·Bombay University Publications
(Devanāgari-Pali Text Series No. 5)
FROM THE SUTTA PITAKA
मज्झिमनिकायो
[मज्झिमपण्णासको] पठमो भागो
OR
A COLLECTION OF MEDIUM-SIZED
DISCOURSES, PART I
[Suttas 51-70]
For the First Time published in Devanāgarī
EDITED BY
N. K. BHAGWAT, M. A.
Professor, St. Xavier's College,
Fellow of the Bombay University.
FIRST EDITION
( All rights reserved by the University )
BOMBAY
1937
gFAR Re. 1-0-0.

·Printed by M. N. Kulkarni, at the Karnatak Printing Press,
Karnatak House, Chira Bazar, Bombay 2
and
Published for the University by Prof. N. K. Bhagwat, M. A.
University of Bombay, Fort, Bombay 1

·PREFATORY NOTE. To meet the requirements and the convenience of the Pāli students of the Intermediate Arts Examination, these suttas of the Majjhima Nikāya (Majjhima Pannāsaka) have been bound in two different Parts. The Preface, Books for consultation and other features of the series of Pāli Texts in the University Publications, will be found in the Second Part of the Text containing suttas 71-100. In preparing a Devanāgari copy from the P. T. S. Edition in the Roman characters I am glad to acknowledge the help received by me from Mr. N. V. Tungar, Pali teacher in the N. E. S. Poona, who himself is a Kávyatirtha and Pāli-tirtha. Sugata Nidhāna 15th Road, Khar, Bombay 21, 7 July 37. N. K. BHAGWAT.

·सुत्तानुक्कमो १ -१२ १ १३----१६ २३--३३ ३३-.-३६ ३७-५३ ३ ६ ६३ ६८-----८१ ५१. कन्दरकसुतं ५२. अट्ठकनागरसुतं ५३. सेखसुतं ५४. पोतलियसुत्तं ५५. जीवकसुत्तं ५६. उपालिसुत्तं ५७. कुक्कुरवतिकसुत्तं ५८. अभयराजकुमारसुत्तं ५९. बहुवेदनीयसुत्तं ६०. अपणकसुत्तं ६१. अम्बलट्ठिकाराहुलोवादसुत्तं ६२. महाराहुलोवादसुतं ६३. चूळमालुक्यसुतं ६४. महामालुंक्यसुतं ६५. भद्दालिसुत्तं ६६. लटुकिकोपमसुतं ६७. चातुमसुत्तं ६८. नळकपानकसुतं ६९. गुलिस्सानिसुत्तं ७०. कीटागिरिसुतं ८१-------८८ ८८- ९५-१०१ १०२-१०७. १०७-११७ ११७-१२६ १२७-१३२ १३३-१३९ १३९-१४४ १४४-१५२ ·नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । मज्झिमनिकायो मज्झिमपण्णास [गहपतिवग्गो] [१. कन्दरकसुत्तं] [१] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा चम्पायं विहरति गग्गराय पोस्वरणि- या तीरे महता भिक्खुसङ्घन सद्धिं । अथ खो पेस्सो च हत्थारोहपुत्तो कन्दर- को च परिब्बाजको येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु, उपसङ्कमित्वा पेस्सो हत्था- रोहपुत्तो भगवन्तं अभिवादेल्वा एकमन्तं निसीदि । कन्दरको पन परिब्बाजको भगवता सद्धिं सम्मोदि, सम्मोदनीयं कथं साराणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं अट्टासि । एकमन्तं ठितो खो कन्दरको परिब्बाजको तुण्हीभूतं तुण्हीभूतं भिक्खुसङ्घ अनुविलोकेत्वा भगवन्तं एतदवोच : " अच्छरियं भो गोतम, अब्भुतं भो गोतम, यावश्च इदं भोता गोतमेन सम्मा भिक्खुसङ्घो पटिपादितो; ये पि ते भो गोतम अहे, अतीतम'द्धानं अरहन्तो सम्मासम्बुद्धा तेपि भग- वन्तो एतपरमं येव सम्मा भिक्खुसङ्घ पटिपादेमुं, सेय्यथा'पि एतरहि भोता गोतमेन सम्मा भिक्खुसङ्घो पटिपादितो; ये पि ते भो गोतम भविस्सन्ति अना- गतम'द्धानं अरहन्तो सम्मासम्बुद्धा तेपि भगवन्तो एतपरमं येव सम्मा भिक्खुसङ्घ पटिपादेस्सन्ति, सेय्यथापि एतरहि भोता गोतमेन सम्मा भिक्खुसङ्घो पटिपादितो'ति"।

·२ मज्झिमनिकायो [२] " एवमेतं कन्दरक । एवमेतं कन्दरक । ये पि ते कन्दरक अहेसुं अतीतम'द्धानं....पे०....मया सम्मा भिक्खुसङ्घो पटिपादितो; येपि ते कन्दरक भविस्सन्ति अनागतम'द्धानं ....पे०....मया सम्मा भिक्खुसङ्घो पटिपादितो । सन्ति हि कन्दरक भिक्खू इमस्मि भिक्खुसङ्के अरहन्तो खीणा- सवा दुसितवन्तो कतकरणीया ओहितभारा अनुप्पत्तसदत्था परिक्खीण- भवसंयोजना सम्मदा विमुत्ता। सन्ति पन कन्दरक भिक्खू इमस्मि भिक्खुसङ्घ सेखा सन्ततसीला सन्ततवुत्तिनो निपका निपकवुत्तिनो, ते चतुसु सतिपढानेसु सूपट्टितचित्ता विहरन्ति । कतमेसु चतुसु ? इध कन्दरक भिक्खु काये कायानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिझादोमनस्सं; वेदनासु वेदनानुपस्सी विहरति....पे०....चित्ते चित्तानुपस्सी विहरति....पे०....धम्मेसु धम्मानुपस्सी विहरति.... पे०....अभिज्झादोमनस्सं'ति"। [३] एवं वुत्ते पेस्सो हत्यारोहपुत्तो भगवन्तं एतद'वोच :---." अच्छरियं भन्ते, अब्भुतं भन्ते, याव सुपञत्ता चि'मे भन्ते भगवता चत्तारो सति- पट्टाना सत्तानं विसुद्धिया, सोकपरिद्दवानं समतिकमाय, दुक्खदोमनस्सानं अत्यङ्गमाय, आयस्स अधिगमाय, निव्वाणस्स सच्छिकिरियाय । मयम्पि हि भन्ते गिही ओदातवसना कालेन कालं इमेसु चतुसु सतिपट्ठानेसु सूपट्ठि- तचित्ता विहराम । इध मय्हं भन्ते काये कायानुपस्सी विहराम, आतापिनो सम्पजाना सतिमन्तो विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्सं; वेदनासु वेदनानुपस्सी विहराम आतापिनो सम्पजाना सतिमन्तो विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्सं; चित्ते चित्तानुपस्सी विहराम आतापिनो....पे०.... धम्मेसु धम्मानुपस्सी विहराम आतापिनो....पे०.... अभिज्झादोमनस्सं । अच्छरियं भन्ते, १-अत्थगमाय.

·मज्झिमनिकायो ३ अब्भुतं भन्ते, यावञ्चि 'दं भन्ते भगवा एवं मनुस्सगहने एवं मनुस्सकसटे एवं मनुस्ससाठेय्ये वत्तमाने सत्तानं हिता'हितं जानाति। गहनं हे'तं भन्ते यदिदं मनुस्सा, उत्तानकं हे' तं भन्ते यदिदं पसवो । अहं हि भन्ते पहोमि हथिदम्मं सारेतुं, यावतकेन अन्तरेन चम्पं गतागतं करिस्सति सब्बानि तानि साठेय्यानि कूटेय्यानि वङ्केय्यानि जिम्हेय्यानि पातु- करिस्सति । अम्हाकं पन भन्ते दासा'ति वा पेस्सा'ति वा कम्मकरा'ति वा अअथा च कायेन समुदाचरन्ति अञ्चथा वाचाय अञथा च नेसं चित्तं होति। अच्छरियं भन्ते, अब्भुतं भन्ते, यावञ्चि'दं एवं भन्ते भगवा एवं मनुस्सगहने एवं मनुस्सकसटे मनुस्ससाठेय्ये वत्तमाने सत्तानं हिताहितं जानाति । गहनं हे'तं भन्ते यदिदं मनुस्सा, उत्तानकं हे ' तं भन्ते यदिदं पसवोति" ॥ [ ४ ] " एवमेतं पेस्स । एवमेतं पेस्स। गहनं हे'तं पेस्स यदि'दं मनुस्सा, उत्तानकं, हे'तं पेस्स यदिदं पसवो। चत्तारो'मे पेस्स, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? इध, पेस्स, एकचो पुग्गलो अत्तंतपो होति अत्तपरितापनानुयोगमनुयुत्तो; इध पन पेस्स, एकचो पुग्गलो परंतपो होति परपरितापनानुयोगमनुयुत्तो; इध पन पेस्स एकचो पुग्गलो अत्तंतपो च होति अत्तपरितापनानुयोग- मनुयुत्तो; परंतपो च परपरितापनानुयोगमनुयुत्तो। इध पन पेस्स, एकच्चो पुग्गलो नेव अत्तंतपो ना'त्तपरितापनानुयोगमनुयुत्तो; न परंतपो न परपरितापनानुयोगमनुयुत्तो; सो अनत्तपो अपरंतपो दिढे व धम्मे निच्छातो निबुतो सीतिभूतो सुखपटिसंवेदी ब्रम्हभूतेन अत्तना विहरति । इमेसं पेस्स चतुन्नं पुग्गलानं कतमो ते पुग्गलो चित्तं आराधेती'ति"। २-omit.

·४ मज्झिमनिकायो [५] “य्वा' यं भन्ते पुग्गलो अत्तंतपो अत्तपरितापनानुयोगमनुयुत्तो अयं मे पुग्गलो चित्तं न आराधेति । यो पा'यं भन्ते पुग्गलो परंतपो परपरितापना- नुयोगमनुयुत्तो अयम्पि मे पुग्गलो चित्तं न आराधेति । यो पा'यं भन्ते पुग्गलो अत्तंतपो च अत्तपरितापनानुयोगमनुयुत्तो परंतपो च परपरितापनानुयोग- मनुयुत्तो अयम्पि मे पुग्गलो चित्तं न आराधेति । यो च खो अयं भन्ते पुग्गलो नेव अत्तत्तपो ना'त्तपरितापनानुयोगमनुयुत्तो न परंतपो न परपरितापनानु- योगमनुयुत्तो, सो अनत्तपो अपरंतपो दिढे व धम्मे निच्छात्तो निब्बुतो सीतिभूतो सुखपटिसंवेदी ब्रम्हभूतेन अत्तना विहरति, अयं मे पुग्गलो चित्तं आराधेति"। [६] " कस्मा पन ते पेस्स इमे तयो पुग्गला चित्तं न आराधेन्ती'ति" 'वा'यं भन्ते पुग्गलो अत्तंतपो अत्तपरितापनानुयोगमनुयुत्तो सो अत्तानं सुखकामं दुक्खपटिक्कलं आतापेति परितापेति, इमिना मे अयं पुग्गलो चित्तं न आराधेति । यो पा'यं भन्ते पुग्गलो परंतपो परपरितापनानुयोग- मनुयुत्तो सो परं सुखकामं दुक्खपटिक्कूलं आतापेति परितापेति, इमिना मे अयं पुग्गलो चित्तं न आराधेति । यो पा'यं भन्ते पुग्गलो अत्तंतपो च अत्त- परितापनानुयोगमनुयुत्तो परंतपो च परपरितापनानुयोगमनुयुत्तो सो अत्तानञ्च परञ्च सुखकामे दुक्खपटिक्कूले आतापेति परितापेति, इमिना मे अयं पुग्गलो चित्तं न आराधेति । यो'च खो अयं भन्ते पुग्गलो नेव अत्तं- तपो ना'त्तपरितापनानुयोगमनुयुत्तो न परंतपो न परपरितापनानुयोगमनुयुत्तो, सो अनत्तंतपो अपरंतपो दिट्टेव धम्मे निच्छातो निबुतो सीतिभूतो सुखपटिसंवेदी ब्रम्हभूतेन अत्तना विहरति, इमिना मे अयं पुग्गलो चित्तं आराधेति । हन्द च दानि मयं भन्ते गच्छाम । बहुकिच्चा मयं बहुकरणीया ति"। यस्स दानि त्वं पेस्स कालं मञसी'ति"। अथ खो पेस्सो हत्यारोहपुत्तो ·मंज्झिमनिकायो भगवतो भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा उहायासना भगवन्तं अभिवा- देवा पदक्खिणं कवा पक्कामि । [७] अथ खो भगवा अचिरपक्कन्ते पेस्से हत्थारोहपुत्ते भिक्खू आम- न्तेसि :-" पण्डितो भिक्खवे पेरसो हत्यारोहपुत्तो, महापओ भिक्खवे पेस्सो हत्यारोहपुत्तो; सचे भिक्खवे परसो हत्यारोहपुत्तो मुहुत्तं निसीदेय्य याव अस्सा' हं इमे चत्तारो पुग्गले वित्थारेन विभजामि, महता अत्थेन संयुत्तो अगमिस्स। अपि च भिक्खवे एत्तावता पि पेस्सो हत्थारोहपुत्तो महता अत्थेन संयुत्तो'ति" । एतस्स भगवा कालो, एतस्स सुगत कालो, यं भगवा इमे चत्तारो पुग्गले वित्थारेन विभजेय्य, भगवतो सुत्वा भिक्खू धारेस्सन्ती'ति" | " तेन हि भिक्खवे सुणाथ, साधुकं मनसिकरोथ, भासिस्सामी'ति" । 'एवं भन्ते'ति खोते भिक्खू भगवतो पञ्चस्सोमुं; भगवा एतद'वोच :- [ ८ ] "कतमो च भिक्खवे पुग्गलो अत्तंतपो अत्तपरितापनानु- योगमनुयुत्तो? इध भिक्खवे एक्कचो पुगलो अचेलको होति मुत्ताचारो, हत्यापलेखनो, न एहिभदन्तिको, न तिट्ठ भदन्तिको, नाभिहटं न उदिस्स- कटं न निमन्तणं सादियति; सो न कुम्भीमुखा पटिगण्हाति न कळोपिमुखा पटिगण्हाति, न एळकमन्तरं. न दण्डमन्तरं, न मुसलमन्तरं, न द्विन्नं भुज- मानानं, न गम्भिनिया, न पायमानाय, न पुरिसन्तरगताय, न संकित्तिसु, न यत्थ सो उपट्टितो होति, न यत्थ मक्खिका सण्डसण्डचारिनी, न मच्छं न मंसं न सुरं न मेरयं न थुसोदकं पिबति । सो एकागारिको वा होति एका- लोोपेको, द्वागारिको वा होति द्वालोपिको,....सत्तागारिको वा होति सत्ता- लोपिको; एकिस्सा पि दत्तिया यापेति, द्वीहि पि दत्तीहि यापेति, सत्तहि दत्तीहि . , , १ हत्थावलेखनो. २ श्वा ·६ मज्झिमनिकायो यापेति; एकाहिकम्पि आहारं आहारेति, द्वीहिकम्पि आहारं आहारेति,.... सत्ताहिकम्पि आहारं आहारेति, इति एवरूपं अद्धमासिकम्पि परियायभत्त- भोजनानुयोगमनुयुत्तो विहरति । सो साकभक्खो वा होति सामाकभक्खो वा होति नीवारभक्खो वा होति दडुलभक्खो वा होति हटभक्खो वा होति कणभक्खो वा होति आचामभक्खो वा होति पिआकभक्खो वा होति तिणभक्खो वा होति गोमयभक्खो वा होति, वनमूलफलाहारो यापेति पवत्तफलभोजी । सो साणानि पि धारेति मसाणानि पि धारेति छवदुस्सानि पि धारेति, पंसुकूलानि पि धारेति तिरीटानि पि धारेति अजिनानि पि धारेति अजिनक्खिपम्पि धारेति कुसचीरम्पि धारेति वाकचीरम्पि धारेति फलकचीरम्पि धारेति केसकम्बलम्पि धारेति वालकम्बलम्पि धारेति उलूकपक्खम्पि धारेति । केसमस्सुलोचको पि होति केसमसुस्लोचनानुयोगमनुयुत्तो, उब्भट्ठको पि होति आसनपटिक्खित्तो उक्कुटिको पि होति उक्कुटिकप्पधानमनुयुत्तो, कण्टकापस्सयिको पि होति कण्टकापस्सये सेय्यं कप्पेति, सायततियकम्पि उदकोरोहणानुयोगम- नुयुत्तो विहरति । इति एवरूपं अनेकविहितं कायस्स आतापनपरितापना- नुयोगमनुयुत्तो विहरति । अयं वुच्चति भिक्खवे पुग्गलो अत्तंतपो अत्तपरितापनानुयोगमनुयुत्तो। ९ ] “कतमो च भिक्खवे पुग्गलो परंतपो परपरितापनानुयोगमनु- युत्तो? इध भिक्खवे एकच्चो पुग्गलो ओरब्भिको होति सूकरिको साकुन्तिको मागविको लुद्दो मच्छघातको, चोरो चोरघातको बन्धनागारिको, ये वा पन अञ्ञपि केचि कुरूरकम्मन्ता । अयं कुञ्चति भिक्खवे पुग्गलो परंतपो परपरितापनानुयोगमनुयुत्तो। [१०] "कतमो च भिक्खवे पुग्गलो अत्तंतपोच अत्तपरितापनानुयोग- मनुयुत्तो परंतपो च परपरितापनानुयोगमनुयुत्तो? इध भिक्खवे एकच्चो , १. दद्दल, दद्दल, गदुल्ल.

·मज्झिमनिकायो ७ , . पुग्गलो राजा वा होति खत्तियो मुद्धा' वसित्तो, ब्राम्हणो वा महासालो। सो पुरस्थि- मेन नगरस्स नवं सन्थागारं कारापेत्वा केसमस्सुं ओहारेत्वा खराजिनं (v.1. खुरा- जिनं ) निवासेत्वा, सप्पितेलेन कार्य अब्भञ्जित्वा मगविसाणेन पिढिं कण्डुवमानो (v. 1. कण्डव ) सन्थागारं पविसति सद्धिं महेसिया ब्राम्हणेन च पुरोहितेन ।सो तत्थ अनन्तरहिताय भूमिया हरितुपलित्ताय सेय्यं कप्पेति । एकिस्सा गाविया सरूपवच्छाय यं एकस्मि थने खीरं होति तेन राजा यापेति । यं दुतीयस्मि थने खीरं होति तेन महेसी यापंति। यं ततियस्मि थने खीरं होति तेन ब्राम्हणो पुरोहितो यापेति । यं चतुत्थस्मि थने खीरं होति तेन अग्गि जुहन्ति । अवसेसेन वच्छको यापेति । सो एवमाह :--' एत्तका उसभा हज्जन्तु यजत्थाय । एत्तका वच्छतरा हञन्तु यजत्थाय । एत्तिका वच्छतरियो ....पे०.... एत्तका अजा....पे०.... एत्तका उरभा हन्तु यजत्थाय । एत्तका रुक्खा छिजन्तु यूपत्थाय । एत्तका दब्भा लूयन्तु बरिहिसत्था या'ति । ये पिस्स ते होन्ति दासा' ति वा पेस्सा' ति वा कम्मकरा' ति वा ते पि दण्डतज्जिता भयतजिता अस्सुमुखा रुदमाना परिकम्मानि करोन्ति । अयं वुच्चति भिक्खवे पुग्गलो अत्तंतपो च अत्तपरितापनानुयोगमनुयुत्तो परंतपो च परपरितापनानुयोगमनुयुत्तो। [११] "कतमो च भिक्खवे पुग्गलो नेव अतंतपो नात्तपरितापनानुयो- गमनुयुत्तो, न परंतपोन परपरितापनानुयोगमनुयुत्तो, सो अनत्तंतपो अपरंतपो दिठेव धम्मे निच्छातो निब्बुत्तो सीतिभूतो सुखपटिसंवेदी ब्रम्हभूतेन अत्तना विहरति। इध भिक्खवे तथागतो लोके उप्पज्जति अरहं सम्मासम्बुद्धो विजाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्था देवम- नुस्सानं बुद्धो भगवा सो इमं लोकं सदेवकं समारकं सब्रम्हकं सस्समणब्राम्हणि पजं सदेवमनुस्सं सयं अभिआ सच्छिकत्वा पवेदेति । सो धम्मं देसेति आदि- ·मज्झिमनिकायो कल्याणं मज्झेकल्याणं परियोसानकल्याणं सात्थं सब्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रम्हचरियं पकासेति । तं धम्म सुणाति गहपति वा गहपतिपुत्तो वा अञ्जतरस्मि वा कुले पञ्चाजातो। सो तं धम्मं सुत्वा तथागते सद्धं पटिलभति सो तेन सद्धापटिलाभेन समन्नागतो ति पटिसश्चिक्खति :--' सम्बाधो घरावासो रजापथो, अब्भोकासो पब्बज्जा नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरि- पुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्कलिखितं ब्रम्हचरियं चरितुं। यन्नूना'हं केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजेय्यंति' । सो अपरेन समयेन अप्पं वा भोगक्खन्धं पहाय महन्तं वा भोगक्वन्धं पहाय अप्पं वा आतिपरिवटै पहाय महन्तं वा आतिपरिवर्ट पहाय केसमस्सुं ओहा- रेवा कासायानि वत्थानि अच्छादेवा अगारस्मा अनगारियं पब्बजति । [१२]" सो एवं पञ्बाजितो समानो भिक्खूनं सिक्वासाजीवसमापन्नो पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता पटिविरतो होति । निहितदण्डो, निहितसथो, लजी दयापन्नो सबपाणभूतहितानुकम्पी विहरति । अदिन्नादानं पहाय अदि- नादाना पटिविरतो होति । दिन्नादायी दिन्नपाटिकवी अथे'नेन सुचिभूतेन अत्तना विहरति । अब्रम्हचरियं पहाय ब्रम्हचारि होति आराचारी, विरतो मेथुना गामधम्मा। मुसावादं पहाय मुसावादा पटिविरतो होति, सच्चवादी सच्चसन्धो थेतो पञ्चयिको अविसंवादको लोकस्स । पिसुणं वाचं पहाय पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति । इतो सुत्वा न अमुत्र अक्खाता इभेसं भेदाय, अमुत्र वा सुव्वा न इमेसं अक्खाता अमूसं भेदाय, इति भिन्नान वा सन्धाता संहितानं वा अनुप्पदाता, समग्गारामो समग्गरतो समग्गनन्दी समग्गकरणिं वाचं भासिता होति। फरुसं वाचं पहाय फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति या सा वाचा नेला कण्णसुखा पेमनीया हदयङ्गमा पोरी बहुजनकन्ता १-फरुसावाचापटिविरतो.

·मज्झिमनिकायो बहुजनमनापा तथारूपिं वाचं भासिता होति। सम्फप्पलापं पहाय सम्फप्प- लापा पटिविरतो होति । कालवादी भूततादी अत्थवादी, धम्मवादी विनयवादी निधानवतिं वाचं भासिता कालेन सापदेसं परियन्तवतिं अस्थसंहितं । [१२] " सो बीजगामभूतगामसमारंभा पटिविरतो होति । एकभत्तिको होति रत्तूपरतो, विरतो विकालभोजना । नच्चगीतवादितविसूकदस्सना पटिविरतो होति । मालागन्धविलेपनधारणमण्डनविभूसनहाना....पे०.... उच्चासयनमहासयना ....पे०.... जावरूपरजतपटिग्गहणा ....पे०.... आमकवनपटिग्गहणा पटिविरतो होति । आमकमंसपटिग्गहणा....पं०.... इथिकुमारिकपटिग्गहणा .... पे० .... दासिदासपटिग्गहणा....पे०....अजे- ळक पटिग्गहणा... पे०....कुक्कुटसूकरपटिग्गहणा....पे०.... हथिगवास्स- वळवापटिग्गहणा .... पे० खेत्तवत्थुपटिग्गहणा ....पे०.... दूतेय्यपहिण- गमनानुयोगा पे०....कयविक्कया ....पे० तुलाकूटकंसकूटमानकूटा ....पं०....उकोटनवञ्चननिकतिसाचियोगा ....पे०....छेदनबधबन्धनविप- रामोसआलोपसहसाकारा पटिविरतो होति । [ १४ ] “ सो संतुट्टो होति कायपरिहारिकेन चीवरेन कुच्छिपरि- हारिकेन पिण्डपातेन, येन येन एव पक्कमति समादाय एव पक्कमति सेय्यथा पि नाम पक्खी सकुणो येन येने'व डेति सपत्तभारो व डेति एवमेव भिक्खु सन्तुट्ठो होति कायपरिहारिकेन चीवरेन कुच्छिपरिहारिकेन पिण्डपातेन येन येन एव पक्कमति समादाय एव पक्कमति । सो इमिना अरियेन सीलक्खन्धेन समन्नागतो अज्झत्तं अनवजसुखं पटिसंवेदेति । [१५] “सो चक्खुना रूपं दिस्वा न निमित्तग्गाही होति नानुब्यञ्जनग्गाही; यत्त्वाधिकरणमेनं चक्खुन्द्रियं असंवुतं विहरन्तं अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्युं तस्स संवराय पटिपज्जति, रक्खति चक्खुन्द्रियं, चक्खुन्द्रिये संवरं आपजति; सोतेन सदं सुत्वा....पे०....घाणेन गन्धं घायित्वा....पे०....,जिव्हाय रसं सायित्वा....पं०....कायेन फोहब्बं फुसित्वा ·१० मज्झिमनिकायो ...पे०....मनसा धम्मं विज्ञाय न निमित्तग्गाही होति नानुब्यञ्जनगाही; यत्वाभिकरणमेनं मनिन्द्रियं · असंवुतं विहरन्तं अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेश्यु, तस्स संवराय पटिपज्जति रक्खति मनिन्द्रियं, मनिन्द्रिये संवरं आपज्जति । सो इमिना अरियेन इन्द्रियसंवरेन समन्नागतो अज्झत्तं अव्यासेकसुखं पटिसंवेदेति । [१६] " सो अभिकन्ते पटिक्वन्ते सम्पजानकारी होति । आलोकिते विलोकिते ....पे०.... समिञ्जिते पसारिते....पे०....सङ्घाटिपत्त- चीवरधारणे ...पे०....असिते पीते खायिते सायिते....पे०....उच्चारपस्साव- कम्मे....पे०....गते, ठिते, निसिन्ने, सुत्ते, जागरिते, भासिते तुण्हीभावे सम्पजानकारी होति। [ १७ ] " सो इमिना च अरियेन सीलक्खन्धन समन्नागतो इमिना च अरियेन इन्द्रियसंवरेन समन्नागतो इमिना च अरियेन सतिसम्पजओन समन्ना- गतो विवित्तं सेनासनं भजति, अरनं रुकावमूलं पब्बतं कन्दरं गिरिगुहं सुसानं वनपत्थं अब्भोकासं पलालपुञ्ज । सो पच्छाभत्तं पिण्डपातपटि- क्वन्तो निसीदति पलङ्क आभुजित्वा उजु कायं पणिधाय, परिमुखं सति उप- ट्ठपेत्वा। सो अभिज्झं लोके पहाय विगताभिज्झेन चेतसा विहरति अभि- झाय चित्तं परिसोधेति; ब्यापादपदोसं पहाय. अव्यापन्नचित्तो विहरति सब्बपाणभूतहितानुकम्पी व्यापादपदोसा चित्तं परिसोधेति; थीनमिद्धं पहाय विगतथीनमिद्धो विहरति आलोकसञी सतो सम्पजानो थीनमिद्धा चित्तं परिसोधेति; उद्धच्चकुक्कुचं पहाय अनुद्रतो विहरति अज्झत्तं वूपसन्त- चित्तो उद्धच्चकुक्कुच्चा चित्तं परिसोधेति; विचिकिच्छं पहाय तिण्णविचि- किच्छो विहरति अकथंकथी कुसलेसु धम्मेसु विचिकिच्छाय चित्तं परिसोधेति। [१८] " सो इमे पञ्च नीवरणे पहाय चेतसो उपक्किलेसे पाय दुब्बलीकरणे विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितकं, सवि- ·मज्झिमनिकायो ११ चारं विवेकजं पीतिसुखं पठमज्झानं उपसम्पज विहरति । वितक्कविचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितकं अविचारं समाधिज पीतिसुखं दुतियज्झानं उपसम्पज्ज विहरति । पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहरति; सतो च सम्पजानो सुखं च कायेन पटिसंवेदेति, यं तं अरिय आचिक्खन्ति'उपेक्खको सतिमा सुखविहारी'ति ततियज्झानं उपसम्पज्ज विहरति । सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना पुब्बे'व सोमनस्सदोमनस्सानं अस्थङ्गमा अदुक्खमसुखं उपेक्खासतिपारिसुद्धिं चतुत्थज्झानं उपसम्पन्न , विहरति। [१९] “सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतृप- किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते पुब्बेनिवासानुस्सतिआणाय चित्तं अभिनिन्नामेति । सो अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति, सेय्यथीदं :-एकम्पि जाति, द्वे पि जातियो, तिस्सो पि जातियो, चतस्सो पि जातियो, पञ्च पि जातियो, दस पि जातियो, वीसति म्पि जातियो, तिसम्पि जातियो, चत्तारीसम्पि जातियो, पासम्पि जातियो, जातिसतम्पि जाति- सहस्सम्पि जातिसतसहस्सम्पि अनेके पि संवट्टकप्पे अनेके पि विवट्टकप्पे अने- के पि संवदृविवट्टकप्पे अमुत्रा'सि एवंनामो एवगोत्तो एवंवण्णो एवमा'हारो एवं सुखदुक्खपटिसंवेदी एवमा'युपरियन्तो । सो ततो चुतो अमुत्र उप्पादि, तत्रा'पा'सिं एवंनामो....पे०....एवमा'युपरियन्तो । सो ततो चुतो इधू'पप- नोति । इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति [२० ] “सो एवं समाहिते चित्ते....पे०....आनेजप्पत्ते सत्तानं चुतूप- पातआणाय चित्तं अभिनिन्नामेति । सो दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्त- मानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुब्बण्णे दुब्बण्णे सुगते दुग्गते यथा कम्मूपगे सत्ते पजानाति :-'इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्च- रितेन समन्नागता वचीदुचरितेन समन्नागता मनोदुचरितेन समन्नागता ·१२ मज्झिमनिकायो अरियानं उपवादका मिच्छादिहिका मिच्छादिठिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना, इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्ना- गता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्ठिका सम्मादिढिकम्मसमादाना, ते कायस्स भंदा परम्मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपन्नाति । इति दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते ....पे०....सत्ते पजानाति । [२१] “सो एवं समाहिते चित्ते....पे०....आनेञ्जप्पत्ते आसवानं खयत्रणाय चित्तं अभिनिन्नामेति । सो इदं दुक्खंति यथाभूतं पजानाति, अयं दुक्खसमुदायोति यथाभूतं पजानाति, अयं दुक्वनिरोधोति यथाभूतं पजानाति, अयं दुक्खनिरोधगामिनीपटिपदाति यथाभूतं पजानाति, इमे आस- वाति यथाभूतं पजानाति, अयं आसवसमुदायोति यथाभूतं पजानाति, अयं आसवनिरोधोति यथाभूतं पजानाति, अयं आसवनिरोधगामिनीपटिपदा'ति यथाभूतं पजानाति । तस्स एवं जानतो एवं पस्सतो कामासवा पि चित्तं विमु- चति भवासवा पि चित्तं विमुञ्चति अविज्जासवा पि चित्तं विमुच्चति, विमुत्तरिम विमुत्तति आणं होति, खीणा जाति, वुसितं ब्रम्हचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया'ति पजानाति । अयं वुञ्चति भिक्खवें पुग्गलो नेव अत्तंतपो ना'त्त परितापनानुयोगमनुयुत्तो न परंतपो न परपरितापनानुयोगमनुयुत्तो, सो अनत्तंपो अपरंतपो दिढे व धम्मे निच्छातो निबुतो सीतिभूतो सुखपटिसंवेदी ब्रम्हभूतेन अत्तना विहरति इति । [२२] इदम'वोच भगवा । अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासितं अभिनन्दु'ति। कन्दरकसुत्तन्तं पठमं ।

·मज्झिमनिकायो १३ १ ५२ [२ अट्ठकनागरसुत्तं] १] एवं मे सुतं । एकं समयं आयस्मा आनन्दो वेसालियं विह- रति बेलुवगामके । तेन खो पन समयेन दसमो गहपति अटकनागरो पाटलिपुत्तं अनुप्पत्तो होति केनचिदेव करणीयेन । अथ खो दसमो गह- पति अट्ठकनागरो येन कुक्कुटारामो येन अञतरो भिक्खु तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं भिक्खुं अभिवादेवा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो दसमो गहपति अट्ठकनागरो तं भिक्खं एतद'वोच :- कहं नु खो भन्ते आयस्मा आनन्दो एतरहि विहरति ? । दस्सनकामा हि मयं तं आयस्मन्तं आनन्दंति । एसो गहपति आयस्मा आनन्दो वेसालियं विहरति बेलुवगाम- के'ति । अथ खो दसमो गहपति अहकनागरो पाटलिपुत्ते तं करणीयं तीरेत्वा येन वेसाली बेलुबगामको येन आयस्मा आनन्दो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- मित्वा आयस्मन्तं आनन्दं अभिवादेवा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो दसमो गहपति अहकनागरो आयस्मन्तं आनन्दं एतद'वोच [२] अस्थि नु खो भन्ते आनन्द तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्रेन एकधम्भो अक्खातो यत्थ भिक्खुनो अप्पमतस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो अविमुत्तं वा चित्तं विमुञ्चति, अपरिक्खीणा वा आसवा परिक्खयं गच्छन्ति, अननुपत्तं वा अनुत्तरं योगक्खेमं अनुपापुणाती'ति' । 'अस्थि खो गहपति तेन भगवता जानता पस्सता....पे०....अनुत्तरं योग- क्खेमं अनुपापुणाती'ति' । कतमो पन भन्ते आनन्द तेन भगवता जानता ....पे०....अनुत्तरं योगक्खेमं अनुपापुणाति ?।

·१४ मज्झिमनिकायो [३] " इध गहपति भिक्खु विविच्चेव कामेहि....पे०.... पठमं झानं उपसम्पज विहरति । सो इति पटिसञ्चिक्खति :--' इदम्पि खो पठमं झानं अभिसङ्कतं अभिसञ्चेतयितं, यं खो पन किञ्चि अभिसङ्घतं, अभिसञ्चेतयितं तद ' निच्चं निरोधधम्मति पजानाति । सो तत्थ ठितो आसवानं खयं पापु- णाति । नो चे आसवानं खयं पापुणाति, तेने व धम्मरागेन ताय धम्मनन्दिया पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया ओपपातिको होति तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । अयम्पि खो गहपति तेन भग- वता जानता....पे०....अनुपापुणाति । [४] " पुन च परं गहपति भिक्खु वितकविचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं ....पे०....दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो इति पटिसञ्चि- क्खति:-' इदम्पि खो दुतियं झानं अभिसङ्कतं अभिसञ्चेतयितं निरोधधम्मति पजानाति । सो तत्थ ठितो आसवानं खयं पापुणाति नो चे....पे०.... तस्मा लोका । अयम्पि खो गहपति तेन भगवता जानता अनुपापुणाति । [५] " पुन च परं गहपति भिक्खु पीतिया च विरागा....पे०.... ततियं झानं उपसम्पज विहरति । सो इति पटिसश्चिक्खति 'इदम्पि खो ततियं झानं अभिसङ्घतं अभिसञ्चेतयितं ....पे०.... निरोधधम्मति पजानाति । सो तत्थ ठितो आसवानं खयं....पे०....अनुपापुणाति । ६ ]" पुन च परं गहपति भिक्खु सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च .....पे०....चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो इति पटिसश्चि- क्खति :- इदम्पि चतुत्थं झानं अभिसङ्कतं अभिसञ्चेतयितं ....पे०.... निरोधधम्मति पजानाति । सो तत्थ ठितो....पे०.... अनुपापुणाति । [७] "पुन च परं गहपति भिक्खु मेत्तासहगतेन चेतसा एकं दिसं ...पे०.... पहाना ·मज्झिमनिकायो फरित्वा विहरति, तथा दुतियं, तथा ततियं, तथा चतुत्थं' इति उद्धं अधो तिरियं सम्बधि सब्बत्तताय सब्बावन्तं लोकं मेत्तासहगतेन चेतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अब्याबझेन फरित्वा विहरति । सो इति पटिस- ञ्चिक्खति :- 'अयं पि खो मेत्ता चेतोविमुत्ति अभिसङ्क्षता अभिसञ्चेत- यिता । यं खो पन किञ्चि अभिसङ्कतं अभिसञ्चेतयितं तद निच्च निरोधधम्मति पजानाति । सो तत्थ ठितो....पे०.... अनुपापुणाति। [८ पुन च परं गहपति भिक्खु करुणासहगतेन चेतसा....पे० मुदितासहगतेन चेतसा....पे०....उपेक्खासहगतेन चेतसा एकं दिसं फरित्वा विहरति, तथा दुतियं....पे०....करुणासहगतेन चेतसा ....पे०....मुदितासहगतेन चेतसा....पे०....उपेक्खासहगतेन चेतसा विपुलेन....पे०....विहरति । सो इति पटिसञ्चिक्खति :--'अयम्पि खो करुणा चेतोनिमुत्ति....पे०....मुदिता चेतोविमुत्ति....पे०....उपेक्खा चेतोविमुत्ति अभिसङ्घता अभिसञ्चेतयिता । यं खो पन किञ्चि....पे०....निरोधधम्मति पजानाति । सो तत्थ ठितो....पे०....अनुपापुणाति । [९] " पुन च परं गहपति भिक्खु सब्बसो रूपसञ्चानं समतिकमा पटिघसानं अत्थङ्गमा नानत्तसञआनं अमनसिकारा अनन्तो आकासोति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति। सो इति पटिसश्चिक्खति : 'अयम्पि खो आकासानञ्चायतनसमापत्ति अभिसङ्घता अभिसञ्चेतयिता । यं खो पन....पे०....निरोधधम्मति पजानाति। सो तत्थ ठितो....पे०.... अनुपापुणाति। [१०] " पुन च परं गहपति भिक्खु सब्बसो आकासानञ्चायतनं सम- तिक्कम्म अनन्तं विआणति विश्वाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । सो इति पटिसञ्चिक्खति :- अयम्पि खो विज्ञाणञ्चायतनसमापत्ति :- ·मज्झिमनिकायो अभिसङ्खता अभिसञ्चेतयिता। यं खो....पे०....निरोधधम्मति पजानाति । सो तत्थ ठितो.... पे०....अनुपापुणाति । [११] " पुन च परं गहपति भिक्खु सब्बसो विआणञ्चायतनं समतिकम्म नत्थि किञ्ची'ति आकिञ्चआयतनं उपसम्पज विहरति । इति पटिसश्चिक्खति :- अयम्पि खो आकिञ्चयनसमापत्ति अभिसङ्कता अभिसञ्चेतयिता। यं खो....पे०.... निरोधधम्मति पजानाति । सो तत्थ- ठितो आसवानं खयं पापुणाति....पे०....(३) तस्मा लोका । अयं खो गहपति तेन भगवता जानता....पे०....अनुत्तरं योगक्षेमं अनुपापुणाति । [१२] एवं वुत्ते दसमो गहपति अट्ठकनागरो आयस्मन्त आनन्दं एतदवोच :--- सेय्यथा 'पि भन्ते आनन्द पुरिसो एकं निधिमुखं गवेसन्तो सकिदेव एकादस निधिमुखानि अधिगच्छेय्य, एवमेव खो अहं भन्ते एकं अमतद्वारं गवेसन्तो सकिदेव एकादस अमतद्वारानि अलत्थं सवनाय । सेय्यथा' पि भन्ते पुरिसस्स अगारं एकादसद्वारं सो तस्मि अगारे आदित्ते एकमेकेन पि द्वारेन सक्कुणेय्य अत्तानं सोस्थि कातुं, एवमेव खो अहं भन्ते इमेसं एकादसन्नं अमतद्वारानं एकमेकेन पि अमतद्वारे सक्कणिस्सामि अत्तानं सोस्थि कातुं । इमे हि नाम भन्ते अतिथिया आचरियस्स आचरियधनं परियेसिस्सन्ति किं पना'हं आयस्मतो आनन्दस्स पूजं न करिस्सामी 'ति । अथ खो दसमो गहपति अट्ठकनागरो पाटलिपु- त्तकञ्च वेसालिकञ्च भिक्खुसङ्घ सन्निपातापेत्वा पणीतेन खादनियेन भोजनियेन सहत्था सन्तप्पसि सम्पवारोसि एकमेकञ्च भिखं पञ्चेकदुस्स- युगेन अच्छादेसि । आयस्मन्तं आनन्दं तिचीवरेन अच्छादेसि आयस्मतो च आनन्दस्स पञ्चसतं विहारं करापेसी 'ति' । अट्टकनागरसुत्तन्तं दुतियं ।

·मज्झिमनिकायो १७ [३. सेखसुत्तं] [१] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा सक्केसु विहरति कपिलव- स्थुस्मिं निग्रोधारामे । तेन खो पन समयेन कापिलवस्थवानं सक्यानं नवं सन्थागारं अचिरकारितं होति अनझावुत्थं समणेन वा केनचि वा मनुस्सभूतेन । अथ खो कापिलवथवा सक्या येन भगवा तेनु'पसङ्कमिसु, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीर्दिसु । एकमन्तं निसिन्ना खो कापिलवत्थवा सक्या भगवन्तं एतद'वोचु :--' इध भन्ते कापिल- वत्थवानं सक्यानं नवं सन्थागारं....पे०....मनुस्सभूतेन । तं भन्ते भगवा पठमं परिभुञ्जतु, भगवता पठमं परिभुत्तं पच्छा कापिलवथवा सक्या परि- भुञ्जिस्सन्ति; तद'स्स कापिलवत्यवानं सक्यानं दीधरत्तं हिताय सुखाया'ति'। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन । [२] अथ खो कापिलवथवा सक्या भगवतो अधिवासनं विदित्वा उहा- या'सना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्विणं कत्वा येन सन्थागारं तेनु'पसङ्कमिंसु, उपसङ्कमित्वा सब्बसन्थरि सन्थागारं सन्थरित्वा आसनानि पापेत्वा उदक- मणिकं पतिद्वापेत्वा तेलप्पदीपं आरोपेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु, उपसङ्क- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अटुंसु । एकमन्तं ठिता खो कापिलव- स्थवा सक्या भगवन्तं एतद'वोचुं :- :--'सबसन्थरि सन्थतं भन्ते सन्थागारं, आसनानि पञ्चत्तानि, उदकमणिको पतिहापितो, तेलप्पदीपो आरोपितो; यस्स दानि भन्ते भगवा कालं मचती'ति । अथ खो भगवा निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय सद्धि भिखुसङ्घन येन सन्थागारं तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा पादे पक्खालेवा सन्थागारं पविसित्वा मज्झिमं थम्बं निस्साय पुरत्याभिमुखो निसीदि । भिक्खुसङ्घो पि खो पादे पक्खालेत्वा सन्थागारं पविसित्वा पच्छिमं ·मज्झिमनिकायो •. भित्ति निस्साय पुरस्था'भिमुखो निसीदि भगवन्तं येव पुरक्खत्वा । कापिल- वथवा पि खो सक्या पादे पक्खालेत्वा सन्थागारं पविसित्वा पुरस्थिमं भित्ति निस्साय पच्छामुखा निसीदिसु भगवन्तं येन पुरक्खत्वा । अथ खो भगवा कापिलवस्थवे सक्के बहुदेव रत्तिं धम्मिया कथाय संदस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्ते- जेत्वा सम्पहंसेत्वा आयस्मन्त आनन्दं आमन्तेसि :-' पटिभातु तं आनन्द कापिलवस्थवानं सक्यानं सेखो पाटिपदोपिढ़ि मे आगिलायति, तमहं आयमिस्सामी'ति । 'एवं भन्ते'ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पच्चस्सोसि । अथ खो भगवा चतुग्गुणं सङ्घाटिं पापेत्वा दक्खिणेन परसेन सीहसेय्यं कप्पेसि, पादे पादं अच्चा'धाय सतो सम्पजानो उहानसनं मनसिकरित्वा । [३] अथ खो आयस्मा आनन्दो महानामं सक्यं आमन्तेसि:-' महानाम अरियसावको सीलसम्पन्नो होति, इन्द्रियेसु गुत्तद्वारो होति, भोजने मत्तञ्च होति, जागरियं अनुयुत्तो होति, सत्तहि सद्धम्मेहि समन्नागतो होति, चतुन्नं झानानं अभिचेतसिकानं दिद्वधम्मसुखविहारानं निकाम- लाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी। [ ४ ] "कथं च महानाम अरियसावको सीलसम्पन्नो होति । इध महानाम अरियसावको सीलवा होति, पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति आचारगोचरसम्पन्नो, अणुमत्तेसु वजेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । एवं खो महानाः: अरियसावको सीलसम्पन्नो होति । [५] "कथं च महानाम अरियसावको इन्द्रियेसु गुत्तद्वारो होति । इध महानाम अरियसावको चक्खुना रूपं दिस्वा न निमित्तग्गाही होति, ना'नुव्यञ्जनग्गाही, यत्त्वा'धिकरणमेनं चक्खुन्द्रियं असंवुतं विहरन्तं अभिज्झा- दोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वासवेय्युं, तस्स संवराय पटिपज्नति, रक्खति चक्खुन्द्रियं, चक्खुन्द्रिये संवरं आपज्जति । सोतेन सदं सुत्वा ·मज्झिमनिकायो ....पे०.... घानेन गन्धं घायित्वा....पे०....जिव्हाय रसं सायित्वा ....पे०....कायेन फोहब्बं फुसित्वा ....पे०.... मनसा धम्मं विकाय न निमित्तग्गाही होति ना'नुव्यञ्जनग्गाही, यत्त्वा' भिकरणमेनं मनिन्द्रियं असं- वुतं विहरन्तं अभिज्झादोमस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्युं तस्स संवराय पटिपज्जति, रक्खति मनिन्द्रिय, मनिन्द्रिये संवरं आपज्जति । एवं खो महानाम अरियसावको इन्द्रियेसु गुत्तद्वारो होति । [६] "कथं च महानाम अरियसावको भोजने मत्त होति । इध महानाम अरियसावको पटिसङ्खा योनिसो आहारं आहारेति, नेव दवाय न मदाय न मण्डनाय न विभूसनाय, यावदेव इमस्स कायस्स ठितिया याप- नाय, विहिंसूपरतिया ब्रम्हचरियानुग्गहाय इति — पुराणश्च वेदनं पटिहखामि नवं च वेदनं न उप्पादेस्सामि, यात्रा च मे भविस्सति अनवज्जता च फासु- विहारो चाति । एवं खो महानाम अरियसावको भोजने मत्तञ्जू होति । ७] "कथं च महानाम अरियसावको जागरियं अनुयुत्तो होति ?। इध महानाम अरियसावको दिवसं चङ्कमेन निसजाय आवर- णियेहि धम्मेहि चित्तं परिसोधेति, रत्तिया पठमं यामं चङ्कमेन निसजाय आवरणियेहि धम्मेहि चित्तं परिसोधेति, रत्तिया मज्झिमं यामं दक्षिणेन पस्सेन सीहसेय्यं कप्पेति पादे पादं अच्चा धाय सतो सम्पजानो उडानसञ्च मनसिकरित्वा, रत्तिया पच्छिमं याम पञ्चुट्ठाय चङ्कमेन निसज्जाय आवरणेहि धम्मेहि चित्तं परिसोधेति। एवं खो महानाम अरियसावको जागरियं अनुयुत्तो होति। [८] "सत्तहि कथं च महानाम अरिय सावको सद्धम्मेहि समन्ना- गतो होति ? । इध महानाम अरियसावको सद्धो होति, सद्दहति तथागतस्स ·२० मज्झिमनिकायो बोधिति पि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विजाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्या देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा 'ति । हिरिमा होति, हिरीयति कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितेन मनोदुच्चरितेन, हिरीयति पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया । ओत्तापी होति, ओत्तापी कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितेन मनोदुच्चरितेन, ओत्तपति पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया । बहुस्सुतो होति, सुतधरो सुतसन्निचयो, ये ते धम्मा आदिकल्याणा मझेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्था सब्यञ्जना केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रम्हचरियं अभिवदन्ति तथारूपा'स्स धम्मा बहुसुता होन्ति धता, वचसा परिचिता, मनसा'नुपेक्खिता, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा । आरद्धविरियो विहरति, अकुसलानं धम्मानं पहानाय कुसला- नं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दळ्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसुलेसु धम्मसु । सतिमा होति, परमेन सतिनेपक्केन समन्नागतो, चिरकतम्पि चिर भासितम्पि सरिता अनुस्सरिता। पावा होति, उदयत्थगामिनिया पाय समन्नागतो अरियाय निब्बेधिकाय सम्मादुक्खक्खयगामिनिया। एवं खो महानाम अरियसावको सत्तहि सद्धम्मेहि समन्नागतो होति । [९] "कथं च महानाम अरियसावको चतुन्नं झानानं अभिचेतसिकानं दिधम्मसुखविहारानं निकामलामी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी? । इध महानाम अरियसावको विविच्चेव कामेहि ....पे०.... पठमं झानं उपसम्पज विहरति । वितक्कविचारानं वूपसमा ....पे..... दुतियं झानं ...पे०....ततियं झानं ....पे०....(५१.१८) चतुत्थं ज्ञानं उपसम्पज्ज विहरति । एवं खो महानाम अरियसावको चतुन्नं झानानंअभिचेतसिकानं दिधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी । यतो खो महानाम अरियसावको एवं सीलसम्पन्नो होति, एवं इन्द्रियेसु गुत्तद्वारो होति, एवं भोजने मत्तञ्ज होति,एवं जागरियं अनुयुत्तो होति, ·मज्झिमनिकायो २१ एवं सत्तहि सद्धम्मेहि समन्नागतो होति, एवं चतुन्नं झानानं अभिचेतसिकानं दिधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति, अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, अयं वुच्चति महानाम अरियसावको सेखो पाटिपदो अपुच्चण्डताय समापन्नो, भब्बो अभिनिम्बिदाय, भब्बो सम्बोधाय, भब्बो अनुत्तरस्स योगक्खेमस्स अधिगमाय । सेय्येथा'पि महानाम कुक्कुटिया अण्डानि अट्ठ वा दस वा द्वादस वा, तान' स्सु कुक्कुटिया सम्मा अधियितानि, सम्मा परिसेदितानि, सम्मा परिभावितानि; किश्चापि तस्सा कुक्कुटिया न एवं इच्छा उप्पज्जेय्य :- ' अहो वत मे कुक्कुटपोतका पादनखसिखाय वा मुखतुण्डकेन वा अण्डकोसं पदालेत्वा सोत्थिना अभिनिभिजेय्यु'ति । अथ खो भब्बा व ते कुक्कुटपोतका पादनखसिखाय वा मुखुतुण्डकेन वा अण्डकोसं पदालेत्वा सोत्थिना अभिनिन्भिजितुं'। एवमेव खो महानाम यतो अरियसावको एवं सीलसम्पन्नो होति....पे०....भब्बो अनुत्तरस्स योगक्खेमस्स अधिगमाय। स खो सो महानाम अरियसावको इमं येत्र अनुत्तरं उपेक्खासतिपारिसुद्धिं आगम्म अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति :-सेय्यथीद, एकम्पि जाति....पे० (५१.१९)....अनेकविहितं पुब्बोनिवासं अनुस्सरति । अयमस्स पठमा'भिनिम्भिदाहोति कुक्कुटच्छा- पकस्सेव अण्डकोसम्हा । स खो सो महानाम अरियसावको इमं येव अनुत्तरं उपेक्खासतिपारिसुद्धिं आगम्म दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुस- केन सत्ते परसति चवमाने उपपजमाने, हीने, पणीते....पे० (५१.२०) ....यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति । अयमस्स दुतिया'भिनिन्भिदा होति कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा । स खो सो महानाम अरियसावको इमं येव अनुत्तरं उपेक्खासतिपारिसुद्धिं आगम्म आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पाविमुत्तिं दिहे व धम्मे सयं अभि सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । ततिया'भिनिम्बिदा होति कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा। [१०] “यम्पि महानाम अरियसावको सीलसम्पन्नो होति.इदम्पिक्स होति ·२२ मज्झिमनिकायो . चरणस्मि । यम्पि महानाम अरियसावको इन्द्रियेसु गुत्तद्वारो होति इदम्पिस होति चरणस्मि। यम्पि खो महानाम अरियसावको भोजने मत्तञ्जू होति ....पे०....जागरियं अनुयुत्तो होति....पे०....सत्तहि सम्मेहि समन्ना- गतो होति....पे०....चतुन्नं झानानं अभिचेतसिकानं दिधम्मसुखविहारानं यम्पि महानाम निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी....पे०.... इदम्पि अस्स होति चरणस्मि । यञ्च खो महानाम अरियसावको अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति, सेय्यथीदं....पे०(५१.१९)....इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुञ्बेनिवासं अनुस्सरति, इदम्पि अस्स होति विजाय । यम्पि महानाम अरियसावको दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपजमाने....पे० (५१.२०).... यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति, इदम्पि अस्स होति विज्जाय। यम्पि महानाम अरियसावको आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्तिं पाविमुत्ति दिडे'व धम्मे सयं अभिञ्ञा सच्छिकित्वा उपसम्पज्ज विहरति, इदम्पि अस्स होति विजाय । अयं वुच्चति महानाम अरियसावको विज्जासम्पन्नो इति'पि चरणसम्पन्नो इति'पि विजाचरणसम्पन्नो इति'पि। ब्रम्हुना पे'सा महानाम सनकुमारेन गाथा भासिता :- खत्तियो सेट्टो जने तस्मि ये गोत्तपटिसारिनो। विजाचरणसम्पन्नो सो सेट्ठो देवमानुसेति । सा खो पन एसा महानाम ब्रम्हुना सनकुमारेन गाथा सुगीता न दुग्गीता, सुभासिता नो दुब्भासिता, अत्थसंहिता नो अनत्थसंहिता, अनुमता भगवता'ति। ११] अथ खो भगवा उट्ठहित्वा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि । 'साधु साधु आनन्द, साधु खो त्वं आनन्द, कापिलवत्थवानं सक्यानं सेखं पाटि- पदं अभासी' ति।"

·मज्झिमनिकायो २३ [१२] इदम'वोच आयस्मा आनन्दो, समनुओ सत्था अहोसि। अत्तमना कापिलवथवा सक्या आयस्मन्तो आनन्दस्स भासितं अभिनन्दु'ति। सेखसुत्तन्तं ततियं। [४. पोतलियसुत्तं] [ १ ] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा अङ्गुत्तरापेसु विहरति, आपणं नाम अङ्गुत्तरापानं निगमो। [ २ ] अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमा'दाय आपणं पिण्डाय पाविसि । आपणे पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कतो येन अञतरो वनसण्डो तेनु'पसङ्कमि दिवाविहाराय, तं वनसण्डं अज्झोगा- हित्वा अनतरस्मि रुक्खमूले निसीदि । पोतलियो पि खो गहपति सम्पन्न- निवासपावुरणो छत्तुपाहनाहि जङ्घाविहारं अनुचङ्कममानो अनुविचरमानो येन सो वनसण्डो तेनु'पसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि। सम्मो- दनीयं कथं साराणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं अट्टासि । एकमन्तं ठितं खो पोतलियं गहपति भगवा एतद'वोच :----'संविजन्ते खो गहपति आसनानि, सचे आकङ्खसि निसीदा'ति । एवं वुत्ते पोतलियो गहपति 'गहपति'वादेन मं समणो गोतमो समुदाचरतीति कुपितो अनत्तमनो तुण्ही अहोसि। दुति- यम्पि खो भगवा पोतलियं गहपति एतद'वोच :-'संविजन्ते खो....पे०.... तुण्ही अहोसि' । ततियम्पि खो भगवा पोतलियं गहपति एतदवोच :-'संवि- जन्ते खो....पे०.... अनत्तमनो भगवन्तं एतद'वोच :: :-'तयि'दं भो गोतम न च्छन्नं, तयि'दं न'प्पतिरूपं, यं मं त्वं गहपतिवादेन समुदाचरसी'ति ।

·मज्झिमनिकायो 'ते हि ते गहपति आकारा ते लिङ्गा ते निमित्ता यथा तं गहपतिस्सा'ति । 'तथा हि पन मे भो गोतम सब्बे कम्मन्ता पटिक्खित्ता सब्बे वोहारा समु- च्छिन्नाति । “ यथाकथं पन ते गहपति सब्बे कम्मन्ता पटिक्खित्ता सब्बे वोहारा समुच्छिन्ना'ति? । 'इध मे भो गोतम यं अहोसि धनं वा धनं वा रतनं वा जातरूपं वा सब्बं तं पुत्तानं दायज निय्यातं । तत्था'हं अनोवादी अनूप- वादी घासच्छादनपरमो विहरामि । एवं खो मे भो गोतम सब्बे कम्मन्ता पटिक्खित्ता सब्बे वोहारा समुच्छिन्ना'ति । 'अञया खो त्वं गहपति वोहार- समुच्छेदं वदसि; अप्रथा च पन अरियस्स विनये वोहारसमुच्छेदो होती'ति। ' यथाकथं पन भन्ते अरियस्स विनये वोहारसमुच्छेदो होति ? । साधु मे भन्ते भगवा तथा धम्म देसेतु यथा अरियस्स विनये वोहारसमुच्छेदो होती'ति । 'तेन हि गहपति सुणाहि साधुकं मनसिकरोहि, भासिस्सामी'ति । एवं भन्ते'. ति खो पोतलियो गहपति भगवतो पच्चस्सोसि । भगवा एतद'वोच : ? [ ३ ] "अह खो इमे गहपति धम्मा अरियस्स विनये वोहार- समुच्छेदाय संवत्तन्ति । कतमे अट्ट ? अपाणातिपातं निस्साय पाणाति- पातो पहातब्बो, दिन्ना'दानं निस्साय अदिन्ना'दानं पहातब्बं, सच्चं वाचं निस्साय मुसावादो पहातब्बो, अपिसुणं वाचं निस्साय पिसुणावाचा पहातब्बा, अगिद्धिलो निस्साय गिद्धिलोभो पहातब्बो, अनिन्दारोसं निस्साय निन्दारो- सो पहातब्बो, अकोधु'पायासं निस्साय कोधु'पायासो पहातब्बो, अनतिमानं निस्साय अतिमानो पहातब्बो। इमे खो गहपति अट्ठ धम्मा सङित्तेन वुत्ता वित्थारेन अविभत्ता अरियस्स विनये वोहारसमुच्छेदाय संवत्तन्ती'ति' । 'ये' मे भन्ते भगवता अढ धम्मा सङित्तेन वुत्ता वित्थारेन अविभत्ता अरियस्स विनये वोहारसमुच्छेदाय संवत्तन्ति, साधु मे भन्ते भगवा इमे अट्ठधम्मे वित्थारेन विभजतु अनुकम्पं उपादाया'ति । तेन हि गहपति, सुणाहि साधुकं मनसि- ·मज्झिमनिकायो . करोहि, भासिस्सामी'ति । एवं भन्ते' ति खो पोतलियो गहपति भगवतो पच्चस्सोसि । भगवा एतदवोच : [१] " अपाणातिपातं निस्साय पाणातिपातो पहातब्बोति खो पन एतं वुत्तं, किश्चे'तं पटिच्च वुत्तं ? :-इध गहपति अरियसावको इति पटिसश्चि- क्खति :- 'येसं खो अहं संयोजनानं हेतु पाणातिपाती अस्सं, तेसा'हं संयोजनानं पहानाय समुच्छेदाय पटिपन्नो। अहञ्चेव खो पन पाणातिपाती अस्सं, अत्तापि में उपवदेय्य पाणातिपातपञ्चया, अनुविच्च विजू गरहेग्यु पाणातिपातपच्चया, कायस्स भेदा परम्मरणा दुग्गति पाटिकला पाणातिपात- पच्चया । एतदेव खो पन संयोजनं एतं नीवरणं यदिदं पाणातिपातो, ये च पाणातिपातपच्चया उप्पज्जेय्युं आसवा विघातपरिळाहा पाणातिपाता पटिविर- तस्स एवं स ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । अपाणातिपातं निस्साय पाणातिपातो पहातब्बो' ति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । [५] "दिन्ना'दानं निस्साय अदिन्नादानं पहातब्बति इति खो पन एतं वुत्तं, किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? :- इध गहपति अरियसावको इति पटिसञ्चिक्खति :- 'येसं खो अहं संयोजनानं हेतु अदिन्नादायी अस्सं, तेसा'हं संयोजनानं पहानाय समुच्छेदाय पटिपन्नो । अहञ्चेव खो पन अदिन्नादायी अस्सं, अत्तापि मं उपवदेय्य अदिन्नादानपच्चया, अनुविच विञ्ज गरहेथ्युं अदिन्नादा- कायस्स भेदा परम्मरणा दुग्गति पाटिकङ्खा अदिन्नादानपच्चया । एतदेव खो पन संयोजनं एतं नीवरणं यदिदं अदिनादानं । ये च अदि- नादानपञ्चया उपज्जेग्युं आसवा विघातपरिळाहा अदिन्नादाना पटिविरतस्स एवं स ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । दिन्ना'दानं निस्साय अदि- नादानं पहातब्बति इति यं तं वुत्तं इदमे'तं पटिच्च वुत्तं । ६]" सच्चं वाचं निस्साय मुसावादो पहातब्बोति इति खो पन एतं नपच्चया, ·२६ मज्झिमनिकायो वुत्तं, किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? :-इध गहपति अरियसावको इति पटिसश्चिक्खति : 'येसं खो अहं संयोजनानं हेतु मुसावादी अस्सं, तेसा'हं संयोजनानं पहानाय समुच्छेदाय पटिपन्नो । अहञ्चेव खो पन मुसावादी अस्सं, अत्तापि मं उपवदेय्य मुसावादपच्चया, अनुविच्च विञ्च गरहेय्यु मुसावादपच्चया, कायस्स भेदा परम्मरणा दुग्गति पाटिका मुसावादपच्चया। एतदेव खो पन संयोजनं एतं नीवरणं यदिदं मुसावादो । ये च मुसावादपच्चया उप्पज्जेय्युं आसवा विघातपरिळाहा मुसावादा पटिविरतस्स एवं स ते आसवा विघातपरि- ळाहा न होन्ति। सच्चं वाचं निस्साय मुसावादो पहातब्बोति इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । [७] " अपिसुणं वाचं निस्साय पिसुणा वाचा पहातब्बा'ति इति खो पने'तं वुत्तं होति, किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? :-इध गहपति अरियसावको इति पटिसश्चिक्खति :- येसं खो अहं संयोजनानं हेतु पिसुणावाचो अस्सं, तेसा'हं संयोजनानं पहानाय समुच्छेदाय पटिपन्नो । अहञ्चेव खो पन पिसुणावाचो अस्सं, अत्तापि में उपवदेय्य पिसुणावाचापञ्चया, अनु- विच्च विझू गरहेय्यु पिसुणावाचापच्चया, कायस्स भेदा परम्मरणा दुग्गति पाटिकला पिसुणावाचापच्चया। एतदेव खो पन संयोजनं एतं नीवरणं यदि'दं पिसुणावाचा । ये च पिसुणावाचा पच्चया उप्पज्जय्यु आसवा विघात- परिळाहा पिसुणाय वाचाय पटिविरतस्स एवं स ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । अपिसुणं वाचं निस्साय पिसुणावाचा पहातब्बा'ति इति यं तं वुत्तं इदमे'तं पटिच्च वुत्तं । [८] " अगिद्धिलोमं निस्साय गिद्धिलोभो पहातब्बो'ति इति खो पने'तं वुत्तं, किञ्चेतं पटिच्चं वुत्तं ? :-इध गहपति अरियसावको इति पटिसश्चि- क्खति :---.' येसं खो अहं संयोजनानं हेतु गिद्धिलोभी अस्सं तेसा'ह ·मज्झिमनिकायो २७ संयोजनानं पहानाय समुच्छेदाय पटिपन्नो । अहञ्चेव खो पन गिद्धिलोभी अस्सं, अत्तापि मं उपवदेय्य गिद्धिलोभपञ्चया, अनुविच्च विझू गरहेय्यु गिद्धिलोभ- पच्चया, कायस्स भेदा परम्मरणा दुग्गति पाटिकवा गिद्धिलोभपच्चया । एतदेव खो पन संयोजन एतं नीवरणं यदिदं गिद्धिलोभो। ये च गिद्धिलोभ- पच्चया उपजेय्यु आसवा विघातपरिळाहा अगिद्धिलोभिस्स एवं स ते आसवा विधातपरिळाहा न होन्ति । अगिद्धिलोभं निस्साय गिद्धिलोभो पहा- तब्बो'ति इति यं तं वुत्तं इदमे'तं पटिच्च वुत्तं । [९] “ अनिन्दारोसं निस्साय निन्दारोसो पहातब्बोति इति खो पने'तं वुत्तं, किश्वेतं पटिच्च वुत्तं ? :-इध गहपति अरियसावको इति पटिसश्चि- क्खति :.-.-'येसं खो अहं संयोजनानं हेतु निन्दारोसी अस्सं तेसा'हं संयो- जनानं पहानाय समुच्छेदाय पटिपन्नो। अहश्चेव खो पन निन्दारोसी अस्सं, अत्तापि मं उपवदेय्य निन्दारोसपञ्चया, अनुविच्च वि गरहेय्युं निन्दारोस- पच्चया, कायस्स भेदा परम्मरणा दुग्गति पाटिकला निन्दारोसपच्चया । एत- देव खो पन संयोजनानं एतं नीवरणं यदिदं निन्दारोसो । ये च निन्दारोस- पच्चया उप्पजेय्युं आसवा विघातपरिळाहा अनिन्दारोसिस्स एवं स ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । अनिन्दारोसं निस्साय निन्दारोसो पहा- तब्बोति इति यं तं वुत्तं होति इदमे'तं पटिच्च वुत्तं । [१०] "अकोधु'पायासं निस्साय कोधु'पायासो पहातब्बो' ति इति खो पने'तं वुत्तं होति, किञ्चतं पटिच्च वुत्तं ? :-इध गहपति अरियसावको इति पटिसञ्चिक्खति :-'येसं खो अहं संयोजनानं हेतु कोधु'पायासी अस्सं, तेसा'हं संयोजनानं पहानाय समुच्छेदाय पटिपन्नो। अहश्चेव खो पन कोधु'पायासी अस्सं अत्तापि मं उपवदेय्य कोधु'पायासपच्चया। अनुविच्च विझू गरहेय्यु कोधु'पायासपच्चया, कायस्स भेदा परम्मरणा दुग्गति पटिकला कोधुपायास- ·२८ मज्झिमनिकायो पच्चया। एतदेव खो पन संयोजनं एतं नीवरणं यदिदं कोधुपायासो। ये च कोधु'पायासपच्चया उप्पज्जेय्यु आसवा विघातपरिळाहा, अकोधु' पायासिस्स एवं स ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । अकोधुपायासं निस्साय कोधु पायासो पहातब्बो' ति इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । [११] “अनतिमानं निस्साय अतिमानो पहातब्बोति इति खो पने 'तं वुत्तं, किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं? :-इध गहपति अरियसावको इति पटिसंश्चिक्खति:-. 'येसं खो अहं संयोजनानं हेतु अतिमानी अस्सं तेसा'हं संयोजनानं पहा- नाय समुच्छेदाय पटिपन्नो । अहश्चेव खो पन अतिमानी अस्सं, अत्ता' पि मं उपवदेय्य अतिमानपच्चया, अनुविच्च बिच गरहेय्यु अतिमानपञ्चया; कायस्स भेदा परम्मरणा दुग्गति पाटिकला अतिमानपच्चया । एतदेव खो पन संयोजनं एतं नीवरणं यदिदं अतिमानो। ये च अतिमानपच्चया उप्पजेय्यु आसवा विघातपरिळाहा अनतिमानिस्स एवं स ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । अनतिमानं निस्साय अतिमानो पहातब्बोति इति यं तं वुत्तं इदमे 'तं पटिच्चं वुत्तं । [१२] "इमे खो गहपति अह धम्मा सङ्कित्तेन वुत्ता वित्थारेन विभत्ता ये अरियस्स विनये वोहारसमुच्छेदाय संवत्तन्ति, नत्वे'व ताव अरियस्स विनये सब्बेन सब्बं सब्बथा सब्बं वोहारसमुच्छेदो होती'ति' । ' यथाकथं पन भन्ते अरियस्स विनये सब्बेन सब्बं सब्बथा सब्बं वोहारसमुच्छेदो होति ? । साधु मे भन्ते भगवा तथा धम्म देसेतु यथा अरियस्स विनये सब्बेन सबं सब्बथा सब्बं वोहारसमुच्छेदो होती'ति'। 'तेन हि गहपति सुणाहि साधुकं मनसिकरोहि, भासिस्सामी'ति' । ' एवं भन्ते 'ति खो पोतलियो गहपति भगवतो पच्चस्सोसि । भगवा एतदवोच :- ·मज्झिमनिकायो : [१३] " सेय्यथा 'पि गहपति कुक्कुरो जिघच्छादुब्बल्यपरेतो गोघातक- सूनं पञ्चपट्टितो अस्स । तमे 'नं दक्खो गोघातको वा गोघातक 'न्तेवासी वा अट्टिकङ्कलं सुनिकतं निकन्तं निम्मंसं लोहितमक्खितं उपच्छुभेय्य । तं किं मञ्जसि गहपति, अपि नु सो कुक्कुरो अमुं अढिकङ्कलं सुनिकन्तं निकन्तं निम्मंसं लोहितमक्खितं पलिखादन्तो जिघच्छादुब्बल्यं पटिविनेय्या' ति ?' । ' नो हेतं भन्ते, '। ' तं किस्स हेतु ?' । 'अदुं हि भन्ते अट्टिकङ्कलं सुनिकन्तं निकन्तं निम्मंसं लोहितमक्खितं; यावदेव च पन सो कुक्कुरो किलमन्तस्स विघातस्स भागी अस्सा'ति । एवमेव खो गहपति अरियसावको इति पटिसश्चिक्खति :- अहिककलूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहु 'पायासा, आदीनवो एत्य भिय्योति, एवमेतं यथाभूतं सम्मप्पआय दिस्वा या 'यं उपेक्खा नानत्ता नातत्तसिता तं अभिनिवजेत्वा या'यं उपेक्खा एकत्ता एकत्तसिता यत्थ सम्बसो लोकामिसुपादाना अपरिसेसा निरुज्झन्ति तमेव उपेक्खं भावेति [१४] " सेय्यथा' पि गहपति गिझो वा कङ्को वा कुललो वा मंसपेसि आदाय उड्डयेय्य तमेनं गिझापि कङ्का'पि कुलला'पि अनुपतित्वा अनुप- तित्वा वीतच्छेय्यु विराजेय्यु । तं किं मसि गहपति, सचे सो गिझो वा कङ्को वा कुललो वा तं मंसपेसि न खिप्पमेव पटिनिस्सजेय्य सो ततोनि- दानं मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुक्खंति ?' | ‘एवं भन्ते'। 'एवमेव खो गहपति अरियसावको इति पटिसश्चिक्खतिः-मंसपेमूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा....पे०....अपरिसेसा निरुज्झन्ति तमेव उपेक्खं भावेति । [१५] " सेय्यथा'पि गहपति पुरिसो आदित्तं तिणुकं आदाय पटिवातं गच्छेय्य । तं किं मनसि गहपति, सचे सो पुरिसो तं आदित्तं तिणुकं न खिप्पमेव पटिनिस्सजेय्य तस्स सा आदित्ता तिणुका हत्थं वा डहेय्य ·३० मज्झिमनिकायो .... बाहं वा डहेय्य अञ्जतरं वा अङ्गपच्चङ्गं डहेय्य, सो ततोनिदानं मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुक्खं'ति?' 'एवं भन्ते '। ' एवमेव खो गहपति अरियसावको इति पटिसश्चिक्खति : -तिणुकूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहु'पायासा पे०.... अपरिसेसा निरुज्झन्ति तमेव उपेक्खं भावेति । [१६] " सेय्यथा'पि गहपति अङ्गारकासु साधिकपोरिसा पूरा अङ्गारानं वीतच्चिकानं वीतधूमानं । अथ पुरिसो आगच्छेय्य जीवितुकामो अमरितुकामो सुखकामो दुक्खपटिकूलो। तमेव द्वे बलवन्तो पुरिसा नानाबा- हासु गहेत्वा अङ्गारकासुं उपकड्डेप्युं । तं किं मनसि गहपति, अपि नु सो पुरिसो इति चिति चेव कायं सन्नामेय्या ति ? ' ' एवं भन्ते'। ' तं किस्स हेतु ?'। विदितं हि भन्ते तस्स पुरिसस्स : ' इमं चेहं अङ्गारकासुं पपतिस्मामि ततोनिदानं मरणं वा निगच्छामि मरणमत्तं वा दुक्खं'ति । एवमेव खो गहपति अरियसावको इति पटिसञ्चिक्खति:--अङ्गारकासू- पमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा ....पे०.... अपरिसेसा निरुज्झन्ति तमेव उपेक्खं भावेति । [१७] " सेय्यथा पि गहपति पुरिसो सुपिनकं पस्सेय्य, आरामरामणे- य्यकं, वनरामणेय्यकं, भूमिरामणेय्यकं, पोक्खरणीरामणेय्यकं । सो पटिबुद्धो न किञ्चि पस्सेय्य। एवमेव सो गहपति अरियसावको इति पटिसश्चिक्खति :- सुपिनकूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहु'पायासा ....पे०.... अपरिसेसा निरुज्झन्ति तमेव उपेक्खं भावेति। [१८] " सेय्यथा पि गहपति पुरिसो याचितकं भोगं याचित्वा यानं पोरोसेय्यं पवरमणिकुण्डलं; सो तेहि याचितकेहि भोगेहि पुरक्खतो परिवुतो अन्तरापणं पटिपज्जेय्य, तमे'नं जनो दिवा एवं वदेय्य:- भोगी वत भो ·मज्झिमनिकायो ३१ पुरिसो; एवं किर भोगिनो भोगानि भुञ्जन्ति' इति । तमेनं सामिका यत्थ- यत्थेव पस्सेय्युं तत्थ तत्थेव सानि हरेय्युं । तं किं मासि गहपति, ' अलं नु खो तस्स पुरिसस्स अञथत्ताया ति ? । एवं भन्ते। ' तं किस्स हेतु ?'। 'सामिनो हि भन्ते सानि हरन्तीति । एवमेव खो गहपति अरियसावको इति पटिसञ्चिक्खति :-'याचितकूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहु'पायासा पे०.... अपरिसेसा निरुज्झन्ति तमेव उपेक्खं भावेति । [१९] " सेय्यथा'पि गहपति गामस्म वा निगमस्स वा अविदूरे तिब्बो वनसण्डो, तत्र'स्स रुक्खो सम्पन्नफलो च उपपन्नफलो च, न चास्सु कानिचि फलानि भूमियं पतितानि। अथ पुरिसो आगच्छेय्य फलस्थिको फलग- वेसी फलपरियेसनं चरमानो, सो तं वनसण्डं अज्झोगाहित्वा तं रुक्खं पस्सेय्य सम्पन्नफलश्च उपपन्नफलश्च । तस्स एवम स्स : —'अयं खो रक्खो सम्पन्नफलो च उपपन्नफलो च, नस्थि च कानिचि फलानि भूमियं पतितानि, जानामि खो पना'हं रुक्खं आरोहितुं; यन्नूना'हं इमं रुक्खं आरोहित्वा यावदत्थञ्च खादेय्यं उच्छङ्गञ्च पूरेय्य'ति । सो तं रुक्खं आरोहित्वा यावदत्थञ्च खादेय्य उच्छ- गश्च पूरेय्य । अथ दुतियो पुरिसो आगच्छेय्य फलथिको फलगवेसी फलपरियेसनं चरमानो तिण्हं कुठारं आदाय । सो तं वनसण्डं अज्झोगाहित्वा तं रुक्खं पस्सेय्य सम्पन्नफलश्च । उपपन्नफलश्च तस्स एवम'स्स : 'अयं खो रुक्खो सम्पन्न- फलो च उपपन्नफलो च, नत्थि च कानिचि फलानि भूमियं पतितानि, न खो पना'हं जानामि रुक्खं आरोहितुं; यन्नूना'हं इमं रुक्खं मूलतो छेत्या यावदत्थञ्च खादेय्यं उच्छङ्गं पूरेय्यंति । सो तं रुक्खं मूलतो छिन्देय्य । तं किं मसि गहपति, ‘असु यो पुरिसो सो पठमं रुक्खं आरूळहो सचे सो न खिप्पमेव ओहेय्य तस्स सो रक्खो पपतन्तो हाथं वा भञ्जय्य पादं वा भञ्जय्य, अञ्चतरं वा अङ्गपञ्चङ्गं भञ्जय्य, सो ततोनिदानं ·३२ मज्झिमनिकायो ? मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुक्खं'ति' ? । ‘एवं भन्ते'। 'एवमेव खो गहपति अरियसावको इति पटिसश्चिक्खति :---रुक्खफलूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहु'पायासा....पे०....अपरिसेसा निरुज्झन्ति तमेव उपेक्खं भावेति । [२०] स खो सो गहपति अरियसावको इममेव अनुत्तरं उपेक्खासतिपरिसुद्धिं आगम्म अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति, सेय्यथीदं :-एकम्पि जाति, द्वेपि जातियो, तिस्सो'पि जातियो....पे०.... (५१.१९) इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति । [२१] “स खो सो गहपति अरियसावको इमं येव अनुत्तरं उपेक्खासति- पारिसुद्धिं आगम्म दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने, हीने पणीते सुब्बण्णे दुब्बण्णे सुगते दुग्गते....पे०....(५१.२०) यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति । [२२] “स खो सो गहपति अरियसावको इमं येव अनुत्तरं उपेक्खासति- पारिसुद्धिं आगम्म आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्तिं पाविमुत्ति दिढे व धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । [२३] "एत्तावता खो गहपति अरियस्स विनये सब्बेन सबं सब्बथा सब्बं वोहारसमुच्छेदो होति। तं किं मञसि गहपति यथा अरियस्स विनये सब्बेन सब्बं सब्बथा सब्बं वोहारसमुच्छेदो होति अपि नु त्वं एवरूपं वोहारसमुच्छेदं अत्तनि समनुपस्ससी'ति? । 'को चाह भन्ते को च अरियस्स विनये सब्बेन सब्बं सब्बथा सब्बं वोहारसमुच्छेदो?। आरका'हं भन्ते अरियस्स विनये सब्बेन सब्बं सब्बथा सब्बं वोहारसमु- च्छेदा । मयं हि भन्ते पुब्बे अतिथिये परिब्बाजके अनाजानीये व समाने आजानीया'ति अमझिम्ह । अनाजानीये व समाने आजानीय- ·मझिमनिकायो ३३ भोजनं भोजिम्ह । अनाजानीये व समाने आजानीयद्याने ठपिम्ह । भिक्खू पन मयं भन्ते आजानीये व समाने अनाजानीया ति अमझिम्ह । आजा- नीये व समाने अनाजानीयभोजनं भोजिम्ह । आजानीये व समाने अना- जानीयद्याने ठपिम्ह । इदानि पन मयं भन्ते अतित्यिये परिब्बाजके अनाजानीये व समाने अनाजानीया' ति जानिस्साम। अनाजीयेव समाने अनाजानीयभोजनं भोजिस्साम, अनाजानीये व समाने अनाजानीयद्याने ठपिस्साम । भिक्खू पन मयं भन्ते आजानीयेव समाने आजानीया'ति जानि- स्साम, आजानीये व सामने आजानीयभोजनं भोजिस्साम, आजानीये व समाने आजानीयद्वाने ठपिस्साम । अजनेसि वत मे भन्ते भगवा सम- णेसु समणपेम, समणेसु समणप्पसादं, समणेसु समणगारवं । [२४] अभिवन्तं भन्ते, अभिक्वन्तं भन्ते । सेय्यथा'पि भन्ते निकुन्जितं वा उक्कुजेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूळ्सस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्ध- कारे वा तेलपजोतं धारेय्य, ' चक्खुमन्तो रूपानि दाक्खिन्ती'ति, एवमेवं भगवता अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो । एसा'हं भन्ते भगवन्तं सरणं गच्छामि धम्मच भिक्खुसङ्घञ्च । उपासकं में भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणगतंति"। पोतलियसुत्तन्तं चतुत्थं । [५जीवकसुत्तं] [१] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा राजगहे विहरति जीवकस्स कोमारभच्चस्स अम्बवने। अथ खो जीवको कोमारभच्चो येन भगवा तेनु'पसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेवा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं , ३ ·३४ मज्झिमनिकायो निसिनो खो जीवको कोमारभच्चो भगवन्तं एतद'वोच :: ---'सुतम्मे'तं भन्ते, समणं गोतम उद्दिस्स पाणं आरभन्ति, तं समणो गोतमो जानं उदिस्स- कटं मंसं परिभुञ्जति पटिच्चकम्मति। ये ते भन्ते एवमा'हंसु समणं गोतमं उद्दिस्स पाणं आरमन्ति....पे०....पटिच्चकम्मति, कच्चि ते भन्ते भगवतो वुत्तवादिनो, न च भगवन्तं अभूतेन अब्भाचिक्खन्ति, धम्मस्स चा'नुधम्म ब्याकरोन्ति, न च कोचि सहधम्मिको वादा'नुवादो गारव्हं ठानं आगच्छती'ति । ये ते जीवक एवमा'हंसु :--'समणं गोतमं उद्दिस्स पाणं आरभन्ति....पे० ...पटिच्चकम्मति । न मे ते वृत्तवादिनो, अब्भा- चिक्खन्ति च पन में ते असाता अभूतेन । तीहि खो अहं जीवक ठानेहि मंसं अपरिभोगंति वदामि :-दिहं, सुतं, परिसङ्कितं । इमेहि खो अहं जीवक तीहि ठानेहि मंसं अपरिभोग'ति वदामि । तीहि खो अहं जीवकं ठानेहि मंसं परिभोगंति वदामि :--अदिडं, असुतं, अपरि- सङ्कितं । इमेहि खो अहं जीवक तीहि ठानेहि मंसं परिभोग'ति वदामि। [२] " इध जीवक भिक्खु अञ्जतरं गामं वा निगमं वा उपनिस्साय विहरति । सो मेत्तासहगतेन चेतसा एकं दिसं फरित्वा विहरति, तथा दुतियं, तथा ततियं, तथा चतुत्थिं । इति उद्धं अधो तिरियं सब्बधि सम्बत्तताय सब्बावन्तं लोकं मेत्तासहगतेन चेतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अब्याबझेन फरित्वा विहरति । तमे'नं गहपति वा गहपति- पुत्तो वा उपसङ्कमित्वा स्वातनाय भत्तेन निमन्तेति। आकलमानोव जीवक भिक्खु अधिवासेति । सो तस्सा रत्तिया अच्चयेन पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमा'दाय येन तस्स गहपत्तिस्स वा गहपतिपुत्तस्स वा निवेसनं तेनु'पसङ्कमति उपसङ्कमित्वा पञ्जत्ते आसने निसीदति, तमेनं सो गहपति ·मज्झिमनिकायो वा गहपतिपुत्तो वा पणीतेन पिण्डपातेन परिविसति । तस्स न एवं होति :- साधु वत मायं गहपति वा गहपतिपुत्तो वा पणीतेन पिण्डपातेन परि- विसति, अहो वत मायं गहपति वा गहपतिपुत्तो वा आयतिम्पि एवरूपेन पणीतेन पिण्डपातेन परिविसेय्या'ति, एवम्पि'स्स न होति । सो तं पिण्ड- पातं अगथितो अमुच्छितो अनझोपन्नो आदीनवदस्सावी निस्सरणपो परिभुञ्जति । तं किं मनसि जीवक, ' अपि नु सो भिक्खु तस्मि समये अत्तच्याबाधाय वा चेतेति परब्याबाधाय वा चेतेति उभयब्याबाधाय वा चेतेती'ति ?' | 'नो हे' तं भन्ते । ननु सो जीवक भिक्खु तस्मि समये अनवज येव आहारं आहारेती'ति' ? । 'एवं भन्ते' । 'सुतं मेतं भन्ते ब्रम्हा मेत्ताविहारी'ति । तं मे इदं भन्ते भगवा सक्खी दिट्ठो, भगवा हि भन्ते मेत्ताविहारी'ति, । येन खो जीवक रागेन, येन दोसेन, येन मोहेन ब्यापादवा अस्स सो रागो सो दोसो सो मोहो तथागतस्स पहीनो उच्छि- नमूलो तालावत्थुकतो अनभावकतो आयति अनुप्पादधम्मो। सचे खो ते जीवक इदं सन्धाय भासितं-- अनुजानाभि ते एतंति' । 'एतदेव खो पन मे भन्ते सन्धाय भासितं'। [३] इध जीवक भिक्खु अञतरं गामं निगमं वा उपनिस्साय विहरति । सो करुणासहगतेन चेतसा....पे०....मुदितासहगतेन चेतसा ....पे०....उपेक्खासहगतेन चेतसा एकं दिसं फरित्वा विहरति, तथा दुतियं तथा ततियं तथा चतुत्थिं, इति उद्धं अधो तिरियं सब्बधि सब्ब- त्तताय सब्बावन्तं लोकं उपेक्खासहगतेन चेतसा विपुलेन महग्गतेन अप्प- माणेन अवेरेन अव्याबझेन फरित्वा विहरति । तं एनं गहपति वा गह- पतिपुत्तो वा उपसङ्कमित्वा स्वातनाय भत्तेन निमन्तेति । आकङ्घमानो व जीवक भिक्खु अधिवासेति । सो तस्सा रत्तिया अच्चयेन....पे०....अन- ज्झोपन्नो आदीनवदस्सावी निस्सरणपञो परिभुनति । तं किं मसि ·मज्झिमनिकायो जीवक :--' अपि नु सो भिक्खु तस्मि समये अत्तव्याबाधाय वा चेतेति ...पे०... अनवजं येव आहारं आहारेती'ति' ? । 'एवं भन्ते' सुतम्मे'तं भन्ते ब्रम्हा उपेक्खाविहारी'ति । तं मे इदं भन्ते भगवा सक्खी दिहो, भग- वा हि भन्ते उपेक्खाविहारी'ति । येन खो जीवक रागेन ....पे०.... आयति अनुप्पादधम्मो। सचे खो ते जीवक इदं सन्धाय भासितं ' अनु- जानामि ते एतं'ति' । 'एतदेव खो पन मे भन्ते सन्धाय भासितं' [४] “यो खो जीवक तथागतं वा तथागतसावकं वा उदिस्स पाणं आरभति सो पश्चहि ठानेहि बहुं अपुञ्ज पसवति । यम्पि सो एवमा'ह :- गच्छथ अमुकं नाम पाणं आनेथा'ति, इमिना पठमेन ठानेन बहुं अपुलं पसवति; यम्पि'सो पाणो गलप्पवेधकेन आनीयमानो दुक्खं दोमनस्सं पटि- संवेदेति, इमिना दुतियेन ठानेन बहुं अपुलं पसवति; यम्पि सो एवमा'ह-' गच्छथ इमं पाणं आरभथा'ति, इमिना ततियेन ठानेन बहुं अपुजं पसवति; यम्पि'सो पाणो आरभियमानो दुक्खं दोमनस्सं पटिसं- वेदेति, इमिना चतुत्थेन ठानेन बहुं अपुञ्ज पसवति; यम्पि सो तथागतं वा तथागतसावकं वा अकप्पियेन आसादेति, इमिना पञ्चमेन ठानेन बहुं अपुञ्ज पसवति । यो खो जीवक तथागतं वा तथागतसावकं वा उद्दिस्स पाणं आरभति सो इमेहि पञ्चहि ठानेहि बहुं अपुञ्ज पसवती'ति"। [५] एवं वुत्ते जीवको कोमारभच्चो भगवन्तं एतद'वोच : 'अच्छरियं भन्ते, अब्भुतं भन्ते । कप्पियं वत भन्ते भिक्खू आहारं आहारेन्ति, अनवज्ज वत भन्ते भिक्खू आहारं आहारेन्ति। अभिक्वन्तं भन्ते, अभिकन्तं भन्ते ....पे० ( ५४.२५ )....उपासकं मं भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणगतं'ति । जीवकमुत्तन्तं पश्चम ·मझिमनिकायो .. ५६ [६ उपालिसुत्तं] [१] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा नालन्दायं विहरति पावा- रिकम्बवने । तेन खो पन समयेन निगण्ठो नाटपुत्तो नालन्दायं पटि- वसति महतिया निगण्ठपरिसाय सद्धिं । अथ खो दीघतपस्सी निगण्ठो नालन्दायं पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्वन्तो येन पावा- रिकम्बवनं येन भगवा तेनु'पसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि, सम्मोदनीयं कथं साराणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं अट्ठासि। एकमन्तं ठितं खो दीघतपस्सि निगण्ठं भगवा एतद'वोच :--'संविजन्ते खो तपस्सी आसनानि, सचे आकसि निसीदा'ति' । एवं वुत्ते दीपतपस्सी निगण्ठो अञ्चतरं नीचं आसनं गहेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो दीघतपस्सि निगण्ठं भगवा एतद'वोच [२] कति पन तपस्सि निगण्ठो नाटपुत्तो कम्मानि पञआपेति पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया'ति । 'न खो आवुसो गोतम आचिण्णं निगण्ठस्स नाटपुत्तस्स कम्मं कम्मति पञआपेतुं, दण्डं दण्डंति खो आवुसो गोतम आचिण्णं निगण्ठस्स नाटपुत्तस्स पापेतुं'ति। कति पन तपस्सि निगण्ठो नाटपुत्तो दण्डानि पञआपेति पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया 'ति ? तीणि खो आवुसो गोतम निगण्ठो नाटपुत्तो दण्डानि पञआपेति पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया । सेय्यथीदं :-कायदण्डं वची- दण्डं मनोदण्डं'ति । किं पन तपस्सि अञ्जदेव कायदण्डं अजं वचीदण्ड अनं मनोदण्ड'ति ? । अञ्चदेव आवुसो गोतम कायदण्डं अनं वची- ·३८ मज्झिमनिकायो दण्डं अञ्ज मनोदण्डं 'ति । इमेसं पन तपस्सि तिण्णं दण्डानं एवं पटविभत्तानं एवं पटिविसिहानं कतमं दण्डं निगण्ठो नाटपुत्तो महासावज्जतरं पञ्जा- पेति पापस्स कम्मरस किरियाय पापस्स कम्मरस पवत्तिया, यदि वा कायदण्डं, यदि वा वचीदण्डं, यदि वा मनोदण्डं 'ति ? । इमेसं खो आवुसो गोतम तिण्णं दण्डानं एवं पटिविभत्तानं एवं पटिविसिद्वानं कायदण्डं निगण्ठो नाटपुत्तो महासावज्जतरं पञआपति पापस्स कम्मरस किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया, नो तथा वचीदण्डं, नो तथा मनोदण्डति । कायदण्ड'ति तपस्सि वदेसि। कायदण्डंति आवुसो गोतम वदामि । कायदण्डंति तपस्सि वदेसि । कायदण्डं'ति आवुसो गोतम वदामि । काय- दण्डति' तपस्सि वदेसि। कायदण्ड'ति आवुसो गोतम वदामि । इतिह भगवा दीघतपस्सि निगण्ठं इमस्मि कथाक्थुस्मि यावततियकं पतिद्वापेसि । [३] एवं वुत्ते दीघतपस्सी निगण्ठो भगवन्तं एतद'वोच :-त्वं पन आवुसो गोतम कति दण्डानि पञपेसि पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया'ति । 'न खो तपस्सि आचिण्णं तथागतस्स दण्डं दण्ड'ति पापेतुं, कम्म कम्मति खो तपस्सि आचिण्णं तथागतस्स पञ्जा- पेतुति ?। 'त्वं पन आवुसो गोतम कति कम्मानि पञापेसि पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया'ति । 'तीणि खो अहं तपस्सि कम्मानि पञआपेमि पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया, सेय्यथीदं :-कायकम्मं वचीकम्मं मनोकम्मति । 'किं पन आवुसो गोतम अञदेव कायकम्मं, अनं वचीकम्मं, अचं मनोक- म्मति ? । 'अञ्जदेव तपस्सि कायकम्मं अचं वचीकम्म अझं मनो- कम्मति। इमेसं पन आवुसो गोतम तिण्णं कम्मान एवं पटिविभत्तानं एवं पटिविसिहानं कतम कम्मं महासावजतरं पपेसि पापस्स कम्मस्स ·ज्झिमनिकायो ३९ किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया, यदि वा कायकम्मं यदि वा वचीकम्म यदि वा मनोकम्मति ? । 'इमेसं खो अहं तपस्सि तिण्णं कम्मान एवं पटि- विभत्तानं एवं पटिविसिट्ठानं मनोकम्मं महासावज्जतरं पञआपेमि पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया, नो तथा कायकम्म, नो तथा वचीकम्मति। मनोकम्मति आवुसो गोतम वदेसि । मनोकम्मति तपस्सि वदामि । मनोकम्मति आवुसो गोतम वदेसि। मनोकम्मति तपस्सि वदामि । मनोकम्मति आवुसो गोतम वदेसि। मनोकम्मति तपस्सि वदामी'ति । इतिह दीघतपस्सी निगण्ठो भगवन्तं इमस्मि कथाव- थुस्मि यावततियकं पतिद्वापेत्वा उद्याया'सना येन निगण्ठो नाटपुत्तो तेनु'पसङ्कमि । [४] तेन खो पन समयेन निगण्ठो नाटपुत्तो महतिया महतिया गिहिपरिसाय सद्धि निसिन्नो होति बालकिनिया उपालिपमुखाय। अद्दसा निगण्ठो नाटपुत्तो दीघतपस्सि निगण्ठं दूरतो व आगच्छन्तं, दिस्वान दीघतपस्सि निगण्ठं एतद'वोच :--' हन्द कुतो नु त्वं तपस्सि आगच्छसि दिवा दिव- स्सा'ति ? । 'इतो हि खो अहं भन्ते आगच्छामि समणस्स गोतमस्स सन्तिका ति । 'अहु पन ते तपस्सि समणेन गोतमेन सद्धि कोचिदेव कथा- सल्लापो'ति ? । 'अहु खो मे भन्ते समणेन गोतमेन सद्धि कोचिदेव कथा- सलापो'ति । 'यथाकथं पन ते तपस्सि अहु समणेन गोतमेन सद्धिं कोचिदेव कथासलापोति ? । अथ खो दीघतपस्सी निगण्ठो यावतको अहोसि भगवता सद्धि कथासल्लापो तं सब्बं निगण्ठस्स नाटपुत्तस्स आरोचेसि । एवं वुत्ते निगण्ठो नाटपुत्तो दीघतपस्सि निगण्ठं एतद'वोच :-'साधु साधु त- पस्सि, यथा तं सुतवा सावकेन सस्मदेव सत्थुसासनं आजानन्तेन एवमेवं दीघतपस्सिना निगण्ठेन समणस्स गोतमस्स ब्याकतं; किं हि सोभति ·४० मज्झिमनिकायो छवो मनोदण्डो इमस्स एवं ओळारिकस्स कायदण्डस्स उपनिधाय, अथ खो कायदण्डो व महासावज्जतरो पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया, नो तथा वचीदण्डो, नो तथा मनोदण्डोति'। . - [५] एवं वुत्ते उपालि गहपति निगण्ठं नाटपुत्तं एतद'वोच :- 'साधु साधु भन्ते तपस्सी, यथा तं सुतवा सावकेन सम्मदेव सत्थुसासनं आजानन्तेन एवमेवं भदन्तेन तपस्सिना समणस्स गोतमस्स ब्याकतं :-- किं हि सोभति छवो... पे०....नो तथा मनोदण्डो । हन्द चाहं भन्ते गच्छामि समणस्स इमस्मि कथाक्थुमि वादं आरोपेस्सामि । सचे मे समणो गोतमो तथा पतिहिस्सति यथा भदन्तेन तपस्सिना पतिहापितं, सेय्यथा' पि नाम बलवा पुरिसो दीघलोमिकं एळकं लोभेसु गहेत्वा आकड्डेय्य परिकड्डेय्य सम्परिकद्देश्य, एवमेवा'हं समणं गोतमं वादेन वादं आकड्डिस्सामि परिकड्डिस्सामि सम्परिकड़िसामि; सेय्यथा'पि नाम बलवा सोण्डिकाकम्मकरो महन्तं सोण्डिकाकिलशं गम्भीरे उदकरहदे पक्खिपित्वा कण्णे गहेत्वा आकड्ढय्य परिकड्डेय्य सम्परिकड्डेय्य, एवमेवा'हं समणं गोतमं वादेन वादं आकड्डिस्सामि परिकडिस्सामि सम्परिकडिस्सामि; सेय्यथा'पि नाम बलवा सोण्डिकाधुत्तो वालं कण्णे गहेत्वा ओधुनेथ्य निध्दुनेय्य निच्छादेय्य, एवमेवा'हं समणं गोतमं वादेन वादं ओधुनिस्सामि निद्भुनिस्सामि निच्छादेस्सामि; सेय्यथा पि नाम कुञ्जरो सहिहायनो गम्भीरं पोक्खरणिं ओगाहित्वा सण- धोविकं नाम कीळितजातं कीळति, एवमेवा'हं समणं गोतमं सणधोविकं मञ्चे कीळितजातं कीळिस्सामि । हन्द चाहं भन्ते गच्छामि समणस्स गोतमस्स इमस्मि कथाक्थुस्मि वादं आरोपेस्सामी'ति । गच्छ त्वं गहपति समणस्स गोतमस्स इमस्मि कथावथुस्मि वादं आरोपेहि; अहं वा हि गहपति समणस्स गोतमस्स वादं आरोपेय्यं, दीघतपस्सी वा निगण्ठो त्वं वा'ति'।

·मज्झिमनिकायो [६] एवं वुत्ते दीघतपस्सी निगण्ठो निगण्ठं नाटपुत्तं एतद'वोच 'न खो मेतं भन्ते रुञ्चति यं उपालि गहपति समणस्स गोतमस्स वादं आरोपेय्य; समणो हि भन्ते गोतम मायावी, आवट्ठनि मायं जानाति याय अतित्थियानं सावके आवटेती'ति'। 'अट्टानं खो एतं तपस्सि अनवकासो यं उपालि गहपति समणस्स गोतमस्स सावकत्तं उपगच्छेय्य । ठानं च खो एतं विजति यं समणो गोतमो उपालिस्स गहपतिस्स सावकत्तं उपगच्छेय्य । 'गच्छ त्वं गहपति समणस्स गोतमस्स इमस्मि कथावत्थुस्मि वादं आरो- पेहि; अहं वा हि गहपति समणस्स गोतमस्स वादं आरोपेय्यं दीध- तपस्सी वा निगण्ठो त्वं वाति' । दुतियम्पि खो....पे०....ततियम्पि खो दीघतपस्सी निगण्ठो निगण्ठं नाटपुत्तं एतद'वोच' :--'न खो मेतं भन्ते रुञ्चति यं उपालि गहपति समणस्स गोतमस्स वादं आरोपेय्य,....पे०....अहं वा हि गहपति समणस्स गोतमस्स वादं आरोपेय्यं दीघतपस्सी वा निगण्ठो त्वं वाति । [७] ‘एवं भन्ते'ति खो उपालि गहपति निगण्ठस्स नाटपुत्तस्स पटिस्सुत्वा उठाया'सना निगण्ठं नाटपुत्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा येन पावारिकम्बवनं येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो उपालि गहपति भगवन्तं एतद'वोच :--'आगमा नु खो इध भन्ते दीघतपस्सी निगण्ठो'ति । आगमा खो इध गहपति दीघतपस्सी निगण्ठो'ति ।' 'अह पन ते भन्ते दीघतपस्सिना निगण्ठेन सद्धि कोचिदेव कथासलापो'ति ?' | ' अहु खो मे गहपति दीघतपस्सिना निगण्ठेन सद्धि कोचिदेव कथासल्लापोति !' 'यथा- कथं पन ते भन्ते अहु दीघतपस्सिना निगण्ठेन सद्धिं कोचिदेव कथा- सल्लापोति ?'। अथ खो भगवा यावतको अहोसि दीघतपस्सिना निगण्ठेन साद्धिं कथासलापो तं सब्बं उपालिस्स गहपतिस्स आरोचेसि । एवं वुत्ते ·४२ मज्झिमनिकायो उपालि गहपति भगवन्तं एतद'वोच :--'साधु साधु भन्ते तपस्सी, यथा तं सुतवता सावकेन सम्मदेव सत्थुसासनं आजानन्तेन....पे०....नो तथा मनोदण्डोति । 'सचे खो त्वं गहपति सच्चे पतिहाय मन्तेय्यासि सिया नो एत्थ कथासलापो'ति ?'। 'सच्चे अहं भन्ते पतिद्वाय मन्तेस्सामि, होतु नो एत्थ कथासल्लापोति'। [८] ' तं किं मञसि गहपति इध'स्स निगण्ठो आबाधिको दुक्खितो बाव्हगिलानो सीतोदकपटिक्खित्तो उण्होदकपटिसेवी, सो सीतोदकं अलभमानो कालं करेय्य । इमस्स पन गहपति निगण्ठो नाटपुत्तो कत्थूप- पत्तिं पआपती'ति ?' । ' अस्थि भन्ते मनोसत्ता नाम देवा, तत्थ सो उपपजति' । ' तं किस्स हेतु ?' 'असु हि भन्ते मनोपटिबद्धो कालं करो- ती'ति ?' | 'गहपति गहपति मनसिकरित्वा खो गहपति ब्याकरोहि, न खो ते सन्धीयति पुरिमेन वा पच्छिमं पच्छिमेन वा पुरिमं । भासिता खो पन ते गहपति एसा वाचा :-'सच्चे अहं भन्ते पतिट्ठाय मन्तेस्सामि, होतु नो एत्य कथासल्लापो'ति ।' 'किश्चापि भन्ते भगवा एवमा'ह, :-' अथ खो कायदण्डो व महासावजत पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया, नो तथा वचीदण्डो नो तथा मनोदण्डो'ति'। 'तं किं मासि गहपति इधस्स निगण्ठो चातुयामसंवरसंवुतो सब्बवारिवारितो सब्बवारियुतो सब्बवारिधुतो सम्बवारिफुटो, सो अभिक्कमन्तो पटिक्कमन्तो बहू खुद्दके पाणे सङ्घातं आपादेति । इमस्स पन गहपति निगण्ठो नाटपुत्तो कं विपाकं पआपेति'। 'असञ्चेतनिक भन्ते निगण्ठो नातपुत्तो नो महासावजं पापेति' इति । 'सचे पन गहपति चेतेतीति ? । 'महासावजं भन्ते होती 'ति । 'चेतनं पन गहपति निगण्ठो नाटपुत्तो किस्मि पञआपेती'ति ? । 'मनोदण्डस्मि भन्ते'ति । 'गहपति गहपति मनसि करित्वा खो गहपति ब्याकरोहि....पे०.... कथा- सल्लापो'ति । 'किञ्चापि भन्ते भगवा एक्मा'ह, :-' अथ खो कायदण्डो व .

·मज्झिमनिकायो महासावज्जतरो पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया, नो तथा वचीदण्डो नो तथा मनोदण्डोति । [९] " तं किं मनसि गहपति अयं नाळन्दा इद्धा चेव फीता च, बहुजना आकिण्णमनुस्सा'ति । ' एवं भन्ते, अयं नाळन्दा इद्धा चेव फीता च, बहुजना आकिण्णमनुस्सा'ति । 'तं किं मनसि गहपति इध पुरिसो आगच्छेय्य उक्खित्तासिको, सो एवं वदेय्य :--' अहं यावतिका इनिस्सा नाळन्दाय पाणा ते एकेन खणेन एकेन मुहुत्तेन एकमसखलं एक- मंसपुझं करिस्सामी'ति'। 'तं किं मनसि गहपति :-पहोति नु खो सो पुरिसो यावतिका इमिस्सा नाळन्दाय पाणा एकेन खणेन एकेन मुहुत्तेन एकमंसखलं एकमंसपुञ्ज कातुं'ति ? । 'दस पि भन्ते पुरिसा वीसतिम्पि पुरिसा तिसम्पि पुरिसा चत्तारीसम्पि पुरिसा पञ्चासम्पि पुरिसा नप्पहोन्ति यावतिका इमिस्सा नालन्दाय पाणा ते एकेन खणेन एकेन मुहुत्तेन एकमंखखलं एकमंसपुण्जं कातुं; किं हि सोभति एको छवो पुरिसोति ? । तं किं मसि गहपति इधा'गच्छेय्य समणो वा ब्राम्हणो वा इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो। सो एवं वदेय्य, :-'अहं इमं नाळन्दं एकेन मनोपदोसेन भस्मं करिस्सामी'ति । तं कि मञसि गहपति पाहोति नु खो सो समणो वा ब्राम्हणो वा इद्धिमा चेतो वसिप्पत्तो इमं नाळन्दं एकेन मनोपदेसेन भस्मं कातुति ? । 'दसपि भन्ते नाळन्दा वीसतिम्पि नाळन्दा तिसतिम्पि नाळन्दा चत्तारीसम्पि नाळन्दा पसम्पि नाळन्दा पहोति सो समणो वा ब्राम्हणो वा इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो एकेन मनोपदोसेन भस्मं कातुं, किं हि सोभति एका छवा नाळन्दा ति ?। 'गहपति गहपति मनसि करित्वा खो गहपति ब्याकरोहि ....पे० कथासलापो'ति। 'किश्चापि भन्ते भगवा एवमा'ह, अथ खो कायदण्डो व महासावज्जतरो पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया नो तथा वचीदण्डो ·मज्झिमनिकायो 'सुतं ते नो तथा मनोदण्डो'ति'। 'तं किंमअसि गहपति :- दण्डका- रज कालिङ्गारजं मेज्झारखं मातङ्गारज अरचं अरञ्ज- भूतंति ?। एवं भन्ते, सुतं मे दण्डकारनं कालिकारनं मेझारज मातङ्गारजं अरनं अरज्ञभूतंति । 'तं किं मञ्जसि गहपति किन्ति ते सुतं केन तं दण्डकारनं कालिङ्गारज मेज्झारझं मातङ्गारअं अरञ्ज अरञभूतंति ? 'सुतं मेतं भन्ते इसीनं मनोपदोसेन तं दण्डकारनं कालिङ्गारों मेज्झारजे मातङ्गारझं अरनं अरञभूतंति । 'गहपति गह- पति मनसि करित्वा खो गहपति ब्याकरोहि....पे०....कथासलापो'ति । [१०] पुरिमेन एवा'हं भन्ते ओपम्मेन भगवतो अत्तमनो अभिरखो। अपि चाहं इमानि भगवतो विचरितानि पञ्हपटिभानानि सोतुकामो एसाहं भगवन्तं पञ्चनीकातब्बं अमनिस्सं। अभिकन्तं भन्ते, अभिक्वन्तं भन्ते....पे०.... (५४.२४ ) पाणुपेतं सरणगतं'ति । [११] “ अन्विच्चकारं खो गहपति करोहि । अन्विचकारो तुम्हादिसानं आतमनुस्सानं साधु होती'ति" । इमिना पहं भन्ते भगवतो भिय्यो सोमत्ताय अत्तमनो अभिरद्धो यं में भगवा एवमा 'ह :-' अन्विच्चकारं खो गहपति करोहि, अन्विञ्चकारो तुम्हादिसानं आतमनुस्सानं साधु होती 'ति। मं हि भन्ते अतिथिया सावकं लभित्वा केवलकप्पं नाळन्दं पटाकं परिहरेय्यु :-' उपालि अम्हाकं गहपति सावकत्तु'पगतो ति। अथ च पन मं भगवा एवमा' ह :- अन्विञ्चकारं खो गहपति करोहि, अन्विच्चकारो तुम्हादिसानं जातमनुस्सानं साधु होती 'ति । एसा 'हं भन्ते दुतियम्पि भगवन्तं सरणं गच्छामि धम्मश्च भिक्खुसङ्घञ्च, उपासकं मं भगवा धारेतु अजतग्गे पाणुपेतं सरणगतं'ति । [१२] “दीघरत्तं खो ते गहपति निगण्ठानं ओपानभूतं कुलं येन ·ज्झिमनिकायो ४५ नेसं उपगतानं पिण्डकं दातब्बं मय्यासी'ति' । इमिना पहं भन्ते भगवतो भिय्योसोमत्ताय अत्तमनो अभिरद्धो यं मं भगवा एवमाह : "दीघरत्तं खो ते गहपति निगण्ठानं ओपानभूतं कुलं, येन नेसं उप- गतानं पिण्डकं दातब्बं मओय्यासी'ति । सुतं मे'तं भन्ते :--" समणो गोतमो एवमा'हं :--' मरहं एव दानं दातब्ब, न असं दानं दातब्बं, मय्ह- मेव सावकानं दानं दातब्बं, न अ सं सावकानं दानं दातब्बं, मय्ह- मेव दिनं महप्फलं, न अञ्जेसं दिन्नं महप्फलं, मय्हमेव सावकानं दिन्नं महप्फलं, न अङ्घसं सावकानं दिन्नं महप्फलं'ति' । अथ च पन में भगवा निगण्ठेसु पि दाने समादपेति । अपि च भन्ते मयमेत्य कालं जानिस्साम । एसाहं भन्ते ततियम्पि भगवन्तं सरणं गच्छामि धम्मश्च भिक्खुसङ्घञ्च, उपासकं में भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणगतंति'। [१३] अथ खो भगवा उपालिस्स गहपतिस्स अनुपुब्बिकथं कथेसि :--सेय्यथीदं, दानकथं, सीलकथं, सग्गकयं, कामानं आदीनवं, ओकारं संकिलेस, नेक्खम्मे आनिसंसं पकासेसि । यदा भगवा अासि उपालि गहपति कल्लचित्तं मुदुचित्तं विनीवरणचित्तं, उदग्गचित्तं पसन- चित्तं, अथ या बुद्धानं सामुकंसिका धम्मदेसना तं पकासेसि :- 'दुक्खं, समुदयं, निरोधं, मग्गं' । सेय्यथा'पि नाम सुद्धं वत्थं अपगतकाळकं सम्मदेव रजनं पटिगण्हेय्य एवमेवं उपालिस्स गहपतिस्स तस्मिं येव आसने विरजं वीतमलं धम्मचक्खू उदपादि :--'यं किञ्चि समुदय- धम्मं सब्बं तं निरोधधम्मति । अथ खो उपालि गहपति दिद्वधम्मो पत्तधम्मो विदितधम्मो परियोगाळहधम्मो तिण्णविचिकिच्छो विगतकयं- कयो वेसारजप्पत्तो अपरप्पच्चयो सत्थुसासने भगवन्तं एतद'वोच, :-'हन्द च - ·मज्झिमनिकायो दानि मयं भन्ते गच्छाम, बहुकिच्चा मयं बहुकरणीया'ति' । 'यस्स दानि त्वं गहपति कालं मनसि । [१४ ] अथ खो उपालि गहपति भगवतो भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा उठाया'सना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा येन सकं निवेसनं तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा दोवारिकं आमन्तेसि :--' अज- तग्गे सम्म दोवारिक, आवरामि द्वारं निगण्ठानं, निगण्ठीनं; अनावटं द्वारं भगवतो भिक्खूनं भिक्खुणीनं, उपासकानं उपासिकानं; सचे कोचि निगण्ठो आगच्छति तमे'नं त्वं एवं वदेय्यासि :-" तिट्ट भन्ते, मा पाविसि, अज्जतग्गे उपालि गहपति समणस्स गोतमस्स सावकत्तं उपगतो, आव- टं द्वारं निगण्ठानं निगण्ठीनं, अनावटं द्वारं भगवतो भिक्खून भिक्खुणीनं उपासकानं उपासिकानं; सचे ते भन्ते पिण्डकेन अत्थो एत्थ एव तिट्ठ, एत्थ एव ते आहरिस्सन्ती'ति"। एवं भन्ते'ति खो दोवारिको उपालिस्स गहपतिस्स पच्चस्सोसि। [१५] अस्सोसि खो दीघतपस्सी निगण्ठो ‘उपालि किर गहपति समणस्स गोतमस्स सावकत्तं उपगतो'ति । अथ खो दीघतपस्सी निगण्ठो येन निगण्ठो नाटपुत्तो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा निगण्ठं नाटपुत्तं एत- द'वो'च :--" सुतमेतं भन्ते, उपालि किर गहपति समणस्स गोतमस्स सावकत्तं उपगतो'ति । अहानं खो एतं तपस्सी अनवकासो यं उपालि गहपति समणस्स गोतमस्स सावकत्तं उपगच्छेय्य । ठान'च खो एतं विजाति, यं समणो गोतमो उपालिस्स गहपतिस्स सावकत्तं उपगच्छे- य्या'ति । दुतियम्पि खो....पे०....ततियम्पि....पे०....खो दीघततपस्सी निगण्ठो निगण्ठं नाटपुत्तं एतदवोच :-सुतं मेतं भन्ते उपालि किर गहपति समणस्स गोतमस्स सावकत्तं उपगतो'ति ....पे०.... उपालिस्स ·मज्झिमनिकायो गहपतिस्स सावकत्तं उपगच्छेय्या ति। 'हन्दा'हं भन्ते गच्छामि याव जानामि यदि वा उपाली गहपति समणस्स गोतमस्स सावकत्तं उपगतो यदि वा नोति'। 'गच्छ त्वं तपस्सि जानाहि यदि वा उपालि गहपति सम- णस्स गोतमस्स सावकत्तं उपगतो यदि वा नोति । [१६ ] अथ खो दीघतपस्सी निगण्ठो येन उपालिस्स गहपतिस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि । अइसा खो दोवारिको दीघतपस्सि निगण्ठं दूरतो व आगच्छन्तं, दिस्वान दीघतपस्सि निगण्ठं एतद'वोच :-'तिट्ट भन्ते, मा पाविसि, अज्जतग्गे उपालि गहपति समणस्स गोतमस्स सावकत्तं उप- गतो, आवटं द्वारं....पे०....एल्थ एव आहरिस्सन्तीति । 'न मे आवुसो पिण्डकेन अत्यो ति क्वा ततो पटिनिवत्तित्वा येन निगण्ठो नाटपुत्तो तेनु' पसङ्कमि,उपसङ्कमित्वा निगण्ठं नाटपुत्तं एतद'वोचः-'सच्चं येव खो भन्ते यं उपालि गहपति समणस्स गोतमस्स सावकत्तं उपगतो । एतं खो ते अहं भन्ते ना' लत्यः --'न खो मे' भन्ते रुचति यं उपालि गहपति समणस्स गोतमस्स वादं आरोपेय्य, समणो हि भन्ते गोतमो मायावी आवडनिं मायं जानाति, याय अतिथियानं सावके आवटेती'ति । 'आवट्टो खो ते भन्ते उपालि गहपति समणेन गोतमेन आवट्टनिया मायाया'ति । 'अट्ठानं खो एत तपस्सि अनवकासो यं उपालि गहपति समणस्स गोतमस्स सावकत्तं उपगच्छेय्य, ठानञ्च खो एतं विजति यं समणो गोतमो उपालिस्स गह- पतिस्स सावकत्तं उपगच्छेय्या'ति। दुतियम्पि खो....पे०....ततियम्पि खो दीवतपस्सी निगण्ठो निगण्ठं नाटपुत्तं एतद'वोच :-'सच्चं येव खो भन्ते यं उपालि गहपति समणस्स गोतमस्स सावकत्तं उपगतो। एतं खो ते अहं भन्ते नालथं :-'न खो मेतं भन्ते रुचति यं उपालि गहपति समणस्स गोतमस्स वादं आरोपेय्य, समणो हि भन्ते गोतमो मायावी....पे०.... समणेन गोतमेन आवदृनिया मायाया'ति । 'अहानं खो एतं तपस्सि अनव- •.

·मज्झिमनिकायो वोच: कासो.... ....पे०....गहपतिस्स सावकत्तं उपगच्छेय्य । 'हन्द चाहं तपस्सि गच्छामि याव सामं येव जानामि यदि वा उपालि गहपति समणस्स गोतमस्स सावकत्तं उपगतो यदि वा नोति'। [१७] अथ खो निगण्ठो नाटपुत्तो महतिया निगण्ठपरिसाय सद्धिं येन उपालिस्स गहपतिस्स निवेसनं तेनु' पसङ्कमि । अहसा खो दोवारिको निगण्ठं नाटपुत्तं दूरतो व आगच्छन्तं, दिस्वान निगण्ठं नाटपुत्तं एतद'- :-'तिह भन्ते, मा पाविसि, अज्जतग्गे उपालि गहपति समणस्स गोतमस्स सावकत्तं उपगतो....पे०.... एत्थ एव ते आहरिस्सन्तीति । तन हि सम्म दोवारिक येन उपालि गहपति तेनु'पसङ्कमि उपसङ्कमित्वा उपालि गहपति एवं वदेहि : 'निगण्ठो भन्ते नाटपुत्तो महतिया निगण्ठपरिसाय सद्धिं बहिद्वारकोहके ठितो, सो ते दस्सनकामो'ति । 'एवं भन्ते'ति खो दोवरिको निगण्ठस्स नाटपुत्तस्स पटिस्सुत्वा येन उपालि गहपति तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा उपालि गहपति एतद'वोच ' निगण्ठो भन्ते नाटपुत्तो महतिया निगण्ठपरिसाय सद्धिं बहिद्वारकोडके ठितो, सो ते दस्सनकामोति । तेन हि सम्म दोबारिक, मज्झिमाथ द्वारसालाय आसनानि पञआपेही ति । ' एवं भन्ते' ति खो दोवारिको उपालिस्स गहप- तिस्स पटिस्सुत्वा मज्झिमाय द्वारसालाय आसनानि पआपेत्वा येन उपालि गहपति तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा उपालिं गहपति एतद'वोच :- 'पञ्अत्तानि खो ते भन्ते मज्झिमाय द्वारसालाय आसनानि, यस्स दानि कालं मसि इति । अथ खो उपालि गहपति येन मज्झिमा द्वारसाला तेनु'पसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा यं तत्थ आसनं अग्धश्च सेट्ठश्च उत्तमञ्च पणीतश्च तत्य निसीदित्वा दोवारिकं आमन्तेसि :-" तेन हि सम्म दोवारिक येन निगण्ठो नाटपुत्तो तेनुपसङ्कम, उपसङ्कमित्वा निगण्ठं नाटपुत्तं एवं वदेहि :-" उपालि भन्ते गहपति एव'माह :-" पविस ·मज्झिमनिकायो ४९ किर भन्ते सचे आकलसी'ति । 'एवं भन्ते ' ति खो दोवारिको उपालिस्स गहपतिस्स पटिस्सुत्वा येन निगण्ठो नाटपुत्तो तेनु' पसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा निगण्ठं नाटपुत्तं एतदवोच: :--' उपालि भन्ते गहपति एवमा हः-'पविस किर भन्ते सचे आकलसी'ति । अथ खो निगण्ठो नाटपुत्तो महतिया निगण्ठपरिसाय सद्धिं येन मज्झिमा द्वारसाला तेनुपसङ्कमि । [१८] अथ खो उपालि गहपति यं सुदं पुब्बे व यतो पस्सति निगण्ठं नाटपुत्तं दूरतो व आगच्छन्तं दिवान ततो पच्चुग्गन्त्वा यं तत्य आसनं अग्गश्च सेट्टश्च उत्तमश्च पणीतश्च तं उत्तरासङ्गेन पमजित्रा परि- ग्गहेत्वा निसीदापेति, सो दानि यं तत्थ आसनं अग्गश्च सेहश्च उत्त- मञ्च पणीतश्च तत्थ सामं निसीदित्वा निगण्ठं नाटपुत्तं एतद'- वोच :--'संविजन्ते खो भन्ते आसनानि, सचे आकसि निसीदा'ति। एवं वुत्ते निगण्ठो नाटपुत्तो उपालि गहपति एतद'वोच :--' उम्मत्तो'सि त्वं गहपति, दत्तो'सि त्वं गहपति : गच्छाम'हं भन्ते समणस्स गोतमस्स वादं आरोपेस्सा- मीति गन्त्वा महता वादसङ्घाटेन पटिमुक्को आगतो । सेय्यथापि गहपति पुरिसो अण्डहारको गन्त्वा उब्भतेहि अण्डेहि आगच्छेय्य, सेव्यथा वा पन गहपति पुरिसो अक्खिकहारको गन्त्वा उब्भतेहि अक्खीहि आगच्छेय्य, एवमेव खो त्वं गहपति अक्खिकहारको ‘गच्छामहं भन्ते समणस्स गोतमस्स वादं आरोपेस्सामीति गन्त्वा महता'सि वादसङ्घाटेन पटिमुक्को आगतो। आहोसि खो त्वं गहपति समणेन गोतमेन आवट्टनिया मायाया'ति' । [१९] 'भदिका भन्ते आवट्टनी माया । कल्याणी भन्ते आवट्टनी माया। पिया मे भन्ते जातिसालोहिता इमाय आवट्टनिया आवट्टेय्यु पियानम्पि मे अस्स आतिसालोहितानं दीघरत्तं हिताय सुखाय। सब्बे चेपि भन्ते खत्तिया इमाय आवट्टनिया आवटेय्यु सब्बेसानम्पि अस्स ·मज्झिमनिकायो खत्तियानं दीपरत्तं हिताय सुखाय । सब्बे चेपि भन्ते ब्राम्हणा....पे०.... वेस्सा....पे०....सुद्दा इमाय आवदृनिया आवट्टेय्युं सब्बेसं पस्स सुद्दानं दीघरत्तं हिताय सुखाय । सदेवको चे पि भन्ते लोको समारको सब्रम्हको सस्समणब्राम्हणी पजा सदेवमनुस्सा इमाय अवनिया आवट्टेय्य सदेवकस्स लोकस्स समारकस्स सब्रम्हकस्स सस्समणब्राम्हणिया पजाय सदेव- मनुस्साय दीघरत्तं हिताय सुखाय । तेन हि भन्ते उपमं ते करिस्सामि, उपमाय पि'ध एकचे विजू पुरिसा भासितस्स अस्थमा जानन्ति । [२०] 'भूतपुब्बं भन्ते अञतरस्स ब्राम्हणस्स जिण्णस्स वुड्डुस्स महल्लकस्स दहरा माणविका पजापती अहोसि गम्भिनी उपविज । अथ खो भन्ते सा माणविका तं ब्राम्हणं एतद'वोच :--' गच्छ त्वं ब्राम्हण आपणा मक्कटच्छापकं किणित्वा आनेहि यो मे कुमारकस्स कीळापनको भविस्सतीति । एवं वुत्ते भन्ते सो ब्राम्हणो तं माणविकं एतद'वोच : 'आगमेहि ताव भोति याव विजायसि; सचे त्वं भोति कुमारकं विजायिस्स- सि तस्सा ते अहं आपणा मक्कटच्छापकं किणित्वा आनिस्सामि, यो ते कुमारकस्स कीळापनको भविस्सति; सचे पन त्वं भोति कुमारिकं विजायि- स्ससि तस्सा ते 'हं आपणा मक्कटच्छापिकं किणिवा आनिस्सामि या ते कुमारिकाय कीळापनिका भविस्सती'ति'। दुतियम्पि खो भन्ते सा माणविका तं ब्राम्हणं एतद'वोच:--'गच्छ त्वं ब्राम्हण 'गच्छ त्वं ब्राम्हण ....पे०....भविस्स- ती'ति' । दुतियम्पि खो भन्ते सो ब्राम्हणो तं माणविकं एतद'वोच :-- 'आगमेहि ताव भोति याव विजायसि ....पे०.... कीळापनिका भविस्सतीति'। ततियम्पि खो भन्ते सा माणविका तं ब्राम्हणं एतद'वोच :--'गच्छ त्वं ब्राम्हण ....पे०.... भविस्सती'ति । अथ भन्ते सो ब्राम्हणो तस्सा माणविकाय सारत्तो पटिबद्धचित्तो आपणा मक्कटच्छापकं किणित्वा आनेत्वा तं माणविकं एतद'वोच :- अयं ते भोति ·मज्झिमनिकायो - आपणा मक्कटच्छापको किणित्वा आनीतो यो ते कुमारकस्स कीळापनको भविस्सती'ति' । एवं वुत्ते भन्ते सा माणविका तं ब्राम्हणं एतद'वोच : 'गच्छ त्वं ब्राम्हण इमं मक्कटच्छापकं आदाय येन रत्तपाणि रजकपुत्तो तेनु' पसङ्कम, उपसङ्कमित्वा रत्तपाण रजकपुत्त एवं वदेहि :-'इच्छामहं सम्म रत्त- पाणि इमं मक्कटच्छापकं पीतावलेपनं नाम रङ्गजातं रञ्जितं आकोटितपच्चा- कोटितं उभतोभागविमति' । अथ खो भन्ते सो ब्राम्हणो तस्सा माणविकाय सारत्तो पटिबद्धचित्तो तं मक्कटच्छापकं आदाय येन रत्तपाणि रजक- पुत्तो तेनु'पसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा रत्तपाणिं रजकपुत्तं एतद'वोच :- ' इच्छामहे सम्म रत्तपाणि इमं मकट्टच्छापकं पीतावलेपनं नाम रङ्गजातं रचितं आकोटितपञ्चाकोटितं उभतोभागविमति'। एवं वुत्ते भन्ते रत्तपाणि रजकपुत्तो तं ब्राम्हणं एतद'वोच :--'अयं खो ते भन्ते मक्कटच्छापको रङ्गक्खमो हि खो, नो आकोटनक्खमो नो विमजनक्खमोति'। एवमेव खो भन्ते बालानं निगण्ठानं वादो रङ्गक्खमो हि खो बालानं नो पण्डितानं, नो अनुयोगक्खमो, नो विमजनक्खमो । अथ खो भन्ते सो ब्राम्हणो अपरेन समयेन नवं दुस्सयुगं आदाय येन रत्तपाणि रजकपुत्तो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा रत्तपाणि रजकपुत्तं एतद'वोच :-'इच्छा- महं सम्म रत्तपाणि इमं नवं दुस्सयुगं पीतावलेपनं नाम रङ्गजातं रञ्जितं आकोटितपच्चाकोटितं उभतोभागविमर्द'ति । एवं वुत्ते भन्ते रत्तपाणि रजकपुत्तो तं ब्राम्हणं एतद'वोच :--'इदं खो ते भन्ते नवं दुस्सयुगं रङ्गक्खमञ्चेव आकोटनक्खमश्च विमज्जनक्खमश्चा'ति । एवमेव खो भन्ते तस्स भगवतो वादो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स रङ्गक्खमो चेव पण्डितानं नो बालानं अनुयोगक्खमो च विमज्जनक्खमो चा'ति' । [२१] 'सराजिका खोतं गहपति परिसा एवं जानाति :-'उपालि गहपति निगण्ठस्स नाटपुत्तस्स सावको'ति; कस्स तं गहपति सावकं धारेमा ति ? |

·५२
मझिमनिकायो
एवं वुत्ते उपालि गहपति उठाया'सना एकसं उत्तरासङ्गं करित्वा येन भगवा
तेन'अलि पणामेत्वा निगण्ठं नाटपुत्तं एतद'वोचः-'तेन हि भते सुणोहि
यस्सा'हं सावको
धीरस्स विगतमोहस्स पभिन्नखिलस्स विजितविजयस्स।
अनिघस्स सुसमचित्तस्स वुद्धसीलस्स साधुपञस्स।
वेस्सन्तरस्स विमलस्स भगवतो तस्स सावकोहम स्मि ॥१॥
अकथंकथिस्स तुसितस्स वन्तलोकामिसस्स मुदितस्स ।
कतसमणस्स मनुजस्स अन्तिमसारीरस्स नरस्स।
अनोपमस्स विरजस्स भगवतो तस्स सावकोहमस्मि ॥२॥
असंसयस्स कुसलस्स वेनयिकस्स सारथिवरस्स।
अनुत्तरस्स रुचिरधमस्स निकङ्खस्स पभासकरस्स ।
मानच्छिदस्स वीरस्स भगवतो तस्स सावकोहमस्मि ॥३॥
निसभस्स अप्पमेय्यस्स गम्भीरस्स मोनपत्तस्स ।
खेमङ्करस्स वेदस्स धम्मट्ठस्स संवुतत्तस्स ।
सङ्गातिगस्स मुत्तस्स भगवतो तस्स सावकोहमस्मि ॥ ४ ॥
नागस्स पन्तसेनस्स खीणसंयोजनस्स मुत्तस्स ।
पटिमन्तकस्स धोनस्स पन्नधजस्स वीतरागस्स ।
दन्तस्स निप्पपश्चस्स भगवतो तस्स सावकोहमस्मि ॥ ५ ॥
इसिसत्तमस्स अकुहस्स तेविन्नस्स ब्रम्हपत्तस्स ।
नहातकस्स पदकस्स पस्सद्धस्स विदितवेदस्स ।
पुरिन्ददस्स सक्कस्स भगवतो तस्स सावकोहमस्मि ॥ ६ ॥

·मज्झिमनिकायो अरियस्स भावितत्तस्स पत्तिपत्तस्स वेय्याकरणस्स । सतीमतो विपस्सिस्स अनमिनतस्स नो अपनतस्स । अनेजस्स वसिप्पत्तस्स भगवतो तस्स सावकोहम स्मि ॥ ७॥ सम्मग्गतस्स झायिस्स अननुगतन्तरस्स सुद्धस्स । असितस्स अप्पहीनस्स पविवित्तस्स अग्गपत्तस्स । तिण्णस्स तारयन्तस्स भगवतो तस्स सावकोहमस्मि ॥ ८॥ सन्तस्स भूरिपञस्स महापञस्स वीतलोभस्स। तथागतस्स सुगतस्स अप्पटिपुग्गलस्स असमस्स । विसारदस्स निपुणस्स भगवतो तस्स सावकोहमस्मि ॥९॥ तण्हच्छिदस्स बुद्धस्स वीतधूमस्स अनुपलित्तस्स । आहुनेय्यस्स यक्खस्स उत्तमपुग्गलरस अतुलस्स। महतो यसग्गपत्तस्स भगवतो तस्स सावकोहमस्मीति' ॥१०॥ [२२] 'कदा सफेव्हा पन ते गहपति इमे समणस्स गोतमस्स वण्णा'ति । सेय्यथा'पि भन्ते नानापुप्फानं महापुप्फरासि, तमेनं दक्खो माला- कारो वा मालाकार'न्तेवासी वा विचित्रं मालं गन्थेय्य, एवमेव खो भन्ते सो भगवा अनेकवण्णो अनेकसतवण्णो । को हि भन्ते वण्णारहस्स वणं न करिस्सती ति ?'। [२३] अथ खो निगण्ठस्स नाटपुत्तस्स भगवतो सक्कारं असहमानस्स तत्थैव उण्हं लोहितं मुखतो उग्गञ्छी'ति' । उपालिसुत्तन्तं छह ·५४ मजिझमनिकायो [-७ कुकुरपतिकसुत्तं] [१] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा कोळियेसु विहरति; हलिहवसनं नाम कोळियानं निगमो। अथ खो पुण्णो च कोळियपुत्तो गोवतिको, अचेलोच सेनियो कुक्कुरवतिको येन भगवा तेनुपसङ्कर्मिसु उपसङ्कमित्वा पुण्णो कोळियपुत्तो गोवतिको भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि; अचेलो पन सेनियो कुकुरवतिको भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं साराणीयं वीतिसारेत्वा कुक्कुरो'व पलिकुज्जित्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो पुण्णो कोळियपुत्तो गोवतिको भगवन्तं एतदवो- च : --- अयं भन्ते अचेलो सेनियो कुक्कुरवतिको दुक्करकारको छमानिक्खित्तं भुञ्जति, तस्स तं कुक्करवतं दीघरत्तं समत्तं समादिण्णं, तस्स का गति को अमिस- म्परायोति' ।। अलं पुण्ण तिहेते'तं, मा मं एतं पुच्छी'ति' । दुतियम्पि खो....पे०....ततियम्पि खो पुण्णो कोळियपुत्तो गोवतिको भगवन्तं एतद वोच :-'अयं भन्ते अचेलो सेनियो कुकुरो दुक्करकारको छमानि- क्खित्तं भुखति, तस्स का गति को अभिसम्परायोति ? । अद्धा खो ते अहं पुण्ण न लभामि, अलं पुण्ण, तिद्वेते'तं, मा मं एतं पुच्छी 'ति, अपि च ते अहं ब्याकरिस्सामि'। .. [२] " इध पुण्ण एकच्चो कुक्कुरवतं भावेति परिपुण्णं अब्बोकिण्णं, कुकुरसीलं भावेति परिपुण्णं अब्बोकिण्णं, कुक्करचित्तं भावेति परिपुण्णं अब्बोकिण्णं, कुक्कुराकप्पं भावेति परिपुण्णं अब्बोकिण्णं । सो कुकुरवतं भावेत्वा परिपुण्णं अब्बोकिण्ण, कुकरसीलं भावेत्वा....पे०....कुकुरचित्तं भावेत्वा....पे०....कुकुराकप्पं भावेत्वा परिपुण्णं अब्बोकिण्णं, कायस्स भेदा परम्मरणा कुक्करानं सहब्यतं उपपज्जति । सचे खो पन'स्स एवं दिहि ·मज्झिमनिकायो होति : -'इमिनाह सीलेन वा वतेन वा तपेन वा ब्रम्हचरियेन वा देवो वा भविस्सामि देवञ्जतरो वा'ति, सास्स होति मिच्छादिहि । मिच्छादि- हिस्स खो अहं पुण्ण द्विन्नं गतीनं अञ्जतरं गतिं वदामि:-'निरयं वा तिरच्छानयोनिं वा'। इति खो पुण्ण सम्पज्जमानं कुक्कुरवतं कुक्कुरानं सह- ब्यतं उपनेति, विपन्जमान निरयंति' । [३] एवं वुत्ते अचेलो सेनियो कुक्कुरवतिको परोदि अस्सूनि पवत्तेसि । अथ खो भगवा पुण्णं कोळियपुत्तं गोवतिकं एतद'वोच :- एतं खो ते अहं पुण्ण ना'लत्थं, अलं पुण्ण, तिट्टते'तं, मा में एतं पुच्छी'ति' । 'ना'हं भन्ते एतं रोदामि यं में भगवा एवमाह । अपि च मे इदं भन्ते कुकुरवतं दीघरत्तं समत्तं समादिण्ण। अयं भन्ते पुण्णो कोळियपुत्तो गोवतिको, तस्स ते गोवतं दीघरत्तं समत्तं समादिण्णं; तस्स का गति, को अभिसम्परायोति ? । 'अलं सेनिय, तिहते'तं, मा म एतं पुच्छी'ति' । दुतियम्पि खो ....पे०.... ततियम्पि खो अचेलो सेनियो कुकुरवतिको भगवन्तं एतद'वोचं:-'अयं भन्ते पुण्णो .पे०....अभिसम्परायोति? । अद्धा खो ते अलं सेनियन लभाभि :-अलं सेनिय....पे०....एतं पुच्छी'ति, अपि च ते अहं ब्याकरिस्साभि । इध सेनिय एकच्चो गोवतं भावेति परिपुण्णं अब्बोकिण्णं, गोसीलं भावेति....पे०.... गोचितं भावेति....पे०....परिपुण्णं, गवाकप्पं भावेति परिपुण्णं अब्बोकिण्णं । सो गोवतं भावेत्वा....पे०....गोसीलं भावत्वा....पे०....गोचित्तं भावत्वा ....पे०....गवाकप्पं भावेत्वा परिपुण्णं अब्बोकिण्ण, कायस्स भेदा परम्मरणा गुन्नं सहब्बतं उपपजति । सचे खो पन'स्स एवं दिहि होति :-'इमिना'हं सीलेन....पे०....मिच्छदिहि। मिच्छादिहिस्स खो अहं सेनिय....पे०.... तिरच्छानयोनि वा। इति खो सेनिय सम्पज्जमानं गोवतं गुन्नं सहव्यतं उपनेति, विपज्जमानं निरयंति' ।

·५६ मज्झिमनिकायो [४ ] एवं वुत्ते पुण्णो कोळियपुत्तो गोवतिको परोदि अस्सूनि पव- त्तेसि । अथ खो भगवा अचेलं सेनियं कुकुरवतिकं एतद'वोच :- 'एतं खो ते अहं सेनिय ना'लत्थं, अलं सेनिय, तिद्वैते'ते, मा में एतं पुच्छी'ति' । ना'हं भन्ते एतं रोदामि यं में भगवा एवमा'ह । अपि च मे'दं भन्ते गोवतं दीघरत्तं समत्तं समादिण्णं । एवं पसन्नो अहं भन्ते भगवति :-' पहोति भगवा तथा धम्म देसेतुं यथा अहञ्चेव इमं गोवतं पजहेय्यं, अयञ्च अचेलो सेनियो कुक्कुरवतिको तं कुक्करवतं पजहेय्या'ति' । 'तेन हि पुण्ण सुणाहि, साधुकं मनसिकरोहि, भासिस्सामी'ति' । ' एवं भन्ते'ति खो पुण्णो कोळियपुत्तो गोवतिको भगवतो पञ्चस्सोसि । भगवा एतद'वोच : [५] "चत्तारि'मानि पुण्ण कम्मानि मया सयं अभिजा सच्छि- कत्वा पवेदितानि । कतमानि चत्तारि? :-'अत्थि पुण्ण कम्मं कण्हं कण्हविपाकं, अस्थि पुण्ण कम्मं सुकं सुकविपाकं, अस्थि पुण्ण कम्मं कण्ह- सुकं कण्हसुक्कविपाकं, अस्थि पुण्ण कम्मं अकण्हं असुक अकण्हासुक्क- विपाकं कम्मं कम्मक्खयाय संवत्तति । [६] "कतमश्च पुण्ण कम्मं कण्हं कण्हविपाकं ?। इध पुण्ण एकच्चो सब्याबझं कायसङ्खारं अभिसङ्करोति, सब्याबझं वचीसङ्खारं अभिसङ्घरोति, सब्याबझं मनोसङ्खारं अभिसङ्घरोति । सो सब्याबझं कायसङ्खारं अभिसङ्करित्वा सब्याबझं वचीसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा सब्याबझं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा सब्याबझं लोकं उपपज्जति । तमेनं सब्याबझं लोकं उपपन्नं समानं सब्याबझा फस्सा फुसन्ति । सो सब्याबझेहि फस्सेहि फुट्ठो समानो सब्याबझं वेदनं वेदेति एकन्तदुक्खं, सेय्यथा'पि सत्ता नेरयिका । इति खो पुण्ण भूता भूतस्स उपपत्ति होति, यं करोति तेन उपपजति, ·मज्झिमनिकायो ५७ उपपन्नमेनं फस्सा फुसन्ति । एवम्प'हं पुण्ण 'कम्मदायादा सत्ता ति वदामि । इदं वुच्चति पुण्ण कम्मं कण्हं कण्हविपाकं । [७] “कतमञ्च पुण्ण कम्मं सुकं सुकविपाकं ?। इध पुण्ण एकचो अब्याबझं कायसङ्खारं अभिसङ्घरोति अब्याबझं वचीसङ्खारं अभिसङ्खरोति अब्याबझं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरोति, सो अव्याबझं कायसङ्करं अभिसङ्ख- रित्वा अब्याबझं वचीसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा अब्याबझं मनोसङ्खारं अभिसङ्ख- रित्वा अब्याबझं लोकं उपपजति । तमे'नं अब्याबझं लोकं उपपन्नं समानं अव्याबज्झा फस्सा फुसन्ति । सो अब्याबझेहि फस्सेहि फुट्ठो समानो अब्याबझं वेदनं वेदेति एकन्तसुखं, सेय्यथा'पि देवा सुभकिण्णा । इति खो पुण्ण भूता भूतस्स उपपत्ति होति, यं करोति तेन उपपज्जति, उपपन्नमेनं फस्सा फुसन्ति । एवम्प'हं पुण्ण ‘कम्मदायादा सत्ताति वदामि । इदं वुचति पुण्ण कम्मं सुकं सुकविपाकं । [८] "कतमश्च पुण्ण कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाक ? । इध पुण्ण एकच्चो सब्याबज्झम्पि अब्याबझम्पि कायसङ्खारं अभि- सङ्करोति, सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि वचीसङ्खरं अभिसङ्करोति, सब्याबझम्पि अब्याबझम्मि मनोसङ्खारं अभिसलरोति । सो सव्या- बज्झम्पि अब्याबझम्पि कायसङ्खारं अभिसकरित्वा सब्याबझम्पि अन्याबज्झम्पि वचीसवारं अभिसङ्करित्वा सब्याबञ्झम्पि अब्याबज्झम्पि मनोसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा सब्याबज्झम्पि अब्याबझम्पि लोकं उपपज्जति । तमे'नं सब्याबञ्झम्पि अब्याबझम्पि लोकं उपपन्नं समानं सब्याबझम्पि अब्यावज्झम्पि फस्सा फुसन्ति । सो सब्याबझेहि पि अब्याबझेहि पि फस्सेहि फुट्ठो समानो सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि वेदनं वेदेति बोकिण्णं सुखदुक्खं, सेय्यथापि मनुस्सा एकाचे च देवा एकच्चे च विनिपा- ·मज्झिमनिकायो तिका । इति खो पुण्ण भूता भूतस्स उपपत्ति होति, यं करोति तेन उप- पज्जति, उपपन्नमेनं फस्सा फुसन्ति। एवम्प'हं पुण्ण ' कम्मदायादा सत्ता'ति वदामि । इदं युञ्चति पुण्ण कम्मं कण्हसुकं कण्हसुक्क- विपाक। : . [९] "कतमश्च पुण्ण कम्मं अकण्हं असुक अकण्हासुक्कविपाक कम्मं कम्मक्खयाय संवत्तति : -'तत्र पुण्ण यमिदं कम्मं कण्हं कण्हविपाकं तस्स पहानाय या चेतना, यम्पि'दं कम्मं सुकं सुक्कविपाकं तस्स पहानाय या चेतना, यम्पि'दं कम्मं कण्हसुकं कण्हसुक्कविपाकं तस्स पहानाय या चेतना, इदं वुच्चति पुण्ण कम्मं अकण्हं असुकं अकण्हा- सुक्कविपाकं कम्म कम्मक्खयाय संवत्तति । इमानि खो पुण्ण चत्तारि कम्मानि मया सयं अभिआ सच्छिकत्वा पवेदितानीति'। [१०] एवं वुत्ते पुण्णो कोळियपुत्तो गोवतिको भगवन्तं एतद'वोच :---- 'अभिवन्तं भन्ते, अभिक्तं भन्ते। सेय्यथापि भन्ते निकुजितं....पे०.... (५४.२४) उपासकं में भगवा धारेतु अजनग्गे पाणुपेतं सरणगतं'ति' । अचेलो पन सेनियो कुकुरवतिको भगवन्तं एतद'वोच :-'अभिवन्तं भन्तं, अभिक्कना भन्ते, सेय्यथापि भन्ते निकुज्जितं....पे०....भिक्खुसङ्घञ्च । लभेय्या'हं भन्ते भगवतो सन्तिके पब्बज लभेय्यं उपसम्पदंति । यो खो सेनिय अतिथियपुब्बो इमस्मि धम्मविनये आकति पञ्बजे आकङ्क्षति उपसम्पदं सो चत्तारो मासे परिवसति, चतुन्नं मासानं अञ्चयेन आरचित्ता भिक्खू पब्बाजेन्ति उपसम्पादेन्ति भिक्खुभावाय । अपि च मेस्थ पुग्गलो वेमत्तता विदिता'ति । सचे भन्ते अतिथियपुब्बा इमरिम धम्मविनये आकङ्कता पब्बज्ज आकयन्ता उपसम्पदं चत्तारो मासे परिवसन्ति, चतुन्नं मासानं अञ्चयेन आरद्धचित्ता भिक्खू पब्बाजेन्ति उपसम्पादेन्ति भिक्खुभावाय, ·मज्झिमनिकायो ५९ 'अहं चत्तारि वस्सानि परिवसिस्सामि, चतुन मं वस्सानं अञ्चयेन आरद्धचित्ता भिक्खू पब्बाजेन्तु उपसम्पादेन्तु मिक्खुभावाया'ति' । [११] अलत्य खो अचेलो सेनियो कुकुरवतिको भगवतो सन्तिके पब्बज्ज अलत्य उपसम्पदं । अचिरूपसम्पन्नो खो पना'यस्मा सेनियो एको वूपकट्ठो अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो विहरन्तो न चिरस्सेव यस्स'त्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारियं पब्बजन्ति तदनुत्तरं ब्रम्हचरियपरियोसानं दिठेव धम्मे सयं अभिञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहासि :--'खीणा जाति, वुसितं ब्रम्हचरियं, कतं करणीयं, ना'परं इत्यत्ताया ति अब्भ- आसि । अञ्जतरो खो पना'यस्मा सेनियो अरहतं अहोसी ति"। कुकुरवतिकसुत्तन्तं सत्तमं । [८. अभयराजकुमारसुत्तं] [१] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा राजगहे विहरति वेल्लवने कलन्द- कनिवापे । अथ खो अभयो राजकुमारो येन निगण्ठो नाटपुत्तो तेनु'पसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा निगण्ठं नाटपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो अभयं राजकुमारं निगण्ठो नाटपुत्तो एतद'वोच :- 'एहि त्वं राजकुमारो, समणस्स गोतमस्स वादं आरोपेहि, एवं ते कल्याणो कित्तिसदो अब्भुग्गञ्छिति । :-'अभयेन राजकुमारेन समणस्स गोतमस्स एवं महिद्धिकस्स एवं महानुभावस्स वादो आरोपितो'ति' । 'यथा कथं पनाह भन्ते समणस्स गोतमस्स एवं महिद्धिकस्म एवं महानुभावस्स वादं आरोपे- स्सामी'ति! । 'एहि त्वं राजकुमार येन समणो गोतमो तेनु'पसङ्कम- ·मज्झिमनिकायो उपसङ्कमित्वा समणं गोतमं एवं वदेहि :- भासेय्य नु, खो भन्ते तथागतो तं वाचं या सा वाचा परेसं अप्पिया अमनापा'ति । सचे ते समणो गोतमो एवं पुट्ठो एवं ब्याकरोति :- भासेय्य राजकुमार, तथागतो तं वाचं या सा वाचा परेसं अप्पिया अमनापा'ति, तमेनं त्वं एवं वदेय्यासि :-'अथ किश्चरहि ते भन्ते पुथुज्जनेन नानाकरण ? पुथुजनो पि हि तं वाचं भासेय्य या सा वाचा परेसं अप्पिया अमनापा 'ति' ? । सचे पन ते समणो गोतमो एवं ब्याकरोति :-'न राजकुमार, तथागतो तं वाचं भासेय्य या सा वाचा परेसं अप्पिय्या अमनापा'ति, तमेनं त्वं एवं वदेय्यासि :- 'अथ किश्चरहि ते भन्ते देवदत्तो ब्याकतो, आपायिको देवदत्तो, नेरयिको देवदत्तो, कप्पट्ठो देवदत्तो, अतेकिच्छो देवदत्तो 'ति, ताय च पन ते वाचाय देवदत्तो कुपितो अहोसि अनत्तमनोति' ? । इमं खो ते राजकुमार समणो गोतमो उभतोकोटिक पन्हं पुट्ठो समानो नेव सक्खीति उग्गिलितुं नेव सक्खीति ओगिलितुं । सेय्यथा'पि नाम पुरिसस्स अयोसिङ्घाटकं कण्ठे विलग्गं, सो नेव सकणेय्य उग्गिलितु नेव सक्कुणेय्य ओगिलितुं एवमेव खो ते राजकुमार समणो गोतमो इमं उभतोकोटिकं पञ्हं पुट्ठो समानो नेव सक्खीति उग्गिलितुं नेव सक्खीति ओगिलितुति' । [२] ' एवं भन्ते'ति खो अभयो राजकुमारो निगण्ठस्स नाटपुत्तस्स पटिस्सुत्वा उट्टाया'सना निगण्ठं नाटपुत्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा येन भगवा तेनु'पसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिनस्स खो अभयस्स राजकुमारस्स सुरियं ओलोकेत्वा एतद'- होसि :-' अकालो खो अन्न भगवतो वादं आरोपेतुं, स्वे दाना'हं सके निवेसने भगवतो वादं आरोपेस्सामी'ति', भगवन्तं एतद'वोच :- 'अधिवासेतु मे भन्ते भगवा स्वातनाय अत्तचतुत्यो भत्त'ति' । अधि- वासेसि भगवा तुण्हीभावेन । अथ खो अभयो राजकुमारो भगवतो ·मज्झिमनिकायो अधिवासनं विदित्वा उद्याया'सना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि | अथ खो भगवा तस्स रत्तिया अञ्चयेन पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमा'दाय येन अभयस्स राजकुमारस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा पञत्ते आसने निसीदि । अथ खो अभयो राजकुमारो भगवन्तं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेसि सम्पवारेसि। अथ खो अभयो राजकुमारो भगवन्तं भुत्तावि ओनीतपत्तपाणिं अञ्जतरं नीचं आसनं गहेत्वा एकमन्तं निसीदि । [३] एकमन्तं निसिन्नो खो अभयो राजकुमारो भगवन्तं एतद'वोच भासेय्य नु खो भन्ते तथागतो तं वाच या सा वाचा परेसं अप्पिया अमनापा'ति' । 'न खो'त्य राजकुमार एकंसेना'ति। एत्य भन्ते अनस्सु निगण्ठा'ति। ' किं पन त्वं राजकुमार एवं वदेसि :--' एत्य भन्ते अनस्सु निगण्ठा'ति ? । 'इधा'हं भन्ते येन निगण्ठो नाटपुत्तो तेनुपसङ्कमि उपसक्क- मित्वा निगण्ठं नाटपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्न खो में भन्ते निगण्ठो नाटपुत्तो एतद'वोच :-'एहि वं राजकुमार समणस्स गोतमस्स वादं आरोपेहि ....पे०....आरोपितो'ति । एवं वुत्ते अहं भन्ते निगण्ठं नाटपुत्तं एतद'वोच :-' यथाकथं पनाह 'यथाकथं पनाहं भन्ते समणस्स गोतमस्स....पे०....ओगिलितुति । [४ ] तेन खो पन समयेन दहरो कुमारो मन्दो उत्तानसेय्यको अभ- यस्स राजकुमारस्स अङ्के निसिन्नो होति । अथ खो भगवा अभयं राजकुमार एतद'वोच :- तं किं मनसि राजकुमार सचा'यं कुमारो तुम्हं वा पमादम- न्वाय धातिया वा पमादम न्वाय कटं वा कठलं वा मुखे आहरेय्य, किन्ति नं करेय्यासी'ति ? । 'आहरेय्यस्सा'हं भन्ते । सचे अहं भन्ते न सकुणेय्यं आदिकेने'व आहत्तुं, वामेन हत्थेन सीसं परिग्गहेत्वा दक्षिणेन हत्थेन वङ्क- ·मझिमनिकायो गुलिं करित्वा सलोहितम्पि आहरेय्यं । तं किस्स हेतु ? ।' अस्थि मे भन्ते कुमारे अनुकम्पा'ति । 'एवमेव खो राजकुमार यं तथागतो वाचं जानाति अभूतं अतच्छं अनत्थसंहितं, सा च परेसं अप्पिया अमनापा, न तं तथागतो वाचं भासति; यम्पि तथागतो वाचं जानाति भूतं तच्छं अनत्य- संहितं, सा च परेसं अप्पिया अमनापा, तम्पि तथागतो वाचं न भासति; यञ्च खो तथागतो वाचं जानाति भूतं तच्छं अत्थसंहितं, सा च परेसं अप्पिया अमनापा, तत्र कालङ्घ तथागतो होति तस्सा वाचाय वेय्याकर- णाय । यं तथागतो वाचं जानाति अभूतं अतच्छं अनत्यसंहितं, सा च परेसं पिया मनापा, न तं तथागतो वाचं भासति; यम्पि तथागतो वाचं जानाति भूतं तच्छं अनत्यसंहितं, सा च परेसं पिया मनापा, तम्पि तथागतो वाचं न भासति; यश्च खो तथागतो वाचं जानाति भूतं तच्छं अत्यसंहितं, सा च परेसं पिया मनापा, तत्र काल तथागतो होति तस्सा वाचाय वेय्याकरणाय' । 'तं किस्स हेतु ?' । अत्थि राजकुमार तथागतस्स सत्तेसु अनुकम्पा'ति'। [५] 'ये मे भन्ते खत्तियपण्डिता पि ब्राम्हणपण्डिता पि गहपतिपण्डि- ता पि समणपण्डिता पि पऽहं अभिसङ्खरित्वा तथागतं उपसङ्कमित्वा पुच्छन्ति पुब्बे नु खो एतं भन्ते भगवतो चेतसो परिवितक्कितं होति :-'ये में उपसङ्क- मित्वा एवं पुच्छिस्सन्ति, तेसा'हं एवं पुट्ठो एवं ब्याकरिस्सामी'ति, उदाहु ठानसो व एतं तथागतं पटिभाती'ति' ? | 'तेन हि राजकुमार त व एत्थ पटिपु- च्छिस्सामि, यथा ते खमेय्य तथा नं ब्याकरेय्यासि । तं किं मञ्जसि राज- कुमार कुसलो त्वं रथस्स अङ्गपच्चङ्गानं'ति?। 'एवं भन्ते, कुसलो अहं रथस्स अङ्गपञ्चङ्गानं 'ति । ' तं किं मनसि राजकुमार ये तं उपसकमित्वा एवं पुच्छेय्युं :-'किं नाम इदं रथस्स अङ्गपञ्चङ्गति, पुब्बे व नु खो ते एतं चेतसो परिवितक्कितं अस्स 'ये मं उपसकमित्वा एवं पुच्छिस्सन्ति तेसा'हं एवं ·मझिमनिकायो ब्याकरिस्सामी ति, उदाहु ठानसो वे'तं तं पटिभासेय्यासी'ति' ? । 'अहं हि भन्ते रथिको सातो कुसलो रथस्स अङ्गपच्चङ्गानं, सब्बानि मे रथस्स अङ्गपञ्च- मानि सुविदितानि, ठानसो वे'तं मं पटिभासेय्या'ति' । ' एवमेव खो राज- कुमार येते खत्तियपण्डिता पि ब्राम्हणपण्डिता पि गहपतिपण्डिता पि समण- पण्डिता पऽहं अभिसङ्खरित्वा तथागतं उपसङ्कमित्वा पुच्छन्ति, ठानसो वेत तथागतं पटिभाति । तं किस्स हेतु ।। सा हि राजकुमार तथागतस्स धम्मधातु सुप्पटिविद्धा यस्सा धम्मधातुया सुप्पटिविद्धत्ता ठानसो वे' तं तथागतं पटि- भाती'ति'। ६] एवं वुत्ते अभयो राजकुमारो भगवन्तं एतद'वोच :-' अभिकन्तं भन्ते, अभिवन्तं भन्ते....पे०....(५४.२४) एवमेवं भगवता अनेकपरिया- येन धम्मो पकासितो । एसा'हं भन्ते भगवन्तं सरणं गच्छामि धम्मश्च भिक्खु- सचश्च । उपासकं मं भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणगतंति।" अभयराजकुमारसुत्तन्तं अहम। [ ९ बहुवेदनीयसुत्तं] १] एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे । अथ खो पञ्चकङ्गो थपति येना' यस्मा उदायि तेनु' पसङ्कामि, उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो पञ्चकङ्गो थपति आयस्मन्तं उदार्यि एतद'वोच : कति नु खो भन्ते उदायि वेदना वुत्ता भगव- ताति' । 'तिस्सो खो गहपति वेदना वुत्ता भगवता'ति :-सुखा वेदना, - ·६४ मज्झिमनिकायो दुक्खा वेदना, अदुक्खमसुखा वेदना । इमा खो गहपति तिस्सो वेदना वुत्ता भगवता'ति' । 'न खो भन्ते उदायि तिस्सो वेदना वुत्ता भगवता, द्वे वेदना वुत्ता भगवता सुखा वेदना, दुक्खा वेदना । या'यं भन्ते अदुक्खमसुखा वेदना, सन्तस्मिं एसा पणीते सुखे वुत्ता भगवता'ति । दुतियम्पि खो आयस्मा उदायि पश्चङ्ग थपति एतद वोच :-'न खो गहपति द्वे वेदना वुत्ता भगवता, तिस्सो वेदना वुत्ता भगवता....पे०....इमा खो गह- पति तिस्सो वेदना वुत्ता भगवता'ति । दुतियम्पि खो पञ्चकङ्गो थपति आयस्मन्तं उदायिं एतद'वोच :-' न खो भन्ते उदायि तिस्सो वेदना वुत्ता भगवता ....पे०.... सुखे वुत्ता भगवता'ति'। ततियम्पि खो आयस्मा उदायि पञ्चकङ्ग थपति एतद'वोच :-न ....पे०....इमा खो गहपति तिस्सो वेदना वुत्ता भगवता'ति । ततियम्पि खो पश्चकङ्गो थपति आय- स्मन्तं उदायिं एतद'वोच :-न खो ....पे०....सुखे वुत्ता .पे०....सुखे वुत्ता भगवता'ति । नेव खो असक्खि आयस्मा उदायि पश्चकङ्ग थपति सापेतुं न पना'- सक्खि पञ्चकङ्गो थपति आयस्मन्तं उदार्यि सापेतुं । [ २ ] अस्सोसि खो आयस्मा आनन्दो आयस्मतो उदायिस्स पश्चकङ्गेन थपतिना सद्धि इमं कथासल्लापं । अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनु'पसङ्कमि, उपसङ्कभित्वा भगवन्तं अमिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं असिन्नो खो आयस्मा आनन्दो यावतको अहोसि आयस्मन्तो उदायिस्स पश्चकङ्गेन थपतिना सद्धि कथासलापो तं सब्बं भगवतो आरोचेसि। एवं वुत्ते भगवा आयस्मन्त आनन्दं एतद'वोच:-'सन्तं येव खो आनन्द परियायं पश्चकङ्गो थपति उदायिस्स ना'ब्भनुमोदि, सन्तं येव च पन परियायं उदायि पश्चकङ्गस्स थपतिस्स ना'भनुमोदि । द्वेपि' आनन्द वेदना वुत्ता मया परियायेन। तिस्सो पि वेदना वुत्ता मया परियायेन, पञ्चपि वेदना वुत्ता मया परियायेन, छ पि वेदना वुत्ता मया परियायेन, ·मज्झिमनिकायो ६५ अहारस पि वेदना वुत्ता मया परियायेन, छत्तिसापि वेदना वुत्ता मया परियायेन, असतं वेदनासतम्पि वुत्तं मया परियायेन । एवं परियायदेसितो खो आनन्द मया धम्मो। एवं परियायदेसिते खो आनन्द मया धम्मे ये अञमञस्स सुभासितं सुलपितं न समनुजानिस्सन्ति न समनुमज्ञिस्सन्ति न समनुमोदिस्सन्ति तेसमेतं पाटिकङ्घ :-' भण्डनजाता कलहजाता विवादापन्ना अञमधे मुखसत्तीहि वितुदन्ता विहरिस्सन्ति' । एवं परियायदेसितो खो आनन्द मया धम्मो। एवं परियायदेसिते खो आनन्द मया धम्मे ये अञ- मञ्चस्स सुभासितं सुलपितं समनुजानिस्सन्ति समनुमञ्ञिस्सन्ति समनुमो- दिस्सन्ति तेसमेतं पाटिकङ्ख : समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना खीरो- दकीभूता अञ्चमञ्चं पियचक्खूहि सम्पस्सन्ता विहरिस्सन्ति । [३] “पञ्च खो इमे आनन्द कामगुणा । कतमे पञ्च ? :-चक्खु- विनेय्या रूपा इट्टा कन्ता मनापा पियरूपा काम्पसंहिता रजनीया; सोतविनेय्या सद्दा....पे०....घानविज्ञेय्या गन्धा....पे०.... जिव्हाविधेय्या रसा....पे०....कायविजेय्या फोडल्या इट्टा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया । इमे खो आनन्द पञ्च कामगुणा । यं खो आनन्द इमे पञ्च कामगुणे पटिच्च उप्पज्जति सुखं सोमनस्सं, इदं वुच्चति कामसुखं । [ ४ ] " यो खो आनन्द एवं वदेय्य :-'एतपरमं सत्ता सुखं सोम- नस्सं पटिसंवेदेन्तीति, इदमस्स ना'नुजानामि । तं किस्स हेतु ? । अत्या'- नन्द एतम्हा सुखा अनं सुखं अभिक्वन्ततरश्च पणीततरश्च । कतमञ्च आनन्द एतम्हा सुखा अझं सुखं अभिकन्ततरश्च पणीततरञ्च ? :--' इध आनन्द भिक्खु विविच्चेव कामेहि....पे०....(५१.१८) पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । इदं खो आनन्द एतम्हा सुखा अचं सुखं अभिक्वन्त- तरश्च पणीततरश्च ।

·मज्झिमनिकायो [५] “यो खो आनन्द एवं वदेय्य :-'एतपरमं सत्ता सुखं सोमनस्सं पटि- संवेदेन्तीति, इदम स्स ना'मुजानामि । तं किस्स हेतु ? । अस्था'नन्द एतम्हा सुखा अझं सुखं अभिक्वन्ततरश्च पणीततरश्च । कतमञ्च आनन्द एतम्हा सुखा अझं सुखं अभिक्वन्तरञ्च पणीततरश्च ? :-' इध आनन्द भिक्खु वितक्कविचारानं वूपसमा....पे०....( ५१.१८ ) दुतियं झानं उपसम्पज विहरति । इदं खो आनन्द एतम्हा सुखा अझं सुखं अभिकन्ततरश्च पणीततरश्च। [६]" यो खो आनन्द एवं वदेय्य:- एतपरमं....१०....पणी- ततरश्च :--' इध आनन्द भिक्खु पीतिया च विरागा....पे०....(५१.१८) ततियं झानं उपसम्पज विहरति । इदं खो आनन्द एतम्हा सुखा अझं सुखं अभिकन्ततरश्च पणीततरञ्च । [७] " यो खो आनन्द एवं वदेय्यः- एतपरमं....पे०....पणी- ततरञ्चः- 'इध आनन्द भिक्खु मुखस्स च पहाना....प०....(५१.१८) चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । इदं खो आनन्द एतम्हा सुखा अझं मुखं अभिक्कन्ततरञ्च पणीततरञ्च । [८] " यो खो आनन्द एवं वदेय्य :-एतपरमं....पे०....पणीत- तरश्च :-'इध आनन्द भिक्खु सञ्बसो रूपसनं समतिकमा....प०.... (५२.९) आकासानञ्चायतनं उपसम्पज विहरति ॥ इदं खो आनन्द एतम्हा सुखा अनं सुखं अभिवन्ततरश्च पणीततरश्च । [९] " यो खो आनन्द एवं वदेय्यः- एतपरमं....पे०....पणीतत. -'इध आनन्द भिक्खु सब्बसो आकासानञ्चायतनं समतिक्कम्म 'अनन्तं विआणं'ति विआणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । इदं खो आनन्द एतम्हा सुखा अनं सुखं अमिक्वन्ततरञ्च पणीततरश्च ।

·मज्झिमनिकायो ६७ [१०] “यो खो आनन्द एवं वदेय्यः-'एतपरमं....पे०....पणीतत- रश्च :--' इध आनन्द भिक्खु सब्बसो विाणञ्चायतनं समतिकम्म 'नस्थि किञ्ची'ति आकिञ्चआयतनं उपसम्पज विहरति । इदं खो आनन्द एतम्हा सुखा अनं सुखं अभिकन्ततरञ्च पणीततरश्च । [११] “यो खो आनन्द एवं वदेय्य:----'एतपरमं....पे०....पणीतत- रश्च :-'इध आनन्द भिक्खु सब्बसो आकिञ्चायतनं समतिक्कम्म नेव- सानासायतनं उपसम्पज विहरति । इदं सो आनन्द एतम्हा सुखा अनं सुखं अभिक्कन्ततरश्च पणीततरश्च । [१२] " यो खो आनन्द एवं वदेण्यं :--' एतपरमं....पे०.... पणीततरश्च : :--' इध आनन्द भिक्खु सब्बसो नेवसआनासआयतनं सम- तिक्कम्म सञआवेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति । इदं खो आनन्द एतम्हा सुखा अनं सुखं अभिक्कन्ततरश्च पणीततरञ्च । [१३ ] " ठानं खो पने'तं आनन्द विजति, यं अतित्थिया परिब्बाजका एवं वदेय्यु:--' सञआवेदयितनिरोधं समणो गोतमो आह, तश्च सुखस्मि पापेति, तयि'दं किं सु ? तयिदं कथं सूति' । ‘एवंवादिनो आनन्द अतित्थिया परिब्बाजका एवम'स्तु वचनीया :--' न खो आवुसो भगवा सुखं येव वेदनं सन्धाय सुग्वस्मि पापेति, अपि च आवुसो यत्थ यत्थ सुखं उपलब्भति यहिं यहिं तं तं तथागतो सुखस्मि पआपेती'ति" [१४] इदम'वोच भगवा। अत्तमनो आयस्मा आनन्दो भगवतो भासितं अभिनन्दी ति। बहुवेदनीयसुतन्तं नवम ?

·मज्झिमनिकायो ६० [.१० अपण्णकसुत्तं] १] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा कोसलेसु चारिकं चरमानो महता भिक्खुसङ्घन सद्धिं येन साला नाम कोसलानं ब्राम्हणगामो तद'वसरि । अस्सोसुं खो सालेय्यका ब्राम्हणगहपतिका :-'समणो खलु भो गोतमो सक्यपुत्तो सक्यकुला पब्बजितो कोसलेसु चारिकं चरमानो महता भिक्खुसङ्घन सद्धिं सालं अनुप्पत्तो। तं खो पन भवन्तं गोतमं एवं कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गतो :-' इति पि सो भगवा अरहं....पे०.... (५१.११)....पे०....परिसुद्धं ब्रम्हचरियं पकासेति । साधु खो पन तथारूपानं अरहतं दस्सनं होती'ति' । [२] अथ खो सालेय्यका ब्राम्हणगहपतिका येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा अप्पेकच्चे भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिसु, अप्पेकच्चे भग- वता सद्धि सम्मोदिसु, सम्मोदनीयं कथं साराणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसी- दिसु, अप्पेकच्चे येन भगवा तेन अञ्जलिं पणामेत्वा एकमन्तं निसीदिसु, अप्पे- कच्चे भगवतो सन्तिके नामगोत्तं सावेत्वा एकमन्तं निसीदिसु, अप्पेकच्चे तुण्ही- भूता एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्ने खो सालेय्यके ब्राम्हणगहपतिके भगवा एतद'वोच : :--' अस्थि पन वो गहपतयो कोचि मनापो सस्था यस्मि वो आकारवती सद्धा पटिलद्धाति'?। 'नथि खो नो भन्ते कोचि मनापो सत्था यस्मि नो आकारवती सद्धा पटिलद्धा'ति' । 'मनापं वो गहपतयो सत्थारं अलभन्तेहि अयं अपण्णको धम्मो समादाय वत्तितब्बो । अपण्णको हि गहपतयो धम्मो समत्तो समादिण्णो सो वो भविस्सति दीघरत्तं हिताय सुखाय । [३] "कतमो च गहपतयो अपण्णको धम्मो ? । सन्ति गहपतयो एके समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिहिनो :-' नत्थि दिन्नं, नस्थि ·मज्झिमनिकायो यिह, नत्यि हुतं, नत्थि सुकटदुक्कटानं कम्मानं फलं विपाको, नत्थि अयं लोको, नत्थि परो लोको, नत्थि माता, नन्थि पिता, नस्थि सत्ता ओपपातिका, नत्थि लोके समणब्राम्हणा सम्मग्गता सम्मापटिपन्ना ये इमञ्च लोकं परञ्च लोकं सयं अभिञा सच्छिकत्वा पवेदेन्ती'ति' । तेसं येव खो गहपतयो समणब्राम्हणानं एके समणब्राम्हणा उजुविपच्च- नीकवादा, ते एवमा'हंसु : :--' अन्थि दिन्नं, अस्थि यिर्टी, अस्थि हुतं, अस्थि सुकटदुक्कटानं कम्मानं फलं विपाको, अन्थि अयं लोको, अत्थि परो लोको, अस्थि माता, अत्थि पिता, अन्थि सत्ता ओपपातिका, अत्थि लोके समण- ब्राम्हणा सम्मग्गता सम्मापटिपन्ना, ये इमञ्च लोकं परञ्च लोकं सयं अभिजा सच्छिकत्वा पवेदेन्ती'ति' । तं किं ममथ गहपतयो, 'ननु' मे समणब्राम्हणा असमञ्जस्स उजुविपच्चनीकवादा ति ?' | ' एवं भन्ते'। ४] "तत्र गहपतयो ये ते समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिडिनो:-'न'स्थि दिन्नं, नत्थि यि] ....पे०.... अभिआ सच्छिकत्वा पवेदेन्तीति' तेसमेत पाटिकल :-- 'यं इदं कायसुचरितं वचीसुचरितं मनोसुचरितं इमे तयो कुसले धम्मे अभिनिवजेत्वा, यं इदं कायदुचरितं वचीदुच्चरितं मनो- दुचरितं इमे तयो अकुसले धम्मे समादाय वत्तिस्सन्ति' । तं किस्स हेतु ?। न हि ते भोन्तो समणब्राम्हणा पस्सन्ति अकुसलानं धम्मानं आदीनवं ओकारं संकिलेसं, कुसलानं धम्मानं नेक्खम्मे आनिसंसं बोदानपक्खं । सन्तं येव खो पन परं लोकं 'न'त्थि परो लोकोति'स्स दिहि होति । सास्स होति मिच्छादिहि । सन्तं येव खो पन परं लोकं 'न'त्थि परो लोको'ति सङ्क- प्पेति, स्वास्स होति मिच्छासङ्कप्पो। सन्तं येव खो पन परं लोकं न'त्थि परो लोको'ति वाचं भासति, सास्स होति मिच्छावाचा । सन्तं येव खो पन परं लोकं 'न'त्थि परो लोको'ति आह, ये ते अरहन्तो परलोकविदुनो तेसं अयं पचनीकं करोति । सन्तं येव खो ·माझिमनिकायो पन परं लोकं नास्थि परो लोकोति परं सञपेति, सास्स होति असद्धम्मसञत्ति । ताय च पन असद्धम्मसञत्तिया अत्तानु'कंसेति परं वम्भेति । इति पुब्बे व खो पन'स्स सुसील्यं पहीनं होति, दुस्सील्यं पचुपट्टितं; अयञ्च मिच्छादिट्टि मिच्छासङ्कप्पो मिच्छावाचा अरियानं पञ्चनीकता असद्धम्मसञत्ति अत्तक्कंसना परवम्भना। एवं सि'मे अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति मिच्छादिहिपच्चया । [५] " तत्र गहपतयो विजू पुरिसो इति पटिसश्चिक्खति :--' सचे खो नत्थि परो लोको, एवं अयं भवं पुरिसपुग्गलो कायस्स भेदा सोत्थि अत्तानं करिस्सति, सचे खो अत्थि परो लोको एवं अयं भवं पुरिसपुग्गलो कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जिस्सति । कामं खो पन मा'हु परो लोको, होतु नेसं भवतं समणब्राम्हणानं सच्चं वचनं, अथ च पना'यं भवं पुरिसपुग्गलो दिट्टे व धम्मे विञ्जूनं गारम्हो :-'दुस्सीलो पुरिसपुग्गलो मिच्छादिट्टि नत्थिकवादो'ति । सचे खो अथे'व परो लोको एवं इमस्स भोतो पुरिसपुग्गलस्स उभयत्थ कलिग्गहो, यश्च दिढे व धम्मे विनं गाररहो, यञ्च कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्गति विनिपात निरयं उपपजिस्सति । एवम'स्सा'यं अपण्णको धम्मो दुम्समत्तो समादिण्णो एकंसं फरित्वा तिट्ठति, रिश्चति कुसलं ठानं । [६] "तत्र गहपतयो ये ते समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिहिनो : 'अस्थि दिन्नं, अत्थि यिटं ....पे०....अयं सच्छिकत्वा पवेदेन्ती'ति, तेसमेतं पाटिकद्धं, : 'यमि'दं कायदुचरितं वचीदुच्चरितं मनोदुच्चरितं इमे तयो अकुसले धम्मे अभिनिवज्जेत्वा यं इदं कायसुचरितं वचीसुचरितं मनोसुचरितं इमे तयो कुसले धम्मे समादाय वत्तिस्सन्ति । तं किस्स हेतु ? । 'पस्सन्ति हि ते भोन्तो समणब्राम्हणा अकुसलानं धम्मानं ·मज्झिमनिकायो ७१ आदीनवं ओकारं संकिलेसं, कुसलानं धम्मानं नेक्खम्मे अनिसंसं वोदान- पक्खं । सन्तं येव खो पन परं लोकं 'अस्थि परो लोको'तिस्स दिद्धि होति, सास्स होति सम्मादिहि । सन्तं येव खो पन परं लोकं 'अस्थि परो लोको'ति सङ्कप्पेति, स्वास्स होति सम्मासङ्कप्पो । सन्तं येव खो पन परं लोकं 'अत्थि परो लोकोति वाचं भासति, सास्स होति सम्मा- वाचा । सन्तं येव खो पन परं लोकं 'अस्थि परो लोको'ति आह, ये ते अरहन्तो परलोकविदुनो तेसं अयं न पचनीकं करोति । सन्तं येव खो पन परं लोकं ‘अस्थि परो लोको'ति परं सञपेति, सास्स होति सद्धम्मसञ्जत्ति, ताय च पन सद्धम्मसञ्अत्तिया नेव अत्तानु' कंसेति न परं वम्भेति । इति पुब्बे व खो पन'स्स दुस्सील्यं पहीनं होति, सुसील्यं पन्चुपहितं; अयञ्च सम्मादिट्ठि सम्मासङ्कप्पो सम्मावाचा अरियानं अप- चनीकता सद्धम्मसञत्ति अनत्तुक्कंसना अपरवम्भना । एवं सि'मे अनेके कुसला धम्मा सम्भवन्ति सम्मादिद्विपच्चया । [७] तत्र गहपतयो विजू पुरिसो इति पटिसश्चिक्खति 'सचे खो ‘अत्थि परो लोको' एवमयं भवं पुरिसपुग्गलो कायस्स भेदा परम्मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपजिस्सति । कामं खो पन मा हु परो लोको, होतु नेसं भवतं समणब्राम्हणानं सच्चं वचनं, अथ च पना'यं भवं पुरिसपुग्गलो दिट्टे व धम्मे विझूनं पासंसो :-'सीलवा पुरिसपुग्गलो सम्मादिट्ठि अस्थिकवादो'ति । सचे खो अस्थेव परो लोको एवं इमस्स भोतो पुरिसपुग्गलस्स उभयत्थ कटग्गहो, यश्च दिढे व धम्मे विञ्जनं पासंसो, यञ्च कायस्स भेदा परम्मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपजिस्सति । एवम'स्सा'यं अपण्णको धम्मो सुसमत्तो समादिण्णो उभयंसं फरित्वा तिद्वति, रिश्चति अकुसलं ठानं ।

·७२ मज्झिमनिकायो [८] " सन्ति गहपतयो एके समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिहिनो:- 'करतो कारयतो छिन्दतो छेदापयतो पचतो पाचयतो सोचयतो किलमयतो फन्दतो फन्दापयतो पाणमतिमापयतो अदिन्नं आदियतो सन्धि छिन्दतो निल्लोपं हरतो एकागारिकं करोतो परिपन्थे तिहतो परदारं गच्छतो मुसा भणतो, करतो न करीयति पापं; खुरपरियन्तेन चे पि चक्केन यो इमिस्सा पठविया पाणे एकमंसखलं एकमंसपुलं करेय्य, नत्थि ततो- निदानं पापं, नत्थि पापस्स आगमो; दक्खिणञ्चे पि गङ्गाय तीरं गच्छेय्य हनन्तो घातेन्तो छिन्दन्तो छेदापेन्तो पचन्तो पाचेन्तो, नत्थि ततोनिदानं पापं, नस्थि पापस्स आगमो; उत्तरश्चे पि गङ्गाय तीरं गच्छेय्य ददन्तो दापेन्तो यजन्तो याजेन्तो, नत्थि ततोनिदानं पुज, नत्थि पुञस्स आगमो; दानेन दमेन संयमेन सच्चवज्जेन नल्थि पुज, नित्थि पुञ्जस्स आगमोति' । तेसं येव खो गहपतयो समणब्राम्हणानं एके समणब्राम्हणा उजुविपञ्चनीकवादा, ते एवमा'- :_' करतो कारयतो छिन्दतो छेदापयतो....पे०....एकमंसपुञ्ज करेय्य, अस्थि ततोनिदानं पापं, अस्थि पापस्स आगमो; दक्षिणञ्चे पि गङ्गाय तीरं ....पे०....अस्थि ततोनिदानं पापं, अस्थि पापस्स आगमो; उत्तरश्चे पि गङ्गाय तीरं गच्छेय्य ददन्तो दापेन्तो यजन्तो याजेन्तो, अस्थि ततोनिदानं पुञ्ज, अस्थि पुञस्स आगमो; दानेन दमेन संयमेन सच्चवज्जेन अस्थि पुज, अस्थि पुञस्स आगमोति' । तं कि मञथ गहपतयो ननु' मे समणब्राम्हणा अञमञस्स उजुविपञ्चानीकवादा'ति' । 'एवं भन्ते'। [९] " तत्र गहपतयो ये ते समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिहिनो : 'करतो कारयतो ....पे०.... नत्थि पुञस्स आगमो'ति, तेसमे'तं पाटि- कङ्ख :--'यमि'दं कायसुचरितं वचीसुचरितं मनोसुचरितं इमे तयो कुसले धम्मे अभिनिवजेत्वा यमि'दं कायदुच्चरितं वचीदुच्चरितं मनोदुच्चरितं इमे तयो अकुसले धम्मे समादाय वत्तिस्सन्ति । तं किस्स ·मज्झिमनिकायो ७३ हेतु ? । न हि ते भोन्तो समणब्राम्हणा पस्सन्ति अकुसलानं धम्मानं आदीनवं ओकारं संकिलेसं, कुसलानं धम्मानं नेक्खम्मे आनिसंसं वोदान- पक्खं । सन्तं येव खो पन किरियं 'नत्य किरिया'ति'स्स दिहि होति, सा'स्स होति मिच्छादिट्टी। सन्तं येव खो पन किरियं 'नथि किरिया'ति सङ्कप्पेति, स्वास्स होति मिच्छासङ्कप्पो। सन्तं येव खो पन किरियं नत्थि किरिया'ति वाचं भासति, सास्स होति मिच्छावाचा। सन्तं येव खो पन किरियं 'नथि किरिया'ति आह, ये ते अरहन्तो किरियवादा तेसम'यं पचनीकं करोति । सन्तं येव खो पन किरियं ‘नस्थि किरिया'ति परं सञपेति, सास्स होति असद्धम्मसञ्जत्ति, ताय च पन असद्धम्म- सञत्तिया अत्तानु'कंसेति परं वम्भेति'। इति पुबे व खो पन'स्स सुसील्यं पहीनं होति, दुम्सील्यं पञ्चुपद्वितं; अयञ्च मिच्छादिद्धि मिच्छासङ्कप्पो भिच्छावाचा अरियानं पचनीकता असद्धम्मसञत्ति अत्तु- कंसना परवम्भना । एवं सि'मे अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति मिच्छादिछिपच्चया। १०] " तत्र गहपतयो विञ्च पुरिसो इति पटिसश्चिक्खति :- 'सचे खो नत्थि किरिया' एवम'यं भवं पुरिसपुग्गलो कायस्स भेदा सोत्थिं अत्तानं करिस्सति; 'सचे खो अस्थि किरिया' एवमयं भवं पुरिस- पुग्गलो कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपजिस्सति । कामं खो पन मा'हु किरिया, होतु नेसं भवतं समणब्राम्हणानं सच्चं वचनं, अथ च पना'य भवं पुरिसपुग्गलो दिटे व धम्मे विझून गारव्हो : दुस्सीलो पुरिसपुग्गलो मिच्छादिहि अकिरियवादोति । सचे खो अत्थे'व किरिया एवं इमस्स भोतो पुरिस्सपुग्गलस्स उभयत्थ कलिगहो, यञ्च दिडे व धम्मे विनं गारव्हो, यञ्च कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्गति ·मज्झिमनिकायो . विनिपातं निरयं उपपज्जिस्सति । एवमस्सा'यं अपण्णको धम्मो दुस्समत्तो समादिण्णो एकंसं फरित्वा तिहति, रिञ्चति कुसलं ठानं । [११] "तत्र गहपतयो ये ते समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवं- दिहिनो :- करतो कारयतो....पे०....अन्थि पुञस्स आगमोति, तेस- मे'तं पाटिकङ्ख :-'यमि'दं कायदुच्चरितं वचीदुच्चरितं मनोदुच्चरितं इमे तयो अकुसले धम्मे अभिनिवज्जेत्वा, यमि'दं कायसुचरितं वचीसुचरितं मनो- सुचरितं इमे तयो कुसले धम्मे समादाय वत्तिस्सन्ति । तं किस्स हेतु ?। पस्सन्ति हि ते भोन्तो समणब्राम्हणा अकुसलानं धम्मानं आदीनवं ओकारं संकिलेसं, कुसलानं धम्मानं नेक्खम्मे आनिसंसं वोदानपक्वं । सन्तं येव खो पन किरियं 'अस्थि किरिया'तिम्स दिद्वि होति, सास्स होति समादिहि । सन्तं येव खो 'अस्थि किरिया'ति सङ्कप्पेति, स्वास्स होति सम्मासङ्कप्पो । सन्तं येव खो पन किरियं 'अस्थि किरिया ति वाचे भासति, सास्स होति सम्मावाचा। सन्तं येव खो पन किरियं · अस्थि किरिया'ति आह, ये ते अरहन्तो किरियवादा तेसम'यं न पचनीकं करोति । सन्तं येव खो पन किरियं · अस्थि किरिया'ति परं सञपति' सास्स होति सद्धम्मसञत्ति, ताय च पन सद्धम्मसञ्ञत्तिया नेव अत्तानुकंसेति न परं वम्भेति' । इति पुब्बेव खो पन'स्स दुस्सील्यं पहीनं होति, सुसील्यं पञ्चुपट्टितं; अयञ्च सम्मादिहि सम्मासङ्कपो सम्मावाचा अरियानं अपञ्चनीकता सद्धम्मसञत्ति अनत्तुक्कंसना अपरवम्भना। एवं सिमे अनेके कुसला धम्मा सम्भवन्ति सम्मादिहिपच्चया। [१२] " तत्र गहपतयो विञ्च पुरिसो इति पटिसश्चिक्खति :-'सचे खो अत्यि किरिया एवमयं भवं पुरिसपुग्गलो कायस्स भेदा परम्मरणा सुगतिं सग्गं ·मज्झिमनिकायो दिहिनो : लोकं उपपज्जिस्सति । कामं खो पन माहु किरिया, होतु नेसं भवतं समण- ब्राम्हणानं सच्चं वचनं, अथ च पना'यं भवं पुरिसपुग्गलो दिढे धम्मे विनं पासंसो :-' सीलवा पुरिसपुग्गलो समादिहि किरियवादो'ति । सचे खो अत्थे'व किरिया एवं इमस्स भो पुरिसपुग्गलस्स उभयत्य कटग्गहो, यञ्च दिढे व धम्मे विझूनं पासंसो, यश्च कायस्स भेदा परम्मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपजिस्सति । एवम'स्सा'यं अपण्णको धम्मो सुसम्मत्तो समादिण्णो उभयं फरित्वा तिट्ठति, रिञ्चति अकुसलं ठानं । [१३] " सन्ति गहपतयो एके समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवं- नस्थि हेतु, नत्थि पञ्चयो, सत्तानं संकिलेसाय, अहेतु अप्पच्चया सत्ता संकिलिस्सन्ति; नत्थि हेतु, नत्थि पच्चयो, सत्तानं विसुद्धिया अहेतु अप्पच्चया सत्ता विसुज्झन्ति; नत्थि बलं, नस्थि विरियं, नस्थि पुरिसत्थामो, नत्थि पुरिसपरक्कमो, सम्बे सत्ता सब्बे पाणा सम्बे भूता सब्बे जीवा अवसा अबला अविरिया नियतिसङ्गतिभावपरिणता छ'स्वे' वाभि- जातिसु सुखदुक्खं पटिसंवेदेन्तीति' । तेसं येव खो गहपतयो समण- ब्राम्हणानं एके समणब्राम्हणा उजुविपच्चनीकवादा, ते एवमा'हंसु हेतु अस्थि, पच्चयो, सत्तानं संकिलेसाय, सहेतु सप्पच्चया सत्ता संकिलिस्सन्ति अत्थि हेतु, अस्थि पच्चयो, सत्तानं विसुद्धिया, सहेतु सप्पच्चया सत्ता विसुज्झन्ति; अत्थि बलं, अस्थि विरियं, अत्थि पुरिसत्थामो अत्थि पुरिसपरक्कमो, न सब्बे सत्ता सब्बे पाणा सब्बे भूता सब्बे जीवा अवसा अबला अविरिया नियतिसङ्गतिभावपरिणता छ'स्वेवाभिजातिसु सुखदुक्खं पटिसंवेदेन्ती'ति' । तं कि मञथ गहपतयो ननु' मे समणब्राम्हणा अज्ञमञस्स उजुविपच्च- नीकवादा'ति ?'। ' एवं भन्ते'। [१४] " तत्र गहपतयो ये ते समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिहिनो : :-'अस्थि ·७६ मज्झिमनिकायो 'नत्थि हेतु, नत्थि पच्चयो....पे०....सुखदुक्खं पटिसंवेदेन्तीति, तेसमेत पाटिकझं :-'यमि'दं कायसुचरितं....पे०(९)....वत्तिस्सन्ति । तं किस्स हेतु ?। न हि ते भोन्तो समणब्राम्हणा पस्सन्ति अकुसलानं धम्मानं आदी- नवं ओकारं संकिलेसं, कुसलानं धम्मानं नेक्खम्मे आनिसंसं वोदान- पक्खं । सन्तं येव खो पन हेतुं 'नत्थि हेतू'ति'स्स दिहि होति, सास्स होति मिच्छादिहि । सन्तं येव खो पन हेतुं 'नत्थि हेतू'ति' सङ्कप्पेति, स्वास्स होति मिच्छासङ्कप्पो । सन्तं येव खो पन हेतुं 'नत्थि हेतू'ति याचं भासति, सास्स होति मिच्छावाचा। सन्तं येव खो पन हेतुं 'नत्थि हेतूति आह, ते अरहन्तो हेतुवादा तेसम'यं पचनीकं करोति । सन्तं येव खो पन हेतुं 'नत्थि हेतू'ति परं सञपेति, सा'स्स होति असद्धम्मसञ्जत्ति, ताय च पन असद्धम्मसञत्तिया अत्तानु कंसेति परं वम्भेति'। इति पुब्बे व खो पन'स्स सुसील्यं पहीनं होति, दुस्सील्यं पचुपहितं; अयञ्च मिछादिहि मिच्छासङ्कप्पो मिच्छावाचा अरियानं पच्चनीकता असद्धम्मसञत्ति अत्तुकंसना परवम्भना । एवं सि'मे अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति मिच्छादिद्विपच्चया । [१५] " तत्र गहपतयो विच पुरिसो इति पटिसञ्चिक्खति :- 'सचे खो नत्थि हेतु एवमयं भवं पुरिसपुग्गलो कायस्स भेदा सोत्थिं अत्तानं करिस्सति । सचे खो अस्थि हेतु एवं अयं भवं पुरिसपुग्गलो कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपजिस्सति । कामं खो पन मा'हु हेतु, होतु नेसं भवतं समणब्राम्हणानं सच्चं वचनं, अथ च पना'यं भवं पुरिसपुग्गलो दिडे'व धम्मे विझूनं गारव्हो :---.' दुस्सीलो पुरिसपुग्गलो मिच्छादिहि अहेतुवादो'ति' । सचे खो अस्थेव हेतु एवं इमस्स भोतो मुरिसपुग्गलस्स उभयत्थ कलिग्गहो, यश्च दिढे व धम्मे विनं गारव्हो, यश्च कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं ·मज्झिमनिकायो दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपजिस्सति । एवमस्सा'यं अपण्णको धम्मो. दुस्समत्तो समादिण्णो एकसं फरित्वा तिद्वति, रिञ्चति कुसलं ठानं । [१६] “ तत्र गहपतयो ये ते समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिहिनो : 'अस्थि हेतु, अस्थि पच्चयो....पे०....सुखदुक्खं पटिसंवेदेन्ती'ति', तेसमेतं पाटिकङ्गं 'यं इदं कायदुच्चरितं वचीदुचरितं मनोदुच्चरितं इमे तयो अकुसले धम्मे अभिनिवज्जेत्या यं इदं कायसुचरितं वचीसुचरितं मनोसुचरितं इमे तयो कुसले धम्मे समादाय वत्तिस्सन्ति' । तं किस्स हेतु ? | पस्सन्ति हि ते भोन्तो समणब्राम्हणा अकुसलानं धम्मानं आदीनवं ओकारं संकिलेसं, कुसलानं धम्मानं नेक्खम्मे आनिसंसं वोदानपक्वं । सन्तं येव खो पन हेतुं ‘अस्थि हेतू'ति'स्स दिहि होति, सास्स होति सम्मादिहि। सन्तं येव खो पन हेतुं अस्थि हेतू'ति सङ्कप्पेति, स्वास्स होति सम्मासङ्कप्पो। सन्तं येव खो पन हेतुं 'अस्थि हेतूति वाचं भासति, सास्स होति सम्मावाचा। सन्तं येव खो पन हेतुं 'अस्थि हेतू'ति आह, 'ये ते अरहन्तो हेतुवादा तेसं अयं न पश्चनीकं करोति । सन्तं येव खो पन हेतुं 'अस्थि हेतूति परं सअपेति, सास्स होति सद्धम्मसञत्ति। ताय च पन सद्धम्मसअत्तिया नेव अत्तानु'कंसेति न परं वम्भेति' । इति पुब्बेव खो पन'स्स दुरसील्यं पहीनं होति, सुसील्यं पञ्चुपद्वितं; अयञ्च सम्मादिहि सम्मासङ्कप्पो सम्मावाचा अरियानं अप्पच्चनीकता सद्धम्मसअत्ति अनत्तुकं- सना अपरवम्भना । एवं सि'मे अनेके कुसला धम्मा सम्भवन्ति सम्मादिट्ठि पच्चया। [१७] " तत्र गहपतयो विजू पुरिसो इति पटिसश्चिक्खति :- 'सचे खो अस्थि हेतु एवमयं भवं पुरिसपुग्गलो कायस्स भेदा परम्मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपजिस्सति । कामं खो पन मा'हु हेतु, होतु नेसं ·मज्झिमनिकायो : भवतं समणब्राम्हणानं सच्चं वचनं, अथ च पना'यं भवं पुरिसपुग्गलो दिहे'व धम्मे विनं पासंसो :----' सीलवा पुरिसपुग्गलो सम्मादिहि हेतुवादो'ति । सचे खो अत्थे'व हेतु एवं इमस्स भोतो पुरिसपुग्गलस्स उभयत्थ कटग्गहो, यश्च दिढे व धम्मे विझूनं पासंसो, यञ्च कायस्स भेदा परम्मरणा सुगति सगं लोकं उपपजिस्सति । एवं अस्सा'यं अपण्णको धम्मो सुसमत्तो समा- दिण्णो उभयंसं फरित्वा तिद्वति, रिश्चति अकुसलं ठानं । [१८] " सन्ति गहपतयो एके समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवं- दिहिनो : 'नथि सब्बसो आरुप्पा'ति । तेसं येव खो गहपतयो समण ब्राम्हणानं एके समणब्राम्हणा उजुविपञ्चनीकवादा, ते एवं आईसु :- अस्थि सब्बसो आरुप्पा'ति' । 'तं किं मअथ गहपतयो' ननु' मे समण- ब्राम्हणा अञमञस्स उजुविपञ्चनीकवादा'ति' । ' एवं भन्ते'। [१९] तत्र गहपतयो विञ्च पुरिसो इति पटिसञ्चिक्खति :--- 'ये खो ते भोन्तो समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिडिनो :- नस्थि सब्बसो आएप्पा'ति, इदं मे अदिढं; ये पि ते भोन्तो समणब्राम्हणा एवं- वादिनो एवंदिहिनो :- अत्थि सब्बसो आएप्पा'ति', इदं मे अविदितं । अहञ्चेव खो अजानन्तो अपस्सन्तो एकंसेन आदाय वोहरेय्य :-' इदमेव सचं, मोघं अचंति । न मे तं अस्स पटिरूपं । ये खो ते भोन्तो समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिहिनो :-'न'त्थि सब्बसो आरुप्पा'ति । सचे तेसं भवतं समणब्राम्हणानं सच्चं वचनं, ठानं एतं विज्जति 'ये ते देवा रूपिनो मनोमया अपण्णकं इमे तत्पपत्ति भविस्सति; ये पन ते भोन्तो समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिहिनो :--' अत्यि सब्बसो आरूप्पा'ति, सचे तेसं भवतं समणब्राम्हणानं सचं वचनं, ठानमे'तं विज्जतिः-'ये ते देवा अरूपिनो सञआमया अपण्णकं' इमे तत्पपत्ति - ·मज्झिमनिकायो भविस्सति । दिस्सन्ते खो पन रूपाधिकरणं दण्डादान-सत्थादान कलह- विग्गह-विवाद-तुवंतुव-पेसुञ--मुसावादा, नत्यि खो पने'तं सब्बसो अरूपे'ति । सो इति पटिसङ्काय रूपानं येव निम्बिदाय विरागाय निरोधाय पटिपन्नो होति । “ दिहिनो : ते : : [२०] सन्ति गहपतयो एके समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवं- 'नथि सब्यसो भवनिरोधोति । तेसं येव खो गहपतयो समणब्राम्हणानं एके समणब्राम्हणा उजुविपचनीकवादा, एवमा'हंसु :-' अस्थि सब्बसो भवनिरोधो'ति' । तं किं मञथ गहपतयो ननु'मे समणब्राम्हणा अञ्चमञस्स उजुविपच्चनीकवादा' ति ? । 'एवं भन्ते' । तत्र गहपतयो विञ्च पुरिसो इति पटिसश्चिक्खति :- ये खो ते भोन्तो समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिद्विनो :- नत्थि सब्बसो भवनिरोधोति, इद मे अदिटुं; ये पि ते भोन्तो समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिहिनो :- अन्थि सब्बसो भवनिरोधोति, इदं मे अविदितं । अहश्चेव खो पन अजानन्तो अपस्मन्तो एकसेन आदाय वोहरेय्यं :-' इदमेव सच्चं, मोघे अनंति, न मेतं अस्स पटिरूपं । ये खो ते भोन्तो समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिद्विनो :-' नत्थि सब्बसो भवनिरोधोति । सचे तेसं भवतं समणब्राम्हणानं सच्चं वचनं, ठानमे'तं विजति, :--'ये ते देवा अरूपिनो सामया अपण्णकं इमे तपपत्ति भविस्सति; ये पन ते भोन्तो समण- ब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिद्विनो :-' अस्थि सब्बसो भवनिरोधोति, सचे तेसं भवतं समणब्राम्हणानं, सच्चं वचनं, ठानमे'तं विज्जति :-'यं दिडे व धम्मे परिनिब्बायिस्सामि । ये खो ते भोन्तो समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवं- दिहिनो :-' नत्थि सब्बसो भवनिरोधो ति, तेसमयं दिहि सारागाय सन्तिके, संयोगाय सन्तिके, अभिनन्दनाय सन्तिके, अझोसानाय सन्तिके, उपा- :

·मज्झिमनिकायो दानाय सन्तिके; ये पन ते भोन्तो समणब्राम्हणा एवंवादिनो एवंदिहिनो: 'अस्थि सब्बसो भवनिरोधोति, तेसमय दिट्ठी असारागाय सन्तिके, असंयोगाय सन्तिके, अनभिनन्दनाय सन्तिके, अनझोसानाय सन्तिके, अनुपादानाय सन्तिके'ति'। सो इति पटिसङ्खाय भवानं येव निम्बिदाय विरागाय निरोधाय पटिपन्नो होति । [२१] "चत्तारो मे गहपतयो पुग्गला सन्तो संविजमाना लोकस्मि :- 'कतमे चत्तारो' ? इध गहपतयो एकच्चो पुग्गलो अत्तंतपो होति....पे०.... [५१.४ यत्थयत्थ 'पेस्स' इति सदो आगतो, तत्थतत्थ 'गहपतयो' इति सद्दयोजना कातब्बा ] अत्तना विहरति । [२२] कतमो च गहपतयो पुग्गलो अत्तंतपो अत्तपरितापनानु- योगमनुयुत्तो ? । इध गहपतयो एकच्चो पुग्गलो अचेलको होति....पे०.... [५१.८ - भिक्रववे' इति सद्दो वजेतब्बो, 'गहपतयो' इति सद्दो ठपेतब्बो] इति एवरूपं अनेक विहितं कायस्स आतापनपरित्तापनानुयोरामनुयुत्तो विहरति । अयं बुच्चति गहपतयो पुग्गलो अत्तंतपो अत्तपरितापनानुयोग- मनुयुत्तो। [ २३ ] कतमो च गहपतयो पुग्गलो परंतपो परपरितापनानु- योगमनुयुत्तो?। इध गहपतयो एकचो पुग्गलो ओरम्भिको होति ....पे०.... [५१. ९-२१ सब्बमेतं कन्दरकसुत्ते आगतनयेनेव वि.थारेतब्बं । 'भिक्खवे' इति सद्दो वजेतब्बो ‘गहपतयो' इति सद्दो योजेतब्बो] ब्रम्हभूतेन अत्तना विहरतीति' । [२४] एवं वुत्ते सालेय्यका ब्राम्हणगहपतिका भगवन्तं एतदवोचुं :- 'अभिवन्त भो गोतम अमिङ्कन्तं भो गोतम ।....पे०....(५४.२४) ·मज्झिमनिकायो पकासितो। एते मयं भवन्तं गोतमं सरणं गच्छाम धम्मञ्च भिक्खुसङ्घश्च । उपासके नो भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेते सरणगते'ति' । अपण्णकसुत्तन्तं दसमं । गहपतिवग्गो पठमो। । [भिक्खुवग्गो] ६१ [१ अम्बलढिकाराहुलोवादसुत्तं] [१] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे । तेन खो पन समयेन आयस्मा राहुलो अम्बलहिकार्य विहरति । अथ खो भगवा सायण्हसमयं पटिसलाना बुद्वितो येन अम्बल- टिका येन आयस्मा राहुलो तेनुपसङ्कमि । अहसा खो आयस्मा राहुलो भगवन्तं दूरतो व आगच्छन्तं, दिस्वान आसनं पापेसि उदकञ्च पादानं । निसीदि भगवा पञ्अत्ते आसने, निसज्ज पादे पक्खालेसि । आयस्मा पि खो रोहुलो भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । [२] अथ खो भगवा परित्तं उदकावसेसं उदकाधाने ठपेवा आय- स्मन्तं राहुलं आमन्तेसि :---' पस्ससि नो त्वं राहुल इमं परित्तं उदका- वसेसं उदकाधाने ठपितं'ति' ? । “एवं भन्ते'। ' एवं परित्तं खो राहुल तेसं सामज येसं न'त्थि सम्पजानमुसावादे लज्जा'ति । अथ खो भगवा तं परित्तं उदकावसेसं छड्दुत्वा आयस्मन्तं राहुलं आमन्तेसि : 'पस्ससि नो त्वं राहुल तं परित्तं उदकावसेसं छडित'ति' । ? ‘एवं भन्ते' । ' एवं छड्डितं खो राहुल तेसं सामञ्ज, येसं नस्थि सम्पजानमुसावादे लज्जा'ति । अथ खो ६ ·मज्झिमनिकायो . भगवा तं उदकाधान निकुजिल्वा आयस्मन्तं राहुलं आमन्तेसि :--' पस्ससि नो त्वं राहुल इमं उदकाधान निकुजितंति' । ' एवं भन्ते' । ' एवं निकु- जितं खो राहुल तेसं सामञ्ज, येसं नस्थि सम्पजानमुसावादे लज्जा'ति । अथ खो भगवा तं उदकाधानं उक्कुजित्वा आयस्मन्तं राहुलं आमन्तेसि :--- 'पस्ससि नो त्वं राहुल इमं उदकाधानं रित्तं तुच्छं'ति' । 'एवं भन्ते' । ' एवं रित्तं तुच्छं खो राहुल तेसं सामज ये नत्थि सम्पजानमुसावादे लज्जा। ३] " सेय्यथापि राहुल रओ नागो ईसादन्तो उब्बूळ्हवा' भिजातो सङ्गामावचरो, सो सङ्गामगतो पुरिमेहि पि पादेहि कम्मं करोति, पच्छिमेहि पि पादेहि कम्मं करोति, पुरिमेन पि कायेन कम्मं करोति, पच्छिमेन पि कायेन कम्मं करोति, सीसेन पि कम्मं करोति, कण्णेहि पि कम्मं करोति, दन्तेहि पि कम्मं करोति, नङ्गुटेन पि कम्मं करोति, रक्खते व सोण्डं । तत्थ हत्यारोहस्स एवं होति :--' अयं खो रओ नागो ईसादन्तो उब्बूळ्हवा'- भिजातो सङ्गामावचरो सङ्गामगतो पुरिमेहि....पे०....रक्वते'व सोण्डं । अप- रिञ्चत्तं खो रो नागस्स जीवितंति । यतो खो राहुल रञो नागो ईसादन्तो उब्बूव्हवा' भिजातो सङ्गामावचरो सङ्गामगतो....पे०....नङ्गुटेन'पि कम्म करोति, सोण्डाय पि कम्मं करोति । तत्थ हत्यारोहस्स एवं होति :--'अयं खो रो नागो....पे०....करोति। परिच्चत्तं खो रओ नागरस जीवितं, न त्थि दानि किश्चि रओ नागस्स अकरणीयंति। एवमेव खो राहुल यस्स कस्सचि सम्पजानमुसावादे न स्थि लज्जा ना'हंतस्स किञ्चि पापं अकरणी- यति वदामि । तस्माति'ह ते राहुल 'हस्सापि न मुसा भणिस्सामी'ति एवं हि ते राहुल सिक्खितब्बं । [४]" तं किं मासि राहुल, किम'त्थियो आदासो'ति' । 'पञ्चवे- क्खणत्यो भन्ते'ति । ' एवमेव खो राहुल पच्चवेक्खित्वा पञ्चवेक्स्वित्वा कायेन ·मज्झिमनिकायो ८३ कम्मं कत्तब्बं, पच्चवेक्खित्वा पच्चवेक्खित्वा वाचाय कम्मं कत्तब्बं, पच्चवेक्खित्वा पच्चवेक्खित्वा मनसा कम्मं कत्तब्बं । ५] “ यदेव त्वं राहुल कायेन कम्मं कत्तुकामो होसि तदेव ते कायकम्मं पच्चवेक्खितब्बं :- यन्नु खो अहं इदं कायेन कम्मं कत्तु- कामो इदं मे कायकम्मं अत्तव्याबाधाय पि संवत्तेय्य परब्याबाधाय पि संवत्तेय्य उभयब्याबाधाय पि संवत्तेय्य, अकुसलं इदं कायकम्मं दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकं'ति । सचे त्वं राहुल पच्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि :--'यं खो अहं इदं कायेन कम्मं कत्तुकामो .....पे०.... दुक्खुद्रयं दुक्ख- विपाकं'ति', एवरूपं ते राहुल कायेन कम्मं ससक्कं न करणीयं । सचे पन त्वं राहुल पञ्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि :-'यं खो अहं इदं कायेन कम्मं कत्तुकामो इदं मे कायकम्मं ने'व'त्तव्याबाधाय संवत्तेय्य, न परव्याबाधाय संवत्तेय्य न उभयव्याबाधाय संवत्तेय्य, कुसलं इदं कायकम्म सुखुद्रयं सुखविपाकं'ति, एवरूपं ते राहुल कायेन कम्मं करणीयं । करोन्तेन पि ते राहुल कायेन कम्मं तदेव ते कायकम्मं पञ्चवेक्खितब्ब:- यन्नु खो अहं इदं कायेन कम्मं करोमि इदं मे कायकम्मं अत्तव्याबाधाय पि संवत्तति परव्याबाधाय पि संवत्तति उभयब्याबाधाय पि संवत्तति, अकुसलं इदं कायकम्मं दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकति । सचे त्वं राहुल पञ्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासिः-'यं खो अहं इदं कायेन कम्मं करोमि इदं मे कायकम्म अत्तव्याबाधाय पि संवत्तति परब्याबाधाय पि संवत्तति उभयब्याबाधाय पि संवत्तति, अकुसलं इदं कायकम्मं दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकं ति, पटिसंहरेय्यासि त्वं राहुल एवरूपं कायकम्म। सचे पन त्वं राहुल पच्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि 'यं खो अहं इदं कायेन कम्मं करोमि इदं मे कायकम्मं ने'व'- त्तब्याबाधाय संवत्तति, न परब्याबाधाय संवत्तति न उभयब्याबाधाय संवत्तति, कुसलं इदं कायकम्मं सुखुद्रयं सुखविपाकं'ति, अनुपदज्जे- ·मज्झिमनिकायो य्यासि त्वं राहुल एवरूपं कायकम्मं । कत्वा पि ते राहुल कायेन कम्मं तदेव ते कायकम्मं पच्चवेक्खितब्बं :- यन्नु खो अहं इदं कायेन कम्मं अकासिं इदं मे कायकम्मं अत्तव्याबाधाय पि संवत्ति परव्याबाधाय पि संवत्ति उभय- ब्याबाधाय पि संवत्ति, अकुसलं इदं कायकम्मं दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकं'ति । सचे त्वं राहुल पच्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि :--'यं खो अहं इदं कायेन कम्मं अकासि इदं मे कायकम्मं अत्तब्याबाधाय पि संवत्ति....पे०....संवत्ति अकुसलं इदं कायकम्मं दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकंति, एवरूपं ते राहुल काय- कम्मं सत्थरि वा विसु वा सब्रम्हचारिसु देसेतब्बं विवरितब्बं उत्तानिकातब्ब, देसेत्वा विवरित्वा उत्तानिकत्वा आयति संवरं आपजितब्बं । सचे पन त्वं राहुल पच्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि:--'यं खो अहं इदं कायेन कम्म अकार्स इदं मे कायकम्म ने'वत्तव्याबाधाय संवत्ति न परव्याबाधाय संवत्ति न उभयव्याबाधाय संवत्ति, कुसलं इदं कायकम्मं सुखुद्रयं सुखविपाकं ति, तेनेव त्वं राहुल पीतिपामुजेन विहरेय्यासि अहोरत्तानुसिक्खी कुसलेसु धम्मेसु । [६] " यदेव त्वं राहुल वाचाय कम्मं कत्तुकामो होसि तदेव ते वचीकम्मं पञ्चवेक्खितब्बं :- यन्नु खो अहं इदं वाचाय कम्मं कत्तुकामो, इदं मे वचीकम्मं अत्तव्याबाधाय पि संवत्तेय्य, परब्याबाधाय पि संवत्तेय्य उभय- ब्याबाधाय पि संवत्तेय्य, अकुसलं इदं वचीकम्मं दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकं'ति । सचे त्वं राहुल पच्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि : :--"यं खो अहं इदं वाचाय कम्मं कत्तुकामो ....पे०.... दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकं'ति, एवरूपं ते राहुल वाचाय कम्मं ससकं न करणीयं । सचे पन त्वं राहुल पच्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि :-'यं खो अहं इदं वाचाय कम्मं कत्तुकामो इदं मे वचीकम्म ने'वत्तव्याबाधाय पि....पे०....न उभयब्याबाधाय संवत्तेय्य, कुसलं इदं वचीकम्मं सुखुद्रयं सुखविपाकंति, एवरूपं ते राहुल वाचाय कम्म .

·मज्झिमनिकायो करणीयं । करोन्तेन पि ते राहुल वाचाय कम्मं तदेव ते वचीकम्म पच्चवेक्खितब्बं :-' यन्नु खो अहं इदं वाचाय कम्मं करोमि इदं मे वचीकम्मं अत्तब्याबाधाय पि संवत्तति परब्याबाधाय पि संवत्तति उभयन्या- बाधाय पि संवत्तति, अकुसलं इदं वचीकम्मं दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकं'ति । सचे त्वं राहुल पच्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि :-'यं खो अहं इदं वाचार कम्म करोमि इदं मे वचीकम्म....पे०....उभयब्याबाधाय पि संवत्तति, अकुसलं इदं वचीकम्मं दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकं'ति, पटिसंहरेय्यासि त्वं राहुल एवरूपं वचीकम्मं । सचे पन त्वं राहुल पञ्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि :--'यं खो अहं इदं वाचाय कम्मं करोमि इदं मे वचीकम्म नेव अत्तब्याबा धाय ....पे०.... न उभयब्याबाधाय संवत्तति, कुसलं इदं वचीकम्म सुखुद्रयं सुखविपाक'ति, अनुपदज्जेय्यासि त्वं राहुल एवरूपं वचीकम । कत्वा पि ते राहुल वाचाय कम्मं तदेव ते वचीकम्मं पञ्चवेक्खितब्बं :- यन्नु खो अहं इदं वाचाय कम्मं अकासि इदं मे वचीकम्मं अत्तव्याबा- धाय पि संवत्ति परब्याबाधाय पि संवत्ति उभयब्याबाधाय पि संवत्ति, अकुसलं इदं वचीकम्म दुक्खुद्रयं दुक्खविपाक'ति । सचे वं राहुल पञ्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि :-'खो अहं इदं वाचाय कम्म अकासिं इदं मे वचीकम्मं ....पे०.... उभयब्याबाधाय पि संवत्ति, अकुसलं इदं वचीकम्मं दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकं ति, एवरूपं ते राहुल वचीकम्मं सत्थरि वा विसु वा सब्रम्हचारिसु देसेतब्बं विवरितबं उत्तानि- कातब्बं, देसेत्वा विवरित्वा उत्तानिकत्वा आयति संवरं आपज्जितब्बं । सचे पन त्वं राहुल पच्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि :-'यं खो अहं इदं वाचाय कम्मं अकासिं इदं मे वचीकम्मं ने'वत्तब्याबाधाय ....पे०.... न उभय- ब्याबाधाय संवत्ति कुसलं इदं वचीकम्मं सुखुद्रयं सुखविपाकं'ति, तेनेव त्वं राहुल पीतिपामुजेन विहरेय्यासि अहोरत्तानुसिक्खी कुसलेसु धम्मेसु ।

·मज्झिमनिकायो मनसा [७] “ यदेव त्वं राहुल मनसा कम्मं कत्तुकामो होसि तदेव ते मनोकम्मं पच्चवेक्खितब्ब:--' यत्नु खो अहं इदं मनसा कम्मं कत्तुकामो इदं मे मनोकम्मं अत्तव्याबाधाय पि संवत्तेय्य परब्याबाधाय पि संवत्तेय्य उभयव्याबाधाय पि संवत्तेय्य, अकुसलं इदं मनोकम्मं दुक्खुद्रयं दुक्ख- विपाकं'ति । सचे त्वं राहुल पञ्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि :-- 'यं खो अहं इदं मनसा कम्मं कत्तुकामो .......... दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकं ति, एवरूपं ते राहुल कम्मं ससकं न करणीयं । सचे पन त्वं राहुल पच्चवेक्खमानो एवं जाने- य्यासि :-'यं खो अहं इदं मनसा कम्मं कत्तकामो इदं मे वचीकम्मं ने'व' त्तव्याबाधाय....पे०....न उभयब्याबाधाय संवत्तेय्य, कुसलं इदं मनोकम्म सुखुद्रयं सुखविपाकं'ति, एवरूपं ते राहुल मनसा कम्मं करणीयं । करो- न्तेन पि ते राहुल मनसा कम्मं तदेव ते मनोकम्मं पञ्चवेक्खितब्बं : यन्नु खो अहं इदं मनसाकम्मं करोमि, इदं मे मनोकम्मं अत्तव्याबाधाय पि संवत्तति परब्याबाधाय पि संवत्तति उभयव्याबाधाय पि संवत्तति, अकुसलं इदं मनोकम्मं दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकं'ति । सचे त्वं राहुल पञ्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि :-'यं खो अहं इदं मनसा कम्मं करोमि इदं मे भनो- कम्म....पे०....उभयव्याबाधाय पि संवत्तति, अकुसलं इदं मनोकम्मं दुक्खु- द्रयं दुक्खविपाकं'ति, पटिसंहरेय्यासि त्वं राहुल एकरूपं मनोकम्म। सचे पन त्वं राहुल पञ्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि :-- यं खो अहं इदं मनसा कम्मं करोमि इदं मे मनोकम्मं ने'व अत्तव्याबाधाय....पे०....न उभय- संवत्तति, कुसलं इदं मनोकम्मं सुखुद्रयं सुख- अनुपदज्जेय्यासि त्वं राहुल एवरूपं मनोकम्मं । कत्वा पि ते राहुल मनसा कम्मं तदेव ते मनोकम्मं पच्चवेक्खितब्बं :- यन्नु खो अहं इदं मनसा कम्मं अकासि इदं मे मनोकम्मं अत्तव्या- ब्याबाधाय विपाक'ति, ८ ·मज्झिमनिकायो बाधाय पि संवत्ति परब्याबाधाय पि संवत्ति उभयब्याबाधाय पि संवत्ति, अकुसलं इदं मनोकम्मं दुक्खुद्रयं दुकावविपाक'ति । सचे त्वं राहुल पञ्चवे- क्खानो एवं जानेय्यासि :- यं खो अहं इदं मनसा कम्मं अकासिं इदं मे मनोकम्म....पे०....उभयब्याबाधाय पि संवत्ति, अकुसलं इदं मनो- कम्मं दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकंति, एवरूपे ते राहुल मनोकम्मे अट्टियितब्बं हरायि- तब्बं जिगुच्छितब्बं, अट्टियित्वा हरायित्वा जिगुच्छित्वा आयति संवरं आपजि- तब्बं । सचे पन त्वं राहुल पच्चवेक्खमानो एवं जानेय्यासि :-'यं खो अहं इदं मनसा कम्मं अकासि, इदं मे मनोकम्मं ने'वत्तव्याबाधाय संवत्ति न परब्याबाधाय संवत्ति न उभयव्याबाधाय संवत्ति कुसलं इदं मनोकम्म सुखुद्रयं सुखविपाकं ति, तेने व त्वं राहुल पीतिपामुज्जेन विहरेय्यासि अहोरत्तानुसिक्खी कुसलेसु धम्मेसु । ८] “ये हि केचि राहुल अतीतम'द्धानं समणा वा ब्राम्हणा वा कायकम्मं परिसोधेसुं, वचीकम्मं परिसोधेसुं, मनोकम्मं परिसोधेसुं, सब्बे ते एवमेव पञ्चवेक्खिचा पञ्चवेक्खित्वा कायकम्म परिसोधेसुं, पच्चवेक्खित्वा पच्चवेक्खित्वा वचीकम्मं परिसोधेसुं, पञ्चवेक्वित्वा पञ्चवेक्खित्वा मनोकम्म परिसोधेसुं । ये हि पि केचि राहुल अनागतम'द्धानं समणा वा ब्राम्हणा वा कायकम्मं परिसोधेस्सन्ति वचीकम्मं परिसोधेस्सन्ति, मनोकम्मं परिसोधे- स्सन्ति, सब्बे ते एवमेवं पञ्चवेक्वित्वा पच्चवेक्खित्वा कायकम्म परिसोधेस्सन्ति, पञ्चवेक्खित्वा पच्चवेक्खित्वा वचीकम्मं परिसोधेस्सन्ति, पच्चवेक्खित्वा पञ्चवेक्खित्वा मनोकम्मं परिसोधेस्सन्ति । ये हि पि केचि राहुल एतरहि समणा वा ब्राम्हणा वा कायकम्मं परिसोधेन्ति, वचीकम्म परि- सोधेन्ति, मनोकम्मं परिसोधेन्ति, सब्बे ते एवमेवं पच्चवेक्खित्वा पञ्चवेक्खित्वा कायकम्मं परिसोधेन्ति, पञ्चवेक्खित्वा पञ्चवेक्खित्वा वचीकम्मं परिसोधेन्ति, पञ्चवेक्खित्वा पच्चवेक्वित्वा मनोकम्मं परिसोधेन्ति। तस्मातिह राहुल पच्च- ·८८ मज्झिमनिकायो वेक्खित्वा पञ्चवेक्खित्वा कायकम्मं परिसोधेस्साम, पच्चवेक्खित्वा पञ्चवेक्खित्वा वचीकम्मं परिसोधेस्साम, पञ्चवेक्खित्वा पञ्चवेक्खित्वा मनोकम्मं परिसोधेस्सा- मा'ति एवं हि वो राहुल सिक्खितब्बति" । [९] इदम'वोच भगवा । अत्तमनो आयस्मा राहुलो भगवतो भासितं अभिनन्दी'ति । अम्बलटिकाराहुलोवादसुत्तन्तं पठमं । ६२ [२. महाराहुलोवादसुत्तं] [१] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्सा रामे । अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्त- चीवरमा'दाय सावत्थियं पिण्डाय पाविसि। आयस्मा पि खो राहुलो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय भगवन्तं पिद्वितो पिडितो अनु- बन्धि । अथ खो भगवा अपलोकेत्वा आयस्मन्तं राहुलं आमन्तेसि :--'यं किञ्चि राहुल रूपं अतीता'नागतपचुप्पन्न अज्झत्तं वा बहिद्धा वा, ओळा- रिकं वा सुखुमं वा, हीनं वा पणीतं वा, यं दूरे सन्तिके वा, सब्बं रूपं 'ने'तं मम, ने'सो'हमस्मि, न मे'सो अत्ता'ति एवमे'तं यथाभूतं सम्मप्प- आय दडब्बति' । ' रूपमे व नु खो भगवा, रूपमे व नु खो सुगता'ति ? । रूपम्पि राहुल, वेदनापि राहुल, सञआ पि राहुल, सङ्घारा पि राहुल, विज्ञआणम्पि राहुला'ति'। २] अथ खो आयस्मा राहुलो 'को'नु अन्ज भगवता सम्मुखा ओवादेन ओवदितो गाम पिण्डाय पविसिस्सतीति ततो पटिनिवत्तित्वा ·मज्झिमनिकायो अञ्जतराम रूक्खमूले निसीदि, पलकं आभुजित्वा उजु कार्य पणिधाय परिमुख सतिं उपद्वपेत्वा । अदसा खो आयस्मा सारिपुत्तो आयस्मन्तं राहुलं अञ्जतरस्मि रुक्खमूले निसिन्नं पल्लङ्क आभुजित्वा उजु कार्य पणिधाय परिमुख सति उपट्टपेवा; दिस्वान आयस्मन्तं राहुलं आमन्तेसि : ' आनापानसतिं राहुल भावनं भावेहि, आनापानसति राहुल भाविता बहुलीकता महप्फला होति महानिसंसा'ति' । अथ खो आयस्मा राहुलो सायण्हसमयं पटिसल्लाना वुट्टितो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेवा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा राहुलो भगवन्तं एतद'वोच :- कथं भाविता नु खो भन्ते आनापानसति कथं बहुलीकता महाफला होति महानिसंसा'ति ?' | ३ " यं किञ्चि राहुल अज्झत्तं पञ्चत्तं कक्खळं खरिगतं उपादिण्णं, सेय्यथीदं, केसा लोमा नखा दन्ता तचो मंस नहारु अट्ठी अट्ठिमिञ्जा वक्कं हदयं यकनं किलोमकं पिहकं पप्पासं अन्तं अन्तगुणं उदरियं करीसं, यं वा पन'अम्पि किञ्चि अज्झत्तं पञ्चत्तं कक्खळं खरिगतं उपा- दिण्णं, अयं वुच्चति राहुल अज्झत्तिका पठवीधातु। या चेव खो पन अज्झत्तिका पठवीधातु या च बाहिरा पाठवीधातु पठवीधातुरेव एसा । तं ने'तं मम, ने'सो'हम स्मि, न मेसो अत्ताति एवमेतं यथाभूतं सम्मप्प- आय दहब्बं । एवमेतं यथाभूतं सम्मप्पाय दिस्वा पठवीधातुया निब्बि- न्दति, पठवीधातुया चित्तं विराजेति । [ ४ ]“कतमा च राहुल आपोधातु ? आपोधातु सिया अज्झत्तिका सिया बाहिरा । कतमा च राहुल अज्झत्तिका आपोधातु ? यं अज्झत्तं पच्चत्तं आपो आपोगतं उपादिण्णं, सेय्यथी'दं, पित्तं सेम्हं पुब्बो लोहितं सेदो मेदो अस्सु वसा खेळो सिङ्घाणिका लसिका मुत्तं, यं वा पन'अम्पि ·मज्झिमनिकायो किश्चि अज्झत्तं पञ्चत्तं आपो आपोगतं उपादिण्णं अयं वुच्चति राहुल अज्झ- त्तिका आपोधातु । या चेव खो पन अज्झत्तिका आपोधातु, या च बाहिरा आपोधातु आपोधातुरेव एसा । तं ने'तं मम, ने'सो'हम'स्मि, न मे'सो अत्ताति एवमेतं यथाभूतं सम्मप्पआय दडब्बं । एवमे'तं यथाभूतं सम्मप्प- आय दिवा आपोधातुया निब्बिन्दति, आपोधातुया चित्तं विराजेति । [५] कतमा चराहुल तेजोधातु ? तेजोधातु सिया अज्झत्तिका सिया बहिरा । कतमा च राहुल अज्झत्तिका तेजोधातु ? यं अज्झत्तं पञ्चत्तं तेजो तेजोगतं उपादिण्णं, सेय्यथीदं, येन च सन्तप्पति येन च जिरियति येन च परिडव्हति येन च असितपीतखायितसायितं सम्मा परिणामं गच्छति, यं वा पन' अम्पि किञ्चि अज्झत्तं पञ्चत्तं तेजो तेजोगतं उपादिण्णं, अयं वुच्चति राहुल अज्झत्तिका तेजोधातु । या चेव खो पन अज्झत्तिका तेजोधातु या च बाहिरा तेजोधातु तेजोधातुरेव एसा। तं ने'तं मम, ने'सो'हम'स्मि, न मे'सो अत्ताति एवमेतं यथाभूतं सम्मप्पञ्चाय दहब्बं । एवमेत यथाभूतं सम्मप्पआय दिस्वा तेजोधातुया निम्बिन्दति, तेजोधातुया चित्तं विराजेति। ६] “कतमा च राहुल वायोधातु ? वायोधातु सिया अज्झत्तिका सिया बहिरा । कतमा च राहुल अज्झत्तिका वायोधातु ? यं अज्झत्तं पच्चत्तं वायो वायोगतं उपदिण्णं, सेय्यथीदं, उद्दङ्गमा वाता, कुच्छिसया वाता, कोट्ठसया वाता, अङ्गमङ्गानुसारिनो वाता, अस्सासो पस्सासो इति, यं वा पन'अम्पि किञ्चि अज्झत्तं पञ्चत्तं वायो वायोगतं उपादिण्णं, अयं वुच्चति राहुल अज्झत्तिका वायोधातु । या चेव खो पन अज्झत्तिका वायोधातु या च बाहिरा वायोधातु वायुधातुरेव एसा । तं नेतं मम, ने'सो'हमस्मि, न मे'सो अत्ताति एवमेतं यथाभूतं सम्मप्पाय अधोगमा वाता, ·मज्झिमनिकायो दट्टब्बं । एवमे'तं यथाभूतं सम्मप्पआय दिवा वायोधातुया निम्बिन्दति, वायोधातुया चित्तं विराजेति । [७] “कतमा च राहुल आकासधातु ? आकासधातु सिया अज्झत्तिका सिया बहिरा । कतमा च राहुल अज्झत्तिका आकासधातु ? यं अज्झत्तं पञ्चत्तं आकासं आकासगतं उपादिण्णं, सेय्य- थीदं, कण्णच्छिदं नासच्छिदं मुखद्वारं, येन च असितपीत- खायितसायितं अझोहरति, यथा असितपीतखायितसायितं सन्तिद्वति, येन च असितपीतखायितसायितं अधोभागा निक्खमति, यं वा पन'अम्पि किञ्चि अज्झत्तं पञ्चत्तं आकासं आकासगतं उपादिण्णं, अयं वुच्चति राहुल अझात्तिका आकासधातु । या चेव खो पन अज्झत्तिका आकासधातु या च बाहिरा आकासधातु आकासधातुरेव एसा । तं ने'तं मम, ने'सो'हस्मि, न मे'सो अत्ताति एवमे'तं यथाभूतं सम्मप्पञ्चाय दहब्बं । एवमे'तं यथाभूतं सम्मप्पआय दिस्वा आकासधातुया निब्बिन्दति, आकास- धातुया चित्तं विराजेति। ८] "पठवीसमं भावनं राहुल भावेहि, पठवीसमं हि ते राहुल भावनं भावयतो उप्पन्ना मनापामनापा फस्सा चित्तं न परियादाय ठस्सन्ति । सेय्यथा पि राहुल पठविया सुचिम्पि निक्खिपन्ति, असुचिम्पि निक्खिपन्ति, गूथगतम्पि निक्खिपन्ति, मुत्तगतम्पि निक्खिपन्ति, खेळगतम्पि निक्खिपन्ति, पुब्बगतम्पि निक्खिपन्ति, लोहितगतम्पि निक्खिपन्ति, न च तेन पठवी अट्टी- यति वा हरायति वा जिगुच्छति वा, एवमेव खो वं राहुल पटवीसमं भावनं भावेहि....पे०....ठस्सन्ति । ९] “आपोसमं राहुल भावनं भावेहि, आपोसमं हि ते भावनं भावयतो उपन्ना मनापामनापा फस्सा चित्तं न परियादाय ठस्सन्ति ।

·९२ मज्झिमनिकायो सेय्यथा पि राहुल, आपस्मि सुचिम्पि धोवन्ति, असुचिम्पि धोवन्ति, गूथगतम्पि धोवन्ति, मुत्तगतम्पि धोवन्ति, खेळगतम्पि धोवन्ति, पुब्बगतम्पि धोवन्ति, लोहितगतम्पि धोवन्ति, न च तेन आपो अट्टीयति वा हरायति वा जिगुच्छति वा, एवमेव खो त्वं राहुल आपोसमं भावनं भावेहि....पे०.... ठस्सन्ति । [१०] "तेजोसमं राहुल भावनं भावेहि । तेजोसमं हि ते राहुल भावनं भावयतो उप्पन्ना मनापामनापा फस्सा चित्तं न परियादाय ठस्सन्ति । सेय्यथा'पि राहुल, तेजो सुचिम्पि डहति, असुचिम्पि डहति, गूथगतम्पि डहति, मुत्तगतम्पि डहति, खेळगतम्पि डहति, पुब्बगतम्पि डहति, लोहितगतम्पि डहति, न च तेन तेजो अट्टीयति वा हरायति वा जिगुच्छति वा, एवमेव खो त्वं राहुल तेजोसमं भावनं भावेहि ....पे०.... ठस्सन्ति । [११] " वायोसमं राहुल भावनं भावेहि, वायोसमं हि ते राहुल चित्तं भावयतो उप्पन्ना मनापामनापा फस्सा चित्तं न परियादाय ठस्सन्ति । सेय्यथा'पि राहुल वायो सुचिम्पि उपवायति, असुचिम्पि उपवायति, गूथग- तम्पि उपवायति, मुत्तगतम्पि उपवायति, खेळगतम्पि उपवायति, पुब्बग- तम्पि उपवायति, लोहितगतम्पि उपवायति, न च तेन वायो अट्टीयति वा हरायति वा जिगुच्छति वा एवमेव खो वं राहुल वायोसमं भावनं भावेहि....पे०....ठस्सन्ति । [ १२ ] “आकाससमं राहुल भावनं भावेहि, आकाससमं हि ते राहुल भावनं भावयतो उप्पन्ना मनापामनापा फस्सा चित्त न परियादाय ठस्सन्ति । सेय्यथा'पि राहुल, आकासो न कत्थचि पतिहितो, एवमेव खो त्वं राहुल आकाससमं भावनं भावेहि, आकाससमं....पे०....ठस्सन्ति ।

·मज्झिमनिकायो ९३ [१३ ] "मेत्तं राहुल भावनं भावेहि, मेत्तं हि ते राहुल भावनं भाव- यतो यो ब्यापादो सो पहीयिस्सति । करुणं राहुल भावनं भावेहि, करुणं हि ते राहुल भावनं भावयतो या विहेसा सा पहीयिस्सति । मुदितं राहुल भावनं भावेहि, मुदितं हि ते राहुल भावनं भावयतो या अरति सा पहीयिस्सति । उपेक्खं राहुल भावनं भावेहि, उपेक्खं हि ते राहुल भावनं भावयतो यो पटियो सो पहीयिस्सति । असुभं राहुल भावनं भावेहि, असुभ हि ते राहुल भावनं भावयतो यो रागो सो पहीयिस्सति । अनिच्चसझं राहुल भावनं भावेहि, अनिच्चसनं हि ने राहुल भावनं भावयतो यो अस्मिमानो सो पहीयिस्सति । [ १४ ] "आनापानसतिं राहुल भावनं भावेहि, आनापानसति राहुल भाविता बहुलीकता महाफला होति महानिसंसा । कथं भाविता च राहुल आनापानसति कथं बहुलीकता महप्फला होति महानिसंसा ?। इध राहुल भिक्खु अरञ्जगतो वा रूक्खमूलगतो वा सुआगारगतो वा निसीदति पल्लवं आभुज्जित्वा उजुं कायं पणिधाय परिमुखं सति उपट्ठपेत्वा । सो सतो व अस्ससति, सतो पस्ससति । दीर्घ वा अस्ससन्तो 'दीर्घ अस्ससा- मीति पजानाति, दीर्घ वा पस्ससन्तो — दीर्घ पस्ससामीति पजानाति; रस्सं वा अससन्तो ‘रस्सं असस्सामी'ति पजानाति, रस्सं वा पस्ससन्तो 'रस्सं पस्ससामी'ति पजानाति । 'सञ्बकायपटिसंवेदी अस्स- सिस्सामी'ति सिक्खति, 'सबकायपटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति । 'पस्सम्भयं कायसङ्खारं अस्ससिरसामी'ति सिक्खति, परसम्भयं कायसङ्खारं पस्ससिस्सामी'ति सिक्खति । ‘पीतिपटिसंवेदी अस्ससिस्सामी'ति सिक्खति, पीतिपटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति । 'सुखपटिसंवेदी अस्ससिस्सा- मी'ति सिक्खति, 'सुखपटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। 'चित्तसङ्कार- ·मज्झिमनिकायो पटिसंवेदी अस्ससिस्सामी'ति सिक्खति, 'चित्तसङ्कारपटिसंवेदी पस्ससिस्सा- मी ति सिक्खति । परसम्भयं चित्तसारं अस्ससिस्सामी'ति सिक्वति, 'पस्सम्भयं चित्तसङ्खारं पस्ससिस्सामी'ति सिक्खति । 'चित्तपटिसंवेदी अस्ससिस्सामी'ति सिक्खति, 'चित्तपटिसंवेदी पस्ससिस्सामी ति सिक्खति । 'अभिप्पमोदयं चित्तं अस्ससिस्सामी'ति सिक्स्वति, 'अभिप्पमोदयं चित्तं पस्ससिस्सामी'ति सिक्खति । 'समादहं चित्तं अस्ससिस्सामी'ति सिक्खति, 'समादहं चित्तं पस्ससिस्सामी'ति सिक्वति । 'विमोचयं चित्तं अस्ससिस्सा- मी'ति सिक्खति, 'विमोचयं चित्तं पस्ससिस्सामी'ति सिक्वति । 'अनिच्चानु- पस्सी अस्ससिस्सामीति सिक्खति, 'अनिच्चानुपस्सी पस्ससिस्सामीति सिक्खति । 'विरागानुपस्सी अस्ससिस्साधी ति सिक्वति, 'विरागानुपस्सी पस्ससिस्सामी'ति सिक्खति । 'निरोधानुपस्सी अस्ससिस्सामी'ति सिक्खति, 'निरोधानुपस्सी पस्ससिस्सामीति सिक्वति । 'पटिनिस्सग्गानुपस्सी अस्स- सिस्सामी ति सिक्खति, “पटिनिस्सगानुपस्सी पस्ससिस्सामी'ति सिक्खति' । एवं भाविता खो राहुल आनापानसति एवं बहुलीकता महप्फला होति महानिसंसा । एवं भाविताय खो राहुल आनापानसतिया एवं बहुलीकताय ये पि ते चरिमका अस्सासपस्सासा ते पि विदिता व निरुज्झन्ति नो अविदिता'ति' । [१५] इदम'वोच भगवा । अत्तमनो आयस्मा राहुलो भगवतो भासितं अभिनन्दीति"। महाराहुलोवादसुत्तन्तं दुतियं ।

·मज्झिमनिकायो ९५ [३ चूळमालुक्यसुत्तं] [१] एवं मे सुतं । एकं समयं भवत्रा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे । अथ खो आयस्मतो मालुंक्यपुत्तस्स रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितको उदपादि :--' यानि'मानि दिद्विगतानि भगवता अब्याकतानि ठपितानि पटिक्खित्तानि :-'सस्सतो लोको इति पि, असस्सतो लोको इति पि, अन्तवा लोको इति पि, अनन्तवा लोको इति पि, तं जीवं तं सरीरं इति पि, अचं जीवं अजं सरीरं इति पि, होति तथागतो परम्मरणा इति पि, न होति तथागतो परम्मरणा इति पि, होति च न च होति तथागतो परम्मरणा इति पि, नेव होति न न होति तथागतो परम्मरणा इति पि, तानि मे भगवा न व्याकरोति; यानि मे भगवा न व्याकरोति तं मे न रुचति, तं मे न खमाते, सो'हं भगवन्तं उपसङ्कमित्वा एतमत्थं पुच्छिस्सामि। सचे मे भगवा ब्याकरिस्सति :-'सस्सतो लोको'ति वा, असस्सतो लोको'ति वा, अन्तवा लोको'ति वा, अनन्तवा लोको'ति वा, तं जीवं तं सरीरंति वा, अनं जीवं अधे सरीरं'ति वा, होति तथागतो परम्मरणा' ति वा, न होति तथागतो परम्मरणा'ति वा, होति च न च होति तथागतो परम्मरणा'ति वा, नेव होति न न होति तथागतो परम्मरणा'ति वा, एवा'हं भगवति ब्रम्हचरियं चरिस्सामि । नो चे मे भगवा व्याकरिस्सति सस्सतो लोको'ति वा, असस्सतो लोको ति वा....पे०....ने'व होते न न होति तथागतो परम्मरणा' ति वा, एवा'हं सिक्खं पच्चक्खाय हीनाया' वत्तिस्सामी'ति'। [२] अथ खो आयस्मा मालुक्यपुत्तो सायण्हसमयं पटिसल्लाना वुट्टितो येन भगवा तेनु'पसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं ·मज्झिमनिकायो निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो.खो आयस्मा मालुंक्यपुत्तो भगवन्तं एतद'वोच :- 'इध मय्हं भन्ते रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितको उदपादि : 'यानि'मानि दिहिगतानि भगवता अब्याकतानि ठपितानि पटिक्खित्तानि :-'सस्सतो लोको इति पि, असस्सतो लोको इति पि ....पे०.... नेव होति न न होति तथागतो परम्मरणा इति पि, तानि मे भगवा न ब्याकरोति; यानि मे भगवा न व्याकरोति तं मे न रुचति, तं मे न खमति, सोहं भगवन्तं उपसङ्कमित्वा एतमत्थं पुच्छिस्सामि; सचे मे भगवा ब्याकरिस्सति :-'सस्सतो लोकोति वा, असस्सतो लोको'ति वा....पे०.... ने'व होति न न होति तथागतो परम्मरणा'ति वा, एवा'हं भगवति ब्रम्हचरियं चरिस्सामि; नो चे मे भगवा ब्याकरिस्सति सस्सतो लोको'ति वा, असस्सतो लोको'ति वा ....पे०.... नेव होति न न होति तथागतो परम्मरणा'ति वा, एवा'हं सिक्खं पञ्चक्वाय हीनाया'वत्तिस्सामि'ति' । सचे भगवा जानाति सस्सतो लोकोति, 'सस्सतो लोको'ति मे भगवा ब्याकरोतु; सचे भगवा जानाति, असस्सतो लोकोति, 'असस्सतो लोको'ति मे भगवा ब्याकरोतु । नो चे भगवा जानाति 'सस्सतो लोकोति वा 'असस्सतो लोकोति वा, अजानतो खो पन अपस्सतो एतदेव उजुकं होति, यदिदं, 'न जानामि न पस्सामी'ति । सचे भगवा जानाति अन्तवा लोको'ति, 'अन्तवा लोकोति मे भगवा ब्याकरोतु; सचे भगवा जानाति अनन्तवा लोको'ति, 'अनन्तवा लोको'ति मे भगवा ब्याकरोतु । नो चे भगवा जानाति अन्तवा लोको'ति वा अनन्तवा लोको'ति वा, अजानन्तो खो पन अपस्सतो एतदेव उजुकं होति, यदिदं, 'न जानामि न पस्सामी'ति । सचे भगवा जानाति 'तं जीवं तं सरीरं'ति, 'तं जीवं तं सरीरंति मे भगवा ब्याकरोतु; सचे भगवा जानाति अञ्ज जीवं अनं सरीरं ति, 'अझं जीवं अनं सरीरं'ति मे भगवा ब्याकरोतु। नो चे भगवा जानाति ' तं जीवं तं सरीरंति वा 'अझं जीवं अनं सरीरं'ति वा, N ·मज्झिमनिकायो अजानतो खो पन अपस्सतो एतदेव उजुकं होति यदिदं, न जानामि न पस्सामी'ति । सचे भगवा जानाति होति तथागतो परम्मरणा'ति, ‘होति तथागतो परम्मरणा'ति मे भगवा ब्याकरोतु; सचे भगवा जानाति, 'न होति तथागतो परम्मरणा'ति, 'न होति तथागतो परम्मरणाति मे भगवा ब्याकरोतु । नो चे भगवा जानाति 'होति तथागतो परम्मरणा'ति वा, 'न होति तथागतो परम्मरणा'ति वा, अजानतो खो पन अपस्सतो एतदेव उजुकं होति यदिदं, न जानामि न पस्सामी'ति । सचे भगवा जानाति 'होति च न च होति तथागतो परम्मरणा'ति, होति च न च होति तथागतो परम्मरणा'ति मे भगवा व्याकरोतु; सचे भगवा जानाति ‘ने'व होति न न होति तथागतो परम्मरणा'ति 'ने'व होति न न होति तथागतो परम्म- रणा'ति में भगवा ब्याकरोतु । नो चे भगवा जानाति ‘होति च न च होति तथागतो परम्मरणा'ति' 'वा, 'ने'व होति न न होति तथागतो परम्म- रणाति वा अजानतो खो पन अपस्सतो एतदेव उजुकं होति यदिदं, 'न जानामि न पस्सामी'ति । [३] " किन्नु ता'हं मालुंक्यपुत्त एवं अवचं :--' एहि त्वं मालुक्यपुत्त मयि ब्रम्हचरियं चर, अहं ते ब्याकरिस्सामी, :-'सस्सतो लोको'ति वा असस्सतो लोकोति वा....पे....नेव होति न न होति तथागतो परम्मर- णा'ति वाति ? । 'नो हे'तं भन्ते' । ' त्वं वा पन में एवं अवच :--'अहं भन्ते भगवति ब्रम्हचरियं चरिस्सामि, भगवा मे ब्याकरिस्सति :-'सस्सतो लोकोति वा असस्सतो लोको'ति' वा ....पे०.... नेव होति न न होति तथागतो परम्मरणाति वाति । नो हे' तं भन्ते' । इति किर मालुंक्यपुत्त नेवा'हं तं वदामि :- एहि त्वं मालुंक्यपुत्त मयि ब्रम्हचरियं चर, अहं ते ब्याकरिस्सामि :--'सस्सतो लोको 'ति'वा असस्सतो लोको'ति वा....पे०.... ने'व होति न न होति तथागतो परम्मरणाति वा ति; नपि किर में त्वं .

·मज्झिमनिकायो वदेसि :-'अहं भन्ते भगवति ब्रम्हचरियं चरिस्सामि, भगवा मे ब्याक- रिस्सति :-~~-'सस्सतो लोकोति वा असस्सतो लोकोति'वा....पे०....ने व होति न न होति तथागतो परम्मरणा'ति वाति । एवं सन्ते मोधपुरिस को सन्तो कं पञ्चाचिक्खसि । [४] " यो खो मालंक्यपुत्त एवं वदेय्य :-' न तावा'हं भगवति ब्रम्हचरियं चरिस्सामि याव मे भगवा न ब्याकरिस्सति :-'सस्सतो लोको'ति वा असस्सतो लोकोति वा....पं०....ने'व होति न न होति तथागतो पर- म्मरणा'ति वाति; अब्याकतं एव तं मालुक्यपुत्त तथागतेन अस्स अथ सो पुग्गलो कालं करेय्य । सेय्यथापि मालुंक्यपुत्त पुरिसो सल्लेन विद्धो अस्स सविसेन गाळ्हपलेपनेन, तस्स मित्ता'मच्चा आतिसालोहिता भिसक्कं सलकत्तं उपट्टपेय्युं । सो एवं वदेय्य:-' न तावा'हं इमं सलं आहरिस्सामि याव न तं पुरिसं जानामि येन'म्हि विद्रो, खत्तियो वा ब्राम्हणो वा वेस्सो वा सुद्दो वाति । सो एवं वदेश्य :----' न तावा'हं इमं सलं आहरिस्सामि याव न तं पुरिसं जानामि येन' म्हि विद्रो :---‘एवं नामो एवं गोत्तोति वा'ति । सो एवं वदेय्य :-' न तावा'हं इमं सलं आहरिस्सामि याव न तं पुरिमं जानामि येन'म्हि विद्धो :--'दीघो वा रस्सो वा मज्झिमो वाति । सो एवं वदेय्य :--'न तावा'हं इमं सलं आहरिस्सामि याव न तं पुरिसं जानामि येन'म्हि विद्धो : ... 'काळो वा सामो वा मंगुरच्छवि वा ति। सो एवं वदेय्य :-' न तावा'हं इमं सलं आहरिस्सामि याव न तं पुरिसं जानामि येनम्हि विद्रो :--- असुकामं गामे वा निगमे वा नगरे वा ति । सो एवं वदेय्य :--' न तावा'हं इमं सलं आहरि- स्सामि याव न तं धनुं जानामि येनम्हि विद्धो :...' यदि वा चापो यदि वा कोदण्डोति । सो एवं वेदथ्य :--' न लावा'हं इमं सलं आहरिस्सामि याव न तं जियं जानामि यायम्हि विद्धो :- यदि वा अक्करम यदि वा सण्टस्स यदि वा नहारुस्स यदि वा मरूवाय यदि वा खीरपण्णिनोति । सो एवं वदेय्यः- ·मज्झिमनिकायो - 'न तावा' हं इमं सल्लं आहरिस्सामि याव न तं कण्डं जानामि येन म्हि विद्धो :--' यदि वा कच्छं यदि वा रोपिम'ति । सो एवं वदेय्य :-'न तावा' हं इमं सलं आहरिस्सामि याव न ले कण्डं जानामि येन'म्हि विद्धो यस्स पत्तेहि वाजितं, यदि वा गिझस्स यदि वा कङ्कस्स यदि वा कुललस्स यदि वा मोरस्स यदि वा सिथिलहनुनोति । सो एवं वदेय्य : :-'न तावा'हं इमं सलं आहरिस्सामि याव न तं कण्डं जानामि येन'म्हि विद्धो : यस्स नाहारुना परिक्रिवत्तं, यदि वा गवस्स यदि वा महिसस्स यदि वा रोरुवस्स यदि वा सेम्हारम्सा'ति । सो एवं वदेय्य :-'न तावा'हं इमं सलं आह- रिस्सामि याव न तं सलं जानामि येन'म्हि विद्धो :--' यदि वा सल्लं यदि वा खुरप्पं यदि वा वेकण्डं यदि वा नाराचं यदि वा वच्छदन्तं यदि वा करवीरपत्त'ति । अातमेव तं मालुंक्यपुत्त तेन पुरिसेन अस्स, अथ सो पुरिमो कालं करेय्य । एवमेव खो मालुंक्यपुत्त यो एवं वदेश्य :--' न तावा'हं भगवति ब्रम्ह- चरियं चरिस्सामि याव मे भगवा न व्याकरिस्सति :-'सस्सतो लोकोति वा असस्सतो लोको'ति वा ....पे०.... नेव होति न न होति तथागतो परम्मरणा'ति वा ति; अब्याकत्तं एव तं मालुक्यपुत्त तथागतेन अस्स, अथ सो पुग्गलो कालं करेय्य । [५] " सरसतो लोको'ति मान्युक्यपुत्त, दिट्टिया मति ब्रम्हचरिय- वासो अभविस्सा'ति, एवं नो । असस्सतो लोको ति मालुंक्यपुत्त दिठ्ठिया सति ब्रम्हचरियवासो अभविस्सा'ति, एवम्पि नो । सस्सतो लोकोति मालुंक्यपुत्त दिहिया सति, असस्सतो लोको'ति वा दिट्ठिया सति अत्थेव जाति अस्थि जरा अस्थि मरणं सन्ति सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा, येसा'हं दिडे' व धम्मे निघातं पापेभि । अन्तवा लोको'ति मालुंक्यपुत्त दिहिया सति ब्रम्ह- चरियवासो अभविस्सा'ति, एवं नो। अनन्तवा लोकोति मालुंक्यपुत्त दिट्ठिया सति ब्रम्हचरियवासो अभिविस्सा'ति एवाम्पि नो। अन्तवा ·१०० मज्झिमनिकायो अत्थे'च लोको'ति मालुंक्यपुत्त दिहिया अनन्तवा लोको'ति वा दिट्ठिया सति जाति अस्थि जरा अस्थि मरणं सन्ति सोकपरि- देवदुक्खदोमनस्सु'पायासा येसा'हं दिडे'व धम्मे निघातं पञ्ञपेमि । तं जीवं तं सरीरं'ति मालुंक्यपुत्त दिट्ठिया सति ब्रम्हचरियवासो अभविस्सा'ति, एवं नो। अझं जीवं अझं सरीरं'ति मालुंक्यपुत्त दिट्ठिया सति ब्रम्हचरियवासो अभविस्सा'ति, एवम्पि नो। 'तं जीवं तं सरीरं'ति मालुक्यपुत्त दिहिया सति अञ्चं जीवं 'अझं सरीरं'ति वा दिठिया सति अत्थे'व जाति अस्थि जरा अस्थि मरणं सन्ति सोकपरिदेवदुक्ख- दोमनस्सु'पायासा येसा'हं दिठेव धम्मे निघातं पञपेमि । 'होति तथागतो परम्मरणाति मालुंक्यपुत्त दिठिया सति ब्रम्हचरियवासो अभविस्साति, एवं नो। 'न होति तथागतो परम्मरणाति मालुक्यपुत्त दिहिया सति ब्रम्हचरियवासो अभविस्सा'ति, एवम्पि नो । 'होति तथागतो परम्मरणा'ति मालुंक्यपुत्त दिट्ठिया सति, न होति तथागतो परम्मरणा'ति वा दिट्ठिया सति अत्थेव जाति अस्थि जरा अन्थि मरणं सन्तिसोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा येसा'हं दिट्टे' व धम्मे निघातं पञ्पेमि । 'होति च न च होति तथागतो परम्मर- णाति मालुंक्यपुत्त दिहिया सति ब्रम्हचरियवासो अभविस्सा'ति, एवं नो । नेव होति न न होति तथागतो परम्मरणाति मालुक्यपुत्त दिट्ठिया सति, ब्रम्ह- चरियवासो अभविस्सा'ति एवम्पि नो। 'होति च न च होति तथागतो परम्मर- णाति मालुक्यपुत्त दिट्ठिया सति 'नेव होति न न होति तथागतो परम्मरणा'ति वा दिट्ठिया सति अत्थेव जाति अस्थि जरा अस्थि मरणं सन्ति सोकपरिदेव- दुक्खदोमनस्सु'पायासा येसा'हं दिट्टे' व धम्मे निघातं पञपेमि । [६] “ तस्माति'ह मालुंक्यपुत्त अव्याकतञ्च मे अब्याकततो धारेथ, व्याकतञ्च मे ब्याकततो धारेथ । किञ्च मालुंक्यपुत्त मया अब्याकतं ? 'सस्सतो लोको'ति मालुक्यपुत्त मया अब्याकतं, ' असस्सतो लोकोति ·मज्झिमनिकायो १०१ अन्तवा ....पे०.... लोकोति....पे०....अनन्तवा लोकोति ...पे०.... 'तं जीवं तं सरीरं'....पे०....' अझं जीवं अनं सरीरं'ति ....पे०....'होति तथागतो परम्मरणा' 'ति....पे०....'न होति तथागतो परम्मरणा'ति....पे०....' होति च न च होति तथागतो परम्मरणा'ति ....पे०....' नेव होति नन होति तथागतो परम्मरणा'ति मया अव्याकतं । कस्मा चेतं मालुक्यपुत्त मया अब्याकतं ? न हे'तं मालुंक्यपुत्त अत्य- संहितं ना दिब्रम्हचरियिकं, न निम्बिदाय न विरागाय न निरोधाय न उपसमाय न अभिय न सम्बोधाय न निब्बाणाय संवत्तति, तस्मा तं मया अव्याकतं । किञ्च मालुंक्यपुत्त मया ब्याकतं ? ' इदं दुक्खंति मालू- क्यपुत्त मया ब्याकतं, · अयं दुक्खसमुदयो ति....पे०....' अयं दुक्खनि- रोधोति ...पं० ' अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदाति मया ब्याकतं । कस्मा चेतं मालुक्यपुत्त मया ब्याकतं ? एतं हि मालंक्यपुत्त अत्थसंहितं, एतं आदिब्रम्हचरियिकं, एतं निब्बिदाय विरागाय निरोधाय उपसमाय अभिय सम्बोधाय निब्बाणाय संवत्तति, तस्मा तं मया ब्याकतं । तस्माति'ह मालुंक्य- पुत्तः अव्याकतञ्च मे अव्याकततो धारेथ, व्याकतञ्च मे ब्याकततो धारेथा'ति"। [७] इदम'वोच भगवा। अत्तमनो आयस्मा मालुंक्यपुत्तो भगवतो भासितं अभिनन्दी ति । चूलमालुक्यसुत्तन्तं ततियं ।

·१०२ मज्झिमनिकायो भगवा [४. महामालुक्यसुत्तं] [१] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा सावत्थियं विरहति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि :--- 'भिक्खयोति। 'भदन्तेति ते भिक्खू भगवतो पञ्चस्सोसुं । एतद'वोच :..' धारेथ नो तुम्हे भिक्खवे मया देसितानि पञ्च ओरम्भा- गियानि संयोजनानि इति ? एवं वुत्ते आयस्मा मालुंक्यपुत्तो भगवन्तं एतद'वोच :-'अहं खो भन्ते धारेमि भगवता देसितानि पञ्च ओरम्भागियानि संयोजनानि' । 'यथाकथं पन त्वं मालुंक्यपुत्त धारेसि मया देसितानि पञ्च ओरम्भागियानि संयोजनानी'ति ? । 'सक्कायदिहिं खो अहं भन्ते भगवता ओरम्भागियं संयोजनं देसितं धारेमि । विचिकिच्छं खो अहं भन्ते.... सीलब्बतपरामासं खो अहं भन्ते....कामच्छन्दं खो अहं भन्ते.... ब्यापादं खो अहं भन्ते भगवता ओरम्भागियं संयोजनं देसितं धारेमि । एवं खो अहं भन्ते धारेमि भगवता देसितानि पञ्च ओरम्भागियानि संयोजना- नीति । [२] कस्स खो नाम त्वं मालुंक्यपुत्त मया एवं पञ्च ओरम्भागि- यानि संयोजनानि देसितानि धारेसि ? । ननु मालुंक्यपुत्त अञतित्थिया परिब्बाजका इमिना तरुणूपमेन उपारम्भेन उपारम्भिस्सति । दहरस्स हि मालुक्यपुत्त कुमारस्स मन्दस्स उत्तानसेय्यकरस — सकायोति पि न होति, कुतो पन 'स्स उप्पजिस्सति सक्कायदिट्टि; अनुसेति वेव'स्स सकायदिहानु- सयो। दहरस्स हि मालुंक्यपुत्त कुमारस्स मन्दस्स उत्तानसेय्यकस्स 'धम्मा' ति पि न होति, कुतो पनस्स उप्पजिस्सति धम्मेसु विचिकिच्छा; अनुसेति त्वेव'स्स विचिकिच्छानुसयो । दहरस्स हि मालुंक्यपुत्त ·मज्झिमनिकायो १०३ . कुमारस्स मन्दस्स उत्तानसेय्यकस्स 'सीला'ति पि न होति, कुतो पन'स्स उप्पज्जिस्सति सीलेसु सीलब्बतपरामासो; अनुसेति त्वेव'स्स सीलब्बतपरा- मासानुसयो । दहरस्स हि मालुक्यपुत्त कुमारस्स मन्दस्स उत्तानसेय्यकस्स कामा 'ति पि न होति, कुतो पन'स्स उप्पजिस्सति कामेसु कामच्छन्दो; अनुसेति वेव'स्स कामरागानुसयो । दहरस्स हि मालुंक्यपुत्त कुमारस्स मन्दस्स उत्तानसेय्यकस्स ‘सत्ता'ति' पि न होति, कुतो पनस्स उप्पजिस्सति सत्तेसु व्यापादो; अनुसेति वेव'स्स ब्यापादानुसयो। ननु मालुंक्यपुत्त अतिथिया परिब्बाजका इमिना तरुणूपमेन उपारम्भेन उपारम्भिस्सन्तीति। एवं वुत्ते आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतद'वोच :- :- एतस्स भगवा कालो, एतस्स सुगत कालो, यं भगवा पञ्च ओरम्भागियानि संयोजनानि देसेय्य, भगवतो सुत्वा भिक्खु धारेस्सन्ती'ति । ' तेन हि आनन्द सुणोहि, साधुकं मनसिकरोहि, भासि- स्सामी'ति । एवं भन्ते'ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पच्चस्सोसि । भगवा एतद'वोच :- [३] इध आनन्द अस्सुतवा पुथुजनो अरियानं अदस्सावी अरियधम्मस्स अकोविदो अरियधम्मे अविनीतो, सप्पुरिसानं अदस्सावी सम्पुरिसधम्मस्स अकोविदो सप्पुरिसधम्मे अविनीतो, सक्कायदिहिपरि- युहितेन चेतसा विहरति सक्कायदिट्ठिपरेतेन, उप्पन्नाय च सक्कायदिहिया निस्सरणं यथाभूतं न'प्पजानाति; तस्स सा सक्कायदिढि थामगता अप्पटि- विनीता ओरम्भागियं संयोजनं । विचिकिच्छापरियुहितेन चेतसा विह- रति विचिकिच्छापरतेन, उप्पन्नाय च विचिकिच्छाय निस्सरणं यथाभूतं न'प्पजानाति; तस्स सा विचिकिच्छा थामगता अप्पटिविनीता ओरम्भागियं संयोजनं । सीलब्बतपरामासपरियुहितेन चेतसा विहरति सीलब्बतपरा- मासपरेतेन, उप्पन्नस्स च सीलब्बतपरामासस्स निस्सरणं यथाभूतं न'- :- , ·१०४ मज्झिमनिकायो प्पजानाति, तस्स सो सीलब्बतपरामासो थामगतो अप्पटिविनीतो ओरम्भागियं संयोजनं । कामरागपरियुहितेन चेतसा विहरति कामरा- गपरेतेन, उप्पन्नस्स च कामरागस्स निस्सरणं यथाभूतं न'प्पजानाति; तस्स सो कामरागो थामगतो अप्पटिविनीतो ओरम्भागियं संयोजनं । ब्यापादप- रियुहितेन चेतसा विहरति व्यापादपरेतेन, उप्पन्नस्स च व्यापादस्स निस्सरणं यथाभूतं न'प्पजानाति; तस्स सो ब्यापादो थामगतो अप्पटिवि- नीतो ओरम्भागियं संयोजनं । सुत्वा च खो आनन्द अरियसावको अरियानं दस्सावी अरियधम्मस्स कोविदो अरियधम्मे सुविनीतो, सप्पुरिसानं दस्सावी सप्पुरिसधम्मस्स कोविदो सप्पुरिसधम्मे सुविनीतो, न सक्कायदिहि- परियुट्टितेन चेतसा विहरति न सक्कायदिहिपरेतेन, उप्पन्नाय च सक्कायदि- ट्ठिया निस्सरणं यथाभूतं पजानाति; तस्स सा सक्कायदिट्टि सानुसया पहीयति । न विचिकिच्छापरियुट्टितेन चेतसा विहरति न विचिकिच्छापरे- तेन, उप्पन्नाय च विचिकिच्छाय निस्सरणं यथाभूतं पजानाति; तस्स सा विचिकिच्छा सानुसया पहीयति । न सीलब्बतपरामासपरियुट्टितेन चेतसा विहरति न सीलब्बतपरामासपरेतेन । उप्पन्नस्स च सीलब्बतपरामासस्स निस्सरणं यथाभूतं पजानाति; तस्स सो सीलब्बतपरामासो सानुसायो पहीयति। न कामरागपरियुट्टितेन चेतसा विहरति न कामरागपरेतेन, कामरागरस निस्सरणं यथाभूतं पजानाति; तस्स सो कामरागो सानुसयो पहीयति । न ब्यापादपरियुट्ठितेन चेतसा विहरति न ब्यापादपरतेन, उप्पन्नस्स च ब्यापादस्स निस्सरणं यथाभूतं पजानाति; तस्स सो ब्यापादो सानुसयो पहीयति । [ ४ ] " यो आनन्द मग्गो या पटिपदा पश्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं पहानाय तं मग्गं तं पटिपदं अनागम्म पञ्च ओरम्भागियानि संयोजनानि अस्सति वा दक्खीति वा पजहिस्सति वा'ति, नेतं ठा'नं उप्पन्नस्स ·मज्झिमनिकायो १०५ विज्जति । सेय्यथा पि आनन्द महतो रुक्खस्स तिहतो सारवतो तंचं अच्छेत्वा फेग्गुं अच्छेत्वा सारच्छेदो भविस्सती'ति, नेतं ठानं विज्जति । एवमेव खो आनन्द यो मग्गो या पटिपदा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं पहानाय तं मग्गं तं पटिपदं अनागम्म पञ्च ओरम्भागियानि संयोजनानि अस्सति वा दक्खीति वा पजहिस्सति वाति, नेतं ठानं विज्जति । यो च खो आनन्द मग्गो या पटिपदा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं पहानाय तं मग्गं तं पटिपदं आगम्म पञ्च ओरम्भागियानि संयोजनानि अस्सति वा दक्खीति वा पजहिस्सति वा ति ठानमेतं विज्जति । सेय्यथा पि आनन्द महतो रुक्खस्स तिद्वतो सारवतो तचं छेत्वा फेग्गु छेत्वा सारच्छेदो भविस्सतीति, ठानमेतं विजति । एवमेव खो आनन्द यो मग्गो या पटिपदा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं पहानाय तं मग्गं तं पटिपदं आगम्म पञ्च ओरम्भागियानि संयोजनानि अस्सति वा दक्खीति वा पजहिस्सति वाति ठानमेतं विजति । सेय्यथा पि आनन्द गङ्गा नदी पूरा उदकस्स समतित्तिका काकपेय्या, अथ दुब्बलको पुरिसो आगच्छेय्य, · अहं इमिस्सा गङ्गाय नदिया तिरियं बाहाय सोतं छेत्वा सोत्थिना पारं गच्छामी'ति, सो न सक्नुणेय्य गङ्गाय नदिया तिरियं वाहाय सोतं छेत्वा सोत्थिना पारं गन्तुं । एवमेव खो आनन्द यस्स कस्सचि सक्कायनिरोधाय धम्मे देसियमाने चित्तं न पक्खन्दति न'प्पसीदति न सन्ति- दृति न विमुञ्चति, सेय्यथा'पि सो दुब्बलको पुरिसो एवमेते दट्टब्बा । सेय्यथा पि आनन्द गङ्गा नदी पूरा उदकस्स समतित्तिका काकपेय्या, अथ बलवा पुरिसो आगच्छेय्य :--' अहं इमिस्सा गङ्गाय नदिया तिरियं बाहाय सोतं- छेत्वा सोत्थिना पारं गच्छामी'ति, सो सक्कुणेय्य गङ्गाय नदिया तिरियं बाहाय सोतं छेत्वा सोत्थिना पारं गन्तुं । एवमेव खो आनन्द यस्स कस्सचि सकाय- निरोधाय धम्मे देसियमाने चित्तं पक्खदन्ति पसीदति सन्तिद्वति विमुञ्चति, सेय्यथा'पि सो बलवा पुरिसो एवमे'ते दट्टब्बा ।

·१०६ मज्झिमनिकायो ? [५] "कतमो' च आनन्द मग्गो कतमा पटिपदा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं पहानाय ? इध आनन्द भिक्खु उपधिविवेका अकुसलानं धम्मानं पहाना सब्बसो कायदुडुल्लानं पटिप्पस्सद्धिया विविच्चेव कामेहि....पे०....(५१.१८) पठमं झानं उपसम्पज विहरति । सो यदेव तत्थ होति रूपगतं वेदनागतं सागतं सङ्घारगतं विआणगतं ते धम्मे अनिच्चतो दुक्खतो रोगतो गण्डतो सल्लतो अघतो आबाधतो परतो पलोकतो सुजतो अनत्ततो समनुपस्सति । सो तेहि धम्मेहि चित्तं पटिवापेति, सो तेहि धम्मेहि चित्तं पटिवापेवा अमताय धातुया चित्तं उपसंहरति, 'एतं सन्तं एतं पणीतं यदिदं सब्बसङ्घारसमथो सब्बूपधिपटि- निस्सग्गो तण्हक्खयो विरागो निरोधो निब्बाणं'ति । सो तत्थहितो आस- वानं खयं पापुणाति नो चे....पे०.... (५२.३) अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । अयम्पि खो आनन्द मग्गो अयं पटिपदा पञ्चन्नं ओरंभागियानं संयोजनानं पहानाय। [६] पुन च परं आनन्द भिक्खु वितक्कविचारानं वूपसमा....पे०....(५१.१८) दुतियं झानं, ततियं झानं, चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो यदेव तत्थ होति रूपगतं वेदनागतं सागतं सङ्घारगतं विआणगतं....पे०.... अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । अयम्पि खो आनन्द मग्गो अयं पटिपदा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं पहानाय । [७] " पुन च परं आनन्द ....पे०.... भिक्खु सब्बसो रूपसआनं समतिक्कमा....पे०....(५२.९) आकासानश्चायतनं उपसम्पज विहरति । सो यदेव तत्थ होति वेदनागतं सञआगतं सङ्खारगतं विआणगतं....पे०.... अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका। अयम्पि खो आनन्द मग्गो अयं पटिपदा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं पहानाय ।

·मज्झिमनिकायो १०७ [८] “पुन च परं आनन्द भिक्खु सब्बसो आकासानञ्चायतनं समतिक्कम्म....पे०.... (५२.१०) विआणञ्चायतनं उपसम्पज विहरति ....पे०.... सब्बसो विज्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म 'नत्थि किञ्ची'ति आकिञ्चायतनं उपसम्पज विहरति । सो यदेव तथ होति वेदनागतं सागतं सङ्घारगतं विआणगतं ते धम्मे अनिच्चतो दुक्खतो रोगतो गण्डतो सल्लतो....पे०....(६५) अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । अयं खो आनन्द मग्गो अयं पटिपदा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं पहानाया'ति'। ९] ' एसो च भन्ते मग्गो एसा पटिपदा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं पहानाय, अथ किश्चरहि इध एकच्चे भिक्वू चेतोविमुत्तिनो एकच्चे पाविमुत्तिनोति । एत्थ खो तेसा'हं आनन्द इन्द्रियवेमत्तत वदामी'ति'। [१०] इदम'वोच भगवा । अत्तमनो आयस्मा आनन्दो भगवतो भासितं अभिनन्दी ति। महामालुक्यसुत्तन्तं चतुत्थं . [५. भद्दालिसुत्तं] १ ] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि :- मिक्ख- वो 'ति । · भदन्ते'ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतद'वोच :-- 'अहं खो भिक्खवे एकासनभोजनं भुञ्जामि; एकासनभोजनं खो अहं भिक्खवे भुञ्जमानो अप्पाबाधतञ्च सञ्जानामि अप्पातङ्कतञ्च लहुद्वानश्च ·१०८ मज्झिमनिकायो बलञ्च फासुविहारश्च । एथ तुम्हे पि भिक्खवे एकासनभोजनं भुञ्जथ; एकासन- भोजनं खो भिक्खवे तुम्हे पि भुञ्जमाना अप्पाबाधतश्च सञ्जानिस्सथ अप्पातङ्कतश्च लहुहानञ्च बलश्च फासुविहारञ्चा'ति । एवं वुत्ते आयस्मा भद्दालि भगवन्तं एतद'वोच: :- 'अहं खो भन्ते न उस्सहामि एकासनभोजनं भुञ्जितुं; एकासनभोजनं हि मे भन्ते भुञ्जतो सिया कुकुचं सिया विप्पटिसा- रोति । तेन हि त्वं भद्दालि यत्थ निमन्तितो अस्ससि तत्थ एकदेसं भुञ्जित्वा एकदेसं नीहरित्वापि भुञ्जय्यासि; एवम्पि खो त्वं भद्दालि भुञ्जमानो यापेस्ससी'ति । ‘एवम्पि खो अहं भन्ते न उस्सहामि भुञ्जितुं एवम्पि हि मे भन्ते भुञ्जतो सिया कुक्कुच्चं सिया विप्पटिसारोति । अथ खो आयस्मा भदालि भगवता सिक्खापदे पापियमाने भिक्खुसङ्घ सिक्वं समादियमाने अनुस्साहं पवेदेसि । अथ खो आयस्मा भद्दालि सब्बं तं तेमासं न भगवतो सम्मुखीभावं अदासि यथा तं सत्थुसासने सिक्खाय अपरिपूरकारी। [२] तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू भगवतो चीवरकम्मं करोन्ति, निहितचीवरो भगवा तेमासच्चयेन चारिक पक्कमिस्सती'ति । अथ खो आयस्मा भद्दालि येन ते भिक्खू तेनु'पसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा तेहि भिक्खूहि सद्धिं सम्मोदि, सम्मोदनीयं कथं साराणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो आयस्मन्तं भद्दालिं ते भिक्खू एतद'वोचुः----- इदं खो आवुसो भद्दालि भगवतो चीवरकम्म करीयति, 'निहितचीवरो भगवा तेमासञ्चयेन चारिकं पक्कमिस्सती'ति । ' इङ्घ आवुसो भद्दालि एतं देसकं साधुकं मनसिकरोहि, मा ते पच्छा दुक्करतरं अहोसी'ति । ' एवमावुसोति खो आयस्मा भद्दालि तेसं भिक्खून पटिस्सुत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो आयस्मा भद्दालि भगवन्तं एतद'वोचः अच्चयो मं भन्ते अञ्चगमा यथा बालं यथा मूळहं यथा अकुसलं, ·मज्झिमनिकायो १०९ - यो'हं भगवता सिक्खापदे पञ्आपियमाने भिक्खुसङ्घ सिक्खं समादियमाने अनुस्साहं पवेदेसि । तस्स मे भन्ते भगवा अच्चयं अच्चयतो पटिगण्हातु आयति संवराया'ति । तम्घ त्वं भद्दालि अच्चयो अञ्चगमा यथा बालं यथा मूळहं यथा अकुसलं, यं त्वं मया सिक्खापदे पापियमाने भिक्खुसङ्घ सिक्खं समादियमाने अनुस्साहं पवेदेसि । [३] " समयो पि खो ते भद्दालि अप्पटिविद्रो अहोसि:--'भगवा खो सावत्थियं विहरति, भगवा पि में जानिस्सति, ‘भदालि नाम भिक्खु सत्थुसासने सिक्खाय अपरिपूरकारी'ति । अयम्पि खो ते भद्दालि समयो अप्पटिविद्धो अहोसि । समयो पि खो ते भद्दालि अप्पटिविद्धो अहोसिः- सम्बहुला खो भिक्खू सावत्थियं वस्सं उपगता, ते पि मं जानिस्सन्ति, भद्दालि नाम भिक्खु सथुसासने सिक्खाय अपरिपूरकारी'ति । अयम्पि खो ते भद्दालि समयो अप्पटिविद्धो अहोसि । समयो पि ते भद्दालि अप्पटिविद्धो अहोसिः सम्बहुला खो भिक्खुणियो सावत्थियं वस्सं उपगता, तापि में जानिस्सन्ति....पे०....सम्बहुला खो उपासका सावत्थियं पटिवसन्ति, ते पि मं जानिस्सन्ति, सम्बहुला खो उपासिका सावत्थियं पटिवसन्ति, ता पि मं जानिस्सन्ति :--' भदालि नाम भिक्खु सत्थुसासने सिक्खाय अपरिपूरकारी'ति । अयम्पि....पे०....अप्पटिविद्धो अहोसि । सम्बहुला खो नानातित्थिया समणब्राम्हणा सावत्थियं वस्सं उपगता, ते पि में जानिस्सन्ति :-' भद्दालि नाम भिक्खु समणस्स गोतमस्स सावको थेरअतरो सत्थुसासने सिक्वाय अपरिपूरकारी'ति । अयम्पि खो ते भद्दालि समयो अप्पटिविद्धो अहोसी'ति । ' अच्चयो मं भन्ते अच्चगमा यथा बालं यथा मूळहं यथा अकुसलं, यो'हं भगवता सिक्खापदे पापियमाने भिक्खुसङ्घ सिक्खं समादियमाने अनुस्साहं पवेदेसि । तस्स मे भन्ते भगवा अच्चयं अच्चयतो पटिगण्हातु आयति संवराया'ति । ' तम्घ त्वं भद्दालि १ :

·११० मज्झिमनिकायो अच्चयो अच्चगमा, यथा - बालं यथा मूळहं यथा अकुसलं, यं त्वं मया सिक्खापदे पापियमाने भिखुसङ्घ सिक्ख समादियमाने अनुस्साहं पवेदेसि । - - वा होसि [४] “तं किं मअसि भदालि, इधस्स भिक्खु उभतोभाग- विमुत्तो, तमहं एवं वदेय्यं एहि मे त्वं भिक्खु पङ्के सङ्कमो होही'ति । 'अपि नु सो सङ्कमेय्य वा, अञ्जेन वा कायं सन्नामेय्य, नोति वा वदेय्या'ति ?' | 'नो हे'तं भन्ते' । 'तं किं मनसि भद्दालि, इध'स्स भिक्खु पञ्जा- विमुत्तो..... कायसक्खी .... दिटिप्पत्तो .... सद्धाविमुत्तो....धम्मानुसारी.... सद्धानुसारी, तमहं एवं वदेय्यं : एहि मे वं भिक्खु पङ्के सङ्कमो होही'ति । अपि नु सो सङ्कमेय्य वा, अञ्जेन वा कायं सन्नामेय्य, नोति वा वदेय्याति ? । 'नो हे'त भन्ते' । तं किं मसि भदालि, अपि नु त्वं भद्दालि तस्मि समये उभतोभागविमुत्तो पञ्आविमुत्तो वा कायसक्खी, वा दिट्टिप्पत्तो, वा सद्धाविमुत्तो वा, धम्मा- नुसारी वा सद्धानुसारी वाति ? । ‘नो हे' तं भन्ते । ननु त्वं भद्दालि तस्मि समये रित्तो तुच्छो अपरद्धोति' ? । ' एवं भन्ते' । अञ्चयो मं भन्ते अच्चगमा यथा बालं यथा मूळहं यथा अकुसलं, यो'हं भगवता सिक्वापदे पञ्ञापियमाने भिक्खुसङ्घ सिक्खं समादियमाने अनु- स्साहं पवेदेसि । तस्म मे भन्ते भगवा अञ्चयं अच्चयतो पटिगण्हातु आयति संवराया'ति। तग्घ त्वं भद्दालि अच्चयो अच्चगमा यथा बालं यथा मूळहं यथा अकुसलं, यं त्वं मया सिक्खापदे पापियमाने भिक्खुसङ्घ सिक्वं समादियमाने अनुम्साहं पवेदेसि । यतो च खो त्वं भदालि अञ्चयं अञ्चयतो दिस्वा यथाधम्म पटिकरोसि, तं ते मयं पटिगण्हाम । बुद्धि हे'सा भद्दालि अरियस्स विनये यो अच्चयं अच्चयतो दिस्वा यथाधम्म पटिकरोति आयति संवरं आपजति । .

·मज्झिमनिकायो १११ [५] " इध भद्दालि एकचो भिक्षु सत्थुसासने अपरिपूरकारी होति; तस्स एवं होति:--' यन्नूना'हं विवित्तं सेनासनं भजेय्यं अरञ्ज रुखमूलं पब्बतं कन्दरं गिरिगुहं सुसानं वनपत्थं अब्भोकासं पलालपुर्ज, 'अप्पेव- नामा'हं उत्तरिमनुस्सधम्मा अलमरियाणदस्सनविसेसं सच्छिकरेय्य'ति । सो विवित्तं सेनासनं भजति अरङ रुक्खमूलं पब्बतं कन्दरं गिरिगुहं सुसानं वनपत्थं अब्भोकासं पलालपुजं । तस्स तथा वूपकट्टस्स विहरतो सत्था पि उपवदति, अनुविच्च विञ्चू सत्रम्हचारी उपवदन्ति, देवता पि उपवदन्ति, अत्ता पि अत्तानं उपवदति। सो सत्थारा पि उपवदितो अनुविच्च विज्ञहि सत्रम्हचारीहि उपवदितो, देवताहि पि उपवदितो, अत्तनापि अत्तानं उपवदितो न उत्तरिमनुस्सधम्मा अलमरियाणदस्सन- विसेसं सच्छिकरोति । तं किस्स हेतु ? । ' एवं हे' तं भद्दालि होति यथा तं सत्थुसासने सिक्खाय अपरिपूरकारिस्स । [६] इध पन भद्दालि एकचो भिक्खु सत्थुसासने सिक्वाय परि- पूरकारी होति; तस्स एवं होति:------ यन्नूना'हं विवित्तं सेनासनं भजेय्यं, ....पे०.... सच्छिकरेय्य'ति । सो विवित्तं ....पे०.... पलालपुञ्ज । तस्स तथा वूपकट्टरस विहरतो सत्था पि न उपवदति, अनुविच्च विञ्च सत्रम्हचारी न उपवदन्ति, देवता'पि न उपवदन्ति, अत्तापि अत्तानं न उपवदति । सो सत्यारा'पि अनुपवदितो अनुविच्च विहि सत्रम्हचारीहि अनुपवदितो देवताहि'पि अनुपवदितो अत्तना'पि अत्तानं अनुपवदितो उत्तरिमनुस्सधम्मा अलमरियाणदस्सनविसेसं सच्छि- करोति । सो विविच्चेव कामेहि ....पे०....( ५१.१८) पठमं झानं उप- सम्पज विहरति । तं किस्स हेतु ? । एवं हे'तं भद्दालि होति यथा तं सत्थु- सासने सिक्खाय परिपूरकारिस्स । पुन च परं भदालि भिक्खु वितकविचारानं वूपसमा ....पे०....( ५१.१८ ) दुतियं झानं उपसम्पज विहरति । तं ·११२ मज्झिमनिकायो किस्स हेतु ? । एवं हे'तं भद्दालि ....पे०....परिपूरकारिस्स । पुन च परं भद्दालि भिक्खु पीतिया च विरागा....पे०....(५१.१८) ततियं झानं उपसम्पज विहरति । तं किस्स हेतु ?। एवं हे'तं भद्दालि ....पे०.... परिपूरकारिस्स । पुन च परं भदालि भिक्खु सुखस्स च पहाना....पे०.... (५१.१८ ) चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । तं किस्स हेतु ? । एवं हे'तं भवालि....पे०.... परिपूरकारिस्स । ७] “सो एवं समाहिते चित्ते ....पे०.... (५१.१९) परिपूर- कारिस्स । सो एवं समाहिते ....पे०.... (५१.२०) यथाकम्मपगे सत्ते पजानाति। तं किस्स हेतु ? । एवं हे'तं भद्दालि....०....परिपूर- कारिस्स । सो एवं समाहिते चित्ते....पे०.... (५१.२१) खीणा जाति, दुसितं ब्रम्हचरियं, कतं करणीयं, ना'परं इत्थत्ताया ति पजानाति । तं किस्स हेतु ? । एवं हे'तं भद्दालि....पे०....परिपूरकारिस्सा'ति । [८] " एवं वुत्ते आयस्मा भदालि भगवन्तं एतद'वोच :—'को नु खो भन्ते हेतु को पच्चयो येनमि'धे'कचं भिक्खुं पवय्ह पवव्ह कारणं करोन्ति । को पन भन्ते हेतु को पच्चयो येनमि'धे'कच्चं भिक्खू नो तथा पवय्ह पवय्ह कारणं करोन्ती'ति ? । 'इध भदालि एकच्चो भिक्खु अभिण्हापत्तिको होति आपत्तिबहुलो, सो भिक्खूहि वुच्चमानो अञ्झेन'नं पटिचरति, बहिद्धा कथं अपनामेति, कोपञ्च दोसञ्च अप्पच्चयञ्च पातुकरोति, न सम्मा वत्तति, न लोमं पातेति, न नित्थारं वत्तति, येन सङ्घो अत्तमनो होति तं करो- मी'ति ना'ह। तत्र भदालि भिक्खूनं एवं होति :- अयं खो आवुसो भिक्खु अभिण्हापत्तिको आपत्तिबहुलो, सो भिक्खूहि वुच्चमानो अछे- न'नं पटिचरति ....पे०.... तं करोमी ति ना'ह। साधु वत आयस्मन्तो इमस्स भिक्खुनो तथा तथा उपपरिक्खथ यथा'स्स इदं अधिकरणं न खिप्पमेव वूपसमेय्या'ति। तस्स खो एतं भदालि भिक्खुनो भिक्खू तथा ·मज्झिमनिकायो , , तथा उपपरिक्वन्ति यथास्स इदं अधिकरणं न खिप्पमेव वूपसमति । इध पन भदालि एकच्चो भिक्खु अभिण्हापत्तिको होति आपत्तिबहुलो, सो भिक्खूहि वुच्चमानो ना'झेन'अं पटिचरति, न बहिद्धा कथं अपनामेति, न कोपच्च दोसञ्च अप्पच्चयश्च पातुकरोति, सम्मा वत्तत्ति, लोमं पातेति, नित्थारं वत्तत्ति, 'येन सङ्घो अत्तमनो होति तं करोमीति आह। तत्र भद्दालि भिक्षूनं एवं होति :--' अयं खो आवुसो भिक्खु अभिण्हापत्तिको आपत्तिबहुलो, सो भिक्खूहि वुच्चमानो ना'अन'नं पटिचरति, न बहिद्धा कथं अपनामेति, न कोपञ्च दोसञ्च अप्पञ्चयञ्च पातुकरोति, सम्मा वत्तति, लोमं पातेति, नित्यारं वत्तति, 'येन सङ्घो अत्तमनो होति तं करोमी'ति आह । साधु वत आयस्मन्तो इमस्स भिक्खुनो तथा तथा उपपरिक्वथ यथास्स इदं अधिकरणं खिप्पमेव वूपसमेय्या'ति । तस्स खो एतं भद्दालि भिक्खुनो भिक्खू तथा तथा उपपरिक्वन्ति यथा'स्स इदं अधिकरणं खिप्पमेव वूपसमति । [९] “ इध भद्दालि एकचो भिक्खु अधिच्चापत्तिको होति अनाप- त्तिबहुलो, सो भिक्खूहि वुच्चमानो अजन'चं पटिचरति, बहिद्धा कथं अपनामेति, कोपञ्च दोसञ्च अप्पच्चयञ्च पातुकरोति, न सम्मा वत्तति, न लोमं पातेति, न नित्थारं वत्तति, 'येन सङ्घो अत्तमनो होति तं करोमीति- नाह । तत्र भद्दालि भिक्खूनं एवं होति : :...-.' अयं खो आवुसो भिम अधिच्चापत्तिको अनापत्तिबहुलो, सो भिक्खूहि वुच्चमानो अञ्जन'अं पटिचरति, बहिद्धा कथं अपनामेति, कोपञ्च दोसञ्च अप्पच्चयञ्च पातुकरोति....पे०.... करोमीति नाह । साधु वत इमस्स भिक्खुनो तथा तथा उपपरिक्खथ यथा' स्स इदं अधिकरणं न खिप्पमेव वूपसमेव्या'ति । तस्स खो एतं भद्दालि भिक्खुनो भिक्खू तथा तथा उपपरिक्खन्ति यथा'स इदं अधिकरणं न खिप्पमेव वूपसमति । आयस्मन्तो ·मज्झिमनिकायो इध पन भद्दालि एकचो भिक्खु अधिच्चापत्तिको होति अनापत्तिबहुलो, सो भिक्वहि वुच्चमानो ना'अन'चं पटिचरति । न बहिद्धा कथं अपनामेति, न कोपञ्च दोसञ्च अप्पञ्चयञ्च पातुकरोति, सम्मा वत्तति, लोमं पातेति, नित्थारं वत्तति, ' येन सङ्घो अत्तमनो होति तं करोमीति आह । तत्र भदालि भिक्खून एवं होतिः 'अयं खो आवुसो भिक्खु अधिच्चापत्तिको अनापत्तिबहुलो, सो भिखूहि वुच्चमानो ना'ब्रेन'अं पटिचरति, न बहिद्धा कथं अपनामेति, न कोपञ्च दोसञ्च अप्पच्चयञ्च पातु- करोति, सम्मा वत्तति, लोमं पातेति, नित्थारं वत्तति, 'येन सङ्घो अत्तमनो होति तं करोमीति आह। साधु बत आयस्मन्तो इमस्स भिक्खुनो तथा तथा उपपरिक्खथ यथा'स्स इदं अधिकरणं खिप्पमेव वूपसमेय्या'ति । तस्स खो एतं भहालि भिक्वनो भिक्बू तथा तथा उपपरिवखन्ति यथास्स इदं अधिकरणं खिप्पमेव वूपसमति । १० ] " इध भद्दालि एकच्चो भिक्खु सद्धामत्तकेन वहति पेममत्तकेन। तत्र भहालि भिक्खूनं एवं होति :-- अयं खो आवुसो भिक्खु सद्धामत्तकेन वहति पेममत्तकेन; सचे मयं इमं भिक्खू पवह पवय्ह कारणं करिस्साम, ‘मा यम्पि'स्स तं सद्धामत्तकं पेममत्तकं तम्हा पि परिहायी'ति । सेय्यथा पि भद्दालि पुरिसस्स एकं चक्खू तस्स मित्ता'मच्चा आतिसालोहिता तं एकं चक् रक्खेय्युं । ‘मा यम्पि'स्स तं एकं चक् तम्हा पि परिहा- यी'ति; एवमेव खो भद्दालि इधे'कच्चो भिक्खु सद्धामतकेन वहति पेममत्तकेन । तत्र भद्दालि भिक्खूनं एवं होति :--' अयं खो आवुसो भिक्खु सद्धाम- त्तकेन वहति पेममत्तकेन; सचे मयं इमं भिक्यूँ पवयह पवय्ह कारणं करिस्साम, ‘मा यम्पि'स्स तं सद्धामत्तकं पेममत्तकं तम्हा पि परिहायी'ति । [११] " अयं खो भदालि हेतु अयं पञ्चयो येनमि'धेकच्चं भिक्खु ..

·मज्झिमनिकायो r पवय्ह पवय्ह कारणं करोन्ति; अयं पन भद्दालि हेतु अयं पञ्चयो येन- मिधे'कच्चं भिक्खु नो तथा पवय्ह पवरह कारणं करोन्ती'ति' । [१२] ' को नु खो भन्ते हेतु को पच्चयो येन पुब्बे अप्पतरानि चेव सिक्खापदानि अहेमुं बहुतरा च भिक्खू अनाय सण्ठहिंसु ?। को पन भन्ते हेतु को पच्चयो येन एतरहि बहुतरानि चेत्र सिक्खापदानि होन्ति अप्पतरा च भिक्व अाय सद्वहन्तीति ?' | ‘एवं हे'तं भद्दालि होति :---- सत्तेसु हायमानेसु सद्धम्मे अन्तरधायमाने बहुतरानि चेव सिकावा- पदानि होन्ति अप्पतरा च भिक्खू अनाय सण्टहन्ति । न ताव महालि मत्था सावकानं सिक्खापदं पापेति याव न इधे'कच्चे आसवटा- निया धम्मा सङ्के पातुभवन्ति । यतो च खो भदालि इधे'कच्चे आसवठ्ठानिया धम्मा सङ्घ पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पआपेति तेसं येव आसवढानियानं धम्मानं पटियाताय । न ताव भद्दालि इधे'कच्चे आसवठ्ठानिया धम्मा सङ्घ पातुभवन्ति याव न सङ्घो महत्तं पत्तो होति । यतो च खो भदालि सङ्घो महत्तं पत्तो होति अथ इधे'कच्चे आसवट्टानिया धम्मा सङ्घ पातुभवन्ति । अथ सथा सावकानं सिक्स्वापदं पआपेति तेलं येव आसवठ्ठानियानं धम्मानं पटिघाताय । न ताव भद्दालि इधे'कच्चे आसवट्ठानिया धम्मा सङ्घ पातुभवन्ति याव न सङ्घो लाभग्गं पत्तो होति....पे०....यसग्गं पत्तो होति....पे०....वाहुसचं पत्तो होति....पे० ....रत्तद्धृतं पत्तो होति....पे०....पटिघाताय । यतो च खो भदालि सङ्घो लाभग्गं....पे०....रत्तऋतं पत्तो होति अथ इधे'कच्चे आसवट्ठानिया धम्मा सङ्घ पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पापेति तेसं येव आसवट्टानियानं धम्मानं पटिघाताय । [१३] अप्पका खो तुम्हे भदालि तेन समयेन अहुवल्य, ' यदा यो अहं आजानीयसुम्पमं धम्मपरियायं देसेसिं, सरसि त्वं भदाटी'ति ?

·मज्झिमनिकायो 'नो हे' भन्ते । 'तत्र भदालि कं हेतुं पच्चेसी'ति ? । 'सो हि नूना'हं भन्ते दीघरत्तं सन्थुसासने सिक्खाय अपरिपूरकारी अहोसि'ति । 'न खो भद्दालि एसे'व हेतु एस पञ्चयो; अपि च मे त्वं भद्दालि दीघरत्तं चेतसा चेतो परिच्च विदितो, ' न वायं मोधपुरिसो मया धम्मे देसियमाने अट्टिकत्वा मनसिकत्वा सम्बचेतसो समन्नाहरित्वा ओहितसोतो धम्म मुणाती'ति । अपि च ते अहं भदालि आजानीयसुम्पमं धम्मपरियायं देसिस्सामि, तं सुणाहि साधुकं मनसि करोहि भासिस्सामी'ति'। ' एवं भन्ते ति खो आयस्मा भद्दालि भगवतो पच्चस्सोसि । भगवा एतद'वोचः [१४] " सेय्याथा पि भदालि दक्खो अस्सदमको भद्रं अस्साजानीयं लभित्वा पटमेने व मुखाधाने कारणं कारेति, तस्स मुखाधाने कारणं कारियमानस्स होन्ति येव विसूकायिनानि विसेवितानि विप्फन्दितानि कानिचि कानिचि यथा तं अकारितगुब्बं कारणं कारियमानस्स । सो अभिण्हकारणा अनुपुब्बकारणा तस्मि ठाने परिनिब्बायति । यतो खो भद्दालि दहरो अस्साजानीयो अभिण्हकारणा अनुपुब्बकारणा तस्मि ठाने परिनिब्बुतो होति, तमे'नं अस्सदमको उत्तरं कारणं कारेति युगाधाने, तस्स युगाधाने कारणं कारियमानस्स होन्ति विसूकायितानि....५०....ठाने परिनिब्बायति । यतो खो भद्दालि भद्रो अस्साजानीयो अभिण्हकारणा अनुपुब्बकारणा तस्मि ठाने परिनिब्बुतो होति, तमे'नं अस्सदमको उत्तरि कारणं कारेति अनुक्कमे मण्डले खुरकाये धावे रवत्थे राजगुणे, राजवंसे उत्तमे जवे उत्तमे हये उत्तमे साखल्ये, तस्स उत्तमे जवे उत्तमे हये उत्तमे साखल्ये कारणं कारियमानस्स होन्ति विसूकायितानि....पे०....ठाने परिनिब्बायति । यतो च खो भद्दालि भद्रो अस्साजानीयो अभिण्हकारणा अनुपु- ब्बकारणा तरिम ठाने परिनिब्बुतो होति, तमे'नं अस्सदमको उत्तर वण्णियञ्च वलियञ्च अनुप्पवेच्छति । इमेहि खो भहालि दसहि अङ्गेहि ·मझिमनिकायो १२७ समन्नागतो भद्रो अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो रओ अङ्गति एव सङ्कं गच्छति । एवमेव खो भदालि दसहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुत्रक्खेत्तं लोकस्स। कतमेहि दसहि ? इध भदालि भिक्खु असेखायसम्मादि- टिया समन्नागतो होति, असेखेन सम्मासङ्कप्पेन समन्नागतो होति, असेखाय सम्मावाचाय समन्नागतो होति, असेखेन सम्माकम्मन्तेन समन्नागतो होति, असेखेन सम्माआजीवन समन्नागतो होति, असेखेन सम्मा- वायामेन समन्नागतो होति, असेग्वाय सम्मासतिया समन्नागतो होति, असेखेन सम्मासमाधिना समन्नागतो होति, असेखेन मम्मात्राणेन समन्नागतो होति, असेखाय सम्माविमुत्तिया समन्नागतो होति । इमेहि खो भदालि दसहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो....पे०.... पुस- क्खेत्तं लोकस्सा'ति"। [१५] इदम'वोच भगवा। अत्तमनो आयस्मा भदालि भगवतो भासितं अभिनन्दी ति। भदालिसुत्तन्तं पञ्चमं। । [६. लटुकिकोपमसुत्तं] १ ] एवं मे सुतं । एक समयं भगवा अङ्गुत्तरापेसु विहरति; आपणं नाम अङ्गुन्तरापानं निगमो । अथ खो भगवा पुचण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय आपणं पिण्डाय पाविसि, आपणे पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्वन्तो येन'अतरो वनसण्डो तेनु'पसङ्कमि दिवा- ·११८ मज्झिमनिकायो विहाराय, तं वनसण्डं अज्झोगाहित्वा अञ्जतरस्मि रुक्खमूले दिवाविहारं निसीदि । आयस्मा पि खो उदायी पुवण्हसमयं निवासेवा....प०.... येन सो वनसण्डो तेनु'पसङ्कमि दिवाविहाराय, तं वनसण्डं अज्झोगाहित्वा अञ्जतरस्मि रुक्खमूले दिवाविहारं निसीदि । अथ खो आयस्मतो उदायिस्स रहोगतस्स पटिसलीनस्स एवं चेतसो परिवितको उदपादि :-'बहुन्नं वत नो भगवा दुक्खधम्मानं अपहत्ता, बहुन्नं वत नो भगवा सुखधम्मानं उपहत्ता, वहुन्नं वत नो भगवा अकुसलानं धम्मानं अपहत्ता, बहुन्नं वत नो भगवा कुसलानं धम्मानं उपहत्ता'ति । अथ खो आयरमा उदायी सायण्हसमयं पटिसलाना बुट्टितो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निरिन्नो खो आयस्मा उदायी भगवन्तं एतदवोच [२] ' इध मय्हं भन्ते रहोगतस्स पटिसलीनस्स एवं चेतसो परिवि- तको उदपादि :--'बहुन्नं का नो भगवा....पे०....कुसलानं धम्मानं उप- हत्ताति। मयं हि भन्ते पुब्बे सायञ्चव भुञ्जाम पातो च दिवा च विकाले । अहु खो सो भन्ते समयो यं भगवा भिक्खू आमन्तेसि :-'इच तुम्हे भिक्खवे एतं दिवा विकालभोजनं पजहाथा'ति । तस्स मय्हं भन्ते अहुदेव अञ- थत्तं अहु दोमनस्सं । यम्पि नो सदा गहपतिका दिवा विकाले पणीतं खादनीयं भोजनीयं देन्ति, तस्स पि नो भगवा पहानमा'ह, तस्स पि नो सुगतो पटिनिस्सग्गमा'हा'ति। ते मयं भन्ते भगवति पेमञ्च गारवञ्च हिरिश्च ओत्तप्पञ्च सम्पस्समाना एवं तं दिवा विकालभोजनं पजहिम्हा । ते मयं भन्ते सायञ्चेव भुञ्जाम पातो च । अहु खो सो भन्ते समयो यं भगवा भिक्खू आमन्ते- सि :-'इच तुम्हे भिक्खवे एतं रत्ति विकालभोजनं पजहथा'ति । तस्स महं भन्ते अहुदेव अञथत्तं अहु दोमनस्सं । यम्पि नो इमेसं द्विन्नं ·मज्झिमनिकायो ज भत्तानं पणीतसङ्खाततरं, तम्स पि नो भगवा पहानं आह, तस्स पि नो सुगतो पटिनिस्सगं आहा'ति । 'भूतपुब्बं भन्ते अअतरो पुरिसो दिवा सूपय्यं लभित्वा एवमा'ह :- हन्द च इमं निक्खिपथ, सायं सचे'व समग्गा भुञ्जिस्सामा ति । या काचि भन्ते सङ्घतियो सब्बा ता रत्ति, अप्पा दिवा । ते मयं भन्ते भगवति पेमञ्च गारवञ्च हिरिञ्च ओत्तप्पञ्च सम्परसमाना एवं तं रत्ति विकालभोजनं पजहिम्हा। भूतपुब्बं भन्ते भिक्खू रतन्धकारतिमिसायं पिण्डाय चरन्ता चन्दनिकम्पि पविसन्ति, ओळिगले पि पपतन्ति, कण्टकवट्टम्पि आरोहन्ति, सुत्तम्पि गावि आरोहन्ति, मानवेहि पि समागच्छन्ति कतकम्मेहि पि अक- तकम्मेहि पि, मानुगामो पि ते असद्धम्मेन निमन्तेति । भूतपुब्बा'हं भन्ते रत्तन्धकारतिमिसायं पिण्डाय चरामि । अदसा खो मं भन्ते अञ्जतरा इत्थी विजन्तरिकाय भाजनं धोवन्ती, दिस्वा मं भीता विस्सरम'कासि — अभु मे, पिसाचो वत मंति। एवं वृत्त अहं भन्ते तं इत्थिं एतद'योचं :--' न भगिनि पिसाचो, भिक्षु पिण्डाय ठितोति । भिक्वुस्स आतु मारि, भिक्खुस्स मातु मारि, वरं ते भिक्खु तिण्हेन गोविकत्तनेन कुच्छि परिकत्तो न त्वे'च या रत्तन्धकारतिमिसायं कुच्छिहेतु पिण्डाय चरसीति । तस्स मय्हं भन्ते तदनुस्सरतो एवं होति :-~~-बहुन्नं वत नो भगवा दुक्खधम्मानं....पं०....कुसटानं धम्मानं उपहत्ता'ति' । [२ ] " एवमेव पन उदायि इधे'कच्चे मोधपुरिसा, 'इदं पजहथा'ति मया वुच्चमाना ते एवमा'हंसु :--' किं पन इमस्स अप्पमत्तकस्स ओरमत्तकस्स अधिसल्लिखते'वायं समणोति; ते तञ्चव नप्पजहन्ति मयि च अप्पच्चयं उप- ट्ठापेन्ति, ये च भिक्खू सिक्खाकामा । तेसं तं उदायि होति बलवं बन्धन दळ्हं बन्धनं थिरं बन्धनं अपूतिकं बन्धनं थूलो कळिङ्गरो । सेव्यथा पि उदायि , ·१२० मज्झिमनिकायो लटुकिका सकुणिका पूतिलताय बन्धनेन बद्धा तत्थे'व वधं वा बन्धं वा मरण वा आगमेति । यो नु खो उदायि एवं वदेय्य :- 'येन सा टुकिका सकुणिका पूतिलताय बन्धनेन बध्दा तत्थेव वधं वा बन्धं वा मरणं वा आग- मेति, तं हि तस्सा अबलं बन्धनं दुब्बलं बन्धनं पूतिकं बन्धनं असारकं बन्धनं'ति । सम्मन्नु खो सो उदायि वदमानो वेदय्या'ति?'। 'नो हे'तं भन्ते । येन सा भन्ते लटुकिका सकुणिका पूतिलताय....पे०....आगमेति, तं हि तस्सा बलवं बन्धनं....पे०....कलिङ्गरो'ति । एवमेव खो उदायि इधे'कच्चे मोघपुरिसा, - इदं पजहथा'ति मया वुच्चमाना ते एवमा'हंसु :--' किं पन इमस्स अप्पमत्तकस्स ओरमत्तकस्स, अधिसलिखते'वा'यं समणोति। ते तञ्चेव नप्प- जन्ति मयि च अप्पच्चयं उपट्ठापेन्ति ये च भिक्व सिक्खाकामा । तेसं तं उदायि होति बलवं बन्धनं....०....कलिङ्गरो । ४] " इध पन उदायि एकच्चे कुलपुत्ता 'इदं पजहथा'ति मया वुच्च- माना ते एवमा'हसु :---' किं पन इमस्स अप्पमत्तकस्स ओरमत्तकस्स पहातब्बस्स यस्स नो भगवा पहानमा'ह, यस्स नो सुगतो पटिनिस्सग्गमा' हाति । ते तश्चेव पजहन्ति मयि च न अप्पच्चयं उपट्टापेन्ति ये च भिक्खू सिक्खाकामा । ते तं पहाय अप्पोस्सुक्का पन्नलोमा परदवुत्ता मिगभूतेन चेतसा विहरन्ति । तेसं तं उदायि होति अबलं बन्धनं दुब्बलं बन्धन पूतिकं बन्धनं असारकं बन्धनं । सेय्यथा पि उदायि रओ नागो ईसादन्तो उब्बूव्हवा' भिजातो सङ्गामावचरो दळ्हेहि ,वारत्तेहि बन्धनेहि बद्धो ईसकं येव कायं सन्नामेत्वा तानि बन्धनानि सञ्छिन्दित्वा सम्पदालेत्वा येन- कामं पक्कमति । यो नु खो उदायि एवं वदेय्य : :--' येहि सो रजो नागो ...पे०....येनकामं पक्कमति, तं हि तस्स बलवं बन्धनं....पे०.... कलिङ्गरो'ति, ‘सम्मन्नु खो सो उदायि वदमानो वदेय्या'ति ?' । 'नो हे'तं भन्ते'। येहि सो भन्ते रओ नागो ईसादन्तो....पे०....येनकामं ....

·मज्झिमनिकायो . पक्कमति, तं हि तस्स अबलं बन्धनं दुब्बलं बन्धनं पूतिकं बन्धनं असारक बन्धनं'ति । एवमेव खो उदायि इधे'कच्चे कुलपुत्ता 'इदं पजहथा'ति मया वुच्चमाना ते एवमा'हंसु :--' किं पन इमस्स अप्पमत्तकस्स ओरमत्तकस्स पहातब्बस्स यस्स नो भगवा पहानमा'ह, यस्स नो सुगतो पटिनिस्सग्गमा'- हा' ति; ते तश्चेव पजहन्ति मयि च न अप्पञ्चयं उपट्टापेन्ति, ये च भिक्खू सिक्खाकामा । ते तं पहाय अप्पोस्सुक्का पन्नलोमा परदवुत्ता मिगभूतेन चेतसा विहरन्ति । तेसं तं उदायि होति अबलं बन्धन....पे०....असारकं बन्धनं । [५] " सेय्यथा पिं उदायि पुरिसो दळिद्दो अम्सको अनाव्हियो, तस्सस्स एकं अगारकं ओलुग्गविलुग्गं काकातिदायिं न परमरूपं, एका खटोपिका ओलग्गविलुग्गा न परमरूपा, एकिस्सा कुम्भिया धअसमवापकं न परमरूपं, एका जायिका न परमरूपा, सो आरामगतं भिक्खू पस्सेय्य सुधोतहत्थपादं मनुचे भोजनं भुत्ताविं सीताय छायाय निसिन्नं अधिचित्ते युत्तं । तस्स एवम'स्स :----'सुखं वत भो सामञ्ज, आरूग्यं वत भो सामनं, सो वत'स्न यो हं केसमस्सुं ओहारेवा कासायानि वत्थानि अच्छा- देत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजेय्य'ति । सो न सक्णेय्य एकं अगारकं ओलु- ग्गविलुग्गं काकातिदायिं न परमरूपं पहाय, एकं खटोपिकं ओलुग्गविलुग्गं न परमरूपं पहाय, एकिस्सा कुम्भिया धञ्चसमवापकं न परमरूपं पहाय, एकं जायिकं न परमरूपं पहाय, केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पञ्चजितुं । यो नु खो उदायि एवं वदेय्य येहि सो पुरिसो बन्धनेहि बद्धो न सक्कोति एकं अगारकं ओलुग्गविलुग्गं....पे०....अनगारियं पब्बजितुं, तं हि तस्स अवलं बन्धनं....पे०....असारक बन्धनति । सम्मन्न खो सो उदायि वदमानो वदेय्या'ति' । 'नो हे'तं भन्ते ? । येहि सो भन्ते पुरिसो बन्धनेहि बद्धो न ·१२२ मज्झिमनिकायो सक्कोति एकं अगारकं ओलुग्गविलुग्गं काकातिदायिं न परमरूपं पहाय एकं खाटोपिकं....प०....अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं, तं हि तस्स बलवं बन्धनं....पे०....कळिङ्गरो'ति । एवमेव उदायि इधेकच्चे मोधपुरिसा, इदं पजहथाति मया वुच्चमाना ते एवमा'हंसु :-.--' किं पन इमस्स अप्पमत्तकस्स ओरमत्तकस्स, अधिसलिखते'वा'यं समणो'ति; ते तञ्चेव नप्पजहन्ति मयि च अप्पच्चयं उपठापेन्ति ये च भिक्खू सिक्खाकामा । तेसं तं उदायि होति बलवं बन्धनं....पे०....कळिङ्गरो। [ ६ ] " सेय्यथा पि उदायि गहपति वा गहपतिपुत्तो वा अड्डो महद्धनो महाभोगो नेकानं निक्खगणानं चयो नेकानं धजगणानं चयो नेकानं खेत्तगणानं चयो नेकानं क्थुगणानं चयो नेकानं भरियागणानं चयो नेकानं दासगणानं चयो नेकानं दासिगणानं चयो; सो आरामगतं भिक्खं पस्सेय्य सुधोतहत्थपादं....पे०....अधिचित्ते युत्तं । तस्स एवमस्स :--- सुखं वत भो साम....पं०....अनगारियं पत्र्यजेय्यंति । सो सक्कणेय्य नेकानि निक्वगणानि पहाय नेकानि धजगणानि पहाय नेकानि खेत्तगणानि पहाय नेकानि क्थुगणानि पहाय नेकानि भरियागणानि पहाय नेकानि दासगणानि पहाय नेकानि दासिगणानि पहाय केसमस्सु ओहारेत्वा....पे०.... पब्बजितुं । यो नु खो उदायि एवं वदेय्य :-'येहि सो गहपति वा गहपतिपुत्तो वा बन्धनेहि बद्धो सक्कोति नेकानि निक्खगणानि पहाय ....पे०.... नेकानि दासिगणानि पहाय केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्यानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं, तं हि तस्स बलवं वन्धनं....पे०....कलिङ्गरोति। सम्मन्नु खो सो उदायि वदमानो वदेय्या'ति? । नो हे'तं भन्ते। येहि सो भन्ते गहपति वा गहपतिपुत्तो वा बन्धनेहि बद्धो सक्कोति नेकानि निक्खगणानि पहाय नेकानि धगणानि....पे०.... अगारस्मा अनगारियं पञ्बजितुं, तं हि तस्स अबलं बन्धनं....पे०.... - ·मज्झिमनिकायो १२३ असारकं बन्धन'ति' । एवमेव खो उदायि इधे'कच्चे कुलपुत्ता, 'इदं पजहथा'ति मया वुच्चमाना ते एवमा'हंसु : एवमा'हंसु :--'किं पन इमस्स अप्पमत्तकस्स....पे०.... ( ४ ) असारकं बन्धनं । [७] " चत्तारो इमे उदायि पुग्गला सन्तो संविजमाना लोकस्मि। कतमे चत्तारो?। इध उदायि एकच्चो पुग्गलो उपधिपहानाय पटिपन्नो होति उपधिपटिनिस्सग्गाय, तमेनं उपधिपहानाय पटिपन्नं उपधि- पटिनिस्सग्गाय उपधिपटिसंयुत्ता सरसङ्कप्पा समुदाचरन्ति, सो ते अधिवा- सेति, नष्पजहति न विनोदेति न व्यन्तिकरोति ना'नभावं गमेति । इमं खो अहं उदायि पुग्गर संयुत्तो ति वदामि नो विसंयुत्तो। तं किंग्स हेतु ? इन्द्रियवेमत्तता हि मे उदायि इममि पुग्गले विदिता । 'इध पन उदायि एकच्चा पुन्ग टो उपधिपहानाय पटिपन्नो होति उपधि- पटिनिस्सग्गाय, तमेनं उपाधिपहानाय पटिपन्न....पे०....मो ते नाधिवा- सेति, पजहति विनोदेति व्यान्तिकरोति अनभावं गमेति । इमम्पि खो अहं उदायि पुग्गलं संयुत्तोति बढ़ासिनो विसंयुत्तो । तं किम्म हेतु ? इन्द्रि- यवेमत्तता हि मे उदायिं इमस्मि पुगले विदिता । 'इव पन उदायि एकचो पुग्गलो उपधिपहानाय....पं०....उपधिपटिनि- स्सग्गाय कदाचि करहचि सतिसम्मोसा उपधिपटिसंयुत्ता सरसङ्कप्पा समुदा- चरन्ति । दन्धो उदायि सतुप्पादो, अथ खो नं खिप्पमेव पजहति विनोदेति व्यन्तिकरोति अनभावं गमेति । सेय्यथापि उदायि पुरिसो दिवससन्तत्ते अयोकटाहे द्वे वा तीणि वा उदकफुसितानि निपातेय्य; दन्धो उदायि उद- कफुसितानं निपातो, अथ खो नं खिप्पमेव परिक्खयं परियादानं गच्छेय्य; एवमेव खो उदयि इधे'कच्चो पुग्गलो उपधिपहानाय पटिपन्नो होति उपधिप- टिनिस्सग्गाय, तमेनं उपधिपहानाय पटिपन्नं उपधिपटिनिस्सग्गाय ·१२४ मझिमनिकायो कदाचि करहचि सतिसम्मोसा उपधिपटिसंयुत्ता सरसङ्कप्पा समुदाचरन्ति । दन्धो उदायि सतुष्पादो, अथ खो नं खिप्पमेव पजहति विनोदेति व्यन्तिकरोति अनभावं गमेति । इमम्पि खो अहं उदायि पुग्गलं संयुत्तोति वदामि नो विसंयुत्तो। तं किस्स हेतु ? इन्द्रियवेमत्तता हि मे उदायि इमस्मि पुग्गले विदिता। ' इध पन उदायि एकच्चो पुग्गलो ' उपधि दुक्खस्स मूलं'ति विदित्वा निरुपधि होति उपधिसङ्खये विमुत्तो। इमं खो अहं उदायि पुग्गलं विसंयुत्तो'ति वदामि नो संयुत्तो। तं किस्स हेतु ? इन्द्रियवेमत्तता हि मे उदायि इमस्मि पुग्गले विदिता। [८] “ पञ्च खो इमे उदायि कामगुणा । कतमे पञ्च ? । चक्खु- वि य्या रूपा इट्टा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया, सोतविजेया सद्दा, घानविज्ञेय्या गन्धा, जिव्हाविञ्चेय्या रसा, कायविनेय्या फोहब्वाइट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया। इमे खो उदायि पञ्च कामगुणा । यं खो उदायि इमे पञ्च कामगुणे पटिच्च उप्पजति सुखं सोमनस्सं इदं वुच्चति कामसुखं मीळ्हसुखं पुथुजनसुखं अनरियसुखं; न आसेवितव्बं न भावेतब्बं न बहुलीकातव्यं, भायितब्बं एतस्स सुखस्सा'ति वदामि । इध उदायि भिक्खु विविच्चेव कामेहि....पे०....(५१. १८) चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । इदं वुच्चति नेक्खम्मसुखं, पविवेकसुखं, उपसमसुखं, सम्बोधसुखं, आसेवितब्बं भावेतब्बं बहुलीकातब्बं, न भायितब्बं एतस्स सुखस्सा'ति वदामि । [९] " इध उदायि भिक्षु विविच्चेव कामेहि....पे०....पठमं झानं उपसम्पज विहरति । इदं खो अहं उदायि इञ्जितस्मिं वदामि, किञ्च तत्थ इञ्जितस्मि ? यदेव तत्थ वितक्कविचारा अनिरुद्धा होन्ति इदं तत्थ ·मज्झिमनिकायो इञ्जितस्मि । इध उदायि भिक्ग्वु विलक्कविचारानं वूपसमा....पे०.... दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति । इदम्पि खो अहं उदायि इञ्जितरिम वदामि, किञ्च तत्थ इञ्जितस्मि ? यदेव तत्थ पीतिसुखं अनिरुद्ध होति इदं तत्थ इञ्जितस्मि । इध उदायि भिक्खु पीतिया च विरागा....पं०.... ततियं झानं उपसम्पज्ज विहरति । इदम्पि खो अहं उदायि इञ्जितस्मि वदामि। किञ्च तत्थ इञ्जितस्मि ? यदेव तत्थ उपेक्खासुखं अनिरुद्धं होति इदं तत्थ इञ्जितस्मि । इध उदायि भिक्खु सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना ....पे०....चतुत्थं शानं उपसम्पज विहरति । इदं खो अहं उदाथि अनि- जितस्मि वदामि। १०] " इध उदायि भिक्खु विविच्छव कामेहि....पे०....पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । इदं खो अहं उदायि 'अनलंति वदामि, पजहथा ति वदामि, समतिकमथा'ति वदामि । को च तस्स समति- कमो ? । इध उदायि भिक्खु वितक्कविचारानं वूपसमा....पे०....दुतियं झानं उपसम्पज विहरति, अयं तस्स समतिकमो । इदम्पि खो अहं उदायि ' अनलं ति बदामि, पजहथाति वदामि, अयं समतिकमथा'ति वदामि । को च तस्स समतिकमो ? । इध उदायि भिक्खु पीतिया च विरागा....पे०....ततियं झानं उपसम्पज विहरति, अयं तस्स समतिक्कमो । इदम्पि खो अहं उदायि ' अनलं'ति वदामि, पजहथा'ति वदामि, समतिकमथाति वदामि । को च तस्स समतिकमो ? | इध उदायि भिक्खु सुखस्स च पहाना....पे०....चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति, अयं तस्स समतिक्कमो । इदम्पि खो अहं उदायि 'अनलंति वदामि, पजहथाति वदामि, समतिक्कमथा'ति वदामि । को च तस्स समतिक्कमो ? । इध उदायि भिक्खु सब्बसो रूपसानं समतिकमा ....पे०....आकासानञ्चायतनं उपसम्पज विहरति, अयं तस्स समति- ?

·१२६ मज्झिमनिकायो कमो। इदम्पि खो अहं उदायि ' अनलंति वदामि, पजहथाति वदामि, समतिकमथा'ति वदामि । को च तस्स समतिकमो ? । इध उदायि भिक्खु सबसो आकासानञ्चायतनं समतिकम्म....पे०....विचाणञ्चायतनं उपसम्पज विहरति । अयं तस्स समतिकमो। इदम्पि ग्यो अहं उदाथि 'अनलंति वदामि,पजह्या ति वदामि, समतिक्कमथा'ति वदामि । को च तस्स समतिकमो ?। इध उदाथि भिक्खु सब्बसो विमाणञ्चायतनं समतिकम्म 'नथि किच्ची ति आकिञ्चआयतनं उपसम्पज विहरति । अयं तस्स समतिकमो। इदम्पि खो अहं उदायि · अनलं'ति वदामि, पजहथा ति वदामि, समतिक्कमथाति वदामि। को च तस्स समतिकमो ? । इध उदायि भिक्षु सब्बसो आकिञ्चआयतनं समतिक्कम्म नेवसआना सञआयतनं उप- सम्पज विहरति । अयं तस्स समतिकमो । इदम्पि खो अहं उदायि । अनलं'ति वदामि, पजहथा'ति वदामि, समतिकमथाति वदामि। को च तस्स सम- तिक्कमो ? । इध उदायि भिक्खु सब्बप्तो नेवसानासञ्चायतनं समतिकम्म सञआवेदयितनिरोधं उपसम्पज विहरति, अयं तस्स समतिकमो । इति खो अहं उदायि ने वसआना'सआयतनस्स पि पहानं वदामि । पस्ससि नो त्वं उदायि तं संयोजनं अणुं वा थूलं वा यस्साहं नो पहानं वदामी'ति ? " 'नो हे'तं भन्ते'ति' । [११] इदम'वोच भगवा । अत्तमनो आयस्मा उदायी भगवतो भासितं अभिनन्दी'ति । लटुकिकोपमसुत्तन्तं छटं।

·मन्झिमनिकायो १२७ के पन उच्चासदा ६७ [७ चातुमसुत्तं] [१] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा चातुमायं विहरति आमलकी- बने । तेन खो पन समयेन सारिपुत्तमोग्गलानपमुखानि पञ्चमत्तानि भिक्खुसतानि चातुम अनुप्पत्तानि होन्ति भगवन्तं दस्सनाय । ते च आग- न्तुका भिक्खू नेवासिकेहि भिक्खूहि सद्धिं पटिसम्मोदमाना सेना- सनानि पञ्आपयमाना पत्तचीवरानि पटिसामयमाना उच्चासद्दा महा- सद्दा अहेसुं । अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्ते- सि एते आनन्द महासद केवट्टा मञ्जे मच्छविलोपेति ? ' एतानि भन्ते सारिपुत्त-मोग्गलानपमुखानि ....पे०....उच्चासदा महासदाति। ' तेन हि आनन्द मम वचनेन ते भिक्खू आमन्तेहि : :----' सत्था' यस्मन्ते आमन्तेतीति । ' एवं भन्तेति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पटिस्सुत्वा येन ते भिक्खू तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा ते भिक्खू एतदवोच :---.' सत्था'यस्मन्ते आमन्तेतीति। 'एकमा'वुसोति खो ते भिक्खू आयस्मतो आनन्दस्स पटिस्सुत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेवा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्ने खो ते भिक्खू भगवा एतदवोच :--- किनु तुम्हे भिक्खवे उच्चासद्दा महासदा केवट्टा मले मच्छविलोपेति ? । ' इमानि भन्ते सारिपुत्तमोग्गलानपमुखानि पञ्चमत्तानि भिक्खुसतानि चातुर्म अनुप्पत्तानि भगवन्तं दस्सनाय, ते'मे आगन्तुका भिक्खू नेवासिकेहि भिक्खूहि सद्धिं पटिसम्मोदमाना सेनासनानि पापयमाना पत्तचीवरानि पटिसामयमाना उच्चासद्दा महासदाति' । गच्छथ भिक्खवे पणामेहि वो, न वो मम सन्तिके वत्तब्बति । एवं भन्ते 'ति खो ते भिक्खू भगवतो पटिस्सुत्वा उठाया'सना भगवन्तं अभिवा- देवा पदक्खिणं कत्वा सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरं आदाय पक्कार्मिसु ।

·१२८ मज्झिमनिकायो । [ २ ] तेन खो पन समयेन चातुमेय्यका सक्या सन्थागारे सन्निप- तिता होन्ति केनचिदेव करणीयेन । अद्दसामु खो चातुमेय्यका सक्या ते भिक्खू दूरतो व गच्छन्ते, दिस्वान येन ते भिक्खू तेनुपसङ्कर्मिसु, उपसङ्क- मित्वा ते भिक्खू एतद'वोचुं :---.' हन्द कहं पन तुम्हे आयस्मन्तो गच्छथा ति ? । ' भगवता खो आवुसो भिक्खुसङ्घो पणामितो ति। तेन हा'- यस्मन्तो मुहुत्तं निसीदथ, अप्पेव नाम मयं सक्कुणेश्याम भगवन्तं पसादे- तुं'ति'। एवमा वुसो 'ति खो ते भिक्षु चातुमेय्यकानं सक्यानं पञ्चस्सोमुं। ३ ] अथ खो चातुमेय्यका सक्या येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु, उपसङ्कमिचा भगवन्तं अभिवादेवा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्ना खो चातुमेय्यका सक्या भगवन्तं एतद'वोचुं : अभिनन्दतु भन्ते भगवा भिक्खुसङ्घ, अभिवदतु भन्ते भगवा भिक्खुसङ्घ । सेय्यथा'पि भन्ने भगवता पुब्बे भिक्खुसङ्घो अनुग्गहीतो एवमेवं भगवा एतरहि अनुगण्हातु भिक्खुसङ्घ । सन्ते'त्थ भन्ते भिक्खू नवा अचिरपवजिता अधुना'गता इमं धम्मविनयं, तेसं भगवन्तं दस्सनाय अलभन्तानं सिया अज्ञथत्तं सिया विपरिणामो। सेय्यथा पि भन्ते बीजानं तरुणानं उदकं अलभन्तानं सिया अज्ञथत्तं सिया विपरिणामो, एवमेव खो भन्ते सन्ते'त्य भिक्बू नवा ..पे०....सिया विपरिणामो । सेय्यथा पि भन्ते वच्छस्स तरुणस्स मातरं अपस्सन्तस्स सिया अअथत्तं सिया विपरिणामो, एवमेव खो भन्ते सन्ते'त्थ भिक्खू नवा....पे०....सिया विपरिणामो । अभिनन्दतु भन्ते भगवा भिक्खु- सङ्घ, अभिवदतु भन्ते भगवा भिखुसङ्घ । सेय्यथा पि भन्ते भगवता पुब्बे भिक्खुसङ्घो अनुग्गहीतो एवमेवं भगवा एतरहि अनुगण्ण्हातु भिक्खुसङ्घति । [३] अथ खो ब्रम्हा सहम्पति भगवतो चेतसा चेतोपरिवितक्कम'- ·मज्झिमनिकायो आय सेय्यथा'पि नाम बलवा पुरिसो समिञ्जितं वा बाहं पसारेय्य, पसारित वा बाहं समिओय्य एवमेवं ब्रम्हलोके अन्तरहितो भगवतो पुरतो पातुरहोसि । अथ खो ब्रम्हा सहम्पति एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा येन भगवा तेन'जलि पणामेत्वा भगवन्तं एतद'वोच :- अभिनन्दतु भन्ते भगवा भिक्खुसङ्घ ....पे०(६३)....अभिनन्दतु भन्ते भगवा भिक्खुसङ्घ, अभिवदतु भन्ते भगवा भिक्खुसङ्घ । सेय्यथा'पि भन्ते भगवता पुब्बो भिक्खुसङ्घो अनुग्गहीतो एवमेवं भगवा एतरहि अनुगण्हातु भिक्खुसङ्घ'ति । [४] असक्खिसु खो चातुमेय्यका च सक्या ब्रम्हा च सहम्पति भगवन्तं पासादेतुं बीजूपमेन च तरुणूपमेन च । अथ खो आयस्मा महामोग्गलानो भिक्खू आमन्तेसि : उहहथा'वुसो, गहाथ पत्तचीवरं, पसादितो भगवा चातुमेय्यकेहि च सकेहि ब्रम्हुना च सहम्पतिना बीजूपमेन च तरुणूपमेन चा'ति' । 'एवमा'वुसो'ति' खो ते भिक्खू आयस्मतो महामोग्ग- लानस्स पटिस्सुत्वा उट्ठाया'सना पत्तचीवरमा'दाय येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्नं खो आयस्मन्तं सारिपुत्तं भगवा एतद'वोच :- [५] “किति ते सारिपुत्त अहोसि मया भिक्खुसङ्घ पणामिते'ति' ? । एवं खो मे भन्ते अहोसि भगवता भिक्खुसङ्घे पणामिते :--- अप्पोस्सुक्को दानि भगवा दिदृधम्मसुखविहारं अनुयुत्तो विहरिस्सति; मयम्पि दानि अप्पोस्सुक्का दिधम्मसुखविहारं अनुयुत्ता विहरिस्सामा'ति' । 'आगमेहि त्वं सारिपुत्त, आगमेहि त्वं सारिपुत्त, न खो ते सारिपुत्त पुन पि एवरूपं चित्तं उप्पादेतब्बति'। अथ खो भगवा आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं आम- न्तेसि :--' किंति ते मोग्गलान अहोसि मया भिक्खुसङ्घ पणामिते'ति' ? । एवं खो मे भन्ते अहोसि भगवता भिक्खुसङ्घे पणामिते :- अप्पोस्सुक्को ·१३० मज्झिमनिकायो दानि भगवा दिद्वधम्मसुखविहारं अनुयुत्तो विहरिस्सति, अहश्च दानि आयस्मा च सारिपुत्तो भिक्खुसद्धं परिहरिस्सामा'ति' । 'साधु साधु मोग्गल्लान, अहं वा हि मोग्गलान भिक्खुसङ्घ परिहरेय्यं सारिपुत्तमोग्ग- लाना वा ति" [६] अथ खो भगा भिक्ावू आमन्तेसि :--- 'चत्तारि'मानि भिक्खवे भयानि उदको'रोहन्ते पाटिकहितब्बानि । कतमानि चत्तारि ? । 'ऊमिभयं कुम्भीलभयं आवट्टभयं सुसुकाभयं । इमानि खो भिक्खवे चत्तारि भयानि उदको'रोहन्ते पाटिकङ्कितब्बानि । एवमेव खो भिक्खवे चत्तारि'मानि भयानि इधे'कच्चे पुग्गले इमस्मि धम्मविनये अगा- रस्मा अनगारियं पब्बजिते पटिकङ्कितब्बानि । कतमानि चत्तारि ? 'ऊमिभयं कुम्भीलभयं आवट्टभयं सुसुकाभयं' । [७] " कतमश्च भिक्खवे ऊमिभयं ? इध भिक्खवे एकचो कुल- पुत्तो सद्धा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितो होति, ‘ओतिण्णो म्हि जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुक्खेहि दोमनस्सेहि उपायासेहि, दुक्खो'- तिण्णो दुक्खपरेतो अप्पे'व नाम इमस्स केवलस्स दुक्खक्वन्धस्स अन्त- किरिया पआयेथा'ति'। तमे'नं तथा पब्बजितं समानं सबम्हचारी ओव- दन्ति अनुसासन्ति :--' एवं ते अभिकमितब्बं एवं ते पटिक्कमितब्ब, एवं ते आलोकेतब्बं, एवं ते विलोकेतब्ब, एवं ते समिञ्जितब्बं, एवं ते पसारेतब्बं, एवं ते संघाटिपत्तचीवरं धारेतब्बति' । तस्स एवं होति :- ' मयं खो पुब्बे अगारियभूता समाना अओ ओवदाम पि अनुसासाम पि, इमे पन अम्हाकं पुत्तमत्ता मधे नत्तमत्ता मछे अम्हे ओवदितब्बं अनुसासितब्बं मञ्जन्तीति । सो सिक्खं पच्चक्खाय हीनाया'वत्तति । अयं वुच्चति भिक्खवे ऊमिभयस्स भीतो सिक्खं पञ्चक्खाय हीनाया'वत्तो । 'ऊमि- भयंति खो भिक्खवे कोधु'पायासस्स एतं अधिवचनं । - ·मज्झिमनिकायो १३१ [ ८ ] "कतमश्च भिक्खवे कुम्भीलभयं ? इध भिक्खवे एकचो कुल- पुत्तो सद्धा ....पे०.... अन्तकिरिया पायथा'ति । तमेनं तथा पब्बजितं समानं सत्रम्हचारी ओवदन्ति अनुसासन्ति : इदं ते खादितबं, इदं ते न खादितब्ब; इदं ते भुञ्जितब्बं, इदं ते न भुजितब्ब; इदं ते सायितब्बं, इदं ते न सायितब्बं; इदं ते पातब्ब, इदं ते न पातब्बं; कप्पियं ते खादितब्बं, अकप्पियं ते न खादितब्बं; कप्पियं ते भुजितब्ब, अकप्पियं ते न भुजितब्बं; कप्पियं ते सायितब्बं, अकप्पियं ते न सायितब्ब; कप्पियं ते पातब्बं, अकप्पियं ते न पातब्बं; काले ते खादितब्ब, विकाले ते न खादितब्ब; काले ते भुञ्जितब्बं, विकाले ते न भुजितब्ब; काले ते सायि तब्ब, विकाले ते न सायितब्बं; काले ते पातब्ध, विकाले ते न पातब्बति । तस्स एवं होति :-'मयं :-'मयं खो पुब्बे अगारिय भूता समाना यं इच्छाम तं खादाम, यं न इच्छाम न तं खादाम; य इच्छाम ते भुञ्जाम, यं न इच्छाम न तं भुजाम; यं इच्छाम तं सायाम, यं न इच्छाम न त सायाम; यं इच्छाम तं पिबाम, यं न इच्छाम न तं पिबाम; कप्पियम्पि खादाम, अकप्पियम्पि खादाम; कप्पियम्पि भुजाम, अकप्पियम्पि भुञ्जाम; कप्पियम्पि सायाम, अकप्पि- यम्पि सायाम; कप्पियम्पि पिवाम, अकप्पियम्पि पिबाम; काले पि खादाम, विकाले पि खादाम; काले पि भुञ्जाम, विकाले पि भुञ्जाम; काले पि सायाम, विकाले पि सायाम; काले पि पिवाम, विकाले पि पिवाम । यम्पि नो सद्धा गहपतिका दिवा विकाले पणीतं खादनीयं भोजनीयं देन्ति, तत्थ पि इमे मुखावरणं मज़े करोन्ती'ति' । सो सिक्खं पञ्चक्खाय हीनाया'वत्तति । अयं वुच्चति भिक्खवे कुम्भीलभयस्स भीतो सिक्खं पच्चक्खाय हीनाया'वत्तो। कुम्भीलभय'ति खो भिक्खवे ओदरिकत्तस्स एतं अधिवचनं । [९] कतमश्च भिक्खवे आवट्टभयं ? इध भिक्खवे एकच्ची कुलपुत्तो सद्धा....पे०.... पयेथा'ति' । सो एवं पब्बजितो समानो । ।

·१३२ मज्झिमनिकायो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय गाम वा निगमं वा पिण्डाय पविसति अरक्खितेने व कायेन अरक्खिताय वाचाय अनुपद्विताय सतिया असंवुतेहि इन्द्रियेहि । सो तत्थ पस्सति गहपति वा गहप- तिपुत्तं वा पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितं समझीभूतं परिचारयमानं । तस्स एवं होति :- मयं खो पुब्बे अगारियभूता समाना पञ्चहि काम- गुणेहि समप्पिता समङ्गीभूता परिचारिम्ह; संविजन्ते खो कुले भोगा, सक्का भोगे च भुञ्जितुं पुआनि च कातुं'ति' । सो सिक्खं पञ्चक्खाय हीनाय'वत्तति । अयं वुच्चति भिक्खवे आवट्टभयस्स भीतो सिक्खं पञ्चक्खाय हीनाया'वत्तो । आवट्टभयं'ति खो भिक्खवे पश्चन्ने'तं कामगुणानं अधिवचनं । [१०] “कतमञ्च भिक्खवे सुसुकाभयं ? इध भिक्खवे एकचो कुलपुत्तो सद्धा....पे०....पञ्चायेथा'ति । सो एवं पञ्चजितो समानो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा....पे०....इन्द्रियेहि । सो तत्थ परसति मातु- गामं दुन्निवत्थं वा दुप्पारुतं वा । तस्स मातुगाम दिवा दुन्निवत्थं वा दुप्पारुतं वा रागो चित्तं अनुदंसेति । सो रागानुद्धस्तेन चित्तेन सिक्खं पच्चक्खाय हीनाया'वत्तति । अयं तुच्चति भिक्खवे सुसुकाभयस्स भीतो सिक्खं पच्चक्खाय हीनाया'वत्तो । सुसुकाभयंति खो भिक्खवे मातुगा- मस्स एतं अधिवचनं । [११] इमानि खो भिक्खवे चत्तारि भयानि इधे'कच्चे पुग्गले इमस्मि धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पञ्बजिते पाटिकवितव्यानी'ति" [१२] इदम'वोच भगवा । अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासितं अभिनन्दु'ति । चातुमसुत्तन्तं सत्तमं ।

·मज्झिमनिकायो १३३ ६८ [८ नळकपानसुत्तं] [१] एवं मे सुतं । एक समयं भगवा कोसलेसु विहरति नळकपाने पलासवने । तेन खो पन समयेन सम्बहुला अभिजाता अभिजाता कुलपुत्ता भगवन्तं उद्दिस्स सद्धा अगारस्मा अनगारियं पब्बजिता होन्ति । आयस्मा च अनुरुद्धो, आयस्मा च नन्दियो, आयस्मा च किम्बिलो आयस्मा च भगु, आयस्मा च कुण्डधानो, आयस्मा च रेवतो, आयस्मा च आनन्दो, अओ च अभिभाता अभिआता कुलपुत्ता । तेन खो पन समयेन भगवा भिक्खुसङ्घपरिवुतो अब्भोकासे निसिन्नो होति । अथ खो भगवा ते कुलपुत्ते आरम्भ भिक्व आमन्तेसि : ये ते भिक्खवे कुल- पुत्ता ममं उद्दिस्स सद्धा अगारस्मा अनगारियं पब्बजिता, कच्चि ते भिक्खवे भिक्ग्व अभिरता ब्रम्हचरिये ति ?' । एवं वुत्ते ते भिक्खू तुण्ही अहेसु । दुतियम्पि खो....पे०....नतियम्पि खो भगवा ते कुलपुत्ते आरब्भ भिक्खू आमन्तेसि ये ते भिकाववे कुलपुत्ता ममं उद्दिस्स सद्धा अगारस्मा अनगारियं पब्बजिता, कच्चि ते भिक्खवे भिक्खू अभिरता ब्रम्हचरियेति ?' । ततियम्पि खो ते भिकावू तुण्ही अहेसुं । :- - . [२] अथ खो भगवतो एतद'होसि : यन्नूना'हं ते'व कुलपुत्ते पुच्छेय्य'ति । अथ खो भगवा आयस्मन्तं अनुरुद्धं आमन्तेसि । कच्चि तुम्हे अनुरुद्धा अभिरता ब्रम्हचरियेति । ' तम्घ मयं भन्ते अभिरता ब्रम्हच- रियेति' । 'साधु साधु अनुरुद्धा । एतं खो अनुरुद्धा तुम्हाकं पतिरूपं कुलपुत्तानं सद्धा अगारस्मा अनगारियं प-बजितानं यं तुम्हे अभिरमेय्याथ ब्रम्हचरिये । येन तुम्हे अनुरुद्धा भद्रेन योब्बनेन समन्नागता पठमेन वयसा सुसु काळकेसा कामे परिभुझेय्याथ, तेन तुम्हे अनुरुद्धा भद्रेन योब्बनेन ·....१०.... १३४ मज्झिमनिकायो .... समन्नागता पठमेन वयसा सुंसु काळकेसा अगारस्मा अनगारियं पञ्बजिता । ते खो पन तुम्हे अनुरुद्धा नेव राजा'भिनीता अगारस्मा अनगारियं पब्बजिता, न चोरा'भिनीता अगारस्मा अनगारियं पञ्बजिता, न इणट्टा रस्मा अनगारियं पब्बाजिता; अपि चखो म्हि ओतिण्णो जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुक्खेहि दोमनस्सेहि उपायासेहि दुक्खो'तिण्णो दुक्खपरेतो, अप्पे'व नाम इमस्स केवलस्स दुक्खक्वन्धस्स अन्तकिरिया पायेथा'ति, ननु तुम्हे अनुरुद्धा एवं सद्धा अगारस्मा अनगारियं पञ्च- जिता'ति? । ' एवं भन्ते' । ' एवं पब्बजितेन च पन अनुरुद्धा कुलपु- तेन किम'स्स किरणीयं । विवेकं अनुसुद्धा कामेहि विवेक अकुसलेहि धम्मेहि पीतिसुखं ना'धिगच्छति अजं वा ततो सन्ततरं, तस्स अभिज्झा पि चित्तं परियादाय तिद्वति, ब्यापादो पि चित्तं परिदाय तिद्वति, थीनमिद्धम्पि ....पे०.... उद्धच्चकुक्कुच्चम्पि ....पे०.... विचिकिच्छा पि ....पे०.... अरति पि....पे०....तन्दी पि चित्तं परिदाय तिद्वति । विवेकं अनुरुद्धा कामेहि विवेकं अकुसलेहि धम्मेहि पीतिसुखं ना'धिगच्छति, अनं वा ततो सन्ततरं । विवेकं अनुरुद्धा कामेहि....पे० ...सन्ततरं, तस्स अभिज्झा पि चित्तं न परियादाय तिद्वति, ब्यापादो पि चित्तं न परियादाय....पे०....थीन- मिद्धम्पि ....पे०.... उद्धच्चकुक्कुचम्पि....पे०....विचिकिच्छा पि ....पे०.... अरति पि....पे०....तन्दी पि चित्तं न परियादाय तिट्ठति । विवेक अनुरुद्धा कामेहि....पे०....सन्ततरं । [ ३ ] " किंति वो अनुरुद्धा मयि होति :-'ये 'ये आसवा संकिलेसिका पोनोभविका सदरा दुक्खविपाका आयति जातिजरामरणिया अप्पहीना ते तथागतस्स, तस्मा तथागतो सङ्घाय एकं पटिसेवति सङ्काय एवं अधिवा- ·मज्झिमनिकायो १३५ -- अनभावकता सेति सङ्खाय एकं परिक्जेति सङ्काय एकं विनोदेती'ति' । 'न खो नो भन्ते भगवति एवं होति 'ये आसवा संकिलेसिका....पे०....एकं विनोदे- ती'ति' । एवं खो नो भन्ते भगवति होति :-'ये आसवा संकिलेसिका पोनोभविका सदरा दुक्खविपाका आयतिं जातिजरामरणिया पहीना ते तथागतस्स, तस्मा तथागतो सङ्घाय....पे०....विनोदेती'ति' । 'साधु साधु अनुरुद्धा। तथगतस्स अनुरुद्धा ये आसवा संकिलेसिका पोनोभविका सदरा दुक्खदिपाका आयति जातिजरामरणिया पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता आयति अनुप्पादधम्मा । सेय्यथा'पि अनुरुद्धा तालो मत्थकाच्छिन्नो अभब्बो पुन विरूव्हिया, एवमेव खो अनुरुद्धा तथागतस्स ये आसवा संकिलेसिका....पे०....अनुप्पादधम्मा; तस्मा तथागतो सङ्खाय एकं पटिसेवति....पे०....एकं विनोदेति । ४] "तं किं मञसि अनुरुद्धा :-'कं अत्यवसं सम्पस्समानो तथागतो सावके अब्भतीते कालकते उपपत्तिसु ब्याकरोति :- :-'असु अमुत्र उपपन्नो, असु अमुत्र उपपन्नो'ति' । 'भगवंमूलका नो भन्ते धम्मा भगवनेत्तिका भगवंपटिसरणा' । साधु वत भन्ते भगवन्तं येव पटिभातु एतस्स भासितस्स अत्थो, भगवतो सुत्वा भिक्खू धारेस्सन्ती'ति' । 'न खो अनुरुद्धा तथागतो जनकुहनत्थं, न जनलपनत्थं, न लाभसक्करसिलोकानिसं- सत्थं,न 'इति मं जनो जानातूति सावके अब्भतीते कालकते उपपत्तिसु ब्याकरोति 'असु अमुत्र उपपन्नो, असु अमुत्र उपपन्नोति । सन्ति च खो अनुरुद्धा कुलपुत्ता सद्धा उळारवेदा उळारपामुज्जा, ते तं सुत्वा तथत्ताय चित्तं उपसंहरन्ति । तेसं तं अनुरुद्धा होति दीघरत्तं हिताय सुखाय । [५] "इधा' नुरुद्धा भिक्खु सुणाति :--' इत्थं नामो भिक्खु कालकतो, सो भगवता ब्याकतो, 'अआय सण्ठही'ति'। सो खो पन'स्स आयस्मा सामं ·१३६ मज्झिमनिकायो दिडो वा होति अनुस्सवसुतो वा, ' एवंसीलो सो आयस्मा अहोसि इति पि, एवंधम्मो सो आयस्मा अहोसि इति पि, एवंपओ सो आयस्मा अहोसि इति पि, एवंविहारी सो आयस्मा अहोसि इति पि, एवंविमुत्तो सो आयस्मा अहोसि इति पीति' । सो तस्स सद्धञ्च सीलञ्च सुतञ्च चागश्च पञश्च अनुस्सरन्तो तथत्ताय चित्तं उपसंहरति । एवम्पि खो अनुरुद्धा भिक्खुनो फासुविहारो होति । ६] " इधा'नुरुद्धा भिक्खु सुणाति :--' इत्थं नामो भिक्खु कालकतो सो भगवता ब्याकतो, ‘पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया ओप- पातिको तत्थपरिनिब्वायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका'ति । सो खो पन'स्स आयस्मा सामं दिट्ठो वा होति, अनुस्सवसुतो वा, एवंसीलो सो आयस्मा अहोसि इति पि, एवंधम्मो ....पे०.... एवंपओ....पे०.... एवं विहारी ....पे०.... एवं विमुत्तो सो आयस्मा अहोसि इति पी'ति । सो तस्स सञ्च....पे०.... चित्तं उपसंहरति । एवम्पि खो अनुरुद्धा भिक्खुनो फासुविहारो होति । 'इधा'नुरुद्धा भिक्खु सुणाति :--'इत्थं नामो भिक्खु कालकतो, सो भग- वता ब्याकतो :-'तिण्णं संयोजनानं परिक्खया रागदोसमोहानं तनुत्ता सकदागामी, सकिदेव इमं लोकं आगन्त्वा दुक्खस्स अन्तं करिस्सतीति । सो खो पन'स्स आयस्मा सामं दिट्ठो वा होति अनुस्सवसुतो वा, ‘एवंसीलो ....पे०....एवं विमुत्तो सो आयस्मा अहोसि इति पी'ति' । सो तस्स सञ्च ....पे०....चित्तं उपसंहरति । एवम्पि अनुरुद्धा भिक्खुनो फासुविहारो होति। 'इधा'नुरुद्धा भिक्खु सुणाति : :--' इत्थं नामो भिक्खु कालकतो, सो भग- वता ब्याकतो :-'तिण्णं संयोजनानं परिक्खया सोतापन्नो अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो'ति' । सो खो पन'स्स आयस्मा सामं दिट्ठो वा होति अनुस्सवसुतो वा, ‘एवंसीलो....पे०....एवंविमुत्तो सो आयस्मा अहोसि ·मज्झिमनिकायो १३७ इति पी'ति । सो तस्स सद्धश्च ....पे०.... तत्थत्ताय चित्तं उपसंहरति । एवम्पि खो अनुरुद्धा भिक्खुनो फासुविहारो होति । [७] इधानुरुद्धा भिक्खुणी सुणाति :--' इत्थं नामा भिक्खुणी कालकता, सा भगवता व्याकता :---' अञआय सण्टही'ति' । सा खो पन- अस्सा भगिनी सामं दिट्ठा....पे०....पञञ्च अनुस्सरन्ती तथत्ताय चित्तं उपसंहरति । एवम्पि खो अनुरुद्धा भिक्खुणिया फासुविहारो होति । 'इधा'नुरुद्धा भिक्खुणी सुणाति :-' इत्थं नामा भिक्खुणी कालकता, सा भगवता ब्याकता :--' पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया ओपपा. तिका तत्थपरिनिब्बायिनी अनावत्तिधम्मा तस्मा लोका'ति। सा खो पन अस्सा भगिनी सामं दिट्ठा....पे०....उपसंहरति । एवम्पि खो अनुरुद्धा भिक्खुणिया फासुविहारो होति । 'इधा'नुरुद्धा भिक्खुणी सुणाति : :--' इत्थं नामा भिक्खुणी कालकता, सा भगवता ब्याकता :--'तिण्णं संयोजनानं परिक्खया रागदोसमोहानं तनुत्ता सकदागामिनी, सकिदेव इमं लोकं आगन्त्वा दुक्खस्स अन्तं करिस्सती'ति' । सा खो पन अस्सा भगिनी सामं दिवा....पे०....उपसं- हरति । एवम्पि खो अनुरुद्धा भिक्खुणिया फासुविहारो होति । इधा'नुरुद्धा भिक्खुणी सुणाति :--' इत्थं नामा भिक्खुणी कालकता, सा भगवता ब्याकता :--'तिण्णं संयोजनानं परिक्खया सोतापन्ना अविनिपातधम्मा नियता सम्बोधिपरायणा'ति । सा खो पन अस्सा भगिनी सामं दिट्ठा....पे०....उपसंहरति । एवम्पि खो अनुरुद्धा भिक्खुणिया फासुविहारो होति । [८] इधा'नुरुद्धा उपासको सुणाति : ___-' इत्थं नामो उपासको कालकतो, सो भगवता ब्याकतो :-'पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं ·१३८ मज्झिमनिकायो परिक्खया ओपपातिको तत्थपरिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका'ति । सो खो पन'स्स आयस्मा सामं दिहो....पे०....उपसंहरति । एवम्पि खो अनुरुद्धा उपासकस्स फासुविहारो होति । इधा'नुरुद्धा उपासको सुणाति :-' इत्थं नामो उपासको कालकतो, सो भगवता ब्याकतो :--'तिण्णं संयोजनानं परिक्खया रागदोसमोहानं तनुत्ता सकदागामी, सकिदेव इमं लोकं आगन्त्वा दुक्खस्स अन्तं करिस्सती'ति । सो खो पन'स्स आयस्मा सामं दिट्ठो....पे०... उपसंहरति । एवंम्पि खो अनुरुद्धा उपासकस्स फासुविहारो होति । 'इधा'नुरुद्धा उपासको सुग्गति :-' इत्थं नामो उपासको....पे०.... ब्याकतो :-'तिण्ण संयोजनानं परिक्खया सोतापन्नो अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणोति । सो खो पन'स्स आयस्मा सामं दिहो ....पे०....फासुविहारो होति । [९] " इधा'नुरुद्धा उपासिका सुणाति :-' इत्यं नामा उपासिका कालकता, सा भगवता ब्याकता :---'पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया ओपपातिका तत्थपरिनिब्बायिनी अनावत्तिधम्मा लोका'ति । सा खो पन अस्सा भगिनी सामं दिहा....पे०....उपसंहरति । एवम्पि खो, अनुरुद्धा उपासिकाय फासुविहारो होति । 'इधा'नुरुद्धा उपासिका सुणाति : -' इत्थं नामा उपासिका कालकता, सा भगवता ब्याकता :-'तिण्ण संयोजनानं परिक्खया रागदोसमोहानं तनुत्ता सकदागामिनी, सकिदेव इमं लोकं आगन्त्वा दुक्खस्सन्तं करिस्सती'ति । सा खो पन अस्सा भगिनी सामं दिहा....पे०....उपसंहरति । एवप्पि खो अनुरुद्धा उपासिकाय फासुविहारो होति । तस्मा ·मज्झिमनिकायो १३९ 'इधा'नुरुद्धा उपासिका सुणाति :-इत्थं नामा उपासिका कालक्रता, सा भगवता ब्याकता :--' तिण्णं संयोजनानं परिक्खया सोतापन्ना अविनि- पातधम्मा नियता सम्बोधिपरायणा'ति।सा खो पन अस्सा भगिनी सामं दिहा ....पे०....उपसंहरति । एवम्पि खो अनुम्द्धा उपासिकाय फासुविहारो होति । [१०] " इति खो अनुरुद्धा तथागतो न जनकुहनत्थं....पे०.... ( ४ )सुखाया' ति"। [११] इदम'वोच भगवा । अत्तमनो आयस्मा अनुरुद्धो भगवतो भासितं अभिनन्दी'ति । नळकपानसुत्तन्तं अमं [९ गुलिस्सानिसुत्तं] [१] एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे । तेन खो पन समयेन गुलिस्सानि नाम भिक्खु आर- ज्ञको पदरसमाचारो सङ्घमझे ओसटो होति केनचिदेव करणीयेन । तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो गुलिस्सानि भिक्खं आरम्भ भिक्खू आमन्तेसि : [२] ' आरसकेन आवुसो भिक्खुना सङ्घगतेन सङ्घ विहरन्तेन सब्रम्हचारिसु सगारवेन भवितब्बं सप्पतिस्सेन । सचे आवुसो आरञ्जको भिक्खु सङ्घगतो सङ्घ विहरन्तो सत्रम्हचारिसु अगारवो होति अप्पतिस्सो तस्स भवन्ति वत्तारो :--' किं पन इमस्स आयस्मतो आरञकस्स एकस्सा'रझे सेरिविहारेन, यो अयमा' यस्मा सब्रम्हचारिसु अगाखो अप्पतिस्सो इति, अस्स भवन्ति वत्तारो। तस्मा आरकेन भिक्खुना सङ्घगतेन सङ्घ विहरन्तेन सत्रम्हचारिसु सगारवेन भवितब्बं सप्पतिस्सेन ।

·१४० मज्झिमनिकायो . वत्तारो: [३] ' आरकेन आवुसो भिक्खुना सङ्घगतेन सङ्घ विहरन्तेन आसनकुसलेन भवितब्बं, इति थेरे च भिक्खू ना'नुपखज्ज निसीदिस्सामि, नवे च भिक्खू न आसनेन पटिबाहिस्सामी'ति । सचे आवुसो आरञको भिक्खु सङ्घगतो, सङ्घ विहरन्तो न आसनकुसलो होति तस्स भवन्ति :-'किं पन इमस्स आयस्मतो आरञकस्स एकस्सा'रओ सेरिवि- हारेन यो, अयमा'यस्मा अभिसमाचारिकम्पि धम्मं न जानाति, इति अस्स भवन्ति वत्तारो। तस्मा आरअकेन भिक्खुना सङ्घगतेन सङ्घ विहरन्तेन आसनकुसलेन भवितब्ब। [ ४ ] 'आरकेन आवुसो भिक्खुना....पे०....विहरन्तेन नाति- कालेन गामो पविसितब्बो न दिवा पटिक्कमितब्बं । सचे आवुसो आर- अको भिक्खु....पे०....विहरन्तो अतिकालेन गामं पविसति दिवा पटिक्क- मति तस्स भवन्ति वत्तारो :----'कि पन इमस्स आयस्मतो आरञकस्स एकस्सारञ्चे सेरिविहारेन यो अयमा'यस्मा अतिकालेन गामं पविसति दिवा पटिक्कमति, इति अस्स भवन्ति वत्तारो। तस्मा आरअकेन भिक्खुना....पे०.... विहरन्तेन नातिकालेन गामो पविसितब्बो न दिवा पटिकमितब्बं । [५] 'आरसकेन आवुसो भिक्खुना....पे०....विहरन्तेन न पुरे- भत्तं पच्छाभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जितब्बं । सचे आवुसो आरञ्ञको भिक्खु....पे०....विहरन्तो पुरेभत्तं पच्छाभत्तं कुलेसु चरित्तं आपजति तस्स भवन्ति वत्तारो :-'अयं नूनि मस्स आयस्मतो आरमकस्स एक- स्सा'रज्ञ सेरिविहारेन विहरतो विकालचरिया बहुलीकता, तमे'नं सङ्घगतम्पि समुदाचरति, इति अस्स भवन्ति वत्तारो। तस्मा आरञकेन भिक्खुना ....पे०....विहरन्तेन न पुरेभत्तं पच्छाभत्तं कुलेसु चारितं आपज्जितब्बं । [६ ] 'आरकेन आवुसो भिक्खुना ....पे०.... विहरन्तेन अनु- । ।

·मज्झिमनिकायो 'कि पन - द्धतेन भवितब्बं अचपलेन । सचे आवुसो आरञको भिक्खु ....पे०.... विहरन्तो उद्घतो होति चपलो तस्स भवन्ति वत्तारो :-'इदं नून इमस्स आयस्मतो आरञकस्स एकस्सा'रज्ञ सेरिविहारेन विहरतो उद्धच्चं चापल्यं बहुलीकतं, तमेनं सङ्घगतम्पि समुदाचरति, इति अस्स भवन्ति वत्तारो। तस्मा आरकेन भिक्खुना ....पे०.... विहरन्तेन अनुद्धतेन भवितब्ब अचपलेन। [७] ' आरसकेन आवुसो भिक्खुना....पे०....विहरन्तेन अमुखरेन भवितब्बं अविकिण्णवाचेन। सचे आवुसो आरअको भिक्खु ....पे०.... विहरन्तो मुखरो होति विकिण्णवाचो तस्स भवन्ति वत्तारो : इमस्स आयस्मतो आरञकस्स एकस्सारले सेरिविहारेन यो अयमा'यस्मा मुखरो विकिण्णवाचो'ति, अस्स भवन्ति वत्तारो। तस्मा आरञकेन भिक्खुना ...पे०.... विहरन्तेन अमुखरेन भवितब्बं अविकिण्णवाचेन । [८] 'आरञकेन आवुसो भिक्खुना सङ्घगतेन सङ्घ विहरन्तेन सुवचेन भवितब्बं कल्याणमित्तेन । सचे आवुमो आरञको भिक्खु सङ्घगतो सङ्घ विहरन्तो दुबचो होति पापमित्तो तस्स भवन्ति वत्तारो : 'किं पन इमस्स आयस्मतो आरञकस्स एकस्सा'रज्जे सेरिविहारेन यो अयमा यस्मा दुब्बचो पापमित्तो'ति'अस्स भवन्ति वत्तारो। तस्मा आरञकेन भिक्खुना सङ्घगतेन सङ्घ विहरन्तेन सुवचेन भवितब्बं कल्याणमित्तेन । [९] 'आरकेन आवुसो भिक्खुना इन्द्रियेसु गुत्तद्वारेन भवि- तब्बं । सचे आवुसो आरञ्जको भिक्खु इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारो होति तस्स भवन्ति वत्तारो :--' किं पन इमस्स आयस्मतो आरञकस्स एकस्सा'रज्ञ सेरिविहारेन यो अयमा'यस्मा इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारो'ति, अस्स भवन्ति वत्तारो । तस्मा आरकेन भिक्खुना इन्द्रियेसु गुत्तद्वारेन भवितब्बं । ....

·१४२ मज्झिमनिकायो [१०] 'आरकेन आवुसो भिक्खुना भोजने मत्तञ्जना भवि- तब्बं । सचे आवुसो आरंगको भिक्खु भोजने अमत्त होति तस्स भवन्ति वत्तारो :-'किं पन इमस्स आयस्मतो आरञकस्स एकस्सारने सेरिविहारेन यो अयमा'यस्मा भोजने अमत्तञ्चति, अस्स भवन्ति वत्तारो । तस्मा आरञकेन भिक्खुना भोजने मत्तञ्जना भवितब्बं । [११] ' आरञकेन आवुसो भिक्खुना जागरियं अनुयुत्तेन भवितब्बं । सचे आवुसो आरज्ञको भिक्खु जागरियं अननुयुत्तो होति तस्स भवन्ति वत्तारो: 'किं पन इमस्स आयस्मतो आरञकस्स एक- स्सा'रज्ने सेरिविहारेन यो अयमा'यस्मा जागरियं अननुयुत्तो'ति, अस्स भवन्ति वत्तारो। तस्मा आरञ्चकेन भिक्खुना जागरियं अनुयुत्तेन भवितब्बं । [१२] ' आरज्ञकेन आवुसो भिक्खुना आरद्धविरियेन भवितब्बं । सचे आवुसो आरञको भिक्खु कुसीतो होति तस्स भवन्ति वत्तारो :------ 'किं पन इमस्स आयस्मतो आरञकस्स एकस्सा'रने सेरिविहारेन यो अयमा'यस्मा कुसीतो'ति, अस्स भवन्ति वत्तारो। तस्मा आरसकेन भिक्खुना आरद्धविरियेन भवितब्बं । १३ ] 'आरकेन आवुसो भिक्खुना उपडितसतिना भवितब्बं । सचे आवुसो आरञको भिक्खु मुट्ठस्सति होति तस्स भवन्ति -'किं पन....पे०....यो अयमा'यस्मा मुटुस्सति इति, अस्स भवन्ति वत्तारो । तस्मा आरअकेन भिक्खुना उपडितसतिना भवितब्बं । [१४ ] 'आरझकेन आवुसो भिक्खुना समाहितेन भवितब्बं । सचे आवुसो आरञको भिक्खु असमाहितो होति तस्स भवन्ति वत्तारो :- वत्तारो:

·मज्झिमनिकायो 'कि पन ....पे०.... यो अयमा यस्मा असमाहितोति अस्स भवन्ति वत्तारो। तस्मा आरञकेन भिक्खुना समाहितेन भवितव्यं । [१५] 'आरज्ञकेन आवुसो भिक्खुना पावता भवितब्बं । सचे आवुसो आरञको भिक्खु दुप्पो होति तस्स भवन्ति वत्तारो :--- किं पन ...पे०....अयमा'यस्मा दुप्पो'ति, अस्स भवन्ति वत्तारो। तस्मा आरञ्ञ- केन भिक्खुना पवता भवितब्बं । [१६ ] 'आरअकेन आवुसो भिक्खुना अभिधम्मे अभिविनये योगो करणीयो। सन्ता'वुसो आरझकं भिक्खु अभिधम्मे अभिविनये पऽहं पुच्छितारो। सचे आवुसो आरञ्जको भिक्खु अभिधम्मे अभिविनये पऽहं पुट्ठो न सम्पायति तस्स भवन्ति वत्तारो:--'किं पन....पे०.... यो आयस्मा अभिधम्मे अभिविनये पहं पुट्ठो न सम्पायति इति, अस्स भवन्ति वत्तारो । तस्मा आरज्ञकेन भिक्खुना अभिधम्मे अभिविनये योगो करणीयो। [१७] ' आरसकेन आवुसो भिक्खुना ये ते सन्ता विमोक्खा अतिक्कम्म रूपे आरुप्पा तत्थ योगो करणीयो। सन्ता'वुसो आरञकं भिक्खुं ये ते सन्ता विमोक्खा अतिक्काम रूपे आरुप्पा तत्थ पहं पुच्छितारो। सचे आवुसो आरज्ञको भिक्खु ये ते सन्ता विमोक्खा अतिक्कम्म रूपे आरुप्पा तत्थ पऽहं पुट्ठो न सम्पायति तस्स भवन्ति वत्तारो: :--' किं पन....पे०.... अयमा यस्मा ये ते सन्ता विमोक्खा....पे०....न सम्पायति इति, अस्स भवन्ति वत्तारो । तस्मा आरञकेन भिक्खुना ये ते सन्ता विमोक्खा अतिकम्म रूपे आरुप्पा तत्थ योगो करणीयो। [१८] — आरञकेन आवुसो भिक्खुना उत्तरिमनुस्सधम्मे योगो करणीयो। सन्ता'चुसो आरञकं भिक् उत्तरिमनुस्सधम्मे पऽहं पुच्छि- ·१४४ मज्झिमानकायो तारो । सचे आवुसो आरनको भिक्खु उत्तरिमनुस्सधम्मे पहं पुट्ठो न सम्पायति तस्स भवन्ति वत्तारो :--'किं पन....पे०....यो अयमा यस्मा यस्स पत्थाय पब्बाजितो तं पत्थं न जानाति,' इति अस्स भवन्ति वत्तारो । तस्मा आरञकेन भिक्खुना उत्तरिमनुस्सधम्मे योगो करणीयोति' । [१९] एवं वुत्ते आयस्मा महामोग्गल्लानो आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच :-'आरकेने व नु खो आवुसो सारिपुत्त भिक्खुना इमे धम्मा समादाय वत्तब्बा, उदाहु गामन्तविहारिना पीति:। 'आरञकेनापि खो आवुसो मोग्गलान भिक्खुना इमे धम्मा समादाय वत्तब्बा, पगे'व गामन्तवि- हारिना'ति"। गुलिस्सानिसुत्तन्तं नवम ७० [१० कीटागिरिसुत्तं] १] एवं मे सुतं । एक समयं भगवा कासीसु चारिकं चरति महता भिक्खुसङ्घन सद्धिं । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसिः----- 'अहं खो भिक्खवे अत्रे'व रत्तिमोजना भुञ्जाभि, अञत्र खो पनाह भिक्खवे रत्ति- भोजना भुञ्जमानो अप्पाबाधातश्च सञ्जानामि अप्पातङ्कञ्च लहानश्च बलञ्च फासुविहारश्च । एथ तुम्हे पि भिक्खवे अत्रे'व रत्तिभोजना भुञ्जय अत्र खो पन भिक्खवे तुम्हे'पि रत्तिभोजना भुञ्जमाना अप्पाबाधतञ्च....पे०.... फासुविहारश्चाति ? । 'एवं भन्ते'ति खो ते भिक्खू भगवतो पञ्चस्सोसुं । अथ खो भगवा कासीसु अनुपुब्वेन चारिकं चरमानो येन कीटा- गिरि नाम कासीनं निगमो तद'वसरि। तत्र सुदं भगवा कीटागिरिस्मि ·माज्झिमनिकायो विहरति कासीनं निगमे । तेन खो पन समयेन अस्सजि पुनब्बसुका नाम भिक्खू कीटागिरिस्मि आवासिका होन्ति । अथ खो सम्बहुला भिक्खू येन अस्सजि-गुनब्बसुका भिक्खू तेनु'सङ्कमिसु, उपसङ्कमित्वा अस्सजि-पुनब्ब- के भिक्खू एतद'वोचुं : भगवा खो आवुसो अत्रे'व रत्तिभोजना भुञ्जति भिक्खुसङ्घो च, अञञ खो पना'वुसो रत्तिभोजना....पे०.... फासुविहारश्च । एथ तुम्हे पि आवुसो अत्रे'व रत्तिभोजना भुञ्जथ, अत्र खो पना'वुसो तुम्हे पि रत्तिभोजना....पे०....फासुविहारश्चा'ति । एवं वुत्ते अस्सजि-पुनब्बसुका भिक्खू ते भिक्खू एतद'वोचुः :--'मयं खो आवुसो सायश्चेव भुञ्जाम पातो च दिवा च विकाले, ते मयं सायश्चेव भुञ्जमाना पातो च दिवा च विकाले अप्पाबाधतश्च सञ्जानाम....पे०....फासुवि- हारश्च । ते मयं किं सन्दिछिकं हित्वा कालिकं अनुधाविस्साम, सायञ्चेव मयं भुञ्जिस्साम पातो च दिवा च विकाले'ति । [२] यतो खो ते भिक्खू ना'सक्खिसु अस्सजि-पुनब्बसुके भिक्खू सञआपेतुं, अथ येन मगवा तेनु'पसङ्कभिंसु, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्ना खो ते भिक्खू भगवन्तं एतद'वोचुः- इध मयं भन्ते येन अस्सजि-पुनब्बसुका भिक्खू तेनुपसङ्कमिम्ह, उपसङ्कमित्वा अस्सजि--पुनब्बसुके भिक्खू एतद'वोचुम्ह : :----' भगवा खो आवुसोअअत्रे'व रत्तिभोजना भुञ्जति....पे०....फासुविहारश्चा'ति । एवं वुत्ते भन्ते अस्सजि- पुनब्बसुका भिक्खू अम्हे एतद'वोचुं :--' मयं खो आवुसो....पे०.... दिवा च विकाले'ति' । यतो खो मयं भन्ते ना'सक्खिम्ह अस्सजि-पुनब्बसुके भिक्खू सापेतुं अथ मयं एतमत्थं भगवतो आरोचेमा'ति' । अथ खो भगवा अञ्जतरं भिक्खू आमन्तेसि :-~-' एहि त्वं भिक्खु मम वचनेन अस्सजि-पुनब्बसुके भिक्खू आमन्तेहि : सत्था'यस्मन्ते आमन्तेती'- ति । ' एवं भन्ते'ति खो सो भिक्खु भगवतो पटिस्सुत्वा येन अस्सजि- ·मज्झिमनिकायो - पुनब्बसुका भिक्खू तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा अस्सजि-पुनब्बसुके भिक्खू एतद'वोच :- सत्था'यस्मन्ते आमन्तेती'ति । एवमावुसोति खो अस्सजि-पुनब्बसुका भिक्खू तस्स भिक्खुनो पटिस्सुत्वा येन भगवा तेनु'- पसङ्कमिंसु उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्ने खो अस्सजि-पुनब्बसुके भिक्खू भगवा एतद'वोच 'सचं किर भिक्खवे सम्बहुला भिक्खू तुम्हे उपसङ्कमित्वा एतद'वोचु :- भगवा खो आवुसो अत्रेव रत्तिभोजना भुञ्जति भिक्खुसङ्घो च, अञत्र खो पना'वुसो रत्तिभोजना भुञ्जमाना अप्पाबाधतञ्च सञ्चानन्ति अप्पातङ्कतञ्च लहट्टानश्च बलश्च फासुविहारश्च; एथ तुम्हे पि आवुसो अञ्अत्र रत्तिभोजना भुञ्जथ, अञत्र खो पना'वुसो तुम्हे पि रत्तिभोजना भुञ्जमाना अप्पाबाधतञ्च सञ्जानिस्सथ अप्पातङ्कतश्च लहानश्च बलश्च फासुविहारञ्चाति। एवं वुत्ते किर मिक्खवे तुम्हे ते भिक्खू एवं अवचुत्थः- मयं खो आवुसो सायञ्चेव भुञ्जाम पातो च दिवा च विकाले, ते मयं सायञ्चेव भुञ्जमाना पातो च दिवा च विकाले अप्पाबाधतश्च सञ्जानाम अप्पातङ्कतञ्च लहानश्च बलञ्च फासुविहारश्च, ते मयं किं सन्दिहिकं हित्वा कालिकं अनुधाविस्साम, सायश्चेव मयं भुजिस्साम पातो च दिवा च विकाले'ति' । 'एवं भन्ते।' [३]" किन्नु मे तुम्हे भिक्खो एवं धम्म देसितं आजानाथ :--' यं किच्चा'यं पुरिसपुग्गलो पटिसंवेदेति सुखं वा दुक्खं वा अदुक्समसुखं वा, तस्स अकुसला धम्मा परिहायन्ति कुसला धम्मा अभिवड्डन्तीति ? ।' 'नो हे'तं भन्ते'। 'ननु मे तुम्हे भिक्खवे एवं धम्म देसितं आजानाथ :--' इधे' कच्चस्स एवरूपं सुखं वेदनं वेदियतो अकुसला धम्मा अभिवडन्ति कुसला धम्मा परिहायन्ति, इध पने'कच्चस्स एवरूपं सुखं वेदनं वेदियतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति; कुसला धम्मा अभिवड्डन्ति; इधे'कच्चस्स एवरूपं - ·मज्झिमनिकायो - दुक्खं वेदनं वेदियतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहा- यन्ति, इध पने'कच्चस्स एवरूपं दुक्खं वेदनं वेदियतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्वन्ति; इधे'कञ्चस्स एवरूपं अदुक्खमसुखं वेदनं वेदियतो अकुसला धम्मा अभिवड्वन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, इध पने'कच्चस्स एवरूपं अदुक्खमसुखं वेदनं वेदियतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्डन्ती'ति' ? ' । ' एवं भन्ते' । [४] “साधु भिक्खवे । मया चे'तं भिक्खवे अातं अभविस्स अदिदं अविदितं असच्छिकतं अफस्सितं पाय :- 'इधे'कचस्स एव- रूपं सुखं वेदनं वेदियतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति कुसला धम्मा परिहायन्ती'ति, एवम'हं अजानन्तो, 'एवरूपं सुखं वेदनं पजहया'ति वदेय्यं, अपि नु मे एतं भिक्खवे पतिरूपं अभविस्सा'ति ?' । 'नो हे'तं भन्ते' । यस्मा च खो एतं भिक्खवे मया आतं दिदं विदितं सच्छिकतं फस्सितं पाय, :- इधे'कच्चस्स एवरूपं सुखं वेदनं वेदियतो अकुसला धम्मा अभिवडन्ति कुसला धम्मा परिहायन्ती'ति, । तस्मा'हं 'एवरूपं सुखं वेदनं पजहथा ति वदामि । मया चेतं भिक्खवे अज्ञातं अभविस्स अदिदं, अविदितं असच्छिकतं अफस्सितं पाय :- ' इधे'कच्चस्स एवरूपं सुखं वेदनं वेदियतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति कुसला धम्मा अभिवडन्तीति, एवम'हं अजानन्तो, 'एवरूपं सुखं वेदनं उपसम्पज्ज विहरथा'ति वदेय्यं, अपि नु मे एतं भिक्खवे, पतिरूपं अभविस्सा'ति ? 'नो हे'तं भन्ते । 'यस्मा च खो एतं भिक्खवे मया आतं दिडं विदितं सच्छिकतं फस्सितं पाय, इधे'कच्चस्स एवरूपं सुखं वेदनं वेदियतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति कुसला धम्मा अभिवडन्तीति। तस्मा'हं एव- रूपं सुखं वेदनं उपसम्पज विहरथा'ति वदामि । .

·मज्झिमनिकायो [५]"मया चे'तं भिक्खवे अज्ञातं अभविस्स अदिडं अविदितं असच्छि- कतं अफस्सितं पाय : ' इधे'कञ्चस्स एवरूपं दुक्खं वेदनं....पे०.... एवरूपं अदुक्खमसुखं वेदनं वेदियतो अकुसला धम्मा अभिवडन्ति कुसला धम्मा परिहायन्ती'ति, एवम'हं अजानन्तो 'एवरूपं अदुक्खमसुख वेदनं पजह- था'ति वदेय्यं, अपि नु मे एतं भिक्खवे पतिरूपं अभविस्सा'ति ? । 'नो हे'तं भन्ते'। ' यस्मा च खो एतं भिक्खवे....पे०....पाय, इधे'कच्चस्स एवरूपं अदुक्खमसुखं....पे०....परिहायन्ती' ति। तस्मा'हं 'एवरूपं अदुक्खमसुखं वेदनं पजहथा'ति वदामि । मया चे'तं भिक्खवे अज्ञातं अभविस्स, अदिडं, अविदितं, असच्छिकतं, अफस्सितं पञ्ञआय :-----' इधे'कच्चस्स एवरूपं अदु क्खमसुखं....पे०....अभविस्सा'ति? । 'नो हे'तं भन्ते'। ' यस्मा च खो एतं भिक्स्ववे मया आतं दिटुं विदितं सच्छिकतं फस्सितं पञ्आय, इधे'कञ्चस्स एवरूपं अदुक्खमसुखं....पे०....वदामि । [६ ] “ना'हं भिक्खवे सब्बेसं येव भिक्खून ‘अप्पमादेन करणीयंति वदामि; न पना'हं भिक्खवे सब्बेसं येव भिक्खूनं 'न अप्पमादेन करणीय'ति वदामि। ये ते भिक्खवे भिक्खू अरहन्तो खीणासवा....पे०....(५१.२ ) सम्मदा विमुत्ता, तथारूपाना'हं भिक्खवे भिक्खूनं 'न अप्पमादेन कर- णीय'ति वदामि। तं किस्स हेतु ?। 'कतं तेसं अप्पमादेन, अभब्बा ते पमज्जितुं। ये च खो ते भिक्खवे भिक्खू सेखा अप्पत्तमानसा अनुत्तरं योग- क्खेमं पत्थयमाना विहरन्ति, तथारूपाना'हं भिक्खवे भिक्खूनं 'अप्पमादेन करणीय'ति वदामि । तं किस्स हेतु ? । अप्पेव नाम इमे आयस्मन्तो अनुलो- मिकानि सेनासनानि पटिसेवमाना कल्याणमित्ते भजमाना इन्द्रियानि समन्ना- नयमाना यस्स'त्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव....पे०....(५७.११) सच्छिकत्वा उपसम्पज विहरेय्यु'ति। इमं खो अहं भिक्खवे इमेसं भिक्खून अप्पमादफलं सम्परसमानो ' अप्पमादेन करणीय'ति वदामि ।

·मज्झिमनिकायो [७] "सत्ति मे मिक्खवे पुग्गला सन्तो संविजमाना लोकस्मि । कतमे सत्त? :-' उभतोभागविमुत्तो, 'उभतोभागविमुत्तो, पञआविमुत्तो, पञआविमुत्तो, कायसक्खी, दिटिप्पत्तो, सद्धाविमुत्तो, धम्मानुस्सारी सदानुस्सारी । [८] "कतमो च भिक्खवे पुग्गलो उभतोभागविमुत्तो ?। इध मिक्खवे एकचो पुग्गलो ये ते सन्ता विमोक्खा अतिक्कम्म रूपे आरुप्पा ते कायेन फस्सित्वा विहरति, पाय चस्स दिस्वा आसवा परिक्खीणा होन्ति । अयं वुच्चति भिक्खवे पुग्गलो उभतोभागविमुत्तो। इमस्स खो अहं भिक्खवे भिक्खुनो न अप्पमादेन करणीय'ति वदामि । तं किस्स हेतु ? कतं तस्स अप्पमादेन, अभब्भो सो पमजितुं । [९] कतमो च भिक्खवे पुग्गलो पाविमुत्तो ?। इध भिक्खवे....पे०....परिक्खीणा होन्ति । अयं वुच्चति भिक्खवे पुग्गलो पाविमुत्तो। इमस्स पि खो अहं भिक्खवे भिक्खुनो....पे०....पमजितुं । [१०] "कतमो च भिक्खवे पुग्गलो कायसक्खी ? । इध भिक्खवे ....पे०....एकच्चे आसवा परिक्खीणा होन्ति । अयं वुच्चति भिक्खवे पुग्गलो कायसक्खी। इमस्स खो अहं भिक्खवे भिक्खुनो अप्पमादेन करणीय'ति वदामि, । तं किस्स हेतु ?। अप्पेव नाम अयमा' यस्मा अनुलोमिकानि सेनासनानि पटिसेवमानो कल्याण मित्ते भजमानो इन्द्रियानि समन्नानयमानो यस्स'त्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव....पे०....(५७.११) उपसम्पज विहरे- य्या'ति। इमं खो अहं भिक्खये इमस्स भिक्खुनो अप्पमादफलं सम्पस्समानो अप्पमादेन करणीय'ति वदामि । [११] "कतमो च भिक्खवे पुग्गलो दिहिप्पत्तो ?। इध भिक्खवे ....पे०....एकच्चे आसवा परिक्खीणा होन्ति। तथागतप्पवेदिता चस्स धम्मा पआय वोदिट्ठा होन्ति वोचरिता । अयं वुञ्चति भिक्खवे पुग्गलो दिहिप्पत्तो।

·१५० मज्झिमनिकायो इमस्स पि खो अहं भिक्खवे भिक्खुनो 'अप्पमादेन करणीय'ति वदामि । तं किस्स हेतु ?। अप्पेव नाम अयमा'यस्मा अनुलोमिकानि सेनासनानि पटिसेवमानो....पे०....उपसम्पज विहरेय्या'ति । इमं खो अहं भिक्खवे इमस्स भिक्खुनो अप्पमादफलं सम्पस्समानो अप्पमादेन करणीय'ति वदामि । ? [१२] "कतमो च भिक्खत्रे पुग्गलो सद्धाविमुत्तो?। इध भिखत्रे ....पे०....एकचे आसवा परिक्वीणा होन्ति । तथागते च'म्स सद्धा निविट्ठा होति मूलजाता पतिहिता । अयं वुञ्चति भिक्खवे पुग्गलो सद्धाविमुत्तो। इमस्स पि खो अहं भिक्खवे भिक्खुनो अप्पमादेन करणीयंति वदामि । तं किस्स हेतु ?। अप्पेव नाम अयमा'यस्मा अनुलोमिकानि सेनासनानि पटिसेवमानो ....पे०....उपसम्पज्ज विहरेय्या'ति। इमं खो अहं भिक्खवे इमस्स भिक्खुनो अप्पमादफलं सम्परसमानो अप्पमादेन करणीयंति वदामि । [ १३ ] "कतमो च भिक्खवे पुग्गलो धम्मानुसारी?। इध भिक्खवे ....पे०....पाय चस्स दिस्वा आसवा अपरिक्खीणा होन्ति, तथागतप्प- वेदिता च'स्स धम्मा पआय मत्तसो निझानं खमन्ति, अपि चस्स इमे धम्मा होन्ति, सेय्यथीदं, ‘सद्धिन्द्रियं विरियिन्द्रियं सतिन्द्रियं समाधिन्द्रियं पञ्चिन्द्रियं । अयं वुच्चति भिक्खवे पुग्गलो धम्मानुसारी । इमस्स पि खो अहं भिक्खवे भिक्खुनो अप्पमादेन करणीय'ति वदामि। तं किस्स हेतु ? । अप्पेव नाम अयमा'यस्मा अनुलोमिकानि सेनासनानि पटिसेवमानो....पे०....उपस म्पज्ज विहरेय्या'ति । इमं खो अहं भिक्खवे इमस्स भिक्खुनो अप्पमादफलं सम्पस्समानो अप्पमादेन करणीय'ति वदामि । [१४] "कतमो च भिक्खवे सद्धानुसारी। इध भिक्खवे....पे०.... पञ्चाय च'स्स दिस्वा आसवा अपरिक्खीणा होन्ति, तथागते चस्स सद्धामत्तं ·मज्झिमनिकायो १५१ होति पेममत्तं, अपि चस्स इमे धम्मा होन्ति, सेय्यथीदं : -'सद्धिन्द्रियं विरियिन्द्रियं सतिन्द्रियं समाधिन्द्रियं पञिन्द्रियं । अयं वुच्चति भिक्खवे पुग्गलो सद्धानुसारी। इमस्स पि खो अहं भिक्खवे भिक्खुनो अप्पमादेन करणीय'ति वदामि । तं किस्स हेतु ?। अप्पेव नाम अयमा' यस्मा अनुलोमिकानि सेनास- नानि....पे०....उपसम्पज विहरेय्या'ति । इमं खो अहं भिक्खवे इमस्स भिक्खुनो अप्पमादफलं सम्पस्समानो अप्पमादेन करणीयंति वदामि । [१५] " नाहं भिक्खवे आदिकेने'व अआराधनं वदामि, अपि च भिक्खवे अनुपुब्बसिक्खा अनुपुब्बकिरिया अनुपुब्बपटिपदा अाराधना होति । कथञ्च भिक्खवे अनुपुब्बसिक्खा अनुपुब्बकिरिया अनुपुब्बपटि- पदा अआराधना होति ? । इध भिक्खवे सद्धाजातो उपसङ्कमति, उपसङ्क- मन्तो पयिरुपासति, पयिरुपासन्तो सोतं ओदहति, ओहितसोतो धर्म सुणाति, सुत्वा धम्म धारेति, धतानं धम्मानं अत्थं उपपरिक्खति, अत्थं उपपरिक्खतो धम्मा निझानं खमन्ति, धम्मनिज्झानखन्तिया सति छन्दो जायति, छन्दजातो उस्सहति, उस्सहित्वा तुलेति, तुलयित्वा पदहति, पहितत्तो समानो कायेन चेव परमं सच्चं सच्छिकरोति पाय च नं अतिविज्झ पस्सति । सा पि नाम भिक्खवे सद्धा ना'होसि, तम्पि नाम भिक्खवे उपसङ्कमनं ना'होसि,। सा पि नाम भिक्खवे पयिरुपासना ना'होसि, तम्पि नाम भिक्खवे सोतावधानं ना'होसि, तम्पि नाम भिक्खवे धम्मसवनं ना'होसि, सा पि नाम भिक्खवे धम्मधारणा ना'होसि, सा पि नाम भिक्खवे अत्थूपपरिक्खा ना'होसि, सा पि नाम भिक्खवे धम्मनिज्झानखन्ति ना'होसि, सो पि नाम भिखवे छन्दो ना'होसि, सो पि नाम भिक्खवे उस्साहो ना'होसि, सा पि नाम भिक्खवे तुलना ना'होसि, तम्पि नाम भिक्खवे पधानं ना'होसि । विप्पटिपन्ना'त्य भिक्खवे, मिच्छापटिपन्ना'त्थ भिक्खवे । कीव दूरे व इमे भिक्खवे मोघपुरिसा अपक्कन्ता इमस्मा धम्मविनया ।

·मज्झिमनिकायो . [१६] " अस्थि भिक्खवे चतुष्पदं वेय्याकरणं यस्सु'दिहस्स वियू पुरिसो न चिरस्से'व पय अत्थं आजानेय्य । उद्दिसिस्सामि वो भिक्खवे आजानिस्सथ मेतति । । के च मयं भन्ते के च धम्मस्स अाता- रोति' ? । यो पि सो भिक्खवे सत्था आमिसगरु आमिसदायादो, आमिसेहि संसट्ठो विहरति, तस्स पयं एवरूपी पणोपणविधा न उपेति, एवञ्च नो अस्स अथ नं करेय्याम, न च नो एव'स्स न न करेय्यामा'ति । किं पन भिक्खवे यं तथागतो सब्बसो आमिसेहि विसंसट्ठो विहरति। सद्धस्स भिक्खवे सावकस्स सत्थुसासने परियोगाय वत्ततो अयम'नुधम्मो होतिः- सत्था भगवा, सावकोहम स्मि; जानाति भगवा, नाहं जानामी ति। सद्धस्स भिक्खवे सावकस्स सत्थु सासने परियोगाय वत्ततो रुम्हनियं सत्थु सासनं होति ओजवन्तं । सद्धस्स भिक्खवे सावकस्स सत्थु सासने परियोगाय वत्ततो अयम'नुधम्मो होतिः-- 'कामं तचो च नहारु च अट्ठी च अवसिस्सतु, सरीरे उपसुस्सतु मंसलोहितं; यं तं पुरिसत्थामेन पुरिसविरियेन पुरिसपरक्कमेन पत्तब्बं न तं अपापुणित्वा विरियस्स सण्ठानं भविस्सती'ति । सदस्स भिक्खवे सावकस्स सत्थु सासने परियोगाय वत्ततो द्विन्नं फलानं अञतरं फलं पाटिकङ्खः - दिडे व धम्मे अआ, सति वा उपादिसेसे अनागामिता'ति"। [१७] इदम'वोच भगवा । अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासितं अभिनन्,'ति । कीटागिरिसुत्तन्तं दसमं। भिक्खुवग्गो दुतियो --

·No text on this page.