिनयिम्य-जिनप्रतिमारूपं 'भावशुद्धेन' भावेन- . mam: परस्य भागनुमारित्यासतः प्रीतिविदोष इह सानुबन्धः कर्तव्य इति हृदयम् २ कारणारचिः कार्यारचिमूलेतिपरमार्थन्यायेन पा । पत परं शिविरगामीतिरयुगा ततस्सद्वानाहाच्छया प्रीतिमुत्पाय जिनविम्ब कारयितध्यमित्यनुशास्ति

·मदन्तःकरणलक्षणेन शुद्ध-यन्न्यायाचितवित्तं तेन ।। ८॥ स्वदोहेदैर्युक्तमित्युक्तं, तदिवरीपुराह-
अत्रापस्थात्रयगामिनो बुधैझ्दिाः समाख्याताः । वालाद्याश्चैत्ता यत्तत्क्रीडनकादि देंयमिति ॥ ९ ॥
अत्र-जिननिम्बकारणे अवस्थात्रयगामिनो- यालकुमारयुवलक्षणावस्थात्रयगामिनो बुधैः-विद्वद्भिर्हिदा-मनोरथाः समाख्याता:-
कथिवा 'पालापावेत्ता यत्' चित्ते भगवैचाः शिल्पिचित्तगता यद् यस्मात्तु पर्नन्ते तत्-वसाच्चत्तवालाद्यवस्थात्रयमनोरथसंपत्तये
'मीडनकादि' फ्रीडनकं-पिसयकारि भोगोपकरणजातं देयम्-उपढौकनीयमिति-एवंप्रकारं, इदमुक्तं भवति-शिल्पी वालो युवा मध्यम-
पया या प्रतिमानिर्माणे व्याग्नियते, तस्य तदवस्थात्रयमनादृत्य प्रतिमागतावस्थात्रयदर्शिनश्चत्ता ये दौ«दाः समुत्पद्यन्ते तत्परिपूरणाय
पतितव्यम् ।। ९ ।। 'भावशुद्धेने'त्युक्तं तदुपदर्शनायाह-
यद्यस्य सत्कमनुचितमिह वित्ते तस्य तजमिह पुण्यम्। भवतु शुभाशयकरणादित्येतद्भावशुन्दं स्यात्१०
यत्-स्वरूपेण यन्मानं यस्य सत्कं-पस्य संबन्धि, विचमिति गम्यते, अनुचित-अयोग्यमिह-वित्त मदीये कथंचिदनुपविष्टं
तस्य-पुरुषस्य तस्माज्जातं तनमिह-निमकरणे पुण्यं-पुण्यकर्म भवतु-अस्तु शुभाशयकरणात्-शुभपरिणामकरणादिति-
एराक्तनीत्या पनन्यायाचितं विन पूज्चात भावशुद्धं स्यात् । परकीयवित्तन स्वबिचानुपविष्टेन पुण्यकरणानमिलापाहावेन-अन्त:-
करणेन शुद्ध भवेत् ।। १० । 'जिनविम्यकारणनिधिरभिधीयत' इत्युक्तं तद्गतमेव विशेषमाह-
मन्त्रन्यासश्च तथा प्रणवनमःपूर्वकं च तन्नाम । मन्त्रः परमो ज्ञेयो मननत्राणे ह्यतो नियमात् ॥ ११ ॥

·मन्त्रन्यासय तथा-जिनविम्बे कारयितव्यतयाऽभिप्रेते मन्त्रस्य न्यासो विधेयः, कः पुनः स्वरूपेण मन्त्र इत्याह-प्रणवनमः- पूर्वकं न तनाम मन्त्रः परमो ज्ञेयः प्रणः-*कारो नमःशब्दश्व तौ पूर्वे-आदी यस्य तत् प्रणग्नमःपूर्वकं तस्य-विवक्षितस्य ऋपभादमि तन्नाम मन्त्रः परमः-प्रधानो बेयो-वेदितव्यः, किमित्याह-'मननवाणे रातो नियमात्' हिर्यसाद् अतः-प्रणवनमः- पूर्वरानाग्नः सकाशान् जानरक्षणे नियमाद्भात इति कृत्वा मन्त्र उच्यते तन्नामैवेति ।।११।। ननु च रनकनकादिमिः सुरूपमहाविम्म- करणविशिष्टं फलं आहोखिन् परिणामविशेपादित्याशइयाह-- विम्यं महत् सुरूपं कनकादिमयं च यः खल्लु विशेषः।नास्मात्फलं विशिष्टं भवति तु तेदिहाशयविशेषात् १२ पिम्य-प्रतिमारूपं महत् प्रमाणतः सुरूप-विशिष्टाङ्गापयासनिवेशमौन्दर्य कनकादिमयं च-चतुर्वर्ण(सुवर्ण) रत्नादिमयं च या बलु विशेपो नारावस्तुगतः 'नास्माकलं विशिष्टं' असादेव विशेषान्न फलविशेपो-न फलमधिकं, नैतदविनाभानि फलमि- त्यर्थः, भरति तू-भवत्येव तद्-विशिष्टं फलं इह-प्रक्रमे आशयविशेपात्, या भावोऽधिकस्तत्र फलमप्यधिकमिति हृदयम् ॥१२|| 'आशयरिगेपाद्विगिष्ट फल मित्युक्त, स एव आशयविशेपो याक्षः प्रशस्तो भवति तादृक्षमाह- आगमतन्त्रः सततं तद्वद्भक्त्यादिलिङ्गसंसिद्धः । चेष्टायां तत्स्मृतिमान् शस्तः खल्वाशयविशेपः, ॥१३॥ 'भागमतन्नः' आममपरगन्धः-आगमानुसारी सततं-अनपरतं स आगमो विद्यते येषां ते तदन्तस्तेषु भत्पादीनि-भक्ति- . भाविशेषाधायस्तया पयायविशेषोऽप्याट्रियस एच, तदुक्त व्यवहारमाप्ये-"एक्खणजुत्ता पहिमा पासाई समत्तर द्वारा । पल्हापह जह घ मग यह गिमरमो रियाणाहि। पति" ·पामि:-सलामः परनं निर्वाणमिय पिम्मात्, धान्यनिर्वाणापाप्त्योः साम्यं दर्शयति॥१६॥७॥इति सप्तमं पोडशकम् ॥ rep ।। अथ अष्टमं पोडशकम् ॥ परिमकारणरिधिमुपदर्य प्रतिष्ठा विधिमाह- निम्पन्नस्यैवं खलु जिनविम्बस्योदिता प्रतिष्ठाऽऽशु । दशदिवसाभ्यन्तरतः सा च त्रिविधा समासेन॥१॥ निगम्य-निष्पनिमतः एम्-उक्तरीत्या, राडशन्दो पाक्यालझारे, जिनयिम्यस्य-अर्हतमतिमायाः उदिता-गदिता प्रतिष्ठा प्रतिष्ठान आशु-शीनं दादियनाभ्यन्तरतो-दशदिवसाम्यन्तरे, सा च विविधा समासेन-सा च प्रतिष्ठा त्रिभेदा सझेपेग ॥१॥ पिपमेगाह- व्यात्याग्न्या सल्येका क्षेत्राख्या चापरा महाख्या च । यस्तीर्थकृयदा किल तस्य तदाऽऽयेत्ति समयविदः २ म्यागाया गल्यका वक्ष्यमाणा, क्षेत्राच्या च तथैव अपरा, महाख्या च-महाप्रतिष्ठी, व्यक्त्याख्याखरूपमाह-यस्तीर्थ- गदा शिल गर्गमान इत्यर्धन्तस तदादोति ममयविदः-तस्यैव प्रतिष्ठा व्यक्त्याख्या ॥ २ ॥ क्षेत्राख्यामाह- रिनामनुल्यो, भायभागाने:, विधिना किरणविम्पारणयोः पलालाभ्युदययोधान्यनिर्याणायापयोश्च साम्यमिति सिवं ·पहुमानविनयपूजनादीनि यानि लिङ्गानि तैः संसिदो-निधितः तद्वद्भक्त्यादिलिङ्गसंसिद्धा, चेष्टायांच्यापारकरणे तत्स्मृतिमान्- आगमस्मृतियुक्तः शस्तः खलु-प्रशस्तो भवसाशयविशेषा-परिणामभेदः।।१३।।एवमाशयविशेषममिधाय तेन विम्बकरणं समर्थयन्नाह- एवंविधेन यद्विम्बकारणं तद्वदन्ति समयविदः । लोकोत्तरमन्यदतो लौकिकमभ्युदयसारं च ॥ १४ ॥ एवंविधैनाशयेन यद्विम्यकारणं पूर्वोक्तं तद् वदन्ति-प्रतिपादयन्ति समयविदः-शास्त्रज्ञा लोकोत्तर-आगमिक अन्यदतो लौकिक' अतः-अम्मादाशयविशेपसमन्वितात् जिनबिम्बकारणात् अन्यल्लौकिकं वर्तते, अभ्युदयसारं च तद्भवति ॥ १४ ॥ 'लौकिक- मभ्युदयसार'मित्युक्तं, लोकोत्तरं कीगित्याह- लोकोत्तरं तु निर्वाणसाधकं परमफलमिहाश्रित्य । अभ्युदयोऽपि हि परमो भवति खत्रानुपङ्गेण ॥१५॥ लोकोत्तरं तु पुनर्निब्याणसाधक-मोक्षसाधकं परमफलमिहाश्रित्य-प्रकृष्टफलमङ्गीकृत्य अभ्युदयोऽपि-स्वर्गादिः परम:- प्रधानो भवति त्वनानुपङ्गेण' भवत्येवान प्रसङ्गेन, न मुख्यवृत्त्या ॥१५।। प्रधानानुपङ्गिकप्रतिपत्त्यर्थ दृष्टान्तमाह- कृपिकरण इव पलालं नियमादत्रानुपङ्गिकोऽभ्युदयः। फलमिह धान्यावाप्तिः परमं निर्वाणमिव विम्बात् १६ कृपिकरण इय पलालं प्रतीतं नियमादत्र-जिनविम्बकारणे आनुषंगिकोऽभ्युदयः-स्वर्गादिः फलमिह दृष्टान्ते धान्या- , उश्यलिदापवर्जनीयभावग्यापारलक्षणेन २ सच्चायपथेनास्य मोक्षनयनस्वभावत्वात् ·गति:-रामलामा परनं निर्वाणमिय पिम्पात्, पान्यनिर्माणापराप्त्योः साम्यं दर्शयति ॥१६॥७॥इति सप्तमं पोडशकम् ।। Cat . ॥ अथ अष्टमं पोडशकम् ॥ ए रिम्पकारणाविधिमुपदर्य प्रतिष्ठाविधिपाह- निष्पन्नस्यैवं खलु जिनविम्बस्योदिता प्रतिष्ठाऽऽशु । दशदिवसाभ्यन्तरतः सा च त्रिविधा समासेन॥१॥ निष्पम्य-निष्पनिमतः एवम्-उक्तरीत्या, खलुशन्दो पायालझारे, जिनयिम्यस्य-अहमतिमायाः उदितां-गदिता प्रतिष्ठा- प्रतिष्ठान आतु-दीनं दशदिवनाभ्यन्तरतो-दशदिवसाम्यन्तरे, सा च त्रिविधा समासेन-सा च प्रतिष्ठा त्रिभेदा सङ्केपेण ॥१॥ श्रीपाद- व्यक्त्याग्या खल्येका क्षेत्राख्या चापरा महाख्या च । यस्तीर्थकृयदा किल तस्य तदाऽऽयेति समयविदः प्यगाया गल्येका वक्ष्यमाणा, क्षेत्राच्या च तथैव अपरा, महाख्या च-महाप्रतिष्ठा, व्यक्त्याख्यास्वरूपमाह-यस्तीर्थ- मादा फिल गर्नमान इत्यर्थन्नस तदाद्यति समयविदः-तस्यैव प्रतिष्ठा व्यक्त्याख्या ॥ २ ॥ क्षेत्राख्यामाह- मनुसम्पने, भन्पयामाने:, विधिना कृषिकरणविरकरणयोः पलालाभ्युदययोधान्यनिर्वाणापारयोश्च साम्यमिति सिद्धं ·+---- प्रापभायानां तु तथा सर्वेपामेव मध्यमा ज्ञेया । सप्तत्यधिकशतस्य तु चरमेह महाप्रतिष्ठेति ॥ ३ ॥ प्रापमायामां तु तथा-तीर्थकतां चतुम्बिशः सर्वेपामेव मध्यमा ज्ञेया, भरतैरावतयोथतुविशत्युत्पतेः, ततः क्षेत्रापेक्षया धेवाग्या, सप्तत्यधिकशतस्य तु-महाविदेहभरतैरावतापेक्षया सम्रक्षेत्राङ्गीकरणेन चरमेह महाप्रतिष्ठेति, गुणनिष्पन्नाभिधाना ॥३॥ आद-किमि प्रतिधा नाम ?, किं मुख्यस्यैव देवताविशेषस्य मुक्तिरूपायनस्य आहोखिदन्यस्य संसारखत्तिनः, तत्र न तावन्मुख्यस्य | पुज्यने, तसा मन्वादिभिः संस्कारविशेषैरानयनासंभयात् । तैरानीयमानस्य च मुक्तच्चविरोधाद्, अथान्यस्य तत्रापि संसारबसिनो नियमेन देवजात्यनुनविष्टस्य न सन्निधान संस्कारविशेपैरपि संभवति; कादाचित्कं तु सनिधानं न प्रतिष्ठा प्रयोजयति, सर्वदा तस्या- भावादिति पर्यनुयोगे सत्यात्मीयभावस्यैव विशिष्टस्य प्रतिष्ठात्त्वप्रतिपादनायाह- भवति च खल्ब प्रतिष्ठा निजभावस्यैव देवतोद्देशात् । स्वात्मन्येव परं यत् स्थापनामह वचननीयोंच्चेः॥४॥ भवति च गलु प्रतिष्ठा-शाखामिमता निजभावस्पैव-कारयिभावस्यैव देवतोदेशात्-मुख्यदेवतोदेशेन, स्वात्मन्येव- स्वजीर एव परं--प्रधानं यद--यसात्स्थापनमिह प्रतिष्ठा, न निजभावं देवताविषयमन्तरेणान्यस्य, वर्चननीत्या-आगमनीत्या, उभरत्यर्थ, पापजिनपिम्यादिगना तु प्रतिष्ठा पहिनिजभायोपचारद्वारेण, निज एवं हि भायो मुख्यदेवताविशेषस्वरूपालम्बनः स एवा- यमित्यभेदोपचारेण विदुषां भक्तिमतां पूज्यतापदयीमासादयति' ।। ४ ॥ किमिति स्यात्मन्येव परं स्थापनमुच्यते, नान्यत्रेत्याह- ' पनि पपनानुष्ठानम्युतिमहिरा विहितक्रियामाय एष नियमतः स्मर्यमाणभगद्गुणानां स्मारमनि ग्यापनं संभाति, प्रथापि पदेवगुणसिद्ध्युदेशेन ·वीजमिदं परमं यत् परमाया एव समरसापत्तेः । स्थाप्येन तदपि मुख्या इन्तेषेवेति विज्ञेया ॥ ५ ॥ बाज-कारणमिदं निजभारस्यैव देवतोदेशात् खात्मनि स्थापनं वर्तते परम-प्रधानं यद्-यस्मात् परमाया एव-मकृष्टाया पर ममरमापत्तेः-समतापनेः, इदमुक्तं भवति-मुख्यदेवतास्वरूपगतवीतरागवादिगुणव्यवस्थापनं घेतसि छेनैव मुख्यदेवतास्वरूपेण गमनापहेतुभाति । स्थाप्येन-पिम्पेन तदेवविध स्थापनं समरसापतिरीजं संभवतीतिकृत्वा मुख्या-निरुपचरिता हन्त-प्रत्यवधारणे पाव-निजभावस्यैव प्रतिष्ठा, नान्या मुग्व्येति विज्ञेया ॥५॥ ननु च मुक्त्यादिव्यवस्थितस्यैव प्रतिष्ठा किं नेष्यत इत्याशिङ्कयाह- मुक्त्यादो तत्वेन प्रतिष्ठिताया न देवतायास्तु । स्थाप्ये न च मुख्येयं तदाधिष्ठानायभावेन ॥६॥ मुस्त्यादौ स्याने तत्त्वेन-परमार्थेन प्रतिछिताया-व्यवस्थिताया न देवतायास्तु-नैव देवतायो प्रतिष्ठा, विप्रकर्षात् , पावरान विहिल तारादेमागमारा प्रायः परमारमसमापरिम्पस संभवति, शप स्थापनोहेशेनेय विधिमत्तेस्तस्या भापतः सर्वगुणारोपविषयायात् सवरेय मरामि मानने परमामा स्थापितो भवतीति मदार विशेषःएतचौधरिति पदेनामिव्यग्यते, अयं भावस्तारियकप्रतिष्ठा, माया गु जिनविम्या- पर पति निमारा मुल्यदेवताविषयस्योपचारारिमका प्रतिक्षितत्वज्ञानाहितभक्तिविशेषेण लोकाना विशिष्टपूजाफलप्रयोजिकेति मग्य, एतेन' sitगिता फलयोन, परेषा पदभावात् सदाएशये प्रतिमाश्यतानापरोलाण्डालादिशेन व्यधिकरणेन सापायोगावेति प्रतिष्ठारिता पानिपा कपि: पूनाफा प्रयोगिकी मीमांसकमीमांसितमपास्तं, प्रतिहितापशानाहितभक्तिविशेषद्वारा प्रतिष्ठापाः पूजाफलप्रयोजकरवाद्, पांदिशीमधानस प भनिरिसरण्यापारकरवेनानुपपायभापात, शपिसे पाप्रतिधितापप्रमेऽपि विशिष्टपूजाफलापणे, एतेन प्रतिघास एषाए mrui] भावरिशिष्टः पूराफर प्रयोग इति मनिन्मतमप्यपास्तमिति दिए । भक्तिविशेषाधापकतयैव यतः प्रतिष्ठा फलवती तत एव स्वप्रतिष्या- frre भरि उपरियोरे मष्ििवशेषग्धायकण्याऽऽदिसते, तथा घोकं अंधशीय पूजापिंशिकायां-"सयकारियाइ एसा जायद ठपणाइ बहुफला ·M . साप्ये-पिग्मे नच मुग्येयं-मैप मुख्या देवताविषयी प्रतिष्ठा मन्त्रादिसंस्कारपूचिका 'तदधिष्ठानायभावेन' सपा-देवतया माधिष्ठान-आश्रित आदिशब्दात्सन्निधानग्रहः तदभावेन हेतुना, अवीतरागासर्वतरूपसंसारिदेवविपरा त्यमुख्या सदधिष्ठानादि- भावन संभात्यपीति ॥ ६॥ अवाम्युचयमाह- इज्यादेर्न च तस्या उपकारः कश्चिदन मुख्य इति । तदतत्त्वकल्पनेपा वालक्रीडासमा भवति ॥ ७ ॥ इज्या-पूजा तदादेः सत्काराभरणस्नानादेः नच-नैव तस्या-देवतायाः प्रस्तुताया उपकार:-सुखानुभवसम्पादनलक्षणः क- विदा मुख्य इति, न कविनिरुपचरितो मुख्यदेवताया उपकारः संभवति, तत्-तसादतत्त्वकल्पनैपा-अपरमार्थकल्पनैपा मुक्ति- गतदेवनोपकारविषया यालमीडासमा भवति-पालक्रीडया तुल्येयं वर्तते, पथा बालो नानाविधैरुपापैः क्रीडासुखमनुभवति, है। गुरगारिपाइ भने विमिहविहिकारियाप अ॥ १ ॥ पंडिरलेऽपि य एसा मणटवणाए पसस्टिगा पेव । आगासगोमयाईहिं एस्थमुवलेवणा हियं ॥ २ ॥ उपपारंगा र सोयभोगमाहारणाण इफला । किंचिविसेसेण तो सय्ये ते विभइयव्यत्ति ॥ ३ ॥ भासामर्थलेशो यथा-स्पयंकारितया ( पारनपा पा पापण नायरा इति चिन्मन्यन्ते, गुरपो-मातृपितृपितामहादयस्ता कारितयेस्यन्ये, विशिष्टविधिकारितयेत्यपरे, स्थण्डिले शुद्धस्थानमाणे- पेपा मन स्थापना विशिष्टविधियामी यिना पसनमस्कारस्थापनामात्रेणापि प्रशस्ताऽमिमता, अग्राकाशगोमयादिमिः-पविग्रोषस्थगोमयादिमिरुपलेपनादि । भूपादेहित, तापनमात्रविधैरपि फलदापात, एने सर्वेऽपि पक्षा: स्वोपयोगसाधारणानामनुष्टानानां उवयारगति-उपकारागानीति किंचिद्विशेषेणेष्टफलाः, फर्म ग गरयोपोगमा प्रशस्न, नगु पस्यचित् फिविमाया प्रतिनियतं, ततो यस्य यदुपकारकं तस्य तविमिति स्वतस्थापनादिपक्षाः सर्वेऽपि ( विमनापाः, पापनादिया भनि विशेषोत्पत्ती समीपीना ममस्यफर हापुरपत्ती धासमीनीना इतिभायः । इत्थं च ये गुर्यादिप्रतिष्ठापितर सर्प- पाशुपयोगीति पारित, ये प विधिप्रविष्ठापितर पर निर्भरे उपन्ति तेपाममिमा त एप पिदन्तिकृतमतिविरतरेण .

·नया गादपकारार्थमिप्यमाणैः पूजागरकारादिमिदेवताविशेषोऽपि परितोषमनुभवतीति बालकीदातुल्यायमुपकारपवे दोपा, ये त्वात्म-
श्रेयोऽयं पति पूजामत्कारादि न नेपामयं दोपो भवतीविभावः ।। ७ ।। 'प्रतिष्ठा निजभावस्यैवे'त्युक्तं, तदेवानुसन्धातुमाह-
भावरसेन्द्रातु ततो महोदयाजीवता स्व(म्र)रूपस्य । कालेन भवति परमाऽप्रतिवद्धा सिद्धकाञ्चनताका
मावरसेन्द्रातु-भागे रसेन्द्र इस तस्मात्पुनः तत इति मुख्यदेवतास्वरूपालम्बनात् महोदयात्-पुण्यानुबन्धिपुण्यविभूति-
लामेन जीताम्य(म)रूपस्य आत्मभान(वाम्रोरूपस्यैव कालेन-विवक्षितेन कियतापि भवति-जायते परमा-प्रकर्पवर्तिनी अप्र-
तिपदा-अप्रतिस्पलिता अनुपहता सिद्धकाञ्चनता-सिद्धसुवर्णवम् ॥ ८ ॥ कथं सिद्धकाञ्चनता भवतीत्याह-
वचनानलकियातः कमन्धनदाहतो यतश्चैपा । इतिकर्तव्यतयाऽतः सफलेपाऽप्यत्र भावविधौ ॥९॥
रचना-बागमः सोऽनल इस तस क्रिया-खक्रियाव्यापारस्तस्या वचनानलमियातः 'कर्मेन्धनदाहतो यतश्चैपा' कम्मेन्य-
नग दाहन्ततो पतक्षेपा-निकाचनता भाति, नच वचनानल क्रियया कर्मेन्धनदाहमन्तरेण भावरसेन्द्रादेव सिद्धकाश्चनता सम्पद्यते,
तस्मादपनानक्रियापि कर्मेन्धनदाहनिमित्तभूना आश्रयणीया, इतिकर्तव्यतया-बन्धनप्रक्षेपकल्पशुभव्यापाररूपया वचनानल-
फियागनया, प्रतिष्ठाया वचनक्रियारूपत्वादन्तर्गतत्त्वं, अतो हेतोः सफला-फलपती, एपा-विम्बगता प्रतिष्ठा अत्र प्रक्रमे भावविधौ
भकि, अनेन भावप्रकारमुरुपदेवताविषयस भानस हेतुच्वेन प्रसिद्धेरिति ।।९।। 'सफलैपा प्रतिष्ठे'त्युक्तं, सा कथं कर्तुर्जायत इत्याह-
एपा च लोकसिद्धा शिष्टजनापेक्षयाऽखिलेवेति । प्रायो नानात्वं पुनरिह मन्त्रगतं बुधाः प्राहुः ॥१०॥

·एपा च प्रतिष्ठा लोकसिद्धा-पूर्वाचार्यसिद्धा पुरुषपारम्पर्यक्रमायाता शिष्टजनापेक्षया-विशिष्टमच्यापेक्षया अखिलैच-
सर्वैव लोकलोकोचरगता प्रायो-बाहुल्येन नानात्वं-विशेषः पुनरिह-प्रक्रमे लोकोत्तरप्रतिष्ठापां मन्त्रगत-मन्त्रविषयं बुधा-
आचार्याः प्राहुः-सुनते ॥ १०॥ नानात्वमेवाह-
आवाहनादि सर्वं वायुकुमारादिगोचरं चात्र । सम्मार्जनादिसिद्धयै कर्तव्यं मन्त्रपूर्वं तु ॥ ११ ॥
आवाहनादि सर्व-आवाहनपूजनस्वकर्मनियोगादि वायुकुमारादिगोचरं चात्र-वायुमेधकुमारादिविषय चात्र प्रतिष्ठायां
संमार्जनादिसिद्ध्य-क्षेत्रसंशोधनाभिवर्षणादिनिष्पत्तये कर्त्तव्यं मन्त्रपूर्व तु-कुलक्रमापातमंत्रपूर्वकम् ॥ ११ ॥ कथं पुनः सा
प्रतिष्ठा कर्त्तव्येत्याह-
न्याससमये तु सम्यक् सिद्धानुस्मरणपूर्वकमसंगम्। सिद्धौ तत्स्थापनामिव कर्त्तव्यं स्थापनं मनसा॥१२॥
न्याससमये तु-मन्वन्यासकाले सम्पग--अवैपरीत्येन सिद्धानुस्मरणपूर्वकं-परमपदस्थसिद्धानुस्मृतिमूलम्-असङ्ग-शारीरमान-
ससङ्गरहितमत्यन्तोपयुक्ततया मुक्ती-परमपदे तत्स्थापनमिव-सिद्धस्थापनमिव, केवलदर्शनादिचिच्छक्तिसमन्वितं, कर्तव्य-विधेय
स्थापनं -प्रतिष्ठा मनसा-अन्तःकरणेन, भूयान् भावव्यापार एवायमितिकृत्वा ॥ १२ ॥ ननु च येयं निजभावस्य देवतोद्देशेन प्रतिष्ठा
सा किमुच्यत इत्याह-
वीजन्यासः सोऽयं मुक्तौ भावविनिवेशतः परमः। सकलावञ्चकयोगप्राप्तिफलोऽभ्युदयसचिवश्च ॥१३॥

·'वीजन्यासः सोऽयं' वीजस्य-पुण्यानुबन्धिपुण्यस्य सम्यक्त्वस्य वा न्यासो-निक्षेपोऽयं वर्तते येयं प्रतिष्ठानाम, कथं बीज- न्यास इत्याह-मुक्तौ-सिद्धौ भावविनिवेशतः-सदन्तःकरणविनिवेशात् परमः-प्रधानः सकलानामवञ्चकयोगानां प्राप्तिः फल- मस्य चीजन्यासस्य स तथा, अभ्युदयसचिवश्व--अभ्युदयसहायश्च, अवञ्चकयोगाथ त्रयः, तद्यथा-सद्योगावञ्चकः क्रियावश्चका फलायनका, तत्स्वरूपं चेदं-"सद्भिः कल्याणसंपन्नदर्शनादपि पावनैः। तथा दर्शनतो योग, आद्यावश्चक उच्यते ॥१॥ तेषामेव मणा- मादिक्रियानियम इत्यलम् । क्रियाऽवश्चकयोगः स्यान्महापापक्षयोदयः ॥२॥ फलावञ्चकयोगस्तु, सङ्घ एष नियोगतः । सानुबन्धफ- लावाप्तिधर्मसिद्धौ सतां मता ॥ ३ ॥" ॥१३॥ 'बीजन्यास' इत्युक्तं, अयं च संवर्द्धनीय इत्याह- लवमानमयं नियमादुचितोचितभावद्धिकरणेन । क्षान्त्यादियुतमव्यादिसंगतैर्वृहणीय इति ॥१४॥ लवमानं-स्तोकमा अयं-प्रतिष्ठागतो भायो नियमात-नियमेन उचितोचितभाववृद्धिकरणेन-उचितोचिता चासौ देश- कालाद्यनुरूपा भाववृद्धिश्च तत्सम्पादनेन क्षान्त्यादियुतैः-क्षमामाईवार्जवसन्तोपसमन्वितैः मैन्यादिसङ्गतैः-मैत्रीकरुणामुदि- तोपेक्षासहितैः बृहणीय इति-संवर्द्धनीय इति-एवमुक्तन्यायेन ॥ १४ ॥ 'अयं संवर्द्धनीय' इत्युक्तं, स एव विशिष्य स्तूयते- निरपायः सिद्धार्थः स्वात्मस्थो मन्त्रराडसङ्गश्च । आनन्दो ब्रह्मरसश्चिन्त्यस्तत्त्वज्ञमुष्टिरियम् ॥१५॥ अपायेभ्यो निर्गतो निरपायः, सिद्धा अर्था अस्मिन्निति सिद्धार्थः, स्वात्मनि तिष्ठतीति स्वात्मस्थो, न परस्थो, मन्त्रराट्-मन्त्र- राजोऽयं असङ्गश्च--सङ्गविकल: आनन्दस्तद्धेतुत्वात् 'ब्रह्मरसों ब्रह्म-सत्यं तपो ज्ञानं तढिपयो रसोऽस्येति चिन्त्यः-चिन्तनीय- ·स्तत्त्वज्ञमुष्टिरियं तत्त्वज्ञानां मुष्टिः-हितोपदेशोऽविसंवादस्थानं, एवं प्रतिष्ठागतो भावः संस्तुत इति ॥१५]! एवं प्रतिष्ठाविधि परिसमाप्य तच्छेपमाह- अष्टौ दिवसान् यावत् पूजाऽविच्छेदतोऽस्य कर्त्तव्या। दानं च यथाविभवं दातव्यं सर्वसत्त्वेभ्यः॥१६॥८॥ अष्टौ दिवसान यावत्-अष्ट दिनानि मर्यादया पूजा-पुष्पवलिविधानादिभिः अविच्छेदतः-अविच्छेदेनास्य-विम्बस्य कर्त- व्या-करणीया । दानं तु यथा(विभवं)-विभवानुसारेण दातव्यं सर्वसत्त्वेभ्यः, शासनोन्नतिनिमित्तम् ॥ १६ ॥ ८ ॥ इत्यष्टम पोडशकम् ॥ ॥ अथ नवमं पोडशकम् ॥ 'पूजा अविच्छेदतोऽस्य कर्तव्ये'त्युक्तं, सैच स्वरूपतोऽभिधीयते कारिकाद्वयेन- स्नानविलेपनसुसुगन्धिपुष्पधूपादिभिः शुभैः कान्तम् । विभवानुसारतो यत् काले नियतं विधानेन ॥१॥ अनुपकृतपरहितरतः शिवदस्त्रिदशेशपूजितो भगवान् । पूज्यो हितकामानामितिभक्त्या पूजनं पूजा ॥२॥ लानं गन्धद्रव्यसंयोजितं स्नानं वा विलेपनं-चन्दनकुङ्कुमादिभिः सुष्टु सुगन्धि पुष्पाणि-जात्यादिकुसुमानि, तथा सुग- न्धिधूपो गन्धयुक्तिप्रतीतः, तदादिभिरपरैरपि शुभैगन्धद्रव्यविशेपैः कान्तं-मनोहारि, विभवानुसारतो-विभवानुसारेण

·यत्पूजनमिति संबन्धः, काले-त्रिसन्ध्यं स्ववृत्त्यविरुद्ध वा नियतं-सदा विधानेन-शास्त्रोक्तेन ॥१॥ उपकृतं उपकारो न विद्यते
उपमतं येपां त इमेऽनुपकृताः, अकृतोपकारा इत्यर्थः, ते च ते परे च२ तेभ्यो हितं तस्मिन् तः-अभिरतः प्रवृत्तोऽनुपकृतपरहितरतो
निफारणवत्सलः, शिवं ददातीति शिवदः त्रिदशानामीशास्तैः पूजितो भगवान-समग्रैश्वर्यादिसंपन्नः पूज्य:-पूजनीयो हितका-
माना-हितामिलापिणां सत्यानां इति-एवंविधन कुशलपरिणामेन भक्त्या-विनयसेवया पूजन पूजोच्यते ॥२॥ वामेव भेदेनाह--
पञ्चोपचारयुक्ता काचिचाप्टोपचारयुक्ता स्यात् । ऋद्धिविशेषादन्या प्रोक्ता सर्वोपचारेति ॥३॥
पशोपचारपुक्ता-पश्चाङ्गप्रणिपातरूपा काचियाप्टोपचारयुक्ता स्यात्-अपाङ्गमणिपातरूपा फद्विधिशेपादन्या-ऋद्धि-
विशेपो दशार्णभद्रादिगतस्तस्मादपरा प्रोक्ता सोपचारेति सबै प्रकारैः-अन्तःपुरहस्त्यश्वरथादिभिरुपचारो-विनयो यस्यां सा
सर्वोपचारा, नत्राद्या "दो जाणू दोणि करा पंचमयं होइ उत्तमङ्गं तु" एवमेभिः पञ्चभिरुपचारैर्युक्ता, अथवा आगमोक्तैः पञ्चभि-
विनयस्थानयुक्ता, तद्यथा-"सचित्ताण दव्याणं विउसरणयाए, अचित्ताणं दव्याणं अविउसरणाए, एगसाडिएणं उत्तरासङ्गेणं, चक्खुफासे
अअलिपगाहेणं, नणसो एगीभावकरणेणं" द्वितीया त्वष्टभिरंगैः शरीरापपपैरुषचारो यस्या, तानि चामून्यङ्गानि-"सीसमुरोयरपिही
दो वाहू ऊरुया य अहंगा" तृतीया तु देवेन्द्रन्यायेन, यथोक्तमागमे--"सव्ववलेणं सव्वसमुदएणं सन्यविभूईए सव्वविभूसाए सव्वा-
यरेणे"त्यादि ॥ ३ ॥ इयं च पादृशेन विनेन कार्या पुरुषेण च तदाह-
न्यायार्जितेन परिशोधितेन वित्तेन निरवशेषेण । कर्तव्या बुद्धिमता प्रयुक्तसत्तिद्वियोगेन ॥ ४ ॥

·। न्यांगार्वितेन न्यायोपात्तेन परिशोधितेन-भावविशेषाद् वित्तेन-द्रव्येण निरवशेपा-सकला इयं पूजा कर्तव्या-करणीया. बुद्धिमता--प्रशावता 'मयुरुसत्सिद्धियोगेन'प्रयुक्तः-वर्तितः ससिद्धियोगः-सरसाधनव्यापारो येन स तथा ॥४॥ कीडप्रयत्नेन पुनः पुंमा करणीयेयमित्याह- शुचिनाऽऽत्मसंयमपरं सितशुभवस्त्रेण वचनसारेण । आशंसारहितेन च तथा तथा भाववृद्ध्याच्चैः ॥५॥ शुचिना द्रन्यतः खातेन देशसर्वनानाम्या, देशनानं इस्तपादमुखमक्षालनं, सर्वस्नान शिरसा स्नातत्वे सति, आगमप्रसिद्-या, भावात् शुचिना भावलानेन, विशुद्धाध्यवसायेनेत्या, 'आत्मसंयमपरं' आत्मनः-शरीरस्य संयमः-संवृताङ्गोपाङ्गन्द्रियत्वं तत्परं- तत्प्रधानं यथा भवत्येवं पूजा कर्तव्या, सितशुभवस्त्रेण-सितवस्त्रेण च शुभवस्त्रेण च, शुभमिह सितादन्यदपि पट्टयुग्मादि रक्तपी- तादिवर्ण परिगृह्यते, वचनसारेण-आगममधानेन आशंसारहितेन च-इहपरलोकायाशंसाविकलेन च तथा तथा भावः दुध्योथैः-पेन येन प्रकारेण पुप्पाखादिविरचनागतेन भापवृद्धिः संपद्यते तेन तेन प्रकारेणेत्यर्थः ॥५॥ प्रतिष्ठाऽनन्तरं पूजा प्रस्तुता, सा च पुष्पामिपस्तोगादिभेदेन बहुधा, तर पुष्पादिपूजामभिधाप स्तोत्रपूजां कारिकाद्वयेनाह- पिण्डक्रियागुणगतेगंभीरेविविधवर्णयुक्तसेः। आशयविशुद्धिजनकैः संवेगपरायणैः पुण्यैः ॥ ६ ॥ पापनिवेदनगर्भः प्रणिधानपुरस्सरेविचित्रार्थः । अस्खलितादिगुणयुतैः स्तोत्रश्च महामतिग्रथितैः ॥७॥ पिण्ड-परीरमष्टोत्तरसहसलक्षणलक्षित किया--समाचारश्चरितं, तच्च सर्माविशायि दुर्वारपरीपहोपसर्गसमुत्थभयविजयित्वेन ·गुणा-अंदाधानविरतिपरिणामादयो जीवस सहवर्तिनः अविनाभूताः सामान्येन, केवलज्ञानदर्शनादयस्तु विशेषेण, तद्गतैः- तद्वितयैस्तत्प्रतिरद्धैः गंभीर:-क्ष्ममतिविपयभावाभिधायिमिरन्तर्भावप्रवत्तिय विविधवर्णसंयुक्तैर-विचित्राक्षरसंयोगः छन्दोल- कारवशेन, आशयविशुद्धिजनकैः-भावविशुद्धयापादकैः 'संवेगपरायणः' संवेगः-संसारभयं मोक्षाभिलापो ना परमयनं--गमनं येषु तानि परायणानि संवेगे परायणानि संवेगपरायणानि तैः, पुण्यहेतुत्वात्पुण्यानि तैः ॥ ६ ॥ पापानां रागद्वेषमोहकतानां स्वयं- कृतत्वेन निवेदन-परिकथनं तहों-हृदयमन्तर्गतभावो येषां तानि तैः पापनिवेदनगर्भः, प्रणिधानम्-एकाग्यं तत्पुरस्सरैरुपयोग- प्रधानरितिपावत, विचित्रा:-बहुविधाथैः, अस्खलितादिगुणयुतैः-अस्पलितममिलितमन्यत्यानेहितमित्यादिगुणयुक्तैः अमिव्या- हारमाथित्य स्तोत्रैश्च-स्तुतिविशेषैद्य महामतिग्रथितैः-महाबुद्धिपुरुषविरचितसन्दर्भ, इयं पूजा कर्तव्येति पथात् सम्बन्धनीयम् ॥७॥ कथं पुनः स्तोनेभ्यः पूजा भवतीत्याह- शुभभावार्थ पूजा स्तोत्रेभ्यः स च परः शुभो भवति । सद्भूतगुणोत्कीर्तनसंवेगात् समरसापत्त्या ॥८॥ शुभभावार्थ पूजा-शुभभारनिमित्तं पूजा सापि पुष्पादिभिः, स्तोत्रेभ्यः-स्तुतिभ्यः स च--भावः परः प्रकृष्टः शुभो भवति-शुभहेतु यते, एवं च पुष्पवखादीनामिर स्तोत्राणामपि प्राक्तनाध्यवसायापेक्षया शुभतरपरिणामनिवन्धनत्वेन पूजाहेतुत्वं सिद्यति, कयं पुनः स्तोत्रेभ्यः शुभो भाव इत्याह-सद्भूतगुणोत्कीर्तनसंवेगात् सद्भूतानां-विद्यमानानां तथ्यानां च गुणानां- शानादीनां यत्फीर्तनं तेन संवेगो-मुक्त्यभिलापस्तस्मात्, 'समरसापत्या-समभाचे रसः-अभिलापो युस्सा सा समरसा सा चासावा- ·पतिय-प्रासिरधिगतिरधिगम इत्यनन्तरं तया हेतुभूतया समरसापत्या-परमात्मस्वरूपगुणशानोपयोगरूपया, परमार्थतस्तझवनेन तदुपयोगानन्यतितया, स्तोत्रेभ्य एवं शुभो भावो भवतीति तात्पर्य्यम् ।। ८ ।। अधुना अन्यथा पूजाया एवं भेदत्रयमाह- कायादियोगसारा त्रिविधा तच्छन्दयुपात्तपित्तन । था तदतिचाररहिता सा परमाऽन्ये तु समयविदः।९। कापादयो योगा कायादीनां या तत्सारा-तत्प्रधाना त्रिविधा--त्रिप्रकारा पूजा, काययोगसारा वाग्योगसारा मनोयोगसारा च, 'तच्छुद्धपात्तयित्तेन' तेषां-कायादियोगानां शुद्धिः-कायादिदोपपरिहारस्तयोपात्तं यद्वित्तं तेन करणभूतेन, या तदतिचाररहिता- शुध्यतिचारपिकला सा परमा-प्रधाना पूजा अन्पे तु समयविदा--अपरे त्याचार्याः इत्थमभिदधति ॥ ९ ॥ 'कायादियोगसारा विविधर पूजे'त्युक्त, तदेव वैविध्यमाह- विघ्नोपशमन्याया गीताऽभ्युदयप्रसाधनी चान्या। निर्वाणसाधनीति च फलदा तु यथार्थसंज्ञाभिः॥१०॥ विमानुपशमयतीति विनोपशमनी आया-काययोगसारा गीता-कथिता, अभ्युदयं प्रसाधयतीत्यभ्युदयप्रसाधनी च : अन्पा-अपरा पाग्योगप्रधाना, निर्वाण साधयतीति निर्वाणसाधनीति च मनोयोगसारा, स्वतन्त्रा वा विविधा, फलदा तुः । फलदपा यथार्थसंज्ञाभिः-अन्वर्थानिधानः ॥ १०॥ तिसृष्पपि यद्यति तदाह- , एतामा समन्तभमा सर्वमङ्गए। सर्वसिद्धि फलेरयेतान्यप्यन्यधनामानि गीयन्ते । तह मधमा प्रथमापवयोगारसम्यगाभपति, द्वितीया तु द्विती. पापसम्योगादुसरगुणधारिणः, तृतीपा च तुनीयाययोगारपरमधापकस्यैप, प्रथमकरणभेऐन प्रन्भ्यासभरण प धर्ममाग्नफलपेयं सयोगादिभाषानुपन्धा- । सिरस्वयं पूजाविसिकायो विशेपा ·प्रवरं पुप्पादि सदा चाद्यायां सेवते तु तद्दाता । आनयति चान्यतोऽपि हि नियमादेव द्वितीयायाम्११ त्रैलोक्यसुन्दरं यत् मनसाऽऽपादयति तत्तु चरमायाम् । अखिलगुणाधिकसयोगसारसद्ब्रह्मयागपरः।१२। मवरं-प्रघानं पुष्पादि-पुष्पगन्धमाल्यादि सदा च-सर्वदैवाचायां-प्रथमायां 'सेवते तु' सेवत एव ददात्येव तद्दाता- तस्सा:-पूजायाः कर्ता-दाता, आनयति च वचनेनान्यतोऽपि हि-क्षेत्रान्तरात् प्रस्तुतं पुष्पादि नियमादेव-नियमेनैव द्वितीयायां पूजायां ॥११॥ त्रैलोक्यसुन्दरं-त्रिपु लोकेषु प्रधानं यत्-पारिजातकुसुमादि नन्दनादिवनगतं मनसा-अन्तःकरणेनापादयति- मम्पादयति तत्तु-गदेव चरमायां-निर्वाणमाधन्या, तद्दातेत्यत्राप्यभिसम्बध्यते, अपमेव विशिष्यते--अखिलँगुणरधिकं सयोगानां- सद्धर्मव्यापाराणां सारं-फलकल्पमजरामरत्वेन, धर्मस्य सारोऽमरत्वमिति तत्त्वं, सद्योगसारं यत् सद्ब्रह्म-परमात्मस्वरूपं तस्य यागो-यजनं पूजनं तत्परः-तत्प्रधानः, प्रस्तुतस्तदातासिलगुणाधिकसयोगसारसद्ब्रह्मयागपर उच्यते ॥ १२ ॥ प्रतिष्ठानन्तरं स्नानादि चिकीर्पितं, तत्र जीवकायवधमाशझ्याह--- स्नानादो कायवधो न चोपकारो जिनस्य कश्चिदपि।कृतकृत्यश्च स भगवान् व्यर्था पूजेति मुग्धमतिः१३ नानादी-मानविलेपमसुगन्धिपुष्पादौ पूचॉक्त कायरधो-जलवनस्पत्यादिवधः परिदृष्टरूप एच, न चोपकार:-सुखानुभ- । अपिरगुणाधिकस्य हि पूजाऽविरगुणाधिक पूजोपारणं मनसि निधायानिशयितपरितोपाद् बुद्धिमता विधेयेत्यर्थः ·रसपस्तदनुभोगेन जिनस्य वीतरागस्य मुक्तिव्यवस्थितन्य कश्चिदपि-कोऽपि, कृतकृत्यश्व-निष्ठितार्थश्च स भगवान्-नकिश्चित् नस्य करणीयमस्त्यपर, एवं कपर्था पूजा-निरर्थिका पूजेत्येवं मुग्धमतिः- अव्युत्पन्नमतिपंढमतिर्या पर्यनुयुक्ते ॥ १३ ।। पूजा- व्यर्धपपरिहाराय कारिकाद्वपमाह- कूपोदाहरणादिह कायवधोऽपि गुणवान् मतो गृहिणः। मन्त्रादोरिख च ततस्तदनुपकारेऽपि फलभावः१४ कृतकृत्यत्तादेव च तत्पूजा फलवती गुणोत्कर्षात् । तस्मादव्यर्थेपाऽऽरम्भवतोऽन्यत्र विमलधियः ॥१५॥ कूपोदाहरणात् समयप्रसिद्धादिह-पूजाप्रस्तावे कायवधोऽपि-जलवनस्पत्याापरोधोऽपि गुणवान्--सगुणो मतः-अभिप्रेतो गृहिणो-गृहस्थस्य, एतावता वचनेन कायवधदोपः परिहतः, मन्त्रादेरिव च- मन्त्रानिविद्यादेवि च ततः-तस्याः पूजायाः सका- शात् यथा तदनुपकारेऽपि-सर्यमाणमन्त्रसेव्यमानज्वलनाभ्यस्यमानविद्यादेरनुपकारेऽपि स्मर्यमाणमन्त्रादीनां स्वगतोपकारा- भावात् फलभाया-फलसरायो, पथा विपशीतापहारविवासियादिरूपो मन्त्रादेस्तथा जिनपूजनतो जिनानामनुपकारेऽपि पूजकस्स विशिष्टपुण्यलाभरूपः फलभावः, अनेनापि न चोपकारो जिनस्येति दोपः परिहृतः ॥१४॥ कृतकृत्यत्वादेव च-सर्वसिद्वार्थत्वादेव च तत्पूजा-देवपूजा फलवती-सफला गुणोत्कर्षात-कृतकृत्यस्योत्कृष्टगुणत्वाद, अनेन पूजाया अभाचे यकृतकस्यत्वं हेतुत्वेनो- पन्यस्तं तत्परिहवमगन्तव्यम्, तस्मादिति निगमनम् अन्यथैपा-सप्रयोजना पूजा आरम्भवतोऽन्यत्र विमलधिया-विमलवुद्धेः , गृहस्थस्यापाययेन बदायभायात ·पुरुषस्थान्यत्र शरीरस्वजननिकेतनादापारम्भवतः-आरम्भप्रवृत्तस्य ॥१५॥ एवं सचोद्यपरिहारां पूजामभिधाय फलदारेण निगमयन्नाह- इति जिनपूजां धन्यः शृण्वन् कुर्वस्तदोचितां नियमात् । भवविरहकारणं खल्लु सदनुष्ठानं द्रुतं लभते॥१६॥ इति एवमुक्तनीत्या जिनपूजा-देवपूजां धन्पा-पुण्यभार शृपवर्थतः कुर्चन क्रियया तदा-सिन्काले उचिंतां-योग्यां नियमात्-नियमेन भवविरहकारणं खलु-भवविगमनिमित्तमेव सदनुष्ठानं-शोभनानुष्ठानं द्रुतं-आश्वेव लभते-अवामोतीति ॥१६॥ इति नवमं पोडशकम् ॥ • ॥अथ दशमं पोडशकम् ॥ 'सदनुष्ठानं लभत' इत्युक्तं, तदाह- सदनुष्ठानमतः खल्लु बीजन्यासात् प्रशान्तवाहितया सजायते नियोगात् पुंसां पुण्योदयसहायम् ॥१॥ सदनुष्ठानं प्रागुक्तमतः खलु वीजन्यासाद्-अस्मात्पुण्यानुवन्धिपुण्यनिक्षेपात् प्रशान्तवाहितया-ग्रंशान्तं वोढुं शील यस्य तत्पशान्ताहि तनावस्तत्ता तया चित्तसंस्काररूपया सजायते-निष्पद्यते नियोगात्-नियमेन पुंसा--मनुष्याणां पुण्योदयस- हार्य-पुग्यानुभावसहितम् ॥ १॥ तदेव भेदद्वारेणाह- तत्प्रीतिभक्तिवचनासङ्गोपपदं चतुर्विधं गतिम् । तत्त्वाभिज्ञैः परमपदसाधनं सर्वमेवैतत् ॥२॥ तत्-सदनुवानं प्रीतिश्च मक्तिथ वचनं चासङ्गायैते शब्दा उपपदम्-उपोचारितपदं यस्य सदनुष्ठानख तत्तथा चतुर्विध-चा दं ·स مرت ( ' an गीतं-मन्दिर, प्रीत्यनुष्ठानं भक्त्यनुष्ठान पचनानुष्ठानमसङ्गानुष्ठान, तत्त्वाभि:-खरूपामिः परमपदसाधन-मोक्षसाधन सर्वमेवैतचतुर्विधम् ॥ २॥ तत्रायरूपमाह- यत्रादरोऽस्ति परमः प्रीतिश्च हितोदया भवति कर्तुः । शेपत्यागेन करोति यच्च तत् प्रीत्यनुष्ठानम् ।।३॥ यनानुष्ठाने आदरः-प्रयनातिशयोऽस्ति परमः प्रीतिश्व-अभिरुचिरूपा हितोदया-हित उदयो यस्याः सा तथा भवति कर्तः अनुधातुः शेपत्यागेन-शेषप्रयोजनत्यागेन तत्काले करोति यच्चातीच धर्मादरात् वदेवंभूतं प्रीत्यनुष्ठानं विज्ञेयम् ॥ ३ ।। द्वितीपखरूपमाह- गौरवविशेषयोगाद्बुद्धिमतो यद्विशुद्धतरयोगम् । क्रिययेतरतुल्यमपि ज्ञेयं तद्भक्त्यनुष्ठानम् ॥ ४ ॥ 'गौरवविशेषयोगात् गौरवं-गुरुचं पूजनीययम् तद्विशेषयोगाव-तदधिकसम्बन्धात् बुद्धिमतः पुंसो यदनुष्ठानं विशुद्ध- तरयोग-विशुद्धतरव्यापारं क्रियया-करणेन इतरतुल्यमपि-प्रीत्यनुष्ठानतुल्यमपि ज्ञेयं तदेवंविधं भक्त्यनुष्ठानम् ॥ ४ ॥ आह-का पुनः प्रीतिभक्त्योविशेषः१, उच्यते- अत्यन्तवल्लभा खल्लु पत्नी तद्वद्विता च जननीति । तुल्यमपि कृत्यमनयोमा॑तं स्यात् प्रीतिभक्तिगतम्॥५॥ अत्यन्तवल्लभा बलु-अत्यन्तवल्लभैव पनी-भार्या तद्वत्-पत्नीयदत्यन्तेप्टैच हिता च-हितकारिणीतिकृत्वा जननी भ- सिद्धा तुल्यमपि-सदृशमपि कृत्य-भोजनाच्छादनादि अनयोः जननीपन्योतिम्-उदाहरणं स्यात् प्रीतिभक्तिगतं-प्रीति- x ·भक्तिविपर्य, इदमुक्तं भवति--प्रीत्या पत्न्याः क्रियते, भक्त्या मातुरितीयान् प्रीतिभक्त्योविशेषैः ॥ ५॥ तृतीयस्वरूपमाह- वचनारिमका प्रवृत्तिः सर्वनीचित्ययोगतो या तु । वचनानुछानमिदं चारित्रवतो नियोगेन ॥ ६ ॥ चचनामिका-आगमात्मिका प्रवृत्तिा-क्रियारूपा सर्वत्र-सस्मिन् धर्मव्यापारे शान्तिप्रत्युपेक्षादी औचित्ययोगतो या तु-देशकालपुरुषव्यवहाराघौचित्येन वचनानुष्ठानमिदमेवं प्रवृत्तिरूपं चारित्रवतः-साधोर्नियोगेन-नियमेन, नान्यरा भवति ॥६॥ तुर्यस्वरूपमाह- यत्त्वभ्यासातिशयात् सात्मीभूतमेव चेष्टयते सद्भिः । तदसङ्गानुष्टानं भवति वेतत्तदावेधात् ॥ ७ ॥ यत्पुनरभ्यासातिशयाद्-अभ्यासमायोभूपरतदासेवनेन सात्मीभूतमिव-आत्मसातमिव चन्दनगन्धन्यायेन चेष्यते- क्रियते सङ्गिा-सत्पुरुपैर्जिनकल्पिकादिभिः, तदेवंविधमसङ्गानुष्ठानं, भवति त्वेतत् जायते पुनः एतत् तदावेधादू-वचनावेधादाग- मसंस्कारात् ॥ ७॥ वचनासङ्गानुष्ठानयोर्विशेपमाह- चक्रभ्रमणं दण्डात् तदभावे चैव यत् परं भवति । वचनासङ्कानुष्टानयोस्तु तद् ज्ञापकं ज्ञेयम् ॥ ८॥ पभ्रमण- उम्भकारचक्रपरावर्तन दण्डाद्-दण्डसंयोगात् तदभावे चैव यत्परं अन्यद्भवति, पचनासङ्गानुष्ठानयोस्तु- । प्रीतियभक्ति शिपागुणमानोरयिकहर्षगती जातिविशेषाविति तानुसारिण. २ तस्यैव भवदुर्गल्छन पाठगुणस्थानायासे:, तन च रोकसज्ञा- उभायात् , नान्यस विपर्ययान, निश्चयनयमतमेतद्, व्यवहारतस्स्वन्यस्यापि मार्गानुसारिणो पचने प्रवर्त्तमानस देशत इद भवत्येवेति दृष्टव्यम् ।

·-
M
प्रस्तुतयोस्तु ज्ञापमम्-उदाहरणं ज्ञेयं, यथा चक्रम्रमणमेकं दण्डसंयोगाजायते प्रयत्नपूर्वकं एवं वचनानुष्ठानमप्यागमसंयोगात् प्रवर्तते,
यथा चान्यचक्रभ्रमणं दण्डसंयोगाभावे केवलादेव संस्कारापरिक्षयात् संभवति एवमागमसंस्कारमात्रेण वस्तुतो चचननिरपेक्षमेव
स्वाभाविकत्वेन यत्प्रवर्तते तदसझानुष्ठानमितीयान् भेद इति भावः ॥ ८॥ एपामेव चतुर्णामनुष्ठानानां फलविभागमाह-
अभ्युदयफले चाये निःश्रेयससाधने तथा चरमे । एतदनुष्ठानानां विज्ञेये इह गतापाये ॥९॥
अभ्युदयफले च-अम्युदयनिर्वतके च आये-प्रीतिभक्त्यनुष्ठाने, निःश्रेयससाधने-मोक्षसाधने तथा चरमे-बचनासङ्गा-
नुष्ठाने, एतेषामनुष्टानानां मध्ये विज्ञेये इह-प्रक्रमे गतापाये-अपायरहिते निरपाये।। ९ ॥ एतेष्वेव चतुलनुष्ठानेषु
पञ्चविधक्षान्तियोजनामाह-
उपकार्यपकारिविपाकवचनधर्मोत्तरा मता क्षान्तिः । आद्यद्वये त्रिभेदा चरमद्वितये द्विभेदेति ॥१०॥
उपकारी-उपकारवान् अपकारी तु-अपकारप्रवृत्तः विपाका-कर्मफलानुभवनमनर्थपरम्परा या वचनम्-आगमः धर्म:-
प्रशमादिरूपस्तदुत्तरा-तत्प्रधाना मता-सम्मता पञ्चविधा क्षान्ति:-क्षमा, आद्यद्वये-आद्यानुष्ठानद्वये त्रिभेदा-विप्रकारा,
परमद्वितये-चरमानुष्ठानद्वितये द्विभेदेति-द्विधा । तत्रोपकारिणि क्षान्तिरूपकारिक्षान्तिः तदुक्तं दुचनाद्यपि सहमानस्य तथा
अपकारिणि क्षान्तिरपकारिक्षान्तिः मम दुर्व्यचनाद्यसहमानस्यायमपकारी भविष्यतीत्यभिप्रायेण क्षमा कुर्वतः तथा विपाके क्षान्तिः
१ मत एप पूषसपम स्वर्गहेतुरपूयसयमच मोक्षदेतुरिति सिद्धान्तनय ॥ ९ ॥

·विपाकशान्तिः, कर्मफलविपकिं नरकादिगतमनुपश्यतो दुःसमीरुतया मनुष्यभव एव वाऽनर्थपरम्परामालोचयतो विपकिदर्शनपुरस्सरा मंभरति २ तथा वचनशान्तिः आगममेवालम्पनीकृत्य या प्रवर्तते, न पुनरुपकारित्वापकारित्वविपाकाख्यमालम्बनमय, सा वचन- पूर्वकचादन्यनिरपक्षेचात्तथोच्यते ४ धम्मोत्तरा तु धान्तिचन्दनस्पेय शरीरस्य छेदादादिपु सौरभादिस्वधर्मकस्पा परोपकारकारिणी न- विक्रियते सहजत्वेनावस्थिता सा तथोच्यते ॥ १० ॥ इदानीं धर्मोत्तराविरहितासु चतसृषु शान्तिः सूक्ष्मेतरातिचार- सम्भवपदनायाह- यरमायायां सूक्ष्मा अतिचाराः प्रायशोऽतिविरलाश्च । आयत्रये त्वमी स्युः स्थूलाश्च तथा धनाश्चैव ।११॥ चरमाया याद्या वचनक्षान्तिस्तस्यां चरमाद्यायां सूक्ष्मा-लघवोऽतिचारा--अपराधाः प्रायशः कदाचित्कच्वेनातिविरलाश्च सन्वानाभावेन, आयत्रो त्वमी स्युः-मवेयुः स्थूलाश्च-चादराक्ष तथा घनाश्चैव-निरन्तरावैर ॥ ११ ॥ 'वचनानुष्ठान चारित्रवतो नियोगेने त्युक्तं, तन ज्ञानयोजनामाह- श्रुतमयमात्रापोहाचिन्तामयभावनामये भवतः । ज्ञाने परे यथार्ह गुरुभक्तिविधानसचिह्न ॥ १२ ॥ उदकपयोऽमृतकल्पं पुंसां सज्ज्ञानमेवमाख्यातम् । विधियलवत्तु गुरुभिर्विपयतृडपहारि नियमेन ॥१३॥ श्रुतेन निर्धर श्रुतमय तदेव तन्मानं अवधृतस्वरूपमन्यज्ञानदपनिरपेक्षं तदपोहास-तमिरासाद्, अन्यज्ञानदयसापेक्षं तु श्रुतमय न निरस्सत इति शेय, चिन्तामयभावनामये वक्ष्यमाणरुपे, नयनमाणमुश्मयुक्तिचिन्तानि चिन्तामयं हेतुस्वरूपफल-

·भेदेन कालत्रयविषयं भारनामपं भवतो जायते ज्ञाने परे प्रधाने यधाईम्-औचित्येन गुरुभक्तिविधान सत्-शोभनं लिङ्ग
पयोगहभकिविधानमाहिछे ।। १२ ॥ माननयं सफलं दृष्टान्तद्वारेण प्रतिपिपादयिपुराह-उदकपयोऽमृतकल्पं-उदकरसास्वादकल्पं
पयोगास्वादकल्पाम् अमृतरणास्वादकल्पं पुंसां-विदरपुरुपाणां सज्ज्ञान-सम्पग्ज्ञानमेवमाख्यातं स्वरूपतो विधियनवतु-
पिमा परम पियते पस्मिन्तविधियनमदेव, नरिधिपनशून्य,गुरुभि:-आचार्यराख्यातं विपयतुडपहारि-विपयनुपमपहर्तुं शील-
मस्पेति नियमेन-अपश्यतया, श्रुतमान स्वच्छस्वादुपथ्यसलिलास्वादतुल्यं, चिन्ताज्ञानं तु क्षीररसास्वादतुल्यं, भाषनाज्ञानममृतरसा-
स्वादान्पमित्युक्तं भवति ॥ १३ ॥ "विषयडपहारी'त्युक्तं, यस्य तु विषयामिलापातिरेकः स ज्ञानत्रयवानेव फलाभावान
मातीत्ययोग्यत्त्वमतिपादनाय तस्वेदमाह-
शृण्वन्नपि सिद्धान्तं निपयपिपासातिरेकतः पापः । प्राप्नोति न संवेग तदाऽपि यः सोऽचिकित्स्य इति १४
नेविधस्य शस्तं मण्डल्युपमेशशनप्रदानमपि । कुर्वन्नेतद् गुरुरपि तदधिकदोपोऽवगन्तव्यः ॥ १५ ॥
यः शृण्वन् संवेगं गच्छति तस्यायमिह मतं ज्ञानम् । गुरुभक्त्यादिविधानात् कारणमेतद् द्वयस्येप्टम्॥१६॥
शृण्वनपि-तीर्थरानिहिवमर्थतः सिद्धान्त-प्रतिष्ठितपक्षरूपं गणधरायुपनिवद्धमागमं विपयपिपासातिरेकतो-रूपरस-
गन्मसर्मनन्दामिलापातिरेकेण पापः सलिष्टाध्यपसायत्वात् न पामोति संवेग-मोक्षामिलापं तदापि-सिद्धान्तश्रवणकालेऽपि,
आस्तां तापदन्पदा, य एविधः सोचिमित्स्य-इत्यचिकित्सनीयः स वर्तते, शाखविहितदोपचिकित्साया अनर्हचादिति ॥१४॥

·१ इत्यं कर्मदीपयतः किं कर्षज्यामित्याह-न प्रतिपेघे एवंविधय पुरुषस शस्तं-प्रशस्तमनुज्ञावमित्यर्थः, मण्डत्युपवेशनमः पानमपि-अर्थमण्डल्यां यदुपवेशन श्रवणार्थ तत्पदानमपि, कुर्वन्--सम्पादयन् एतत्पूर्वोक्त गुरुरपि-प्रस्तुतोऽभिधायी तपधियोप:-अयोग्यपुरुषाधिकदोपोऽयगन्तव्या-अवयोद्धयः, सिद्धान्तावज्ञाऽऽपादनादिति ॥१५॥ पूर्वोक्तार्थ व्यतिरेकेणाह- गः फभियोग्यः शुण्यन-सिद्धान्तमिति सम्बध्यते, संवेगं गच्छति-आस्कन्दति तस्य योग्यस्यायमिह-प्रथममिह मतं ज्ञान- भुजमान गुरुभारण्यादिविधानाद-रुभक्तिपिनयपहुमानादिकरणात् कारणमेतद्दयस्पेष्ट-चिन्तामयभावनामयज्ञानद्वयस्थ देतरेव भुतवानमि, समानानायेऽपि रतपयकल्पे परमादरो विधेय इति ॥ १६ ॥१०॥ इति दशमं पोडशकम् ॥ ॥ अथ एकादशं पोडशकम् ॥ किं पुनः चुनसानस पार संभाग लिङ्गामित्याह- शुभपा हायं लिज खलु वर्णयन्ति विद्वांसः। तदभावेऽपि श्रावणमसिराऽवनिकूपखननसमम् ॥ १॥ भोतुमिका शुभगा हा लिज-शुतज्ञाने प्रथमं लक्षणं, खलशब्दो पाक्यालझारे, वर्णयन्ति विद्वांसो-विचक्षणाः, गएभाषेपि शुभूपाया अभावेऽपि भावणं-सरपे प्रयोजन कर्मन्यं गुरोः शिष्पविषयमिति गम्यते, असिराध्वनिकृपखमनसम भागामी कूपराननमसननमेल अनुदरूपाप्तिफतापात् तेन सम, पिविक्षिाफलरहितमित्यर्थः, चोधनकाहो हि श्रावणस्य फले NIनामाशिमाः २ अममूलभममाषफारमुक्त भपति ·+ उदासह इव हपखननस, स च शुधूपासिराऽभावे न संभवतीति वेन सममित्युक्तं इतिहृदयम् ॥ १ ॥ 'शुश्रूषा चेहाचं लिङ्ग'- मित्युक्त वामेर विभजयन्नाह- शुश्रूषाऽपि द्विविधा परमेतरभेदतो बुधेरुक्ता । परमा क्षयोपशमतः परमाच्छ्रवणादिसिद्धिफला ॥ २ ॥ पूनो वेदग्ध्यवतः कान्तायुक्तस्य कामिनोऽपि दृढम् । किन्नरगेयश्रवणादधिको धर्मश्रुतौ रागः ॥ ३ ॥ गुरुभाक्तिः परमाऽस्यां विधो प्रयत्नस्तथाऽऽद्दतिः करणे। सद्ग्रन्थाप्तिः श्रवणं तत्त्वाभिनिवेशपरमफलम् ४ विपरीता वितरा स्यात् प्रायोऽनर्थाय देहिनां सा तु । या सुप्तनृपकथानकशुश्रूयावत् स्थिता लोके॥५॥ शुश्रूपाऽपि प्रागुक्ता द्विविधा-दिप्रकारा परमेतरभेदतः-प्रकृऐतरमेदेन बुधैः-विवद्भिरुक्ता प्रतिपादिता, परमा-प्रधाना क्षयोपशमत:-क्षयोपशमात् परमात्-प्रधानाद्भवति, सा च श्रवणादिसिद्धिफला-श्रवणग्रहणधारणादिसिद्धिः फलमस्या इति।।२।। परमायाः शुश्रूपायाः फलमुपदर्शयति-यूनो--ययास्यस वैदग्ध्यवतो-वैचक्षण्यवतः सकलाकुशलस्प कान्तायुक्तस्य-कमनीय- प्रिपतमासमन्वितस्प कामिनोऽपि-अनुरक्तम्पापि दृढं-अत्यर्थ किन्नरगेयश्रवणाद-दिव्यगीतथवणात् कर्णामृतकल्पादधिको- विशेषपान् धर्मश्रुती-धर्मश्रपणे रागः-अमिलापः, एवं श्रवणादिसिद्धिफला परमा शुथूपा भवति' ॥ ३॥ अस्यामेव सत्यां यद्भवति तदाह-गुरुविपया भक्तिः परमा-प्रधाना अस्यां गुरुशुश्रुपायां सत्यां विधौ-विधिविपये क्षेत्रशुद्ध्यादौ प्रयत्ना-परमादरः 1 भूपेप्यामिरा रागनु प्रानपासनात्मक इवि हेतुफलयो द.

·तथा हतिः करणे-आगमार्थक्रियायो सदन्थाप्तिः सती-शोभना ग्रन्याप्ति:-परिस्फुटसूत्रार्थाचाप्तिः, अवपामर्थस, तत्त्वाभि- निवेशपरमफलम्-तत्वज्ञानपरमफलम् ॥ ४ ॥ अपरशुश्रूषामुपदर्शयति-विपरीता तु-उक्तविपरीता इतरा-अपरमा शुश्रूषा स्वात, प्रायो-बाहुल्येन अनर्थाय-अनुपकाराय देहिनां-शरीरिणां सा तु-सा पुनरितरशुश्रूषा, या कीदृशी ?-सुप्तथासौ नृपथ शय्या- व्यास्थितो लीलया स्वापार्थ किश्चित्किञ्चित् शृणोति कथानके क्वचिदाख्यायिकायां शुश्रूषा-श्रवणेन्द्रियव्यापतिस्तद्वत् सुप्तन- पफयानाशुपावत् स्थिता-प्रतिष्ठिता प्रसिद्धा लोके सर्वत्रैक, यथा नृपस्य कथानकश्रवणे न महानादरः अथ किञ्चिच्छृणोत्येवमय- मप्यपरमशुश्रूपायामादरमन्तरेण किश्चिच्छृणोति ॥ ५॥ इदानीं त्रयाणां श्रुतादिज्ञानानां किञ्चिद्विभागमुपदर्शयति- ऊहादिरहितमायं तद्युकं मध्यमं भवेज्ज्ञानम् । चरमं हितकरणफलं विपर्ययो मोहतोऽन्य इति ॥६॥ वास्यार्थमात्रविपयं कोष्ठकगतवीजसन्निभं ज्ञानम् । श्रुतमयमिह विज्ञेयं मिथ्याऽभिनिवेशरहितमलम्॥७॥ यत्तु महावास्यार्थजमतिसूक्ष्मसुयुक्तिचिन्तयोपेतम् । उदक इव तैलविन्दुर्विसर्पि चिन्तामयं तत्स्यात् ८ ऐदम्पर्य्यगतं यद्विध्यादौ यत्नवत्तथैवोच्चैः । एतत्तु भावनामयमशुद्धसद्रतदीतिसमम् ॥ ९ ॥ हो-वितर्कः ऊहापोहविज्ञानादिरहितमाय-प्रथमं श्रुतमयं, तद्युक्तं-जहादियुक्त मध्यम-चिन्तामयं भवेत् ज्ञान-द्वितीयं, परम-भावनामपं द्वतीयं हितकरणफलं-हिवकरणं फलमस्येति स्वहितनिनफलं, विपर्ययो-विपर्यासो मिथ्याज्ञानं मोहतो- | मोहान् मिथ्यानमोदनीयोदयात् बानत्रयादन्योऽयोध इति ॥ ६ ॥ श्रुतमपज्ञानस्य लक्षणमाह-सफलमानगतवचनाविरोधिनि- ·ताननं यास्यं तस्वार्थमान-प्रमाणनयाधिगमरहितं तद्विपयं-तद्गोचरं वाक्यार्थमात्रविषयं, न तु परस्परविभिन्न विषय- शायावयवभूतपदमात्रयाच्यार्थविषयं, कोष्ठके-लोहकोष्ठकादौ गतं-स्थितं यद् वीजं-धान्यं तत्सन्निभमविनष्टत्त्वात् कोष्ठकगत- पीजगन्निभं ज्ञानं श्रुतमयमिह प्रक्रमे विज्ञेयं-वेदितव्यं मिथ्याभिनिवेशः-असदमिनिवेशस्तेन रहितं-विप्रमुक्त अलं--अत्यर्थम् ॥ ७ ॥ चिन्तामयज्ञानस लक्षणमाह-यत्तु-यत्पुनर्महावाक्याज-आक्षिप्तरसर्चधात्मकचवस्तुप्रतिपादकानेकान्तवाद- विषयार्थजन्य अतिसूक्ष्मा-अतिशयमूक्ष्मबुद्धिगम्याः शोभना-अविसंवादिन्यो या युक्तयः-सर्वप्रमाणनयगर्भास्तचिन्तया. नदालोपनयोपेतं--युक्तम् उदक इव-सलिल इव तैलविन्दुः-वैललवों विसर्पणशीलं विसप्पि-विस्तारयुक्तं चिन्तया निर्वृत्तं चिन्तामयं तज्यानं स्याद्-भवेत् ॥ ८॥ भावनाजानलक्षणमाह-ऐदम्पयं-तात्पर्य सर्वज्ञेयक्रियाविषये सर्वज्ञाज्ञैव प्रधान कारणमित्येवरुपं तद्गृत-तद्विषयं यज्ज्ञानं विध्यादौ-विधिद्रव्यदानृपात्रादौ यत्रवत्-परमादरयुक्तं तवैवोथैः-ऐदम्पर्यवत्या- पेक्षया यायचस्स ममुरायार्थ तथैवेत्यस ग्रहणं, एतत्तु-एतत्पुनर्भावनया निवृत्त भावनामयं-ज्ञानं अशुद्धस्य सदनस्य-जात्य- रसस स्वभावत एप क्षारमृत्पुटपाकायभावेऽपि भास्वररूपस या दीप्तिस्तया समं अशुद्धसद्रत्नदीप्तिसमम्, यथा हि जात्यरत्नस्य स्वभावत एवान्यरत्नेम्योऽधिका दीप्तिर्भवति एवमिदमपि भावनाज्ञानमशुद्धसद्रत्नकल्पस्य भव्यजीवस्य कर्ममलमलिनस्यापि शेषज्ञानेभ्योऽधिक- , पाण्यार्थः प्रायायकथाश्यतापनसकरशानरचनाविरोधिवचनार्थः तन्मात्रं प्रमाणनयाधिगमरहितं वद्विपयं-तद्गोचरं, नतु परस्परविभिन्न- रिपतापापपपभूतपदमाशाप्याविषयं २ तस्य संशयादिरूपायेनाज्ञानापात् ३ पदार्थज्ञानोरथापितानुपपत्तिनिरासप्रधानपात् ·प्रभावकारि भाति, अनेन दिशानं जातं नाम, कियाप्येतत्पूचिकर मोक्षायाक्षेपेण सम्पद्यत इति ॥९॥ साम्प्रतं प्रयाणां श्रुत. निन्ताभारनामपशानानां विपपविभागार्थ फलाभिधानाय प्रममते कारिकादयेन- आप इह मनापुंसस्तदागादर्शनमहो भवति । न भवत्यसो द्वितीये चिन्तायोगात् कदाचिदपि ॥१०॥ पारिचरकसीन्पचरकचारणविधानतश्चरमे । सर्वत्र हिता वृत्तिर्गाम्भीर्यात्समरसापत्त्या ॥ ११ ॥ आगे युगगाने इह-प्रपचने मनाग्-ईगत् घुमा-पुरुषस्य तद्रागात्-श्रुतमयज्ञानानुरागात् 'दर्शनग्रहो भवति' दर्शनं मतं सुगनित्येकोस्लमदः सदाग्रहो, यथेदमपोकमिदमेव प प्रमाणं नान्यदित्येवंरूपो, न भवत्यसौ-दर्शनग्रहो यथेदमस्मदीयं दन गोभनमन्पदीगमशोभनमित्यरूपो द्वितीये चिन्तायोगाद्-अतिसूक्ष्ममयुक्तिचिन्तनसम्बन्धात् फवाचिवपि काले, नय- प्रमाणाधिगमसमन्वितो हि विवान् प्रेक्षावनया स्वपरतन्त्रोक्तं न्यायचलायातमर्थ सर्व प्रतिपद्यते, तेनास्य दर्शनग्रहो न भवेति ॥१०॥ गारगरको-भशापिता सीपन्या-औषधेः अचरका-अनुपभोक्ता सस्य चारण-अभ्यवहारणं तस्य विधान-सम्पादनं तस्माचा- 1 भा परमारपि पाण्यार गुत्पतिविशेषेण शापमानात पाण्याशानादीना महापापयार्थशपज्ञानादाययान्तरण्यापारामिति म पिरम्यायापारा. नानियोता नपा पाहुनाका "सोऽपमिोरिप दीदीपंतो ग्यापारो, पापरः स शम्बाई" इत्यन्यत्र विस्तरः २ दर्शनप्रदा-असत्यपक्षपातो भपति, मेरे मपोनगिरमे प्रमाण माग्पक्षिति, भगी वनिप्रदोऽस्मदीय दर्शन शोभनमन्यदीयमशोभनमिग्येषरूपो ३ एनयममाणरूपसिदान्तसजायो हिरो सोनमा सामाविरोधेन परिपपते, मरकान्तताप वितिपयत इति, रायाचाह समाती महामतिः-णिययरपणिजसथा सम्रणया पारिषणाने मोहा। गुग भीलसमभो रिभग सधे प भलिएर सि॥

·रिचरकमञ्जीवन्यचरकचारणविधानतः चरमे-भावनामयज्ञाने सति सर्वत्र सबैपु जीवेषु हिता वृत्तिः-हितहेतुः प्रवृत्तिः, न कस्य- चिदहिना, गाम्भीर्याद्-आशयविशेषात् समरसापत्त्या-सानुग्रहणरूपयो। "कयाचिद् स्त्रिया कस्यचित्पुरुषस वशीकरणार्थ परिनानिकोक्ता, यथा इमं मम वशवतिनं वृपमं कुरु, तया च किल कुतचित्सामर्थ्यात् स वृपभः कृतः, तं चारयन्ती पाययन्ती चास्ते, अन्यदा च वटवृक्षस्याधस्तान्निपण्णे तस्मिन् पुरुषगवे विद्याधरीयुग्ममाकाशगमागमन, तत्रैकयोक्तं-अयं स्वाभाविको न गौः, द्वित्तीयपोक्त- कथमयं स्वाभाविको भपति ?, तवाद्ययोक्तं-अस्य वटस्याधस्तात्सञ्जीवनीनामौपधिरस्ति, यदि तां चरति तदाऽयं स्वाभाविकः पुरुषो जायते, तर विद्याधरीपचनं तया स्त्रिया समाकणित, तया चौपधिं विशेषतोऽजानानया सामेव चारिं तत्प्रदेशवर्तिनी सामान्येनैव चारितः पारसजीरनीमुपभुक्तवान्। तदुपभोगानन्तरमेवासी पुरुपः संवृत्तः" एवमिदं लौकिकमाख्यानकं श्रूयते, यथा तस्षाः गियास्तस्मिन् पुरुषगचे हिता अधुचिः, एवं भावनाज्ञानसमन्वितस्यापि सर्वत्र भव्यसमुदायेनुग्रहप्रवृत्तस्य हितैव प्रवृत्तिरिति ॥११॥ 'विपर्पयो मोहतोऽन्य' इत्युक्तं, स पुनः क इत्याह- गुर्वादिविनयरहितस्य यस्तु मिथ्यात्त्वदोपतो वचनात्। दीप इव मण्डलगतो वोधः स विपर्ययः पापः १२ दण्डीखण्डनिवसनं भस्मादिविभूपित सतां शोच्यम् । पश्यत्यात्मानमलं ग्रही नरेन्द्रादपि ह्यधिकम् १३ मोहविकारसमेतः पश्यत्यात्मानमेवमकृतार्थम् । तद्वयत्ययलिङ्करतं कृतार्थमिति तद् ग्रहादेव ॥ १४ ॥ । सर्पतम्प्रमाइपरसमयप्युरपत्तिकृतसानुप्रहपरिणत्या ·قيمر २ सस्यग्दर्शनयोगराज ज्ञानं तद् ग्रन्थिभेदतः परमम् । सोऽपूर्वकरणतः स्याज्ज्ञेयं लोकोत्तरं तच्च ॥ १५ ।। लोकोत्तरप तस्मान्महानुभावस्य शान्तारित्तस्य । औचित्यवतो ज्ञान शेषस्य विपर्ययो ज्ञेयः ॥१६||११ गुरिनिगरहितरा-रूपाध्यागाजिनपिकासा गस्तु-गा पुनर्मिगात्त्यदोपतो-मिथ्यात्त्यदोपारत्यार्थाथ्रदान- सपासना-भागमादीपा भगतो गलाकारो पोषा-अपगमगिरिकस्येप स वधाविधो धोधो वचनापन्नप्पध्यारोप- तो निर्णगो-विमापलयरूपः पगाराविषयः पाप सारूपेण पर्सते ॥ १२ ॥ विपर्यग एप प्रस्तुरे टान्तगर्भ- सुपरमार कारिकारमेन पीरपपई एसि विपसन-परिभागमस्येति दण्डीराणानिासनस्तं भस्मादिभिर्विभूषित-विच्छुरितं भस्मादिविभूषित सासरपुरुषाणो शोर्ग-शोगनीगं पश्यति अबलोकगत्यात्मानमलम्-अत्यधं ग्रही-ग्रहवान् नरेन्द्रादपि more-Tनोऽपातिक गति गम्यते ॥१३॥ मोहपिकारसमेतो-मनोविनमदोपममन्तितः पश्यत्यात्मानमेवमकृतार्थ ने मागपोमरान तामितिपश्यति, सहा-कतार्गस दालन पानि लिझानि तेषु रतस्तं नमत्यपलिङ्गरतम्, अनेनाछ- लाप पाया दर्शयति, एरिषोऽपि कृतार्थमिति कतो मन्प, ताहादेव-स घासौ ग्रहमा २ तस्मादेव-विरक्षितग्रहावेधादेव, विगाव उपनय कः ॥१४॥ शानपिपर्णपयोः स्याम्पुपदर्शनार्थमिद कारिका यमाह-सम्यग्दर्शनयोगात्- MP44HAN जान-सम्पगलाच तात्सम्पदर्शन गन्धिभेदतो यन्पिभेदात् परम-प्रधान स्वरूपतो वर्तते, स-ग्रन्धि- HT AWA HANNAPाधिकारछेरी अपूर्वकरणतः स्याद्-अपूर्वपरिणामा पेन्, 'ज्ञेयं लोकोगरं तग' तण-

·अपकरणं लोकान् सर्चस्मादप्युत्तरं-प्रधानं ज्ञेयम् , अपूर्थकरण-अपूर्वपरिणामः शुभः, अनादावपि संसारे तेषु तेषु धर्मस्थानेषु
ययार्थग्रहणादिषु वर्तमानस्याप्पसातपूर्व इतिमत्ता ॥ १५ ॥ लोकादुत्तर:-प्रधानो ज्ञानयानिह गृह्यते, तस्य लोकोत्तरस्य, तस्मा-
दिति निगमने, महानुभावस्प-अचिन्त्यशक्तेः शान्तचित्तस्य-उपशान्तमनसः औचित्त्यवत-औचित्ययुक्तस्य ज्ञानं, अनेन ज्ञान-
स्वामी निदर्शितः, शेषस्य-उक्तगुणविपरीवस विपर्ययो-ज्ञयो, बाननयादन्यः पदमारवाच्यार्थविषयः पूर्वोक्त इति ॥१६॥११॥
इति पकादशं पोडशकम्
॥ अथ द्वादशं पोडशकम् ॥
नाम्प्रन वानपभाषाभाषयोर्दीक्षाधिरारित्त्वानधिकारिचप्रतिपादनापाह-
अस्मिन् सति दीक्षाया अधिकारी तत्वतो भवति सत्त्वः । इतरस्य पुनःक्षा वसन्तनुयसन्निभा ज्ञेया १
अमिान्-शानत्रये सति-विद्यमाने दीक्षाया-विरतिरूपाया अधिकारी-अधिकारवान् शास्त्रनयोदितत्त्वेन तत्त्वतः-परमार्थतो
भरति मचः पुमान्, इतरस्प-अनधिकारिणः पुन:क्षा-प्रतरूपा वसन्तनृपसन्निभा-विडम्बनाप्रापा चैत्रमासपरिहासकव-
राजमग्रिमा मुग्धपदीशपत्रा(रदीक्षाकर्याकरणेन ज्ञेया-ज्ञातव्या ॥ १ ॥ अधुना दीक्षाया निरुक्तमुपदर्शयन् ज्ञानिन
एर वां निपमयन्नाह-
श्रेयोदानादशिवक्षपणाच सतां मतेह दीक्षेति । सा ज्ञानिनो नियोगाद् यथोदितस्यैव साध्वीति ॥२॥

·'श्रेयोदानात् श्रेयः-सुन्दरं तस्य दान-वितरणं तस्मात्, अशिव-प्रत्यवायस्ततक्षपणाच-तन्निरसनाच सा-मुनीनां मता-अभिप्रेता इह-प्रवचने दीक्षेति प्रागुक्ता, इति-एवमनया निरुक्तप्रक्रियया सा-दीक्षा ज्ञानिनो-ज्ञानवतो नियोगात् नियोगेन यथोदितस्यैवाधिकारिण एव साध्वीति-निरवद्या वर्तते ॥ २॥ ननु च यदि ज्ञानिन एव नियमेन साध्वी दीक्षा, ततः कथं पूर्वोक्त- ज्ञानत्रयविकलानां माफ्तुपप्रभृवीनां समये सा श्रेयसी श्रूयत इत्याशङ्कयाह- यो निरनुवन्धदोपाच्छ्राद्वोऽनाभोगवान् वृजिनभीरुः । गुरुभक्तो ग्रहरहितः सोऽपि ज्ञान्येव तत्फलतः॥३॥ चक्षुष्मानेकः स्यादन्धोऽन्यस्तन्मतानुवृत्तिपरः । गन्तारौ गन्तव्यं प्राप्नुत एतौ युगपदेव ॥४॥... यस्यास्ति सक्रियायामित्थं सामर्थ्ययोग्यताऽविकला । गुरुभावप्रतिबन्धादीक्षोचित एव सोऽपि किल ५ य एवंविधो 'निरनुबन्धदोषाच्छादः निरनुबन्धो--व्यवच्छिन्नसन्तानो दोपो रागादिः निरनुवन्धश्वासौ दोपश्च २ तस्माच्छाद्धः श्रद्धावान्, यस्तु सानुवन्धदोपान्निरुपक्रमक्लिष्टकर्मलक्षणात् कथञ्चिच्छ्राद्धो भवति स नेह गृह्यते, 'अनाभोगवान्' अनाभोगः- अपरिज्ञानमानमेव केवलं ग्रन्थार्थादिषु सूक्ष्मबुद्धिगम्येषु स विद्यते यस्य स तथर, वृजिन-पायं तद्रीराईजिनभीरुः, संसारविरक्तरवेन, गुरवा-पूज्यास्तेषु भक्तो गुरुषहुमानात् ग्रहः-आग्रहो मिथ्यामिनिवेशस्तेन रहितो ग्रहरहितः, अनेन सम्पग्दर्शनेनत्त्वमस्यावेदयति, सोऽपि य एमुक्तविशेषणवान् ज्ञान्येव-ज्ञानवानेच, तत्फलतो-ज्ञानफलसम्पन्नत्त्वेन: शानस्यापि वितदेव फलं संसारविरक्तच- गुरुभक्तिमचादि तदस्थापि विद्यते इतिकृत्वा ॥ ३ ॥ कथं पुननिफलं मापतुपादेर्गुरुवहुमानमात्रेण तथाविधज्ञानविकलस्य सन्मार्ग- ·गमनादीलागणार- गरमलमनु पहनं विधने यस स चक्षुष्मान् एकः कधित् स्यात्--भवेत्पुरुषो मार्गगमनप्रवृत्तः अन्धो- हरिगिलोया-नदपरः, केरलं मार्गानुमानिया विशिष्ट विवेकसम्पनत्वेन च तन्मतानुयुत्तिपरः चक्षुप्मतो मतं-अभिप्रायो वचनं या तन्मूल तदनुत्तिपरः-नदनुवनप्रधानः, शेषानुमतरर्तनपरित्यागेन, गती द्वावपि चक्षुष्मत्सदन्धा गन्तारी-गमन- शीनारनपरणप्रयागच्या गन्तव्यं-विरसिटनगरादि प्रामुत एती. युगपदेव-एककालमेव, इदमुक्तं भवति-चक्षुष्मान् पुरस्ताद् पनि अन्धस्तु पृष्ठना, एवमनयोर्नजतोरेकपदन्याग एवान्तरं, नापरं महद्, यदिया तदपि समानपदन्यासपोः साहित्येन बाहुलपयोत्र- जनोस्निीत्यामेककाला प्राप्तन्यनगरादिग्धानप्राप्तियोरपीति, पथैवमेतयोन्तिरं तथा सुरुमापतुपकल्पशिष्ययोज्ञान्यज्ञानिनोः फलं प्रति गन्मार्गगमनप्रगयोमार्गपर्यन्तप्राप्ती मुफ्त्यवम्यायां न फिश्चिदन्तरमिति गर्भार्थः ॥ ४ ॥ एवं समानफलत्वं ज्ञान्यज्ञानिनोः प्रतिपाय दीवाईत्वं विशेषज्ञानागमन्विनस्सापि दर्शयति-यस्य विशिष्टतानरहितस्याप्यस्ति--विद्यते सदिक्रयायां-सदाचारे इत्रामनेन प्रकारंप मामय योग्यता-गामपन गमानफलसाधकसरूपेण योग्यताऽविकला-परिपूर्णा गुरुपु-धर्माचार्यादिपु भावप्रतिपन्नात्-भावनः प्रतिबद्धत्वेन हेतुना दीक्षोनित एव-दीक्षायोग्य एव यः प्रस्तुतः, किलेत्याप्तागमवादः, यतः संसार पिरत पासा अधिकारी, नेपगुणवकल्येऽपीत्युक्तम् ॥ ५॥ इदानीं दीक्षायाः समानफलतया देवत्वमभिदधानो विपमफलस्स नादंगरामुपदरायग्निदमाह- देयाऽस्मे विधिपूर्व सम्यक्तन्त्रानुसारतो दीक्षा । निर्वाणवीजमेपेत्यनिष्टफलदान्यथात्यन्तम् ॥ ६ ॥ देश-दातल्याऽस्मपोन्याप विधिपूर्व-विधानपूचं सम्यग्-अर्थपरीत्येन तन्त्रानुरगरतः गावानुमारतो दीक्षा-व्रतरूपा ·निर्धापास्य वीज मोक्षमुरबयोंईतुत्वेन एपेति दीक्षेत्र, अनिष्टफलदा-विपर्ययफरा संसारफला अन्यथा अपोग्पाय दीयमाना अत्यन्तं-अतिशयेनेति ॥ ६ ॥ का पुनरियं दीक्षत्याह-. देशसमग्राख्येयं विरतिासोऽत्र तद्वति च सम्यक् । तन्नामादिस्थापनमविद्रुतं स्वगुरुयोजनतः ॥७॥ नामनिमित्तं तत्वं तथा तथा चोधृतं पुरा यदिह । तत्स्थापना तु दीक्षा तत्वेनान्यस्तदुपचारः।। ८.॥ कीर्त्यारोग्यधुवपदसम्प्राप्तेः सूचकानि नियमेन । नामादीन्याचार्या वदन्ति तत् तेपु यतितव्यम्।। ९ ।। तत्सस्कारादेपा दीक्षा सम्पद्यते महापुंसः । पापविपापगमात् खल्ल सम्यग्गुरुधारणायोगात् ॥ १० ॥ देशाख्या समग्राख्या चेयं दीक्षा चिरतिरुच्यते, देशविरतिदीक्षा सर्वविरतिदीक्षा चेत्यर्थः, न्यासो-निक्षेपोऽन्न दीक्षायां, वतन्यास इत्यर्थः, सा विद्यते यस्य स तद्वान् तस्मिस्तद्वतिच पुरुषे देशदीक्षावति सर्वदीक्षापति च सम्यक्-समीचीनं सङ्गत 'तन्नामादिस्थापनं' तैपां-प्रवचनप्रसिद्धानां नामादीनां चतुर्णा स्थापन-आरोपणं अविद्रुत-उपद्रवरहितमनुपालवमितियावत्, कथं तमामादिस्थापनम् ? 'स्वगुरुयोजनतः स्वगुरुभिः आत्मीयपूज्यैर्योजन-सम्बन्धनमौचित्येन या तन्नामादीनां ततः सकाशाद 199) कथं पुनविशिष्टना- मन्यासस्य स्वगुरुभिः प्रसादीकृतस्य दीक्षानिमित्तचमिति मन्यमानं परं प्रत्याह-नामनिमित्त-नामहेतुकं तद्भागस्तत्व-नामप्रति- पायगुणात्मकचं, कृतप्रशान्तादिनानः प्रशमादिरूपोपलम्भात्, तन्नाम्नि च तद्गुणस्मरणाद्युपलब्धेः, तथा तथा' चोद्धृतं-तेन तेन , स्वगुरभिर्योजन स्वजीत्तानुरोधेन विधान तत २ तत्तदभिप्रायस्मरणाससद्गुणानुकूलप्रवृत्या तत्तद्गुणसिद्धः

·रूपेणोद्धतम्-उई कृतनिहिं पुरा-पूर्व, यद्-यस्मादिह प्रयचने मुनिभिः तत्स्थापना तु-तस्यैव नाम्नः स्थापनेव नाम-
न्यास एव दीक्षा-प्रस्तुता तत्त्वेन-परमार्थन, अन्यस्तदुपचार:-अन्पक्रियाकलापस्तदुपचारस्तस्सा।-दीक्षाया उपचारो' चर्गते,
विद्योपचारात् ॥ ८ ॥ कस्मात्पुनर्नामादिन्यासे महानादरः क्रियत इत्याशङ्कयाह- कीर्तिी-श्लाघा आरोग्यं-नीरुजवं प्राक्तनसह-
जोत्पातिकरोगविरहेण, ध्रुवं-स्थैर्य भावप्राधान्यानिर्देशस पदं-स्थानं विशिष्टपुरुपावस्थारूपमाचार्यत्वादि कीर्तिश्वारोग्यं च ध्रुवं च पदं
च कीारोग्यध्रुवपदानि वेप सम्पाप्तिः-अपूर्णलाभस्तस्या अप्राप्तिपूविकायाः प्राः सूचकानि-गमकानि नियमेन-अवश्यन्वया
नामस्थापनाद्रव्यभावरूपाणि आचार्या:-पूज्या वदन्ति-ब्रुवते । तत्-तस्मात्तेपु नामादिषु यतितव्य-यत्नो विधेयः, इह
चंद तात्पर्यमवसैयं-अन्पर्धनाम्नो हि कीर्चनमात्रादेव शब्दार्थप्रतिपर्विदुषणं प्राकहजनस्य च मनःप्रसादात्कीर्तिराविर्भवति, यथा
सुधर्मभद्रयाहस्वामिप्रभृतीनामुत्तमपुरुषाणां प्रवचने कीर्तिरुदपादि, स्थापनाऽप्याकारपती रजोहरणमुखवस्त्रिकादिधारणद्वारेण भावगर्भ-
प्रवृत्या आरोग्यमुपजनयति, द्रव्यमप्याचारादिश्रुतं सकलसाधुक्रिया चाभ्यस्यमाना व्रतस्थैर्योपपत्तये प्रभवति, भावोऽपि सम्यग्दर्शनादि-
रूपः पूर्वोत्
सये सम्पद्यते, नहि विशिष्टभावमन्तरेणागमोक्तविशिष्टपदावाप्तिर्भावतो भवति, अथवा सामान्येनैव कीर्त्यारोग्य-
मोक्षसम्प्राप्त सूचकानि सण्येिव नामादीनि ॥९॥ किमिति दीक्षाप्रस्तावे नामादिपु यतिवन्यमित्याशङ्कथाह-तत्संस्कारात्-
नामादिसंस्कारादेपा-द्विविधा दीक्षा तरूपा सम्पद्यते--सम्भवति महापुंसो-महापुरुषस्य, न बमहापुरुपा प्रधारिणो भवन्ति,
, नामस्थापनारूपमुपपदीक्षाकमणः पूर्वोत्तरभावेनानमात्ररूप इत्यर्थः ॥ ८ ॥

·| पापं विपमिव पापविपं तस्थापगमतः खलु अपगमादेव पापविषयोगिमान, चिपापहारिणी दीक्षेति, सम्यग्-अवैपरीच्येन गुरुथ धारणा च गुरुधारणे ताभ्यां योगः-संवन्धस्तसाद् गुरुधारणायोगात्, गुरुयोगात्पापापगमो धारणायोगादेव विपापगम इति ॥ १० ॥ 'दीक्षा सम्पद्यते महापुंस' इत्युक्तं, तत्सम्पती सर्चविरतस्य यद्भवति तदाह- सम्पन्नायां चास्यां लिङ्गं व्यावर्णयन्ति समयविदः । धर्मैकनिष्ठतैव हि शेपत्यागेन विधिपूर्वम् ॥ ११ ।। सम्पन्नायां च-सञ्जातायां चास्या-दीक्षायां लिङ्ग-लक्षण व्यावर्णयन्ति-कथयन्ति समयविद:--आगमवेदिनः, धम्मैकनिष्ठतैव हि-धर्मतत्परवैव हि शेपत्यागेन-धमादन्यः शेपस्तत्यागेन--तत्परिहारेण विधिपूर्व-शास्त्रोक्तविधानपुरस्सरं यथा भवत्येवं शेपत्यागेन धर्मैकनिष्ठता सेवनीया, नान्यथेतिभावः ॥ ११ ॥ अस्सामेव सर्व विरतिदीक्षायां क्षान्त्यादियोजना- माद्वियेन दर्शयति- नचनक्षान्तिरिहादी धर्मक्षान्त्यादिसाधनं भवति । शुद्धं च तपो नियमाद्यमश्च सत्यं च शौचं च ।।१२।। आकिश्चन्यं मुख्यं ब्रह्मापि परं सदागमविशुद्धम् । सर्वं शुक्लमिदं खल्लु नियमात्संवत्सरादूर्ध्वम् ॥१३॥ वचनक्षान्तिः-आगमक्षान्तिरिह-दीक्षायामादी-प्रथम धर्मक्षान्त्या दिसाधनं भवति, आदिशब्दात् धर्ममार्दवादिग्रहा। धर्मक्षान्त्यादीनां साधनं वचनक्षान्तिर्भवति, तत्पूर्चकत्वात्तपा, शुद्धं च--अक्लिष्टं च तपो द्वादशभेदं नियमात्-नियमेन यमश्व- संपमध सत्सं-च-अविसंवादनादिरूपं शौचं च वाह्याम्पन्चरमेदम् ।। १२ ।। अकिञ्चनस भाव आकिञ्चन्यं मुख्य निरुपपरितम् ·नमापि-नामचर्य परं प्रधान सदागमविशुद्ध-सदर्थप्रतिपादक आगमः सदागमस्तेन विशुद्ध-निर्दोष सर्व-पूर्वोक्तं दशपिपमपि शान्त्यादि शुक्रमिदं ग्वालु-निरतिचारमिदमेप नियमाद् इतरण्यावृत्या शुक्लस्य शुक्लनिवर्तकच्यात्, संवत्सरादूर्ध्व- क्रियामलत्यागेन संपत्सरकालात्ययेन शुक्लं भवतीति ॥ १३ ॥ अस्यैव दीक्षावतः पूर्वोत्तरकालभाविगुणयोगमाह- ध्यानाध्ययनाभिरतिः प्रथमं पश्चात्तु भवति तन्मयता। सूक्ष्मार्थालोचनया संवेगः स्पर्शयोगश्च ॥१४॥ स्पर्शस्तत्तत्त्वाप्तिः संवेदनमात्रमविदितं त्वन्यत् । वन्ध्यमपि स्यादेतत्स्पर्शस्त्वक्षेपतत्फलदः ॥ १५ ॥ व्याध्यभिभूतो यदनिविपणस्तेन तक्रियां यत्तात् । सम्यक्करोति तद्वद्दीक्षित इह साधुसन्चेष्टाम् ।१६।१२। ध्यानं धयं शुक्ल च स्थिराध्यवसानरूपं, यथोक्तम्--"एकालम्बनसंस्थस्य, सदृशप्रत्ययस्य च । प्रत्ययान्तरनिर्मुक्तः, प्राहो ध्यानमुच्यते ॥ १॥" अध्ययनं-स्था यायपाठः, ध्यानं चाध्ययनं च ध्यानाध्ययने, अध्ययनपूर्वकत्वेऽपि ध्यानस्याल्पान्तरत्त्वा- दभ्यर्हणीयत्त्वाच पूर्वनिपातः, तयोरभिरतिः-आसक्तिरनवरतप्रवृत्तिः प्रथमम्-आदौ दीक्षासम्पन्नस्य पश्चातु-पश्चात्पुनर्भनति तन्म- यता-उन्मयचं वत्परता, मूक्ष्मान तेऽर्थाश्व-यन्धमोक्षादयस्तेपामालोचना तया सूक्ष्मार्थालोचनया संवेगों-मोक्षामिलापः 'स्पर्शयोगश्च' स्पर्शः-तवज्ञानं तेन योगः सम्भवतीति ॥१४॥ स्पर्शयोग'त्युक्तं, तत्र स्पर्शलक्षणमाह-स्पृश्यतेऽनेन वस्तुनस्तचमिति स्पर्श, स प कीरगित्याह-तत्तवाप्तिः-तस तस्य यस्तुनो जीवादेस्तत्त्व-स्वरूपं तस्यामि --उपलम्मो ज्ञान स्पर्श उच्यते, संवेदनमान- वस्तुम्यरूपपरामर्शगन्यमविदित त्वन्यत्-कथश्चिद्वस्तग्राहिन्वेऽपि न विदित वस्तु तदित्यविदितमुच्यते, वन्ध्यमपि-विफलमपि ·-- स्यादेतत-संवेदनमा स्पर्शरतु-स्पर्शः पुनः 'अक्षेपत्तत्फलदा अक्षेपेणैव तत्--स्वसाध्यं फलं ददातीत्ययमनयोः स्पर्शसंवेदनयो- विशेष इति ॥१५) संवेगस्पर्शयोगेन दीक्षावान् यत् करोति तदाह-व्याधिना-फुटादिनाभिभूतो-स्तो यद्वद्-यथा निर्विष्णः- निवेदं ग्राहितस्तेन-व्याधिना तत्मियां-तचिकित्सा व्याधिनतीकाररूपां यत्नाद्-यत्लेन सम्यफरोति-विधते तद्वत्-तथा दीक्षित इह प्रक्रमे साधूनां सचेप्टा-विनयादिरूपा तां साघुसन्चेष्टाम् ॥ १६ ॥ १२॥ इति द्वादशं पोडशकम् ।। अथ त्रयोदशं षोडशकम् ॥ 'मा पुसबेष्टां सम्यकरोति' इत्युक्तं, तामेवोपदर्शयितुमाह- गुरुविनयः स्वाध्यायो योगाभ्यासः परार्थकरणं च । इतिकर्तव्यतया सह विज्ञेया साधुसच्चेष्टा ॥१॥ गुरुविनयो-वक्ष्यमाणः शोभनं अभिव्याप्त्याऽध्ययनं स्वाध्यायः स्वकीयमध्ययनं वा अयमभिधास्थमान एव योगो-ध्यानं तस्याभ्यामः-परिचयोऽयमपि वक्ष्यमाणस्वरूप एव, परस्यार्थः-उपकारस्तत्करण च वक्ष्यमाणं इतिकर्तव्यतया--अभिधास्य- माणस्वरूपया सह-साई विज्ञेया-वेदितव्या साधूनां सच्चेष्टा साधुसन्चेष्टा ॥ १॥ गुरुविनयस्वरूपमाह- ओचित्त्याद् गुरुत्तिर्वहुमानस्तत्कृतज्ञताचित्तम् । आज्ञायोगस्तत्सत्यकरणता चेति गुरुविनयः ॥ २॥ औचित्याद्-औचित्येन पुरुषभूमिकापेक्षया गुमदृचिः-गुरुपु वर्तन यावरपदारेण यहुमान:-आन्तरः नीतिविशेपो भानप्रति- वन्धः सदन्तःकरणलक्षणो, न मोहो, मोहो हि ससङ्गप्रतिपत्तिरूपः शास्त्र निनार्यते गुरुपू, गौतमस्नेहप्रतिवन्धन्यायेन, तस्य . मोक्ष -42-44 ·। ar प्रत्यनुपफारकत्यात, मोक्षानुकूलस्प तु भावप्रतिबन्धस्यानिषेधात, ततः सकलकल्याणसिद्धेः, यो हि गुरुकृतमुपकारमात्मविपर्य विशि- एश्विकमम्पन्नतया जानाति, यथाऽस्माखनुग्रहप्रवृत्तः स्वकीयक्लेशनिरपेक्षतया रात्रिन्दिवं महान् प्रयासः शास्त्राध्ययनपरिज्ञानविषयः प्रभूतं कालं यावत्कृत इति स कृतज्ञ उच्यते, अथवाऽल्पमप्युपकार भूयांसं मन्यते, अथवा कृताकृतयोल्लोकप्रसिद्धयोर्विभागेन कृतस्य मतिपाटवाविशेषविपयं स्वरूपं परिन्छिनत्ति, न पुनर्जडतया कृतमपि साक्षात्प्रणालिकया वा न वेत्ति, ततस्तद्भावः कृतज्ञता, तेपु गुरुपु कृतज्ञवामहितं चित्तं तत्कृतज्ञताचित्तं । आज्ञायोग:-आज्ञा नियोगः शासनं, यथा राजाऽऽज्ञा राजशासनं तस्यां योगः- उत्साहः दया या आज्ञया योगः-सम्मन्धः, आज्ञां दत्तां न विफलीकर्तुमिच्छति, 'तत्सत्यकरणता चेति' तेषां गुरूणां सत्यकरणता, । यत्तरुक्तं तत्तथैर तेषु विद्यमानेषु स्वयमापनेषु वा सम्पादयति, एवं तद्वचः सत्यं कृतं भवति, इति गुरुविनयः-एवमेते सर्वेऽपि । प्रकारा औचित्याद् गुरुकृपयादयो भवति प्रागुक्तः ॥ २ ॥ अधुना स्वाध्यायमाह- यत्त खल्लु बाचनादेरोसवनमन भवति विधिपूर्वम् । धर्मकथान्तं क्रमशस्तरस्वाध्यायो विनिर्दिष्टः ॥३॥ ( यत्तु-यत्पुनः, सलुशब्दो वाक्यालङ्कारे, वाचनादेः वाचनाप्रश्नानुप्रेक्षादेः 'आसेवनम्' अभिव्याप्त्या मर्यादया वा प्रवचनोक्तया सेपन-करणमन्त्र-प्रक्रमे भवति-जायते विधिपूर्व-विधिमूलं धर्मकथान्तं-धर्मकथावसानं क्रमश:-क्रमेण तदासेवन खाध्यायोऽपि-पूर्वोक्तनिर्वचनो विनिर्दिष्टः-कथित इति ॥ ३॥ योगाभ्यासमाह- स्थानोर्णालम्बनतदन्ययोगपरिभावनं सम्यक । परतत्त्वयोजनमलं योगाभ्यास इति तत्त्वविदः ॥४॥ ।

·स्थीयनेऽनेनेति स्थान-आमनविशेषरूप कायोत्सर्गपर्यवन्धपद्मासनादि सकलशास्त्रसिद्धं कर्णः-शब्दः, स च वर्णात्मका, अर्थ:-शुग्दसामिषेयं आलम्यनं बायो विषयः प्रतिमादिः, तस्मादालम्बनाद् अन्या-तद्विरहितस्वरूपोऽनालम्बन इतियावत् . स्थानं चोर्गवार्थवालम्बनं च तदन्यत्र २एत एव योगास्तेषां परिभावनं-सर्वतोऽम्यसनं सम्यक्-समीचीनं परं तवं योजयतीति परतत्त्व- योजनं, मोक्षण योजनाद्, अलं अत्यर्थ योगस्य-योगाङ्गरूपस्य ध्यानस्य वाऽभ्यासः-परिचयो योगाभ्यासः इतीत्थं तत्त्वविदोऽभिवदन्ति, कथं पुनः स्थानादीनां पोगरूपत्वं येन तत्परिभावनं योगाभ्यासो भवेत् ?, उच्यते, योगाङ्गत्वेन, योगाङ्गस्य च गाने योगरूपताप्रसिद्धिहंतुफलभावेनोपचागत, योगाङ्गत्वं तु स्थानादीनां प्रतिपादितमेव योगशास्त्रेषु, यथोक्तम्-“यमनियमास- नप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानगमायोऽष्टारङ्गानि" । (पातअलयो. पा०२-२९) ॥ ४ ॥ परार्थफरगमाह- विहितानुष्ठानपरस्य तत्वतो योगशुन्द्विसचिवस्य । भिक्षाटनादि सब परार्थकरणं यते यम् ॥ ५॥ विहितानुछानपरस्य-शास्त्रविहितासेवनपरस्य सत्यता-परमार्थेन योगशुद्विसचिवस्प-मनोवाकायविशुद्धिसहितस्य मिक्षाटनादि-मिक्षाटनरसपात्रपणादि सर्चमनुष्यानं परार्थकरणं-परोपकारकरणं यतेः साधोय-मातव्यं भवति, आहारवस- पात्रादि यतिना गृपमाणस दातॄणां पुण्ययन्धनिमिनचात् तस्य च साधुहेतुकत्यादिति ॥ ५ ॥ इतिकर्तव्यतामाह- , परि पिणातिनिरोधो योगलक्षणं तदा स्थानावीना योगारपेऽपि योगायोपगारो, यदि च मोक्षयोजकल्यापासियमानं तदा नोपधार इति पेषण १ पारमा गृपमाणस्पाहारय परामादेदात; पुण्यनियन्धनायेन परोपकारहेनुपादिशुपयोगप्रवृत्तेश्वोषितप्रवृत्तिहेनुसामयिकशक्त्या तदपिना नियत- शारिलियम् Art ·सर्वमानाकुलता यतिभावाव्ययपरा समासेन । कालादिग्रहणविधी क्रियेतिकर्तव्यता भवति ॥६॥ सर्वन-सम्मिन्ननाकुलता-निराकुलता अचरा यतेर्भावा-सामाविकरूपस्तस्यान्ययपरा-व्ययाभारनिष्ठा, अनाकुलतया गतिभावान्यपपरा न किश्चिद्यतिभागाद् थ्येति--अपगच्छतीतिकृत्ला तथोच्यते, विशेष्यच्चात् फियामिसम्बध्यते, समासेन- मोपेण कालादिग्रहणविधी-कालसाध्यापादिग्रहणविधिविपया क्रिया चेष्टा सशास्त्रप्रसिद्धा इतिकर्तनयंता भवति, इति एवं- रूपा कर्तव्यानां भावः कर्तव्यतोच्यते ॥ ६ ॥ उक्ता साधुमचेष्टा, अधुना तद्वतो मैन्यादिसिद्धिमाह- इति चेष्टापत उच्चेविशुद्धभावस्य सद्यतेः क्षिपम् । मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाः किल सिद्धिमुपयान्ति ॥७॥ इति-एवमुक्तप्रकारेण चेष्टावतः-सा पुचेष्टायुक्तस्य उचैः-अत्यर्थ विशुद्धभावस्य-विशुद्धाध्यवसायस्य सद्यतेः-सत्सांधोः क्षिप्रं- अचिरण मन्त्रीकरणामुदितोपेक्षाः-पूचोक्काशनस्रो भाग्नाः किल सिद्धिमुपयान्ति-किलेत्याप्तागमयादो निष्पनि प्रतिलभन्ते ।। ७ ।। अधुनतद्तमेगाह- एताश्चतुर्विधाः खल्ल भवन्ति सामान्यतश्चतस्रोऽपि । एतद्भावपरिणतावन्ते मुक्तिर्न तत्रैताः ॥८॥ उपकारिखजनेतरसामान्यगता चतुर्विधा मेत्री । मोहासुखसंवेगान्यहितयुता चैव करुणेति ॥९॥ मुसमाने सन्दतावनुवन्धयुते परे च मुदिता तु । करुणानुवन्धनिवेदतत्त्वसारा छुपेक्षेति ॥ १० ॥ ! विनियनियामगुनियाममानस्येनिम्म्यतापदायात् ·एताः खल्वभ्यासात् क्रमेणं वचनानुसारिणी पुंसाम् । सवृत्तानां सततं श्राद्धानां परिणमन्त्युच्चैः॥११॥ एतद्रहितं तु तथा तत्त्वाभ्यासात्परार्थकार्येव । सद्बोधमानमेव हि चित्तं निष्पन्नयोगानाम् ॥ १२ ॥ अभ्यासोऽपि प्रायः प्रभूतजन्मानुगो भवति शुद्धः । कुलयोग्यादीनामिह तन्मूलाधानयुक्तानाम् ॥१३॥ 'एता:-मैन्यायाः चतुबिधा:-चतुष्प्रकाराः सलुशब्दो वाक्यालबारे भवन्ति-जायन्ते सामान्यतः-सामान्येन चतस्रोऽपि प्रस्तुताः एतासां भाषपरिणतिः-विशिष्टस्वरूपलाभस्तस्यां सत्यामन्ते-पर्यवसाने प्रकर्षप्राप्ती मुक्ति-निवृत्तिः नतत्रैताः-तसां मुक्ती नेताः सम्भवन्ति, सांगारिकभावोत्तीर्णरूपवान्मुक्तः ॥ ८॥ 'एताश्चतुर्विधा' इत्युक्तं, तदेव चातुर्विध्य प्रत्येकमभिधातुमाह- उपसरी च खजनथेतरा सामान्य चर एतद्गता-एतद्विपया चतुर्विधा-चतुर्भेदा मैत्री भवति, उपफर्तु शीलमखेत्युपकारी, उपकारं विपक्षितपुरुषमम्बन्धिनमाश्रित्य या मैत्री लोके प्रसिद्वा सा प्रथमा, स्वकीयो जनो नालप्रतिनद्धादिस्तसिन्नुपकारमन्तरेणापि वजन इत्येा या मैत्री तदुद्धरणादिरूपा प्रान्ते सा द्वितीया, इतर:-प्रतिपन्नः पूर्वपुरुषप्रतिपन्नेषु वा खजनसम्बन्धनिरपेक्षा या मैत्री सा तृतीया, मामान्पे-सामान्यजने सर्वसिनेर अपरिचिते परिचितेजप हितचिन्तनरूपाप्रतिपन्नत्त्वसम्बन्धनिरपेक्षा चतुर्थी मैत्री॥ मोहश्चा- गुरां च संवेगवान्यहितं चर सैर्युता चैव-समन्विता चैव करुणेति-करुणा भवति । मोहा-अज्ञानं तेन युता ग्लानापथ्यवस्तुमार्गण- प्रदानामिलापरूपा प्रामा, असुगं-सुखामायो यसिन् प्राणिनि, दुःखिते सुसं नास्ति, तसिन् याऽनुकम्पा लोकप्रसिद्धा आहारवस्त्रशय- नागनादिप्रदानलक्षणा सा द्वितीया, संवेगो-मोक्षाभिलागतेन मुखितेपपि सत्त्वेषु प्रीतिमत्त्या सांसारिकदुःस्वपरित्राणेच्छा छद्मस्थानां Pom ·या सभाना प्रार्तते सा तृतीया, अन्यहितयुता--सामान्यमैव प्रीतिमत्तासम्बन्धविकलेवपि सप्वेशान्येषु सत्त्वेपु केलिनामिव भगतां महामुनीनां सानुग्रहपगयणा हितबुद्धरा चतुर्थी करुणा ॥ ९ ॥ सुखमात्रा-सामान्येनैव चैपयिकं यदपथ्याहारवृप्तिजनि- तपरिणामामुन्दरपरि(गुप)कल्पं स्वपरजीपप्रतिष्ठिनं रस्मिन् प्रथमा मुदिता, सत:-शोभनय परिणामसुन्दरस्य हितमिताबारपरिणाम- जनितम्ब परिहृष्टपेहलोरुगतस्य मुग्यम्य यो हेतुस्तथाविधाहारपरिमोगजनितखादुरसास्वादसुराकल्पः स्वपरगतस्तसिन, सद्धेतावैहली- कि मुग्यविशेगे द्वितीया, अनुयन्धः-सन्तानोऽव्यवच्छिनसुखपरम्परया देवमनुजजन्मसु कल्याणपरम्परारूपस्तेन प्रयुज्यते सुखे पर- भवहभापेक्षया आत्मपरापेक्षया च तृतीया, परं-प्रहट मोहक्षयादिसम्भवमव्यावाध च यत्सुखमनन शाश्वतं च तस्मिन् चतुर्थी मदिता, करुणा चानुवन्धय निर्वदश्च तचं च २एतानि सारो यस्सा उपेक्षायाः सा तथोक्ता, करुणासाराऽनुवन्धसारा निर्वेदसारा तत्च- सारा पेति चतुबिधोपेक्षा, करूणा-घृणा, सा चेहातुरापथ्यासेवनविपया, तथाहि-आनुरय स्वातन्त्र्यादपथ्यं सेवमानस्य तन्निवार- णमवधीर्योपेक्षां करोति, ययप्यगावहितमासेवत इति जानाति तथापि न निवारयतीयं करुणासारोपेक्षा, अनुबन्धः-कार्यविषयः प्राहपरिणामस्लत्सारा, यथा कश्चित् कृतभिदालसादेरर्थार्जनादिषु न प्रवर्तते, त चाप्रयर्तमानमन्यदा तद्धितार्थी प्रवर्तयति, विरक्षिते तु काले परिणामसुन्दर कार्यसन्तानमवेक्षमाणो यदा माध्यस्थ्यमालम्यते तदा तस्सानुबन्धसारोपेक्षा, निदो-निर्षि णता तत्मारा, नारकतिर्यमरामरभवेषु नानाविधानि दुःखानि वेदयतो जीनस्य कयचिन्मनुजदेवगतिपु सन्द्रियोत्सवकर संसारिसचाहादकं सुख- विशेषमनुपश्यतोपि तदमारनाकादाचित्काराभ्यां तस्मिन्नुपेक्षा कुणिस्य निर्वेदसारोपेक्षा, तत्व-परमार्थतज्ञायत समिति वस्तुस- मानो या तत्सारा, मनोजामनोजानां पस्तूनां जीनाजीवात्मकानां परमार्थतो रागद्वेपानुत्पादकत्वेन वापराधमेव मोहादिकर्मविकार- ·निचंदाभावेऽपि भरतीति ॥ १० ॥ केपां पुनरेतायतखो मंत्र्याद्याः परिणमन्तीत्याह-एताः प्रागुक्ता खलशब्दः पुनःशब्दाथ अभ्यामान-परिचपाद पुनः पुनराहते क्रमेण-आनुपूर्व्या वचनानुसारिणां-आगमानुसारिणां पुंसां-मानवानां सवृत्तानां सच्चरि- प्राणां सततं-अनवरतं श्रादानां श्रद्धायुक्तानां परिपामन्ति-आत्ममाद्भवन्ति उनैः-अत्यर्धम्।। ११|| निप्पनयोगान चित्तं किमे- तस्माहित?, नेत्याह-एतद्रहितं तु-मैन्यादिभावनारहितं तु तथा तेन प्रकारेणेतरासंभाविना तत्त्वाभ्यासात्-परमार्थास्यासात् तत्स्व- रूपाम्पासावा परार्थकार्येव-परोपकारकरणकशीलमेन, सयोधमात्रमेव हि-निर्मलज्ञानमात्रमेन हि शेपदोपवियुक्तं चिघं- चेतनाखभा निष्पन्नयोगानां योगिविशेपाणां तु, लिङ्गं चेदं-"दोपण्यपायः परमा च वृत्तिरीचित्ययोगः समता च गुर्जी रादिनाशोऽध ऋतंभरा धीनिष्पन्नयोगस तु चिह्वमेतत् ॥ १॥१२॥" 'अभ्यासात् क्रमेण परिणमन्ती'त्युक्तं, स कथं शुद्धः? केषां च भरतीत्याह-अभ्यासोऽपि-परिचयोऽपि प्रायो-बाहुल्येन प्रभूतजन्मानुगः-अनेकजन्मानुगवो भवति-जायते शुद्धो-निर्दोषः कुलयोग्यादीनां-गोत्रयोगिप्रवृत्तंचक्रप्रभृतीनां इह-प्रक्रमे तासां-मैत्र्यादीनां मूलाधान-मूलस्थापनं बीजन्यासस्तयुक्तानां, कुलयोगिलक्षणं चेदं-"ये योगिनां कले जातास्तद्धर्मानुगताच ये । कुलयोगिन उच्यन्ते, गोत्रवन्तोऽपि.नापरे ॥२॥ सामान्यनोत्तमा । एतध योगारम्भकारब्धयोगान् प्रत्युक्त, निप्पलयोगानां तु चित्त कीदृशमित्याह २ पूर्वलक्षणं चैतत् “अलोल्यमारोग्यमनिष्ठुरवं, गन्धः शुभो मूगपुरोपमम् । कानिः प्रसादः स्परसौम्यता च, योगप्रवृत्तेः प्रथम चिह्नम् ॥१॥ मैयादियुक्तं विषयेषु चेतः, प्रभावपद्धैर्यसमन्वितं च । दन्दैर- एप्पारमभीष्टलाभो, जनप्रिया घ तथापरं स्यादिति ॥२॥" ३ शतक्षारपुटशो यरत्नन्यायेन प्रवृत्तचक्राश्च प्रवृत्तरानिन्दिवानुष्ठानसमूहा ज्ञेयाः ·भन्या गारयागनः सजनाद्वापणथत, गुरुदवावजाप्रयाः। दयालवा विनाताच, वाधवन्तो जितान्द्रयाः॥१॥" इत्यायभिधानात् ॥१३॥ कस पुनरयमभ्यामः शुद्धो भवतीत्याह- अपिराधनया यतते यस्तस्यायमिह सिद्धिमुपयाति। गुरुविनयः श्रुतगर्भो मूलं चास्या अपि ज्ञेयः॥१४॥ सिद्धान्तकथा सत्सङ्गमश्च मृत्युपरिभावनं चैव । दुष्कृतसुकृतविपाकालोचनमथ मूलमस्यापि ॥ १५॥ एतस्मिन् सलु यत्नो विदुपा सम्यक् सदैव कर्त्तव्यः । आमूलमिदं परमं सर्वस्य हि योगमार्गस्य॥१६॥ विराधना अपराधासेननं तनिषेधादविराधनया हेतुभूतया यतते प्रयत्नं विधचे यः-पुरुपस्तस्य प्रयतमानस्यायं-अभ्यास इह- प्रस्तुते सिद्विमुपपाति-सिद्धिभाग्भाति, गुरुविनया-प्रागुक्तः श्रुतगर्भः-आगमगर्भो मूलं च कारणं चास्या अपि-अविसधनाया ज्ञेयो-ज्ञातव्यः ॥ १४ ॥ गुरुविनयस्य कि मूलमित्याह-सिद्धान्तकथा-खसमयकथा सत्सङ्गमश्च-सरपुरुषसंपर्कश्च मृत्यु- परिभावनं चेत्र-अपश्यभागी मृत्युरिति, यथोक्त "नरेन्द्रचन्देन्द्रदिवाकरेषु, तिर्यमनुष्यामरनारकेषु । मुनीन्द्रविद्याधरकिन्नरेपु, । सच्छन्दलीलापरितो हि मृत्युः ॥१॥" दुष्कृतानां-पापानां सुकृतानां च पुण्यानां विपाक:-अनुभावस्तदालोचन-तद्विचारणं हेतुफलभापद्वारेग अथान्तर मूल कारण अस्पापि-गुरुविनयस्य, सर्वमेतत्समुदितम् ॥ १५ ॥ अधुना गुरुविनपसहितस्य प्रतिपादिनमूलस्यादेयतामुपदर्शयन्निदमाइ--गतस्मिन् सलु एतस्मिन्नेव प्रागुक्त सिद्धान्तकथादा पना आदरो विदुषा-विचक्षणेन । ( ·+ C4 मम्पक मानः मदेव-सर्वकालमेव कर्तव्यो-विधेयः आमूलं-अमिव्याप्त्या कारणमिदं सिद्धान्तकथादि परम-प्रधानं सर्वत्र हि गोगमार्गस्य-गलस्य योगवत्मनो यतो वर्तते ॥ १६ ॥ १३ ॥ इति प्रयोदश षोडशकम् ।। ॥ अथ चतुर्दशं पोडशकम् ॥ 'आमूलमिदं योगमार्गस्य'त्युक्त, तर कतिविधो योग इत्याह- सालम्बनो निरालम्बनश्च योगः परो द्विधा ज्ञेयः । जिनरूपध्यानं खल्वाधस्तत्तत्वगस्त्वपरः ॥१॥ माह आलम्पनेन-भक्षुरादिज्ञानविपयेण प्रतिमादिना वर्तत इति सालम्पनो निरालम्पनवालम्बनाद् विषयभारप्रतिपत्तिरूपा. मिष्क्रान्ती निरालम्पनो, यो हि छमस्थेन ध्यायते, न च स्वरूपेण दृश्यते, तद्विपयो निरालम्बन इतियावत् योगो-ध्यानविशेषः परस-प्रधानो द्विधा ज्ञेयो-विविधो वेदितव्यः। जिनरूपस्य-समवसरणस्थितस्य ध्यान-चिन्तनं खलुशब्दो वाक्यालङ्कारे आप:- प्रथमः सालम्पनो योगः, तस्यैव-जिनस तत्त्व-केलजीवप्रदेशसहातरूप केवलज्ञानादिखभावं तस्मिन् गच्छतीति तत्तनगर रेवकारार्थः, परोऽनालम्पनः, मुक्तपरमात्मखरूपध्यानमित्यर्थः ॥ १॥ कथं पुनः जिनरूप ध्यातव्यमित्याह- टप्पथग्जनचित्तत्यागाद्योगिकुलचित्तयोगेन । जिनरूपं ध्यातव्य योगविधावन्यथा दोषः । ॥ २ ॥ अष्ट च तानि पृथराजनचित्तानि च तेषा त्यागात्-परिहारात् योगिकुलस्य चित्त-मनस्तयोगेन-तत्संबन्धिना जिनरूप- मात्मरूपं ध्यासदय पेय योगविधी-योगविधानेऽन्यथा पोषा-अपराधः ॥ २ ॥ तान्येव चाष्टौ चित्तान्याह- ·खेदाद्वेगक्षेपोत्थानभ्रान्त्यन्यमुद्रुगासङ्गैः । युक्तानि हि चित्तानि प्रवन्धतो वर्जयेन्मतिमान् ॥३॥ खेदे दादाभावान्न प्रणिधानमिह सुन्दरं भवति । एतच्चेह प्रवरं कृषिकर्मणि सलिलवज्ज्ञेयम् ॥ ४ ॥ उद्वेगे विद्वेषाद्विष्टिसमं करणमस्य पापेन । योगिकुलजन्मवाधकमलमेतत्चद्विदामिष्टम् ॥५॥ क्षेपेऽपि चाप्रबन्धादिष्टफलसमृद्धये न जास्वेतत् । नासकृदुत्पाटनतः शालिरपि फलावहः पुंसः ॥ ६ ॥ उत्थाने निर्वेदात् करणमकरणोदयं सदैवास्य । अत्यागत्यागोचितमेतत्तु खसमयेऽपि मतम् ॥ ७ ॥ भ्रान्तौ विभ्रमयोगान्न हि संस्कारः कृतेतरादिगतः। तदभावे तत्करणं प्रक्रान्तविरोध्यानिष्टफलम्॥८॥ अन्यमुदि तत्र रागात् तदनादरताऽर्थतो महापाया । सर्वानर्थनिमित्तं मुद्विपयाङ्गारवृष्टयाभा ॥९॥ रुजि निजजात्युच्छेदात् करणमपि हि नेष्टसिद्धये नियमात्। अस्येत्यननुष्ठानं तेनैतद्वन्ध्यफलमेव॥१०॥ आसङ्गेऽप्यविधानादसङ्गसक्त्युचितमित्यफलमेतत् । भवतीष्टफलदमुच्चैस्तदप्यसङ्ग यतः परमम् ॥११॥ खेदेः-श्रान्तता क्रियास्वप्रतिहेतुः पथिपरिश्रान्तमत् खेदाभावेऽप्युद्वेगः-स्थानस्थितस्यैव उद्विग्रता, कूणिोऽप्युद्विमः करोति १ खेदः-पथिपरिथान्तवापूर्व क्रियाप्रवृत्तिजनितमुत्तरक्रियाप्रवृत्तिप्रतिबन्धक दुःख । २ उद्वेगः कष्टसाध्यताज्ञानजनितमालस्यं यदशारकायखेदा- भायेऽपि स्थानस्थितस्यैव क्रियो कर्तुमनुरसाहो जायते, कुवाणोऽपि ततो न सुखं लभत इति ·न मुखं लभते क्षेपः-क्षिप्तचित्तता अन्तराऽन्तराऽन्यत्र न्यस्तचित्तवत् उत्थान-चित्तस्याप्रशान्तवाहिता मनःप्रभृतीनामुद्रेकान् मदावष्टब्धपुरुपयत् भ्रान्ति:--अतस्मिंस्तद्हरूपा शुक्तिकायां रजताभ्यारोपचत् अन्यमुद्-अन्पहर्षः रुग्-रोगः पीडा भङ्गो वा आसंग:-अभिष्वङ्गः। खेदचोद्वेगव क्षेपश्चोत्थानं च भ्रान्तिश्चान्यमुच रुकासङ्गश्च तैर्युक्तानि हि-संवद्धानि हि चित्तानि- प्रस्तुतान्यष्ट प्रवन्धतः-प्रबन्धेन वर्जयेत्-परिहरेन् मतिमान-बुद्धिमान् ॥ ३॥ खेदादींश्चित्तदोषान् फलद्वारेणोपदर्शयन्नाह- खेदे चित्तदोषे सति दार्याभावाद--दृढत्याभावात् न प्रणिधानम् ऐकाय्यं इह प्रस्तुने योगे सुन्दरं भवति, एतच-प्रणिधानं इह- योगेप्रवर-प्रधानं कृषिकर्मणि-धान्यनिष्पत्तिफले सलिलवद्-जलवज्ोयम्॥४ाउद्वेगे-चिनदोपे विद्वपापोगविषयतो विष्टिसम- राजविष्टिकल्पं करणमस्य योगस्य पापेन- हेतुभूतेन, एतचैवंविधं करणं योगिनां कुले यजन्म तस्य बाधकं, अनेन योगिकुल- जन्मापि जन्मान्तरे न लभ्यत इतिकृत्वा योगिकुलजन्मवाधक, अलं-अत्यर्थमेतत्तद्विदामिष्ट-योगचिदाममिमतम् ॥५॥क्षेपेऽपि च चित्तदोपेऽप्रवन्धात्-प्रवन्धत्वाभावाञ्चित्तस्स इप्टफलसमृद्धये-विवक्षितफलसंमृद्ध्यर्थ योगनिष्पत्तये न जातु-कदाचित् करणं- चित्त भवति, किमित्यन्यत्रान्यत्र चित्तप्रक्षेपे फलसद्धिन भवतीत्याह-नासकृद्-अनेकशः उत्पादनाद्-उत्खननाच्छालिरपि- धान्यविशेषः फलावदः-फलसंयुक्त घुमा-पुरुपस्य यतो भवति ॥६।। उत्थाने-चित्तदोपे सत्यप्रशान्तवाहितायां निर्वेदाढेतोः। करण-निष्पादनमकरणोदयं--भाविकालमाथित्याकरणस्पैवोदयो यसिन्निति तत्तथा सदैवास्य-योगस्य, न विद्यते त्यागो यस्य कथञ्चिदुपादेयत्वाचदत्याग त्यागायोचित-योग्यमप्रशान्तवाहितादोपात् अत्यागं च तच्यागोचितं च अत्यागत्यागोचितमेवमेततु- , अत्यागमशक्यत्याग बासप्रतिज्ञाभङ्गस्य लोकापवादहेतुत्वात्तस्य च दु.महवात् 16 ·D एनपुनः करणमभिमबध्यते स्वसमयेऽपि-स्वसिद्धान्तेऽपि मतमिष्टेम् ॥ ७॥ श्रान्ती चित्तदोपे सति विनमयोगात्-मनो- विभ्रमसम्मधान न हि संस्कारो-नेय वासनाविशेषः कृतेतरादिगतः-इदं मया कृतमितरदकृतं आदिशब्दादिद मयोचरितमिदम- नुमरितं एतद्गतः-एतद्विपयः, न हि मनोविभ्रमे कृतेतरादिसंस्कारो भवति, तदभावे-सस्काराभावे तत्करणं-तस्य प्रस्तुतस्य योगस्य करणं प्रक्रान्तविरोधि-प्रस्तुत्योमविरोध्यनिष्टफलम् - इष्ट फलरहितम् ॥ ८॥ अनुष्ठीयमानादन्यन्न मुत्-प्रमोदस्वस्या सत्यां चिदोषरूपायां तत्र-अन्पस्मिन् रागाद्-अमिलापातिरेकात्तदनादरता-अनुष्टीयमानाऽनादरभावोऽर्थतः-सामर्थ्यात् महा- पाया-महानपायो यग्याः सकाशात्सा तथा, सनिर्थनिमित्तं-सपामनर्थानां हेतुः, तदनादरताभिसम्बध्यते, मुद्विपयागार- प्याभा-मुदो-हपेस्य विपयो यस्तसिनङ्गारवृष्ट्याभा-अङ्गारष्टिप्रतिच्छायाङ्गाष्टिसहशी, प्रमोदविपयार्थोपघातकारिणीत्यर्थः, इयं चान्यमुत् सुन्दरेपपि शाखोक्ता चैत्यवन्दनाखाध्यायकरणादिपु श्रुतानुरागाचैत्यवन्दनाधनाद्रियमाणस्य तत्करणवेलायामपि सदुपयोगाभावनेतरनासक्तचित्तवृत्तः सदोपा, न हि शास्त्रोक्तयोरनुष्ठानयोग्य विशेषः समस्ति यदुतैकमादरपिपयोऽन्यदनादरविषय , भत एवं गृहीतदीनस्य सर्वथा मूलोत्तरगुणनिर्वहणाभावे विधिना सुध्रावकाचारग्रहणमुपदश्यते, अत्याग कथाचिदुपादेयत्वात् सागोचित प सदोपरयादिति व्याख्यायो नु। भारविशेषकृतगुणदोपतुल्यभावो दृष्टच्य , इस्थमेव सविनपाक्षिकादिव्यवस्थासिद्धेरिति दिग २ कृतेतरादिसङ्कलनसहित. क्रियाया एयेष्टपलहेतुरुवात् । अथ यग्रोपेक्षय कृताहतसरकाराभावो नतु भान्या तत्र , कोऽय दोष इति चेस प्रान्तेरपेक्षाया अप्युपलक्षणत्वात ३ ऐशतोऽपि विहितानुष्ठानानादरस्य दुरन्तससारहेतुत्वात् ४ अकालरागस्य तत्फलोपघातकरवादितिभाव । इय चान्यमुत्सुन्दरेष्वपि शास्त्रोक्तेषु चैत्य- पन्दनगप्पायादिषु ध्रुनानुरागाचैत्ययन्दनादिकरणवेलायामपि सदनाद्रियमाणस्य तदुपयोगाभायेनेतरासक्तचित्तवृत्ते सदोषा । नहि शास्त्रोक्योरनुष्ठानयोरय विशेषोऽस्ति यदेवमादरणीयमन्यनु नेति ·इति ॥९॥ रुजि-रोगे पित्तदोपे सति निजजात्युच्छेदात्--स्वकीयसामान्योच्छेदार , सम्यगनुष्ठानजात्युच्छेदादिति, कोऽर्थः ?, करणमपि हि नेष्टसिद्धये-नामिमताफलनिष्पत्तये नियमात-नियमेन अस्ग-प्रस्तुतसार्थमग इत्यननुष्ठानम्-इतिहेवोरननुष्टान अकरणं तेन-कारणेनैतत् करणं वन्ध्यफलंमेवेष्टफलाभावात् । इयं हि रुग् भङ्गरूपा पीडारूपा चाऽनुष्ठानजातेरुच्छेदकरणद्वारेण सर्वानुष्ठानानां वन्यफलत्वापादनाय प्रभवति तेन सदोषा विवेकिना परिहर्तव्येति दर्शिता' ॥ १० ॥ आसङ्गेऽपि चित्तदोपे सति विधीयमानानुष्ठाने इदमेव सुन्दरमित्येवंरूपे अविधानात्-शास्त्रोक्तविधेरभावात् सक्ति-अनवरतप्रवृत्तिः न विद्यते सङ्गो यस्यां सेयमसङ्गा-अभिनगामावरती असगा चासो सक्तिश्च तस्या उचितं-योग्यमितिकृत्वाऽफलमेतद्--इष्टफलरहितमेतदनुष्ठानं भवति. जायतें, इष्टफलदम् इष्टफलसम्पादकं उच्चैः-अत्यर्थं तदपि शास्त्रोक्तमनुष्ठानं असङ्गम्-अभियङ्करहित यतो-यस्मात् परमं प्रधानं, आसद्युक्तं हनुष्ठानं तन्मानगुणस्थानकस्थितिकार्येव, न मोहोन्मूलनद्वारेण केनलज्ञानोत्पत्तये प्रभवति, तस्मात्तदर्थिना आसङ्गस्य दोपरूपता विज्ञेयेति ॥ ११ ॥ एवमष्टपृथग्जनचित्तदोपान् प्रतिपाद्य तत्यागद्वारेण योगिचिसमुपदर्शयन्नाह- एतद्दोपविमुक्तं शान्तोदात्तादिभावसंयुक्तम् । सततं परार्थनियतं सक्लेशविवर्जितं चैव ॥ १२ ॥ सुखप्नदर्शनपरं समुल्लसद्गुणगणोधमत्यन्तम् । कल्पतरुवीजकल्पं शुभोदयं योगिनां चित्तम् ॥ १३ ॥ एतद्दोपविमुक्तं--अष्टचित्तदोपवियुक्तं 'शान्तोदात्तादिभाव संयुक्तं' शान्तः-उपशमवान्, यथोक्तम् "न यत्र दुःसन सुख 1 अथ भङ्गरूपाया पीडारूपाया का रजशती सत्यामपरिहार. पुरपन्य स्वतन्त्र दोपान्तरं, तर व्यापतानामनुधानानां तु कोऽपराध इति येन, यदधानन्यासनेन पुरपस्स रपरिहारोपायानुपयोगस्तत्र रग्दोषस्य न्यायप्राप्त यत्

·5M
न रोगो, न द्वेषमोहौ न च काचिदिच्छा । रसः स शान्तो विहितो मुनीनां, सर्वेषु भावेषु समः प्रदिष्टः ॥१॥" उदात्त:-उदारो, यतः
उक्तम्-"अयं निजः परो पेति, गणना लघुचेतसाम् । उदारचरितानां तु, वसुधैव कुटुम्बकम् ॥ १॥" आदिशब्दाद्गम्भीरधीरादिभाव-
परिग्रहः, तैः संयुक्तं-समन्वितं सततं-अनवरतं परार्थनियतं-परोपकारनियतवृत्ति सङ्क्लेशविवर्जितं चैव-रालशो
विशुद्धिप्रतिपक्षः कालुष्यं तेन विरहितं चैव ॥ १२ ॥ 'सुस्वमदर्शनपरं' शोभनाः स्वमा सुस्वमाः श्वेतसुरभिपुष्पवस्त्रातपत्रचामरा-
दयस्तदर्शनप्रवृत्तं समुल्लसन् गुणगणौयो गुणनिकरप्रवाहो यस्मिंस्तत् समुल्लसद्गुणगणौघम् अत्यन्तम्-अतिशयेन 'कल्पतरुवीजकल्पं'
कल्पतरोपीज-खजनकं कारणं तेन तुल्यं शुभोदयं योगिनां चित्तं, शुभ उदयोऽयति शुभोदयम् ॥ १३ ॥ कस्य पुनरेवंविधं
विशेषेण पोगिनश्चित् भवतीत्याह-
एवंविधमिह चित्तं भवति प्रायः प्रवृत्तचक्रस्य । ध्यानमपि शस्तमस्य त्वधिकृतमित्याहुराचार्याः ॥१४॥
एवंविधम्-एवंस्वरूपमिह प्रक्रमे चित्तं-मनो भवति-सम्भवति प्रायो-बाहुल्येन प्रवृत्तचक्रस्य-प्रवृत्तरात्रिन्दिवानुष्ठानसमूहस्य
योगिनो, ध्यानमपि-पूर्वोक्तस्वरूपं शस्तं-प्रशस्तं अस्य तु-अस्यैव अधिकृतं-प्रस्तुतमित्याहुराचार्याः-सूरयो मुवते ॥१४॥
कथं पुनस्तद् ध्यानं देशाद्यपेक्षया भवतीत्याह-
शुद्धे विविक्तदेशे सम्यक्संयमितकाययोगस्य । कायोत्सर्गेण दृढं यद्वा पर्यङ्कबन्धेन ॥ १५ ॥

·साध्यागमानुसाराचेतो चिन्यस्य भगवति विशुन्दम् । स्पर्शावेधात्तसिद्धयोगसंस्मरणयोगेन ॥१६॥१४॥
शुद्ध-शुचौ विविक्तदेशे-जनाकीर्णाविरहिने सम्यग्-अङ्कपरीत्येन संयमितकापयोगस्प-नियमितसर्चकायचेष्टस्य का-
योत्सर्गण-ऊर्वस्थानरूपेण दृढं-अत्यर्थ, यद्वा पर्यवन्धेन आसनविशेषरूपेण हृदं-अत्यर्थ, ॥१५॥ साधु यथा भवत्येव-
मागमानुसारात्-सिद्धान्तानुसारेण चेतः-चितं विन्यस्प-निक्षिप्य भगवति-जिने विशुद्ध-विशुद्धिमत् स्पर्शः-तत्वज्ञान
वस्यावेधात्-संस्कारात् तसिन् ध्याने मिद्धाः-प्रतिष्ठिता लब्धात्मलाभा ये योगिनस्तेषां संस्मरणयोगः-सरणव्यापारस्तेन, यो हि
या कर्मणि सिद्धस्तदनुसरणं तरेष्टफलसिद्धये भवति ॥ १६ ॥ १४ ॥ इति चतुर्दशं षोडशकम् ।।
अथ पञ्चदशं पोडशकम् ॥
किं पुनस्तर ध्याने ध्येयमित्याह-
सर्वजगद्वितमनुपममतिशयसन्दाहमाद्धिसंयुक्तम् । ध्येयं जिनेन्द्ररूपं सदसि गदत्तत्परं चैव ॥१॥
सिंहासनोपविष्टं छत्रत्रयकल्पपादपस्याधः । सत्त्वार्थसम्प्रवृत्तं देशनया कान्तमत्यन्तम्
आधीनां परमोपधमव्याहतमखिलसम्पदां बीजम् । चक्रादिलक्षणयुतं सर्वोत्तमपुण्यनिर्माणम् ॥३॥
निर्वाणसाधनं भुवि भव्यानामध्यमतुलमाहात्म्यम् । सुरसिद्धयोगवन्यं वरेंग्यशब्दाभिधेयं च ॥४॥

·सर्वजगत् प्राणिलोकोऽभिधीयते तमो हितं, हितकारित्वं च सदुपदेशनात् । न विद्यते उपमा शरीरसन्निवेशसौन्दर्यादिभि- मुगिर्यस्य तदनुपमं अतिशयान् सन्दोग्धि-प्रपूरयति यत्तदतिशयसन्दोहं यद्वा अतिशयसमूहसम्पन्नमितियावत् नाद्धिसंयुक्त अद्धपो-नानाप्रकाराआमपषिध्यादयो लन्धयस्ताभिः सयुक्त-समन्वितं ध्येय-ध्यातव्यं जिनेन्द्ररूप-जिनेन्द्रखरूपं सदसि-सभायां समवसरणे गदद्-व्याकुळण सरायखभाषापरिणामिन्या भाषया, तत्परं चैव-तसादुक्तलक्षणाजिनेन्द्ररूपात परं-मुक्तिसं धर्मकायावस्यान्तरभावि तच्चकायावस्थाभाव चैव ध्येयं भवति ॥१॥ तवाय जिनेन्द्ररूपमधिकृत्य कीदृश तद् ध्येयमित्याह- सिंदोपलधितमारानं सिंहासनं देवनिर्मित तनोपविष्ट, सिंहस्य-मृगाधिपतेरासनं-अवस्थानविशेषरूपमूजितं अनाकुलं च तेनोपविष्ट- मिति वा, आतपं छादयतीति च्छा तेषां त्रयमुपर्यपरिष्टात् कल्पपादपः कल्पद्रुमः, छत्रयं च कल्पपादपश्च तसाधः-अधस्तात् सच्चाः-प्राणिनस्तेपाम् अर्थ:-उपकारतस्मिन् सम्यक् प्रवृत्त-स्वमतपरिश्रमपरिहारेण देशनया-धर्मकथया कान्तं-कमनीय मनोज्ञं अत्यन्तं-अतिशयेन ध्येयमिति सम्बन्धः ॥ २ ॥ पुनरपि कीहक् तद्रूपमित्याह- आधीनां-शारीरमानसानां पीडाविशेषाणां पर- मौप-प्रधानौषधकल्प, सदपनेतृत्वेन, अव्याहत-अनुपहतम् अखिलसम्पदा सर्वसम्पत्तीनां घीज-कारणं चक्रादीनि यानि लक्षणानि-चक्रसस्तिककमलकुलिशादीनि तैर्युतं-समन्वितं, सर्वोत्तमं च तत्पुण्यं च निर्मीयते अनेनेति निर्माणं सो- तमं पुण्यनिर्माणं यखेति, मर्योत्तमपुण्यनिम्मितमित्यर्थः ॥३॥ तदेव विशिनष्टि-निर्वाणसाधनं--परमपदनापकं सुखसाधन , मर्यासिपिसारापटपरमाणुनिमितमित्यर्थ ·वा भुवि-पृथिव्यां भव्यानां-योग्यानां अग्य- प्रधान अतुलमाहात्म्यं असाधारणप्रभावं सुरा:-देवाः सिद्धा-विद्यामन्त्रसिद्धा- दयो योगिनो-योगालसम्पन्नास्तैर्वन्य- वन्दनीयं स्तुत्यं, वरेण्यशब्देनाभिधेयं--वाच्य, वरेण्यशब्दाभिधेयं च जिनेन्द्ररूपं ध्येय- मित्यभिसम्मध्यते ॥ ४ ॥ एवमायं सालम्बनध्यानमभिधाय तत्फलमभिधित्सुराह- परिणत एतस्मिन् सति सद्ध्याने क्षीणकिल्विपो जीवः। निर्वाणपदासन्नः शुलाभोगो विगतमोहः ॥५॥ चरमावश्चकयोगात् प्रातिभसाततत्त्वसंदृष्टिः । इदमपरं तत्वं तद्यद्वशतस्त्वस्त्यतोऽप्यन्यत् ॥ ६ ॥ परिणते-सात्मीभूते एतस्मिन् सति-प्रस्तुते सद्धथाने-शोभन याने क्षीणकिल्धिपः--क्षीणपापो जीव-आत्मा निवा- पापदस्यासन्ना-प्रत्यासचिमान् शुकाभोग:-शुलज्ञानोपयोगो विगतमोह:--अपगतमोहनीयः ॥५॥ चरमावञ्चकयोगात्-फला- पश्चायोगात् प्रागुक्तात् प्रतिभा-मतिस्तत्र भवं प्रातिभं तेन राजाता तत्वसंदृष्टिः-तत्चदर्शनं यस्य स प्रातिभसञ्जावतचसंदृष्टिः, परिपात एतसिन् भरतीत्यरसेपम्, इदमिति प्रत्यक्षीकृतं सालम्बनध्यानद्वारेण जिनेन्द्ररूपं अपरं-अयोग्भागमति परमादन्यत् तत्वं- परमार्थरूपं ध्येय तद्वर्तते यद्वशतस्तु-यद्वशादेव यत्सामर्थ्यादपरतचसामर्थ्यादित्यर्थः अस्ति-भवत्यतोऽपि-अपरतत्वादन्यत्- परतत्व-मुक्तिस्थं, इदमुक्तंभवति-सर्वसापि ध्यानपरस्य योगिनोऽपरतत्त्ववशात् परं तत्त्वमाविर्भवतीति ।। ६ ।। कस्मात्पुनः परं तत्वमेवं संस्तूयत इत्याह- तस्मिन् दृष्टे दृष्टं तद् भूतं तत् परं मतं ब्रह्म । तद्योगादस्यापि ोपा त्रैलोक्यसुन्दरता ॥७॥ - ·. तस्मिन्-परताचे सिद्धस्वरूपे रष्टे-समुपलब्धे इष्टं सब्र्धमेव पस्तु भवति, जीवाद्यमूर्तयस्वालम्बनस्य बोधव सर्वविषयच्चात् । तद् भूत-तदेव सिद्धखरूपं भूत-सत्य, संसारिजीवसरूपस्य ज्ञानावरणादिकावृतंस सद्भूततत्ववियोगात् । कर्ममलमलिनस्य मात्मनो न भूतं रूपमुपलक्ष्यते, तद्विकाररुपन्यमाणचात्, सिद्धस्थरूपस्य तु निरुपद्रयच्याद्भूतमेव स्वरूपं सर्वदा समुपलभ्यते, नेतरत् , तदेव-परमात्मस्वरूपं परं-प्रकृष्ट मतम्-अभिप्रेतं ब्रह्म-महत् , बृहत्तमं न ततोऽन्यदस्ति, तद्योगात्-परतच्चयोगात् अस्यापि हि- . परताविषयभ्यान विशेषस्थानालम्बनयोगस्य पपा-लोके लोकोत्तरे च प्रसिद्धा 'त्रैलोक्यसुन्दरता' त्रैलोक्ये-स-सिन्नपि जगति । विशेपवस्तुभ्यः सुन्दरता-शोभनता ॥७॥ कः पुनर्निरालम्बनयोगः ? कियन्तं कालं भवतीत्याह- सामर्थ्ययोगतो या तत्र दिदृक्षेत्यसङ्गसक्त्याढ्या । साऽनालम्बनयोगः प्रोक्तस्तदर्शनं यावत् ॥ ८॥ तत्राप्रतिष्टितोऽयं यतः प्रवृत्तश्च तत्वतस्तत्र । सर्वोत्तमानुजः खलु तेनानालम्वनो गीतः ॥ ९ ॥ द्रागस्मात्तद्दर्शनमिपुपातज्ञातमात्रतो ज्ञेयम् । एतच्च केवल तज् ज्ञानं यत्तत्परं ज्योतिः ॥ १० ॥ सामथ्ययोगतः-शास्त्रोक्तत्वाद् (त्यतिक्रान्त विषयात्) आपकथेणीद्वितीयापूर्वकरणभाविनः सकाशात् , सामर्थ्ययोगस्वरूपं । चेदम्-"शास्त्रसन्दर्शितोपापस्तदतिक्रान्तगोचरः । शक्तयुद्रेकाद्विशेषेण, सामर्थ्याख्योऽयमुत्तमः ॥१॥" । या तत्र-परतत्त्वे द्रष्टुमिच्छा । दिचक्षा इत्येवरूपाऽसझा चासो सक्तिश्व-निरभिष्वङ्गाऽनवरतप्रवृत्तिस्तयाऽऽळ्या-परिपूर्णा दिदृक्षा सा-परमात्मविषयदर्शनेच्छा अनालम्यनयोगः प्रोक्तस्तद्वेदिमिः तस्य-परतत्त्वस्य दर्शनं उपलम्भस्तद्यावत् , परमात्मस्वरूपदर्शने तु केवलज्ञानेन अनालम्य- ( ·नयोगो न भवति, तस्य तदालम्पनत्त्वात् ।।८। कथं पुनरनालंयनोऽयमित्याह-तत्र-परतत्त्वेऽप्रतिष्ठितः-अलब्धप्रतिष्ठः अयम्-अना• लम्बनो, यतो-यस्मात् प्रवृत्तश्च ध्यानरूपेण तत्त्वतो-वस्तुतस्तत्र परतत्वे 'सर्वोत्तमानुजः खलु' सर्वोत्तमस्य योगस्यानुजः- प्रागनन्तरवर्ती तेन-कारणेनानालम्बनो गीत:-कथितः ॥ ९॥ किं पुनरनालम्बनाइवतीत्याह-द्राक्-शीघ्रं अस्मात्-प्रस्तुताद- नालम्बनात्तद्दर्शनं परतत्चदर्शनमिपोः पातस्तद्विपयं ज्ञातम्-उदाहरणं तन्मात्रादिपुपातज्ञातमानतो ज्ञेयं-दर्शनम्, एतच्च-परतत्त्वदर्शनं केवलं-सम्पूर्ण तदिति-तत् प्रसिद्ध ज्ञानं, केवलज्ञानमित्यर्थः, यत्-केवलज्ञानं परं--प्रकृष्टं ज्योतिः-प्रकाशरूपम् । इपुपातोदाहरण च यथा केनचिद्धनुर्द्धरेण लक्ष्यामिगुसे वाणे तदविसंवादिनि प्रकल्पिते यावत्तस्य याणस्य न विमोचनं तावत्तत्प्रगुणतामात्रेण तदवि- संपादित्वेन च समानोऽनालम्बनो योगो, यदा तु तस्य वाणस्य विमोचनं लक्ष्याविसंवादिपतनमात्रादेव लक्ष्यवेधकं तदा आलंबनो. तरकालभावी तत्पातकल्पः सालम्बनः केलयज्ञानप्रकाश इत्यनयोः साधर्म्यमङ्गीकृत्य निदर्शनम् ॥१०॥कीदृशं पुनस्तत्केवलज्ञानमित्याह- आत्मस्थं त्रैलोक्यप्रकाशकं निष्कियं परानन्दम् । तीतादिपरिच्छेदकमलं ध्रुवं चेति समयज्ञाः ॥ ११ ॥ एतद्योगफलं तत्परापरं दृश्यते परमनेन । तत्तत्वं यद् दृष्ट्वा निवर्तते दर्शनाकाङ्क्षा ॥ १२ ॥ तनुकरणादिविरहितं तच्चाचिन्त्यगुणसमुदयं सूक्ष्मम् । त्रैलोक्यमस्तकस्थं निवृत्तजन्मादिसङ्लेशम्॥१३॥ । स्यादेवर परतावविरक्षाया अप्यपरतवदर्शनं यावदनालम्पनस्वापत्तिः, अपरतत्वस्य दृष्टवाभ्युपगमे च ध्यानानुपपत्तिरिति, मैवं, अपरतवे प्रति- मायालम्बनमारा सामान्यतो टोऽपि विशेषदर्शनाय ध्यानोपपतेः, परम्परयाऽऽलम्बनयस्पेन घ सालम्बनायव्यपदेशात् , परतत्वे तु केनापि द्वारेण दर्शना- भावादनालग्यनयोपपतेः २ एव यदाउनालम्पनध्यानगोचनं ध्यानान्तरिकायां तदैव परतत्वधकल्पः फेवर प्रकाश इति ·ज्योतिः परं परस्तात्तमसो यगीयते महामुनिभिः । आदित्यवर्णममलं ब्रह्माद्यैरक्षरं ब्रह्म ॥ १४ ॥ नित्यं प्रकृतिवियुक्तं लोकालोकावलोकनाभोगम् । स्तिमिततरङ्गोदधिसममवर्णमस्पर्शमगुरुलघु ॥ १५ ॥ सर्वावाधाराहतं परमानन्दसुखसङ्गतमसङ्गम् । निःशेपकलातीतं सदाशिवाद्यादिपवाच्यम् ॥१६॥१५॥ आत्मनि तिष्ठनीत्यात्मस्थ-जीनस्थ सत् त्रैलोक्यस्प-निलोफीव्यवस्थितस्य ज्ञेयस्य जीजीवरूपस्य प्रकाशक-अवबोधकमात्मनः परेपांच पदार्थानां सरूपत्रापर्क वा निष्क्रिय-गमनादिक्रियारहितं, पर आनन्दोऽस्मिन्निति परानन्दम्। पाठान्तरं वा परानन्यं- परैरानंघ-अमिनन्दनीयं तत्प्राप्त्यथिमिः श्लाघनीयं रोचनीयमितियावत् , तीतादिपरिच्छेदकम् अतीतशब्दस्यार्थे तीतशब्दो वर्त्तते, सिद्धिविनिश्चयादिग्रन्थेषु दर्शनात् । इनादिपरिच्छेदकं बा, इत-गतमतिकान्तं, अतीतवर्गमानानागतानां कालत्रयविषयाणां पदार्थानां परिच्छेदक-परिच्छेत्तृ बालस्वभावमल-समर्थ भुवं चेति-शाश्वतं चेति समयज्ञाः-आगमज्ञाः, इत्थमभिदधति । कथं पुनरतीतादिपरिन्छेदरुवं केवलज्ञानस्यो यारताऽतीतानागतयोविचार्यमाणयोस्तुत्यमेव न घटां प्राञ्चति, विनष्टानुत्पन्नत्वेनासत्वाद्, असतय ज्ञानविषयत्तनिरोधादिति, अोच्यते, न वर्तमानकालविषयकपर्यायप्रतिवद्धस्वभावं वस्तु, तस्य क्षणमानवृत्तित्वाद्, वस्तुनस्तु सफलानीतानागतानायनन्तपर्यायराशिसमनुगतैकाकाररूपत्वात् , तन च वर्तमानपर्यायवत्स्सलक्षणभाविनामतीतानागतपर्यायाणामपि प्रमाणेनोपलब्धेस्तुसत्ताद, अन्यथा स्मृत्यादिशानविषपचमतीतादिपर्यायाणां न भवेत् । दृश्यते च, तसात्तेऽपि वस्तुगन्तः, तैविना वस्तुन एपासण्डरूपस्यामम्भवात् , तस्मात्तेषां सद्रूपत्यानहिपयं ज्ञानं परिच्छेत्तृत्वेन सम्भवतीति निरवद्यम् ॥ ११ ॥ एवं केवलज्ञान- ·स्वरूपमभिधाय परतत्ययोजनायाह-एतत् प्रस्तुतं कवलज्ञान तद्योगफलं 'परापरं-परयोगस्यापरयोगस्य च फलभूतं, नान्यद्, दृश्यते-समुपलभ्यते साक्षात् परमनेन केवलज्ञानेन तत्तत्व-परमात्मस्वरूपं यद् दृष्ट्वा-यंसिद्धस्वरूपमुपलभ्या निवर्तते-च्या- वर्तते दर्शनाकासा-दर्शनवच्छा, सर्वस्य वस्तुनो दृष्टत्वात् ॥१२|| अधुना परतत्वमेव स्वरूपेण निरूपयन्निदमाह कारिकाचतुष्टयेन- तनुः-शरीरं करणं द्विधा-अन्तःकरणं बहिष्करणं च, अन्तःकरणं-मनो बहिष्करणं-पञ्चेन्द्रियाणि, आदिशब्दाद् योगाध्यवसायस्थानपरि- ग्रहस्तैविरहित-वियुक्तं, तच्च-परं तत्त्वमचिन्त्यो गुणसमुदयो-ज्ञानादिसमुदयो यस्य तदचिन्त्यगुणसमुदयं सूक्ष्म-सूक्ष्मस्वभाव- मदृश्यन्यात् केरलविरहेण त्रैलोक्यस्य मस्तकं-सोपरिवर्ती सिद्धिक्षेत्रविभागस्तस्मिस्तिष्ठतीति त्रैलोक्यमस्तकस्थं निवृत्ता जन्मादयः सङ्कलेशा यस्मात्तनिवृत्तजन्मादिसङ्क्लेशम् ॥ १३ ।। ज्योति:-प्रकाशस्वभावं परं--प्रधानं परस्तात्तमसो-द्रव्यभावरूपादन्ध- कारान् यद्गीयते-यत्संशब्द्यते महामुनिभिः ज्ञानसम्पन्नैः आदित्यवर्णममलं-निदर्शनमात्राङ्गीकरणेन भास्वररूपं, न पुनः परमार्थतस्तस्य पुद्गलात्मकः परिणामोऽस्ति, ब्रह्माचैरितिविशेष्यपदं महामुनिमिरित्यनेनामिसंबध्यते, न क्षरतीत्यक्षरं-स्वभावात्कदाचिन्न प्रच्यवत इतिक्रत्वाऽक्षरं परं तत्त्वम् तथा ब्रह्म-महत्, "बृहत्त्वाद् बृहकत्वाच्च, ब्रह्मेति परिकीर्तित"मित्यभिधानाद्, अथवाऽक्षरं ब्रह्म तत् परं तत्त्वम् ॥ १४ ॥ नित्यं-भुवं प्रकृतिवियुक्तं-स्वतन्त्रपरिभापया सकलज्ञानावरणीयादिमूलोत्तरभेदप्रकृतिवियुक्तं, परतन्त्रपरिभापया राज्यरजस्वमसां साम्यावस्था प्रकृतिरित्यनया वियुक्तं, सांसारिकसग्नकारा, लोकालोकयोः-समयप्रसिद्धयोरव- लोरुन आभोग-उपयोगोऽस्येति लोकालोकावलोकनाभोग, स्तिमिततरगश्वासावुदधिश्च तेन समं निस्तरङ्गमहोदधिकल्पं, न विद्यते वर्ण:-पञ्चविधः सितादिरस्येत्यवी, न विद्यते स्पर्शोऽष्टप्रकारो मृदुकर्कशादिरस्येत्यस्पर्श, न विद्यते गुरुलघूनि यस्मिंस्तत्तथाऽगुरु ·पुपरिणामोपेतं, अमूर्न पचादगुरुलघु परं तचम् ॥१५॥ सर्वायाधारहित-शारीरमानसावाधावियुक्तम्, परम आनन्दो यस्मिन् मुरो तेन सनतं-युक्तं, अनेन परपरिकल्पितनि मुसासमोक्षव्यवच्छेदमाह, न विद्यते सहो यस्मिनित्यसङ्घ--असङ्गतायुक्तं, तल्लक्षणं चेदम्-"भये च ह च मतेरगिक्रिया, सुसेपि दुःसेऽपि च निर्विकारता । स्तुतौ च निन्दासु च तुल्यशीलता, वदन्ति तां तत्वविदो घसङ्गताम् ॥१॥" निःशेषा याः कलास्ताम्योऽतीत तथाभन्यवाद्यात्मस्वभावभूतांशातिक्रान्तं भव्यत्वासिद्धचयोगसहवतिक्षायि- कचारिवायभागात् , सदा शिवमस्येति सदाशिवं, न हि परतत्त्वमशिवं कदाचिद्भवति, आदौ भवमाधं-प्रधानं सन्तच्या अनादि- कालमाश्रित्यादिभावेनावस्थित वा, आदिशब्दाभिरञ्जनादिग्रहा, सदाशिवाघादिभिः पदैर्वाच्यं-अभिधेयं परं तत्वं सर्वत्राभिस- म्बन्धनीयम् ॥ १६ ॥ १५ ॥ इति पञ्चदशं पोडशकम् ॥ अथ पोडशं पोडशकम् ॥ एवं परतत्त्वममिधाय तदर्शनानन्तरं यद्भवति तदाह- एतद् दृष्ट्वा तत्वं परममनेनैव समरसापत्तिः । सञ्जायतेऽस्य परमा परमानन्द इति यामाहुः ॥ १॥ सेपाऽविद्यारहिताऽवस्था परमात्मशब्दवाच्यति । एपेव च विज्ञेया रागादिविवर्जिता तथता ॥२॥ एतत् प्रस्तुतं दृष्ट्वा अवलोस्य तत्वं परमं, परतत्वमित्यर्थः, अनेन-एवमुक्तस्वरूपेण समरसापत्ति:-समतापनिः सञ्जायते- सम्भवति अस्य द्रष्टुः केरलिनः परमा-प्रधाना, परमानन्द इति यामाहुः-यां समरसापति परमानन्द इत्यनेन शब्देन ब्रुक्ते ·वेदान्तादिनः, सा सजायत इति ।। १ ।। परतत्त्वस्यैव शब्दान्तराभिधेयतामाह-सैषाविचारहिताश्वस्था-अविद्यया परतन्त्र- प्रसिद्धया रहिता-विकलाऽवस्था अवस्थितिर्वस्तुमती या, सा एपा परतत्त्वरूपा परमात्मशब्देन वाच्या-अभिधेया। इतिशब्दः स्वरूपं दयति, पपैव चारस्था विज्ञेया-विज्ञातव्या रागादिविवर्जिता-रागादिरहिता, तथ्यं सत्यं रूपमात्मनस्तद्भावस्तत्ता ॥ २ ॥ असामेगावस्थायामन्यदपि तन्त्रान्तरोक्तं संपादयन्नाह- वैशेषिकगुणरहितः पुरुषोऽस्यामेव भवति तत्त्वेन । विध्यातदीपकल्पस्य इन्त जात्यन्तराप्रातः ॥ ३॥ एवं पशुत्वविगमो दुःखान्तो भूतविगम इत्यादि । अन्यदपि तन्त्रसिद्धं सर्वमवस्थान्तरेऽत्रैव ॥ ४ ॥ पिगेपे भा वैशेपिफास्ते च ते गुणाथ-सुद्धिसुखदुःसेच्छाद्वेषप्रयत्नाः वैशेषिकगुणास्तै रहितो-विप्रयुक्तः पुरुषोऽस्सामेव-अवस्थायां भवति जापते तत्त्वेन-परमाने । अस्सामेवेत्यवधारणफलमाह-विध्यातदीपेन कल्पस्तुच्छरूपस्तन्त्रान्तरप्रसिद्ध्या तस हन्त इत्पवधारणे जात्यन्तरस्य-दोपपतः सतोऽदोपवत्त्वस्याप्राप्ते:-अलाभात्, नहि तुच्छरूपतामापनोऽविद्यारहितावस्थां वस्तुसती भजत इति जात्यन्तराप्राप्तिः ॥३॥ एवं चौद्धमतनिरासं प्रतिपाद्य वस्तुसत्यामवस्थायां तन्त्रान्तरोक्तं संभवित्वेन निदर्शयन्नाह-एवम्-उक्त- । तेनापशुशानमुपाचपण्यामनग्यरूपाप्यगुदज्ञानाचभावरूपा मुक्तिः सिद्धा, न सु सर्वथाऽभावरूपा यौद्वाभिमता २ नघ स्वाभावार्थ बपिप्रति सम्भवतीति पुपायादवप्यारमनग्यस्योपावस्थैव मुक्तिघटते । एतेन सर्वथा सन्तानोप्छेद इत्येकेपो बौद्धाना शुद्धक्षणोरपाद इत्यन्येपा र मा निरस्त भवति । भनन्वितदक्षणानो मुक्तिरवेऽन्यायमुक्ति सार्यप्रसन्नात् । पैशेषिकगुणरहित इति वागभङ्गथा कथचिनिर्गुणमुक्तिपक्ष आरतः, सपा निर्गुणगुनिरक्षतु वेदान्यादीनामपारतः ·रुपपरिणामोपेतं, भभूर्नद्रम्पत्चादगुरुलधु पर तन्यम् ||१५|| सर्वायाधारहित-शारीरमानसायाधावियुक्तम्, परम आनन्दो यस्मिन् पुसे नेन सङ्गतं-पुत, अनेन परपरिकल्पितनि मुखदुःखमोक्षव्यवच्छेदमाइ, न विद्यते सहो यस्मिम्भिस्यसङ्ग-असमवायुक्तं, साहक्षणं पेदम्-"भये च हर्षे च मतेरगिक्रिया, सुखेऽपि दुःसेऽपि च निर्विकारता । स्तुतौ च निन्दासु च तुल्यशीलता, वदन्ति तां तत्त्वविदो पसरताम् ॥१॥" निःशेपा पाः कलास्ताम्योऽतीत तथाभन्यवाद्यात्मस्वभावभूतांशातिक्रान्तं भव्यत्वासिद्धच्चयोगसहबतिक्षायि- कचारित्राधभावात् , सदा शिवमस्येति सदाशिवं, न हि परतत्त्वमशिवं कदाचिद्भवति, आदौ भवमाद्य-प्रधानं सन्तत्त्या अनादि- शिमादिभावेनापस्थितं वा, आदिशब्दानिरञ्जनादिग्रहा, सदाशिवाग्रादिभिः पदैर्वाच्य-अभिधेयं परं तत्त्वं सर्वत्राभिस- पदशं पोडशकम् ॥

·रूपं मुक्तारस्थार्या नियति योग्यतांशन्देनोच्यते, तस्यां तयोगयोग्यतायां सत्या चित्रायां चैव-नानाप्रकाराशं चैप, सफलजीवापेक्षया कालादिभेदेनात्मनां वीजसिद्धिभावात् । नान्यथा, एकस्वभावायां योग्यतायां फलभेदासिद्धे,'दृश्यते . च द्रव्यक्षेत्रकालभावप्रक्रमण तीर्थकरातीर्थकरप्रत्येकयुद्धस्वयंयुद्धादिरूपः फलमेदा, तस्माचित्ररूपायामेव योग्यतापां स पुज्यो, नियमात-नियमेन, परिभावनीय- सर्पप्रकारैचिन्तनीयं एतत्रय-जीवफर्म तथा] भन्यवरूपं विद्भिः-मूरिभिः तत्त्वदृष्टया-परमार्थविषयया युद्ध्याऽऽगमापनीवधिपर्य- पमलया प्रझपो-अत्यर्थम् ॥ ६ ॥ एतीयानाश्रयणे संसारमोक्षपोरनुपचरितरूपयोरभावप्रदर्शनाथाह- पुरुपातं तु यदाभवति विशिष्टमयं च वोधमात्रंवा। भवभवविगमविभेदस्तदा कथंयुज्यते मुख्यः? ॥७॥ द्वयोर्भावो द्विता तस्यां भवं सैव या द्वैतं न द्वैतमद्वैतं पुरुषस्याद्वैतं-एकत्त्वं तु यदा भवत्यङ्गीकरणेन वादिनो विशिष्ट- केरलं रागादिवामनारहितमपबोधमात्रं या-बोधस्खलक्षणं वा, वेदान्तवादिनः पुरुपाद्वैतं मन्यते, यथाहुरेके-"पुरुष एवेदं सर्व यद् भूतं यज भाव्यं, उतामृतत्वस्येशानों यदन्नेनातिरोहति यदेजति यजति यद् दूरे यद् अन्तिके यदन्तरस्य सर्चस्य यदु सर्वस्यास्य वाह्यतः" तथा "विद्याविनयसम्पन्ने, ब्राह्मणे गवि हस्तिनि । शुनि चैव श्वपाके च, पण्डिताः समदर्शिन ॥ १ ॥" इति श्रुतिस्मृतिप्रसिद्धः, , ननु तीर्थकरसिदरमादिकं नीलघटापादिपदर्थसमाजसिदमिति समयोजकतया योग्यताभेदो न सिभ्येदिति चेल, कायें तापद्धर्मफरवस्य योग्यता. विरोपायोग्यावात् , ना तथाविधसामग्रीसमाजस्य प्रयोजकरपे तत्रापि सथाविधप्रयोजकान्तराधयणेऽनवस्थानात् , यदि घेयमनवस्था प्रामाणिकानां न दोपाप पदार्थ नियधर्मकार्यनियामकस्तथाविधमामप्रीममाज एवं कथंचिदेकत्वेन भासमानः परिणामिभव्यावस्परूपा स्वीक्रियता, इस्थमपि सादादप्रक्रियया दोपाभागवियधिामसतम्यादाइफल्पलतायाम् ·नीत्या पशुग्य-अमचं वस विगम-अपगमः सर्चधा नियत्तिः दुःखानामन्तो दुःखान्तो भूतानां पृथिच्यादीनां विगम- आत्पन्तिको पियोग इत्यादि-एवं प्रभृति अन्पदपि तन्त्रसिद्ध-पूर्वोक्तं सर्व-निरवशेषमवस्धान्तर विद्यारहितावस्थावि- शेपेच परतवरूपे गुज्पवे, नान्पोति । एतय सचमपि तन्त्रान्तरसिद्धं यथाविधे वस्तुच्वे सति युज्यते तथाविधमुपदयितुमाहू परिणामिन्यात्मनि सति तत्तद्ध्वनिवाच्यमेतदखिलं स्यात् । अर्थान्तरे च तत्त्वेऽविद्यादो वस्तुसत्येव।।५।। तयोगयोग्यतायां चित्रायां चैव नान्यथा नियमात् । परिभावनीयमेतद्विद्वद्भिस्तत्वदृष्टयोच्चैः ॥६॥ अन्यथा पान्यथा न भवतोऽप्यन्वयित्वं परिणामः स वियते यस्य स परिणामी तस्मिन् परिणामिनि आत्मनि-जीवे सति- नियमाने, मुक्तिवादिनामात्मसनायां न पिप्रतिपत्तिरस्ति, चैतन्यसरूपस्य परलोकान्वपिनः पुरुषस्य सर्वैरप्पमिमतत्त्वात् , नित्यचक्षणि- काचादिविषय विप्रतिपनिरिति तमिरामद्वारेण परिणामिनीत्युक्तं, तैस्तनिभिः-शब्दैः पूर्वोक्तैर्वाच्यम्-अभिधेयं एतत्-प्रायुक्त- मविपारहितावस्थापैशेशिकगुणरहितपुरुषपशुत्त्वविगमादि, सर्वैर्वा ध्वनिभिर्यद्वाच्यं सम्यग्दर्शनज्ञानसदनुष्ठानादिप्रकरणोक्तं अखिलं स्थाद्-भपेरगम्भो अन्तिरे च-पस्त्वन्तरे घ मिने तत्त्वे पदार्थे अविद्यादौ-अवियादृष्टसंस्कारादौ वस्तुसत्येप-परमार्थ- मत्वेष, न संपतिमति, तस परमार्थतः कल्पितरूपत्वेनामचात् ॥ ५॥ किमात्मनि परिणामिन्यविद्यादौ च वस्तुसति सर्वमिदं स्यात् आहोस्पिदन्यदपि हेत्वन्तरं मुक्तामुक्तावस्थयोर्भेदकं कारणभूतमस्तीत्याशङ्कायामिदमाह- तेनार्थान्तरभूतेन तत्त्वेनाविधादिना योग:- सम्पधा, आरमना, कर्मपन्ध इत्पः, तस्मिन् योग्यता-जीयस्य कर्मापुद्गलग्राहकस्वभावचं अनादिपारिणामिकभव्यभावलक्षणं सहजमल- ·रूपं मुक्तायसायां निवर्ति योग्यताशन्देनोच्यते, तस्यां तद्योगयोग्यतायां सत्यां चित्रायां चैव नानाप्रकारायों चैव, सकलजीवापेक्षया कालादिभेदेनात्मनों पीजसिद्धिभावात्। नान्यथा, एकखंभावायो योग्यतायां फलभेदासिद्धे, दृश्यते च व्यक्षेत्रकालभावप्रक्रमेण तीर्थकरातीकरप्रत्येकयुद्धसम्पद्धादिरूपः फलभेद, तस्माभित्ररूपायामेष योग्यशायां स युज्यते, नियमाव-नियमेन, परिभाषनीय- सरप्रकारविन्तनीय पतत्रय-जीवकर्म नया भव्य स्वरूपं विद्वद्भिः-रिमिः तत्त्वदृष्टया-परमार्थविषयया युद्ध्याऽऽगमापनीतविपर्य- यमलया प्रयोगे:-अरपर्थम् ॥ ६॥ एतत्रायानाश्रयणे संसारमोक्षयोरनुपचरितरूपयोरभावप्रदर्शनायाह--- पुरुपादेतं तु यदाभवति विशिष्टमथ च वोधमानं वा भवभवविगमविभेदस्तदाकथंयुज्यते मुख्या? ॥७॥ इयो पो द्विता तसां गर्व सैप या दैतं न द्वैतमद्वैतं पुरुषस्याद्वैतं-एकवं तु यदा भवत्यङ्गीकरणेन वादिनो विशिष्ट- केरलं रागादिवासनारहितमवयोधमान वा-नोधखलक्षणं वा, वेदान्तवादिनः पुरुपाद्वैत मत्यंते; यथाहुरेके-"पुरुष एवेदं सम्बं यद् भूतं पग भाष्यं, उत्तामृतत्तस्येशानों यदनेनातिरोहति यदेजति यजति यद् दूरे यदु अन्तिके यदन्तरस्य सर्वस्य यदु सर्वस्यास्य बाह्यतः" कपा "पियाविनयसम्पन्ने, ब्राह्मणे गवि हस्तिनि । शेनि चैव श्वपाके च, पण्डिताः समदर्शिन ॥ १ ॥" इति श्रुतिस्मृतिप्रसिद्धेः, । ननु तीसरसिरामादिक नीलघरापारियदर्भसमाजसिद्धमिति तत्प्रयोजकतया योग्यताभेदो न सियेदिति पेश, कार्ये सावदर्मकावस योग्यता. विशेषगारात् , तप तथाविधसामग्रीसमाजस प्रयोजकापे तयापि तथाविधप्रयोजकान्तराध्यणेऽनवस्थानात् , यदि घेयमनवस्था प्रामाणिकानां न रोगापा नियाम्पनियामालथानिधप्तामग्रीसमाज एप कभविदेफापेन भासमानः परिणामिभव्यावस्परूप: स्वीक्रियता, इस्थमपि स्याद्वादप्रक्रियया MI भापम्मिामकामावादफल्पलतायाम् - ·विज्ञाननादिनस्तु शेपनीलादिविकल्पशून्यं पारमार्थिकरामादिवासनादिविशेषरहितं च बोधस्वलक्षणमात्रमेव प्रतिजानते, यथोक्तं-"चि- त्तमेव हि संसारो, रागादिक्लेशवासितम् । तदेव तैर्विनिर्मुक्तं, भवांत इति कथ्यते ॥१॥" भवश्च भवविगमश्च-तौ संसारमोक्षी तपोषिभेदो भाभव विगमविभेदस्तदा कथं युज्यते मुख्यः, संसारमोक्षयोमुख्यो भेदो न युज्यते, अर्थान्तरे ह्यविद्यादौ तत्वे भेदके सति तयोविशेषो युज्यत इतिभावः ॥ ७ ॥ कस्मात्पुनः पुरुपाद्वैतं बोधमात्रं वा विशिष्टं न भवतीत्याह- अग्निजलभूमयो यत्परितापकरा भवेऽनुभवसिद्धाः । रागादयश्च रौद्रा असत्प्रवृत्त्यास्पदं लोके ॥ ८॥ परिकल्पिता यदि ततोन सन्ति तत्त्वेन कथममी स्युरिति ?। तन्मात्र एव तत्त्वे भवभवविगमौ कथं युक्तौ? ९ परकल्पनापि चैपा हन्त विकल्पात्मिका न सम्भवति। तन्मात्र एव तत्त्वे यदिवाऽभावो न जावस्याः ॥१०॥ तस्माद्यथोक्तमेतत् वितयं नियमेन धीधनैः पुम्भिः। भवभवविगमनिबन्धनमालोच्यं शान्तचेतोभिः॥११॥ अग्निव जलं च भूमिश्चाग्निजलभूमयो यद्-यस्मात् परितापकराः-परमार्थतो दुःखानुभवकराः,, वैषयिकसुखस्य भावतो दुःखरूपश्चात् , भवे-संसारे अनुभवसिद्धाः-प्रत्यक्षसिद्धाः, किं पुनर्वहिस्रयाणामर्थानामुपादान, बायोरपि पठितत्त्वालोकसिद्धत्वाश, उच्यते, वायुपदार्थ द्रव्यगुणरूपतायां विप्रतिपद्यन्ते वादिनो, नाग्निजलभूमिपु, तेषां द्रव्यरूपेण प्रतीतेः, अतो न वायुग्रहण, सन्द्रिया- नुपलम्भाद्वा, यद्वा अमिसहचरितत्त्वेनैव वायोग्रहणं, “यत्र तेजस्तत्र वायु"रिति वचनात् , रागादयश्च-रागद्वेषमोहाच रौद्रा--दारु- णास्तीबसवेशरूपेण, 'असत्प्रत्यास्पदम्' असत्पावृत्तीना-असुन्दरप्रवृत्तीनामास्पद-प्रतिष्ठा लोके-सब्र्वत्रैवानुभवसिद्धा यतो वर्तते,

·यदि पुरुपादैतमेव भवेत् प्रत्यक्षसिद्धा बाह्या ज्वलनादयः पदार्था न स्युः, तेषां चैतन्यस्वरूपपुरुषव्यतिरेकेण रूपान्तरोपलब्धेः, तेषां तु
पहिनिनां ज्वलनादीनां पुरुषत्वाङ्गीकरणे सर्चपदार्थानां नाममानमेव कृतं स्यात्पुरुष इति न तत्र विप्रतिपत्तिः । विज्ञानाद्वैतमपि
यदि भवेन रागादयोऽनुमसिद्धाः प्रति प्राणिनो भवेयुः, तथा च सकललोकपरीक्षकविरोधस्तेषां सर्वैरभ्युपगमादनुभवस्य चान्यथा कर्तुम-
शस्यचादिति ॥ ८॥ अथ सबैऽप्यते बाह्या आन्तराश्य परिकल्पितरूपा एवेत्याशङ्कायामिदमाह-परिकल्पिता-अवस्तुसन्तः कल्पना-
माननिम्मितशरीरा बाह्या आन्तराथ यदि भवताऽभ्युपगम्यन्ते तत:-परिकल्पितत्त्वादेव न सन्ति-न विद्यन्ते तत्वेन-परमार्थेन
कथममी पदार्थाः स्युः-भवेयुः, न कथंचिद्भवेयु:ौ, भक्ताप्यनभ्युपगमात् , इत्येवं तन्मात्र एच-पुरुषमात्र एव बोधमात्र एव च
तापे-परमार्थे भवभवविगमौ-संसारमोक्षी कथं-केन प्रकारेणं युक्ती-सहतो?, न कथञ्चिदित्यर्थः ॥९॥ कस्मात्पुनः परिकल्पिता
एले न सन्तीति, उन्यते, परिकल्पनाया एवाभानगदित्याह-परिकल्पनापि च एपां-बाह्यान्तराणामर्थानां हन्त विकल्पात्मिका.
वस्तुशून्यनिथयात्मिका न संभवति-न युज्यते निर्वीजवात् , युक्तिमाह-तन्मात्र एव-पुरुषमात्र एव ज्ञानमान एव च तत्वे
नदतिरेफेणेतरपदार्थाभावात् , अभ्युपगम्य परिकल्पना दुष्णान्तरमाह-यदिया अभावा--असम्भवो न-नैव जातु-कदाचिदप्यस्याः-
परिकल्पनाया:, यदि नि जाऽपीय बाह्यान्तरपदार्थपरिकल्पनेप्यते ततः संसारवन्मुक्तावपि भवेदियमितिभावः, ततश्च संसारमोक्षभे-
दानुपपनिः, परिकल्पनागरीजसङ्गागाभ्युपगमे तु पुरुपयोधस्वलक्षणव्यतिरिक्तवस्त्वन्तरांपत्त्या प्रस्तुताद्वैतपक्षद्वयहानिः ॥ १० ॥ एवं
| परपक्षे निरख वयममर्थनायाह-तस्मायथोक्तपेतन् त्रितयं -जीवकर्मवथाभन्यवरूप नियमेन-नियोगेन धीधनैः बुद्धिधनैः पम्भिः
| पुर पभाभपविगमनिरन्धन-समारमोक्षकारणं आलोच्र्य-आलोचनीयं शान्तचेतोभिः शान्तचित्तैः ॥ ११ ॥

·ननु वागमनमाग्यमवलम्बमानैः पुरुषाद्वैतं ज्ञानाद्वतं च यदेप्यते तदाह को दोप इत्याद- ऐदम्पयं शुद्धयति यत्रासावागमः सुपरिशुन्दः । तदभावे तद्देशः कश्चित्स्यादन्यथामहणात् ॥ १२ । तत्रापि च न द्वेपः कार्यों विपयस्तु यत्नतो मृग्यः । तस्यापि न सहचनं सर्वं यत्प्रवचनान्यत् ॥१३॥ अद्वेपे . मा शुश्रुपा श्रवणवोधमीमांसाः । परिशुद्धा प्रतिपत्तिः प्रतिरष्ठानिकी तत्तये ॥१॥ ।। बानां यत्नतः समालोच्य । पुंसा प्रवर्तितव्यं कुशले न्यायः रातागेपः ॥ १५ ॥ समुधृता मन्दमतिहितार्थ तु । आत्मानुग्मरणाय च भाषा भापिरहरि- • || १६ ॥ इति पोडशं पोडशकं संपूर्ण ।

·पथाप्रतिपर्यतः समतामवलम्बमानास्तेऽपि तथेच्छन्ति' ॥ १२ ॥ भूलाममव्यतिरिक्त तदेकदेशभूत आगमेऽन्यथा परिगृहीते । विधेयो नवेति तदभावप्रतिपादनायाह-तत्रापि च तदेकदेशभूत आगमान्तरे न द्वेपः कार्यो-न द्वेषो विधेयो, विषयस्तु- अभिधेयनेयरूपो यत्नतो-यत्नेन मृग्य अन्वेषणीयो, यद्येचं सर्वमेव तद्वचनं किं न प्रमाणीक्रियत इत्याह-तस्याप्यागमान्तरस न सत्-शोभनं वचनं सर्वम्-असिलं यत्प्रवचनात्-मूलागमादन्यत्, यतु तदनुपाति तत्सदेवेति ॥ १३ ॥ कस्मात्पुनस्तत्राद्वेपः क्रियत इत्याह-अद्वेपः-अप्रीतिपरिहारस्तच्चविपयस्तत्पूर्विका ज्ञातुमिच्छा जिज्ञासा-तच विषया ज्ञानेच्छा तत्वजिज्ञासा, सा पूयिका बोधाम्भाश्रोनमः मिरकल्पा, श्रोतुमिच्छा शुथूपा तत्त्वपिपयैव वन्यथूपानिवन्धनं श्रवणम्-आकर्णनं तच्यविषयमेव योध:- अगमः परिच्छेदो विरक्षितार्थस्य श्रवणनिवन्धनस्तत्त्वविषय एव मीमांसा-सद्विचाररूपा बोधानन्तरभाविनी तत्त्वविपयैव, श्रवणं च बोधय मीमांसा च श्रमणयोधमीमांसाः परिशुद्धा-सर्वतो भावविशुद्धा प्रतिपत्तिः-मीमांसोत्तरकालभाविनी निश्चयाकारा परिच्छि- गिरिदमित्यमेरेवि तत्चविषपैच, प्रवर्तनं प्रवृत्तिः अनुष्ठानरूपा परिशुद्धप्रतिपत्त्यनन्तरभाविनी तत्यतिपयैय, मनिशब्दो द्विरावते, तेनायमों भवति, तत्त्वे प्रवृत्तिरष्टभिरङ्गै निर्वृत्वा अष्टागिकी, गभिरद्धेपादिभिरएमिरगस्तत्तप्रवृत्तिः संपद्यते, तेनागमान्तरे मूलागम- कदेशभूते न द्वेषः कार्य इति ॥१४॥ एवं सद्धर्मपरीक्षकादीन् भावान् प्रतिपाद्य समस्तप्रकरणार्थीपसंपसंहारद्वारेण सदुपदेशदानायाह- १ ग्यास्तदर्यानुपपसिपरिहारो यवतः कर्तव्यः, गुणमहरसिकानां परवचनानुपपत्तिपरिहारमवणसभावस्वात् ननु वस्तुत उपपसार्थवचनस्यानुपप- निराशा परिहापा, ननु सर्वथानुपपनस्येति निविषयोऽयमुपदेशः २ तथा च तस्य मूलागमेनैकवाक्यतामापाद्योपपत्तिरेव कर्तव्या, इस्थमेव सम्यग्दृष्टिपरि- गृहीतस्य मिष्याभुतस्यापि सम्यक्तापसिद्धेः, सदरचिस्तु तस्यतो रष्टिवादारचिपर्यवसायिनीति सुमसिद्धमुपदेशपदादी , ·ननु चागमप्रमाग्यमवलम्पमानैः पुरुषाद्वैतं ज्ञानाद्वैतं च यदेष्यते तदाह को दोप इत्याह- ऐदम्पर्य शुद्धयति यत्रासावागमः सुपरिशुद्धः । तदभावे तद्देशः कश्चित्स्यादन्यथाग्रहणात् ॥ १२ ॥ तत्रापि च न द्वेषः कार्यो विपयस्तु यत्नतो मृग्यः । तस्यापि न सद्वचनं सर्वं यत्प्रवचनादन्यत् ॥१३॥ अद्धेपो जिज्ञासा शुश्रुपा श्रवणवोधमीमांसाः । परिशुद्धा प्रतिपत्तिः प्रवृत्तिरष्टाङ्गिकी तत्वे ॥ १४ ॥ गर्भार्थ स्वल्वेपां भावानां यलतः समालोच्य । पुंसा प्रवर्तितव्यं कुशले न्यायः सतामेपः ॥ १५ ॥ एते प्रवचनतः खल्ल समुद्धता मन्दमतिहितार्थं तु । आत्मानुस्मरणाय च भावा भवविरहसि- 'दिफलाः ॥ १६ ॥ १६ ॥ इति पोडशं पोडशकं संपूर्ण ॥ ॥ इति पोडशकं प्रकरणं संपूर्णम् ॥ ऐदम्पर्य-तात्पर्य पूर्वोक्तं शुद्ध्यति-स्फुटीभवति यत्रागमे असावागमः सुपरिशुद्धः-प्रमाणभूतः, तदभावे-ऐदम्पर्य- शुद्ध्यभावे तहेशः परिशुद्धागमैकदेशः कश्चिदन्य आगमः स्यात्, नतु मूलागम एय, अन्यथाग्रहणात्, मूलागमैकदेशस्य सतो विषय- ·सान्यधामनिषनर्गनः समतामयलम्पमानास्तेभपे तधेच्छन्ति' ॥ १२ ॥ मूलागमव्यतिरिक्त तदेकदेशभून आगमेऽन्यथा परिग्रहीते । देपो विधेयो नवैति तदभावप्रतिपादनायाह-तत्रापि च-तदेकदेशभूत आगमान्तरे न द्वेषः कार्यो-न द्वेषो विधेयो, विषयस्तु. अभिधेयनेयरूपो यत्नतो-यत्नेन मृग्य अन्वेषणीयो, यद्येवं समेर तद्वचनं किं न प्रमाणीक्रियत इत्याह-तस्याप्यागमान्तरस्य न सत्-शोभनं वचनं सर्वम्-असिलं यत्प्रवचनात्-मूलागमादन्यत्, यतु तदनुपाति तत्सदेवेति ॥ १३ ॥ कस्मात्पुनस्तत्राद्वेपः क्रियत इत्याह-अद्वेपा-अप्रीतिपरिहारस्तव्यविषयस्तत्पूर्विका नातुमिच्छा जिज्ञासा-तचविपया ज्ञानेन्छा तत्त्वजिज्ञामा, सा पूचिरा गोधाम्भाोनमः मिराल्पा, श्रोतुमिन्छा शुथूपा तत्त्वविषयैव तयशुश्रूपानिरन्धनं श्रवणम्-आकर्णनं तत्वविपयमेव बोधः- अगमः परिच्छेदो विरक्षितार्थस्य श्रवणनिरन्धनस्तत्त्वविषय एव मीमांसा-सद्विचाररूपा बोधानन्तरभाविनी तत्वविपयैव, श्रवणं च बोधव मीमांसा र थरणोपमीमांसाः परिशुद्वा-सर्वतो भारपिशुद्धा प्रतिपत्तिः-मीमांसोत्तरकालभाविनी निधयाफारा परिच्छि- निरिदमित्यमेवेति तत्वविपर्यय, प्राननं प्रवृत्तिः-अनुष्ठानरूपा परिशुद्धप्रतिपरपनन्तरभाविनी तत्त्वविपयैव, प्रवृत्तिशब्दो द्विरापर्यते, तेनायमों भाति, तत्त्वे प्रवृत्तिरप्टमिरनिर्वृत्ता अष्टाङ्गिकी, एभिरद्वेपादिभिरष्टमिरगस्तत्त्वप्रवृत्तिः संपद्यते, तेनागमान्तरे मूलागमै- कदेगभूने न द्वेषः कार्य इति ।।१४॥ एवं सद्धम्मपरीक्षकादीन भावान् प्रतिपाद्य समस्तप्रकरणार्थोपसंपसंहारद्वारेण सदुपदेशदानायाह- , गृपस्तांनुपपरिपरिहारो यसतः कर्तग्य , गुणप्रहरसिकानां परपचनानुपपत्तिपरिहारमयणस्वभावागत् , ननु पस्तुत उपपलार्थवचनस्यानुपप- निगा परिदायों, ना सर्पयानुपपनस्पेति निधिपयोऽयमुपदेशः २ तथा घ सस्य मूरागमेनैकवाक्यतामापाधोपपतिरेय कर्तव्या, इस्थमेव सम्यग्दृष्टिपरि- गृहीतरप मिप्याभूतस्यापि सम्पर्धनापसिदे., तदरचिस्तु तस्यतो दृष्टिगदारचिपर्यवसायिनीति सुप्रसिद्धमुपदेशपदादी ·गर्भार्थ-हृदयगतार्थ भाषार्थमितियावत् सलुशब्दोऽवधारणे एपां-पाप्रक्रान्तानो भावानां-पदार्थानां यत्नतः-प्रयत्नात समालोच्य-भूक्ष्मया प्रज्ञया सम्यगालोच्य गर्भार्थमेवोचानभूतमर्थं पुंसा--पुरुपेण प्रवर्तितव्यं-प्रवृत्तिविधेया, कुशले-पुण्ये कुशलहेतुत्वात् सदनुष्ठाने, न्यायः-अविचलितरूपो मार्गः सतां-सत्पुरुषाणां एप वर्तते, नान्यः ॥ १५ ॥ कुतः पुनरेते भावा भवताभिहिताः ? किमर्थ वेत्याह-- एते-प्रस्तुताः प्रवचनतः-प्रशस्तं प्रगतमवगाढं वा वचनं प्रवचनं प्रकृष्टं वचनं शेपागमापेक्षया वचनं सूत्रतोऽर्थतश्च द्वादशाङ्गं तसात् खलुशब्दो वाक्यालङ्कारे समेकीभावेनाविप्रतिपत्त्या उद्धृता:-पृथग् व्यवस्थापिता मन्द- मतीनां-मन्दधियां हितार्थ तु-हितप्रयोजनमेव आत्मनोऽनुस्मरणाय च-खयमेवानुस्मृतिनिमित्तं च भावा:-पदार्थाः, आदित भारभ्य भवविरहः-संसारविरहो मोक्षस्तस्य सिद्धिः-निष्पत्तिः सैव फलं येषां भानानां ते भवविरहसिद्धिफलाः ।। १६ ॥ १६ ।। दानी ग्रन्थकारो गर्भार्थपरिक्षानाय बहुश्रुतभक्तिमुपदर्शन् सपचनप्रार्थनामाह- वर्माश्रवणे यत्नः सततं कार्यों वहुश्रुतसमीपे । हितकाझिाभिनृसिंहर्वचनं ननु हारिभद्रमिदम् ॥ १७ ॥ दुर्गतौ प्रपतन्तमात्मानं धारयतीति धर्म:-श्रुतचारित्ररूपस्तस्य श्रवणं-आकर्णनमर्थतस्तसिन् धर्मश्रवणे यत्नः-प्रयतः दरः सततम्-अनवरत कार्य:-कतन्यो बहुश्रुतसमीपे-बहुश्रुतसन्निधाने हितकाशिमिा-हिताभिलापिमिसिंहै:-पुरुषसिंहै। पुरुषो तमैरितियावत् वचनं प्रार्थनारूपं नन्वितिवितर्के, एवं वितर्कयत यूयं, हरिभद्रस्येदं हारिभद्रमिदमेवंविधं यदुत-बहुश्रुतसमीपे ·धर्मश्ररणे यत्नो विधेयः, अथा वरनमागमरूपं ननु-निमितं हारि-मनोहारि भद्रमिदं यतो वर्तते अतो वचनगतधर्मश्रवणे यहु- सतममीपे एर यन श्रेयान् , अबहुश्रुतेभ्यो धर्मश्रपणेऽपि विपरीतार्थोपपत्तेः प्रत्यवायसंभगाद्, अथवा हरिभद्रसूरेः स्तुति कुर्बाणोऽपर एस समितिदमाह-वचनं ननु हारिभद्रमिदम् हरिभद्ररेरिद धर्मगतं वचनं-प्रकरणाश्रय, तस्माद्धर्मश्राणे बहुश्रुतसमीपे एव पन्नी विधेयः, अपचनेम्यो हरिभद्राचार्यवचनानुपलम्भाद्, एवं वचनमाहात्म्पद्वारेण संस्तौति ॥ १७ ॥ कृत्वा विवरणमेतत्पुण्यं पदापि नेन भव्यजनः । अध्यास्तां पोडशफलामशिमण्डलभातरं स्थानम् ॥१॥ इति यशोभद्राचार्यविरचितवृत्तियुतं पोडशकाकरणं समा ।। 39335555555555 समाता श्रीपोडशकप्रकरणवृत्तिः «ЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖУЖУЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖҒг ·॥ इति श्रीपोटसम्प्राण ॥