·No text on this page.

·'श्रीहरिनसूरिकृतग्रंथमाला ।
(शास्त्रवासिमुच्चय, पड्दर्शनसमुच्चय, थप्टक)
श्री जावनगरनिवासी संघवी दामोदरदास नेमचं
(श्रीजैनधर्मप्रसारक सलाना खजानची )
तरफनी सहाययमे
उपाची प्रसिद्ध करनार
श्रीजैनधर्मप्रसारक संजा,
नावनगर,
विक्रम संवत् १९६४.
वीर संवत् २४३४.

·खास सूचना. श्रा ग्रंथ संस्कृतना अन्यासी दरेक साधु साध्वीने तेमज दरेक पुस्तक भंडारने लेट आपवाना छे माटे तेना श्चक साधु मुनिराजे तेमज पुस्तक लंगरना व्यवस्थापकोए मंगावी लेवा कृपा करवी. जैन लाइब्रेरीवालाए पोस्टेज एक श्रानो मोकलीने मंगाववो. गीरधरलाल देवचंद. श्रीजैनधर्मप्रसारक सत्लाना, जो सेक्रेटरी.

·प्रस्तावना. या प्रयमासानु नाग 'श्रीहरिलकित ग्रंथमाला' रासयामां थान्गु . ए महान् भंयकर्ताए १४४४ ग्रंथो रपेक्षा ३. परंगु रोमांची पानी संख्यामां अन्य पर राफे के. जे प्रयो मती शके तेमाथी मात्र ३ मंयोग आ संग्रहमा नागस फरपामा श्राव्या वे परंतु ते प्रणे ग्रंयो थपूर्व रदस्ययी रेखा . प्रथमना शासपा समुच्य ग्रंयनी उपर पेटीकाभो (अमु अने वृहत् ) 2. पदर्शनसमुथयनी उपर पण तेज प्रमाणे ये टीका रे जेमांनी आधु टीका पनार गमां गायती के बने मोटी टीका फसफतामा उपाय रे जेनो एफ अंक यहार पमेसो . श्रष्टक ३२ चे पटाने तेमा गुदा गुदा ३२ विषय पर फुस २५६ श्लोक वे. तेनी उपर श्रीजिनेश्वरसूरिनी फरेखी टीका वे. तेनो थर्य मूस साये गाये . टीका पायेत नयी. या प्रण प्रयोगां पृथक् पृयह विषय पीने जिन प्रवचननुं तमाम रहस समायेखें रे. गोरेर प्रश्रयो सटीक उपायया योग्य ते अने ते प्रमाणे पापायी पा साल फरे तेयु रे परंतु तेनुं एकंदर प्रमाण गधारे साथी तमज तेने गुम्ब करी थापपाना संयंधमा मुनि महाराजनी सास जरूर पमै तेम दोयायी एकाएफ पदार पानी काय ते नथी. तेथी एग्रंयोनी मइत्यतानुं दिग्दर्शन करावी तेने सटीफ उपाधया थापणा उदार तेमज विधान जैन यंपुन दिस आकर्षया माटे स्वम सर्पथी या प्रयत करयामां श्राव्यो रे. एटझुंज नहीं परंतु संस्कृत जापाना 1 ·प्रस्ता- वोधवाला मुनि महाराज विगेरेने पठन पाठन माटे आ ग्रंथ खास उपयोगी होवाथी आ उद्योगनी साफट्यता मानवामा आवी . अनेक गुणगणसंपन्न पन्यास श्री आनंदसागरजीतुं नावनगरमां चातुर्मास यतां जुदा जुदा गृहस्थो तरफश्री अन्य अन्य ग्रंथो अमुक खर्चयी उपावीने प्रगट करवानो तेश्रो साइवे प्रयास आरंन्यो, आ सन्नाने ते काम सोपवामां आव्यु अने तेनी प्रेसकॉपी तपासी आपवानुं ते साहेवे स्वीकार्यु, जेयी तेना प्रथम गुन तरीके आ ग्रंथमाला अमारी सजाना खजानची संघवी दामोदरदास नेमचंद तरफथी मलेली मददने अंगे तैयार करावी, ते साहेब पासे पसार करावी उपाव- वामां आवेल . तेने शुद्ध करवामाटे बनतो प्रयास करवामां आव्यो चे उतां कांऽ पण अशुद्धता रही गश् होय तो तेने माटे क्षमा बीए जीये.. संवत १६४] श्रीजैनधर्मप्रसारकसभा कार्तिक भावनगर. चना ·अथ श्रीहरिभद्रसूरिविरचितः शास्त्रवार्तासमुच्चयः प्रारज्यते ॥अथ प्रथमः स्तवकः ।। प्रणम्य परमात्मानं वक्ष्यामि हितकाम्यया । सत्त्वानामट्पबुद्धीनां शास्त्रवार्तासमुञ्चयम् ॥ १॥ यं श्रुत्वा सर्वशास्त्रेषु प्रायस्तत्त्वविनिश्चयः । जायते पशमनः स्वर्गसिधिसुखावहः ॥ २ ॥ सुख पापात्सुखं धर्मात्सर्वशास्त्रेषु संस्थितिः। न कत- व्यमतः पापं कर्तव्यो धर्मसंचयः ॥ ३ ॥ हिंसानृतादयः पंच तत्वाश्रद्धानमेव च । क्रोधादयश्च चत्वार इति पापस्य हेतवः ॥४॥ विपरीतास्तु धर्मस्य एत एवोदिता युधैः। एतेषु सततं यतः सम्यकार्यः सुपिणा ॥ ५ ॥ साधुसेवा सदा नपत्या मैत्री सत्त्वेषु जायतः । थात्मीयग्रहमोक्षश्च धर्महेतुप्रसाधनम् ॥ ६॥ उपदेशः शुजो नित्यं दर्शनं धर्मचारिणाम् । स्थाने पिनय इत्येतत्साधुसेवाफसं महत् ॥ ७॥ मैत्री जावयतो नित्यं शुलो लायः प्रजायते । ततो जावोदकाांतोपानिरुपशा- म्यति ॥ ७॥ श्रशेपदोपजननी निशेषगुणघातिनी । श्रात्मीयग्रहमोक्षण तृष्णापि विनिवर्तते ॥ए ॥ एवं गुणगणोपेतो ·शास्त्रवार्ता समुच्चयः ॥१॥ स्तनक. २ विशुद्धात्मा स्थिराशयः। तत्त्वविलिः समाख्यातः सम्यग्धर्मस्य साधकः ॥ १० ॥ उपादेयश्च संसारे धर्म एव बुधैः सदा । विशुधो मुक्तये सर्व यतोऽन्यदुःखकारणम् ॥११॥ अनित्यः प्रियसंयोग श्हेऱ्यांशोकवत्सलः । अनित्यं यौवनं चापि कु- सिताचरणास्पदम् ॥ १५॥ अनित्याः संपदस्तीब्रक्लेशवर्गसमुज्ञयाः । अनित्यं जीवितं चेह सर्वजावनिबंधनम् ॥ १३ ॥ पुनर्जन्म पुनर्मृत्युहीनादिस्थानसंश्रयः । पुनः पुनश्च यदतः सुखमत्र न विद्यते ॥ १५ ॥ प्रकृत्यसुंदरं ह्येवं संसारे सर्वमेव यत् । अतोऽत्र वद किं युक्ता कचिदास्था विवेकिनाम् ॥ १५ ॥ मुक्त्वा धर्म जगद्यमकलंक सनातनम् । परार्थसाधक धीरैः सेवितं शीखशालिनिः ॥ १६ ॥ युग्मम् ॥ आह तत्रापि नो युक्ता यदि सम्यनिरूप्यते । धर्मस्यापि शुजो यस्माद्वंध एव फलं मतम् ॥ १७ ॥ न चायसस्य बन्धस्य तथा हेममयस्य च । फले कश्चिदिशेपोऽस्ति पारतंत्र्याविशेषतः ॥ १७ ॥ तस्मादधर्मवत्त्याज्यो धर्मोऽप्येवं मुमुक्षुभिः । धर्माधर्मक्षयान्मुक्तिर्मुनिनिवर्णिता यतः ॥ १५ ॥ उच्यत एवमेवै- तत् किं तु धर्मो विधा मतः । संज्ञानयोग एवैकस्तथान्यः पुण्यलक्षणः ॥ २० ॥ ज्ञानयोगस्तपः शुधमाशंसादोपवर्जितम् अन्यासातिशयाउक्तं तषिमुक्तेः प्रसाधकम् ॥ २१॥ धर्मस्तदपि चेत्सत्यं किं न बन्धफलः स यत् । शाशंसावर्जितोऽन्यो- ऽपि किं नैवं चेन्न यत्तथा ॥ २५ ॥ जोगमुक्तिफलो धर्मः स प्रवृत्तीतरात्मकः । सम्यमिथ्यादिरूपश्च गीतस्तंत्रांतरेष्वपि ॥ ॥ २३ ॥ तमन्तरेण तु तयोः यः केन प्रसाध्यते । सदा स्यान्न कदाचिषा यद्यहेतुक एव सः ॥ २४ ॥ तस्मादवश्यमेष्ट- व्यः कश्चिधेतुस्तयोः क्षये । स एव धर्मो विज्ञेयः शुषो मुक्तिफलप्रदः ॥ २५ ॥ धर्माधर्मक्षयान्मुक्तिर्यञ्चोक्तं मुक्तिलक्षणम् । हेयं धर्म तदाश्रित्य न तु संज्ञानयोगकम् ॥ २६ ॥ अतस्तत्रैव युक्तास्था यदि सम्यनिरूप्यते । संसारे सर्वमेवान्यद्दर्शितं ॥

·UCY सकारणम् ॥ २७ ॥ तस्माच जायते मुकिर्यया मृत्यादियर्जिता । तथोपरिष्टापक्ष्यामः सम्यकशास्त्रानुमारतः ॥ २०॥ इदानी तु समासेन शाखसम्यक्त्वमुच्यते । फुयादियुक्त्यपव्याख्यानिरासेनाविरोधतः ॥ ए॥ पृथिव्यादिमहानतमान- कार्यमिदं जगत् । न चात्मादृष्टसनायं मन्यते नूतवादिनः।। ३० ॥ श्रचेतनानि जूतानि न तधर्मो न तत्फलम् । चेतनास्ति प ययं स पवारमति धापरे ॥ ३१॥ यदीयं भूतधर्मः स्यात्मत्येकं तेषु सर्वदा । उपसभ्येत सत्यादिकविनत्यादयो यया ॥ ३२ ॥ शफिरूपेण सा तेषु सदाऽतो नोपसन्यते । न च तेनापि रूपेण सत्यसत्येव पेन तत् ॥३३ ॥ शक्तिचेतनयोक्यं नानात्यं वाथ सर्वथा । ऐक्ये सा चेतनैवेति नानात्वेऽन्यस्य सा यतः॥ ३५॥ अनन्निव्यक्तिरप्यस्या न्यायतो नोपपद्यते । शातिर्न यदन्येन तत्त्वसंख्याविरोधतः ॥ ३५॥ न चासो तत्स्वरूपेण तेपामन्यतरेण वा । व्यंजफत्वप्रतिज्ञानानावृतिय- जकं यतः ॥ ३६ ॥ विशिष्टपरिणामाजावेऽपि खनातिन थे । लावतास्तथा नाम व्यंजकरपप्रसंगतः ॥ ३४ ॥ न चासो भूतानिनो यत्ततो व्यक्तिः सदा नवेत् । नेदे त्यधिकनायेन तत्त्वसंख्या न युज्यते ॥ ३० ॥ स्वकाखेऽनिन्न इत्येवं काला- जाये न संगतम् । सोकसिधाश्रये त्यात्मा इंत नानीयते कथम् ॥ ३५॥ नात्मापि लोके नो सियो जातिस्मरणसंश्रयात् । सर्वेषां तदनायच चित्रकर्मविपाकतः ॥ ५० ॥ सोकेऽपि नैकतः स्थानादागतानां तश्रेश्यते । अविशेषेण सर्वेषामनुजूताम्र- संस्मृतिः ॥ १ ॥ दिव्यदर्शनतश्चैव तनिष्टाव्यभिचारतः । पितृकर्मादिसिधेश्च हंत नामाप्यसौकिकः ॥ ४२ ॥ काचिन्या- बोधरूपाणि भूतान्यध्यक्षसिद्धितः । चेतना तु न तद्भूपा सा कथं तत्फलं जयेत् ॥ ५३॥ प्रत्येकमसती तेषु न च स्याद्रेणु- तेवपत् । सती पसन्येत जिप्तरूपेषु सर्वदा ॥ ४ ॥ असत्स्थूलत्वमएवादी घटादी दृश्यते यथा । तथा सत्येव जूतेषु

·शास्त्रवाता
समुच्चयः
॥२॥
स्तत्रक
चेतनापीति चेन्मतिः ॥ ४ ॥ नासस्थूलत्वमण्वादौ तेत्य एव तजवात् । असतस्तत्समुत्पादो न युक्तोऽतिप्रसंगतः॥६॥
पंचमस्यापि नूतस्य तेच्योऽसत्त्वाविशेषतः। नवेऽत्पत्तिरेवं च तत्त्वसंख्या न युज्यते ॥ ४ ॥ तकननस्वनावा नेत्यत्र मानं
न विद्यते । स्थूलत्वोत्पाद इष्टश्चेत्तत्सद्भावेऽप्यसौ समः ॥ ४ ॥ न च मूर्ताणुसंघातजिन्नं स्थूलत्वमित्यदः। तेपामेव तथा
नावो न्याय्यं मानाविरोधतः॥ ४ए ॥ दे तददलं यस्मात् कयं सद्भावमश्नुते । तदलावेऽपि तद्भावे सदा सर्वत्र वा नवेत्
॥५०॥ न चैवं नूतसंघातमात्रं चैतन्य मिष्यते । अविशेपेण सर्वत्र तपत्तद्भावसंगतेः॥ ५१ ॥ एवं सति घटादीनां व्यक्त-
चैतन्यत्नावतः । पुरुपाद्यविशेषः स्यात् स च प्रत्यक्षवाधितः ॥ ५५ ॥ श्रथ जिन्नस्वनावानि भूतान्येव यतस्ततः । तत्संघा-
तेषु चैतन्यं न सर्वेष्वेतदप्यसत् ॥ ५३ ॥ स्वलायो नूतमात्रत्वे सति न्यायान जिद्यते । विशेषणं विना यस्मान्न तुझ्यानां
विशिष्टता ॥ २४ ॥ स्वरूपमात्रजेदे च दो जूतेतरात्मकः । अन्यजेदकलावे तु स एवात्मा प्रसज्यते ॥ ५५ ॥ हविर्गम-
कणिकादिद्रव्यसंघातजान्यपि । यथा जिन्नस्वनावानि खाद्यकानि तथेति चेत् ॥ ५६॥ व्यक्तिमात्रत एवैपां न तु जिन्नस्व-
जावता । रसवीर्यविपाकादिकार्यनेदो न विद्यते ।। ५७ ॥ तदात्मकत्वमात्रत्वे संस्थानादिविलक्षणा । यथेयमस्ति जूतानां
तथा सापि कथं न चेत् ॥ १७॥ कर्बलावात्तथा देशकालनेदाद्ययोगतः । न वा सिघमदो जूतमात्रत्वे तदसंजवात्॥५॥
तथा च नूतमात्रत्वे न तत्संघातजेदयोः । दकानावतो लेदो युक्तः सम्यग्विचिंत्यताम् ॥६॥ एकस्तथा परो नेति तन्मा-
त्रत्वे तथाविधः । यतस्तदपि नो जिन्नं ततस्तुट्यं च तत्तयोः ॥ ६१ ॥ स्यादेतद्भूतजत्वेऽपि ग्रावादीनां विचित्रता। लोक-
१. पुरुषान्न विशेषः इति वा पाठः।
॥२॥

·- सिदेति सिदेव न सा तन्मात्रा न तु ॥ ६ ॥ अदृष्टाकाशकासादिसामग्रीतः समुभयात् । तथैव लोकसंयित्तेरन्यथा तदनायतः ॥ ६३ ॥ न चेद लौकिको मार्गःस्थितोऽस्मानिर्विचार्यते । किं त्वयं युज्यते केति स्वनीतो पोकवन सा॥ मृतदेहे च चैतन्यमुपदन्येत सर्वथा। देहधर्मादिनावेन तन्न धर्मादि नान्यथा ॥ १५ ॥ न च सायायकार्कश्यश्यामत्यैर्व्य- निधारिता । मृतदेहेऽपि समावादध्याय संगतेः ॥६६॥ न चेतावण्यसभायो न स तन्मानहेतुकः । श्रत एवान्यस- भावादस्त्यात्मेति व्यवस्थितम् ।। ६७ ॥ न प्राणादिरसौ मानं किं तनावेऽपि तुध्यता । उदलावादनावश्चेदात्मानाये न का प्रमा॥६० ॥ तेन तमापनावित्वं न यो नसिकादिना । संपादितेऽप्यतसिः सोऽन्य एयेति चेन्न तत् ॥ ६ए । वायु- सामान्यसंसिधेतत्स्वनायः स नेति चेत् । यत्रापि न प्रमाणं घश्चैतन्योत्पत्तिरेय घेत् ॥ ३०॥ न तस्यामेव संदेहात्तवाय केन नेति चेत् । तत्तत्स्वरूपलावेन तदनायः कथं नु चेत् ॥ ३१ ॥ तपैसक्षण्यसंवितर्मातचैतन्यजे पयम् । सुते तस्मिन्न दोपः स्यान न जायेऽस्य मातरि || ७२ ॥ न च संवेदजायेषु मात्रनाये न तभवेत् । प्रदीपज्ञातमप्यत्र निमित्तत्यान बाध- कम् ॥ १३ ॥ रथं न तदुपादानं युज्यते तत्कयंचन । यन्योपादाननाये घ तदेवारमा प्रसग्यते ॥ ४॥न तथा नापिन हेतुमंतरेणोपजायते । किंचिन्नश्यति चैकांताधथाद व्यासमहर्षिः ॥ ४५ ॥ नासतो विद्यते नायो नानायो विद्यते सतः। उनयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्यनयोस्तत्वदर्शिनिः॥ १६ ॥ नालायो जावमाप्नोति शशशंगे तथागते । जावो नाजावमेतीह दीप- चन्न स सर्वथा ॥ ७॥ एवं चैतन्यवानात्मा सिमः सततजावतः। परखोक्यपि विज्ञेयो युकिमार्गानुसारिनिः ॥ ७॥ १छदाप्रतिलोमतावास्याम दोपायेति स्याद्वादकल्पलता एवमन्यत्रापि ।

·शास्त्रवार्ता समुच्चयः ॥३॥ स्तवक. १ सतोऽस्य किं घटस्येव प्रत्यकोण न दर्शनम् । अस्त्येव दर्शनं स्पष्टमहंप्रत्ययवेदनात् ॥.ए ॥ ब्रांतोऽहं गुरुरित्येप सत्यम- न्यस्त्वसौ मतः । व्यभिचारित्वतो नास्य गमकत्वमयोच्यते ॥ ७० ॥ प्रत्यक्षस्यापि तत्त्याज्यं तत्सद्भावाविशेषतः । प्रत्यक्षा- नासमन्यच्चेष्यन्निवारि न साधु तत् ॥ १॥ अहंप्रत्ययपक्षेऽपि ननु सर्वमिदं समम् । अतस्तपदसौ मुख्यः सम्यक् प्रत्यक्ष मिष्यताम् ॥७२॥ गुर्वी मे तनुरित्यादौ नेदप्रत्ययदर्शनात् । ब्रांततानिमतस्यैव सा युक्ता नेतरस्य तु ॥ ७३ ॥ आत्म नात्मग्रहोऽप्यत्र तथानुनवसिद्धितः । तस्यैव तत्स्वजावत्वान्न तु युक्त्या न युज्यते ॥ ॥ न च बुद्धिविशेपोऽयमहं- कारः प्रकल्प्यते । दानादिबुधिकालेऽपि तथाहंकारवेदनात् ॥ ५ ॥ आत्मनात्मग्रहे तस्य तत्स्वन्नावत्वयोगतः । सदै- वाग्रहणं ह्येवं विज्ञेयं कर्मदोपतः ॥ ६॥ अतः प्रत्यक्षसंसिद्धः सर्वप्राणनृतामयम् । स्वयंज्योतिः सदैवात्मा तथा वेदेऽपि पठ्यते ॥ ७ ॥ अत्रापि वर्णयंत्येके सौगताः कृतवुघयः । क्लिष्टं मनोऽस्ति यन्नित्यं तद्यथोतांत्मलक्षणम् ॥ ॥ यदि नित्यं तदात्मैव संज्ञानेदोऽनं केवलम् । अथानित्यं ततश्चेदं न यथोक्तात्मलक्षणम् ॥ ए॥ यः कर्ता कर्मजेदानां चोक्ता कर्मफलस्य च । संसर्ता परिनिर्वाता स ह्यात्मा नान्यलक्षणः ॥ ए ॥ आत्मत्वेनाविशिष्टस्य वैचित्र्यं तस्य यशात् । नरा- दिरूपं तच्चित्रमदृष्टं कर्मसंज्ञितम् ॥ ए१ ॥ तथा तुट्येऽपि चारंजे सऽपायेऽपि यो नृणाम् । फलनेदः स युक्तो न युक्त्या हेत्वन्तरं विना ।। ए ॥ तस्मादवश्यमेष्टव्यमत्र हेत्वन्तरं परैः । तदेवादृष्टमित्याहुरन्ये शास्त्रकृतश्रमाः ॥ ए३.॥ नूतानां तत्स्वनावत्वादयमित्यंप्यनुत्तरम् । न जूतात्मक एवात्मेत्येतदत्र निदर्शितम् ॥ ए॥ कर्मणो लौतिकत्वेन यतदपि ..

·-
सांप्रतम् । श्रात्मनो व्यतिरिक्तं तचित्रलायं यतो मतम् ॥ ए५ ॥ शक्तिरूपं तदन्ये तु सूरयः संप्रचक्षते । श्रन्ये तु पास
नारूपं विचित्रफखदं तथा ॥ ए६ ॥ अन्ये त्वजिदधत्यत्र स्वरूपनियतस्य पै । कर्तुर्विनान्यसंबंधं शक्तिराकस्मिकी कुतः
॥ एतस्क्रियायोगतः सा चेत्तदपुष्टी न युज्यते । तदन्ययोगाजावे च पुटिरस्य कयं जयेत् ॥ एच ॥ अस्त्येव सा
सदा किं तु क्रियया व्यज्यते परम् । श्रात्ममानस्थिताया न तस्या व्यक्तिः कदाचन ॥ एए । तदन्यावरणानावाजावे वास्य-
व कर्मता । तनिराकरणाच्यतिरिति तजेदसंस्थितिः ॥ १०॥ पापं तद्भिन्नमेवास्तु क्रियांतरनिबंधनम् । एवमिष्टक्रियाजन्यं
पुण्य किमिति नेप्यते ॥ १०१॥ वासनाप्यन्यसंबंधं विना नैवोपपद्यते । पुष्पादिगन्धवैकल्ये तिखादी नेक्ष्यते यतः ॥१०॥
योधमात्रातिरिक्त तमासके किंचिदिप्यताम् । मुख्यं वदेव वः फर्म न युक्ता बासनान्यथा ॥ १०३ ॥ बोधमात्रस्य तमाये
नास्ति ज्ञानमयासितम् । ततो मुक्तिः सदैव स्याईशिष्टयं केवलस्य न ॥ १०॥ एवं शक्त्यादिपक्षोऽयं घटते नोपपत्तितः ।
वन्धान्यूनातिरिक्तले तज्ञावानुपपत्तितः ॥ १०५ ॥ तस्माचदात्मनो जिन्नं सचित्रं चात्मयोगि घ । अष्टमवगंतव्यं तस्य
शक्त्यादिसाधकम् ॥ १०६ ॥ श्रदृष्टं कर्म संस्काराः पुण्यापुण्ये शुन्नाशुनौ । धर्माधर्मों तथा पाशः पर्यायास्तस्य कीर्तिताः ।।
॥ १०७ ॥ हेतयोऽस्य समाख्याताः पूर्व हिंसानृतादयः । तवान् संयुज्यतेऽनेन विचित्रफसदायिना ॥ १०॥ ॥ नैवं दृष्टे-
प्टबाधा यसिविधास्यानिवारिता । तदेनमेव विद्वांसस्तत्त्ववादं प्रचक्षते ॥ १० ॥ लोकायतमतं प्राज्ञेयं पापीघकारणम् ।
सायं तत्ववितोमं यत्तन्न शान विवर्धनम् ॥११० ॥ इंद्रप्रतारणायेदं चक्रे किख वृहस्पतिः श्रदोऽपि युक्तिशून्यं यन्नेत्य-
[मिन्यः प्रतार्यते ॥ १११ ॥ तस्मादुष्टाशयकर विष्टसत्त्वविचिन्तितम् । पापश्रुतं सदा धीरवयं नास्तिकदर्शनम् ॥ ११ ॥

·स्तवक. शास्त्रवार्ता समुच्चयः ||४|| ॥ अथ द्वितीयः स्तवकः॥ हिंसादिन्योऽशुभं कर्म तदन्येच्यश्च तत्रुलम् । जायते नियमो मानाकुतोऽयमिति चापरे ॥ १॥ श्रागमाख्यात्तदन्ये तु तच्च दृष्टाद्यवाधितम् । सर्वार्थविषयं नित्यं व्यक्तार्थ परमात्मना ॥२॥ चंजसूर्योपरागादेस्ततः संवाददर्शनात् । अप्र- त्योऽपि पापादौ न प्रामाण्यं न युज्यते ॥ ३ ॥ यदि नाम कचिदृष्टः संवादोऽन्यत्र वस्तुनि । तद्नावस्तस्य तत्त्वं वा कथं समवसीयते ॥४॥ श्रागमैकत्वतस्तच वाक्यादेस्तुट्यतादिना । सुवृक्षसंप्रदायेन तया पापक्ष्येण च ॥ ५ ॥ अन्यथा वस्तुतत्त्वस्य परीक्षैव न युज्यते । आशंका सर्वगा यस्माद्मस्थस्योपजायते ॥६॥ अपरीक्षापि नो युक्ता गुण- दोपाविवेकतः । महत् संकटमायातमाशंके न्यायवादिनः ॥ ७॥ तस्माद्यथोदितात्सम्यगागमाख्यात्प्रमाणतः । हिंसादि- ज्योऽशुलादीनि नियमोऽयं व्यवस्थितः ॥७॥ क्लिष्टाहिंसाधनुष्ठानात्प्राप्तिः क्लिप्टस्य कर्मणः । यथापथ्यनुजो व्याधेर- क्लिष्टस्य विपर्ययात् ॥ ए.॥ स्वप्नात्र एप जीवस्य यत्तथा परिणामन्नाक् । वध्यते पुण्यपापाच्या माध्यस्थ्यात्तु विमुच्यते ॥ १० ॥ सुदूरमपि गत्वेह विहितासूपपत्तिषु । कः स्वनायागमावंते शरणं न प्रपद्यते ॥ ११ ॥ प्रतिपदस्वनावेन प्रति- पक्षागमेन च । बाधितत्वात्कयं ह्येतौ शरणं युक्तिवादिनाम् ॥ १२॥ प्रतीत्या वाध्यते यो यत्स्वनावो न स युज्यते। वस्तुनः कटप्यमानोऽपि वहयादेः शीततादिवत् ॥ १३॥ वह शीतत्वमस्त्येव तत्कार्य किं न दृश्यते । दृश्यते हि हिमासने कथ- ॥४॥ श ·मित्थं स्वजावतः ॥ १५ ॥ हिमस्यापि स्वनावोऽयं नियमापहिसंनिधौ । करोति दाइमित्येवं वह धादेः शीतता न किम् ॥१५॥ व्यवस्थालावतो ह्येवं या त्वहुहिरिहेदृशी । सा सोष्ठादस्य यत्कार्य तत्त्वतस्तत्स्वजावतः ॥ १६ ॥ एवं सुयु- विशून्यत्वं भवतोऽपि प्रसज्यते । अस्तु चेत् को विवादो नो बुद्धिशून्येन सर्वथा ॥ १७ ॥ अन्यस्त्वाहेद सिऽऽपि हिंसा- दिज्योऽशुलादिके । शुजादेरेव सौख्यादि केन मानेन गम्यते ॥ १० ॥ अत्रापि त्रुवते केचित्सर्वथा युक्तियादिनः । प्रती- तिगर्नया युक्त्या किसैतदवसीयते ॥ १५ ॥ तयाहु शुजात्सौख्यं तद्वाट्यमसंगतः । वयः पापकर्माणो विरखाः शुन- कारिणः ॥ २० ॥ न चैतदृश्यते लोके दुःखबाट्यदर्शनात् । शुजारसौख्यं ततः सिधमतोऽन्यचाप्यतोऽन्यतः ॥ २१ ॥ अन्ये पुनरिद प्राधा नुक्त यागमेन वै। शुजादेरेव सौख्यादि गम्यते नान्यतः कचित् ॥ २२ ॥ थतीप्रियेषु नावेषु प्राय एवं विधेषु यत् । बद्मास्यस्यापिसंचादि मानमन्यन्न विद्यते ॥ २३ ॥ यच्चोकं दुःखबाट्यदर्शनं तन साधकम् । कचि- तथोपर्खनेऽपि सर्वत्रादर्शनादिति ॥ २४ ॥ सर्वत्र दर्शनं यस्य तपाफ्याकिं न साधनम् । साधनं तद्भवत्येवमागमात्तु न निधते ॥ २५॥ अशुजादप्यनुष्ठानात् सौख्यप्राप्तिश्च या कचित् । फलं विपाकविरसा सा तथाविधकर्मणः ॥ २६ ॥ ब्रह्महत्यानिदेशानुष्ठानाम्रामादिलानवत् । न पुनस्तत एवैतदागमादेव गम्यते ॥२७॥ प्रतिपक्षागमानां च दृष्टेष्टान्या विरोधतः । तथानाप्तमपीतत्वादागमत्यं न युज्यते ॥ २०॥ दृष्टेप्टाच्या विरोधाच तेषां नाधप्रणीतता। नियमाजम्यते यस्मात्तदसावेष दृश्यते ॥ २ए। अगम्यगमनादीनां धर्मसाधनता कचित् । उक्ता सोकप्रसिधेन प्रत्यक्षेण विरुध्यते॥३॥ स्वधर्मोत्कर्षादेव तथा मुक्तिरपीप्यते । हेत्वनावेन तदायो नित्य इप्टेन वाध्यते ॥ ३१॥ माध्यस्थ्यमेव तम्चेतुरगम्यगम ·शास्त्रवार्ता समुच्चयः २ नादिना । साध्यते तत्परं येन तेन दोपो न कश्चन ॥ ३५ ॥ एतदप्युक्तिमानं यदगम्यगमनादिषु। तथाप्रवृत्तितो युक्त्या माध्यस्थ्यं नोपपद्यते ॥ ३३ ॥ अग्रवृत्त्यैव सर्वत्र यथासामर्थजावतः। विशुस्वनावनाच्यासात् तन्माध्यस्थ्यं परं यतः ।। ॥ ३४॥ यावदेवंविधं नैतत्प्रवृत्तिरतावदेव या । साऽविशेषेण साध्वीति तस्योत्कर्षप्रसाधनात् ॥ ३५ ॥ नाप्रवृत्तेरिय हेतुः कुतश्चिदनिवर्तनात् । सर्वत्र जावाविच्छेदादन्ययागम्यसंस्थितिः ॥ ३६ ॥ तचास्तु लोकशास्त्रोक्तं तत्रौदासीन्ययोगतः। संजाव्यते परं ह्येतनावशुवर्महात्मनाम् ॥ ३४ ॥ संसारमोचकस्यापि दिसा यधर्मसाधनम् । मुक्तिश्चास्ति ततस्तस्याप्येप दोपोऽनिवारितः ॥ ३० ॥ मुक्तिः कर्मक्षयादेव जायते नान्यतः क्वचित् । जन्मादिरहिता यत्तत्स एवात्र निरूप्यते ॥ ३५ ॥ हिंसाधुत्कर्पसाध्यो वा तविपर्ययजोऽपि वा । अन्यहेतुरहेतुर्वा स वै कर्मच्यो गनु ॥ ४० ॥ हिंसाधुत्कर्पसाध्यत्वे तनावे न तत्स्यितिः । कर्मायास्थितौ च स्यान्मुक्तानां मुक्तताक्षतिः ॥४१॥ तविपर्ययसाध्यत्वे पर सिमान्तसंस्थितिः। कर्मश्यः सतां यस्मादहिंसादिप्रसाधनः ॥ ४२ ॥ तदन्यहेतुसाध्यत्वे तत्स्वरूपमसंस्थितम् । शहेतुले सदा नावोजायो वा स्यात्स- देव हि ॥ ३ ॥ मुक्तिः कर्मक्ष्यादिया ज्ञानयोगफलं स च । 'अहिंसादि च तम्वेतुरिति न्यायः सतां मतः ॥ ४ ॥ एवं वेदविहितापि हिंसा पापाय तत्त्वतः । शाखचोदितनावेऽपि बचनांतरणाधनात् ॥ ४५ ॥ न हिस्यादिह जूतानि हिंसनं दोपकृन्मतम् । दाहबवैद्यके स्पष्टमुत्सर्गप्रतिषेधतः ॥ ६ ॥ ततो व्याधिनिवृत्त्य दाहः कार्यस्तु चोदिते । न ततोऽपि न दोपः स्यात्फलोदेशेन चोदनात् ॥ ४ ॥ एवं तत्फलजावेऽपि चोदनातोऽपि सर्वथा । ध्रुवमीत्सर्गिको दोपो जायते फलचोदनात् ॥ ॥ श्रन्येषामपि बुद्धयेवं घटेष्टाभ्यां विरुवता । दर्शनीया कुशास्त्राणां ततश्च स्थितमित्यदः ॥ Uए । - ·fore हिंसाधनुषानं न यास्यान्यतो मतम् । ततः कर्ता स एव स्यारसर्वस्यय हि कर्मणः ॥ ५० ॥ अनादिकर्मयुतत्यारा- मोदारसंप्रवर्तते । अहितेऽप्यारमनः प्रायो व्याधिपीमितचित्तवत् ॥५१॥ कासादीनां च कर्तृत्व मन्यतेऽन्ये प्रवादिनः। फेवतानां तदन्ये तु मियः सामग्यपेक्ष्या ॥ ५५ ॥न कासव्यतिरेकेण गर्नकालशुनादिकम् । यत्किंचिकायते लोके तदसी कारणं किस ॥ ५३ । कासः पचति नूतानि काठः संहरति प्रजाः । कासः सुप्तेषु जागर्ति कासो हिरतिक्रमः ॥ ५५ ॥ कि घ कासाहते नैव मुमपतिरपीप्यते । स्थास्यादिसन्निधानेऽपि ततः काखादत्तौ मता ॥ ५५ ॥ कासानाये घ गर्नादि सबै स्यादव्यवस्थया । परेटहेतुसमायमात्रादेव तन्नयात् ॥५६॥ न स्वनावातिरेकेण गर्नवासशुनादिकम् । यत्किंचि- जायते सोके तदसी कारणं किल ॥ ५५ ॥ सर्वे जायाः स्वजावेन स्वस्वनाये तथा तथा । वर्ततेऽथ निवर्तते कामचार- परामुखाः ॥ ५० ॥ न दिनेह स्वनायेन मुजपकिरपीप्यते । तथा कालादिनायेऽपि नाश्वमापस्य सा यतः ॥ ५५ ॥ श्रतत्स्यनावात्तद्भावेऽतिप्रसंगोऽनिवारितः । तुट्ये तत्र मृदः कुंजो न पटादीत्ययुक्तिमत् ॥ ६॥ ॥ नियतेनैव रूपेण सर्वे नापा नयति यत् । ततो नियतिजा होते तत्स्वरूपानुवेधतः ॥ ६१ ॥ यद्यदैव यतो यायत्तत्तदैव ततस्तथा । नियतं जायते न्यायात क एतां बाधितुं क्षमः ॥ ६॥ नचर्ते नियति घोके मुजपफिरपीक्ष्यते । तत्स्वनावादिलावेऽपि नासायनियता यतः ॥ ६३ ॥ अन्यथानियतत्वेन सर्वनावः प्रसज्यते । अन्योन्यात्मकतापत्तेः क्रियायैफट्यमेव च ॥ ६ ॥ न जोह- व्यतिरेकेण जोग्यं जगति विद्यते । न चाकृतस्य जोका स्यान्मुक्तानां जोगनायता ॥६५॥ नोग्यं च विश्वं सत्यानां ·श्री 'स्तबका शास्त्रवार्ता समुच्चयः ॥६॥ विधिना तेन तेन यत् । दृश्यतेऽध्यक्षमेवेदं तस्मात्तत्कर्मजं हि तत् ॥६६॥ न च तत्कर्मवैधुर्ये मुजपक्तिरपीक्ष्यते । स्था- व्यादिजंगनावेन यत्कचिन्नोपपद्यते ॥ ६७ ॥ चित्रं नोग्यं तथा चित्रात्कर्मणो हेतुतान्यथा । तस्य यस्मादिचित्रत्वं निय- त्यादेर्न युज्यते ॥ ६ ॥ नियतेनियतात्मत्वानियतानां समानता। तथाऽनियतनावे च बलात्स्यात्तविचित्रता ॥ ६ए . ॥ * न च तन्मात्रनावादेर्युज्यतेऽस्या विचित्रता । तदन्यनेदकं मुक्त्वा सम्यग्न्यायाविरोधतः ।। ७० ॥ न जलस्यैकरूपस्य विय- स्पातानिचित्रता । ऊपरादिधरानेदमंतरेणोपजायते ॥ १॥ तजिन्नन्नेदकत्वे च तत्र तस्या न कर्तृता। तत्कर्तृत्वे च चित्रत्वं तमत्तस्याप्यसंगतम् ॥ १२॥ तस्या एव तथाभूतः स्वनावो यदि वेष्यते । त्यक्तो नियतिवादः स्यात्स्वजावाश्रयणान्ननु ॥ १३ ॥ स्वो नावश्च स्वन्नावोऽपि स्वसत्तैव हि लावतः। तस्यापि नेदकालावे वैचित्र्यं नोपपद्यते ॥ १४ ॥ ततस्तस्या- विशिष्टत्वाद्युगपदिश्वसंजवः । न चासाविति सद्युक्त्या तपादोऽपि न संगतः ॥ ४५ ॥ तत्तत्कालादिसापेदो विश्वहेतुः स चेन्ननु । मुक्तः स्वनाववादः स्यात् कालवादपरिग्रहात् ॥७६ ॥ कालोऽपि समयादिर्यत्केवलः सोऽपि कारणम् । तत एव ह्यसंजूतेः कस्यचिन्नोपपद्यते ॥ १७॥ यतश्च काले तुट्येऽपि सर्वत्रैव न तत्फलम् । अतो हेत्वंतरापेदं विज्ञेयं तपिचदणैः ॥ ७० ॥ अतः कालादयः सर्वे समुदायेन कारणम् । गर्लादेः कार्यजातस्य विज्ञेया न्यायवादिनिः ॥ ए॥ न चैकैकत एवेह क्वचित् किंचिदपीक्ष्यते । तस्मात्सर्वस्य कार्यस्य सामग्री जनिका मता ॥ ७० ॥ स्वनावो नियतिश्चैव कर्मणोऽन्ये प्रचक्षते । धर्मावन्ये तु सर्वस्य सामान्येनैव वस्तुनः ॥ १॥ ॥६॥ ॥ ॥ ॥

·- ॥ अथ तृतीयः स्तवकः ॥ - ॥ ईश्वरः प्रेरकत्वेन कर्सा कैश्चिदिहेप्यते । श्रचिंत्यचिफियुक्तोऽनादिशुषश्च सूरिजिः ॥१॥ ज्ञानमप्रतिघं यस्य वैराग्यं च जगसतेः । ऐश्वर्य चैव धर्मश्च सहसिम् चतुष्टयम् ॥ २॥ यशो जंतुरनीशोऽयमात्मनः सुखाखयो। ईश्वरप्रेरितो गठेत्स्वर्ग पा श्वनमेव वा ॥३॥ यन्ये त्वनिदधत्यंत्र वीतरागस्य नायतः । इत्यं प्रयोजनानावात्कर्तृत्वं युज्यते कयम् ॥ ॥ नरकादिफसे कांश्चित्कांश्चित्स्वर्गादिसाधने । कर्मणि प्रेरयत्याशु स जंतून केन हेतुना ॥५॥ स्वयमेव प्रवर्तते सत्त्या- चित्रकर्मणि । निरर्थकमिहेशस्य कर्तृत्वं गीयते कथम् ॥ ६॥ फलं ददाति चेत्सर्वं तत्तेनेह प्रचोदितम् । अफले पूर्वदोषः स्यात्सफो नतिमात्रता ॥ ॥ थादिसर्गेऽपि नो हेतुः कृतकृत्यस्य विद्यते । प्रतिज्ञातविरोधित्वात् स्वनावोऽप्यप्रमाणकः ॥ कर्मादेस्तत्स्वनावत्वे न किंचिद्वाध्यते विनोः । विलोस्तु तत्स्वनायत्वे कृतकृत्यत्वबाधनम् ॥ ए॥ ततश्चेश्वरकर्त- त्ववादोऽयं युज्यते परम् । सम्यग्न्यायाविरोधेन ययाहुः शुधवक्ष्यः ॥ १० ॥ ईश्वरः परमात्मैव तक्तमतसेवनात् । यतो मुचिस्ततस्तस्याः कर्ता स्याशुपजावतः ॥ ११ ॥ तदनासेवनादेव यत्संसारोऽपि तत्त्वतः । तेन तस्यापि कर्तृत्वं काप्यमान न मुप्यति ॥ १२॥ कर्तायमिति तक्ये यतः केपांचिदादरः । अंतस्तदानुगुण्येन कर्तृत्वदेशना ॥ १३ ॥ परमेश्वर्य- युक्तलान्मत यात्मैव घेश्वरः । स च कर्तेति निर्दोषः कवादो व्यवस्थितः ॥ १५ ॥ शास्त्रकारा महात्मानः प्रायो चीत-

·स्तवक
३
प
शास्त्रवार्ता
समुच्चयः
॥७॥
स्पृहा नवे । सत्त्वार्थसंप्रवृत्ताश्च कथं तेऽयुक्तनापणः ॥ १५ ॥ अभिप्रायस्ततस्तेषां सम्यग्मृग्यो हितैपिणा । न्यायशास्त्रा
विरोधेन यथाह मनुरप्यदः ॥ १६॥ आप च धर्मशास्त्रं च वेदशास्त्राविरोधिना । यस्तणानुसंधत्ते स धर्म वेद नेतरः
॥ १७ ॥ प्रधानोन्नवमन्ये तु मन्यते सर्वमेव हि । महदादिक्रमेणेह कार्यजातं विपश्चितः ॥ १० ॥ प्रधानान्महतो लावो-
ऽहंकारस्य ततोऽपि च । अझतन्मात्रवर्गस्य तन्मात्राभूतसंहतेः ॥ १५ ॥ घटाद्यपि पृथिव्यादिपरिणामसमुन्नवम् । नात्म-
व्यापारजं किंचित्तेपां लोकेऽपि विद्यते ॥ २० ॥ अन्ये तु युवते घेतत्प्रक्रियामात्रवर्णनम् । अविचायैव तद्युत्न्या अध्या
गम्यते परम् ॥ २१ ॥ युक्त्या तु वाध्यते यस्मात्प्रधानं नित्यमिष्यते । तथात्वापच्युतौ चास्य महदादि कथं भवेत् ॥ २२॥
तस्यैव तत्स्वनावत्वादिति चेकिं न सर्वदा । अत एवेति चेत्तस्य तथाले ननु तत्कुतः ॥ २३ ॥ नानुपादानमन्यस्य नावे-
अन्यजातुचिन्नवेत् । तपादानतायां च न तस्यैकांतनित्यता ॥ २५ ॥ घटाद्यपि कुलालादिसापेक्षं दृश्यते जवत् । अतो न
तत्पृथिव्यादिपरिणामैकहेतुकम् ॥ २५ ॥ तत्रापि देहः कर्ता चेन्नैवासावात्मनः पृथक् । पृथगेवेति चेनोग आत्मनो युज्यते
कथम् ॥ २६ ॥ देहलोगेन नैवास्य जावतो जोग इप्यते । प्रतिबिंबोदयात् किं तु यथोक्तं पूर्वसूरिनिः ॥ २७ ॥ पुरुषो-
ऽविकृतात्मैव स्वनि समचेतनम् । मनः करोति सान्निध्याउपाधिः स्फटिकं यथा ॥ २७ ॥ विनतेहपरिणतौ बुधौ लो-
गोऽस्य कथ्यते । प्रतिविंयोदयः स्वछे यथा चन्मसोऽम्नसि ॥ २५॥ प्रतिबिंबोदयोऽप्यस्य नामूर्तत्वेन युज्यते । मुक्तेरति-
प्रसंगाच न वै नोगः कदाचन ॥ ३० ॥ न च पूर्वस्वनावत्वात्स मुक्तानामसंगतः। स्वनावान्तरजावे च परिणामोऽनिवा-
१ तत्प्रामाण्याभ्युपगंतृश्रोतृप्रतिबोधार्थम् एवमन्यत्रापि ।
॥७॥

·रितः ॥३१॥ देहायअकृत्य एयास्स न च हिंसादयः कचित् । तदलावेऽनिमित्तत्वात्कथं धन्धः शुनाशुजः ॥ ३२ ॥ पन्धाहते न संसारो मुक्तिर्यास्योपपद्यते । यमादि तदलावे च सर्वमेव ह्यपार्थकम् ॥ ३३ ॥ श्रात्मा न बध्यते नापि मुच्य- तेऽसी कदाचन । बध्यते मुच्यते वापि प्रकृतिः स्वात्मनेति चेत् ॥ ३५ ॥ एकान्तेनेकरूपाया नित्यायाश्च न सर्वथा। तस्याः [क्रियान्तराजावाद्वंधमोक्षौ सुयुक्तिः ॥ ३५ ॥ मोक्षः प्रकृत्ययोगो यदतोऽस्थाः स क जवेत् । स्वरूपविगमापत्तेस्तया तंत्रविरोधतः ॥ ३६॥ पंचविंशतितत्त्वज्ञो यत्र तत्राश्रमे रतः । जटी मुंमी शिखी वापि मुच्यते नात्र संशयः ॥ ३७॥ पुरुषस्योदिता मुक्तिरिति तंत्रे चिरंतनैः । इत्यं न घटते चेयमिति सर्वमयुक्तिमत् ॥३०॥ अत्रापि पुरुषस्यान्ये मुकिमि- ति वादिनः । प्रकृति चापि सन्न्यायात्कर्मप्रकृतिमेव हि ॥ ३५ ॥ तस्याश्चानेकरूपत्वात् परिणामत्वयोगतः। श्रात्मनो बंधनत्याच नोक्तदोपसमुन्नयः ॥ ॥ नामूर्त मूर्ततां याति मूर्त न यात्यमूर्त्तताम् । यतो बंधाधतो न्यायादात्मनोऽसंगतं तया ॥ १ ॥ देहस्पर्शादिसंबित्त्या न यात्यैवेत्ययुक्तिमत् । अन्योन्यव्याप्तिजा चेयमिति बंधादिसंगतम् ॥ १२ ॥ मूर्त्त- याप्यारमनो योगो घटेन ननसो यथा । उपधातादिलायश्च ज्ञानस्येव सुरादिना ॥ ३ ॥ एवं प्रकृतिवादोऽपि विज्ञेयः सत्य एव हि । कपिसोक्तत्वतश्चैव दिव्यो हि स महामुनिः ॥४॥ ॥ ॥ ॥अथ चतुर्थः स्तवकः ॥ ।। मन्यतेऽन्ये जगत्सर्वं केशकर्मनिबंधनम् । क्षणक्षयि महाप्राज्ञा ज्ञानमार्न तथापरे ॥ १ ॥ तयाहुः क्षणिक सर्व नाश- ॥

·*. शास्त्रवार्ता समुच्चयः स्तबका ४. हेतोरयोगतः। अर्थक्रियासमर्थत्वात् परिणामात् क्येक्षणात् ॥ २ ॥ ज्ञानमात्रं च यहोके ज्ञानमेवानुनूयते । नार्थस्तक्ष्य- तिरेकेण ततोऽसौ नैव विद्यते ॥ ३॥ अत्राप्यनिदधत्यन्ये स्मरणादेरसंजवात् । बाह्यार्थवेदनाच्चैव सर्वमेतदपार्थकम् || अनुजूतार्थविषयं स्मरणं लौकिकं यतः । कालान्तरे तथाऽनित्ये मुख्यमेतन्न युज्यते ॥ ५॥ सोऽन्तेवासी गुरुः सोऽयं प्रत्य- जिज्ञाप्यसंगता । दृष्टकौतुकमुपेगः प्रवृत्तिः प्राप्तिरेव च ॥ ६॥ स्वकृतस्योपजोगस्तु दूरोत्सारित एव हि । शीलानुष्ठानहे- तुर्यः स नश्यति तदैव यत् ॥ ७ ॥ संतानापेक्ष्यास्माकं व्यवहारोऽखिलो मतः । स चैक एव तस्मिंश्च सति कस्मान्न युज्यते 10॥ यस्मिन्नेव तु संतान आहिता कर्मवासना । फलं तत्रैव संधत्ते कसे रक्तता यया ॥ ए॥ एतदप्युक्तिमात्रं यन्न हेतुफललावतः । संतानोऽन्यः स चायुक्त एवासत्कार्यवादिनः ॥ १० ॥ नाजायो जावतां याति शशोंगे तथागतेः। नायो नानावमेतीह तऽत्पत्त्यादिदोपतः ॥ ११ ॥ सतोऽसत्त्वे तऽसादरततो नाशोऽपि तस्य यत् । तन्नष्टस्य पुनर्नावः सदा नाशे न तस्थितिः ॥ १५॥ स क्षणस्थितिधर्मा चेद्वितीयादिक्षणास्थितौ । युज्यते ह्येतदप्यस्य तथा चोक्तानतिक्रमः ॥ १३ ॥ कणस्थितौ तदैवास्य नास्थितियुज्यसंगतेः। न पश्चादपि सा नेति सतोऽसत्त्वं व्यवस्थितम् ॥ १४ ॥ न तवति चेकिं न सदासत्त्वं तदेव यत् । न लवत्येतदेवास्य जवनं सूरयो विधः ॥ १५ ॥ कादाचित्कमदो यस्माउसादायस्य तब्रुवम् । तुइ- त्वान्नेत्यतुवस्याप्यतुल्यात् कथं नु यत् ॥ १६॥ तदानृतेरियं तुझ्या तन्निवृत्तेर्न तस्य किम् । तुवताप्तेर्न जावोऽस्तु नास- सत्सदसत् कथम् ॥ १७ ॥ स्वदेतोरेव तळातं तत्स्वनावं यतो ननु । तदनंतरनावित्वादितस्त्राप्यदः समम् ॥ १॥ नाहे- तोरस्य नवनं न तुछे तत्स्वलावता । ततः कथं नु तनाव इति युक्त्या कथं समम् ॥ १५॥ स एव जावस्त क्षेतुस्तस्यैव हि ·तदा स्थितैः । स्वनिवृत्तिस्वनावोऽस्य जायस्यैव ततो न किम् ॥ २०॥ यत्यवत्स जावोऽपि न चायुक्तोऽस्य तनिधः । तदलाये न तज्ज्ञानं तन्निवृत्तेर्गतिः कथम् ।। २१ ॥ तत्तविधस्वनावं यत्प्रत्यक्षण तथैव हि । गृह्यते तजतिस्तेन नैतत् कचि. दनिश्चयात् ॥ २२॥ समारोपादसी नेति गृहीतं तत्त्वतस्तु तत् । यथानापमहात्तस्यातिप्रसंगाददोऽप्यसत् ॥ २३॥ गृहीत सर्वमेतेन तत्वतो निश्चयः पुनः । मितग्रहसमारोपादिति तत्त्वव्यवस्थितः ॥ २५ ॥ एकत्र निश्चयोऽन्यत्र निरंशानुजया- दपि । न तथापाटयानावादित्यपूर्वमिदं तमः ॥ २५ ॥ सजापक्षणतो सूर्य तुझता तन्निपत्तितः । नासावेकक्षणमादिशा- नात्सम्यग्विनाव्यते ॥ २६॥ तस्यां घ नागृहीतायां तत्तति विनिश्चयः । न हीजियमतीतादिग्राहक समिरिप्यते ॥२॥ अंतेऽपि दर्शनं नास्य कपासादिगतेः क्वचित् । न तदेव घटानायो नायत्वेन प्रतीतितः ॥ २० ॥ न तन्तेर्गतिस्तस्य प्रति- बंधविवेकतः । तस्यैवाजवनत्वे तु लावाविश्वेदतोऽन्ययः ।। २ए । तस्मादवश्यमेष्टव्यं तदुर्घ तुममेव तत् । शेयं सम्झायते येतदपरेणापि युक्तिमत् ॥ ३० ॥ नोपत्त्यादेस्तयोरक्यं तुठेतरविशेषतः । निवृत्तिलेदतश्चैव युक्लेिदाच नाव्यताम् ॥३१॥ एतेनतत्मतिक्षिप्तं यमुक्त न्यायमानिना । न तत्र किंचिन्नयति न जवत्येव केवलम् ॥ ३२ ॥ जावे ह्येप विकटपः स्यादिधे- स्त्वनुरोधतः । न जावो जयतीत्युक्तमनायो जवतीत्यपि ।। ३३ ।। एतेनाहेतुकवेऽपि ह्यसूत्वा नाशजावतः। संतानास्ति- त्वदोपस्य प्रत्याख्यातं प्रसंजनम् ॥ ३५ ॥ प्रतिक्षिप्तं च यत्सत्तानाशिवागो निवारितम् । तुबख्या सदा सत्ता नावासेर्ना- शितोदिता ॥ ३५ ॥ नावस्याजयनं यत्तदलायजवनं तु यत् । तत्तथाधर्मके हाधिकपो न विरुध्यते ॥ ३६॥ तदेव न भवत्येतविरुदमिय सत्यते । तदेव वस्तुसंस्पनियनप्रतिषेधतः ॥ ३४ ॥ सतोऽसत्त्वं यतश्चैवं सर्वथा नोपपद्यते । नायो FA ·सतपत. anaamaatram शास्त्रवार्ता समुच्चयः ॥ए। नानावमेतीह ततश्चैतक्ष्यवस्थितम् ॥ ३८ ॥ अमतः सत्त्वयोगे तु तत्तधाशफियोगतः । नासत्वं तदत्ताये तु न तत्सत्य तदन्यवत् ॥ ३॥ ॥ असऽसयते तद विद्यते यत्य कारणम् । विशिष्टशक्तिमत्तश ततस्तमत्त्वसंस्थितिः ॥ ४० ॥ अत्यं- तासति सर्वस्मिन् कारणस्य न युक्तितः। विशिष्टशक्तिमत्त्वं हि करप्यमानं विराजते ॥ १ ॥ तत्सत्त्वमा तस तदेय दि तदा न यत् । अत एवेदमित्यं तु न चैतस्येत्ययोगतः ॥ ४२ ॥ वस्तुस्थित्या नया तजदनंतरजापि तत् । नान्यत्त- तश्च नाम्नेद न तयास्ति प्रयोजनम् ।। ५३ ।। नाम्ना विनापि तत्त्वेन विशिष्टावधिना विना । नित्यतां यदि सन्यायाधरतु: स्थित्यापि तत्तथा ॥ ॥ साधकल्ये तु सर्वस्व ततो नायः प्रमग्यते । कारणाश्रयणेऽप्येवं ग तत्सत्यं तदन्यवत् ॥ ५५ ॥ किं च तत्कारणं कार्यजतिकाले न विद्यते । ततो न जन तस्य तदा सत्त्वातारं यत्रा ।। ४६ ॥ अनंतरं च तारलत्या- देव निरर्थकः । समं च हेतुफलयोन शोसादावनगती ।। 17 ॥ ललो जिज्ञावनिती वा तान्यां नेदे तयोः कुतः । नाशो- सादावनेदे तु तयो तुन्यकालता ॥ ८ ॥ हेतुफल नायच तस्यां सत्यां हि गते । तानिधनजाया प्योरगिरियो- गतः ॥ ४ ॥ कटिपतश्चेदयं धर्मधर्मिनायो हि जावतः । न तुफलनानः स्यात्सर्वा सदनापतः ।।५० ॥ न धर्मी काटिप- तो धर्मधमिजावस्तु कपितः । पूर्वी स्तुनिरंशः स उत्तरः फसमुच्यते ॥ ५१ ॥ पूर्वसन तथानापानाने तोत्तरं कुतः । तस्यैव तु तथानावेऽसतः सत्यमदो न सत् ।। ५२ ॥ तं प्रतीय राजशाद इनि तुमिदं ययः । अतिप्रसंगतष तथा चार महामतिः ।। ५३ ॥ सर्वर तबानाविवस्तुजावाइते न गत् । कारणानंतरं काय भानजसलती न तत् ॥ ५ ॥ तस्वर तत्स्वनावत्वकटपनासंपदयसम् । न युक्ता गुम्कियरागुणा जन्मणीमनात् ॥ ५५ ॥ तदनंतरजापिलमारतनध्ययस्थिती।

·विश्वस्य विश्वकार्यत्वं स्यात्ततावा विशेषतः ॥ ५६ ।। अजिनदेशनादीनामसिश्त्वादनन्वयात् । सर्वेषामविशिष्टत्वान्न तन्नि- यमहेतुता ॥ ५ ॥ योऽप्येकस्यान्यतो नावः संताने दृश्यतेऽन्यदा । तत एव विदेशस्थात्सोऽपि यत्तन्न वाधकः ॥ १० ॥ एतेनैतत्प्रतिक्षिसं यमुक्तं सूक्ष्मवुद्धिना । नासतो नावकर्तृत्वं तदवस्थांतरं न सः ॥ एए ॥ वस्तुनोऽनन्तरं सत्ता कस्यचिद्या नियोगतः । सा तत्कसं मता सैय नायोत्सचिस्तदात्मिका ॥६०॥ सत्सत्तिरप्यस्य प्रागसत्त्वाप्रकीर्तिता । नासतः सत्त्व- योगेन कारणात्कार्यजावतः ॥ ६१ ॥ प्रतिक्षिप्तं च तम्घतोः प्रामोति फसतां विना । असतो जावकर्तृत्वं तदयस्थांतरं च सः ॥ ६ ॥ वस्तुनोऽनंतरं सत्ता तत्तथा तां विना भवेत् । ननःपातादसत्सत्त्वयोगाति न तत्फसम् ।। ६३ ।। असत्य- तिरप्येवं नास्यैव प्रागसत्त्वतः । कि त्यसत्सङ्गवत्येवमिति सम्यग्विचार्यताम् ॥ ६४ ॥ एतच्च नोकवद्युक्त्या सर्वया युज्यते यतः । नानायो जायतां याति व्यवस्थितमिदं ततः ॥६५॥ यापि रूपादिसामग्री विशिष्टप्रत्ययोजया । जनकत्वेन बुस्यादेः कटप्यते साप्यर्थिका ॥६६॥ सर्वेषां बुद्धिजनने यदि सामर्थ्यमिप्यते । रूपादीनां ततः कार्यजेदस्तैच्यो न युज्यते ॥६॥ रूपाखोकादिक कार्यमनकं चोपजायते । तेन्यस्तावनय एवेति तदेतञ्चित्यतां कथम् ॥ ६० ॥ प्रभूतानां च नैकत्र साध्वी सामर्थ्यकापना । तेषां अनूतनायेन तदेकत्वविरोधतः ।। ६ए । तानशेपान प्रतीत्येह नवदेकं कयं नवेत् । एकस्वनावमेक यत्तत्तु नानेकलावतः ॥ १० ॥ यतो निन्नवनावत्वे सति तेपामनेकता । तावत्सामर्थ्यजले च कुतस्तस्यैकरूपता ॥१॥ यज्ञायते प्रतीत्यैफसामर्थ्य नान्यतो हि तत् । तयोरजिन्नतापत्तेर्नेदे नेदलयोरपि ॥ ३२॥ न प्रतीत्येकसामर्थ्य जायते तत्र किंचन । सर्वसामर्थ्यतिस्वनावत्वात्तस्य चेन्न तत् ॥ १३ ॥ प्रत्येकं तस्य तनावे युक्ता एतस्वजावता । न हि ·शास्त्रवार्ता समुच्चयः ॥१०॥ स्तबक. ४ यत्सर्वसामर्थ्य तत्प्रत्येकत्ववर्जितम् ॥ १४ ॥ अत्र चोक्तं न चाप्येषां तत्स्वनावत्वकल्पना । साध्वीत्यतिप्रसंगादेरन्यया- प्युक्तिसंजवात् ॥ ५ ॥ अथान्यनापि सामर्थ्य रूपादीनां प्रकटप्यते । न तदेव तदित्येवं नाना चैकत्र तत्कुतः ॥ ७६ ॥ सामग्रीदतो यश्च कार्यदः प्रगीयते । नानाकार्यसमुत्पाद एकस्याः सोऽपि वाध्यते ॥ ॥ उपादानादिनेदेन न चैकस्यास्तु संगता । युत्स्या विचार्यमाणेह तदनेकत्वकल्पना ॥ १७ ॥ रूपं येन स्वनावेन रूपोंपादानकारणम् । नि- मित्तकारणं ज्ञाने तत्तेनान्येन वा भवेत् ॥ ए ॥ यदि तेनैव विज्ञानं बोधरूपं न युज्यते । अथान्येन वलाद्रूपं विस्व- जावं प्रसज्यते ॥ ७० ॥ अबुद्धिजनकव्यावृत्त्या चेद्बुधिप्रसाधकः । रूपक्षणो ह्यबुधित्वात् कथं रूपस्य साधकः ॥ १ ॥ स हि व्यावृत्तिनेदेन रूपादिजनको ननु । उच्यते व्यवहारार्थमेकरूपोऽपि तत्त्वतः ॥७॥ अगंधजननव्यावृत्त्यायं कस्मान्न गन्धकृत् । उच्यते तदनावाचेनावोऽन्यस्याः प्रसज्यते ॥ ३ ॥ एवं व्यावृत्तिजेदेऽपि तस्यानेकस्वलावता। बलादापद्यते सा चायुक्तान्युपगमक्षतेः। विभिन्नकार्यजननस्वन्नावाश्चकुरादयः । यदि ज्ञानेऽपि जेदः स्यान्न चेन्जेदो न युज्यते॥५॥ सामग्र्यपेक्ष्याप्येवं सर्वथा नोपपद्यते । यतुहेतुमन्नावस्तदेपाप्युक्तिमात्रकम् ॥ ४६॥ नानात्वावाधनाच्चेह कुतः स्वकृतवे- दनम् । सत्यप्यस्मिन् मियोऽत्यंततदादिति चिंत्यताम् ॥ ७॥ वास्यवासकनावाचेन्नैतत्तस्याप्यसंजवात् । असंजयः कयं न्वस्य विकटपानुपपत्तितः ॥ ७ ॥ वासकापासना जिन्ना अजिन्ना वा नवेद्यदि । जिन्ना स्वयं तया शून्यो नैवान्यं वास- यत्यसौ ॥ नए ॥ अयाजिन्ना न संक्रांतिस्तस्या वासकरूपवत् । वास्ये सत्यां च संसिद्धिर्षच्यांशस्य प्रजायते ॥ ए॥ अस- त्यामपि संक्रांती वासयत्येव चेदसौ । अतिप्रसंगः स्यादेवं स च न्यायवहिष्कृतः ॥ ए१ ॥ वास्यबासकनावश्च न हेतुफल- ·लावतः । तत्त्वतोऽन्य इति न्यायात्स घायुक्तो निदर्शितः ॥ ए ॥ तत्तझाननस्वनावं जन्यन्नायं तयापरम् । अतः स्वना-1 वनियमानायुक्तः स कदाचन ।। ए३ ॥ उत्तयोमहणानावे न तथानायकपनम् । तयोाय्यं न चैकेन प्योर्महणमस्ति या ॥ ॥ एकमयं विजानाति न विज्ञानपयं यया। विजानाति न विज्ञानमेकमर्थषयं तथा ।। एए । वस्तुस्थित्या तयो- स्तत्त्व एकेनापि तयाग्रहात् । नो बाधकं न चैकेन पयोहणमस्त्यदः ॥ ए६ ॥ तथामहस्तयोर्नेतरेतरग्रहणात्मकः । कदा- चिदपि युक्तो यदतः कथमवाधकम् ।। ए ॥ तथाग्रहे घ सर्वत्राविनानावग्रहं विना । न धूगादिग्रहादेव ह्यनसादिगतिः कथम् ॥ ए० ॥ समनंतरवैकट्यं तन्नेत्यनुपपत्तिकम् । तुट्ययोरपि तनावे हंत क्वचिददर्शनात् ॥ एए ॥ न तयोस्तुट्यतैकस्य यस्मात्कारणकारणम् । श्रोपावस्तुविषयं नन्वेवमितरस्य च ॥ १०॥ यः केवतानलमाहिशनकारणकारणः । सोऽप्येवं न च ततोस्तरज्ञानादपि तजतिः ॥ १०१॥ तज्ज्ञानं यन्न वै धूमझानस्य समनंतरः । तयादित्यतो नेह तरझानादपि तजतिः ॥१०॥ तथेति हंत कोऽन्वर्थस्तत्तथानावतो यदि । इतरत्रकमेवेत्यं ज्ञानं तद्रादि जाव्यताम् ।। १०३ ॥ तद- जावेऽन्यथानापरतस्य सोऽस्यापि विद्यते । थनंतरचिरातीत तत्पुनर्वस्तुतः समम् ॥ १० ॥ अग्निशानजमतेन धूमझान स्वत्नावतः । तथाविकल्पकृन्नान्यदिति मत्युक्तमिप्यताम् ।। १०५ ॥ श्रथ कयंचिदेकेन तयोरग्रहणे सति । तथाप्रतीतितो न्याय्यं न तथानायकटपनम् ॥१०६॥ प्रत्यक्षानुपसंतान्यां हंतवं साध्यते कयम् । कार्यकारणता तस्मात्तन्नावादेरनिश्च- यात् ॥ १० ॥ न पूर्वमुत्तरं चेह तदन्याग्रहणाद्ववम् । गृह्यतेऽत इदं नातो नन्वतींजियदर्शनम् ॥ १० ॥ विकल्पोऽपि तया न्यायाधुज्यते न ह्यनीहशः । तत्संस्कारप्रसूतत्वात् इणिकत्याच सर्वथा ॥ १५ ॥ नेत्यं बोधान्ययाजाचे घटते तधि- ·त्रिवार्ता मुच्चयः स्तवकर ४ निश्चयः । माध्यस्थ्यमवलंव्यतचिंत्यतां स्वयमेव तु ॥ ११०॥ अन्यादिशानमेवेह न धूमझानतां यतः। बजत्याकारलेदेन कुतो बोधान्वयस्ततः॥ १११॥ तदाकारपरित्यागात्तस्याकारांतरस्थितिः । बोधान्ययप्रदीर्घकाध्यवसायप्रवर्तकः ॥ ११ ॥ स्वसंवेदनसिधत्वान्न च त्रांतोऽयमित्यपि । कल्पना युज्यते युक्त्या सर्वत्रांतिप्रसंगतः ॥ ११३ ॥ प्रदीर्घाध्यवसायेन नन्ध- रादिविनिश्चयः । अस्य च ब्रांततायां यत्तत्तयेति न युक्तिमत् ॥ ११४॥ तस्मादवश्यमेष्टव्या विकटपस्यापि कस्यचित् येन तेन प्रकारेण सर्वयाऽनांतरूपता ॥ ११५ ॥ सत्यामस्यां स्थितोऽस्माकमुक्तवन्याययोगतः । बोधान्वयो दलोत्पत्त्यना- वाच्चातिप्रसंगतः ।। ११६ ॥ अन्यादृशपदार्येन्यः स्वयमन्यादशोऽध्ययम् । यतश्चेष्टस्ततो नास्मात्तबासंदिग्धनिश्चयः॥११॥ तत्ताननजावत्वे ध्रुवं तनावसंगतिः । तस्यैव जावो नान्यो यकन्याच जननं तथा ॥ ११ ॥ एवं तकन्यजावत्वेऽप्येपा जाव्या विचदाणैः । तदेव हि यतो जावः स चेतरसमाश्रयः ।। ११ए । इत्येवमन्वयापत्तिः शब्दार्थादेव जायते । अन्यथा कट्पनं चास्य सर्वश्रा न्यायवाधितम् ॥ १२ ॥ तद्रूपशक्तिशून्यं तत्कार्य कार्यातरं यथा । व्यापारोऽपि न तस्यापि नापेक्षा सत्त्वतः कचित् ॥ १२१॥ तयापि तु तयोरेव तत्स्वन्नावत्वकपनम् । अन्यत्रापि समानत्वात् केवलं ध्यांध्यसूचकम् ॥ ॥ १२ ॥ किं चान्यदाणिकल्ले व यापार्योऽपि विरुध्यते। विरोधापादनं चास्य नापस्य तमसः फलम् ॥ १२३ ।। इत एकनवते कहपे शन्या मे पुरुषो हतः । तेन कर्मविपाकेन पादे विघोऽस्मि निक्षवः ॥ १२ ॥ मयेत्यात्मनिर्देशस्त- तोक्ता वधक्रिया । स्वयमाप्तेन यत्तषः कोऽयं दणिकतामदः ॥ १२५ ।। संतानापेक्ष्यतचेमुक्तं लगयता ननु । स हेतुफ- सनायो यत्तन्मे इति न संगतम् ।। १२६ ।। ममेति हेतुशस्या चेत्तस्यार्योऽयं विवक्षितः । नात्र प्रमाणमत्यक्षा तधिवक्षा ·यतो मता ॥ १२ ॥ तद्देशना प्रमाणं चेन्न सान्या जविप्यति । तत्रापि कि प्रमाणं चेदिदं पूर्वोक्तमार्यकम् ॥ १२ ॥ तथान्यदपि यत्कल्पस्थायिनी पृथिवी क्वचित् । उता जगवता लिथुनामंत्र्य स्वयमेव तु ॥ १२ ॥ पंचः बाह्या विविज्ञेया श्त्यन्यदपि चार्यकम् । प्रमाणमयगंतव्यं प्रक्रांतार्थमसाधकम् ॥ १३० ॥ क्षणिकत्वे यतोऽमीपां न विविज्ञेयता भवेत् । जिनकासग्रहे ह्यान्यां तब्दार्थोपपत्तितः ॥ १३१ ॥ एककासग्रहे तु स्यात्तत्रैकस्याप्रमाणता । गृहीतग्रहणादेवं मिथ्या ताथागतं वचः ॥ १३२ ॥ इजियेण परिचिन्ने रूपादौ तदनंतरम् । यद्रूपादि ततस्तत्र मनोज्ञानं प्रवर्तते ॥ १३३ ॥ एवं च नविरोधोऽस्ति निविशेयत्वलावतः । पंचानामपि चेन्न्यायादेतदप्यसमंजसम् ॥ १३४ ॥ नकोऽपि यद्विविज्ञेय एकैकेनैव वेद- नात् । सामान्यापेक्ष्यतचेन्न तत्सत्त्वमसंगतः ॥ १३५ ॥ सत्त्वेऽपि नेजियज्ञानं इंत तोचरं मतम् । विविज्ञेयत्वमित्येचं क्षणजेदे न तत्त्वतः ॥ १३६ ॥ सर्वमेतेन विक्षिप्त क्षषिकत्यप्रसाधनम् । तथाप्यूय विशेषेण किंचित्तत्रापि वक्ष्यते ॥१३॥ ॥अथ पंचमः स्तवकः । ॥ विज्ञानमात्रयादोऽपि न सम्यगुपपद्यते । मानं यत्तत्त्वतः किंचिदालावे न विद्यते ॥ १॥न प्रत्यदं यतो नावावं- धनं न तदिप्यते । नानुमान तथाजूतसलिंगानुपलब्धितः॥२॥ उपलब्धिलक्षएप्राप्तोऽर्थो येनोपलभ्यते । ततश्चानुपात- ध्यैव तदलावोऽवसीयते ॥ ३ ॥ उपसधिसक्षणप्राप्तिस्तत्वंतरसंहतिः । तेषां च तत्स्वनायचे तस्यासिद्धिः कथं जयेत् ॥ ४॥ सहार्थेन ताननस्वजावानीति चेन्ननु । जनयत्येव सत्येवमन्यथा तत्स्वनावता ॥ ५॥ योग्यतामधिकृत्याय तत्स्व- ·स्तनक- ए शास्त्रवार्ता समुच्चयः .॥१२॥ जावत्वकल्पना । हंतवमपि सियोऽर्थः कदाचिऽपलब्धितः॥६॥ अन्यथा योग्यता तेपां कथं युक्त्योपपद्यते । नहि लोकेऽश्वमापादेः सिखा पत्त्यादियोग्यता ॥ ७॥ पराजिप्रायतो ह्येतदेवं चेपुच्यते न यत् । उपलब्धिलक्षणप्राप्तोऽर्थस्त- स्योपलन्यते ॥ ७॥ अतद्रहणनावैश्च यदि नाम न गृह्यते । तत एतावता सत्त्वं न तस्यातिप्रसंगतः ॥ ए॥ विज्ञानं यत्स्वसंवेद्यं न त्वों युक्तियोगतः। अतस्तदने तय ग्रहणं नोपपद्यते ॥ १०॥ एवं चाग्रहणादेव तदलावोऽवसीयते । अतः किमुच्यते मानमर्थालावे न विद्यते ॥ ११ ॥ अर्थग्रहणरूपं यत्तत्स्वसंवेद्यमिप्यते । तदने ग्रहस्तस्य ततः किं नोप-IN पद्यते ॥ १२ ॥ घटादिज्ञानमित्यादिसंवित्तेस्तत्प्रवृत्तितः । प्राप्तेरक्रियायोगात् स्मृतेः कौतुकलावतः ॥ १३ ॥ ज्ञानमाने तु विज्ञानं ज्ञानमेवेत्यदो जवेत् । प्रवृत्त्यादि ततो न स्यात्प्रसिद्ध लोकशास्त्रयोः ॥ १४ ॥ तदन्यग्रहणे चास्य प्रपोऽयंऽनिवं- धनः । झानांतरेऽपि सदृशं तदसंवेदनादि यत् ॥ १५ ॥ युक्त्ययोगश्च योऽर्थत्य गीयते जातिवादतः। ग्राह्यादिनावपारेण झानवादेऽप्यसौ समः ॥ १६॥ नैकांतग्राडनावं तद्राहकालावतो चुधि । ग्राहकैकांतलावं तु ग्राह्यानावादसंगतम् ॥१॥ विरोधान्नोलयाकारमन्यया तदसनवेत् । निःस्वनावत्यतस्तस्य सत्तवं युज्यते कयम् ॥ १७ ॥ प्रकाशकस्वनावं हि विज्ञानं तत्त्वतो मतम् । अकर्मकं तथा चैतत्स्वयमेव प्रकाशते ॥ १५ ॥ यथास्ते शेत इत्यादौ विना कर्म स एव हि । तयोच्यते जगत्यस्मिंस्तश्रा झानमपीप्यताम् ॥ २० ॥ उच्यते सांप्रतमदः स्वयमेव विचिंत्यताम् । प्रमाणाजावतरतन यघेतकुपपद्यते ॥ २१ ॥ एवं न यत्तदात्मानमपि हंत प्रकाशयेत् । अतस्तदित्यं नो युक्तमन्यथा न व्यवस्थितिः ॥ २२ ॥ व्यवस्थिती च तत्त्वस्य तथालावप्रकाशकम् । ध्रुवं यतस्ततोऽकर्मकत्वमत्य कयंजवेत् ॥ २३ ॥ व्यवस्थापकमस्यैवं नातं चैतत्तु जावतः।

·तयेत्यत्रांतमत्रापि ननु मानं न विद्यते ॥ २४ ॥ध्रांताचान्नातिरूपा न युक्तियुक्त्या व्यवस्थितिः। दृष्टा तैमिरिकादीनाम- क्षादाविति चेन तत् ॥ २५ ॥ नाक्षादिदोषविज्ञानं तदन्यत्रांतिवधतः । ब्रांतं वस्य तथालावे ब्रांतस्थानांतता जयेत् ॥ २६॥ न च प्रकाशमानं तु लोके कचिदकर्मकम् । दीपादौ युज्यते न्यायादतश्चैतदपार्थकम् ॥ २७ ॥ दृष्टांतमात्रतः सिधिस्तदत्यंत विधर्मिणः । न च साध्यस्य यत्तेन शब्दमात्रमसावपि ॥ २० ॥ किं च विज्ञानमात्रत्वे न संसारापवर्गयोः विशेषो विद्यते कश्चित्तथा चैतयोदितम् ॥ २५ ॥ चित्तमेव हि संसारो रागादिनेशवासितम् । तदेव तैविनिर्मुक्त नपांत इति कथ्यते ॥ ३० ॥ रागादिनेलावर्गो यन विज्ञानात्स्यग्मतः । एकांतकस्वलावे ध तस्मिन् किं केन यासितम् ।। ३१॥ क्लिष्टं विज्ञानमेवासौ क्लिष्टता तत्र यशात् । नीव्यादिवदसौ वस्तु तपदेव प्रसज्यते ॥ ३२ ॥ मुक्तौ च तस्य जेदेन जायः स्वासटशुभिवत् । ततो यावार्यतासिधिरनिष्ट संप्रसज्यते ।। ३३ ॥ प्रकृत्यैव तयाभूतं तदेव ग्लिटतेति चेत् । तदन्यूना- तिरिक्तले केन युक्तिर्विचिंत्यताम् ॥ ३४ ॥ श्रसत्यपि च या बाथे ग्राह्यग्राहकलक्षणे । विचनांतिवद्धांतिरिय वः क्लिष्ट- तेति चेत् ॥ ३५ ॥ अस्त्वेतत्विं तु तशेतुनिन्नत्यंतरोभया । श्यं स्यात्तिमिरानाचे न हीन्यदर्शनम् ॥ ३६॥ न चास- देव तनुर्योधमानं न यापि तत् । सदैव क्लिष्टतापतिरिति मुक्तिर्न युज्यते ॥ ३५ ॥ मुस्यनावे व सधैव ननु चिंता निर- यिका । जायेऽपि सर्वदा तस्याः सम्यगेतपिचिंत्यताम् ॥ ३० ॥ विज्ञानमात्रवादोऽयं नेत्यं युक्त्योपपद्यते । माशस्यानि निवेशो न तस्मादत्रापि युज्यते ॥ ३५॥ ro३ ነ ॥ ॥

·॥ अथ षष्ठः स्तवकः ।।
स्तबकं.
शास्त्रवार्ता
समुच्चयः
॥ १३॥
यच्चोक्तं पूर्वमत्रैव क्षणिकत्वप्रसाधकम् । नाशहेतोरयोगादि तदिदानी परीक्ष्यते ॥ १॥ हेतोः स्यान्नवरो लायोऽनवरो
वा विकट्पयन् । नाशहेतोरयोगित्वमुच्यते तन्न युक्तिमत् ॥ २॥ हेतुं प्रतीत्य यदसौ तथा नश्वर इप्यते । यथैव नवतो
हेतुर्विशिष्टफलसाधकः ॥ ३॥ तथास्वन्नाव एवासी स्वहेतोरेव जायते । सहकारिणमासाद्य यस्तथाविधकार्यकृत् ॥ ४ ॥
न पुनः क्रियते किंचित्तेनास्य सहकारिणा । समानकालनावित्वात्तया चोक्तमिदं तव ।। ए ॥ उपकारी विरोधी च सह-
कारी च यो मतः । प्रबंधापेक्षया सर्यो नैककाले कथंचन ॥ ६॥ सहकारिकृतो हेतोविंशेपो नास्ति यद्यपि । फलस्य तु विशे-
पोऽस्ति तस्कृतातिशयाप्तितः ॥ ७॥ न चास्यातत्स्वानावत्वे सफलस्यापि युज्यते । सन्नागदाणजन्माप्तेस्तथाविधतदन्यवत्
॥ ॥ श्रस्थानपक्षपातश्च हेतोरनुपकारिणः । अपेक्षायां नियुक्ते यत्कार्यमेतयोदितम् ॥ ५ ॥ यस्मात्तस्याप्यदस्तुल्यं
विशिष्टफलसाधकम् । नावहेतुं समाश्रित्य ननु न्यायान्निदर्शितम् ॥१०॥ एवं च व्यर्थमेवेह व्यतिरिक्तादिचिंतनम् ।
नाश्यमाश्रित्य नाशस्य क्रियते यदिचलणैः ॥ ११ ॥ किंच निर्हेतुके नाशे हिंसकत्वं न युज्यते । व्यापाद्यते सदा यस्मान्न
कश्चित्केनचिक्वचित् ॥ १२॥ कारणत्वात् स संतानविशेषप्रनवस्य चेत् । हिंसकस्तत्र संतानसमुत्पत्तेरसंजवात् ॥ १३ ॥
सांवृतत्वाध्ययोत्पादौ संतानस्य खपुष्पवत् । न स्तस्तदधर्मत्वाच देतुस्तत्संनये कुतः ॥ १५ ॥ विसनागक्षणस्थाथ जनको
हिंसको न तत् । स्वतोऽपि तस्य तत्प्राप्तेर्जनकत्वाविशेषतः ॥ १५॥ इन्स्येनमिति संकेशासिकश्चैत्रकहप्यते । नैव त्वनी-
॥१३॥

·तितो यस्मादयमेव न युज्यते ॥ १६ ॥ मलेशो यजुणोत्पादः स चाक्लिष्टान्न केवसात् । न चान्यसचिवस्यापि तस्यानतिश- यात्ततः ॥ १७ ॥ तं प्राप्य तत्स्वनावत्वात्ततः स इति चेन्ननु । नाशहेतुमवाप्यैवं नाशपदेऽपि न क्षतिः ॥ १० ॥ थन्ये तु जन्यमाश्रित्य सरस्वनावाद्यपेक्ष्या । एयमाहुरहेतुत्वं जनकस्यापि सर्वथा ॥ १५ ॥ न सत्स्वनावजनकस्तफट्यप्रसंगतः। जन्मायोगादिदोपाच नेतरस्यापि युज्यते ॥ २०॥ न चोनयादिनावस्य विरोधासंनयादितः । स्वनिवृत्त्यादिजावादी का- निायादितोऽपरे ॥ २१ ॥ न चाध्यक्षविरुवत्वं जनकत्वस्य मानतः । असिरित्र नीत्या तक्ष्यवहारनिषेधतः ।। २२ ॥ मानानावे परेणापि व्यवहारो निषिध्यते । सन्झानशनविषयस्तपदत्रापि दृश्यताम् ॥ २३ ॥ अर्थक्रियासमर्थत्वं क्षणिक यच गीयते । उत्पत्त्यनंतरं नाशादिशेयं तदयुक्तिमत् ॥ २४ ॥ अर्थक्रिया यतोऽसौ वा तदन्या या यी गतिः । तत्त्वे न तत्र सामर्थ्यमन्यतस्तत्समुन्यात् ॥ २५ ॥ न स्वसंधारणे न्यायाऊन्मानंतरनाशतः । न च नाशेऽपि सद्युक्त्या तघेतोस्त- समुन्नवात् ।। २६ ॥ श्रन्यत्वेऽन्यस्य सामर्थ्यमन्यत्रेति न संगतम् । ततोऽन्यत्नाव एवैतन्नासौ न्याय्यो दसं बिना ॥ २७ ॥ नासत्सजायते यस्मादन्यसत्त्वस्थितापनि । तस्यैव तु तथालाये नन्वसियोऽन्वयः कयम् ॥ २७ ॥ तृतिर्येषां क्रिया सोक्ता न चासौ युज्यते क्वचित् । कर्तृलोक्तस्वजावत्यविरोधादिति चिंत्यताम् ॥ २५॥ न चातीतस्य सामर्थ्य तस्यामिति निदर्शि- तम् । न चान्यो यौकिकः कश्चिदार्थोऽत्रेत्ययुक्तिमत् ॥ ३० ॥ परिणामोऽपि नो हेतुः क्षणिकत्वप्रसाधने । सर्वदेवान्य- यात्वेऽपि तथानायोपसन्धितः ॥३१॥ नार्थातरगमो यसात्सर्वथैव न चागमः । परिणामः प्रमासिघ श्ष्टश्च खलु पंमितः ॥ ३२ ॥ यच्चेदमुच्यते घूमोऽतादयस्थ्यमनित्यताम् । एतत्तदेव न जपत्यतोऽन्यत्वे ध्रुवोऽन्वयः ॥ ३३ ॥ तदेव न भवत्ये-

·..
स्तबका
शाखवार्ता
समुच्चयः
॥१४॥
६
तत्तच्चेन्न जवतीति च । विरुछ हंत किं चान्यदादिमत्तत्प्रसज्यते ॥ ३४ ॥ क्षीरनाशश्च दध्येव यदृष्टं गोरसान्वितम् ।
न तु तैलायतः सिद्धः परिणामोऽन्ययावहः ।। ३५ ॥ नासत्सझायते जातु सच्चासत्सर्वथैव हि । शत्यतावादिति व्याप्तेः।
सत्स्वजावत्वहानितः ॥ ३६॥ नित्येतरदतो न्यायात्तत्तथानावतो हि तत् । प्रतीतिसचिवात्सम्यक् परिणामेन गम्यते
॥ ३७॥ अंते क्षयेदाणं चायणयप्रसाधनम् । तस्यैव तत्स्वनायत्याधुज्यते न कदाचन ॥ ३८ ॥ श्रादौ श्यस्वनावे
च तत्रांते दर्शनं कथम् । तुल्यापरापरोत्पत्तिविप्रलंगायथोदितम् ॥ ३५ ॥ अंते दयेदाणादादी क्षयोऽदृष्टोऽनुमीयते । स-
दृशेनावरुषत्वात्तद्रहाधि तदग्रहः ॥ ४० ॥ एतदप्यसदेवेति सदृशो जिन्न एव यत् । जेदाग्रहे कथं तस्य तत्स्वलायत्वतो
प्रहः ॥४१॥ तदर्थनियतोऽसौ यन्त्रेदमन्याग्रदाधि तत् । न गृहातीति चेत्तुयः सोऽपरेण कुतो गतिः॥ ४२ ॥ तयागते-
रत्नाचे च वचस्तुवमिदं ननु । सदृशेनावरुषत्वात्तनहानि तदग्रहः ॥ ५३ ।। नावे चास्या बलादेकमनेकग्रहणात्मकम् ।
अन्वयि शानमेष्टव्यं सर्वं तत्क्षणिकं कुतः॥ ४ ॥ ज्ञानेन गृत्यते चार्यो न चापि परदर्शने । तदनावे नु तज्ञायात्कदाचि-
दपि तत्त्वतः ॥ ४५ ॥ ग्रहणेऽपि यदा ज्ञानमुदेव्युत्पत्त्यनंतरम् । तदा तत्तस्य जानाति क्षणिकलं कयं ननु ॥ ४६॥ तस्यैव
तत्स्वनावत्वात् स्वात्मनैव तज्जयात् । यथा नीलादिताद्रूप्यान्नतन्मिध्यात्वसंशयात् ॥ ४ ॥ न चापि स्वानुमानेन धर्मजे-
दस्य संजवात् । लिंगधर्मातिपाताच तत्स्वजावाद्ययोगतः ॥ ४ ॥ नित्यस्यार्य क्रियायोगोऽप्येवं युक्त्या न गम्यते । सर्वमे-
वाविशेषेण विज्ञानं दाणिकं यतः ॥ ए । तया चित्रस्वनायचान्न चार्थस्य न गुज्यते । अर्थक्रिया ननु न्यायालमाक्रम-
विजावनी ॥५०॥ अन्ये वनिदधत्येवमेतदास्थानिवृत्तये । क्षणिक सर्वमेवेति बुम्पेनोफन तत्त्वतः॥५१॥ विज्ञानमात्रम-
।
.
॥१४॥

·प्येवं वायसंगनिवृत्तये । विनेयान् कांश्चिदानित्य या तद्देशनाहतः ॥ ५ ॥ न चैतदपि न न्याय्यं यतो युम्यो महामुनिः। मुवैद्यवधिना कार्य अभ्यासत्यं न जापते ॥ ५३॥ सुपते शून्यमन्ये तु सर्वमेव विचक्षणाः । न नित्यं नाप्यनित्यं यवस्तु युत्योपपद्यते ॥ १४ ॥ नित्यमर्थक्रियालावाक्रमाक्रमविरोधतः । अनित्यमपि चोत्पादव्ययालापान जातुचित् ॥ ५५ ॥ विषादव्ययविश्च घ्रांतानंदादिकारणम् । कुमार्याः स्वमपाझेया पुत्रजन्मादियुधियत् ॥ ५६ ॥ अवाप्यनिदधत्यन्ये कि- मित्यं तत्त्वसाधनम् । प्रमाणे विद्यते किंचिदाहोस्विचून्यमेव हि ॥ ५५ ॥ शून्यं चेत्सुस्थितं तत्त्वमस्ति चेच्छ्न्यता कयम्। तस्यैव ननु सजावादिति सभ्यविचित्यताम् ॥ ५७ ॥ प्रमाणमंतरेणापि स्यादेवं तत्त्वसंस्थितिः। श्रन्यया नेति सुव्यक्तमि- दमीश्वरचेष्टितम् ॥ ५॥ ॥ वक्तं विहाय मानं चेच्छून्यतान्यस्य वस्तुनः । शून्यत्वे प्रतिपाद्यस्य ननु व्यर्थः परिश्रम॥६॥ तस्याप्यशून्यतायां च प्रानिकानां बहुत्वतः । मनूता शून्यतापत्तिरनिष्टा संप्रसज्यते ॥ ६१ ॥ यावतामस्ति तन्मानं प्रतिपा- द्यास्तथा च ये । संति ते सर्व एवेति मजूतानामशून्यता ॥ ६ ॥ एवं च शून्यवादोऽपि तहिनयानुगुण्यतः । अनिमायत श्युक्तो सक्ष्यते तत्त्यवेदिना ॥ ६३ ॥ ॥ श्रथ सप्तमः स्तवकः ॥ 7. अन्ये त्याहुरनायेव जीवाजीपात्मक जगत् । सत्पादव्ययध्रौव्ययुक्तं शास्त्रकृतश्रमाः ॥ १ ॥ घटमौसिसुवर्णार्थी नाशो- सादस्थितिप्वयम् । शोकप्रमोदमाध्यस्थ्य जनो याति सहेतुकम् ॥ २॥ पयोमतो न दध्यत्ति न पयोऽत्ति दधिवतः।- ॥

·शाखवार्ता समुच्चयः गोरसयतो नोने तस्मातचं यात्मकम् ॥३॥ अवाप्यनिदात्यन्ये विलिमिवररयम् । एककदा नैतत् पदों प्रांचति जातुनित् ॥ ४ ॥ उसादोऽननननं विनाशलहिपर्ययः । श्रीयं गोजयशून्यं यदेकदेकर तत्कयन् ॥ ५ ॥ शोक- प्रमोदमाध्यस्थ्यमुक्तं ययात्र माधनम् । तदप्यमांमतं यनशासनादेनुकं मतम् ॥ ६॥ किं च स्याहादिनो युज्यते नि- श्रयः कचित् । स्वतंत्रापेक्ष्या तस्य न मानं मानव यत् ॥ 7 ॥ संमार्यपिन नारी मुकोऽपि न स एव हि । तदतप- नायेन सर्वमेवात्र्ययस्थितम् ॥ ८॥ त आर्गकुटोलादो न पटानाशामकः । म्यागजिनान्य एति न वि मिवययन ॥ ५ ॥ न पोलादव्ययो नमो भाग्यपलिया गतः । नालियन नगोयं सलोनीति न मा ॥ १०॥ न नास्ति धोव्यमध्येवमविगानेन तमतः । असाध प्रांततायां नगलनांततिः ॥ ११॥ उत्पादोजून जपनं माहेलांतरधर्मकन् । तयामतीतियोगेन विनाशमादिपर्ययः ॥ १२॥ नशेतनयाभारताचे प्राध्यमित्यनि । अन्यथा त्रितयानार मदकत्र कि न तत् ॥ १३ ॥ एकदेवतादित्यं अपमानि तिम् । न्याय निलनिमियादलेदेन गुज्यते ॥ १४ ॥ इप्यते । पर- मोदासलस्थितिमिलि । अनावऽन्यतमरणानि तव तवंग यया ॥ १५॥ नामा नदिए थेरादिवं निविशेष णम् । कास्थितिस्थानावं तु न शुत्पादव्ययी पिना ॥ १६ ॥ सक्रियतमेवेति हामो न जापित् । जावाजाया नाशोऽपि तदेवेति न सादिकम् ॥ १॥ वागनादेतुम् गप शोकादि परिकीनि: । तदनुस् पतधित सान जारनि- बंधना ॥ १८॥ गदा नायतरापत्तिरकनावा नः शिपमंगादिनियमात् गमयते ॥ १ ॥ न मान मानमे- थेति सर्पया निश्चयश यः । उगो न मुल्यते सोलि यदेकांतानिन ॥ २॥ मान मानयति मलई सिंगिक न । xmamimaramionlixit ·तत्तञ्चेन्मानमेवेति स्यात्ततावाहते कथम् ॥२१॥ न स्वसत्त्वं परासत्त्वं तदसत्त्वविरोधतः स्वसत्त्वासत्त्वयन्यायान्न चनास्त्येय तत्र तत्॥२शा परिकतिपतमेतञ्चेन्नन्वित्यं तत्त्वतो न तत् । ततः क इह दोपश्चेन्ननु तनावसंगतिः॥२३॥ अनेकांतत एवातः सम्यग्मानव्यवस्थितेः । स्यापादिनो नियोगेन युज्यते निश्चयः परम् ॥ २४ ॥ एतेन सर्वमेवेति यमुक्तं तन्निराकृतम् । शि- प्यव्युत्पत्तये किंचित्तथाप्यपरमुच्यते ॥ २५ ॥ संसारी चेत्स एवेति कयं मुक्तस्य संजवः । मुक्तोऽपि चेत्स एवेति व्यपदे- शोऽनियंधनः ॥ २६ ॥ संसाराविधमुक्तो यन्मुक्त इत्यभिधीयते । नैतत्तस्यैव तज्ञापमंतरेणोपपद्यते ॥ २७ ॥ तस्यैव च त- थानाये तन्निवृत्तीतरात्मकम् । अव्यपर्याययपरतु वसादेय प्रसिध्यति ॥ २७ ॥ सजाते वाध्यचरितर्वास एव न चापि यत् । युया न खाते चान्यस्तरायत्यैव चेटते ॥ २९॥ युव न च वृषोऽपि नान्यार्थ चेष्टनं च तत् । अन्वयादिमयं वस्तु तद- लापोऽन्यथा भवेत् ॥ ३० ॥ श्रन्ययो व्यतिरेकश्च व्यपर्यायसंशितौ । अन्योन्यव्यातितो दानेदवृत्त्येव वस्तु ती॥३१॥ नान्योऽन्यव्याधिरेकांतनेदेऽजेदे च युज्यते । अतिप्रसंगादेक्याच शब्दार्थानुपपत्तितः ॥ ३५ ॥ श्रन्योऽन्यमिति यजेदं व्या- प्तिश्चाह विपर्ययम् । चेदानेदे घयोस्तस्मादन्योऽन्यव्याप्तिसंजयः ॥ ३३ ॥ एवं न्यायाविरुदेऽस्मिन् विरोधोतावनं नृणाम् । व्यसनं या जमत्वं या प्रकाशयति केवलम् ॥३४॥ न्यायात् खलु विरोधोयः स विरोध होच्यते। यदेकांतदादी तयोरेवा- प्रसिधितः ॥ ३५ ॥ मृगव्यं यन्न पिमादिधर्मातरविवर्जितम् । यघा तेन विनिर्मुक्तं केवलं गम्यते क्वचित् ॥ ३६॥ ततोऽस- सत्तथान्यायादेक चोजयसिद्धितः । अन्यत्रातो विरोधस्तदलावापत्तिलक्षणः ॥ ३७॥ जात्यंतरात्मके चास्मिन्नानवस्थादि- दूपणम् । नियतत्वादिविक्तस्य नेदादेश्चाप्यसंजवात् ॥ ३० ॥ नाजेदो जेदरहितो लेदो वाऽजेदवर्जितः । केवलोऽस्ति ·शास्त्रवार्ता यतस्तेन कुतस्तत्र विकल्पनम् ॥ ३५ ॥ येनाकारोए लेदः किं तेनासावेव किं यम् । असलात्केवलस्यह सतश्च कश्रित- समुच्चय त्वतः ॥४०॥ यतश्च तत्प्रमाणेन गम्यते गुजयात्मकम् । अतोऽपि जातिमानं तदनवस्थादिकट्पनम् ॥ ४१॥ एवं घुज- ॥१६॥ यदोपादिदोपा अपि न दूपणम् । सम्यग्जात्यंतरत्वेन दाजेदप्रसिद्धितः॥ ४२ ॥ एतेनैतत्प्रतिक्षिप्तं यमुक्तं पूर्ववादिभिः। विहायानुनवं मोहाझातियुक्त्यनुसारिभिः ॥ ५३॥ व्यपर्याययोर्नेदे नैकस्योजयरूपता । थन्नेदेऽन्यतरस्थाननिवृत्ती चिं. त्यतां कथम् ॥ ४५ ॥ यन्निवृत्तौ न. यस्येद्द निवृतिस्तत्ततो यतः । निनं नियमतो दृष्टं यया कर्कः क्रमेलकात् ।। ४५ ॥ निवर्तते च पर्यायो न तु व्यं ततो न सः। अजिनो प्रच्यतोऽजेदेऽनित्तिस्तस्वरूपवत् ॥ ४६॥ प्रतिक्षिप्तं च योदाने- दपक्षोऽन्य एव हि । जेदानेदविकटपाच्या हंत जात्यंतरात्मकः ॥ ४ ॥ जात्यंतरात्मकं चैवं दोगस्ते समियुः कयम् । नेदानेदे च येऽत्यंत जातिजिन्ने व्यवस्थिताः ॥ ४ ॥ किंचिनिवर्ततेऽवश्यं तस्याप्यन्यतया न यत् । श्रतरतभेद एवंद निवृत्त्याद्यन्यत्रा कत्रम् ।। ए ॥ तस्येति योगसामानंद एवेति बाधितम् । अजिन्नदेशस्तस्येति यत्तस्याप्या तयोच्यते ॥ ५० ॥ अतस्तन्नेद एवेति प्रतीतिविमुखं वचः । तस्यैव च तथानावात्तनिवृत्तीतरात्मकम् ॥ ५१ ॥ नानुवृत्तिनिवृत्तिन्यां विना यउपपद्यते । तस्यैव हि तथालायः सूक्ष्मबुम्या विचिंत्यताम् ॥ ५२ ॥ तस्य तु तयालाय तदेव हि यतस्तया । नवत्यतो न दोपो नः कश्चिदप्युपपद्यते ॥ ५३ ॥ जयमालोचनं चेदमन्वयन्यतिरेकवत् । यस्तुनस्तत्स्वन्नावलात्तयाजावा- साधकम् ॥ ५५ ॥ न च लेदोऽपि वाधाय तस्यानेकांतवादिनः । जात्यंतरात्मकं यस्तु नित्यानित्यं यतो मतम् ॥ ५५ ॥ प्रत्यनिझावलाञ्चैतदित्यं समवसीयते । इयं च लोकरिव तदेवेदमिति दिती ।। ५६ ॥ न युज्यते च सन्यायाहते तसरि- ·यामिता । कासादिजेदतो परत्वनेदतश्च तथागतेः ॥ ५४॥ एकांतैक्ये न नाना यन्नानात्वे चैकमप्यदः।थतः कथं नु तनावस्तदेतत्नयात्मकम् ॥ ५० ॥ तस्यैव तु तयाजावे कथंचिोदयोगतः । प्रमातुरपि तावाद्युज्यते मुख्यवृत्तितः॥५या नित्यैकयोगतो व्यक्तिलेदेऽप्येपा न संगता । तदिदेति प्रसंगेन तदेवेदमयोगतः ॥ ६ ॥ सादृश्याज्ञानतो न्याय्या न विन- मवसादपि । एतद्यामहे युक्तं न च सादृश्यकपनम् ॥ ६१॥ न च घ्रांतापि सद्वाधा नावादेव कदाचन । योगिप्रत्ययत- भाये प्रमाणं नास्ति किंचन ॥ ६२ ॥ नाना योगी विजानात्यनाना नेत्यत्र न प्रमा। देशनाया विनेयानुगुण्येनापि प्रवृत्तितः ॥ ६३ ॥ या च पुनपुनर्जातनखकेशतॄणादिषु । श्यं संसदयते सापि तदानासा न सैव हि ॥६५॥ प्रत्यदानासनावेऽपि नाप्रमाणं यथैव हि । प्रत्यक्षं तदेवेयं प्रमाएमवगम्यताम् ॥ ६५ ॥ मतिज्ञानविकसत्वान्न चानिटिरियं यतः । एतदसा- ततः सिह नित्यानित्यादि यस्तुनः ॥६६॥ ॥ श्रथाप्टमः स्तवकः ।। ॥ ॥ श्रन्ये त्वतमिति सद्रालादिन्यपेक्षया । सतो यन्नेदकं नान्यत्तच तन्मात्रमेव हि ॥१॥ यथा विशुधमाकाशं तिमि- रोपप्लुतो जनः । संकीर्णमिव मात्रालिनिनानिरभिमन्यते ॥ २॥ तथेदममलं ब्रह्म निर्विकपमविद्यया । कलुपत्वमिवापन्न लेदरूपं प्रकाशते ॥३॥ अत्राप्यन्ये पर्दत्येवमविद्या न सतः पृथक् । तञ्च तन्मानमेवेति जेदालासोऽनिबंधनः ॥४॥ सवाथानेदरूपापि जेदाजासनिबंधनम् । प्रमाणमन्तरेणैतदवगंतुं न शक्यते ॥५॥ नावेऽपि च प्रमाणस्य प्रमेयन्यतिरेकतः।

·1 शास्त्रवार्ता ननु नापैतमेवेति तदनावे प्रमाणकम् ॥ ६॥ विद्या विद्यादिलेदाच्च स्वतंत्रेणेव वाध्यते । तत्संशयादियोगाच प्रतीत्या च समुच्चयः विचिंत्यताम् ॥ ७॥ अन्ये व्याख्यानयंत्येवं समजावप्रसिध्ये । अपैतदेशना शास्त्रे निर्दिष्टा नतु तत्त्वतः॥७॥ न चैत- ॥१७॥ द्वाध्यते युक्त्या सन्चास्त्रादिव्यवस्थितेः । संसारमोक्षनावाच्च तदर्थ यलसिद्धितः ॥ ए॥ अन्यथा तत्त्वतोऽते हंत संसार- मोक्षयोः । सर्वानुष्ठानवैयर्यमनिष्टं संप्रसज्यते ॥१०॥ अन्ये पुनर्वदंत्येवं मोक्ष एव न विद्यते । उपायाजावतः किं वा न सदा सर्वदेहिनाम् ॥ ११ ॥ कर्मादिपरिणत्यादिसापेक्षो यद्यसो ततः । अनादिमत्वात्कर्मादिपरिणत्यादिकं तथा ॥ १२ ॥ तस्यैव चित्ररूपत्वात्तत्तथेति न युज्यते । उत्कृष्टाद्या स्थितिस्तस्य यजातानेकशः किल ॥ १३ ॥ अत्रापि वर्णयंत्यन्ये विद्यते दर्शनादिकः । उपायो मोक्षतत्त्वस्य परः सर्वज्ञतापितः ॥ १४ ॥ दर्शनं मुक्तिबीजं च सम्यक्त्वं तत्त्ववेदनम् । दुःखांतकृत् सुखारंजः पर्यायास्तस्य कीर्तिताः ॥ १५॥ अनादिलव्यजावस्य तत्स्वन्नावत्वयोगतः । उत्कृष्टाद्यास्वतीतासु तथाकर्मस्थिति- प्पलम् ॥ १६ ॥ तदर्शनमवामोति कर्मग्रंथि सुदारुणम् । निनिय शुलजावेन कदाचित्कश्चिदेव हि ॥ १७॥ सति चास्मि- नसौ धन्यः सम्यग्दर्शनसंयुतः । तत्त्वश्रधानपूतात्मा रमते न जवोदधौ ॥ १० ॥ स पश्यत्यस्य यद्रूपं जावतो बुधिच- कुषा । सम्यक्गस्त्रानुसारेण रूपं नष्टाक्षिरोगवत् ॥ १५ ॥ तदृष्ट्वा चिंतयत्येवं प्रशांतैनांतरात्मना । जावगर्न यथानावं परं संवेगमाश्रितः ॥ २० ॥ जन्ममृत्युजराव्याधिरोगशोकाद्युपतः । क्लेशाय केवलं पुंसामहो जीमो नवोदधिः ॥२१॥ सुखाय तु परं मोक्षो जन्मादिकेशवर्जितः । जयशतया विनिर्मुक्तो न्यावाधावर्जितः सदा ॥ १५॥ हेतुर्नवस्य हिंसादि -१७ खाद्यन्वयदर्शनात् । मुक्तेः पुनरहिंसादिप्वाधाविनिवृत्तितः ॥ २३ ॥ बुद्धवं नवनैर्गुष्यं मुक्तेश्च गुणरूपताम् । तदर्थ ·चेष्टते नित्यं विशुझमा यथागमम् ॥ २५ ॥ 5ष्करं कुषसत्त्वानामनुष्ठान करोत्यसी । मुक्ती हटानुरागत्यात् कामीय वनि- तांतरे ॥ २५॥ उपादेयविशेषस्य न यत्सम्यक्प्रसाधनम् । उनोति चेतोऽनुष्ठानं तज्ञायप्रतिबंधतः ॥ २६ ॥ ततश्च पुष्कर तन्न सम्यगालोच्यते यदा। श्रतोऽन्यदुष्कर न्यायाध्यवस्तुप्रसाधकम् ॥ २५ ॥ व्याधिग्रस्तो यथारोग्यसेशमास्वादयन्बुधः। कप्टेऽप्युपक्रमे धीरः सम्यक्प्रीत्या प्रवर्तते ॥२॥ संसारव्याधिना प्रस्तस्तषशेयो नरोत्तमः । शमारोग्यासवं प्राप्य नावत- स्वपक्रमे ॥ २९ ॥ प्रवर्तमान एवं च यथाशक्ति स्थिराशयः । शुर चारित्रमासाद्य केवलं सलते क्रमात् ॥३०॥ युग्मम् ॥ ततः स सर्वविद्भूत्या नवोपमाहिकर्मणः । ज्ञानयोगारश्यं कृत्या मोक्षमामोति शाश्वतम् ॥ ३१ ॥ ज्ञानयोगस्तपः शुम्वमि- त्यादि यदीरितम् । ऐदंपर्येण जावार्थस्तस्यायमनिधीयते ॥ ३२ ॥ ज्ञानयोगस्य योगीः परा का प्रकीर्तिता । शैखे- शीसंक्षित स्थैर्य ततो मुक्तिरसंशयम् ॥ ३३ ॥ धर्मस्तचात्मधर्मत्यान्मुक्तिदः शुचिसाधनात् । अक्षयोऽप्रतिपातित्वात् सदा मुक्ती तथास्थितेः ॥ ३४ ॥ चारित्रपरिणामस्य निवृत्तिर्न च सर्वथा । सिघ उको यतः शास्त्रे न चरित्री न चेतरः ॥३५॥ न चायस्थानिवृत्त्ये निवृत्तिस्तस्य सुज्यते । समयातिक्रमे यसिदनावश्च तत्र वै ॥ ३६ ॥ ज्ञानयोगादतो मुक्तिरिति स- म्यग्व्यवस्थितम् । तंत्रांतरानुरोधेन गीतं चेत्यं न दोपकृत् ।। ३३ ।। अत्राप्यनिदधत्यन्ये सर्वशो नैव विद्यते । तद्राहकम- मानावादिति न्यायानुसारिणः ॥३॥ प्रत्यक्षेण प्रमाणेन सर्वज्ञो नय गृह्यते। लिंगमप्यविनानावि तेन किचिन्न दृश्यता३या न चागमेन यदसौ विध्यादिप्रतिपादकः । श्रमत्यक्षत्वतो नैचोपमानेनापि गम्यते ॥ ४० ॥ नार्थापत्त्यापि सर्वोऽर्थस्तं विना- प्युपपद्यते । प्रमाणपंचकावृत्तेलबाजावप्रमाणता ॥ १ ॥ धर्माधर्मव्यवस्था तु पैदाख्यादागमात् फिल । अपौरुषेयोऽसौ

·स्तबक.
शास्त्रवार्ता
समुच्चयः
॥१०॥
यस्मा तुदोपविवर्जितः॥४२॥ आह चालोकवदे सर्वसाधारणे सति । धर्माधर्मपरिज्ञाता किमर्थ कटपते नरः॥ ३ ॥
श्टापू दिलेदोऽस्मात्सर्वलोकप्रतिष्ठितः । व्यवहारप्रसिध्यैव यथैव दिवसादयः ॥ ४॥ शत्विग्निमत्रसंस्कारैर्ब्राह्मणानां
समक्षतः । अन्तर्वेद्यां तु यद्दत्तमिष्टं तदनिधीयते ॥ ४५ ॥ वापीकूपतमागानि देवतायतनानि च । अन्नप्रदानमित्येतत्पूर्त-
मित्यनिधीयते ॥ ४६॥ अतोऽपि शुलं यवृत्तं निरीहस्य महात्मनः । ध्यानादिमोल्फलदं श्रेयस्तदनिधीयते ॥ ४ ॥ व-
र्णाश्रमव्यवस्थापि सर्वा तत्पन्नवैव हि । अतींजियार्थजष्ट्रा तन्नास्ति किंचितायोजनम् ॥ ८ ॥ अत्रापि. ब्रुवते केचिदित्यं
सर्वझवादिनः । प्रमाणपंचकावृत्तिः कयं तत्रोपपद्यते ॥ ए ॥ सर्वार्थविषयं तच्चत्प्रत्यक्षं तन्निपेधकृत् । अन्नावः कथमेतस्य
न चेदत्राप्यदः समम् ॥ ५० ॥ धर्मादयोऽपि चाध्यक्षा शेयनावाद्धटादिवत् । कस्यचित्सर्व एवेति नानुमानं न विद्यते॥५१॥
आगमादपि तत्सिपियंदसौ चोदनाफलम् । प्रामाण्यं च स्वतस्तस्य नित्यत्वं च श्रुतेरिव ॥ ५५ ॥ हताशेपसंशीतिनिर्ण-
यात्तनहे पुनः । उपमान्यग्रहे तत्र न चान्यत्रापि चान्यथा ॥ ५३ ॥ शास्त्रादतीन्जियगतेरापत्त्यापि गम्यते । अन्यथा
तत्र नाश्वासश्ठद्मस्थस्योपजायते ॥ २४ ॥ प्रमाणपंचकावृत्तिरेवं तत्र न युज्यते । तथाप्यतावप्रामाण्यमिति ध्याध्यविजंजि-
तम् ॥ ५५ ॥ वेदाधर्मादिसंस्थापि हंतातीन्जियदर्शनम् । विहाय गम्यते सम्यकुत एतमिचिंत्यताम् ॥ ५६ ॥ न वृक्षसंप्र-
दायेन विन्नमूलत्वयोगतः । न चार्वाग्दर्शिना तस्यातींजियार्थोऽवसीयते ॥ ५७ ॥ प्रामाण्यं रूपविपये संप्रदाये न युक्तिमत् ।
यथानादिमदंधानां तात्रापि निरूप्यताम् ॥ १८ ॥ न लौकिकपदार्थेन तत्पदास्य तुल्यता । निश्चेतुं पार्य-
तेऽन्यत्र तविपर्ययत्नावतः ॥ ५५ ॥ नित्यत्वापौरुषेयत्वाद्यस्ति किंचिदौकिकम् । तत्रान्यत्राप्यतः शंका विपो न निव-
॥१०॥

·श्रीरगन्तीय शान मन्दिर, जसपर तिते ॥ ६॥ तनिवृसी न चोपायो विनातीनियवेदिनम् । एवं च कृत्वा साध्येतत्कीर्तितं धर्मकीर्तिना ॥ ६१॥ स्वयं रागादिमानार्थ पेत्ति येदस्य नान्यतः । न वेदयति वेदोऽपि वेदार्यस्य कुतो गतिः ॥ ६ ॥ तेनाग्निहोत्रं जुहुयात्स्वर्गकाम इति श्रुतौ । खादेत्स्यमांसमित्या नार्थ इत्यत्र का प्रमा ।। ६३ ॥ प्रदीपादिवदिष्टश्चत्तच्चब्दोऽर्थप्रकाशकः । स्वत एव प्रमाएं न किंचिदवापि विद्यते ॥ ६ ॥ विपरीतप्रकाशश्च ध्रुवमापद्यते क्वचित् । तपाहीन्दीघरे दीपः प्रकाशयति रक्तताम् ॥६५॥ तस्मान पाविशेषेण प्रतीतिरुपजायते । संकेतमव्यपेक्षये स्वत एवेत्ययुक्तिमत् ॥ ६६ ॥ साधुन येतिसंकेतो न चाशंका निवर्तते । तपैचित्र्योपसन्धेश्च स्वाशयानिनिवेशतः ।। ६७ ॥ व्याख्याप्यपीरुपेयस्य मानाजावान्न संगता। मिथो विरुष्पनाया- व तत्साधुत्वाधनिश्चितः ॥ ६॥ नान्यप्रमाणसंवादात्तत्साधुत्वविनिश्चयः । सोऽतीप्रिये न यन्याय्यस्तत्तत्रायविरोधतः ॥ ६ए ॥ तस्माध्याख्यानमत्येदं स्वालिप्रायनिवेदनम् । जैमिन्यादेनं तुभ्यं किं वचनेनापरेण च ॥ १०॥ एप स्थाणुरयं मार्ग इति यक्तीह कञ्चन । थन्यः स्वयं प्रवीमीति तयोर्जेदः परीक्ष्यताम् ॥ ११॥ न चाप्यपरिपेयोऽसी घटते सूपपत्तितः । वक्तृव्यापारचकव्ये तच्चदानुपलब्धितः ।। १२ ॥ वक्तृव्यापारजावेऽपि तताये सौकिकं न किम् । थपौरुपैयमिष्टं यो यचो च्यव्यपेक्षया ॥ ३ ॥ दृश्यमानेऽपि चाशंका दृश्यकतसमुन्या । नातीन्जियार्थजष्टारमंतरेण निवर्तते ॥ ७ ॥ पापादत्रेदशी घुधिन पुण्यादिति न प्रमा । न सोको हि विगानत्वात्तदुत्वाद्यनिश्चितैः ॥ ४५ ॥ यहूनामपि संमोहनावान्मिथ्याप्रवर्तनात् । मानसंख्याविरोधाच कथमित्यमिदं ननु ।। ६॥ अतीन्द्रियार्थअष्टा तु पुमान् कश्चिद्यदीप्यते। संजवधिपयापि स्यादेवं नूतार्थ- फट्पना ॥ 1 ॥ अपौरुषेयताप्यस्य नान्यतो ह्यवगम्यते । कर्तुरस्मरणादीनां व्यभिचारादिदोपतः॥॥नान्यास एवमादी ·. स्तवक. . - शास्त्रवाता समुच्चयः ॥१॥ नामपि कर्ताविगानतः । स्मर्यते च विगानेन इंतेहाप्यष्टकादिकः ॥ ए ॥ स्वकृताध्ययनस्यापि तनायो न विरुध्यते । गौर- वापादनार्थं च तथा स्यादनिवेदनम् ॥ ७० ॥ मंत्रादीनां च सामर्थ्य शावराणामपि स्फुटम् । प्रतीतं सर्वलोकेऽपि न चाप्य- व्यभिचारि तत् ॥ १॥ वेदेऽपि पठ्यते ह्येप महात्मा तत्र तत्र यत् । स च मानमतोऽप्यस्यासत्त्वं वक्तुं न युज्यते ॥शा न चाप्यतीन्धियार्थत्वाज्यायो विषयकपनम् । असाक्षादर्शिनस्तत्र रूपेऽन्धस्येव सर्वया ॥ ३ ॥ सर्वज्ञेन ह्यभिव्यक्तात्स- र्यादागमात्सरा धर्माधर्मव्यवस्थेयं युज्यते नान्यतः क्वचित्॥४॥अत्रापि प्राशस्त्यन्य इत्थमाह सुजापितम्। इष्टोऽयमर्थः शक्येत ज्ञातुं सोऽतिशयो यदि ॥ ५ ॥ अयमेवं नवेत्यन्यदोपो निर्दोपतापि वा । उर्लजत्वात्प्रमाणानां धेित्यपरे विद्यः ॥६॥अत्रापि त्रुवते वृक्षाः सिघमव्यनिचार्यपि।लोके गुणादिविज्ञानसामान्येन महात्मना ॥७॥ तन्नीतिप्रतिपत्त्यादेरन्यथा तन्न युक्तिमत् । विशेषज्ञानमप्येवं तपदन्यासतो न किम् ॥ ७॥ दोपाणां हासदृष्ट्येह तत्सर्वक्ष्यसंजवात् । तसिौ ज्ञायते प्राज्ञैस्तस्यातिशय इत्यपि ॥ ए॥ हुजताशेपसंशीतिनिर्णयादिमनावतः । तदात्ये वर्तमाने तु तश्यक्तार्याविरोधतः ॥ ए॥न चास्यादर्शनेऽप्यद्य साम्राज्यस्येव नास्तिता । संजयो न्याययुक्तस्तु पूर्वमेव निदर्शितः॥ ए१ ॥ प्रातिजालोचनं तावदिदानी- मप्यतीन्धिये । सुवैद्यसंयतादीनामविसंवादि दृश्यते ॥ ए२ ॥ एवं तत्रापि तनावे न विरोधोऽस्ति कश्चन । तपयक्तार्था- विरोधादौ शान नावाच्च सांप्रतम् ॥ ए३ ॥ सर्वत्र दृष्टे संवादाददृष्टे नोपजायते । ज्ञातुर्विसंवादाशंका तशिष्ट्योपलन्धितः ॥ ए॥ ॥ वस्तुस्थित्यापि तत्तादृग्न विसंवादकं नवेत् । ययोत्तरं तथादृष्टेरिति चेत्तन्न सांप्रतम् ॥ ५ ॥ सिध्येप्रमाणं यो- वमप्रमाणमयेह किम् । न ह्येक नास्ति सत्यार्थ पुरुपे बहुलारिणिः ॥ ए६ ॥ यत एक न सत्यार्थ किंतु सर्वं यथाश्रुतम् । ॥ १ए॥

·यागमे प्रमाणं स श्प्यते पंमितैर्जनः ॥ एन ॥ श्रात्मनोऽमी पृथफर्म तत्संयोगायोऽन्यथा । मुक्तिहिंसादयो मुख्यास्तन्नि वृत्तिः ससाधना ।। एस.॥ श्रतीन्धियार्थसंवादो विशुधो नावनाविधिः । यत्रेदं युज्यते सर्व योगिव्यक्तः स भागमः | अधिकार्यपि चास्येह स्वयमझो हि यः पुमान् । कथितज्ञः पुनीमांस्तवयीमतोऽन्यथा ॥ १५ ॥ परचित्तादिधर्माणां गत्युपायानिधानतः । सर्वार्थविषयोऽप्यप इति तनावसंस्थितिः ॥ १०१॥ श्रन्ये त्वनिदधत्येवं युक्तिमार्गकृतश्रमाः । श- ब्दार्ययोन संबंधो वस्तुस्थित्येह विद्यते ।। १०२ ।। न तादात्म्यं ध्यानावप्रसंगानुझिनेदतः । शस्त्राधुरतो मुखच्चेदादिसंगा- समयस्थितेः ॥ १०३ ॥ अर्थासन्निधिजावेन तदृष्टावन्ययोक्तितः । श्रन्यानावनियोगाच न तमुसत्तिरप्यतम् ॥१०॥ परमायकतानत्वे शब्दानामनिबंधना। न स्यात्प्रवृत्तिरर्थेषु दर्शनांतरनेदिषु ॥ १०५॥ यतीताजातयोपि न च स्यादन- तार्थता । वाचः कस्यचिदित्येपा चौधार्थविषया मता ॥ १०६॥ वाच्य इत्यमपोहस्तु न जातिः पारमार्थिकी । तदयोगा- (दिना नेदं तदन्येत्यस्तयास्थितः ॥ १७॥ सति चास्मिन् किमन्येन शब्दात्तपातीतितः । तदलावे न तमत्त्वं तज्ज्ञांत- त्यात्तथा न किम् ॥ १०॥ ॥ अघ्रांतिजातिवादे तु न दंगादमियजतिः । तवत्युनयसांकर्ये न दामोऽपि तादृशम् ॥१०॥ यन्ये त्वजिदधत्येपं धाच्यवाचकलक्षणः । अस्ति शब्दार्ययोर्योगस्तत्प्रतीत्यादितत्त्वतः ॥ ११० ॥ नैतदृश्यविकटपाथकीकर- न जेदतः । एकममात्रजावाच तयोस्तत्त्वाप्रसिद्धितः ॥ १११॥ शब्दात्तशासनावोधो विकटपस्य ततो हि यत् । तदि- त्प्रमुच्यतेऽस्माभिर्न ततस्तदसिद्धितः ॥ ११२ ॥ विशिष्टं वासनाजन्म बोधस्तच न जातुचित् । अन्यतस्तुट्यकासादेषिशे- पोऽन्यस्य नो यतः ॥ ११३ ॥ निष्पन्नत्यादसत्त्याच पाण्यामन्योदयो न सः । उपादानाविशेषेण तत्स्वजावं तु तत्कुतः ·स्तनक. शास्त्रवार्ता समुच्चयः ॥ २० ॥ ॥ ११५॥ न झुक्तवत्स्वहेतोस्तु स्याच नाशः सहेतुकः । इत्यं प्रकटपने न्यायादत एव न युक्तिमत् ॥ ११५॥ अनन्युप- गमाच्चेह तादात्म्यादिसमुन्नवाः । न दोपा नो न चान्येऽपि तजेदातुनेदतः॥ ११६ ॥ वंध्यतरादिको जेदो रामादीनां यथैव हि । मृपासत्यादिशब्दानां तवत्तहेतुनेदतः ॥ ११७ ॥ परमार्थकतानत्वेऽप्युक्तदोपोपवर्णनम् । प्रत्याख्यातं हि श- ब्दानामिति सम्यग्विचिंत्यताम् ॥ ११७ ॥ अन्यदोपो यदन्यस्य युक्त्या युक्तो न जातुचित् । व्यक्तवर्ण न बुघानां नि- दवादि शवरादिवत् ॥ ११५ ॥ ज्ञायते तविशेषस्तु प्रमाणेतरयोरिव । स्वरूपालोचनादिन्यस्तयादर्शनतो जुवि ॥ १० ॥ समयापेक्षणं चेह तत्दयोपशमं विना । तत्कर्तृत्वेन सफल योगिनां तु न विद्यते ॥ १२१ ॥ सर्ववाचकलावत्वाच्छब्दानां चित्रशक्तितः । वाच्यस्य च तमान्यत्र नागोऽस्य समयेऽपि हि ॥ १२५ ॥ अनन्तधर्मकं वस्तु तःधर्मः कश्चिदेव च । वाच्यो न सर्व एवेति ततश्चैतन वाधकम् ॥ १३ ॥ अन्यदेवेन्जियग्राह्यमन्यच्छब्दस्य गोचरः। शब्दात्प्रत्येति जिन्नादो न तु प्रत्य- क्षमीक्षते ॥ १४ ॥ अन्यथा दाहसंबंधादाहं दग्धोऽनिमन्यते । अन्यया दाहशब्देन दाहार्यः संप्रतीयते ॥ १२५ ॥ इन्धियग्राह्यतोऽन्योऽपि वाच्योऽसौ न च दाहकृत् । तथाप्रतीतितो जेदानेदसिन्चैव तत्स्थितेः ॥ १२६ ॥ अपोहस्यापि वाच्यत्वमुपपत्त्या न युज्यते । असत्त्वापस्तुलेदेन बुध्या तस्यापि बोधतः ॥ १२७ ॥ क्षणिकाः सर्वसंस्कारा अन्यतविरु- ध्यते । अपोहो यन्न संस्कारो न च क्षणिक इप्यते ॥ १२ ॥ एवं च वस्तुनस्तत्त्वं इंत शास्त्रादनिश्चितम् । तदनावे च सुव्यक्तं तदेतत्तुपखंकनम् ॥ १२ए । वुधावर्णेऽपि चादोषः संस्तवेऽप्यगुणस्तथा । आह्वानाप्रतिपत्त्यादि शब्दार्थायोगतो ध्रुवम् ॥ १३० ॥ झानादेव नियोगेन सिद्धिमिच्छति केचन । अन्ये क्रियात एवेति वान्यामन्ये विचक्षणाः ॥ १३१ ॥ ज्ञानं ·दि फलदं पुंसां न क्रिया फाउदा मता । मिथ्याज्ञानाप्रवृत्तस्य फखप्राप्तेरसंजवात् ॥ १३२ ॥ शानदीनाश्च यज्ञोके दृश्यते हिमाक्रियाः । ताम्यंतोऽतिचिरं कार्य पेशायागपरायणाः ॥ १३३ ॥ ज्ञानवंतच तवीर्यात्तत्र तत्र स्वकर्मणि। विशिष्ट- पखयोगेन मुलिनोऽपक्रिया यपि ॥ १३४ ॥ केवलज्ञानला प मुफिरप्यन्यथा न यत् । क्रियायतोऽपि यतेन तस्मा- शानादनी मता ॥ १३५ ॥ कियेय फसदा पुंसां न शनं फसदं मतम् । यतः खीनदयनोगशो न ज्ञानामुखितो जवेत् ॥ १३६ ॥ क्रियादीनाच यझोके घसते शानिनोऽपि हि । कृपायतनमन्येषां मुससंपवियर्जिताः ॥ १३ ॥ क्रियोपेताश्च तद्योगाऽदमफसलावतः । मूर्या अपि हि ज्यांसो विपश्चित्स्वामिनोऽनपाः ॥ १३७ ॥ क्रियातिशययोगे च मुक्तिः केय- खिनोऽपि हि । नान्यदा फेवखित्वेऽपि तदसा तन्नियंधना ॥ १३ए । फलं ज्ञानक्रियायोगे सर्वमेवोपपद्यते । तयोरपि पा) तमायः परमायन नान्यथा ।। १४० ॥ साध्यमय परिज्ञाय यदि सम्यक् प्रवर्तते । ततस्तत्साधयत्येव तथा पाह बृहस्पतिः ॥ ११ ॥ सम्यकप्रतिः साध्यस्य प्रात्युपायोऽभिधीयते । तदमाप्तायुपायत्वं न तस्या उपपद्यते ॥ १५२ ॥ असाध्या- लियोन सम्याशनं न जातुचित् । साध्यानारंभिणश्चेति क्ष्यमन्योऽन्यसंगतम् ॥ १५३ ॥ श्रत एवागमशस्य या क्रिया सा कियोच्यते । श्रागमज्ञोऽपि यतस्यां यथाशक्ति मवर्तते ॥ १५ ॥ चिंतामणिस्वरूपशो दौर्गत्योपड्तो नदि । तमास्युपा- यवैचित्र्य मुत्वान्यत्र प्रवर्तते ॥ १५ ॥ न चासी तस्वरूपशो योऽन्यत्रापि प्रवर्तते । माखतीगंधगुणविदर्न न रमते तिः ॥ १६ ॥ मुफ्धि केवलज्ञानक्रियातिशयजैव हि । तनाव एव तनावात्तदनावेऽप्यनायतः ॥ १४ ॥ न विविक्त क्ष्यं सम्यगेतदन्यैरपीप्यते । स्वकार्यसाधनाजावाद्ययाह व्यासमहर्पिः ॥ १७॥ बरश्च तपस्वी च शूरश्चाप्यताएः।

·रतनका शास्त्रवात समुच्चयः ३१॥ मद्यपा स्त्री सतीत्वं च राजन्न श्रदधाम्यहम् ॥ १४ए ॥ मृत्यादिवर्जिता चेह मुक्तिः कर्मपरिदयात् । नाकर्मणः कचिजन्म यो पूर्वसूरिन्निः ॥ १५० ॥ दग्धे वीजे यथात्यंत प्रायति नांकुरः । कर्मवीने तया दग्धे न रोहति जबांकुरः ॥.१५१ ।। जन्मानावे जरामृत्योरलायो हेवजावतः । तदलाये च निःशेपःखानायः सदैव हि ॥ १५ ॥ परमानंदना- वश्च तदनावे हि शाश्वतः । न्यानाधाजावसंसिवः सिधानां सुखमिप्यते ॥ १५३ ॥ सर्वत्र विनिर्मुक्ताः सर्वाधाविय- जिताः । सर्वसंसियसत्कार्याः सुखं तेषां किमुच्यते ॥ १५४ ॥ अमूर्ताः सर्वनावशाललोस्योपरिवर्तिनः । शीएसंगा महा- मानस्ते सदा सुखमासते ॥ १५५ ॥ एता वार्ता उपश्रुत्य भावयन सुदिमानरः । इहोपन्यरतशास्त्राणां जावाश्रमधिगच्छति ॥ १५६ ॥ शतानि सप्त श्लोकानामनुष्टादसां कृतः । प्राचार्य रिजण शाखयाानमुञ्चयः ॥ १५ ॥ कुत्या प्रकरणमे- तथदवाप्तं किंचिदिन मया कुशलम् । नवविरहवीजमनघं लानतां जन्यो जनस्लेग ।। १५८ ॥ यं युद्धा बोधयंतःशिसिज- लमरुतस्तुष्टुयु कवृत्त्यै ज्ञानं यत्रोदपादि प्रतिइतनुबनायोकपंध्याच हेतोः । सर्वमाशिवजापापरिणतिमुनगं कौशवं यस वाचां तस्मिन्देवाधिदेवे जगवति नवताधीयतां त्नक्तिरागः॥ १५ ॥ इति श्रीदरिजाचार्यविरचितः शास्त्रवासिमुच्चयः ।। : १ नेदं काव्यं शनिवाद”। ॥ anuskaamrpanine ·॥ अथ पड्दर्शनसमुच्चयः॥ ॥ सदर्शनं जिनं नया वीर स्याहाददेशकम् । सर्वदर्शनवाच्योऽर्थः संदेपण निगद्यते ॥ १॥ दर्शनानि पचात्र मूस- दिव्यपेक्षया देवतातत्त्वनेदेन ज्ञातव्यानि मनीविलिः ॥२॥ पौवं नैयायिक सांख्य जैन वैशेपिकं तया । जमिनीयं च नामानि दर्शनानाममून्यहो ॥३॥ तत्र वाघमते तावदेवता सुगतः किस । चतुर्णामार्यसत्यानां सादीनां मरूपका ॥४॥ संसारिणः स्कंधास्ते च पंच प्रकीर्तिताः । विज्ञानं वेदना संज्ञा संस्कारो रूपमेव च ॥ ५॥ समुदेति यतो सोके रागादीनां गणोऽसिसः । श्रारमात्मीयस्वलावाख्यः समुदयः स संमतः ॥ ६॥ क्षणिकाः सर्वसंस्कारा इत्येवं वासना तु या। स मार्ग इति विज्ञेयो निरोधो मोक्ष उच्यते ॥ ७॥ पंचेन्धियाणि शब्दाचा विषयाः पंच मानसम् । धर्मायतनमे- तानि पादशायतनानि च ।। ७ प्रमाणे वे च विशेये तथा सौगतदर्शने । प्रत्यक्षमनुमानं च सम्यग्ज्ञानं विधा यतः ।। प्रत्यक्ष कापनापोढमत्रांतं तत्र बुध्यताम् । विरूपाविंगतो लिंगिज्ञानं त्यनुमानसंज्ञितम् ॥ १०॥ रूपाणि पक्षधर्मत्वं सपो विधमानता । विपक्ष नास्तिता देतोरेवं त्रीणि विनाव्यताम् ॥ ११ ॥ बौदरावांतवाच्यस्य संदेषोऽयं निवेदितः। नैयायि- मतस्येतः कथ्यमानो निशम्यताम् ॥ १२ ॥ अक्षपादमते देवः सृष्टिगंहारकृचियः । विनित्यकसर्वशो बिसमा- श्रयः ।। १३ ॥ तत्त्वानि पोमशामुन प्रमाणादीनि तद्यया । प्रमाणं च प्रमेयं च संशयश्च प्रयोजनम् ।। १५ ।। दृष्टान्तो. १ आरमारमीयमायाख्या समुदयः सउदाइतः इतिद्वित। - ·समुच्चय. ॥३२॥ पड्दर्शन ऽप्याथ सिधान्तोऽवयवारतर्कनिर्णयौ । वादो जपो वितंमा च हेत्वानासाश्यला!न च ।। १५ ॥ जातयो निग्रहस्थानान्येषा- मेवं प्ररूपणा । अपिलब्धिहेतुः स्यात्प्रमाणं तच्चतुर्विधम् ॥ १६ ॥ प्रत्यक्षमनुमानं चोपमानं शाब्दिकं तथा। तत्रेन्जिया- थसंपर्कोत्पन्नमव्यन्निचारि च ॥१७॥ व्यवसायात्मकं ज्ञानं व्यपदेशविवर्जितम् । प्रत्यक्षमनुमानं तु तत्पूर्व निविधं भवेत्॥१७ युग्मम् ॥ पूर्ववचेपबच्चैव दृष्टं सामान्यतस्तया । तत्राचं कारणात्कार्यानुमानमिड् गीयते ॥ १५ ॥ रोलंवगवलव्यालतमाल- मलिनत्विपः । वृष्टिं व्यभिचरन्तीह नैवंग्रायाः पयोमुचः ॥ २० ॥ कार्यात्कारणानुमानं यच तपवन्मतम् । तथाविधनदी- पूरान्मेघो वृष्टो यथोपरि ॥ २१ ॥ यच्च सामान्यतो दृष्टं तदेवं गतिपूर्विका । मुसि देशान्तरमाप्तिर्यया सूर्येऽपि सा तथा ॥ २२ ॥ प्रसिधवस्तुसाधादप्रसिघस्य साधनम् । उपमानं समाख्यातं यया गोर्गमयस्तथा ॥ २३ ॥ शाब्दमाप्तोपदेशस्तु मानमेवं चतुर्विधम् । प्रमेयं वात्मदेहाचं बुद्धीन्जियसुखादि च ॥ २४ ॥ किमेतदिति संदिग्धः प्रत्ययः संशयो मतः । प्रव- बर्तते यदयित्वात्तत्तु साध्यं प्रयोजनम् ॥ २५ ॥ दृष्टांतस्तु नवेदेष विवादविषयो न यः । सिद्धान्तस्तु. चतुर्जेदः सर्वतंत्रादि- जेदतः ॥ २६ ॥ प्रतिज्ञाहेतुदृष्टांतोपनया निगमस्तया । अवयवाः पंच तर्कः संशयोपरमे नवेत् ॥ २७॥ यया काकादि- संपातात् स्थाणुना जाव्यमन हि । ऊर्ध्वं संदेहतान्यां प्रत्ययो निर्णयो मतः ॥ २७ ॥ आचार्य शिप्ययोः पक्षप्रतिपक्षप- रिग्रहात् । या कथान्यासहेतुः स्यादसौ वाद उदाहृतः॥ २॥ ॥ विजिगीपुकथा या तु बलजात्यादिदूषणम् । स जश्पः सा वितमा तु या प्रतिपक्षवर्जिता ॥ ३० ॥ हेलाजासा असिवाद्याश्यलं कूपो नवोदकः । जातयो दूपणाजाताः पक्षादिर्दू- १ मितरन्मानमितितिः । २ गणेतितिः। Ramanan ·प्यते न यः ॥ ३१ ॥ निग्रहस्थानमाख्यातं परो येन निगृह्यते । प्रतिज्ञाहानिसंन्यासविरोधादिविनंदतः ॥ ३२ ॥ नैयायि फमतस्ययं समासः कथितोऽधुना । सांख्यानिमतलावानामिदानीमयमुच्यते ॥ ३३ ॥ सांख्या निरीश्वराः केचित् केचिदी श्वरदेवताः । सर्वेषामपि तेषां स्यात्तत्यानां पथविंशतिः ॥३॥ सत्त्वं रजस्तमश्चेति ज्ञेयं तायशुणत्रयम् । प्रसादतापदन्या दिकार्यविंग क्रमेण तत् ॥ ३५ ॥ एतेषां या समावस्था सा प्रकृतिः किलोच्यते । प्रधानाध्यक्तशब्दान्यां याच्या नित्यस्य | रूपिका ॥३६॥ ततः संजायते बुधिमहानिति यकोच्यते । अहंकारस्ततोऽपि स्यात्तस्मात् पोमशको गणः ॥ ३०॥ स्पर्शनं रसनं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं च पञ्चमम् । पंच बुद्धीप्रियाण्यादुस्तया कर्मप्रियाणि च ॥ ३० ॥ पायूपस्थवच पाणिपा- दाख्यानि मनस्तया । यन्यानि पच रूपादितन्मात्राणीति पोमश ॥ ३५ ॥ युग्मम् ॥ रूपाजो रसादापो गन्धाभूमिः स्वराननः । स्पाधायुस्तथैवं च पश्चन्यो जूतपञ्चकम् ॥ ४० ॥ एवं चतुर्विशतितत्त्वरूपं निवेदितं सांख्यमते प्रधानम् । अन्यस्वफर्ता विगुणस्तु लोक्ता तत्त्वं पुमानित्यचिदन्युपेतः ॥ ४१ ॥ पञ्चविंशतितत्त्वानि सांस्यस्यैव जयन्ति च । प्रधा- ननरयोथान पृत्तिः पडूग्यन्धयोरिव ॥ २ ॥ प्रकृतिवियोगो मोक्षः पुरुषस्ययान्तरज्ञानात् । मानत्रितयं च जवेत् प्रत्यक्ष दैनिक शाब्दम् ।।४३ ॥ एवं सांख्यमतस्यापि समासः कश्रितोऽधुना । जैनदर्शनसंक्षेपः कथ्यते मुविचारवान् ॥1॥ जिनेन्नो देवता तत्र रागषेपविवर्जितः । इतमोहमहामनः केवलज्ञानदर्शनः ॥ ४५ ॥ सुरासुरेन्संपूज्यः सद्भतार्थोपदेशकः । कृत्स्नकर्मश्यं कृत्वा संमासः परमं पदम् ॥ ५६ ॥ जीवाजीयौ तथा पुण्यं पापमानवसंवरौं । पन्धश्च निर्जरामोशी नव १ संजयथय । २ पुरुषस्यवोतवंतरझानात् ।

·पडूदर्शन ॥ २३॥ तत्त्वानि तन्मते ॥ 7 ॥ तत्र सानादिधर्मेन्यो नितानिनो वित्तिगान् । गुनाशुनरुमका जोक्ता कर्मफलस्य च समुचय. चैतन्यलक्षणो जीवो यश्चत विपरीतवान् । श्रीवः स नमाख्यातः पुरा सरकपुल्ला ! ! !! गुम्मम् ॥ पाप तविपरीत तु मिथ्यात्याचाच देतवः । यता म विशेग यायो जिनशागने ।। ५० ॥ नंबरततिरोगनु गन्धो जीवर कामतः । अन्योऽन्यानुगमात् तमसंवन्धो यो प्योरपि ।। ५१ ॥ पालन्य मांग शाटो वस्तु मानिस मना । आत्यन्तिको मियो- गस्तु देवादमाश उच्यते ॥ ५२ ॥ एतानि त न्यानि यः शिराशयः । गन्यायानगोंगन तत्य नातियो ग्यता ।। ५३ ।। तत्रालव्यत्तपान वयमितयं नयेत ॥ मम्माननियायोगाभापत मोक्ष नाजनम् ।। । प्रत्य ना परोन प्रमाणे तथा गते धानन्तधमक यन्नु प्रमाणविषयलिद । शारोवारवानख मादक मानाजीशन्। प्रत्या मितरोर्य गरी महामाया ॥५३॥ नोसादम्बयधान्ययुगी यादियो। अनन्नधम बन्नु नेना मानगोचरः।५ ॥ जनदर्शन देग इत्येष कवितोपः। पूर्वापरविधानम्नु यतापिनदिनानिय नंदो नालियापित नमन। वशेषिताणां तत्त्वे तु विसतेगा निदर्शने ॥५uri गुणा नामान्य नाकम् । निशानी न त । हि तन्मते॥६॥ तत्र व्यं नाया जनतेजोऽनिशान्तरियाणि । कासादिगारममनोनित पुनः पंचशिनिया ॥२१॥ सकरमरूपगन्धाः शब्दः संख्या विजागर्गयोगी । पwिnावं लापरला ॥ ६२ ॥ युनिः मुखमा धर्माधी प्रकलासंस्कार्ग। मेदगुरु बालगंगा गाया एते ॥ ६३ ॥ उमानायके प्रमाण गमनम् । पग- १ बरस्य । २ सयोगानुगममा।। meanwRr .

·विधं कमैतत्परापरे तु सामान्ये ॥ ६४ ॥ तत्र परं सत्ताख्यं धन्यत्वायपरमथ विशेषस्तु । निश्चयतो नित्यत्रव्यवृत्तिरन्त्यो विनिर्दिष्टः ६ ॥ यहायुतसिखानामाधाराधैयतजावानाम् । संबंध प्रत्ययहेतुः प्रोक्तः स समवायः ॥६६॥ प्रमाणं च विधामीपा प्रत्यद सैङ्गिक तथा । वैशेपिकमतस्यैवं संक्षेपः परिकीर्तितः ।। ६७ ॥ जैमिनीयाः पुनः प्राहुः सर्व- शादिविशेषणः । देवो न विद्यते कोऽपि यस्य मानं वचो लयेत् ।। ६० ।। तस्मादतीन्धियार्थानां साक्षाद्रष्टुरनावतः । नित्ये- न्यो वेदवाक्येन्यो यथार्थत्वविनिश्चयः ॥ ६ए ॥थत एव पुरा कार्यों वेदपाठः प्रयलतः। ततो धर्मस्य जिज्ञासा कर्तव्या धर्मसाधनी ॥ ३० ॥ नोदनातक्षणो धर्मो नोदना तु क्रियां प्रति । प्रवर्तक वचः प्राहुः स्वकामोऽनि यजेद्यथा ॥१॥ प्रत्यक्षमनुमानं च शाव्दचोपमया सह । श्रर्थापत्तिरजावश्च पद प्रमाणानि जैमिनेः ॥ १२॥ तत्र प्रत्यक्षमक्षाणां संप्रयोगे सतां सति । श्रात्मनो युधिजन्मेत्यनुमानं सैनिक पुनः ॥ १३ ॥ शाब्दं शाश्वतवेदोत्यमुपमान प्रकीर्तितम् । प्रसिधार्थस्य साधादमसिधस्य साधनम् ॥ ॥ दृष्टार्थानुपपत्त्या तु कस्याप्यर्यस्य कल्पना । क्रियते यद्ववेनासायापत्तिरुदाहता ॥ ५५ ॥ प्रमाणपशक यत्र वस्तुरूपे न जायते । वस्तुसत्तावबोधार्थ तत्रानावप्रमाणता ॥ १६ ॥ जैमिनीयमतस्यापि संक्षेः पोऽयं निवेदितः । एवमास्तिकवादानां कृतं संक्षेपकीर्तनम् ॥ १७॥ नैयायिकमतादन्ये जेदं वैशेषिकः सह । न मन्यन्ते ११ मते तेषां पश्येचास्तिकवादिनः ॥ ७० ॥ षष्ठदर्शनसंख्या तु पूर्यते तन्मते किस । लोकायतमतक्षेपात् कथ्यते तेन तन्मत्तम् ॥ १५ ॥ लोफायता वदन्त्येवं नास्ति देवो न निवृतिः । धर्माधमी न विद्यते न फलं पुण्यपापयोः ।। ७० ॥ एतावानेच १जीयो।

·पड्दर्शन
समुचय.
॥२४॥
लोकोऽयं यावानिन्जियगोचरः । जजे वृकपदं पश्य यपदन्ति बहुश्रुताः ॥ ७१ ॥ पिव खाद च जातशोचने यदतीतं वर-
गानि तन ते । न हि नीरु गतं निवर्तते समुदयमात्रमिदं कलेवरम् ॥७२॥ किंच पृथ्वी जलं तेजो चागुतचतुष्टयम् ।
चैतन्यचूमिरेतेषां मानं त्वझजमेव हि ॥ ३ ॥ पृथ्व्यादिनूतसंहत्यां तयादेदादिगंजयः । मदशक्तिः सुराजेन्यो यत्तष-
स्थितात्मता ॥ ७ ॥ तस्मादृष्टपरित्यागाद्यददृष्टे प्रवर्तनम् । लोकस्य तधिमूढलं चार्वाकाः प्रतिपेदिरे ॥ ५ ॥ साध्याप-
त्तिनिवृत्तिन्यां या प्रीतिर्जायते जने । निरा सा मते तेषां सा चाकाशात्परा न हि ॥४६॥ लोकायतमतेऽप्येवं संक्षेपो-
ऽयं निवेदितः । अनिधेयतात्पर्यः पर्यासोच्यः सुबुधिभिः ॥ ४ ॥
॥ इति श्रीहरिप्रसूरिकृतः पड्दर्शनसमुच्चयः समाप्तः ॥
॥
manyanr-mware
awdata-
.
Purn-
१ धर्मः कामापरो नहि। इति पाठांतरम् ।
॥२५॥

·॥श्रय श्रीहरिजमसूरिकृतान्यष्टकानि ।। ॥ अथ महादेवाष्टकम् ॥१॥ यस्य संशजननो रागो नास्त्येव सर्वदा । न च पोऽपि सत्त्वेषु शमेन्धनदवानखः ॥ १॥ न च मोहोऽपि सन्शान- धादनोऽशुम्भवृत्तकृत् । त्रिलोकख्यातमहिमा महादेवः स उच्यते ॥ २॥ युग्मम् ॥ यो वीतरागः सर्वशो यः शाश्वतसुख- श्वरः । विष्टकर्मकसातीतः सर्वथा निष्कलस्तथा ।। ३ ।। यः पूज्यः सर्वदेवानां यो ध्येयः सर्वयोगिनाम् । या स्रष्टा सर्व नीतीनां महादेवः स उच्यते ॥ ४॥ युग्मम् ॥ एवं सवृत्तयुक्तेन येन शास्त्रमुदाहृतम् । शिवयम परं ज्योतिस्त्रिकोटीदोपव- जिंतम् ॥ ५ ॥ यस्य धाराधनोपायः सदाशाज्यास एवं हि । यथाशक्तिविधानेन नियमात् स फसमदः ॥ ६॥ सुवैद्ययच- नाद्यपधाधेनवति संक्ष्यः । तदेव हि तवाक्याब्रुवः संसारसंक्षयः ॥ ७॥ एवंजूताय शान्ताय कृतकृत्याय धीमते । महादेवाय सततं सम्यग्जस्या नमो नमः ॥ ७॥ ॥ अथ लानाष्टकम् ॥ २ ॥ व्यतो नायतश्चैव विधा स्नानमुदाहृतम् । वाघमाध्यात्मिकं चेति तदन्यैः परिकीर्त्यते ॥ १ ॥ जसेन देह- देशस्य दणं यहुचिकारणम् । प्रायोऽन्यानुपरोधेन च्यस्नानं तउच्यते ॥ २॥ कृत्वैवं यो विधानेन देवतातिथिपूजनम् । करोति मखिनारंजी वस्यैतदपि शोजनम् ॥ ३॥ भावशुद्धिनिमित्तत्वाचथानुनवसिद्धितः । कथंचिद्दोपजावेऽपि तदन्यगुण-

·अष्टक.
हारिजजी.
॥२५॥
जावतः ॥ ४ ॥ अधिकारिवशाचास्त्रे धर्मसाधनसंस्थितिः । व्याधिप्रतिक्रियातुल्या विज्ञेया गुणदोपयोः ॥ ५॥ ध्यानानसा
तु जीवस्य सदा यनुधिकारणम् । मलं कर्म समाश्रित्य जावस्नानं तदुच्यते ॥६॥ पीणामुत्तमं ह्येतन्निर्दिष्टं परम-
पितिः । हिंसादोपनिवृत्तानां व्रतशीलविवर्धनम् ॥ ७ ॥ स्नात्वानेन यथायोगं निःशेषमलवर्जितः । यो न लिप्यते
तेन स्नातकः परमार्थतः ॥७॥
॥ अथ पूजाप्टकम् ॥ ३॥
अष्टपुष्पी समाख्याता स्वर्गमोदप्रसाधनी । अशुधेतरनेदेन विधा तत्त्वार्थदर्शिनिः॥ १॥ शुधागमैर्यथालानं प्रत्यग्रैः
शुचिताजनैः । स्तोकैर्वा वनिर्वापि पुष्पैर्जात्यादिसंनवैः ॥२॥ अष्टापायविनिर्मुक्ततऽत्यगुणनूतये । दीयते देवदेवाय
या साऽशुपेत्युदाहृता ॥ ३ ॥ संकीणेपा स्वरूपेण व्याजावप्रसक्तितः । पुण्यवन्धनिमित्तत्वादि या स्वर्गसाधनी ॥४॥
या पुन वजैः पुष्पैः शास्त्रोक्तिगुणसंगतैः । परिपूर्णत्वतोऽम्लानरत एव सुगन्धिनिः॥ ५॥ अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्म-
चर्यमसंगताः । गुरुजक्तिस्तपो ज्ञानं सत्पुष्पाणि प्रचक्षते ॥ ६॥ एनिर्देवाधिदेवाय वहुमानपुरःसरा । दीयते पालनाद्या तु
सा वै शुभेत्युदाहृता ॥ ७ ॥ प्रशस्तो ह्यनया नावस्ततः कर्मझयो ध्रुवः । कर्मक्ष्याच निर्वाणमत एपा सतां मता ॥ ७ ॥
॥ अथाग्निकारिकाष्टकम् ॥४॥
कर्मेन्धनं समाश्रित्य दृढा सनावनाहुतिः । धर्मध्यानाग्निना कार्या दीक्षितेनाग्निकारिका ॥१॥ दीक्षा मोक्षार्थमा-
१ शास्त्रोक्ततितिः
॥२५॥

·ख्याता शानध्यानफलं स च । शास्त्र उको यतः सूत्रं शिवधर्मोत्तरे ह्यदः ॥ २ ॥ पूजया विपुखं राज्यमग्निकार्येण संपदः। तपः पापविशुस्वार्थ शानं ध्यानं च मुक्तिदम् ॥ ३ ॥ पापं च राज्यसंपत्सु संजवत्यनघं ततः । न तधेतोरुपादानमिति सम्यग्विचिन्त्यताम् ॥ ४॥ विशुविश्वास तपसा न तु दानादिनैव यत् । तदियं नान्यथा युक्ता तथा चोक्त महात्मना ॥ ५ ॥ धर्मार्थ यस्य वित्तहा तस्यानीहा गरीयसी । प्रशासनावि पंकस्य दूरादस्पर्शनं वरम् ॥ ६॥ मोबाध्यसेवया घेताः प्रायः शुनतरा नुवि । जायन्ते हानपायिन्य श्यं सहास्त्रसंस्थितिः ॥ ॥ इष्टापूर्त न मोक्षांग सकामस्योपवार्पितम् । अकामस्य पुनर्योक्ता सैव न्याय्याग्निकारिका ॥७॥ ।। अथ भिक्षाष्टकम् ॥ ५॥ सर्वसंपत्करी चैका पौरुषत्री तथापरा । वृत्तिनिक्षा च तत्त्वरिति शिक्षा विधोदिता ॥ १॥ यतिानादियुको यो गुर्वाशायां व्यवस्थितः । सदानारंभिणस्तस्य सर्वसंपत्करी मता ॥२॥ पृषार्थमसंगस्य भ्रमरोपमयाटतः । गृहिदेहोप- काराय विदितेति शुनाशयात् ॥३॥ प्रव्रज्या प्रतिपन्नो यस्तविरोधेन वर्तते । असदारंजिणस्तस्य पौरुपनीति कीर्तिता ॥ ॥ धर्मसापयकृन्मूढो निक्ष्योदरपूरणम् । करोति दैन्यात् पानांगः पौरुषं हन्ति फेवसम् ॥ ५॥ निःस्वान्धपङ्गयो ये न शका वै क्रियान्तरे । निक्षामटन्ति वृत्त्यर्थं वृत्तिनिरूयमुच्यते ॥ ६ ॥ नातिऽष्टापि चामीपामेपा स्यान्न समी तथा । श्रनुकंपानिमित्तत्वाधर्मशाधवकारिणः ॥ 9 ॥ दादणामपि चैतान्यः फसं क्षेत्रानुसारतः । विज्ञेयमाशया. घापि स विशुभ फलप्रदः ॥ ॥ ॥ ॥ ॥

·हारिननी.
अष्टका
॥२६॥
॥ अथ पिंडाष्टकम् ॥ ६॥
अकृतोऽकारितश्चान्यैरसंकल्पित एव च । यतेः पिंमः समाख्यातो विशुद्धः शुद्धिकारकः॥१॥ यो न संकल्पितः
पूर्व देयवुपया कयं नु तम् । ददाति कश्चिदेवं च स विशुम्यो वृशोदितम् ॥ २॥ न चैवं सद्गृहस्थानां शिक्षा ग्राह्या
गृहेषु यत् । स्वपरार्थ तु ते यत्नं कुर्वते नान्यथा कचित् ॥३॥ संकल्पनं विशेपेण यत्रासौ 5ष्ट इत्यपि ॥ परिहारो न
सम्यक् स्याद्यावदर्थिकवादिनः ॥ ४॥ विषयो वास्य वक्तव्यः पुण्यार्थप्रकृतस्य च । असंभवानिधानात् स्यादाप्तस्याना-
प्ततान्यथा ॥ ५॥ अनोत्तरम्-विजिन्नं देयमाश्रित्य स्वनोग्याद्यत्र वस्तुनि । संकटपनं क्रियाकाले तदुष्टं विषयोऽनयोः
॥६॥ स्वोचिते तु यदारंजे तथासंकटपनं कचित् । न उष्टं शुजन्नावत्वात्तबुधापरयोगवत् ॥ ॥ दृष्टोऽसंकल्पितस्यापि
लाल एवमसंजवः । नोक्त इत्याप्ततासिधियतिधर्मोऽतिपुष्करः ॥ ७ ॥
॥
॥ अथ प्रच्छन्नभोजनाष्टकम् ॥७॥
सर्वारननिवृत्तस्य मुमुक्षोर्जावितात्मनः । पुण्यादिपरिहाराय मतं प्रचन्ननोजनम् ॥१॥ जुजानं वीक्ष्य दीनादिाचते
कुत्सपीमितः । तस्यानुकम्पया दाने पुण्यवन्धः प्रकीर्तितः ॥२॥ लवहेतुत्वतश्चायं नेप्यते मुक्तिवादिनाम् । पुण्यापुण्य-
क्यान्मुक्तिरिति शास्त्रव्यवस्थितेः ॥ ३ ॥ प्रायो न चानुकम्पावांस्तस्यादत्या कदाचन । तथाविधस्वलाववालोति सुख-
मासितुम् ॥ ४ ॥ अदानेऽपि च दीनादेरप्रीतिर्जायते ध्रुवम् । ततोऽपि शासनक्षेपस्ततः कुगतिसन्ततिः ॥ ५॥ निमि-
तनावतस्तस्य सत्युपाये प्रमादतः। शास्त्रार्थवाधनेनेह पापबन्ध उदाहृतः ॥ ६॥ शास्त्रार्थश्च प्रयत्नेन यथाशक्ति मुमु-
॥
।
॥२६॥

·11 ॥ || कुणा । अन्यव्यापारशून्येन कर्तव्यः सर्वदेव हि ॥७॥ एवं हानययाप्येतदुष्ट प्रका. यस्मानिदर्शितं शास्त्रे ततरत्यागोऽस्य युक्तिमान् ॥6॥ ॥ अथ प्रत्याख्यानाष्टकम् ॥८॥ व्यतो जावतश्चैव प्रत्याख्यान विधा मतम् । अपेक्षादिकृतं ह्याधमतोऽन्यचरमं मतम् ॥ १॥ अपेक्षा चाविधिथे- यापरिणामस्तथैव च । प्रत्याख्यानस्य विनास्तु वीर्यानावस्तथापरः ॥२॥ सध्याचपेक्षया ह्येतदजन्यानामपि कचित् ।। श्रूयते न च तत्किञ्चिदित्यपेक्षान निन्दिता ॥३॥ यथैवाविधिना सोके न विद्याग्रहणादि यत् । विपर्ययफतत्त्वेन तथे- दमपि जाव्यताम् ॥ ४॥ अक्षयोपशमात्त्यागपरिणामे तथाऽसति । जिनाज्ञानक्तिसंवेगवैकल्यादेतदष्यसत् ॥ ५॥ उद- प्रवीर्यविरहात् मिटकर्मोदयेन यत् । बांधते तदपि अन्यप्रत्याख्यानं प्रकीर्तितम् ॥ ६॥ एतविपर्ययानावप्रत्याख्यानं जि- नोदितम् । सम्यक्चारित्ररूपत्वानियमान्मुक्तिसाधनम् ॥ ३ ॥ जिनोमिति समस्या ग्रहणे अन्यतोऽप्यदः । वाध्यमानं जवेज्ञायप्रत्याख्यानस्य कारणम् || ॥अथ ज्ञानाष्टकम् ॥९॥ विषयप्रतिनासं चात्मपरिणतिमत्तया । तत्त्वसंवेदनं चैव ज्ञानमाहुमहर्षयः ॥ १ ॥ विपकंटकरलादी बालादिपति- भासयत् । विषयप्रतिमासं स्यात्तयित्वाद्ययेदकम् ॥२॥ निरपेक्षमवृत्त्यादिलिंगमेतबुदाहृतम् । अज्ञानापरणापायं महा- १ बाध्यते. %D 11 ॥ ॥ ॥ ॥

·लाष्टक. हारिजजी. ॥२७॥ पायनिवन्धनम् ॥ ३॥ पातादिपरतंत्रस्य तदोपादावसंशयम् । अनायाप्तियुक्तं चात्मपरिणतिमन्मतम् ॥ ॥ तथाविधप्र- वृत्त्यादिव्यंग्यं सदनुवन्धि च । ज्ञानावरणहासोत्यं प्रायो पैराग्यकारणम् ॥ ५॥ स्वस्थवृत्तेः प्रशान्तस्य तधेयत्वादिनि- श्चयम् । तत्त्वसंवेदनं सम्यक् यथाशक्ति फलप्रदम् ॥ ६॥ न्याय्यादी शुधवृत्त्यादिगम्यमेतत्सकीर्तितम् । सज्ज्ञानावरणापायं महोदयनिवन्धनम् ॥ ७॥ एतस्मिन् सततं यलः कुग्रहत्यागतो नृशम् । मार्गरक्षा दिलावेन कार्य आगमतत्परैः ॥ ७॥ ॥ अथ वैराग्याष्टकम् ॥१०॥ आर्तध्यानाख्यमेकं स्यान्मोहगर्न तथापरम् । सज्झानसंगतं चेति वैराग्यं त्रिविधं स्मृतम् ॥ १॥ इप्टेतरवियोगादि- निमित्तं प्रायशो हि तत् । यथाशत्यपि इयादायप्रवृत्त्यादिवर्जितम् ॥ ५॥ उपेगकृधिपादाढ्यमात्मघातादिकारणम् । आर्तध्यानं ह्यदो मुख्यं वैराग्यं लोकतो मतम् ॥३॥ एको नित्यस्तग्रायशः स्य्यसन वेह सर्वथा । आत्मेति निश्चया- भयो नवनैर्गुण्यदर्शनात् ॥ ४ ॥ तत्त्यागायोपशांतस्य सवृत्तस्यापि जावतः । वैराग्यं ततं यत्तन्मोहगर्नमुदाहृतम् ॥ ५॥ यांसो नामिनो वा वाह्येनेडादिना ह्यमी। श्रात्मानरतपशात्कष्टं नये तिछन्ति दारुणे ॥ ६॥ एवं विज्ञाय तत्त्याग- विधिस्त्यागश्च सर्वथा । वैराग्यमाहुः सज्ज्ञानसंगतं तत्त्वदर्शिनः ॥ ॥ एतत्तत्त्वपरिज्ञानान्नियमेनोपजायते । यतोऽतः साधनं सिधेरेतदेवोदितं जिनः ॥७॥ ॥ अथ तपोऽष्टकम् ॥ ११॥ . सुःखात्मकं तपः केचिन्मन्यन्ते तन्न युक्तिमत् । कर्मोदयस्वरूपत्वाद्वसीवर्दादिमुःखयत् ॥ १॥ सर्व एय च मुख्येवं ·॥ ॥ ॥ तपस्वी संप्रसज्यते । विशिष्टस्तविशेपेण सुधनेन धनी यया ॥२॥ महातपस्विनश्चैवं त्वन्नीत्या नारकादयः । शमसौ- ख्यप्रधानत्वाद्योगिनस्त्यतपस्विनः ॥ ३॥ युक्त्यागमवहितमतस्त्याज्यमिदं बुधैः । अशस्तध्यानजननात् माय थात्मा- पकारकम् ॥ ५॥ मनभिययोगानामहानिश्चोदिता जिनः । यतोऽत्र तत् कथं न्यस्य युक्ता स्याहुःखरूपता ॥ ५॥ यापि धानशनादिन्यः कायपीमा मनाक कचित् । व्याधिक्रियासमा सापि नेटसियात्र बाधनी ॥ ६ ॥ दृष्टा चेष्टार्थसं- सिमी कायपीमा यमुःखदा । रलादिवणिगादीनां वपदनापि जान्यताम् ॥४॥ विशिष्टज्ञानसंवेगशमसारमतस्तपः । छायोपशमिक ज्ञेयमव्यायाधसुखात्मकम् ॥७॥ ॥ अथ पादाष्टकम् ॥ १२॥ शुष्कवादो विवादश्च धर्मवादस्तथापरः । इत्येप त्रिविधो वादः कीर्तितः परमर्षिनिः ॥ १॥ अत्यन्तमानिना साधु फूरचित्तेन च दृढम् । धर्मविटेन मूढेन शुष्कवादस्तपस्विनः ॥२॥ विजयेऽस्यातिपातादि लाघवं तत्पराजयात् । धर्म- स्पेति विधाप्येष तत्त्वतोऽनर्थवर्धनः ॥ ३ ॥ सन्धिख्यात्यर्थिना तु स्यादुःस्थितेनामहात्मना । उसजातिप्रधानो यः स विवाद इति स्मृतः ॥ ४ विजयो सब सन्नीत्या दुर्लनतत्त्ववादिनः । तनावेऽप्यन्तरायादिदोपो दृष्टविघातकृत् ॥ ५॥ परसोकप्रधानेन मध्यस्थेन तु धीमता । स्वशास्त्रज्ञाततत्त्वेन धर्मवाद उदाहृतः ॥६॥ विजयेऽस्य फलं धर्मप्रतिपत्त्याद्य- निन्दितम् । यात्मनो मोहनाशश्च नियमात्तत्पराजयात् ॥ ७॥ देशाद्यपेक्ष्या चेह विज्ञाय गुरुखाघवम् । तीर्थकृज्ञात- मालोच्य वादः कार्यों विपश्चिता ॥७॥ ॥ ॥ ॥ ॥ 1.0

·हारिलजी.
अष्टक,
॥२०॥
॥ अथ यमाष्टकम् ॥ १३ ॥
विषयो धर्मवादस्य तत्तत्तंत्रव्यपेक्ष्या । प्रस्तुतार्थोपयोग्येव धर्मसाधनलक्षणः ॥ १॥ पंचैतानि पवित्राणि सर्वेषां धर्म-
चारिणाम् । अहिंसा सत्यमस्तेयं त्यागो मैथुनवर्जनम् ॥२॥ क् खड्वेतानि युज्यन्ते मुख्यवृत्त्या व वा न हि । तंत्रे
तत्तंत्रनीत्यैव विचार्य तत्त्वतो ह्यदः ॥ ३॥ धर्माधितिः प्रमाणादेर्लक्षणं न तु युक्तिमत् । प्रयोजनाद्यन्नावेन तथा चाह
महामतिः॥४॥ प्रसिधानि प्रमाणानि व्यवहारश्च तत्कृतः । प्रमाणलक्षणस्योक्तौ ज्ञायते न प्रयोजनम् ॥ ५॥ प्रमाणेन
विनिश्चित्य तजुच्येत न वा ननु । अलहितात् कथं युक्ता न्यायतोऽस्य विनिश्चितिः ॥ ६॥ सत्यां चास्यां तक्त्या किं
तपदिषयनिश्चितेः । तत एवाविनिश्चित्य तस्योक्तिया॑न्ध्यमेव हि ॥ ७ ॥ तस्माद्यथोदितं वस्तु विचार्य रागवर्जितैः । धर्मा-
फिजिः प्रयत्नेन तत इष्टार्थसिद्धितः ॥ ७ ॥
॥ अथ नित्यात्मवादनिराकरणाष्टकम् ॥ १४ ॥
तत्रात्मा नित्य एवेति येपामेकान्तदर्शनम् । हिंसादयः कथं तेषां युज्यन्ते मुख्यत्तितः॥ १॥ निष्क्रियोऽसौ ततो
। हन्ति हन्यते वा न जातुचित् । कंचित्केनचिदित्येवं न हिंसास्योपपद्यते ॥२॥ अनावे सर्वश्रुतस्या अहिंसापि न
तत्ततः । सत्यादीन्यपि सर्वाणि नाहिंसासाधनत्वतः॥ ३ ॥ ततः सन्नीतितोऽजावादमीपामसदेव हि । सर्वं यमाघनुष्ठान
मोहसंगतमेव च ॥४॥शरीरेणापि संवन्धो नात एवास्य संगतः। तथा सर्वगतत्वाच संसारश्चाप्यकहिपतः ॥५॥ तत-
श्चोर्ध्वगतिधर्मादधोगतिरधर्मतः । ज्ञानान्मोक्षश्च वचनं सर्वमेवौपचारिकम् ॥ ६॥ जोगाधिष्ठानविषयेऽप्यस्मिन् दोषोऽय-
॥
॥
॥
॥
॥
.
॥ २७॥

·॥ ॥ मेव तु । तदादेव जोगोऽपि निष्क्रियस्य कुतो नवेत् ॥ ७॥ इप्यते चक्रियाप्यस्य सर्वमेवोपपद्यते। मुख्यवृत्त्यान किं तु परसिधान्तसंश्रयः॥७॥ ॥ ॥ अथ क्षणिकवादनिराकरणाष्टकम् ॥१५॥ क्षणिकज्ञानसंतानरूपेऽप्यात्मन्यसंशयम् । हिंसादयो न तत्त्वेन स्वसिद्धान्तविरोधतः ॥.१॥ नाशदेतोरयोगेन क्षणि- कत्वस्य संस्थितिः । नाशस्य चान्यतोऽजावे नवेदिसाप्यहेतुका ॥२॥ ततश्चास्याः सदा सत्ता कदाचिनैव वा भवेत् । कादाचिरक हिनावानां कारणोपनियन्धनम् ॥ ३ ॥ न च सन्ताननेदस्य जनको हिंसको जवेत् । सांपृतत्वान्न जन्यत्वं यस्मादस्योपपद्यते ॥ ४ ॥ न च क्षणविशेषस्य तेनैव व्यभिचारतः । तथा च सोऽप्युपादानन्नावेन जनको मतः ॥५॥ तस्यापि हिंसकत्वेन न कश्चित्स्यादहिसकः । जनकत्याविशेषण नैवं तपिरतिः कचित् ॥६॥ उपन्यासश्च शास्त्रेऽस्याः कृतो यदोन चिन्त्यताम् । विषयोऽस्य यमासाद्य हन्तैप सफलोजयेत्॥॥अलावेऽस्या न युज्यन्ते सत्यादीन्यपि तत्त्वतः।। अस्याः संरक्षणार्थं तु यदेतानि मुनिर्जगी 100 ॥ ॥अथ नित्यानित्याप्टकम् ॥ १६ ॥ नित्यानित्ये तया देहाभिन्नाभिन्ने च तत्त्वतः। घटन्त श्रात्मनि न्यायाधिसादीन्यविरोधतः ॥१॥ पीमाकर्तृत्वयो- गेन देहव्यापत्त्यपेक्ष्या । तथा इन्मातिसं शादिसपा सनिवन्धना ॥ २॥ हिंस्यकर्मविपाकेऽपि निमित्तत्वनियोगतः हिंसकस्य नवेदेषा मुष्टा दृष्टानुवन्धतः ॥ ३॥ ततः समुपदेशादेः विष्टकर्मवियोगतः । शुजनावानुवन्धेन हन्तास्या वि- 11 ॥ ॥

·हारिजजी. अष्टका ॥ १५॥ %3D ॥ ॥ ॥ रतिनवेत् ॥ ४ ॥ अहिंसैपा मता मुख्या स्वर्गमोदप्रसाधनी । एतत्संरक्षणार्थं च न्याय्यं सत्यादिपालनम् ॥ ५॥ स्म- रणप्रत्यनिशानदेहसंस्पर्शवेदनात् । अस्य नित्यादिसिद्धिश्च तथा लोकप्रसिद्धितः॥ ६॥ देहमात्रे च सत्यस्मिन् स्यात्सं- कोचादिधर्मिणि । धर्मादेरूवंगत्यादि यथार्थ सर्वमेव तुः ॥ ७॥ विचार्यमेतत्सद्भुम्या मध्यस्थेनान्तरात्मना । प्रतिपत्तव्य- मेवेति न खस्वन्यः सतां नयः॥७॥ ॥ अथ मांसभक्षणदूषणाष्टकम् ॥ १७॥ लक्षणीयं सता मांसं प्राण्यंगत्वेन हेतुना । ओदनादिवदित्येवं कश्चिदाहातितार्किकः ॥१॥ लक्ष्याजदयव्यवस्थेह शास्त्रलोकनिवन्धना । सर्वैव जावतो यस्मात्तस्मादेतदसांप्रतम् ॥ २॥ तत्र प्राण्यंगमप्येकं लक्ष्यमन्यत्तु नो तथा । सिध गवादिसत्वीररुधिरादौ तथेदणात् ॥३॥ प्राण्यंगत्वेन न च नो लक्षणीयं त्विदं मतम् । किं त्वन्यजीवनावेन तथा शास्त्रप्रसिद्धितः॥४॥ निकुमांसनिषेधोऽपि न चैवं युज्यते क्वचित् । अस्थ्याद्यपि च जदयं स्यात्प्राण्यंगत्वाविशेषतः ॥ ५॥ एतावन्मात्रसाम्येन प्रवृत्तिर्यदि चेष्यते । जायायां स्वजनन्यां च स्त्रीत्वात्तुल्यैव सास्तु ते ॥६॥ तस्मानास्त्रं च लोकं च समाश्रित्य वदेगुधः । सर्वत्रैवं बुधत्वं स्यादन्यथोन्मत्ततुट्यता ॥ ७ ॥ शास्त्रे चाप्तेन वोऽप्येतन्निपि यत्नतो ननु । लंकावतारसूत्रादौ ततोऽनेन न किंचन ।। ॥.. ॥ . ॥ अथान्यदर्शनीयशास्त्रोक्तमांसभक्षणदूषणाष्टकम् ॥ १८॥ अन्योऽविमृश्य शब्दार्थ न्याय्यं स्वयमुदीरितम् । पूर्वापरविरुषार्थमेवमाहात्र वस्तुनि ॥ १॥ न मांसलक्षणे दोषो न ॥ ॥ ॥ ए॥

·॥ ॥ " मो न प मैथुने । प्रतिरेपा जूतानां निवृत्तिस्तु महाफसा ॥२॥ मां स जक्षयितामुत्र यस्य मांसमिहाम्यहम् । एत- न्मांसस्य मांसत्वं प्रबदन्ति मनीषिणः ॥३॥ यं जन्मैव दोपोऽत्र न शास्त्राद्वाह्यभक्षणम् । प्रतीत्येप निषेधश्च न्याय्यो वाक्यान्तराजतः ॥ ४॥ प्रोदितं लक्ष्येन्मांसं ब्राह्मणानां च काम्यया । ययाविधि नियुक्तस्तु प्राणानामेव चात्यये ॥ ५॥ अत्रवासायदोपश्चेनिवृत्तिर्नास्य सज्यते । अन्यदा लक्षणादवानक्षणे दोपकीर्तनात् ॥ ६॥ यथाविधि नियुक्तस्तु यो मांसं नाति वै विजः । स मेत्य पशुतां याति संजयानेकविंशतिम् ॥ ३॥ पारिवाज्यं निवृत्तिश्चेद्यस्तदप्रतिपत्तितः । फसा- नायः स एवास्य दोगे निर्दोफ्तव न॥ ॥ ॥ ॥ अथ मद्यपानदूपणाष्टकम् ॥१९॥ मद्यं पुनः प्रमादांग तथा सञ्चित्तनाशनम् । सन्धानदोपवत्तत्र न दोष इति साहसम् ॥ १॥ किं येह वहुनोक्तेन प्रत्यक्षेणैव दृश्यते । दोपोऽस्य वर्तमानेऽपि तथा अंकनलक्षणः ॥ २॥ शूयते च झपिर्मद्यात्प्राप्तज्योतिर्महातपाः । स्वर्गा- इनाजिराक्षिसो मूर्खयन्निधनं गतः ॥ ३॥ कश्चिदपिलपस्तेपे नीत इन्दः सुरस्त्रियः । झोलाय प्रेषयामास तस्यागत्य च तास्तकम् ॥ ४ ॥ विनयेन समाराध्य वरदाभिमुखं स्थितम् । जगुर्मा तथा हिंसा सेपस्वाना वेपया ॥५॥ स एवं गदितस्तानियोनरकहेतुताम् । श्राखोच्य मद्यरूपं च शुधकारणपूर्वकम् ॥ ६॥ मद्यं प्रपद्य तमोगाम्नष्टधर्मस्थितिर्मदात् । विदंशार्थमज हत्या सर्वमेव चकार सः 1911 ततश्च भ्रष्टसामर्थ्यः स मृत्या दुर्गतिं गतः । श्यं दोपाकरो मधं विज्ञेयं धर्मचारिलिः ॥७॥ । ከ । ॥

·.. " ... हारिजड़ी. अष्टक ॥ अथ मैथुनदूपणाटकम् ॥ २०॥ रागादेवं नियोगेन मैथुनं जायते यतः । ततः कथं न दोपोऽन येन शास्त्रे निषिध्यते ॥ १॥ धर्मार्थ पुत्रकामस्य स्वदारेष्वधिकारिणः । ऋतुकाले विधानेन यत्स्यादोपो न तत्र चेत् ॥ २॥ नापवादिककटपत्वान्नैकान्तेनेत्यसंगतम् । वेदं वधीत्य सायाद्यदधीत्यैवेति शासितम् ॥ ३॥ सायादेवेति न तु यत्ततो हीनो गृहाश्रमः । तत्र चैतदतो न्यायात्प्र- शंसास्य न युज्यते ॥ ५॥ अदोपकीर्तनादेव प्रशंसा चेत् कथं जवेत् । अर्थापत्त्या सदोपस्य दोपानावप्रकीर्तनात् ॥५॥ तत्र प्रवृत्तिहेतुत्वात्त्याज्यबुरसंभवात् ॥ विध्युक्तेरिष्टसंसिधेरुक्तिरेपा न नजिका ॥ ६॥ प्राणिनां वाधक चैतन्त्रास्त्रे गीतं महर्षिनिः । नलिकातप्तकणकप्रवेशज्ञाततस्तथा ॥ ॥ मूलं चैतदधर्मस्य नवनावप्रवर्धनम् । तस्मादिपान्न- वत्त्याज्यमिदं मृत्युमनिता ॥ ७ ॥ ॥ अथ सूक्ष्मवुझ्यष्टकम् ॥ २१ ॥ सूदमवुझ्या सदा शेयो धर्मो धर्मार्थिनिर्नरैः । अन्यथा धर्मबुद्ध्यैव तदिधातः प्रसज्यते ॥ १॥ गृहीत्वा ग्लाननैप- ज्यप्रदानानिग्रहं यथा । तदप्राप्तौ तदन्तेऽस्य शोकं समुपगतः ॥ ॥ गृहीतोऽनिग्रहः श्रेष्ठो ग्लानो जातो न च कचित् । अहो मेऽधन्यता कष्टं न सिधमनिवाचितम् ॥ ३॥ एवं ह्येतत्समादानं ग्लानन्नावालिसन्धिमत् । साधूनां तत्त्वतो यत्त- दुष्टं ज्ञेयं महात्मनिः॥ ॥ लौकिकैरपि चैपोऽर्थो दृष्टः सूदमार्थदर्शिनिः । प्रकारान्तरतः कैश्चिद्यत एतउदाहृतम् ॥ ५ ॥ अङ्गेष्वेव जरायातु यत्त्वयोपकृतं मम । नरः प्रत्युपकाराय विपत्सु खलते फलम् ॥६॥ एवं विरुदानादी हीनोत्तम- ॥ ॥ ॥ ॥ • ॥

·॥ it ॥ । क) गतेः सदा । मनज्यादिविधाने च शास्त्रोकन्यायवाधिते ॥ ॥ व्यादिजेदतो शेयो धर्मच्याघात एव हि । सम्यग्माध्य- स्थ्यमाखम्व्य श्रुतधर्मव्यपेक्षया ॥७॥ ॥अथ भावशुद्ध्यष्टकम् ॥ २२ ॥ नापशुधिरपि ज्ञेया या मार्गानुसारिणी । प्रज्ञापनाप्रियात्यर्थ न पुनः स्वाग्रहात्मिका ॥ १॥ रागो देषश्च मोहच जायमासिन्यहेतयः । एतमुत्कर्पतो शेयो हन्तोत्कर्षोऽस्य तत्वतः ॥ २ ॥ तथोत्कृष्टे च सत्यस्मिन् शुधिर्व शब्दमान- कम् । स्वबुद्धिकट्पनाशिपिनिर्मितं नार्थवभवेत् ॥ ३ ॥न मोहोषिक्ततालावे स्वामहो जायते कचित् । गुणवत्पारतंत्र्यं हि तदनुस्कर्षसाधनम् ।। ॥श्रत एवागमशोऽपि दीदादानादिषु ध्रुवम् । क्षमाश्रमणहस्तेनेत्याह सर्वेषु कर्मसु ॥५॥ इदं तु यस्य नास्त्येव स,नोपायेऽपि वर्तते । जावशुः स्वपरयोर्गुणाद्यशस्य सा कुतः ॥ ६ ॥ तस्मादासन्नजन्यस्य प्रकृत्या शुबचे- तमः । स्थानमानान्तरज्ञस्य गुणवद्बहुमानिनः ॥ ॥ श्रौचित्येन मवृत्तस्य कुग्रहत्यागतो नृशम् । सर्वत्रागमनिष्ठस्य जायशुधिययोदिता ॥७॥ ॥ ॥ ॥ अथ शासनमालिन्यवर्जनाष्टकम् ॥ २३ ॥ यः शासनस्य मासिन्येऽनाजोगेनापि वर्तते । स तन्मिथ्यात्वहेतुत्वादन्येषां प्राणिनां ध्रुवम् ॥ १॥ वभात्यपि तदे- पालं परं संसारकारणम् । विपाकदारुणं पोरं सर्वानर्थविवर्धनम् ॥ २ ॥ यस्तून्नती यथाशक्ति सोऽपि सम्यक्त्यहेतु- ताम् । अन्येषां प्रतिपद्येह तदेवामोत्यनुत्तरम् ॥ ३ ॥ प्रक्षीणतीसंदेश प्रशमादिगुणान्वितम् । निमिचं सर्वसौख्यानां ॥

·अटक. रिजजी. ॥३१॥ ॥ ॥ ॥ ॥ तथा सिधिसुखावहम् ॥ ४ ॥ अतः सर्वमयलेन मालिन्यं शासनस्स तु । प्रेशावता न कर्तव्यं प्रधानं पापसाधनम् ॥ ५ ॥ अस्मानासनमालिन्याझाती जातौ विगदितम् । प्रधानन्नावादात्मानं सदा दूरीकरोत्यलम् ॥ ६ ॥ कर्तव्या चोन्नतिः सत्यां शक्ताविह नियोगतः । अवन्ध्यवीजमेना यत्तत्त्वतः सर्वसंपदाम् ॥ 7 ॥ श्रत उन्नतिमानोति जाती जाती द्वितोदयाम् । क्यं नयति माविन्यं नियमात्सर्ववस्तुपु ॥ ७ ॥ ॥ अथ पुण्यादिनतुमैग्यष्टकम् ॥ २४ ॥ गेहाजेहान्तरं कश्चिद्योजनादधिकं नरः । याति यत्सुधर्मण तकदेव जवाश्यम् ॥ १॥ गेहानहान्तरं कश्चिनोजनादि- तरन्नरः । याति यदसम्वर्मात्तदेव लवानवम् ॥ २॥ गेहाजहान्तरं कश्चिदशुजादपिकं नरः । याति यन्महापापात्त- देव जवाजवम् ॥ ३ ॥ गेहाहान्तरं कश्चिदशनादितरतरः ।याति यत्सुधर्मेण तदेव लवाजमम् ॥५॥ शुजानुबन्ध्यतः पुण्यं कर्तव्यं सर्वश्रा नरः । यत्मजावादपातिन्यो जायन्ते सर्वसंपदः ॥ ५॥ सदागमविशुद्धेन क्रियते तच चेतमा । एता ज्ञानवृवेन्यो जायते नान्यतः कचित् ॥ ६॥ चित्तरलमसंलिष्टमान्तरं धनमुच्यते । यस्य तन्मुक्तिं दोपेलत्य शिष्टां विप- त्तवः । ॥ दया जूतेषु वैराग्यं विधिवरुपूजनम् । विशुता शीलगृत्तिश पुण्यं पुण्यानुवन्ध्यदः ॥ ७ ॥ ॥ अथ पितृभत्तयष्टकम् ॥ २५ ॥ अतः प्रकर्षसंग्राप्तादियं फलमुत्तमम् । तीर्थकत्वं सदीनित्यमच्या मोक्षसाधकम् ॥ १ ॥ मदौचित्यप्रवृत्तिश्च गो. दारन्य तस्य यत् ॥ तत्राप्यनिग्रहो न्याय्यः श्रूयते दि जगद्गुरोः ॥ २॥ पित्रुगनिरासाय महतां स्थिति सिम्खये । इष्टका- ·र्यसमध्यर्थमेयंभूतो जिनागमे ॥ ३ ॥ जीवतो गृहवासेऽस्मिन यावन्मे पितराविमौ । तापदेवाधियरस्यामि गृहानहमजीएतः allne | मी शुश्रूपमाणस्य गृहानायसतो गुरू । प्रमज्याप्यानपूर्येण न्याय्यान्ते मे अविष्यति ॥ ५ ॥ सर्वपापनिवृत्तिर्यत् सर्वथा सतां मता । गुरुपेगकृतोऽत्यन्तं नेयं न्याय्योपपद्यते ॥ ६ ॥ प्रारम्जमंगसं यस्या गुरुशुश्रूषणं परम् । एती धर्मप्र- तानां नृणां पूजास्पदं महत् ॥ ७॥ स कृतज्ञः पुमाँझोके स धर्मगुरुपूजकः । स शुरुधर्मनाक् चैव य एतौ प्रतिपद्यते ॥॥ अथ महादानस्थापनाष्टकम् ।। २३ ।। जगद्गुरोर्महादानं संख्यावञ्चेत्यसंगतम् । शतानि त्रीणि कोटीनां सूत्रमित्यादि चोदितम् ॥१॥ अन्यस्त्वसंख्यमन्येपा स्वतंत्रपुषवार्यते । तत्तदेवेह तयुक्तं महबुब्दोपपत्तितः ॥ ३॥ ततो महानुनावत्यात्तेपामेवेह युक्तिमत् । जगशुरुत्वमखिलं सर्वं हि महतां महत् ॥ ३ ॥ परमादेह सूत्रार्थ न्यायतोऽनवधारयन् । कश्चिन्मोहात्ततस्तस्य न्यायसेशोऽत्र दर्यते ॥४॥ महादानं हि संख्यावदीनापाजगद्गुरोः । सिक परवरिकातस्तस्याः सूत्रे विधानतः ॥ ५॥ तया सह फर्य संख्या युज्यते व्यभिचारतः । तस्माधयोदिताय तु संख्यामदणमिप्यताम् ॥ ६॥ महानुनायताप्येपा तनावेन यदर्थिनः । विशिष्टसुख- युक्तस्यात्सन्ति प्रायेण देहिनः ॥ ७॥ धर्मोचताच तद्योगात्तदा ते तत्त्वदर्शिनः । महन्महत्वमस्यैवमयमेव जगद्गुरुः ॥५॥ ॥ अथ तीर्थकृदानाष्टकम् ॥ २७ ॥ कश्चिदादास्य दानेन क श्वार्यः प्रसिध्यति । मोक्षगामी दुवं घेष यतस्तेनैव जन्मना ॥ १ ॥ उच्यते कहप एवास्य तीर्थ- मामकर्मणः । उदयात्सर्वसत्त्वानां हित एवं प्रवर्तते ॥ २॥ धर्मांगख्यापनार्थ च दानस्यापि महामतिः । अवस्थौचित्य- ·। हारिनजी. मटक. ॥३२॥ योगेन सर्वस्यैवानुकंपया ॥ ३॥ शुनाशयकरं ह्येतदाग्रहल्छेदकारि च । सदन्युदयसारांगमनुकंपाप्रसूति च ॥४॥ झापक चात्र लगवानिष्क्रान्तोऽपि विजन्मने । देवदूप्यं ददधीमाननुकंपाविशेषतः॥ ५॥ इत्यमाशयनेदेन नातोऽधिकरणं मतम् । अपि त्वन्यगुणस्थानं गुणान्तरनिवन्धनम् ॥ ६॥ ये तु दानं प्रशंसन्तीत्यादि सूत्रं तु यत्स्मृतम् । अवस्थानेदविषयं अष्टव्यं तन्महात्मभिः ॥ ७॥ एवं न कश्चिदस्यार्थस्तत्त्वतोऽस्मात्प्रसिध्यति । अपूर्वः किं तु तत्पूर्वमेवं कर्म प्रहीयते ॥ ७ ॥ ॥ अथ राज्यादिदानदूपणनिवारणाष्टकम् ॥२८॥ अन्यस्त्वाहास्य राज्यादिप्रदाने दोप एव नु । महाधिकरणत्वेन तत्त्वमार्गेऽविचक्षणः ॥ १॥ अप्रदाने हि राज्यस्य नायकालावतो जनाः। मियो वै कालदोपेण मर्यादानेदकारिणः ॥ ३ ॥ विनश्यन्त्यधिकं यस्मादिह लोके परत्र च । शक्तौ सत्यामुपेक्षा च युज्यते न महात्मनः ॥ ३॥ तस्मात्तउपकाराय तत्पदानं गुणावहम् । परार्थदीक्षितस्यास्य विशेषण जगद्गुरोः॥ ५॥ एवं विवाहधर्मादौ तथा शिक्ष्पनिरूपणे । न दोपो शुत्तमं पुष्यमित्यमेव विपच्यते ।। ५ ।। किं चेहा- धिकदोपेल्यः सत्त्वानां रक्षणं तु यत् । उपकारस्तदेवैषां प्रवृत्त्यंग तथास्य च ॥६॥ नागादे रक्षणं याद्याकर्षणेन तु । कुर्वन्न दोपवांस्तपदन्यथासंभवादयम् ॥ ७ ॥ इत्यं चैतदिहैप्टव्यमन्यथा देशनाप्यलम् । कुधर्मादिनिमित्तत्वादो- पायैव प्रसज्यते ॥७॥ ॥ अथ सामायिकाष्टकम् ॥ २९ ॥ सामायिकं च मोझांगं परं सर्वशनापितम् । वासीचन्दनकटपानामुक्तमेतन्महात्मनाम् ॥ १॥निरवद्यमिदं ज्ञेयमेकान्त- B ॥ ॥ ॥

·नैव तत्त्वतः । फुशखाशयरूपत्वात् सर्वयोगविशुद्धितः ॥२॥ यत्पुनः कुशलं चित्तं सोकदृष्ट्या व्यवस्थितम् । तत्तौदार्य- योगेऽपि चिन्त्यमानं न तादृशम् ॥ ३॥ मय्येव निपतत्येतजगदुश्चरितं यथा । मत्सुचरितयोगाच मुक्तिः स्यात्सर्वदेहिनाम् ॥५॥ संजवीदं यवस्तु बुधानां नितिश्रुतेः । संजवित्वे स्वियं न स्यात्तत्रकस्याप्यनिर्पती॥ ५॥ तदेवं चिन्तनन्यायात- त्यतो मोइसंगतम् । साध्वयस्थान्तरे शेयं योध्यादेः प्रार्थनादिवत् ॥६॥ थपकारिणि सगुधिविशिष्टार्थमसाधनात् । श्रात्म- जरित्वपिशुना तदपायानपेक्षिणी एवं सामायिकादन्यदवस्थान्तरनकम् । स्याश्चित्तं तत्तु संशुईयमेकान्तनकम।। ॥ ॥ अथ केवलज्ञानाष्टकम् ॥ ३० ॥ सामायिकविशुम्घात्मा सर्वया घातिकर्मणः । क्ष्याकेवतमामोति लोकासोकप्रकाशकम् ॥१॥ काने तपसि चारित्र सत्येयास्योपजायते । विशुधिस्तदतस्तस्य तथाप्राधिरिहेप्यते ॥ २॥ स्वरूपमात्मनो ह्येत्तत् किं लनादिमतावृतम् । जात्य. रमांशुपत्तस्य श्यात्स्यात्तउपायतः ॥ ३ ॥ श्रात्मनस्तत्स्वलावत्यासोकालोकमकाशकम् । अत एव तत्पत्तिसमयेऽपि यथोदितम् ॥ ५ ॥ श्रात्मस्थमात्मधर्मत्वात् संवित्त्या चैवमिप्यते । गमनादेरयोगेन नान्यथा तत्त्वमस्य तु ॥५॥ यच चन्द्र- मनाद्यत्र ज्ञातं तशातमात्रकम् । प्रजा पुखरूपा यत्तधो नोपपद्यते ॥६॥ श्रतः सर्वगतानासमप्येतन्न यदन्यथा युज्यते तेन सन्यायात् संबित्त्यादोऽपि नाव्यताम् ॥ ७॥ नामव्योऽस्ति गुणो लोके न धर्मान्तो विनुर्न च । श्रात्मा तजमनायस्य नास्तु तस्माद्यथोदितम् ॥ ७॥ ॥

·.. रिजनी. अष्टक. ॥३३॥ ॥ अथ देशनाष्टकम् ॥ ३१ ॥ वीतरागोऽपि सद्यतीर्थकृन्नामकर्मणः । उदयेन तथा धर्मदेशनायां प्रवर्तते ॥१॥ वरबोधित आरज्य परार्थोद्यत एव हि । तथाविधं समादत्ते कर्म स्फीताशयः पुमान् ॥२॥ यावत्संतिष्ठते तस्य तत्तावत्संप्रवर्तते । तत्स्वजावत्वतो धर्मदेशनायां जगशुरुः ॥३॥ वचनं चैकमप्यस्य हितां निन्नार्थगोचराम् । नूयसामपि सत्त्वानां प्रतिपत्तिं करोत्यलम् ॥४॥ अचिन्त्यपुण्यसंजारसामर्थ्यादेतदीदृशम् । तथा चोत्कृष्टपुण्यानां नास्त्यसाध्यं जगत्रये ॥ ५॥ अलव्येषु च भूतार्था यदसौ नोपपद्यते । तत्तेपामेव दौर्गुण्यं ज्ञेयं जगवतो न तु ॥६॥ दृष्टश्चान्युदये जानोः प्रकृत्या क्लिष्टकर्मणाम् । अप्र काशो घुलूकानां तदत्रापि नाव्यताम् ॥ ७॥ श्यं च नियमाझेया तथानन्दाय देहिनाम् । तदात्वे वर्तमानेऽपि लव्यानां शुधचेतसाम् ॥ ७॥ ॥ अथ सिद्धस्वरूपाष्टकम् ॥ ३२॥ कृत्साकर्मक्यान्मोदो जन्ममृत्यादिवर्जितः । सर्ववाधाविनिर्मुक्त एकान्तसुखसंगतः ॥ १॥ यत्न मुखेन संजिन्नं न च ब्रष्टमनन्तरम् । अभिलापापनीतं यत्तज्ज्ञेयं परमं पदम् ॥ २॥ कश्चिदादानपानादिनोगाजावादसंगतम् । सुखं वै सिधि- नाथानां पृष्टव्यः स पुमानिदम् ॥ ३॥ किंफलोऽन्नादिसंजोगो बुजुदादिनिवृत्तये । तन्निवृत्तेः फलं किं स्यात्स्वास्थ्यं तेपाल ॥३३॥ तु तत्सदा ॥४॥ अस्वस्थस्यैव नेपज्यं स्वस्थस्य तु न दीयते । अवाप्तस्वास्थ्यकोटीनां लोगोऽन्नादेरपार्थकः ॥ ५॥ अ- किंचित्करकं ज्ञेयं मोहाजावाजताद्यपि । तेषां कंड्वाद्यनावेन हन्त कंडूयनादिवत् ॥६॥ अपरायत्तमौत्सुक्यरहितं निष्प- ॥ ॥ ॥ ॥ ॥

·॥ तिक्रियम् । सुखं स्वानाविक तत्र नित्यं जयविवर्जितम् ॥ ४॥ परमानन्दरूपं तजीयतेऽन्यर्विचक्षणः । इत्थं सकलकल्या. जरूपत्वात्सांप्रतं ह्यदः ॥ ७॥ संवेद्यं योगिनामेतदन्येपां श्रुतिगोचरं । उपमाऽजायतो व्यक्तमजिपातुं न शक्यते ॥ ए॥ श्रष्टकाख्यं प्रकरणं कृत्वा यत्पुण्यमर्जितम्। विरहात्तेन पापस्य लवन्तु सुखिनो जनाः ॥१०॥ ॥ इति श्रीहरिभद्रसूरिकृतान्यष्टकानि ॥

·अष्टक रिलजी ।३४॥ ०४० उपाय वे. जाहेरखवर. अमारी सजा तरफयी अनेक जैन ग्रंथो उपाइने वहार पमेला ते अने सजानी आफीसमा आजसुधी उपायेला तमाम प्रकारनां जैन पुस्तको वेचाण मली शके वे. पुस्तको खरीद करनारने माटे यायु सगवडवालुं सातुं अन्यत्र नयी. मंगावनार गृहस्थने आर्मर मलवानी सायज मंगावेलां पुस्तको मोकलवामां आवे . संस्कृत ग्रंथो नीचे जणावेला उपायेला मली शके ठे अने उपाय वे. श्री. त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरित्र मूल. श्रीहरिजन सूरिकृत ग्रंयमाला पर्व पहेलु श्रीयशोविजयजीकृत मंथमाला पर्व वीजें श्रीवासुपूज्य चरित्र पर्व ३,४,५,६ ११२० श्रीयोगविंड सटीक. श्रीप्रबोधचिंतामणि मुख. श्रीकर्मग्रंथटीका. श्रीजनधर्मप्रसारकसना. जावनगर. ०१२० पर्व। मुं पर्व मुं. उपाय रे.

·No text on this page.