·THE
SĀNKHĀYANA SRAUTA
SŪTRA
TOGETHER
WITH THE COMMENTARY
OF
VARADATTASUTA ANARTĪYA
EDITED BY
ALFRED HILLEBRANDT, PH. D.
PROFESSOR OF SANSKRIT IN THE UNIVERSITY OF BRESLAU.
VOL. I.
TEXT OF THE SUTRA, CRITICAL NOTES, INDICES.
PUBLISHED FOR THD BIBLIOTIDOA INDIOA
CALCUTTA:
PRINTED BY G. H. ROUSE, BAPTIST MISSION PRESS.
1888.

·No text on this page.

·TULace
TO
DR. REINHOLD ROST
PRINCIPAL LIBRARIAN OF THE INDIA OFFICE
THIS VOLUME IS INSCRIBED
AS A TOKEN
OF SINCERE RESPECT AND GRATITUDE.

·No text on this page.

·CONTENTS. # Page I ff. . PRE Preface Text of the Sūtra Manuscripts of the text and critical notes ... Indexes- I. Index of words II. Index of deities mentioned in Index I III. Proper names mentioned in Index I IV. Some names of hymns and verses V. Verses quoted by Pratīkas and contained in the Sākalaśākhā of the Rigveda VI. Verses quoted only by Pratīkas and not found in the Sākalaśākhā of the Rigveda VII. (A) Verses quoted in full (B) Gāthās, Slokas, etc. VIII. (A) Yajus, Nigadas, etc. (B) Nivids IX Praişas, Atipraisas, etc. ur 403 e puu . ६४१

·No text on this page.

·PREFACE. 1. THE S'ānkbāyana Srauta Sūtra is one of the two great Sūtra works thus far known which treat of the duties of the Hotar and his assistants at the celebration of the so-called Srauta or Vaitānika sacrifices, beginning with the Darśapūrņa-māsa Işți and ending with the complicated Sattras or sacrificial sessions." The text of this work I now lay before my colleagues. And, inasmuch as the progress of our common studies depends in great measure upon the facility with which the original sources of our knowledge of ancient India may be consulted, I have added to the text a series of indexes, hoping that they will answer all demands that can reasonably be made upon an editor and will prove of much value as tools and material for further investigation. Years ago, Professor Weber* advanced the opinion that the home of the S'ānkhāyanas was in the western regions of India. His view was confirmed and our knowledge of the matter made precise by Professor Bühler, to whose eminent scholarship Sanskrit philology is greatly indebted, in the preface to his translation of the Apastamba Dharma Sūtra.t From a passage of the Mahārņava concerning the geographical distribution of the Vedas and the Vedic schools, he quotes the following couplet: उत्तरे गुर्जरे देशे बड़चः परिकीर्तिताः । watafa sem great featn * Indische Litteraturgeschichte, ed. 2, p. 59. Sacred Books of the East, vol. ii, p. xxxi. DANAS ·viii PREFACE, The territory occupied by the S'ānkhāyana Caraņa is thus exactly designated as Northern Guzerat. It is a well-known fact that the S'ānkhāyanas and Kauşītakins stood in very close relations. Upon this point, I can add nothing of value to what has already been said by Professor Weber, Professor Lindner,* and others. Nor will I attempt in this place to determine more precisely the relation of the Kauşitaki Brābmaņa to the Slāņkhāyana Srauta Sūtra. I will merely remark that the name of Slāņkhāyana is found neither in the text of the Srauta. Sūtra nor in that of the Brāhmaṇa; while that of Kausitaki, among others, occurs as a standard authority several times in both texts. The attribution implied in the printed title rests only upon the testimony of the colophons of the several Adhyāya's : but we are not called upon to disregard these statements : surely, their unanimity is no small warrant for the antiquity and trustworthiness of the tradition which they represent. The study of the S'ānkhāyana Sʻrauta Sūtra in later times seems to have been much neglected, or, at least, to have been limited to a very small number of adherents of the school. To this opinion I was led in the first instance by the apparently extreme rarity of complete manuscripts of Anartīya's commentaryt to the Sūtra. My opinion was afterwards . * Introduction to Das Kauşītaki Brāhmana, herausgegeben und übersetrt von B. Lindner, I Teil. Text. Jena, 1887. Professor Oldenberg (Sacred Books of the East. xxix, p. 1-2) thinks that “Suyajña” has been the proper name of our author. This is also the opinion of Anartīya (I, 2, 18 ; pag. 15 of vol. i). + The few copies of this work of Anartīya, the son of Varadatta, to which I have had access, were described by me several years ago in fascicle iii, p. 289, of the present volume. Since that time, by the generosity of His Highness the Mahārāja of Ulwar and by the liberality of the Government of India, I have been allowed to use a mannscript belonging to the Royal Library of Ulwar, a modern copy in comparatively good condition, and the ·PREFACE. ix confirmed by the Sloka found at the end of Adhyāyas IX and X, HTTtformi a feat GEIT अक्षरं तद्दासशमी मुञ्जसूनुरकल्पयत् ॥ which gives us plain and direct evidence of the faulty preservation of the Bhāşya. To the same conclusion points the further fact that Trikāņdamandana, who lived one or two hundred years before Hemādri,* mentions the Sūtras of Āpastamba, Ās'valāyana, Upavarşa, Kātyāyana, and others, but ignores wholly that of Sānkhāyana or Kauşītaki. And, once more, Vāñches'vara Sudbī, in the preface to his commentary on the Hiraṇyakeś in Srauta Sūtra,t written S'ake 1738,1 enumerates as his models the most celebrated Sūtrakäras along with their cominentators, for example, Baudhāyana with Bhavasvāmin, Apastamba with Dhūrta, As'valāyana with Devasvāmin, Kātyāyana with Karka, and others; but he nowhere mentions S'ānkhāyana, and still less, of course, any commentator on the latter's works. Whatever the reason for this presumably insignificant and inferior position of the S'ānkhāyanins of later times, there can be little doubt that their school may fairly claim an antiquity as great as that of any other Carana. As Professor Weber has already observed, § some parts of their most complete of all. But even this manuscript, like the others, omits to comment upon the passage XIV, 51, 3 (or 6) to 52, 3. I regret that the manuscript, "India Ofice, No. 589," did not come to my notice until after I wrote my account of the manuscripts of the commentary. It had been registered under a title for which it did not occur to me to search at the time, and so was overlooked. It will be duly utilized in the following volumes. See the new Catalogue of Sanskrit Manuscripts in the Library of the India Office, Part I, No. 261. * See R. G. Bhandarkar, Report on the search for Sanskrit Manuscripts in the Bombay Presidency during the year 1883-84, Bombay, 1887, pp. 97 9. † India Office, Barnell Collection, No. 386. Dacus facto $ Indische Litteraturgeschichte, ed. 2, p. 59.

·PIRE FACE. Sūtra are strikingly similar, in style and general character, to the Brāhmaṇas-a fact which speaks strongly in favour of Sāņkhāyana's work being anterior to that of As'valāyana. Important also is the fact that it embodies detailed prescriptions for the performance of human sacrifices. These sacrifices probably belonged to a very remote age, and had already begun to pass into desuetude during the period of the composition of the Vedic hymns. One of these prescriptions gives us an interesting clue for the explanation of Rigveda X, 18, 8, and incidentally also an argument in favour of our assuming an early date for S'āņkhāyana-see below. In this connection, it may be added that the history of the Māitrāyaṇīyā Sākhā, which has been so well elucidated by Dr. von Schröder, shows that oblivion sometimes befalls the very works that have an especial claim upon our interest. 2. The principles of sound criticism have been applied to the texts of Vedic hymns and have disproved the beliefs long current concerning the integrity of those texts. As applied to the products of the Sūtra period, the same principles appear to be leading to results similar, but even more farreaching I have already* pointed out that most of the Strauta Sūtras bear a strong family likeness and differ from each other only in matters of comparatively small importance. From this one might be tempted to infer that they were handed down by a tradition the integrity of which was unaffected by the usual fate of all ancient literary compositions. I think it can be shown, however, that such was not the ease, and that the original manuals of the ancient Sūtrakāras became gradually enlarged by various additions and modifications due partly to the mutual influence of the * In the introduction to my “New and Full Moon Sacrifice." Jena, 1880.

·PREFACE. different schools and partly to the natural developement of the ritual. Indeed, Ānartiya himself, the commentator to Sāņkhāyana, occasionally observes that this or that rule has been borrowed from the work of another S'ākhā.* Moreover, a passage from the supplement to the Gobhila-grihyasamgrahat आत्मतन्त्रेषु यन्नोक्तं तत्कुर्यात् पारतन्त्रिकम् । विशेषाः खलु सामान्या ये चोक्ता वेदवादिभिः ॥ states expressly that deficiencies in one Sūtra work are to be filled up by drawing upon some other. This method of procedure has been evidently adopted by the adherents of the S'āņkhāyana S'ākhā, and the fact may be illustrated by a good many actual instances to be found in their work. Let us take for example ii, 7, 1 ff. The rules read: प्रथमास्तमिते जुहोति । १ । दृश्यमाने वा नक्षत्रे । २ । उपोदयं व्युषिते । ३ । उदिते वा । ४ । पुरस्तात्तु काले मनः कुर्वीत । ५ । तस्यापराधे प्रायश्चित्तम् ।। Here it will be noticed that the Sūtras are palpably lacking in homogeneity. Rules 2 and 4 leave it to the sacrificer to decide upon one of two permissible times. The restriction of rule 5 has plainly the appearance of being an afterthought; and still more is this the case with rule 6, which imposes an expiation upon such as adopt the alternatives permitted by rules 2 and 4. Had the intent of the passage been this, that the sacrificer should exercise all due care to observe the time as fixed by rule 1 or rule 3, and that he should be permitted to choose another time only in case he had neglected both the main alternatives or had been prevented from observing 191TT. + Gobhilīya Grihya Sūtra, ed. by Candrakanta Tarkälaukāra, Bibl. Ind., p. 880. Bloomfield, ed. and transl. of the Gobhilagrihya-sawgraha-paris'ista, Zeitschrift der deutschen Morgenländischen Gesellschaft, XXXy, 518, 585, ·* PREFACE. Sūtra are strikingly similar, in style and general character, to the Brāhmaṇas--a fact which speaks strongly in favour of S'ānkhāyana's work being anterior to that of As'valāyana. Important also is the fact that it embodies detailed prescriptions for the performance of human sacrifices. These sacrifices probably belonged to a very remote age, and had already begun to pass into desuetude during the period of the composition of the Vedic hymns. One of these prescriptions gives us an interesting clue for the explanation of Rigveda X, 18, 8, and incidentally also an argument in favour of our assuming an early date for S'ānkhāyana-see below. In this connection, it may be added that the history of the Māitrāyaṇīyā S'ākhā, which has been so well elucidated by Dr. von Schröder, shows that oblivion sometimes befalls the very works that have an especial claim upon our interest. 2. The principles of sound criticism have been applied to the texts of Vedic hymus and have disproved the beliefs long current concerning the integrity of those texts. As applied to the products of the Sūtra period, the same principles appear to be leading to results similar, but even more farreaching. I have already* pointed out that most of the S'rauta Sūtras bear a strong family likeness and differ from each other only in matters of comparatively small importance. From this one might be tempted to infer that they were handed down by a tradition the integrity of which was unaffected by the usual fate of all ancient literary compositions. I think it can be shown, however, that such was not the case, and that the original manuals of the ancient Sūtrakāras became gradually enlarged by various additions and modifications due partly to the mutual influence of the * In the introduction to my “ New and Full Moon Sacrifice" Jena, 1880.

·PREFACE. different schools and partly to the natural developement of the ritual. Indeed, Anartīya himself, the commentator to S'ânkhāyana, occasionally observes that this or that rule has been borrowed from the work of another Sakha.* Moreover, a passage from the supplement to the Gobhila-gộihyasamgrahat आत्मतन्त्रेषु यन्त्रोक्तं तत्कुर्यात् पारतन्त्रिकम् । विशेषाः खलु सामान्या ये चोक्ता वेदवादिभिः ॥ states expressly that deficiencies in one Sūtra work are to be filled up by drawing upon some other. This method of procedure has been evidently adopted by the adherents of the S'ānkhāyana S'ākhā, and the fact may be illustrated by a good many actual instances to be found in their work. Let us take for example ii, 7, 1 ff. The rules read: प्रथमास्तमिते जुहोति । १ । दृश्यमाने वा नक्षत्रे । २ । उपोदयं व्युषिते । ३ । उदिते वा । ४ । पुरस्तात्तु काले मनः कुर्वीत । ५ । तस्यापराधे प्रायश्चित्तम् । । । Here it will be noticed that the Sūtras are palpably lacking in homogeneity. Rules 2 and 4 leave it to the sacrificer to decide upon one of two permissible times. The restriction of rule 5 has plainly the appearance of being an afterthought; and still more is this the case with rule 6, which imposes an expiation upon such as adopt the alternativës permitted by rules 2 and 4. Had the intent of the passage been this, that the sacrificer should exercise all due care to observe the time as fixed by rule 1 or rule 3, and that he should be permitted to choose another time only in case he had neglected both the main alternatives or had been prevented from observing * TIETOTT of Gobhilīya Gșihya Sūtra, ed. by Candrakanta Tarkālawkāra, Bibl. Ind., p. 880. Bloomfield, ed. and transl. of the Gobhilagļihya-sawgraha-paris'ista, Zeitschrift der deutschen Morgenlændischen Gesellschaft, xxxy, 518, 585.

·xii PREFACE. them, we should then have expected the wording of the passage to run about as follows: प्रथमास्तमिने जुहोति । १ । उपादयं व्युषिते । २ । तस्मिन्काले मनः कुर्वीत । ३ । तस्थापराधे प्रायश्चित्तं वा दृश्यमाने नक्षवे । ४ । उदिते । ५। The inconsistency and awkwarduess of the traditional text can be accounted for, in my opinion, only by assuming that we have before us a conglomeration of various doctrines originating in the varying opinions and practices of several successive teachers and jumbled together here by the last redactor of the text without regard to their historical succession and to their intrinsic compatibility. The original prescriptions respecting the time of beginning the sacrifice were closely limited; in the long run, strict conformity with them must often have been a great inconvenience. The limits were therefore extended in accordance with the laxer practices of other Gurus. Later and more severe Yājñikas disapproved of such an innovation, and enforced its rejection by demanding an expiation for offences committed in obedience to the rules of less rigorous authorities. My opinion is confirmed by the commentary, which explains the Sūtras in question in the following way: 1. प्रथमास्तमिते ऽस्तमितमात्रे इत्यर्थः । सायमस्तमिते 'पुरा तमसस्तस्मिन्काले जुड्यादिति श्रुतेः । 2. वाशब्दो विकल्पार्थः । अहवर्जमेकदिनक्षत्रोझेदकाले जुड्यात् । एवमपि शाखान्तरात् । 3. प्रातस्तनो होमकालः । उपोदयमुदयसमीपे विगतायामुषसि । प्रातः पुरो- ट्यादपहते तमसि तस्मिन्काले जुड्यादिति श्रुतेः ।* * It is interesting to observe that the Aitareya Brāhmana, at V, 29, 1 ff., rejects in strong terms the very practice here particularly recommended, and winds up by quoting the Vajſagāthā given below. Thus, & ar sofea जुहोति यथा कुमाराय वा वत्याय वाजाताय स्तनं प्रतिदध्यात्ताहक तत् । अथ य उदिते जुहोति यथा कुमाराय वा वत्साय वा जाताथ स्तनं प्रतिदध्यावाहक तत् etc.

·PREFACE. Xiii 4. वाशब्दो विकल्पार्थः । प्रथम इति वर्तते । प्रथमोदिने धादित्ये जुङ्ग्यादेव- मपि शाखान्तरे श्रुतत्वात् । 5. पुरस्ताद्यो ऽभिहितः कालः प्रथमास्तमिते प्रातरुपादयं व्युषिते तत्रैव मनः कुर्यात् । इतरौ तु कालौ पश्चादभिहितौ । दृश्यमाने वा नक्षत्रे उदिते वेति तौ मनस्यपि नारोपवेत् । ननु प्रतिषिद्धवाः किमर्थमुपदेशः । ज्ञापनार्थः । यत्र स्वश्रुति- रस्ति तत्र शाखान्तरं विद्यमानमपि नादर्तव्यम् ।। 6. अत एव प्रथमास्तमितानुदिनयोतिव्यं येन तस्थापराधे प्रायश्चित्तं श्रुत्य- न्तरे पद्यते The above example may suffice to illustrate the composite character of our text; but other and similar examples may easily be found. All together, they naturally suggest the historical problem of discriminating between the different elements that make up the text-between the rules which properly belong to the school of the text in question and those which have been borrowed from the dicta of other schools and teachers. At present, the problem cannot well be solved. All extant Sūtra-works must first be published in good editions and the comparative study of their contents thereby facilitated. I But to give even now an idea of the way in which I think that the results of these critical studies ought to be presented in print, I subjoin a typical example. Here the original S'āņkhāyana rules are printed in letters of large size, and the Vārttikas thereto in letters of smaller size. Thus प्रातःप्रातरटतं ते वदन्ति पुरोदयाज्जकति ये निहोत्रम् । दिवा कौय॑मदिवा कौनयन्तः सूर्यो ज्योतिर्न तदा ज्योतिरेषाम् ॥ * It would appear from the foregoing note that this Sūtra, number 4, is taken from the Aitareyins or from a school nearly related to them. of The commentator is evidently at a loss to know how to deal with this incongruity. The difficulty has struck him ; but the true solution of it lay of course far beyond his horizon. I This comparison will yield some interesting results. For an example I ·PREFACE. प्रथमास्तमिते जुहोति।१। उपोदयं व्युषिते ।। पुरस्ताच काले मनः कुवात ।। Tiv दृश्यमाने वा नक्षत्रे ।१ । of a atl81 तस्यापराधे प्रायश्चित्तम् ।। The work of S'ānkhāyana, and those of the other Sūtrakāras, can claim, therefore, only a very low rank as literary compositions. Nevertheless, they deserve our serious attention, because they constitute, along with the Brāhmaṇas, the principal material for our researches into the religious antiquities of the Vedic age. The varied information which they contain will prove useful for elucidating many passages of the Samhitās that are still involved in obscurity. I have already shown* that two important passages in the Ķigveda, namely, X, 18, 8 and X, 85, 21 and 22, can be satisfactorily explained only by referring them to an old usage connected with the human sacrifice and alluded to by S'ānkhāyana at S'r. Sūtra XVI, 13, 7 and 13. The usual understanding of the first-mentioned stanza as a summons to the wife of the deceased to leave her husband's corpse and return to her place among the survivors is incompatible with a strict philological interpretation; though this application or rather misapplication probably dates back to very old times. In like manner, the difficulties of Rigveda V, 2, 1 to 6 can be solved only with the help of a knowledge of the ritual.t It must be borne in mind that the Rigveda and the Atharvaveda are for the most part prayer-books, and that these may here refer to the almost literal agreement between S’ānkh. Sr. S. XIII, 13, 1 and Pañcavims'a Brāhm. IX, 3, 1. * In an article published in the Journal of the German Oriental Society, yol. XL, p. 708 ff. | Compare my article in the Journal jast mentioned, vol. XXXIII, p. 248 ff.

·PREFACE, prayers were but links in a long chain of more or less developed ceremonies. Herein, therefore, I agree fully with Professor Bloomfield, who, in his excellent studies on the Atharvaveda,* advocates the same opinion. Moreover, the horse-sacrifice or Aśvamedha is described in detail by S'ānkhāyana, Asvalāyana, and others; and their accounts give us a most interesting picture of a popular religious festival in ancient India. The later brahmanical system permitted only a very few of the laity to take part in solemn celebrations. Quite differently here in the Sūtra, the Aśvamedha is represented as a great national feast. The chosen victim was permitted to roam at large in full liberty for a whole year. Sons of noble families attended him and guarded him against all harm from neighbouring princes. All classes and ranks of subjects of the king who offered the sacrifice were present at the ceremonies. Old men and householders, young men and maidens were assembled and addressed by bards reciting old tales and accompanying them on the lute.t In short, these dry Sūtras are not without their interesting features. And even from their most prosaic portions we may hope to win much material of value, not only for the solution of the exegetical difficulties of the Veda, but also for the enlargement of our knowledge of the Vedic religion and of Aryan antiquities. 3. Respecting my method of arranging the Sūtras, and, in particular, of dividing them, a few words must be said. My divisions often disagree entirely with those of the commen- * See his « seven hymns of the Atharvaveda," American Journal of Philology, vol. VII, p. 466 ff.; and also Journal of the Am. Oriental Society, yol. XIII. † See my article “Nationale Opfer in AltIndien” in the Fostgruss an Bæhtlingk, Stuttgart, 1888, p. 40 ff.

·xiv xviii PREFACE. पुर T kāra the text itself. In doubtful cases I have followed for the most part the divisions as given by the commentary. To meet any possible objections to this procedure which may be raised by some specially severe scholar, and to facilitate the study of the commentary published in the following volumes, I have indicated the Sūtracchedana of Anartiya by Arabic numerals placed over the lines. In conclusion, I desire to express my sincere thanks to Mr. Chatfield, Director of Public Instruction in the Bombay Presidency, to the Chief Librarians of the Royal Libraries of Berlin and Munich, to Professors Max Möller and Thibaut, and to Dr. Rost, for the assistance which they have kindly given me in the work of procuring the manuscripts used for this edition, and especially to Dr. Rudolf Hoernle, whose ever ready help will be gratefully remembered by all who have had occasion to seek it. com tion prin quit they of t alrei ALFRED HILLEBRANDT. nam BRESLAU, June, 1888. expl witŁ Str. the dece plac phil rath In 1 solv. It n ved: may 13, 1 YOL ·CORRIGENDA. Page 7 7 " ७ " " ऽ हवा " " " " " " " 56 " " " " " " RRRRRRRRRR 2 2 RRRRRRRR :- " " 3 line 21 read छाग्रय 6 16 तिलिम्पति । प्राचाम्यूजे 18 17 जळत्पी 23 9 separate दा दा नो 24 5 8 वि वस० " 32 1 combine पञ्चवर्षेषु 87 13 read चप्रेण 40 11 देवयड्भ्यः । 41 21 इत्येवमन्त 49 6 del. s before a 50 3 read ब्रो 19 याधीयमाने instead of घ्या चौयमान 61 9 separate बङ नाभि० 67 18 combine पावौरवौ 15 del. रे in इविरेषेति 70 6 read नासस्थिते 73 9 प्रस्थितान्नक्षयन्ति 77 19 इन्द्रे instead of इन्द्र 88 18 combine यापरता 90 1 read 99 3 107 7 दिविस्पति 108 13 109 1] 17 विश्वासु हव्यो 112 5 चोदसेति 10 separate सु मेषमिनि 117 17 read fas instead of faga 119 22 14 instead of 13. 132 20 २४ 138 14 क्रियमाणेषु 187 वित्तिप्रत्यये 18 combine कन्याकल्याणी " " " " " " 2 x " " 1 " ·Xiv 142 " " 30 " पुर -" " T kāra " com tion prin quit the * of t 161 1 alre Page 140 line 2 read विदथ्यः 6 read थियश्यमाना 10 यद्देवासो 143 5 न्यहनने 144 यद्वितीय 6 • याकृतेन 148 5 प्रमौयित द 149 21 उत्याय 151 12 चतुर्विंश 21 खण्डशस्तु 1152 4 20 उभिद्दल. 165:16 168 6 9 159 3 combine orgi 160 12 read उभिदल 12 यद्विव० 17 वलभिदा 164 विराजम् 165 17 I propose to read fagę SIATH 16714, read. खाड. 186 16 •षतीभ्यां 18 combine अन्यचाब्रह्मचर्यात 206 अङ्गिरम सनिं 215 is separate षट सामा 1 read स्यन्द्या शंसिष्याम्य 221 14 write instead of the doubtful and pro- Et bably incorrect reading the usual form संपासेत् or शंसयेत् । 13 write 33 3. separate उप प्र० 239 16 add Samvat 1524 4 write (J) instead of (F) चटित nam 2 DU RO 2 expl with Sr. the dece plad phil rathi A RASHTRA 22 solv It vedi इति च may 13 vol. f ·शाङ्कायनत्रौतसूत्रम्। ओम्। Preliminary remarks. 1. Extracts from the commentary will be given in a second volume, in case better manuscripts should become accessible to the editor. 2. The critical notes will be contained in the IIId fasc. 3. The numerals over the lines indicate the division of Sútras as given by Varadattasuta Anarttíya. प छन्दामानस्थाध्वमादिव्यञ्जनात्स्थान श्राकारः सुतस्तिमात्रः शुद्धः ।१८। मकारान्ता वा ।२०। तं प्रणव इत्याचक्षते ॥२१॥ अवसाने मकारान्तं सर्वेष्वग्गणेषु सपुरोनुवाकयेषु ।२२। तेनार्धर्च- मुत्तरस्थाः संधायावस्यति पादं वा तत्संततमित्याचक्षते ।२३। म * .. or इत्याष्टताम् ।१ । लक्षणोद्देशः । ११ | Comm : केषां चिल्लक्षणोद्देश इति सूचच्छेदः। तेषामध्ययमवार्थः । + Comm. : केचित्तु उत्तमस्य छन्दोमानस्येत्यत आरभ्य तं प्रणव इत्याचक्षत इत्येवमन्तमेकं सूचं प्रणव संज्ञार्थ वर्ण थलि। 1 ·xiv शासायनश्रौतसूत्रे। (१.२.१७. La đi 4 and com tior pril qui the of alre. nan exp witi Sr. the dech plac phil सर्वेषामुग्गणानां धी ये कर्मसंयोगेन चोद्यन्ते ।२४। विदूरेश्वपि कर्मस्वन्तरेण प्रथमां परिधानीयां च संतानार्थी उर्धर्चन काङ्गति ।२५। अर्धर्चन्यायाश्चर्चः ।२६। वचनादन्यत् ।२७। उच्चैन्यायश्च- र्वेदः ।२८। वचनादुपांडता ।२८। संखारन्यायता च शब्दानाम् । ३०। ऐकवयं च ।३१। उच्चस्तरां प्रणवः पुरोनुवाक्यायाः ।३२। प्रणवाद्याज्योच्चैस्तराम् ।३३। उच्चस्तरां वषट्कारः ।३४। समो वा ।३५। प्रणवो येयजामहो वषट्कारः संप्रेषाः प्रैषाश्चोच्चैरुपांशाहविः- षु ।३६। देवतानामधेयं चोपांशु निगमस्थानेषु ॥३७॥ भूर्भुव इति पुरस्ताज्जपः ।३८। ये यजामहे वौषलोजः सहः सह ओजः स्वरि- युपरिष्टादिति चतुष्टयं सर्वासु याच्यासु ।३६। अनुयाजेषु तु येय- जामहा नास्ति ।४ । अनुवषट्कारे च ।४१। नुतेन या यान्तेन वषटकारस्य संधानम् ।।२। अप्लुतेन वा । ४ ३। तदुपांश्याजे नास्ति ।४४। ॥९॥ सावयेदाकारमावाहनम् ॥१। येयजामहः लुतादिः पुरस्ताद्या- ज्यानाम् ।२। चतुर्मात्रा याज्ञिको नुतिः ।३। सन्ध्यक्षराणं तालु- स्थाने आश्कारीभवतः ।४। ओष्ठ्यस्थाने श्रा३उकारीभवतः ॥५॥ अन्यानि प्रकृत्याक्षराणि ।६। एकारीकारौ च प्रग्टह्यौ ।७। याज्यान्ते 11 विसर्जनौयो रिफितो रेफमापद्यते ।। । लुप्यते ऽरिफितः ।१०। अनुस्वारं मकारः।११। श्रन्यानि प्रकृत्या व्यञ्जनानि ।१२। श्री- कारो वषटकारे चतुर्मात्रः ॥१३॥ षकारारोत्तरो ऽकारः ।१४। प्रकृत्या वोभी ।१५। पूर्वी वा प्रकृत्या ।१६। प्रकृत्याकार इति जा कर्णः ॥१७ बाईतराथन्तरं वषट् कुर्यात्पुरस्तादीर्घमुपरिटा sol It i vedi may 13 rol.

·शासायनश्रौतसूत्रे। दुखम् ।१८। उपरियाच येयजामहाद्देवतादेशनं सपुरोनु वाक्ये । १८ । सप्रैषे तु न विद्यते ।२०। जुहोतीत्युक्त सर्पिः प्रतीयेत ।२१। खाहाकारोऽन्ते होममन्त्राणाम् ।२२। समिदाधानमन्त्राणां च । २३। मन्त्र पृथत्वात्कर्मपृथक्कम् ।२४। इतिकरणश्च मन्त्रान्ते ॥२५॥ मन्त्रान्तेन करणेषु कर्मण: संनिपातनम् ।२६। संप्रेषितो ऽन्वाह ।२७। तथा यजति ।२८। इत्येतत्मायज्ञिकम् ।२८। ॥२॥ उपोव्य पौर्णमासेन इविषा यजते ।। तथामावास्येन ।२। पौर्णमास्यौ ।३। अमावास्ये च ।४। यां पर्यस्तमयं पूर्ण उदियाद्यां चास्तमिते ते पौर्णमास्यो ।। श्वो न द्रष्टेति यदहश्च न दृश्येत ते अमावास्ये ।। तत्रज्यायां याथाकामी ।। इति पौर्णमास्यामि- त्यमावास्थायामित्युपदेशाध्यवतिष्ठन्ते ।८। नत्मयुक्ताश्चः शब्दाः ।। समानमन्यत् ।१०। उभयत्राग्नेयः पुरोलाशः ।११। अग्नीषोमीय उपांशयाजः ।१२। वैष्णवो वा ।१३। अग्नीषोमीयश्च पुरोलाश: पौर्णमासे इविधि ।१४। ऐन्द्राग्नो ऽमनयतो द्वितीयो मावास्यायाम ।१५। ऐन्द्रं सानाय्यं संनयतः ।१६। माहेन्द्रं वा ।१७। वैष्णवं वसंनयन्नुपांयाजम् ।१८। ॥३॥ श्रामन्त्रितो होतान्तरेणोत्करं प्रणीताश्च प्रतिपद्य दक्षिणेन प्रपदेन बहिराक्रमणम् ।१। वेद्यन्तसंमिता पश्चात्यार्णिः ॥२। विक्रम्य च स्थानम् ।३। अग्नये समिध्यमानायेति संप्रेषितः ।४। कं प्रपो त प्रपद्ये यत्ते प्रजापते शरणं छन्दस्तत्प्रपद्ये यावत्ते विष्णो वेद तावडे करिष्यामि देवेन सवित्रा प्रसूत धार्विज्यं करिष्यामि नमो ऽग्नये उपद्रष्ट्रे नमो वायव उपश्रोत्रे नम श्रादित्यायानुख्याने जुटामद्य ·शासायनश्रौतसूत्र। [१. ५.८. COM tig prn घ of al देवेभ्यो वाचं वदिष्यामि शुश्रूषेण्यां मनुष्येभ्यः स्वधावतौं पिटभ्यः प्रतिष्ठा विश्वस्मै भूताय प्रशास्त आत्मना प्रजया परभिः प्रजापति प्रपद्ये ऽभयं नो अस्तु प्राजापत्यमनुवक्ष्यामि वागार्विज्यं करिष्यति वाचं प्रपद्ये भूर्भुवः स्वरिति जपित्वा ।५। त्रिहिकृत्य ।६। प्र वो वाजा इत्युपसंधाय मध्यमया वाचा ।७। अग्न श्रा याहि वीतय ईलेन्य इति चौ ।८। अग्निं दूतं वृणीमह इत्येका ।।। समिध्य- मानो श्रध्वर इत्येका ।१०। तिस्रः साप्तदश्ये।११। तदन्यत्र भाय- नाभ्यां दर्शपूर्णमामाभ्याम् ।१२। समिद्धो अग्न आहुतेति ।।१३। अग्ने महाँ असि ब्राह्मण भारतेति प्रणवेन संधाय ।१४। अमुतो वाञ्चि यजमानस्य त्रौण्याईयाण्यभिव्याहृत्य ।१५। षट् तु द्विगोत्रस्थ ।१६। पुरोहितप्रवरेणाब्राह्मणस्य ।१७। मानवेति वा सर्वेषाम् । १८। देवेडो मन्विद्ध ऋषिटु तो विप्रानुमदितः कविशस्तो ब्रह्म- मंशिता घृताहवन इत्यवसाय ।१८। प्रणौर्यज्ञानां रथोरध्वराणा- मती होता वर्णि हव्यवालित्यवसाय ।२०। पास्याचं जुहर्देवानां चमो देवपानो ऽराँ वाग्ने नेभिर्देवांस्त्वं परिभूरसौत्यवसाय ॥२१॥ व्यवस्थन्नावाहयति देवताः ।२२। ॥४॥ श्रावह देवान्यजमानाय ।१। अग्निमग्न श्रावह सोममावहत्याज्य- भागौ ।२। अग्निमावहाग्नीषोमावावह विष्णु वाग्नीषोमावावहेन्द्राग्नी श्रावहेन्द्रमावह महेन्द्रं वा ।३। देवा श्राज्यपा आवह।४। अनि होत्रायावह ॥५॥ खं महिमानमाक्ह ।। आ च वह जातवेदः सुयजा च यजेत्यावाह्य ।७। उपविश्योर्ध्वजानुर्दक्षिणेन प्रादेशेन भूमिमन्वा- रभ्य जपति ।। अस्यै प्रतिष्ठायै मा छिसि पृथिवि मातमा मा der ·१. ६. १० शासायनश्रौतसूत्रे । हिंसीमी मोदोषोर्मधु मनिध्ये मधु वनिय्ये मधु जनिये मधुमतौमद्य देवेभ्यो वाचं वदिष्यामि चारु मनुष्येभ्य इदमहं पञ्चदशेन वज्रेण पामानं चालव्यमवबाध इति । सप्तदशेन वा ।। ॥५॥ मानुष इत्युक्तः । १। देव सवितरेतं त्वा वृणते सह पित्रा वैश्वानरे- णेन्द्र पूषन्टहस्पते प्र च वद प्र च यज वसूनां रातो स्याम रुद्रा- णामोम्यायां खादित्या श्रादित्या अनेहसो यदद्य होत्वूर्ये जिह्यं चक्षुः परापतात् । अग्निष्टत्पुनराभराज्जातवेदा विचर्षणिरिति ॥ प्ररतो जपित्वा ।२। उपोत्यायाध्वर्योदक्षिणेन प्रादेशेन दक्षिणमंस- मन्वारभ्य जपति सत्येनानीधो दक्षिणम् । इन्द्रमन्वारभामहे होवूर्ये पुरोहितम् । येनायनुत्तमं वर्देवा अङ्गिरसेा दिवम् ॥ षष्टिश्चाध्वर्य नवतिश्च पाशा अन्तरा द्यावापृथिवौ विवृत्ताः । मिनन्ति पाकमधि धौर एमि स्योने मे द्यावापृथिवी उभेदमे॥ इति ।३। षण्मोवौरंहसः पान्तु द्योश्च पृथिवी चाहश्च रात्रिश्चाप- चौषधयश्चेत्यवसृज्य ।४। ऐन्द्रौमारतमावर्त आदित्यस्यारतमन्चा- वर्त इति दक्षिणं बाहुमन्वावृत्य ।५। निरस्तः परावसुर्यो ऽस्मान्वेष्टि यं च वयं विश्भस्तेन सहेति होटषदनाच्छुक हणमुभयतः प्रतिच्छिद्य दक्षिणापरमवान्तरदेशं निरस्य ।६। अप उपस्पृश्य ।। अष्कमुदगर्य निधाय ।८। इदमहमवीवाः सदसि मौदामौत्युपविश्य ।। दक्षि- णोत्तरिणमुपस्थं कृत्वा प्राञ्चौ पाणणे प्रग्टह्य जपति ।१०। नमो द्यावापृथिवीभ्यां हावभ्यां पूर्वसूभ्यां विश्वकर्माणौ तनूपौ मे स्थस्तन्वं ·शासायनश्रौतसूत्रे। [१. ८.. मे पातं मा मा हिंमिष्टं मा मा संताप्तमित्याहवनौयं प्रेक्ष्य गाई- पत्यं च ॥११॥ उदकसंसर्पन्ना हैष वामाकाश इति ।१२। विश्वे देवाः शास्तन तदद्य वाचो नमो महङ्ग्य इति जपित्वा ।१३। अग्निता वेत्वग्निहोत्रं वेतु प्रावित्रं साधु ते यजमान देवतेत्यवसाय ।१४। यो ऽग्निं होतारमच्था इत्युपांए ।१५। घृतवतोमवर्ची स्रुचमास्यस्व देवयुवं विश्ववारामौलामहै देवा ईलेन्यान्नमस्याम नमस्थान्य जाम यज्ञियानिति सुचावादाप्य पञ्च प्रयाजान्यजति ।२६। ॥६॥ समिधः समिधो अन श्राज्यस्य व्यन्विति प्रथमः ।१। तननपादन श्राज्यस्य वेविति द्वितीयः ।२। नराशं से अम अाज्यस्य वेविति द्वितीयो वसिष्ठानकानामत्रिवशश्वानां कण्वसंकृतीनां राजन्यानां प्रजाकामानां च ।३। इलो अग्न अाज्यस्य व्यन्विति वतीयः ।४। बहिरग्न भाज्यस्य वेविति चतुर्थः १५॥ स्वाहाग्निं स्वाहा सामं स्वा- हाग्निं खाहाग्नीषोमा विष्णु वा स्वाहानौषोमो स्वाहेन्द्रानो वाहेन्द्र महेन्द्रं वा स्वाहा देवा आज्यपा जुषाणा अग्न आज्यस्य हविषो व्यन्विति प्रयाजयाज्याः ।६। ॥७॥ अग्मित्राणि त्वं सामासि सत्यतिरित्याज्यभागौ वार्चना पौर्णमास्याम् ।१। अग्निः प्रनेन सोम गौर्भिरित्यमावास्यायां धन्वन्तौ ।। जुषाणे अग्निराज्यस्य हविषो वेतु जुषाणः सोम आज्यस्य हविषो वेविति याज्ये । ३। अग्निद्र्धत्याग्नेयस्य पुरोनुवाक्या ।४। भुवो यज्ञ- स्येति याज्या ।५। अग्नीषोमाविममित्युपायाजस्थ पुरोनुवाक्या । ६। जुषाणावग्नौषोमावाज्यस्य हविषो वौतामिति याज्या ॥७॥ इदं विषार्वषट ते विष्णविति वैष्णवस्य । ८) जषाणो वा ।।। अशोधोमा ·पासायनश्रौतसूत्रे। सवेदमा युवमेतानौत्यग्नीषोमीयस्य ।१०। इन्द्रामौ अवमा प्र चर्ष- णिभ्ध इत्येन्द्रामस्य ।११। एन्द्र सानसिं प्र समाहिष इति सानाय्यस्य ।१२। महाँ इन्द्रो य ओजसा महाँ इन्द्रो नृवदिति माहेन्द्रस्य । १३। इन्द्रं वो विश्व तो मादयस्ख हरिभिरितीन्द्रस्याप्रतिनिधेः । १४ ॥८॥ पिप्रौहि देवानिति खिष्टकृतः पुरानुवाक्या ।। अयालग्निरः प्रिया धामान्ययाट सोमस्य प्रिया धामान्ययालयः प्रिया धामान्ययालनी- घामयोः प्रिया धामानि विष्णीयालमौषोमयोः प्रिया धामान्य- यालिन्द्राग्न्योः प्रिया धामान्ययालिन्द्रस्य प्रिया धामानि महेन्द्र श्य वायाड् देवानामाज्यपानां प्रिया धामानि यक्षदग्गेहातुः प्रिया धामानि यत्तत्वं महिमानमायजतामेज्या दूषः कृणोतु सो अध्वरा जातवेदा जुषतां हविरग्ने यदद्य विशो अध्वरस्येति याज्या ।२। वषट्कृत्योप- स्पर्शनम् ।३। ॥८॥ इलामुपहास्यमानस्य दक्षिणस्य पाणे: प्रदेशिन्यामनकि। उत्तमे च पर्वणि मध्यमे च ।। वाचस्पतिना ते तस्य प्राश्नामौषे प्राणायेति पूर्वमञ्जनमधरीष्ठे निलिप्पति। मनसस्पतिना ते इतस्य प्राश्नाप्यूर्ज उदानायेत्युत्तरौष्ठ उत्तरम् ।३। उपस्पृश्य ।३। दक्षिणेनोत्तरेला धारयन् ।४। अप्रसारिताभिरङ्गलिभिरमुष्टिकृताभिः ।५। स्वयं पञ्च- ममादाय ।६। मुखमंमितां धारयन्हृदयमंमितां वा ।७ ॥१०॥ उपहतं वृहत्सह दिवा सह सूर्येण सह चक्षुषोप मां बृहत्सह दिवा सह सूर्येण सह चक्षुषा इयताम् । उपहतं वामदेव्यं महान्तरिक्षण Pagynyriawaanidaver ·त शासायनश्रौतसूत्रे। सह प्राणेन हयताम् । उपहतं रथन्तरं मह पृथिव्या महाग्निना सह वाचा सह पहभिरुप मां रथन्तरं सह पृथिव्या सहाग्निना सह वाचा सह पशुभिर्कयताम्। उपहृतं स्थान्नु भुवनमुप मां स्थास्नु भुवनं कयताम्। उपहतं चरिष्णु भुवनमुप मां चरिष्णु भुवनं हयताम्। उपहतः सखा भक्ष उप मां सखा भो कयताम् । उपहताः सप्त होत्रा उप मां सप्त होत्रा हयन्ताम् । उपद्धता गावः सहाशिरोप मां गावः सहाशिरा हयन्ताम् । उपहना धेनुः सहऋषभोप मां धेनुः सहऋषभा क्यताम् । उपहता वाक्मह प्राणेनोप मां वाक्सह प्राणेन हयताम् । उपहता वासह मनसेोप मां वाक्सह मनसा कयताम् । उपहतेला वृष्टिरुप मामिला दृष्टि- यताम् । उपहतेला ततुरिरुप मामिला ततुरिईयताम् । उप- हता हे मासि जुषस्व मेल इति जपित्वेलामुपक्ष्यते ।९। ॥११॥ दलोपहतोपहतेलोपास्मा इला हयतामिलेापहता मानवी घृतपदी मैत्रावरुणौ । ब्रह्म देवकृतमुपहतम्। दैव्या अध्वर्यव उपहता उपहता मनुष्या य इमं यज्ञमवान्ये च यज्ञपति वधीन् । उपहते द्यावापृथिवी पूर्वजे ऋतावरौ देवी देवपुत्रे। उपहतो ऽयं यजमान उत्तरस्यां देवयज्यायामुपहतो भूयसि हविष्करण इदं मे देवा हविर्जुषन्तामिति तस्मिन्नुपहत इत्युपश्य ।। अवधाय ।२। अन्त- रिलं चतुरवानिति ।३। अन्ते वा चतुर्थम् ।४। इलासि स्थानासि स्थानकृत्मा नः सुप्रजास्खे रायस्पोषे धाः। जुष्टे जुष्टिं ते गमेय उप- हत उपहवं तेऽशीय मुखस्य त्वा द्युम्नाय सुरभ्यास्यत्वाय प्राश्नामौत्यु- Mam ·hathinidentitivitiatihineraininindiavesantalistprierredictionarinik Marayanmar - parin" १. १४.१०.] शासायनश्रौतसूत्रे। हाग्यमनम् ।७। इदमाप इति बनान्तर्वेदि पवित्रवति मार्जयन्ते । । परिहते ब्रह्मभागे ऽन्वाहार्यमाहरन्ति ।। एष दक्षिणाकालः सर्वासामिष्टौनाम् ।१०। नान्वाहार्यो ऽस्त्यादिष्टदक्षिणासु ।११। एषा ते अग्ने समित्तया वर्धव चा च प्यायव । वर्धिषीमहि च वयमा च प्यासिषीमहि ॥ दूति समिधमनमन्त्रम् ।१२। त्रीननुयाजान्यजति ।१३। ॥१२॥ देवं बहिर्वसुवने वसुधेयस्य वेतु ।। देवो नराशंसा वसुवने वसुधे- यस्य वेतु ।२। देवो अग्निः विष्टकृत्सुटू विणा मन्द्रः कविः सत्यम- न्मायजी होता होतुहीतुरायजौयानग्ने थान्देवानयागाँ अपिप्रेर्ये ते हो। अमत्मतेत्यवसाय ।३। तां समनुषौं हात्रां देवंगमा दिवि देवेषु यज्ञमेरयेमं खिष्टकृच्चाग्ने होता भूर्वसुवने वसुधेयस्य नमोबाके वोहीत्यनुयाजयाज्याः ।४। ॥१३॥ सूता ब्रूहौत्युक्तः ।१। इदं द्यावापृथिवौ भद्रमझदाभं सूक्तवाकमुत नमोवाकम्मृध्यास्म सूनोच्यमग्ने त्वं सूक्तवागमौत्यवमाय ।२। उपश्रुती दिवस्पृथिव्योरोमवती ते अस्मिन्यज्ञे यजमान द्यावापृथिवी स्तामि- व्यवसाय ।३। शंगयौ जौरदान अचानू अप्रवेदे उरुगव्यूती अभयंक- तावित्यवसाय ।४। रष्टिद्यावा रौत्यापा शंभुवौ मयोभुवा ऊर्जखतौ पयस्वती सूपचरणा च स्वधिचरणा च तयोरा विदौत्यवसाय ।५। अग्निईविरजुषतावौधत महो ज्यायो ऽकृत ।६। सेामो हविरजुष- तावोधत महो ज्यायो ऽकृत ।७। अग्निहविरजुषतावीरधत महो ज्यायो कृित ।८। अनौषोमो हविरजुषेतामवौच्धेतां महो ज्यायो ·शासायनश्रौतसूत्र। [१. १५.१.. -- महो ज्यायो ऽकाताम् ।११। इन्द्राग्नी इविरजुषतामवीरधेता महो म्यायो ऽकाताम् ।१२। दन्द्रो इविरजुषतावौधत महो ज्यायो ऽकृत। महन्ट्रो बा१३ देवा श्राज्यपा आज्यमजुषन्तावौव्धन्त महो ज्यायो इकन 10 ५६ अग्निहोत्रण हविरजुषतावौष्टधत महो ज्यायो ऽकृत 14। प्रयासपदोबायां देवंगमायामाशास्ते ऽयं यजमानः ।१६। समानमाविति नामनो यजमानम्याभिव्याहत्योत्तरां देवयज्यामाशाप्ते भूयो भविष्करणमाशाप्त आयुगमास्ते सुप्रजाखमाशास्ते दिव्यं धामा- शाने।15। यदनेन इविषाशास्ते तदग्यात्तदृध्यात्तदस्मै देवा रासन्तां मादिका सभ्यो बनना क्यमरः परि मानुषाः । १८। च वौत शाभ उभे नैनं न इति वा द्यावापृथिवी हमः पातामेह गतिवाम- बोर ममो देवभ्य इति । नम उपेति बहिय्यञ्जलिं निधाय अपनि यो रोजाकस्तच्छयोरिति शंयोर्चाकमुक्कोपस्था ।।। अगादापनादि मन्द्रयाज्यभागान्तम् । ३ । परं मध्यमया ।। अनु- यामाानमया 18| ११.४॥ अपांग मापये पन्नोमयाजवन्ति 1१। सोमं त्वष्टारं देवानांप- और मपनिमिति यति ।२। राकामिनीवान्यौ प्रजाकामस्य पूर्व पतेः ॥३। श्रा थायम्व मं ते पयांमौह त्वष्टारं तन्नस्तुरीर्ष दवापिनीस्त मा व्यन्न गकामहं यास्त राके मिनौवालि यास बाहनिहाला सहपतिर्वयम् त्वा ग्रहपत इति ।। यथा इ त्यदसव इति अपियेलामुपक्षयते । उपाहतेयं यजमानौति वा विकारः ।। WIRIT; पर्मियात्रा: 101 भावना वा ॥८) प्र वा मुञ्चामीति घेई विसुण थोत्रम् ।। अञ्चलो पन्याः कवा वेदं च मुकम् ।१ । । ।

·शासायनश्रौतसूत्र। अद्भिर्वेदयोवे परिषिञ्चञ्जपति ।११। कामाय त्वा वेदो ऽसि येन त्वं वेद देवेभ्यो वेदो ऽभवस्तेनास्मभ्यं वेद एधि । वेदो ऽसि वित्तिरमि विदेयं कर्मामि करणमसि क्रिया मनिरसि मनितासि मनेयम्।१२। घृतवन्तं कुलायिनं रायस्पोषं सहस्रिणम् । वेदो ददातु वाजिनम् ॥ इति वेदे पत्नौं वाचयति ।१३। मा दणानि प्रग्टह्यान्तरेणोरू न्यस्यते ।१४। तन्तुं तवन्नित्युत्तरेण गाईपत्यमा बर्हिषः स्तोला ।१५। श्रापृणो ऽसि संपृणः प्रजया मा पभिरा पृणेति वेदशेषमुप- स्थाय ।१६। एतेनाने ब्रह्मणा अयायझं जातवेदा अन्तरः पूर्वी अस्मिन्निषद्य । सन्वन्सनिं सुविभुचा वि मुञ्च धेह्यस्मभ्यं द्रविणं जातवेदः ।। इत्याहवनौयमुपस्थाय ।१७। उपस्पृश्योत्सृज्यते ।१८। ॥१५॥ व्याख्यातौ दर्शपूर्णमासौ प्रकृतिरिष्टिपश्बन्धानाम् । १। अन्वयस्य प्रक- तिरित्याख्या ।। अन्तरेणाज्यभागौ खिष्टकृतं च यदिज्यते तमावाप इत्याचक्षते तत्प्रधानम् ।३। तदङ्गानौतराणि ।४। तेषामभिन्नकाले ऽर्थ विभवः ।। तन्त्रलक्षणं तत् ।६। प्रदानमुच्चावचाभिर्देवताभिः संयुज्य श्रूयते ।७। तत्र देवताविकारे तद्देवते याज्यापुरोनुवाक्ये ।। निगमस्थानेषु च सा देवतोपलक्ष्यते ।। आवाहन उत्तमे प्रयाजे खिष्टकृन्निगदे सूतवाके चेज्यमाना देवता निगच्छन्ति तस्मानिगम- स्थानानि ।१०। अनुक्रामन्तश्च विकारान्व्याख्यास्यामः ।११। पौर्ण- मासोविकार इत्युक्त वात्रघ्नौ प्रतीयात्।१२। अमावास्याविकार इति धन्वन्तौ ।१३। अनादेशे विकल्पमतौ।१४। देवतातः।१५।हविष्टो ·१२ शासायनश्रौतसूत्र। [१. १७. २०. वा ।१६। संनियाते इविष्टः ।१७। सामान्यान्नियमः ।१८। साप्तदश्यं च सामिधेनौनाम् ।१६। इष्टिपबन्धेषु वचनादन्यत्।२०। काम्यास- पांशुहविष्टा ।२१। अनुक्रामन्तश्च व्याख्यास्यामः ।२२। ॥१६॥ चोदनाप्रकरणे इविषां प्रतीकग्रहणं याज्यापुरोनुवाक्यानां न चेदन्यो ऽर्थसंयोगः ।१। विप्रतिषु चोदनानुपूर्येण ।२। दैवतेन ।३। लिङ्गेन च ।४। उपसृष्टासु देवताखनधिगर्छ स्तल्लिङ्ग देवतेन तुय्येत् ।। उपसृष्टास्तु निगच्छन्ति ।६। अभीनां चैकैकस्यै देवतायै हविश्वोद्यते तत्र ये प्रथमोपदिष्टे याच्यापुरोनुवाक्ये ते सर्वत्र प्रतीयात् ।७। न चेष्टयः पृथक्त्वतः शक्या: परिसयातुम् ।८। तत्रानादिष्टयाज्यापुरो- नुवाक्यासु गायत्रीत्रिष्टुभौ तद्देवते परीकेत् ।। उष्णिहत्यौ वा परिहाप्य ।१०। वर्षीयसौ तु याज्या ।११। सो वा ।१२। यत्रैतेषां लक्षणानां किंचित्स्यात् ।१३। हुवे हवामहे श्रुध्याग दं बहिर्निषीद देवतानामेति पुरोनुवाक्यालक्षणानि ।१४। अद्धि पिब जुषस्व मत्वाषायख वीहि प्र देवतानामेति याज्यालक्षणानि । १५। पुरस्ताल्लक्षणा पुरोनुवाक्या ।१६। उपरिष्टाल्लक्षणा याज्या । १७) अनधिगईस्तद्देवते नम्राभ्यां यजेत् ।१८। दूममा श्टणुधौ हवं यत्त्वा गोभिर्हवामहे एवं बहिनिषौद नः ॥ स्तोण बहिरानुषगा मदेतोपेलाना इह नो अद्य गच्छ । अहेलता मनसेदं जुषस्व वौहि हव्यं प्रयतमाहुतं नः ॥ इत्यूहेविदेवतबहुदेवतेषु ।१८। प्राकृतीर्वाभिसंनमेप्राकृतौर्वाभिसन- मेत् ।२०। ॥१७॥ इति शाङ्खायनश्रौतसूत्रे प्रथमो ऽध्यायः समाप्त ।

·ओम् ॥
वमन्ने ब्राह्मणस्याग्न्याधेयम् ।१। यौमे क्षत्रियस्थ ।२। वर्षासु
वैश्यस्य ।३। शरदि वा ।४। शिशिरः सर्ववर्णनाम् ।। याथाकाम्य-
म्हनां सेामेन यक्ष्यमाणस्य ।६। अमावास्यायां पौर्णमास्यां वा
दधीत ।७। द्धपक्षे वा पुण्ये नक्षत्रे ।८। कृत्तिकाप्रतीनि बौणि
फलानीप्रभृतीनि च ।। ॥१॥
अथेटिकालाः ॥१। सद्यो बादशाहे मास ऋतौ संवत्सरे वा ।।।
अग्नये पवमानायेष्टिः ।३। पौर्णमासीविकारः ।४। अग्न अायूंथ्यग्ने
पवस्व।५। तं हि शश्वन्त ईलते ते स्याम ये अग्मय इति खिष्टकृतः।६।
अमये च पावकायाग्नये च शुचये द्वितीया ।७। अमावास्यावि-
कारः ।८। अग्ने पावक स नः पावक ।। अग्निः शचित्रततम उदग्ने
प्राचयः ।१०। अनिमग्निं हवीमभिरग्निनाग्निः समिध्यत इति खिष्ट-
कृतः ।११। अदितये हतीया ।१२। त्वमग्ने सप्रथाः सेाम यास्त
इति सद्दन्तावाज्यभागौ ।१३। उत वामदिते महि ।
महौमू षु मातरं सुव्रतानाम्मतस्य पत्नीमवसे हुवेम ।
तुविक्षत्रामजरन्तीमुरूचौं सुशर्माणमदितिं सुप्रणौतिम् ।१४।
प्रेद्धो अन इमा अम इति विराजौ विष्टकृतः ॥१५॥ चतस्रः
कुर्वन्तो ऽमये प्रथमाम् ।१६। अग्ने द्युम्नेनाप खा जुहः ॥१७॥
अर्चन्त स्वाग्निं स्तोमेनेति खिष्टकृतः ।१८।॥२॥

·PARAN ११ शासायनश्रौतसूत्र। [२. ४. ६. प्रथमे वा समानतन्त्रे ।। मध्यमे वा ।। दिहविषो वा ।। आदित्यस्यैन्द्राग्नो द्वितीयो ब्राह्मणस्य ।।। अग्नीषोमौयो वा ।। ऐन्द्रो राजन्यस्य ।६। वैश्वदेवो वैश्यस्य ।७। विश्वे देवासः स्तौणे बर्हिषि ।८। आग्नेयो वा द्वयोः पूर्वी ।। श्राज्येन तनदेवताः पुरस्तात्पुरोलाशस्थाग्निं पवमानं पावकं च चिं चोपरिष्टात् ।१०। विश्वेभिरग्ने अग्निभिरग्ने विश्वेभिरग्निभिरिति खिष्टकृतः ।११। अदि- तये द्वितीया ।१२। अमावास्याविकारः ।१३। ताक्षौनां तनूदे- वताभिरेकहविषस्यहं वैष्णवद्वितीयाभिरपरमादित्यवतीयाभिरपरं दशम्यविकृताग्नेयौ ।१४। सर्वानुपांशहविष्टा ।१५। पाञ्चदश्यं च सामिधेनीनाम् ।१६। सप्तदशादित्यायाम् ।१७। चतुर्विशतिर्दक्षिणा ।१८। द्वादश ।१६। षड्वा ।२०। अश्वः ।२१। शतमानरथवासे ऽजाश्च ।२२। दादशरात्रं स्वयंहामौ स्यात् ।२३। सत्यवदनं च ।२४। अतिथिभ्यश्च दानम् ।२५। आहिताग्निबते नानिष्टा पशुना मांस- मनीयान्नानिष्टाग्रयणेन नवानामोषधीनां फलानि ।२६। ॥३॥ पूर्वा दर्शपूर्णमामाभ्यामन्वारम्भणीयेष्टिः ।१। आग्मावैष्णवः सरखत्यै सरखते च ।। अग्नाविष्णू महि तवां महित्वं पातं घृतस्य गुह्यानि नाम । दमेदमे सुष्टुतिर्वामियानोप वां जिह्वा घृतमाचरण्यत् ॥ अग्नाविष्णू महि धाम प्रियं वां वौथो घृतस्य गुह्या जुषाणा । दमेदमे सप्त रत्ना दधाना प्रति वां जिला घृतमुच्चरण्यत् ॥ ३॥ पावका नः सरस्वतीमा जुहानाः । । जनोयन्तः स वारधे ।। । पञ्चविषमेके ऽग्नये भगिने व्रतपतये च ।। त्वमग्ने वीरवद्यशस्वं ·२. ५. ३२.] शासायनश्रौतसूत्र। । १५ 9 10 - 11 3 - 11 13 भगो नः।। त्वमग्ने व्रतपा यदो वयम्।। पौर्णमासीविकार। धेनुश्च दक्षिणा । ॥४॥ काम्यं पुनराधेयमजानानस्य ।। आग्नेयो ऽग्नये च वैश्वानरायो- द्वासयिष्यमाणस्य ।। वैश्वानरो न ऊतय श्रा प्रयातु परावतः । अग्निर्नः सुष्टुतीरुप पृष्टो दिवि ।। मध्यावर्षे पुनराधेयकालः।। पुनर्वस च नक्षत्रम् ।। या वाषाढ्या उत्तरामावास्या । । मध्यन्दिनश्च कालः । । पञ्चकपालश्चाग्नेयः ।।। सामिधेन्यश्च पञ्चदश ।। त्रिषु च प्रया- जेव्वग्निशब्दो विकृतः । ०। तनूनपादग्निमिलो अग्निना बहिरमिः । २९ । वार्चनः पूर्व आज्यभागः। | अग्निं स्तोमेन बोधयेति वाग्नये बुद्धिमते । १३। अग्न अायूंषोत्युत्तरो ऽग्नये पवमानाय । एह्यू षु वाणीति बेन्दुमते । १५ । अग्निर्मूर्धति वा रेतखते। यथाचोदितं यजति। । अग्ने तमद्येति प्रथमारतीये हविषो द्विती- याचतुर्थ्या खिष्टकृतः । १२ । देवं बर्हिरग्नेर्वसुवने देवो नराशंसा ऽमा वसुवने । २८ । अग्निशब्दं चतुर्षु पूर्वेषु प्रयाजेष्वनुयाजयोश्च विभक्तय इत्याचक्षते । ताश्चोपांश २२ । उत्तरश्चाज्यभाग: ।। हविश्व २३ । सर्वं वा सह पूर्वाभ्यामनुयाजाभ्याम् । २४ । हविरन्तं वा । हविरेव वा । २६ । पुनरुत्स्यू तो जरत्मव्यायः पुनःसंस्कृतः कद्रथो उनड्वान्हिरण्यं वा दक्षिणा । २० । अदितये द्वितीया २८। अमा- वास्याविकारः। । श्रानिवारुणी वा। । म त्वं नो अमे ऽवमस्वं नो अग्ने वरुणस्य विद्वानिति ।। ॥५॥ १२ 14 15. । । - 18 १६ 21 22 23 - 26 27 २५ । - । 28 29 । 30 २६ 31 ३० ·शासायनश्रौतसूत्रे। [२. ७ १५. अग्निहोत्रं जुहोति सायं च प्रातश्च ।। पुरा छायानां संसाहाह- पत्यादाहवनीयमुद्धरति ।। प्रभान्त्यां राज्याम् ।३। प्रादुष्करणं नित्यतः ।४। गतश्रियः शुश्रुवान् ब्राह्मणे ग्रामणी राजन्यः ।। उशियमाण उद्धर पामना मा यदविद्यान्यच्च विद्यांश्चकार । अहा यदेनश्चक्रमेह किंचित्सर्वस्मान्मोद्धृतः पाहि तस्मात् ॥ ६। अमृताहुतिममृतायां जुहेाम्यग्निं पृथिव्याममृतस्य जित्यै। तयानन्तं लोकमहं जयानि प्रजापतिय प्रथमो जिगायइति ।। राज्येति प्रातर्विकारः ।८। परिसमुह्य होष्यन् ।। ऋतं वा सत्येन परिषिञ्चामीति त्रिस्त्रिरेकैकं पर्युच्य हुत्वा च ।१०। सत्यं वर्तेन परिषिञ्चामौति प्रातः ।११। यज्ञस्य संततिरमि यज्ञस्य त्वा संतत्यै नयानौति गार्हपत्यात्संततासुदधारामाहवनौयात् । १२। तन्तुं तन्व- नित्यन्तरा श्वापदे गते ।१३। ॥६॥ प्रथमास्तमिते जुहोति ।। दृश्यमाने वा नक्षत्रे ।। उपोदयं व्युषिते ।३। उदिते वा ।४। पुरस्तात्नु काले मनः कुर्वीत ॥५॥ तस्यापराधे प्रायश्चित्तम् ।६। उन्नौयान्युदितमा तमनादामित्वा इत्वा वरं दत्त्वा भूरित्यनुमन्त्रयेत ।७। अहत्वा वोदुह्याहवनीयमन्यं प्रणीय जुहुयात् ।८। पयो यवागर्दथ्याज्यमित्याग्रहात्रहवौंषि ।। न दध्यधिश्रयति ।१०। नाप: प्रत्यानयत्याज्ये ।११। कुशतरुणे प्रत्यस्थाज्यस्योन्नयति ।१२। पश्चादन्याहार्यपचनाद्य जमानः प्रत्यङति- ठन्नादित्यमुपतिष्ठते सत्य ऋताय वा दक्षिणां नयानौति सायम्। १३। ऋत सत्याय वा दक्षिणां नयानीत्याध्वनौयं प्रातः ।१४। उत्तरेणान्वाहार्यपचनं यजमानस्य संचरः ।१५। दक्षिणतः पश्चादा- ·२. ८.२२.] স্নাঙ্গালহ্মীন। १७ हवनीयादासनम् ।१६। एवं गाईपत्यात्पन्याः ।१७। दृष्टिरसि पामानं मे वृश्च विद्यासि विद्य मे पाभानमित्याचामति ।१८। वाचं च यच्छति ।१६। ॥७॥ दक्षिणतो ऽग्रिहोत्रीमुपसृजन्ति ।१। न चान्तरेण संचरेरन् ।। न च शुद्रेण दोहयेत् ।३। अग्नये देवेभ्यो धुचेति सायं जपति ।। सूर्याय देवेभ्यो धुच्चेति प्रातः 1५। अशनाथापिपासे स्त्रिया वै स्त्रियं बाधन्ते स्त्रिया वां बाधे ऽग्निहोच्या वत्सेन वौरेणेति मायं- प्रातः ।६। अन्वाहार्यपचनेन वीरेणेति स्त्रीवत्सायाम् ।७। सुभूतकृतः सुभूतं नः कृणुतेत्युपवेषेणोदीक्षो ऽङ्गारान्गाईपत्यान्निरुह्याधिश्रय- त्यशनायापिपासीयेनाग्निहोत्रस्थाल्या गार्हपत्येन बौरेणेति विकारः ।८। अमेष्टा चक्षुषावेक्ष इति समिधमादीप्यावज्योत्य ।। समाप श्रोषधीनां रसेनेति सुवेणापः प्रत्यानीय ।१०। प्रतितप्य वृष्णों पुनरवज्योत्य ।११। त्रिरुपमादमुदगुदास्य ।१२। अनुच्छिन्दनिव ।१३। नमो देवेभ्य इति दक्षिणतो ऽङ्गारानुपस्पृश्य ।१४। सुझताब व इति सुप्रत्यूल्हान्प्रत्युह्य ।१५। खुवं च खुचं च प्रतितप्योन्नयत्य- शनायापिपासीयेन सुचा खुवेण वीरेणेति विकारः ।१६। चतुष्य- ञ्चकत्तो वा ।१७। सुवेस्नुवे च मन्त्रः।१८। उन्नौते सुई संम्मति ।१८। सर्देवेभ्यः सायंयावन्य इति सायं जपति ।२०। सर्देवेभ्यः प्रातर्यावभ्य इति प्रातः ।२१। उत्तरेण गाईपत्यं सुचमुपमाद्य प्रादेशमात्रौं पालाशौं समिधमादाय सुचं च समथातिइत्य गार्हपत्यमाहवनीयस्य पश्चादुदगग्रेषु कुशेषु सुचमुपसाद्य समिध- 422 23 * विकार इति वाक्यच्छेदः । तथापि बानि बडा बाण्यायो Comm. 3 ·शासायनश्रौतसूत्रे । [२.१०.१. १८ - 27 5 । 7 मभ्यादधात्यशनायापिपासीयेन समिधाहवनौयेन वारणेति विकारः ।। ड्यङ्गुलं समिधो ऽतिहत्याभिजुहोति ॥२३॥८॥ अग्निातियातिरग्निः वाहेति सायम् । १ । सूर्यो कातिज्योतिः सूर्यः स्वाहेति प्रातः ।३। दक्षिणं जान्वाच्यावषट्कारासु। ३। उपसा- द्योत्तरामसंसृजस्तूष्णौं भूयसौं पूर्वस्याः ।। त्रुचि भूयिष्ठं कुर्यात् ।। खुचो बुध्नेनाङ्गारानुपस्पृश्य विरुदीचौं स्खुचमुद्यम्योपसादयति । अगन्प्राणः स्वर्ग लोकं जिते जयाम्यभयं मे ऽलोकताया अपुत्रताया अपाताया इति यजमानः पूर्वामाइतिमनुप्राणिति ।। श्रागन- पान श्रात्मानं विजिते विजयान्यभयं मे ऽलोकताया अपुत्रताया अपडताया इत्युत्तरामन्ववानिति ।६। या यज्ञस्य समृद्धस्याशीः मा मे सम्ध्यतामिति । है। तयोरुत्तरतः प्रतीचौं सायं विरुपमार्टि ।। ऊवों दक्षिणतः प्रातः । १९ । पूर्वमुपमार्जनं कुशेषु निलिम्पत्यो- षधीः प्रोणामौति मनसा । १३। उत्तरं दक्षिणतः पाणिमुत्तानं निदधाति पिढन्त्रीणामौति मनसा । १३ । दिः प्रदेशिन्या प्राथ्योप- ब्दिमदुदंडअर्यावृत्य" प्राग्दण्डया भक्षयित्वा प्रत्यग्दण्डां पर्यस्य16 निर्लिा' प्रक्षाल्यांचंन्य प्रागुदीचौरप उत्मिच्य प्रागुदीचौमुद्दि- अति।।१४।* एतदेकहोमे कर्म । १५ । सर्वेषु तु जुहत्यूण सुच- मुत्तरेण गाईपत्यं निधाय ।। ॥८॥ दुइ पुष्टिं पुष्टिपतिर्दधात्विह प्रजां जनयतु प्रजापतिः । अग्नये - 12 । 13 18 19 20 23 Comm. दिः प्रदेशिन्या प्राश्ये त्यारभ्य प्रागुदीचौमुदिशतीति सूकछेदः । बचापि तु स्वबन्तानि बटश उच्यन्ते.

·२. ११.५.] মিজ্জায়লস্কীন। रथिमते पश्मते पुष्टिपतये स्वाहा । अग्नये ग्टहपतये स्वाहा । श्रमये खाहा। तूष्णौं चतुर्थी गाईपत्ये।। तत्सवितुर्वरेण्यं भूर्वाग्बहु बहु मे भूयात्वाहा । भी देवस्य धीमहि भुवः प्राणे भूयान्भूयो मे भूयात्वाहा । धियो यो नः प्रचोदयात्वर्णम सर्व सर्वं मे भूयात्वाहा । अग्नये ऽन्नादायानपतये वाहेत्यवाहार्यपचने चतुर्थों ।२। महा- व्याहृतिभिस्तिस्रो ब्रह्मवर्चसकामस्य ।३। अविकृता चतुर्थी ।४। याः खुच्यापस्वैधं ताः करात्यग्निहोत्रस्थाल्यां गाईपत्यस्य पश्चादञ्जलौ च पत्न्याः । ५। सं त्वा सृजामि प्रजया धनेनेत्यञ्जलौ ।६। प्रतितप्य सुचं निदधाति ।७। ॥१०॥ दक्षिणतान्यायं याजमानम् । १ । उप प्रयन्तो अध्वरमयमग्निः महस्त्रिण उभा वामयं ते योनिरयमिहास्य प्रनामिति षणां त्रिः प्रथमामुत्तमां च ।२। श्रायुर्दा अग्ने ऽस्यायुर्मे देहि वादा अमे ऽसि वचों मे देहि तनूपा अग्ने ऽसि तवं मे पाह्यने यन्म ऊनं तन्व१स्तन्मश्रा पूण इन्धानास्वा शतं हिमा ह्युमन्तं समिधीमहि । वयस्वन्तो वयस्कृतं सहखन्तः सहस्कृतम् । अग्ने सपत्नदम्भनमदब्धासो अदाभ्यम् । इति जपित्वा ।३। चित्रावमा खस्ति ते पारमशीयेति त्रिः ।। सं स्वमग्ने सूर्यस्य वर्चसागथाः सम्षीणां स्तुतेन सं प्रियेण धाम्ना समह- मायुषा सं वर्चसा प्रजया सं प्रियेण धान्ना में रायस्पोषण ग्मिषीयेत्युपविश्य ।५। अम्भ स्थाम्भो वा भनौय मह स्थ महो वो ·शासायनश्रौतसूत्रे। [२. १३. ४. भदौयोर्ज स्थानं वो भक्षीय रायस्योष स्थ रायस्थोषं वो भनीय ॥११॥ रेवती रमध्वमस्मिन्योनावस्मिल्लोके ऽस्मिन्गोष्ठे ऽस्मिन्क्षये ऽस्था- माशिव्यस्यां प्रतिष्ठायामिहैव स्थेतो मापगातेति गामभ्येति ।। संहितामि विश्वरूप्यूर्जा माविश गौपत्येनेत्यस्था ललाटमुपस्पृश्य ।। उप वान इति बचेनाने त्वं न इति च द्वैपदेन गार्हपत्यम् ।। दल एवदित एहि मुनृत एहौति गामभ्येति ।३। काम्या एत मथि का कामधरणमिति वत्मस्य ललाटमुपस्पृश्य ।४। सामानं स्वरणमिलि हवेनात्तरता ऽन्वाहार्यपचनम् ।। अन्तरेण गाईपत्याहवनौयौ माहित्र जपित्वाइवनौयमुपतिष्ठते ।। तत्सवितुर्वरेण्यं कदा चन स्तरौरमि परि ते दूलभ इति चिरेताम् ।७। सर्वेषु तु जुहन्महा- व्याहृतिभिस्तिस्वस्तिमः समिधो ऽभ्यादधात्यावनौये वैकहावी ।। देवस्तन्तुरस्य नु वा रभे माहं वड्यवच्छित्सीत्याइवनीयस्य दक्षिणतो ऽङ्गारानुपस्पृश्य ।। ततो ऽसि तन्तुरस्यनु मा संतनुहि प्रजया पशुभी रायस्योषेण सुप्रजास्वेन सुवीर्येण मानुषस्तन्तुरस्यनु मा रभख मा वं मावच्छित्या असाविति ज्येष्ठस्य पुत्रस्य नामाभिव्याहत्य यावन्तो वा भवन्ति ।१०। श्रात्मना जातपुत्रः ।११। सत्येनाव- भृथमभ्यवैन्यशु प्रतमित्याचम्य वाचं विसृजते ।१२। ॥१२॥ अथ प्रातः ।१। भूर्भुवः स्वः सुप्रजाः प्रजाभिर्भूयासं सुपोषः पोषैः सुवीरा वौरैरभयं ते ऽभयं नो अस्तु मनसा लोपतिष्ठे लोक- मुपैमि खश्चेत्याहवनीयम् ।२। अत्रैव तिष्ठन्नितरौ ।३। अभयं ते भयं नो अस्तु वाचा खोपतिष्ठे प्रजामुपैमि पशुंश्चेति गाईपत्यम् ।।

·२. १५. ३.] शासायनश्रौतसूत्रे। - 3* । अभयं ते ऽभयं ना अस्तु प्राणेन त्वापतिष्ठे व्यानमुपैन्यायुश्चेत्य न्याहार्य- पचनम्।५। अभयं वो ऽभयं नो अस्तु कामेन व उपतिष्ठे वित्तिमुपैमि भूतिं चेति सर्वान् ।६। समानं समित्प्रभृत्या व्रतस्य विसर्जनात् ।। अनेन वैव मायंप्रातः ।८। अनुपस्थानं वा प्रातः ।। ॥१३॥ प्रवत्स्यन्नग्नौन समौक्षते ऽभयं वो ऽभयं नो अस्विति ।। नर्य प्रजां मे पाहि मानुषान्मा भयात् पाहौति गाईपत्यम् ।२। अथर्य पितुं मे पाहि पियान्मा भयात् पाहीत्यन्वाहार्यपचनम् ।३। तमुत्तरेण गत्वा शंस्य पशून्मे पाहि देवामा भयात्याहौत्याहवनीया ।।। अन्नमन्नमिति चौणि पदान्यभ्युद्धृत्या' सकाशाद्वाग्यमनम्।। । अग्न्यु- पस्थानस्यानर्थलुप्तं प्रवमञ्जपेत् ।। याजमानं च पर्वणि ।। अनपेतं हि कारणम् ।। सन्धिवेलयोवाचम्य वाचं यत्वा पुनराचम्य महा- व्याहृतिभिर्विसर्ग: ।। चक्षुर्विषये ऽमौनां वाचं यच्छेत् ॥१४॥ प्रोव्यायन् ।१०। तथा चैव समीक्षणम् ।। आगन्म दृत्रहन्तममस्मभ्यं वसुवित्तमम् । अग्ने सम्रालभि द्युम्नमभि सह श्रा यच्छख ॥ शंस्य पहनो ऽजुगुपस्तान्मे पाह्येव दैवान्मा भयादजुगुपस्तस्मान्मा पाह्मवेत्याहवनौयम् ।। णापचयनं समिदाधानं च सर्वेषु । ३। अयमग्निः पुरीयो रयिमान् पुष्टिवर्धनः । अग्ने पुरौव्याभि द्युम्नमभि सह श्रा यच्छख ॥ 9 * Comm. अर्यत्येवमादिना मन्त्रेणान्याहार्यपचनमुपतिते । उत्तरेण स्थितः। तमिति यत्नादागत्याप्येवमेव । अर्थाद्दक्षिणेक्षमाणः । + संस्थेत्येवमादिना मन्त्रणाहवनौयमप० । दक्षिणाग्निमुक्तरेण गला- wwwana ·शासायनश्रौतसूत्रे । [२. १७.६. अथर्य पितुं मे ऽजुगुपस्तं मे पाह्येव पित्र्यान्मा भयादजुगुपस्तस्मान्मा पाह्येवेत्यवाहार्यपचनम् ।।। अयमग्निर्सहपतिगाईपत्यात्प्रजाया वसुवित्तमः । अग्ने ग्टहपते ऽभि द्युम्नमभि सह श्रा यच्छस्व ॥ नर्य प्रजां मे ऽजुगुपस्तां मे पायेव मानुषान्मा भयादजुगुपस्तस्मान्मा पाह्येवेति गाईपत्यम् ।। व्यवेतो ऽमोन्प्रवसति ।। तेन चैवा- त्सृज्यते ।७। ॥१५॥ वास्तोष्पतौयं ध्रौव्ये दशरात्रावरार्धे संप्रयातेषु ।। अग्निष्ठस्य दक्षिणे युक्त उपोह्य चौवरं वास्तोष्यते प्रतिजानौहौत्यनूच्य वास्तोष्यते शग्मयेति यजति ।२। हुते चानाहितं त्यजेत् । ३। ॥१६॥ समारोहयमाणो गाईपत्ये पाणी प्रतितप्य प्राणान्संमृशत्येहि मे प्राणानारोहेति ।। सकृत्सवमन्त्रेण दिईिस्तूष्णीम् ।२। अयं ते योनिरिति वारण प्रतितपति ।। सचमकन्मन्त्रेण दिईिस्तू- षणीम् ।।। एवमाहवनौयात् ।। नित्यतादन्यस्मिन् ।६। अनस्त- मिते च मन्यनम् ।। उपावरोह जातवेदः पुनस्वं देवेभ्या हव्यं वह नः प्रजानन् । श्रायुः प्रजां रविमस्मासु धेह्यरिटो दौदिहि नो दुरोणे ॥ इत्यात्मनो ऽरण्योरुपावरोह्म मन्थनम् ।८। लौकिके वा लौकिके वा ।९।॥१७॥ इति शाङ्खायनश्रौतसूत्रे द्वितीयो ऽध्यायः समाप्तः ।

·ओम्। मंस्थितायां पौर्णमास्यामिन्द्रायेष्टिविमृधे ।१। अमावास्याविकारः ।२। इन्द्र क्षत्रं मृगो न भीमः ।३। जुष्टो दमूना अग्ने शर्धेति विष्टकृतः ।४। अदितये ऽमावास्थायां संस्थितायाम् ।५। पौर्णमा- सौविकारः।। ये वैमृधस्य ते खिष्टकृतः।७। यावज्जीवं च।८। प्रयोग प्रान्तात् ।। ॥१॥ अनागते पर्वण्यामावास्ये प्रवत्ते ऽभ्युदितेष्टिः ।१। अग्नये दात्र इन्द्राय प्रदात्रे विष्णवे शिपिविष्टायति ।। निरुने जानस्तानेव विभजेत् ।३। अग्ने दादानो अग्ने वृहतः ।।। सहसा ते शता तू भर ।। अमावास्याविकारः ।। धनुश्च त्रीषु दक्षिणा ।७। काले चामावास्यम् ।८। नाभ्यावृत्तिः पिण्डपिढयज्ञस्यास्ति ।।॥२॥ अतौते पर्वण्यामावास्ये प्रत्ते ऽन्युट्रष्टेष्टिः ।१। अग्नये पथिकृत इन्द्राय वृचन्ने वैश्वानराय ।। वेत्था वेत्था हि वेध या देवानाम् ।। वाहत्याय सहदानुम् ।४। मृतावानं वैश्वानरमृतस्य ज्योतिषस्पतिम् । अजसं भानुमीमहे ॥ नाभिं यज्ञानाम् । । । श्रमावास्थाविकारः।।। दण्डोपानहं दक्षिणा ।७। संस्थितायां चामावास्थम् ।। नाभ्यावृत्तिः पिण्डपित्यज्ञ- स्थास्ति ।।॥३॥ अग्नये ऽमिमते ऽमावनावभ्युद्धते ।१। पथिकते ऽन्तरेण विहार 8 9 10 ·शासायनश्रौतसूत्र। * चक्रीवति वृत्ते नियतातिपत्तौ च ।। वीतये मिथःसंसृष्टेषु ।। विविच्ये ग्राम्येण ।४। संवाय प्रदाव्येन ।५। एचये क्रव्येण ।। अमुमते वैद्युतेन ।७। व्याधिलाये रुद्राय ।८। अध्वानं गमिष्यन् पूष्णो पथिकते ।। सार्वकामिक्यमये कामाय ।१०। व्रतपतये व्रत्यवेला प्रेोव्याव्रत्यं वा चरित्वा ।११। व्रतमते ऽश्रुकृत्वा ।१२। ग्टहदाहे क्षामवते ।१३। मरुड्यो यमौ प्रजातायाम् ।१४।॥४॥ अग्निमग्निं हवीमभिरग्निनामिः समिध्यते ।१। अग्न श्रा याहि वीतये यो अग्निं देववीतये ।२। कथा ना अमे विवसस्तामग्ने मानुषौः । ३॥ कुवित्म नो मा नो अस्मिन्महाधने ।४। अपस्वग्न उरी महान् ।५। कद्रुद्रायाण्याम ते ।। वयम् त्वा पथस्यते पथस्पथः ।। अग्निः परेषु धामसु कामा भूतस्य भव्यस्य । सम्रालेको वि राजति ॥ 9 अश्याम तम्।८ त्वमग्ने व्रतभृच्छुचिरग्ने देवा दहा वह । उप यजं इविश्वनः व्रतानि बिभ्रद्रतपा अदाभ्यो भवा नो दूतो अजरः सुवीरः । दधद्रत्नानि सुमृलोको अने गोपाय नो जीवसे जातवेदः।।। कृष्णा रजांसि पत्सुतस्त्वे वसूनि पुर्वणौक होतः । १० मरुतस्त्वेषसंदृश ा यात यमाविव । शुभ्रा हिरण्यखादयः ॥ वातत्विषो मरुतः श्रिये कमिति वा ।। ॥५॥ ज्ञातयो ऽसंविदाना बहुदेवतामिष्ठिं निर्वपेरन् ।। 10 । 12 14 ·३. ८.१४.] शासायनश्रौतसूत्रे। अग्निः प्रथमा वसुभिनी अव्यामोमा रुद्ररभि रक्षतु त्मना । इन्द्रो मरुद्भितथा कृणोत्वादित्यै। वरुणः शर्म यंमत् ॥ समग्निर्वसुभि। अव्यात्म सामा रुट्रियाभिस्तनूभिः । ममिन्द्रो रातव्यो मरुद्भिः समादित्यवरुणो विश्ववेदाः ।। संज्ञानमिति च जपेरन् । ३। ॥६॥ मित्रविन्दायाः ।१। पञ्चदश सामिधेनौः ।२। अग्निना रयिं गयस्फान इत्याज्यभागौ ।३। अग्निः मोमो वरुणो मित्र इन्द्रो वृहस्पतिः सविता यः सहस्री । पूषा नो गोभिरवमा सरखतौ त्वष्टा रूपाणि समनतु यज्ञैः ॥ त्वष्टा रूपाणि दधती सरस्वती पूषा भगं सविता मे ददातु । वृहस्पतिर्दददिन्द्रो बलं मे मित्रः क्षत्रं वरुण: सोमो अग्निः ।।४। नू नो राख सहस्रवदुत नो ब्रह्मनविष इति विष्टकृतः । ५ । सहस्र दक्षिणा । है । देवतानुपूर्यं पुरोनुवाक्यावन्निगमेषु । । याज्यावदा- देशे। । यथासंप्रेषितं वा ।। ॥७॥ फाल्गुन्यां पौर्णमास्यां प्रयोगोऽदौक्षितायनानाम्।। वसिष्ठयज्ञस्यामा- वास्थायां साकंप्रस्थाय्यस्य च । २। पञ्चदश वर्षाणि दाक्षायणयज्ञस्य । ३। संवत्मरंसंवत्सरं वा सर्वेषाम् ।४। न प्रयुञ्जानस्य नित्यौ दर्शपूर्णमासौ वर्तेते ॥५। दाक्षायणयज्ञस्य ।। पौर्णमासानि पूर्वद्युः ।७। अग्नी- षोमीयो वा ।८। श्राग्नेयः मानायं चन्द्र पौर्णमास्याम्।। अपरपक्षं दीक्षितव्रता ऽतिथिभ्यो ददाति ।१०। सत्यव्रतो वा ।११। अभ्यञ्जन- हताविकपल्पलितानि न वस्ते।१२। हविरुच्छिष्टाशनः ।१३। न मौहित्य प्राप्नुयात्।१४। सेमिं राजानं चन्द्रमसं भर्तयामौति मनसा ध्यायन भाति - ·शाझायनश्रौतसूत्रे। ।१५। आमावास्थानि पूर्वेद्युः ।१६। ऐन्द्रानो वा ।१७। श्राग्नेयो मैत्रा- वरुणौ च पयस्थामावास्थायाम् ।१८। ऋतेन या उत वां विक्षु ।१६। पुरा शंयोर्वाकादूर्ध्वं वानावाह्य वाजिना यजति ।.। उत्तमे प्रयाजे निगच्छन्ति यथार्थं च सूतवाके ।२१। वाजिनो देवा हवि- जीषयिष्यन्ते वर्धयिष्यन्ते महो ज्यायः करिष्यन्ते ।२२। शं नो भवन्तु वाजिना वाजेवाज इत्यूर्ध्वक्षुरनवानं यजति ।२३। वाजिनस्याग्ने वौहौत्यनुवषट्कारः ।२४। यजमानो ब्रह्मा होताध्वर्युराग्नौधश्च समुप- इय भक्षयन्ति ।२ ५। प्रथमो जघन्यश्च यजमानः ।२६। यन्ने रेतः प्रधावति यदा सिकं प्रजायते । राज्ञा सोमेन तद्वयममासु धारयामसि ।। वाजेो ऽमि वाजिनममि वाजेा मयि धेहौति भक्षमन्त्रः ॥२७॥ ॥८॥ इलादयस्य ।। आग्नेयः मरस्वत्यै च ।। अग्नीषोमीयः सेोपांयाजः मीनाव्यं चन्द्र पौर्णमास्याम् ।३। प्रतानि च दाक्षायणयाज्ञिकानि ।४। आग्नेयः सरखते च ।५। ऐन्द्रानो मैत्रावरुणौ च पयस्थामावास्थायाम् ६। ममानं वाजिनम् ।। ॥ ८ ॥ । मासेनियज्ञे ।१। उभयानि हवीधेकस्यामिष्टौ ।२। पौर्णमासानि पूर्वाणि ॥३॥ अर्चन्तस्वास्माकममे अध्वरमित्युत्तरस्याग्नेयस्य ।४। नामा- वास्यां यजते ।५। पिण्डपित्यज्ञं तु करोति ।६। न शौनकयजे माप्रस्थाये च विकारा हातुरस्ति ।। ॥ १० ॥ मासे नियजेन वमिष्ठयचो व्याख्यातः ॥१॥ पूर्वाणि वामावास्यानि ।। न पौर्णमासी यजते ।३। इति दर्शपूर्णमासायनानि ।8। काम्यानि।५। मिलोनाम ।६। आमेयामावैष्णवौ ।७। पौर्णमा- वाल जात ·३. १३. १६.] शासायनश्रौतसूत्रे। । मोविकारः ।८। सदा यजते ऽन्यत्र पर्वणः ।६। मुन्ययनमित्याचक्षते ।१०। श्राग्नेयैन्द्रो वैश्वदेवः ।११। अमावास्याविकारः ।१२। सदा यजते ऽन्यत्र पर्वणः ।१३। अदौक्षितः कृष्णाजिनं प्रतिमुञ्चते ।१४। तुरायणमित्याचक्षते ।१५। संवत्सरप्रयोगे च ।१६। ॥ ११ ॥ सौमौ श्यामाकेष्टिः ॥१॥ वैणुयवौ च ।२। ऐन्द्राग्न आग्मेन्द्रो वा वैश्वदेवो द्यावापृथिवीयश्च ब्रोहियवानाम् ।३। महदाज्यभागे ।४। इमं यज्ञं या ते धामानि दिवौति ।५। सौम्यस्य मधुपर्को दक्षिणा ।६। इयं वामस्य शुचिं नु ।७। श्रा घा ये सुकर्माण: सुरुचः ।। मही द्यौवीं पृथ्वी ।। वैश्वदेवद्यावापृथिवीयौ चोपांए ।१०। विराजौ खिष्टकृतः ।११। वत्मः प्रथमजो दक्षिणा ।१२। समानत- न्त्रा वा दर्शपूर्णमामाभ्याम् ।१३। दर्शपूर्णमासौ वा नवानाम् ।१४। अग्निहोत्रं वा यवाग्वा सायंप्रातः ।१५। अग्निहोत्रौं वा नवानाद- यित्वा तस्यै दुग्धेन सायंप्रातरग्निहोत्रं जुड्यात् ।१६। गार्हपत्ये वा स्थालीपाकं श्रपयित्वाग्रयणदेवताभ्यः खिष्टकचतुर्थीभ्यः स्वाहाकारे- णाहवनौये जुहुयात् । १७। ॥१२॥ फाल्गुन्यां पौर्णमास्यां प्रयोगश्चातुर्मास्यानाम् ।१। चैश्यां वा ।२। वैश्वानरौयपार्जन्येष्टिः पूर्वस्यां पौर्णमास्याम् ।३। पर्जन्याय यस्य व्रते 18। उत्तरस्यां वैश्वदेवम् ।५॥ आग्नेयः ।६। सौम्यमावित्रौ ।। सारखतपौष्णौ ।८। मरुद्भ्यः स्वतवयः ।८। वैश्वदेवी ।१०। द्यावा- पृथिवीयश्च ।११। हिरण्यपाणिमूतय उदौरय ।१२। पूषन्नव शुक्र ते ।१३इहे ह वः प्र चित्रम् ।१४। अग्निमन्थनीयाश्चामन्त्रषु हविःषु ।१५॥ पश्चादेदेवस्थायाग्नये मथ्यमानायेति संप्रेषितः ।१६। अभि वा ·शासायनश्रौतसूत्रे। ।१५। आमावास्यानि पूर्वद्युः ।१६। ऐन्द्रानो वा ।१७। श्राग्नेयो मैत्रा- वरुणौ च पयस्यामावास्यायाम् ।१८। ऋतेन या उत वां वितु ।१९। पुरा शंयोर्वाकादूचं वानावाह्य वाजिनो यजति ।२०। उत्तमे प्रयाजे निगच्छन्ति यथार्थं च सूतवाके ।२१। वाजिनो देवा इवि- जापयिष्यन्ते वर्धयिष्यन्ते महो ज्यायः करिष्यन्ते ।२२। शं नो भवन्तु वाजिनो वाजेवाज इत्यूर्ध्वक्षुरनवानं यजति ।२३। वाजिनस्याग्ने वौहोत्यनुवषट्कारः ।२४। यजमानो ब्रह्मा होताध्वर्युराग्नौधश्च समुप- इय भक्षयन्ति ।३ ५। प्रथमा जघन्यश्च यजमानः ॥२६॥ यन्मे रेतः प्र धावति यद्दा सिक्तं प्र जायते । राज्ञा सामेन तवयमस्मासु धारयामसि ।। वाजा ऽसि वाजिनमसि वाजेा मयि धेहौति भनमन्त्रः ॥२७॥८॥ दुलादधस्य ।१। आग्नेयः सरस्वत्यै च ।। अनीषोमीयः सेापांयाजः मांनाय्यं चैन्द्र पौर्णमास्याम् ।३। प्रतानि च दाक्षायणयाज्ञिकानि ।।। श्राग्नेयः सरखते च ।। ऐन्द्रानो मैत्रावरुणौ च पयस्यामावास्यायाम ६। समानं वाजिनम् ।७। ॥ ६ ॥ सार्वसेनियज्ञे ॥१। उभयानि इवीव्येकस्यामिष्टौ ।२। पौर्णमासानि पूर्वाणि ।३। अर्चन्तस्वास्माकमग्ने अध्वरमित्युत्तरस्याग्नेयस्य ।४। नामा- वास्यां यजते ।५। पिण्डपित्तयज्ञं तु करोति ।६। न शौनकयजे माकप्रस्थाव्ये च विकारो हातुरस्ति ।७। ॥ १० ॥ मार्वसेनियज्ञेन वसिष्ठयज्ञो व्याख्यातः ।१। पूर्वाणि वामावास्यानि ।। न पौर्णमासी यजते । ३। इति दर्शपूर्णमासायनानि ।।। काम्यानि।५। पाञ्चदश्यं च सामिधेनौनाम् ।६। श्राग्नेयानावैष्णवी ।। पौर्णमा- ।

·शासायनश्रौतसूत्रे। सोविकारः ।८। सदा यजते ऽन्यत्र पर्वणः ।। मुन्यय नमित्याचक्षते ।१०। आग्नेयेन्द्रो वैश्वदेवः ।११। अमावास्याविकारः ।१२। सदा यजते ऽन्यत्र पर्वणः ।१३। श्रदौक्षितः कृष्णाजिनं प्रतिमुञ्चते ।१४। तुरायणमित्याचक्षते ।१५। संवत्सरप्रयोगे च ।१६।॥ ११ ॥ सौमी श्यामाकेष्टिः ।१। वैणुयत्री च ।२। ऐन्द्राग्न आग्नेन्द्रो वा वैश्वदेवा द्यावापृथिवीयश्च ब्रीहियवानाम् ।३। सददाज्यभागे ।४। दमं यज्ञं या ते धामानि दिवौति ।५। सौम्यस्य मधुपर्को दक्षिणा ।६। दूयं वामस्य शचिं नु ।७। श्रा घा ये सुकर्माणः सुरुचः ।। मही द्यौरी पृथ्वी ।। वैश्वदेवद्यावापृथिवीयौ चोपांश ।१०। विराजौ खिष्टकृतः ।११। वत्मः प्रथमजो दक्षिणा ।१२। समानत- त्रा वा दर्शपूर्णमासाभ्याम् ।१ ३। दर्शपूर्णमासौ वा नवानाम् ।१४। अग्निहोत्रं वा यवाग्वा सायंप्रातः ।१५। अग्निहोत्रौं वा नवानाद- यित्वा तस्यै दुग्धेन सायंप्रातरग्निहोत्रं जुहुयात् ।१६। गार्हपत्ये वा स्थालीपाकं अपयित्वाग्रयणदेवताभ्यः विष्टकृच्चतुर्थीभ्यः स्वाहाकारे- णाहवनौये जुहुयात् ।१७। ॥१२॥ फाल्गुन्यां पौर्णमायां प्रयोगश्चातुर्मास्यानाम् ।१। चैयां वा ।। वैश्वानरौयपार्जन्येष्टिः पूर्वस्यां पौर्णमास्याम् ।३। पर्जन्याय यस्य व्रते 18। उत्तरस्यां वैश्वदेवम् ।। प्राग्नेयः ।६। सौम्य सावित्रौ ।। सारखतपौष्णौ ।। मरुद्भ्यः स्वतवद्ध्यः ।।। वैश्वदेवी ।१०। द्यावा- पृथिवीयश्च ।११। हिरण्यपाणिमूतय उदौरय ।१२। पूषन्तव शुक्र ते ।१३। इहेह वः प्र चित्रम् ।१४। अग्निमन्थनीयाश्चामन्त्रषु हविःषु ।१५। पश्चादेरवस्थायाग्नये मथ्यमानायेति संप्रेषितः ।१६। अभि वा ·शासायनश्रौतसूत्रे। [३. १४. 20 23 प्रया 27 28 29 31 35 40 देव सवितः । मही द्यौः । वामग्ने पुष्करादिति च तिस्रः । उत ब्रुवन्तु जन्तव इति जाताय । श्रा यं हस्ते न खादिनमिति हस्तेन धार्यमाणाय 1 उत्तरे प्रतियमाणाय अग्निनाग्निः समिध्यते । पुरा वं ह्यग्ने अग्निना 24 तं मर्जयन्तेत्यग्निमन्थनीयाः ।१७। नव च जीष प्रयाजाः ।१८। चतुर्थोत्तमावन्तरेण चत्वारः । १४ । दुरो अग्न वाजि अाज्यस्य व्यन्तु । उषासानता अन भाज्यस्य वीताम् ३० दैव्या वौह होतारा अग्न आज्यस्य वौताम् । तिखो देवीरन अाज्यस्य व्यन्तु ।३०। सद्दन्तावाज्यभागौ । ३२ । सावित्रद्यावापृथिवौयौ चोपांश। ३३ । विराजौ खिष्टकृतः । ३३ । वत्सः प्रथमजा दक्षिणा । ३४ । नवानुयाजाः ।२५। प्रथम द्वितीयौ तु घलन्तरेण ।३६ । देवीारो वसुवने वाजे वसुधेयस्य व्यन्तु । देवी उषासानना वसुवने वसुधेयस्य वौताम् । देवी जेाष्ट्री वसुवने वसुधेयस्य वीताम् । देवौ ऊजीहुती वसुवने मांनाः वसुधेयस्य वीताम् । देवा दैव्या हातारा वसुवने वसुधेयस्य बीताम् आग्नेयः । देवीस्तिस्त्रस्तिस्रो देवौर्वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु । ३७। समानं ।६। समानाजिनम् । २२ । संस्थितायां पौर्णमासम् । ३९ । मांसानशनं ब्रह्मचर्य सार्व प्राङधः शेत ऋतुकाले वा जायामुपेयात्सत्यवदनं चान्तरालव्रतानि पूर्वा ३। ॥१३॥ श्राषायां वरुणप्रघासाः फालानौप्रयोगस्य ।१। चैत्रौप्रयोगस्य अव- साक णायाम् ।२। पौष्णान्तानि वैश्वदेविकानि ।३। ऐन्द्रानो वारुणी मावर पयस्था मारुती कायश्च ।४। दूमं मे वरुण तत्त्वा यामि । ५। मरुता न पो यद्ध यूयमस्मान् ।६। हिरण्यगी यः प्राणत इति ।७। श्रावनी- याचाग्री प्रणयन्ति ।८। प्र देवं देव्येति तिसृणामासोनः प्रथमाम् ।। दूला । वाह पाश ·३. २५. १५.] माझायनश्रौतसूत्रे। । उत्तरे अनुसंयन्। १ ० दुलायाखेति साद्यमानयोरिथ्मयोः।११। अग्ने विश्वेभिः खनौक सौद हातनि होता त्वं दूतः।१२।इत्यग्निप्रणयनीयाः ।१३। यत्र चासोनः प्रयमामन्वोचत्तस्थित्वोत्सृज्यते।१४। उत्तर- स्यां वेदौ होलकर्म ।१५। उपांश कायः ।१६। गोमिथुनौ दक्षिणा ।१७। अध्वर्यार्वेदं स्तृणाति ।१८। वारुण्या निष्काषणावस्थमवैति यथा सेमे ।१९। उलं हि राजा शातं ते ।२०। समानमन्यवैश्वदेवेन ।२१। ॥१४॥ कार्त्तिक्यां साकमेधाः फाल्गुनौप्रयोगस्य ।१। श्राग्रहायण्णां चैत्रौप्र- योगस्य ।२। अग्नये ऽनौकरते पूर्वस्यां पौर्णमा शामिष्टिः पूर्वाह्ने ।३। अनौकषो ऽर्दयाग्ने विश्वाभिरूतिभिः । रयिं नो देहि जीवसे ॥ सैनानीकेन।।४। मध्यन्दिने मरुद्भ्यः सांतपनेभ्यः । । । सांतपना यो ने मरुतः । । सायं मरुद्भ्यो ग्रहमेधेभ्यः । ॐ। अमिना रयिं गयस्फान इत्याज्यभागौ। । ग्टइमेधाम आ गत प्र बुध्या वः।। त्वां चित्रश्रव- स्तम यदाहिष्ठमिति खिष्टकृतः ।। न निगदमाह ।। न मामिधेनौरवाह । १२ । आज्यभागप्रमतीज्येलान्ता ।१३। तस्य निष्काषं प्रातः पूर्णव्यं हुवेष्टिं मरुङ्ग्यः क्रौलिभ्यः ।१४। क्रीलंक: पर्वतश्चित्। १५ । महाइविषि । १६ । ऐन्द्रानान्तानि वारुणप्रघासि- कानि ।१७। माहेन्द्रो वैश्वकर्मणश्च । १८ । वाचस्पतिं या ते धामानि परमाणोति । १८ । उपांश वैश्वकर्मणः । ३। एकश्चाग्निः प्रणीयते ।२१ । ऋषभो दक्षिणा । २२। न वाजिनं नावभ्यो भवति । २३ । समानमयदरुणप्रघासैः ।। 10॥ 5 10 11 12 13 -- 18 19 22 23 ।

·शासायनश्रौतसूत्र। (३. १०.३. प्रया इय वाजे अपराले पिच्या त्रिहविरिष्टिः ।१। सोमाय पिढमते पितृभ्यो वा सोमवयः पित्रभ्यो बहिषड्यः पिलभ्यो ऽग्निप्वात्तेभ्यः ।२। अग्निश्च कव्यवाहनः खिटकद्भवति ।३। त्वं सेाम प्र चिकितः सेामा धेनु त्वं पुरा सेाम पिदभिरिति सोमस्य पित्तमतः ।४। उदौरतामगिरसो ये नः जोष पूर्व इति सोमवताम् ।५। उपहता आई पिढबहिषद इति बर्हिषदाम् ।६। अव सृज ये चेहाग्निवात्ता इत्यग्निव्वात्तानाम् ।७। वारि वौह एकैका याज्या देवे पूर्वे पुरानुवाक्ये ।८। असंतते नानाप्रणवे।६। ये ताबघुस्लमग्न ईलित इत्यनेः कव्यवाहनस्य ।१०। प्राचौनापवीत्येता देवता यजति ।११। निगमस्थानेषु चानुवर्तयति ।१२। पिटमन्न परिहाय्य ।१३। यज्ञोपवौतीति जावकर्णाः ।१४। संप्रेषेषु खधाशब्दे क्रियमाणे ये स्वधामहे स्वधा नम इति येयजामहवषट्कारयोः स्थाने ।१५।दक्षिणान्वाहार्यपचनात्परिश्रिते चरन्ति।। ६।अग्रेण वेदिं दक्षिण तिष्ठति ।१७। न च बहिराकामति।१८। उत्मी जपानाम् ।१८। मांना कर्माणि वृष्णौं जपमन्त्राणि ।२०। उपसदि चेत्याचार्याः ॥२१॥ आग्नेयः ।६। समान कर्म तु न्यायः ।२२। उशन्तस्त्लेत्येकां सामिधेनौं त्रिरनूच्य नार्षय- माह ।२३। अपबर्हिषः प्रयाजानिष्टा नो अग्ने सुचेतुना त्वं साम पूर्वा महे भगमिति जीवनवन्तावाज्यभागौ ।२४। उपहयेलां न प्राश्नन्ति १२ ५। अवघ्राय भागान्प्रास्यन्ति ।२६। पिटभ्यो दत्ते ।२७। ॥१६॥ अया विष्ठा जनयन्कर्वराणि म हि घृणिरुरुर्वराय गातुः । सार्व स प्रत्युदै थरुणं मध्वो अयं खां यत्त तन्वामेरयत ।। न4 दूति जपन्त उत्तरेणान्याहार्यपचनं गत्वा ।। सुसंदृशं त्वा वय- मक्षन्नमौमदन्तोपो षु ण्टणुहोत्याहवनीयमुपस्थाय ।२। मनो न्वा पाच साव वाम साव ·३.१८. १६] शासायनश्रौतसूत्रे। हुवामह इति चेन दक्षिणग्निम् ।३। श्रा म एतु मनः पुनरिति ब्रूयुः।४। अग्निं तं मन्य इति टचेनाने त्वं न इति च द्वैपदेन गाई- पत्यम् ।५। तच्चक्षुरित्यादित्यमुपस्थाय ।६। अपबर्हिषावनयाजाविष्टा 1७। न मुक्तवाके यजमानस्य नाम ग्रहाति ।। शंय्वन्ता च ।। त्र्यम्बकान्संस्थाप्य मैत्रश्चरुः ।१०। अदितये वा ।११। मित्रस्य चर्ष- शोधतो महाँ श्रादित्यः ।१२। संस्थितायां पौर्णमासम् ।१३।॥१७॥ शनासौर्ये ।। पौष्णान्तानि वैश्वदेविकानि ।२। नामौर्या वायव्यं पयः सौर्यश्च ।३। नासौराविमां नं नः फालाः ।४। तव वाय- वृतस्पते ऽध्वर्यवश्वश्वांसः ।५। तरणिविश्वदर्शता दिवो रुका इति ।। पांशु गोर्यः ।७। अश्वः श्वेता दक्षिणा ।। गौर्वा ।। सौरं वा बादशा गम्।१०। न वाजिनम् ।११। समानमन्यवैश्वदेवेन ।१२। पौर्णम वमथ्यमाने ।१३॥ इन्द्रश्च नः हुनासौराविमं यज्ञं मिमिक्षताम् । गर्भान्धत्तं वस्तये ॥ ययोरिदं विश्वं] भुवनमा विवेश ययोरानन्दो निहितो महश्च । एनासौराहतुभिः संविदाना इन्द्रवन्ता हविरिदं जुषेथाम्।।१४। इन्द्राय शुनासोराय सुचा जहुतना हविः । जुषतां प्रति मेधिरः ॥ प्र हव्यानि घृतवन्यस्मै हर्यश्वाय भरता सजोषाः । इन्द्र ऋभुभिर्ब्रह्मणा संविदानः शनासीरी हविरिदं जुषस्ख ॥ । १५ । शुनं हुवेमाश्वायन्तः । १६ । साकमेधैरिष्ट्रान्वक्षं नासीर्यम् । १७। माध्यां वा पौर्णमास्याम् । १८। सोमेनोत्सर्गः पशनेष्ट्या वा।। 15 16 । । 27 ·গ্লালগীন। पञ्च वर्षेषु पूर्वेयुः नासौर्यमपरेधुर्वैश्वदेवम् । ३३ । ॥ १८ ॥ विध्यपराधे प्रायश्चित्तम् ।। अर्थलोपे प्रतिनिधिः ।२। भूर्भुवः स्वः व खाहा। पु म । AL वा व दल স্থায় স্থল হিসু মলিল স্বষি। अयामा मनसा तो ऽया: सन्हव्यमहिथे। अया नः कृणुहि भेषजं । स्वाहा ॥ इति प्रायश्चित्ताहुतौ सर्वेषु दोषेषु ।३। श्राहवनीयः सर्वातीनाम्।४। जुद्धश्च पात्रम् ॥५॥ चतुर्महोतं प्रायश्चित्तेषु । ६। अनन्तरं दोषापाथ- श्चित्तं न ह्यनिहते दोषे प्रवृत्तिरुत्तर ज्यास्ति।७। प्रत्यक्षविहितं चैकेषु दोषेषु प्रायश्चित्तं तत्रोभे कुर्थासर्वप्रायश्चित्तं चाधिकारिकं च ।। अनुद्धृतं चेदाहवनीयमभ्यस्तभियाइहुविदा ब्राह्मणेनोद्धरणं । जातरूपं च कुशे प्रवयाग्रतो हरन्ति । रजतमन्युदिते । वरो दक्षिणा ! । अाहवनौये ऽनुगते गाईपत्याद्धरणमाये चेष्टिज्योतिमते ।१०। उदग्ने शुचयो वि ज्योनिषा ।११। गाईपत्ये ऽनुगते पूर्वमध्यवसाया- हवनीयमन्यं प्रणीय जुहुयात् ।१२। समारोह्य बोदड्दवस्येत् ।१३। उभयोरनुगतयोगाईपन्योल्मुकादुत्तरारण्या मन्थनम् ।१४। उल्मुके ऽविद्यमाने ऽरणो भाना संपण्यामये च तपखते जनहते पावकवत दूष्टिः।१५ श्रा याहि तपसा जनेव्याने पावको अर्चिषा ! उपेमां सुष्टुतिं मम ॥ श्रा नो याहि तपमा जनेचाग्ने पावक दौद्यत् । इव्या देवेषु नो दधत् ॥ ॥१६। श्राग्नेर एवा पार ITC 16 वि 17 ·३. २०.१४.] शासायनश्रौतसूत्रे। इत्यभ्युदितयोस्वभ्यत्तमितयोवान्येन वा नष्टयोः कारणेनाग्न्याधेये- नोत्यादयेत् । १७। ॥१८॥ उपस्सृष्टा चेदग्निहोत्री वाग्येत सयवसादिति यवम मुष्टिं प्रयच्छेत् ।। उपविशेचेत् । यस्मानीषा निषौदसि ततो नो अभयं कृधि । प्रजाभ्यः सर्वाभ्यो मुल नमो रुद्राय मौल्हुषे ॥ इत्यादण्डेनोत्थाप्य उदस्थाद्देव्यदितिरायुर्वज्ञपतावधात् । इन्द्राय कृण्वती भागं मित्राय वरुणाय च ॥ इत्यनुमन्त्रयेत ।२। देव्याय वा दद्यात् ।। हविषि स्कन्ने ऽच्छायं वो ययोरोजमा स्कभिता रजांसि वौर्येभिर्वीरतमा शविष्ठा। या पत्येते अप्रतीता सहाभिर्विष्णू अगन्वरूण पूर्वव्हतौ ॥ इत्यनिरुपनिनीयास्कानधित प्राजनि । दिवं देवांस्तृतीयं यज्ञो ऽगा- त्ततो मा द्रविणमष्टन्तरिक्षं पिर्टस्तृतौयं यज्ञो ऽगात्ततो मा द्रवि- णमटु पृथिवौं मनुष्यांस्तृतीयं यज्ञो ऽगात्तता मा द्रविणमष्ठित्यनु- मन्त्रयेत ।४। यद्राह्मणे जुगुप्मुर्न भक्षयेदेतदुष्टस्य लक्षणम् ।। तस्थापः प्रतिपत् ।६। शेषे विद्यमाने तेन समापनम् ।७। शेषाभावे ऽन्यदुत्यादयेत् ।८। तस्मिन्द्रव्ये ऽविद्यमाने यत्सामान्यतमं मन्येत तत्प्रतिनिदध्यात् ।। एष प्रतिनिधौनां धर्मः ।१०। अविकारश्च शब्दानाम् ।११। अप्रत्तदैवते दुष्टे नावृत्तिरस्ति हौत्रस्थान्यहविः संस्कृत्य प्रयच्छेद्देवतायै ।१२। नावृत्तिः प्रत्तदोषे ऽस्ति लुप्यते विष्टकदिलं भक्षाश्च ।१३। आज्येन परम् ।१४। अन्यासु देवता- ·शाचायनश्रौतसूत्रे। पञ्च वर्षेषु पूर्वयुः शनासौर्यमयरेखुर्वैश्वदेवम् ।३३। ॥१८॥ विध्यपराधे प्रायश्चित्तम् ।। अर्थलोपे प्रतिनिधिः ।२। भूर्भुवः स्वः व खाहा । पु प्र वा " ह वा अयाशाग्ने ऽस्यन भिशस्तिश्च सत्यमित्त्वमया असि । अथामा मनसा कृतो ऽयाः सन्हव्यमूहिये। अया नः कृणुहि भेषजं । स्वाहा ॥ इति प्रायश्चित्ताहुतौ सर्वेषु दोषेषु । ३। श्राइवनीयः सर्वातीनाम्।४। जुहश्च पात्रम् । ५। चतुर्टहीतं प्रायश्चित्तेषु ।६। अनन्तरं दोषात्याय- श्चित्तं न ह्यनिहते दोषे प्रवृत्तिरुत्तर स्यास्ति ।७। प्रत्यक्षविहितं चैकेषु दोषेषु प्रायश्चित्तं तत्रोभे कुर्यात्सर्वप्रायश्चित्तं चाधिकारिकं च ।। अनुद्धृतं चेदाइवनौयमभ्यस्तमिथाइडविदा ब्राह्मणेनोद्धरणं । जातरूपं च कुशे प्रबध्याग्रतो हरन्ति । रजतमभ्युदिते । वरो दक्षिणा ।। आहवनौये ऽनुगते गार्हपत्यादुद्धरणमनये चेष्टिोतिभते ।१०। उदग्ने शुचयो वि ज्योतिषा ।११। गाईपत्ये ऽनुगते पूर्वमध्यवसाया- हवनीयमन्यं प्रणीय जुहुयात् ।१२। समारोह्य बोदड्दवस्येत् ।१३। उभयोरनुगतयोगाईपत्योल्मुकाटुनरारण्या मन्थनम् ।१४। उल्मुके विद्यमाने ऽरणौ भस्मना संस्पृश्याग्नये च तपखते जनइते पावकवत दृष्टिः ।१५॥ श्रा याहि तपसा जनेवाग्ने पावको अर्चिषा । उपेमां सुटुतिं मम ॥ श्रा नो याहि तपमा जनेवाग्ने पावक दौद्यत् । इव्या देवेषु नो दधत् ॥ १६ । श्रामे मा पवा वार वाव a. 16 17 ·३, २०.१४.] प्राक्षायनश्रौतसूत्रे। इत्यभ्युदितयोस्त्रभ्यत्तमितयोवान्येन वा नष्टयोः कारणेनान्याधेये- नोत्यादयेत् । १७। ॥१६॥ उपसृष्टा चेदग्निहोत्री वाग्येत वयवसादिति यवम मुष्टिं प्रयच्छेत् ।। उपविशेञ्चेत् । यस्मानौषा निषौदसि ततो नो अभयं कृधि । प्रजाभ्यः सर्वाभ्यो मृल नमो रुद्राय मौल्हुषे ॥ इत्या दण्डेनोत्थाप्य उदस्थाद्देव्यदितिरायुर्यज्ञपतावधात् । इन्द्राय कृण्वती भागं मित्राय वरुणाय च ॥ इत्यनुमन्त्रयेत ।२। देव्याय वा दद्यात् ।। इविषि स्कन्ने ऽच्छायं वो ययोराजसा स्कभिता रजांसि वौर्येभिवारतमा शविष्ठा। या पत्येते अप्रतीता सहाभिर्विष्ण अगन्वरूणा पूर्वहतौ ।। इत्यद्भिरूपनिनीयाएकानधित प्राजनि। दिवं देवांस्तृतीयं यज्ञो ऽगा- ततो मा द्रविणमन्तरिक्षं पिर्टस्तृतीयं यज्ञो ऽगात्ततो मा द्रवि- णमटु पृथिवौं मनुथ्यांस्तृतीयं यज्ञो ऽगात्तता मा द्रविणमष्ट्रित्यजु- मन्त्रयेत ।४। यद्राह्मण जुगुपार्न भक्षयेदेतदुष्टस्य लक्षणम् ।। तस्थापः प्रतिपत् ।६। शेथे विद्यमाने तेन समापनम् ।७। शेषाभावे ऽन्यदुत्पादयेत् ।८। तस्मिन्द्रव्ये ऽविद्यमाने यत्सामान्यतमं मन्येत तत्प्रतिनिदध्यात् ।। एष प्रतिनिधीनां धर्मः ।१०। अविकारश्च शब्दानाम् ।११। अप्रत्तदैवते दुष्टे नावृत्तिरस्ति हौत्रस्यान्यद्धविः संस्कृत्य प्रयच्छेद्देवतायै ।१२। नावृत्तिः प्रत्तदोषे ऽस्ति लुप्यते स्विष्टकृदिलं भताश्च ।१३। आज्येन परम् ।१४। अन्यासु देवता- ·३१ शासायनश्रौतसूत्रे। ३. २१.१२. च "र स्विष्टासु दुष्टेन वा शेषवति तन्त्र प्रदानमावर्तते ।१५। सर्वेष्टिर प्रेधे । १६। कृतस्थानावृत्तिर्गुणलोपे संनिपातप्रधानत्वात् ।१७। मन्त्रं नानु- जपेत् ।१८। अनुजपेदिति जावकर्यः ।१६। अन्याभ्यो टहोते ऽन्यासु वावाहितासु चोदिताभ्यः प्रयच्छेदाज्येनावाहिता यजेत् २०॥२०॥ इष्टिपाबन्धेषु सामे च प्रायश्चित्तं ब्रह्मा जुहोति ।१। ऋग्वेदे चेद्दोषः स्थाडूः स्वाहेति गाईपत्ये ।२। यजुर्वेद वेड्डवः स्वाहेत्यन्चा- हार्यपचने ।३। आम त्वामौत्रीये ।४। सामवेदे चेत्स्वः वाहेत्याह- वनौये ।५। भूर्भुवः स्वः वाहेत्यज्ञायमाने दोषे ।६। अनुपस्थाय प्रसर्गे प्रतिदिशमुपस्थानम् ।७। उपस्थायाप्रसर्गे यथा प्रोग्य ।। समारोह्यामसर्गे मन्थनम् ।। नारयोरस्त्युपस्थानम् ।१०। नाडोमे- नानिज्यया वानौनुत्सृजेत् ।११। प्रायश्चित्तं तु कृत्वातीतानि कर्माणि प्रतिनिदध्यात्प्रतिनिदध्यात् ।१२। ॥२१॥ इति शाङ्खायनश्रौतसूत्रे हतीयो ऽध्यायः समाप्तः । + .

·आम्॥ पनीयजमानौ व्रत्यम् ।। अनौयातां प्राग्वत्मापाकरणात् ।। यदन्य- मांसलवणमिथुनभाषेभ्यो येन च द्रव्येण यक्ष्यमाणः स्यात् ।३। ॥१॥ अग्नीनन्वादधातौष्टिपबन्धेषु पूर्वेयुः ॥१। श्राहवनौये महाव्याह- त्योत्तमया ।२। प्रथमया गाईपत्ये ।३। दक्षिणाग्नौ मध्यमया ।४। देवे च वृष्णीम् ।५। प्राइवनौये दशमी समस्ताभिः ।६। महाव्याहृ- तीनां वा स्थाने चतस्त्रो विव्यस्थानुपूर्येण ।७। उपस्थानं च शेषेण । ८। अप नः शोशाचदधमिति सप्ताग्ने नय यला हृदा त्वं नो अग्ने श्रधरादिति वा दशभिः ।। प्राग्नये वाचमिमं स्तोममिति चोपस्थान सूक्ताभ्याम् ।१०। वृष्णी प्रागहीयम् ।११। महाव्याहृतिभिः पैङ्ग्यम् ।१२। कौषीतकं विहव्येन ।१३। आरुणमुत्तमम् ।१४। ॥२॥ पिण्डपिढयज्ञो ऽपराहे ऽमावास्यायाम् ।१ । दक्षिणाग्नेः पुरस्ताच्छूप स्थालौं स्यं पात्रौमुलूखलमुसले च संसाद्य ।। गाईपत्यस्य पश्चा- द्दक्षिणायेषु कुशेषु स्फ्य निधाय ।३। उपरिटाद्रोहीन्पाच्याम् ।४। पुरस्ताच्छूर्वं स्थालोम् ।५। प्राच्य सव्यं जानु नीचा मुष्टिना नौहीन् ग्टह्णाति पिढन्ध्यायन् ।६। यथाधोबिलाश्टतः स स्यात्यन्या सकृत्फ- लोकतान्दक्षिणानौ अपयित्वा भिधार्य प्रत्यञ्चमुद्दास्य प्रत्यञ्चमुद्दास्यावसवि परि- समुह्य परिस्तौर्य पर्युच्या दक्षिणं जान्याच्या यज्ञोपवीतो प्राङा- सौनो मेक्षणेन जुहोति। । * ॥३॥ * Comm. पन्या सकृत्फलोकतानित्यारभ्य जुहोतीत्यन्नं सूचं तथापि याप्रत्य- 14 यान्तानि खण्डशा व्याख्यायन्ते ।

·३६ शासायनश्रौतसूत्रे। [४.५.१५. জন प्रसर्ग । श्रनये कव्यवाहनाय खाहा सोमाय पिटमते वाहा यमायाङ्गिरखते खिष्टासु पिटमते स्वाहेति ।१। मेक्षणमनुप्रहृत्य दक्षिणा दक्षिणानेरपहता असुरा रक्षांसि वेदिषद इति स्म्येनोन्मृज्योभ्युच्च ये रूपाणि प्रतिमुञ्चमाना असुराः सन्तः खधया चरन्ति । उन्यासु परापुरो निपुरो ये भरन्यग्निष्टाँपोकात्म णुदात्यस्मात् ॥ ।२।। इत्युल्सुकमुन्मृष्टस्य दक्षिणार्धे निधाय मूले कुशान्सकानूनानुन्मृष्टे इटिपा निधाामाववनेनिच्च ये च वामवान्विति पितुर्नामादिश्य कुशे वयो चेद्दोषः निषिञ्चत्यवाचीनपाणिना ।। एवं दक्षिणतः पितामहस्य । ३ । प्रपि- हार्यपच तामहस्य च।।। असावेतत्ते ये च त्वामवान्विति पिण्डान्यथावनेजिन वनौय निधाय।। उभावकस्मिन्पितभेदे । है। न जौवपितुरस्ति । । न जीवान्तहिताय । ६। येभ्यो वा पिता तेभ्यः पुत्रः। । होमान्तं वा ।अत्र पितरो मादयध्वं यथाभागं पितर आवृषायध्वमिति ।१९। नानिज्य उदअर्यावृत्य । १२ । त्रिरा तमनादामित्वा । १६ । अमौमदन्त पितरो प्रतिनिदा यथाभागमवीटषतेति प्रतिपर्यावत्य । १४ । तथैवावनेज्य । १५॥ ॥४॥ नमो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः शोषाय । नमो वः पितरो घोराय नमो वः पितरो रमाय । नमो वः पितरो बलाय नमो वः पितरो मृत्यवे । नमो वः पितरो मन्यवे नमो वः पितरः खधाचे। नमो वः पितरः पितरो नमो वः । ये ऽत्र पितरः पितरः स्य यूयं तेषां श्रेष्ठा भूयास्य। य इह पितरो मनुव्या वयं तेषां श्रेष्ठा भूयास्म। या अत्र पितरः स्वधा युश्माकं सा। य इह पितर 13 14 । 19 । * Comm. मेक्षणमनुप्रहृत्य । इत्यारभ्यावाचौनपाणिति सूत्रान्तः । खण्डशस्त पाण्यायन्ते वान्नानि प्रतिपशिलाघवार्थम् ।

·8.७.२.] शासायनश्रौतसूत्रे। ३ एधतुरस्माकं म। ग्टहान्नः पितरो दत्तेति ।१। एतद्दः पितरो वासो वध्वं पितर इति त्रीणि सूत्राण्युपन्यख ।२। ऊर्ज वहन्तीरमृतं घृतं पयः कौलालं परिसुतम् । खधा स्थ तर्पयत नः पितृनित्युदकशेष निनीय ।३। अवनाय पिण्डान् ।४। अवधाय प्राश्नीयात् ।५। ब्राह्म- णाय वा दद्यात् ।६। अपो वान्यवहरेत् ।७। मध्यमपिण्डं पनी पुत्रकामा प्रानीयात् । श्रा धत्त पितरो गर्भ कुमारं पुष्करस्त्रजम् । यथेह पुरुषो ऽसत्॥ इति ।। उल्मुकमग्नौ कृत्वा ।। सकदाच्छिन्नाननुप्रहृत्य ।१०। अग्निहोत्रं यवाग्वैव सायंप्रातः ।११। स्वयंहोमश्च पर्वणि ।१२। एतेनैव धर्मणानाहिताः पिण्ड पिवयज्ञः क्रियेत । १३ । ॥५॥ दक्षिणतोन्यायं ब्रह्मकर्म ।। पश्चात्त प्रियायाम्।२ ! यजमान- निमित्तो विपर्ययः ।३। अनेण यजमानमासनम् ।४। समानं होत्रा तणनिरसनम् । ५। तयोपवेशनम् ।६। कर्मादौ देशपृथके च ॥७॥ प्रागग्रता विकारः ।। रहस्पतिर्ब्रह्मा स यज्ञं पातु स यज्ञपति स मां पातु वृहस्पतिर्दैवो ब्रह्माहं मानुषो भूर्भुवः स्वरोशमित्युपविश्य ।। साक्ष्यं च सर्वकर्मणाम् ।१०। मन्त्रवत्सु वाज्यमनम् ।११। सर्वासु गतिषु यथा व्रजन्त्यन्यथा ततः प्रत्यायन्ति ।१२। अनुसमेत्यनौ प्रणयमाने ।१३। सहेलेनोपवेशनम् ।१४। अश्वो ब्रह्मणो उन्याधेये ।१५। सर्वेषां वा ।१६। कर्मप्रभवायामन्त्रित ओमित्युक्त्वा यथाकर्म प्रसौति ।१७। ॥६॥ प्रणीताकाले वाग्यमनम् ।। इविष्कृता विसर्गः ॥२। इष्टे च खिय- ·३० গাজ্জালীনকুল। ३६ सि १ S द कृत्यानुयाजप्रसवेन विसर्गः ॥३। मित्रस्य त्वा चक्षुषा प्रतीक्ष इति प्राशित्रं प्रतीक्ष्य ।४। देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विना हुभ्यां पूष्णो इस्ताभ्यां प्रतिग्टहामीति प्रतिग्टह्य ।। पृथिव्यास्त्वा नाभौ सादया- म्यदित्या उपस्थ इति माग्दण्डं स्थण्डिले निधाय ।६। उपकनिष्ठि- कयामुछेन च प्राशित्रं ग्टहीत्वा ।७। अग्नेष्वास्येन प्रानामौति प्राण्या- संखादन् ।८। शान्तिरमोत्याचम्य ।। प्राणान्संम्हशति ।१०। प्राणपा अमि प्राणं मे पाहोति नासिके मुखं च ।११। चक्षुष्या असि चक्षुर्मे पाहीति चक्षुषो।१२। श्रोत्रया असि श्रोत्रं मे पाहीति श्रोत्रे॥१३॥ इन्द्रस्य त्वा जठरे सादयामोति नाभिम् ।१४। का उदात्कस्मा अदात्कामो ऽदात्कामायादात् । कामा दाता कामः प्रतिग्रहौता कामैतत्त इत्यवाहार्य प्रतिग्टह्य ।१५। ब्रह्मन्प्रस्थास्थामौत्युक्तः ।१६। देव सवितरेतं ते यज्ञं प्राइटहस्पतये ब्रह्मणे तेन यज्ञमव तेन यज्ञपतिं तेन मामव देवेन सवित्रा प्रसृत इति जपित्वों प्रतिष्ठेति प्रसौति ।१७। प्रणीतासु विमुक्तामृत्सर्जनं ब्रह्मणः ।१८। प्राशनं ब्रह्माभागस्य ।१६। ॥७॥ श्रदब्धेन वा चक्षुषावपश्यामि रायस्योषाय सुप्रजास्वाय सुवौर्या- याग्नेणिवासि सुहर्देवेभ्यो धान्नेधान्ने मे भव यजुषेयजुष इत्याज्य- मवेक्षते पत्नी ।। तेजा ऽमि क्रमस्थमृतमसि वैश्वदेवमसोत्यासन्नं वेदौ यजमानः ।२। ध्रुवा असदन्नृतस्य योनौ सुकृतस्य लोके ता विष्णो पाहि पाहि यज्ञं पाहि यज्ञपतिभित्यासन्नानि इवौंव्यभि- मृश्य । * पाहि मां यज्ञन्यमित्यात्मानम् । वृष्टिरमि पानानं मे * See the following annotation, ·8. ६. ७.] शासायनश्रौतसूत्र। ३४ । 7 -- सश्च विद्यासि विद्य मे पाभानमित्याचम्य अग्ने बतपते व्रत चरिष्यामि तच्छकेयं तन्मे राध्यताम् । इदमहमनृतात्मत्यमुपैमोत्या- वनौये समिधमाधाय वाचं यच्छति * ।। अग्ने वायो विद्यु- चन्द्रमः सलोकतां वो ऽशीयेति ध्यायात् । ४। यत्कामो वा स्यात् १५ । अनुपदस्थमन्नाद्यमानवानौत्याकाशं समुद्रं वा ।। ॥८॥ मयौदमिन्द्र इन्द्रियं दधालमान्रायो मघवानः सचन्ताम् । अस्माकं सन्वाशिषः सत्या नः सन्वाशिषः ॥ इतौलायामुपयमानायाम् ।१। ब्रन पिन्वख प्राणं मे पाहि प्रजां मे पाहि पन्ने पाहि ब्रह्म से धुच्च क्षचं मे धुच्च विशो में धुच्च दिशां क्लप्तिरमि दिशो मे कल्पन्तां कल्यन्तां मे दिशस्तासु कृप्तासु राध्यासम् । अत्र पितरो मादयध्वं यथामागं पितर श्रावृषायध्वमिति बर्हिषदं पुरोलाशमभिमृश्य ।२। अमोमदन्त पितरो यथाभागम- वौषतेति प्रत्यवधाय ।३। प्रजापतेभीगो ऽस्यूर्जखान्ययखाननिति- रसि भा मे क्षेष्ठा अमुचा अमुभिल्लोक इह चेत्यन्वाहार्यमभिन्श्य ।४। अनुयाजेविष्टेषु व्यूहति सुचावगेरनीषोमयोरु जितिमनूजेर्ष वाजस्य मा प्रसवेन प्रोहामौत्युत्तानेन दक्षिणेन जुहू प्राचौमनिरनौ- षोमौ तमपनुदन्तु यो ऽस्मान्डेष्टि यं च वयं विमो वाजस्यैनं प्रसवेनापोहामौति नौचा सव्येनोपटतं प्रतीचौम् ।। यथादेवत- मन्यत्र ।६। अनिष्टे ग्रहपतौ गाईपत्ये सुवेण जुहोति । ॥८॥ यं वां देवा अकल्पयों भागं शतक्रत् । दूदं वां तेन प्रोणामि तस्य दृम्पतमहाहाह खाहा * Comm. थच्छतौति सूत्रान्तः । खण्डशस्वच्यन्ते । क्रमवर्तित्वादाचः ।

·१८ शाङ्खायनश्रौतसूत्र। [४. १०.पू. असि प्रा कृत्यानुर गन्धर्वाभ्यां नारीष्ठाभ्यामहाहाजहन्यां स्वाहा । अग्ने पृथिया अधिपते ग्राशि वायो ऽन्तरिक्षस्थाधिपते सवितः प्रसवानामधिपते सूर्य नक्षत्राणा- इस्ताभ्यां मधिपते सोमौषधौनामधिपते त्वष्टः समिधां रूपाणामधिपते मित्र म्यदित्या सत्यानामधिपते वरुण धर्माणामधिपत इन्द्र ज्येष्ठानामधिपते प्रजापते कयाङ्गुष्ठे प्रजानामधिपते देवा देवेषु पराक्रमध्वम् ।। प्रथमा इितौयेषु संखादन् पराक्रमध्वमित्येवमेकोत्तरमैकादशभ्यः ।२। विश्वे देवास्त्रयस्त्रिंशास्त्रि- रेकादशिन उत्तरोत्तरवमान उत्तरसत्वानो विश्वे वैश्वानरा विश्वे पाहीति विश्वमहस इह मावतास्मिन्ब्रह्मण्यस्मिन्क्षत्रे ऽस्मिन्कर्मण्यस्यामाशिव्यस्यां प्रतिष्ठायामस्थां देवहत्यामयं मे कामः समृध्यतां स्वाहेति यत्कामा अदाका भवति ।३। प्रजापत इति चतुर्थी ।४। ॥१०॥ कामैतत्त श्रा प्यायतां ध्रुवा हविषा घृतेन यज्ञंयज्ञं प्रति देवयड्भ्यो । देव सवि सूर्याया ऊधो ऽदित्या उपस्थ उरुधारा पृथिवी यज्ञे अस्मिन् ॥ यज्ञपति इत्याप्यायति ध्रुवाम् ।१। समिष्टयजुईयमानमन्वारभते ।२। सदसि सन्मे भूयाः सर्वमसि सर्वे मे भूयाः पूर्णमसि पूर्ण मे भूया अक्षि- ब्रह्मभागस्य तिरमि मा मे क्षेष्ठा अमुत्रा अमुभिलोक दुइ चेति पूर्णपात्रमभिमृश्य अञ्चेन, दिशो व्युत्क्षति ।३। प्राच्या दिशा सइ देवा ऋत्विजो मार्जयन्ताम् । याग्नेजि गरि दक्षिणया दिशा सह मासाः पितरो मार्जयन्ताम् । प्रतीच्या दिशा सह ग्रहाः पशवो मार्जयन्ताम्। उदीच्या दिशा सहाप ओषधयो वनस्पतयो मार्जयन्ताम् । ऊर्ध्वया दिशा सह यज्ञः संवत्सरो विष्णो पा यज्ञपतिर्जियन्तामिति ।। सकृत्मकृन्मन्त्रेण दिदिस्तूष्णीम् ।। आपोहिष्ठीयाभिस्तिसृभिरभिदृश्य । अच्छायं वो ययोरोजसेति प्राचीनिनीयोदोचौवा प्रसौति । मवेक्षते प वेदौ यज मृश्य । 10 ·१. १२. ६.] शासायनश्रौतसूत्रे। - 16 समुद्रं वः प्र हिणोमि खां योनिमभि गच्छत । अरिष्टा अस्माकं वौरा मा परा सेचि नो धनम्।। इत्यभिमन्व्य शंनादेवीयाभिश्चतसृभिरुरो ऽभिण्या समिन्द्र ण: सं वर्चसा पयसा सं तनूभिरगन्महि मनसा सं शिवेन । त्वष्टा सुदनो वि दधातु राय इति प्राणान्। अनु नो माटुं तन्वो यदिलिष्टम् ।। इति मुखं विमृज्य ॥ ११ ॥ विष्णुक्रमान्क्रमते । । दक्षिणावेदेः श्रोणिदेशादावनौयात्।। दिवि विष्णुळकंस्त जागतेन छन्दसा तमहमनु व्यसि तता निर्भकः स यो ऽस्मान्देष्टि यं च वयं द्दिश्म इत्यभ्युद्धृत्य दक्षिणं पादं होनतरं सव्यम् ।२। अन्तरिने विष्णुळकंस्त त्रैछुभेन छन्द सेति द्वितीयम्।। पृथिव्यां विष्णुयक्रस्त गायत्रेण च्छन्दसेति त्तीयम् ।४। दिनु विष्णु- कंस्तानुष्टुभेन छन्द सेति तिर्यग्विक्रामति ।५। समान उदर्कः ।। अगन्म स्खरिति प्राङगेक्षते ।७। सं ज्योतिषाभूमेत्याहवनीयम् ।। समहं प्रजया सं मया प्रजा समहं रायस्पाषेण सं मया रायस्पोषो वसुर्यज्ञो वसौयान्भूयासमिति प्राडेव ।। खयंभूरसि श्रेष्ठो रश्मि- रायुर्दा अस्थायुर्मे देहि वादा असि वर्चा मे देहि तनूपा असि तन्वं मे पाहीदमहमाभ्यो दिग्भ्यो ऽस्यै दिवो ऽस्मादन्तरिक्षादस्मा- दन्नाबादस्यै प्रतिष्ठायै विषन्तं भादव्यं निर्भजामि निर्भको विष- * Comm. आपोहिष्ठौथामिस्तिभिरभिश्य । विष्णुक्रमान् क्रमत इत्येवमन्त्र सूत्रं । ल्यबन्तानि खण्डशो व्यायायन्ते ।

·३७ शासायनश्रौतसूत्र। [४.१३.३. 10 कृत्यानु प्राशि हस्ताभ्यां म्यदित्य कया संखादन् असि प्रा पाहीति । 14 अदात्का कामतत्त देव सहि यज्ञपति भादव्य इत्यादित्यमुपस्थाय ऐन्द्रौमातमावर्त आदित्यस्यात- मचावर्त इति दक्षिणं बाहुमन्वावृत्या मध्यादेत्य गाईपत्यमा अग्ने ग्रहपते सुग्टहपतिरहं त्वयाने ग्रहपतिना भूयासं सुग्रहपतिवं मयाग्ने ग्टहपतिना भूयाः। अस्मृरि नो गार्हपत्यानि सन्नु । शतं हिमा मह्यममुख्यादिति पुत्रनाम सामान्यभिव्याहृत्य भूर्भुवः स्वः सं मा कामेन गमयेत्यस्याङ्गारमुपस्पृश्य । यज्ञो बभूव स ा बभूव म प्र जज्ञे स उ वावृधे पुनः । स देवानामधिपतिर्बभूव सेो ऽस्मानधिपतौन्कृणोतु ॥ इति जपिता तथैवाचम्य ऋग्ने वनपते ब्रतमचारिषं तदशक तेनाराम य एवामि सेो ऽस्मोत्यायनीये समिधमाधाय । विसृज्य 18 वाच ॥१२॥ यो ना दूरे द्वेष्टि यो नो अन्ति समाना निथ्यो अरणश्चिदग्ने । दूधमस्येव प्रख्यायतो मा तस्योछोषिकिंचन ॥ इत्याइवनौयस्य विक्षामाण्युपसमस्य । गोमा अग्न इति टचं जपति उद्दयं तच्चक्षुः संदृशस्ते मा छिमि यत्ते तपस्तस्मै ते मा वृक्षोत्या- दित्यमुपस्थाय । तथैवावृत्य । सव्यावृपविश्य । दूदं हविः प्रजननं मे अस्तु दशवीरं सर्वगणं खस्तये । श्रात्मसनि प्रजासत्राभयमनि पानि लोकमनि । अग्नि: प्रजां बहुलां में करोत्विनं पयो रेता अम्मासु धत्त ।। * Comra. अादित्यमुपस्थाच । जपतौति रुचच्छेदः । बन्नानि बसपाडो व्याख्यायन्ते। + Comm. प्रजातिकाम इति सजावतः । प्रसौति । नवभाग 20 - यान वेक्षते प । यज पा * ·शासायनश्रौतसूत्रे। . ४३ । इति पयोभनं प्रजातिकामः । । दधिक्राव्णो अकारिषमिति वा संबुभूषन्दधिभक्षम् । ३। सं यज्ञपतिराशिषति यजमानभागं प्राश्नाति ।३। समिष्टयजुषा सह प्रवति जुहोति । ४। ॥ १३॥ जीवतः कर्माणि ।१। विसमान्ने चेदभिप्रेयान्मरणान्त मेकाहेषु नास्ति तस्य समापनम् ।२। आहवनौये सर्वाणि हवौंव्याप्रहृत्य ।३। संहार्य रोमनखानि प्रेतस्य । ४ । प्राप्लुत्यालंकृत्य ।५। दक्षिणस्यां दिशि दक्षिणा- प्रवणे देशे दक्षिणप्राक्प्रवणे [न] वा।६। अपेत वौ तेति पलाशशाखया विम्य । ७। सोनोन्यूज्याभ्युच्य ।८। प्रारदक्षिणाचौं चितिं कृत्वा ।। पुरस्तादाहवनीयं पश्चानिधाय गाईपत्यं दक्षिण तो दक्षिणाग्निम् । १० । अन्तरेण गाईपत्यं दक्षिणाग्निं च हत्वा । ११ । उत्तानं चितौ निपात्य ।१२। दक्षिणतः पश्चादा गामनुस्तरणौमजा वा रोहिणौं दक्षिणा- मुखौं प्रोभ्य । १३। जीवन्याः संज्ञप्ताथा वा वृक्को पृष्ठत उद्धृत्य । १४। अन्वाहार्यपचने कवाष्णौ कृत्वाति द्रवेत्यग्न्यां पाण्योराधाय । १५। प्राणायतनेषु हिरण्यशकलाकृत्वा । १६ । अग्मेवमति वपया मुखं प्रच्छाद्य ।१७। दक्षिणे पाणौ जुहम् । १८। उपमृतं सव्ये । १८ । ध्रुवामुरसि ।२०। अग्निहोत्र हवौं कण्ठे ।२१ । नुवौ नासिकयोः । २२। प्राशित्रहरण दक्षिणे कणे ।२३। प्रणीताप्रणयनं सव्ये ।२४। शिरसि कपालानि ।२५। अप्प ग्रावाणः ।२६। उदरे समवत्त- धानौम् ।२७। पार्श्वयोः पायो ।२८। स्फ्यं दक्षिणे पार्श्व । २८ । कृष्णाजिनं सव्ये ।३०। उपल्थे अरणणे ।३१ । ऊऊरष्ठौवताश्चोलू खलमुसले ।३२। पादयोः शूर्पशकटे ।३३। पत्तो महोत्रपा बाणि । ३४। तानि घृतेन पृषदाज्येन च पुरबिया ।।

·१८ शासायनश्रौतसूत्रे। [8. १५. १७. कृत्यानु प्राशित्र हस्ताभ्य म्यदिट कयाड संखादन असि प्र पाहीति -- । इन्द्रस्य वत्त्वमस्मादयं ते योनिस्त्वमस्य योनिः । जातवेदो वहस्वैनं सुकृतां यत्र लोकः । अयं वै वामजनयदयं त्वदधिजायतामसौ स्वाहेत्युपा- हन्यग्निभिः । ३६। ॥१४॥ मैनमग्न इति संप्रदीप्ते दश जपित्वा सव्याटतो इनवेक्षमाणाः प्रागुदञ्चः प्रक्रामन्ति ।१। स्मृत्योः पदमित्यनुमन्त्रयते दाभ्याम् ।। आपो हि ष्ठा सना च सेामेत्युदकं स्पृशन्ति मुक्ताभ्यामनमन्निमज्जन्तो ऽसंधावमानाः ।३। असावेतत्त इत्येकमुदकाञ्जलिं प्रदाय । * आपो अस्मानित्युत्क्रम्य । अहतं वासः परिधाय । तच्चक्षुरित्यादित्यमुपस्थाय कनिष्ठपूर्वाः प्रत्यायन्ति । है। उदपात्रे दूर्वायवर्षपाण्योप्याः गोमये निधायाश्मवतीत्यभ्यतमश्मानमग्निमुदपात्रं च संस्मृशन्ति ।। । श्रधः- शय्या इविव्यभक्षता प्रत्यूहनं च कर्मणां वैतानवर्जमेकरात्रं त्रिरात्रं नवरात्रं वाऽ वा संचयनाद्रतानि । ६ । नाघाहानि वर्धयेयुरिति ह स्माइ कौषीतकिः । । अपरपक्षे संचित्यायुजासु रात्रिषु यं त्वमग्न इति द्वाभ्यां सक्षौरेणोदकेनास्थौनि निर्वाप्य । पुराणे कुम्भे शरीरा- एयोप्य। उत्ते स्तनामीति लोप्टेनापिधाय। उच्छृञ्चखेति खाते निखाय उच्चञ्चमानेति परिमिते ऽवधाया अरण्ये निखनन्ति ।। शरोरेवदृश्यमानेषु चौणि षष्टिशतानि पलाशचन्तानि ।। तेषामावापस्यानम् ।१०। चत्वारिंशच्छिरसि । १९ । ग्रीवायां दश ।१२। अंसान्वंसयोबाहोः शतम् ।१३। उरसि त्रिंशत् ।१४। जठरे विंशतिः ।१५। षड्डषणयोः । १६ । शिश्ने चत्वारि ।१७। ऊवाः कामैतत देव मा यज्ञपति सौति भागर 19 द गो वेक्षते । दौ या षणो ५ 20 । 24 25 25 - * Comm. प्रत्यायन्तौति सूचच्छेदः । त्वन्तानि तु खण्डश उच्यन्ते । + चरण निखमन्तौति सूचच्छेदः ।

·४. १६. १९.] शासायनश्रौतसूत्र। 28 32 * 6 शतम ।१८। चिंशज्जानुजङ्घाष्ठौवताः । १८ । पादाङ्गुलीषु विंशतिः ।३०। एवं त्रीणि षष्टिशतानि भवन्ति । ३ । पुरुषाकृतिं कृत्वोणी- सूत्रैः परिवेश्य यवचूर्णः प्रलिप्य सर्पिषाभ्यज्याग्निभिः संस्कुर्वन्ति । २२ । इच्छन्पनौं पूर्वमारिणीमग्निभिः संस्कृत्य सांतपनेन वान्यामानीय ततः पुनरादधीत ।२३। ॥ १५॥ ब्रतापवर्ग परिधिकर्म ।। श्रानडुहं रोहितं चौदग्गौवं प्राग्गोवं वोत्तरलोम पश्चादग्रुपस्तौर्योपविशन्ति कुशान्वेवमग्रान् ।२। अन्तरे- णाग्निं चैतांचाभ्यामन्मानं निधाय * शम्याः परिधीकृत्वा शमी- मयमिघ्नं पालाशं वा वारणेन सुवेण कांस्येन वा जुहोति ।। उपस्थकृतः समन्वारब्धेषु । ४। दुर्म जौवेभ्यः परैतु मृत्युरमृतं म ा गावैवखतो नो अभयं कृणोतु । पर्ण वनस्पतेरिवाभि नः शोयतां रयिः । सचतां न शचीपतिः ॥ याचारणे दशावाधान इति । ५ । छादश हत्वा यथाहानीति दक्षिणमन्वंसं दाभ्यां समोच्या अञ्जनं सर्पिषा संनिनीया कुशैः स्त्रीणामक्षौण्यनकोमा नारौरिति । सकृत्मकन्मन्त्रेण दिईि स्तूष्णीम्।। उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पत इति दाभ्यां ब्राह्मणस्य दक्षिणं बाहुमन्वारधानु- त्तिष्ठतेो ऽनुमन्त्रयते । । अनडुहो वा पुच्छम् । । अनधानइतं वामः कांस्यश्च दक्षिणा ।। दक्षिणता वित्तं नि वर्तध्वमिति सकेन प्रत्येनाः प्रदक्षिणं त्रिः पर्येति ।। प्रत्येनसि परिधिकर्म । ११ । ॥१६॥ । 15 16 17 18 * Comm. जुहोतौति सूचान्तः । | Comm. तूष्णीमित्येवमन्नं मान | ramana - ·8 शासायनश्रौतस्त्रे। [४.१८. ६. रुद्रं गवा यजते वस्त्ययनाय ।। लगव इत्याचक्षते ।। उद्धपक्ष उपोव्य पुष्य नक्षत्रे प्रागुदीच्यां दिशि ।३। अग्निं मथित्वा प्राञ्चं प्रणय ।४। पुरस्तात्यलाशशाखां सपलाशां निखाय ।५। तस्या उत्तरतः पशु मुपस्थाप्य ।६। रुद्राय वा जुटमुपाकरोमि ।७। रुद्राय वा जुष्टं प्रोक्षामि ।८। रुद्राय वा जुटं नियुनज्यौति नियुनक्ति पलाशशाखायाम् ।८। पर्यनिकृतमुदञ्चं नयन्ति ।१०। तं संज्ञपयन्ति प्राशिरम मुदकपादं प्रत्यशिरसं बोदकपादमरवमाणम् । ११ । यत्यशुमायुमकृतोरो वा पद्भिरा हते । अग्निमा तस्मादेना जातवेदाः प्रमुञ्चतु ॥ वाहेति रवमाणे जुहोति ।१२। वपामुद्धृत्य प्रक्षाल्य पूर्वे ऽग्नौ अपथिवा भिषार्थीद्वाम्य शिबंशिवमिति चिः पर्युष्याच्याहती है।- ति।१३। ॥१७॥ या तिरश्ची नि पद्यते अहं विधरणौ इति । तां घृतस्य धारया युजे समर्धमौमहम् ।। स्वाहा । यस्येदं सर्वं तमिमं हवामहे । स से कामाकामपतिः प्रयच्छतु ।। खाहेति द्वितीयाम् ।२। अग्ने पृथिव्या अधिपत इति बतौयाम् ।। प्रजापत इति चतुर्थीम् ।४। त्रीणि पलाशपलाशानि मध्यमानि संयोपस्तौर्य । * वपामवधायाभिचार्य 6 * Comm. अनप्रहरति पल्लाशानौति बनान्तः ।

·8. २०.१.] माशायनम्रौतसूत्रे। 12 13 । यावतामहमोशे यावन्तो मे अमात्याः । तेभ्यस्ता देव वन्दे तेभ्यो नो देव मूल । वेद ते पितरं वेद मातरं द्यौस्ते पिता पृथिवी माता। तस्मै ते देव भवाय शवाय पशुपतय उग्राय देवाय महते देवाय रुद्राये- शानायाशनये स्वाहेति वपां हत्वा । अनुप्रहरति पलाशानि ५ वपापण्यौ च । है । दर्शाय ते प्रतिदर्शाय स्वाहेत्युत्तरामाज्याहुति हुत्वा तथैव पर्युवति । ७। पश्चिमे ऽग्नौ स्यालीयाकं अपयति ।। उत्तरतो ऽवदानानि । । स्थालीपाकं यूषं मांसमाज्यमिति संनि- नीय शंयोः शंयोरिति त्रिः पर्युक्ष्य जुहोति । १०। ॥१८॥ भवाय स्वाहा शाय स्वाहा रुद्राय स्वाहेशानाय स्वाहामाये खिट- कृते स्वाहेति ।१। तथैव पर्युच्य ।। तान्येव मंनिनीय ।३। अग्नौ पश्चिमे ।।। भवान्यै स्वाहा शवाण्यै स्वाहा रुदाण्यै स्वाहेशानान्ये स्वाहामायै वाहेति ।५। समानं पर्युक्षणम् ।६। पला विकर्तनात्यला- शानि प्रागुञ्चि निधाय । तेषु लोहितमिश्रमूवध्यमवधाय । रुद्रसेनाभ्यो ऽनुदिशति । ७। आघोषिण्टयः प्रतिघोषिण्यः संघोशिण्यो विचिचत्यः श्वसनाः क्रयाद एष वो भागस्तं जुषध्वं स्वाहेति ।। यजमानशोपतिष्ठते ।। ॥ १८ ॥ भूपते भुवपते भुवमवहे. भूतपते भूतानां पते महतो भूतस्य पते मुल ना दिपदे च चतुष्पदे च पशवे मुल नश्च द्विपदश्च चतुष्पदश्च प-यो ऽस्मान्देहि यं च वयं विमो दुरापूरो ऽसि सच्छायो ऽधि- 9 10 Comi. अनुदिनौति सूचानाः ।

·शासायनश्रौतसूत्रे। [8. २१.६. T नामेन । तस्य ते धनुहृदयं मन दूषवश्चतुर्विसर्गस्तं वा तथा वेद नमस्ते अस्तु सोमवावतु मा मा हिंसीः । यावरण्ये पतयतो टको जञ्जभताविव । महादेवस्य पुत्राभ्यां भवशर्वाभ्यां नमः ॥१॥ कद्रुद्रायेमा रुद्राया ते पितरिमा रुद्राय स्थिरधन्वन इति च सूतानि ।२। वरो दक्षिणा ।३। उपाकरणं प्रोक्षणं पर्यग्निकरण- मित्यातः पाशुबन्धिक्यः ।४। पलाशाखेति देवतायै वपां देवतायै इविः खिष्टकृते चान्येषां पशूनाम् ।५। आग्नेयः सौम्यश्चाज्यभागी देवतायै वां देवतायै हविः खिष्टकृते चाज्याहुतिश्चानुमतये स्थालोपाकानाम् ।६। ॥२०॥ पला भवन्याचार्य ऋत्विक श्वारो राजा स्नातकः प्रिय इति । १। उदमुखः प्रामुखो वा अहं वर्म सादृशानां विद्युतामिव सूर्यः । इदं तमधि तिष्ठामि यो अस्माँ अभि दासति ॥ इति कूर्चमध्यास्ते ऽधितिष्ठति वा ।२। विराजो दोहेो ऽसि विराजा दोहमशीय मयि पद्यायै विराजो दोह इति पाद्यं प्रतिम्टा ।३। अर्यमित्युक्तो ऽपः प्रतिग्टह्य ।४। आचमनीयमियुक्त आपोहिष्ठीया- भिस्तिमृभिरेकैकयाचम्य ॥५॥ मधुपर्क इत्या यथा प्रायन तथा प्रतीच्य ।६। तथा प्रतिग्टहाति। यास ब्रह्मवर्चसायेति विकारः ॥७॥ प्रतिग्टह्य सव्ये पाणौ कृत्वाङ्गुष्ठेनोपनिष्ठिकथा च पूर्वाधीउपहत्य पूर्वार्धे कांस्यस्य निलिम्पति वसवस्वाग्निराजाना भक्षयन्त्विति ।। पितरस्वा यमराजाना भचयन्विति दक्षिणाधादक्षिणार्धे ।।

·8. २१. २५.] शाचायनश्रौतसूत्र। आदित्याला वरुणराजानो भक्षयन्विति पश्चाधीत्पश्चार्धे ।१०। रुद्रास्वेन्द्रराजानो भक्षयन्त्वित्युत्तरार्धादुत्तरार्धे ।११। विश्वे त्वा देवाः प्रजापतिराजानो भक्षयन्विति मध्यादूर्ध्वम्।१२। सकृत्सकन्मन्त्रेण दि- स्विष्णीम्।१३। महाव्याहृतिभिस्तिसृभिरेकैकया प्राश्य ।१४। अनु- पाय चतुर्थम्।१५। ब्राह्मणायोच्छिष्टदानम् ।१६। सर्वपानं वा ।१७॥ अपो ऽवाभ्यवहरणम् ।१८। शंनोदेवीयाभिश्चतसृभिरुरो ऽभिदृश्य ।१९। समानं प्राणसंमर्शनम् ।२०। मुखविमार्जनं च ।२१। श्रा गोः प्रवदनातूष्णीम् ।२२। गौरत्युक्त ओं कुरुत ।। माता रुद्राणामिति जपियोमुत्सृजत हणान्यत्त्विति वा ।२४। कूर्चः पाद्य- मर्यमाचमनीयं मधुपर्को गौरिति वेदयेत वेदयेत ॥२५ । ॥२१॥ 25 26 इति शाङ्खायनश्रौतसूत्रे चतुर्थी ऽध्यायः समाप्तः ।

·आम्। प आर्षेयान् यूनो ऽनूचानानृत्विजो रणौते सोमेन यक्ष्यमाणः ।। चतुरः सर्वान्वा ।२। चन्द्रमा मे देवो ब्रह्मोत्युपांश वं मानुष इत्युच्चैः ।३। एवं सर्वान् ।४। श्रादित्यो मे दैव उगाता त्वं मानुषः ।५। अग्नि देवो होता त्वं मानुषः ।६। वायुर्मे देवो ऽध्वर्युस्त्वं मानुषः ।७। प्रजापतिर्मे दैवः सदस्यस्खं मानुषः ।८। ऋतवो मे दैव्या होत्राशंसिनो यूयं मानुषाः ।।। भर्ग मे वोचो भद्रं मे वोचो भूतिं मे वोचः श्रियं मे वोचो यशो मे वोचो मयि भ! मयि भद्रं मयि भूतिमयि श्रीमयि यश इति वृतो जपित्वा कच्चि- नाहौनानुदेश्यन्यस्तार्विज्यनौतदक्षिणानामन्यतम इति पृष्ठा प्रति- स्टणोति प्रत्याचष्टे वा।१०। ॥१॥ प्राचीनप्रवणं देवयजनम् । १। प्रागुदक्प्रवणं यज्ञकामस्य ।२। अनु- ब्रुवन्यत्र होताहवनीयमादित्यमपश्च पश्येत्तद्ब्रह्मवर्चसकामस्य ।३। उद्ध- पने दीक्षा पुष्य नक्षत्रे समापनं च ।४। ॥२॥ अपराहे दीक्षणीयाग्नावैष्णवौष्टिः।१। पौर्णमासौविकारः ।२। पञ्च- दशसामिधेनौका ।३। उपाएहविः ।४। विराजौ खिष्टकृतः ॥५॥ नित्ये वा ।६। उपहतो ऽयं यजमानो ऽस्य यज्ञस्यागुर उदृचम- शौयेत्याशास्ते ऽयं यजमानो ऽस्य यज्ञयागुर उदृचमशीयेत्याशास्त इत्याशिषां स्थान इलायां सूक्तवा के च प्राकार्तीयम्वनिक्याः पुरोला- ·शाङ्खायन श्रौतसूत्रे। 3 शेलायाः।७। न सूतवाके यजमानस्य नाम टाति प्राक् सवनौयात ।८। पनौसंयाजान्ता च ।। ॥३॥ अध्वर्युमन्वारभ्यौद्ग्रभणानि जुहनं याजमानं मनो मे मनसा दौक्षतां वाङ्मे वाचा दोक्षतां प्राणो मे प्राणेन दौक्षतां चक्षुर्मे चक्षुषा दीक्षतां श्रोत्रं मे श्रोत्रेण दौक्षतामिति ।१। आहुतौवा जुड्यात् ।२। एकदौने चोपस्थानम् ।३। मनो दौक्षामुपैमोत्याहवनीयम् ।४। वाचं दीक्षामुपैमौति गाईपत्यम् ।५। प्राणं दौक्षामुपैमौति दक्षि- गाग्निम् ।६। अपरिमिता दीक्षास्तासामपवर्गे ॥४॥ प्रायणीयेष्टिः १७। पथ्यां स्वस्तिमग्निं सोमं सवितारं चाज्येनादिति चरुणा ।। स्वस्ति नः पथ्यासु स्वस्तिरिद्धि । अग्ने नयाग्ने त्वं पारय लं सोम प्र चिकितो या ते धामानि हविषा । तत्सवितुर्वरेण्यं य इमा विश्वा जातानि । सुत्रामाणं महौमू षु ।। पञ्चदशमामिधेनौका । उपांशहविः ।४। नाज्यभागौ भवतः ।५। त्वां चित्रश्रवस्तम यदा- हिष्ठमिति विष्टकृतः । ६ । शंय्वन्ता च । ७ ॥५॥ क्रीत्वा राजानमाधाय शकटे सोमाय पर्युह्यमाणायेयुकः ।। भद्रादभि श्रेयः प्रेहि हपतिः पुरएता ते अस्तु । अथेमवस्य वर आ पृथिव्या बारे शत्रून्कृणुहि सर्ववौरः ।। इत्यन्तरेण वर्मनी तिष्ठन्ननूच्य ।२। इमां धियं शिक्षमाणस्य वनेषु व्यन्तरिक्ष सोम यास्त इति चतता अनुसंयन्नन्तरेण वर्मनी ।३। शालामग्रेण शकटमवस्याप्य प्रमादयन्ति राजानम्।४। येन ब्रजेयुस्ते- नानुसमियात् । ५। या ते धामानि हविषेत्यनुप्रपद्य ।६। अग्रेणाइव- नौयं दक्षिणा तिष्ठन्नागन्देव इति परिधाय ।७। उपस्पृश्योत्सृज्यते 10 11 ॥

·८) मदन्तीभिरुदकार्थो ऽत अर्ध्वमानौषोमप्रणयनात्।। ॥६॥ आतिथ्या वैष्णवीष्टिः ।। पौर्णमासौविकारः ।२। विष्णोर्नु कं प्र तद्विष्णुः ।३। होतारं चित्ररथं यस्ता खश्व इति विष्टकृतः ।४। अग्निमन्थनीयाशासन्ने हविषि ।। उपांशाहविः।६। दुलान्ता ।७॥७॥ उपस्पृश्य सर्वे ।१। अनाष्टष्टमस्यनाव्यं देवानामोजो उनभिशस्त्यभि- शस्तिपाः । अनभिशस्तेन्यमञ्जमा सत्यमुपगेषं सुविते मा धा इति महिरण्यं औवमाज्यं पात्रोस्थं बहिव्यासन्नं तानूनन समवमृश्य ।। उपस्पृश्याग्रेणाहवनीयं परौत्यांशनुपस्पृशन्तो राजानमाय्याययन्ते । अंथरंटे देव सोमा प्यायतामिन्द्रायैकधनविदे। श्रा तुभ्यमिन्द्रः प्यायतामा त्वमिन्द्राय प्यायख । श्रा प्याययास्मान्मखौन्सन्या मेधया स्वस्ति ते । देव सोम सुत्यासुदृचमशीयेति ।३। यमादित्या अंशामा प्याययन्ति यमक्षितिमक्षितयः पिबन्ति । तेन नो राजा वरुणो वृहस्पतिरा प्याययन्तु भुवनस्य गोपाः ।। इत्युरांस्यभिस्टश्य ।४। उपस्पृश्य दक्षिणोत्तानान्पाणोन्प्रत्तरे निधाय निहुवते सव्योत्तानानपराले । एटा रायः प्रेषे भगाय ऋतम्मृत- वादिभ्यो नमो द्यावापृथिवीभ्यामिति ।५। आप्यायनप्रमृत्युपसाप- मदि संस्थितायाम् ।६। ॥८॥ अप्रवर्गा: प्रथमयज्ञः।१। विकल्पः श्रोत्रियस्थ ।२। उत्तरेण गाई- पत्यम् ।३। महावौरपात्रेषु माद्यमानेषु पूर्वया द्वारा शाला प्रपद्य । अभिष्टौतौति सूचच्छेदः क्वानिर्देगः क्रमार्थः ।

·५. ६.२४.] शासायनश्रौतसूत्रे। T 10 12 । उत्तरेणावनीयं खरौ पात्राणि च गत्वा । पश्चापोपविश्य । होत- रभिष्टुहौत्युक्तः । अनवानमेकैकां सप्रणवामभिटौति ।। ब्रह्म जज्ञानं प्रथम पुरस्तादि सौमतः सुरुचो वेन भावः। स बुध्या उपमा अस्य विष्ठाः मतश्च योनिममतश्च वि वः ।। इयं पित्रे राष्ट्रनेत्यये प्रथमाय जनुषे भूम नेष्ठाः । तस्मा एतं सुरुचं हारमा घमं श्रीणन्ति प्रथमस्य धासेः ।। अभि त्यं देवं सवितारमोण्योः कविक्रतुम् । श्रामि सत्यनवं रत्नधामभि प्रियं मतिं कविम् । जवी यस्यामतिभी अदिद्युतत् सवीमनि । हिरण्यपाणिरमिमीत सुक्रतुः कृपा स्वस्तृपा स्वरिति वा । ७ । अञ्जन्ति यमिति बिले ऽज्यमाने । ८। सं मौदखेति साद्यमाने ।। भवा नो अग्ने सुमनास्तपो ब्वने यो नः सनुत्य इत्यङ्गारेषूपोह्यमानेषु 1१०॥ कृणुष्व पाज इति पञ्च ।१६ । परि त्वा गिर्वणो ऽधि इयोः ।। शुक्रं ते अहम्बिभर्षि ।१३। पतङ्गमतं स्त्रक्वे ट्रमस्थेति सूत ।१४। पवित्र त इति ।।१५। वि यत्पवित्रं धिषणा अतन्वत धर्म शोचन्तं प्रणवेषु बिचतः । समुद्रे अन्तरायवो विचक्षणं चिरको नाम सूर्यस्य मन्वत ।१६। अयं बेन इति सूक्तं नाके सुपर्णमित्युद्धृत्य ।१७। गणानां त्वेति सुतम् ।१८। हददेम विदथे सुवीरा इति वौरकामाये वोरं ध्यायात्।१८। का राधदिति नव ।। आ नो विश्वाभिरूतिभिरिति तिसः ।। प्रातीवाणेति पूर्वाह्ने सूक्तम् ।३३। श्रा भातीत्यपराहे । २३ । सर्वमौलेद्यावीयमुत्सृज्य वाचम्। ४ । उत्तमा परिशिष्य रचितो 17 18 19 20 21 22 23 24 ·शासायन श्रौतसूत्र। 31 प्र धर्म इत्युक्त ऽरूरुचदित्यभिष्टुत्य ।३५ । उक्तमया परिधाय ।२६ । उप- स्पृश्योत्थायावकाशानामनुवाकेन महावीरमुपस्थायोपस्पृश्योपविशति ।२७। ॥६॥ उप हय इति गव्याहूयमानायाम् ।। हिंकण्वतीत्यायत्याम् ।। अभि वा देव सवितरित्यभिधीयमानायाम् ।३। समौ वा स वत्स इवेत्युपसृज्यमानायाम् ।४। यस्ते स्तन इति स्तनं वत्से ऽभिपद्यमाने ।५। गौरमौमेदित्युन्नौयमाने ।६। नमसेडुप सौदत संजानाना इत्यु- पसौदति ।७। दोहेन गां दुहन्ति सप्ता दशभिरात्मवत् समिद्धो अग्निरश्विना ततो वां धर्म आ गतम् । दुह्यन्ते गावो षणेह धेनवो दवा मदन्ति कारवः ।। समिद्धो अनिर्वृषणा रथिर्दिवस्ततो घर्मो दुह्यते वाभिषे मधु। वयं हि वां पुरुतमासो अश्विना हवाम हे सधमादेषु कारवः । तदु प्रयक्षतममिति दुह्यमानायाम् ।८। अधुक्षत्तिष्ठ ब्रह्माणस्थत इत्युत्तिष्ठति ।। उप ट्रव पयमा गोधुगो घुमा धर्म सिञ्च पय उस्त्रियायाः। वि नाकमख्यत्सविता दमूना अनु द्यावापृथिवी सुप्रणोते ॥ इत्याट्रियमाणयोः पयसोः ।१०। श्रा सुते सिञ्चत श्रियमा नूनमश्वि- नोषिरित्यासिच्यमानयोः ।११। उदु व्य देवः सविता हिरण्यथे- युद्यम्यमाने ।१२। कर्मविपर्यासे यथाकर्म ।१३। #तु ब्रह्मणस्पति- रिति प्रव्रजत्सु ।१४। नाके सुपर्णमित्यनुसंयन् ।१५। होटषदन उपविश्य ।१६। धर्मस्य यजेत्युक्तः ।१७। उभा पिबतं तप्तो वां घी नक्षति स्वहोता प्र वामध्वर्युश्चरति प्रयवान् ।

·५. ११. २.] शासायनश्रौतसूत्रे। ५५ -- मधोईग्धस्याश्विना तनाया वौहं पातं पयस उस्रियायाः ॥ इति समस्ताभ्यां वषट्कृत्य ।१८। धर्मस्याग्ने वौहौत्यनुवषट्करोतीति -पूर्वाह्ने ।१८। अथापराहे ।२०। अस्य पिबतं यस्त्रियाखाहुतं घृतं पयो ऽयं सु वामश्विना भाग आ गतम् । माध्वी धारा विदथस्य सत्यती तप्तं धर्म पिबतं रोचने दिवः ॥ इति समस्ताभ्यां वषवृत्य ।२१। तयैवानुवषट्कृत्य ।२२। खाहातः शुचिर्दैवेषु धर्मो यो अश्विनोश्चमसो देवपानः तमौं विश्वे अमृतासो जुषाणा गन्धर्वस्य प्रत्यारना रिहन्ति ॥ इत्यभिष्टुत्य ।२३। सखे सखायमित्यायति ।२४। गन्धर्व इत्थति माद्यमाने ।२५। तं घेमित्येति प्रागाथिकामावयति ।२६। इवि- ईविश्न इति पुरा होमात् ।२७। प्राणभक्षा होतुः ।२८। प्रत्यक्षा यजमानस्य ।२६। दधिधर्मे च ।३०। हुतं हविर्मधु हविरिन्द्रतमे ऽग्नावश्याम ते देव धर्म मधुमतो वाजवतः पितुमत इति भक्षमन्त्रः ।३१। संसाद्यमानेषु महावीरपात्रेषु श्रा यस्मिन्सप्त वासवा रोहन्ति पूर्या रुहः । ऋषिईि दौर्वश्रुत्तम इन्द्रस्य धर्मो अतिथिः ॥ इत्यभिात्य ।३२। सृयवसादिति परिधाय ।३३। उपस्पृश्योत्सृज्यते 1३४। सुत्ये वाहन्यानोत्रीये प्रवर्यः स्तुते बहिष्यवमाने माध्यन्दिने च ।३ ५। प्रस्तरे नित्य ॥१०॥ उपसदा चरन्ति सप्रवर्ये प्रवग्य संस्थाप्य ।३६। उपसद्यायेति पूर्वाहे तिस्त्रः सामिधेनौरनवानमेकैकां सप्रणवां त्रिनिराह ।१। इमां मे अग्ने समिधमिति तिस्रो ऽपराहे ।२। हतीयेन पूर्वस्या वचनेनोत्तरां

·५६
शासायनश्रौतसूत्रे।
[५. १३. ११.
7
-
15
।
1
संधायावश्यति ।३। अग्निभावह सोममावह विष्णुमावडेति प्रणवेन
संधाय ।४। सुगादापनेन खुचावादाप्य ।५। उपांशु यजति ।।
अग्निश्त्राणि य उग्र देव । त्वं सोम क्रतुभिरषाल्हं युत्सु ।
पूाय तमु स्तोतारः ।। यावदादिष्टं कुर्यात्।। विपर्यासो ऽपराले
थाज्यापुरोनुवाक्यानाम् । है। दमां मे अग्ने ममिमिति द्वितीये
ऽहनि पूर्वाहे तिस्सः सामिधेनौः ।। उपसद्यायेत्यपराहे । १६ । यथा
प्रथमे तथा बतौये । १३ । खकालास्तु विवर्धरन् । १३ । अहरहा
विपर्यासः ।।8। उपवसथे प्रातरुभे चरणे संस्थाप्य । १५ ॥११॥
अग्निप्रणयनमप्रवर्ये । १ । महावीरपात्रोदासनं सप्रव। २ । तत्र प्रस्तोता
साम गायति ।। तत्र होतुनिधनोपायः ।४। व्याख्यातमग्नि-
प्रणयनम् । ५। ॥१२॥
इविधीनप्रवर्तनायामन्त्रितः।१। दक्षिणस्य हविधीनत्योत्तरं वात-
रस्य च दक्षिणमन्तरेण तिष्ठन् इविधानाभ्यां प्रवर्त्यमानाभ्यामित्युक्तः । २ ।
अपेतो जन्यं भयमन्यजन्यं च वहन् ।
अप चक्रा अटत्सत ॥
इति दक्षिणेन प्रपदेन प्रत्यञ्चं लोगमपास्य ।३। प्रेतां यज्ञस्वेति
तिष्ठन्ननूच्य ।४। द्यावा नः पृथिवी इमं तयोरिद्धृतवद्यमे इवेति
दक्षिणस्योत्तरं वोपनिश्रितो ऽनुसंयन्। ५। अधि दयोरिति च्छदि-
व्या धीयमाने ।६। विया रूपाणि प्रतीति परिश्रीयमाणयोः ।।
श्रा वामुपस्थमिति नभ्यस्थयोः ।८। कर्मविपर्यासे यथाकर्म ।। परि
त्वा गिर्वण इति परिधाय ।१०। यत्र तिष्ठन् प्रथमामन्ववोचत्त-
स्थित्वोत्सृज्यते ।११। ॥१३॥

·५. १५. ३.] शासायन श्रौतसूत्रे । । मितेषु यज्ञागारेवनौषोमौ प्रणयन्ति । । तत्प्रत्यानबन्ध्यायाः संस्थानादन्तरेण चावालोत्करौ तीर्थम् ।। तेन प्रपद्य ।३। उत्त- रेणामौत्रीयं धिष्ण्यं सदश्च गत्वा ।४। उत्न रेणध्वयं यज्ञपात्राणि च पूर्वया द्वारा शालां प्रपद्य ।५। शालामुखीयस्य पश्चादुपविश्य ।। अग्नीषोमाभ्यां प्रणीयमानाभ्यामित्युक्तः ।७। साबीहि देव प्रथमाय पिने वाणमौ वरिमाणमसी । अथास्मभ्यं सवितः सर्वताता दिवेदिव आसुवा भूरि पश्वः ।। इत्यासौनो ऽनूच्य ।८। उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते ।। प्रेतु ब्रह्मणस्पतिः ।१०। होता देव उप त्वान इति चौ । ११ । भूतानां गर्भमादध इति गर्भकामायै गर्भ ध्यायादुत्तरेण सदो ऽनुसंयन् । १२ । श्रामो- भौये ऽनिं निदधति । १३ । अग्ने जुषस्खेत्याहुतौ हूयमानायाम् ।१४। उत्तरेणाग्निं सोमो जिगातीति तिखो ऽनुसंथन् । १५ । उप प्रियमित्याहवनौये इयमानायाम् । १६ । तमस्य राजेति प्रपाद्य- माने । १७। अन्तश्च प्रागा इत्यनुप्रपद्य ।१८। दक्षिणे इविधाने राजनि सन्न उत्तरतो दक्षिणा तिष्ठन्छनो न योनिं गणानां खास्तम्नाद् द्याम् । १८ । एवा वन्दखेति परिधाय । २०। सव्यादृद्ध- विर्धानयोः पूर्वस्यां वायुपविशति । २९ । अपरथा द्वारा प्रपाद्यमाने ऽनुसमेति होता । २२। समानमनुवचनम् ।२३। दक्षिणायदपरया द्वारा निष्कम्य सव्याघदुत्तरेण इविधाने गत्वा तत्रैवोपविशति ।२४।॥१४॥ अग्नौषोमोयेणोपवस्थे पशुना यजते ।१। यूपायाज्यमानायेत्युक्तो ऽञ्जन्ति त्वामित्यन्वाइ।२। उच्छ्रीयमाणायेत्युक्त उच्छ्रयस्व वनस्पते समिद्धस्य श्रयमाणः पुरस्ताज्जातो जायत ऊर्ध्व ऊ षु ण जी - ·५७ शासायमश्रौतसूत्रे। । । 13 नः ।३। परिवीयमाणायेत्युको युवा सुवासा इति परिधाय तिष्ठन्न- म्याहाग्निमन्यनौयाः । है। यज्ञेन यज्ञमिति परिधाय मामिधेनौर- चाह । ५ । पशदेवतामावाह्यानन्तरं वनस्पतिम्। ६ । अध्वर्यु संम्पृश्य तिष्ठति।। मित्रावरुणयोस्त्वा प्रशास्त्रोः प्रशिषा प्रयच्छामि यज्ञ- स्यारिथ्या इति यजमानो मैत्रावरुणाय दण्ड प्रयच्छति ।। तेनैव मन्त्रेण यथार्थ प्रतिग्टह्य" दक्षिणेन होतारं दक्षिणावृत्पूर्वः प्रति- पद्यते। है। उत्तरेण हविधीने दक्षिणेनामौत्रीयं धिष्ण्यं गत्वा पूर्वया द्वारा मदः प्रपद्य खस्य धिष्ण्यस्य पश्चादुपविश्यकादश प्रयाजान्य- जति ।१०। ॥१५॥ प्रेषा मैत्रावरुणस्य ।१। सप्रेषे च पुरोनवाक्याः ।२। तथानुवचनानि ।३। *प्रहाणस्तिष्ठन्दण्डे पराक्रम्य समिधः प्रेष्येत्युक्तो होता यक्षदग्निं समिति प्रेव्यति।। आप्रियः प्रयाजयाज्या यदायो यजमानः । समिद्धो अद्य मनुष इति वा सर्वेषाम् । ६ । खा तु नारा- शंसी तत्प्रयाजस्य । ७। दशभिश्चरित्वा पर्यग्नय इत्युको ऽग्निाता नो अध्वर इति तिस्रो ऽन्वाह । ३। उपप्रेष्य होतरित्युक्तो ऽजैदमिरित्यु- पप्रैषमाइ।है। उक्त उपप्रैषे ऽधिगुं होता । १० । ॥१६॥ देव्याः शभितार उत च मनुष्या आरभध्वमुपनयत मेध्या दुर श्रा- शासाना मेधपतिभ्यां मेधम् ।। प्रास्मा अग्निं भरत स्तृणौत बईिरन्वेनं माता मन्यतामनु पितानु भ्राता सगर्यो ऽनु सखा सयथ्यः ।२। उदौ- चौना अस्य पदो निधत्तात्सूर्य चक्षुर्गमयतादातं प्राणमन्ववसृजनादन्त- रिक्षमसं दिशाः श्रोत्रं पृथिवौं शरीरम् ।३। एकधास्य त्वचमाध्यतात्पुरा * Comm. कुवक दूब लिन । 9 1 ·५. १६. ७.] शासायनश्रौतसूत्रे। पूर नाभ्या अपिशमो वयानुखिदतादन्तरेवोमाशं वारयध्वात्।४। श्येनमस्य वक्षः कृणुतात्प्रशसा बाइ शला दोषणौ कश्यपेवांसाच्छिद्रे श्रोणी कवषोरू खेकपाठीवन्ता ।५। षद्विशतिरस्य वङ्गयस्ता अनुट्योच्या- वयताहाचंगात्रमस्यानूनं कृणुतात् ।६। अवधागोहं पार्थिवं खनतात 1७! अन्ना रक्षः संसृजतात् ।८। वनिठुमस्थ मा राविठोरूकं मन्य- माना नेदस्तोके तनये रविता रवच्छमितार इत्यधिगौ नवम उच्छामः ।। अधिगो शमीध्वं मुशमि शमौवंशमोध्वमधिगो३ इति त्रिः परिधायोपांइड जपत्युभावपापश्चेति । १०। न पत्र संज्ञप्यमानमोक्षेत ।११। पृषदाज्यावेक्षणं प्रायश्चित्तम्। १२ । चं वा वैधावौं जपेत ।१३। ॥१७॥ स्तोकेभ्य इत्युको जुषस्व सप्रथतममिमं नो यज्ञमिति च सूक्कमन्वाह ।१। खाहाकृतिभ्य इत्युको होता यक्षदग्निं स्वाहाज्यस्येति प्रेव्यति ।२। आप्रोणामुत्तमा याज्या ।३। अन्तरेणोत्तम प्रयाजं वां च वाग्यमनम् ।४। नाज्यभागौ यजति ।। वृधन्वन्तौ वा ।६। दार्श- पौर्णमासिका निगमास्तेषु निगच्छतः ।७। न प्रेषेषु ।८। अमीषोमा- विममिति वपायाः पुरोनुवाक्या ।। होता यक्षदमौषोमाविति प्रेषः ।१०। युवमेतानोति थाज्या ।११। यथाप्रपन्नमुपनिक्रन्येद- माप इति चेन चावाल उपस्पृश्योत्सृज्येते ।१२। ॥१८॥ पश्पुरोलाशायामन्त्रितावानीप्रौचक्षुत्तरेण होतुश्च गत्वा यथा- धिष्ण्यमुपविशतः ।१। पश्वानि विभवादर्थं साधयन्ति ।२। पुरोलाशः खिष्टकृत्समवाये ऽपि ।३। अतुल्यानामनूहेन ।४। न निगमाः सन्ति परतन्त्रे चोद्यमानानाम् ।५। अमौषोमा यो प्रोति पुरोलाशस्य ·शासायनश्रौतसूत्रे। [५. २०.. पुरोनुवाक्या ।६। होता यक्षदग्नीषोमाविति प्रेषः ।७। अनौषोमा पितमिति याज्या ।८। इलामन इति विष्टकृतः पुरोनुवाक्या ।। होता यक्षदग्निं पुरोलाशस्येति प्रेषः ।१०। अग्निं सुदौतिमिति याज्या । १९ । इलामुपहय पशुना चरन्ति ।१२। मनातायै हविष इत्युक्तस्त्वं ह्यग्ने प्रथमो मनातेति मनोतासनमन्वाह ।१३। अगौ- षोमा य आहुतिमिति पशाः पुरोनुवाक्या ।१४। होता यक्षदग्नी- षोमाविति प्रेषः ।१५। अमीषोमा हविष इत्यर्धचे याज्याथा विरमत्या वसाहोमात् ।१६। हुते वषट्करोति । १७। देवेभ्यो वन- स्पत इति वनस्पतेः पुरोनुवाक्या । १८) होता यक्षइनस्पतिमिति प्रेषः । १८ । वनस्पते रशनयेति याज्या ।२०। पित्रौहि देवानिति खिष्टकृतः पुरोनुवाक्या । २१। होता यक्षदग्निं खि कृतमिति प्रेषः ।२२। अनिगदा याज्या ।२३। इलामुपस्यैकादशानुयाजान्यजति ।२४। ॥१८॥ देवं बर्हिः सुदेवं देवैरित्यनवानं प्रेव्यति।। यथा चातुर्मास्येषु तथा यजति ।। अष्टमनवमावन्तरेणागन्तू ।३। देवो वनस्पतिर्वसुवने वसु- धेयस्य वेतु। देवं बहिर्वारितीनां वसुवने वसुधेयस्य बेतु ।।। सूक्ता प्रेव्येत्युक्तो ऽग्निमद्य होतारमिति सूक्तवाकप्रैवमाह । ५। सौमिक सवनीये।६। शंयोरुते यथाप्रपन्नमुपनिष्कम्योत्सृज्यते मैत्रावरुणः ।७। शाला होता गत्वा पत्नीसंयाजान्तं नत संस्थापयति संस्थापयति Ala वि ।८। ॥२०॥ इति शाङ्खायनश्रौतसूत्रे पञ्चमोऽध्यायः समाप्तः ॥

·श्रोम्। । 8 - 14 19 20 व्याख्यातो ऽनौषोमीयः प्रकृतिः पानाम्।१। आर्षमान्बानं मन्त्राणां प्रकृतौ।२। यथार्थमुत्तरस्यां ततावर्थविकारस्योत्पत्तिरूपेणानभिधा- नाच्छब्दविकारमूहं ब्रुवते । ३। ऋक्षु विकारो न विद्यते।४। यज- मानाभ्यां यजमानेभ्यः । मेधपतये मेधपतिभ्यः । मेधौ मेधान । श्राददादन । घस्तु घसन्तु । अघनदघसन् । अघदक्षन्निति वा । रभौयांसाविव रभीयम इव 12 अग्रभादग्रभीषुः । अबीरधतावी- वृधन्त । अभ्यासुः । ध्यासुः । अचौकमेतामचौकमन्त 7 इत्यर्थ- भेदाच्छब्दविकारः ।। बहिश्चक्षुः श्रोत्रं प्राणो ऽसुस्त्वनाभिरूमा ज्ञातिनामानि श्येनं शाला कश्यपा कवषा स्नेकपर्णवथ्यगोहमनेति यथासमानातम्।६ । चोदनासंदेहे च । ७। शेषभूतान्यपूर्वाणि। । স্বঅলিন্থা। । ” মুড্রিয়নি: ড্রিমনিকিনি লা- सेन वा ।१०। एष सङ्ख्यान्यायः । ११ । एकदेवतद्विदेवतयोश्च बहुवत् । १२ । पुवन्निथुनेषु समान्याम् । १३ । अध्यन्यतरस्याम् ।१४। एवेत्यकारेण संधानं देवतानामधेयस्य खरादेईिदेवत्यस्य । १५ । सकृनन्पशभेदे । १६ । सूपस्थाश्च ।१७। उदगयनस्याद्यन्तयोरें- न्द्रायो निरूल्हपशुबन्धः। १८ । सांवत्सरो वा । १४ । काम्या बहवः ।३०। अग्निप्रणयनादयो हृदयरलान्ताः पशवो ऽग्रीषोमौयसवनीयौ परिहाप्य । ३९ । वामावैष्णवी च यक्ष्यमाणस्य । २२ । निर्वचनं चाशि- षाम।२३। अन्यत्र चाग्नीषोमीयात्मनावाके नामराहणम् । २४ । प्रात- 25 26 27 -29 । 3) 31 32 33 34 35 ·शासायनश्रौतसूत्र। । रनुवाकप्रत्यादिप्रदिष्टानि शास्त्रानुवचनयोः सतानि । २५ । एका प्रतीयादन्यत्र । २६ । ॥१॥ महाराचे प्रातरनुवाकायामन्त्रितो ऽग्रेणाझौधौयं धिष्ण्यं तिष्ठन्प्र- पदो जपति ।१। भूः प्रपद्ये भुवः प्रपद्ये खः प्रपद्ये भूर्भुवः स्वः प्रपद्य श्रोम् प्रपद्ये वाचम्मचं प्रपद्ये मनो यजुः प्रपद्ये साम प्राणं प्रपद्ये चक्षुः श्रोत्रं प्रपद्ये नमो देवेभ्यो नमो देवताभ्यो नमो महते देवाय नमो गन्धर्वाप्सरोभ्यो नमः सर्पदेवजनेभ्यो नमो भूताय नमो भविष्यते नमः पिलभ्यः प्रतिनमस्कारेभ्यो वो ऽपि नमः ।। दिशो यथारूप- मुपतिष्ठते ।३। ॥२॥ अस्थां मे प्राच्यां दिशि सूर्यश्च चन्द्रश्चाधिपती हर्यश्च चन्द्रश्च मत दिश: पातां सुर्य च चन्द्रं च स देवतानामृच्छतु यो नो ऽतो ऽभिदासतौति प्राचीम्।१ । अस्यां मे दक्षिणस्यां दिशि यमश्च मृत्युश्चा- धिपती थमच मृत्युश्च मैतस्यै दिश: पातां यमं च मृत्यु च स देवताना- स्मृच्छतु यो नो ऽतो ऽभिदासतौति दक्षिणाम् ।२। अस्यां मे प्रतीच्या दिशि मित्रश्च वरुणश्चाधिपतौ मित्रश्च वरुणश्च मैतस्यै दिशः पातां मित्र क्ष वरुणं च स देवतानामृच्छतु यो नो ऽतो ऽभिदासतौति प्रतीचौम् ।३। अस्यां म उदीच्यां दिशि सोमश्च रुद्रश्चाधिपती मोमञ्च रुद्रश्च मैतस्यै दिशः पातां सोमं च रुद्रं च स देवतानामृच्छतु यो ना ऽतो ऽभिदासतौति सव्याटदौचौम्।४। अस्यां म ऊटीयां दिशि वृहस्पतिश्वेन्द्रश्चाधिपती बृहस्पतिश्चन्द्रश्च मैतस्यै दिशः पातां त्यति तेन्द्रं च म देवतानामृच्छतु यो नो ऽतेो ऽभिदासतौति प्राङ्कीम 1५। अस्मिन्म अन्तरिक्ष वायुश्च दृष्टिश्चाधिपतौ वायुश्च दृष्टिश्च मैतस्यै f ·पुरोहितम् । अग्निं दूतं रणीमहे । अश्व न त्वेति दश । जुषस्व ६.१.६.] शासायनश्रौतसूत्रे। दिशः पातां वायु च दृष्टिं च स देवतानामृच्छतु यो नो ऽतो ऽभिदासतीत्यन्तरिक्षम् ।६। अस्यां मे पृथिव्यामग्निश्चान्नं चाधिपती अनिवान्नं च मैतस्यै दिशः पातामग्निं चान्नं च स देवतानाम्च्छतु यो नो ऽतो ऽभिदासतौति पृथिवीम् ।७। बहद्रथन्तरे म ऊरू वाम- देव्यमात्मा यज्ञायज्ञौयं प्रतिष्ठा भूरहं भुवरहं स्वरहमश्माहममाखण: सुत्रामाणमिति जपित्वा दक्षिणादामौत्रीये भूर्भुवः स्वः स्वाहामये खाहोषसे वाहाश्विभ्यां खाहा सरस्वत्यै स्वाहा जुषाणानि महांसि सवनान्याज्यस्य व्यन्तु वाहेति खुवेण हुत्वा सव्याद्धविधानयोः पूर्वस्यां द्वायुपविशति । । देवेभ्यः प्रातर्थावभ्य इत्युक्तो हिंकृत्य मध्यमया वाचा प्रातरनुवाकमन्वाह ।। त्रीणि पदानि समस्य पतीनामव- स्येवाभ्यां प्रणुयात् ।।। आपारेवतीमनूच्च ॥३॥ आग्नेयं गायत्रं क्रतुम् । १। उपप्रयन्तो अध्वरम् | अग्निमीले 10 - । सप्रथस्तमम् । अभि त्वा गोतमा गिरा। अग्निहोता पुरोहितः । दूतं कः । अग्ने स्टल । अर्चन्तस्वा 1 अग्निं स्तोमेन । उपसद्याथ। मे विप्रस्य । समिधाग्निम्। अग्निं हिन्वन्तु । प्राग्नये वाचम् । त्वमग्ने यज्ञानामिति षड्विंशतिः।। अथानुष्टुभम्।। तेते अग्न इत्येका होताजनिष्ट त्वं हि तवदिति नव अग्ने कदा त श्रानुषगिति पञ्च। ३। अथ त्रैषुभम् । ४ । समस्य यदिति पञ्च । यो मध्विति त्रीणि प्र वो देवमिति पञ्च सूतानि । अमे हन्निति च सप्त। अगन्म महा ।। अथ बाईतम्।६। एना वः । प्र वो यहम् ॥ श्री विक्खदिति द्वादश सखायस्लेत्यष्टौ । । 25 26 28 29 ·है। शासायनश्रौतसूत्रे। R र 34 - 40 41 42 । H... 4 10 13 । । मैः 16 17 वि अदीति चतखः । समिश्चिदिति तिसः । अयमग्निः सुवीर्यस्य 138। अथौष्णिहम्।८। वामग्ने मनीषिणः ११ ईलिव्वा हि ।। पुरु है। अथ जागतम् । वेदिषद इति सप्त । एति प्र होता यज्ञेन वर्धत 4 जनस्य गोपाः । १३ । अथ पाङ्गम्।१३। अग्निं तं मन्ये । १३ ॥४॥ अथोषस्य गायत्रम।। कस्त उष इति तिस्त्रः । प्रति व्या सनरी ।। अथानुभम्। ई। उषो भट्रेभिः ।। अथ त्रैछुभम् । । । उपो रुरुच इति चत्वारि । ६। अथ बाईतम् । ७। प्रत्यु अदर्शि । सह वामेन । । अथौष्णिहम् ।। उषस्तच्चित्रमिति तिस्त्रः । अथ जागतम् । १३ । एता उ त्या इति चतस्रः ।१३। अथ पात्रम् ।१३। महे नः ।१४।।५॥ अथाश्विनं गायत्रम्।। अश्विना यज्वरीरिष इति तिस्त्रः । प्रात युजेति चतस्रः । आश्विनावश्वावत्येति तिसः । एषो उषा: | गोमदू ध्विति दे। दूरादिहेवेति षत्रिंशत् । उदौराथाम् । आ मे हवम् ।। अथानुष्टुभम् । ३। श्रा नो विश्वाभिरूतिभिः । यदद्य स्थः परावतीति सूते। ।। अथ त्रैष्टुभम् । ५। आ भातौति सक्ने । नासत्याभ्यामिति बौणि वसू रुद्रति तिखः । युवो रजांसौति सूक्ते 8 तं युञ्जाथामिति सूते । ग्रावाणेव । धेनुः प्रत्नस्य । क उ श्रवदिति सूत । स्तुषे नरेति सूके परिहाप्य पञ्चपदाम् । श्रा वां रथो रोदसी बद्दधान दूति पञ्च मुक्तानि ।। अथ बाई- तम् ।। इमा उ वां दिविटयः। गते प्राङ्कीम प्रथमा हतौया पञ्चमौ च । ८। अथौष्णिहम् ष्टिश्च मैतस्यै । धि । दि 10 11 । 13 1a 16 17 मैत । ऽतो 22 23 चेन्द्र 25 26 ·६. ७. ११.] ঘাষনশীন। ५ 32 33 - 36 मिति पञ्च।। अथ जागतम् । ३९ । चिश्चिन्नो अद्य ईलेद्या- वीयम् घोषां च सपुवाम् । १२ । अथ पातम् ।१३। प्रति प्रियतममिति।१४। उत्तमया परिधायोत्सृज्य वाचम् । अथा वाज- मिति जपति।१५। इति माहस्रः प्रातर नुवाकः । १६ । छन्दो ऽनन्तरेण वा प्रतिपत्समारोहणीयानां चैतस्य समाम्नायस्य बौणि षष्टिशतानि ।१७। अब वा शनाद्याथाकामौ ।१८। पातानि नान्तरियात् । १४ । पुरोदयादुपांशुं होव्यन्तीति स कालः परि- धानस्य । ३। आन्तर्यामादाग्यमनम् । ३३ । ॥६॥ अप व्य हातरित्युनः प्र देवति द्वादशौं परिहाप्य ।१। नवा- नूच्यैकादशौमाहुतावा हूयमानायाम् ।२। आरत्तासु दशमीम् ।। प्रति यदाप इति दृश्यमानासु ।४। समन्या इति समायतीषु ।५॥ आपो न देवौरिति हालचमसे ऽवनौयमानासु ।६। श्रा धेनव इत्यायतीषु सर्वामुक्त्वा प्रणवेनावस्यति ।७। अध्वर्यवैषौरपा३ इत्यध्वयं पृच्छति ।८। उतेव ननमुरिति प्रत्याह ।। प्रत्युनो निगदं तास्व- ध्वर्यवाधावेन्द्राय सोममूर्जखम्नं पयस्वन्तं मधुमन्तं दृष्टिवनिं वसुमते रुद्रवत श्रादित्यवत शुमते विभुमते वाजवते वृहस्पतिमते विश्व- देव्यावते । यस्य पौवा मद इन्द्रो वृत्राणि जवनत् । प्रस जन्यानि तारिषः । अम्बय इत्यध्यर्धामन्च्य । - उपोत्यायाध्वर्युम वाटत्योत्तरामध्यधी- वृहन्निति च सप्ता वः । प्र वो यहम् । उपविश्तौति सूत्रच्छेदः 27 1 HAMA ·शासायनश्रौतसूत्र। मनूच्य 12 उपत्तिमां च सूक्तस्या उत्तमया परिधाय। पर्याव- त्योपविशति ।१३। ॥७॥ प्राणं मे पाहि प्राणं मे जिन्व स्वाहा वा सुभव सूर्यायेत्युपांगें इयमानमनुप्राणिति।९। अपानं मे पाह्यपानं मे जिन्व खाहा खा सुभव सूर्यायेत्यन्तयाममन्ववानिति ।। उत्तरेणाहवनौयं बहिष्यव- मानेन स्तुवते ।३। दक्षिणतो ब्रह्मा मैत्रावरुणचोपविश्य ।४ । ब्रह्मन्तो- य्यामः प्रशास्तरित्युको । ५। आयुश्नत्य ऋचो मा गात तनूपाः सान्नः स्तुत देवस्य मवितुः प्रसव इति जपित्वा।६। ओं स्तुतेति ।७। प्रसवः सर्वेषां स्तोत्राणाम् ।। असतो मा सदमय तमसो मा ज्योतिर्गमयाला-- न्मानन्तं गमय मृत्योर्माहतं गमयेति यजमानः पवमानानुपम रि- स्थन् ।६। वनो ऽसि पत्वा गायत्रच्छन्दा अनु वार खस्ति मा संपारयाय यज्ञस्योहचमिति स्तुते बहिन्यवमाने । १०। सुपणे ऽसि पत्वा चिप्छन्दा इति माध्यन्दिने । ११ । सखानि पत्वा जगच्छन्दा इत्यार्भवे ।१२। समान उदर्कः । १३। उपहता देवा अस्य सेामस्थ पवमानस्य विचक्षणस्य भक्ष उप मां देवा हयन्तामस्य सोमस्य पव- मानव विचक्षणस्य भने मनसा वा भक्षयामि वाचाला भक्षयामि प्राणेन त्वा भचयामि चक्षुषा ला भक्षयामि श्रोत्रेण त्वा भक्षयामीति स्तुते बहिष्यवमाने होता । १४। ॥८॥ आग्नेयः सवनौयः ।१। ऐन्द्राग्यो वा ।२। ऐकादशिना वा ।३। एकयूपेश्वैकादशिनेव्वावर्तते परिव्ययणौया रशनापृथक्त्वात्त्रिस्त्रिः ॥४॥ नानाथूपेषु ।५। अग्निष्ठे परिव्ययणीयामुक्त्वा नवसु सप्तमप्ताह ।६। एकादशे ऽन्तरेण परिव्ययणीयां प्रगाथं च यान्वो नर इति च ·शासायनश्रौतसूत्रे। सूतशेषमन्वाह ।७। उत्तमयोपशयमनुमन्त यते ।८। पूर्वे गुरुच्छ्रि तेव्व- परिवीयमाणेषु पूर्वया परिदध्यात्।। संतानार्थी वानेव का क्षेत् ।१०। समानजातीया अनुममियात् । ११ । यथोत्तमे तथो हेन । १२। पदेवतामावाह्य वनस्पतिं च 19 इन्द्रं वसुमन्तमावहेन्द्र रुद्रवन्तमावहेद्रमादित्यवन्तम्भुमन्तं विभुमन्तं वाजवन्तं दृहस्पति- मन्तं विश्वव्यावन्तमावड़ेति सवनदेवताः । २६। नान्येषु निगम- स्थानेषु निगच्छन्ति । १४ । सुकवाके वा । १५ । अध्वर्दू संमृश्य प्रवरापर्येण प्रस्ताङतौ जुहोति । १६ । जुटो बाचो भूयासं जुष्टो वाचस्पते दवि वाग्यत्ते वाचो मधुमत्तमं तम्मिन्नो अद्य धात्वाहा सरस्वत्या इति पूर्वाम् ।। वृष्णीभुत्तराम्। १८। ॥८॥ अग्ने नयेति तिखो भुवो यज्ञस्य प्र वः शुक्राय प्र कारव इत्याग्नेयस्य ।। श्रा नो दिवो रहतः पर्वतादा सरखतौं देवयन्तः सरखत्यभि नः पावी रखी कन्या प्र क्षोदसेमा जुहाना इति सारखतस्य ।२। त्वं सोम प्र चिकितखमिमा श्रोषधीः सोमो धेनुं था ते धामानि दिव्यषाल्हं युत्सु या ते धामानि हविरेषेति सौम्यस्य ।३। पूषेमा आशा: प्रपथे पथां पथस्य थः शुक्र ते यास्ते पूषन्पूषा सुबन्धुरिति पौष्णस्य ।४। आ दैव्या वेधसं सहस्पतिः समजयत्स हिं रुचिः स सुत्रुभा स ऋक्वता स आ नो योनिमिति बार्हस्पत्यस्य ।५। विश्वे अद्य महतो विश्व ऊती यं देवासो ऽवथ विश्वे देवाः श्टणुत ये के च ज्मा ते हि यज्ञेषु यज्ञियास जमाः स्तोर्णे बईि- षोति वैश्वदेवस्य ।६। इन्द्रं नर इन्द्रो राजेन्द्र क्षत्रमुरुं न श्रा नो विश्वाभिरूतिभिः सजोषा ा ते पुग्यो वृषभ इत्येन्द्रस्य ।७। गोम- ·ई शासायनश्रौतसूत्रे। [६.१२.२. दश्वावद्धये नरः शुची वो ऽरा इवेद्या वः शर्म यूयमस्मानिति मारु- तस्य ।८ उभा वामा वृत्रहणा ता योधिष्ठं शुचिं नु गौर्मिविप्रः प्र चर्षणिभ्य इत्येन्द्राग्नस्य !। श्रा नो देवः सविता त्रायमाण था देवो यातु सविता यन्तेवाममद्य ये ते पन्था अस्मभ्यं तद्दिव इति सावि- त्रस्य । १०। अस्त-नाद् द्या तत्त्वा याम्यव ते हेल एवा वन्दखेमा धियं शिक्षमाणस्योकुत्तमं वरुणेति वारुणस्थ । १९ । इत्येकादशिना- नाम्।१२। ये वंदेवताः पशवः ।१३। ॥१०॥ इन्द्रा न पूषणेन्द्रापौषणस्य ।९। सोभापूषणेति सोमापौष्णस्य ।२। सं वां कर्मणेत्यैन्द्रावेषावस्य ।३। नासत्याभ्यामित्याश्विनस्य ।।। विष्णोर्नु कमिति वैष्णवस्य ।। रात्रौति राज्याः ।६। भूरि दे इति द्यावापृथिवीयस्य ।७। जनीयन्त इति तिस्त्रः स वावृधे दिव्यं सुपर्ण यस्य व्रतं पशवो यन्ति सर्व यस्य व्रतमुपतिष्ठन्त आपः । यस्य व्रते पुष्टिपतिर्निविष्टस्तं सरस्वन्तमवसे हुवेम इति सारस्वतः ।८। य इमा विश्वा भुवनानीति वैश्वकर्मणस्य चतुर्थी परिहाप्य ।। श्रा ते पितरिति रौद्रस्य । १०। अहं रुद्रेभिरिति वाग्देवत्यस्य । ११ । तिस्त्रस्तिस्रः पूर्वाः पुरोनुवाक्या वपायाः पुरो- लाशस्य पशोस्तिस्वस्तिस्र उत्तरा याज्याः । १२। नैके पशपुरोलाशं सवनीयस्य।१३। कर्म तु न्यायः ।१४। सावित्रवाग्देवयौ रोपांश। १५ । आवर्तते पशुगणे मनाता ।१६। परिव्ययणीयादि वपान्तं प्रातःमवने पकर्म कृत्वा निष्क्रम्य तथैवोपस्पृश्य चावले । १७। ॥ १९ ॥ धिष्ण्यानुपस्थाय सदः प्रसर्पन्ति ।। अग्रेण हविर्धाने तिष्ठन्त- स्तंतमोक्षमाणाः ।२। संरालसि कृशाना रौद्रेणानीकेन पाहि मा अग्ने ॥ प एवं ·६. १३. २.] शासायनश्रौतसूत्रे । - 14 - । पिहि मा नमस्ते अस्तु मा मा हिंसीरित्याहवनीयम्।३। रौद्रा- दिरुदर्कः ।४। अनुदो वा ।५। अपिजो ऽसि दुवखानिति मथि- वानुप्रहृतम् ।६। परिषद्यो ऽसि पवमान इत्यास्तवम् ।७। प्रतक्कासि नभखानिति चात्वालम् । ८। कयो ऽसि हव्यसूदन इति शामित्रम् 12। समुह्यो ऽसि विश्वभरा इत्युत्करम् । १०। दक्षिणावृतो विभूरसि प्रवाहण इत्यामोधम् । ११ । प्रपन्यमानाः सदश्चोपर्यभिमशन्ति दिव- स्पृष्ठमसि मा मा संतामोरिति । १२। ऋतस्य द्वारौ मा मा संताप्त- मिति वा संस्श्य । उत्तरेणानोत्रीयं धिष्ण्यं गच्छन्ति ये प्रत्यञ्चो धिष्ण्यानतिकामन्ति ।१३। मलिल्लुचो ऽसि सगर इत्यासादमच्छा- वाकस्य । १४ । वहिरसि हव्यवाहन इति हातुर्धिष्ण्यम् । १६ । श्वात्रो ऽमि प्रचेता इति मैत्रावरुणस्य । १६। तुथो ऽमि विश्ववेदा इति ब्राह्मणाच्छंसिनः ।१७। उशिगनि कविरसौति पातुः । १५ । अवस्यु- रसि दुवखानिति नेष्टुः । १८ । अंहारिरसि बभारिरित्यच्छावाकस्य २३। शुन्ध्युरसि माजीलोय इत्यवेक्ष्य मार्जालौयम् । २२ । शुन्ध्यु- रन्युपरूद्य इति ब्रह्मसदनम् । ३। ऋतधामासि स्वोतिरित्या- दुम्बरौम् ।२३। समुद्रो ऽसि विश्वव्यचा इति मदो ऽनुवीक्ष्य ।। जो ऽस्थेकपादिति शालामुखीयम् । १५ । अहिरसि बुट्य इति प्राजहितम् । ३६ । अन्नदास्यन्नपतिरिति व्रतपणम् । ३७। ॥१२॥ अश्मयः सगराः सगराः स्थ सगरेण नाना रौद्रणानीकेन पात मामयः पितृत मा नमो वो अस्तु मा मा हिंमिति सर्वान ।। श्रध्वना अधिपतिरसि स्वस्ति नो ऽद्यास्मिन्देवयाने पथि स्तादि- त्यादित्यमुपस्थाय' मैत्रावरुणप्रभृतय उदञ्चो छावाकं परिहाय्य 19 20 26 । ।

·१८ शासायनश्रौतसूत्रे। ६.१३. १५. दश्वाबद्धये चर्षणिभ्य दूत यातु सविता 6 अस्य।१०॥ 8 धियं शिक्षमः नाम्।१२। पूर्वया द्वारा मदः प्रसर्पन्ति । ३। 'विश्वे देवा अनु मा प्रसर्पतेन्द्र विधातु शरणं यत इन्द्र भयामहे सदसस्यतिमङ्गुतमिति जपन्तो ऽग्रेोत्तरेण सर्वाधिष्पवान्गच्छन्ति ।३। दक्षिणधिष्ण्योदक्षिणधिष्ण्यः पूर्वा गत्वा स्वस्यवस्य धिराटस्य पश्चादुपविशति ।४। उत्तरेण मदो गत्वा ब्रह्मापरया द्वारा सदः प्रपद्य दक्षिणेन मैत्रावरुणं गत्वा यथासनमास्ते।। नामंन्थिने सबने उपरया द्वारा नि:सर्पन्ति । ६ अन्तरेण हातुऐंत्रावरुणस्य च विषयावधिष्णानानां विसस्थितमंचरः 18। उत्तरेण स्वखं धिष्ण्यं धिक्ताम् ।। पश्चार्धनामौत्रीय- स्थोदच्चः ।। माजीलीयस्य वा दक्षिणा ।। अध्यावर्तमानाच प्रत्यायन्ति ।१३। ऊवं प्रातःसवात्समस्तोपल्यानप्रतिना प्रस- पंन्ति ।१३। श्रादित्योपण्यानं रात्रिपर्यायवाश्विने च न विद्यते न विद्यते ।१३। ॥१३॥ इति शाखाधनौत ने घछो ऽध्यायः समाप्तः । इन्द्रा न 13 १२। मं वांक विष्णोर्नु कमि यात्रापथिवीयर यस्य व्रतंप यस्य व्रते पुा न मारस्वतः 1 हाय ।। स्वत्यस्य । ११ स्य पोला यस्य।१३। का ते पशुगणे म म वा निव वष्ण्यानुपस्थाय SHRISHNOI T: IN ·श्रोम् । प्रसृप्य पुरोलाशैः सवनौयैश्चरन्ति ।१ । धानावन्तमिति पुरोनुवाक्या ।२। होता यक्षदिन्द्रं हरिवाँ इत्यनुसक्नं प्रेषो यथासमाम्नातम्।३। यथासवनं वितारयति । ४। तेनैव यजत्युद्धृत्य होतायकं होतजं च 1५। अग्ने जुषख नो हविरिति विश्वतः पुरोनुवाक्या ।६। होता यक्षदग्निं पुरोलाशानामित्यनुसवनं प्रेषः । ७। हविरग्ने वौहौति च याज्या।८। ॥१॥ ऐन्द्रवायवमत्रावरुणावाश्विनच दिदेवत्याः ।। वायवा याहि दर्शतेन्द्रवायू इम इत्येन्द्रवायवस्य पुरोनुवाक्ये ।२। होता यक्षद्वायु होता यक्षदिन्द्रवायू इति प्रेषौ ।३। अग्रं पिब शतेना न इति याज्ये 18। अयं वां मित्रावरुणेति मैत्र'वरुणस्य पुरोनुवाक्या ।५। होता यन्मित्रावरुणेति प्रेषः ।६। ग्टणाना जमदग्निनेति याज्या ।। प्रातर्युजेत्याश्विजस्य पुरोनु वाक्या ।८। होता यक्षदश्चिनेति प्रेषः ।। वाधानेति याज्या ।१०। अनवानं विदेवत्यानां पुरोनुवाक्या: प्रेषांचाह । ११। तथा यजति ।१२। एन्वायवस्य नानाप्रणवे पुरोनुवाक्ये । १३। याज्ये नानावषट्कारे । १४। सकृत्पुरस्ताज्जपो येयजामहो ऽनुमन्त्रणश्च । १५। ॥२॥ ऐतु वसुः पुरूवसुरित्येन्द्रवायवं प्रतिग्टह्योरौ दक्षिणे निधायान- पिधानमनवेक्षणं च दिदेवत्यानामा शेषस्थावनयनात् ।१। ऐतु ·शासायनश्रौतसूत्र। ५. বস্থা चर्षणिभ्य यातु मवि वस्थ। धियं शिर नाम्। १२ इन्द्रा न । ।२। मंत्र विष्णोर्नु कमि এদুখিনীহ यस्थ व्रत 8 वसविंददसरिति मैत्रावणं प्रतिग्टह्य दक्षिणेनेन्द्रवायवं हृत्वा दक्षिणतः पश्चानिदधाति ।२। ऐतु वसुः संघदसुरित्याश्विनं प्रतिग्टह्य दक्षिणेन पूर्वा हृत्वोत्तरतःपश्चानिदधाति ।३। सोमस्याग्ने वौहोत्यनुवषट्कारः मनसु सोमयाज्यासु विदेवत्यर्तुयाजान्परिहाप्यादित्यग्रहसावित्रग्रहौ पानीवतं च '४। उपांशु वा पानीवतस्य । ५। ॥३॥ उन्नौयमानेभ्य इत्युक्त आ त्वा वहन्तु हरय इत्युन्नौयमानसृतम् । १। होता यक्षदिन्द्रं प्रातः प्रातःसावस्येति षः ।। ददं ते सोम्य मध्विति यजति ।३। नृचक्षसं त्वा नृचक्षाः प्रतीक्ष इति होटचमसं प्रतीक्ष्य' वयोधर्म त्वा वयोधाः प्रतिग्टहामीति प्रतिग्टहारः संस्पर्श- यति द्विदेवत्यांश्च । है । पुनरुनीतानां होत्रका यजन्ति ।। मित्रं वयमिति मैत्रावणः ।६। इन्द्र त्वा वृषभमिति ब्राह्मणाच्छौ 18। मरुतो यस्येति पोता। 2 । अग्ने पत्नौरिति नेटा।।। उक्षा- नायेत्याग्नौधः ।। अयालमौदित्युक्ते ऽयालित्या मौधः । १३ । म भद्र मकों नः सोमं पार्यायव्यतौति होता ।१३। सोमं भवयिय्यन्तो याजिकै मधेरमा उपनयति कतारो ऽन्योऽन्यस्मिन्नुपइवमिच्छन्ते ।१३। वषट्कता प्रयमो भक्षयति । १४। प्रतिभक्षितं विदेवत्यशेषं नाराशंसवतां च ग्रहाण होवचमसे ऽवनयति हुते त्वा भतितम- वनयान्यजवन्तं देवेभ्य श्राा मन्तं मह्ममिति । १५ । विरेन्द्रवायव- शेषस्थावनयनं तत्राभ्यावर्तते मन्त्रः । १६ । अनवसर्जनं च दिदेव- त्यानामा शेषस्थावनयनात् । १७। ॥४॥ दह वसुः पुरूवसरित्यैन्द्रवायवमध्वर्थवे प्रग्टोपहतौ वायुरिन्द्र- वाय सह प्राणेन मह वर्चमा तयोरहमुपहतः सह प्राणेन सह वर्च- । 12 यस्य ते 13 नमारस्वतः 14 । हाण्यास 16 17 वित्यस्य । स्य पक्रान्ति यय।१३। ते पागणे में कृत्वा नि राण्यानुपम्या TUT: 1 19 ·७. ६. १.] शासायनश्रौतसूत्रे। सेति भक्षयित्वा प्रग्रहणमन्त्रेण पुनः प्रग्टह्य भक्षमन्त्रण पुनर्भक्षयति ११। दह वसुर्विददसुरिति मैत्रावरुणं प्रग्टह्य ।। उपहनौ मित्रा- वरुणौ सह चक्षुषा सह वर्चमा तयोरहमुपहतः सह चक्षुषा सह वर्चसेति भवयित्वा ।३। आश्विनं प्रदक्षिणं शिरः पर्याहृत्यावेक्ष्य प्रतिपर्याहत्यावेच्य ।।। दह वसुः संयबसुरित्याश्विनं प्रग्टह्य ।। उपहतौ देवावश्विनौ सह श्रोत्रेण सह वर्चसा तयोरहमुपहतः सह श्रोत्रेण सह वर्चसेति भवयित्वा ।६। उपस्पृश्येलामुपदयते ।। उपोद्यच्छन्ति चमसान् ।८। होटचमसमन्वारभते ।।। असंस्पर्शनं सर्वत्राज्यलेपेन सोमस्य ।१०। उपत्य प्रस्थिताभक्षयन्ति ।१९। तेज से बा ब्रह्मवर्चसाय भक्षयामौति भक्षमन्त्रः प्रातःसवने । १२। ओजसे वेन्द्रियाय भक्षयामौति माध्यन्दिने । १३ । प्रजायै त्वा पुश्यै भन- चामौति हतौयसवने । १४ । शं नो भव हृद इत्युगेऽभिमर्शनी भक्षयित्वा । १५ । सव्ये पाणौ चमसान्कृत्वा दक्षिणेनाप्याययन्ति । १६ । आ प्यायस्व समेतु त इत्याप्यायनी प्रातःसवने ।१७। सं ते पयांसोत्युत्तरयोः ।१८। प्रस्थितानाप्याययन्ति । १८। श्राज्ये महत्व- तौये च । २०। प्राज्यपउग योनाराशंसा निष्केवख्यमरुत्वतीययो- वैश्वदेवे च । २१। देवो ऽसि नरासो यत्ते मेधः खातिस्तस्य त जमैः पिटभिर्भवितस्योपहतस्योपहतो भयामीति भक्षमन्त्रः प्रा- तःसवने नाराशंसानाम् । २२। ऊर्वरिति माध्यन्दिने विकारः । २३ । काव्येरिति हतौयसबने । २४ । ॥५॥ अच्छावाकः सौदेत्युतो * ऽग्रेण मद उत्तरेण स्तुतिमुपविश्य । * Comm अथवा अच्छावाकः । एतावत्सबमधिकार ·न शासायनश्रौतसूत्रे। [७.८.२. दश्वावद्ध तम्यादा चर्षणिभ्य। यातु मवि अस्य।१० धियं शिवम् नाम्।१२। 8 ।२। सं वां र विष्णोर्नु करि নাদুখিনীয় यस्य व्रत पुरोलाशं प्रतिग्ट ह्याँछावाक वदस्खेत्युको इच्छा वो अग्निमवस इति तिस्रो ऽन्वाह । १। प्रणवान्निगदम्।३। यजमान होतरध्वर्या ऽग्नी- ब्रह्मन्पोतर्नेटस्तोपवतरिषेषयध्वमूर्जीर्जयध्वं नि वो जामयो जिहतां न्यजामयो नि सपना यामनि बाधितासा जेषथाभौत्वरी जेषथा- भौत्वयाः श्रवद इन्द्रः श्टणवडो अग्निः प्रस्थायेन्द्राग्निभ्यां सोम वोचतोपो अस्मान्ब्राह्मणान्ब्राह्मणा हयध्वमिति ।। उपहवमयं ब्राह्मण दूछते ऽच्छावाको वेत्यध्वर्युराह तं हातरुपतयखेति ।।। तं होतापयते ।५ । प्रत्येता वामा मुक्तायं सुन्वन्यजमानो अग्र- भीत प्रतिष्ठोतापवत उत नो गाव उपहता उतापहन इत्युप- हास्थमानः । । उत नेा गाव उपलता इत्यातो ऽनुपहास्यमानः ।। अनुपहतो ऽच्छावाको निवर्तध्वमिति सूक्तस्य यावच्चनुया- त्तावदनुद्रवेत् ।। होता वा प्रतिकामिनमच्छावाकं प्रत्युपह्वय ।2। ॥६॥ उन्नौयमानायेत्युक्तः प्रत्यस्मै पिपौषत इत्यच्छावाकः सतभन्वाइ ।१। प्रातर्यावभिरिति यजति ।२। भक्षिताप्यायितं चमसमध्वर्यवे प्रदाय दक्षिणादपरया द्वारा सदः प्रपद्य स्वस्य धिष्ण्यस्य पश्चा- दुपविश्य पुरोलाशं प्राश्नाति ।। पूर्वः प्रसृप्तश्चेदच्छावाकीयां कुर्यात्वेन विमंस्थितसंचरेण निक्रन्याच्छावाकस्य बहिष्कर्म कृत्वा खकर्म कुरुते 18। खे तु होता धिष्ण्ये ।। विकल्पो होत्रकाणां याज्यासु ।। प्रातःसवने' उनवानन्तो यजन्त्यर्धशो वा ।७। अत्र व्रतयन्ति । ६। ऊर्ध्वं चौपासनेभ्यः ।। ॥७॥ अथर्तुयाजेश्चरन्ति ।१। होता यक्षदिन्द्रं होनादित्य॒तुप्रैषैरनवानं - यम्य ते न सारस्वतः वयस्य । स्य पशान्ति यस्व।१३। ते पशुगर में कृत्वा । अध्ययानुपस्थ 8 ·शासायनश्रौतसूत्रे। प्रेय्यति ॥२॥ तथा यजति ।। येन प्रेव्यति मा याज्योद्धृत्य होतायतममौयजं च ।।। मैधातिथ्यो वेन्द्र सामं पिब तुनेति 1५। योयः प्रैषान्ने श्रूयते सस यजति ।। होतरेतद्यजेयध्वर्युराह १७। स्टइपतिश्च ।८। तयोर्यजति ।६। ययावषवृतं भक्षयन्ति । १० । दिरन्तता होता ।११ । लिम्पदिवैव जिदच दिदेव येषु चेति ।१२। ॥८॥ श्राज्यं शंसिध्ययिता मातरिश्वाच्छिद्रा पदोशिगसौयानुतक्षि- पत्सोमा नौथविनीथानि नेषगृहस्पतिरुक्थामदानि शंसिषदिति जपित्वा भोंसावा३ इत्याहावः शल्लादौ प्रात.मवने तेनाइयोपांशु वृष्णींशंसम् ।। अग्निज्यातितिरनिरित्यवसायेन्द्रो ज्योतियाति- रिन्द्र इत्यवमाय सूर्या ज्योतियातिः सूर्य इत्यवसाय पच्छो ऽवस्य- न्युरोरुचम् ।। अग्निर्देवेद्धः । अग्निमचिद्धः । अनिः सुसमित् । होता देववृतः । हेाता मनुस्तः। प्रणौर्यज्ञानाम्। रथोरध्वरा- णाम् । अवता होता। वर्णिहव्यबाट । श्रा देवो देवान्वक्षत् । यक्षदग्निर्देवो देवान् । सो अध्वरा करति जातवेदो३ प्र वो देवा- येत्याज्यम् ।३। तस्य प्रथममर्धचे पच्छो उनवानम् ।४। मरुत्वतीय- वैश्वदेवयोश्च ।५। सूतशेषं शस्लाइयोत्तमया परिधायोक्यवीय जपति मा विभा उषा: स्वातिः लोकाय वोक्थमवाचौति ।। उक्थशा इत्यध्वर्युराइ सासु शस्त्रयाज्यासु ।७। अग्म इन्द्रश्चेति यजति ८ ॥६॥ श्राज्ये संस्थिते स्तुवते ।।। स्तोत्रवतां शस्त्राणामेषेति प्राहा- त्तमात्प्रतीहारादूर्ध्वमाय शंसन्ति ।। प्रउगे ऽन्तरेण माधच्छन्द- - ।

·t ई शासायनश्रौतसूत्र। [७. १०. १३. दशावद्ध चर्षणिभ्य यातु मवि अस्था१०॥ धियं शिक्षा नाम्।१२। दुन्द्रा न १२। मं वां विष्णोर्नु कमि द्यावापृथिवीय यस्य व्रत यस्य व्रते । सांस्तृचानृचो व्यवयन्ति ताः पुरोरुच इत्याचक्षते ॥३॥ तामा पुरस्तादाहावः ।४। परिधानौयायै च ।५। षट्पदा वैश्वदेवौ ।६। तस्यां दाभ्यांदाभ्यामवसाय दाभ्यां प्रणौति ।७। सारस्वत्यां विकल्पः । भिन्न वा। नित्यस्वाहावः ।। वायुरग्रेगा यज्ञप्रौः साकं गन्मनसा यज्ञम् । शिवो नियुद्भिः शिवाभिः॥ इति सकृच्छस्वा वायवा याहि दर्शतेति तिरुण त्रिः प्रथमाम् ।। हिरण्यवर्तनी नरा देवा पती अभिष्टये। वायुश्चेन्द्रश्च सुमखौ ॥ इन्द्रवायू दम इति तिस्रः । १० । काव्ययोराजानेषु क्रत्वा दक्षस्य दुरोणे । रिशादमा सधस्य श्रा॥ मित्र हुव इति तिस्रः ।११। दैव्यावध्वर्यु आ गतं रथेन सूर्यत्वचा । मध्वा यज्ञं समञ्जाथे॥ अश्विना यच्चरौरिष इति तिस्त्रः । १२ । इन्द्र उक्थेभिर्भन्दिष्ठा वाजानां च वाजपतिः । इरिवान् सुतानां सखा ॥ इन्द्रा याहि चिचभाना इति तिस्रः।१३। विश्वान्देवान्हवामहे ऽस्मिन्यज्ञे सजोषसः। त दूर्म यज्ञमागमन्देवासो देव्या धिया । ये यज्ञस्य तनूकता विश्व आ सेमिपीतये। मारवतः हाप्य ।। वयस्य । न्य पानि यस्य।१३। ते पागणे बनपग्या ·७.१४.६.] शासायनश्रौतसूत्रे। ओमासश्चर्षणौत इति तिस्रः । १४ । वाचामहं देवौं वाचमस्मिन्यज्ञे सुपेशसम् । सरस्वतौं हवामहे॥ पावका नः सरस्वतीति तिसृणामुत्तमया परिधायोक्थवौयं जपति वाचं मे जिन्व । प्राणं मे तम्य । चक्षुर्मे पाहि। श्रोत्रं मे ऽव । वर्ण मे यच्छ। तन्वं मे पाहि। यशो मे धेहि । घोषाय खोक्थम- वाचौति।१५। विश्वेभिः सेोम्यं मध्विति यजति । १६ । ॥ १० ॥ बचाः स्तोत्रियानुरूपाः प्रगाथान्परिहाय्य ।। आ नो मित्रा- वरुणा नो गन्तमिति स्तोत्रियानुरूपौ मैत्रावरुणस्य ।२। प्र वो मित्रायेत्युक्थमुखम् । ३। प्र मित्रयोरिति नवानामुत्तमया परिधायोप नः सुतमा गतमिति यजति।४।॥ ११ ॥ श्रा याहि सुषुमेति ब्राह्मणाच्छंसिनः स्तोत्रियानुरूपौ।९। शेषः सूतथोक्यमुखमुत्तमे परिहाप्य ।२। इन्द्र वा सषभम्।३। उद्धेदभौति तिसृणामुत्तमया परिधायेन्द्रक्रतुविदमिति यजति ।४। ॥१२॥ इन्द्रामौ श्रा गतं सुतमित्यच्छावाकस्य स्तोत्रियानुरूपौ।१। शेषः सूक्तस्योक्यमुखम् ।२। दहेन्द्रामौ उप कृय इति पञ्च । ३। इयं वामस्य मन्मन इति नवानामुत्तमया परिधायेन्द्राग्नौ ा गतं सुतमिति यजति ।४। ॥ १३ ॥ मित्रं वयमिन्द्रमिाथिन इन्द्र अग्नेति स्तोत्रिया बृहत्पृष्ठस्य । १। राथन्तरमच्छावाकः स्तोचियमनुरूपं कुरुते ।२। अनुरूपमुक्यमुखम् ।३। चतुराहावा होत्रकाः ।४। होता चातिरिक्तोक्थेषु ।। स्तोत्रि- यानुरूपाभ्यां यच्चानन्तरमनुरूपात्परिधानौयायै च ।। अनक- ·शासायनश्रौतसूत्रे। [७. १५. १५. दधावद्ध वर्षणिभ्य यातु म धि शिक्ष नाम्। १२ ।२। सं वां विष्णोर्नु का গ্রাঘিনী दनन्तरः प्रगाथस्तस्मादूर्ध्वं पञ्चमं मध्यन्दिने ।७। उक्थमुखात्सर्वेषां रात्रौ।८। यदाध्वर्युराह प्रशास्तः प्रसुहौत्यो सर्पतेति प्रशास्त आह ।। दक्षिणाहतो ऽपरया द्वारा निःसर्पन्युत्तरेणौदुम्बरौं दक्षिणेन ब्रह्मा । १० । अग्रेण शालामुदञ्चः । ११ । माध्यन्दिनाय सवनाय यथानि:- मृतं प्रसृष्य यथासजमुपविशन्ति । १२। ॥ १४ ॥ श्रादौ माध्यन्दिनस्य सवनस्य राजानमभिषुण्वन्ति ।१। ग्रावस्तु- त्पूर्वया द्वारा हविर्धाने प्रपद्योत्तरस्य हविधीनस्य दक्षिणं चक्रमग्रेण दक्षिणा तिष्ठन्सामोपनहनेन मुखं परिवेश्य ग्रावघोषं श्रुत्वासंप्रेषिता ऽभिटौत्यमंतवनर्धर्चशो ऽनवानं वा।२। अभि त्वा देव सवितर्युञ्जते मन उत युञ्जते धिय श्रावन इन्द्र तुमन्तमा नो भर दक्षिणेनोप क्रमस्खा भर ।३। आ प्यायख समेतु त इत्याप्यायित वतीनां तिहणणं प्रथमामभिष्टुत्यार्बुदस्य द्वे । ४। द्वितीयामभिष्टुत्यार्बुदस्य । ।५। बतौ- यामभिद्युत्यार्बुदस्यैकाम् ।६। मृजन्ति त्वा दश क्षिप एतमु त्यं दश क्षिप एतं मृजन्ति मममिति मश्वतौरभियुत्य।७। श्रा कलशा अनूषता कलशेषु धावति परि प्र सोम ते रस इति कलशवतौरभित्य 1८। श्राप्यायितवतीप्रमत्येवं विहतो द्वितीयोऽपि सवः । षष्ठीप्रम- नयः पश्चार्बुदस्य ।।। एवं विहृतस्तृतीयो ऽपि सवः। तिस्रो ऽर्बुद- स्यैकादशीप्रमतयः । १० । यस्मिन्सवे हच्छब्दं कुर्युर्खहददन्तौति तत्र । ११ । षष्ठौं प्रथमे ।१२। वितते पवित्रे पवित्र त इति दे वि यत्पवित्रमित्येका १३॥ प्राग्य धारा: प्र धारा अस्य प्र ते धारा इति प्रक्षरन्तीषु धारासु ।१४। ग्रहेषु ग्टह्यमाणेषु याः काम- येत पावमानौनाम् । १५ । इन्द्रायेन्दो मरुत्वत इति विस्रो निय- यस्य व्रते न मारखता -हाप्य ।। वित्यस्य । त्य पोलि यिन्य।१३ ते पाएगा यानुपन्य 15 ·७. १७. १५] মুদ্রানীন। 18 19 छति ।१६। उत्तमे ग्रहे ग्टहीते ऽर्बुदस्योत्तमया परिधायादा- योष्णोषमुत्सृज्यते ।१७। सत्ताहीनानां त्वन्त्ये ऽइनि ।१८। अर्बुदं वा मभिष्टुयात् ।१६। ॥१५॥ माध्यन्दिनेन स्तुते पवमानेन दधिधर्मण चरन्ति यदि प्रवर्य- वान् ।९। होतर्वदखेत्युक्त उत्तिष्ठताव पश्यतेति प्रथमामभिष्टौति ।२। श्रातं हविरित्युत द्वितीयां सूतस्य ।३। दधिधर्मश्च यजेत्युक- स्तृतीयया यजति ।४। अनवानमेकैकां सप्रणवामभिटौति ॥५॥ तथा यजति ।६। दधिधर्मस्याग्ने वौहौत्यनुवषट्कारः १७॥ मयि त्यदिन्द्रियं वृहन्मयि दक्षो मयि क्रतुः । धर्मस्त्रिविरोचत आकृत्या मनसा सह । विराजा ज्योतिषा सह तस्य दोहमशीमहि । इति भक्षमन्त्रः ।८। पपुरोलाशेन चरित्वातः पुरोलाशैः सवनौ- यैश्चरन्ति ।। ॥१६॥ माध्यन्दिनस्य सवनस्येति पुरोनुवाक्या ।१। माध्यन्दिने सवन दूति खिष्टकृतः ।२। असावि देवमित्युनीयमानसूक्तम् ।३। होता यदिन्द्रं माध्यन्दिनस्य सवनस्येति प्रेषः ।४। पिबा सेाममभि यमुग्रेति यजति ।। द्वितीया क्षेत्रावरुणस्य ।६। हतीया ब्राह्मणा- च्छसिनः ।७। अवाडे हौति पातुः ।८। तवायं साम इति नेयुः 1। इन्द्राय सामा: प्रदिवो विदाना इत्यच्छावाकस्य । १० । श्रा- पूर्ण अस्येत्यामौत्रस्य । ११ । न दिदेवत्यर्तुयाजा उत्तरयोः सवनयोः । १२ । न बहिष्कर्माच्छावाकस्य । १३। समानमन्यत्प्रातःसवनेन ।१४। इलामुपहय प्रस्थितान्भवयित्वा ।१५। एष दक्षिणाकालः।१६।

·१८ शासायनश्रौतसूत्रे। दशावर वर्षणि यातु मा धियं शिः नाम।१२ विष्णोर्नु क दावापृथि द्वादशं शतं गवां दद्यात् । १७। एकविंशतिप्रति वा यथोपपा- दम् । १८। ॥१७॥ अग्नये त्वा मह्यं वरुणो ददातु सेो ऽमृतत्वमशीय। आयुर्दात्र एधि मयो मा प्रतिग्टहत इति हिरण्यं प्रतिग्टह्णाति ।। रुद्राय त्वा मह्यं वरुणो ददातु सेो ऽमृतत्वमशीय। गौदीत्र एधि मयो मा प्रतिष्टात इति गाः ।। बहस्पतये त्वा मह्यं वरुणो ददातु सो ऽस्तत्वमशीय । वग्दात्र एधि मयो मह्य प्रतिग्टहत इति वास: ।३। यमाय त्वा मह्यं वरुणो ददातु से तत्वमशीय । यो दात्र एधि मयो मह्यं प्रतिग्टहत इत्ये कशफम् ।४। प्रजापतये वा मां वरुणो ददातु सेो ऽस्तत्वमशीय। प्राणो दात्र एधि भयो मां प्रतिग्टहुत इत्यन्यत् ।। प्रोमिति वा सर्वम् ।६। केो ऽदात्कस्मा अदादित्यनुमन्त्रयते प्राणि ।७। उपस्पृशतीतरत् ।८। अस्मद्राता मधुमतौर्देवत्रा गच्छत प्रदातारमा विशत इति दत्त्वा जपति ।। ॥१८॥ इन्द्राय मरुत्वत इत्युक्तः ।१। इन्द्र मरुत्व इति पुरोनुवाक्या ।२। होता यवदिन्द्रं मरुत्वन्तमिति प्रेषः ।३। सजोषा इन्द्र संगण दति यजति ।४। तं भक्षयित्वा मरुत्वतौयं शंसति ।। अध्वयों शोमावा३ इत्याहावः शत्रादौ माध्यन्दिने सबने ।६। प्रातः- सवनिको ऽन्तःशस्त्रम् ।७। श्रा वा रथं यथोतय इति प्रातिपदं हचं शस्खाहय ।८। इदं वसे। सुतमन्ध इटनुचरं हचं शास्वाहय 12। इन्द्र नेदीय एदिहौतीन्द्रनिहवं प्रगाथं स्वाहय । १०। प्र नूनं ब्रह्मपास्पतिरिति ब्राह्मणस्पत्यं प्रगाथं शस्त्वाय ।११। अग्नि- यस्य व यग्य व्रत मारस्वत हाप्यारा ववरः । यस्या१३ ते पाग कृत्वा पद्यानुपम् माण ·७. २१.६.] शासायनश्रौतसूत्रे । 25 26 नैतेत्येकां शस्त्रास्य । १२ । त्वं सेोम क्रतुभिरित्येकां शस्खाहय । १३ । पिन्वन्यप इत्ये कां शस्त्वाहय । १४ । जनिष्ठा उग्र इति षटकस्वाहय निविदम् । १५ । महानस्मिन्प्रथमः प्रतिगरः । १६ । एकया भूयसीः शस्त्वा विषमानाम् । १७। मध्ये समानाम् । ९८। एकां शस्खा बचानाम् । १८ । सूतविधावन्ये । २०। प्रथमे वाहावः । २१ । उत्तमाः परिशिष्य हतौयसवने । २२। वियतं पच्छो निविदः शंसति । २३ । उत्तमे प्रणवः पदे । २४ । सूतशेषं शस्लाइयोत्तमया परि- धायोक्थवीर्य जपित्वा ये त्वाहिहत्य इति यजति । ३५ । ॥ १८ ॥ रथन्तरं पृष्ठं निकेवल्यस्य ।१। बहदा । २। अभि वा शराभि त्वा पूर्वपीतय इति स्तोत्रियानुरूपौ प्रगाथौ रथन्तरस्य । ३ । वामिद्धि हवामहे वं ह्येहि चरव इति हतः । ४। यद्धावानेति धाय्या ।। पिबा सुतस्य रसिन इति प्रगाथो रथन्तरस्य । ६ । उभयं ग्टणवदिति वृहतः । ७। इन्द्रस्य नु वौचाणोति रथन्तरपृष्ठे । ८। तमु छुहौति हत्पृष्ठे । ८ । नितरां परिधानीयां शंसेत् । १० । उक्थवौय जपित्वा। पिबा सोममिन्द्र मन्दतु वेति यजति । ११ । ॥२०॥ उभयसान्नि ।१। रयन्तरपृष्ठे' यः सूतात्पूर्वः प्रगाथस्तमुद्धृत्य वृहता योनि शंसति ।२। इत्पृष्ठे रथन्तरस्य ।३। ऊर्ध्वं साम- प्रगाथादुत्तरासु संस्थासु ।४। एतद्योन्यनुशंसनमित्याचक्षते । ५। वृहद्रथन्तरयोरेवानुशंसेदिति ह माह कौषीतकिः । ६ । परिमित- शस्वः प्राकृता ऽग्निष्टोमस्तस्मात्प्रगाथमुद्धरति । ७। स्तोत्रियायाहावो ऽनुरूपाय धाय्यायै प्रगाथाय सूक्लाय निविदे परिधानौयाथै च ।८। अश्वो निविदरो वरो वा । । ॥ २२ ॥ 12 ·शासायनश्रौतसूत्रे। [७.२५.१२. २ दादां शत अनय एधि मयो वा महांका मा प्रतिष्ट सातवा ।३। यमाय एधि मयो वरुणो दद प्रतिग्टत। श्रदादित्यनुः वामदेव्यं मैत्रावरुणस्य ।१। कथा नश्चित्रः कया वं न ऊत्यति स्तोत्रियानुरूपौ । २ । कस्तमिन्द्रेति सामप्रगाथः । ३ । सद्यो ह जातः । ४। एवा त्वामिन्द्र वजिन्नत्र । ५। उशन्नु षु ण इति यजति ।६। ॥२२॥ नौधसं ब्राह्मणाछसिनो रथन्तरपृष्ठे । १ । श्यैतं हत्पृष्ठे । २। तं वो दमं तत्त्वा थामि सुवीर्यमिति स्तोत्रियानुरूपौ प्रगाथौ नौधसस्य । ३ । अभि प्र वः प्र सु श्रुतमिति श्यैतस्य । ४ । उदु त्ये मधुमत्तमा इति सामप्रगाथः । ५। इन्द्रः पूर्भिदिति नौधसे । ६ । असावि सामः पुरुहतेति श्यैते ।७। उदु ब्रह्माणोति समानम ।८। सुजोषौ बजीति यजति । ८। ॥२३॥ कालेयमच्छावाकस्य ।। तरोभिर्वस्तरणिरिसिषामती यानुरूपौ प्रगाथौ । २। उदिवस्य रिच्यत इति सामप्र भय इद्दावृधे ।४। इमामू षु ।५। पिबा वर्ध ।६। ॥ २४ ॥ शत्त्रेषु । १ । प्रायेणायथासमानातम् । २। हतौ पूर सतोष्टहत्युत्तरा तं प्रगाय इत्याचक्षते । ३। बाहता हा न्याम् । ४ । काकुभः ककुभि । ५। हहती शस्त्रोत्तमं पाद दायोत्तरस्याः प्रथमेनावसाय द्वितीयेन तं प्रत्यादाय बतीयेनावमायोत्तमेन प्रणौति ।। तास्तिस्रो भवन्ति वृहतौ पूर्वोत्तरे ककुभौ । । वृहद्रथन्तरयोः । ६। हेात्रकाणां च यत्रते पृष्ठे प्रगाथस्थे ।। सर्वत्र यज्ञायज्ञौयस्थ ।। इन्द्रनिहवब्राह्मण- स्पत्यानां च ।१२। अतो ऽन्यत्र वाईतानाम् ।। इतौं दूति दत्त्वा इन्द्राय ।२। होता य इति यजति 7 प्रणुत्य शोसावा ३ मवनिको हुन वृचं शस्त्वाब । सुनं ब्रहपर ·७. २७. १३.] शाजायनश्रौतसूत्रे। ८३ 21 । 22 23 । शस्वोत्तम पादं दिः प्रत्यादायावसायधनेात्तरस्थाः प्रणय द्वितीयं पादं दिः प्रत्यादायावसायोत्तमेनार्धन प्रणौति ।१३। तास्तिस्रो बहत्यः । १४। उत्तम ककुभः प्रत्यादत्ते ।१४। सतोहत्या द्वि- तौयम् । १५ । तास्तिस्त्रः ककुभः । १६ । स्तोत्रियत्वादनुरूपत्वादा ॥२५॥ एतं धर्म प्रगाया लभन्ते ।१७। इन्द्रनिहवो स्तोत्रियः । १। ब्राह्मणस्पत्याश्च । २ । दाभ्यामवसायदान्यामवसायैकेन प्रणौति पती- नाम् ।३। पच्छस्विटुजगतौनामक्षरपतीनां दिपदानां च । ४ । सप्रणवो द्वितीयश्च चतुर्थश्च । ५। यास्तु पञ्चपदास्नै छुभे प्राये जागते वा यत्र पुनःपदं स्यात्तौ तत्र समस्येन्न पदेन पुनःपदस्य विप्रयोगो ऽस्ति । ६ । उत्तमावपुनःपदे । ७ । दाभ्यामवसायदाभ्यामवसाय दाभ्यां प्रणौति षट्पदानां पुन:पदानान् । ८ । छान्यामवसायापुनःपदानामे- केन्द।। दाभ्यामवसायकेन । ८ । अष्टाक्षरस्तु प्रणवनीयः । १० । हहत्पृष्ठे । घ सप्तपदानां दाभ्यां प्रणौति दाभ्यामवसाय दाभ्याम् पिबा सेाग्य मेषु राविपर्यायेषु गायत्राणां स्तोत्रियानुरूपाणं प्रथमा- उभयस्यन्ति ।१२। मध्यमान्मध्यमेषु । १३ । उन्तमानुत्तमेषु रहता। अर्धर्चशो वा प्रातःसवनम् । १५ । स्तोत्रियानुरूपांश्च प्रगा- थान्परिहाय्य । १६ । ॥ २६ ॥ त्रिपदा गायत्रौ ।१। उष्णिक । २। पुरउष्णिक । ३। ककुप । ४ । विराट् च पूर्वा । ५। चतुष्पदोत्तरा विराट् । ६ । हतौ । ७। सतोरहती।८। जगती। ८ । अनुष्टुप् । १० । त्रिष्टुप् च । ११ । पञ्च पसः ।१२। घट्मनेत्यतिच्छन्दसाम् । १३ । स हि शर्धा न ·शामायनश्रौतसूत्र। [७. २७.३० द्वादशं प्रात दम्।१८। अग्नये एधि मयो त्वा महांवर मद्य प्रतिष्ट मारतमित्ययौ ।१४। द्वौ विपदायाः । १। ते ऽष्टाक्षराः प्रायेण ।१६। द्वादशाक्षरा जगत्याः ।१७। हतीयौ चोष्णिहत्योः । १८॥ सतोहत्याच प्रथमटतीयौ । १६ । मध्यमः ककुभः ।२०। प्रथमः पुरउष्णिहः ।२९ । एकादशाक्षरास्त्रिष्टु बिराजोः । २२। उत्तरस्था दशाक्षराः ।२३। तामक्षरपतिरित्यग्याचक्षते । २४। पञ्चभिः पञ्चा- क्षरैः पदपतिः । २५। षलप्यष्टाक्षरा जगत्याः । २६ । एकेन दाभ्या- मित्यूनके निवृत् । २७। अतिरिक्त भुरिक् । २८ । संपाद्यपादभागे- नाहार्यवर्चः मंमितास्तस्य पादभागेन संपन्नाः । २६ । गायच्युषिण- हावनुषु वृहत्यौ पशिथ चिटुअगत्यावित्यानुपूष्य छन्दयां चतुर्विज्ञाता- चरादीनां चतुरुत्तराणां चतुरुत्तराणाम् । ३० । ॥ २७ ॥ सातत्व ।३। यमाय एधि मयो दूति शाङ्यायनश्रौतसूत्रे सप्तमो ऽध्यायः समाप्तः । वरुणो ददा प्रतिम्ट हुत अदादित्यनुर श्रमद्रा दति दत्वा । १२। हाता इति यजति शोभावो३॥ भवनिको इन वच शरवाह 7 ·आम् यथा मध्यन्दिनायैवमूर्ध्वं मध्यन्दिनात्प्रसर्पन्ति ।१। श्रादौ वतीय- सवनस्यादित्यग्रहेण चरन्ति । २। आदित्येभ्य इत्युक्तः । ३। आदित्या- नामवसेति पुरोनुवाक्या । ४। होता यक्षदादित्यानिति प्रेषः । ५। आदित्या अदितिरिति यजति । ६ । नाहुतिमन्वौक्षते न भक्ष- यति ।७। सावित्रग्रहे च।८। आर्भवेण स्तुते पवमानेन मनाता- दौलान्तं पश्कर्म कृत्वातः पुरोलाशैः सवनौयैश्चरन्ति । ६ । ॥१॥ हतीये धानाः सवन इति पुरीनुवाक्या ।१। अग्ने हतीये सवन इति खिष्टकृतः । २ । इहोप यातेत्युनीयमानसूक्तम् । ३ । होता यक्षदिन्द्रं हतौयस्य सवनस्येति प्रैषः । ४ । इन्द्र भुभिवाजवनिरिति यजति । ५। इन्द्रावरुणा सुतपाविति मैत्रावरुणः । ६ । इन्द्रश्च सेाम- मिति ब्राह्मणाच्छौ । ७। आ वो वहन्विति पोता।८। अमेव न इति नेष्टा । । इन्द्राविष्णू पिबतमित्यच्छावाकः । १० । इर्म स्तोममित्याग्नौधः । ११ । समानमन्यत्प्रातःसवनेन ।१२। इलामुपय प्रस्थिताभक्षयित्वा पुरोलाशस्य परिवापमित्रस्य नाराशंसानां सन्नानां यथाचमसं दक्षिणतस्त्रौं स्त्रीपिण्डानुपास्यन्यत्र पितरो मादयध्वं यथाभागं पितर श्रावृषायध्वमिति पिण्डेपिण्डे ।२३। ॥२॥ देवाय सवित्र इत्युक्तः । १ । अझद्देव इति पुरोनुवाक्या । २। होता यक्षहवं सवितारमिति प्रैषः ।३। दमूना देवः सविता वरेण्यो दधद्रनं दक्षपिलभ्य आयुनि । ।

·६ शासाचनौतसूत्रे! [८.५.२. द्वादशं शन दम् । १८ अग्नये एधि मयं स्वा महाव मा प्रति सो ऽस्टन 1३ यमार एधि मयो वरुणो द प्रतिग्टहत अदादित्यन पिबामोमममदन्ननमिष्टयः परिज्मा चिद्रमते अस्य धर्मणि ॥ दूति यजति ।४। अध्वर्या शोशीमावो.३ इत्याहावः शस्त्रादौ हतौयसवने सेक्थेि । ५। प्रातःसवनिको ऽन्तःशस्त्रम् । ६। षोल- शिप्रस्तौ च ।७। तत्सवितुर्वणीमहे ऽद्या ना देव सवितरिति ढचौ प्रतिपदनुचौ वैश्वदेवस्य । ८। अनदेव इति सावित्रम् ।। एकया च दशभिश्च स्वभूते द्याभ्यामिष्टये विंशती च । तिसृभिश्च वहसे त्रिंशता च नियुद्भिवायविह ता वि मुञ्चः । १० । प्र द्यावा यः पृथिवी ऋतावृधेति द्यावापृथिवीयम् । ११ । महा- नस्मिन्प्रतिगरः ।१२। सुरूपकृत्रुमित्येका ।१३। तक्षत्रथमित्या- भवम् । १४ । अयं वेना येभ्यो मातैवा पित्र इत्येकपातिन्यः । १५ । आ नो भद्रा इति वैश्वदेवस्योत्तमे शिष्ट्वा निविदम् । १६ । परि- धानीयोत्तमा ।१७। पच्छो द्विरर्धर्चशस्तृतीयम् । १८। उक्थवीर्य जपित्वा विश्वे देवाः म्हणतेममिति यजति । १८ । ॥३॥ घृतस्य यजेत्युक्तो घृतं मिमिक्ष इत्युपांश यजति । १ । सौम्यस्य बजेत्युतस्वं सेम पिदभिरिति यजति ।२। घृतस्य यजेत्युक्त उक विष्णो विक्रमखोरु क्षयाय नस्कृधि । घृतं घृतयोने पिव प्र प्र यज्ञपति तिर ॥ इत्यूपांश यजति ।३। विकत्त्यः परौज्यायाम् । हैं। सौम्य होता- वेच्याङ्गुलियां सर्पिरुपस्पृशति । । चक्षुष्या असि चक्षुर्मे पाहीति चक्षुषो विभाटि । ६ । ॥ ४ ॥ अमोत्यानौवतस्य यजेत्युक्त ऐभिरग्ने सरथमित्युपशिश यजति ।। अभवयिवा ग्रहमादाय पूर्वया द्वारा सदः प्रपद्य । २। उत्तरता दृति दत्वा 3 १२। होना इति या शोमावो ३ ध्वनिका । ८। दून्द्र एनं ब्रहण ·७. १८.] ঘুঘলীন। ७ । नेष्टारमुपोपविश्य ।३। उपस्थे वा । ४ । नेष्टरुपवयखेत्युत्वा । ५ । भक्षयित्वोपस्पृश्य । ६ । यथेतं प्रत्येत्य । ७। ॥ ५ ॥ यज्ञायज्ञौयं स्तोत्रमाग्निमारुतस्य । १। वैश्वानराय पृथुपाजस इति वैश्वानरीयम् ।२। ा ते पितरित्येका ।३। प्रत्वक्षस इति मास्तम् । ४ । यज्ञा यज्ञा वो अमये देवो वो द्रविणोदा इति स्तोत्रियानुरूपौ प्रगाथौ यज्ञायज्ञीयस्य । ५। प्र तव्यसौमिति जातवेदसीयम् । ६ । आपोहिष्ठीयास्तिस्त्रः । ७। उत नो हिर्बुधाः घटणोवित्येका ।। देवानां पनौरिति । ८ । राकामहमिति । ।१०। अविददक्षमित्यक्षरपङ्कायस्तितः । ११ । उदीरतामिति पैञ्च- स्तिस्त्रः । १२ । इमं थम मातलो कव्यैरङ्गिरोभिरिति यान्यः । १३ । खादुम्किलीयास्तियः । १४ । महानासु प्रतिगरः । १५ । ययोरो- जसा विष्णोर्नु क तन्तुं तन्वन्नित्येकपातिन्धः । १६ । एवा न इन्द्रो मघवेति परिधायोक्थवीय जपिलाने मरुद्भिः अभयद्भिरिति यजति ।१७। ॥६॥ प्रथमा निविमरुत्वतीयस्य । १। द्वितीया निस्केवल्यस्य ।२। हतीयाप्रमतयो वैश्वदेवानिमारुतयोः । ३। उत्तमा घोलशिनः । ४ । यावन्ति सुक्तानि तावत्यो निविदः । ५। सुनस्थलस्थाहावः पुर- स्तात् ।६। निविदोनिविदश्च ।७। एकैकल्याश्चैकपातिन्याः ।। परिधानीयायै च । । वैश्वदेवे प्रतिपदनुचरयोः । १० । आग्निमा- रुते स्तोत्रियानुरूपयोः ।११। आपोहिष्ठीयानाम् । १२ । देवानां पनौनाम् । १३ । राकायाश्च । १४ । अक्षरपतीनाम् । १५। पैत्री- णाम् । १६ । पानौनाम् । १७ । स्वादुष्किलोचानां च । १८ । वियत 19 ·घासायनश्रौतसूत्र। ee द्वादशं शत दम् । १८ अग्नये एधि मय त्वा महाव নয় সনি से इम्वृतत्व ।३। यमा एधि मयो वरुणो दद प्रतिग्टगत अदादित्यन शत्वं वैश्वदेवस्य । १८ । अभ्यग्रमाग्निमारुतस्यापोष्ठिीथाः परिहाय्य । २० । अप्सु सामान्मादयित्वानुयाजादि शंय्वन्तं पशुकर्म कृत्वा ॥ ७॥ हारियोजनेन चरन्ति । २१ । तिष्ठा सु कमिति पुरोनुवाक्या ।१। धाना: सामानामिन्द्रति प्रेषः । २। युनज्मि त इति याज्या ।३। धानाः समानामझे बौझौत्यनुवषट्कारः । ४ । सोमस्याग्न इति वा । ५। अमु धूतस्य देव सोम ते मतिविदो नृभि छुतस्तोत्रस्य शस्तोक्यस्येष्टयजुषो यो ऽश्वसनिामनिर्भक्षस्तस्य त उपहतस्योपहतो भक्षयाभौति प्राणभक्षान्भक्षयित्वा धाना व्यादधते । ६ । भूयिष्ठा होता लिपोत । ७। येन प्रातःसबने प्रसर्पन्ति तेन निःसर्पन्ति । ८। यथा ह त्यसव इति धिष्ण्यासमोच्याग्नौधौयमुत्तरेणावनौय- मायन्ति । ६ । भूर्भुवः स्वः स्वाहा स त्वं नो अग्ने ऽवमस्त्वं नो अग्ने वरुणस्य तदस्तु मित्रावरुणेत्यामौत्रीये प्रायश्चित्ताइतौर्जुवति । १० । आपुर स्ता मा प्रजया पशभिः पूरयतेत्याहवनौयस्य भस्मान्ते धाना न्युप्य ॥८॥ पञ्चपञ्च शकलानादधते । ११ । आत्मकृतस्यैनसेो ऽवयजनमसि मनुष्यकृतस्यैनो ऽवयजनमसि पिकृतस्यैनसेो ऽवयजनमसि देव- कृतस्येनयो ऽवयजनमसि यच्चाइमेनो विद्वांश्चकार यच्चाविद्यास्तस्य सर्वस्यावयजनमसौति । । । सव्यावृत उत्तरेणाहवनीयममु सेामा- न्यथाचमस पश्चादुपापविश्य पवित्राण्यवधाय चेष्टयन्ते भमापो अद्भिरम्मत समोषधयो रसेन । में रेवतीर्जगतौभिः पृच्यन्तां सं मधुमतीमधुमतीभिः पृच्यन्ता- मिति । । समुपहताः स्म इति । ई। अमु धूतस्य देव साम ते अम्मद्र टूति दवा १२। होता इति या पोमावा सवनिका हचं मरवा ·८ ११.१२.] शाजायनश्रौतसूत्र। 10 मतिविदो यो ऽश्वसनिसनिर्भक्षस्तस्य त उपहतस्योपहतो भक्षया- मोति प्राणभक्षान्भवयित्वा । है। अच्छायं वा ययोरोजसेति प्राची- निनौयोदीचौवा । । । समुद्रं व इत्यभिमन्त्रा है। शंनादेवीया- भिशतसृभिरुरो ऽभिम्मृश्य । ७। समानं प्राणसंमर्शनं मुखविमार्जन च ।। दक्षिणारत प्रामौत्रीये दधि प्राश्य यथा दधिभक्षम् ।। पत्नीसंयाजासंस्थाप्य हुतेषु समिष्टयजुःषु ॥ ८ ॥ अवश्थमवेति ।१०। पुनर्मामैत्विन्द्रियं पुनरात्मा द्रविणं ब्राह्मणं च । पुनरमयो धिष्णपासो यथा स्थानं धारयन्तामिहैव ॥ इति यजमाना धिष्णयासमोच्यांचानूबन्ध्यायां वा संस्थितायाम्मू- विजः समौत उभा कवी युवाना सत्यादा धर्मणा सत्यस्य धर्मणस्पती वि सख्यानि सृजामहै ॥ इति । १। उहं हि राजेत्यनुसंयन् ।३। सर्वे सानो निधनमुप- यन्ति ।। नमो वरुणायाभिष्ठितो वरुणस्य पाश इत्यसु पादमव 5 धाय।४। ॥१०॥ वारुणौष्टिः । १ । पौर्णमासोविकारः ।२। अस्वग्ने ऽमु मे साम इति वाम्मुमन्तौ । ३। तिष्ठन्यजति । ४ । उदुत्तमं वरुणाव ते हेलः । ५ । स त्वं नो अग्ने ऽवमस्वं नो अग्ने वरुणस्य विद्यानित्यमीवर- णावादिशति ।६। न निगदमाह । ७। ब्रूयादा । ८। अपबहिषः प्रयाजानुयाजान्यजति ।। प्रथाजादिरनुयाजान्ता । १० । स्विष्ट- कृदन्ता वा ।९१ । श्राज्यभागौ वा परिहाण्यानुयाजौ च । १२ ।

·शासायनश्रौतसूत्र। । ८.१२.१.. द्वादशं शत अनये एधि मयो वा मां व मा प्रतिष्ट सा इन्तव 15 पूर्वी १३ यमार एधि मयो अरुणो दद प्रतिष्ट हत थन स्त्रियावकुरुतं येनापामुशतं सुराम येना चामभ्यषिञ्चतं येनेमां पृथिवौं महोम् यहां तदश्विना यशस्तेन मामभिषिञ्चतम् । इति होताभ्युक्षते ॥ १३॥ उपेच्छिवेन चक्षुषा ग्टहान्परैमि मानुषः । दूत्यागच्छन्यजमानः ।१४। दूहो सइनदक्षिणो अपि पूषा नि षोदतु । इत्युपविश्याहवनौये समिधाबादधाति देवानां समिदसौति वृष्णोमुत्तराम् । १५ । हृष्णौं पत्नौ गार्हपत्ये । १६ । ॥ ११ ॥ प्रायणीययोदयनीया व्याख्याता ।९। विपर्यास याज्यापुरोनु- वाक्यानां विष्टकृतः परिहाप्य ।२। पथ्या स्वस्तिं चतुर्थों यजति ।३। बतौयं सवितारम् । ४ । मैत्रावरुणी वशानूबन्ध्या । ५॥ पयस्या वा । ६। आ वां मित्रावरुणा तत् सुवां मित्रावरुणा नो मित्रावरुणेति पुरोनुवाक्याः युवं वस्त्राणि यइंहिष्ठं प्र बाहवेति थाज्याः । ८। दोक्षणीयाप्रमत्यानबन्ध्यायाः संस्थानान्न वेदे पत्नौं वाच्यति न स्तुणाति ।। अनूबन्ध्यायां वाचयित्वाग्रेणानीप्रीयं धिष्णा स्तुणाति । १० । मापो मौषधीहिंसीः एगसि यं दिमस्तं ते प्रस्टच्छतु । धानोधाम्रो राजस्तता वरुण नो मुञ्च । चदापो अनमा इति वरुणेति शपामहे ततो वरुण नो मुञ्च ॥ इति हृदयाहलमुपस्थाय" सुमित्रिया न आप ओषधयः मन्वि- त्युपस्पृश्य दुर्मिचियास्तस्मै यो ऽस्मान्द्देष्टि यं च वयं विभ अदादित्यन ।७. इति दवा ।२। हाता शामावा३ सवनिका।

·न ७. १५. १२.] शासायनश्रौतसूत्रे। ER 15 16 इति दक्षिणा निरुवन्ति । ११ । आज्यभागप्रति वा पयस्था । १३। अमावाखाविकारः ।१३। अनिगदेलान्ता । १४। ॥ १२ ॥ उदगुदवसाय নন্দ। । पूर्णाहुतिं इत्वोदवसानौयया यजति ।१। आपने यौष्टिः ।२। पौर्णमासौविकारः ।३। याः पुनराधेये ता इविषः खिष्टकृतश्च ।।। पञ्चकपाले पौनराधेयिकीष्टिः । ५। मंस्थि- तायां सायमग्निहोत्रं जुहोति । ६ । ॥ १३ ॥ मन्द्रया वाचा प्रातःसवनम् । १ । उच्चैलरामाज्यात्प्रउगम् । २ । मध्यमया माध्यन्दिनम् ।३। उच्चस्तरां महत्वतीयान्निष्केवल्यम् । ४ । उत्तमया बतीयसवनन् । ५। उच्चस्तरां वैश्वदेवादाग्निमारुतम् । ६ । उत्तमया वा माध्यन्दिनम् । ७ । मन्द्रया बतौयसवनम् । ८। मध्य- मया वा ।। ॥१४॥ यी प्रेव्यत्या तस्यापवादाचं यच्छति ।१। श्राहावप्रति चानुवषट्कारात् ।२। प्रातरनुवाके ब्रह्मा ।३। भवयित्वा चा स्तोत्र- प्रसवात् । ४ । प्रसवप्रति चानुवषट्कारात् । ५। अतिप्रैषान्तं श्रुत्वा वसतीवरौणां परिहरणात् । ६ । यले ट्रमः स्कन्दति ट्रमचस्कन्देति विग्रुषां हामः पुरस्तात्यवमानानाम् । ७। सर्पतश्चानुमति ।८। मैत्रावरुणश्च ।। अमिचित्यायां चामौ प्रणयमाने ऽप्रतिरथं जपति ।१०। विश्वा श्राशा दक्षिणतः सवीन्देवानयालिह । खाहाक्षतस्य घर्मस्य मध्वः पिबतमश्विना ।। इति महावीरमनुसंयन् । ११ । अश्चिना धर्म पातं हाहानमहर्दिवाभिरूतिभिः । ।

·शासायनश्रौतसूत्रे। दाद दम् । १८ স্ময় प्रचि मय खा मां मद्य प्रति । । च तन्त्रायिणे नमो द्यावापृथिवीभ्याम् ॥ इति वषश्ते । १२। श्रपातामश्विना धर्ममनु द्यावापृथिवी अमंसाताम् । इहैव रातयः मन्तु ॥ इत्यनुवषवृते ।१३। समानमनिर्दिष्टम् । १४ । इति सेमे ब्रह्म- कर्म ।१५। ॥१५॥ इन्द्रो मरुत्वान्सोमस्य पिबतु । मरुत्स्तोत्रो मरुद्गणः । मस्दृधो मस्त्मखा। य ईमेनं देवा अन्वभदन् । अप्तर्ये स्त्रये । शम्बरहत्ये गविद्यौ। अर्चन्तं गुह्या पदा । परमस्थां परावति । वधौडचं सृज- पः । मस्तामोजसा सह । प्रादौं ब्रह्माणि वर्धयन् । अनाठा- ज्योजसा । कण्वन्देवेभ्यो दुवः । मरुद्भिः सखिभिः सह । इन्द्रो मरुत्वाँ दह अवदिह सोमस्य पिबतु । प्रेमां देवो देवइतिमवतु देव्या धिया। प्रेदं ब्रह्म प्रेदं क्षत्रम्। प्रेमं सुन्वन्तं यजमानमवतु । चित्रश्चित्राभिरूतिभिः। श्रवद्ब्रह्माण्यावसा गमत् । १। अथोक्थवी- यम् । २। रूपमनुरूपं प्रतिरूपं सुरूपमिहोपायो भामाश्टण्वते लोक्थमवाचौन्द्रायेति ।३। ॥ १६ ॥ इन्द्रो देवः सामं पिवतु । एकजानां वीरतमः । भूरिजानां तवस्तमः । हया स्थाता। प्रश्नः प्रेता। वज्रस्य भती। पुरां भेत्ता । पुरां दमा । अपां नेता। सत्वनां नेता। निजनिर्दूरेश्रवाः । उप- मातिकमनावान् । दहोशन्देवा बभूवान्। इन्द्रो देव दूह श्रवदिह सोमं पिबतु । प्रेमा देव इति समानम् । १ । अथोक्थवीर्यम् । २। संरालसि खरालसि विरालसि राजास्वभिचरस्थभिभूयास्म वयं चं शादिया 10। होता इति यज शोमाया । सनिक म ·। । । युवानम्। सविता देवः परामीवां साविषत्यराघशंसम् । ६.२१.१.] शासायनश्रौतसूत्रे। सविता देवः सेामस्य मत्मत् । हिरणपाणिः सुजिहः। सुबाहुः खड्गुरिः। त्रिरहन्सत्यसवनः। य: प्रासुवद्धसुधितौ। उभे जाष्ट्री सवीमनि । श्रेष्ठं सावित्रमालुवन् । दोग्धौं धेनुम् । वोल्हारमन- वाहम् । श्राएं सप्तिम् । जिष्णुं रथेष्ठाम्। पुरं धिं योषाम् । सभेयं दृह श्रवदिह सोमस्य मन्मत् । प्रेमां देव इति समानम् । १ । ॥१८॥ द्यावापृथिवी सोमय मत्सताम् । पिता च माता च । धेनुश्च ऋषभश्च । धन्या च धिषणा च। सुरेताच सुधा च । श्च मर्याभूश्च । ऊर्जस्वती च पयखतौ च । द्यावापृथिवी इह श्रुतामिह सोमस्य मत्सताम् । प्रेमां देवी देवहूतिमवतां देव्या धिया। प्रेदं ब्रह्म प्रेदं क्षत्रम्। प्रेमं सुचन्तं यजमानमवताम् । चित्र चित्राभि- रूतिभिः । श्रुतां ब्रह्माण्यावसा गताम् । १ । ॥ १८ ॥ भवो देवाः सेामन्य मत्मन् । विवौ खपसः । कर्मणा सुहस्ताः। धन्या धनिष्ठाः । शम्या शमिष्ठाः । शच्या शचिष्ठाः । ये धेनुं विश्वजुवं विश्वरूपामत क्षन् । अतक्षन्धेनुमभवदिश्वरूपी। अबुभन्मं कनौना मदन्तः । अयुञ्जत हरौ अयुवा उप । संवत्सरे खपसे यज्ञियं भागमायन्। भवो देवा इह अवनिह समस्य मत्मन् । प्रेमां देवा देवहूतिमवन्तु देव्या धिया । प्रेदं ब्रह्म प्रेदं क्षत्रम्। प्रेम सुन्वन्तं यजमानमवन्तु । चित्राश्चित्राभिरूतिभिः । श्रवन्ब्रह्माण्यावसा गमन् । १। ॥ २० ।। विश्वे देवाः सेोमस्य मत्मन् । विश्वे वैश्वानराः । महि महान्तः । पक्वान्ना नेमनिथीवानः । श्रास्काः पचतवाइसः। ये द्यां च पृथिवौं ।

·शासायनश्रौतसूत्रे । [.२४.२. . । एधि । वा मह मया पहि 2000 चातस्थुः । अपश्च स्वश्च । ब्रह्म च तत्रं च । बईिश्च वेदिं च । यज्ञं चोर चान्तरिक्षम्। वातात्माना अग्निदूताः। ये स्थ त्रय एका- दशासः । त्रयश्च त्रिंशच । त्रयश्च त्रौ च शता। त्रयश्च त्री च सहस्रा। तावन्त उदरणे। तावन्तो निवेशने । तावतीः पत्नीः । तावतीमाः। तावन्तो ऽभिषाचः। तावन्तो रातिषाचः। अतो वा देवा भूयांस स्थ । मा वो देवा अविशला मा विशसायुरा दक्षि। विश्वे देवा दह अवन्निह सोमस्य मत्सन्। प्रेमां देवा इति समानम् ।१। अथोक्थवीर्यन् । २। मनमामि भविष्यदमि विभू- तमसि प्रभूतमसि सदसि चक्षुरयोजा ऽसि भद्रमसि श्रुतायै बावाचीन्द्रायोक्धं देवेभ्यः । ३। ॥ २१ ॥ अग्निर्बश्वानरः समन्य मत्सत् । विश्वेषां देवानाम् समित् । अजखं दैव्यं ज्योतिः । यो विड्यो मानुषीन्यो दीदेत् । धुषु पूर्वासु दिद्युतानः । अजर उपसाननीके। श्रा यो द्या भात्या पृथिवीम् । ओर्वन्तरिक्षम्। ज्योतिषा यज्ञियाय शर्म यंसत् । अग्निश्वानर दह श्रवदिह सेोमस्य मत्सत्। प्रेमां देव दूति समानम् । १ । ॥२२॥ मरुता देवाः सेामस्य मत्लन् । सुटुभः स्वीः । अर्कस्तुभो बहवयसः । नभत्या वर्षनिर्णिजः । त्वेषामः पृश्निमातरः । उभा हिरण्यखादयः । तवसा भन्ददियः । हरा अनाध्यरथाः। मरुता देवा इह श्रवनिह सोमस्य मत्सन् । प्रेमां देवा इति समा- नम् । १। ॥२३॥ अमिजीतवेदाः सोमस्य मत्सत् । खनौकश्चित्रभानुः । अप्रो- दादित पासावा মুনলিলা दू नं ब्रह ·२५.३. शाझायनौतसूत्रे। पिवान् ग्टहपतिः । तिरस्तमांसि र्शतः । ताइवा ईयः । बहुल- वास्तृतयज्वा । प्रतीत्या शत्रू वापराजितः । अग्ने जातवेदो ऽभि शुम्नमभि सह आयच्छख । स्तुशो ऽस्तुमाः । समेद्धारमंहसः पाहि । अग्निजीतवेदा इह श्रवदिह सोमस्य मत्ात् । प्रेमा देव इति समानम् । १। अथोक्यवौर्यम् । २। तेजा ऽसि धष्टिरसि विष्टि- रसि प्रष्टिसि विधतिरवि धणमसि धमसि धर्यो ऽस्याश्रुत्यै बावाचौन्द्रायोक्थं देवेभ्यः । ३।। २४ ॥ अस्य नदे जरितरिन्द्रः समय मत्ात्। अस्य मदे जरितरिन्द्रो हिमहन् । अख्य मदे जरितरिको चाहन्। अस्य मदे जरितरिन्द्र उद्यामस्तनादप्रथयत्पृथिवीम् । अन्य सदे जरितरिन्द्रो अन्तरिक्ष- मतिरदा सूर्य दिव्यैरयत्। अस्य मदे जरितरिन्द्र उहाय वर्णमति- रदव दासं वर्णमहन् । अस्य मदे जरिवरिन्द्रो ऽपिन्वदपिता ऽजिन्व- दजुवः । अस्य मदे जरितरिन्द्र च्या दुव पम्फाणतः पर्वतान्प्र-- कुपिता परम्णात् । अस्य मदे जरितरिन्द्रो ऽपां बेगमैरथत् । अस्य भदे जरितरिन्द्र दह श्रवडुप गिरि छात् । अस्य मदे जरितरिन्द्र इह श्रवदिह समस्य मत्सत् । प्रेमा देव इति समानम् । १ । अथोक्यवीर्यम् । ३। रोहाभ्यां रोड़ा बनख विष्टपं स्वा तनू- नीक इति नाक इति । ३। ॥२५॥ इति शाङ्खायनौतहने ऽटमो ऽध्यायः समाप्तः । पूर्वार्धः समातः।

·[ ६६ ] ओम् । दम् । त्वा महां मा प्रति 1३। र दादित्य व्याख्याता ऽग्निष्टोमः प्रकृतिहादशाहस्बैकाहानां च ।१। तस्य विकारं व्याख्यास्यामः । २। श्रूयमाणं प्राकृतं नामधेयमन्यस्मिन्द्रव्ये प्रकृतिं निवर्तयति ।३। प्रतिषेधः । ४ । अर्थः । ५। परिसंख्या । ६ । उपजनो वा । ७। श्राग्निमारुतादूर्ध्वमागमात्त्रयाणां शस्त्रा- णामुक्थयो भवति ।८। एकागमादूर्ध्वमुक्थेभ्यः षोलशौ ।।। त्रयोदशागमादूचं पोलशिनो ऽतिरात्रः । १० । अन्तरेणानिमारुत- मनुयाजांश्चैतेषां स्थानम् । ११ । ॥१॥ साकमश्वं मैत्रावरुणस्य । १ । एयू घु ब्रवाणौति स्तोत्रियानु- रूपौ ।।। चर्षणौतमस्तस्माद्यामिति बचौ । ३। इन्द्रावरुणा युवमध्वराय नः । ४ । आ वां राजानौ । ५। इन्द्रावरुणा मधु- मत्तमति यजति । ६। ॥२॥ भौभरं ब्राह्मणाच्छसिनः । १ । वयम् त्वामपूर्व्य यो न इदमि- दमिति स्तोत्रियानुरूपौ प्रगाथौ । २। प्र मंहिष्ठाय यो अद्रिभि- दिति बचौ ।३। अस्तेव सु प्रतरमित्युत्तमामुद्धृत्यादग्रुत इति शस्त्वा' या पूर्वस्योद्धृता तया परिधाय वृहस्पते युवमिन्द्रश्चेति यजति । ४। ॥३॥ नार्मेधमच्छावाकस्य । १ । अधा होन्द्रेति स्तोत्रियानुरूपौ । २। ऋतुर्जनित्रौ ।३। विष्णोर्नु कम् । ४ । प्र वः पान्तमन्धसः । ५। इन्द्रा 6 शस्

·६.५.१..]
মিন্ধানীনলুঙ্গ।
सं वां कर्मणा ।६। इन्द्राविष्णू मदपती मदानामिति यजति
*
2
षोलशिने स्तोथ्यमाणेषु
यन्माज्जातो न परो अन्यो अस्ति या बभूव भुवनानि विश्वा ।
प्रजापतिः प्रजया संगणलौणि ज्योतींषि सचते स पोलशौ ॥
इति यजमानः पोलशिग्रहमुपतिठेत ।।
इन्द्र जुषख प्र वहा याहि र हरिह ।
पिबा सुतस्य मतिर्न मध्वश्चकानार्मदाय
इन्द्र जठरं नव्यं न पृणख मधोदिको न।
अस्य सुतस्य वर्णाप ला मदाः सुवाचो अस्युः ॥
इन्द्रस्तुराषामित्रो न जघान वृ यतिन ।
बिभेद वलं गुर्न ससाहे शनादे सोमस्य ॥
इति स्तोत्रियं शस्खा।३। त्वावतः पुरूवसो ३ इत्येका। ई। श्रा वा
वहन्तु हरयः खादोरित्येति गायत्रं त्वचं पातं च विहरति । है।
प्रथमेन गायत्रेण पादन प्रथमं पानं पादं संधायावस्यति ।।
द्वितीयेन गायत्रेण दितौयं संधाय प्रणौति ।६। हतीयेन गायत्रेण
बतौयं मंधायावस्यति ।। धौ पङ्कः परिशिष्टौ ताभ्यां प्रीति
।। इन्द्राय माम गायता मन्तैरिन्द्र हरिभिरित्यौष्णिहं हवं
बाईतं च विहरति ।। प्रथमेनौष्णि हेन पादेन प्रथमं बाईतं.
पादं संधायावत्यति ।। द्वितीयेनौष्णिहेन द्वितीयं मंधाय प्रणौति
।
* पोलशिग्रहमपतिठेवेति सूचच्छेद: Comm.
1
Ca

·शासायनश्रौतसूत्रे। ।। अष्टाक्षरमौष्षिणहस्य पादस्याष्टाक्षरं बाईतस्य ताभ्यामवस्यति ।१२। चतुरक्षरे शिष्टे ते समस्योत्तमं बाईतं पादं संधाय प्रणौति 13 एधि न त्वा महां मा प्रति सा उन्चत दादित्य आ धूलं न इति दिपदां च विंशत्यक्षरां त्रिशुभं च विहरति । १ । प्रथमेन वैपदेन पञ्चाक्षरेण प्रथम त्रैष्टुभं पादं संधायावस्यति ।। द्वितीयेन पञ्चाक्षरेण द्वितीयं संधाय प्रोति । ३। तीयेन पञ्चाक्षरेण हतीयं संधायावस्यति । ४ । चतुर्थेन पञ्चाक्षरेण चतुर्थं संधाय प्रणति । ५। एष ब्रह्मा य ऋत्विय इन्द्रो नाम श्रुतो टणे । विश्रुतयो यथा पथ इन्द्र वद्यन्ति रातयः । वामिच्छवसस्पते यन्ति गिरो नः संयतः । प्र ते मह दात द्वैपदं चं जागतं च विहरति । ६ । प्रथमेन द्वैपदेन चतुरक्षरेण प्रथमं जागतं पादं संधायावस्थति । ७। द्विती- येन चतुरक्षरेण द्वितीयं संधाय प्रणौति । । हतीयेन चतुरक्षरेण बतीयं संधायावस्यति ।। चतुर्थेन चतुरक्षरेण चतुर्थं संधाय प्रणौति ।१०। इन्द्रो दधीच इति तिसृणां गायत्रीणां द्वाभ्याम- वसाय पादाभ्यां दाभ्यां प्रगति द्वाभ्यामवसाय दाभ्याम् । ११ । उत्तमेन गायत्रेण पादेन प्रोव्वस्मै पुरोरथमित्येतस्याः पादं संधा- यावस्यति ।१२। द्वाभ्यां प्रणैति द्वाभ्यामवसाय द्वाभ्याम् ।।३। प्र प्र वस्त्रिष्टुभामति वचम् ।।४। श्रा यत्पतन्तीत्येका ।१५। यो व्यतीनिात तिमृणामुत्तमा परिशिष्य निविदम् ।। तोत्रिये चाहावो निविदे पारधानौयायै च ।। उद्यभ्रस्येति ।२। हात इति चन शोमावा सवनिका वच शाम 18 बनं ब्रह ·६. ११.१.] शासायनश्रौतसूत्रे । RE 22 24 25 परिधाोक्थवौर्य जपित्वापा: पूर्वेषामिति यजति ।१८। एतम्भि- न्स्तोत्रिये चत्वारिंशत्संपदानुष्टुभः ।१८ । विक्रियमाणे यथाममा- नातम् । १०। इन्द्रश्च संरावरुणश्च राजा तौ ते भक्षं चक्रतुरग्र एतम् । तयोरहं भक्षमनुभक्षयामि वाग्देवौ जुषाणा सोमस्य दप्यतु ।। इति ग्रहं भक्षयति । ३१ । ॥ ६ ॥ पान्तमा यो अन्धम इति स्तोत्रियानुरूपौ होतुः प्रथमेषु रात्रिपयर्यायेषु ।१॥ न प्रथमस्य प्रथममानेलयात ।। शेषः सूतस्योक्थमुखम् । ३। अभि त्यं मेषमिति जागतम् । ४ । अध्व- थवा भरतेन्द्रायेति यजात । ५। ॥ ७॥ प्र व इन्द्राय मादनं प्रकृतानौति मैत्रावरुणस्य ।१ । सुरूप- कृनुमित्युक्थमुखम् । २ । त्यं सु मेषमिति जागतम्य नवमौं चोत्तमा चोद्धृत्य चतुर्दशौं पूर्वी शस्त्वा त्रयोदश्या परिधाय पाता सुतामन्द्रो अस्तु सामं हन्ता त्रमिति यजति ।३। ॥८॥ वयम् त्वा तदिदा वयम् त्वा दिवा सुत इति ब्राह्मणाच्छ- सिनः । १ । इन्द्र त्वा वृषभमियुक्थमुखम् । २ । वात्रहत्याय शवम इति वोत्तमामुद्धृत्य । ३ । न्यू षु वाचमिति जागतम् । ४ । वृषा मद इन्द्र इति यजति । ५। ॥६॥ इन्द्राय मदने सुतमिन्द्रनिगाथिना बहदित्यच्छावाकस्य । १ । शेषः सुतस्याक्थमुखम् ।२। मा नो अस्मिन्निति जागतम् । ३ । इदं त्यत्वात्रमिति यजति । ४ । ॥१०॥ श्रयं त इन्द्र सेामा ऽयं ते मानुषे जन इति स्तोचियानुरूपी