Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai

The Jataka Paddhati

Shri Sita Ram · 2012/08

PDF Proofread

Front matter

VIDYA
(Jyotish Section 2)
'Master Mani Mala's Third
RATIBA
C
S
N
BRA
THE
JATAKA PADDHATI
LIBRARLI
OF
SURI KESIIA VA DAIVAJNA.
Edited with
Sanskrit and lindi Commentaries
BY
Pl. Shri Sita Ram Jha J.A ,J.T.
AND
Explanatory Notes on the Mathematical portion
BY
Pt.Ramadhin Sharma.
PUBLISHED BY
MASTER KHELARI LAL & SONS..
SANSKRIT BOOK DEPOT
XICHAURI GALI,
BENARES CITY.
1934
Price Rs I As 4

(All Rights Reserved for ever by the Publisher. )
rublisher -
J. N. Yadava Proprietor,
Master Khelari Lal & Sons,
Sanskrit Rook Depor, Kachauri Gali, Benares Çily.
Printer -
Vijay Babadur Singh B. A.,
Mabashakt: Press, Bulanala, Benares City.

VIDEIR ज्यौतिषविभागे-२ मास्टरमणिमालायास्तृतीयो मणि श्रीकेशवदैवज्ञविरचित AARATIYA SN WAVE LIBRARY जातकपद्धतिः। मिथिला-देशान्तर्गत-चौगमानिवासि-काशीस्थ संन्यासि-संस्कृत- पाठशालाध्यापक-ज्योतिषाचार्य-तीर्थ पण्डित- श्रीसीतारामशर्मकृनया सर्वमनोरमाख्यया सोपपचिसंस्कृतभापाव्याख्यया विभूपिता। घोंघयानिवासिज्यौतिषतीर्थपण्डित- श्रीरामाधीनशर्मकृतया उदाहरणदोपिकया सहिता । श्रीमद यशापूलशर्मकृतसयुक्तिकोदाहरणचक्रेण समलता । सेयं- मास्टर खेलाडीलाल एएडसन्स्- "संस्कृत घुडिपो" स्वामिमहोदयैः प्रकाशिता । [सर्वाधिकार प्राशकेन रक्षित ] द्वितीयावृत्ति ] मूल्यं सपादरूप्यकम् [ सन् १९३४ मास्टरमणिमालाया ज्यौतिषमञ्जुलमणिस्तृतीयोऽयम् । श्रीविश्वेशपदेपदेभ्यः सादरमादी समयंते भत्तया । भारते। प्रस्तावना। समस्तैरपि दैवविदितैवास्ति श्रीमत्केशवदैवज्ञता "जातकपद्धतिः ॥ नवप्रन्यप्रसिद्ध हि काचिद् भवति भूमिका । अलं जगत्प्रसिद्धायास्तयाप्यस्याः सुपद्धत्तेः । यद्यप्यस्याः कृता टीका पूर्वः "प्रौढमनोरमा"। अन्यैस्तदनु दैवज्ञैरन्या “बालमनोरमा । नाचा प्रौढान्यवितुष्ट्य नान्या चालान्यविन्मुदे । नैताभ्यां मध्यवित्तुष्टिातेत्यस्त्यतिरोहितम् ॥ वस्तुतोऽन्वर्थनामत्वं गतं टीकाद्वर्यन्वतः । कृता सर्वजनप्रीत्यै मया सर्पमनोरमा !! अबादी स्पष्टया देवगिरा व्याख्याऽस्ति शोभना । ततस्तदुपपत्तिश्च ततष्टीका नृभापया। स्वसतीर्थन मित्रेण श्रीरामाधीनशर्मणा । रचिता रक्षिता पश्चादुदाहरणदीपिका ।। अन्ते संरक्षितं श्रीमद्देवज्ञापूछशर्मणः। जन्मपत्रं च तेनैव रचितं युक्तिसंयुतम् ।। उत्तमा गुणमेवास्या दृष्ट्वा गच्छन्तु पुष्टताम् । अधमा दोपमालोक्य तन्वन्तु निजदुपताम् ॥ उभावपि विवृण्वन्तो मध्यमा यान्तु तुष्टताम् । इत्येव रचिता टीका मया जातकपद्धतेः । श्रतो धन्यतमं मन्या भृशमाशास्महे वयम् । यद् दृष्ट्वैमां भविष्यन्ति सर्वे सन्तुष्टमानसाः ॥ यात्र मानवधर्मवाद् या वा मद्दष्टिदोपतः । मुद्रणादौ त्रुटिर्जाता संशोध्या सा महाशयः ।। इति ज्ञानदृशो विज्ञा 'विज्ञाप्यन्ते विवेकिनः । चौगमाग्रामवास्तव्य -श्रीसीतारामशर्मा * अध विषयानुक्रमणिका। २० विषया पष्टे | विपया टीकाकारपतमङ्गलाचरणम् १ केन्द्रादियलम् प्रत्यकारस्तमहलाचरणम् २ | दिग्यसं-कालयलम् अहर्गणानयनपद्यमुदाहरणं च ३ पक्षरलं त्र्यंशपलं यथा- यलिकानयनम् दियलम् २४ मध्यमप्रदानयनम् ४ अयनयलानयनम् तात्कालिकाहानयनम् ५ चेष्टायलं नैसर्गिकवलम् २८ मन्दोयसाधनम् ५ युद्धादिवलम् ३० रविचन्द्रस्पष्टीकरणम् ५ भावानां निरिघपलम् स्पष्टगतिसाधनम् ५] चन्द्रार्कयोधेटायलम् कुजादीनां स्पुटीकरणम् ६/इएकष्टबलानि इष्टकष्टदृष्ट्य. ३५ गतिस्फुटीकरणम् ३८ अयनांशसाधनम् योगजायुयः ४२ राशीनां लंकोदयमानम् ६ चेष्टागुणकादिसाधनं च स्योदयमानप्रकार ६ आश्रयगुणक प्रथमलग्नानयनम् विशेषश्च ६ कर्मयोग्यगुणका ४६ मतोतसाधनम् १० छापांशसाधनम् ४६ चतुर्थदशमभावानयनम् १०|चकाहानिः श्रवशिष्टभावलाधनम् धनम् વર दृष्टिसाधनम् १६ पिण्डादिनिकायुयांशाः उच्चवलं सप्तवर्गजयलम् १६ | लग्ने झरे हानिः ५६ युग्मायुग्मराशि नवांशयलम् २० | पिण्डादित्रिकायु साधनम् सप्तवर्गप्टिकष्टसाधनम् " ४२ ४५ " ५० ५३ २ - ६२ नयनम् [ २ ] विषयाः पृष्ट विषयाः लग्नायुःसाधनम् विशेषय ५६ विदशादिकथनम् ७२ अंशायुपः श्रेष्ठत्वम् ६० दशाप्रवेशकालिफलग्ना- चतुर्णामायुपां व्यवस्था परमायुःप्रमाणम् ६३ दशायाः शुभाशुभफलम् मनुष्येतरस्फुटायुः साधनम् ६३ अष्टवर्गफलस्य अल्पाधिक- दशास्वरूपं तच्छुभाशुभम् ६४ त्वकल्पना ७६ दशाक्रमः ६५ कचित् फलस्य व्यभिचारे- दशाकमवलम् फर्तव्यता रिटकररिएहरवलम् ६७/ ग्रन्थालङ्करणं ग्रन्थप्रशंसा मतान्तरम् ६६ टीकाकारपरिचयः अन्तर्दशाक्रमः ७० ततो जन्मपत्रोदाहरणम् १-४८ इति विषयानुक्रमणिका। - CO ८२

॥ धीः॥
श्रीकेशवदेवज्ञविरचिता
जातकपद्धतिः।
सोपपत्तिव्याख्योदाहरणदीपिकासहिता।
दानयारिभिरच्यो य शोमितो दानवारिभिः ।
थगजानन्दनः पायादपायात् स गजाननः ॥
प्रैलोक्यभृयतुर्वर्गप्रदा ता-पापाहत् सदा ।
मिथिलाभूमिजा-माता सन्तत सन्तनोतु शम् ॥
जननी ज्ञानी नौमि तातं यछरनाभिधम् ।
यशसा यो भुधि यातायन्ते साम्येशतां गती॥
महामहोपाध्यायो वुधचयों ज्योतिषाचार्यः।
थीमुरलीधरशर्मा शाश्वतधर्मानुरागिजनमान्य ।
ध्यात्वा यत्पदफमलं मन्दधियोऽपि हि मयन्ति तस्यज्ञाः।
जयति तरां स गुरूणामपि गुरुरध्यापयन् पाश्याम् ॥
श्रीमिथिलापति विद्यापीठे विज्ञान प्रपाठयन्ननिशम् ।
शं श्रीनन्दनमियो दिशतु गुरुज्योतिपाचार्यः ।।
देवीमभीष्टदां नत्वा श्रियं स्वाभीष्टदेवताम् ।
उपपत्तियुतां कुर्वे व्याप्यां जातश्पद्धतेः।
श्रथ ग्रन्थकारो वृत्तपूर्वाधन महलमावग्न ग्रन्थारम्भमुत्तरार्धन
प्रन्यान्तरसाध्यामितिक्तव्यतामस्तल मसाधनचाह -
Eg “सीता, पक्षान्तरे ' राम ।

जातफपद्धति । -rime नत्वा विप्न पशारदाच्युतशिवन्नमार्कमुख्यग्रहान् कुर्वे जातकपद्धतिं स्फुरतरां होराविदां प्रीतये । यन्त्रः स्पष्टतरोन जन्मसमयो वेद्योऽथ खेटा. यत्पने हि घटन्त उद्गम इहास्त सपड्भः स च ॥१॥ व्याख्या-'अहं' विघ्नपशारदाच्युतशिवब्रह्मार्कमुख्यग्रहान् यिनपो गणेशः, शारदा सरस्वती, अच्युतो विष्णुः, शिवो महादेव , ब्रह्मा विधाता, अमुख्यग्रहाः सूर्यादिनवनहा एतान् नत्वा प्रणम्य होरा- विदा होरा ज्योतिश्शास्त्रस्य लग्नफलादिविनिर्णयस्कन्धं विदन्तीति होगविदस्तेषां प्रीतये मुदे स्फुटतरामतिलघुक्रियां जातकपद्धति जातस्य शुभाशुभफलनिरूपकं शास्रं जातकं तस्य पद्धति मार्ग फुर्वे फरोमि । अवास्यां पद्धतौ यन्नैः शङ्खघटी-चक्रादिभिः स्पष्टतरोऽति- सूक्ष्मो जन्मसमयः सूर्योदयाजन्मकालावधिकष्टकालो वेद्यो ज्ञातव्यः । अथानन्तरं इहास्सिन् जन्मसमये यत्पक्षे यस्मिन् सौरादिपक्षे घटन्ते हग्गणितैक्य गच्छन्ति तस्मिन् पक्षे स्फुटा स्पष्टाः सेटा ग्रहा 'साध्या' इति शेषः । उद्गम लग्नंथसाध्य स उद्गमःशपड्भः पड़ाशिसहितो ऽस्तक्षं सप्तमलग्नं भवतीत्यर्थ ॥१॥ अनोपपत्ति:-"यानाविवाहोत्सवातकादौ खेटः स्फुटरेव फल स्फुटत्व"मित्याद्युक्तः सूक्ष्मजन्मकाले स्फुटसेटादिसाधनं समुचित मेय । तथा कान्तिवृत्त क्षितिजवृत्तयो पूर्वसम्पात प्रथमलन पश्चिम- सम्तश्चास्तलग्नसंशं तत्सम्यतद्वयं च मिथः पड्भान्तरितमिति गोलीयरेखागणितेनातिरोहितमेव विदामतो लग्न सपड्भमस्त स्यादेवेत्यलं पल्लवितेन ॥१॥ भाषार्थ- दोहा-श्रीगणपतिपदपद्मयुग मन धरि सीताराम । सररमनुजभापातिरक रिखतसुजनहितमाम । भा-मैं (केशर) गणेश, सरस्वती. विष्णु, महादेव, ग्रहा, और सूर्यादि नवग्रहों को प्रणाम करके होराशास्त्र जानने थारों के प्रीत्यर्थ अत्यन्त लघुक्रियायुक्त 'जातकपद्धति' नामक ग्रन्थ बनाता हूँ। यहाँ यन्त्रादि द्वारा अत्यन्त सूक्ष्म जन्म. बहुषु पुस्तक ज्योतिर्विदा प्रौनये' इति पामेऽनभित्रै प्रदिप्त स न रमयाय केवलौरावित्तु ज्योतिवितामावात् ।

व्यास्योदाहरणदीपिकासहिता। ३ M समय समझना चाहिए, फिर उस जन्म समय में जिनके पक्ष से गणित करने से रक्तुल्यता होती हो उन (सौर, ग्राह्य आदि) पक्ष से स्पष्टग्रह साधन करें और म यान्तरोतविधि से रमसाधन करें और रन म ६ राशि जोगने से सप्तमरम अर्थात् जायाभाव हाता है ॥ ॥ प्रथोदाहरणदीपिका। सस्मृत्य कालिकापादाम्बुज जातकपद्धते । मुदे देवविदा पुर्म उदाहरणदीपिकाम् ॥ १॥ अन तावत्स्पष्ट नहसाधनार्थमहर्गणस्यय प्रयाजन भवत्यत फलि युगादेस्तदानयनाथ पन्थान्तरात साद्धक पद्यम् -- 'शाको नवादीन्दुकशानुयुक्त फ्लेभवदन्दगणो व्यतीत । कल्याचब्दगण प्रभाकरहतश्चैत्रादिमासैर्युतः त्रिष्ट खाद्रिहताप्तयुक् - सुरहतैलब्धाधिमासैर्युत । खत्रित सतिथिविधा शिवहतत्रिव्योमशैलोद्धृत- हीनो सम्धदिनावमे सितनिशाः सावनोऽहर्गण ॥" श्रथ शालिधाहनशमन्दे १७८० फारगुनकृष्णपष्ट्या बुध सूर्यो दयात् ४० । ३६ इष्टघटिकादिपहर्गण साध्यते। तमोक्तप्रकारेण शा १७८० नवादीन्दुकृशानु ३१७६ युक्त ४५६ अय कलव्यतीता दगण स्यात् । असौ व्यतीताब्दगण प्रभाकर १२ हत ५६५० चैत्रमारभ्य गतचन्द्रमासै०युत ५६५१८ अय विधा स्थाप्य । अन्तिमस्य खादिलवेना ५० नेन द्वितीयस्यो युत ६०३६८ अस्य सुरलयेना १८२६ नेन प्रथमस्थानस्थो युत ६१३४७ अयं त्रिंशद्गुण १८४०४१० गततिथिमि २१ राभिर्युत १८४०४३१ श्रय द्विष्ठ । द्वितीयस्य शिव ११ हत २०२४४७४१ अस्य यधिक्सप्तशताशेना २८६ नेन प्रथमस्थो हीनो जात १८११६३४ अयमेव फागुनकृष्णपष्च्या बुधनिशाधैं सावनाऽहगणो जात । अधाहर्गण सप्ततष्ट ६ सिताद भीष्टयारा बुध स्यात् । अथान विशेष -अहर्गण स्वाभीष्टयारो यदि नायाति तदाभीष्ट वापथं सैको या निरेकोऽहण कार्य । अन्यश्चापि विशेष -मलमासात् पूर्वमासेष्वहर्गणान्यने पूर्ववर्षा धिमासापेक्षया यद्यधिकोधिमास आगच्छेत् तदा स न माह्य किन्तु पूर्ववर्पोद्यतुल्या एवाधिमासा प्राहा ।

४ जातकपद्धतिः। एवं स्पष्टाधिमासोत्तरमासे अहर्गणानयने पूर्ववर्षाधिमासापेक्षया यद्यधिकोधिमासो नायाति तथापि स ग्राह्य एव । पुनरपि विशेषः-मलमासोत्तरमहर्गणे गतचैत्रादिमासगणनाया- मधिमासोन प्राह्यः। मध्ये त्यहाणानयने गततिधिग्रहणेऽधिमासस्य तिथयो गगनीया एवेति ।। अथाहगणाद्वल्लिकानयनं मकरन्दप्रकाशे- "विधाय मागं घुगणस्य पट्या पुनः पुनः सा दिनजा ग्रहाणाम् । घल्ली भवेच्छेपमिता चतुर्धा शेयास्ततो मध्ययगा ग्रहः ॥" उदाहरणम् -अहर्गणः १८११६३४ अस्य' पप्ठ्यंशलब्धिः ३०१६३ शेपम् ५४ इयमेव प्रथमा वल्ली। प्रथमलब्धस्यास्य ३०१६३ पुनः पष्टिभागालन्धं ५०३ । शेपम् १३ इयं द्वितीया वल्ली । पुनर्वितीय- लन्धस्यास्य ५०३ पष्टिमागालन्धम् । शेपम् २३ इयं तृतीया वल्ली । पुनः तृतीयलम्धस्यास्य : पष्ठ्यंशलब्धिः ० शेषम् - इयमेव चतुर्थी चल्ली । श्रासां क्रमान्न्यासः - 1२३ । १३ । ५४ इति पलिकानयनम् । श्रथ मध्यमग्रहानयनम् । अत्र यस्मिन् पक्षे ये घटन्ते तस्मिन् पक्षे ते हा साध्या इत्याचार्याणामाशयस्तथापि मफरन्दप्रकाराभि- शानां छात्राणामुपकारार्थ मकरन्दयुक्त्यैव ग्रहा. साध्यन्ते । यथा मकरन्दप्रकाशे- 'यो वल्लिकायां प्रथमावशेषस्तस्मादधःस्था ग्रहवाटिकायाम् । येऽङ्काः स्थितास्तेषु युगप्रमाणा अङ्का बुधैरादित एव माहाः ।। यदा शन्यं भवेद्वल्यान्तदा तस्य तलस्थितान् । फदापि नैव गृह्णीयादड्कान्मध्यप्रसाधने । द्वितीयशेपे प्रथम विहाय तृतीयशेषे द्वितयं चतुर्थे । प्रयं तु तचत्तलगायागं बाणैर्भजेच्छेपमितं तु षष्ट्या ।। सगुण्य दिग्मिविमजेत्फलं यद्दशान्तरेणापि बिहीनितं तत् । मध्यो भवेदकमुखग्रहाणां सहायकः स्पष्टविधानयोग्यः ।" उदाहरणम्-पूर्वानीता पलिका १२३३१३१४ श्रथ रविवाटि- कायां प्रथमवल्लिकातलस्थांका: E५२॥१३॥३१॥३३ द्वितीयवल्लीतल- स्थाङ्काः ८७४२२३२ तृतीयवल्लीतलस्थाहाः ४१।१२।१७ चतुर्थवलीतलस्थाङ्काः ५३३३३३५२१६४० एपां योगः ५१५२।४७४३॥ ३२ एतस्य प्रथमस्थाने पञ्चभक्त लब्धो राशिः १० शेष १ पट्या व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। प . ६० सद्गुरप अनिमारे ५२ युतं ११२ दशभिभक्त लब्धं भागाः ११ शेष २ षष्ट्या सङ्गुणितम् १२० अग्निमा ४७ युतं १६७ पुनर्दशभिर्भक्त्वा लब्धाः कला १६ शेष ७ षष्ट्या सद्गुण्य ४२० अग्निमाकै . ४३ युत ४६३ दशभिभक लब्धा विकलाः ४६ एषां क्रमेण न्यासः १०१११।१६।४६ अथ कलादी मिथिलादेशान्तर॥३५मृणं कृत्वा जातो मिश्रमान- कालिकमध्यमरविः १०।१२।१५।११ अथ तात्कालिकाथं पद्यम् - "मिश्रेष्टयोर्यद्विधरं दिनायं गतिसगुणम् । पष्टया भक्त लवाद्यं स्याम्मिश्राधिक्ये फलं वृणम् ॥ अल्पे आहे धनं कायमेवं तात्कालिको भवेत् । चक्रे तु विपरीतः स्वादाहुकेत्वोस्तथैव हि ॥" अथ मिश्रमानम् ४४७ इटम् ४०।३६ अनयोरन्तरमृण चालनदिनादि ।।३१ रवेमध्यमा गतिः ॥' अनया मिश्रेष्टान्तरं गुणितम् पष्ट्या विभक्तं लब्धमंशादिचालनमृणम् ००० ३२८ श्रनेन हीनो पूर्वानीतमिधमानकालिकमध्यमरविस्तारकाले मध्यमरविः। १०१११॥१॥४३ एव चन्द्रादयोऽपि साध्याः ।। (द्रष्टव्यम् १ चक्रम) अथ मन्दोच्चानयनपद्य मकरन्दप्रकाशे- "नन्दा भूपा ग्रहा वेदा रसा वाणगजाः क्रमात् । विना चन्द्रं ध्रुवाः मोक्ताः सूर्यादीनां नम सदाम् ॥ शशिवाणाङ्गभूतुल्यो व्यवस्थितशको मतः । व्यवस्थितशकं स्वीयाच्छकात्सशोध्य यततः ॥ अन्तरं स्वध्रुवभक्तं फलं यद्विकालात्मकम् । तयवस्थितमन्दोच्चे युक्तमिष्टं तु तद्भवेत् ॥" अगोदाहरणम्-व्यवस्थितशफः १६५१ इएशकश्च १७८० अन-, योर १२६ रविध्या नाहनेन भक्तं लब्धं १४ अनेन विका लात्मकेन व्यवस्थितरविमन्दोच्चम् २।१७।१७ युतम् २०१७११७ २३ इद- मिष्टरविमन्दोचं जातम् । एवं कुजादीनामपि । चन्द्रमन्दोच्चं तु मध्य- ममहानयनवदेव ज्ञेयम् । (द्र० ३ चक्रम् )। अथ रविचन्द्रयोः स्फुटीकरणपद्यम् । "शोधयेत्स्वस्वमन्दोच्चात् स्वस्खमध्यं प्रयनतः । शेष केन्द्र धुधैज्ञेयं त्र्यधिकं तद्यदा भवेत् । पड्भात्संशोधयेचतु पड्भाधिक्यं यदा भवेत् ।

६ जातकपद्धतिः। पड्भहीनं तदा कार्य चकाच्छोध्यं नवाधिकम् ।। सनिघ्नः केन्द्रराशिः स्याद्भुजः स्वीयलवान्वितः । तदधास्थान लिरोदड्वान् प्रथम फलपत्रतः। भुजाग्निमतलस्साङ्कान् तद्धो विलिपेक्रमात् । फलयोरन्तरेणैव हन्या जकलादिकम् ॥ पष्ट्याप्तं स्वमृणं कुर्यात् कमोत्क्रमवसात्फले । प्रथमे तत्फलं स्पष्टुं शेयं गणितकोविदः॥ तरफलेन युतो मध्यः केन्द्र मेपादिपडभगे। तुलापट्कस्थिते हीन स्पष्टयेटी भवेद्धवम् ॥" अथ स्फुटरविसाधनार्थमुदाहरणम् -- मध्यमाकं १०११११११४३ रविमन्दोचा २१७१७१२३ दसाविशोध्य ४६५४० शेषमिदं केन्द्रसंशम् । इदं राशियाधिकत्वात् पड्भा. द्वियोध्य शेष भुजः, १५२३५५४०२० एतस्य राशिस्त्रिंशद्गुणः ३० स्वलय- २३ रेभियुतः जाता भुजांशाः ५३ एतत्तलस्थाः फलपत्राकाः ११४४५ तदमिमतलस्थाद्वाश्च १२४६२ पामन्तरजातं फलान्तरम् १९१७ अनेन भुजफलादिकं ५४।२० गोमूनिकया सहुण्य पष्ट्या विभज्य लम्धं ०००१०१० इदं प्रथमफले १।४।४५ युक्तम् जातमिष्टफलम् ।४।५५ अनेन मेपादि-न्द्रत्यायुक्तो मध्यमरवि स्फुटरविः १०।१२।५३८ एवं चन्द्रानयनमपि ॥ अथ स्पष्टगतिसापनाथं पद्यम्- "गोमूनिकाया ममतो हि गुण्ण मध्यागतिः स्वरूफलान्तरेण । पष्टयुद्धृता लन्धयुता स्वकेन्द्र कर्यादिपड़ाशिगते समुक्तिः ॥ मृगादिषड़ाशिगते च पेन्द्रे लन्धेन हीना निजमध्यमुक्तिः। स्फुटा भवेद्भुकिरिहेन्दुरव्योरेवं गतिरुदिता महद्भिः ।। यत्रोदाहरणम्-चमध्यगतिम् ५६ 1- फलान्तरेणा००१०१११७ नेन गोमूधिकया संगुण्य पष्ट्या विमज्य लब्धम् १।१६ अनेन मेपादि- फेन्द्रत्यान्मध्यगतिः ५8 युक्ता जाता रवैः स्पटा गतिः। ६०१२३ एयं चन्द्रस्यापि ॥ अथ पुजादीनां स्फुटीकरणलोगाः- "सूर्यस्य मध्य युधशुफयोः स्यान्मभ्यं म्बमध्यं निजशीमतुम् । सुरज्यमौमाम्निमश्चगणां मयं स्वमध्य रबिमध्यमुखम् ॥

व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। अपास्य मध्यं निजशीघ्रतुंगाच्छेपं भवेद्राशिमुखं स्वकेन्द्रम् । पड्भाधिकं चोदय फुजादिकानां संशोधयेद् द्वादशराशिमध्ये ।। खत्रितः केन्द्रराशिः स्यादुजः स्वीयलवान्धितः । तद्वसापूर्ववच्छैटयं फलमादौ प्रसाधयेत् ॥ तदधं समृणं कुर्य्यात् पेन्द्र मेपतुलादिगे। परग्रहो भवेदेवं मन्दोचा विशोधयेत् ॥ शेष द्वितीय केन्द्र स्यादतो याहुश्च पूर्ववत् । तसात्पूर्यचन्मान्दं फलं ज्ञात्या तु तद्ग्रहे ॥ मध्याख्ये स्वमृणं कुर्यात् समस्तं द्विग्रहो भवेत् । द्विग्रहं शोधयेच्छीमाच्छेप पेन्द्र तृतीयकम् ॥ पेन्द्रावाहुस्ततः शैघ्र पुनः संसाधयेत्फलम् । समस्तं स्वमृणं कुर्यात् द्विग्रहे तत्फलं फ्रमात् ॥ केन्द्र मेपतुलापटके भवेदेय स्फुटो ग्रहः । एवं पुजादिपञ्चानामुदितं स्पष्टसाधनम् ॥" श्रवोदाहरणम् - गचिमध्यमानयनवदन साधितमध्यमभीमः ००।१११ १६४३ असर शीघ्रोच्चं मध्यमाः १०१११।४३ मध्यमार्या- ग्मध्यम कुज विशोध्य जातं प्रथमशीघ्रयेन्द्रसंशERE५५/०० इद पड्भाधिपत्याचमाद्विशोधित २२००।०५।०० एतस्य भुजांशाः ६० पत. दघाफलपत्रस्थशीघ्रफलाका २२५४ भुजांशानिमाइस्यास्य ६१ तल. स्थिताकाः २३।१५ शनयोरन्तरम् ००२१ अनेन भुजपलादिकं ५०० गोमूनिफया गुणितं ००१०५।०० पट्या भक्तं लम्धं ००११४५ इदं प्रथमफले २२५४ युतं जातम् २२५५४५ एतस्यार्धन १९२२५२ मध्यमकुजस्तुलादिकेन्द्रत्यादीनः कृतः २१।२६४५१ अयमेष पर. महाल्यो शेयः । पनं परमहं कुजमन्दोचा १००।४० दस्मादिशोभ्य जातं मन्दफेन्द्रम् ।।१०।१३।४ अस्मात् माग्य(जांशाः १३० पूर्वयद् गृहीते मान्दफले हा२६ ॥ अनयोरन्तरम् ०००७ अनेन भुजक लादिकं शह गोमूनिक्या संगुएप ज्ञातम् ॥३६४३ पट्या भक्त लम्धं ००१०१॥३७ प्रथममान्दफले ६२६ ऽस्मिन् क्षयफनत्यादीनं १२५२३ अनेनापि मेपादिमान्दयेन्द्रस्यास् मध्यकुजोऽशादी युतः ००१२०१४१३०६ अपमेय द्विग्नहायः स्यात् । एनं द्विमहं रयिमया दिशोध्य जातं तृतीयं शीप्रमेन्द्रम् २०३०३७ इदं पड्माधिकमतः जातफपद्धतिः। . mus- १२ अस्माद्विशोधितम् २०६२।२३ एतस्य राशिस्त्रिंशद्गुणितः ६० श्रंशः युत जाता भुजांशाः ६६ अस्मात्पूर्ववच्छीघ्रफले २६४ ॥ २६०२४ अनयोरन्तरेना ००१२० नेन गोमूनिकया गुणितं भुजफ्लादिक ४७४० पष्टया भक्तं लब्धम् ००1०६८ अनेन प्रथममन्दफलं युकं जात २६६१३१४८ अनेनैव तुलादिवेन्द्रत्वाद्धीनो द्विग्रहो जातः स्फुटकुजः ११।२४।२७११८ एवमेय बुधादिकानयनमपि शेयमिति । अथ फुजादिकानां गतिस्पष्टीकरणम् । तर तावन्मध्यमागतिस्तु प्रथमचके द्रष्टव्या गतिस्फुटीफरणपद्यम्-मफरन्दनकाशे- "मध्यां गति मन्दफलान्तरेण हत्या हरेदभ्ररसैरिहाप्तम् । मध्ये स्वरेन्द्रे किलराशिषट्के फान्मृगान्मध्यगतौ धनर्णम् ।। मन्दस्फुटा साच तयोनिता स्याच्छीघा गतिः केन्द्रगतिम्रहाणाम्। हत्याथ तां शीघ्रफलान्तरेण षष्ट्या मजेदातफलं धनर्णम् ॥ मन्दस्फुटायां निजशीघ्रफेन्द्रे मृगादिफर्कादिगते द्वितीये। भवेत्तदा भूमिजपूर्वकानां गतिः स्फुटा सैय नभश्चराणाम् ॥" अनोदाहरणम्-कुजस्य मध्यमागतिः ३।२६ मन्दफलान्तरेणा ०००७ नेन गोमूनिम्या गुणिता जाता ००१२१७११८२ पष्ट्या भक्ता लब्धं ०००३।४० इद कर्कादिवेन्द्रत्यान्मध्यगतौ धनं फार्म्यमतः ००।३।०६ इयमंशादिमन्दस्फुटा गतिः, अनया शीघ्रागतिः ५६ हीना कलादिः २४०२ केन्द्रगतिः स्यात् , सा च शीघ्रफलान्तरेणा ००१२० मेन गुणिता 002020 यष्ट्या भरा लब्धं ०००८१०१ अनेन मृगादिकेन्द्रत्यान्मन्दस्फुटा गति ०० ३५१०६ युता जाता कुज- स्पधागतिः ००४३।०७॥ एवं बुधादीनामपि गतयः साध्याः (०४ चक्रम् ) श्रथायनांशानयनपद्यम्-- "शाकमेकातिवेदोन द्वि.रत्या दशभिहरेत् । लब्धं हीनञ्च तत्रैव पट्याप्ता श्रयनांशकाः ।। लवीरुतोऽस्त्रिगुणानसाप्तस्तावन्मिताभिर्विकलाभिराठ्याः। अनोदाहरणम्--शकः १७८० एकातिवेदै ४२१ रेमिहीनः १३५४ श्रयं स्थानद्वये स्थाप्य द्वितीयस्थो दशभिभक्तः १३५।५४ श्रनेन प्रथमस्थानस्यो हीनः १२२३।०६ पष्ट्या भक्तो लब्धं २०२३०६ वरम्मेऽयनांशमाः । श्रथ लवीकृतः सूर्य ३१२५७३८ निमिगुणितः व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता १३५२५४ विंशत्या भक्तो लब्धं ४७ श्राभिर्विकलाभिर्यारम्मका- लिकायनांशा युताः जाता इष्टायनांशाः २०१२३४५३ । अथ लड़ोदयेभ्यः स्वदेशोदयानयनपद्यम्- मेषादिगे सायनभागसूर्य दिनार्धजाभा पलमा भवेत्सा। विष्ठा हता स्युर्दशभिर्भुजगदिग्भिश्वरार्धानि गुणोद्धृतान्त्या ॥ लकोदया विघटिका गजभानि गोङ्क- दनानिपक्षदहनाः क्रमगोत्क्रमस्याः । हीनान्विताश्चरदलैः कमगोत्क्रमस्यै- मेंपादितो घटत उत्क्रमतस्त्विमे स्युः ।। मिथिलादेशीयपलमा ६ श्रत उपरोक्तपद्यानुसारेण चरखण्डानि ६०॥४॥२० लंकोदयाः चखं स्योदयाः मी. मे, २७८-६० = २१८ कु. वृ. २६४-४८ %3D २५१ म. मि. ३२३-२० = ३०३ घ.क. ३२३+२० = ३४३ घृ. सिं. २88+४= = ३४७ तु.फ. २७+६०- ३३८ श्रतएव वृद्धोक्तं पद्यम्- "अरेन्दुपक्षाः शशियाणपक्षा गुणानरामा गुणवेदरामा । शैलाधिरामा धसुरामरामाः फात्ममान्मेपतुलादिमानम् ॥" थथ लमानयनपद्यम् नीलकट्याम् - तात्काले सायनास्य भुकभोग्यांशसंगुणात् । स्वोदयात् खानिहलन्धं भुकं भोग्यं रवेस्त्यजेत् ॥ इएनाडीपलेभ्यश्न गतगम्यामिजोदयान् । शेष खन्याहतं भकमशुद्धन लयादिपम् । श्रशुशुभे हीनयुक्तनुर्ययनांशम् । अथ फदा कथं लमं साध्य तदर्थ पचम्- "लग्नं सूर्योदयादिएएडेमोग्यप्रकारतः। राविशेषयटीभिस्तु साध्यं भुकमवारतः । यामिनोगतदण्डैर्या लग्नं पड्मयुतादयः । . २

जातफपद्धतिः।
भोग्यप्रकारतस्त्वेवं दिनशेपसमुन्द्रयः ।।
दण्ड सपड्भरवितः साध्यं भुकप्रपारतः ।
झियालाघवमेवं स्याज्यं गोलविदा सदा ।":
श्रोत्रोदाहरणम्-अथ सूर्योदयादिष्टघटय ४०३६ अष ताय.
साघयार्थ रानिगतेएघटीभि १२।२२ रामिः सपड्मसूर्याच भोग्य-
प्रकारेण लग्नं साध्यते । स्पष्टो रविः १०१२५३८ अयनांथाः २०१२३॥
५३ सपड्भसायनः सूर्य: ५।०३।२१॥३१ अस्य भुकांशाः २२१६३१
त्रिंशदंशेभ्यः ३० शोधिता जाताः सूर्यस्य भोग्यांशाः २६।३।२६ अथ
सपमसायनार्कस्य न्यारशिगतत्वात् पूर्वानीतैमोग्यांशैः कन्य.
फोदयो ३३८ गुणितः ६००४ामा२२ याग्न्यु ३० इतो जातो भोग्य
फालः पलादिः ३०००६।३५ एवं भुक्तांशः भुक्तकारों भवति । श्रथेष्ट-
घटोपलेभ्यो ७४२ भोग्यकालः ३००1०81३५ शोधिनः शेषम् ४४१।५०१२५
असात्तुलोदयः ३३८ शोधितः शेपम् १०३ 1 ५०१२५ तुलादने।
वृश्चिकोदयमान ३४७ मिदं न शुद्धयत्यतस्तुलः शुद्धसको वृश्चिकोs.
शुद्धसंशश्च शेयः। शेषं १०३।५।२५ खन्याहतं ३११५।१२।३० अशुद्धो
दयमानेना३४७ नेन भक्तं लन्धर्मशाद्यम् E11138 मेपादिशुद्धपर्यंत
राशिसंख्या ७ अस्यां लब्धांशाचे योजिते जातम् ७५३६ इदमय-
नांशै २०१२३४५३ हनिं जातं प्रथमलग्नम् ६।१८३४।४६ इदं सषभं
सप्तमलनं ०१-३४॥४६॥ लग्नसाधने विशेषः
"इयाधिरानि सूर्यस्य भुक्तमोग्यपलानि चेत् ।
तदेयात् निशता निघ्नात् सूर्याकान्तोदयहृतात् ।
लब्धांशे रहितो युक्तो रविरेव हि लग्नकम् ।
उदये रवितुल्यं स्यालग्नं पड्मयुतो रविः ॥
अस्तकाले भवेदेव शेयं तत्वविदा सदा ॥१॥"
-
श्रथ नतोन्नत दशमवतुर्थभावलाधनमाह-
राने शेषमितं युतं दिनदलेनाहो गतं शेप
विश्लेष्यं खलु पूर्वपश्चिममतं त्रिशच्च्युत चोन्नतम् ।
यत्पूर्वोन्नतपड्भयुक्तरवितः पश्चान्नतादित्यतो
यल्लङ्कोदयकैश्च लग्ननिय तामाध्यं सपड्भं सुखम् ॥२॥

व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। व्या-रात्रेः शेष (अवशिष्टघट्यादिक), इतं गतघट्यादिक दिनदलेन दिनार्धन युतं क्रमेण पूर्वपश्चिमनतं भवति, (अर्थात् राव्युत्तरार्ध जन्मसमयश्चेत्तदा रात्रिशेष दिनार्धन युतं पूर्वनतं तथा रात्रिपूर्वार्ध जन्मसमयंश्चेत् तदा रात्रिगतं दिनदलेन युतं पश्चिमनत भवति) एवं अहो दिनस्य गतं शेषकं दिनदलेन विश्लेप्य (दिना र्धाद् विशोध्यमित्यर्थः) सदा क्रमेण पूर्वपश्चिमनतं स्यात् । तन्नत विंशच्च्युतं त्रिंशतः शुद्धमुन्नतं स्यात् ( पूर्वनते त्रिंशच्च्युते पूर्वोन्नतं, पश्चिमनते विंशच्च्युते पश्चिमोन्नतं स्थादित्यर्थः)। थथ भावद्वया- नयनं--यदित्यादि। पूर्वोन्नतपड्भयुक्तरवितः पूर्वोन्नतघटिकासप- इभसूर्याभ्यामित्यर्थः, तथा पश्चानतादित्यत पश्चिमनतकालतरकाल- सूर्याभ्यामिरयर्थः । लकोदयकैलेकाराश्युदयैः “लकोदया विघटिका गजमानी" त्यादिभिः लममिव यल्लग्न तन्माध्यं दशमला स्यात् • ( अर्थात् पूर्वनते सति पूर्वोन्नतघटिकाद्यमिष्टकाल प्रकल्प्य, सपड़भ- सायनसूर्य तात्कालिकसायनसूर्य प्रकल्प्य, लोदयानेय खोदयान प्रकल्प्य भोग्यप्रकारेण ला साध्यं तद्दशमलवं स्यात्, एवं पश्चिम नते पश्चिमनतघटिकादिकमिष्टकालं, लङ्कोदयान खोदयान प्रकलप्य तात्कालिकसायनसूर्यस्य भोग्यांशपशेन लग्नं साध्यं तद्दशमं भव. तीत्यर्थः ) तत् सपड्मं सुखं चतुर्थलग्नं भवतीति ॥ २ ॥ 4 " अथ नतोनतोपपत्ति:- याम्योत्तरवृत्तेन खण्डितस्य सगोलस्य प्रागपरविभागेन कपालद्वयं भवति । तत्र याम्योत्तराहोरात्रवृत्तोर्य- सम्पातादहोरात्रवृत्ते सूर्यो यावतीभिर्घटीभिनेतः स नतकालः। तथा थाम्योत्तराहोराश्वृत्ताधासम्पाताद्यावतीभिर्घटीभिरुनतः स चौत्रत कालः, ऊर्ध्वयाम्योत्तरवृत्ताक्षितिजामध्यहोरात्रवृत्ते दिनाधं, ततधाधो. याम्योत्तरवृत्तावधि पत्रिदलम् । अतः प्राकपाले क्षितिजाधःस्थे सूर्य रात्रिशेपं, पश्चिमकपाले क्षितिजाधास्थे राग्रिगतमतो रात्रिशेषेण राषि गतेन पृथक् युतं दिनदलं क्रमेण पूर्वपश्चिमनत स्यादेव ।तथा माकपाले क्षितिजोध्यस्थे रवी फुजार्वि यायद् दिनगत, पश्चिमकपाले दिनशेष. मतो दिनगतेन दिनशेषेणोनितं दिनदलं फ्रमात् मागपरसंशको नसयालः स्यात् । तथा नत+उन्नत-३० मत % ३०-मता : उपपन्नम् नतोलतानयनम् । अथ दशमचतुर्थभायोपपत्ति:- शान्तिवृत्तयाम्योत्तर- वृत्तयोरुर्घसम्पातो दशमलग्नमधासम्गतश्च चतुर्थलग्नं "मभ्यलग्न जातकपद्धतिः। मिति दक्षिणोत्तरे" इति भास्करोतः। तदानयनं तु क्रियालाघवाद् भोग्यप्रकारेणैवाचार्येण कृतम् । यथा-पूर्वनते यावतीमिघटीभिरघो. याम्योत्तरवृत्तादविरुनतस्तावतीभिरेव घटीभिः सपड्भरविरूवया- म्योचरवृत्चानतो वृत्त्योः सम्पातद्वयस्य पड्भान्तरितत्वात्। श्रतः सपड्भसूर्यदशमलग्नयोरन्तरे सपड्मसूर्यस्य भोग्यांशाः मध्यलग्नस्य भुकांशाः तदन्ततिराशयश्च, तत्सम्बन्धिकालश्याहोरात्रवृत्ते पूर्वोत. घटीतुल्य एव पूर्वोकयुक्त्या सिद्धोऽत एव “पूर्वोन्नतपड्भयुक्तरवित" इत्युक्तं युकमेव । तथा पश्चिमनते मध्यलग्नाकयोरन्तरे रवे ग्यांशाः, सलमभुतांशा, तदन्तर्वतिराश्यशाश्चेति तरसम्बन्धिकालण्याहोरान. पृचे नतफाल एवातोऽत्र स्थितिद्वयेऽपि भोग्ययुफ्त्या दशमलमं भवितुः महति । तथा स्वयाम्योचरवृत्तं निरक्षदेशीयतितिजं ध्रुवस्थानगतत्वात् , तस्मान्मध्यलग्नसाधने निरक्षोदयमानग्रहणमेव समुचितम् । तथा च दशमचतुर्थलग्नयोमियः पड्भान्तरितत्वान्मध्यं सपड्भं सुसं स्यादेधे. त्युपपन्नम् ॥२॥ भा--रात्रि में मध्यराग्रि से ऊपर इष्टमाल हो तो रातिशेष घटी को दिनाध में जोदने से पूर्वनत होता है, यदि मध्यरानि से पूर्व (पहले हो) इष्टकाल हो तो रामिगतयटी को दिनदल में जोड़ने से पश्चिमनत होता है। तथा दिन में मध्याह्न से पूर्व इटाल हो तो दिनगतपटी को दिनार्ध में घटाने से पूर्वनत, यदि मभ्यास से उपर इष्टकाल हो तो दिनशेष घटी को दिनार्ध में घटाने से पश्चिमनत होता और पनत को ३० सीस में घटाने से पूर्वागत तथा पश्चिमनत को ३० में घराने से पश्रिमोसत होता है । इस प्रकार से यदि पूर्वनत हो तो यासतपदी को इट. काल फल्पना कर भीर सायनपूर्ष में ६ राशि जोड़ फरक सायनसूर्य कल्पना कर, धमा पश्चिमनत हो सो पश्चिमनतपटी को इष्टकाल कल्पना पर भोर तात्कालिक सायनसूर्य को सापनस्र्य, तथा सोदयमान को स्वोदयमान मानकर (दोनों संस्था में) भोग्य प्रकार से ही एमसाधन कर तो दामन होता है। उसमें । राशि जोदने से मुखभाय ( चनुयंटम) होता है ॥२॥ उदो० -अध नतोन्नतसाधनम् -०३६ दिनमानेना २४ नेन होनिनं जात रापिगतेष्टदण्डमानम् १२२२ इदं दिनाघेना १४७ नेन युतं जातं रानी पश्चिमनतम् २०२० र ३० निशच्च्युनं जात- मुमचम् ॥३१॥ अपदशमलमसाधनम् - शन क्रियालाघयाय उन्नतपटीपड्मयुकरवितः मुक्तप्रशारणोदा.

व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। हरण प्रदश्यते। तात्कालिकोऽक १०/१२२५७।३८ अयनाशा २०॥२३॥ ५३ सायनार्फ ११०॥२१॥३१ सपड्भ ५।३।२१।३१ अस्य भुपाशा ३२॥३१ एमि कन्योदयामान २७ गुणितम् ६३३।४।३८ साम्न्युधृतम् जातानि भुक्तपलानि ३११७२३, उन्नतपलभ्य २११ सशाध्य शेष १७६३५२२३७ अस्मात् सिहोद्यो न शुद्धयत्यत सोऽशुद्धसश । शेषम् १७६५५२२३७ त्रिंशता गुणितम् ५३६६।१८।३० अशुद्धलङ्कादयमानना २६६ नेन भक्त लब्धमशाद्यम् १८॥२॥५२ मपादशुद्धराशिभ्यो ५ लब्धा शाध शोधित जातम् ॥१११५७१ इदमभि २०१२३५३ रयनमागे हीन जात दशमलगम् श२११३३१५ एतद्राशिपट्पन युत जात चतुथलग्नम् ॥२१॥३३॥१५॥२॥ अथावशिष्टभावसन्ध्यानयन तत्फल चाह- यशो व्यस्तखभस्य भूयमहतो योज्यस्तनौ दिच्युतो घन्धी तेऽपि च सागभास्तनुमुखाः सन्धिदियोगोर्धितः। शून्य सन्धिपु भावगेऽखिलफल स्याद्भावसन्ध्यन्तरे- णात सन्धिखगान्तर क्षयचय भावाधिकेऽल्पे खगे ॥३॥ व्याख्या-व्यस्तखभस्य सप्तमभावोनदशमलग्नस्य यशस्तृती याश द्विष्ठ भूयमहत एकनान्यत्र द्वाभ्या गुणित इत्यथ पृथक २ स तनौ लग्ने योज्यस्तदा फ्रमण द्वितियतृतीयभायौ भवत । तथर स एप न्यशो द्विच्युतो द्वाभ्या शुद्धा भूयमहता यघी चतुथमारे योज्यस्तदा प्रमेण पञ्चमपठभायो भवत । तेऽपि चानन्तरानीता द्वितीय तृतीय पञ्चम पष्ठभाया साङ्गमा पड़ाशिसहिता फ्रमणा एमनवमैकादशवादशभाया भवन्ति, एय तनुमुखास्त वादया द्वादश भाचा सिदा । श्रथ सन्ध्यानयन द्वियागाऽधिता दयारासन्न स्थभाययोर्योगाऽधित सधिमयति स एय पूयभावस्थ विराम सन्धिरप्रिममावस्यारम्मसन्धि स्यादित्यर्थ । (अत्र विशप माय द्वययागे द्वादशाधिपत्यऽपि चमत्यागो न कार्य । तथा च पूयभाष यदि दशैकादश या राशयाऽग्रिममाय शून्यमको पा राशिस्तदा शुन्यक त्याने मादश सयाज्य योग पाय 1) अथ भायफ्लम्-सधिषु स्सिते महे शून्य शुन्यफल, मायगे भावराश्यशादिभिस्तुल्य महऽपि लफल पूर्णफल रूपमितं स्यात् । भायाधिकऽल्प गे सति सधि सगान्तर भायसायन्तरेणाप्त पल प्रमात् तयचय गति, (गायाधिक जातकपद्धतिः। samun ३ ३ ३ ३ । प्रहे विरामसन्धिसगान्तरं विरामसन्धिभावान्तरेण भक्तं फलं क्षय- भवरोहाख्यं, भावाल्पे खगे प्रारम्भसन्धिग्रहान्तरमारम्भसन्धिभावा- न्तरेण भक्तं फलं चयमारोहाख्यं भवतीत्यर्थः । ॥३॥ अत्रोपपत्तिः - प्रथमचतुर्थलग्नान्तरस्य तुल्यास्त्रयो विभागाः का- न्तिवृते द्वितीयादयस्त्रयो भावाः। तथा चतुर्थसप्तमान्तरस्य समा स्त्रयो भागाः पञ्चमादयस्त्रयो भायाः, एवं सप्तमदशमान्तरेऽष्टमाद. यस्त्रयः, दशमप्रथमलग्नान्तरे चैकादशादयत्रयो भायाः प्राचीनरुदिताः। अत एव लग्नचतुर्थान्तरस्य त्रिभागेन-च-ल_६+च-ल-६ ६+च-(६+ल) दशम-सप्तम अनेनैकगुणितेन युतं लग्नं द्वितीयो भावो द्विगुणेन युतं तृतीयो भावः स्यादेव । तथा चतुर्थसप्तमान्तर- ज्यंशेनस स-च-६-६+स-च ६-(च+६-स) %D२- (द स ३ अनेनैकगुणेन युतो यन्धुभायः पञ्चमो भावो भवितुमर्हति, द्विगुणेन युतस्तदा पष्ठमायः स्यादेव । तथा वृत्तसम्पातद्वयस्य पड्भा. न्तरितत्वात् द्वितीयादयोऽपि साङ्गभा अष्टमादयः स्युः। भावदया. न्तरस्य मध्यस्थानमेव सन्धिः तस्य राश्यादिमानं= द्विभा-प्रभा प्रभा+द्विमा ममा+ अतः "सन्धिर्दियोगोऽधित इत्य- न्तमुपपनम् । अथ मायफलयुक्तिः :-तन प्राचीनवचनम् - "भावप्रवृत्ती हि फलप्रवृत्तिः पूर्ण फल मायसमांशकेषु । हासः फमाद्भावविरामकाले फलस्य नाशः कथितो मुनीन्द्रः ॥" भारम्मसन्ध्यप्रतो भायप्रवृत्तिस्तत एव फलप्रवृत्तिरपि ततः फमणोपचीयमानं फलं भावसमे प्रहे सति परमं रूपमितं भवति, तत्र सन्धिप्राहान्तरमपि परमं मावसभ्यन्तरतुल्यं भवति, ततः प्रमेण फलस्यापचयः विरामसन्धिसम प्रहे फलस्य नाशस्तप सन्धि. पगान्तरमपि शन्यमतः सन्धिपगान्तरयशेनेय फलस्योपचयापचयी सिद्धावतोऽनुपाता यदि मायसन्यन्तरतुल्यसन्धिप्रगान्तरण परमं फलं रूपमितं १ लम्यते तदेष्टसन्धिखगान्तरेण किमिति १४(संप्र)_ संगम भास इष्टस्याने मायफलमित्युपपनम् सर्पम् ॥३॥ २ २ गास व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। M मा०-दशमभावमें सप्तममावको घटाकर उसका तृतीयांश हममें जोड़नेसे द्वितीयभाव, और द्विगुणिततृतीयांश जोडनेसे तृतीयभाव होता है, और उसी तृतीयांशको दो राशि २ में घटाकर शेषको चतुर्थभावमें जोड़नेसे पञ्चमभाव, और द्विगुणित शेपको चतुर्थ भाव में जोडनेसे पष्ठभाव होता है। इस प्रकार २, ३, ५, ६, ये चार भाव हुए इनमें प्रत्येकमे ६ राशि जोड़नेसे ममसे ८, ९, ",२ ये चार भाव होते हैं, और चार भाव 1, ५, ७, १० पूर्व श्लोक्से सिद्ध हो चुके हैं एवं तन्वादि द्वादशभाच सिद्ध हुए। आसनस्थ दो दो भावों का योगार्ध करनेसे प्रथमभावकी विराम सन्धि और अग्रिमभावकी भारम्भसन्धि होती है। सन्धिक तुल्य प्रहके राश्यंशकरा हो तो भाव पल शून्य, और भावके तुल्य हो तो सम्पूर्ण फल : होता है । यदि भाव से अधिक (आगे) ग्रह हो तो विरामसन्धि ग्रहान्तरको विरामसन्धिभावान्तरसे भाग देनेसे एन्धि भावफल क्षय (अररोही संशक) होता है। यदि भावसे अस्प (पीछे) ग्रह हो तो भारम्भ सन्धिमहान्तरको भारम्भ सन्धि और भायके भन्तरसे भाग देनेसे लन्धि चय (भारोही संज्ञक) होता है ॥ ३ ॥ उ०दी०-व्यस्तखमस्यास्य ३२२।२६ व्यंशः १२००198ARE अन शेषम् २ अतः स्थानद्वयेऽपि सरूपोन्तिमायययो गायोतः १२००। ५.३० अयं स्थानद्वये स्थाप्यः। एककेन गुणित: ११००५8३० लोना १३४५६ मेन युतो जातो द्वितीयभावः ७९६३४१६॥ अन्यत्र द्वाभ्यां हतः २१५६०० लग्नेना ६१३५३६ नेन युक्तो जातस्तृतीयो मायः १२०॥३।४६ । श्रथ द्वाभ्यां २व्यस्तखभस्य त्र्यंशः १२००५8३० शोधितः ००।२६१००।३० एकगुणेनानेन ००।२६१००३० युक्तः सुखभाषः २१:३३६१५ जातः सुतभावः १०।२०।३३।४५ दिगु- ना ॥२८॥ १२०० नेन सुसभायो २१॥३३॥१५ युक्तो जातो रिपुमायः १९१३४१५ । सिद्धा इमे पड्भावाः भायुका अपरेऽपि पड्भायाः स्युरेवं खादश भावाः सिद्धयन्ति । द्र०७ चक्रम् । अथ सध्यानयनोशाहरणम् - तनुभाषः ६१३४४६, धनमायः ७।१६।३४ । १६ अनयोयोगः रहा। अर्धितः ३१ श्रयं तनुभाषस्य विरामसन्धिधनमावस्यारम्भसन्धिः । एसमनेऽपि । द्०७चक्रम्। भाषपुण्डली निर्णयार्थ द्रष्टव्यम् : प्राधःस्थितगद्यम् । तथा -चकेचा अथ रूपात्मफमावफलोदाहरणम् रविः १०/१२२५७३८ सुतमाय. स्यारम्भसन्धिः १०२३० अनयोरन्तरम् ००: पश्या .

जातकपद्धतिः। . - सवर्णितम् २४८४८ ॥ श्रथ सुतभावः १०१२०१३।४५ अस्यारम्भसन्धिः १०६।३।३० अनयोश्चान्तरम् ००।१४।३०।१५ षष्ट्या सवर्णितम् ५२२१५ अनेन प्रहसन्ध्यन्तरेण २४८४८ इदं भक्त लब्धम् ००२८।३३।६ इदं रूपात्मकभावफलम् । अस्यैव व्यंशः ६॥३१॥३ विंशोपात्मकं भावफलम् । एवमग्रेऽपि । द्रष्टव्ये १०-११ चके । इति । थथ दृष्टिसधनमाह- खैकाग्निद्विखवेदरामयमभूखाभाभ्रमेकादिभे द्रष्ट्रा वर्जितदृश्यकस्य गुरुणा चेदृष्टवेदे कृताः । मन्देनायमेऽसृजा नगगुणेऽङ्का भादिजाः संस्कृता भागनक्षयवृद्धिखानललवेनाब्ध्युद्धृता दृग् भवेत् ॥४॥ व्या०--यः पश्यति स द्रष्टा । यो दशनाहः स दृश्यः दृश्य एवं दृश्यकः । द्रष्टा चजितदृश्यफस्य द्रष्ट्रोनितस्य दृश्यस्यैकादिभे शेपे सति फ्रमेण सैकाग्निद्विरा वेदरामयमभूखाम्रानं भादिजा. राशिसम्बन्धि- नोका दृष्टिध्रुवाका भवन्ति । अथ गुरुशनिकुजानां विशेपमाह-चेद् गुरुद्रटा तदा गुरुणा यर्जितदृश्यकस्याप्टयेदे अष्टभे चतुर्भे च कृता. श्चत्वारो दृष्टिध्रुवांका प्रायाः। मन्देन शनैश्चरेण वर्जितस्यांकयमे (ER) नवमे द्विभे च शेपे कृताश्चत्वार एव । तथाऽएजा मंगलेन धर्जितस्य नगगुणे (३) सप्तमे त्रिभे शेपे कृताश्चत्वार एवांका भवन्ति । अन्यां- फमे शेपे तु यथाक्रम पूर्वोका पांका भवन्तीत्यर्थः । ते भादिजा अंकों भागनक्षयवृद्धिखानललवेन संस्कृताः (यो मादिजोऽस्तस्मादप्रि- मांगेऽपश्चत्तदा तयोरन्तरं क्षयः, यद्यप्रिमांकोऽधिकस्तदा तदन्तरं वृद्धिर्भयति अतः शेपस्यांशादिगुणितक्षयवृद्धिधिशाशेन फमादूनयुताः) ते चाध्यमृताश्चतुर्भक्तास्तदा हा दृष्टिर्भवेत् ॥ ४ ॥ अनोपपत्तिः-'त्र्याशं त्रिकोणं चतुरस्नमस्तं पश्यन्ति सेटाधर- पाभिवृद्धपा । मन्दो गुरुभूमिसुताः परे चक्रमेण सम्पूर्णशोभयन्ति ।" इति पचनेन यदि द्रष्टदृश्यग्रहयोरन्तरमेको राशिस्तदा प्रष्टुमहात् दृश्यो द्वितीये राशी तत्र दृष्टि शून्यम् । यदि तयोरन्तरंही राशी तदा द्रष्पग्रहात्तीये दृश्यमहरतप्रेषचरणो दृष्टिः, यदि तयोरन्तरं राशि- प्रयं तदा दृश्यस्य चतुर्थस्थानस्थितत्वात् त्रिपादमिता दृष्टिरचं सर्व घधिभुयांका उपपयन्ते । अनयैव युफ्त्योपरोकवचनेन गुरोधतुरएरा. .

व्यारयोदाहरणदीपिकासहिता । श्यन्तरे, शनेदिनवराश्यन्तरे भौमस्य निसप्तपश्यन्तरे सम्पूर दृष्टि- श्चतुश्चरणात्मिया भवत्यतस्तत्र तेषां चत्वारो राशिजाको प्राश इत्युपपनम्। एच सिद्धदृष्टिचरणचक्रम् - शेषराशि- १ ૨ ४ + ११० ११ १२ ४ ३ . D . 7 दृष्टिपादाङ्काः- 0|१| ३ | २ १ श्रय दृष्टिसाधनोपपत्ति:-रष्टुमेहात् वियतान्तरेण दृश्यप्रदोऽ. प्रतो वर्तते ताज्ञानार्थमेरद्रष्टा वर्जितः कार्यः । तत्र शेपराशिसंख्याध.. स्थोऽको ग्राहोऽशादिभिश्चानुपातो-यदि निशदंशेर्गतेप्यान्तरतुल्य. क्षयो वृद्धिर्या लभ्यते तदा शेपारी मिमिति (ग-ए ) x शेष शनेन फलेन गताः क्षयात्मकेन होनो वृद्धपारमन युक्तः पार्य स्तदा चरणात्मिकेप्टष्टिः स्यादतः सा चतुर्भका रूपादिका भरती. त्युपपनम् ॥४॥ भाषा-देखनेवाला द्रष्टा और जिसको देगे यह सय कहलाता है। इसलिये जिस महसी दष्टि साधन करना हो वह द्रष्टा, और निस मह या भाव पर ष्टि विचार करना हो पहरय है। द्रष्टा ग्रहको हत्यम घटाकर राशिस्थानमें यदि एक पोप यचे तो ०, दो यथे तो , तीन यये तो ३, धार यये तो २, पाँच पचे तो, छ यये तो, सात पर्च सो ३ भाउ परे तो २, मौ यचं तो है, और दश, ग्यारद, पारह, पचे तो ये राशिज अंश होते हैं। पिर राशिन भक और उससे अप्रिम अंक के अन्तर से और भशादि को गुणा करके उसमें ३० का भाग देकर एन्ध (राशिज अंक से अमिमांस भल्प हो सो क्षय, और अधिक हो सो पय होता है । उसको) क्षय को राशिज अंक में घटावे भीर घय को ओडे शिर उराम थार का भाग देने से सब्धि स्पादिक रष्टि होती है। उ०पी०-द्रष्टा रपिणा ११२२५७१३८ दृश्यस्थन्दो १३४।१५ यर्जितः शेषम् १६३७ अत्र गशिः = प्रतो मादिजोऽद.२पन- म्याग्रिमाः १ अनयोरन्तरमृणम् १ अनेन शेप १६३३ संगुएर १६३७ निशता यिमज्य लब्धेना ००३६।१३ नन भादि. जो २ रहित १३२३४७ अभ्युद्धता साता चन्द्रोपरि रयष्टः . ३ जातकपद्धतिः। 14-04 ००१२०१५७ एवं सर्वेषां प्रहाणाम् इ० १२ चकम् । एवमेव भायोपरि प्रहाणां दृष्टिर्भवति द्र० १३ चक्रम् ॥ ४ ॥ अथ ग्रहाणामुच्चयलं सप्तवर्गजवलं चाह नीचोनो भागणाच्युतः पडधिकश्वेत्पहृदीचं बलं स्वतेचं समभेष्टमस्त्रिचरणा मूलत्रिकोणे बलम् । मित्रर्वेऽद्धिरधीष्टभे त्रय इभांशा वैरिभेऽष्ट्यंशको दन्तांशोऽध्यरिभे गृहादिपवशात्खेटस्प सप्तैक्यजम् ।।५।। ब्या० - नीचोनो ग्रहश्चेद्यदि पडधिकरतदा भगणाद् द्वादशरा. शिभ्यश्व्युतः शोधितः पडत् पड्भक्तः फलं शौचमुचसम्बन्धि पलं भवति, स्वर्ने स्वराशी अधं रूपा चरणद्वयमिति यावत् पल स्थात, समभेऽध्मोऽष्टमांशो वलं, मूलत्रिकोणे विचरणाः, मित्र. ऽधिरेफचरणः, अधोएभेऽधिमित्रराशौ वय इमांशास्त्रिगुणिताष्टमांश इत्यर्थः, वैरिमे शत्रुराशौ श्रष्ट्यंश. पोडशांशः, अध्यरिभेऽधिशत्रुराशी दन्तांशो द्वात्रिंशद्भागो यलं स्यात्। एवं खेटस्य सप्तक्रजं सप्तानां (गृह होरा-द्रेष्काण सप्तमांश-नवमांश द्वादशांशत्रिंशांशानां) धर्गाणा- मैश्यज योगजे यलं गृहादिपवशात् गृहादिसप्तवर्गखामिवशात् ग्राह्यमित्यर्थः । अत्रत्यविशेष उदाहरणे विलोक्यः ॥५॥ अनोपपत्तिः- यः कश्चिदुचस्थित उञ्चकर्मकृत् स बलवान् , यश्च नीचस्थो नीचफर्मकृत् स निर्बलो भयतीति सर्वत्र प्रसिद्ध- मेवास्ति । अत एव नीचस्थस्य ग्रहस्यापि वलं शन्यं, तत. उच्चाभिमुखं गच्छतो बलमप्युपचीयमानं परमोच्चस्थाने परमं रूपमितं भवितु. महति । अत एव यथा यथा नीचग्रहयोरन्तरमधिकं तथा तथा वल- स्याप्याधिषयमतो नीचग्रहान्तरयशेनैवोचवलस्यानयनं समुचितम् । उसमे ग्रहे नीचप्रहान्तरं परमं पड्राशिसमं तत्र यदि परममुघयलं रूपमितं तदेएनीचमहान्तरेण किमिति: स्थादेव । तथा च परमोच्चस्थानाट् मिन्नस्थानरये नहे नीचमहान्तरं यदेव पड्भाल्पं तदेव वलानयनाय ग्राह्यम् । तरतूद्यात् पृष्ठस्थे महे नीचोनो ग्रहः पड्भाल्प एच 1 उच्चादग्रस्थे प्रहे नीचोनी महः पड्मा- धिक स भगणाच्युतः पड्भारो ग्रहोननीचसमो भवितुमर्हत्यतो -नी)४१ - टोचवलं व्यास्योदाहरणदीपिकासहिता। +v numan Arna --- "नोचोनो भगणाच्युतः पडधिकः" इत्युक्तं सयुक्तिकमेव । उच्चस्थाने सर्वोत्कृष्टत्वाद्रूपमित पूर्ण वलं, ततः क्रमापचयेन मूलत्रिकोणादौ तारतम्यात् त्रिचरणादिवलं स्वीकृतमाचार्यरित्युपपन्नम् ॥ ५ ॥ भा--स्पष्ठ ग्रहमें अपने नीचको घटाये यदि ६ राशिसे अल्प हो तो उसीमें ६ का भाग देनेसे, यदि ६ राशि से अधिक हो तो उसको १२ राशिमें घटाकर शेपमें ६ का भाग देनेसे उस ग्रहका उच्च पल होता है। अपनी राशिम दो चरण, समकी राशि में, अष्टमांश, मूलनिकोणमें तीन चरण, मित्रकी राशिमें एक चरण, अधिमित्रकी राशिमें निगुणित अमांश, शत्रुकी राशिम पोड़शांश, अधिशकी राशिमें बत्तीसवाँ भाग बल होता है। इस प्रकार महाँके सप्तवगंज बल गृहादि सतवर्गके स्वामीके वशसे ग्रहण करना चाहिए । अर्थात् मह जिसके वर्ग में हो वह मित्र शत्रु आदिमें जो हो वही बल ग्रहण करे । विशेष-जो राशि स्वगृह और मूरनिकोण दोनों होता हो, अथवा उथ,स्वगृह और मूलनिकोण तीनों होता हो तो वहाँ कौन यल ग्रहण करना चाहिए इस विषयके निर्णयमें सारावलीके वचम उदाहरण ( २५) चत्र में लिखा है देखो ॥५॥ उदो०- अत्र तावत् प्रहाणामुच्चनीचविभागो बृहनातके- 'अजवृपममृगागनाकुलीरा झपयणिजौ च दिवाकरादितुंगा। दशशिखिमनुयुक्तियोन्द्रियांशैत्रिनयकविंशतिभिश्च तेऽस्तनोचाः ॥" अत्र सूर्यः १० । १२ । ५७।३८ अस्य नोचम् १० नीचोनः सूर्यः ४।२५७।३० षड्भाल्पत्याच्चान्न शोधितोऽतः पड्भक्तलम्धं शून्यम् ०० शेषम् ४।२।५७।३० पाट्या संगुण्य स्वस्वस्थानीय हारेण विभज्य लम्धमु. पयुपरि संयोज्य जातम् २४०२१३ षड्मतलब्धं ४० शेषम् ।२०३० पुनः षष्ट्या सगुण्य स्वस्सहारेण विभज्य जातं राश्यादिस्थानीयम् ३५४॥ '३ पड्भक्तलम्धम् ५६ अतः रवैः रूपाद्युच्चयलम् ००४०५६ एवं सधैं. पाम् । द्र०१४ चक्रम् । अथ निसर्गमित्रसमशत्रवः १५ चफत एप शेयाः किमन लेस प्रयासेन । तात्कालिकमित्रामिप्रशानाय तु- "अन्योन्यस्य धनव्ययायसहजव्यापारयन्धुस्थिता. स्तत्काले सुहृद इति।" यथात्र रयेद्वितीयो भौमः चतुर्थो गुरा, दशमचन्द्र एकादश- शुक्रः एते मित्राणि । अन्योन्यस्येत्याधुक्तस्थानेभ्योऽन्यत्रस्थी युधशनी तेन सूर्यस्य धुपशनी शत्र भयतः। एवं सर्वेषां पियार्यम् । अधिः जातकपद्धति । मित्रादिचकायं तु द्रष्टच्या १७ चक्राध स्थिता चण्डेश्वरोकिः। अलमत्र लेखविस्तरेणेति । श्रथ सप्तवर्गेश्वरचक्र तु वृहजातकादित एव शेयम् । ततो बलम् । यथा-रविरधिशत्रुगृहेऽतो रूपस्या १स्य दन्तांशो गृहवलम् ००१ ११५२ । सहोरायामद्धम् ००।३०।०० शत्रुद्रेकाणेऽतोऽप्ट्यशक ००।३।०५। समसप्तमांशेऽतोऽष्टमांशक. 001॥३० । अधिशत्रुनवमांशे दन्तांश ००१०११५२ अधिमिनद्वादशाशे नय इभांशा. ००१२२२३० अधिमिननिशाशेऽपि प्रय इभांशा ००।२२।३० एव सर्वेषाम् । द्र० २४ चक्रम्। अथैया सप्तवर्गजवलानां योगो रवेरैक्यज यलम् १२२६५६ । एव सर्चपाम् । द्र० २५ चक्रम् ॥ ५॥ अथ युग्मायुग्मराशिनवांशपल केन्द्रादिवल चाह-- शुभेन्दु, समभांशके हि विपमेऽन्ये दारधिं चलं केन्द्रायेषु च रूपकार्धचरणान् यच्छन्ति खेटाः क्रमात् । स्त्रीसेटौ चरमे नराः प्रथमके लीयौ च मध्ये तथा द्रेकाणे तिरन्ति पादमुदितं स्यात् स्थानवीय त्विदम् ॥६॥ व्या-शुभन्दू समभांशके समराशी समनवांशके या स्थि तौ तदाद्मिमेक्चरण चलं दद्याताम् , यदि समराशो समनवांशे चोम. यत्र स्थिती तदा पादद्वयमन्यथा शुन्यम्बलमित्यर्थत एव सिद्ध स्यात् । तथान्ये रविपुजबुधगुस्शनय विपमे पिमराशी विपमनवांशे या स्थिता अनिमेक्चरण बल दधु यदि विषमराशी पिमनवांशे चोमयत्र स्थितास्तदा पादद्वयमन्यथा शुन्य रल स्यात् । श्रथ यन्द्रा दिवलमाह-पेन्द्रायेषु येन्द्र-पएफरापोझिमेपु स्थिता पेटा सचे ग्रही प्रमेण रूपयार्धचरणान्यलानि यच्छन्ति, केंद्रस्था रूपतुल्य, पणफरस्या अध, श्रारालिमस्याश्चरणमेक्चरण पलं ददतीत्यर्थ अथ पाणवलमाह-प्रीपेटी, चन्द्रशुनी चरम तृतीयदेवाणे, नरा पुरुषमा विषु गुरव प्रथम प्रमाण तथा भावी नपुसको शनिबुधौमध्ये द्वितीयद्रेकाणे पादमेक्चरण यसमिति यथोता ग्रहा पितरन्ति ददतीत्यर्थ । इद पञ्चधादित स्थानीय स्यात् ॥६॥ अनापपत्ति-समगशीनां स्त्रीराशिन्यात् चन्द्रगुम योग सी जातकपद्धतिः। - . 00100100'एषां पञ्चानामैक्यं रखेः स्थानवलं जातम् २।५५५ एवं चन्द्रादीनामपि । द्र० २६ चक्रम् ॥६॥ अथ दिग्यल-कालपल-पक्षयलान्याह- मन्दालग्नमिनाक्रुजाच हिवुकं शोध्यं विधो गवात् माध्यं ज्ञाद् गुरुतोऽस्तमन रसभात्पुष्टं त्यजेचक्रतः। दिग्वीर्य रसहतत्वथो समयजं रूपं सदा स्यादिद- स्त्रिंशद्भक्तनतोन्नते शशिकुजार्कीणां परेपां चले ॥७॥ व्याo-मन्दात् शनैश्वरालग्न', इनात् सूर्यात् कुजाच्च हिधुकं चतुर्थलम, विधोश्चन्द्रात् भागेर्वाच्च माध्यं दशमलग्न, शात् गुरुत. श्वास्तं सप्तमलग्न शोध्यं तद्रसभादधिकं चेत्तदा चक्रतो द्वादश- राशिभ्यस्त्यजेत् तद् रसहत् पड्मक्तं दिग्यीयं स्यात् । अथो सम. यज बलमाह-विदो बुधस्य समय यलं सदा सर्वस्मिन् काले रूपं स्यात्। विशद्भक्तनतोनते क्रमेण शशिकुजाकीणां परेषां च घले भवतः, त्रिंशद्भक्तनतं शशिकुजार्कीणां यलं, त्रिंशद्भक्तोन्नतं रविगुरु- शुक्राणां पलं स्यादित्यर्थः ॥७॥ अनोपपत्तिः-यो ग्रहो यस्यां दिशि बलवान् तत्सम्बन्धि पलं दिग्वलमित्युच्यते। तत्र प्रहाणां दिक्कमस्तु राशिचक एव । यथोक्तं भास्कराचार्य: - "यत्र लग्नमपमण्डलं फुजे तद् गृहाद्यमिह लग्न मुच्यते प्राचि पश्चिमकुजेऽस्तलग्न मध्यलग्नमिति दक्षिणोत्तरे ।" एतेन सग्नं पूर्वदिशि, सप्तमलग्नं पश्चिमदिशि, चतुर्थलग्नमुत्तरदिशि- दशमलग्न दक्षिणदिशीति प्रत्यक्षतोऽपि दृश्यते । तथा च-"दितु बुधारिसी रविभौमी सूर्यसुतः सितशीतकरी च"! इति वराहमिः हिरवचनेन प्रहाणां दिसम्बन्धेन बलोपचयापचयो सिद्धौ । तत्र यधोकादशि प्रही पूर्णयली ततश्च यया यथा विश्कर्षस्तथा तथा पलस्यापचयः, परमे विप्रकर्षे पलामाव इति युक्या सिद्ध्यति । पर- मविप्रकर्षस्तु पडूमान्तर एव भवितुमर्हति । यथा शुने पश्चिमे (सप्तमलग्ने। पूर्ण पलं ततः समापचयेन (प्राधि। प्रथमलग्ने एलरमायः ततश्च प्रामोपचयेन सप्तमे पुनः पूर्ण पलम् , अतो यथा यथा पलामा- पस्थानग्रहयोरन्तरमधिकं तथा तया यलाधिक्यमिति सिद्ध्यति । अतोऽनुपातेनेटदिग्पलसाधनं समुचितम् । यथा-यदि लग्नशन्योः पर.

व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। " मान्तरेण पाशिमितेन पूर्ण रूपमितं यल लभ्यते तदेटलग्नशन्य. न्तरेण किमिति शनेदिग्बलम् = {x (शु-ल)। एवं सर्चपा नहाणां यलानयनमुपपद्यते । पाल्पान्तरमहणार्थ चक्रशोधनमपि सयु. क्तिकमेवेत्युपपन्नं दीग्वीयं रसहदित्यन्तम् । श्रथ कालवलोपपत्तिः- निशि शशिकुजसौराः सर्वदा झोऽहि चान्ये" इति पराहमिहिर- पचनेन युधस्य सर्वदा रूपं बलम् । शशिकु जाणि रात्रौ यलपच्या मध्यरात्री पूर्ण बलं तत्र नतं पूर्ण विशद्धटियातुल्यम् । दिने निर्पल त्यान्मध्याह्न चलाभावस्तय नतमपि शून्यमतो मतवशेने थलोपच- यापचयो सिद्धायतोऽनुपातो यदि त्रिंशत्तुल्ये परमेनते पूर्ण यल रूपमित लभ्यते तदेएनते विमिति= १४ मत शशिकुजाणि यलम् । एय रविगुंगशुक्राणां दिने चलित्वान्मध्याह्न पूर्ण पलं तोन्नतं पूर्ण निंसत्तुल्यम्, रात्रौ निर्यलत्वान्मध्यरात्री यलामाय. स्तमोमताभागोतः पूर्ववदनुपातेन तेषां कालग्लम् १४ उमत इत्युपपन्नम् ॥७॥ भा-शनैश्वर में एम को, रवि और मंगल मे चतुर्यभार को, चन्द्र भौर शुभ में दशम भाव को, बुध और वृहस्पति मे सप्तम भाव को घटावे शेष यदि राशि या राशि से अन्य हो तो उसी में, यदि ६ राशि से अधिक हो तो १२ राशि में घटाकर जो पचे उस में ६ का भाग देने से एन्धि प्रहों का दिग्यल होता है। भय कारयल कहते हैं-बुध का वल सयंदा रूप [.] होता है । सया नत घटीको ३० से भाग देने से शन्धि चन्द्र, मंगल, शनि का बल, और में ३० से भाग देने से एन्धि ररि, गुर शुक्र का बल होता है non उ० दी०-खे १०॥ १२॥ ५७।३८ रस्माद्धियुकं ।। २३३१५ विशोध्य शेषम् ००।२१।२४।२३ पड्भजलप्यम् ०० शेषम् २१॥२४॥२३ दं पप्ट्या संगुण्य स्वस्वस्थानीयहरेण विभज्य सम्धमुपयुगरि संयोज्य जासम् ४२॥ २४ ॥ २३ पुनः पद्मकलब्धम् ७ शेषम् ०० १२॥ २३ पुनरपि पप्ट्या संगुएर म्यवहारण विभग्य सम्धमुपयुंगरि संयोन्य पश्यादिस्पानियं जातम् ४१२३ 100 अयापि पड्मत सम्यम् । अतो जातं रयेदिग्यलम ००1७13। एयं चन्द्रादीनां नसलाकापस्या सायम् ।द्र०३० चमम् । अथ मतम् २६।२: राता मकै जातं शशि- ३० उन्नत घटी २४ जातकपद्धतिः। कुजाकीणां बलम् ००५२।५ अयोनतम् ३।३१। त्रिंशता भकालन्धं रविगुरुशुक्राणां धलम् ००।०७।०२। बुधस्य सर्वदा यलम् ११००.०० एवं नतोन्नतवलं जातम् । द्र० ३१ चक्रम् ॥ अथ पक्षयलं व्यंशवलं वर्षेशादियलाह-- शुक्लेऽन्त्य तिथिहृद्गतैप्पतिथयो वीर्य सतां भूच्युतं पापानां दिगुणं विधोरिदमथाहत्यशकेषु प्रमात् । सौम्यार्किभुयां निशः शशिसिताराणां च स्पं सदे- ज्यस्यायाधिचयाली किलसमामासद्यहोरेश्वरः ॥८॥ व्या शुझे शुक्लपक्षे अन्त्ये कृष्णपले फमेण तिथिहृद्गते. ' ध्यतिथयः । शुझे. तिथिभिः पञ्चदशभिर्हता गततिथयः, कपणे पञ्चदशभक्ता एण्यतिथय इत्यर्थः ) सतां शुभप्रहाणां वीर्य बलं पक्षपलं स्यादिति। तत् शुभवलं भूव्युतं रूपाविशुद्धं पापानां पाप- ग्रहाणां पक्षयलं स्यात् । वियोश्चन्द्रस्य इदं पक्षवलं द्विगुणं विधेयम् । ..अथ दिनरावित्रिभागवलमाह - अहो दिनस्य त्र्यंशकेषु क्रमात् सौम्यार्किमुवा. (प्रथमन्यंशे सौम्यस्य बुधस्य, द्वितीयत्र्यंशेऽर्फस्य सूर्यस्य, तृतीयत्र्यंशेऽभुवः शनैश्चरस्येत्यर्थः रूपं धलं स्यात् । तथा निशी रात्रेध्यंशकेषु क्रमात् शशिसिताराणां चन्द्रशुककुजानां. रूपं यलं स्यात् । इत्यस्य वृहस्पतेः सदा सर्वस्मिन् काले रूपं पलं भवति । अथानन्तरं वर्षेशादियलं कथयति समा--मासाहोरेश्वरः क्रमादंघ्रिचयाचरणवृद्धितो चली स्यात् ( वर्षेश्वरस्यैकचरणतुल्यं, मासेश्वरस्य चरणद्वयं, दिनेश्वरस्य चरणत्रय, होरेश्वरस्य चरण- चतुएयं बलं भवतीत्यर्थः ॥८॥ अनोपपतिः-" यहुलसितगताः स्युः परसौम्याः ममेण" इति वराहमिहिरोक्तन शुक्लपक्षे शुभग्रहाः घलिनः पापमहाः निर्वला:, कृष्णपक्षे पापग्रहा बलिनः शुभाश्च निर्यला इति । तत्र शुक्लपक्ष द्विज- राजस्य चन्द्रस्य शुलवृद्धया साधूनामिव शुभग्रहाणां चलवृद्धिः, चौराणामिय पारनहाणां घलक्षयः । एवं पूर्णिमान्ते चंन्द्रशुक्लस्य परमत्वात् शुभानां बलं परमं रूपमितं, पापग्रहाण घलामावस्तर गतशुक्रतिथयः पञ्चदश, तथैयष्णातिथयश्च, पञ्चदश । अतः शुझे गततिथिवृद्धया, कृपणे चैप्यतिथिवृद्धयाशुभग्रहाणां पलवृद्धिःसिद्धाऽ- व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। २५ mund %3D - % 3D १५ % 3D तोऽनुपातेन शुक्लपक्ष शुभग्रहबलम् १४ गति 1 एवं कृष्णपक्ष १५ शुभरलम् १४ एति । पापग्रहाणां तु पूर्वोक्तयुक्त्या शुक्ले एज्य- तिथिवृद्धया कपणे च गततिधिवृद्धया यलवृद्धिस्ततोऽनुपातेन शुक्ल पक्षे पापग्रहबलम् = १४ एति १५-गति गति 1 एवं कृष्णपक्ष १४ गति_१५--एति एति पापवलम् । पतेन शुभ- १५ २५ पलोनं रूपमेव पापरलं सिद्धमतो "भूच्युतं पापाना" मित्यन्तमुपा पन्नम् । तथा चन्द्रस्य यायदेव पक्षयलं तावदेव चेष्टायलमपि भव. त्यतोऽत्रैव द्विगुणित पक्षवलमेव तयोर्योगसम गृहीतमत एप "माग्यभ वीर्याय ते" इत्यग्रे वक्ष्यते। दिनरानियंशरलोपपत्ती तु--'निशामुखे शीतरचिवलीयान् भृगुनिशीथे कुसुतो निशन्ते । प्रातर्बुधो मध्यदिने दिनेश शनिर्दिनान्ते धिपण. सदैव ॥” इति होरामकरन्दोक्तमेव प्रमाणम् । अथ घर्षशमासेशदिनेशहोरेशानां मध्ये वर्षेशस्य सर्यापे. क्षयाऽधिक्कालेनावृत्तिर्भवति ततोऽत्पकालेन मासेशस्य ततोऽप्यल्प कालेन दिनेशस्य ततोऽल्पेन होरेशस्य पुन पुनरावृत्तिर्भवति । अत श्रावृत्यधिक्यवशादेव पादवृद्धया वर्पशादीनांयलागि पठितानीति ॥ भा०-शुकृपक्ष म गत तिथि को, कृष्णपक्ष में एप्य तिथि को १५ से भाग देकर लब्धि शुभ ग्रह का पक्षबल होता है। और शुभ ग्रह के पक्षबल को में घटाकर पाप ग्रह का पक्षबल होता है । चन्द्रमा के पक्षबल को द्विगुणित कर देना चाहिये । अब व्यशबल कहते हैं-दिन के प्रथम ध्यश में बुध का, द्वितीय त्र्यंश में सूर्य का तृतीय यश में शनि का रूप ( बल होता है । रात्रि के प्रथम त्र्यंश में चन्द्रमा का, द्वितीय 'यश में शुक्र का, तृतीय यश में महल का रूप १ बल होता है । तथा वृहस्पति का सदा रूप : यल होता है। और वर्षेश का चरण, मासेश का २ चरण, दिनेश का३ चरण, हारश का ४ चरण (रूप तुल्य) बल होताहै॥८॥ उ० दी- गतैष्यतिध्यानयनार्थं तु ३२ चकाध स्थितगये "सूर्योन चन्द्रस्य लवार्फभाग" इत्यादिपचं विलोक्यम् । ततोत्र कृष्णपक्षत्वा देण्यतिथ्यादय. E१२।२७ एतसञ्चदशाश ००३१५८ इद शुभग्रहाण पक्षवलम् । एतदेव रूपाच्छोधित ००।२६०२ इदं पापानां पक्ष बलम् । पापग्रहशुभग्रहाणां निर्णय ३२ चक्राध स्थितगद्य एवं द्रष्टव्यः।द्र०३२ चक्रम् । - ४ २६. जातकपद्धतिः। . अथ रात्रेमध्यत्र्यंशे जन्म तेन शुक्रस्य रात्रिन्यंशयलम् ११०००० गुरोस्तु सर्वदा त्र्यंशवलं रूपतुल्यमेवान्येषां शून्यम् द्र० ३३ चक्रम् । अथ समामासाहोरेश्वरज्ञानाथं द्रष्टव्यं ३४ चक्राधापद्यम् । ततो वर्षशो होरेशश्चापि चन्द्र एवातोऽधिकारद्धयस्य यलम् १२१५.०० मासेश्वरो रपिस्तेन चरणद्वयं बलम् ००३००० दिनेश घुधस्ते. मास्य चरणत्रयं यलम् ००।४५०० अन्येपामनधिकारिणां शुन्यम् । द्र०३४ चक्रम् । श्रथ रवेनंतोन्नतबलम् ००७।२ पक्षवलम् ००।२६।२ दिनराधि. त्रिभागयलम् ००.००१०० वर्षेशादिवलम् ००३००० . एषां चतुर्णा योगेन जात कालवलम् ॥३४ एचमन्येपा । द्र० ३५ चक्रम् ॥ अथायनवलमाह- सदा कान्तिभागैर्युता ज्ञस्य सिद्धाः शनीन्दोर्युतोनाः क्रमाद्याम्यसौम्यैः । विलोमं परेषां गजाम्भोधिभक्ता भवेदायनं वीर्यमस्य दृग्नम् ॥ ६ ॥ दया-जस्य बुधस्य सदा याम्यैः सौम्यैर्वा क्रान्तिभागैर्युताः सिद्धा चतुर्विशतिर्गजाम्भोधिभक्ता श्रायनमयनसम्बन्धि वीर्य यलं भवेत् । शनीन्द्रोः शनिचन्द्रयोर्याम्यसौम्यैः क्रमाद्युतोनाः ( याम्यक्रान्तिभागै. गुंता सौम्यैश्चोना ) सिद्धा गजाम्भोधिभिरएचत्वारिंशता भक्ता प्रायन यलं स्यात् । परेपां रविकुजगुरुशुक्राणां विलोमं याम्यकान्ति. भागेरूनाः सौम्यैर्युताः सिद्धा गजाम्भोधिभक्ता लन्धिरायनं वीर्य भयेत् । अर्कस्यायनं बलं दृग्नं द्विगुणं कार्यम् ॥ ६॥ अनोपपत्तिः-अयनवशादुत्पन्नं यलमायनं घलम् । तद्बोधकं पद्य सारावल्याम्--"उत्तरमयनं प्राप्ताः शुक्रकुजार्कसुरमन्त्रिणो वलिनः । याम्ये शशिरविपुत्रौ इयमपि शशिजः स्ववर्गसंस्थश्च ॥" इति वचनेन बुधोऽयनद्वयेऽपि बलवानतो बुधस्य परमोचरगमनान्मिथुनान्वे परम पलं रूपमितं, परमादक्षिणगमनाइनुरन्ते च परमं रूपमितं यलम् । तयोमध्ये गालसन्धौ तु रूपाधं वलं भमितुमर्हत्ययनद्वयेऽपि सवल. स्यात् । ततः फ्रान्त्युपचयेन वलोपचयोतोनुपातो यदि परमकान्त्यं शैश्चतुर्विशत्यंश रूपाधतुल्यं बलमुपचीयते तदेएकान्स्यशः किमितीप्ट- .

व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता २७ फ्रान्ती यलवृद्धिः = x युक्रां, = पुका, एतयुतं गोलसन्धिजयल २४ युधस्यायनं बलम् = 1+घुक्रां, = २४+ युफ्रां श्रत उपपन्नम् बुध. स्यायनयलानयनम् । शनिचन्द्रयोर्याम्यायने घलवत्वात् परमयाम्य- क्रान्तौ परमं रूपमितं बलं परमोत्तरकान्तो घलामावस्तयोमध्ये गोलसन्धौ रूपाधं पलं भवितुमर्हति । तेन याम्पकान्तिवृद्धया पलवृद्धिः सौम्यकान्तिवृद्धया क्रमेण वलहानिरित्यतः पूर्ववदनुपातेन याम्पकान्तिभागैर्यलमानोय गोलसन्धिजयले योज्यं, सौम्यक्रान्ति- भागवलं प्रसाध्य गोलसन्धिजायनबला (!) दस्माद्विशोध्यमेवं शनिचन्द्रयोरायनवलानयनमुपपद्यते । अन्येषां ( रविकुजगुरुशुक्राणां सौम्यायने यलित्वादुक्तयुक्त्या सोम्यक्रान्तिया बलवृद्धिर्याम्प कान्तिवृद्ध्या यलह्रासस्तेन सौम्पक्रान्त्यशैबलम्प्रसाध्य गोलसन्धि जत्रले योज्यं, याम्पकान्त्युत्पन्नबलं सन्धिजयलाद् रूपार्धमिताच्छो- ध्यमतो "विलोमं परेपामित्युपपद्यते । रवेरायनयल तुल्यमेघ चेटायलं भवत्यतो प्रायनवलमेघ द्विगुणितं कृत्याग्रेऽस्य चेष्टायलं पलत्येन ने गृहीतमत: "प्राग्वन्न धीर्याय से" इति धक्ष्यते ॥६॥ भाध के उत्तर वा दक्षिण फ्रान्त्यंश जो हो उसको सर्वदा चौविस (२४) में जोड़कर ४८ का भाग देने से बुध का अयन बल होता है। तथा शनि और चन्द्रमा की याम्य क्रान्ति को २४ में जोड़कर, और सौम्य क्रान्ति को २४ में घटा कर ४८ का भाग देने से, एवं रवि मङ्गल वृहस्पति शुक्र की दक्षिण क्रान्ति को २४ में घटाकर, और उसर क्रान्ति को जोड़कर ४८ का भाग देने से आयन बल होता । इस प्रकार सूर्य का अयन बल जो हो उसको दूना करे, तो चेष्टा बल सहित भयन पल होता है ॥९॥ उ० दी० -तत्र तापत् कान्स्यशानयनपा द्रष्टव्यम् '३६ चक्रतले । यथात्र रक-"चत्वारिंशदशी तिरित्यादिना" सायनाको १३२२१॥३१ श्रस्य भुजांशाः २६०३८।२६ अस्य दशमांशलन्धम् २ अतो गताङ्क: 26 अग्रिमाङ्कः ११७ गतेष्यायोरन्तरम् ३७ अनेन शेषांशादयो । गुणिताः २४५४३५३ दशहलब्धम् २४४३४।२३ अनेन गताको 50 युका १०॥३४॥२३ दशमतः लब्धा दक्षिणक्रान्स्यशाः १०२७।२६ रदक्षिणगोलगतत्वात् । एवं चन्द्रार्दानामपि । द्र० ३६ चाम् ।

जातकपद्धति श्रथ रवेः क्रान्तिभागै १०२७।२६ रेभिर्याम्यगोलगतत्वात् सिद्धा २४ जनाः १३३३२१३ गजाम्मोधिमि ४८ रेभिर्भकाः लन्धमायनं बलम् २०१६५६ एवमन्येषाम् । अत्रेदमप्यवधेयं यद्येरायनचेया. घलयास्तुल्यत्वादत्रैवायनयलं द्विगुणं विधाय चेष्टायलानयनं न कृतमाचार्येण, किञ्चहोदाहरणे पृथक् चेप्टावलमानीतं तेनैकगुणमेय चक्रे निहितम्। द्र०३७ चक्रम् ॥ ६॥ श्रथ चेपावलं नैसर्गिकबलं चाह- मध्यस्पष्टयुतेर्दलोनितचलं चेष्टाख्यकेन्द्र कुजात् स्थाचेत्तद्धंगणाच्युतं पड्विकं पहच चेष्टावलम् । स्थादेकोत्तररूपमद्रिविहृतं नैसर्गिक स्पाइलम् मन्दारज्ञसुरेज्यशुमाशशभृत्तीवणद्युतीनां प्रमात् ॥१०॥ व्या० - मध्यस्पष्टयुतेर्दलोनितचलं मध्यस्पष्टग्रहयोगस्याघेणी. नितं चल शोम्रो कुजात कुजमारभ्य चेष्टाण्यकेन्द्र स्यात्। तत्चेष्टा केन्द्रं चेत् पधिक पड़ाशिभ्योऽधिकं तदा भगवाद् द्वादशाशितश्युत शुद्धं पहृत् चेष्टावलं स्यात्। श्रथ नैसर्गिकवलमाह-एकोत्तरं रूपं अदिविहृतं सप्तभिभक्त क्रमात् मन्दारशसुरेज्यशुक्रराशभूचीक्षणद्युतीनां नैसर्गिफै स्वाभाविकं बलं स्यात् । यथा रूपं शतमकं शनेबलं, रूपनयं सप्तभक्त कुजस्य, रूपनय सप्तमक्तं बुधस्यैवमग्नेऽपीति ॥१०॥ अत्रापपति:-"उद्गयने. रविशीतमयूखौ वक्रसमागमगार परिशेपाः। विपुलकरा युधि चोत्तरसंस्थाश्चटितवीर्ययुताः परि- फ्ल्प्याः ॥” इति वराहमिहिरातन कुजायो वक्रोपगता विपुलबिम्ब- त्वात् चेष्टायलसाहिता भवन्ति । चकता तु नोचासन्ने तत्रापि परम नीचे बिम्बस्यातिविपुलत्याचेष्टावलं परमं रूपमिते तत्र शीघ्रकेन्द्रमपि परमं पड़ाशिसमम्, ततश्चाने विम्बविपुलतायाः क्रमापचयाचे वलस्य हासः परमोच्चस्याने विम्बस्यातिसूक्ष्मत्याचेष्टायलाभायस्तत्र शो केन्द्रस्याप्पभावाऽत एव शोघोच्चाहान्तरवृद्ध्यैव चेष्टावलवृद्धिः सिद्धाऽत एव शोमोच्चमहान्तरमेव चेष्टपलकेन्द्रमैनीकम् । शीघ्रोच्च- प्रहान्तरज्ञानार्थमेव "पडधिक भगणाञ्च्युतम्" इत्युक्तम् । ततोऽ- नुपातो यदि परमनीचस्याने पट्टाशितुल्येन शीघोञ्चनहान्तरेणु रूप . व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। २8 मित चेष्टायलं तदेएशीघ्रोच्चाहान्तरेण किमिति= (शीउ-ग्र) इटचेप्टायलम् । एवं चेष्टारलं कुजादीनां पञ्चानामेव यतो रवेश्चेष्टायल- मायनबलतुल्पमतस्तदेव द्विगुणितम्। तथा चन्द्रस्य चेष्टायलं पक्ष- बलतुल्यमतः पक्षपलमेव द्विगुणितं पूर्वमेव गृहीतमिति । अत्र स्पष्ट :ग्रहस्थाने स्पटमध्ययोर्योगा| फलद्वयाधसंस्कृतमध्य तुल्यं स्वीकृत- धानाचार्यैस्तत्रागम श्य प्रमाणम् । अथ नैसगिंकवलापपत्ति:-"श- कुचुगुशुचराद्या वृद्धितो वीयवन्तः" इति वराहमिहिरोक्तेन शन्यादयों महा वृद्धितः क्रमेण वलिनो भवन्ति । तत्र सर्वापक्षया विम्वविपुल- त्यात् सूर्यस्याधिक बलं रूपमितम् , शनेः सर्वापेक्षया विश्वस्य सूक्षमत्वात् कारणादल्पं रूपसप्तमांशसमं : भवितुमहति। ततो द्विगुण सप्तमांशसम : फुलस्य, त्रिगुणणितसप्तमांशसमं बुधस्य । एय गुराः = शुक्रस्य %, चन्द्रस्य, रवेः-१ । एतलं सवदा स्थिर. रूपत्यानैसर्गिकमित्युक्तम्प्राचीनैरिति दिक् ॥१०॥ भा-मध्यम स्पष्ट ग्रह के योगाध को शाघाच में घटाने से भौमादि पाँच प्रहों का घेष्टा केन्द्र होता है, यदि वह ६ राशि से अधिक हो तो फिर उसको १२ मैं घटाकर चेष्टाकेन्द्र समझना । उस केन्द्र म ६ का भाग देने से लब्धि चेष्टाबल होता है। तथा-(एक से सात तक) एकायेकोत्तर अक को पृथक् पृथक ७ से भाग देने से क्रम से शनि, मगल, बुध, गुरु, शुक्र, चन्द्र, रवि इनका नैसगिक बल होता है। जैसे-1 में ७३ भाग देने से लब्धि 10 ४ शनि का। २ में ७ का भाग देने से ०७१७१९ मंगल का इत्यादि उदाहरण चक्र ४. देखो ॥१०॥ उ० दो०-मध्यमकुजः ००।११।११४३ स्पष्टकुजः १०१२४३२७५१% अनयोयोगः ०००।४४०१ अस्य दलं ००१०२।१२।०४।३० अनन सुजशीघोश्चम् १०१११११११४३ हीनं जातं चेष्टाण्यफन्द्रम् १०१०।१६४२ ३० इद पडधिकमता भगणेभ्यः १२ शोधितम् १२२११४०।१८ इदं पड्. भक्त जातं कुजस्य चेष्टाबलम् ॥१७ । १३ अनापि भजनप्रकार उच्चवलानयनवदेव शेयः । एवमन्येपामपि चेष्टाकेन्द्रयले साध्ये । द. ३८-३९ चके । अथ रबेरायनवलम् ००।१६५६ चेष्टायलञ्च ००।१६५६ अनयोर्योग: स्पष्टचेष्टायलम् ००।३३५२ एवं सर्वपाम् । द्र० ४० चक्रम् । अथे ७ दं सप्तभिभक्त लब्धं रये सगवलम् । ११०००० एष ६ मिदं सप्तभक्तं लब्धम् चन्द्रनैसर्गिकवलम् ०१५॥ २६ प सर्वपाम् । द्र०४१ चक्रम् ॥१०॥ , ३० जातकपद्धतिः। - अथ युद्धादियलमाह - युद्धे घाणवियोगहृत्खचरयोर्वीयफ्ययोरन्तरं स्वं सौम्यस्थखगे क्षयं च यमदिक्संस्थस्य कुर्याद्वले । सदृष्ट्यङ्घियुगुनदृष्टिचरणोनं खेटवीर्य भवेत् व्या० - खचरयोः (भौमादिपञ्चानामन्यतमयोद्धयोः) प्रहयो। युद्धे (राश्यंशादितुल्यत्वे ) सति तयोयैिश्ययोः पूर्वोक्तषड्यले- पायोरन्तर घाणवियोगहत् (ग्रहयोदक्षिणोत्तरान्त ररूपेण शरान्त- रेण भक्तमित्यर्थः । युद्धयलं भवति । तत् सौम्पस्थस्यात्तरदिसंस्थस्य यले स्वं धनं, यदिफ्संस्थस्य दक्षिणस्थस्य चले क्षयमृणं कुर्याद् गणक इति शेपः। शरान्तरं त्वैकदिशारन्तरेण भिन्नदिशोर्योगेन भव- तीति शेयम् । तथा यस्य प्रहस्य यद्दिशरो भवति स तद्दिफ्स्यो शेयः । एकदिक्स्थयोयस्याला शरः स तद्भिन्नदिक्स्यो भवतीति मति- मतानुक्कमपि ज्ञेयम् । एवं पूर्वानीतयलं सद्दष्ट्यंघ्रियुक् प्रागानीत. शुभग्रहदृष्टियोगचतुर्थांशेन युक्तं उग्रदृष्टिचरणानं पापदृष्टियोगचतु- थांशेन हीन कार्य तदा खेटवीर्य ग्रहवलं भवेत् ॥ अनोपपत्तिः-भौमादिपञ्चग्रहाणामन्यतमयोग्रहयो राश्यंशादितु. ल्यत्वं युद्धलक्षणम् । तत्र विपुलकरा युधि चोत्तरसंस्थाश्चेष्टित- चोर्ययुता. परिफरप्याः।" इति वृहजातकवचनेन युद्ध उत्तरस्थस्य जयवशाच्चेष्टायलवृद्धिदक्षिणस्थस्य पराजययाशाच्चेष्टायलहानिः । उत्तरस्थस्य यावदेव पलाधिक्यं तायदेव दक्षिणस्थस्य बलाल्पत्वम- पीत्यर्थात् सिद्धम् । 'अत्रैककलातोऽल्पे शरान्तरेऽन्तराभाव एव स्वीकृतः । अतस्तत्र दक्षिणोत्तरान्तराभावेन जयपराजयामावात् संस्काराभाव एव । ततश्च शरयोः कलातुल्येऽन्तरे दक्षिणोत्तरस्थत्वप्रवृत्तिस्तत्र ग्रह्योर्य- लान्तरतुल्यो जयः पराजयश्च समुचितः । अथेष्टशरान्तरेणानुपातो- • यदि फलामात्रेण शरान्तरेण यलान्तरतुल्यं बलं लभ्यते तदेप्टशरान्त- रेण किमिति । अत्रेष्टशरान्तरस्य वृद्धौ बलस्य हासात्, हासे च घुद्धयाः “इच्छावृद्धो फले हासो हासे वृद्धिः फलस्यतु । व्यस्तं राशिकं तत्र" इति व्यस्तत्रैराशिकन यलान्तरमेकेन गुणितमिष्ट, शरान्तरेण भकम् य अंxइदं फलमुत्तरस्थस्य जयित्वाद वले ."

व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। Ara फिमिति- १ ४ दृष्टियो धनं दक्षिणस्थस्य पराजयोक्तले क्षयं समुचितमेव । श्रथ दृष्टिसंस्था. रोपपत्तिः-"बलवान् मित्रस्वगृहोच्चनवांविक्षितः शुभैश्चापि।" इति लघुजातकोक्रम शुभैटो पलधान , पापदृष्टश्च निलः । तत्र चन्द्रगुरुशुकाः सदैव शुभाः रविकुजशनयश्च सदैव पापाः। बुधस्य शुभयोगे शुभत्वाच्चत्वारः शुभाः, पापयोगे पापत्यात् चत्वारः पापा श्रपि । अथ यदि चत्वारोऽपि शुभाः पूर्णदृष्ट्या पश्येयुस्तदा रूपतुल्य हग्यलं धनम् । यदि च चत्वारोऽपि पापाः पूर्णदृशा पश्येयुस्तदा रूप. तुल्यं पलमृणं भवितुमर्हति । अत इएदृष्टियोगेनानुपाता यदि चतू- रूपमितेन (४) सर्वदृष्टियोगेन रूप (३) यलं लभ्यते तदेष्टदृष्टियोगेन इति शुभदृष्टियोगचतुथायो धनं पापड ष्टियोगचतुर्थांश ऋणं समुचितमेवेत्युपपन्नम् ॥१०॥ भा--भीमादिक पाँच ग्रहों में यदि दो ग्रहों के रायंशादिक तुल्य हो तो युद्ध बहराता है । जिन दो ग्रहों में युद्ध का एक्षण हो उन दोनों ग्रहों के पइयले. क्यका भन्तर करके उसमें उन्हीं दोनों ग्रहों के रान्तर करा से भाग देने से एस्धि युद्ध पल होता है। यह उत्तर दिशा में स्थित ग्रह के पदयसैश्य में धन भोर दक्षिण दिशा में स्थित प्रह के पहबरैश्य में ऋण करे। तथा जिस ग्रह पर जितने शुभ ग्रह की दृष्टि हो उन दृष्टि योग के चतुर्थांश को जोई । और पाहप्रद सम्पन्धि रष्टियोग के चतुर्थांश घटावे तो प्रहों का पल होता है। यहाँ युद्ध का एक्षण तथा शासाधन उदाहरण घर ५३ के नीचे देवी 1.+॥ उ० दो०-यत्र ताराहाणां युद्धादिविचारस्तु ४३ चरसम्म धिगद्यपदर्शनेनैव सुगमाऽलमत्र लेखविस्तरेणेति। अथ हायलविचारः तत्र रय्युपरि चन्द्रगुरुगुमशनीनां प्रमा द्दष्ट्यः ००।३६।०३ ॥ ००२५॥३०॥ 00101३७ ॥ ००॥४॥३५ अथ शुभानां इन्द्रगुरशुवाणां हटियोगचतुयांणदस्मात् ०१७ पापस्य शनेईष्टचतुर्थाशं ००।११।४५ विशोध्य शेष रयेईग्य लम् ०००६२३. एपमन्येषां द्र०४२ चरम्। श्रथ रपे स्थानयलम् २०५५।५ दिग्बलम् ००103101 पालयलम् १1०३ । ०४ निसर्गपलम् १।०० 100 चे टायलम् ००१ ३३ । ५२ ग्यलम ०० ॥ ६ ॥ २३ एपामयं जातं रपः पड्यलेश्यम् ५। ४६।२५ एवं चन्द्रादीनामपि सेयम् कि यविस्तरगति । . ४३ चम्म् ।

जातकपद्धतिः। -w-morn. अथ भावानां निविधयलमाह- भावानां यलमीशजंच नचतुष्पादाख्यकीटाम्बुजाः॥११॥ जायावाद्यखभोनिताः खलुः ततो दिग्वीर्यवत्तद्युतं सदृष्ट्यंधियुगुग्रदृष्टिचरणोनं ज्ञज्यदृग्युक् पुनः ।। ०-भावानां तन्वादीनामीशज (स्वामिरलमित्यर्थः) यलं स्थादित्येकम् । चि (पुनः ) नृचुतुष्गदारपकोटाम्बुजा द्विपदच. तुषपदकीटजलचरसंशराशयो भाषाः क्रमेण जायाम्बाद्यखभो. निताः सप्तमचतुर्थप्रथमदशमगावै रहिताः कार्या इत्यर्थः । ततो दिग्वीर्यवत् "रसभात् पुष्टं त्यजेच्चक्रतो दिग्गीर्य रसहस्" इति पूर्वोतरत् पलं साध्यं तद्वितीयं दिग्यलम् । तद्युतं तेन युतं स्वामि वलं कार्यम् तत् सदृष्ट्यद्धियुक् शुभग्रहदृष्टियोगचतुर्थाशयुत- मुग्रग्रहदृष्टिचरणोनं पापग्रहदृष्टियोगचतुर्थांशेनं कार्यम् । पुनशें- ज्यदृग्युग् बुधगुरुदृष्टिभ्यां युकं कार्यम् । एवं स्वामिवलदिग्बल- योगो भावयलं भवतीति । भावानां द्विपदचतुष्पदादिसंशा चौदा. हरण (४६) चकाधोलिखिता ॥११+n अनोपपत्तिः-स्वामिनि वलयति सर्व पलिनो, निर्यले च स्वा. मिनि सर्व निर्वला भवन्तीति वालैरपि बुध्यतेऽतो भावा अपि स्वस्सस्वामिरलेन बलिनो भवितुमर्हन्तीति "भावानां यलमीशज" इति युक्तियुतमेवोदितम् । तथा "कण्टककेन्द्रचतुष्टयसंशा सप्तम- लाचतुर्थखभानाम् । तेषु यथाभिहितेषु बलाढ्याः कौटनराम्बुचराः पशवश्च ॥" इति वराहमिहिरोकेन नरराशयो लग्ने वलिनो भवन्ति । अर्थादेव लग्नतः परमान्तरिताः सप्तमभाचे नियंला भवन्ति । एतेन नरराशयो यथा यथा सप्तमभावान्तरितास्तथा तथा यलयुता भव- न्ति । अत एव सप्तमभावनरराशिभावयोरन्तरतोऽनुपातेन भाव- दिगवलसाधनं समुचितम् । यथा-यदि नरराशिमाव-सप्तमभाव. योरन्तरेण पणमितेन रूप वलं लभ्यते तदेष्टान्तरेण किमितिः- (नररामा सभा) - नरराशिभावदिग्गलम् । एवमेव पूर्वोक्तवच- नेनैव चतुष्पदभावादीनामपि दिग्गलानयनमुपपद्यते। पूर्व प्रहदिग- चलमप्येवमेवोक्तमतो "दिग्वीर्यवत्तदि" त्युक्तम् । तथा व "अधि- पयुतो दृष्टो वा बुधजीवयुतेक्षितच यो राशिः स भवति बलवान्" व्याप्योदाहरणदीपिकासहिता। ३३ इति वराहमिहिरोक्तन बुधजीयदृष्टानां वलपचाद् "ज्यदृग्युफ पुनरित्युक्तम् ।" 'सदृष्टयघ्रियुगुनदृष्टिचरणोनम्" इत्यस्योपपत्तिः मागेयाभिहितेति ॥११॥ भा-अव भावोंके विविध पल को कहते हैं-अपने अपने स्वामीका बल भावोंका प्रथम वल होता है । दूसरा दिग्बल जैसे-भाव नर राशि हो तो उसमें सप्तम भाव घटावे, यदि चतुष्पद हो तो चतुर्थ भाव को, यदि कीटगशि हो तो प्रथम (तनु) भावसे, यदि जलचर राशि भाव हो तो उसमें दशमभावको घटा- कर, अन्तर परसे ग्रहके दिग्वर के समान बर साधन करे (अर्थात् यदि अन्तर ६ राशिसे अल्प हो तो उसीम, ६ राशिसे अधिक हो तो १२ में घटाकर शेपमें ६ का भाग देनेसे जो रन्धि हो) यह भावका दिग्बल होता है। इसको प्रथम (स्वामिबल) में जोड़े और उस भाव पर जितने शुभप्रहकी दृष्टि हों उनके योगके चतुर्थांश को उसमें जोडे, और जितने पाप ग्रहोंकी दृष्टि हो उनके योगके चतुर्थांशको घटाये, फिर उसमें यदि बुध बृहस्पतिकी दृष्टि हो तो उनकी सम्पूर्ण दृष्टिको जोडे। यह तीसरा भावका दृग्वल कहलाता है। इस प्रकार भावका स्पष्ट बल होता है ॥11॥ भावकी नृचतुष्पदादि संज्ञा उदाहरण ४६ चक्र के नीचे देखो ॥ उ० दी-भावानां बलमीशजमित्यत्र भावेशावगमक पद्यम् - "कुजशुक्रज्ञेन्द्धशशुक्रकुजजीघसौरियमगुरवः । भेशा" इति अनेन तनुभावस्खामी शुक्रस्तस्य बलम् ७।१२।०१ इदमेव तनुभाववलमेव सर्वपां भावानामिति द्र०४४ चक्रम् । अथ नृचतु पदादिज्ञानम् ४६ चराधःस्थितपद्यावलोक्नेनैव सुगमम् । अथ तनुभावस्तुलाराशिः स च नृसशस्तेन तनुभाया ६।१।३४ । ४६ दसात् जायाभाव १० । १८ । ३४ । ४६ मिमं विशोध्य शेषम् ६ ०००० इदं पड्भक्तं जातं तनुभावस्य रूपादिदिग्यलम् ११.००० एवं सधैंयां दिग्बलं साध्यम् । द्र०४६ चरम् । अथ पापानां तनुभावोपरिदृष्टयः--रह-001२७१११ मंह। ००।०० वुद ०० । २४ । २१ शह००।४४।४७ श्रासां योगः२॥३६॥ १६ अस्य चतुर्थांशः ०० । ३६ । ०५ ऋणात्मकः । शुभग्रहाणां दृष्टयश्च चं. ०0100100१६००।२।४५ शु. ००१०३1३४ यासा योगः ००।०६। १६ अस्य चतुर्थांशः ००।०१।३५ धनात्मक । अथ ऋणधनात्मकयोरन्तरमृणावशेपाडणम् ००1३७।३० इदं बुधगुरु ५ जातफपद्धतिः। दृष्टियोगेना ००।२७।०६नेन युक्तं तत्र “धनर्णयोरन्तरमेय योग" इत्यनेनान्तरम् ००।१०।२४ ऋणात्मकम् । एवं सर्वेषां भावानां पुग्यलं साध्यम् । द्र०४५ चक्रम् । अथ तनुभावस्य स्वामिवलम् ॥१२२०१ दिग्बलेनानेन ११०००० युतम् ११२।०१। इदमृणात्मकेन दृग्यलेनानेन ००१ १०१ २४ हीन जातं तनुभावस्पष्टवलम् । ०१ । ३७। यत्र धनात्मक दृग्यलं तत्र योज्यमिति । एवं सर्वेषां स्पष्टवलं साध्यम् । द्र०४७ चाम् ॥११+३॥ अथ फप्टेटसाधनार्थ चन्द्रार्कयोश्चेष्टायलमाह-- व्यन्दुस्त्रिभयुक्तसायनरविश्चेष्टाख्यकेन्द्र तयो- गोकप्टेष्टविधौ घले कुरु ततः प्राग्वन्न वीर्याय ते॥१२॥ व्या०-व्यर्फन्दुः विभयुक्तसायनरविः प्रमेण तयोश्चन्द्रार्कयो. चेष्टास्यकेन्द्र स्याताम् (अर्कोनश्चन्द्रश्चन्द्रस्य चेष्टाकेन्द्र त्रिभयुक्त. सायनरविः सूर्यस्य चेप्टापेन्द्रं भवतीत्यर्थः)। ततस्ताभ्यां चेष्ठा- केन्द्राभ्यां गोकप्टेटविधौ (रश्मिकप्टेष्टसाधनार्थमित्यर्थः) प्राग- धद्भौमादिचेष्टायतवत् तयोश्चन्द्राफयोर्यले कुरु । ते चन्द्रार्कचेष्टायले वीर्याय न स्याताम् ( पलैक्ये उपयोगिनी न भवेतामित्यर्थः ) ॥१२॥ अनोपपत्तिः - "उदगयने रविशीतमयूखौ धक्रसमागमगाः परिशेषाः" इति वचनेन रवः परमोत्तरगमने चेप्टायलं परमं रूपमितं परमदणिणगमने च चेष्टावलं शून्यमतः सायनमिथुनान्ते परमोत्तर- गमनाद् बलस्य परमत्वाञ्चेप्टाकेन्द्रस्यापि परमत्यम् । सायनधनु- रन्ते च परमदक्षिणगमनत्याच्चेष्टायलस्य शून्यत्वाच्चेष्टाकेन्द्र- मपि शुन्यं भवितुमर्हति तत्तु तत्र सायनरवौ राशित्रययोगेनैव भवति । ततश्च चेप्टाफेन्द्रप्रवृत्तिः। सायनमिथुनान्ते च चेप्टाकेन्द्रं पड्राशिसम तदपि राशित्रययोगेनैव भवति । अत एवेप्टफालेऽपि त्रिभयुकसायन. रविस्तच्चेष्टाकेन्द्रं समुचितमेव । इदं चेप्टाकेन्द्र स्थूलम् । वस्तुतो दक्षिणोचरगमनस्य क्रान्त्यधीनत्वात् कान्त्यनुपातेनैव चेप्टायलं सूक्ष्म भवितुमर्हतीति सुधीमिर्विभाव्यम् । अथ चन्द्रस्य चेप्टाकेन्द्रन्तु चेप्टारश्मिपरमत्ये परम, चेष्टारश्मिशून्ये शून्यं भवितुमर्हति । तच्चा- मावास्यान्ते चद्गाकयोरन्तराभाये चेप्टारश्म्यभावात् चेप्टा- केन्द्रस्याप्यभावः। पौर्णमास्यन्ते च चेहधारश्मिपरमत्वे चेटाकेन्द्रमपि व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता! परमं पड़ाशिसमं भवितुमहति तत्तु पन्दुनैव भवत्यत इष्टकालेऽपि न्यपन्दुस्तश्चेष्टाकेन्द्रं समुचितमेव । अन्यत् सयं फुजादिचेप्टापेन्द्र- यत् सुगममेव । ततो भौमादिचेष्टायलचदानीतं चन्द्रचेष्टावलं पक्षालतुल्यमेवातः पड्लेक्यसाधनाथ पूर्वमेव द्विगुणितं पक्षवलं गृहीतम् । रविचेष्टायलं चायनरलतुल्यमतः पूर्वमेय द्विगुणित. मायनवलं कृतमतः फेलचेष्टारशिमफष्टेप्टसाधनार्थमेवान पले साधिते न वीर्यायेति सर्वमेव निरवद्यम् ॥ १२ ॥ भा०-चन्द्रमा में सूर्य को घराने से चन्द्रमा का चेष्टाकंन्द्र और सायन सूर्य में ३ राशि जोदने से सूर्य का घेष्टाकेन्द्र होता है। इससे पूर्वोम भौमादि चटावल के समान (अर्थात् ६ राशि से भरप हो तो उसी में, यदि ६ राशि से अधिक हो तो १२ में घटारुर शेष में ६ का भाग देकर) पर साधन कर, इस पल का पेटा रश्मि से बट इष्ट साधन करने में उपयोग होता है। पदवरेश्य में इसरा उपयोग नही होता है ॥१२॥ उ० दी-श्रथ चन्द्रः७।०१।०४।१५ अस्मादपि १० ११२। ५७ । ३८ विद्योध्य शेष चन्द्रस्य चेप्टामेन्द्रम् ।। १।०६। ३७ सायनाफा ११ । ०३।२६३१ त्रिभयुतः २४०३ । २१॥ ३१ दं रयेचेष्टाकेन्द्रम् । ०४८ चनम्। श्रथ चन्द्रस्य चेष्टापेन्दं पड्माधिक मत चमादिशोभ्य शेरम् ३.११॥ ५३॥ २३ इदं पड्मक्त जातं चन्द्रस्य चेष्टायलम् ००॥३३॥ 4% सत्रापि मजनविधिस्थालानयनपदोग्यः । एवं रथेरपि । द्र०४६ घमम् ॥ १२॥ ये चेटोचपले रसैपिनिहते सैके निजा रश्मप- वेष्टातुनयलाहतेः पदमिहेष्टं स्पालोनैकयोः । घातान्मूलमिदं हि फष्टमय तद्रूपं दशायाः फलं घीय र पृथगिष्टकष्टगुणिते । चेप्टकष्टाहये ॥१३॥ ध्या-ये चेष्टोपयले पूपंसाधिते ग्प्यादिग्रहाणां चेपारलो. चपले ते रसः पद्भियिनिहते गुणिते निताः स्यकीया रम: किरपा गयन्ति (पेटायलाटारमयः, उपयसादुपरयमय त्यपः) । अपेपरपमापनम् - पातु सप्ताहतधेशकलो ज्यालघातात् पदं मूल दर्य स्पास् । गया पानायोमेष्टायसोन- जातकपद्धतिः। wwww रूपतुम्हयलोनरूपयोर्घातान्मूलं (यत्) इदं कष्टं स्यात् हि (पादपूरणे)। अथानन्तर दशाफलं निरूपयति-तपं इष्टकष्टानुरूपं दशायाः फल क्षेयम् ( इष्टाधिक्ये शुभफलाधियं कष्टाधिक्ये चाशुभफला धिक्यं इष्टकटयोः साम्ये. शुभाशुभफलयोरपि साम्यमित्यर्थः) वीर्यामति ग्रहस्य चोयं पड्यलैक्य, दृक् दृष्टिश्च दे पृथक् इप्टकप्टः। गुणिते ते इप्टाहये भवत. (इष्टगणितं बलमिष्टरलं, कटगुणित च कटवलं तथेटगुणिता दृष्टिरिष्टदृष्टिः कष्टगुणिता च कष्टदृष्टि ! रित्यर्थः) ॥ १३॥ अनोपपत्तिः-स्वकीयपरमोच्चस्थे ग्रहे परमाधिराः सप्तमिताः, परमनीचस्थे परमारपो रूपमितो रश्मिः स्वीकृतः प्राचीनेः। तत्रो च्चसमे ग्रहे नीचग्रहान्तरं परमं पड़ाशिमित, नीचसमे अहे नीच. खगान्तरं शून्यमतो नीचग्रहान्तरादेव रश्मिसाधनं समुचितम् । श्रताऽनुपाता-यदि पड़ाशितुत्येन नीचग्रहान्तरेण पमिता रश्मि वृधिस्तदेष्टनीचमहान्तरेण किमिति लब्धेष्टरश्मिवृद्धिः = ६४(मनी) -६४ उच्चनन अनया नोचस्थानीयरूपतितो रश्मियुतो जाता इटो. वरश्मयः-१+६४ उच्चय०। एय पड्मिते चेष्टाक्न्द्र सप्त चेष्टारश्मयः शून्ये चेको चेष्टारश्मि.! अत. पूर्ववदनुपातेनष्टचेप्टारश्मिवृद्धिः '-६४ चेय+ अत इटचेप्टारश्मयः-१+६४ चेय अत ६ उपपन्न रश्म्यानयनम्। अथेष्टकप्टोपपत्ति.-उच्चस्थे अहे शुभफल पूर्ण रूपमितम- शुभफल च शून्य तनोचवलमपि पूर्ण रूपमितम् । नीचस्थे महे चाशुभफलं पूर्ण शुभफलामावस्तोत्रञ्चवलमपि शून्यम् । एच पणू- मिते चेष्टाकेन्द्रे शुभफलं पूर्णशमशुभफलामावस्तत्र चेष्टावलमपि पूर्ण रूपमित, शून्य चेष्टाकेन्द्रेऽशुभफलं पूर्ण शुभफलाभावस्तत्र चेप्टा- चलमपि शुन्यमेव । एतेन यथा यथा चेप्टाचारलवृद्धिस्तथा तथा शुभफलवृद्धिरशुभफलहास इति ज्ञानम्भि. परीक्षितमतश्चेष्टोच- वलयागत एय शुभाशुभरूपयोरिटकटयो साधन समुचितमतोऽ- ६ ६४ चेक * यतो नीचग्रहान्तर प-भक्तमुच्छल भवति द्रष्टव्य मो०५१ पिक चेष्टाकन्द्र चेष्टावल भवति द्रष्टव्य नो. १० ।

व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। २ २ २ नुपातो यदि परमोचचेष्टावलयोोंगेन रूपद्वयेन शुभफलं पूर्ण रूपमितं लभ्यते तदेष्टचेष्टोचवलयोगेन किमितीरशुभम् = १४ (चे य+34)। तथे शुभफलोनं रूप कटम् = इटम् :- चेय + उय_१-चेय+१-उप । अनाचार्येण बलयोगार्धयलो २ नैकयोगास्थाने तद्धातमूलं स्वल्पान्तरात् स्वीकृतं तद्यथा यदि चेय- उप तदा पूर्वानीतमिष्टम् = चेप+ उय (चेव+ उय) चेय ४ उब चेव उव २ चेव चेवर उच =vचेबxउव २४ वस्तुतो एलयोगार्धमेवेष्टम् , बलोनैश्योगार्धमेय कई समुचितम् । अत एव देवशदिवाकरेण प्रौढमनोरमायां 'श्रथया बलयोगामिष्टं तदूनं रूपं कामिति निष्पन्नम्। मूलरूपेएकप्टन्तु परशरादिमुनिमत- विरुद्धत्वादयुक्तत्यादुपेक्ष्यमेवेति यादव्यम्" इत्युकम्। किञ्च तद्- बहुसम्मतत्वानाङ्गीकुवते साम्प्रतिका इति । तथा ग्रहस्य शुभफलं शुभवलशुभटियशादेवं चाशुभयलाशुभह- प्टिवशादशुभफलं भवितुमर्हत्यत एवेष्टकष्टाभ्यां पृथग दृगबले गुणिते तदाह्वये ते इत्यपि समुचितमेवेत्युपपलं सर्वम् ॥१३॥ भा-पूर्व साधित चेष्टायल को ६ से गुना करके । एक जोड़ने से चेष्टा- रश्मि, तथा उच्चबल को ६ से गुना करके १ जोडने से उच्चरश्मि होता है । चेष्टा- पल को उच्चबल से गुना कर उसका मूल इष्ट होता है । तथा चेष्टाबल को एक ! में घटाये और उच्चबल को १ में घटाकर दोनों का घात करके गुणनफल का मूल पष्ट होता है। और इष्ट कष्ट के अनुरूप ही ग्रहों का दशाफल होता है ( भथात् इष्ट अधिक हो तो शुभ फल की अधिकता और कष्ट अधिक हो तो अशुभ फल की अधिक्ता यदि इट कष्ट तुल्य हो तो शुभाशुभ भी तुल्य ही होता है) ग्रहों के पड्यलैश्य को इष्ट से गुना करने से इष्टवल और कष्ट से गुना करने से कष्टबल होता है। और इष्ट से दृष्टि को गुना करने से इष्ट दृष्टि तथा कष्ट से गुना करने से कष्ट दृष्टि होती है ॥ १३ ॥ उ-दी-रवेश्चेष्टावलम् ०० । २१ ०७ इदं पड्भिणितम् ।। ०६॥ ४२ सैकम् ३०६४२ | अन चेप्टोचबलानयने त्यतान्तिमावयव गृहीत्वा यदि पड्भिगुण्यते तदानान्तिमावययो रुपाधिको भवत्यतो

जातफपद्धतिः।
रवेधेष्टारस्मयः-३।०६।४३ एवं सर्वेषां चेष्टोच्चपलानि त्यतान्ति
मायययसहितान्येच पड्भिर्गुण्यानीति दिए । द्र०५० चकम् । एवं
रवेशच्चयले पड्भिर्गुणिते सैफे चोच्चरश्मया जाताः ५1५1५५ एवं
सर्वेपाम् । द्र० ५१ चक्रम् ।
अथ ५२१५३ चमस्थफलानयनं तच्च माधःस्पिताधावलोकनेनैव
स्पष्टं भवति।
अथ रपेरुच्चयलम् ००।१०।५६ चेष्टायलम् ०० १२११०७
अनयोगोमूनिकया घातः ००।१४ । २५ गोमूनिफागुणनविधिः ५४
चमाधो गये द्रष्टव्यः। एवमन्येपामपि चेटोच्चयलयातः कार्य:।
द्र०५५ चक्रम् । रयेश्चेष्टोच्चबलोनैकघातो यथा-१-(००।२१ ।
०७))(१-(००।४०५६))%D1001३८।५३) x (001
१६।१)300१ १२ । १६ अयापि गुणनविधिमूधिकर्यच कार्यः।
एवमन्येषामपि । द्र०५५ चक्रम् ।
अथेटसाधनम् --तत्र रवेश्चेष्टोच्चयलयातस्या ०० । १५ । २५
स्य मूल "परिवर्गगुणादका"दित्यादिना ( ००।१४ १ २५ ) x
३६००८001 ५०४०018०००० पाट्या सवर्णिते-६५ 100100
पतन्मूलम् २६ शेपम् २४ सैकम २५ पटिगुणम् १५०० इदं द्विनि-
मेन द्वियुक्तेन मूलेना २६४२+२ = ६० नेन भक्तम् २५ प्रथमागत.
मूले विकलास्थाने युक्तमस्याप्रिमावयवरूपमतो २६ । २५ इदं पष्टि.
भक्तं जातं मूलम् ००।२६२५ इदमेव रवेरिटम् । एवं चन्द्रादीना.
मपि । द्र०५६ चक्रम् । पर्व चेप्टोच्चबलोनक्यातमूलं काएं भवति ।
द्र० ५७ चक्रम् । अथ श्वेरिटम् ००१२सा२५ रवेः पड्यलैत्यम् ५४६
२५ गोमूनिकयानयोघांत इएनपड्यलेय जातम् २।४६५० एवं
फटनपड्यलैययमपि । २०५८ - ५६ चक्रे। एवमिएकष्टाभ्यां प्रहाणां
भावानां च दृष्टयः पृथक् गुणिताः स्वस्वेटकहनदृष्ट्यो भवन्ति (द्र०
६०-६१-६२-६३ चमाणि) ॥१३॥
अथ सप्तवर्गशुभाशुभनिणयार्थ सप्तवर्गप्टकष्टसाधनमाह-
स्वोचे रूपं त्रिकोणे चरणविरहितं स्वर्भगेऽध त्रयोष्टां-
शाश्वाधीष्टई इष्टर्नयुजि च चरणः स्यात्समर्नेऽष्टमांशः
भूपांशो वैरिगेहेऽध्यरिभयुजिरदांशश्च नीचे खमीशा-
दिष्टं गेहे तदुनैकमसद्ध दलं पदसु कार्येतदैक्ये ॥१४॥

व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। ३६ سلام wwwmumar पंत्योः सप्तसुकोष्ठयोः प्रथमयोरिष्टासदैक्ये कृताप्ते स्थाप्ये भदलादिपट्सु च तदर्धे वर्गपानां पृथक् । कृत्वोत्तया सदसद्यती निजनिजे तन्निन्न इष्टाशुभे वर्गेट्तत्स्थखगोजसोः सदसतो_तात्पदने स्फुटे ॥१५॥ व्या०--स्वोच्चे। स्वकीयोश्चराशौ ग्रहे रूपं (१) वलं, त्रिकोणे खमूलनिकोणे चरणविरहित पादोनं .रूपं, स्वगे स्वराशिस्थेऽधं रूपाधं, अधीरऽधिमित्रगृहे प्रयोष्टांशानिर्गुणिताटमांशः, इष्टतयुजि मिनराशिस्थे च चरणश्चतुर्थांशो बलं, समझें समराशौ चाटमांशः, वैरिंगेहे शत्रुराशी भूपांशो रूपपोडशांश, अध्यरिभयुजि अधिशत्रु राशिगते रदांशो रूपद्धात्रिशद्भागः, नीचे सनीचराशौ खं शून्यं बलं भवति । ईशाद् गृहेशवशादिष्टं शुभं गेहे गृहे स्यात् तदूनेरमिष्टोनं रूपं गृहेऽसत् कष्टं स्यात् । श्रथानन्तर पसु होरादिषड्यर्गेषु दल गृहवागतशुभाशुभयोरधं स्थाप्यम् । तदैवये कार्य, सप्तस्थानस्थि. तानां चैक्यं कार्यमित्यर्थः। पंक्त्योरिति- सप्तसुकोष्ठयोः ( सप्तगृह होरादिकाः सुकोष्ठा विद्यन्ते ययोस्ते सप्तसुकोष्ठे तयोः) पचयोः शुभाशुभपंक्तयोः प्रथमयोहस्थानीयकोष्ठयोरिटासदेश्ये शुभाशुभैक्ये कृताते चतुभक्त स्थाप्ये (टैक्य चतुर्भकं शुमपंक्तिगृहपोष्ठे, क्प्टैक्यं चतुभक्तमशुभपंक्तिगृहकोष्ठे स्थाप्यमित्मर्थः)भदलादिपु होरादिपु पड्वर्गेषु च तदर्धे गृहस्थापितशुभाशुभयोरधैं दले स्थाप्ये । धर्गपानां गृहादिसप्तयर्गेशानां, पृथक् पृथम् उफ्त्या पूर्वोन्युफ्त्या सदसद्युती शुभाशुभयोगौ एत्या तन्निने तद्गुणिते निजनिजे इष्टाशुभ कार्य ते मध्यमे शुभाशुभे शेये । ते च घर्गेट्तत्स्परागोजसो सदसतो_ता मत्र 'दूदेशिवधन प्रगृहम् इनि नियमात् 'त'नने शुभे इत्येव पाठो मविद् महति तथा च छन्दोमनदोषत्वात् 'तनिष्टाशुभे इत्येव पाठ भाचार्येण रचित " माप मप यांच्छन्दोमग ने कारयेदियु । त्रि तदमे यशशुभे" एव पो निविद् रति + "वगेशे सोपविगाभिन्न सादिक बल प्रायम् एव फेपाधिद म्यारशन सम्प्रया नुरोपनी कुर्वते मैधिनादिका इति । तथा च यत्र स्वीच स्वनी च स्वभूम अप मोर पर स्वशादिजालमेर मम न मित्राधिम् । विशेषानुशरण विचारयम् ।

१० जावफपद्धतिः। त्पदने वर्गेशवर्गस्पग्रहशुभाशुभवलैपयातमूलगुणिते स्फुटे स्पष्टे शुभाशुभे भवतः ॥ १४-१५॥ अत्रोपपत्तिः–नीचे खमित्यन्तस्य युक्तिः पूर्वमेव पश्चमलोकोप- पचौ प्रदर्शिता । अथेशादिष्टमित्यादेरुपपत्तिः-शुभाशुभफलयो योगस्य रूप (१) समत्वात् स्वामिवशाद् यद् गृहे शुभं तदूनं रूपं गृहेऽशुभं भवितुमर्हत्येव । तथा च . प्रधानता राशिफलस्य नूनं होरादिवर्गाद् द्विगुणं गृहं यत्" इति प्राचीनोक्या होराद्यपेक्षया गृहस्य द्विगुणत्वाद् गृहस्थापितस्य फलस्य दलं होपदिपु स्थापनीय- मित्यपि समुचितमेवेत्युपपन्नं "दलं पटसु" इत्यन्तम् । तथा चाने वर्गेशशुभाशुभयोगेन गुणनीयमस्त्यतः "कार्ये तदैक्ये" इति योग- करणमपि साध्वेव। अथ तद्गृहादिफलैन्यं धतुर्गुणितगृहफलसमं यतो गृहफलाधं पगुणितं गृहफ = गृहफ ३ होरादिषु पड्वर्गेषु वर्तते तद् गृहफल- सहितं पूर्वोकैक्यम् =ऐक्यम् =गृहफx४.:. ऐक्यं गृहफ। अत एच शुभाशुभपंक्त्योः प्रथमयोरिष्टासदैक्ये कृताप्ते स्थाप्ये” इत्युक्तम् । होरादिपु स्वघं पूर्योक्तयुक्त्यैवात्रापि समुचितम् । तथा च भावपती बलयुक्त भावस्थग्रहफलं सकलं भवितुमर्हत्यत एव वर्गपस्य सदसदै- फ्याभ्यां निजनिजे इप्टाशुभे गुणिते ते मध्यमशुभाशुभत्वेन गृहोते। एवं धर्गेशवर्गस्थशुभाशुभयलयशादेव तत्फलस्य स्फुटता स्यादतोड़- नुपातो-यदि वर्गस्थवर्गेशग्रहयोः पग्मशुभाशुभवलयोगेन रूपद्वयेन (२) सम्पूर्ण फलं रूपमितं (१) लभ्यते तदेष्टवर्गस्थवर्गेशयोः शुभाशुभवलयोगेन किमिताप्टवलयोगानुपातेन शुफ= (वस्यशुर+वर्गेशशुय) '=V वर्गस्यशुव x वर्गशशुध। एवमशुभ• घलयोगानुपातेन १४ (घर्गस्थश्रशुब + वर्गशमशुव ) अशुभफ- वर्गस्यनशुय ४ वर्गेशश्रशुव इति पूर्वदर्शितयुक्त्या सिद्धयति। शतः श्राम्यां गुणिते पूर्वोक्तशुभाशुभे स्फुटे भवितुमर्हतः । शून "सम- योः समगुणनादौ समत्वं, विषमयोः समगुणनादौ विपमत्यमेवे" ति नियमात् इष्टाधिश्ये धातमूलगुणनेऽप्याधिक्यमेव; कष्टाधिस्य धात. मूलगुणनेऽपि तदाधिक्यमेवैत्यलं विस्तरेण ॥ १४-१५ ॥ १ २ २ च्याप्योदाहरणदीपिकासाहिता ४१ भा०-ग्रह अपनी उच्चराशिम हो तो रुप (1) स्वमूलत्रिकोण में तीन घरण ०४५), स्वराशि में आधा ( दो घरण ०३०) अधिमिन की राशि में निगु- णित भष्टमांश (१२२।३०), मिन की राशि में पोशांश (३५), अधिशा की राशि में यतीसयाँ भाग (111५२) और नीच राशि में शून्य पल होता है। इस प्रकार धर्मेश के वश से जो बल भावे यह गृहस्थान या शुभ पल होता है। उसको एक में घटाकर गृहस्थान का अशुभ यल होता है। एवं होरादि पवर्ग में रहवत् जो पल भारे उसका आधा स्थापन करे। फिर उन सयों (सप्तवर्गस्थवरों) का योग करे ॥१४॥ अनन्तर सात सात कोटक के शुभ, अशुभ दो पंक्ति लिएर शुभ पंनि के प्रथम (गृहमोटक) में उपरोक्त अभैश्य या धनुधांश और अशुम पंक्ति के प्रथम (गृहकोप्टक) में अनुभैश्य का चतुथांश स्थापन करै । होरादिक पदवर्ग में गृहस्थापित फल का भाधा लिप। फिर वर्गेशों के पृथा २ शुभाशुभ के योग करके उससे पृथक इप्ट कप्ट फो गुना कर तो मध्यम शुभाशुभ होता है। फिर धर्गेश तथा यर्गस्थ दोनों ग्रहों को शुभाशुभ के घात के मूल से गुना करने से स्पष्ट गुभाशुभ होता है ॥११॥ विशेष-जो राशि योघ और मूल रिकोण तथा स्वगृह तीनों होता हो गया कन्या युधका,अथवा स्वगृह और मूल त्रिकोण दो होता हो या रिस प्रकार थल सेना पाहिये, इस विषय में उदाहरण या में २५ चक्र के नीचे सारावली के थचन देशो। उ० दो--रविरधिशत्रुगृहेऽतो रूपस्य द्वारिंशद्भागो गृपशुभम् ००१०१।१२ । अथ होगदिषड्यर्गेषु गृहयच्छुभमानीय तदधं स्पस्य शुभ स्यात् । यथा-रविः स्यहोरायां तेन गृहयस् शुभम् ००।३००० पतदध होराशुभम् ००।१५०० एयं रविः शमुद्रपाणे तेन गृहयत्यो शांशशुभम् ००1०३।४५ एतदर्घ द्रयाणशुभम् ०००१५२ प रयिः समसतमाशे सेन गृहयदष्टमांशशुभम् ०००३० एतदर्घ ससमांश. शुभम् ०००३३४१ पपं रपिरविशत्रुनयमांचे तेन गृहयाददाशगुमम् २०५२ एतदध नयमांशशुभम् 00100५६ एवं रपिरधिमित्रता शांशे तेन गृहयत् शुभं निगुपितोटांश: ००।२२।३० अस्या वादा शांशशुभम् ००।११।१५ पयं रविरधिमित्रशिरोऽतः गृपमै राधेय त्रिगुणितोष्टमारा ००।२२३० एतदर्थ निशांशगुमम ००।११। २५ । अव सपंशुभयोगः 0011५। ५५ एपं यदादीनामपि 10 ६५ प ) अथ ग्यगृहयस् शुभानरूपमशुम म्याम् । परमन होरादिण्डपगेपु नसमेवागुन मरति । द्र०६५ चपम् । भय रग्दादिरामानां योगः Corrurry अस्प चतुषोणे रपे. ६

जातकपद्धतिः।
-
हशुभपंक्तिः ००११२२६ अस्याधं होगदिकोष्ठेषु शेयम् । एय चन्द्रा
दोनामपि (द्र० ६६ चक्रम् ) एवमेवाशुभपंक्तयोपि शेयाः (द्र०
६७ चक्रम् ) 1
अथ रविः शनिगृहेऽत. शनेः शुभयोगेना ००१३७१२६ नेन रखे.
हशुभपंक्ति ००।१२।२६ गोमूनिक्या गुणिता जाता ००१०७४१०
इदं वर्गेशशुभयुतिगुणितशुभपंक्तिचझे रयेहफलम् । एष रविः
स्वहोरायां वर्चते तेन स्वस्यैव शुभयोगेना ००४५५५ नेन स्वहोग
शुभपंक्तिः ००८पा४४ गुणिता जाता ००।०४।२३ इदं रवेहोरेशशुभ
युतिगुणितशुभहोरापंत्ति फलम् । एव पाणादयोपि तथैव चन्द्रा-
दीनामपि (द्र०६८ चक्रम् )।
एवं वर्गेशाशुभयोगेनाशुभक्तिरपि सद्गुण्या । द्र० ६६ घरम्
अथ गृहेशतत्स्यग्रहयो. शनिसूर्यायोरिटनपड्यलैक्ययो ०५।०२२२ ॥
शा५० रनयोर्धातः १४१६०२ एवं होगदावपि तथा चन्द्रादी.
नामपि। इ०७० चक्रम् । एवं वर्गशतत्स्थग्रहयोः पटनपड्यलैश्य-
योर्यातोपि शेयः (द्र०७१चत्रम् )।
अथ ७०-७१ चक्र स्थफलानां मूलानि ग्राह्यानि । अन मूलानयन
प्रकारः पूर्वोक्त पर योध्यः ( द्रष्टव्ये ७२-७३ चक्रे)।
अथ रवेवर्गशशुभयोगगुणितमिष्टम् ( शुभपंकिः ) ०००७।१० इद
वर्गशतत्स्थग्रहयो (शनिसूर्ययो. ) रिष्टनपड्वलैक्ययोर्यातमूलेनानेन
३१२२१३३ गुणितं जात रवेहे स्पष्टशुभम् ००१२०१४ा एवं होरादीनां
तथा चन्द्रादीनामपि शेयम् (द्र०७४ चक्रम् )।
एपं स्वस्वयमेंशाशुभयुत्तिगुणितशुभपंक्त वर्गेशतत्स्थग्रहयोः
कष्टपड्यले
पलैक्श्योर्यातमूलस्य च धातः स्फुटाशुभं भवति (द्र०
७५ चक्रम् ) ॥१४ १५॥
अथ योगजायुयस्यामितायुयस्योदाहरणप्रदर्शनपूर्वकमंशा
युस्साधनाथं चेष्टागुणकादिकमाह -
कौन्विज्पयुनोदये वुधसितो केन्द्र परीशेतरै-
रायुर्विद्धयमितं हि योगजमिहान्यत्रोच्यतेऽयोन्मितम् ।
त्र्यल्पाश्चेत् किरणाः सरूपकिरणाधिश्वेत्त्रयो; विभू-
गोऽध चैप्टिकतुगसम्भवगुणौ तद्धांतमूलं स्फुटः ॥१६॥

व्यारयोदाहरणदीपिकासहिता। ४३ व्या० कौन्द्रिज्ययुतोदये चन्द्रगुरुसहिते क्लग्ने बुधसितो बुधशुक्रौ केन्द्र स्थितौ यदि भवतस्तथा व्यरीशेतरैस्तृतीयपप्लैक द शेवितरै सूर्यकुजशनैश्चरेरिहालिन् योगेऽमितमायुर्विद्धि जानीहि । अन्यन अन्थान्तरे योगजमायुर्विद्धि । अथानास्सिन् ग्रन्थे उन्मित गणितागतमायुरुच्यते। अथ चेप्टोच्चगुणकावाह- यत्रा इति । चेद् यदि फिरणा पूर्वोत्चेष्टोच्चरश्मयस्यस्पास्यूनास्तदा सरूप किरणानि । चेतनयोर्ध्वास्थ्यधिकास्तदा विभूगोधं रूपोनकिरणाचं चैष्टिक्तुगसम्भवगुणौ भवत । (चेपाश्मितश्चेष्टागुणक उच्चर श्मित उच्चगुणक इति )। तद्घातमूल तयाश्चेप्टोच्चगुणकयोर्घात मूल स्फुट स्फुटगुणको भवतीति ॥१६॥ अनोपपत्ति-अमितायु प्रमाणे वृद्धवाक्यमेव प्रमाणम् । चेो वगुणकोपपत्ति - 'शत्रुक्षेत्रे यश नीचेऽधं सूर्यलुप्तकिरणाश्च । क्षप यन्ति स्वाहायानास्त यातौ रविजको '। तथा यत्रोचयास्त्रिगुणित" इति लघुजातकोक्त्या व्यंशायुपि परमाचे त्रितय गुण परमनीचेऽर्ध हानि । तथा परमोच्चे सप्तकिरणा नीचे रूपमिता रश्मि । नीचादने पत्रैकरश्मितुरपोपच यस्ता हान्यभावा यत्र रश्मिद्वयतुत्योपचयस्त प्रार्घ गुणोपचयोत एवानुपातो- यदि रश्मिद्वय रूपा, गुणस्तदा रूपोनकिरण के इति : - (गि-१) = (कि-१)एतेन रूपा धमितगुणो युत इटगुण - { कि-१) रश्मित्रयारपे । रश्मित्रयाधिस्त्वन्योऽनुपातो - यदि रश्मित्रया धिकश्चतुर्मितैद्विमिती गुणस्तदे? विरणप्रयोनकिरण (कि-३)-(कि-३)अनेन फलेनैमितो गुणो युतो जात इष्ट 1 एव परमवस्थानऽपि शेयम् । घात मूलस्य स्फुटता पूर्याफ्त्या स्पटेति ॥१६॥ भार- जन्म समय में बदगुरयुत कक एम हा तथा पुध गुम पम (1.) स्थान में हो इतर मद (सूर्य' माल पानि) तृतीय पष्ठ एकादा (३) स्थान में हो ता अमित भायु समझना । और योग सम्बघि मायु प्रथातर से समझना। इस मथ म करल गगितागत आयुदाय कहता हूँ। २ (कि+१) रति ४ २x २ २ जातरुपद्धतिः । चेया उच्च गुणक साधन-पूर्वसाधित रश्मि ३ तीन से अल्प हो तो रश्मि में ' एक जोड़कर उसका चतुर्थांश करना, यदि ३ से अधिक हो तो रश्मि में 1 घटा.. कर उसका आधा करना तो गुणक ( अर्थात् चेष्टारश्मि पर से चेष्टा गुणक और उच्च रश्मि से उच्च गुणक) होता है। फिर दोनों गुणक का घात करके मूल लेना वह स्फुट गुणक होता है ॥ १६ ॥ विशेष उदाहरण चक्र में देखो। उ०दी-रवेश्चेष्टारश्मयः ३।०६।४३ ज्यधिकत्वाद्विरूपाः | ०६४३ एतद्धम् १२००२१ अयं रवेश्चेष्टागुणकः । श्रथ भौमस्य चेष्टारश्मयो २०४३।२१ त्र्यल्पास्तेन रूपयुताः ३२४३।२१ एतच्चतु- थांशः ००1१५० श्रयं भौमस्य चेष्टागुणकः। एचमुच्चरश्मित उच्चगुणक: साध्यः (द्र०७६१७७ चके) अथ उच्चगुणकचेप्टागुणकयो_तमूलं स्फुटगुणक इति पुर्वप्रकारेणैव सुगमः । द्र०७ चक्रम् ॥१६॥ 9 9 भयात्र प्रसाद ग्राणां सप्तवर्गजगुणकचक्रं श्रीपतिप्रकारेण लिखितमुदाहररा. कर्ता तदानयनप्रकारस्तु- "वोतमे स्वभवने वनवांश च स्वयंशके च गुणको दितयं निरुकः । अध्यरूपमधिमित्रगृहे मुहद्धे मध्यंशकं समगृहे सलु रूपमेव ॥२॥ त्र्यंशोनितं रिपुगृहेयरिभ दल रयादेभ्यो गुणो भवति यः खलु कश्चिदेशः । वेदोधृतः स भगुणो गणनिरुतो होरादिवर्गगुणक्रतु भवेतदर्धम् ॥२॥" भय रविरधिशशुगृहे तेन दलम् : वेदोधृतम् । अयं रविगृहे गुणकः । अथ गृहगुण- करया : स्य दलम् । अयं हेरादिवर्गगुणक: स्यादिति । अथावान्योपि विशेषः- "मगाराका रुद्रमिना अभीष्ट राशी मुद्रेश्मनि मूर्दनाराः । नवाधिनो स्पमुदासरासो बुधशा विश्वमिता द्विपमे ॥१॥ श्रयो नशा अधिशनुररावेने मसंशा निजराशिवर्जम् । वर्गोतमारमीयनबारहवास्थिते महें तु द्वितयं गुरा:स्यात्" ॥२॥ अथ चन्द्रस्य सनाशके स्थितत्वाव पश्यं चतुर्मतम् । गृहगुणः । परं गृह. गुणः भसंशगुणेना: नेन गुपितः । अयं चन्द्र गुणकः । परमत्र गृहगुग्णस्या- स्य दलम् । अयं होगीनं गुगः । नाथ मसंगुपितं कार्यम् । पर कुजादीनां साभ्यः १ चम्म्) भव ग्रहाणा तवगंजानन्तरताडकचानयना तु- "गृहादिके वगंगरे वकीये दिको गुपसरा विवाह सः । मसीह निषगृहे नवारण विधेच पंच समस्य गोहे ॥१॥ .

व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। ४५ Nunam अथाश्रयगुणस्माह- या स्वाधीप्टसुहृत्समार्यधिरिपोर्गे धृतिश्चेविला- विश्वाङ्क पुगुणा गृहे विगुणिता योगः प्रमात् हरेत् । तद्भे पड्वसुगोऽशुमद्धृतिजिनैः पड्नैश्च वर्गोत्तम- स्वांशत्र्यंशगतेसदा रसगुणैः स्यादाश्रयाख्योगुणः॥१७॥ ध्या-यो ग्रहः साधीष्टसुहृत्समाधिरिपोवर्ग गृहादिसप्तवर्ग स्थितस्तस्य प्रमात् धृतिः, इबिलाविश्वांये पुगुणा (अर्थात् खगृहे धृतिः १८, अधीष्टभे इप्पिलाः १५ मित्रमे घिश्ये १३, समभे श्रा, अरिभे इषवः ५, अधिशत्रुमे गुणाः ३) अङ्काः ( गृहादिसप्तवर्गपु) स्थाप्याः। तत्र गृहे गृहवर्गे द्विगुणिताः स्थाप्या होरादौ यथा पठितांका एवेति । यथा स्वगृहे पट्टिशत्, स्वहोगदावष्टादशै । १८) घएवं अधिमित्रगृहे त्रिशत् (३०) अधिमित्रहोरादौ पञ्चदशै (१५) थे. इत्यादि शेयम् ) एवं सप्तचरथापिताद्वानां योग कार्यरतं योगं तन्ने तेषां स्वाधीष्टसुहृत्समादीनां भे गृहे महे सति प्रमात् पड्वसुगोंऽ शुमद्धृतिजिनैः पनैः षड्गुणितेहरेत् (अर्थात् स्वगृहे पाणित- नाराका पथ विरोधिराश गुणाराका स्यादश्वैिरिया भे। पूर्व भपूर्वा गुण्या य उत्ता वर्गेषु सास्सिह गुपयसा ॥२॥ गुण्या पुणे पेरधिकारलवरक्तगुण स्य दथ मिश्रितस्थे । स्मृती सुधरामयसाशितीय मिति ॥ य रविरपिरायगृऽहेत. गुणारा ! भय रविगृहे गुण । सहोरया दयम् २ । रायुदेवाये नवारका पथ है। समसमारो रूपम् १ । भविरामनवमारो गुशिया । भीष्ट सादररोिं तथाधीविपरो च 'यसविजिनदयम् । एव च दादीनामवियम् (E... चकम् )। अथार परवेणगुणक , भयमनन्तरतादग्रहगुण्येना नेनाराहनिरदेदवन भत्तत्यादिमा गुपित भय र विगहे माश्यगुपक । एव रायोपिता बनानामपि म.८१ चक्रम् ॥ स्य रवेदाभयगुणक भोगनेन २४ मन्छ सम्धम् .. रा मा सगुण्याने २४न मा सम्पम् २ पुनः राषम् १२ पएका समुल्य ७२. चतुरिया भक्त लम्बम् २० मसालभन्समेन .१२.३.१ पासमा बरामयगुपः (२.८२ परम्)।

४६ -जातफपद्धतिः। पभिः ३६, अधिमित्रगृहे पनवसुभिः ४८, मित्रगृहे पाणितन- चभिः ५४, समराशौ पंगुणितद्वादशभिः ७२, शुशुभे पड्मभृतिभिः १०८, अधिशत्रुभे षड्गुणितजिनः १४४ भजेदिति ।। च ( तथा ) चोचमखांशत्र्यंशगते अहे सति सदा रसगुणैः पद्मिशता तं योगं भजेत् लब्धिराश्रयारयो गुणः स्यात् ॥१७॥ अत्रोपपत्ति:- अत्र गृहादिसप्तवर्गेपु होरादयः पड्वर्गास्तुल्य. भागा एव । तथा "होरादिवर्गाद् द्विगुणं गृहं यत्" इति यवनयचनेन राशेर्द्विगुणत्वादष्टी वर्गास्तेनाष्टभको गुणो होगदिधर्गेषु भवितुम- हति । तथा गृहस्थाने द्विगुणिताप्टमांशः ४२ स्थाप्यः । अथ. “यगोत्तमे स्वभवने स्वनयांशके च स्वत्र्यंशके च गुरुको द्वितयं निरुतः" 8 इत्यादिश्रीपतिवचनेन स्वभवने गुणः २ पूर्वोक्त्याऽष्टभक्ता, तथायं "गृहादिके वर्गगणे स्यकीये द्विको गुणः......+इत्याधुफ्त्या द्विगुणितः :-स्वहोगदौ गुणः । तथा" "वोत्तम स्वभवने" इत्यादिनाऽधिमित्रगृहे गुणः । अष्टभक्तः अयं "गृहादिफे वर्ग: गणे स्यकोये" इत्यादिनाऽधिमित्रगुणकेन । अनेन गुणितः :- अधिमित्रहोरादिगुणकः । एवं मित्रगृहे गुणः १ अष्टमकः : "गृहा दिके वर्गगणे" इत्यादिना मित्रगृहगुणफेन । अनेन गुणितः ४:' मित्रहोरादौ गुणः । एष सप्तवर्गगुणांका हरायोत्पद्यन्ते राशिस्थाने यवनयापययलाद्विगुणः कार्य एवेति । अथ वर्गोत्तम- स्वांशस्वत्र्यंशगते प्रहे पूर्वोक्त्या गुणः २ चतुर्भक्तः। थतोऽनुपातो यदि तत्तद्गृहगुणेन तयहोरादिगुणो लभ्यते तदानेन () किमिति गुणास्तायन्तः ( पाठपठिताः) पय हरस्थाने पत्रिंशत् ३६ अंका भ- चन्त्यत: "सदा रसगुणरित्युपपद्यते ॥ १७ ॥ भा०-यो मह अपने वर्ग में हो उसका १८, भघिमित्र के धर्ग में १५ मिन्न के वर्ग में १५ सम के वर्ग में ९, पत्रु के घर्ग में ५, भधि आयु के वर्ग मे ३ होरादि पवर्ग में भैक रिसना केवल गृहस्थान में द्विगुणित करके स्थापन फरना । फिर सप अंकों का योग करके यदि ग्रह स्वगृह में हा तो ३६ से, अधिमित्र की राशि में हो तो ८ से, मिप्र की राशि में हो तो ५४ से, सम.की राशि में हो सो ०२ से, यु की राशि में हो तो १०८ से, तया मधिमा की राशि में हो सो 10 से, +मम्यैव अभय १६ रम्यादाहरपापियां विनोन्यम् ।। %3- -

न्यास्योदाहरणदीपिकासहिता।
६७
रेपरोक्त योग में भाग देने से एन्धि भानय गुणक होता है। यदि मह स्वनाश,
या वर्गोत्तम नवांश, वा स्वद्रेष्काण में हो तो योगांक को सर्वदा ३५ से भाग देने
से आश्रय गुणक होता है ॥ १७ ॥
उ० दी०- अथ रविरधिशशुगृहे पचते तेन गुणा द्विगुणिताः
(अर्थात् पट्)। एवं रविः स्वहोरायामस्ति तेन धृतिरप्टादश ।
एवं शत्रुद्रेष्काणे तेन पञ्च । समसप्तमांशे तेन नय। अधिशत्रुनय-
मांश तेन त्रयः। अधिमित्रद्वादशांशे तथाधिमित्रत्रिशाशे च इपिला
(पञ्चदश ) रवेहादिसप्तवर्गेपु क्रमात्संस्थाप्य तेषां योगः = ६+
१८+4+8+३+१५+ १५ = ७१ । अथ रविरधिशत्रुगृहेऽतः जिनाः
२४ पड्गुणिताः १४४ श्रयं हरः श्रथ चन्द्रकुजयोःस्वांशत्र्यंशगतत्वाद्धरः
पत्रिंशदेव । एवं सर्वेषामित्यलं पल्लवितेनेति (२० ३ चमम् )।
श्रथ रवेः पूर्वानीतयोगः ७१ स्वहारेन १४४ नेन भक्तो जातः रवेग-
थयगुरएकः ००।२६।३५ एवं चन्द्रादीनामपि द्र०८४ चक्रम् ) १७n
अथाश्रयमुणके संस्कारविशेष, कर्म योग्यगुणकमंशायुयोप.
योगिनो दायांशांश्चाह-
चेदयत्तिमपूर्वगोऽध्यरिसुहढे तद्गृहाकात त्रिपड्-
लब्ध्योनो युगरीष्टभेऽबिधनवकाप्त्या स्वे समे केवलः ।
कार्यस्त्वाश्रयकः स तत्स्फुटहतेर्मूलं स योग्यो गुणः
खेटानां च तनोलवाः खयुगहच्छेषा इहांशायुषः ॥१८)
ध्या०-चेद् यदि ग्रहो वर्गोत्तमपूर्वगो घर्गोत्तमनयांशस्वन.
यांशवद्रेष्काणेष्वयन्यतमस्यो भवेत् तदा तद्गृहांकात् गृहवर्गस्यापित
तांकात् त्रिपड्लघ्या निपष्टिभक्तफलेन क्रमेणाभयगुणक ऊनो युक्
(अधिशत्रुराशौ ग्रहे ऊनोऽधिमित्रराशी स्थिते युक्तः) कार्य्यः । एवं
अरीष्टभे ग्रहो (वर्गोत्तमपूवंगश्चेत् शत्रुमित्रगृहे ) भवेत् तदा। गृहां-
पात् अधिनयमाप्त्या चतुर्नवत्या लब्धफलेन ममादूनयुक श्राश्रय
गुणकः कार्याः। तथा वोत्तमपूवंगः वे स्वराशी समे समराशी वा
नहो भवेत् तदा केवलः पूर्वसाधित एवाश्रयगुणको शेयः । तत्स्फुटूह-
तेराश्रयगुणस्पष्टगुणकघातामूलं स योग्यः कर्मयोग्यो गुणे भवति
अथ दायांशान् कथयति-खेटानामिति । इहान खेटानां ग्रहाणां, तनो.
लग्नस्य च लवा अंशाः स्युग्रहच्छेषा अंशायुषो दायांचा भवन्ति ॥१८॥

५० जातकपद्धतिः। अथ वकाहानिमाह-- पड्भाल्पे सति खेचरोन उदयेऽस्यांशोधृतैः खाग्निभि- स्त्वेकाल्पेऽस्य च खाग्निभाजितलवैः सौम्योनिते त्वर्धितः। ऊना भूर्गुण एक द्विवहुपु त्वेकस्य बहोजसः, कार्यस्तद्गुणिताः स्वदायजलवाश्चमाहानिस्त्वियम् ॥१६॥ व्या०-खेचरोने ग्रहोने उदये लग्ने पड्भाल्पे सति अस्य पड्भा- ल्पस्य लग्नोनखेचरस्थांशोधृतः स्वाग्निमिरुना भूरेको गुणः स्यात्। .( पंडधिके अहोनोदये हानिनवेत्यर्थात् सिद्ध्यति ) च तथा ग्रहोनो- दये एकाल्पे सति श्रस्य खाग्निभाजितलवैत्रिंशद्भक्तांशैलना भूर्गुणो . भवति । सौम्योनिते शुभग्रहोने उदये तु अर्धितैरपितैरंशोधृतैः खामिभिः, अर्धितः साग्निभाजितलवैर्धा ऊना भूर्गुणो भवति । तुर्वि- शेषार्थः । एकमे एकराशौ द्विवहुपु द्विव्यादिपु गृहेषु सत्सु एफस्य घहोजसोऽधिकालस्य गुणः कार्यः । न सर्वस्य । तद्गुणिताः स्वदायजलवाः फार्याः इयं चक्राहानिर्भवेत् EिM अनोपपत्तिः -" सर्वात्रिचरणपञ्चपष्टभागाः क्षीयन्ते व्यय. भवनादसत्सु वामम् । सत्स्वधं हसति तथैकराशिगानामेकोऽशं हरति चली तथाह सत्यः" इति सयुक्तिवृद्धवाक्येन लग्नाद्वादशे पापग्रहे श्रायुपः सर्वांशः क्षीयते, शुभग्रहे त्वर्धमागो नश्यति तब खेचरोनोदय एफराशिः। एवमेकादशे पापेऽर्धाशो नश्यति तत्र खेचरो. नोदयो राशिद्धयतुरया, दशमे च राशिनयमन्तरं तत्र त्र्यंशहानिः, नयमे पापे राशिचतुष्टयमन्तरं तन चतुर्थांशहानिरेयं यथा यथा- न्तरवृद्धिस्तथा तथाऽऽयुतानिहरवृद्धिरतोऽनुपातो यदि निशदशै- रेको हरस्तदेष्टरोचरोनोदयांशः क इति इटहर लेवा भका जाता हानिलवाः जाता इष्टायुरंशाः = यानं- आधे x ३०, इअ आय-ग्रामंx३० आय-यानं x ३० आश्र नं-३०) = श्राय (१-३) । एकभालपे (त्रिंशद- शाल्पे ) खेचरोनोदये तदंशभक्तत्रिंशतो रूपाधिकन्या रूपान शुद्ध्य- . . . इx१. अनेनायुः थाअं४३० एमिहीना आयुर्लया -- व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता । 700b ।११ -- MT . । तीति व्यस्तत्रैराशिकेन खाग्निभाजितलवैरित्युपपद्यत इति सर्व निरवद्यम् ॥१॥ भा०-सममें ग्रहको घटाकर यदि ६ राशि से न्यून हो तो उसका भश चना कर उस अंशसे ३० में भाग देकर लधि को १ एक मे घटा कर गुणक होता है। लग्न में ग्रहको घटाने से १ राशिसे अल्प हो तो अन्तराश को ३० से भाग देवर एब्धि को। में घटावे तो गुणक होता है इस प्रकार पाप ग्रह हो तो गुणक होता है । यदि शुभ ग्रह हो तो रब्धि के आधा को । मे घार गुणक होता है । यदि एक राशि में दो वा दो से अधिक ग्रह हो तो उनमें सबसे बरी जो हो उसीका गुणक करना सब ग्रह का नहीं । फिर उस गुणक से दायाश को गुना करना तो घनार्धहानि होती है । महोंन एम यदि ६ राशि से अधिक हो तो चाहानि गुणक नहीं करना ॥१९॥ उ० दी०-अथ गुरुः १।१६।५७।३० लग्नम् ६।१८ । ३।४६ श्रतो गुरूनोदयः ४ । २८ । ३७ । १६ अस्यांशे १४८ । ३७ । १६ रेभित्रिंशद्भाज्या । श्रन सवर्णनाथ भाज्यहारी वारदयं पष्टया गुण्यो । एवं भाज्यः-३०४ ६० x ६० = १०००० । एवमेव हार:= (१४८ । ३७ । १६)=५३५०३६ । अथ भाज्येऽ १०८००० स्मिन् हारेणा ५३५०३६ नेन भक्के लब्धम् ००।१२।०६।४०1४४ शुभ- ग्रहत्वादेतदर्धना ०० । ०६ । ०३ ।।२० ।, २४ नेनैको हीनः ०० । ५३ । ५६ ॥ ३६ । ३६ अयं गुरोथनार्धहानिगुणाः । एवं शनेरपि तन पापमहत्वादांशो रूपान्न शोध्यः । किन्तु सम्पूणांश एय शोध्यः । एवमन्येषां खेयरोनोदयस्य पड्भाधिकत्वाकाहानिने जाता (द्र०६२ चक्रम् ) श्रथ गुरोर्दायांशाः । ५७ । ३० स्वचकाहानिगुणकेनाने, न २०५३।५६ । ३६।३६ गुणिता. ५७।११। ४४ । २१% । ५७ १ १२ अर्धाधिकग्रहणाजाता गुरोश्चवार्धहानिसंस्थतायुरंशाः । एवं शनेरपि । अन्येषां संस्काराभावात्मागानीता पवांशाः (द्र० ६४ चक्रम् )। । - अत्र ६१तमचकानयनायं तच्चकार स्थिता नीलाएठपद्धयुक्तिद्रष्टच्या । यथा गुरुनोदय- स्याश, १४८ । ३७ । १६ द्वामा गुणिता २६७ । १४ । ३२ खरसर्भक्ता ४ । ५७ १४ । ३२ शुभग्रहत्वादद्विगुणिता ।। १४ । २६ । ०४ अय, गुरोचना हानिहर । एक शनेरपि परमत्र सरसह ता एव ग्राह्या न तु द्विगुणिता इति ।

. जातकपद्धतिः। x( १- गृहांक गृहांक x ४ ३६ अत्रोपपत्तिः यदि वर्गोत्तमादित्रिकान्यतमस्थितो ग्रहोऽधिशत्रु. राशौ तदा पूर्वोकेन "यः स्वाधीप्टेत्यादिना" गृहगुणकः गृहांक तथा “नगांशका रुद्रमिता अधीष्टराशी." इत्यादिना अधि- शत्रुराशौ प्रयोनगांशाः (8) त्रिगुणितसप्तमांशो वास्तवगुणः- गृहांकगृहांक गृहांक ३६४७ गुहांक । एतेन अध्यरिभे गृहाँकात् त्रिपड्लब्भ्योन इत्युपपन्नम् । तथा "नगांशका सद्गभिता अधीष्टगशौ" इति वचनेनाधिमित्र- गृहांक राशी वास्तवगुणः - गृहांक गृहांक ३६ गृहांक ४४ गृहांक, गहांक + ::. अधिसुद्धे “गृहांकात्तिपष्टिल. ३६४७ ध्या युक्" इत्युपपद्यते। तथा 'सुदृद्वेश्मनि मूछनांशा नवाश्विनः गृहांक गृहांक " इति वचनेन मित्रभे वास्तवगुणः गृहांक गृहांक ८ गृहांक गृहांक ४२ - ३६४ १६ गृहांफ, गृहांक गृहांक गहांक ३६ हा -स्वल्पान्तरात् । "कुयशका विश्वामिता द्विप " इत्यनेन शत्रुगशौ अधिनयकायोन इत्युपपद्यते । घस्तुतोऽत्राधिनयकायाने सार्धचतुर्नपतिर्मपत्यतो "द्विगुणगृहांफा. नयाटकातोनयुगाश्रयगुणः कार्यः" इति चक्रावास्यगये पूछ- शर्मणाप्युक्तं युकमेव । सममे स्वराशी च रूपगुणत्वात् "केवलः" यथा गत एवाश्रयगुणः कार्य इत्यपि साधु समुदितम् । भातमूलस्य- स्फुटता प्रागेव प्रदर्शिता। अथ दायांशोपपति:-पराहमिहिरादि. पचनेन 'ग्रहमुक्तनांशराशितुल्यं" आयुर्वप्रमाणं भवत्यतो मुकन- घांशशानार्धमानुपातो यदि विशदर्शना नांशसंस्था तदा प्रहला- मुकांशः किमिति ग्रहलममुकनवांशसंख्या सा च राशीनां द्वादश प्रदेव मन्यस्य १६ मोम्योपारपसारियो विलोक्यम् । + + ६४ व्याख्योदाहरणदौपिकासहिता। -- rammar ४० . त्याद् मादशतष्टा भुक्तांशx = भुकांश शेषराश्यादितुल्या अंशा- ३०४१२ युपो ( दायांशाः) भवन्त्येवेत्युपपन्नम् ॥१८॥ भा-यदि मह वर्गोत्तमनवांश, स्वनाश वा स्वदेष्काण में स्थित होकर अधिश के गृह में हो तो गृहांक को ६३ से भाग रेकर सब्धि को भाश्रय गुणक में घटाने से, यदि अधिमित्र के घरमें हो तो उसी रन्धि को आश्रय गुणक में जोडने से वास्तव ( संस्कृत ) आश्रय गुणक होता है । यदि शत्रु को राशि में हो तो गृहांक को ९४ से भाग देकर रन्धि को भाश्रय गुणफ में घटाने से, मित्र के घर में हो तो जोडने से बास्तर ( संस्थत ) आश्रय गुणक होता है। यदि सम की राशि में धा स्वगृह में हो तो केवल पूर्वसाधित आश्रय गुणक ग्रहण करना । इस आश्रय गुणक और पूर्वोक्तस्फुट गुणक का घात (गुना) करके मूल रेना तो कर्मयोग्य गुणक होता है । मह अथवा लग्न को अंशात्मक यनाकर उसको ४० से भाग देकर शेप आयुर्भाग ( दार्याश ) होता है ॥१८॥ उ. दो-अथ चन्द्रकुजयोः स्वांशत्यंशगतत्यादाश्रयगुणके पुन- रन्योऽपि संस्कारः। यथा शनुगृहगतस्य चन्द्रस्य गृहाका १० दस्मा. दन्धिनवकातैना ००।०६।२३ नेन पूर्वानीतोऽय २१६४० माश्रय- गुणको गहितो यास्तवाश्रयगुणको जातः ।१०।१७। वस्तुतस्तु "शत्रो- हे पूर्णपक्षा नवाप्टेन्दुहृता ऋण" मित्यनेन चन्द्रस्य संस्कृताश्रय गुणका २०१०।१६ अयमेव माह्यः । एतदथं Ey चकाधास्थितगद्यम- वलोक्यम् । अथ फुजस्याधिमिनगृहगतत्याद्गृहाङ्कस्या ३० स्य प्रिष- प्ट्यंशेना ००१२-१३४ नेन पूर्वानीतोऽ २२३५।०० यमाश्रयगुणको युको जातः संस्कृताभयगुणकः ३१०३॥३४॥ अन्येषां वर्गोत्तमादिस्थानराहि- त्यात्पूर्वानीत एवेति (द्र०८५ चक्रम् ) । श्रथ रवेः स्फुटगुणकः १२२८१३६। आश्रयगुणक: ००२६३५ अनयोयुतिः ००।४३४१ अस्या मूलम् ००५१।६ अयं कर्मयोग्यगुणः। एवं सर्वपाम् (द्र०८ चक्रम् )। श्रथ राश्यादिस्पष्टो रविः १११२२५७३८ अस्यांशाः ३९२१५७३८ चत्वारिंशद्भक्ताः शेपमिद ३२।५७ । ३८ मंशायुरशात्मकम् । यद्यस्यैय फ्लाः क्रियन्ते तदा तु अंशायुक्लाः १६७७ । ३८ एवं सर्चपाम् (द्र०८४-६० चक्रे) ॥१॥ & गृहाक वो से गुणाकर १८६ का भाग देने से वास्तव लम्धि होती है। ७ પૂર जातकपद्धतिः । . . श्रधानांशास्त्रिशता सद्गुण्य यदि फलास्थाने प्रक्षिप्यन्ते तदा ६३ समञ्च सिद्धपति (द्र०६३ चक्रम् ) ॥१६॥ अथ वर्षायंशायुरानयनमाह- दायांशोत्यकलाः स्वयोग्यगुणकाः खाननेबोधृता अंशायुद्ध सदां समादि तु तनोयांशकास्न्याहताः । दिग्भक्ता हि समादि चेत्तु बलवल्लग्नं तदा लग्नभै- स्तुल्यान्दैः सहितं द्विनिघ्नशरहद्भागादितो मासयुक्॥२०॥ व्या०-घुसदा ग्रहाण दायांशोत्थकलाः चकाहानिसंस्थतः दायांशानां फलाः सयोग्यगुणफनाः स्वकीयकर्मयोग्यगुणफेन गुणिताः सामनेनोद्धृता द्विशत्या भका लन्धं समादि वर्षायमंशायु- मयति । तु पुनः तनालग्नस्य दायांशकाच्याहताः निभिर्गुणिता दिग- भकाः फल समस्य समादि पाद्यमंशायु यति । चेत्तु यदि तु यल- चल पड्पाधिकरलं लक्षं तदा लगभलंमभुक्तराशिभिस्तुल्यादैः सहित कायम् । तथा द्विनिम्नशरहदागादितो मासयुक् (द्विगुणितादू लस्वर्तमानराश्यंशादितः पञ्चमकासन्धमासाद्यं मासादी युकं कार्य- मित्यर्थः ) एवं लगायुः स्फुदायति । लग्नयलं यदि पपाल्पं तदा "दापांशकाच्याहता दिगमक्को:"एप लगायुः स्यादिति ॥२०॥ अत्रोपपत्ति:-"ग्रहमुकनवांशराशितुल्यम्" इति पचमेन घोक- नवांशकलामिः याननेमितामि (२०० ) रेफ वषं तदा स्वयोग्य. गुणकगुपितदायांशकलाभिः किमिति प्रहाणामंशायुधम् दायांश. ४ यो गु. । अथ लगायुरानयनार्थमनुपातो यदि त्रिंश- दशेनंय वर्षाणि तदा लग्नदायांशः किमिति लग्मांशायु:=६४ रा.मा.श्र ३४ ल. दा.थे । तथा “वीर्यान्विता गशिप्तमं च होग" इति पपदमिहिरोजेन "लगभस्तुल्यादः सहित" मित्यपि समुचिनमय । अंशादिफलमनुपातेन - यदि निशदशदिशमासा लभ्यन्ते तदा लमांशः फिमिति मासादिफलेन १२४ ल ग्रं २४ सनं अनेन युक्त %D २०० ३० - ३० " . व्याप्योदाहरणदीपिकासहिता ५३ . से स्फुट लमायुवर्षाधं स्यात् । लग्नस्य चमार्धहान्यादिसंस्काराभावात् । अतः समुपपन्नम् ॥२०॥ भा चक्राहानि संस्कृत दायांश को कलात्मक करके अपने अपने कर्म योग्य गुणक गुना कर उसमे ३०० का भाग देने से वर्षादिक ग्रहों की अंशयु होती है। और एम के दायांश को ३ तीन से गुना करके १० दश का भाग देने से एन्धि वर्षादिक रन की अंशायु होती है। यदि एन का बल ६ से अधिक हो सो एन की भुक्तराशितुल्य वर्ष और जोड़ना तथा लग्न के अंशों को २ से गुना फर उसमें ५ का भाग देने से सन्धि मासादिक पर मासादिक में जोड़ना तो एस की स्पट आयु होती है ॥२०॥ ३० दी-अथ रवैश्वकाहानिसंस्कृतदायांशकलाः १६७७ । ३८ स्वकर्मयोग्यगुणरेना ०० । ५१ । ०६ नेन गोमूनिकया गुणिताः १६८४ ११७ द्विशत्या भक्ताः सन्धिर्यपाणि, शेष ४१७ मिदं बादश. मिर्गुणितम् १०११ । २४ द्विशत्याऽऽप्तं मासाः ५ शेष ११ । २५ त्रिंशता गुणितम् ३४२ । ०० द्विशत्या भक्तं लब्धं दिनं १ शेषम् १४२ पप्ट्या गुणितं ८५२० द्विशत्या लम्धम् घटयः ४२ शेपं १२० पटया गुणितं ७२०० द्विशत्याहं पलानि ३६ । अथ वर्षादीनां ममान्न्यासेन रखे. रंशयुर्वयम् =1५।०१। ४२ । ३६ एघमन्येषां प्रहाणाम् । अथैवं लमस्य दायांशाः ३८ ॥ ३४॥ ४६व्याहताः ११५ १४४ । १८ दशभकाः लन्धं घर्षाचम् १९।०६।२६।३४ । ३८ श्रथ पड़पाधिकं लग्नयलमतः लाराशितुल्येन धना ६ नेन युक्तम् १७१०६ २६ ३४॥ ४- पुन- लगस्य भागादिफ १८ । ३४॥ ४६ द्विनिम्नं ३७ । ०1३२ पञ्चभिर्भक्तं लम्धेन मासाना ७।१२। ५७ । १२ नेन युक्तं जातं समस्यांशायु: यांपम् १८१०२ १०६ । ३२१०० (२०६५ चमम् ) १२०॥: श्रथ पिण्डनिसर्ग-जीपशर्मायुयोपयोगिनो दायांशानाह- स्वोयोनो शुचरोनभात्समधिको ग्राह्योल्पफोनाम तद्भागा द्युचरोऽरिभ यदि गुणांशोना पिना वझगम् । दयाप्ता अस्तमिते विना शनिसितो हानिदयेऽनाधिक: फायो पिएडनिसर्गजीवगदिते चफ्राधहानिर्भवेत् ।।२१ ॥ म्या--स्वोचोनो पुचरः सीयोन विहीनी महोऽङ्गमात् पड़ाशिभ्यः समधिको माराः। गशिपट्यादत्यश्चेत् तदा अल्पमोना- . ६ ५४ जातकपद्धतिः। . । में (रसभाल्पं द्वादशराशिभ्यो विशोध्य शेष) ग्राह्यम् । तद्भागा स्तदीयांशः कार्याः । ते पिण्डनिसर्गजीवायुर्भाग शेयाः। यदि वगं (वक्रगतिमहं ) विना शुचरो (मार्गगतिमहः) अरिभे शत्रुराशी स्थितस्तदा तद्भागा गुणांशोनाः स्वतृतीयांशेन हीनाः कार्याः । चक्रगति- ग्रहः स्वत्र्यंशं नैवापहरतीत्यर्थः । तथाऽस्तमितेऽस्तं गते प्रहे शनिसितौ बिना तद्भागा द्वघाप्ता अर्धिताः कार्याः। शनिशुमावस्तं प्राप्तावपि स्वाधं नापहरत इत्यर्थः। अत्र हानिद्वये प्राप्तेऽधिका महत्तरेकैवार्ध- हानिरेव कार्या। नैव हानिद्वयं कायम् । अथानन्तरं पिण्डनिसर्गजीव. गदितेऽपि चक्राहानिर्भवेत् । अत्र शत्रुर्नसर्गिको ग्राह्यो न तु तत्कालिक इति ॥ विशेषार्थमुदाहरणे ( १०० ) चक्राधास्यगधं विलोक्यम् ॥२१॥ अनोपपत्ति:-"नीचेऽतो, हसति हि ततश्चान्तरस्थेऽनुपातः" इति गृहज्जातफवचनेन स्वोधस्थे पठितायुःप्रमाणं, नीचे तदर्धम् । अतो नीचात् पड्मान्तरिते ( उच्चस्थे) ग्रहे श्रायुरर्धतुल्य उपचयो भवति । अतोऽनुपातो-यदि पड़ाशितुल्येन नीचमहान्तरेणायुग्ध- तुल्य उपचयस्तदेष्टनीचग्रहान्तरेण किमिति- श्रा० x (प्र-नी) =इटोपचयः, अनेन युतं नीचस्थानमयमायुरधमिटायुः आ...आ.(प्र-नी) ६४ आ. पा. (प्र-नी)- श्रा०४ (६ + प्र-नी) आ० (-3), एयमन "यदि द्वादशराशिभिः पठितायुस्तदो. धोनग्रहराशिभिः किम्" इतिप्रैराशिकमयं फलं दृश्यते। तत्राचार्यण- शानुपांत एच एतो यथा-यदि द्वादशाश्यशेरे (३६० ) मिः पठि- वायुः (श्रा) इति लभ्यते तदोशौनग्रहांशः किमिति अत एव ."दायांशाः स्वगुणहता हि भगांशमा" इत्यने वक्ष्यति। तथा चात्र '६८६+न-नी -म-उ, भतः पाश्यधिकेनोपमहान्तरेण भवितव्य. मतः "श्रमात्ममधिको प्रायोऽल्पकोनार्कमम्" इत्युपपन्नम्। "हित्या यफ रिपुगृहगतहीयते सत्रिभागः सूयोच्छिन्नधुतिषु च दलं प्रोज्भय शुमार्यपुत्री।" इत्यादिहोरागमप्रमाणेन त्र्यंशाहानिरुपपद्यते । तथा "योधपोस्निगुणितम्" इति अमागतिग्रहस्य सबलत्यान ध्यंतहानि- रिति समुचितमेय। सूर्यः शनिशुस्योः शनरतस्तेनास्तमितयोरपि तयो. नायुहानिरिति । तथा-"यमुघ्ननायामकंतु यद्भरि तदेष कार्यम्" २ .१२ १२ . - व्याग्योदाहरणदीपिकासहिता । 44 । इति वचनादिना "अधिकैका हानिः कार्या" इति, तथा "पूर्वोकं चिन्तयेत् सर्वम्" इति सारावलीवाक्येन "चक्राहानिर्भवेदिति" च साधु समुदितम् ॥२॥ भा०-ग्रहमें अपने उच्चको घटाकर शेप ६ राशिसे अधिक हो तो, उसका अंश बनाना, ६ राशिसे अल्प हो तो उसको ।२ में घटाकर शेपका अंश करना तो पिण्डादिनिकायुर्भाग होता है । यदि ग्रह शत्रु गृहमें हो तो आयुर्भागमें तृतीयाश घटा देना । यदि ग्रह वक्र गति हो तो शनु गृहमें भी ग्यंश हानि नहीं करना । तथा यदि ग्रह अस्त हो तो आयुर्भागमें आधा कम करना । यदि शुक्र और शनि अस्त भी हो तो अर्ध हानि नहीं होती है। जिस ग्रह की अर्धहानि और ध्यश हानि दोनों की सम्भावना हो तो वहाँ केवल अर्ध हानि करना। और पिण्डादिनिकायु (पिण्ड-नसर्ग-जीवायु) में भी चना हानि करना । यहाँ शत्रु नैसर्गिक विचार करै तात्कारिक नहीं ॥२॥ उ० दो-अथ रविः १०।१२। ५७१३८ स्वोचेना ००१० नेन रहितः १०१०२।१७३८ श्रस्यांशा ३०२५७३८ पते पिण्डादिनि. कायुरंशा जाताः । एवं सर्वेषां सिद्धयन्ति (द्र० १०० चक्रम् ) । अथोचोनरवेयदि कलाः क्रियन्ते तर्हि पिंडादिनिकायुक्ला १८१७७।३-इति ६६ चक्रावलोकनेनैव स्पष्टम् । अथानोदाहरणे-रविगुरू शत्रगृहे वर्तते तेन तयोः त्र्यंशहानिः स्थादेव । परं शत्रुगृहगतस्यापि शनेर्यक्रगतित्वान्न त्र्यंशहानिर्जाता। वुधः सूर्येन सहास्तं गतस्तेनार्द्धहानिः स्यात् । गुरुशन्योस्तुं चक्राध- हानिरम्यादावंशायुयचदेच कार्या। तद्यथा-रवेः पिण्डादित्रिकायुरशाः ३०२ । ५७ । ३८ खन्यंशेना- १००१५६।१२।४० नेन हीनिताः २०११५८।२५।२० एतद्रवेः संस्कृत- पिण्डादित्रिकायुः । एवं बुधस्याप्यधंहानिः कार्या। गुरोस्तु प्रथम त्र्यंशहानिः ततः चक्राहानिः कार्या । तद्यथा नीचोनगुरोरंशाः ३१५७।३० वत्र्यंशेना १०४५४।१० नेन रहिताः २०६VER० पते गुरोधमाधहानिगुणकेना ५३६५६।३६॥३६ नेन गोमूत्रिक्या- गुणिता जाता गुरोस्यंशवक्राधहानिकृताः पिण्डादित्रिकायुरशाः १८४६। ४|४० एवं नीचोनशनेरंशाः स्वचक्राधहानिगुणवेन गुणिताः शनेः पिण्डादित्रिकायुरंशाः सिद्धयन्ति इति (F० १०१ चक्रम् ) ॥२१॥ . .

बातरूपद्धतिः। अथ लग्ने पापग्रहे हानिमाह- दायांशा युसदां पृथक् तनुलवाघ्निाः खप युद्धृता थाप्त्योनास्तनुगे खले च यदि सदृष्टेऽर्धयाथापरे । निन्पोग्रोदयभावजेन तनुगोग्रौ चेयलिष्ठस्य तत्- साम्ये पुष्टफलेन नेति तनुपेऽस्मिन्नशिजेऽसौ क्रिया ॥२॥ ध्या० - सले पापनहे तनुगे लग्नस्ये सति घुसदां ग्रहाणां दायां शाः ( अनन्तरानीता) पृथक् स्थाप्याः। ते तनुलगादिना लग्नस्य राशीन विहायांशादिना गुणिताः सपयुद्धृताः पाट्यधिकशतत्रयेण भाज्या प्राप्त्या लब्धेनांशादिना पृथक्स्या ऊनाः कार्याः । तनुगे पले सद्दष्टे शुमग्रहेक्षिते सत्ति अर्धयाऽऽप्तफलार्धेन । पृथक्स्या हीनाः कार्याः । अथानन्तरमपरे प्राचार्याः (मालुगिरामकृष्णादयः) उनो । दयभावजेन लग्नस्थपापग्रहस्य भावजेन फलेन निघ्याऽऽप्त्या दायांशा ऊनाः कार्याः । तनुगोग्रौ लग्ने द्वौ पायौ चेत् तदा पलिष्टस्य भावजफ लेन । तत्साम्ये घलसाम्ये पुष्टफलेनाधिकफलेन निन्याऽऽप्त्या दायांशा ऊनाः कार्या एवं वदन्ति । इति न ( इदं तन्मतं न रमणीयमित्यर्थः)। श्रथ लग्नस्थर लग्नेशे इयं हानिः कार्या न वेत्याशंगायां कथयति 'तनुपेस्मिन्निति' अस्मिन् लग्नस्थगरे तनुपे लग्नेशे सति तथांशजेंऽशा. युर्दायेऽसौ क्रिया न कार्या ॥२२॥ अनोपपचिः-'साोदितोदितनवांशहतात्समस्ताद् भागोप्टयुक्त शतसंख्य उपैति नाशम् । रे विलग्नसहिते विधिना त्वनेन सौम्येक्षिते दलमतः प्रलयं प्रयाति ॥” इति वृहज्जातकवचनेन रे लग्नगे हानि- दायांश x लग्नयांश । अत्र लग्ननयांशं "यदि त्रिंशदर्शनंव न. वांशा लभ्यन्ते तदेष्टलग्नांशादिभिः किमिति= ६ x लग्नांशादिनने. नोत्थाप्य जातो हानिभागः - दायांश ६x लग्नांशादि दायांश लग्नांशादि अनेन हीना दायांशाः स्फुटा भवितुमर्हन्ति । अन्ये प्राचार्यास्तु 'यदि रूपमितेन १ पूर्णतद्भावफलेनेयं हानिस्त- भाग:- १०० ३० १०८ व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। ५७ HAMAR देष्टमावफलेन किमि" त्यनुपातोद्भवेन फलेन दायांथा ऊनाः कृता, स्तन पहुसम्मतम् । शेषवासनायां स्वागम पव प्रमाणमित्यलं पल्ल- वितेन ॥२२॥ भाग- यदि लग्न में पापग्रह हो तो ग्रह के पिण्डादि आयुभांग को पृथक रखकर लग्न के अंशादि से गुना करके ३६० से भाग देकर सन्धि को पृथक् स्थित आयुर्भाग में घटावे । यदि शुभ ग्रह की दृष्टि लागत पाप पर हो तो लब्धि के आधा आयुर्माग (दायांश ) में घटावे तो पिण्डायु होती है । दूसरे आचार्यों की सम्मति यह है कि, उपरोक्त लन्धि को एमगत पापग्रह के भावफल से गुनाकर दायांश में घटावे । शुभग्रह की दृष्टि रहै तो उसका आधा घटाये । लम में दो पाप ग्रह हो तो अधिक पल वाले के भावफल से गुना करै। पल में समता हो तो जिसका भावज फल भधिक हो उससे गुना करै । पर यह मतान्तर ग्राह्य नहीं है। * और रनगत कर यदि लग्नेश हो तथा अंशायुर्दाय में यह संस्कार नहीं होता है ॥२३॥ उ० दो-अथात्रोहरणे लग्ने फराभावात् तज्जनिता हानि - स्त्येव । अन्यद् व्याख्यावलोक्नेनैव सुगममिति ॥२२॥ श्रथ पिण्डनिशगजीवशायुाद्यानयनमाह- गोब्जास्तत्त्वतिथिप्रभाकरतिधिस्वर्गा नखा पैएडजे नैसर्गे नग्यभूमिगोधृतिनखाः पश्चाशदर्का गुणाः दायांशाः स्वगुणहता हि भगणांशाप्ताः समाधायुपो स्वर्गासाश्च समादि जैवमिभहत्स्वाशैर्घटीप्वन्वितम्॥२३॥ व्याव-अर्कात् ( अर्थमारभ्य सप्तानां प्रहाणां) कमात् गोन्जा स्तत्त्वतिथिप्रभाकरतिथिस्वर्गा नखा पैएडजे पिण्डायुपि गुणाः स्युः। नैसर्ग निसर्गायुपि नखभूद्विगोधृतिनखाः पञ्चाशत् क्रमेणा- कोदिग्रहाणां गुणाः स्युः। पैण्डजे नैसर्गे च दयाशाः स्वगुणैर्हता भगणांशाप्ताः लब्धतुल्ये समाद्ययुपी भवतः । तथा दायांशाः स्वर्गाप्ता एकविंशतिभक्ता लब्धं जैवं जीपशर्मोक्तं समाद्यायुर्भवति। तदिमह- स्वांशेरष्टभक्तदायांशघंटीप्वन्धितं कायं तदा वास्तवं स्यात् ॥२३॥ अत्रोपपत्तिः-पिण्डायुपि "नवतिथिविषयाश्विभूतरुद्दश सहिता दशभिः स्वतुंगभेपु" तथा नैसर्गे "एकं द्वौ नव विंशतिधृति- पृ. जातकपद्धति.। कृती पञ्चाशदेषां क्रमाच्चन्द्रारेन्दुजशुकजीवदिनरुत्प्राभाकरीणां समाः ।" इति धृहज्जातकोक्तान्येवायुर्वर्षाणि गृहीतानि । 'दायांशा स्वगुणैर्हता हि भगणांशाप्ताः समाद्यायुषी" इत्यन्तस्योपपत्तिः २१) एकविंशतितमश्लोकोपपत्तौ प्रदर्शिता । अथ जैये युक्तिः-स्वम तेन किलाहजीवशमा ग्रहदायं परमायुपः स्वरांशम्" इति वृहज्जातक वचनेनोच्चस्थे अहे परमायुपः सप्तमांशतुल्यमायुः ( १२००५०) भवति. तत्र ( उच्चे ) दायांशाः भगणांशतुल्या श्रत इएस्थानेऽनुपातो यदि भगणांशतुल्यदायांशैः परमायुस्सप्तमांशतुल्यमायुस्तदेष्टदायांशैः व. मा. दि. दि. किमिति ( १२० ०/५) दा अं. १२०४दाश्र ५४दा श्र. ४३६० ७४३६० ७४३६० घ. दा अं. ६०xx दा अं. दा अं. .५४दा शं...दा अं २१ ७४३६० २१ ४२ २१ + ७ + ८ दावं. -स्वल्पान्तरात् । श्रत उपपन्नं जैवानयनम्। वस्तुतो "लवतः शरमाद् द्विवेदभागातघटीभिरन्वितम्" इति सुन्दरमिधोक्तमेव सुप्लुतरमित्युपश्नं सर्वम् ॥२३॥ भा०-(१९ ॥ २५ ॥ १५ ॥१२।१५। २१ । २०) ये कम से मूर्यादि सात ग्रहों के पिण्डायु में गुणक होते हैं। और निसर्गायु में २०, १, २, ९, १८, २०, ५०, ये क्रम से सूर्यादि ग्रहों के गुणक हैं। ग्रहों के दायाश को अपने अपने गुणक से गुनार ३६० के भाग देने से वर्षादिक पिण्डायु, और निसर्गायु होती है। जीवशर्माय के लिये दायाश को २१ से भाग देकर लन्धि वर्षादि जीवायु होती है। उस में दायर्यादा को ८ से भाग देकर रधि घट्यादि को जोड देने से वास्तव आयु प्रमाण होता है ॥ २३ ॥ उ० दी-अथ रवः पिण्डादित्रिकायुरशाः ३०२।५७१३८ गो. १६लिताः ५७५ भारी ३६० रेमिर्मता लन्य वर्षा पिण्डायुः १५।११।२६।१५।०२ एवं सर्वेषां पिण्डायुः साध्यम् । पर शनिगुब्योंश्वकाहानिः पूर्ववदेव कार्या (द्र०६७ चाम् । एवं रवेः पिण्डादित्रिकायुशाः ३०२५७३८ नैसर्गजेन गुणेना २० नेन गुणिताः व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। ५६ भक्ताः ६०५१२४० एते पष्टयधिकशतत्रयेण भकाः लब्ध वर्षायं १६०६। २६१२४० निसर्गायुरिति (द्र०६८ चक्रम् । श्रथ रचेः पिण्डादित्रिकायुरंशाः ३०२१५७।३८ वर्गना २१ नेन १४।०५।०३।३६।३४ अष्टभक्तपिण्डादित्रिकायुरंशेना ३७५२ नेन घट्यादौ युक्ता १४०५०४।१।२६ जाता वर्षाचं जीवायुः। पर- मिदमानयनं स्थूलम् । वास्तविकन्तु "लवतः शरमाद् द्विवेदभागात- घटोभिराट्यम्" इति मिश्रोत्या, पिण्डादिनिकायुरंशा. ३०२१५७१ ३. पञ्चगुणिता १५१४।४।१० द्विचत्वारिंशद्भक्ताः ३६।०४ एभि- घंटीपलैः स्वर्गाप्तदायांशवर्षादिकं १४।०५।०३।३६॥३४ युक्तम् १४५४ा २२।३८ जातं जीवायुः (दू०६६ चक्रम् )। एवं हानित्रयस्तदायां- शेभ्यः । २०२-१०३-१०४) चक्राणि सिद्धयन्तीत्यलं पल्लवितेन ॥२३॥ श्रथ सिद्धपु पिण्डादित्रिपु लग्नायुरानयनमाह- स्यालिप्ताः खनखोद्धृता विभतनोवोदि पैएडत्रिके लग्नायुर्निखिलैस्तदंशकममं कैश्चिद्भतुल्यं स्मृतम् । यस्येशोऽधिवलस्तदंच हि परस्तेनाढ्यमन्यैर्यद- शायुर्वत्वथ चांशतुल्यमखिलोक्तं ग्राह्यमेवादिमम् ॥२४॥ व्या०- विभतनो राशीन् विहाय लग्नस्य लिप्ताः खनखोद्धृताः शतद्वयभक्ताः लब्धं पैण्डत्रिके पिण्डादित्रिके लग्नायुः स्यात् । तदंश कसम निखिलैः सर्वाचार्यैः स्मृतम् । कैश्चित् भतुल्यं लग्नभुक्तराशि- तुल्यं स्मृतम् । परैर्यस्येशो वली तदेव ( याशेशो यली तदांशतुल्यं, राशीशा यली चेद्राशितुल्यं) स्मृतम् । अन्यैरंशायुवत् यदायुस्तत्तेन (राशिपती बलिनि राशितुल्यायुपा, अंशेशे यलिनि अशतुल्यायुपा । पाढ्यं युकं कार्यमिति स्मृतम् । अथ चांशतुल्यमिदमखिलोक्तमादि. ममेव ग्राह्यम् ॥२४॥ अनोपपत्तिः-"होरात्वंशप्रतिमम्" श्रायुर्ददातोति बृहज्जातकोत्तया लग्नभुक्तनयांशतुल्यमायुः सिद्धयति । अतोऽनुपातो-यदि शतद्वय. कलाभिरेको नवांशस्तदेष्टलग्नांशकलाभिः कतीति लग्ननवांशसंख्या- लग्नकलाx १। पुनरनुपातो-यदि एकनवांशेनैकं वर्षं तदा लग्ननवांशः २०० जातकपद्धतिः। . किमिति लग्नायुः - D - १४ लग्नकला लग्नकला । अन्यत् स्पष्टमेवा १४ २०० २०० गममूलत्वात् ॥२४॥ भा०-राशिरहित लम के अंशादि की कला बनाकर उसको २००से भाग देकर लग्धि पिण्डादि ग्रिक में हम की भायु होती है।इस अंशायु में सब भाचायों की सम्मति है। कोई लमभुक्तराशि तुल्य लगायु कहते हैं। कोई राशीश और अंशेश में जो अधिक बली हो तत्तुल्य कहते हैं। कोई अंशायुत् आयुर्दाय साधन करके उसमें राशीश बली हो तो राशि तुल्य यदि अंशेश यली हो तो नाश तुल्य वर्ष, और जोड़ने से लग्नायु कहते हैं। इसमें प्रथमोक्त अंशायुतुल्य सर्वाचार्यों का सम्मत है इसलिये वही ग्रहण करनी चाहिये ।। २४ ॥ उ० दी -अथ राशिरहितलग्नं लवाद्यम् । १८३४।४६ श्रस्य लिताः १९१४।४६ द्विशत्या भकाः लब्धं पैण्डत्रिके लग्नायुः १।६।२६ . ३४४८ (द्र० १०२-१०४ चक्राणि)॥२४॥ अथ चतुर्णामायुपां फतमं कदा प्राह्यमित्याह- अंशायुश्च तनाविनेऽधिकयले पैएडं निसर्ग विधी स्याचेत्तुल्यपलं द्वयोर्युतिदलं तनायुपोश्चेत् त्रयः त्र्यायुपि त्रियलैर्निहत्य च युतिर्वीर्यक्यहृदा विजा- पुर्युत्यास्त्रिलवोऽथ जैवमुदितं चेद्धीनवीर्यास्त्रयः ॥२५॥ व्या०-तनी अधिकवलायां ( "स्त्रियां मूर्तिस्तनुस्तनूः" इत्यमरो- केस्तनुशब्दस्य नित्यस्त्रीलिंगत्यादधिकरलेऽत्र लिंगविपरिणामेनाधि. फयलयामिति तनुविशेषणं शेयम् ) लग्नेऽधिस्वलेऽशायुः साध्यं, इने सूर्यऽधिकयले पैण्डं पिण्डायुम्तथा विधौ चन्देऽधिकवले निसर्ग नैस. 1 चेद्वयोः (लग्नार्फचन्द्राणामन्यतमयोः) तुल्ययलं तदा तजायुपोयुतिदलं ग्राह्यम् । चेत्त्रयः समयलास्तदा घ्यायुपि त्रिपले. निहत्य (लग्नयले नांशायुः, सूर्यघलेन पिण्डायुः, चन्द्रवलेन निसर्गायुः संगुण्य ( युतिः (तेपायोगः) पीयफ्यहत् तदायुर्भवति । वा निजा- युयुत्याखिलवस्तृतीयांश आयुभवति । श्रथ चेत्त्रयो हीनयीयर्यास्तदा जैवं जीवशर्मायुरुदितं कथितम् ॥२५॥ अत्र युकि:-"अंशोगवं विलग्नात् पैएड भानोनिसगंजं चन्द्रात् । एतेषां यो यलयानेकतमं तस्य चिन्तयेदायुः ॥ लग्नदिवाकरचन्द्रा. गिकंसा व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। %D x 1 . 1 'द्वितीयस्य आइय स्त्रयोऽपि यलरिक्ततां यदा यान्ति । परमायुष स्वरांशं ददति खगा जीवशोकम् ॥” इति सारावलीवचनेन बलवशादायुग्रहणं यदुक्तं तद्युक्तम् । यदि द्वौ तुल्ययलौ तदा वलद्वययशादायुद्धये प्राते सत्येक- तरायुरवलम्बनं न समुचितमित्येयायुद्धययोगाधं ग्राह्यमिति पर्यव- सितम् । परमत्र तत्तद्वलयशात्प्राप्तेयोर्यलयोरेकाकारतायां तत्तदा- युपोऽर्धमयुक्तं विलक्षणयोयोयलयोरेकाकारता योगार्धे विश्रान्ता । अतस्तत्स्फुटतार्थमनुपातः-यदि वलद्वययोगानैतदायुधं लभ्यते श्रा श्राय तदायुःप्रापकैतद्वलेन किमिति = २ वयो। ययो एवं । अनयोयोगः-श्रा इय+था ४ इय ययो घयो वास्तवायुः । एवं त्रिपु तुल्ययलेषु तत्तदायुस्तत्तद्वलेन संगुण्य तद्योग। चलनययोगेन भजेल्लन्धं मिश्रायुः स्यादित्युपपन्नम् । अत्र घलतुल्यता हीनत्वं मध्यत्वमधिकत्वमादाय मन्तव्या। न च विषष्ट्यंशपर्यन्तयल- समत्वं ग्राह्यम् । विशेषार्थ ( १०६ ) चक्राधस्स्थगचं विलोक्यम् ॥२५॥ भार-रम, सूर्य और चन्द्रमा इन तीनों में यदि रन अधिक्वल हो तो अंशायु, यदि सूर्य अधिक बल हो तो पिण्वायु, यदि चन्द्रमा अधिक बल हो तो निसर्गायु प्रहण करना चाहिये । यदि इनमें किसी दो का बल तुल्य तो दोनों की आयु के योगाध आयु ग्रहण करना चाहिये (अर्थात् लग्न रवि तुल्य वर हो तो अंशायु पिण्डायु के योगार्ध, यदि लम चन्द्र तुल्य घल हों तो अंशायु निसर्गायु के योगाध, और रवि चन्द्र तुल्य बल हो तो पिण्डायु निसर्गायु के योगार्ध करना) यदि एन, रवि, चन्द्र, ये तीनों तुल्य बर हो तो सीनों आयु को अपने २ पल से गुना कर सबका योग कर उसमें तीनों के बल के योग से भाग देकर जो लब्धि हो आयु के योग का तृतीयाश आयु दहण करना चाहिये। यदि तीनों हीम यल तो जीवशर्मोक्त आयु ग्रहण करना । यहाँ बल की तुल्यता में यदि दोनों अधिक यल हो अथवा दोनों मध्य बल हो तो तुल्य बल समझे जाते हैं ॥ २५॥ उ० दी-अथात्रोदाहरणे लग्नचन्द्रयोबलं पड़पाधिफमतो लग्न- चलघ्नदिनीकृतांशायुपश्चन्द्रयलघ्नदिनीकृतनिसर्गायुषश्च योगः तयो. घलयोगेन भक्तः तदा मिधायुः स्यादिति । तद्यथा रखेदिनीकृतांशायुः ३०३।४।३६ इदं लग्नवलेना ८०१३३७ नेन गुणितम् २४३३५।२२।०४ एवं सर्वपां (द्र० १०५ चक्रम् ) । एवं रवेर्दिनीकृतनिसर्गायुः अथवा तीनों जातकपद्धतिः। HP- ४०३६।२८।२७ चन्द्रयलेना ७४|१८ नेन गुणितम् ३१५२८०४५ एवं सर्वेपाम् (द्र० १०६ चकम् ) । अथ लग्नयलघ्नदिनीकृतांशायुप- श्चन्द्रबलघ्नदिनीकृतनिसर्गायुपश्च योगः ५-६३२७४६ सवर्णितः २०११०८४६६ एवं सर्वेपाम् (द्र० १०७ चपम् । अयं लग्नचन्द्र- योयलयोगेना १५/४६५५५ नेन सर्णितेन ५६६६५ भक्तः ३भारम्॥३१॥ ४२ इदं दिनादिमिश्रायुः (द्र० १०६ चक्रम् ) ॥२५॥ श्रथ हीनबलत्वादिलक्षणं तथांशायुषो बहुसंमतत्वं तथा केपा- मिदमायुघटत इत्याह- यल्पे हीनयलो बली पडधिक धीय ग्रहश्चोदयो भिन्नं स्वस्वमते स्मृतायुरिति यत्प्राजैर्व्यवस्थापितम् । अंशायुर्घहुसम्मतं भवति यत्सत्यं च मत्योदितं स्याद्धर्मिष्ठसुशीलपथ्यसुभुजां न स्यादिदं पापिनाम् ॥२६॥ व्या-त्र्यल्पे रूपनयाल्पे वीर्ये सति ग्रह उदयो लग्नं च हीन. पलः स्यात् । पडधिक पड्पाधिके वीर्य चली। यधिक पडल्पे च चले मध्यबल इत्यर्थत एवं सिद्धयति । इति स्मृतायुः प्राशैः स्वस्वमते भिन्नं यद् व्यवस्थापितं तत्र सत्योदितं सत्याचार्योकमंशायुर्वहुसम्मतं स्यात् । इदमायुः धर्मिष्ठसुशीलपथ्यसुभुजां जनानां सत्यं स्यात् । न पापिनाम् । पापिना न घटते इत्यर्थः ॥२६॥ अत्र युक्ति:-बलानि पडेव सन्ति तत्र प्रत्येकं यदि पूर्णात्मक रूपतुल्यं गृह्यते तदा पड्पाणि भवन्त्यतः पपवलवान् सम्पूर्ण- बलोपपन्नो वली स्यादिति समुचितेमेव । तथा पपाधःसंनिहित मध्ययला पडरूपाणामधः सांनिध्यं तदर्धात्मकरूपत्रयपर्यन्तम् । मध्य. वलाधःसंनिहिते रूपत्रयाल्पे हीनयलत्वमित्यपि युक्तमेवेत्यलं पलवि- तेन । तथा च पापकर्मणाऽऽयुःक्षयत्वात्स्वस्वधर्मनिष्ठेव तत्सत्यता भवितुमहतीति ॥२६॥ भा०-ग्रह अथवा लग्न का पड़बल रूपनय ३ से अल्प हो तो हीन बली यदि ६ से अधिक हो तो यही होता है। यहाँ ३ से अधिक, और ६ से अप जिसका षड्बल हो वह मध्य बली अर्थ से ही सिद्ध होता है। पूर्वोक्त चतुर्विध आयु आचार्यों ने अपने अपने मत से भिन भिन्न कहाँ है उनमें सत्याचार्योक्त अंशायु बहुत आचार्यों से स्वीकृत और सत्य होती है। यह आयु धर्मिष्ट, सुशील और .

व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। ६३ . पथ्य भोजनादि करने वालों को सम्पूर्ण मिरती है। पापियों को पूरी आयु नहीं होती है ॥२६॥ उ०दी-स्पष्टम् ॥ २६ ॥ अथ शिष्यसन्देहनिराकरणार्थमाह- हानिर्यास्तमितेऽरिभेऽप्यनुमतांऽशोत्येऽल्पवुद्धथा न तद् यस्माचेष्टिक श्राश्रयेऽस्ति निखिलै पिएडादिपूक्ता ततः। श्रायुः सौरमिदं यतोऽन्दगणना सौरात्ततः सूरिभिः प्रोक्तं सत्यमसद्यदल्पकथितं नाक्षत्र सावनम् ॥२७॥ व्या०-अस्तमेतिऽरिभे आहे या हानि खोचोनो धुचर" इत्या. दिनाऽर्धन्यंशतुल्या कथिता सा फेनचिदाचार्यणांशोत्ये अंशायुयेऽ- ल्पबुद्धधाऽनुमता स्वीकृता, तन्न, तन्मतं न समीचीनमित्यर्थः । यस्मात् सा हानिश्चैप्टिके, थाश्रये गुणकेऽस्ति; ततो निखिलैः सर्वैः पिण्डादिपूक्ता न चांशायुपीत्यर्थः । इदमायुः ( वर्षादि ) सौरं स्यात् यतोन्दगणना सौराद् भवति । यथोक्तं भास्करण-"वर्षायनतुंयुग- पूर्वकमत्र सौरात्" इति । ततः सृरिभिः प्रोक्तं सौरं सत् । अल्प- कथितं तुच्छजनेन कथितं यन्नाक्षत्रं सावनं या तदसत् ॥२७॥ अन युक्तिः सुगमागममूलैव ॥ २७ ॥ भा----अस्तमे, अघहानि और शत्रुगृह मे न्यशहानि जो कही गई है उसको कोई २ अरुप बुद्धि चार अशायु में भी मान लिये हैं किन्तु यह ठीक नहीं है । क्योंकि अर्ध यशहानि चेष्टा गुणक और आश्रय गुणक में है इसलिये सब भाचार्य पिण्डादिनिकायु में कहे है अंशायु में नहीं । और यह आयु वर्गादि सौर होता है । क्योंकि वर्ष की गणना सौर से ही होती है। इसरिये जो आचार्य सौर मानसे आयु कहे हैं यह सय (माननीय ) है । और जो अल्पज्ञ नाक्षत अथा सावन मानसे कहे हैं वह असत् ( मानने योग्य नहीं) है ॥ २७ ॥ उ० दी-स्पष्टम् ॥ २७॥ अथ प्राणिनां परमा.पुरस्लरं मनुष्येतरायुरानयनमाह- पञ्चाहं नखभूसमा नकरिणां व्याघ्राद्यजादेनपा गोकाल्योश्च जिनास्तथोष्ट्रखरयोस्तत्त्वानि सूर्याः शुनाम्। - जातकपद्धतिः। 4 अन्वायुः परमं रंदा नवदिहानीयायुरपां परा- युनिम्नं नृपरायुषा च विहृतं तेषां स्फुटायुर्भवेत् ॥२८॥ व्या०-पञ्चाहं नसभूसमाः ( पञ्चदिनाधिकविंशत्यधिकशत. वर्षाणि ) नृकरिणां (मनुष्याणां गजानां 'च) परममायुः स्मृतम् । व्याघ्राद्यजादेपाः पोड़श घर्पाणि, गोफाल्यो!महिन्योर्जिनाश्चतु- विंशतिः, तथोष्ट्रपरयोः तस्यानि पञ्चविंशतिः, शुनां फुकुंराणां सूर्या द्वादश, परमंथभ्वायू रदा द्वात्रिंशत् समा चणि परमायुः स्मृतम् । श्रथैषां स्फुटायुःसाधनम्-नृवदिति । इहपां व्याघ्रादीनां नृवत् मनुष्यायुर्वदायुरानीय तेषां परायुनिघ्नं नृपरायुषा विहतं तेषां स्फुटायुर्भवेत् ॥ २॥ अश्रोपपति:-परमायुपि तु प्रत्यक्षमुपलब्धिरेय प्रेमाणम् । मनुष्यपरमायुपा मनुष्यवदानीतमश्यादीनामायुर्लभ्यते तदा स्वस्ख. परमायुपा फिमिति तत्वत्स्फुटायुःस्यादेवेत्युपपनम् ॥ २८ ॥ भा०-एक सौ बीस १२० वर्ष पाँच दिन मनुष्य और हस्ती की परमायु, तथा व्याघ्र मैदा आदि की १६ वर्ष, गाए और भैंस की २४ वर्ष, ऊँट और गदहे पी २५ वर्ष, तथा कुत्ते की १२ वर्प, घोड़े की ३२ वर्ष परमायु होती है। घोड़े आदि की भी मनुष्यवत् भायु साधन करके उसको अपनी अपनी परमायु गुना कर मनुष्य की परमायु से भाग देकर रब्ध यदि अपनी अपनी स्फुटायु होती है ॥ २८ ॥ उ० दी०-व्याख्यावलोकनेनैव सुगमम्पद्यम् ॥ २८ ॥ - से अथ दशाध्यायः। तत्रादौ दशावरूपं तच्छुभाशुभफलं चाह- यस्यायुर्यदसौ दशास्य च शुभेष्टोचस्व भांशे तथाss. रोहा नीचपरिच्युतस्य यदि सा कष्टारिनीचांशभे। त्यक्तीचे त्ववरोहिणी भवति सा मध्योच मित्रस्यभा- शे सदृष्ट्युतस्फुरत्करबलिष्ठेष्टाधिके स्थाचुभा ॥२६॥ व्या०-यस्य ग्रहस्य यदायुरसौ अस्य ग्रहस्य दशा भवति ।

व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता ६५ RAN । भा०- । इष्टोच्चस्वभांशे (मित्रस्योञ्चस्य, स्वस्थ या भांशे गशी नवांशे वा) स्थि- तस्य ग्रहस्य दशा शुभा भवति । तथा नीचपरिच्युतस्य ग्रहस्य दशा आरोहा शुभफला भवति । यदि नीचपरिच्युतो महोऽरिनीचांशभे स्थितस्तदा साऽऽरोहा दंशापि कष्टास्यात् ( मिथफलदाभयतीत्यर्थः)। त्यकोच्चे ( उच्चं त्यक्त्वाऽग्रस्थे ) आहे त्यवरोहिणी अशुभफल्दा दशा स्यात् त्यक्तीच्चे ग्रहे मित्रस्वभांश स्थिते सावरोहादशापि मध्या मिथ- फलदा भवति । सद्दष्टेष्टयुतस्फुरत्करयलिष्टेष्टाधिके ,त्यकोच्चे नहे सति सायरोहिणी दशापि शुभा स्यादिति ॥२॥ श्रत्रं युक्तिः सुगमाऽऽगगमूला च ॥२६॥ • जिस ग्रह की जितनी भायु है उतनी ही उसकी दशा होती है। यदि ग्रह मित्र की राशि वा नश में हो अथवा अपनी राशि वा नवांश में हो किंचा अपनी उच्च राशि में वा उच्चराशि के नवांश में हो तो दशा शुभफल देने वाली होती है । यदि ग्रह अपनी नीच राशि को छोड़कर आगे हो सो. (उद्याभिमुख होने के कारण ) उसी दशा आरोहिणी (शुभफलदायी । होती है। यदि नीच. च्युत ग्रह रातु नीच राशि या नवांश मेहो तो भारोहा दशाभी अशुभ फल देती है। पदि'अह उच्च राशि को छोड़ कर नीचाभिमुख हो तो उसकी भवरोहिणी (अशुभ- फला) दशा होती है । यदि व्यक्तोश्चग्रह उश, मित्र राशि नवाश में था अपनी राशि या नवांश में तो मिश्र फल देती है। यदि स्यतोचग्रह शुभ ग्रह से स्ट, युन हो या देदीप्यमान फिरण तथा इष्ट अधिक हो तो अमरोहिणी दशा भी शुभ होती है ॥२९॥ उ० दी-अथात्र यस्य प्रहस्य यदायुवर्षायं तदेव दशवर्षाय भवति (द० २१३ चकम् )। अन दशाफमो पदयमाणप्रकारेणैय शेय इति ॥२६॥ श्रथ दशाकममाह- स्पादाचा हि दशाधिकौजस इहागाोजकानां तत. स्तत्केन्द्रादियुजामय दियहवो वीर्यक्रमेणैव हि । चेदोजासमतायुपोधिकतपायुस्तुल्यता चेद्दशा मौढ्यात् स्यादुदितमामात्नमविधौ वीर्य हि तनोच्यते ॥३०॥ व्या०-हार अझार्यान्जकानां लग्नरविचन्द्राणां मध्येऽधिकौन- सोऽधिकपलस्याचा प्रथमा दश स्यात् । लग्नाचन्द्राणां योन.

जातकपद्धतिः। . याणां वा चेदोजःसमता बलमाम्यं तदाऽऽयुधोधिकतया (यस्यायुः ण्यधिकानि तस्य प्रथमा दशा शेया आयुरतुल्पताऽपि चेत्तदा पूर्वपठितानां प्रथमा दशा भवितुमर्हति । यथा - लग्नार्कयोबलायुषोः साम्ये पूर्वपठितत्यात प्रथमा लग्नस्य, एव लग्नचन्द्रयोरप्याद्या सग्नस्यैव । तथाकंचन्द्रयोर्यलायुपोः सम्ये प्रथम पठितत्वात् सूर्य- स्येचाद्या दशा स्यात् । फुप्रचित पुस्तके 'इहान्दूदयानाम्" इति पाठो दृश्यते तदसङ्गतम् । सर्वेपु जातक्ग्रन्थेषु "लग्नार्कचन्द्राणा- मिति" क्रमस्यैव पठितत्त्वात्। ततोऽनन्तरं तत्केन्द्रादियुजा लग्ना चन्द्राणां यस्याद्या दशा तस्मात् केन्द्रफणफरापोल्लिमस्थितानां ग्रहाणां दशा भवन्ति । पूर्व केन्द्रस्यस्यानन्तरं पणफरस्पस्य तत श्रापोलिमस्थस्य दशा भवतीत्यर्थः । इहास्सिन् केन्द्रादौ चेट् द्विवहयो द्वित्र्यादयो ग्रहा तदा वीर्यक्रमेणैध दशा ज्ञेया। यस्य वदयमाण चोयमधिकं तस्य प्रथमा दशा ततस्तदल्पयलस्य ततोऽपि तदल्पब- लस्येत्यर्थः । चेदोजःसमता तदा आयुषोऽधिकतया ( यस्य प्रहस्याः युरधिकं तस्याद्या. दशा ततो तबल्पायुप इति ) चेदायुस्तुल्यतापि स्यात् तदा मोट्यात सूर्यसांनिध्येनास्तमयात् उदितनमात् दशा शेया तत्र प्रमविधौ धीर्य थलमुच्यते ॥३०॥ अत्रापि युक्तावागम एव प्रमाणम् ॥३०॥ भा-राम, रवि और चन्द्रमा इनमें जो अधिक घटी हो उसकी प्रथम दशा होती है। यदि एम रवि चन्द्र इन तीनों के या दो के यल तुल्य हो तो जिसका, दशावर्ष अधिक हो उसकी प्रथम दशा होती है। दशा वर्ष में भी समता हो तो श्लोक पाठकम में जो पूर्व पठित है उसकी दशा प्रथम होती है। इस प्रकार जिसकी प्रथम दशा सिद्ध हो अनन्तर उस ग्रह से केन्द्रस्थित ग्रह की, तदनन्तर पणफरस्थ ग्रह की, बाद आपोक्तिमस्थ मह की दशा होती है। यदि केन्द्रादि स्थान में दो अथवा दो से अधिक ग्रह हों तो उनमें जो अधिक वरी हो उसकी प्रथम दशा, यदि यल में तुल्यता हो तो अधिक चर्प वाले की, यदि वर्ष में भी , तुल्यता हो तो सूर्य सांनिध्य से अस्त होकर जिसका प्रथम उदय हुआ हो उसकी प्रथम दशा होती है । अब आगे श्लोक में दशाम में बल को कहते हैं ॥३०॥ उ.दी-अथात्र दशाकमज्ञानं ११२ - ११३ चक्रसम्बन्धिगद्यप- धावलोकनेनैव स्फुटं भवति किंवृथाविस्तरेणेति ॥३०॥ . - व्यास्योदाहरणदीपिकासहिता। . अथ दशक्रमबल तथा रिष्टकररिष्टहरवलं चाह- चेल्लग्नाद्यदशा स्वभावजफलनौजांसि पाकममे- ऽन्दोश्चेत्प्रथमा खगोदययलांनिर्भेऽन्ययर्गेऽर्धितः । स्वैर्वर्गेशयलैहता पलमिहैक्यं मूलितैक्य परे- ऽधैवं रिष्टदर्भक्तृजे बहुपलो भङ्क्ता तदा रिष्टहृत् ॥३१॥ व्या०-- चेद् यदि लग्नाद्यदशा स्यात् तदा स्वभावजफलनी- जांसि पूर्वसाधितस्वभावफलेन गुणितानि पड्दलैक्यानि पाक्कमे दशाकमे बलानि भवन्ति । चेदन्द्रोः प्रथमा दशा स्यात् तदा खगो- दयपलानिहाणां लग्नस्य च पड्यलेक्यचतुर्थाशः भे गृहे स्थाप्यः । श्रन्यवर्ग होरादौ स चतुर्थांशोऽधित स्थाप्य । ते स्थापितांकाः स्वै. घर्गशवलेहेतास्तेषां एक्य इह पापक्रमे पल भवति । पठेन्ये मूलि. तेवयं मूलितं च तदैत्यमिति घल यदन्ति । अथैवं रिपदभक्तजे रिक- ररिष्टहरयोर्यले साध्ये तत्र भंका रिष्टभंता चेद्यहुयलस्तदा रिहत रिटनाशको भवति ॥३१॥ अनोपपत्तिः-तन्त्र यलेन दशाफमविचारे समभाषफलेषु सर्वयु महेषु यस्याधिकं यलं तस्य पूर्व ततस्तदलायलस्य महस्य पति यथास्थितयलेन निर्णयः । तत्र रूपतुल्यं समभावफल प्रक्ल्यानु पातः-यदि सफलमहाणां कपतुल्ये समभायफले प्रहन्थे तबल. तुल्यं पलं लभ्यते तदेष्टभावफले किमिति लब्धं दशाममयलम् प्रय माफ अथ रविचन्द्रयोश्चेदाद्या दशा तदा तत्र . होरादिवर्गाद् द्विगुणं गृह यत्" इति ययनयाक्येन राशेर्दिवर्गात्मकत्वादष्टी तुल्यवर्गास्तत्र रिएकररिटहरयोनहयोपलं श्रष्टसु स्थानेषु स्थाप्यमय स्थानस्यं गृहसम्यन्धि, स्थानपटक च होगदिसम्बन्धिकम् । अथापि सुगमायें 'मेकम्मलाभार्थमएतुल्यं समयलं प्रयल्यानुपातो यदि गशी- शस्याएतुल्ये समयले राशिस्वमहोदययल तुल्पयलं सभ्यते तदेष्ट. राशीशरले किमिति दशाममयसम्: महोदय ५०४ राशीश य. + +-- या पुस "भंसयिकाले इन पानादिकाटोन भई प्रश्र ।

जातकपद्धतिः। mavAwe - इदं द्विगुणितं राशिस्थानीयबलम् =. प्रहोदयय० ४ राशीशव० गृहाद् होरादेरर्धमितत्या "दन्यवर्गेऽर्धित" इत्युक्तम् । ततश्चैपामेक्त्यं सघयलमित्यपि समुचितम् । तथा च यद्यलमधिकं तन्मूलमप्यधिक: मेवेति सर्यवलस्य मूलग्रहणेऽपि न पापि हानिः। यत्तु मूलितानमेक्यं (प्रत्येकं मूलमादाय तदैक्य ) चलमिति फैश्विद् व्याख्यातं तनिर्मूल- त्वादसतमिति सुधीभिविभाव्यम् । अन्यत्स्पटमेव ॥३१॥ भा०-यदि हम की प्रथम दशा हो तो स्व स्त्र भावफल से ग्रहके पड्यलक्य को गुना करने से दशामम में यल होता है । यदि रवि अथवा चन्द्रमा की प्रथम दशा हो तो ग्रह तथा लग्नके पड्वलैक्य का चतुर्थांश करना उसको गृहस्थान में लिखना, तथा उसीका आधा होरादि पड्वर्ग में लिखना फिर उन सबको अपने धर्गेश के पलसे गुना करके सवका योग करना तो दशाक्रम में पल होता है । फोई आचार्य योग के मूर रेकर दशाम में चल मानते हैं। कोई प्रत्येक का अलग अलग मूल ऐकर उनके योगको दशाम्म में बल मानते हैं किन्तु वह युति- शून्य मालुम होता है । इसलिये सवका योग अथवा सर्वयोग का मूल ही धास्तर बल है । इस प्रकार रिष्टार, रिएहर दोनों ग्रहके बल साधन करै । यदि रिष्टहर भधिक बली हो तो रिष्टभंग करता है ॥३१॥ उ० दी-अथात्रोदाहरणे लग्नयलाधिफत्वालग्नस्येव प्रथमा दशा तेनात्र स्वस्वग्रहभावजफलेन ( १० चक्रस्थेन ) ग्रहस्य स्वानि स्वानि षड्बलैक्यानि गुणितानि दशाक्रमयलानि भवन्ति । तद्यथा-- रवर्भावफलेना ००१२८ । ३३ नेन रवेः पड्यलैक्यं ५। ४६ । २५ गुणितं जात रवेर्दशाक्रमवलम् २१४४।५० एवं सर्वपां अहाणां साध्यम् (द्र० ११२ चक्रम्)। अथ रिष्टकरहरस्पोदाहरणम्-रवः पड्पलैक्यम् ५१४६ १२५ एतदंधिः १॥ २६ । ३६ रविः शनिगृहे वर्चते तेन शनिषड्वलैक्येना ६।१२। ५२ नेन गुणित (१।२६।३६) ४ (६।१२।५२)= ८।५।१०.इदं रवेगृहसम्बधिरिष्टकरहरपलम् । एवश होरायां रविषलायर्धम् २०१४३ ११८ रवि स्वहोरायां वर्ततेऽतः स्व- चलेना ५।४६ । २५ नेन गुणितम् ( ००1४३॥ १-४२५) =४।१०100 इदं होरासम्यन्धिरिष्टकरहरयलम् । एवं द्रेष्काणादी घलांघ्रयधं द्रेष्काणादिस्वामियलेन मिन्नं स्वस्वपलं शेयम् । तत्र व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता AMMAR . गृहादियलाना योगः योगरलं भवति (द्र० १११ चक्रम् ) 'मूलितैक्य परे" एतदर्थमेतचाधो गयपद्यमवलोक्यमिति ॥ ३१ ॥ अथ रिष्टकरहरग्रहयोवलसाम्ये निर्णयमाह- भक्तू रिटकृतो हिताहितशुभासत्त्वं च नीचोचभा. स्ताद्यस्याश्रयतां विचार्य मतिमान रिष्ठस्य भई वदेत् । श्रेष्ठं रिहती दशाफम इहौजा श्रीधराद्योदित कप्टेटप्रयलान्तरात्क च कृतं तद्युक्तिशून्यं त्वसत् ॥३२॥ व्या०- भक्त रिभराकरस्य, रिष्टस्तो रिष्टकरस्य चेति ग्रहद्वय. स्यापि हिताहितशुभासत्त्व ( हितमिष्टमहित कष्टं शुभत्वमशुभत्वं ) च पुनर्नीचोच्चमास्ताद्यस्य सक्लस्याप्याश्रयतां विचार्य मतिमान् रिटस्य भंगं वदेत् । इहात्र रिष्टहृतौ दशाक्रमे श्रीधगद्योदितमोजो घलं श्रेष्ठम्। क च कुत्रापि (श्रीपत्यादिपद्धती) कटेपानवलान्तरात् दशाकमपल कृतं तद् युक्तिशून्यमसञ्च शेयमिति ॥ ३२॥ अन श्रीधराद्योदितबलस्य श्रेष्ठत्वं, श्रीपत्यायोदितबलस्य युक्ति शुन्यत्वमसत्वं चोदाहरणदीपिकायर्या स्फुटं प्रदशितमलमत्र लेख. प्रपञ्चेनेति ॥ ३२॥ . अन्न प्रसङ्गाछीपनीयरिष्टकरहरचनस्योदाहरणम् । तत्र तावनदानयनपधम् । यच्छुभाशुभवलान्तरादल रिष्टभगकरखेग्यो पुन । सैक्वर्गदलहद्भसक इल भवति शेषवर्गजम् ॥१॥ मादिवगंपतिवीर्यसगुण जायते बलमरिष्टकारिण । रिटमक्तुरपि सप्तवगत तद्धि सर्वबलसयुतिस्तयो ॥ २ ॥ अयात्रेणुगुणित के पडडलक्यम् ०३ । १६ । ५० तथा याशितध २ । ३७ ] ०३ अनयोरन्तरम् ।। १२ । ४७ चतुर्भक्त २० । ०३ । १२ १६ गृहकोष्टके भसशक जातम् । एतदर्भम् ....१ । ३६ होरादिषडवर्गेषु भसज्ञक शेयम् । अथ गृहकोष्ठस्य मसशकं ..।३।१२ गृहस्वामिष लेना ६ ॥ १३ ॥ ५२ नेन गुणिन जात ..1१६ 1 ५३ एव होराकोष्ठस्थमसक ..।१।३६ होरावामिबलेना ५॥ ४६ । २५ नेन गुणित ... १४ एव स्वस्वभसश्च स्वस्वस्व भिवलेन गुपित स्वस्त कोरके लेल्यम् । तेषां गृहादिकोष्ठरथानां योग १ । २४ । १६ रखे रिटकरहरबलम् । एवं सपा (२०११. चक्रम् )।

७० जातकपद्धतिः । । - भा०-रिष्टकर और रिष्टहर दोनों ग्रहों के इष्ट, कष्ट, गुभव, अशुभत्व तथा नीच, उच्चराशि, अस्त, आदि शन्द से मूल त्रिकोण, अधिभित्र, मिन्न, सम, शव अधिशत्रु की राशि और जय, पराजय के आश्रयत्व विचार करके मतिमान् रिष्टभंग कहे । यहाँ रिष्टभंग में और दशारम में श्रीधर आदि से कथित महादिकों का बल श्रेष्ठ है। श्रीपति भादि किसी किसी आचार्यों के ग्रन्थ में कष्ट इष्ट से गुणित पड्पलैक्य के अन्तर पर से यल साधन किया है यह युति शून्य भौर असत् है ।। ३२॥ उ०दी--अत्र श्रीपत्याधुऊबलस्थासङ्गतत्त्वमुक्तं तद्यथा रिट- फतुर्या रिटहर्तुग्रहस्य यसपरिपूर्णस्य यदि उच्चपलं रुपा ०० १३० चेष्टायलञ्च रूपाधं ००३० तदा इष्ट कष्टं सममेय ०३० तदेष्टकष्टय- लसाम्याचदन्तरयलं शन्यं स्यात् । तदा पड्बलपूर्णापि गृहः शुभाशुभ- यलान्तरात्साधितयलेन शन्ययल: श्रीपतिमते रिएका रिष्टहरी या न. भवति । न चैतधुक्तम् । तथान्या युक्तिः-यमोशनलं शून्यं चेप्टायलञ्च , शल्यं तदेष्टं शून्यं कष्टं रूपं स्यात् । तदा इष्टयल शन्यं फाटवलं अथाव. त्स्यात् । तदा शुभाशुभवलान्तरायलमिति फाटयलशेपायलमुत्पद्यते। तदा तयलाधिकोरियह अस्तं गतो नीचगतश्च कथमरिष्टं हरति अतश्च यच्छुभाशुभयलान्तराद्वलमिति एतं तत्सर्वथैवायुक्तमुफमिति सुघोमिभृशं विचिन्त्यम् ॥ ३२॥ अथान्तर्दशाकममाह--- अर्धस्यैकमगस्त्रिकोणगृहगस्त्यंशस्य चास्ते नगां- शस्यांघेश्चतुरस्रगो निजगुणः पक्तको स्यादपली । यंशादी कुरु रूपमत्र समतां कृत्वा च नाशं छिदा- मंशमाः स्वदशाः पृथक् खलु लवैक्याप्ताः स्युरन्तर्दशाः ॥३३॥ प्या०-मूल दशापतेरेफभग एफराशिगतो नही लग्नं याऽर्धरय दशापतिदत्तदशाधस्य निजगुणगगहापोहोचनीयादिभिः पक्ता पाचको भवति । त्रिकोएगृहगः पञ्चमनयमस्थानगती महस्त्रयशस्प, शस्ते सप्तमस्यालखितो ग्रहो नगांव सशस्य, चतुरनगधतुर्या- एमसानस्योऽधतुधांशस्य पाचको भयति। एफ एफराशी हो, यहयो या प्रदा सदा तन्मध्ये यो यती मर्पत्ती यलाधिका स (नि. गुरणपंन्यंशादिरूपरारोहावरोहादिभिध) एक एप प्रहः पळा - . V व्याख्योदाहरणदोपिफासहिता। h । - - (अन्तर्दशाणचः) भवति । अत्रांशादी रूपं (१) कुरु, च पुन- श्छिदां छेदानां समतां कृत्वा नाशं पुरु, ततः स्वदशाः पृथक् पृथ- गंशना लवैक्याप्ता अंशयोगेन भक्ता अन्तर्दशाः स्युरित्यर्थ ॥३३॥ अनोपपत्ति:-येऽर्धव्यंशाधन्तर्दशानां पाचकारतेषां सर्वेपामन्तर्द- शयोगो दशान्दतुल्य एव । तस्मात्सर्गाशयोगेन दशाब्दतुल्यान्तर्दशा भवितुमर्हति । तत्र "योगोन्तरं तुल्यहरांशकानाम्" इत्युक्तेः समच्छेद- विधानं कृत्वैव योगोऽन्तरं वा कार्यमिति । यथाऽध क्रमेण दशापत्यादी- नामंशाः ।। समच्छेदीयता यदि अं अं अं अंगा। ह एंपायोगः अयो अतोऽनुगतो यदि साँशयोगेना ( अयो ) नेन दशातुल्यान्तर्दशा लभ्यते तदा पृथक पृथगंशेन किमिति- दशा में श्रयो. ह ह दशाx एवं पृथक पृथगन्तर्दशामानं स्यात् । अत उपपन्नम् । श्रयो रोपयुक्तिः स्फुटैय ॥३३॥ भा० दशापति के साथ एक राशि) में रहनेवाला ग्रह मूल दशा के भाधे या पाचक (अन्तर्दशा पति ) होता है । दशापति से त्रिकोण ५।९। में रहने पाला दशा के तृतीयांश का पाचक होता है। सप्तम ७ स्थान में रहनेवाला सक्ष- संश का, चतुरख 10) मे रहनेवाला चतुर्थांश का पाचक होता है । सब मह अपने अपने गुण ( आरोहावरोह उच्च नीच आदि) के अनुसार शुभाशुभ फल पाचक होता है। यदि एक राशि में अधिक ग्रह हो तो उन में जो सब से परी हो वही एक अपने गुणानुसार अन्तदंशा पाचक होता है। यहाँ प्रत्येक भन्तर्दशा पाचक के भंशस्थान में रूप (1) लिखकर यथा भात अर्धश्यं शादि लेखे । फिर सब का समच्छेद करके छेदों को त्याग कर । फिर मूलदशापति की दशा को पृथक् पृथक अंश से गुना करके सब अंशों के योग से भाग देने से कन्धि पृथक् धक अन्तर्दशा होती है ॥ ३३ ॥ अन्तदेशाक्रम- प्रथम दशापति को अन्तदशा फिर पठितक्रमस्थानस्थित ग्रहको दशा होती है। कहाभी है- "श्रादावन्तदशापाकपतेस्तकमतोऽपरा" इति। + + ७२ जातकपद्धतिः। . ४० दो-अथ लग्नदशायांमन्तर्दशाविचारस्तन प्रथमान्तर्दशा लग्नस्यैवातः रूपांशतले रूपहरो देयः । अथ दशापतेनंधमस्था- नस्थितानां मध्ये बुधो बलाधिषस्तेन स व्यंशापहारकातः रूपां. शतले हरत्रयं देयम् । अन सप्तमस्थाने ग्रहाभावत्वान्न नगांश इति । चतुरनगो गुरस्तेन चतुर्थांशापहारकः ।। अथैषां लग्न वुधगुरुणामंशयोगार्थ न्यासः अन "श्रन्योन्यहाराभिहती हरांशी राश्योः समच्छेदविधानमेवम्" इत्यनेन समच्छेदिता अंशाः ३१.. एते समच्छेदीभूताश्वेदविहीनाश्च २॥ ४ ॥३ एते गुणकाराः एकीकृता १६ एप भागहारः। अथ दशापतिदायः । ११ ११।१६।५४ | ०० द्वादशगुणितः १४३ । ७ ।२।४100 श्रयं • भागहारेणा १६ नेन भक्तः ७।६।२२ । '२।३२ इयं मूलदशापते. लग्नस्यान्तर्दशा । पुनरपि मूलदशापतिदायस्यास्य १९६११६५४०० चतुर्गुणितस्य पकोनविंशत्याभागमपहरयाप्तम् । २।६ ७ । २०५० इयं त्र्यंशपाचक्स्य बुधस्यान्तर्दशा । पुनरपि मूलदशापतिदायस्यास्य १०१।१५४०० निगुणितम्य ३५।१२।४२१०० एकोनविंशत्या भागमपहृत्याप्तम् १२१०।२०।३०।३८ इयं चतुर्थांशपाचकस्य गुरोरन्त- दशा (द्र० ११४ चकम् ) । एव ११५ १२१ चकाणि शेयानि) ॥ ३३ ॥ अथ विदशादिकमाह- इत्याभ्यो विदशास्ततोऽप्युपदशास्ताभ्यश्च सूक्ष्मं फलं पञ्चांशोनदिनदयं तु कलयेत्यायुः कृतं दृश्यते । पक्षः खेटलवान्तरेण च भवेन्मासान्तरं चायुषः प्रोक्तं यैस्तु दशादिलग्नजफलं तेभ्योऽतिहरभ्यो नमः ॥३४॥ व्या०-इत्यनेन विधिना श्राभ्योन्तर्दशाभ्यो विदशाः साध्या। यथा-अन्तर्दशा एव दशा फ्ल्या अन्तदंशापतिरेप दशापतिः कल्यः ततोऽर्धस्येस्मग इत्यादिनाऽन्तर्दशामध्ये विदशा भवन्तीति । ततस्ताभ्यो विदशाभ्य उक्तप्रकारेणोपदशाः साध्याः । ताभ्यः,सूदम फलं मवति । शिष्यावधानार्थ प्रहाणां स्पष्टतरं साधनं पार्यमित्याह- पशांशोनदिनद्वयमिति । पलपा एपपा पलया हनं साधितमायु पञ्चांगोनदिनद्वयं ( अटचत्वारिंशद्घटियाधियदिनमित्यर्थः ) दृश्यते । पक्ष सौरादिभिश्च पेटलान्तरेण महाणामंशाधन्तरेण आयुपो मासान्तरं भवेत्। तया सत्यपि यः श्रीपत्यादिभिदेशादिल- .

व्याख्योदाहरणदीपिकासाहिता। . . २ यु।०३६० २०० %3D ३ - 4-३+. २०० ५ मजफलम्प्रोके तेभ्योऽतिग्भ्यो दूरदृष्टिभ्यो नमो नमस्कारोऽस्तु । इत्युपहासवचनम् ॥३४॥ एफलातुल्येन ग्रहान्तरेणायुषः पञ्चाशोनदिनद्वयमन्तरं भवति तद्यथा-यदि नवांशकलाभिरेक वर्ष लभ्यते तदैपलया विमिति= १४ वर्षात्मकमायु पट्यधिकशतत्रयेण संगुण्य दिनारमकमा- २०० =२-३। तथाऽशाद्यन्तरेण मासाद्यन्तरं भवति यथा यदि नवांशकलाभिः २०० द्वादशमासा लभ्यन्ते तदेवांशपलाभिः किमिति: १२x६० 10 --मासाद्यायुः। अत प्राचार्योक्तं सुष्टुतरम् । भा-जैसे वस्तदंशा साधन क्यिा है इसी प्रकार अन्ता से विदशा का साधन कर और विदशा से उपदशा साधन कर उस से मूक्ष्म (पट) पल होता है। मह में एक क्रातुल्य अन्तर होने से आयुर्दायों म एक दिन ४८ घटी अन्तर होता है क्योंकि एक कला पर से आयुर्दाय बनाते हैं तो दिन, १८ पटी होती है। और मिन्न भिस पक्ष (ग्राह्य सौर आदि से.) ग्रह साधन करो से भंशादिक भन्तर होता है। इसलिये भायुप में मासादि मन्तर हो सकता है। तब भी उसी रीति से पनाये हुये प्रदादिक से जो श्रीपति आदि भाचाय दशा फल मन फल आदि का है उन दूर दशियों को मेरा नमस्कार है ॥ १५ ॥ उ० धी-अधात्रान्तर्दशावर्षादय एष दशाः कल्याः। अन्नद शाधीगो दशाधोशः फ्ल्न्यः । तताऽदस्यकभग इत्यायुक्तरीर स्तदंशा मध्ये घिदशा शेयाः। तद्यथा-गुगेदेशान्तर्दशामध्ये प्रथमा गुगेधिः दशा तेन गुरोरंशस्या " स्य। तथा सप्तमस्थाननस्पितचन्द्रापा। शस्य । तथा चतुरनगतशुफस्या: स्य च । पूर्वोकरीत्या समच्छदि. तांणश्छेदविहीना २ ॥४॥७ एते गुणकागः, एपीएताः ३६ एप भागहारा । अथ दशापतिदायः ४।५।२६।२८ अष्टा. विंशतिगुणितः १२४१०३।२७। ४५ । ०४ भागहारेणा , ३६ मेन भका ३।२।७।३।४ इयं गुरोर्दशन्तदंशामध्ये ' गुरोपि- पशा। अय दशापतिदायस्या II RE२८ स्य चतुर्गुणि तस्य १७५७।५२ फोनचत्वारिंशद्भागमपहत्या ००1। १३१५६ ॥ ५२यं चन्द्रस्य विदशा। अथ पशापतिदायस्या ४।५। CIR६ | २८ स्य सप्तगुणितस्यै ३११००१२६१६ फोनचत्वारिक- . है .

जांवकपद्धतिः। . भागमपहत्याप्त ००।६।१६ । ५४।३१ इयं शुमस्य विदशा (द्र० १२२ चमाम् ) एवं विटशा एप दशः कल्प्याःविदशापतिर्दशापतिः करायः । ततोऽर्द्धस्यैकमग इत्याद्युतप्रकारेण विदशामध्ये उपदशाः साध्याः किमन्न लेखमपञ्चन (० १२३ चाम् ) ॥३॥ . अतः सूक्ष्मदशाफलार्थ दशाप्रवेशालिफलग्नसाधनमाह- शाकोऽन्दा जनिमध्यमार्फभमुखं मासादि तयुगदशा- ध्दा तत्र श स भादितरणिमध्यो दशादी भवेत् । घस्रीभूतदशा पृथक् त्रिकुहता खाङ्काप्टहत्तद्युता सा स्यात्सावनिका दशाब्दपलयुक्तागजनिाव्रजः ॥३॥ तस्मात् सावयवाद्गणात्स्वकरणात् साध्या दशादौ खगाः क्षेपान् जन्मखगान्प्रकल्प्य यदि वा साध्या दशा सावनात्। ते स्पष्टाश्च तिधिश्च संक्रमवशान्मासो दशादौ तनुः पूर्वोक्तं जडकर्म चात्र तु मया तल्लाघवं दर्शितम् ॥ ३६॥ व्याo-शाको जन्मकालियशाकोऽब्दाः पलायाः, जनिमध्यमार्क- भमुपं जन्मकालीनाकरराश्यादिकं मासादिकं कल्प्यम्, तयुग्दशा प्दाधं (तेनाच्दादिना युक्तं शादाचं) कार्यम् । एवं यः शाको यश्च राश्यादिकमुत्पद्यते तत्र तस्मिन् शके दशादौ अनिमदशाप्रवे. शाले स मध्यो भादितरणिमध्यमः सूर्यो भवेत् । तत्र शाके तत्तुल्यो मध्यमसूर्यो यदा भवंति तदैवानिमदशामवेशी भवतीत्यर्थः । अथ तात्कालिकमांसायानयनमाई.-घस्रोभूतदशेति । घनीभूतदशा दि. नीकृतदशा पृथर स्थानान्तरे स्थाप्या सा त्रिकुहता प्रयोदशगुणा पावापहृत् तद्युता ( तेन लब्धेन दिनाद्येन युक्ता) पृथकस्या पार्या (तथा ) दशाब्दपलयुक् (दंशान्दतुल्यैः पलैर्युक्ता कार्या) एचं सा सावनिका सावनदिनामिका दशा भनति । तद्युगजनियुनजः ( तया सविनारिमक्या दशया युक्तो जन्मकालिकोऽहर्गणः) कार्य: स दशाप्रवेशमालिकोऽहर्गणो भाति । जन्मदिनीयस्योदयकालिमोऽ. हर्गणस्सूर्योदयाद्गतेष्टयटीपलयुतो जन्मकालिकोऽहर्गणः साययवो भवतीति शेयम् । तस्मात् सावयवाद् गणादहर्गणात्, स्वकरपाव (जन्मकाले यसात् करणात् साधिता ग्रहास्तसादेव करणान्यान) k व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। amaaruMAAAAAA दशादौ खगाः साध्याः। यदि घा जन्मखगान् जन्मकालिकचरदेशा. न्तरादिसंस्कृतमध्यनहान् क्षेपान् प्रकल्प्य दशासावनात् ( दशासा. पनदिनाद्यमेव साययवाहर्गणं प्रकल्प्येत्यर्थः) स्वकरणाद्ग्रहाः साध्याः । (अन दशासावन जन्मकालमारभ्य व्यतीतद्शासायन- युक्तं ग्राहमिति ध्येयम् । यद्वा केवलदशासायनात्पूर्वदशाप्रवेशकालि- कमहान् क्षेपान् प्रकल्प्य प्रहाः साध्याः।) ते च साधिता महा: स्पष्टाः कार्याः । तथा स्पष्टाकेचन्द्राभ्यां तिथिश्च साध्या। तथा संक्रमवेशान्मासो शेयः दशादौ तनुः साध्या। ततः फल वाच्यमिति शेषः। पूर्वोक्तं ( पूर्वाचार्यैः श्रीपत्यादिभिरक्तं ). जडकमै अस्ति अत्रास्मिन् मन्थे तु मया तल्लाघवं दर्शितम् ॥ ३५ ॥ ३६॥. अनोपपत्तिः-सौरवर्षादायेव शाफारम्भो भवति, तथा रघेरेक- राशिभोगकालश्चैकः सौरो मासो भवतीति "शाकोन्दा इत्यादि स भादित्तरणिमध्यो दशादी भवेदित्यन्तं "सयुकिकमेव । परश्चैवं दशा- दिवसा. सौरा एव । अतस्तेषां सावनीकरणायानुपातो-यदि युगसौरदिनैयुगसौरसाधनयोरन्तरं लम्यते तदेपदशादिनायैः किमि- दशादि ४ २२७१७२८ दशादि x १३ सीटान्तरम् १५५१२००००० मह+१६५०२७५ હઝર ! स्वल्पान्तरात् । एतेन पृथक्स्था युका साधनिका 280 दशा भवितुमर्हति । किश्चात्र हरः किञ्चिदधिको गृहोतोऽतः फलेड- त्वं जातम् । श्रतो युगसौरानयोदशगुणिताः खाङ्काप्टभका लब्ध- युता युगसौरा युगसावनभ्योऽल्पा भवन्ति तेषां • युगसायनानां चान्तरं - १४२३ । अतोऽनुपाता-यदि युगसौरवर्षरिद १४२३ दिना त्मकमन्तरं लभ्यते. तदेदशावः किमिति .दिनात्मकनन्तर- १४२३४ दशाय 1 परिवर्गगुणितम्बलात्मकमिष्टान्तरम् ४३२०००० दशाव:५१२२८०० = दशाय । स्पान्तरात्। पूर्वसाधितसारने ४३२०००० घेतावती न्यूनताऽऽसोदतो दशाम्दतुल्यं पलं योज्यमेवेत्युपपनम् । सप्टाफस्य प्रतिक्षणं विलक्षणल्यान्मध्यमा एय दशामासादि योजन समुचितम् । शेषवासना सुयोधा ॥ ३५-३६ ॥ % 3D दशादि ४१३ .

७६ जातकपद्धतिः। भा०- -जन्मकालिक शाके को वर्ष, और मध्यम सूर्य के राश्यादि को मासादि मानकर पूर्वदशा घर्षादि में जोड़ने से वर्ष स्थान में जो संख्या हो उस शाकान्द में अग्रिम दशा प्रवेश समय में मासादि तुल्य राश्यादिक मध्यम सूर्य होते हैं । तथा दशा को दिनात्मक वनाकर दो जगह रखे एक स्थान में दिनात्मक को ३ से गुना कर ८९० का भाग देवर रधि दिनादि को पृथक् स्थित दिना- स्मक दशा में जोई और इसमें दशावर्ष सख्या तुल्य पल जोडने से सावनात्मक दशा होती है। उसको जन्मकालिक महर्गण में जोड़े तो अप्रिमदशा प्रधेशकारिक सावयव महर्गण होता है ॥ ३५॥ जन्मदिन के सूर्योदयकालिक महर्गण में इष्ट घटीपल जोडने से जन्मकारिक सावयव अहगंग होता है। उस दशाप्रदेशकालिक सावयय अहर्गग से जन्मकाल में जिस करण मन्य से महा दक साधम किया हो उसी करण प्रत्य से दशारम्भ कार में ग्रह साधन करे। अथवा सावन दशा को महर्गण मानकर अन्मारिक ग्रह को क्षेपक मान कर स्वकीय करण अन्य से प्रह साधन करै। फिर उस ग्रह को स्पष्ट क्रिया से स्पष्ट करै । और स्पर सूर्य चन्द्रमा पर से तिथि साधन करे । और सक्रान्ति के पश से मास का दान करें। फिर दशारम्भ काल से हा साधन करें । पर्माचार्य । श्रीपति भादि । इस सायनीकरण को विस्तरमा पूर्वक कई है। परम में यहाँ उससे हरायप से किया हूँ ॥३६॥ उदी अम' जन्मकालिकशमाऽन्दे १७० स्मिन् जनिमभ्य मार्फममुप १०:२१ ॥ १९ ॥ ४३ मासादितुल्यं युक्त.१७७० । १० । ११ ॥ ११ ॥ ४३ इदं लग्नदशाम्दाना ११ ११ १६१५४ ०० नेन च युतं जातः शनिदशारम्भकालिरुशशादः १७६२ मध्यमाश्च १०।१।५ । ४३ अत्र शकोनयादीन्दुकशानुयुक्त इत्यादिना कलिगताम्दा ४६७१ । लग्नदरम्मकाले जन्मकालिकः शान्दा पय प्रसिद्धाः । अथ गुरदशारम्मकाले 'शनिलमयोर्दशादियोगेन २६ । ११॥ २॥ ५२। १६ नेन जन्मकालिक्शकाग्दादयः ७० १०। ११ । ११॥ ३ युक्ता जाताः शादाः १८०७ मध्यमाचह। १४ । ३ । १६ अत्रापि पूर्ववत्यलिगनाप्दा ४६६ पयं सर्यणम् (द्र० १२४ चफम्)। भय गुरवशारम्भकाले सानघरयोदशा म्यतीताऽतस्तपो. पोगः (१९।११।१६।५)+(१४।" 21 ५1१६) -२६। ११।२१५२१ व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। पृथक् स्थाप्यः। एकत्र प्रयोदशगुणः १२६००७ । १६ । २८ पाडाप्ट ४० मिभक्त. १४१ १३४ । ५३ अनेन द्वितीयस्थो युतः ४३४ । २७ । : अयं दशादतुल्यै २६ रेमि पलैर्युतो जाता साविना दशा १८३४ १२७।३५ । अथात्र जन्मकालिकाहर्गणशानाथ (१२४) चकाधः स्थितम् 'देशान्तरेष्टमिश्राख्ये" त्यादि पद्यमवलोक्यम् । तत्र मिथिला. देशान्तरं १ । ३५ चालनघटिका च ३।३१ प्रणात्मक्योरनयोयोगः ५। ६ पूर्वानोताहर्गणेभ्यः १११६३४ शोध्यो जातो जन्मकालिका हगणः १८११६३३ । ५४ । ५४ । श्रथ सावनिका दशा जन्मकालिका हर्गणयोोंगे कृते दशारम्भकालिकाहर्गणो जातः (६८३४ । २७ । ३५) +(१८११६३३ । ५४ । ५४)= १८२१५६८।२२ | २६ । अस्मात (साययवादहर्गणात्) पूर्ववद्ग्रहादय. साध्याः तत्र १२६ १२५-- १२६-१२७ चक्रसम्बन्धिाये विशेपो द्रष्टव्यश्वकाणि च द्रष्टव्यानी. त्यलं पल्लवितेन ॥ ३५-३६ । अथ दशाशुभाशुभफलमाह- चन्द्रः प्राप्तदशेश्वरस्य सुहृदचस्वसंस्थो दशा- नाधाद् धीनवससमोपचयगो दद्याच्छुभानीति च । यस्मिन्भेऽन विधुः स जन्मनि तनुस्वापादिभावो यदा तत्तवृद्धिकरोऽथं तत्तयकरः प्रोक्तरस्थानगः ॥३७॥ व्याo-माप्तदशेश्वरस्य सुहृदयस्वर्तसंस्थो वर्तमानदशास्वामिनः सुहृद्भे या तस्यायभेऽपिया स्वर्ण कपटे स्थितश्चन्द्रः शुभानि शुभ- फलानि दद्यात्। पा दशानाथात् धोनवसप्तमोपचयगश्चन्द्रः शुभानि दद्यात् । इत्येवं शुभफलप्रदे सति नत्र दशाकाले विधुश्चन्द्रो यस्मिनाशी खित स राशिर्जन्मनि तनुस्खायादिभावा ( तनुधनसहजसुहृदित्या- दिकः) यो भरति तत्तवृद्धिक्रो भाति । यथा यदि चन्द्राकान्तराशि. स्तनुभाये तदा जनस्य देहसौख्यं, यदि धनभावे तदा धन वृद्धि- रित्यादि शेयम् । किचन "वधयति विपरीतं रिप्फपठाएमेपु" इति यराहवाश्येन यदि शनुमृत्युन्ययमावेषु स्थितस्तदा तद्भायस्य नाश एय भवति । अथ यदि प्रोकेतरस्थानगश्चन्द्रो भपति तदा तचङ्गायनाश' 'तनुस्वायादिभावेष य" इति पं ठान्तर साप ।

जातफपचतिः।
.
स्यात् । अवापि शत्रुमृत्युष्ययेपु चन्द्राकान्तयशिस्तदा तत्तद्भाववृद्धिः
रेवेत्यनुकमपि बुद्धिमता शेयम् ॥३७॥
अत्र युक्तिः सुगमागममूलैच ॥३७॥
मा०-चन्द्रमा यदि वर्तमान दशापति के मित्र की राशि में वा उच्चराशि में
या अपनी राशि ( कर्क ) में हो अथवा दशानाय से ५।९।७।३।१०।1 इन
स्थान में हो तो शुभफल देते हैं। ऐसे शुभफरद होने पर चन्द्रमा वर्तमान दशा.
काल में जिस राशि में हों वह राशि जन्म समय में तन्वादिक जिस भाव में हो
उन उन मावों को पुष्ट करता है, जैसे तनुमाव में हो तो शरीर सुख की धृद्धि
इत्यादि समझना । परश्च शन्नु मृत्यु व्यय भाव में हो तो उस भान फलका नाश
समझना । जैसे- शत्रुभाव में हो तो शत्रु का नाश इत्यादि । यदि उक्तस्थान से
भिमस्थान में चन्द्रमा हो तो चन्द्राकान्तराशि जन्म समय में जिस भाव में हो
उसका नाश होता है । यहाँ भी शत्रु मृत्यु और व्यय इन तीनों भाव में विपरीत
फल समझना ॥३७॥
उ० दी- स्पष्टम् ॥३७॥
अथान्यविशेषमाह-
यद्व्यं खचरस्य भावगृहग्योगादि सर्व फलं
योज्यं वृत्तिकृतिर्वलादिह दशायां चाथ यो वैरयुक् ।
पापः पापदर्शा विशेत्स च विपत्कर्ताऽथ तङ्गदः
स्तकाले बलवान् खगः शुभमुहृदृष्टेष्ठपड्वर्गगः ॥३८॥
व्या०-खचरस्य नहस्य यद्न्यं "तानं स्यान्मणिहेमेत्यादि।
प्रन्थान्तरोतं तथा भावगृहग्योगादि (भावफलराशिफलदृष्टि
फलयोगादिकं) सर्व फलं यलाद् (बलमयलम्ब्येति ल्यन्लोपे पञ्चमी).
दशाया योज्यम् । पूर्णचले ग्रहे योक्तं फलं पूर्ण, मध्ययले मध्य,
हीमवलेऽल्पमित्यर्थः । तथा वृतिकृतिराजीविका च दशायामनुयोज-
नीया। अथान यो ग्रहो वैरयुक् वैरेण शभ्रतया युक्तः पापस्य मूल..
दशपतेः शत्रुः) या पार पापग्रहो यदि पापदशं विशेत् (पापदशा
माये तनुः, पापग्रहो का षचन्तर्दश कुर्यातदा) विषाकर्ता
स्यात् । अथ तत्कालेन्तदंशकाले कश्चित् बलवान नगः शमसुदः
दृष्टेटपड्वर्गगस्तदा स तद्भगदो रिटमा कारफो भयति ॥ ३८॥
अनापि युक्तिरागममूलैच ॥३॥

व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। मा.-जिस ग्रह का जो द्रय (हजातक आदि में कहा) है और भाव फल राशिफल-दृष्टिफल, योग ( राजयोग आदि ) तथा आजीविका इत्यादि सब फल ग्रह के परानुसार दशा में विचार करै । जैसे यदि मह पूर्ण घरी हो तो उक्त फल पूर्ण, मध्ययल हो तो मध्यम, हीन बर हो तो अरप पल नहना । तथा पापग्रह की दशा में यदि पाप ग्रह की शत्रु की वा पाप ग्रह की अन्तर्दशा हो तो उसमें विपत्ति होती है। यदि दशा काल में कोई ग्रह बलवान् होकर शुभग्रह मित्र से दृष्ट हो वा शुभ ग्रह के वा मित्र के षड्वर्ग में हो तो विपत्ति का नाशकारक होता है ॥३८॥ उ० दी-सुगमम् ॥ ३८॥ अथाष्टवर्गफलस्याल्पत्याधिकस्यकल्पनामाह-- खेटस्तस्य यदष्टवर्गजफलं पूर्ण शुभं जन्मत- विन्द्रोर्वृद्धिपु च स्वभोचभसुहृद्भस्वत्रिकोणेऽस्ति यः। दुष्टं मध्यफल विपर्ययगतस्यानिष्टमत्युत्कटं शस्तं स्वल्पतरं खगस्य चवदेज ज्ञात्वा यलं तत्त्वतः ॥३६॥ व्यायः खेटो. जन्मतम्घिाखोर्जन्मकालिकलमचन्द्रयोवृद्धिपूप- चयभवनेषु च (तथा) स्वभोच्चभसुहृद्भस्वत्रिकोणे (स्वराशौ स्वोधराशी मित्रराशी, स्वमूलत्रिकोणे एष्यन्यतमे) अस्ति वर्तते तस्स ग्रहस्य यत् शुभमष्टवर्गजफले तत् पूर्ण भवति । यद् दुष्टम्शुभं तन्मध्यफल ( उक्त- प्रहस्याशुभाटयगंजफलं मध्य, भवतीत्यर्थः ) तथा विपर्ययगतस्य जन्मल मचन्द्रयोरुपचयभिन्न स्थानेषु शनुनीचराशिपु च स्थितस्य प्रहस्य यनिष्टमष्टवर्गजफलं तदुत्कटं पूर्ण, यच्च शस्तं शुभमष्टवर्गज फलं तत्स्वल्पतरं भवति । अत खगस्य बलं तत्वतो ज्ञात्वा फलं वदेत् । गणक इति शेषः । अन्यदपि स्वयुद्धथा विचारयेत् ॥ ३६॥ अत्रापि युक्ति -स्फुटाऽऽगम मूलैवेति ॥ ३ ॥ भा०-जो ग्रह जन्मलग्न तयाँ जन्मकारिक चन्द्रमा से उपचय (३१६। 10.11) स्थान में होकर अपनी राशि, स्वोञ्चराशि, मिनराशि वा अपने मूलत्रिकोण इनमें किसी स्थान में हो तो उस ग्रह के शुभ अष्टवर्गन फल पूर्ण, और अशुभाष्टवर्गजफल मध्यम होता है। तथा जो मह जन्मलग्न और जन्मकारिक चन्द्रमा से उपचयभिन्न (१५७१२) स्थान में हो और शत्रु, नीच राशि में हो तो उस ग्रह का अशुभाष्टवाज फल पूर्ण, तथा शुभाष्टवर्गज फल अल्प होता है । अतएव ग्रहों के बल को सम्पर प्रकार से जानकर अष्टवर्गज फर कहना चाहिए । इसमें विशेष विषय भीअपनी बुद्धि से विचार करना चाहिए। 4 20 जातपपद्धतिः। उ०दी-स्पटम् ॥ ३६॥ अथ पचित् फलस्य व्यभिचारे फि फरणीयमित्याह- जीवेत्कापि विभङ्गारिष्टजशिशू रिष्टं विना मीयतेऽ- थायोऽन्दः शिशुद्धस्तरोऽपि च परी कार्यपु नो पत्रिका । कार्या प्रश्न निमित्तपूर्वशकुनर्मानं धिया रक्षता-* होराजन सुबुद्धिनात्र बहुधोदश्च कालो बली ॥४०॥ व्या-पापि पुत्रचित् चिंगारिष्टष्टजशियः विगतो भलो यस्य तथतदिए चेति रिमरिष्टं तर जातः शिशुः (प्रयलरिटजातोऽपी. त्यर्थः ) जीवेत् । तथा छापि रिष्टं विनाऽपि मीयते ( म्रियते इत्यर्थः) अथायः प्रथमोदः शिशुदुस्तरः परी द्वितीयतृतीयायप्यम्दी शिशोः स्तरो दुलंघ्यो। अत एवंषु प्रथमादिनिपु वर्षेषु पत्रिका जन्मपत्रिका नो कार्या । अथ यदि कश्चिदामहशीलोरर्पप्रयमध्य पंच पत्रिका मिय- तामिति वदेत् , तदा तर सुगुद्धिना होगशेन प्रक्षानिमितपूर्वशकुन- धिंया स्पयुद्ध्या स्वमानं रक्षता (सूक्ष्मतरजगमगलादिकं प्रमलग्नाचं शुभशकुनाच शात्वा ) पत्रिका कार्या। यत उदों भाविफलं बहुधा, कालश्च यली स्यात् । “उदः फलमुतरम्" इत्यमरः । अथवा बहुधो. दकों यत्र स पहुधोदर्फ इति कालस्य विशेषणं शेयम् ॥ ४०॥ अत्र युकि -ज्योति शास्त्र विचारस्यानन्त्यात्कुत्रचित् ज्योतिर्वि- दापि महो नोपलधुं शक्यते । कुन चिद् रिटाभगेऽपि भंगनमोमवि- तुमर्हति । अत एव रिष्टं विना मरणं रिटसत्वेऽपि जीवनं भवितुम- हति । तथा सर्वेषु होगमन्येषु प्रथमादिवर्षत्रये यहुधारिटन्युकान्यत एव तत्र पत्रिशकरणनिषेध इति समुचितमेवेति ॥ ४० ॥ भा०-कहीं प्रयलरिष्ट रहने पर भी धारक जीता है। और कहीं विना रिष्ट के भी मर जाता है । यालकों के लिए पहिरा दूसरा तीसरा ये वर्ष दुस्तर ( कठिन) होते हैं इसलिए जन्म से तीन वर्ष पर्यन्त पत्रिका नहीं बनाना चाहिए। यदि भाग्रह वश कोई बनाने को कहे तो अपनी बुद्धि से अपनी मर्यादा की रक्षा काते हुए होरा शास्त्र को जाननेवाले सूक्ष्म जन्म काल से स्पष्ट प्रहादिक तया प्रभ से शुभाशुम और पूर्णकरश आदि शुभ शकुन देखकर पत्रिका बनाये। क्योंकि भाविफल बहुत प्रकार के हैं और काल यह यी है ॥ ४ ॥ 'रक्षन्स्वमान घिया' इति पाठान्तर रहुषु पुस्तकमस्ति।

व्याख्योदाहरणदीपिकासहिता। + उ० दी-व्याख्यावलोकनेनैव स्पष्टमलं प्रपञ्चेनेति ॥ ४॥ इति घोधयानिवासि-ज्यौ० तो० पं० ठकुरोपाहश्रीरामधीनशर्म- मैथिलता जातस्पद्धतेरुदाहरणदीपिका ॥ मिथिलादेशमध्यस्थ-घोघयामामयासिनः । ठकुरोपाभिधानश्री-भाइजोशमणः सुतः ॥ रामाधीनः सुधीरेतां स्फुटां जातकपद्धते । कृतवान्यालयोधार्थ-मुदाहरणदीपिकाम् ॥ अथ मन्थालङ्करणमाह- नन्दिग्रामे केशवो विप्रवर्यो योऽभूदोराशास्त्रसचं विलोक्य । तेनोक्तेयं पद्धतिर्जातकीया चत्वारिंशवृत्तबद्धा सुयोधा ॥४॥ व्या-नन्दिग्राम विश्वयों यः केशवोऽभूत् तेन होराशास्त्रसंघ विलोक्येयं चत्वारिंशद्वृत्तवद्धा सुयोधा जातकीया पद्धतियता ॥४१॥ --नन्दिग्राम में ब्राह्मणों में श्रेष्ठ जो केशवाचार्य हुये। उन्होंने अनेक होराशास्त्र अन्धों को देसार यह चालिस श्लोकों से बद अतिसरल जातक- पद्धति दनाई है ॥४॥ श्रथ ग्रन्थप्रशंसामाह- ये सुयोधां पठन्तीमामग्रयो जातकपद्धतिम् । होरावित्पदवीं यान्ति लोके मानं यशश्च ते ॥४२॥ इति श्री केशवदैवज्ञविरचिता जातरुपद्धति समाप्ता ।। शुभम् ।। व्या०-ये जमा इमां अय्यां श्रेष्ठां सुयोधां जातकपद्धति पठन्ति ते होरावित्पदवीं यान्ति । तथा लोके मानं यशश्च यान्ति प्राप्नु. वन्ति ॥४२॥ भा०-जो इस परम श्रेष्ठ और सुवोध जातकपद्धति को पढ़ता है यह गणों की प्रतिष्ठा और लोक में मान तथा यश को पाता है ॥४२॥ श्रीवछरनशर्मात्मजज्योतिषाचार्य-मैथिल-पण्डित श्रीसीताराम- शर्मकृता सर्वमनोरमाख्या श्रीकेशवदेवज्ञातजातकपद्धते सोपपत्तिसंस्कृतभाषाव्याख्या सम्पूर्ण । सिद्वितु ।। मा० २ जातफपद्धतिः। अथ टीकाकारस्य संक्षिप्तपरिचयः। मिथिलादेशमध्यस्थो विप्रमण्डलमण्डितः। पूर्वस्यां दरिगहातः सप्तमोणन्तरे शुमः ।। ग्रामोऽस्ति चौगमा-नाम तत्र मत्प्रपितामहः । मरद्वाजकुले श्रीमानभत्सर्वगुणान्यितः ॥ गुनाख्यो झोपसंशोऽस्य पुषः सर्वजनमियः । मोहनो नाम धर्मशस्तत्सुतः सर्ववित्सुधीः ।। विशो पछरनो नाम सर्वलोकहिते रतः। तस्य पञ्चाभवन् पुपास्तेषु सर्वानुजोल्पधीः ।। सीतारामोऽहमुत्पनोदयकाप्टकमिते ११२ शके। माघरुपणतृतीयायां धुधे भे भगदैवते ।। शुभे कर्योदये लग्नात् पेन्द्रसंस्य गृहस्पती । ततो दुर्दैवसंयोगादपूर्ण पञ्चमेऽन्दके॥ मदद्मजाय विशाय गृहमारं पिता मम । रामप्रसादसंशय दत्या ज्ञानपुरस्सरम् ॥ पीत्वा गंगाजलं ध्यात्वा श्रीपति तत्पदं गतः। अधोक्तनामजेनाहं पालितो लालितस्तथा । जनन्या जानकीदेव्या पटने च नियोजितः। निजग्रामसमीपस्थ जरिसोग्रामवासिन गुरोज्योतिर्विदश्य-श्री-कपिलेश्वरशमणः । संनिधोज्यौतिपग्रन्थान् कांश्चित् सम्यगधीत्य च ॥ प्रथमायां परीक्षायां समुत्तीर्णस्ततः परम् । "ज्योतिषाचार्यवर्येण श्रीश्रीनन्दनशमणा ॥ फन्हौलीसंज्ञके स्वीये ग्रामे पाठालयः छात्रावासंख्यकास्तत्र पाठ्यन्ते यनतोऽनिशम् ।। तथा च च्छामवर्गभ्यो दीयते भोजनादिकम् । तत्रत्यैः सद्गुणोपेतैः सुजनैरैव सादरम् ॥" श्रुत्येति तत्र गत्वा च मया दृष्टं यथाभुतम् । कन्हौली नगरी तेन गुरुणा समल कृता ।। सहिता छात्रवृन्देन दृष्टा देवपुरीच सा। तत्रोकगुरुपादाम्जमुलेऽहं पठितुं स्थित.॥ ॥ तः।

व्याप्योदाहरणदीपिकासहिता मन्मोजनादिभारश्च पल्या भिंगुरशर्मणः। सहर्ष स्वीकृत सः सुमत्या शुभशीलया । पटत्तर विविन्तोऽहं तया मात्रेव लालितः। अन्येऽपि देशदेशेभ्यः श्रुत्वा श्रीमद्गुरोगुणम् ॥ नागतास्तत्पदं पर बनेभ्यो मधुगा इव। घद्धयन्ती मिथः प्रीति छात्राश्च सहजा इय ॥ पाठिता गुरुणा तेन गुरुणा विदशा इथ। का समर्थो जगत्यस्मिन् मवक्तुं मद्गुरोगुणम् ॥ मयाप्यल्पधियाऽशेन यत्पदाजपावलात्। लन्ध्या बोधलधं दत्वा मध्यमांच तथोत्तमाम् ॥ राजकीयपरीक्षां च लय तीथपदं ततः। फाट्ये स्वमातृभाषाया मिथिलेशप्रवर्तिताम् ॥ परीक्षां हि समुत्तीर्य तत्प्रतिष्ठामवाप्य च। तेनैव गुरणामप्तो नत्वाहं तत्पदाम्बुजम् ॥ प्राचार्यास्यपरीक्षां च दातुं पार्टी सभागतः। गजकोये प्रधानेऽत्र स्याते विद्यालये शुभे । माधानाध्यापकस्य श्री-मुरलीधरशर्मा। महादिकमहोपाध्या-याग्रगण्यस्य सम्मतेः॥ भूपालजनमान्यस्य सर्वक्षस्थ जगद्गुरोः । चरणं शरणं लब्ध्या पठित्वा तत एव हि ॥ सर्यानभीप्सितग्रन्थान् तत्पदाजानुकम्पया। लग्धवान् ज्योतिषे शास्त्रे 'श्राचार्यपदवीं" ततः॥ गोविन्दानन्द संश्च स्वामिभिर्मण्डलेश्वरैः। ज्योतिषाध्यापकस्थाने काश्यामेव नियोजितः॥ तत्रैव पादयश्छात्रानगवेदारभू १४६ मिते। शकाब्दे कृतवानेता टीका सर्वमनोरमाम् ॥ यत्पदाजानुकम्पा तष्टोक्यं पूर्णता तानेव गुरुवर्याश्च प्रणमामि पुनः पुनः ॥ गता। A शुभम्।

देशान्तरसारणी। मध्यरेसा अक्षांशाः पलभाः पलकर्णा. तोदेशांतर नाटिका श्रीकाशीतच देशान्तरनाडिका नगरनामानि अं.क. भंध्यं. ५/५८ ४३३५ ३ ५/५३ ६।४ ६।१६ ५४ ६/२१ ५।६ अं. व्यं. घ.प. मिनिट १३१२४ १४प,00३५.३३ प. १२१५१/०७पू./01५२प. १४१५ ०२प./1R11.३२ प. ११२२ १५७.प. ५प. १३।२७ प.01८ प. १३॥३२] 01 पू.१५ प. २६ प. १३३२२१२३पू. १४५. १३१३५ ०.२०५.०४९५. २० प. १३२ १३५५.४४५, ४२ प. १३॥३. ०२०पू. १४९५. २० प. १३१२२|शपू. १२ पू. १३ १३ प. शाप. २९ प. ११९ प. २८ प. १३३१२|०२४प. ११३३५. ३७ प. १२१४६०१७ प .६५.३० प. १२१४९११३८पू. १२९पू. १२ पू. १४४३ ०१७ प.प. ३० प. १३. श२ पू-101५३५ २१ पू. 11100पू. ०।५२५.] २१ प. १३॥३५॥३१पू. १२२५- १६॥२४/०१४२पू. २७५.११ प. ५।५२ ५/२ ૫૮ अजमेर २६॥२७ अमरावती २०१५६ अमृतसर अमेठी २६७ अयोध्या अलपर २०१३४ अलीगंज, हथुवा २६११२ भलीगढ़ अहमदायाद २३ आगरा २७११२ भाजमगढ़ २६४ इन्दौर २२१४५ उज्जयिनी २३/१० उदयपुर औरंगाबाद १९४५३ २००२८ कपूरथरा ३१२३ कलकत्ता २२३२ कांची ९/२९ काठमांडू, नेपाल २०५५ कानपुर २६१२८ काशी २५१८ काश्मीर ३४१६ फुरुक्षेत्र २९/५५ कोचीन ९.५८ कोटा २५/१० कोलापुर १६१४२ गया २४१४९ गाजीपुर २५.३५ गिद्धौर २४१५१ गोरखपुर २६.४५ ग्वालियर २६।१२ १३३ ४२० ४१२९ ७/१९ ४॥५९ २० ६.१९ ५1५८ ५१४० ८७ ६१५४ . ४।३८ ३।३६ १४॥२९११३५.२२५. ३३ प. १३३५१ १९ प. २८ प. १२१ ०२ पू.१७ प. २० प. १३.१६ १२ प.प. २८ प. १२१३२ ०11८प.११२७५.३१ प. १३१३११२९पू. २०५८ १३11८1५प. ०१६ पू १३।१३, १४२पू. १३३पू. १३ पू. १३।२६।२५.०३ प. १३॥२२ / १२१.०४८प./ १९ प. ५.४५ ६.३ ५/५४ मध्यरेसा अक्षांशाः पलभाः पला तोदेशातर नाडिका श्रीकाशीतश्च देशान्तरनाडिकाः नगरनामानि | अं. क. अं. व्यं. | अं. यं. घ. प. घ.प. मिनिट चित्रकूट २६.१२ १३।१६/०1४८पू | ०२३५ छपरा २०४७ ६१४८ 1३।२०।२६५. ०१७पू जगन्नाथपुरी १९.४८ ४॥१९ १२।४५.पू. १८पू. ११ जबलपुर २३१० १३३ ॥३९३.३०प जम्बू ३२१४ ७.४३ १४१६ / ०1१२५.१८३२ प. जयपुर २६॥५५ १३।२७ / ०१२ प.प. २८ प. जामनगर २२१२७ ४२७ २।९प ५२प जूनागढ़ सोरठ २०१३१ ४४४ १२।५४ | ०१५६५.५ प. ५.प. जोधपुर २६।१८ ५/५६ १३॥२३ ०1३८५.३९५. ४०प जौनपुर २६५ 41४७ १३.१९ ११६ पू. ३.प. झालरापाटन २४३२ ५।२९ १३.19111 पू.11८ प. २७प सासी २५२७ ५.४३ १७] २५पू. ०१४४५, १८प टेकारी २४१.८ १३।१४ ६१२६५.७पू हुमरांव २१३२ ५.४४ १३.१८१२१५ ०१२पू दांका १३१६ २।२३पू. १४पू ३.पू तजावर ११४८ 110 १२।३ | ०1३८५.३१५- १२५. दरभंगा २६१० १५४ १३॥२२॥३८. ०२९पू २८।३९ १३४०1१२पू ७प द्वारका २२।१४ ११प १२।१८ २३२०६ ६६५ धवरपुर ६२ १३१२६ १८ १५१प. ४१३९ १२१५२ | ०३१५ १५प नाथद्वारा २४५२ ५३४ १३.१४/०२२५.११३19, 019 पू11८ प ७१२ २९.२३ ६४५ १३।४६ | १३५पू. ३४५, १४ प. १३.१८३१पू. २२पू ५.४५ ९पू. पटना पटियारा ३०२. 1३11०1४ पू. प. पुरनिया ५.४८ १३१२०१४पू४५पू १८१३० पूना ४१ १.३९ २२५. ११३५. १४॥२९ | ०४५प .५४. ४६ प. पेशावर ३४३ ८।३ ११५५/१५ प. १४५ ५४ प. पोरबन्दर २११३८ 1.३प १३.८ १२.५ २४२ प्रतापगढ़ ५.२१ २५/२८ ५.४३ १३१७/०1५७३.१२प, प्रयाग १३॥३१ | ०३५पू३४५४ प. फरखाबाद २०१२४ दिही ३ प. २.प. नागपुर नामा मैनीताल अक्षांशा परमा मध्यरेता पलकर्णा तोदेशातर नाडिका श्रीकाशीतश्च देशान्तरनाडिका नगरनामानि अ क., व्यं. अ व्यं । घ.प घप मिनिट 41 २५ बडोदा २२११८ बम्बई १८५८ बरेली २८/२२ न्यवान २२६ घररामपुर २७॥२७ बादा २११२८ घासवाड़ा २३।३० बीकानेर २८11 बुन्दी २५॥२७ बेतिया २.४२ भरतपुर २०१३ भागलपुर २०१५ भूपाल २०१६ मकसूदाबाद २४१ मथुरा २७॥३० १३४ मिरजापुर २५९ मुगेर २५/२३ मुल्तान ३011२ मेसूर १२/1८ रामेश्वर रायपुर २1111 रावलपिण्डी रीवा एसनऊ लन्दन, विगयत ५। साहौर २६11८ शिमरा मूरत हरिद्वार २९५८ हैदराबाद दक्षिण ७०३ हैदराशद सिन्ध २५५५ श्रीनगर गावास्य २९०० ४१८५ १२८ ०/२/प १७प ४७ १.४१ ०1३२प ६.२९ ३३० 01.पू. १४प ५.१३४ १५.पू ०1४९पू ६.४१३३१ 01८ प. २४३ १३१७/०१४२५ १२७५ १३. ०१९७५ २६ ३४ प. ६।२३।१३।३६ २७प ११३६५ ५१४३|१३।१७ ०.५ प ६४१३५ ६.२ १३१२६ २४प ०.१५ ६११०३१३० 01 ०१५प ५४०१३11. १३.९पू ४० 10|1३1४ १९५५ ०/५४५ २२ प. ५२२३१३९ २२ प ०५३५ "पू ६/1५/1३1३२011६५ 01५३प. २१प 130१२।१० ०1४.प. ॥२८प ५१३८ १३१. १५ पू २प. ५४२११७ | १४प ०१:५३ १३३ १४६प २१३७१११७०६ पू 11३ प २.प १५.१२. १३.५ 01 उप ४४०१२१५३ ०११३५ १४१२५ ०३१ प ४० प. ०१५२५ 011७प .प. 018 प..२०प १९.१२.२प..११ प१५२ प ७१२३ ११५ 011७प २१२५ १३२७/०२३ ०1४५प ७.४१ 18.01.01 १९प ०२१ ०1४८प ३१ P ०२५.४५ १८प १३11. ११.७प |२२१५ ५८प ६११३८ वटेश्वर धीगणेशाय नमः। अथ जातकपद्धतेः श्रीमदपूछशर्मकृतोदाहरणम् थोपतिशयपद्धतिसिस लाघवरोतिविशेषसमेताम् । सथिलिपामि निजी जनिपनी साम्यशियांघ्रियुगं प्रणिपत्य ॥ १॥ शालिवाहनशके १७:० फाल्गुन कृष्णपट्यां पुधे घटयः ६पले २ परतः सप्तमी विशापानक्षत्रघट्यः ५० पलानि ४८ धुपयोगघट्यः २२ पलानि ३३ परतो व्याघातयोगः । इह दियसे सूर्योदयादिएघटि- फासु ४० पलेषु ३६ मम जनिरभूत् तप फ्ल्याचहर्गणः १८९१६३४ अयनांशाः-२०१२३५३ मिथिलाक्षमा ६ चरपराठानि ६०४१२० तात्कालिफचरपलानि ५३ मिथमानम् ४४.७ दिनार्धम् १४७ राज्य- धम् १५१५३ दिनमानम् २१४ रात्रिमानम् ३४६ देशान्तरयोजनानि १२७ ऋणानि । चालनमृण घट्यादि ००१०३१३१ ॥ ॥ (२) श्रय मध्यमग्रहास्तगतिकाः शीघ्रोधानि च। म. वृशुश म.चु.राके 1101 १. 2 ... १२७१ 1 १६.५:१४१५५ ४३ २३४३:४३४३३९४९४५ ३] २२४३१०४३ ५९२४.५९२६५९ ८ [५९/७९०३५९/-५/५९.३/३ ८३५२६८०० ८.००/१११ जातकपद्धते:- + -------- मन्दोद्यानि च (४) स्पष्टग्रहाःसगतिकार • I म. यु.श. '२/९/४७५ २ १७ ३/१०/१०/२१/१९३६ १७२४/२/२८२२५२३७ २३/१७४०१९१६१६३५ ७11. "2/८/३ 11 '७ १९६८ '४२७१७७/३/२८ ३८1५1८1१०1८1६ 20. ०००००००००० [१0४१००००००। ६०७६२४३ ६० २४४२ प अ २०/१९२९ यद्यपि दृग्गणितैक्यप्रकारेण साधितग्रहेभ्य एवादेशः कर्तव्य इति सकलाचार्यमतं तथापि केवलमकरन्दप्रकाराभिशशिप्योपयोग्युदाहरण- प्रदर्शना, मकरन्दोफ्त्यैव साधिताः । (५) मिक सिक मेघमि के सि.क. २७८ २९९ ३२३ २९९ २५१ ३४७ बदेशोदयाः मी कुमघ. रामी पश्चिमनतम् २६।२६ उन्नतञ्च २३१ नध. स म मरि जाम आ.व्य. -६०.८,९१०.०० १२ ८१९२०२१२०१९१८ २१२०१९ ३४३५३३३३३४१४३५३३३३३३३५ ४६.५४५१६४१६४६१६४५६ भावार सम्भयध ४४ ०३०.३.३११३ उदाहरणम्। अत्र भावद्वययोगाः प्रथमभावस्य विरामसन्धिरनिमस्यारम्भ सन्धिस्तथा भावड्ययोगकरणे चत्राधियत्तायां चरन त्याज्यम् । यदा प्रथमभावे दशैकादश राशयोऽग्निमभावे शुन्यमेको वा राशिस्तदा शुन्यै. कस्थाने द्वादश राशयोऽधिका ग्राह्याः, उत्तरभावेन सह सन्धिकरणे तु शुन्यमेको वा राशियथास्थित एव इत्यभिसन्धिः। अथ धनलमा नयने विशेपो हायनरते- सूर्योदयाघातघटीषु भोग्यैर्दिवावशेपे सरसाकभुक्तः । निशागते त्यङ्गयुतार्कभाग्यैर्निशावशेषे रविभुतभागैः । इति ॥१॥ अथ प्रथमभावचतुष्टये सन्धित्रये च सिद्ध सुगमोपायेनान्यभाष. सन्धिसाधनमुक्तं सुन्दरमिश्नपद्धतौ- निद्विभावो फ्रमायुक्तौ द्वाभ्यां घेदैः सुतद्विषो । लमादिभावाः पट् पड्भयुक्ताः सप्तमकादयः॥ विद्वयकसन्धयस्त्येकत्रीषु राशियुताः क्रमात् । संधयः स्युश्चतुर्थायाः सपड्भाः पडमी परे । (3) (8) प्रहकुण्डली भोवकुण्डली व - र..रा . श. ४ रन्न के. शु. १२ अथ भावकुण्डलीनिर्णयः । श्रारम्भसन्धेरधिको विरामसन्धे. ल्पो प्रहः स्वाधिष्ठितभाव एच स्थाप्यः। आरम्भसन्धेरूनो गतभाव पर स्थाप्यः, विरामसन्धेरधिकोऽग्रिमभाचे स्थाप्यः, सन्धिराश्यादि- तुल्यो प्रहः पूर्वापरभाषसन्धिस्थरेखायामेच स्थाप्यः। अथ च भाव- कुण्डली चिलं फलार्थमेवान्यः सर्वोपि जातकविचारो प्रहकुण्डल्यैव विधेयः-इति प्रामाणिकप्राचीनाः ।

CC " Pr अमान्तरकरराविरोष उक्त पयतिचितामणी-"श्राधसन्धिप्रहो भायायोध्यो भायो- नगगे। मायामधिनश्योप्यो प्रहो मावस्तथाधिकः ॥" रूपात्मकफलाद्विशोपकात्मकभा- पागलागयनमुक्त मुकापल्याम्-"ग्रहसन्ध्यंतरं भावसभ्यन्तरविभाजितम् । लब्धम्भायफलं पेयं धिमागो विशोपः॥ "m W० - . राम . A. चक्ष क्षक्षक्ष ३३३००८/६/३०४६ (१०) रूपात्मकभावफलानि । कम . .m . ०५ N (१२) 6. 0.0 N 20 प्रहोपरि माइष्टिचमम्। M. जातकपद्धतेः- R . . म M है M ¢ MY म. 64 ..............०५४४५.0000000111३.000000000011011 [..100.1001.01.01.३७.०१४॥५४।००1५०३३/०२.००१२१11८ 1..1001.01...२३.010010.0010010. ००1१५००11०२२१००1३६१९ ..1001..]..101.11001041३५/001001001..(३८४४००01001001001२१४२ ..1.1.1.10.113..1001.000१३००१.००1००1००००/४७/५३|.01111०५ ०० ००1००1००1४८।४८ (११) विशोपकात्मकभावफलानि । ... " N P 4 RY orm ता ta/h010008001.01AMERI.01..1..13-10117.1.. 41001.01.10.10010010.101001............

अथ भायोपरि ग्रहष्टिचक्रम् । त. . ध, क ध्य. |र. 00॥२॥11001121४२)00100100010010000100100001०३१८००१२०१३०००1४११४२००।२२।२४००1१111001५६।१२001919२] 80010010000001001001०९/०५००।३५1५/००३५/14/001110100013401601५०४५/००।३५।१५,००।१९।४५ ००1०11001001 म..1100100f000३४॥५३/०११६१५७,0010१0२७/00100100०010010000100.000011२।३३/००।५४४.०००१३२५४०००३१५४411 २४170010८1५1001001000010010000100100001010९००२६11400134141011t३००।२८।३२००।५३।२२००।३।। प.00100140141014110001५७३६००1४२०० ००1१२0010010000100100001001100011६।३६००1४५/14001५९३८ Blo30000000000000000000100100011२५/०115611/००।३३।३४/०1०६०२००/४९।४1001/04/001३२॥३॥4॥ श.००४४ivspotherselorl०४५१०००५८14xiv३1४७ ००1३1२६/००।५९।०७०0100100001001tojp0100100100100५१| 001५२।१७ उदाहरणम्। अत्र सुगमोपायः कृष्णदेवरुक्त:-" द्रष्टा वाजतदृश्यस्य क्रमादेवादिभे दृशः। मागाई तिथियुग्भागा भागादौन- शराम्धयः । भोग्यांशाः द्विगुणांशाध तथा पड्भाधिके फ्रमात् । षष्टिः शराधयस्त्रिंशत्तिथोशदनोनिताः एकमे नधभे चार्फे भुक्तभोग्या तिसगुणाः। द्विमशाोनिता पष्टिरष्टभे खाग्नियुग्लवाः । विसतमे तु भौमस्य पटिरत्र लवोनिता । साद्धोशास्तथि- संयुक्ता विभे रूपं सदामे ॥ त्रिसप्तमे तु जीवस्य भागधं शरवेदयुक् । द्विगुणैः सदलैश्चोनाः खरसाश्चतुरष्टमे ॥५॥ इति ॥ परमनेन प्रकारेण पप्ट्यंशामिपा दृष्टिः स्यात् पष्टिभका सती रूपादिका स्यादिति वोद्धव्यम् ।

जातकपद्धते:- (१४) ग्रहाणामुचवलम् । मं. च. DD ०० ०० 00 ०० ०० ४० ०० ०० ४४ ५९ २९ ३९ २३ अन केशवोकावयमभिसन्धिा-यदि नीचोनग्रहस्य सम्पूर्णाः पड़ा. शयः स्युस्तदा रूपमितं पलं स्यात् । यदि पडल्पास्तदा प्रथम रूपस्थाने शन्यं ग्राह्यं षष्ट्या तद्राश्याद्य संगुण्यम् ततो विफलास्थानोत्प्रतीपं स्वस्वहारेण लब्धमुपर्युपरि संयोज्य 'यदूर्ध्वस्थानं भवति तत्पुनः पड्दिर्भाज्यं लब्धं शून्याधः पश्यंशा शेयाः । शेष राश्यादिस्थानीयम् , पुनः पाट्या संगुण्य प्राग्वत्कृते यदूर्ध्वस्थाने निप्पद्यते तदपि पड्भि र्भाज्यं लब्धं तदधो विषष्ट्यशाः एवं निष्ठं रूपाद्युञ्चयलं भवति सुगमो. पायश्च--"नोचखेटान्तरं कार्य यथा पड्भाल्पकं भवेत् । तदंशा राम- भक्काः स्यालिसाचं तुंग बलम्" ॥१॥ (१५) निसर्गमिप्रसमशत्रुचक्रम् । चं. मिन चं.मं र. दुर.चं.घरगु म.शु.यु.गु. यु मं पृ.गु.गु. श.म.शश. घ.मं यु.गुर.पं.र.चं.म मं. . सम प्र र. तात्कालिफमित्रामिप्रचनम् । चं. मं. यु | पृ. र.यु. भर मे.पुर.म.चं रथु. मिग्र श. शत्रु यु.स. म.पू. वा. रा. प. पु.प.स यु. ५ उदाहरणम्। यत्तु शिवदासनाम्ना जातकमुक्तावल्याम् --"एवं प्रहेभ्यस्तनुरूप खण्डः सूर्याद्यथावत्समय विदित्वा । रविद्युमानेन नतं प्रसाध्य खर्भ ततः प्रोक्यदेव भावाः। यद्वा महेभ्यस्तनुरूपफेभ्यो निशाद्धमांदिव साधनीयम् ॥ सन्नाडिकाभिर्युचराद्विलग्नं सूर्य ततोभायविधिविधेयः। प्रयोजनन्त्यस्य दशाक्रमादौ केन्द्रादिगानामययोधनञ्च ॥ मैञ्यादिषु चात्र सम्यग शेयं बुधैर्याक्तिफसम्मतत्वादिति" प्रहभाय. साधनं सप्रयोजनमुक्तं तत्प्रामाणिकैर्नीलकण्ठश्रीधरादिभिरनुक्तत्त्वा- दुपेक्ष्यम् । तत्काल अधिमित्रादिचक्रम्। म र. म बु वृ. अधिमित्रच मंजूर.बु.र.शु. र.म यु शु. मं सम चंबुर.च.च, म. चशशु मित्र म . ० . . ० . . शत्रु अधिश श अत्र चण्डेश्वर:-"तत्कालमिनञ्च निसर्गमित्रं सदाधिमित्रं कथय- ति सन्त.। मित्रं समो मित्रमिति घुवन्ति मित्रञ्च शत्रुञ्च समम्प्रवीणाः॥ समश्च शनुर्भवतीह शत्रुः शत्रुश्च शत्रुर्वाधिशनुसंशः। विचार्यमेवं गणि- तागमस्तित्कालचक्राय निसर्गचक्रात् ।" १ .२ सप्तमशिखएडकाः। ४ ११५१३७१९ २०२६।२५।४३ ur ७ ८३४ ३० (१६) नवमांशखण्डका १ ०४ ०६ .८ ०९ ३१२०/१०/१० ०/०३/२०१६.४.२०००/२०१०२६४४०३००० ०५ ०७ जातफपद्धते:- (२०) द्वादशांशखण्डकाः। ०३०५०५०६0500/10 0018 ७१३० १०।०० १२॥३०॥ १५1०० १७/०॥ 10010 २२१३० २११० २७।१० | 0101 (२१) विषमराशी विशांशपतयः। (२२) समराशी निशांशपतयः। मं. पृ श - "५ '५ '८ (२३) सप्तवर्गेश्वरचरम् । र. धु में वृ शु गृ च अश अश श अमि च अा यु दे र र अमि सम अमि श बु सम घृ स्व र म सम अश शु are avera. घ अमिसम वृ मि मि म श भशश चं भमि सम म अमि श त्वं समि वृ मि अन पड्वर्गस्तु वृहजातगादिप्रसिद्ध एवास्ति सप्तांशानाह सारा. घल्यां पल्याणधर्मा- मेपालिमिथुनमृगहरिमोनतुलावृपभवापधराः। कष्टघटभृकन्या पूर्वाश्च सप्तमांशानामिति ।

(२४) सप्तवर्गवलचकम्। त्रु धू . (चं मं बु. वृ.शु. RA (२५) सप्तवर्गजयलम्। RIGair-IN ५९/१५५६४५२०/१५६ वात्र गरीयसी, अन्यमतं प्रौढमनोरमाकारेण दूपितम्। द्वयं बलमर्थतः सिद्धं प्रति निमित्त नैमित्तिकस्य युक्तत्वादिति कृष्णोक्ति- योषां राशिनवांशश्चेति द्वयमपि सममसमं या भवति तदा चरण- 0010११५२००1०३1३५००१२२।३०००1०३164000॥५२००।०३14001१५२ ००1०1००००१३०१००००।२२३०००1०1०००।२२।३०००1०५॥३०००1१।५२ ०००३३४८००१०३.४५००।३01000००३१४५००1०1३०००1०७।३०००11९२ 0010७।३०००11५1००००।०३।४५००1१५/००००।३010०००१२२।३००००७१३० 001011५२००।३०1000010३४५/००1४५०००01091३०००१५.००००।१५०० ao/२२)३०००1०३४०००।२२।३०००1१५००००1३०10000३००००००1३0100 त्रि००२२१३०००।१५/००००।०३।४4/0010३।४५००।३०००००।३०1००००11५1००1 यत्वत्र गृहादियर्गस्यामी स्वादिषु यद्गृहे तदुक्तं वल ग्राह्यमिति केपा. श्चिन्मतं तदयहुसम्मतत्वादुपेक्ष्यम् । अथ स्योचत्रिकोणस्वगृहाणां प्रयाणां द्वयो सम्भवे सति सारावल्या निर्णय उक्तः।"विंशत्यंशाः सिंहे त्रिकोणमपरे स्वभवनमकस्य, उच्चभागतृतीयं वृप इन्दोः स्यात्विकोणमपरेशाः। द्वादश भागा मेषेत्रिकोणमपरे स्वभन्तु भौमस्याउशमथो कन्यायां बुधस्य तिथ्यंशकैः सदाचित्यम् ॥ परतस्त्रिकोणजातंपञ्चभिरंशः स्वराशिज परतः। दशभिर्भाग- र्जीवस्य त्रिकोणफलं स्वर्भ परश्चापे ॥ शुक्रस्य तु तिथयोशास्त्रिकोणमपरे घटे स्वरााशश्च । कुम्भे त्रिकोणानजमे रविजस्य रवेर्यथा सिंहे।" उदाहरणम्। 4 ०० an. .. 10००००००००००००० __.....-- am. . -० (२६) युग्मायुग्ममांशवलम्। ...। - S . m जातकपदतेः- (२७) केन्द्रादिवलम्। रचं.मं. ७..शु.श. अत्र विधिः सुगमोपायचोच- बलानयने वेद्यः। नतोतयलम् । ०००००००००००001 ०००००००००००००० ३०/३० ३३०३०५०० ०००००००००००००० 00000001000000 अत्र "केन्द्रादेः खण्डका शेयाः ७/५२/५२००७-०/५२, पष्टित्रिशच्छरेन्दवः। खण्डान्तरेण 1-२५८/५८००२).२५८ गुणितात् पूर्वभावग्रहान्तरात् ॥ श्रन सुगमोपाय उकः कृष्णदै- भावान्तरविभक्ताप्तहीनयुक्तक्षया यशेन-"शशाइभौममन्दानां नत दित. पलं केन्द्रादिजंतत्स्यालिता- द्विघ्नं कलादिकम् । पटिशुद्धं तद. धमनुपातत" इति धम्मैश्वरोक्तिः । न्येषां सदा रूपं बुधस्य तु" इति । रमाथा प्रामाणिकाचार्यानुक्तः। (३२) (२८) पक्षपलम्। द्रेष्काणयलम् । २. मं..शु. श. २६/३३/२६/२६,३३,३३/२६ ००००००००००५14/ ०२/५८/०२०२५८५८०० ०००० ०००००००० पद्धती सर्वत्र प्रहाणां सौम्य- (२६) पापत्वं यवनेश्वरवाफ्याद्वोध्यम् । स्थानवलम् । तद्वाक्यं यथा-'यूरग्रहाः फुज. सूर्यजौतु पापो शुभाःशुक्शांक- जीवाः सौम्यस्तुसौम्यो व्यतिमि. धितोन्यैः पापैश्च तुल्यप्रकृतित्वमे- तीति" । अथ गतष्यतिथ्यनपेक्षा (३० सुगमोपायः कमलनयनमिश्रपद्ध- दिग्बलम् द्वि । तो - "अर्कन्दोरन्तरादंशाद्रामात पर पलम् । शुमा रुदलं शेय पापानां पटितश्च्युतमिति । अथ गतप्यतिध्यानयनं प्रौढमनोरमा- याम्-"सूर्योनचन्द्रस्य लपा ०००००००००००००० .२/२/१२/२'३'३/३ ५५/१/५९१६३१/०१२ (५०५४/५६१९२१४९२९ ०००००००००००००० '७३३/२०२/1०11. ८०५८४२८२३ उदाहरणम्। (३३) दिनरात्रित्रिभागवलम् । भागो गता तिथिः पष्टिगुणावशे- पात् । द्विचन्द्रलब्धं घटिकादि चान्द्रं भवेदिदं पक्षयलस्य सिद्धये। छपणे तु पक्षपगुणान्च्युतासोगता तिथि: सावयचा गता स्यात् ।" इति । भकाव्यविधोलवा इत्या- दिनानीताघटिफा गात्रोपयुज्यन्ते। तासां सायनत्वादिति न साध्याः। (३४) घपशादियलम्। यु. ००००००००/-,100) ०००००००००००००० '०००००००००००००० ( ३५ ) कालयलम् । तर र.मं...श bol 100'00 00 00 00 २०१५ ००.५००००००) (०००००००००००००० १२-11'२१ " *३४११९/११४१०९ १५६/००.२०००००० अथ वशमासेशयोरानयनमुक्तं गोलकण्ठपद्धती-“कलिगतदिन- पृन्दस्त्र्यद्रिरामविहीनो नपशरफरतप्टो द्विस्थितोभ्रांगरामैः । पशि- विभिरथ लम्धे त्रिद्विनिप्ने सरूपे तदनु तुग़तष्टे वर्षमासाधिपी स्त. " इति । एवं सूर्यसिधान्तोफ्त्याऽऽनीतधशमासेशावयागच्छतः। यतु ब्रह्मसिद्धान्तमतेनानयनं फेशवदेवशन स्वपद्धतिटीकायामुक्तन्तत्स- म्प्रदायानुरोधानाङ्गीकृतमित्ययगन्तव्यम् । यप पारे रव्यादिफे जन्म स पय दिनेश ति स्पष्टम् ॥ होरेशानयनमपि नीलकण्ठपद्धती- "श्वर्ण रत्वेटफाले घरदल विघटीर्याम्यसौम्यागोले रेसायाः प्राक्प. रस्ताएमध च धनं स्यस्पदेशान्तर हि। शिष्टा पारप्रवृत्तरिह गतध. टिकास्ता विनिमाः शराप्ता याशावालहोरा रविसितशशिजेन्दाकि जीयारनाथाः इति" ॥ फेचितु-"तत्काला न्यूनलमायपिण्डो मक्ता पश्चक्षोणिमि कहोरा इत्यनेन होशमाहुस्तान प्राधं सक्लशिष्टसम्म दायविरोधात्, इति । (३६)मान्त्यंशाः। तत्साधन प्रहलाघवे-"चत्या- रिंशदशीतिरद्विमुपः फलेन्द्पो भूतो पट्याक्षोणि जिनाविनोह- विधती पापविनासापनात् । पेटाहोलपदिग्लयामोतोकोऽसो. 1010/५१२२२२२७ (१७२८५१२९२९५० ( २२८१५१५५६५८ १२ जातकपद्धते:- NA तनागताच्छेपनाइशलम्धियुग्दः । दरसूर्यमुत्यैः स्पष्टापमात्साधित- शहतोशाधोपमः स्यात्स्वदिक्" इति मात्मतन्ने । उपेक्षितत्वाद् गुरुकेश. पायरयुक्तमेयेति सुधीभिरुहाम् श्रायनवलम्। ॥२॥ इति .म. (३८) चेष्टाकेन्द्रम्। 000000000000000) १६/५३३७४५५८/०१०५ १५६०५२६३७०५५५/ अत्र सुगमोपायः स्पष्टफ्रान्ते. ००००1०9/0/05/ चलानयननिराशश्च पद्धतिप्रकाशे ००००८२९/१७९२५ ००००१९३१४७१९४५ "याम्योत्तरी स्वांप्रियुतापमांशै. ००००४४१६३३३९१५ र्युतायुताः पूर्णगुणाः शनीन्दोः । ၀၀၀၀ व्यस्तं परेपामनिशं बुधस्य युता अत्र केशवोकावयमभिसन्धिः भवेदायनवीर्यमेतत् । गणेशदामो• सन्धिसाधनवदेव योध्यः॥ (३६) (४०) चेप्टायलम्। स्पष्टचेष्टायलम् । चतु में चु..शु.श र.चम बु. बृ-शुश ०००००००००००००० १६३३/१७००३४३६५६ ००१:००००.१०००० ३३२७/५४४५३२३८५ '७/१८४० - ૧૧ રન अत्र भजन विधिः सुगमोपायचोचयलानयनवदयगम्यः । (४१) नैसर्गिकवलम् । पञ्च० अत्र सुगमोपायो मयोच्यते। |र. मं.. ..शुश. वियन्नागाश्चतुस्त्रिंशद्घना पभिर्युः ताः पुनः। पुनरेव भवेद्वीय॑म्म- ००५।१७२५/३४५२८ न्दारादिक्रमाद्रुतमिति ॥ १॥ ९४३/१४५१३४ 1000000000000 lo०.२६.९४३ उदाहरणम्। ००००/0010००००००० ६२०००1७९/७४ ७ ६ ४.४८५१/10/२८२८१२ अनेद तत्व यस्य इग्यलमा (४२) नीयते त प्रति या दृष्टय सन्ति इग्बलम् पष्ठम् तन्मध्ये शुभदृष्टीना योगस्य पाप रिचम घृगुश दृष्टीना योगस्य च चतुर्थांश पृथ कार्य तयोरन्तर इन्चल स्यात् शुभटिचतुर्थांशात्पापह ग्योगचतुर्थाशे शुद्ध धना मकमित घाम धमाधध स्थामिति । स्थानदिकालनिसर्गचेष्टादग्य पड्लैक्यम्। लाना योगे कृते षड्यलैक्य स्यात् रच माबु मृ7/श तदेवान यलशब्देन व्यवहोयते, अथ ज-मसमये ग्रहयुद्ध विशेषः॥श्रादौ सर्वपा पडवलैक्य प्रसाध्य ययो ग्रहयोयुद्धम्भवति तयो पड्वले फ्ययोरस्तर रूपादिफलामशरयो रन्तरेण भाज्यम् । दक्षिणदिस्यग्रहस्य पड्बलैक्ये शोध्यमवरते तयो पड्यले ये स्फुटे स्त । शरान्तरन्तु समदिशोपशग्योरन्तरेण भिन्न दिशोर्योगेन भवति । यस्योत्तर शर स उत्तरदिकसो ग्रहो दक्षिणशरो दक्षिणदिकस्यो, दिसाम्ये यस्यात्पशर सोन्यदिफ्स्थ इति, शरानयनप्रकारे प्रहलाघवे-'खाम्युधय खयमा स्वभुजङ्गा खामिता पदश प्रमश स्यु । पातलया कुसुतादुधभृग्योमध्यम चञ्चलरेन्द्रविहीना । कुदिन्यन्धियुगाश्विनो दलचयश्चे षड्भपुष्ट चल के द्रश्चविशुद्धमस्यममिताद्धस्य लयागतात्। शिलधयुतं पुजात् फुयमलाब्धीन्द्वद्रिभक्त कमात्तरोना धृतिरिचिला गुणभुयो गोजा इना द्राक्थुति मन्दस्पष्टयगावपातरहितात्मायशरा फेवलावासास्त्रियमाहतो थप गुरोश्चेसोचनाता पुन । सामना एजोगुलादिक्शर पातोनदियस्यादसौ त्रिन स्यात् पलिपादिक एटतरस्त सस्मृतम्यापम " ॥ इति ॥ अत्र त्रिज्यकादश । श्रथ युद्ध लक्षण समागमास्ताभावयालीनभौमादिपशमन्यतमयो स्पष्टप्रहयो राश्यशश्वासाभ्यं युद्धम्, समागमस्तु अशाधिके याम्योत्तगनरे यदा द्वायपि त्रिज्यापरणका तदा गवतीति शेयम् ।

जातकपद्धते:- (४४) भावानां स्वामिबलम् । प्र. त धस सुसुरिजा मध काव्य ७.0-७६.६/७५/ ७ '६/७ "५/६ १५५१२८/१२/१२/२८५१/१२/१०/४८/४६१०, •४६२.५२/१४३७/१/२५/१८२५/२६ (४५) एग्बलम् । दि. तघससुमुरिजा मधक आध्य ००°16. ०००००.00000 110"१५३/५/१६८१६/२६१५/४६/२९०० २४५३३७५६/२०४६,५७४८००७९५२३६] धधधधधधधधधधध (४६) हग्यलम् ।. | धसमुसु रिजाधक आध्य •1/00०००००००००००००००००० १००१०१०००200२६३९००००५०५० 100/२०२०००२030/DDDDRO'Ro नृचतुष्पदादिशानं रखकलापे-"नृयुफ्फम्झतुलाकन्याचापायाद्ध- धमानुपाः । चापान्त्यावं मगाद्याचं गोसिंहाजाचतुष्पदाः मृगांत्या, फकिमीनावाप्या:कोट वृश्चिक" इति अम कुम्मो जलचरः कः फीट रत्ययहुसम्मतत्यामादरणीयम् । भायानां स्फुटयलम् । | सघ ससुमरि जागघक आप्प .al.. . •l.'. ३२१८५11010 १७५०-1/४८३२०३४/ उदाहरणम् । चेष्टाकेन्द्रम्। (४६) चेष्टाबलम् । ०२.०३२।३१ र 0013110७ ०।१८1०६।३७ ००१३३१५८ (५०) उचरश्मयः। (५१) चेप्टारश्मयः। '५ '३३ .५.३७१५२१५७५६. ३४.३/१४.४०६] .६/२३४३००२४११० ५५/५१ ५/२६५५/२०१६ |४३४७२५६२५२१२९/ अत्रोचचेष्टावलयोरडचतुष्टयं प्रगृह्य केशवोकोचचेष्टारश्मी साध्यौ अन्यथा थोपत्युक्तानीतरश्मेस्तृतीयाङ्केन विसंवादास्यात् । अष श्रीपति- प्रकारे सुगमोपाय उक्तः कृष्णदेव::-'नीचोनितस्पष्टतरी महेंद्र पड्भाधिको मण्डलतो विशोध्यः।राशौ सरूपे द्विगुणे लपाये भवेयुरुचा- ख्यमरीचयोऽत्र । चेष्टाकेन्द्रधिके पड्भाचकाचत्प्रविशोधयेत् । राशी. सैके लवाद्ये तु द्विघ्ने चेष्टामरीचयः । पद्धतीया रश्मयश्चेष्टोधगुणक- साधनाथ शेया न तु फलादेशार्थमिति सम्यनिरूपितं केशवपद्धति. टीकायां श्रीधम्मैश्वरदैवशेन । इति । (५२) (५३) उच्चफलम्। र..म.श.श |र.चं.मं. बु. १.श चेष्टाफलम् । ०००००००००००००० 180००l-IV२९/२९ loo'ooloo 00 00 00 00 ००३४३६५ •२९ १२.१३३१०००३ १९३९११३४/०९/३ ४.२३॥ ५८१३/०९४४५३४५ अन रूपोनरश्मयः पदं (गच्छमानं) ततः सैकपदमपदार्थमर्थकाय- कयुतिः किल सदलिताख्येति लीलावत्युक्तप्रकारेण साधितसदलितमेय थेदीफलं स्यात् । अत्रसुगमोपायस्तषमामकं पद्यम्।व्येको चेोपकि रणी पड्भिभकी तदाहये । फले लाघवरीत्या स्तः श्रीपत्युक्तप्रकारतः । इति पस्तुतस्तु पूर्वसाधितोयचेष्टावले एपोचचेप्टाफले इति ।

जातकपद्धते- (५४) चेप्टोचवलघातः। चेष्टोचवलोकयातः। र.चं. म. शु.श. ००००००००००००००) 1१४००.११००२५१८२५ (२२१४९०२३२१०२१॥ ०००००००००००००० १२२५१३४७).६/19 १६/१५/२६/१९/२९/१४/१३. अत्र गोमूनिकागुणनप्रकारो मयोच्यते-"नादी रूपाद्यवयवात्मकं गुण्यं विलिख्य तस्य पप्ट्यंशाद्यवयवाधस्तात्तस्यैव रूपाद्यययवान् पुनलिखेदेवं तदधोपि-विलिख्य गुणकस्य संपाद्यवयवैः क्रमेण गुण- येत्ततोगणितांकानामधो रेखांकृत्वा यत्रोधः कमेणांकयोरङ्गानांचा पंकिर्भवेत् तत्र तद्योगं विधायान्यन यथास्थितं तेदधो लिखेत्ततोन्त्याङ्के पष्ट्या विभक्तलन्धमुपान्तिमांके योजयेत्तमपि पाट्या विभज्य लब्धि स्वपृष्ठांके योजयेदेवं प्रथमांकं यायदेवं य आदितनिष्ठांकस्तद्गुणन- फलं स्यात् । अत्र मत्पद्यम् ।चेष्टोचवलयोगोना सरूपा च तयोर्हतिः । चेप्टोच्चबलहीनेकघाततुल्या प्रजायते ॥ (५७) कप्टम्। ०००००००००००००० ०००००००००००००० २०३९२८५२१२३६१५ २५४२३८३० ९.३० २९ ५.२६ १३९३३,३९ |१२|१९|२३/१७४३३३ अत्र मूलानयनविधिः सिद्धान्ततच विवेके-"पष्टिवर्गगुणादकान्मूलं ग्रा यदागतम् । सैफरोपं पष्टिगुणं द्वियुग्मिपदोघृतम् । लम्धमागत. मूलस्थावयवश्चेति तत्पदम् । इति पष्टिचगंगुणादादित्यत्र प्रथमादः पष्टिगुणो द्वितीयांके युक्तः पुनरप्येवमेवेति सवर्णनं लब्धार्थ फर्तव्यम् ।। निरनमूलानयनमरि तत्रैव- अन्त्यं यायदिहाद्यकार्यतिर्यामरे- सया। सहा मानांककानाञ्च विपमाण्यसमममात् । त्यपत्यान्त्याद्विप. मार्ग द्विघ्नतन्मूलहरसमा लग्यवर्गध विषमादाद्याच्योध्या पुनः पुनः क्रियेवं सर्वमूलाई यात्रचत्र पदानि च ॥ अन्यस्थानात्मामेनयं मूक स्वीयमुदाहृतम्" इति अन मूलं न ग्रामिति मतं तथा चेटीचयलयो. गामिष्टं तदूनको फष्टमिति च मतं सम्प्रदायधिराधादमाधयति ।

(६०) . इएसमदृष्टिचक्रम् । Ranveawalawwd. म. र. २00२polej चं बु वृ. यु ५०/४/६/१६२२/५४२२२ ३९३५/३६ ९५२/५० २. प्र- इटघ्नपडबलैक्यम् । (५) 00100000011011६००1०1४०००1००1००००।२०।२१००1०1००००1०५/०४ रस AN चं0000३१०४००1001००००1००111/0010३11००1०३।५८००1001५८००१०१॥४१] उदाहरणम्। मं-०००००००००।२३१४२००1००1००००1००1००००1०५।४०००1०६।२३ ००11६100 ~ की. n ००1००1००००1००।२७००10011३००:001००००1००।५८००1००1००००1००1३३| .." पू 100118110011११३०००००००००।२२।१२,००,००1००००१३१४१५०००९॥" 1.३ ५२ २०५७/१४/३/१९|| REE कटघ्नपड्वलेक्यम्। (५६) ५४४००००००००/bltola1118010008210000100100RRIROID न001801६६००२५.०३००।२३१३६००1३२।४७००1००:००००।०१।११००,००1०० .

i
(18)
Rajantasa
+
प्र.
र.
पृ.
शु.
.
Pa18010000100100882110०) 00100100102010001801000010010.
80186100/20170100100100101011000180100001001001heli
जातकपद्धते:-
में.
10610012810100101301001001001000010010010010010010.
E
0010010010011६10४००१०७१३७ 001001001 ००३१२००0100100001१९।१६
पृ.
2118010081100100100100106100100100100211001001112010.
गु.
00100000000011९.२० ०.०२१३३००1०२६३३ / 0010010000२१३५
न
००११२२३७| 000000०९।३७ ००१२२२/ 001001000010001100100१००

(६२)
इटमभावदृष्टिचक्रम्-
घ.
मु.
रि.
जा.
आ.
२.ONAR.Kirur.201001005061001001001000000011३०००1100:0010100011०५९००1८ (२५/००१२०१३३,००।२०२५
(4.001.01.......por..NANDERIVajootaot१४००१०२१४५/०८५९००।०२।१६0010१॥३३001001२५/००। 0000
उदाहरणम्।
म.००।२९11400114 18/0010300100180100000010010000100000010५२४०० २४१०३00118/३६०01091४५०२२११८
3001-110001..1001-01-jobt.al-00010010000100०२००1००1३९००10014600100740010019300101200000100
.
1.001-11Ram२९३३ ००1३1३५०८1९३५०० ००1०८/०1००1००००1००1००००1001000110000२९४३३००।३९/०१
9.60*81402019...nhol0166oclabloonel of ro Ocipack woo
Poor९८1090010३२३००/२०१२२००१२०१६0011140010६५०
110९००३७५४०२८।२०००२ २०१२६००1३1२:00100100201000000000000001010000३८३३२
11.001..

'२०
(૨)
कप्टममायष्टिचक्रम्।
1.
.
जा
છે.
જ.
વ્યા,
૨. ool૨I1ool૦૫i ૮૦૦૦૦ ૦૦૦o ૦૦૦૦૦૦૦
૪૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦-
ttoo
iાતા-
રિ.
g.
વારંવારા ૮૦૦૦૦૦૦૦૦૦ olloit૮.
વા૦,૦૦૦૦૦ ૦૦૦૦૦વાર૩૦રશીપ નરવાળoci૦૦૨ાજકારn૧૦૦ારાજ નારાવાર ૦૦૦ ૦૦
.orદ્વારા૦૦૦૦૮૦૧૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦-slotરારૂછood ૨૪ નવાપરા |
1929નગ૨૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦ઝારા વાર પાડવારા ધારા
gooo૧૭,૧n૮૦૧૨૦૧૮ ooo-૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦-
મા બનાવાશે
Post૧,૦૦૦ ૦૦૦૦૦/ર011શાળઝાળ રા૨વારા પ
૦૦૦ પાર" on૦૮૦
૦૨૦૦૦૦ ૨૦૦૦ નns...કળશ ૦ ૦ર૦૦૩૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦ળા ૨૦૦૩
"વિ
loojoiારેષ૦૦૦૦૦૦ec,૦૦,

उदाहरणम्। अन दृश्येप्टकष्टाभ्यां स्व प्रति प्रहदशो गुणनीया इति विश्वनाथ- प्रभृत्युक्तिः । एतन्मतं दूषितं श्रीकृष्णदेवः । दृश्यानां भावाना- मिष्टरुष्टयोरभावात् तदृष्टीनामिष्टकटयशेन स्पुटीकरणमशक्यमेव स्यात्किञ्चिद्वधुत्पत्तिवलादप्ययमेवार्थी लभ्यते तथा हि सर्वग्रहाणाञ्च दृशः फलाभ्या मित्यत्र कस्य पष्ठ्यन्तस्योभयत्र सम्बन्धाद्यस्य दृष्टि- स्तस्येष्टकष्टाभ्यां गुणिता स्फुटा भवतीत्यर्थः सम्पद्यते तत्र पाठ्यन्तस्य दष्पत्वं दृश्यत्वञ्चेति पर विचारस्तर राज्ञो दृष्टिगुरोदृष्टिरित्यादी पाट्यन्तस्य द्रष्ट] च व्युत्पन्नत्वात् राशः कृपादृष्टिरिति वत्सेवकस्य कृपादृष्टिरिति प्रयोगाभावाच-प्रकृतेपि सर्वग्रहाणां द्रष्णामित्येवार्थो. व्युत्पत्तिवलालभ्यत इति पलग्गुणनं व्यर्थमेवेति सुन्दरमिश्रमतं सर्वथा विरुद्धमेय। (६४) ॥शुभचक्रम् ॥ २. चं मं. यु यू ग201011५२०0100100००२२।३०००1०३४५०००11५२००।०३१५५/2010810 हो |10181100011400001140010१४५००11111100102010001.0५६ 2010114001011५२०011410000101 ५२00100४५०01008401001y8 स-01011400100३०० 1011५२00 001100011५/०00011211/2010 न bol001460011५10070010 (५२०८101100010201001011200lanto RE11114001000131१५००1०1३० 014100001541००००।१५४०० Qि11111400100300010१३५२००1०१५२/201'५००००114100001011० पो'ootry५५००।४८४४१०५।१६०11३११५।३००110010000 जातकपोते- रा - (६५) अशुभचक्रम्। गृ.००।५८१०८०१००१००००१३७१६० 00१५६३९५ 001५10-joly:१५/००।५1०८ ००।१५।००००।१५००० 0011८1५/ 001२६५०८11८४५००।२६।१५/ ००।२९।०४ 1001341000२८१८ | 0011५/०010010010000२६।१५००।। ६.१५००।२९/०४ ( मं चं अन विशेषः। यत्र स्खोचं नीचं मूलत्रिकोणं या सम्भवति तत्र मित्रादिजं शुशं न ग्राह्यमिति । सुगमोपायस्तु शुभैयं चतुभ्यः शोधितमशुभैश्यम्भवतीति, अत्र वर्गेशः स्योद्यादिषु यत्र तिष्टति तत्रत्यं फलं नाह्यमिति बहुसम्मतमपि सम्प्रदायानुरोधानाङ्गीकृतम् । यत् "गृह एव स्थापितस्य शुभाशुभस्य चाई होरादौ सममेय स्था. प्यमिति सुन्दरमिधमत युकियुकम्”-प्राढ़मनोरमायामुक्तं तद्य- ग्राह्य "होरादौ गृहवदागतशुमशुभयोदलं स्थाप्यमिति" केशवोतः सम्प्रदायपरिगृहातत्यात्। यतु नीलकण्ठपद्धती सुन्दरमिश्रमतामि प्रायेण शुभाशुभैक्यमभिधाय शुभाशुभपंक्ती फेशयोक्तिवत्स्थापितं तद्वासनाशून्य सम्प्रदायविरुद्धं च ॥

उदाहरण।
(६६) शुभ-पंक्तिः।
म
मं.
ग.००।११.२९/००।१२।११५० १६२५२०१८ २००।१६२,००1१५२०००।०६२२
1-
हो.616५1५1/000६-५००1०८1१२८००11/201८ ११२०/114001081५१
द.०८५.४४०००६।०५/051०८११२००1०४।१३/00106 १२००१००१३०००।०४४१
स००.०५.४४०।०६।०५/2010८1१२००।०४।१३००1०८1१२००1०७।३००००४४२
न,००।०५।४४००1०६।५00|201१२००।०१।१३/०२/०८1१२००।०७।३०००।०४४१
.
(दर.000५१४४,००१०६/0%b0-१२००1०1१0010८११२००।०७।३०/०१०४.४१
fool.५४४००।०६।०५०1०८ १२०० ०४।१३००१०८।१२००।०७।३००००४ ४१
(६७) अशुभपंक्तिः।
मं.
धु
श.
| गृ०1४८३१/०१५७१४९००१४३३६001५११३४००1४३1३६/००1४५००००।५०।३०
हो ० २४१५/००।२३१५/००।२१४/०२५.४७० २१॥४॥२२॥३०००।२५।१५)
है. ०२४ १५२३।५/०२११४८/००।२५:००० २१४८०२२१२०००।२५।१९
.०२५ १५/२३५०/- २१४४०२५१४३/००।२१४००० २२३०००२५३१५
मा२११५० १२३५५/००२१४८०२५४७/००।२१।४०००२२३०००।२५१५
-
द्वा ॥२४॥१५०१२३४५३००२११४८००।२५।५७/०२११४०००२२३०००।२१९
(नि,००२५.१५००।२३१५४/००।२११४००० २५४०००३२११३८७०।२२।३०००।२५११

जातफपचते:- अत्र सुगमोपाय:-चतुर्भक्त शुभैक्यं रूपाच्छुद्धं चतुर्भकाभैश्य स्यादिति ययप्यन स्वरेचे सरमित्यादिना गृहस्थापितस्यैव शुभाशुभ- स्य चतुर्थाश: स्याम्य इति वासनासिद्धतया युक्तमिति प्रौढमनो. रमाकारोक्तिस्साधी तथापि पद्धतिकृतामनभिमुक्तत्यानास्मामि- स्तथा कृतम्। नच ये खेचरोशादोत्यादिना श्रीपतिना गृहशुभाशुभस्यै. व चतुर्थांश स्थापितो न तु योगस्येति वाच्यम्, तडीकारता कृष्ण देवान खेचरोच्चदिफले शुभाशुभे इत्यस्य पूर्वोक्त शुमायुभयोरैपये इति व्याख्यानाचथोदाहतत्वाच्च । (६८) चर्गशशुभमुतिगुणितशुभकिचक्रम् । 2.00101120100 १३३१९००।१७५६००।०५।१६३७१ २०११६२४/०५ 100124) हो.००1०४२३००।०५६,००।०६।१७००।०३10000१०६.२०१०६/०५/१०३१३५ Fo1०३:१३०/०६३:००।००५०/०0011८1००1०४.२०yvdo.४ स.०१.१४४/०६।०५०० ०५1-0000३/xtorty-oparma/x100012) न.००.०५.३६००० १.५६०८५.००१०५.४१३७०10/३००1०८११२०१०५०) दा. 101000३९००।०६।३९/20100101011000100m-top:/०२०५६/ त्रि 2010811001064 4/001010000०२३८००८ उदाहरणम् । 7006 . (33) वर्गशाशुभयुतिगुणिताशुभपंकिचक्रम् । too ०११०२९०२।१५।।२०१।०७।३००११२७०२०१।०३।२२००००।३००१॥१३॥ अत्र केशवोक्तौ सदा सदसद्युती खोच्चे रूपमि यादिना स्थापि. तयोरशुभाशुभयोरक्ये शाशुभे "पंक्त्योस्सप्तसु पोष्टयोरि"त्यादिना स्थापिते शेये । अत्र सुगमोपायो मयोच्यते। अत्रत्यप्रथमचकोयगृहां- फस्य चतुर्युतस्य गृहेशतत्स्थग्रयोः सद्युतेयुतेश्चान्तरं द्वितीयचक्रीय- गृहरिः स्यादेवं प्रथमचक्रीयहोरादिपवारस्य द्वियुतस्य होरादि पर्गशतत्स्थग्रहयोः सद्युत्योयुत्यर्घस्य चान्तरं द्वितीयचीयहोरादि. यांकः स्यादिति । अत्रापि धगस्थयर्गेशयोरिष्टसद्युत्योर्योगाऽर्धमिष्टम् । अशुमासद्युत्योर्योगावं कष्टमिति सुन्दरमिभोक्तं प्रकारान्तरं त्याज्यम् ।

1 २६ 7. । (७०) वर्गशतत्स्थग्रहयोरिष्टघ्नपड़बलैक्ययोतिः। च. यु. गृ. ०२०२।३।२।१२।०३४००१३७२६१९९९।२८/१९११९३४०१२ 061001.३००।२२२२६०७॥२१॥४८०१२॥१४१३१४७१३४०२।२५२९१।२३/०२ द. ००२११४०१३पा२६०६१४६१०२००१३७२६००७५०९९शरश५१०१३०१२९ १२।१३।३५०२।२५।२६१०१३०२९०० ५०१२३४३८०० वाट५१६।०१।१५ न. २२६०२००१२२२२६१०१३०।२९००४५/०२००५।०९१०/०९/०३/१९।४।०० का. ५००२३५ा२१११०३५,००।२४०६२३४४४३८२५४३।३८१६१६०२ त्रि. १३१४७३०२२पा२९१०३० २२००१३७१२६२३३१४३।३८१९४श०० (७१) : बर्गेशतत्स्थग्रहयोः फटघ्नपड्यलैक्ययो_तः । । म. . सार३६।१४।१०४२०४११००६०२४३०७ ४८.४९०७ ४८४२०८२५२४) हो.. ५१०५२६१०२७,०७१पा२३.१४ा२।०२०६।२५ ३३३२६।१७।०७०४१८३९ दे. रा२१।०२१४।१०४२०४१४००६०१०४६।१३।२७१२ बा२०१४ ०४३३५६ स. ०१२००४१।१७०७ ०४|३३१५६ १३.२०११२०६।०१।१८१७२७ २०१४३९ न. सा१॥३९२६/०२७।०४।३३५६१३२११२१३२७११२००८ ४९।३८०४। २०२९ द्वा. Rel૨૩૨૨૨છાશવારા ૨૫ ૨પપદા૨ ૨૮૨૦ ૨૦ ૨૪રાજપ नि. પારકાશદીએ કચ્છારૂપ-૧૨૪કદા૨ ૨૮૨૦૧૦૮ ૨૪૨૨૬ घलयोर्यातः कार्य इति दिवाकरोक्तिया। अनेटकष्टयलयोर्घातः श्रीपतिसुन्दरादिविरुद्धः किन्तु फेवलयोरेव जातकपद्धता- . र. य प्र. - हो. (७२) वर्गशतत्स्थग्रहयोरिष्टघ्नपड्क्लैफ्ययोर्यातमूलम् । में. उ. ०३१२१५३/०1111४००३१३३१३७००1४७२४०४१२३४५६/०४२३१४६०३१२८ 018|५०००1३11810२१४२१२००३९/४००३।१२।५००।१२।२६०३२०१३ 00१३९/४००१1१५००1३६०५/००/४७/२४००/५२०३/०३१२११०२०३१३० २011३३१२६०३४१५३०००१५२१०३/०४/१२।२२००1४६५७/०1100/०९ ०३२२२११३००१३६१४१०३।१४१५०००/५२/०३/००१५२।०३०३/१२१४४/०५/२६११२ 0111८1५६०१1111००२३३13000३८1०२०४५३२२०३१५७/५००२/०२।२२ ०३१४२५००१।३१२६०४१४३०००/४७१२४०४५२|२२००५७१५८०४/२०१२ स. न. द्वा. नि. त्युकन्तदुभयमपि सम्प्रदायविरोधात्मत्याख्येयम् । यत्र ययोर्धातमूलं पूर्वमताभिप्रायेणोकं तत्र तयोर्योगार्धमेव ग्राह्यमि" अत्र प्रौढमनोरमाकारण व्यर्थमिटयुक्तं धर्मेश्वरेण तु "वस्तुतस्तु उदाहरणम्। प्र. Re दे. वर्गशतत्स्थग्रहयोः कटघ्नपड्वलैक्ययोर्यातमूलम् ।। र, म. नु. स 000१३१/०३१४५५०२१३६/३०/०३1००1१८०२१४७/४३/०२१४१४३०२।५४१04 ०२१३७०३/०५/०६/५२,०२१४११३८/०३/०८/०२२०१०४/०२१०८०२।१३५ 1011४७११८०३५/५५०२१४२००३१००11001010४/०२१५३११३०२।८।१२ ०२५३११३१४१०२०८०२/०८/२०३१४010४/०२।२७११४०४।१०।०२।२४ ०२१०१३००५/०६३५२००८१२५०३१४०1०४०३१४०/०४/०१/५८१६०२४००३७ 11२९३/०३:५1५५०३६।३००३५३६/०२२७11४०३११०३/०३/३८५९) ०२१३२/०४/०४०२१८२१०८11०81001१८०६॥२७॥४०३11103021००१३७ ता.

न ३ . गृ. मे. द्वा. नि (७४) स्फुटशुभम् । . . ००।२४४१४००11९1१८०११०३१५१0010011००111०६० १ ००१११५१ 10011२।२५००1०३.०१.००1७०३०००२१००००२३२००००१/२०,००1१1० ००1०२१०००010दा२३,००।२३१२०००।०२।०५००।१४००००1१९१३००11३1३५ 0011९/१३००1०९।२८००1१६३००010 100001४३.४२००1०11१८००1१०1४५ 001121०७/०००३२०१४००11६३५.०००४1००००1४100000१२०००।२२।४२ 001010010010८/२३.००।३.१६०००२१५६,००1१३१४२००१२९/३५००1१11५१ 1000२३/०६/000०९/२८००।१६।३५,०००२१०१००1४३१४२००।-१४५००1०२१४२ (७५) स्फुटाशुमम् । र. धु. वृ. शु. ०५1५००१/०८1८३।१९०५।३०१३०८11३1०1०६/०५।३७०३1०२ ३५०11३८२५ ०२५२१०१॥२९॥३००11०९/५८०५/१५/५७०२।१८१४३०११४९/२५,०२१५०१२३ ०५1१४९०३२३४०१५५/००४२११३२०४१३५२४०३१३०/०७०२१३७१३ ०३१३०१.२०४१६१०२३७११३०३४१५००२३५/३०,०२३11००11३१५६ ०२११९५७०६।२९।३००२३७३०४१३४५००४१३४१५४०३१७९०२१२११५ ०४५००४/२११३४०२१४५११७०४१५२१२२०२१३५१३००३।३४१५६०२।२०५४ 00१६८३८०४५९1.10131801111३३५१३००३१३४१५६०२७१५५ वाच्य वक्ष्यमाणेन केवलमिति" कृष्णदेवशादिस्वरसोप्येवमेव । फटप्रकरणे-"सप्तवर्गफलादन्यत्सर्वमेतेन चिन्तयेत् । सप्तवर्गफलं योपयोगित्याश तथा चोकं प्रौढ़मनोरमायाम् चेप्टोचयलोत्पन्नेष्ट तश्चिन्त्यं श्रीपत्यादिमिरनुक्कत्वात्स्फुटशुभाशुभस्य सप्तवर्गफलनि. अत्र नीलकण्ठपद्धती 'फलद्वययुतिः स्पोटकप्टाभिधे" त्युक्तं जातकपद्धते:- प्र. P ने. न. त्रि.

R8 उदाहरणम् । र (७६) (७७) चेष्टागुणकः उश्चगुणक: र.चं. म. शु.श. 01 01:0००००१०१०२ ०००००२०००२0101 ०३/४१५५३०४२.५०३५ ०२३००३/४०१४२०२८ २१/५३/५०1४१२४०१५ २०५८/३१३० चेटोच्चरश्मिशानं विनापि सुगमोपायेन गुणद्वयसाधनमुक्त धर्म- भ्वरदेवर्शन-"त्रिगुणचैटिकतुंगवलं गुणो यदि तु खातिकलाल्प- पलं दलम् । त्रिगुणमभहुताशफलान्धितं भवति सोन गुणः क्रियतेन्यथा" ॥ इति ॥ (७) स्फुटगुणकः। र. मं. . श. ०० 00 o 1 १ २८ ०० ३८ २६ | २६ ०४ ॥ २३ ०३ (७६) ६ प्रहाण सप्तबगेजगुणकचक्रम् चन्द्रकुजयोगशिगुणो भसंशगुणितः। ५८ घु शु. श. गृ. । -- स -- । त्रि. -- .. मतोऽमे चतुष्टय श्रीपतिप्रकारेण सिदधति तरकारस्तु (६)मोडसम्बन्धिन्या टिपपया विलोक्य ॥ इति ।

जातकपद्धते:- (८०) ग्रहाणां सप्तवगजानन्तरताड़फचक्रम् । चं. गृ a हो. aloe ." .१ ده " .२ " -- प्रिं.11 (१) अनन्तरताडकनगुणकचक्रम् । म. . र . १ ॥ 10... २. २. . हो. १ ४ 1 ... . . .2 . 을 ५. -- भागानुवन्धमागापचाविधिलीलावत्याम्-"छेदध्नरूपेषु लया. धनर्णमेकस्य भागा अधिकोनकाधेदिति" यत्र च्छेदद्वयम्भवति तत्र तयातश्छेदो लेख्यः यन्त्र भाज्यच्छेदा केनापि समावेन भक्तो निश्शेषी तत्र तेनापयत्यय लेख्यौ मिनाकगुणनप्रकारोपि लीलापरयां, "अंशा- इतिश्छेदवधेन भका लब्धं विभिने गुणने फलं स्यात्।"

उदाहरणम्।
३१
अनानन्तरताडकनगुणानां समच्छेदेन योगेनाप्याश्रयगुणको
यद्यपि स्यात्तथापि लाघवार्थ गुणिताशान् स्वसहारेण विभज्य
फलानि खस्खकोष्ठेषु विलिख्य योगः कृतः ।
रा.
धु.
1010100t0.0001801001010018RITOR11000112.००
110000101001101000010010000101100001011000810000
100001501001018010008180100000110001120100020100
1818010001201000110010008100100010201000ATElook810100
R100086100100081801001001000112010000101100 1100
0810010000011000100100100100100110001120100nlino००
Relh10000101100011001000810100011201000118004110००
010tloo1018110058178100,381011008TOON01.obel००
(२)
म
च,
दे.
वि.
यो.
.

३२ जातकपद्धतेः- ॥ आश्रयगुणकवकम् ॥ . मं. दु. र. हो. .९ .९ न. १३ १३ द्वा १३ १८ १८ १८ १८ ६२ यो. ०१ ८२ ६८ १४४३६ ३६ १०८१४११०८1१४४ (8) ॥आश्रयगुरपकः॥ र चं ०० २ ०० ०० ०० ३५ ०० ४६ (5) ॥ संहस्ताश्रयगुणफः।। र. १. ०० ०० ०० ०० ०० २९ ०१ 10 १९ १६ ०१ ४. Ho अत्रारिएभेऽधिनयकाप्येत्यत्र वस्तुतोधिनवफस्थाने साद्ध- चतुर्नवतिर्भवत्यतो द्विगुणगृहादानवाटकाप्तानयुगाश्रयगुणः कार्यः। उका रुपणदेव:-"मित्रोकरशरा नवाप्टेन्दुहता धनम् । शत्रोह पूर्णपक्षा नवाटेन्दुहता ऋणमिति" ।

m
...mameranian
छ
.
अमि
मि
(६)
छ लाघवेनैतत्सिद्धयर्थ सारिणी लिख्यते
अमि मि
01100100००१७ ३०००१२०५:/00141००००1०1३३००1०२१३०
000३010०००।२२।३०००1०1००००।११०००००००००1०७॥३०
००२५००००11८४५,०००१६ ४०००।१२।३००००१२०००1०६||
००२११४०००१६.१५००1१४॥२०००1101100010911३०००५/२५)
001141000011१1१५००००००००००३०००1०५४०००००३१४५
000२०००1०114001011३३ ००1०1०००1०1७००1०11
1001५100०००।४५००।१३।२०००1०३३००110
उदाहरणम्।
अश
20

३४ जातकपद्धते:- (८७) वर्गोत्तमादित्रितयस्थे तु । . स्व आ.मि . म गृहे 1०110010000१३००० 0911८३५/०२५.०० ००1५९110.012111० ०३०१००००1१५.०० 6001101180018010 ००111000180100 आनयनरलोकी च मदीयो-"गृहे गृहवशादका गृहहोरादिय- गयोः । पशाखोरादिके स्थाप्यास्तद्योगो गुण पाश्रयः । यदि घर्गों चमस्यांशत्यंशस्थो गगनेचरः। गृहे होरादिवर्ग च स्पर्धातास्था- पयेत्तदा ॥ था गणितं श्रीपतीयप्रकारनिःपन्नसप्तवर्गाकस्वरूप. मेवेति एव्यम्। () कर्मयोग्यगुणः। र. पा. ०० ०० ०० ०३ ५।२८।१० (६०) अंधायुरणात अंशयु:कलाः। Rua.. १/११/२८८ nane २०1116 TAIATI ३२११३५ स..४२.५.12.6" ३८१६ ८ उदाहरणम्। (६१) चकार्यहानिहरः। (३२) चमाहानिगुणकः। ०९।५४१२९०५ ००1५३५६।३९६३६ 011001५३.०० ००:४००१॥५१॥३६ अन श्रीपत्युक्तो शुभग्रहस्थ रूपाल्पहरे हराद्ध रूपाच्छोयं गुणो भवतीति विशेषः । एकराशी द्विबहुपु प्रहेषु सत्सु किं कव्य- मित्यपेक्षायां थोपतिप्रदर्शितविविधमतेषु सत्याचार्यमतमेव वरं घरा- हादिमिः स्वीकृतत्वात्, यदा त्वेकराशिस्थानां पलसाम्यं स्याचदा सर्वेषां गुण कार्य इति सुन्दर मिश्रः, यस्य निसर्गयलमधिकं तस्यैव गुणः साध्य इति प्रौढ़मनोरमाकारमतम्, कमलनयनमिश्र- स्तु “यलसाम्ये समुत्पन्ने ग्राह्यो भुक्त्यधिको प्रहः। भुकिसाम्ये समा. पाते यो महः प्रथमोदितः" इत्याह । अस्माकं प्रौढमनोरमाकारमतमेव प्रियम् । सुगमोपायस्तु नीलकण्ठपद्धतौ-"प्रोक्ता चफ्राद्धहानिर्य- दि खगवियुतं लग्नकं पड़गृहाल्पं भागीभूतं भुजघ्नं तदनु स्वरस: हरस्यारो रूपतोल्पः। शोध्योसौ रूपतः स्याद्गुणक इह खलानां सतां चेद् द्विनिनो हारो रूपाल्पकश्चाधित इह पतितो रूपतः स्याद् गुणोऽसी ॥५॥ इति ॥ यत्तु "नायातः खण्डकाः स्युदंशयितिथयो विशतिः खाग्निपष्टिः खं प्राग्भायोनखेटो भवनयिवरहत् खण्डविश्लेष- निघ्नः । प्राकखण्डे युग्विहीनः शुभखगजनितस्त्वद्धितः पष्टिशुद्धो दयादावेकत्र संस्थे यलिन इह गुणस्तेन गुण्यायुरंशाः ॥” इति भाव- वशाधम्र्मेश्वरैस्तु चका,हानिः कृता साऽसती घराहकल्याणवा- दिभिः प्रामाणिक राशिपायपदोपादानात् ॥ (६३) (६४) चक्राधहानिसंस्कृता चना,हानिसंस्कृता आयुःकला। आयुरंशाः। रच.म.घु.शु.श.ल. च १९७७३८ KIRO:. । २०६111८५ १६३७।०९ । ०५३०१२ ३२११३४७०८२६१८१८ ५७०४/२७.१७५७४६४८३७ PUR ॥२॥ BRINNERI ८६८०९10/14/14/er जातकपद्धते:- (६५) अंशायुधम् । र. मं. चु. इ. शु श. ल. यो ८ ०४ ०३ ०१ २१ ०३ १८ ०२ ७५ ०३ ०५ ०८ ०२ ११ ०७ ०७ १२ ०३ १५ ०५ २४ ०८ २५ ०० २४ ०० अनायं विधिः चनाहानिसंस्कृतदायांशकलाः स्वकर्मगुण- फेन गुणिता द्विशत्या भक्ता लब्धं वर्षाणि स्युः । शेपं सविकलं द्वादश- भिः संगुण्य विकलास्यानात् पट्याप्तं फलासु संयोज्य द्विशत्या भक्के मासाः। पुन. शेषं सायययं त्रिंशता गुणयित्वा विकलातः पप्टिलब्ध. मुपरि प्रक्षिप्य शतद्वयेन भागे गृहीते दिनानि स्युः॥ पुन. शेष घट्या निहत्याधास्थाई युतं द्विशत्या भजेत् लब्धं घटिका भवेयुः पुनः शेपं पष्ट्या संगुण्य द्विशत्या भक्के पलानि भवंत्येवं लगायुः साधने यूहनीयम् । अथ दायांशेभ्य एवायुःसाधनमुक्तं नीलकण्ठ- पद्धती-"दायांश निजकर्मयोग्यगुणकाभ्यस्तास्त्रिनिना हृता दिग्भिः स्यात्किल वर्षमासदिवसाधंशोद्भवायुः स्फुटम् ॥” इति । थत्र बल. चलमं परूपाधिकं पलं बोध्यम् ॥ यत्र श्रीपत्युक्तायनुपातो यथा ऐक. मित्राशावकं वर्षमिह भवति तन राशेरंशास्त्रिंशद्वर्षस्य मासा द्वादश तथा शिद्भिर्भागः द्वादश मासा लभ्यते तदा लस्यांशादिना किमित्यनुपातः ॥ (६६) (१७) पिण्डादित्रिकायुः। पिण्डायुचर्पाद्यम् । यु./... १८१७७३८ १०९१५५ १५.६पर १६९९०111 १२.८ 1.४५४२ 11०००७०/०९/041" २८.२३/०२० ०२४५३०11५1८०० उदाहरणम्। (81) निसर्गायुर्वधम् । म.ए.स. (६६) जीयायुर्वपाद्यम्। १६00010/181४२४ ०५/०६०८०५०11110 २९०/०७५र७/०४/१९ 1२५६/०५/२५०३/२६४६ १४०८१५०७/१३१२०० ०५०७/०५/०३०५०९०६ ०४/२९/१४/०२/२११७/०२. १२/०८/१०३४/५011 (१००) पिण्डादिनिकायुरंशाः। बु..शु.श. (१०१) हानिप्रयकृतपिण्डादित्रिकायुः। .] ३०२५७ ३८ 1818 ३०३।३२१४२ २११४२१५१ ३१४१५७३० F] २६६३३८ २६.१६ (२६८ २०११५४॥२५॥२०॥ 11८1५४५ २०३३२१४२ १०.१२५१३० hells६४८१४० स्पष्टा. श्वत्र शत्रुभ इत्यत्र नैसर्गिकशत्रुशेयो न तु तात्कालिका- यत्तु वफ. गमिति फेशयोको धको भीम इति विश्वनाथेन व्याख्यातं तदसत् । श्रीधरश्रीपतिदामोदरफेशवादिभिर्वक्रगतिपर्यायपदस्य भिधानात् , यच्च ज्यशाहानिद्वितये प्राप्ते हानिद्वितयमपि स्यादिति सुन्दरमिश्रमतं तदप्यमाघम् । “खेचरो जायते योद्धत्र्यंशयोरपहारकः । आयुपास हरेदधं त्र्यंशं शुक्रशनैश्चराविति" यवनमुनेविशेषयाश्यवलात्। नेति तनुपेस्मिन्निति केशवोक्ती प्रौढमनोरमाकार इति उक्तं यत्पर. मतं तन्न रमणीयमित्यर्थः, अस्सिन्लग्नगे फरे लग्नेशे सत्यसो हानि- रूपा क्रिया कार्यति व्याख्यातवान् तदेव युक्तं वराहश्रीपतिनीलकण्ठा दिग्रन्थपालोचनया तथैव पथ्यवसानात् । श्रनोदाहरणे रविगुचों- शत्रुगृहगतत्वात्त्र्यंशहानिः शनिय्यद्यपि शत्रुगृहेस्ति तथा घरगति- रस्तौति न त्र्यंशहानिः, धुधस्यास्तगतत्वादहानिः, गुरुशन्योस्तु. घकाहानिरप्यादाघशायुयवदेव कार्या लग्रे राभावात्तजनिता हानिस्त्येिवेति हानित्रयसंस्कृतायुरंशेभ्यः केशवोक्तानीतं पूर्वानीत. वर्षायायुज्यंशार्द्धहानिसंस्कृत वा जातमायुस्त्रयम् ॥

जातकपरते:- (१०२) (१०३) यथा पिएडायुवर्षांद्यम्। निसर्गायुर्वर्पाद्यम् । (१०४) जीर्वायुर्वर्पाद्यम् । 1.11010७/२०१३०१०११ र ११००२।१९१२८१२७ चं.१२०७११८१३१४५ चं०००६०१1५८१४५ म./१२१०७१२३11०३० मं..10८1०७/०५/१४ यु.०३10011६11७/०६] दु/०२/०८/१९१२१४९ ह.०७.१०11९१४२११० |त.०९१०५/०८१०२।३६ .१५/०८1०३१०९।१८ शु.१४११०२६०० .०९।११।१३।५४१०० श/२॥१०1१९६४५.०० ल/०५1०६२६३४१४८ ल.०५।६।२६।३१४८ यो ०.२०॥३१॥३० यो.७०11१1१1००1४९ |र.०९/०७११२१४८१२५ चं०८1०७/२१/०८/४० म.१४१०५/१४१३५१ ०५०३।०६।२०१५ वृ.०८111२६॥३६१२३ शु./०५०९110111२५ श०८1०६११२११६" ल.०५.६१२६१३४४८ यो.७३/०९/२५1१०104) अन सुगमोपाय उक्तो धम्मेश्वरेण-“गुणघ्नराश्यादिकदायभागैः सञ्चालितैर्यद्भगणादिकं स्यात् । ज्ञेयं तदेवात्र समादिकायुः सदैव विद्भिः फिल दैवविद्भिः" अयमर्थो राश्यादिकता दायांशा ओयुर्गुण- गुखिताः परयादिहारैलब्धयः स्वस्वोपरिष्ठाङ्केषु योजिता एवं यनग. णाचं तदेव वायुः स्यात् ॥ इति ॥ तथा केशयोकाविमस्थाने यस्तुतोयं ।२४ हर उत्पद्यते इति निर. पययहरसिद्धपथं भाज्यहारी पञ्चमिगुरायो तथा चोकं सुन्दर मिण-"लवतःशरना दभागाप्तघटीभिराव्यमिति ॥ आयुःप्रया प्येषु पलाढयलग्न" इत्यत्रापिशब्दो मिन्नमस्तेन यलाढ्यलग्नेऽपि अ. पले यलवत्यपि न लग्न इत्यर्थः । बलाढ्यलग्नेऽपीति कथनमंशायुर्वमग्ने पलयत्यपि किञ्चिलग्नायुपि न क्षेप्यमित्येतदर्थ लग्नायुनिर्मित योज्यं संग्राह्यमित्यर्थ इति सुन्दरोक्त्या श्रीपतिकेशरयाययोरेफार्थक ता सभ्य सम्पद्यते । अन्येषाम्मतं पेशवेनय प्रदर्य प्राधमुक्तं कि घहुनोक्तेन ॥ इति ।

ta यो. (३०) चन्द्रयलघ्नंदिनीतनिसर्गायुः। र,मं, यु.प.अ.श १५६६११२११२५ ६९९३०1१०1१५ ४१९४७/२७०८ २६५२१४३।४२ ०६४६॥३९॥५३ ४७३८/२०१५ १४१९११७१२६ १५२८/०४१४५ (१०८) दिनादिमिश्रायुः। ल. M ४१०९।३४०० ५३८२१५८1१६ । ४३२००१५ .२२६।२/१११ १४३श३। ४९११३६२७ ९५११११ ३५२८१३११४२ श. ०.५८ ५५ P शु उदाहरणम् । मिश्रायुर्वेर्पाद्यमस्यैघात्र प्रामाण्यमवगन्तव्यम्। w N २८ २० | ५६ {१०५) लाग्मयलघ्नं दिनीकृतांशायुः। र..मा.प.श.श. ५२५७२४४१२५ १५२९२१३.६ २६४४८२१३९ ८७१७१३६०५९ 51५.२०१२५४११ १५५१३२. 1३६७०३१५१ २४३३३५/२००४ अनयोर्योगः सवर्णितः। (१०७) २४५६४२७५० ३०६८०२४४१ २४६२२.२७ १२६८९७१ ८१६०११०४६ ":३८३३.७२० ५५३८५२७५ २०१०८४६९ . Be . ०९ N -m .

४० जातकपद्धते- अन प्रयाणां वलसाम्ये यथा व्यायुपि नियलैनिहत्येत्यादिना मिश्रायुरुक्त तथैव द्वयोः समवलत्वेपि शेयम् ॥ श्रायुपोयुतिदलं तु विजायुयुत्या निलवरदेव । प्रकारान्तरमुक्तं च मालुगिपद्धती-"यदा त्रयाणामपि वीर्यसाम्यमेषां द्वयोः स्याद्यदि चीय्येसाम्यम् । तदा- तदायुः स्ववलेन निघ्नमेकीकृतं तदलयोगमक्तम् । पृथक् पृथगव्योम- सदां तदायुः श्रीनीलकण्ठादय पाहुरेवम् । यद्यायुरैक्यं ग्रहसंख्यया- प्तं तच्छीधराचार्यमतनिरक्तमिति" किञ्च दामोदरपद्धती प्रथमप्रकार एवोकः "लग्नाकचन्द्रा यदि वोय्येयुकास्तदा विलमस्य क्लेन हन्यात् । अंशायुरकस्य वलेन पैण्ड नैसर्गिकं चन्द्रमसो घलेन ॥ सर्वाश्यकत्र विधायतानियलैक्यभक्तानि समादिकं यत् । फलं विमिश्रायुरिदंद्वयोर्वा वलैक्यतश्चोभयवीर्यसाम्ये । मध्यं बुधैःस्पष्टमिदं जगाद श्रीजीवशर्मा मतिमानथैवम् ।" इति ॥ अस्मात् स एव मुख्यः॥ अत्र विपष्टयंश- पर्यन्तं बलसमत्वं विवक्षितमिति केनचिदुक्तं तदसंगतं यतस्तादृश- तुल्यबलत्वे प्रकारद्वयसाधितमिश्रायुषस्तुल्यत्योपालम्भेन लाघवाद्- द्वितीयप्रकार एवोक्तः स्यात् तस्माद्धीनत्वं मध्यमत्यमुत्तमत्वमादा. य तुल्याधिकता मन्तव्या वस्तुतस्तु सावयवेन वलसमत्वे लाघ वार्थ प्रकारान्तरेण मिश्रायुः साध्यमुत्तमत्वेन मध्यमत्वेन वा सम तायां मुस्यप्रकारेणेव साम्यमितिप्रकारद्वयं प्रतिपादयतामाचार्याणा- माशयोवगम्य इत्यलम्पल्लवितेन ॥ इति ॥

घितमित्यवगन्तव्यम् ॥ सम्यगुक्तं तथाप्युदाहरणार्थ सा. देयशेन स्यपद्धती तट्टोकायाञ्च यद्यपीदमयुक्तमिति केशव श्रीपतीयरिएकरहरचक्रम् (१९०) श ००१५॥५३०६३५१५२००।101100011६३८०1111111२७३७०१1१०1०४ हो. 001011१४०४।२३।३३0010१२५०३।२०३९011४४१४२००।४५/४७००१४३३२ दे. 100101१४०३३७/३00100111011०८11०821000३१२२00५५/०६ 0011११०३३ ३४.८०01001१६०४/२००२११५१२५५०॥३६।३०२/२९०७ न. 001091000२३१३३ 001७1३९०४/५८1.000000३४॥२३०२।१३५ 0011-२५०३।१४१५३००।०१।३१/०१५ ०.०२।१५।२५/००1४२१३००१५॥२७ नि. 001111५७०४०३10400100/५९०७११६०२|१५|२५००॥४४०२१२३१५५ योगवल २४१५९३०1०11000800७३८३४।१४।३६१६१३६१०६/०५/२०१६।३७१०६) रेशवीयरिएकरहरयलचक्रम् । (११९) 7. वृ श. ल.वग ए. ८1५८1१०1१२६३ १०५६।२५०२॥३८॥२७१३१२६१३३/१३१२६१३११॥ ७१३३ १४१२014 हो, ०४11010000१३५१०४11३।४५००।२७।१९०५ २३१९०1101124011२०१३ '०11९/१२ चं. दे. ०४.२१/१९०५/३१०॥१७१३४०110100११४३०४१४६०१३३१५/०६६१४७ .५११५४६/०७/01॥२७०४१३३१०७०४५४५०६१५८१५२०५१३३२२०३५/३२०१७ न. ०४१२९१०५०७111०॥३३॥०७०५४१५०५१४दा४३०१.१६२७०1८100७१२९.३४ . ०५५३७५१०१०१॥२८11३ ००.३६१२००६५८।१२०६१२८१४९०१॥४९॥३६०७११३२५ शु. ०५.२०२०01011२७०१३३।०७०॥४१४४/०६/९८1०1८1४९'०1४८१00 110 दु. गोगगल ३.३५३९४ 110५१५५४९/७/१२४४०२५५३९४१ उदाहरणम्। . .

४२ जातकपद्धतेः- यच लघुपद्धतौ “मूलमतस्ततोत्र निखिलं चैकन सम्पीडयेदिति" मूलितानां सप्तवर्गस्याकानामैक्यं यलमुक्त तनादरणीय श्रीधराद्यति. प्राचीनानुक्तः ॥ तथा च श्रोधराचार्यः "गृहादिका वर्गसंख्या कप. युक्तापिता तया। रिष्ठाधिपयलंभकं भगनाथवलञ्च यत् स्यावाश्याख्यं तथान्येषां वर्गाणां तद्दलं बलम् । राश्यादिवर्गनाथानां वलैराहत्य तदम् । सर्ववर्गवलन्तत्स्यादिएतद्भगनाथयोरिति” अरिष्टकररिष्ट- हरयोयलसाम्ये सति भक्तू रिष्टकृत इत्यादिना निर्णयः कार्यः । तथा च यवनेश्वर:-"उच्चनीचशुभारहिताहितविचिन्तनात् । समानवलयोः काय्यं रिटारियादिनिश्चितम्"। इति । यत्र तु वहयो ग्रह एकमरिएं जनयन्ति रिष्टम या कुर्वन्ति तदा तेषां पलानामैफ्यं कृत्वा तद्वसानि. णेयः कार्यः। यद्येकग्रहो रिटकर्चा रिटभडका च स्यात्तदा स ग्रह इट. बलाधिकोरिष्टहर्चा करयलाधिकोरिष्टक स्यादित्यपि चिन्तनीयम् । (११२) (१९३) प्रहाणा शाकमपलम् । पादिदशा र ...मं...शु.श. ०२०१०३०००६0104 ४३०/५३,३१,१६५८५० ५१४८३१२१६011४० .. १११४०६०९०२ ३११ ११११,०/०९०० ११.२०१८२४२ ११ ८३१५२४३०७६ ००१६.४०/४५११५२७, अप लग्नाकंचन्द्राणां मध्ये यस्यादतः पयलमधिकं तस्याचा दशा। एषां प्रयाणां दुयोर्या पड्यलसाम्ये सति चेदोजःसमतेत्यादि- पदयमाणक्रम एवात्र योध्यः।यो रामहप्णपद्धती-रवीन्दुरलग्नो. पषड्यलाना तोल्यै प्रयाणामयया प्रयोश्च । पुर्योकमिधायुपि साधिते स्यावसायुपः पूर्वदशा तु तत्रातत्राप्दसाम्ये प्रथमोदितस्य ततः परं पूर्ण. विधेः फमास्यादिति प्रथमोदितस्येत्यत्रोदयः प्रात्यहिक इति पवित् घस्तुतस्तु प्रथम उदित उकः पठित इति यापत् । अप फैन्द्रादिगानां सूर्ययसादुदयसाम्ये तु निसर्गयलयशादशाफमः म्यात्तदुक्कं झाबुगि- पती-"समोदितानामप्येषां निसगंडलिनी भयेदिति यत्तदुय. साम्ये पाटमामादशा स्यादिति सम्यक् प्रौदमनोरमायामुपपादितं उदाहरणम्। ४३ तत्सम्प्रदायिका नाली कुर्वते । अत्र केन्द्रादिविचारो लग्न कुराहल्याः शकाशान तु भावकुएडल्या इति विश्वनाथोकिः सम्प्रदायानुरोधेन मयापि स्वोकृता, अब श्रीपयुक्तदशाक्रमबलसाम्यार्थमङ्कचतुष्टया- रमकमावफलेन पड्वलैक्यं गुणनीयमिति तत्त्वम् । अथांन्तर्दशा लिख्यते। (११४) - (११५) तत्रादौ लमदशायाम्। शनिदशायाम् । गुरुदशायाम् । ल.ल.ल.बुल. वृ.श.श.श. म.श.श. ल..बुवृ.व.कृ.वं. शु. ०७ ०० ०४ ०६ ०२ ०६ ०२ ०३ ०२ ०३ ०७ ०८ १ ०९ ०८ २१ 1 १० २० ३० ३८ २२ ०२ २४ २६ ०५ ०८ ३९ २८ ०८ २१ २१ २२ ५० ५८ (११७) रविदशायाम् । (११%) चन्द्रदशायाम्। चं चं चं.श.मंचं बृ खु. यो. ०१ a. ." .. ૦૨ .. ०४ ०८ ०२ ४ ०७ ०५ ०४ ०४ ०३ २५ ४९ १३ १८ पू९ २४ १२ २५ २४ ३७ ५२ २० २० . (१९६) (१२०) (१२१) घुधदशायाम्। शुक्रदशायाम् । कुजदायाम्। तु.पु.बु.र.बुल... शु.शु.शु.श,शु. म.म. मम श म घम.ल. ०८ .. ૨ . १० ०० .. २१ १८ ०२ ०० ०० ०५ १३ ०१ ०६ ०५ ०२ ०० ०० १ १ ०० o ५० ०२ ०० ०० ०० ४३ १४ ३०।१० .४ १४ १० ५ जातकपद्धते:- -~~~ अत्र "भूलपाफपतिः पूर्वन्ददात्यन्तर्दशा तत" इति गर्गोको प्रथमं दशापतेरन्तर्दशा ततो दशापतेरेकादिगतानां भवन्ति, तप्रा. तदशाक्रमः पाठक्रमेणैवावगम्यः यहषु प्रामाणिकग्रन्थेपु तया रीत्या पाठादन्तर्दशाक्रमस्य प्रकारान्तरानभिधानाथ। यत्रैकराशौ द्विव्या. दयो भवन्ति तदा तन्मध्ये पड़बलाधिक एवं पक्का न सर्व, यत्तु प्रौढ़- मनोरमायां-"पक्कैकमे स्यावली" त्यत्र पक्कैको तेऽपिला इति पठि. तव्यमित्युक्तं तथा "दशाकमयशादर्दशाक्रम इत्येव पक्षो ज्याया- निति" गुरुमतमुक्त . तदुभयमपि सम्प्रदायविरोधात्प्रत्याख्येयम् । ननु "पचारिणस्तस्य दशाग्रतः स्यादन्तर्दशा पा विदशाहया वे" स्या तथा 'यस्याधिकं चोर्यमिहापशिष्टं चाच्या दशा चान्तरजा हि तस्य" त्यत्र च दशान्तर्दशादीनां फम एक एवोकोस्तीति पाट- झमेणान्तदशाक्रममङ्गीकुर्वता : श्रीपतिविरोधः स्यादिति चेन नवम- पञ्चमयोस्तथा चतुर्थाष्टमस्थितयोमध्ये फस्य पून्तिर्दशा फल्य परेति सन्देहे श्रीपरयुक्तो साफल्यात् । अथ "पाचयत्यथ फलैनिग्रह" इत्यत्र ग्रह इत्युपलक्षणं तेन लग्नस्याप्यन्तर्दशामागित्वम् । तथा वृहज्जातकटीफायर्या गर्ग: "लग्नेन सहिताः सर्वे हन्योन्यं फलदायका" इति पराहोपि "सहोरास्त्येवं परस्परगताः परिपाचयन्ति" नील- फण्ठपद्धतापपि “एकपि गता विलग्नपचरा" इति । अत एय ययन- जातकादौ लग्नान्तर्दशाफलमप्युक्तम् यतु प्रहः पाचयतीति ग्रह शब्दाद्ग्रहा एयान्तर्दशापाचका भयन्ति न लग्नमिति विश्वनाथेनोकं तदसदेवेति योध्यम् --समच्छेदविधान लीलापत्यां, "श्रन्योन्यहारा. मिहतो हरांशी राश्योः समच्छेदविधानमेयमिति" । अत्र सुगमोगया माह धर्मेश्वरः 'दशपतेश्छेदगुणो घधोम्मात्स्वहारमका गुणाः परे.. पाम्। गुणैर्विनिध्याः स्यदशा गुणेश्यमकाःपृथक् चान्तरजादशाःस्युः। यता दशेशस्य विमागमेयं सत्या ततो हारहतात्परेपाम् । अन्त. दंगसाधनमुक्तमय यिमा समन्देदविधानमार्गमिति" प्रकारान्तरेण दरोशन्तदंगासानायं महतलोकः "येदेमाः पहारेभ्यो मका याप्तयुत्ताधाः। येदेमनी दशा गा दरोगान्तरण गपेदिति ।" अस्मात्माग्ययान्येपासूधम् ।

उदाहरणम्। ४५ (१२२) गुरुदशान्तर्गतविद्यमानगुर्वन्तः दंशामध्ये विदशा। (१२३) गुरुदशान्तर्गतगुर्वन्तदंशामध्ये विद्यमानगुरुविदशायामुपदशा प.पुचपृ.प.शयो. वृ.व.स. घ. वृ.शु. यो. ૦૨ ०० ०३ ०३ ૨ ०७ ०० ०६ ०१ ०५ ०० ०३ ०९ १३ ०३ ३८ ५४ ०५.५२ २८ २२ ०१ अन्यासां विदशोपदशाना साधनं विस्तारभयान कृतम् । -(१२४) दशारम्भमध्यमार्को कलिगताब्दशकाग्दोपलक्षिताः। श, म. ५९५९४९७११९८६१९९२/५००१/५००५/५००९५०२१ १७८०७७९२७८०७१८३१८२३१८२६१६३०/०८४२ १० ०१ १० " ०१ " २० ३३ ०९ ०९ ०३ ०५ ०३ ०४ २५ ०३ १० ११ ४३ २५ ०७ ३९ ३३ २४ अथ विद्यमानगुरुदशारम्भकालिकसलग्नमहेभ्यो दशायाः शुमा- शुभफलायगमाय तेदुपकरणान्यादी लिएपन्ते तत्र जन्मकालिका हगंणः-१८११६३३१४५४ सावनिका दशा ६८३४॥२७॥३६ दशार- म्भकालिकोहर्गणः १८२१४६८।२२।३३ अत्र जन्मकालिकाहर्गरपानार्थ मदीयं पद्यम् । “देशान्तरेष्टमियाख्यवियुत्योा युतिस्तया। युतोह- निवयः स स्यादोजोक्तया जन्मकालिकः । इति अहर्निचयः जन्म जातकपरतेः- दिनजार्धरात्रिकाहर्गणः चीजोफ्या योगे युतिः स्यात्क्षययोः वयोर्श धनर्णयोरन्तरमेव योग इत्युक्त्या। अथ तृतीयादिदशारम्भकालिका हर्गणावगमे गतदशायुति दश प्रकल्प्य सावनिका दशा साध्येति विशेषः । फेशवोकसानिमा दशा दशाब्दयद्भागतुल्येन पलेन युता सतो वास्तविककला भवतीति "शेयम् । अत्र सूदमसुगमप्रकाये मदीयः--नाकप्रपाकवेदांशेर्दिनायैस्तदिगंशकः । घट्यायसरीभूत दशा युत्ता कहात्मिकेति । अन श्रीपत्युक्तौ सूर्यभगणाः सौरसाय नाय सूर्यसिद्धान्तीयाः "युगे सूय्यंझशुक्राणां पचतुष्करदाया। उद यादुदयं भानोभूमिसावनयासराः । यसुद्रपटादिरूपकिसताद्रितिथयं युगे" इति ज्ञातव्याः। '(१२५) (१२६) शारम्मकालिफमध्यमाः। स्पटास्सगतिका.। यु. ... ०९ ०६०. ०८०५१० ०९०६०१०१४ ०३०२ ०.१००१/५/१३.8000 ०३, ४२१३००७/१० २०४२४/०४/०४/३/२01010 ३४ ४१२७०.७६ ०३.५४३१३०२००1०1०१०४० १८...८1०००००० ५९३८१५०.०.२०४०/११/३५१२-५३1२१ २५ भ मकरन्दोचसयारेण निरयययादर्गणात्साधिता देशान्तरसंस्टत. मन्या-दगणायपन घालिता इनिायथयात्र विशेष: शारम्गसमया; हर्गणः सप्ततः शुभाधारः स्यात् अहगंगाधोपयपादेशान्तरसंसहन राज्य शोघ्यं शेषः सयौदयादिएकालो भयति यति, न शुदपनि तदा शोप्पे पष्टिघटिपा: मंपोज्य शोप्यं सदा पारो निरेगा। सिध्यानयनं प्रदलापये--"मता प्य यिधोलपा यममितानि म्याफलं शेष यानमिदं दरामपनित गोग्यं रिलिशाम्गपोः । गुपो. परमातिमाय परिषायारीप्यताम्युः प्रमादिति ।" अदमययम्-- यानपटो दगारम्भेष्टपटीम्मा यदि म्युना सदा सदास्यपानिप परिया पिलिश परतो पर्गमाननिपिगमा पधिकागदप्पपटीयुक उदाहरणम्। ४७ पारम्भेष्टघटीतुल्या पर्वामानतिथेटयो लेख्या यौप्यघटिकायुक्तद. गरम्भेष्टघट्यः षष्ट्यधिका मपन्ति तत्र पष्टिघटिका पवर्तमानतिथि- घट्यो लेख्या, या तिथिरानीयते सा यदि पञ्चदशेभ्यो न्यूना तदा शुल: पक्षोऽन्यथा, छपापक्ष इति । अथ गततिथ्यूना प्रिंशदेष्यतिथिम- पति गौप्यतिथिस्तु . चतुःषष्ट्यंशोनयत्तं मानयतिप्यघटीभ्यां युका मेरा दशारम्भसमयात्पूर्व्यापरदशान्तायधिदिनाये भवतः, स्पष्ट य॑स्य भुकमोग्यांशकलाः स्पष्टापंगत्या भाज्या लब्धे क्रमेण रशारम्भसमयात्तापरसंमान्त्यपधिदिनाघे भवता, नाभ्यां यदि पूर्वापरदशान्तायधिदिनाचे प्रमेणाधिकोने भवतस्तदा यस्मिन् उमादिमासे दीरम्मस्तत्र सूर्याधिष्ठितराशिसंक्रान्तिमयेस वैपरी ये सूर्योगान्तराश्यग्निमराशिसंफ्रातिः स्यात् तयोन्यूनत्वेऽधिमासो. धिपत्ये क्षयमासंध यस्ततो मासशानम्-'मेषादिस्थे सपितरि यो गे मासः प्रपूर्यते चांद्रा । चैत्रायः स शेयः पूर्तिद्वित्येऽधिमासोन्त्यः" इति ब्रह्मसिद्धान्तवाक्येन सुलभम्, परमप्रेयान्विशेषा-अनया रीत्या ग्मासीयहम्णपक्षः सिद्धपति तदग्निममासीयकृष्णपक्षो-व्यवहारि छप्पादिमासाभिप्रायेण स्थान्छुलस्त्वविकृत पवेति । अथैव ज्ञातो रशारम्भसमयो लिप्यते शाके १८०७ माघकृष्णपष्टयां युधे घट्यः ४३ लानि इह दिवसे सूर्योदयादिष्टघटिपासु ७ पलेसु २६ गुरुदशा- एम्भस्तत्र दिनमानमा४२॥रात्रिमानम् ३१ अयनांशाः २०१४म०७ लग्नं राश्याधम् ११।१३।११।४० शुभमस्तु । ॥ लग्नकुण्डलीn (१९७) रूपात्मकभावफलो- अयोदाहरणोपयोगीन्यवचतुपयात्मकानि श्यलचेष्टायलानि लिख्यन्ते ।

जातकपरतेउदाहरणम् । (१२) २.००३३८३३१०९001801५९४१३,0012916७१० च,00१११३८१००:००.००३८१३५:००५७८ में,001३९६४३१४३ ००1110॥५४: ०७१३१२६ 8.00t०१९०४४४० ००11३11००००००९ .००1५८३००२,००४४.५९)1000३R194 शु.100180101124100२९४३०२६/००र१५३०२७ N. oolve1500R६०२२१५५/००१५११४४३५६ दशारम्भसमयात् पूपिरदशान्तमाने दिनाघे, २२NE||२६/०५ संक्रान्तिमाने च १४०३।१४।४०।३ एवमन्यस्मिन्नपि दशारम्भसमये महादिक साध्ये केशवाचायण पशादिलग्नजफलनिरस्तमवि शिष्याणान्तदीय कारावगमाय मर्यत- सर्व प्रदर्शितम्। चिरन्तनोदाहरणेन रीति सभ्यङ्न जानन्ति हि पद्धतीयाम् । शिष्यास्ततो पूर्च्यविदा तवेषं शुभाशमोनोपफरी सुयन्त्री पति ९. यः करोति स्वनाम्नाशः परस्योत्कएकल्पनाम् । स शीघ्रफलमामोति जनिः स्यादरपजोनिषु ॥१॥ इति श्रीमदपूछशमन्तकेशचीयोदाहरणम् । शुभम्। यशदशमः भौधीनन्दनशमभिः । साध्यैवज्योतिभावाय सीतारामामिघाय मे । सशिष्याय प्रदचतन्मया नीत प्रकाराताम् । शत्रवेदासमवल्ये शकान्दे विगुदे।

The Jataka Paddhati

Author
Shri Sita Ram
Title
The Jataka Paddhati
File name
The Jataka Paddhati
Text
OCR done
Citation
1934
Published
2012/08
Publisher
Master Khelari Lal & Sons
Language
Sanskrit
Pages
139
Library
Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai
Classification
Devotional
DLI number
405750
Barcode
99999990292790.00
Scanning centre
Banasthali University
Digital publisher
Digital Library Of India
VMLT id
M5qeRkXOVIv
Download PDF

The Jataka Paddhati