·श्रीविजयधर्ममूरिगुरुभ्यो नमः ।
10000000000000000
अहम्
प्राकृत मार्गोपदेशिका.
कर्ता-
ఆ000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000-
वळानिवासी-
पंडित, बहेचरदास जीवराज.
(श्रीयशोविजय बनारस संस्कृत पाठशालाना स्कॉलर)
Fisasoocco०००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००
आ पुस्तक, शाह हर्पचंद्र भूगभाईए बनारसमां आवेल
पाताना धर्माभ्युदय प्रेसनी अंदर छापी
प्रकाशित कयु.
सर्व हक्क स्वाधीन.
-
वीर सं. २४३८
सं. १९११
किंमत-रु०-१२-०
10००००००००००००००००००००००००००

·Printerland Publishe boy' Shillaridhlu Blurabluni
inth Dharmablytuvat l'rinn,
Anni kotli, Bares
(kruistered one ording towe IIT 1991')
(All rights reserved toy blue Publishwr.)

·अर्पणपत्रिका परमपूज्य, परमोपकारी, अद्वितीयगुरुभक्त, ज्येष्ठबन्धु श्रीमान् हर्षचन्द्रभाई ! ( ऑ-मेनेजर श्रीयशोविजय जैन बनारस पाठशाला.) आप एक उदार, श्रीवीरशासन प्रेमी अने पूर्ण शांतिवाळा नररत्न छो. आपे मने विद्याप्राप्तिमा घणी उमदा सहायता आपीने आपनो ऋणी बनायोछे, ते आपनी निष्कारण परोपकारितानी शृंखलाथी आकृष्ट थयेलो हुं, फक्त मारी कृतज्ञताने माटे, आ नानकडं पुस्तक आ- पना विमल करकमलमा सहर्ष समपुछु. प्रार्थी-भवदीय चरणोपासक- सेवक बेचरना अभिवंदन. - *

·No text on this page.

·प्रस्तावना। , साक्षरो ! जेम संस्कृतभाषा पवित्र अने सनातन मानवामां आवे छे, तेवीज रीते प्राकृतभाषा पण पवित्र अने प्राचीन छे, जो के सांप्रत संस्कृत- भाषा सरलताथी शीखवा माटे घणां अक साधनो नजर पर आवेछे, परंतु प्राकृतभाषा शीखवा माटे सिवाय हैमव्याकरण बीजं संपूर्ण सुन्दर साधन मळतुं नथी, अने आ युगना युवानो 'गोखq ते मगजमारी छे' अम मानी ते व्याकरण सांगोपांग जोइ शकता नथी, तेथीज दिन प्रतिदिन आ प्राकृतभाषा लुप्तप्राय थयेली जोवामां आवछे, परन्तु हवेथी अम न थवा पामे अने केवल गुजराती शीखेला विद्यार्थिओ पण प्राकृतभाषा सरलताथी शीखे ते माटे आ लघु पुस्तक तैयार करवामां आव्युं छे. आ पुस्तकने तैयार करवामां, तेनी भाषा सुधारा माटे अने प्रेसकॉपी तैयार करवा माटे श्रीमान् मास्तर रायचन्दभाई कसलचन्द भाइ तथा ग्रुफ विगेरे जोवामां बीजा साक्षरो) पण मने घणी सारी सहायता आपेली छे, ते माटे तेओ पूज्योनो आस्थले हुं सान्तः- करण उपकार मानुर्छ. यद्यपि पुस्तक लखतां सावचेती राखेली होवा छतां पण 'सहभूर्धान्तिर्वारा' से वाक्य मूजब कोई पण स्थले साक्षरोनी नजरे हुँ भूलेलो देखाउं तो तेओ मने क्षमा करशे अने मने फरीथी भूल न थवा माटे सूचना करशे तो तेओनो हुँ आभार मानीश. वीरवर्ष २४३८ प्राकृतभाषोपासक-- कार्तिक कृष्ण अष्टमी. बेचर जीवराज. श्रीजनयशोविजयसंस्कृतपाठशाला. वाराणसी. ( काठीयावाड) वला.

·No text on this page.

·अनुक्रमणिका. Hinmens- १ विपय. पानु मंगलादि तथा साधारण सूचना अने वर्णमाला. वर्तमान काळना अणे पुरुपना एकवचन, धातुओ, तेने लगता नियमो, प्राकृत, गूजराती वाक्यो. वर्तमानकाळना त्रणे पुरुपना बहुवचन- बीजं पूर्ववत्, धातुओ अने वाक्यो. स्वरान्त धातुओ, तेने लगता नियमो, संधिना नियमो अने वाक्यो. प्रश्नो अने उपसगा. प्रथमा विभक्ति, अकारांत, इकारांत, उकारांत, पुंलिंग तथा नपुंसक; अव्यय अने वाक्यो. चालु शब्दो, बीजी विभक्तिः अने वाक्यो. चालु शब्दो, विशेषणो, तृतीय विभक्ति अने वाक्यो. २३ चालु शब्दो, 'चतुर्थी, पंचमी, पष्ठी, अने वाक्यो. चालु शब्दो, सप्तमी, संबोधन अने वाक्यो. सारांश ( पूर्वोक्त शब्दनां सर्वविभक्तिनां रूपो ) तथा प्रश्नो. संख्यावाचक शब्दो, अव्ययो, आकारांत पुंलिंग. संपूर्ण आज्ञार्थ, विध्यर्थ, शब्दो, धातुओ, तत्संबन्धि नियमो अने वाक्यो, ४५ धातु, शब्दो अने वाक्यो. स्त्रीलिंग, आकारांत, इकारांत, उकारांत, ऊकारांत शब्दो, प्रथमा, तथा द्वितीया विभक्ति, परचुरण शब्दो, धातुओ अने वाक्यो. तृतीया, चतुर्थी, पंचमी, पष्ठी, सप्तमी, संबोधन, चालु शब्दो, धातुओ अने वाक्यो. सारांश (पूर्वोक्त शब्दना बधां रूपो) तथा सवाल. भूतकालना सधळा प्रत्ययो, धातुओ, शब्दो अने वाक्यो. धातु, ऋकारान्त शब्दोमा रूपाख्यान अने वाक्यो. भविष्यत्काल, क्रियातिपत्तिना सघळा प्रत्ययो, धातुओ, शब्दो अने वाक्यो. ७३ धातओ, शब्दो अने वाक्यो. m m 0 ·( २ ) विषय. पान. सवालो. कर्मणि, भावे प्रयोग, अपवादि धातुओ, शब्दो अने वापयो हेत्वर्थ कृदन्त, संबन्धक भूत कृदन्त, वर्तमान कृदन्त, कर्मणि भूत कृदन्त, अनियमित कृदन्त, शब्दो, धातुओ अने वाक्यो. सवालो. प्रेरकभेद, तेने लगता सामान्य विशेष नियमो, धातुओ, शब्दो अने वाक्यो चालु-प्रेरक भेद, तेथी थता कृदन्तो, धातुओ, शब्दो अने वाक्यो. सवाल. केटलाएक कृदन्तो तथा तद्वितना प्रत्ययो, शब्दो, धातुओ अने वाक्यो. नकारांत शब्दो, तेने लगता प्रत्ययो, अने तेनां रूपी, बीजा शब्दा, धातुओ अने वाक्यो. सवाल. सर्वादिशब्दो, बीजाशब्दो, धातुओ, सर्वादिना अणे लिंगनां रूपो अने वाक्यो. किं शब्द, तेने लगता वणे लिंगना नियमो, तेनां रूपो, शब्दो, धातुओ अने वाक्यो. यद्, तद्- शब्द, तेने लगता सर्वलिंगी नियमो, तेनां रूपो, बीजा शब्दो, धातओ अने वाक्यो. अदस् शब्द, तेने लगता श्रणे लिंगना नियमो, तेनां रूपो, बीजा शब्दो, धातुओ अने वाक्यो. १२३ इदम्-शब्द, तेना नियमो, रूपो; बीजा शब्दो धातुओ अने वाक्यो. एतद्, युष्मद्, अस्मद्नां बधां रूपो, तेना नियमो, बीजा शब्दों, धातुओ अने वाक्यो. संस्कृत शब्दोथी प्राकृत शब्दो बनाववाना नियमो. १३७ समासाख्यान अने शब्दो. उपदेशजनक प्राकृत श्लोको ( गाथाओ) एक प्राकृत अधूरी कथा, लेखकना पूज्योर्नु नामोल्लेविन तथा ग्रन्थसमाप्तिनी प्रार्थना. शब्दकोश.

·अहम् श्रीविजयधर्मसूरिगुरुम्यो नमः । प्राकृतमार्गोपदेशिका। सिद्धत्थं सिद्धत्यांगयं गमिअमोहकोहसन्दोहं । भासासमूहविबुहं विवुहबुहनयं जिणं वीरं ॥ १ ॥ सव्वण्णु कलिकाले आयरिअं हेमचन्दभगवन्तं । सत्थविसारदजइणायरिअं गुरुं धम्ममूरिन्दं ॥२॥ कुणन्ति विग्धनासं जिणमुहसुहमंडवनडीसमाणं । सुअदेवअं अ सुद्धं अमञ्चमहणिजपयजुगलं ॥३॥ सँड्ढाजुत्तं धम्मे पिअरं जीवरायमुत्तमं माअं । बन्धवं हरिसचन्दं मह पिन्नाणदाणनिआणं ॥ ४॥ सोयरं वन्दिऊणं वुच्छं पाययमग्गोवदेसि । वालाणं बोहत्थं गुरुसुकिवाए मन्दपवरी ॥ ५ ॥ ( कुलयं) १ वीतराग श्रीवीरभगवानने नमस्कार. २ कलिकालसर्वज्ञ प्रभुश्रीहेमचन्द्राचार्यने तथा पूज्यपादगुरुश्रीशास्त्रविशारद जैनाचार्य श्री विजयधर्ममूरिने वंदना. ३ श्रीश्रुतदेवताने प्रणमन. ४ पूज्य श्रीपिता तथा माताने तथा परमपूज्य उपकारी ज्येष्ठबंधु हर्ष- चन्द्रभाइने प्रणाम. ५ लेखक पोतानी लघुतापूर्वक अधिकारी, प्रयोजन तथा आभधेयर्नु सूचन करेछे.

·( २ ) साधारण सूचना. . १ अर्हि लखाता दरेक नियमो श्रीहेमचन्द्राचार्यविरचित सिद्धहेम व्याकरणने अनुसारेज जाणवा. २ प्राकृतमां (संस्कृतमा जेम थाय छे तेम ) द्विवचननो प्रयोग श्रतो नथी, परंतु तेने बदले 'बे' संख्यानो वाचक — द्वि' शब्द जोडी बहुवचनमा प्रयोग थायछे. ३ प्राकृतमां चतुर्थी विभक्तिने बदले पष्ठी विभक्ति वपराय छे, परंतु कोइ ठेकाणे चोथी विभक्तिर्नु एकवचम संस्कृतनी तुल्य पण थायछे. संस्कृत शब्द माहेला जोडाक्षरो प्राकृतमा विशेष नियमोथी फारफेर कर्या सिवाय वपराता नथी. अस् ( थq ).' धातुने छोडीने प्राकृतमां दरेक धातुओनी सरखी प्रक्रिया होवाभी अहीं गण, आत्मनेपद तथा परस्मैपद संबंधी विभाग करवामां आवशे नहि. ४ ५ women वर्णमाला. प्राकृतमा वपराता मूलाक्षर नीचे प्रमाणे: स्वर- अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ए, ओ. व्यञ्जन- क्, ख, ग, घ, ङ्, च्, छ्, ज्, झ, ञ् , , , द् , ण, त्, थ्, द्, ध, न्; प, फ, ब, भ, म्; य, र, ल, व, स् , ह .

·( ३ ) पाठ १लो. वर्तमान काळ; - एकवचनना प्रत्ययो- मि. २ सि, से. १ पुरुष, ३ " इ, ए, - बोल्लू-बोलवू. सोल्लू-रांधवं. जाण-जाणवु. हण्-मार. पुच्छ्-पूछq. गरिह-निंदा करवी. धातु- तोड्-तोडq. बीह-बी. पिज्ज-बीवं. पड्-पडवू. देख-देख. छज्ज्-शोभq. जेम्-जमवू. - १ दरेक व्यञ्जनान्त धातुओने दरेक काळना पुरुषबोधक प्रत्ययो लगाडतां पहेलां विकरण प्रत्यय 'अ' उमेरवामां आवेछे, जे- मके-बोल्ल्+अ+इबोल्लइ. २ पहेला पुरुषना 'मि' प्रत्ययनी पूर्वना 'अ'नो 'आ' विकल्पे थायछे. जेमके-रिह+मि गरिहामि, गरिहमि. ३ ज्यारे धातु विकरण द्वारा अकारांत थयो होय अथवा मूलथीज अकारान्त होय त्यारेज बीजा तथा त्रीजा पुरुषना 'से' तथा 'ए' प्रत्ययो लगाडवामां आवेछे. प्रत्युदाहरण- वा+सिवासि, वा+इन्वाइ. ४ वर्तमान काळ, भविष्यकाळ, आज्ञार्थ तथा विध्यर्थना प्रत्ययो ·अने वर्तमान कृदन्तमा आवता दरेक प्रत्ययोनी पूर्वना विक- रणना 'अ' नो 'ए' विकल्पे थायछे. जेमके- योलेइ, बोल्लइ. ५ धातुओ पछी आवेला वर्तमानकाळ, भविष्यकाळ, आज्ञार्थ तथा विध्यर्थना तमाम प्रत्ययोने ठेकाणे 'ज' अने 'ज्जा' एवा के आदशो विकल्पे थायछे. जेमके-बोल्लेज, बोल्लेज्जा, बोल्लइ. 'ज' अने 'जा' नी पूर्वना 'अ' नो 'ए' नित्य थाय छे. 'वोल्ल' धातुना त्रणे पुरुषनां एकवचननां रूपो- १ पु० बोल्लेमि, बोल्लामि, बोल्लेज्ज, बोलेज्जा, बोल्लमि. २ पु० बोल्लेसि, बोल्लसि; बोल्लेसे, बोल्लसे; बोल्लेज्ज, बोल्लेज्जा. ३ पु० बोल्लेइ, बोल्लइ; बोल्लेए; बोल्लए, बोल्लेज्ज, बोल्लेज्जा. वाक्यो- आणमि। हि। बीहसि। हणमि । नवमि । अस्थि । चला। सोल्लेज्ज। देक्खइ। डहामि । पुच्छेज्जा। छज्जामि। सि। गरिहामि । 'पिज्जसे। जीवसि। चयसे। जेमेसि । तोडे । हो। पडा धातु- जिव् , जीव-जीवq. चय्-छोडवू. नव-नमवं. चल्-~चालवू. डह-बाळवं. *अस्थq. InHeaumaanindeaanemy * भूतकाळना प्रत्ययोने छोडीने दरेक काळना प्रत्ययोनी साथे अस् धातुनु 'अत्थि' रूप थापछे, पण 'सि' प्रत्यय साथे 'अस्' नुं रूप 'सि' ज थायछे, तथा 'मि' प्रत्यय साथे 'अस्' नुं रूप 'सि' विकल्पे थायछे, तेमज बहुवचनना 'मो' भने 'म' प्रत्ययानी साथे 'अस्' नुं रूप 'झो' तया 'म' विकल्पे थायने.

·( ५ ) (हुं) बीउंछं. (ते) मारेछे. (ते) जमेछे. (ते) चालेछे. (हुं) चालुंछं. (ते) बीएछे. (तुं) पूछेछे. (ते) पडेछे. गुजराती वाक्यो- (हुं) बढुंछु. (ते) छोडेछे. (हुँ) बोलुंछं. (ते) छे. (तुं) जाणछे. । (ते) जाणछे. (तुं) नमेछे. (तुं) जीवेछे. (ते) देखछे. (९) जाणुछ. (ते.) राधेछे. (तुं) छे. (हुं) छं. (ते) बळेछे. (तुं) शोभेछे. (अमे) छीए. (तुं) बीएछे. पाठ २ जो. द्विवचनवाळा वाक्यतुं प्राकृत करवा माटे प्रथमा तथा द्वितीया विभक्तिना 'द्वि' शब्दनां रूपो आपीए छीए- दुण्णि, विण्णि, दोणि, वेण्णि दुवे, दो, वे. जेमके-दुवे नविमो-अमे बे नमीए छीए. वर्तमान काळ ( चालु) बहुवचनना प्रत्ययो- - १ पु० मो, मु, म. २ पु० इत्था, ह. ३ पु० न्ति, न्ते, इरे.

·( ६ ) धातु- - गच्छ्-जवं. नस्स्-नाश थवो. सिज्झ्-सिद्ध थq. गेह-ग्रहण करवू, लेवु. मुज्झ्-मुंझावं, घेला थq. नच्न् नाचवू. बुझ् जाणवू. पूस -पोषण कर. वेद-वींट. फास्-स्पर्श करबो, अडकवू. वन्द्-नमवू. जुज्झ्-लडQ. वाक्यो- नश्चिमो। वेढन्ते । नश्चिरे । पूसिम । बीहामो । चयित्था । नच्चेह । गेण्हेह् । डहेजा। जाणाम। वे पुच्छिमो । मुज्झित्था । गच्छन्ति । बुज्झेजा। नस्सामो। सोल्लिरे ! जुज्झिमो। नविमो। दो बोल्लामो। सिझेज । जीवेज। प्रथम पु० ना बहुवचनना प्रत्ययो पर छतां पूर्वना 'अ' नो 'आ' तथा 'इ' विकल्पे थायछे. जेमके नचामो, नश्चिमो, नश्चमो. २ ज्यारे स्वर पर होय त्यारे पूर्वनो स्वर लोपायछे. नञ्च+इरे- नविरे. आ नियम अमुक स्थळेज वपराय छे. माटे वापरनारे प्रयोग उपर ध्यान आप.

·( ७ ) धातु- कह-कहे. निन्द-निंदवं. कुण, कर-करवू. सूस्-सूकावं. रूस्--रोष करवो. तर-तर. सुण्-सांभळवं. जिण्-जित. चिण्-एकलै कर. वाक्यो- ( अमे ) पालीए छीए. ( तमे ) लो छो. ( अमे ) जाणीए छीए. ( तेओ) पडेछे. (तमे) वीटोछो. (तमे) देखोछो. ( तमे ) एकटुं करोछो. ( तेओ) सांभळेछे. ( अमे ) मुंझाइए छीए. ( तेओ ) जीतेछे. ( अमे ) लडीए छीए. ( तेओ) नमेछे. ( अमे) निंदीए छीए. ( तेओ ) लेछे. ( तमे ) बे मुंझाओछो. ( तेओ] सूकायछे. ( तेओ ) बे नाचेछे. ( अमे ) कहीए छीए. तमे ) तोडोछो. ( तेओ ) स्पर्श करेछे. ( तेओ) जविछे. ( अमे ) करीए छीए. (तमे) छो. (तेओ) पीएछे. ( तमे ) बे शोभोछो. ( तेओ ) बे सांभळेछे. ( तेओ) तरेछे. ( तेओ) रांधेछे. ( अमे ) रोष करीए छीए. - ·( ८ ) सुमर -याद कर. छिन्द्-छेदq. पुण्-पवित्र कर. थुण्-स्तुति करवी. वच्च-जवं. लह-साफ कर. कुज्झ्-क्रोध करवो. पाठ ३ जो. धातु- लुण्--कापवू, लणवं. गण्ठ-गुंथq. गज्ज-गाजवं. भिन्द-भेदq, तोडबुं. सिञ्च-सिंचq. मच्च-मद करवो, हर्ष करवो. amentaririedomsimetaMore - थुणिमो । लुणह। पुणिमो। वाक्यो- कुज्झन्ते । गण्ठन्ति । लुहाम। दुवे सिञ्चन्ति । गज्जामु। सुमरिमु । नवह। वञ्चामु। पडिमो। दो देक्खिरे । पुच्छन्ति । बोल्लह । बीहन्ते । जाणिरे । हणन्ति । मच्चिम । छिन्दिमु । भिन्दिरे । बे [अमे ] गुंथीए छीए. [ तेओ ] शुद्ध करेछे. [ अमे ] सिंचीए. छीए. [ तेओ ] स्तुति करेछे. [ अमे] कोपीए छीएं. [ अमे ] नमीए छीए. [ तेओ ] स्मरण करेछे. [ तेओ ] जायछे. [ तमे ] हर्ष करोछो. [ हुं ] कापुंछं. [ ते ] सांभळेछे. [ हुं ] थाउंछु. [ अमे ] जीवीए छीए. तेओ । बळेछे. " ·( ९) [तमे ] पडोछो. [अमे] निंदा करीए छीए. [अमे ] मारीए छीए. [ तुं] तरेछे. [हुं] वीटुंछं. [हुं] बीउंछु. [ तमे ] बे तरोछो. [तमे] क्रोध करोछो. [तमे ] पवित्र करोछो. [अमे] देखीए छीए. [अमे] पूछीए छीए. [हुं] शुद्ध करुंछु. [तेओ] गाजेछे. [ते ] बे नमेछे. [ तमे ] रांधोछो. हुं] पीउंछु. [तेओ] शोभेछे. [ ते ] वांदेछे. •hon हो--थq. गा--गावं. or पाठ४ थो. झा-ध्यान करवू. जा -जवं. मिला--म्लान थर्बु, करमा. दा--देवू, आपq. धा--दोड. खा-खावं. वा--वावं. चिइच्छ--चिकित्सा करवी. अकारान्त सिवायना स्वरान्त धातुओने विकरण प्रत्यय 'अ' विकल्पे लागेछे, उदाहरण-होअइ, होइ. स्वरान्त धातुओ पछी आवेला वर्तमानकाळ, भविष्यकाळ, आज्ञार्थ तथा विध्यर्थना सघळा प्रत्ययोनी पूर्वे, 'ज' तथा 'जा' एवा आगमो विकल्पे मूकवामां आवेछे. जेमके-होज्जइ, होज्जाइ, होज, होजा. ३ 'खा' तथा 'धा' धातुओने बधा काळना बहुवचनना प्रत्ययो लागतां तेओने बदले अनुक्रमे 'खाद्' तथा 'धाव्' वापरवामां आवेछे. * ( जुओ पाठ १ नियम ५ मो) २ Popunam ·संधिना नियमो. १ प्राकृतमां अंतरंग ( एटलेके एकज पदनी अंदर ये म्वरो साथे आव्या होय तोपण ) मंधि थतो गथी, किंतु बहिरग (एटलेके बे पदोनी वञ्चे ) संधि विकल्पे थायछ. उदाहरण-वि- सम + आयवो-विसमायवो, विसमआयवो. २ भिन्न पदमा पण इ, ई, उ, ऊ पछी विजातीय स्वर आवे तो संधि थतो नथी. जेमके-हरी + उंघए ३ भिन्नपदमां पण ए, ओ पछी कोइ पण स्वर आन्यो होय तो तेनो संधि थतो नथी. जेमके-रामो+अञ्चइ. ४ क्रियापद पछी कोइ पण स्वर आव्यो होय तो तेनो संधि थतो नथी. जेम-होइ + इह, होइ इह. धातु- अच्च्-पूजवं. वड्ढ -वधवं. जग्ग-जागवं. उंघ -उंघवं. तोल् तोळ. वीसर-भूलवं. भमड् - भमवं. Han रुव्- रोवू. जम्म्-जन्मवं. वाक्यो- RA झाइ। चिइच्छसे । वान्ते । होज्जह । खाआसि । गाइत्था। जासे। उघिरे । मिलामि | जग्गन्ते । सिश्चिमो। वीसरामि । वामु। रुवह।

·( ११ ) देन्ति । वड्ढन्ते । झाअन्ति । जम्मसि । जन्ति । भमडेज्ज । होज्जा । होज्जह । अच्चसे। जग्गह। संयुक्तव्य जननी पूर्वना दीर्घस्वरनो प्रायः हस्व थायछे. जा+न्ति जन्ति; दा+अ+न्ति= दा++न्ति देन्ति दिन्ति. - अमे ) बे ध्यान करीए छीए. ( तेओ) बे गायछे. (तमे ) बे जाओछो. (तेओ) वधेछे. ( अमे ) बे करमाइए छीए. ( अमे) उंघिए छीए. (तेओ) बे पूजेछे. ( तुं) सींचछे. ( तमे ) बे जीतोछो. (ते ) नमेछे. (तेओ) याद करेछे. ( तेओ) ये रांधेछे. (तमे ) बे दोडोछो. ( अमे ) जीवीए छीए. हुं) पीउँछु. (तुं ) भूलेछे. ( तेओ ) भमेछे. ( तमे ) बे पूछोछो. ( तेओ) पेदा थायछे. ( अमे ) बे जाणीए छीए. (तेओ ) छोडेछे. ( हुं ) बढुंछं. (तेओ) वे मुंझायछे. ( अमे ) बे बीइए छीए. (सेओ) बे ग्रहण करेछे. ( हुँ ) आपुंछं. (तेओ) गरजेछे. ma उपरना चार पाठमांथी केटलाएक प्रश्नो:- १ प्राकृतभापामां वपराता स्वरो तथा व्यंजनो गणी बतावो, तथा वचनो केटलां छे, ते कहो. १ ·( १२ ) ३ २ होअइ, बोल्लेइ, खाए, ते रूपोनी अंदर बे स्वर साथे होवा छतां संधि केम न थयो ? क्या धातुओने विकरणप्रत्यय नित्य लागेछे, तथा क्या धातु- ओने विकल्पे लागेछे, ते बतावो. ४ होइ + अच्चेइ, बोल्लन्ते + उंघन्ति, अहीं भिन्न पदोमां स्वर- संधि केम न थयो ?. प्रथम पुरुषना एकवचनना 'मि,' तथा बहुवचनना 'मो,' 'मु,' 'म,' प्रत्ययोनी पूर्वना अकारनुं शुं थायछे ? 'ज्ज' तथा 'ज्जा' आ बे, आदेशरूपे तथा आगमरूपेक्यां वपरायछे ?. अम् , खा, दा, हो, लुण आ धातुओनां केटलांक रूपो लालो. धा ( दोडवू ) धातुनुं इरे प्रत्यय पर छतां केवु रुप थाय !. ६ ८ -- उवसग्ग उपसर्ग धातुनी पूर्व आवी घj करीने धातुना असल अर्धमा न्यूनाधिक्य करी विशेष अर्थ बतावेछ. मुख्य उपसर्ग नीचे मुजबः- १ अइ-हद बहार; अइबोल्लेइ-ते हद बहार बोलेछ. २ अणु- पाछळ, सरग्यु; अणुगच्छइ-ते पाछळ जायछे, अणुकरद- ते अनुकरण करेछे. ३ अहि- उपर; अहिगच्छइ-ते उपर जायछे, ते मेळवेछे, एटले जाणी जायछे. ४ अहि- तरफ, पासे; अहिंगच्छिज्जा-तेओ तरफ जायछे, तेओ पासे जायछे. ५ आ- सुधी, उलटुं; आगच्छइ-ते आवेछे. ६ अव, ओ- नीचे, दूर; अवतरद, ओतरइ; नीचे जायछे, उतरछे:

·( १३ )
७
८
उ- उंचे; : उग्गच्छइ-उंचे जायछे, उगेछे.
उव, ओ, ऊ-- पासे; उवपडइ, ओपडइ, ऊपडइ-पासे पडेछे.
९ णि, नि- नीचे, हमेशां; निपडइ-नीचे पडेछे. णिथुणइ-निरंतर
स्तुति करेछे.
१० प-- आगळ; पजाइ-आगळ जायछे.
११ पडि-- सामुं; पडिबोल्लइ-सामुं बोलेछे.
१२ परा-- सामुं, उलटुं; पराहोइ-सामो थायछ, पराभवकरेछे (हरावेछे)
पराजिणइ-- पराजय करेछे.
१३ वि- विशेष, नहि; विपुणइ-विशेष पवित्र करेछे. वियुजइ-वि-
योग करेछे
१४ सं-- एकठा, साथे; संचलइ-साथे चालेछे.
पाठ ५ मो.
प्रथमा विभक्ति.
१. अकारान्त नाम.
प्रत्ययो-
एकवचन.
पुंलिंग. ओ
नपुंसकलिंग. म्
अिरिहंतो.
वणं.
अनेकवचन.
आ.
इं, इँ, णि.
अरिहंता.
वणाई, वणाइँ, वणाणि.
• (पाट ३० नियम बारमो (अ) जुओ)
+ ( जुओ पाट २. नियम २.)

·( १४ ) समुद्द- दरियो. सग्ग---स्वर्ग. नाम (पुंलिंग) अरिहंत हरिस- हर्ष. अरुहंत पूज्य, राग- *नयणः -आंख द्वेपरहित देव. अरहंत निव-राजा, नृप. आयरिअ आइरिअ आचार्य,गणनो स्वामी. चन्द- चंद्रमा. अज्ज- वैश्य, वाणीओ. बुह-डाह्यो माणस. उवज्झाय हत्थ-हाथ. ओज्झाय उपाध्याय, पाठक. पवण-वायरो, पवन. 'ऊज्झाय आइच-- सूर्य, आदित्य. लोअ- लोक. खमासमण- साधु. नर जीव- जीव. पुरुष. णर काउसग्ग--शरीरनो त्याग,कायोत्सर्ग. विबुह-देव. इन्द-इन्द्र. १ नपुंसकलिंग नामोनी पहेली तथा बीजी विभक्तिना बहुवचननी पूर्वना इस्व स्वरनो दीर्घ थायछे. जेमके- वणाई, वारीइं, महूई, म. हूई, महूणि. (नपुंसकलिंग) मत्थय-माथु. राईव- कमल, राजीव. पाव-पाप. मंगल-पवित्र क्रिया नाण वण--जंगल, वन. ज्ञान णाण धण-धन, दोलत. दसण-श्रद्धा, सम्यक्त्व. मित्त-मित्र. धम्म- धर्म. * प्राकृतमा 'आंख' वाची दरेक शब्दो विकल्प पुंलिगमां वापरी शकायछे.

·( १५ ) चरण --चारित्र. वेयावच्च-सेवा. खित्त-क्षेत्र, खेतर. वत्थ-वस्त्र. सुह-सुख. मुह- मुख, मोहूं. नयण-आंख. २ पदने अन्ते मकारनो अनुस्वार नित्य थायछे. परन्तु तेनी पछी कोइ स्वर आव्यो होय तो तेनो अनुस्वार विकल्पे थायछे. जेमके-- धणम्=धणं. वणम् अस्थि-वणं अस्थि, वणमत्थि. वाक्यो- अरिहंतो पुणइ । धम्मा पूसन्ति । बुहो बुज्झइ । लोओ लुणइ। दुवे वणाई डहन्ति । निवो खाअइ । नयणाई देक्खन्ति । पावं सूसइ । नाणं अस्थि । राईवाइँ छज्जन्ति । वत्थं पडइ । मत्थयं नवइ । मंगलं होइ। खित्तं नस्सइ। नरो धाइ। ऊज्झायो बोल्लइ। दुण्णि हत्था चिणन्ते । समुद्दो गज्जिज्जा । णरा जीविरे। इन्दो जिणइ। हरिसा होन्ति । पवणो वाइ। चांदो शोभेछे. राजाओ वांदेछे. आचार्थ पूछेछे. वाणिओ तोळेछे. 'शरीरनो त्याग' थायछे. सूर्य उगेछे. बे मित्रो स्मरण करछे. कमलो करमायछे.

·( १६ ) शरीर वधेछे. साधुओ जाणेछे. माणसो निंदेछे. धर्म पवित्रकरेछे. बे कमलो पडेछे. देवो तजेछे. बे माणसो रांधेळे. डाह्या माणसो जीतले. माधुं सूकायछे. हाथ देछे. पाठक जमेछे. २. इकारान्त तथा उकारान्त नाम, प्रत्ययो- एकवचन बहुवचन पुंलिंग. णो, अओ, अउ, ई. नपुंसकलिंग. म् इं, इँ, णि. जलही जलहिणो, जलहओ, जलहउ, जलही. भाणू भाणुणो, भाणओ, भाणउ, भाणवो भाणू. दहि महुँ दहीइं, दही, दहीणि. महूई, महूइँ, मणि. पुंलिंग तथा स्त्रीलिंगना इकारान्त, उकारान्त, शब्दोनो अन्त्य- स्वर प्रथमाना एकवचनमां दीर्घ थायछे. पुं० सुविही, भाणू, स्त्री० बुद्धी, घेणू. इकारान्त तथा उकारान्त नामोनां रूपो, प्रत्ययो विगैरेनी बाब- तोमा मळतां होवाथी उकारान्तनां रूपो पण साथेज आपवामां आवेछे, पुंलिंगमा तफावत मात्र एटलोज के प्रथमाना बहुवचनमां + (जुओ पाठ २ नियम २ ·१७ ) इसि | साधु. 'अवो' प्रत्यय वधारे लागेछे. तेमज प्रथमा तथा द्वितीयाना बहुव- चनना 'ई' प्रत्ययने बदले 'ऊ' लागेछे- भाणवो (प्र० नुं ), भाणू (प्र. द्वि० नुं ) बहुवचन. नाम [ पुंलिंग] सुविहि-नवमा तीर्थकरनुं नाम. विमाणवासि-वैमानिक देव. सरयरवि-शरदऋतुनो सूर्य. रिस] सरयससि-शरदऋतुनो चन्द्र. धरणीधरवइ-मेरुपर्वत, चक्रवर्ती. सत्तु-शत्रु. तिअसगणवइ-इन्द्र. असि-तलवार. नरवइ-राजा. हरि-इंद्र, सिंह. धणवइ-शेठ, धनवान. जलहि-समुद्र. मुणिवइ-मुनिराज. निवइ--राजा. दुंदुहि-देवताइ वाजूं. अच्छि--आंख. जोइसवासि-ज्योतिष्क देव तरणि--सूर्य. ( सूर्यविगेरे ). भाणु--सूर्य. भुअगवइ-शेषनाग. - (नपुंसकलिंग) अच्छि-आंख. वारि--पाणी. महु-मध. (अव्यय) न-नहि. -नक्की. - ·( १८ ) वाक्यो- सरयससी छज्जा। धरणीधरवउ जुज्झन्ति । नरवइणो वंदिरे। तिअसगणवई जिणइ । धणवई कहेज्ज । दुंदुही गज्जन्ति । भुअगवई चलइ । तरणी भमडेइ। दुवे रिसिणो नवन्ति । सत्तुणो कुज्झन्ति । वारिं डहइ। महूइँ पडन्ति । दहिमस्थि । दुण्णि अच्छीइंच देवखन्ति। सुविही न कुज्झइ। Home wittal- तलवार कापेछे. बे इंद्रो जायछे. समुद्र वधेछे. सूर्य पूजेछे. शरदऋतुनो चंद्र दोडेछे. वैमानिक देवो नाचेछे. ऋषिओ जमेछे. धनवानो उघता नथी. मुनिराजो ध्यान करेछे. मध सुकातुं नथी. अरिहंतो क्रोध करताज नथी. डाह्या माणसो याद करेछे. राजा जीवेछे. ज्योतिष्क देवो गायछे. पाठ ६ हो. द्वितीया विभक्ति. १. अकारान्त नाम. एकवचन- बहुवचन. पुंलिंग म् ए, आ. अरिहंतं. अरिहंते, अरिहंता. नपुंसकलिंग-प्रथमा प्रमाणे. ।

·( १९ ) मुक्ख-मोक्ष. नाम (पुंलिंग) वीर-चोवीसमा तीर्थकर, योद्धो. विणय-विनय, नम्रता. दुक्खक्खय-दुःखनो क्षय. सावअ-श्रावक. लोगविरुद्धच्चाअ-लोकथी पण्ण-बुद्धिमान माणस. विरुद्धनो त्याग. मुत्त-मोक्षनो जीव. सीस-चेलो, शिष्य. जलण-अमि. सिंघ-सिंह. पाहाण-पत्थर. थूण संख-शंख. चोर. थेण इंगाल-अंगारो. भगवन्त-ज्ञानवान, पूज्य. जणय-बाप, पिता. भवसायर-संसाररूप समुद्र. अंब--आंबो. नमोक्कार सीह--सिंह. नमस्कार. नमुक्कार भिच्च-नोकर. सावगधम्म-श्रावकनो धर्म (बारव्रत). पाय--पग. मणुअ-माणस. पुत्त-दीकरो. पुरिस--पुरुष. - " (नपुंसकलिंग) तत्त-तत्त्व, स्वरूप. सिव--कल्याण, मोक्ष. तण-घास. चेइअ-देव मन्दिर. कम्म-कर्म, कार्य. पायच्छित्त-पाप, शोधन. मांस. मास दोगश्च--दुर्गति. सरीर--शरीर. रुक्ख--वृक्ष, झाड. नयर-शहेर. मंस ।

·- वाक्यो- संखा गज्जन्ति । पवणा बाअन्ति । वीरो तत्तं कहेइ । पाहाणा पडेज्जा। पुत्तो जणयं थुणइ । भिच्चा कम्मं वीसरन्ति । चन्दो पविसइ । पुरिसा तत्तं सुमरेज्ज । भगवन्ता भवसायरं तरन्ति । रिसी नयरं पुणइ। सीसा विणयं कुणन्ति। सीहा तणं न भक्खन्ति । सावओ सावगधम्मं रक्स्वइ । वीरा दुक्खक्खयं करन्ति । पण्णो भगवन्तं अच्चेइ । मुणिवइणो चेअं गच्छन्ति । जलणो रुक्खं डहइ। नरवई सिवं गेण्हइ । थेणा अम्बं तोडन्ति । वारि सूसइ । बुहा मुक्खं जन्ति । जणो मुहं देक्खइ । मणुआ पायच्छित्तं करन्ति । इसिणो फलाई जेमन्ति । सिंघा मंसं खादन्ति । महूई पिज्जन्ति । मुत्ता जग्गन्ति च । हरी सग्गं न चयइ। धणाणि वड्ढन्ति। लोको पापने निन्देछे. ऋषिओ चारित्रने पाळेछे. चोरो दुर्गतिने ग्रहण करेछे. ये शिष्यो पगने शुद्ध करेछे. दीकराओ रडेछे. पिता भमेछे. बे सिंह" मांस खायछे. (तमे) बे फळ खाओछो. नोकरो मध पीछे. वीरो कल्याण करेछे. पवनो झाडने स्पर्शले. डाह्या पुरुपो पापने छेदेछे. वाणिआओ धननुं ध्यान करेछे. ( अमे) झाडोने सींचीए छीए- माणसो कमलोने कापे. (तेओ) बे नमस्कार करेछे. शत्रुओ मुंझाय. चोर दोडेछे. (अमे) ज्ञानने एकहुं करीए छीए. (तमे) बे वस्त्रोने वीटोछो. "।

·( २१ ) वृक्षो वधेछे. बे नोकरो रांधेछे. सिंह गरजछे. (तमे) बे गुंथोछो. उपाध्याय बे शिष्यने धर्म कहेछे. मुनिराजो धनने तजेछे. (तेओ) बे वे क्षेत्रने शुद्ध करेछे. (अमे) पापने जाणताज नथी. २. इकारान्त, उकारान्त नाम. प्रत्यय- पुंलिंग- - एकवचन बहुवचन म्- णो, ई. जलहिं. जलहिणो, जलही. भाj. नपुंसकलिंग-प्रथमा प्रमाणे. भाणुणो, भाणू . H नाम (पुंलिंग) सन्ति--शान्तिनाथ तीर्थकरनुं नाम. अलि भ्रमर, मधमाखी. मुणि - साधु. अगणि- अग्नि. हत्थि - हस्ती, हाथी. दवग्गि - दावानल. वाहि - रोग. विहि - विधि, नसीब. गुरु - धर्मोपदेशक. कलि-कजीओ. असणि-बज्र. मणि -- मणि. मेह - मेघ, बरसाद अहिवइ - स्वामी, उपरी. फलिह-स्फटिक. सारहि - सारथी, रथ हांकनार. अन्धु - कूवो. जन्तु-जीव. थाणु - महादेव. , निसंस- क्रूर.

·( २२ ) (नपुंसकलिंग) अररि--कपट. जउजतु, लाख. जाणु- साथळ. खाणु-स्थाणु, खीलो. ( अव्यय) * अपि-- पण इच्छ - इच्छg. प+ विम् – प्रवेश करवो. रक्स - पाळवं. सलह - श्लाघा करवी, प्रशंसा मच्छ् -- बेसवं. करवी.. अणु + कुण् - अनुकरण करवू. वि + हर् - विहार करवो, फरवं. आ + गच्छ् - आवq. सन्नाम् आदर करवो. वाक्यो- हरिणो हणन्ति हत्थिं । दुवे आइच्चं नविमु । मुणिणो अगणिपि न फासन्ति । भिच्चा अहिवई अणुकुणन्ति । अली विहरन्ति । दुवे अच्छेह । वारिं सिञ्चन्ति मेहा । मुणिवइणो सिवं च्च इच्छन्ति । सारहिणो अहिवई सन्नामते । निसंसा पावं गेण्हन्ति । निसंसो हणिज्ज हरिणो। दो सन्तिमच्चिम । सन्ति सलहेज्जा हरउ । निवइं नरा नवन्ति । विही वाहिणो न भिन्दइ । जंतुणो अररिं करन्ति । हत्थिनेवि सीहं जिणेन्ति । विहरन्ति सिंघा। वारीइँ अन्धुं पविसन्ति । जउं डहइ । * आ अव्यय कोइ पण पदथी पर आव्यो होय, तो तेनी आदिनो अकार विकल्पे लोपायछे तथा तेनी अंदरनो पकार ज्यारे स्वरथी पर होय त्यारे 'प' नो. 'व' थायछे. हरी+अपि-~-हरीवि, हरीअवि. जलं + अपि-~-जलंपि, जलमवि.

·( २३ ) मुणिणो कलिं नेच्छन्ति ।। खाणुं पडइ । असणी आगच्छइ। थाणुं सावआ फासन्ति विन। धणवइणो फलिहे चिणन्ति । १ । 'अ' के 'आ' पछी हस्व अथवा दीर्घ 'इ', 'उ' आवे तो तेओने बदले अनुक्रमे 'ए' अथवा 'ओ' विकल्पे मूकायछे. भमराओ मध खायछे. (अमे) नगरमा प्रवेश करीए छीए*. हुँ ) सिंहोने मारुंछं. व्याधिओने इन्द्रो जीते. सारथि रथने अडकछे. (तेओ) बे सांभलेछे. क्रूर माणसो तरवारोने इच्छेछे. सिंहो गुस्से थायछे. मुनिओ चारित्रने पाळेछे. हाथीओ गर्जना करेछे. पाणी अग्निने हणछे. दावानल वनने बाळेछे. मेघ वृक्षोनुं पोषण करछे. स्फटिक शोभेछे. वीरपुरुषो नसीबनो आदर भमराओ बेसेछे. करता नथी. बे दीकरा वस्त्रने गुंथेछे. हुं प्रवेश करुंछु. बाप साथलने साफ करेछे. (तमे) बे बेसोछो. शांतिनाथ कर्मोने छेदेछे. ऋषिओ मन्दिरे जायछे. * (अमे) कल्याणने इच्छीए छीए. पाठ ७मो. तृतीया विभक्ति. अकारान्त, इकारान्त तथा उकारान्त नाम. प्रत्ययो-- एकवचन. बहुवचन. पुंलिंग- एण हिं, हि, हि. अकारान्त नपुंसकलिंग-" * धातु सकर्मक होवार्थी द्वितीया वापरवी . Heman ·( २४ ) , णा अरिहंतेण. अरिहंतेहिं, अरिहंतेहि , अरिहंतेहि. वणेण. वणेहिं, वणेहि , वहि. इकारान्त तथा । पुलिंग- हिं, हि", हि. उकारान्त नपुंसकलिंग ." जलहिणा. जलहीहिं, जलहीहि, जलहीहि. भाणुणा. भाहिं, भाणूहि, भाणूहि. वारिणा. वारीहिं, वारीहि, वारीहि. महुणा. महाह, महि, महूहि. १ तृतीया तथा सप्तमीना बहुवचनना प्रत्ययो लगाडतां पहेला अन्य 'अ' नो 'ए' थायछे. अरिहंतहि; इत्यादि. २ तृतीयाना , पञ्चमीना 'तो' प्रत्यय सिवायना, पष्ठीना तेमज सप्तमीना बहुवचनना प्रत्ययो लगाडतां पहेला अन्त्य इकार तथा उकार दीर्घ थायछे, जेमके-जलहीहिं, भाणूहिं, वारीहिं, महूहि, जलहीओ, जलही उ, जलहीहितो, जलहीसुंतो,जलहीण, जलही- विगरे. ३ विभक्त्यन्त कोइ पण नाम ( नाम, सर्वनाम, विशेषण ) ने छेडे “ण' अथवा 'सु' होय तो विकल्पे तेने बदले '' तथा 'सुं थायछे. अरिहंतेणं, अरिहंतेसुं, अरिहंतेण, अरिहंतेसु. नाम (पुंलिंग) भरहेसर--भरतेश्वर, चक्रवर्तीनुं नाम- पाइक्क--पदाति, पाळो, पगेचालनार. कोह--क्रोध. उवहार--भेट, इनाम. सिलोग--श्लोक. जत्त-यल.

·( २५ ) दह-द्रह, कुंड. आतव -तडको. जिणद- तीर्थकर. बाण-तीर. सहसागार-सहसाकार. डंभ कपट. दंभ। कंदप्प-कामदेव. बाहुबलि-भरत राजानो भाइ. पयावइ-प्रजापति, ब्रह्मा. जक्ख-यक्ष. जइ-यति, साधु. सिहरि-पर्वत,शिखरी. करेणु-हाथी. महु-दारु, मदिरा. डसण दसण दांत. डंड दंड लाकडी. डोहल दोहल मनोरथ, दोहद. भाणु-किरण. साणु-शिखर. मत्थु-साथवो. डाह । बळवं. जीवाउ-जीवातु,जीवाडनारुं औषध. दाह कमंडलु-कमंडळ. (नपुंसकलिंग) धन्न-धान्य, अनाज. जन्त-संचो, यंत्र. इंधण बळतण. वयण-वचन. पाणिअ-पाणी. सुअ-श्रुत, आगम, सिद्धान्त. बल-लश्कर. निलंछण-चिह्न रहित करवू. रुप्प-रुपुं. चक्क-चक्र, पैहुं. मज्ज-मद्य, दारु. रयण-रत्न- सुवण्ण-सोनु. मण-मन. पुप्फ-पुप्प, फूल. जीविअ-जीवित, जिंदगी. दारु----काष्ठ, लाकडं. पुण्ण पुण्य. पीलु--पीलु. भूसण-घरेणुं कम्बु-शंख सत्तु-साथवो. , ·व्रती युक्त. * (विशेषण) सामाइअवयजुत्त-सामायिक विअट्टउउम कपट वगरना. वीअराय रागरहित. उज्जोअगर- उद्योतकर, प्रकाश समत्त सगम्त, सघळं. करनार. समत्थिा - समर्थन करेलु. (अव्यय) सइ-सदा, हमेशां. व.-अथवा. सिवाय. सह-साथे. विना----वगर, धातु प+ हर--प्रहार करवो, मारवं. हर हरण करवं. मेल्ल् मेल, मूकबु. धुण कंपy, धुणवं. घड् -घडवू, चेष्टा करवी, बनाव. विढव् उपार्जन करवू. थिप्प- तृप्त थ, धरावं. भज् भांगवं. खिव-फेंक. चुलचुल् फरक. Grammam वाक्यो- सावया निलंछणं न कुणन्ति । चक्केहिं रहो चलइ । निवो दंडेण थेणे हणइ । शरीरं छज्जइ भूसणेणं । जणा धन्नभिंधणेहिं सोल्लन्ति । निवा बाणहिं सत्तवो जिणन्ति । मुणिणो सुअं सुणन्ति । कंदप्पं विवइ वीअरायो वीरो। बुहा वीरं रयणेहिं अञ्चन्ति । पवणेण रुक्ग्वाणि चुलुचुलन्ति । पयावई जन्तेण जीवे घडेइ । जइणो रयणाई न गेण्हन्ति । साहुणो जत्तेणं नाणं विद्ववन्ति । भमडेइ उज्जोअगरो भाणू । निसंसा बाणेहिं सीहे पहरन्ति । बुहा मज्जं पिज्जन्ति न । *विशेषणन विशष्यनी जाति, विभक्ति तथा वचन लागछ. toot ·( २७ ) सावया पुप्पोहिं सन्तिमचन्ति । विअट्टछउमो बाहुबली समत्तं खादन्ति डसणेहिं हथिणो सिंघा । देखिइ । दुवे न कुणिमो डम्भं । धणवइणो न थिप्पन्ति सुवण्णेहिं वयणं न सुणन्ति । रुप्पेण व । थुणन्ति सिलोगेहि साहवो वीरं । पवणो रुक्खाइं भञ्जइ । अहिवइणो रक्खन्ति धणेण भिच्चे। मेल्लइ भरहेसरो कोहं । 4. हाथीओ मुखवडे गरजेछे. जीवोने ब्रह्मा बनावतो नथी. सघळा जीवो अनाजवडे शरीरने (तेओ) पगवडे नाचेछे. पाळेछे. ( अमे ) रथ वडे जइए छीए. रथो यंत्रो वडे चालेछे. * जीवनी साथे पुण्य चालेछे. राजा लश्कर वडे शत्रुओने मारेछे. साधु पुण्ये करीने भव समुद्रने कुंडो तडका वडे सूकायछे. तरेछे. मेघवडे अनाज वधेछे. सिंहो पाणी पीएछे. (अमे) पापवडे कंपीएछीए. द्रहो कमलोवडे शोभेछे. माणसो हाथे खायछे. ( तेओ) बे वनने वृक्षोवडे शिप्यो गुरुने माथावडे नमेछे. जाणेछे. डाह्यामाणसे वचनवडे बधा माण- पुत्रोनी साथे पिता ऋषिओने सोनो आदर करछे. वांदेछे. सामायिक व्रतयुक्त श्रावक मनवडे (तमे) बे लाकडा वडे घरोने पण जीवोने मारतो नथी. बाळोछो. (अमे) तपवडे कामदेवने जीतीए । ज्ञानवडे पुरुषो तत्त्वाने जागेछे. छीए. (तेओ) बे धर्म वडे जीतेछे. - सह तथा तेना अर्थवाळा शब्दोनी साथे जोडाएला नामो तृतीय विभक्ति ले छ.

·( २८ ) ( तेओ) बलात्कारे पण मांस (अमे) बे मनवडे ध्यान करीत खाता नर्थी. छीप. माणसो मदिरा बड़े मुंझायछे. साधुओ हमेशां पगडेज वि- * जीव धान्य विना शरीरने छोडेछ. हार करछ. ( अमे ) हर्ष वडे पूछीए छीए. पाठ ८ मो. म्स चतुर्थी । पष्ठी तथा पंचमी विभक्ति. प्रत्ययो- एकवचन बहुवनच अकारान्त पुंलिंग । तथा नपुंसकलिंग तो, ओ, उ, तो. ओ, उ, हि हि, हितो,०( लुक् ). हिंतो, सुतो. अरिहंतग्स अरिहंताण. अरिहंतत्तो, अरिहंताओ, अरिहंतत्तो, अरिहंताओ, अरिहंताउ, अरिहंताहि, अरिहंताउ, अरिहंताहि, अरिहंताहिंतो, अरिहंता. अरिहंतेहि, अरिहंताहितो, अग्हिताहतो, अरिहंतागुंतो, अरिहंतमुंतो. शब्दना रूपो पण उपर प्रमाणे जाणी लेवा. १ पञ्चमीना बहुवचनना 'ओ,' 'उ' प्रत्यय पर छतां अकारान्त ना- मोनो अंत्य 'अ' नो 'आ' थायछे तेमज हि, 'हिंतो' तथा 'सुंतो' प्रत्य- १ वण . विना' नी साथे जोडाएला नागो, द्वितीया, तृतीया अथवा पश्चामा अपरायछ.. * साधारण सूचना नियम ३ जुओ.

·( २९ ) २ य पर छतां अन्त्य 'अ' नो 'आ' तथा 'ए' थायछे पष्टीना बहुवचनना 'ण' प्रत्ययनी पूर्वे 'अ' चा 'आ' थायछे. अकारान्त तथा इकारान्त, उकारान्त नामोना , जमीना एक- वचनना 'णो, सो' ए बे प्रत्ययो सिवायना प्रत्ययः (तथालुक्- प्रत्यय) पर छतां अन्य स्वर दीर्घ थायछ. . उ, हितो. एकवचन बहुवचन उकारान्त इकारान्त पुंलिंग तथा नपुंसकलिंग. णो, स्स णो, तो, ओ, तो, ओ, उ, हितो, सुंतो. जलहिणो, जलहिस्स. जलहीण. जलहिणो, जलहितो, जलहितो,जलहीओ, *जलहीउ, जलहीओ, जलहीउ, जलहीहितो. जलहीहिंता, जलहीसुतो, 'वारि' शब्दना रूपो उपरप्रमाणे. भाणुणो, भाणुस्स. भाणूण. भाणुगो, भाणुत्तो, भाणूओ, भाणुत्तो, भाणूओ, भाणूउ, भाणूउ, भाणूहितो. भाणूहितो, भाणूमुंतो. 'महुना' पण तेज प्रमाणे जाणवा. . नाम (पुंलिङ्ग) नातपुत्त - महावीर तीर्थकर. कुलिंगि-मिथ्यात्वी. बह्मण ब्राह्मण विहु - चंद्रमा, विधु. डिम्भ बालक. मयारि - मृगारि, सिह. तरु-झाड, वृक्ष.. सूरि – आचार्य, पंडित. me- •, जुओ नियम २ पाट ७.

·( ३० ) घोडअ जलहर ~ मेघ. - मउलि - मुकुट. दीव - दीप, दीवो. मणुअ- माणस. धीर - धीरजवान. मन्नु - मन्यु, क्रोध. घोटक, घोडो. बिहस्सइ – बृहस्पति, देवनो गुरु. पाणाइवाय - प्राणातिपात, हिंसा. * वह- वध, घात. पावपबंध - पापनी रचना. ससि - चंद्र. उवएस - उपदेश. सिंधु – समुद्र. झुणि - ध्वनि, शब्द. भत्त भात, भक्त. पाणि ~ हाथ. साहम्मिअ - सरखा धर्मवाको. बाहु-हाथ. भारवह - मजूर. उरु-साथळ. संभु-तीर्थकर, शंकर. सत्त - जीव, प्राणी. मणिलाल -विशेषनाम छे. दिअह-दिवस. विजथि विद्यार्थी. अइआर - अतिचार, दोष. मयरन्द - मकरंद. मुसावाय ! मुरुक्स्व - मुर्ख माणस. मूसावाय मृषावाद, जूठ असत्य. विजयधम्मसूरि-'विजयधर्म' मोसावाय नामना जैनाचार्य. नपुंसकलिंग. विज्जालय-पाठशाला. भोअण – भोजन, खावा. सिंघासण - सिंहासन. धण - पैसो. रज्ज-राज्य. दुक्कड - दुष्कृत, खराब काम. आसण - आसन, बेठक. सिंग - शींगडं, शिखर. उज्जाण - उद्यान, वाडी. थाम - बळ, स्थाम. कल्लाण - कल्याण, सारं. लोअग्ग - लोकाग्र, मोक्ष. - 7- वधने माटे" एम चतुर्थी एकवचनमा बोलवू होय त्यारे 'वह' थकी 'आइ' प्रत्यय विकल्पे लागेछे; वहाइ, वहस्स.

·( ३१ ) छोर (आष) खीर | दूब. सर - सरोवर. जोअण - चार गाउ. अदिन्नादाण - अदत्तादान, नहि अपायेलं लेबु ते. ओहरिअभर-अवहृतभर, विशेषण. उवगय – पासे गएलं, पहोंचेलं. तइअ - jि. चउत्थ - चोथु. जेणे भार नीचे उतार्यों छे एवं. गुरु - भारे, मोटुं. पढम - पहेलं. साउ – स्वादिष्ठ, स्वादु. दुइअ - बीजु. सुइ - शुचि, शुद्ध. * णमो 4} अने. (अव्यय) थू- निंदा वाचक. नमस्कार. अम्मो - आश्चर्य द्योतक. उवरि - उपर. किर --निश्चय, नक्की. धातु- पडि + कम् – पार्छ हठवू. ताड् - मारवं. हरिस् – हर्ष पामवो. परिसाम् – शांतथq. उव+दिस् - उपदेश करवो. खिर - खरवु, झर. धर् – धारण करई. खेड्ड् ~ रमवं, खेलq. प+याम् - प्रकाश करवो. सिर – सरजवू, बनाय, चोर – चोरवं. वो+सिर् - त्याग करवो. प+मज्ज्-प्रमाद करवो,चूकवू,भूलq. . * आ अव्ययना योगमा आवनार नामने षष्ठी विभक्ति वापरवी.

·( ३२ ) - वाक्यो- बह्मणा हरिसेणंभोअणाय धावन्ति। पुप्फोहिं अच्चोसे मुक्खाय पढमं पाइको गच्छति नयराय । वीयरायं । हरिसइ निवो उवहारत्तो । दीवो चुलुचुलइ पवणेण । णमो अरिहंताणं । साहू पुण्णाय सरीरं वोसिरइ । धम्मं विणा दोगच्च गेण्हंति समत्ता सुहेणं उंपति नरवइणो तइओ पुत्तो। जणा। हत्थिणो खेड्डन्ति सिहरीणं सिंगाण सीहेहिंतो बीहन्ति किर पुरिसा । उवरि । जला अगणिणो परिसामन्ति । भाणुणो सिंगं पयासन्ति । वीरो हत्थेणं बाणेण च जिणइ साहुणो सावया च मुक्वं नहि सत्तुणो। गच्छन्ति विणा देसणं विणा नाणेण हत्थिणो पडन्ति सिंगेसुंतो। विणा चरणा च । थूणा निवाणं सुवण्णं रुप्पं च विज्जालयस्स मणिलालो वि- चोरन्ति । ज्जत्थी अस्थि । पावा रक्खेइ जणे नायपुत्तो। सिंधुत्तो जलाई मेहा चोरन्ति । खीरं पिज्जन्ति ओहरिअभरा गुरुणो मुहत्तो मूसावायं न. भारवहा । बोल्लन्ति । ससिणो किरणाउ उज्जाणं पयासन्ति। चउत्थस्स जिणंदस्स नमो। कुलिंगिणो वीरं न अच्चन्ति मणे- घोडआ पायहिं उज्जाणाय णवि। वच्चन्ति । धीरा हत्थेहि तरंति सिंधुं । समत्ता पावपबंधा पायाच्छित्तेण अदिन्नादाणं न गेण्हिमो दुण्णि । परिसामन्ति । बिहस्सई तिअसगणवइणो गुरू रज्जं विढवन्ति थामाउ अज्जा । अस्थि । * "ने माटे, ने वास्ते" एवा अर्थमा अकरान्त नामो 'आय' प्रत्यय चतुर्थीना एकवचनमां विकल्पे लेछे तेमज इकारान्त पुंलिग 'अये', उकारान्त पुंलिग 'अवे' अने इकारान्त उकारान्त नपुंसक नामो ‘णे' प्रत्यय विकल्पे चतुर्थी एकवचनमां लेछ--जिणाय, जिणस्स. हरये हरिस्स. गुरवे, गुरुस्स. वारिणे वारिस्स इत्यादि.

·( ३३ ) सूकाय छे. रन्द पीएछे. उद्यानना फूलो तडकाथी करमाय छे. राजाओ राज्योनुं शत्रु थकी रक्षण (तेओ)बे चन्द्रमाथी हर्ष पामे छे. करछे. सूर्यना ताप वडे द्रहोनां पाणी (९) धर्मने माटे जीवनो त्याग करुंर्छ. वन समुद्रथी चार गाउ छे. छोकरो बाप पासेथी धन एकटुं वरसादथी मजूरो मुंझाय छे. करेछे. बे मिथ्यात्वीओ पुत्रने माटे यक्षने (ते ) वा मांथी फूलो चोरछे. पूजेछे. वरसादथी धान्य थायछे. ब्राह्मणोना बाळको हर्षथी दूधनी राजा सिंहासननी उपर बेसेछे. साथे भात जमेछे. चन्द्रथकी नेत्रो हर्षने ग्रहण करेछे. क्रोधथी पुण्य नाश पामेछे. भमराओ फूलो मांथी शुद्ध मक- (तेओ) बे दंडवडे पर्वतना शिखरोने तोडेछे. (अमे) ज्ञानने माटे गुरुओनो आश्चर्य ! बे हाथीओ दांत वडे विनय करीए छीए. सिंहने हणछे. लोकाग्रे पहोंचेला सिद्धोने नम- वीरपुरुषो खराब काम करता नथी. स्कार. (अमे) उपाध्याय पासेथी सिद्धा- | मूर्खाओ धर्मथी चूकेछे. न्तोने सांभळीए छीए. पापथी दुःख थायछे. चोथा तीर्थकरने मोक्षने माटे विजयधर्मसूरि तत्त्वोने उप- चित्तवडे सेवीए छीए. देशेछे. राजानो दीकरो बळवडे आनन्दने (अमे) पापथी पाछा हठीए छीए. सारु सिंहने मारेछे.. पर्वतथी अग्नि झरेछे. (तेओ) बे वृक्षो थकी स्वादिष्ठ फलोने धर्म दुर्गतिमांथी जीवने धारण सुखने माटे तोडेछे. करेछे. सिंहो तळावमांथी पाणी पीएछे.

·पाठ.९ मो. सप्तमी. ए, म्मि. बहुवचन सु. * अरिहंतेसु. वणेमु. प्रत्यय- एकवचन अकारान्त पुंलिंग तथा नपुंसकलिंग । अरिहंते, अरिहंतम्मि. वणे, वणम्मि. इकारान्त, उकारान्त म्मि. पुं० तथा नपुं० जलहिम्मि. भाणुम्मि. वारिम्म. महुम्मि. संबोधन. सु. जलहीसु. भाणूसु. वारीसु. महसु. एकवचन पुं- ओ, आ, अ. बहुवचन प्रथमाप्रमाणे. अकारान्त नपुं- ० हे अरिहंतो, हे अरिहंता, हे अरिहंत. हे अरिहंता. हे वण, है वणाई, हे वाइँ, हे वणाणि. * पाठ, ७ नियम १ जुओ. पाठ ७. नियम २ जुओ.

·( ३५ ) तथा sho इकारान्त पुं-ई, इ. प्रथमाप्रमाणे. ऊ, उ. उकारान्त । नपुं- ० प्रथमाप्रमाणे. हे जलही, हे जलहि. हे जलहिणो, हे जलहओ, जलहउ, हे जलही. भाणू, हे भाणुणो, हे भाणवो, हे भाणओ, हे भाणउ, हे भाणू. हे वारि. हे वारीइं, हे वारी, हे वारीणि. हे महूइं, हे महू, हे महूणि. choi हे भाणु. हे महु. चाणर-वांदरो. सढ-शठ, लुच्चो. सव्वण्णु-सर्वज्ञ. नाम (पुंलिङ्ग) रसच्चाय-रसनो त्याग. विव-विभव, संपत्ति. विवाह- लग्न, परणवं. लोह-लोभ. किसाणु-कृशानु, अग्नि. बन्धु-भाइ, सगो. किविण-कृपण. उसह-वृषभ, बलद. रिवु-रिपु, शत्रु. जोगि-योगी. मुइंग-मृदंग नामर्नु वाजूं. कवि-कवि, कपि, संघार-संहार. निहि-भंडार. सिमिण आयर-आदर. सिविण स्वम. हरगोविन्द-विशेष नाम: (आर्ष) सुमिण छाव-शाव, बालक. पणाम-नमस्कार, सिद्धसेण-सिद्धसेन, एक जैन मंतु-अपराध. महाकवि. दइच्च-दैत्य. पइ- पति. मग्ग-मार्ग.

·गरल झर. छीअ-क्षुत, नपुंसकलिंग. कमल-कमल. परत्थकरण परोपकार. घय-घृत, घी. लांगूल - पूछडुं. कव्व-काव्य. पण्ण-पर्ण, पांदडु, पान. छींक. अमय-अमृत, मोक्ष. घर-गृह, घर. हिम-बरफ- जिणहर-जिनगृह, मंदिर- सुंदेर-सौंदर्य, सुंदरता. गवइ-गृहपति. वइर-वैर, शत्रुता. तितउ-चालणी. बिंदु बिंदु, टी. गयण--आकाश, गगन. अंमु-आंसु, अश्रु- दुस्सउण-अपशुकन.. जूह- यूथ, जथ्थो. जढर-जठर, पेट. चमु-पैसो. विशेपण- गेज्झ--ग्राह्य, ग्रहणकरवा लायक. कम्मट्टविणासण - - आठ कर्माना नायव्व-ज्ञातव्य, जाणवायोग्य. नाश करनार. असुद्ध-अशुद्ध अप्पडिहयसासण-जेनी आज्ञा जगभावविअक्खण-दुनियाना पदा- स्खलना नी पामती ते. थोंने जाणनार. मणहर -मनोहर. दायय-दायक, आपनार जिट्ठ-मोटुं, ज्येष्ठ. सच्च-साधु, सत्य, जुठ----जुष्ट, सेवागलं. अट्ठावयसंठविअरूव-जेनी प्रतिमा संथुअ.-संस्तुत, स्तुति कराएलं. अष्टापद पर्वतमां वुड्ढ-घरडुं. स्थपाएली छे ते. पुठ्ठ---पुष्ट. खार- • . -क्षार, खारु.

·( ३७ ) अव्यय- सया-सदा. अहो-अधः, नीचे. सणिअं-शनैः, धीमे धीमे. निच्च-नित्य. अज्ज- आजे. - चड्-चडq. रम्प् - पातलुं करवू. पद् - भण. करिस् --- खेंचवू. धातु- वह – वहन करवं. मरिस्--विचारवं. सम्+अव+सर्--समवसरवं, आवq. वाक्यो- दहम्मि कमलाइं उग्गच्छन्ति । किविणा बह्मणा भोअणम्मि वि उज्जाणम्मि गुणेहिं जिठो सव्व- घयं न खादन्ति । एणू जिणो समवसरइ । दइच्चेहिंतों जणा बीहन्ति । जणे तत्तमुवदिसइ नयरे रिसीहिं रिखुणो मणुआणं कुज्झन्ति । जुठो हरीहि संथुओ अ वीरो। विवाहे सुहं न जाणिमो दो। आसणम्मि अच्छइ तिअसगणवई। मुणीणं वयणं सच्चं । मुणी जग्गइ दिअहे । दइच्चा सत्ताणं संघारं कुणन्ति । भारवहा नयरम्म घयं वहन्ति । अगणित्तो करिसइ जणओ पुत्तस्स विज्जत्थिणो घरे पढन्ति । हत्थं । वणेसुं धावन्ति सिंघा। सिहरिम्मि हिमाणि पडन्ति । मयारीणां जूहं वणम्मि विहरइ । बाहुबली भरहेसरेण सह जुज्झइ कम्मळविणासणो नायपुत्तो रम्पइ णिच्चं जीवाणं पावं । कविणो कव्वेहिं थुणन्ति जिणे मग्गम्मि छावा अहो पडन्ति । मुक्खाय। पुरिसो घोडअं चडइ । इसिणो करन्ति रसच्चायं । रज्जाय।

·( ३८ ) जणा न पिज्जन्ति सिंधुणो खारं वारिं पुरिसा पडिक्कमन्ति पावाउ । * धम्मो च्चिअ गेज्झो। पडन्ति पण्णाई तरुणो। मणुएहिं मणम्मि पुण्णं तत्तं नायपुत्तो जणाणं मत्थयम्मि नायव्वं । हत्थं मेल्लइ । जलाणं निहीं जलहरो। विजयधम्मसूरीणं मुहत्तो उसहा उंघन्ति । हरगोविंदो मणिलालो च बंधुणो वसुणे मरिसन्ति । लोहो दुक्खं देइ जोगीणं पि। हे पुरिसा ! विजयधम्मसूरी अज्ज वुड्ढो सणिों सणिअंचलइ दंडेणं । नयरं पविसइ। उवदेसं सुणइ। घरमां पवन वडे सुख थायछे. वांदराओना पूछडाओने बाळको मुनियो स्वप्नमां पण विवाह करता अडकेले. नथी. मृदंगनी साथे कवि गायछे. ब्रह्मा दंड वडे धीमे धीमे चाले छे. छींक वडे अपशुकन थायछे. (अमे) समुद्रमा विष देवता नथी. पुत्रो पिताने प्रणमेछे. मनोहर वनमां पुरुषो रमेछे. भाइओ युद्ध करेछे. खेतरमा धान्य थायछे. सघळा कविओमां सिद्धसेन सूर्य वडे दिवस शोभेछे. प्रथमछे. कामदेव महादेवने पण दुःख देछे. योगी तडकाने ग्रहण करछे. हाथीओ- टोकुं मार्गमां दोडेछे. समुद्रमां झेरछे. इंद्रना कल्याण माटे बृहस्पति चोरो धन माटे राजाना घर विचार करेछे. बाळकांनी आंखमां आंसु आवेछे. तेओ लोभथी पीलु चोरे छे. उपर चडेछे. * जे वाक्यमा कोइपण क्रियापद न होय त्या 'अस्' धातुनो प्रयोग करवो. आवा स्थलमां सप्तमी अथवा षष्ठी विभक्ति वपरायछ. जेमके कबीस, कवीणं..

·( ३९ ) मणिलाल फूलो तथा फळोने ब्राह्मणो पैसा माटे भमेछे. झाडथकी फेंकेछे. सिंह अग्निथी नासेछे. हे जगना पदार्थने जाणनार वीर ! सूर्य वडे दिवस शोभेछे. अमे नमीए छीए, आकाशमां मेघ गर्जना करछे. लुच्चाओ पापथी बीता नथी. देवो अरिहंतोने नमस्कार करछे. बळदीआओ रथोने वहन करेछे. (तमे) बे अरिहंतने पूजो छो. सारांश. पुंलिंगम्मि अयन्तो जिणसहो. एकवचन बहुवचन १. जिणो. जिणा. २. जिणं. जिणे, जिणा. ३. जिणेण, जिणेणं. जिणेहि, जिणेहि, जिणेहिं. ४. जिणाय, जिणस्स. जिणाणं, जिणाण. ५. जिणत्तो, जिणाओ, जिणत्तो, जिणाउ, जिणाउ, जिणाहि, जिणाओ, जिणेहि, जिणाहिंतो, जिणा. जिणाहि, जिणेहितो, जिणाहितो, जिणासुंतो, जिणेमुंतो. ६. जिणस्स. जिणाण, जिणाणं. ७. जिणे, जिणम्मि. जिणेसु. जिणेसुं. सं०--हे जिणो, जिणा, जिण. जिणा. , नपुंसए अयन्तो वणसहो. १. वण वणाई, वणाइँ, वणाणि २.

·( ४० ) संबोधन हे वण. वणाई, वणाई, वणाणि शेष रूपाख्यान पुंलिङ्ग प्रमाणे. सुविहि-पुंलिंग १. सुविही. सुविहउ, सुविहओ, सुविहिणो, मुविही. २. सुविहिं. सुविहिणो, सुविही. ३. सुविहिणा. मुविहीहि, सुविहीहि, मुविहीहि". ४. सुविहये, सुविहिस्स सुविहीणं, सुविहीण. ५. सुविहिणो, सुविहित्तो, सुविहिणो, सुविहित्तो, सुविहीओ, सुविहीउ, सुविहीओ, सुविहीउ, सुविहीहितो. सुविहीहितो, सुविहीसुतो. ६. सुविहिस्स. सुविहीणं, सुविहीण. ७. सुविहिम्मि. सुविहीसुं, सुविहीसु. सं--सुविहि, सुविही. सुविहउ, सुविहओ, सुविहिणो, मुविही. वारि-नपुंसक. वारीई, वारीइँ, वारीणि १. वारि २. " ४. वारिणे वारिस्स वाणिं, वारीण. सं-हे वारि वारीई, वारी, वारीणि शेष रूप पुंलिङ्ग प्रमाणे. , भाणु-पुंलिङ्ग- १. भाणू भाणवो, भाणओ, भाणउ, भाणुणो, भाणू, २. भाj भाणुणो, भाणू. ३. भाणुणा भाणूहि, भाणूहि", भाणूहि. ४. भाणवे भाणुस्स भाणूणं, भाणूण.

·( ४१ ) ५. भाणुणो, भाणुत्तो, भाणूओ, भाणुणो, भाणुत्तो, भाणूओ, भाणूउ, भाणूहिं तो. भाणूड, भाणूहितो, भाणूसुंतो. ६. भाणुस. ७. भाणुम्मि. भाणूसुं, भाणूसु. सं--हे भाणू, भाणु. हे भाणुणो, भाणओ, भाणवो, भाणउ, भाणू . भाणूणं, भाणूण. १. महुं. २. मधु-नपुंसक. महूई, महू', महूणि. सं--हे महु. " ४. महुणे महुस्स शेष रूप पुंलिंग प्रमाणे. . ५. विद्यार्थिओने पूछवा माटे सामान्य प्रश्नो. १. पदने अन्ते आवेला 'म्' नुं शुं थायछे ?. २. पदान्त 'म्' पछी कोइ पण खर आवे तो शुं थाय ?. ३. 'अ' तथा 'इ' मळीने शु संधि थाय ? तेनुं उदाहरण पण आपो. ४. दंडेणं, भाणूणं, हरीसुं; आ रूपोनी अन्दर अनुसार क्या नियमथी थयो ? "विना" ना योगमां नामने कइ विभक्तिओ आवे ?. ६. वणाई, महूइँ, दहीणि, आ त्रणे रूपो साधी आपो. ७. "वध" शब्दनुं (तादर्थ्य) चतुर्थीनुं एकवचन आपो. ८. थू, अम्मो, च, आ अव्ययो क्या अर्थमां वपराय छे ?.. ९. तितउं, ए रूपमां अ, अने उ नो संधि केम न थयो ?. १०. पातळ करवू, भूलबुं, मूकवू, घडवू, पाछा हठवू, खेलबुं, आवा अर्थ वाळा धातुओनां रूपो लखो. ११. दुंदुहिः, सिद्धसेण, रिवु, महु, तथा वारि शब्दोनां रूपोलखी लावो. ६ ·(४२ ) संख्यावाचक विशेषणो- HOME * एग . एक. सत्त--सात. . or अट्ट--आठ. +ति--त्रण. नव-नव. चउ.-चार. दह-दश. || पंच-पांच. १ दरेक संख्यावाचक शब्दो थकी पष्ठीना बहुवचनमा 'ण' ने बदले ‘ण्ह,' 'हं,' प्रत्ययो आवे छे. जेमके चउण्हं कसायाणं. अव्ययो (केटलाएक उपयोगी) अत्तो-अहिंथी, आथी. अहुणा हमणां. अत्था पिव-पेठे, जेम, जाणे. अहिं. एत्थ कह) केम, शीरीते. अज्ज-आज. कह *. एग, इक्क शब्दनां रूपो, (हवे पछा चावाशमा पाटमां बताया प्रमाणे) "सव्व" शब्दनी माफक थाय छ. आ शब्दनां रूपो एकल ननमा थाय छ परंतु ज्यारे तेनो अर्थ "अन्य" एवो होय छे त्यारे तेनां रूपो दरेक वचनमा थाय छ. 1 "दु" शब्द ना प्रथमा, तथा द्वितीयामा ‘दोषिण,' 'वेपिण, 'दो,' ,''दुवे.' आ पांच रूपो थाय छे, तथा बाकीनी विभक्तिओमां 'दो, 'वे' एवा बे आदेशो थायछे, अने तेनी पछी (पूर्वोक्त इकारान्त शब्दोने लगाढवामा आवता बहुवचनना प्रत्ययो, लगाडवाथी तेनां रूपो सिद्ध थाय छे. + 'ति' शब्दनुं प्रथमा तथा द्वितीयामां “तिण्णि' रूप थाय छे, तथा बाकीनी विभक्तिओ मां इकारान्त शब्दोनी माफक तेना रूपो जाणवा. - "चउ' शब्दनां रूपो प्रथमा तथा द्वितीयामां, 'चउरो,' "चत्तारो, 'चत्तारि' आवा त्रण रूपो थाय छे, तथा बाकीनी विभक्तिओमां उकारान्त शब्दोनां प्रत्ययो लागेछ, तथा षष्ठी सिवायनी विभक्तिओमां पाठ सातमा महिलो बाजो नियम विकल्पे लागे छे. || 'पंच' थी लइने 'दह' पर्यन्त शब्दोनों रूपो "जिण" शब्द नी माफक थाय छे, तेमज बहुवचनमांज थाय छे. - ·( ४३ ) कया-क्यारे. कत्तो-क्यांथी. कहि-क्यां. चिरं-लांबा वखत सुधी. तहि-त्यां. तया-त्यारे. उण फरीने. पुण तह) तेम. एवं-एवी रीते. सव्वत्थ-सर्वत्र, सर्व स्थळे. किणो-प्रश्न पूछवामां पराय छे. मोरउल्ला-मुधा, फोकट. किर-किल, निश्चय. पाडिक्क एक एक, पत्तयं प्रत्येक. पाडिएक्कं एक्कसरिअं-संप्रति, चालु काकमां. माइं-निषेध अर्थमां वपराय. णवर-केवल, एकलं. इहरा-इतरथा, तेम न होय तो. तहा। जहि-ज्यां. } जेम. * इ. जहा वा इइए प्रमाणे, इति. +ति अथवा. व एगहुत्तं-एकवार. सयहुत्तं-सोवार. जइ-यदि, जो. सइ-हमेशां. सुटु-सारी रीते. अण्णहा-अन्यथा, अप्पणो-पोतानी मेळे. मिच्छा-खोटुं, मिथ्या. मुसा । मोसा मूसा मृषा, जूटुं. ARIHAR १ दरेक संख्या वाचक शब्दथकी “वार " एवा अर्थमां “हुत्तं" प्रत्यय जोडवामां आवेछे. जेमके एगहुत्तं. इअ ' अव्यय कोइ पण वाक्यनी आदिमांज वपरायछे. +ति' पद थकी परज वपरायछे, तथा पद जो खरात होय तो तिने बदले 'त्ति' थायछे. जेम, तहा+ति = तहत्ति.

·( ४४ ) - आकारान्त पुंलिंग नामोनां रूपो. आकारान्त नामो जेवां के गोवा, हाहा इत्यादि शब्दोनां रूपो अकारान्त नामोनी माफक थायछे; परंतु आ नियममा अपवाद नीचे प्रमाणे छे:- आकारान्त नाम थकी सप्तमीमां केवल ‘म्मि' प्रत्यय लागेछे, चतुर्थी एकवचनमा 'ए' प्रत्यय लागेछे, पंचमीना एकवचन तथा बहुवचनमा 'हि' प्रत्यय नथी लागतो, तेमज द्वितीयाना बहुवचनमां आ' प्रत्ययज लागेछे. तथा वळी तृतीयाना एकवचनमां'ण' , , प्रत्यय लागेछे. गोवा--पुंलिङ्ग- बहुवचन गोवा. एकवचन १. गावो. २. गोवां. ३. गोवाण, गोवाणं. ४. गोवे गोवस्स. ५. गोवत्तो, गोवाओ, गोवाउ, गोवाहितो. ६. गोवस्स. ७. गोवम्मि. सं-हे गोवो, गोवा. गोवाहि, गोवाहि", गोवाहि. गोवाणं, गोवाण. गोवत्तो, गोवाओ, गोवाउ, गोवाहितो, गोवासुतो. गोवाणं, गोवाण. गोवासु, गोवामुं, हे गोवा.

·( ४५ ) १. पु० सु, हि. पाठ. १० मो. आज्ञार्थ तथा विध्यर्थ * प्रत्ययो एकवचन बहुवचन मो. २. पु० ह. ३. पु० न्तु. आ सामान्य प्रत्ययो उपरान्त ज्यारे धातुने छेडे अकार आवेलो होय छे त्यारे बीजा पुरुपना एकवचनमां 'एजहि,' 'एजसु,' 'एजे' आटला प्रत्ययो वधारे जोडायछे. तेमज कोइ पण पुरुषबोधक प्रत्यय लाग्या वगरनुं पण रूप बनेछे. सामान्य रूपो-(वा धातु) (ज्यारे विकरण प्रत्यय नथी लागतो त्यारे) एकवचन बहुवचन १ पु० वामु. वामो. २ पु० वासु, वाहि. वाह. ३ पु० वाउ. वान्तु. " बोल्ल्" धातु (विकरण 'अ' वाळाधातुनां रूपो) एकवचन बहुवचन बोल्लमो. १ पु० बोल्लमु. ysunnvernmutner * पूर्वोक्त पाठोनी अंदर आज्ञार्थ तथा विध्यर्थ संबंधमां जे काइ नियमो बतावेला होय ते ध्यानमा राखीने विद्यार्थिओए रूपो बनाववां. आशीरर्थसां पण आ प्रत्ययो वपराय छे.

·( ४६ ) पाम् देखg. २ पु० बोल्लमु, बोल्लेज्जहि, बोल्लेजसु, बोल्लह.. बोल्लेज्जे, बोल्ल. ३ पु० बोल्लउ. बोल्लन्तु. (१) आज्ञार्थ करतां विध्यर्थमां विशेष एटलोज छे के ज्यारे आज्ञार्थमां विकल्पे 'ज' प्रत्यय लागेछे, त्यारे विध्यर्थमां तेने बदले 'जइ' लागेछ. जेमके आज्ञार्थ-होज्ज; विध्यर्थ-होज्जइ. (२) पहेला पुरुपना सघळा प्रत्ययो पर छतां पूर्वना 'अ' नो आ, तथा इ विकल्पे थायछे. जेमके-बोल्लामु, बोल्लिमु, बोल्लमु. बोल्लामो, बोल्लिमो, बोल्लमो. धातु- सं + पज्ज्-उत्पन्न थq. पूर-पूरुं करवू. सिव्व्-सीवq. उम्मिल-विकस. ढंढोल-ढंढोळ, गवेषणा करवी. वरिस्-वरस. भुक्क्-भस. आलुख-बळवं. भमद्-भमg. पंग-ग्रहणकर. आयंव-कंपq. झंख-निसासो नाखवो. हक्क् निषेध करवो. घुम्भ-कंप. सिलेस्-आलिंगन करवं. सं+दिस्-कहे. गुंज-हसवं. मुसुमुर- तोडq. ऊसल्-उल्लास पामवो. बुइड्-बूडवू. मल्-मर्दन कर. कम्भव--वापर. लोट्-सूवं. पउल्--रांधq. खंड्-तोड. जूर्-झूर, खेद करवो. णिव्वा-पोरो खावो. विरल्ल्--विस्तार करवो. खुब्भ-खळभळ. महमह-गंधर्नु फेला,, डर-बी. समाण्--पूरुं थर्बु, उल्लूर्-कापq.

·सहोअर - भाइ. ह्य - घोडो. शब्दो-पुंलिंग. सारमेय - कूतरो. विलय-नाश. ससहर - चांदो. दुरायार - दुराचार. तिहुअण-त्रिभुवन (विशेषनाम छे). सलिलरासि - समुद्र. पड-वस्त्र, पट. सुमेरु - मेरु पर्वत. कड - सादडी, कंट. ईसर ~ ईश्वर. वित्थर - विस्तार घड - घडो, घट. राहु - राहु नामनो ग्रह. कुंभार – कुंभकार, कुंभार, विसहर - सर्प. विसाय - खेद. धम्मसारहि - धर्मरथने हांकनार. सरदहतलायसोस - सरोवर, तुसार- बरफ. द्रह, तलावनुं सूकावq. चण्ण -रंग. पुग्गलक्खेव--पुद्गल क्षेप, कांक- इन्दु-चंद्र. राविगेरेनुं फेंक. उवसाम - शान्ति. नपुंसक लिंग. कुन्द-चंपार्नु फूल. गोखीर- गाय, दूध, गोक्षीर. घणु धनुष. मेहुण--मैथुन. विरमण--अटक. गीअ--गीत. पणिहाण--प्रणिधान, ध्यान. जस-यश. भय--बीक. पारितोसिअ--इनाम. धणुह विशेषण- राइअ - रात्रि संबंधी. वट्टमाण - वर्तमान.

·( ४८ ) सुरविंदवंद – सुरना समूह वडे वांदवा योग्य. महायस - मोटा यश वाळा. जावय - जीतावनारा. देवसिअ -दिवस संबंधी. वइक्कंत - गएलो, व्यतिक्रान्त. संतिगर - शांतिना करनार. निव्विस - विष वगरनुं. पुव्वुप्पन्ना--पहेला उत्पन्न थएला. वाक्यो- R- हे वीरो ! पावं छिन्दसु । भिच्चा ! पउलन्तु भत्तं । हे साहू ! पणिहाणं कुण । मित्त ! मित्तं सिलेसेहि। हे ससहरा ! दिअहो वइक्कन्तो । जणय ! पारितोसिअं देसु । असच्चं न बोल्लेज्जहि । थूणो ! समुद्दम्मि बुड्ड। हयस्सोवरि कहं चडेमो ?। इन्दू ! गुंजसु । कमलाणि ऊसलन्तु । हे मेहो ! नयरम्मि वरिसेज्जे । हे धम्मसारहि ! दुरायारे भंजेज्जसु। भारवह ! णिव्वाउ । हे पुत्त ! जणयं वंद। देव ! संकप्पं पूरउ । हे सीसा ! विणयं माइं चयह । ईसर ! भिञ्चं पावा हक्कउ । हे मित्ताइं ! फुल्लाई पासन्तु। कुम्भार ! घडं घड। पाणि चय, घयं पिज्ज। किविण ! धणं जणेण न आगच्छइ, हे भिच्च ! अहिवइं मलउ । अत्तो धम्मम्मि कम्मवेज्जे। हे हरी ! दोण्णि लोट्टामु। नायपुत्त ! दुक्खाइं उल्लूर । हे तिहुअण ! कव्वं सुणेज्जे । मुणी ! माइं जूर। वट्टमाणं आयरिअं अच्चसु । कल्लाणं होउ निचं । हे सहोअर ! तत्तं ढंढोल। जइ गोखीरं होज्जइ तया पिज्जामि।

·( ४९ ) सुख आपो. हे (तमे) लांबा काळ सुधी जीवो. शान्ति करनार नरो मनुष्योने (तुं) कपडं सीव. (अमे) ग्रहण करीए. हे माणस ! तुं कविओनुं अनु- यक्ष राजाओनुं शत्रुओथी रक्षण- करण कर. करो. शांतिनाथने मोक्षने माटे पूजो. (तुं )झाडी फको तथा फूलोने काप. पंडितो तत्त्वोने विचारो. हे भाइ ! तुं भव समुद्रथी डर. त्रिभुवन ! सुखथी भण. कूतरा ! तुं भस नहि. (तमे) नगरमा प्रवेश करो. ब्राह्मणो सुखथी जमो. (हु ) पितानो आदर करूं ?. (तुं) निसासो नहि नांख. (तेओ) बे शत्रुने जीतो. समुद्र ! तुं शामाटे खलभलेछे ?. भगवान् ! मानवना मनने पवित्र कविओ ! तमे विजयधर्मसूरिना कर. यशने विस्तारो. (९) शान्त थाउं. लोकोने सुख उत्पन्न थाओ. (तुं) वनमा,रम. पिता ! हुं जमुं?. (तमे) गुंथो. (तुं) त्यां नाच. (९) क्यारे चोरने मारुं?. पाप नाश थाओ. हवे मैथुनधी विराम कर. हे ब्राह्मण ! तुं तृप्त था. हे श्रावक ! वीरना ध्यानथी वाणिआओ! तमे मुनिओने पूजो. भव समुद्रने तु तर. हुं गायदूध पीउं ?. चेलाओ, तमे प्रायश्चित्त लो. भमराओ आवो, अने चंपाना फूल मनमा शान्ति ग्रहण कर. बधा जीवोनुं हे गुरु ! तुं हमेशां हे शूर ! तुं धनुषोने फेंक.. कल्याण कर. मणिलाल ! तुं सादडी उपर आव बाळको गीत गाओ. तुं विष रहित औषधने खा. जीवो संसारमा मा भमो. पुण्य वधो. , उपर बेसो. अने सूइजा.

·( ५०) m- , वट्-वर्तवं. ओग्गाल } वागोळवं. पाठ. ११ मो. धातु भमाड्-भमाडq. णीग्व् खावाने इच्छ. अणु+हव्-अनुभवq. अभुत्त्-नहावं. परि+इक-परिक्व–परीक्षा करवी, | आइग्व्-सूंघg. पारखq. हा-नहावं, स्नान करवू. वस्-रहे. अणु+रुन्ध्-मानवू, ताबे थq. उ+-उठवू. अविख् । आशा रास्ववी, कम्म्--हजामत करवी. अव+इक्ल-अवेक्ख् । अपेक्षा करवी. वग्गोल् पेक्व प+इक्ख } जो पिक्ख प+सर्--फेला. भम्-भमवं. पडिक्व - राह जोवी. संक्-शंका करवी. | वावर - वापर. नाम-पुंलिङ्ग- भवनिव्वेअ-भवनिर्वेद, वैराग्य. अवराह-अपराध. कम्मक्खय-कर्मनो क्षय. विज-वैद्य. चरण। दिणमणि---सूर्य. पग. चलण) सुहि-पंडित. 'बइल्ल-बळद. सयंभु-ब्रह्मा. मंजर--मार्जार, बिलाडो. सिहि-अमि. जिणूवरवसह-तीर्थकरोमां उत्तम. अणंग-कामदेव. वद्धमाण -विशेष नाम छे. आंगि-शरीरवाळो. पमाय-प्रमाद, भग ज्ञान. महिस-पाडो. विसारय-पण्डित. सिआवाअ-स्याद्वाद. दीण-दीन,गरीब. - ·( ५१ ) नपुंसकलिङ्ग. निआणबंधण-निया' बांधवू. पूअण-पूजन. चम्हचेर--ब्रह्मचर्य. लक्ख-लाख [संख्या]. ण्हाण-स्नान. सामाइअ-सामायिक (व्रतनुं नाम). असद्दहण-अश्रद्धा. विशेषण- काइअ-कायिक, शरीर संबंधी. दुहिअ - दुःखी. चाइअ-वाचिक, वचन संबंधी. अप्प - अल्प, थोडं. माणसिअ-मानसिक. खलपु - खळं साफ करनार. बारसविह-बार प्रकारचें. गामणि - गामनो नेता. बज्झ-बाह्य, बहारनु. कयपाव - जेणे पापकर्यु छ ते. बीअ - बीजं, द्वितीय. हलुअ, लहुअ - हलकुं. सुहिअ - सुखी. सुह - शुभ, सारं. - अव्यय- हेढें - हेठळ, नीचे. do- खिप्पं. जलदी, क्षिप्र. बाहिरं - बहार. Line वाक्यो- साहुणो भवनिव्वेअं अणुवन्तु । निवई ! जणे अणुरुन्ध । गुरु ! कम्मक्खयं करमु । विज्जो दीणाणं वाहिणो धर्ण निआणबंधणं माई कर । विणावि उल्लूरन्तु । जिणवरवसहस्स वद्धमाणम्स इको- कुन्द आइग्धन्तु सेट्टियो । वि नमुक्कारो जणाणं दुक्खं भंजेउ । बम्हणा सइ णीरवन्तु अवि न कुत्तो पुत्त ! धम्मम्मि पमायं नहि करसु। भोअणं आगच्छइ।

·( ५२ ) ? अम्मो! अणंगो वि वम्महो अगि गामणी विज्जत्थिणो, परिक्खउ । संभुं कहं दुक्खं देउ । जणय ! मित्तं तिहुअणं पडिक्खेमु । समत्थाणं लोआणं वि बज्झं तवं विणा साहणं चलणाणं पृअणम्मि जुंजह । कहं कल्लाणं होउ ?। साहु ! मुक्खाय उट्ट,पमायं नहि कर। सहोअर ! तिहुअण! घरम्म वस, भिच्च ! सेठिणो मत्थयं कम्मसु । बाहिरं न गच्छेजे । विसारय ! जिणाणं वयणम्मि अस- जिणाणं पूअणाय जलेहिं न्हाणं दहणं माइं कर. करेजहि । सिआवाओ कहं संकेमो ?. सुहिआ माणवा दुहिआणं पुरिसाणं सुहिणो परत्थकरणाय जीविरं भोअणं दिन्तु। दिन्तु। सावय! बारसविहं सावगधम्मं रक्खे- खलपु ! खितं लुइस् । ज़्जसु, जत्तो खिप्पं मुक्खो होउ। - (तुं) बहार आव अहे भगवानने | विजयधर्मसूरि विद्यार्थिओना सुग्व- पूजवा माटे मणिलाल साथे ने माटे जीवित आपो. मन्दिरमा जा. हे पिता ! अमे कल्याणने माटे जी- (तमे) बे जणा स्नान करो. वितनो त्याग करीण. मणिलाल तुं गुरुने पूज, जेथी हरगोविन्द ! तुं गुरुना चरणने पूज. कल्याण जलदी थाय. (हुं) जिन मन्दिरमा जाउं. (ते) नोकर हजामत करे ?. हे राजन् ! तुं शत्रुओ साथे लड, बलदीआओ तथा पाडाओ घासने डरे छे शामाटे ?. सारी रीते वागोलो. छोकराओ तमे भणो. हे गुरु ! हुं स्थाद्वादने भगुं ?. हे शंभु ! तुं कामदेवने ताबे कर. (तमे) गरीबोने धन आपो. हे चोरो! तमे सत्य बोलो जेथी तमे सूर्य तुं शामाटे भमे छे ?. भाइ! धर्ममां काया संबंधि दोषोने (अमे) श्लोक बोलीए. शामाटे करेछे ? गुरु बधार्नु कल्याण करो. सुख पामो.

·( ५३ ) हे वीर ! लोभथी शुं कदापि लाभ भाइ ! बिलाडाने दूध आप ने तेने थाय ? पाळ. हे त्रिभुवन ! तुं पंडित, अनुकरण (हुं) सादडीमां सूउं ?. (ते) नीचे बेसे. हे इ-द्रो! तमे वरसादने मोकलो, (तुं) जीवोने न मार. कर. जेथी लोको मुखी थाय. पाठ १२ मो. स्त्रीलिंग. [ आकारान्त, इकारान्त, ईकारान्त, उकारान्त, ऊकारान्त.] प्रथमा तथा द्वितीया. प्रत्ययो - एकवचन बहुवचन १. उ, ओ, आकारान्त, इकारान्त, उकारान्त तथा ऊकारान्त. २. म्. १. आ, ०. उ, ओ, आ,. दीर्घ ईकारान्तने माटे. २. रमाउ, रमाओ, रमा. म्. । रमा आकारान्त रमं मई इकारान्त मईउ, मईओ, मई. मई घेणूउ, घेणूओ, घेणू. उकारान्त धेणू. घेणु.

·( ५४ ) , ऊकारान्त " " वहू. वहूउ, वहूओ, वहू. वहुं. सही, सहीआ. सहीउ, सहीओ, सहीआ, सही. सहिं ईकारान्त -- १ ज्यारे 'म्' प्रत्यय पर होय त्यारे पूर्वनो स्वर हस्व थायछे. जेम, रमं इत्यादि. २ 'उ,' 'ओ' प्रत्यय तथा तृतीया, चतुर्थी, पंचमी, पष्ठी तथा सप्तमी ना प्रत्ययो स्त्रीलिंग नामो थकी पर होय त्यारे पूर्वनो स्वर दीर्घ थायछे. जेम. 'धेणूउ,' 'धणूओ.' आ स्त्रीलिंग नामोनी अंदर जे स्थळे कोइ प्रत्यय नथी लागतो त्यां नामनो अन्त्य स्वर इस्व होय तो ते दीर्घ थायछे. जेमके प्रथमाना एकवचन तथा बहुवचन तथा द्वितीयाना बहुवचनमा धेणू , मई ” एवां रूपो थायछे. ar " TRA NAN- नाम (स्त्रीलिंग). मरुदेवा - पहेला जिननी मातानुं मइ - बुद्धि. नाम. धूलि --धूळ. गंगा _गंगा. भूमि - जमीन. तिसला - वीरनी मातार्नु नाम. पुढवि - पृथ्वी. रमा-लक्ष्मी. दित्ति – तेज, दीप्ति. अम्बा-माता. सत्ति-शक्ति. माला-माला. पंति - हार, पक्ति. सोहा - शोभा. साडी ~ साडी, पहेरवानुं वस्त्र- ·( ५५ ) --- - १ पमया - स्त्री, प्रमदा. नई - नदी. लाज. रखणी - रात. अप्पविजा - आत्मविद्या, अध्यात्म. मणंसिणी - पंडिता. घेणु - गाय. सही - मित्र. सरस्सई-सरस्वती. चंचु - चांच. भिउडी - भ्रकुटी. नारी - स्त्री. वहू - स्त्री, वधू. नलिणी - कमलिनी. अज्जू - सासु. बहिणी - बहेन. अलाऊ, लाऊ - तुंबडी. रज्जु - दोरी. तणु - शरीर. साधारण शब्दो. वंछिअ, वि० --इच्छेलं. अयल, वि०-अचल. समण, पुं०--साधु. अरुअ, वि०-रोग वगरनुं. विहंग, पुं०--पक्षी. चाइ, वि०-त्यागी. पक्ख, पुं०--पांख. अपुणरावित्ति, न०-जेमां फरीने अणुराग, अणुराय पुं०-प्रीति. आवq नथी ते स्थाननुं नाम. सज्झाय, पुं०--स्वाध्याय. कप्पपायव, पुं०--कल्पवृक्ष. हिअ, न०--सारूं. सिआल, पुं०-शियाल. दढव्वय, वि०--दृढ छे व्रत जेनु. गिम्ह, पुं०-ग्रीष्म ऋतु. अलिअ, न०--जूठ. सिणेह, पुं०--स्नेह. सुहुम (आर्ष); वि०--नानु, सूक्ष्म, भारह, न०--भरतक्षेत्र. - प+संस्-प्रशंसा करवी. अणु+जाण्-आज्ञा आपवी. धातु- खम्--क्षमा करवी. अल्लिव्--आप, अर्पण करवं.

·( ५६ ) प+दा-देवं. सह-सहेवू. लह-लाभ पामवो, मेळवg. तर--शकवं. साह--साध, कहे. हर--हरवू, लइ जq. अव्यय- संपइ - संप्रति, आजकालं. भाणू दित्तिं पदेइ। वाक्यो- अम्बा पुत्तं खीरेण रक्खेइ । अलाउं न मंजेज्जा। समणो अप्पविज्जां पढइ । रयणी गच्छइ, दिअहो आगच्छद। पुरिसा नारिं सिणेहा देक्खन्ति । धूलीउ पडन्ति घरम्मि । विहंगो पक्खेण चलइ । दृढव्वया महावीरो तिसलमंबं पसंसेइ । संपइ वट्टमाणे जिणे जणा पसंसन्ति। माणवाणं मई तत्तं ढंढोलइ । अज्जू वहुं साडिं अदिया । नई वहइ । दहम्मि कमलेहिं सह नलिणी असुद्धो अणुगगो दुवं देइ । छज्जइ । साडि छिन्दइ अजो मणंसिणी सामाइअम्मि सज्झायं साहुणो अगुगगेणं वि अलिअं करइ। न बोल्लन्ति । घेणू खित्तम्मि तणाई खाइ। अज्जा डंभेणं धणाणि लहन्ति । मुणी तणुं तवेहिं रम्पइ । साहु ! अवराहं खम। बहिणी सहोअरस्स मालं देइ । घेणू जणाणं दुद्धेणं रखेइ । वीरस्स सत्तिं न जाणामि । कप्पपायवो समत्ताणं विबुहाणं गुरुणो अणुजाणह जत्तो उज्जा जणाणं च वंछिअं देह । णम्मि गच्छेमु । संपइ कप्पपायवो जिणाणं धम्मो पमया सुहं देइ । गुरुणो जणाणं हिअं करह । भारहम्मि खित्ते धणेणं समत्ता रिसिणो मुक्खं साहन्ति । लोआ सुहिआ अस्थि । अस्थि ।

·( ५७ ) (हुं) लक्ष्मी महेनतवडे मेळवं छु. पहेला जिननी मातानुं नाम मरु- स्त्री बहु दुःख आपेछे. देवी छे. तेथी सासु लाकडी वडे वहुने हणेछे. पंखीओ झाड उपर बेसे छे. सरस्वती विद्यार्थीओने सुख आपेले. गंगा माता भलं करों. पानाचन्द जिन मन्दिरमा नाचे छे. भरत क्षेत्रमा आज काल कल्पवृक्ष पंखीनी चांच शोभेछे. नथी. स्त्रीओ शरीरने आभूषण सहित धूळ पाणीमां पडे छे. करेछे. त्रिशला माता सौ जीवोनुं कल्याण पृथ्वी धान्य आपछे जेथी अमे करो. सुखी छीए. लोको लक्ष्मीने पूजे छे. वहू सासुने विनयथी नमे छे. शङ्कर गङ्गाने तथा चन्द्रने माथामां पण्डित स्त्री पाप करती नथी. राखे छे. (अमे) सरस्वतीने देखता नथी. तेओ बे रत्न माटे समुद्रमां डूबे छे. स्त्री घरमांथी राजाओना मुखने हाथी नदी तरेछे. गङ्गा अहीं वहे छे. नदी समुद्रमा जाय छे. पण्डितो गङ्गाने पूजेछे. लक्ष्मी लोकोना नेत्रोने शान्त करेछे. बुद्धि घणां सारां कामो करे छे. योगीओ रात्रिने इच्छेछे. मदनथी पीडाला लोको रात्रिने पंखीओनी पंक्तिने ब्राह्मण पाळे छे. वखाणे छे. अरे ब्राह्मण ! महादेव शा सारुं पूज- पुत्र जन्मे छे. तो नथी? कामदेव बधा जीवोने वश करेछे. आत्मविद्या लोकोने सुख आपछे. जुओ छे.

·( ५८ )
पाठ १३ मो.
स्त्रीलिंग-चालु.
प्रत्ययो.
तृतीया, चतुर्थी, पञ्चमी, षष्ठी तथा सप्तमी.
*एकवचन
बहुवचन
अ, आ, इ, ए. (इकारांत पुंलिङ्गनी जेवा)
रमाअ, रमाइ, रमाए. रमाहिं, रमाहि, रमाहि.
"
रमाण, रमाणं.
,
"
आकारांत
रमत्तो, रमाउ, रमाओ,
रमाहितो, रमासुंतो.
रमाण, रमाणं.
रमासु, रमामुं.
इकारान्त-मईईआ, मईइ, मईए.
ईकारान्त-सहीअ, सहीआ, सहीइ, सहीए.
उकारान्त-घेणूअ, घेणूआ, घेणूइ, घेणूए.
ऊकारान्त-वहूअ, वहूआ, वहूइ, वहूप.
इकारान्त, ईकारान्त, उकारान्त तथा ऊकारान्त स्त्रीलिङ्ग नामो
ना बहुवचनना रूपो विद्यार्थिओए उपर प्रमाणे पोतानी मेले
बनाववा.
* आ स्त्रीलिङ्ग नामोथकी पूर्वोक्त इकारान्त पुंलिङ्गना पञ्चमीना एकवचनना
'यो" सिवायना बाकीना प्रत्ययो पण पञ्चमीमां लागेछे. जेमके; मइत्तो, मईओ,
मईउ, मईहिंतो; रमत्तो इत्यादि.
|आ 'आ' प्रत्यय आकारान्त नामोने लागतो नथी.
(जुओ पाठ १२ नियम बीजो)

·( ५९ ) (आर्ष) खुहा -- अच्छरसा-अप्सरा. सिद्धि-सिद्धि. कउहा दिशा. पिवासा-पीवानी इच्छा. * छुहा । भूख. कित्ति-कीर्ति. घंटिआ-झालर. आसिसा-आशीष. आणा-आज्ञा. नणंदा-नणंद. कहा-कथा- नावा-नाव. चिरसंचिअपावपणासणी बाहा-हाथ, बाहु. पडंसुआ—पडघो. लांबा काळथी एकठे करेल पापने नाश करनारी- वाया---वाचा. पडिवआ वावी-वाव. पडवो. पाडिवआ | लजा-लाज. माउसिआ. -मासी. कला-कळा. सरिआ-सरित् , नदी. चउवीसजिणविणिग्गयकहा किरिया क्रिया. चोवीश तीर्थकरो ए कहेली वात. किरिआ) भवसयसहस्समहणी-लाख भवनो आराहणा-आराधना . नाश करनारी. विराहणा-विराधना. विवरीअपरूवणा-उलटुं कहे. सिक्खा-शिक्षा, शीखामण. मित्ती-मैत्री. नडी-सूत्रधारनी वहू, नटी.. इत्थी-स्त्री. संझा-संध्या. संति-शांति. थुइ-स्तुति . अहिंथी बार शब्दो ( सरिआ पर्यन्त ) आकारान्त ज छे; पण आबन्त नथी.

·(६० ) " दिवह। , ठाण, साधारण शब्दो. अप्पकर, वि०-आपणुं. नह, पुं० नख. पारक, वि०-पारकुं. केवलि, पुं०--सर्वज्ञ, गमण, न०-जq. पन्नत्त, वि०-कहेलं. आगमण, न०-आवq. पु०-दिवस. न०-स्थान. दिवस नाडय, न०-नाटक. आयर, पु०-आदर. खासिअ, न०-उधरस, खांसी. भुवण, न०-जगत् - अब्भुडिअ, वि०-ऊठेलं. विहल, वि०--विफल, फोकट. विरअ, वि०-विरमेलं, बंध पडेलु, पुर, न०--नगर. सड्ढ, पु०-श्राद्ध, श्रावक. पायाल, न०--पाताल. किच्च, न०-कर्तव्य, कृत्य. नरय, पुं०--नरक. सम्म, न०-सुख, शर्म. तल, न०--तलीयु. अंतरिक्ख, न०-आकाश. पास, न०--पार्श्व, पड. मह, न०-आकाश, नभ, झवेर, पुं०--विशेष नाम, Paee पहुप्प – समर्थ थq. धातु सेत् - सेबबुं. वव (वि+अव) हर ~ व्यवहार करवो. णिव्वर् - दुःख कहे, अहिपच्चुअ- आवq. सद्दह -श्रद्धा करवी. पल्लोछ पाछु आवकुं. दुगुंछ - निन्दा करवी, जुगुप्सा- गुम्म् – मोह पामवो, मुग्ध थq. करवी. tam संख्यावाचक विशेषण. एआरह - अगीआर. पण्णरह - पंदर, बारह-बार- सोलस - सोळ.

·( ६१ ) तेरह तेर. सत्तरह-सत्तर. अट्ठारह-अढार. चउदह - चौद. - अणुहव । वाक्यो- अच्छरसाउ जिणाण चेइअम्मि झवेरो आयरेण विजयधम्मसूरीणा- नचन्ति । माणं रक्खइ। गामम्मि संझाए घंटिआ बोल्लइ । नडी पुरम्मि नच्चइ । चिरसंचिअपावपणासणीइ भवसय कउहासु चउसु चंदो रयणीए सहस्स महणीए चउवीसजिण- भुवणं पयासेइ । विणिग्गयकहाइ बुहाणं जणाणं दि- जीवेसु मित्तिं रक्ख, जत्तो सुहं अहा रयणीओ अ गच्छन्तु । केवलिणा पन्नत्तस्स धम्मस्स आ नाणं विणा किरियाए विणा च राहणाए अब्भुट्टिओ म्हि, विराह- सिविणे वि मुक्खो नत्थिा। णाए विरओ म्हि । सड्ढ ! क्लिीअपरूवणं माइं कुण। सड्ढा अप्परं किच्चं लज्जाए संतिं रक्खन्तु साहुणो। कुणन्ति । नडी नाडयं कुणइ । गुरुणो सीसाणं सिक्खं दिन्ति । सरस्सई साह नाणाय । जिणाणमाणा भुवणम्मि पसरइ । नहत्तो भूमीए मेहो पडइ । बम्हणो कहं कहेइ। कलाहिं चिय पुरिसा नारीओ च खासिएण दुहिओ अस्थि । छज्जन्ति । सरिआए ण्हाणाय जणा गच्छन्ति सीस! वीरस्स थुइं बोलल । गमणेण इत्थीणं पायम्मि दुहं होइ। मुक्खस्स अरुअं अपुणरावित्ति वीरस्स कित्ती सव्वत्थ पसरउ । अयलं सम्मं लह। साहुणो खुहं सिणेहेण सहन्ति । पारकं किच्चं सम्माय कर । भिलो नरवईणं मालमल्लिवइ । वीरं मालाहिं अच्च । + जुओ पाठ बीजानो नियम बीजो.

·( ६२ ) तेओ बे वावर्नु खारुं पाणी पीता माला वडे हरिनुं शरीर मनो- नथी. हर छे. नदीओमां गंगा पहेली छे. हे महावीर ! तुं सिद्धि आप. केवली समुद्रना तळने देखेछे. योगी स्त्रीओने इच्छतो नथी. पितानी शरमने लीधे ते चोरी पक्षी स्त्रीनी पासे बेसेछे, अने चांच करतो नथी. वडे फल खायछे. क्रिया विनानुं ज्ञान फोकट छे. राजा स्त्रीओनी साथे वनमां फरेछे. माणसो नाटक जुओछे. कल्याणने माटे गुरुनी पासे रहे. स्त्रीओ धीमे धीमे चालेछे. शामाटे मासीनी पासे जतो नथी. सज्जनो आदरथी ज्ञान ग्रहण करेछे. देवो जमीनने अडकता नथी. आभूषणनी शोभावडे स्त्रीओर्नु बृहस्पति बुद्धिनो दरियो छे. शरीर शोभेछे.. पुत्रो माताने नमे छे. आकाशमां दुंदुभि बोलेछे. राजा नगरनी परीक्षा करछे. ज्ञान विनयथी वधेछे तुं उठ अने यत्नकर दूध पीवानी इच्छाने लीधे ते गा रात्री गइ हवे प्रमाद शासारु करेछे। यने इच्छेछे. पुत्रो पितानो विनय करेछे. स्त्रीओर्नु स्नान कुंडमां थायछे. विद्यार्थीओने तेओ बे इनाम आपेछे. char भाइ, - - स्त्रीलिङ्ग-संवोधन. आबन्त शब्दाना संबोधननां एकवचनमा अन्त्य स्वरनो'ए' विकल्पे थायछे, तथा बहुवचन प्रथमानी जेबुज थायछे. तथा मूळ आकारान्त नामोनां संबोधननां रूपो तमाम प्रथमानी जेमज जाणवा. इकारान्त तथा उकारान्त नामोना संबोधन- एकवचन 'हरि तथा भाणु' नी माफक थायछे तेमज बहुवचन प्रथमानी जेवुज छे. इकारान्त तथा ऊकारान्त नामोना संबोधन एकवचनमा कोइ पण प्रत्यय नहि जोडतां अन्त्य स्वर हस्व थायछे. बहुवचन प्रशंसा जेवुज छे.

·( ६३ ) , एकवचन बहुवचन आबन्त --हे रमे, रमा. हे रमाउ, रमाओ, रमा. आकारान्त – हे माउसिआ. हे माउसिआउ, माउसिआओ, माउसिआ. इकारान्त - हे मइ, मई. हे मईउ, मईओ, मई. उकारान्त – हे घेणु, धेणू. हे घेणूउ, घेणूओ, घेणू. ईकारान्त – हे सहि. हे सहीउ, सहीओ, सहीआ, सही. ऊकारान्त - हे वहु. हे वहूउ, वहूओ, वहू. " " , सारांश तथा सवाल. तिसला. एकवचन बहुवचन १ तिसला. तिसलाओ, तिसलाउ, तिसला. २ तिसलं. ३ तिसलाए, तिसलाअ, तिसलाहिं, तिसलाहि , तिसलाहि. तिसलाइ. ४ तिसलाण, तिसलाणं. तिसलत्तो, तिसलाउ, तिसलाओ, तिसलत्तो, तिसलाउ, तिसलाहिंतो, तिसलासुंतो. तिसलाओ, तिसलाहिंतो. ६ तिसलाए, तिसलाअ, तिसलाण, तिसलाणं. तिसलाइ. तिसलासु, तिसलासुं. सं० हे तिसले, तिसला. हे तिसलाओ, तिसलाउ, तिसला. , ·( ६४ ) मइ. मईओ, मईउ, मई. १ मई. २ मई ३ मईआ, मईए, मईअ मईइ. " मइत्तो, मईओ, मईड, मईहितो. ६ मईआ, मईए, मईअ, मईइ. मईहिं, मईहि, मईहि. मईण, मईणं, मइत्तो, मईओ, मईउ, मईहिंतो, मईसुंतो. मईण, मईणं. मईसु, मईसुं. हे मईओ, मईउ, मई. सं०-हे मई, मइ. Manmainaamanawayam १ सही, सहीआ. सही. सहीउ, सहीओ, सहीआ, सही. इत्यादि. १ आज्ञार्थ तथा विध्यर्थमां धातुना रूपोनी अंदर शो भेद छे . २ अकारान्त धातुओनां आज्ञार्थ बीजा पुरुष एकवचनमा केटलां रूपो थायछे ? ३ इकारान्त पुंलिंग तथा उकारान्त पुंलिंगना शब्दना रूपोमा शो तफावत छ? ४ " गोवा " (आकारान्त पुंलिंग) शब्दना पञ्चमी, सप्तमी, तृतीया, तथा द्वितीयामां रूपो लखो. ५ “गयेला पाठोमां आकारान्त स्त्रीलिंग नामो केटला छे. ६ माउसिआ तथा रमा' शब्दनुं संबोधनमा रूप लखो. ७ सहि, रमं; अहिं हख क्या नियमथी थयो ? ८ 'सहिं विणा दुहिओ होमि' आवाक्य- गुजराती करो, तथा 'कि- ·( ६६ ) काळमां शस्तनी वपरायछे; ज्यारे परोक्ष काळ, ह्यस्तन कालमांज जे क्रिया न देखेली होय तेमां चापरी शकाय छे. प्रत्ययो- खरान्त धातुओने लगाडवाना १ पु० सी, ही, हीअ. एकवचन अने बहुवचन २ पु० ३ पु० उदाहरण-(धातु) “का”-कासी, काही, काहीअ. व्यंजनान्त धातुओने माटे. १ पु० ई. एकवचन अने बहुवचन २ पु० ३ पु० उदाहरण-(धातु ) 'हुव्'-हुवीअ. त्रणे भूतकालनी अंदर दरेक पुरुप तथा वचनमां सरखांज रूप थायछे. M * का करवं. हुव्-थ. ठा-रहे. अल्ली-आलिंगन करवू. भा-बीवं. कोक्क्-बोलq. परिवस्-रहे. प+आव्=पाव--पामवं. धातु- अगुम्-पू. ओह्-अवतरवू, जन्म. घिस्-खा. भिम्-शोभq. गिज्म-ललचा. बोज्ज्-डर. कड्ढ-खंचवें, काढवू. निव्वल्-नीपजवं. * आ धातु केवल भूतकाल अने भविष्यकालमां ज वपराय छे.

·( ६७ ) अव+लंब्–आश्रय लेवो. आ+राह्-आराधq. मुण-जाणवं. लज्ज्-लाजवं. जीह-लाजवं. णीहर-नीकलq. पयल्ल्-शिथिल थq. बावम्फ्-परिश्रम करवो. कम्मव्-उपभोग करवो. परी-फेंक, भम. आ+रंभ-आरंभवू, शरु करवं. रिअ-प्रवेश करवो. किलिकिञ्च-रम. अल्लिड्-संगम करवो, मळवू. समणु+जाण्-सम्मति आपवी. णिव्वड्-जूदुं थq. उ+धुमा-संतापवं, खुब धमवं. वय्-बोलवु, वदवं. निज्झा-देखq. पडिसा-शांत करवू. उत्थल्ल्-उछळवू. फरिस्-स्पर्श करवो. चोप्पड्-चोपडq. उ+व्विव-उदास थबुं. तू-तुष्ट थq. चिइच्छ-रोगनो प्रतीकार करवो, चिकित्सा करवी. छुन्द-आक्रमण करवं. हुण्-हवन करो, होमवं. -. - नाम- देवत्तण, न० - देवपणुं. विड्डा, स्त्री लज्जा. आणा, स्त्री० - आज्ञा, हूकम. दाढा, स्त्री० -दाढ. खन्ति, स्त्री० क्षमा. दिण, न०-दिवस. महाविज्जा, स्त्री० - मोटी विद्या. | सलाहा, स्त्री० - प्रशंसा. दुरिअ, न० - पाप. रयण, न०-रत्न. निम्ब, पुं० - लींबडो. निहि,, पुं० -भंडार. कसण, वि० - काळो. उअर, न० गेन्दुअ, पुं० - दडो. नयरी, स्त्री० -नगरी. सील, न० -शील. जहुट्ठिल, पुं० - युधिष्ठिर, कुलआहरण, न० - कुलनु भूषण, धर्मराजा.. . - उदर, पेट.. १५ ·( ६८ ) , गय, वि० - गयो. दुट्ठ, वि० - दुष्ट.. अजा, स्त्री० - साध्वी. थोर, वि० - जाडो. थेर, वि० - स्थविर, वृद्ध. सुण्हा, स्त्री० - भाभी. कोसम्बी, स्त्री० - नगरीनु नाम, छुहा, स्त्री० सुधा, अमृत. गयदसण, वि० – दांत वगरनो. बोर, न० - बोर. मच्चु, पुं० - मृत्यु, मरण. असिविण, पुं० - अस्वप्न, देव. सणिच्छर, पुं० - शनैश्चर. भाण, न० - भाजन, भाजन, भाj. लोहसिला, स्त्री० - लोढानी शिला. दलिद्द, वि० - दरिद्र, आळसु. लहुवी, स्त्री०, नानी. विसम विसढ वांकुं. घय, न० -घी. मुरुक्ख, पुं० - मूर्ख. ओसह, ओसढ, न०-दवा, औषध, चंडाल, पुं० - चंडाळ. केली, स्त्री० - केळ. कण्ह, पुं० - कृष्ण, वासुदेव. केल, न० - केळु. मण्डुक्क, पुं० - देडको. बहिर, वि० - बधिर, बहरो, बुहप्फइ, पुं० - बृहस्पति. वि०- वि -- वाक्य- वीरो दुक्खम्मि खन्ति काही । चंडालो बम्हणं फरिसी। वद्धमाणो कोसम्बीए समवसरीअ। सरियाए जलम्मि लोहसिला बम्हणस्स घरम्मि दलिदो पुत्तो बुड्डी। हुवी। सुविही समत्तं निज्झाही। पुरिसो रयणीए इत्थी अल्लीसी । पुत्तो जणयाण पायम्मि घयं जहुछिलो वणे परिवसीअ । चोप्पडीअ। असिविणा समुद्दाओ छुहं पावीअ । अन्धुणो जणं जणो कड्ढीअ । गयम्मि दिवहे कसणो विसहरो सहोअराउ सहोअरो णिव्वडीअ । शीहरी। डिम्भा गामम्मि किलिकिञ्ची।

·नईए मंडुक्का बोल्लीअ । माणवो सुहं पावी। जणाणां कुलआहरणं सीलं । विड्डाए धम्म कुणीअ। वीरो कंदप्पाओ न डरीअ । उयरं धन्नेहिं अङ्गुमीअ जणो । मणीलालो गुणाण निही विजय कण्हो भूमि रक्खी। धम्मसूरी अच्चीअ । भाणं लुहीअ भिच्चो । जयचन्दो दुरिएसुन्तो भाहीअ । मुरुक्खो न पढी। सरिआए जलं उत्थल्लीअ । हरगोविन्दो रयणं गेहीअ। मुरुक्खो रयणं परीही। तिहुअणो सामाइयम्मि अच्छी। खन्ती दुरिअं डहीअ । सुहं हवीअ । भारवहो दिणम्मि वावंफीअ । - - (तुं) गुरुनी पासे जूटुं बोल्यो, (ते) क्रियामां शिथिल थयो. (तमे) बेए भोजनमां घी खाधुं. (ते) पाडो नदीमां पड्यो. (तेओ) सघळा सिंहथी बीधा. (तेणे) नगरमा प्रवेश कर्यो. (तेणे) आकाशमा दडो फेंक्यो, (तमे) बे घरमां रम्या. ब्राह्मणना घरे चंडाल अवतर्यो. (तेणे) कूवामांथी पाणी खेच्यु. (तेणे) ज्ञानमाटे श्रम कर्यो, पण फोकट गयो. महादेवे विषने ग्रहण कर्यु, खेतर मां धान्य नीपज्यु. मणीलाले स्त्रीने छोडी. तिहुअण जयचन्दनी भाभीने नम्यो. हरगोविन्दे आज अमृत पीg. (तेणे) बे बोर खाधां. सिंहे बे माणसने हण्या. (ते) तुष्ट माणस पापथी लाज्यो नहि. [१] संसारथी उदास थयो. ते गाममां रहयो. तेणे] स्याद्वादने जाण्यो. गंगाए समुद्रनो संगम कर्यो. ते] वैद्य गरीबोने औषध आपतो हतो.

·( ७० ) हेमचन्द देवपणाने पाम्यो. तेओ] बेए पाणीनो उपभोग कर्यो. इन्द्रे भगवानने पूज्या. माणसो दुःखने लीधे मरणने गीतथी राजा तुष्ट थयो. इच्छता हता. (तेओ) बे स्त्रीथी ललचाया. बे साध्वीओ विजयधर्म सूरिने नमी. (तमे) आरंभ कर्यो. मावजिए केळां खाधां. वनमां बे सिंह अवता. तेओ बेए मोक्षने माटे आत्मवि- (तेओ) बेए बे केरी खाधी. द्यानो आश्रय कर्यो. समुद्रनुं पाणी पवनथी उछळयुं. युधिष्ठिर कोइ वखत पण जूटुं (तें) पगमां घी चोपड्यु. बोलतो नहोतो. राजानुं घर शोभ्यु. [में] महावीरनी आज्ञा हमेशां पाळी. तेणे] औषध माटे लींबडो काप्यो. सुविधि भगवाने लोकोनुं सारं कर्यु. पाठ, १५ मो. धातु- नि+वड्-पडवू. कंग्व-इच्छq. सं+मिल्ल्-मळवू, मेळाप करवो. लग्ग----लागवू. हर-हरवू, चोरवू. नटू-नाचवू. घुसल्-मथq. चुम्ब्-चुम्बन कर जा-उत्पन्न थq. उव+सम्-शांत थq. वेल्ल्रम. धुण्-कंपवू, धूण. संभाव्-लोभावु. चुण्-एकटुं करवं. पच्चार–ठपको आपवो, उपालंभ | ले-लेवू, ग्रहण करवू. देवो. नि+हर्-हंगवू. भूतकालमा “ अस्" धातुना बे रूपो थायछे; १ आसि, २ अहसि. आ रूपो बधा पुरुषोमां तथा बधा वचनोमां वपरायछे.

·( ७१ ) ऋकारान्त तथा साधारण नाम- *भाया *पिआ xभायर पुं० - भाइ, भ्रातृ. xपिअर पुं० - बाप, पितृ. :भाउ पिउ *जामाआ *भत्ता पुं०-जमाइ, xजामाअर भत्तार पुं० - स्वामी, भर्तृ. जामात. :जामाउ भत्तु *कत्ता माअरा कत्तार वि०-करनार, कर्तृ, माउ } स्त्री०-देवी. कतु *माआ *दाया + ससा, स्त्री० - बहेन. दायार वि०-देनार, दातृ. +दुहिआ, स्त्री० - दीकरी. दाउ छाही, स्त्री०- छाया. माआ हलद्दी, स्त्री० - हलदर. :माउ दसरह, पुं०-दशरथ, रामनो पिता. रुण्ण, न० - रोवं. सर, पुं० - बाण. मुइंग, पुं० - मृदंग. मय, पुं० - हरिण,मृग. $ आ नामोमां आकारान्त, अकारान्त, उकारान्तना रूपो पूर्वोक्त आका- रान्त, अकारान्त, उकारान्तनी माफकज' जाणवा. अपवाद माटे नीचेनी नोटो उपर ध्यानदेवू. * आ चिह्नवाळा शब्दो प्रथमाना एकवचन मांज वपरायछे, तेमज वळी- संबोधनमां तेज रूपोनो अन्त्य स्वर ह्रख करीने बोलायछे. x आवा चिह्नवाळा शब्दोना संबोधनमा एकवचनमां अन्त अनुसार लगाडीने } स्त्री०-माता, मातृ. रूप थायछे. : आ चिह्नवाळा शब्दोना रूपो प्रथमा तथा द्वितीया विभक्तिना एक- वचनमां तथा ज्यां द्विवचनने बदले बहुवचन बोलातुं होय त्यां पण वपरातां नथी. + आ चिह्नवाळा शब्दो मूलीज आकारान्त छे.

·( ७२ ) दसमुह, पुं० -रावणं. सकाल, पुं० - सत्कार, सन्मान. मय, न० - मुडदं. डोला, स्त्री० - हिंडोळो. दिअर, पुं० - देर. सिन्न, न० - सैन्य. विअण, न० - बीजणो, पंखो. राम, पुं० -राम. मरण, न०-मरण. पारेवअ, न० - पारे. तुसखंडण, न०--फोफांनुं खांड. सुन्नरन्न, न० -निर्जन वन. अणुट्ठाण, न० - विधि. मयमंडण, न०-मुडदानुं आभूषण. आणारहिअ, वि०-आज्ञा वगरनु. simamminutrimme --- मयं डहइ । ! वाक्यो- जह तुसखंडणं मयमंडणाई सुन्नरन्नम्मि । विहलाणि, तह जाणसु आणारहियं अणुट्ठाणं ॥ १ ॥ पारेवओ हेळं निवडीअ । राम ! दसरहं संमिल्ल । भत्ता इत्थिं लेइ। दसमुहस्स मत्थयम्मि सरो लग्गीअ । भाया ससं कहेइ । जामाअरं दुहिअं दे । मुइंगो बोल्लइ । दाऊणं सक्कालं कुरु । सुन्नरन्नम्मि पुरिसा जलं विणा दिअरो डोलाए अच्छीअ । मच्चुं पावन्ति । पिअरस्स पायेसु वन्दीअ । माआ कल्लाणं होउ, एवं बोल्लेइ । विअणं पवणं देइ । wwwantarwww [तुं] शान्त था. माणसो रामने सेवेछे. ते] आंबानी छाया नीचे नाच्यो. हुं सघळा कार्यमा समर्थ छु. तमे] बेए हलदर खाधी. रामर्नु पण मरण थयु, तेथी तुं [तेणे] सत्कारने एकठो कर्यो. सैन्यने हण. तेणे] दही मथ्यु. तिओ] सर्वज्ञे कहेल विधिने करेछे. ते] उत्पन्न थयो. धर्म कर. [तुं] शत्रुना ·( ७३ ) पारेवा ! तुं नाच. दशरथ मोझने इच्छतो हतो. [ते] देवीने नम्यो. पिताए पुत्रने चुम्बन कयु. तेओ] बे देवीनी पासे धूण्या. [ते] सिंहे बे हरणने हण्या. ते] हर्ष आपेछे. मणिलाले ठपको आप्यो. [ते] गाममा गयो. सौर्नु सारुं थयु. पाठ, १६ मो. भविष्यकाळ. भविष्यकाऊना बे प्रकार छे-श्वस्तन भविप्य तथा अद्यतन भवि य. पूर्वे कहेला अयतन काल (गइ रातना बार वाग्याथी आवती रातना बार वाग्मा सुधीनो २४ कलाकनो वखत) नी अन्दर हवे पछी क्रिया थपानी छे' एम कहेवू होय तो अद्यतन भावप्य वपराय छे; तेमज त्यार पर्छीना काळमां 'अमुक क्रिया थशे' एम कहेवू होय तो श्वस्तन वपराय छे. प्रत्ययो- एकवचन बहुवचन १ पु० मि, स्सं. मो, मु, म, हिस्सा, हित्था. २ पु० हिसे, हिसि. हित्था, हिह. ३ पु० हिइ, हिए. हिन्ति, हिन्ते, हिरे. १ पहेला पुरुपना 'म' थी शरु थता प्रत्ययो लगाडतां पहेला धातु- ओने 'हि,' 'स्सा,' अथवा 'हा' मांथी गमे ते कोई लगाडवामां आवछे. २ वळी पाठ पहेलाना चोथा नियममां कह्या प्रमाणे 'अकार' नी , ·(७४) 'एकार' विकल्पे करवामां आवेछे, तो विकल्प पक्षमा 'अकार' नो 'इकार' करवो. हस्-हस. धातु वोस-विकसित थq. सम्+आव-समाप्त थq. लोटू-सू. प+लीव–दीपवं. सह-शोभq. डस्-डंखg. वि+म्हर-भूलवू, विसरवू. अप्पाह-कहे, संदेशो आपवो. ओहीर-उंघवं. विज्ज्-जाणवू. णिव्वर -दुःख कहेवु. णिवत्-नाश थवो. अवह-रचq. पास्-देखq. वि+आव् वाव-व्याप्तथq. ओ+वाह-अवगाहवं. परि+अट्-भम, पर्यटन कर. उम्मत्थ्-सामे आवq.. चव-चववू, नष्ट थq. वलग्ग-चडवू. अक्खोड्-तलवार खेंचवी. उव+सप्प-पासे जयं. परि+गेण्ड्-ग्रहण करवं. mamimannews नाम (पुंलिङ्ग) पाउस-वर्षा ऋतु, प्रावृट्. आणाल-हाथीने बांधवानो खीलो. माण-मान, अंहकार. छप्पय-भमरो, षट्पद. आणाभंग-आज्ञानो भंग. विण्हु-विष्णु. निग्गह-निग्रह. परोवयार-परोपकार. पवेस-प्रवेश. पडह-ढोल, पटह. चकवट्टि-चक्रवर्ती राजा. उच्छाह-उत्साह. वइसाह-वैशाख मास. छण-उत्सव, क्षण. मुक्ख-मूर्ख, उट्ट-ऊंट. H ·( ७५ ) अत्थ-धन, पैसो. निप्फाव-वाल (प्रमाण-नाम). गद्दह- गधेडो. खग्ग-खड्ग, तलवार. स्त्रीलिङ्ग- पीइ-प्रीति, स्नेह. सेज्जा-शय्या. माया-कपट. जिब्भा चक्कवट्टिरिद्धि-चक्रवत्तींनी ऋद्धि. जीहा जीआ-दोरी. रुप्पिणी-रुक्मिणी, कृष्णनी स्त्री. गरुवी-मोटी. जयणा-यतना. रत्ती-रात. }-जीभ . गड्डा-खाडो. तित्थ । नपुंसक- पुत्थय - ग्रंथ, पुस्तक. उवलखंड – पाषाणनो टूकडो. तीर्थ. तूह दासत्तण - दासपणुं, दासत्व. अहि -हाडकुं. छउम-कपट, छद्म. कुम्पल - कुंपर्छ, फणगो. दुधार - बारj, द्वार. नयर-नगर. विशेषण- सव्वविणासण-बधानो नाश अम्हारिच्छ-अमारा जेवो. करनार. खलिअसील-स्खलित छे शी- एआरिच्छ-एवो, एतादृश. ल जे. तुम्हारिच्छ-तमारा जेवो. सिणिद्ध-चीक', स्निग्ध. केरिच्छ-केवो. -दुष्ट, ·( ७६ ) अन्नारिच्छ-बीजानी जेवो, जारिच्छ-जेवो. जिण्हु-जीतनार. अन्यादृश. * क्रियातिपत्ति. ज्यारे शरत वाळां बे वाक्यो- एक संयुक्त वाक्य बनेलं होय, अने तेमां देखाती बन्ने क्रियाओनो कोइ पण प्रतिकूल सामग्रीथी नाश थतो जणाय त्यारेज आ "क्रियातिपत्ति' वपरायछेः- ma- प्रत्ययो- अने ज्ज, ज्जा, । अन्त, माण. एकवचन बहुवचन १ पु० २ पु० ३ पु० 4-mom हणेजा। वाक्य- जइ मेहो होज्ज, तया तणं होज्जा। जइ पुत्तो न पढेज, तया जणयो जइ साहू होन्तो, तया मुक्खो होमाणो । जई मणीलालो दिक्खं गेण्हिज्ज चक्कवट्टिणो वि मरणं अस्थि । तया तिहुअणो वि दिक्खं गेण्हिज्जा। सिद्धसेणो मुक्खं गच्छिहिइ । साहुणो मायं न कुणिहिन्ति । विण्हू जग्गिहिइ । भिच्चा निवइणो आणाभंग न मणीलालो बुहो होहिइ। काहिन्ति । पाउसम्मि मेहो वरिसेहिइ। घोडयं वलग्गिहिए। * आ काळमे अमुक अंशमा 'संकेत भूतकाळ' गुजराती व्याकरण मुजब कही शकाय छे. 1 धातुने क्रियातिपत्तिना आ 'अन्त अने माण' ए वे प्रत्ययो लाग्या पछी तैयार श्रएला रूपनुं नामनी माफक कार्य थायछे.

·( ७७ ) दिवसम्मि भाणू पलीविहिइ । | गुरुमुवसप्पिहिह। भूमीए परोवयारं कुणिस्सामो । उवलखंडं भंजिहिइ । रुक्खस्स कुम्पलं अहिपच्चुएहिइ। निवई थूणस्स निग्गहं काहिए । तिहुअणो पुत्थयं अवहेहिए। छणे इत्थीओ सहिहिन्ति । तवेहिं मुक्खो वि बुहो होहिए । हसिहित्था विजथियो। अप्पविजं विम्हरिहिस्सा । पुत्थयं पासिस्सं । रयणीए लोट्टेहित्था । रयणीए ओहरिस्सं । कसणो विसहरो डसिहिइ । चविहिमि जणो। नयरम्मि पडहो बोलिहिइ । पुत्थयं समावेहिए। अप्पाहेहिन्ति पुरिसा। लोहं माणं च न कुणिहिइ । णाणेणं पावाइं विणहिहिति । पाविणो नरयं गच्छिहिन्ति । छप्पओ उजाणम्मि परिअट्टेहिए। (ते) प्रतिक्रमण करत तो पुण्य (तमे) जशो तो तेओ जीवशे. मेळवत. (तेओ) नमशे तो तुं साधु थइश. (ते) दीवो करशे तो अंधकार जशे. देवताओ आवशे तो श्रावको (हुं) भणीश तो ते गाम जशे. जागशे. (ते) घोडाओ खाडामां पडशे. (ते) ऊंट उपर चडशे. तेओ) बे भोजनमा वाल प्रमाण हुँ] हरगोविंदनी साथे कोशाम्बी घी खाशे. साधुओनी जीभ सारूं बोलशे. ते] मोढावडे हसशे. धनथी उत्साह थशे. स्त्रीओ पुरुषोने सुखमाटे जोशे. बारणुं नीचे पडशे. राजाओ माणसोने आज्ञा वडे कूतरो हाडकाने खाशे. ताबे करशे. (ते) कल्याण माटे तीर्थमां आवशे. ते नगर माणसोथी शोभशे. (ते) अमारा जेवो पंडित थशे. हाथी नदीनुं पाणी पशेि. नगरीमा जइश.

·( ७८ ) (अमे) तमारा जेवा साधु थशें. तेओ] बे भाइ वस्रोनो उपभोग वैशाख मासमां ताप पडशे. करशे. (तमे) बे नगरथी बहार नकळशो. [अमे] ज्ञानवडे अने क्रियावडे भव (ते) वाणीओ, पैसामाटे कपट करशे. समुद्रने तरीशु. (ते) राजा तलवार खेंचशे. ते] रात्रीए शय्यामां सूशे. मोटी पृथ्वीमां साधु पुरुषो जीतशे. दुष्ट माणसो पापना ढगलाने (९) महावीरने पूजीश. लीधे नरकमां जशे. रात्रीमां चन्द्रमा आवशे. तेओ] बे नहावा माटे नदीमां (ते) दासपणाने ग्रहण करशे. पडशे. (ते) मूर्ख चक्रवर्तीनी ऋद्धिनो ते] सौर्नु कल्याण करशे. त्याग करशे. 'पाठ. १७ मो. धातु- ४ मोच्छ् - मूक. x वोच्छ् ~ बोलq. x छेच्छ् - छेद. ४ भेच्छ् - भेद. x भोच्छ – जमवं. x सोच्छ – सांभळवू. ४ गच्छ्-जवं. ४ रोच्छ् – रोवं. x वेच्छ – जाणवू. ४ दच्छ - जोवं. . arwa x आ चिह्नवाळा धातुओ फक्त भविष्यकाळमां ज वपरायछे, वळी ते धातु- ओने बीजा तथा त्रीजा पुरुषमा भविष्यकाळना प्रत्ययो लागेछ,तेमज वर्तमान काळ- ना पण प्रत्ययो लागेछे. तेमज आ धातुओनुं प्रथम पुरुषना एकवचनमां अन्तमां कोइ पण प्रत्यय लगाड्या विना केवल अनुसार लगाडीने पण रूप थायछे. जेमके सोच्छिइ, सोच्छिहिइ; सोच्छ, ·( ७९ ) हण् – सांभळq. फुट् - स्फुट थq. चल्ल् - चालq. निमिल्ल् - वीचावं. पंग – ग्रहण कर. निसेह् - निषेध करवो. ढंस् – वर्तवं. विवटू - वर्तवं. निम्मव् – करवू, सरजवू. विहीर - वाट जोवी. घोम् – गोखg. आढव् - आरंभ करवो. गुलल् – सारी रीते कर. णीलुञ्छ् – नीचे पडq. सार - प्रहार करवो, मारवं. रम् - रम. गुम्म् – मोह पामवो, गुम्म थq. परिसाम् – शांत थq. संतप्प - तपी जवू, संताप पामवो. वि+किम् - विक्रय करवो. - - वारण, प्रतिमा, - नाम- पच्चअ, पुं० -विश्वास. पया, स्त्री० - प्रजा. पहा, स्त्री० - कान्ति. हिरी, स्त्री० - शरम लज्जा. न० व्याकरण. पलक्ख, पुं० - पीपलो. साला, स्त्री०-निशाळ. गरिहा, स्त्री० -निन्दा. आचारंग, न० - सूत्रनुं नाम. संसार, पुं०-संसार. पडिमा, स्त्री० छबी. दीह, वि० - लांबुं, मोटुं. गोवाल, पुं० - गोपाळ. भीरु, वि० - बीकण. लच्छी, स्त्री० - चिन्ध,न० -चिह्न. नेह, पुं० - स्नेह. इट्टा, स्त्री-इंट. छम्मुह, पुं० - एक यक्षनु नाम. हिट्ठ, वि० हृष्ट, हरखलं. नाअ, पुं० - न्याय. कडुअ, वि० - कडवं. विञ्छिअ, पुं० - विछी. कुमर, पुं० - कुमार. चच्चर, न० - चोक. विज्जु, स्त्री० - विजळी. थम्भ, पुं० - थांभलो. चन्दिमा, स्त्री० - चन्द्रिका, लोअपिय, वि० - लोको ने वहालो. चंद्रनी कळा. धन. - ·( ८० ) . m- अलीअ, न० - जूटुं. | संकला, स्त्री० - साकळ. दाण, न० न०-दान. कारण, न० - कारण. दिक्खा, स्त्री० - दीक्षा. भामिणी, स्त्री० - स्त्री. वंचण, न० - ठगq. मग्ग, पुं० - मार्ग. गब्भ, पुं० - गर्भ. छाल, पुं० - बकरो तिअस, पुं० - देव. छाली, स्त्री० - बकरी. पुच्छ, न० - पूछडं. दयाल, वि० - दया. वाक्यो- महावीरस्स पडिमा मुक्खं दाहिइ । तवं काहं * गुरूणमाणाए । इट्टाहिं घराई होहिन्ति । सिआलो वश्चगं काहिइ । विञ्छिओ रयणीए डसिहिइ । अविज्जाए दुन्नि जणा गुम्मिहिन्ति। आचारंग सोच्छं। विज्जस्थिणो घोसिहिन्ति रत्तीए। सियावायं वोच्छं। तिहुअणम्स झवेरो विहीरेहिइ । थम्भो णीलुञ्छिहिइ । डिम्भो कारणं विणा रोच्छिइ। जणयो पुत्तं संकलाहिं सारेहिइ । पयावई भूमि न निम्मवेहिइ । चच्चरम्मि विज्जत्थिणो गुरूहिं सह भीरुणो जणा गुललन्ति । गच्छिहिन्ति । जणा साहूर्ण गरिहं संसारे का- इत्थीओ नेत्ताई निमिल्लेहिन्ति । हिन्ति । लोअपियो सड्ढो सोच्छिड्। महिसो मग्गम्मि चल्लिहिह । तिअसो मच्चुओ संतप्पिहिइ । ससा सहोअराय आसिसं दाहिइ। साहुं चिन्धेणं वेच्छिन्ति । छम्मुहो जणे रक्खिहिइ । वाणरो दीहं पुच्छं णीलुञ्छेहिइ । भूमीए विज्जू पडिहिइ । साहुणो दिक्खं दाहिन्ति । नणंदा नेहं पंगेहिइ । दाणं दाहं* धणाणं । जक्खो कुमरम्स कल्लाणं काहिइ । wireeMINWom ' (जुओ पाठ १४ नी * टीप) वळी 'का' तथा 'दा' धातुने प्रथम पुरुष एकवच- नमा 'हं' प्रत्यय पण लागेछे. जेमके काहं, दाह, पक्षमा काहिमि, दाहिमि इत्यादि.

·( ८१ ) गोवाळनो छोकरो बकरां तथा दीवो घीवडे घरने प्रकाशशे. बकरीओने पाळशे. शुद्ध वचन व्याकरण विना थशे राजानो कुमार बे स्त्रीओने ग्रहण नहिं. करशे. (ते) घरमां बे पुस्तकोने मूकशे. मूर्ख माणस साधुना बोलवा (हुं) गाममां लक्ष्मीने मूकीश. (वचन) थकी हसशे. (हुं) ब्राह्मणोनी साथे खीर जमीश. बे घडाओ फूटशे. योगी स्त्री, मोढुं जोशे नहि. (ते) गामना चोकमां छोकराओ साथे वाणीओ आजे घी वेचशे. रमशे. त्रिभुवन शरम विना भगवान पासे राजाओ न्यायथी प्रजाने वश करशे. नाचशे. (ते) भगवानने देखशे. मणिलाल गुरुना पूजन विना हे भाइ! तमे आसन उपर बेसशो?. खाशे नहि. साधुओ देवपणानो अनुभव करशे. सूर्यना तापथी वृक्षो सूकाशे. (ते) निशाळमां व्याकरण भणशे. चन्द्रनी चन्द्रिकाथी लोको सुखी थशे (हुं) साधुओना उपदेशने सांभळीश. लोको सौंकळोथी पाडाओने (अमे) बे पिताना मृत्युथी रोइशं. (हणशे) मारशे. (तेओ) बे साधुना पूजन माटे गाममां सिंहो भोजनने माटे हरणोने मारशे. जशे. माणसो हरगोविन्दनो विश्वास इंधणाओथी अग्नि संतप्त थशे. करशे. राजा बे चोरोने तलवारथी केरीओ अने केळां वैशाख मासमां मारशे. मळशे. केटलाएक सवालो. ह्यस्तन, अद्यतन तथा परोक्षमां भेद बतावो?. श्वस्तन भविष्य तथा अद्यतन भविष्यमां शो तफावत ?. ३ वर्तमान काळना बीजा अने त्रीजा पुरुषना प्रत्ययोमा अने भवि- १ २ ·( ८२ ) ष्यकाळना तेज प्रत्ययोमा शो भेद छे ? ४ हुं आपीश, हुं करीश, तेओ बे ऊंघशे, ते जमशे, अमे बे जम्या; आ वाक्योनुं प्राकृत करो?. अत्यार सुधीमां तमे भणी गयेला आर्ष शब्दो लखो ?. ६ 'पितृ' शब्दना प्राकृतमां बधी विभक्तिओनां रूपो लखो?. 'नणन्दा' अने 'रमा' आ बे शब्दोना रूपमां भेद बतावो. हर् , जा, वेल्ल् , दच्छ्, वेच्छ् , आटला धातुओना 'भूत' मां तथा 'भविष्य'मां रूपो लखो?. ८ , पाठ १८ मो. - * कर्मणि प्रयोग तथा भावे प्रयोग (सह्यभेद). कोइ पण धातुनो ज्यारे अमुक काळमां कर्मणि अथवा भावे प्र. योग बनाववो होय त्यारे पुरुपबोधक प्रत्ययो लगाडतां पहेलां धातु थकी 'ईअ', अथवा 'इज्ज' सामान्य रीते लगाडवामां आवेछे, अने त्यार बाद जे काळमां सह्यभेद बनाववो होय ते काळना पूर्वे ( कर्तरि प्रयोगमा) कहेवाइ गयेला प्रत्ययो लगाडवाथी आ रूपो सिद्ध थायछे, जेमके-बो- ल्लिज्जइ, बोल्लीअइ. + धातु- दीस्-देखq. हम्म्-हणवं. खम्म्-खणवं. * सकर्मक धातुओनो कर्मणि प्रयोग करवामां आवेछे. तथा मूल अकर्मक अथवा अविवक्षितकर्मक धातुओनो भाचे प्रयोग थायछे. + आ धातुओ थकी 'ईअ अने इज' ( कर्मणि अथवा भावेना) प्रत्ययो लागता नथी, कारणके आ धातुओ मूळ धातुओ उपरथी आदेश थइने कर्मणिमा अथवा भावेमा उपर प्रमाणे बनेला छ; तेथी तेने परभारथा विकरण तथा अमुक अमुक काळना प्रत्ययो लगाडी सह्यभेदना रूपो बनाववा; एटलेके आ धातुओ क. तरि प्रयोगमां तो वपरायज नहि. वुच्च-कहे.

·( ८३ ) चिव्व् हुव्व-होमवं. } अकढुं करवं. दुब्भ-दो. चिम्म् लिब्भ-चाटवं. जिव्व-जीतq. वुब्भ्-वहन करवू. सुव्व्-सांभळवू. रुब्भ-रोक. गम्म्-जवं. पुव्व-पवित्र करवं. हस्स-हसवू. थुव्व्-स्तुति करवी. भण्ण-भणq. धुव्व्-कंपq. छुप्प-स्पर्श करवो. कत्थ्-कहे. रुव्व्-रो. हीर-हर. लब्भ-लाभ थवो. कीर्-करवं. णव्व् तीर्-तर. जाणवू. जीर्-जीर्ण थq. वाहिप्प-बोलवं. विढप्प्-पेदा करवू, अर्जन करवू. आढप्प-आरंभq. सिप्प्-सिंचवू, स्नेह करवो. सं+रुज्झ्-ताबे थवं. घेप्प--ग्रहण करवं. अणु+रुज्झ्-मानवें, ताबे थq. छिप्प्-स्पर्श करवो. उव+रुज्झ्-आग्रह करवो. डज्झ्-बळवं. भुज्ज्-जमवं. बञ्झ्-बांधवं. णज्ज् । नाम (पुंलिंग). कण्ण-कान. भार-भार. सद्द-शब्द. बुंदारय-देव. वुत्तन्त-वृत्तान्त, चरित्र. कयण्णु-कृतज्ञपुरुष एरावण-इन्द्रनो हाथी. उच्छव-उत्सव.

·( ८४ ) उसह-ऋषभदेव. धअ-ध्वज. सुद्धोअणि-शौद्धोदनि, बुद्ध. कुढार-कुहाडो, कुठार. साव-शाप. भुइ-नोकरी, भृति. भजा-भार्या, स्त्री. पडाया-पताका. स्त्रीलिंग. निण्णया-नदी, निम्नगा. मज्जाया-मर्यादा. वलहि-बलभीपुर. गउरव मोटाइ. गारव । नपुंसक. वुन्द-समूह. पायाल-पाताल, ओसह औषध. ओसढ मुसल-सांबलं. पट्टण-नगर. . विशेषण- निण्ण-नीचुं, निम्न. दच्छ-डाझुं. ठड्ढ-स्तब्ध, ठंडे. HARA - वाक्यो- धणं चुलुचुलिज्जइ । जणाणं वुन्देण तत्तं जाणिज्जेहिए। पुरिसेहिं घराई बंधन्ति । बम्हणेहिं भोअणं जेमिएहिए । गोवालेण घेणू दुब्भइ । जोगिणा संसारो तीरेहिइ । भारवहहिं भारो चिव्वइ । जणेण दोहिं कण्णेहिं सुव्वए । रुक्खेहिं धुणिज्जइ पवणेणं । वेहिं थूणेहिं धणाइं हीरन्ति । भिच्चेहि कुढारेण भूमी खम्मइ । महिसो संकलाहिं बन्धिज्जइ । मित्तण नयरं दीसए । इन्देण एरावणो चडीअए ।

·( ८५ ) तिहुअणेण सिआवायो पढिजइ । भिच्चेण भुई कीरए। सारमेयेणं दुन्नि अत्थीइं लिब्भन्ति । विजेण दीणाणं जणाणमोसह मुरुक्खेण महिसो दुहिज्जइ । दाईअए । मणीलालेण मुहत्तो वयणाई वुच्ची। उसहो वुन्दारयाण वुन्देण महावीरेणं वम्महो जिव्वीअ । वन्दिजइ। कयण्णुणा जयचन्देण विजयधम्म- पिउणा पुत्तो हम्मए । सूरी थुव्वीअ । माअराए दुहिआ लट्ठीए हणिज्जइ । पुरिसेण बम्हणो हम्मीअ । इत्थीए भत्ता नविज्जइ । जयहिं रयणाई चिम्मी। नणंदाए कुसलाय हुव्वए । तिहुअणेण लच्छी चिव्वेहिइ । रिसिणा सावो दाइजइ । हरगोविन्देणं कथिहिए। (तेनावडे) रोज महावीरनुं मुख सांबेला वडे धान्य शुद्ध थायछे. देखाय छे. भरतथी राज्य एकंटुं करायुं. माणसोना कपडा वडे जीर्ण थवाय छे. (तेनाथी) स्याद्वाद भूलायो. कुंभारना घडा वडे फूटाय छे. त्रिभुवनथी हसाशे, तेथी (तुं) न बालको वडे घरमां रोवाय छे. बोल. बौद्ध वडे अशुद्ध तत्त्व बोलायु. मणिलालथी सुखनो समूह अनु- वहाण वडे समुद्र पण तराय छे. भवाय छे. पापी वडे नरकमां पडाय छे. विजयधर्मसूरिथी निशाळना वि- माणसोथी मोटाइ इच्छाय छे. द्यार्थीओ (नी परीक्षा लेवामां श्रावको वडे वीरनुं चरित्र बोलाशे. आवी) परखाया, अने (तेओने) योगीओथी मर्यादा मूकाती नथी. इनाम आपवामां आव्यां. मणीलालथी गाम जवाशे. माताथी आशीष अपाय छे. लोको वडे वलभी नगरी प्रशंसाइ.| जयचन्द वडे व्याकरण भणाय छे. शेठ वडे धन पेदा कराय छे. (ते) बे वडे बे घरमा रहेवायु. पुरुषोथी रातमां पथारीने विषे (तेनाथी) आसनथी उठाय छे.

·सूवाय छे. सुख वडे थवाय छे. ( ८६ ) मुनिओ वडे क्षमा रखाय छे. मेघ वडे वरसायु. -- , , पाठ १९ मो. केटलाएक खास उपयोगी कृदन्त. (हेत्वर्थकृदन्त, संबन्धकभूतकृदन्त, वर्तमानकृदन्त तथा कर्मणि भूतकृदन्त विषे) १ कोइपण धातुने उं (अथवा जवलेज तुं) प्रत्यय लगाडवाथी हेत्वर्थ कृदन्त थाय छे. जेमके, बोल्लेउ, बोल्लिउं, बोलवाने, बोलवामाटे. २ कोइपण धातुने उं, अ, ऊण, ऊणं, उआण, उआणं (अथवा जवलेज तुं, तूण, तुआण, तूणं अने तुआणं) प्रत्ययो लगाड- वाथी संबन्धकभूतकृदन्त थाय छे. जेम, रमेउ, रमिअ, रमि- ऊण, रमिऊणं, रभिउआण, रमिउआणं; रमीने. ३ कोइपण धातुने ‘न्त, माण' प्रत्ययो लगाडवाथी पुंलिंग तथा नपुंसकमां वर्तमान कृदन्तना रूपो थाय छे; तथा स्त्रीलिंगमां ई, न्ता, न्ती, माणा अने माणी प्रत्ययो लगाडवाथी स्त्रीलिंग वर्तमान कृदन्त थायछे; जेम, *कहेन्तो, कहन्तो, कहमाणो, कहन्तं, कहमाणं, हसेई, हसन्ती, हसन्ता, हसेमाणा, हसेमाणी इत्यादि. ४ दरेक धातुओ थकी पुंलिंग तथा नपुंसकमां 'इअ' तथा स्त्रीलिंगमा 'इआ' तथा इई प्रत्ययो लगाडवाथी कर्मणिभूतकृदन्त थाय छे जेम, उंघिओ, उंधिअं, उंधिआ, उंघिई. ५ चालु पाठमां कहेला दरेक प्रत्ययो लगाडता पहेलां धातुथी विकरण 'अ' पण जोडायछे अने हेत्वर्थकृदन्त तथा संबन्धकभूतकृदन्तना पूर्वना विकरणना 'अ' नो 'ए' अथवा 'इ' थायछे. * जुओ पाठ पहेलो नियम चोथो. , ·( ८७ ) अप्फुण्ण-घेराएलो. लुअ-कापेलं. केटलाएक अनियमित कृदन्तोनी यादी. विढन्त-पेदा करेल. उक्कोस-उत्कृष्ट. निमिअ-स्थापेलं. फुड-स्पष्ट. चक्खिअ-चाखेलं. बोलीण-गयेल. वोसट्ट-फूलेल. जढ-छोडेल. निसुट्ट-नीचे पाडेल. निच्छूढ-उंचे फेकेल. लुग्ग-रोगी, भांगेल. ज्झोसिअ पल्हत्थ फेंकेल. ल्हिक्क पलोट्ट । नासेल. पम्हुट्ठ हीसमण-घोडा, हणहणवू. रुण्ण-रोएलं - रोत्-रोवं. मोत्-मुकवू. भोत्-भोजन कर. *धातु- बोत्-बोलवू. घेत्-ग्रहण करवू. + दट्ठ-देखQ. , नाम. आरंभ, पुं०-आरंभ. गुज्झ, न०-गुह्य, गुप्त. पल्लाण, न०-पलाण. मुत्ताहल, न०-मुक्ताफल, पायार, पुं०-किल्लो. + पिउसिआ, स्त्री०-फइ. * आटला धातुओनो प्रयोग हेत्वर्थकृदन्तना तथा संबन्धकभूतकृदन्तना केवळ व्यञ्जनादि प्रत्ययोमां ज थाय छे (बीजे स्थले प्रयोग थाय ज नहि) वळी तेने विकरण पण लागतो नथी. + आ धातुनो हेत्वर्थकृदन्तना तथा संबन्धकभूत कृदन्तना स्वरादि प्रत्ययो मांज प्रयोग थाय छ (बीजे नहि) + आ शब्द आकारान्त छे.

·( ८८ ) डक, उम्बर, पुं०-झाडर्नु नाम, उंबरो. लोण, न०- ---मीढुं. विग्घ, पुं०-विघ्न. सोमाल, वि०-सुंबालु. वि०-डसायेल. पोप्फल, न०-सोपारी. माह, पुं०-माघ मास. चिलाय, पुं०-भिल्ल. दुवालसंग, (आर्ष) न०-बार अंग रवि, पुं०-सूर्य. छिहा, स्त्री०-स्पृहा, इच्छा. चविडा, स्त्री०-लापोट. निप्पिह, वि०-निःस्पृह. विअणा, स्त्री०-दुःख, वेदना. कत्तिअ, पुं०-कार्तिक मास. अम्ब, न०-केरी. मच्छर, पुं०-अहंकार, मत्सर. आदिअ, वि०-आदर पामेलं. वत्ता, स्त्री०-वार्ता. विहूण, वि०-रहित. रोगिल्ल, वि०-रोगवाळो. सणिच्छर, पुं०-शनैश्चर. विम्हय, पुं०-विस्मय. हरडई, स्त्री०-हरडे. मसाण, न०-मसाण. मेरा, स्त्री०-मर्यादा. गम्-जवं. खण्-खोदवं. धातु- लिह-चाट. बंध्-बान्धवं. भण-भण. दु-दो. छुव्-स्पर्श करवो. वह-वहन कर. जर्-जीर्ण थq. वाक्य- मणीलालो हसन्तो गुरुं वन्दइ । जम्मन्तो डिम्भो विअणं सहए। हरगोविन्दो हाउं चेइअम्मि गच्छइ। सेट्ठी जेमेऊणं पोप्फलाई भुञ्जइ । उंघिओ तिहुअणो सिविणं देक्खइ । पयासन्तो रवी समुद्दम्मि पडए । कत्तिए मासम्मि वड्ढन्ताइं रुक्खाई हसेई पिउसिआ पुत्तं चुम्बइ ।

·( ८९ ) रोवइ । जणो अच्छिऊणं बोल्लइ । घरम्भि निमिअं धन्नं दिन्तो चि- वइसाहम्मि भासे पसरन्तो अम्बो लायो पुण्णं बन्धइ। जणाणं अम्ब दे। सुवन्नं चोरिअ गच्छन्ता थूणा दुवालसंगं पढमाणो जणो मच्छरं निवेण हणिआ* | न कुणइ। गोवालो धेणुं दुब्भन्तो खीरं पिज्जइ। सोमालो कुमरो दुक्खमणुहवन्तो आरंभम्मि सणिच्छरो विग्धं देइ । लोणं विणा भोअणं साउं न होइ। इन्देहिं वि आदिअं वीरं जणाणं पडिओ पुरिसो उट्ठइ । वुन्दं नवए। निवई पयं रक्खन्तो पायारं बन्धइ । विम्हयो होइ। रोगिल्लो जणो हरडई खाइ । मसाणम्मि आगच्छन्तो जणो डरइ। घोडयस्सोवरि पल्लाणं खिवइ । निप्पिहो विजयधम्मसूरी गामे गामे गुज्झमत्थि । विहरेऊण तत्तमुवदिसइ । पावं कुणिऊण नरयम्मि पडन्तं वणम्मि जलं पिज्जेमाणो उंबरो जीवं रक्खिउं तित्थयरो वि समत्थो नत्थि । बम्हणो धणस्स छिहाए वत्तं कहेइ। तब काउं मुक्खं पावीअ । वड्ढए। (ते) पाणी पीवा माटे कूवाने खोदतो (तेनाथी) गुरुनी दयाथी तत्त्व हवो. जणाय छे. (ते) जमीने नगरमा गयो. देवनी पूजाने लीधे पापोथी जीर्ण (हुं) न्हावा माटे नदीमां पहुंछं. थवायछे. (ते) मीठं लेवा माटे समुद्रनी पासे राजानी आज्ञाथी समुद्रमां पडीने जायछे. रत्नोनो समूह ग्रहण करायछे. बनमा पडेलो साप मुनिनी पासे मजूरोथी पेटने पूरवामाटे हमेशा आवीने नमछे. भार वहेवामां आवेळे. * सुओ पाठ नवमानी * टीप. १ जुओ पाठ. ६ नियम-१1.

·( ९० ) करतो. (तेनाथी) निशाळमां जइने भणायछे. (तेनाथी) कार्य आरंभायु. पुरुषना मुखने देखीने हसती स्त्री गामथकी नीकळेलो माणस खाडामां पडी. भोजन करेछे. वाडीमां रमतो पुरुष फूलो लइने संसारथी डरेल आदमी पाप नथी घरे जायछे. नीचे पडेलु दूध बिलाडो चाटेछे. वीरनी प्रतिमाने पूजतो माणस सुंघेल फूलने माणसो सुंघता नथी. मोक्षने पामेछे तथा पामशे. कूतरो भसतो भसतो जायछे. राजाने मर्दनकरीने नोकरो खावा (ते) राजानी हजामत करीने घेर माटे आवेछे. गयो. उलसेलो माणस धनने पेदाकरीने दुःखने अनुभवतो माणस संसारथी धर्ममां वापरशे. खळभळेलो समुद्र मर्यादाने मूकशे. वागोळतो पाडो भारने वहछे. महावीरने वंदीने जमवाथी सुख थयु. (तेनाथी) बेसीने रोवायछे. परीक्षित (पारखेल) बाळको महा- (तेनाथी) दीवाने अडकीने दझायुं. मासमां दडावडे रोज रमे छे. उदास रहेछे. सवालो. १. जे धातुओने 'ईअ' अने 'इज्ज' नथी लागता ते धातुओना थोडा एक रूपो लखो ?. २. कर्मणिभूतकृदन्तनुं स्त्रीलिंगमां रूप केवी रीते थाय ते उदाहरण पूर्वक बतावो?. ३. कर्मणि रूप तथा भावे रूपने गुजरातीमां शु कहेछे ? ४. कर्मणिभूतकृदन्त, हेत्वर्थकृदन्त तथा संबंधकभूतकृदन्त करवामाटे शो उपाय छे ?. ५. संबंधकभूतकृदन्त तथा हेत्वर्थकृदन्तना प्रत्ययोनी पूर्वे विकरण 'अ' नुं शुं थायछे ?

·( ९१ ) ६. दीस् , भण्ण् , वुच्च् , हम्म् , खम्म् आटला धातुओना कर्मणि अथवी भावे रूप कोइ पण पुरुषनी अंदर बोलो ?. तुं, तुआण, तूण, तथा हेत्वर्थ तुं, लागे एवा क्या धातुओ छे ते दाखला साथे लखो ?. ८. चाखेखें, छोडेलु, स्थापेलं, नीचे पाडेलं, गएलुं तेनुं प्राकृत करो . पाठ २० मो. प्रेरक भेद. कोइ पण धातुने ' अ, ए, आव तथा आवे' प्रत्ययो जोडवाथी ते धातुनुं अंग प्रेरकमां तैयार थायछे, वळी जे धातुनो आद्यक्षर गुरु होय तेओनुं प्रेरक अंग बनाववामां एक 'अवि' प्रत्यय पण विशेष लागेछे. वळी ज्यारे कर्मणि अथवा भावे प्रयोगमा प्रेरक रूप करवू होय त्यारे फक्त 'आवि' प्रत्यय विकल्पे जोडवो; त्यार बाद विवक्षित काळना पुरुपबोधक प्रत्ययो लगाडवाथी दरेक काळना रूपो तैयार थायछे. उदाहरणो- कारइ, कारेइ, करावइ, करावेइ. आद्यक्षर गुरु होय त्यारे, बोल्लविइ, बोल्लइ, बोल्लेइ, बोल्लावइ, इत्यादि. ( कर्मणि तथा भावे ) हसावीअइ, हासीअइ, हसाविजइ, हासिजइ इत्यादि, खम्माविइ, खम्मइ. १ 'अ' तथा 'ए' प्रत्यय पर छतां, तथा 'आवि' प्रत्यय नाविकल्प पक्षमां कोइ पण प्रत्यय नहि लगाडता धातुना उपान्त्य 'अ' नो 'आ' था- यछे. जेम, कारइ, कारेइ; हासीअइ, हासिज्जइ; (कर्मणि तथा भावेमां) हसावि-इजइ-हसाविजइ, हसावि-ईअइ-हसावीअइ, तथा कराव- इअं (भूतकृदन्त) = कराविअं, कराव-अन्तो (वर्तमान कृदन्त)=कराव- न्तो.आ रूपो बनाववामां पाठ बीजानो बीजो नियम ध्यानमा राखवो.

·( ९२ ) सामान्य सूचना. + मूळभेदमा क्रियापदनी अंदर जो कर्म न बोलायुं होय तो प्रेरकरूपवाळा क्रियापदनी अंदर मूळभेदना क्रियापदनो कर्ता, कर्म तरीके पण गणायछे, अथवा त्रीजी विभक्तिमां वपरायचे. जेम, मणीलालो वावरइ (मूळ) (वावरन्तं मणीलालं तिहुअणो पेरणं कुणइ- त्ति) तिहुअणो मणीलालं मणीलालेण वा वावरावेइ (प्रेरक) त्रिभुवन मणीलालने वापरवानी प्रेरणा करेछे अर्थात् त्रिभुवन मणीलाल पासे वपरावेछे. अपवाद. (१) गत्यर्थक, आहारार्थक, ज्ञानार्थक, बोलवाना अर्थवाळा तथा जे धातुओ- शब्दरूप कर्म होय एवा तथा नित्य अकर्मक धातुओनो मूळभेदनो-कर्ता, प्रेरक रूपनी अंदर मात्र कर्मज थायछे. उदाहरण- १. हरगोविन्दो जयचन्दं नयरं गच्छावइ. २. झवेरो माअरं खीरं भुजविइ. ३. तिहुअणो मणीलालं गीअं सुणावेइ. ४. पिआ पुत्तं पूअणाय बोलावेइ. ५. विजयधम्मसूरी सीसे आचारंगं सिक्खावेइ. ६. अम्बा डिम्भं उंघावेइ. (२) 'भक्ख्', धातुनो अर्थ हिंसायुक्त भोजनार्थक होय त्यारे तथा 'वह् ,' धातुनो मूळ कर्ता, जेने वारंवार प्रेरणा करवी पडती होय तेवो होय त्यारेज तेओनो प्रेरक रूपमा मूळभेदनों कर्ता कर्म थायछे; अन्यथा नहि. जेम-भिच्चो महीसं तणं भक्खावेइ, भिचा बइल्लं भारं वहावन्ति; जणयो पुत्तेण खीरं भक्खावेइ. अहिवई भिहिं भारं वहावेइ. . - ·( ९३ ) (३) 'हर् तथा कर्' धातुओनो मूळभेदनो कर्त्ता प्रेरक रूपमा कर्म गणाय छे, अथवा त्रीजी विभक्तिमां वपरायछे. रिवू थूणं (थूणे- ण वा) सुवणं हारेइ. अज्जो मित्तं (मित्तेण वा) कडं करावेइ. (४) 'अहि-वय् , देख्' आ बेधातुओनी अंदर मूळ भेदतुं कर्म पोते ज्यारे प्रेरकमां कर्ता थइ जाय त्यारे अथवा गमे ते कर्ता प्रेरक भेदमा होय परंतु ज्यारे ते कर्ताने कांइ लाभ जणातो होय त्यारे मूळभेदनो कर्ता कर्म थायछे, अथवा त्रीजी विभक्तिमां आवेछे. उदाहरण-सीसो गुरुं अभिवयइ. (मूळ) (१) गुरू सीसं (सीसेण वा) अभिवयावेइ. (प्रेरक), (२) भिच्चो निवई देक्खइ. (मूळ) निवई भिच्चं (भिच्चेण वा) देक्खावेइ. (प्रेरक), सुही गुरु सीसं (सीसेण वा) अभिवयावेइ, सही भिच्चं (भिच्चेण वा ) निवई देक्खविइ. - धातु- सिक्ख्-शीखवू. नि = णु+मज्ज-बेसवु. रुण्द्-रो. अ+क्खिव-आक्षेप करवो. उवेल्ल्--फेलावं. निरप्प-ऊभा रहे. फल-फळवं. फंस्-स्पर्श करवो. सिम्प-सींचवू. भक्ख्-खावं. निप्पज्ज्-नीपजq. नाम. संझा, स्त्री०-संध्या. नह, न०-आकाश. वेरग्ग, न०-वैराग्य. रसायल, न०-रसातल, दास, पुं०-नोकर. सई, स्त्री०-इंद्राणी, शची. पउर, वि०-घj, प्रचुर. सुई, स्त्री०-सोय, सूचि. पउर, पुं०-नगरना लोको, पौर. नय, पुं०-पहाड, नग. रुम्भ-रोकवू.

·( ९४ ) षनाम. , बञ्जर, पुं०-बिलाडो. सत्तुञ्जय, पुं०-शत्रुजय नामे मुक्क, वि०-मुंगो. पहाडनुं नाम. थुल्ल, वि०-जाडो, स्थूल. कलाव, पुं०-समूह, कलाप. जीविअ, न०-जीवित, आयुष्य. सवह, पुं०--सोगन, शपथ. आअ, वि०-आवेलो. उवमा, स्त्री०-उपमा. हरिअन्द, पुं०-हरिश्चन्द्र, विशे- महिवाल, पुं०-राजा, महिपाल. वहुत्त, वि०-घj, प्रभूत. अम्बादास, पुं०-विशेषनाम. दिवायर, पुं०-सूर्य. पवाह, पुं०-प्रवाह तेअ, पुं०-तेज. विंझ, पुं०-विन्ध्य पर्वत. जस, पुं०-यश, कीर्ति. पुंछ, न०-पूंछड़े जम, पुं०-यम, जम. देव, न०-दैव, भाग्य. विज्जु, पुं०-वीजळी. किसाणु, पुं०-अग्नि. मम्म, पुं०-मर्म. पुट्ठ, वि०-अडकेलं. उर, पुं०-छाती, हैयु. परिवार, पुं०-परिवार. सिर, न०-माथु. कड, पुं०-सादडी, कट. वाक्य- गुरुणो सीसं सिआवायं सिक्खा- | नायपुत्तो बलेहिं मेरुं कम्पावीही । दीणाणं जणाणं दाणं दावसि । सेट्टी भिच्चे भोअणाय सोल्लविइ । सेट्ठी वत्थाणि सिव्वाविहिइ । सामी गोवालेण धेणुं दुहावेइ । नडो नडिं गामम्मि नट्टावेइ । समुद्दो मज्जायं मोत्तूण घराई तवेहिं पावाइं णिवहामि । बुड्डावेइ। गुरुणो किवाए अवहावेह । निवई महीसे तहा बइल्ले तणाइं हे पहो ! मुक्खस्स मग्गं देक्खाव। भक्खावेइ। पउरा पउरा नरवई भिच्चेण हरगोविन्दं विबुहो अम्बादासो इत्थी मुणिंपि हासेइ । ANA वन्ति । मरावेइ। नायं भणावइ ।

·( ९५ ) जणा पुण्णेहिं सुहाइं अणुहवन्ति। हेमचन्दस्स वारणं देखिऊणं रिवू भिच्चेष्म निवइं हणावेइ । विबुहा मत्थयं धुणावन्ति। मणीलालो जयचन्दं गुरुणा सह हे जणय! पुत्तं सालाए ठविऊणं संमिल्लावेइ । समत्तं कलं पढावसु। अम्बा पुत्तं जलेहिं ण्हावेइ । पुरिसो जलेहिं रुक्खाइं दासेणं माहम्मि मासे अक्को रुक्खं फालेइ। सिम्पावेइ । मुणिं धम्मं कारोमि। मणीलालो मायराए दिक्खं पयासन्तो भाणू लोए जग्गविइ । गिण्हावेइ। माणवा धन्नाइं निप्पज्जावन्ति । अन्तरिक्खाओ देवा पुप्फाई संझाए जणे वत्तं कहावेमु । वरिसावन्ति । पुत्तो जणयमासणम्मि णुमज्जावेइ। पमाडेछे. भाइ बेनने दडावडे रमाडेछ. हुं पुछावीश. (९) क्रोधथी तेने करडावूछं. (ते) सघद्धं भुलावशे. (ते) शास्त्र संभळावेछे. (तेओ) घरमा पाडाओने तथा (हुं) शब्द गोखावूछं. गायोने बंधावेछे. ब्रह्मचर्य सर्व लोकोने स्वर्ग ( ते ) वस्तुओने वेचावेछे. (तुं) स्नेह वडे स्त्रीने शोभावेछे. (अमे बे) राजाने तुष्ट करावीओ- (अमे) शरीरे घी चोपडावीशु. छीए ( संतोषीएछीए) राजाओ पाणीमाटे कूवा खोदा- बे स्त्रीओ केलनी छायामां वेछे. बेसीने पतिने फूल सुंघाडेछे. (ते) विद्यार्थीओनी परीक्षा जीवित लेवाने आवेला यमने हणवामाटे योगीओ प्रयत्न करावेछे. माता बालकोने दूध पीवडावेछे. (तमे) बे सोगन अपावोछो. (ते) लापोट सहन करतो छतो (ते) माणसोने घोडा उपर चडावतो पण सारुं काम करावशे. हतो. (ते) सोयवडे दुःख देवरावेछे. लेवडावशे.

·( ९६ ) माता पुत्रने भणवामाटे जगाडेछ. | शूराओ यशने माटे माथां कपावेछे. (ते) क्षेत्रमा वधता धान्यने कपावशे. हरिश्चंद्रनी उपमा नधी. (तमे) कूतराना बच्चाने पळावोछो. (ते) छाती उपर हाथ मूकावेछे. महावीरना चरणमां देवो माथु साधुओना खोटा मर्मने नमावेछे. बोलावशो नहिं. पाठ, २१ मो. प्रेरक भेद, (चालु) अगाउ वीशमा पाठमां कहेल प्रेरकना ‘ए, अ, आव, आवे, अवि, आवि' प्रत्ययो धातुओने लगाड्या पछी पाठ १९मामां कहेला वर्तमानकृदन्त, संबंधकभूतकृदन्त, हेत्वर्थकृदन्त तथा कर्मणि भूतकृदन्त पण तेना तेना प्रत्ययो लगाडवाथी थइ शकेले. जेम- करावन्तो, करावमाणो, कराविऊण, कराविउं, कारिअं, कराविरं, करावीअन्तो, करावीअमाणो, इत्यादि. (१) शब्दार्थक धातुओ ( बोलवारूप अर्थवाळा तथा जेनुं कर्म शब्दखरूप होय एवा), ज्ञानार्थक धातुओ, आहारार्थक धातुओ ज्यारे कर्म सहित होय अने तेओनो मूळ भेदनो की प्रेरकमां कर्म थायछे त्यारे तेओ द्विकर्मक थइ जायछे तो ते वखते तेनां कर्मणिरूप करवामां बे कर्ममाथी गमे ते एक कर्म प्रथमामां मूकाय छे; जेमके- १-मणीलालेण धणं सही बोलिजइ, (अथवा) मणीलालेण धणं सहिं बोलिज्जइ। २-तिहुअणेण पुत्तो नमुक्कारं भाणीअइ, ( अथवा ) तिहुअणेण पुत्तं नमुक्कारो भाणीअइ। ३-गुरुणा सीसं सिआवायो बोहाविज्जइ, ( अथवा ) गुरुणा सीसो सिआवायं बोहाविज्जइ । ४-पुत्तेण जणयो भोयणं जेमावीअइ. ( अथवा ) पुत्तेण जणयं भोयणं अमावीअइ ।

·( ९७ ) आस-घोडो. (२) गमनार्थक धातुओ ज्यारे प्रेरकमां द्विकर्मक होयछे त्यारे जो तेनुं कर्मणि रूप बनावq होय तो मूळभेद मांहेनो जे कर्ता कर्म थयो होयछे तेज कर्म प्रथमामां आवेछे जेम-जयचन्देण हरगोविन्दो नयरं गच्छाविज्जइ । नाम-(पुंलिंग). आवण-बजार. आयरिस-काच, आरीसो. आयंक-रोग, आतंक. इन्भ-पैसादार, इभ्य. रमण-स्वामी, वर. विग्गह-शरीर. कीणास-जम. तरुण-जुवान पुरुष. अक्खंडल-इन्द्र. आमोअ-हर्ष, सुगंध. गवक्ख-गोखलो. आयार-आकार. तन्तुवाय-कपडां वणनार. अणुअर-दास, अनुचर. अब्भास--अभ्यास. मायंद-आंबो. अंश. वेणु-वांसडो. मम्गण-बाण, याचक, मांगण. डोम्ब-चंडाळ. मऊह-किरण. अस-भाग, कन्ना-कन्या. ईहा-इच्छा. * गिरा-वाणी. धुरा-धोंसरी. पुरा-नगरी. स्त्रीलिङ्ग. बिराली-बिलाडी. जुवइ-युवान स्त्री. अग्गला-भोगळ, अर्गला. धरा-पृथ्वी. बोरी-बोरडी. हरिणी-हणी. घरिणी-स्त्री. अम्बिलिआ-आंबली. - * अहिंथी त्रण शब्दो आबन्त नथी, पण आकारान्त छे. १३ ·( ९८ ) उत्तिमंग-माथु. चेल-वस्त्र. नपुंसकलिङ्ग. चाव-धनुष्य. आहरण-घरेणुं, आभरण. अंगण-आंगणुं. धंत-अंधकार, ध्वान्त. रिक्ख-तारो, चांदरj. केऊर-बाजूबन्ध. नेउर-झांझर. भव-थएलं. अल्ल-भीनु. अहम-नीच विशेषणो. अवदाय-धोळं, अवदात. अगाह-अगाध. सोड-शोभq. मेलव्–मेळवq, मिश्रण करवं. ढक्क्-ढांक. उत्तर-ऊतरवु. झि-क्षीण थq. नि+दा-ऊंघq. आ+दर-सम्मान करवू. मज्ज्-शुद्ध करवू. धातु- अ+कन्द्-राडो पाडवी, पोकारवु. लिम्प-लेपाव, लेपकरवो. विर्-व्याकुल थq. अइच्छ-जq. आलुख-बळवं. उ+गघड्-उघडवू. वेव-कंपवं. लक्ख्-जोवु. - वाक्य- पुरिसा केरेहिं विग्गहं सोहावन्ति । आयंकेण जणा विराविजन्ति । इत्थीओ नेउरोहिं पाये छज्जावेन्ति। दुण्णि आयारेण अम्बं पुत्तं भिच्चेणं भाणाई मज्जावेमि । सुमरावेमु ।

·( ९९ ) पई देवाणं गिरं बोल्लिउं घरिणं सड्ढेण कन्ना न गेण्हावीअए । ईहं कारेइ । जुबई तरुणं न बोल्लाविहिइ । आवणम्मि गमिऊणं अज्जो दारस्स पासम्मि अग्गला अणुअरेणं आयरिसे विक्किणावेइ । दाविजइ । भाणू नहम्मि भमन्तो जणे अक्क- अदिन्नादाणं गेण्हन्तं गेण्हावन्तं न्दावेइ । वा न समणुजाणइ जई। वीरो चावं गवक्खम्मि मेल्लिऊण बुहं बोल्लाविउं आओ अस्थि । ओसहेण सरीरं लिम्पावे।। अगणम्मि डिम्भा सारमेयंभमाडसी। रमणा रत्तीए आगच्छिअ इत्थीहिं जणेहिं अगाहम्मि संसारसमुद्दम्मि दाराइं उग्घडावन्ति । जीवो पावेहिं बुड्डाविज्जइ। इब्भो अल्लाइं चेलाणि खिवावेइ । भिच्चो अहिवई निद्दावेइ । निवइणो बइल्लाणं सरीरं चेलेहिं गयणम्मि रिक्खाइं भमडन्ति । ढक्कावन्ति । जणो कोहा खित्तं आलंखावेइ । नहत्तो उत्तरन्तं अक्खंडलं गवक्खम्मि अच्छिआ इत्थी लक्खिऊण सारमेयो भुक्कइ । पुरिसं आदरइ । निसंसा वि जणा मुणीणं पासे विअणाए झिजेमि । उत्तमंगं निपाडन्ति । विज्जो ओसहं भिच्चेण मेलवावेइ । अहमेण डोम्बेण बिराली हणावीअइ । हे वीरजिण! भवसमुदं साहुं जयचन्देण मणीलालमम्बिलिआ उत्तराव। भुञ्जाविज्जइ । (ते) रात्रिए खातो नथी अने माणसोने खवरावतो नथी. साधु पुरुषो विघ्नोनो नाश करेछे. लोकोने हसावतो नट आत्माने नरकमां पाडेछे. शाळामां निमाएल ( स्थपाएल ) पंडित अंबादास घर बंधावेछे. हे पिता ! विजयधर्मसूरिने घर पवित्र करवामाटे घरमा बोलावं ?. पवन आकाशमां तृणना समूहने भमाडतो छतो आंगणामां सूतेलाने हर्ष करावेछे. हे प्रभु ! देवपणामां अनुभवेल सुखने तमे एकवार देखाडो.

·(१००) नवरावो. कन्याने अपावती माशी दु:खो (तमे) शय्यामा सुवाडेला छोकराने नीपजावेछे. (१) आरिसामां मोढुं जोतो लोकोने अधम माणस खावामाटे मांस हसाबुंछं. पकावशे. ( अमे ) बे बाजूबन्धवडे बाह्य (हुं)दूध पीवामाटे गाय दोवरावीश. शरीर शोभावीए छीए. कविना काव्योने देखीने राजा (तमे ) बे बजारमा जइने वात नोकरवडे इनाम अपावशे. जणावोछो. (तमे) बे पुस्तको लखीने जीवितने (अमारा वडे) बे बिलाडीओने दूध चलावता हता. पीवरावायछे. घरमा जमतो जमतो मित्रने (तेओ)बेवडे शरीर लेवामाटे आवतो जमवामाटे प्रवेश करावेछे. जम मरावातो नथी. (ते) साप तथा वींछीने रमाडतो (९) जूटुं बोलतो नथी, तथा भाइने (छतो) लोकोने पाछा हठावेछे. बोलावतो नथी अने जूटुं बोलता (ते) दोडता माणसोने खाडामां मित्रने अनुमति आपतो नथी. पाडेछे. महावीरने पूजावतो माणस इंद्रोथी काष्ठोने पातळा करतो सुतार पण पूजायछे. कुतराने पाणी पीवरावछे. दभने करतो माणस लोको वडे (ते) भाईने जमाडीने जमेछे. नीचे पाडवामां आवेछे. पवन झाडोने कंपावेछे. शिवनी भक्ति धनने अपावेछे. (ते) गुरुना हाथने माथा उपर प्रभुनी प्रतिमाना पूजनवडे माणस मूकावे. लोकोना दुःख समूहने फेंकावेछे. योगीओ अभिलाषाने सिद्ध करावो. सवाल. १. मूलभेदनो कता प्रेरक भेदमां कर्म थाय तेनो उदाहरण साथे एक सर्व साधारण नियम आपो.

·( १०१) २. केटलाएक प्रेरक अर्थवाळा वर्तमानकृदन्त, भूतकृदन्त, हेत्वर्थ- कृदन्त तथा संबन्धकभूतकृदन्त लखो. ३. कर्मणि प्रयोगमा कर्तामां कइ विभक्ति तथा कर्ममां कइ विभक्ति आवे ? ४. ज्ञानाथक तथा गत्यर्थक धातुओना प्रेरकमां कर्मणि प्रयोगो लखो. पाठ २२ मो. थोडा एक परचुरण नियमो. (कृदन्त) (१) कोइपण धातुने कर्तरि प्रयोगमा 'इर' प्रत्यय लगाडवाथी अमुक कृदन्त नाम बनेछे; जेमके, 'बोल्लिरो, बोल्लिरं, * बोल्लिरी तथा * बोलिरा,' आवा कृदन्तोनो अर्थ " ( बोलवा ) ना स्वभाव वाळो, सारं ( बोलवा ) वाळो, अथवा ( बोलवा ) ना धर्मवाळो थाय छ". तद्धित. (१) हरकोइ नामने ' केर' प्रत्यय लगाडवाथी " फलाणानुं आ" एवो अर्थ थायछे, जेमके, भाणुकेरो तेओ=भानुनुं तेज, पारकरं पारकुं, रायकेरो करो राजानो कर. (२) हरकोइ नामथकी 'तेमा थपल' एवा अर्थमा इल अने उल्ल' प्रत्यया लागी शकछ. जेम-(नयरं भवा), नयरिल्लो, नयरिल्लं, नयरिल्ला; नयझल्लो- इत्यादि-नगरमां थएल. (३) हरकोइ नामथकी " पणुं " अर्थमां 'त्तण' प्रत्यय आवे- छे, जेम, जिणत्तणं, दासत्तणं, ( दासपणुं) विगेरे. * ज्यारे अकारान्त विशेषणोनुं स्त्रीलिङ्ग करवू होय त्यारे अन्तना अकारने बदले 'ई' अथवा 'आ' थायछ. 1 'कर' प्रत्यय पर छतां 'पर' शब्दनो पार 'थायछे.

·( १०२ ) (४) दरेक नाम थकी (पोतानाज अर्थमां ) ' अ ' प्रत्यय लागेछे, जेम, घडओ= घडो, चन्दओ- चंद्रमा. (५) हरकोइ नाम थकी ' वाळु' अर्थमां 'आलु, इल्ल, उल्ल, आल, वन्त, मन्त, इत्त, इर अने मण' प्रत्ययो जोडायछे, जेम, दयालू ( दयावाळो, दयावाळी), सोहिल्लो (शोभावाळो ), दप्पुल्लं ( अहंकार वाळु), जडालो ( जटावाळो) धणवन्तो (धनवाळो), पुण्णमन्तो ( पुण्यवाळो ), माणइत्ती (मानवाळी), गव्विरा (गर्व- वाळी ) धणमणो (धनवाळो). । महादेव, महादेव, हर. नाम, (पुंलिंग). पहिअ-वटेमागें, पथिक. हीर कंकोड-कंकोडा नामर्नु शाक. हर वयंस-मित्र, वयस्य. छन्द-छन्द. मणंसि-मनस्वी. कररुह-नख. आवणिअ-सोदागर, आपणिक. पण्ह-प्रश्न. कंटय-कांटो, कंटक. कासव-एक ऋषितुं नाम. सास-श्वास. वीसास-विश्वास. ऊस-किरण. दाहिण डाधो. पावासु मुसाफर, प्रवासी. दक्षिण पवासु आगमण्णु-आगमनो जाणकार. डायो मणूस-मानवी. पत्तल-पांदडं, पतरावली. पीवल पीतळ. नपुंसक- वय-उमर. सम्म-सुख, शर्म. चम्म-चामडुं. पीअल ·( १०४ ) - सो । धातु- अप्प-आपq. सिह-इच्छq. वद्धाव्-वधावq. मण्-मानवं. -सूq. अवह-कृपा करवी. सुन् तेअव-दीपवं. पुञ्छ्-शुद्ध करवं. ढुण्दुल्ल्-गवेषवं, शोधq. दुहाव-दुभव, दुःख देवं. तस्-बी. उत्थ–रोध करवो, अटकावq. रेह-शोभवं. वडवड्-विलाप करवो. मुर्-हसवाथी विकस. वावेइ । वाक्य- आवणिओ पीवलं पुञ्छइ । अन्तरिक्खाओ पडन्ती विज्जुला मणंसिणी अज्जू पइ8 अप्पावेइ । नवल्ले एकल्ले अ जणे दुहा- कवी छन्दाणि करेइ । पहिओ मग्गम्मि चलन्तो पउमाई मग्गमलम्बिअ रमिउं चलन्ताणं आइग्घावेइ । जणाणं सम्मं होहिए। कासवो रिसी पण्हं पुच्छावेइ । दक्खिणो मणूसो लहुत्तो वयत्तो मणंसी मणंसिणि मणावउ। चिय सेयाय धम्म मणए। चिलाया किंसुएहिं अप्पाणं रेहावउ। गुरुणा अप्पणयं कल्लाणं समचा दाहिणा मणूसा तत्तं सिक्खावन्तु । लोआ कारन्ति । गुरो ! परिस॒ इच्छसु। सूरा लोअम्मि अवहुआण दीहरो कंटयो दुहावउ । जीवं दिन्ति । सासो गेण्हेजइ । समरङ्गणम्मि तसन्ता जणा आगमण्णुणा उत्तिमो कररुहो लोएहिं अहमा वुच्चन्ते । तोडिजइ । समरङ्गणे रेहन्ता पुरिसा भूमीए निवो अन्तेउरं रक्खावेइ । मज्झिमा वुचन्ति । मज्झिमो जणो पुप्फेणं वद्धाविजइ। उसे खिवन्तं भाणुमच्चामु।

·( १०५ ) । अम्हकेर संमुहं दीवो तेअवइ । जसस्स बोल्लिरा पडुणो पुरिसा हरिसं करावही । केत्तिलं जलं पिज्जाविहिइ । एत्तिलं घयं अस्थि । जेत्तिलं धणं सिहइ तेत्तिलं दाहं । तंसम्मि भाणम्मि भुञ्जाविमु । वयंस कङ्कोडं जेमावही । मुक्खमहिलसमाणा जणा उत्ति- मा बोल्लिज्जन्ति । वीसास दाऊण थूणा देक्खन्ताणं जणाणं घण धणं चोरन्ति । चक्कवट्टी चाउरन्तं धम्मं सुणिऊणं रज्जं चयई। बम्हणा परोप्परं पत्तलम्मि मुंजावंति । जाय छे. . उपर चडावे छे. (तेओ) बे घोडा उपर चडीने गाम काश्यप ऋषिए लोको वडे धर्म पळाव्यो. (हुं) तमारी चोपडी जोवामाटे लउं?. शिव शरीरने चामडावडे ढांकेछे. चोरोए राजानुं धन हर्यु. पतिने नहि देखीने ते स्त्री वि- कूतराना पूछडानो गुच्छो लांबो लाप करती हती. हतो. सिंहथी डरीने हुं घरमा पेसुंछ. (ते) श्वास लेता माणसने हाथी एक समयमा स्त्रीनुं रोवू सांभळी राजाए नोकरोवडे पूछाव्यु. घर उपर रमती दीकरीने साप धनवाळा माणसो धननेमाटे अधम डस्यो. कामो करावेछे. राजा पोताना परिवार सहित मुनिने (तेणे) कपटथी राजाने मराव्यो. वांदवामाटे गयो. राजाना शरीरमां तेणे अमृत अ- भाइओ ! स्नेह दुःखनुं कारण छे. डाड्यु. विजयधर्मसूरिने लोको मुक्ताफ हे माता ! भाइने दीक्षा ग्रहण ळथी वधावेछे. करावो, जेथी तमे अने भाइ स्त्रीए पोताना पतिने विष भरखाव्युं. सुखने अनुभवशो. पारकी स्त्रीने इच्छता माणसो पो- सामायिक करावतो श्रावक पुण्य ताना आत्माने नरकमां पाडेछे. एकहुं करेछे.

·( १०६ ) पंडितोवडे मोहमां मुंझाता पुरुषो । वरिचन्द शेठ शाळामां भणनार बाळको कहेवामां आवेछे. विद्यार्थीओने रोज जमाडेछे. संसारमा पडता प्राणीनुं रक्षण (तमे) तमारा शरीरने वैद्यो वडे करवामाटे मुनिओ उपदेश आपी पोषावो. दीक्षा ग्रहण करावेछे. (९) मरीने पुण्यवडे देवपणाने अभिमानथी ज्ञान दूर नासेछे. पामीश. (ते ) क्रोधवडे नरकनुं बार| (हुं) तमारु कल्याण कराववा- उघाडेछे. माटे ईश्वरने पूजीश. लाभ लोभने वधारेछे. . पाठ २३ मो. संस्कृतमा जेने अन्ते ' अन् ' होयछे एवा केटला एक पुंलिंग नामोनां प्राकृतमा रूपाख्यान. आवां नामो प्राकृतमां अकारान्त लेखायछे, जेमके (सं० राजन्) राय अथवा रायाण; (पूषन्) पूस अथवा पूसाण; (श्वन्) स अथवा साण विगेरे. आ (अकारान्त तथा आणान्त ) नामोनां रूपो अकारान्त नामोनी माफकज छे,परंतु अकारान्त नामोमां ते उपरान्त नीचे मुजब प्रत्ययो वधारे लागेछे, तेथीज फक्त ते विशेषरूपो नीचे प्रमाणे जणावीए छीए. mer विशेष प्रत्ययो- एकवचन १. आ बहुवचन आणो, इणो. सं. " २. इणं ·(१०७ ) ३. इणा, ण्णा ४, ६. ण्णो, आणो, इणो ५. ईहि, ईहि, ईहि. इणं, ईणं. इत्तो, ईओ, ईउ, ईहितो, ईसुंतो. ईसु. ७. इम्मि राय. बहुवचन रायाणो, राइणो.* एकवचन १. राया सं. २. राइणं ३. राइणा, रण्णा ४, ६. रण्णो, रायाणो राइणो राईहिं, राईहि, राईहि. राईणं, राइणं. राइतो, राईउ, राईओ, राईहितो, राईसुंतो. राईसु. ७-राइम्मि पूस. १. पूसा पूसाणो, पूसिणो. सं. " २. पूसिणं ३. पूसिणा, पूसण्णा. पूसीहि, पूसीहि, पूसीहि. ४, ६. पूसण्णो, पूसाणो, पूसिणो पूसीणं, पूसिणं. ५. पूसित्तो, पूसीउ, पूसीओ, * आ उपर कहेला प्रत्ययो मांहेला सघळा इकारादि तथा ईकारादि, तेमज 'राणा' तथा 'ण्णा' प्रत्ययो पर हाय त्यारे फक्त राय' शब्दनो 'य' लोपायछे.

·(१०८) ७ पूसिम्मि पृसीहितो, पूसीसुतो. पृसीसु. ज + नाम --(पुंलिंग). अद्ध, अद्धाण ( सं० --अध्यन् )-रस्तो. राय, रायाण ( सं०-राजन् )-राजा. पूस, पूसाण ( सं०-पूषन् )-सूर्य. बम्ह, बम्हाण ( सं०-ब्रह्मन् )-ब्रह्मा. जुव, जुवाण ( सं०-युवन् )-जुवान. तक्ख, तक्खाण ( सं० तक्षन् )- सुतार. उच्छ, उच्छाण ( सं०- उक्षन् )-बळद. स, साण (सं० -श्वन् )-कूतरो. महब, महवाण (सं०--मघवन् )-इन्द्र. अप्प, अपाण। सं०-आत्मन् )-आत्मा, जीव. सुकम्म, सुकम्माण ( सं०--मुकर्मन् )-सारां कर्मवाळो. गाव, गावाण ( सं० - ग्रावन् )- पत्थर. मुद्ध, मुद्धाण ( सं० -मूर्धन् )--माथु. कूव--कूवो. पंडव- पांडव. इंगाल-अंगारो. नेरइअ-नारकीनो जीव. अबुह-अज्ञानी माणस. विदुम-परवाळ. वणस्सइ-वनस्पति. खग--पक्षी. हरिआल-हडताल. नारइअ-नारकीनो जीव. रासेन्द-पारो. नीसास-नीसासो. खल्लिड-टालवाळो. बोह-ज्ञान. HAanemamand + आ शब्दनां पण रूपो पूर्वोक्त रीते छे, परंतु ते उपरान्त तृतीयाना एक वचनमां 'आप' शब्दना — अपणिआ, अपणइआ' ए बे रूपो बिशेष थायछे.

·( १०९) तस-चालवानी शक्तिवाळो जीव. निण्णय -निश्चय, निर्णय. थावर-चालवानी शक्तिरहित जीव. दुआइ-ब्राह्मण. नपुंसक- खइर-खेरनुं लाकडं. थीण-थीj. हिंगुल-हिंगळोक, हिंगुल. बार-बारj. अब्भय-अबरख. अंगुअ-फलविशेष. वेरुलिअ-वैडूर्य रत्नन नाम. स्त्रीलिङ्ग. उच्छु-शेलडी. उक्का-उल्का. थी--स्त्री. दिहि-धैर्य, संतोष. सुण्हा-गलकंबल. 1 खुडिअ-तोडेलु. सन्त-थतो, होतो. । थुवअ-स्तुति करनार. विशेषणो. बिउण-बमणु, द्विगुण. नेअ-ज्ञेय, जाणवा लायक. . संबंधक भूतकृदन्त. णच्चा (सं० ज्ञात्वा) जाणीने. सोच्चा ( सं०-श्रुत्वा ) सांभळीने. भोच्चा ( सं० भुक्त्वा ) खाइने. बुज्झा (सं०-बुद्ध्वा ) जाणीने. धातु- अणुप्प+विस्-प्रवेश करवो. सज्ज्-तैयार थq. उव, आ-उवा+गच्छ्-आवQ. पडि+हा-प्रतिभान थवु. लिह-लखवु. झर-झरवू,टपकवू.

·( ११० ) णि+गच्छ्-नीकळवं. कप्प-कल्पवं. आ+हर-खावं. उ+प्पड्-ऊड. जअड्-झट करवं, त्वरा करवी. अहिरेम् --पूरुं करवू. सम्+आव-समाप्त थq. वाक्य- - वन्ति । तित्थयराणं जम्मं णच्चा महह्वा एत्थ नयरमहेसित्ति कप्पेमु । उवागच्छन् । अज्जा भोअणेण बम्हणे थिप्पा- गुरूणं आणं सोचा सीसा नय- राओ णिग्गच्छन्ति । साहुणो परोप्परं न जुज्झेहिन्ति बम्हणा अन्नं भोच्चा सिजाए पडन्ति। नवि जुज्झविहिन्ति । बुहो तत्तं बुज्झा अबुहे जणे तत्तं अंगणम्मि आहारेमु । जाणावेइ। खगा गयणम्मि उप्पडन्ति । तसे जीवे सावगो न मारेइ, मारंतं धणं अहिरेमावही । पुण न समणुजाणेइ । रायाणो आउहाइं सज्जावेइ । धम्मम्मि जअडन्ता जणा संसार पूसाणो सूसाविइ जलाणं। झत्ति तरन्ति । कूवत्तो वारीणि करिसावेइ इत्थीहिं । थीणं धयं पूसस्स तावओ हेर्से झरइ। पुत्थयं समावइ । थी विद्रुमे पासिअ नीसासे मेल्लइ । धडं घडावेइ । उच्छाणा सइ भारं वहन्ति । इह सन्तो तत्थ सन्ताई जिणाण विजो रसिन्दं पिज्जावेइ । बिम्बाई वन्दामि । वीरं अच्छरसाओ खुब्भावन्ति ।। हेमचन्दस्स कव्वम्मि पडिहाइ सिन्नं समरंगणम्मि जिणावेइ । घणं तत्तं । गायनी गलकंबल जमीनने अडकछे. जुवान सुतार लाकडाने पातळां करेछे.

·(१११ ) (तेओ) चोकमां जइने नाचती (तेओ) दडो गंठावेछे. स्त्रीने जोवा माटे ऊभा छे. (तमे) बेए वीरनुं स्मरण हिंगुलमां अने हडतालमां जीव छे. कराव्यु. पृथ्वी उपर पडेली उल्काए (तेओ) बेए स्त्रीने हसावी. कूतराने बाळ्यो. रस्तामा जतो छतो ते पडी गयो. राजाना मुकुटमां वैडूर्य रत्न छे. प्रभुनी मूर्तिने जोइने तमारं नारकीनो जीव बहु रोवेछे. मन उलस्युं. स्तुति करनार धन मेळवेछे. (तेवडे) घडो माथामां मूकायो. पंडितो तत्त्वनो निर्णय करेछे. बधा लोको सारा कर्मवाळाने शेर्बुजाना दर्शनथी बमणुं पुण्य जुएछे. थायछे. (१) अज्ञानीने पूजावीश नहि. अबरख अने पत्थरमाटे लोकोवडे हुँ मणीलालने घोडा उपर जमीन खोदायछे. चडावीश. पांडवो पण वनमां गया हता. घोडा उपरथी उतरीने नीचे ब्राह्मणो शेलडी खायछे. पडेलो माणस नासासो मूकछे. (ते) गुरुनी सामे जवा माटे घरथी ! फूलनो गंध फेलायछे. एक वणकरे पट कर्यो. (तेणे) रस्तामा प्रशंसा करावी. कल्याण थाओ. बहार नीकळ्यो. . सवाल. १. “इअ, अने केर' आ बे प्रत्यय मांहेलो क्यो प्रत्यय नामने लागेछे अने क्यो धातुने लागेछ ?, वळी तेना अर्थ सहित उदाहरण आपो. २. 'घटपणुं' तेनुं प्राकृत शुं थाय ?. ३. 'जुव' शब्दनां रूपो लखो. राय अथवा रायाण (राजन् शब्दनुं प्राकृत ) शब्दोनां रूपो लखो.

·(११२ ) 'अप्प' शब्दना तृतीयाना एकवचनमां रूपो लखो. पाठ २४ मो. केटलाएक सर्वनाम (पुंलिङ्ग). सव्व (सर्व), अण्ण (अन्य ), अण्णयर (अन्यतर), इअर ( इतर ), कइम ( कतम ), नेम ( अर्ध), इक्क, एग ( एक ), सम ( सधळ ) सिम ( सघळं ), पुव्व ( पूर्व ), उत्तर ( उत्तर ), अवर ( अपर ), दाहिण, दक्खिण ( दक्षिण ), अहर ( अधर), अन्तर ( अन्तर ), आ सर्वादि शब्दोनां रूप अकारान्त पुंलिंग नामोनी माफक करवां, परन्तु जे स्थले विशेषता छे ते विभक्तिना प्रत्ययो बतावीए छीए- प्रथमा बहुवचन, ए. जेमके सव्वे चतुर्थी तथा षष्ठी बहुव०, एसिं, ण. जेमके-सव्वेसि, सव्वाण. सप्तमी एकवचन, स्ति, म्मि, त्थ, हिं, जेमके -सव्वस्सि, सव्वम्मि, सव्वत्थ, सव्वहिं. बाकीनी विभक्तिओनां रूपो जिनशब्दनी जेम जाणवां. ma you- स्त्रीलिंग आ उपर कहेला सर्वनामोनो आकारान्त तथा ईकारान्त स्त्रीलिं- गनां सघळां रूपो आकारान्त स्त्रीलिंग 'तिसला' तथा ईकारान्त स्त्री- लिंग 'सही' नी जेवां थायछे. - नपुंसक- वळी उपर कहेला सर्वनामोनां नपुंसक लिंगनां प्रथमा, संबोधन तथा द्वितीया विभक्तिनां रूपो अकारान्त नपुंसकलिंग 'वण' नामनी जेम बनाववां, तथा बाकीनां रूपो 'सव्व' पुंलिंगनी माफक जाणी लेवा.

·(११३ ) मोग्गर-मुद्र. नाम-पुंलिङ्ग. निसिअर-चंद्रमा. सिरिस-एकजातनुं फूलं. मिलिच्छ-म्लेच्छ, यवन. चम्मिअ-राफडो. नरिन्द-राजा. ईसर-ईश्वर. कोन्त-भालूं. बहेडअ-बहेडं. ठम्भ-स्तम्भः तित्तिर-तेतर. जहिट्ठिल- युधिष्ठिर. ओज्झर-झरो. करीस-छाj. पोत्थय-पुस्तक मूसअ-उंदर. छुर छुरो, अस्तरो. छार-खारो. दच्छ-डाह्यो. सिन्दूर-सिंदूर. दोवयण-द्विवचन. नेड-माळो. तोंड-मोढुं. मोड-मुंडो. पोक्खर-पाणी. पोग्गल-शरीर. नपुंसक- कोहल कोउहल्ल कुतूहल. कुऊहल दुऊल वस्त्र, दुकूल. दुअल्ल दुगुल्ल (आर्ष) वच्छ-छाती. नाम-नाम. गलोई-गळो. मोत्था-मोथ. स्त्रीलिङ्ग मच्छिआ-माखी. कच्छा-काख.

·(११४ ) जिण्ण-जीर्ण. सण्ह । विशेषणो. } सूक्ष्म. छय-तूटेल. सुण्ह कोंढ-कुंठ. अव्यय- किंचि-काइ पण. A आअड्-वापर. वोल्-जq. आ+ यर-आचर. धातु- णिल्लस--उल्लस. विरमाल्-वाटजोवी. वाक्य- सव्वे मिलिच्छा मंसं. आअड्डन्ति । ईसरस्स नामं गेहिमो । नरिन्दा कोन्ताई खिवन्ति । मूसआ बहेडआहरिस्सन्ति । आयंकवन्ता जणा गलोइं पिज्जन्ति । तित्तिरा खित्तम्मि धावन्ति । सव्वेसि निसिअगणं तेओहि समुद्दो पोक्खराउ भोज्झरो झरइ । पिल्लसइ। मोग्गरेहिन्तो तसा तसन्ति । एगा मच्छिा छुरस्सावरि चिट्ठइ। करीसाणमग्गिणा मोत्था डहई। सव्वाइं पोग्गलाई जिण्णाइं अस्थि । वच्छम्मि सिरिसस्साहारो छज्जइ । अण्णे मुणिणो अद्धाणम्मि वोलन्ति। दच्छा किंचि वि कोऊहलं न रयणीए सव्वहिं नेडम्मि पक्खिणो देखिन्ति । उंघन्ति । इत्थीओ सुण्हेहिं दुअल्लेहि तोण्डं इअरे अहिणो वम्मिोहिन्तो ढक्कन्ति । णिग्गच्छन्ति । बहुणो बाला कच्छाए पोत्थय कोंढो जणो ठम्भस्स सम्मुहं परीइ। खिविअ सालाअ जन्ति ।

·( ११५ ) दुण्णि असिविणा जहिट्ठिलं वन्दन्ति | दुहिआणं नराणं छयम्मि सरीरे हत्थीणं मत्थयम्मि सिन्दूरसमूहो भिसीअ । सुहायारं आयरन्तु । छारो पडइ । केटलाएक उंदरो रात्रिए घरमां ब्राह्मणो मुद्गरोवडे बहेडाने भांगेछे. दोडेछे अने नाचेछे. थांभला उपर राखेलि पुतलिओ भाइ भाइनी वाट जोगे. गीत गायछे. बाणोवडे राजाए पोताना जीवि- संसारनां सुख भोगवीने राजा तनुं रक्षण कयु. युधिष्ठिरे साधुपणुं लीधुं. गरीब माणसो जाडा वस्त्रोवडे सिन्दूरवडे उंदरोनां मोढा लाल शरीर ढांकछे. थायछे. ईश्वरना गुणोने सांभळीने भक्तोनु माणसो नदीमां पडीने तरेछे. मन आनंदवाळु थायछे. | वालको खावामाटे रोज सवारे वैद्यो गलोने पाणी पायछे. रोवेछे. माणसो तेतरने लडावेछे. सारा पुत्रो पिता अने मातानी लोको झरामांथी निर्मळ पाणीने सेवा करेछे. घरे लइ जायछे. ऋषिओ द्विवचनने वापरता न म्लेच्छो झाडो कापवामाटे वनमां हता. गया. पाठ २५ मो. सर्वनाम-चालु. 'क' (पुंलिंग) क' (किं ) कोण, शुं. आ शब्दना तमाम रूप 'सव्व' शब्दनी माफक छे परन्तु जे काइ विशेषछे ते बतावीए छीए- - ·( ११६ ) पञ्चमी " , तृतीया एकवचन-इणा, एण. जेम- किणा, केण. म्हा, इणो, ईस; (बीजा प्रत्ययो 'सव्व' शब्द माफक ) जेम- कम्हा, किणो, कीस ( बीमा 'सव्व' माफक ) षष्ठी एकवचन-आस, स्स, जेम-कास, कस्स, बहुवचन-आस, एसिं, ण, जेम- कास, केसि, काण. सप्तमी एकवचन-आहे, आला, इआ; (बीजा 'सव्व' माफक ) जेम- काहे, काला, कइआ;( बीजा 'सव्व' माफक ) स्त्रीलिंग- 'का, की' आ सर्वनामनां रूप ' आकारान्त तथा ईकारान्त स्त्रीलिंग नामोनी जेवांज छे; पण विशेषछे ते कहीए छीए-- 'की' शब्दनां प्रथमा तथा द्वितीयाना एकवचनमां तथा षष्ठीना बहुवचनमा रूपो थतांज नथी वळी 'की' शब्द थकी षष्ठीना एकवचनमा ‘स्सा, से, आस' आ ऋण प्रत्ययो वधारे लागेछे जेम- किस्सा, कीसे, कास (बीजां 'सही' प्रमाणे ) नपुंसक-- नपुंसकमां 'क' शब्दनुं रूप प्रथमाना तथा द्वितीयाना एक- वचनमा ‘किं' थाय छे. अने बाकीनां बधां रूपो 'सव्वः नपुंसक लिंगनी माफक समजवां. एकवचन 'क'-(नपुंसकलिंग) बहुवचन. काई, काइँ, काणि. १-कि .. ३-किणा, केण कोहि, केहि केहि ·( ११७ ) ४-६-कास, कस्स कास, काण. ५-कम्हा, किणो, कीस, कत्तो, काउ, काओ, कत्तो, काओ, काउ, काहि, काहि, केहि, काहिंतो, केहितो, काहिंतो, का कासुंतो, केसुंतो. ७-कस्सि, कम्मि, कत्थ, कहिं केसु. नाम-(पुंलिंग). मिच्चु-मृत्यु. थव-स्तुति. सिलिम्ह-श्लेष्म. हणूमन्त-हनूमान. वाऊल-पवननो समूह. सिंगार-शृंगार. कोट्टवाल-कोटवाल. जामाउअ-जमाई. वुन्दारय-देव. भइरव-देवविशेष, भैरव. मंगलविजय विशेषनाम मयिन्दविजय anmom तम्ब-तांबु. तूर-वाजीत्र. नपुंसक-- मोल्ल-किंमत. कलत्त-स्त्री. तोणीर-भाएं. माउक्क-नरमाश. तम्बोल-तंबोल, पान. घुसिण-चन्दन. वुन्दावण-वृन्दावन. मुणाल-हंसने खावानो तंतु. केसर-केशर. वज्ज सिन्धव-सैन्धव, मीटुं. वज्र. वइर दइन्न-दैन्य, गरीबाइ. इन्दिअ-इन्द्रिय. सइन्न-सैन्य. दइअव-दैवत. पम्ह-पांख. } ·( ११८ ) सण्णा-संज्ञा. जरा-घडपण. किसरा-खीचडी. ऋद्धि. कइ-क्रिया, कृति. स्त्रीलिंग- पउत्ति-प्रवृत्ति. पुत्तलिआ--पुतळी. सदा। श्रद्धा. रिद्धि-धन, सद्धा । दिट्ठिआ--आनंद. ठड्ढ---स्तब्ध. दिण्ण-दीधेलं. उब्भ उद्ध } ऊंचु विशेषण. वाहित्त-बोलेल, पर-बीजं. उक्किट्ठ-उत्कृष्ट, ऊंचुं. धिट्ठ-धीटुं, धृष्ट. भविष-भव्य, सुंदर. वन्दणिज-वांदवायोग्य. ऊंचुं. घट्ट-घसेलं. ताव } तपेलं, गरम 'थएडं. तत्त कास] कृश. मउ-नरम. किस धातु-- सामग्ग्-चोंटवू. कोआस्-विकस. वि+बह-विवाह करचो. तच्छ्-पातळ करवं. घोट-पी. वाक्य- मट्टिआए वि बहुं मोल्लमहोसि । भविआ सड्ढा ! जिणधम्मे उक्किट्ठा किस्सा इत्थीए मणम्मि माउक्क- रिद्धी अस्थि । हणमन्तो वइरेण पव्वयं तोडी । मस्थि ।

·(११९ ) किणा मिच्चू जिणिजइ ? । जह सिलिम्हम्मि मच्छिआ साम- सइन्नं काला गच्छिहिइ । ग्गइ, तहेव संसारे जणो सामग्गइ । समणो पिव सावयो हवइ जम्हा। किसराए सिन्धवं खिवन्ति । घुसिणं वि अग्गिणा तविअं होइ । वुन्दारया छुहं घोट्टन्ति । विइण्हा जणा सव्वे मणुस्से संसा- भविआइ कईइ पउत्ती करणिज्जा। राओ तारेन्ति । को वि नरो मऊ नत्थि, अवि सव्वे किसरा सोल्लिज्जइ। धिट्ठा अस्थि । जामाउआ तम्बोलं दिन्ति । न विवहिहिमि। उब्भो कोट्टवालो भइरवस्स पासे तोणीरा बाणे करिसिअ, भूमीए थवं बोल्लइ। खिविऊण, काउसग्गम्मि अच्छइ। जणा जराए जिण्णा तहवि आसाए इन्दिआई जिणिउं वन्दणिज्जो । न जुण्णा । वीरो समत्थो आसि । वाजांओना शब्दो कानमां भराया. मंगलविजयमुनि अने मयिंद गरीब माणसो सांजे खीचडीने जमशे. (मृगेन्द्र) विजयमुनि विजयधर्म- मुखनो श्रृंगार तंबोल छे. सूरिगुरु पासेथी पच्चक्खाण लेछे. पर्वतमांथी तांबु निकळेछे. घडपण मृत्यु, पहेलं चिह्नछे. हनूमान वांदरा न हता पण साधु खेतमां केसरना झाडो विकसशे. पुरुष हता. पवनना समूहो वायछे. जेम मुखथी कहेलं तेम करनारा जीवनी कोइ पण संज्ञा कर्मथीज माणसो जगतमां थोडा छे. थायछे. स्तब्ध माणसो काई पण काम करी स्त्रीओ जगतने दुःख देवा जन्मेछे. शकता नथी. धिठो माणस गरीबाईथी पीडायो. सोनुं माटीमांधीज नीकळ्युं. खारा पाणीथी मीठं थायछे. साधु पुरुषो पोतानीस्तुति करता वे पांखोवडे पृथिवी उपर चालतो नथी. हंस मृणालने खायछे. दिघेल दाननुं बमणुं फळ थशे. जिनेश्वरे धर्मने संभळाव्यो. ऋषिओ पापने पातलं कयु.

·( १२०.) पाठ, २६ मो. सर्वनाम चालु. ज. त. पुंलिंग. ज ( यत् )-जे, स, त, + ण (तद्)= ते, आ बेउ शब्दनां रूपो पुंलिंग मां 'क' सर्वनामनी माफक थायछे. परंतु विशेष एटलुंज के'क'ने लागता इणो तथा ईस, प्रत्यय आ बन्ने शब्दोने लागता नथी. त' (तद् ) शब्दना षष्ठीना एकवचनमा 'से' तथा बहुव- चनमां "सिं' तथा पञ्चमीना एकवचनमा 'तो' एटलां रूपो वधारे वपरायछे. . स्त्रीलिंग. जा, जी ( यत् ) सा, ता, ती, णा (तत्) आ शब्दनां बधा रूपो 'का 'तथा' की' नी माफक यथा योग्य जाणी लेवां. नपुंसक. 'ज तथा त' शब्दनां तमाम रूपो नपुंसक 'सव्व' शब्दनी माफक थायछे. वइदब्भ-वैदर्भ. नाम--पुंलिंग. निहस कसोटी. जडिल-जटावाळो. चइत्त, चेत्त-चैत्रनामनो मास. लिम्ब-लींबडो. केलास पहाडनु नाम. उवसग्ग--उपसर्ग, धातुनी पूर्वमा कइलास जोडातो शब्द. * आ शब्द केवळ प्रथमाना एकवचनमां पुंलिंगमां ज वपरायछे. + आ शब्दनां रूपो क्वचित् ज वपरायछे. +'सा' शब्द केवल प्रथमाना एकवचनमांज तथा 'णा' जवलेज वपरायछे.

·(१२१) कोञ्च-पक्षीनी जाति विशेष. सीभर बिंदु. सीहर नाह-नाथ. पिसल्ल-पिशाच. पईव-दीवो. फणस-फणस. कमन्ध-धडवगरनुं शरीर. इन्दविजय-विशेषनाम. परिसह-दुःख. अइसरिअ-ऐश्वर्य. कइअव-कपट. वेर-वैर. सररुह-कमल. आवज-वामुं. जोवण-यौवन. सउह-घर. नपुंसक. पउरिस-पौरुष. सयद-गाडु, शकट. मरगय-मरकत, रत्ननुं नाम. जहण-साथळ. मडय-मुडदूं. रयय-रूपुं. कवाल-कपाल. मउण-मौन. पुलोमी-इन्द्राणी. स्त्रीलिंग. सहा-समा. कथा-गोदडी. जउणा-यमुना. पइण्णा-प्रतिज्ञा. विशेषण. पेज-पीवा योग्य. समागय उवगयपासे गए. कइवाह-केटलं. काहल- बीकण, कातर.

·(१२२.) अन्नुन्नी परस्पर অন্ধ अव्यय. पुधं पिधं पिह जूदं. पुहं ) . कल्-िरम. लिह-लखवू. तत्-तपq. हा-हीन श्रg. पीड्-पीड. धातु. वंच-ठगवं. सं+मिल्ल्-मळवं. समा+चर-आचरण कर. उव+इ-पामवं. पाल्-पालवू. तम्मि केलासे जडिलो संभू तवं अइसरिअवन्तो माहो पोत्थयं तवीअ। लिहावइ । तलायम्मि सररुहेहिं पुलोमीओ फणसस्स फलं संमिल्ली । कीलन्ति । रययम्मि मरगयं छज्जइ । पुत्तलिआ पईवं हत्थम्मि धरइ । नाहो निहसेणं सुवण्णं परिक्खइ। चेत्ते मासे लिम्बो थाणू पिव दीसइ । परिसहा साहुणो सरीरं पीडन्ति । उवसग्गस्स बहुणो अत्था होन्ति। जहणे जलस्स सीहरं समागर्य । कवालं कमन्धो च पिहं हवी । सयढं जणे गामं गमावेइ। काहलो पुरिसो सउहम्मि वि भयं ..कथाए सा सव्वा सभा लोहिहिह। पाव। अन्नुन्नं केण वि वेरं न करणिज । जउणाए सरिआअ मडयं तरई। तेण जा पइण्णा चित्ते कया तं जोव्वणे वि सो मउणं पालेइ । तहेव सो पाली। 'पउरिसवन्ता जणा-कइअवेण पावं हाहिइ । सव्वे वञ्चन्ति ।

·(१२३ ) पण उगेछे. चीर त्रिशलाना उदरथी अवतो. ते गाडाने माणसोओ यमुनामांथी कपालमां नानु तिलक शोभशे. खेंच्यु. पूर्वकालमा बधा माणसोए अन्योऽ- लींबडो गाममां अने जंगलमा न्य प्रीति राखी हती. ते नदी पीवा योग्य छे. पौरुष विना कर्म काइ पण कुरतुं क्रौंचने बचाववामाटे ते माणस नथी. दोडयो. इन्द्राणीने घरे वाजां वाग्यां. माथा विनाना धडथी लोही नीकळेछे. मौन धरिने बेठेला विजयधर्मसूरि रात्रीए भमता पिशाचो माणसोने | राजा साथे पण बोल्या नहिं. पीडेछे. स्त्रीना साथळ केळनी सरखा ते पुरुष सभामां गोदडीवडे शरीर होयछे. ढांकीने सारूं बोलशे. वैदर्भ दमयन्तीने बोलावी. केटलाएक बीकण माणसो कोइनुं इन्द्रविजयमुनि घणी विद्या पा- पण भलुं करता नथी. मीने पण अभिमान नथी करता. वाणिआनुं पहेले काम कपट छे. कोण मरणने नथी पामतो! जे जीव साधु पुरुषोने ठगशे तलावथी पाणिना बिन्दु निक- तेज जीव दुःख अनुभवशे. ळेछे. . - .

·( १२४ ) एकवचन. १ अमू, अह. ७ अयम्मि, इअम्मि, अमुम्मि. अमु-पुंलिंग. बहुवचन. अमुणो, अमवो, अमओ, अमउ, अमू. अमूसु, अमूसुं. इत्यादि. नाम-पुंलिङ्ग. मज्झन्न-मध्याह्न . वंस-वंश. दहमुह-रावण. पार-किल्लो. वग्ध-वाघ. परामरिस-विचार, कम-परिश्रम. पिलोस-दाह. गिम्ह-ग्रीष्म ऋतु. अन्तप्पाय-मध्यमां, पडवू. मग्गसिर-मासर्नु नाम. मेल-मेळो, सभा. चारण-चारण. राउल-राजकुल. उण्हीस-पाघडी. कम्मस-पाप. नपुंसक. आणवण-जणावq. बरिह-पीछं. कोडिअ-कोडीयु, दीपक राखवा- पात्र. कुल्ला-धोरीयो, नीक आणति-जणावं. स्त्रीलिंग- मेइणी-जमीन, मेदिनी. सासू-सासू, ·(१२५) हिरी-लज्जा. सिप्पी-छीम. मामी-मामी. सलाहा-श्लाघा. निचल-निश्चळ. सेर-विकसित. तिक्ख-ती. मणोज्ज-सुंदर. अप्पज्ज-आत्मज्ञ. विशेषणो. अम्बिल-खाटुं. किलिट्ठ-कठण. पुरिम-पूर्व. रम्म-सुंदर. दइवज-दैवने जाणनारो. इंगिअज्ज-इंगितने जाणनार. अव्यय- एहि एचाहे ) हमणां. एकसि एक्कासि एकइआ कोइ दिवस. - धातु- अव+लम्ब्-अवलंबवू, आशरो वि+रम्-अटक. लेवो. अव+मण्-तिरस्कार. अलं+कुण्-शणगार. कील्-रम. - वाक्य- गिम्हे उउम्मि मज्झन्ने वि साहुणो | बहुणा कमेण सिप्पीए मोतिआई उण्हीसं न धरन्ति । पाविज्जन्ति । एकसि राउलं मग्गसिरे मेले दइवज्जा णरा कज्जं समावन्ति, कीलिहिह। अवि अन्तप्पायं ण कुणन्ति ।

·( १२६ ) १॥ चारणा पुरिमस्स वंसस्स मणोज्जे | मामी सेराई रम्माइं पुप्फाई मेइ- गुणे गाअन्ति । णीअ चिणिहिइ। दहमुहो पारमवलम्बीअ । पिलोसो सव्वमालुंखइ। सासू कोडिअसु दीवे काऊणं घरं विज्जत्थीहिं बहुं तिक्खं तह अ- अलंकुणइ । म्बिलं वत्थु न जेमीअइ। अप्पज्जा किलिट्टाणि कम्मसाई मोरो बरिहाई चान्नन्नं छज्जन्ति। न करन्ति । साहुणो सलाहं पि अवमणन्ति । आयरिसम्मि सासूए मुहं देखि- दहमुहस्स वि दहाई मुहाइं समरे ज्जइ । रामस्स वन्धू छिन्दीअ। कुल्लाए जलं नीहरिऊण रुक्खाण चारणा हिरीप रहिआ हवन्ति । मूलम्मि गच्छइ । वग्यो सव्वे जीवे डरावेइ । इंगिअज्जा एहि थोका अस्थि । कम्मसाउ विरम । सो तं परामरिसं करावेइ । , रावणना मुकुटमां पीछां देखातां पोतानी प्रतिज्ञामां निश्चल माणसो हतां. कार्यमां जय पामेछे. निश्चल माणसो एकज काम पुरु ते चारण शरम विना जेम तेम करे छे. बोल्यो 'धर्मर्नु जणाव' मे काम पृथ्वीमां ज्यारे त्यारे माणसोज भूलेछे. उत्तम छे. विजयधर्मसूरिए मुनि इन्द्रविजय वाघभी शूरा माणसो थोडं पण नामना इंगितज्ञ शिष्यने भ- डरता नथी. णावी पोतानी पासे राख्या- सारा माणसो पापने तिरस्कारे छे. मागशर मासमां पर्वतो उपर (हुं) कोइनी साथे रमीश नहि. बरफ होयछे. तेणे मने शणगार्यो. मध्याह्नमां पण साधुओ नदी- ते माथेथी पाघडी फेंकतो हबो. कांठे सूता हता ·(१२७ ) जे पाणिनुं टीपुं छीपमा मोती कोइ दिवस महावीरदेवे आ देश थाय छे, तेज पाणिनुं टी सर्पनां पवित्र कर्यो हतो. मुखमां विष थायछे. आ मेलामां घणां माणसो मळ्या गुण अने दोषोनुं कारण पात्र छे. हता. ते विचार विना काम करीने रोयो. तेनी मामी धर्मने आराधीने खर्गे गइ. पाठ, २८ मो. सर्वनाम चालु. , *अ, fण, इम ( इदम् ) = आ. पुंलिंग. इम' शब्दनां रूपो सामान्य रीते 'सव्व' नी जेवां छे, परन्तु विशेष ए छे के प्रथमाना एकवचनमां 'अयं', द्वितीयाना एकवचनमां 'इणं', सप्तमीना एकवचनमा 'इह', षष्ठीना एकवचनमा 'से', तथा बहुवचनमा 'सिं' आटला रूपो वधारे थायछे तेमज सप्तमीना एकव- चन मांहेना “ त्थ, हिं" आ बे प्रत्ययो लागता नथी. स्त्रीलिङ्ग-इमा, इमी. आ शब्दोनों रूप आकारान्त तथा ईकारान्त स्त्रीलिंग जेवांज छे परंतु विशेष ए के प्रथमाना एकवचनमां इमिआ, तथा तृतीयाना बहुवचनना 'हि' प्रत्ययमां 'आहि' आ बे रूपो वधारे थायछे. जेमके- प्रथमा एकवचन-इमिआ, इमा, इमी, इमीआ. तृतीया बहुवचन- आहि, इमाहि, इमीहि, इमाहिं विगेरे. अ' शब्द पुंलिंग तथा नपुंसकलिंगमां तृतीयाना बहुक्चननो 'हि' प्रत्यय पर छतां, सप्तमीना एकवचननो 'स्सिं' प्रत्यय पर छतां, तथा षष्ठीना एक- वचननो 'स्स' प्रत्यय पर छतांज फक्त वपरायछे, जेम- एहि, अस्सि, अस्स. 1 'ण' शब्दनां रूप फल द्वितीया तथा तृतीयामांज त्रणे लिंगमां थायछे.

·( १२८ ) नपुंसक- - एकवचन १. इणं, इदं, इणमो. बहुवचन इमाई, इमाइँ, इमाणि. . २." शेष रूपो पुंलिंग प्रमाणे. नाम-पुंलिंग. विवाह-विवाह. उवल-पाणो, पत्थर. आमय-रोग. मत्तंड-सूर्य. कुक्कुड-कूकडो. वासर-वार. सत्त-जीव. वसन्त-वसन्त. कप्पूर-कपूर. पंक-गारो, कचरो. सेअ-परसेवो. केस-चाळ. खल-लुच्चो. दुम-झाड. हंस-हंस. दाणव-राक्षस. थण-स्तन. दन्त-दांत. उअन्त-समाचार. मूढ-मूर्ख. अवसर-समय. अमच-अमात्य, मंत्री. अहीसर-तीर्थर. अन्तेवासि-शिष्य. ३ गोउल-गोकुल. तिमिर-अंधकार. वित्त-धन-- नपुंसक. तवणिज-सोनु, सुवर्ण. छत्त-छत्र.

·( १२९ ) स्त्रीलिंग. कत्थूरी-कस्तूरी. तणया-छोकरी, पुत्री. वसहि-घर. , करिणी-हाशणी. वीणा-वीणा. गोआवरी-गोदावरी. तिसा-तरस, तृषा. छल्ली-छाल. तुलसी-तुलसीनुं झाड. गुहा-गुफा. लीला-क्रीडा. चूला-चोटली. सिहा-चोटली, शिखा. बाला-बालकी. इच्छा-इच्छा. तरंगिणी-नदी. घोर-भयंकर. दुट्ट-दुष्ट. कढिण-कठण. विशेषण. चउर-चतुर, होशियार. जडिअ-जडेलु, संबद्ध. सिअ-धोडं. नि+व-पार्छ फरवं. धातु- णे-लइ जवं. सं+वड्-वधq. प+दा-देवू. पारे+णे-परण. पार्-शकवू. वाक्य- कुक्कुडो इमं जणाण समूहं जग्गावेइ। चउरो इमो हंसो समाचारं पदेइ । गोआवरीए सेअवन्ता सत्ता हा तवणिज पीअं सिआ। पंकाउ नीहरिउं अपारन्तं हत्थि तुलसीए छल्ली बम्हणेहिं पवित्ता हस्थिणी आकरिसइ। कहीअइ। इणं गोउलं तेण पालिज्जइ । अन्ति ।

·( १३० ) तवं तवन्ता इसिणो गुहाअ चित्र | जहोवलो जले बुड्डइ, तह धम्मेणं निवसन्ति । रहिओ जणो संसारम्मि बुड्डइ । मत्तण्डस्स पडमाणे तावम्मि अयं । इमे मूढा अन्तेवासउ तिमिराउ दीणो जणो तिसाए पीडीअइ । निवट्टीअ। इमाए वसहीए वसन्तो इमो पु गीवाए थणाणं दन्ताणं चोवरि रिसो वीणं वयावेइ । इत्थीहि अलंकारा जडिआ । वसन्तम्मि उउम्मि इमिआ तणया | खलो अवसरं चुकिहिइ । अमच्चो रण्णो धणं णेइ । दुट्ठो मणुओ वासरे वि अलंकारे केण वि सुहमहिलसन्तेण विवाहो न करणिज्जो। कत्थूरीए कप्पूरस्स च गंधो भु चउरा णिचं जिणन्तु । वणम्मि वित्थरइ। . परिणेइ । चोरेइ । फल आपशे. कस्तूरी मृगनी नाभिमां उत्पन्न धनने माटे माणसो दुःखने पण थायछे. जोता नथी. ब्राह्मणो माथामां मोटी चोटली काळी कस्तूरी पण गुणवाळी छे. राखछे. आंबानुं झाड ग्रीष्म ऋतुमां घोळ छत्र हाथमां धरिने आ नगरनो राजा वनमां जायछे. सघळा हंसो दुधमांथी पाणी 'झाडमां जीव छ' एप्रमाणे ब्राह्मणो जुएं करी (जुएं करवामाटे) शकेले. आ बालकीए स्तनमाथी आवता रोगवाळो पुरुष शान्तिनेमाटे कु. दुधने पीg. देवने पण पूजे. कपूर पाणिमां पण बळेछे. राक्षसो पण देवनी जातिमां कहेवायछे. ते झाडनी छाल उतरावेछे. झवेर अने बेचर बन्ने सहोदरो छे. आ मुनिनुं नाम वल्लभ (वल्लह) गोदावरी नदीमां न्हाएला माणसोनु विजय छे. पण पाप जतुं नथी. आ छोकराओनी चोटली वधी छे. पण मानेछे.

·( १३१ ) उंटनी डोक लांबी छे. पानाचन्द ! आ संसारमा एक हाथणीना दांत धोळा अने नाना पण सुख कोइ पण जीवे अनु- होयछे. भव्युं नथी. पाठ, सर्वनाम-चालु. २९ मो. - एअ ( एतद् )= आ. पुंलिंग. आ शब्दनां सघळां रूप 'सव्व ' शब्दनी जेम थायछे. परंतु आटलां नीचेनां रूपो वधारे थायछे:- प्रथमा एकवचन:- एस, इणं, इणमो, एसो. तृतीया एदिणा, एदेण. पञ्चमी एत्तो, एत्ताहे. सप्तमी एत्थ, अयम्मि, ईअम्भि. षष्ठी से. बहुवचन सिं. वळी आ 'एअ' शब्दने सप्तमीना एकवचन मांहेना 'स्थ', तथा हिं' प्रत्ययो लागता नथी, तेमज प्रथमाना एकवचनना 'ओ' प्रत्ययनुं रूप पण थतुं नथी. स्त्रीलिंग. एआ, एई. आ शब्देनां रूपो आकारान्त तथा ईकारान्त स्त्रीलिंग नामो जेवां छे, परन्तु प्रथमाना एकवचनमा ‘एसा, एस, इणं, इणमो' आ चार रूपज थायछे.

·( १३२ )
नपुंसक.
एअ' शब्दनां नपुंसक लिंगनां प्रथमानां रूपो . 'एअ' चालु
पुंलिंगनी माफक अने पूर्वोक्त अकारान्त नपुंसकनी माफक थायछे,
तथा द्वितीयानां रूपो अकारान्त नपुंसकलिंग नामोनीज माफक
थायछे. तथा बाकीनां रूपो चालु पुंलिंगनी माफक जाणवां.
अम्ह ( अस्मद् )= हुं. (त्रणे लिंगमां सरखां)
एकवचन
बहुवचन
१. हं, अहं, अहयं, म्मि अम्ह, अम्हे, अम्हो, मो,
अम्हि, अम्मि.
वयं,
भे.
२. णे, णं, मि, अम्मि, अम्ह, अम्हे, अम्हो, अम्ह, णे.
मम्ह, में, ममं, मिमं, अहं.
३. मि, मे, ममं, ममण, ममाइ, अम्हेहि, अम्हाहि, अम्ह,
मइ, मए, "मयाइ, णे. अम्हे, णे.
४-६. मे, मइ, मम, मह, महं, णे, णो, मज्झ, अम्ह, अम्हं,
मज्झ, मज्झं, अम्ह, अम्हं.
अम्हे, अम्हो, अम्हाण,
अम्हाणं, ममाण, ममाणं, महाण,
महाणं मज्झाण, मज्झाणं.
* मम, * मह, * मज्झ, * मह. *मम, *अम्ह.
७ * अम्ह, * मम,* मह, * मज्झ, * अम्ह,*मममह,*मझ.
मि, मइ, ममाइ, मए, मे.
.
* पंचमी तथा सप्तमीमां अम्ह ' शब्दनां आ प्रमाणे आदेशो थायछे ते
लख्या तथा तेनां रूपो दरेकने अकारान्त पुंलिंगना प्रत्ययो लगाडवाथी थायछे
जेम, ममत्तो, ममाउ, ममाहि, ममाओ, ममाहितो, ममा, मइत्तो, विगेरे.
ममम्मि, ममेसु विगेरे.

·( १३३ ) तुम्ह (युष्मद् )-तुं, (त्रणे लिंगमां सरखां) , १. तं, तुं, तुवं, तुहं, तुमं. भे, तुब्भे, तुम्हे, तुज्झे, तुज्झ तुम्ह, तुम्हे, उव्हे. २. तं, तुं, तुमं, तुवं, तुह, वो, तुज्झ, तुब्भे, तुम्हे, तुझे, तुमे, तुए. तुम्हे, उय्हे, भे. ३. भे, दि, दे, ते, तइ, तए, भे, तुब्भेहिं, तुज्झेहिं, तुम्हेहि, तुमं, तुमइ, तुमऐ, तुमे, उज्झहिं, उन्हेहिं, तुम्हेहिं, तुमाइ. उव्हहिं. ४-६. तइ, तु, ते, तुम्हं, तुह, तु, वो, भे, तुज्झ, तुम्ह, तुब्भ, तुहं, तुव, तुम, तुमे, तुझं, तुम्हं, तुभं, तुब्भाण, तुमो, तुमाइ, दि, दे, इ, तुवाण, तुज्झाण, तुम्हाण, तुमाण, ए, तुब्भ, तुज्झ, तुम्ह, तुहाण, उम्हाण, तुब्भाणं, तुवाणं, उन्भ, उज्झ, उम्ह, उय्ह. तुज्झाणं, तुम्हाणं, तुमाणं, तुहाणं, उम्हाणं. * तइ, * तुव, * तुम, * तुह * तुब्भ,*तुज्झ,* तुम्ह, * तुय्ह, *तुब्भ,* तुज्झ, * तुम्ह, * उय्ह, *उम्ह. तुय्ह, तुब्भ, तुज्झ, तुम्ह, तहिंतो. तु, *तुव, *तुम,* तुह,* तु,* तुव,*तुम, *तुह, तुब्भ, तुज्झ,* तुम्ह,* * तुब्भ, * तुज्झ,*तुम्ह.* तुमे, तुमए, तुमाइ, तइ, तए. , , , * पश्चमी तथा सप्तमीमां ' तुम्ह' शब्दना आ प्रमाणे आदेशो थायछे, तेने अकारान्त पुंलिंगना ते ते विभक्तिना प्रत्ययो लगाडवाथी तेनां रूपो बनेछे, जेम, तइत्तो, तईओ, तईउ, तईहि, तईहिंतो, तई, तुवत्तो विगेरे. तुम्मि, तुवे, तुवम्मि विगेरे. तूसु, तुवेसु विगेरे.

·( १३४ ) भूअ-जीव. पास-पासो. संदोह-समूह. पहाविअ-हजाम. नाम -पुंलिङ्ग. उविन्द-उपेन्द्र. गहत्थि-किरण. चउमुह-ब्रह्मा. मोर-मोर. सरअ-शरद ऋतु. वित्थर-विस्तार. महीरुह-झाड, वृक्ष. मंथण-रवैयो. पयर-समूह. कलस-कलश्यो, लोटो. कडक्ख-कटाक्ष. बप्पीह-बपैयो, चातक. वच्छ--वत्स, छोकरो, वृक्ष,झाड. फग्गुण-फाल्गुन (मासनु नाम) लउड-लाकडी. तुरंगम-घोडो. वेअ-वेग. वड-वड. संदण-रथ. सलह-शलभ, पतंग. सवण-कान. तड-कांठो. उअर-पेट. वयण-मों, वदन. रहस्स-रहस्य. वास-क्षेत्र, माणस-मन. कुंडल-कुंडल. पाहिज-भातुं. नपुंसक. सप्पि-धी. नवणीअ-माखण. नंदण-इन्द्रनुं वन. तप्प-शय्या. जूअ-धूत. पडिबिम्ब-पडछायो. विआण-चंदरवो. रंध-काणु.

·( १३५ ) रमणी-स्त्री. गंती-गाडं. चिल्ला-चकली. सव्वरी-रात्री. सारिआ मेना. वंछा-वांछा. सिवा-दुर्गादेवी. कुमरी-कुमारी. स्त्रीलिंग- सेणा-सेना. विवणी-बजार. वसुंधरा-पृथ्वी. तडिआ-विजळी. निसा-रात्रि. अवत्था-अवस्था. पुप्फिआ-फुइ. सोण-लाल. विशेषण. रुइर-सुंदर. संकिण्ण-संकडाएल, सांकडं. थरहरिअ-कंपेल, थरथरेल. साम-काळ. विअड-विकट. अव्यय- दिआ-दिवस. मिच्छा-खोटुं. सहसा-वगर विचार्ये. उड्डे-उडवू. धातु- प+अत्थ्=पत्थ्-प्रार्थना करवी. उवसम्-शांतथq. थक्क्-नीचे जq. पडिसा-शांत थq. कुप्प-कोपq. वेल्ल्-रम. अग्घाड्-पूर. खम्-खमवं. निअ-जोवं. सलह-प्रशंसवं. फंस-अडकवू. नस्स्-नाश थवो.

·( १३६ ) वाक्य. * तो हुँ तुं च जिणं नविमो । सारिआ गीअंगासी। हियो तुं हं च इन्दविजयं मुणिन्दं | मइ रमणीए सवणेसु कुंडलाई वन्दिस्सामो। सलहीअन्ति । संदणाओ उत्तरिउं सो हं च तुं मंथणेण नवणीअं कड्ढ़। संकिण्णे मग्गे चलिमो। इमस्सि महीरुहे रंधाई अस्थि । सो तुं च जलेण घडमग्याडित्था । फग्गुणचउद्दसीए तिहीए मुरुक्खा तुहोअरं सोणमत्थि । माणवा अन्नुन्नं गालिं दिन्ति । पाहिजेण सहिओ जणो इमिआअ इन्दस्स नंदणं वणमस्थि । गन्तीए गामं गच्छइ। दिआ चिल्ला सदं कुणेइ । उविन्दस्स सेणा समरम्म वेल्लइ । मत्तंडस्स गहत्थओ निसाए तुह पुप्फि ममं खमावेइ । नस्सीअ। तुं विवाओ रमिउं गच्छ । सरओ उउम्मि तडिआ सरिआए मे मोरो वेअण उड्डेइ । सबरीए सव्वत्थ सामं तमं निआमि।। हाविआ कम्मवन्ति । तडे पडइ । मारा मोटा भाइ भगवान मने ब्रह्माए अमने कर्या नथी पण सारां कामो करावशे. अमे अमारा कर्मथी थया छीए. कारीगरो लाकडानो घोडो अने पृथिवीमां वसता शान्त पुरुषोने लोटो बनावेछे. पण स्त्रीओनां कटाक्षो संसारमा बपैये मेघनी साथे प्रीति करी. भमावेछे. आ कुमारी पथारीमा कंपेछे. स्त्रीओ पासे हुं रहस्य नहि कहीश. * जे वाक्यमां त्रणे पुरुष साथे वपरायेला होय यातो पेला पुरुषनी साथे बाकीना कोइ पण पुरुष प्रयोजायेल होय तो ते वाक्यना क्रियापदथी पेला पुरुषनुं बहुवचन ज आवेछे, वळी जे वाक्यमां पेला पुरुष सिवायना बाकीना बे पुरुषो आवेला होय तो ते वाक्यना क्रियापदथी बीजा पुरुषतुं बहुवचन ज वपरायछे. उदाहरणो उपरना बाक्यो ज छे.

·( १३७ ) जीवोना रक्षणमाटे घरमां माणसो पाठशालामा रहेता सघळा छात्रो- चंदरवा बांधेछे. ने हुं भाइ तुल्य मानुछु. कुतरानो पडछायो पाणिमां पडेछे | जीवराज नामना मारा पिताए मने अने तेथी ते भसेछे. केटलीएक सारी क्रियाओ कर- स्नेहथी पतंग दीवामां पडीने वामाटे बालपणमां शिखव्यु. मरेछे. उत्तमा नामनी मारी माताए मने हुँ संसारना पासथी क्यारे छूटीश. घणा स्नेहथी पोते कष्ट सहीने हुं हर्षचन्द्र अने भगवान नामना पण मोटो कर्यो. मारा बे मोटा बन्धुओने सदा जगजीवन (ण) नामना शिक्षके मने प्रणमीश. भाषानुं ज्ञान आप्यु. मारो नानो सहोदर झवेर आज- विजयधर्म सूरिनामना गुरुओ मने काल अभ्यास करेछे. सर्वत्र सुखने आपनार धर्मने हरगोविन्द-त्रिभुवन-मणिलाल शिखडाव्यो. जयचंद अने पानाचंद नामना | हुं तेओ सघळानो उपकार कदी मारा सघळा मित्रो मने प्रत्येक पण भूलीश नहि. धर्मकार्यमां यादकरशे तथा हुं सघळाने प्रार्थछु के आ पुस्तक प्रेरशे. भणवाना समये सौए हंस मारा उपर दुलीचन्द प्रीतिवाळो तुल्य थर्बु जोइए. विद्यार्थी छे. सज्जनो मारा उपर प्रसन्न थाओ. - पाठ ३० मो. संस्कृत ( शब्दो ) उपरथी प्राकृत ( शब्दो ) बनाववाना सामान्य नियमो. (१) बे स्वरोनी बच्चे आवेला 'क्, ग्, च्, ज्, त्, द्, प्, य, व्', १८ ·( १३८ ) - प्रा- , व्यञ्जनोनोलोप थायछे. जेम-सं०- प्रा० सं०- लोकः- लोओ. गदा- गया. अपवाद-अ अथवा आ थकी नगरम्- नयरं. रिपु-रिऊ(रिवू). पर 'प्' नो लोप थतो नथी कचः- कयो. प्रियः- पिओ. जेम- गज:-- गयो. लावण्य-लायण्णं. सं०-शाप:- सावो. वितानं-विआणं. (२) पूर्वना नियम प्रमाणे क् विगेरे व्यजनोनो लोप कर्या बाद तेना पछीनो 'अ अथवा आ' जो 'अ अथवा आ' थकी पर आवतो होय तो तेने ठेकाणे अनुक्रमे ' य के या ' मूकाय छे. जेम-- गजः-- गयो; पादः- पायो; गदा- गया; वाचा- वाया. (३) बे स्वरनी वञ्चे आवेला 'ख, घ् , थ्,ध् , भ् 'नो 'ह' थाय छे. जेम-- मुखं- मुहं; मेघ:- मेहो; नाथ:- मेहो; नाथ:- नाहो; बधिर:-बहिरो; क्षोभः- खोहो. (४) बे स्वर वञ्चे आवेला द्, ल्, ड्, न्, प, फ, ब् , नो अनुक्रमे ड्, द्, ल्, ण, व् , भ्, 8 ( अथवा ह ), तथा व थाय छे. जेम-- घट:- घडो; पीठं- पीढं; गरुड:- गरुलो; मदनः- मयणो; कूपः- कूवो; रेफ:- रेभो; मुक्ताफलं- मुत्ताहलं; अलाबू:- अलावू. (५) शब्दनी आदिमां आवेला 'न्' नो 'ण' विकल्पे थायछे. जेम- नरः- णरो, नरो. (६) शब्दनी आदिमां आवेला 'य' नो 'ज्', अनुस्वारथी पर आवेला ह्' , नो घ् अने हस्व स्वर थकी पर आवेला थ्य, प्स् , श्च् , त्स् नो 'छ' थायछे. जेम-- यम:- जमो; संहारः-संघारो; पथ्यं- पच्छं; अप्सरा:- अच्छरा; पश्चात्-पच्छा; उत्साहः-उच्छाहो. * 'फ्' नो कोइ कोइ प्रयोगोमां 'भ्' थायछे; अमुकमा ‘ह 'थायछे. अने अमुक अमुक प्रयोगोमां अथवा ह् बन्ने थायछे. माटे आ कार्य करती वखते प्रयोगो उपर ध्यान राखq.

·- ( १३९ ) (७) प्राकृतमां क्ष्नो ख् ; श् , प्नो स् ; झ् , , य्य्नो ज्; स्त् नो थ् ; प् , स्प्नो क्; म्न्, जूनो ण् ; न्मनो म् ; ड्म् , क्म्नो प् अने ष्ट्नो त् थायछे. जेम--क्षयः-खयो ; शब्दः- सहो; कषाय:- कसायो; मद्यं - मज़; भार्याः-भज्जा; जय्यः-जज्जो ; स्तुतिः-थुई; निष्पावः-निप्फावो; बृहस्पति:- बुहप्फई; निम्नं- निणं ; ज्ञानं- णाणं ; मन्मथः- वम्महो; कुड्मलं-कुंपलं; रुक्मिणी- रुप्पिणी ; कष्टं-कटुं. अपवाद:- (१) समस्त, तथा स्तम्ब शब्दनी अन्दर स्तुनो थ् थतो नथी; जेम-- समत्तो, तम्बो. (२) उष्ट्र , इष्टा तथा संदिष्ट; फक्त आ त्रण शब्दोनी अन्दर ष्टनो ठ थतो नथी. जेम- उट्टो, इट्टा, संदिट्टो. (८) ग्मनो म् तथा ढ्नो भ् विकल्पे थायछे; जेम- युग्मं-जुम्मं, जुग्ग; विह्वल:-विब्भलो, विहलो. (९) इन् , षण् , स्न, ह, , क्ष्ण्नो ण् थायछे; जेम-प्रश्नः- पण्हो; विष्णु :-विण्हू ; स्नातः-हाओ; वह्निः- बही; पूर्वा- हः-पुव्वण्हो; तीक्ष्णं-तिण्हं. (१०) इम् , म् , स्म्, स्नो म्ह् थायछे, तेमज ढ्नो ल्ह् थायछे. म-- कुश्मानः-कुम्हाणो; ग्रीष्मः- गिम्हो; विस्मयः-विम्ह- यो; ब्रह्मा- बम्हा; आह्लादः- आल्हायो. (११) (अ) कोइपण व्यञ्जननी पूर्वमा जोडायेला क्, ग् , द्, ड्, त्, द्, प् , श् , प् , स् , जिह्वामूलीय (), तथा उपध्मानीय (११) नो लोप थायछे. जेम-- भुक्तं- भुत्तं ; दुग्धं- दुद्धं; कट- फलं - कप्फलं ; खगः - खग्गो; उत्पलं - उप्पलं ; मुद्गरः - मु- ग्गरो; सुप्तः- सुत्तो ; निश्चल:- निच्चलो ; निष्ठुरः- निहु- * अहिं चालु पाटनो नियम ६ ठो लागतो नथी. IN , , Manoos ·( १४० ) रो; स्खलितः - खलिओ; दुःखं -दुक्खं ; अन्त) पातः-- अन्तप्पाओ. (ब) कोइपण व्यञ्जन थकी पर जोडायेला म्, न, य् लोपायछे. जेम-- युग्म-जुग्गं; नमः- नग्गो; श्यामा- सामा. (क) जोडाक्षर मांहेला ' ल , व् , (व् ) तथा र्' सर्वत्र लो- पायछे. जेम-- उल्का- उक्काः श्लक्ष्णं- सण्हंः शब्दः- सहो; उल्बणं- उल्लणं; पकं-- पक्कं वर्ग:-- वग्गो. चक्र-- चक्कं. (ड) 'द्र' मा रहेलो' र ' विकल्पे लोपायछे समुद्रः-- समुद्दो, समुद्रो. तेमज 'ज्ञ' (ज्य् )नी अंदर ब्नो लोप विकल्पे थायछे, जेम-- जाणं, णाणं. (१२) (अ) दीर्घ स्वर तथा अनुस्वार सिवाय बाकीना स्वर तथा व्यञ्जन पछी आवेला र तथा हु सिवायना शेष ( संयुक्त व्यंजन माहेना एकनो लोप थइ जवाथी जे एक व्यंजन बाकी रहे ते ) व्यंजननो तथा आदेश ( अमुक एक व्यंजन- ना स्थानमा कोइ बीजो व्यंजन थाय ते ) व्यंजननो द्विर्भाव थायछे. उदाहरण- शब्दः- सहो; पुष्पं- पुप्फं. प्रत्युदाह- रण- स्पर्श:- फासो; सिंहः- सिंघो. ब्रह्मचर्य- बम्हचेरं; विह्वल:-विहलो. (ब) आ नियम समासनी अंदर विकल्पे लागे छे; जेम-कुसुम कुसुमप्पयरो, कुसुमपयरोः देवस्तुतिः- देवत्थुई, देवथुई. (क) (अ)' नियम प्रमाणे द्विर्भावथीथएला "ख्ख् , छछ् , , थ्थ् , फ्फ् , ध्य् , इझ , ढ्ढ्, ध् , भ्भूना स्थानमा अनुक्रमे क्ख्, च्छ, ठ्, त्थ् , फ, ग्य् , ज्झ्, ड्, द्ध् तथा ब्भ, थायछे. जेम-- व्याख्यानं वक्खाणं; मूर्छा-मुच्छा; कष्टं-कटुं; तीर्थ-तित्थ पुष्पं-पुप्फं; व्याघू:-वग्योः निझरः-निज्झरो वृद्धः-वुड्ढो; निर्धनः-निद्धणोः निर्भर:-निभरो. प्रकर:- ·(१४२ ) तप्पुरिसो ( तत्पुरुप ). जे समासमां समास करातां बे पदमांनुं पाछलु पद प्रायः करीने प्रधान होय तेनुं नाम तप्पुरिस समास कहेवाय छे जेमके- रायस्स नयरं-रायनयरं, * न धम्मो अधम्मो, न इसी अनिसी%B विगेरे. वळी आ तत्पुरुष समास दरेक विभक्ति साथे थायछे. कम्मधारय ( कर्मधारय ). आ समासमां समास करातां बे पदो विशेष्य अने विशेषण होवां जोइओ. जेमके- गुरू च विजयधम्मसूरी च गुरुविजयधम्मसूरी, मित्तं च पानाचन्दो च मित्तपानाचन्दो. दंद ( द्वन्द्व ). आ समासमां समास करातां पदोनी सहोक्ति होवि जोइओ, वळी आज समासमां चकार वधारे वपरायछे. जेमके- वडा अ लिम्बा अ वडलिम्बा इत्यादि. आ समासो मार्ट वधारे वधारे वातो ( पूर्वनिपात-एकशेषादि ) श्रीहैमसंस्कृतशब्दानुशासनथी जाणवा जिज्ञासुओने भलामण छे. शब्दो. पंगुल-वि-पांगळो. भागि-वि-भागवाळो. सीलड्ढ-वि-शीलाढ्य, शीलयुक्त. खर-पुं-गधेडो. पाणिवह-पुं-प्राणिवध. सुग्गइ-स्त्री-सारी गति. सेअम्बर-पुं-श्वेताम्बर. दारिद-न-दारिद्रय. आसंबर-पुं-दिगम्बर. निम्ब-पुं-लींबडो. बुद्ध-पुं-बुद्ध. अगंतसुहावह-वि-एकलं समभावभाविअप्प-वि-शांतात्मा. संदेह-पु-शंका. पहुअत्तण-न-ऐश्वर्य. * आ 'न' पछी जो व्यंजनादि नाम आवे तो 'न'नो 'अ' करवो अने. खरादि नाम आवे तो 'न' नो 'अन' करतो. सुख देनार.

·(१४३ ) . भगवई-स्त्री-भगवती. नवरि-अ-किन्तु. अहिंसा-स्त्री-अहिंसा. परयण-पुं-पर माणस. पंथ-पुं-रस्तो. पलालपूल-पुं-घासनो पूळो. पराभव-पुं-पराजय. निग्गह-पुं-दंड. जणणी-स्त्री-माता. भव-पुं-संसार. जइधम्म-पुं-साधुनो धर्म. कणअकोडि-स्त्री-सोनानी क्रोड. रक्खण-न-रक्षण. बंभव्वय-न-ब्रह्मचर्य. पवेस-'-प्रवेश फलविवाअ-पुं-फल परिणाम. सम्मदिहि-पुं-सारी दृष्टिवालो. सया-अ-हमेशा. गहिअव्वयभंग-पुं-लीधेल व्रतनो भंग. पंडित्त-न-पांडित्य. खन्ति-स्त्री-क्षमा. निमित्तमित्त-अ-निमित्तमात्र. महाविज्जा-स्त्री-मोटी विद्या. धाराहय-वि-धाराथी हणायेल. दुरिअ-न-पाप. पलोअन्त-(वर्त-कृ) वि-जोतो. विकहा-स्त्री-विकथा. विहिकय-वि-कर्मथी करेल. पञ्चमी-स्त्री-पांचमी. सयण-पुं-खजन. किया-स्त्री-क्रिया. मच्छ-पुं-माछलं. चन्दणभारवाहि-वि-चंदननो उच्छलिअ-(भूत-कृ)वि-उच्छलेढुं. भार वहनार. आरत्त-वि-खूब लाल. पुरोवयारकरणिक्कतल्लिच्छ-वि- समर-न-युद्ध स्थळ. परोपकारमांज तत्पर. उसभदत्त-पुं-विशेषनाम. जम्बूदीव-पु-जम्बूद्वीप. सिरीकन्ता-स्त्री-विशेषनाम. दीव-पुं-बेट. निरुवम-वि-अनुपमेय. विदेह-पुं-क्षेत्रनुं नाम. चन्दाणणविमाण-न-चन्द्रानन खेत्त-न-क्षेत्र. नामनुं देवघर. अपरिमिअ-(भूत-कृ)वि-नहि मापेल. आउअ-न-आवरदा. निहाण-न-निधान. चुअ-(भूत--कृ)वि--च्युत, चवेल. अणुगारि-वि-अनुकरण करनार. सुद्द-पुं--शुद्र. - ·( १४४ ) भूअ-(भूत-कृ) वि-भूत, थयेलं. केसर--पुं--केसरा. जयउर-न-ते नामर्नु नगर. सडा- स्त्री-सटा. भाअ-पु-भाग. आपिंगल-वि--थोडं पीळ. सुरूव--वि-सारा रूपवाळु. लेहा स्त्री रेखा. नेवत्थ-न-नेपथ्य. पिहुल--वि--पृथुल, पहोळं. दार-पुं-स्त्री. (बहुवचनांत). महिलायण--'--स्त्रीसमूह. किलीव-पुं-क्लीब, नपुंसक. सुवट्टिअ-(भूत-कृ)वि-सुवृत्त. अववाय-पुं-अपवाद, निन्दा. कटिअड--पुं-कटितट,कडनो भाग. भासण-न-बोलवू. आवलिअ--(भूत-कृ)वि-वळेलं. अवहरण-न-चोर. सुपइट्टिअ (भूत-कृ) वि-सुप्रतिष्ठित. संकुचिअ-(भूत-कृ)वि-संकोच वाळं. संठाण--न संस्थान. वग्ग-पुं-समूह. किसोरग--'--बच्चुं. निसिअ-(भूत-कृ) वि-तीक्ष्ण, अहिराम--'--सुन्दर. निद्दलिअ-(भूत-कृ)वि-तोडी नांखेल. बोहि-न--सम्यक्त्व. दरिअ-(भूत-कृ) वि-मानी. पाठ ३२ मो. अलसो होइ अकज्जे पाणिवहे पंगुलो सया होइ । परनिन्दासु य बहिरो जं चान्धो परकलत्तेसु ॥ १ ॥ ते कहं न वंदणिज्जा रूवं दट्टण परकलत्ताणं ? । धारायव्व वसहा वञ्चन्ति मही पलोअन्ता ॥२॥ सेअंबरो य आसंबरो य बुद्धो अ अहव अन्नो वा । समभावभाविअप्पा लहेइ मुक्खं न संदेहो ॥ ३ ॥ सव्वाओ वि नईओ कमेण जह सायरम्मि निवडन्ति । तह भगवई अहिंसं सव्वे धम्मा संमिल्लन्ति ॥ ४ ॥ जाव जरा न पीडइ वाही जाव न वड्ढइ ।

·(१४५)
जाव इंदिआ न हाअन्ति ताव धम्म समाचर ॥ ५॥
पंथसमा नत्थि जरा खुहासमा वेअणा नत्थि ।
मरणसम नत्थि भयं दारिद्दसमो पराभवो नत्थि ।। ६ ।।
मूलं धम्मस्स दयाऽसेसजीवाणं सा होइ जणणी ।
जं तसथावरजीवाणं रक्खणं जइधम्मो होइ ।। ७ ।।
वरमग्गिम्मि पवेसो वरं विसुद्धेण कम्मणा मरणं ।
मा गाहअव्वयभंगो मा जीविअं खलिअसीलस्स ।। ८॥
को चक्कवट्टिरिद्धिं चयिउं दासत्तणं समभिलसइ ।
को व रयणाइं मोतुं परिगेण्हइ उवलखंडाइं !॥९॥
लब्भइ सुरसामित्तं लब्भइ पहुअत्तणं न संदेहो ।
एगं नवरि न लब्भइ दुल्लहरयणं च सम्मत्तं ॥१०॥
निन्दपसंसासु समो समो अ माणावमाणकारीसु ।
समसयणपरयणमणो सामाइअसंगओ जीवो ॥११॥
आणाइ
तवो
आणाइ
संजमो तह य दाणमाणाए।
आणारहिओ धम्मो पलालपूलुव्व पडिहाइ ।। १२ ।।
रण्णो आणाभंगे इक्कुच्चिय होइ निग्गहो लो।
सवण्णुआणाभंगे अणंतसो निग्गहो होइ ॥१३॥
जह भोयणमविहिकयं विणासए विहिकयं जिवावेइ ।
तह अविहिकओ धम्मो देइ भवं विहिकओ मुक्खं ॥ १४ ॥
जो देइ कणयकोडिं अहवा कारेइ कणयजिणभवणं ।
तस्स न तत्तिअपुण्णं जत्तिअं बंभव्वये धरि ॥ १५ ॥
सीलं कुलआहरणं सीलं रूवं च उत्तिमं होइ ।
सीलं चिअ पंडित्तं सीलं चिअ निरुवमो धम्मो ॥ १६ ॥
वरं वाही वरं मच्चू वरं दारिद्दसंगमो ।
यरमरण्णवासो अ मा कुमित्ताण संगमो ॥ १७ ॥
अम्बस्स य निम्बस्स य दुण्हं पि समागयाइं मूलाई।
संसग्गेण विणट्ठो अम्बो निम्बत्तणं पत्तो ॥ १८ ॥

·( १४६ )
उत्तिमजणसंसग्गो सीलंदरिदं पि कुणइ सीलड्ढं ।
जह भेरुगिरिविलग्गं तणं पि कणगत्तणमुवेइ ॥ १९ ॥
जयणा अ धम्मजणणी जयणा धम्मस्स पालणी चेव ।
तववुढिकरी जयणा एगन्तसुहावहा जयणा ॥ २० ॥
कोहो पीई पणासेइ माणो विणयनासणो ।
माया मिसाणि नासेइ लोहो सव्वविणासणो ॥ २१ ॥
खन्ती सुहाण मूलं मूलं धम्मस्स उत्तिमा खन्ती।
हरइ महाविज्जा इव खन्ती दुरिआई सव्वाइं ॥ २२ ॥
मजं विसयकसाया निद्दा विकहा पंचमी भणिआ ।
एए पंच पमाया जीवं पाडन्ति संसारे ॥ २३ ॥
हयं नाणं कियाहीणं हया अन्नाणओ किया ।
पासंतो पंगुलो डड्ढो धावमाणो अ अन्धओ ॥ २४ ॥
सव्वो पुक्कयाणं कम्माणं पावले फलविवायं ।
अवराहसु गुणेसु अनिमित्तमित्तं परो होइ ॥२५॥
जहा खरो चंदणभारवाही
भारस्स भागी न हु चन्दणस्स ।
एवं खु नाणी चरणेण हीणो
भारस्स भागी न हु सुग्गईप ॥२६॥
को कस्स इत्थ सयणो?
का वा परो भवसमुद्दभमणम्मि !
मच्छुव्व भमन्ति जीवा
मिलन्ति पुण जन्ति अइदूरं ॥२७॥

·(१४७ ) पाठ ३३ मो. कहा* अत्थि इहेव जम्बूदीवे दीवे, अवरविदेहे खेत्ते, अपरिमिअगुण- निहाणं, तिअसपुरवराणुगारि उज्जाणारामभूसिअं, समत्तमेणितिलय- भूअं, जयउरं नाम नगरं ति । जत्थ सुरूवो, उज्जलनेवत्थो, कला- विअक्खणो, लज्जालुओ महिलायणो । जत्थ य परदारपरिभोअम्मि किलीवो, परच्छिद्दावलोअणम्मि अन्धो, पराववायभासणम्मि मूओ, परदव्यावहरणम्मि संकुचिअहत्थो. परोवयारकरणिक्कतल्लिच्छो पुरिस- वग्गो । तत्थ य निसिअनिकड्ढिआऽसिनिद्दलिअदरिअरिवुहत्थिमत्थ- उच्छलिअबहलरुहिराऽऽरत्तसमरभूमिभाओ राया नामेण पुरिसदत्तोत्ति । देवी य से सयलन्तेउरप्पहाणा सिरीकन्ता नाम । सो इमाए सह निरुवमे भोए भुञ्जीअ । इओ अ सो चन्दाण- णविमाणाहिवई देवो अह आउसं पालिऊणं तओ चुओ सिरीकन्ताए गब्भे उववनोत्ति । दिद्यो य णाए सुविणयम्मि तीए चेव रयणीए निळूमसिहिसिहाजालसरिसकेसरसडाभारभासुरो, विमलफलिहमणिसि- लानिहसहंसहारधवलो, आपिंगलसुपसन्नलोअणो, मिअंकसरिसनिग्गय दाढो, पिहुलमणहरवच्छत्थलो, अइतणुअमज्झभाओ, सुवट्टिअकढि- णकाडअडो, आवलिअदीहलंगूलो, सुपट्ठिओसंठाणो, किं बहुणा ? सव्वंगसुंदराहिरामो सीहकिसोरगो वयणेण उअरं पविसमाणोत्ति । इअ बुद्धीए बुहप्फईणं पिव समत्तसत्थविसारद-जइणायरिआणं गुरुसिरीविजयधम्मसूरीणं सावगसीसेण, तहय नाणाऽऽदाणनिआ णाणं अमयसाहुवयणाणं पूअणिज्जपायपउमजुगलाणं सिरीहरिसचन्द- भगवन्तबन्धूणं लहुसहोअरेण, तह य वलहीनयरनिवासिसयलसेडिसे- ट्ठजीवरायपुत्तेण, तह य सीलालंकारधारिणीए उत्तमाए उत्तमामायाए उयरजायेण बेचरेण कासीए पुरीए विक्कममुणि-रस निहि-भूमि-१९६७ -- तित्थयरका पेण भगवया गुरुगुरुणा सिरीहरिभद्दसूरिणा विरइआए समरा- इधकहाए आदिनं । , ·(१४८) वासे जिट्ठमासम्मि पुणिमादिणे सुक्कवासरे अप्पपरोवयारत्थमिणं पुत्थयं समथि। सिद्धाणं बुद्धाणं पारगयाणं परंपरगयाणं । लोअग्गमुवगयाणं नमो सया सव्वासद्धाणं ॥ १ ॥ मम मंगलमरिहन्ता सिद्धा साहू सुअंच धम्मो य । सम्मद्दिट्टी देवा दिन्तु समाहिं च बोहिं च ॥ २॥ खामेमि सव्वजीवे सव्वे जीवा खमन्तु मे । मित्ती मे सव्वभूअसु वेरं मझं न केणइ ॥ ३ ।। अजिअं मइ पुण्णं जं गंथस्सेमस्स किईए । जिणाणं गयदोसाणं तेण होत्थु सासणे ॥ ४ ॥ m इस पत्थेइ- बेचरो।

·कोशः। अ- अ- अने. अइआर- पुं- अतीचार. अइच्छ्- जq. अइसरिअ-न-ऐश्वर्य. अंगण-न- आंग'. • अंगि-पुं- शरीरवाळो. अंगुअ-न- फलविशेष. अंगुम्- पूर. अंतप्पाय-पुं- अन्तःपात. अंतर-वि- बीजं. अंतेउर-न- अंतःपुर. अंतेवासि- पुं- शिष्य. अंधु- पुं- कूवो. अंब- पुं- आंबो. अंब-न-केरी. अंबा-स्त्री-माता. अंबादास-पुं-विशेषनाम. अंबिल-वि- खाटुं. अंबिलिआ- स्त्री-आंबली. अंस- पुं- भाग. अंसु-न- आंसु. अ+ कंद-रो. अ+क्खिव- फेकबु. अक्खोड्- तलवार खेंचवी. अक्खंडल- पुं- इन्द्र. अगणि- पुं- अग्नि. अगाह- वि- उंडं. अग्गला-स्त्री-अर्गला. अग्घाड्- पूर. अच्च-पूजवं. अच्छ्- बेस. अच्छरसा-स्त्री- अप्सरा. अच्छि-न- आंख. अज- पुं- वैश्य, आर्य. अज-अ- आजे. अज्जा-स्त्री-साध्वी. अज्जू- स्त्री- सासू. अ-वि-आठ. अट्ठारह-वि- अढार. अठ्ठावयसंठविअरूव-वि- अष्टा- पदमां छे मूर्ति जनी. अहि-न-हाडकुं. अणंग- पुं- कामदेव. अणुअर-पुं-सेवक. अणु+कुण्- अनुकरण करवु. अणुगारि-वि- अनुकरण करनारं. अणु+ जाण- आज्ञा आपवी. अणुहाण-न-विधि. अणु+ प्प+ विस्-प्रवेश करवो. अणुराग-पुं-प्रीति. अणुराय- पुं- स्नेह. अणु+ रंध्- ताबे थq. अणु+ हव्- अनुभव. अण्ण-वि-बीजं. अण्णणं- क्रियावि- परस्पर. अण्णयर-वि- बेमांथी एक. अण्णहा-अ-अन्यथा. अण्णारिच्छ-वि-बीजा जे. अण्णुण्णं- क्रियावि- परस्पर.

·( २ ) अत्तो- अ-- अहिंथी. अन्थ- पुं- पैसो. अन्थ - अ - अहिं. अदिन्नादाण--न-- अदत्तादान. अद्ध'- पुं- मार्ग. अद्धाण- पुं-- मार्ग. अपरिमिअ-वि-माप वगरनुं. अपुणरावित्ति-न- ज्यांथी फराथी न अवाय ते. अप्प- पुं- आत्मा. अप्प-वि- अल्प. अप्पकर - वि. आपणुं. अप्पज्ज वि- आत्मज्ञ. अप्पडिहयसासण-चि- अनुलंध्य छे शासन जनुं. अप्पणय- वि- आपणुं. अप्पणी - अ-पोतानी मेळे. अप्पविजा- स्त्री- आत्मविद्या. अप्पू- आपq. अप्पाह-संदेशो आपवो. अप्फुण्ण- वि- (भू-कृ) घेरायेलं. अबुह- पुं- मूर्ख. अब्भय- पुं- अबरख. अब्भास- पुं- अभ्यास. अब्भुटिअ- वि- उठेलं. अब्भुत्त- न्हावं. अमच्च-पुं-मन्त्री. अमय-न-मोक्ष, अमृत. अम्मो-अ- आश्चर्य. अम्हारिच्छ-वि-अमारा जेवू. अम्हेच्चय-वि- अमारं. अयल-वि- अचल. अररि-न-कपाट. अरहन्त- पुं- जिनदेव. अरिहन्त- पुं-जिनदेव. अरुअ-वि- रोगवगरर्नु. अरुहन्त- पुं- जिनदेव. अलं+ कुण- शणगार. अलाऊ- स्त्री- तुंबडी. अलि- पुं- भ्रमर. अलिअ-न- जुलु, मृपा. अल्ल- वि- भीनुं. अल्लिड्- मेळवq. अल्लिव- आपq. अल्ली- आलिगQ. अव+इक्वन अपेक्षq. अवत्था- स्त्री- अवस्था. अवदाय- वि-धोळं. अव+मण- अपमान करवू अवर-वि- बीजूं. अवराह- पं- अपराध अव+लंबू-आश्रय लेवो. अववाय- पुं- अपवाद- अवसर समय. अवह- कृपा करवी. अवह- रचg. अवहरण-न- हरवू. अस्-थएँ, होवू. असणि- पुं- वज्र. असद्दहण- न- अश्रद्धा. असि-पुं- तरवार. असिविण- पुं- देव. असुद्ध- वि- अशुद्ध. अहम-वि- नीच. अहर- वि- बीजं. अहिपच्चुअ- आवq. अहिराम-वि- सुंदर. अहिरेम्- पूरबु.

·( ३ ) अहिवइ- पुं- अधिपति. अहिंसा- स्त्री- अहिंसा. अहीसर-पुं- तीर्थंकर. अहुणा- अ-हमणां. अहो- अ- नीचे. -०- आ आअ- वि- (भू-कृ) आवेलो. आअड- वापर. आइग्ध्- सूंघवं. आइच्च-पुं- सूर्य. आइरिअ- पुं- आचार्य. आउअ-न- आवरदा. आ+गच्छ्- आवg. आगमण-न- आवq. आगमण्णु- पुं- आगमनो जाणनार. आचारंग-न- सूत्रनुं नाम. आढ- आरंभq. आढिअ- वि- (भू-कृ)आदरेलु. आणत्ति- स्त्री- जणावq. आणवण-न- जणावq. आणा- स्त्री- आज्ञा. भाणाभंग-पुं-आज्ञाभंग. आणारहिअ- वि- आज्ञारहित. आणाल- पुं- हाथीने बांधवानो खीलो. आतव- पुं- तडको आ+ दर्- सम्मान आपq. आपिंगल- वि- पीळु. आमय- पुं-रोग. आमोअ- पुं- हर्ष. आयंव्- कंपq आयंक- पुं-रोग. आ+ यर्- आचर. आयर-पुं- आदर. आयरिअ- पुं- आचार्य. आयरिस- पुं- आरिसो. आयार- पुं- आचार, आकार. आ+रंभ- शरू कर. आरंभ- पुं- आरंभ. आरत्त-वि- लाल. आ+ राह- आराध. आराहणा-स्त्री-आराधना. आलुख- बळवं. आवज्ज- न- वाजु. आवण- पुं-बजार. आवणिअ- पुं-सोदागर. आवालअ- वि- वळेखें. आस- पुं-घोडो. आसण-- आसन. आसम्बर- पुं- दिगंबर, नागो. आसिसा- स्त्री- आशिष. आ+हर- आहार करवो. आहरण- न- आभरण, घरेणुं. इ इअ- अ-ए प्रमाणे. इअर-वि-बीजं. इइ-अ-ए प्रमाणे. इंगाल- पुं- अंगारो. इंगिअज्ज-वि- इंगित जाणन र. इंद- पुं- इन्द्र. इंदविजय- पुं-विशेष नाम. इंदिअ- न- इन्द्रिय. इंदु- पुं- चन्द्र. इक्क-वि- एक.

·( ४ ) . इच्छ्- इच्छg. इच्छा- स्त्री-इच्छा. इहा- स्त्री-इंट. इत्थी- स्त्री- स्त्री. इब्भ- पुं- पैसादार. इसि- पुं- ऋषि. इहरा- अ-इतरथा. -XX ई ईसर- पुं- ईश्वर. ईहा- स्त्री- इच्छा. Wwwwseem उअर-न-पेट. उअंत- पु- समाचार उउ- पुं- ऋतु. उक्का-स्त्री- उल्का. उक्किठ- वि- उत्कृष्ट. उक्कोस-वि- उत्कृष्ट. उघड्- उघाड, उहीस-न- पाघडी. उत्तर- उतर. उत्तर-वि- उत्तर. उन्थंघ-अटकावq. उत्थल्ल- उछळवू. उत्तिम-वि- उत्तम. उत्तिमंग-न- माथु. उद्ध- वि- उंचुं. उ+द्धमा- खूब धम. उ+प्पड्- उदवं. उन्भ- वि- उंचं. उम्बर- पुं- उंबराचें झाड. उम्मथ्- सामे आवq. उम्मिल- विकस. उर-न-छाती. उरु-न-साथळ. उल्टर- कापवू. उव+इ-पामवं. उवएस-पुं- उपदेश. उव+ गच्छ्- पासे जq. उवज्झाय-पुं- सपाध्याय. उव+दिस्- उपदेश देवो. उवमा-स्त्री-उपमा. उवरि-अ- उपर. उवल- पुं-पापाण. उवलखंड-न-पाषाणनो टुकडो. उव+सप्प- पासे जq. उव+सम्-शांत थवु. उवसाम- पुं- उपशम. उवहार-पु-भेट. उविंद-पुं- उपेन्द्र उवेल्ल- फेला. स+विव- उदास थg. उसमदत्त- पुं- विशेष नाम, उच्- उघ. उच्छ- पुं- बळद. उच्छलिअ-वि- उछळेलं. उच्छव-पुं- उत्सव. उच्छाण- पुं-बळद. उच्छाह- पुं- उत्साह. उच्छु- पुं-शेरडी. उज्जाण-न-वाडी. उज्जोअगर-वि- प्रकाशक. उट्ट- - उंट. उ+हा- उठवू. उड्डे- उडवू. उण- अ- फरीने.

·( ५ ) उसह- पुं- वृषभ. ओहरिअभर- वि- भार वगरनुं. ओहीर- उंघवं. उज्झाय- पुं- उपाध्याय. जस- पुं-किरण. ऊसल-उल्लास. .- ए एआरह-वि- अगीआर. एआरिच्छ- वि- एवो. एकइआ- अ- कोइ दिवस. एकल्ल- वि- एकलुं. गुक्कल्ल- वि- एकलु. एक्कसरिअं- चालु कालमा एक्कसि- कोई दिवस. एक्कसिअं- कोई दिवस. एग- वि- एक. एगंत- पुं- एकान्त. एगहुत्तं- अ- एकवार. एण्हि-अ-हमणां. गुत्ताहे-अ-हमणां शुत्तिल- वि- एटलं. एत्थ- अ- अहिं. एरावण- पुं- ऐरावण हाथी. एवं-अ- एवी रीते. क- वि. शं. कइ-स्त्री-क्रिया कइअव-न-कपट. कइम- वि- केटलामुं. कइलास-पुं- एक पहाडनुं नाम. कइवाह-वि- केटलं. कउहा- स्त्री- दिशा. कंकोड- पुं- कंकोडानु झाड. कं. इच्छq. कंटय- पुं- कांटो. कंथा-स्त्री- गोदडी. कंदप्प- एं- कामदेव. कंबु-हुं शंख. कच्छा. स्त्री. काख. कड्ढ्- काढवू, खेंचq. कड- पुं- सादडी. कडक्ख- पु. कटाक्ष कडिअड- पुं- केडनो भाग. कडवु. कणअकोडि- स्त्री-क्रोडसोनया. कण्ण- पुं. कान. कण्ह- पुं- कृष्ण. कत्ता- पुं- करनार. कत्तार- करनार. कत्तिअ- पुं-कार्तिकमास. कच- पुं. करनार. कत्तो- अ- क्याथी. कत्थूरी- स्त्री- कस्तूरी. कन्ना- स्त्री- कन्या c कडुअ-वि- -- ओ ओग्गाल- वागोळवं. ओज्झर- पुं- झरो. ओज्झाय-पुं- उपाध्याय. ओ+वाह-अवगाहवं. ओसढ-न-औषध. ओसह-न- औपध.

·कप्प्- कल्पq. कप्पपायव- पुं- कल्पवृक्ष. कापूर-पुं- कपूर. कम- पुं-परिश्रम. कमंडलु- पुं- कमंडल. क्मन्ध- पुं- धड रहित शरीर. कमल-न-कमल. कम्म्- हजामत करवी. कम्म-न-कर्म. कम्मक्खय पुं- कर्मनां क्षय. कम्मव- उपभोग करवो. कस्मस-न-पाप. कयष्णु- पुं- कृतज्ञ. कयपाव- वि- कर्यु छ पाप जेणे. कया- अ-क्यारे. कर- करवू. कररुह- पुं-नख. करिणी-स्त्री-हाथी करिस- खचq. करीस-न- छाj. करेणु-पुं-हाथी. कलत्त-न-स्त्री. कलस-पुं-घडो, कलश्यो. कला-स्त्री-कळा. कलाव- पुं-समूह. कलि- पुं-क्लेश. कल्लाण-न-कल्याण. कवाल-न-कपाल, कवि- पुं- कवि. कव्व-न-काव्य. कसण-वि-काळो कह- कहवं. कहा- अ.कम. कहं- अ-केम. कहा- खी-कथा. कहि- अ- क्या. काइअ-वि-शरीर संबंधी. काउमग्ग- पुं-कायोत्सर्ग. कारण-न-कारण. कास-वि- कृश. कासव- पुं- एक ऋपिनुं नाम. काहल- बीकण. किंचि- अ- कांइपण. किञ्च- न- कृत्य. किणो- अ. प्रश्नसूचक अव्यम कित्ति- स्त्री-कीर्ति. किया स्त्री-क्रिया. किर-अ-निश्चय. किरिआ-स्त्री-क्रिया. किरिया- स्त्री क्रिया. किलिकिंच- रमवू. किलि-वि क्लिष्ट. किलीव- पुं- क्लीय, नपुंसक. किस- वि- दुर्बळ. किसरा-स्त्री- खीचडी. किमाणु- पु. अग्नि. किसोरग- पुं- बच्चुं. कीणास- पुं-जम. कील- रमवं. कुउहल-न-कुतृहल. कुंडल-न-कुंडल. कुंपल-न- कमंडल. कुंभार- पुं- कुंभार. कुक्कुड-पुं- कुकडो. कुज्म- क्रोध करवो. कुढार- पुं. कुठार. कुण-कर कुप्प-क्रोध करको.

·( ७ ) कुमर- पुं- कुमार. कुमरी-स्त्री-कुमारी. कुलआभरण- न- कुळy आभूषण. कुलिंगि-पुं- मिथ्यात्वी. कुल्ला- स्त्री-धोरीयो. कूव- पुं- कुवो. केजर- न- बाजूबंध. केत्तिल-वि- केटलुं. केरिच्छ- वि- केवु. केल-न- केलं. 'केलास- पुं- कैलास पर्वत. केलि- स्त्री-क्रीडा. केयलि- पुं- सर्वज्ञ. केस- पुं- वाळ केसर- पुं-केशर. केसरा- स्त्री-केसरा(सिंहनो गुच्छो) कोआस्- विकस. कोउहल्ल-न- कुतूहल. कोऊहल-न-कुतूहल. कोंच- पुं- क्रौंच पक्षी. कोंढ- वि- कुंठ, लंगडो. कोत- पुं- भालो. कोक्क्- बोलवं. कोहवाल- पुं-कोटवाल. कोडिअ-न-कोडियु. कोसंबी- स्त्री- कौशाम्बी नगरी. कोह- पुं-क्रोध. खम्- खमवं. खमासमण-पुं- साधु. खल- पुं- लुच्चो. खलपु- वि. खळु साफ करनार. खलिअसील-वि-स्खलितशील. खल्लिड- - टालवाळो. खा-खावं. खाणु-न-खीलो. खार- पुं-क्षार. खासिअ. न- उधरस. खित्त-न- खेतर,शरीर. खिप्पं- अ-जलदी. खिर- खरवु, झर. खिव्- फेंकQ. खीर. न- दूध. खुडिअ-वि- खंडित. खुब्भ- खळभळवं. खुहा- (आप) स्त्री- भूख. खेड्ड्- रमवू. -- ग गउरव-न-गौरव. गंगा-स्त्री- गंगा. गंती-स्त्री-शकट, गाडूं. गच्छ्- ब. गज्ज्- गाजवं. गण्ठ- गुथवू. गड्डा-स्त्री-खाडो. गद्दह- पुं-गधेडो. गब्म- चं-गर्म. गम्-जवं. गमण- न- जq. गय- वि- (भू-क) गयेलं. गयण-न- आकाश. ख खहर-न-खेरनुं लाकडं. खंड्- तोडq. खग- पुं- पक्षी. खग्ग- पुं- तरवार. खन्ति- स्त्री-क्षमा.

·( ८ ) घड्-घडवू. घड- पुं- घडो. घय-न-धी. घर-न-घर. घरिणी- स्त्री-खी. घुम्म्- कंपq. घुसल्- मथएँ. घुसिण- न- चंदन, घोट- पी. घोडअ- (य) पुं- घोडो. घोर-वि- भयंकर. घोस्- गोखवू. Haryana गयदसण-वि- दांतवगरनो. गरल-न-विप. गरिह- निंदवू. गरिहा- स्त्री-निंदा. गरुवी-स्त्री-मोटी. गलोई- स्त्री-गलो. गवस्ख-पुं-गोखलो. गहवइ- पुं- गृहपति. गा- गावं. गामणि- वि- गामनो नायक. गारव-न- मोटाइ. गाव- पुं- पत्थर. गावाण- - पत्थर. गिज्य- ललचावं. गिम्ह- पुं- ग्रीष्म ऋतु. गिरा-स्त्री- वाणी. गीअ-न-गीत. गुंछ- पुं- गुच्छो. गुंज- हसवू. गुज्झ-न-गुहा. गुम्म्- मुंझावु. गुरु-वि-भारे,मोटुं. गुलल्- सारुं करवु. गेंदुअ- पुं- दडो. गेज्झ-न- ग्राह्य. गेण्ह- ग्रहण करवं. गोउल-म-गोकुल. गोखीर-न- गायनुं दूध. गोवा- पुं- गोवाल. गोवाल- - गोवाल. च-अ- अने. श-अ-निश्चय. चइत्त- पुं- चैत्रमास. चउ-वि-चार. चउन्थ- वि- चोधुं. चउद्दह-वि- चौद. चउत्रीस- वि. चोवीस. चंचु- पुं- चांच. चंडाल- पुं- चंदाल. चंद- पुं- चंद्र. चक्क-न- चक्र, पैटुं. चकवहि- पुं- चक्रवती. चक्खिअ- वि- चाखेलं. चञ्चर-न-चोक. चड्- चड. चन्दिमा- स्त्री- चंद्रिका. चम्म- न- चामडं. चय्- छोडवू. चरण- पुं- पग. चरण-न-चारित्र. - घ घंटिआ- स्त्री-झालर. घट्ट-वि- घसेलु.

·( ९ ) छाल- पुं-बकरो. छाली- स्त्री-बकरी. छाव-पुं- बाळक. छाही- स्त्री-कांति छिंद- कापवू, छेदq. छिअ-न- छींक छिहा- स्त्री- स्पृहा. छीर-न-दूध. चल्- चालवं. चलन- पुं- पग. चल्ल-चालq. चव् - चवq. चविडा-स्त्री-लापोट. चाइ- पुं- त्यागी. चाउरन्त- न- चारगतिनुं नाशक. चारण- पुं- चारण, भाट. चाव- पुं- धनुष. चिइच्छ- रोगनो प्रतीकार करवो. चिण्- एकहुं करवं. चिन्ध-न- चिह. चिरं- अ-लांबो वखत चिलाय- पुं- भिल्ल. चुण- एकळं करवू. चुम्ब्- चुंब. चुलुचुल्- फरकवू. चेइअ-न- चैत्य, मंदिर. चेल-न- वस्त्र. चोप्पड्- चोपडq. चोर्- चोरवू. छंद्- आक्रमण कर. छुर- - अस्तरो, छरो. छुव्- स्पर्श करवो. छुहा- स्त्री- भूख. छुहा- स्त्री- अमृत, सुधा. , छ-वि-छ छउम-न-कपट. छंद-पुं- छंद. छज्ज- शोभ- छाजवं. छण- पुं- उत्सव. ज ज- वि.जे. जअड्- उतावळ करवी. जइ- - साधु. जउ-न-लाख. जंत-न- यंत्र. जंतु- पुं. जीव. जंबूदीव- पुं- जम्बूद्वीप. जउणा- स्त्री- यमुना नदी. नक्ख- पुं- यक्ष. जग-न- जगत् . जग्ग्- जागवू. जडिअ वि-संबद्ध. जडिल-वि- जटावाळो. जढ- वि- ( भू-क) छोडेल. जढर-न- पेट. जणय- पुं- पिता- जत्त- पुं- यत्न. जम-पु. यम. जम्म्- जन्म. छप्पय- पुं- भमरो. छम्मुह- पुं- यक्षनु नाम. छय- वि- तूटेल. छल्ली. स्त्री-छाल. छार-वि- खार. ३ ·( १० ) जिब्भा- स्त्री-जिह्वा. जिव्- जीवq. जीआ- स्त्री-दोरी. जीव- जीवq. जीव- पुं- जीव. जीवाउ-न-जीवनौषध. जीविअ- न- जीवित. जीह- लाजवू जीहा- स्त्री-जिहा. जुज्झ्- लडवं. जुट्ठ- वि- सेवित. . जयउर- न- नगर नाम, जयपुर. जयणा- पुं- यतना. जर-जीर्ण थq. जरा- स्त्री- घडपण. जल-न-पाणी. जलण- पुं- अग्नि जलहर- - वरसाद जलहि- पुं- समुद्र. जव- पुं- यव. जस- पुं. यश. जह- अ- जेम. जहण-न-साथळ. जहा- अ- जेम. जहि- अ- ज्या. जहिट्ठिल- पुं- युधिष्ठिर. जहुट्ठिल- पुं- युधिष्टिर. जा- जq. जा-पेदा थq. जाण- जाणवू. जाणु-न- साथळ. जामाअर-पुं- जमाइ. जामामा- पुं- जमाइ. जामाउ-पुं- जमाइ. जामाउअ- पुं- जमाइ. जावय- पुं- जीतावनार. जारिच्छ- वि.जेवो. जिह-वि-मोटुं. जिण्- जीत. जिण- पुं- जिन. जिणंद- पुं- जिनेन्द्र जिणवरवसह- पुं- जिनोमां उत्तम. जिणहर- न- जिनमन्दिर. जिपण-वि-जीर्ण. जिण्हु-पुं- जितनार. जुव- पुं- युवान जुवइ- स्वी- युवति जुवाण- पुं- युवान. जुअ-न- धूत. जूर- जूर. जूह-न- यूथ, जथ्थो. जेत्तिल-धि- जेटलं. जेम् - जमवू. जोअण-न- योजन, चारगाउ. जोइमवासि- ज्योतिष्कदेव, (सूर्यादि) जोगि-योगी. जोडवण-न- यौवन. झोसिअ- वि-( भू-कृ) फेकेल. Hain - झ शंख- नीसासो नांखयो. झर्-टपकQ. झवेर- पुं-विशेपनाम. झा- ध्यान करवं. झि-क्षीण थq. झुणि- पुं- ध्वनि, शब्द ·( ११ ) ठ ठंभ- पुं- स्तम्भ. ठड्ढ- वि- ( भूक ) स्तब्ध. ठा- रहे. ठाण- न- स्थान, ठेकाj. णिव्वड्- जुईं थq. णिव्वर- दुःख कहेवू. णिवह- नाश थवो. णिव्वा- थाक खावो. णीरव्- खावाने इच्छयूँ णीलुन्छ- नीचे पडq. णीहर- नीकळवं. णु+मज्ज- बेसवु. णे- लइ जq. पहा- स्नान करवू. पहाण- न- स्नान. पहाविअ- पुं-हजाम. ड डंड- पुं- दंड, लाकडी. डंभ- पुं- कपट. डक्क- वि- ( भू- कृ) डसेल. डर्- बीवु, भय पामवो. डस्- डस. डसण- पुं- दांत. m- डह- बळवं. डाह- पुं- दाह, बळवं. डिभ- पुं- बालक. डोंब- पुं. चांडाल. डोला- स्त्री- हिंडोळो. डोहल-पुं- दोहद, मनोरथ. ढ ढंढोल- गवेषणा करवी. ढंस्- वर्तवं. ढक्क्- ढांक. ढुंढुल्ल्- गोतवं. त. त-वि-ते. तइअ. वि. श्रीजु. तंतुवाय- पुं- वणकर. तंब- - तांबुं. तंबोल-न- नागरवेलर्नु पान, तंस-वि- वांकुं, तांसु. तक्ख- पुं- बळद. तक्खाण- पुं- बळद. तच्छ्- पातळ कर. तड़- पुं- तट. तडिआ- स्त्री- विजळी. तण-न-घास. तणया- स्त्री- छोडी. तणु-न- शरीर. तत्त-न-तत्त्व. तत्त-न- तप्त. तत्थ- अ. त्यां. तत्तिल- वि- तेटलुं. तप्प- पुं- पथारी. तया- अ- त्यारे. ण णमो- अ- नमस्कार करवो. णर- पुं- पुरुष. णवर- अ- केवल. णाण-न-ज्ञान. णि+ गच्छ्- निकळवू. जिल्लस्- उलस.

·( १२ ) तुसखंडण- न- फोफां खोडवा. तुसार- पुं- बरफ. तूर-न- वाजु. तूम- वि- तुष्ट थg. नूह-न- तीर्थ. सेअ-न-तेज. तेअव- दीपवू. तेरह- वि- तेर, संख्या. तोड्- तोडq. तोणीर- न भा). तोण्ड-मुख. तोल- तोळg. तर- तरवं. तर्- शकवं. तरंगिणी- स्त्री- नदी. तरणि- पुं- सूर्य. तरु- पुं-झाड. तरुण- पुं- युवान. तल-म- तळीयु. तव- तपq. तव-न-तप. तवणिज-न- सोनुं. तविअ- वि. तपेलु, गरम थयेलं. तस्- बी. तस-पुं-सजीव. तह- अ-तेम. तहा- अ- तेम. तहि- अ- त्यां. ताङ्- मारवं. ति- अ- एप्रमाणे. ति-वि- अण. तिअस- पुं. देव. तिअसगणवइ- पुं- इंद्र. तिक्ख- वि. ती. तितउ-पु. चालणी. तित्तिर-पुं- तेतर. तित्थ-न-तीर्थ. तिमिर-न- अंधकार. तिसला- स्त्री- श्रीवीरनी माता. तिसा- स्त्री- तृपा. तिहुअण- पुं- त्रिभुवन,विशेषनाम. तुम्ह- त्रि-तमे. तुम्हारिच्छ- वि. तमारा जेवं. तुम्हेच्चय-वि- तमालं. तुरंगम- पुं- घोडो. तुलसी- स्त्री. तुळसी. थंभ- पुं- थांभलो. थक्क्- नीचे जवं. थण पुं- स्तन. थरहरिअ- वि. कम्पेलं थव- पुं- स्तव, स्तवन. थाणु- पुं- महादेव. थावर-पु- स्थावर. थिप्प- तृप्त थq. थी- स्त्री-स्त्री. थीण- वि- थीj. थुइ- स्त्री- स्तुति. थुण- स्तुति करवी. वि- थुवअ-पुं- स्तुति करनार. थू- अ- निंदावाचक. थूण- पुं-चौर. थेण- पुं- चोर. थेर- वि. स्थविर, वृद्ध. थोर- वि- जाई. wimmam ·दंभ- पुं- कपट. ( १३ ) द दासत्तण-न- दासपणुं. दइअव-न- दैवत. दाह- पुं- दाह, बळवं. दइच्च- पुं- दैत्य. दाहिण- पुं- डाह्यो. दइन्न-न- गरीबपj. दिअर- पुं- देवर. दइवज्ज- वि- दैवज्ञ. दिअह- - दिवस. दंड- पुं- दंड, लाकडी. दिआ- अ-दिवस. दंत- पुं- दंत. दिक्खा- स्त्री-दिक्षा. दिडिआ- अ- हर्षसूचक. दसण-न- दर्शन. दिण- पुं-दिवस. दक्षिण- पुं- डाह्यो. दिणमणि- पुं- सूर्य. दच्छ- वि- डाह्यो. दिण्ण- वि- [भू- कृ] दत्त, आपेलं. दढव्वय- वि- दृढ छे व्रत जेर्नु. दित्त- वि- [भू- कृ] दीप्त.. दया- स्त्री- दया. दित्ति- स्त्री- दीप्ति. दयालु- पुं- दयाळु. दिवस- पुं-दिवस. दरिअ- वि. मत्त. दिवह- पुं- दिवस. दवग्गि- पुं- अग्नि. दिवायर- पुं- सूर्य. दसण- पुं- दांत. दिहि- स्त्री- धृति, धैर्य. दसमुह- पुं- रावण. दीण-वि-क्षीण. दसरह- पुं- दशरथ. दीव- पुं-बेट. दह- वि- दश. दीह-- वि- लांबुं. दह- पुं- कुंड. दीहर-वि- लांबु. दहमुह- पुं- रावण. दा- देवू. दुअल्ल- न-वस्त्र. दाउ- पुं- देनार. दुआइ-पुं- ब्राह्मण. दाढा- स्त्री- दाढ. दाण- न-दान. दुजल- न- वस्त्र. दाणव- पुं- दैत्य. दुंदुहि- पुं-दुंदुभि, दिव्य वार्जु. दायय- वि- देनार. दुक्कड-न- पाफ, दुष्कृत.' दाया- पुं- देनार. दुक्ख- न-दुःख. दायार- पुं- देनार. दुक्खक्खय- पुं- दुःखनो क्षय. दार- पुं-स्त्री. दुगुल्ल-न-वस्त्र. दारिद्द-न- आळस. दुगुंङ्- घृणा करवी. दारु-न- लाकडं. दुछ वि. दास-पुं- नोकर. दुम- पुं- झाड. दु-वि-बे. दुइअ- वि- बीजो.

·( १४ ) दुरायार- पु. दुराचार. दुरिअ- न- पाप. दुवार-न-बारj. दुवालसंग-न- द्वादशांग. दुस्सउण-न- अपशुकन. धाराहय- वि-धाराथी हणायैल. धिट्ठ- वि- धृष्ट. धीर-वि-धीरजवाज. धुण- कंपवं, धुणवं. धुरा- स्त्री-धोसरी. धूलि- स्त्री- धूळ. घेणु- स्त्री- गाय. दुद्द- दो. दुह- न-दुःख. दुहाव्- दुभावq. दुहिअ- वि- दुःखित. दुहिआ- स्त्री. दीकरी. देवख्- देखq. देव- पुं- देव. देवत्तण-त- देवपj. देवसिअ-वि-दिवस संबंधी. दोगच्च-न- दुर्गतिपणुं. दोवयण- न. द्विवचन. दोहल- पुं- मनोरथ. ग्रह- पुं- कुंड, ww ध धअ-पुं- ध्वज. धंत-न-ध्वांत, अंधकार. धण-न- धन, पैसो. धणवइ- पुं-धनपति, शेठ. धणु-न-धमुष्य. घणुह-न-धनुष्य. धव-न-धान्य. धम्म- - धर्म. धम्मसारहि- पुं-धर्मसारथि. भर्- धारण- करवू. धरणिधरवइ-पुं- चक्रवर्ती, मेरु. घरा- स्त्री-पृथ्वी. धा- दोडQ. धाइ-स्त्री- धात्री. न-अ-निषेध, नहि. नई- स्त्री- नदी. नंदण- - दीकरो. नच्च- नाचवू. नट् नाचयु. नडी- स्त्री- नटी, सूत्रधारनी स्त्री, नणंदा- स्त्री- नणंद. नमुक्कार- पुं- नमस्कार. नमो- अ- नमस्कार. नमोक्कार- पुं- नमस्कार. पुं- नग, पर्वत. नयण-- पुं- आंख. नयर- न- नगर, शहर, नयरी- स्त्री-नगरी. नर-पुं-पुरुष नरय- पुं-नरक. गरवइ-पु- राजा. नरिंद-पुं- राजा. नलिणी- स्त्री-कमलिनी. नव्- नमवं. मव-वि- नव. नवणीअ- न-माखण. नवरि- अ- किन्तु, नव्वल्ल- वि-नवू. नस्स्- नाश श्रवो.

·निसंस- पुं- क्रूर. निहि- पुं- समुद्र. ( १५ ) नह- पुं- नख. 'निरप्प- उभा रहेवू. नह-न- आकाश. निरुवम- वि- अनुपम नाअ- पुं- न्याय. निव- पुं- राजा. नाडय-न- नाटक. निवइ-पुं- राजा. नाण- न-ज्ञान. नि+वट्- निवर्तवं. नातपुत्त- पु- महावीरदेव. नि+वड्-पडवू. नाम-न- नाम. नि+व्वल्- निपजवं. नायव्व- वि-जाणवा योग्य. निल्लंछण-न-निलौछन. नारइअ-पु- नारवानो जवि. नारी- स्त्री-स्त्री. निसा- स्त्री-रात. •नावा- स्त्री- नाव. निसिअ-वि- तीक्ष्ण. नाह-पु. नाथ. निसिअर- पुं- चंद्र. निअ- जो. निसुट्ट-वि-नीचे पाडेल. निआणबंधन-न-निआणुं बांधवं. नि + हर- झाडे फरवू. निद्- निंदवं. निहाण- न-भंडार. निब- पुंलिंवडो. निग्गह-धु-निग्रह. निहस- पुं-कसोटी. निच्चं- अ-हमेशां. नीसास-पुं-निश्वास. निच्चल- पुं- निश्चल. नेत्र-वि-ज्ञेय. नेउर-न-झांझर. निच्छूट- वि- फेंकेल. नि+ज्झा- जोवं. नेड- पुं- मालो. निण्ण-वि-नीचुं. नेम-वि- अडधुं. निण्णय- पुं-निर्णय. नेरइअ- पुं- नारकीनो जीव, • निणणया- स्त्री- नदी. नेवत्थ-न- नेपथ्य. निहलिअ-वि- खंडित. नेह- पुं- स्नेह. नि+हा-निद्रा करवी. निद्दा- स्त्री-विद्रा. नि+प्पज्- निपजq. प+ आव- पामवं. निप्पिह-वि- निस्पृह. निष्फाव- पुं- वाल (मानविशेष). प+ इक्ख- जोवं. निमित्तमित्त-वि-निमित्तमात्र. नि+मिल्ल-मींचावं. पइण्णा- स्त्री- प्रतिज्ञा. निम्म-कर पईव- पुं-दीयो. निम्मिअ-वि- करेलु. पउत्ति- स्त्री-प्रवृत्ति. पइ- पुं- स्वामी. पइहा- स्त्री- प्रतिष्ठा.

·( १६ ) पउम-न-कमळ. पउर-वि-- नगर संबंधि. पउर-वि-घj. पउरिस-न- पुरुषार्थ. पउल्- रांधवू. पंक- पुं- कीचड. पंग- ग्रहण करवू. पंगुल- वि. पांगलो. पंच-वि-पांच. पंचमी- स्त्री-पांचमी. पंडव-पुं- पांडव. पंडित-न-पांडित्या. पंति-स्त्री-श्रेणी. पंथ- पुं- रस्तो. पक-वि- पाकेल. पक्ख पुं- पक्ष. पञ्चय-पु- विश्वास. पञ्चार- ठपको देवो. पच्छा-अ-पाछळ. पट्टण-न- नगर. पड्- पडवू. पड- पुं-- पट, वस्त्र. पडसुअर- स्त्री-पडयो. पडह- पुं-पटह, टोल. पडाया- स्त्री-धजा. पडि+कम्- पार्छ हठवू. पडिक्स्- वाटजोवी. पडिबिंब- पुं- मूर्ति. पडिमा- स्त्री-प्रतिमा. पडिवआ-स्त्री-पडवो. पडिसा- शांत थq. पडि+हा प्रतिभान थq. पढम-वि-पहेलं. पण्ण- - हारो. पण्ण-न- पांदडं. पण्णरह- वि- पंदर. पण्ह- पुं-प्रश्न. पहा- स्त्री-प्रश्न. पणाम- पुं- नमस्कार. पणिहाण-न- ध्यान. पत्तल-न-पतरावल. पत्तेयं- अ-प्रत्येक. पत्थ्- प्रार्थq. प + दा- देवं. पन्नत्त- वि-प्रज्ञप्त. पम्ह-न-पापण. पम्हुछ- वि- नाशेल. 4 + मज्ज- साफ करवु. पमया- स्त्री-स्त्री. पमाय- पुं-प्रमाद. पयर- पुं- समूह. पयल्ल- शिथिल थq. पया- स्त्री-प्रजा. पयावह-पु- ब्रह्मा. प+ यास्- प्रकाशवू. पर- वि. बी . परक- वि- पारकुं. परस्थकरण-न- परोपकार. परयण- पुं-परजन. पराभव-पु-पराजय. परामरिस-पुं-विचार. परि + अट्- भमकुं. परिक्स्- पारखq. परि + गेण्ड्- परिग्रह करवो. परिहा- स्त्री-प्रतिष्ठा. परि + पो. परणवु. परिवस्- रहे. परिवार-मुं-परिवार . -- ·( १७ ) पाणि- - हाथ. पाणिअ-न-पाणी. पाणिवह- पु- हिंसा. पाय- पुं. पग. पायच्छित्त-न-प्रायश्चित्त. पायार- पुं- किल्लो. पार- पुं-किल्लो. पारक-वि. पारकुं. पारितोसिअ-न- इताम. पारेवअ- पुं- पारेवू. पाल्- रक्षण करवु- प्राव-न- पाप. घावपबंध- पुं- पापनी रचना. पावासु- पुं- मुसाफर- पास्- देखq. परिसह- पुं. परिपह. परिसाम्- शांत करवू. परी- फेंक. परोवयार-पुं परोपकार. पलक्ख- पुं- पीपळो. पलालपूल- पुं- घासनो पूळो. प+लीव- दीपवू पलोअन्त- वि- जोतो. पल्लाण- न- पलाण. पल्लोट्ट- वि- फेंकेल. पल्लोड्ढ्- पाछा आवq. पल्हत्थ- वि- फेंकेल. पवण- पुं- पवन. पवासु- पुं- मुसाफर. पवाह- पुं- प्रवाह. प+विस्- प्रवेशवू, पेस. प्रवेस- युं- प्रवेश करवो. प+संस्- प्रवंशवं. पसंसा- स्त्री-प्रशंसा. प+पर- फेला. पसर पुं. फेलाव. पह- - मार्ग. प+हर्- मारवं. पहा- स्त्री- कांति. पहिअ- पुं- वटेमाणु पहुअत्तण-न- सामर्थ्य. पहुप्प्- समर्थ थवं. पाइक्क- पुं- पाळो पाउस- पुं. वर्षा ऋतु. पाडिएक- अ- प्रत्येक पाडिक्कं. अ. प्रत्येक. पाडिवआ- स्त्री. पडवो. पाडिवया- स्त्री. पडवो. पाणाइवाय- पुं. हिंसा. पास-न- पड. पास-पुं- पासो. पाहाण-पुं- पाषाण. पाहिज्ज- न- भातुं. पिअर-पुं- पिता. पिआ-पुं- पिता. पिउ- पुं-पिता पिउसिआ-स्त्री- फइ. पिक्क-वि- पाकेल. पिज्ज- पी. पिधं- अ- जूहूँ. पिलोस- पुं. बलवं. पिव-अ- पेठे. पिवासा- स्त्री- पीवानी इच्छा. पिसल्ल- पुं-पिशाच. पिहं- अ. जूहूं. पिहुल- वि पहोळं. पीअल- न-पीतल. पीद- स्त्री-प्रीति.

·( १८ ) पोपफल-न- सोपारी. फंम्- अडकवू. फग्गुण- पुं- फाल्गुन, फागण मास. फणस- पुं- फणस. फरिस- स्पर्श करवो. फल्- फळg. फल-न-फळ. फलविवाअ- पुं- परिणाम. फलिह- पुं- स्फटिक. फास- स्पश करवो. फुट्- स्फट थy. फुड- वि- स्फुट. पीड्- पीडवं. पीलु- पुं- पील. पुंछ-न- पूछडु. पुच्छ्- पुछq. पुच्छ- न- पुछटुं. पुन्छ- साफ कर. पुट्ठ- वि-पुष्ट. पुढवि- स्त्री- जमीन. पुण- पवित्र कर. पुण- अ- फरीने. पुण्ण- न-पुण्य. पुत्तलिआ- स्त्री- पुतळी. पुत्त- पुं-पुत्र. पुत्थय-न-पुस्तक. पु- अ- जुहूं. पुप्फ-न- पुष्प, फूल. पुप्फिआ- स्त्री- फइ. पुर-न-नगर. पुरा- अ- पहेला. पुरिम-वि- पूर्व. पुरिस- पुं- पुरुष. पुलोमी- स्त्री-इंद्राणी. पुथ्व- वि-पूर्व. पुखुपण्ण- वि- पूर्वे थयेलं. पूअण-न- पूजा. पूर- पूरवं. पूस्- पुष्ट थq. पूस- पुं- सूर्य. पूसाण- पुं- सूर्य. पेज्ज-वि-पीवा योग्य. Pasmammu- ब बइल- पुं- पळद. बंध- बांधयु. पंधु- पुं- भाइ. बंभवय-न- ब्रह्मचर्य. बज्म-वि- बाह्य. बप्पीह- पुं- चातक. बम्ह- पुं- ब्रह्मा. बम्हचेर-न- ब्रह्मचर्य. बम्हण- पुं-ब्राह्मण. बम्हाण- पुं- ब्रह्मा. बरिह-न- पीछ. पोक्खर-न- तलाव. पोग्गल-न-पुद्गल. पोग्गलक्खेव- पुं- कांकरानुं फेकवू. पोत्थय-न- पुस्तक. बहिणी- स्त्री- बहेन. बहिर- पुं- बहेरो. बहेडअ-न- बहेडं. बाण-पुं-बाण. बार-न-द्वार.

·( १९ ) बारसविह- वि- बारजातनो. बारह-वि. बार. बाला- स्त्री- बालकी. बाहा-स्त्री- हाथ. बाहिरं- अ- बहार. बाहु- पुं- हाथ. बाहुबलि- पुं- विशेषनाम. बिउण-वि- बमj. बिन्दु- पुं- बिन्दु. बिराली- स्त्री-बिलाडी. .बिहस्सइ- पुं- बृहस्पति. बीअ- वि-बीजुं. बीह-बी. बुज्झ्- जाणवू. बुड्ड्- डूबवू. बुद्ध- पुं- बुद्धदेव. बुह- पुं-पंडित. बुहप्फइ- पुं- बृहस्पति. बोज्ज- डर बोर- न- बोर. बोरी- स्त्री-बोरडी. बोल्ल- बोल. बोलीण- वि- गयेलुं. बोह- पुं-ज्ञान. बोहि-न- सम्यक्त्व. भत्त- पुं- ओदन. भत्ता- पुं- स्वामी. भत्तार- - स्वामी. भत्तु- - स्वामी. भम्- भमवं. भमड्- भमवं. भमाड्- भमाडवं. भय- न- भय, बीक. भरहेसर- पुं- भरतेश्वर चक्रवर्ती. भव-पु- संसार. भवनिव्वेअ- पुं- भवथी वैराग्य. भवसायर- पुं- भवसमुद्र. भविअ-वि- सुंदर. भा- दीपवं. भाअ- पुं- भाग. भाउ- पुं- भाइ. भागि-वि- भागवाळो. भाण-न- भाणु, भाजन. भाणु- पुं- सूर्य. भाणु-पुं-किरण. भामिणी- स्त्री-स्त्री. भायर- पुं- भाइ. भाया- पु. भाइ. भार- पुं- भार. भारवह- पुं- मजूर. भारह-न- भरतखंड. भासण-न- भाषण. भिउडी- स्त्री-भ्रकुटी. भिंद्-भेदq. भिच्च- पुं- नोकर. भिस्- शोभq. भीरु-वि-बीकण. भुअगवइ- पुं- शेषनाग भुइ- स्त्री- नोकरी. भ भइरव- पुं- भैरव. भक्ख- भक्षण करवू. भग- पुं- ज्ञान. भगवई- स्त्री- भगवती. भगवंत- पुं- परमात्मा. भज्जा-स्त्री-भार्या. भज- भांगq.

·भुक्क- भस. भुवण-न-जगत्. भूअ- वि-थयेलं. भूमि- स्त्री-पृथ्वी. भूसण- न- घरेणुं. मोअण-न- भोजन. - म मइ- स्त्री- बुद्धि. मउ-वि- नरम. मउण-न- मौन. मउलि- पुं- मुकुट, मणसि- पुं. मनस्वी. मणासणी- स्त्री-मनस्विनी. मण- मानयु. मण-न-मन. मणहर- वि- सारं. मणि- पुं- मणि. मणिलाल- पुं-विशेष नाम. मणुअ- पुं- माणस. मणूम- - माणस. मणोज- वि. सुंदर. मत्तंड- पुं- सूर्य. मन्थय-न- माथु. मस्थु- न-साथवो. मन्नु- - फ्रोध. मम्म- न- मर्म. मय- पुं- मृग. मय- वि-मरेलु. मयमंडण- न- मुडदाने घरेणु. मयरंद- पुं. मकरंद. मयारि- पुं- सिंह. मयिंदविजय- पुं- विशेष नाम. मरगय-न- मरकतमणि, मरिस्- सहवू. मरुदेवा- स्त्री- पेला जिननीमाता. मल्- मर्दन कर. मसाण-न-मसाण. महमङ्- गंधर्नु फेला. महायस- वि- मोटायशवालु. महाविज्जा- स्त्री-मोटीविद्या. महिलायण- पु. स्त्रीलोक. महिवाल- पुं- राजा. महिस पुं-पाडो. महारुह- पुं- झाड. महु-न- मथ, मध. मऊह- पुं- किरण, मंगल-न-मंगल. मंगलविजय-पु-विशेपनाम. मंजर- पुं- बिलाडो. मंबुक- पुं- देडको. मंतु- पुं- अपराध. मंथण- पुं- रवायो. मंस-न-मांस. मंसल- वि- पुष्ट. मग्ग- पुं- मार्ग, मग्गण- पुं- मागण, बाण, मग्गसिर-पुं- मागशर मास. मच्च- उन्माद करवो. मचु- पुं- मृत्यु. मच्छ. पुं- माछलुं. मच्छर-पुं- मत्सर. मच्छिआ- स्त्री-माखी. मज्ज- साफ करवू. मजाया- स्त्री- मर्यादा. मज्झ- वि-मध्य. मज्झन-न-मध्याह्न. मझिम-वि- मध्यम. .

·( २१ ) मुर्- हासथी विकस. मुरुक्ख- पुं- मूर्ख. मुसा- अ- जूटुं. मुसावाय- पुं- जूटुं बोलq. मुसुमुर्-छेदq. मुह-न- मुख. मूसअ- पुं- उंदर. मूसा- अ- जूलु. मूसावाय- पुं- जूढुं बोलवू. मेइणी- स्त्री- पृथ्वी. मेरा- स्त्री- मर्यादा. मेल- पुं- मेळो. मेल्ल- मेळवq. मेलव्- मेळवq. मेह- पुं- वरसाद. मेहुण-न- मैथुन. माअरा- स्त्री- देवी. माआ- स्त्री- देवी. माआ- स्त्री- माता. माइं- अ- निषेध सूचक. माउ- स्त्री- माता. माउ- स्त्री- देवी. माउक- न- कोमळता. माउसिआ- स्त्री- माशी. माण- पुं- अहंकार. माणस-न-मन. मामी- स्त्री- मामी. मायंद- पुं- आंबो. माया- स्त्री-कपट. माला स्त्री- माळा. मास- पुं- महिनो. मास-न- मांस. माह- पुं- माघ मास. मिच्छा- अ- खोटुं. मित्त-न-मित्र. मित्ती- स्त्री- मैत्री. मिला- करमावं. मिलिच्छ- पुं- म्लेच्छ. मुइंग- - मृदंग. मुक्क- वि-मुक्त. मुक्ख- पुं- मोक्ष. मुक्ख- पुं- मूर्ख. मुज्झ्- मुंझावं. मुणाल- पुं- कमलना नाळनो तंतु. मुणि- - मुनि. मुणिवइ- पुं- मुनिराज. मुत्त- वि- मुक्त. मुत्ताहल- न- मुक्ताफल. मुद्ध-न-माथु. मुद्धाण- न- माधुं. मोड-पुं-मुण्ड. मोग्गर- पुं- मुद्गर. मोत्था- स्त्री मोथ. मोर- पुं- मोर. मोरउल्ला- अ- व्यर्थ. मोल्ल-न-किंमत. मोसा- अ- जूटुं. मोसावाय- पु- जूटुं बोलq. र रंध- न- काj. रक्ख- पाळवं. रक्खण-न- पाळवं. रज्ज-न- राज्य. रज्जु- न. दोरी. रत्ती- स्त्री-रात्री. रम्प- पातलुं करवं. रमण- पुं- पति.

·( २२ ) रमणी-स्त्री-स्त्री. रमा- स्त्री-स्त्री. रम्म- वि- सुंदर. रयण-न- रतन. रयणी- स्त्री- रात्री. रयय-न- रूपुं. रवि- पुं- सूर्य. रसञ्चाय- पुं- रसत्याग. रसिंद- पुं- पारो. राइअ. वि. रात्रिसंबंधी. राइक्क- वि- राजानुं. राइव- न- कमळ. राउल-न- राजकुल. राणी- स्त्री- राणी. राया- पुं- राजा. रायाण- पुं राजा. राहु- पुं- राहु. रिअ-प्रवेश करवी. रिक्ख-न- नक्षत्र. रिद्धि- स्त्री- धन. रिवु. पुं- शग्रु. रिसि- पुं- ऋषि. रुइर- वि- सारं. लउड-न- लाकडी. लक्व. जोवू. लक्व- न- लाग्य (संग्य्या). लग्ग्- लागवु. लच्छी- स्त्री- लक्ष्मी. लज्ज- लाजवं. लज्जा- स्त्री- लाज. लह- मेलव. लहुअ- वि- नानु. लहुवी- स्त्री- नानी. लाऊ- स्त्री- तुंबडी. लांगुल-न- पूछई. लाह- पुं- लाभ. लिम्प- लेपयु. लिला-स्त्री-क्रीडा. लिह- लखवं. लिह- चाटवं लुअ- वि- कापलं. लुग्ग- वि- रोगी. लण्. कापy. लह- साफ करवं. ले- ग्रहण करवू. लेहा- स्त्री- रेखा. लोअ-पु-लोक. लोअग्ग-न- मोक्ष. लोअप्पिय- वि-लोकप्रिय. लोट्ट- सू. लोण-न- मीटुं. लोह- पुं- लोभ. लोहसिला-स्त्री-लोढानी शिला. लिहक-वि- नासेलु. रुट्- रोवू. रुभ-रोक. रुक्ख- पुं- झाड. रुण्ण-न- रुदन. रुप्प-न-रूपुं. रुप्पिणी- स्त्री- कृष्णनी स्त्री. रुव- रोवू. रूस्-रोष करवो. रेड्- शोभवं. रोगिल्ल- वि- रोगवाईं. mamme ·( २३ ) व व- अ- अथवा. वअ-न- व्रत. वइकंत- वि- व्यतिक्रांत. वइदब्भ- - वैदर्भ. वइर-न-वज्र. वइर- न-वैर. वइसाह- - वैशाख. वंक- वि- वांकु. वंच्- ठगवं. वंचण-न- ठगq. वंछा- स्त्री- इच्छा. वंछिअ. न-इच्छेखें. वंजर- पुं- विलाडो. वंद्- वांदवु. वंदणिज- वि- वंदनीय. वंस- पुं- वंश. वग्ध- पुं- व्याघ्र. वग्गोल्- वागोलवू. वच्च- जवं. वच्छ- - वत्स. वच्छ-न-छाती. वज्ज- वर्जq. वज्ज-न-वज्र. वटू- वर्तवं. वट्टमाण- वि- वर्तमान. वड- पुं- वड. वडवड्- विलपq. वड्ढ्- वधq. वण-न-वन. वणस्सइ- पुं- झाड. वण्ण- - वर्ण. वत्थ-न-वस्त्र. वत्ता-स्त्री. वार्ता. वद्धमाण- - विशेषनाम. वद्धाव्- वधावq. वम्मिअ- न-राफडो. वय्- बोल. वय-न-उमर. वयंस- पुं. मित्र. वयण-न- मुख. वयण.न-वचन. वरिस्- वरसवं. वलग्ग्- चडवु. वलहि-स्त्री-नगरीनुं नाम, (वळा) वसंत- पुं- वसंत. वस्- रहेवं. वसहि- स्त्री- घर. वसुंधरा-स्त्री- पृथ्वी. वसु-न-धन. वह्- वहन करवू. वह- पुं. पीठ. वहुत्त- वि- घj. वहू- स्त्री- वहू. वा- वावं. वा-अ- अथवा. वाइअ- वि- वचनसंबंधी. वाऊल- पुं- पवनसमूह. वाणर- पुं- वानरो. वाया- स्त्री- वाचा. वारण- पुं- हाथी. वारि-न- पाणी. वावम्फ- इच्छ. वावर्- वापर. वावी- स्त्री- वाव. वास- पुं- वास. वासर- पुं- दिवस. वाहि- पुं- व्याधि.

·( २४ ) चाहित्त- वि. बोलेलं. विअदृछ उम-वि निष्कपट. विअड- वि- विकट. विअण- न-पंखो. विभणा- स्त्री- वेदना. विआण- न- चंदरवो. वि+आव्- व्यापq. विछिअ- पुं- विछि वि+किण- विक्रय करवो. विग्गह- पुं-शरीर. विग्ध- पुं. विघ्न. विजयधम्मसूरि- पुं- विशेपनाम. विज- पुं- वैद्य. विजान्थि- पुं-विद्यार्थी. विज्जालय-न-विद्यालय. विजु- स्त्री- विजली. विजुला- स्त्री. विजली. विज्झ- पुं- विंध्याचल. विड्डा- स्त्री- लज्जा. विढन्त- वि- पेदा करतुं. विढ- पेदा करवु. विणय- पुं- विनय. विणा- अ-विना. विण्हु- पुं-विष्णु. वित्त-न-धन. वित्थर- पुं-विस्तार. विदेह- पुं. महाविदेहक्षेत्र. विदुम- पुं- परवाळू. विबुह- पुं- देव. विमाणवासि- पुं- वैमानिकदेव, विम्हय- पुं- विस्मय. विम्हर- पुं- भूलवू. विर- व्याकुल थ. वि+रम्- अटक विरमण-न- अटकवू. विरमाल- वाटजोवी. विराहणा- स्त्री-विराधना. विलय- पुं- नाश. विव- वि. वर्तवं. विवणी- स्त्री- बजार. विवरीअपरूवणा- स्त्री- खोटुं कहे. वि+वह- परणवू. विवाह पुं- विवाह. विसढ- वि-विषम. विसम-वि. विषम. विसहर- पुं. सर्प. विसाय पुं- वद. विसारय- पुं विद्वान. विहंग पुं- पक्षी. वि+हर-विहर. विहल वि-विफल. विहिकय-वि भाग्य करेलु. विहीर- बाट जोवी. बिहु- पुं- चंद्र. बिहूण- वि. विहीन. वीणा- स्त्री-वीणा. वीर- पुं-धीर. वीसर भूलवु. वीसा-स्त्री. वीश. वीसास- पुं विश्वास. बुंद-न- समूह. वुड्ढ- वि. वृद्ध. बुड्ढि- स्त्री- वृद्धि वृत्तंत- पुं- समाचार. वन्दारय- पुं- देव. वेअ- पुं- वेग. वेद- वीट.

·( २५ ) वेणु- पुं- वांसडो. वेयावच्च-न- वैयावृत्य. वेर-भ- वैर. वेरग्ग-न- वैराग्य. वेरुलिअ- न-रतविशेष. वेल्ल्- रमवं. वेव- कंपq. वोल्- जq. वोसट्ट- वि- फूलेलं. वो+सिर्- छोडीदेवू. सं+दिस्- संदेशो कहेवो. संदेस- पुं- संदेशो. संदेह-पु-शंका. संदोह- पुं- समूह. संपइ- अ- संप्रति. सं+पज्ज्- थq. संभाव-संभावना करवी. संभु-पुं- शिव. सं+मिल्ल्-मळवू. संमुह- वि-सामुं. सं+वड्ढ्- वध. संसार-सुं- संसार. सक्क- पुं- इन्द्र. सक्कार- पुं-संस्कार, सत्कार. सग्ग- पुं- सर्ग. सच्च-वि-सत्य. सज्ज- तैयार थवं. स स-पुं-ते. स- - कूतरो. सइ- अ- सदा. सइन-न- सैन्य. सई-स्त्री- इन्द्राणी. सउह-न- महेल. संक्-शंका करवी. संकली- स्त्री-सांकळ. संकिण्ण- वि- सांकडं. संख-पुं- शंख. संग- - संग. संघार घु-संहार. संझा- स्त्री- संध्या. संठाण- न- संस्थान, आकार. संढ- पुं- नपुंसक. संत-वि- विद्यमान, संत-वि- शांत. सं+तप्प्- संतपq. संति- स्त्री-शांति. संतिगर-वि-शांतिकरनार. संथुअ- वि- संस्तुत. संदण- पुं- रथ. सज्झाय- पुं- स्वाध्याय. सडा- स्त्री- सटा. सड्ढ- पुं- श्राद्ध, श्रावक. सड्ढा- स्त्री- श्रद्धा. सढ- पुं- लुच्चो. सणिअं- अ-धीमे. सणिच्छर- पुं-शनैश्चर. सण्णा- स्त्री-संज्ञा. सण्ह- वि-सूक्ष्म. सत्त- पुं-जीव. सत्त-वि- सात. सत्तरह-वि- सत्तर. सत्ता- स्त्री- सत्ता. सत्ति- स्त्री- शक्ति. सत्तु- पुं- शत्रु. सत्तुंजय- वि- शत्रुजय. सह- पुं- शब्द.

·( २६ ) सलह- श्लाघा करवी. सलाहा- स्त्री-इलाघा. सलिलरासि- पुं- समुद्र सव्व-वि-सर्व. सवण-न-कान. सवह- पुं-सोगन. सव्वत्थ- अ- सर्वत्र, बधे. सव्वरी- स्त्री. रात्री. सम्वविणासण- वि- सर्वनो नाश करनार. ससहर- पुं- चन्द्र. ससा- स्त्री- बहेन. ससि- पुं- चन्द्र. सद्दह- श्रद्धा करवी. सद्धा- स्त्री- श्रद्धा. सन्नाम्- आदर. सप्प-पुं-सर्प. सप्पि-न-धी. सम- वि. सर्व. समण- पुं- साधु. समणु+जाण- आज्ञा देवी. समत्त-वि- समस्त. समाथिअ. वि- करेलुं. समरंगण- न. रणक्षेत्र. समर- न-युद्ध. समव+सर्- आवq. समागय- वि- समागत, आवेलुं. समा+चर्- आचर. समाण- समाप्त कर. समाव- समाप्त कर. समुद्-पु- समुद्र सम्म- न- सुख. सम्मदिहि- पुं- सम्यग्दृष्टि. सयंभु-पुं- शिव. सयढ-न- शकट, गाईं. सयण- पु- स्वजन. सयहुत्तं- अ- सोवार. सया- अ- हमेशां. सर- पुं- कामदेव. सर- पुं-बाण. सरअ- पुं- शरद ऋतु. सरयरवि- पुं- शरदऋतुनो सूर्य. सरयससि-पु- शरदनो चन्द्र. सररुह-न- कमळ. सरस्सई-स्त्री- सरस्वती देवी. सरिआ स्त्री-नदी. सरीर-न- शरीर. सह- शोभवं. सह- सहन करवू. सह-अ-साथे. सहसागार- पुं- सहसाकार, सहा- स्त्री- सभा. सही-स्त्री-मित्र. सहोअर- पुं- भाइ. साउ- वि- स्वादु. साडी-स्त्री-साडी. साण- - कूतरो. साणु-न-शिखर. साम-वि- श्याम. सामग्ग- चोट. सामाइअ-न-सामायिक. सामिद्धि- स्त्री- समृद्धि सार- प्रहार करवो. सारमेय- पुं- कूतरो. सारहि- -सारथि. सारिआ- स्त्री. मेना. साला- स्त्री-शाला. सालि- पुं- चोखा. . - ·( २७ ) साव- पुं- शाप. सावअ- - श्रावक. सावगधम्म- पुं-श्रावकधर्म. सास- पुं- श्वास. सासू- स्त्री-सासू साह- कहेवू, साधQ सिअ- वि. श्वेत, धोढुं. सिआवाय- पुं- स्याद्वाद. सिआल- पुं- शृगाल. सिंग-न- शिखर, शिंगडुं. सिंगार- पुं- श्रृंगार. सिंघ-पुं- सिंह. सिंघासण पुं- सिंहासन. सिंच सिंचवू. सिंदूर-न- सिंदोर. सिंधव- वि- सैंधव, सिन्धमा थयेल. सिंधु- पुं- समुद्र. सिंप्- सिंचवु. सिक्ख- शीखवू. सिक्खा-स्त्री-शिक्षा. सिज्झ्- सिद्धथq. सिणिद्ध-वि- स्निग्ध. सिणेह- पुं- स्नेह. सिद्धसेण- पुं- एक जैन महाकवि. सिद्धि-स्त्री- सिद्धि. सिन्न-न-सैन्य. सिप्पि- पुं- कारीगर. सिम-वि- सर्व. सिमिण- पुं- स्वप्न. सिर्- बनावq. सिर- न- माथु. सिरिस-न- शिरीष. सिरी- स्त्री- श्री, लक्ष्मी. सिरीकंता- स्त्री- नाम, (श्रीकांता) सिलिम्ह- पु- श्लेष्मा. सिलेस्- चोंट. सिलोग- पुं- श्लोक. सिवि-न-कल्याण. सिवा-स्त्री-पार्वती. सिविण- पुं- स्वप्न. सिव्व्- सिववं. सिड्- स्पृहा करवी. सिहरि- पुं- पहाड. सिहा- स्त्री-शिखा. सिहि- पुं- अग्नि. सिहु-न- दारु. सीभर- न- जलबिन्दु. सीलाड्ढ- वि- शीलयुक्त. सीस-पु-शिष्य. सीह- - सिंह. सीहर-न- जलबिन्दु. सुअ- न- सिद्धांत. सुइ-वि-पवित्र. सुई- स्त्री- सोय. सुंदर- न- सौन्दर्य. सुकम्म- पुं- सारां कर्म वालो. सुकम्माण- पुं- सारा कर्म वालो. सुग्गइ- स्त्री- सुगति. सुछ- अ- सारीरीते. सुण- सांभळवं. सुण्ह- वि- सूक्ष्म. सुण्हा- स्त्री-पुत्रवधू. सुण्हा- स्त्री- गलकंबल. सुद्द- पुं-शूद्र. सुद्ध- वि-शुद्ध. सुद्धोअणि- पुं- बुद्ध. सुन्न- वि- शून्य. सुन्नरण्ण-न- निर्जन रण.

·( २८ ) सुपइटिअ- न- नगरनुं नाम. ( सुप्रतिष्ठित) सुमर्- यादकर. सुमिण- पु- स्वप्न. समेरु- पुं- मेरुपर्वत. सुर- पुं- देव. सुरविंदवंद-वि- देवपूज्य. सुरूव- वि- सारा रूप वाळो. सुव्- सुइ जq. सुवट्टिअ- वि- सारं. सुवण्ण- न- सोनुं. सुविहि- पुं- नवमा जिननुं नाम. सुह-न- सुख वि- शुभ. सुहि- वि- सुधी. सुहिअ- वि- सुखी. सुहुम- वि- सूक्ष्म. सूरि- पुं- आचार्य. सूस्- सूकावं. सेअ- पुं-परसेवो. सेअ-वि- श्वेत. सेअंबर- पुं- श्वेताम्बर. सेजा- स्त्री- शय्या. सेणा- स्त्री-सेना. सेय-न-कल्याण. सेर-वि-विकस्वर. सेव्- सेवq. सोण-वि-लाल. सोमाल वि- सुवालुं. सोलस- वि-सोळ. (संख्या) सोलल- रांज. सोव्- सू. सोहा- स्त्री- शोभा. हंस- पुं- हंसं. हक्क- निषेधq. हण- हण. हण्- सांभळg. हणुमंत- पुं- हनूमान् हत्थ- पुं हाथ. हत्थि- पु. हाथी. हय-पु- घोडो. हर- महादेव. हरगोविंद- पुं- विशेष नाम. हरडई-स्त्री. हरडे. हरि-पुं. चोर. हरिअंद-पु- हरिश्चन्द्र. हरिआल- पुं- हडताल हरिणी- स्त्री-हरणी. हरिम्- हरखवू हलद्दी- स्त्री- हळदर. हलुअ- वि-हळवं.. हा- तजवं. हार- पुं-हार. हिंगुल- न- हिंगळो. हिअ-न-हित. हिट्ठ- वि- हृष्ट. हिम-न- बरफ. हिरी- स्त्री- लज्जा. हीर- पुं- शंकर. हीसमण-न-घोडार्नु हणहणवं. हुण्- होमवू. हुव्- थq. हेतु-वि-नीचे. हो- थQ. -- ·शुद्धिपत्रकम् । bu ८बचम ५ N " वीजणो, ० पृ. पं. अशुद्ध. शुद्ध. २ वचन ३ १० बीवं. पीवु. ४ १२ मि देक्खमि ४ १४ अत्थि पडसि छज्ज ४ १७ सि जेमामि ४ २५ मि म्हि ४२६ झो म्हो ह्म १५ ३ खेतर शरीर १९ २३ रुक्खं रुक्ख ૨૨ २ कपट कपाट २२ २१ आव्यो आव्यु गेह-घर. २६ ८ विना विणा २९ २० बह्मण बम्हण ३ घोडअ घोडअ,घोडय ३१ २० चोरं- चोर- २ बह्मणा बम्हणा ३२ ३ गच्छति. गच्छइ ३२ ३ वीयरायं. वीअरायं २६ संघति संघइ. २४ अकरांत अकारांत ९ बह्मणा बम्हणा ३९ ३ सूर्य वडे दिवस शोभेछे. षोल्ल, बोल्लेहि ४७ १७ चंपार्नु मोगरानुं ४९ २१ चंपाना मोगराना पहाणं पृ पं. अशुद्ध. शुद्ध. ५६ २२ गुरुणो गुरुणो ६० १० विरअ विरअ, विरय- २ चउदह चउद्दह, चउदह- १ नाना णा' ना ६५ १० अरीहन्तं अरिहन्तं ३ बोलवु, बोलQ, ६७ १४ अल्लिड् अभिड् ३ भाभी. पुत्रवधू. ६९ ११ भाभीने माताने ७२ ७ बींजणो, ७५ २ वाल वाल. (प्रमाणनुं नाम) ७७ ११ विणहिहिंति । णिवहिहिंति। १८ वाल प्रमाण वाल अने ७९ १२ पच्चअ पच्चय, पच्चअ- ८० २० 'मच्चुओ मच्चूओ ८५ १७ बौद्धवडे मूर्खवडे ५ बोलीण वोलीण ८८ २४ रुक्खाइं रुक्खाई जणे- हिं देक्खिजन्ति। ३ सुवन्नं सुवण्णं १०२ १५ कंटय कंटअ, कंटय- २ सिरिस- सिरीस- ६ बहेडअ- बहेडअ,बहेडय- ११४ १७ सिरिसस्साहारो सिरी- सस्स हारो ११९ १७ खेतमां खेतरमां ५ दुःस्व. दुःख. १२६ ९ वधू विन्धू ८७ " ० २ बोल्ल ·कोशशुद्धिः। Prope तणु- स्त्री- पृ- अशुद्ध २ अलिड्- मेळवq. अभिड्- मळवू. ६ कुंपल-न- कमंडल. कुंपळ-न-कली. गम्भ-पुं- ९ छाही- स्त्री- कान्ति. छाही- स्त्री- छाया. तणु-न- नारइअ-पु-नारवानोजीव. नारइअ- पुं- नारकीनोजवि. १५ निआणबंधन-न- निआणबंधण- न- १५ निम्ब-पुं-लिवडो. निम्ब- पुं-लिंबडो. १५ निष्फाव- पुं- वाल[मानविशेष]. निप्फाव- पुं- वाल. १८ फरिस- फरिस- फास- स्पश करवो. फास्- स्पर्श करवो. . २२ रुट- रुंट- रंभ- सिव-म- २७ सिवि-न- २७ सीलाइड-वि- २५ सिरिस-न- सीलड्ढ- वि- सिरीस-न-

·No text on this page.