·THE
JAIMINIYA BRAHMANA
OF THE
SAMAVEDA
II.1-80
(Gavāmayana)
writically edited for the first time
by
DR. LOKESH CHANDRA, D. LITT.
Published by
Interational Academy of Indian Culturo
Nagpur
1950

·UNIVERSAL
LIBRARY
OU_184019
LIBRARY
UNIVERSAL

·OUP- -390 -29-4-72--10,000. 18uola OSMANIA UNIVERSITY LIBRARY Author Call No. 52941 Accession NoPG 550 7 zorlama utafit tutal - VO1: 2: 1990 Title This book should be returned on or before the date last inarked below

·No text on this page.

·सरस्वती-विहार-ग्रन्थाः
२१
सामवेदीयं
जैमिनीय-ब्राह्मणं
तस्य
द्वितीये काण्डे
गवामयन-प्रतिपादका
अशीतिः खण्डाः
rost Graduate Library
College of Arts & Commerce on
श्रीलोकेशचन्द्रेण परिष्कृतम्
मूल्य-रूप्याणां वश
विक्रमादाः २००६
प्रकाशयिता-सरस्वती-विहारः, नागपुरम्

·SARASVATI VIHARA SERIES
EDITED BY
RAGHU VIRA, M. A., PH. D., D. LITT. ET PHIL,
Director, International Academy of
Indian Culture, Nagpur
IN COLLABORATION WITH
OTHER SCHOLARS
Volume 21
JAIMINIYA BRAHMANA
of the
SAMAVEDA
II.1-80
(Gavamayana)
Rupees 10/-
$billing- 16/-
1950
Published by
Shri Lokesh Chandra
Secretary
The International Academy of Indian Culture
Nagpur, India
Printed by the Secretary at the Academy's own printing works
The Arya Bharati Press
NAGPUR

·PREFACE The Jaiminiya Brahmana is of no less importance than the Śatapatha in the richness of its legends and ritual. Nevertheless its complete text has not been edited so far, on account of its abstrubeness. It has no commentary, no prayoga, no paddhati. Its srautasūtra is also not found in its entirety. It bristles with equations which correlate the earthly details of the yajña to the world of Gods, numbers and etymologies often supplying the link. Besides the peculiarities of morphology and syntax, the minutiae of yajñas extending over months and months, the ubiquitous technical terms of the ritual, and a legion of saman names greatly add to the difficulties in grasping situations, simple or otherwise. To heighten them, the mss are fow and corrupt. Every section has to be reconstructed. Punctuation is no easy task. At times, a ransacking search has to precedo even the establishment of single words. Previous Work Since the discovery of Mss from the Tinnovelly district by A.C Burnell, several attempts have been made to edit the text. On the basis of Burnell's transcripts (now in the India Office, London), Whitney prepared his copy (Proceedings of American Oriental Society, May 1883). From it Prof. H. Oertel has published a mass of material, ranging from single sentences to entire sections. He published a series of articles, the first of which appeared in JAOS XVIII p.15f; the second ibid. XIX p.97f; the third in Actes du onzièm? Congrès International des Orientalistes Paris 1897, Vol. I, 1899, p.225f; the fourth in JAOS XXIII p.325f; the fifth ibid. XXVI p.176f, 306f; the sixth ibid. XXVIII p.81f, the seventh in Transactions of the Connecticut Academy of Arts and Sciences Vol XV, 1909, p.155f; the eighth in JAOS XV p.233f (for the list of reviews of these articles see Prof. Renou's Bibliographie Védique). He quotes examples from JB in his Syntax of Cases in the Prose of the Brāhmaṇas. His last article Roots and Verb-forms from the Unpublished Parts of the JB (published in ·ji JAIMINIYA-BRAHMANA the Journal of Vedic Studies, Lahore, Vols. I, II) contains a large number of oxtracts. Prof. Oertel compiled a list of mantras and other sacrificial formulae for Bloomfield's Vedic Concordance. It is deplorably in complete. By way of illustration, let us take the entries under the letter 34- (i) Out of the hundred and odd entries, the Vedic Concordance does not note the JB references to the following: अक्रान् समुद्रः प्रथमे विधर्मन् III.240 अगन्म महा नमसा यविष्ठम् III.243 अम आ याहि वीतये I.319, IJI.12 अम आ याहि वीतये गृणानो हव्यदातय । नि होता सत्मि बर्हिषि ॥ I.65 अम आ याहय् अग्निभिः II.225 अम आयूंषि पवंस I.92, II.137 अग्निं वो देवम् अग्निभिम् सजोषा: III.207 अग्निं वो वृधन्तम् III.81 अग्निनाग्निम सम् इध्यते III.37 अग्निनाग्निस् मम् इ यते कविर गृहपतिर् युवा । हव्यवाड् जुहारयः ॥ 1.65 अग्नि दूतं वृणीमहे III.22, 188 अग्नि नरस् त्रिषधस्थे सम् इन्धते III.63 अग्नि नरो दीधितिभिर् अरण्यो: II.328 अग्निम् इळेष्वावसे गाथाभिश् शीरशोचिषम् । अग्नि राये पुरुमीढ श्रुतं नरः ॥ I.151 अग्निर् वृत्राणि जंघनत् III.331 अग्नि ष्टवे दम आ जातवदाः । स नो रक्षिषद् दुरिताद् अवद्याद् अस्मान् गृणत उत नो मघोनः ॥ III.243 अग्निस् सुदीतये छर्दि: I.151 अग्ने चरन्त्य् अजरा इधानाः । अच्छा द्याम् अरुषो धूम एषि सं दूतो अग्न ईयसे हि देवान् ॥ III.207 अग्ने त्वं नो अन्तमः III.167 अग्ने त्वं नो अन्तम उत त्राता शिवो भवा वरूथ्यः III.169 अग्ने पावक रोचिषा II.137 अग्ने युंश्वा हि ये तव II.379 अग्ने वाजस्य गोमतः II.328 ·PREFACE iii धनं स्वायुधस् अग्ने विवस्वद् उषस: I.349 अग्ने विश्वेभिर् अग्निभिः II.223 अग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव III.140 अग्मन्न् ऋतस्य योनिम् आ I.104 अग्रियो वाच ईरयन् III.20 अग्रे सिन्धूनां पवमानो अर्षस्य् अग्रे वाची अग्रियो गोषु गच्छसि । अग्रे वाजस्य भजसे महद् सोतृभिस माम सूयसे ॥ III.135 अङ्गोषिणं पवमानं सखायो दुर्मर्ष वाण प्र वदन्ति साकम् III.174 अचिक्रदद् वृषा हरि: I.137 अच्छा समुद्रम् इन्दव: I.104 अतप्ततनूर् न तद् आमो अश्नुते शृतास इद् वहन्तस् तत् समाशत IIL.54 अत्राह गोर् अमन्वत नाम त्वष्टुर् अपीच्यम् । इत्था चन्द्रमसो गृहे ॥ III.65 अथा नो वस्यसस् कृधि II.10, III.138 अदस् सु मधु मधुनाभि योधी: II.144 अध क्षपा परिष्कृत: II.199 अधि ष्णुभिर् अवीनाम् III.97 अधुक्षत प्रिय मधु III.137 अध्वर्यो अद्रिभिस् सुतम् III.209 अश्वर्यो किं स्तुतं स्तोत्रं होता प्रातरनुवाकेनान्वशंसीत् I.76 अनागा मित्रो अर्यमा। सुवाति सविता भगः ॥ सुप्रावीर् अस्तु स क्षयः प्र नु यामन् सुदानवः । यो नो अंहो ऽतिपिप्रति ॥ III.208 अनु त्वा रोदसी उभे III.89 अनु यं विश्वे मदन्त्य् ऊमा: II.144 अन्वविन्दञ् छिश्रियाणं वने-वने III.62 अपघ्नन् पवते मृध: I.96 अपघ्नन् पवसे मृधः III.22:2 अप श्वान श्रथिष्टन सखायो दीर्घीजह्वियम् I.161 अप सोमो अराव्णः I.96 अपां यद् गौ ऽवृणीत देवान् । अदधाद् इन्द्रे पवमान ओजो ऽजनयत् सूर्ये ज्योतिर् इन्दुः ॥ III.240 अपाम् ऊमि सचमानस् समुद्रम् III.205 अपो वसानो अर्षसि I.322 अप्स इन्द्राय वायवे III.91 अप्सु दक्षो गिरिष्ठाः। .

·iv JAIMINİYA-BRAHMAŅA नृम्णा पुनानो अर्षसि । श्यनो न योनिम् आसदत् ॥ शुभ्रम् अन्धो देववातम् अप्सु धौतं नृभिस् सुतम् । III.119 अभिक्रन्दन् कलश वाज्य अर्षति III.135 अभि गव्यानि वीतये सनद्वाजः परि स्रव ॥ III.139 अभि त्वा वृषभा सुते I.222, II.112, 283, 286 अभि त्वा शूर नोनुमो ऽदुग्धा इव धेनवः । ईशानम् अस्य जगतस् स्वदेशम् ईशानम् इन्द्र तस्थुषः॥ I.293 अभि देवम् इयक्षते I.90 अभि द्युम्नं बृहद् यश: III.119, 226 अभि द्रोणानि बभ्रवः III.13 अभि द्रोणानि रोरुवत् III.91 अभि प्रियाणि पवते चनोहित: I.166, III.19 अभि ब्रह्मीर् अनूषत III.51 अभि विश्वानि काव्या I.91, III.20 अभि सोमास आयवः II.421, III.40, 213 अभि स्तोमा अनूषत III.90 अभी नो वाजसातमम् III.227 अभ्य् अर्ष कनिक्रदत् । घुमन्तं शुष्मम् उत्तमम् ॥ III.265 अभ्राद् वृष्टिर् इवाजनि II.12 अय व मित्रावरुणा III.63 अयं सहस्रमानवः II.392 अयं त इन्द्र सोमः I.218 अयं पूषा रयिर् भगस् सोमः पुनानो अर्षति । पतिर विश्वस्य भूमनो व्यरव्यद् रोदसी उभे ॥ III.31 अया चित्तो विपानया हरिः पवस्व धारया III.23 अया पवस्व देवयुः III.16 अया पवा पवस्वैना वसूनि मांश्चत्व इन्दो सरसि प्रधन्व । ब्रधश् चिद् यस्य वातो न जूतिं पुरुमेधश् चित् तकवे नरं धात् ॥ III.164 अया रुचा हरिण्या पुनान: II.127 अरं वहन्त्य् आशव: II.379 अरूरुचद् उषसः पृश्रिर् अग्रयुः I.81 अरूरुचद् उषस: पृश्निर अप्रिय उक्षा मिमाति भुवनेषु बाजयुः । मायाविनो ममिरे अस्य मायया नृचक्षस: पितरो गर्भम् आ दधुः ॥ III.54 अर्को देवानां परमे व्योमन्न् अर्कस्य देवाः परमे वियोमन् II.88 अर्चन्त्य् अर्कम् अर्काविणा I.189 ·PREFACE अवन्तो न श्रवस्यवः। सोमासो राये अक्रमुः ॥ III.175 अर्षा सोम धुमत्तमः III.91 अव स्थिरा तनुहि भूरि शर्धताम् III.275 अविता जरायितृणाम् आ औ हो हा यि शतां भवस्य औ हो हुं मा ता या हुँ मा I.141 (RV IV.31.3be आविता जरितॄणाम् । शतं भवास्यूतिभिः ॥) अव्यनच् च व्यनच् च सस्नि सं ते नवन्त प्रभृता मदेषु II.144 अत्र्या वारेभिः पवते मदिन्तमः । क्रीळन्न् ऊर्मिर् अपाम् इव III.192 अश्वायन्तो मघवन्न् इन्द्र वाजिनो गव्यन्तस् त्वा हवामहे I.293 अश्वासो देव साधवः II.379 असर्जि कलशाम् (so MSS) अभि मीढ्वान् सप्तिर् न वाजयुः । पुनानो वाचं जनयन्न् असिष्यदत् ॥ III.78 असावि सोम इन्द्र ते III.133 असावि सोमो अरुषो वृषा हरि: III.259 असाव्य अंशुर् मदाय III.119 असृक्षत प्र वाजिन: I.94, III.136 असृग्रं वारे अव्यये I.104 अस्कन्न् आधित I.53 अस्मभ्यं सोम विश्वतः III.51 अस्मभ्यम् इन्दव् इन्द्रियं मधो: पवस्व धारया । पर्जन्यो वृष्टिमम् इव ॥ III.137 अस्मां अव मघवन् गोमति व्रजे वञिञ् चित्राभिर् ऊतिभि: III.48 अस्माद् वै त्वम् अजायथा एष त्वज जायतां स्वाहा I.2 (reference to I.47 is recorded) अस्य प्रत्नाम् अनु द्युतम् I.93 अहल्यायै जार II.79 (ii) Against the above entries, hereunder are those of which the JB reference is given in the Vedic Concordance: अगन्म ज्योतिर् उत्तमम् II.68 अमिर ज्योतिर् ज्योतिर् अमिस् स्वाहा I.4 अमिर दीक्षित:, पृथिवी दीक्षा, सा मा दीक्षा दक्षित, तया दीक्षया दीक्षे । वायुर् दीक्षितो, ऽन्तरिक्षं दक्षिा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दीक्ष। आदित्यो दीक्षितो, घोर दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दीक्षे । प्रजापतिर् दीक्षितो, मनो दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दीक्षे । घाच म ऋचो ऽनु दीक्षन्ताम् , मनो यजूषि, प्राणं सामानि । श्रद्धां मे सोमो राजानु दीक्षताम् । ऋचा दीक्षे, यजुषा दीक्षे, साम्ना दीक्षे, पृथिव्या दीक्षे, ऽन्तरिक्षेण दीक्षे, दिवा दीक्षे ॥ II.65 .

·vi JAIMINIYA-BRAHMANA --- अतिमात्रम् अवर्धन्त नोद् इव दिवम् अस्पृशन् । भृगु हिंसित्वा माहेना असंहेयं पराभवन् ॥ I.152 अन्तरितं रक्षो ऽन्तरिता अरातयः I.39 अन्नस्य मा तेजसा स्वर्ग लोक गमय । यत्र देवानाम् ऋषीणां प्रियं धाम तत्र म इदम् अमिहोत्रं गमय । I.40 अपाने ऽमृतम् अधां स्वाहा I.14 अपो ऽन्व् अचार्षम् II.68 अयं वै त्वद् अस्माद् असि त्वम् । एतद् अयं ते योनिर् अस्य योनिस् त्वम् । पिना पुत्राय लोक- कृ जातवेदो नया रा एनं सुकृतां यत्र लोकः । अस्माद् वै त्वम् अजायथा एष त्वज् जायतां स्वाहा I.47 अयं स शिंक्ते येन गौर अभीवृता मिमाति मायुं ध्वसनाव् अधिश्रिता। सा चित्तिभिर् नि हि चकार मर्त्य विद्युद् भवन्ती प्रति वत्रिम् औहत ॥ II.265 अयं ते योनिर् ऋत्वियो यतो जातो अरोचथाः । तं जानन्न् अम आरोहाथा नो वर्धया रयिम् अथा नो वर्धया गिरः ॥ 1.61 अयं मातायं पिताय जीवातुर् आगमत् । इदं तव प्रसर्पणं सुबन्धव एहि निर् हि ॥ [II.169 अयुजो युक्ताः प्रवहन्त्य् अग्रे ततो युग्मन्तो ऽनुसंवहन्ति । त एकछ-दोभिस् संवत्सरा द्वादश परिसर्पन्ति मासाः ॥ [[.438 अयुतम् एकं प्रयुतानि षष्टिर् नियुते द्वे नव चाक्षराणि । सप्त सहस्राणि दशतो दशैतावान् आत्मा परम: प्रजापतेः ॥ II.73 अशीतिर् अस्मिन् सवनानि II.71 अष्टाव् एता नवतयो भवन्त्य अहोरात्राणां परिवत्सरस्य । अशीतिर् अस्मिन् सवनानि त्रीणि च सहस्रं च, पवमानाश् च सर्वे ॥ II.71 असौ य एषि वीरको गृहंगृहं विचाकशत् । इमं जम्भसुतं पिब धानावन्तं करम्भिणम् अपूपव-तम् उक्थिनम् ॥ I.220 अस्माद् वै त्वम् अजायथा एष त्वञ् जायता चाहा I.47 (reference to I.2 is not given) अहोरात्राणां परिवत्सरस्य II.71 (iii) Those entries which are not at all found in the Vedic Concordance are : अकर्म वयं तद् यद् अस्माकं कर्म I.76 अक्षरशः पच्छो ऽमृतं लिहाना: II.73 अगासिष्म यद् अत्र गेयम् I.76 अग्ने देवानां होतस् त्वं, देवानां होतास्य् , अहं मनुष्याणां, स न इदं ब्रूहि यथेदं भविष्यति II.260 अग्म (so all Mss) वाजं वाजिन: II.193 अथानेनाथानेनाथानेनामृतं गमयेयम् II.45 ·PREFACE vii अन्तरिक्षेण दीक्षे II.65 अपजिघ्र कलश, मह्या त्वा विशन्त्व् इन्दवस् , सा ना धुक्षम् सहस्रम् उरुधारा: पयस्वती: II.251 अष्टौ संवत्सरे धिष्णियास् त्रिंशतं च II.71 अस्तं मद् उ च गच्छति II.28 अस्माद् अस्त वृषगणा अयासुः III.174 अस्वप्नजौ सत्त्रसदौ यत्र देवाः II.27 A few observations on the above will not be out of place here : (i) There are several new variants, not recorded in the Vedic Con. cordance : अर्को देवानां परमे व्योमन्न् अर्कस्य देवा: परमे वियोमन् (Conc. व्योमन् ) II.88 अच्छा द्याम् अरुषो धूम एषि (Conc. एति) सं दूतो अग्न ईयसे हि देवान् III.207 अपो ऽन्व् अचार्ष (Conc. अचारिषम् ) रसेन समसृक्ष्महि IL.68 अभि देवम् (Conc. देवों) इयक्षते I.90 अरूरुचद् उषसः पृश्निर अग्रयु:(Conc. ग्रिय:) 1.81. अग्रयु: occurs without any variant in the MSS. It seems to be due to the influence of the next quarter उक्षा मिमाति भुवनेषु वाजयु:. Cf. RV IX.2.9° अस्मभ्यम् इन्दव् इन्द्रयुः (SV II.396 न्द्रियम् ). अर्चन्त्य् अर्कम् अर्काविणा (Conc. अर्किण:) I.189 अविता जरायितृणाम् (Cone. जरितॄणाम् ) I.141 अव्या (Conc. अव्या) वारेभिः पवते मदिन्तम: III.192 किं स्विद् विद्वान् प्रवसति अग्निहोत्री गृहेभ्यः । कथा तद् (Conc. कथं स्विद्) अस्य काव्य कथा (Cone. कथं) संतता अग्निीभ: ॥ 1.19-20 (ii) There is non-Rgvedic and non-Samavedic inaterial, the detailed study of which is sure to elucidate the interrelationship of our text with others. For example: अतिमात्रम् अवर्धन्त नोद् इव (MSS नवदिव) दिवम् अस्पृशन् । भृगुं हिंसित्वा माहेना असंहेयं पराभवन् ॥ (JB I.152) occurs only in AV V.19.1 (the hymn is desiguated as brahmagavi in Kausikasūtra XLVIII.13). Similarly, अर्को देवानां परमे व्योमन्न् अर्कस्य देवा: परमे वियोमन् (JB II.88) is found in ŚBM VIII.6.2.19 alone. (iii) Allied to (ii) are cases where a line recurs in one other Samavedic work alone : अध्वर्यों किं स्तुतं स्तोत्रं होता प्रातरनुवाकेनान्वशंसीत् (JB I.76) occurs in SB I.4.7.

·viii JAIMINİYA-BRĀHMAŅA Under Prof. Oertel's guidance Dr. B. Ghosh wrote his thesis entitled Collection of the Fragments of Lost Brāhmaṇas (Calcutta 1935), wherein he has quoted JB passages corresponding to the Śátyāyana Brābmana. This Brāhmana also drew the attention of the famous Vedio savant, Prof. W. Caland. In 1914 appeared a long article from his pen, Over en uit het JB1 (Verslagen en Mededeelingen der K. Akademie v. Wetenschappen, Afdeeling Letterkunde, 5º Reeks, 1° Deel, 1° Stuk, Amsterdam), discussing its contents, grammatical peculiarities, relation to other Vedic texts viz. Satyayana Brāhmaṇa, PB, ŚBM, ŚBK, Brāhmaṇas of the Krsna YV, AB, KB and the sūtras, interesting information about the sāmans and rites. In 1919 it was followed by his Das JB in Auswahl (Verhandelingen der K. Akademie v. Wetenschappen te Amsterdain, Afdeeling Letterkunde, Deel I, Nieuwe reeks, Deel XIX, no. 4), a collection of 212 long extracts with their German translation and notes. Besides, he published a few emendations on the the then printed work of Prof. Oertel in his article Emendationen zum JB (WZKM XXVIII p.61f). He has referred to JB in his notes on the English translation of PB (Bibliotheca Indica, Calcutta 1931). Owing to the insufficiency of mss-material, his long experience of editing Vedic texts coupled with an intimate knowledge of Vedic ritual failed to materialize in a critical edition of the complete text. In 1924, Prof. Veda Vyasa started a vigorous campaign for the editing of JB. He collected some more MSS, published eight speci: men pages and an article The Literature of the Jaiminiyas (Proceedings of the Fifth Indian Oriental Conference Vol.I p.292f). In his last-mentioned article he gave a cursory survey of the ancillary literature of the Jaiminiyas, the position of their ass-material at that time and references to them in other works. Supplement or correct the following in his article : 1 Dhanvin on DÝS VI.2.1 18771761 marah. A similar passage has not been traced in JB. 2 Vasudeva-dikṣita's comm. on the Jaimini-sūtras, entitled 1 See Prof. Renou's Bibliographie Védique. 2 Edited by Principal 8. Kuppuswamy Saftrigal in the SriVāņivilāga Śästra Series, Srirangam, 1908.

·PREFACE ix Adhvaramimamsākutūhalavrtti? quotes or mentions the JB by its other name तलवकारब्राह्मण- (i) p.28 0.16f किं चैवम् ‘यो ह वा अविदितार्षयच्छन्दौदैवतब्राह्मणेन मन्त्रेण याजयति वाध्यापयति वा स्थाणुं वर्च्छति गर्त वापद्यते पापीयान् भवति प्र वा मीयते यातयामान्य् अस्य छन्दांसि भवन्ति, तस्माद् एतानि मन्त्र-मन्त्र विद्याद्' इति ताण्डका तलवकारादिशाखासु मन्त्रप्रतिपाद्यदेवतानां विनियोजकब्राह्मणानां च स्मरणविधानं कृत्स्नवेदार्थ- ज्ञानस्यावश्यकत्वे ऽनर्थकं स्यात. (ii) p.91 0.16f एवं हि तलवकारब्राह्मणे ‘त एतान्य आज्यानि स्तोत्राण्य् अपश्यन्' इत्य उपक्रम्य श्रूयते 'यद् इमान् लोकान् आजयन् तद् आज्यानाम् आज्यत्वम्' इति, 'ते ऽब्रुवन् आजिम् एषाम् अयाम गिरि काष्ठां कृत्वेति यद् अब्रुवन आजिम् एषाम् अयामेति तट एषां द्वितीयम् आज्यत्वम्' इत्यादि. (iii) p. 101 1.17f तलवकारीयताण्ड कादिब्राह्मणषु उद्भिदादिष्व् अपि 'अथैष उद्भित् सप्तदशेो भवति बृहत्सामा निषेधब्रह्मसामा' 'पञ्चदशो वलभिद् भवति रथन्तरसामा उत्सेध. ब्रह्मसामा' इत्यादिना स्तोत्रपरिमाणब्रह्मसामादिसीमांगदर्शनात . (iv) p. 102 1.5f 'वाजपेयेनानायकामा यजेत' इत्य् एव तलवकारीयम् (reference omitted by Prof. Veda.Vyasa). (v) p.149 'त्रयो वेदा अजायन्त, भूर् इत्य ऋग्वेदाद भुव इति यजुर्वेदात् खर् इति सामवेदाद' इत्य् उपक्रमे 'ऋग्वेदेन ऋग्वेदं भिषज्यति यजुर्वेदेन यजुर्वेदं सामवेदेन सामवेदम्' इति उपसंहारे च वाजसनेयके तथैतरेयक-ताण्डक-तलवकारीयब्राह्मणेषूपक्रमे वेदा- नाम् एव श्रवणातू. (vi) p.387 0.2 (from bottom) जैमिनिस्मृतिवचनम् उदाहरन्ति. (i) Sayana on PB XXI.11.3 तथा च तलवकारब्राह्मणं ‘वसिष्ठो वा अकामयत सम् इमान् (Bibl. Ind. ed. अकामयत स इमान् ) लोकान् सर्पयम् इति स एतं चतूरात्रम् अपश्यत् । तान् इमान् लोकान् असर्पत् । तत् संसर्पस्य संसर्पत्वम्' इति. The corresponding passage is JB II.287. (ii) Sāyana on PB V.6.11 46 gala 7 (Caland in PB V.6.11 note 1 यादृग् अह) वै पुरुषो देवेभ्यः करोति तादग् अस्मै देवाः कुर्वन्ति' इति श्रुतेः, See Dr. Ghosh, Collection of the Fragments of Lost Brāhmaṇas p.109.110. Prof. Caland identifies it with JB II.386 यादृग् अह वै मनुष्यो देवेभ्यः करोति ताहग अस्मै देवाः कुर्वन्ति. The crowning piece of JB scholarship was the cditing of the first book in its entirety by Prof. Dr. Raghu Vira (Sarasvati Vihara Series, Lahore, 1937). In continuation of the first volume, here are the first eighty sections of the sccond book. 1 See, e.g., the colophon of the second adhyay of the vrtti, p.244: वासुदेव दीक्षितविदुषा विरचितायां जैमिनिसूत्रव्याख्यायामध्वरमीमांसाकुतूहलवृत्तौ द्वितीयोऽध्यायः, but Prof. Veda Vyasa wrongly says “the कुतूहलवृत्ति of 'वासुदेवदीक्षित on अध्वरमीमांसा." 3 - .

·JAIMINIYA-BRAIIMANA Emendations and Corrections I Prof. W. Caland-Das JB in Auswahl. $117 p.131 1.21 (from bottom), II.26-रसम् ओषधीनां, चरथ वनस्पतीनां. For चरथं the MSS read without v.l. चरस; so also in the parallel III.357 (see note 17 on II.26). रसम् ओषधीनां च रसं वनस्पतीनां is possible. But Prof. Renou proposes वरसम् '1'extension', sur le thème varas- attesté dans le RV; on attend il est vrai le neutre raras, donc ici vado, mais cf. arcisan à la ligne suiv, où l'on attend arcih." $122 p.136 1.16 (from bottom), II.41--Our MSS confirm Caland's conjecture सोल्वाला:. $127 p.1401.16 (from bottom), II.67-Correct रातिम् to अरातिम् (see note 10 on II.67). $146 p.183 0.17 (from bottom), II.222-Caland omits तद् यद् व्रात्य- स्तोमेन यजन्ते स्वर्गस्यैव लोकस्यानुख्यात्यै । तस्य द्वात्रिंशा: पवमाना भवन्ति । द्वात्रिंशदक्ष- रानुष्टुप् । वाग अनुष्टुप् । वाचो वा एते व्युध्यन्ते ये व्रात्यां धावयान्ति after एते ये व्रात्यां धावयन्ति. $168 p.222 1.5 (from top), II.425-After अवोचम् इति add एते ह वै वर्षिष्ठा आजी युज्यन्त यद् अग्निष्टोमसामानि यानि वै तान्य् अक्ष्यन्त्य् (so Mss) अहानि । अथ यद् वो ऽवोचम् उत्तरावती स्म श्रियम् उपेतेति पृष्ठान्य् एव वस् तद् अवोचम् इति. $171 p.2300. 19 (from bottom), III.23-Our MSS confirm तान् आत्मने ऽकालयद् (v.l. in one MSS ऽकृत). L.18 (from bottom; note 5)--Our MSS support ते (om. in one Mss) तद् अन्वबुध्यन्त. L. 10 (from bottom; note 10)-Our MSS read सामो इ ज्वरेति with Caland's emended text. $176 p.235 0.4(from top), III.73-आसन्दीं वै ते हिरण्मयों प्रच्छाये (v.1. पृश्छाये, पृच्छाये) निधास्यन्ति । तस्यां मेापवेशीर् इति । ते ह प्रययुः । तस्मै ह हिरण्मयीम् आसन्दी प्रच्छाये (v.1. पृच्छायै, वृश्छाय) निदधुः । तस्यां ह प्रमत्त उपविवश (MSS -शा) । सा (v.1. ता) i aa ga year... Our mss corroborate Caland's conjecture प्रच्छाये at both the places. $179 p.239 1.6 (from top), III.92-Correct Caland's text to सप्तपदा (no v.1.) वै शक्वर्यः । शाक्वराः पशवः । पच्छो (v.1. परो) वावैनांस तद् दाधार (v.l. तददार). Caland translates correctly सप्तपदा. $180 p.239 1.3 (from bottoin), III.94—Correct Caland's text to ·PREFACE xi मत्तो (v.l. मों, इतरो has no Mss-authority) हाधावयन्न् अभिप्रयुयाव । अपेतर आययाम । स हाधिगत्य (v.l. हाधिग) न शशाकापायन्तुम् . $182 p.245 1.18 (from bottom), III.105-Correct 7 to 7: (correctly translated by Caland). The text will be तान् नः प्रयच्छ, यैर् वयं काळाम. $186 p.253 0.21 (from bottonm), III.127-Add शिर: in Caland's text after यज्ञस्य-तौ तत् प्रजानन्ताव् एतद् यज्ञस्य शिरः प्रतिसंधास्यथ इति. Cf. supra कस् तद् यज्ञस्य शिरा वेदति (८. 24). $187 p.258 1.10 (from top), III.146-Correct Caland's text to .......उत्तरतो वाव स तं (v.l. वावांस) निरवसाययति (v.1. -न्ति). वाव स तं explains वावासन्. $191 p.264 1.4 (from top), III.171-प्रजापनिर् अन्नाद्यम् असृजत । तस्य सर्वे देवा ममत्विन आसन् मम ममेति । सो ऽग्निर् अकामयताहम् इदम् अन्नाद्यम् उज्जयेयम् इति । स एतत् सामापश्यत् । तनन पर्यगृह्णात् । तद् उदजयत् । तद् एतद् अनाव् एव सर्वम् अन्नाद्यम् । तस्माद् यस्य यस्यै देवतायै जुह्वति... It is strange that such as big lacuna has escaped Prof. Caland's attention. $199 p. 274 0.15 (from top), III.203-Emend अकुपारो वा अयं काश्यपस् समुद्रे ऽन्तर् महद् यक्षम् (v.J.न्तंहद्यक्षम् ). In 1. 18 (from top) note 6 read ते ऽत्रिम् for त. $204 r. 282 1.6 (from top), III.237-- एत, ता (v.1. गा) विन्दामहा इति (गा is a gloss). $206 p. 287 1.18 (from bottom), III.250Put a stop after , and read तौ ह (orn. in some MSS) बहु परिगृत्य गरगिराव् इव मेनात. In 1.15 (from bottom) note 5 all our mss show the better reading एवमं for एतम् . $207 p.2880.9-10 (from top), III.261-Our Mss present a better text प्रजापतिर् उपमं (v.l हरुषस) स्वां दुहितरम् अभ्य यायत् । सास्मै रोहिद् भूत्वातिष्ठत् (MSS भूत्या.) । तां पृषतो भूत्वास्कन्दत् । स (i... अग्निर् ) ऐक्षतास्म वै मां देवा अजीजनन् नौपदृष्टाय । अनि वा अयं पादयति, हन्तनं वि-यानाति । तम् अविष्यत । स विद्ध एतद् रूपं पर्यस्योल (MSS पत्यस्योव) उदकामत्. $210 p.293 1.19 (from bottom), III.272-Correct कश्यपो कलिभि: to कश्यप: कलिभि: (wrong sandhit). $211 p.294 1.13 (from top), III.273-Read मम् एवैनम् एतेन (v.]. एवतेन) यज्ञं नियन्ते. $a12 p.295 1.1,2 (from top), III.359--ऋतं ज्योतिष्मद् , सत्यं ज्योतिष्मद् , तपो ज्योतिष्मद् is supported by our MSS (ष्म and w are confused in ·xii JAIMINİYA-BRĀHMAŅA Grantha). Ibill. 1.8-Read आकाश एवम् (v.l. एवस्). Tbid. 1.9-Read यद् ध वा इदम् आहुर् (v.l. यद्व वा इमाम् आशुर् ) for यद् वा इमा आहुर्. Tbid. 1.25 (note 19)-Read वेत्स्यते (v.l. वेत्वस्मै). II Dr. B. Ghosh-Collection of the Fragments of Lost Brahmanas. Frag. IV p. 7 1.4 (froin bottom), III.15-Delete semicolon after यौधाजयम् . Tbitd. p.8 1.3 (from top) -Add अथ नौधसम् before सलोके......(this cancels Dr. Ghosh's note 22 on it). Prag. XIX p.51 1.10 (froin bottom), III.294-Correct इवैतत् to इव. तद् यत् . The Mss-reading recorded by Dr. Ghosh is explained thereby. Tbit. p.52 1.4 (from top)-Read मभ्यमान्य अक्षराणि for मध्यमाक्षराणि. Cf. तस्माद् उष्णिह उत्तमान्य् अक्षराणि भूयिष्ठानि just below. Frag. XXXVI p.82 1.7 (from bottom), II.390—Correct sandhi : मनुष्यः (not -ष्या) करोति. Frag. XLVIII p.93 1.1 (from bottom), II.408-Our MSS प्रतिहितानि for प्रतिहिता. p.108 1.13 (from bottom)-Correct दीर्घजिह्वी वा आसुर्य आसेति (so in Aufrecht's ed. p. 266 and Bibl. Ind. ed. Vol. I ,p.386). Cf. JB I.162 दीर्घजिह्वी ह वा असुर्य आस. p.108 1.6 (from bottom)-तथा च कारब्राह्मणं is a printing error fo तथा च तलवकारबाह गम् (so in Kashi Skt. Series ed. II p.467). III Prof. H. Oertel (i) Jaiminiya Upanishad Brahmana (JAOS XVI) p. 240, III.14.8-Read the text of JB II.12 correctly as : यथा ह वा इदम् आण्डान् निर्भिधेरन्न् एवम् एवैतस्माद् अह्नो निर्भिद्यन्ते. Prof. Oertel emends splosia to 311057(:) nom.pl. 3710817 is the sandhi form of alusta abl. sg., cf. the abl. in the similarly placed at Aföretat. (ii) Vedic Concordance by Bloomfield. Our text is improved in the following, esp. in the last, instances. For notes see body of the book. Concordance Our text II.52- य ऋतव ऋतुभ्यो ऽध् आसन् य ऋतव ऋतुभ्यो ऽभ्य आसन् पूरा (पुरा ?) सूर्याच् चन्द्रमसश् च पूर्वे । पुरा सूर्याचन्द्रमसश् च पूर्वे। येभिः प्रजानं प्रदिशो दिशश् च यभिः प्रजानन् प्रदिशो दिशशु च तान् अन्व् आरोहामि तपसा ब्रह्मगा च ॥ तान् अन् आरोहामि तपसा ब्रह्मगा च ॥ - ·PREFACE xiii II.52 --Correct आबभूव्यः (Conc.) of य ऋतवश् चन्द्रमसो to आबभूवुः. II.73-74-Order has been brought out of chaos in this passage : Concordance Our text सुवर् आयन् देवता देवसत्रात् , तपसा कर्म कवयो अक्षरशः पच्छो ऽमृतं लिहानाः ऽनुगत्यान् (७) हाय मृत्युम् अति मेधयायन विजा सुवर् आयन् देवता देवसत्त्रात् । नन्तो दहतो यन्ति (p.1050a). मनीषिणो वद तपसा कर्म कवयो ऽनुगत्य पक्षाः पतन्ति, यत्रामृतं विद्यते नोत मृत्युस् , तत्र आलाय मृत्युम् अति मेधयायन् ।। विद्वांसः कवयः क्षियन्त्य, एवं विद्वांसो यजमान मृत्युः विजानन्तो दहन्तो यन्ति शोकम् (p.684a). मनीषिणो यद् अपक्षाः पतन्ति । यत्रामृतं विद्यते नोत मृत्युस् तत्र विद्वांसः कवयः क्षियन्ति । (iii) Journal of the American Oriental Society Vol. XV p.238 7. 17 (from bottom), II.76-Read अवरुन्धान for अव- रुन्धन्. On अवरुन्धान in the Brahmanas see note 3 on II.76. Tbid. p.239 0.8 (from top)-Onit [कत्य् एव देवा इति । त्रयस्त्रिंशद् इति । ओम् इति होवाच ।]. This addition is due to the misunderstanding of the previous sentence (see note 12 on II.76). Tbid. p.240 1. 12-13, II.77--Read पुरैतावतिथ्य for पुरस् तावतिध्ये (स् is unsupported by Mss). See note 15 on II.77. शरीराणि is wrongly translated as 'body'. शरीर pl. is 'bones' (see note 16). Vol.XVIII p.37 0.25, II.80—यशस्विन् is not a part of Aruni's name (see note 2). Ibid. p.36 1.9-Correct उतो ह to उताहो (see note7). Ibedd. L.13-Correct अथो यत् प्राणत् to अथो यत् प्रायणं (see note 9). Ibid. 1.19-Correct यथा ऽनिपतितं to यथानिपतितं 'as the case may be', and alter the translation accordingly. (iv) Roots and Verb-Forms from the Unpublished Parts of the Jaiminiya-Brahmana (JVS I-II, 1934-35) p.4 1.23 (from top), III.256-Add इति before सो ऽकामयत. p.5 0.22-23, III.2- -Read स इद सर्व स्तब्ध्वा... p. 7 last line, III.1-After त्रीन् सतो ऽभ्यतप्यत add तान् द्वेधा व्यौहत् । ते षड् ऋतवो ऽभवन् , and delete the insertion तान् द्वंधा व्यौहत् । ते द्वादश मासा अभवन्. p.22 1.16 (from bottom), III.38-Read तद् उ वा आहुः को ह स्वप्नस्येशे. p.26 0.12 (from top), III.149--Read तत् पिप्पलिन: पिप्पलित्वम् . पिप्पलिन् is used in the sg. throughout the section. ......

·iv JAIMINIYA-BRAHMANA p.35 0.14 (from top), II.52-Read तेज इन्द्रियं वीर्य यश आदत्से. II.65 has a parallel passage, where Sicht occurs without a variant. p.41 1.15 (from bottonn), III.80-Add यन् नानद्यमानम् अहंस् before तन् नानदस्य नानदत्वम् . For एवैतद् in the next sentence read एवैतेन. p.45 1.8 (from bottom), p.46 1.7 (froin top) III.268-Our MSS correctly read यद्वाहिष्ठीयम् (ष्ठ and ष्म are liable to be confused in Grantha----perhaps a copying mistake in Wh). p.48 1.8 (from top), JII.156-Prof. Oertel's emendation रैवते is supported by our MSS. p.50 1.9 (from bottoin), II.45-Prof. Oertel reads ईश्वरो पापीयान (wrong sandhi!). p.53 1.7 (from bottom), III.43-यद् उ पुरुमुद्र आंगिरसो ऽपश्यत् तस्मात् पौरुमुद्गम् इत्य् आख्यायते (Prof. Oertel misses a few words). p.57 1.8 (from top), III.222-महान् अस्य सोमो रसवान् भवति य एवं वेद (भवति on. by Prof. Oertel). p.58 1.2 (from top), III.349—Our mss supply the missing word : ओषधीर् घृतस्तोको वनस्पतीन् मधुस्तोकः । तद्धैतं मीमांसां चक्रुः...... p.66 1.13 (from top), III.173-Our MSS read नो (Prof. Oertel न) रा अन्या... p. 72 0.11 (from top), II.2-The doubtful किदिताः (v.1. किदिता, किंदिता) has been explained in note 15 on II.2. p.73 1.15 (from bottom), II.1—371EŽITETI. Pia is to be solved thus: आहर उपाहर आशय पायय इति (आशे prakrtism). p.74 0.9 (from bottom), III.118-Read तद् एते ह वा for तद् एते भवा. p.81 1.4 (fronm bottom), III.153-Our Mss reads पशुमन्त: for पशुवन्तः. Cf. supra पशुमान् भवति य एवं वेद. p.84 1.5 (from top), III.345--Read अथ यद् अस्व् अन्तर् विद्योतते. Prof. Oertel's conjecture विद्यते is set aside. Cf. III.347 यद् अप्स्व अन्तर् विद्योतत तत् सुवर्णम् , III.348 अथ यो ऽस्व् अन्तर् विद्योतते... (JBR p.38). p.90 1.5 (from top), III.306–Our mss support Prof. Oertel's emendation आहवनीयम्. p.92 1.2 (from bottom), III.275-Rend सो ऽकामयत अनूत्पतेयं स्वर्ग लोकं प्रति. p.93 0.18 (from bottom), III.276--After चित्रम् read ऋजताइ ॥ नि यामैश् चित्रम् आर्जातायि एहि या औहो तम् एहि यो हो एहि यो हो वा एहीत्य एव स्वर्गे लोके उपाह्वयन्त । ततो वै स प्रति सत्त्रभिस् समगच्छत । स एतेन साम्ना स्तुत्वा स्वर्ग लोकम् आरोहत्.

·PREFACE XV p.93 1.5 (from bottom), III.163—Read 71g afvisaan (Prof. Oertel -श्रवम् ). Cf. कार्णश्रवसस्य infra. p.94 1.3 (from top), III.163—Read te proferatet aromatical fta- om. by Prof. Oertel). p.97 1.6 (from tup), III.288-Read gaia na 22 Fíga a atigrut चोत्तिष्ठन्ति. p.109 1.15 (from bottom), II1.98-Correct tosia to 971: pala. Tbid. 1.10-After स एतत् सागापश्यत् add तेनास्तुत. p.112 last line, III.134—Read a gare Farah A1H1934. p.115 1.8 (from bottom), III.208—Read a 70 pa ga ओजिष्ठस् स बले हित' इत्य् एव बलम् अदधुः. Cf. इत्य् एव just in the next sentence. Prof. E. W. Hopkins-The Fountain of Youth (JAOS XXVI, 1-67). There he quotes the text of JB II.159-61. For its corrections see my article in JAOS LXIX, p.84-86. IV Manuscripts The present edition is based upon three mis designated as A, B and C. A Keith 4355 (Burnell 422). Incomplete. 74 folios. Grantha character. Copied about 1878 from a Malabar manuscript. Carelessly writteu. Contains: I aynistoma, sections 192-363 (really 364); II gavāmayana and ekáhas (Keith wrongly says jyotiştoma'), sections 1-179 (really 180). For fuller description of this and the last manuscript see India Office Library Catalogue of Sanskrit Manuscripts by Messrs. Keith and Thomas 1935, Vol. II part 1 pp. 48, 49. B Central Library, Baroda. Accession iso. 9851 Accession iio. 9851 (A-F). Grantha character. Palm-leaf. Readings are usually accurate. Six divisions: HETATETUT (360 sections), 412211€ (388), HEITT (152), gale (153), 3TETA (99), H2 (37). Described in details in The Descriptive Catalogue of Manuscripts in the Central Library, Baroda (1925) pp. 105, 111, 113, 118, 119 and 129. C Keith 4353 (Burnell 421). Incomplete. 360 folios. Grantha character. Copied about A.D. 1878 from a talipat manuscript written about 300 years earlier. Contains all the three books;

·xvi JAIMINİYA-BRĀHMAŅA I (a) Agnihotra in 65 sections, (b) agnistoma in seotions 66-364. II Begins with the gavamayana (Keith wrongly says 'the ekāba section of the jyotiştoma'--See Over en uit het JB, p. 2). Chapters 18 and 69 and 147-149 are passed over, so that the numbering is disordered. III in 385 chapters. Wh Whitney's transcript, prepared from the London Mss-copies. Differs from our transcripts at places. Whenever important variations are noticed in the material published by Prof. Oertel, they have been noted. It is described by Prof. Whitney in the Proceedings of the American Oriental Society, May 1883. General Remarks about the MSS. Confusion of 9 and 7, and *, * and < (e.g. I and a), 7 and 7, 7 and 4, 4 and a, 7 and 7, long and short vowels esp. J and 5, D and , zes and 3, and a, and ## is ubiquitous. Avagraha is not used. Upadhmānīyas are rare. Doubling of consonants due to a preceding r is not rare. 47 through out for act. 39 for farm is quite common. Change of visargas to the following sibilant is the norm (it has been overlooked by previous editors). In C, -33- replaces -233- of Vitit in most cases. छ for क्ष in 15 ($44 note 6), 5 for à ($7 note 12), -57- for ---4- ($43 note 16) are of interest to the phonetician. Scriptual errors give rise to quasi-variants: पितुर्यज्ञ: for पितृयज्ञः (II.38 note 3), अपरेषां for अवरेषां (II.42 note 14), alcallat for 391a711a (11.66 note 4). In this category may also be included få for arra (11.67 note 10 q.v.; in all probability it is a case of the omission of the hal sign, though that gets support from other traditions). Striking is the frequent, though not invariable, hiatus of t (i) within the same word, and (ii) between different words. In some cases the hiatus forins outnumber the usual ones. Some examples are: (i) Internal hiatus. 3af8: II.64, III.150 (no v.1.), sanguifa II.65 bis, farafia: (v.l. fargefa:) II.91 (94), 204 (209) thrico without v.l., 205 (210) bis without v..., afa- TEHATA: (no v.1.) II.135 (137), TT (no v.1.) II.169, 200 bis without v.l., 203, III.91, 140, 141, 233, 375 tris no v.l., 299, 78*4: II.180 eleven times without v.l. in one section, 176 (181), III.13, 40, 66,91, 282, 19797*4: II.175 (180) bis without v.l., PACH (with hiatus) 11.176 (181) v.l. fam (the regular form), fara (rules of external sandhi have been applied), 39TIC: II.198 (203) bis without v.l., III.116, 44f: II.209 (214), 211 (216), 348, 356, 747ag, harit: III.13, 66, 244, 282, geyet III.43, III.43 (no v.l.), altista (no v.1.) III.43, dlatetea ibid. without v.l., dle. Ta ibid., 46112: III.60 (no v.l.), fa: (v.1, #fra:) III.170 but *fix: (no v.1.) III.203, #fa: (v.l. fa:) III.171, Fiat (v.1. HIFT) III.188, frafa: III.214, ..

·PREFACE xvii fa: III.219, 249, TITU- III.244, geote: III.321, 378 (thrice without v.1.), naft: I11.13, 23, 40, 66, 91, 143, 182, 205, 209, 244, Ff: III.305, SFÀCT III.305. (ii) External hiatus. JC 1997, VAT TYTH III.175, Cal TACHT: III.180. एतत् ब्रह्मवर्चसे III.180, तस्मात् ग्राम्याः III.181, इयत् बृहत् III.183, यत् गायत्रम् III.184, तत् गायत्रे III.189, तस्मात् बार्हतम् III.184, तत् बृहत: III.185, तत् ब्रह्म III.186, 306, यत् बृहत् III. 189, 260, 97 1199: III.208, qa ATTH III.230, arak gtufe III.286, vad 21974 III.190, 197, art wala III.218, 248, 259, ta 17931 III.291, na ärz III.306, dar triga III.328, ga 7: III.383. General Survey of the Contents The JB is divided into three books un kāndas, which aro subdivided into sections called khandas. The first book contains 364 sections, the second 442, and the third 385. The JB and PB show identity of subject.matter as both of them deal with the rites of chandoga priests : I.1-65 agnihotra. 1.66-364 (i... the end of the first book) agnistoma. Corres ponds to PB VI-IX. JB 1.342-364 deal, in particular, with the prāyaścittas, which are treated of in PB IX.3-10. 11.1-80 gavamayana (prakſti of ayanas). Corresponds to PB IV and V. II.81-234 ekābas or one-day soma-sacrifices. Jyotiştoma is the prakřti of these ekābas. Corresponds to PB XVI-XIX. II.235-333 ahinas (sacrifices lasting up to 12 days). Corresponds to PB XX-XXII. II.334-370 sattras (lasting more than 12 days). Corresponds to PB XXIII-XXV. II.371-442 gavāmayana =PB IV and V. III dvādaśaha. Described with greater prolixity than the corresponding PB X-XV. As gavāınayana is the subject matter of the present portion, its schema is given below for ready-reference. prāyaṇīya atirätra caturvimsa (ärambhaniya, práyaniya) months I_V 4 abhiplava-Aadabas 1 prşthya-şadaha ·xviii JAIMINİYA-BRAHMAŅA month VI 3 abhiplava-şaqlahas 1 prsthya şadaha 1 abhijit day 3 svarasámau days (The requireil number of 30 days of this month is completel by adding the two opening days) VISUVAT for central) DAY VII 3 svarasaman days (reversed') 1 visvajit day 1 prsthya-șadaha (reversed) 3 abhiplava-șaďahas (reversed) (The requireil number of 30 days of this month is completed by adding the two concluding days) VIII-XI 1 prsthya-șadaha (recersed) 4 abhiplava-şadahas (reversed) XII 3 abhiplava-sadahas 1 ayuş day 1 go day I daśarātra (of the dvådaśaba) inahávrata (1dayaniya) atiratra.? Grammatical Peculiarities Sandhi. (i) The assimilation of visargas when followed by a simple sibilant is the usual role in the mss. It has not been followed by previous editors. (ii) The final visargas are, as a rulo, dropped in the MSS before a sibilant immediately followed by a hard mute, nasal or semivowel. Examples are: 1 In imitation of the retrograde cou'ree of the sun, the order of the performance during the second part of the year is, generally speaking, the reverse of that of the former half-whence its name gavamayana, go referring to the rays of the sun'. 2 See Keith, Rigveda Brāhmaṇas Translated, p.56f.

·PREFACE xix . . . III.29, . . . य श्रियम् II.103, 296(301), 343, 346, य श्रेयान् II.120, 230(235), अमि श्रेष्ठताम् II. 129 (130) bis, ब्राह्मण श्रेष्ठताम् II.129 (130) bis, रमा श्रियः II.136(138), स्वर्ग लोक श्री: II. 191(196), पशुभि श्रिया II.253(258), य श्रीकाम: II.322(327), तिस्र श्रियः II.3224327), तदाहु श्रेयां- सम् II.339,340, 343, 354, देवा श्रष्ठयाय III.3, अन्नाद श्रष्ठ: III.75,83,93,100, 128, 147, 171, 268, आत्मन श्रेयांसम् (v.1. आत्मनश्रेयांसम्) III.188, चक्षुर्मय श्रोत्रमयः III.339, इमा श्रियम् III.348, सत श्वेतम् II.263(268), देवेभ्य श्वस्तनम् III.17, कृष्णा श्वेतम् III.206, अधिपति श्वेतम् III.347, लोक स्तोमम् II.84(86), एकविंश स्तोमानाम् II.131-132(133-134), चतुर्विंशति स्तुत शस्त्राणि II.158(163) bis, 159(164), 173(178), 89/92), 90(93), 94(97), 104(107), 116(119), 222(227), 234 (239), दशभि स्तुते II.169(174), षष्टि स्तोत्र्याः II.103(106), पष्टि स्तोत्रियाः II.108(111), अर्धा स्तोमाः II.103(106), प्रतिष्ठित स्तोमः II.108(111), चतुर्विशति स्तोत्र्याः II.124(126), भवत स्तोमम् II.176(181), अग्भि स्तुते III.203,तामि स्तुवीत III.286, लोका स्तब्धाः III.358, या स्तब्धाः III.358, अर्वाञ्च स्तोमाः II.200(205), नाकसद स्तोमान् II.203(208), त्रिणव स्तोमाना, त्रय वंश स्तोमाना, षोडश स्तोमानाम् II.213(221), स्तनयो स्तनत्वम् II.223(228), दशभि स्तोत्र्याभिः II. 252(257), तदाहु स्तोमैः II.252(257), सप्तश स्तोमः II.321(326), पूर्वाभि सोतव्यम् IIL.114, पत्नय स्थ IL.63, य सत II.146(151), श्रेष्ठा स्म II.138-139(140-141), ज्येष्ठा स्म II. 138-139(140-141), हविष्कृत स्म, हविष्मन्त स्म ऋत्विज स्यु II.146(151), 161 (166), अतिरात्र स्यात् II.176(181), अभित स्याताम् II.183(188), प्रजा स्युः II.90(93) bis, 224(229), III.192, भ्रातृव्य स्यात् II.117(120), पुरोधाकाम स्यात् II.128 (130), 322(327), अधिपति स्याम् II.138-139(140-141), सप्तदश स्यात् II.176(181)bis, मेध्या स्याम III.196, बही स्याम III.226, स्वर्गकाम स्यात् III.255, बहु स्याम् III.340, प्रतिनिहित स्यात् III.372, पुनर्नव स्याम् II.213, प्रथम स्यात् II.214 biq, 216 bi', उत्तम स्यात् II.214,216, प्रजा स्यात् II.221, भ्रातृव्य (v.1. भ्रातृव्यः) स्यात् II.230(235), अनूचान स्यात् II.237(242) tris, उपजीवनवन्त स्युः II.239(244), लोक स्यात् II. 260, श्रीकाम स्यात् II.270(275), 275(280), प्रमायुका स्युः II.367, सातसनि स्याम् III.44, आप स्यन्दन्ते III.56, 146, स्वर्गकाम स्यात् III.74, यत्काम स्यात् III.117, अश्वा स्युः III.134, कामदुधा स्युः, वत्सा स्युः III.146, यज्ञ स्यात् III.160, अबधिर स्याम् III.163, अन्नाधकाम स्यात् III.255, आहु (v.1. आहुस्) स्वर्गकामः II.158(163), संवत्सर स्वर्गः II.158(163), सवत्सर (v.1. संवत्सरः)स्वर्गो लोक स्वर्गस्य II. 158 (163), ऊर्धा स्वर्गम् II.166(171), III.164, 208, 299, 305, धुर्य स्वानाम् II.182(187)bis without v.1., लोक स्वर्गस्य II.110(113), सवत्सर (v.1. संवत्सरस्) स्वों लोक (v.1. लोकम्) स्वर्गस्य II. 106(109), प्रजापति स्वर्गा लोकः II.191(196), क स्वित् III.183, आदित्या स्वर्गम् III.188, धर्म स्वानाम् III.230, दीर्यवत्तम स्वानाम् III.236, त्रय स्वर्गम् III.254, श्रेष्ठ स्वानाम् III.258, 319, II.299(304), III.75, 83, 93, 100, 128, 147, 171, देवा स्वर्गम् III.9, 259, प्रत्न स्वर्ग: III.285, स्वादु स्वादुः III.340, गोसब स्वर्गकामः II.110(113), भवत स्वये II.110(113), पशन (v.1. पशव:) सो लोक स्वर्ग- स्यैव II.110(113), संवत्सर स्वर्ग लोक स्वर्गस्य II.110(113), 116(119), अनन्त स्वर्ग लोक: II.210 (215) bia, सथ स्वर्गम् II.235(240), कुयु स्व] IL.235(240), इत सर्गः II.246/251), पड सर्गम II.308(313), लोक स्वर्गस्य II.315(320), पूर्वमह स्वर्वत् III.30, ऊचु स्वर्गम् III.64, पशुकामा स्वर्ग- कामाः III.69, य स्वर्गकामः IIL.74, अंगिरस स्वर्गकामाः III.77, सप्तममह स्वर् III.172. Nominal Inflexion. (i) The nom. pl. of stems in -i show both the forms : -ilt and -yan. The -h forms preponderate. Noin.pl. reyall is also found side by side पत्नय: I.140, II.62, 63, 200 (Wackernagel- Debrunner IIIp.183 $940) -yah : असुर्यः I.354, गायत्र्यः I.203,244, III.164, बहिष्पवमान्यः I.245-249, महत्य: I.240, शक्वर्यः I.193,194,204,205,333. -ip : अंशुमती: I.116, अन्तरिक्षवती: III.36,58, अन्धस्वती: I.116,213, II.191(196), . . .

·JAIMINİYA-BRAHMANA . .. . . .. . III.28,191,209,251, अन्न वती: II.90, (93),224(229) five times, अप्सुमती: III.91,119,137, अर्षणपती: III.91, अशनायन्ती: III.148, अश्वपतीः III.36,- आप्रीः II.167(172), आयतनवती: I.319, आवती: III.137,265, आशीर्वतीः III.36, इळावती: III.36, उद्धती: III.282,292, उपवती: III.12, उभयी: I.241, ओषधी: I.355, III.349 (also ओषधयः I.355,360,361), गोमती: III.36, गोमती: पशुमती: III.38,48,51,60,65,91,119,131,136,137, 149,162,174,175,192,205,226,227,251,258,272, 292, घोषिणी: III.105, चतुर्थी : I.187, चित्रपती: III.101, जनद्वतीः III.71,76,77,239,260, 265,272, तावती: II.106(109), 209(214) bis, 235(240), तिष्ठन्ती: I.238, तृप्ती: I.281, III.109 (also तृप्तयः III.109), तेजस्विनी: II.337, 347, दक्षवती: III.66, नववती: III.65, पंक्ती: II.111(114), पराची: II. 235(240), परिवती: III.52,60,76,139,162,251,258,267,295,297, पल्यवती: III.109, पवित्रवतीः III.54, पशुमतीः III.36, पश्यन्ती: II.88(90), प्रत्नवती: III.12,285, प्रवती: III.13,16,52,174,175, 177,196,290, प्राणपती: III.192, बृहतीः I.352, III.328 (also बहत्य: I.244,247), बृहद्वती: III. 239, ब्रह्मण्यती: II.181(186) bis, ब्रह्मवर्चसिनी: II.337,347, मदती: I.215,216, III. 16,28,53,119, 159,162,191,222,227,264,267,294, भूयसी: I.344, मधुमतीः III.29, मरुत्वती: (imark the hiatus) I.116, III.13,23,40,66,91,143,182,205,209,244,282, महानाम्नी: III.103,328 (also -नाम्नयः III.103,156), मानवीः II.105(108), III.98, यदावती: III.131,198,290, योनिमती: III.66,69, रूपिणी: III.106,108, रेवतीः II.167(173), III.144 (also रेवतयः I.140,333, III.154), वत्सिनीः III.107, वसतीवरी: 1.342 (also वसतीवर्यः ibid.), वाजवतीः III.129, वायुमतीः III.66, विश्ववतीः III.36, 40, 48,51,53,54,69,91,136,159,242,260,267, वीर्यवती: III.295, वीर्यावती: (o all MSS) II.337,347, वृषण्वतीः III.23,24,66,69,101,135,137,149,182,239,258, वैश्वदेवीः II.226(230), वैष्णवी: I.352, व्याहती: I.333, III.351 (also व्याहृतय: I.363), सतोबृहती: III.49, समानी: III.350, समुद्रवती: III.85,97,205,213,222, सम्रावती: III.63, सूर्यवतीः III.67,75,153,297, सक्ती: I.345, सवन्ती: I.238, हरितवती: I.192, हरिवती: III.23,205. In a fairly large number of cases, the -vat form ends in -ih, even though the noun qualified terminates in -yah or -ayat : अन्धखतीर गायत्र्यः II.13, अर्षण्वतीर् गायत्र्यः III.91, तावतीः ... रात्रयः II.159(164), दक्षवतीर् गायत्र्यः III.66, परिवतीर् गायत्र्य: III.159, प्रवतीर् गायत्र्यः III.16, मद्वतीर् गायत्र्यः III.28, 191, 294, वृषण्वतीर् गायत्र्य: III.23, 182. Similarly पराचीर् विष्टुतय: II.235(240). (ii) The loc. sg. of -n stems without an ending is the rule. But both the forms, that with an -i and that without any termination, are found side by side in the same word. Of course, the second type of forms prevail. For instance : अहन् II.57, 237(242), 248(253),269(274), III.13, 14, 16, 23-25, 28, 30, 32, 48, 49, 58, 61, 67, 79,80, 84, 86, 92, 93, 96, 98, 103, 118, 132, 147-149, 153, 156, 157, 164, 167, 174, 182, 184, 189, 191, 209, 210, 212, 216, 218, 219, 220, 230, 232, 239, 240, 244, 249-251, 260, 264, 268, 279, 282, 290, 292, 300, 316 (v.l. अहनि), 328, 331, 352. अहनि II.237(242) five times, 250(255) tris, 277(282), 320(325) passim, 278(283) bis, 279(284) bis, 281(286) bis, 326(330) bis, III.24 bis, 29, 38, 54, 55, 57, 103, 131, 134, 156, 164, 181, 230, 298, 316, 327. (iii) The akárånta stem is not attested by the other ·PREFACE xxi Brahmanas, except in the compound 31124951 AB V.20. aer is the usual Brahmana stem. (iv) Note अकता: for अक्रतव: II.20. Cf. पूतकता for पूतऋतु: RV. Compounds. The following are noteworthy: Courtlaqat II.1. feriea II.2 (f corresponds to AIA- 'imperfectly, not altogether' in ana-af ibid.). यावत् . a: II.22 (note tmesis). Stiga TOE II.65. Note the taddhita as the first member. No compound with औदुम्बर- is known from the Brahmanas. उदुम्बर- forms उदुम्बर-शाखा AB VIII.5,7-9,17. पूर्वसमां II.1 like पूर्वेद्यु:. NATH 11.63. Mark the Ta. मिथुना-भवति (?) II.9. Numerals. 91€ II.11 and anala II.48 are new to the other Brahmanas. The modern Hindi forms are derived from al-. Note the multiplicative - in ana 'eighteen' II.24, P- is the usual multiplicative form. echt as a numerical expression for ‘36' in Fargeat II.7 may be mentioned. Of interest is the use of neuter forms of cardinals for ordinals in II.10. Verbs. पल्यते [I.3 prakrtism for the usual पल्ययते. HYGTT II.13 is the earliest example of its type. Analogous formations occur very late. hal@: 11.2 optative 3 pl. qalg: II.37 (Oertel KZ, LXV p.72), ang: 11.68 are noteworthy gorists. स्पृष्टय II.31- •ya added to स्पृष्ट अपोछन् JI.3-present participle from अप वस्. frechta 11.75 occurs only in “BM 1.8.1.7 in the Brahmanas. Brilon II.3 (line 14), 821-7 II.29. Instead of these participles, we would have expected the finite form. Regular is the use of the-toḥ infinitive with star in the regio Ancarucit: II.63, T: 90101 piani: II.46. Particles, Adverbs, etc. Multiplicative usage of the particle of in II.71 (see text). Fem. suffix thi in the quasi-ordinal galaich II.77 is of interest. 371674 11.74 occurs elsewhere in the Brabmaņas ?

·JAIMINİYA-BRAHMAŅA only at SBM VI.6.4.3. अन्यधा II.79 for अन्यथा. यथानिपतितम् II.80 is a new adverb. पुरा and पूर्वे are distinguished in II.52: पुरा 'before the existence of (gen.)' and पूर्वे 'in old days'. For some more peculiarities see Prof. Caland in Over en uit het JB pp.14-25 and PB introd. pp. xix, xx. Words and Compounds (in JB II.1-80) new to MW. The following words and compounds are not found in M. Monier-William's Sanskrit-English Dictionary, including the 'Additions and Corrections' on pp.1308f. A large number of these are also new to Prof. Renou's Index Védique, a supplement of Vedic words to MW. For meanings or remarks see notes on them in their respective sections. अमिदेवत्य 'having Agni as its deity' उद्+Vश्रु 64 23 उत्तरतोवात 49 अमिष्टोमसम्पद् 60 (recurs in JBI.237) उदीचीनदेवत्य 45 अमिष्टोमायन 50 उन्मुकावक्षयग (so all Mss for उल्मुकाव- भण्डपरिशु 68. Cf. परिशु. क्षयण) 76 अतिपेषण (v.l. of अधिपेषण) 68 उपवाण 70 अदीक्षितव्रत 66 उल्मुकावक्षयण 76 अधुवकोष्णीष: 4 (uncertain rending) उभयरूप 13 अनपभ्रंश 21 ऊावात 49 अनु+नि+ सट् 23 (अनु+उत्+ स्था is ऋधुक (v.l. अर्धक) 36 found in MW) एकच्छन्दस् 30 अनुव्रततमा 62 एकपञ्चाशी 6 अन्धस्वती 18 एकबृहती 35 अनु+आ+Vतप् 25 ओक (in Brāhmanas) 6 अपवद्य 66 औदुम्बरदण्ड 65 अपहारिन् (in Brahmanas) 77 किंकाल(लु)का 68 अर्कपुष्प (a saman) 14 किकिटाकार 14 (see Over en uit अवकीर्णरूप 38 het JB, p.21) अव प्रछ65 किंदित अशीतित्व 24 क्षामरन्ध्र 63 भा...आ (multiplicative sense) 71 क्षेत्रपाद 76 आदित्यदेवत्य 23 क्षेत्ररज्जु 75 उक्थत्व 24 गायत्रमध्य 3 ·PREFACE xxiit 1 बृहत्यायतन 48 (KBXVIII.2) मधुकुम्भ 7 (of. JUB I.22.1 मधुधान) मनुष्यसेना 'the missile of men' 73 महद्रूप 12 गायत्रमुख 3 गायत्रोत्तम 3 छन्दोम्य 33 तदायतन 18 तवश्शाव्य 15 (a variant of तवश्यावीय Index Vedique < तवश्रवीय) तारकनक्षत्र 72 प्रयोदशनिधन 14 त्रिष्टुन्योनि 47 दक्षिणतोवात 49 दीक्षोपसत् 23,38 दुहृदिनी, दुहृदिनी 23 देवयुग (in Brahmanas) 75 देवतु 51 देवसत्त्र 74 देवसेना 'missile of the Gods' 73 द्वानव 24 नार्मेध (a saman) 7 निर्हतपृष्ठ (v.1. निवृतपृष्ठ) 34 न्वाव 11 (recurs in JB I.166,241, 359, II.166, III.130) पञ्चविंशत्यक्षरणिधन 14 पद्यक्म्य: pl. ? 73 परिमाद्भाजन 18 परिशु (= पशु) 58 पल्येते 3 पितामहवत् 43 पूर्वसमाम् I.1 पृष्टिकाण्ड (?) 68 पृष्ठमय 34 पृष्ठयाभिप्लव 30 प्रजापत्ययन 61 प्रजापशु 14 (of. प्रजापशुकाम AA I.1.1) प्रति+आ+तप् 26 gitt 'limb' 47 प्राणर्तु 61 बहुदोहिनी 3 महालक्ष्म 50 (colophon) महाव्रतत्रय (v.l. महालक्ष्म) 60 (colophon) मृत्युप्रजापति 69 यथानिपतितम् adv. 80 योगक्षेमिन् 43 -रन्ध्र (in क्षामरन्ध्र) 63 रससंसिक्त ? (opp. विषिक्तरस) 34 रोहिणकत्व 14 (cf. रौहिणत्व TAr V.7.12) वि++ युज् – 1 विराट्सम्पद् 60 (recurs in JB I.233) विश्वजिदभिजित् 8 (of. अभिजिविश्वजित्) विषिक्तरस 34 वि+अप+Vतन् 3 व्यवच्छित्ति 66 व्यापाद 'end' 80 शततन्त्रि 45 शस्त्रत्व 24 शामूलाजिन (v.1. शार्दूलाजिन) 56 शार्दूलाजिन (v.l. शामूलाजिन) 55 संवत्सरायण (KBXXVI.1 संवत्सरायन in Lindner's ed.) 29 सम्+Vवम् 29 सकामम् adv.66 सत्रिंशिन् 6,7,59 (note the pleonastic use of - with the possessive suffix -इन्) सभार 31 (cf. सभारता) समानप्रायण 50 सम्+आ+VS 63 सम्+उत्+कम्प 63 . सम्++Vबु 53 सर्वायुष्टा 31 सलोमता 16 (recurs in JB III.198, 1 ·xxiv JAIMINİYA-BRAHMAŅA KB XXVIII.2, cf. सलोमत्व) स्तोत्रबृहती 7 सामिगर्भ स्तोत्र्या 46 सूतत्व 24 स्पृष्टय 31 स्तायाद्भू 24 खद 3 स्तुतशस्त्र pl. 49 खद्य 3 स्तुतिशम pl. 23 (w. x. for स्तुतशस्त्र) हरिश्रीनिधन (with r) 18 Besides, note the following uncommon words: अवस 'viaticum' 8. It does not occur in any other Brahmana. कर्तपत्य 11. तत 'father'9. शरीर pl. 'bones' 77. सूना 'basket' 7,70. It is not quotable from any other Brāhmana. सेना 'missile' 73. स्कन्धस् 39. स्पन्दना 3 (see note 8 in the body of the work). स्तोत्रिया, स्तोत्रीया, स्तोत्र्या. Mark the alternance -iya : -iya : -ya. Etymologies in JB II.1-80 14, 16. अक्षर क्षर् 10. अन्तरिक्ष अन्तर्+ ईक्ष् 66. अभिप्लव अभि+ प्लु 31. अयन इ29. अशीति /अश् 14,16,24. आंगिरस (saman) अंगिरस् 14. आदित्य आ+ दा 26,77. आप्री आ+प्री 12. उक्थ उत्+स्था 24 (assimilation of क्थ to त्थ is the basis of this etymology). दीक्षित दिक् + ईक्षित 62 (दिग्भिर् ईक्षित:). दोहादोहीय /दुह् 13. पृष्ठय(स्पृष्टय) स्पृश 31. प्राण प्र+नी (?) 67. रुट 77. रेवती रा to give' 1. रोहिणक + रुइ or (simplex) वर्तनी वृत् 61. वसु pl. (Gods) बसु 'good' 77. वात वा 56. वायु यु 56. Pagata (day) fagara 'middle' 6. शक्करी शक् 1. शस्त्र प्र+Vशास् 24. शाक्वर शक् 57. संवत् + वम् 29. संवत्सर संवत् + सर 29, 60 (SBM XI, 1.6.12 gives another etymology). -सर (of संवत्सर) स 29,60. सूक्त सू 24. स्पृष्टय see पृष्ठय. खर (samans) स्पृि 6. हरि 'steeds (of Indra)' V179.

·PREFACE Mantras, Yajuses and Slokas in JB II.1-80 . अक्षरशः पच्छो ऽमृतं लिहाना: 73 अगन्म ज्योतिर् उत्तमम् 68 अमिर् दीक्षित:, पृथिवी दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दीक्षे 65 अथानेनाथानेनाथानेनामृतं गमयेयम् 45 अथा नो वस्यसस कृधि 10 bis अन्तरिक्षेण दीक्षे 65 अपो ऽन् अचार्षे 68 अभाद् वृष्टिर् श्वाजनि 12 अयुतम् एकं प्रयुतानि षष्टिर् नियुते द्वे नव चाक्षराणि । सप्त सहस्राणि दशतो दशैतावान् आत्मा परमः प्रजापतेः ।। 73 अशीतिर् अस्मिन् सवनानि 71 अष्टाव् एता नवतयो भवन्त्य् अहोरात्राणां परि- वत्सरस्य । अशीतिर् अस्मिन् सवनानि श्रीणि च सहनं च, पवमानाश् च सर्वे ॥ 71 अष्टौ संवत्सरे धिष्णियास् त्रिंशतं च 71 अस्तं मद् उ च गच्छति 28 bis अस्वभजौ सत्त्रसदा यत्र देवाः 27 bi- अहल्यायै जार 79 अहोरात्राणां परिवत्सरस्य 71 आदित्यो दीक्षितो, चौर् दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दीक्षे 65 आ पृछथेन सधस्थेन 18 आयुश्च मे 41 आहाय मृत्युम् अति मेधयायन् 74 इन्द्रागच्छ 79 इन्द्राग्नी पूर्व्यस्तुतिः 12 इन्द्राग्नी मामिशस्तये 12 इन्द्राग्नी वनतं गिर: 12 इन्द्रियाज ज्यैष्याच् छैटयान् मा योषम् 67 इमं यज्ञं मिमिक्षताम् 46 इयं वाम् अस्य मन्मन: 12 ईशाना पिप्यतं धियः 12 उच्चा ते जातम् अन्धसा 13 उद् वयं तमसस् परि 68 उन्नेतर् उन् मा नय 68 उप च मे 41 उपास्मै गायता नर:9 ऋचं वाचं प्रमाणम् आवभू: 62 ऋचा दीक्षे, यजुषा दीने, साना दीखे, पूपिम्या दीक्षे, ऽन्तरिक्षेण दीक्षे, दिवा दीक्षे 65 कचोर् गर्ने अध्याहितः 19 एतावती मध्यमा देवमात्रा 72 एतावान् आत्मा परमः प्रजापते: 73 एधो ऽस्य् एधिषीमहि 68 ऐन्द्रीं वाचं बहती विश्वरूपाम् 45 ओं सुब्रह्मण्या 78 कर्म: करणः कर: करिष्यन् 45 कौशिक ब्राह्मण कौशिक ब्रुवाण 79,80 कौशिक ब्राह्मण गौतम ब्रुवाण 79 गौरावस्कन्दिन् 79 चक्षुषा मे चक्षुर् दीक्षता सूर्याय समष्टया उ65 चत्वारि सहस्रा त्रिंशं चायुतानि सप्त शतानि पश्चाशतं पदानि । संवत्सरस्य कविभि स्तुतस्यैतावती मध्यमा देवमात्रा ।। 72 तत्र विद्वांसः कवयः क्षियन्ति 74 तद् इद् आस भुवनेषु ज्येष्ठम् 9,12 तपसा कर्म कवयो ऽनुगत्य 74 तपो मे प्रतिष्ठा 66 तम् अभिसूतं सामभि: 9 तम् ई हिन्वन्त्य् अग्रवः 9 bis तं मा संसज वर्चस। 68 तव दीक्षाम् अनु दीक्षे 52,64 तां विंशतिसू सप्तशतानि चाहु: 30 bis तान् अन्य आरोहामि तपसा ब्रह्मणा च 52 tris ता नशू शक्तं पार्थिवस्य 12 ताभिस् संस्तुतो विवसान एति 72 ते विद्वांसो ऽभिवहन्ति ब्राह्मणं 73 त्रयः पन्थानस् सुकृता: 73 त्री च शता नतिश चोप षट् च 72 त्रीणि च सहस्रं च पवमानाशू च सर्वे 71 त्वं देवता दीक्षितासि । सा दीक्षमाणस्य तेज इन्द्रियं वीर्य यश आदत्से । मा मे तेज इन्द्रियं वीर्य यश आदिथा: । तव दीक्षाम् अनु दीक्षे 52 त्वं देवता दीक्षितासि । सा दीक्षमाणस्येन्द्रियं ज्यव्यं श्रेष्ठयं यश आदत्से ।मा म इन्द्रियं ज्यव्यं श्रेष्ठयं यश आदिथाः । तव दीक्षाम् अनु दीक्षे 64 दवि तत्या रुचा9 दश सहस्त्राणि शतानि 71 दिवा दीक्षे 65 देवं देवत्रा सूर्यम् 68 ·XXVI JAIMINİYA-BRAHMAŅA देवयाना अक्षय्यः पचक्म्यश् च 73 देवान् पिढन् ददते मनुष्यांशू च 30 bis देवा प्रमाण आगच्छतागच्छत 80 द्वादश सप्तदशान्य उत विंशतिश च 52 नमस् ते ऽस्तु भगवति मि त्वा सा नशू शिवधि 45 नियुके दे नव चाक्षराणि 73 पचा 48 पयस्वं अन आगमं 68 पवमान महि अव: 10 पवस्व वाचो अग्रियः 9 पिपृतां नो भरीमभि: 46 पिबाच्युद् इन्द्र त्वं सोमम् 13 पुनानसू सोम धारया 13 पुरा सूर्याचन्द्रमसशू च पूर्व 52 पृथिव्या दीक्षे 65 पृथुस् सुगसू सुगन्तु: 45 प्रजापतिर् दीक्षितो, मनो दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दीक्षे 65 प्रत्नेन धरुणेन च 13 प्राणेन त्वा संभवामनि (?) 38 प्राणेन मे प्राणो दीक्षतां वायवे समष्टवा उ 65 बृहता दीझे 54 बहता विमुञ्चे, वामदेव्येन विमुञ्चे, रथन्तरेण विमुञ्च 64 भक्षणस्यावभृथो ऽसि 67 मक्षस्यावभ्यो ऽसि, भक्षणस्यावभ्यो ऽसि, भक्षि- तस्यावभृथो ऽसि 67 भक्षितस्यावभ्यो ऽसि 67 भुवनपतये स्वाहा 41 भूतं भविष्यद् भुवन प्रजापति: 72 भूतानां पतये स्वाहा 41 भूपतये स्वाहा 41 भूयश् च मे 41 भूर मुव स्वर् वदा वदा वदा वदी वदा वदोर: पृथुस् सुगसू सुगन्तु: कर्मः करणः कर: करिष्यन् । ऐन्द्रीं वाचं बहती विश्वरूपाम् । शतायुषं प्रवद देव वाण ।। 45 भू मुव स्वस् सुपोषः पोषैस् सुवीरो बीरैस् सुप्रजः प्रजयासम् 66 मद् एवोदेति सूर्य: 28bis मनसा मे मनो दीक्षता प्रजापतये समष्टवा उ86 मनीषिणो यद् अपक्षाः पतन्ति 74 मनोज्योतिः 45 मयीन्द्रियं ज्यैष्ठ्यं श्रेष्ठयम् अमिर् दधातु स्वाहा 68 महं इन्द्रो य ओजसा 12 मह स्तवानो अद्रिवः 12 मही यौः पृथिवी च न: 46 मां सर्वे देवा अन्वायत्ता: 28 bis मानो (v.1. मनो) भद्र 45 मा नो रीरधतं निदे 12 मा पापत्वाय नो नरा 12 मा म इन्द्रियं ज्यैष्ठयं श्रेष्ठयं यश आदिथाः 64 माम् उ नात्येति किं चन 28 bis मा मे तेज इन्द्रियं वीर्य यश आदिथा: 52 मेधातिथेर् मेष 79 य तव तुभ्यो ऽध्य् आसन् 62 य तवश चन्द्रमसो ऽधि पूर्व 52 य एक ऋतुस् त्रय तवश च 62 यजुषा दीक्षे 65 यज्ञ शिवो मे संतिष्ठस्व 41 यशस्विष्टो मे संतिष्ठस्व 41 यशारिष्टो मे संतिष्ठस्व 41 यत्र मृत्युर् भवत्य अन्नम् अस्य 73 यत्रामृतं विद्यते नोत मृत्युः 74 यया दीक्षयाग्निर् दीक्षितस् तया दीक्षया दीक्षे 53 यया दीक्षयादित्यो दीक्षितस तया दीक्षया दीक्षे 53 यया दीक्षया प्रजापतिर् दीक्षितसू तया दीक्षया दीक्षे 63 यया दीक्षया वायुर् दीक्षितस् तया दीक्षया दीक्षे 63 येभिः प्रजानन् प्रदिशो दिशश् च 52 bis ये षट् चतुर्विशतिर् ऋतवो ये 52 रथन्तरेण दीक्षे, वामदेव्येन दीक्षे, बृहता दीक्षे 64 रथन्तरेण विमुच्चे 64 रसेन समसूक्ष्महि 68 वदा वदा वदा वदी वदा वदोरु: 45 वाक् सत्यम् 45 वाचं म ऋचो ऽनु दीक्षन्ता, मनो यजूषि, प्राण सामानि 65 वाचा मे वाग् दीक्षताम् अग्नये समष्टवा उ66 वामदेव्येन दीक्षे 64 वामदेश्येन विमुञ्चे 64 वायुर् दीक्षितो, अन्तरिक्षं दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दीक्षे 65 विजानन्तो दहन्तो यन्ति शोकम् 74 वृषणश्वस्य मेने 79 पशिनी बहती कल्पमानाम् 30 bis पष्टिशते दे मासि पृष्ठे स्तुतशक्षाणाम् आ शतं चा ·PREFACE xxvi शतानि । दश सहस्राणि शतान्य् अष्टौ संवत्सरे विष्णियासु त्रिशतं च ॥ 71 शं च म, उप च म, आयुश् च मे, भूयश् च मे, यश शिवो मे संतिष्ठस्व, यज्ञ स्विष्टो मे संतिष्ठस्व, यहारिष्टो मे संतिष्ठस्व 41 शतायुषं प्रवद देव वाण 45 शृणुतं जरितुर् हवम् 12 प्रद्धा मे ऽक्षिति: 66 श्रम मे सोमो राजानु दीक्षताम् 65 संवत्सरस्य कविमि स्तुतस्य 72 सत्यं मे गृहपति: 66 सना च सोम जेषि च 10bis सप्त पश्यन्ति बहुधा निविष्टौ 27bis सप्तर्षयः प्रतिहितास् सुभूते 27bis सप्त शतानि पञ्चाशतं पदानि 72 सप्त सहस्राणि दशतो दश 73 सप्तैतं लोकम् उपयन्त्य् आप: 27bis समिद् असि, तेजो ऽसि, तेजो मयि धेहि, स्वाहा 68 सा दीक्षमाणस्येन्द्रियं ज्यैष्ठयं श्रेष्ठयं यश आदत्से 64 सानुष्टुब् भूत्वा पशुभिस् सयोनि: 30bis साम्ना दीक्षे 65 सुब्रह्मण्योम् 79 सुब्रह्मण्यों सुब्रह्मण्यों सुब्रह्मण्योम् 78 सुवः पश्यन्तो ज्योतिर् उत्तरम् 68 सुवर् आयन् देवता देवसत्त्रात् 74 सुषमिखो न आ वह 12 स्तुतशस्त्राणाम् आ शतं चा शतानि 71 स्तोत्र्या अस्य नवतिसू सहस्रात्री च शता नवतिर चोप षट् च । ताभिस् संस्तुती विवसान एरि भूत भविष्यद् भुवन प्रजापतिः ॥ 72 स्वाहा 38 हरिभ्याम् आयाहि 79 हरिव आगच्छ 79 हिं हिं हिं प्राणो ऽसद् 15 हुंभा ओइ भू: 10 OSMANI, HYDI Samans in JB II.1-80 14, अर्कपुष्प 14, आंगिरस 14, आभी शव 14, आभ्राज 37, आमहीयव 13, इलान्द 22, औशन गायत्र 13,18, तवश्शाव्य 15, दशस्तोभ 37, दिवाकीर्य 36,37, दैश्रवस 14, दोहादोहीय 13, नार्मेध 7, नौधर 14, 21, पृश्नि 14, बृहत् 2,16, 17, 21, 34-36, 54, बृहत्साम 13, बृहद्रथन्तर 26, 36, 61, भ्राज 37, महा वैष्टम्भ 21, यशायशीय 17, 22,38, यौधाजय 14, रथन्तर 1, 2, 16, 17, 21, 34, 35, 64, रथन्तरसाम 18 राजन 15, रेवती 1, 2, 16, 21, 34, रैवत see शाकररैवत, रौरव 14, रोहिणक 14, 61, वामदेव्य 15, 17. 21, 54, वारवन्तीय 22, विकर्ण 37, विराट् 1, वैराज 2, 16, 21, 34, वैरूप ibid., वैरूपवैराज 26, शकरी 1, 2, 16, 34, शाकररैवत 25, श्यैत 21, श्रायन्तीय 21, समन्त 14, स्वर 35, स्वरसामन् 6,8, हरिश्रीनिधन 13. . . . " Suggestions and Corrections in JB II,6-10 86 note 10-लोकम् ओकम् (assonance!). $6 note 19—ŚBM 1.5.2.17 gives another interpretation of '17' applied to Prajapati. $6 note 33—On transmigration in Vedic literature compare Shri H. G.Narahari, Atman, p. 173f. $7 note 1--Ong 791 see Prof. Minard, Subordination dans la prose védique, p. 35f. 87 note 26-Can we emend it to देवसत्त्वौ 'having the nature of Gods' (Ramayana) ? त and स are confused in Grantha Mss. 88 note 1-Better emend तौ (MSS त उ) to ता (=तौ) उ. S8:note:6:1.4-Moreover for Morever.

·Xxviii JAIMINİYA-BRAHMAŅA $8 note 12 1.19-VI.4.4.22 for VI.4.4.21. $8 note 46—Note that the pronoun or requires a verbal adj. in -ta like J. Read FETETT aus une word, because spet ocoupies the second place in a phrase. $9 note 22-In AB I.29 PAYATT is a citation from RV, where it is maso. du. Here it appears to be a quasi-compound मिथुना-भवति like शूला- करेति. Abbreviations of Works The unusual abbreviations are noted below: CH-L'Agniştoma by Profs. W. Caland and V. Henry, Paris. Index Védique by Prof. Louis Renou, published in the Journal of Vedic Studies, Vols. I-II. JBR—Roots and Verb-forms from the Unpublished Parts of the Jaiminiya-Brāhmaṇa by Prof. H. Oertel, published in the Journal of Vedic Studies, Vols. I-II. J8-Jaiminiya-Samhitā cd. by Prof. Dr. Raghu Vira (Sarasvati Vihara Series, Vol. 3, Lahore, 1938). JVS-Journal of Vedic Studies ed. by Prof. Dr. Raghu Vira, Lahore, 1934-35 VPK–Vaidika-Padānukrama-Kośa Vol. II ed. by Pt. V.-B. Šāstrī, Lahore, 1936. In conclusion, I have great pleasure in expressing my obligations to my father, Prof. Dr. Raghu Vira for having encouraged me to take up the Jaiminiya- Brahmana and for having initiated me into the intricacies of the Brāhmana prose. To Prof. Dr. J. Gonda of Utrecht I am deeply indebted for taking great pains to go over the typescript as well as the galley-prooft and for making improvementw. I gratefully thank Prof. Louis Renou for reading the proof, making suggestions, and kindly words of encouragement from the inception of the work down to its completion: "Votre travail est excellent, les notes sont très soignées, riche a' informations utiles. Je suis heureux de voir que grâce à vous cette importante oeuvre védique va être menée plus près de son achèvement", or again, "J'ai bien reou les parties composant votre Introduction. Je les trouve parfaitement satisfaisantes...... Bref, ce sera une contribution de premier ordre à notre connaissance du J.Br., traité jusqu'ici en 'parent pauvre par l'orientalisme.' Finally, a word of cordial thanks is due to Shri D. O.Chowdhary of the Arya Bharati Press for the execution of the printing of this difficult work. LOKESH CHANDRA

·No text on this page.

·No text on this page.

·जैमिनीय-ब्राह्मणे द्वितीयं काण्डम्

·No text on this page.

·वाग् एषा यत् पृष्ठानि' । ताम् एतां विप्रयुञ्जते । ता विहरन्ति । सा प्रथमम् अहः प्राप्य रथन्तरं भवति । इयम् एव पृथिवी' । वाग् वै रथन्तरम् । सैषा पदति। सा द्वितीयम् अहः प्राप्य वृहती भवति याम् इमां श्रेष्ठी वाचं वदतीत्यू अवोचद् इति । सा हि दूराच् छ्रूयते । सा तृतीयम् अहः प्राप्य वैरूपा' भवति यद् इदं तिर्यग् वाच एहि प्रेहय् आह- रोपाहराशय पाययेति । सा चतुर्थम् अहः प्राप्य विराद '' भवति । तूष्णीं निषधम् । एतद् ध वै वैराज्य तूष्णींनिषधं याम् इमां श्रेष्ठिनस् तूष्णीम् आसीनस्यैव' जिज्ञासन्ते। सा पञ्चमम् अहः प्राप्य शक्वरी' भवति यया प्रशिष्टश् १७ शक्नोति । सा षष्ठम् अहः१९ प्राप्य रेवती भवति ययानाचं प्रदीयते २० । सा न मासि-मास्य् अत्तव्या२१ । लेलिभस्यैतद्र आजानं याम् इमा लेलि- २३ घाचं वदन्ति । इमां घा अयं यो ऽवदद् इमां पूर्वेधुर इमां पूर्वसमाम्२४ । समानी बत वाचं वदति२५ न२६ बतैनं पर्येतीति । एवं तद् यन् मासि-मासि पृष्ठान्य उप- यन्ति२७ ॥१॥ ३ वाचो यत्१४ १२ १५ भा 1 I have not come across the equa atmanepada the passive alone (e.g. विप्रtion våk prşthas. The prsthas are the grad) is quotable. But ari fergsont is found arrangement of the rathantara, brhat, vai in JB at II.314 (319), 333, and III. 278 rapa, vairaja and bakvara samans employ. पूर्वैरहोभिर्वाचं विप्रयुञ्जते. ed at the madhyandina-savana. With 3 0 विहन्ति, वि+Vs to distribute those taken singly vāk is equated: AB IV. and transpose (verses or parts of verges). 28 वाग्वै रपन्तरम् , PB VII.6.17 वाग्रथन्तरम् , 4 या, Wh स. SBM XIV.4.1.22 वाग्वै वृहती, PB XVI.6.16 5 The वाक्, which becomes the रथन्तर वाग्वैरूपम्, SBM III.5.1.34 वाग्वै विराद, BBM on the first day, is पृथिवी. That वाक is III.8.1.12 वाग्वै रेवती. identical with great is also seen elsewhere: 2 वि++ युज़ is not used in the ABV.33, SBM IV.6.9.16 इयं (80. पृथिवी) other Brahmanas. MW gives only the वै वाक, JUBIV.22.11 वागिति पृथिवी, SBM Parasmaipada in Olassical Sanskrit. In XIV. 4.8.11 वागेवायं लोक: (so. पुषिवी). पुषिवी .

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् . is also identical with रथन्तर (which is तथदध स्तुत्वा योऽशक्नुवंस्तच्छक्वरीणां शक्वरीत्वम्, the form assumed by are on the first JBIII. 111 (Auswahl $183,p. 248) यदशक्नोत day, as said above): AB VIII.1 इयं वै पृथिवी तस्माच्छववर्यः, PB XIII.4.1 तस्मा एतच्छन्दोभ्य रथन्तरम्, KB III.5, SB II.2, TBI.4.6.2, इन्द्रियं वीर्य निर्माय प्रायच्छदेतेन शक्नुहीति । तच्छक्वरीणां PB VI.8.18, XV.10.15, SBM V.5.3.5, IX.1. शक्वरीत्वं, ABV.7 इमान्यै लोकान् प्रजापतिः सृष्टवेदं 2.36 इयं (80. पृथिवी) वै रथन्तरम् , SBM I.7.2.17 सर्वमशक्नोद्यदिदं किं च । यदिमान् लोकान् प्रजापतिः रथन्तर हीयम् (80. पृथिवी). सृष्ट्वेदं सर्वमशक्नोद्यदिदं किं च तच्छक्वर्योऽभवंस्त. 6 See Caland's note 2 on PB VII. च्छक्वरीणां शक्वरीत्वम्, KB XXIII.2 एताभिर्वा इन्द्रो 6.3. वृत्रमशकद्धन्तुम् । तद्यदामित्रमशकद्धन्तुं तस्माच्छक्वर्यः, 7 BCश्रेष्ठं. The commentator takes SBM XIII.3.2.2 8 A वाच, Wh omits वाचं. यच्छक्वर्यः पृष्ठं भवन्त्यश्वस्यैव सर्वस्वाय as an 9 CWh विरूपा. allusion to the potent' (säkvara = fakta) 10 A प्रेमाहरोपहराशेय, B प्रेमाहरो अवहरा nature of the versos” (SBM, Eggeling's शेय, प्रेघाहरोवहराशे, Wh प्रेयाहरोपाहराशे. Translation, Part V, p. 331, n.3), which 11 All MSS विराट्. shows that the scholiast had in mind the 12 C pofffafqq. The compound gouff derivation of the word शक्वरी from Vशक्. निषधम् is not known from elsewhere. 19 The six prsthasāmans are men- 13 Wh correctly reads वैराज्यम्, tioned in the same order in this section though all our MSS have the reading as in JBI.143, III.118 and PB VII.8.8-15 वैराजम् . JB III.259 shows वैराज्यम् with where their creation is narrated, the v.l. वैराजम् . 20 Here प्रदीयते points to the connec- 14 All MSS य, Wh correctly reads tion of tact with a 'to give'. In the यत्. preceding sentence 77aft is connected 16 B आसीनस्सीव, C आसीनस्यैवं. with / शक् in a similar way. Of.JBII.2 16 For sakvari and revati as saman अन्नाचमेव रेवतीभिः प्रदीयते. names instead of sākvara and raivata cf. 21 AC मास्यात्तव्या, B मास्यत्तव्या, Wh JB II.209 (214) पृष्ठानि अतव इति । स रथन्तरसामैव मास्यात्तबा. प्रथम स्यादथ बृहत्सामाथ वैरूपसामाथ वैराजसामाथ शक्करी. 22 A B fszet, Wh effort. (v. l. सामाथ रेवतीसामोत्तम स्यादिति। 8nd JB II.211 लेलीभ्य.). (216) पृष्ठानि हि दिश इति । स रथन्तरसामैव प्रथम 23 A B Wh लेलिभा, लोमा. स्यादथ बहत्सामाथ वैरूपसामाथ वैराजसामाथ शक्करी 24 पूर्वसमां is an adverbial compound सामाथ रेवतीसाम चोत्तम स्यादिति । used along with gag:. It is unknown to 17 A B प्रशिष्ठ, Comits यया प्रशिष्टश. 18 Wh records a variant शक्तोति. 25 B वदन्ति. For the derivation of 799ft from 26 A Comit न. V 379 (MW also derives 349ft from V 375) 27 Cr. JB II.50 and SBM XII.2.1.8. ct. JB III.104 (Auswahl s182, p.245) . . MW. अथ यथा तूष्णीम् आसित्वा यद् एव कल्याणं यत् पुण्यं तद् व्याहरेत् । 'सा ·and जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२ व्याहृतं बत व्याहार्षीद् व्याहर्ता बतेति । एवं तद् यद् उपरिष्टात् संवत्सरस्य पृष्ठान्य उपयन्ति । अभ्य् एव रथन्तरेण क्रन्दति, रेत एव वृहता सिञ्चति', गर्भान् एव वैरूपेण दधाति, जनयत्य् एव बैराजेन, वर्धयत्य् एव शक्वरीभिर्, अन्नाधम् एष रेवतीभिः प्रदीयते । तत् कुतो मासि-मासि जनिष्यते । यो वै मास्यो गर्भो ऽवपद्यते-ऽनावीद्' इति ११ तम् आहुः११ । स यथा सामिगर्भाः१२ पतेयुर् यथा वामा ३ १४ओषधीर् लिलि- युस्'४ ताः किंदिता'५ स्युश् शुष्येयुर् ६ एवैवं तद् यन् मासि१७.मासि पृष्ठान्य उपयन्ति १८ ॥२॥ - सोऽकामयत 1 C तस्थाहरेत्. undoubtedly, is a 3 pl. optative (of V 2 A B सा व्याहृतं, C सुव्याहृतं. 'be unsteady' (parallel to the neighbouring 3 A BC तद्युपरिष्टात्. 3 pl. optatives qay:, th: and youty:. It can- 4 C अबेव. not be a 3 pl. perfect active of Vली 'cling'. 5 C सिन्चर्ति. For/ ली 'to lack a firm support' in contrast 6 Cजनयेत्य. to fa+V FYT of. TS V.6.4.2=KS XXII.9= 7 A वर्धयन्त्य. Kap XXXV.3 स प्रजापतिः पुष्करपणे वातो भूतो 8 C पदीयते. sलेलीयत, स प्रतिष्ठा नाविन्दत and JB I.216 Cf. JB II.1 सा षष्ठमहः प्राप्य रेवती भवति कण्यो वै नार्षदो ज्योगप्रतिष्ठितश्वरन् ययान्नाचं प्रदीयते. प्रतितिष्ठेयमिति,...... अरत इव वा एष भवति यो न 9 C कृतो. प्रतितिष्ठति, लेलेव वै रात्री, रतिर्वा एषा, ततः स प्रत्य- 10 All MSS अस्रावीर्. The र् at the तिष्ठत् . For other forms of Vली 'be unsteady' end in place of is to be found hero and cf. Caland, ŚBK, Introd. III $220, p.63 there in MSS. Cf. note 13 on JB II.17. [here JB III.45 लेलेव वा अन्तरिक्षम् Auswahl, 11 C चैतमाहुः. 879,p.83, note 1) is to be compared with 12 C सामिगी. SBM II.2.1.16 लेलयेवान्तरिक्षम् ]; and Oertel's सामिगर्भ is not found in MW. Syntax of Casos in the Prose of the Brāh. 13 C वा for वामा. वामाः= वा+ आमा: manas 5 29, Ex.39 Rem., p.73; 857, Ex.6 'unripe.' Rem.,p.149. 14 A ओषधीलिंलियुस् (as in the text), 15 C किदिता, Wh किदितास् , किं incom- B ओषधीायुस्, C ओषधंल्लायुस्, Wh ओष- plotely, corresponding to सामि- in सामिगर्भाः धीलिलियुस् (v.l. ओषधीलेंलियुस्, ओषधीलेलियुस्). + दित cut. Whitnoy in his Roots on p.148 records 16 B शिष्येयुर्. under Vली 'cling' a perfect active a pl. 17 तद्यजासि. 'lilyus B+'. But this form is not found 18 This passage implies . that the in Vedio literature. Only the atmanepada prsthas should not be performed every forms farby (PW, ŚBM 1.2.3.1 =ŚBK month because it would be like unto the II.2.1.16 निलयांच) and प्रत्यालिल्ये (KB XIII.3) abortion of a month-old embryo. But are quotable in Vedio prose. For later 800 the schome of gavāmayang in the examples see Pw, s.v. ली+नि (col. introduction. Cl. TS V.5.1.6-7 यथा सामिगो 551) and वि (ool.552). Whitney's लिल्युः । ऽवपद्यते तदृगेव तत् । आर्तिमाछेत् । ......... यथा is certainly based on our ली(लि)लियुः which, ) संवत्सरमाप्वा, काल आगते विजायते. नार्तिमाईति. ' - ·२.३ जैमिनीय-ब्राह्मणम् १3 . एवं तद् यद् २१ . , अथ यथो संवत्सरं भृत्या' गर्भ जनयेद् ऋतौर पक्वा ओषधीः प्रचिनुयुस् तासां कामान् कुरिन्न् एवं तद् यद् उपरिष्टात् संवत्सरस्य पृष्ठान्य उपयन्ति । अथ ह स्माह चित्रो' गांग्यायनि स्पन्दनैषा बहुदोहिनी यत् पृष्ठानि। कोऽहरह' ° स्पन्दनायै धार- यितन एषिष्यति । न वा एतान्य् अन्यूढे '' दुढे'२, नो वा एतान्य् १३उपरिष्टाद् व्यूढे' दशरात्रे ४ गायच्या परिहतानि दुहे । स यथा स्पन्दना ५ रज्जुभिर् व्यपतत्य' दुहयुर एवम् एतान्य उपरिष्टाद् व्यूढे दशरात्रे गायच्या परिहतानि ८ दुढे । १ स यथा उपसृजेद् गायत्रमुखस्२२ व्यहो२३ यथाभिदध्याद् २४ एवं तद् यद् गायत्रमध्यो२२, यथापहृत्य दुह्याद् एवं २५तद् यद् गायत्रोत्तमः२५ । तस्माद् उपरिष्टाद् एवोपेत्यानीति। तद् उ होवाच शाट्यायनिर् यो वा एष चन्द्रमा एष वाव संवत्सर, एष प्रजापतिर्२६ एष मास इति । एतावान् वावैष यावान् मासः । एतं वावैष आप्त्वा पुनः पल्येते२८ । स पञ्चदश२९ रात्रीर ऊर्ध्व एति पञ्चदशार्वा३ ० । या आपूर्यते ता ऊर्ध्व १ एत्य , अथ या अपोछस् ३२ ता अर्वाङ् । स आपूर्यमाणो ऽमुं लोकं गच्छति । सो ऽमुना लोकेन संस्पृश्यानं भवति । स यद् अस्य तत्र स्वयं तत् स्वद३३ इत्यपोछन्न्३४ इमं लोकं आगच्छति । स इमा अप३५ ओषधीः प्रविशति । स इमा अप३५ ओषधीः प्रविश्यास्व् अप्स् ओषधीष्व् आत्मानं न्युधापूर्यमाणो ऽमुं लोकं गच्छति ॥३॥ " 1 सूत्वा. has Gargyayani, 800 Koith's trans. p.16, 2 B जनयेद्वृती, C जनयहती. f.n.1), Parasarasmrti 1.38.4.22. Also Bee 3 B पक्व. Weber, Indische Studien I.395. Caland 4 A B C प्रचिनियुस् . (Auswahl,p.306) accepts the reading गार्या- 5 A B C कुरिन्नैव. यणि, but following the testimony of our तासां (sc. ओषधीनां) कामान् कुरिन् 'they MSS it may be preferable to adopt for should do with them (the osadhis) what the prosent the reading गाङ्ग्यायनि. Two they desire'. MSS out of three read गाजयायनि. More- 6 B चीत्रो, Cornits it. over, our manuscript B, which usually pre- 7 A B गांग्यायनि, C गार्यायनि. Gangya serves the better text, is one of these two. yani, as the patronymic of Citra, is found Prof. Gonda refers me to Prof. L. Renou's in several works with the v.l. Gargyāyani remark in the KausUp, Paris 1948, p.13 which shows that those two readings are f.: "Gärgyáyanir A (lectio facillior?), cf. very old variants, probably going back to Gārgyāyaṇa in the genealogical list BĀU Gupta times when a superscript and a IV.6.2. From the grammatical point of superscript 7 were easily confusable (cf. view, Gangyayani is given as a patronymio विक्रमार्क and विक्रमाङ्क). The two readings of the yuvan-type by Sankarānanda." occur in KausUp I.1 (name of a king) 8 C स्पन्दनिनैषा. स्पन्दना is not found in SankhAr III.1 (Sankarananda's recension the other Brāhmaṇas. It only occurs in ·९ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.३ ३ AV and signifies a 'kioking cow.' MSS method of milking. Nolo that the sacrifice of AV (including the Paippaláda) are is gavamayana. inclined towards स्यन्दना a cow yielding 20 उप+ V सृज् 'to admit a calf to its muoh milk (lit. flowing or oozing with mother'. Cf. Adhvara-inimamsa-kutahalamilk)'; F9 and 54 being frequently con vrtti p.209-210 'उपसृजति =मातृसमीपं प्रापयति'. fused. But cf. line 5 of the text: स यथा 21 A B C यत्. स्पन्दना रज्जुभिर्व्यपतत्य दुघुः... 22 गायत्रमुख, गायत्रमध्य and गायत्रोत्तम are 9 A B C बहुदोहिनि. बहुदोहिनी is not not given in MW. They occur in PB X.5. found in the other Brāhmaṇas. MW only 1-2 only. The pratahsavana of the first gives बहुदोहना 'yielding much milk, MBh.' trirätra or tryaha is on the gāyatri metre Cf. कामदोहिनी (Hemadri's Caturvargacinta (see Sayana's comm. on AB IV.25, Auf. mani) and कामदोहना (ebid) with बहुदोहिनी rocht's ed. p.320), henco the first tryaha is (JB) and बहुदोहना (MBh). gayatramukha. Because the madhyandina- 10 B C कोहर. savana of tho second trirătra or tryaha 11 C अप्यूढे. is on the gāyatri metre (sco Sāyaṇa ibid), 12 C दुभ्रे. Mark the भ. therofore the second tryaha is gāyatra- 13 B उपरिष्टादव्यूढे. madhya. Similarly, the trliyasavana 14 Dasaha is the main part of the of the third trirätra or tryaha being on dvādaśāha, the required number of twelve the gāyatrī ietre (see Sáyaņa zbrd) the days being mado up by the opening and third tryaha is gāyalrottama. For the closing atirātra day-. On vyūdhachandasa three tryahan as gāyatru-mukha, -madhya, dvādaśāha soe Caland's noto 1 on PB and -uttarna cf. JBIII.6 गायत्रमुखो वै प्रथमस्त्र्यहः। X.5.13. तस्मादयमग्निरूः दीदाय । गायत्रमध्यो द्वितीयखियहः 15 C स्पन्दनं. (for noto on त्रियह and व्यह see Oertel, 16 A रज्जुय॑पतत्यदधर्, B रज्जुर्वपतत्युदुहुर्, SBAW 1934, Hoft 6, p.38 $24)। तस्मादयं C रज्जुभिर्वपत्युदुखुर्. वायुस्तियङ् पदते । गायत्रोत्तमस्तृतीयस्त्रियहः । तस्माद- 17 वि+अप+Vतन् is & now verbal सावर्वाहादित्यस् पति, and JB III.280 गायत्रमुखो वै compound, not quotable from elsewhere. प्रथमनियहः। तस्मादयमग्निरों दीदाय । गायत्रमध्यो 18 A पहतानि. द्वितीय स्त्रियहः । तस्मादयं वायुस्तियङ् पवते । गायत्रो. 19 In this sentence the three tri. त्तमरतृतीयस्त्रियहः । तस्मादसावडादित्यस्तपति, and rätras (the tenth day not being taken into JB III.309 गायत्रमुखो वै प्रथमस्यह: (Wh त्रियहः)। account) of the dasāha are compared to तस्मादयग्निररिमन् लोक ऊो दीदाय । गायत्रमध्यो the three procosses in the milking of a द्वितीयस्त्रियहः । तस्मादयं वायुरस्मिनन्तरिक्षे तिर्यर kicking cow, viz., (i) letting the calf पवते । गायत्रोत्तमस्तृतीयस्त्रियहः । तस्मादसावर्वाङादित्यो approach its mother (39+V#51), (ii) placing Penergfa. the calf's mouth on its mother's teats (अभि 23 B त्रयहो, C व्यहे. +/धा), (iii) milking (V दुहू) the cow after 24 C यथाहिदध्याद्. removing (अपहृत्य) the calf. All the stages 25 A तथगायत्रमद्धयो, B तबदगायत्रमस्यो, in milking for ceremonial purposes, except C तत्गायत्रमध्यो. that of tying the cow and the calf to 26 Cr. JB II.6, SBM VI.1.3.16 प्रजा- the milking post (उपदोहनी मेथी) with a पति चन्द्रमाः, SBM VI.2.2.16 असी वै 'चन्द्रः rope, have been given in this passage. प्रजापतिः. See Caland, WZKM XXVI, p.121 on the 27 CI.JUB III.12.6 चन्द्रमा वै मा (so in ·२.३ जैमिनीय-ब्राह्मणम् Oertel's ed.) मासः. चन्द्रमा:) च पञ्चदशाहान्यापूर्यते पञ्चदशापक्षीयते. 28 पल्येते (no v. 1.) is not attested by Here आपूर्यमाण is contrasted with अपोछन् printed Vedic literature. It is a prākritism (from अप+ / वस). अपोछन् is found in (cf. Vedic Variants II p.338 $744 f). Cf. JB_I.49 धूमाद्वै रात्रिमप्येति रात्रिया अहरहो JB 1.247 where neaparat has the variant geta ऽपोछन्तीपक्षमपोछन्तीपक्षाद् (no v. 1.) आपूर्यमाणपक्षbesides पल्वेते and पव्येते. The root पल्यय मापूर्यमाणपक्षान्मासम् , and JB_I.251 पञ्चदशा. (पल्य= परि and अय् =s, cf. Panini VIII.2.19) पूर्यमाणस्यार्धमासस्य रात्रयः....पञ्चदशापोछतो (no v.1.) ocours in the other Brahmanas at SBM sधमासस्य रात्रयः. XIV. 7.1.2-6 पल्ययते, SBM II.3.2.5 पल्ययेत, We expect the indicative अपोछति, like JUB III.29.3, III.31.3 पल्ययमानः, JB II.56_ आपूर्यते. पल्ययमान: (v.l. पल्यायमानः), JB II.330(333) and 33 No v.1. स्वध and स्वदसू are not JB II.333(337) पल्ययमानः,JBI.286 उपपल्यायत, found in MW. Cf. स्वाथ (MW s.V. / स्वद्) 29 C पञ्चदशं. and स्वादस् (in प्र.स्वादस्). 30 BC पञ्चदशार्वाग्. 34 A B इत्वा.. 31 C औध. 35 A BC आप. 32 A आपोछेस् , B आपोर्चस् , C अपोर्चस्. 36 For the entrance of the moon (स: At SBM XI.1.7.4 आपूर्यमाणपक्ष is contrasted maic.) into the waters (अप: fem.) and the with अपक्षीयमाणपक्ष. Similarly of. TB I.5.10.5 plants (ओषधी: fem.) see Eggeling, SBM चन्द्रमा वै पञ्चदशः । एष हि पञ्चदश्यामपक्षीयते । part 2, p.xiii and SBM I.6.4.5. पञ्चदश्यामापूर्यते and SBAI VIII.4.1.10 स (c. 37 A न्यद्या., B नद्या-,C बधा-. स एवम् एव 'पुनः पल्ययमानस्' संवत्सरम् आप्नोति । स यावद् ध वै द्वादश- भिस् संवत्सरैर् अवरुन्द्धे' तावद् एकनैव' संवत्सरणावरुन्द्धे, य एवं विद्वान् मासि- मासि' पृष्ठान्य उपैति । तान् एतांश् चतुरो ऽभिप्लवान् उपयन्ति । तपां चतुर्विशती राज्यः । चतुर्विंश- त्यर्धमासस संवत्सरः । तद् एषां मासि-मासि संवत्सर आप्तो भवति । पृष्ठयं पञ्चमम् उपयन्ति । तद् एषाम् उपरिष्टात् संवत्सरस्य मासि-मासि पृष्ठान्य उपेतानि भवन्ति । अथ ह स्माह 'महित्थश् शेन्मिषिर् या 'इमम् आहुर् अपृष्ठो ऽधुव- कोष्णीषः११ कुलस्य-कुलस्योद्भिदा १२ वेष्टत इत्य् एष ह वाव सोऽपृष्ठोऽधुवकोष्णीषो' ३ य १४ एव निहतपृष्ठय षडहः १४ । ते किं तत् पृष्ठयस्य षडहस्य १५स्तोमान् एव१५ १६ कुर्वन्त आद्रियेरन् । अभिप्लवान् एवैतान् "पञ्चोपत्पोपरिष्टाद् एव ७ पृष्ठान्य उपेत्यानीति १० वा : ॥४॥ मान. 1 AC पुनस्पव्ययमानस् , B पुनस्वव्ययof पल्ययते at JB I.247 (in Prof. Dr. Raghu Vira's ed. p.65). Alto of. JB II.330 (333) For the emendation पुन: पल्ययमान: =JB II.334(337) मास्यं वा एतत् सत्त्रम् । refer to पन्वेते, पल्वेते, पल्येते as the variants ! तेन यर्द्धिस्सैवर्द्धिः । मासो ह खलु वै पुनः पुनः पल्ययमान.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २५ - स्संवत्सरमाप्नोति. 8 Five sadahas (5x6%D30 days = 2A संवत्सर:रवरुन्थे, B संवत्सरैःरवरुन्ने, 1 month) are performed in each of the संवत्सरैःनवरुन्धे. first to fifth and eighth to eleventh mon- 3 Because an year is obtained ed th ths of the gaväinayana. For the first four during a month (as said in this section times the abhiplava variety is used. The further on तदेषां मासि-मासि संवत्सर आप्तो भवति), prathya-padaha is used for the fifth time therefore what is obtained during twelve पृष्ठयं पञ्चममुपयन्ति. years is obtained by a person in one year's 9 For genitivun agentis with उप+ sacrificial session. Vs ct. JB II.238,295,309,314,346,359,360, 4 All MSS अवरुन्धे (it is a graphic 361,395, SBM XII.2.3.8, GB I.2.16. mistake). अवरुन्धे (3 sg.) is attested several 10 A मिहित्थ. , B मिहित्यशैमिषीW, C times in AV. Seo Wackernagel I $98b, HEGAZPzf. The proper nome afeca p.113. शैन्मिपि is not found in the other Brahmanas 5 See JB II.1,2. and the existing lexicons. It is attested by 6 All MSS चतुर्विंशतिरात्रेः. Ganaratnainahodadhi no. 148, Candra- Four abhiplava-sadahas are porform vrtti V.2.127. On p. 313 of Auswahl, the ed in a month during the gavāmayana, namo is wrongly printed as Mahitha, but excepting the sixth, seventh and twelfth correctly on p. 318 as Mahittha, from which months. As each abhiplava-sadaha con is derived the patronymic Arferiut which sists of six days, four abhiplavas make 24 occurs in SBM at VI.2.2.10, VIII.6.1.16-20, days. So evidently चतुर्विशतिरात्रेः is a corrup IX.5.1.57, X.6.5.9 and BrhArUp VI.5.4 tion of -1134: (nom. pl.). (Kānva). 7 For genitivus agentis with v3779 11 B -धावकोष्णीषः , C इमाहुतिरपृष्ठोधुवको- in तदेषां मासि.मासि संवत्सर आप्तो भवति cf. JB I.11, 348, JUB I.10.8, I.25.2, 7, I.31.10, 12 C.उत्भिदा. III.33.8, SBM I.6.3.26, I.7.2.5, II.1.4.29. 13 Nov.l. II.4.4.18 (SBK I.3.4.11), TV.5.1.11, IV.6.9. 14 A एनिहतपृष्ठइशडहः, B एनिहतपृष्ठयश्शडहः. 20, V.5.5.13, VI.2.2.39, VII.3.1.14, 15, 17, C एनिहृतपृष्ठ वडहः. The text is uncertain, 18, IX.4.2.2, 3, IX.5.2.3, 8-10, X.1.3.10, Can it be sनिहत.? Cf. निहतपृष्ठ at JB II.34. 11, X.4.3.20, X.4.3.20, XI.2.7.1-5, XII.3.3.14, 15 A स्तोमान्येव. Note that स्तोम is Vadhūlasūtra (Acta Orientalia VI $11, p. 108), KS XXXIV.17, GB II.2.10, TS.III. 16 A 13 कुर्वन्त आदियेरन् , C कुर्वन्दियेरन् . 4.3.8, PB XII.11.10-11, SBK I.1.4.26; with For the corruption of a to a cf. syifata (v.l. / आप+उप JB II.224, 226, 295 (bis), 314, आदियेत) in JB II.125(127). SBM IV.3.2.13,XI.5.2.9, ABII.1.13, II.16.1, 17 A पञ्चोपेत्योपरिष्टा दे, C पञ्चोपत्योपरिष्टा. KB II.6; withv आप् + परि JUB IV.22.12,13. ष्णिषः . masc. . असो वा आदित्यो ऽत्रान' आसीद् यत्रेतच् चात्वालम् । स इदं सर्व प्रातपत् । तस्य देवाः प्रदाहाद् अबिभयुः । ते ऽब्रुवन् -सर्व वा अयम् इदं प्रवक्ष्यति । 'एतेम् ५ ·२.५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् १२ १ ऊर्ध्वम् उदूहामेति । तं षड्भिर्* मासैर् ऊर्ध्वम् उदोहन् । तम् एकविंशे विषुवत्य् अध्या- दधुः । स एष एकविंशे विषुवत्य् अध्याहितस् तपति । तद् ये च ह वा इत ऊर्ध्वा' लोका ये चामुतो ऽर्वाञ्च तेषाम् एष एतद् उभयेषां विषुवति । तद् यद् उभयेषां विषुवति तस्माद् विषुवान् सः। यथा वै रथनाभाव' अरास् समग्रा एवं हैतस्मिन् सर्व लोकास् समग्राः। तान् वा एतान् एके परस्ताद।३ विषुवत ऊर्ध्वान् एव षडहान् उपयन्ति । यथैवैत आ विषुवत उपयन्त्य् १४ एवम् एवापि पराञ्चः । पराङ् वै स्वर्गो लोकः । पराञ्च एतं स्वर्ग लोकं रोहाम । प्रत्यवरोहस्५ स यद् अर्वाञ्च१६ उपेयाम । अथैवम् अप्रत्यवरूढम् इति वदन्तस् तथोपयन्ति य एवं तस्माद् आदित्याद् अर्वाञ्चो लोकास् तान् एवाप्नुवन्ति । यथ् अपि बहून् संवत्सरान उपयन्त्य् अथ तान् एवाप्नुवन्ति । अथ य'९ एवैतान्' पराचश् चार्वाचश् च षडहान् उपयन्ति त पवतान् उभयान्' लोकान् आप्नुवन्ति पराङ इयान्२ ३ अर्वाङ् इति ॥५॥ त ये ह ते १ २० २१ ~ -- was . 1 For the idea that the sun मुदूहामेति. ईम् is attested in अथेम् SBK IV. originally hero on earth compare PB VI. 5.4.5. 7.24 चात्वालमवेक्ष्य बहिष्पवमानं स्तुवन्त्यत्र वा असावादित्य 7 A B षभिर्. आसीत् । तं देवा बहिष्पवमानेन स्वर्गल्लोकमहरन्, and 8 Cf. e.g. PB IV.6.3 एकविंशो (ac. SBM IV.2.5.9 अथ ह वा असावग्र आदित्य आस । | विषुवान्) भवति । एकविंशो वा अस्य भुवनस्यादित्यः, समृतवः परिगृह्य वात ऊर्धाः स्वर्ग लोकमुपोदकामन्. and JB II.387 (389) एकविशो विषुवान् भवति. 2 B यत्रैच्चात्वालम् , C यत्रद्धयात्वालम्, 9 C अध्याहि. 3 Cप्रापतत्. All the parallel passages Cf. AB III.41 सोऽसावेकविंशोऽध्याहितस्तपति । have प्रातपत. विषुवान् वा एष स्तोमानाम् । दश वा एतस्मादर्वाञ्चस्त्रिवृतो 4 All MSS अभिविभयुः. अभि+/भी is दश पराञ्चः । मध्य एष एकविंग उभयतोऽध्या. neither found in MIV nor is it quotable | हितस्तपति. from any other Brahmana. Moreover, 10 Cऊर्ध्व. all tho parallel JB passages have अबिमयुः- 11 Cउहएषां. JB I.87 आदित्यो वा एतदत्राग्र आसीद्यतच्चा- 12 B रथानाभा. स्वालमदोऽग्निः । स इदं सर्व प्रातपत् । तस्य देवा: For the simile compare JB II.419 प्रदाहादविभयुः (no v. I. in Prof. Dr. Raghu यथा वै रथनाभावराः प्रतिष्ठिता एवं वै संवत्सरे सर्वे मृत्यवः Vira's ed. as well as in Caland's Auswahl (so all MSS) ufafgal: , JB III.6 qu1 74- $11) । तेऽब्रुवन् सर्व वा अयमिदं प्रधक्ष्यति । वीमो नाभायरा धृता एवं गायथ्यां द्वादशाहो धृतः, SBM XIV. परिहरामेति, JB I.16.0.170 अग्निवैश्वानरः प्रजा 5.5.15 तद्यथा रथनाभौ च रथनेमा चाराः सर्वे समर्पिता अभ्युदतिष्ठत् । स इदं सर्व प्रातपत् । तस्य देवाः प्रदाहाद एवमेवास्मिन्नात्मनि सर्वे प्राणा:. विभयुः (no v. 1.) । तेऽब्रुवन् स वा अयमिदं प्रवक्ष्यति, 13 C पारस्ताद JB III.143 शकर्यो वा इदं तेजसा प्रातपन् । तेजसा 14 C उपयत्य. नामिमृष्या आसन् । तासां देवाः प्रदाहादविभयुः । 15 प्रत्यवरोह 'descent'. तेऽत्रुवन्- सर्व वा इदमिमाः प्रवक्ष्यन्ति (v. 1. प्रधक्षन्त्) । 16 C यर्वाच. एतेदमासां शमयामेति. It is a dittology (Vedic 17 ते ये ह ते occurs at JB II.128 (130) Variants II $810, p.362). without v. 1. Cf. स यो ह स: at JB III.371, 5A B C प्रधक्षति. ते ह ते at JB II.7, ते ह वै ते at JB I.273, and 6 The text is corrupt. A एतेम्मूदूध- स ह सः at JB I.243,312 paspim, 313 passim, मुदूहामेति, B एतेम्मूद्ध्वमुदूहामेति, C एतेम्मूरूद्ध्व- | II.50, III.198. । . .

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् 18 C एव सन्. 19 Comits य. 21 C चार्वाश्. 22 Cउयानुभयान्. 23 A BC इयन्न्. 20 A एवैता. स इमं लोकम् अन्तिकाद् अभ्यतपत् । ते वायुम् अवस्तात् पर्यौहन् । तेनैनम् अशमयन् । अपो ह वा एष 'एतद् बिभर्ति । ते ऽद्भिर' एवैनं तद् अशमयन्' । सो ऽमुं परं' लोकं प्रातपत् । ते चन्द्रमसं परस्तात् पौहन् । तेनैनम् अशमयन् । प्रजापतिर वै चन्द्रमाः । प्रजापतिम् एवैनं तद् अशमयन् । त्रिषु ह वा अयम् इदं लोकेषु पवते । त्रिषु तत आदित्यस्, त्रिषु नक्षत्राणि, तस्मात् तान्य अणिष्ठानि परार्थ्यानीत्य् पते ह वाव द्वादश देवलोकाः । अथ यथोषसो वा यद् वैवम् एवान्ये लोकाः। स इमं लोकम् ओकं प्रजानन्न् ११अभ्यवाविध्यत् तन्त्रिभिः ११ । स्वरसामभिर् अवस्ताद्१२ उपादधुः। १ सो ऽमुं परं लोकं ३ प्रापश्यत् । तम् उ देवा विध्यत् तन्त्रिभिः । स्वरसामभिः परस्ताद् उपादधुः । तम् एतद् अत्रास्पृण्वन् । यद् अस्पृण्वंस् तत् स्वराणां स्वरत्वम् । सप्तदशा स्वरसामानो भवन्ति १६ । अन्नं वै सप्तदशम् । अन्नाद्य ८ पवैनं तद् अध्यादधुः। अथो प्रजापतिर् वै सप्तदशः१९ । प्रजापतिनैवैनं तद् अन्नाधे ऽध्यादधुः। से 'एषो हि२० पूर्वे ऽनाये ऽध्याहितस्२१ तपति । ते वा एते स्वरसामान एकपश्चाशत् सत्रिशिनी२२ विराजस् संपद्यन्ते' ३ पञ्चविंशतिर् अवस्तात् पञ्चविंशतिः परस्तात् । अथ यैकपञ्चाशी तस्याम् एष एतन् मध्ये व्यूह्याध्याहितस्' १६ तपति । तं न शोको न हिमो नाशनायति न पिपासति २९ नास्य का चनावृत्तिर् अस्ति । न ह वा अश- न पिपासति नास्य का चनावृत्तिर 3२ भवति य एवं वद ॥६॥ । २ २४ २५ नायति 33 - 1 AC एतत् बिभृतीयतेत्भिर्, B एतत् बिभृती- यतेमिर्. 2 C. JBI.52 अभिरेवैनं तच्छमयन्ति and JB I.202 अद्भिरेवैनत्तच्छमयन्ति. 3 A B मोमं परं, C सोमापरं, Cr. the beginning of this section स इमं लोकम्... 4 C तनैनम् . 5 प्रजापति should be emended to प्रजा. qfar which will be in consonance with the similarly situated instr. अद्भिः, above. 6 C अशमन्. 7 A B C अनिष्ठानि. 8 A B पराानीयते, C पराच्या नीत्येते. 9 C पथोषसो. 10 Note that the a kārānta word it to does not occur in the Vedic language except in the compound आकवत् in AB V.20 (see note on it in VPK s.. ओकस). ओकसू in the usual form occurring in the other Brāhmanas. ओक is only quotable fronm classical Sanskrit. 11 C अस्यवावियत्तन्तिभिः. 12 A B असस्ताद. 13 A B सोमं परं लोकं, C सोमं परं लोक.

·२.६ जैमिनीय-ब्राह्मणम् RE- Bons. 14 So in all MSS. It may be TS 1.6.11.1 explains it differently. emended to अविध्यन्. 20 C एषाभि. 15 From 3779077 we would expect the 21 B य्याहितस्. derivative 797 98 in KS XXXIII.6 and 22 B सस्त्रिंशिनीर्, C सत्रिंशनिर्. Mark TBI.2.4.3. Note that spara is another the femm. nom. pl. in ih. सत्रिशिनी is unquo. name for the svara-simans. For the doritable from elgewhere; Glataft alone occurs, vation of 777 from tę cf. AB IV.19 TARÀ लोकान् स्वरसाममिरस्पृण्वस्तत् स्वरसाम्नां स्वरसामत्वम् , e.g. in PB XXIV.10.2; as an adj. of विराज्. Note the pleonastic use of # with the KBXXIV.3 तथदस्पृण्वत तस्मात् स्वरसामानः, PB possessive suffix -इन्. IV.5.2 तं देवाः स्वरैरस्पृण्वन् । यत् स्वरसामानो भवन्त्यादित्यस्य स्पृत्यै, JB II.381 तरेनमस्पृण्वन् । 23 A सम्पन्ते. यदस्पृण्वंस्तत् स्वराणां स्वरत्व, JB II.35 तदु होवाच 24 एकपञ्चाशी, the fem. from of एक- शाटयायनिर्वयं वाव प्रत्यक्षं स्वराणि पृष्ठानि कुर्मो ये पञ्चाश 'the fifty-first', is not found in the बृहद्रथन्तरे कुर्मः । इदं वै रथन्तरम् , अदो बृहत् । आभ्यामु other Brahmanas. वै लोकाभ्यामिदं सर्व स्मृतम् । तस्माद् बृहद्रथन्तरे एव पृष्ठे 25 C मध्य. कार्ये इति. The correct derivation of स्वर 26 B व्यह्यद्धयापितम् , C व्यवाद्धयहितस. from V स्वृ is given by GB I.5.14 तथत् स्वरति 27 A B C शोका. तस्मात् स्वरस्तत् स्वरस्य स्वरत्वम्. 28 C नाशायति. 16 The svarasārman days, i.e. the three days before and after the central or 29 Cपिपास. vişuvat day of the gavāmayana, are seven- 30 नोस्य. teen-versed; in other words each stotra of 31 C अशनाइति. these day! consists of seventeen stotriya- 32 B चनाद वृत्तिर्, verses. See Caland's note 1 on PB IV.5.5. 33 Cr. JB I.252 अथैते दैवी च मानुषी च 17 The equation is accounted for विराजौ । तयोरेष एतदादित्योऽध्यढस्तपति । चतस्रो दिशश् thus: According to Sayana on PB II.7.7 चत्वारोऽवान्तरदेशा द्वाविमौ लोकौ । एषा दैवी विराट् । अथ stress is to be laid on 'seven' since there मानुषी । चत्वारोऽत्तारघडायाः । ब्राह्मणश्च राजन्यश्च वैश्यश्च are seven kinds of grāmya and seven kinds शूद्रश्चैतेऽत्तारः । गौश्चाश्वश्चाजाश्चाविश्च व्रीहिश्च यवश्चैत of āraṇya plants. He also gives another आद्याः । एतयोरेष एतदादित्योऽध्यूढस्तपति । तं न शोको explanation यद्वा प्रजापतेरन्नायतनादुदरात् सृष्टत्वात् (glow, heat-opp. हिम) न हिमो नाशनायति न सप्तदशस्यानत्वम् (ibid). See also SBM VIII. पिपासति नास्य का चनावृत्तिरस्ति । न ह वा अशनायति 4.4.7. (Panini VII.4.34) न पिपासति नास्य का चनावृत्ति- 18 The loc. sg. अन्नाचे is govermed by भवति य एव वेद. The phalasrati at the end अधि. is verbally identical in the two passages. 19 According to AB 1.1.14 and नास्य का चनावृत्तिर्भवति may be taken to refer to Sayana on PB IV.5.6 Prajapati is the tranginigration. If so, it would be a year, which is seventeenfold because it valuable addition to the few early passaconsists of twelve months and five sea. ges already known.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.७ २.७ १ १3 स यथा' सर्पिषः कुम्भं वा मधुकुम्भ वा जालोदितशयं हियेरन्न् एवम् एवैष एताभिर विराभिः परिगृहीतः । 'प्राञ् च प्रत्यम् च यत एताभिर् धृतः । तान् वा एतान् एके स्वरसाम्नो ऽग्निष्टोमान्' एवं कुर्वन्ति, स्तोत्रवृहतीम् इदं कुर्म' इति वदन्तः। ये वै त्रयो ऽग्निष्टोमा षत्रिंशत् तानि स्तोत्राणि । द्वादशैकस्य द्वादशैकस्य द्वादशैकस्य तत् त्रिंशत्१४ । पत्रिंशदक्षरा'५ वै बृहती। बृहती स्वर्गो लोकः । सतं' स्पृशति । ते बृहत्यैतं स्वर्ग लोकं गच्छामति १८ । ते ह तेगच्छन्त्य् एव यथार• त्व ऋते ऽन्नाद्२१ २२ गच्छद् एवम् २२ । अथ यद् उक्थ्या भवन्ति ३ । पशवो वा उक्थ्यानि ४ । अन्नं पशवः। स यथानेन सह श्रेयांसं प्रतिनन्दन्तम्२५ उपेयाद् एवम् एवैनम् एतद् उक्थ्य खरसामभिर् उपयन्ति । अथो हैतौ देवतत्पा०२६ एव यद् विश्वजिदभिजितौ२७ । अन्नम् एतद् यत् स्वरसामानः । स यथा सूनायाम् ८ अन्नम् आधाय श्रेयस उपहरेद् एवम् एवारमा एतद् विश्वजिद- भिजिद्भ्याम् एतद् अन्नम् उपहरति । अथो हैषा शान्तिर एव क्रियते । आमिष्टोमसाम ३ "स्याद् आग्निमारुतं शस्त्रं विषुवान्३१ । क एतांस्३२ श्रीन् अग्नीन् अभ्युपत्य 3 शोभयतः३४ प्रदग्धो ५ हैव शयीत । तद् यद् उक्थान्य अन्तरेण भवन्ति । पशवो वा उक्थानि । अन्नं पशवः । अन्ननैतम् अशमयन्३७ । नार्मेधनैवैनं ३८ तच् छमयित्वा३९ ऽन्तत उपयन्ति ॥ ७॥ moner सेय्यथा. seeins 1 स यथा just as' introduces a fen and एतान् , and is in apposition to अग्निष्टोमान्. tence in the Brahmanas. Cf. Pali सयथा 9 In this section both the views 'like as' (Theragatha 412) and the com. about the nature of the svarasāman days are given. They are either performed as 2AC सर्पिष्कुम्भ, सर्पिष्कुम्भ and मधुकुम्भ agnistonnan (एके स्वरसाम्नोऽग्निष्टोमानेव कुर्वन्ति) or are not found in MW, VPK and Index as ukthyas (अथ यदुक्थ्या भवन्ति......). Mark Vedique. Cf. मधुधान in JUBI.22.1. that the performance of the syarasāmans 3 C जलोदितशयं. Can it be emended aurs agnistoimas is the view of OTHERS (एके). to जालोदिताशयं 'receptacle covered with a It that according to JB they net?' are to be ukthya days. Also cf. JB II.50. 4 C एताभि. 10 C स्तोतृबृहती. 5 B परिगृहीत, परिहृतः. The word स्तोत्रबृहती '36 stotras' is not Cf. PB XII.10.6 with Caland's transl. found in MW and VPK. It is a geneand notes. tive tatpurusa compound (स्तोत्राणां बृहती). 6 =प्रा+च प्रत्यङ्+च. As usual in the Brahmanas, बहती is a See Sayana's comm. on PB XII.10.6, | Bymbolical expression for the number 36, Caland's note thereon and E. Sieg, Der sinco the bphati metre consists of 36 Nachtweg der Sonne, p. 7. Hyllables. 7 AC एताभि. 11 B कुन्म. 8 स्वरसाम्नः is acc. pl. governing तान् । 12 A BC ए. Qis an interesting ·२.७ जैमिनीय-ब्राह्मणम् १ % 3D phonetic variant. The South Indians pronounce the initial ए as ये, which is the correct reading here. This reading (n.e. ये) is supported by (i) the euphonic change of वदन्तः to वदन्तो in all the MSS, and (ii) the following arfa which needs its correlative ये. 13 Cमिस्तोमा . 14 Cषट् शत् . Ono agnistoma has twelve stotras (TB I.2.2.1 and PB IV.2.12 द्वादशाग्निष्टोमस्य स्तोत्राणि). So three agnistomas have thirtysix stotras. 15 Cषत्रिंशदक्षरं. 16 0 बृहिती. 17 सा+एतं (8c. लोकम् ). 18 The gense would be clear if we were to supply स्वरसाम्नोऽमिष्टोमानेव कुर्वन्ति after गच्छामेति. 19 Cr. ते ह ते 8t JB I.273, स ह स: at JB I.243, 312 passim, 313 passim, II.50, III.198. 20 BC यथ. 21 22 C गछेदवम् , 23 Here the alternative performance of the svarasaman days 28 ukthyas is given. See note 9. 24 Cउक्थानि, उवथ is the faulty form of उक्थ्य (Caland's note 1 on PB IV.2.7). 25 C प्रतिनदन्त. 26 B देवातत्पाद . It is probably देव- तत्त्वाव् ,प and व being confused in Grantha MSS. If Bo, the compound देवतत्त्व is new to MW, VPK and Index Védique. 27 The compound विश्वजिदभिजित् is not found in MW, though it occurs in TBI.2.2.2 and PB IV.5.11, 19,XXIV.14.5, XXV.12.1, 6. 28 सूना means a woven wickerwork, basket, or vessel of any kind'. In Brahmaņa literature this word occurs only in JB II.70 (Answahl $128). 29 C विश्व जिदभिजित्भ्याम् . 30 स्याग्निमारुतं. 31 C विषुवा. 32 C तांस्. 33 A B C अभ्यवेत्य. 34 शोभयत: burning' qualifies अमीन्. But why has it been romoved so far? An afterthought! 35 B प्रदग्ध्यो. 36 C परवो. 37 Cf. PB IV.5.18 with Sayana. 38 B नामधेनैनैवैनं. 39 For tho nármodha gaman see Caland's note 2 on PB VII1.8.22. For नार्मेधेन.. शमयित्वा compare the legend given in JB 1.171 (translated into English by Caland in note 3 on PB VIII.8.22) where Nșmedha was not burned by the fire when he lauded with the nårinedha sū man (A एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । नैनमग्निरदहत् ) A Cनात्. २.८ ७ तो' वा एतौ विश्वजिभिजितौ' । अष्टाव् अन्यस् सत्रिशिनी विराजस् संपधन्ते ऽष्टाए अन्यः । अयं वै लोको ऽभिजिद् असौ विश्वजित् । पशव स्वरसामानः । तद् यद् अभिजिता स्तुत्वा स्वरसामाभि स्तुवते ऽस्मिन्न् एवैतल्" लोके पशून् प्रतिष्ठाप- यन्ति । अथ यत् स्वरसामभि स्तुत्वा विश्वजिता स्तुवते तस्माद् अमुतःप्रदानात्'' पशवो जीवन्ति । तस्य वा एतस्य वैषुवतस्याह्नो' दश च पञ्चविंशानि स्तोत्राणि भवन्ति द्वे च स्तोत्रिये'४ । ततो यानि दश पञ्चविंशानि स्तोत्राणि ५ महाव्रत तत् । 73 ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.८ तैर्'८ अस्य वैषुवते ऽहनि' : महाव्रतम् ° उपतं भवति । अथ ये द्वे स्तोत्रिये' आदित्य एव स एतस्मिन्न् अहन् प्रतिष्ठितः। २२अथ ह स्म२३ २४वा एतत् पुरा त्रिर् महाव्रतम्२५ उपयन्त्य आरम्भणीये २६ ऽहन् वैषुवते महाव्रतीये२८ । तस्य वा एतस्यारम्भणीयस्याह्नश्९ चतुर्दश च पञ्चविंशानि स्तोत्राणि भवन्ति दश च १ स्तोत्रियाः ३२ । ततो यानि चतर्दश पञ्चविंशानि स्तोत्राणि महायतं तत् । तैर् ३४ अस्यारम्भणीये ऽहनि महाव्रतम्३५ उपेतं भवति । अथ या दश स्तोत्रिया३६ दशाक्षरा विराट् । अन्नं विराद् । तेनो हावसेन३९ यन्त्य् आ वैषुवताद् अह्नः४° । अथ ये द्वे स्तोत्रिये विषुवतो ऽतिरिच्यते तद् उ हानपानम् । द्वयम् १२ उह" वा अन्नस्य रूपं यच् चैवान्नाति ४ यच् च पिबति । स यथाश्नंश् च पिबंश् चयाद् एवम् एवैतद् एताभ्यां यन्त्य् आ ४५महाव्रतीयाद् अह्नः४५ । त एतं स्वर्ग लोकम् आगच्छन्ति। एतन् ४५महाव्रतीयम् अहः४५ । एष वाव स्वर्गों लोको यन् महाव्रतीयम् अहः । स य एतद् एवं वेद 'त्रिर् उपेतम् अस्य४६ महाव्रतम् ७ भवति, गच्छति स्वर्ग लोकम् ॥८॥ ३८ 1 All AISS त उ, which has been JB I.116,145 (Auswahl 538, p. 46), III.216 corrected to तो. तद् and एतद्, intercepted | (Auswahl $200, p. 275) इतःप्रदानादि देवा by 8, are often seen coming together, e.g., जीवन्त्यमुत:प्रदानान्मनुष्याः, JB I.291 (Auswahl at JB II.161(166) तो (no v.1.) वा एतौ. 8103, p. 117) इतःप्रदानाद्धयस लोको जीवति, अमुत:- 2 B विश्वदमिजितो. प्रदानाद्धययं लोको जीवति ; 0 also with / जी+ उप 3 B अष्टावन्यास्, C अष्टान्यास्. KS XXXVI.1; acc. and abl. at MS I.6.13, 4 B सत्रिंशनीर्. 1.7.5, 1.10.6 to be compared with TB III. On सत्रिशिनीः, fem. nom. pl., see note 3.1.4 (ZII, V, p. 117). Noto the use of 22 on JBII.6. the a.bl. with 'जी+ उप !. SBM I.2.5.24 5 The first अन्यः refers to the visvajit [but the [but the acc. in the parallel Kanva and the latter 37-4: to the abhijit. 34747:... paisage II.2.3.21 (Caland, SBK Introd. अन्य. 'the one......the other'. III $210, pp. 60-61)] for the usual acc. 6 AC न्यं, B न्ययं. at SBM I.2.4.19 (SBK II.2.2.11), I.2.5.2 All the MSS are corrupt. अयं is sup- (SBK II.2.3.2), II.2.2.8 (SBK I.2.2.6), II. ported by JB II.295(300) अयं (no v.1.) वै 3.1.10 (SBK I.3.1.5), 11.3.1.11 and 12 लोकोऽभिजिदसौ विश्वजित् . Morever, the follow (SBK I.3.1.6 bik), II.4.3.2, 11 (SBK I.3. ing असौ (लोकः) requires the opposite अयं लोकः. 2.2), II.4.3.12 (SBK I.3.2.11), III.6.1.21, 7 Cस्मिनवैतल. III.8.2.16, III.8.3.30, IV.3.2.12, VI.4.4.21, 8 So in A पशु, C पश. XII.2.3.4 (cf. GB I.4.17), XIV.3.2.22-29, 9 Comits यत्. For यत् f. the pre XIV.4.3.1,7(BAUp Madhy I.5.1, 7=Kinva, ceding sentence तद्यदभिजिता स्तुत्वा.... I.5.1,2), XIV.4.3.4 (BAUp Madhy I.5.4= 10 तस्मात् तत् adverbial usage. Ranva 2), XIV.7.1.31 (BAUp Madhy IV. 11 Note that अमुतःप्रदान is one word 3.31= Kanya 22), XIV.8.9.1 (BAUp Madhy (80 treated by Caland in Auswahl $38, V.9.1=Kāņva V.8.1). Similarly (i.c., the $103 and $200, and MW) just as इतःप्रदान acc. with v sta +39) in TS, VS, KS, Kap, is a single word in TS. TB, PB, GB, as well as at JBI.124, 136, 12 For abl. with vsta (simplex) cf. 237, 277 (cf. Vädhūlasūtra, Acta Orientalia .

·% %ARAN २.८ जैमिनीय-ब्राह्मणम् VI, p. 196,581), 291, 300, 306, II.394, 27 Adjectives in -iya (arambhaniya III.5,7. and mahāvratiya) enclose between them 13 After अहो B inserts थ, and C the adjective vaisuvata formed by O with inserts दश. Cf. infra तस्य वा एतस्यारम्भणीयस्या adivrddhi-a वाक्यालंकार, whether natural पश्चतुर्दश च पञ्चविंशानि स्तोत्राणि भवन्ति दश च or by design. स्तोत्रियाः. 28 C महाप्रतीये (the confusion of प 14 B स्तोत्रीय्ये. and 9 is common in Grantha MSS). Here 'of this visuvat day (the central day mahāvrata denotes the last but one day of the gavāmayana) there are ten panca of the gavamayana bels:o the udayaniya vimsa stotras and two stotriyas'. atiratra (See Egg. ling's note 1 on SBM 15 Badds भवन्ति दश च स्तोत्रीय्यास्ततो। XII.3.1.9). after स्तोत्राणि. 29 C-हश. 16 A B महावृतं, C महावृत. व and वृ 30 B पनविथानि. are often confused in Grantha MSS. 31 व. 17 Cत्तत्. 32 A श्रोत्रियाः, B स्तोत्रीयाः, C श्रोत्रियः. 18 B तेर्. 33 A B महाव्रत, C महा. 19 Mark the loc. Hg. of the ftem 34 A B C तर्. 31 in 1. The usual JB form is 367, 35 C महावृतम् . which occurs in the next sentence. 36 B स्तोत्रीय्य. 20 C महावृतम्. 37 Note that I is not followed by 21 B स्तोत्रीय्ये. the correlative सा in अथ या दश स्तोत्रिया दशा- 22 Cr. SBM XII.1.3.23 स एष संवत्सर क्षरा विराट. स्त्रिमहाव्रतः। चतुर्विशे महाव्रतं विषुवति महाव्रतं महाव्रत 38 A B C हावसेनेन्त्या. एव महाव्रतम् । तं ह म एतं पूर्व उपयन्ति त्रिमहाव्रतम् . 39 अवस signifying food, provisions, Cf. GBI.4.13. Caturvimsa is the second viaticum' is a Samhita word (RV I.93.4, day of the gavāmayana after the prāyaniya I.119.6, VI.61.1, etc.). It does not occur atirātra (nee Eggeling's note 1 on SBM in the other Brahmanas. XII.2.3.2, XII.3.1.9). It is Hynonymous 40 For the correction यन्त्या वैषुवतादहः with the arambhaniya day of the present compare infra एताभ्यां यन्त्या महाव्रतीयादहः. passage. 41 B स्तोत्रीये. 23 स्भ्य. 42 चयम् . 24 In Over en uit het JB, p.29 where 43 A BC हा. this sentence is quoted, व is a misprint 44 चैवान्नाति. Ct.JB III.345 तदेतय. for वा. मेवानाधस्य (v. 1. तदेवास्य द्वयमेवान्नस्य) रूपं यच्चैवा. 25 C महावृतम् . Hero महाव्रत is used in श्नाति यच्च पिबति, JB III.349 तदेतद्वयमेवान्नर the general sense of a great rite' (cf. रूपं यच्चैव पिबति यच्चाइनाति. Eggeling's translation of SBM XII.1.3.23) 45 महावृती.. and does not refer to the last but one day 46 AB त्रिरुपेमेस्य, C त्रिरूपमेस्य. On the of the gavamayana. basis of the reading of C, another emenda- 26 Arambhaniya is the second day tion is also possible-त्रिरूपम् एतस्य. But the of the gavāmayana after the prayaniya reading of C is not very reliable when atiratra. it goes against the other two and better ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.९ manuscripts, A and B. Moreover, we have त्रिर् in त्रिर्महाव्रतमुपयन्ति (supra); and C has रू for at JB II.25 in श्रीरुपबर्षणम् where in a similar way the -< of the preceding word and 34. of the following word have been wrongly changed to -रूप.. It is certainly a lectio difficilior. 47 BC महातं. 48 Note the omission of च, which is not rare, e. g., JB II.232 (237) सर्वमायुरेति गच्छति स्वर्ग लोकम् . 49 'He goes to the heavenly world because the mahūvrata is the heavenly world (as said above एष वाव स्वर्गों लोको यन्महाव्रतीयमहः). १४ १५ तद् आहुस् तम् ई हिन्वन्त्य् अग्रुव' इत्य् एवेतस्याह्नः' प्रतिपत् कार्येति । तम् अर्केभिस् तं सामभिर् इति शीर्णस्, तद् इद् आस भुवनेषु ज्येष्ठम्" इत्य् आत्मनः । तत् तद् इतीव वा एतेनाहा चरन्ति । ततो ह वै प्रजापतिः। ततो ह वा एष सर्वासा देवतानाम् । तत् पितैतद् अहः, प्रजेतराणि । स यथा पुत्रः पितरम् आगत्य तत ततेति द्वयेत्'', तादृक्'' तत् । सो'२ वा उभयरूपा' भवति । तम् इति वै पुंसो रूपम्, अगुव इति स्त्रियै । उभयम्' उ ह वा एतद् भूत्वा प्रजापतिः१६ प्रजझे । तद् आहुर् अभ्युदिते वैषा प्रतिपत् । योगे त्व् आगते पवस्व वाचो अप्रिय ८ इत्य् एव प्रतिपत् कार्येति। मनो वै प्रजापतिः। मनो वै वाचो ऽग्रम् । तत् स्वेनैव रूपेणारभन्ते। सो२१ वै मिथुना भवति । पवस्वेति वै पुंसो रूपं", वाच इति स्त्रियै। तद् एतन् मिथुनं प्रजननं क्रियते। मिथुनेन जायत२५ य एवं वेद । तस्माद् एषैव प्रतिपत् कार्या । उपास्मै गायता नर'६ इति द्वितीया । तद् पत- स्माद् अह्नो ७ नयन्ति । दविद्युतत्या रुचेति ८ तृतीया प्रत्यक्षम् पतस्याह्नो रूपम् । तम् ई हिन्वन्त्य् अग्रुव इति चतुर्थी, याभ्युदिता प्रतिपत् तां. नेद् अन्तरयामेति ॥९॥ २. तद् एनं. २९ 1 JS IV.4.8RV IX.1.8. 2 B -स्याः, -स्यहं. एतस्याः 'of this mahavrata day. 3 JS IV.5.2-RV VIII.16.9. 4 A B C शीष्णुः. PB V.1.8 says that the 'head'is chanted on gāyatrī verses containing the word अर्क (अर्कवतीषु गायत्रीषु शिरो भवति). JB and PB have a different tristich. Accord. ing to PB the 'head' is chanted on SV II.146-148= RV I.7.1,2,4 इन्द्रमिन्दाथिनो यह. दिन्द्रमर्केमिरर्किनः while according to JB on JS IV.6.2.4 = RV VIII.16.9-11 तमभिस्तं सामभिः Both of them contain the word 344. 5 JS IV.5.5=RV X.120.1. 6 It is pointed out here that the foring of the pronoun a which occur in the mantras तमी हिन्वन्त्यग्रवः, तमर्केभिस्तं सामभिः, and तदिदास भुवनेषु ज्येष्ठम् have a significance in that they become characteristic of the mahāvrata day. The argument is as follows: तत् is phonetically similar to तत. Prajapati is the तत 'father' (see intra ततो ह वे प्रजापतिः । ततो ह वा एष सर्वासा देवतानाम् ), and as Prajapati is intimately associated with the mahāvrata day (cf. e. g. JB II. 10 प्राजापत्यं महाव्रतं........ JB II.11 एकदेवत्यं वा एतदहः प्राजापत्यमेव and SBM XII.1.3.21 अथ .

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् यन्महाव्रतमुपयन्ति प्रजापतिमेव देवतां यजन्ते), the In JB word is connected with the mahāvrata पवस्व वाचो अग्रिय: is the प्रतिपत्, day-तत्तदितीव वा एतेनाहा चरन्ति. उपास्मै गायता नर: is the द्वितीया (see infrs), 7 चरन्ति, like यन्ति, with instr. deno. दविद्युतत्या रुचा is the तृतीया (see infra). tes 'continuous occupation with any Masaka's Arseyakalpa I.1b gives the above sacrifice'. Cf. Tahaa ufa in Caland's tristichs in the same order for the introductory remarks on PB IV, p. 43. bahispavamāna-stotra of the prāyaniya 8 A C तो, B ते. The MSS are cor atiratra (i.e. the first day of the gavamrupt. The emendation Ti in evident ayana). from the next sentence. 19 वाचोऽयं is with reference to वाचो तत 'father' is used in the other अग्रियः of the rk beginning पवस्व वाचो अप्रियः. Brahmanas only at AB V.14, VII.14,15. | Cf. PB XI.1.3 मनो हि पूर्व वाचः । यदि मनसाभि. 9 'So this day is the father and गच्छति तद्राचा वदति. the other days are the creatures'. Note 20 C तेनं. the sg. प्रजा. इतराणि-इतराणि अहानि. 21 सा+उ. सा refers to the prati. 10 हायेत्. pad पवस्व वाचो अग्रियः. 11 B तत्तत्तादृक् , Cत्तातादृक् . 22 C मिथुनं. मिथुना fem. sg. occurs in 12 -सा (i.e. प्रतिपत् tern.) + उ. सा AB I.29 also. A strange usage ! refers to put fera 7494: above. 23 Cरूपा. 13 उभयरूपा is inale and female', a8 24 Cf. JB I.91 पवस्व वाचो अग्रिय इति is evident from the next sentence. श्रेष्ठयकाम: प्रतिपदं कुर्वीत ।..... यो वै दैव्यं मिथुनं वेद प्र 14 उभयम् 'both male and female'. मिथुनेन जायते । पवस्व इति च वाचः .. ... इति च दैव्यं Mark that the nent. stands for both the मिथुनम् । प्र मिथुनेन जायते य एवं वेद. masc. and fem. (vārtika on Pāṇini IV.7.13 25 जायन्ते. सामान्ये नपुंसकम् ). 26 JS III.1.3, III.11.9% DRV IX.11.1 15 A B C एतत् . 27 Cअवेना. 16 C प्रजापति. 28 JS III.1.6%=RVIX.64.28. 17 B योग. 29 B वृतीच्या. 18 JS III.13.1-RV IX.62.25. 30 तं. Ct. PB IV.2.17-18 अथो खल्वाहुः पवरव 31 अन्तरयाम (अन्तर्+VE to omit, वाचो अग्रिय (SV II.125-127 = RV IX.62.25. exclude'). नेदन्तरयामेति is used frequently 27) इत्येव (8c. प्रतिपत् of the bahispavamāna in the JB, e. g. at II.190(195) प्रज्ञातममिष्टोम- Atotra of the prāyaniya atiratra of the साम नेदन्तरयामेत्यथ वाजजित्, II.191(196) gavinayana) कार्या । मुख वा एतत् संवत्सरस्य प्रज्ञातमग्निष्टोमसाम नेदन्तरयामेत्यथ ज्येष्ठयम् And अथ पदाचोऽप्रम् । मुखन एप तत् संवत्सरमारभन्ते । मिथुनमिव । नार्मेधमतिरात्रसामातिरात्रसाम नेदन्तरयामेति. वा एषा व्याहृतिः । पवस्वेति पुंसो रूपं वाच इति स्त्रिया: । Our text accounts for the caturthi मिथुनमेवैभ्यो यज्ञमुख दधाति प्रजननाय. Note Usually there are only three ka. Hence it that PB identifies वाचोऽग्रम् with संवत्सरस्य is pointed out that soft ferareya: is made मुखम् and JB with मनः, as suits their diffe the caturthi, so that the abhyudită pratirent purposes. Aleo inark that JB has dat. pad, cut fararega:, may not be omitted. Bg. format for the gen. sg. faz: of PB. - ·- २१ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.१० सना च दश' सना च सोम जेषि चेति दशर्च' भवति । ऋषयो वा एतद् ऋद्धि- कामा उपोत्थान' प्रियं वाचो ऽपश्यन् । अथा नो वस्यसम् कृध्य अथा नो पस्यसस् कृधीति तेनास्तुवत। ततो वै ते सर्व एवार्नुवन्' । सर्वे हैवर्नुवन्ति य एवं विद्वांस एतेन दशर्चन स्तुवते । तस्मिन्' ह स्माह शक्तिर' १३विराज गेयां सोम जेषि च१४ पवमान महि श्रव' १५ एकं वे त्रीणि चत्वारि पञ्च षट् सप्ताष्टौ नव १७हुंभा ओइ१७ भूर् इति । तद् आहुः कृत्रिमेवषा' विराङ् उपाकार्यव । संपदं लोभयति'९ । ओम् इत्य् २°एतद् एवाक्षरं गयम् इति । एतद् ध वा इदं सर्वम् अक्षरम् २२ । यथा सूच्या पलाशानि संतृण्णानि स्युर् एवम् पते. नाक्षरेणेमे २३ लोकास् संतृण्णाः २४ । दशधा वा२५ एतद्२६ अतिविध्यमान् क्षरति२८ शतधेमान् सहस्रधेमान्३० । तस्माद् एतद् एवाक्षरं गेयम् इति पर्यासो भवति । :३१ पर्यासे कामस् स न उपाप्तो ऽसद् इति । ताः ३३ पञ्चविंशति३४ स्तोत्रि- यास संपद्यन्ते । पञ्चविंशो५ वै प्रजापतिः । प्राजापत्यं महावत ७ तत् तत्सलक्ष्म क्रियते ॥१०॥ २५ यः ३२ 1 Cf. JB III.138 सना च सोम जेषि चेत्यु. the same in the parallel passage quoted सरं दशर्च भवति । अभिपूर्वमेवैतेन विराजमन्नाथमवरुन्धते । in note 1. ऋषयो वा एतदृद्धिकामा उपोत्थानं प्रिय वाचोऽपश्यन् । अथा 8 Bonits अथा नो वस्यसस्कृध्य्. As अथा नो वस्यसस्कृध्यथा नो वस्यसस्कृधीति तेनास्तुवत । ततो वै नो वस्यसस्कृधि is the rofrain of the hymn, it is ते सर्व एवा वन् । सर्वे हैवर्नुवन्ति य एवं विद्वांस एतेन repeated twice in this passage, as well as दशर्चेन स्तुवते. in the parallel JB III.138 (quoted in 2 A BC म. note 1). 3 A B जेशि, C जेनि. 9 C तेनास्तुत. 4 JS III.31.17=RV IX.4.1. 10 A B -धनु,C-नु-. 5 A दर्चा, B दशर्च, C दशर्च. The read 11 तस्मिन् i.e., on the dasarca hymn ing is corrupt in all the MSS. The beginning with सना च सोम जेषि च. parallel passage quoted in note 1 shows 12 Sakti is the name of a l'ai (Augthat the reading should be to, which wahl, p.317). would qualify सूक्तं. It is curious that the 13 C विराजाग्रेयां. hymn commencing with सना च सोम जेषि च 14 A जिषि चा, C जषि चा. consists of ten pks (1.c., is a dasarca kukta) 15 JS III.31.17=RV IX.4.1. in RV and not in JS where it forins a 16 The ten rks of the hymn under part of III.31, beginning with stanza 17. 6 Does उप go with अपश्यन् ? have not been quoted in extenso, only ab of 7 Note that the adj. follows the the first rk and the finale jभा ओइ भूः. Instead noun it qualifies and the gen. 18 far re the rks have been referred to by numbers moved from the noun, the adj. intercept -first, second, third, fourth, fifth, Birth, ing them. It is just the reverse of their seventh, eighth, ninth, tenth (rks of the usual syntactical positions! The order is hymn). Mark the disjunctive use of oardi- ·--- २.१० जैमिनीय-ब्राह्मणम् २२ 쁘 nals for ordinals. Also note that neut. लोकाः । यथा सूच्या पलाशानि संतृण्णानि स्युरेवमेतेना- forms of cardinals are used, as here, when क्षरेणेमे लोकास्संतृण्णाः । तदिदमिमान् (v.1. इमाम्) अति. the things counted are not specified. विध्य दशधा क्षरति शतधा सहस्रधायुतधा प्रयुतधा (नियुत. 17 Cहमा ओयि. धा) बुदधा न्यर्बुदधा निखर्वधा पममक्षितियोमान्त:. 18 A कृत्तिमेवैषा, B कृत्रिमेवैषा, C कृत्तिमेवैषा. For सं+Vतृद् 'to unite by piercing' ef. 19 B लोभयेति. For सम्पदं लोभयति cf. TS VI.2.11.2, KS XXV.9%D Kap XI.2, JB I.263 सम्पदं लोभयेत्, JB II.433 सम्पदं MS III.8.8, SB III.5.4.13, XI.2.6.4. लोभयेत् and सम्पदं लोभयेयुः, JB III.302 सम्पदं 25 व. ह तु लोभयन्ति. In the other Brahmanay 26 एतत् (Ac. अक्षरं)=ओम् . Vलुभ् occurs at AB II.37 (लुभ्यति) and SBM 27 A B अतिविध्येमां, C अतिविद्ध मां. Cr. IV.1.1.18 (लोभयति) only. The SBM passage JUB I.10.2 quoted in note 24. इमान् is is तेनो प्राणान् न लोभयति which Eggoling elliptically used for इमान् लोकान्. translates 'and thus he does not disorder 28 C रक्षति. Cf. JUB I.10.2 (quoted the vital airs'. in note 24), which has the reading क्षरति 20 C एतवाक्षरं, Wh -दक्षरं. CI. JUBI.23.7 without v.l. अक्षर is connected withv क्षर तदेतदक्षरमभवदोमिति यदेतत्. in JUB I.24.1 यदक्षरदेव तस्मादक्षरम् and 21 All MSS इमं. Wh has the better JUB I.4.3.8 कतमत् तदक्षरमिति । यत् क्षरनाक्षीयतेति. reading . With the sentence is Cf. PB XI.5.10 where the aksāra sūinan unintelligible. Cf. JUB 1.10.2 (quoted in is connected with आ+ क्षर् . note 24). 29 A B C शतधेमा. 22 एतद्ध वा इदं सर्वमक्षरम् = एतत् सर्वम् इदम् 30 A सहस्रधामून् , B सहस्रधारं, C सहसधामून्. अक्षरम् (semantically ह 4 would be placed | सहस्रधार and सहस्रधामून् of the MSS have after एतत् सर्वम्). Here the pronouns con been emended to सहस्रधेमान् (सहस्रधा+इमान् ) nected with both the gubject and the pre in consonance with the preceding दशधे. dicate are grouped together in the begin मान् and शतधेमान् . The context clearly rening of the sentence and the nouns they quires इमान् (se. लोकान्) which is also evi. qualify follow, thus rendering the sentence dent from the parallel JUB I.10.2. Mark difficult to understand. This poculiar con that JB does not go farther than सहस्रं, struction is analogous to those in certain while JUB goes up to the very high numnative American languages, where the ber व्योमान्तः. morphemes are placed at the beginning 31 Cयं. and the semantemes follow. With our 32 Cf. JB II.194(199) द्विपदा पशनामsentence compare the interesting example वरूद्धथै पर्यासो भवति यः पर्यासे कामस्स म उपाप्तोऽसदिति, from the Chinook language given by Von- JB II.191(196) यत् पोडशिनि कामस्स म उपाप्तो- dryes, Language (English edition), p.87: 'In ऽसदिति, JB II.219(224), 221(226) his यो- order to say: the inan bas killed the ऽनुष्टुमि कामस्स न उपाप्तोऽसदिति. woman with a knife, the sentence would 33 C तां. be as followe: he-her---that--with Il to 34 A पाञ्चविशति. kill-man-woman--knife'. 35 C पञ्चाविंशो. 23 BC -क्षरेणमे. एतेनाक्षरेण refers to ओम्. 36 C प्रजापतिं. CE.JB II.14 पनाविंशो दै 24 CI. JUB I.10.2 तदेतत् सत्यमक्षरं यदो. प्रजापतिः. मिति । तस्मिन्नापः प्रतिष्ठिता अप्सु पृथिवी पृथिव्यामिमे 37 C महावृतं.

·२ ३ जैमिनीय-ब्राह्मणम् Occurrenco 38 तत् तत्सलक्ष्म is of common in JB-II.12,14 प्राजापत्य महाव्रतं तत्तत्सलक्ष्म क्रियते, II.20, 229(234) ऐन्द्रं महाव्रतं तत्तत्सलक्ष्म क्रियते, II.270 (275) यज्ञ एष तत्तत्सलक्ष्म क्रियते, II.85(87), 137(139) ऐन्द्र एष यशस्तत्तत्सलक्ष्म क्रियते, II.198(203), 199(204) six times तत्तत्सलक्ष्म क्रियते. Among the other Brāhmanas सलक्ष्मा occur's only in SBM III.8.3. 37. २.११ अथ ह माहार्यकचित्' सर्वम् एवैतद् अहश् चतुर्विशं कार्यम् । एकम् पैवतत् स्तोत्रं पञ्चविंशं कुर्युः । अभ्यारोहो वा एष एकस्य स्तोत्रस्य यत् सर्व पञ्चविंशं कुर्वन्ति । तथैतत्५ स्तोत्रम् अनभ्यारूढं भवतीति । तद् उ होवाच शाट्यायनिः कर्तपत्यम् इवतद् यन् न्वावैकस्य स्तोत्रियायै छिचते' यत् तिसृभ्यः । तस्य न्व् एव प्रायश्चितिं विन्दन्ति' वा न वा ऽथ कि यद् एकादशभ्यश छिद्यत । को 3 तस्य प्रायश्चित्तिः । एकदेवत्यं वा एतद् अहः१४ प्राजापत्यम्' एव । प्रजापतिं वातनाहा'६ परिवेविषति १७ । तस्मात् सर्वम् एवैतद् अहः१९ पञ्चविंश' कार्यम् इति । तस्य त्रीणि शतानि स्तोत्रिया२२ भवन्ति द्वाषष्टिश च । ततो यानि२४ हि त्रीणि शतानि विराट्२५ सा । अथ २ या षष्टिर् ऊधस्२६ षष्टिर् ऊधस् तत् । अथ ये द्वे२७ स्तनाव् एव ताव् एतस्यैवाह्नो दोहाय ॥ ११ ॥ १°यद् द्वाभ्यां 1 A C स्माहार्यकचित्, B स्माहाय्यकचित्. No such proper name is quotable. It, or & similar word, is not to be found in the index of person-names in Auswahl, MW, JUB (index), VPK, Index Védique and Names of Persons in Early Sanskrit Literature by J. A. van Velze (Utrecht, 1938). 2 A B C चतुर्वश. Cf. PB IV.10.5 चतु. विशं भवति. 3 C पञ्चशं. 4 Cf. TB I.2.6.1 पञ्चविशस्तोमो भवति... where the entire (सर्व) mahavrata is a 25- versed (pancavimsa.) day. See Caland's note 1 on PB IV.10.5. 5 तथा in that way', ..., when the mahāvrata is inade a 24-versed (caturvimsa) day, with one 25-versed stotra. 6 C अनभ्या (without रूढ). 7 कर्तपत्यं 'falling into a hole' occurs in PB XVI.1.2 also for which KB XVI 9,XXV.14 hay गर्तपत्यम्. C. कर्तप्रस्कन्द in PB IV.5.13 तदाहुः कर्तप्रस्कन्द (cf. KS XXVI गर्तम- मिप्रस्कन्दति) इव वा एष त्रयस्त्रिंशात् (ZDMG 72, p. 19) सप्तदशमुपयन्तीति. Cf. Wackernagel, Vol. I $100b, p. 117). Interesting is कर्त for the usual in fanf (JB II.299, Auswahl $156 with notes 8 and 29) for त्रिगर्त, the naine of a country. 8 न्वाव [from नु वाव--Caland, SBK, Introd. III.39 (n), p. 82- 28 न्वै in from नु ] 'vorily'. Not found in MW. It is used in JB I.241, JUB I.12.8, II.10.9, 12, 15, 18, XIII.2.4...(the JUB references, except the first have not been registered in either the body or the supplement of VPK ! ). Besides, it occurs in the Kāņva recension of ŚB at 1.4.2.5 and I. 4.3.2 in place of the Madhyandina न्वेव ·२.११ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २४ [see Caland, SBK, Introd. III 839(n), p.82]. Here the Kanva recension employe a particle quotable only from the Jaiminiyas. 9 Cचिचते. % 10 A यत्वाभ्यां, B यदाभ्यां, यत्वाभ्या. 11 B विदन्ति, C विभन्ति. 12 B छिद्रयते, चिचते. 13 का+उ. 14 C अह. 15 Cr. JB II.10 प्राजापत्यं महाव्रत. 16 C-हा. 17 Cf. PB XV.7.3 प्रजापति वा एतेनाहा oftala fa 'they offer thiy (tenth) day as food to Prajapati' Caland. For the mahavrata day as Prajāpati's food cf. PB IV.10. प्रजापति व महास्तस्यैतद्वतम् (i.e., the mahavrata day) अन्नमेव. See Caland's notes on PB IV.10.1. 18 All MSS कस्मात्. क and त are confused in the Grantha script. 19 C अह. 20 A B C पञ्चविशं. 21 That the whole mahāvrata day should be 25-versed (panca.vimsa.) is the view of Satyayani, while Aryakacit (2) thinks that the whole day should be 24. versed (caturvimsa) with one 25-versed stotra. 22 B स्तोत्रीय्या. 23 Cस्वाषष्टिश. द्वापष्टि is unquotable from the other Brāhmaṇas. According to MW it occurs in the Mahabharata. Cf. the NIA. languages in most of which the word for '62' is derived from a79f8-Hindi, Nepali, Gujarati basath, Assamese baratti, Bengali basatti, Oriya basathi, Sindhi bahatha, Marathi basat. MIA also attests its usage: Pali dvasattha, Prakrit basattham, bavatthim. Cf. Wackernagel III, p.381, and groeifa in SBM XI.5. 2.10 तानि वा एतानि चातुर्मास्यानि द्वाषष्टानि त्रीणि शतानि बृहत्य. सम्पद्यन्ते । तदेभिः संवत्सरं च महाव्रत acalfar (see Eggeling, ŚBM part 5, p. 78 note 4 and p. 79 note 2). 24 A B यान्. C या. 25 Cविरात्. 26 A B या षष्टिरूधस्, C याषष्टिरइथस्. Ct. the preceding यानि......शतानि. 27 Cत्वे.= refers to the two stotriyas. . २.१२ १४ मणे रूपम् । सुषमिद्धो न आ' वहेत्य् आप्रीर' आज्यं भवति । यत्र ह वै "क्क चापीर' आज्यं प्रजापतर् एव तत् । प्रजापतिम् एव तेनाप्रीणन्ति । ता नश् शक्तं पार्थिवस्येति मैत्रावरुणम् । तद्वद् अह' भवति' । अनिरुक्तम्'' उ वै प्राजापत्यम् १२ । प्राजापत्ये ऽहंस् तत् तत्सलक्ष्म क्रियते। महं १ ३ इन्द्रो य ओजसेत्य् ऐन्द्रं भवति । निष्कस्य' हैतन् तस्मान् १८निष्कं मणि नजं १ तद् इद् आस'' भुवनेषु ज्येष्ठम् २० इति रथस्य हैतद् रूपम् । तस्मात् तम् अभिहा- यैव तिष्ठन्ति । मह २२ स्तवानो अद्रिव २३ इति हस्तिनो२४ हैतद् रूपम् । तस्मात् तं पार्श्वत इवाधिरोहन्ति । तानि वा एतानि महद्रूपाणि२५ संपद्यन्ते । महद्रूपो वै प्रजापतिः२६ । प्राजा- पत्यं महाव्रतं तत् तत्सलक्ष्म क्रियते । उप२८ हनम् पतानि रूपाण्य् अक्रीतानि तिष्ठन्ते य एवं वेद। पुरस्ताद् बिभ्रति ८ ।

·%30- जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.१२ १ ३६ IERS इयं२९ वाम् अस्य मन्मन 30 इत्य् ऐन्द्राग्नं ३१ भवति । इन्द्राग्नी पूर्व्यस्तुतिर अभ्राद् ३२ वृष्टिर् इवाजनीति ३३ वा "आहुर जातम्' ३४ । जायन्त३५ उ एनेनाहा । यथा हवा ३ इदम् आण्डान् ३७ निर्भिधेरन्न् एवम् एवैतस्माद् अह्नो ८ निर्भिद्यन्ते ३९ । शृणुतं जरितुर् हवम् इन्द्रानी वनतं गिरः । ईशाना ४० पिप्यत धियः४० ॥ मा पापत्वाय ४१ नो नरेन्द्रानी माभिशस्तये ४२ मा नो रीरधतं ४ ३ निदे४४ ॥ इति पाप्मन४५ एवैषोपहति(ः) ॥ १२ ॥ 2BAD-1 INTRODUCTORY on RV I.13 सुपमियो न आ वह 1s the apni hymn This section deals with the four ā]ya- | of the Kanvas al,). stotras, sung diiring tho prātah-avana : 3A आवीर्, C आत्विर. The first or agneya ajyastotra begins Note the nom. pl. of -intem; in -ih of मुपमिद्धो न आ वह. JB againnt, the-yah of PB XV.8.1 (quote The second or maitrūvaruņa ajyain note 4).--.JB आप्री: P] आप्रियः On il stotra begins ता नश्शक्तं पार्थिवस्य. (nom. pl.) seo Ovor on nii het JB p.15, Tho third or aindra ajyastotra begins and Wackernagel (II p.177. मह इन्द्रो य ओजसा. 4 JB rightly has the g. आज्यम् , in. Tho fourth or aindragoa ajyastotra stead of the pl. आज्यानि in the parallel PB begins इयं वामस्य मन्मनः. XV.8.1 and XVI.5.22 सुमिद्धो न आ वह इत्या- 1 ABC क. प्रिय आज्यानि भवन्ति, as only the fit ajya- 2 JS III.57.1-4=RVI.13.1-4. RV stotra iw meant. 31591fa in PB is due to मुसमिद्धः (Vedic Variants II p.460). SV II. the attruction of the procoding pl. आप्रिय, 697, PB XV.8.1, XVI.5.22 and tho pratika (cf. Sāyana's remark on PB XV.8.1 3115eta in LSS VI.4.13 have सुपमिद्धः (with corebral भवन्तीति बहुवचनमाप्रिय इति बहुत्यापेक्षया). Horo 9) ay in our toxt. Similarly JB I.205 311547 signifies the agneya, 1.e. the first: reads heat with SV and PB instead of ajyastotra. महिवृधे of RV in the mantra प्र वो महे महेवृधे 51 B त्व चावीर् , C व चाप्रीर् . क and भरध्वम्.. (SV I.328 = RV VII.31.10). त्व are confusoil in the Grantha script, e.J., See Oertel, JVS, Vol. II, p. 187. at JB II.13, 80 bis, 232 (237), III.279 क Our Brāhimana, as well as PB XV. (v.1. स्व). Cf. JB II.13 यत्र ह वै कच. यत्रह 8.1, prescribo tho aprī stanzas JS III.57.1-4 वै क च become : intelligible when we take = RV I.13.1-4 (=SV II.697-700) for the 47 7 7 a's one plirase meaning 'wheregofirst ajyastotra. These are four in muinever'. Insertion of ह वे after the first ber. The ajyastotraasa rule consists of word in a rentence is tho gyntactical norm three stanza-. It is not possible to ascerof Brahmana prose. tain which of the three stanzas out of the 6 For the derivation of fireff froin four are intended. On this see note 1 आ+/ प्री cf. JB III.167(172) प्रजापतिः प्रजा of Caland on PB XV.8.1 where the views असृजत । स सृष्ट्वा रिरिचानो (MSS रुरुवान्मनो, रिरि- of LŚS VI.4.13-16, Nidānasūtra IV.8 and वानो) ऽमन्यत । स एतान्याप्रीराज्यान्यपश्यत् । तैरात्मानothers are quoted. According to Säyaņa Areftuftararaquara (90 MSS), JB 111.281 .

·२.१२ जैमिनीय-ब्राह्मणम् प्रजापतिः प्रजा असृजत । स सृष्ट्वा रिरिचानो ऽमन्यत । ting on SBM 1.6.1.20 Sāyaṇa says that स एतान्याप्रीराज्यान्यपश्यत्। तैरात्मानमात्रीणी तायातयाम- Prajapati is anurtukta, because he ropresents ताय, KBX.3 तवदाप्रीणानि तस्मादाप्रियो नाम, SBM all deities (ct. JB I.85 सदेवत्यः प्रजापति:) and XI.8.3.5 तथदेनं एताभिराप्रीभिराप्रीणात् तस्मादाप्रियो one cannot guy 'he is such or such a one' नाम, PB Xv.8.2 प्रजापति: प्रजा असृजत । स दुग्धो रिरि- (ree Eggeling's note 1 on SBM I.6.1.20). चानो ऽमन्यत । स एतान्याप्रिय आज्यान्यपश्यत्। नैरात्मान- According to Caland (note 2 on PB VII.8.3, माप्रीणात् । दुग्ध इववा एप रिरिचानो यो दशभिरहर्भिसू. and note 1 on PB XVIII.6.8) Prajapati is तुष्टुवानः । यदेतान्याप्रिय आज्यानि भवन्त्यात्मानमेवैतरा- anirukta, because he is designated not by प्रीणाति, PB XVI.5.23 प्रजापतिः प्रजा असृजत । स | his name but is mysti'. . !!y address ed as दुग्धो रिरिचानो ऽमन्यत । स एतान्याप्रिय आज्यान्यपश्यत् । क. Prof. Renou opines that Prajapati in तैरात्मानमाप्रीणात् । दुग्ध इव वा एष रिरिचानो यः सर्व anirukta in the sense that the anadısta- ददाति । यदाप्रिय आज्यानि भवन्त्यात्मानमेवराप्रीणाति. devata formulas are addressed to him par Seo Eggeling's noto 1 on SBM II1.8.1.2. privilege; cl. TS 11.5.7.3, AB VI.20,18, TB II.2.8.6 connects the word 319 with KB XXIII.6, Brhaddev. VII.16; the /आप-आप्रीभिराप्नुवन् । तदाप्रीणामाप्रित्वम् . rites of Prajāpati are in Silence or in a 7 C पात्थिव. low voice TS 11.5.11.5, SBM 1.6.3.27 etc. JS III.57.5-7=RV V.68.3-5. ता नश्शक्त (from an article on the notion of anirukta, पार्थिवस्य beging JS III.38.9 and III.57.5. to be shortly published in the Annals of The three stanzas beginning with JSIII.38. the Bhandarkar Oriental Research Insti- 9 are rulod out au RV door not show & tuto). parallel tristich. The tri-tich commencing 13 C तमहं, B महां. with JS III.57.5 in parallelerl by RV V.68. HT is the Jaiminiya reading (Heo JS 3-5 and honce it is meani. Moreover, or III.54.10, Prof. Dr. Raghu Vira's od.). At conclusion is strengthened by this tri fich III.243 also JB has महं without v.1. The (JS III.57.5-7, Re0 Pt. A. C. Sastri's note variant Hei in B is due to its being 2 on PB XVI.5.22 in the Kashi Sanskrit found in an overwhelming majority of Sorie-) being prescribed as the fecond or works, viz., RV VIII.6.1, AV XX.138. 1 maitrāvaruņa ajya-totra hy Siyana in his SV II.657, VS VII.40, XXXIII.27, TS comm. on PB XVI.5.22 in continuation I.4.20.1, KS IV.8, PBXV.2.7, TB III.5.7.4, of सुषमिद्धो न आ वह as the first ajyastotra, AA V.2.3.2, Ass I.6.1, VI.4.10, VI.7.2, &'3 horc. IX.11.16, Sss I.8.13, IX.15.1, XII.1.4, 8 Maiträvaruna deno on the second XVIII.7.2, Vait XXVII.28, XXXIII.14, ajyastotia (Sāyana's: E COmm). on PB XIII.2. XLI.8, 11, XLII.6, Apes XIII.8.4. Ba. 5, XIII.8.2, XIV.2.4. XV.8.3 मित्रावरुणदेवताक sides JB, महं is found in MS I.3.24 and द्वितीयमाज्यस्तोत्रं भवति). MSS VIII.2.4 only. It is curious that 9 C तत्वदह. अह is a particle. this interesting variant, though recorded 10 Cभव. by the Vedic Concordance, is not noted in 11 C नुरुक्तम्. Vedic Variant: II p.436. 12 As Prajapati is conurukta, 'o any 14 JS III.54.10-12=RV VIII.6.1,3,2. thing connected with hiin (प्राजापत्य) is also 15 Aindra is the third ajya :totra aneruleta. Cf. AB VI.20 तदनिरुक्त प्राजापत्यं । (Sayana' commm. PB XII.2.7,8.4, शंसत्यनिरुक्तो वै प्रजापतिः प्रजापतेराप्त्यै. Comnien XV.2.7,8.5 ऐन्द्रमिन्द्रदेवत्यं तृतीयमाज्यस्तोत्रं भवति). . on ·२७ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.१२ महान्, '. At PB XV.2.7 8180 महां इन्द्रो य ओजसा is the 24 C हस्तिने. third ajyastotra (of the ninth day of tho 25 महद्रप is a new compound. It is dakaha). not found in MW, VPK and Index Vedi- 16 C निष्क्रस्य, que. 17 For the connection of FST with 26 प्रजापनि.Cf. PB IV.10.2 प्रजापतिवि the aindra äjyantotra we may compare SIM VI.1.3.16 प्रजापति महान् देव:. PB XVI.4.3 where the being yielded 27 C महंवृत. supremacy to Indra when they saw the 28 39 goes with faget. The prefix wreath (स्रज्) on him. is always separated from the verb in a 18 Tho text is not clear. A fal FFIO phrase ending in य एवं वेद. स्र पुरस्ताद्विभ्रति, B निष्कन्मणि सज पुरस्ताद्विभ्रति, JB III.C5 has the parallel passage Ti C निष्कन्मणिस्रजा पुरस्तालिनृति. Cf. JB IL.185 वामस्य मन्मन इत्येन्द्राग्नं भवति । इन्द्राग्नी पूर्व्यस्तुति- (190) तस्मा एव तच्छिल्यं प्रायच्छत् । तदस्मिन् प्रत्यमुन- रावृष्टिरिवाजनीति । अजनीति वा आहुर्जातम् । जायत यथा निष्क मणि स्रज (MSS निष्कममणि सूज and निष्कर्मणि उ एतेनाहा। शृणुतं जरितुवमिन्द्राग्नी वनन गिर ईशाना सृज) प्रतिमुम्चेदेवम्, and JB II.186 (191) यथा पिप्यतं धियो मा पापत्वाय नो नरेन्द्राग्नी माभिशस्तये मा वै निष्कं मणि स्र(MSS निष्काममणिसृज and निष्कर्मणि नो रीरधत निद इनि पाप्मन एवैपोपहतिः, सृज) प्रतिमुच्य तत् पुनरुन्मुञ्चत् तादृक् तत्. In JB 29 C यं. II.103 'निष्फी स्रग्वी संग्रहीता भवति' निष्क and स्रज् 30 Cमन्यन. are two different ornament'. So तस्मान्निष्कं This pratika stands for the tristich मणि न पुरस्ताद्विभ्रति may be translated ag JS III.22.13-15= RV VII.94.1-3. Cf.PB 'therefore they wear the niska mani in XII.8.7 इयं वामस्य मन्मन इत्येन्द्राग्नम्, front of the wreath (or as a wreath in 31 Aindrāgna signifies the fourth front]'. For the acc. with girarc in 757 ajyastotra (cf. eg. Sāyana's comm. पुरस्ताद् Fee MWs.v. पुरस्ताद् . PB XII.8.7, XIII.2.9, XIV.2.6, XIV.8.7 19 C तदिन्द्रास. एन्द्राग्नमिन्द्राग्निदेवताकं चतुर्थमाज्यस्तोत्रं भवति). 20 JS IV.5.5=RV X.120.1. 32 C अभ्र.त्. 21 अभिहाय occurs only at two places 33 JS III.22.13be=RV VII.94.1bc. in the other Brahmanas, viz. AB VI.33 and It is the second and third quarter of SBK I.1.2.10. अभिहाय is a Kinva expression the first stanzas of the tristich consti. (see Caland, ŚBK, Introd. III $42, p.83) tuting the fourth ajyastotra. for the Mädhyandina 34f4987 'taking hold 34 Cआहुजजातम्. Oertol quotes this of (SBM II.1.2.16). Noteworthy is the passage in his notes on JUB III.14.8 occurrence of 37fHcrt in both JB and ŚBK. and there he mig en the punctuation mark 22 So in all MSS, without the vi after जातं. The first sentence ends with gargas. Prof. Dr. Raghu Vira's ed. of JS जातम् and the second one begins with जायन्ते has the vicargas after he like MS II.13.9b. 29 is clear from the use of the particle But according to the sandhi rules of JB, 3, which occupiothe second position in the visargas are droppod when & sibilant | a sentence. is iminoliately followed by a dental miuto. 35A B जयन्त, C जयत. For the cor- 23 A अन्द्रिव, B C कन्द्रिव (क and karo rection जायन्ते cf. JB III.58 एतत् प्रजातं 'ये त्वा confused in Grantha MSS). JS III.15.86 | 7Freyftar AYA' (RV IX.86.41, SV II.236:1) =RV VI.46.2b. इति । मृजन्तीव वै जातम् । जायत उ एतेनाहा, JB III.61 on . - ·२.१२ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २८ अभि पूर्वमे तेन यज्ञमारमन्त 'हिन्बन्ति सूरमुस्रय' (RV p.240, anho is a misprint. IX.65.18, 67.9a, SV II.254, PB XIV.11.6) 39 Ct. JUB III.14.8 अजातो ह वै तावत् इति । हिन्वन्तीव वै जातम् । जायत उ एतेनाला, JB_ पुरुषो यावन्न यजते । स यशेनैव जायते । स यथाण्डं प्रथम- III.65 (quoterl above), JB III.78.. निर्मिण्णमेवमेव. मृजन्तीव वै जातम् । जायत उ एतेनाला. 40 C पिव्यतद्रियाः. 36 एतेनाप्ना. 41 पापक्पाय. 37 A इंद्रमाण्डोन्. In his note on JUB 42 A BC माभिशस्तए, 111.14.8, p. 240 Prof. Oertel wrongly ready 43 C नीरधन्तं. dua (MSS) nurbluyeron. JS III.22.14-15%DRV VII.94.2,3. 38 C हो. In vote on JUB ITI.14.8 45 पाप्मान. 13 १ १ उच्चा ते जातम् अन्धमेतिर माध्यंदिनस्य पवमानस्यान्धस्वतीर् गायव्यो' भवन्ति प्राजापत्याः । प्राजापत्ये ऽहंस् तत् तत्सलक्ष्म' क्रियते । तासु गायत्रम् उक्तब्राह्मणम् । 'अथामहीयवं' प्राजापत्यं'' साम११ प्राजापत्ये ऽहन् क्रियते । अहर् एव तद्रूपेण समृद्धयन्ति २ । तेनभ्यस् समृद्धेन स्वायां १४जनतायाम् अधुकं' १४ भवति । अथ दोहादोहीय दुग्ध्या एव, एतस्याह्नो दोहाय । १५अथ हरिश्रीनिधनम्१६ । श्रीर वै हरिश्रीनिधनम् १७ । एतेन वा इन्द्रस सर्वेषां देवानां 'श्रियम् अगच्छत्१८ । श्रियम् एवैतेन गच्छन्ति । ता दश स्तोत्रिया गायन्यां संपद्यन्त । दशाक्षरा विराट् । अन्नं विराट् । २०गायत्री छन्दसाम्। । मुखत एवैतद् आत्मनो ऽनाधं दधत । २१ पुनानस् सोम धारयत्य २२ उभयरूपा२३ बृहती भवति । एषा ह वा उभे सामनी२४ उद्ययाम२५ । तस्माद् एतां कुर्वन्त्य् एव बृहत्साम्नः कुर्वन्ति रथन्तरसाम्नः । आ पृथ्येन सधस्थन प्रत्नेन धरुणेन च । पिबाच्युद् इन्द्र वं सोमम् २ ६ऋचोर् गर्भे २६ अभ्याहतः २७ इति यत्र ह वै क्व चषा बृहती क्रियत न हैव तस्येन्द्र ईशत तं नागच्छत् ॥१३॥ मुखं९ ॥ २९ . 1 CI. JB IL.189.190(194.195) उच्चा त ! XXVI.16, PB XII.3.1, XV.9.1, SVB II. जातमन्धसेति माध्यंदिनस्य पवमानस्यान्धस्वतीर्गायत्र्यो 6.1, 8.5, III.5.7 road अन्धस: for IS अन्धसा, भवन्ति । अन्न वा अन्धः। तदेनं तत् सुधाणमेव (v. 1. JB I.81, 116, 119, 286, II.193, 237, III.40, स्पष्वाणमेव) परमानमुखेऽन्नाद्येन समृद्धयन्ति ।। तासु गायत्र 283 correctly has its Samhita reading मुक्तताह्मणम् । अथामहीयवम् । प्रजापतेर्या आमहीयवम् । अन्धसा. प्राजापत्य ए। यश: । प्रजापतेरेवाप्त्यै, JB III.40 उच्चा 3 अन्धस्वती is not found in MW, ते जातमन्धसेति माध्यंदिनस्थ पवमानस्यान्धस्वतीयत्र्यो though it occurs in PBXII.3.3, AB IV.6, भवन्ति. KB XVII.9, XXX.1, GB II.5.5 and many 2 JS III.3.1-3=RV IX.61.10,12,11 times in JB. It means 'containing the (see Caland's note l on PB XII.3.1). Note word अन्धस्'. Note the nom. pl. in -ilh. that RV IX.61.10, SV I.467, II.22, VS 4 Interesting is the -yah nom. pl.

·२९ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.१३ while its adj. अन्धस्वती: has the termination 12 समृद्धयन्ति is not to be emended to -il. Burad1f454: is found at several समर्धयन्ति. It is very common in JB. It place:, e.g., JB II.189 (194), 190 (195). occurs without v.1., e.g., in II.83(85), 85 The pl. is used because three gayatri verses ! (87) bis, 86(88), 133(135), 169(174), 176 (JS III.3.1-3) are meant. Cf. Siyana's I (181), 189(194), 190(195), 191(196), 192 comm. on PB XV.9.1. But why should (197), 198 (203), 219 (224), 250 (255), 305 the adj. अन्धस्वती qualify गायत्र्य: (pl.) when (310), III.35, 59, 69, 85, 136, 175, 191, only the first gāyatri contains the word 207, 304, etc. The known examples of अन्धस् ? the type -ayati from समृद्ध (p.p.p) are late: 5 See note 38 on JB II.10. Prof. Renou, Gram. Saneeriie p 489, 6 All MSS HIŲ. ñ and Ħare confuxed cites two such forms from the Gopalakeliin Grantha script, e.g., at JB III.185, 254 त candrika. (v.l. स) एतत् सामापश्यन्. तासु गायत्रमुक्तब्राह्मणम् is 13 एभ्यः is connected with ऋभुकं an oft-ured phrase in JB, e. J., at I.116, , भवति. Cf. अस्मै in the parallel JB I.320 156, II.140(142), 191(196), III.13, 16, 23, ऋद्धकमस्मै (no v.1.) स्वायां जनतायां भवति य एवं 28, 40, 51, 66, 76, 91, 119, 143, 159, 182, विद्वान् धुरो न विगायतीति. 191, 209, 222, 244, 264, 282, 294. 14 A -मृधुकं, B -मधुकं, C जगतायाम कं. It is on the three gayatris (fem.) begin- | अधुक and *धुक are both met with in JB ning with उच्चा ते जातमन्धसा that the gayatra -I.192 तेनैभ्यस्समृद्धेन स्वायां जनतायाम थुकं (v. 1. sainan is sung. Cf. JB I.119 उच्चा ते जात- निर(क) भवति, I.320 quoted in the previous मन्धसा.. इत्येतासु गायत्र कुर्यात् and Sayana's note, II.36 तेनैभ्यस्समृद्धेन स्वायां जनतायामृधुकं comm. on PB XV.9.4 उच्चा ते जातमन्धस इति (A B -मधुकं, C -मधुकं) भवति, III. 69 तदेनत् तृचे गायत्रं साम गातव्यम् . स्नायतनेन समृद्धयन्ति । तेनेभ्यस्समृद्धेन स्वायां जनताया- 7 Gayatra is a faman. मधुकं (no v.1.) भवति, III.83 स्वेनैवैनं तदायतनेन 8 Cf. the parallel JB III.282 अथामही. समृद्धयन्ति (no v.1.)। तेनैभ्यस्समृद्धन स्वायां जनताया. यवम् । प्रजापतेर्वा आमहीयवम् । प्राजापत्यमेतदहः। तद्य मृधुकं (v. 1.स्वायमजीततायामृध्नुगं) भवति, III.184 दत्रामहीयवं प्राजापत्येऽहन् क्रियतेऽहरेव तद्रूपेण समृद्ध तघदन रौरव क्रियतेऽहरेव तद्रूपेण समृद्धयन्ति (no v.l.)। यन्ति (v.1. समद्धयन्ति)। तेनभ्यस्समृद्धेन स्वायां जनता. तेनैभ्यस्समृद्धेन स्वायां जनतायामृधुकं (no v.1.) भवति, यामृधुकं (MSS -मृधुकाम) भवति. III.191 तद्यदाग्नेरकः क्रियतेऽहरेव तद्रपेण समृद्धयन्ति 9 C 374ABTI. The amahiyava is the (no v.1.) । तेनैभ्यस्समृद्धेन स्वायां जनतायामर्दधुकं first saman after the gayatra in the (v.1. जनतायामधुकं) भवति, III.291 स्वेनेवैनं तदायतmadhyandina-pavamāna-stotra. It ២ नेन समद्धयन्ति (no v.1.)। तेनैभ्यस्समृद्धेन स्वायां Gram XII.2.13 compo-ord om SV I.467, जनतायामृधुकं (no v.1.) भवति. Cf. समधुक in t.e., SV II.22, 23, 24 =JS III.3.1, 2, 3%3D TS III.4.3.3 दिव एवास्मै पर्जन्यो वर्षति, व्यस्यामोषधयो RV IX.61.10,12,11 (see Caland's note 1 रोहन्ति, समधूकमस्य सस्यं भवति And अधुक in SBM on PB VII.5.1) Also cf. Sayana's comm. XIII.1.3.8, TB II.1.3.6, KS VI.4. In this on PB XV.9.5 आमहीयवाख्यमपि साम उच्चा ते connection note the confusion of r and ar जातमन्धस इत्यस्मिन्नेव तृच आवृत्ते गेयम् . in JB manuscripts (Oertel, JBR, p. 62). 10 The unahiyava saman is desig 15 Cf. JB III.248 अथ हरिश्रीनिधनम् । प्रजा. nated प्राजापत्य at JB I.322 also अथैतदा- पती ह वा अग्रे श्रीरास । स इन्द्रोऽकामयत येयं प्रजापतो महीयवं प्राजापत्यं सवनमुखे क्रियते. श्रीर्मग्येषा स्यादिति । स एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । 11 C सोम. तेन हरिश्रीरिति प्रजापते श्रियमहरत् । तद्धरिश्रीनिधनस्य । - ·२.१३ जैमिनीय-ब्राह्मणम् ३० . 2 1 111 - हरिश्रीनिध(न) त्वम् । तदेतच्छिसामाभुत (MSS तदेतच्छि- छन्दोऽन्वसृज्यताग्निर्देवता ब्राह्मणो मनुष्यो वसन्त ऋतुः । स्सवस्समाश्नुते, तदेतश्छिसामाश्नुते) श्रियं य एवं वेद । तस्मात् त्रिवृत् स्तोमानां मुखं, गायत्री छन्दसाम् , अग्नि- देवासुरा अस्पर्धन्त । तेषु होभयेष्वेव श्रीरास । स इन्द्रो देवतानां, ब्राह्मणो मनुष्याणां, वसन्त ऋतूनाम् and ऽकामयत रुजीयासुराणां श्रियमिति । स एतत् सामापश्यत् । Sayana's conm. thereon यस्माघदेते मुखत तेन हरिश्रीरित्येवामुराणां श्रियमवृरक्त तदेव हरिश्रीनिधन एव सृष्टास्तस्मादेते त्रिवृतादयः स्वस्वजातीयानां मध्ये स्य हरिश्रीनिधनत्वम् । तदेतच्छीरेव सामाश्नुते श्रियं मुख्या अभवन्. This incident is also related at वृक्त द्विपतो भ्रातृव्यस्य श्रिय य एवं वेद । तत् व्यक्षर JBI.68 प्रजापतिविदेमन आसीत् । मनो (v.1. जनो) णिधनं भवति. ह वे प्रजापतिर्देवता । सोऽकामयत बहु स्यां प्रजायेय 16 AC हरिश्रीनिंयनम् (ध and य are often भूमानं गच्छेयमिति । स शीर्षत एव मुखतस्त्रिवृतं स्तोममस. जत गायत्री छन्दो रथन्तरं सामाग्निं देवतां ब्राह्मणं मनुष्य. confused in the Grantha script). fcxt- निधन is the name of a Baman. It is not मजं पशुम् । तस्मादब्राह्मणो गायत्रीछन्दा आग्नेयो देवतया । तस्मादु मुखं प्रजानाम् । मुखाद्धये नमसृजत. registered in MW, VPK and Index Védiquo. It is a synonym of afreitfaya 21 Cr. JB III.24 पुनानस्सोम धारयेत्युभय- रूपा बृहती भवति । एषा ह वा उभे (no v.1.) सामनी which, in the Bralinana“, is only found उद्ययाम (no v. 1.)। तस्मादेतां कुर्वन्त्येव बृहत्साम्नः at PB XV.3.9 and JĀB 1.195. The word हरिश्रीनिधन means (the Faman) having हरिश्री: कुर्वन्ति स्थन्तरसाम्नः, JB III.183 पुनानस्सोम धारये- (with visargas) as the finale (ni thana)' त्युभयरूपा (v. 1. उभयेरूपा) बृहती भवति । एषा ह while हरित्री निधन means the (saman) having वा उभे सामनी उद्ययाम (v.1. उद्वयाम) । तस्मादेतां fixjt (without visargas) at the finale.' कुर्वन्त्येव बृहत्साम्नः कुर्वन्ति रथन्तरसाम्नः and JB II.190(195) पुनानस्सोम धारयेत्युभयरूपा बृहती भवति । According to Caland's note 1 on PB XV. एषा उभयसामनी (nov. 1.) उद्ययाम (v. 1. उपयामस्)। 3.9 the finale in hari 3 sri 23 4 5 (without तस्मादेतां कुर्वन्त्येव बृहत्साम्नः कुर्वन्ति रथन्तरसाम्नः. visargas). It accounts for the absence 22 Js III.3.4-5-3RV IX.107.4-5 of र् in हरिश्रीनिधन. But according to (Caland's note 1 on PB XIV.3.3, XV.9.2). Sāyana's comm. PB ibid (Kashi 23 उभयरूपा is not found in MW, Sanskrit Series ed. of Pt. A.C. Sastri,1936) VPK and Index Védique. it is हरी३श्री२३४५१: (with visargas) which 24 AC उभयसामनी, B उभयासामनी. beautifully justify the c in हरिश्रीनिधन. Cr. Should उभयसामनी be corrected to -साम्नी ? JB III.248 तेन हरिश्री रिति प्रजापते श्रियमहरत्. C.JBI.127 द्विपाणी बृहती. Neither VPK nor 17 C हरिश्रीनियनम्. The aman hari MW give उभयसामनी. उभयसामनी occurs at JB srirnidhaus is glory (eft) because it con II.190(195) without v.l., and at JB tains the word st. Cf. JB III.248 (quoted II.170(175) with the variants उभयसामानी snd in note 15). उभयसमानी. Cl. the parallel passages quoted 18 C श्रीयमगछत्. in note 21. उभयसामन् (see M\V) refers to the 19 Being emphatic, the predicative two samans, brlat and rathantara. noun ge is placed first in the sentence Thoemended toxt surmounts the difficulty I goe Macdonell, Vedic Grammar for Stu of the form Araft at the end of a dents, $191(b)]. compound. 20 Cगायत्रि चन्दसाम्. 25 उद्ययाम is pl. 3 sg. of उद् + यम्. See Gayatri is the chief (मुख) of the metres Oertel, JBR, p.66 on JB III.24 (quoted in because it was created from the mouth note 21). उद्ययाम occurs only in ŚBM (मुख) of Prajapati. C. PB VI.1.6 सोऽकामयत V.5.5.2-4. यशं सजेयेति । स मुखत एव त्रिवृतमसृजत । तं गायत्री 26 A B चोर्गेर्भे, चार्गे.. on ·३१ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.१४ 30 27 According to Bloomfield's Vedic Concordance this inantra is found no. where else. 28 0 77. See noto 5 on JB II.12. 29 A B C तस्यैन्द्र इत्तनागच्छयेत् . २.१४ १२ । सर्वे २२ । अथ 'तासु रौरवं प्रज्ञातम् अग्निष्टोमसाम नेद् अन्तरयामत्य् अथार्कपुष्पम् -५अनं वा अर्फः । तस्यैतत् पुष्पं यद् आरण्यम् । तद् ६ध्य् अरण्ये ६ जायत-आरण्यस्यै- वान्नाद्यस्यावरुद्धथै । अथाभीशवं तृप्त्या एव । तर्पयन्त्य्. एवैनम् एतन' । अथ पञ्चविंशत्यक्षरनिधनम् आङ्गिरसम् १३ । अङ्गिरसो वा ऋद्धिकामास् तपो ऽतप्यन्त' ४ । त एतत् सामापश्यन् । तेनास्तुवत । ततो'५ वै ते सर्व एवार्नुवन्' हैवर्नुवन्ति'९ य एवं विद्वांस एतेन साम्ना स्तुवते । तत् पञ्चविंशत्यक्षरनिधन। भवति । पञ्चविंशो२१ वै प्रजापतिः । प्राजापत्यं महाव्रतं तत् तत्सलक्ष्म क्रियते २३ नौधसं. ४ प्रज्ञातं ब्रह्मसाम२५ । प्रज्ञातं ब्रह्मसाम' नेद् अन्तरयामेत्य २७ अथ पृश्नि' -अन्नं वै पृश्नि-अन्नाद्यस्यैवावरुद्धथै २९ । अथ३० रोहिणकम्३१ । एतेन वै प्रजापतिर् एक- शफानां३२ पशूनां कामम् आरोहत् । तद्यत् कामम् आरोहत् ३ तद् रौहिणकस्य रोहिण- कत्वम् । कामं पशूनां रोहति य एवं वेद । यथा ह वा इम आरण्याः पशवो मृगा एवम् एते ऽन एकशफाः३५ पशव आसुः । तान् एतैर् एव रोहिणकस्य किकिटाकारैर्३६ ग्रामम् उपानयत् । तत् त्रयोदशनिधनं भवति त्रयोदशस्य मास ८ उपाप्त्यै । तद् वा अशीतिभिम् संपन्नम् । आशयन्त्य् ३५ एवेनम् एतेन । ४°अथ दैर्घश्रवसम् ४ २अन्नं वै दैर्घश्रवसम् अन्नाद्यस्यैवावरुद्धय । अथ समन्तम्- 3 समन्ताः ४४ प्रजापशुभिर् ४५ असामेति ६ ॥ ४७अथ यौधाजयं त्रिणिधनं ४९ सवनानां क्लप्त्यै । अथौशनम् अन्त्यं५१ साम । अन्त्येन साम्नान्त्यं स्वर्ग लोकम् अश्नवामहा" २ इति ॥१४॥ - ५० १ 1 Cf. JB II.190(195) पुनानस्सोम धार. 3 The Imadhyandina-Suvarna is येत्युभयरूपा बृहती भवति । एषा उभयसामनी । उद्ययाम brought about by the three metres, (v.1. उद्ययामः) । तस्मादेतां कुर्वन्त्येव बृहत्साम्नः कुर्वन्ति । gayatri, brhati and tristubh (•ee PB VII. रथन्तरसाम्नः । तासु रौरवं प्रशातमग्निष्टोमसाम । प्रशातमग्नि 3.1-2 with Caland's notch, and Sayana's टोमसाम (omitted in one Mss) नेदन्तरयामेत्यथ comm. thereon). The brhati part of the वाजजित्-अन्नं वै वाज. (v.l. वाच:)-अन्नाथस्यैवावरुद्धय stotra is begin by an aida pānian (PB VII. (v. 1. अन्नाधस्यावरुद्धयै)। अथ दैर्घश्रवसम् ---अन्नं वै दैर्घश्रव. 3.14 ऐडेन बृहतीमारभन्ते) which is the raurava सम्-अन्नाद्यस्येवावरुद्धय) । अथाकपुष्पम्-अन्नं वा अर्कः raman in the ordinary agniatoma (Saya- -अन्नाद्यस्यैवावरुद्धथै । अथ समन्तम् । समन्तेन (v.1. सम na's comm. on ibrd. ऐडेन इडानिधनेन रौरवेण न्यैन) श्रीरसदिति । अथ योधाजयं त्रिणिधनं सवनानां साम्ना बृहतीछन्द आरभन्तं गृह्णन्ति and Caland's क्लप्त्यै । अधौशनमन्त्यं साम । अन्त्येन साम्नान्त्यं स्वर्ग note 1 on PB abid). So, in accordance लोकमनवामहा (MSS लोकमनवाता) इति. with the general practice the brhati part 2 तासु i.c. on therks beginning पुनान. (beginning with पुनानस्सोम धारया) was to स्सोम धारया. Cf. JB II.190(195) quoted in commence with the usual raur&va saman, the previous note. but our text prescribes the arkapuspa ·31 ----- २.१४ जैमिनीय ब्राह्मणम् ३२ saman instead. Hence, the need of say in the Vedic language. ing रौरवं प्रशातमग्निष्टोमसाम नेदन्तरयाम 'Fo that we 15 BC ततो वैतो tor ततो. may not omit (अन्तरयाम) raurava, the well 16 A B C तैस्. known agnistoma-saman'. 17 Cसर्वा. 4 C अथापुष्पम्. Arkapuspa is the name 18 B एवानुनवन्. of a saman, co called because its vākya 19 C हैवध्नुवन्ति. stobha (here puspa = stobha) begins with 20 A B C -क्षरा.. the word अर्क (SV I.565) (see The Vedic 21 A B C पञ्चविशा. Chant Studied in its Textual and Melodic 22 A BC महावृतं. Form by J.M. van der Hoogt, p.8). See 23 As the angir ara rāinan has a Caland's noto 1 on PB XV.3.22, where also finale of twenty five akşarar, it is connected it is enıployed in the mādhyandina-pava with the paicauimsa Prajāpati. The mana-stotra. mahavrata is a prajapatya day. Hence by 5 Cr. JB III.255 अथा पुष्पम् - अन्नं वा this viman प्राजापत्यं महाव्रतं तत् तत्सलक्ष्म क्रियते, अर्कस् , तस्यैतत् पुष्पं यदारण्यम्, तद्धयरण्ये जायते 24 Cनोधस. Naudha. a is the Faman, आरण्यस्यैवान्नाद्यस्यावरुद्धये. Granm VI.1.37 composed on SV I.236 6 B धरण्ये. (Caland's note 2 on PB VII.10.2). 7 Cf. JB II.169(174) अन्नावस्यवावरुद्धये 25 Brahma-ama, 7.C., the third तस्मिन्नेतानि सामान्यवकल्पनत्यर्कार्कपुष्पे देर्घश्रवसमिति prstha-stotra. and PB XV.3.22, 23 अर्थपुष्पं भवति । अन्नं वै देवा 26 A haplologically omits प्रशातं अर्क इति वदन्ति रसमस्य पुष्पमिति । सरसमेवानाधमव. ब्रह्मसाम. रुन्देऽव पुष्पेण तुष्टुवान:. Also ef. JB III.255 quo 27 C अन्तनयामेत्य्. न इद् अन्तरयाम इति ted in note5. so that we may not omit it'. 8 Abhisava is the name of a Faman 28 C प्रश्नि. Proni is the name of Gram XIV.2.5, composed on SV 11.512 saman. It is the same as भरद्वाजस्य पृश्नि (JB (see Caland's note 1 on PB XV.3.27, where III.75 वा पृश्नि। वाचमेतनाहा समिच्छन्ति । तामेवैतत् also this sanani, employed in the madhy- संविदन्ति । तद्ववाचक्षते भरद्वाजस्य पृश्नीति). andina-pa vaināna-stotra). 29 Of. JB III.75 अथो ह स्मतेनैव (a.e. by 9 A BC तृप्या. the Bharadvijay prini) साम्ना भरद्वाजः पृश्य- 10 C तर्पयन्त् . नाथमवरुद्धे। तद्वन्न घस्यावरुद्धिस्साम (Ho all MSS)। 11 B एनेन. अवान्नाथं रुन्द्धेऽन्नाद श्रेष्ठ सानां भवति य एवं वेद 12 A BC -निधनम् . The compound and PB XII.10.25 अन्नं देवाः पृश्नीति वदन्त्यना. पञ्चविशत्यक्षरनिधन is not found in MW, VPK and Index Védiquc. 30 अथे. 13 Like text PB XII.9.18 31 A B C रौहिणक्रम् . Rauhinaka is enjoins the employment of the angira-a the name of a gaman. This saman is not saman after the übhīšava saman. But the used in any other Brāhmaṇa. angirasa sannan is different in the two 32 B एकशाफानां, C एकशपानां. एकशफ texts. In PB it is चतुर्णिधन while in JB it is 'whole-hoofed, solidungulate.' पञ्चविंशत्यक्षरणिधन, 33 A B आरोहत्, C अरोहत्. For the 14 The passive अतप्यन्त is used in an ace. with / रुहू ef. SBM II.1.2.7 मनुष्याणां कामं active gense. It is of common occurrence | रोहेभ. ... ते मनुष्याणां काममरोहन् । यं मनुष्येषु काम- घस्यावरुद्धथै. our ·जमिनीय-प्राह्मणम् २.१४ मरोहन तं पशुषु कामं रोहति but the parallel एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । ततो वै स समन्तः Kāņva passage I.1.2.4 has the loc. Agsamt प्रजया पशुभिरभवत् । तदेव समन्तस्य समन्तत्वम् । कामे रोहाम.... मनुष्याणां कामे रूम्हाः ... मनुष्याणां | समन्त ए.र प्रजया पशुभिभवति य एवं वेद. कामेऽरोहन् ... पशूनां कामे रोहति (Caland, SBK, 45 The compound प्रजापशु is not Introd. III $26b, p. 67). found in MW, VPK and Index Vedique. 34 Cf. JBII.61. It occurs in JB & II.92(95) मिथुनात् प्रजा. 35 C एकशपा:. पशवः (no v.1.) प्रजायन्ते and II.143(145), 36 C किटकिटाकार. किटकिटाकार in a new 173 (178), बहुः प्रजापशुभि (o in A B, but word. It refert to the stobha Parine of the प्रजया पशुभि: in C) प्रजायेय. Note प्रजापशुकाम rauhiņaka sanan. It is cited by Caland, in A1 1.1.1. Ovor en uit het JB p.21 and compared 46 C असमेति. असाम i 1 pl. iinp. ot with किकिटाकार, V अस्. The •entence signifies 'may we be 37 तत्र. surrounded on all tides ('समन्ताः परितो 38 मास: is gen. sg. of मासू, safeyar:' Sayana', comm. on PB XIX.12.7) 39 Cआशयन्त्. by progeny and cattle.' For the connection of अशीति with 47 JB III.15 is verbally identical: V अश cf. JB II.15 द्वे ह वा अशीत्यावहश्चैव गत्रिश्च । अथ यौधाजयं त्रिणिधनं सवनानां क्लप्त्यै । अथोशनमन्त्य ताभ्यामेनमाशयन्ति । आशयन्त्येवैनमेताभ्याम् ,JB II.24 साम । अन्त्येन (v.1. अन्तेन) साम्नान्त्यं स्वर्ग लोकमभ. अशीतिभिर्व देवा इमान् लोकानिमानध्वन आश्नुवत । तद वामहा इति. शीतीनामशीतित्वम् . SBM VIII.5.2.17 and IX. 48 C यौयाजयं. Yaudhājaya is the 1.1.21 (both with Eggeling's nole) connect saman, Grām XIV.1.36 compored on the word uifa with the V3471. SV 1.511 (wee Caland's; note 1 on PB 40 Cr. JB III.256 अथ दैर्घश्रवसम्-अन्नं वै VII.5.12 and p.650). At PB VII.6.12 दैर्घश्रवसम् -अन्नाथस्यैवावरुद्धय and PB XV.3.25 and XI.3.10 it is chanted during the सर्वाभ्यो दिग्भ्योऽनाथमवरुद्ध दैर्घश्रवसेन तुष्टुवानः. madhyandina-pavamāna-stotra, As in our 41 Cघश्रमस. On dairghakrava's text. faman Hee Caland's note 1 on PBXV. 49 A B C त्रीणिधन. According to 3.24, where also it is employed during employed during Caland (note 2 on PB VII.3.17) tho the madhyandina-pavamana-stotra. yaudhājaya sāınan 'has no finale in the 42 Coniits अन्नं वै दैर्घश्रवसम्. proper renre, viz. no finale which is 43 Samanta is the name of a saman, added to the words of the verse (such as Gram II.1.30 composed on SV I.61 (ree na, as, his, etc.) but three Parts of Caland'y note 1 on PB XV.4.6 and XIX. the verse itself are taken as nidhana 12.6). (sa23483; da23451; rya345yaha etc.)". 44 Cf. PB XV.4.6,8 समन्तं भवति । Caland-Henry, L'Agniptoma, $178b, p.281 आग्नेयी पृथिव्याग्नेयो ब्राह्मणः । ऐन्द्री पोरेन्द्रो राजन्यः । correctly read the last nidhana ! अन्तरिक्षण द्यावापृथिवी समन्ते । अन्तरिक्षणवैनं समन्तं Hilfe and PB XIX.12.7 (according to the nyá234yåh). Kashi Sanskrit Series ed., but XIX.12.6 50 The yaudhajaya kāman is for according to Caland's translation) समन्तं the kịpti of the THREE gavanas (prātah., भवति । समन्तामेवास्मै विशं करोति and JB III.186_madhyandina- and trtiya) because it has प्रजापतिर्वा अकामयत समन्तः प्रजया पशुभि स्यामिति । स THREE finales. Cf. the elaborato expla- 3 5 5 ·२.१४ जैमिनीय-ब्राह्मणम् ३४ nation of JB I.124 अथ योधाजय त्रिणिधन Caland's note 1 on PB VII.3.23). सवनानां क्लप्त्यै...देवानां वा असुरा यशवेशसं अचिकी 52 Cf. JB I.224 अन्त्याभ्यामेवैतत् साम- पन् । यावत्येतदक्षिणानां काले न स्तुवन्ति न शंसन्ति, भ्यामन्त्यं स्वर्ग लोकमश्नुते य एवं वेद and JB III. तहेवा: प्रत्यबुध्यन्त । त एतत् सामापश्यन् । तेनास्तुवत । 248 अथोऽन्त्येन साम्नान्त्यं स्वर्ग लोकमश्नवामहै. In ते प्रातःसवनमेव प्रथमेन निधनेन पर्यगृहन् , माध्यदिन Sayana's comm. on PB VII.3.23 it is द्वितीयेन, तृतीयसवनं तृतीयेन. stated that ausana, which is devoid of a 51 C अन्त्र्यं. The ausana is the last finale (अनिधन), is at the end of the saman of the mādhyandina-pavamāna inādhyandina-pavaināna-stotra to provent stotra (cf. PB VIII.5.16; see also Dr. B. the sacrificer from falling across the Ghosh, Collection of the Fragments of world of heaven (स्वर्गस्य लोकस्यानतिपादाय). Lost Brahmanas, p.11, note 19, and २.१५ तद् आहुस् तवश्शान्यम्' एवैतस्याह्नः पृष्ठं कार्यम् इति । तस्येषा कल्याण्य एवं प्रशंसा, न त्व एवास्मिन् द्वौ संपादयतः । वामदेव्यम् एवेत्य् आहुः । वामदेव्यं हि' (१)। तद् ध धै प्रत्यक्ष वामदेव्यं यद् राजनम् । तस्य प्राणेन प्रस्तौति । ऋचा वै वामदेव्यस्य प्रस्तौति । प्राणेनेतस्य हि हिं हि प्राणो ऽसद् इति वै हिकुर्वन्ति । यथा ह वै वयस आशय एवं राजनस्य वामदव्यम् । प्रजापतिर् वै पितादित्यः पुत्रः । प्रजापतिर् वामदेव्यम् आदित्यो राजनम् । तस्माद् एप' १ १२एतयोर् आभावत्तरं तपति । एतद् ध्य् अस्मात् तेजो'२ निर्मिन्नम् । तद् वा अशीतिभिस्१३ संपन्नम् । एकैकस्यां स्तोत्रियायां द्वे द्वे अशीत्यौ' ४ संपते । ताः पञ्चाशद्१५ अशीतयन संपद्यन्ते । द्वे ह वा अशीत्या अह चैव रात्रि च । ताभ्याम् एनम् आशयन्ति' ७ । आशयन्त्य् एवैनम् एताभ्याम् । तस्य यन्' निधन पृष्ठाम्य् एव तानि' ९॥ १५ ॥ INTRODUCTORY JB II.406(411) has the sanje subject matter as the present fection. It is quoted in extenso तदाहुस्तवश्शाव्यमेवैतस्याः पृष्ठं कार्यमिति । देवा वै यदने व्रतं समभरंस्तत् तवश्शाव्यमभवत् । तदेतस्याहस् तवशाव्यं पृष्ठं भवति व्रतमेवैतत् प्रत्यक्ष मुपयन्ति । तदु वा आहुर्दु- मचाना वै तवश्शाव्यस्य स्तोभाः पदवृत्ती: (v.l पदवृत्तिः) प्रस्तावाः (v. 1. प्रस्तावः) प्रतिहारा देवता निधनानि । घामदेव्यमेवैतस्याह: पृष्ठ (v.1. पृष्ठय) कार्य. मिति । आत्मा वै व्रतस्य वामदेव्यम् । स यथागत्य गृहान् न विन्देत् तादृक् तबदेतस्याहोऽन्यद् वामदेव्यात् पृष्ठं कुयुः। तदाहु वारं न पृष्ठतायै । तत्स्थानं राजनमेवैतस्याः पृष्ठं कार्यमिति । राजनेन वै प्रजापतिः प्रजाना राज्यमैश्वर्यमा- धिपत्यमगच्छत् । तधन प्रजापतिः प्रजानां राज्यमैश्यमा- धिपत्यम् [अगच्छत् तेन प्रजानां राज्यमैश्वर्यमाधिपत्यं गच्छामेति । परोक्षमिव ह खलु वा एतद्वामदेव्यं यद्राजनम् । राजनं पृष्ठं भवति, वामदेव्यं मैत्रावरुणसाम, पञ्चनिधन वामदेव्यं ब्रह्मसाम | अभिपूर्वमेवैतद्वामदेव्येन मध्यत आत्मानं सदधतो यन्ति. 1 Tavasavya is the name of a såman. This word is not found in MW, VPK and Index Védique. It is the same तवश्यावीय (q.v. in the index to Die altindischen Todten- und Bestattung gebräuche by W. Caland and Index Védique) which is a variant of तववीय (so called because it begins with RV X.140.1 अग्ने तव as ·३५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् - भवो......, SVB II.1.8). The word तवश्शाव्य V.2.9), is substituted for the vamadevya. occurs four times in JB II.406(411) quoted Rajana. suman is Ar. ga. IV.2.19,com. above. posed on SV I.318 (see Caland's note 1 2 "They cay that the tavassávya on PB V.2.6). (saman) should be made the prstha-. 7 राजनस्य. (stotra) of this (mahāvrata) day'. 8 Cहु हु हु. 3 AC रिंम, C .स्मि. 9 A B C पितादित्वाः. JB II.269(274) 4 वामदेव्यमेवेत्याहुः = वामदेव्यमेवैतस्याः पृष्ठं प्रजापति पितादित्यः पुत्रः. कार्यमित्याधुः. Like our text, PB V.1.1 10 A BC राजानम्, prescribes the vamadevya paman for 11 एत. the atman part of the first prstha 121 एतयोरामावत्तरन्तपत्येयस्मात्तेजो, B stotra (see Caland's note on PB ibnd. and एतयोराभावत्तरन्तपत्येतद्धयस्मात्तेजो, C एषतयोरभावत. cf. PB V.2.1). JB II.406(411) clearly रन्तपत्तेतद्धयस्मातेजो. आभावत्तरं 'more brightly' brings out the abore : वामदेव्यमेव तस्याः पृष्ठ Is new to MW, VPK and Index Vedique. कार्यमिति । आत्मा वै व्रतस्य (i.e. महाव्रतस्तोत्रस्य) वाम- 13 C अशीतिसू. देव्यम्. 14 For the meaning of अशीति see 5A B ही, C हि हि. The text is not Eggeling's note 1 on SBM VIII. 6.2.3, clear. Lacuna ? p.112. 6 Here the rajana saman is pres 15 पञ्चशद्. cribed as an alternative to the vamadevya 16 C अशीत्या. saman for the atinan part of the first 17 For the connection of अशीति with prsthas-stotra. Cf. JB II.406(411) तत्स्थानं V 3477 see note 39 on JB II.14. राजनमेवैतस्याह्नः पृष्ठं कार्यमिति...... So also PB 18 Comits यन्. V.2.6 (see Caland's note 1 on PB V.2.1). 19 C makes aifa a part of the next Why this vrkalpa ? Regarding this PB V. section. 2.4-5 says that the vamadevya paman is The finale of the rājana saman (ITET unfit because it is devoid of finale, and राजनस्य) is the prsthas. See note 1 on without support is the ranian that is JB II.16 and ef. PB V.2.9 with Caland's devoid of finale. Hence the rajana saman, translation, which is provided with a finale (PB . % 3D २.१६ ७ वाग् इति रथन्तरम् । इळति वैरूपम् । तच् छक्वर्यस् तद् रेवतयः । स्वर् इति वैराजम् । वृहद् इति बृहत् ।भा' इत्य् असो वा आदित्यः । भा इत्य् एतद् एवास्य निधनम् । एतस्य सलोमताम् अश्नुते य एवं वेद । तद् एतत् सर्वाणि "पृष्ठान्य् अभिवदत्य् एतेन सामनिधनेन ।त उवै पञ्च पञ्चविंशास् सामनिधनानां संस्तुतानां संपद्यन्ते । तान् उ एतान् निधनैर् एव होतानुशंसति । प्रतिपद्यम् अथ शीर्णा । आत्मा वा अप्रे ऽथ शिर इति। तद् उ ह तद् यथा कर्त' पतेत् १४ तारक'५ तद् यत् पञ्चविंशाद् आत्मनस् । त्रिवृष तद् आहुर आत्मनाने ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् ३६ २४ छिरो ऽभि प्रत्यवरोहयुः १८ । शीष्णव प्रतिपद्यम् । सर्वा ह वा एतद् देवता २"स्तोत्रं प्रत्युपतिष्ठन्ति२१-मया प्रतिपत्स्यते मया मयेति । स यदि शीर्णा प्रतिपधेत येव शिरःप्रतिपदेवता२२ भवति ताम् एव तेनोति । यदि पक्षण यैव पक्षीप्रतिपहवता भवति ताम्२५ एव तेनोंति । यदि पुच्छन यैव पुच्छंप्रतिपदेवता२७ भवति ताम् एव तेननोति । यथ् आत्मना येवात्मनःप्रतिपदेवता भवति २९ । अन्त- रिता. इतरा देवता भवन्ति । सर्वा 31 उ ह वे देवता(श) शीर्षन्न्३२ एव-इमे वै 33 घसवः २८ ताम् एव तेनोति 1 The last salernent of the previous Section (तस्य यनिधनं पृष्ठान्येव तानि) is amplified here. The five nidhanass of the rājana saman, viz. वाक्, इडा, सुबो (sic), बृहत् and भा (Caland's note 1 on PB V.2.7) are identified with the pratha-samans (rathantara, bphat, vairūpa, vairāja, sūkvara and raivata) and the sun. alles is identified with rathan. tara, 8 with vairūpa, akvara and raivata, Fäs (Calund in note 1 on PB V.2.7 reads सुवो) with vainija, हत् with brhat and HI (the last nidhana) i4 yonder gun (cf. PW'ar m. die Sonne Trik 1.1.99'). 2 C छत्वर्यस्. 3 रेवतयः occurs in JB only. रेवत्यः is the regular nom. pl. of Taat and it alone occurs in the other Brāhmaṇas: AB II.16 SBM I.2.2.2, SBK II.2.1.2, PB VII.9.20' XIII.7.3, 9.4, 14, 16, 17, 25, 10.5, XVI 5.27, Arseya B I.15.3, II. 6.7. 4 Note that here the order of the pratha-Banans is different from that of JB II.1, so as not to alter the sequence of the nidhanas of the rājana saman. 5 B म, C भ्य. 6 AC सलोताम्. सलोमता in new to MW and PW. At JB I.204 (Auswahl 576) Caland translate: it as 'Kongruenz' and Renou in his Index Védique as 'marohe normale, réussite'. In the other Brahmapas it is ned only in KB XXVIII.2 biA. Ct. सलोमत्व. 7 पृष्टान्नंवेदत्येदेन 8 एतेन सामनिधनेन, १.e., by the nidhana of this rājana fāman. 9 A B C पै (प and a are often confused in the Grantha script). 10 i.e., the five nidhanas of the rājana gaman वाक्, इडा, सुवो, बृहत् and भा. 11 The different parts of the mahāvrata-stotra are compared to the various part of a bird, as the fire alter was built in the shape of a bird (cf. ŚBM IX.1.2.35- 39). Hence the term 'head' (ftca), the two wing' (पक्षी), the trunk' (आत्मन्), the 'tail' (पुच्छ) for the different parts of the mahāvrata-stotra. Cf. Sāyana's comm, at the beginning of PB V.5. 12 A B शीर्षा. 13 C कत्तं. On कर्न gee note 7 on JB II.11. 14 For the use of acc. with /पत् (Renou, Gram. Skt. 223 b, p.310) cf. ŚBM XIV.7.1.20 (BAUp IV.3.20) गर्तमिव पतति, JIB I.189 यथा कर्त पतेत् तादृक् तत्, TA VI.9.19 (Mys. ed. II, p.107-108) कर्त पतिष्यामि, but the loc. with पत् in KB XXVI.4 गर्ने वा . पतति. 15 C तादृत्. 16 See Eggeling's note on SBM X.1. 2.8 स पञ्चविंश आत्मा. 17 The 'head' of the mahavrata. stotra is trivrt, i.e., it is chanted in the gāyatra melody on three tristichs (H00 Caland's note 1 on PB V.1.2). Cf. PB V.1.2 त्रिवृच्छिरो भवति, SBM VIII.4.4.4, VIII.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.१७ . . 6.2.6 विवृद्धि शिरः. त्रिवृच्छिरः is acc. sg. govern. 25 B तान्. ed by अभिप्रत्यवरह. 26 C तेनानोति. 18 A B पत्यवरोहेयुः, C प्रत्यवरोहयुः. अभि 27 A BOपुच्छंप्रतिपदेवता. प्रत्यवरुहू is not indexed in VPK although 28 A यैवात्मानःप्रतिपदेवता, BO यैवात्मनः- MW gives its usage in AB in the sense of ! प्रतिपदेवरा. 'to step down upon (acc.)'. 29 C तेनदथेति. 19 A शीष्णेव, शीष्णैव. On शीर्णा see 30 C अन्तरिक्षता. Cl. JB II.17 अन्तरिता Over en uit het JB, p.17. इतरा देवता स्युः. 20 एतत् qualifies स्तोत्रं. 31 BC सर्व. 21 C स्तोत्रा व्युत्युपतिष्टन्ति. 32 C शीर्णन्. 22 A शिरःप्रतिदेवता, C शिरःप्रतिपदेवतं. 33 A takes over इमे वे वसवः to the 23 C भवन्ति. noxt section, while BC and Wh do 24 A पक्षप्रतिदेवता, B C पक्षाप्रतिपदेवता, not. The enumeration of सर्वा देवता: is Wh पक्षौदेवता. continued in the next section. २.१७ ४ प्रतिपद्यमान इमे रुद्रा इम आदित्या इमे विश्व देवाः । अयम् एवायं लोक इदम् अन्तरिक्षम् अयम् असौ लोक इमा दिश' श्रोत्रम् इदं रथन्तरम्' इदं वामदेव्यम् इदं बृहद् इदं यहा- यक्षीयम् । तद् एतच छीर्णा सर्वाभिर् देवताभिस् सर्वैर् एभिर् लोकैन् सर्वैस् सामभिर अनन्तरायं प्रतिपद्यते । स यद् इतो ऽन्येनांगेन प्रतिपधेत यैव तत्प्रतिपदेवता' स्यात् ताम् एव यात्' । अन्तरिता इतरा देवता स्युः११ । १२अथै- तच् छोणा२ प्रतिपद्यमान सर्वाभिर् एव देवताभिर अन्तरायं प्रतिपद्यत । अथो हैतद् देवतानां प्रियं यव छोण प्रतिपद्यते-सर्वा नो नापरासीर ३ इति ॥ १७ ॥ 1 A B दिशश. 11 C तेवता सुः. Cr. JB II.16 अन्तरिता 2 C रथन्तरंतरम् . इतरा देवता भवन्ति. 3 C यशायाज्ञीय. 12 Wh अथ तच्छीष्र्णा. 4 B तदेतत्शीर्णा, C तदेच्छीष्र्णा. 13 Instead of 2 46.349 Titeit the 3 sg. 5A-न:, B -ना,C न. 3791iretta is expected. For the confusion 6 A सामाभिर् . of r and d see Oertel, GG4 1931, p. 239. 7 अनन्तरायं 'without a break'. 240; Studia Indo-Iranica, Ehrengabe für 8 C Wh यदनोन्येनांगेन. Wilhelm Geiger p.136-137; Bloomfield- इतोऽन्येनांगेन by a part different from Edgerton's Vedic Variants II,272a, p. 142, this one, the 'head', i.e., by the right and add the reading of Devarāja on Naigh. or left wing, by the trunk, or by the tail (Bibl. Ind. I, p. 284) इन्द्रः पूर्भिर् आतिरद् instead of the mahāvrata stotra. of इन्द्रः पूर्मिद् आतिरद् of RV III.34.1, अनावीर 9 A B तत्प्रतिदेवता, C तत्प्रतिपदेवता. for अस्रावीद् at JB II.2. 10 एवघ्नुयात् .

·२.१८ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.१८ , - १३ 'रेतो वा एतद् अग्रे प्रविशति यद्’ गायत्रम् । ततोऽन्यान्य अंगानि विक्रि- यन्ते । प्राणो वा एष प्रविशति यद् गायत्रम् । तम् अन्यान्य् अंगान्य उपसंसीदन्ति । समान 'प्राणान् आकाशान् अभिनिर्मन्थति । प्राणों वै गायत्रः । गायत्रं शिर एव । तदायतनो वै प्राणो यच छिरः । तस्मात् त्रिवृतैव'' शीर्णा प्रतिपद्यम् अथ पञ्च- दशेन पक्षेणाथ सप्तदशे १४नाथैकविंशेन'५ पुच्छेनाथ' ६ पञ्चविंशेनात्मना । तद् ऊर्ध्वाः कीर्तिम्' ऊर्धा श्रियम् ऊर्ध्वा स्वर्ग लोक रोहन्ति । अथो हैषां तैर् एव ज्योतिष्टोमस्य 'स्तोमैश् शिवैश् शान्तैर् एतद् अहः१९ परिष्टुतं भवति । अथो हैषाम् एत एव ज्योति- टोमस्य स्तोमाश् शिवाश् शान्ताः परिमाद्भाजन भवन्ति ॥ १८२२ ॥ . 1 It has been translated by Oertel in his Syntax of Cases in the Prose of the Brahmanas $51 Ex.5,p.133: "The seed, viz. the gayatri metre, enters first, from it the other members (of the body) are respectively fashioned ; this breath in. deed, viz. the gayatri metre, enters, the other members (of the body) cluster round it, this (primary) breath churns out (=generates) these (other) breathe (= sense organs) with reference to (?) the ethereal spaces'. 2 रेता. 3 प्रविनति. 4 AC यत्. 5 A B C विक्रीयन्ते. 6 C यत्. 7 0 तमन्न्यान्यागानुपसीदन्ति. 8 A प्रणानाकारान्; B प्रणा, C प्रणानाकाशा- नभिनिर्मन्थन्ति, Wh प्राणा.. f. JB I.17 तस्य वै सम्मविष्यतः प्राणा अग्रे प्रविशन्त्यथ रेतस्सिच्यते । स इमान् प्राणानाकाशान् (so all MSS) अभिनिवर्तते । तस्मादु समानस्यैव रेतसस्सतो यादृश एव भवति तादृशो जायते. This passage is discussed by Windisch in BKSGW, 59, p.115-116 and by Oertel in his Syntax of Cases in the Prose of the Brāhmanas, 551 Ex. 5. Windisch proposes to emend 3TTATRICT in the clause स इमान् प्राणानाकाशानभिनिवर्तते which is not favoured by Oertel 'against the concurrent testimony of the MSS'. He thinks that "if the MSS-reading is retained आकाशान् must be taken in apposition to treat and the passage would mean : 'He (viz. he who is about to come into existence) turns towards these breaths (which, in the macrocosm, are identical with) the ethereal spaces'; that is to say : when a human being is about to come into existence (तस्य संभविष्यत:) the प्राणाः of the future being enter the mother's womb first (TTTT अग्रे प्रविशन्ति) and before the seed is emitted into it (अथ रेतस्सिच्यते); it is toward these प्राणा:, which in the macrocosin correspond to the ethereal spaces (आकाशाः) that the future being turns (स [संभविष्यन् ] इमान् प्राणा- arsforzirafafaqata), and thus it comes to pass that the character and nature of the future being do not depend on the seed,- for the seed is uniform in character for all beings,-but on the character and nature of the qui: which have entered the mother's womb before the seed is cast and with which the सम्भविष्यन्त has united (तस्मादु समानस्यैव रेतसस्सतो यादृश एवं भवति तादृशो जायते)". Also ef. KausUp II.14 and ChandUp IV.10.5 for the connection of प्राण with आकाश. .

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२० 9 So in all MSS. 10 Cए for एव. Cf. JB I.321 तेषां यदेव गायत्र शिर आसीत् तत् समभवत् . 11 तस्मा. 12 ABC तृवृतन. 18 CG. PB V.1.2 त्रिवृच्छिरो भवति. 14 The 'wing-' of the mahāvrata. stotra are 15- and 17-verced (PB V.1.10 पञ्चदशसप्तदशौ पक्षा भवतः). 15 B-थैकविकविंशेन. 16 Cपुछनाधि. The 'tail' of the mahāvrata-stotra is 21.versed (PB V.1.16 एकविंशं पुच्छ भवति). 17 The átman is 25-versed (SBM transl., part IV, p. 283). 18 C कीर्तीम् . 19 C स्तोमैशिवैश्शान्तैनेतदहः. 20 परिमत्भाजा. The compound परि- ARCHITAT is not found in MW, VPK and Index Védique. Parimad is the name of 16 samans belonging to the mahāvrata. stotru' according to MW, but they are 13 according to Eggeling, SBM transl., part IV, p. 283. 21 B भवति. 22 Comits '18'. २.१९ 'तद् एतत् सर्वपृष्ठं सर्वस्तोमम् अहः । तद् यद् एतेन सामनिधनेन सर्वाणि' पृष्ठान्य अभिवदति तेन' सर्वपृष्ठम् । अथ यद् एते ज्योतिष्टोमस्य स्तोमाश् शिवाश शान्ताः परिमाद्भाजनं भवन्ति' तेन सर्वस्तोमम् । *संपदा हेव त्रिणवत्रयस्त्रिशौर 'स्तोमा अभिसंपद्यते । सर्वपृष्ठेन'' हास्य सर्वस्तोमेनतेनाहा'१ स्तुतं भवति य एवं वेद । तेन १२हैतेनैके ऽपि तृतीयं कृत्वा स्तुवत एक वावेदं सामेति वदन्तः । तेषां ह तेषाम् १ अमुष्मिल लोके' 3 नव शिरश् चान्यानि चांगानि विज्ञायन्ते १४ ॥ १९ ॥ 1 Chaplologically omits तदेतत् सर्व- पृष्ठं...परिमाभाजनं भवन्ति. 2 सर्वपृष्ठ provided with all the (six) prethas'. See Eggeling, SBM transl., part III, introd. p. xxi. 3 सर्वस्तोम provided with all the (six) stomas', which are the trivrt (9-verred), pañoadaśa, Eaptadasa, ekavimga, Haptaviņģa and the trayastrimsa (Caland's note 2 on PB XX.2.1). 4B सर्वा. 5 Bomits तेन. 6 तथदेतेन सामनिधनेन सर्वाणि पृष्ठान्यभिवदति refers to तदेतत् सर्वाणि पृष्ठान्यभिवदत्येतेन साम- निधनेन in JB II.16 where the identification of the nidhanas of the rajana saman with the prstha ramans is given. 7 A B C संपादा हेव. 8 B त्रिणवत्त्रयस्त्रिशा. 9 A B स्तोमाभविसम्पयेते. 10 सर्वपृष्टेन. 11 A निहा, C -नहा. 12 C हैतेनैकेवि. 13 AC अमुष्मिन् लोके, B अमुग्मिन् लोके. 14 B विज्ञायते, C विशयन्ते. . . २.२० पिण्डाः' पिण्डा इव हि भवन्त्य् अफ्रताः । यथाङ्गम् एव स्तोतव्यम् । ते हैवा.

·२.२० जैमिनीय-ब्राह्मणम् मुष्मिल लोके साङ्गास् सतनवो ऽमृताम् संभवन्ति । अथ हेके सकृद् एव शीर्णे हिंकुन्ति -पराङ् एतद् यच् छिर इति वदन्तः। त्रिस् त्रिर् इतरेभ्यो ऽसभ्यः । ते त्रयोदश हिंकारास संपद्यन्त । एवं त्रयोदशस्य मास' उपाप्तिर् इति । तद् उ ह शश्वन् न तथा' । त्रिर् एव शीणे हिंकुर्वन्तम् १२ त्रिम त्रिर इतरेभ्यो ऽङ्गेभ्यः। ते पञ्चदश हिंकारास संपधन्त । पञ्चदशो'३ वा इन्द्रः । ऐन्द्रं महा- व्रतं ४ तत् तत्सलक्ष्म क्रियते ॥२०॥ . 1 B पिण्ड:. (आत्मा), the two 'wing' (पक्षी) and the 2 So all MSS. अक्रताः for अक्रतवः like : 'tail' (पुच्छ). RV पूतकता side by side with पूतक्रतुः? 8 A B C तो. 3 स्तोतव्य, 9 मास: is the gen. sg. of मासू. 4 A B .ष्मिन् , C हेवामुष्मिन् . 10 'That is not always ro', 1.l., 5 Cf. JB II.321 सर्व एव साझास्सतनवो thoy do not always utter the sound ऽमृतास्संभवामेति.........ते सर्व एव साङ्गास्सतनवो- hin once for the 'head'. ऽमृतास्समभवन् । सर्वे हैव साझस्सतनुरमृतस्संभवति य 11 A B C तिर् . एवं वेद. 12 A C हिंकुस् . Note the use of 6 0 991. For 971* nent. Eee Wac. the participial form हिं कुर्वन्त: for the finite. kernagel III p.231. The common form 13 पञ्चादशो. is पराक. 14 Cमहावृतं. 7 The other anga; are: the 'trunk' २.२१ 'तद् आहुर् नौधसम् एवतस्याहो' ब्रह्मसाम कार्यम् इति । तद्ध तत् पक्षम् अनु- वदति । रथन्तरम् एव इयतम् एव कार्यम् इति । तद् उ ह तत् पक्षम् एवानुवदति । बृहद् एव पञ्चनिधनम् एव वामदव्य' कार्यम् इति । आत्मानं' हैव तद् अनुवदति। श्रायन्तीयम् एव कार्यम् इति । न हवै किं चन श्रायन्तीयम् अनुवदति । 'महावष्टम्भम् एव: कार्यम् । तद् दिनिधनं भवति । 'दशो वै पृष्ठानि' । इयम् एव प्राची दिग् रथन्तरम् इयं बृहद् ११ इय वैरूपम् इयं वैराजम् अमूर् महानाम्नीर'२ इमा रेवतयः१३ । दिग्भ्यो' वा एतस्मा अन्नाधं हरान्ति'५ । दिग्भ्यो वा अस्मा ६ अन्नाधं हियत य एवं वद । अथो हैषाम् एतनैव सर्वाणि पृष्ठानि ब्रह्मसामवन्ति भवन्ति १८ । तस्माद् उ हैतत् सामैतस्माद् अहो नान्तरित्यम् तद् उ सतोबृहतीषु २१ २२भवत्य् उत्क्रान्त्या एवानपभ्रंशाय २. २१ । 1 C तदाहुन्नीधसमेवैतस्याहो. Naudhaya is the name of the Haman, Gram VI.1.37 composed on SV I.236 (Caland's note 2 on PB VII.10.2). 2 C ब्रह्मसा. Brahma-raman is the third pratha-stotra (Caland's note 2 on PB XII.4.19). Here different samans are prescribed because the day belongs to the second half of the year. It is to be notod that in the first half of the year the ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२१ Cवद. sāman is the same (i.e. the abhīvarta saman) while the rk varies, and in the second half the fk is the same but the samans vary (see Caland's note 1 on PB IV.3.4, and B. Ghosh, Collection of the Fragments of Lost Brahmanas, p.73 note 6). Cf. JB II.14 अथ नधिस प्रज्ञातं ब्रह्मसाम, JB 1.313 नौघसं वा श्यैतं वा ब्रह्मसाम. 3 C inserts महावैष्टभ after अनुवदति. Paksa of the mahā vrata-stotra. 4 Syaita is the săman, Grām VI.1.62 composed on SV I.235 (Caland's note 1 on PB VII.10.2). According to PB VII.10.2 also kyaita is the brahma-rāman. 5 The five nidhanas of the väinadevya are : (i) इह प्रजामिह रयें रराणो, (ii) रायस्पोषाय सुकृताय भूयसे, (iii) अगन्म वाममिदं वृहत् , (iv) इदै वाममिदं बृहत् , (v) चराचराय बृहत इदं वाममिदं बृहत्. Cf. PB V.2.10 अतिछन्दः पञ्चनिधनं वाम. देव्यं ब्रह्मसाम कार्यम्. 6 C आत्मानम. 'Ataman' of the maha. vrata-stotra. 7 C श्रायन्तीम् . Srayantiya is the såman, Gram VIII.2.5 composed on SV I.267 (Caland's note 1 on PB VIII.2.9). It is the brahma-saman in JB 1.352, II. 198(203) श्रायन्तीयं ब्रह्मसाम and PB VIII.2.9 also. 8 A महावैष्टम्भ, C महावष्टभ. Mahāvaistambha is the name of the saman, Gram VII.1.31 composed on SV I.261 (Caland's note 1 on PB XII.4.19). It is to be made the brahima-saman. Cf. PB XII.4.19 महा- वैष्टम्भ ब्रह्मसाम भवति. B तददिनिधनं, C तहिनिधनं. The word fafya is not found in MW and Index Védique though it occurs in PB X.10.1 and X.12.3. The finale of the mahavaistambha is (SV, Calcutta ed., vol.I,p.542) दी२३४शाः, whence the adjective दिनिधन. 10 वृष्टानि. 11 महद्. 12 Here the mahanamnis-akvara saman. See Caland's note 1 on PB XIII. 4.2 and Eggeling, SBM transl., part 5, p. 331, note 2. 13 See note 16 on JB II.1 and of. बहतयः in JB II.138.139(140-141). 14 A B दिग्भ्यो, कहिश्यो. They bring food from the quarters (दिग्भ्यः) as the mahāvaistambha saman is दिनिधन. 15 C हरति. 16 A दिग्भ्योस्मा, B दिग्भ्यो अस्मा, दिग्भ्यो वास्मा. 17 18 Cormits भवन्ति, 19 C अहो. 20 Therefore this (inahīvaistambha) saman should not be omitted (नान्तरित्यम् ) from this day'. अन्तरित्यं is not found in the dictionaries, including VPK. 21 The mahīvaistambha sainan is chanted on stanzas in the satobrhati metro (12+8+12+8 syllables). See PBXII.4. 22 and Sayana's comm. thereon. 22 A B भवत्युक्रान्त्या, C भवत्युकान्त्या. 23 A B C एवानपभृशाय. It is for stepping up and not falling down ('zum Hinaufichreiten, zum Nioht. hinabstürzen' Caland in Auswahl $156), because the satobrhati verses (40 syllables) on which mahavaintainbha the brahma. sāman is chanted liavo more syllables than the brhati verses (36 syllables) on which the brahma-naman is usually chan. ted (cf. Sāyaṇa's coinm. on PB XII.4.22 तत्र हि बृहतीषु ब्रह्मसाम भवति । अस्मिनहनि तु सतोरहती- ध्विति अधिकाक्षरत्वात् ताभ्यामहोभ्यामेतदहरुच्छ्रितं भवति). अनपभ्रश is strangely not registered in MW and Index Védique though it occurs in PB XII.4.3, 10.2,3, XIV.4.1,6.3, 10.2, XVI.3.4, XVII.4.2, XX.7.1, XXI.9.14, XXIV.11.8,XXV.2.5 and JB I.135, II.29.

·२.२२ जैमिनीय-ब्राह्मणम - २.२२ तद् आहुर् इलान्दम्' एवैतस्याहो' अग्निष्टोमसाम कार्यम् इति । तस्यैषा कल्याण्य् एवं प्रशंसा । अतिरिच्यते यद् व्यवच्छिन्धुरामणीयं तद् यद् अद: पक्षम् । इलान्दं तद् आर्भवस्य पवमानस्यानुष्टुभि कार्य, यद् अभ्युदितं 'तन् नेद् अन्तरयामेति। वारवन्तीयम् एव कार्यम् इति 'कार्यम् इति । तस्यैषा १'कल्याण्य् एव' प्रशंसा। निषिद्धम् इव तु यावद् धैव कृत्वो यजते ४ तावद् बुभूषति ६ तावत् कामयते- श्रेयान् स्यां श्रेयान् स्याम् इति । तद् आर्भवस्यैव पवमानस्य गायत्र्यां कार्य८, 'यद् अभ्युदितं १९ २०तन् नेद् अन्तरयामेति२० । २'तद् उ वा आहुर् यद् वावान्या२२ वाड नातिवदति ऽग्निष्टोमसाम २५कार्यम् । यज्ञायझीय वावान्या वाङ् नातिवदति । वाग् वै यहा- यहीयम् २७ । कुतो हि वाग् वाचम् अतिवदिष्यति । तस्माद् एतस्याह्नो यज्ञायझीयम् पवाग्निष्टोमसाम २५ कार्यम् इति । अथैतच् चतुस्त्रिंश-संमितम् अनुष्टुभि कुर्वन्ति। प्रयास्त्रिंशद् वै देवताः २९ । प्रजापतिश चतुस्त्रिंशः । सप्रजापतिका' एवैतेन देवा। ऋध्नुवन्ति । अथ यद् आरम्भणीये 33ऽहम् प्रयस्त्रिंशत्संमितं 3 3 भवति देवता एव तेनर्नुवन्ति । अथैतेन सप्रजापतिका एवैतेन देवता अन्तत ऋद्ध्वाप्त्वो- तिष्ठन्ति३५॥ २२॥ २४ तद् एतस्याहो' ३० . INTRODUCTORY This section gives three agnistomasamang: (i) ilānda, (ii) vāravantiya, and (iii) yajñāyajñiya. PB V.3 gives those in a different order. There the yajñāyajñīya occupies the second place and the väravantiya comes at the end. But yajñāyajñiya is usually placed at the end of an agnistoms (JB 1.310 वानिधनं यज्ञायशीयमन्ततः क्रियते). 1 For the ilända Caland's note 1 on PB V.3.1. 20 अवैतस्याहो, B omits -हो. एतस्याहः 'of this mahāvrata day'. Ilanda is the agnistoma-saman of the mahävrata in PB V.3 also. 3 A B तुरिच्यते, रिछ्यते. Reading is uncertain. 4 A यव्यवच्छियन्धुरामणीयं, B यद्यवच्छिद्य- नारमणीयं, यव्यवचिन्धरमणीयं. 5 BCइलान्द. 6 A B C त्तद् . 7 B अभ्युदि. Cf. JB II.9 याभ्युदिता प्रति- पत् तो नेदन्तरयामेति. 8 Here all tho MSS read तन्नोन्तर- यामेति. Further on (note 20) तन्त्रोदन्तरयामेति of A is replaced by तन्नेदन्तरयामेति in the other two. 9 Vāravantiya is the name of a sānian. According to Caland's note 1 on PB V.3.8 "vāravantiya sãmans are Gräm I.1.30,VIII.2.17,XV.2.12,13. Probably, the first of these is meant, cf. notes on [PB] XVII.5.7 and XVIII.6.16". 10 C कार्यमेवति. -वारवन्तीयमेवैतस्याओऽग्निष्टोमसाम कार्यमिति. Cf. PB V.3.8 वारवन्तीयममिष्टोमसाम कार्यम् , JB I.362 वारवन्तीयममिष्टोमसाम. 11 0 कल्याण्यैव. 12 B याद्. saman see % 3D ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२३ . 13 Mark the separation of यावत् and RT:. It is also separated in JB III.286 तदुवा आहुर्यावदै कृत्वो यजते तावद् भूषति तावत् काम- यते श्रेयान् स्यां श्रेयान् स्यामिति. 14 A B C यजतो. 15 A B C तावत् . तावत्तावत्कृत्व: correlative of यावत्कृत्व:. 16 B बभूषति. 17 B श्रेया. 18 B कार्य. 19 AC यदधदित, B यदियुदितं. See note 7. 20 A तन्नोद-तरयामेति. 21 JB II.142(144) is identical verbatim: तदु वा आहुर्यद्वावान्या वाड् नातिवदति तदेतस्याको मिष्टोमसाम कार्यम् । यशायशीयं वावान्या वार नातिवदति । वाग्वै यशायशीयम् । कुतो हि वाग्वाचमति. वदिष्यति । तस्मादेतस्याह्नो यशायशीयमेवाग्निष्टोमसाम कार्यमिति. Cf. PB V.3.6-7 यशायशीयमग्निष्टोमसाम कार्यम् । यद् वा अन्या वार नातिवदेत् तदग्निष्टोमसाम कार्यम् । न वै वाग्वाचमतिवदति । वाग्यज्ञायशीयम् । वाच्ये- वान्ततः प्रतितिष्ठन्ति. 22 A BC वावा अन्या. 23 B नोतिवदति. 24 A B C -हो. 25 Comits कार्यम्....साम. 26 Bवावन्या. 27 Yajñāyajñiya is the voice (219) because its nidhana is वाक् (JB I.286 वागिति यशायशीयस्य निधनम् , Sayana's comm. on PB V.3.7 यशायज्ञीयं च वारनिधनत्वादागेव). 28 B-भी. 29 The thirty-three gods are enumerated in JB II.77. 30 Cचतुस्त्रिश. 31 Cसंप्रजापतिका. 32 AC देव, B देवी. 33 A1 हा, हात्रयस्त्रिंशसम्मितं. 34 c तेन स्तुवन्ति, 35 A Bऋध्वाप्तोस्तिष्ठन्ति, ऋध्वाप्तोस्तिाति. The use of the toh infinitive (आप्तोः) in an absolutive sense does not appear to be possible. Cf. Falcalfagft in JB III.233. २.२३ तद् आहुः कां देवतां दीक्षमाणा अनुनिषीदन्ति' काम् अनूत्तिष्ठन्तीति । स याद्। ३ अग्निं देवतानां दीक्षमाणा अनुनिषीदन्त्य् आदित्यम् अनूत्तिष्ठन्तीति । तस्माद् दीक्षितान् सत आहुर् आसत इति, यद्य् अपि ते शयीरन्न् अथोत्तिष्ठेयुः५। अग्निर् हि देवा- नाम् आसीनानां श्रेष्ठः । अग्निदेवत्या हि तर्हि भवन्ति । तस्माद् उत्थितान् सत' आहुर् 'उदस्थुर इति यद्य् अपि त आसीरन्न् अथो शयीरन् । आदित्यो हि देवानाम् उत्थिताना श्रेष्ठः । आदित्यदेवत्या'१ हि१२ तर्हि भवन्ति । तद् आहुः भूत्वोत्तिष्ठन्तीति १४ । स ब्रूयान् मनुष्या भूता दीक्षन्ते देवा भूत्वो- त्तिष्ठन्तीति। 'एतद् ऋग्रेतसं१५ यजूरतसं १६ ब्रह्मणि योनौ ७ रेतो दधतो यन्ति । अना एव तद् आहुतीभिर् अभिजुह्वतो'८ यन्ति । तस्माद् दीक्षोपसत्सु' यन्ति । तस्माद् दीक्षोपसत्सु१९ वीय ग्लायन्ति। तरुणम् इव तर्हि रेतो भवति । तस्माद् उ स्त्री२१ दुहदिनी२२ २३वीव ग्लायति' तरुणम् इव हि तर्हि रेतो भवति । तान् स्तुतिशस्त्रैम्२४ त्रिर्२५ वर्धयन्तो ऽभिशृण्वन्तो' यन्ति । तस्माद् गर्भा अननतर संभवन्ति ॥२३॥ के १३ 1 अनु+नि+ सन् is not found in | MW. अनुनिषद् is attested as a noun in ·२.२३ जैमिनीय-ब्राह्मणम् the Vadbala (Acta Orientalia II p.157). 2 Aआनु.. 3 A BO यद्. 4 A BCशयिरन. 5 So in all the MSS. Is it to be corrected to अथो तिष्ठेयुः (cf. अथो infra), or to the still better reading 374 sfigy:? In the latter case it would be an instance of double sandhi. 6 C देवतानाम् . 7 The word अनिदेवत्य is not found in MW and Index Védique though it occurs in SB V.7 and AV-Parisista (Bolling- Negelein ed.) I.4.1. Cf. अग्निदेवत in SBM XIV.6.9.25. 8 A आसत. For सतः compare supra दीक्षितान् सत: (no v.1.). 9 A कदस्युरिति, C ऊदस्थुरीति. 10 BC देवनाम् . 11 आदित्यदेवत्य is not found in MW and Index Védique though it occurs in PBXV.5.9. Cr. आदित्यदेवत in SBM XIV. 6.9.21. 12 A B ह. Cf. supra अग्निदेवत्या हि सहि भवन्ति. 13 A B को. 14 A BO भूत्वोतिष्ठन्तीति. 15 A एतदग्रेतसं, B एतदुप्रेतसं, C एतद्ग्रेतसं. 16 AC यहरेतसं. ऋग्रेतस् and यजूरेतस् are not found in MW, VPK and Index Védique. 17 C योनी. 18 C अभिजुन्वतो. 19 B दीक्षितोपसरसु, C दीक्षोप्सत्सु. 20 B लायन्ति, C श्यायन्ति. वीव (वि+ श्व) ग्लायन्ति. वि goes with ग्लायन्ति. 21 Cखि. 22 AC दुहृदिनी. There are two forms दुहृदिनी and दुइदिनी. With दुहृदिनी cf. दौहदिनी in Susruta I.322.12 (which is derived from दौहद =दोहद). With दुईदिनी cf. दौईदिनी in Bhavapraki.se (from दौईद =दोहद). See Lüders, Nachrichten Göttingen 1898 p. 3 on the etymology of दोहद. Our passage is the sole attestation of दुईदिनी or geficit in the Vedic language. Susruta seems to favour the reading gafarft a woman having two hearts'. 23 Cवीप श्यायन्ति. See note 20. 24 स्तुतिशत, according to MW, is a wrong reading for gaat 'stotra and Bestra' (in ritual स्तुत-स्तोत्र). Note the pl. 25 C onits for 26 C भिण्वन्तो. 27 A B C तस्मात् . . २.२४ ९ 'त ऋङ्मया यजुर्मयाम्२ साममया ब्रह्ममया हिरण्मया अमृताम् संभवन्ति' ऋड्मयो ह वै यजुर्मयस् साममयो ब्रह्ममयो हिरण्मयो ऽमृतम् संभवति, ऋमयान्य अस्यास्थान५ भवन्ति य एवं वेद । तान् उदाता पुरस्तात् संवत्सरस्य जनयित्वा होत्रे प्रयच्छति । तान् होता सूक्तैन सूते । तत् सूक्तानां सूकत्वम् । 'ताम् छौः प्रशास्ति'. । तच् छलाणां शस्त्रत्वम् । तान् उक्थैर् उत्थापयति २ उक्थानां उक्थत्वम् । तेभ्य एतद् देव्यं मध्व् अशीतीर्१४ अनाथं प्रयच्छति । मधु हास्यास्मिश च लोके ऽमुष्मिन चानं५ भवति य एवं वेद । अक्षरेणाक्षरेणो हास्मै विधान सर्वान् कामान् दुहे' । तस्मात् संवत्सर एव शस्य संवत्सरे प्रोच्यम् । तस्माद् ब्राह्मणो हतो न स्तायाद्भवति १९ । तस्माद् रेतम् सिक्तं न स्तायाद्भवति । तस्माद् १ । १३तद् १3 ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२४ उहवं विद्वान् न स्तायाद्भवति । अशीतिभिर् वै देवा इमान् लोकान् इमान् अध्धन भाएनुवत'। रतद् अशीतीनाम् २२ अशीतित्वम् । तिसृभिर एवेमं लोकम् आनुवत', तिसृभिर२४ अन्तरिक्ष, तिसृभिर२५ अमुं, चतसृभिर् अमुं, चतसृभिर् एव दिश आनुवत, चतसृभिर् भवान्तरदेशान, २एकयामूम् ऊर्धा २६, द्वानवाशीतयो२७ ऽभवन् । नव प्राणाः२८ । अश्नुते प्राणान् । सप्राणस्.९ संभवात । सर्वायुर् एति । नाकामो म्रियते ॥२४॥ 1 Cf. JB I.2 सोऽत (v.1. ते सात) आहुति form go which occurs in JB at 1.19, 159, मयो मनोमयः प्राणमयश्चक्षुर्मय श्रोत्रमयो वारमय 236,256, II.3, 114,215, 410, III.157,328, कस्मयो यजुर्मयस्साममयो ब्रह्ममयो हिरण्मयोऽमृतस्स 378 also. भवति । अमृता हैवास्य प्राणा भवन्ति । अमृतशरीरमिदं 18 A BC तस्मात् . कुरुते । सोऽमृतत्वं गच्छति य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं 19 A B C स्तायात्भवति. स्तायाद्भवति जुहोति, JB I.47 सोऽत (no v.1.) आहुतिमयो मनो- is of uncertain meaning and derivation. मयः प्राणमयश्चक्षुर्मय श्रोत्रमयो वाङ्मय ऋङ्मयो यजुर्मय. It is new to MW. Prof. Renou, in his स्साममयो ब्रह्ममयो हिरण्मयोऽमृतस्संभवति, JB III. Index Védique, tentatively translates 389 स मनोमयः प्राणमयश्चक्षुर्मय श्रोत्रमयो वामय FararTI by 'go raidir (?)', following the ऋश्मयो यजुर्मयस्साममयो ब्रह्ममयो हिरण्मयोऽमृतः प्रजा Dutch translation 'verstijven (?)', given पतिस्समभवत् . by Caland in Over en uit het JB, p.24. 2 A B C यजुर्मया. See Prof. Oertel, JBR p.103 (under the 3 BC अमृतस्सम्भवति. Vस्ता), where he compares it with स्तायत् 4 BC सभवंति. in AVIV.16.1 and VII.108.1. Prof. Renou 5 CHAIRTIFYT. Note the use of informs me that our word has nothing the Vedic form अस्थानि (Waskernagel, III to do with fatta in AV, but it is a $1688, p.302 ; Over en uit het JB p.17) phonetic variant of Viet 'to coagulate, which occurs in JB I.252, 345,347 also. become rigid'. The termination -at is not 6 C उत्गाता. easily explicable; the ancient form must 7 AC संवत्सरय्य. have been *स्तायाभू (afterwards स्तायाभू by 8 A B C Wh सूतेति. the infiuence of particles in -d). 9 B ताच्छस्त्र. 20 हेवं. 10 AC प्रतिशास्ति. 21 See note 39 on JB II.14. 11 C उत्थैर् . 22 तदीतीनाम्. 12 Wh उत्थापयन्ति. 23 B आश्नुवतं. 13 C तदुत्थानामुत्थित्वम् . Cf. JB I.179 ते 24 B त्रिसमिर. देवा असुरानन्मभ्यवायन् । तानसुरानेतैरेवोक्थैः प्रत्युद- 25 A B त्रिसभिर्. तिछन्। यदुक्थैः प्रत्युदतिष्ठस्तदुक्थानामुक्थत्वम् and 26 A B एकयामूमूवा, ० एकमामा. TB II.2.8.7 उक्थैरुदस्थापयन् , तदुक्थानाम् (read so 27 All the MSS read ara which instead of उक्थ्यानाम् of the Bibl. Ind. ed.) is to be corrected to 01977 and not उक्थत्वम् . to दिनव. दानव 'eighteen'. दा.aga multi- 14 B अशीतिर् . plicative is new. fa is expected in this 15 (चान्तं. role. 16 Wh अक्षरेणाक्षरेण. The total 18 is arrived at by adding 17 दु. Note the use of the Vedic up the following items:3(तिसभिरेवेमं लोकम् ) ·२.२४ जैमिनीय-ब्राह्मणम् वै +3 (तिभिरन्तरिक्षम्) +3 (तिसृमिरभु [लोकं]) I.5.6, II.7.13, II.21.4, II.30.6, III.8.10, +4(चतसमिरेव दिशः) +4 (चतसृभिरवान्तरदेशान्) | III.14.4, III.34.10, IV.7.9, IV.10.16, +1 (एकयामूमुम्)ि. VIII.11.9,10, VIII.25.2, KB XIII.5, XIII. 28 C. SBM VI.3.1.21, VI.8.2.10, 9,XIV.4, GB II.2.19, II.3.6,7, TS I.6.9.6, PB VI.7.6 नव प्राणाः (cf. PB VI.8.3 and_II.2.3.2,3, II.3.2.1, II.3.11.1,6, II.5.2.4, II. Caland's note 1 on PB VI.2.2); AB 5.7.4,5, III.2.1.2,3,V.1.5.7,V.6.2.2, 7.6.3.1, IV.16, GB I.4.6, KB VII.10, SB III.12, VI.4.6.4, VII.3.3.1, TB I.7.7.5, II.2.8.8, PB IV.5.21, XIV.7.6 नव प्राणा:; SBM VI. II.3.9.1,2, III.10.9.1), III.12.5.13, SBM 4.2.5, VIII.4.3.7 नव वै प्राणाः सप्त शीर्षनवाञ्चो II.1.3.4(= SBK I.1.3.3), II.1.4.9 (=SBK दौ, SBM I.5.2.5, V.4.1.13, XI.2.1.3 नवेमे पुरुषे I.1.4.9), II.2.2.14, II.4.2.6 (=BK I.3.3.6), प्राणाः; KS IX.16,xx.11 (=Kap XXXI.13), IV.2.4.7, VI.7.4.2, VII.4.2.18, VIII.1.4.6, XXVII.9, TS III.5.10.2, V.3.2.3, VI.1.1.8, | IX.1.1.33, IX.1.2.7, IX.5.1.10, X.2.6.6,19, VI.6.2.1, VII.4.11.4, VII.5.8.2, VII.5.15.2,X.4.3.1,2, X.6.1.4-9,11, X.6.5.8, XI.4.3.20, TB I.3.7.4, I.8.5.3, II.2.1.7, III.9.6.3, TA XI.8.3.6, XII.1.1.7,11, XII.2.2.5, XII. V.5.9, JB I.132, II.358, 431, III.176,206 3.4.11, XII.7.3.16, XIV.5.1.11,12, XIV. नव वै पुरुषे प्राणाः; JB III.318 नव पुरुषे प्राणाः. 6.3.2, XIV.9.4.13-17, MS I.4.7, I.5.14, 29 A B C संप्राणस्. I.8.4, I.9.5(bis), II.2.2(bis), II.3.5, III.7.3, 30 A B सर्वमायुर्, C and Wh (without | IV.1.14, IV.2.1,2, IV.6.6, KS VII.6(= Kap v.1.) read सर्वायुरेति. सर्वायुष्टा in $31 justifies V.5), IX.13(bis), X.4, XI.8, XIX.5(=Kap the reading सर्वायु:. But सर्वायुः with Vs is XXX.3), XXI.2 (= Kap XXXI.17), XXII. not found in the other Brāhmaṇas. 10(DKap XXXV.4), XXVI.9 bis(= Kap Instead they always show सर्वमायुः JB XLI.7 bis), XXVII.4 (=Kap XLII.4), I.100,111,166,232,261 (bis), 300,309 (bis), XXVIII.1 (=Kap XLIV.1), KS XXIX. 328,334,362, II.232(237), III.110,318,330 1 (=Kap XLV.2), XXXII.3 (bis), (ter),350,377, JUB I.3.1, PB II.2.2, II. XXXV.16 (=kap XLVIII.14), XXXVII. 15.3,4, III.6.3,4, VII.1.9,10, VII.5.18, 14. IX.9.4, XX.16.4, XXI.15.6, XXII.2.2, 31 C मृयते. XXII.12.23,XXIII.12.3,4,XXIV.19.2, AB . २.२५ अथैषौदुम्बरी राजासन्दी। तस्यै' बृहद्रथन्तरे' पूर्वी पादौ, वैरूपवैराजे अपरौ', शाक्वररैवते अनूच्यानि, ऋचः प्राचीनम् आताना, यजूंषि तिरश्चीनं, सामान्य' आस्तरणं, घाकोवाक्यम् अतीरोका', 'श्रीर् उपबहणम् । तस्यै प्रजापतिश् च बृहस्पतिश च'. पूर्वी पादाब अधारयेतां, सोमश् च वरुणश् चापरौ। ''तस्याम् एतम् आदित्यम् अभ्य- पिश्चन्त । वसवो राज्याय रुद्रा वैराज्यायादित्या स्वाराज्याय २ विश्वे देवास साम्राज्याय मरुतम् सार्ववश्याय साध्याश् चाप्त्याश् च पारमेष्ठयाय'तन् न हैतावत् कयाचन देवतया जित' ४ यावद् आदित्येन । ये हि सुता देवानाम् १५ आसंम् त एनम् असुवत । तस्मिन् दिशो अपित्वम् ऐच्छन्त' । यथा राजनि "विजितिन्य अपित्वम् इच्छन्त' एवम् । ता' अनधीत्' -२ प्रदानं मे२० प्रयच्छतेति । सेयं प्राची दिक प्रायच्छन्२२ मद् उदयेत्य ·४७ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२५ २७ महश च सत्यं च । माम् २ अभ्य् उदयेत्य् ऊर्धा दिक्२४ प्रायच्छत् २५ क्षत्रं च राष्ट्र च। माम् अभ्य् अपकामोत२६ दक्षिणा दिक् प्रायच्छद् अन्नं च रथं च । माम् अभ्य् अपकामेत्य् उदीची दिक् प्रायच्छद् रूपं च वर्ण च । समया माम् अयेत्य् अन्तरिक्षं प्रायच्छत् २८ प्रकाशं चासंबाधं च । माम् अभ्य् अस्तम् अयेति प्रतीची दिक् 'प्रायच्छद् ऋतं" च रात्रि च । अनु माम् आ तपेति पृथिवी प्रायच्छत् ३४॥ २५ ॥ -- . KG For this section of. PB V.5, IV.5.1.11, IV.6.4.4, IV.6.9.20, VI.7.3.5, Dss x.4.7-8 and AB VIII.12-14. 525 | XII.5.2.8,13, SBK I.3.4.11, I.5.3.10, JUB and 26 have been edited by Prof. Caland I.10.8, I.31.10, III.33.8, TB III.10.9.3. in Auswahl $117. 15 C देवतानाम्. 1 तस्यै is syntactically equivalent 16 C रैछिन्त. to the genetive (तस्याः). 17 A B विजितिन्वः, C विजितिन्वपित्वमिछिन्त. 2 A BO बृहस्थंन्तरे. 18 ताः 80. दिशः acc. pl. 3 A B C पूर्वौ. 19 B अब्रवी. 4 A B C अपरो. 20 C प्रदानमेम. 5 ऋचाः. 21 B प्रायच्छतेति, C प्रयछितेति. 6 Cसमान्य. 22 प्रायछित्. 7 C वातोवाक्यम् (त and h are con 23 A B अभ्युदेत्यूर्वा, C अभ्युदेन्या, fused in the Grantha script). On arent- 24 After it C inserts एनमसुवत तस्मिभि. 9749 see Eggeling, SBM XI.5.6.8, note 3. शोपित्वमैछन्त यथा राजनि विजितिन्वपित्व. 8 A B अतीरोको, C अतीरोका. अतीरोक 25 B प्रायच्छ, C प्रायछित्. अतिकाश (Auswahl $117, note 9). 26 C अभ्युपक्रामेति. 9 Cश्रीरूपबर्हणम्. 27 A B दक्षिण, 10 Cadds - after it. 28 B प्रायच्छ, C प्रायछत्. 11 A तस्यनमेतमादित्य-, C तस्यनमेतदादित्य 29 A चासम्बाधां. मभ्यषिचन्त्य. Cf. JB III.152 तस्मा एतां राजासन्दी 30 उदीची. न्यदधुः । तस्यामेनमभ्यषिञ्चन्त-वसवो राज्याय रुद्रा 31 C प्रायछिद्रतं. वैराज्यायादित्या स्वाराज्याय विश्वे स्वाराज्याय विश्वे देवास्साम्राज्याय 32 So emended by Caland in Aug- मरुतस्सार्ववश्याय साध्याश्चाप्त्याश्च पारमेष्ठयाय, and wahl $117. A BC -रात्रं. JB III.366-367 तस्मै जातायैतां राजासन्दी न्यदधुः । 33 A BC तवेति. तस्यामेनमभ्यषिचन्त-वसवो राज्याय रुद्रा वैराज्याया- The verbal phrase अनु + आ + तप दित्या स्वाराज्याय विश्वे देवास्साम्राज्याय मरुतस्सावश्याय is new to MW and PW. Renou trang. साध्याश्चाप्त्याश्च पारमेष्ठयाय. lates it as 'répandre de la chaleur sur' in 12 AC स्वराज्याय. his Index Védique. 13 B पारमेष्टयाय. Oertel has translated अनु मामातपेति... 14 Note the use of the instru. प्रायच्छत् (JB II.25-26): "The earth bes. mentalis agentis with the participial towed on him (=aditya) rest and form of v for as in KB XXIII.4, instead unyoking (saying): 'Heat me all along', of the genetivus Agentis which is com then the waters considered themselves moner: JB I.182 (Auswahl 567, p.73), better, they bestowed on him journeying II.216 (bis), SBM I.6.3.26 (सर्व म आप्तमसत्सर्व and going-forth (saying): 'We will heat जितं), I.7.2.5 (तस्य सर्वमाप्तं सर्व जितं), II.5.4.10, (viz. with the reflected rays of the sun) ·२.२५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् toward thee (Syntax of Cases in the Prose of the Brahmanas, p.330). 34 This sentence is completed in the next section. २.२६ -क्षेमं च विमोकं च । अथ हाप श्रेयसीर मेनिरे । ताः प्रति त्वा वयम् आतपाम' इति यात्रां च प्रयां च प्रायच्छन् । अद्भिर ह वा एष एतद् एत्य् अपाम् एवायनन । तासाम् एतासाम् "ऊर्धाश् छायाः५, प्रति हैनं तद् आतपन्ति । स एवम् एता विश उपामोति' । अस्य प्राच्य दिश उदेति । अभ्य् उदेतीमाम् ऊा दिशम् । षर इत्थं' मास'२ पति, षड् इत्थ(म्) । समयान्तरिक्षम्' ३ एति । अभ्य् अस्तम् एतीमाम्'४ अपरां दिशम् । अन्व् इमां पृथिवीम् आतपति । तद् यथा पतिर् जाया अनुसञ्चरेद् एवम् एवना एष एतद् अनुसञ्चरति । स पेक्षताहम् एवेदं इति । १°स वशम् १८ एव दिवा आदत्त, क्षत्रं नक्षत्राणाम्°, आत्मानम् , आत्मानम् १ अन्तरिक्षस्य, रूपं वायोर्, आशा२२ मनुष्याणां, वक्षः२३ पशूनाम्, ऊर्जम् अपां, रसम् ओषधीनां, चरथं२४ वनस्पतीनां, शिश्नं२५ षयसाम्, अर्चिषम् अग्नेर्६, हृदयं पृथिव्य, गन्धं हिरण्यस्य, स्तनायित्नुं वाचम्, सङ्गमं पितॄणां भां२८ चन्द्रमसः । तद् यद् एतेषां भूतानाम् आदत्त, तद् आदित्यस्या- दित्यत्वम् । स य एतद् एवं घेदेष एवादित्यो भूत्वैतस्यां राजासन्धाम् आस्ते ॥ २६॥ सर्व संवृणजा १ ६ 3. 1 प्रति+आ+Vतप is a new verbal phrase, which has been translated by Prof. Renou in his Index Védique as 'briller en face'. 2 धावां (ध and य are easily confused in the Grantha script). 3 ABO अभिई.ह is omitted in Augwahl $117. 4 See Auswahl $117, note 12. 5A B ऊच्छायाः, C ऊर्ध्वछाया:. 6 A BC आतपतन्ति. 7 Cउपाप्नाति. 8 In अस्यै प्राच्य note the dative form in place of the ablative. 9 A BOअा. 10 A BC निशम् . 11 See Auswahl $117, note 14. 12 मास: is the acc. pl. of मास्. 18 B समाया.. 14 0 एतिमाम्. 15 A एवं. 16 ACसम्मृणजा, B सममृणजा. 17 Cf. JB III.357 स वशमेव दिव आदत क्षत्रं नक्षत्राणामात्मानमन्तरिक्षस्य रूपं वायोराशा मनुष्याणां चक्षुः (so all MSS) पशूनामूर्जमपां रसमोषधीनां चरथं (all MSS read चरस) वनस्पतीनां शिश्नं वयसामचि- मग्नेहदयं (so all MSS) पृथिव्यै गन्धं हिरण्यस्य स्तनयित्नु वाचस्संगम पितॄणां भां (so all MS9) चन्द्र. मसः । तथदेतेषां भूतानामादत्त तदादित्यस्यादित्यत्वम्, 18 AC पशम् (प and व are easily confused in the Grantha script), B वंशम्. 19 C दिशव. 20 He TOOK AWAY the ksatra of the naksatras and that is why they are called NAksatras. Cf. SBM II.1.3.18-19. 21 C आमानम्. Here आत्मा 'body'. 22 A BC आशा. 23 Cचक्ष. 24 All the MSS, including those consulted by Caland, read 6. In the parallel JB III.357 too चरसं has no v.l. means ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२७ नाम, Moreover, चरथ is not found in the other | तदादित्यस्यादित्यत्वम्, JUBIV.2.9 तदादित्यानाम् । Brahmanas, except AB II.2 which Bayapa प्राणा वा आदित्याः । प्राणा हीदं सर्वमाददते, TB III.9. takes asaand रथ. 21.2 यदसुराणां लोकानादत्त तस्मादादिस्यो नाम, SBM 25 A B C शिस्नं. II.1.2.18 तेषामेष उद्यन्नेव बीर्य क्षत्रमादत्त तस्मादादिस्यो 26 A B अम, C अश्नु. SBM XI.6.3.8 एते ही सर्वमाददाना यन्ति । 27 C पितृणा. ते यदिदं सर्वमाददाना यन्ति तस्मादादित्या इति, JB II. 28 0 भं. भा is also used in the 77 एते हीदं सर्वमाददाना यन्ति । तस्मादादित्या इति. Brahmana prose besides भास् , e.g. SBM A different etymology is given in AB IX.4.1.9, XI.8.3.11 (भां). III.34 तस्य यद्रेतसः प्रथममुद्रीप्यत तवसावादिस्यो 29 For the derivaticn of hy from ऽभवत्. आ+दा of. JB III.357 तथदेतेषां भूतानामादत्त 30 B वेदै. २.२७ न ह यात्-सत्त्रम् आसिष्य इति । श्रमिष्यामीत्य् एव वक्तव्यम् । देह वाव देवते सत्त्रम् आसाते' प्राणापाना एव । तयोस् सोऽभ्यारोहः । तद् यत् ताव् इदं सत्ता- यते तस्मात् ती सत्वसदौ । तस्माद् उ श्रमिष्यामीत्य एव वक्तव्यम् । तस्यैष श्लोकः५- सप्तर्षयः प्रतिहितास् सुभूते सप्त पश्यन्ति बहुधा निविष्टौ। सप्तैतं लोकम् उपयन्त्य् आपो ऽस्वप्नजौ सत्त्रसदौ यत्र देवाः ॥" सप्तर्षयः इति पुरुषो वै सुभूतम् । त इमे सप्तर्षयः प्रतिहिताः प्राणा' एव । सप्त पश्यन्ति बहुधा निविष्टाव् इति बहुधा ए एतौ निविष्टौ पश्यन्ति यत् प्राणापानौ' सप्तैतं लोकम् उपयन्त्य आप इतीमा द्वयीर्' १२आप इमा द्वयीर २ इमा एका इमा द्वयीर अपाचीः । अस्वप्नजौ सत्रसदौ यत्र देवा इत्य् एते एव ते देवते । स य एतद् एवं वेद 13-॥२७॥ इति। प्रतिहितास् सुभूत । १ 1 Cश्रमिष्यामित्य्. 2 A सत्रमासते, C सत्रसासाते. 3 Cश्रमिष्यामीत्तेव. 4 वक्तव्य. 5 Cश्योक. 6 ABC प्रतिहिता. 7 Cf. VS XXXIV.55 सप्त ऋषय प्रतिहिताः शरीरे सप्त रक्षन्ति सदमप्रमादम् । सप्तापः स्वपतो लोकमीयुस्तत्र जागृतो अस्वमजौ सत्त्रसदौ च देवा ॥ 8 C interpolates श्यन्ति यत्प्राणापान सप्तैत. 9 Cप्रणा. 10 Cr. JUB III.2.13 बहुधा वैष निविद्ये यत्प्राणः. 11 C दूधीर्. 12 A reads अवाचीर् for आप श्मा दयीर्, B omits आप श्मा द्वयीर्. 13 This sentence is continued into the next section.

·२.२८ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२८ -~~-यदि च स ह सत्त्रम् आस्ते यदि च नाथ हास्यासितम्' एव सत्त्रं भवति। य उ एवं विद्वाम् 'मम् उपपरैत्य' पते एवास्य देवत' भागास् सत्त्रम् आसाते सो ऽनात संवत्सरस्योहचं गच्छति । 'असाव् एव संवत्सरो यो ऽसौ तपति । तस्य यद् भाति तत् संवद्, यन् मध्ये कृष्णं मण्डलं तत् सर इत्य् अधिदेवतम् । अथाध्यात्मम् । अयम् एव संवत्सरो यो ऽयं चक्षुषि पुरुषः । तस्य यच् छुफ्लं तत् संवद्, यन् मध्ये कृष्णं मण्डलं तत् सरः । तस्यैष श्लोकः- मद् एवोदेति ११ सूर्यो ऽस्तं.२ १३मद् उ १३ च १४ गच्छति । मां सर्वे देवा अन्वायत्ता माम् उ नात्येति किं चन ॥ इति । मद् एवोदेति १ सूर्य इत्य् एवविदो ह घाव सूर्य उदेति । अस्तं १५ मद् उ च गच्छतीत्य् एवंविदो हवावास्तम् एति । मां सर्वे दवा अन्वायत्ता १७ इत्य् एवंविदं ह वाव सर्वे दवा अन्वायत्ता। माम् उ १८ नात्येति १९ किं २० 'चनेत्य एवविद ह वाव न किं चनात्यति ॥२८॥ - . 1 C हास्यासितेम्. ह+अस्य+आसितम् . 9 अधिदेवतम् is used several times in 2 A छरममुनपरत्य् , ( चम्मुरवपरैत्य्. the SBM and JUB. It is not to be emend- 3 एते एव देवते refers to प्राणापानौ of JB ed to अधिदेवतम्. II.26 दे ह वाय देवते सत्त्रमासाते प्राणापानावेब. 10 A संपद् , C वेत्. 4 Cनार्त. 11 B एवेदेति. 5 C गछिति. CI. JB 11.29,44,56 अनात 12 A BCस्त (s not being used in एव संवत्सरस्योदृत्रं गच्छनि, JB II.43,52 अनार्तour MSS). स्संवत्सरस्योदृचं गच्छति, SBI III.1.1.12, III. 13 A मुदु, BC मूदु. 1.3.23, III.2.4.12, III.4.3.18 यशस्योदृचं गच्छानि, 14 BCप. SBM III.2.4.12 यज्ञस्योदृचं गच्छति, SBM III. 15 Cअस्तम. 4.3.18 यशस्योदृत्रं गच्छमेति यशस्योदृचं गच्छानीत्ये. 16 C एविदो. वैतदाह, SBM XIII.4.2.17 एतस्योदृचं गमिष्यन्ति, 17 After itA BCingert इत्येवंविंदह SBM IV.6.8.2 यशस्योदृचं गत्वा, TS III.4.3.6 वोदेति सूर्य इत्येवंविदो ह वाव सूर्य उदेत्यस्तम मदु च अनात उदृचं गच्छति, TS VII.5.1.3 अनार्ता एवोदाचं गच्छतीत्येवंविदो ह वावास्तमेति मां सर्वे देवा अन्वायत्ता. गच्छन्ति, SBM XIII.1.6.3, TB III.8.9.4 उदृचं This insertion is clearly & complicated गच्छन्ति, dittography. 6 Of.the parallel JB II.60. 18 Cमामा. 7 A BOयत्. 19 A BC नान्येति. 8 A B C संपद् (in the Grantha script 20 चनेत्यवंविदं. 9 and 9 are easily confused). 21 चनात्येदि.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.३० २.२९ तद् आहुः किं संवत्' किं सरं किम् अयनम् इति । स धूयात् प्रय्य् एव विद्या संवत् । तां हि सर्वे देवास संवान्ताः । अहोरात्रे' एव सरः । ते हीदं सर्व सरतः । आदित्य एवायनम् । स छ् एषु 'लोकष्व् एति । इत्य् अधिदेवतम् । अथाध्यात्मम् । अन्नम् एव संवत् । तद् धीदं सर्व संवान्तम् । वाग् एव सरः । वाचा हि पुरुषम् सरति । प्राण एवायनम् । स य् आस्मिन् सर्वस्मिन्न् पति । स य एवम् एतद् अधिदेवतं चाध्यात्मं च संवत्सरायणं वेदानात २ एव संवत्सरस्योरचं गच्छति। तद् आहुः कथं संवत्सर' एकच्छन्दा बाहतो भवतीति--॥ २९ ॥ 1 Cसवत्. 2 Note that here it is an in all the MSS while further on in this section it is सर: in अहोरात्र एव सर: and वागेव सरः. I सरम् due to gender attraction with the following neut. अयनम् ? Ct. alsoJB II.60. 3 सवत्स. Note the splitting up of the word ; संवत्सर into संवत्+सर. In later times it was abbreviated to #7. The correct analysis is सं+वत्सर. 4 Formally संवान्त is a past participle of Vवम्, functionally it is active. Ct. AB III.46 वान्त, GB I.3.11 उद्वान्त, MS III. 10.3 अभिवान्त. सम्+Vवम् is not found else. where. 5 Here अहोरात्रे but अहोरात्री in JB II. 30. On it see Thieme in Ganganatha Jha Comm. Vol. Note that the compound अहोरात्र is used in all the genders : nasc. (pl. VS, du. AV and PB, sg. or pi. MB) neut. (pl. RV and Vs, du. AV and VS, sg. or du, or pl. MBh) fem. (pl. JUB). 6 BC Wh लोकेष्वति. 7 C अधीदेवतम्. 8 Aधीतं 9 Cवाचपा. 10 A B अस्मि. 11 B संवत्सरा, Wh संवत्सरायनं. 12 Cदेवदानात. 13 See note 5 on JB II.28. 14 AC संवत्सरः. २.३० । --अहोभिर् इति श्रूयात् । कथम् अहोभिर इति । अतिरात्रा, आरम्भणीय-महा- प्रतीये' अहनी, पृष्ठयाभिप्लवाव्, अभिाज(त)२, अय स्वरसामानः ३, प्रत्यञ्चम् प्रय स्वरसामानो, विश्वजिद्', गोआयुषी', दशरात्रो', वैषुवतम् एव सप्तत्रिंशम् एतस्मिन् स्वर्ग लोके ऽध्यूढम् । तस्यैष श्लोकः , ·२.३० जैमिनीय-ब्राह्मणम् १.तां विंशति(स) सप्तशतानि चाहु(५) ट्विंशिनी बृहती' कल्पमानाम् । सानुष्टुब् भूत्वा पशुभिस् सयोनिर् देवान् पितृन्' २ ददते' ३ मनुष्याश् च ॥ इति । तां विंशतिस् सप्तशतानि । ४ चाहुर् इत्य् अहोरात्रा एव ते । षट्त्रिंशिनी ५ बृहती कल्पमानाम् इत्य् एवं ह तद् अहोभि(ए) त्रिंशिनी बृहती १६ कल्पते । सानुष्टुब् भूत्वा पशुभिस् सयोनिर् इती- यम्' एवं दिग् १गाम् आहरद्' इयम् अश्वम् 'इयम् अजाम् मनुष्टुभे२० वा एतस्यै सत्य दिशश शुल्कम् आहरन्न् २२ इत्य् एवं ह तत् । देवान् ४ ददते मनुष्यांश चोते२५ । २ वाग् वा अनुष्टुप् । वाचो वा इदं सर्व यतम् । एवं वै संवत्सर एकच्छन्दा२८ बाहतो भवतीति ॥ ३० ॥ १९ इयम् आविम् । २१ . 1 A B -महावृतीये, आरम्भणीयामहावृतीये. The atiratray are the opening and closing days of the gavamayana. Arambhaniya and mabā vratīya days are the pecond and the last but one days of the gavamayana respectively. 2 C पृष्यामिजि. Prsthyas and abhiplavas are six-day-periods (sada has), performed in several months of the one-year long gavamayana. Abhijit comes in the sixth month. 3 स्वरसामान. 4 Six svarasāman days are referred to here. The three are those that precede the central or viņuvat day and the other three are subsequent (प्रत्यन्च:) to it. 5 A BC विश्वजित्. Visvajit is a day which comes in the seventh month of the gavāmayana after the three posterior BV&rasāman da yr. 6 The go- and ayus days are performed in the twelfth month of the gavamayana. 7 Dasaratra is a period of ten dayo which follows the go- and ayus days 80 वैधुतेम् . The visuvat is the contral day, coming betwoon the first and second halves of the gavamayana. 9 The visuvat is the 37th rite, the previous 36 days of different rites in the gavāmayana being : 1-2 the atiratras, 3 arambhaniya, 4 mahāvrata, 5-10 prsthya gadaha, 11-16 abhiplava gadaha,17 abhijit, 18-20 three svarasamans, 21-23 posterior three svarasāmans, 24 visvajit, 25-26 go. and ayus day, 27-36 ten days of the dasaratra. 10 B ता विंशतिसप्तदशतानि, C तन् विशति- सप्तशतानि. 11 A B C बृहती. 12 पितॄन् . 13 ददते is sg. 14 C सप्तशतिशतानि. 15 B षट्त्रिंशनी. 16 हति. 17 Cइतियम् . 18 B भामहरद्. 19 B श्यमजम्, Comits श्यमजाम् . 20 A B अनुष्टुमि, C अनुष्टुमिर. 21 A B सते, C तते. 22 A B C अहरन्न् . 23 B तन्. 24 Cपितृन्. 25 A B C चोति. 26 Cवाचा. 27 वाचो-बाचा+उ. 28 ABC एकश्छन्दा.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.३१ अयम् एव स्पृष्टयो' यो ऽयं पवते । एतेन हीदं सर्व स्पृष्टम् । स्पृष्टयो ह वै नामेषः । तं पृष्ठय' इति परोक्षम् आचक्षते । सर्वान् कामान् स्पृशति य एवं वेद । असाव एवाभि प्लवो यो ऽसौ तपति । एष हीदं सर्वम्' अमि'प्लवते । तद् आहुर् यत् पृष्ठयाभिप्लवाव इत्य् आचक्षते ऽभिप्लवम् उ वे पूर्वम् उपयन्ति। कथं पृष्ठयः पूर्व उपेतो भवतीति । स श्रूयाद् यद् एवायम्' अवरो वायुः पवते पर आदित्य तनेति । अथो यत् परं सन्तम् अभिप्लवम् अवरम् १ उपयन्ति व्यतिषंगाया-१ निर्मार्गाय' सर्वायुष्टायै १४ ॥ तद् आहुर यच चत्वारो ऽभिप्लवस्य'५ स्तोमाष् षट् पृष्ठयस्य सभारम्' इति । स ब्रूयाद् यद् एवैते सदशि' देवते वायुश् चादित्यश् च तेन सभारम् इति । अथो यद् ब्रह्माभिप्लवः क्षत्रं पृष्ठयस् तेनो एवेति२० ॥ ३१ ॥ १3 कथं तत् 1 स्पृष्टय is not found in MW, VPK and Index Védique. 2 ABC नामेश. 3 For the connection of 982 with V स्पृश cf. JB III.117 (Auswahl $185) तहिवि स्पृष्टमतिष्ठत् । यदिवि स्पृष्टमतिष्ठत् तत् स्पृष्टानां स्पृष्टत्वम् । पृष्टा ह वै नामैतानि । तानि पृष्ठानीति परोक्षमाख्यायन्ते । उर्वान् कामान् स्पृशति य एवं वेद, KB XXIV.8 {ष्ठवें देवा: स्वर्ग लोकमस्पृक्षन्.. स्वर्गस्यैव लोकस्य स्पृष्टयै, 3B I.4.23 सर्वे: पृष्ठयैः स्वर्ग लोकमभ्यस्पृशन्त । यदभ्य- स्पृशन्त तस्मात् स्पृश्यः। तं वा एतं स्पृश्यं सन्तं पृष्ठय इत्या- वक्षते परोक्षेण, SBM XII.2.2.11 यदस्पृशंस्तस्मात् ध्यः. Also see Adhyara-mimamsa-kutulala-vrtti on Jaimini-sutrag p.19, line 21f. 4 Comits -प्लवो योऽसौ तपति । एष हीदं 8 Grammatically, having a smaller number of syllables the word 489 precedes the word अभिप्लव. But ritually, in the first half of the gavamayana, abhiplavari precede prsthyas. Hence the explanation of the grammatical sequence. See Caland, Acta Orientalia, Vol. IX,p.69f. 'A Rhythmic Law in Language'. 9 C एवाधम् (ध and य are confusable in Grantha). 10 A BCपर. 11 C Wh ormit अवरम्. 12 A B व्यतीषंगाया, C प्रतिषंगाया. 13 fanforfat is of cominon occurrence in the Samhitas : MS I.8.5, II.3.1, IV.3.6, IV.4.1, KS XII.5, 8, 13, XXIV.10, Kap XXXVIII.3. But in the other Brahmapas it is quotable only from GB II.2.8. (see Miss Gaastra, p.173 note 10). It recurs in JBI.201, III.92. 14 C सर्वाय्यष्टाये. सर्वायुष्टायै recurs in JB I.335. It is unquotable from else. where. सर्वायुष् is met with. 15 C हिप्लवस्य. The four stomas of the abhiplava-gadaha are trivrt, paikoadaba, saptadasa and eka vimsa (see SBM XII.2.2.12). सर्वमभि. 5 Bखर्वम्. 6 For the derivation of 3yfirga from मि+Vलु ct. JB II.440 ते देवा एतमभिप्लवं मिभरन् । तेनाभ्यप्लवन्त । तदमिप्लवस्यामिप्लवत्वम् , BM KII.2.2.10 यदभ्यप्तवन्त तस्मादभिप्लवाः, KB EXI.6 यदेवैष षडह: पुन: पुनरमिप्लवते तस्मादभिप्लवो म,GB I.4.28 स्वर्ग लोकमभ्यप्लवन्त । यदभ्यपवन्त स्मादमिप्लव:. It is derived from V प्लु at BM XII.2.4.8 प्लवन्त इव वा अमिएकवा:. 7 0आवक्षत.

·२.३१ जैमिनीय-ब्राह्मणम् 16 The six stomas of the prathya-weight'. sadah& are the trivſt, aptadasa, eka 18 So all MSS. The dual of सदृश vimsa, trinava and trayastrimsa. fem. is HET (Auswahl $174), the dual of 17 सभार is not found in MW, VPK and Index Védique. Cf. Fuitart in KB 19 A B C यत्. IV.1,XVIII.11, XIX.8 and SBK I.2.1.10. 20 Supply सभारम् to complete the Caland (SBK introd., III 515, p.55) trans. lates सभारता the having-the-same- सदृश is सदृशी. sense. 88 २.३२ तेन१५ ० तद्' आहुर् यद् एत पृष्ठयस्य विषमा' स्तोमास त्रिवृत् पञ्चदश]स् सप्त- दश एकविंशस् त्रिणवम् त्रयस्त्रिंश इति, कथम् एतत् समात् समम् उपेतं भवतीति । स घूयाद् ब्रह्म वै त्रिवृत् । क्षत्रं पञ्चदशः । ब्रह्म वै क्षत्रा ज्] ज्यायः । तेन समात् समम् उपेतं भवति । विद सप्तदशः । क्षत्रम् उ व विशो ज्यायः । तेन समात्' समम् उपेतं भवति । एकविंशं स्तोमम् अनु शूद्रः१४ । वैश्यो वै १५शूद्राज ज्यायान् । समात् समम् उपेतं भवति । त्रिणवं स्तोमम् अनु ग्राम्याः पशवः । शूद्रो वै प्राम्येभ्यः पशुभ्य श्रेयान् । अत्ता'६ हि स तेषाम् १७ । तेन समात् समम् उपतं भवति । त्रयस्त्रिशं स्तोमम् अन्व आरण्याः पशवः । प्राध्या वै पशव आरण्यभ्यः पशुभ्य श्रेयांसः। बिभ्यत इतर चरन्त्य् अधिगन्तेतरेषां हन्ता । तेन समात् समम् उपेतं भवति। तद् आहुः कस्माद् २'एकरूपो ऽभिप्लवो ' द्विरूपः पृष्ठ्यस् समान' एव सन् व्यूढश् च समूढश चेति । स २३याद् यस्माद्२३ इदं ब्रह्म ब्रह्मैव२४ । अथ यस्माद् उ क्षत्रियस् सन् ब्राह्मणो भवति तस्माद् एकरूपो२५ ऽभिप्लवो द्विरूपः पृष्ठय इति२६ । तद् धेतद् एक ऽभिप्लवस्य षष्ठम् अहर् उक्थ्यं ८ कुर्वन्त्य एवं सभारम् इति । तद् उ होवाच शाट्यायनिर् मोहयन्ति ते ऽभिप्लवं य तथा कुर्वन्ति । अब्रह्म तर्हि' भवति । तस्मात् तथा न कार्यम् इति । अथ हैके पृष्ठयस्य षष्ठाद् अह्नो द्विपद ३१ उद्धरन्त्य् एवं सभारम् इति । तद् उ होवाच शाट्यायनि स्वर्ग एष लोको यत् पृष्ठयष् षडहः३३ । यजमान एष निदानेन' यद् द्विपदः । तम् आयतनाच् च्यावयन्ति । स य एनांस् तथा चक्रुषो३५ धूयाद् आयत- नाद् वा च्योष्यन्ते ऽस्माद् वा लोकाद् इति, तथा हैव स्युः तस्मात् कार्यम् इति ॥ ३२॥ 30 ३४ ३६ ३७ 3८ तथान 1 A B C ताद. 2 All the stomas of the prathyagadaha are odd numbers : trivrt 9, panca - dasa16, saptadase 17,ekavimsa. 21, trina vas 27, trayastrimsa 33. 3 B सप्तदशकविंशस. 4 A B C प्रयत्रिंश. 5 A BOब्रूयात्. 6 A B C प्रवृत्. The nine-versed stoma is priesthood (cf. Caland, PB XIX ·५५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.३३ 17.3) because both of them are sprung श्चाविश्च व्रीहिश्च यवश्चैत आबा:. from the mouth of Prajāpati (PB VI.1.6 18 C in erts तदाहुः कस्मादेकरूपोभिप्लवे and JB I.68). Also ef. Sayana on PB II. | द्विरूपः पृष्ठथस्सामान एव सन् व्यढश्च समूढश्चेति स याद- 17.4 योऽयं त्रिवृत्स्तोमः ब्रह्म वे ब्राह्मणजातिः खलु उभयोः स्मादिद. प्रजापतिमुखजन्यत्वात्. 19 A BC त्रयस्त्रिश. 7 The pancadasa stoma is the nobi. 20 इतरे 'latter'. lity (क्षत्रम्) because both of them were 21 A एकरूपाभिप्लवो, C एकरूपाभिप्लव. created by Prajapati from his breast and 22 Cसामान. arms (PB VI.1.8 and JB 1.68). Cf. Sayaņa 23 Aययस्माद्, B जयदस्माद्, व्यवस्माद्. on PBXIX.17.3 पञ्चदशस्तोमस्य क्षत्रियस्य प्रजापति- 24 B ब्रह्मत्र. बाहुजन्यत्वसाम्यादेकत्वोपचारः 25 AC एकरूपा. 8 Cf. PB XI.1.2 ब्रह्म हि पूर्व क्षत्रात्. 26 Cइते. 9 C inserts विट् सप्तदशः क्षत्रमु वो विशो 27 Comits त.. ज्यायस्तेन समात् सममुपेतं भवतीति स बयात् after 28 Usually the sixth day of the भवति. abhiplava-sadaha is an agristoma. 10 B विराट्. 29 BC मेहयन्ति. नोहयन्ति 'they dis. 11 The saptadasa stoma is the fare, order' (Hggeling, SBM IV.1.2.19 and XI. becaure both were born from the middle, 5.5.13). the belly, of Prajāpati (JB 1.69). 3) A B C तहि. 12 Cसमत्. 31 B द्विवद. 18 B एकविंश. 32 Crepeats मयन्ति तेभिप्लवं ये तथा 14 Here unifornity is broken by not | कुर्वन्त्यब्रह्म तर्हि भवनि तस्मात्तथा न कार्यमित्यथ हेके identifying एकविंश स्तोम with शूद्र whereas पृष्ठयास्य षष्ठादह्रो द्विपद उद्धरन्त्येवं सभारमिति तदु at JB 1.69 and PB VI.1.11 both of them होवाच शाट्यायनि. are said to be born from Prajāpati's feet. 33 Cf. PB XVI.15.6 स्वर्गो लोकः पृष्ठानि. AB VIII.4 actually says शोद्रो वर्ण एकविशः. 34 A BC निदादेन, The südra has been waid to como after the 35 Cचयो. oka viinsa stoma because he comes after 36 A B C ल्लोकाद्. the kşatriyas and vaisyas who are identi 37 Cf. JB 1.335 स य एनांस्तथा चकुयो fied with the ekavimsa stoma in PB II. ऽनुव्याहरेदिति वति वा भविष्यन्तीति तथा हैव स्युः, JB 16.4 क्षत्रमेकविंशः, TB 1.8.8.5 विड् वा एकविंशः. II.37 स य एनांस तथा चक्रुषो नयादायतनाद्वा च्योष्यन्ते 15 B शूद्राज्यायांस्तन, शूद्राज्यायास्तन. ऽस्माद्वा लोकादिति तथा हैव स्युः । तस्माद् यथैवेतरेषामहां 16 A अत्तात्ता, C अन्तानत्ता. तथा कार्यम्.. स य एनांस्तथा चक्रुषो यात् प्राणापाना- 17 Cf. JB I.252 चत्वारोऽत्तारषडाद्या : । वुदखात्मुमरिष्यन्तीति तथा हैव स्युः. ब्राह्मणश्च राजन्यश्च वैश्यश्च शूद्रश्चैतेऽत्तारः, गौश्चाश्वश्चाजा 38 ABCत्तस्मात् . तद् आहुर् यद् इदं प्रायणीयम् अहस् त्रिवृद् आचक्षते, प्रायणीयम् इत्य् अद चतुर्विशं', कथम् एतत् त्रिवृता प्रयतं भवतीति । स ब्रूयाद् यद् एवैते चत्वारिंशत् ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् त्रिवृतम् संपद्यन्ते तेन त्रिवृता प्रयतं भवतीति । अथो यच चतुर्विशत्यक्षरा गायत्री तेनो एवेति । तद् आहुः कथम् एतद् वैषुवतीयम्' अहश् छन्दोम्यं भवतीति । स श्रूयाद् यावन्ति सप्तानां चतुरुत्तराणां छन्दसाम् अक्षराणि तावत्य् एतस्याह्न स्तोत्रियाः । तेन छन्दोम्यं भवतीति । तद् आहुर् यद् उपरिष्टाद्' विषुवतम् छन्दोमान्' उपयन्ति कथं पुरस्ताद् विषु- वतश् छन्दोमा उपेता भवन्तीति । स ब्रूयाद् य एवैष आरम्भणीयस्थाह्नश् चतुर्विश[श] छान्दोमिकस्तोमस् तेन' पुरस्ताद् विषुवत'• छन्दोमा उपेता भवन्तीति । अथो यद् एव पृष्ठयस्य वे वे अहनी समस्ते छन्दोमास्' ११ संपद्यन्ते तेनो एवेति ॥ ३३ ॥ 1 All the stotras of the prāyaṇīya 5 ते. stiratra are 24-versed (PB IV.2.4). 6 Cउपरिष्टोद्. 2 To complete the sense add प्रयत 7 The chandoma days are perform- Hafar after ga. Cf. PB IV.2.5 agjáninetered in the last month of the gavāınayana गायत्री। तेजो ब्रह्मवर्चसं गायत्री । तेज एव ब्रह्मवर्चसमारभ्य , long after the visuvat, which comes just प्रयन्ति. before tho seventh month. 3 C एतंद्वेषुवतीयमहछन्दोम्यं. छन्दोम्य is not 8 C -स्याहर. found in MW, VPK and Index Védique. 9 C तोन. Chandomas are the seventh, eighth and 10 A B विषुवतच्, C विषुवत. ninth days of the daśaratra. 11 C छन्दामासू . 4 See Indische Studien Vol.VIII, 12 C तेन. p.16. लोको', तद् आहुर् यत् षद्कृत्वः' पुरस्ताद् विषुवतः पृष्ठयान्य उपयन्ति विश्वजिति सप्त- मम् उपरिष्टात् कथं तत् सभारम् इति । स बयाद् यद् वा अर्वाचीनं विषुवतम् तद् अयं यद् ऊर्व विषुवतस् तद् असौ लोकः । "आसन्न इव वा अयं लोकः५ प्ररिक्त' इवासाव् अन्यः । द्वितीयो ए अयं लोकः । तद् यद् विश्वजिति सप्तमम् उपरिष्टात् पृष्ठयान्य् उपयन्त्य् एवं सभारम् इति । अथो य एवम् उ य एव विश्वजित् पृष्ठमयम् एव । गौर वै रथन्तरम्' अश्वो बृहद् अजा वैरूपम् अविर वैराज बीहया शकों यवा रेवतयः । स एष रससंसिक्तो'१ यत् पृष्ठानि'२ । तस्यैषो ऽक्षो यद् गायत्रीषु वृहद् अग्निष्टोमसाम भवत्य् एतस्य रसस्यानपवय'४ । अथ य एतन् निहत- पृष्ठम्'५ उपयन्ति विषिक्तरसं' ते विश्वजित शून्य उपयन्ति । तेन किं चन व्यभुवते ८ । तस्मात् पृष्ठमय'९ एव विश्वजित् कार्य इति ॥ ३४ ॥ १3 1 पर्शकृत्वः. 2 'The seventh prsthya-gadahs is performed after the vişuvat in the seventh month. 3 A B omit विषुवतस्तदयं लोको यदुवं. 4 Cलाको.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् 5 Comits this sentenoe. चाविश्च ब्रीहिश्च यवश्चेप्ति। गौरेव रथन्तरमश्वो बहदजा 6 A असन्न. बैरूपमविराजं ब्रीहयश्शक्वर्यो यवा रेवतयः । तोऽस्माद् 7 B प्ररिक्ता. रसात् सष्टा भवन्ति तानस्मिन् दधाति । तदाप्याययति । 8 Cय. तेनास्यापीनेन रसवता स्तुतं भवति. 9 पृष्ठमय is not found in MW, VPK 13 A BC यत् . and Index Védique. It qualifies अहर् 14 B रसस्यानपवईय, C रसस्यानवईय. (neut). | Reading is uncertain. 10 A BC रथन्तरन्तरम्. 15 C निवृतपृष्ठम् . Noither निहतपृष्ठ nor 11 A B C रसरसंसिक्तो. It is contras निर्वतपृष्ठ are to be found in MW, VPK and ted with विषिक्तरस. Can it be construed स Index Védique. एष संसिक्तो रसो यत् पृष्ठानि (रस being put first 16 विषिक्तरस is a new compound. for emphasis)? 17 Because it is विषिक्तरस. 12 C पृष्ठयेन. Cf. JB I.333 तस्मिन् पृष्ठ 18 C व्याशुवते. रूपं वा गायेदेता वा व्याहृतीयाहृत्योदायेगौश्वाश्वश्चाजाश् 19 C पृष्ठमध. २.३५ तद् धैतद् एके स्वरसाम्नां स्वराण्य्' एव पृष्ठानि कुर्वन्ति । पृष्ठेन वा अहर् आख्या- यते, स्वरसामान इत्येत आख्यायन्ते । तस्मात् स्वरसाम्नां स्वराण्य् एव पृष्ठानि कार्याणीति । ते चेत् स्वराणि पृष्ठानि कुर्युर् यानि ष्ट्र (?) भवन्ति तान्य् एकबृहतीषुकुयुः । तद् उ हो- वाच शाट्यायनिर् वयं वाव प्रत्यक्षं स्वराणि पृष्ठानि कुर्मों ये बृहद्रथन्तरे' कुर्मः । इदं वै रथन्तरम् अदो बृहत् | आभ्याम् उ वै लोकाभ्याम् इदं सर्व स्पृतम्' । 'तस्माद् बृहद्- रथन्तरे एव पृष्ठ कार्ये इति । अथो हत विच्छिन्नान् स्वरसाम्न उपयन्ति य त्रीण्य् उपयन्ति । सर्वाण्य् एव कार्याणि । तथा द्वाभ्यां द्वाभ्याम् अहम् तायत । एवं संगृहीता स्वरसामानो भवन्त्य् अविच्छिन्ना', अथो ११पापवस्यसस्य व्यावृत्त्या'' इति । तद् धैतद् एके विषुवतो बृहतीष्ठ एव १२ बृहत् १३ पृष्ठं कुर्वन्ति१४ ॥३५॥ 1 स्वराणि refers to the samans. । (285), 281,(286) bis, III.135,316. 2 C एकवृकहतीषु. एकबहती is a new 10 अविच्छिन्न 'undivided'. word, of uncertain significance. 11 A B वापवस्य व्यावृत्त्या, C वापवस्यसस्य 3 C बृहदृथन्तरे. बृहद्रथन्तर 'rathantara व्यापृत्त्या, पापवस्यसस्य ब्यावृत्त्यै 'for the preven. and brhad' NOT 'brhad and rathantara'. tion of confusion' occury in JB II.183 4 Cf. JB II.84 इदं वै रथन्तरमदो बृहत्. (188), III.306, TB I.8.6.5, II.1.8.2, SBM 5 Cस्पृण्यम्. XII.7.3.15. 6 A B तस्मात्बृहद्रथन्तरे, C तस्मात्बहद्रथन्तरे. 12 Bए. 7 C पृष्ठ. 13 बृहत् neut. acc. sg. of वृहत् (sc. साम). 8 तथा तथा. 14 The topic is continued in the 9 The phrase अहस्तायते occurs in KB next section. XXVI.7, besides JB II.278(283) ter, 280 ।

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् ५८ १ -बाहतो विषुवान्, बाहतो वासाय आदित्यः । बृहत्याम् एष' एतद् अध्यूढम्' तपति । तस्माद् बृहतीष्ठ एव बृहत् पृष्ठ कार्यम् इति । अथ हैके बृहतीष्व् एव दिवाकी| पृष्ठं कुर्वन्ति । बृहत्यायतनानि पृष्ठानि । इदं (MSS इय) वा अन्तरिक्षं बृहती । तस्याम् अयं वायुर् अन्तः पवते । तत् पृष्ठं", तस्या उ एव यद् द्वादशाक्षरं पदं तेन', जगतीषु कृतं भवति । एवं तृतीयसबनम अयातयाम'' क्रियत इति । तद् उ होवाच शाट्यायनिर१२ जागतो विषुवान्' ३ । जागतम् एतत् साम । जागतो ऽसाव् आदित्यः । यदा'४ हा एष उदेत्य् अथ जगद् एतस्यैव प्रयाणम् अनु प्रैति'५ । तस्माज् जगतीष्१६ एव दिवाकीयं ७ पृष्ठ कार्यम् इति । ततो यास् तिस्रो'९ जगत्यश् चतस्रम् ता बृहत्यः । तेन बृहतीषु कृतं भवति । ताम् संस्तुता अष्टाविंशतिर्२२ बृहत्यम् संपद्यन्ते । तेनो एव बृहत्य् अन्तरिता भवति । अथो हैतत् प्राणस्यैव रेतो निर्मितं यद् दिवाकीय॑म् । प्रजननं ३ जगती । सो ऽसाए आदित्यः । तद् यज् जगतीषु दिवाकी] २४ पृष्ठं२५ कुर्वन्ति ते२६ स्वनैवैनं ७ तद् आयतनेन समृद्धयन्ति । तेनैभ्यस् समृद्धेन स्वायां जनतायाम् ऋधुकं ८ भवति ॥३६॥ २० 1 एषु. editor of VPK emends it to बृहदायतन 2 C अध्यूढ. on the basis of PB XIII.10.15 (which is 3 A BC तस्मात् . the only place where LEFTTGa occurs). The 4 C 3. 'So on the brhati (verses) the emendation, insupported by any MSS brhat (sāman) should be maile the prstha authority (see Lindner's edition), is un- (stotra)'. necorsary because in the agnistoma it 5 In PB IV.6.12 also the visuvat is always on the brhati-verses that day has the divākırtya sánnan. The torm the prstha-sāmans (excepting the second, divákirtya comprise : five adityayya vrata maitrāvaruņa, stotra which is always sukriyani : bhrāja, abhiraja, vikarņa, chanted on the gayatri) are chanted. bhasa and mahadivākirtya. The bhraja The emnendation is further weakened by sāman (Ar. gāna VI.1.5) is composed on the occurrence of बृहत्यायतन in the present अम आयंषि पवसे (Ar. arc. V.1), tho abhrija passage and in JB II.48. (Ar. gana VI.1.6) on अग्निमूर्धा (Ar. arc. I.27); 6 Mark the position of the subject, the vikarna (Ar. gana. VI.1.7) on विभ्राइ | बृहती. Also of. PB VII.3.9 अयं मध्यमो (sc. हत् (Ar. aro. V.2); tho bhasa (Ar. gana. VI. लोकः 1.e. अन्तरिक्षं) बृहती. 1.8) on प्रक्षस्य वृष्णः (Ar. arc. III.8), the 7 C पृष्ठां. mahadivakirtya (Ar. gana VI.1.9.18) on 8 तस्या:-बृहत्या:. different stobhas and Ār. arc. V.2 (f718 9 Note tho pendent disjunctive बहत्). construction. बृहत्यायतन is not found in MW and 10 C जागतीषु. A brhati has four Index Védique. It is quotablo only from pādas (8+8+12+8), the third pāda hav. KB XVIII.2 बहल्यायतनानि पृष्ठानि भवन्ति. The ing 12 syllables. 12 syllables is the mea- ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.३७ sure of the jagati pāda too. Hence the relationship. Of. JB I.206 तासां (se. बृहतीनां) यवादशाक्षराणि पदानि तेन जागतीभ्यो नयन्ति. 11 अयातयाम of unexhausted strength'. 12 A BC शाट्यायनिः. 13 C विषुवा. 14 C यद. 15 A प्रयणमनुप्रैति, C प्रायणमनुप्रैती. 16 A B C जागतीष्व् . 17 AC दिकीर्त्य. 18 'Therefore on the jagati (verses) the divākīrtya (üman) should be made the prstha (stotra)'. 19 C तस्रो. 20 Aचतसूसू . 21 3jagatis=3x48%3D144 syllables. 4 brhatis%3D4x36%D144 syllables. Hence 3jagatis=4 brhatis. 22 A अष्टाविंशतिः. 23 प्रजनन. 24 दिबकीय. 25 Cपृष्ठा. 26 A B omit ते. 27 C स्वेनेनैव. 28 A B अर्धक, 0 अधुकं. See note 14 on JB II.13. १२ ४ तद् एतत् पृच्छन्ति किं तद् दिवाकीत्य ऽहन्' क्रियते येन प्रजाः प्रजनयति येन च प्रजा दाधारयति । स ब्रूयात् प्राणस्यैव रतो निर्मितं यद् दिवाकीर्त्यम् । प्रजननं जगती । तेन प्रजाः प्रजनयति । अथ यत् प्राणो भूत्वा पराणि चावराणि चाहानि" दाधर्ति तेनो एव प्रजा दाधारयति । प्राण एव दिवाकीर्त्यम्' । चक्षुषी भ्राजाभ्राजे'. । श्रोत्रं विकर्णम् ११ । वाग् दशस्तोभम् । त इमे प्राणा १ मध्यतो हिताः । तद् धै[त]द्' एक उदित एवाज्यग्रहान्१५ गृह्णन्ति । उदिते ६ प्रातरनुवाकम् उपाकुर्वन्ति। दिवाकीर्त्य वै नामैतद् अहः । तन् न राव्या संस्मजेयुर् ८ इति । तद् उ होवाच शाट्यायनिस सामभिर् वा १ अहान्य अभिष्टुतान्य् ऋग्भी'५ रात्रयः । सैषां रात्रिर् अनभिष्टुता शून्या भवति २२ । अथो प्रजापतिर् एष यत् प्रातरनुवाकः२५ । तम् आयतनाच् च्यावयन्ति२४ । स य एनांस् तथा चक्रुषो२५ ब्रूयाद् आयतनाद् वा च्योष्यन्ते ऽस्माद् वा लोकाद् इति, तथा हैव स्युः । तस्माद् यथैवेतरेषाम् अह्रां तथा कार्यम् । प्राणापानाव् उपांश्वन्तर्यामौ२ । उदित ऽन्यं जुह्वत्य् अनुदिते ऽन्यम् । बहिर् वै सन्तं प्राणम् उपजीवन्त्य् अन्तस् सन्तम् अपानम् । तद् यद् उदिते ऽन्यं• जुहत्य्' अनुदिते ऽन्यं, बहिस् सन्तं प्राणम् उपजीवामान्तरन् सन्तम् अपानम् इति । अथ य एता उदिते २ जुह्वति प्राणापानाव् उत्खिदन्ति 33 । स य एनांस् तथा चक्रुषो२५ यात् प्राणापानाव् उदखात्सुर३५ मरिष्यन्तीति, तथा हैव स्युः । तस्माद् यथैवतरेषाम् अहां तथा कार्यम् ॥३७॥ । ३४ ३१ , 1 The visuvat day is also called the divākirtya day, e.g., in PB XXIII.16.1 and XXIV.20.1 (scheme of gavamayana). 2 दाधारयति 3 g. causative of intengive of Vधृ (Whitney, Grammar $1025). 3 Cf. JB II.36 अथो हैतत् प्राणस्यैव रेतो निमितं यहिवाकीर्त्यम् । प्रजननं जगती, 4 Cप्राण. 5 Wh omits अहनि. 6 ABC दाधत्ती, Wh दाधत्ति. दापति ·२.३७ जैमिनीय-ब्राह्मणम् ६० 3 sg. intensive present of Vधृ (Whitney, C अहन्यमितानृग्भि. Grammar $1007a). See Over en uit het 20 A अभिष्टुता, B अनभिष्टुत, C अभिष्टुत. JB p.23. 21 A B न्या. 7 C inserts Ħ410 after it. 22 C भवन्ति. 8 Cप्राणा. 23 Cf. KB XXV.10 प्रजापति प्रातरनुवाकः. 9 Divakirdya correspondy to maha 24 C च्यवयन्ति. divākirtya in note 5 on JB II.36. 25 C चषो. 10 C भ्राजाभृजे. 26 B यथैवैतरेषाम्. 11 On the vilkarna saman see note 27 So also Caland, Auswahl $119. 5 on JB II.36. But all the MSS read प्राणापाना उपांश्वन्तर्यामी. 12 Dasastobha is the bhasa saman : For the dropping of -v of -av < -au see Sayana's comm. on PB IV.6.16 इदं भासं ŚBK, introd. III $5 b and cf. AB II.21 दशस्तोभं भवति । आद्यन्तयोः प्रयुज्यमाना हाउहावादयो प्राणापाना उपांश्वन्तर्यामौ. Here the -y is not भासान्ता दश स्तोभास्तयुक्तमेतत्. See noto on JB dropped in uniformity with प्राणापाना- II.36. बुखिदन्ति (infra) and प्राणापानावुदखात्सुः (infra) 13 B मध्यते हिताः, C मध्यते एताः. where the v is found in all the MSS. 14 A omits धैतद्, Wh धै. 28 जुझत्य. 16 एवाजग्राहान्. 29 Cबहि. 16 The phrase (an)udite särye or 30 C नं. aditye is many times abbreviated by the 31 जुव.. omission of the noun---SBM II.1.4.8,9,3. 32 A B C एता उदिते, Wh एतावुदिते. 1.2,5,9,12,3.9, III.2.2.26, IV.1.2.11, 12,14, 33 See note 37 on JB II.32 for AB (Aufrecht's ed.) V.29.3-8, 30.1,4, 15, parallel pa ages. 31.1-4, TBI.7.5.3, 10.5, III.8.16.4, KB II.9, 34 Cया. XII.4, JB I.5,6,213,II.38,269. 35 1 ऊदु:खांसुर, B उदुःखवांसुर्, C उदक्त्वांसुर्, 17 The praiahavana begins with Auswahl $119 (note 1) उदक्त्वासुर्. Wackerthe prätaranu vāka hymm. Cf. KB XXV.10 nagel, BSOS VIIIp.826, has shown that it is सप्रातरनुवाकमेतदहर्दिवाकीर्त्य भवति. not necessary to einend उदखात्सुः, an aorist 18 संसृजेयुरिति or संसजेयुरिति ? | corresponding to the present उत्खिदन्ति. 19 A अहान्यभिषतान्य-, B अहान्यभिषुतोन्य्-, 36 A आई. . २.३८ २ तानि वा एतानि दीक्षमाणाद् उत्क्रामन्त्य् ' अग्निहोत्रं दर्शपूर्णमासौ चातुर्मास्यानि पशुबन्धः पितृयज्ञो' गृहमेधो ब्रह्मौदनो मिथुनम् । तद् यद् दीक्षोपसत्सु स्वाहेति बतयति', तेनास्य दीक्षोपसत्स्य् अनन्तरितम् अग्निहोत्रं भवाते । यद् उपांश्वन्तर्यामा उदिते ऽन्य जुह्वत्य् अनुदिते ऽन्यं, तेन सुत्यायाम् । यत् पुरोडाशस्'१ तेन पौर्णमासम् । य[द दधि' १२ तेनामावास्यम्। ३ । यत्१४ पयस्या'५ तेन चातुर्मास्यानि । यत् पशुम्' आलभन्ते तेन पशुबन्धः । यद् उपासनान्य उपास्यन्ति ७ तेन पितृयज्ञः । यद् धानाः करम्भो'८ भवति तन गृहमधः । यत् १ सौम्यम आहरन्ति'९ तेन ब्रह्मौदनः२० । यत् ·Sams ६१ जैमिनीय-ब्राह्मणम् पत्नीस् संख्यापयन्ति १ तेन मिथुनम् २ | आहुः प्राणेन त्वा संभवामनीत्य् एव प्रतिष्णाम्' 23 अभिप्राण्यानीति । तद् उ होवाच शाट्यायनिर् अधकीर्णरूपम् । इवैतत् । एको वाव पुमान् पाणावे विधयैवैतद् अनन्तरितम् अथो २"यद् एव२५ यज्ञायशीयस्य ६ स्तोत्र संख्यापयन्ति २७ ॥३८॥ तद् धैक २४ Major part of this section has been edited in Auswahl. 1 Cयुत्क्रामन्त्य्. 2 Cāturmāsyas aro the three facri. fices (viz. वैश्वदेवम् , वरुणप्रघासाः, साकमेधाः) performed at the beginning of the three seasons, each of four months duration. 3 All MSS पितुर्यो. 4 Soe Aur.wahl s120, note 2. 5 BC मिथुन. 6 A B व्रयेति, C प्रति. Cf. CIR 55. 7 BCतानास्प. 8 Cआन्तरितम्. 9 A B उपश्चिन्तर्यामावुदितेन्य, C उपांश्चन्ता. माद्यदितेन्य, 10 Cf. CH 33128,131. 11 CH. CHS6143,186. 12 दधिस. Cf. CH:184. 13 A B तेनामावास्या, C तेनेमावास्य. 14 B यत् यत्. 15 Cr. Karka's comm. on Katyayana Srauthsutra I.2.15 कथमेषां चातुर्मास्यान्यन्तरितानि भवन्तीति । पयस्ययेति बयात् . 16 Cr. CH S141f. 17 ABC 39187fa. Cf. CH $231 (with note 7). 18 C. CH 8121. 19 A सौम्यामाहरन्ति, B सौम्यभाहति, C सोभ्यामाहरन्ति. C. CH 5237. 20 All the MSS have ब्रह्मौदनः (masc.) but Culand wrongly roathi ब्रह्मौदनम् (Augwahl p 135, line 11). Corree: 'ब्रह्म दनम् JB 120' in VPK to ब्रह्मौदनः. 21 CAuswahl 120 संख्यापयति. Cf. CH S241d. 22 BC मिथुन, Cf. JB I.173 तां संख्या- पयन्ति रेतोधेयाय. 23 qfast is not quotablo from the other Brahmanas. MW gives sfarsit (Far) from the sunamüdigana in the Käsikā. 24 अवकीर्णरूप is not found in MW, VPK und Index Veilique. अवकीर्ण who has *pill, big semen virile, i.e. violated his vow of chastity, TĀr.' MW. 25 A B यवैव. 26 C यशायानीयस्य. 27 C संख्यापयन्तीति. The text of this paragraph is uncertain. तद् आहुर यद् अन्यैर् अन्यैः' सामभि स्तुवत ऽन्या अन्या' अनुशंसन्त्य् अथ कस्मात् समाना गृहा इति । स ब्रूयाद् अन्नं वै साम । अन्नम् ऋक । प्राणा गृहाः। अन्यद् अन्यद् वै प्राणेभ्यो ऽन्नम् आहरन्ति । तस्माद् अन्यैर अन्यः' सामभि स्तुवते ऽन्या अन्या अनुशंसन्ति समाना एवं गृहा इति । प्राणा एव साम' । तन मूलम् । अथ यथा वृक्षरय स्कन्धांसि या शाखा वा पला- शानि वैवम् अन्यानि सामानि । स य एतद् एवं वेद सर्वाण्य् एवास्य सामानि विदितानि' भवन्ति । १० ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् ६२ वाग् एव । तन मूलम् । अथ यथा वृक्षस्य स्कन्धांसि वा शाखा वा पलाशानि वैवम् अन्या ऋचः । स य एतद् एवं वेद सर्वा एवास्य! विदिता भवन्ति । मन' २ एव यजुः । तन् मूलम् । अथ यथा वृक्षस्य स्कन्धांसि वा शाखा वा पला- शानि वैवम्१४ अन्यानि यजूंषि१५ । स य'६ एतद् एवं वेद सर्वाण्य् एवास्य यजूंषि' विदितानि भवन्ति ॥३९॥ 1 BC omit the visargas. 8 Cशाखो for शाखा वा. 2 8c. ऋचः. 9 Comits सामानि. 3 C अनुशंसत्य. 10 Cविदतानि. 4 ABC सामाना but see infra where 11 Cf. JUB IV.23.4 वागृक, JUB I.9.2 Harar is the reading in all the MSS. वागित्यक्, JUB I.25.8 सा या सा वागृक् सा, BM 5 Cf. SVB I.1.3 तस्मादाहुः सामैवानमिति, IV.6.7.5 वागेवर्चश्च सामानि च. JUB I.11.3 सोऽब्रवीदेकं वावेदमन्नाधगमुक्षि सामैव, 12 Cमान. PB VI.4.13 साम देवतानामन्नम् . 13 Cf. SBM IV.6.7.5 मन एव यजूंषि, 6 No v.l. SBM VII.3.1.40 मनो वै यजुः, JUB I.25.9 अथ 7 Cf. JUBI.25.10 स यः प्राणस्तत् साम, यन्मनो यजुष्टत्. JUB III.1.18 तस्मात् प्राण एव साम, SBM XIV. 14 वैम् 8.14.3 प्राणो वै साम, SBM IX.1.2.32 प्राणा वै 15 A यजुषि. सामानि. 16 Comits य. . २.४० . तद् आहुः किं नातिष्टुवन्ति', किं नातिशंसन्ति, किं नातिगृहन्तीति । स ब्रूयात् प्राणम् एव नातिष्टुवन्ति' । स्तुत वै प्राण एवं परिशिष्यते । वाचम् एव नातिशंसन्ति । शस्त वै वार एवं परिशिष्यते । मन एव नातिगृह्णन्ति । गृहीते व मन एव परिशिष्यते । नातिष्टुतं नातेशस्तं नातिगृहीतम् एवंविदम्' संपन्नम् एव भवति । अथ ह वै समृद्ध एव यश उपासितव्यः । यद् अधीयन्न् अनुपहन्यमानः करोति तत् स्वर्ग्यम् । स्वर्य म एतत्, स्वर्गलोक एतेन भविष्यामीत्य् एव तद् विद्यात् । अथ यद् दुरधीयन्न् ' ° उपहन्यमानो विषिञ्चन्' १ करोति, पुष्टिम्स् सा प्रजननम् । पुष्टिर् म एषा प्रजननं, बहुर् भविष्यामि प्रजनिष्य इत्य् एव तद् विद्यात् ॥४०॥ ८ , 1 All our MSS नातिष्टुवन्ति, TVh नाति- । 7 C अनुपनन्यमानः. gafat (cf. Wackornagel I, p.234, $204b). "The Vhant upa (PW anstossen, 2 C नातिगृहन्तीती, Wh नातिगृह्णन्ति. stecken bleiben im Rezitieren') refers to 3 For the omission of the noun, Hee the omission of a letter in the recitation; Oertel, Syntax of Cases in the Prose of cf. the comm. to AB III.35.3 adhiyann the Brahmanaq $60 Ex. 189, p. 260. upahanyat which it glosses by upaghatam 4 B गृहीत. varnalopam kuryat. The passive voice is 5 BO एवंविद. used in the saine sense at TS VII.3.1.1 sa 6 Cr. SBM XI.4.4.81. yo vai dasame' hann avivakya upahanyate sa ·EPS: जैमिनीय-ब्राह्मणम् hiyate, He is left (=lost) who on the 8 A स्वर्गम् , B C स्वर्गम. tenth day, viz. on the avivākya day, 9 C अव. makes an error (through the omission of 10 BC दूरधीयन्न्. a letter)". Oertel, Syntax of Cases in the 11 In the Brāhmaṇas farfas ocours Prose of the Brahmanas s68 Ex. 2, p.299. : only in TB I.6.3.10. २.४१ २१ अथ ह वै त्रयः पूर्वे ऽग्नय' आसुर भूपतिर् भुवनपतिर्' भूतानां पतिः । अयं चै लोको भूपतिर्, अन्तरिक्षं भुवनपतिर्, असा एव लोको भूतानां पतिः। अथ हायं भूतिर' नाम । तेषां ह वषट्कारश् शीर्षाणि चिच्छेद । त इमार तिस्रः पृथिवीः प्रविविशुः । तस्माद् यद् अग्निहोत्रस्य वाज्यस्य' वावस्कन्देत् तद् अभिमशेद् भूपतये स्वाहा, भुवनपतये खाहा, भूतानां पतये वाहेति ११ । एतेषु हैवास्याग्निषु हुतम्' १२ अस्कन्नं भवति । अथ ह वै त्रयः पूर्व ऋषय आसुश् शूर्पयवम् अध्वाना अन्तर्वान् कृषिम् सोल्वालाः १४ । ते ह यशस्य कृन्तत्राणि १५ ददृशुः । तस्यैताः प्रायश्चित्तीर'६ ददृशुः-शं च म, उप च म, आयुश् च मे, भूयश च मे, यज्ञ ७ शिवो मे संतिष्ठस्व, यज्ञ स्विष्टो मे १८ संतिष्ठस्व, यज्ञारिष्टो १९ मे सतिष्ठस्वेति२० । तस्माद् एता दर्शपूर्णमासाभ्यां वा चातुर्मास्यैर् वा पशुबन्धन वा सौम्येन वाध्वरेणेष्ठोपरिष्टाज २२ जपेत् । यद् एवात्र यशस्य विधुरं भवति तद्२३ एव तेन शमयति । प्राण एवाविषुवतो व्यानो विषुवान्२४ अपानो यद् ऊर्ध्व विषुवतः । अपानो पा इदं सर्वम् आहरति । तस्माद् वयं परस्ताद्२५ विषुवतो ऽर्वाच२६ षडहान् उपैमः॥४१॥ Ker This rection has been edited in MSS III.1.32. Auswahl $$121-122 up to qaart 1979 ayi 12 For genitivus agentis with हुत, भवति तदेव तेन शमयति, Ct. KS XXV.7, SBI[ tho p.p.p. form of V3 cf. JB 1.6 (bis),8, I.3.3.13t. 57. III.116, SBM I.3.3.17, I.8.1.39, I.9.2.20, 1 C. III.2.2.13, III.2.2.18, IV.1.2.20, VI.3.3.22, 2. A भुवनस्पतिर. IX.1.1.5, IX.3.1.17, IX.5.1.61, 68, XI.1.7.4, 3 C अन्तरिक्ष. XI.5.3.4, XI.6.2.9,10, XII.4.3.10, XIV.2.1. 4 Cअस. 20, TB II.1.5.9,10, II.1.6.5, II.1.10.1 (bis), 5 A B भूपतिर्. KS XXV has भूत:. 2 (tor), 3 (bis), III.7.3.1-4, AB V.29.5,7, 6 ABC म. V.31.3,4,GBI.3.11, KB II.8, VII.3, MS I.4. 7 Cतिसः. 12, 13, I.8.7, III.6.5,6, KSXXI.7,XXIII.5, 8 A BC पृथिवी. XXIV.9 (=Kap XXXVIII.2), TS III. 9 वा+आज्यस्य. 4.10.3. 10 =वा+अवस्कन्देत्. 13 Cf. SBM I.3.3.13t., esp. 17 स 11 It is not from JS. It occurs in स्कन्नममिमृशति । भुवपतये स्वाहा भुवनपतये स्वाहा भूताना TS II.6.6.2-3, MS III.8.6, KS XXV.7 (bis), । पतये स्वाहेत्येतानि वै तेषामग्नीनां नामानि । यद्भवपतिरxxxV.8, ASS III.13.15, ApSs IX.13.6,7, भुवनपतिभूतानां पतिस्तथथा वषट्कृतं इतमेवमस्यैतेष्वमिषु 3- ·२.४१ जैमिनीय-ब्राह्मणम् ६४ भवति. Also of. KS XXV.7. 18 C मेव. 14 C सोल्लोला:. Note that here the 19 C यज्ञारिषो. Kanva version of SB is closer to JB 20 श च म . यशारिष्टो मे संतिष्ठस्व is not than the Madhyandina. SBK II.2.8.3 has found elsewhere according to Bloomfield's तान् ह ऋषीन् यज्ञ तन्वानानेते गन्धर्वा उपनिषेदुः शूर्पयव- Vedic Concordance. ApSS IV.16.15 has यश मद्धानोऽन्तर्वान् कृषि: सोल्बला ते ह ..., whilo in SBM ! शिवो मे संतिष्ठस्व...यशारिटो मे संतिष्ठस्व. XI.2.3.11 the namey read शूर्प यवमान् कृषि 21 Cसाम्येन. रुद्रालवान् धानान्तर्वान्. 22 C वाध्वरेणेष्ट्वापरिष्टा. 15 ABC कृन्तन्त्राणि. 23 ABC ताद्. 16 A B C प्रायश्चित्तिर्, 24 C विषुपान्. 17 All MSS यशश्, but Vedio Concord. 25 B पुरस्ताद्. ance, Auswahl $122 give no variant. 26 Cबावष्. Apss IV.16.15 also reads यश. २.४२ ७ तान् वा तद् ध ऋतुजिज्' जानकिर् इयपि. सौमापं पप्रच्छ-प्राणेन "स्वी[३]द् अपानेना[३] अस्मिन जीवति मर्त्यः । एतद् व्रतात् संगतेभ्यः कुरूणां ब्राह्मणेभ्य इति । स होवाचहैवाहं त्वां प्रतिवक्ष्यामीति । तं ह प्रत्युवाच-न प्राणेन नापानेन । अस्मिन् जीवति मत्य व्यानो ऽध्यक्षः पशो सनं विष्वंचमीय्यत इति । पुरुषो वै पशुः । पशुरुत् पशु सः । व्यानो ह वा एतं विष्वंचमीय्यते । 'एतान् एके परस्ताद् विषुवत ऊर्ध्वान् एव पडहान् उपयन्ति । यं वावैतं पृष्ठथं पूर्वम् उपमम् तन व्यावृत्ता भवन्ति । अथो एवम् अजामीति । तद् उ होवाच शाट्यायनिर उभये वा एत ऊर्धा भवन्ति य चोर्ध्या ये चार्वाञ्चः । सवनर वा एत ऊर्ध्वा भवन्त्य् आप्नुम उ तं कामं य आवर्तष्व् इति । तद् आहुर यद् यथापां विवर्त १ एवम् पते यद् १. गोआयुषी । कतरषाम् एते अह्रा(म्) 3 । परषाम् अवरेषाम् १४ इति । उभयेषाम एवेति ब्रूयात् । उभयानि ह वा एते अहानि संगृहा तिष्ठतः पराणि चावराणि ५ च । तस्मात् व्यहेणान्यत् तनुमहे यहेणान्यत्१६ । स द्वयहम्१७ सन् षडहो भवति । तद् ऊर्ध्व गोआयुषी भवत ऊर्यो' दशरात्रः। तद् धैतद् एके विहते गोआयुषी उपयन्ति-उपरियाद् विश्वजित आयुः पुरस्ताद् दशरात्रस्य गाम् । एवम् अजामीति' । अथो एवम् एवैतयोः पुरोपाययनम् । तत् प्रमत्ता नैमिशीया अतीयुः । ते ऽत्र पुरस्ताद् दशरात्रस्य सहोपेयुः । तत इदम् अर्वाचीनम् एवोपयन्ति। तद् उ होवाच शाट्यायनिः २२प्राणापानाव् एतौ२२ यद्२३ गोआयुषी२४ । अन्नपाने२५ त विच्छिन्दन्ति२६ ये विहरन्ति । अथो एष वाव देवयानः पन्था यद्र गोआयुषी । स्वर्ग एष लोको यद् दशरात्रः । त एतेन देवयानेन पथेतं स्वर्ग लोकं गच्छन्ति । १३ १८ २३ ·६५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.४३ अथ य एते विहरन्त्य एतं देवयानं२७ पन्थानं विच्छिन्दन्ति ८ ते न किं चन व्यश्नुवते । तस्मात् सहैवोपेत्ये इति ॥४२॥ 1 A B C तुजिज्. 2AC य्यापिं. B व्यपि, 3C सौमापी. Here the MSS are corrupt. AL JB 1.281, 299 it is correctly red as इयपि मौमाप (alhey tee Auswahl, p. 299). 4 C स्त्रीनुदपानेनागु. 5 Cस बयात्, Auswahl p. 300 तत् Fara (wiong Sandhi!). 6 The text is uncertain. Comits विवंचमीय्यत...यं वावंत. 7 Bव. 8 A एतेनेके, B एतेनके. 9 C अजागिनि. 10 11 C विवनन. 12 ABC यत्. 13 कतरेपामेते अहाम् 'of which days are these (h.e. the go-ind ayus days the vivartu'? To complete we went o supply 399fa at both places. 14, अपरेषाम् , Comiti अपरेपाम्, 15.1C चापराणि. 16 . त्र्यहेणान्यम् , BC व्यणान्य. 17 .दहस्, B C दह्. 18 Cऊया. 19 C अजामिति. 20 So all the MS,! lunwall, p. 310 8.2. Naimugiya reads एवमुपयन्ति. 23 C प्राणापानास्तौ. 23.1B C यत्. 24 C गोआयुषि. 25 Cअन्नवाने. 26 A B विछन्दन्ति. 27 Cदेवयान. 28 B विच्छन्दन्ति, C विछन्दन्ति. 29 C व्यारनुरते. He. अहनी. २.४३ १ गोबलं ह वाण' शाटयायनिर उवाच---पितृमान् असि' भगवः पितामहयान् । संवत्सराय दीक्षिष्य ऽनु मा शाधीति। तथेति होवाच । अयनं ते वक्ष्यामि, यद् विद्वान् अनार्तम संवत्सरस्योटचं गच्छत्य५ उत्थायो योगक्षमी पणाय्यो' भवतीति । तान् वा एतान् द्वादश मासो यन्तीति होवाच । ततो यांश् चतुरो मामो यन्त्य् अग्नेर् एव'. तान् अयनेन यन्ति । अग्निं चैव तेन देवतानाम् उपाप्नुवन्तीम च'' लोकम् इति । अथ यान् अपरांश': चतुरो मासो यन्ति वायोर् एव तान अयनन यन्ति । वायुं चैव देवतानाम् आप्नुवन्त्य् अन्तरिक्षलोक '४ चति । यान् अपरांश चतुरो मासो यन्त्य् आदित्यस्येव तान् अयनेन १ "यन्ति । आदित्यं ५ चैव तेन देवतानाम् उपाप्नुवन्त्य् अमुं च लोकम् इति ॥४३॥ Occurs 1 B वाष्ण, C वाष्ण. गोबल वाण 28 & teachər in TR III.11.9.3 and JUB I.6.1. 2 B C असी. 3 C Wh पितामहान् . पितामहवान् is nob found in MW, VPK and Index Védique. 4 For the dative HEPATIT with V8, cf. SBM VL.1.3.7, XII.1.1.1=GB I.4.1, SBM XII.2.1.1 =GB I.5.2, SBM XII.2.1.9, XII.2.2.8, XII.3.3.1 = GB I.5.10, BIL XII.3.5.3-10GB I.5.9, TS VII.4.8.1, JB II.56, II.399 दीक्षन्ते.. संवत्सराय, III.399 ·२.४३ जैमिनीय-ब्राह्मणम् स्वर्गाय वा एते लोकाय दीक्षन्ते ये संवत्सराय. 8 तता. 5A BC गच्छन्त्य. 9 Acc. pl. of मास्. 6 योगक्षेमी is found in Mahāvastu : 10 एस. III p.384. On योगक्षेम see Oertel, Syntax 11 Commits च. of Cases in the Prose of the Brāhmangs 12 B अपुरांश. $60 Ex.115 Excursus, p.223f, and Ray, 13 A ययन्ति. BSOS VII, p.138. 14 C अन्तरिक्ष लोक. 70 पायो. पणाय्य praireworthy, 15 C यम्बादित्यं for यन्त्यादिस्यं (note the laudable'. change of .त्य-to-च.). ४ एतद् वा अयनम् इति होवाच । तद् यद् वा इदम् आहुर् अनयनेनागाद्' इति । य एवैतद् अविद्वांसम् संवत्सराय दीक्षन्ते ते ऽनयनेन यन्ति । अथ य एतद् एवं वेदानात एव संवत्सरस्योडचं गच्छत्य् उत्थायो योगक्षेमी पणाय्यो भवति । त पतं स्वर्ग लोकम् मागच्छन्ति । एतन् महाव्रतीयम् अहः । एष वाव स्वर्गलोको यन् महावतीयम् १ अहः । तत् पञ्चविंशं भवति १२ । ततो या । ततो या' 3 विंशतिर ४ विराट् सा । अथ'५ याश् चतन इमा एवं ताम् चतस्रो दिशः । अथ या पञ्चविंशीयम्१६ एव सो; दिक् । दिशो वै यत्र'' समुदश्रयन्त तद् एषो ऽत्यग्रो नाम लोको ऽभवद् य एष तपति । एतम् एवैतत् पञ्च- विश्याभ्यारोहन्ति । एतस्य सलोकतां गच्छन्ति । तद् आहुर् यद् एतेनाहा भूयिष्ठम् २०ईप्सन्ति यन्२० महाव्रतीयेनाथ' कस्माद् अयं वारणः पञ्चविंशस्तोमः क्रियत इति । कृत्स्यानाधस्यावरुद्धया २२ इति ब्रुयात् । पुरुषम् एव पञ्चभि स्तोत्र्याभिर् अवरुन्छ २४ गां पञ्चभिर् अश्वं पञ्चभिर् अजां पञ्चभिर् अवि पञ्चभिः। स एष कृत्तस्यैवानाधस्यावरुद्धया अन्ततः पञ्चविंशस्तोमः क्रियत इति। अथ या अतिरात्रौ प्रतिष्ठैव सा । अस्मिन्न् एव लोके प्रायणीयेनातिरात्रेण प्रतिष्ठाय प्रयन्ति । अमुष्मिन् लोकर८ उदयनीयेनातिरात्रेण२९ प्रतिष्ठायोधन्ति । ते हाप्य् अबुभूषन्त इव भवन्ति, प्रत्य् इव तिष्ठन्ति ॥४४॥ २० 3. . 1 अवनेनागाद 2 C अविदाससंवत्सरंय. 3 Comits ते. 4 B वेदानात, वेदानान्त. 6 C गछन्त्य, 6 ABO योगछेमी. Note .छ. for -क्ष.. 7 पायो. 8 CI. JBII.43 यदिशाननार्तस्संवत्सरस्योदचं गच्छत्युत्थायो योगक्षेमी पणाग्यो भवतीति. 9 A B C महावृतीयम्. 10 A BC वावा. 11 AC महावृतीयम्. Ct. JB II.8 एष वाव स्वगों लोको यन्महाव्रतीयमहः, 12 The mahāvrata is a paricavimes day (TB II.6.1.2 पञ्चविंशस्तोमो भवति). 18 वया.

·६७ जैमिनीय ब्राह्मणम् २.४५ 14 Cविंशति. 22 A B .रुध्या,C-रूध्या. 16 BC अध. 23 BC स्तोत्र्यमिर्, 16 पञ्चविंशतीयम्. In the other Brāh. 24 A BOअवधे. maņas the word gozrit occurs only in 25 A BC.रुध्या. PB IV.10.7 (Sayaps पञ्चविंशतिसंख्यापूरणी 26 C यावतीरात्री. The two stiratras स्तोत्रीया). Of. JB II.212(217) त उ वै पञ्च (i.e. the prāyaniya and the udayaniya पञ्चविंशा भवन्ति । ततो या विंशतिविराट सा। अथ या are प्रतिष्ठा 'firun Bupport'. Ct. JB II.186 चतन इमा एव ताश्चतस्रो दिशोऽथ या पञ्चविंशीयमेव ' (191) एषा वै कृत्स्ना प्रतिष्ठा यदतिरात्र:. (V.1. पञ्च पञ्चविंशीयमेव) सोवा दिक्. 27 प्रयन्ति 'they commence' s 17 B गायत्र. contrasted with the following उबन्ति 'they 18 A B समुदश्रयन्त. arise'. 19 पञ्चविंशा.. 28 AC लोके. 20 B ईप्सन्तीयन्. 29 B उदयनीयातिरात्रेण. 21 महावृतीयेनाथ. 30 प्रति goes with तिष्ठति ते २.४५ अथैवोदुम्मरी राजासन्दी । तां हैक प्राचीम् एव निदधति । उदीचीम् एष निदध्यात् । तस्या इमाव अवान्तरदेशी पूर्वी पादाव इमाव अपरौ । तां हैके प्राचीम एवाधिरोहन्ति । तद् उ होवाच शाट्यायनिर उदञ्चो वे सामात्विज्यं कुर्वन्ति । उदीचीन- देवत्या' उद्गातारः । उदीच्यैवारुह्यति ४ । तां हैके नमस्कारेणैवाधिरोहन्ति' नमस् ऽस्तु भगवति विन त्वा सा नश् शिवैधाति ।तूष्णीं हैवैके अधिरोहन्ति । मनो वै प्रजापतिः। प्राजापत्यम् एतद् अहर' इति । ताम् अनेनाग्रे ऽधिरोहेद्' अथानेनाथानेनाथानेनामृतं गमयेयम् इति । अथामा आरूढाय वाणं शततन्त्रिम् आहरन्ति । तम् एतेन संतानेन संतनोति- भूर भुव स्वर वदा वदा वदा१२ वदी वदा वदोरु: 3 पृथुस सुगस् सुगन्तु: कर्मः करण: कर: करिष्यन् । एन्दी १४वाचं बृहनों१४ विश्वरूपाम् । शतायुषं५ प्रवद देव वाण ॥ शते । अथेन्द्रणतया १६ चेषीकया१७ वेतसशाखया चोल्लिखति' -मनी ज्योतिर् इति, वाक् सत्यम् इति' • मानो भद्र २१ इति । तं प्रयच्छति ॥४५॥ INTRODUCTORY तदान दीक्षितेनासन्धधिरुपति । उस्थिता । खलु वा In Auswahl $123 Caland hag edited एतदहरागच्छन्ति । यदावादो दशममहस्तदेवोक्यानि । and translated अथास्मा आरूढाय.. भद्र इति. इयमपिरीयोपेत्याहुः । अन्तरिक्षसाम्येव वै श्रीरेवं लिया Of. JB II.418(425) आसन्दीमुद्राताधिरोहति, उपाप्तिरिति । वाणश्शतश्रीभवति (७... वाणशततमिमी)- प्रखं होता, कूर्गप्रधयं । कूचंसद एवान्या होत्रा भान्ति । शतायुर्वे पुरुषश्शनेन्द्रियश्शतवीर्यः --तस्यैवेन्द्रियम्म वीर्य- - .

·२.४५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् ६८ स्थावरल्यै ।......अथो अवस्थादेवोदेव कार्यः । एवं 1.1. बाणश्शतश्रीवाचः (१) कृत्स्नत्वायेति । तस्यैष सन्तानो- 12 A BC ववद. भूर्भुव स्वर्वदा वदा वदा वदी बदा बदोरुः पृथुस्सुगरसुगन्तु: 13 वदोस:. कर्मः करणः कर: (om. in soine MSS) करिष्यन्नन्द्रीं 14 वा हहती. वाचं महतीं विश्वरूपां शतायुषं प्रवद देव वाणेति । अथेन्द्रेण 15 Cf. PB V.6.13 शततन्त्रीको भवति । तया (co all MSS) चेषीकया वेतसशाखया चोल्लिखति शतायु पुरुषः शतवीर्यः. मनो (o.1. मानो) ज्योतिरिति वाक् सत्यमिति मानो 16 इन्द्रणत is not found in the other (७... मनो) भद्र इति. Al-oct. DSS XI.1.4.7 and Brahmanar. In the parallel JB II.418 ApSs XXI.18.8-10. (425) we have इन्द्रेणत which occurs in PB 1 A नीति, B निदधाति, C निधति. XV.5.20. See Auswabl $123 note 4 and 2 उदीचीनदेवत्य is not found else PB XV.5.20 note 3. इन्द्रणत means 'natuwhere. It recurs in JB I.72 उदीचीनदेवत्या | rally bent'. Cf. इन्द्रप्रस्थ 'naturally flat'. उदातार:. It is rendered by सयंवक्रा in Dss XI.1.8, 3 A B उत्गातारः, C उतागातारः. 29 देवेन नता by Dhanvin, 35 स्वयंनता inks 4 A B उदि, उदिच्यैसारूति. XVII.3.11. 5 रोहन्त्य. • 17 A B C चैषीकया. 6 नमस्ते.. एघि is not found in Bloom. 18 वेतसनाखया. feld's Vedic Concordance. 19 उल्लिखति 'He grateA, i... touches 7 B हैवेके. the strings with the plectrum (वेतसशाखया 8 The mahávrata is a prajapatya in JB, औदुम्बर्या: शाखया in Sayapa on PB day. V.6.14)'. PB V.6.14 has different for- 9 A B धिरोहोद , धीरोहोद् . imulas प्राणाय स्वा, अपानाय वा, व्यानाय स्वा. 10 वर्ण. On the description of the 20 इन्ति. hundred-stringed vāņa see Caland's note 21 मनो ज्योतिः, वाक् सत्यम् and मानो भर 1 on PB V.6.13. occur in LSS IV.1.7. See Over en uit het 11 Sh also in Auswahl $123. At JB, p.42. JB II.404 Caland rearls Taara without . . अर्थता अन्याः परिमादः कुरुते' । अथ स्तुते । अथ शीर्णा स्तुते ऽथ दक्षिणन पक्षणा'थोत्तरेणाथ पुच्छेनात्मनोत्तमेन' । तत् सलोमाय । शीर्णोद्वाता प्रतिपद्यत आत्मना होता । यां ए एव प्राहतया प्रतिपद्यते । मथ यद् अन्यां प्राहान्यया प्रतिपद्यते, विलोम तत् । अथ हंक आत्मनवाने प्रतिपद्यन्ते । तद् उ होवाच शाटयायनिर् यथान्धो द्वारम् प्राच्छेत् ताक् तद्' इति । अथ हैके "स्तुत्वैवोपावरुयैतद् अहम् शस्यमानम् ईक्षमाणा आसते । तद् उ होवाच शाट्यायनिर ईश्वरः पापीयान् भवितोर् यम् तथा करोति । क्षत्रं वै साम । विद छनम्' । 'उपर्य एवासीत। । राजानम् एवाहियमाणं प्रत्यवरोहेत् । तथास्य राजा प्रत्यबरूढो भवति । तस्यै। प्रत्यपरोहो-

·६९
जैमिनीय-ब्राह्मणम्
२.४७
मही यौः पृथिवी च न इमं यज्ञं मिमिक्षताम्१५ ।
पिपृतां नो भरीमभिः १७ ॥
इति । ताम् एताम् आसन्दीम् उत्तरतः पर्याहत्य निदधति ८ ॥४६॥
1 Here JB reads अर्थता अन्याः परिमाद:
कुरुते (Caland has क्रियन्ते PB V.6.11) after
the description of the lute. Sinuilar
is the situation in JB II.404. But in PB
V.6.11 the performance of the parimad
precede the description of the lute. See
note 1 on PB V.6.11.
2 BC...
3 उत्तमेन 'lastly' (opp. अग्रे in शीर्णाग्रे).
4 A B छीर्ष गाता, छीष्योत्गाता.
5AB आह. Cf. प्राह in the next
sentence अथ यदन्यां प्राहान्यया प्रतिपचते.
6 C तत्.
7 C स्तुत्वैवोपावरूखेतद् .
8 Cशस्यमनानम् .
9 Cf. SBM XII.8.3.23,GB II.6.7.
10 A च्छस्त्रम् , BC छत्रम् . Of. SB I.4
विट् शस्त्रम् .
11 C उपर्योवासीत.
12 B एवाहीयमाणं, पवाहीयमाणं (1).
13 'He should descend from the seat
in honour of the woma, that is being
ushered in'.
14 Crepeat प्रत्यवरूढो भवति तस्यै.
15 B C मिमिक्षता.
16 B विवृतां.
17 RV I.22.13. It is not found in
JS.
18 C निदयति (ध and | are often con-
fused in Grantha script).
तद् आहुर् यद् विहृतम् एतद् अहम् शस्यते, विहतासु स्तुध्या[३] • अविहतासू[३]
इति । विहतास्व इति ब्रूयात् । या एता राजन्यस्य देवता ताभिर विहृतं भवति ।
तद् यद् गायत्रीषु शिरो भवति, बृहतीषु च ककुप्नु च पक्षी, द्विपदासु च पुच्छं,
त्रिष्टुप्स् आत्मा, कथम् अतो विहतं भवतीति । एतस्यात्मनः पञ्चविंशं शतं' त्रिष्टुमो
भवन्ति । ततो यच् छतम् आयुष् टत् । अथ याः पञ्चविंशतिः पुरुषस सः । पञ्चेमाः
पञ्चेमाः पञ्चेमाः पञ्चेमार चत्वारि प्राङ्गाणि । आत्मा पञ्चविंशः । स एष शतायुः
पुरुषः।
वै
१२ । अथ
3
। मथ
तद् आहुर् यद् अन्याम त्रिष्टुभम संपूर्णाक्षरासु स्तुवत' इति । सयात् त्रैष्टुभो'.
पुरुष त्रिष्टुब्योनिः । तानीमानि पुरुषस्यान्यूनानि । तस्माद् व्यूनाक्षराः
यद् विषमेण समस् तेनो संपूर्णाक्षरा इति ।
तद् आहुर यत् पञ्चविंशः पुरुषः पुरुषस्यैतत्'
स्तोत्रम् इत्य् आहुः
कस्माद् एतानि विषमाणि सामानि क्रियन्ते ७
'पुरुषस्य सर्वताया' इति । स ध्यान
मनोवै प्रजापतिः । प्रजापतिः पुरुषः । तस्यैषो अन्तर आत्मा यद् एताः पञ्चविंशति
स्तोत्र्याः । अथो यथा पुरुषस्य केशा नखा लोमानि श्मश्रूणि तार तत् । यद् एतानि
विषमाणि। सामानि क्रियन्ते पुरुषस्य सर्वताया इति ॥४७॥

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् भवति. & new 1A स्तुद्ध्वा, B C स्तुवा. 14 Cस्यैतत्. 2 A BC यत्. The "head' part of 15 0 आहः. the mahåvrata stotra is chanted on gāyatri 16 C समानि. But see below यदेतानि verse'. Cf. PB V.1.8 अर्कवतीषु गायत्रीषु शिरो विषमाणि सामानि (nov.1.). 17 क्रियन्त. 8 B पश्चविंश. 18 B C omits पुरुषस्य सर्वताया. 4 पनविंशं शतं means 125. 19 Cयात. Cf. infra पनविंशः पुरुषः.. ... 20 So all MSS. All the three forms 6 stor limb' is a new word. It re. Fatfarat, tatar and Fatsar are found in curs in JB III.349 पुरुषसंमिनं ह खलु वा एतत् JB. Among these स्तोत्र्या is सस्त्रं यदेप पत्र विंशतिरात्रः (no v.1.)। दश वै पुरुषस्य form. It has been emended to water in इस्त्या अंगुलयो दश पाश्चत्वारि प्रांगाण्यात्मा पश्च वेश: and JB II.82 even by Caland ! But it occurs JB II.409 दश वै पुरुषस्य हस्त्या अंगुलयो दश पचाशू in numerous places without any variant, चत्वारि प्रांगाण्यात्मा पञ्चविंशः. Cf. SBM VI.2.1.23 e.g. at II.81, 90 (93), 103(106), 108(111), चतुर्विंशो वै पुरुषो दश हस्त्या अंगुलयो दश पाथाश्चत्वा 111(114) bis, 124(126), 159(164), 184(189), यानि. 187(192) bis, 201(206), 285(240) bis, 252 7 Cf. SBM X.1.2.8 स पञ्चविंश आत्मा (257) bir, III.321. Though there are and JB III.349 आत्मा पञ्चविंशः, आत्मैव पञ्चविंशः. cases where it has a v.1. स्तोत्र्या (v.1. स्तोत्रिया) 8 Cशतायुः. II.119(123), 209(214), 238(288), स्तोत्र्या 9 स्तुचत. (v.l. स्तोत्रीया) II.316(321), the number of 10 A B तृष्टुभो. passages where it occurs without any 11 C योनिः. त्रिष्टुम्योनि is not found variant is far greater. 54T is a genuine in MW, VPK and Index Védique. sampra-áraņa form and calls for 12 यनाक्षरा:. emendation. 13 -तेन+उ. 21 ABC विषमानि, . no %3- २.४८ तद् आहुर् यद्' वृहत्यायतनानि पृष्ठानि' कथम्अतो बृहतीषु कृतं भवतीति । पतस्यात्मनो द्वापञ्चाशं शतं बृहतयो भवन्त्य्' एका च ककुप्' । तेन बृहतीषु कृतं भवति। तेनो एवं ककुप् "पृष्ठेभ्यो न च्यवत इति । तद् आहुः किंछन्दाः पञ्चविंश स्तोम इति । पंक्तिछन्दा' इति श्रूयात् । एतद् ध वै प्रत्यक्ष पञ्चविंशस्य स्तोमस्य छन्दो यत् पंक्तिः११ । एतस्यात्मनम् सप्तत्रिंशं शतं पंक्तयो भवन्त्य् अर्धपंक्तिश्च । तेन १४ पंक्तिश् छन्दाः १४ । ता उ एव द्वानवतिर' अतिछन्दसः । अतिछन्दा धै सर्वाणि छन्दांस्य् अभिभवति । तद्धा अस्य तत् सर्वाण्य् एव छन्दस्य् िउपेतानि भवन्ति । तद् आहुः कथम् एतत् सर्वम् अहः पञ्चविंश भवतीति । संपदेति यात्' । कथं संपदेति । पति १९ नव० शीणों । तासां सप्तविंशतिः पदानि । षद् छत पक्षयोर वाचत्वारिंशत् पुच्छस्य' २४ । तद् यानीमानि सप्तविंशतिर शीर्णः पदानि ततो मादाय षद छत२५ उपदधति । अथ पञ्चविंशः१५ परिशिष्यते । ततो यछतं २१ गायच्यः २२ ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् चत्वारम् ते पञ्चविंशाः२८ । अथ यान्य अष्टाव् अतिरिच्यन्ते तानि द्वाचत्वारिंशत्य् ९ उप- वति । तो द्वौ पञ्चविंशो। पञ्चविंश एव पञ्चविंशम् । सबै पञ्चविंश भवतीति ॥४८॥ 'by . 1 ABCयत्. Keith (AB ibid) translates it as 2 See note 5 on JB II.36. conversion' he should reply". The exact 3 धानि. meaning in 'numeric concordance', cf. 4 So all MSS. Prof. Minard, Trois Enigmes sur les Cont 5BC भरत्य. Chemins 1 (Paris, 1949) p.78 5201. 6 The ‘atinan' has 125 triştubhs (JB 19 RV III.55.14. II.47 एतस्यात्मनः पञ्चविंशं शतं त्रिष्टुभो भवन्ति), 20 नच. which are equal to 5500 syllables (a 21 B शीष्ण्यो, C शीष्णो. triştubh=44 syllables). The same num- 22 The 'head' of the mahávrataber of syllables is made up by 152 brhatis stotra is chanted in the gayatra melody on (96X152) and 1 kakubh (28). nine verses. 7 C पृष्ठेस्मोनु. 28 A B च्छतं, छतं. The change of 8ACआहु. शू to छ after ट् has its parallels in विपार 9 Cकिंछान्दा:. छुतुद्रि RV (Macdonell, Vedic Grammar for 10 ABO पतिअन्दा. Students 53a), विट् छस्त्रम् JB II.46. 11 परतिः. 24 पक्षस्य. 12 पश्तयो. 25 C छछत. षट् छते 'in the 106 (padas 13 C-परतिश. 1371 panktis=3D1371x of the two 'wings of the inahāvrata. 40-6500 syllables. stotra)'. 14 पतिछन्दा:. 26 BC पञ्चविंश. 16 C द्वारव तिर्. दानवति is not found in 27 Cयछ. MW, VPK and Index Védique. Cf. Prākrit 28 The hundred (pādas)-four parica - banain, Hindi banwe, Nepali banobe, viņsas, Lahndi banave, Gujarati baprem. 29 द्वाचत्वारिंशति loc. sg. in the 42 16 BC छन्दास्य. (padas of the 'tail')'. 17 Cf. TB I.2.6.1 पञ्चविंशस्तोमो भवति 30 In the question कथमेतत् सर्वमहः पञ्चand PB IV.10.5 note 1. विशं भवति the neut. torm पञ्चविंशम् is used, 18 AC ब्रूयत्. सम्पदेति अयात् 'he ought while in the answers the mase. forms (पञ्चto answer : one ought to look only to the ! विंशः, पन्चविंशा: and पञ्चविंशी) are employed. total (Haug, AB II.37). Following Sayapa Hence the remark पञ्चविंश एव पञ्चविंशम्, २.४९ २ एष वाघ यज्ञानां विषुवान् यद् अग्निष्टोमः । ते ये प्राञ्चो हविर्यज्ञा औप- वसथात्' ते ऽपियन्ति । अथ य उत्तरे याकतवस् सुत्यायां ते ऽपियन्ति । यत्' त्रिवृद्' बहिष्पवमानं ये विवृत स्तोमाम् तेन ते ऽपियन्ति । यत् पञ्चदशाम्य् भाज्यानि पञ्चदशो माध्यदिनो ये पञ्चदशा स्तोमास् तेन ते ऽपियन्ति । यत् ·२.४९ जैमिनीय ब्राह्मणम् ८ सप्तदशानि पृष्ठानि सप्तदश आर्भवो ये सप्तदशा स्तोमाम् तेन ते ऽपियन्ति । यव एकविंशम् अग्निष्टोमसाम य एकविंशा स्तोमाम् तेन ते ऽपियन्ति । यद् एकविंश सर्वे स्तोमा अभिसंपद्यन्ते तेन सर्वे स्तोमा अपियन्ति । अयम् एवाग्निष्टोमो यो ऽय पवते । ते ये प्राञ्चो 'यशकतवो ऽग्निस् ते निदानेन । अथ य उत्तरे यसकतव' आदित्यम् ते निदानेन । यदा या अग्निर् उहायति' वायुम् एवाप्येति । यद् आदित्यो ऽस्तम् पति वायुम् एवाप्येति । तस्य वा एतस्य। तथैव वाग्निष्टोमस्य चतुर्विशति स्तुतशस्त्राणि एवं चतुर्विंशतिः पुरोवातो दक्षिणतो. वातः१८ पश्चाद्वात उत्तरतोवात ऊषोवात इति । प्राण एवाग्निष्टोमस्तोमः । ते ये प्राञ्चो यज्ञक्रतवो वाक् २१ ते निदानेन । अथ य उत्तरे यशक्रतवश २२ चक्षुम् ते निदा- नेन-॥४९॥ . 1 A इविधशा ओपरसथात् , Bहविर्यज्ञादौपक्स- थात्. The nom. pl. प्राञ्च: qualifier the nom. pl. हविर्यशाः. 2 यकृतवसू. 3 A B यं. 4 AC तृवृत्, B त्रिवृत्. 5 Cf.JB II.131.132(138-134) पञ्चदशा- न्याज्यानि भवन्ति. 6 B आर्भवा. 7 Comits ते. 8 A C यकृतवोमिस्तेग्नी. 9 यशकृतव. 10 Cऊदायति. 11 A BC वायुर्. For the emendation of वायुरेगप्येति to वायुमेवाप्येति cf. JUB III.1.1.7 एका ह वाव कृत्स्ना देवतार्धदेवता एवान्याः। अयमेव योऽयं पवते । एष एवं सर्वेषां देवानां प्रहाः । स हेषोऽस्तं नाम । अस्तमिति हेह पश्चादग्रहानाचक्षते । स यदा- दित्योऽस्तमगादिति ग्रहानगादिति तत् । तेन सोऽसर्व: अन्वमिर्गच्छति [Mark JUB अनु गम् 'to go out (as fire) for JB उद्/ वा ] । तेन सोऽसर्वः । स एतमेवाप्येति (nov.1.). 12 C inserts qarfiitafar after it. 18 B स्तस्य. 14 ABC एतस्या. 15 तथैवन्. 16 There are twelve stotras and twelve sastrag of the agnistonna, each stotra (chanted by the udgatrs) being followed by & bastra (recited by the hotr or one of his three assistants, the hotra kas-naitrāvaruna, brāhmaṇācohamsir and acchavaka)- prātaḥ sarana 1 bahispavaimana 1 ajyo-sastra stotra (hotr) 2 ajya-stotra 2 praüga-sastra (hotr) 3 ajya-stotra 3 ajya-sastra (maitravaruns) 4 ajya-stotra 4 Ajya-gastra (brāhmaṇacchamsin) 5ajya-stotra 5 ajya-sastra (acchavāks) madhyanding-savana 6 mnadhyandina. 6 marutvatīya. pavamāna-stotra sa-tra (hotr) 7 prstha-stotra 7 niskevalya-sastra (hotr) 8 prstha-stotra 8 niskevalya-sastra (maiträvaruņa) 9 prstha-stotra 9_niskevalya-sastra (brāhmanacchamsin) 10 pretha stotra 10 niskevalya-sastra (acchávāka) trtiya-savana 11 arbhava (or trtiys) 11 vaisvadevapavamana sastra (hotr) 12 agnistoma-saman 12 &gnimaruta- (yajinayajniya) sastra (hotr) ...

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.५० 17 एव. vaara: are new to MW, VPK and Index 18 B.वातं. Védique. 19 C जयोवात. पुरोवातः eastern 20 यशकतो. wind', दक्षिणतोवातः 'southern wind', पश्चाद्वातः । 21 AC वात् (त and क are confused western wind', seratara: 'northern wind' in Grantha). utara: 'wind of the upper direction 22 C यशकतवश. (कर्वा दिक)'. दक्षिणतोवातः, उत्तरतोवात: and . २.५० -यदा वै तूष्णीम् आस्ते प्राणम् एव वाग अप्येति' । यदा स्वपिति प्राणम् एव चक्षुर भप्येति । तद् यद् एवंविद् वदति हविर्यक्षैर् अस्य तद् इष्ट भवति । यत् प्राणित्य् अग्नि- टोमेनास्य तद् इष्ट भवति । यद् वीक्षत उत्तरैर् अस्य तद् यक्षतुभिर इष्टं भवति । तद् यद् एवंविद् वदति यत् प्राणिति' यद् वीक्षत एतैर् हास्य तत् सर्वैर् यज्ञक्रतुभिर् इष्टं भर्यात । स एष समानप्रायणन् समानसंबन्धनम् संवत्सरः । तस्य मन एव प्रायणं, वाक् संबन्धनम् । स एष संवत्सरोऽग्निष्टोमान् एवाभिसंपद्यते । षड् अतिरात्रस्यातियन्ति , त्रीण्य् उक्थानि त्रिदेवत्यम् सन्धिः । त्रीण्य आरम्भणीयस्याह्नो ऽतियन्ति । अथ यत्र 'हक' चाभिप्लवस् सप्त ते ऽग्निष्टोमाः । षट्कृत्वः पृष्ठयम् उपयन्ति १२ । द्वयोष पद अतियन्ति द्वयोष् षट् । सो ऽग्निष्टोमः १३ । द्वयोः षट् । तद् अमूनि षड् उपदधाति । सो ऽमिष्टोमः । अनिष्टोमो ऽभिजित् । नव'४ स्वरसानाम् अतियन्ति । तद् अमूनि त्रीण्य उपदधाति । सो ऽग्निष्टोमः । अग्निष्टोमो विषुवान् । प्रतीचां स्वरसानां नवातियन्ति । पञ्चकृत्वः पृष्ठयम् उपयन्ति । योष पर अतियन्ति'५ द्वयोः षट् । सो ऽग्निष्टोमः । एकस्य त्रीणि । तान्य् एषु नवसूपदधाति । सो ऽग्निष्टोमः । अग्निष्टोमो विश्वजित् । गोआयुषोष् षड् अतियन्ति । द्वादशाग्निष्टोमा ६ दशरात्रः । अग्निष्टोमो महाप्रतीयम्' ७ अहः । षड् अतिरात्रस्यातियन्ति । तद् अमूनि षड् उपदधाति । सो ऽग्निष्टोमः । द्वादशकृत्वा षोडशिनम् उपयन्ति । सो ऽग्निष्टोमः । य उ वा अतिरात्रे षोडशिनम् १९ उपयन्ति, मोहयन्त्य् अमूं विराजम२० संपदम् । अतीमाम् १ अग्निष्टोमसंपदं। २२ रिच्यते । स ह सो२३ ऽनिधानो वजो हिनस्ति अथ वा अनिधानो वजः। स एष समानप्रायणस् समानसंबन्धनस् संवत्सरः । तस्य मन एव प्रायणं, वाक् संबन्धनम् । स एष संवत्सरो ऽग्निष्टोमान् एवाभिसंपद्यते । संपदा हाग्नि- टोमायनं. ४ भवति । उपाप्तान्य् उ तान्य अहानि भवन्ति यानि संवत्सर चित्रियाणि२५ । तेन हैतेनायनेनोभौ६ कामा उपामोति यश् चाग्निष्टोमायने यश् च मासि पृष्ठे ॥५०॥ ॥महाव्रतत्रयं समाप्तम् ॥ 1 Ct. JUB III.1.14 न वै स्वपन वाचा with the p.p.p. of V यज् (i.e. इष्ट) cf. JB I.4, वदति । सेयमेव प्राणमयेति. 38,40,361, II.371 (Auswahi $161, p.207), 2 B आप्येति. TS II.6.1.5, II.6.9.3, SBM I.6.1.21, II.4.4, 3 BCT. For genitivus agentis / 17, V.2.3.9,10, V.5.4.14, V.5.5.11, XI.2.3.9, ·2.40 जैमिनीय-ब्राह्मणम् excess. XI.2.4.8,9, XI.2.5.5, XI.2.7.1-5, XI.4.4.7,12, twelve or a number divisible by twelve XI.8.7.3, XIII.2.8.2, XIV.2.2.49, XIV.3. is reached, they (i.6. the extra stotras 3.30, $B IV.1.14,16, IV.2.1, AB II.8.7-8, and sastra.) are said to constitute one 11.11.12-13, II.13.8-9, III.18.5, III.47.7, agaistoma or more as the case may be: III.48.4, V.28.11, VI. 82.2 (=GB II.6.11), "This year (consisting of atirätras, VI.93.11, KB V.2,4,7, XIX.6. agnistomas, ukthyas and sodasins) changes 4 Cअग्निस्तोमेनास्य. to agnistomag. Six (stotra-sastras) of the 8 AB Oruftfart. (prāyaṇiya) atiratra are in excess': three 6 B vita. ukthal-stotra), and then randhi(-stotra) 7 AC समानप्रायंण, समानप्रायण is not belonging to three deities (and hence found in MW, VPK and Index Védique. counted as three stotrag). Three (stotra. It recurs in JB III.176 in contrast with sastras) of the ärambhaniye days are in समानोदयन. And wherever there is an abhi. 8 B Fira, O ara-4.4. plava (padaha) they are seven agnisto- FATAHTATA 'having a common connecting mas“. They perform the prsthya (padaha)s link' (Eggeling, ŚBM VII.5.2.62). MW's six times (during the first half of the year, 'equally connected' is inappropriate here. once every month). Six (stotra-sastras) 9 Hence onwards it is told how a of the two (prsthya-saqahas) are in excess, year-long sacrifice becomes an agnistomā 88 also six (stotra-sastras) of tbe (other) yana on the basis of the totals (A 34 two. That is an agnistoma. Six (atotradata sfroztardararu AT uifaet sastras) of the (last) two (prộthya-padahas, Argh wafa). The stotrai and sastras of remaining from the six prsthya-sadahas of non-agnistoma days which the first half of the year, are in excess). twelve (the usual number of stotras and Then he adds (5979fa) those six (stotrasastras chanted on an agnistoma day) sastras of the prāyaniya atirätra which are summed up and when a total of were in excess). That is an agnistoma. &ro over 1 * The word 'excess' in the following lines denotes the number of stotrasastras in excess of the twelve stotra-sastras of the agnistoma. 2 AB IV.6 also makes three stotras out of the sandhi-stotra (Keith, Rigveda Brāhmaṇas Translated, p. 54). Also see Eggeling, ŚBM trapsl., pt. III p. xix, and p.12 note 5. 3 The ärambhaniya day has 16 stotras and 15 sastras according to PB IV.2.9 पंचदश स्तोत्राणि पंचदश शस्त्राणि, 4 Whilst the agnistoma includes 12 stotras and 12 sastras, the ukthya sacrifice (see śBM transl. by Eggeling, pt.III p.xvi note 2) has three additional (uktha) atotras and sastras (eee PB VIII.8.4 note 2) which in the four ukthya days of the abhiplava-sadaha make up 12 stotras and 12 sastras, i.e. one more agniętoma. Cf. SBM XII.2.2.12 अमिप्लवः परहः पद्व्यहानि भवन्ति...चतुर्णामुक्थ्यानां द्वादश स्तोत्राणि द्वादश शस्त्राणि अतियन्ति स Fritsfragra gaf Anfraetar: Arquat it is a six-day's abhiplava, because it consists of six days... Twelve stotras and twelve sastras of the four ukthyas are in excess—they make ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् 2.40 The abhijit (day) is an agnistoma. Nine (stotra-sastras) of the (three) svarasaman (days preceding the viguvat day)s are in exce88. Then he adds those three (stotra-sastras of the ärambhaniya day which were in excess). That is an agnistoma. The vişuvat (day) is an agnistoma (cf. PB IV.5.19). Nine (stotra-sastras) of the posterior (three) avarasāman (day)s (which immediately follow the vişuvat day) are in excess. They perform the prethya- (sadaha) five times (during the second half of the year, once in each of the seventh, eighth, ninth, tenth and eleventh months). Six (stotra-sastras) of the two (prşthyagadahas) are in excess (and) six (stotrasastras) of the (other) two. That is an agnitoina. Three (stotra-kastras) of the (last) one (prsthya-sadaha are in excess). He adds these (three stotrasastras) in those nine (stotra-sastras of the posterior svara saman days which are in excess). That is an agniştoma. The visvajit (day) is an agnistoma (cf. PB IV.5.19). Six (stotra-gastraa) of the goand kyuş (day)46 are in excess. The dagarātra (rite) consists of twelve agnistomas. The mahăvrata day is an Agnistoma. Six (stotra-sastrar) of the (udayaniya) atirätra are in excess. Then he adds those six (stotra-sastras of the goand ayuş days which are in excess). That is an agnistoma. They perform the Bodasin twelve-times (during the year). That is an agnistoma'. 10 C-ET. 11 AB, 05. 12 094fia. 13 All the MSS have the avagraba! 14 Cinserts पवस्सप्त तेमिष्टोमा after नव. 16 A B अतियति,Comits योपडतियन्ति, 16 OT Helhi. It inserts mafaafia पञ्चकृत्वः पृष्ठयमुपयन्ति योषट् सोमिष्टोम. 17 C महावृतीयम्. 18 B omits Atsaeth: 19 AC षोडशीनम्. 20 विराजिस्. For विराजस्संपदं see Auswabl 986 note 7 and cf. KB II.3 fariz. The godasins in & year-long sacrificeof which gavāmayana is the prototypeare being enumerated. The 12 godasins in the 12 prsthya-sadahas have been given above. Ancient authorities differ on the question whether the godasin is per- उपयन्ति. ...... . A seventh agnistoma and thus the agnistonas amount to soven.' 5 It is noteworthy that PB IV.5.20 makes all the gvarasāman days agniştomas, wbile here all of them are taken to be ukthyas which is apparent from the excess of nine stotra-sastras in three svarasamang. This difference is also noticed in ŚBM XII.2.1.6,7. While enumerating agniętomag, ukthyas, godasins and pada has in an year it given two different calculations of agnistomas and ukthyar, the basis of difference being the performance of the Avarasaman daye either as ukthyas or as agniştomas. See note 7 on JB II.7. 6 Go and áyus days are ukthyas. 7 The dasarātra consists of a prsthya-badaha, three ukthya days called chandomas and an atyagnistoma day termed avivakya. 8 Eleven godasins are included in eleven prothya-sadahag, one prøthya-sadaha being performed every month except the last. The one remaining godasin occurs in the prathya-padaha of the dasarātra in the twelfth month. Also S60 SBM XII.2.1.7.

·२.५० जैमिनीय-ब्राह्मणम् formed during the atirātra or not. On it sentences occuring in the beginning of this see Eggeling, SBM transl. pt.III pp.xviii- paragraph. xix and Keith, Rigveda Brāhmaṇag 24 अनिष्टोमायन is new to MW and VPK. Translated p.53. Here our Brāhmaņa It occurs in Bss xxVI.12 also. is not in favour of the performance of 25 चित्रीयाणि. the godasins during an stiratra 89 14 26 BC -नोहौ. evident from its giving the evil confe 27 Cमहालक्ष्म समाप्तम्. The compounds quences of doing so. महालक्ष्म and महाव्रतत्रय are not to be found in 21 अति goe- with रिच्यते. MW, VPK and Index Vedique.Cf. त्रिमहाव्रत 22 अग्निष्टोमसम्पत् is new to MW. It in SBM XII.1.3.23 and GB I.4.13. महा- ocours in JB I.237 only. See Caland, व्रतत्रय refers to the three great rites- Au-wall $88 note 7 and Index Védique. the ārambhaniya, the viguvat and the 23 स ह स: occurs in JB I.243,312 pas mahavrata (mentioned in JB II.8 and siin, 313 passitn, III.198. Also see note SBM XII.1.3.23). 17 on JB II.5. Verbally identical are the २.५१ इव वै . १२ १३ द्वया' ह वे पूर्व ऋतव' आसुः आसुः ---प्राणर्तवो' देवर्तवः५ । अथेम पत:। ऋतव एव । प्राण एव वसन्त आस । वाग् ग्रीष्मः । चक्षुर्' वर्षाः । आर्द्रम् चक्षुर, आर्द्रा इव वर्षाः । श्रोत्रं शरत् । मनो हेमन्तः । या इमाः पुरुष आपम् स शिशिरः । अथ देवर्तवः । वायुर् एव वसन्त आस । अग्निर् ग्रीष्मः । पर्जन्यो वर्षाः । आदित्य' शरत् । चन्द्रमा हेमन्तः । या अमूर' स शिशिरः । स यम् स प्राणो वसन्त आस, यो वायुर वसन्तस्, एतर्हि वसन्तः । अथ या वाग्'४ ग्रीष्म१५ आस'६, यो ऽग्निर्' सो ऽयम् एतर्हि ग्रीष्मः । अथ यश् चक्षुर् वर्षा'९ आसुर्२०, याः पर्जन्यो वर्षास् , ता' इमा एतर्हि वर्षाः । अथ२२ २३यच् छ्रोत्रं शरद् आस, य आदित्य शरत्, सेयम् एतर्हि शरत् । अथ यन् मनो हेमन्त आस, यश् चन्द्रमा हेमन्तम्, सो ऽयम् पार्ह हेमन्तः । अथ या इमाः पुरुष आपम् शिशिर आसुर'', या अमूर् दिव्या २६आप स२६ शिशिरस, सो ऽयम् पतर्हि शिशिरः ॥५१॥ दिव्या आप सो ऽयम् ग्रीष्म, २३ 1 A BCद्वाया. Mark the collective मनस्, collectively प्राणाः (pl.). Our text numeral. takes प्राणा: in the same sense. 2 पूर्वे 'in olden days'. 5 Comita it. देवतु is not found in 3 Cऋत. MW, VPK and Index Védique. On tho 4 C प्राणातवो. प्राणतु is new to MW, interpretation of त्रियुगं पुरा in SBM VII.2.4. VPK and Index Védique. ChUp II.7.1 26 see Eggeling's note. Our text seems refers to the five organs of vitality or to go with the author of SBM in taking sensation, vir. प्राण, वाक्, चक्षुस्, श्रोत्र and : त्रियुगं पुरा as two independent adverbs.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् 6 अथ पतहि 'but now'. 7 ABCasः. 8 B C आईम्. 9 A सशिरः. 10 A ग्रीष्मं. 11 ABC आदित्य. 12 अमू, 18 प्राणे. 14 ABCवा. 15 ग्रीमे. 16 ABO अस. 17 मि. 18 से. 19 वषा. 20 C आसीर्. 21 Cत. 22 C अव. 23 यवोत्र. 24 से. 26 C आसूर्. 26 Comits आपस्स. . यश त एते षड् ऋतवर्ष' षड् दिशः । त एत ऋतवो' दिग्भिर मिथुना- वसन्तेनेयं प्राची दिख मिथुना, प्रीष्मेणेयं, वर्षाभिर श्यं, शरदेयं, हेमन्तेनासो', शिशिरेणेयम् । तद् यथा पति जाया अनिमेषम् ईक्षेरन्न् एवम् एवैना एवंविर दीक्षमाणम् ईक्षन्ते । तद् यद् दिग्भर' इक्षितम् तस्माद्' दीक्षितः । स दीक्षिप्य- माण'' आदित्यम् उपतिष्ठत त्वं देवता दीक्षितासि । सा दीक्षमाणस्य तेज इन्द्रिय वीर्य १ 3आदत्से । मा मे तेज इन्द्रियं वीर्य यश१३ आदिथाः । तव दीक्षाम् अनु दीक्ष इति । अथर्तन् अन्व् आरोहति । य ऋतव ऋतुभ्यो ऽध्य आसन् पुरा'५ सूर्याचन्द्रमस' च पूर्व। येभिः१८ प्रजानन्' १९ प्रदिशो दिशश्च तान् अन्व् आरोहामि तपसा ब्रह्मणा च ॥ इति प्राणतून २० अन् आरोहति । य ऋतवश् चन्द्रमसो ऽधि पूर्व ऋच वाच ब्रह्माणम् आबभूवु:२' । इत्य एपीवंद हय् आभवन् येभि:२३ प्रजानन् प्रदिशो दिशश् च तान् अन् आरोहामि तपसा ब्रह्मणा च ॥ इति देवतून २४ अन्व् आरोहति । य २५एक ऋतुस् त्रय२५ ऋतवश् च २६ चतुर्विशतिर् ऋतवो२६ ये द्वादश सप्तदशान्य उत विंशतिश् च तान् अन्व् आरोहामि तपसा ब्रह्मणा च । इतीमान् ऋतून अन् आरोहाते । स एवम् एतेस् तैर ऋतुभिः परिगृहीतः । स यथा २२ । ये षटू ·२.५२ जैमिनीय-ब्राह्मणम् सैर्ऋतुभिः परिगृहीत एवम् एवानार्तस्२८ संवत्सरस्योहचं गच्छति । ऋतुर् अतुर हैवंविदे. कल्पते ॥५२॥ 1 ऋतव. 2 Ct. GB II.6.12 तवो वै दिशः प्रजननः. 3 Aऋतवे. 4 Comits it. 5 So in all MSS! 6 पति. 7 C अनिमेषम् . 8 Agfa (lectio simplıcıor !). 9 ABC तस्मा. 10 दितः. 11 C दिक्षिष्यमाण. 12 Cf. AV XI.5.6 and GBI.2.1. 13 A haplologically omits it. आदरसे in all MSS. So also in JB II.64. Oertel, JBR p.35 wrongly reads आदः (MSS आदत्) and takes सा (MSS से, सो) with the next sentence. 14 This formula is to be added in the Vedio Concordance. C adds a after इति. 15 पूरा. 16 Vedic Concordance सूर्या चन्द्रमसश. 17 'In ancient times (पूर्व) before the existence of (पुरा) the sun and the inoon'. 18 A B C एभि. 19 Vedic Concordance प्रजानम्, but 6ee further. 20 A प्रतानपून, B प्रातानन्, व्रतानआन्. 21 C आबभूव्यः. Vedio Concordance does not give the correct reading. 22 C आहवत्. Cf. आवभूवः in the previous line. 23 A B C एमिः. 24 देवआन्. 25 Comits एक अतुस्त्रय. CH. SBM III. 4.4.17 and XI.5.4.11 त्रयो वा तवः संवत्सरख. 26 C चतुर्विंशतिरतवा. 27 A BC और. 28 AC-नर्तस. 29 C-दृशचं, 30 A हेवंविदे, हैवाषिदे. २.५३ १३ 'केशी ह दाभ्यो दर्भपर्णयोर् दिदीले । अथ ह सुत्वा याज्ञसेनो हंसो' हिरण्मयो भूत्वा यूप उपविवेश । तं' ह केशी शुनीतिनानाभ्युवाद' । स ह चुक्रोध-स्थविरो ऽस्मि' पञ्चालानां राजा । स उ वै दीक्षितो ऽस्मि । को नु 'माहेन् नानवाभिवादितुम्' इति । स होवाच-मा अधः' । अभिवदिता ते तेनास्मि, यद् अहम् एतस्यै २ विशम् त्वत्पूर्वो राजासम् । अभिवदितो' वाव ४ ते तेनामि, यद् दीक्षितोऽसि । १५ ।पधापूर्तस्य त्वम् अक्षितिं वेत्थ'५ । दीक्षाम्।। अहं वेद । संप्रचुवामहा" इति। स होवाच-अग्निर् दीक्षितः पृथिवी दीक्षा, वायुर् दीक्षितो ऽन्तरिक्षं दीक्षा, आदित्यो दीक्षितो धौर दीक्षा, प्रजापतिर् दीक्षितो मनो दीक्षा२० । स दीक्षेत-यया दीक्षयामिर् दीक्षितस् तया दीक्षया २१ दीक्षे, यया. दीक्षया वायुर् दीक्षितस् तया २२ दीक्षया दीक्षे, यया २२ दीक्ष यादित्यो दीक्षितम् तया दीक्षया२२ दीक्षे, यया. दीक्षया प्रजापतिर् दीक्षितस्२४ तया दीक्षया दीक्ष२५ इति ॥५३॥ 1 This section as well as a major / part of the following has been odibod ·७९ जैमिनीय ब्राह्मणम् २.५४ by Caland in Auswahl $124. Cf. KB VII. 4. Over en uit het JB, p.40. 2 B ददीक्षे. हासो. 4 Cता. 5 BCनिति. 6 BC.भ्युपाद. 7 O deleteg sfa. 8 B पाञ्चालाना. 9 A मारुहेयन्नाम्नवाभि., B मानानेवाभि-, C मारिहेयजानेवाभि-. अहेत् from / अई. Caland wrongly emends it to मेयंना वाभिवदितुम्. 10 A अति, C अर्हति. Caland's अर्हति has to be correoted. 11 0 ऋधः 12 एतव्य, 13 -अभिवदिता+उ. 14 वाप. 15 0 इष्टापूर्तस्यावमक्षितिमवेत्थ. A B अवेस्थ 16 Cinserts आत्तस्यत्व atter दीक्षाम् . 17 So all MSS. Analogouy CASOS are cited by Prof. Renou, Monographie Sanskrites I p.659, in the studies on the subjunctive. The verbal compound #TVJis new to MW. This compound is known only from the Jaiminiyas : Auswahl $95, $115, JUB IV.11.3. 18 After it c inserts तया दीक्षया. 19 A दीक्षितर्. 20 After it c inserts आर्तस्यत्वमक्षिति- मवेत्थ. 21 Cदीक्षयेया. 22 Comits it. 29 After it cingerts दीक्षय, 24 दीदितसू. 25 दीक्षत. For these formulae ses ApSs X.10.6 and Hirss X.10(p.1037). tor वेत्थ. २.५४ वै . २ अथ हेतर' उवाच । ब्रह्मणे ददद् धूपाद्' ब्रह्मन् मनम् ते ददानि, तद् अनेन निष्क्रीणानि , ब्रह्मन्न् इदं ददानीति-~यद् दास्यन् स्यात् । स यन् मनो ददाति-चन्द्रमा मन-चन्द्रमसम् एवास्मै तद् ददाति । तद् यावच् चन्द्रमा न क्षीयते, तावद् अस्य तद् दत्तं न क्षीयते। होत्रे वदद् घूयाद् धोतर वाचं ते ददानि, ताम् अनेन निष्क्रीणानि', होतर् इदम् दवानीति-यद् दास्यन् स्यात् । स यद् वाचं ददात्य्-अहिर वै वाग्'- अग्निम् एवास्मै तद् ददाति । तद् यावद् अग्निर् न' क्षीयते, तावद् अस्य तद् दत्तं न क्षीयते । अध्वर्यवे ददद् ब्रूयाद् अध्वर्यो प्राणं ते ददानि, तम् अनेन निष्क्रीणान्य' अध्वयों इदं ददानीति' यद् दास्यन् स्यात् । स यत् प्राणं ददाति-वायुर् वै प्राणो -वायुम् एवास्मै तद् ददाति'४ । तद् यावद् घायुर'५ न क्षीयते, तावद् अस्य तद् दत्त न क्षीयते। उद्गारे ददद् श्रूयाद् उद्गातश् चक्षुम् ते ददानि, तद् अनेन निष्क्रीणान्य, उद्गातर इदं ददानीति-यद् दास्यन् स्यात् । स "यच् चक्षुर' ददात्य्-आदित्यो बै चक्षुर्-आदित्यम् एवास्मै तद् ददाति । तद् यावद् आदित्यो न क्षीयते, तावद् अस्य तद् वन क्षीयते। - ·जैमिनीय ब्राह्मणम् सदस्थाय ददद् भूयात् सदस्यात्मानं ते ददानि, तम् अनेन निष्क्रीणानि, सदस्येदं ददानीति-''यद् दास्यन् स्यात् । स यद् आत्मानं ददात्य्-आकाशो वा मात्मा-आकाशम् एवास्मै तद् ददाति । तद् यावद् आकाशो न क्षीयते, ताघर२ अस्य तद् दत्तं न क्षीयते। होत्रकेभ्यो दवद् घूयाद् धोत्रका श्रोत्रं वो२४ ददानि, तद् अनेन निष्क्रीणानिर५ होत्रका इदं वदानीति-यद दास्यन् स्यात् । स यत् छोत्रं ददाति-दिशो वै श्रोत्रं-दिश एवैभ्यम् तद् ददाति । तद् यावद्' २६ दिशो न क्षीयन्त, तावद् अस्य तद् वत्तं न क्षीयते । प्रसर्पकेभ्यो ददद्' ब्रूयात् प्रसर्पका लोमानि वो २७ ददानि, तान्य अनेन निष्क्रीणानि, प्रसर्पका इदं ददानीति यद् दास्यन् स्यात् । स यल लोमानि ददात्य ओषधिवनस्पतयो वै लोमान्य्--ओषधिवनस्पतीन् ३० एवैभ्यस् तद् ददाति । तद् यावद् ओषधिवनस्पतयो' नक्षीयन्ते, तावद् अस्य तद् दत्तं न क्षीयते। सैपेष्टापूर्तस्याक्षितिः ३२ । स य एषम् एताम् इष्टापूर्तस्याक्षितिं वेद, न हास्ये- ष्टापूर्त क्षीयते। तद् उ बा आहुर् ३३वाग् धाव३३ दीक्षितो, वाग्३४ दीक्षा, वाग्३५ इदं सर्वे क्षियतिरावाचि वावेदं सर्व क्षितम् इति वाव तौ तत् संप्रोचाते। तद् उ होवाच शाट्यायनी ८ रथन्तरेण दीक्षे, वामदेव्येन ३९ दीक्षे, वृहता दीक्ष इत्य् ४ एव दीक्षेत । अथ विमुञ्चेत बृहता विमुञ्चे, वामदेव्येन विमुञ्चे, रथन्तरेण विमुञ्च इति । सषी दीक्षायै युक्तिश् च विमुक्तिश् च । स य एवम् : 'एतां दीक्षायै ' युक्तिं च विमुक्तिं च वेद, घसीयान् एव भवति ॥५४॥ 1 Cइतन, 2A B C .. 3 ब्रह्मन्न. . C निस्क्रीणामि. 5 स्यान्. 6 (मनु. 7 Cनिक्रीणाति. 8 यत्. 9 वा. 10 ABC. 11 Cध्वर्युवे. 12 A B निफणान्य, C रिफणान्य. 13 After it C insert: निष्क्रीणान्युल्गातरि- दन्नदानीति. 14 Cददाती. 16 BCवायुन्. 16 A BCउत्.. 17 A यश्वर 18 ABC. 19 B यददास्यन् (is confused with दद in the Grantha script). 20 AC आस्मानंन, B आत्मानंम्. 21 Cत. 22 AC तवद. 23 A B धोतका. 24 ACवे. 25 C निष्क्रीणाति. 26 C यवद 27 वे. 28 B यद. 29 A ददान्य. 30 C-वानस्पतीन्. 31 A B ओषधी., C ओषधोपनस्पतयो. 32A सैषो., ०.स्याक्षीति. 38 A वाग्वा, C वाचवि. 34 वग. 360वान् 36 A Bक्षीयति, क्षायति.

·८१ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २५५ 37 A संप्रोचते. Auswahl 124 ends here. 38 A B Cशाव्यायनि. 39 A BCवामदेम्येन. 40 C एवन्दीक्षत. 41 एताभीक्षायै. २.५५ हस्थाशया' आलकेयो दन्तालस्य धौम्यस्यान्तेवास्य् आस । अथ ह दन्तालो धौम्यम्' अयं घेदम् आप्रपद' विदां चकार । तस्माद् ध सामवेदम् अनूच्य व्याजहार- संवत्सराय दीक्षिष्य इति । अथ ह स्म ततः पुरो विपृच्छमाना' 'चरन्ति-संवत्सराय दीक्षिष्यामह' इति । अथो ह इति । अथो ह स्म'' समवसायान्योऽन्यस्य वरणम् आक्रोशमामा' निभृत्यम् अनुपृच्छन्त' २ आसते'३ । ते ह स्म यावन्तम् संपादयन्ति, ते ह स्म दीक्षन्ते । शश्वद् धैषा तद् आशीर् एव । तत् सत्त्रं भवति, यत् तम् एव ब्राह्मणं कृत्वोत्तिष्ठन्ति येनाब्राह्मणोक्तेन सह दीक्षन्ते । तस्माद् अब्राह्मणोक्तेन सह ५ दीक्षेत । तस्या स्मास्य राजन्यबन्धो'७ शार्दूलाजिनं' माणं हिरण्यम् उपावहितं भवति । तद् ध म श्रोत्रियायोपप्रहित्याह-संवत्सराय ९ दीक्षिष्ये २०, ऽनु मा शाधीति । तस्मै ह स्म'. राजन्यबन्धवे वक्तव्यं मन्यन्ते ॥५५॥ This pection and a part of the 10 स्मा. next has been edited in Auswahl $125. 11 A B आक्रोशनमा, आक्रोशमा. 1 A हरस्वाशका. 12 C अनुप्रच्छन्त. 2 He is mentioned as a king in 13 Ct. Bss XVI.13 (quoted in Aus. JBI.234(Auswahl $87) and JUB III.40.2 wahi 1125) तद्ध स्मैतत् पूर्वे संवत्सरं समवसायासतेऽन्यो (in a vamsa-list). ऽन्यस्यानूक्तं च मानु च विजिशासमाना:. 3 A B धौम्म्यस्या-, सौम्यस्या-. In the 14 C येनाब्राह्मणानाक्तेन, next line, however, all the MSS have 15 C सतह. धौम्यः. 16 C दीक्षत. 4 A B C तन्दालो. 17 Cराजन्यबन्धो. 6 A धौम्म्यस्. 18 C शामूलाजिनं. Caland reads शामूला. 6 आप्रपदं is not found elsewhere in जिनं which occurs twice in the Karmanta. any Brahmana. Cf. AA II.1.4 with Keith's sutra of Baudhāyana XVIII.26. शामूलाजिन note on प्रपद. is now to MW and is not found elsewbero 7 A B C वपश्छमानाश. अवv प्रछ is new in any Brāhmana. शार्दूलाजिन is also new to MW, VPK and Index Védique. Follow to MW, VPK and Index Vedique. शार्दूला. ing Caland, faqaaTaT: (lectio simplicior) for may be a lectio simplicior, suggested has been retained in the text. favoris by the tigerskin (शार्दूलचर्मन्) used in the not found in the other Brāhmaṇas, though facrifice. But it is supported by our best it occurs as early as the RV. Mas. 8 A 'चरन्स्यसंवत्सराय, 19 A B संवत्साराय, समवत्सराय, 9 C दीक्षस्यामह. 20 Cदीक्षिम्यो, ·२.५५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् . २.५६ स ह तथैव पल्ययमानस्' सोमशुष्मं सात्ययतिम्' आजगाम । तं होवाच- प्राचीनयोग्य, संवत्सराय दीक्षिष्ये । भगवो ऽनु न शाधीति । तथेति' तं ह वदन्न अभिराधयां चकार । तं होपेयाय । तस्मै यदेमां क्लप्तिं प्रोवाचाम्यूहम् अनुजगौ प्रस्तावप्रतिहारान् विदधाव् अथ हैनम् अनुशशास । अयं वाव संवत्सर इति होवाच । तस्यायम् एव देवयानः पन्था, इमे वर्तन्याव, इयं गतिर् इति । स यत् एतद् एवं वेद, अनार्त एवं संवत्सरस्योरचं गच्छति । पुरुषो वै प्रजापतिः । प्रजापतिम् संवत्सरः । स यो ह पुरुषो, य एवायम् अन्तरिक्ष आकाश, एष एव स पुरुषः। तद् १२यद् दृश्वद्'२ अन्तरिक्षे न रमते पूर्णत्वैतन् न रमते । अथो यद् अस्मिन् सर्वस्मिन् अन्तर् ईक्षते' तस्माद् अन्तरिक्षम् । अथो यद् इदं सर्व युते तस्माद् वायुः । अथो यद् इदं सर्व वाति तस्माद् वातः । तस्यैतस्याकाश- स्यात्मा' दमुमूढो' यद् असाव् आदित्यः । स एष आदित्य पुरुषः । अथ' यत् ततः• पर आकाशम् तस्यैष आत्मा समुमूढो२१ यच् चन्द्रमाः । स एष चन्द्रमसि पुरुषः । स न नाना मन्तव्य इति ह स्माह शाट्यायनि:२२ । य एवायं चक्षुषि पुरुष, एष। पवादित्य, एष चन्द्रमसीति । तम् अनयैव पुरुषविधयानोति ॥५६॥ may be . 1 A पल्यायमानसू. 12 A तथदृशद, B तथदृश्वद्,तपदृश्यद्. 2 B सोमशूम. 13 So all MSS. The reading is dubi. 3 A सात्ययज्ञम् , C सत्ययशिम् . He is our. Cf. PB XV.12.5 अन्तरिक्षेणेदं सर्व पूर्ण. mentioned as the teacher of Hrtavasaya 14 All MSS have sक्षते, which Allakeya in JUB III.40.2. the original reading. For other etymolo. 4 C भगो. Caland inadvertently gies cf. JUB I.20.4 तद्यदस्मिन्निदं सामन्तस्तस्माद takes wat with the previous sentence. न्तर्यक्षम् । अन्तर्यक्षं ह वे नामैतत् । तदन्तरिक्षमिति परोक्ष- 5 A नाश. माचक्षते, PBXX.14.2 अन्तरेव वा इदमिति तदन्त. 6 तथेति is not found in Caland's रिक्षस्यान्तरिक्षत्वम्, SBM VII.1.2.23 सह हैवेमाक्ने text. लोकावासतुः । तयोवियतोर्योऽन्तरेणाकाश आसीत् तदन्त- 7 A B C विदथा. रिक्षमभवत् । ईक्षं हैतन्नाम । ततः पुरान्तरा ग इदमीक्षम. 8 C अयम. भूदिति तस्मादन्तरिक्षम् . 9 Comits it. 15 A BC वातेति. 10 A B C Toefra. Here endx Auswahl 16 C तस्यैषस्या.. 1125. 17 A दममूढो. Is it असंमूढो (fromV मुह)? 11 Cf.GB I.6.3 पुरुषो बाव संवत्सरः. 18 एव. Hence onwards the various parts of 19 Cय for (5)थ. the human body are correlated to the 20 BC तः. year-long Eacrifice. It may be noted that 21 A B समुमूढो, C समामुमूढो. Is it संमूढो ? while our Brahmana indulges in digres. Cf. note 17. sione, GB 1.6.3 and SBM XII.2.4.10f take 22 A शाट्यायनि. up the subject matter of $57 (end) and $58. 23 A ए. .

·८३ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.५७ २.५७ प्राण एवं प्रायणीयो ऽतिरात्र १ । प्राणो हीदं सर्व प्राणेत । तद् यत् प्राणत तस्मात् प्राणः । वाग् एवारम्भणीयम् अहः । वाचा हि सर्वस्' संवत्सरन् सर्वे यमक्रतव आरब्धाः। तस्माद् आरम्भणीये ऽहन् सर्वाणि रूपाणि क्रियन्ते । सर्वाणि हा रूपाणि वाचि । अयम् एको ऽभिप्लवो ऽयम् एको "ऽयम् एको' ऽयम् एकः । तस्यास्याभिप्लवस्येदं प्रथमम् अहः। तस्येदम् एव प्रातस्तवनम्, इदं 'माध्यंदिनं सवनम् , इदं तृतीयसवनम् । इदम् एव द्वितीयम् अहः । तस्येदम् एव प्रातस्सवनम् , इदं माध्यंदिनं सवनम् , इदं तृतीय- सवनम् । इदम् एव वैरूपं तृतीयम् अहः। तस्येदम् एव प्रातस्सवनम्, इदं १ माध्यदिनं सवनम्, इवं तृतीयसवनम् । इदम् एव वैराज चतुर्थम् अहः । तस्येदम् एव प्रात स्तवनम्, इदं११ १२माध्यंदिनं ३ सवनम् , इदं तृतीयसवनम् १२ । इदम् एव शाकरं पञ्चमम् अहः । तस्माद् अनेनोपसंगृह्य' शक्नोति'५ । तस्येदम् एव प्रातस्सवनम्' इदं माध्यदिनं सवनम्, इदं तृतीयसवनम् । इदम् एव रैवतं षष्ठम् अहः । तस्माद् १ अनया प्राश्नाति । तस्येवम् एव प्रातस्सवनम् , इदं माध्यविनं सवनम् , इदं तृतीयसवनम् । एवम् अस्यामिप्लवस्यैवम् अस्यैवम्१८ अस्य । अयम् एवात्मा पृष्ठयः । इम एव नव'. प्राणाः । त्रिवृत्° प्रायणीयम् अहर् , यत् प्राणा इदं सर्व प्राणेत । तद् यत् प्राणेत' २२तस्माद् अप्य् एतत् २ प्रायणीयम् अहः । इमा एव प्रीवाः२३ पञ्चदशम् २ अहः । ओजो२४ वै वीर्यम् । ग्रीवा ओजः२५ । वीर्य पञ्चदशः । तस्मात् पशवो प्रीवामिर् भारं वहन्ति २६ । अष्टाव् इमे जत्रवो, ऽष्टाव्२७ इम, ऊो जत्रुम्२८ सप्तदशः । तद् एव सप्तदशम् अहः । इदम् एवोदरम् एकविंशम् अहः । सर्वे वै स्तोमा एकविंशम् अभिसंपन्नाः । सर्वम् अन्नाधम् उदरे प्रतिष्ठितम् ॥५७॥ 1 Cf. AB I.7 प्राणो वै प्रायणीय:. Oertel, 9 Comits up to तृतीयसवनम्.. IBR p.3, suggests a connection of STT 10 A leaves out ध्यंदिनं सवनमिदं तुतीय. with प्र/नी, in which प्राणेत सवनम्. imended to प्रणेता. For the connection 11 Aइद. it प्र/नी with प्राण add the following 12 A omits माध्यंदिनं सवनमिदं तृतीयसवन, eferences to those already given by 13 B माध्यंदिन. Dertel-SBM XII.9.1.14 यदै प्राणेनान्नमात्मन् 14 C-संग्रा. णयते तत् प्राणस्य प्राणत्वम्, SBM X.5.2.14 एष उ 15 Cशक्नोमि..See note 18 on JB व प्राणः । एष हीमाः सर्वाः प्रजाः प्रणयति. 20 प्राणेतःब्. 16 Comits -स्सवनम् .... 3 C एतवारम्भणीयम्. 17 A अनेनोपसंगृह्य शक्नोति (dittography). 4 A omits it. 18 Comits अस्यैवम्. 5 एष. 19 Cinserts तमिदमेव रैवतं षष्ठमहस्तस्माद. 6 Oहि. ननेनोपसंगृह्या. 7 Omitted in C, 20 A B C वृत्. त्रिवृत् 'ninefold' and 8 C-दा. hence connected with the nine pranas. 3. case niay be II.1. न ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् 21 A B प्रायणत, Oertel (JBR p.3) प्राणेत. 22 तस्माचप्येतत. 28. C प्रीव:. Ct. SBM XII.2.4.10-12 श्रीवाः पम्चदशः । चतुर्दश वा एतासां करूकराणि, वीर्य पञ्चदशम् । तस्मा- देताभिरबीभिः सतीभिगुरं भारं हरति । तस्माद् ग्रीवाः पम्चाशः ॥ उर: सप्तदशः । अष्टावन्ये जत्रवोऽष्टावन्य उर: सप्तदशम् । तस्मादुरः सप्तदशः ॥ उदरमेकविंशः । विश- तिर्वा अन्तरुदरे कुन्तापान्युदरमेकविंशम् । तस्मादर- मेकशिः. 24 C अहरोरोजो. 25 Cआजः. 26 विहन्ति. 27 A B अष्टाव्. 28 0 जतृस्. 29 A सप्तः . 30 Cउदारे. त्रयोदशेमाः' परिशवस्', त्रयोदशेमा, अण्डपरिशुस् सप्तविंशी । तद् एव त्रिणषम् अहः। प्रयस्त्रिंशद् इमानि पृष्टिकाण्डानिः सह किंकालुकाभिः । तद् एव प्रयलिंशम् महः । अयम् अभिजिद् अयं विश्वजिच् छुक्लं कृष्णं कनीनिका । त इमे त्रय स्वरसामान, इमे प्रयो', ऽयं विषुवान् । प्राणापानाव् एव गोआयुषी । इम एव दश प्राणा दशरात्रः । मन एव महाव्रतीयम् अहः । उदान' एवोदयनीयो ऽतिरात्रः। त एते दश प्राणा'० दश स्तोमा, दश छन्दांसि । इमेह सप्त मुख्याः प्राणा, द्वाद भवाम्ची, नाभ्यां दशमः । इमे ह पृष्ठयस्य षडहस्य स्तोमाः११ । छन्दोमाः पञ्चविंशः । चतुर्धा' इमान्य उ ह सप्त चतुरुत्तराणि छन्दांसि सद्विपदाविराडतिच्छन्दाः एवं गायत्री, चक्षुषी उष्णिक्ककुभो, श्रोत्रं जगती, वाग् अनुष्टुब्', मनो वृहत्य, आत्मा पंक्तिर, बलं विष्टुप् । प्रतिष्ठा द्विपदा, मांसानि विराद, शरीराण्य् अतिच्छन्दाः । तेषाम् एषां सप्तानां चतुरुत्तराणां छन्दसा द्वादशैकविंशास् ८ संपद्यन्ते ॥५८॥ १४ । प्राण 19 1 0 -मा. ऽतिरात्र उदानेन घुपन्ति. In this passage the 2 A B पशवसू. परिशु is a doublet of word fucri of our text is replaced by पर्श with the svarabhakti vowel .i, and पावें. पार्श्व might well be a malapropism nood not be emended. Cf. svarabhakti in for पशु, which was collaterally used tor मण्डपरि. परिश is new to MW, VPK and पृष्टि. In strict anatomical phraseology, Index Védique. fe and must have been distinguished. 3 No v.l. अण्डपरिशु or its doublet Eggeling points out (SBM transl. pt.vp. *माप are not found in MW, VPK and 164 note 2) that the term gfe seems to be Index Védique. See GB 1.5.3 and cf. invariably used with the ta: brioks, SBM XII.2.4.13f पावें त्रिणवः । त्रयोदशान्याः From this we might infer that aft is पर्शवस्त्रयोदशान्याः पार्वे त्रिणवे, तस्मात् पावें त्रिणवः ॥ equivalent to our अण्डपशु, अण्ड being used मनूकं त्रयविंशः । द्वात्रिंशदा पतस्य करूकराण्यनूकं त्रयविं to denote testicles' as well as 'semen शम् । तस्मादनू प्रयविंशः ॥ अयमेव दक्षिणः कर्णो | virile' (रेत:). ऽमिजित् (henceafter the passage differs 4 A B पृष्ठिकाण्डानि, C पुष्ठिकान्यानि. पति- greatly from our text) ........उदान एवोदयनीयो काण्ड is not found in MW, VPK and Index ।

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् Védique. Cf. rigusterat in the parallel GB I.5.3 (इष्टिकुण्डलानि ?). 6 किंकालकामिः. किंकालु(ल)का is new to MW, VPK and Index Védique. Does it correspond to era la 'spine' in the parallel GB I.5.3? Compare कंकाल 'skeleton'. It may refer to the vertebrae. 6 These are the three posterior svarasaman days. 7 C प्राणापानावैव. 8 0 महाप्रतीयम्, 9 Cऊदान. 10 प्रा. 11 C स्तोमा. 12 BOपचविंश. 13 ABO af. For the four items see note 15. 14 Comita स.. Together with the dvipadā, viraj and aticchandas the seven caturuttara metres constitute four items. 15 C अनुष्टुम्. 16 C पृष्ठा. 17 (छन्दासा. 18 12x31= 24 (gayatri)+28 (ugnih, kakubh)+48 (jagati) +32 (anustubb), 36 (brhati) +40 (pankti) +44 (tristubh). २.५९ गायच्या उष्णिहो ऽनुष्टुभिश् चतुरशीतिर् अक्षराणि । ते चत्वार एकविंशाः । पंक्तेश् च त्रिष्टुभर' च चतुरशीतिर् अक्षराणि । ते चत्वार एकविंशाः । वृहत्यै च जगत्यै च चतुरशीतिर अक्षराणि । ते चत्वार एकविंशाः । अथ 'त्रयाणां छन्दसा दशशतम्' अक्षराणि। विशत्यक्षरा द्विपदा । त्रिंशदक्षरा विराट् । षष्टयक्षरातिच्छन्दाः । तानि दशशतम् अक्षराणि संपद्यन्ते । ततो वे आदत्त । अथ द्वादश' त्रिवृतम् संपद्यन्ते । तान् इमान् द्वादश त्रिवृतो द्वादशस्यैकर्षिशेषपदधाति । द्वादश सत्रिशिनो मासास्संपद्यन्ते। तद् एतच् छन्दांसि त्रिवृतं चैव स्तोमम् अभिसंपद्यन्ते ॥५९॥ 1 B त्रिदुभिशू. 2 Cयाणा छन्दसा. 3 दशशतम् 110'. 4 Cषष्ठयक्षातिछान्दा.. 5 A B C द्वादशे. 6 A BOमा. 7 A B C द्वादशस्येक-. Twelve trivrts (12x9D108) are added to 12X21 giving a total of 360,i.s. twelve months of 30 days each. 8 स. 9 A B C एत. २.६० एकविंशं च वा पञ्च प्राणं चानीम् चादित्यं च । अथ ये द्वे अक्षरे ते बहद्रयन्तरे, ते अहोरात्रे' । सो ऽर्धमासम्' समासम्', स 'ऋतुस्, स' संवत्सरः। तत् माहुर् यत् प्राणाश्छन्दांसि छन्दांसि स्तोमा इत्य् आहुः, कथं यजमानः'' प्राणैर छन्दांस्य ·२.६० जैमिनीय-ब्राह्मणम् १६ भप्येति । छन्दोमि स्तोमान्, स्तोमैर् पृहद्रथन्तरे, वृहद्रथन्तराभ्याम् अहोरात्रे'', अहोरात्रा- भ्याम्'३ अर्धमासम्", अर्धमासेन मासं१५ मासेनतुम्' , ऋतुना संवत्सरम् । कुतम् संवत्सरो'" जायते, क प्रतिष्ठित ८ इति । स विद्याद्-अहम् एव संवत्सरो ऽस्मि, मयि प्रतिष्ठित इति । एवंविदो ह पाव ९ संवत्सरो जायत, पर्वविदि प्रतिष्ठितः । अथो आहुर्-आदित्य एव संवत्सरः । एतं हि सर्वा श्री२० सर्व यशम् सर्वे देवान' समेताम्२२, तस्माद् आदित्य एव संवत्सर'४ इति । तस्य यद्२५ भाति तत् संवद्, यन्२७ मध्ये कृष्णं मण्डलं २८ तत् सर इत्य् अधिदेवतम् २९ । अथाध्यात्मम् । अयम् एव संवत्सरो यो ऽयं चक्षुषि पुरुषः । तस्य यच् छुक्लं तत् संवद्', यन्२७ मध्ये कृष्णं मण्डलं तत् सरः । अथो आहुर-आदित्य एव संवच् , चन्द्रमाल सरः। तम् एष सरति । ते २ पौर्णमास्याम् आप्नोतीति । तद् उ वा आहुः-प्राण एव संवद्, वा" सरः । एताभ्यां हि समश्नुत इति । तस्य वा एतस्य संवत्सरस्यामिष्टोमसामान्य एव देवयानः३५ पन्थाः-॥६०॥ , 1 C अहोरात्र. 2 Cर्यमासासू, 3 ABOमससू. 4 A BCऋतु. 5A B C संवत्संवत्सरसू. 6 ABOप्राणा. 7 A omits it. 8 Cतोमा. 9 . 10 A यजमा, BC यजमान. 11 AB प्राणैच् , C प्राणे. 12 C अहोरात्रो. 13 0.भ्यम्. 14 A B C अर्धमास. 15 Cमास. 16 मासेनककम्. 17 A B संवत्सरे. Ct. further एवंविदो ह पाव संवत्सरो जायते. 18 A BC पतिष्ठित. 19 C वा. 20 A श्रीदस्, C ग्रीस् . 21 AC देवा. 22 Cf. JB II.29 तां हि सर्वे देवास्संबान्ताः (with note). 23 A आदित्यं. 24 After it Caddg एतं हि सर्वा शी सर्व यशस्स देवारसमेतास्तस्मादादित्य एव संवत्सर. 25 ABCयत्. 26 A BC संपद. 27 A BCयम्. 28 मण्डं. 29 A अघिदैवतम्. अधिदेवतम् is of greater frequency than अधिदैवतम्. Cr. JB II.28. 30 A अधाः, C अथध्यात्मम्मम् . 31 A सम्पद्. 32 रं. 33 A संविद. 34 Cवान्. 36 देवयानम. २.६१ -तानि वा पतानि रौहिणकानि' नाम' । एतैर् वै देवा स्वर्ग लोकम् आरोहन् । यद् भरोहम्' तस्माद रौहिणकानि' । तस्माद् वयम् अन्वहम् एवाग्निष्टोमसामानि कुर्मः। भय वर्तन्यौ यहद्रथन्तरे । एताभ्यो ह वा एष एतद वर्तते । तस्माद् वयम् ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.६२ १. , मतिरात्र उमे वृहद्रथन्तरे कुर्मः -कृत्स्नं नस् साम युक्तं यज्ञं वहत् कृत्स्नेन साम्नो- रचम् अभवामहा'' इति । अथ गतिः । यश् चैवासा आदित्ये'२ पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मन् तद् एतत् प्रजापत्ययनम् इत्य् एघोपासितव्यम् । एतेन वा अयनेन प्रजापतिर इमाम् ऋद्धिम् आर्नोद इमां व्याधि१५ व्याश्नुत । तद् याम् एव प्रजापतिर्'' ऋद्धिम् मानौद् यां व्यष्टिं व्याश्नुत, ताम् एवर्द्धिम् ऋनोति तां व्यष्टिं ५ व्यश्नुते य एवं घेद ॥६॥ । 1 राहिणकानि. 2 राम. 3 No v.l. but अरोहन in the next sentence. 4 C अरोहन्. See note 3. 5 Cf. the parallel JB II.14. 6 A बृहद्रथन्तरेण. 7 A ताभ्यां. 8 एत. 9 AC न. 10 So all MSS. For similar forms Bee Prof. Renou, Monographies Sangkrites I p.5 (bottom) on the subjunctive, and Caland, SBK introd. I p.44. 11 C अन्नवामहा. 12 A यश्चैवासावावादित्ये, B यश्चैवासावावा- दित्यो, ८ यचैवासावावादित्ये. 13 प्रजापत्ययन is new to MW, VPK and Index Védique. BSS (index) has प्रजापतेरयनम्. 14 C-त्. 15 A B C व्युष्टिं. 16 AC प्रजापति, B प्रजापतिः, २.६२ एष वाव दीक्षितो य एष तपति । स एष इन्द्रियं' ज्येष्ठयं श्रेष्ठयम् अभि दीक्षितः। तस्य ये ऽर्वाञ्चो रश्मयस् तानि श्मश्रूणि', य ऊर्ध्वा ते कशाः । अहोरात्रे एव कृष्णाजिनस्य रूपम् । अहर् एव शुक्लस्य रूपं, रात्रिः कृष्णस्य । अथ यद् एतन् मण्डलं ता आपम् तद् अन्नं तद् अमृतम् । तस्मिन्न एतस्मिन् मण्डले तेजोमयश् छन्दोमयः पुरुषः । स प्राणम्, स इन्द्रम्, स प्रजापतिम्', स दीक्षितः । तद् एतद् दीक्षयैव संगृहीतम् । तत आभ्यः प्रजाभ्यो ऽन्नाचं विसृजते । तस्येमा एव दिशः पत्नय आसन् । तं हेमास्१० तिस्रो विशो ऽतिचेरुः११ । इय हैवास्यानुव्रततमास १२ ययं ३ दक्षिणा दिक् । तस्माद् एष एताम् एवाभ्यु- पावर्तते ७४ । यय् अप्य् उत्तरत उदत्य् अर्थताम् एवाभ्युपावर्तते । तस्माद् यास्य प्रिया जाया" स्यात् तां दक्षिणार्ध्या ७ कुर्यात् ॥६२॥ , 1 Cइन्द्रयं. 2 A B C ज्येष्ठयं. 3 Cश्मश्रुणि. 4 BC मण्डल. A B omit it. 6 AC तेजोमय, B तेजोमयः. 7 A BC छन्दोमणयः, 8 B सः (note the absence of gan. dhi). 9 AC प्रजापति, B प्रजापतिः, 10 Cहोमोस. The four wives are mentioned in SBM XIII.4.1.8. 11 C तिचेरूः. अति+ चर् is not found in any other ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् . 11 तिचेरू:. अति+V चर् is not found in any other Brāhmaṇa. It means 'be unfaithful to'. 12 The superlative अनुव्रततमा is new to MW, VPK and Index Védique. The positive अनुवता is found in SBM III.7.1.22, TB III.3.3.2, JUBI.17.2.6. 18 एव. 14 एवात्यु 16 C एवासु.. 16 Cजाय. 17 C दक्षिणाया. प्रथमां संनयति, प्रथमां पाचयति, प्रथमां पूर्णपात्र आगच्छत्य्, अनन्तरिताः पत्नय' स्थ । उदग् उ यहीयं कर्म संतिष्ठते । इति न्व् अधिदवतम् । अथाध्यात्मम् । अयम् एव दीक्षितो यो ऽयं चभुषि पुरुषः । तस्य यान्य मञ्चि' पक्षाणि तानि श्मश्रुणि, याम्य ऊर्ध्वानि ते केशाः५ । यद् एव शुझंच कृष्णं च तत् कृष्णाजिनस्य रूपम् । शुक्लम् एव शुक्लस्य रूपं, कृष्णं कृष्णस्य । अथ यद् एतन् मण्डलं ता आपम् तद् अन्नं तद् अमृतम् । तस्मिन्न् एतस्मिन् मण्डले तेजोमय छन्दोमयः। पुरुषः । स प्राणस्, स इन्द्रम्'२, स प्रजापतिम् , स दीक्षितः । स१४ हैवविद् दीक्षमाणो, यथेष एतद् इन्द्रियं ज्यैष्ठयं ५ श्रेष्ठयम् अभि दीक्षित, एवम् एवेन्द्रियं ज्येष्ठ श्रेष्ठयम् भभि दीक्षितो भवति । तस्माद् उ हैवंविदि दीक्षित ईश्वरो राष्ट्राणि'८ समुत्काम्पतोः क्षामरन्ध्र२० इव हि' समाभवति २२ । एवं छ् एतद् इन्द्रियं ज्यैष्ठय' श्रेष्ठयम २४ अभि दीक्षितो भवति । तस्माद् उ सर्वम् एवाभिवदत्य्-आचार्य, पितरं, क्षत्रियम्५ । एवं ए एतद् इन्द्रियं ज्यैष्ठपं२३ श्रेष्ठयम् अभि दीक्षितो भवति२६ ॥६३॥ २3 1 So all MSS. 2 A अधिदेवतम्. 3 Of.JBII.62 (beginning). 4 C अनि. 5 कोशा. 6 C कृष्णंजिनस्य. 7 ABCयाद्. 8 एत. 9 BC अभ. 10 तेजोमय. 11 A छन्दोमयं. 12 Cन्द्रसू. 13 BOप्रजापति. 14 After it.Cinserts दीक्षितेथ. 16 A B C जैष्यं. 16 B ग्यम्य, जैष्य. 17 0 हैवंविद, 18 AO राष्ट्रानु, B राष्ट्रानि, 19 A C समुत्कम्पितो. सम् + उत्+ / कम्प is not found in the other Brāhmaṇas. Prof. Renou also does not record it in his Index Vedique. MW quotes समुत्कम्पिन् from the Jatakamala of Aryasura. Cf. उत्कम्पयति in SBM XIV.2.2.17. On Agrafa: (-toh infinitive) See JBR p.11. ईश्वरो राष्ट्राणि समुत्कम्पितो: means 'he who can make kingdoms tremble' (see Macdonell, Vedio Grammar for Stu. dents, $211, 3b, p.338). For the idiom ct. हूणैर्यस्य समागतस्य समरे दो| धरा कम्पिता in Bhi. tari Stone Pillar Insoription of Skandagupta (Bhandarkar, List of the Ingoriptions of Northern India, no 1649) line 15. 20 No v.l. क्षामरन्ध is new to MW, VPK and Index Vedique. So also रस्त्र. क्षामरन्ध connotes 'a meek and submissive ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् person'. क्षाम in the sense of 'meek'is not found in earlier literature, inoluding the Brahmapas. With रन्ध of. रम'pliant, obedient in the Rgveda (V TV and are doublets). 21 (भि. 22 सम्+आ+ भू is new to MW, VPK and Index Védique. Here seems to have been added to the usual an+V to make it correspond to सम् in समुत्कम्पिनो: (where it is prefixed for emphasis)- वाक्यालंकार ? Note the loc. (प्वंविदि दीक्षिते) with सम्+आ+/भू. 23 C जैष्ठयं. 24 A B इयैष्ठयम् . Can Fas be a genuine form? 25 See Dr. B. Ghosh, Collection of the Fragments of Lost Brāhmapa.B, Frag. Lx, p.100. 26 Cभवन्ति. २.६४ १७ । दीक्षिता उशुध- २. 'विचक्षणवती वाचं' वदति । अन्न वै विचक्षणम् । अन्नवतीम् एव तत्वाचं वदति । विचक्षणवती वाचं वदति । सोमो वै विचक्षणः । अन्नम् उ वै सोमः । अन्नवतीम् एष तद् वाचं वदति । विचक्षणवतीं वाचं वदति । प्राणो वै विचक्षणः । तस्य वाग् एवं मिथुनम् । मिथुनवतीम् एव तद् वाचं वदति । विचक्षणवतीं वाचं वदति । अनं विचक्षणम् । अनेन हीमा प्रजा विपश्यन्ति । तत आभ्यः प्रजाभ्यो ऽन्नाधं प्रयच्छति। स यदास्मै प्रतं५ प्रयच्छेत्, सर्वम् एव व्रतयेत्' -सर्वस्यानाचस्यावरुद्धौ । यए उ परिशिष्याद्, व्रतप्रदं घूयाद्-अशान वा पिब वेति । य उ व्रतप्रदो ऽनुच्छिष्टाशी, वा स्यात् परि वा शिंष्यात्, तद् अद्भिर' अभ्युक्ष्य छायायां निषेतवै। ब्रूयात् । तद् ओषधीभिर् अभिसंछादयितवै ब्रूयात् । तद् ओषधीनां मूलान्य् उप. सिञ्चति'५ । वर्षका १६ पर्जन्यो भवति यत्रैवविद्वान् दीक्षते' पन्न् ८ इतीहाहुः १९ । स यदा दीक्षणीयेष्टिस् संतिष्ठत । यदैनम् अध्वर्युर' अभ्यञ्जयेद् यदा संपवयेत् अथैतम् आदित्यम् उपतिष्ठत त्वं देवता दीक्षितासि । सा दीक्षमाण- स्येन्द्रियं ज्यैष्ठयं श्रेष्ठयं यश आदत्से । मा म इन्द्रियं ज्यैष्ठयं २२ श्रेष्ठयं यश आदिथा: ३ । तव दीक्षाम् अनु दीक्ष२४ इति । तस्यैषा देवता दीक्षमाणस्येन्द्रियं ज्यैष्ठय श्रेष्ठय२५ यशो नादत्ते ॥६४॥ 1 This section has been partly 8 A परिशिष्या, C परिशिष्या. edited in Auswahl $126. Of, AB 1.6. 9 A BC व्रतपदं. 8-9, CF $19, 522 and KB VII.3. 10 A व्रतवृदो, B व्रतेवृदो. 2 C विचक्षणावती. See Keith, Rigveda 11 C-शि. Brāhmanas Translated p.111, note 2. 12 A B C अत्भिर्. 3 It is omitted by C. 13 A B C निषेतवै. See Oertel, JBR 4 हिमा. p.18. 60वृतं. 14 C अभिसछादयितवै. 6 A व्रतयत् , B व्रतंयत्, वृतयत् . 15 B उपसिञ्चति. 70 -वरूप. Caland has अन्नस्य for 16 वर्षकः, अमावस्य. 17 C दीक्षिते. २२ .

·२.६४ जैमिनीय-ब्राह्मणम् 18 A उदषन्न, Bउदशुरूषन्न् . उद्+VE is new to MW, VPK and Index Védique. See Oertel, JBR p.95. 19 इतिहा 20 सन्तिष्ठत. 21 0 अध्यायुर्. 22 C जैष्यं. 23 Cआदिताः. 24 दीक्षित. A similar tormula ocours in II.52. 25 Omitted in O. . २.६५ तम् अध्वर्युर् अभ्यज्य प्रपाधौग्रहणानि' जुहोति । यदौग्रहणानि जुहोति यद् अस्मा औदुम्बरदण्डं प्रयच्छत्य् अर्थतम् आहवनीयम् उपतिष्ठेत वाचा मे वाग् दीक्षताम् अमये' समष्टवा उ, प्राणेन मे प्राणो दीक्षता वायवे समष्टवा उ, चक्षुषा मे चक्षुर् दीक्षता सूर्याय समष्टवा उ, मनसा मे मनो दीक्षाः प्रजापतये समष्टवा वु' इति । तद् एताभिर् अना- मिर् देवताभिर् इमा स्था देवता दीक्षयति । अथाह अग्निर, दीक्षित:' दीक्षा, सा मा दीक्षा क्षित, तया दीक्षया दीक्षे । वायुर दीक्षितो', ऽन्तरिक्षं दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षत, तया दीक्षया दीक्षे । आदित्यो दीक्षितो, द्यौर् दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत१२, तया दीक्षया दीक्षे । प्रजापतिर् दीक्षितो, मनो दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया ३ दीक्षे१४ म ऋचो ऽनु दीक्षन्तां१६, मनो१७ यजूषि, प्राण सामानि । श्रद्धां मे सोमो राजानु दीक्षताम् । ऋचा दीक्षे, यजुषा दीक्षे, साना दीक्षे, पृथिव्या दीक्षे, ऽन्तरिक्षेग दीक्षे, दिवा दीक्ष कृत्स्नो दीक्षितः । अथ यस्यादीक्षिता इमे लोका अदीक्षितानि छन्दांस्य् अदीक्षितम् सोमो राजा-॥६५॥ । वाचं'५ अत्र S For this section see the parallel 11 A दीक्षो. KB VII.4 and TB III.7.7.4f. 12 C दीक्षा. 1 A प्रपाचौरगृहानि, B C प्रपायौत्गृहणानि. 13 After it A inserts दीक्षेया दीक्षया, and 2 A B C यदौत्गृहणानि. See Index BC insert दी या दीक्षया. Can we read दीक्षे Vidique 8.0. औदग्रहण. दीक्षया instead of the readings of A and 3 . यदा. BC? In that case the text would have 4 अ.दुम्बरदण्ड is new to MW, VPK | दीक्षया दीक्षे दीक्षया दीक्षे. The parallel ApSs and Index Védique. x.10.6 has दीक्षा only once. 6 A B C प्रायच्छत्य . 14 These four formulae ocour in 6 0 दीक्षिताम्, Apss x.10.6 with दीक्षयतु for दीक्षेत. 7 BOअश्नु 15 ACवाचम. 8 Cदीक्षतं. 16 Cf. TB III.7.7.8, Apss x.11.1 9 =उ. ऋचस्त्वा दीक्षमाणमनु दीक्षन्ताम् . These formulae occur in Apss x.10.6, 17 Cममनो. and similar ones in ApSs x.8.7, KB VII.4 18 For similar formulae see TB III and sss v.4.1. 7.7.4f. 10 A दीक्षित.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.६६ २.६६ ९ --तं सकामम्' अभ्यनुषीत' । अथ हैवंविद् दीक्षमाण एव' सर्वान् कामान् उपामोति' । तस्माद् दीक्षासु न राजानं परिवविष्यात् । यद्वतो' 'छ एवैष भवति तद्वता इमे लोकास् तद्वतानि छन्दांसि तद्वतम् सोमो राजा । अथाह भूर, भुव स्वस् सुपोषः पोषैस्' ११ सुवीरो वीरैस् सुप्रजः प्रजयासम्' इति । तद् एताम् अपरिमिताम् आशिषम् अन्त' आशास्ते तपो मे१४ प्रतिष्ठेति'५ । तत् तपः प्रतिष्ठा कुरुते। श्रद्धा मे ऽक्षितिर् इति तच् छूद्धाम् अक्षितिं कुरुते । १८सत्यं मे ८ गृहपतिर् इत्य् एष वै सत्यम् । सत्यं य एष तपति । सैषानार्ता देवता । तद् एताम्। अनाता देवतां गृहपति कुरुते । स चा एष सुखतः । यद् ध्य एषा खला" स्यात् सर्वम् इदं प्रदहेत । तस्माद्२४ गृहपतिस् सुव्रत' ४ गृहपतिस् सुव्रत'५ स्यात् । स यद् व् अदी- क्षितव्रतं चरेद् अपापपj२७ वा पापं वदेन मिथुनं वा चरेद् अन्यद् वा मिथ्या- कुर्याद्२८ एतम् एवादित्यम् २ एतैस् सधैर्२९ जपै३० उपतिष्ठत । ततो हैव दीक्षितः । स वा एष एतथ् अदीक्षितः। यद् व् पवास्मिन् दीक्षिते यश आसीत् तद् एवास्मिन्न् अप्य् एतर्हि ३३ यशः । तद् आहुस् दीक्षेत 'स धान्यं दीक्षयेद्, य एतस्य दीक्षितयशसस्य व्यवच्छित्ति' विद्याद् इति । कृष्णाजिनं वाव दीक्षितयशसम् । एतद् धि' सर्वेषां वेदानां रूपम् । यानि शुक्लानि तानि सानां रूपं, यानि कृष्णानि तान्य ऋचाम् । यदि घेतरथा । याम्य पव बभ्रूणीव' हरीणि तानि यजुषाम् । तस्माद् यए अप्य् एनद्रुक्तो वस्ते दिवसम्त एवैनम् । एतद् ध्य् अस्मिन् दीक्षितयशस भवति ॥ ६६ ॥ ३१ ३२ ३४ -स वाद्य३५ 1 The adverb सकामं 'with adesire' is not found in the other Brāhmaṇas (TB II.5.3.2 has सकाम:). MW also does not register it in this sense. 2 C अभ्यश्नुपीत. 3 'while undergoing consecration'. 4 0 अवाप्नोति. 5 C तस्मा. 6 परिवेश्यात्. 7 A B यद्धृतो, C यभ्यस्तो. 8 षै. 9 तक्तानि. 10 ततस् . 11 A पेपैस. 12 A प्रजयाम्, VedicConcordance प्रजया स्याम्. 13 Cअन्तत:. 14 0 मो. 15 This formula also occurs in TB III.7.7.10. 16 It occurs in TB III.7.7.9 and ApSs x.3.8. 17 BC अक्षति. 18 A सत्यमेम. 19 ApSs x.10.6. 20 Comits तदेता. 21 सूत:. 22 A एषो. 23 ABCखल. Cf. खला देवता in JUB I.5.1,4. 24 A BC तस्मात् . 25 मुग्रहत. 26 C अदीक्षितप्रतए. अदीक्षितव्रत is not registered in MW, VPK and Index Védique.

·जैमिनीय-प्राह्मणम् दीक्षितग्रत occurs in KB IV.4 &nd AB VII.23. 27 =अप+अपवर्ष. अप goes with वदेत्. अपवम is not given by MW. 28 C मिथ्याआदि. 29 0 ऐतेवर. 80C जपैद. 81 ABOएतम्. 82A दीक्षते. 38 A एतहि, B एतही. 34 A BO आ. 35 0 एवाथ. 36 A स्वान्यं, BO स्वान्य, 37 AC-यशस्स्या. 38 MW, VPK and Index Védique do not record व्याच्छित्ति. व्यवच्छित्ति 'dig. tinotion'. 39 Cहिं. 40 AC वेतरसा. 41 A BOणिव. Ot. SBM I.1.4.1.2 अथ कृष्णाजिनमादत्ते...तस्य यानि शुक्लानि च कृष्णानि च लोमानि तान्यचां च साम्नां च रूपम् । यानि शुक्लानि तानि साम्नां रूपं यानि कृष्णानि तान्यचाम् । यदि वेतरषा यान्येव कृष्णानि तानि सानां रूपं यानि शुक्लानि तान्यचा यान्येव बभ्रूणीव हरीणि तानि यजुषा रूपम् . Eggeling translates बभूणीव हरीणि as 'the brown and the yellow ones'. It would be better to take बभ्रूणीव as "brownish'. 42 A एनददृक्तो, B एनव्हक्तो, पनवद्राक्तो 43 C दीक्षितामयशसं. 44 A Comit ॥६६॥ meana २.६७ ते' ये सकृष्णाजिना' अपो ऽभ्यवयन्ति, य एतस्मात् दीक्षितयशसान् छिचन्ते , ते सर्वम् आत्मानं प्रप्लाव्य पाप्मना' सहोदायन्ति । स यदावभृथेष्टिस्' संतिष्ठेताथोन्मुच्य कृष्णाजिनम् अद्भिर् अभ्युक्षेद्' इन्द्रिया ज्येष्ठयाच् छैष्ठयान् मा योषम् । इति । अथ यम् अराति. मन्यते, तस्मै प्रयच्छति । अथाप आचामति भक्षस्यावमृयो ऽसि, भक्षणस्यावभृयो' ' ऽसि, भक्षितस्यावभृयो १२ ऽसीति । स '"यद् एवात्रीषे'४ किं चित् सक्कं भवति, तस्यैष भक्षः१५ । अथापः प्रविशति । न्यचनं वा एतत् प्रपदनं यद् आपः। न्यम्चनम् एवैतत् प्रपदनं प्रपद्यते पाप्मनो ऽनन्ववायाय'८ । यच्'आप. स्यन्देरन्, प्रतिस्रोतं गाहेत पाप्मानं.१ मे निर्वहान् इति । स उ ह त्वा२२ आप. स्यन्दन्ते । या उह स्थावरा२४, अवाचीम् ता स्यन्दन्ते, ऽवाञ्चम्१५ एवास्य ताः पाप्मानं निर्वहन्ति । अन्यो ऽभ्यस्य जायाप्रती पृष्ठं : प्रधावत:२८ । वज्रो वा आपः । वजेणैव पाप्मानम् अपहनाते एव तन् मिथुनं प्रजननं कुर्वात, प्रजात्यै । स्नात्वा ३१क्षिप्र उदयात्', क्षिप्रे पाप्मनो व्यावृत्त्या३२ इति ॥६७॥ । तत् सर्व । अथो द्वन्द्वम् . . S $567 and 68 have been edited and translated by Prof. Caland in Aus. wahl $127. Cf. OF $254f,g, i,k, land SBM IV.4.5. 1 दे. 2 कुष्णाजिना. 3 Soe Auswahl $127 note 8. Of. JB II.66 and SBM I.1.4.2. 4 अवछिपते. 5 A BOपाप्माना. 6 A B यदावभूथेष्टि, दावभवेष्टि. Cf CH $254a (Auswahl $127 note 9). 7 A अभ्युक्षेद. 8 इन्द्रिया. 9 According to the Vedio Conoordance it does not occur elsewhere.

·९३ जैमिनीय-बामणम् २.६८ gas). 10 O tifor. Caland wrongly reads 19 या. यं राति. Our two best MSS show यमराति and 20 So all MSS (without the vibar. it would not be proper to give to a friend a black antelope skin which takes 21 पाप्मानुम्. away the glory of consecration and per 22 Comits स्वा. petuates sin (ते ये सकृष्णाजिना अपो ऽभ्यवयन्ति य 23 .य. एतस्माद् दीक्षितयशसादवच्छिचन्ते ते सर्वमात्मानं प्रप्लान्य 24 स्थवर. पाप्मना सहोदायन्ति). Cf. CH $264f, ApSs 25 After it Crepeats वाश्चमे. XIII.19.9, MSS II.5.4.33, Hir X.18, and see 26 Cr. SBM IV.4.5.10. Auswahl $127 note 10. 27 पृष्ठम. 11 A BC -भृतो. 28 Cr. SBM IV.4.5.28 (Auswahl $127 12 A BC-भूथे. note 11). 13 Of. ASS VI.18.9 भक्षस्यावभूयोऽसि भक्षि. 29 C अपहना. तसावभूषोऽसि भक्षकृतस्यावभूयोऽसि. 30 A दूज्वम् (Auswahl $127 note 2 14 A देवोत्रनीषे, B देवात्रजीणे, C एत्रोत्रजिषे. जम्), ब्रम् . 16 All MSS भक्तः, 31 C क्षिप्रं देयात्. क्षिप्रे is of common 16 ABOआप्रः. occurrence in ŚBM, besides KB I.1, TB 17 प्रपथ प्रतिपद्यते. III.9.1.3, JUBI.4.7. 18 नन्ववावाय. 32 A B व्यावा, म्यावृत्ता. २.६८ उमेतर् उन् मा नयत्य' आह । विष्णुर् वा उन्नेता । यज्ञो वै विष्णुः । यह एवैनं तत् सर्पलात् पाप्मनो विमुच्योन्नयति' । उद् वयं तमसस् परि सुवः पश्यन्तो ज्योतिर् उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यम् अगन्म ज्योतिर् उत्तमम् ॥ इत्य् एतां जपन्न् उदेति । एतद् वै ज्योतिर् उत्त वै ज्योतिर् उत्तमं य एष तपति । सैषानार्ता देवता । तद् एताम् अनाा देवताम् आरभ्योदैति । औदुम्बरीर आदम् स- पलाशास् समिधः कुर्वत एधो' ऽस्य् एधिषीमहीतिः । गत्वाहवनीये समिधम् अभ्या. दधाति समिद् असि, तेजो ऽसि, तेजो मयि धेहि, स्वाहेति । अभ्याधायोपतिष्ठते अपो ऽन्व् अचार्ष' • रसेन समसूक्ष्महि । पयस्व अन्न आगमं तं १ मा संसृज वर्चसा ॥ इति । एवम् एव पत्नी'३ गार्हपत्ये ऽभ्याधायोपतिष्ठते ४ १४ । आज्यस्थाली'५ सचुवाम् " आदायोत्तरेणानी च सदश् च परीत्यापरेण ८ १ गार्हपत्यम् उपविश्यो. पस्थे कृष्णाजिनम् आधाय२० चतुर्ग्रहीतम् १ आज्यं गृहीत्वा जुहोति मयीन्द्रियं २२ ज्येष्ठ श्रेष्ठयम् अमिर् दधातु स्वाहेति'३ । स यद् एवास्मिन् दीक्षित यशो" भवति, तद् अस्मिन्न् उत्थिते यशो भवति । तत् कृष्णाजिन नातिपादयेत्२५, बुगवधानं वैनत् कुर्वीत, हविषो वाधिपेषण -पुनर्दीक्षायै वैनन् 'निदधीत । एषा२९ कैशिनी दीक्षा । एता हकशी' दायों दीक्षाम् उपनिषसाद ॥६॥ २ ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् ९४ ce Of. SBM XII.9.2. 1 Vedio Ooncordance does not register it. Of. ASS VI.13.14(उन्नेतरुनो नय...), MSI.3.39, KS IV.18, ApSs XIII.21.3. 2 ABO-नयति. 3 RV I.50.10 (for other references see Vedic Concordance). It is not found in JS. 4 Bo all our MSS, but (=T) in Auswahl. 60 सैषाना. 6 O gaiamaf (metathesis), Auswahl (MSS) एतान् अमार्ताम् . 7 एथे. 8 V8XX.23, XXXVIII.25 (for other references gee Vedic Concordance). 9 A adds 37 after it. ŚBM XII.9. 2.9, Vs xx.22, MS I.3.39, KS IV.13, XXIX.3, XXXVIII.5, LŚS II.12.13, MÁS I. 7.4.47, MG I.1.17, 11.25, II.2.26,ApMBII. 6.6, ApG IV.11.22, KSS XIX.5.18 have अथ. TS I.4.45.3, 46.2, TB II.6.6.5, ApSs VII.27. 16, VIII.8.18, 18.10, XIII.22.6do not have अब like our text. 10 See Vedic Variants II 5754 for the i form of the aorist of Vay. 11 पयस्वा. See Auswahl $127 note 20 A आदाय. 21 A चतुर्ग्रहीतम्. 22 A मीन्द्रिय, 0 मैन्द्रिय. 23 According to the Vedio Oonoor. dance it occurs only here. 24 AC दीक्षितयशो, Auswahl records the variant दीक्षतेयशो. Caland and Oertel (Syntax of Cases in the Prose of the Brahmanas $57 Ex.3) adopt दीक्षितयशो, which word is found nowhere else. The topio begun in the previous section is completed here. It is clearly brought out by दीक्षिते यश: (the reading adopted here), which also supplies us the correlative of उत्थिते यशः. Correct the translation of Oertel (ibid.) to: 'so what glory there is in the conse. crated (sacrificer), that glory remains in him after he has arisen'. 25 Cf. Hir X.18 (quoted in Auswahl $127 note 12). 26 A B वातिपेषणं (अतिपेषण is not found in MW, VPK and Index Védique), Carfi पेषण. Cf. Apss XIII.19.8, MSS II.5.4.33, Hir X.18 (quoted in Auswahl $127 note 13). अधिपेषण occurs in SBM I.1.4.3 and SBK II.1.3.8. 27 A B पुनदीक्षाया, पुनदीक्षा. 28 A पैनन्. वैनन् = वा+एनत्. गवधानं वैनत् कुर्वत (above). ApSS, Mss and Hir (quoted in Auswahi) also have एनत्. Caland inadvertently reads vi in the text. 29 A निदिधीतेषा. 30 A BC कैषिनी. 31 A BC केषी. . Ot. . 12 Cतम. 13 पकि. 14 AC अभ्यधा.. 16 AC आज्यस्थाली. 16 Aसुवाम्, सुवाम् . 17 C-मी. 18 परि 19 A गाई पत्योप.. २.६९ मृत्युप्रजापती' यद् अयजेता', तो यहाभ्याम् एवास्पर्धेताम् । अथ ह तर्हि "यहा. पुधान्य आसुर' “यथेमान्य् एतीष्टीष्व् आयुधानि । तद् यद् यो स्तूयते या छस्यते ·जैमिनीय-प्राह्मणम् यत् प्रचर्यते , सा प्रजापतेस सेनास । अथ यत् वीणायां गीयते यन नृत्यते यद् वृथाचर्यते, सा मृत्योर' सेनास' ! तयोर् ह समावत्या' एव सेने आसतुर'२–यावत्य् एवेत- रस्य तावतीतरस्य । तौह ज्योग् एवाविजयमानौ'५चरतुर बहून्य एव वर्षाणि । स प्रजापतिर् अकामयत-जयेयं मृत्युम् इति । स एतां यो संपदम् अपश्यद् एतत् संस्था- नम्' । तेन मृत्युम् अजयत् । तस्य पराजितस्य राजाशुच्यत्' । स प्रत्यर पतित्वा पत्नीशाला प्रापद्यत । तस्मात् २१पत्नीभ्य हय च यस संपदासुत' इत्य् असुत इति हैतन् , म हि सो ऽसूयत२२ । तस्य यानि स्तुतशखाण्य् २४आसन् यद् एवैतत् २५वीणायाँ गीयते यन् नृत्यते यद् वृथाचर्यते' तान्य एव तानि२५-॥६९॥ . E $869 and 70 have been edited 13 A यात्य. in Auswahl $128. 14 A omits तावतीतरस्य. 1 A BO-पति. मृत्युप्रजापति is not re. 15 A B C -मनी. oorded in MW, VPK and Index Védique. 16 चरतुर. 2A अजयेतो. 17 C यजेयम्. 3 C-स्पर्वेताम्. 18 Cf. JB II.78 तदेतदनन्तं यत् संख्यानम् 4A -सूर, ० यशायुधान्यौसूर. The yajna-| तदेतदमृतं यत्संख्यानम्...सा हैषा देवाना सेना यत् yudhas are mentioned in AB VII.19 and संख्यानम्...(See Auswahl $128 note 7). TB III.2.5.9. In the latter passage the 19 A पराजित्य. asuras were defeated by them. 20 AOराजाशूच्यत, See note 18 ot 6 A यथेमान्येतर्हिष्वायुधानि, B यथेमान्येतहीं the next section. पायुधानि, ० यथेमान्नेतर्हिष्वायुधानी. 21 BC Auswahl (tert) पली सहचयसूस 6 य. यदासुत. The text is unsettled. 7 C प्रचार्य्यते. 22 A आयत. Atmanepada is rare. 8 C भृत्यथे. 23 Cयान. 9 C मृत्यो. 24 आसपद 10 C सेनास्. 25 Comits वीणायां गीयते... तान्येव तानि 11 A B समावत्यो , C समापत्योव्. 26 A B वृधा.. 12 A आस्तुर. २.७० —'अथ यो यूप आसीद्, य एवैष वीणाय दण्डम् , स एव सः । अथ या रशना मासन्, यान्य् एवैतानि' वीणाया उपवाणानि', ता एव ताः । अथ यो द्रोणकलश भासीद, यैवषा वीणायै सूना, स एव सः । अथ यअधिषवणं चर्मासीत् , यद् एवैतद् वीणाय चर्म, तद् एव तत् । अथ य उपरवा आसन्, य एवैते वीणाया "माकाशास्, ते एव ते । अथ ये प्रावाण आसन्, यान्य' एवैतानि वीणायै धादनानि, त एव ते । अथ यानि सप्त चतुरुत्तराणि ''छन्दांस्य् आसन्', या एवैतास्" सप्त वीणायै तन्त्र्यम्', तान्य' एव तानि । अथ ये १४६शरात्रे स्तोमा आसन् , या एवैता दशांगुलयम्' ५ ·जैमिनीय-प्रामणम् एषते । तद् आहुर्-मेतर्हि संसवो ऽस्ति । यो हि द्वितीयो यह मासीद, पशुच्यत् सः। एक एव यहः । प्रजापतिर्' यह एवेति ॥७॥ 16 omits अब यो यूप... यान्येवतानि. 15 दशांगुलाय. 2 Caland. But all our M88 16 संसव is referred to in AB I.3, read अथ. And so also the other parallels GB 1.3.19 and JUB 1.9.3. On AB ibid in this seotion-अथ या रशना आसन्, अथ यदपि- | Sayapa explains संसव 85 यो बहूना वा यजमा- पवणं चर्मासीत्, अथ य उपरवा आसन् , अथ ये प्रावाण नाना संभूय सोमाभिषवः संसवः । स च महान् दोषस्तस्मिनेय आसन, अथ यानि सप्त चतुरुत्तराणि छन्दास्यासन्, अथ देशे तस्मिन्नेव काले मत्सरग्रस्तर्यजमानैः प्रवर्तितस्वात् । ये दशरात्रे स्तोमा आसन्. नयावा पर्वतेन वा व्यवधानरहितयोः समीपवर्तिनोः परस्पर- 3 उपवाण is new to MW and it is मन्त्रध्वनिश्रवणयोग्ययोर्देशयोः स्पर्धमानाभ्या यजमानाभ्या not found elsewhere. It might refer to the प्रवर्तितौ यो सोमयागौ तयोरयं संसवास्यो दोषः । तथा strings of the lute. Cl. वाण the 100. च सूत्रकार आह-संसवोऽनन्तहितेषु नचा वा पर्वतेन वा stringed musical instrument, so called on इति (also see Keith's note on it). account of the large number of its strings. 17 Now (gaft) it is not a samsava 4 0अषिवणं. (see the previous note), because the 6 Cचमासीद, Weapons of mộtyu and Prajāpati are 6 See Auswahl $128 note 10. equivalent and Prajāpati no longer vies 7 Cआकाशानव. (न हि सोऽसूयत). 8 Cय. 18 A 0 अशून्यत, B अशुच्यत. पुर 9 यान्न्. 'decline, wano'. 'The other sacrifice (of 10 A छन्दास्यन् , BC छन्दास्यासन्. mrtyu) waned'. Cf. संशुच्यति in SBM VI. 11 A ऐवैता. 4.4.20. Also see Auswahl $128 note 4. 12 C तन्त्र्यासू, In the preceding section अशुच्यत् means 'he 13 तान्न्. languished'. 14 A BOदशरात्रस्तोमा. 19 BC प्रजापति, २.७१ - अथ 'पा अतस्' संख्यानस्यैव । तस्य वा एतस्य संवत्सरस्य सप्त विंशति- शतान्य' अहोरात्राणां भवन्ति । ता नवाशीतयः । अथास्य' सवनानाम् अशीति सहनं च त्रीणि च । तावन्तः पवमानाः । तद् एतच् छ्लोकेनाभिगीतम्'- अष्टाव् एता नवतयो भवन्त्य् अहोरात्राणां परिवत्सरस्य । अशीतिर् अस्मिन् सवनानि त्रीणि च सहस्र च, पवमानाश् च सर्वे ॥ इति। अथास्य स्तुतशखाणां षष्टिशते'च द्वेदश च सहस्राणि । अथास्मिन् 'धिष्णिया व मनायो विहियन्ते दश चैव सहस्राण्य् अष्टौ च शतानि त्रिशतं च । एतत् एतष श्लोकेनाभिगीतम्' २ ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.७२ षष्टिशते द्वे मासि पृष्ठे स्तुतशस्त्राणाम् आ शतं चा शतानि '४ । दश सहस्राणि शतान्य अष्टौ संवत्सरे धिष्णियास्१५ त्रिंशतं च ॥ इति ॥७॥ For this and the following section of the closely parallel GB I.5.23. 1 A मात्रत:. 2 सप्तविंशतिशतानि '720'. Ct. SBM XII. 3.5.12, VII.3.1.43,X.4.2.2,GBI.5.5,6, KB XI.7, SA II.10. 3 C अथस्य. 4 एत. 5 Cछो-. 6 Cपष्टिशते. 7 Aomits च. 8 Cत्वे. 9 AC घिष्ण्या, B घिष्णय य. Cf.पिणियाः in the following stanza. 10 A BC विड्यन्ते. 11 Bअष्ट. 12 तदेवाताश्लोकेनामिगीतं. But compare the line preceding the firzt &tanza. 13 A B Cष्ठिशते. 14 आ शतं चा (-च+आ) शतानि%D10,000 (100x100). Note the inultiplicative use of आ. 15 AC धिष्ण्या. २.७२ तापन्ति तारकनक्षत्राणि' तावन्ति ज्योतींषि तावन्तो ऽःि। आनोति हवा एतानि तारकनक्षत्राण्य् आमोति ज्योतीष्य' आमोत्य् अर्कान् य एवं वेद । अथास्य स्तोत्र्याणां' नवति च सहस्राणि त्रीणि च शतानि षण्णवतिश् च। तद् एतच छलोकेनामि- गीतम् 'स्तोत्र्या अस्य नवतिस् सहस्रा त्री" च शता नतिश् चोप षट् च । ताभिस् संस्तुतो विवसान एति ८ भूतं भविष्यत् ' भुवनं प्रजापतिः ॥ ३ अथास्य पदानां चत्वारि च "सहस्रा त्रिंशं चायुतानि सप्त शतानि' शतं पदानि । तद् एतत् छलोकेनाभिगीतम् ..... चत्वारि १४ सहस्रा त्रिंशं चायुतानि १४ सप्त शतानि पञ्चाशतं पदानि । संवत्सरस्य कविभि स्तुतस्यैतावती मध्यमा देवमात्रा'५ इति ॥७२॥ ॥ 10 तारकानक्षत्राणि. This compound is now to MW, VPK and Index Védique. 2 C ज्योतीं. 9 A स्तोत्राणां भवति 5A लोकेन सामामिगीतम् . 8 ABC स्तोत्र्यास्य. 7 A त्रि, C ती. 8 Cति. 9 A B C भविष्यत्. 10 विचनं. 11 A C सहस्राण्ययुतानि त्रिशतं. 12 Aदशानि. 13 C-गीत.

·२.७२ जैमिनीय-प्राह्मणम् 14 A सहस्राणि त्रिंशतं चायुतानि (so alco in B in the dittography in the next section, note 8), C सहस्राणि सप्त सहस्राणि त्रिशतं चायुतानि. 15 Cr. GB I.5.23 संवत्सरस्व कविमिर्मि- तस्यैतावती मध्यमा देवमात्रा. २.७३ १. अथास्याक्षराणाम् अयुतम् एकं प्रयुतानि षष्टिर् नियुते द्वे नव चाक्षराणि सप्स सहस्राणि पशतो दश' । तद् एतच् छ्लोकेनाभिगीतम्- अयुतम् एक' प्रयुतानि षष्टिर् नियुते द्वे नव चाक्षराणि । सप्त सहस्राणि दशतो दशैतावान् आत्मा परमः प्रजापतेः ॥ इति । तद् एतद् अनन्तं यत् संख्यानम् । तद् एतद् अमृतं यत् संख्यानम् । स एष सुकृतस् सो यत् संख्यानम् । अथ यद् ५ असंख्यानं मर्त्य' तत्। तस्माद् उ सम् एव चक्षीत । सा हैषा देवानां सेना यत् संख्यानम् । मनुष्यसेनया वाघ नु तं स्तृणुते २ यं तिस्तीर्षते । तादृग् इह तं स्तृणवा तं यं देवसेनया तिस्तीर्षाता इति । अथैते प्रयः पन्थानस् सुकृता देवयाना अक्षय्यः१५ पधक्म्य १६ च । ते विद्वांसो ऽभिवहन्ति ब्राह्मणं यत्र मृत्युर् भवत्य् अन्नम् अस्य । तद् एतच् छ्लोकेनाभिगीतम्' त्रयः पन्थानस् सुकृता देवयाना अक्षय्य: १८ पद्यम्यश्१९ च२० । ते विद्वांसो ऽभिवहन्ति २ ब्राह्मणं यत्र२' मृत्युर् भवत्य् अनम् अस्य ॥ इति। अक्षरशः पच्छो ऽमृतं लिहानाः २२ ॥७३॥ १३ - 1 Cएक. MW and Index Védique. Han 'miseile'. 2 Comits it. 12 See Oertol, JBR p.106. 3 एत. 13 देवसेना occurs in KB II.9 only. 4 Bएकतं. Keith translates it as 'inissile of the god'. 5 A BC षष्ठिर. MW does not give this meaning. 6 ABC सहाणि. 14 C-त. 7 It is edited up to तिस्तीर्षते in 15 A अक्षय्यं. f. SBM XI.1.2.11.12 Auswahl $128 note 7. ...त्रीणि च वै शतानि षष्टिश्व संवत्सरस्याहानि तदहान्यामोति 8 A मुकृत, B सुकृतेतर, C सुकृततेन. After तदेव संवत्सरमामोति ॥ मा ह वा अग्रे देवा आसुः । स it B inserts प्रजापतित्यथास्य पदानां चत्वारि च यदैव ते संवत्सरमापुरथामृता आसुः। स वै संवत्सर । शतान्ययुतानि त्रिशतं सप्त शतानि पञ्चाशतं पदानि तेदतत् सर्व वा अक्षय्यमेतेनो हास्याक्षय्यं सुकृतं भवत्यक्षय्यो लोका. कोकेनामिगीतं चत्वारि सहस्राणि त्रिशतं चायुतानि सप्त 16 A पचक्मिश् (sg.), पश्मिशू. शतानि पञ्चाशनं पदानि संवत्सरस्य कविभिः स्तुतस्यैता 17 A-गीत. प्रजापतिरित्ययायिनन्वलितल......... (illegible). 18 A B -यं. 9 B संख्यानाम्, Calend omits this 19 A पक्मिश्, B पपक्रम्यश, परिमशू sentence. and are confused in the Grantha 10 A B असंख्यातममर्त्य, script). 11 मनुष्यसेना is not recorded in VPK, 20 After it C inserts a fathfwarfon ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् मासणं यत्र मृत्युभवत्यनमस्य तदेतच्छ्लोकेनामिगीतं अयः पन्थानस्सुकृति देवयाना अक्षय्यः पचत्मिच. 21 AOमाक्षणो यत्र, B ब्राह्मणग्यत्र. Of. प्राम- 22 Vedic Concordance wrongly lea. ves out this quarter. B लिशाना:, लालि. शानाः. The reading is uncertain. णम् aupra. २.७४ [अक्षरशः पच्छो ऽमृत लिहानाः]' २ सुवर् आयन् देवता देवसत्त्रात् । तपसा कर्म कवयो ऽनुगत्य आहाय मृत्युम् अति मेधयायन् ॥ विजानन्तो दहन्तो५ यन्ति शोकम् मनीषिणो यद् अपक्षाः पतन्ति । यत्राभूत विद्यते नोत मृत्युस् तत्र विद्वांसः कवयः क्षियन्ति ॥ एवंविद्वांसो यजमानम् ऋत्विजो लोकान् पशून् अभि कामान् वहन्ति । स योषु स्तुतशस्त्रम् अश्नुते ऽक्षय्या यस्य 'भवन्त्य् ऋत्विजो. ऽध्वर्युर् होतोत सामगः"। तस्मै छन्दांसि मधुधाराः क्षरन्ति । स यज्ञेषु स्तुतशस्त्रम् अश्नुते ऽक्षय्या यस्य भवन्त्य ऋत्विजो ऽध्वर्युर् होतोत' सामगः११ । तस्मे छन्दांस्य अमृत- ऊर्मिणी १६ स्तोत्रशखर इति ॥७॥ १२ कुल्या अभिवहन्ति' 1 This line is quoted here from the 6 C वदपक्षाः, Vedic Concordance (8.0. preceding section to maintain the unity मनीषिणो) वद पक्षाः. of the elanzas. 7 A क्षीयन्ति. These stanzas do not 2 Vedic Concordance wrongly beoccur in JS. Vedic Concordance errone. gins the stanze from this quarter and ends ously continues the line up to एवंविदासो यजit with विजानन्तो दहतो यन्ति. The mistake in माममृत्विजो (incorrectly reading the last the end is due to the haplological inser part a यजमान मृत्युः). tion of यथेषु स्तुत शस्त्रमश्नुते क्षय्या यस्य भवत्वृत्विजो. 8 Cऋत्युद्विजो. धर्म्युहातोत सामक in C, after यन्ति (in line b). goes with वहन्ति. 3 देवसस्त्र is not found in MW, VPK 10 C भवन्तर्विस्विजो. and Index Védique. 11 A BOसामकः, 4 आन्हाय (न् is due to its frequent 13 C भवन्त्रविजे, confusion with ). Vedic Concordance 13 C होतो. wrongly reada an(u)haya. 3417874 'for a 14 छन्दांसू. succession of days' (Eggeling) occurs in 15 A भिभवन्ति, B C मिवहन्ति. A.Cond SBM VI.6.4.9 and in Pånini (MW). the section here. 6 All MSS दहतो. 16 A ऊर्मणि, ऊमीणी. 9 अमि ·२.७५ जैमिनीय-प्राह्मणम् १०० एकैकम् उ ह वा एतेषाम् अक्षराणां यावतीयं पृथिवी तावत् । ऊो ऽघायस्य' मधुनो ऽमृतस्य कामस्य-कामस्य पूर्ण२ पिब्दमानं तिष्ठति । तद् धैर्वविद्वान् ब्राह्मणस् सहन-सहनं देवयुगान्य उपजीवति । तद् यद् आप्यते ऽथेतरद् उपसंक्रामत्य् अथेतरत्' पुनर् आख्यायते । तस्माद् उ हैवंविदे ब्राह्मणाय दित्सन्त्य् अस्योजों ऽनाधस्य मधुनो ऽमृतस्य कामस्य कामस्य लिप्सामहा इति । यथा ह वा इदं क्षेत्र- पाद वा क्षेत्ररज्जु वावक्रियासत एवम् एवैवंविदो ब्राह्मणाल'' लोकम् अव. कीणते । स यथा ऋय पर्यवेते क्षेत्रिणम्' एव क्षेत्राण्य् अपियन्त्य् एवं लोकि- नम् एव लोका अपियन्ति । स यद् १५ध वा ५ अप्य् एवंविद्वान् ब्राह्मणः पूर्णा पृथिवीं प्रतिगृतीयाद्, एकम् एव तस्याक्षरं ज्यायः । तस्माद् उ हैवविद्वान् ब्राह्मणो पचाच चैत्र प्रतिगृह्णीयात् ॥७५॥ ९ 1 A नाय. 8 The compounds क्षेत्रपाद and क्षेत्ररज्जु 2 A पूर्ण, i are new to MW, VPK and Index Védique. 3 C पिब्दमान. Oertel, JBR p.45, पाद and रज्जु are two measures. पाद asa quote3 thiy passage up to 395fafa. See measure=12 angulaq. MW gives रज्जु, 89 Eggeling's note on SBM 1.8.1.7 (the only & measure of 8 hastas or 192 inches, from place in the Brāhmaṇa where footara the lexicons only. ocours), Wackernagel I $69, p. 76, Olden. 9 Cवाक्रियास्ति. या+ अवक्रियासते (= अब berg, Rigveda Noten II, p.157. क्रीय+आसते?). अव/क्री is not used in the 4 The word is not found in other Brāhmanas. any other Brälunana. MW gives its earliest 10 C एवतस्मादु हैवंविदेम् for एवम्. usage in the Mahabharata. 11 A ग्राहा गात् , B ग्राहगल, ब्राझण. 5 Cउपसंक्रामन्य. 12 A क्षेत्रणम् , C क्षत्रिणम् . 6 C अथेतनत्. 13 C अप.. 7 A BO दिक्सन्त् (क and त are 14 लोकिन् occurs in SBM XI.8.4.5. fused in the Grantha script). 15 A ध्वा, वा. . con- C २.७६ जनको हदेहो बहुदक्षिणेन यानेजे । ते' तद् उ ह कुरुपञ्चालानां ब्राह्मणा अभिसमाजग्मुः । स ह सहस्रं गवाम् अवरुन्धान' उवाच-प्राह्मणा पता चो, यो अशिष्ठम् स उदजताम् इति । स होवाच वाजसनेयो', अर्वाचीर् एतास् सोम्येति। से 'होस् त्वं नु नो ब्राह्मष्ठो ऽसी३ इति । स होवाच नमो यो प्रमिष्ठा- यास्तु । गोकामा एव वयं स्म इति । ते होचुः को न इमं प्रक्ष्यतीति । स होवाच विदग्धा' शाकल्यो ऽहम् इति । तं ह पुरस्कृत्येयुः । तं ह प्रतिस्यायायन्तम् उवाच त्वां'• खिच् छाकल्य ब्राह्मणा उल्मकावक्षयणम्'' अक्रतारे इति । स होवाच- - ·जैमिनीय-प्राह्मणम् २.७७ यदि तेनोस्मुकावक्षयणं स्मः प्रक्ष्यामो वै त्वाम् इति । ते ह पप्रच्छ कति देवा याज्ञवल्क्योति । स होवाच प्रयश् च त्रिंशप च.२, अयश् च त्री च शता, अवश् पत्री च सहस्रा, यावन्तो निविदाभ्याहूता' इति । ओम् इति होवाच ॥७॥ S$$76, 77 have been edited and 7 Bहोचुस्तन्नु, होचुः स्व. Of. SBM XI. translated by Oertel in JAOS XV pp.238 6.3.2 feqq for p 3, and ŚBM XIV.6.1.3 (referred to as Oertel in this and the next (quoted in note 4). section). This story occurs in SBM XI.6.3 8 ABCfr. Oertel also misses . with some variations (mostly verbal). SBM XI.6.3.2 has ३. Cf. SBM XIV.6.1.1f,XIV.6.9.1f, BrArUp 9 Oertel takes it as a part of the III.9. The manuscript variants have been name but Eggeling (SBI XI.6.9.3) does recorded by Oertel; so they have been left better in translating it as 'shrowd', quali. out unless of importance. fying शाकल्य. 1 Cतं. Oertel reads तं, but our MSS. 10 A B. testimony is in favour of ते. 11 उल्मुकावक्षयणं here and SBM XI. 6. 2 After this SBM XIV.6.1.1 cle 3.3 = अंगारावक्षयणम् SBM XIV.6.9.19. It is rities: तस्य ह जनकस्य वैदेहस्य विजिज्ञासा बभूव क: strange that Jeggia87907 is not noted in स्विदेषां बामणानामनूचानतम इति. MWand Index Védique. All MSS here and 3 Capiva. The parallel SBM subsequently show 3r. (with n). Can XI.6.3.1 has अवरुन्धन् , the only place of its it be a genuine form ? Cf. Vedic Variants occurrence. Oertel is wrong in einending II$878 p. 411 for the interchange of n:l. अवरन्धान to अवरुन्धन्. अवरुन्धान occurs in KB 12 Oertel has misunderstood this XII.8, AB IV.16. passage. His translation should be cor. 4 After a similar sentence ŚBM rected to 'who are the thirty-three, the XIV.6.1.2,3 clarifies: ते ह ब्राह्मणा न दधूषुः ।। अथ hundred and three, the three thousand ह याशवल्क्यः स्वमेव ब्रह्मचारिणमुवाचैताः सौम्योदज and three...' (see SBM XI.6.3.4). It is on सामधा३ इति । ता होदाचकार । ते ह ब्राह्मणाश्चक्रुधुः कथं account of this mistake that he adds at नु नो अभिष्ठो अवीतेति. the end of the section: कत्येव देवा इति । त्रय. 5 Hence onwards it is replaced by स्त्रिंशदिति । ओमिति होवाच (which now delets). the synonymous याशवल्क्य. 13 A नुविदेभ्योहुता, B नुविदोभ्याइता, 0 6 SBM XIV.6.1.3 has सौम्य. See See नुविदोभ्यता. Dertel's note 4. कत्य् एष देवा इति । त्रय इति । ओम् इति होवाच । कत्य् एव देवा इति । वात् इति । ओम् इति होवाच । कत्य् एव देवा इति । एक इति । [मोम् इति होवाच । कतम प्रयश च त्रिंश च, यश च त्री च शता, प्रयश् च श्री च सहनेति'] । महिमान एवैषां त इति होवाच । त्रयरिंशद् पावेति' । कतमे अय.

·२७७ जैमिनीय-ब्राह्मणम् १०२ निशद् इति । अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशादिस्या इन्द्रश् चैव प्रजापतिश् च प्रय स्त्रिशा इति । कतमे वसव इति । अग्निश् च पृथिवी च वायुश् चान्तरिक्षं चादित्य च पौष पचन्द्रमाश् च नक्षत्राणि चैते वसवः५ । एतेषु हीदं सर्व वसु हितम् इति । तस्मात् यसव इति। कतमे रुद्रा इति । दश पुरुष प्राणा इति होवाच । आत्मैकादशः। ते यदोकामन्तो यन्स्य् अथ रोदयन्ति । तस्माद् रुद्रा इति । कतम आदित्या इति । द्वादश मासास् संवत्सर इति होवाच १२ । एत आदित्याः । एते हीदं सर्वम् आददाना' यन्ति । तस्माद् आदित्या इति । कतमे त्रय इति । इम एव लोका इति । कतमौ द्वाव् इति । अहोरात्राव इति । १४कतम इन्द्रः, कतमः प्रजापतिर् इति । वाग् एवेन्द्रो, मनः प्रजापतिर् इति । कतमैका देवतेति । प्राण इति । स होवाचानतिप्रश्न्यां वै मा देवताम् अत्यप्राक्षीः, पुरैतावतिथ्या'५ मासि।न ते शरीराणि' चन गृहान् प्राप्स्यन्तीति । तद् ध तथैवास । सह तथैव ममार । तस्य हापहारिणो ऽनन्तरेण शरीराण्य् १६ अपजहुर् अन्यन् मन्यमानाः । तस्माद् उ ह नोपवदेत्' । आप य एवंावत् परो२२ भवतीति ॥७॥ . 1 Omitted in all MSS. ibid. read उत्क्रामन्ति instead of उत्क्रामन्तो यन्ति. 2 वाव-वेव SBM XI.6.3.5. 10 Cf. SBM VI.1.3.10 यदरोदीत्तस्माद्रः, 3 Cf. SBM XI.6.3.5, XIV.6.9.3 with IX.1.1.6 तथबुदितात् समभवंस्तस्माद्राः, XI.6.3.7 prolepsis (See Oertel, Syntax of Cases in तबद्रोदयन्ति तस्माद्बुद्रा इति, JUB IV.2.6 प्राणा वै the Prose of the Brahmanas, 59 Ex.14, । रुद्राः । प्राणा हीदं सर्व रोदयन्ति. p.14). 11 Following SBM Oertel reads 4 Dr. B. Ghosh, Collection of the द्वादश मासास्संवत्सरस्य for द्वादश मासास्संवत्सरः Fragments of Lost Brāhmaṇas, Frag. against the testimony of all the MSS. XXIII, p.62-63, quotes & corresponding Satyāyana Brāhmana ibid reads द्वादश मासा: Satyayana pa3Page from Venkatamadha- संवत्सरः. So Oertel, The Expressions for va's introduction to RV X.19. "The Year consists of twelve months' 5 Quoted in Oertel, Syntax of Cases and the like in Vedic Prose, BSOS VIII. in the Prose of the Brāhmaṇas, $9 Ex.13 685f, esp. p.692 note 2. p.14. 12 Hore ends the Satyāyana trag- 6 Omitted by Ghosh ibid. ment. 7 SBM XI.6.9.6 gives a different 13 See note 29 on JB II.26. etymology. Cl. JUB IV.2.3 प्राणा वै वसवः । 14 As in SBM XI.6.3.8-10, this प्राणा हीदं सर्व वस्वाददते. Passage should precode the two previous 8 दशेमे in Satyāyana ird and SBM_paragraph: (कतमे त्रय इति......अहोरात्राविति), aq XI.6.3.7. it is connected with the enumeration of 9 A यदोलामत्य, B यदोकामन्ते यन्त्य , C the thirty-three gods. We have retained पदोकामन्तो यन्त्य्. Satyayana ibid and SBM the text as in the MSS. ---- ·१०३ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.७८ 16 A पुरोतावतित्थ्या, पुरेतावतिथ्या. Oertol wrongly emends it to पुरस् तावतिथ्या. पुरैताव- तिच्या पुरा+एतावतिथ्या(:). Cf. SBM XI.6.3.11 पुरेतिभ्यै (पुरा+इतिथ्यै) मरिष्यसि. एतावति-श्री occurs in DÁS, Sch (MW). For tha (fem. -thi) forms see Whitney, Sanskrit Grammar, 912420, p.478. 16 शरीराणि is wrongly translated by Oertel as 'body'. rtt pl. means 'the bones', 6.g. in AB VII.2 (where it is correctly translated by Keith). It is confirmed by the corresponding SBM XI.6.3.11 न ते ऽस्थीनि चन गृहान् प्राप्स्यन्तीति. 17 For the collection of bones, see Eggeling's note 3 on SBM XI.6.3.11 (AsvalGS IV.5.1f, KÁS XXI.3.7f, Muir's Original Sanskrit Texts V, p.316). 18 अपहारिणः= परिमोषिण: SBM. अपहारिन् has not been used in any other Brah. maņa. MW gives this word without any reference. 19 So enended by Oertel. MSS न्तरेण. 20 MBS अन्यम् . But SBM XI.6.9.11 377. See Eggeling's note 4 on it. 21 See Eggeling, SBM XI.6.3.11 note 5. 22 See Eggeling, ibid note 6 for the various translations of परो भवति. Eggeling's rendering is better than that of Oertel. २.५८ ब्रह्म च ह वै सुब्रह्म चैषु लोकेष्व् आसतुर् अस्मिन् भुवने' । ततस् सुब्रह्मोष- काम । असो वा आदित्यो ब्रह्माथो वाग् एव सुब्रह्म । ते देवा इहैव वेद्या अन्तर्वेदि योन ब्रह्म पर्यगृहन् । तद् इदम् अप्य् एतर्हि वेद्या अन्तर्वेदि यक्षेन ब्रह्म परिगृहीतम् । "तद् आहुर् यद् अन्या होत्रा अन्तर्वेदि कुर्वन्त्य् अथ कथं सुब्रह्मण्यो बहिर्वेदि करोतीति । स ब्रूयाद् एष वेधा आत्मा यद् उत्कर, एतत् प्रत्यक्षं ब्रह्म यत् सुब्रह्मण्या । यद् उत्करम् आस्थाय सुब्रह्मण्याम् आह्वयति तेनास्यान्तर्वोद कृतं भवतीति । सुब्रह्मण्यों सुब्रह्मण्यों सुब्रह्मण्याम्" इति त्रिर् आह । वाग् वै सुब्रह्मण्या । तद् एतां वाचं प्रथमत आरभते । अथो ब्रह्म वाग्, रस ओकारः । ताम् एतां पाचं रसेन प्रीणाति । तद् धैतद् एक ओं सुब्रह्मण्येत्य् आह्वयन्ति-॥७॥ १. S8978-80, dealing with the 4 वेथा अन्तवेर्दि (tautology), but बहिदि subrahmanya, have been edited by Oertel i without वेषा. in JAOS XVIII, pp. 35f. For the subrah- 5 Cf. AB VI.3. manya see SB I.1.1f, SBM III.3.4.171, AB 6 =सुब्रह्मण्या+उ. VI.3, TA I.12.3,4,LSS I.3.1.14, Apssx.28. 7 SB I.1.8, SBM III.3.4.17, TA 5, VaitXV.4, CH $49. Excepting new and I.12.3, Vait xxxrV.5, LSS I.2.20, 3.1, important variants, others have been Kss VII.9.20. Ada JB reference in the left out as they are already given by Vedic Concordance. Oertel. 8 Cf. SBM III.3.4.17. 1 Gloss? 9 Oertel migɛes the punctuation 2 AB नत,तता. mark. 3 AB आदित्ये. 10 Not in Vedic Concordance.

·जैमिनीय-प्राह्मणम् १०४ २.७९ —प्राणो हर अग्रे ऽथ वाग् इति । तद् ध तन् न तथा। यथा मम् भासिच्य लाजान आषपेत्, तद् अन्यधेव' स्यात्, ताइक तत्' । तस्मात् सुब्रमण्योम् इत्य् एवाइयेत्। इन्द्रागच्छति । इन्द्रम् एव तद् यज्ञ भावयति । हरिष आगच्छेति । हरिभ्याम् आयाहीति वायुनं तद् आह । प्राणापानौ पवा मस्य५ हरी । तो हीदं सर्व हर्तारौ हरतः।। अथो' अहोरात्रौ वा अस्य हरी । तौहीद सर्व हर्तारौ हरतः । मेधातिथेर् मेषेति' । मेधातिथर् ह मेषो भूत्वा राजानं पपौ। 'वृषणश्वस्य मेन' इति । वृषणश्वस्य ह मेना भूत्वा मघवा कुल उवास''। गौरावस्कन्दिन्न् इति । ततो हैव गौरो भूत्वार्णवम् अवचस्कन्द । १२अहल्यार्य जारेति । अहल्यायै ह मैत्रेय्य जार आस' । कौशिक १४ ब्राह्मण कौशिक ब्रुवाणेति' । यद् ध वा असुरैर् महासंग्राम संयते पदान् निराचकार । तान् ह विश्वामित्राद् अधिजगे । ततो हैव कौशिक ऊचे ।' अथ ह वा एके कौशिक ब्राह्मण गौतमब्रुवाणेत्य् आह्वयन्ति- ॥७९॥ 1 अन्यधा+इव. So A B, but Oertel and C अन्यथैव. अन्यथैव appears to bo & lectio simplicior. Cf. RV famT, SV fasayt (Vedic Variants II 578, p.43). 2 For the simile see JAOS XVIII p.37 note 1, and JUB I.8.11. 3 For references see Vedic Conoordanoe. 4 Not in Vedic Concordance. Of. mantras beginning with हरिभ्यां याहि. 5 All MSS वास्य. 6 Oertel misses the punctuation mark. 7 Cअथोथो. 8 See Indigcbe Studien I p.38. 9 C मेषा. 10 Cf. JB III.233 (quoted in JAOS XVIII p.38), PB XV.10.10f and see Oertel, JAOS ibid, Eggeling, SBM part II, p.81 note 1. 11 The corresponding Satyayana passage, from Sayana on RV I.51.13, is quoted by Oertel. See Eggeling ibid noto 2. 12 See Eggeling abid note 3. 13 SBM III.3.4.18 accounts for these epithets thus: हरिव आगच्छ...अहल्याय जारेति तथान्येवास्य चरणानि तैरेवैनमेतत् प्रमुमोदयिषति. 14 See Eggeling, SBM part II, p.82 note 1. 15 Not in Vedic Concordance. 16 See Eggeling ibid note 3. Also compare the previous view. २.८० --त उहया मारुणिनैव' यशखिनोपक्षातम् । तस्माद् उ तस्याशां नेयात् ।

·१०५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.८० तस्मात् कौशिक ब्राह्मण कौशिक ब्रुवाणेत्य् एवाइयत् । देवा ब्रह्माण आगच्छतागच्छतेति देवांश् चैव तत् ब्रह्माणश् च समामन्त्रयन्ते । ते हास्मै समामन्त्रितास् सुमतिम् इच्छन्ते । तस्माद् उ ह समामध्य 'मापरानुयान, मेन मोपवदान् इति । तद् आहुः-किंछन्दस् सुब्रह्मण्येति । त्रिष्टुम् इति ब्रूयात् । ऐन्द्री हि त्रिष्टुप इति। तद् आहुः-किदेवत्या सुब्रह्मण्येति । ऐन्द्रीति भूयात् ।' इन्द्र छ एनयाय- तीति । अथो ह याद् वैश्वदेवीति ।" विश्वान ए एनया देवान् आइयतीति । तद् आहुर्-यद् अन्या होत्रा स्तोत्रवत्यश् शस्त्रवत्यो ऽथ व सुब्रह्मण्यायै स्तोत्रं क्व शलम् इति । स घूयाद् एतस्याम् एतत् सर्वं यद् ऋक् साम यजुः । तेनास्य सुब्रह्मण्या स्तोत्रवती शस्त्रवती भवतीति । तद् आहुः किम् इव खित् सुब्रह्मण्यर्ग इव स्वी३त् सामवा३ उताहो' यजुर् इवा३ इति । स ब्रूयान् नैवैषडू न यजुर न साम । सर्वम् इवैव । सर्वम् इव ए एव ब्रह्मेति । अथ यां क्रीते राजीन सुब्रह्मण्याम् आह्वयति याम् एतां दक्षिणासु नीयमानासू- करे तिष्ठन् सुब्रह्मण्याम् आह्वयति संवेयम् । अथो यत् प्रायणं तद् उदयनम् असद् इति । अथो आगत एवेन्द्रस् , तं मा निर्वोचामेति । एषा ह वै धेनुः पञ्च- वत्सा पञ्चपदा' । 'यद् ध वा । यद् ध वा इदम् आहुः पांक्ताः पशव इत्य् एतद् ध तत्। १ तां ह वा एके यथादेवताम् ' ४ आह्वयन्ति । सर्वाग्नेयीम् अग्निष्टुत, ऐन्द्रीम् इन्द्रस्तोमस्य, वैश्वदेवीं वैश्वदेवस्य, अनिरुक्ताम् अनिरुक्तस्य । "तद् उ ह शश्वन न तथा । नो हि ब्रह्मणो व्यापादो' ऽस्ति । यथानिपतितम्' एवाहयेद्' यथानिपतितम् एवाह्वयेत् ॥८०॥१७ . 1 According to both SBM and SBK I 6 A मापरध्नुयान्नेमेन्मोपवदानीति, C मुपारध्नु- it was devised by Aruni. SBM makes it यानेतिन्मोपवदानि. Correct Oertel's text and optional, but as to this nothing is said in translation. the Kāņva recension (Eggeling). 7 So all our and Oertel's MSS. 2 Oertel takes यशस्विन् as a part of Oertel's emendation 3711 Tis unnecessary. the name. It will be better to translate 8 See Oertel, Syntax of Cases in it as an adj. 'illustrious, celebrated'. Cf. tho Prose of the Brāhmaṇas, $60 Ex. 50 SBM III.3.4.19 where the word आरुणि p. 207, and $62 Ex. 25 p. 284. ooours without any adjective or noun in 9 C प्राणत्. Correct Oertel's text. apposition. This sentence sums up the previous state- 3 See Eggeling, SBM part II, p. 82 ment : 'so that the commencement (viz. note 4. the calling of the subrahinanyā when King 4 All our MSS ब्राह्मणांश, but ब्रह्माणः Soma has been boughs) and the end (viz. in the formula. the calling of the subrahmanyå when the 6 Oertel misses the stop. sacrificial gifts are being led) may be the ·२.८० जैमिनीय -ब्राह्मणम् same', in order not to drive away Indra, Oertel (without v.l.) -0. who hath already come. 16 Oertel translates it as : That 10 091TTCorreot Oertel's text. is probably not so. For there is no end Of. AB VI.3. of the brahman. As upon something in. 11 Oquat. destruotible he should oall upon it'. I 12 This sentence is to be correoted think it is better to translate it as : 'That in Oertel's text. Oertel misconstruos is not always so. There is no end of the Hra pro with the next one. Cf. B. Ghosh, brahman. (So) he should oall (the su- Fragments of the Lost Brahmapea, p.90. brahmanya) according to the occasion', 18 Ghosh ibid gives & similar Satyā. 16 व्यापाद 'end', and यथानिपतितम् are yana passage from the Upagranthasutra now to MW, VPK and Index Védique. VIII.2. 17 Colophon: A B : a xiyonat 7:, 14 0 -देवतम् . Ghosh ind देवतम्, हरिः शुभमस्तु

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.