·... ४ १ . १ ... ૨૨ ८ १२ ... ३ १ ४ .... .... ४ .... .... ... .... १ १ .... १२ ४ १० १२ ६ or .44. .... ५८ आचारेन्दुः-मारेइत्युपाइन्यायविरचितः । ५९ श्रादमञ्जरी-केळकरोपाइयापूमट्टविरचिता । २ ६० यतिधर्मसंग्रहा--विश्वेश्वरसरस्वतीकृतः । ६१ गौतमप्रणीतधर्मसूत्रम्-हरदत्तकृतटीकासमेतम् । २ ६२ ईशकेनकठप्रश्नमुण्डमाण्क्यानन्दवल्लीपनिषदः-सटीकाः १२ ६३ छान्दोग्योपनिपत्-रामानुजविरचितप्रकाशिकोपेता । ३ ६४ वृहदारण्यकोपनिपत्रहरामानुजविरचितप्रकाशिकोपेता । ६५ शाहायनत्राह्मणम्-ऋग्वेदान्तर्गतबाष्कलशाखीयम् । ६६ काव्यप्रकाश:-उद्योतयुतमदीपसहितः । ६७ नमसूत्राणि-दीपिकासमतानि । ६८ बृहद्ब्रह्मसंहिता-नारदपञ्चरात्रान्तर्गता । ६९ ज्ञानार्णवतन्त्रम्-ईश्वरपोक्तम् । तन्त्रशास्त्रप्रन्थः । ७० स्मृत्यर्थसारः-श्रीधराचार्यविरचितः । ७१ बृहद्योगतरङ्गिणी-त्रिमल्लभद्दविरचिता भागद्वयोपेता । ७२ परिभापेन्दुशेखरः- वैद्यनाथकृतगदाख्यटीकायुतः । २ ७३ गायत्रीपुरश्चरणपद्धतिः---श्रीमच्छंकराचार्यविरचिता । ७४ द्राह्यायणगृह्यसूत्रवृत्तिः-रुद्रस्कन्दप्रणीता । ७५ ब्रह्मसूत्रमाप्यार्थरत्नमाला- सुब्रह्मण्यविरचिता । ७६ ईशनकठोपनिपद:--दिगम्बरानुघरकृतव्याख्यासमेताः । ७७ वेदान्तसूरमुक्तावलिः-ब्रह्मानन्दमरस्वतीविरचिता । २ ७८ त्रिस्थलीसेतुः-नारायणभट्टविरचितः । ७९ छान्दोग्योपनिपत्-मिताक्षरान्याख्यास्मता । ४० वाक्यवृत्तिः----श्रीमच्छंकराचार्यकृता सटीका । ८१ आवलायनश्रौतसूत्रम्--नारायणकृतत्तिसनेवम् । ८२ नमसूत्रपत्तिः-हरिदीक्षितविरचिता । ८३ संक्षेपशारीरकम्-व्याख्यासहित भागद्वयोपेतम् । ४४ अद्वैतामोदः-अभ्यंकरोपाहवासुदेवशास्त्रिप्रणीत । ज्योतिर्निबन्धा-पूरमहाठश्रीशिवराजविरचिनः । ८६ स्थिानमाला-ग्रीनृसिंहमइविरचिता । ८७ आहोत्रचन्द्रिका किंजवडेकरोपाहवामनशास्त्रिभिः कृता । २ २८ निरुतम-दर्गाचार्यकतवृषिसमेतम् । भागद्वयात्मकन् । १ ८ ० ४ ४ ... . ६ .... ... . .om ४ ११ २ 4.. १ 0 २ ३ .... ... ... ४ ·आनन्दाश्रमसंस्कृतग्रन्थावलिः। ग्रन्थाः ९७ श्रीमज्जमिनिप्रणीते मीमांसादर्शने दशमाध्यायस्य पञ्चमपादमारस्य दादशाध्यायान्तः पठो भागः । श्रीकुमारिलमट्टीवनितदुष्टं कालान्याशमहिशारम प्यासेनः । सोऽयं पतनीयमोपांसाविद्यालयाध्यापकपदाधिष्टितः 'मीपांसाविद्वान् ' पदाग्मिर्गुस्वर्गरचनाय शानिचर- णान्तवामिपिनीहवीमापाभिननसुब्बागारनिभिः संशेषिनटिप्पप्पादिना समलंकृतश्च । ឬគេ पी. प. इत्युपपदधासिमः विनायक गणेश आपटे इस्यतः पुण्यारुपपनने श्रीमन् ' महादेव चिमणाजी आपटे । इत्यभिधेय- महासागमनिष्ठापित आनन्दाश्रममुद्रणालये मायमासमुद्रपिया प्रशितमा भाग्यशानदाः १८५६ । HिHU: १९३५! (शिरा मनमाऐगा ! सं पापम् (४)।

·मीमांसादर्शने पञ्चम-पष्ठभागस्थाधिकरणानां वर्णानक्रमसूचीपत्रम् । अ. २०७७ १८७५ १९९८ अधिकरणम् । पुटसंरूपा। अग्न्यतिप्रायोर्विकृतावतिदेशाधिकरणम् । अग्न्याधेयप्रभृति पात्राणा घारणनियमाधिकरणम् | २१८४ अग्न्याधेये दक्षिणानां विकल्पाधिकरणम् । २२७४ अग्निचयनप्रकरणे श्रुतानां दीक्षाहुतिमन्त्रागा सौमिकदीक्षाहुतिमन्त्रैः समुच्चयाधिकरणम् । अग्निश्रुति श्रुतस्य त्रिवृत्त्वस्य स्तोत्रीयानवकरूपस्य स्तोत्रान्तरगतस्तो. ममात्रबाधकत्वाधिकरणम् । अग्निष्टुयागे स्तोत्र शस्त्रमन्त्राणा प्राकृतानामेवाविकारेण प्रयोगाधि- करणम् । १९४२ अग्नीपोमीयपशौ पशुपुरोडाशाहस्तिष्कृयागीयत्यागकाले निगमेषु च निर्गुणस्यैवानेरभिवानाधिकरणम् । १९३६ अग्नीपोभीयप्राम्भागवर्तिपदार्थधर्मस्योपाशुस्वस्य ततपदार्थजन्यावान्तरा- प्रियुक्तत्वाधिकरणम् । अग्नीषोमीयपशोः सानाय्यविकारत्वाधिकरणम् । अग्नीषोमायस्य पशोः पयोविकारत्वाधिकरणम् । अग्नीषोमीय पशावनिज्याशेपेत्रिभिर है। विष्टद्यागानुष्ठानाधि. करणम् । २०२१ भनीपोमाय पशौ दार्शपूर्णमासिकधर्मातिदेशाधिकरणम् । १९९१ अग्नीपोमाये पचौ हृदयाद्यनेष्वपि पञ्चावदानाधिकरणम् । २०५४ अग्नीपोमाये पशौ हृदयाघङ्गानामेव हविष्ट्वाधिकरणम् । २०२१ अग्नौ प्रोक्षणादेः सकृदनुष्ठानाधिकरणम् । प्रधानपोधर्मविरोधे प्रधानस्यैव धर्मानुग्रहाधिकरणम् । २२४८ अहाना प्रधानः सहैकदेशकालकत्वाविकरणम् । महाना प्रधानोपकारपैककार्यास्ताधिकरणम् । अभिरसा द्विराने पोडशिग्रहणोपसंहारापिकरणम् । १९९५ ·[२] अधिकरणम् । एंटसंख्यां। भानाम्यसनारूपे सत्र समानातेन गौमालयाम्यन्मनादिना प्राकृतनवनीताम्यन्ननस्य समुच्चयाधिकरणम् । १९९८ अतिराने पोडशिग्रहणप्रतिपेभाधिकरणम् । २०१२ अथपा नगरसामान्दार्थनिर्वचनाधिकरणम् । भेदोपनिर्घातार्यानां प्रायश्चित्तानां समुच्चयाधिकरणम् । अधिगुपगतमेघपतिशब्दस्य देवतापरत्वाधिकरणम् । १७१० अधिगुपगतश्येनशलाकश्यपादिशब्दाना कास्न्यनोद्धरणप्रकाशकवा. धिकरणम् । १७७९ भधिगुपगतोरूकशब्देन पाभिधानाधिकरणम् । अध्वरकल्पायां प्रातरसदिकालभेदेनानुष्ठीयमानानां त्रयाणां प्रयाणाम भेदेनाङ्गानामनुष्ठानाधिकरणम् । २१४२ अध्यूझ्या होत: प्राकृतस्नेडाभक्षनिवृत्त्यधिकरणम् । २०२९ भन पायादावपि कर्मकालीनमन्त्रप्रयोगाधिकरणम् । २२६१ अनुष्टुब्गायत्रीद्वयामयनेन संपादित, आनुठुमे तृचे पायाश्चान्त्रीगन. सानोर्गानाधिकरणम् । भनुनिधेिषु पशुपुरोडाशतन्त्रस्येव प्रसाधिकरणम् । अनुयाम-महापितृपक्षपोपनामहोपरगा ताधिकरणम् । २०१६ भभिषेचनीयदशपेययोभिनतन्त्रताधिकरणम् । २११० अभ्युदयष्टौ दविषयसोः प्रणीताधर्मानुयानाधिकरणम् । भम्युदयष्टो दधिशृतयोः प्रदेवधर्माधानाधिकरणम् । भवभूपेऽमु साधानानुष्ठानाधिकरणम् । २१४७ भवभूयस्यापूर्ववाधिकरणम् । २०४७ अवभृये विष्टकृयागीयनिगमादिपु स्विष्टकद्गुणकयोरमविरुणयोरभि. धानाधिकरणम् । भव मिलतन्त्रताधिकरणम् । २१९४ मयतयागेद्धिदादिषु सौमिकधर्मातिदेशाधिकरणम् । अस्थियज्ञस्य जावदधिकारिकत्वाधिकरणम् । अस्थियज्ञस्य मृताधिकारिकत्वपक्षे ऋत्व(नामनुष्ठानाधिकरणम् । १८१९ अस्थियज्ञस्य मृनाधिकारित्वपक्षे गुणकामानामननुष्ठानाधिकरणम् । १८५० 'स्थियशस्य मृताधिकारिश्वपक्षे जपसस्कोरेटीनी लोपाधिकरणम्। १८५८ ·[३]. अधिकरणम् । पुटसंख्या। अस्थियज्ञस्य मृताधिकारिकत्वपक्षे सूकवाकान्तर्गतायुरादिफलपका- शकभागाननुष्ठानाधिकरणम् । अस्थियज्ञे मृताधिकारपक्षे होतृकामन्याऽनुशीयमानानां गुणकामा- नामननुदानाधिकरणम् । १८१२ अश्वमेधे विहिताम्यां प्राकाशाम्पा पाकृताध्वर्युभागमात्रस्य बाधाधि- करणम्। अश्वमेघेऽश्वविषये वहक्रीयत्ताप्रकाशनार्य वैशेषिकमन्त्राकरणपक्षे अयाणां पशूनापर्षे, पडशीतिरेपा क्रय इति समासवचना- धिकरणम् । १०७४ अश्वमतिग्रहेष्टयां प्रतिपुरोडाशं कपालभेदाधिकरणम् । २२०७ अष्टराने चासत्वगहतवासमा समुच्चयाधिकरणम् । २२५१ महणे, उपसत्कालीन सुब्रह्मण्याहानस्य तन्त्रताधिकरणम् । २१७८ अहणे, उपावहरणार्थ वासोन्तरोत्पादनाधिकरणम् । महर्गणे तत्तदह संबधितोमोपावहरणकाल एष वातान्तरोत्पादना- धिकरणम् । २०१९ अहण सुत्याकालीन ब्रह्माण्याहानस्याऽऽवृत्त्यधिकरणम् । २१७८ গাল ফ্লষয়কমানিয়ান। १९९९ महीने शुक्रान्वारम्भादीनामनियतयजमानर्तृकत्वाधिकरणम् । w आनोवैष्णवादी देवतासामान्यादग्नीषोमीयादिधर्मातिदेशाधिकरणम् । मानयणादेव पोडशिग्रहणाधिकरणम् । आप्रयणेऽन्याहार्यस्थानापन्नेऽपि वसे पाकाननुष्ठानाधिकरणम् । मामयणेऽन्याहार्यस्थानापन्ने वासति पाकाननुशानाधिकरणम् । आप्रयणे, उपदिष्टवासोक्सदक्षिणया प्राकृतान्याहार्यदक्षिणाया बाघाधिकरणम् । भाप्रपणे, ऐद्रानश्वदेवयोद्यापिच्यानुरोधेन वैश्वदेविकतन्त्रनियमामा. वाधिकरणम् । भाप्रयो जघन्यधावामिन्यानुरोधेन मुरुपत्येन्द्रानादेरपि विरोधा. भावे प्रसूनमयनाहिनियमाधिकरणम् । २२५१ -- ·[४]. अधिकरणम् । पुटसंख्या। भाग्यणे वासोवासपो प्राकृताम्बाहार्यधर्मानुष्ठानाधिकरणम् । भारयणे वाप्सोवासयोरमिघारणाननुष्ठानाधिकरणम् । १८८१ आग्निमारुतादृयमनुयामोत्कणोत्कृष्यमाणे सूकपाके सवनीयपुरो. हाशदेवतापदानामप्युत्कर्षाधिकरणम् । २१८८ आग्नेयद्वयस्याऽऽवृत्त्या पदानानुष्ठानाधिकरणम् । २१३१ बामेयाज्यमागस्याऽऽरादुपकारकत्वाधिकरणम् । मारादिपधानानामेकदेशकालकर्तृकत्वाधिकरणम् । भाज्येन शेपं संस्थापयतीति वाक्ये कर्मान्तरविधानाधिकरणम् । १७९६ मातिथ्याहि प्रोक्षणादेरुपसदग्नीपोमीययोः प्रसङ्गाधिकरणम् । २२३१ आतिथ्याबहिषोऽग्नीषोमीयार्य स्तरणकाले स्तरणमन्त्रावृत्त्याधिकर- णम्। २२३७ भातिध्यानहिष्यग्नीषोमीयदेशे स्तरणार्थ संनाऽऽहियमाणे सनहना- हरणमन्त्रयोरनावृत्त्यधिकरणम् । २२३८ भाधानस्य तन्त्रताधिकरणम् । धाने निन्दावादेन विहितसामगानप्रतिषेधात्सामविकरपाधिकरणम् । २०१७ माघारे मन्त्रान्तेन कर्मादिसनिपाताधिकरणम् । २२६५ भानुबन्ध्य-वनस्पतियागयोनिगमेषु विधिगतोस्रावनस्पतिशब्दाभ्या. मेव द्रव्यदेवतयोरभिधानाधिकरणम् । मामिक्षायागे पयोयागधर्मातिदेशाधिकरणम् । भारम्भनीयायामारम्मणीयाया अननुष्ठानाधिकरणम् । इटानिगदे यज्ञपतिशब्दस्याप्तमवेतार्थकस्य विकृतावन्हाधिकरणम् । १९८५ उक्थ्यादिक्रनो बहुचीहिपदनिर्दिष्टानां रूपादिसाम्नां होतुः पृष्ठ एवं निवेशाधिकरणम् । उत्तपप्रयासस्य संस्कारकर्मस्पाधिकरणम् । उत्तरयोः स्तोपातिदेशाधिकरणम् । उत्तरागोडोहाधिकरणम् । २१२१ ·अधिकरणम् । फुटसंख्या। उत्तराशब्देनीरामन्धपटितानामेष, झापामुपादानाधिकरणम् । उदवसानीयस्य सत्रानगावादक्षिणादानस्य ऋत्विवपरिमयावधि करणम्। उपसदामपूर्ववाधिकरणम् । २०४५ उपस्तरणाभिधारणाम्यां सह चतुरवत्तसंपत्यधिकरणम् । २०७९ उपहव्य ऋतावोपदेशिकावदक्षिणया प्राकृतकृत्स्नकतुदक्षिणाया वा- घाधिकरणम् । १९०० उपांशुषाजस्य दर्शपूर्णमासतन्त्रगतदेवताभ्यतमदेवतानियमाधिकरणम् । २०१७ उपाशुपाजे-उपस्तरणाभिवारणयोलोवेऽपि हविष एव चतुरवतसं- पत्याधिकरणम् । २०८१ उपशुयाने धौमाज्यविधानाधिकरणम् । २०८७ उपांशुयाने वैकल्पिकविष्यवादिदेवता-पौर्णमासीमात्रकालिकत्लोमा यातिपादनाधिकरणम् । २०८८ उभयतामके संसवादिक्रतो वृहदधंतरयोः पृष्ठस्तोत्र एव समुच्चित्य निवेशाधिकरणम् । १९९. उहमन्यस्य पौरुषेयत्वाधिकरणम् । १००१ भाग्यमन्त्राणां तानस्वरेण कर्मणि प्रयोगाधिकरणम् । १७२४ मतपेये सोमवमतेन कामक्रतुदक्षिणायाः पुरुषान्तरस्य च निवृ. त्यधिकरणम्। १९०१ ऋतपेये विहितसोमचमतदक्षिणया प्राकृत करनक्रतुदाक्षिणाया बाधा- करणम्। ए. एककार्याणां विकरूपाधिकरणम् । २२५८ एकत्रिक ऋताकस्था एव ऋचस्त्रिरम्यान त्रिकस्तोमकानानु- छानाधिकरणम् । एकत्रिके को माध्यदिनपवमानस्तोत्रे, आद्य एवं तृचे गानाधि- करणम्। १९४९ एकदेवताका शुमणे कप्ताहोमस्य तन्त्रताधिकरणम् । २११० ·[६] आपकरणम् । घटसंख्या। एकपुरोडाशायामपि पौर्णमास्यामुपांशुयानविधानाधिकरणम् । २०९१ एकस्मिन्कर्मणि मिन्नकार्याणां गुणानां समुच्चपाधिकरणम् । २२१८ एकस्मिन् प्रयोगे प्रयामागस्य सदनुष्ठानाधिकरणम् । २१११ एकानां करणमन्त्राणा विकल्पाधिकरणम् । २२१५ ऐ. ऐकादशिनेषु पशुपु सपनीयपशुधर्मातिदेशाधिकरणम् । १५२२ ऐन्द्रवायवस्य मंत्रावरुणादिप्रहापेक्षया प्रथममनुष्ठानाधिकरणम् । १९७० ऐनामादिषु दार्शपूर्णमासिकधर्मातिदेशाधिकरणम् | १९९९ ऐन्द्रावार्हस्पत्ये कर्माण याज्यानुवाक्यायुगलद्वयस्य विकरपाधि- करणमा २२७१ कण्वरयंतरेऽविरुद्धानो बृहद्रथंतरधर्माणां समुच्चयाधिकरणम् । कपिजलाधिकरणम् । २१२० करणमन्त्रेषु मन्त्रान्ते कर्ममारम्माधिकरणम् । २२११ कचिद्दविहोमे स्वाहाकारपुनःश्रवणस्यानारम्याधीतस्वाहाकारानुपत. हारकत्वाधिकरणम् । कामसंयोगेऽप्येन्द्रवायवस्य पाठप्राधस्वस्थान एवानुष्ठानाधिकरणम् । १९७१ काम्यस्यामेराहवनीयावाभावाधिकरणम् । २२८२ काम्यगुणाना विकृतावनतिदेशाधिकरणम् । ११९७ काम्यामताविधी शुकादिमहत्येन्द्रवायवग्रहापेक्षया पूर्व प्रतिकर्षा- धिकरणम् । काम्यामताविधौ शुमादिग्रहस्य सर्वादितः प्रतिकर्षाधिकरणम् । १९७२ काम्यानां कर्मणा कामनानुरोधेन पुनः पुनरम्यासाधिकरणम् । २११२ कामेष्टी दानस्यादृष्टापवाधिकरणम् । १८११ काम्येन भ्रायग्निना नित्यस्पोख्यानर्विकाराधिकरणम् । २२७९ काम्येऽनावाधानादिसंस्कारलोपाधिकरणम् । २२८२ कृष्णलचरावधातवाघाधिकरणम् । कृष्णरचरावासेयधर्मातिदेशाधिकरणम् । कृष्णलचरावुश्स्तरणाभिधारणयोलोपाधिकरणम् । १८२७ कृष्णचरी चतुर्ष करणादीनापननुष्ठानाधिकरणम् ।

·101 अधिकरणम् । पुटसंख्या कृष्णालची पाकानुनाधिकरणम् । कृष्णचरी मक्षणकर्तव्यताधिकरणम् । १८३० कृष्णलधरी ब्रह्मभक्षाणा युगपलरिहरणीयायाधिकरणम् । कृष्णलचरौ युगपदुपहनानां सर्वेषां मक्षाणां स्वस्वकाले मक्षणाधि. करणम् । कृष्णलवरी सर्वभक्षाणां पुरुषान्तरेभ्योऽपनीय ब्रह्मणः परिहाराधि- करणम् । कोण्डपाणिनामयने मानहितेऽसौ मासानिहोत्रप्रपणानुष्ठानाधि- करणम् । २२२७ ख. खलेवाल्या लक्षणादीनामननुष्ठानाधिकरणम् । १८९२ खलेवाल्यां पर्यहणादिसंस्काराणामनुष्ठानाधिकरणम् । १८६२ सवाश्यां यूपाहुतेरननुष्ठानाधिकरणम् । १८०४ ग. प्रहणमतिकण सादनस्यापि प्रतिरूपाधिकरणम् । १९७१ নির্থs সাবানববন্ধন १९७४ गृहमेधीयस्याऽऽजयभागपुनःश्रवणेनापूर्वस्वादिपादनाधिकरणम् । २०१३ गृहमधीये- आज्यभागपुनःश्रवणय परिसदयात्वमिति पञ्चमपले सिटकृच्छ्षणमपि स्वप्नातीयप्रतिपस्यन्तराणां शेषकार्याणां निवर्तकमिति प्रयोजनप्रतिपादनाधिकरणम् । २०११ गृहमेघीय मत्यक्षश्रुतस्विष्टकदादेरप्यनुप्शनाधिकरणम् । २०४० सायनतर्गत महावते-पानFar-म. पीपिरानिदे- • शिवोपानकर्तणाविनामकाधाधिकरणम् । गवामयने म्पनीकायाः सस्पानावयाऽम्यासाधिकरणम् । १९७८ गवामयने पोपोचोः प्रप्रयनेन शामगानाधिकरणम् । गवामयनेहान्तरम्पपधानेन पृष्ठयपमहावृत्या मध्वशनादरम्याव- स्पपियरगम् । गार्हपत्यामि सौकिकवानाधिकरणम् । गावामानके छपडहे मृहदयंतरयोः प्रन्यही के कस्पानुपाना- विशरणम् ।

·[4] पुटसंख्या। अधिकरणम् । गीत्युपायानां शाखाभेदेन समासातानां विकाधिकरणम् । ३९१९ घयनेऽदृष्टार्थस्य सापघावघातस्यानम्यासाधिकरणम् । चयनप्रकरणे पठ्यमानानां वपनार्यानामाधननार्थानां च मन्त्राणां श्रुतसंख्यासंपत्तयेऽनियमेनोपादानाधिकरणम् । चयने प्रधानानन्तरमेवाग्निविमोकाधिकरणम् । चातुर्मास्येषु-अनुयानीयदेवतामकाशनार्थ मातापानमन्त्रस्यादि. कारेणेव प्रयोगाधिकरणम् । २२६९ २२१२ २०६३ जनकप्तापरात्रे द्वादशाहिकानां सधानामहना क्रमेण धर्मातिदेशाधि. करणम्। नपम्सुलयाशीरभिधानमत्राणा समुच्चयाधिकरणम् । जपादिमन्त्रेषु मन्त्रसमानायसिद्धस्वरनियमाधिकरणम् । मतिलयबाग्वादिनिधस्य पयोहोमविध्यर्थवादत्वाधिकरणम् । ज्योतिटोमाघगमतदीक्षणीयादिविकृतावन्वारम्भगीयाया बायाधिक- रंगम् । ज्योतिष्टोमादी दक्षिणादामम्य ऋविमानत्यर्थत्वाधिकरणम् । ज्योतियोमादौ विशेषविहितवमादिना सामान्यविहितावनीयनराधा- धिकरणम् । ज्योतिष्टोमे--उपरवमन्त्रस्य प्रत्युपरवखननमावृत्यधिकरणम् । ज्योतिष्टोम कम्ड्यनाङ्गमन्त्रस्य सपयोगाधिकरणम् । ज्योतिष्टोमे त्रयाणा पशूनामय यपतन्त्रताधिकरणम् । ज्योतिष्टोमे दक्षिणान्तर्गतगोप्येष द्वादशशतसंख्यानिवेशाधिका रणम् । ज्योतिधोमे द्वादशशतदक्षिणाया मर्यादिसमास्यानुरोधेन विमागा. धिकरणम् । ज्योतिष्टोमे द्वादशोत्तरशतगोदक्षिणाया विभज्य दानाधिकरणम् । ज्योतिटोमे नमितिकादिगोदक्षिणया नित्यप्रयोगायगोगवादशश- .' तसंख्यामानमायाधिकरणम् । २०६९ २२१२ २३११ २११८ १८९० १६८९ ·[९] अधिकरणम् । पटसंख्या। ज्योतिष्टोम वाससि सोममानोपावहरणयोरनुष्ठानाधिकरणम् । २०१९ ज्योतिष्टोमे सवनीयपुरोडाशादिषु सौमिकपात्रग्रहचमोदर्शिकपा- আসা লুম্ভাৱনা মামলা। २२२५ ज्योतिष्टोमे श्रयणार्येषु पयादिषु प्रदेयधर्माननुष्ठानाधिकरणम् । ज्योतियोमे स्वार्थमन्त्राणामनावृत्त्यधिकरणम् । ज्योतियोमे हविर्घानशकटभिन्नशकटान्तरे पशुपुरोडाशादीनां हवि. निर्वापानुष्ठानाधिकरणम् । २२२७ स. तातीयसवनिकारोडाशादिषु मेदेन हविष्कृतदाहानामावाधिकरणम् । २२४२ तूचे गेयस्य साम्न, प्रत्यूचं परिसमापनाधिकरणम् । १७०५ तृतीयसवन एव पोडशिप्रहशाधिकरणम् । १९६१ शोकसाग्न उत्तरान-पपठित्यो हत्यारे व गानाधिकरणम् । १७१२ यनीकाया प्रथमद्वितीययोरनारेन्द्रवायवाग्रस्वशुक्रामत्वयोः पुनः श्रवणस्यानमितिकावार्थताधिकरणम् । ऽयम्बाहोमादिषु-अभिधारणानभिधारणादीनामर्थवादार्थ-वाधिकरणम् । २०११ त्यागादी विधिगतस्यैव देवताशब्दस्योचारणनियमाधिकरणम् । १९२५ दविहोमशब्दस्य कर्मनामधेय बाधिकरणम् । दर्षिहोमशब्दस्य गुगविधित्वनिराकरणाधिकरणम् । २१२७ दविहोमशब्दस्य होमनामधेयत्वाधिकरणम् । दपिहोमानामपूर्वताधिकरणम् । १९२८ दविहोमशब्दस्य स्मार्ताना वैदिकाना च कर्मणा नामधेयताधि- करणम्। दपिहोमानामपूर्वताधिकरणम् । १६२८ दर्शपूर्णमासचार्मास्यादिषु तत्तद्व्याप्य योगानुराधनाकानामावृत्य- धिकरणम् । दर्शपूर्णमासयोबिहु पत्नी रूपयोगे पस्नीमन्नत्यानहाधिकरणम् । दर्शपूर्णमासपोरग्निविष्टदेवयम्य तृतीयानुयानाम शेपREकास- यावापिकस्पिष्टरुदेवताकारकतया निपस्योपकारकस्बाधिकरणम् । १९३५ १७५४ ·[१०] अधिकरणम् । पुटसंख्या। दर्शपूर्णमासपोरवारम्भणीयायाः सकृदनुष्ठानाधिकरणम् । दर्शपूर्णमासपोरघातम प्रस्य सकृदनुष्ठानाधिकरणम् । २२०८ दर्शपूर्णमासयोरसोमयाजिनः पुरोडाशयश्रवणस्यानुवादत्वाधि. करणम् । २०८२ दर्शपूर्णमासविकृतिषु सौर्यादिध-वार-मणीयानुष्ठानाधिकरणम् । २२४५ दर्शपूर्णमासादिषु तन्त्रेणाघारायनानुष्ठानाधिकरणम् । दर्शपूर्णमासादिवायादाना समुचितानामेकावर्गफछत्वाधिकरणम् । २०९६ दर्शपूर्णमासादिरणकालेऽग्निहोत्रादिरगाहमन्त्राननुछानाधिकर- णम् । दर्शपूर्णमासायद्धिताग्निनाशे ज्योतिष्मतीप्टेरननुष्ठानाधिकरणम् । द्वादशाहे-उत्तमाहवले पत्नीसंयाजानतत्वाधिकरणम् । द्वादशाहे-उपसत्कालीनसुबसण्याहाने विवृद्धसुरगाहानुपलक्षणाधि. करणम्। २२०२ द्वादशाहे दीक्षोपसामुगाना प्रत्येक द्वादशदिनसाध्यायाधिकरणम् । २१९० द्वादशाहे सत्याकालीनाकानामावृत्याधिकरणम् । २२०१ यापापित्यादी प्रत्यसधेन्वादिशब्दोपदिष्टगोद्रव्येण प्राकृताजद्रव्य- स्य वाचाधिकरणम् । १८५८ दीक्षणीयावानियमाधिकरणम् । १९५५ द्विपाशिकाया विकृतायेकवचनान्तमश्चनान्तपासमन्त्रयोद्विवचनान्ते नोहाधिकरणम् । १७१९ द्विरायाधणे दिशाहिदशाहनर्माण मनुष्ट नाधिारणम् । हवानामवातादिकिराणा प्रये नमनिप्परिपतपम्पासावि. दरणम। देवाघटनमा पेक्षया द्रगटिनमाश्याय पीया बाधिकर. करणम्। देशक विषय नियमाधिकरणम् । दोपनिनार्यानो प्रारथिताना विधिकरणम् । १९.१ २१८१ २२९० धर्माणामपूर्व प्रयुक्त स्पाधिकरणम् । धर्माणो देवताप्रयुवामावधिकरणम् ।

·[११] अधिकरणम्। घार्यामिनाशे पयोतिमतीप्टेरननुष्ठानाधिकरणम् । फुटसंख्या न. नक्षत्रेयादावुपदिश रुपहोमादिभिरातिदेशिकाना नारिष्ठहोमादीना बाधाभाषाधिकरणम् । १९०६ नानाबीजेष्टावन्यबीजसंवन्धिहविष्कदाहानकाळ एव वाग्वितर्ग- नियमाधिकरणम् । नानावीजेष्टाववघातमन्त्रस्याऽऽवृस्यधिकरणम् । २२०९ नानाजातीयेषु शुषु पाकभेदारकु म्यादीना भेदाधिकरणम् । २२०७ मानाहानेपु चतुर्य दिवसे घोडशिग्रहणाधिकरणम् । १९९७ निकायिनामुत्तरेषु पूर्वनिकायिधर्मातिदेशाधिकरणम् । नित्यायोख्यत्याननिय धारणाभाकाधिकरणम् । २२८३ निवार्थमन्ने सवित्रादिपदानामसमवेतार्थाना विकृतावनहाधिकरणम् । १९८० निरुपम ने श्रुतस्यानिशब्दस्य समवेतार्थस्य विकृतावहाधिकरणम् । १९८३ निर्वापाङ्गमन्त्राणामावृत्यधिकरणम् । २२०९ निशियोऽमावास्यास्त्रस्य प्रसङ्गाधिरणम् । २२४२ नीवारादिसशप्रतिनिधिप्रयोगे ब्रीशादिमन्त्रस्याविकारेण प्रयो. माधिकरणम् । नैमित्तिके पुनराधाने श्रुनदक्षिणया सामान्यविहितकादिवक्षिणाया बाघाधिकरणम् । १८७७ पञ्चदशरात्रकुण्डपायिनामयनयोः सत्यासत्रात्मकद्वादशाहधर्माति. देशाधिकरणम् । पञ्चशारदीये-उसवाक्ये कर्मशेषमतिषेपविधानेन प्रतिसंवत्सर भिन्नानामेवीक्ष्णामानयनाधिकरणम् । परस्वद्यागे पर्यग्नि करणान्ताइरीतिविधानेन तदुत्तराप्रतिषेधाधि- करणम् । परिवो यूपयाणामापसमानाधिकरणम् । परिषौ स्वधर्मविरोधे यूपधर्माननुष्टानापिकरणम् । १७९३ २२४९ ·१७९१ [१२] अधिकारणम् । पुटसंख्या। प्रगतिविकृत्योः समानतन्त्रले यकृतान प्रकृतेः प्रप्तमित्याधि- फरणम् । २२५३ प्रगीताया एव प्रायो यस्तापर्यम्तोमसाधनवाधिकरणम् । भयाणमन्त्रस्य सत्प्रयोगाधिकरणम् । पवमानहविषां प्रयाणामेकतन्मत्यामायाधिकरणम् । २१९१ पवमानेष्टिप्पमिहोग्रहणालोऽपि निर्वापानुष्टानाधिकरणम् । १८६५ पषमानेटियाज्यमागयोनिर्गुणात्यैव देवतापदस्यामिधानाधिकरणम् । १९९२ पशुकामेटी दधिशतयोः प्रदेयधर्माननुष्ठानाधिकरणम् । पशुगणे-~-उपयानसाधनाना गुदाना समुच्चयाधिकरणम् । २२७२ पशुगणे-~-एकवचनान्तमेधपतिशब्दस्योहाधिकरणम् । १७६० पशुरणेऽभिगुपगताना संसगिद्रव्ययाचप चक्षुगदिपदानामनहायिकरणम् १७१८ पशुगणेऽधिगुपगतेक्वाशब्दाय यावत्यचमभ्यासादिकारणम् । पशुगणेऽध्रिगुपे समस्तबीयत्ताप्रकाशनार्थ समस्यवचनाधि- करणम् । पशुगणे पानीसंगापु नापनमा विवस्पाधिकरणम् । २२७१ पशु विकादशिनधर्मनिदेशाधिकरणम् । १९९३ पशुधर्ममामानविध्यपक्षे प्रारमा त्यध्रिगुपस्थापिकाराधिकरणम् । पशुपरोडाशयागस्य पायागीयदेवतासंस्कारकरयाधिकरणम् । पशुपुरेखाशेऽयतोऽम्योपकाराणामाज्यमागादीनां कर्तव्यत्याधि. करणम् । २२२२ पशी प्रतिप्रम्पातुर्भसामावाधिकरणम् । २०१२ पशी मनावरणस्यैकमागत्याधिकरणम् । २०१२ पशी मेत्रावर गम्यापि शेषमक्षपतिवादनाधिकरणम् । पवर्षानुरिनमयाजादिभिरेव पहारोदाशस्याप्युपकारमित पृ. ধাৰানাথিল। २२१५ १श्वविविध नावृषदिटरेवादशप्रयानादिमा पानाहाना. घाधिररणम् ।

·फुटसंख्या धेकरणम् । पार्षगहोमयोरन्यतरस्य ततममुदायोपकारकम्य दर्शपूर्णमामयोरनु- छानाधिकरणम् । पार्वण होमयाविनायनातिदेशाधिकरणम् । पाशुरुणातुर्मास्येपु पारयो यूपपरिभ्युभयधर्माणाविरुद्धानामनुष्ठः- नापिकरणम् । २२१९ पाशुस्वायमस्य पौरोडाशिकहविकृदाहानकाले विसर्गधिकरणम् । २१७५ मातमीशादियानापनेषु नीकारादिपु पोश दिधर्माणामूहेनानुष्ठाना- धिकरणम् । प्रायणीयनिष्कासयोदयनीय निर्वापारयाधिकरणम् । २११४ प्रायणी यातिथ्ययोनियमेन रिवडा तत्काधिकरणम् । २०१२ मायणीयातिध्ययोः पूर्याभ्यामेव वरिषद्धान्तत्वाधिकरणम् । २०४३ प्रापणीयेटी पयप्ति प्रदेवधर्माननुष्ठानाधिकरणम् । प्रापणीयोदयनोपयोरेकादशिनानां विगज्यानुष्टानाधिकरणम् । १९९० पुरपार्षदानपावरीमाना दीक्षिनवर्तकस्यपदासाधिकरणम् । रामनी पाय पत्विगन्तरसंपादनेने भार्यकर्तृत्वाधिररणम् । १८११ शमीये सत्रियोऽन्येषागृविवस्वाधिवरणम् । पोपटरीफे प्रत्यहं विमस्य दक्षिगानयनाधिकरणम् । २०१५ যা যুণাঘণস্থায়ীনাথিকগম্ । २०१५ फलादीनामनातिदेशाधिकरणम् । य. मसामाले प्रानापयानो पानामासम्म समाप्रयिमानाधिकरणम् । २१५१ पादेयत्ये पागमनासमेपनिशम्य विमनानेन सि. पापिपरणम्। मागपनाARERRIEREM एशिविरम् । निगुना माण शिविरमा । २२९५ मसिपिहरणम् । ५२८४ मनिममा ·[१४] प्राधिकरणम् । पुटसंख्या। वृहतीविशारपछाचोरेक प्रमगनेन संपादित वाहते तचे हरवयोधा- मनानाधिकरणम्। १७११ नृहनधारधर्मागां व्यवस्थपा सत्तरसामगानकालेऽनुछानाधिकरणम् । १७३४ वृक्षारयंतरयोः स्वये,न्युत्तरामप्रथनेन संपादितमोरेष गानाधिकरणम् ।।७१३ वृहद्रयतरोमयामके तो रथंतरादिधर्माणां प्रकृतिवध्यवस्थाधि. फरणम् । नृहस्पतितपादिपिकृतायोपदेशिक महणैरातिदेशिकानाभन्द्रवायवादि. ग्रहणाना समुचयाधिकरणम् । १९१२ मृहस्पतिसवादी दाशतीम्य उत्पन्नगायत्रीणा समानयनाधिकरणम् । १६१८ २१४५ भिशदेवताकपशुगणे वसाहोमस्याऽऽवृत्त्यधिकरणम् । मुसंज्ञकाहे-मापदेशिकचेनुदक्षिणयाऽऽतिदेशिककरमरतुद- क्षिणाया वाघाधिकरणम् । १८९२ म. १९३८ १८६३ १९१९ मधूदक्योरूपांशुयाजधर्मासिदेशाधिकरणम् । मनोतामन्त्रस्य वायव्यादिपशायन्हाधिकरणम् । महापितृयज्ञे धानास्ववघातानुष्ठानाधिकरणम् । महाबसे ताप्यादिभिः प्राकृताहतवाससः समुच्चयाधिकरणम् । महायते स्तोत्रान्तरसाधनीमते. श्लोकादिसामभिः प्राकृतसाम्नां सम- च्चयाधिकरणम् । मानससंज्ञकम्प महस्य दशमाहाङ्गत्वाधिकरणम् । मृताधिकारपक्षेऽस्थियज्ञ इव, सर्वस्वारेऽपि बाध्यावाध्यविवेकाधि- करणम्। मौत घरौ प्राकृतबर्हिः स्तरणमन्ने हरितपदस्थाने रकपदोहाधि- 'फरणम् । १९२० १७४४ यजमानमरणोत्तरमपि सर्वस्वारस्य समानाधिकरणम् । पापात्राणां यावजी धारणनियमाधिकरणम् । यज्ञायज्ञीये नित्यमिरापदस्य गिरापवावकत्वाधिकरणम् । २१२ ·पुटसंख्या १९३७ अधिकरणम् । यो रयंरादिसाम्नां तृचे गानाधिकरणम् । याज्यापुरीनुशक्यानुवचनयोः संस्कारकर्मत्याधिकरणम् । योनिसान्न उत्तरावर्णवशेनोत्तरयोनचार्गानाधिकरणम् । বুকাইয়া নাৰিকল। युकदशिया युपाहुतेस्तन्त्रताधिकरणम् । २११९ राममूपान्तर्गतानुभवादीष्टावनधार माथापा बाधाधिकरणम् । राजसूये पृथकूदक्षिणायुक्तानामासवणवादीना मे नाङ्गानुष्ठानादि करणम् । राजसूयोपक्रमे बतानामेत्र कणामान्तमुपादाननियमाधिकरणम् । १७१७ २१६१ २०३१ लौकिकयूपसङ्के पुरुषार्थतया प्रायश्चित्तविषानाधिकरणम् । 4. वचनेनाममघानयोभिन्नकालकायाधिकरणम् । चनिष्ठाऽग्नीधः प्राकृत स्नेडाम शनिवृत्यधिकरणम् । वरुणप्रयासेपु कर्तृणा सम्बनाधिकरणम् । वरुणप्रयासेषु दक्षिणविहारे क्रियमाणमारुत्ययं पृथगदानुष्ठानाधिक- रणम् । परुणप्रयासेषु दक्षिणविहारे प्रतिप्रधाचा पृथमन्त्रोच्चारणाधि- करणम्। वरूणघास पवमृषधर्मकर्मान्तरविधानाधिकरणम् । वरुण धावापराविकाना पत्नी सयानानाभावृत्त्यधिकरणम् । यसोरासंताप कर्मसु मन्त्रान्तेन कर्मादिसनिपाताधिकरणम् । वाजपेयादिविका वैकल्पिकानां प्राशनानामन्यतमः श्रुतौ नियम- वियित्वाधिकरणम् । यानपेये उपदिय प्राजापत्यः पशुभिरातिदेशिकाना ऋतुपशूनां समु. चयाधिकरणम् । पान मानापस्थपशुबविवषगाय कुशदीनां सताधि. करणम्। २२२९ २१५४ २२६४ १९९६ ·अधिकरणम् । पृटसंख्या । पागोपे माहेन्द्र स्तोशेषाकरण साधनतया पिहितस्पयोपादिना माछ- तदर्भमन्त्रयो धनिरूपणम् । १९१० यानपेये भुतेन ययुक्तरर्थनाध्वयोदयादिमाग तरस्यानिवृत्पधि. करणम् । १९०४ वाजपेये सर्वसोमोसरं प्राजापत्यास प्रचाराधिकरणम् । २१८५ पाभिनयाग सुराग्रहयौरेष्कधर्मातिदेशाधिकरणम् । যথামুণঃরাগীন মঙ্গুনাল্যামাঞ্চিত। पाययपी हिराममन्त्रस्योत्तराधारे निदेशाधिकरणम् । वाक्यविनियुकेषु मोक्षणादिसनिपरोपकारकेवपूर्वप्रयुक्तस्वापि. करणम् । विकृतावपि द्विवहुपत्नीकायोगे पानीमन्त्रस्याविकाराधिकरणम् । १७५५ विकृतावुपदिष्टद्रव्यदेवतादिभिः प्राकृतद्रव्यदेवतादीना बानाधि. करणम् । २०५० विकृतापेकदेशमणे यावनसंख्यमाद्यानामेव ग्रहणाधिकरणम् । १९४७ विकृतिविशेषे केवलं श्रूयमाणः कौत्सादिसामभिः प्राकृनसाना बाधाधिकरणम् । १९२२ विकृतिविशेषै मगीतयेव ऋचाऽऽहवनीयोपस्थानाविकरणम् । १७१२ विकृतिविशेष यमाणैः कौत्सादिसाममिस्तरसमसंख्यमाकृतसाम. बाधाधिकरणम् । १९२२ विकृतिविशेपे मामिधेनीका पेसितानामेव मनुलिङ्गानाम्चामेका- दशाना दाशतयीम्यः समानयनाधिकरणम् । २०१७ विकृती देवतागुणवाचिपदण्यापि त्यागादी प्रयोगाधिकरणम् । विकृती मर्यकाना प्राकृतानामझाना बघाधिकरणम् । १७९९ विकृती श्रूयमाणेनोदम्बरस्पेन प्राकृतखादिरवानिवृत्यधिकरणम् । २०५१ विभिन्नदेवतावप्नेकजातायेषु च पशुष कुम्यादीमा तन्त्रना. धिकरणम् । १९०१ विश्व स्तोमककादष्टे, सामभिः प्राकृतसा नामावस्य- अषिद्ध स्तोमकतु पदिष्ट. सामभि: प्राकृलसाना बाधस्य पनिरूपणाधिकरण ·[१७] अधिकरणम् । पुटसंख्या। चिवृद्धस्तोमके कनी महिप्पलमाने साम्नामम्यासाधिकरणम् । विवृद्धस्तोमके क्रती श्रुतसंख्यासंपत्तये सामान्तरागमाधिकरणम् । १९६३ विवृद्धाविवृद्धस्तोमकतषु माध्यदिनार्मनपवमानस्तोत्रयोरेव साम्ना. मावापोद्वापाधिकरणम् । १९२९ विशेषातिदेशपतिज्ञाधिकरणम् । १५८५ विश्वनिति पाडहिकरयंतरादिसाम्ना मध्ये वैरूपस्यैव होतुः पृष्ठम्तोत्रे निवेशाधिकरणम् । १९९३ विषुवसंज्ञिकायां विकतावाप्रयणाप्रताया निवेशाधिकरणम् । १९९८ वीक्षणे स्वदृक्पदपाठकालविधानाधिकरणम् । १९८५ न्यूढात्मकद्वादशहे मन्त्राणामेव छन्दो यतिकमाधिकरणम् । १९८२ न्यूढस्प समूत्रविकारवाधिकरणम् । १९७६ वेदियोक्षणद्वमन्त्रस्य सकृपयोगाधिकरणम् । २२१० वैकसिकमध्यशनघृताशनयोर्गवामयने बदहान्तेऽनुष्ठानाधिकरणम् । मृधादिषु माश्यपुन.श्रवणस्यानारम्यापीततावदश्योपसंहारा- स्वाधिकरणम् । वैश्वदेवायदेवतावाहनकाल विमोरुकमस्याऽऽवाहमाननुष्ठानाधि- करणम्। वैश्वानरेटी द्वेष्यसंप्रदानकदानापाटारवाधिकरणम् । १८१५ वेश्यस्तोमे पृष्ठस्तोत्रसाधनतया विहिनस्य कण्वरयंतरम्य स्वयोन्यु. तरयोनाधिकरणम् । वैश्यातोमे धातोत्रसाधनतया विहितस्य कण्वस्तरस्य योनी गानाधिकरणम् । शतोक्यादिमस्थागणेषु द्वादशाहिकधानिदेशाविकागम् । रातोपच्यादी ज्योतिटोमियोप्यादिस्तोत्रानुछनापिकरणम् । मित्राशी पारोडाशयगाननुष्ठानाधिकरण । श्रुतिविनियुलपोशगादिधर्माप्रामाप्रियुकवापिहरणम् ।

·[१०] अधिकरणम् । शेपभक्षाणा शेषतिपयरपाधिकरणम् । पुटसंख्या। प. पशिदात्रे षडहधर्मातिदेशाधिकरणम् । पहावृत्ती सर्वपढहान्ते मध्वशनादे सकृदेवानुछानाधिकरणम् । पोडशिनो ज्योतिष्टोमानवाधिकरणम् । पोटशिनः सस्तुतशलताधिकरणम् । घोडश्युत्तर इत्यस्य पैखानसपियर्थवादत्वाधिकरणम् । १९९३ २२८४ समस्प बहुकर्तृत्वाधिकरणम् । मनात्मकद्वादशाहेऽपि सनिभिर्मधुमक्षणकर्तव्यताधिकरणम् । सत्राहीनयोरनेकयनमानसमवाये शुक्रान्वार-मादीनामेकयजमान- कर्तृकत्साधिकरणम् । सत्राहीनयोर्लक्षणाधिकरणम् । सत्राहीनयोः सत्राहीनोभयात्मकद्वादशाहधर्माण व्यवस्थयाऽतिदेशा- धिकरणम् । सत्रे, अदृष्टार्पयोतयाज्यावरणहिरण्यदानपोरनुष्ठानाधिकरणम् । सत्रे परिक्रयाननुष्ठानाधिकरणम् । सत्रे यजमानसंस्काराणा सर्वार्थत्वाधिकरणम् । सत्रे यजमानानामेव ऋत्विक्त्वाधिकरणम् । मने वरणाननुष्ठानाधिकरणम् । सत्रे शुक्रान्वारम्भादी नियोगतो गृहपतिकर्तृकत्वाधिकरणम् । सदशशरावे चरो मुष्टिलोपेन च संख्यानुग्रहाधिकरणम् । समानच्छन्दस्कास्वेव तिसषु ऋक्षु मानाधिकरणम् । समिदादिपदाना नामधेयस्वेन प्रयानानामारादुपकारकत्वाधि. करणम्। समुचितानामझाना प्रधानोपकारकावाधिकरणम् । समानसंख्येषु प्रधानेषु धर्मविरोधे श्यगपठितस्यैव धर्मानुग्रहा- धिकरणम् । २२८० २००९ १८३८ २२८१ १८५६ १७४१ २९४७ ·[१९] अधिकरणम् । पुटसंख्या। सवनीयपशो पशुपुरोडाशकर्तव्यत्त्वाधिकरणम् । २२४१ सनीयपुरोडागेपु पाशुकतन्त्रस्यैव प्रसझाधिकरणम् । २२५० सवनीयपुरोडाशेषु हविष्कदाहानामावाधिकरणम् । २२११ सवनीयादिपप्वीपोमीयधर्मातिदेशाधिकरणम् । सर्वस्वारे जीवदशायां क्रियमाणमायणीयादौ सूकवाकान्तर्गतायुरा- शासनादेरनुष्ठानाधिकरणम् । १८५१ महानुष्ठीयमानेषु प्रधानेपु धर्मविरोधे भूयतां स्वधर्मानुष्ठानाधिकरणम् । २२४१ स्वरुतन्त्रताधिकरणम् । २१७० सायस्क खलेवाल्यां प्राकृतखादिरवनियमत्य, चित्रटी तण्डुलेपु . मातमोहियवान्पतरनियमस्य चापावाधिकरणम् । १८१० सायस्के सोमफया विहितेन त्रैवार्षिकेण पुंगवेन प्राकृतसर्वक्रयद्र व्यवायाधिकरणम्। १८९९ मायाफे स्पाण्णाहुरननु छानाधिकरणम् । १८०७ सादृश्यविशेषेण नियतप्रकृतितो धर्मातिदेशाधिकरणम् । सामादिशब्दाना गीतियाचित्वाधिकरणम् । १७०० समिधेन्या निरभ्यासस्य प्रयमोत्तमस्थानधर्मत्वाधिकरणम् । १९८४ सामामूकसंस्कारकर्मत्वेन प्राधान्याधिकरणम् । १७०२ सामिनीवितद्धी प्रपमोत्तमे त्रिरम्पस्यावशिष्टानामागमेन संख्या- परमाधिकरणम् । १९११ साररावस्या मेव्यामध्रिगुपैषस्य प्रवृत्यमाव धिकरणम् । मुब्रह्मण्यानिगदे हरिवदादिगुणवाचकपदानामन्हाधिकरणम् । मुक्तपाके धूपमाणस्य यनमानपदस्प विकृतावहाधिकरणम् । १९८७ सोमपद्रव्याणां समुधपाधिकरणम् । १२७२ Hोमागासणीयादिप्यवाहार्षदक्षिणापा अननुष्ठानाधिकरणम् । २२५० দারহিণঘাকিছু জিহাবুবলাঞ্চনাৰকৰগ। २२३१ ভীমরুবি রায়বাষানমন্তন্যদুনাঘানা- विकरणम् । २२३. १९८८.

·[२०] मधिकरणम् । 'पुरसंख्या। सोमाटिपवादिषु पानीप्तनदेगानुष्ठानाधिकरणम् । सोमानटिपश्चादिषु दोषभक्षानुष्ठानाधिकरणम् । २२२३ सोमानटिपश्चादिषु सौमिकवेया दाशिकोदेः प्रताधिकरणम् । सोमामायणावादिषु सौमिकेन पयोमतेनाऽऽतिदेशिकस्याऽऽर. ण्याशनस्य प्रसाधिकरणम् । २२३३ सोमारीद्रयाग-उपदिष्टः शरैरातिदेशिकानां कुशाना बायाधिकर- णम्। सोमे, आज्यमागप्रतिपघस्य नित्यानुवादलेन पशावास्यमागप्रतिषे. मायादार्थत्वाधिकरणम्। सोमे, ऐष्टिकधर्मानतिदेशाधिकरणम् । १५८८ सोमे दीक्षणीयादिषु दार्शिकाग्निमिन्धनामावधिकरणम् । २२२९ सोमे प्रायणीयादिपु दार्शिवप्रताननुष्ठानाधिकरणम् । २२३० स्तोमानां लक्षणाधिकरणम् । सोमारोद्रादियागे श्रूयमाणः शुलादिगुणविशिष्टनीहिमिा प्राकृतय- वानां निवृत्त्यधिकरणम् । २०५२ सौमिकचातुर्मास्येषु प्राकृतासादननियोजनानुवादेन विहिताभ्यामु- स्करपरिधिम्यां प्राकृतयोर्वेदिपयो धाधिकरणम् । मौमिकदक्षिणया शेषमक्षाणां प्रसङ्गामावाधिकरणम् । २२३१ मोमिकेन दीक्षाकालीननागरणेन मायणीयादिषु दाक्षिकमागरणस्य মাসাকাদশ। २०२८ 'सौर्यधराधवज्वलनभाविकरणम् । सोचिरायुपधानमायाधिकरणम् । १८२५ सौर्यचरी पेषगनाधाधिकरणम् । १८२१ सचिरौ प्रधनश्लक्ष्णीकरणयो धाधिकरणम् । १८२५ सौर्यचरी मरमाझाराध्यारोपवाघाधिकरणम् । सौर्यधरी युद्धरणवाधाधिकरणम् । ९८२६ सार्यरसे स्यास्यामय पाकाधिकरणम् ।

·[२१]
अधिकरणम् ।
फुटसंख्या।
सार्यररी संतापनवाघाधिकरणम् ।
सौर्यचरी संवपनवाघाधिकरणम् ।
सौर्यधरी संयवनवाघाधिकरणम् ।
१८२५
सौर्ययोगे परुशब्दवाच्यादनेन प्राकृतहविर्वाधाधिकरणम् । १८१९
शीर्थयागे किस्सेनाऽधोयद्वयधर्मातिदेशाधिकरणम् ।
सोयादिविकृताचतिदिष्टमन्त्रे वैकृतद्रव्यादिवाचकपदोहाधिकरणम् । १७१२
सौर्यादिविकृतावघ्यावाहनादिमन्त्रेषु विधिातशब्देनेव देवताकाश.
नाधिकरणम् ।
१९२९
सौर्षे परावानेयधर्मातिदेशाधिकरणम् ।
१५९९
संल्पायुरूपचनविहिताना मन्त्राणां समुच्चयाधिकरणम् । २२६१
संवत्सरसत्रेषु गावामपनिकधर्मातिदेशाधिकरणम् ।
संसवादिविकृती प्राकृतयोनमित्तकयोपवत्यप्रियवस्योरननुष्ठानाधि-
करणम्।
१९९९
समहगेष्टापटिरामनहोमरातिदेशिकानां समुच्चयाधिकरणम् ।
१९९७
२२१३
हविकृदाहानाभिनषादीनामावृत्त्यधिकरणम् ।
हृदयादीनामेवावदानसंबन्धितया भूयमाणानां हविष्टन तदितरा-
क्यवाना हपिष्टपरिसंख्याधिकरणम् ।
होममन्त्राणी समुचणाविकरणम् ।
२२९६
पक्षम-पामागस्थाधिकरणानां वर्णानुक्रमसूचीपत्रं संपूर्णम् ।

·ॐ तत्सद्रमणे नमः। टुप्टीकासहितशावरनाप्पसमेतं श्रीमजैमिनिप्रणीतं मीमांसादर्शनम् । अथ दसमाध्यायस्य पश्चयः पादः। - (विकृतावेकदेशग्रहणे यावत्संरूपमाघानामेव ग्रहणाधिकरणम् ॥ १॥) [3] आनुपूळवतामेरुदेशग्रहणेप्यागमवदन्त्यलोपः स्थात् ॥ १॥ सि० चावापृथिव्यमेककपाल, आश्विन विकणलं, मग त्रिकालपि- त्यापेकदेशवचनम् । समस्तवचनेमपि भवति । भामेयाष्टाकपालं निर्व- पेदिति । तया, द्विरात्रेण यजेत, विराण पजेत, चतुरावेण यत, पञ्चरात्रेण यजेत, पहाण यजेत, सवरात्रेण पत, अष्टराण यत, नबरामेण यजेत, दशरात्रेण यजेत, एकादशरात्रेण यतेत्ये. फदेशग्रहणम् । समग्रहणपपि भवति, दादशाहेन प्रजासाम याज- येत् । वया, एका सामिधेनीम-वाह, तिस्रः सामिधनीरनाह, इत्येक है- पाहणम् । सपरतग्रहणमपि भवति, पञ्चदश सामिषेनीरस्वाहेति । तदा संशयः । सवाऽऽयोपादानम् , अन्त्यले पथ, उत विकल्प इति । माप्तम् । आनुपरवां--समयतामेरदेशसणं धूमः । भरपलोप आघोपादान चेवि कि कारणम् । मुरुमाचं, जयन्प. मन्तमम् । जघन्ययोगस्मिन् लाहन्थे मपन्यो सुप्येस । पुरुषो अनुग्रहीतव्यः । तदुक्त, मुख्यं वा पचोदनाहोकरदिति । आगमवद । यथा, समापु समापेषु च य मागतयो भवति, ता. पपिटान पमृधव निविशम्ने, एमिहापि ५५ ॥ १ ॥ लिसन्दर्शनाच॥२॥ इवयाऽऽयोपादानमापसोपवित | लिये भाव 10. [11 पERE ... . १ (१० ११ १२ १० ८ म. १५).

·टुप्टीकासहित शांघरभाष्य समेत- भ०१०पा०५२०१] प्येत वा एतत्पष्ठमहो यत्पञ्चाहानुपयन्ति, लप्यत वा एतत्प, कपालं यत्पञ्चकपालं निवपन्तीति पठस्य लोपं दर्शयति, न प्रथमस्य ॥२॥ विकल्पो वा समत्वात् ॥ ३ ॥ नेतदस्ति, आद्योपादानमिति । कि तर्हि । विकल्पः । आघमन्त्य घोपादातव्यमिति । कुतः । समत्वात् । समो हन्त्यलोप आचलोपेन । न धादिलोपे श्रुति, नो खल्वप्यन्त्यलोपे । मुख्य जघन्ये वोपादीयमाने प्राकृतमुपाचं भवति । न हि विशेषश्रुतिरस्ति, मुरुषमुपादावल्पमिति । तस्मादनियम इति ॥ ३॥ क्रमाहुपजनोऽन्ते स्वाम् ॥४॥ अथ यदुक्तं, समानेपु समासेसु चाऽऽगन्तुर्जनो यथा वास्तष्पान- नुपमृधैव निविशत, एवमिहापीति । युक्त यद्वास्तव्पराक्रान्से देश आग- न्तुर्जनोऽसंभवादन्ते निविशते । इह त्वनाकान्ते चिन्त्यते, के प्रयममा. क्रमेयुरिति । सेनार न केपांचित्क्रमो विरुद्ध इति ॥ ४ ॥ लिङ्गमविशिष्टं संख्याया हि सहचनम् ॥ ५॥ अथ यल्लिङ्गमुक्त, लुप्पेत वा एन पष्ठपहा, इति षष्ठस्य लोपं दर्श यति, नाऽऽद्यस्येति । तदविशिष्ट विषपेऽपि । संख्याया हि, पठपिति पूरणवचनं भवति । यस्मिन् कस्मिधिदपगते येन मयमेन मध्येवास्येन वा संख्या पूर्यते, तत्पष्ठम् । यया पष्ठो भ्रातृणां न दृश्यत इति, फनीयसि ज्येष्ठ मध्ये वाऽदृश्यमाने भवति । एवमिहापि द्रष्टव्यम् ॥१॥ आदितो वा प्रवृत्तिः स्यादारम्नस्य तदादित्वाद- चनादन्त्यविधिः स्यात् ॥ ६॥ पाशम्दा पक्ष ब्यावर्तगति । आदितः प्रवृचिर्भवितुमई से । कुतः । आरम्भस्य तदादिस्वाद । आरम्मो हि तेषामावतामादिवो न्याय्या। पूग [पक्रान्तो द्वितीयादिः कर्तव्यः । स इह प्रथममेव क्रियमाणोऽनुपक्रान्तः केनचिक्रियेत । पूर्वो हि पदार्थः क्रिपमाण उ. तरं पदार्यममिनियच्छति । यः पुनरायः पदार्थः सोऽनुपकान्त एवान्येन कर्तव्यः । तस्मिन्नेव प्रथममुपादीयमाने नानुपक्रमदोषो १ पादुका ·भ० १०१।०६९०२] मीमांसादर्शने । भविष्यति । अस्मात्सर्ववैवं, ये गयन्त आरब्धयाः, ते प्रपमा. दुपमितव्या इन। भपि च, प्रथमस्व निमिचमुपसंमाप्तम् । न च विरोधोऽस्ति तदा. दिए कच्चे । मन्त्यानां निमिनेपि मा, परिपूर्णत्वापदार्थाना गोगों नविदा । स्मादायोपादानमन्त्यलोपश्चेति । अये न्यायेन माप्त पर वचनं भवति, सत्रापनीय मध्यममपि विधिर्भवति । पथा, अप. पापः प्रपामान् पजति । अपहिपावनुयाजो यमतीति । विना पचनेनारपलोप एव न्याय्य इति ॥ ६॥ (एकनिक ती माध्यंदिनपवमानस्तोत्रे, माध एवं तृचे गामाधिकरणम् ॥१॥) [२] एकत्रिके तृचादिपु माध्यदिने छन्दतां पति- भूतत्वात् ॥ ७॥ पू० भरत्येकत्रिका ऋतु, अर्थप एकत्रिका । तस्फस्यां वदिष्पव- मान, विटप होतराज्यम्, एफस्पा क्षेत्रावरुणस्य, तिसृषु गाह्मणा. सिना, एकस्यामच्छाचाकस्य, सिम्पु माध्यदिनः पवमान इति वदन माध्यदिने पक्पाने संशयः । कि तृचायासु गानं फव्यमुताऽऽध तव इति । किं प्राप्तम् । एकत्रिकै क्रतो माध्यंदिने पवमाने तृवाचासु स्वोत्रिपामु गानं स्यात् । कुतः । छन्दसां श्रुविभूतत्वात् । श्रुविभूतानि हि त्रीणि छन्दांसि मावी, विच्छन्दा आधापो माध्यंदिनः पवमानः पश्वसामेति । वानीइ चोदकेनेच प्राप्तानि । तान्येवापसंत पन्ते, यदि चापासु मानम् । तस्मात्तृवाचास्विति ॥७॥ आदितो चा सन्न्यायवादितरस्याऽऽनुमानि- कत्वात् ॥ ८॥ सि० सन्दा पर्व पार्षपति । मापे तृचे गानं फव्यम् । एप हि पा, क्रय एवमनुग्रहीतने माति । सरस्प छन्दोनुग्रस्य माकत- १॥७॥ मन प्रश्नो क्रम भानुमानिकः । विच्छन्दविच्छन्दा आवापी माध्यदिना मरिपूर्ण ·१९५० टुष्टीकासहितशाघरमा पसमैने-१० १० ११०५२०६] खादिवाऽऽनुमानिफत्त्वं भवति । आइ । ननु कमोऽपि प्रास्तत्वादानु- मानिका । उच्यते । उभपोरानुपानिको क्रमानुग्रहो ज्यायान् भवति । कथम् । तत्र हि प्रथम गायत्रे छन्दस्यामनिवृत्ते "द्वितीया स्तोत्रीगा मारब्धा । प्रथमारम्भेण हि पदार्थ क्रियमाण उत्तरं पदार्थ- ममिनियच्छति । अपहत्ते कस्मिंश्चित्पदायें सर्व वैकल्पिक मामोति न प्रहत्ते । महत्चे हि ततोऽन्यदशतवादमाप्तम् । प्रारम्यस्य च क्रिया माता । सस्पामवस्थायामयमाप्त्यमावादविकल्पः। अब कि नदेव. पारब्ध परिसमाप्यतामयान्यनामुमारभ्यतामिति । तत्परिसमापयट्रव करोति, परित्यजातं जहानीति प्रारब्धं परिसमापनीयं गम्यते । अथैदानी तस्मिानीत वैकल्पिक कृतार्थवादमाप्तम् । तस्माक्रमानु- ग्रही न्याय्यो न छन्दौनुग्रह इति । तत्राऽऽ । ननु गायण छन्दसा पूर्व क्रियमाणे नोत्तरकाळं त्रैष्टु- भगप्युपका भवति । उच्यते । सत्यापकान्तं भवति, न तु द्वितीयाँ तृतीयामकत्वा । अथ तगोः कृत्योः पूर्णे तृचे नैव छन्दसा प्रयो। जनम् । तस्मात्प्रत्यक्षवारपूर्वया स्तोत्रीययोत्तश्योः स्तोत्रीययोः पवमानः । इति वचनेन प्रतीयते । पोदकेन प्राप्नोति । तस्मादानुमानिकत्वात्क्रम- माघ-छन्दसामनुग्रह इति । उच्यते । युक्त प्रकृत क्लारलम् । तत्र प्रत्यक्षामि शास्त्राणि । इह पुनरुपंका गतिदिश्यन्ते, न शास्त्राणि । तेन विकृती श्रुतिप्रातस्य । समाख्यामासस्य च बलाबलशह केव नास्ति । अनाम्नानात् । आत्या बलाबलशङ्का- यामुभयं कन्य, यदि विरोधो नास्ति । इह तु विरोधः । तत्र रछन्दामनुग्रह किमुत मस्येति । क्रमभ्येति वमः । अत्र अन्यः । अप्रवृत्ते करिमविपदा सर्व वैकल्पिकं प्राप्नोति, न वैवापिकानां हि सर्वेषो युगपपाति: 1 यावदन्यतमाध्यवसायो न भवति तापत्तत्यप्राधिः । अध्यवमाने कृते तदेवानुष्ठेयमितरेषां निवृत्तिः । तदुक्कं, 'निर्दे- शात विकले याप्रवृत्तम् ' इति । प्रवृत्ते च ततोऽन्यन्न भवति । अशक्तत्वात् । अन्न व पूर्वेण मन्त्रण गायत्री प्राप्यत इत्युभयसिद्धम् । सा च गायत्री द्वितीयां प्रहत्ते। १ छन्दसा- मु. २ अनाम्नानादिति-इह विकृती प्रमाणयोतिष शेषः। ३मायो।- चिन्तयामिति रोप: ४ (अ. ६ पा० ३.१२ सू२.१५ अनुक्याचार-..।

·। भ०१०पा०५०४] मीमांसादर्शने । फमस्य, क्रमानुग्रहो ज्यायान्न छन्दोनुग्रह इति ॥८॥ यथानिवेशं च प्रकृतिवत्संख्यामात्रविकारत्वात् । ९ ॥ इतबाऽऽये वृचे गेयमिति ! कुना । पयानिवेशं प्रकृतिपञ्चदेन भासासु स्तोत्रीयासु, तिसृषु माध्यदिन इति संख्यामाप्रम्य सत्याम्नायो नमस्य । गाह ननु यथा क्रमस्य न प्रत्याम्नाय एवं छन्दसाम• पि। उच्यत्ते । सत्यमेवमेतद । मुख्यस्तु क्रमानुग्रहा, जघन्पश्छन्द- साम् । तस्मादप्याये तृचे गातव्यमिति ॥ ९ ॥ (एकत्रिके कनावेकस्या एवं ऋचखिरम्यासेन त्रिकम्तोमकधूर्मानानुष्ठानादि. करणम् ॥ ३॥) [३] त्रिकस्तृचे धुर्य पातं ॥ १० ॥ पू० अस्त्येकन्निकः चतुः, अयैष एकत्रिकः । तस्यैफस्यो वहिप्पर- मान, तिसृषु होतुराज्यम् । एकम्या मैत्रावरुणस्य, तिसृषु ब्राह्मणा- छंसिनः एषस्थामच्छावाकस्य, विस्पु माध्यंदिना पवमान इति । सन्ति तु पुरि सामानि । पु संशया । किं मृचे गेपानि, उतकस्या- सूचीति । कि प्राप्तम् । त्रिका स्तोमस्तृचे स्थाद् धुरि सामसु । एवं . तृचमापाचोदकोऽनुग्रहीयते । तस्मात्तृचे गेयमिनि ॥ १० ॥ एकस्यांचा स्तोमस्याऽऽवृत्तिधर्मत्वात् ॥ ११॥ सि. एकस्यां वा ऋचि गेयं, स्तोमस्य हि तयाऽऽवृत्तिधर्मा भवति । वचनमामाण्पाद । इदं भवति वचनम्, आरत्तं धुएं स्तुवते, पुनरा. वृत्तं पृष्ठुरुपतिष्ठत इति । किमिव वचनं न कुर्याद । तस्माद् धुरि सामस्वेकस्याचि गेयमिति ॥ ११ ॥ (द्विराबायहर्गणेषु द्वादशाहिकदशाहधर्माणामनुष्ठानाधिकरणम् ॥1) [४] चोदनासु वपूर्वत्वाल्लिङ्गेन धर्मनियमः स्पात् ॥ १२ ॥ सि. सन्ति द्विशत्रादयोऽहर्गणा, द्विरात्रेण यजेतेत्येवमादयः । तेषु किं कृत्स्नस्य द्वादशाहस्प विध्यन्तः प्रदतव उत मायणीयोदयनीयो गायत्रीमेव पर्युपस्यापयति, न द्वितीयं च्छन्दः । पर्युपस्थापकामावात् । तम्मास्कमा- नमह इति ॥ ८॥[९ ॥ १० ॥ ११ ॥ .

·दुष्टोपसहिमशघरभाष्यसमे --- [भ०१०पा०६४१०१ वयित्वा देशराबस्यसि । कि माम् । भविशेगास्कृसमस्यति । पर्व माम । चोदना आम मापणीपोदयनीयो। पूर्ववेनासंभवादमावस्प विध्यात प्रवर्तते । केन हेतुमा । लिङ्गन विध्यन्तो नियम्येत । किं लिङ्गं यवति । एवमाह- यत्मयम द्वितीय, पद्वितीय तत्तृतीय, जगतीपन्त रवीति । एवं ज्ञापयति, यत्मयम द्विराचस्प, द्वितीय द्वादशाहस्य गायत्रम् । यद् द्वितीय द्विराधस्य, वत्तृतीयं त्रैभम् । न- गतीपन्तर्गटनीति पदहनृतीयं जागवमहर-वरीयमाण दर्शयन् दर- रामस्य प्रति दर्शपति । यत्प्रथममिति द्विरावस्प वाद , प्रकरणात । तृतीयमिति द्वादशाहस्य, द्विरात्रे तृतीयापावात् । अपि चेदमपरं लिङ्ग, गायत्रं प्रथममहलेष्टुभं द्वितीय जगतीमन्तर्गच्छवीति, अन्त- रापे पदहतृतीयं जायतं दर्शयति । तस्मादशरात्रस्य प्रवृत्तिः ॥१२॥ प्राप्तिस्तु रात्रिशब्दसंबन्धात् ॥ १३ ॥ द्विरात्रेण यजेतेति राधशब्दः । इदापि दशराम इति स एव । वदेव- स्मात्मकनिलिङ्गाशिरामस्य विध्यन्न इति प्राप्त लिङ्गदर्शनम् ॥ १३ ॥ ( परनप्रकरणे पठ्यमानानां वपनार्यानामाधूननार्थाना च मन्त्रागा श्रुतसख्यासपत्तयेऽनियमेनोपादानाधिकरणम् ॥५॥) [५] अपूर्वास तु संस्थासु विकल्पः स्यात्सर्वा- सामर्थवयात् ॥ १४ ॥ सि० भनौ स्वाधूननार्या मन्वा, वैशीनां त्वा पत्मन्नाधूनामीत्येवमादयः । वान् कृत्य श्रूयते, सप्तमिराधनोतीति । दया, अग्नौ पनार्थ मन्त्रा। या ओपपीरित्येवमादयः । वानपि मकस्य श्रूयते, चतुर्दशभिर्वतीति । तर संशय । फिमायोपादानमुतानियम इति । किं माम् । आयो- पादानम् । अदिती वा तल्यायत्वादिति । प्रकरणे मत्रा आम्नायन्ते । ते च प्रकरणास प्रयोजच्या इति । अया चतुर्द- १ प्रेम भगती-मु०।३या माता आपथम इति म मा पूर्वी दमादिषु स्य ।। (म...पा.५०१ P.प-- चतुकमिपति' इति संध्या मालवा ·R०१०प०अ०१] मीमांसदर्शने । एवं पाते; भ्रूमः । अपूर्वासु तु. संख्यास्वप्रकृतिपूर्षिकामु धूपमा- णासु घूमः । विकल्या स्यात् । एवं सर्वासां संख्यानामर्यवर भाव. ध्यति । आयोपादाने हि केपांचिन्मन्त्राणामुत्पत्तिरमकव स्याद । गम्यत्वे च ताभिषेपनम् । प्रकरणात । या हि प्रकृतिपूर्षिका भवन्ति, दास माकृतप्रयोगेणार्धवत्ता । आनकपन च फारणेन मुख्याति- क्रम संख्याया। 11 १४॥ (विवृद्धस्तोमके कतौ श्रुतसंख्या संपत्तये सामान्तराग़माधिकरणम् ॥६॥) [६] स्तोमविवृद्धौ प्राकतानामायासेन संख्यापूरण- भविकारात्संख्यायां गुणशब्दत्वादन्यस्य चाश्रुतित्वात् ॥ १५ ॥ पू० इह विद्धतीमकाः ऋतर उदाहरणम् । एकाविशेनाविरात्रण प्रजाकाम याजयेत्, त्रिणवे नौजस्काय, त्रयस्त्रिंशेन प्रतिष्ठाकाममिति । तत्रार्य संशयः । किं माकृतानां साम्नाम भ्यासेन संख्या प्रयितव्या, उवामाकतानामागमेनेति । कि प्राप्तम् । अनियमः । अविशेषादिति प्रासे, ब्रूमः । स्तोमविद्धावभ्यासेन संख्या पूर्यते । एवं हि कत. ग्रहणम् । इतरयाऽमकृतक्रियेति । संख्या हिमाकतानां मघानभूतानां साम्न गुणभाषेनीच्यते, न प्राधान्येन । न चान्यत्साभद्रव्यं श्रुत्या विधीयते । यावाच श्रुतस्थार्थस्योत्सर्गे दोपस्तावानवत. कल्पनायाम् । तस्मादभ्यसितव्यानि प्राकृतानि सामानि । यथा धुरि सामानीति ॥ १५॥ ना प्रयोग उच्यते । स चानिपमेनापि घटते । क्रमस्तु नियत कमानेव मापयति । प्रकरणे सो प्रयोकन्याः । ननु क्रमोऽति प्रकरणं नै नापते । प्रकृतग्रहणात् । उच्यते । सर्वविषयतां प्रकरणेनावगतां बाधो । सा च क्रमानुग्रहे सर्पविषयता न घटते । तस्मात्मकरणानुहः । अरो विसः ॥ १४ ॥ पूर्वपक्षस्तु-प्राकृतस्य संख्याविधानं, संख्येषस्यानाधिनत्वात् । तस्मातेपार. म्यासः । यो प्रयानानां संख्याविधानम् । संख्येयास्तु त एव ॥ १५ ॥ पूर्वतन स.12 नैव गवत इति-ममकरणयाविरोधी नारीत्यभिप्राय:। ३ यये. वि-यमा पयो एकादसामयामान यातिइत्यनेन प्राइनमयाजानां संख्याविधाने तेषामभ्यासः, सप्तपीयर्पः।

·१९५४ टुप्टीकासहि शायरमाध्यसमेते- [म.१० ११०५ १०१ आगमेन वायासस्याश्रुतित्वात् ॥ १६ ॥ सि० चाशदा पक्षं व्याव-पति । अमाकृताना साम्नामागमेन संख्या. पूरधितव्येचि । कुतः । अभ्यासो न हि श्रूयते । एवाचच्छुपने, एफविनातिराण भजाकाम याजपेदिति । याचाच श्रुत्तस्योत्सगे दोपस्वादानश्रुवरस्पनायाम् । नवागमोऽपि न श्रूयते । उगते । उभयस्मिनश्यमाण भागमो म्पाययः । एवमागमपूरिता संख्या सम- असा भविष्यसि । इतस्थाऽभ्यासपूरिताऽसमञ्जसा स्यात् । तस्मादा. गमेन पूरयितव्येति ॥ १६ ॥ संख्यायाश्च पृथक्वीनवेशालू ॥ १७ ॥ इतथाऽऽगमननि । कुन: । पृथक्त्वनिवेशिनी दि संख्या । यथा, अष्टो घटा इति । अभ्यासेनापृयक् स्यात् । तस्मादागमेन पुरपित. व्येति ॥ १७॥ पराक्शदत्वात् ॥ १८॥ इत्तयागनेति । कुन: । पराशब्दो दि भवति । पराम् वहिष्प- चमानेन स्तुवन्तीति । स चामभ्यासस्य वाचकः । यथा, पराची: सामिनीरन्याइने, अनभ्यस्ता इति गम्यते । तस्मादप्यागमः ॥१८॥ उक्ताविकाराच्च ।। १९ ॥ इतथाऽऽगमा १ एक्मुक्तस्याविकारो भवति । किमिदमधिकार इति । अपुनर्षचनम् । तत्र जामितादोषो न भविष्यति । अभ्पासे हि स स्यात् । जामि चा एतयास्य क्रियने यदेकं भूयः क्रियेवेवि ॥ १९ ॥ अश्रुतित्यानेति चेत् ॥ २०॥ सिद्धान्तस्तु-पृथक्त्वनिवेशः संख्यामा न्याय | यत्रं यचा नास्ति । वचन तु माध्यते । यत्र संरूपयानुवादेन सख्शविधान, यया एकादश प्रयानान् । इति । स्त्र हि प्रयामा याक्येनोपारा । तत्र मरुशऽस्यस्यते । उपात्तत्वासंख्येवस्य । इह तु नोपात्त मरूपं वाक्येन, या म्यानेषु । तस्मादय प्रयास्वनिवेश एव, नाम्यास ।। १६ ।। १७॥ १८ ॥ १९ ॥ १-मासे ६ पृथकू- । १ यत्र वचन नास्तीति-पत्र विशिष्याभ्यासस्य पवन-उपादान मास्तीत्यर्थः । ३ वाच्यत इति यथा ' अवृत्त धुएं स्वप इति शेर । भ्यस्य-अन्या. सेन पूर्यत इत्यर्थ ।

·#. १८०१०१] मीमांसादर्शने। पति वेद, इवि पुनर्थदक्तयागमोऽपि नेर श्रूयत इति । वत्परिहत- व्यम् ॥२०॥ स्यादर्थचोदितानां परिमाणशास्त्रम् ॥ २१ ॥ अयन सामानि पोद्यन्ते । करमेनायन । एकविशनाविराण मना- काम पाजयेदित्येवमादीनां वाक्यानापर्येनेति । न धनागम्यमानेषु सा- मस्वेता संख्या:- सामञ्जस्पेन संभवन्ति । तस्मादर्य चोदितानामिद परिमाणशासनं कृत्वा कृतार्यः शब्द एकविंशेनातिराण मजाकाम यादिति अर्थातमागम न शक्रोति वारयितुम् । वस्मादागमेन पूरणमिचि ॥ २१॥ आवापवचनं चायासे नोपपयते ॥ २२॥ इत्तयाऽऽऽगम इति पश्यामः । आवापवचनं हि भवति ।। त्रीणि है वे पम्पोदराणि गापपी इत्यनुष्टुप् । अब धेचाऽऽयपान्ति, अा एचो- दपन्सीति । एतदभ्यासे नायकल्पते । तस्मादप्यागम इति ॥ २२ ॥ साम्नां चोत्पत्तिसामात ॥२३॥ इतबाऽऽगया । कुतः । सानां विमुत्पत्तिरपती भवति- दश सामसहस्राणि शतानि च चतुर्दश । साङ्गानि सरहस्यानि यानि गायन्ति सामगाः ॥ अशीतिशतमाग्न पाक्मानं चतु:शतम् । ऐन्द्र स्यात्सप्तर्विशानि यानि गायन्ति सामगाः । इति । इतरगां साम्नामुत्पचिरनयिका स्यात् । तस्मादप्यागम हात ॥३३॥ धुवाति चेत् ॥ २४ ॥ अब यदुपवर्णित, यया प्रि सापरिवति । तत्परिहर्तध्यम् ॥ २४ ॥ नाऽवृत्तिधर्मत्वात् ।। २५॥ देवं युतम् । धुरि सामस्वातिधर्मकाणि हि तानि । वचन- मामाया । इदं-सन्न पचनम् । भावतं र्प स्तुवते, पुनरावृत्तं पृष्ठै. रुपविष्ठत वि वचनात्तत्र क्रियते । दिदिह वचनं नास्ति । १.॥११॥२२.॥२॥॥२४॥ १पतिशानि-क.।

·टुष्टीकासहित शायरभाष्यरूपये-- [५०१०१०९) सस्माद्विपममेसदुपपर्णनम् । अत्राऽऽगमेन संख्या पूरयिहम्पषि सन्म गेतदिति ॥ २५॥ (पिवृद्धस्तोमके तो बहिष्पवमाने सानामभ्यासाधिकरणम् ॥७॥) ७] बहिष्पवमाने तु ऋगागमः सामैकत्वात् ॥ २६ ॥ सि पिटदस्तीपपु कापु संशयः । दिप्पवपाने कि साम्मापार- मोऽभ्यास इति । पूर्वेण न्यायेनाऽऽयम इति । एवं मासे, पः । पहि पषमाने तु नैवम् । ऋगागपस्तनि । कुतः । सामेकत्वाम् । कथए । यदुत्तरयोः पवमानयोस्तृवाय तचाप हिंकरोति । अथ करसारिप- धमाने सकदेव दिकरोतीति । एकं हि तत्र सामेति याद । स्वनियेष गायत्रमिति वचनात्सामैकले ज्ञात ऋगागमेन संख्या पूयितन्यति । सामान्यसितव्यमिति ॥ २६ ॥ (सामिनीविवृद्धौ प्रथमोत्तमे निरम्यस्यावशिष्टानामागमेम संरूपापरणा- धिकरणम् ॥ ८॥) [0] आयासेन तु संख्यापूरणं सामिधेनीवयास- प्रकृतित्वात् ॥ २७ ॥ पू० स्तो दर्शपूर्णमासी । तत्र काम्या सामिषेनीकरपाः । एकाह- विमनुयात्मविBाकामस्य । चतुर्विशचिमनुययावसकायस्प । एफपिचति चानुपादनकामस्य, द्वाविंशतिमनुपास्मतिठाकामस्य । पचितिमनुव्यापशुकामस्येत्येवमादयः। वायमर्थः साशपिका साभिधेनीध्यागमेन संख्या पूरयितव्या, उपासना उत याचदुकम- भ्यस्य शेषमागमेनेति । कि प्राप्तम् । गन्यापेनाऽऽगम इति | अपि पाविशेषोऽर्थः । अभ्यासेन हि पूर्यमाणा न सामञ्जमीन शत् । समादागम इति । एवं मासे ड्रगः । अभ्यासेन तु संस्पारणमिति । तुशब्दः पापा TRESS. गमः । तिहि । अभ्यास: । कुतः । अभ्गासप्रविवाद । भहसावम्यासेन संख्पा परिता, नि: प्रथपापन्नाह वित्तपामिसि । कपम् । पञ्चदश सामिषैन्य इति श्रुतिः । एकादश च सपानात त्राभ्यासेनाऽऽगमेन वा संस्पायर्या प्रयियायामभ्यास उता। सिरसामेव गायति ' इत्येव मादीपिकादिभूत. पारः । १ सामावस्यादि-!

·मीमांसदर्शने।
२०१०पा०६१०८
विः प्रथमामन्याह, त्रिरुतमामिति । भनेन नियमेन प्रपपोचमपोर-
भ्मासः कर्सव्य इति । यावत्कृत्वस्तयोरम्यासे क्रियमाणे पञ्चदशः
संरुपा पूर्यते वावस्कत्वोऽऽ यसिसष्यमित्येतदभिप्राय त्रित्वम् । तथा
दार्थता । त्रिसंख्याभिप्रायेऽएं कल्प्यं स्यात् । तस्मादिदापि
पलपित्वाधावत्कृत्वोऽभ्यस्पमानयोर्ययोदिता संख्या पूर्वते वाय-
कतोम्पसितम्यामिति ॥ २७ ॥
अविशेषान्नेति चेत् ॥ २८॥
इति पदुक्तं परिहर्सच्यम् ॥ २८ ॥
स्या धर्मत्वात्प्रतिवदायस्येताऽसंख्यापूर-
णात् ॥ २९॥
स्यादभ्यासः । कुतः । प्रकृतिधर्मत्वं हि विकृते । तस्मादासंख्या-
पुरणादभ्यसितव्यम् । एवं प्रकृतियस्कृतं भविष्यति । चोदकानुरोध
माभ्याससामञ्जस्यमभ्युपगन्तव्यम् । तस्मादभ्याप्त इति ॥ २९ ॥
याबदुकं वा रुतपरिमाणत्वात् ॥ ३०॥ सि.
वाशन्दा पक्ष व्यावयति । नवमासंख्यापूरणात्सवमोचमे अप.
सिवन्ये इति । यावदुक्तमभ्यस्यावशिष्टानामागगेन पूरयितव्या सख्येति ।
श्वा । कतपरिमाण वादभ्यासस्य । कृतं बभ्यासस्प परिमाणम् । त्रि.
अपमानवाह, मिरुत्तमामिति । पिसख्या चाभ्यासेन विलिता, न
पूरापी संख्या । या श्रुतिः परिगृहीता स्यात् । इत्तस्या लक्षणा ।
अय यदुक्तं दृष्टार्यता चै भवतीति । नैवदेवम् । आदर्तव्यो हि
सिस्थानुरोध. १ द्विचतुष्फेणाप हि संख्या पूर्यते । तयाऽपि प्रथमोध-
भयोखिरभ्यासोऽष्ठेयः । तेन सख्या पूरयितव्यवि । इहापि सैनवा-
पासेम संख्या पूर्यते । भवति हि सोऽपर सख्यापूणा ! प्रकवी
अपमोचमे व निरभ्यस्त । सरया च पूरिता । इदापि बदेष कर्त
पम् । मयमोसमे च निरभ्यसितव्ये । संख्या च पूरयितम्या । न
अस्ताप शब्दायों गम्पत्ते, अनेनाम्यासेन संख्पा पूरयितव्येति ।
अभ्यास कर्तव्य इति वचनादवगम्यते । संख्या पूरयितव्येति साम•
दि । सा च प्रवाषर्यादनेन पूरिता । वार्यात्कृतो न स चोद- .
।
१.॥२८॥१९॥

·१९५८ टुप्टीकासहितशावरमाध्ययमे --- म०१० माः । तस्मानानेनाभ्यासेन संख्या यूमिदम्योति चोदक प्राइव पेशाबदतमध्यस्यावशिष्टानामागम इति ॥ ३० ॥ अधिकानां च दर्शनात् ॥ ३१॥ इतथाऽऽयम इति । अधिकदम हिमति न अगत्या परिदाता- छ । यलगत्या परिदध्यान , सच्छन्दांसि गमपेत् । विद्युमा परिहवा- तीति । अभ्यासे च जगवीपरिधानाङ्का नायकल्पते । माया. गम इति ॥३१॥ कर्मस्वपीति चेत् ५.३२॥ इवि नेत्पश्यास, याबदुक्तमभ्ययाधिका भागमपेदिति, धुरि साम- फर्मस्वप्पेवपेत्र स्यादिति ॥ ३२ ॥ न चोदितत्वात् ॥ ३३ ॥ नेतदेय, धरि सामकर्मसु युक्तम् । चौदितस्तधाग्यासः । आत्तं धुर्ष स्तुवते, पुनरावं पृष्टपतिष्ठा इति । इह सदचनं नास्ति । तस्मापा. पदुक्तमभ्यायावशिष्टानामागमेन संख्या पूरयित पैति ॥ ३॥ (पोडशिनो पयोतिष्टोमाइरत्याधिकरणम् ॥ ९॥) [९] पोडशिनो कतत्वं तत्र उत्स्नविधानात ३४॥ पू० अस्ति पोसी ज्योरिष्टोमं प्रकल्याssनाताप एसिद्धाने पोडशिनं गृहाति, भवत्यात्मना पराऽस्य 'मातृप्पो भवतीति । संशय: । फिमेय माकनो बकस इति 1 फेवं प्राकृता पोरस मकृत्यानानाइ । कसो विकृती पचनाव, मध्यपेऽसिराए गृशत इति । प्रकृतावपि वचनमस्त्रयावाश्य, मष्टिोमे रामपस्प गृतीयादातराने ब्राह्मणस्पति, विस्तापि वचनसामाद, सा. यतिराने स्पादित्यामझाते । प्रभावाम्नानारमनी विराटप भावात्याकत इत्याशङ्कर । स्मात्संशयः । किं भासम् । पोदशिनो वैवस्वं स्यात् ।। करना विधानात् । विकतावठी करस्नो विधीपत्रे । कपम् । पर विद्वाने पोटाशिनं गृहाति, इत्यविधाय मध्योऽनिरामय असत १०॥ ३१ ॥ ३२ ॥ १३॥] - ·६ १९५९ -- - ०१००५०९] भीमांसादर्शने । पवि.विपर-1 प्रकरणाच वाक्यं बलीयः । पूर्व वाक्येन -प्रकरणे पापित, अतिरात्रे प्रामणस्पति वचनं कृतेऽविरात्र इदि गम्यते । वेन यद्यपि ज्योतिष्टोम प्रकृत्य विधानादिकवावसौ न कृत्स्न थाम्नासा, स्यापि कस्न एष विकृती विहितो भवति । वासादिकतिष-परिगणि. मासु षोडशी ग्रहीतन्यो न पकताविति ।-३४.३१ प्रकृती चानावदर्शनात् ॥ ३५॥ इतश्च वैकत इति । कुताभकृतावभावो दृश्यते । कथम् । द्वे संस्तु. "सानों विराजमतिरिच्यते इति, अभावे पोइशिनो द्वे स्तोत्रीय विराज- पतिरिच्यते इति वणित द्वितीयेऽध्याये । तस्मादपि बैकता घोड. जीवि।। ३५॥ अयज्ञवचनाच॥३६॥ नसबन्धकता स्यात् । एवं हि भवति वचनम् । पोडशी 'नाम "पसोऽस्तीत्पाहारविन सायनास्ति पोदशी। ध्योतिष्टोमे अताविद "भवति वचनम् । यदि क्योलिटोमे नॉस्ति, एवमुपपद्यते । तस्मादपि वैकव इति गम्यते ।। ३६ ॥ प्रकृती वा शिष्टत्वात् ।। ३७ ॥ .सि. वादः पो पात्र यानि नैवदस्तित: पोडशीचि । -माया स्पाद । मुता मकस्यां हि ज्योतिष्ठोम आम्नात प्रकरणास ज्योति- होनेवायवा स्यात् । सा विद्यालयस्यमाचस्प नापति। न हीद वचन मकुनी प्रतिपयकम् । किं नहिं । विकायुपदेशकम् । तस्मात्मकती शिष्टायतिषिद्धवारमोडशी भवितुमईतीति । 'य एवं विद्वान्पोडशिन गृह्णाति ' इति । भत्र पूर्वेः पक्षः। 'मध्यमेऽहनिरावस्य “गुमते ' इति प्रत्यक्षेण वाक्येन विकृतिबन्धः । प्रकृती प्रकरणाम्नानानुमितन पाक्येन संबन्ध. स्यात् । तच प्रत्यक्ष सवि वाक्ये दुलमिति ॥ ११॥ नहीदं वचनं प्राची प्रतिषयकम् । किं तहि । विकृतावुपदेशकापति । भाग्युतरम् । 'ऐन्या गाईपत्यमुपतिठते' इत्यत्रापि शक्यं पातुम् । पाईपस्य अंमा अनिर्मवीति, नेद्राभिधानं निवर्तयनीति । A(मा.म.पू. २५) इत्यति रोपा ।

·दुष्टीकासहितशावरभाष्यसमेते--- [भ० १०१।०५७०९ अपि च न केवल प्रकरणमस्य साधकम् । मिना । पापमपि क्या, अपमिष्टोपे रानन्यस्य गृहीया, अतिराने ब्राह्मणस्यति । न घेद प्रकृती संभपकतेऽतिराने शक्यते कल्पयितुम् । सस्पास्माता घोटनीवि ॥ ३७॥ प्रतिदर्शनाच्च ॥ ६॥ मकवी मवति दर्शनमस्प पोडशिना । तिस्रः संस्तुतानां विराज- मनिरिच्यन्त इति । उक्तमेवन । पादशिनि गृह्यमाणे विसृणा खोत्री- 'याणा दर्शनमसफरपत इति । तस्मात्माकृतः पोटशीति ॥ ३८ ॥ मनात परिसंख्यार्थम् ॥ ३९॥ मय यदुक्तं, वैकृतस्तत्र कृत्स्नविधानादिति । तदुक्तम् । प्रक- सावमतिपक तद्वचनमिति । अथ चोदकेन मासौ किमर्थं पुनरुम्प. त इति । अविशपण हि तद्वचन मकवायपियाय, अमिष्टोमे राजन्य. प, ब्राह्मणस्य चातिराने, इति वाक्येनोकम् । वद्विकारार्थयेवं मामो. भर्वरमुत्तरं घटते । मत इदमुत्तरं न्यायेन विरुद्धम् । तस्मादप्तपक्षसम् । कर्ष ताई मन्यः । उपचयत्वेन ! पदुकं वाक्येनोत्कर्षः पोइशिन इति । तन्न । कथम् । प्रकृती पोडशी विधीयते, घोडशिनं गृहाति' इति । तत्र विधीयमानम्य ध्यंशा भावना, कि केन कप.. मिति । तत्र विमर्श करणोपकारो विपरिवर्तमानो निराकाझं करोति । केने पोरी । कथमंशं पोहशिन इतिकर्तव्यता याऽऽनायते सा निराकासं करोति । तंत्र वाक्यं परिसमा, न केनाप्पशेनापरिपूर्णम् । परिपूर्णत्वात् वाक्यस्य प्रस्तावेष निवेशः । यत्र स्वाक्य एष विधीयम नस्य मिंशपरणं पदान्तरणोपनीयते, या युव हि स्थः स्र्पती' इति प्रतिपद्विधायमानव वाक्येन द्वियनमानेन ऋतुना स- वध्यते, तत्र प्रकरणबाघो युकः । यथा च द्वादशोपसत्त्वस्य विधीयमानस्यैव किम- पूरगमहानशब्दः करोति । एवं नान किमंशस्य पूर्ण वास्येन, येन प्रकरणाद- रकर्षः स्यात् । तस्मात्प्रकरण एवं निवेशः ॥ ३७॥ [१८॥ - - (आ. १.४.२ स. २७) इत्यप्रति शेषः । १ सर्वति-प्रबलदुरप्रमाणप- माये सर्वत्रेसा। न्यायनैति-बलाबलाधिकरण यायेनेस्यपः । ४ अपचयाग्नेति-मूल्युछि पन्यत्राभिप्रायः । तामर दर्शयति यदुमियादिना ! ५ तमि-प्रतायेव पोधिवाश्य परि. पूर्णभिम 'दिपोर्यगमानयोः प्रतिपद इर्यात् ' इति शाक्यपूरणम् ।

·[अ० १.११०५१०११३ मीमांसादर्शने
ति परिसंख्यानम् । तदर्यमुच्यते । अनतिरानेऽप्यनमिष्टोमेऽपि फयं .
ग्रेस । मध्यमेऽहखिरावस्य गृधव इति ॥ ३९ ॥
उक्तमभावदर्शनम् ॥४॥
अथ यदुक्तं, प्रकृती घोडशी न दृश्यते, द्वे संस्तुतानां विराजमवि-
रिच्यते इघि । सदुक्तम् । अभावदर्शनाद्वकास्पिक पोटशी विहितमति-
पेषात्पक्षेऽतिरेक इति ॥ ४० ॥
गुणादयज्ञत्वम् ॥४१॥
अय यदुसम्, अयनवचनान महतो पोडशीति । सदुक्तम् ।
शिष्टत्यात्प्रकृती गृह्यत इति । कथं स्वयज्ञवचनम् । वैकल्पिकत्वात् । पक्षे
स यज्ञो नास्तीति भक्त्याऽयज्ञ इत्युच्यते । तस्मात्माकृतः षोडशीति ।
भयोजन, पूर्वपक्षे प्रकृती न गृह्यते, गृावे सिद्धान्ते ॥ ४१ ॥
(आप्रयणादेव पोडशिग्रहणाधिकरणम् ॥ १०॥)
[१०] नस्याऽऽग्रयणाग्रहणम् ॥ ४२ ॥ सि.
अस्ति पेडशी। य एवं विद्वानेतं पीडशिनं गृह्णाति, भवत्पात्मना प.
राऽश्य भ्रातृन्यो भवतीति । तत्रायमर्थ, समधिगतः १ माकना पोडशीति।
अपेदानी मिदं संदिगते । किपसावायणादुक्थ्याच्च ग्रहीवल्प हार,
खताऽऽनयणादेवेति । किं मासम् । वस्याऽऽग्रयणाद् ग्रहणम् । कुता ।
पचनात् । आप्रयणाद् गृह्णाति पोडगिनपिति ॥ ४२ ॥
उक्थ्याच्च वचनात् ॥४३ ॥ पू.
गृहीम एस०, आग्रयणाहीतव्यः पोडशीति । किंतूक्म्याच ग्रही-
अध्यः । कुन: । वचनात् । वचनमिदं भवति । उक्ध्यालाति पोर-
शिनमिति । फिमिदं वचनं न कुर्यात् । तस्मादुक्थयात्रयणाभ्यां प्री-
क्षम्य इति ॥ ४३॥
(तृतीयसवन एव पोडशिग्रहणाधिकरणम् ॥ ११)
चदेवदपर्पचसित वियत तावत् । अथेदानमितचिन्मयते-
[११] तृतीयसक्ने वचनात्स्यात् ॥ ४४ ॥ सि.
भरित ज्योविष्टोमा । वत्र भूयसे । य: पोल्ली राधत इन्द्रियमेव
भीर्यमात्मविच इति । तत्र संशया । सबने सबने ग्रहीयप
३९॥१०॥ ११ ॥ ११॥ ४५ ॥

·टुप्टीकासहितवापरभाष्यसमेसे-[म.१.१०५०१९ उस तृतीपसवन इति । फि प्राप्तम् । रावने सवन इति । कुनः । प्रवि- सवनं हि श्रूयते, गृह्णाति पोडशिनमिति शन्दलक्षणे च कर्मणि शन्दो ना प्रमाणम् । तस्मात्सवने सबने-पोदशी गृह्यत इति । एवं मासे चूमः । तृतीयसबने स्यादस्य. ग्रहणमिति । कुतः । वच- नात् । भवति हि वचनम् । तृतीयसवने आनयणागृहार्वि पौडशिन- मिति । पचनं ना प्रमाणम् । तस्मात्तृतीपसवने ग्रहीतव्य इति । अय यदुक्तं, प्रतिसवनं पोडशिग्रहणमिति । तृनीयसवनग्रहणस्तुत्यर्थं वह । कथम् । प्रात:सपने प्रायः । तमो पे पावसयनम् । तेजस एव पर्ज निमिमीते । माध्यंदिने सबने ग्राहः। ओजो वे माध्पंदिनं सवनम् । ओगतः एष वर्ष निर्मिगीते । तृतीय सपनें मादा । पशवो वेतृतीयस- पनम् । पशुम्य एव वजं निर्मिमी । यस्मानामपने गृहींपादन उपरे सबने व्यतिरिच्येत । यन्माध्यंदिने मध्यको वर्ष निहन्यात । तृतीय- सबने ग्राह्यः । तत्सर्वेषु' सपनेषु गृहाति, न पूर्वे सवन मानिनीय इति॥४४॥ ( अपर्यवसितस्य दशमाधिकरणस्य पुनरारम्मा .) अनायासे पराक्शब्दस्यः तादति ॥ ४५ ॥. स्थिवादुध्यो । इतश्च पश्याम: 1 उपध्याध ग्रहीयम्य इति । कुता पत्पराचमुयध्यानिटसावि- पोटचिनमिति । उक्थ्याभिगृहातीति संघ-धो नोक्यापराश्चमिति । कुनः । अनापासे पराक्यम्दो पवे । फुतः । तादात् । तादयः ह्यस्यावगम्पते । परापी: सामिषेनीर न्वाइ । अनभ्यस्ता: सामिधेनीरवाहेति । तया अनभ्यासचना सन् नोषध्येन संमध्यने । न हि भववि संबन्या, उक्थ्यादनभ्यस्तमिसि । फयं नहिं । उक्थ्यानिगृह्णाति, वमनभ्यस्तापिति । तस्मादप्युप-यात्र- यणाभ्यां ग्रहीतव्य इति ॥ ४५ ॥ उक्थ्यविच्छेदवचनत्वात् ॥ ४५ ॥ इतयोवथ्यादपि ग्रहीतव्य इति । कुतः । उपध्यविध्छेदषधनं भवति । पिच्छिन्दन्ति ह वा एदुवध्यं यदुवघ्पानि पोडशिनं च वसा भणयन्तीति । प्रणयतिना संबन्यादिस्पष्टमपादानं दर्शयति । धम्मादम्यु- भाभ्यां प्रहविष्याइति ॥ ४६॥ १ ·म.१०प०अ०१२] मीमासादर्शने। १९६३ आग्रयणादा पराक्शब्दस्य देशवाचित्ला- पुनराधेयवत् ॥ ४७ ॥ सि. आग्रयणादेव या ग्रहीतव्यः । नोवध्यात् । कुतः । यदाग्रयणाद् गृह्णाति पोडशिनामाने पचनात् । न शक्य आग्रयणान्कलो गृा माण उवच्यादाडीतमिाते । अगनिका द्वषा गनिः। यत्कलमं. योगे सनि विकल्पसमुचपी स्वाताम् । सत्या दिगती न तावा. अयणीयो स्तः । अस्ति चात्र गतिः । कयम् । पराक्राब्दप्य देश. वाविवाद : दिग्देशकालवचनो हि पाशब्दो भवनि । तग गति, उक्थ्यात्पराश्चमिति संवन्धो भविष्यति, न कृ-स्मसयोगो विरोसावे । पथा, पराश्चमात्याधेयात्पुनगरातीति पालमयोगे पञ्चपी, नापा. दाने । एचमिहापि द्रव्यम् । तस्मादप्यानपणादेय मी इति ॥४७॥ विच्छेदः स्तोमसामान्यात् ॥४८॥ अध यदुक्त, विच्छेदकचनादपादानदर्शनामिति । नगदेवम् । घि- छेदः स्तोमसामान्याद्भवति । विच्छिन्दन्ति या पनदुक्थ्यं यदुवानि पोदधिनं च ततः मणयन्तीति । एफपिस्तोपत्वादुवध्यद इव पोड- शोति । त्र पूर्वयोविच्छिन्न एवोच्यते, तना प्रणयन्तीति । इयमरि कालसंबन्ध पर पञ्चमी, नापादाने । तस्मादारयणादेव ग्रहीतव्या पोटशी ॥४८॥ (पोसशिन. सातशयताधिकरणम् ॥ १२ ॥) [१२] उपथ्यामिष्टोमसंयोगादस्तुनशनः स्यात्सति हि संस्थान्पत्यम् ॥ ४९ ॥ पृ. पोशिनि मस इदमाम्नायते, अमिष्टोमे राजन्यस्य गहीगादायु. पम्प प्रति समापमः सोशपिका । किस्तानात पोहली, उप समाप्रशन इति ।. मातम । मनोनशनः स्थान । कुमः । १७॥८॥ ' भनिने रान-याप गृहोपाइ' इति ोिमे गोलिग्रहमाम् । अनि पर भयमयने- म ·१९६४ टुष्टीकासहितशवरभाप्पसमैने- [अ०१०पा०९१०१३) सामिष्टोममयोगात् । उश्याग्निष्टोमसंयोगो भवति । आमिष्टोमे राजन्यस्प गृहीयादयुक्थ्ये ग्राम इति । अग्निहोमसम्ये उक्थसंस्थे च योदशी ग्रहीतन्य इत्युच्यते । एवममिष्टोपसंस्थोऽसौ कतुर्भवति । पघंत्र स ग्रहो गृह्यते, यदि च न तत्र स्तोमं अस्त्रं वा क्रियते । सति हिताचे शख्ने वा पोशिना सोमेन संलिगेन'। तामियोमसंस्थो न स्याद । उपध्यसस्य । तत्रेदं वचनम्परुध्येत, अनिष्टोमे राज- न्याय गृहीयादप्युक्थ्ये ग्राह्य इति । अमिष्टोपविशिष्टे ज्योतिष्टोये स उत्पते नामिष्टोमस्यैवाङ्गम् । न हि यागः स्तुतशखयोरङ्गं भवति । फलवत्वाधागस्य । अफलत्वाचेतरयोः । अनिष्टोमबासी स्पोनिष्टो. पोऽनेन भवति APRIL I दस्तोत्रशस्त्रास्यादिशि ॥ १९ ॥ सस्तुतशखो वा तदङ्गस्यात् ।। ५० ॥ सि. सस्तुवशस्त्रो वा पोडशी । कुतः । तदङ्गत्यात् । यागस्य हि स्तोत्र- शस्ने अङ्गभूते ग्रहग्रहणनिमित्ते । फयम् । ग्रह वा गृहीत्वा चपस धोनीय स्तोत्रमुपाकरोतीत्युपसमा निपिने भवितव्यं नैमित्तिकेन । विस्मात्सस्तुत शस्त्रः पोडशी स्यात् ॥ ५० ॥ . । सस्तोत्रशत्रः क्रियेत, अमिष्टोमसंस्था न स्यात् । असत्या चारिष्टोमसंस्थाया षोड- शिग्रहणमेव न प्राप्नोति । तम्मा स्तोप्रशतं यत्र निमित्तविघातो न तद्विषयम् । इह तु निमित्तपिघातय स्थादिति । क न तोप्रशस्त्रो भवेत, यशोमातो. . अस्य पोदश्यङ्गत्वेन विधीयते । तथा सति प्रधानस्या नान्यवर नास्कियत स्तोत्र- शत्रम् । न चायमग्निहोमम्तोत्रस्याङ्गत्वेन विधीयते ! पोडशयागापासस्य फलंवत्वात् । न च निष्फलस्यानि स्तोत्रको प्रति ।। ४९ ॥ कर्तव्ये स्तोत्रशस्ने, तदहत्वात् । पोडशिय गः फलवान् । फलववादशान्य. क्षते । पङ्गानि न कियेरस्तथा सनि पोडगा म्वकार्य नैव साधयेत् । तस्मारिका येत स्तोत्रशस्त्रम् । क्रियमाणे स्वशिष्टोमसंस्था न रगत् । अयस्यां चाग्निटोमसं. स्थायाम् । तस्मात्मातीमात्रः ॥ ५ ॥ ---- १ पोशिस्तोमेम-य! १ ' अमिष्टोमविशिष्ट ज्योतिष्टीमे स उच्यते, मामिशेमस्यधारम' इति माध्यामाह-कथं पत्यादिना । ३ फलवत्वादिति-ज्योतिटीमावेन फ्लाया. रित्यर्पः । न चोदयवि---क्रियमाणे सियादिना ! ५ स्पयामिति-क्रियेवेति पिः ।

·मीमांसदर्शने । [H०१०पा०६अ० १३] १९६५ लिङ्गदर्शनाच्च ॥ ५ ॥ लिङ्गमध्ये गर्य दर्शयति, सस्तुनशस्त्रः पाडग्रीति । कयम् । अर्चा चा अन्ये यज्ञमानवः संतित, तिर्यचोऽन्ये । ये होतारमभिसतिष्ठन्ते, स ऊर्धाः । थे पाच्छावा, ते निपञ्चः । कथं कृत्वैतष्ठिङ्गम् । एत- दुकं भवति । द्वय एवं यजक्रतवो भवन्ति, ये होतारमभिसंनियन्ते ये चाछापाकम् । यदि सस्तोत्रशत्रः पोडशीवि तत एवम् । अन्ययाऽयं पोदशवर्युम सितिष्ठेन । तस्मादपि सस्तोत्रमसः षोडशी ॥ ५ ॥ वचनासंस्थान्य त्वम् ॥ ५२ ॥ अय यदुफ, सति हि संस्थान्यस्वामिति । वचनादेवं भविष्यति । अमिष्टामान्तं यदुक्तं तस्य वचनादयमन्योऽन्तो विधीयते । किमिव वचनं न कुर्यात् । तस्मादपि मम्गोत्रशस्त्र इति ॥ ५२ ।। ( अशिरसा द्विरा पोडशिग्रहगोपसंहाराधिकरणम् ॥ १३॥) [१३] अशावादतिरात्रेषु गृह्यते ॥ ५३ ॥ पू० अस्ति, आङ्गिरसां द्विगा। नत्रेदमाम्नायने, वैखानसं पूर्वे! साम भवति पोडग्युसरे, इति । तमायमर्थः सांशयिका । किमत्र पोडशिनी विधानमुत प्रातस्य परिमख्यानमिति । किं मतम् । अमासस्य विधा. नम् । आनुमानिकबोटकः म विहित न मापयति । विहितय, उच्चरे. इन् द्विरावस्य गृयत इत्पनेग बचनेन । स्माछोदको न पापपती. स्पमासस्य निधानमिति गम्यते ।। ५३ ॥ अन्ययो वाऽनारापचिधानात् ॥ ५४॥ सि. [५१ ॥ १२ ॥ ननु : उतरेऽहन दिराम गृहाते ' इत्यनेन पचनेन प्राप्नोति । सरमा- स्किमनेन । पोहयुत्तरे ' इति । उज्यते । विगतमा वर्णोपराम । द्विरांत्रविगो नोपात्त: । द्विराबविशेषो पारुच्यते । तस्मादेतद्विधानम् । सामान्यतेनापि लम्पत एव तत् । सार्य सम्यते । सहि समावेसाया न श प्रमीयत इति प्रमाणशधि निरूप- पामो न विषापमानमर्थम् ॥ ५ ॥ ArRE-मावि निराश्चिा-witer इस्य।

·९६६ दृष्टीकासहिनवायरमाप्पसमैते- [१-१०पा.५२०१३) अन्ययो वा पोडशिनोऽप्यस्मिन् कतौ । परिसंख्यार्थमिदं श्रवणं, घेखानसं साम पूर्वेधुर्मवति पोडव्युत्तरे, इति । कथमन्वया । अनार- भ्यविधानात् ! कनमोऽनारभ्यविधिः । उत्तरऽहन् द्विरावस्य गृह्यत इनि। तेन प्राप्त उपसंहारः क्रियो । यदेतद्विराप्रपोचरे गृह्यत इति, परादङ्गिरसां द्विरात्रस्य पृह्यते, नान्यत्रोत ॥ ५४॥ ( अथवा-पोटश्युत्तर इत्याय वैखानससामविध्यर्थवादत्वाधिकरणम् ॥ १३ ॥) [१३] अभावादतिरात्रेषु गृह्यते ॥ ५३ ॥ पू० अथवैवं प्राप्तम् । अभावादतिरात्रेषु गृह्यत इति । यदेतत्याकृतम- तिरात्रेपु पोहशिग्रहणं वैकल्पिक तद्विकल्पेनैव सर्वद्विरात्रेपु मासं निप- भ्येन, उत्तरेऽहन द्विरात्रस्य गृह्यत इति । तस्योपसंहारे कृतेऽन्यद्विरा- प्रेष्यमाव: । अभावादा अङ्गिरमा द्विगो नियतो गृह्यने, पोडश्युचर इति ।। ५३ ॥ अन्धयो वाऽनारायविधानात् ॥ ५४ । सि. अवितानि पोडशिना सर्वद्विरापूत्तराण्य हानि । प्रत्यक्षश्रवणाद , उत्साहन द्विगत्रस्य गृह्यत इत्यनारभ्यविधानेन । ननुपसंहार परिसंख्या वा, पोडम्युत्तर इनि । उच्यते । न शक्यं प्रत्यक्षवणं परिसंख्यातुं विशेषवचन । यो हि दोपाः प्रादुःष्यु:-अम्बाग्रहणं, परार्थवाना, मायाधय । न चोपसंहारः । भिनत्वाद्वाक्ययोः । किार्य सहीद, पोटश्युत्तर इति । नैनद्विधानं पोडशिनः । कि तर्हि । खानमम्य साम्नः । वैखानसं तत् साम पूर्वेभवतीति विधीयते । 'षोडश्युत्तरे ' इति प्रवरणादमिन्द्विरात्र इति गम्यते । द्विराप्रमाने श्रुत्येव विधानम् । तस्मादङ्गिामा द्विराऽनन प्रथमप्रातिः, पश्चात प्रकरणात् । किमर्थं तर्हि प्रणाम्नानम् । परि तयार्थम् । काऽन्न परिकरूया । आहिरसा द्विरान एवं षोडशी, नान्येषु द्विरा । न पदापारिसरूया। यदि यहवः पदार्या द्विगोप श्रूये. . . भूत्यैवेति-अन र विधिनेत ऐप । २ प्रकरणादिना--मु.।। पदार्थपरिसंख्योति- षोडश्यवास्मिन् द्विराने, नान्ये पदार्था रत्येय रूपा पदार्थगरख्या न भवतीत्यर्थ । । भयेर- मिति-मनारभ्यविधा विते शेप । यद्यनारभ्य विधी यहव. पदार्धाः प्रयेरैस्तदा पोटशिनः पुनः प्रवर्ण पदार्यान्तरपरिसस्या र्यात् । न तु तथा धूयन्ते। विवेक एव पोस्सी । स च निरा.. विषय एव श्रूयत इत्याराय।

·.
-
२०१०प०५१०१४]
भीमांसा दर्शने ।
उत्तरे षोडशीत्यनुद्यते । अनारभ्यविधानेन प्राप्तत्वात , तस्मात्माप्त.
श्य पोडशिनो ग्रहणमिति ॥ १४ ॥
( नानाहीनेषु चतुर्थे दिवसे षोडशिग्रहणाधिकरणम् ॥ १४ ॥)
[१४] चतुर्थे चतुर्थेऽहन्यहीनस्य गृह्यत इत्ययासेनं
प्रतीयेत भोजनवत् ॥ ५५ ॥ पू०
पोडशिनं भकृत्याऽऽमनन्ति, चतुर्गे चतुर्थेऽहन्पहीनस्य गृह्यत इति ।
औपोऽर्थः सांशयिकः किमेकस्पिन्नहीने चतुर्थे दिवसे पोडश्यभ्यासित-
व्य उतैकस्मादहीनादहीनान्तरे चतुर्थेऽइनि गृह्यत इत्येवपभ्यसितव्य इति।
किं माप्तम्। एकस्मिन्नभ्यसितव्य इति । कुतः। अहीनस्पकस्येत्युच्यते ।
नानाहीनेषु चेदिष्यते, सा लक्षणा भवति । अस्मिन् पक्षे श्रुतिः ।
अपि च वीसानर्थक्य नानाहीनेषु चेत्स्यात् । चतुर्थेऽइन्यहीनस्ये.
सावतव तसिध्यति । एकस्मिस्तु वीसाऽयवती भवति । तस्मादे-
कस्मिन्नहीनेऽभ्यमितव्यः । भोजनबद । यथा चतुर्थे चतुर्थेऽहनि देव.
दसो मुक्त इति चतुयें भुक्त्वा वनश्चतुर्ये गम्यत एकस्मिन् पक्ष इति ।
एवमिदापि द्रष्टव्यम् । तस्मादकस्पिन्नहीन इति ॥ ५५ ॥
अपि वा संख्यावत्त्वान्नानाहानेपु गृह्यते पक्षवदेक-
स्मिन् संल्यार्थभावात् ॥ ५६ ॥ सि.
मानाहानेषु वा चतुर्थेऽहनि गृझते, एवं संख्पाचग्रहणं भवति,
चतुर्थेऽहनि, इति । एकस्मिन्नहीन एक चतुर्थमहः, अन्पदष्टम भवति ।
यदुक्तं श्रुतिशन्दो भविष्यतीति, भहीन इति । भवति सा हि श्रुतिः ।
न च तया श्रुत्या किंचित्सिध्यति । चतुर्थस्याभावात् । अस्पत्पले
लक्षणा । तया नु सिध्यति । अपि च, न लसणा। सामान्यामिभाय-
मेकवचनम् । यदुक्तं, पीप्सानक्यमिति । नाऽऽनर्यक्रमापतीत्यश-
हार्यः कल्पनीयः । तस्मान्नानाहीनेषु ग्रहीतव्य इति । पक्षवद । यथा,
पचम्स पन्नम्यां भुक्ता इति पक्षान्तरं गम्यते । एवमिहापि द्राध्या।
तस्मानानाहीनेषु ग्रहीतव्य इति ॥ ५६ ।।
रंस्तया सत्येतद्वचनं पदार्थपरिसल्या कुर्यात् । न च पदार्पाः श्रूयन्ते । तस्मारकर
पारसंख्या ॥ १४ ॥ ५५ ॥ १६ ॥

·दृष्टीपासहितशापभाष्यसमेते-[अ० १०१।०६१०१५] । चोजने वसंख्यं स्पात् ॥ ५७ ॥ यत्तु भोजनवदित्युक्तम् । अर्थात्तत् । तस्साचतुर्षादप्यन्पञ्चतुर्थ तम फरप्यते । चतुर्यादारभ्य यान्यहानि तेषां चतुर्थमहीनस्य तदष्टपम् । शब्दलाणे कर्मणि इन्दाभिहितं गम्पते, न लोकाभिमाया | तस्मा. घुक्तं मौजने लोकाभिमायानुष्ठानम् । अहीने तु शब्दाभिहित गम्यते ॥ १७ ॥ (पिपुवासंतिकाया विकृतावामपणामनाया निवेशाधिकरणम् ॥१५॥) [१५] जगत्साग्नि सामाभावातः साम तदाख्यं स्यात् ॥ ५८ ॥ सि. ज्योतिष्टोमे श्रूयते, यदि रथंतरसामा सोमः स्यादन्द्रवायवाग्रान् प्रान् गृहणीयात्, यदि वृहत्सामा शुक्राग्रान, यदि जगत्सापाऽऽप्रय. जापानिति । आयणायानित्येतदुदाहरणः । तत्र संशयः 1 किमानय. गाग्रताया प्रकृती निवेश उत विकृत्ताविति । कि माप्तम् । प्रकरणानुन आत्मकताविति । यदि जगत्सापति ज्योतिष्ठोम एवोच्यते, येन केन. चिदर्भिसंवन्धेन गुणेन क्रियया था। एवं मासे, धूमः । जगत्सान्नि श्रूयमाणेऽपि शक्तः साम वदारुप- मिस्यध्यक्सीपते । कुतः । सामाभावात् । न हि कृत्स्नेऽपि सामवेदे जगन्नाम सामास्ति । तस्माद्यत्र जगत्यापुत्पन्न साम स जगत्सामा । स पिपुवान् । ननु शुक्रायो विषुपानित्युच्यते । नैष दोषः । स कामाय भविष्पति । तस्माद्विकृती विषुवति निवेश इति ॥ ५८ ॥ ( अपवा-जग सामशब्दार्थनिर्वचनाधिकरणम् ॥ १५ ॥) एवं वा- [१५] जगत्सान्नि सागाभायातः साम तदारूपं स्वात् ॥ ५० ॥ सि. यदि जगत्सामाऽऽग्रयणाग्रामित्येतदेवोदाहरणम् । तत्र संशयः । किमन्यवरसापा जगत्सामा, रपतरसामा वृहत्सापा वा, फिमुम. यसामा नगरसामा, कि यंतरसाया जगासापा, किं पत्र जग- । यदि जगत्सामाऽऽप्रयणापान महान् ग्रहीयात्-. ।

·[अ० १०१०१०१०११] मीमांसादने त्यामपनं साम सजगत्सामति । किं प्राप्तम् । अन्यवरसामति । फुतः । विशेपानवगमात् । ज्योतिष्टोमस्य प्रकृतत्वात् । तस्य चान्य. सरसामस्वाद । एवं प्रायम् । अथवा, उभयसामा जगत्सामा । जग- छन्दा कासवाची । कृस्नपृष्ठता व ज्योतिष्टोम - उभयसामवे । अन्यतरसामत्वे जगच्छब्दस्याविशेषणत्यादविवक्षा प्राप्त । तस्मा दुभयसामा । अथवा रयंतरसामा जगत्सामा | वत्र हि ऋचि जगच्छ- दो विद्यते । ईशानाय जगतः सदृशामिति । पदि चोमयसाया जगत्सामा भवेत, कतकरी विधिरनर्यका स्यात् । तेन नैतयोः सा- चया प्रकृती । तस्माद्वषतरसाव जगत्सामेति । एवं मास मः। यत्र नगत्यामुत्सन्न साम स जगत्सामेति । तयार श्रुतिः । इत्तरपा रयंतरसामन्पध्यवतीयपान ऋचा पदं करूपते, पदेन साम, सपा लक्षिलक्षणा स्यात् । तस्माज्जगत्यां यत्र साम, स जग- सामा | ऋतो जगदारूपं साम स्याद्विपुवति । ननु शुक्रामो विधुवा. नित्युच्यते । नेप दोषः। स कामाय भविष्यति । तस्मादिषुवति विकता निवेश इति ॥ ५८ ॥ ( संवादिविकृती पाकृतयानमित्तियोरुपवत्याप्रियवयोरननुष्ठानाधि. करणम् ॥ १९॥) [१६] उभयसाम्नि नैमित्तिकं विकल्पेन समत्वात्स्पात रुसफरो विधिनः स्यादिति । कोऽर्थः । रयंतरसामरव ऐन्द्रयापकामता विहिता । महासामस्व ४ शुक्रामा । उभयमामस्व आप्रयणाय विधातव्या । मग- रसामन्देऽनुच्यमानेऽपि सम्यते ॥ १८ ॥ कर-अयमायः 2. भारया न महापात् ' लेवापदेयोमा यानिकि यदि सप मामा 'सिरिनास मन्दवरामलाय. भवागाभागा :प्रममा पिसे । 4 सोहितोमातोभयात मिNिT स्यम् । यी हमा?' 'पा महिम रो. MAR RATES ARE सारा .Rोप वापपि यो त पूगी मन्या इव लम्सामिति ·। टुष्टीकासहितशाइरभाप्पसमैन- [अ० १०५१०५५७१, सन्त्युभयसामानः मतका संसार में कुर्यात् । अपविनावप्ये. काहे धूयते, उभें वृद्रिधनरे कुर्यादिति । तत्रास्ति यंतरानामंच बृहनिमितकं च, उपवती रथं सरपृष्ठस्य प्रतिपदं फुर्णदनियता वृहपृष्ठ स्येति । तपोऽर्थः सांशयिकः । किं स्वरनिमित्तकं वृहनिमित्ता फार्ष, विष रूपः, अथवा रयंतरनिमित्तकं कर्तव्यम्, अथवाऽन्यनिमित्त कमेव कर्तव्यम् । किं मातम् । अन्यतरनिमितकं कर्वव्यं, विकल्प इति । । कुतः । समा प्राप्तिः । विरुद्धश्य समुच्चयः । न हिदिनिगमनाया इतर स्ति, एवं निमित्तकं कर्तव्यं, नैनिमित्तकामिति । न च दे प्रतिपदो शक्यते कर्तुम् । तस्मादिकल्पः ॥ ५९ ॥ मुख्येन वा नियम्येत ॥ ६ ॥ यदुक्तं-समा प्राप्तिः । नास्ति विनिगमनायां हेतुरिति । अस्तीति घूमः । मुख्यत्वं नाम रयंतरस्य प्रथमाधीतत्वम् । तदुक्तं, मुख्य वा पूर्वचोदनालोकवदिति ॥ ६॥ निमित्तविघाताद्वा ऋतुयुक्तस्य कर्म स्यात् ॥ ६ ॥ तिः वाशब्दः परं व्यावपत्ति । द्वयोगपि निमित्तपोर्षिातः स्यात् । ऋतुनिमित्तमेघाऽऽश्रीपते । तथा सति नैतद्रयंतरपृष्टं, न बृहस्पृष्ठम् । वृहदयंतराभ्यामुभाम्पा तत्र पृष्ठनिचिः । तस्मानोपवती प्रतिपत्र, नाग्नियवती । अन्यैव ऋतुनिमित्ता भवितुपईतीति ॥ ६१ ॥ (ऐन्द्रवायवस्य मैत्रावरुणादिग्रहापेक्षया प्राममनुष्ठानाधिकरणम् ॥ १७॥) [१७] ऐन्दवायवस्पात्रवचनादादितः प्रतिकपः स्थात् ॥ ६२॥ पू. ज्योतिटोमे श्रूयते, बाग वा ऐन्द्रवाययो यन्द्रवायचाया हा महन्ते पाच वापरुन्ध इति । तत्र संशयः । फिपेन्द्रवायवश्य सहित पवि. की स्याद , उपाइनन्तर्याम भ्यापि पूर्व प्रदीनन्य उत शुक्रामा भ्यां पूर्व ग्रहणमिति । कि मातम् । ऐन्द्रायवरुप सादिनः प्रतिक फुतः । अनघनाद • अग्रतायत, रेन्द्रवायानं गृहानि ऐन्द्रवाययमले कुदियामिति। विशेषात्सई एवेन्द्रवा यमग्रा. प.!! [५९॥ १०॥११॥ १ भरपिता-ख. २ (०११ पा० १.१.१५॥

·ta.tv०५०८], मीमांसादर्शने । पद्यादितः प्रतिफोन क्रियेत, उपश्चिन्तयमावेन्द्रवीयवाग्रो न स्यावाम् । मादितस्तु भविक क्रियमाणे सर्व ऐन्द्रवायवाग्राः कृता भवन्ति । न चान्द्रापस्याग्रा विधीयते । यदि विधीयेत, यान् काचित्मत्य- न्यायपस्यातायां कृतं कर्तव्यं स्यात् । अय पुनरन्येषां ग्रहाणामैन्द्र- पायपासना धर्म उच्यते । तस्मात्सर्वेषां धर्मः कर्तव्य इत्यादितः पति- का स्यात् । कयं पुनरवगम्यते, सर्वेषामेवायं धर्म इति । ऐन्द्रवाय- पायान् कुर्यादिति निर्देशात् । नात्र ग्रहस्य कर्वव्यवाच्यते । तदया। कर्वच्या इति श्रूयते । अग्रता परार्या, न स्वार्था विज्ञायते । तस्मात्स. बादिवः प्रतिको स्यात् ॥ ६२ ॥ अपि वा धर्माविशेषाद्धर्माणां स्वस्थाने प्रकरणा- इयत्वमुच्यते ॥ ६३ ॥ सि. अपि षेति पसम्यारत्तिः । न सर्वादितः प्रतिकर्षः स्यात् । कि aff | स्वस्थानस्य ग्रहणम् । कुता । नात्र वदग्रता विधीयते । वार्य हिपदानुसहाते । किं ताई । तदग्राणां ग्रहणं विधीयते । तथा हि श्रुतिरनुग्रहीता भवति । यदि रयंतरसामा सोमा स्यात्, य ऐन्द्रवाय. वाग्रा हा समाम्नातारतेसमनेनानुऽऽपूयगेन्द्रवायवादितया धर्माविशे- षेण तदर्माणां प्रकृवानां ग्रहणं विधीयवे । स्वे स्थाने ये ग्रहा ऐन्द्र- पायवाग्रा, वान् प्रकृत्य ग्रहणविधिरिति न सर्धादिवः प्रतिक इति ॥ ६३ ॥ धारासंयोगाच ॥ ६॥ अपि च धारासंयोगो भवत्पन्द्रवायवादिवाक्ये, अण्याऽध्यव. सिउन्नया धारया गृहातीति । तस्माद्धाराग्रहास्ते । सदग्रानपिकृत्य प्रहण विधीयत इति ॥ ६४ ॥ { कामसंयोगेऽप्येन्द्रकायस्प पाउपास्वस्थान एवानुष्ठानाधि. करणम् ॥१८॥ .[१८] कामसंयोगे तु वचनादादिवः प्रतिकर्षः स्पात् ॥ ६५ ॥ पू० ·१९७२ + टुष्टीकासहितशापरभाष्यसमेते- [अ० १०५०५१) अयं यत्र कामसंयोगे वचनपेन्द्रवायवस्प, ऐन्द्रवायवायान् ग्रहान गृह्णीयाद्यः कामयेत यथापूर्व प्रजाः फेल्परनिति । तत्र फि सर्वादिनः प्रतिकर्ष उत तत्रापि स्वक्रमस्थस्य ग्रहणमिति । किं प्राप्तम् । पूर्वणा- धिकरणन स्वामस्वस्पति तथा प्रा, धूपः । कामसयोगे तु सर्वाः दिता प्रतिकपः स्यात् । कुता । वचनाद । वचनं हि भवति, ऐन्द्रवा- यवाणान् ग्रहान् गृढीयाद्या कामयेत ययापूर्व प्रजाः कोरनिति 1 तत्सर्वादितः प्रतिकडधंघदग्रवाया विधीयमानीयाम् । अमवृत्तिविशे- पकरं तदाणा ग्रहणे विधीयमाने । तस्मात्सर्वादितः, प्रतिकर्ष इति . - तद्देशानां वाऽयसंयोगाचयुक्तं कामशाचं स्पानि- त्यसंयोगात् ॥ ६६ ॥ सिक ..न चैतदस्ति, यदुक्तं सर्वादितः प्रतिकर्ष इति । स्वक्रयस्पस्य ग्रहणे प्रमामुग्रहो भविष्यति । तस्मात्स्वक्रमस्थास्यति । यदुक्तम् । अग्रताभि- धानादादितः प्रतिक इति । तन्न । तदेशानो धारादेशानापेन्द्रवायचा ग्राणामयमुपदेशः । तयुक्ताना सदग्राणां ग्रहणेन कामः साध्येत । श्रुतिरेषानुगृह्यते । त्वत्पक्षे काययम् । श्रुतिय वाक्पालीपती । अय यदुक्तम् , अप्रतिविशेषकर ग्रहणविधाविति । तन्न। संयोगपृथक्त्वा । एकोऽत्र निस्पस्य कामसंयोगा ग्रहणेन कामं साधयेत् । अपरो निस्प- संयोगः । य ऐन्द्रवायवाया ग्रहास्वान गृहीयादिति । तस्मादरिद प्र; त्तिविशेषः । अतस्तदेशसंयुक्त कामसाधनमेवन् । तस्मात्स्वामस्पस्प ग्रहणमिति ।। ६६ ।। (काम्याप्रताविधी शुक्रादिग्रहस्य मर्यादितः प्रतिकपर्णाधिकरणम् ॥ १९ ॥). [१९] परेषु चानशब्दः पूर्ववत्स्याचदादिषु ॥ ६७ ॥पू.: अस्ति ज्योवियोमः । तत्रैन्द्रायवात्परे प्रहा कामाय अपने- आश्विनाप्रान् गृहीपादामयापिना, शुक्रोग्रान् गृहीपादभिवरचा माध्यमान् गृहीयादभिचर्य माणस्पति । वत्र संशयः । फिनेष्वपि स्व- १प्रकापेरम्-क. । १ स प्रतिकर्षक । ३ प्रमापरन्को सात सा-51 ·- . , - [१०५०२० मीमांसादर्शने । १९७२ प्रामस्यांना ग्रहणमुत सर्यादितः प्रतिकर्षः कर्तव्य इति । फि प्राप्तम् । परेषु चैन्दवायवात्परेष्वेवमादिषु यदणेषु, अपशब्दः पूर्ववत्स्यात्स्वक्रम- स्पग्रहणमिति पय पत्यानताश्रूयते, तदनांगां कामसंयोग इति ॥६७॥ प्रतिको या नित्पार्थनाग्रस्य तदसंयोगात् ॥१८॥ सि. प्रांगेन्द्रवायवात्मतिकपः स्यात् । कुतः । न ह्यत्र नित्यायन कामस्य सयोगी भवति । यदि हि नित्ये कामो भवेत् , आश्विनाप्रान् माय- प्रानित्यग्रेशन्दोऽस्य नोपपद्यत । न हि तस्मिन् वचने सति प्रवृत्तः कविद्विशेष उपलभ्यते, मागेन्द्रवायवात्पुनः प्रतिकर्षे वचनमर्थवद्भवति । अपि च प्रवास्ते प्रहाः । तेपामाश्विनाग्रता शुक्रायता विधीयते । तस्मादादिनः प्रतिकर्ष इति ॥ ६८॥ प्रतिकरं च दर्शयति ॥ ६९ ॥ धारयेयुस्तं ये कामाय गृहीयुः, ऐन्द्रवायवं गृहीत्वा सादपेन, अप वं सादयेत् , यं कामाय गृह्णीयुरिति कामाय गृहीवे धार्यमाण ऐन्द्रवा- यस्प ग्रहणं दर्शयति । तस्मात्सर्वादितः प्रतिक्रष्टव्य इति ॥ ६९ ॥ काम्यामताधिौ शुकादिमहत्येन्द्रवायवमहापेक्षया पूर्व प्रतिकर्या- धिकरणम् ॥ २०॥) [२०] पुरस्तादैन्द्रवाययस्यायस्य कतदेशत्वात् ॥ ७० ॥सि. अस्ति ज्योतिष्टोमः । तत्रैन्द्रयायवात्परे ग्रहाः कामाय श्रूयन्ते, आश्वि- नाग्रान गृह्णीयादामयाविना, शुक्राग्रानभिचरतः, मध्यपानमिचर्यमा- णस्येति । नेषां स्यक्रमस्थानां ग्रहणं, प्रतिकर्ष इति समधिगतमेतत् । अदानी मिदै संदिद्यते । किं सर्वादितः प्रतिकर्षः, यतः कुतश्चिद्वा, उतै- न्द्रवायघस्य पुरस्तास्मतिकर्प इति । किं प्राप्तम् । नियमकारिणः शास्त्र. स्थामावादनियम इति । एवं मासे, ब्रूपः । पुरस्तादैन्द्रवायचस्प प्रतिकर्ष इति । कुतः । अग्रस्प कृतदेशत्वात् । एपोऽग्रस्य देशो विज्ञातो यदुपाश्वन्तर्यामाभ्यामध्ये, पुरस्ताच्चन्द्रवायत्रस्य । कथमिव कृत्वा । पूर्वेण वचनेनेन्द्रवायवाणा प्रहार मकृताः, यदि ग्यंतरसामा सोमः स्यादन्द्रवायशनान् महान् गृह्णीया. .१५॥...॥ १ सादयेद, ये कामायक. स.।

·१९७४ टुष्टीफासहित शायरमा यसमेत - [म.१००१०११॥ दिवसौन्द्रवापवानानुदिप पां प्राणं विहितम् । तेनेव, शिक्षिका त्वान एनराश्विनानेषु शुक्रापु मध्यग्रेषु च ग्रहण विधीयते । अवो धावपेन उदग्रता विधीयते । सा पुनरेन्द्रायवाग्राणां मकुतत्वात् । अभियरवा शुमानान् , किं कुर्याम्, गृह्णीयादिति पकुवेनामिसंयम्यते । शुक्रामान ग्रहानिति नास्ति संवन्धः, नश्शन्दाभायात् । कम हि संबन्धः । प्रकृतेनेन्द्रवायचाग्रशन्देन, शुक्रानान् गृहीयात्, ऐन्द्रयापमा- ग्रानिति । के ते ग्रहा इकि, वोक्तम् । तस्मादेन्द्रवायपस्य पुरस्तात्त. विकर्ष इति ॥ ७० ॥ तुल्यधर्मत्वाच ॥ ७१ ॥ तुल्यधर्माश्व ऐदवायवा तत्र धारासंयोगो दृश्यते । तस्मादारा- नहानुदिश्यसदनवा विधीयते ॥ ७ ॥ तथा च लिङ्गदर्शनम् ॥ २ ॥ धारयेयुस्तं यं कामाय गृह्णीयः । ऐन्द्रवारवं गृहीत्वा मादयेत् । भय सं सादयेत्, यं कापाय गृहीयुरिति फाम्पस्प पारणानन्तरमेन्द्र- चायषस्य ग्रहणं दर्शयत्ति । तस्मादेन्द्रवायवस्य पुरस्तात्मविकर्ष इति ॥ ७२॥ (महणप्रतिकर्षेण सादनस्यापि प्रतिकाधिकरणम् ॥ २१॥) [२१] सादनं चापि शेपत्वात् ॥ ७३ ॥ सि. इदमानाप-~आधिनागान गृहीपादामयाविना, शुक्राणान् गु. हीयादभिचरना, मन्ध्यवान् गृहीयादमिचर्यपाणस्येति । पुरस्सादैन्द्र. पायषस्य मतिर्प इत्युकम् । तथाथपर्यः सशिपिकः । कि सादनमपि मतिकष्यते नेति । अपचनामेति ब्रूमः । शब्दप्रपाणका चयम् । धन्दश्य ग्रहणस्य प्रतिकर्षपाह, न सादनस्य । सस्मान सादनं पति- कम्पत शति । एवं मा, यूपः । सादनमपि प्रतिष्पत इति । फुत: । प्राणशेपो हि सादनम् । ग्रहण हि मदानार्थम् । वदनेकस्य द्रव्यस्य युगपरमासम- । । प्रहरी ·M०१०पा० ९२०२१] पीमांसदर्शने। १९७५ सादयित्वा न शक्यं युगपद्धोमार्य कर्तुम् । सादनेन ग्रहणं होपयोग्य भवति । तस्माद्वहणशेषः सादनमिति ग्रहणे मतिष्यमाणेऽवश्यं प्रतिक्रष्टष्पमिति ॥ ७३ ॥ लिबन्दर्शनाच॥ ७४॥ लिङ्गमपि दृश्यते, यथा सादनं प्रतिकृष्यत इति । किं लिङ्गम् । धारयेयुस्तं यं कामाय गृहीया । ऐन्द्रवायवं गृहीत्वा पादयेव, भय वं सादयेत् पंकापाय गृहीपुरिति, सादनस्यापि प्रतिक दर्शयति।।७४ ।। (ग्रहणप्रतिकर्षेऽपि प्रदानानपकर्षाधिकरणम् ॥ २१ ॥) [२२] मदानं चापि सादनवत् ॥ ७५ ॥ पू. इदमान्नापते-आश्विनापान गृह्णीयादापयाविना, शुक्रापानमिय- रता, मध्यपानभिचर्यमाणस्येति । वत्र ग्रहणे प्रतिकृष्यमाणे सादनं भतिकृष्पत इत्युक्तम् । अदानीमिदं संदिहते, अहणे प्रतिष्पमाणे मदान मतिकृष्यते नेति । किं माप्तम् । प्रतिकृष्यत इति । कुन: । संब. धाव । संबद्धं हि ग्रहण प्रदानं च । प्रदातुं हि तद्गृह्यते । तया हि दृष्टाय तद्भवति । इतरया यत्सादनार्वं तदष्टार्य भवेत् । न दमदृष्टा- कम् । तस्माद्यतरस्मिन् काले प्रदान क्रियते, चत्र ग्रहण कर्तव्यम् । एवं अंधत्र प्रहणं तत्र मदानमपि भवितुमर्हतीति, संबन्धात् । सादनवद । पया अहणे मतिकृष्यमाणे सादनं प्रतिकृष्यते, एवं प्रदानमपीति ॥७५॥ न वा प्रधानत्वाच्छेपत्त्वात्सादनं तथा । ७६ ॥ सि० न घेतदस्ति, प्रदान प्राविकृप्यत इति । प्रधानं हि तत् । न हि तद् प्रहस्पोपकारकम् । तस्मान प्रतिकूष्यते । यदुक्तं सादनवदिति । शेषो हि सादनम् । तस्मात्मतिकृष्यते ॥ ७६ ॥ (पनीकायो प्रपमद्वितीययोरहोरेन्द्रवायवाप्रत्यशुक्रामत्वयोः पुनःश्रवण- स्थानमितिकत्वार्थताधिकरणम् ।। २३ ।) [२३ ] अनीकायां न्यायोक्नेष्याम्नानं गुणार्थ स्पात् ॥ ७७ ॥ पू. अस्ति द्वादशाहे पनीका, ऐन्द्रचायवाप्नो भापणीयोदयनीयौ दशम ·1 - - ३ टुष्टीकासहितशावरभाष्यसमेते-- [म० १० १०९२०२१) पाहा, अपेतरेपो नवानामहामन्द्रकापमान प्रथममहा, अथ शुक्रांप्रम् । সঁssষতায় , অনাযায়, অথাম্ব , সবখা प्रम्, अयन्द्रवायचाग्रम् , अय शुमाग्रम् , अथाऽग्रयणाग्रामति । म प्रयमद्वितीययोहोरेन्द्रवायाग्रा शुक्रायता च भूयते । सा चोदकैनैव तयोः प्राप्ता, रयंतरसामवाद , वृहत्सामत्वाच । वन सदेहः । किमुदित- महधदितुं पुनः श्रूपते, विन्यपरिसंख्यातुम , उतावादार्थम् । अथवा समानषिध्ययम् । किं मातम् । अर्थवादायति । एतः । उदितमनुपादितुं शुध्यमाने प्रवृत्तिविशेषनिया नास्ति । त्रिदोषा परिसंख्या । तस्माद र्थवादायेति । क. पुनरत्र गुणवाद । औचित्यम् । नयणाग्रत्वं हि तृतीयेऽहनि न्याय्पम् । क्यामिव । प्रथमद्वितीपपोरहोरेन्द्रवापवाग्रता च चोदिता, न तृतीयेऽहनि । सत्र वाग्रयणाग्रता पायेति ।। ७७ ।। अपि वाऽर्गणेष्वमिवत्समान विधानं स्यात् ॥ ७८ ॥ सि. आपि चेति पक्षघ्यावृत्तिः। न गुणार्य श्रवणं समानाविध्यमिति । न शक्यं वदितं चोदफेन प्राप्तम् । तत्र पुनर्षचनमनर्यकम् । तस्मात्तदन्या. यमिति । कथं तर्हि शक्यम् । वाक्येनेद ज्योलिष्टोमे रयंतरसाम्नि प्रवृत चोदकेन प्राप्यते । तस्यात्समानविधि करिष्यामीति पुनरुच्यते । अनि बद । पया, अधांतोऽमिममिष्टोमेनैवानुयजति, समुपध्येन, तमतिरात्रेण, तं चतराण, तं पञ्चरानेण, तं सप्तराण, तमष्टराण, चं नवरा- प्रेण, तं दशरात्रेण, सपेकादशरात्रेणेत्ति । प्रयोजन पक्षोक्तं, न परि. संख्या भवतीति ।। ७८ ॥ (व्यदस्य समुढविक रत्वाधिकरणम ॥ २४ ॥) [२४ ] द्वादशाहस्य व्यूढसमूढत्वं पृष्ठवत्समानविधान स्पात् ॥ ७९ ॥ पू० द्विविधो द्वादशाहा, ध्यदः समूहम । समूहस्तावद, ऐन्द्रवायचाग्री मायणीयोदयनीयो, दशम चाह, अपेतरेषां नवानामहामेन्द्रवायचा मथमम॥ अथ मुक्राग्रम् , अथाऽऽग्रयणाग्रम्, अयेन्द्रायवाग्रम् , जय १३दिवा--.1 भावोऽमियमेन।

·मि०१०मा० अ०२७ मीमांसादर्शने १९७७ शुक्राग्रम , अथाऽऽअयणाग्रम् , अयेन्द्रनायवाग्रम् , अप शुक्राणम्, अयाऽऽग्रयणामिति । अथ व्यढा, ऐन्द्रवायवानौ मायणीयोदयनीयौ, अथेत्तरेपो दशानामहामन्द्रयायवान प्रथममहः, अशुक्रायम्, अथ दे, आग्रयणायें, अयैन्द्रवायवाग्रम् , अथ द्वे शुक्राने, अथाऽऽप्रयणाग्रम्, अथ द्वे ऐन्द्रवायवाग्ने इति । तत्र संदेह । किमुधयमकारमपि द्वाद थाई प्रकृत्य धर्मा आन्नाता उत समूह प्रकृत्याऽऽन्नातः । तद्विकारी न्यूड इति । किं प्राप्तम् । द्वादशाहस्थ ध्यूढसमूहत्त्व समानाविधान स्यात् । कुतः । उभयपकारस्य प्रकृतत्वान्न गम्प विशेष, कस्य धर्माः कस्य नेति । तस्मात्समानवियानो । पृष्टवद । यथा, वृहद्रयं तरे पृष्ठे प्रकरणस्य तुस्पत्वात्समानधर्मणी, एवं व्यूहसमूढ स्था. दिति ॥ ७९ ॥ व्यूढो या लिङ्गदर्शनासमूढावकारः ।। ८० ॥ सि. वागन्दः परं व्यावर्तयति । न व्यूढसमूढी समानविधानौ / किंतु व्यूः समूढविकारः स्यात् । कुन । लिङ्गदर्शनात् । लिङ्गमिदं भवति, ऐन्द्रवायवस्य वा एतदायतनं यचतुर्थपहरिति व्यढे श्रूयते । न च यूढे चतुर्थेऽहन्य-द्रकाय काग्रता । का तर्हि । आग्रयणानना । सत्र, ऐन्द्रवायस्य वा एतदायतनामिति वचनं नावकल्पते । यदि व्यदः सम्हाधिकारस्तता प्रकृतिमपेक्ष्योपपद्यते वादः । ऐन्द्रवायवस्य. सदायतनं मातम् । तत्राध्ययणस्योच्यत इते । तस्माल्लिङ्गदर्शनाद्- ध्यूढ, सपूधिकार इति ।। ८० ॥ कामसंयोगात् ॥ ८॥ य कामयेत बहु स्पा प्रजापेयेति । काम्पो चा नैमितिको पा नित्यमर्य विकृत्य निविशते । यथास्थामये मुबीदनभोजनं निवात या पैति ।।,६१ ॥ तस्पोजयथा प्रधृतिरेकाम्यात् ॥ ८२ ॥ इद प्रयोजनसूत्रम् । तस्योभयभकारस्पाइर्गणेषु मचिरविशेषण । ऐफफाद । यथा पूर्व, पक्षः । यथा सर्हि सिद्धान्त , ३ ८ ·- १९७४ दुष्टीफासहितशापरभाष्यसमैने-[१० १०पा०५१०२५ वचनं लिङ्ग घ तत्र व्यूढा प्रवर्तते । अन्यत्राविशेषेण समूह इति १८२॥ ( गवामयने व्यनीकायाः स्वस्थानविवृद्धयाऽभ्यासाधिकरणम् ॥ २१ ॥) [२५] ऐकादशिनवाव्यनीकापरिवृत्तिः स्यात् ॥ ८३ ॥ पू. द्वादशाहे सयाम्नायते-ऐन्द्रवायवानो मायणीयोदपनीयो, दशर्म पाहा, अयंतरेषां नपानामहामेन्द्रवायवानं प्रपपमहा, अप शुक्रा- प्रम्, अधाऽऽअपणाग्रम, अयेन्द्रवायचानम्, अथ शुक्रायम् , अया. যায়, অন্যায়, অথ যুঙ্গায়, অssমযাস- मिति । तदवामयने चोदकेन प्राप्तम् । तत्र बहूनि इयनीकानि परिवर्तयितव्यानि । तत्रार्यमासोऽभ्यासः। अपेदानीमम्यासे संदेव, कि दण्डकलितवदभ्यासः कर्तव्य उत स्वस्थानविदिरिति । फयं दण्डालितवस्पाद , कर्य वा स्वस्थानविद्धिरिति । पद्य- लाधिकारस्तत आधेषु नवसह.म परिसमापु शिष्टेष्वपि उपनीको चोदफा प्रापयतीत्युपस्थितपिदं भवति, ऐन्दचापवाग्रं प्रथमहा, भय शुक्राणमिति । तेवपि नवसु परिसमा पुनरिदमेवोपविष्ठते, ऐन्द्रवायचा प्रयममहरिति । एवं दण्डफलितवदाचित। अथाहर. घिकारो नास्ति, ततः प्रायणीयोदयनीयपोरन्तरं नवभिरनीको परिवा मिति नवामयनेऽपि नाभिरनीको पूरयितव्यं स्यात् । पत्र पूर्णे पून राचिनास्तीति दण्डकाळभवन स्यात् । न च वृदया विना वदन्वरं पूर्वव इति स्वस्थानविदिरागतेति । कि पुनः प्राप्तम् । दण्डककितपदाचिरिति । अत्रैवद्ववेदर घिकारोऽवेति । एवं धाम्नायते-ऐन्द्रयायवाग्रे प्रयममः, अय मुका. मम् । प्रकृवत्वादहरिवि गम्यते । तस्यादहरधिकारा । अतोऽवगच्छामो दण्यकलितपदाचिरिति । आवचिन्यायाना दण्डकलितं पायपम् । तथा फ्रमानुग्रहो मवति । यद्यथा, कविष्यते-अनुवाफात्रिः पठप- सामिति । दण्डकालितबदसो पश्यते, क्रमानुग्रहाय 1 एवमिदापि प्रधष्पम् । ययाऽस्मिन्नेव गवामयन एकादशियम्पस्पमाना दण्डकछि. सचदम्पस्पते, न स्वस्थानविवृदपेति ।। ८३ ॥

·- [भ० १ पा०६०२१ भीमांसादर्शने १९७९ स्वस्थानपिवृद्धिाऽहामप्रत्यक्ष संख्यत्वात् ॥ ८४ ॥ सि. स्वम्यान विद्धिी, न दण्डकलितवदावृत्तिः । तत्रेदं वयत, नाइ- रधिकार इति । कुतः । अह्नामपत्यक्षसंख्यत्वात् । अप्रत्यक्षाऽहां संख्या नवानामह्नामिति । ऐन्द्रवायवाग्रामिति च विधीयमानमिति । कथमान विधीयत इति । वाक्य भेदप्रसङ्गगत । ऐन्द्रवायवानं प्रथम भवति, तच्चाहः, नाहःसंघात इति वाक्यं मिद्येत । तस्मादनुवादपाश्रम- हणम् । एवं चेत्क्रमानुग्रहाय स्वस्थानविवृद्धिाश्रयणीया । अाग्न यणाग्रान् कृपेन्द्रवायवानः कर्तव्या इति ।। ८४ ॥ पृष्ठयावृत्ती चाऽऽयपणस्य दर्शनात्त्रयस्त्रिंशे परिवृनौ पुन- रेन्द्रवायवः स्यात् ॥८५॥ इतय पश्पामः, स्वस्थानविद्धिरिति । कुतः । उत्तास्मिन् पाप्ति पृष्टयावृत्तावाग्रयणाग्रताया दर्शनं भवति त्रयस्त्रिंशेऽहनि । कथम् । नगी च्छन्दासि मत्यवरोहन्ति, आग्ररणं चै ग्रहाः, बृहस्पृष्टानि, पनि सोमा इति । तदेवस्वस्थानविवृद्धाक्यकल्पते, न दण्डकलि- दौ । कयम् । पूर्वस्मिन् पक्षसि पनीका त्रिः परिवति । तस्मि- मनासरीव साऽऽग्रयणाग्रेय परिसमाप्यते । उत्तरमपि पक्षो व्याट तपिति अत. परंयनीकाधिकरणं व्याख्यायते । प्रयमस्य यज्ञमागायत्रावायाममा विधीयते । कुन । यज्ञस्य फळे चोदितावात् । अहानीत्यमों लम्पत एव । यदि चाहरिति विवक्ष्येन, वाक् मियत । निष्फ- लानि च तानि ॥ ८४॥ यस्य दण्डकलितवदावृत्तिः, तस्येतदर्शनं नोपयते । कथम् । अग्मिन् गवामयने, अशीतिशत 4 पक्ष:, एवमुत्तरम् । तत्र पूर्वपक्षति व्यनीका निविशत्त । सा निविशमानाऽये द्वे अहनी वयित्वा मवति । तयोरेन्द्रवायवान या प्रत्यक्षा. नानात् । शिष्टेवह.सु निसिमानाया. समाहानि परिशिष्यन्ते । तर सधम ऐन्द्र. वापानता । तस्भिव पूर्व पक्ष: समाई, अनीका स्वारिसमाEN I RI च परिसमा. पयितव्या ततो विषुवान् शुकाम तत: प्रथम स्वरसामाऽऽप्रयगाम , द्वितीय, स्वरसा- लभ्यत एवेति-यज्ञभागस्याह रामकवादित शेपः । २ एवमिति मध्ये विषवत्संज्ञक एकाह , हानि शेप, । तया च कायधिकशतत्रयसुत्या न गवामयनमि ते ज्ञेयम् । ३ निवि. शमानाया इस एकोनविंशतिर रमावृत्तास इति शेप. । ४ तासच-सप्तमेऽहनि ।

·[अ०१०१० ५२०२१] मीमांसदर्शने संत ईशन विरुध्यते । समारस्वस्थानविष्टद्धिरिति ॥ ८५॥ नरुपा गणना कर्तध्या । नुल्यायां घ गणनाया लिङ्गदर्शनानुपपत्तिरेव । अयं च विशेषा दर्शितः । एकस्य कृत्स्नं गवामयनमधिकृत्य गणना, अपरस्य पश्मिनेत्र पत्तास गणना। अत्रोच्यते । यदि चोदकेन घ्यनीका प्राप्यते तथा सत्यते दापां भवेयुः। एपातु गवामयने प्रत्यक्षेण वाक्पन विधीयते । गवामयनं च धर्मा विधीयमाना स्थवान्तरप्रकरणेन पूर्वस्मिन्पक्षसि निविशन्तै, न करने गवामयनै । असंभवारा गवामयने भवेयुः । संभवति भावान्तरप्रकरणेन निवेशः । पूर्वपक्षनादिनस्तु दण्डक. लितपदावृत्तिः पूर्वस्मिन्मक्षति न समाप्यते । तस्य विकृत आरम्य गणना प्रवर्तते । आघयोरेन्द्रवायाप्रतायाः प्रत्यक्षानानात् । आदो वाऽऽरममाणस्य द्वितीयेऽहान शुकाग्रता स्यात् । सस्मात्प्रत्यक्षेणेन्द्रवायवागत्वेन विरोधः स्यात् । ननु शुफामताऽपि प्रत्यक्षव । उच्यते । सामान्येन शुक्रामता विशेषणेन्द्रवाय- व ग्रता | सामान्याच विशेषा बलवान् । तस्मात्तृतीयादारभ्य तस्य गणना । सिद्धान्त त्वविरोधात्मथमादेवाऽऽरम्य गणना घटते । अन चौधते । ज्योतिरादय उत्पद्यमाना विशेषनामधेयेन धर्मान्गृह्णन्त एवोप. धन्ते । यथा कुण्डपायिनामयनेऽग्निहोत्रम् । व्यनीका तु संघातधर्मत्वेन प्रामोति । सा च पश्यात्कालीनवादला, उत्पन्नतयोगित्वेन । • उच्यते । अत्र पौर्यापर्यबाधो भवति । यथा विकृतौ दक्षिणाम्नानं चोदन प्राई बाधित्वा निविशते, विरोधात् । एवमिहापि धनीका नामधेयप्राय बाधित्वैव निविशते । यथाऽपच्छेदे पूर्व नैमित्तिकमुत्तरेण विरोधे बाध्यते । अथवा, यदा यागः फले चोदिता भाति तदा धर्मानाक क्षति । एतत्यामव स्थायाँ कि चोदकेन धर्मा उत नामधेयेनेति चिन्तायां, नामधेयेन धर्माधिः । तच्चे लक्षणया धर्मप्राप्ति करोति । व्यन का तु गृह्णन् न लक्षणया धर्ममाहिं करोति । उपदेशेनेव गृह्णाति । अतिदेशाचोपदेशो बख्वान् ॥ ८ ॥ , १ तस्यति-पूर्व पक्षवादिन साद्यमद्वयं विहाय पृष्टपषढहायरय त्रिवृत आरभ्य व्यना- माया गणना प्रवलंत इत्यर्थः । २ कुण्डपायिनामयनामिहोत्रम्-ह. मु.1३ वाध्यत इति-तथा चौक पोपिय पूर्वदोबल्यं प्रकृतिवत् ' ( भ. ६ पा.५० १९.५४) इत्यत्रंनि शेषः । vara-नामयम् ।

·टुष्टीकासहितवापरणाप्यसमेटे- [म.१०मा०९.२१ पचनात्परिवृत्तिरेकादशिनेषु ॥ ८६ ॥ अथ यदुक्तम् , एकादशिनवदिति । युक्तं यदेकादशिनेषु दण्डफ. लितपदारतिरिति । वचनं हि हद्भवति । पारुणमन्ततः, पुन: पर्याष्ट. गृत्तयाग्नेयमेव प्रयपऽपाल ताति ! पचनाण्डफलितवदावृत्तिः पुनः पर्यायसेविति । सा द्वादशाह संभवन्ती गवामपनं विशति । किमिव घचमै न कुर्याद । न हि वचनस्यातिमारोजस्त ॥ ८६ ॥ लिङ्गदर्शनाच ॥ ८७॥ लिङ्ग सस्वप्येवमयं दर्शयति, यया दण्डकालितवदैकादशिना आर. तन्त इति । माणा या ऐकादशिनाः, यदेकादशिनीमिरीयुरहान्यतिरि. सपने पशयो वति । स्वस्थानविरदी नास्त्पविरेकः, दण्डकलितबदानी भ्यूमताऽनिरिक्तता वा भवति । स्मादपि पश्याम ऐकादशिपु दाह. फलितबदायतिरिति ।। ८७ ॥ (व्यढारमद्वादशाह माणामेव छन्दोव्यतिपमाधिकरणम् ॥ २६॥) [२६] छन्दोव्यतिक्रमाच्यढे भक्षपवमानपरिधि- कपालस्य मन्त्राणां यथोत्पतिवचनमूहर- स्थात् ॥ ८८॥ सिक अस्ति द्वादशहा, सण्डो व्यूटश्च । तत्र व्यूदः, ऐशयका प्रायः णीयोदपनीयौ, अयंतरेषां दशानारामैन्द्रवायवाग्रे प्रथममहः, अप शुक्रायम, अथ द्वे आग्रयणाग्रे, अर्थ-द्रवायवाग्रम्, अब वे शुक्राग्ने, अयाग्रपणाग्रम्, अथ दे ऐन्द्रयायवाग्रे इति । तत्र व्यहे, इदं सपाम- नन्ति, छन्दांसि वाऽन्योन्यम्य लोकपमिक्ष्यायन्ति, गायत्री विष्टप', त्रिष्टुम् जग या, जगती गायत्र्या इति । तत्र सन्ति भक्षपवमानपरिधि- फपालानि । भास्तावत, मसे दिया विश दीघापुत्वाय शंतनुत्वाय एहि चसो पुरोचसो पियों में हैदोऽस्यचिनोस्त्वा बाहुभ्यां सध्यासंब. हृदये भवाविनावाहुभ्यो --- सं.! ३ (अ.३ पा. २ अ. स. २५) इत्यत्र भाप्यता भक्षमन्य भानुपूया कृतम्रोऽपि लिखित इति प्रते विचिदशपरिलागेन देखनेऽपि नयाधामनियम् ।

·- [२०१८पा०५ २०२६] मीमांसादर्शने। सुदणस्य रुद्रवणस्याऽऽदित्यवद्गमस्य सोमदेव ते मतिविदः प्रातःसा. नस्य माध्यंदिनस्य सबनस्य तृतीयसवनस्य गायत्रच्छन्दससिष्टुप्छन्द. सो जगतीच्छन्दसोऽमिष्टुत इन्द्रपीतस्य-मधुमत उपहूतस्योपहतो भक्ष. यामीति । तथा परमानः, पेनोऽसि गायत्रच्छन्दाः, सुपर्णोऽसि त्रिष्टु- पछन्दा, संघ ऽसि जगतीच्छन्दाा, अनु त्वारभे स्वस्ति मा संपारय, इति च । तथा परिधया, गायत्री मध्यमः परिधिः, त्रैष्टुभो दक्षिण', जागत उत्तर इति । तया कपालानि, अष्टाकपालः प्रात:सबने, एका. दशकपाको माध्यंदिनीयः, द्वादशकपालस्वायसवनिक इति । सप संदेहः । किं छन्दोव्यविक्रमे व्यतिक्रमो भलमन्त्राणा, भरण स्य च, पवमानमत्राणां पवमानस्य च, त्या परिधीनां कपालानां च, अयमा मन्त्राणां छन्दोव्यतिक्रम इति । कि प्राप्तम् । मन्त्राणां मन्त्रा. र्यानां च । कृतः । अविशेषवचनात् । अविशेपेण भवति वचनम् । छन्दांसि वा अन्योन्यस्य लोकमभिध्यापन्ति, गायत्री विटुपः, त्रिष्टुम् जगत्याः, जगती गायच्या इति । न विशेषः श्रूयते घाण व्यतिनम इति । तस्मान्मात्राणामर्थानां चैति । अतो मध्यमः परिधिद क्षिणस्थाने स्थापयितव्या, दक्षिण उत्तरस्य, उत्तरी मध्यमस्येति । अष्टाकपालो माध्यंदिनीया कार्यः, एकादशकपालतातायसवनिकः, द्वादशकपालः मातःसवनीय इति । तथा, भातःसवनीयो पक्षो माध्य. दिनस्य भाणस्य स्थाने मलयितव्यः, माध्यदिनस्ता यसवनियस्य, तातीयसवनः मातासरनीयस्यति । तथा, हिप्पवमानो माध्यदिनस्य पवमानस्य लोफे, माध्यंदिन आर्भवस्य, आभयो वहिपचमानस्यति । एवं मासे, ब्रूमः । नाविशेषेण छन्दसा व्यतिक्रमः स्याद । मागतो प व्यतिक्रमः । मन्त्रगताम्येव व्यतित्रमेयुः।कि कारणम् । श्यन्ते मन्त्रगवानि विपर्यसितम् । भक्षादयः पुनविपर्यस्ता अपि त एवेति । माध्यदिनस्य मतस्प कालेऽपि मात.सवनीयो भतो भक्ष्यमाणो नेव श्रेष्टुभः कृतः स्यात् । एवं सर्वत्र । ययम् । वकालेऽपि दासीन गाया। गायत्री हि त्रिष्टुभः स्थानमभ्यति, नागायत्री । न मक्षा. दयो गायत्रादयः । तस्मादसंभवो मादीनां व्यतिमामणस्प । मन्त्र- - १ ससार-स.१त पनीयानि यंत्र पार उत्सम्यवे • ३ लो-इ.स.।

·दृष्टीकासहितशावरमा यसपैवे- [अ० १० १० १५०१] गतान तु छन्दसि धनुवन्त्यायोग्यस्य या व्यतिकमपितम् । समसामन्त्रावानां छन्दसा व्यतिकम इति ॥ ८८ ॥ इति धीश्वरस्वामिमिविरचित पीमांसाभाष्ये दापा- ध्यायस्य पञ्चमः पादः॥ अथ दशमाध्याये पठः पादः ।। ( यो रपतरादिसा तृचे गानाधिकरणम् ॥ १॥) [1] एकर्चस्थानि यज्ञे स्युः स्वाध्यायवत् ॥ १॥ पू० सामान्युदाहरणं, स्यंतरं वृहद् वरूप वैराज शाक्परं रैच. समिति । तत्र संशयः । किमफस्पाचि गान फर्सव्यमुत तर इति । कि प्राप्तम् । एफर्चस्थानि यन्ने म्युः । एकस्याचि गातव्या- नि । एवं स्वाध्याये गीतानि । यथा स्वाध्याये गीतानि, क्या कर्माण गाव्यानि । फर्मणि स्वाध्याये चालक्षश्यं न्याययम् । फर्माणि कर्तु स्वाध्यायमभ्यस्यन्ति । अतो यथाऽभ्यस्तं तत्र प्रयोत्तव्यम् । तस्मा. 'देकस्याचि गोपेरन् । एफचासत्तीन्युदाहरणं, न तृचोत्पत्तीनि । पथाऽऽद, सिपा-संवनि-पतप-एवागपत्य-शाकरवर्णमिति ॥ १ ॥ तृचे वा लिङ्गदर्शनात् ॥ २ ॥ सि. न चैतदेवम्, एकस्यामेव गातव्यानोति । फुतः । लिङ्गदर्शनात् । लिङ्ग भवति । एवमाइ, अष्टापरेण प्रथमाषा ऋचः प्रसौति, यक्ष. रेणोत्तरयोरिति । न ोकस्याचि प्रथमोत्तरासंपन्यो भवति । तस्मात्तृ वे गातव्यानीति । अदमप लिङ्गम् । ऋक् सामोवाच, मिथुनी संभ. वारेति । सोऽब्रवीत, नवे त्वं ममालपसि जायावे वेदो मे महिति । ते दे भूत्वोचतुः, सोऽवीनव यां ममा स्यो मायाले वेदो ये महि. ॥4॥ इति श्रीभट्टकमारियविरचितायां मीमांसमाप्यन्यारूपायां टुप्टीकायो दशमाध्यायस्य पश्चमः पादः।। - ·भीमासादर्शने । [अ० १०पा०६०२] १९८५ मेति । तारिखो भूत्वोचु., सोऽवधीसंभवामेति । तस्मादेकं साम सृचे क्रिपये स्तोत्रीपमिति । आह । लिङ्गमिदं, मातिरुच्यतामिति । तदभिधीयते । कास्नेऽपि ऋग्वेदे न प्रथमा नाम काचिगस्तितथा उत्तरे इति । व्यवस्थाकृनं प्रथमात्वम, उत्तरात्वमिति प्रथमाया अड्चोऽष्टाक्षरेण प्रस्तोतव्यं, य. क्षरेण चोचरयोरित । तस्मिन् वचने सति ऋचत्रित्वमापद्यते । तथा, यधप्यनुवादसरूपोऽयं शब्दा, तस्मादेक साम तृचे क्रियते स्तोत्रीय- मिति, तथाऽपि ऋफ् सामोवाच-इति पुरस्तादर्थवादमरोचनया विद. धातीवि गम्यते । तदुक्त, वचनानि त्वपूर्वत्वादिति ॥ २ ॥ (पीक्षणे स्वदृवपदपाठमालविधानाधिर रणम् ॥ २ ॥) २] स्वयं प्रति वीक्षणं कालमा परार्थत्वात् ॥ ३ ॥ सि. ईश्वरं वे रथंतर मुद्गातुचक्षुः । प्रमपिता रयंतरे प्रस्तूपमाने संमी- लेद, स्वदृशं प्रति पीक्षेत । अत्र संशयः। कि स्वदेश प्रति वीक्षण- मगमयोजनसंबन्ध उत काल.य: संयोग इति । तत एतावनावमा परीक्ष्य, कि रयंतरे मातूयमाने संमीलेदित्यस्य शेषः स्वदेश प्रवि पीति, उत स्वशमित्येवमादि पृयग्वारयमिति । कि प्राप्तम् । अद्गमयोजनबन्ध इति पृथवाक्यामिति । कृतः । दे. नावगमात् । भिन्नमिदमुपलभ्पते, स्वीशं प्रति चीक्षेवेति । मन्यभिन्नपि लक्ष्यते, स्यंतरे रस्तूयमाने संभालेदिवि विधाय, स्वयं मसि पीतेत्यनुवदतीति । उच्यते । उभयावती भेदो ग्रहीतव्यः । स भेदो खमाणो न तेन घिरुध्यते । अन्यत्तरगतिशत विध्यनुषादयो- पिरोधात् । तत्र घिधियोऽपूर्वत्वाद । घादमा नर्यकम् । विध्य. गमाघ । विधिधावगम्यसे, बीतेति । श्रुतिक्षेवमनुगृह्यते । वर्ष प्रति वीक्षेतेति स्वर्टफरन्दं प्रति पक्षणायों विधीयते । सक्शन्देन सा पीक्षणम्य साक्षात्संबधिः । इतरथा व शन्दः कालं लक्षपेत् । भुतिसक्षणाविशपे च अतिरपा । स्मादङ्गमयोजनसंपन्धः । " (• 1 पा.५ म. स. ११). २ मार यदिति भारसारिपु पाट). पान-1 ·२६ टुष्टीकासहितशावरमायसमेते-०१०प०६२] अश्या, स्वशं पति कीलेदेपेघमङ्गप्रयोजनसंबन्धः । कमब्दो पीक्षणस्प साममिति । हया लिङ्गमप्यनुगृही भाति । स्वई धरणादाक्यमपि । तस्मादमयोजनसंबन्ध एवेति । एवं शो ब्रूमः । स्वदृशं प्रति वीक्षण कालमात्र स्यात्परार्थत्वा । नेतदेवम् , अङ्गपयोजन संबन्ध इति । कि नाई। स्वशब्देन चीक्ष. णस्य कालाप: संबन्यः स्यात् । वृत्तः । परार्थत्वात्साम्नः । रयंतर पृष्ठं मरतीति पृष्ठस्तुणे हि साम विनियुज्यते । तच साम पदानां स्तुति निर्मियतां संश्लेपादिभिविशेषैः स्तुतिपदासराप्युपदर्शयत्स्तुतिमभिनि. चत यतीत्युच्यते । एवं चेत्साम्नि स्तुती विनियुज्यपाने यानि शानि परस्परसव्यपेक्षाणि ऋम्पदानि स्तुती विनियुक्तानि भवन्ति । मा रवक्शब्दस्य तन्मध्यपाठात्स्तुती विनियोग पत्तो भवतीति । अतः परार्थत्वादिह कालाय संयोग इत्यध्यक्सीयो । ननु पन्चे सपाम्नानमात्र, रथंतरोपदेशाच पदोपदेशमानुमानिक पापित्तद्वाक्यं प्रत्यक्षमङ्गायोजनसंवन्धमेव मारपयेदिनि । उच्यते । तदि बाधकं भवति । यदयाघमानममयोजनं भवति । न तदवाय मानमनर्थक, क्रियासु कालपरिच्छेदेनार्यरसाद । मन्त्रे सपाम्नानसा- पत्सिामोपदेशाम स्तुतिसंवन्धः साक्षात् । वाक सरिकताकारकस. बरः । उभयोः प्रमाणावगत्वादुमयसंबन्यो न विसयत इति ययु.. च्येत । बम । यो हि मन्नाक्याव्यानिश क्रियाकारकवर मगच्छति, नासो सदुचरितस्य स्तुनिसंपन्धमायवगच्छति । यधर- गच्छेद, पुनरुचारयेत् , नान्यथा । मावस्यामेव श्रृंी क्रियासरन्धे कारकसंध-धो न स्तुनिसमधे । कारकविशेषणामावाद । नदेय मन्त्रा. म्नानस्य सामोपदेशव करस्य स्व। पति वीतेस्पस्याविरोष सापिते , कालाः संयोग इति । अ। उच्यते-कालाः संयोग इति । अय पदुक्तं, भेदाभेदयामिदो महीतल्या विध्यनुवादयोविधिया पान् । विधिमत्य पर्शनाचमेवारगम्यत इति । अ५ मा । सत्य, वियनुनादयोपिपिर्यायान, अपूर्वाधारावादिनि यदि तु प्रमा. । 1 माता-1.11 परनाम्-पस्ततो-.

·4 . [अ०१०प०१.२] मौसांसादर्शने। शान्तरमाप्ति गम्पो । यत्र तु पदान्तरादर्यादा प्राप्तिरवगम्यतेऽर्थस्य सत्र प्रमाणावरमतीतत्वाच्छब्द उच्चरन्ननुवाद इत्यवगम्यते । अत्र च स्वार्यप्रवृत्या पुरुषस्य दर्शनमस्ति । नापश्यन् पुरुषः क्रियासु व्यापा- रमुपगन्तुमुत्सहत इत्यर्थमाते विधिपत्यपोऽप्यनुवाद इत्यवगम्यते । ननु स्यंतरे प्रस्तूयमाने संमीलेदिति प्रत्यक्षवाक्यमर्थमा पुरुषस्य दर्शन बाधेत । यथा प्रजापतित्रनानि पौरुषेयी स्वेच्छाप्रवृत्ति वचनसामर्थ्या- निरुन्धन्ति, तदिति । नेत्यवगम्यते । कयम् । क्रियाप्रारम्भसंबन्धात् । रयंतरे मस्तूयमाने, इत्युच्यते । तदतीते प्रस्ताव पचनार्थस्य कृतार्य- स्वादमाप्तं न वारयितुमर्हति। अय यदुक्तं, स्वदृक्शब्दचीक्षणयोनि संबन्ध इति । वाक्या. यत्वाद् दृशिषयोगाश्च लिङ्गादर्शनक्रियासापर्थमस्तीति । अत्र यूपः । प्रतिशब्दः कर्मप्रवचनीयवास्ताब्दस्प लक्षणतामाचष्टे श्रुस्यैव । श्रुतिश्च लिङ्गवाक्पयोधिका समधिगव । अथवा, नाव वाप बाध्येत । वाक्पं हि संघ-धमत्यायकम् । यथासंभवमनेकविधः संवन्धी वाक्याद्गम्यते । कविक्रियाकारकपंपधा, कचिद्विशेषणविशेष्यसं. बधा, कपिछ५ क्षणसंवन्ध इत्येवंपकाराः संबन्धविशेषा इति । तत्रह सपलक्षणसंबन्धः प्रपोजनापुक्त इति गृह्यन एव संबन्धविशेष इवि न वाक्यं यायते । ययालोके, वसं प्रति वियोवत इति न विद्योतनस्प वृक्षस्य च साध्यसाधनभावो गम्यत इति । अन्यतः प्रवृत्तस्य वियो. बनस्य वृक्षवितभावायोपादयत् इति । तददिहापि पुरुषार्यदया प्रवृत्तस्य दर्शनस्प सशब्दो लक्षगायोपादीगत इति न वाक्या- नयम निदि लक्ष्यलक्षणयोरनुथार्यमाणयोः संव-धोऽवाम्य इति । यदपि दृशिरयोगालिङ्गानुग्रह इति । तदपि न सममिवेप्सितस्या- यस्य परामः । स्वार्थो हि दृशिः प्रयुज्यमानो दर्शनसवममये, न परार्थः । स्वईक्शन्दे तु सोपपदो शिः कर्तृत्वे गुगभवोऽवगम्यते । फर्वा तु प्रधानभूतः । न च कर्वा प्रत्याध्यमानो चीक्षणलिङ्गत्वेन फल्ल्यते, शेरत्यन्तपारवन्यात् । कभिधानव समयं नैव पाशविना सामञ्जस्येन संव-धमुपैति । यदि तावदयार्थ उपदिश्यते, सर्ट पीसे. सेति ! कोऽसौ स्वर्डग, यं प्रति वीक्षणमुपदिष्टमित्यविजानवो नेव ·१९८८ टुप्टीकासहितशावर भाष्यसमेते - ० १० १० १०१) किषामध्यवस्येय । अयायम:, स्वर्टमा वीक्षण निर्वतयेदिति । स्थाs. यज्ञानात्स एष दोषः । तदेवपकारे संवन्ध आञ्जस्येनाभ्युपगम्य. माने न लिङ्गं न च वाक्पमनुगृह्यते । लक्षणसंवन्धे तु वीक्षणस्प, एव.. दुचारणकाले वीक्षेनेवि भवान कयाचिद्युक्त्या संवन्धः । स्तुतिसं. बन्धश्च कभिधानस्यापि सतो न विरुध्यते 1 सामानाधिकरणादी. शानेन विशेषणविशेषभावसंबन्धमभ्युपैचि, ईशानं स्वदृशं चस्प इति । अतो बदामा, स्तुत्पत्य सता, स्वई पति बीसवेपत्र काळाथ संबन्ध इति। भवति प्रयोजनम् । अङ्गनाङ्गि-संबन्धे सति यदा, रपतरमुत्तरयो- यतीत्पतिदेशा, दैतदुपतिष्ठते, रनरे मस्तूयमाने संमोलेदिति । पचरयोस्तु सदृक्शन्दामावादनानिपमः पूपिले । मिदा तु लसणसंवन्ये सति सावति मागे कालाहानाद, वशं मावि पीववि नियमः सिद्धो भवति ॥ ३ ॥ (गावामयान के पृष्ठयपबई वृहदपतरयोः प्रायहमे कापेवानुष्ठा. नाधिकरणम् ॥ २ ॥) [३] पृष्ठयस्य युगपद्विधेरेकाहवद्विसामत्यम् ॥ ४ ॥ पू. इदमानायने, पृष्ठयः पटही वृदयंतरसामा, इति । सायम: सोशयित कियहरहदिमाम कर्तव्यमुत फेषिमहापु रयत केनि- यदिति । फुनः संशयः। यो ने समस्त सापनी पदि विपक्त, उभपया, पृष्ठा १८हो वृदयनरमामा, इविशन्दोऽपारोप विचा: द्वापों पहनीपिरण, वृदयसरे सापनी पस्पेलि, उतानेकपदो यरहित, पृहदस्य, पंचरमस्यति । यदि दंगों यह मोति, परसर सय सापनी । अनेक बाबीही विभके इदि । ॥३॥] नंदगो बमोहिरयम् । अयानकरदपिशित । बंग पसार, सहध रपंत तिपचाया पंथा। अविशिष्टे, पृश्य पंगा- म सामेति यशध्देन मंवय निकाण । , पनानिदन - पारामा मरना महाजियो imaनियामागामि मालमत।

·[अ० १०प०११०]. मीमांसादर्शने। १९८१ किं तावत्याप्तम् । समस्के इति । तत एतद्रवर्ण्यने । बंदगो बहुवी. हिरिति । कृतः । बृहृदयंतरशब्दयोरानन्तर्यातिपक्षस्याऽऽश्रितत्वात्, वृचिपक्षे च समासस्य नित्यत्वात् । द्वे च स्वार्थाभिधानाच्यूत्यनुग्रहोड. न्तरङ्गता च। इतरया चोभयमपि वाध्येत । अनोद्वंद्वगों बहुव्रीहिः । एवं चेत्मत्यहं समस्ते सामनी पवेताम् । कुतः । इतरेतरयोगद्वंद्वस्य भावात्, पत्र रयतरं तत्र वृहत्साहितम् । स एप युगपद्विधिर्यदितरेतरयोगा । तस्मात्मत्यह समस्त इति । एकाहवत् । यथा, ज्योगामयाविन उमे फुर्याद, संसवे उमे कुर्यात् , अपचितावप्येकाहे वृहद्रथंतरे कुर्या- दिति ॥ ४ ॥ विभक्त वाऽसमस्त विधानाचझिागेऽवि. प्रतिपिद्धम् ॥ ५॥ सि० न चैतदस्ति, महरहदिसामामिति । केचिदहामु रथंतरं, केपु. . तत्र पूर्वः पक्ष. । वृच्छन्द उच्चरितः संवन्धिनमपेक्षते । रथंतरशब्दोऽपि । दूयोरानन्तर्येणोच्चरितत्वात्मपमं तावदानन्तर्येण संबन्धः पश्चादस्यशब्देन । रतिपक्ष- स्याऽश्रितत्वादिति वृत्तिशब्देन समास ब्रीति । समान्यादानन्याद्र- समासो भवति, पश्चादन्यपदार्थसंबन्धः । ननु । विर्भाषा' इत्यनेन वैकल्पिक समासः स्यात् , न नित्यः । तन । यदा वाक्यं तदाऽन्यपदार्थसंबन्ध एव भवति, नावां- म्तरसंबन्धः । यदा समासस्तदाऽवान्तरसंवन्धो लम्यते । एतस्मिन्द्वैते चोदकसामर्या. ट्रवाक्यमेवाऽऽश्रयामो न समासमित्याशङ्का निराकर्तुं वृत्तिपक्षे च समासस्य नित्यत्वादिन्यनेन ग्रन्थेन नित्यं समासं प्रतिपादयतीहशेषु । कथम् । एवमाह- 'द्वंद्वव पुरुषयोरुत्तरपदे नित्यसमासवचनम् पक्वप्रिय. पञ्चगवघनो दशगव. धन इति । यदि पूर्व समासो न क्रियेत तथा सत्यपयोगः पाप्नोति । तस्माद्वंद्व- माविनोः पूर्वपदये स्वान्तरसमासो नित्य इति ॥ ४ ॥ अपविती-क..२ 'विभक्के या समस्तविधानात्त'द्वैभागे विप्रतिषिद्धम्' इत्यैव प्राय: सर्वत्र पाठो दृश्यते । ३ तयोः- मु । ४ पा० म० (४-१-311 ५ स्यात् । न । तत्र यदा-प. मु. पा. स. १-१-५१) भनत्यं कार्तिकम् । ७ वावप्रिय इति वंदपक्ष इति थेपः । ति-तत्पुरुषपक्ष इति शेप. । • प्राप्तीति-ततश्च ' वाक्रवारप्रयः' इत्यपि प्रयोग: स्यादित्यर्थः। पश्चगवधन ·टुष्टीकासहितशावरभाष्यसमेते - [अ०१०१।०६०१) चिद् वृहन, न समस्ते सामनी विधीयते । कुतः । याभयोरपि पक्षयोः, वृहदयंतरसामविशब्दोऽवफल्रते, विभक्त सामनी इति न्याय्यम् । कुतः । प्रकृतावेफेन साम्ना पृष्ठं सापितम् । विकतावायेकेन साधितव्यं, चोद फानुग्रहाय । तया च सति वृहन्निमित्वं रयंतरनिमित्वं च सालमभिनि- पतयिष्यते । अय पद्रवरसमुदायः पृष्ठं साधयति, न बृहत्साधनं, न रघुवर साधनमिति सन्निमित्तं न प्रकल्पेत । तत्र चेदकोपरोप: स्यात् । न केवल बनिमिर्च न बसते, बृहत्पृष्ठनाऽपि न प्रकल्पते, रयंवरपृष्ठ साऽपि । तत्र वेपन्यात्स्यादन्यदेव प्रयोगान्तरम् । अपि च सपस्तं पृष्ठमित्युपवर्षमाणे लक्षित, बृहस्पृष्ठं भवति, रयतरं पृष्ठं भवतीति, सदसमुदायाभिधाने लिङ्गम् । अपि च वृाच्छन्दः सामशब्देन संच. धमपेक्ष्यमाणो न रयंतरशन्देन संपदा स्यात् । आनन्तर्य च स्पं रचंवरशन्दस्य सामशब्देन । अपि च वृत्तिपक्षाथपे सतरां दंपदेना. सामयम् । न चैप नियोगो विपक्षे नित्यः सपास इति । पिमापी हिस्म भगवान् पाणिनिरपीते । सामशम्श्रुतिश्च पृद्रियंवरयोर्लक्षणता- माचष्टे । तस्मादसमले सामनी स्यावामिति । एक्चोक्तमेव विभागेऽपि साम्नोरविपतिपिद्धो वृदिपरसामशब्द इति । यपा, पासं घृतला-पा देवदतो मोजयितव्य इत्युक्तमासं तेनार्घमास वैलेन, एवमपि शमोऽधारपते । पाहे वेकत्वादेष विमागासंमात्समस्ते, व्योगा- मपाचिन उभे पुर्यादिति ॥ ५॥ (प्रायणीयोदयनीययोकादशिनानां विभजपानुष्ठानाधिकरणम् ॥१॥) [४] समासस्त्वकादगिनेषु तत्पतित्वात् ॥ ६ ॥ पू. इदमानायचे, ऐफादांगमान मापणीयोदयनीयपोरविरात्रयोराछ में- हेति । सत्र संशयः । पिपेशादा मापणीये, पुनस्न एकादशोदगनीपे, आहोरिचिपसवः पापणीये वेचिदयनीय इति । समानस्वाप्नि UE, संशयः । कि प्रामम् । नुदा मनिहत्या। समास ये पादागिने, सर्व पापणीये, म पुनरुदपनी भक्तिमय i! भएमाणका ·(भ०१०१।०६०१] मीमांसादर्शने । संसकृतित्वात् । प्रकृती अपोतियोमे सपस्तानापैकादशिनानामालम्म इहापि समासं चोदका मापयति । अपि च लक्षणत्वेन पायणीयमुदयनी चौहः श्रूयते । तत्र मायणीये सर्वे विहिता भवन्ति । न गम्यते विशेषः, फ इहेकादर्शिना न विहिता इति । तयोदयनीये । तस्मात्समासस्तत्र॥६॥ विहारप्रतिपेधाच्च ॥ ७ ॥ विहारमतिपश्वायम्, एकादशिनान् मायणीयोदयनीयपोरतिरात्र पोरालभरभिति । अन्वहमकैकपालभतेति विहारः मात । तत्रका पशुः प्रायणीये प्राप्त एव । अन्येऽन्येवहास । ततोऽनेन किं क्रियते, येऽन्येषा सु, ते प्रतिषिध्यन्ते, प्रायणीये च ते सर्वे भवन्तीति । तयो दयनीये । तस्मात्सर्वे मायणीये भवितुमर्हन्तीति ॥७॥ श्रुतितो वा लोकयद्विभागः स्यात् ॥ ८॥ सि० वाशब्देन पक्षं व्यावर्तगति, नैतदस्ति समास इति । विभाग स्यात् । कृतः । द्वित्वश्रुतिनः । द्वित्वश्रुतिर्हि भवति, प्रायणीयोदयनी- पयोरिति । सा चेदानीमुपादेयत्वेन, न लक्षणतया । कृतः । एकाद- शिनीविधौ संनिहिते वचनादेकादशिनीं विधाय पुनः श्रुत्या तां लक्ष. यित्वा प्रयोजनविधित्सपैतदभिधीयते, प्रायणीयोदयनीय योरिति । तन द्वंद्वभाविनोः प्राधान्यात्सत्यामपेक्षायां भवति समास: समासे चेवरे- तरयोगानकादशिनी केवले प्रायणीये । सोदयनीपयुक्त भवितुमर्हति । उददुदयनीयेऽपि । कस्मात्समुदाये वाक्यपरिसमातिः । यदि पुनींपाद- - " एकादशिनी विहिता । तस्मिन्प्रकरणे 'मायणीयोदयनीययोलमरन् इति । तत्रैकादिशिनी, इतिकर्तव्यता कालं देशं चापेक्षते । अपेक्षमाणायाश्च देशविशे. पत्वेन प्रायणीयोदयनीयो विधीयते । द्विवचनामनरेनरयोगश्च सर्व विवक्षितम, उपादीयमानत्वात् । भत्र ग्रन्थः । तत्र द्वभाविनी प्राय न्यासत्यामपेक्षायां भवति समासः समासे चेवरेतरयोगादिति । प्रायणीयोदयनी गे विधायमानी शब्देहत्तेन प्रधान. - - १ वाह ध्यते-मु.। २ इतिकर्तव्रतामयते ।। देशविशेषणत्वेन-1 यामप्यपेक्षाय--१. मु.१५ शब्दात्तेन प्रशनमताविति सदस्य विधेये सालोदिध- মমালী মঘনমুবাণিৰাগৰ,।

·. टुष्टीकासहितशावरभाष्यसमेते- [भ०१०१।०६००५) पत्येनामोपेता, तर भाविनोरमापापम् । अराधान्येऽसत्यापाका. रसायन सपासो भविष्पति । वत्र प्रत्येकं वाक्यपरिसमाप्तिः स्यात् । उपादेयत्न स्तरस्पते । वस्मादिमाग इति । लोकवन् । यया लोफे से देवपापदण्यापितापित्य समासायों विधीयते, यदेवच्छते, सदेतपोपवामिति । भात विधानसामोरछतं विभज्यते, एवमे- कादम्पिपिविभन्योति ॥८॥ विहारमरूनिवाञ्च ॥९॥ इसम विभागा। कुतः । विहारः प्रकृतः। एकादशियामन्वहमेफेक भातति । तम निकारः, ऐकादशिनान् मायणीयोदयनीपयोरवि. रामपोरासोनि पापं सावविहारस्यानुग्रहीवव्यम् ॥९॥ पिश च तदासत्तेः ।। १०॥ पोत पम् । भाइ । यदि विहारोऽभियते, सत्रै कत्र पश्चाss. Hell) एम पद । सौकदेशो न निणीयने, कि पापणीये किमु. गीत । निर्णयेनानध्ययसानम् । अनध्ययम्यसोऽप्रवृत्तिः । tutanwrt गादिति । अपोच्यते । विशये-एतस्मिन् संशये, Mrathidniggl। तम मायणीये पश्चाऽऽलभ्यन्ते, पदयनीय अगस्वथेति चेत् ॥११॥ and truth पाराधिप्रपेनानुग्रहीतपोवे । तस्मानप एव HIM TRAI, पारा पहमपनपविरद भवतीति, स्पिताया WHAT UT Hainस्पेषम् ॥ ११ ॥ पगापामाजश्त ॥ १२॥ 100100 ·२०१०पा० अ०१] भीमांसादर्शने। नैतदेवम् । कुतः । समस्वाद । यदा प्रायणीयोदयनीययोरितरेवरा- पेसयोरकाशिना विधीयन्ते, न सर्वेऽन्यवरस्मिन केवले कर्तश्या, वदपेक्षया काय वाधिन भवति । तत्र यावद्भिरन्यतरत्र भवद्भिरवश्यं. बाधित भावद्भिानुज्ञाको बाधा ! अा एवं साम्येनैव विभागः अपा- जानामिव । यथा, पडागासवः प्रयानाः प्रयमोत्तपयोर्विकारभूताः साम्येन प्रविभज्यन्ते एवमिहापि यावत्सु साम्पं भवति, तावता सा. भ्येन विभज्य, अभ्यधिक उदयनीय आलस्यो, प्रत्यासतिर्मुख्येना- नुग्रहीष्यत इति । तस्माददोपः ॥ १२ ॥ (विश्वजिति पाडहिकरणंतररादिसाना मध्ये वैरूपस्यैव होतुः पृष्ठस्तो निवेशाधिकरणम् ॥ ५॥) [५] सर्वपृष्ठे पृष्ठशब्दातेषां स्यादेकदेशत्वं पृष्ठस्य कृतदेशत्वात् ॥ १३ ॥ पू० इदमानायते, विश्वजिन्सर्वपृष्ठ इति । त्रायमर्थः सशिषिका । कि सपा प्रदेशे निवेश कस्य पृष्ठदेशेऽन्यान्यति । कि माम् । सर्वपृष्ठ एतस्मिन् सर्वेषां साम्नां पृष्ठदेशे निवेश । कः पुनः पृष्ठदेशः। अर्व माध्यंदिनपवमानात् , पाङ् मैत्रावरुणसाम्नः, इदमन्तरालं पृष्ठ. देश: । स एको देशः स्यात्सर्वेषां साम्नाम् । कुवः । पृष्ठशब्दात् । पृष्ठकार्ये वर्तमानस्य चार्य कृतो देशः । तस्मात्सर्वेषां पृष्ठदेशे निवेश: ॥१३॥ विधेस्तु विप्रकर्षः स्यात् ॥ १४ ॥ प्ति. शब्दा पर व्यावर्तयति । एवं न्यायेन प्राप्त वचनाद-पया पवि. तुमर्हति । एकस्य पृष्ठकार्ये विशिरोपी परिसापकाएँ । कयम् । पवमाने रयंवरं करोति, आर्भवे बृहन् २०य इतराणि-रूक होतः पृष्ठं, वैराज ब्रह्मसाम, साकरं मेत्रावरुणसाम, रेवतमच्छाधाकमाम, इति । एवमेकस्य पृटकायें विधानमर्षवनविष्यति । यदीवरेपा परिसायका निवेशः । इतरपा, एकरूप पृष्ठकार्य विधानं नोपपद्यते, तन्मा भूदिति । अतः पश्याम एफस्य पृएका निवेशः, अन्येषा परिसामकार्य इति ॥१४॥ १२॥ १३ ॥ १५॥ वायक.। २ सामका-..

·१९९४ टुप्टीकासहितशावरमाप्यसमेवे-- [अ० १०पा०६०) (उक्य्यादिकता महुवहिपदनिर्दिष्टानां वरूपादिसान्नां होतुः पृष्ठ एव निवेशाविकरणम् ॥ ६ ॥) [६] वैरूपसामा ऋतुसंयोगास्त्रिवृद्ददेकसामा स्यात् ॥ १५॥ पू० अस्ति ज्योरिप्टोमा, कोषध्या पोडशी च संस्थाविशेषाः । तत्र थूयते । उक्थ्यो वैपसामा, एकविंशः पोडी राजसामा, आदि। तत्राय: मांशयिका 1 किं वैरूपं वैराज च कृत्स्ने ऋती निविशेने, sa पृष्ठकायें इति । किं प्राप्तम् । कास्ने क्रमी वैरूपपेक साम स्याद, पोडशिनि वैरानम् । कुन: । करन कानुप्रयोगात् । अविशेषेण करस्ने क्रतो वैरूपमाम विधीपते, वैराज च । नन्न विशेपेऽवस्थातुमर्दनि पृष्ट- कार्थे । त्रिन्छ । पयां त्रिवृदग्निष्टे,मा, निवृत्स्तोमा कृत्स्ने कृवौ भवति, एवपिमे अपि सामनी कृत्स्नयोः क्रत्वोभवेताम् । यया वा धेनुः । अप भूवनदेवः, त्रिवृदेव सर्वस्तस्य विश्ववत्यः स्वोत्रिया धेनुदक्षिणा, इति कृत्स्नाप क्रतुदाक्षिण्यप का धेनुः, संपोगात् । एनमिमे अपि सापनी भवितुमनः ॥१५॥ पृष्ठार्थ का प्रतिलिङ्गसंयोगात् ॥ १६॥ सि. पृष्ठका घा सामनी विधीये। । कथम् । रूपसामा राजसामेति सामशब्देन प्रकृतिलिङ्गेन बहु हिस्वायते । न रूपं साप विधी. पते पैरान चकित । रूपसमक्ष राममामता च क्रतो । ऋतुसंयोगो हि भवति न स्तोत्रसंयोगः । एकस्मिन्नपि च स्वोय. मेराजे च, भवति रूपसामदा राजमाया च कयो । कुतः । यदि हि स्वोत्रे साम विधीयते, स्तोत्राविशेषात्सस्तोत्रेषु भवेत् । म श्वेतदेवम् । तस्मादेकस्मिन् सोने को पैराने च, भवति हम सामना राजसामता चेति । पदेकरिमस्तदा पृष्ठका स्वाताम् । वैरूपमामता हि गुणो विधीयमानो राजसामा जातीय- सामाय- ·[सं० १०१।०६०६] मौसांसादर्शने। १९९५ कस्य गुणस्य कार्य भवितुमर्हति । प्रकृतौ च वृहत्सामता रथंतरसामता वजानीयका । तदिह प्रकृतिलिङ्गसंयोगेन रूपसामतया राजसाम- तया च पृष्टकायें वृत्तिरवगम्यते, यस्य लिङ्गमर्थसंयोगादभिधानव- दित्यनेन न्यायेन । तस्मादिमे सामनी पृष्टकायें निविशेयातामिति . त्रिवृद्वदिति चेत् ॥ १७ ॥ इति चेत्, इवि यदुक्तं यथा त्रिमिष्टोम इवि त्रिसत्त्वं कृत्स्नै कवी निविश्वे, एवमिहापावि । वत्परिदरणीयम् ॥ १७ ॥ न प्रसतावत्स्नसंयोगात् ॥ १८ ॥ नैतदेयम् । इह वैरूपराजयोः प्रकृतिलिङ्गेनाकृत्स्नसंयोगो गम्यते । नै त्रिवृति कवित्तविलिङ्गेन संपोगोऽस्ति, येनाकरस्नताऽयगम्येत । ततो विशेषत्रिता सामभ्याम् ॥ १८ ॥ विधित्वान्नेति चेत् ॥ ३९॥ इति चेत्, इति यदुक्तं, यथा धेनु विधि(वि कृत्स्नस्य ऋनुदाक्षि. पस्य कायें भवति, एवं सामनी अशीति ॥ १९ ।। स्याद्विशये तन्न्यायत्वात्कर्माविधागात ॥ २० ॥ स्याद् धेनुर्भुवि कृत्स्नस्य ऋतुदाक्षिपस्य निवर्तवित्री । सा हि कृत्स्नं ऋतुदाक्षिण्यं निवर्तपेन, किंवा नेत्येतस्मिन् संशये, एवं न्याय्यं कृत्स्नं निवर्तयेत् । कुनः । कर्माविभागाद । अविभक्तं हि दक्षि- णाकार्य कास्न्यन वा दाक्षिण्यन क्रियेत धेन्वा वेति । दक्षिणाकार्य हि धेनुः श्रूयते, धेनुर्दक्षिणा, इति । अवस्ता युक्तम् । इह प्रकृति. लिङ्गसंयोग इत्यपदिष्टो हेतुः । तस्मादेतदपि विषमम् ॥ २० ॥ प्रछतेश्चाधिकारात् ॥ २३ ॥ इतब न कुत्स ऋतुसंयोगः । कुनः । प्रकृवेरविकारात् । एवं बहु मावाविकृतं भविष्यति । तत्र चोदकोऽनुप्रदीप्यते । अवोऽपि न कृत्स्नऋतुसंयोगः साम्नोरिति ॥ २१ ॥ ॥ १७॥ १८ ॥ १९ ॥ २० ॥ २१ ॥ १तनेह-ख.।२ (म. पा...१०१)।

·, १९९६ दुष्टोफासहिदायरमाप्यसमै-- [अ० १०५० म०७१ ( अशिष्टुति श्रुतस्य निवृत्वस्य स्तोत्रीयानवकरूपरय स्तोत्रान्तरगतस्तोममात्र बावरत्वाधिकरणम् ॥ ७॥) [७] विवृति संख्यात्वेन सर्वसंख्याविकारः स्यात् ॥ २२ ॥ पू० एवं धूयते, प्रिदमिष्टोम इति । तत्र संशयः । किं त्रिसंख्याऽग्नि- होमस्य साधनमात्रे, उस स्तोमविषया नियम्यत इति । किं प्राप्तम् । विद्भवतीति श्रूयमाणे संख्यामानविकारः स्यात् । कुत्ता । त्रि. शब्दो लोके त्रित्वसंवढे प्रयुक्तः । यथा विद्रज्जुविन्मणिरिति । इहापि, त्रियदनिष्टोम इति त्रित्वसंवद्धोऽनिलोया कार्य इत्युन्य।। सप विस्वममियोमसाधनपरिच्छेदद्वारेण तत्संवदमित्युक्तं भवति न साक्षात् । गुणतासंख्याया: । न चेह संख्येयविशेषः कश्चिदीय उपादीयते । तदपिशेपाशवान् कविदामिष्टोमसंबद्ध। संख्यया परि- छेत्तव्यः सर्व परिसंचलीत । संख्यात्वेन सामान्येन तत्संख्या विकु- यदि । यया दधिधृतशालमिदेवदची भानपिवळा । देवदत्तवदया. दत्तस्तैलेने युक्त स्नेहनसामान्यातलं स्नेहन कार्य एष विनियुज्यते) नौदनकार्य इति । एवं संख्याऽपि संस्कार्य एव विनियुज्यते ॥२२॥ स्तोमस्य वा तल्लिङ्गवात् ॥ २३ ॥ सि. न चैतदस्ति, सर्वसंख्याचिकार इति 1 of 1 सोमगतामेव संगो विकुर्यात् । कथम् । स्तोपरिपये निवृत्छरस्पान्यत्र दर्शनात् । यया, विहिप्पवमान इत्यत्र सोमविषय वा परिच्छिन्ना ! ए, विट. दग्निष्टोम इत्यत्रापि स एवं शब्द उच्चरितस्तमेव संबन्धिनमनुमाना. बुद्धी संनिधापयेत् । मा स्वोमलिङ्गत्वाचद्गतामेव संख्या विकुर्यात् । अन्नाभिधीयते । नेतद्युक्तम् । संख्याशब्दा हनियतत्तयो भवन्ति । वेहि न येन संध्या संख्येपेन वं तं परिसंचक्षते । तथा चोपद- शितमेव विद्राजुखिम्पाणिरिति । तस्मादहिप्परमानेन सामानाधि- ५.रण्पारस्तोत्रं परिसंच, अपरि यो यः परिसंख्यातपो भवि ·- T०१0१६६०८] मीमांसादर्शने! १९९७ पति, परिसंख्यास्यतीति । मा स्वोमलिङ्गत्वमध्यहेतुनिय. मस्पेति। अत्राभिधीयते । अयमिह विच्छब्दोऽतीत्य लौफिकमय विशि- संख्येय आचरितः । यथा, त्रिद्वहिष्पवमान इनि स्वोमविषयिण्या नवसंख्यायाम । त्रिवृद्धाहप्परमान इत्यभिधाय नव स्तोत्रीया उच्यन्ते । तेन तामु पर्वत इति गम्यते । तया परस्मिन्नपि दृश्यते । प्रयांत्रिकपालाक्षिवृता स्तोमेन समिता, नंच प्रकावेरमियोम- स्यति, नवानां कपालानां विवृता स्तोमेन संमानं वदन निवृच्छब्दस्य तत्र प्रसिदि दर्शयतीति । अतः प्रसिद्धवदाचारात् , सामानाधिकरण्य- दर्शनाचाययस्यार्य इति निश्चीयते । लोकेऽपि सामानाधिकरणपायो. गादाचाराचार्याध्यवसानं भवति, यथाम्यं देवदत्त इति । तस्मादयं विवछन्दो विशिष्टसंख्यासंख्येयविषयोऽन्यत्र दृष्ट इवाहापि प्रयुज्य मानो यत्र दृष्टस्तमेव लिङ्गायुद्धौ संनिधापयत्तीत्यतः स्तोमविषयो नियम्येत । यदुक्क, संख्या नियतविषया सर्वन संवन्धमुपयाति । एतत् , अवधार्थनिराकरणात्समुदायगीकरणाच्च परिहतमेवेति । एवं चान्यगताना संख्यानामनिवृत्तौ चौदकानुग्रहो भविषतीति ॥२३॥ (उभयसामके संसवादिक्रती बृहदयंतरयो पृष्ठ-तात्र एव समुचित्य निवेशाधिकरणम् ॥ ८॥) [८] उभयसानि विश्वजिद्दामागः स्यात् ॥ २४ ॥ पू० सन्युभयसायान! तः । संसब उभे कुर्यात, अपचितावप्येकाह उभे कुदिति । तत्र संशयः । किं वृहद्रथंवरे विमके भवता, उत समस्ते इति 1 कुता समानताऽवगम्य, कुतो या व्यस्ततेति । उच्यते । एतदेव वचनबुभयममुद्भासयति । कयम् । उभाभ्यो ऋतुः संवन्ध यितव्या । ते यदि समस्ते, अथवा त्यस्ते भवतः, उभययाप ऋतु- स्वाभ्यां संबद्धो भवति । बोभयया प्रतिभाति वचने । किं युक्तम् । व्यस्ते इति । कुनः । प्रकृवौ हि वृदयंतराभ्यामन्यवरेण पृष्टं साधि. वम् , दापि प्रकृविचचोदकानुग्रहायान्य तरेण साधपित्तव्यमवगम्यते । २३ ॥ सव-1 ·टुटीपादितगापरमा एसोते [अ० १०५० ६०० एवं प पृष्ठसंपदानां कर्षणा पासन प्रवृत्ती चोद कोऽनुग्रहीप्यते, उपपोध पृष्ठं सापयतोरस्यायन विस्तारवारमयोगान्तरमापत, न रधरं पृष्ठं, न चास्पृष्टमिति । उभययाऽपि पचनायोपपचौ न चोदफ. पापाय फारणमस्ति । स्माघया, न विश्वनिति वृदादीनां सपा- येफर निशा, एवमिदापीति ॥ २४ ॥ पृष्टार्थे चाऽतदर्थत्वात् ॥ २५ ॥ सि. नेतदस्ति, विभक्त इति । फि तर्हि । समाते सामनी स्याताम् । पुतः । प्रकृती हि घृहदयंतराभ्यां विफल्पमानाम्या पृष्ठं सापितम् । हदानी विकसी पोरपिगढदेशयोर्विकल्परूपेणेव मारपोः फेवलमेन- द्वचनं सापरत्यविधानार्थम् , उमे वृद्रिपंतरे कुर्यादिति । एवं च साप- रूपं भवति, यदि से सामनी परसरं न नहींत । उपादेयत्वेन पानयोः ध्रुतत्वाद्वित्वश्रुति समासविश्व विवक्षिवेव । तेन यत्र बृहन् , तन्त्र स्यंतरसहित, न केवळामेति। स्वतस्यात् । मघानक्रियापसमनयोः साहित्यम् । तत्र व्यस्तयो- रपि क्रियमाणयोः साहित्य न विरुध्यते । यया देवदत्यनदत्तयोः पाफेन समस्तयोरपि संयोग उच्यमाने, एका किचित्करोति, अपरोऽपि किंचित् । न यदेकन कृतं तदेवापरः करोति । तदेकं साम किंचि. स्तोत्रमभिनिर्वतयिष्यति, द्वितीयमध्यपरम् । प्रधानोपकारापेक्षं साहि- त्पमिति समस्तसंपोगो न विरोस्यत इति । वनामिपीपते । यत्र परम्परसव्यपेक्षयोयांगो भवति, तत्रैवदेवं न्याय्यम्। येन क्रियावएवेनाऽऽरम्मेण मध्येनावसानेन वा योगः, साहितपोर्न पृथक्शा । कुतः । यतानेनोपाध्यमित्यवगम्यते, एव- मितरसहितेनेति । यत्तु, कोके कारकसामस्पेऽभिहिचे भेदेन च्या- पारदर्शन मिति । अर्यासमवादसौ । न सुखायामधिश्रीयमाणायां भूयोऽ. विश्यणं शक्यते फमित्यर्थविरोधान्न करोति, न तु शब्देनासा सत्र न चोदितः । यद्यकाव्यं तवत्सहिताभ्यामेन, नान्यया । इह तु नासं. भवः । वृहद्रयंतरयोहि अवसंस्कारत्वेन विनियोगः । ते च शश्नुतः

·--
..
[अ० १०१०१३०९] मीमांसादर्शने।
सहिते पृष्ठं संसमिति । अतस्तयोः साहित्यमेव युक्तम् । यदुक्तम् ,
समयया संभवे चोदकानुग्रहो न्याय्य इति । धर्मकार निपित्तविधा-
तश्च न भविष्यति । तत्र प्रत्यक्षात्समस्तविधानाचोदके वामाने
न दोषो भवति ॥२५॥
लिङ्गदर्शनाच्च ॥ २६ ॥
लिङ्ग च दर्शपति, यथा समस्तयोः प्रयोगो न व्यस्तयोरिति । किं
लिङ्गम् । एवमाह, महाशो चे वृहद्रयंवरे निधनेन समाप्येते, याम-
हावृक्षौ समृच्छयते । न ह्य
विभग्नं प्रममा
निधनभेदवचना-
देकरयानवाऽवगम्यते । यदि भिन्नदेशे स्याताम् , अादेव सत्र
निधन भेदा सिद्धः। अथ तु सहित भवतस्वतो निधनमेदवचनमर्य-
वद्भवति । तस्मादप्यभेदः । थाऽपरं लिङ्ग, पूर्वाह्रो वे ग्यंतरम् ।
अपराहो वृहदिति, एकनासाऽमिसंवन्धादेकस्थानतां दर्शयति ।
तस्मात्समस्तयोः पृष्ठदेशे निवेश इति ॥ २६ ॥
(वैकल्पिकमध्वशननाशनयोर्गवामयने पडहान्तेऽनुष्ठानाधिकरणम् ॥९॥)
[९]पृष्ठे रसभोजनमावृत्ते संस्थिते त्रयस्त्रिंशेऽहनि स्यात्तदा-
नन्तलिकतिवत् ॥ २७ ॥ पू०
कचित्कर्मविशेष श्रूयते, पृष्ठया पड६स्त्रयस्त्रिंशारम्मण इति । द्वादशाहे
वचन, संस्थिते पृष्ठथे पडहे मध्वाशयेद् घृतं वा, इति । तदिदं मध्वशनं
धृवानं च चोदकावं सत्संदिह्यते । किं त्रयस्त्रिंशान्ते कर्तव्यमुत पड-
हान्त इति । किं माप्तम् । तत: मूत्रणेचोपक्रमः, पृष्ठे रसभोजनमावृचे पढहे
प्रयस्त्रिंशेऽहनि संस्थिते कार्यम् । कुनः । तदानन्तर्यात् । महतो अत्रि-
शानन्तरं रसभोजनं वृत्तं, प्रकृतिवदिवापि कुर्वाणो यदि त्रयविंशान.
न्तरं करोति, चोदकमनुग्रहाति । अथ त्वत्पस्याहोऽनन्तरं कुर्याचोदक
चायत । आनन्हय हि क्रमः । स च विशेपसंवन्धे कारणमिति समाधि-
गतम् । एतदानन्तर्य च रसमोजनस्य प्रयस्त्रिंशेन सह दृष्टमिति । अत-
स्वयस्त्रिंशानन्तरं कियत इति ।। २७ ।
अन्ते वा कृतकालत्वात् ॥ २८ ॥ सि.
२१ ॥ २६॥ २७॥

·, - , २००० टुष्टीकासहितशायरभाष्यसमेत--[१०१०१०१० १० १०१. न चैतदस्सि, प्रयविशानन्तरं रसभोजनमिति । कि नहिं । पहा. न्ते स्यात् । युतः । संस्थिते पद इत्युच्यते, न संस्थिते त्रयस्त्रिंश इति { पडहारिमा लक्षित पर्यवसाने, न र त्रिंशाधुपलक्षिते । १८ इश्व पटव हासु पर्यघसिनो भवति, नेकसि वयाचिोऽहनि । यदुकं प्रयस्त्रिंशानन्तर्यदर्शनामकृविवदिशापि सदानन्दर्य एव भोजनेन मवि. सध्यमिति । नतद्युक्तम् । 'धर्यात्त्रयस्त्रिंशानन्तर्य वृत्तम् । कुता । हरिमन्नहनि सत्र द्वादशाहे पहा पर्यवसिव इति । इहापि यत्र पर्य- वस्यति त्र भोजन भविष्यति । ततः पहावसानलक्षितेन भोजनस्प संवन्धा, संस्थिते पढह इति, न अयस्वभावसानलक्षिनेनेति । यत्त का कारण विशेषसंघ घ इति । सत्य कारणं, न तु वलीयता प्रमा णेन यत्र विरुध्यसे । इह तु पाक्येन पदहावसाने विधायत इत्युक्तम् । तरमाद्वाक्येन विशेषसंयन्धे सति नाऽऽनन्तर्यमा कारणम् । अता पहहान्ते भोजनं स्यादिति ॥ २८ ॥ ( षडहावृत्तौ सर्वषडहान्ते मध्वसनादेः सकृदेवानुष्ठानाधिकरणम् ॥ १० ॥) [१०] अयासे च तदन्यासः क्रमेण पुनः प्रयोगात् ॥२९॥ पू० आवृत्वं पृष्ठचं पढहमुपयन्तीति श्रूयते । ततचोदकेन प्राप्यते, सं. स्थित पृष्ठये पडदे मध्वाश्येद घृत वेति । इत्संदिह्यते । कि पडहा. वृत्याऽवतेत भोजनात पडहान् सदेव क्रियतेवि। कि प्राप्तम् ! पड. हावृत्ती सत्यामावदेव भोजनम् । कुतः । कर्मणः पुनः पुनः प्रयोगात् । वद्धि कर्म पुनरावर्ववे । तदात्या यदापि तत्संबद्धं तदप्याचाच । यथा स्तोत्र शस्त्रादि मंबद्धमावर्तते, एवं पहहरीबी भोजनमप्याव- तेति ॥२९॥ अन्ते वा कतकालत्वात् ॥ ३० ॥ सि. न तदस्ति, यदुक्तं पाहत्या भोगनमप्यावति । किं हि । पहहान्तै सकदेवानुष्ठीयेत । कुतः । कृतकालवाद । ऋतो हि भोज. माय फाल, सस्पिस पहह इति । संस्थान पर्यवसानं, पहावाप ध्यापारस्योपरमः । न च पुनः पदं कुर्वाणा पडगावयापारादुपरत इत्युच्यते । न चानुपरतो की पहा सनिष्टते । संया हि क्रिया ·मीमांसादर्शने । [अ०९०१९०६१०११] २००१ प्रत्यौदासीन्य, व्यापारान्तरकरणं वा पूर्वस्मारकर्मणः । न च पुन: पढई फुर्वाण औदासीन्यं भगवें । न वा व्यापारान्तरं करोति । तस्यैव कर्षण आहर्षि करोति । अतोऽपर्यवसित । अपर्यवसिते च संस्थामावादश्रुतमेव मायनमिति न क्रियते । यदुक्तं, यथाऽन्ये पडहधर्माः स्तोत्र शस्त्रादय आवर्तन्ते, तद्वत्माशन- मप्यारतेंतेति । नैतधुक्तम् । ते यहासंवदाः । पामतामाचिरिधि स्वोत्रादीनामात्तिरिति युक्तम् । न हि तेऽहास्ववसानसंयोगेन चोध- न्ते । इह त्ववसानसंयोगेन भोजनस्य चोदनेत्युक्तो हेतु: । सस्मान्न भोजनस्पाऽऽवृत्तियुक्तोति। अपि च यथेतद्भोजनं पडहाङ्गं भवेत, ततः प्रधानास्पाऽऽवत । न चैवदङ्गम् । कुतः । अङ्गत्वाख्यापकस्प कारणस्याभावाद । प्रक रणादङ्गता स्थान, वाक्यप्रयोगादा, प्रत्यक्षोपकारदर्शनादा । एतेषा घेह न किंचित्कारणं पश्यामः । प्रकरणं ताववादशाहस्य, न पढ. इस्प । वाक्यसंयोगोऽणि, संस्थिसे पडह इति पदहस्य संस्थापो भो. जनमाचष्टे । संस्थित्येवं पडहो भवति, ययस्य न किंचिदपरमग- जात परिशिष्यते । न च मध्यशनघृवाशने प्रत्यक्षेणोपकुमतः पढ- इस्य । कुनः । नियत्ते करणाद । कार्य यया व यावत्या च सर्पण, माप्रपा फर्नु। यानि परस्तात्कर्माणि वर्तन्छे, सेपा सापोंप. जनेनोपदि । नाठिवृत्तस्य पडहस्पेति । यान्यपि क्रमादीनि कार. गानि, वायपि ममाणान्तरसंबन्धमुपादाय विशेषसंवन्धे कारणानि भवन्ति, न केवलनि । तस्मात्पडहावसानलसिते काले पुरुषाणां मोन. नमिया विधीयत इति । अतो नाऽऽवतन भोगनमिति ॥३०॥ ( गवामयने हरन्तरव्यधानेन पृष्टयपडहावृत् ।। म वशनादेरप्यावृत्यधिकरणम् ।।१११) [११] आवृत्तिस्तु व्ययाये कालभेदास्पात् ॥ ३१ ॥ सि. गवामयने शूयो, चत्वारोऽभिवाः पदहा पृष्ठया पदा, R पास: । स द्वितीयः स तृतीय र चतुः स पश्च। तत्रैवयोदफेन पाप्तम् , संस्थिवे पृष्टधे पढई मध्याभयेद घृत वेति । a संदिवले ।

·टुटीकासहितमाघरमाग्यसमते--- [अ० १ ० १५०६७१०१३ किंमतिमासमावर्तते रसभोजनमुत सास सकुदेव कार्यमिति । कि पुनर्युक्तम् । उक्केन न्यायेन सकृतिति । सन्ति हासो पडहगताट्या- पारादुपरमते, न प्राक् ! अगितौ कृत्वाऽपि पडई पुनः पडहाय भय- बत एव । न चासो पडहा संस्थितो भवति, यदि पुनस्वदर्थं प्रपतन एव । सर्वान्वे तु न पुनः प्रयतते, इति । अतः सर्वान्वे फुर्यादित्येयं मासम् ।. एवं प्राप्ने मा । आवृत्तिस्तु व्यवाये कालभेदास्पात् । आवृत्ती रसभोजनस्प स्यावा न सकस्त्रिया । कुनः । निषिचावृत्ते, पदह- संस्था निमिचम् । स व पदहा पुनरावर्तने । तस्मिन्नावर्तमाने संस्था निपिचभावच इत्यत आवाच । यदुक्कं सन्ति प्रसौ पडहादुपातो भवति, न माक् । कृत्वाऽपसी पुनस्सद प्रयतव एवेति । अत्राविधीयते । यद्यप्यसौ पुनः मते, वयाऽपि तं परिसमाप्य पुनरारमते । पुनश्च परिसमापयति, न यथाऽऽवृत्चे षडहे । सत्र झनुपर- तस्य पृष्ठघस्याऽऽहचिः । इह चतुमिरमिप्लवैविधीयते । सेनोत्तरक्रि. पावरव्यवधानास्पृष्टयगतो पापा पर्यवसित इति गृह्यो विशेषः । न च तरिमपर्यवसिते क्रियान्तरं शक्यं कर्तुम् । उभयपकारवान्ता क्रियापा, ( कृत्वा ) औदासीन्यं, क्रियान्तरव्यवधानं चेत्युक्तमेव । सस्मात्प्रतिमास सक्यवधानः पृश्य आवर्तते । तस्मिन्नावतमाने संध्या. निमित्वं भोजनमायायत इति । अतः प्रवियासमावति इति ॥ ३१ ॥ ( सत्रात्मकद्वादशाहेऽपि सत्रिभिधुमाकर्तव्यतापिकरणम् ॥ १२ ॥) [१२] मधु न दीक्षिता बलचारित्वात् ॥ ३२ ॥ पू० द्वादशादे श्रूयते, संस्थिवे पृष्ठये पडहे मनाशयघृतं घेति । क्षत्र संशयः । किं सत्रिभिर्मधु भापितप, नेति । किं प्राप्तम् । नेति । कुता । दीक्षिता हि ते ब्रह्मचारिणः । ब्रह्मयारिणां च मधु प्रतिपि. ध्यते, मधु मसिं च वयेदिति । तस्मान माइनीयुरिति । नन्वेतवचन सामान्य प्रतिषेधं बाधेत । न त इति भः । कथम् । यययायमा- नमेतद्वादशाहेऽनर्यक मवेत, तो बाधेव । न स्वमर्थकम् । कपम् । उभयविध द्वादशाइमङ्गीपोभयमशितव्यं घृत मधु वा । तर सत्रिणा ·०१०पा०६०१५] मीमांसादर्शने । धृतप्राशनं भविष्यति, अहीने मधुनः प्राशनमुविजाम् । एवमुमयं द्वाद- शाइसंबद्धं भविष्यति विषयभेदेन । न च विरुद्धस्याऽऽचारो भविष्ध- वीति । तस्मान्न माश्नीयुरिवि ॥ ३२ ॥ प्राश्येत वा यज्ञार्थत्वात् ॥ ३३ ॥ सि. न चैतदस्ति, सत्रिभिर्यधु न मक्षयित्तव्यमिति । कि तर्हि । भाषि- वच्यम् । कयम् । अविशेषणोच्यते कर्तृमावस्योभयप्रकारमङ्गीकृत्य द्वादशाहं, संस्थिते पृष्ठये पडहे मध्वाशपेघृतं वेति । उभयं विकल्पेन, कर्तृव्यवस्थया । तस्मात्सत्रिणोऽपि मधु भक्षयेयुः । यत्क्त, विषय- भेदनार्यवत्त्वान्न बाधो न्याया, द्वादशाहाङ्गभावश्चैवं सति न विरो. स्पद इविन अत्रोच्यते । पडहेऽतिवृत्ते सत्र संबद्धेऽहीनसंवदे वाऽविशेपेण मध्ध- शने घृवाशने चोच्यमाने केन व्यवस्था मः । विरोधेनेति चेत् । न । विषयभेदेन विधितिषेधयोः समानानाम् । पुरुषान प्रतिषेपः कर्माङ्ग. स्वेन विधानम् । यदि च मतिषेपवलीयस्त्वमिदाङ्गी क्रियते, वचनमन- थंकपेव स्यात् । पोऽर्थवचेति चेत् । न । नानाविषयत्वात् । तुल्यार्प- योहि तुल्पविषययोविकल्पो भवति, न नानार्ययोः । नानार्थता चहा. धिगम्यते । कुतः । विधेः कर्मपादगुण्यमयोजनत्याद । प्रतिषेधस्यापि नियमानुष्ठाना(पुरुषस्यादृष्टसिद्धिरिति । वरमालानीरिति ॥ ३३ ॥ ( मामलसंज्ञकस्य ग्रहत्य दशमाहाङ्गस्वाधिकरणम् ॥ १३ ॥) [३३] मानसमहरन्तरं स्पानेदयपदेशात् ।। ३४ ॥ पू. द्वादशाहे श्रूयते, अनया त्या पात्रेण समुद्ररसपा प्रजापतये जुष्टं गुलामीनि, मानापत्यं मनोग्रहं गृह्णावीति । तत्र संशयः । कि मानसमहादशाहादहरवरमुताइरगामिति । तत्रेह कानिचिन्नेद- कारणानि मतिभान्ति । वानि निराविकीर्षन् आचार्य उपन्यस्यति, मानसमहरन्तरं स्यादिवि । कुतः । भेदेन व्यपदेशात् । द्वादशाहाद्भ- देन व्यपदिश्यते । कथम् । वाम द्वादशाहो मनो मानसमिति द्वादशा- हानन्त'त मानसं ध्यपदिशति । वाम द्वादशाह इति वासस्ववाद ११क्ष्यमाड-2011 अप्रया त्या परमगेनन्।

·-
टुप्टीकासदितशायरभाष्यसपैते---भ०१८पा० ६७० १३०
मनो मानसमिति च मनासस्ववात् । यया बाङ्गनायोमेंदो वस्तुतोऽ.
धगम्यते, एवमेवयोरपि द्वादशाहमानसयो: । यता पृथक्वे सति
भेदेन व्यपदेशो भवति, नान्यथा । अनी भियत एसदहरिवि व्यपदे-
देशाद्गम्यते ॥ ३४॥
तेन च संसवात् ॥ ३५॥
इतबाहरन्तरमिति । कुतः । तेन च मानमेनाह्रा द्वादशाहसंस्तू.
यते । कथम् । विधूतानि इ चे द्वादशाहस्प गवरसानि छन्दांसि,
तानि मानसेनेवाऽऽपाययतीति । द्वादशाहस्य यानि गतरसानि
छन्दांसि, वानि माप्ससेनाऽऽध्यायपनीति ब्रुवन् भिन्नं द्वादशाहा.
दर्शयति । कथम् । संस्तवाद । न हि तेनैवात्मना तस्य संस्तुति-
भवति । कुनः । अत्यन्तभेदारस्तुतिस्तुत्य पोः । न हि देवदचो देव.
दत्तेन स्तूयते । भिन्नः शिर पाण्यादिभिः संस्त्पते । सददिहापि द्वाद-
शाहो मानसेन स्तूपत इति संस्तवान्दोऽधिगम्पत इति ॥ ३५ ॥
अहरवाच्च परेण चोदना ।। ३६ ॥
इतबारारमेवेति गम्यते । कु: । द्वादशादि कादरवापरण
चोद्यते, पत्नीः संयाज्य प्रान्च उदेस्य पानसाय प्रसर्पन्तीति । यदि
द्वादशादिकस्याहो गुगविधिर्भवेद्वादशाहिकी पत्नी संपाजान्दना
स्पात् । अथ त्वहरतरं यवति, ततो द्वादशाहिकानामयं धर्मो, नान्य
स्पेदिन दोपो मविपति । अतोऽपि लक्षण्यादहरवासिद्विारति
गम्यते ॥ ३६॥

·भ०१०पा०६०१२ मीमांसादर्शने । अहरङ्ग वाऽशुवच्चोदनाभावात् ।। ३८ ॥ सि. दशमस्याह्नो गुणस्य विधि: स्यात् , नाहरन्तरचोदना । कुतः । अहरन्तरप्रकल्पकस्य वचनस्याभावात् । कथम् । एवं गावच्यते । अनया स्वा पात्रंण समुद्ररसया प्रजापन ये जुष्टं गृहामीति प्राजापत्यं मनोग्रई गृहातीति । दशममहरङ्गीकृत्य ग्रहचोदनपा । गृहातीति संस्कारविधानात् । न च संस्कारभेदै कर्यभेदो भवति । श्रचोद. काश्च संस्कारा इत्युक्तम् । यस्तु द्रव्यं चिकीप्यते गुणस्तत्र फर्म न प्रधानमिति । यथा, अश्वाभ्यो विधीयमानी न कर्म भिन्तः । यस्मिन् कर्मणि भवतस्तत्रापरौ ग्रहाभ्यासाविति विज्ञायेने, न कर्मान्तरे इति । यदि चाहरङ्गमेतद्भवति, न कर्मान्तरम् , एघमल्पीयस्पेवादृष्टानुपानमसङ्गकल्पना भविष्यति । प्रकरसंवन्धश्च, नामकृतमक्रिया क्रियान्तरस्प । अवो नाहरन्तरम् । दशम एवाहनि गुणविधिरिति ॥ ३८॥ दशमविसर्गवचनाच ॥ ३९॥ इतन्य नाहरन्तरं, वत्रैव गुणविधिः । कुतः । दशमविसर्गवचनात् । दशमविसर्गवचनं हि भवति । एप वै दशमस्याहो विसर्गो यन्मानस- मिति । एष दशमस्प निसर्ग:-अन्त:, यन्मानसमिति नुवन् , अन्योऽ यमन्तवतो दशमस्य, न स्वतन्त्रमेतत्कर्मेति दर्शयति । तपादपि दश- मस्था, नार्यान्तरमिति गम्पते ॥ ३९ ॥ दशमेऽहन्निति च तद्गुणशास्त्रात् ॥ ४० ॥ इतथाम् । कथम् । एवं गुणशास्त्रं युक्तं भविष्यति, दशपेऽहनि मानसाय प्रसन्तीति । दशमेऽहनि सार्पराजीभित्ररिषः स्तुवन्तीति दशमस्याहा मधानभान निर्देशात्, ग्रहस्याऽऽधेयमावन वत्स्वोत्रस्य गुणोऽयं दशमस्य, नार्यान्तरपिति गम्यते ॥ ४० ॥ संख्यासामञ्जस्यात् ॥ ४ ॥ १८॥ ३९ ॥१०॥ १ चातु-८.। २ एवारच्यूयते--स । ३. अ. . पा. १ अ. ६ मा (म० १ १ १ मा १६.)।५ यदि वा प्राति ।

·२००६ दुम्टीकासहितशपरमाप्यसमेते-[अ० १०१।०६१०१५ यदि व गुणोऽयम्, एवं संख्या समञ्जसा भविष्यति द्वादशाह इति । इतरथा त्रयोदशम द्वादशाह इत्यसमश्नसं संख्यावचनं स्यात् । अवाच्यत्वात् । यदुक्तं, गुणवत्त्या सहस्रसाध्यवद्भविष्यतीति । बदनु. पपनम् । कुतः । तत्र हि प्रमाणान्तरण संरूपैयावगमादपिके सहस्त्र- पान्दो गोण्या वृत्त्या प्रयुक्त इति निधीयते । न विह संख्येयातिरिक्त प्रमाणमरिच, येन गोणीयं वृधिश्रीयेत । यदप्येतत्, अनया स्वर पात्रेणेति वचनं, तदपि ग्रहसंचारविधानाशमेहनि गागाभ्यास विपते, न फर्मान्तरमिति समविगतम् । एवं चेत्, नेतत्मत्यक्षववनम- परन्तरसफल्पक, नान्यसमाणावर मापकं, येन संख्येयेऽतिरिक्त शब्द भयोग इत्यध्यवस्यामः । तस्माद गौग्या वृत्त्या मयोग इति । पदपि कर्षगणनामधेपत्त्वात्मकरणवशेन तावामड़ीकरणात, नाम- धेयरूपेण वा वृत्तिर्भविष्यतीति । तदपि न युक्तम् । सत्य कर्मगणना- मधेयमेतत् , न त्वयथार्थसमन्षयेन । द्वादशैतानि कांग्यहोमिा परि पितान्येकत्र समाहृनानीत्यनेन रूपेण तत्काणाय नामधेयान वर्णा- नुपूर्पमाणेति । तथा हि सर्वेष्वेव कर्मनामधेपेप्वप्तमन्वयेनानुवाद- भूतो नामशब्दो वर्तते, न लौकिकार्यविरस्कारेण परिभाषायात्रेण, वृद्धिगुणवत् । यथा, अग्निहोत्र, स्पेन, ज्योतिमि इति । एवं, हाद- शाह इत्पर्यान्वयन नामधेयं, नार्थाभायनेति । तस्मादपरिचोदनेपा॥५१॥ पश्वतिरके चैकस्य भावात् ॥ ४२ ॥ इवधाहरङ्गपिति विज्ञायते । कुवः । पञ्चविरेफेणेकस्याविर दर्श. यति, न द्वयोः । कथम् । यः पशुरनिरिपेत स ऐन्द्रामा कार्य इति, एकादशिनी दादशाहे विधाय बितायाकस्यादिकं दर्शयति । संत्र सावदतिरिच्यते, एको र यवति । कयम् । एकादश पा), द्वादशाहानि । एकस्पातिरफ ध्रुवन् द्वादशैतापहानीति गमपति । पदि प्रयोदशहानि स्पर्दपोरभावः स्यात, कस्यति । तस्मादायहरङ्गन कर्मान्तरमिति ॥ १२ ॥ नन्विहन..३ पारादि- मुहम हार-क, स.।

·- [१०१०१।०६१०१५) मीसांसादर्शने। २००७ स्तुतिव्यपदेशमझेनाविप्रतिपिदं प्रतवत् ॥ ४३ ॥. अस्मिन् स्त्र द्वयोः सूत्रयोः परिहार उच्यते । यदुक्तं, मानसमा- रन्तरं, भेदेन व्यपदेशाद वेन च पानसेन संस्तथानेदः । न ह्यात्म नेवाऽऽत्मा संस्तूयत इति । अाभिधीयते । नेतद्विपतिपिद्धम् । अङ्ग. नापि समुदायस्प स्तुधिष्टा । यथा महापौण संवत्सरसत्रस्य । यन्ति वा एते पियुनाये संवत्सरमुपपन्धि । अन्वचेदि मिथुनो संभ- वतस्तेनैव मिथुना न यन्तीति समुदायदोपमाभिधाय तदवयवमूतस्य महाव्रतस्य धर्मेणानुजिघृक्षन् समुदायस्पाययपधर्मेण स्तुति दर्शयति । कोफेऽपवयवधर्मेणावी संस्तूयत एरोति । यथा दी। फेश: शोभनो देवदत्त इति । तदिहापि दहा संस्चाविष्पड इदिन दोषः ॥४३॥ वचनादतदात्यम् ॥ ४४ ॥ यदुक्तं, पघहरन्तरमेतत्, एवं द्वादशाहधर्मवेलापं मानसावा युक्ता भविष्यति, न तदङ्गाचे । पत्नीसंयानान्तना भवेदिति । अत्र बदामः । वचनादतदन्त-वं भविष्यति । द्वादशांहिकानामहा सामान्येन पत्नीसंयाजान्तता । विशेषेण तु दशमस्याह्रो मानसाच्यते, पत्नी: संयाज्य प्राच उदेत्य मानसाय प्रसन्तीति । नास्ति वचनस्पा. तिमारः । तस्मादप्यदीपः । अतो दशमस्याह्नो मानसमॉन स्त- त्रमिति ॥४४॥ (सस्य बहकर्तृकत्वाधिकरणम् ॥ १४॥) [१४] सत्रमेकः प्रतिवत् ।। ४५॥ पू० रह द्वादशहाभूतानि सायदाहरणम् । तत्र संशया कि स. फा मयुञ्जीत, उत पहनः । किं मासम् । एकः । कुनः । प्रकृतिवत् । ज्योतिष्टोम एका कर्वा । तत्प्रकृतित्वाचोदकानुग्रहाय सश्रमेक एर मयुजीतेति । ननु चहरः अपाते, य एवंविदासः सत्रपासते । म एवंविदामः सत्रमुपपन्नाति । उज्यते । कामिना स विधीयते । च परस्परनिरपेक्षा पहन । से यारपेनापि वितिल-1.0.1 ३२ ला भरेकाले पतीपागन्दा भो.

·1 । दु टीकासहितशावरमा यसमते- (२०१०प०६२०११ कुर्वन्ति स्थापि सत्रक्रियासमिसमीक्ष्य बहा एन कुर्वन्तीति पहुवचन भविष्यति । यथा लोके पृथक्त्वेनापि कुर्वाणानां बहुरचनं दृश्यते, देवश्चैदहवा कृषि कुयुः, सस्यं वेन्संपात बहलो ब्राह्मणा जेर- मिति । तया वैदेऽपि प्रयोगदर्शनं, सत्रादुदवसाय पृष्ठशमनीयेन यजेर. निति । एवमत्रापि, आसीरन्, उपेयुरिति बहुवचनं भविष्यतीति।।४।। वचनातु बहूनां स्यात् ॥ ४६॥ सि. नैतदस्ति, एको यजेत, न बहव इति । किनईि । वहयो यनेरन् । कुतः वचनात् । वचनमिदं यत । मासीरन्। उपेयुरिति । बहुत्ववदा प्रयोगो विधीयते । स प्रत्यक्षवचनाच्चोदकमासामेककर्तृकना बाघ तेति ॥ ४६॥ अपदेशः स्यादिति चेत् ॥४७॥ यदुक्क, सामान्यक्रियासंघन्धमभिसमीक्ष्य लोफवदहुवचनशब्दा- योगो भविष्यति । यथा, कपि कुर्युरिति । घेदेऽपि दर्शनं, पृष्ठशमनीयन पजेरनिदि बहुवचनं भवति, पवपत्रापीति । तत्परिहर्तव्यम् ॥ ४७ ॥ नैकव्यपदेशात् ॥४८॥ नैतसत्र उपपद्यसे, एफर तूर मिति । कुना । एप्पपदेशात् । फपम् । एवमाह । एष वै कुणपत्ति यः सः पविगृह्णाति, एक पर पतेति, सत्रमयोपान्यस्यैकफर्तृपया विदघचस्य बहुफफा गम- यति । यत्तु लोकरदिति । दन्न युक्तम् । कोफेन्यता प्रवृत्तापा. स्वानुवादभूतः शब्द उच्चार्यमाण: सामान्यक्रियासंपन्यामिसमीक्षयो. चरित इति गम्यते । पदपि, उदवसानीयवादिति । पदपदयसानीये युक्तम् । स हि मिसान्युदवसानान्युपलक्ष्य क्रियापा विधीयते, सर च ममान कन्वादेन प्रासमन्यत इत्युक्तमेव । १ तु शब्द- पूर्षिका क्रियावृतिः। शम्दय यहुन्वविशिष्टं प्रयोग मत्रिभिरभिस- पन्धयति । अतः पदमामाग्यादुपादीयपानाया शिपायो पर विक. सिमिति वदवा प्रयुञ्जीरभिवि। ४८ ॥ संनिवाए च दर्शयति ॥ १९ ॥ १५॥ १९॥ ७ ॥१८॥ हरिपाई-ग्रीन ·व्यय [अ० १०६/०६४०१५) मीमांसादर्शने। २००९ इनश्च पदव एव पजेरमिति । कुन: । सनिवापदर्शनात् । बहनाम- मीनामेकर संनिवापमाह । पञ्चमिः पशुभिर्यक्ष्यपाणाः संनिवपेरन्, ' सावित्राणि होण्यन्त। सनिवपेरनिति । यदि संहत्य कुर्वन्ति, एवमग्री- ना संनियाप उपपद्यते । अप वैकैकश्येन कुर्युः, संनिवापदर्शन नोप. पघवे । तस्मादपि गम्यते वहूनां सत्रमिति ॥ ४९ ॥ बहूनामिति चैकस्मिन् विशेपवचनं व्यर्थम् ॥५०॥ इवश्व पश्यामः संभूय प्रयोग इति । कुतः । एवं भूयते । यो चै यहूनां यजमानानां गृहपवित, स सत्रस्य प्रत्येवा, स हि भूपिठा. मृद्धिमानोंतीति । एकस्मिन् गृहपती बहुपियजमानैः सह पट्टचे फल- विशेष ध्रुवन् वदनां सह प्रयोगं दर्शयति । इतरया, एफस्मिन् यनमाने फरकत्वात्फलेकत्वाच्च सामान्यविशेषपावानुपपचेः फलविशेषवचनं स्यात् । अस्वि तु फलविशेपवचनम् । तस्मादपि गम्यते बहन एव पजेरनिति ॥५०॥ (सत्रे यजमानानामेव ऋस्विक्वाधिकरणम् ॥ १५॥) [१५] अन्ये स्युविजः प्रतियत् ॥ ५१ ॥ पू. इह सत्राण्येवोदाहरणम् । तेषु वहा फार इत्युक्तम् । इहमिदानी संदिह्यते । कि त एव सत्रिण ऋतिरजा, उतान्य उपादासव्या इति । कि मातम् । अन्य उपादातव्या ऋविनः । कृतः । ज्योतिष्टोमे हि भकृतावन्ये फार उपादेयाः समाम्नानाः । तददिापि सनिमिः मा. विवत्कुणियोदकानुग्रहायान्य एवोपादेया इति । एवं प्रविवत भविष्यतीति ॥ ५१॥ अपि वा यजमानाः स्युविजामभिधानसंयोगा- नेपां स्पायजमानत्वम् ॥ १२ ॥ सि० TRI, अन्य ऋस्विन इति । यजमाना एष भवनः पुः । विनामपिधानसंपोगा। यजमानकारी दिक्षीस पा. दयामयोगेन फर्मनिपित्तन प्रसिदिलोणामित्राय विकी . निवारयोग- ·- २०१० सुष्टीकासहितशावरमाप्यसमेते--- [अ० १०१।०१३०१ पमानो यजमानाना सेपामाधर्षवादिसंबन्धमयोधयति । कथम् । पदि • ले वान पदार्यान् कुर्वन्धि, एवं ते नैमिचिकीभिराख्यामिपुज्यन्ते, नाम्या येति । अतोऽवगम्यते, अस्ति तैः पदामिसंबध इति । कि तद- चनम् । मध्वगुहपनि दीक्षायित्वा ब्रह्माणं दीक्षपति, ततो होतार वन उदातारमित्युपत्रम्य सर्वत्विज उपकान्वा दीक्षासंबन्धेन । तस्मा. द्गम्पवे यजमाना एवाऽऽस्विने स्युनान्य इति ॥ ५२ ॥ कर्तृसंस्कारो वचनादापातृवदिति चेत् ॥ ५३ ॥ इदिन्नन्यसे यजमाना एव माविमा स्युरिति । सन युक्तम् । प्रकृती हि यजमानाइपे श्रूपन् । प्रविवदिशापि यजमानेभ्योऽपरेव भवितव्यमिति पूर्व एव पक्षो व्यपदिश्यते । केवलं तु पूर्वोक्तस्य परि- हारो वर०५: । स उच्यो । कर्तृसंस्कारों वचनादाधाबद्भविष्यति । कथम् । एतापदेव श्रूयते, अध्वर्युगे पनि दीयित्वा ब्रह्माणं दीक्षय- वीति । यदि भिन्ना भापि करो भवति, तानात्मीयाभिः संज्ञामि- रुपकप वचनसामयादीक्षासंस्कारस्तेषां विधीयत्त इति नानुपप- भम् । आधातृक्न् । ययाऽन्यत्राविना संस्कारो विघीयत आपाने, यस्त षोऽनिमावास्यास्पात्स एता राषिबतं चरेदिति । न पोसमनी. याम नियमुपेयादिति वचनादध्वयोनियमो विधीयते । तया ज्योति घोपे, सचिन उपवसन्तीति, अविनामुषवासो विधीपक्षे । तददि- शापि ऋविमाप संस्कारो भविष्पति ।। ५३ ॥ स्पाद्विशये तन्न्पायत्वात्मकतिवत् ॥ ५४ ॥ नेतदरित, अन्य ऋत्विज इति । किं ताई। यजमाना एक ऋत्वि- भास्यः । कु । एतस्मिन् संशय, त एव या पजमाना ऋविना) अन्ये वा मिन्ना इति । त एवेति यादरम् । उक्तोऽनन्याया। अपि वा यजमानाः स्युर्जरिवनापमियानसंपोगादिति । अगेन न्यायन पश्यामस्त एवेति । यदुक्तम्, आशनासंस्कार प्राविनां भरि. यसीति । वदनुपपन्नम् । कपम् । अमानसपोजनाचा दीक्षा प्राविना विधीयते । प्रकृनिचदा पानकार्यका सती यजमानबहत्वात्मपरतपा 1 यजमानारन्य प्रतियन म.भापान- ·०१०पा०६० १५] मीमांसादर्शने । संकीत्त । प्राप्तायाः संकीर्तन लघीयः । क्रममाविधानात् । ऋत्वि. संस्कारे सत्यष्टकलाना, अधिकार्यविधानं च । तस्मात्मामायायोद- दकेन संकीर्तन, नापासविधानमिति । यत्तु, यथा ऋत्विजामुपवासवि. पानम् , आधातुश्च प्रतषिधानं तददिहापीति । वत्र युक्तम् । विस्पष्टं धचनम् । ऋत्विज उपर सन्नि, स तां रात्रि प्रचदिति । न च त्रा. पूर्वयात्मापाशङ्का । तस्साचत्र विधानम् ॥ ५४॥ स्वाम्पाख्याः स्युहपतिवदिति चेत् ॥ ५५ ।। परिचोदनासूत्रमेतत् । अथ करमान्न स्वाम्याख्या एवा अध्याया भवन्ति गृहपतिवदिति । किमेव माधिपति । एवं चोदकपाताप्रन्यकर्त- कना न पापिता भविष्यति । अव याच समाख्या गृहपविधज मानामिपानतयाऽयवस्पो भविष्पन्तीति, स्थितेऽ सूत्रेण परिचोद- यति ॥ ५५॥ न प्रसिद्धग्रह्णत्वादसंयुक्तस्य तद्धर्मेण । ५६ ॥ नेतयुक्त, स्वाम्याख्या एता गृहपतिवदिति । कृतः । प्रसिद्धग्रहण.' स्यात् । आध्यवादिकर्म कुर्वाणेपु हि कर्तृय कर्मनिमित्ता एता आख्याः मसिद्धा, न याजमानं कुर्वाणेषु । यजमानानामाभिः क्रियाभिरसंयु- कान भविष्यन्वीत्यनुपनम् । कयं गृहपतिरित्याख्या । उच्यते । असंयुक्तरुप ऋविग्धर्भण स्वामिन एचाऽख्या गृहपविरिति । अपि দ্বাৰম্বাৰম্বাৰ হৰিয়ত্ব বরষায় ছাত্র সমান पत्तोपपत्स्यते । प्रकृतावपि स्वामिनि चायं प्रयुक्तः, गृहपत्तियजेवति । न स्ववर्वाधाः स्वामिनि फेनचिदपि प्रकारेण तक्रियासंयुक्ता उपप- पन्त इत्यन्यक्रियासंबधाचा मियन्त इति ॥ ५६ ॥ पहूनामिति च तुल्येषु विशेषवचनं नोपपयते ॥ ५७ ॥ इनयाऽऽविजेषु यजमाना एव । कुतः । एवमाह । यो ये वहूनां यजमानानां गृहपतिः सत्रस्य मत्येता स हि भूयिष्ठामृद्धिमानौवीवि १६१य पूर्व सासदापिशादिमुसियुस्त शापि नोपलभ्यते । सामुदतमात्यपुस्तके मा प्रयापदया प्रकाशन यद्यपि सले, तथापि प्राचीन सितलपा श्रीहरिस मस्सोभाटवस्त्राने योग्य प्रविमिति गम् ।

·२०१२ दुष्टीकासहितशयर याप्यसमेत -- [अ० १८पा-३४.१८ एकस्मिन् गृहपतिरिति विशेषचनममपानवे प्रत्युपायने, नापी यदि सवें गृहपतिकर्ष युथुन कर्पानटरं, तो विशेषाभावाद्गुडपती विशेषवचनानुपपत्तिः स्यात् । अय रिवर उभय कुर्वन्ति, गृहपतिर्या- जमानपंच, ततो विशेषवचनं युक्त भवति । तस्माद्विशेषचनात्त एवं ऋत्विज इति गम्यते ॥ १७॥ दीक्षिनादीक्षितपंपदेशश्च नोपपद्यनेथियोनियां- वित्वात् ॥ ५॥ इनव स्वयंकर्तृकाणि सत्रागात्यवगम्यते । कुन: । दक्षिादीति- १०.पदेश त् । एवमाह । दीक्षिताः सौर्यजन्ते, अदीक्षिता अदीयः जतीति । एकीच निगवावेवायni दस स्वायजयाजको अप्पदालता याजनीति । भहीने सो तयारय विशपाभानाथ- पदेशानुपातिः स्यात् । अप तु सत्रे यावत्का वस दीसितव, क्रियते । अहीने चादीक्षित, तोगदिश उपयो, ना गया। ओ ध्यपदेशादवगाम , अ.स सत्रे स्वयंकसमिसी ॥ ५८ ॥ अदक्षिणत्वाच्च । ५९ ॥ इनय स्वयक के सनम् । कु.। अ.क्षिणवाद । मक्षिगानि सत्राण्य हुः । न ह्यब गौदीपने, नमामो न हिरमिति दक्षिणाभाद- कत्व उपपयो, नया । परकर्तकम्वे हि देखिणाभानो भोपपद्यते । नहि पवितते स्वास्पिय परः प्रति । तस्मादपि सम्पत सकर्तृकागि सत्राणीपि ।। ५९ ॥ (मत्राहीन गेक्षण विकरण || १९ ॥) [१६] द्वादशाहस्य सत्रत्वमसिनोपथिचोदनेन यज- मानबहुत्वेन च सौराहामिसंयोगात् ॥ ६० ॥ द्वादशाह एगोदाहरणम् । उक्तं च पूर्व सनग्मीनं च द्वादशाह इति । तस्पेदानी द्विकारस्य लक्षणमन्व ख्यायते, एवळक्षणको द्वादशः सा, एवंलक्षणकोऽहीन इति । उदिवेकज्ञानापिदमुच्यने, पायिचोदनगा यजमानबहुलेन च सत्वगते । एते चोदने, आमनो ५७॥ १८॥१९॥ १ सनादानिस्क्यान्-श्री।

·. मासांसादर्शने । आसते, उपपन्तीति हि नित्यं सत्रसंबद्ध दृष्टे । प एवं विद्वामा सत्र- मासने, य एवं विद्यासा सामुपपन्वीति । यजमानव हुत्वेन च, चतुर्वि. शविपरमाः सप्तदशावराः 'सत्रमाप्तीरनिति । वत्सहचरितलिङ्गदर्श. नात्सहचारित प्रत्ययो भवतीति ॥ ६ ॥ यजति चोदनादहीनत्वं स्वामिनां चास्थिा. परिमाणत्वात् ॥ ६ ॥ अप किंलक्षणकोऽहीन इति । तदुच्यते । यत्र यजति बौदना, अनियस च फगरमा जाहीन इति निधीगते । भहीनानां यजति. चोदनया विधान, द्विरात्रेण यतेत्येवमादि । कर्तृपरिमार्ण पाम- नियतम् । संघाण नियत परिमाण वहनः । एवंलक्षणस्य च लक्षणे लक्षित प्रयोजन नायर समिति ॥ ६१॥ (पण्डरीकेऽयुताश्वसहस्रयो. सदनाधिकरणम् ॥ १७ ॥) [१५] अहीने दक्षिणायात्रं गुणत्वात्मत्यह कर्मभेदः स्यात् ॥ १२ ॥ पू० अस्ति पौण्डौंफ एकादशरात्रा, पोण्डरीकेगकादशरात्रैण स्वाग अपमापी यजति । चत्र थूपत्ते । अयुनं पोण्डरीफे दद्यादवामात्र फदशमिनि । तर संदिह्यते । कि प्रत्यइपयुतपश्वसहस्रं च दासव्य. नकवायुतमसहसं च सदिति । कि मामम् । अहीने दक्षिणा शास मत्य भियत । कुन: । गुणस्वादक्षिणाया, मानवाना. हाम् । समुदायशब्देन समुदापीहान्युपलाय दक्षिणा गुणो विधीयमानः प्रतिप्रशन मिये या गणाप स्लाना, उपलेपन का विधायमानं गणिना यति । एवमत्रापि द्रव्यम् । प्रतिकार- सायी च चौदक एमनुग्रहीष्य । दक्षिणाभ्यात्त्वाच्न फलपरत्वं भविष्यति । अतोऽगम्पदे भेद इति ॥ १२ ॥ सर्वस्य वैककात् ॥ ६३ सि. म तटस्ति, प्रत्यहं दक्षिणाभेद इति। एकमेवापूर्व सहस्रं च दीयो। । . मास्यात्-श्री।

·दुष्टीकासहितशावरमाध्यसमेते-[भ०१०पा०६२०१७) कुता । ऐककात् । एक हि दक्षिणांना फार्यम् । ऋविगानमनम् । आनतिन साङ्गअनुनिये छति, अनारा न तया प्रयोजनम- रीति न भूया किपवे । पनु, अङ्गमयस्वैन फलभ्यस्त्वामान, स्दङ्गाचे प्रक्षाले भवति, नान्गया। समुदायाङ्गं व दक्षिणा, नाश्य- घाङ्गमिरयुक्तम् ।. भय पदुक्तं प्रतिकर्मावसायी चोदका पविकर्म पापपीवि । प्रत्यक्षवचनात्ममुदायाङ्गीकरणेन च दक्षिणानां पिंधा. नमिति चोदको बाधिच इति न दोपा । ६३ ।। पृष्दाज्यवद्वाऽहां गुणशास्त्र स्यात् ॥ ६४ ॥ न चैवत, सदेच दादध्यमिति । किसाई । भेदैन । सनः । मत्य दक्षिणानां पासानामयं विशेष ध्यपाना पापहमेव पवितुपई. वीति । पृपदाध्ययत् । पया, पृपदाज्येनानुयाजान पजतीति पचा गुणो विधीयमानः मत्यनुपानं भिद्यते, एवमत्रापि दृष्टम्पपिदि ॥५४॥ ज्यौतिष्टोम्यस्तु दक्षिणाः सर्वासामेककर्मत्वात्मक तिवचस्मानासां विकारः स्यात् ॥ ६५॥ न तदस्ति, मेद इति । किं वा । तन्प्रेण सकदेव । कपम् । ज्योतिोपो हि दक्षिणा माई फर्मरासिपाहीकृत्य दीयन्ते । पाभू. बानो सासोप सदायानत्यर्याना माRIनIRयं विशेष सन्यो । सास- भयुमिवि विशेष सरपमानो पा दक्षिणा दीपन्हे शासापर विकार इघि गमयति । एकत्वमानन वारयति । सरसामायिति । यत, अनुपाजवदिति । युक्त, पदनुयाय द्रप्पाप भेद इति । पागे दि द्रष्य गुणभूतं चौद्यते । यगाना भेदादन्यस्य नियमाणं नान्य. स्योपकरीनीति निघते 1 का नागरिकम् । स्मादिपमो Kera इति ॥६५॥ हादंगाहे तु वचनात्मत्यहं दक्षिणाभेदस्तपकनित्या. परेषु नासां संस्पादिकारः स्यात् ॥ ६६ ॥ मापसे सिर पर

·।
-
भ०१०पा०६२०१८ मीमांसादर्शने।
२०१५
न चैतदरित, सकृदातव्यामिति । प्रत्यहमयं विशेषो भियते । कुतः।
द्वादशाहे हि प्रत्यक्षं वचनम्, अन्वहं द्वादशशतं ददातीति । पौण्डरी-
कय द्वादशाहमानिः । वस्मात्पौण्डरीके प्रत्यहं चोदकमाप्त्या मसक्तानां
दक्षिणानामयं विशेष उच्यमान स्वयप कर्मावयवसंवद्धानां विकार व
गम्यते । ततो भेदन दक्षिगाना विशेष इति ।। ६६ ॥
परिक्रयाविधागाद्वा समस्तस्य विकार: स्पात् ॥ ६७ ॥
न चैतदरित, दक्षिणाभेद इति । कि तहि । सकदेव दक्षिणा दीये.
तेति ! कुत्त: । परिक्रयाविभागात् । समस्ता दक्षिणा चिकियेरन् ।
कृत्स्नं हि तुमङ्गीकरप दक्षिणा विधीयते । कथम् । वाया पुरुषा-
र्यत्वात् । यत्फलवत् , वत्पुरुपस्य चिकीर्षितम् । तच्च कुर्वाणस्य सहा-
यानुपाददानस्यायं विशेष उच्यते परिक्रयः । न चावयवः फलवान् ।
समुदायात्फलनिप्पः । समुदाय वाङ्गीकृत्य परिक्रयः क्रियमाण आ
समुदायनिवेत्तेः परिक्रमा कृत्त इत्यन्तरा न भूपा किपते ।
अपि च । पौण्डरीफशब्दसंयोगेन परिक्रयविशेष उच्चमानस्वच्छ-
ध्दवाच्यस्यैव भवतीति गम्यते । समुदायश्च पौण्डरीकशब्दवाच्यो
नावयवः । स हि समुदायशब्देन लक्ष्यवे । वन लक्षणेव दोपः।
असंभवे हि लक्षणाऽऽधीयते । न चैहासंभवः । भवा समुदायमङ्गी.
हत्य सकदेव ऋविजो बियेरनिनि । तस्मात्सरपरिक्रय इति ।
सदाने ध प्रयोगवचनानुग्रहः । प्रयोगमाशुभावाच महाविषपक्षा
शास्त्रस्येति । तस्मादप्पेतदेव न्याव्यमिति ॥ ६७ ।।
भेदरतु गुणसंयोगात् ॥ ६८॥
यदुक्तं द्वादशाहपवित्वात्पीडरीकस्य, सत्र च द्वादशाहे दक्षिणा
भेदाच पाभूतापा एवंह विशेष उच्यत इति । तत्परिहष्यम् । अत्रो.
यो । प्रायफलातोरेफ एक परिक्रमा । भेदातु पचनामुत्या.
संघन्यायोजनो दक्षिणासंस्कारप्रयोजनध, न बस्मिन् भिषमाने परि-
ऋयकत्वं भियत इति ॥ ६८ ॥
(पायरीफे प्रत्यहं विमज्य दक्षिणानयनाधिकरणम् ॥ १८॥)
[१८] मत्यहं सर्वसंस्कारः प्रतिवत्सर्वासा
सर्वशे परमात् ॥ ६९ ॥ पू०
१९॥९॥९॥

·२०१६ टुष्टीकासहितशापुरमा यसमते- ०१:५२०६०१६॥ पौण्डरीफ एनोदाहरणम् । तत्सपिग सकदेव परिक इति । अस्ति तुमको माध्यदिन सक्ने दक्षिणा नीरन्त इति । सत्र संशयः । किं सर्वासां कालान प्रत्यई नयनमुन सकनयनम- थवा प्रविभज्य नयनमिति । कि प्राप्तम् । प्रत्यहं सर्वाना संस्कार स्यात् । कुनः । प्रकृविषत् । प्रकृती हि सकना दक्षिणास्तरिमन् काले संस्कता । हापि तद्वदेव सकलाः संस्काइवि कयम् । अह्नां भाषापात् । तद्गुणभावाच दक्षिणानाम् । सर्वा एताः सर्वपापही अपभूताः । शेषभूनस्य च.यस्य यः संस्कारः, स तेन सेनाहा भय व्यत इति । तस्मात्मत्यई सर्वसंस्कार १ ६९ ॥ एकार्थवान्नेति चेत् ॥ ५० ॥ न चैतदस्ति, प्रत्यहं सर्वसंस्फर इति । किं न । सकदेव संस्थागः स्यात् । कुतः । एकार्थवादक्षिणानाम् । एवं कार्यपानमन, वासा च नयनादिसरकारसंस्कृताना प्रत्यर्पण कार्यम् । एकस्स्यिपि पानि वत्संस्कारसाकृतार दीपमानामु कमवादनार्थ इति भूपा सकारण भयोजन नाति । तपासहरसंक्रियेति ॥ ७ ॥ स्यादुत्पनी कालोदात् ॥ ७१ ॥ न तदस्ति, मकरसंस्कार इति । किंतहि । प्रत्यहम् । मुता। चपची कालभेदात् । उत्पो दक्षिणाना विटिकालसंधा.यूपते । तस्मामिटुभो लोफे माध्यदिने सपने दक्षिणा नीपत । सविताः सर्वेपामहा शेषभूनाः । तेषां पाहा मायदिनानि सननानि नियन्ते । सत्र चागम्यमानविशेष वाधर मारदिने सबने न संविधान, वस्य संसारोप स्पार । मपोगभेदात् । न बाग स्क्रिपयाणा भापत्र संस्था परन्ति । पानेदेन सस्त्रिारत ॥ १ ॥ विजय तु संस्कारवचनाद्वादशाहवत् ॥ १२ ॥ नपदस्ति, सपERो प्रकार इव । विमाप संधिपेरन् । युः । चना । द्वादशो मस्या नपनादिसंहारो बचनास्तिप । म वा रामदासीन Niralias द्वादशाद. पति, नोनिशोमपानि: I हमारपरिमाने सति समग. देन संसार इति ॥ २॥ ।

·पा०६१०१९) मीमांसादर्शने । २०१७ (कृितिविशेष साभिषेनीकार्येऽपेक्षिताना मनालशान मृचामेकाद- शानी दांशतगाभ्यः समानयनाधिकरणम् ॥ १९॥) [११] लिङ्गेन इव्यनिर्देशे सर्वत्र प्रत्ययः स्वाल्लिजस्य सर्वगामित्वादानेयंवत् ॥ ७३ ॥ पू० कनिकीशेपे गते, मनोवः सामिधेन्यो भान्वीति । तत्र संशयः। कि यावत्यो मनुलिङ्गा ऋचः, साः सर्वा दाशतीय आनीय साधिनीपु विनियोक्तच्या 11 काश्चिदेव न सर्वा इति । किं मम् । सर्वा एवलिङ्गा उपादेयाः । कुतः। लिङ्गस्य सर्वगायि- साब । इहतावच्छूपले, मनोचः 'सामिधेन्यो भवन्तीति । मनुशन्द संयोगी हि लक्षणमचामुपादीयपानानार मनुसंबन्धेन च शब्द उपल. कोयन् यापतीपु संभव!, तावतीविशेषाच्छकौत्युपलक्षयितुम् । एतय पचनं लिङ्गमात्र बन्धेन विनियोजक, नेयमापरिच्छिन्नानां विशे. पकम् । तस्मादविशेगासवस्तिलिङ्गारस आदेया। । आमेश्चन् । यया मीपणापामेन संवत्समुपाने आसीत सूक्तेन सूक्तस्यापिच्छे. दापति, आओपन सूक्तने युक्त पावत्याग्ने पानि भूतानि दाशनपानि, सपरिएका उपधीगो एवमिहापि मनुलिङ्गापित सामिषनीका काव्यमिति । यथा वाहणे, कमीपमप्सु प्रास्पतीनि, सपाही यह भीपम्, अविशपावसरे पायो । तदिहा परिकारतापांपुग दानामवि ॥७३॥ यावदर्थ वाऽरोपवादलेन परिमाण स्वातम्मिश्च लिङ्गसामर्थम् । ७४ सि० नास्ति, सर्वासा मनुलिङ्गाना दारात या नामागम इनि । कि आणि याचदर्थमुपादेया शत। कु।।। भगवाव 1 कापभावेन दिसामिनीन मुरादानम् । तद्य कार्यपसाभिरपि पिध्यतीति। सिद- साकार्यस्य, परि लसिनाः सन्स्यपण कवा, धाऽपि प्रयोजना १वसासारमन प्रyिam 'मामेरे. Terसर. शापान मसत 'स्पे पार ।

·२०१८ टुष्टीकासहितशावरमाप्यसपेते- [भ०१०पा०६अ०१९ भावाभवोपादीयन्त इति । ननु कार्यशेषभाव? सर्वत्र वाचनिका, इहापि प्रत्यक्षवचनालिङ्गपरिच्छिनाः समिधेन्पो विशयन्त इति सर्वासा विधानं भविष्यतीति। अत्राभिधीयते । सत्यं सर्वत्र वाचनिका शेप मावा, न विह सामि. घेन्यो विधीयन्ते । कतई । चोदकामानामिय चारिच्छिन्नाना केवलयनेन विशेष उच्यते, मनोनच इति । सोऽयं विशेष उपमानो पावत्य उपन्यस्ताः, ता एव विशेष्य कनार्थवाद व्यावसे, नापर। अपि वल्लिङ्गा प्रसज्यन्ते । तस्मालिङ्गकवीनां निपतानामुपादानं न सर्यासापिति । न च लिङ्गबनीनां भावाद्गणानुरोधेन प्रधानावचिन्ता य्या । एवं च लाय प्रयोगमाशुभावध भविष्यतीति । अपि चास्मिन् पक्षे लिङ्गमपि समर्थमेव । कथम् । लिङ्ग हि लक्षणत्वेन सामिषेनी. नामुच्यते । तत्र यद्यपि न तल्लिङ्गाः सर्वा उसदीयन्ते, पारिवह प्रयुज्यन्ते तासलिन एव, नान्यलिङ्गमा, नयाऽपि लिङ्गन्मनुगृहीवमेव, न पापितमिति । तस्मायापदर्थमुपादानं न सर्वासामिति ॥ ७ ॥ आग्नेये छानविधिः ॥ ७५॥ यदुकं पया, बामेयः सूकरिष्टका उपदधाति, इत्युक्ते सर्वाणि टिनविशिष्टान्युपादीयन्ते, न फनिचित् । एवमत्रापि द्रष्टप्पमिति । सरपरिहव्यम् । अबोच्यते । युत्तामाग्नेयेषु कृत्स्नविधानम् । कुन्त । {एकाधहुत्वात् । मतिसूकमुपदयातीनि वचनादाहीनामुपयाना सक्ता. सत्वाकानोपादानमविरुदम् । ६ वियचापरिपितानां विशेष पुरयत इस्पपदियो हेतुः । यस्मादयमिदादृष्टान्त इति ॥ ७५ ॥ फनीपस्य प्रधानन्यादहणे सस्प पनिपत्तिः स्यात् ॥ ७६ ॥ पदयुक्तमहर्गने यथा, शनीपस्य कृत्स्नस्याप्यु माशनम् , एव. मप्राप्पविशेषात्सर्वातामुपादानामनि । वत्सम्हिनव्यम् । अयोध्यो । मनीषस्य प्रधानत्वाद्युक्तम् । अनीपस्पाविरोपामविपत्तिरियमभिधी. यो । सा सस्य कमीपस्य स्यात् । पस्य न क्रिपेन, नस्य संहार. परिलोपः स्यात् । तस्मात्मपामहा यानी, सरमने पायो । इह वशेषावादित्यपदिष्टो देवः । तस्मादित्ययेन पिणेति । ७३ ॥

·(म०१०पा०६२०२२] मीयांसादर्शने। २०१९ (ज्योतिटोमे वाससि सोममानोपाहरण शेरनु अनाधिकरणम् ॥ २०॥) [२०] वाससि मानोपावहरणे प्रकतौ सोमस्य वचनात् ।। ७७ । सि ज्योतिष्टोमे मानोपावहरणे समानाने । तत्र संशयः । किं यत्र कचि. न्मान, येन फेनचिदुपावहरणं कार्यमुन वाससि मान, वाससा चोपावह- रणविति । किं प्रप्तिम् । अर्थात्र क्वचिन्मान, येन केनचिदुपावहर• णम् । एवं चानियपे लाघवं प्रयोगमाशुभाषय भविष्यतीति । एवं मासे झूमा । बाससि मानं, वाससा चोपावणं कार्यम् । कुतः । वचनात् । वचनमिदं भवति । वाससि मिनोवि, वाससा चोपावहर- तीवि पचनस्य सामोनियम्येत । अपवा, नेचा संशयः । वचनावासप्ति मान, पापसा चौपायहर. णम् । एवं मातमुचरविवक्षपा कोयते विशेष चिन्तयितुम् । यच माप्त- सचरविवक्षया फार्थने, न वत्र पूर्वोत्तरपसाभ्यां प्रयोजनमिति ॥ ७७ ॥ (अहर्गगे, उपायहरगाय वासन्नरोसादनाधिकारणम् ।। २१ ।) [२१] तबाहर्गणेऽर्थाद्वांसानिः स्पात ॥ ७८ ॥ सि. अस्ति द्वादशादः। तत्र चोदकपातमुपावहरणं, वाससोपाबहरतीति । सत्र संशयः । किमुपाबहरणार्थमन्पदास उत्पाधमुन नेवि मातम् । नोत्पाघम् । कुतः। न पचनमस्ति, अन्य देनोत्पायमिति । वचनाहने न प्रतीमो भेदनोत्पत्तिम् । तस्मानोरपायमिति । एवं मासे, घूमा । महर्गणेऽर्थाद्वास उत्पाथम् । कयम् । महर्ष हुन्वात् । बहू-पहानि । वत्र घोदफेनवत्ताप वाससोपाचहरतीति । भेदेन चानुपारपाने, उदा. पहरणार्प एव न सिध्पेत् । तस्मादुरसाइपितष्पमिति ॥ ७८ ॥ (महर्गणे तसदहामन्धमोमो सवहरण क ल एवं यासोन्नरोलाइना - विवरणम् ॥ २२ ॥) [२२] मान प्रत्युत्पादयेत्यरतो तेन दर्शना- दुपावहरणस्य ॥ ७९ ॥ पू० ७७॥॥ 1 RET-पु.११वाम --3.1 ·टुष्टीकासहितशायरभाष्यसमते - [अ० १० १०६ २०१२] • सत्रैवागणे चिस्यो । उक्तपेतत् , अर्याद स उत्प पिति । तत्र संशयः । किं मान प्रत्युत्पाधमुतोशावहरणं प्रत्युत्पामिति । किं मानम् । मानं मत्युत्पायेन । कुतः । प्रकृतो तेन दर्शनादु विहरणस्य । ज्योतिष्टोमे यस्मिन् मायने नवोपावहरणं क्रियः । प्रतिवच विको चोदका- तुग्रहाय तस्मिन्नेव काल उ-पायमिति ॥ ७९ ॥ हरणे वा श्रुत्यसंपोगाईद्धि प्रतो तेन ॥ ८० ॥ न चवदास्ति, मानं प्रत्युत्पामिविवाह हरणं प्रत्युत्युत्पाद्यम् । फयम् । श्रुत्पसंणगाद । न हि पो, मान प्रत्युत्पामिति । श्रुत्पमा चाच नकान्ततोऽध्यवतीय, भौति यसप चाय प्रपोजका सपो. जनपयुक्तत्वातकाल एच न्यायो नान्यकाल इति । हरणका चानेन प्रयोजनमिति हरण पर पापादपि मिति , यदुमी माने यासस्नस्य हरणे दर्शनानि चोदकानुग्रहाय वकालपेवोत्पाद्यपिति । सत्सरिहतव्यम् । अत्रोच्यते । न यते, नर वाससोपायहरणं कर्न- पमिति । विर्याचन क्रियते । एफरबादतः । न हि तदासोऽपर ध्यामिति न क्रियो । पचारिकत, न वोदकः पापयति । अवाचनिकत्वात् । न चेह तदेव बास उभा संपवति । मइहु. स्वाद । तपादरणकाल पोत्पामिति ॥ ८॥ इति श्रीसयररवामिविरचित मीमांसामा दमाच्याएर ५४ः पादः॥ . इति श्रीममारिल.वरचिताया मामHIH ८६६ १६ १.५ टुप्टी या समापनयमहपा। भासिनी देन- मु.।

·-भ० १०१०५०१ मीसांसादर्शने। २०२१ अय दशमाध्याये सप्तपा पाद।। 1. ( अग्नीषोमीय पशौ हृदयाघानामेव हविष्ट्वाधिकरणम् ॥ १॥) [१] पशोरेकहविष्वं समस्तचोदितत्वात् ॥ १ ॥ पू० अस्ति ज्योतिष्टोमे पशुरनोपोपीया, यो दीक्षितो यदीपोमीयं पशु. मालमत इति । वत्र संशयः । कि कृत्स्ना पशुरकं हविरु३ मत्पङ्ग -हविर्भेद इति । कि प्राप्तम् । कृत्स्नः पशुरेक इविरिति । कुन: । सम- स्तस्य चोदितत्वाद । समस्तो हि पशुरनीपोपौ प्रति चोचते, न पृयग. गानामग्रीषोमीयता । तस्मात्पश्चाकृनिकाहच्याबदायानीयोमाभ्यो दावच्यम् । अङ्गहविष्ट्दै पशुशब्दे लक्षणा स्यात् । तस्मात्रता परेफ हविः । सच्च दर्शयति । अयो खल्वागु, कापेमा दक्षिण पूर्व पर. स्थानदेयं, तत्सर्वस्य पशोरवयं भवतीति । अयो खरवाहुः, गोपायना दक्षिणस्य पूर्व पदस्परावदेयं, तत्सर्वस्य पशोरवत्तं भवतीति करस्नस्य पशोरवदानं दर्शयति । तस्मादपि कुन. पशुरक इविरिति ॥ १॥ प्रत्यङ्ग वा ग्रहबदङ्गानां पृथक्मकल्पनत्वात् ॥ २ ॥ सि. चाशन्दः १झ व्यावर्तयति । नैवदस्ति, करन, पशुरेक हविरिति । कि हि । प्रत्यङ्ग हविर्भदः । कुनः । पृथक्षफल्पनत्वा । पृयगङ्गा- नि प्रयत्पन्ने । हैदयस्पाग्रेवत्ति, जिवापा अवधति, वक्षयोऽत्रपति, द्वितीऽध्याय 'हृदयस्याप्रेऽवयति । इत्येवमादीनि न याग चौदयन्तीति स्थितम् । इयं यागचोदना । अग्नीपोमीय पंशम् ' इति । किं हृदय दीनि हवीपि, उत पश्वा. कृतिलक्षिता व्यक्तिहविरिति । 'तत्र पूर्वपक्षः । पशोग्नीपोरसंबन्धः श्रूयते, न हृदयादीनाम् । तेषामनीपोमबन्ने लक्षितलक्षणा स्यात् । ताप मानाप्याद्विध्यतः । तेन मन्यात्पूर्वार्धाचा पदाने पाछे हृदयादिदेशा लिची पन्ते । तेषा व शिस इति ॥ १ ॥ एकस्तावदयमेव दोपो लसगया हृदयादिदेशादिति । विकल्पदोषश्च । यम्य पशु. पनि हविरिति, सम्य तस्या एक व्यक्त. सकाशादानं प्रामाति, न हृदया. पूर्वग्दस्य--1..२ प्रामास्वात-~दयस्य पति- द्वितीय इति-(भ. २ पा. १ . सू.१७) इत्यति धपः । ५ मिति---मातोपामीर्य पशुगरमे 'त्यस्य सियsी यागचोदनाले विचार हात पूरणम् । ६ म्याक्षरित- 1.10 अमरपोमाया--! - ·- २०२२ दुरीकासहितशाघरमाप्पसमेवे- म० १०५१०७० 11 दोणारवति, पायोरवयात, गुदस्पावधति हृदयाकविकादिगोड. पदानं श्रूयते, नतदविरुपिचे पथौ संभवति । तस्माद्हृदयाधन विश. सितव्यः पशुः । तस्पिश्च विशस्यमाने पचाकतिर्ने भवति । तदेवमा. पति ! पश्चात्या यागस्य क्रियमाणस्पोपपद । ता पश्चाकवि- पवर्षाप ध न शक्पते सासाधागद्रव्यं परिच्छेनुम् । स्थात्मणाड्या साऽऽकृविरुपातमईतीति पधाकृतितस तव्यस्थ हृदयादीनि यानि, तानि हनीपि । तेभ्योऽवदाय प्रदाचव्यमिति । ग्रहवद । यया सोपे, ऐन्द्रवायवं गृह्णाति, मेत्रावरुणं गृह्णाति, आधिनं गृहातीति पृथक्षरस- नत्वात्सोमरसो हविः, न सोमलता, एवमत्रापि द्रष्टव्यम् । समस्वचो. एना त्वङ्गाविष्वेऽपि प्रणाड्याऽवकल्पत एव । अप यदर्शनमुक्त, दिभ्यः । अथावयातिरनुवाद इति । तन । ययवयतिमन्य हृदयादीनि विधायरन्, ततोऽयशब्दामशब्दावनको स्याताम् । विधातुं तापन्न शक्यते । वायभेदमयात् । न चान्द्यते । ममामत्वात् । यदि च हृदयावधतिविशिष्ट पदापी विधीयते, निहाया भवतीत्येवमादयस्थ, तथा सत्यपशब्दोऽनुवाद. स्यात् । कथम् । अयमयशब्द आनन्तय यत, यदा प पूर्वोत्तरी पदार्थाववगतौ तदाऽऽनन्तर्यम् । यदा तो न स्तः, कायाऽऽनत भूयात् । अवगतो वे पाटादेवावगतः क्रम | तापशब्दोऽनुवादः । न च भवता पदार्थविधानमिप्यते, येनायशब्दोऽयशब्दश्वानुवादी स्याताम् । तस्मादृदयादिवि- शिष्टोऽवतिविधीयते । एवं निवादिष्वपि । एवं च यमायादवदीयते तदपि. रिति । सपा, 'ऐन्द्रवायवं गृह्णाति' इति वाक्पैव्यं पृथक् करप्यते, तदेव मुरूप हविः, एवमिहापि । न चैत एकादशावद्यतयोऽपापाः । पशोरेव सकाशाद्वयादा. नाबाग इति । अस्मिस्तु पोऽसावमेर दोषः । एतेषु यागाषु न किंचिदस्यम् । पशु- चोदनाऽपि लतितलक्षणया हृदयादीनि लक्षपन्यानीषोमा यो सह संमभ्यते । एवं . । १ वाक्यभेदभयादिति-हृदयादिवाक्ये शातावदान नुवादेन हृदयारिप्रदेशस्य, अप्रादि. पदवाच्यस्य क्रमस्य च विधाने वाक्यभेदादित्यः । २ मप्रासलादितिहदयादिप्रदेशाना. मल्याप्राप्तत्वादिसर्यः । ३ वम प्राप्तिमाह-यदि चेहि १४ पदार्थ इति-भावनाध्य इति शेषः । ५ पशब्द-म.। ६ तदेति--तदा तयोरानन्तर्यमवगमपित भयत इत्यर्थः । ५ गदेव-प. सु.10 अपशग्दामचन्दावनुवादो-द.1 - ·. [अ० १०प०७०२] मीमांसादर्शने । २०२३ तत्सुतरामनेकहविष्ट्व उपपद्यते । कथम् । कृत्स्नपरवदानम पेनानुनि- धृक्षन् न कृत्स्नस्य पशोरवदीयत इति दर्शयति ॥ २॥ (हत्यादीनामे पायदानसंबन्धितया श्रूयमाणानां हविट्वेन तदितरावयवानां हविष्ट परिसंख्याधिकरणम् ॥ २॥) [२] हविर्भदाकर्मणोऽन्यासस्तस्मातेयोऽवदान स्यात् ॥ ३ ॥ पू० त्पड़ इविभेद इत्येतत्समधिगतम् । इदमिदानी संदिह्यते । कि येन केनचिदङ्गन हचिपा यागो निर्वयितव्य उत सर्वेभ्योऽवदालपम्, अथवा परिसंख्या केनचिदिनि । किं प्राप्तम् । सर्वेभ्योऽवदातव्यमिति- अवदानकर्पाभ्यसितव्यमिति । कुतः । हविर्भेदाद । भिन्नानि इंवीषि हृदयादीनि । यान्यवदाने संकीर्तितानि, आशियानि च पश्चात्या भणाच्या परिच्छिन्नानि, तेभ्यः सर्वेभ्योऽवदातव्यम् । पन्चोकृत्वा हि न फेच्छिद्विशेषाः परिच्छिद्यन्ते । तद्यदि, एकस्मादङ्गादवदीयेत, न पश्चा. कतिपरिच्छिन्नाः सर्वे विशेषा उपसंगृह्ये रन् । तत्र पक्षाकृत्याऽङ्गमावो न कृत: स्यात् । अनेकविशेषणविशिष्टं हि मांस राशि परिच्छिन्दती, बङ्गमावं नीता भवति, नान्यथा । एकहर्षिष्ये हि पवाकविपरिच्छि- प्राङ्गराः सर्वाचदानानभ्यासेनेव यथाश्रुतादेवावचं भवति। पृयत्मक- ल्पितेष्वङ्गेष्वेकरमादङ्गादवद्यन् कौश्चिद्विशेषाञ्जमाद । अभ्यस्पस्त्वर. दानानि सर्वान् विशेषान् परिगृह ति । नस्मात्सर्वेभ्योऽवदातव्यमिति । आह । ननु पश्चाकृतिपरिच्छिन्नानां विशेषाणा यागार्यवांदपत. मेन यागः सिध्येत् । उच्यते । सियेदेवं, यदि विशेषाणी पाग. संघन्धः श्रूयेत । पश्चातस्तु श्रूयते । तस्मादिशेपेषु गृह्यमा च येषामझानामवयतिः श्रूयते तान्येव यागसाधन नि, नागान्तरण । कुनः । पशुशब्दोऽयं हृदयादीनि वाक्यानि दृष्ट्वा ततो लक्षावृत्या करितः । यानि वा कल्पितरतान्येव लायति । अन्येषामथ्रयमाणानां का प्रप्तहो, येर्ने तानि हविः देन लक्षयेत् ॥ २ ॥ । . भास्मा हि देविता. मु.। २ उपदं हिरन्-~-ग.! ३ सविनाभ्यासेना यप. ध्रुवावर्ग- I४ सिग्देव-. ५ येनेमानि हवापि न लमये-म..

·२०२४ टुष्टीकासहितशायरमाप्यसभने- [अ०१०प०७१०२) षङ्गभावः कुचो भवतीयि तदर्थ प्रयोगवचनेन विशेषा गृहमन्ते, गावगम्पई विशेषः, को वा विशेपो गृहोवः को वा नेति । अतः सर्वे न्वे प्रयोगवचनानुग्रहाय । यय विशेषो न गृहीता, वेन विनापि ययाश्रुतमेव भवनीति कल्प्यमाने, वस्य पशाकृत्या परि- दे न फरिदप्यधिकोऽशेऽजीकतो भानीत्यनादरस्त प्रत्याश्रिता स्यात् । दस्मात्सभ्योऽनदेयं हृदयादिभ्योऽयशिष्टावि ।। ३ ।। आज्यभागवा निर्देशात्परिसंख्या स्थात् ॥४॥ सि. हृदयादिभ्योऽवदाव्य नावशिष्टत् । कृतः । पा निर्देशात् । निर्दिश्यन्ते हृदयादीनि, एकादश वैवानि पशेरवदासानीति । तत्र प्राप्त- स्वादेवैपासप विचिर्न संभवा । भानयानानुवादः । निर्गुणं च पुनायणमिवरेप।मश्रुताना परिसरूपापकं भवति । पथा, न गन्तब्ध न मोक्तच्यामहि च रिस्पष्ट प्रतिषेधः, एवमेव परिसंस्थायां प्रसिपेश क्रियते । आध्यभागवद । यथा, गृहमेवीपे पञ्चमे पस आपभागन. हणं परिसंख्यापित्युक्तम् । एवपिहापि पानि । तस्मात्परि संसपेति ॥ ४॥ तेषां वा व्यवदानत्वं विवक्षन्नभिनिर्दिशत्पशोः पञ्चा- वदानत्वात् ॥ ५॥ वादादा पक्ष व्यावर्तयति । न चैतदति, परिसंख्येति । तत्र हि यो दोषा:-स्वार्थमाण, परार्थकल्पना, प्रवति । यदुक्त निर्देशादिति । नवदेवम् । पां हृदय दीना धादानव विव- सन्नभिनिदिशेद । नै वचनव्यक्तिर्मवति, एकादशैव पोरसदानानि नाम्पाधिकानि । यान्यवदानानि तानि द्विविधतीति । कर्ष सहि । एकादश द्वितिरक्यातीति । कुन: । नादानमन्धो । प्रमाणत्वात् । कथमप्तिः । पशोः पञ्चावदानत्वात् । पश्वावदानावं हि पयो धूश्वे । [.३ ॥ १॥ १ न च गम्यते-के नाम्यते--21 परसोदे विदपि- समवतीति- मु. पुनःश्रवणामिति, इतरेषांक १५ परिसत्यायक-का परिसंदयाय- ( Tw.. भिति-म• 10 पा. ७.५ सू१८) इस्वर वारत हुपर्यः । ७ प्रनिनिदेशाती. ग.मातमाघधक.)

·[अ०१०१०७.२] मोपासादर्शने । २०२५ उस्मानानुवादः । एनानि विविध नीति, एतेषां द्विसदानं विधाय कृतार्थः शब्दो भवति । भाशिष्टानां त्याग न वारयति । तस्मात्सर्वे. भगोऽनदयविति ॥ ५॥ अंसशिरोभूकमक्थिमतिपेधश्च तदन्यपरिसंख्या- नेऽनर्थकः स्थायदानवाचेपां निरबदानम- तिपेधः स्यात् ॥ ६॥ इतय न परिसंख्या । कुतः । अंसशिरोनूकसपिपविवाद । एवमेवेषां पतिषेध उपाधने, यदि न परिसंख्पानं भवति । पति च सा । नासयोरवयति, न शिरसो, नानकस्य, नापरसक्थ्योरिति । परिसंख्याने, अंसशिरोन्कसक्थ्ना प्रतिषेयोऽनका स्यात् । अथ तु न परिसंख्या, सत्ता मदानस्वात् , याप्रसादीनि, तेषां निरवदान प्रतिषिध्यते । किमिदं निविदानपिति । निष्प तस्मादङ्गादवदान निरवंदानं, द्विरवद्यतीति । तत्मतिरिक्ष्यत इति । अतः सर्वेरेवाडी- रिज्या क्रियत इति ॥ ६॥ अपि वा परिसरूपा स्यादनवदानीपशब्दत्वात् ॥ ७ ॥ .अपि वेति पक्षव्यावृत्तिः । परिसंसौव स्यात् ।। सर्वेभ्योऽवदा- ध्यम् । कुनः पुनःअव गस्वार्यवत्वात् । ननु त्रिदोपा परिसंखोत्युक्तम् । उच्यते । नाना दोषो भवति । कथम् । आदानं हि चोदकेन होमार्य प्रामोति । इह तस्य हृदयादिभिः संवत्यः क्रियते । तेन हृदयादीनि पाक्पेन होमसंबद्धानि भवन्ति नान्यान्यङ्गानि पश्चाकोदेवनासंद- मीनि । न सिन् भाक्षे शास्यिाको सति पशाहदेवचार पन्धोऽन्येपामङ्गाना होगसायसेनोपयो । हृदयादिप्यमाविका- क्षमाणेयाकदिवतातवन्ध उपपया एक । तस्माद-यान्यनानि परिसंख्यायो । - - प्रदानन्यामाता-श्री. ग.निरवहनम् ।दिखाता ansom .... पानव- ·दृष्टीपासादितमायरभाप्पसौते-- [१० १० १०५४०१) अपि च, अनवदानीपशब्दो भवति । भारत्पान् अवदानीयान् मुराग्रहाचाऽऽजिसक्यो हरतीति । यदि परिसंस्था, समः किंचिङ्ग पनवदानीयं भवति । इसरया सर्वमवदानाय स्पान् । अनवदानीप. शब्दो नोएपश्ते । तस्मात्सरिसंख्येति । ननु शृङ्गखराभिमायमनवदा नीयं पविष्यति । नेत्युपते । अनदनीयं हि तत् । अमदनीयहरणे, आजिसप इति चतुर्थी नोपपयते । नदि शृङ्गखुरेण, आजिमृतोऽ- मिप्रेयन्ते । यादेनत् । परिक्रमार्थ वद्भविष्यतीति । उक्तमेतत् । न देवताद्रव्येण स्वकार्याणि फव्यानीति ! मान शृङ्गान्युराभिषा- यम् ॥ ७॥ अब्राह्मणे च दर्शनात् ॥ ८ ॥ इतम परिसंसपेति । कुतः । अग्राह्मणे हि भक्षं दर्शयति । कपम् । फकुमो राजानः प्राश्नाति ध्रुव गोप इति फवमी भसं दर्शयति । इव. रथा यागे मवृत्तस्यादर्शनं स्यात् । सर्वपदानं च मवेतू । निरवदान- तिधात् । तस्मादपि परिसंचि ॥ ८ ॥ तातोपदेशाच तेपामुत्सर्गपदपज पत्वम् ॥ ९ ॥ इश्च परिसंहति । कुन । शाशोपदेशात् । शाशगोपदेशे हि भवति, यान्पङ्गान्यभिमृति, शान्य तानि चेति । यदि न परि- संख्या, सर्वेगों श्राणं स्यात् , भशादर्शन नोपपये। । परिमरूपाने तु सति हृदपादिभ्योऽन्येपाम्, अयज्ञशेषत्वम् । यपा, पर्यमिक पास्मी- पतमुत्सृजन्तीति । नेपा तत्र श्रपणं न स्पात् । अश्वदर्शनं चौपपयो । तस्मादपि परिसस्पेति ॥ ९॥ (अग्नीपोभीये पशावनिज्यारोपेनिमिरः विष्टक यागानुष्ठानाधिकरगम् ॥ ३ ॥) [३] इज्वाशेपास्विटकदिज्येन प्रकतियत् ॥ ३० ॥ पू. अस्ति पोविष्टो पशुरमीपोमीय, यो दीक्षितो यदनीपोमीयं पशुमालमेनोति । अखि तत्र चोदकामा सिटकर । इहे भूपते, यङ्गः स्विष्टकृवं यजतीति । तत्र संशयः । किमिम्पाशगेम्पत्रि मोड. हेभ्यः स्विष्टकवा यष्टव्यपुतानिपाधषमा इति । किं प्राप्त ७॥८॥९॥ .मा या अन--1... पाहानीय-, । ३ अनवधानीय-म.! सर्व. प्रदान भने--. । ५ अयागेरस पर्वगो मा सा- I यानि मासानि-, ।

·[सं० १०१।०७१०३] मीसांसादर्शने। २०२७ इज्याशेपेभ्य इति । कुतः । एवं प्रकृतिवच्छन्दानुग्रहो भविष्यति । त्रीण्यङ्गानि यानीज्याशेषभूतानि, सेभ्य इज्यायां क्रियमाणायां त्रिश- होऽप्यनुगृहीतो भवति ॥१०॥ ज्य. शरचदिकारः स्यात् ॥ १३ ॥ सि० अनिष्पाशेपेयरियेत । एप षिकारा स्यात् । न त्रीणि यानि कानिचिदङ्गानि । यदि यः विधिमिररिज्या कर्तव्येत्यभ्युएग- भ्येत, तपाङ्गैरिति न विधीयेत । प्राप्तत्वादेव । निस्वार्थ विधानं स्यात् । त्रिमिरिज्योति । तत्र त्रिशब्दोऽङ्गशब्देनासमर्थ एव स्यात्, असामय समासो नोपपयेव । अपि च, असत्यां प्रयाणामङ्गानामेफस्पा साधा- रण्यां क्रियायामेकस्मिन्या साधारणे गुणे विग्रन्दस्याङ्गशब्देन विशे. पणविशेष्यसंवन्धाभावात्सामर्ष न विद्यते । यानि त्रीण्यङ्गानि त्रित्वसंबद्धानि तानि व्यङ्गानीति । असवि विशेष व्यवहाराभावात्सा. फाशं पति, कतमानि इयङ्गानाति । स्वपक्षेऽपि कयम् । तदुच्यते । समाहार एष समास । येषां समा- हार उक एकत्रिपागुणसंपन्यो वा, तानि व्यङ्गानि । एपां च समा- हार उच्यते । यद्दोषणा पूर्वार्यादप्रये समवथति, गुदस्य मध्पता, श्रोण्या नघनत इति । समवदानं समाहारः, एकैनामिना गुणेन सं. पन्धः, एकया प समयतिक्रियया । तस्मादेतानि पानि, एतानि पानिज्याशेषाणि । अवो बचनप्रामाण्यादानियाशेषस्पङ्गो स्विष्टक- एका तामधे विसं नास्ति, पद्विधा । संसार के जरिदेलार धर्मसयोगन प्रवर्तते । न च केपानिदेकर्मयोगोऽस्ति । येकादशम्योऽवच्छियेत त्रित्वम् । समासानुपपतिश्च स्यात् । भङ्गशब्दो यदि त्रित्वेन संवयेत ततो न विकृता । यदि विधता नवित्वेन । दोदीन्येकया समवयतिक्रियया मुकानि सरन्यग्निसंयोगेन । तत्र समाप्ताों विशेषगविशेष्यमाश्य पटते तेषु गृह्यमाणेषु। १ नियमोनाहीतो भविष्यनि-, । १ मा वात् । एवं प्रि-ग.३ भरद एव-. । र भेद-भु.५ति-वन्धः शापि वेषः । ६ दोपादानि-प... मु.।

·२०२८ टुप्टीकासहिनावरमाप्यसमेते- [अ०१०पा०७०३] दियेतेति । एरयत् । या, पारमयं वहिशिन पचनपामाण्यान्टरैः पुश बाध्यन्ते, एवामिहापीयाशेपा घाधिष्यत इति ! आह, इज्याशेषाणां निपचिरेपा । न चान्येनेज्यायां क्रियमाणाया- मेसत्पतिपादित भाति । तस्मादिज्याशेपाणां कार्येऽवर्तमानानि नव्या- शेपरिकारभूतानि मदितुपईन्तीति । अत्रोच्यो । यद्यपि पनिपायन्ते तयापि नान्यथा । वस्या नित्ताविज्याशेषः कर्तव्यापामनिज्याशे- पाणि विधीयन्ते । एतानि तत्र प्रतिपादायिनव्यानि । एनान्यपि हि कृतकार्याणि प्रतिपादयिनव्यान्येव । यानि तु शेपभूनानि तानीह भनिषिद्धानि यथाकाममन्यत्र प्रतिपादयिष्यन्त इति ॥ ११ ॥ 1 अब चोद्यते । प्रकृती यागद्रव्यशेषसंस्कारको दृष्टः विष्टकृत् । नैदादिमिर्यागः कूनो येन प्रतिपादेरन् । तस्मास्विष्टकृतप्रतिरूपकं यागान्तरमेतदशकृत कार्य विवीपते । हृदयादिभिश्चादकप्रायः सिष्टकेन पार्यौ । भत्रोच्यते । यदि स्विष्टकइनुवादेन पङ्गानि विपीयेरन्, उपविशिष्टो वा स्विकृन्, ततोऽपाकृतकार्यः स्यात् । इह 1 महानि प्रति स्विकृद्विधीयते । तान्यपि प्रतिपादनयोग्यानि, तुपकगवन् । या तु तृतीया विभक्तिः, साऽपामेव नू- यते । हृदयादीनि तु येन केनचिदुपायेन प्रतिपाद्यन्ते, न सिष्टकृयागेन । परि, यदः स्विकृतं यजति तत्रि भेरिति, तस्यो शब्दः स्विकृविशेषणार्थ - चार्यते, विशेषणं च न कार्ययोगि, विशेष्यश्च विष्टकृत्तस्य त्रिरम्यासः प्राप्नोति । न चैकादशाना मध्ये त्रिसंख्या विद्यते । किवायोगगुण योगाभावात् । यधेकादशाना मध्ये त्रीणि गृह्णीयातनापोद्धार प्रयत्न. कर्नयः । योऽप्यधिकनाना त्रयाणा ग्रहण फरोति तेनापि समाहारसयन, कर्तव्यः । यस्तु दोरादीनि गृह्णाति तस्याभपदोपा. भावः । प्रमाणान्तरेण समाहारापोद्धारयोः कृतत्वात् । मनु यागद्रव्यशेपस्याप्रतिपादनादप्राकृतकार्य आपद्येन । तस्माद्विरम्यास. लिट. कृतः प्राप्नोति । एवं वर्णमान उच्यते । विष्टकृयमन्यत्र विधीयते प्राशनारका यदिाच्छिद्येति ॥ १६॥ , तस्यानिवृत्ताविग्या-१० २ दोपादिमिः-य. र. मु. । ३ भनि- पूर्वो. कमेव सिद्धान्त संक्षेपण प्रतिपादयतुं पुनरारभते यदीत्यादिना । ५ तस्येति-एवंवादिन इखा । क्रियेति-क्रियायोगस्य, गुपयोगस्य वाऽभाव दिसर्थः । दोपादीनि-. द. मु. । ८ अब. सिध-प.मु.॥

·[अ०१०पा०७० ४] मीमांसादर्शने । २०२९ ( अध्यून्या होतुः प्राकृत कृन्नेहामनिवृत्त्यधिकरणम् ।। ४ ।) [४] अध्यूनी तु होतुरव्यङ्गवदिडाभक्षविकारः स्यात् ॥ १२॥ सि. अस्ति ज्योरिटोमे पशुरनीपोपीयः, यो दीक्षिनो यदनीपोपीयं पशु- मालभत इति । त्रेदमाम्नायते । अध्यनी होने हरन्तीति । तत्रायमर्थः सोशयिकः । किमध्यध्नी होतृभक्षस्य विकार उनाधिकारी होनुनिय. भ्यत इति । कयं विकार: स्यात् । कगं नियम्यत इति । यदि, अध्युनी विधीयते, हो। हरवीत्येतदन्य बत्तो विकारः । अष, अध्यध्नीमुद्दिश्य होये हरन्तीति विधीयते, ततो नियमः । किं मतम् । होतुर्भक्षाय विकारः स्यात् । कुन।। अपूर्वाऽध्यध्यदैवतशेषत्वादिहा- भक्षे न माता ! सा न शक्याऽनुवदितम् । शतो विधीयते, होतभाग- हरणे । अध्यध्नी मवन्ती होत हरणे मत्यक्षा, आनुमानिकमिडामा निवर्तयत्तीति । उपङ्गवत् । यया, अनिज्याशेपेस्परिपाशेषाणि द्वन् ॥ १२॥ शेपे वा समति तस्मादथवनियमः स्यात् ॥१३॥ चाशब्दः १६ व्यावर्तयति, इडामविकार इति । कपम् । स्पा. दिवाभाविकार, यद्यपूर्वाऽध्यूनी स्यात् । सा हटायो समरति । फयम् । अनस्थिमिरितां वर्धपन्तीति तस्या हरणं प्राप्तम् । होत. संघन्धी न पातः । स विधीयते । यामिमामध्यूनी हरन्ति, ना हो, नापामा इति । हो। स्व-पं भक्षं कुर्वन्तीति । अपि च, होरे हरन्ती. त्यानन्तर्यादेकवाक्यता मत्यक्षा । इतरस्मिन् पक्षे, अध्यनी हर. न्तीति च होतृशब्दच्पवधानात्वत्पपिचव्या भवेत् । तमादाणे नियमः रयवत् । यथा, यजुर्युक्तं रयमध्वर्यवे ददातीति रथस्य वारपान्तरण माप्तत्पादध्यपानाचाध्वर्युमागे निययः । एवमिहापि होत मागे निपप इनि ॥ १३ ॥ अशाखमातु नै स्यात् ॥ १४॥ ।१२।।१३।। निवर्तन्ते, 1 मार्ग-1..

·- टुप्टीफासहितावरभाष्यसमेते- [अ० १०१।०७१०४) तुशब्दः परं ध्यावर्तयति न भागे नियमः । इदाभाविकार हाते। कुता । नास्ति शास्त्रं, येदामोऽभ्यूनो स्यात् । नन्विदमुक्तम् , मन- स्थिपिरिहां वर्धयन्तीति । उच्यते । अनुवांदसरूपत्वादस्य । प्राप्तत्वा. धानस्थिकानां वचनान्तरेण । अथ यद्यपरिशिष्यवे तरसमवत्तधान्या- मानपनि, यद्दपं मास्यति जिहां वक्षस्तनिमत, वस्या पनिष्ट- मिति । अनुवाद इति गम्यवे । न चात्राध्यध्नी कीयते । तस्माद- प्राप्ता । अमाप्ता चेत् । होतृहरणमुदिश्य विधीयते । यत्त पवधानाद- प्राप्तवैकवाक्यता कल्पयितव्यति । अपूर्वतादध्यध्या अनुवादामावेऽन. यफत्वपरिहाराय कल्पयिष्यामः । एवं च स्वपदगत हरणं विहितं भवि. प्पतीति । इतरपा तु होषध्यूनीसंबन्धी विधीयत, न स्वपदगत हर- णम् । तस्मादपि भाविकाररा ॥ १४ ॥ अपि वा दानमा स्पाक्षशब्दानमि- संबन्धात् ॥१५॥ अपि वेति पतच्याचिः । यद्येवं, न वचनान्तरेणडाभक्षेऽध्यप्नी माप्ता, साऽपूर्वा हर्तव्या विधीयते । न वहि भक्षविकारः । दानमात्र- मेतत् । होत्रेऽध्यूनी हरन्तीति । नात्र भक्षशब्देनाभिसंयोगो पिघीयो। सस्मान्न माविकार इति ॥ १५ ॥ दातुस्त्वविद्यमानत्याविडाभक्षविकारः स्याच्छेपं प्रत्पविशिष्टत्वात् ॥ १६ ॥ तुमच्दा पर्श व्यापर्तयति, दानपात्रमेवन भाविकार इति । नेता- नम् । दातुरभावात् । पशुहोवं संकल्पितः । पागं वयित्वा नान्यत्सा कार्यमनेन कार्यमिति । तेन स्वाम्यमावापान नास्ति । कयं स्वाम्य- भावः। शेष प्रत्पविशिष्टाचार । शेष प्रति यया पजमानस्तया होता । उभावपि न प्रमतो द्रव्पस्पति नास्ति दानम् । अथ कथं मादा नियम इति--.। २ येनेडामभ्यूम्नी प्रानयाद--ग। ३ अनुवादस्वरूप-क.ग.1 ४ यापरिशिष्यते-क । ५ होम्यूनोसंपन्यो विधीयते । म स्वपदगठहरणम्-म.। ६ संयो. गातू-श्री. ग. । ७ यदैव-म । साऽपूर्वा विधीयते-ग.

·[भ०१०पा०७०] मीमांसादर्शन। २०३१ नाभिसंयोगे भक्षः । चतुर्थीश्रवणात् । चतुर्थी तादयें भवति । होत्र. ऽध्यानी । तया होवाऽभिप्रेयो । सो होतुरुपफरोति । साभक्ष्यमाणा सामर्थपजननस्य यस्य लामाय, यया च यावत्या च मात्रयोपका. रिणी भवति । तत्र चतुर्थी श्रुतिरनुगृह्यते । इतस्था दृश्यमान उपकारे चतुर्थ श्रुतिर्याध्यते । वस्पादिताभक्षाविकार इति ॥ १६ ॥ (वनिष्ठाशीपः प्राकृतास्ने हामशानिवृत्पधिकरणम् ॥ ५ ॥) ५] अग्नीधश्च निष्ठुरभ्यूनीवत् ॥ १७ ॥ सि० वत्रैवानीपोमीपे पशौ श्रूपते, वनिपनीय इति । तत्राधिकरण देशा। वत्र या संशयः, स इहापि । किं वनिप्रमीधै विकारो भास्य, उत्त चस्प भागनियम इति । ततः स एवं पूर्वपक्षः । अपूर्वत्वाद्विपी. यते । तस्माद्विकार इति । तस्य देवोचरम् । वचनान्तरेण प्राप्त खाद्भागनियम इति । ततस्तदेवीच्यते । अनस्थिमिरिड वर्धयन्तीत्या नुपाचत्वादप्राप्तो पनिष्ठुर्विधीयत इति । अत्राऽऽह । ननु पनिारपि तत्र संकीर्तनात्यात एवेति । अपी. ध्यसे । वनिष्ठु माश्यतीत्येवावरात्र । सेनेहाय मासनमा तस्य विधी- यह इडासंस्कारान । नासाविटा, न तस्य भक्षशब्दसंपोगः । तस्मा- सासनमात्रं, न तस्य भक्षे प्राशिः । पूर्वस्मिन् वर्णने न चतुर्थीसंपन्ध, तस्यैतदग्नीध इति । चतुर्थासयन्येन भक्षणं विधीयते । तस्मात्पूर्वेगा- पिकरणेनातुल्याङ्कनयाँ तुल्यता सूत्रेणासिदिश्यते । सप्वेषाधिकरण पदेशेषतुल्याङ्का निवने ॥ १७ ॥ (ঘ) পাষাৰ শনিবাণঘৰত ॥ [६] अप्रासतमानमत्रावरुणस्याक्षित्वम् ॥ ३८ ॥ पू० अस्ति ज्योरिटोमे परमीपोमीपः, पो दीक्षितो पदग्नीपोपी पशुपालभत इति । मस्ति तत्र भैपावरण वित्। प्रति संदेहः। फि वाय चोदकपात रमतोऽस्ति, नेवि । किं मास । अमाकोसी, न तस्प मझे नियमाण प्रकृतिपरक भाति । तस्मादमानवान्मना- वरुणस्यामसत्वम् ॥ १८ ॥ होगा. मु. १ बानी मनेरी गानेन--.ग. ।

·२०३२ दुष्टीकासहितशावरमायसमंते- (०१०१. १०७१०८ स्यादा होनध्वयुविकारस्वात्तयोः काति- संबन्धात ॥ ११॥ सि० स्यादा मंत्रावरुणस्य भक्षा | पर्यु ह्यगाववर्यविकारः । अनुवचनेषु होतु, । तस्मान्मत्रावरुणः प्रेष्यति चानु चाऽह, इति । भारतस्य तयोः फर्माभिसंबन्धादांपत्त्या मक्ष लगते । तस्मात्स भक्ष' स्यादिति ॥१९॥ (पशी मैत्रावरणस्यकमागस्वाधिररणम् ॥ ७१) [७] विवागः स्याद्दिकर्मत्वात् ॥ २० ॥ पू० अदानी मैनातरणमेव प्रति भवति संदेह । द्विभागोवा. वरुण उपमाग इति । किं प्राप्तम् । विभाग स्यात् । अध्वर्युविकार- स्वादध्वर्युमार्ग माप्नोनि, होनृषिकारत्वादोतृभाग मानोति । तस्माद- दिमाग स्यादिति ॥ २९॥ एकत्वाकभागः स्यादागपाश्रुतिस्तत्वात् ॥ २१ ॥ सि. धाशन्दा पक्षं व्यावर्तया । न द्विभागः स्यात् । एकभागो भरे दिति । कुतः । मागस्याश्रुतिभूतत्वादिति । नेहापागो मैना धरणय श्रूयते, नापि होतृभागः । यदि हुभौ यात्राम, एरेन भागेन कृतेऽपि संस्कार द्वितीयोऽपि पचनमामाण्यात्स्य त् । चोदशे। तयोः प्रातिर्गम्यते । तत्रैकत्वान्यावरणस्य, एकैनेर भागेन यावती प्राकृती शक्तिः सा कृतेति विनीयमागं चोदवा न मापयति । वरमादे. फभागः स्यादिति ॥२१॥ (पशी प्रतिपस्यानुर्भक्षामावाधिकरणम् ॥ ८॥) [८] प्रतिप्रस्थातुश्च वपाशपणात् ॥ २२ ॥ पृ० अग्नीपोमीय एच पी प्रतिप्रस्पाता नाम नतिर धूपरे । तं प्रति संदेह । वि सस्य शेपभो भवेद, नेति 1 मार । गोदिती। कुना । यो दि अपयनधर्यकर्म करोनि, पनिमस्याना या अपयतीति । तस्मात्स्यादस्प मस इति ॥ २२ ॥ 1 १९॥ २०॥ २१॥ २२ ।। मनावरणमा-भु । २ अवसौ-मु ।। अर्थापत्या-क्यामपस्येत्यर्थ । संशय - T१५ एपेन च । ६ स अपयति । भव-।

·[अ० १०१।०७१.९] मीमांसादर्शने । २०३३ असो वा कमोदाचस्याः सर्वपदानत्वात् ॥ २३ ॥ सि. अभक्षः स्यात्मतिमस्थानाकुना यस्मिन् योगेऽसावध्वयोरिफारस, तस्य द्रव्यशेपो नास्ति । वामसी अपयति । तस्याः सर्वमानत्वम् । कंत्र शेपाभावारिक भक्षयेत् । यत्र शेषोऽस्ति हृदयादिवङ्गापु, न तत्रासा- यनयोपिकारः । अन्यद्धि वपापूर्वमङ्गापूर्वाद । चोदकेन च यस्पापू धस्य शंषः प्रतिपावते, तस्य तत्संकरे भक्षः । एवं हि तस्योपका. रको भवतीति । अन्यकर्म करे भक्षपत्ति तदुपकाराभावादन स्पा । वस्मानान्यकर्मणि भक्षणं चोदका मापयतीति । नन्वङ्गाप्यपि प्रतिषस्थानाऽध्वर्युविकारः। स ह्यवदानं करोति, दक्षि- गतो निधाय प्रतिपस्याताऽवतीति । यस्पा शाखापामेनास्ति, पा विचारणा । अथवा, अन्यकार्यमेतदवदानम्, अन्य कार्य मानम् । तत्र प्रकृतौ यजविशब्देन भदानारम्भेऽपदाने गृहीते द्विसंरूपा केरला धूयो, नावस्यर्थः । इह पुनः प्रविमस्थातुरमदानं चोथवे, नोऽरम्भ: । यदवावदानं भविष्यति, स प्रदानारम्पः । वत्र महतो प्रदाने चिकीपिनऽदिध्वर्युरचोदितोऽनदानं नियति । वेन वाऽन्येन वा तक पम् । संनिधानादर्यरेत करोति, न नियोग स्तनपाध्व- थुकर्म । यचार्यात्कृतं, न वोदका प्रापयति । अर्थादेव तदिहाध्वर्यु. पाऽन्येन वा कन, प्रविमस्यातुर्य वन नियमार्थम् । तस्मानावयपि प्रियाताऽध्वकर्मणि पर्वत इति नाराङ्गोषु ममः स्पात् ॥२३॥ (गृहमेधीवायाऽऽयमागपुनःश्रवणेनापूर्व र पतिपादताधिकरणम् ॥ ९ ॥ [९] विकृती मारूतस्य विग्रहणात्पुनःश्रुति- स्नार्थिका स्यात् ॥ २४ ॥ पू० चातुर्मास्येषु भूपते, पायो मेषिभ्यः सर्वासो मे सापे- मोदनमिति । तदं समापन, आज्य मागी पजनीति र संश- प: । : चोदकन माह समागोरनुवादमाप्रमेव , किस चोद. 12- मुnastar-मा-४ सागरम.-में ।५ साप - 1. गुपंप- ·२०३४ टुष्टीकासदिवशावरभाम्पसमते- [भ०१०१।०७३०९) फेनानेन च द्वाभ्यामेकं कर्म चोद्यमे, किंवाऽर्थवादार्प ग्रहणम् , उताधिकयोः कान्तरयोरुत्पतिः, अप परिसंख्यार्थम् , अपका, आज्यभागी पर्जयित्वा पञ्चांदका प्रापयति, अथवा चोदकेना. ज्यभागावेव पाप्येते, चोदक एव वा नास्ति, अपूर्वो गृहमे. घीय इति । भाप्तम् । विकृतावतस्यां प्राकृतयोराज्यभागयो। मासयोगमाणयोः पुनःश्रवणमनन्तरं स्यात् । अनुवादमात्रमेव सुहृमूत्वाऽऽचार्य उपदिशति स्म, नार्यानतर शङ्कामा खेदितव्यं मनः । ज्ञातपेतदनुवादमात्रमेतदित्व पश्चिनस्यतामिति । कपम् । तादि गम्यते, अपञ्च नावगम्यत इति । यथाऽस्मिन् गृहे ये ब्राह्मणास्त आनीपत, देवदचो यज्ञदत्तो विष्णु मित्र इति, भान्ति लोकेऽनुवादमाय व कारः। एवमेतदपीति ॥ २५ ॥ अपि वानेव द्विशब्दत्वं स्पात् ॥ २५ ॥ यदि तावदेवास्प सामर्थ गम्येत, उदितपनु वदितुं, ततोऽस्प नान्योऽय: स्यात् । अव त्वन्यदपि कर्तुपस्य सामीपस्ति, सता' कयमर्या-तरशङ्का न भवतीवि । अस्ति च सामध्य, चोदनानेन व द्वाभ्यां संहत्य कोऽयं उच्यते । गृहमेथीयो हि भवति - तिवत् । किं तत्सादृश्यम् । भाज्यमागी यमतीति । प्रस्ताविद श्रूयते, आज्यभागी यजति । एवं माकन यागेन स्वकार्य करोतीति । इह पुनराज्यभागो यजतीति । स मकारोऽसिदिश् । एवमनेन भका- रेण यागः स्वकार्य करोति । यथा द्वाभ्यां दाभ्यामे कोऽर्थ उच्यते । आमेयवा । आवाहने-अमिषम आवह इति य एवं संवोधने, स एवोच्यत, आत्मानमावदेति । यथा वा एप दण्डा, दण्डेन महरेवि दापयेक पर एड उच्यते । एतमिहरएि मारतो, यमायो एम. भगत्याऽनुवादापंगं वरुध्येत । अस्ति चात्र गतिः। यथा नितिशब्दः श्रूयमाणो दर्शपूर्णमासविपन्तं नियमयति, पुन:श्रवणात । एवमाउ4मागो यमाre- मन्पनियताम् -दत्यार-2 एवोतपाति -सन्तो प्रन्या, ग, पुस्तके नारित। निविन्दति-धौ ईरानः इति ।

·R०१०पा०७०९] मीसांसादर्शने। तीति विकृतावरणाऽऽज्यभागवनेन तदन्त गृहमे ीयं करोनीति वाक्यं से, न यागान्तरं चोथवे । नापि चोदकमाप्तस्पानुवादपात्र. मिति ॥२५॥ नवा शब्दपृथक्त्वात् ॥ २६ ॥ वाशब्दः पक्षं व्यापयति । नैतदाग्नेयावाहनेन तुल्यम् । तत्र हि, अग्ने आवहेत्ये तावताऽऽबोढाऽग्निरुक्तः । अनिमावत्येतावता बोहन्योऽ. निरुच्यते । न ताभ्यामेकोऽर्थः क्रियते । इह तु प्रकृतिवदित्पेकेनैव बचनेनाऽऽध्यभागवत्ताऽवगम्यो । पुनः, आज्यमागो यजवीवि कृत- कर शास्त्रमनर्थकं स्यात् । तस्मादनुवादमात्रमित्यध्यवसातव्यम् । नवनुवादोडा । नेत्युच्यते । अर्थवादार्थेन भविष्यति, आध्यभागी यजति, यज्ञताया इति । यदेतत्सकतिवत्करोति, वया कुर्वन् आउप- भागों यक्ष्यति । तत्र यज्ञता संपत्स्यत इति ॥ २६ ॥ अधिक वाऽर्थवत्त्वात्स्यादर्थवादगुणाभावे वचनाद- विकारे तेषु हि तादश्यं स्यादपूर्णत्वात् ॥ २७ ॥ काकियन्तं नियमतः साश्येन विध्यन्तो नियम्यते । न चान्यत्सादृश्यकारगमस्ति । सस्माचोदकनियम माज्यमागश्रवणात् ।। २५ ।। • अन्न आवह ' इत्यावाहन केया प्रत्यवि. का । तस्या चाऽऽवाहनक्रियायां न ज्ञायते क आवोदयः । तत्रासिमिति निर्दिश्यते किंचिदावोदयम् । ततौ भिन्नायों शब्दौ । एकः कर्नाऽपरः कर्म । इह तु चे नाऽऽज्यभागी प्राप्यते । प्रत्यक्षेणा- प्याज्यमागाव तत्रैकायों द्वावपि शब्दो रयाताम् । यदप्युच्यते चोदकनियम करित्याज्यभागवणं निपतिवदिति । तदपि न युक्तम् । औदनशब्दस्य ध्रुतत्वात एव सादृश्यमापादयविध्यतनियम करिष्यति । निपतिशब्दे तु नान्यः शब्दो पियते, यो विध्यन्तनियमं कुर्यात् । तस्मान द्वाभ्या- मेोऽयों गम्यत इति युक्तम् । कि हि । प्राकृतविधिन्तु यर्थोऽयम् । रिमोऽयं दापानमासिको विपन्त, शोपना, यISTRमसावि स्तः । तो च यज्ञसंप- जये। अनेन द्वारेण स्तुतिः ॥ २६ ॥ पत्र दया पवना-या नैकोऽर्थ-ग... अनुवाद -11३ भयवार-.1 आवहन- किया-०१५ भूतत्वादिवि माय गृहमेविम सर्वाचा दुग्धे पायमोदनम् ' इत्युत्पत्तिाप इति शेष ।

·- २०३६ टुंप्टीकासहितशायरभाष्यसमेते-१०१०पा. ७२०९] अथवा अधिकयोः कर्यान्तरयोरुत्पतिः । नानुवाद इति, भाज्य- भागावत्र क्रियते एवति। कि वाई । उपदिश्यते यागावत्र कम्पाविति । कुतः । अनुवादमात्र धानर्थकम् । शब्दपृथक्त्वान्न दाभ्यापेक को- यो । अप करमानार्थवादाता, गुणार्यता, विकारार्थता वा भव- सीति । उच्यते । अर्थवादासफीनानात्रार्थवादाता । नम्वत्र, यन- साया इत्यर्थवादः संकीर्पत । उच्यते । न वाक्पान्तरेण विहिरोऽयें पायाधरेणार्यवादेन किंचित्प्रयोजनमस्ति । तस्माधागान्तरविधानार्य प्रचाप, नार्थवाद। ननु यागान्तरं नास्त्याज्यभागसंज्ञकम् । उच्यते । आज्यभागकर्मक भविष्यति । न च गुणसंकीर्तनमस्ति । यथा, अप्सुमन्तावायभागी पजतीति । नचायो वचनकारोऽस्ति । यया, नान्यामाहुति पुरस्ताज्जु- हुपादिति प्रतिषिद्धमतिमसवार्य; यदन्यापाहुति पुरस्ताज्जुहुयादिति निन्दित्वा, बुरेणाऽऽधारमाघारपतीति वचनम् । तेहि सरस्वमर्षवचा स्यात् । तस्मारकर्मान्तरवचनम् । अपूर्वस्वाद । एवमपूर्वपथ करिष्पति । इसरया न विशिष्टोत्पत्तिः स्यात् । पुनरमा कन्विरे लसणमिति । एफस्यैवं पुनाश्रुतिरविशेपादनकं हि स्यादिति । अतः पेण प्रधा. मपागादपरिष्टादपरी यागावाश्यमागधर्मको विधीपेवे। अज्ञाती प्राप्यते इत्यया ॥ २७॥ प्रतिषेधः स्यादिति चेत् ॥ २८ ॥ इति चेत्पपास, फर्मावरचोदनेति । वन ! वस्पापभागारिति अर्थवादोऽपि न । मिन्नवावयवात् । विधायमानस्य १ वाक्यशेषत्वेन स्तावको:- वादो भाति । न घेष गृह विस्य वाक्यशेपत्वेन धर्टने । तस्मारकमान्तरम् । चोदकेनाऽऽयमागो । प्रत्यक्षेणाऽऽध्यायमा एकस्यैवं पुनः श्रुतिः' इस्पमेन न्यापेन कर्मातरम् । यदि गहमेघीये दार्शपर्णिमासिको वियन्तो न स्याता सात करणान्तरे ' इत्यनेन न्यायेन कर्मातरं स्यात् ।। २७ ।। भाउपभागशयो क्षणापों मोत्। अप्राक्तत्वष्टाः सनधिको मोत् । तस्मा- १ वेपारपति- २ कमान्तरलक्षण-ग.।। (म०२ पा२ ० १ )। पर सि-आसमायो यति' इत्यस्य वाचनिकगुणविधिव्यवस्टिन ग गृहभेषीयविष्य. कापसास्य घटत इत्यर्थः । ५ (म. १ पा. २०१म. ३)15 (भ.पा." सु-१४) गार्थ इति इमान्दरतपरे, इति घणः ।

·२ [अ०१०१००९] मीमांसादने । २०३७ 'नामसंकीर्तने सति, अनाज्यभागौ न शक्यो प्रतिपादयितुम् । वद्धर्म- कले सदि लसणाशब्दः । आज्यभागाविति व विशेषणस्पाविवक्षा स्यात् । तस्मान फर्मान्तरवचनम् । किंतु परिसंख्पपा प्रतिषेधः स्यात् । यया, पञ्च पश्चनखा भक्ष्या इति शशादीनां पञ्चानो कीर्व- मादन्येपो भक्षणं पतिपिध्यत इत्ययमयों वाक्येन गम्यत इति । एव. मिहाप्यन्पामड़ाना भलिपपो गविष्यतीति ।। २८ ॥ नाश्रुटत्वात् ॥ २९ ॥ नदेवम् । न घत्र प्रतिपयवाचि किंचित्पदं धूयते । नापीतराग- वचनम् । न चासंमरिपन्नपदार्थको पाक्या: ममामं भवति । पदा- यो हि वाक्पार्थस्य मूलं, नास्य पृथक् सिद्धिरस्तीति । सदुक सवाना क्रिपान समानायोऽपस्य निपिचत्वादिति । तस्मान प्रतिषेध. । सम हि प्रयो दोपा:-~-अस्त्रार्थग्रहणं, परार्थकल्पना, पाप्तवपश्च । सुस्मात्कर्मान्तरवचनपेतदिति ॥ २९ ॥ अग्रहणादिति चेत् ॥ ३०॥ इति चेपपसि फर्पान्तरचोदनेति । उक्त स्वत्र दोप: । स एव महान् । तस्मारिक भवतु । आज्यभागयो स्वशब्देन ग्रहणम् । अन्पे. पुनर्वचनं परिसंख्यार्थम् । अन्येषां निवर्तकमित्यपः । ननु नात्र निवर्तकः शब्दो नाम नित्यशब्दः । उमपोरमावाद्धान्तिरेषा निवृत्तिरिति । उच्यते । भाज्यमागविधानं तावदेशन भवति । चोदकेन मावस्यात्तयोः किं तर्हि । एतरमाद्वाक्यादन्यनिवृत्तिरवगम्यते । सा चापामा, सेव विधीयते । यथा देवात्तयज्ञ- पत्तविष्णुमित्रा मोज्य तामित्युक्त्वा पुनः श्रूयते, पञ्चम्यो विष्णुमित्रो भोमयितन्य इति । तत्र न भोजन विधीयते, प्राप्तस्वात् । अन्येषां च निवृत्तिविधीयते । एक. मत्रापि ॥२८॥[२९] प्रत्यक्षेणाऽऽज्यमागो गृहमेधीये प्राप्यने । अन्यानि स्वनि पोदकेन । नया- प्रीतपाम-मु ।। इति विशेषस्म-मु. ३ कोदनान् --- 11 नातिवाद- श्री. ग.। ५ नैतदेवम्क. गु पुस्तकयौनहित (...'• . सु. ११)। • पवननेनि-ग. नियंशम्द रि-निवर्यानामान्त पाक बाद इस्पा । पुनः धूप वि-पुनयंदा धूयत इत्यर्थः ।

·. 1 दुष्टीकासहितशावरमाप्यसमते-~~ (२०१०प०अ०९) पायमानां चोदफेन । पशब्देनाऽऽऽयभागी गृहोती हवा चोदकरती न मापयति ! भन्यायगा यगृहीवानि मापयिष्यतीति । फिमे भवि. प्यतीति । संहत्यकारिता न कल्पयिष्यते । चोदकमायोक्यिान्तरेगा- यवादवचनपनर्यकं न मसिना भविष्यात । विस्पष्ट संताग्रहगेन पूना. श्रुतिरित्यतन कर्मान्वरं कल्पयिष्यते । यथा देवदचोऽत्र तिष्ठीत्युक्त। न विष्ठन्नेव विष्ठतीत्युक्तः, एवावता देवदचादम्पोऽयमभिपीय इवि गम्यते । न च परिसंख्या विदोपासनी कल्पिता भविष्यति । तस्मा- स्पोदकेनागृहीताबाज्यभागी गृहीमारिति । पाह। फरमादिदं गौरवमाथितम् । यदि हि प्रत्यक्षमाध्यमागी न गृहीतो स्पा, चोदक एप तो शक्नुयाद्गृहीतुम्। प्रध्यतवचनेन चोदक- अहणाशक्ती गौरव कि प्रयोजनामिति । उच्च । न गौरवस्प किंचि- साधु प्रयोजन, न तु गौरक्षेण यत्कृतं तन्न कृतं भवति । गौरवस्य तु दोषोऽस्ति, न तु दोऽपि सति चोदक आपमागो गृहाति। या परिहारेण पया ग्रामं गच्छति, परिहारदोपमसो मानोति, न तु ग्रामग- मन न भवति । तस्मादग्रहणादाज्ययागयोग्रहणमिति ॥ ३० ॥ न तुल्यत्वात् ॥ ३१॥ नवदेवम् । यदि हि चोदकः पृषक् पृथक् माकृतान पदार्यानपेक्षेन, सुधाऽऽऽयभागी गृहीनापिति कृत्वा मी नापेक्षेन । अन्याय गृतीयाद । ज्यभागावपि प्राप्नुत । सत्यम् । प्रत्यक्ष वशीनं मासि, क्लिम्बिता चोदकेन । तरमादायम गवर्नमायचोदक प्रापयति । एवं कर्मान्तरमपि न भवि प्यति ।। १० । यदि विकृतिः शानाण्योक्षेन पदार्यान्या, त। आज्यभागी न पापयेत्, प्रत्यक्षा. मानात् । किताह । विकृति प्रकारपेक्षते । स चेकः प्रकारः । मझारापेक्षायो प्रमाणमस्ति । न शास्र पेक्षाय म्। सौर्यण साधयेत्, वनित्यक्षाा सादृश्यना- मेये मुद्धिर्भवति । मेयेगापि प्रति । सन् गृहणाति विकृति । ते मापेक्षिता । धारमति-अपिना निदेषा परिसी ने पहिरना भवतीति मुच्यते। १प्रधारमितियागगरम्यापारविशवास्यास्ययं. ३ प्रकार इति-विहरयायत इति । उपाय समिस्मिन् प्रधरे भाग्यभागयोरपन्त तत्वात सयौरसिरिला ४ प्रार हतियार प्राप एक समरस्थाप्यन्त इलया।

·- " . [१० १०१.०७.९] मीमांसादर्शने । नवसो पृथक् पाक पदार्थानपेसवे । किंतु प्राकृनमपूर्वमपेलने, पटूचेन, बदनाक । तस्मिनपेक्ष्यमाण आज्यमागचाऽप्यपैसिवा मवाते । तदेवमागच्छति, छतका शाखमनर्थक भरवीति । तस्मा. दन्यैरहस्नुस्यत्वान्न चौदकेनागृहीत पोराज्यभागपोहणामिति ॥ ३१॥ तथा तद्ग्रहणे स्यात् ॥ ३२॥ अय याच्येत, आइपमागाव चौदकेन गृहीती महतिवद्गृहमे. घीयो भवति । यायम् । प्राध्यभागौ पजति, एवपिति । यथा, सप्तरश सामिपन्यो भवत्यध्वरकल्पादिपिति वारयशेपानान्यास्थिटिपु सात- दश्यम् । यथा शिशपागानय क्षमिति नान्योऽपि वृक्ष आनीयवे, शिव वृक्षशब्देन होला भत्ति, एवमिहापि चोदकेनाऽऽयभागा- वेब गृहीमाववि द्रष्टव्यम् । एवं पाते धूमः । तथा तद्ग्रहणे स्वाद । तुल्यमग्रहणेम तद्ग्रहणम् । पृथपदार्यापेक्षिणि चौदफे स्पाद । अग्र- हणमन्ये पारङ्गानाम् । माकनापूपिक्षिणि तु नैवदुपयत इति ॥ ३२ ॥ अपूर्वनां तु दर्शयेद्ग्रहणस्यार्थयत्तात् ॥ ३३ ॥ सि. एवं नीषों गृहपेपीपः । पुन । ग्रहणम्पावरवान् । एवं प्रा. णम् । आऽयमागो यनतीत्यर्थवनवियनि । रिसे तदनक स्थान । आज्यभागाभ्यां रक्षाभ्यां गृहमेघीयो निराशझोन चोदके नाम्पान्यङ्गानि गृहानीति । यस्था र विश्वावर्व किंचिदमक, वेने शारयाण पदाधापतितानि, व्याहितानि च । तम्मान घोरफ. मापयति । धानमास्तिवासोपहार इनि । ननु सामान्यपापियोमहार: समाति । एवं तनमधोदक ।। ३१ ॥ ३२ ॥] भाष कन्दम् । २ । गृहगंधीयेन । कपि, यपेक्षायां प्रारणेनाऽऽज्यमनी ·२०१७ दृष्टीफासहितशावरमाप्यसयते-- [अ० १०५०७०१०] सहकवाक्यतामगत्वा माकृतान्यङ्गानि गृहातीति । झुन। केन प्रकारेण फुपादिवि सम्माऽऽकारा, न कि कुर्यादिनि । अनी पानवता नाम प्रकारो विदिता, प्रयोगवचनेन चाऽमाझ्यवे, न तु विकृता- घान्वचा कलमा ! सा फल्पयित्वाऽऽकांक्षिता भवति । न च क्ला- मुझिया फल्पनीयसंबन्यो न्याय्यः । तस्मात्तत्रापि चोदनाङ्गानि गृह्यन्त इति । गृहीवेषु च पाहतेषु वैकनानामझानां विधानमनकमा भूदिति पापड़ता फरपयित्वा साझोपसंहारिणा प्रयोगवचनेन संग्रहः क्रियत एवेति ॥ ३३ ॥ (गृहमेघीये प्रत्यक्षतस्विष्टकृदादेष्यनुष्ठ'नाधिकरणम् ॥ १० ॥" [१०] ततोऽपि यावदुक्तं स्यात् ॥ ३४ ॥ सि. गृहमेघीय एवोदाहरणम् । सप्रेषोऽर्थः समधिगतः। आज्यमागा. भ्यामवेतन्निराफाळेमन्यान्यङ्गानि न गृहातीति । तदुच्यते । फिमेप पोत्सर्गः, सर्वाऐवान्यान्यङ्गानि न गृहातीति । एवं खलु साप्के; उच्यते बतोऽपि यावदुक्तं स्यात् । वत्त एवमुक्तम् , अगानि मान्यानि गृहातीति । अगम्यमाने विशेपे न गृह्णीयाद । गम्यते चार विशेषः। प्रायविहितवादाज्यभागपोरिति । नो यस्य यस्य प्रत्यक्ष - - गृह्णाति । तो च वमोपकारी छौ । तस्मात्तौ गृहाति । उपमितमापणं यानगृह- मेधायकथंभावो नैव गच्छति तास्मत्यशाम्यामाज्यागाम्यो गृहमेवीय एकवाक्य. ताई गतः । तस्मादानुपानिकेन प्रकृतिपच्छब्देन न संबध्यते गृहमेधीयः । यत्पूर्वमङ्गं ताक्लुप्तोपोरं । मपति । अक्तृशोपकारस्वाकर्षमावाकाक्षा न शक्रोति पूरयितुम् । तन्नावश्यं प्रकृतिरपेक्षिव्या । झोसितायां च चोदकेन निराका- सूक्षी क्रियते ॥ ३ ॥ १ विहितः-11 २ माहितध्या- पामरतो. ४ अज्यमाभ्यामे- बद-क.१५ मन्यातानि-क. १६ एहातीति । आह । एवं खलु प्राप्तम् । एवं प्राप्ते, उच्यते- 4.1 विशेपे गृहीयात-1.16 प्रत्यक्षरहीवस्वातनयस्य मत्यइवचन, सर्वत्र पुन:- म्यते विदोषः... उसमितप्रापणमिति-अमितया प्रात्या मागदार विष्यन्द्रप्रापगमि- स्यर्थः। ॥ नन्दे नक्षत्रेणादरपि स्वनिधी प्रत्यक्षपठितोपहोमादिमिरेव रामस्यादतिदेयो, सिष्योति पाड्या वैषम्यप्रदर्शनेन परिहरति पत्तियादिना ।

·[अ०१०पा०७१० ११] मीमांसादर्शने । २६४१ वचन, संपु तेषु पुनर्गम्यते विशेषः । तस्माद्यावदुक्तं स्यात् । था, अग्नये समपद्यतीति, इडामुपह्वयनीति ॥ ३४ ॥ (गृहमेघीये-- आज्यभागपुनःश्वगस्य परिसंख्यामिति पञ्चमे पो स्विष्टकृच्छवणमपि स्वसजातीयपतिपरयन्तराणी शेषकार्याणा निवर्तकमिति प्रयोजन प्रतिपादनाधिकरणम् ॥ ११॥) [११] स्विष्टकति भक्षप्रतिपेयः स्यात्तुल्पकारण- त्वात् ॥ ३५॥ सि. अस्ति गृहमेघीय: । पोऽर्थः समधिगतः, अपूर्वा गृहमधीय इति । तत्रेदमामनन्ति, भर्मि टिकतं यजनीति । तत्रेदं संदिह्यते । किमन्येषां शेषकार्याणां भक्षणस्य च परिसंख्याएका स्विछन्दा, उत नेति । आह । नवपूर्ववाद्गृहमेधीपस्प नैव शेपमक्षा विधन्ते । अबोच्यते । पूर्ववान् गृहमेघीय इति कृत्वा चिन्तपम् । पूस्पिाधि करणस्य प्रयोजनं चिन्त्यते । यदि परिसंख्या भवेद, आज्यभागा- भ्यां यागा। परिसंख्यायेरन् , नान्य इति । इदमपि प्रयोननं भवति । विष्टकच्छवणेन शेपभक्षा कि परिसंस्थापन्त, नेति । किं प्राप्तम् । सिष्टकृति थूपमाणे परिसंख्या स्थानक्षाणाम् । कुतः । तुलपकारण- स्वाद । तुल्यं हि कारणं विष्टको भक्षाणा च । उभपमपि शेप- संस्कारार्यम् । वत्र वचनादयं शेष संस्कारो भवति, नान्य इति भविषि- ध्येरन् भक्षाः ॥३५॥ अप्रतिषेधो या दर्शनादिडायां स्पात् ॥ ३६॥ पर किराणेऽन्येपो वृकार्याणामदर्शन मिति शेषमा ने सन्तीत्युच्यते, एवं भक्षणदर्शनासा सम्सीति गम्यते । दर्शना. दर्शनयोश्च दर्शनं प्रमाणम् । तिनम् । इडामुपह्वयतीत्युप. हान धनुज्ञापनम् । तस्मति भक्षणे भवति, नासति । तस्मान मतिपधः ॥ ३६॥ प्रतिषेधो वा विधिपूर्वस्य दर्शनात् ॥ ३७ ॥ [ ३४ ॥ ३५ ॥ ३१ ॥ विवाविप - मु.१२ दन-म, 1 ·२०४२ टुप्टीकासहितशावरमाप्यसरेते- [अ० १०१।०७१० १२) भविषधो वा । तुल्यकारणेन हि प्रत्यक्षयरोनाइअनुमानि पाय- से । अथ यदर्शनमुक्त, विधिपूर्पय मक्षस्य भविष्यति । एवं धाम्ना- यते । अयेडामेवावयति, न मावित्रमुपहप प्राश्नानीति, वस्य दर्श नम् । कृत्या चिन्तायाः प्रयोजनं न वक्तव्यम् । पूर्वाधिकरणस्य हि तत्मयोजनम् । न च प्रयोजनस्य प्रयोजनमुच्यते । यत्नयोकव्यं, तस्प भयोजनम् । तच पूर्वाधिफरणम् ॥ ३७॥ (मायणीयातिप्पयोनियमेन शनिडान्त साधिकरणम् ॥ १२ ॥) [१२ ] शंबिहान्तत्वे विकल्मः स्यात्परेप पल्यनु- याजप्रतिषेधोऽनर्थ कोहि स्यात् ॥ ३८ ॥ पू० ज्योतिष्टोमे भूपते, शंस्यन्वा प्रायणीपा संनिष्ठते, न पत्नी संपाज- पन्तीति । इडा-ताऽऽतिच्या संलिष्ठने, नानुपाज न यजनीति । तत्र संशयः । मायणीया कि शंबरमा, कृत्स्नसंवा वा, उन शंयन्तैव । तया, भातिथ्या किमिडान्ता, कृत्स्नसंस्था चा, उडान्तय । कि प्राप्तम् । शरिबहान्तत्वे विकल्पः स्यादिति । कुन: । परन्पनु राजस्य, प्रविषेधात् । संयन्ता संचिठन इति तावद्व्यक्तमेव वचनम् । अप- रंमापि वचनं, न पत्नी संयाजयन्तीति । यदि शंयबष नित्यं, पत्त्यनुयानपविषयोऽनर्धकः स्यात् । तस्मात्पल्पनुयाजपतिपेयेन करनसंस्थानमुच्यते । कथम् । प्रायणीयायां पत्नीसंपानान् केवलान् न फरोति, नान्यं न प रोतीति । तया, आतिथपायामनुपानान् केव. कान् न करोति, नान्यं न करोतीनि । अव्यपारिसरूपानार्थमेवेदं मिन्नमव वाक्यद्वयं पूर्वा या वाक्या-पामिति ॥ ३८ ॥ नित्यानुवादो वा कर्मणः स्पादशब्दत्वात् ॥ ३९ ॥ सि० न त्वेतदहित, विकन्य इति । एक एव फरस, पिडामात्यम् । तन हि विस्पष्टं वचनम् । द्विवीयः कल्पो नास्त्येव । न हि तस्य वचन- मस्ति । न च पल्यनुयाजमविक कृत्स्न संस्थानाचम् । कि ताहि । सन्नि यानुवादः । नियमाप्तमनुवति । यथा, नारिसे न ३७ ॥१८॥ १ इहाभक्षस्य---. । २ अयडामघाति-ग । ३ यत्प्रयाप तत्र पूर्वाधिकरणम्-..। मनर्षक स्यातू- मु। ५ विक्ष-मु । प्रतिषा-1, वाया। . .

·। भ० १०१/०७१० १३] मीमांसादर्शने । २०४३ दिपश्वेिता इति । पूर्वाभ्यां सोनाक्यानयोग, शवन्ता माय- णीया संविष्ठते, न पत्नीः संपाजयन्तीनि । तपा, इडान्ताऽऽतिथ्या सतिष्ठो, नानुयाजान यजतीति । अत्र यस्नलायवेन स्तुतिः । ननु प्रतिषेधवचनः कृत्स्नसंस्थानं वदेत् । य एव हि श्रुतस्यार्यस्पोत्सर्गे दोषा स एवाश्रुतकररनायाम् । तस्साच्छविहान्त तेव स्पादिति ॥३९॥ (प्रायणीयातिथ्ययोः पूर्वाभ्यामेव शेविडाभ्यां शबिडान्तस्थाषि- करणम् ।। १३ ।) [१३] प्रतिषेधार्थवत्त्वाच्चोचरस्य परस्तात्मतिपेधः स्यात् ॥ ४० ॥ पू. इदमेवोदाहरणं, यान्ता पापणीया संविष्ठते, न पत्नीः संयाज. पन्तीति । इडान्ताऽऽविध्या संतिष्ठने, नानुमान् पजतीति । तत्र द्वौ शंय, द्वे इंडे इति । तत्रायम: सांशपिकः । किं परेण शंयुना शंयन्ता सतिष्ठते, जत पूर्वेण । एवं कि परपेढया, इडान्ता सतिष्ठने, उत पूर्व- णेचि । प्राप्तम् । पूर्वाभ्यां विडाभ्यामिति । कृतः । पूर्वाभ्यामपि संस्थापयता श्रुत्यर्थः कृतो भवतीति । कृते च शब्दा कस्मादुचरान् पदार्यान् कुपोदिति । उच्यो । उत्तराभ्यामपि संस्थापयञ्छदार्थभेष फरोति । तत्र अंभापूर्वाना संस्थापयन शब्दार्थ परिच्छिन्यात् । शब्दार्य परिच्छेत्स्यामः । यात्राभ्यामपि संस्थापन पाहो वक्ष्यति ततस्ता या संस्थापयन् भूयासम्पकार लस्पते । तस्मादनियमा, पूर्वा- भ्पामुत्त्या वेति । एवं मासे, मा उत्तराभ्यामिति । कुना । प्रतिपेयावत्वात् । तदेव पत्नीसंपान- स्पानुजस्य च प्रतिषेधोऽर्थवान् भवति । यधुत्तराभ्यां न संस्था- ३९]] शंयन्तारातिविधीयते । सा प विधायमानामागवनिराकासी करोति मायणीयाम् तस्या च द्वे शंत्र-तते परिष्यते । तत्र पूर्वस्यां शरबतायां गृह्य- माणायामुत्तरस्य शंयोः प्राग्य पार्याः कर्तव्या अवगतास्त पापोन् । उत्तरस्या यो:--T.! १ यजन्तीति- । ३ भाप्रवे लापन ~ निरमार- क...५ एवं परोपात्रानुसारेप.-11 तस्या हो शेयू परित।

·[te १०१।०७२०१४ मीसांसादर्शने। भयो च न प्रवर्तेत, उत्तराभ्यां च । नदेव चत्र पूर्वाभ्यापेक संस्थाने कृतं भवति । प्रतिपेघश्च नित्यानुवाद इन्युक्तम् ॥ ४१ ॥ प्रतिषेधस्य त्वरायुक्तत्त्वात्तस्य च नान्यदेशवम् ॥ ४२ ॥ इतश्च पूर्वाभ्यां परं न कर्तव्यमिति । कुत । त्वरायुक्तो हि प्रति पेयोऽयं कृतः । कथम् देवासुराः सत्यमभजन्त । अर्धे देवाः सत्यस्या. भजन्त, अर्धमसुराः । तदसुरे। सन्यमनस्यपानं देवानपाक्रामत् । हे पायणीयं निरवपन् । तरछरान्तमासीद । अथामुरा यापार्यस्ततो यज्ञस्तत्वर इति । तमेवं कृत्वा त्वरिवमाद्रियन्त इति । तया, आतिथ्यं निस्वस्वदिडान्तमासीदधासुरा यज्ञपापस्ततो यज्ञस्तत्वर इति । तदि. शान्तमेव कृत्वा परिवमान्द्रियन्त इति । वराकृतश्च पूर्वमपेक्षन्ने, नीच. रम् । तामानान्यो देशः प्रसिधस्य । तस्माच पूर्वागामेन शंविदा. भ्यां पर न कर्तव्यमिति ॥ ४२ ॥ (उपसदामपूत्याधिकरणम् ॥ ११ ॥ [१४] उपसत्सु यावदुक्तमकर्भ स्यात् ॥ ४३ ॥ पू० अस्ति ज्योतिष्टोमः । तत्रेदम नायते । पडुपंसद उपसायन्त इति । ताः प्रकृत्याऽऽमनन्ति, अपयानास्ता अननुयाजा इति । तत्र संशयः । किं यारहनिपिद्धं सवन कर्नव्यम्, अन्यत्सर्व कर्तव्यम, अथ किं याचदुपदिष्टं तावत्कर्तव्यम्, अन्यत्सर्च न कर्तव्यम्, अंपवाऽपूर्वा उपसद इति । किं प्राप्त । उपसत्म यावदुक्तं न कर्तव्यम् । अपया- जा अननुपाना इति प्रथाजानुपागानां प्रतिपेधं कृत्वा कृतार्थ: शब्दोऽवशिशचोदकरातान् न वारयति । तस्मादविशिष्टं सर्व कर्न. व्यमिति ॥४३॥ बोषण वाऽगुणत्वाच्छेपप्रतिषेधः स्यात् ॥ ४४ ॥ मानि प्रापयति । तस्मादाज्यमागन्यायोऽ। नास्ति । तत्र पूर्वी शंयन्तामतिलाध्य यो गच्छेत्तेनाऽगयो बाधिनः स्यात् ।। ११ [४२ ॥ १३ ॥ 'पडपसद ' इत्यय सी पागे छपते परतु (म. ३ पा-३ १०८) इत्यन "तिक्ष एवं साहनस्योपसदः 'इव क्योतिष्टोम उरत्ययस्यैव पूर्वम मैरान दग्रस्य भाष्यं पर्यो. कोवनीयं भवति । २ मयापूर्वी-क. मु. । ३ सीवेग वा गुगलात्-श्री ग.।

·-- टुष्टीकासाईतशायरमा यसवे- [et०१/०७१०१४) न चैतदस्ति, प्रतिपिद्धं वर्जयित्या सर्व कर्तव्यमिति । यावदुपदिष्ट कसंध्यम् । सौवणाऽध्यारेण समन्पत्परिसरुणायते । आवशिष्ो ह्यसौ सौव आधारः पुनरान्नापते। न इत्र फश्चिद्गुणो विशिष्टः भूपवे । तरमाणेन परिसंख्यायवे || ११ || भप्रतिपिखं वा प्रतिषिश्य पनिप्रसयात् ॥४५॥ न पैरदस्ति-- यापदुक्तं कर्तव्यम्, अवशिष्टं नेति । कि त । सरे फष्पं मतिषिद्धं वर्जयित्वेति । एवं हि श्रूयते, अश्यानास्ता अननुया- भास्ता इति । एवं भविषेध करवा वार्यः शमी नान्यस्प बायको भवितुमईति । यदुक्तं, निर्गुणं सौवाधारश्रवणमिति । प्रतिप्रसवोऽयं, न परिसड़पा । एवं भूपते, नान्यामाइति पुरस्ताज्जुहुयात् । यदन्या. माहुर्वि पुरस्ताज्जुहुयादन्पामुखं कुर्यात् । सुवेणाऽऽधारमापारयतीति । नाम्यामाहुवि पुरस्वाज्जुहुयात्माठिीभ्यः । एता प्राधारादिका आहुत्यः सर्वेष्टीना मुखम् । यदन्यामाहुतिमोपसदीमग्न्यादिको जुहुया- दम्यामुखं कुर्यात् । तस्मात् सुरेणाऽऽयारमापारयतीति, आधारा- दिफा आहुती होतीपापारादीनामभावपाराङ्कन्ध पुनः प्रतिपसोऽयम् । आधारमापारयतीति, नायक करोति । किं सर्हि । आधारमायारयलि, न नाऽऽधारयतीति । तस्माग परिसंख्या । पविपिदं वयित्वा सर्व कर्तव्यमिति ॥ १५॥ अनिज्या पर शेपस्प देवतानशीज्यत्वात् ॥ ४६ ॥ सि० अपधा, अपूर्वा उपसदः । अनिरुपा पातस्य पश्य : नित्पा- नुवादोऽयम्, अमयानास्ता अननुयाजा इति । मुख्यदेवतापनभीउप- मुपदिश्य पानदेवता विपीयन्ते । नान्पामाइति पुरस्ताउनुहुपादा- मैय्याः, अग्निदि मुखमित्यभिधाप, यदन्यामाहुति पुरस्वानुहपारे- कृतीम्, अन्यन्मुखं कुर्यादाग्नेशः । अग्निहि मुखम् । सुोणाऽऽधार- माघारपति, नान्यं पनते-भग्निमनी, सोमं शल्प, विष्णु वैजनमिली। तदेवदापारेण निराकाइसीकृतं नान्येन पासाङ्गेन सहकवाक्यता १ मतियो वा-या... २ मारादिका बाहुतका नायरकपोते-क। मान-म।

·(भ०१०प०७०१९] मीमांसादर्शन। मेति । अतः प्राप्ता मुख्यदेवता अनभोज्पा अनोपदिश्यन्वे, नान्यं यजति, तस्मादग्नि प्रथम इज्यत इति ॥ ४ ॥ (अवभृथस्यापूर्ववाधिकरणम् ॥ १५॥ ) [१५] अवतथे बर्हिपः प्रतिषेधाच्छेपकर्म स्यात् ॥ ४७ ॥ पू० अस्ति ज्योतिष्टोमेऽवभृथा, धारुणेनेकपानावभृयमभ्यवयन्तीति । त्रैतदाम्नायते, अपवहिपामयाज न पनि, अपवहिपावनुपानी यज. तीति । क्षत्रपोऽर्थः सशियिकः । किं वहिमात्र वर्जयित्वाऽन्यत्सर्व कर्मध्यमुताऽऽध्यभागाभ्यामन्पत्परिसंख्यायो, अथवाऽपूर्वोऽवभुष इति । किं मातम् । बहिर्मात्र वर्जयित्वा शेषकर्म स्यात् । सर्व कर्तव्यम् । कृता । यहि मतिपेषात् । अपरहिषः प्रयाजान् यजति, अपवहिपाव- नुयानी यजतीति बदि भतिपिध्य कृतार्थ. शब्दोऽन्यचोदकमा न शक्नोति धारयितुम् । तस्मादपास्पादिति । ननु, आध्यभागो यज तीति परिसंरुपा ग्रहणम् । अस्मुमन्ताचाज्यभागों यजतीप्ति गुणार्य सन्मन्यते स्म ॥४७॥ आज्यभागयोर्वाऽगुणत्वाच्छेपप्रतिषेधः स्पात् ॥ १८ ॥ न चैतदस्ति, शेपकर्म कर्तव्यमिति । किं वर्हि शेषमतिषेधः स्यात् । फुनः । भाज्यभागयोः श्रवणात, अप्सुमन्तावाज्यभागो यजतीति । ननु, अप्सुमचागुणविधानार्थ तदित्युक्तम् । नेत्याह । लिङ्गक्रमाम्या भाताववाप्सुमन्ती मन्त्री, भास्वग्ने सधिष्टव, अप्मु मे सोमो अनवीदिति। साभ्यामेसावाज्यभागावासमैन्तायेवेति, निर्गुणमेवेदं वचनमितरेपाम- गाना परिसंख्यापकं भवितुमईति । यत्तु, अपवहिपः प्रयाज न् यज ति, अपवहिपाक्नु यानी यजतीति । परिसंख्याताना मयाजानामनु- पाजयोष विधाना भवतीति । तस्माउपाणामेवाङ्गानां परिसं- ख्यति ॥४८॥ प्रपाजानां वेकदेशप्रतिषेधादवाक्परोप तस्मा- नित्यानुवादः स्यात् ॥ ४९ ॥ १६ ॥ ४७ ।। ४८॥ स्यात् । त.-म । १ गुगलात्-श्री. क ग । 1 असमन्ताव- I भरिम्यतीति ग.१५ शेषाणमहानो-ग. ! ६ वाश्यपल-म. !

·टीकारादिवशवरायसगने --- १०१०प०७१०१५] तुशब्दः पक्ष व्यावर्तयति। न चैनदारित, परिसंपते । विदेोपा परिसंख्या युक्तम् । किंच, अपहिया पयाज न यजनीति वावशेषो नावकल्पते । यदि, अयाजान् यजनीत्येष विधिस्तदा यहि मया. जोऽपि माप्नोति । तत्र, अपवहिप इन्पेतनोपपयने । अथ वहिप प्रतिधारा प्रयानानां विधिवकल्पने 1 त्रापाप्तस्य बई। शनि- पेयोऽनुपपन्नः । उभयविधाने बायां पियन 1 वावप पो नोपपयने । एफ चेदं वाक्पम् । तस्मान्न शेपपरिमंग्या ॥ ४९ ।। आज्यभागयोर्ग्रहणं नित्यानुवादो गृहमेधीय- वयात ॥ ५० ॥ सि. अथवा अपूनोऽरभृतः । यदृढ गृहधीया, रुद्वत्स्यात् । आध्यमा- गाभ्यां प्रत्यक्षताश्चातापित्या निराकारसो नान्यः पाक- फवारयतामेति । तस्मादपूषोऽत्रइति ॥ ५० ॥ (पामयादिविती वैव पिताना मानानामन्यतमपुनःश्रनो निगम- पिविधिमणम् ॥ १६ ॥) [१६] विधिनामेकनी नियमः स्गद्ग्रहणस्वार्थ- वनाच्छग्यच श्रुनितो विशिष्टवान् ॥ ५३॥ हि. अस्ति चामपेयः, शादि वाजपेपन मारायकामो योनि । पत्र भूपते । खादिरी यूपी भनीति । व गंगयः । १. खादिरो का, पाहायो वा, रोहितको ना, उन पादिर एवंनि । समाऽन्यत्र धूप, पृल्पृष्ठ मनदीति मन्त्र संशयः। मृदा १६, रचना या, उt घानि । प्रधानन्याय भयने, याया मम इति । न मंशयः । कि परयो या, बोरिमा वा, 33 २१३ पनि । मधेपुतिः माप्तम् । निशेधिनामात अनि याद । यादि पर यूपः, पृरदेव पृष्ठं, ११५ एचप्रमानि 11 ग्रहण पाव- चात् । एवं हर रयाना प्रणात या माता- . मर-२२-६ म..६ दिन- ·(१०१०११०७३.१६] मीमामानि । २०४९ नुवाइपायमन स्यात् । श्रुत्या विशिष्टाः खदिरादयश्वोदकमामान् पलाशादीन वाधेरन् । शरबत् । यया शरमयं वर्दिर्भवतीति शरेषु श्रुतेषु कुशा नियन्ते, एवमिहापानि ॥ ५१ ॥ उनपदेशान्नेति चेत् ॥ ५२ ।। इति चेत्पश्यसि, उभयं हि प्रदिशति चोदकः, स्वादिर पालाशं च, वृहद् स्यंतरं च, न हीन याश्च । केनेदानी चोदकेन तुल्ये प्रदेश सति पलाशादयो नियर्तिताः । खादिरग्रहणमशक्तं परिसंरूपातुम् । त्रिदोष. स्वापरिसंख्याया इत्युक्तम् । तम्मा नियमः, विकल्प एवेति ॥१२॥ शरेवपीति चेत् ॥ ५३॥ या भयपदेशदुभयं भवतीत्यव्यवसीयवे, शरेष्वपि श्रुतेषु कुशा नेव निवर्तेरनिति, स्थितायां मतिज्ञाया सूत्रेण परिचोदयति स्म ॥५३॥ . विरोध्यग्रहणात्तथा शरेणिति चेत् ॥ ५४ ॥ इति चेत्पश्यासि, एप न्याय उस्मानः शरेयपि दोष सञ्जप तीति । न शरेषु किचन दोभाति । यता कशा निर्यात इति, तथा स्पात् । कुतः । विरो५ ग्रहणात् । न हि विरोधिषु शरेष्वङ्गीकिपमा गेषु कुशः पश अङ्गत्वेनोगदातुम् । तस्मात्मा निवन इति॥५४॥ तथेतरस्मिन् ॥ ५५॥ तया, इत्तरस्मिन्नपि सदिरावी विरोधिन्पङ्गीक्रियमाणे न शक्पा पलाशादयोऽङ्गा गोपादातुम् । नानियिम इति ॥ ५५ ॥ अत्यानर्थसमिति चेत् ।। ५६ ॥ इति चेत्पश्यमि, विरोषप्रद गावाल श दीना नितिनियति । चोदकौरानर्थक स्यात् । प्रापपति हि चोदकः पल शादीनि । स हिल्यः खदिरादिपु पलाशादिप च । टुक्त-अप्रैह गादिवि चेवन तुल्यवादिन च शर पत्ता, सदरादिमि. प्रयोगवचन एकना. पपतानीविनाविपोगप बनेन हि स श्रयमाणः परम्परा पशु- ·२०५० टुष्टीकासहित शावर पाप्यसमवे-- ०१०१०७१० १७ चार्ग यास्यतीति । अथैदानी यागपयोगवचनस्तविशिष्टान् यागान् यास्पति । पलाशादयो विशेपायौदकमाता न खदिरादिभिनिध- तिताः । तस्माद्विकल्प इति ॥ ५६ ॥ ग्रहणस्पार्थवत्त्वादुभयोरप्रतिपचिः स्पात् ॥ ५७ ॥ बध्नातिमयोगवचनो हि प्रत्यक्षश्रुतेन खदिरेणकवाक्यतामेति । तस्मिन् निराफाइझे न पलान. प्रवर्तियते । तस्मात्सदिरविशिष्टः पशु. यागो यागमयोगवचनेन गृहीती न पलाशविशिष्टः । सस्मात्खदिरस्थैव प्रतिनोभयो । एवं रयंवरे, यवमये च। वस्मात्खदिरादीना नियमः । नपा पलाशादिभिर्विकल्प इति ॥ ५७ ।। (विकृत, वुदिष्ट देवतादिमि. प्राकृतद्रव्यदेवनादीना पापा- धिकरणा ॥ १७ ॥) [१७] सर्वासा गुणानामर्थवत्वाग्रहणममवृत्त स्यात् ॥ ५८ ॥ सि० पाया इस्या भूपते । आपम झटापाले निकामः, अनीपो- मीयमेकादशकपाल नियामा ब्रह्मयसकामः, ऐन्द्रकादशक पाल निर्वपर जाकाम इति । ततेषु योगेषयमा सोशपिका कि भाद्रपदेव निव, उत न निवर्तत इति । ससामे. नातीपकाना चोदनाना पभाना पदेववेना सहोरपि सपो. तरकालं चोदयः । तस्मादगृहीत द्रव्यदेवः चोदकेन, विधिनव मा । इष्पदेव मति निराकाइ पागेऽशिष्टाम्पङ्गानि चोदय: प्रापयिती भय यदुक, प्रग्रहणाद्गणपिति । यदिह सिन्दम् ।। ५८॥ अधिक स्यादिति चेत् ॥ ५९ ॥ इति चेत्पश्यसि, विधिना मातवादवशिष्टानि चोदका पापपिए वीति । नेतदेवम् । भषिकं पान् । उक्तवत् , तुस्पश्वोदका सदेच. ५६ ॥ १७ ॥१८ 11 पति-पु. १-०1३तात.या-..।४ मा मेति-.1. पा.. म...) यो । । ५२-(म• • पा• ... 11) इसनि र ·[अ०१०१।०७२०१८ गीमांसादने । हुए। में हिस पदार्थमाकाशात । पदार्थकृत प्रकारमाकाक्षति । सस्माद्रव्यदेवत पपि चोदका प्रापयति । प्राप्ते वचनप्रामाण्पादधिक भविष्यति । एकं पचनमापिन, अन्यशोदकेनेति ॥ ५९॥ नार्थाचावात् ॥ ६॥ नैतदेवम् , आधिकं कर्तव्यमिति । कुतः । अर्याभावात् । प्रयोजना भावादित्यया । सत्यं, चोदकमा प्रत्यक्षश्रुत्या न प्रविपिद्धं द्रव्यदे वतम् । किंतु परार्ध तत्पागनिवृत्तपे । स च याग एकेनैव द्रव्ये जैकया देवतया निवर्तयितया यते, आग्नेयमाकपालं निपेटुक्काप इत्येवमादि । तस्मिन् सहायापेक्षे कल्प्यमाने निर्देशो वाध्येत । अथ सेन निर्वतिते चोदकपापितस्य न किंचिदस्ति प्रयोजनमिति तच्छुत. पपिद्धि-वासयोजनस्य न करिष्यते ॥ ६० ॥ (विकृती श्रूयमाणेनोदुम्बरत्वेन प्राकृतखापिरत्वादेनिवृत्यधि- करणम् ॥ १८॥" [१८] तथैकार्थविकारे प्राकृतस्यामवृत्तिः प्रवृत्तौ हि विकल्पः स्यात् ॥ ६१ सिक कचित्कर्मविशेषे श्रूयते, औदुम्बरो यो भवतीति । वत्र संशयः । कि माकृतमत्र यूपद्रव्यं वाध्यत उत न माप्यत इति । किं मातम् । एकार्थ- विकारेऽस्मिन् औदुम्बरे-एकार्थश्वासो खदिरादिभिषिकार, तत्र माकृतस्य खदिरादेरमवृत्तिः । यथा प्राकृतस्य द्रव्यदेवतस्य पूर्वस्मिन्न- धिकरणे, तयाऽस्मिन् खादिरस्य यूपद्रव्पस्यापतिः । महत्तौ हि तस्य विषमशिष्ये विकल्प: स्याब, चोदकमासस्य प्रत्यक्षश्रुतस्य च । न वैष, परयः , भादस्पतिः ॥६१ ५, यावच्छृतीति चेत् ॥ १२॥ इति चेत्पश्यसि, विश्व सदोष इति । समुचयो भवतु । उभयस्मिन् सह नियुज्यता पशुः । सदा चोदकानुग्रहो भविष्यति , ९९ ॥ ६०॥ ११॥६२॥ १ भवति- म । २ उत प्रप्यते-क• मु. । ३ विकारच भवति- २५० ·२०५० दीनामसिनावरमा यसपैते-[१9३१०५३०१९] न प्ररुतायशब्दत्वात् ।। ६३ ॥ नैतदेवम् । कवक हौदम्बरे नियोजन अयो। फेवलं च सादिरे प्रकृती, खादिरे बध्नातीति । उमयस्मिथ इन्धनद्रव्पे न पाक वाक्यं, न च मत्यक्षश्रुतम् । तेन सयुषयस्य ममाणमेव नास्ति । अतः प्राकृतं यूपदन्यं निवर्तव इति ॥ ६३ ॥ (सौमा दादियागे ध्रयमाणैः शुक्लादिगुगावीशष्ट्रव्रीहिमिः प्राकृतयवानां निवृत्त्यधिकरणम् ॥ १९॥) [१९] विस्तौ स्वनियमः स्यात्पृपदाज्यवद् ग्रहमस्य गुणार्थत्वादुभयोश्च प्रदिष्टत्वाद्गुणशास्त्रं यदीति स्यात् ।। ६४ ॥ पू० सौमारोई घृते च निपच्छुकानां नौहीणां ब्रह्मवर्चसकामा, सोमारौद्रं चरुं निपेत्कृष्णानां बीहीणामभिचरन्, नैनं चरुं निर्व- पेकृष्णानां चीहिणां, सौर्य चकं निर्वपेच्छुक्लाना वीहीणामिति । सत्र संशयः । कि नीहिभिर्यचर्चा यष्टव्यमुत्र बाहिभिरेव । कि मा. तम् । विकृती तु घिरोधिनामन्पर्वमे गृह्यमाणेऽनियमा स्पाद , बीहि- भिर्यवेति । कुन: । ग्रहणस्य गुणार्थत्वात् । तस्य हि बोहहणं गुणार्थ, न यागसंवन्धार्यम् । शुक्ला नीहयो भवन्ति, योगस्तूपा- भ्यामपीति । यथा, पृषदाज्येनानुयानान् यजनीति, मापं पचासंब. म्याथै मति । एवमिहापि धीहया शुरुगुणसंपन्यापा, न पागसंघ- घनान्पपरिसंख्यानार्थाः। वया, यद्यपि चतुरपची यजमानः पञ्चावचैन वा कार्या, इस्पेत. पछ्यणमुपपद्यते । यद्येवंजातीयफेन माकृतं न निवत्येत, ततः पश्चा. वत्तेन चतुरवत्तेऽनिवर्तिते, यद्यपि चतुरवत्तीति दर्शनं युक्तं भवति । न चानर्थको गुणोपदेशो भवति । उभयो। प्रदिएत्वात् । समये वीहि- यचायोदफेन माता पिश्यने । यदा वीइयः, तदा गुणशाम्यम् । अत्री. हिपोऽसंभवादर्यान्निवत । तस्मादिकल्प इति ॥ १४ ॥ १३ ॥४॥ 1 da-. १३ यदेति-क. न. म. । ३ मन्यतमस्मिन्-प. म. । अन्यदस्मिन्-. ।

·(०१:०५४१९] मामासाद ऐकाऱ्यांदा नियम्पेत श्रुतितो विशिष्टत्वात् ॥ ६५॥ सिक एकार्था हि बोहियवाः । तत्र बीहीणां श्रुतत्वाधवा नैव माप्नुवन्ति । ननु गुणसंपन्यार्या घोहय इति । नैतदेवम् । यदि गुणसंवन्धार्या भवेयुस्ततो न नियमः स्यात् । न ७ गुणसंबन्धाः । विकारसंबन्धे हि पठी भवेत् , व्यतिरिक्त प्रातिपदिकार्थे । तेन विकारविशेषणं श्रुत्पा भवति । गुणविशेषणं वाक्येन । श्रुविश्व वाक्याद्रलीयसीति । तस्मा- च्छुत्या नीयो पागेन संवध्यमाना समानार्यान् यवानिवर्तये :१६५।। विरोपित्वाच्च लोकवत् ॥ ६६ ॥ विरोधिनवैते । कथम् । ये वकस्मिन् कार्ये विकलोन साधकाः श्रूयन्ते, ते परसरेण विरोपिनो भवन्ति । विरोधिनां च न सह महाविः । लोकवद । यथा, मत्स्यान् न पयसा समश्नीयादिति । यद्यपि सगुणा मत्स्या भवन्ति, तथापि पयसा सह न समश्यन्ते । तस्मात्सगुणा अपि नीयो यचानिवर्तयन्त्येव ॥ ६६ ॥ क्रमोश्च तद्गुणत्यात् ॥ ६॥ यदि बहिणां विकारेण संवन्धा, कयमैषां गुणेनापि संवन्धी भविष्यतीति । अत्रोच्यते.। भैवेषां गुणेन संबन्धः श्रुत्या वाक्पेन वा. नापि गुणस्प ब्रीहिभिः । कयं ताई । क्रतोस्तद्गुणत्वात् । ऋतुर शुक्लगुणः श्रूयते, कृष्णगुणश्च । तत्रैकवारपस्यादेकस्मिन् कतायन इपगुणौ संबध्येवे । वेनार्थभेदोऽपि परिहतो भवति ॥ ६७ ॥ विरोधिनां च तच्छूतावशब्दत्वादिकल्पः स्यात् ॥ ६॥ विरोपिना चान्यापे प्रत्यक्षे थूपमाणे, अन्यस्मिंश्च चौदकमाते, अश ब्दत्वात्प्रत्यक्षे विरोधिनि सचि चोदकस्यान्यायपो विकल्प: स्यात् । 'तस्मादपि नियमः ॥ १८॥ पृषदाज्ये समुच्चयाग्रहणस्प गुणार्थत्वम् ॥ ६९ ॥ १५॥६६॥ ६७॥१८॥ १ गुणसरन्यापहि-इ.। २ बलीयस-1.1 १ अर्थेन संवध्यते-ग. (४ अन्यतमस्मिन्- ·. दृष्टीकासहिनशापरभाष्यसमेव-[१२१ -पा०५१०२०) पदाध्ये तु युक्तम् । न हि तत्र केननिविरोध आज्यस्त । तेन न पापिफमाज्यम् । तान दम्नासपुरयः । यता परतासंग- मनार्थ दपि । तेन न पाक्षिकं दधि । आज्येन च समुपय इति ॥१९॥ यद्यपि चतुरवत्तीति तु नियमे नोपपयते ॥ ५० ॥ अप यदुक्तं, ययेवजातीय पु निगमो भवेत् , पद्यपि चतुरवची, इति चतुरचचदर्शनं नोपयत इति । तत्परिवर्तव्यमिनि ॥ १० ॥ कत्वन्तरे वा तन्न्यायत्वाकर्मभेदात् ॥ ७ ॥ कावन्तर एव वा, दपूर्णमासयोश्चरवनानं भविष्यति । यद्यपि दर्शपूर्णमासयोचतुरवती यजमाना, नयाऽपि पञ्चावतेत्र वा भवतीति । अन्यस्मिन् कर्मणि चतुरवतम् । अन्यस्मिन् पञ्चायत्तम् । पपयेचजातीयक नियमस्तथाऽपि चतरवचदर्शनमुपपद्यत इति ॥७॥ ( अग्नीपोमीय पशौ हृदयाघङ्गेष्वपि पश्चावदानाधिकरणम् ।। २०१५) [२०] पथाश्रुनीति चेत् ॥ ७२ ॥ पू. अस्ति ज्योतिष्टोमे पारसीपोमीया, यो दीक्षितो यदीपोमीयं पशु- मालभन इनि । तत्रेदमाम्नायवे, यद्यपि चतुरवत्ती यजमानः पञ्चा- वय वषा कायेति । सबेषोऽथ: सामयिका । किं वपायां श्रयमाणं पञ्चावत्तमङ्गापूर चतुरवत्तं निवर्तयति, उत नेति । कि माघ । इनि चेत्संशया, नेति संशयः । कुतः । यस्मिन् श्रूयते पञ्चावचं तत्रेय चतुरबत्तं निवर्तयति, नापन । यथा मत्य तरे न निवर्तयति। एवम- शापूर्वेष्वपि पञ्चावचश्रुविन निवर्तपितुमहति ।। ७२ ।। १९॥ ७० ॥ ७१ ॥] । पश्चावरोव या कार्या' इति किमन विधीयो यो । येनापि मन्यते । न त्रावदानोद्देशेन संख्या विधीयते । किं । पोद्देशेन पश्चापदान । । उद्देश्यति। शेषणम्य चवितो की, नंद्दश्यापापि । इतरश ग्रहस्याप्यविवक्षितत्वाच्चमसेबपि समार्गः स्यात् । तरमाद्वपापागापूर्व युक्तमिदम् ।। ७२ ॥ सोमे-ग०१३ मति । कुतः- मुसल-सिद्धान्तिप४ अपि । ५ मन्यस इन-पद्मावदानमिति शेषः । ६ अविवक्षा, नो-द. ग.। -- ·८ [अ० १ ०१/०७१०२] मीमांसादने । २०५५ न चोदनैकत्वात् ॥ ७३ ॥ नैतदेवस् । एका वेषा घोदना, यो दीक्षितो यदनीपोपीय पशुपा- लभत इति । तत्र प्रकरणे पञ्चावत्तं श्रुतम् । अनः प्रकरणादङ्गापूः भविष्यति । आह । ननु वाक्यापायां भवितुमर्हतीति । नेत्युच्यते । पा हि द्रव्यम् । न तत्संबन्धै प्रयोजनमस्वीति । उच्यते । पञ्चायत्तता वाप्रयोगवचन उपसंहारिष्यति । तथा न दोपो भविष्पत्तीति । अत्रोच्यो । एवं सत्यप्पङ्गापू पवाव सिध्येत् । कयम् । एका हि सा चोदना । अङ्गायागो वायागश्व । तेन चेत्पश्चावत्तं संवध्यते, उदाङ्गोपि भवितुमर्हति । ननु च वपासव यादव पञ्चावचा, नाङ्गानीति । उच्यते । नैतदेवं वचनं, पैव पञ्चावचेति । कथं ताई । पञ्चावतेय वति । यत एव. कारकरणं सतोऽन्यत्रावधारणम् । न चाविशेषेण या पश्चावत्तपाति: सा शक्या वपासंबन्धेन निवर्तयितुम् । निर्वस्य शब्दस्यामावान् । सस्मादङ्गेषु न चतुरवत्तम् । अपि चैवजातीयकेबङ्गेषु पञ्चायचे ज्ञाते सोऽपरा चौदना, तानि द्विविधतीविवपाग्रहणं तत्र इविलं. उच्यते । अवत्तेत्यमेन निठान्तेन द्रष्पगवानसंयुक्तं, स्त्रीलिङ्गमेकरूयायुकं पोच्यते । तयाभूध पञ्चसंख्या विधीयते । तस्य भान्द्यमानस्य यदि लिङ्गसंदर्य वि१६५ते, वपया च विशिष्येत, पापभेदः स्याहाधिक यायेन । तस्मादयवान. प्रापिदिकस्य पञ्चा विधीयते । स च विधायमाना प्रकरणायागेन गृह्यते । तच्च प्रकरणाविशेष सविदानेषु निषिशते । नन्वेषकारश्रवणादन्यनिवृतिगम्यते, न पश्चयाविधानम् । यथा 'पपिशति- स्त्येिव पात् ' इति चतुर्विंशयास्पष, न पशतिविधानार्थम् , एवमिहावि चवदाननियतकामिद, न वाक्तताविधायकम् । तस्मारपश्चापदानमपि न प्राप्नोति । अन्यपरत्वादाक्यस्य । उध्यो । पञ्चसख्या विधीयते तस्या व विधायमानाया पोदकपा ने - 1 भारदानं-मु.। २ पचावता---ग.। ३ अर्व--. ४ माते--1. मु.१५ अपर- म्तीति-म.. ६ बसियमानस्य-१. .१७ (अ.११.१ . ७) ८ तन--...। ९ गम्यत इति-मा गम्यत इ य... नियम- " विवीयत इति-दतरमा पघवस्य प्रान्समावेनानुवासंमाता प्रसाद पाउन स्वादियाराया।

·. . २०५६ टुष्टीकासहित सायरमाप्यसमेते- [अ० १० ११०८१०१] क्षणार्य पाय यादवसरमान थ्यते । विधिरिसने हि तस्मिन् वायद प्रसङ्गः । तस्मादनेम्वपि पश्चावत्तपेवेति ॥ ७३ ।। इति श्रीश्वरस्तापिविरानो मीमांसाभा दशम. पाध्यायस्य सप्तमः पादः। अब देशपाध्यायेऽमः पादः। (अनुयाज-महापितृपतयोर्येषभामहहोत परणपर्युदासा. विकरणम् ॥ १॥ [१] प्रतिषेधः प्रदेशेऽनारयविधाने प प्राप्तपति- पित्वादिकल्पः स्यात् ॥२॥ पू० प्रतिषेधः श्रूयते, चोदने पदिष्टे धौ, कचिदनारभ्यवादेन पाते। चोदकेन मदिष्टे-महापितृयज्ञे, न होतारं वृगीते नाऽऽयमिति । वया, अनारभ्यवादेन मा-श्रावयेति चतुरक्षरम् , अस्तु औषडिति चतु- रक्षरं, पति द्वधार ये यजामह इति पश्चाक्षरम्, यक्षगे वाद कारः, एप वे प्रजापनिसप्तरशो योववायत्त इति । ततो नानुपाजेषु ये यजामई कोमि । तत्रायमर्थः साशपिकः । किं पदेशानारमादपो प्रतिषेधः, स च विशE, उपदाम इति । कि भात । विकला इति । पाहितिपको प्रमाणपत्वात् । उभी दि प्रातिप्रतिपयौ प्रमाणवयो। मासिवायरलमा गती । प्रहपितृपक्षेन भवता यर्थादेव तारापो लम्यते । सोऽनुवादः । यत्र तु द्वे सहय अनुतन्तकारोऽ. न्यता निवर्तन् । तत्रैवकारार्प, पारगृह्यो । इह तनास्ति ।। ७३ ॥ इति श्रीमहकमलापविनाश मीभासाभ प्याराथा टुप्लीकार्या । देशमायायस्य सम: पाद: ।। - न होता वृणीते नागानेषु येनामहं करोनि ' इति इत्यत्र पू.पः । अयं नवत्या कर्तव्यता अनिधित। ये धानुमापनी ते गीता विशेषतः । १ प्रतिषेध. कश्चित् । २ प्राप्नुम इते-पधा 'पदविरातिरित्व या 'इयत्र चोद. पात् 'पदसतिरोपाव.अय'ति समस्यायन, वैशेषिकन्याम्नानापावर निसर्वनाम स्य प्राप्त इत्यर्थः । । न न्याशेपुन ज ।

·Set017-11-1] मासांसादर्शने। यमेन प्रकृतिदिति । तपा, ए वे मज पनि सादको यज्ञमानायच इवि भवनि वयं पात पनिपथपनपेक्ष्यमाणं मपागमनम् । तथा प्रवि. अंपा ममाणवान, न होतारं चूने, माप, प्रयोचनानुन् मनोति । तया, नानुयानपुपे यजामहं करोतीति । सनपु यनिए येपमेह मिया पास न करोत्यनुपातिवि प्रनिषिध्यो । ये पनापरः कर्तव्य एवं सर्वाणि पदानि स्याहत्तानि पनि प्रतिपरे । पर्युदासे । लक्षणावृत्तानि मयन्ति । यथा, भामणमानयेत्यत्र ननर समपदं मान्याप लसणामुपायेंने समियाः, न स्वार्थम् , एवमहापि नशब्दोऽनुयानन्दधादित्य योगामु. पायाताम् । तम्मारपर्यदासो न होताया भनु प्रतिपेऽपि पर्यासालं भायेर । या दघि बागेम्पो दीपना, तर्फ माग्रिन्यायेति । अब प्राणनातिनिहा। तदुपरमिता यकिन वर्गापा | पौणिम्पे तपोधा व्यक्तिः । तत्र याचिदानमपर्ण कोन्टिन्य प्राप्नोति तदर्णन समानेन विरोघ द्वाध्यते । एवमापि यजमापापं पोपातम् । यतिशय. स. गया: 'नानुयामे' इति बोगस एन याविशेषः । म विशेष भूपयागः प्रनि. पेषः सामान्य मायने । चोसमयमाण: याहनीय: । कपिनो यानि मामा. पेन नि ।न होनार गोरे' इस रिशेषण धूरमाणमुरमित राशिमाय- प्राति पाप। उपते | नगारा विलिनि । मा प्रतिपातरण न नि | सा सामान्यसाग पापयािमागंग वा ! पगाने, रेपनामदी में पारामा ཨཱi ཀཱ ཎ ཏུ; ༢ ཀཾ མྨཊཾ༣༩ཝཱ། ༣ ༑ ༔ ཨ༈ ༔ ----- ·टुप्यकासहितशापरभाष्यसपेत- [अ० १० ११० ९.२०१] इति पचनास येपनामहायोग, फलवानिति गम्यते ।न कम्पो ये यजामह इति वचनादयेयजामहफ. प्रयोगा फलवानिति गम्यते । उभयोः मामाण्याभपपाऽपि फलमिति गम्पते । तस्मादिकल्यः । एवं दोषा- परणेऽपि । तस्मात्माप्रविषिद्धत्वाद्विकल्प: स्याह ॥ १ ॥ अर्थमानवदिति चेत् ॥ २॥ इति चेदवगम्यते विकल्यः स्यादिति । तन्न । अर्थप्राप्तवत्स्यात् । सध्या छोफेऽर्यप्राप्त यत्र प्रतिषेधो भवति, न विप भक्षयितव्यं, न सायाङ्गलिया, न कण्टका पादेनाधिष्ठेय इति, अक्रियैव तस्यायस्य भवति, न विकल्पः । तेन मन्यापहे, विधिमतिपधयोः प्रविधी वली- यानिति । प्रा हि विधौ प्रतिषेधो भवति । येन च नाय प्राप्त यदुच्यते उत्तस्य बाधकं भवति । सरमादकियैवानुयाजेषु येयजामहस्य, महापि. तृयज्ञे च होत्रायवरणस्योति ॥ २॥ न तुल्यहेतुत्वादुमयं शन्दलक्षणम् ॥ ३ ॥ नेतदेवम् । तुल्पो हि हेतुरिद प्राप्त प्रतिषस्य च । उभयं शब्द. लक्षणं, मासिरपि प्रतिषेधोऽपि । माप्तिरपि प्रतिषेधे प्रासे, प्रनिषेधोऽपि प्राप्ती मावायाम् । लोफे पुनरुभपपलक्षणं प्रत्यसतो गम्यमानं गुण- दोपकरम् । सन विधिविषयोर्यतरो गुणवान् सोऽनुष्ठीयसे । न तु न हन्तव्यः' इति, एवं भविष्यति । न हि । तत्र सर्पाद्वननं पावं, कुर्या वा न वेति । यदा करोति तथा प्रतिपिश्यते, न हन्तव्य इति । तत्रास्य शास्त्रेण निसवाधः । इह तु द्वे शास्त्रे । तेन । अपि ग्रहीनन्थे । तयोविरोधाद्विकल्पः स्यात् । चोदकोऽप्येवमेव । अपि चकस्य शास्त्रस्य कर्तव्यता प्रमेया, अपरस्य निवृत्तिः । तम्मानिनीयर्षय- त्यान्न बाध्यबाधकमाव, 1 तामाद्विक्सः । न चे पूर्वपमोकिमात्रं, पारमार्मिक मेर । तथा सनमायकारावाहतुः । सर्वप्रतिपको वाऽसंभोगापन स्पात् । इति । वचनेन र प्रतिषिध्यते । आनुमानिकी प्राधिः, प्रकरणानानात् । तर विकल्पोऽन्युपगतः, नाऽऽनन प्रमाणेन । आनयं हि परित्यारो कारण, नोपादने । तस्माद्युत्को विहितः ॥ १॥२॥ अभप्राप्तपो:-१.२ प्रप्लेन-1.। ६ चौदकोऽपति-चौदस्य रिवानस्पता- हुएगोव्यताच नात्यन्त वाय. संमति । रितु विकल्प एवेत्यर्थः ।(म.पा. ४.१ ·(म० १०१10 (2017 मीमांसादर्शने । २०५९ शब्दलक्षणे गुणदोपा शक्यते अवगनुम् । तस्माद्ययावन प्रांत वचदुभयमवघार्येत । उभौ च पाप्तिपतिषधी प्रामुतः । तस्माद्विकल्पस्वत्र तति ॥३॥ अपि तु वाक्पशेषः स्पादन्याम्पत्याद्विकल्पस्य विधीनामेकदेशः स्यात् ॥ ४ ॥ सि० अपि हिदि पक्षपावृत्तिः । वाक्शे : स्यात्मतिघा, प्रदेशाना- रभ्यविधानयोः । नैवभिगवन्धः, अनुयाजेपु ये पजामहो न कर्तव्य इति । कथं ताई । नानुयानेविति नन्दोऽनु शानशब्देन तह संब- ध्यते, न करोविना । फिमतो पयेषम् । नानुयाचित्पावदपरिपूर्ण वाश्य, तत्साकाझं पूर्ववाक्यैकदेशेन संभन्स्यते । यदेतव, येयजा- महं करोतीत्युक्तं, तभानुयाजेषु । यावदुतं स्याछ । अनुयाजवनि- तेषु यजतिपु येयजामई करोतीति । तस्मादिधिरेव पर्युदस्वानुशका, नास्ति प्रतिपेय इसि न विकल्पो भविष्यति । महापिवृपक्षेऽपि प्रकृतिः मदिनिरचनादोत्रायवरणमिह कर्नव्यं प्राप्तम् । तदुच्यते प्रकृतिवरक- तव्यं वरणं वर्जयित्वेति । नशब्दोऽत्र वृणीतेरफेन संवध्यते । प्रत्यया. धरस्वनुवादः । यदव प्रकृतिवत्कर्तव्यं तदरणं वयित्वति। . प्रतिपेधे सति शास्त्रस्य भ्रान्तिः कल्पनीया, किशापतेः। द्विरह कल्पना । प्रतिषेधादकियायो कोऽप्युपकारी भवतीति, विधौ कियायाम् । तस्मात्पर्युदासः । सत्र सक्षणा केवल, नारकल्पना । अकसनायाश्च लक्षणा ज्यायप्ती । ननु 'अ- केन्यात्' इत्यय न्यायोइन नास्ति । येनैकवाक्यमा स्यात् । उच्यते । सत्यमयं न्यायो नास्ति । किंतु दध्ना जुहोति' इति होमः पूर्वेण वाक्येन प्राप्तो विपरिवर्तते । तत्र दधि विधीयो । भवति चकवाक्यत्वम् । एवमिहापि, येयनामहं विपरिवर्तम नगन्य पर्युशतार्थो विवीयते । तया चोदकेऽपि . यथा .. काश्यशेषः प्रतिरोध प्रदेशानारम्यवादयो.-के मु.। शादन विष्यते-मुर प्रतिपे. घशायस्थ-मु०१४ पर्यंदाच इत-श्रेयानिति शेपः। ५ (अ० १ पा० १.४ सु. ४६)। ६ एचमिहापाप दासस्पले पृथगात्यातयापारादेवभावामवेऽपि वाचवायल प्रभवत्येवेपारायः।

·दुप्टीकासहितशायरमाप्यसोने-- [अ० १ -पा० ८१० १] फिर्य पुनानुपाध्यात्वन च नन्दः संध्यत इति । उच्यते । अन्याय्यत्वादिवरूपस्य । अन्याच्या हि विकल्पः। कपम् । इह यजलिपु पेपजाम करातीत्युपसे । यद्येवमवगम्यते, न शपः स विना येय. सामईन यजतिरमिनिर्वतीयतम् । तत्र मतिपेपरधनमनर्यकम् । पाते. पेयेऽपि विज्ञाते विधिवचनमनर्थकम् । तस्मादन्याय्यो विकपः । नन्धयतरस्य विधगर्यक्यपसङ्गाद्विकल्प आश्रयणीयो भवति । उच्यते । यत्रायतरदानयंक्यपापद्यते, कस्वापि तत्र विकरमा, यत्र न केनचिदपि मकारणावचा संपवाते । इह त्वनुपानसंबन्धादा से- 'नार्यवचा । तस्मान्न विकल्पः । आह । नन्वनुयाजसंवन्धे नशब्दस्य सपासा प्राप्नोति । नित्पो यस्प नशब्दस्य सुषन्तसंपन्धेन समास इति धाफिकारो भगवान् यत्प्रकृतिवपितृयज्ञेन तद्वरणवमिति । अथवा येयजामहः सामन्येन प्राप्यमाण 'एवानुयाजवाक्येन विशेष्यते, अनुपाजवर्ज येयनामहं करोतीति । पितृगजेनेवमेव । मन्त्र ग्रन्थः । नन्वनुयानसंबन्धे नशब्दस्स समासः माप्नोति । पर्युदामो समासः स्यात् । न चात्र समासः । येन पर्यदासः स्यात् । तस्मादिकल्प एवाss. धीयते । उच्यते । । विभाषा । इत्यनेन समासो वाक्यं या माति । यदि समासलक्षणमे- वाऽऽश्रीयेत, राज्ञः पुरुषः इन्दपयोगः स्यात् । तस्मादाज्ञः पुरुष इत्येतदोष साधु । रामपुरुष इत्यपि । उभयोरप्यनुगमात् । यत्रानुगमो नास्ति समास'सुप्रयोगः। यथा गायोति । तेनासायपि समासे स एवार्यः समासेऽपि । तेनासमासत्वमदोषः । नित्यो घस्प नवः सुयन्त संवा समास इति । कोऽमिमाया । मिनायो- वेती वाक्यसमासौ । वाक्येन पलिकत्वविशिष्टस्य पुरुषः प्रतीयने । समासे तुन जायते कि द्वयोः पुंसोरुत बहूनामुन स्त्रिया उन नसकस्यति । तस्माद्वाक्यममासी नकायों । गोशोऽर्थः प्रतीयते । तत्र यस्यानुगमः स साघुरितरेऽपभ्रंशाः । पयको गोणाशब्द आवपने साधु सामादिमात । अ रानपुरुष इति लिङ्गपा- वियुक्त वाक्ये नित्यं समा एव साधु धुके गहः पुहा इति वाक्यमेव । इत्युच्यते~६. ग । २ शक्यते-ग.१३ सामन्यवान प्राप्यमाण:--मु. १४ा. पू. (3-1-9)।५ विशिष्ट:- मु.।

·[अ०१०पा०८०२]] मीमांसादर्शने । कात्यायनो मन्यने स्म। वाचनानर्थक्यं च समारसिद्धत्सादेति । नेवि भगवान पाणिनिः । स हि, विभाषा-इति प्रकृत्येशं समास. मुक्तवान् । सदादित्वाञ्च पाणिवचनं प्रमाणम् । असदादित्वात्र कात्या- घनस्य । असद्वादी हि विद्यपानमप्यनुपला चूयात् । तस्मात्पर्यु. दास इति ॥ ४॥ ( सोमे, भाज्यमागप्रतिपेवस्य नित्यानुवादत्वेन पशावाज्यभागप्रतिपे. धार्यवादार्थवाधिकरणम् ॥ २॥) . [२] अपूर्वे चार्थवादः स्यात् ॥ ५ ॥ सि. स्तो दर्शपूर्णपासो, ताऽऽज्यभागी प्रकृत्य समामनन्नि, न सो पसौ करोति, न सोपे, इति । तत्रायमर्यः सोशयिकः । कि पर्युदामा, उत पविषेधः, अपवाऽर्थवाद इति । कि प्राप्तम् । यथा पूर्वत्र पर्पदा- सस्तया तावत्पदासो नावकल्पते । कथम् । दर्शपूर्णमासपोरेताछू. यते । तत्र का प्रसङ्गने यसो स्यात् । यदि सोमः पधुंदपस्येत, संघ-ध एव न स्यात् , सोपवर्जितयोर्दपूर्णमास योरिति । तस्माथो- दमाप्तयोः सोमे प्रतिषेधः । नन्नपू: सोम ने तत्र चोदके- भर आह-' वाचनार्थकां च स्वपारसिद्धत्वात् ' इति । तेन पर्युदासो नास्ति । समासामावात् । अनोच्यते । समयः पदविधि.' इति समर्पयोः समाप्त | मामध्ये च यदि लिसंपादिक नापेक्षते राजशब्दम्तनः स्यात् । ततः पुरुषेण समस्पते । तस्मा- लिस्पापियुक्तः श्रूयमाणः समाऽवयवार्थो गम्यते । प्रतीतपत्वात् । एवं सत्येकोऽयः । तमादुपयोरेनुगमः का 1 उभयोधागमाइ.को पर्युाप्तः सिद्धा॥४॥ 'न तो पसौ करेति, न सोरे' इत्या भागयो. पर्यु सो न घटते । यदि पशुपकरण इदं श्रूयत, तथा सति चोदकमा पर्युदस्यानाम् , अपवरणपदा. १पासू• (20-1-11:२न व तत्र-1 वृत्तिवाक्ययोभिनार्थकत्वेन समास- विधिना वास्यस्य माधुव निवाएमादुभयोरप भिनार्थक रूपत्यायनैव रिसास्य सिद्धन्वादिला. विधायि विभापासूत्र पाणिनीयानर्थक मच ! ४१० म०१२-१-१) ५ न राय भेद स्यादियत अह-प्रीतेरिति । ६ इतीति-नियोगाश्ययोर्मध्य आयवाश्य परा वाग्य. भागयोः पयुदासो न परत इयर्थः । . - ·२०६२ टुप्टी कासदितशायरमाप्यसयते--- ०१०प०११०३ भाऽजयभागी माप्तुतः । उरपते । लक्षणार्षः सोमशनो भविष्य. ति । सौमिकेषु दीक्षणीयादिषु पशुबन्धमाने च न कर्वव्याविति । एवं पाया। " अपूर्फ चार्थवादा स्यादिति । अपूर्व सोमे चाऽऽस्यमागों प्राप्नुतः। वस्मान्न तर प्रतिपेषः । अथ दीक्षणीयादीन सोपशब्दो लक्षपति । वत्रायमेव दोपो भवति यलक्षणा । अपि व प्रातपतिषिद्धत्वादीलगी. यादिपु विकल्पः प्रामोति । विवसामान्याप्प इत्युक्तम् । तस्मात्संभ- वत्यस्मिन्न विकल्पो भविष्यति । संभवति चार्य, वो न पशौ करोवी. त्यस्यार्थवादत्वेन । का पुनरत्र प्रशंसाः । सोमे, आध्यभागी न क्रियेते, पशाक्पीति । तयथा, आदित्यो पूप इत्यञ्ज ने कृते तेजःप्तामा- न्यादुरयते, एवमिहापि पशावाज्यभागो कर न कियेयावामिति । सदर्या प्रशंसेवि ॥ ५॥ (अतिराने पोडशिप्रहणप्रतिवधाधारणम् ॥ ३ ॥) [३] शिष्ट्वा तु प्रतिषेधः स्यात् ॥ ६ ॥ सि. ज्यमागवर्न प्रकृतिवत्कुर्यादिति । इह तु दर्श पूर्णमासपहरण इदं पति । सायं वचनव्यतिराज्यभागवर्म दर्शपर्णिमासी कुगदिति दर्शाताविधिशेषः स्यात् । ततो विधानमाज्यमागयोरलयक स्यात् । पावित्यय व प्रमादपाठः स्यात् । अयोध्येत, नाऽऽऽयमाभाम्या नमः संबन्ध , अमाज्यभागी दर्शपूर्णमासाविति । कि ताहि । पशुशब्देन । यद्दपूर्णमासयोराज्य मागो कुर्यातद्पशी पशुवतियो. रिति । तदपि न । आशुत्वादशपूर्णमासयोः। तमापशावाज्यपामयोः प्रतियः । सतश्च विवस इति स्थितम् । • मानर्थक्यानदझे' इत्ययं न्यायोऽत्र नास्ति, सोमे येन प्रतिषेधः स्यात् । वाजपेवस्य ' इति पठ्या संमन्युपात. तस्य सदशारनिता निधीयते । संब. न्धमात्रं चाशाहस्याप्यत्येवेति यो निशः । इह त्वाधारत्वेन सोम. धूयते, न संबन्धिमानतया । न च पर परासरन्यायापारस्वमिति सासादेवाय सोमरन्धः प्रतीयते । स चापात इति । तस्मादसवादा सोमप्रहगम् ॥ ५ ॥ - 1 तस्मान प्रतिवेध -क. । २ तस्मारसंभवति, अस्मिन् । विकायो भविष्यति-म.11 कर पुमान । प्रस- I विपरिखते-१.५ सदसि-४. (अ.३ पा.१.१ 16) ·(१०१०पा०८१०४ भीमांसादर्शने । २०६३ आह । प्रथमऽधिकरणे नशब्दः पदासाय: । द्वितीय वर्षवा- दार्थः । अय फिलक्षणका प्रतिषेध इति । लक्षणमुच्यते । शिक्षा तु प्रतिपत्रः स्पाद । यथा, नाचिराने गृह्णाति पोडशिनमिति । न वत्रं शक्यं वक्त पर्युदास इति । संवर एव हि न स्यात्, अतिरावर्जि। तातिरात्रे गृह्णाति पोडशिनामिति । नापि कस्यचिदर्थवादत्वेन संभ- वति । तस्मानो गृहातीत्यत्र संबन्धः । ननु परस्पर विरुदी विविधविषेधो न संभवतः । उच्यते । वचन. भामाण्यात्मविपेयो विधि व वित्या भविष्यामि । विपिरपि मतिपेघम् । मान्या गतिरस्तीति पक्षे मिथ्याश्रयया कल्पयिष्यते । तदा विपियदा न मदिपेषः । तदा प्रतिषेधो यदा न पिपिरिति । ननु सदा विपिः प्रतिपेपश्च पामोति । उच्यते । उक्तमेनचनमापामाद्विरोधाच्या मिथ्या. अस्पया प्रयोगाचन एक कर गृहीत्वा न द्वितीयमपि गृहातीति । तस्मादन्यवरेण कलोन सिध्पत्तीति । ननु कल्पान्तरभावे वैगुणम् । अत्रोच्यते । सत्यं गुण्यम् । वैगुण्येऽपि गरिसदिरेव वाफ्यात्माणादव- गम्यते । तस्माददोषः। यत्र पुनरम्या वचनव्यक्तिस्ति वास्यस्य, तत्र न विसो भवति । यया नानुयानेषु येयमामहं करोतीति ॥ ६ ॥ (नर्सिलयका अदिनिषेधस्य पयोहोमविवाद-वाधिकरणम् ॥ ४॥) [४] न दन्न प्रकल्पालाववादः स्वादान- यात्परसामच्चि १७ मि. इदं समानायतेऽमिहोत्रे, जतिलयकामा वा जहुया, गोधुकर- वाग्वां वा नहुपा, न ग्राम्पान् पशून् हिनस्ति नापान् । तृतीये प्रतिषेधः । न तत्र पर्युशक्षो भवति । ययनतिरात्रे गृहातीति, अतिराने न महीतयः । तर विधानानक ये इशिनः । अथ - भषोडशिनं गृहीयात् । इति । तपाऽव्ययमेव दोषः ॥ ६॥ १वलाह गृहावीला .मु । २ तद्वितिरेव वायत्रमागात् । ।३ गबंधुक-क..। Vारण्यानिदि-- ग. ५ ना प्रथमेऽपिकरणे पर्युदासः । द्वितीय स्थवाद. । फसाई प्रतिषेध इति पाह-वारे प्रतिपेय Hिiधिकरने । 'मातिराने पौने होलि एसस्मिन् वाश्ये प्रति इत्यर्थः ।

·२०६४ टुष्टीकासदित सावर पाण्य मेते -- [अ.१०11० ८ २०४] अपो सल्लाहुरनाहुतिय जतिलाय नवीधुकाथ, पयसाऽग्निहोत्रं जुहू शादिति । अत्र संदेह।। कि जलगवामा धुपवाग्वा वा जुहो। सी विधिः, अनाहुनि जाला नवीधुकावेति प्रतिया, अथको- मावताववादायी, पयसामिहोत्रं जुहोतीनिरिधिरित। कि.प्रामम् । जतिलयकान्वेति विधिः । विधिशब्दस्य सत्यक्षत्वात् । अनाहुतिरित्पपि प्रत्यक्षा प्रतिषेधः । पयसाऽग्निहोत्रं जुहोतीत्यपरो विधिः, प्रत्यक्षवादेव । एवं स से विकल्प: । जतिलयधाग्या गतीधुक- ययावा या होतव्यम् । न वा ताभ्याम् । पयसा होतव्यमिति । न चार पर्युदासोऽवकल्पते । न हि नशब्दस जतिलयाबाम्बा गवीधुक- ग्रमा वा ) आहुनि मह तत्वा३ । कल्प्य- माने वा सापय संयन्त्र एव न सात् । अनलिषवामा, जतिलय. धाग्या जुहोतीवि । अनर्थ कक्ष पर्युशने विरिभवेत् । कलर पर- सत्यात् । क्षारविधाने च पदासानप यम् । जविलगीकानाममा.. सस्वात् । तस्मादिकल्प इति । एवं पाते, म । चतुर्य नास्ति पदासः । अनति 31,11 जुगादिस्यनेन संबन्येन पासामावः। |दि पयोषितः, होमे पपश्च जलपवागूध मानुयात मा सति पर्युस: स्यात् । न पतयोः पालिका पयस केवल.५ । अपमुच्येत, अमलिया जुहुयादिति, तत जात विधानमनर्थकम् । कि सेन पिहितेन । सवयुच्येत, अनाहुतिः फायेति । तथा समेत न घटते । तस्मात् । जति३५वामा नहुयात् ' इति पिहिना यागनेन निपश्यते । निषिध्य पयो विधीयते । त माहिए। . गधु-६. मु. । २ पक्ष गनपेक्षा 8-1 समारया- दिना । पशामाभार तिन हि अनादि गिय पीक' पानिपदेन समाप्ताय नमो नदि दिपन संवन्याममति अयुपे यपि व सर, न तापदयं गी- जाविविध पो भविमलेन -रालयमा जति मावि पो पटते । अ एवं पक्षो न सलमान पर होगा पनि तपम 410- (पार यदि यो पोन माजी रगम् । देशी- वा व होपला मावादी विश पनि त यश ।

·, [अ०१०प०,१०४] भीमासाने । भवेदयं मतिषेधेन विकल्पः, न चदन्यं विधि प्रफलायेत् । पयसांड- मिहोपं जुदातीत्यस्य विधे। अक्लमो जसिलगवीधुकदोपवचनमनाहुति घचनमप्पर्षवादार्थ स्पात । आनर्थयात् । अनर्थको हि भाते तदा प्रतिषेधः । यदा हि पयसा जुहोति, अर्थादव सदाऽनाहुतिर्जतिका गवीधुकाश्च भवन्ति । अप कथमप्तावनाहुति, या यने हूयथे । परमाम पांच पिरेण व-पयसामिहोत्र जुहोचीत्यनेन विधिना सामर्थ जतिलगवी कविः प्रदिपेरस्य च भवति । तस्मात्सरेमिदमेकं वा. क्यम् । कथम् । जतिक यवाग्वा हयात, गवा कयामा घेति साक्षा. निन्दावनेनैतत्संबध्यते, अनाव जतिलाय गवीधु कावेति । साँच निन्दा पगोविधिपर्शसार्था । कथम् । जतिलगवी काहुतिर्गुणवती । न तत्र ग्राम्याः पशवो हिस्यन्ते, नाशपाः । एवमपि गुणवती पयो. होयं प्रत्यनाहुतिरेव । एवं पयोहोपो गुणरत्तर इति । जनिल पवाया जुहुयादिनि न करन्याय कीर्यते । किं नहि । प्रतिपदुम् । कर्तव्योपदेशे हि पानीयं किंचिन् । प्रतिषेधसंवन्य मत्यक्षनिन्दयेत रस्तुतिः । आ. नन्तर्यानुग्रहश्च । यथा, विर्ष मक्षयितव्यं न कदाचिदिति विषभक्ष- णस्य कर्तष्पता प्रतिपेषसंवरा कीर्य, नानुनाय । एवमिहापि द्रष्टव्यमिति ॥ ७॥ . - उच्यते । अर्धवादोऽयम् । ' मनाहुँतितिलान्य' इत्यन हुतिवचनेन प्रतिषि- वस्य विश्वामिच्छनि स च ( पयता जुहुयात् । इत्यनेनेव लम्यते विकतो विना प्रतिषेधवननेन । तस्मात्पतिषेधो न घटते । सर्वस्स्वयं ' पयसा जुहुयत्' इत्यस्य विधीयमानस्य वाक्यशेपत्वेन घटते । या देवदत्तः शोभनो विद्वामिति, एवंगुगविशिष्टोऽपि यादतम शनिदानशोमधेति । तम ये देवदतम्य निन्दा स्तुतीन ते देवदतार्थमुच्चय । तिहि यज्ञदत्ता एवमत्रापि निदारती यो. विधामा ॥ ७ ॥ १ भवेदय प्राय सिरोग-ग । २ प्रपती गधुक-क मु. । ३ जुहोतीति-ग.। गोर- । । सर्वमेक । ( यव-नवार-मुः। या च तमिन्दा पपयो । तिमाह-रच्या मदिना गादोऽयमिति-पयोहोमस्तस्यर्थ , न तु मागः ध्यते। बारे निन्दन दायर्थः । १. अमित दाह मानादीति : मोविधानाय पति-पसपि लिया अमायन पश्या प्रशस्त मायाको पयोहमा निन्य-बनेर पापपय एव ने सतरामेति विचारोऽयः ।

·- दृष्टीफासहितशापरभाष्यसमेत- ०१.पा०(८०९] (यानक होमादिषु- अभिधारणा नमिषारणादीनामवादास्ताविवरणम् ॥५॥) [५] पूर्वश्च तुल्यकालत्वात् ॥ ८ १ सि० चातुर्मास्येषु धैर्यम्बकानपिकृत्य सामनन्ति, अभिधार्या नामि. धार्या इति मीमांसन्ते । यदभिध रयेव, रुद्रायाऽऽस्पे पशूनामिदध्या- । यन्नाभिधारयन्न रुद्रायाऽऽस्थे पशूनभिदध्या । अपो खल्लाहुर- मिधार्या एव । न हि विरनमितमस्तीचि । अथा, होतव्यमग्निहोत्रं न होतव्यमिति भीमासन्ते प्रामवादिनः । पदि जुहुयादययापूर्वमाहुती. सुनुयात, यन्न मुयादमिः परापतेव , तूष्णीमेव होनन्ध, यथापूर्व- माहुनीर्जुहोति, नामिः परापत्तीति । अत्रायः साशपिकः । किमभिधारयितव्यास्यम्पकार, (एस) नाभिधारयितव्या इति, होत. व्यममिहोत्रं, न होतव्यं वा विधिप्रतियोवनावित, उतार्थवादामैतपोः संकर्तिनमिति। कितावत्प्राप्तम् । विधिप्रतिषेधाविति मः । नृपत्वात् । विधिम- विधयोहिं प्रत्यक्ष रूपमुपलभ्यते । श्रुत्या चानुष्ठानार्थता प्रतिपेपार्थता चावगम्यते । वाक्यादर्थवादार्यता । श्रुतिय वाक्पातळीयसी । न च पर्युदासोऽवकल्पः । तस्मादग्निहोत्रं होतव्यं न छोऽयं पा। यदा होतव्यं सदा तणीम् । अयम्बका अभिधायितव्याः, ने पाऽभिधार. पितम्या: । यदा पुनरमिघारयितन्याः, वदाऽभिधारयिमव्यवचनमर्य- धादा, प्रविधिसविनादमावाशङ्कायों पुनरुच्यन इति । एवं प्राप्त पा। पूर्वाधिकरणोदाहरणैस्तुस्प कालानीमान्युदाहरणानि | का तुरप- कालता । पूर्व विपिरतिपादमियायोचरेण स्पोरमिसंवन्धः क्रियत इति । तदेतत्पूर्वाधिफरणेनैव तुल्पम् । यो विधिमनिपेयी येते, न तावनुष्ठातुं, वर्जयितुं पा । किं तर्हि । मीमांसितम् । एषमाइ, अमि- घार्या नामिधार्या इति मीयांसन्ते । तथा, होतच्याग्निहोत्रं, न होत. व्यमिति मीपौसन्ते ब्रह्मादिन इनि ! मीमामा चेचरविधिपरमार्या १ यायकानादि-११-१३ यदा-11४ इह ह च भवन, स्त-ग ·[भ०१०१।०८.६] पीमांसादर्शने। सपा प्रत्यक्षः शब्दायन संबन्धःनि किचिकल्पनौपम् । विधिपतिषेध. योईि किंचित्कल्पनीय स्पात् । यदभिधारयेत्, रुद्रापाऽऽस्ये पशूनामिद ध्यादिति । इदमभिधारणं गुणवत्तरं, यदीशोप दोपो नाऽऽद्रिय इति । तया, यज्जुहुयादयथापूर्वपापुनर्नुिहृय न, यन्न जुहुयादतिः परापतेदिति-इत्थं तरणी होमः प्रशस्तः, यदस्मिन् क्रियमाण उभावपि दोणे परिहनौ भवन इdि १ ८ ॥ (भावाने निन्दावादन, विहितसामगानप्रतिषेत्रासामविकरुणाथि. करगम् । ) [६] उपवादश्च तद्वत् ॥ ९ ॥ सि. अत्याधानम् :। तदयापनन्ति । य एवं विद्वान् वारवन्तीय गापति, या एवं विद्वान यज्ञायज्ञीयं गायति, य एवं विद्वान् वामदेव गायतीति । तत्रेदयाम्नायते, उपपीता या एतस्यानयो भवन्ति, यस्या- म्याधेये वाला सामानि गायत्तीति । बत्रापर्धः सांशयिका । किमयभु. पवादः प्रदिपधार्थ, उत पर्युदासाः, उतार्थवादार्थ इनि । किं प्राप्त । न पर्युदासः । ब्रह्मणोऽमाप्तत्वात् । असनो वचनयादार्थ भवति । यथा, प्रजापनि एक आसीत्, स आत्मनो अपामुदसिवदति। एवं प्राप्ते चूमः । न ब्रह्मण पवादः कस्यविदर्थवादः संभवति । न च वाक्यावर- स्थायवादेन किंचिदपि प्रयोजनमस्ति । तस्मादुपवादस्तद्द । किंवत् । यथा, अतिरावे गृह्णाति पोडशिममिवि विधाय माविषेधार्य स्यात् । कयम् । ब्रह्मणो गान नैव प्राप्तमिति ब्रह्मगानमतिपेपार्य वचनं नावकल्पवे । तस्माद्रग्रहणमविवक्षिाइ । सामगानप्रतिषेध एवैप स्यात् । ब्रह्मशब्दः प्रमादपाठ इति चेत् । नैतदेवम् । ब्राह्मणवाचिवा- दुदायभिधान भविष्यति ॥ ९ ॥ {4॥९॥ ५ उपपीता:-अचिरानटा इत्यर्थः । तथा चानया निन्दया 'न ब्रह्मा सामान गायत्' इत्येवं निषधवचनं प्रकरय तेन बाधने सामप्रतिषेधाद्महगामहगवस इत्याध्य.

·२०६८ टुष्टीफासादिर शायरभाष्यसमेने- [भ० १०९।०८०७ प्रतिषेधादकर्मेति चेत् ॥ १० इति चेष्टपते, सामगानस्यैव निन्देति । अर्म सारगानस्ए । न हि निन्दितं कर्तव्यं भवतीति ।। १० ॥ न शब्दपूर्वत्वात् ॥११॥ नैतदेयम् । यथव हि निन्दया न कर्तव्यमिति गम्यसे, एचपदेशा. रफर्तव्यमिति गम्यते । न चान्यकर्तध्यमिति कधिविधिः प्रकल्प, यस्य साथै निन्येत । तम्मादनुष्ठातुं विधिः, वयित्मपाद इति ॥ ११॥ ( पुरुषार्थदानपाकहोमाना दीक्षितन र्तृकन्वपदासाधिकरणम् ॥ ७ [७] दीक्षितस्य दानहोमपाकप्रतिपेयोऽविशेपा- सर्वदानहोमपाकप्रतिपेपः स्यात् ॥ १२ ॥ पू० ज्योतिष्टोमे श्रूयते, दीक्षितो न ददाति, न जुहोति, न पचतीति । अप्रैपोथ: सांशयिकः । कि सदानोमपाकानां प्रतिपः, उत्तास्तु- युक्तानाम्, अथवा प्रतुयुक्तानामपि चोदकमातामा प्रतिषः, अथवा पर्युदास इति । किं माप्तम् । सर्वदानदेयपाहाना प्रतिषेधः । कुनः । अविशेषाद । नास्नि विशेषवचन। अरः । तस्मात्सर्वेषां प्रतिपय इति ।। १२॥ अऋतुयुक्तानां वा धर्मः स्पारकतोः प्रत्यक्षशिष्ट- त्वात् ॥ १३॥ वाशन्दा पक्ष यावर्तयति । न सर्वेषां प्रतिषेधः । फेषां नहिं । अरतुयुक्तानां धर्मः स्यात् । कृता । तो प्रत्यक्षशिलान् । प्रत्यक्ष हिजोसनादीनां शासनमन्ति । तस्मात्मत्यक्ष वयित्वा प्रतिषेधः स्यात् ।। १३ ॥ वस्य पाइप्यानुमानिकमविशेपात् ॥ १४ ॥ अपिधा तस्य कार्यदानुमानिक चोदमास, तत्सविपिध्यने भानुमा निकं हि तन्न प्रत्यतम् । प्रत्यक्षश्रुनय प्रतिषेधः ॥ १४ ॥ १०॥ ११ ॥ १२ ॥ १५ ॥ ११ । १ सामगानस्षा- २ अर्म-11 ३ एसपाईयतया पर्वम्य- कती- का सौ-सु. ५ तन्मात्यक्षम-मः । - ·[अ०१०पा० (०८] मीमांसादर्शने । अपि तु वास्यशेपत्वादितरपर्युदासः स्यात्मतिपेये विकल्पः स्यात् ॥ १५॥ सि. तुशब्दोऽवधारणायाम् । वाक्य शेषः स्यात्लनिषेधः । उक्तानामवि. शेषेण दानादीनां ज्योतिष्टोमिकपर्युदामेन प्रतियो वाक्य शेषः स्याद । आरहर्दयादित्यम्य शेपो, न दीक्षित इति । एवं होमपाकवाक्पयो. रपि । अमति पर्युदासे, परिपेये विकरया स्यात् । स चान्यायप इत्यु. क्तम् । तस्मात्पर्युदास इति ॥ १५ ॥ (गोतियोमादी विशेपपिहितवमादिना सामान्यविहिताहानीय. पावाधिकरण ॥ < 1) [८] अविरोपेण यच्छास्त्रमन्नायरवादिकल्पस्य तसं. दिग्धमाराद्विपशिष्टं स्यात् ॥ १६ ॥ सि. इदं समामनन्ति ज्योतिटोमे, वर्मनि नुहोवीति । राजमये, बल्ली. कपापा जुहुवादिति । इदपि ऐपने, यदाहीये जुहोति, तेन सोऽस्यामी: श्री पवतासि । तपोऽयः सांपिकः । ज्योति. होणे वरमनि होतव्यं, राजमो वस्मीकवायाम् , उ विकला एतयो- राहवनीयनेति । किं प्राप्तम् । होमार्थत्वातावमवस्नीकरपयोः समु. नावावामद हानीययो विलो न बाध्यबाधकमाय: । कपमष्टात पाग आधार नाऽऽक्षिानि । विवाऽप्याधारेण सिं-यमानावात् । यदि चाऽऽधार- माक्षिपेत्तथा सत्याननीयो नि । या, • आग्नेयोऽशकालो परति । इत्माकपाले द्रव्य सिधम् । तत्र वोहयो नियम्यन्ते । हाऽऽधारो बननसामर्श. द्विधीयते । तम्मायया याना अनोपनो ने होम विभि. तह विकरप्याने। न च बाध्यापकमाः । एतमिहाप्याहानीयाय: । तया च, न देवतानिशद- कियाणा प्रतिनिधिरित्युक्तम् तेन प्रतिनिधिकाण्ड या स्थित समुपयस्व युक. यमिदमविरगमायो। 14-T.INEETA-ATARITRA | मिनि--(अ. 11.५ पू. !

·1260 टुटीकासदितमावरमा यसमेते- [अ०१०५१०८१०८) घयो न मातः | अन्यतरेण होपनिर्धत्तेः कुतत्वात् । होमार्यचा चैतयोः प्रतिज्ञायत । कृतः । भूमभव्यसमुच्चारणे भूतं भव्यार्थ भवति । न च घाघोऽत्यनामेव वर्मविषयः । आइधनीयहोमोऽपड्तो भवति । विकल्पे, पक्षे तावदानुगृह्यत इति । एवं प्राप्ते, मः । अविशेषेण यच्छावं तस्याऽऽराविशेषशिष्टं स्यात् । यदिशेण शिष्यते, तदस्य दूरं स्यात् । असंबद्धमित्यर्थः । संदिग्धं हि वद । कथमिव । यदि सामान्य विशेपलक्षणार्थ तो विशेऽपि प्राप्तम् । अथ न लक्षणार्य ततो न प्रातः । एवं संदिग्यम् । अथवा, सामान्य विशेषण विरुपले, न विरुष्पा इत्येवं संदिग्यम् । अथवा, सामान्य अस्मिश्च विशेषे, अन्यस्मिवेत्येवं संदिग्यम् । सामान्यपियानं विशे. पविधी न स्यात् । कारणम् । अन्याय्यत्वारिकाप । कपम- न्यायो विषल्पा।

·। [१० १०१९४० भीमासादर्शमें। ३४७१ धोक्यते । अादि वविधिकरता पपु हामेषु श्रूयते; सी पोन परतीधि विफलसमाश्रयता प्रमाणापेक्षा कल्पयिव्यो । अथ वत्मविपिन करणना पुन श्रूयते, सपने सा भवतीवि प्रमाणपितेव वर्क्स- प्राणं प भूधमाधविवक्षित स्यात् । अयोध्येत, अर्थोत्पले मवि।। से चायों होपनितिरोनीयनेति । सन्न । यदि होममित्तिया कर्तव्यम् । उत आहवनीयेनाप्पत्तिध्येदं । इह तु वापिकरणे. साऽपि विधीयते । साहनीय उपादीयमाने नोपमहिनेव। अनुप संहारे च प्रयोगवचनो वाध्येत । तत्र केचिद्वयन्ति । सादृश्येन प्रतिनिधिः । यदि देवताशब्दो न समते तर साहश्यमेव न ज्ञायते । अथ स्मर्यते तथा सति स एवोच्चारणीयः । एवं वर्धमाने, यदा बायो नया प्रकान्ते कर्मणि वचन सामाधागोऽवयं समापनीयः न च वीहीन स्मरति, कीरशा बाहय इति । तेषां बास्मरणान्न शनोति सादृश्यं सं- पादयितुम् । ईश्यामवस्थायां यागो नैव कार्य: । म चेहश्यवस्था मास्ति। कदर- चिद्विद्यते । तस्मात्सादृश्यामावाद्देवताया. प्रतिनिधिर्नास्तीत्येतदयुक्तम् । तेनान्योपपत्तियतका { सा च पठे वर्णिता, न प्रतिनिधीयमाना देवता मर. तीति । तेनायित्वादाहवनीयस्थानाक्षेपात्मतिनिधिकाण्डेन ने विरुद्धम् ।' अपि चाऽहवनीय, पदनिरपेक्ष: समस्याऽवारवं प्रतिपद्यते । पदमप्याहवनीयनिरपेक्षम् । हिमिः' इति कारकविभक्तिवनिरपेसाम्प्रतिपादयति यागसाधनस्नेन, तथा 'यवैः' इति । तत्र यः समुच्चयं कुर्यान्नासौ पुरोडाशं न निर्वतयति शायरी मिश्रपि । किंतु वाक्येन योऽर्थः प्रतिपादितस्तं बांधेत . एवमिहापि । अपि च नीहियवाभ्यां मिश्राम्यां पुरोडाशी नितिन प्रत्यक्षाविरोधा। पदा हवनीययोस्तु समुचये, पदे वाहवनीयो निक्षिप्येत, माहवेनीये वा पदम् । तत्र यदाऽऽहनायोऽधिकरण, विधानात्सवमधिकरण न स्यात् । एवं पदेऽपि । वमान धातुतो ने शनं पदाहबनीययोः समुच्चयो घटते । यथा ' . १ सायाँ होमनितिक. म. । २ वचनतामध्यादित-शिया हि प्रारब्धकमणोपरिस मापने बिन्ति प्रक्रिमिकोऽयमिति । अतः शिवाचारानुमित वसामयिकान्त कर्म परिसमो- पनीयमेवेत्यर्थः । ३ चकन्येति-देवतायाः प्रतिनिध्यमाः इति शेषः । (सपा ३ अ.५) इत्यत्रेति शेषः। ५ मिश्रपीति-सुरोडोशोभिनिर्वतयितुमित्यर्थः । ६ बाधने- म. म.। माहवनीयोऽधिरणामेति-माहरनीयः पदे निक्षिप्त. सन् होमाधिकरणं भवतीत्यर्थः । तद धरपानादिति-भाइवनायेन सदस्य व्यवधानादित्यर्थः१ सादतो वा-मु। V ·। . २०७२ प्टीकासान्निदाउरभाषरात (१९६१५५१८३९८ "भवाच्यते । RA TIHARPUR मियने होमे, भून- वाद्धोम सभीधीनं मोतीवितावपसमारोऽपि म शेषः । सपिकर- णान्तरेण समीचीनी भनिष्पानि । तस्माद्विकास एवेति । नेयुरपते । पादिहोमसंबन्धोऽज विधीपक्षे । स चे मधामभूता, न होला । वस्ति. अनुपसहियमाणे न यथाभुषं कर पाद 1 अप्रोच । संघाघेऽपि विधीयमाने द्वयं विधीपते । एक साइपम्, एक साधनम् । यत्सार्य, सत्मानम् । स च होमः । तस्मादिकल्पा । संपरेऽपि च भूयमाणेऽत्र. श्योपादातव्यो भवति होमः । होमवाचनीया मामोत्येवेति । वम । आदरनीयस्थानगरपात् । कथयनात्वम् । रिशेप्राप्तः । फयममावि पायधिकरणायां सत्यामानीयाधिकरणबापा ज्ञान • करणं च मत्यसंभवाद । पदि वन्मांयधिकरणमिति द्वायते, न तदा एवनीयाधिकरणं शक्यं ज्ञातुं फतु वा । आह । पया शक्यते तया 'फर्तव्यमित्याख्यातायों भविष्यति । तस्माद्वमादि यापित्वाss- हवनीयो भविष्यतीति । उच्यते । स्यादेवदेवं, यदि यादिवाधामन्तरे- णाऽऽहवनीयोपदेशो नावकरोच । देषा हिशुस्पले कर्तु, वादि पायित्वा परिहस्य था । अन्न बाधाया वर्मनीति मत्ययोऽपक्षोतव्यो भवति । वस्मारपरिहार श्रेयानिति । . , उदाहरणे तु चोद्यते । ' पदे मुहोति' वार्मनि महोति', इतीदं जुहोति. प्रवणं तुल्यमापनीयपदपोः । एकत्रापि होमसामान्यमन्यत्रापि तदेव । तामात्र सामान्यविशेषामावादापपाधकभावो न भटते । भन्यतदाहरणं मुष, यत्र सामा• न्यविशेषो स्तः । तदुच्यते । गाईपत्ये पत्नीसंपाजान नुहोति' इति । भन पत्नी- संपामशब्दो विशेपं ते श्रुत्या । 'पावनाये जुहोति ' मी सामान्यं भुत्या । अन्न बाध्यबाधकमावो घटते । यथा, दधि बामणेभ्यो दीया, तर्फ कौण्डि-पायेति । तत्र प्रामणशब्देन प्राशनार्विरुपाता । कौडिन्य व्यत्तिरवान घ कोमिन्ये सामान्य विद्यते । यथा गोत्वपश्यादिभ्यो स्पतिरिच्यते, भावळेपानीनन्वेति । तथ गोत्वं प्रयोगोपटम्यते । न च ौण्डिन्य वस्तु विद्यतेऽपान्तरसामान्यं, यस्मस्योग गहीरया गन्दः प्रवर्तेत । तस्मातोश्यशब्देन विशेष एबोच्यते । प्रधाम, विजा पति-1.1 विशेष एकायन लारायः ।

·[म.41:44:41 भी सांसादर्शने! २०७३ शुद्द । शातिरेऽपि प्रायमी भवतीधि प्रत्ययोऽपानचेत । अप- शोध्यामहे । भास्पाहनीयमत्ययः । मयोऽसौ कर्तुमित्पाप किंन भपनि । मयं न करिष्यते । भाइ । पोऽयं सामान्पमत्पय उमने, स अर्ये विशेष कार्यमासमा । पूर्व चेद्वादिहोपेषु चान्यत्र प तेमाऽवतीयो विहितः । तम यो पर्मादिहोप आहवनीयरत्ययः स न शुस्यः परिहतम् । अथो वरमौदिशोमं याधित्वाचतिष्ठनेति । अत्रोच्यते । नेतदेवम् । न हि सामान्यवाची शब्दो विशेषानभि. वदति । यदि चाभिमदेव, भगनावे गाव नावफलोत । पूर्वदर्शना. भावाद । सामान्ये च पूर्वबादवकल्पवे । तस्मान्न सामान्य विशेषा. नभिवदति । वरमान मादिहोम आहवनीयपत्यपा। अभिवदन्वा म मुख्यया वृत्याऽभिवदेत् । कथं हिं । लक्षणया । लक्षणा च श्रुत्या पाध्येत । तस्माद्वमादिहोमे चस्पा वयादिषु प्राप्तेष्वशक्प आहवनीयो विज्ञातुं कर्तुं चेति । आह । ननु विपरीतमप्येवत्स्यात्, माहवनीय प्राप्त यादिमत्पयो न शक्य इति । भवेदेवं, किंतु विशेपे व दिमत्यया श्रोतः, आह. पनीपप्रत्पयो लक्षणया । तत्र वाप्रित्ययो बलीयानित्युक्तम् । ननु. सामान्येऽपाइपनीयप्रत्ययः श्रोतः । उच्यते । वत्मदिपत्ययोऽपि - मपि च वाया १६वधानमिदम् । यायाश्चेत्, न सामान्य प्रत्यापयति । तस्माद्विशेष एव शम्देनोच्यते । चत्र पानातर एष कार्यम् । इतरस्मिन्सामाग्यम, विशेषः प्रकरणादिविच्छेत्तयः । तस्माता वनकर्षः । इह त सनिकर्षः । भनेन मापेन विश्रुतेन गाईपापेमाउनीको बाध्यते । अथवा-इदमेवोदाहरण संभवति । माहवीय: पयमानेवादिभिरुत्पादितः प्रयो- मनमपेक्षते । वपानारम्यवादेनाधिकरणमाको हो मेपु विधीयते । इह तु पदविशिष्टो होम उत्पाद्यते । नानीपो न शक्यते विधातुम् । पदेन होमस्य व्यावस्यात् । माहयनीयो विधीयमा उत्पत्तिदावपेन पामा होमा अवगतास्तादृशानन्य विधी- भावन--.ग.१ भमोनि-N.३ भारवनाये-- ४ वमोदिम यापित स्वेति-होमे यरवोपरि पिअर्थः । अयमा परमोदि पापिता' या पाठ मार- एएफ इति भाति । १ सयपत इत-प.। ६ पदावनमिदमित-म्निस्यापस्य गोत्रमिति पूरणम 1 विशेष कोरपनाया स्लप।

·२०७१ दृष्टीकासहितभावरमाप्यसमेत - भ० १० १० १०३ सामान्य प्रीतः । दोये हिय दिपिट रिलीयते, नाहोम एलदिर पति । दमादत्मविही पर्जयित्वापु होमेघाहनीय करियर इति ॥ १६ ॥ (मृधादिषु सापश्ययुन श्रवणम्यानारम्याधीतसादृश्योपसंहारार्थ- स्वाधिवरणम् ।। ९ ।) [९] अप्रकरणे तु यच्छास्त्रं विशेपे श्रूयमाणमविकत- माज्यशागवत्माकृतप्रतिषेधार्थम् ॥ १७॥ पू. अनारभ्य किंचिदाम्नायते, सप्तदश साभिषेनीरनुपादिति । सत्म- कृतो विशेषविहिनेन पाचदपेन बाधितं सर्वविक्रीतुमा, कासुचि. दिकतिषु पुनः श्रूयते वैमावरकल्यायां पौ चातुर्मास्येषु मित्र. विन्दायां पायायामाग्रयणेष्टयामिति । नामु विकृविष्यस्य श्रवण किममिति विधार्यते । कि पापम् । अपकरणे यच्छविपासात विक निनिशेपे 'पुनरविकृतं खूपसे, उत्साकृतमङ्गनात प्रसिद्धम्, वैमुपादिपु सप्तदश सामिषेनीरनुपादिति, नापमा कुपादिति । न. विज्ञायते, धादिव साप्तदश्यं नान्यासु विकृतिविति । तासु तत्प्रत्यक्षेण वाक्येन श्रुतं न शक्यं पाधितुम् ।। १७ ॥ विकारे तदर्थ स्यात् ॥ १८॥ यदि तु सामिधेनीनां विकार: कविच्छूपेव, ततो विकारार्यमाना समिति गम्यते । न तु पिारः श्रूयते । अस्मालाकनमविषार्थ- मेचेति ॥ १८॥ वाक्यरोपो वा ऋतुनाऽग्रहणास्पादनारत्यविधा- नस्य ॥ १९ ॥सि. - यते । तत्र शुद्धेषु विधातुं युज्यने । अधिरणोपन्नेषु न घटते ॥१९॥ {१७ ॥ १८ ॥ विशेषयति- विद- महणार-श्री. 6. ग. ४ शुदेपु-- भाधारविरेप होममायः ५ अधिकरणोत्तमोब-ये सारिणी सभा होगादपिला ।

·- - - [अ०१० पा० म०१०] भीमांसादर्शने । वाशब्दः पक्षं व्यावयति । वाक्यपोऽयं वैधादिषनारमावि- धानस्य, सप्तदश सामिनीरयादेवामु विकृतिविति । तेनान्यास विकृतिषु न स्यात् । ननु प्रत्यक्षश्रुमन्यासु विकृतिषु वन शक्यं घाधितुम् । उच्यते । सत्य प्रत्यक्षश्रुनं सामिषेनीपु, न तु तकनुना गृपचे । ऋतु संबन्धाभावात्ययोगव नमोऽपि न गृह्णाति, सति वैधादि- संबन्धकरे वाकये । यदेवत्सासदश्यमनारयोक्त, समृषादीनापङ्गमिति मत्यक्षं पाक्यम् । तस्मानान्या विकृतयस्तद्गृहन्ति । अनुग्रहणे च सति सामिधेनीनां साप्तदश्यं निष्फलत्वान्न क्रियेव । तस्मादनार- भ्यविमृषादिषु वाक्यशेषा । आह । ननु वाक्यमेदो भवति । सामि- धेयः स भवनि।। वाश्च वैधादिपिनि। उच्यो। 'दे एते वाक्पे । पूर्वेण वाचन योऽर्थ उक्तस्तस्यत्र विशेषः परेण वान चित्रीपद इति वाक्यशेष इत्युच्यत इति ॥ १९ ॥ (कत्रिदापिहोमे स्वाहाकार घुम: प्रवणस्य नारम्याधीतवा हा कारानुपसंहार. कत्वाधिकरणम् ॥ १०॥) [१०] मन्त्रेयवाक्यशेपत्वं गुणोपदेशात्स्यात् ॥२०॥ सि. दपिहोम प्रकृत्य भूयो, पृथिव्य स्वाहा, अन्तरिक्षाय स्वाहा, वायवे स्वाहा, इति । अस्ति चानारभ्यवर्ग, वषट्कारेण वा स्वाहाकारण था देवेभ्योऽ पदीयत इति । त्र संदेहः । कि तस्यायं वाक्य शेषा, स्वाहा कारेणानं प्रदीयते देवेभ्य इति । एतस्मिन् दर्षिहोमे पृषिम्य स्वाहा, अन्तरिक्षाय स्वाहेति, a नायं वास्यशेपा, येष्वपि मदानेषु स्वाहा नाऽऽम्नास्वपि स्वाहाकार इति । कि मास । अनन्तर- सेनाधिकरणेन वाक्यशेष इति । एवं पाते, मः। मन्पु वामशेषवं न स्यात् । न हि विधायकाविधायफवाक्पयोरे- .

·२००६ सुटीकासहितशावरभाग्यसमैने-~~ [१०१०५६०८१० १०
चारपत्वं भवति । विधायक ब्राह्मण,
अविधायको मन्त्रा। अपि च,
अनन्तराधिकरणे न ऋतुसंबन्धोऽस्३ि । इह तु संबन्धो गम्यते, वपद्का-
रेण स्याहाकारण वा देवेभ्योऽनं मदीयत इति । मदानं शत्र प्रधानकर्म ।
अपि च, गुणोपदेशो भवति तस्मिन् दविहोमे । पृथिव्यै स्वाहा, इत्येवं
समुचारणं भवति। न स्वाहा पृथिव्या इति । तस्मादन्येष्वपि दविहो-
मेषु साहाकारोऽत्तीवि ॥ २० ॥
बादं विशेष्टुम् । अविधायकत्वात् । चान गो वा मन्त्रवत् । इति
म्यायः । कथम् । तत्र यावदीपोमीयापूर्व तापनमन्त्रः प्रयोक्तव्यः । अग्नीषोमीयं
पशुमालमेत ' इति न कश्चिापशु मातिविशेषः श्रूयते । सत्राव भातिविशेषो ग्रही-
तन्यः । स यद्यनियमेन गृह्यो ततो यद्यपि चेदना न विरुष्यते, यत्तु नियवच्छूतं
मन्त्राम्नानं तत्पाक्षि कृत स्यात् । तस्मायेपा नियमेन चोदना सा मेन्यवर्गालो.
बनेन जातिविशेपपरा कहते । न च मन्त्रतियोपिशप विशेगता ! माघाभका.
शफवामन्त्रागाभियुक्तम् ।
अपि च 'पृथिव्य स्वाहा । इति विव्या इयरेन देवलोकन ! तमिदमा.
नानम् । तस्याश्च संपदानस्वाहाहाकारी षषट्कारो वा प्रायोति । तत्र स्वाहाकारी
नियम्यते वषटकारनिवृत्तम् । वषट्कारनिवृत्ति र वाय पापपान्येषु अनुष
स्वाहाकारो नारतीयाका नाति । सहा पृषिष्या इति यथेश्रूयेन तयों सति
योडामारम्यान विहितः स्वाहाारस्तमन यास्मिानिय पोत्यादि । गमिय
पसे नान्येषु । म पेटसमपि वाक्यामिति ॥ २० ॥

·- [भ०१० पा०८१०११] मीमांसादर्शने। २०७७ अनामनाते च दर्शनात् ॥ २१॥ यत्रापि दविहोमे नाऽऽगायते स्याहाकार, तत्रापि कचिदृश्यते । घृतेन द्यावापृषिधी आपूणेथायित्गदुमार्ग: विशाख जुहोति, आमा दरसावयति, भूमिमासे स्वाहाकरोनीति प्राप्त स्वाहाकार दर्श. यति॥२१॥ प्रतिपेयाच्च ॥ २२॥ पाविच गर्विषधो भवनि, न स्वाहेति वचनं करोति, मन्त्र व नाऽऽहति। मासपर्वः प्रतिषेधो मवचीत्यवाक्यशेषताध्यवसीयवार ( अन्यतिम एयोपिकृनावतिदेशाविकरणम् ॥ ११) [११] अग्न्यानिग्राह्यस्य विकतावुपदेशादप्रवृतिः स्पात्॥२३॥ पू. इदमाम्नायसे, य एवं विद्वानामि चिनुन इति । तधा, उपष्टम्भनं चा एतयास्त्र यदतिमामा इति । तत्र संदेहः । किमान्यग्निाचं वि. कृतौ चौदफार मारपति, उ नेति । किं मातम् । आम्पनिनाद्यस्य विकृतावसतिरिति । अग्निश्यातिप्राया पनिप्रघम् । तद्विकृती न प्रवर्तते । कुतः । विरुवाचुपदेशात् । विकृती हि सदुपदिश्पते । अपा- तोऽनिमिष्टोमेनानयमति, समुक्येन, तपतिरात्रेण, सं चतुराण, सं पश्चराण, तं पडात्रैण, सं सप्तरायण, नयटगा, वं नवरात्रेण, सं दशगणोति । दया, यत्पृष्ठयेऽमिगृहोपालास यह पृष्ठानि संगृहीयू, ययातिगृहीयादिति । न ननमरम्पनियानं चोदका मापपति, यत्सा. क्षात्कायोचिद्विकतो चोयत इति ॥ २३॥ मासिग्रहणं च तहत् ॥ २४ ॥ पंचाऽऽस्नायने, मासि मास्यनिग्राधा गृपन्य इनि । यदि चोदकः मापन, मासि पास्यदिगृह्यन्न इत्युपदेशः स्यात् । ॥ २४ ॥ ग्रहणं वा तुल्यत्वात् ॥२५॥ ति. . (२१॥ २२ ॥ २३ ॥ २ ॥ 'मारिना isn'भारला या भाt पोपपदि ममि डे । भनि साहस 3' १५. CHI YEANIमत्रान- ·- २०७८ टुप्टीवासहितशावरमाप्यसमन--[१०१०१०८०११] गृह्यते या चौदीनान्यतिग्राही, न हास्यान्यसि विशेप । अन्यान्यङ्गानि गृहात, प्रतच गृहातीति नवियपरते ॥ २५ ॥ लिङ्गदर्शनाच ॥ २६ ॥ लिङ्ग खलपि दृश्यने, कङ्कचितं चिनीत, शीर्पचित विधीन, य: फापयेत मुशीपी अस्मिलोके संभवेयमिति । तथा, पवेन्द्राननिया- ह्यान् गृहातीधि । यद्काकारनामैन्द्रनां च विशेष युवनपतिग्रायस्प विकृती प्राप्ति दर्शयति ॥ २६ ॥ ग्रहणं समानविधानं स्यात् ॥ २७ ॥ • अ५ यदुक्तं, विकृनावुपदिश्यत इति । तत्परिहतव्यम् । अवोच्यते । यस्यो विकृसावुपदिश्यते, तस्यां प्रजनौ घ समानः स विधिः । अवशि- टास विकृतिपु चोदया प्रापयतीति ॥ २७ ॥ मासिग्रहणमापासप्रतिपेधार्थम् ॥ २८ ॥ अय मासि ग्रहणं कथमिति । तद पासपतिपेधार्थम् । नाहन्यहनि गृह्यन्ते, मासि मासि गृह्यन्त इति ॥ २८ ॥ २५॥ २६॥] यसमानविघाने गुगकामानां प्रवृत्तिस्तत्रोपपद्यते । कथम् । भरती पैक लोकोऽग्निः, उत्तरवेद्या निधानन्या, स्पले वा । स चोदकेन वैक देषक एवं प्राप्नोति । तत्र पुनर्वचनं नियमा भापति । यथा सदिरादिपुनर्वचनं नियम र्थम् । यद्यमिईि- रात्रादीनां प्रकरण आम्नायेन, अग्निस्त्र काव्य इति, एव नियामकं स्यात् । यपा 'खादिरो यो भवति' इति । अयं स्वग्निरनारम्य सेनिकर्तव्यनाको विहितः तं विधाये- पिकिय स्तस्य ऋतुसंबन्ध नियते । एतानि च वाया एस्मिदेव प्रकरणे । तरच द्विराबादीना प्रकरण न विपरिवर्तते । येन द्विरावादिषु चौरकन प्राप्तम्य नियाम- कानि न्युः । तेन द्विराबाहीना चोदकेन वैदिक एवाति । पुनर्वचन तु याs- निस्तदा गुणकामामो प्रवृत्तिरिति ।। २७ । २८ ॥ १उपदिश्य-मु । ३ तन्नोपपद्यत इति-गुगतामप्रति समान वैधानमयोगन मिति मोमो- सकसमयसिद्ध नाश्परते, विपटप्रयोजनान्तरसद्रामादित्यर्थ । । यथ्यादि पत्तिषु वयनपुन . पणस्य यनियमातमाशद्वितं तनिराकरोति यदीत्यादिना । ४ एभिवाश्यरिति-मपातोऽनि. निशा भेनानुयजन्ति, तमुमभ्येन 'इत्यादिवाव रिव्यर्थ । ।

·. - २०८० टुष्टीफा दिवशाधरभाप्यसमैन--- [अ० १०१.०६ २०१२] गावि, सवधान, द्विाभिधारयति, चतुरवत्तस्याऽऽपे, इति हिर विधारणेन चतुरद पूर्ण दर्शयति । इतश्या पडतं तेन पूर्यत । आह । दर्शनरत् । मातिरुत्यतामिति । अप्रोच्यो । गरदत्तं होम अरते, चायचं होचीति, न हीमा पुगंडाने सानाध्य पान इयत्ते, पद्धोमार्य द्रव्यं धतुरवत्तं कुर्यादिति । चतुरगतं शूपमाणं होगनासंवध्यमानमन स्यात् । अाध्यते । प्रयोगवनग्रहणादवविष्यति । तन्न सातादोगसंबन्ध वचने सपि चतुरवत् नुहोतीसि, नान्यस्मयोगवचनं पल्पते । अस्मिथ साक्षादपने तदर्यादयत्तं, नातदर्यादिति न विशेषः श्रूते । सदाद- दर्धाद्वा चतुरय खण्डनसंपृक्त द्रव्यं होदयम् : एवं च युधिः परिगृह्यते । इतरस्मिन् पक्षे वाक्यं परिगृोस । दिईविषोऽवद्यतीनि च पिता स्यात् । यदि हविधतुरवत्तं दीये।, यथेदमपरं भवणमसदनुवादभूनं स्यात् । चतुरयचं या विकल्पयेत् । अभावाच पक्षे विलोन न्याय्यः स्थाद । तग्मात्सहोपस्वरणाभिधारणाभ्या चतुरबचमिति ॥ ३१ ॥ तुल्पयञ्चानिधाय सर्वेषु भक्त्यनुक्रमणात् ॥ ३२ ॥ चत्वारि वा पतानि देवदधाम्यवदानानि, यदुपस्तृणाति वदनुः वाक्याय, यत्पूर्वमनदान तयाध्यापै, यदुत्तरं देव गाथै, पदभिधारयति तद्वषट्कारापति, चतुरवत्तस्य चत्वार्यवदानानि संकानुसक्यादि. भिक्तिवादेनावयपशः संकीर्तपन्नुपस्नरणादीनि दर्शयति । तस्मास. स्यात् । तम्मादियं वचनापति रित । यत्तुरवतं तज्जुहोतीति । तच्चतुरवत्तं विद्यते । विद्यमानत्वात्तच्छापतेऽनुवदितुम् । अद्य चतुरवत्तस्य होमसंबन्धः क्रिपते । तत्र होमो वा चरवत्तार्थ., चतुरवतं वा होमामिति । यदि हामश्चतुरपचार्थः, तदाऽदृष्टं कल्पनीयम् । अथ चतुरवत्त होमार्थ, ततो दृष्ट एवार्थो होमनिवृत्तिः । तम्मा- चतुरवतं होमामिति ॥ ३१॥ - १ पचनग्रहण करते-कम । २ा ताई वचपारिति चेत्तदर्शयति- यच्चनुग्वत्ता मिति । ३ विद्यत इति-इपिषो दिददानविधानादुरस्तरणामिपारगविरानाच प्राप्त विद्यत इत्यर्थः । ४ अनूप च तस्य होन- प., । ५ोनि-दनि प्रभाचिन्या इति शेषः । ६ करनीय. मिति-हि होमेन चनुखत वि चिटैि ये ननमस्ताति क्षेपः ।

·- २०८२ ट्रेप्टीकासहिनशायामाध्यामते- [भ० १ ० पा० १३० १४] (दर्शपूर्णमास्योरमोमयामिनः पुरै उशिवपक्षण यानुनाद ता. धिकरणम् ॥ १५॥) [१४ ] पुरोडाशा यामित्यधिकनानां पुरोडाश- योरुपदेशस्तच्छुनियांद्देश्यस्तोमवत् ॥३५॥ पू० दर्श पूर्णमासपोरिदमाम्नायो, पुरोडागाभ्यापेवामाप्रपाजिनं याज- येत, याचेतावानेयश्चन्द्रामति । तत्रैप संशयः । किपधिकारअतिवा- यशेशेऽगम्-दर्श पातायां स्वर्णकालो पोत्पाभ्यां पुरोडाशा- भ्यागमोपयाजीति, अप किमधिकयोः कर्मान्तरयोत्पत्ति:--अपरा. पाजातीपाभ्या पुरोडाशी योति, अया, अङ्गकर पदेश:-- आन्या पुरोडाशा-आत्विग्याजयदिति, अवया, असोमपा. गकाले, आप यति कालोपदेशः, उनेन्द्र प्रस्य विधि रामेयाय चानुवादः, अथवोमयोरनुवाद इत्येते पक्षाः । कि सावरासर । अधिकारप इति । यदेवत्वाकामो यजेनेति तस्य शेष , भाभ्या पुरोडासा पाममोमयानी साकामो यजेनोति । कुतः । तच्छुपरवान् । न्युमि यो हि पुरोडाशी सन्देनान्येते । तेन नामपिफो । असामयामिनय कर्तव्यापार आपा संबध्यते श्रुत्यान काल. । सदि लक्ष्येन । अविश्व लक्षणाया गरीयसी । सोपयानितो वा न पुरोक । अमयागिनो या न सानाम्पम् । पदि पुरोपित्यासोगामी विसीयते, सो नासोपयागी मा. नाध्ये तयारः सविता भनि । सोहाशा-या वाभ्यामसो- पयाजी, न सानाति । असामवाजिनमपित्य पुरोधाशो विधीयते, तथा न सोमपाल पुड हो । सामान, एवमी भवति, पुरोडा-पापमोमयाजिनमेवेति । यथा- यमेव विद्याः शुनिमयमचं मेधाविनं ब्रह्मचर्यापनम् । परते न होकनपचनाइ तस्मै मा पूषा निधि राय नमन् ! इति । - नि-7 | २ क्षणा-T. ३ नितम्-(२२० २ पा. १001 )।

·[२०१०पा० (१४] भोपांसादर्शने । २८८३. यं शुचिमेव विद्या इति यदितव्ये यमेव विद्याः शुचिमिति । एवम- आपि । सदुभयोरपि बचनपपत्योरधिकारश्रुतिवाक्यशेष इत्युपपाय पूर्वपक्षो भवति । यया वैश्यस्तोपेऽधिकारश्रुतिशेषः, वैश्यो वैश्यस्तो. मेन पीतेति । तद्वदाप्याधिकारश्रुविधेप एवेति ॥ ३५ ॥ न खनित्याधिकारोऽस्ति विधेनित्येन संबन्ध- स्तस्मादवाक्यशेषत्वम् ॥ ३६॥ तुशब्दः पक्षं व्यापयति । नैतदेवम् , अधिकारवाक्पशेष इति । नित्यौ हि दर्शपूर्णमासी, यावज्जीवं दर्शपूर्णमासाभ्यां यजेवेति । नित्यो च तमौ पुरोडाशी फलं प्रति सहकारिणी । तापनित्यम- सोमयाजिनं प्रति विधीयते इत्यनुपपन्नम् । कयम् । नित्यो हि दर्शपूर्णमासयोभविष्यतः । पचासोमयाजी तस्योपकरिष्यत इवि नोए. पद्येत । पुरोधाशविधेनित्यैन दर्शपूर्णपाससमुदायेन संबन्धः । तस- पासोमयाज्यधिकारश्रुविषाक्पशेषः । कि तहि । अधिकयोः फर्मा. स्तरयोरुत्पत्तिरिति । नेवमामिसंवन्धः क्रियते । यावेवो पुरोगामी दर्शपूर्णमासयोविहिती, ती प्रत्यसोमयाजी विधीपत इति । कथं वा । असोमयाजी या वर्गकामः स भामेयं कुर्यादिन्द्रामं चेत्येवे कर्मणी विधीयते । विधीयते घेत्पूर्वाभ्यां कर्मान्तरे । तर, यावेवावित्यनुवाद- वचनं धमपित भविष्यति । यथा, एतस्यैव रेवती वारवतीयममि. होमसाम छत्वेविन शब्दश्य पुनरित्यस्मिन्नर्थे भविष्यति। यया सीरप भुवस्या देवदत्ता शीरणेष मुंजीतति । मुद्धतिवेति पुनरिति गम्यते । एवमिदापि सोपयाजिनयासोमयाजिनाथ दर्शपूर्णमासविधानेन विहिती पुरोलाको पुनरसोमयागिनवा विधाते, पुरोटासाभ्यामेवा- सोमयानिन यानदिति । तद्धका मामिति गम्यते ॥ ३६ ।। सति च नैकदेशेन कर्तुः प्रधानमूतत्वात् ॥ ३७ ॥ २५॥१६॥ पो-फ. मु. ११ तस्मास सोग-. ग १३ स्वर्गमा सामेक Yest वेति । भरवा देवदतो भयौदेवेति-का। ५ प्रधान रान्-श्री. । २१३ ।

·२०४४ .
टुष्टीकासहितशावरमा भाप्यसमेते-- [अ०१०पा० ८५०१४]
संति चाधिकारशेषे पुरोडाशगोरसोमयाजिकतमबन्धो नोप.
पद्यते । अधिकारशेपे हि प्रधानमूना का निर्दिशते । न चासदि
फले मानभाव उपपद्यते । न च दपूर्णमासकदेवभूता पुगेडाशी
फलस्प साधी भवतः । न च वचनमामाण्यात्फलं करसमिप्यते । वर-
नपत्यातरस्य भावात् । तस्मादाय नास्पाधिकारशेप इति ॥३७ ।।
उत्स्नत्वात्तु तथा स्तोमे ॥ ३८ ॥
यदुपवर्णित, वैश्यस्तोमवदिति । युक्त वैश्यवीरें । कु-ससे वै३५.
स्तोपो न कस्पचिंदेकदेशः । फलं संभवति । न चात्र फलं संभ-
वति । न च तंत्र किंचिक नित्पमनित्येन संबध्यते । चस्माद्वैषम्य
वैपस्तोमेन ॥ ३८ ॥
कर्तुः स्यादिति चेत् ॥ ३९ ॥
इति चेन्मन्यसे, नाधिकारशुविशेपोऽवलपर इने । तोपते।'
कर्यान्तरयोत्पचिर्नावकल्पवे । यावती-इति अपेक्षावरनं लक्षणया
कल्पत । कर वहादमिति ! अशा रुपदेशः । अङ्गे पः कर्मा, न,
प्रधाने । याजयेदिति हेतुक रतत्सत्यक्षं पचनम् । लक्षणपा पो
फत । अपि च नित्यानित्यवोक्रुिद्धः संघ धोऽभ्युपगतो न भरि-
ध्यति । न चैकदेशस्य फलं फल्पयिष्यते । अतोमयानी पुरोहाशा
याजयितव्य इति यानपितुरुपदेशोऽभ्युदयाप भविष्यति ॥ ३९ ॥
न गुणार्थयात्माने च नोपदेशार्थः ॥ ४० ॥
नैतदेवम् , अङ्गकर्तुरूपदेश इति । भगक हि पधानमरेव कि.
योपदेशेन गुणभूतः प्रामोति न चाय फ न च कल्पयितुं
शक्यम् , उपग्रहविशेषात् । न च प्रातस्य पुनरुपदेशे किचिददिन प्रयो.
जनम् । अर्थमातस्य सानुबादः पुरोडाशयोग विधा । न च परि-
संख्या । विदोपत्वात् । सोमपानिनय पिनाकऽभवान् ।
परमात्मनिरयोस्पासिरिति ॥ ४० ॥
३७ ॥ १८॥ ९ ॥ ४०॥

·FRet०पा०11०१४] मीसांसादर्शने। २०८५ कर्मणोस्तु प्रकरणे तन्न्यायवाद्गुणानां लिङ्गेन कालशास्त्रं स्यात् ॥ ४॥ तुरन्दः पक्ष व्यास यान । नाधिकयोः कर्मान्तरयोस्त्पत्तिरिति । एतयोः कर्षणोः प्रकरणे काल उच्यते । नासोमयाजिनं कारं प्रति -पुर-डांशी विपीय याताम् । कुतः । तन्न्यायत्वात् । स हि न्यायः, योऽ. सायुक्तः । अपि वा कालमा स्याददर्शनाद्विशेषस्यति । इहापि स एर न्यायः । असोगणगशाले दर्शपूर्णपासयोरेती पुरोडाशी भवन इति । फिमेवं भविष्यति । फलकल्पनादोपो न भविष्याः । यदा समुदाय पूरयिष्यते, सदा सर्वेषां संहनानां फलं भविष्यतीति । शक्यते चासो. म यागेन विशेपलिङ्गेन कालो लक्षयितुम् । तस्मिन् काले पुरोडाशा- भ्यामेव यजेत, न सानारपेनेति ॥ ४१ ॥ यदि तु सानाम्यं सोमयाजिनो न तापां समवायोऽ- स्ति विभक्तकालत्वात् ॥ ४२ ॥ तुशब्दः पक्षं व्यावत यति । यदि सानाय्यं सोमयाजिनः, न का- लार्थ श्रवणं भवितुमईवि । सानापं च सोमयाजिन एवं । अनाशङ्किने स्मिन्नावितवचनम् । पश- शास्त्राणि चेत्पपाणं स्युगतास्ते परमां गतिम् । इति । एवं हि श्रूयते, नासोपयाजी संनदिवि । एवं सति न काला भवणम् । कपम् । नैव ताभ्यां पुरोडाशा सानापस्थ समवाय: माप्तः । विभक्तकालस्वाद । प्राक् सोमयागान्पुरोडाशौ । ऊ सनियर भासमेव । न तदर्थ यतितव्यम् । तस्मान्न कालार्थ श्रवणं कर्पान्तरचो. देनचति ॥ ४२ ॥ अपि वा विहितत्वाद्गुणायां पुनःश्रुतो संदेहे श्रुतिदेिवतार्था स्यायथाऽनभितस्तथाऽऽने को दर्शनादेकदेवते ॥४३॥ ४१ ॥१२ । १(भ अ पा-४ प• ३ सू०६)।२ समुदाये व्यापरिष्यते-- मु.। भविष्यति- ४ अस्मिन्-ग.। ५ सानाम्य, प्राप्दल चे न-ग. । ६ चोदनैति--ग.। ७ अतिर्हि देवतार्या-गा।

·.२०१६ दुष्टीकासहितशावरमा युसमते-[२०१०प०८१०१७) भापति पक्षाव्यातिः । देवतावरचदिनति । अनुवाद माने यस्य । विहितत्वात् । विहितो ह्यसाधुभयत्र, यदापोऽष्टायपालोमा. वास्यायां पापाग्यां चास्मृती मवाति । ऐन्द्रामस्य भवति विधिः । उपपत्राविहिनत्वात् । स यत्र न पामोवि । पौर्णमास्यामामविधाना- पा श्रुतिः । यथाऽनभितस्तथाऽऽमेय उपरितः। विधान चोभया । सस्य दर्शनं च, आग्नेयं चतुर्षी करोतीति । तथा सारस्यापीये, आज्यमागाभ्यां प्रचर्याऽऽमेयेन पुरोटाशनेति ॥ ४३ ॥ विधि तु बादरायणः ॥ ४४ ॥ नुसन्द एकमपि पलं ध्यायति । नैवदेवम् , भनेऽनुवाद ऐलाग्ने विधिरिति । भयोः फालविधिः स्यात् । कृतः । पादरायण पाचायों मन्यते स्म, मागपि सोमयागात्सोनाप्यविधिसित । असो. मयानिनोऽपि सानाध्य भूपते, तदु संनपेदिति । सपा, यह स्माऽऽ. गोपापना: सानायरमेषामोमपानिनः । वस्मारकालाप: संपोग इ6ि॥४४॥ प्रतिपिद्धविज्ञानाहा ॥ ४५ ॥ सि. पाम संपारयति । नमदग्नि, पालपिपिरिति HRITIS. कपोः फगोरस्पति । पायरपानुपादा, ऐन्द्रामस्प पिषिः । कि.मरि । उमौरनुपादः । कपः । सोपपामिनः बनायविधाना- मेयम् । भयो नेन्द्रामारपापि रिविः । भिधेस पापम् । पपपभिनय किया । भमोमयामिना सनो, यो मासी । सोपवामिनः नामपरस्पति । पुरोपेिशामीपपानिन पापेत् । पासापायदानम, मानारपेन गोपपामिनमिति, एकमे. देनासपन मोमयाभिना नारिधीयते । मरेगापिपास. मामोपामिन मायामशानुवाद पति ॥ १५ ॥ 1 ·। [re keपा०८१.१५] मीमांसादर्शने । तथा चान्यार्थदर्शनम् ॥ ४६॥ अन्यायोंऽपि चतमय दर्शयति न कर्मान्तर इति । पायम् । चतुर्दश वर्णिपारपामाहुदयो हयन्वे, प्रयोदशामावास्यायामिति । कर्मान्तरोत्त. क्षावभ्यघिका आहुत्यो भवेयुरिति ॥ ४६ ॥ (उपांशुपाने भोपाउपविधान धिकरणम् ॥ १९॥) [१५] उपाशुपाजमन्तरा यजतीति हविलिङ्गा- श्रुतिवाद्ययाकामी प्रतीयेन ॥ ४७ ॥ पू० दर्शपूर्णमामयोराम्नापते, उपांशुपानमन्तरा यनतीति । तत्र द्रव्य प्रति संदेशः । किमनियम उब निषत्वं किंचिदन्यमिति । किं माप्तम् । न किंचिद्धवीरूपं श्रूपवे । तस्माद्ययाकामी मतीयन । दोच्यते । भूपसे हवीरूपम्, आत्यस्यैव नाबुपांशु पौर्णमास्यां यजनिति । उस्मा- दाज्यद्धकं स्यात् । पते । एवमष्यनिषमः । परिकचिदाज्य गृहीत्वज्येवेति ॥४७॥ धौवादा सर्वसंपोगात् ॥ ४० ॥ सिक धापाद्वाश्यादिज्येन, न पत्तः कुनधित् । अतः । सर्पसंयोगाद । सयजतिपहिं संवदं सर्वस्मै वा एक्यज्ञाय गृपचे सदनुवागाध्य. मिति । तस्माद्मावास्यायजेवेति ॥ ४८ ॥ (ভণাহাম্মদ হাবুনগরবাসবননিথরণি- करणम् ॥ १९ ॥) [१६] तद्वच्च देवतायां स्यात् ॥ ४९ ॥ पू. देवता माधुपाशुपानस्य संधप: । फिनियम, नियम विकि भासम् । यदृष्यं प्रत्यनियमः पूर्वाधिकरणपूर्वपसे, सवितायाम- नियम 1 नीलामी विधीयते । उच्यवे । पुराफपमरूपोऽयं न पिपिसाप । मारवाई, विष्णुरुपांशु याव्य इत्येवमादिना देवता पिपीयन्ते । सच्यते । उक्तमजामिकरणवचनार्या एते अर्थवादा इति । तस्मादनियमः ॥ १९॥ १९॥ १७॥ १८॥ १९॥ १६मंन्तरमिर-4, 1२ पदमकमासम्मु पुण्यामा.... ५१म१.) इमान !

·२०८८ टुप्टी यासादितगारमायस्मते-१० पा०/२०१७) तान्त्रीणां प्रकरणात ॥ ५० ॥ सिक न हि देवतामन्तरेण यागो भवति । न च वचनमन्तरेण देवता । न चान्यस्य विहिवा देवताऽन्यस्याकाल्पते । वस्मात्मकताना तन्त्रम घानामन्यायया देवता मनस्वादेकपाक्यः । कस्वा देवनामपगमि. एमः । एफया च दूतार्थत्वा पा काचिद् देवनामिति ॥ ५० ॥ ( उपांशया पैतिकविष्यवादिदेवना-पोर्णमासीमायकालिकरलोभ. यातिपादनाधिकरणम् ॥ १७ ॥) [१७] धर्मादा स्यात्प्रजापनिः ॥ ५५ ॥ पू०. तान्त्रीणामन्यतमा देवतत्युक्तम् । नत्र संदेहः । किं तान्त्रीवनियमः, अथवा मजापतिः, अथवाऽमिः, अथवा विष्णुः । अमावास्यायां चौपा- शुपाजः, अथवा पौर्णमास्पामुपांशुयाजा, विष्णुश्व देवता । अथवोपप- श्रीपांशुपाजा, देवताविकल्पचति । अयका पौर्णमास्पापेवोपांशुयाजी, तत्रैव विध्यवाया देवता इत्येते पक्षाः । किं वावत्माम् । प्रजापनिर्दे धता । कुतः । धर्मात् । तस्य हुपाशुन्वं धर्मः, सस्पायत्किचिस्माना परपं यज्ञ क्रियते, पाश्वेव तक्रिया इति । उपांशुयाजनामकता- धास्य कर्मण इदमवगम्यते नूनमस्योपांशुन्वं धर्म इति । आरमाने साधनेषु च नोचैरत्वेनास्य संबन्ध इति । तेन प्रजापतिरिति गम्यते । स धनुचधर्मकः । अयस्यां सत्यामुच्चैर वेनास्य संपन्यो भवे. दिति ॥ ५१॥ देवतायास्त्वनिर्वचनं तत्र शब्दस्यह मृवृत्वं तस्मा- दिहाधिकारेण ॥५२॥ तुशब्दः पर्श व्यावर्तयति । दस्ति, प्रजापतिर्देवतेति । तात्रीणा मुख्योऽनिर्देवता स्यात् । प्रजापतेर्देवताया अनिर्वचनं धर्म स्तूपणीमावर, मजापति मनसा यदिति । ननुपांशु-वं प्रजापः, तस्मारिकषि समाजापत्य क्रियते, उपांव सक्रियत इति । उच्यते। अनुवादसरू- पत्यादर्थवाद पपा, प्रजाति मनसा यजेदियस्प विधेः । इह पुनरुपां- ५० ॥ ५ ॥ 1 तान्द्रोगा न.१२ तन्द-मु.३ सादगा-मु. । ४ तान्दीमा-म.।

·(अ० १० १० (२०१७] मीमांसादने। २०८२ सुयाने नत्र शब्दस्य मृदुत्वम् । तस्मान्न पजापति, अधिकृताना मुरुपोड- ग्निः स्यादिति ।। ५२ ॥ विष्णु स्याद्धात्राम्नानादमावास्याहविश्व स्पाचौ. अस्प तत्र दर्शनात् ॥ ५३॥ वादास्पक्षो नियते । नेतदेव, अनिः स्यादिति । फर्य चदि । विष्णुदेवता स्यात् । हौवाम्नानाद : अमावास्यो मम गवं होत. भानायले, इदं विष्णुषिचक्रमे, मतद्विष्णुः स्तववे वाणेति । वदेवमर्थ- घद्भवति । यदि विष्णदेवत्य उपांशुपाजः । एवममावास्यायामाम्नान मर्यवद्भवति, यद्यमावास्यायामुपाशुपनः । वस्मादमावास्यायामुपांशु- पाजः स्यादिति ।। ५३ ॥ अपि या पोर्णमास्यां स्यात्प्रधानशब्दसंयोगाद्गुण- स्वान्मन्त्री यथाप्रधान स्पात् ॥ ५४॥ - यदुत पिष्णुदेव ति उद्गृह्यते, न त्वमावास्यापायामुपाशवाज इवि। विधायको हि तस्य शब्दः पौर्णमास्याम् , आज्यस्त्र नाचुपांशु पोर्णमाम्या यजनिति । तमन्नाम्नानं न शक्नोत्यमावास्पायामाक्र. प्टर । उपांशुयाने मन्त्रस्य विधानाधोपांशुवाजस्त्र मन्त्र इति गम्यते, न यर मन्मस्नोपानुयाज इनि । उपाशुयानस्य हि मन्त्रो विधीयते, न मन्त्रस्योपांशुयानः ॥ ५ ॥ आनन्तरं च सांनास पुरोडारोन दर्शयत्यमा- दास्ताविकारे ।। ५५॥ इतधनापास्यायामांशुमानः । अनास्पारिकारे हि सारस्या- पीपे सानापमानना पुरोडान दृश्पते । करम् । भाग्यमागा- भ्या प्रवर्याऽऽमेपेन पुरोदासेनानी को प्रदाय सह सम्मीभिरपि. 1-1.11 to 14. १६..) . ( 7.12. १५.ruar-1, E- ।

·दुष्टीकासहितशावरभाष्यसमेते- [अ०१०पा० (२०१७) काममाह, इत्याग्नेयादानन्तर्य सोनाव्यस्य दर्शयति, नोपांशुमानस्य । वरमानामावास्यायागुपांशुयाज इति ॥ ५५ ॥ अग्नीपोमविधानात् पौर्णमास्यामुमयत्र विधीयते ।। ५६॥ तुशब्दः पसं व्यापयति । नैवदेवं, पौर्णमास्यामेवोपाशुपान इति । उभयत्र स्यात् । देवादिकल्पथ । कुनः । अविशेषेण धुपांशुयाना भूपते, उपांशयाजमन्तरा पजनीति । यदेतद, भाज्यस्यैव नापांशु पौर्णमास्यां पजनिति । देवताविधानमेवपौर्णमास्याम् । तस्मादगीपो- मदेवत्या पौर्णमास्शमुपांशु पाना मधाम्नानाद्वैष्णयोऽपायास्पायामिति देववाविकल्प: स्यात् ।। ५६ ॥ प्रतिपिध्ध विधानादा विष्णुः समानदेशः स्थात् ॥ १७ ॥ सिक न चेत्तदस्ति, यदुक्तमयोपशयाको देवताविकल्पोति। तहि । पौर्णमास्यामेयोपशवाजः । तत्रैव च विवाया देवता इति । कुवा । मविपिध्य विधानाद । किमिदं प्रविपिध्य विधानादिवि । अमावास्यां वर्मपिता पौर्णमास्यां विधानादिति । कथम् । आज्य. स्पष नाघुपांश पौर्णमास्या यजनिति प्रकृत्य मानायते, जामि वा एतयज्ञस्य क्रियते यदन्वनी पुरोडाशी, उपांशुवानमन्तरा यज. पीविपर्णिमास्यामिति गम्य । तत्रैव च वचन, विष्णरुपांशु या- न्योऽजामिक्वाय, मनापविरुशु वष्टभ्यो नामिताप, भनीपोमाशंशु यटल्यावामित्वायति । बन पौर्णमास्यापेवोपायाशा । तत्रैव च विवाघा देवता इति ॥ ५७ तथा चान्यार्थदर्शनम् ॥ ५८ ॥ इस नामावास्यायामुपायानः । कुना। अन्यार्थोऽवेतपर्व दर्श- यति। कयम् । चतुर्दश पोर्णपापामाहुनयो ड्यन्ते, त्रयोदशामावा. स्पायमिति । इतरयाऽमावास्पापामपि चतुर्दशाऽहुत्यो भवेयुः, अयो. दर्शति नोपपद्यते । तस्मानामावास्यायामुपाशुपान इति ॥ १८ ॥ - ५५॥ ५९॥ १७ ॥ ५८ ॥ विकल्प-7. ग.१२ अमावास्यायाम त । चतुदेश मयु.के.मु.।

·M [२० १.११०८५०१८] मीमांसादर्शने । २०११ न चान सलच्छुनावुमयत्र विधीयेतासंबन्धात् ॥ ५॥ इत्तश्च नामावास्यायाम् । न हि सकृच्छ्रयमाणमनङ्गमुभयत्र भवति । अङ्गहि प्रधानार्थत्वादुमय र स्पान । पानं चेदं, नाङ्ग । तस्मा- पौर्णिमास्यां श्रूयमाणं नामावास्यायो भवेत् । असंवन्धान ! न हि मपान मधानेन, अङ्गमङ्गेन संबन्ध याति ॥ ५९ ॥ गुणानां च परार्थत्वात्यवृत्तौ विधिलिङ्गानि दर्शयति ॥६० ॥ गुणानां च परार्थत्वात्सवानेषु मरचौ विधिलिङ्गानि दर्शयति । न प्रशनानाम् । अपरार्थत्वात् । फयम् । अप्सुमन्वावाज्यभागी यजनीति, एकादश प्रयासान् यजत्येफादशानुयानानिति । तस्मादप्युपाशुपालो नामावास्यायामिति ॥ ६॥ विकारे चाश्रुनिस्वात् ॥ ६॥ अमावास्याविकारे च साकंमस्यापीये, पाषामो न भूपते । फपम् । आज्यभागाभ्यां प्रचर्याऽऽग्नेयेन च पुरोडाशेनानी सुची प्रदाय सह कुम्माभिरभिशापनाति, आमेषादनन्तरं सोनार दर्श. पति, नौपायाजम् । तस्मादपि नामावास्यायामुपायाम इति ॥६१॥ (एकपुरोडाशयामी पर्णिमायामुपाया विधानाधिकरणम् ॥१६॥) [१०] द्विपुरोडाशायां स्पाइन्तरार्थत्वात् ॥ ६२ ॥ पू० पूर्णमासयोरिदमाममन्ति, पशुपानमन्धरा पजनीति । वा- यमर्थ: समपिगतः, पर्णिपास्पामुपायाज । तत्र च विवाचा देवता इति । अस्ति चोर सोमादद्धिपुरोडासा पोर्णयासी । माफ सोपादे- फपुरोडागा । प्रायः सांशषिकः । किं द्विपुरोजशायापेशेषांशु. पान 33 द्विगोडाशया कपुर डागायो चेति । कि प्रामम् । द्विपुरो साशासा । कुतः । अन्तरार्थस्यात् । मन्दरासंपोगेन हि पवे, उपायानमारा यनतीनि । मा पुगेडाशसंकोनारपुरोडाशा खालि नसे । दिपुरोडागापामन्दरा शक्यं कर्त निकपुरोडाशापाम् । क्षेत्र विमानपपा स्पा । इस्माद्धिपुरोडाशापामेति ॥६२.१ . ५९॥10॥१९॥ १२ ॥ भारत-11 मागुती-गु ।। प्रभारे. ७.मुन गया-1 ·. 4 २०९२ टुप्टीकासहिनशवरभाध्यममेते--- [अ० १ -पा० ४२०१८) अनामिकरणार्थत्वाच्च ॥ ६३ ॥ इतय दिपुरोलागवति । कुनः । अनामिकरणार्थत्वमत्र श्रूयते । जामि वा एतघनस्य क्रियते यदावश्ची पुरोडाशापांगुयानमन्तरा यजति । विष्णुरुषोशु यष्टव्योऽमामिलाय, प्रजापतिरूपांशु यष्टव्योऽ. जामित्वाय, अग्नीपोमायुपांशु याव्यावजामित्वायेति । जामिसायं. मिति । पुरोडाशयोश्च सादृश्यदोष उच्यते । नामि वा एतयतस्प कि. यो यदनाचौ पुरोडा, पुरोडा कृत्वा पुनरनूचीनः पुगेडाश ए. वैति । यत्र दोषस्तत्र दोपरिधानार्थेन भवितव्यम् । तस्माद् द्विपुरोडाशा- यामेवेति ।। ६३॥ तदर्थमिति चेन्न तत्प्रधानत्वात् ॥ ६४ ॥ इति पत्पश्यसि, तदर्थत्वादन्तरार्थत्वादिपुरोडाशायाभेद अषि पवीति । सन्न । तलपानत्वात् । पौर्णमासी प्रधानतः, अत्तरायों गुणतः । उपाशुपाजा पोस्ता अवयवो विधीयते । उगंशुयाज- स्याप्यन्तरालं गुणः । एकपुरोडामाऽपि भवत्येव पौर्णमामी । तस्या. मुपांशुयाजः केन न स्यात् । अन्तरालं तु गुणोऽसमान भविष्य- कवि । तस्मादसत्यन्तराले, पकपुरोडाशायामुपाशुपाजः काव्य इति ॥ ६॥ अशिष्टेन च संबन्धात् ॥ ६५ ॥ असिष्टेन चामृतेनारालानोपायानस्य संख्या कपा स्यात् । अन्तरालगुणक उपाशुपान इनि । न बसरालं गुणवेन विधीयमानं पश्यामः । तस्मादेवपुरोडाशयामप्युपांशुमान: फय इति ॥ ६ ॥ उत्पत्तेस्तु निवेशः स्याद्गुणस्यानुपरोधेनार्यस्य विय- मानस्वादिधानादन्तरार्थस्य नैमिनिक- खानदावेऽश्रुनो स्वाद । ६६ ॥ सारस्पमिनि-नया व नरन्तयेंग दुरोधारयकरमालयस भरती २ ग मारस्यावय-1.1 ३ अन्तराल गुम-म. ४ गोपति-7.1 ·[सं०१०।०८०१८ पोर्णसादर्शने। २०१३ तुरब्दः परं व्यावयति । नैतदस्ति । गुणलेनान्तराई न श्रूयत इति । उत्पचिवाक्येनेवापाशुपाजोऽन्तराले निचिशते । अन्तरालपस्प गुण उत्पत्तिधावन भूयो, उसयाजमन्तरा पजनीति | मा. दस्य गुणस्पानुपगेन गुणी निविशेत, नैकपुरोटावायां स्थान । नेकपुरोडामायापक्रियमाणोऽनर्थको भवनि । अन्तरालार्थो हि द्विपुरी- डाचायो विद्यते । तदभावे-अन्तरवार्थस्याभावे, अश्रुतौ-यदि द्विपु- रोडा न भूयंत, चता स्पादेवपुरावाशायामुपोशुयाजा । अस्ति स्वचकायो द्विपुगेडाशा पौर्णमासी । तस्मादेफपुरोडाशयो न स्पा. दिति ।। ६६॥ उपयोस्तु विधानात् ॥ ६॥ तुभन्दा पक्ष व्यावर्तयति । उपयोः पौर्णमास्योरुपांशुपाना। एक- पुरोडाशायामा स्यादित्यर्थः । कृतः । विधानात् । विधीयते हि स एफपुरोडाशापामपि । ताऽपि हि पौर्णपासी। अाज्यस्येव नापाशु पौर्णमास्यां यजनिति पौर्णमासीशब्द एकारोडाशा वर्मपन्न परुध्येत । तस्मादेकपुरोडाशायामपि स्यात् ।। ६७ ।। गुणानां च परार्थत्वादुपवेपत्यदेति स्यात् ॥ ६८ ॥ गुणश्चान्तरालं प्रधानार्य भूपत उपांशुयानार्थेन, अन्तरालेनोपां. शुयाजस्योपकर्तव्यमिति । नासाकपुरोटाशायामुपांशुधानं निवर्तयितुम- ईति । पौर्णमास्यां श्रूयमाण उपांशुयाज एकपुरोडाशाया अपि पोर्ण. मासीत्वाचत्र पामोति । अन्तराले च श्रुतत्वादन्तरालेऽपि प्रामोवि । एकहाशासनालापासवानगले. म्यान । तम्माहरनगलाय. गुणस्य शास्त्रं यदा पौर्णमासी तदेति स्यात् । उपवेषका । यथा, उप- वेपेण कालान्धुपदधाति पदोपवेपरसदा नेवि गम्यते । एमि. हापि यदाऽन्तरालं, तदाऽन्तराले भविष्यति । तस्मादेकपुरोडाशया- मपि सादिति ॥१८॥ अनपायश्च कालस्य लक्षणं हि पुरोडाशी ।। ६९ ।। १ मतीहि द्विपुरोडाशी न भूयेने-ग । २ यदा नोपवेषलदा नेति गम्यते ।

·२०२४ दुग्टीकासहिनावरमा यसपैसे- म० १०११०८१०१. उच्यते । नववरालगुणक उपांशुयाजः श्रूयमाणोऽन्तगलास- चादुरपमानोऽपि पोर्णपास्यापेकपुरोडाशग येगुण्यारफलस्यामापक इति न क्रियेत । न वि पौर्णमासीवशेष यान्तरालमिरातलगु. णता विधीयते । अविशेषेण दिदिपुरोडाशायागेकपुरोडाशा घ वद्विधानम् । तस्मादेफपुरोडाशाया प्रयोजनाभावान हरिएप इति । आह । एवं सत्युपशुपानामावादेकपुरोहाशा नेच काया । अत्रो. ध्यते । नैष दीपा । फलवती हि सा भविष्यति, यंदा द्विपुरोहाशा समाविष्यतीति। अबोच्यते । यघेक परोहाशाया वैगुण्यसपशुयानस्य स्पाय, ततो न क्रियेत । न तु वैगुण्पमस्ति । न घबराक गुणतः भ्यते । फि ताई। कालं लक्षयितुं, यौ पुरोडाशी योर्मध्ये, इति । कयम् । मनूध हि चौ पुरोडाशाश्वद्विधीयते, नामि वा एसयज्ञस्य क्रियते, यदनचौ पुरोटाशी, पशुयाजमन्त। यतीति । यो तावदितौ यथा व्यय- हिती भवता, तथोपांशुपाजः कर्तव्यः । सस्मिन् फाल इति गम्यते । अनपायश्च तस्य पालयेकयुगेडाशायामपि । कथम् । यो हि यो: पुरोटाशयोध्य इति कालोऽवगम्यते, स एव पूर्वस्मादुरार इति । एवं चेत्, यद्यप्येक गेडाशायां द्वौ पुरोडाशौ न त । तपाऽपि स पूर्व आमेयोऽस्ति । तस्मादुत्तरः स एव कालः, पोऽसावन्तरालेन लक्षिवः । यथा, नागवेलायामागन्तव्यं, उखवेलागामागतरूपं, पटहवेलाया. मागन्तव्यमिति । यस्मिन् ग्रामे न नागाः न शला, न पटइस्वस्पि. मपि स एव कालः तत्र ह्यागमनं नियते । एवमिहापि द्रष्टव्यम् । तरमादकपुरोटाशायामुपांशुपान, फर्नव्य इति ॥ ६९ ॥ प्रशंसाथमजामित्वं यथाऽमृतार्थत्वम् ॥ ७० ॥ । अथ यदुक्तम्, अनापिफरणार्थत्वादिति । तपारदर्तव्यम् । अत्रो. - १९॥ १ यदि-फ. मु. २ मये-5, । ३ यस्मिन्नपि प्रामे न नागा, शयः, पाय- ४'प्रच. छार्थमजमित्वम् ' इत्येव सर्वन मदितपुस्तक पायो दृश्यते । परंतु श्रीसंत पाठान्तरस्य मान्य- समतस्योपसम्भास एष प्रकाशितः।

·- [अ० १०५० (२०१८ मीमांसादर्शन। गते । मशंसपोपांशुशाजस्य वैकिपण, न स्वेतदेवाय फलं विधीयते, यदजामिस्वामिति । कुतः । विहिनस्य हि पयोजनं विधीयते । न चैत्र स युधांशुयाजो विदितः स्यात् । विधाने चायविधान दोपः। न च जारिकरणं नाम किंचिदिष्टं फछन् । तस्मात्मसपा । यथोपर- माभिधारणयोग्मृपयलम् । अमर्म मा गाभ्यं पत्र्य हविर्यदुपावतृण- त्यपिधारयत्यमृताहुतिपना करोतीति । तस्मादेकपुरोडाशापामप्यु- पांशुयाजः कर्मव्य एवेति ॥ ७० ॥ इति श्रीशवरस्वामिकृतो मीमांसाभाष्ये दशमस्पाध्यायस्पाटमा पादः ॥ दशमाध्यापश्च समाप्तः ।। ७० ॥ इति श्रीमट्टकुमारिलविरचिताया मीमासामाण्यव्याख्यायो टुप्टीकायो दशमाध्यायस्याटमः पादः ।। माध्यायश्च समाप्तः ॥

·शादोऽध्याये प्रथम, पादः। -- ( दर्शपूर्णमासादिवशेगादीनां समुचिनामा कार्यकावि. काणम् ॥१॥) [१] प्रयोजनाशिमंबन्धात्मनां ततः स्यादैक- कर्ममेक शब्दाभिमंयोगात् ॥ ३ ॥ सि. दशमेऽध्याय या सभ्युजयलक्ष कृतम् । इदानीपेकाददो तन्त्रावा पलक्षणं निर्वतयिा। तत्र यत्सकन यहनायुपकरोति तयन्त्र. मित्युच्यते । यथा, यहूनां ब्राह्मणाना मध्ये कनः दी । यस्त्वा- वृत्त्योपकरोति स आप यया, वेषामेव नालगानापनुलेपनम् । लोकमाएदाहरन्ति-- साधारणं भवेत्तन्य परायें त्वयोजकः । एवमेव प्रसङ्ग स्पादियमाने साफे विधौ । हो । साधारणं भवेत्तन्त्रमित्युक्तार्थम् । परार्थे स्वपयोजक इति । य. परार्थमुपास्वदर्यमेव चामुठी पपाना परस्योपारोति, स परस्स्या- प्रयोजना यथा, पखालम्भो यागार्थमुत्पन्नस्सदमेव चानुष्ठीयमानो लोहितशत्कर्षणोरप्युपकरोतीति । एवषेर प्रसङ्गः स्यात् । अयं तु विशेषः । विद्यमाने के विधाविति । यस्पान्यो विधिविधा, परविधिना तु कृतार्थत्वान क्रियो । यथा, प्रयोना पशोपि चोदकेन माता पशुपुगेडाशस्पालि । पश्वर्या एव तु कनाः पशुपुगेडाशयोर- कुन्तिीति न पुस्तदर्थ क्रियन्ते । दशमेऽध्याये वाघाम्युच्चयो वृत्तौ । तत्राम्युचयो नाम न किंचिद्वस्तरूपं विद्य ने किंनूपहोभैरन् पाना न बाध्यन्त इति बावामामात्रमम्युच्चय इत्युच्यते । अस्मिथ दशमे चोदकपाताना प्रत्यक्षविहिताना च पदार्यानामियत्ता विमता । इह स्वैकादशे, इयत्ताविशेषश्चिन्त्यते । यत्र प्रयो यागाः श्रूयन्ते तत्र, सेयमियता कि तन्त्रेणोताऽऽवृत्त्येति । ननु दशमानन्तरमशाना तम्बावापचिन्ता युक्ता, नेपामियतावघारगात् । प्रपोड. धिकरण फलं चित्यते । तथेत्ता न भवति । तस्मातस्य दशमेन नास्ति संबधः । किकैकस्प फलमुत संहतानामिति कीदृशो दशमसंन्यः | वर्तयिष्यते-- लोकमुदा- ख म । प्रयागर परार्था. पोला।

·[१०१२पा० १९०१] मीमांसादर्शने। भकुनमिदानीमुच्यते । तन्त्रावापलसणं प्रतिज्ञातम् । तदुच्यो । दर्शपूर्णमासयोः प्रधानन्यायादीनि । देषा सर्गः फलं श्रपत्ते, दर्शन पूर्णमालामा स्वर्गकामो यजेति । स कि तेषां तन्त्रेण भवनि, उव भेदेनेति । एवं चातुर्मास्यादिष्वपि द्रष्टव्यम् । ननु च नैवात्र स्वर्गः फलं भूयसे । सर्गकामपदेन शावत्पुरुषोऽपि- धीपत्ते । पतेत्यनेनापि यागनित्तिः। घोवियन संबन्धः । केने. सनी फलमुप । अनेनैव स्वकामपनत्याह । ननु पुरुषस्यायं वक्ता। न खल कवित्पुरुषः सर्गकामो नामास्ति । ननु च यस्य स्वर्ग कायः स स्वर्गकाप इति । एनदेव न जानीमा फस्प स्वर्ग काम इसी । य एव हि वर्गकामः स एवास्वर्गकामो भवतीति । एवं सहि कालोपदेशोऽयं भवति । यदा स्वर्गकापरवदा पजेरोति । अभा. पिन कविकालविशेषोऽस्ति, यस्मिनियमेन स्वर्गकापः स्यात् । . उच्यते । यदि समुदितानामे फ ततम्त धावपचिन्ता घटने। अयेकेकस्य फलं, तासन् नास्त्येव । तस्मात्प्रथमौधिकरणमारम्यते तत्रावापसिद्धये । द्वितीया-पपि पतन, कि संहनावशान्येक कप क. कुन्ति, उत निरपेक्षा- गति । अथवा तन वापसामान्येन प्रथममधिकरणं चित्त्यते । यजेत । नेक्षिः कास निरोप्यो सकामशन । यथा रामा राजसून यनेत ' इति । विशेषणं च कर्रा भरतीति । ऐवं च यदि सो निपनेव कामयो, मान्यानि ब्रह्मासादनि, तथा सत्यसाधा. रणधिरोपंगासो न चेहशः कश्चिदस्ति । यदि वा वगै न कदापिका- यो, तथाऽपि तमो३ विशेष घटते । कि म एस य इति 1 विशेऽपि सारित यो न कदानि कामयते । अपांग्रेस याया लाया वर्गकाम:, तस्या देहायां दर्श माता करिष्यति । एतदपि न घटो | समाधान निति तावदने कामा उत्पद्यने । । , एसपि-1.. २ भक्ती -- 1 प्रमाधिमिलि-उन्मम्तिामा IATARRA इत्ययः ४ ननु वारसाफ भयो हो मायामाह-पनवा- दिन ५ संवर' तर भावार्थमह-ये ना ६ नियमे - सीनियनिता AR13- ग. पाहीन. मा स्प-पु. Rata-मातीन-मन पासारेग विशे. गुमसले परमार ·दुष्टीकामदिनशावर भाष्यसमेत- भ०११प९० १.१] सपु कालेधु सर्वे कापा अनियमेनोसान्ने । सत्र न अधिकार विशे पोऽनेन शक्य चपरदेएर। एवं नहिं नेवायं पुरुपोपदेशो नापि कालोपदेशः । कि खलु । फलकामो निमित्तम् । स्वर्गविषये काम सत्पी यति । यथा कपाले नष्टै यति । अस्य पक्षस्य सूत्रणव परिहार उक्तः । फलामो निपित्तपिति चेत् । न नित्यत्वान, इवि । नित्यापमिहोत्रादनि फर्माणि । तानि यदि निषिचे विधीयते, निस्यसमे विहन्येत । तत्र निपावचोदना यावजीधि काया उरुवेरन् । लिगानि च अप वा एप स्वर्गालोकाच्च्यवते यो दर्श पूर्णमास पानी सन् पौर्ण- मामीप्रमावास्यो वाऽविसनोदित्वमादीनि । परिशेपाफल संयोग एवायम् । कयं पुन(नेन शक्य फलं विधातुर । पदि प शुदमेव स्वाँ कामयेन तथा यथावतो दर्शपूर्णमासी कृती स्थाना, नेतरथा । न चेहेशः कश्विविद्यते । तस्माकालद्वारेग विशेषणं नघटने। योऽयं नित्यानित्यविरोष उकः नोपपद्यते । कथम् । यत्यापि स्वर्गकामशन फलमभिधीयते, तथापि नित्यानित्यविरोधो भवत्येव । दर्शपोर्णमासी यावजी कर्तव्यो ज्ञाती, पुनः कामेन कपाविति न कश्चिनिमित्तन विशेोऽसि न पेरशो नित्यानित्यतिरोधी मत। आने यादय उत्पन्ना: नेपामुत्पतिवनने न नित्यवपव. गम्यते, न क.ग्यत्वम् । सेतु विपरिवनमाना एकेन वाक्येन यावनी प्रति विधी. यन्ते, अपरेण स्वर्गम् । न च यावनीवर्गकामचोदन यो पासमा वियते । येन य एवं यावनीपिक कम्यिास्त एस क.ऽपि कर। इति । REALFकाम्प- नियाम्यामुरपतिसितम्या । तेन तन्वया । स्वर्ग मापदेन निमित मानियो । सम्धन्तेन निमिपमुच्यते । यथा - मिन्ने नुहो। इति । पद्भुतेन या, यियोभयम् । इति । - (अ.६ प०अ० १ स. १)13 (अ.पा. ३ भ० २ म १०)। ३ निपची- धना। ४ अरुभ्यो- अपाध्यन्ते-स. मु.। ५ ईदृश इनि-सागप्रधानप्रयोगमा सिपर्यंत स्वगीय कानयमान इत्यर्थ. ६ भापकारेण फटामो निमित्तं भवसिाय हाय, नित्या. नित्ययोगविरोधारपरिहाऽभिहिना माहिति योऽयमित्यादिना विशेषो मानि-फरवरी पूर्षे शेषः । ८ वधिोदनयो-५, । १ इनानि इत्ययममादिरोध. स्यादिनि पूरगम् । १० वयेन इति नैमित्तिकत्वनिराकरणमिति शेपः।

·[अ० १११० ११०१] मीमांसादर्शने । ३०९९ वदुध्यते । स्वर्गकामो यजतेति, यदि वा स्वर्गकापो यागायोपदि- श्यते । यया लोहितोष्णीपी प्रचरन्ति । यदि वा यागः स्वर्गकामाय। यया मलिनः नायात् । युभुतितोऽश्नीयादिति । चत्र यदि स्वर्गकाम: कर्मण उपदिश्यते, उपदिष्टोऽपि न पवर्तेत । को हि परार्थ प्रयासमा. विठेन । तया कर्मचोदनानियिकैच भवति । अथ पागः स्वर्गकामाः, वोऽसौ पुरुषस्योपकरोति । तं पुरुष स्वान करोवीवि । तथा कर्म चोदनाऽर्यवती भवति । अपि च यागविधी श्रुत्यर्थः परिगृहीतो भधि- यति । स्वर्गकामविधौ वाक्पार्थः । तस्माद्यासकामस्योपकारका। चीकामस्यानेक उपकारः पशुपुत्रग्रामानाचादिलाभः । स यदि पुत्रा. माधादीनामपित्तमं करोति, नतः स्वर्णकामशब्दोऽविवक्षिचार्या पुरुषमा- प्रवचनो भवति । नयाँ चाऽऽनर्यवयमेव । अनन्तरेणापि हि नवचनं पुरुषपात्रमाख्यातादेव गम्यते । तस्मायागात्स्वर्गों भवतीति। न पायं सम्यन्तः । न च यद्धृतेन युक्तः । तस्मादनेन स्वर्ग कामयमानः पुरुषोऽ- भिधीयते । स च पुरुषः किं साध्यत्वेन स्वर्ण कामयते, उत साधनस्वेनेति वि. प्रकाराऽपि कामनाऽस्ति । यद्ययं साधनलेन स्वर्गमिति तथा सति मोतिविशिन द्रव्येण यागा सावनीयः, तदाऽपि न कश्चिच्छन्दोऽस्ति, येन फलमभिधीयेत । यो मेयं वा कामशब्दः स साधनवचनः । अनेना प्रकारेणानारूधव्यमधिकरणम् । दं स प निराकृतम् । वर्गस्य साधनायेन न कामना । कि फारणम् । सप ये कामयने, स्वगों में पादिनि । साये च मुरुषा फामना, साधने नाrani, साधनेन विनासायासंभवात् । तस्मासाधने या कामना सा गोणी। मपि र योन ' इति भावनापचनः श्रुत्या पुरुषार्थमालिपति । स पाऽऽशिक्षा किमश प्रथमं पूरयति । यदि च किमंशो यागेन पूर्यत तदा चोदितमपि यागं न माधिस्कुर्यात् । तर तिमिहिन्येन । तमाय, सर्ग सापत्न कामपो, नेन सग यौपाय मासिष्ठः । तत्रोपायरवेन य.गो विषयिते । तु ॥ मिला। पदि--क. स. पु. । ३ मारपनि--7. WHETHER. मामाभापदिय-T. I.T.IN या चोदतानसभेव-11५माति-- 1 मानात पायावयतिमामादिभमा । अम्पपा • या मयेव प्रमा सारिपु मगरमागास्त्रमनाया मित्तागठसिपमा स्थाशिक Rav Awt-.मु.... ब. । योऽपरेस-r...सगल हापोन मम-र. net-r... १-५ का ·.. टुष्टीकासाहितशावरमाध्यसमैसे-- [१०1१५०० १७.१] सत्रानेफर्भसंनिपाते दर्शपूर्णमामादिषु भवति पंधयः । कितन्त्र पेषां फलमुत भेदेनेति । कि प्राप्तम् । भेदेनेति । किं कारणम् । इमा. न्यानेयादीनि मधानानि परस्परानपेक्षाभिचोदनाभिः पृथग्भूतान्युत्प- मानि पृथगेर फलमाकामन्ति । संनिधौ स्वर्गादि फलं श्रयमाणं भेदेनाऽऽकाक्षित्वानेदेनेष संबध्यते । तस्मात्प्रतिपानं फलभेद इत्पेवं प्राप्तम् । • एवं मासे, इदमारभ्यते, मयो जनाभिसंघन्मात्पृथक्मता ततः पाद- कार्यकशब्दाभि संयोगान् । पृथग्भूतानामध्ये जेपामायादीनां तता स्पदिककार्थम् । कुतः । प्रयोजनाभिसंबन्धात् । प्रयोजन फळम् । प्रत्येचेषां समेतानां संबन्धाद-संयोगादित्ययी। ऐककपिति । फर्यशब्देनात्र फलमुच्यते, क्रियत इति । तद्यपामेकं तान्ये कार्याणि । तेषां भाव ऐफफर्यम् । एकफलमित्यर्थः । कथं पुनायते समेताना- • पानयादाना फलेन पोर इति । एकभन्दाभिसंयोगास् । य एपा समु. दिवानायकः शन्दो वाचका, सेनेत पभिधाय फलसवन्या कृता, दर्श. पूर्णमासाभ्यां स्वर्गकाम इसि! अनः मादितेभ्यः फलं गम्पते, न भेदेन । यया ग्रामगोदपान: सेपा, ग्रामेण हागः खेप इति प्रापशब्देन समुदायवचन संग्रज्य को विधीपमानः समुदित, पुरुपरेका सम्पते, न प्रतिपुरुष पभेदः । एयमिहारि ॥ १ ॥ अत्र प.: । ५ एपा समुदितानाफ शब्दो पाचफरतेन तान्यभिपाप फलसंपन्या कवा, दीपूर्णम सरनि । ५ एप समदिनानामिवि पा. मु-मामेयादीनाम् , एषः शब्दो याचक इति-दर्श मासशब्द इस्पर्धः । सेन वायभिधायोटि-दर्शपूर्णमासम्माभिधाय फलसंधाप: का इति । सदयुच्छम् । नदर्शपूर्णमा समुदाय । वारे समापन सतया सक्षयो म दन्यं, न देवता, न किया है कि ताहि । गोऽसौ । तम्य गुगवान सामाना- धिकरण्यं न स्यात् । मन्ति R HIHAR०, संपूर्णमाय याग हनि । मा. समुदायिवचनोऽयम् । एव सदामियागान् । स्येनत्पमा बी । म पयेत् । नि, वर्ग, पेन, यागेन, ६ लेन दमाममान स्वर्णः प्रधानमनो माग मानमुपादीयमान ! सम्मात मिररररयोने वितिमः ॥ १ ॥ एवं प्रभेन प्रयोगन-१, । २१- trt-11- ६.१५ पामेनन ·[भ०११११० १०१] पीमांसादर्शने। शेषवद्या प्रयोजन पविकर्म विभज्येत ॥ २॥ नायकान्ता, यत्समुदायशब्देन संयुस्पोच्यते तत्समुदिवानापेष भवतीति । भेदेगापि किंचिद्भवति । यथा गणाय स्नान, गणा- नुलेपनमिति, अनुलेपनादियेषो गणशन्देन समुदायचचनेनापि संगी- ज्योक्तो न समुदायेन संवध्यते । केन राहि । समुदायिमिः । 'प्रति- पुरुपं हि स्नानाद्यावर्तते । अत शेपत्रद्वा फळ भिवेत, कूपवदा सन्त्र स्यादिति, अफैशीषकोऽयं हेतुः समुदायशब्दसंयोगः । तस्मादेवन्तरं वक्तव्यम्, अनैप विशेष इति ॥२॥ सोऽयमुच्यते- अविधानातु नैवं स्यात् ॥ ३॥ मात्र यागमुदिप फलं विधीयते, स्वर्गेण पागं कुर्यादिति तहिं । फल मुद्दिश्य यागो विधीयते । स्वर्ग पागेन फुर्यादिति । कि कारणम् । पाऽत्र विधायिका विभक्तिः पजेतेटि, सा पागं श्रुत्पा विदधाति, फल वाक्येन विदध्यात् । न च शुत्ययें संभपति वाक्या. थों ग्रामः । श्रुत्ययस्य मुख्यत्वात् । किं पुनः स्पादि फल विधीयते । फले विधीयमाने यजत्यर्थोऽन्यत । न हि द्वयोर्विघीयमानयोः संब- घोऽस्ति । अनुवादय संनिहितानामाग्नेयादीनां स्यात् । मानि च परस्परानपेक्षाणि गियो विभवा-युत्पन्नानीति विमागेनैव । फळं सं. ध्यते । अप पुनर्यजत्यर्थे विधीयमान आमेपादयो यागाः शब्देन समुदायवचनेन फलानचाबुपादेयत्वेन चोद्यन्ते । चौदिताना समुदि. तत्वं गुणः संविधानविदोपाधो गम्यते स विवक्षितो भवति । अविष- क्षायो पारणामावान् । पदि पागा विधीपन, दर्यपूर्णमामपन्देन विशेष्टुं न शक्यन्ते । महि विधीयमानस्य विशेषणं भवति । यत्कारणम् । विशेषणप. प्यविधीयमान न भवति । न च योविधीयमानयो। परम्परसंबन्धी [२॥ भत्र मग । पिरोपणपवियपान न भवामि । न च योविपीए- सोम-र -२ पत-ग.. ४ मा प चौरमन्य एप ·. - २००२ दृष्टीफास दिवशावरमाप्यसमेते- [भ०११५६०१.०१] भवात । कि पुमरत्र विशेषणेन कार्य, पावता रूपवतामाग्नेियादीनां । संनियारूपी दर्शपूर्णमासाभ्यां पति पति शब्दः समुदायवचन इति । किमर्थ सहि दर्शपूर्णमासशन्दः । अनर्थ कय, नित्यानुवाद- मात्रम् । यथा, इन्द्रेण देवेन वृष्टम् , इडान्वाऽऽतिथ्या संसिष्ठदे, नानु. याजान् यजतीति । अपवा, वाक्यार्थस्यैवात्र विधान न्यायपः । श्रु. त्प] हि विधीयमाने दर्शपूर्णमास शब्दोऽनर्थक एवाऽपयते । वाक्या तु दर्शपूर्णमासान्दो विशेषणेनार्थवान् । यजतिरपि भावनाविधानार्ष प्राप्तोऽपि पुनः श्रूयते । प्राप्तिय दर्शपूर्णमाप्तशब्दस्प पागवचमत्वादिति न किचिदनर्थकम् । तस्मादेप पक्षो व्यायान् ॥ ३॥ शेषस्य हि परार्थत्वाधिानात्मविप्रधानमाव: स्यात् ॥४॥ पत्त शेषवदिति-पस्यानुलेपनादेः परान विधान, पुरुषसंस्का- रकत्वेन । एवं स्टार्यो भवति । अन्पया, अष्टं फलमपितव्यं स्यात् । । मानयोः परस्परसंबन्धो भवतीति । भयुकमिदं दूषणम् । अरुणादीनामम्पयं दूषणप्रकारः स्यात् । यथा भवता वर्णितम् । बेलीपाश्चायमेव न्यायः, पद्भावनया सा संबन्ध इति इतरेतरसंबन्धस्त्वाः । म मन्थः । किं पुनरत्र विशेषणेन कार्य, यावका रूपमवामानयादीनां संनिपावरूपो दर्शपूर्णमासान्यां यनेतेति पति शब्द। समुदायवचन इति । तमुकम् । यपैवाऽऽमेयादीनां द्रव्यदेवतेन रूपवत्वम् , एवं प्रपानादीनामपि । सत्र न फैधिपे विशेषो विद्यते । न प संनिधाने । तामात्प्रकृतत्वाविशेपारसपा. मेय फळे विधानं स्यात् । यविष दर्शपूर्णमासाम्पा स्वर्गमिति संबन्ध इति । एतदपि मााधिकरणे निराकृतम् । योग एवं फले विधीयते । तस्माद्भावना सविशेषणविशिया विधीयते - १ इति शानम् -२ दृष्टम्- ग.१३ विशेग-1. I Yोय.-छ, मु। ५ निरवकारामदेई चौरमियाह-वीयश्चिात् । अत्र प्रन्या-झारप्रन्य शार्प । ७ कथित १विशेष:- मुयदपि परिहारान्तामुख, अश्वेत्यादिमा येस, तप निराकरोति यदपी. पादिना । ९ (. १ पा- 1.11 . याग एवेति-भावार्थाधिरगन्यायेन होति पूर्व सेवा ·[M०११पा० १०२] मीमांसादर्शने । तत्र गणः पुरुषलक्षणार्यों भवति । शक्नोसि च संवन्धात्पुरुषाँडझ- यितुम् । अष्टं वा कल्प्यता, लक्षणा वेति । दृष्टा लक्षणा कल्पयितुं न्याय्या । तस्मात्पुरुषलक्षणार्थो गणः । न च लक्षण कार्येण संवध्यते । फि सहि । लक्षितः । तद्यथा शुक्लनामसमानयेति । यदा तु शुक्ले घाससी पुरुषलक्षणार्थमुच्यते, न बदाऽऽनयनेन संवध्यते, इति । ए३. मिहापि न गणा कार्येण संवध्यते । किंतु पुरुषा एव कार्येण संवध्यन्ते । तस्मादनुलेपनादि प्रतिभधानं भिद्यते ॥ ४ ॥ ( अनाना प्राधानोपकारस्पैककार्यार्थस्वाधिकरणम् ॥ २ ॥) अङ्गेविदानी चिन्ता । किमङ्गगनि संभूप कार्य कुर्वन्ति, नत भेदे- नोति । तत्रेदमुच्यते-- [२] अङ्गानां तु शब्दभेदात्ततुवस्यात्फलान्यत्वम् ॥ ५ ॥ पू० यया प्रथानानां समेवानामेकं फलं, नवमङ्गानाम् । अङ्गाना तु मयोजनान्यत्वम् । अङ्गस्याङ्गस्य पृयक् फलम् । किं कारणम् । शब्दभेदार । चोदनामेदादित्ययः । समिधो यजति, बनूनपान यजति, इत्येवमादिभिः परस्परानपेक्षाभिचोदनाभिः पृथक्त्वेनाङ्गानि चोयन्ते । तानि पृथगेय प्रयोजनान्याकाक्षन्ति, न साहित्येन । साहित्पस्यानु. कत्वात् । अतस्तेषां पृथगेव प्रयोजनरभिसंबन्यो विझायवे । ऋतुबद । यया ऋतुषु सौर्यादिषु पृथक्त्वेन चोदितेषु पृथगेव फलसंघन्धो भव- ति॥५॥ अर्थभेदस्तु तत्राथैहैकार्थादककर्म्यम् ॥ ६॥ सि. युक्त, यत्नतुषु फळभेदः । शब्देन तत्र भिन्नानि फलान्युक्तानि । सौर्य चकै निर्बपद ब्रह्मवर्चसकामा ऐन्द्राममेकादशकपालं निपेत्मा । समिधो यनति ' इत्येवमादीनि परस्परनिरपेक्षाफ्युत्पयन्ते । उत्पद्यमानानि प्रयो- जनमपेक्षन्ते । प्रयोजनापेक्षाया कैक ऋतपकारं साध्यतीतरनिरपेक्षम् । नान कश्चिच्छन्दोऽस्ति, य इतरेतरयोगं कुर्यात् । यतानि संहत्य कार्य कुर्यः । तस्मा- देकैकस्य ऋतूपकारः कार्यम् ॥ ५ ॥ अनुवत्कारान्यत्वं-ग.1 २ असाना पृथक प्रयोजनम् -क.स पृषक्वेन-क. हु.1 एवमिति-प्रसेकमेवानमित्यपः ।

·३००४ दृष्टीका-दिसावरमा यसमेत-- [अ० ११५।०१८४८२) जापाप हा । इकार्य-सपागङ्गानाकोऽर्थः, प्रधानपूषकारः । उपचारापेक्षायां बङ्गानि धूपन्छे । चानि सर्वापेकार्यामि भवन्ति । नन्येवं सत्येकार्यवादेपा विकल्प प्राप्नोति । वक्ष्यते तत्परिहार!, विश्वपश्रुतित्वादिस्यत्र यथा विषल्यो न भवधि । अब ऐका- नाचं सत्येकार्थत्वादेषां विफला झवे । एप। परिचोदना नोत्तिष्ठति । कश्मन पूर्वः पक्षा, एककमिनिरपेक्ष कम्पकारं साधयतीति । तेनार्थादेव विरूपः । मर्थभेदस्तु तत्राहक रोदेककार्यम् । इत्यनेन यदीतरेतरयुक्ता ऋतूप- कारः प्रतिपादित एवं पूर्वपक्षनिराकरणं कृतं स्यात् । एवं च कृत्वा विकल्पपरिचो. दना नोतिष्यति । अदं सूत्र नेतरेतरयोगं प्रतिपादयेत्ऋत्पकार प्रति । तथा च सति किं निराकृत पूर्वपक्षस्य यदर्षि, अथ र टुक्त म्, इत्यादिना दर्दयार्थ देन, इत्युक्त्वा, न परिहि. यते । सर्वाणि च प्रधानस्योषकुर्युः । भिन्नानि च कार्याणि कुर्यः । तद्यथा कार- काणि कादीनति। अनेन किं सिध्यति पूर्वरक्षवादिनः । ऐवमपि पाण्येव श्यो- चव्यानि । सा च परिचोदना, या स्वपक्ष का स्थापयति, परपक्षं या दूषयति । यश्च दृशान्ती, असौ सुतरामविकल्पं प्रतिपादयति । अपमध्ययुको अन्धः । समिदादिपिर्यावरङ्गाना प्रयोग उच्यते, समि- धनिः प्रयोक्तव्य इति । यदि सत्तामात्रमनेन क्रियते, तया सति निराकासावा- देषा प्रकरणेम संबन्ध एव न स्यात् । द्वयोहि साकाङ्क्षयोः संबन्धो भवति । तस्मादुस्पद्यमानानामेदेतेषा तिल आकासा उत्पयो । विधायको नास्तीति चेत् । मर्थवादशदिना करप्या । यत्र च विधायको विद्यतेऽशाना साध्य कार्य बाध्य मिद्धान्तिना । नत्र योरपतिः साऽत्रापि भविष्यति, इत्यनयोपपत्त्पन्न घटते पतिः घायको नातीति। । १ (१० ११ पा० १ ० १ ० १६, २ इत्यत्र । तथा च वियोग ३ प्रति गदयेत, अनूपहर प्रति काम्-7. श. १४ एवं 'शब्दभेदानेति चेत् ' इति सूत्रे योगमाय सदप्यनुमा पाऽक्षित- यदपीत्यादिना । ५ एवमाति-वक्कचौदनश कार्यभेद सत्यपीत्यर्थ । ६ सापयति- ज.। ७ दुपयतीति-भत्र च सपक्ष-विश्व इति । परप...- समुच्चा इति । न चाहान्तर कार्यभेदेन विकास समर्थन समुदवयस्य दूसर्ग वा संभाजी त्याशयः । ८४ान इति-वका कारण कर्मावि ' इस भापति शप। अन्य:- परिहारप्रत्य इस निसाक्षसाईवितनिश्चिात्य समारो ने किया विष्यमादेन कनिकासावादिसर्थः ।

·.. [अ०१११०१३०२] मीमांसादर्शन। यादगाना के कार्यमिनि ॥६॥ शब्दवेदान्नेति चेत् ॥ ७॥ अय यदुक्त चोदनाभेदाङ्गानामर्यभेदोषाध्य इति । तत्परिवधम् । परिहतं तदेकार्थवेन । न परिहियते । सर्वाणि च प्रयानस्पोपर्यः । भिन्नानि च कार्याणि कुः । वधया कारकाणि कदीनि । सर्वाणि तावरिक्रयाया उसकुर्वन्ति, । भय व प्रतिकारक कार्यभेदः । इदं नहि परिहियते । यदि समिदादिभिरिङ्गाना प्रयोग प्रच्या, समितिः भयोक्तव्यः, तनूनपाधनिः प्रयोक्तव्य इति, ततः स्यात्ययोजनाकासा । सा च भवन्ती भेदेन स्यात् । न स्वत्र प्रयोग उच्यते । कि साई । रूप. मात्रमाख्यायते । एवंलक्षणहो याग इह भवतीति । बकस्य देतो। प्रयोगवचनस्य प्रत्ययस्यामावाद । अन्येन च प्रयोगस्योकरवाद । क पुनरेपा प्रयोग उक्तः । उत्तरपो दर्शयिष्यामः । न चेदा प्रयो- जनाकाङ्सा, कुवः प्रयोजन, कुतो भेदः ॥७॥ कमर्थित्वात्प्रयोगे नाच्छन्दयं स्वात्तदर्थत्वात् ॥ ८॥ मधानानां प्रयोगे उच्यमानेऽङ्गानामपि वाच्यम्धं स्थात्स्योग- स्प । तेनैव प्रधानमयोगवचनेनैव सन्देनाइ गानामपि प्रयोग उच्यते । दर्शपूर्णमासामा यजति । कुन: । कर्थित्वात् । किपावा- दित्यर्थः । फलस्प क्रियार्थी दर्शपूर्णमासी श्रूयो, दर्शपूर्णमासाभ्यां स्वर्ग फुदिति । तामाझ भवति, कयमिति | सा समिदादि. भिवोदनामिानवपते । समिपो यजति, बनूनपातं पजवीत्येव- मिवि । तत्कस्य देतो। बदस्यात् । तदर्या एवा समिदादिवो- दना। नाकातिवाद, अफलयात, पालवत्संनिधानाच । सपा तस्मादतानि सपन्यथा वर्षी । । अर्पभेदस्तु ताहकादिकार्यम् । इत्यनेन सूत्रेण सपानामानिनिरगुताना कम्पकारनितिः फळे वयो। कर्ष. भाषाकाक्षायामुपायाम संबन्धः । स कथंभा। यस्मिधेष क्षणे प्रयानान् गृह तमिलेवानुयानादीन्यपि । न च मिन, करंमाका, पन मेनानि संरपरन् । तस्मात्सयपामितरतरसाना कल्पकामिति फलम् ॥ ६॥ सम्पदामति इति प्रयनुमारगमत्रम् ॥ ७ ॥ दिसते। पाप-1-12-2... छन. पाना ।

·टुप्टीकासहितमावर मान्य समेत- [अ० ११५० १ ०२] दर्शपूर्णपासपो फलं सायपतोरितिक पता न चेविकर्मव्यतामन्तरेण कर्मचोदनाऽर्थी भवति । वालातविक पवाय कर्षणा प्रयोग- थोपते । तथा च सिद्धमेवत्मधानप्रयोगवचनेनैव शब्देनाङ्गानां प्रयोग- श्यायव इति । एवं च सत्येक शब्दचोदितान्येवाङ्गानि । तत्र या प्रधानानामेफशब्दापिसंपोगात्फलैगम् , एवमङ्गानामपीति ॥ ८ ॥ अमाह । नेतदयुक्तम् । कुन् । कर्तृविधानार्थत्वाद्गुणमधानेषु ॥९॥ कार्यश्च प्रयाने विधिः दर्शनासाभ्यां यजेवेति । यथासा- गाभ्यामिति तपोनिस्विम् । प्रधानविधिः फलार्थः। अङ्गविधिः भधाना: । सत्र प्रधानानि फलं प्रति विधानपानि, अङ्गानि प्रत्यनधानि च विध्यनुवादी युगपत्संभवः । तस्मान वाक्येन प्रधानानि, वेषां चेविफपता शका विधातुम् । अवो न प्रधानवाद. नाग्रहीतान्यङ्गानि ॥९॥ तंत्राऽऽह । नवदयुक्तम् । युक्तमेतत् । कुः । आरम्भस्य शब्दपूर्णत्वात् ॥ १० ॥ आरम्भो व्यापारः क्रियेत्यनन्तरम् । यागेनेह स्वर्गस्य क्रियी. क्यते । यजेत्यागेन वर्ग कुर्याद । स्वर्थ ग्यापियवेत्यर्थः । इदै कयित्वात्मयोगे वारछब्धं स्यात्तदर्थवाद । इति प्रत्यनुभापणारिहारः ।।८।। फविधानार्थत्वाद् गुणपधानेपु-इति पुनः पूर्वपसः । यद्यपि याग; फलं पति विधीयते, इतिकर्तव्यता प्रत्यन्त । न हि सदुचरित उभवार्थों कम्यते । आवृत्तौ च वाक्पभेदः । अपोच्येत न यागमन संबन्ध करिष्यनि । कि नहि । भावनगा या संबन्ध इ. 1 नया सनीतिक पता न दर्शपूर्णमासाई स्यात् । नत्र को दोप: । साय, आयविधातो न स्यात् । भामेयस्येतियताभावात् पात्र यागमन् पिता विषय किताई मावनतिकर्तव्यतासन्धः। विकाव्यताक:-. ख. मु. । १ सा. ३ को यस प्रधानेषु विधि:- ग. । दस्मान प्रधानन--1, ५ ममाह--. . ६ युद-ग, । -अद्गानां प्रधानाना चोया । स्यादिविनु फलभावनाविन्याहरण. स्फलामेष स्यादिति शेषः। ५ ·[अ०११पा० १३०२]. मीमांसादर्शने । तु न ज्ञायते, कोऽसौ व्यापार इति । तत्संनिधौ चान्पत्वाधानादि श्रूयते । तस्मिन् आकाक्षितत्वासंनिधानाचेतद्भवति, अयपस्मिन् व्यापारः, येन या स्वर्ग करोतीति । तस्मिन् विधीप्रमाने नास्व वाक्यभेदः। अपवा मधानानां फलं पति, अङ्गानां च प्रधानानि मवि विधि- रविरुद्धः । कथं कृत्वा । दर्शपूर्णमासाभ्यां स्वर्गसाधनमपूर्वयुज्यते । सुस्प संविशेषस्प वचनं प्रयुज्यते । यया, एतस्पैच चवीपु पारखन्तीय- मनिष्टोमसाम कृत्वा पशुकामो होतेन यजेवेति। तस्मात्प्रधानमयोगवचने नैवामानां योगो विधीयत इति ।। १० ।। . कथम् .. पनेतेसारममावनावचन उच्चारते तिन आकाड्झा जायन्ते । तत्र कि- मंशे भाव्यो यः पुरुषार्थः स उपनिपतति । द्वितीयस्यां करणम् । तृतीयस्यामिति- कर्तव्यता । एताश्यापेक्षा योगपद्येन संनध्यन्ते । क्रमेणाऽस्यायन्ते । यथा णया मीणाति ' इति यस्मिन्नेव क्षण एकहागनी संव-यते तस्मिन्नेव क्षणेऽरुणाऽपि । न च भेदेन । एवमिहाप्येकक्षणोपनिपातन्त्रयाणाम् । प्रयोन कस्य प्रयो५ प्रति यो व्यापारः.स. मावनेत्युच्यते। यदुक्तं सौर्य, इतिकर्नयता न प्रामोतीति । उच्यते । भावनया संबध्यमान्वेति- कर्तव्यता फरणमनुगृहाती संबध्यते । यथाऽरुण एकहायनीपरिच्छेदद्वारेण क्रयेण संर. ध्यते । एवं सनीतिकर्तव्यता पौर्णमासीयागायत । अमावास्यायोगेषु च । तमा- दामेयादीनां फलं साधपतामहमितिकर्तव्यता । सावि फलं साधयति, इतिकर्त- ग्यतया मविव्यम् । अयं पायस्ता पर्णित एव । प्रत्ययार्थेन होति कन्यता संर- यते न यागेन । पागस्तु पूर्वाश्रीभून इतिकर्नपता गृह्णाति र निष्पनरूपः । यदा धातुमानमिदं तथा नामाय बन । न च द्वयोनानो संबन्धोऽस्ति ॥ १०॥ दर्शपूर्णमामाभ्यामिति-ग. १ भपेक्षा किन्तु इति व्युत्पला प्रयोsant यो । मयस्य-उत्पादरस्य यथः । ४ प्रयोश्यं प्रalle-प्रतीसः । ५रणमा नुग्रहवति पर महनारेणेग्यर्थ । १ सोयाधर-मु.।। भयमिति-भावनादकतव्यवास १.पीतमा नवमाय एकोपरगत इत्या । नाम इति नामपदव याग स. 'परशु. १ स्वन्धोऽवी-कर्मचाonian इस मारना Enनशियन मारः।

·३००८ टुष्टीकासहितशापरभाष्यसमेते-~०११पा० ११०३] ( समुचितानामहानां प्रधानोपकारकत्वाधिकरणम् ॥ ३॥) [३] एकेनापि समाप्येत कनार्थत्वायथा कन्वन्तरेषु पातेषु चौतरावस्यात् ॥ १३ ॥ पू० इदं विचार्यते । किमग्निहोत्रादीनां कर्मणामेकैदेशाङ्गयुक्तानामा भयोगः, अयवा सर्वाङ्गोपसंहारेणेवेति । अपवत्र कि चम्, शको मत्तिा स्यादिति । तर नयमिकमारम्भ प्रति चिन्ता वा । यावजी दर्शपूर्णमासाम्पा यमेवेत्पनया चोदनया योऽयं यावज्जी. विका प्रयोगनियम उस्यते, किंवत्र सर्वाङ्गोपसंहार उत नेति । इहे. दानी फलायें प्रयोगे चिन्ता । दर्शपूर्णमासाभ्यां स्वर्गकामो पजेत्या नपा चोदनया योऽयं स्वर्गीय आरम्भः, तत्रापि किं नैयमिकवदेव श्योग उत सर्वाङ्गोपसंहार इति । कि तावत्माप्तम् । एफेनापि समाप्पत कृनात्वाद्यया अत्यन्तरेषु माप्तेषु चौचरावस्यात् । एकदेशनाप्यङ्गानां समाप्येत-कर्म प्रयुज्ये. वेत्यर्थः । कुतः । कृतार्थत्वात् । याऽसौ, दर्शपूर्णपासाभ्पा स्वर्गायै व्पा- पियवेत्युक्ते फर्य व्यापारितम्पमित्याका इक्षा, सकेनायड्रेन कृतार्थ भवति । समिधो पर्जेति, एवं व्यापारितव्यम् । तपाऽङ्गादयेनाङ्गत्रयेण चयो यावत्पङ्गानि फरिष्पति, स तावत्कृसमुपकार मारपनि । यया त्वन्तरेपु-सौर्यमणमा नापत्यननादिषु, यो यावन्ति कर्माणि फराति, स ताबद्धपः फळमानुते । नेनु वत्सनिधानाविशेषात्सर्वापे- बाङ्गानि प्राप्यन्वे । मासेपु चौत्तरावस्यात् । सधया, चाम्यतस्तिस्रो दोहयित्वा विसृष्टवागमन्वारस्य सप्गीयुचरा दोहयचीति, यस्प या पूर्वस्मिन्नधिकरण इदमवगतमितीतरयुक्तान्यज्ञानि अनूपकारं कुर्वन्तीति । नित्ये प्रयोग एकदेशेनाप्यधिक्रियते । काम्ये तु करमाणितिकर्तव्यतां यःमोति कत सोऽधिक्रियत इति स्थितम् । एतप्यधिकरणेषु स्थितेषु फेयं चिन्ता, काम्पेषु फिमेकदेशप्रयोग प्रत सोनोपसंहार इति । तम्मादयुक्तोऽयं विधारः, गनार्थ- १ एकदेण्युक्ताना-MIR (5.1 मित्र ! ४ योनि-म-पद-पाण्याये वापरा प्रयमद्वितीयाधिकरणयोरिलो ·[म. १११०१३०५] मीमांसादर्शने । बत्यो गावा स तापवीदोंइयतीति वावतीयपि कृतार्थ उत्तराशब्दः, एचमिहापि यो याचन्त्यङ्गान्युत्सहते स सावन्ति करिष्यति ॥ ११ ॥ फलाजावान्नेति चेत् ॥ १२॥ इति चेद्रवान् पश्यति, एकदेशाङ्गयुक्तानामनियवानां कर्मणां प्रयोग इति । वन्न । कृतः । फलाभावात् । पाचच्छुवं स्वर्गकामस्य वर्गकामे- नेदं फर्सच्यामिति, सत्साकल्येनाकुर्वतः फसामानः स्पात् । सर्व चर्द श्रुतम् । स्वर्गकामो यजेवेत्युक्त्वा सर्वस्याम्पन्वाधानादेः कर्मकलाप- स्याऽऽम्नानात् ॥ १२॥ न कर्मसंयोगात्प्रयोजनमशब्ददोपं स्पात् ॥ १३ ॥ नैतदेवम् , अङ्गवेकल्ये फलाभाव इति । कृतः । कर्मसंयोगात् । प्रधानकर्मणा दि फलं संयुक्तम् । दर्शपूर्णमासाभ्यां स्वर्गकाम इति, नाङ्गै । अङ्गानि तु तदाकाङ्क्षया गृह्यन्ते । सा चाऽऽकासकेनापि कृतार्थी भवतीत्युक्तम् । एवं चेत्, प्रयोजनमङ्गकृत उपकारः। फलं च स्वर्गादि, अशब्ददोष स्यात् । दर्शपूर्णमासयोः फलापले, दर्शपूर्ण- मासाभ्यां स्वर्गकाम इत्येवंशब्दो न दुष्येत्, तत्संनिधौ चाँड्गाना विधायका ये सपिदादयः, ते च तदुपकारित्वे न दुष्येयुः । तस्माना. गाभाचे फलामावः ॥ १३॥ ऐकशश्चान्नेति चेत् ॥ १४॥ इति चेत्पश्यासि, दर्शपूर्णमासाभ्यां तत्फलं, न समिदादिभ्य इति । नेताक्तम् । किं कारणम् । ऐकशन्यात् । एका शब्द उपदेशका भयोगस्य दर्शपूर्णमासयोः समिदादीनां च दर्शपूर्णमासाभ्यां स्वर्गकापो • यर्जतति । न च फलसंवन्धः कृतः । तत्र कुत एतत् , दर्शपूर्णमासतः फलं नेतरेभ्य इति ॥ १४ ॥ - . . - त्वात् । तेन ' मनानां तु शब्दमदात् । इत्यारम्य यावत् ' विधेस्त्वेकश्रुतित्वात् ' इत्येतावदेकमधिकरणं द्रष्टव्यम् ।। ११ ॥ [१२ ॥ १३ ॥ १४ ॥ फ्टार्यवात्-ग. । २ इत्पमं शन्द.-1. । ३ वाद्वानां-क. स. ४ भद्राभावेना.। ५ ऐकादयादिति चेतनाटयमिति-भाना विकारामुषयविचारा व्यमित्सः । एई पदपरं नतम त मोपदेशः स्यान 'इत्यादि तदवारयतिपमान पूर्वाधिकरणस्यै. प्रदेषभूत दरम्पमित्यपि समित्यर्थः ।

·दृष्टीकासहितशायरमाप्यसपेवे- [अ०११पा०११०३] नार्थपृथक्त्वात्समत्वादगुणत्वम् ॥ १५ ॥ नैवेदेवम् , सर्वाणि फलसंपुक्तानीति । कि ताई । दर्शपूर्णमासाषेध ! कथं ज्ञापते । दर्शपूर्णमासाभ्यां स्वर्ग कुर्यादिवि दर्शपूर्णमासयोरेव स्वर्ग प्रति करणत्वं श्रूयते, न सामिदादीनाम् । आकासपा हि पा ग्रह- णम् । सा च कयंभावस्याऽऽमाझा, फयं कुर्यादिवि । न करणस्य, केन कुर्यादिति । तस्य निर्दिष्टत्वात् , दर्शपूर्णपासाम्पामिति । तस्मान सामिदादीनां फलेन संयोगः। यदि च संयुज्येरन्, समान्याग्नेयादिमिः म्युः। समत्वाचागुणत्वम् । नत्र यदुच्यत एकदेशाङ्गयुक्तानामपि प्रयोग इति, तदेव नास्ति, ॥ १५ ॥ ऐककदिति चेत् ॥ १४॥ ये तु-ऐककादिति सनं पठन्ति पामयर्थः । इघि चेत्प. श्यासे प्रधानानामङ्गवचपाऽङ्गानि क्रियन्त इति। तस्मादकम्प॑ भवतु । एफमेवाङ्ग प्रयुज्यताम् । एकैनापि भवानपङ्गवद्भवति ॥ १४ ॥ नार्थपृथक्त्वात्समत्वादगुगत्वम् ॥ १५ ॥ नेतदेवम् । कस्मात् । अर्थपृथक्त्वात् । अर्थपृथकरवं भवति 1 उपकारपृ. यवत्वम् । एकेनाङ्गेनार्थव चायापल्य ठपकारो वहुभिर्महान् । क ज्ञायते । समत्वादगुणत्वम्। ययेफेन घहुभिश्व सम उपकार पाल, तत, एकस्यै बागवं भवेद, अन्येपामगुणवं स्यात् । अनङ्गत्वमित्यर्थः । तत्र यहूनामाम्नानमनर्थकं स्यात् । न चैषां विकल्प इत्युक्त, विधेस्वेकश्रुति. स्वादिस्यत्र । सरमादाभ्यस्त्वे फलभूपस्त्वमिति ॥ १५ ॥ विधेस्त्वेकश्रुतित्वादपर्यापविधानान्नित्यवच्छत- भूताभिसंयोगादर्थेन युगपत्मार्पथा- प्रान स्वशब्दो निवीतवत्सर्वप्रयोगे प्रवृत्तिः स्पात् ॥ १६ ॥ सि. १ न सजि-य.स । २ इत्येतदेव-स । ३ एफेनापि हि-ग. । ४ सत्र-स. ५६मिति ( ज ११ पा. १. ११० १1) एतासूत्रध्यारयानावसरे, पाया तापार हार युपमित्ययः।

·- [अ० ११५० १३०३] मीमांसादर्शने । नत्वतदेवम्, एकदेशेनाप्यानां पयोग इति । कथं वदि । सा- झोपसंहारण । कुतः । विधेरैकश्रुतित्वात् । एकेन शब्देनाङ्गानां. प्रयोग विधीयते, दर्शपूर्णमासाभ्यां पजेतेति सक्षिपेत्युक्तम् । सा स्वपेक्षा कृत्स्ने वामयन्याधानादिव्यापारे, तदेकदेशे वा । तत्रैकदेशा- पेक्षा न युक्ता । कस्मात् । अपर्यायविधानात् । इमान्यङ्गानि न पर्या- येण विघीयन्ते, कदाचित, समिधो यजति, कदाचित्, तनूनपातयिति । फर्य तह नित्यवद्ययाभूतानि चक्षुतानि नयाभूवान्पपेक्षपामिसंव- ध्यन्ते । अयोच्येत । नित्यवाछुतानामपि सतायेकदेशोऽपेक्षिष्पत इति । नेतयुक्तम् । शुता । अयन युगपत्मा । भर्येन प्रधानोपकारेण खले कपोतबधुगपत्सनिपनन्त्यङ्गानि ! तर न गृह्यते विशेषा, इदं प्राप्यत इदं नेति । अतः सर्वाणि प्राप्यन्ते । ययामाप्तं च स्वशब्दायों निवी- सक्छ । पथा, निवीता ऋविना मचरन्तीति विग्निशेपामावास- वेषां च संनिधानात्सर्व ऋषिजो निदीता भवन्ति, एवामिहापि सर्वमपोगे प्रचिा पात् ।। १६ ॥ तथा कर्मोपदेशः स्यात् ॥ १७॥ तया च कृत्वा, चतुर्दश पौर्णमास्यामाहुतयो हयन्ते त्रयोदशामा- पास्यायामिति, आहुति संख्या पालिकी न भविष्यति ॥ १७॥ ऋत्वन्तरेषु पुनर्वचनम् ॥ १८॥ क्षत्र यदुक्तं, यथा त्वन्तरेविति । युक्त तथा प्रत्यन्तरेषु पार्थ. क्यम् । सौप च निपेट्रह्मवर्चसकाम इत्युक्त्वा पुनरुच्यते, ऐन्द्रामा भेफादश्चकपालं निपेपनाकाम इति । किमतः । अतस्वैप परस्परान- पेक्षाणां कार्य, न संभूयति गम्पते । परिसमाते हि पूर्वस्प विधान उवरः अपरत्वेन विधीपवे । अपेह, विधेकत्वेकथतियादित्यनेन न्यापेन संभू. यफार्थमाना युक्तम् । तस्माद्वैषम्य ऋतुमिः ॥ १८॥ उत्तरास्वश्रुतित्वादिशेपाणां उतार्थत्वात्स्वदोहे यथाकामी प्रतीयेन ॥ १९॥ १ फन पोगापार ·३०१२ टुप्टीकासहितशापरभाष्यसमेते- [भ०११पा० १३० प्राप्लेषु चोचरापत्स्यादिति यदुक्तम् । युक्त पदुसरासु यावस्त्र दोहनम् , अचतिवान् । नात्रोचराणां दोहन विधीयत्वे 1 कि वहिं ! अनुमते । 'पारणम् । कनार्यत्वात् । विशेषाणां वाग्विसर्ज नादीनां विधानेन कृतार्य वाक्यं नोत्तराणां दोहनं विघातमुत्सहते । विधीयमानेऽर्थद्वये भिधेत वाक्यम् । अनुवादश्च प्राप्तस्पार्थस्य भवति । अर्थाच यावत्स्व दोहन मालम् । अर्थादसा न दोहाः । स्वास्तु सर्वाः फवं दोधाः । उपरिष्टादेतदक्ष्यामा, तां पयःपतिषेधः कुमाराणामि- त्यत्र । तस्माययाकामी प्रतीयते । यावत्यो गावा स ताववादों- इयति ॥ १९ ॥ (काम्यानां कर्मणा कामनानुरोधेन पुनः पुनरम्यास धिकरणम् ॥ ४॥) [४ ] कर्मण्पारम्भभाव्यत्वाकपिवत्मत्यारम्भ फलानि स्युः ॥ २० ॥ सि० काम्येषु कर्मसु चिन्ता । किं काम्पं फर्म सकृदेव मयोकव्यम् , अथवा फलस्य भूयस्त्वपिच्छा भ्योऽम्पतिवव्यामिति । कि प्राप्तम् । काम्ये कर्मणि प्रतिमयोगं फलभेदः । पारम्भभाव्यत्वात् । कर्मयो- गेण फलं भाव्यते । कथं जायते । प्राक्ताकर्मणः फलं नास्ति। यदि भवेत्कर्मानर्थवयं स्यात् । कोचरकाले चास्नीति श्रुतितोऽवगम् । यच्च पाकर्मणो नास्ति कोत्तरकोळ च भवति, ततेन कर्मणा भाष्यते। कृषिवत् । यथा कर्षणेन धान्यपसच्चेदापते, पुनः पुनरपि धान्यवदे- तद्भविष्यति ॥ २० ॥ अधिकारश्च सर्वेषां कार्यत्वादुपपद्यते विशेषः ॥ २३ ॥ एवं च कृत्वा सपा कर्मणां पुनः पुनः क्रियमाणानामधिकारो . भविष्यति । नत्रेमानि दर्शनान्युपपत्स्यन्ते । तेषां ये प्रथमं यजेस्वेषा . १९॥२०॥ 1 यथाप्राप्ते च-फ. मु.। ३ यदुन, तम युक्तम् । यदु-मु.. कारणम् । विशे. पाण-प.स.१४ वाग्विसईदीना विधाने-ख.। ५ न दोहा:- मु. ६ (भ.पा., १० ८ . ५.)। " किं प्राप्तम् । धर्मयारम्भभाव्यत्वाकृषिवरप्ररयारम्म फलानि युः । ग्राम्ये--1.16 गम्यते-क. स.१९ पले-4.0.1 धान्यदेव भवि-~- ·. [भ० ११५० १३०४ भीसांसादर्शने । गौरतिरात्रा, ये द्वितीयं नेपामायुरिति । प्रयम यजेरन्। द्वितीयं पने रमित्येवदभ्यासे सति भवति । तस्माद्यावदिच्छपभ्यासः ॥ २१ ॥ सहनु स्यात्छतार्थत्वादङ्गवत् ॥ २२ ॥ पू. सकदेव तु काम्यं कर्म प्रयोक्तव्यम् । कुतः । कृतार्थत्वात् । सक स्कृतेन कृतचोदनार्थः। न च कृते पुनः कर्नव्यमस्ति । कः पुनथोदनार्यः । यागस्य कर्तुः फलं, होमस्य कर्तुः फलमिति । कथं कृत्वा बदुच्यते । इह यजेत, जुहुयादिति धातुना क्रियोच्यते । प्रत्ययेन कर्ता । वयोः कर्वा प्रधानभूतः, उपसर्जनमूता क्रिया । प्रकृतिप्रत्ययौ प्रत्यपाधै सद चूतः । अनुप्रयोगश्च कमायान्य एव भवति, पचति देवदत्त इति । सेन होतुष्टुथ फलमुच्यते । सद्धन सर्दिष्टन चासो होता पटा च जातः । तत्र द्वितीयादिप्रयोगोऽनर्थका स्थान । कनार्थत्वादन्यत् । सद्यया मधानस्य साङ्गत्वोपपादनायाङ्गानि क्रियन्ते । सकस्कृतैश्च तदुपपादितमिति नाभ्यस्यन्ते, तव ॥ २२ ॥ शब्दार्थश्च तथा लोके ॥ २३ ॥ लोफेऽपि तथैव शब्दार्यो भवति । काछापाहरेत्युका सकृदाहरवि, न पुनः पुन:॥ २३॥ अपि वा संप्रयोगे यथाकामी प्रतीयेताश्रुतिवाहि- धिपु वचनानि स्युः ॥ २४ ॥ सि. अपि वा नै स्यात् , अस्मिन्नथिनः फर्भणय संपयोगे सकदेवार्थी फर्मपयोगे तेति । कयं वहिं । ययाकामी प्रतीयेत । सकदा पहुकरवो था । फलभूमाया यहुकत्वः, संतुष्टः सम् । कुतः । अश्रुविस्तात् । नार याटुहातुर्थ फलं श्रूयते । यतु विमाययो मत्थयार्य सह चून इति । तस्कनिपिचेष नापपडेपु~-पाच को लापक इस्पेवमादिषु । आरपा नुन फळ, न क्रिया प्रधानतः । किं ताई | भावप्रधानपा- , २१ ।। २२ ॥२२॥ सोशमार-१. स.ग.ग.३ पाञ्ची-1, .दत - ६.स. ५ प्रतिप्रत्ययो रात- मुन कोरियामपानर--मु ।

·[म. १० १११/०१०१], मीमांसादर्शने । सकदाहरति, असकृदयुक्तः सदाहराने, नाहरति वा । अर्यह शब्दचक्षणे कर्मणि यथाशब्दाचे प्रवृत्तिः। तस्माछोफवदित्यदृष्टान्त ।।२६।। (रक्षानामधानादिक्रियागो प्रयोजननिष्पत्तिान्तमभ्यासाधि- करणम् ॥५॥ [५] क्रियाणामर्थशेषत्वात्मत्यक्षोऽनस्तन्निई- त्पाऽपवर्गः स्पात् ॥ २७ ॥ सि. चीहीनवहन्ति, तण्डुलान् पिनष्टि, इत्येवमादीनां योजनानां क्रियाणामाबण्डलनिटचे प्रयोगः स्यात् । कुधः । एतासा मयोगे मत्यसोऽयों निर्वहे । तण्डाः पिटानि य । सेवेह पोननं रो- दास्य कार्यवाद । तरमादेतासां सदर्य एव प्रयोगो विज्ञापते । पदि सकृदेव मुसलस्योधगननिपात्तने कृत्वोत्पृश्येत, उपलाया वा प्रकरणा- पकर्षणे, यदेपा कार्य तन्नैव निर्वत्यैत । अत भासा वानियाऽप. धर्गः स्यात् । आवण्डुलनिवृत्तेरा च पिएनिटत्तेरभ्याप्त इति ॥ २७ ॥ (घयनेऽदृष्टाय सापघावघातत्यानम्यासाधिकरणम् ॥ ६ ॥) ६] धर्ममारे स्वदर्शनाच्छब्दार्थनापवर्गः स्पात् ॥ २८ ॥ सि. यत्र तु दृष्ट कार्य न वने । ययाऽग्निचित्याम् , औदुम्बरमुलूखलं सर्वो. पघस्य पूपित्वाऽचहापत्र तदुपदपाशनि । सत्र तण्डुलानिर्दृत्त्या नास्ति प्रयोजनम् । तण्डुलकार्यस्य पुरोहाचादरचोदितवान् । तस्मात्र सक- स्क्रियया चा शब्दार्थ इति न स्पादभ्यासः । येषां तु तण्डुळफल एवं मुसलस्पोयमननिपावन कर्मव्यवहन्ति शब्दा मर्वत इत्युगोपा. पासण्डलनिहत्तरेवा पासा मामोति । स तु पन्द एवाभ्युपगमः । यत्कारणम् । विनाऽपि ताहुले प्रयोगो दृश्यते, फपापमवहन्ति, किण्व- मवहन्तीति । न चासो गीणा प्रयोगा, विक्षेपामावाद । अवयवमाति- या पाचघावमाप्रबचन एच महीयतेन च समुदायोऽर्यान्तरे प्रसिदः। साडसच्यापारस्य तु प्रायो येस्वत्र प्रयोगशगुर्यम् । भवोऽयं स्या- मोहा॥ २८॥ २१ । २. ॥ २८॥ प न नि ! पार नियमनमः! -- ·टुष्टीपाहिल शायरमाध्यमे - N०११पा० १०५] (गिन् प्रयोग प्रपामा महानुनाभिरमम् ॥ ७ ॥) [0] ऋतुबद्वाऽनुमानेनायारो फलामा स्यात् ॥ २९ ॥पू. पागावीन्युदाहरप चिन्पो । फि. मत्स्योग एपापुमाभूतापा. सोऽपि फर शाम ! सत्र, धर्मापे विदर्शनारदानापवर्ग: स्पा. दित्यनेन न्यापेन सत्रयोगे मासे, एयमुच्यते मरदाऽनुमानेना- भ्यासे फरभूया स्यात् । अभ्यास: फार्पः । पुनः । यतोऽपारो फम्भूमा स्यात् । फर्य मायते । अनुमानेन । किवदनुमानम् । प्रागल्पयोगासपानोपकारी नासी पनो मयति । तेन विज्ञापते नूनमगेन भियत इति । क्रियो पत्धुनः पुनरपि करिष्यते । मातुवन् । नयया कर्यमु सौर्वादिषु फलं कर्मणा फियत इति कर्मापासे फरभ्यस्त्वम् । एवमिहापि॥२९॥ सरदा कारणकत्वात् ॥ ३० ॥ सि० सकृदा प्रयोक्तव्य, ना वृत्त । पुनः । फारशैकत्वात् । एफ फारणमङ्गानां धानेपकारः । स पुनरसी पेन मधानानि फलं ददति । तत्सकमयुक्तेनान कृतं जानाति प्रधानानि फलवन्तीति पुनरस्पामयोगः1 अप न छ, मुनरामप्रयोगा। येन सत्वेन नोपकतं स पुनः क्रियमाण उपकरिष्यतीनि काऽऽशा ॥ ३०॥ परिमाणं चानियमेन स्यात् ॥ ३१ ॥ यदि चानियमा सदसकदा पयोगस्तना, चतुर्दश पौर्णमास्यामाहुन यो हूयन्ते, त्रयोदशामावास्यायामिति योऽयं नित्ययद हुविपरिमाणानुवादः स न स्यात् । स तावद्भवता पालिका करगेत, यास्स रूपं पाध्येव । तस्मादनभ्यासः ॥ ३१॥ फलस्याऽऽरम्ननिर्वृत्तेः कतुपु स्पारफलान्पत्यम् ॥ ३२ ॥ पतु भातपदिति । मुकं यापपात. फळस्यारम्भनिप्पचे। फारम्भेण तत्र फलं निष्पयते । आरम्मान्तरेणापरं निष्पापच इति । श्रतुवचना, मु. २ (अ• ११ पा० १ अ० ६ स. २८) 1 ३ यादे पा-क. स. प. । ४ श्यातू-भवन पाक्षिक-फ.स १५ तथा स्वरमगा।

·[अ०१५५१०१०७) मीमांसादर्शने । ३०१७ अगस्य पुनरुक्त परिमाणं फलं प्रधानानां फलवत्तासंपादनम् । तचेस- कृतेन कृतं न भूयः क्रियाऽतीति । एवमपदिष्टो हेतुः । तस्मादनुप. न्यासः॥३२॥ अर्थवांस्तु नैकत्यादयासः स्यानर्थको यथा भोजनमेकस्मिन्नर्थस्यापरिमाणत्वात्म- धाने च क्रियार्थवादनियमः स्थात् ॥ ३३॥ यदुक्त, सवत्कोनान कृतत्वादस्पान कोऽभ्यास इति । अत्र मा । अर्थवांस्त्वभ्यांसोऽङ्गग्रामस्य । नानर्थकोऽभ्यासः । कयं कृत्वा । एफत्वादभ्यासा स्पादनका । ययेकमेवार्थमभ्यस्यमानमप्यङ्ग कति ततोऽभ्यासोऽमर्थका स्पात् । यथा - भोजनमेकस्मिन् कालेऽभ्यस्प- मानभेकमेव फलं तृप्ति फरोतीति नाभ्स्यते । अथेहास्यापरिमाण. स्वम् । इयन्तमुपकारं करोत्यङ्गमिति न ज्ञायते । ननु याचना प्रधान फलबद्भवति तावत्करोतीति गम्यते । सत्यमेवम् । किंतु प्रधाने क्रिया. पत्वादनियमः स्यात् । प्रधानस्प फलक्रियार्थमङ्गम् । तत्तु प्रधान. फलमपरिमितम् । बदङ्गोपकारस्य भूपत्वे भूयो भविष्यति । अल्पाये:- रूपम् । अभ्यासे चासंशयं मयानुपकारः स्याद, कार्यवात्तस्य । सस्पादनियमा स्यात्, सकृद्वा पयोगाऽभ्यासो वेति ॥ ३३॥ पृथक्त्वादिषितः परिमाणं स्यात् ॥ ३४ ॥ यत्याहुतिसंख्या विरुध्यत इति । पृथक्त्वाइपकारस्पापासे न्यायमा योऽपमाहुतिसरूपानुवादः स विपितः स्पाव-पाहुति- विधीनर्मित्य, चतुर्दश पर्णिमास्यामाहुविषिषयसपोदशामावास्याया. मिति । नानुविसंख्या युज्येन । आहुतिविधिसंख्या तु लक्षणपोपप- पवे॥३४॥ २२ ॥ ३१ ॥ ३४ ॥] सन ri- १ तुक. १, २ ममातो पायो नानक जय- तस्याभ्याम:-१.२.१५ए पर-६. स. मनुसादः स्या-क, स..

·टुथ्वीरासदियशावर पाप्यममेत - [अ०११पा० १०७] अनायासो वा प्रयोगवचनैकवारसर्वस्य युगपच्छासा- इफलत्याच्य कर्मणः स्याकियार्थत्वात् ॥३५॥ अनभ्यासी पाऽङ्गानाम् । फुर: । मयोगवचनकत्वात् । एका प्रयो. गबननोऽङ्गानां मपानानो च । दापैकत्वात्, सस्प पुगपछासन, अनेन कर्मणा साङ्गेन यति । सकृयतया तस्साई जामिति न पुनः क्रियापां हेतुरस्ति । ननुपकारस्यस्त्वं भविष्यति । पपङ्गा. पाष्टमुपकार कु वास्तव मासे, शारभूपात्मनुमाथेन । दृष्टमेव स्वर्षपङ्गानि कुर्वन्ति प्रधामस्पाङ्गवत्ताम् । सा चाभ्यासेऽपि तावत्पे- बागवत्ता । सा चेह फल संबद्धा, सामान यजेति, नागानि । भङ्गानि सत्संपादनेनार्थवन्ति । नन्वेवदयुक्तमिव । यदा हि मयाजा, न बदा पधामजिरपूर्व वा । यदा च पजिरपूर्व च, न सा प्रयाना | ववमटरहिवे समिदादि- मात्र सत्पनपतेव नास्ति, कृत उपकारः । अपि च यदि यनिमात्र- पेवागेप, नापूर्वफलमस्ति, ती सोमाभानामिष्टिपशुधन्यानो चोदक एच नास्ति । असति ह्यपूर्ण विकपदाकासा नास्ति । पाते मनिक यताकानिकपता चोदको नाविदिशेद । तत्रैवानि भाग्यः सर्गः, मायको यागः । इतिकर्तव्यता यागस्यानु महं कति, न फल- साधिका । तस्याः फलं न श्रूयते । करणाफलमिति । सत्यभ, करणस्य फलं सापयतोऽपस्यमानेतिकर्तव्यता महान्तमुश्कार करोति । तच्च महतोपकारमानु- गृहीत महत्रूलं करोति । अनाऽऽहं-मदितिकाव्यता । कुतः । भावनपा करणे. तिकर्तव्यते भाकादसित। तत्र करवं फले व्याप्रियते । इतिक व्यता करणमनुगृही, आकासिता । सस्कृत्या च निराक सीना भावना । द्वितीयादिपयोग केनाss. काश्यते । तस्मात्सत् । बन्न मन्यः । यदा प्रयाजा न तदा प्रधानयजिरपूर्व वा । यदा च यजिर- पूर्व च, न सदा प्रथाना इति । एतदयकम् । कयम् । यस्मिन्नेव सगे सो भवने पतत्व प्रतिपद्यते तस्मिन्नेव रणमपि मावकावेन व्याप्रियते । इतिकर्तव्यताऽपि तस्सि. लेप करणमनुगृह्णाति । यद्यन्यस्मिन्क्षणे रवों मरने कर्तृत्व प्रक्रिपद्यते, करणमन्याय- प्रतिकर्तव्यत्वात् ।। २ चोयति-सत्यमित्यादिना । ३ आह- परिहारमाहेस. । नाकायत इनि-मान्यतया रोपकारे फळ सायनो लथे मतीति ।

·201१०१३०७] मीमांसादर्शने। दर्शनानि नोपपयरत् । वस्पैकशत प्रयाजानुयाजाः, न च समिष्यपि जुहोति, प्रहत्य परिधीन जुहोति हारियोजनमिति । तस्मादियमन्या व्याख्या। अनम्यासो वाऽगानां प्रयोगवचनेकत्वात् । एका, भयोगधवनोऽ. जानां प्रधानानां च । वस्यैकत्वात्, सर्वस्याङ्गमधानकलापस्य युगपच्छी- सनम् । तत्र प्रधानानामनभ्यासः । कस्य देतो सत्कृतेः प्रधान कृता श्रुत्या, दर्शपूर्णमासाभ्यां स्वर्गकामो यजेतेति । कतै श्रुत्पर्य यच्छास्त्र- विहित फल तल्लब्धमिति न पुनः क्रियायां हेतुरस्ति । एवमङ्गेष्वपि सक- स्कृतेषु यदङ्गानां पापक शास्त्रं तस्पार्थः कृतः । तस्मिन् कृते यच्छाना- विगतमङ्गफलं तब्धमिदानी मित्यवगन्वव्यम् । वथा च सत्यपा. सोऽनर्थकः । यत्तु फलभूयस्त्वं भविष्यतीति । तदर्युक्तम् । दर्शपूर्ण- मासयो त्फलं सद्भावनायामङ्गनेपकार उपयुज्यते, नापूर्वस्य फलस्यो- स्पती । यद्यपूर्व फलपङ्गन्छस्पायेत, अङ्गफलमेच सरस्पाद । चाङ्गा- नि फलवन्ति । प्रधानानां स्वकार्य साघयतामह उपकारक क्रिया ते । सकतश्चासौ कृतः । तस्मानाङ्गात्ती फळभूयस्त्वमस्ति ॥३५।। अयासो वा छेदनसमार्गावदानेपु वचना- सकत्वस्य ॥ ३६॥ अभ्यासो वाऽङ्गानाम् । कुतः । पितृयज्ञे श्रूयते सकदाच्छिन्नं बर्भिवतीति । तथाप्नुयाने, सकृत्परिधीन संपाष्टींति । स्विष्ट कति च, उत्तरार्धात्सकदवद्यतीति । वयद्यसदङ्गाना भयोगस्तव एवानि वचनान्युपपद्यन्द । तस्मादभ्यासः ॥ ३६ ॥ अनायासस्तु वाच्यत्वात् ॥ ३७ ॥ स्मिन्भावक, तथा सति भाव्यभावकसंघ एव न स्यात् । समावोगपद्यं स्वर्गयागयो। एवमेव करणेतिकर्तव्यतयोः । तस्मादेषा तुरकालता । न चावान्तरक्रियाः परस्या- मिता | भिन्नकाला भपि सत्यः प्रयानादिक्रिया एवाभिप्रेताः । तच्चायुक्त, स्वरूपाण! भिन्नत्वादिति ॥ ३५ ॥ [३६॥ १ सनम् । प्रधानाना-क.५.११ न बाजानिक स. । ३ पितयडे हिम। मायायेधु-म.

·. ३०२९ . टुप्यकासदिवशापरभाष्यसमेते-~~ [अ० ११पा० १५०२] अनभ्यासरत्वङ्गानां ययोक्तन न्यायेन । यतु छेदनादिपु वना- सकत्वस्पानपत्राभ्यासो विज्ञायत इति । अत्र ब्रूमः । यद्यप्यनम्मास. स्वयाऽपि म्छेदनादिषु वाच्यं सकृत्तम् । दर्शपूर्णमासयो:, असकदा- छिन्नं वदिभवतीति वचनात् । त्यकृतित्वारिपतृयोऽप्यमहत्यासम् । बथा प्राले सकृत्वं वाच्यम् । एवं प्रयाजेपु त्रिः समार्ग उक्ता । सोऽनु. यानेषु पुनराधर्वते । वत्रापि त्रिचे प्रासे सकृत्त्वं विधातव्यम् । क्या, दिईविषोऽवधतीत्यविशेषेणोक्ते स्विष्टकृत्यपि द्वित्वं प्राप्तम् । सन सकृत्त्वं विधीयते । तस्माच्छेदनादिपु सक्दचनामान्याभ्यासी विद्यात न्याय्य इति ॥३७॥ (कपिजलाधिकरणम् । [0] बहुवचनेन सर्वप्राप्तर्विकल्पः स्यात् ॥ ३८ ॥ पू. वसन्वाय कपिलानालमत इति श्रूयो । ५ विधार्यते । किं सत्र प्रययत्वारः पञ्च या विषपेनालम्पच्या, अयता प्रथ एवेति । कि भातम् । विकल्पेनाऽऽलया । फरमाव । सर्वमाः । सर्व एते संख्याविशेपा पहुचनेन साप्यन्ते । स तस्य याच्या सर्व प्रयो. गाँव । न च समुच्चयन संमपन्ति । अदास्यत्वात् । तस्मादिया। नन्वेषं सत्येफस्प रदस्पाने कार्यतासिता भति। न प पापा उच्यते । सत्यमेवम् । अगत्याऽऽश्रीपते । यपगस्पाऽऽश्रीपते, सस्पा गती नाज्यपिया | अपित विपं गति, पस्त्रित्वं यापननस्पार्थः • पाद । वयोगाचतुरादिवपि पर्व । सपु गु विसपरतीति । नेतातम् । यदि यरधनस्य मिस्वयः स्थापनमवारी मारणा इसि सामानापिपरयं नोपपर्यत । बामणा इत्यप प्रपोयी। पापार इस्पस्य रत्वासापोः सामानाधिपर नाम नति पत्यारवय वा एवं सत्र सय महिपनि। एसपनोपा दोष ·[१०११पा० १४०८] भीमोसादने । मिति । विवं हि चतुष्वादीनि साइचर्याछोरी लक्षयितुम् । सिध्यति । कक्षणा वाश्रिता भवति । किं क्रियताम् , अगत्याऽऽश्रीय- ते । सत्यां गतो नाऽऽश्रयितव्या अस्ति चेयं गतिः, यदहुत्वं बहुवचन- स्पार्थ: स्यात् । सर्वेऽपि वे बहब इति श्रुत्यैव सामानाधिकरण्यम् । यदि बहुत्वं विज्ञायेत, किं तदहुत्वमिति उच्यते । वहुत्वं-वृदिा, उपधया, आधिक्यमित्यर्थः । कथं कृत्वा । वृहविरयं दृद्धंघर्यः। तस्यौणादिक कारः मत्यया, हेर्नकोपयसि । तस्य रूपं वहिति । बहु-वृद्धम- पिकमित्यर्थः । सर्वे चैते ज्यादयोऽधिकाः । तस्मात्सर्वे बहुशवाप्पाः। नन्यापोक्षिकमेतद्ववधिकामिति । यदेव दि बहु तदेवान्यापेमयाब भवति । सत्यमेवम् । यत् यदपेक्ष्य बहु ने प्रत्तदेवापेक्ष्यावहु । तद्यथा, उत्तराः कुरवो दक्षिणान् कूरूनपेयोचरा इत्युच्यते । न च ततोऽन्ये उत्तरा देक्षा न सन्ति । अथ च नियतापेक्षत्वादुचरस्वं न जहदि । एवं त्रिप्रभृतयो द्विस्वमपेक्ष्य बहुत्वं समन्वे । न च ते तसः कदाचिदै प्यबहवः । कयं पुनर्वायते द्वित्वापेक्षं त्रिप्रभृतीनां पहुस्वामिति । उच्यो । अपेक्षा वावरसमाननातीयेषु भवति । श्या बलवान्, देवदच इति न हस्तिनं सिंह वाऽपेक्ष्य भवति कि ताहि । समानजातीयान् पुरुषा- नपेक्ष्य । एवं संख्याऽपि संख्यामेघापेक्ष्य बहुत्वं लब्धुपर्हति । तत्र कत्वं सावनापेक्षते । द्वयोर्बहुवचनस्यादर्शनात् । ज्यादिपु च सर्वेषु दृश्यते । तेन चिन्नायवे द्वित्वापेक्षमिति । तच्च बहुवचनेनोपलभ्यो । कुसः । सद्भाये मावाद , तदभावेऽभायाद । सद्भावे विस्वादिषु मति । बदभाचे च द्वयोरेकस्पिश्च न पयति । एवं बहुवचनामीति समाख्याs. न्वर्या भवति । अभियुक्तवचनं च, बहुपु बहुवचनामिति । यदि त्रित्वं बहुवचनस्यार्यः स्यात् । मिषु पचनमित्व याद । माघदसंदेहाद । अथवा यकत्वद्विवे न स्तस्तत्राय वर्तते । एतस्मिन्पक्षे सामान्यवचनोऽयम् । साधीयते । विज्ञायते-~कस. १३ मित्युच्यते-क.१४ न तदेव--. च.१५ ते कदाचिदबहवः-क. स. १६ अपेक्ष्यते-T. I (१-४-२१)।तदयात् ॐ. स. 1 १० सामान्यवचन शनि-पूर्वस्मिन् पक्षे बहुवचनास मानार्थत्वापतेस्तापरिहाराय द्वित्वापिक्थक सामान्य निमित्तोष द्वित्वाधिकस्यामामेव शपथ. कारो युक्त इति भावा!

·३०२३
प्टीकासविशवरभाष्यसपेवे-- [अ० ११५६० १५०१५
तस्मादृद्वित्वपक्ष्यते बहवः । अतोऽवस्थित यादीन! यदुत्वम् । एवं .
च सति नैका शब्दोऽनेकार्यों भवति । सर्वेषां च बहुत्लान कचिल्लम-
णया प्रयोगा।
अयोच्यते । त्रियु निरुपपदं प्रयुज्यते । चतुरादिषु तु सोपपदम् ।
चत्वारो प्राह्मणा इति । तच मिथ्या । त्रिवपि सोपपदं प्रयुज्यते ।
पया, यो लोफास्त्रयो वेदा इति । यदि च निरुपपदं त्रित्वं प्रत्याय-
येचतो, वसन्ताय कपिञ्जलानित्युक्त विचार एवायं न प्रवर्तत ।
ययात्रैव न विचारे--कि कपिञ्जला आरब्धव्या उद मयूरा,
कपोता वेति । तत्कस्य हेतोः । यतः कपिञ्जलशब्दस्य न मयूराः
कपोता वा वाच्या । इहापि पदि बहुवचनस्प त्रित्वमेव वाच्यं स्याने
रा: संख्या, पूर्ववद्विचार एवायं न स्यात् ॥ ३८॥
दृष्टः प्रयोग इति चेत् ॥ ३९ ॥
अयोध्येत । दृष्टो बहुवचनस्पं प्रयोगचतुरादिप, चत्वारो माह्मणा
इति । ततो विचार इति ॥ ३९ ॥
तथेह ॥ ४०॥
इहापि कपिञ्जलगन्दस्य या मपोगः कपोते मयूरे च । महान्
कपोत उच्यते फपिअकोऽयं न कपोत इति । मयाऽयो मयूर, फपि.
अलोऽयं न पयूर इति ॥ ४०॥
भक्त्यति चेत् ॥ ४३॥
आह । मस्या वा कपिलदः प्रयुज्यते । नप माहे
प्रयोग धन्दार्यशक्षा भवति ।। ४१ ॥
वनगस्मिन् ॥४२॥
इतरास्मिापि यत्यारोमासमा इति राणपा अपुग्यत इत्युक्तम् ।
न व लक्षणायोगे उदार्यराडू, पति । अपि च मातिपदिकारण
या संख्या सा पचनेनाभिधीयते । पपा ब्राह्मणा वि। मामिपदि.
फार्य एष पा, यथा दायक इति । न पनि प्रातिपदिकस्याः, न
सिद्धान्तेऽस्ययमेव गायों न पाने ।। ३८॥ [ १९ ॥ १० ॥११॥

·[अ० ११५९०१०म०८] मीमांसादर्शने । ३.२३ वत्संरूपा इति । तस्माचत्वार इवि बहुवचनं न माप्नोति । अयो. च्यते । अस्ति चतुर्ववयवभूर्व त्रित्वं, उदपेस बहुवचनामिति । द्विस्व- पपि त्रास्ति, एकत्व च । कापनेनेव हेतुना द्विवचनकवचनं चौ. पधेत । तस्मान्न त्रित्वयोगाचतुरादिषु बहुवचनप्रयोगः । बहुत्वादेव तेषां पहुवचनम् । अतः सर्वे ज्यादयः परार्थपर्यन्ताः बहुवचन- पार्थः । सर्वे चेदया, कपिजलानालंमत, इति सर्व प्राप्यन्ते । तस्मा- द्विकल्पः ॥ ४२ ॥ प्रथमं या नियम्येत कारणादतिक्रमः स्यात् ॥ ४३ ॥ सि० प्रथमं वा बहुत्यं त्रित्वं नियम्येत । किं कारणम् । न हि कधि- पतुर उपाददानो न श्रीनुपादत्ते । यत्कारणम् । अनुगवासपातुः । त्रिषु चौपाचेषु कृतः शब्दार्थः । बहनालमैवेति श्रुतम् । आलम्पन्याश्च पहा । एवं सति कारणादतिकमा पात् । पदि च यथाभुतानुपा- दाने किंचिदन्यत्कारणं विवादिक्रमे स्थाचतोऽतिकमा । न वदस्यि । सम्मास्वित्वं नियम्येत । ननु फलभ्यस्त्वं कारणं भविश्यतीति । नेत. दस्ति । यत्र बहवः कल्याः श्रूयन्ते, तेषां कपिलधुः कचिद् गुरु। सत्र गुरोः फल्पस्यानुष्ठानाम्नानापत्तिदनुष्ठानारफलभूपरत्वानुमी- यो। पपा, एका देपा पद देया द्वादश देवाशपिंशतिदया इति । तु एफ एव फल्यो बहनापालम्पः । स विभिश्तरादिभिस्तुल्यः । मतस्तर यो लघुमत्राज्य गुरुकल्पपातिष्ठेत सस्य फलमयरवं न मरि. सुपहनि ।। ४३॥ श्रुत्याविशेषात् ॥ ४॥ ५२.] बनेन नियम: प्रातरियो । यपा स्पोधनले पाति प्रथम व मोघे इतिष्ठ, एमिहापि ॥ ११ ॥ Metra-T. भनेमा सरन-7 . मु. । निकम बढते । महो। ५६ प सब याद तमया, शरदिनु देवताप नाप. मी मानसनमे रामति । मानपान सपने नियम-free-मर-मन-साम, पर अमन ने भा: । पर मनाथ, श्री परमो बार काम hthani ·टीकासहितशावर भाष्य समेत~~ [अ० ११:१० ०६] यया, पशुमालभोति श्रुते यो मदान्त महार्य वा पशुमासमेतन सस्य फलभ्यस्त्वं भवति । यस्तु मांसीयन् शिष्टमनिकामेत्स यदि सावदिफायपि हिंसासु प्रत्यवायस्वतः सत्यवेयाद । अथानत्यवायस्त. धाऽपि शिष्टविगर्हणं च लभेत । कुते श्रुत्पथें मांसीयन् पशून हन्तीति । वस्मात्प्रया पिञ्जला आरव्यव्याः॥४४॥ तथा चान्यार्थदर्शनम् ॥४५॥ अन्यायोऽपि चैतमर्थ दर्शयीत, यथा न्याय उपदिष्टः । यया, कृष्णा याम्या अवलिहा रौद्रा नमोरूपाः पार्जन्या, तेपामैन्द्रामो दशम इति । यदि च य एते त्रिका एवं नियोगव ऐन्द्रामो दशमः संप. यते । इतरया पालिका स्यात् । तस्मादपि विवनियमः ॥ ४५ ॥ प्रकपा च पूर्वववदासत्तेः ॥ ४६ ॥ प्रकृत्याऽनीषोपीयेणेकरवं प्राप्यवे तस्याऽऽसचिर्मविष्यति त्रित्व घरदीयमाने । तस्या विकर्षः स्यात् । इदं चापि लिङ्ग । यह मेधीपे श्रूयते, ओदनानुदरतीति । सत्र १८५मस्येति प्रयाणो निरु- पपदं भवति । अन्यत्र सोपपदं, पञ्चाना मध्यमा, अष्टानां मध्यम इति ।। ४६ ॥ (उत्तरागोदोहाधिकरणम् ॥ ९॥) [९] उत्सरासु न यायस्वमपूर्वत्वात् ॥४७॥ पू. सोनाप्ये दोहनं प्रकल्प थ्यवे, बापतस्तिस्रो दोऽपित्वा विष्ट धानन्धारभ्योत्तरा ( दोहयतीति । किमयं विषिरनु पाद इति । माप्तम् । अपूर्वायत्वाविधिरिति । अनुवादो मनकः स्यादिवि प्राप्त उच्यते॥४७॥) [४ || ४५ ॥ १६ ॥४७॥ शिव-7 दिदी'--. स. 11 मानिस.. EY नाम--- { ५ (पोइयतीति । तत्र रियायत, रियो दोहवितम्या उन यापस्त्वमिति। कर्य संदेह उत्तपसा वियनुवादाशङ्कायाम् । विमाप्तम् । तिलो दोदवितव्या इति । पक्वनः । विजय मालला. भात् । तदुक-अपम वा नियम्यतेति । रोहि चलो दोहयति दोहापसी विना सरग मात् । तिप्पा बहुपयोगरते न भुस्य चतुरारिपु करपा नास्ति । न च पलमपात कारण युधम् । पिप, उता दोहयतीति श्रुतिः । विसवानिति चाश्य स्थान तस्मातियो दोह पिवण्या इत्येवं प्राप्तम् । एवं प्राप्ते यूमः ॥ ४७ 1) ग.।

·- [म०११पा० १०९] मीमांसादर्शने यावत्वं वाऽन्यविधानेनानुवादः स्यात् ॥ ४८ ॥ सि. अनुवादा स्पात् । नायं विधिः, उत्तरा दोहयतीति । अन्योऽत्र विधि, विस्वागनादारभ्येति । यद्येपोऽपि विधिः स्यादाक्यं मिथे. तो उत्तरा दोहयदि ताशानन्यालभ्येति ॥ ८ ॥ अथ कुचः प्राप्तेऽनुवादः- साकल्यविधानात् ॥ ४९॥ साफल्यमत्र विधीयते गवा दोग्धव्यानाम् । नास्यैतां रात्रि पय- साऽग्निहोत्रं जुहुयात् , कुमाराश्य न पयो लभैरनिति । ननु कुमाराणां पयोदानप्रतिपयोऽयम् । न हि पयाप्रतिषेधे किंचिद् दृष्टमस्ति । भादृष्टं कल्पयितव्यम् । नन्यिवरत्रापि लक्षणाऽऽश्रयणीया । बाद। अदृष्टार्याच्छन्दत्तिलघीयसीति । तस्मात्साकल्पविधिर्गनां पयामति- पनायं लक्षणया । ततः प्राप्तेऽनुवादः ॥ ४९ ॥ बह्वर्थत्वाच्च ॥ ५० ॥ पहृदुग्धोन्द्राय देवेभ्यो हविरिति च मन्त्रस्य सर्वामु दुनमानास्व. पाक्षिकत्वं भविष्यति । बहुत्वं च शक्त्यपेक्षम् ॥ ५० ॥ अमिहोत्रे चाशेपवयवागूनियमः ॥ ५१ ॥ अग्निहोत्रे च श्रूयते, नास्यैवा रात्रि पयसाऽग्निहोत्रं जुहुयात् । यथाऽपापै देवचाय प्रतमन्पस्पै देवचाय दयाचाहक तत्स्याद, यवाग्वा जुहुयादिति । सर्वस्म पयसः सानाय्यार्यां दर्शयति ॥५१॥ तथा पपःप्रतिषेधः कुमाराणाम् ॥ ५२ ॥ इति व्याख्यातम् ॥ ५२॥ सर्वमापिणाऽपि लिनेन संयूज्य देवताभिसंयो- गात् ।। ५३ ॥ वत्सेभ्यश्च ह वा एता मनुष्येभ्यश्च पुराऽप्यापयन्ते । अपवाद देवेभ्य एवैता आप्याययन्तीति, सर्वप्राप्लेरेनल्लिङ्गम् । कयम् । या पत्सेभ्यो मनुप्पे पर पुराऽऽपायपन्ते वा एताई देवेभ्य बाप्पापप- १८॥ १९॥ १०॥५॥ १२ ॥ मातभ्य-क. मु. । २ बस्यादृष्टा लपणा सायसीति-. । संयुज्यते-- ·टुप्टीकामादितशायरभागममते-म० ११५५० १५०१० सीत्याह । सर्वाष हा वसेम्पा मनुष्पेभ्ययाऽऽध्याय यन्ते । तस्मre- मारवल्लिङ्गम् । असो यावत्स्वमुत्तरातु दोहनं स्पात् ।। ५३ ॥ (दपूर्णमासादिपु तणाऽऽघाराघवानुष्ठानाधिकरणम् ॥ १॥) [१०] प्रधानकर्मार्थवादगानां तन्नेदात्कर्ममेदः प्रयोगे स्यात् ॥ ५४॥ पू० दर्शपूर्णमासयोः पधानान्या यादीनि । तेषापङ्गान्यापारादीनि । वेपु चिन्त्यते । किं तस्य तस्य मघानस्य भेदेनाङ्गानी प्रयोगा, अय. पा सर्वेषां चणेति । अथ वत्र कि वृत्तं, त्वयानुमानेनाभ्यासे फळभूमा स्यादिति । तत्र करनौ दर्शपूर्णमासादिश्य कथा ऋचा । इह तु वचत्मपानं पनि चिन्त्यवे । किं प्राप्तम् । प्रधानमर्थित्वादङ्गाना सन् दारफर्ममेदः प्रयोगे स्यात् । अङ्गानां प्रयोगे कर्मभेदः पाद-क्रियाभेदः । तस्य तस्य प्रधानस्प भेदेनाङ्गानां प्रयोगः । कुनः । प्रधानकर्यायत्वात् । प्रधानार्थत्वादि. त्यर्थः । प्रधानान हाङ्गान्युपदिश्पन् । अङ्गवन्ति प्रधानानि फर्य स्थरिति । अङ्गसंवन्धे व मधानाना सहवं न विवक्ष्यते । न हि वन प्रधानानि विघीयन्ते । किं तर्हि । अड्गानि । न चाविधीयमानस्पा- र्थस्य गुणो विवक्षितो भवति । यथा, नई समात्येिकत्वम् । एवं घेदेकेकस्य प्रधानस्पाङ्गः संबन्धः कर्तव्यः । तानि यदि सहत्किये- रन्, न विभागेन संबध्येरन् । पया मायग्रीयोदयनीयपोरेकादशिम्पा: समस्तव संपन्धः कर्तव्य इत्युक्त, विषैस्त्वेकश्रुतियादित्यत्र । तस्मा. सतिप्रधानमङ्गभेदः ॥ ५४॥ भावनयेतिकर्तव्यता करणमनुगृह्णनी संबव्यत इत्युक्तम् । इदानी । विचार्यते, किमाझेयादीनां तन्त्रेणेतिकर्तव्यतोपकरोत्युत मेदेनेति । मेदेनेति ब्रूमः । कथम् । आग्नेयादीनां सर्वेषामितिकर्तव्यतोपकरोति । उपकारवेशयां च प्रधानभूतानां तेषा साहित्यमविवक्षितम् । तस्मादेकैकस्येति ॥ १४॥ (म. १ पा० भ० ५ सू. २९) ऋतुबद्वा-. । ३ उदवसानीययोरेकादशि- म्या-स. ग । ३ (अ० ११ या ११० २ सू०१५)।

·[भ० ११५१०१३०१० मीयांसादर्शने । कमकोपश्च योगपये स्यात् ॥ ५५ ॥ 'प्रधानानि च क्रमवन्ति । तानि च ययाक्रमं साड्गानि फर्व. व्यानि । तत्र यदि वन्मङ्गानि स्युः, ततोऽकृत्वाऽऽग्नेयं साङ्गपनीपो- मीयः प्रान्तः स्यात् । तया च प्रधानानां ऋमकोप: स्यात् । अब तु मैदस्ततः साङ्गमाग्नेयमपवृज्यानीपोपीय, साङ्गः प्रान्तः क्रियत प्रति नास्ति क्रमकोपः । अपर आह । यदि तन्त्रं भवेयुरमानि वतो यावचनूनपादाग्ने पस्योपकरोति वावरसमिधाऽग्रीपोमीपस्योपकर्तव्यम् । स एष उपकारक्रमकोपा । आप चाङ्गारापोवादीनि संपादीनि मातिभधानं भियन्ते । तयाऽऽचारादीनामलक्षण्यं भविष्पति ।। ५५ ।। तुल्यानां तु योगपयमेकशब्दोपदेशात्स्याद्विशेषा- ग्रहणात् ॥ ५६ ॥ सि० तुशब्दः पक्षान्तरं परिजनाइ । न चेप पक्षः श्रेपान , भेद इति । किसाई । योगपर्थ, समयोगः स्पा । सहदेव प्रयुकान्यागानि सर्व प्रधानपुंगपत्संवध्यन्वे । तुल्पानामैकशब्दोपदिष्टानां चेदमयं मति विशपाग्रहणात् । इमानि कर्ततो देशनः फालतय तुल्पानि । दर्शपूर्ग. मासपोर्यतत्वोचवार ऋतिजः । समें दर्शपूर्णपासाभ्यां यमेव, पोर्णमास्या पौर्णमास्या यजेत, अमावास्यायाममावास्पषा पने. वेति । मानव सहाङ्गानामेकदेशकालककत्वं वक्ष्यति, बङ्गानि तु विधानत्वात्मानेनोपदिश्यरनित्यत्र । एकेन च शन्न प्रधानानि फळे भत्युपदिष्टान, दर्शपूर्णमासाभ्यां वर्गकामो पतेति । किमया 1 अ. स्तेषां फले संभ्यारित्वम् । वेन स्वर्गकामाय सपा युगपचिकी, नेकशः । सर्वविर्षिया स्वापारादीनां पिपाणानां तुस्पर्शदानों न गृयो विशेषः, फस्पैचानि, आग्नेपरपासपोमीपस्प पेवि। सपा प पुज्यन्ते । तस्मात्सपिनि भवन्ति । तस्मादनारतिः ॥ ५६ ॥ एपदेशकाठमकत्वं पश्ययनपानानाम् | तेनागृपाणाविपाधामोर प्रयुधोपकरोतीति । तस्मासन्यमानानामनुष्ठानम् ॥ १९ ॥ पपासा-म. (म......। ram.

·३०२८ टुष्टीकासहित शावर भाष्यसमेते--- [अ० ११पा० १० १० ऐका दव्यबायः स्यात् । ५७॥ पच, कमकोपच योगपये स्यादिति । तत्र चूमा ऐकादिन्यः चायः स्यात् । न क्रमकोपः । कुतः । ऐकार्यात् । संभ्यकारीण्ये- वानीत्युक्तम् । वेषो सह क्रिया, नेकशः । न हि तोफेन कोन काये. द। एकसंबन्धक्रियायामानुपूर्व स्यात् । तस्मान्न पो प्रयोग नमः । कुतः कमकोष इति । योपकारे क्रमकोप इति । तत्रापि नाऽऽधार। कनमात्र एव प्रधानेपुपकरोति । यत्कारणम् । अस्मिन् काले मपानान्येव न सन्ति । यदा तु सर्वाण्यङ्गगाने कवानि सदा सजन्या. पूर्वाणि संभूय मधानेप्यकुर्वन्ति । अङ्गानामपि हि संभूयकारिख मुक्कम, अयोकादिकफमिति । तस्मादपकारेऽपि नास्ति क्रम कोपः ॥ ५७॥ तथा चान्यार्थदर्शनं कामुकायनः ॥ १८ ॥ तथा धान्पार्थदर्शनं भवति, यथा न्याय उपदिष्ट इदि कामुकापन आचार्यों मन्यते स्म । किं पुनस्तत् । चतुर्दश पौर्णमास्पामाहुतयो हपन्ने, प्रयोदशामावास्पायामिति । यद्यात्तिः स्पाम त्रयोदश चतु- दश या पविष्ठेरन् ।। ५८ ॥ पंच संस्पर्शकदारादुपकारिणापण्यावृधिरात्विाचे । वत्र यूपा- तन्यारत्वादशक्रानुपश्यं स्पासंस्कारस्प तदर्थत्वात् ॥ ५९॥ स हि पापा संभ्पकारिणां संकिपति । सन्न्यापेन सर्वत्रर सहक्रिया । अशक्तेस्तु धर्मसंपधानुपूर्ण पाद, भेदेन क्रिपान सपन.एफरपाझारापोहनेन सर्वेयों पा कर्तुम् । न चैकस्मिन् पुरो- दाशे प्रथिते सर्वे प्रपिता भवन्ति । संस्कारस्प बदर्पवान् । भस्कारोऽपं पापार्यों विधीयते । तस एवं पत्यसोपकारिणः प्रतिस्थानमादृचिः स्पाद । अन्यथा याग एव न संवतः ॥ ५९॥ [१७ ॥ १८ ॥ १९॥ -11 २ समान्यपू-िa.11 (4.58 0.1403 सू। मन्यादर्शनमपित, 1५या--ग. सहकिपनि सय र होम्याचक ।

·(२०११पा० १०१० मीसांसादर्शने। - असंसृष्टोऽपि तादर्थात् ॥ ६॥ असंमष्टोऽप्याचारादिः प्रतिपघानपावर्तते । कुन: । तादाद । यस्य समीपे कृतस्तदर्य इति गम्यते विशेषः । आधारादीन्याज्य. भागान्तान्यामेयस्य, विष्टकदादीत्यायोमीयस्येति गृनमाणे विशेषे मेदाः । तस्मादुपाशुपाजादीनां सपीपे भागापारादीने, कर्ने विष्ट- कदादीनि कर्तव्यानि । एवं च संस्पशिमिरिवरेपामलक्षण्यं भविष्य वि॥६॥ विभवावा प्रदीपवत् ॥ ६॥ यदुक्तं यस्य संनिधौ प्रयुक्तानि वस्येमानीवि गते विशेष।। वस्मा. दावृचिरिति । नतद्युक्तम् । विभवात् । कुता । विभविष्यन्त्येवान्येकस्या. पि सनिधी नियमाणानि सर्वेषामुपकर्तुम् । पदीपवन । वद्यया-मदीप एफस्मिन् प्रदेशे भुखानानां ब्राह्मणानामेकस्य संनिधी मलितः संपामुपकार करोतीति । तस्मादनावृत्तिः ॥ ११ ॥ अर्थात्तु लोके विधितः प्रतिभधानं स्यात् ॥ ६२ ॥ उपवर्णनापरिहारः पूर्व न कृत इति स तावद्वयो । यदुपवर्णि। मदीपदिति । सदयुकम् । अर्याल्लोफे प्रदीपस्य सकसकहा क्रिया । पदि सलवा सर्व प्रकाशयात सक्रियते, अय न प्रकाशयति ततोऽसकर । सत्यास्य प्रत्यक्षसामर्थ्यम् । अपेह विषित उपकारोs. नुपकारो वा गम्यो, न मत्योण । न चास्ति विधानमस्योपकरो- वीति । संनिपानाविशेषग्रहणाद्गम्यते, यस्प संनिधी प्रयुक्तस्तस्पो- पफरोशीति । तस्मादावृतिः॥ ६२ ॥ सरुदिज्यां कामुकायनः परिमाणविरोधात १६३n अप पदुक्तं सहदिग्पा का मुकापन आचापों मेने, पतुर्दश पोद. त्याहुतिपरिमाणस्प पिरोपादिति । सस्प का परिहास । माभापान सूत्रम् ॥ १३॥ , मि-गु । रोग, 61-0 am..... ५मम्पलेकर+IRin-...

·३०३० टुप्टीकासदितशावरमाप्यसमैते - [अ०११५१० ११०१०] विधेस्त्वितरार्थवादसंगदिज्या श्रुतिव्यतिक्रमः स्यात् ॥ ६४॥ विधीयत इत्पङ्गं विपिशब्देनोच्यते । अङ्गस्येतरार्थत्वाइ । यदै. तत्स्यिवं यत्संनिधौ यत्कृतं तदर्थमेव वदिति, बदाश्त्याऽङ्गानां प्रयोगमा तत्र चतुर्दश प्रयोदशेत्याहुतिसंख्या नोपपयवे । पाहुविविध पस्नु चतुर्दश त्रयोदश । वेषां लक्षणया वचनमुपपद्यते । चतुर्दश पौर्णमा. स्थामा निविषपः । प्रयोदशामावास्यायामिति । नवसरूपाविधानम् । प्रयनैव संरूपायाः पाप्मत्वात् । अनुवादस्त्वयम् । अनुवादय का. णयोपश्यते । विदितस्य स भवति । आहुतिविधीनां चेयं संख्या पिहिता, नाऽऽहुतीनाम् । तस्मातेपामनुवादः ॥ ६४ ॥ विधिवत्प्रकरणाविभागे प्रयोग बादरायणः ॥६५॥ तन्त्रण प्रयोग यादरायणो मन्यते स्म । कृतः । पकरणाविषागात । सप प्रधानानामविभक्का प्रक्रिया, संभूयकारिवादियुक्तम् । तवेदमर्थ्य मति न गृह्य विशेषः । यतु सनिधिमयोगेण विशेषग्रहण- मुक, तदपुक्तम् । फारणम् 1 विशेषो यः संनिधिक्रमा स प्रकर- पोन वाध्यते । विधिवत् । यया विषो तुल्यत्वात्मकरणस्य सर्वार्था- न्यङ्गानि विज्ञापन, न यस्य संनिधौ तदनि । क्रमस्य प्रकरणेन वापिसत्यानु अपि पकन संनियानमविशेषको हेतु।। यदापि सर्वार्या, वदाऽध्येकस्प फायपिदवश्यं संनिधौ धाः । तमाम विशेष संनिधेरैकावत: शक्योऽधारयितुम् । असत्रेण मपोगः । पादरा यणग्रहणं कीरपण, नीयमतार्थम् ।। ६५ ।। दिया धनिया क. प. 13 'मी पोन सानधानप्रतिपको । इसे अन्य कामुद्रिपुरके सूत्रपाको संयोग प्रकाशन. परंतु श्री पुस्तके सनद पि. अादिमुद्रितपुस्तकेषु चानुपलम्मान पान्य एवायं स्यारिनि सय प्रकाशितः । यदि मूबवेन. দেয়ার। পূর্ব বাংরানের ব্যানাল ফিয়ান । নী भाष्यमेवैतानि नाति सव भूपिय सूरपागेवरान् । तन्त्रोप-1,।

·[अ० ११पा० १८० ११] मीमांसादर्शने । क्वचिद्विधानान्नेति चेत् ॥ ६६ ॥ नैवमुक्त सस्क्रियेति । कुतः । कचित्सहत्त्वमाइप विधीयते । सहावघ्नन्ति, संह पिपन्ति । तदनात्ती सर्वतः माप्तायां परिसंख्यार्य भवति । इहैव सहस्त्वं नान्यत्युच्यते ।। ६६ ।। न विधेश्वोदितत्वात् ॥ ६॥ नत्र परिसंख्या युज्यते । प्राय पुनर्षयनं परिसंख्यार्य भवति । न चेह सहत्व प्राप्तम् । कुन: । भेदेन निर्यापस्य चोदितत्त्वात् । आप्रयापीपोमीययोमैदन निर्वापस्तुका । यो में देनेवावईननपेषणे भानुतः । तत्रापश्यं विधेयं सहत्वम् । तस्मान्न कवित्सहत्वविधाना- . दन्यत्र भेदेन क्रिया विज्ञायतेति ॥ ६७ ॥ ( आनेशद्वयस्याऽऽवृत्त्या प्रदानानुष्ठानाधिकरणम् ॥ ११॥) [११] व्याख्यातं तुल्यानां योगपयमगृह्यमाणवि- शेषाणाम् ॥ ६८ ॥ पू० कचिच्छुपते, आग्नेयं कृष्णग्रीवमालभेत, सौम्यं वभ्रम, आग्नेय कृष्णग्रीवं पुरोधार्या स्पर्धमान इति । तत्र विधार्यते । किं कृष्णग्रीवरुप प्रथमस्य तृतीयस्य च सह मदानं कर्तव्यम्, अथवा भेदेनेवि । किं माप्तम् । व्याख्यात तुल्यानां योगपद्यपदमाणविशेषाणाम् । पारुपात भयोगे योगपद्यामिति । तुल्पानां तु योगपचमेकशब्दोपदेशात्स्यादिति । इह तु कृष्णाग्रीवयोरेफदेपत्त्यारसह पयोगे क्रियमाणे न गृह्यने विशेषः। संरक्रिया चकफलस्वरमामा । तस्मात्सहमदानम् ॥ ६८ ॥ भेवस्तु कालोदाचोदनाव्ययायात्स्याद्विशिष्टानां विधिः प्रधानकालत्वात् ॥ ६९ ॥ सिक भेदस्तु मदानस्य युक्तो न तन्त्रता । कुतः। काळभेदाव । कर्य कालभेदा ! चोदनाव्यवायाच सौम्यचोदनया व्यवाहने कृष्णप्रीध- चोदने । वत्र पाठक्रमादेवस्य पुरस्तात्सौम्यस्य प्रयोगः माता, एक. १(अ० ११ पा० १ ० १• सू० ५.)। व्यवेवे---• 1 ·२१३२ दृष्टीकासरितशावर पायसयते-- १०११पा०२०१] सशेचरन । नवोदि सह प्रदान क्रियेत क्रय उपाध्ये मान्यतरस्य । पुरस्वास्त्रियायामुत्तरस्य उपरियात्पूर्वस्य । तस्मादेन प्रयोगः ॥ १९॥ तथा चान्यार्थदर्शनम् ॥ ७० ॥ अभितः सौम्यमानेया भवत इति ।। ७. । विधिरिति चेन वर्तमानापदेशात् ॥ ७१ ॥ अथ विध्यपिप्राय कल्प्येत । श्रुत्यर्थमुत्सृज्य लक्षणार्थः परि- गृहीतः स्यात् । तस्मात्पदान भेदः ॥ ७१ ।। इति श्रीश्वरस्वामिनः कृती मीमांसाभाष्य एकादशाध्यायस्प प्रथमः पादः। अकादशाध्यायस्य द्वितीयः पादः । (आग्नेयादिषधानानामेकदेशकालकर्तृक-वापिकरणम् ॥१॥) [3] एकदेशकाल कर्तृत्वं मुख्यानामेकशब्दो- पदेशात् ॥ १॥ सि. दर्शपूर्णमासयोरानयादीनि प्रधानानि । क्षत्र देशकालकारः, समे दर्शपूर्णमासाभ्यां यजेन, पोर्णमास्यां पर्णिमास्या यजेन, अमावास्पाया- ममावास्यया पजेत, दर्शपूर्णमासयोजकास्वोमवार ऋविम इति । तथा चातुर्मास्ये, प्राचीनमवणे वैधवन यमेन, सन्द वैश्वदेवमय मे, चातुर्मास्यानो यज्ञऋतूनां पञ्चदिन इति । ३ विचार्यते, किमाने. यादीनां मधानानां त देशकालकर, यस भेदेनेति । वन एवा- १९॥ ७० ॥ ७१ 1:] इति श्रीमहकारिलपिरपिताया मामासाभ.प्यस्यास्पाया दुष्टीका- मेकादशाध्यायाय प्रथमः पादः।। किमानेपोऽपोपोनीवादिनिरपेसो देशादिभिः संध्यन उनामापोभीपादित है। इति । अत्र पूर्वः पसः । अग्नेयादयः प्रहाताः । तानन्य देशादयोऽमजामा विधीयते । भैद एनि-• मु.। । पुर्वपक्ष-. ३ प्रज्ञाना इति-यदामेयोऽध्यारोमास- सायां पौर्णमास्यां चानो भान इत्यादिभिक्षावितरिति शेप यिन्त इति मे दर्शपूर्ण मामाभ्यां । इयादिभिरिवरिति शेप ।

·[भ०११पा०२२०१] मीमांसादर्शने । बन्नः परीक्ष्यम् । किं चोदनाविधिशेषा देशादयोऽपि, पदनियोटाक फपाल इत्येवमादय आग्नेयादिचोदनाविषयः, नेपानिमे समादिविषयः शेषाः । आग्नेयोऽडाकपाळ समे भवति, एवं सर्वत्र । अपवा प्रयो- गाङ्ग देशादयः । स एपामानयादीनां प्रपोगः फळसाधनार्यस्तदड़- मिति । किंचातः । यदि प्रयोगाङ्ग ततस्तन्त्रम् । अप चोदनाविधिशे- पास्वतो भेदेनेति । किं प्राप्तम् । एकदेशकालकत्वं पुख्यानां सन्त्र- मित्येषा प्रतिक्षा । सत एवं तापणयधि, प्रयोगाङ्ग देशादय इति । फुतः । न बाबहते देशकालकर्तृभ्या मयोगी भवति । यच्च येन विना न भवनि त तदङ्गमित्यवगम्यते । तस्मात्प्रयोगा देशादयः । यदा - तेषां चोद्दिश्यमानानामितिकर्तव्या या संबन्धः । तस्मिश्चाऽऽमेयोऽनीपोमायादिनिर- पेक्ष इतिकर्तन्यतया संवध्यते । तस्माईशयालकर्तृवादतिक यता चाग्नीपोमीयादि- निरपेक्षस्यैवाऽऽग्नेयस्य न्यायपेतीतिकतन्यताया आवृत्तिः । अत्र चौधते । यद्यानेयमन्यावाधानादि बामणतपर्णान्तं कृत्वाऽग्नीषोमीय आरम्यते तदैतयोः फलं प्रतीतरेतरयोगः सोऽत्यन्त बाधितः स्यात् । यथा सौर्य, आयेनेत. रेतरयोगारका नास्ति, एवमिहापि प्रसज्यते । तस्मादि तत्रेगेतिकर्तव्यता क्रियते, एवमितरेतरयोगः संपादितो मवति नान्यथा । उच्यते । इतरेतरयोगदयमों लभ्यते । एकनाध्यक्रियमाणेन यागेन फल न प्राप्यते । तस्मादेवकाय नियमाणा कृतनादिकर्तव्रतेतरेतरयोग न माधते । सिद्धान्तानु-याप्ययं कारः कारकरिमधि युक्तः श्रूयरे, तथाऽप्यनुपादेयः । मपश्यं क्रिपया सहाय संबन्धः परणीयः । समानुपादेयं का प्रति यागा उपादीयन्ते । तमादितरतरयोगादि विवक्षितम् । वरणविमस्थितिकते. यतया पिन नोपयते । तामादितरतरयुनियो यागा: पोर्णमा मेतिकर्न। व्यताका विधीयन्ते । एमावास्यायामपि । एवं व पादयोऽन्यत्र पिहितो मनि । सतिगृहीत | नया पातः पर्षमुगामेति । देशेऽपि द्राया। पता-..देशप-प-म... 43-7.14. যাযা -ধন শনি র:। যে ব্যাপার মাথা माwिarrr-दिना ! सरलपराम-२२. भानामिरपा।

·1 दुष्टीकासहितशावरमाप्यसयते- १०११११०२०१३ प्रयोगादूगं बदा सम्ममा । स्मात् । एकशब्दोपदेशात् । दर्षपूर्णमा साभ्यां स्वर्गकामा यजेत, इत्येक शब्दोपदेशादेकं फलम् । एकफलत्वा- सहमयोगः । तत्र न गृह्यते विशेषा देशादीनामेदमध्य प्रति । कारस्तु मेतियातव्यताके प्रयोग विज्ञा कयमेनं करिष्यतीत्येतस्यामवस्थायां यजमाने विचमाद्ध्वर्वादयो विधीयन्ते । तस्मायोकैमितरेतरनिरपेक्ष करोति, तथा सति देश प्रति विधीयमानानामितरेतरयोगो वाघिता स्यात् । कालेऽपि । अविना करणा- विभक्तिीक्षिता स्यात् । तस्माद्वचनातन्त्रता । ननु पौर्णमास्यां पौर्णमास्या यनेत । इत्यनेन कालविधानं न क्रियते । उत्पत्ति- पाक्येनाऽऽग्नेयादीनां कालस्य प्राप्तत्वात् । फलसंबन्धोऽपि न क्रियते । दर्शपूर्ण मासपाक्येन प्रामत्वात् । अपि च फलसंवन्धाशङ्काऽपि नास्ति । फलाश्रवणात् । उच्यते । एतेन याक्पेन विना, एककस्यतिकर्तव्यत काण्डमावत । मति स्वस्मिन्यावये ये यागा उपलास्ते व रणविभचिसंयुचा. फले विधीयन्ते । करण. विमतिथेतिकर्तव्यतामन्तरेण न संभवति । उपादीयमानत्वात्साहित्यविषक्षा । तस्मा- घयेकैकं कृतिकर्तव्यत के क्रियेत यत्तसाहित्यमवगतं तद्बाध्यत । तेनेतिकर्तव्यता प्रति साहित्यं क्रियते । तरमावनेन वाक्येनेतिकर्तव्यता तन्त्रेण भवतीत्यर्थः क्रियते त्रयाणां यागानाम् । भयं भवतोऽपों क्षितः । अयं च वाक्यारेण सम्पत एव।समे दर्श- :पूर्णमासाम्यां यमेत ' इत्यनेन वाक्येनेतरेतरयुवाः सेतिकर्तव्यताका देश प्रति विधीयन्ते । विघीयमानानां च साहित्य विवक्षितम् । यीतिकन्यताऽऽयतेत, सन्न साहित्यमवगतं तद्वाध्येत । तस्मादस्मिन्वाक्ये सति । पार्णमाया पौर्णमास्या पजेत ' इत्यनुवाद एव। नव देशकालयोरनुपादेयत्वासदुद्देशनोपादीयमानाना यागनामितरेतायोगस्य तन्नाम- भानागतस्य विवाशतत्वेऽपि कर्तृणामुपादेयत्यासायो नैव कर्तृविधानापुदिश्यमानानां पयाग. नामितरेतरयोगरयाविधिवत् 'दर्शपूगमासयोववार दिनः ' इति हरियो तवाशया मरपणा क सौहाना सहितानी च कर्ततन्त्रता सिग्यतानि ताजा-नारस्थिति र प्रयोग नियुज्यन्ते । ए-६. मु. । । कयमिति-पत्हायो नि.मल्यो वेसर्थ । अस इति- सफल प्रयोकरि तपस्वातस्मात्स्वयं प्रयोमे स्यात् ' (प.म.सू.१०) भत्रात्यन्यायति शेषः । ५ तन्त्रते है-पासहितप्रय मानि ति देव दीनां तन्त्रोत्यः । आवर्तेतति-उत्पतिवाक्येषु प्रत्येक कारश्रवणादिति धेषः । पादयति-ममिलादिना ।

·R०१५पा०२०१०१] मीमांसादर्शने। अप्रमाणे विशेषे तन्त्रमावो युक्तः । तस्मात देशादयः ॥१॥ अविधिश्चत्कर्मणांना भिसंबन्धः प्रतीयेत तल्लक्षणार्थाभि- संयोगाद्विधित्वाचेत्तरेप प्रतिप्रधान. भावः स्यात्॥ २ ॥ पू० तर केचित्ताववर्णयन्ति । प्रधानस्य पौर्णमासीकालोऽवगतः । अहानामनवा. मारकालस्य पञ्चम्यामपि प्रयोगः प्राप्नोति । तस्मादनेनागानां कालनियमः क्रियत इति । तदयुक्तम् । कथम् । करणमनुगृहनीतिकर्तव्यतोपकरोतीत्युक्तम् । यस्मिन्ध काळे करण तस्मिन्नेवेतिकर्तपतेत्येतदप्युक्तम् । पाँच संनिपत्योपकारिकतिकर्तरूपता या चाऽऽरादुपकारिका ते उमे अप्यकेन करंभावेन संबध्यते । तत्र पौर्णमास्या प्रधानं कुर्वता संनिपत्योपकारिकेतिकर्तव्यताऽवश्यं करणीया । येन प्रेमाणेन संनिप. प्योपकारिकों करोपि, तेनैवाऽऽरादुपकारिकामपि । न चेदृशः कश्चिन्यायः, येन प्रधानमानमेव कर्तव्यं पौर्णमास्यां स्यात् । तस्मादवाच्यमिदम् । नैतदेवम् । सिमे दर्शपूर्णमासाम्यां योन' इत्यनेन पड्यागा इतरेतरयुक्ताः सेतिकर्तव्यताका देशं पति विधीयन्ते । तत्र षण्णापि यागानो तन्त्रेणेतिकर्तव्यता पामोति, साहित्यस्य विवक्षितत्वात् । तस्माद्ये पौर्णमासीसंतकारवेषां पौर्णमास्या क्रियमाणानामा मागान्तानि करिष्यन्ते । एवममावास्यासंयुक्तानामनुयानादीनि करिष्यन्ते । एवं तन्त्रैणाङ्गप्रयोगे प्रा (पर्णिमास्या पौर्णमास्या यनेन । । अमावा. स्पायाममावास्यया यनेत ' इत्यनेमाझान मावृत्ति, प्रतिपाद्यते । अपि च समे दर्शपूर्णमासा-या पनेत । इत्यनेमतरेतरयोगस्य विवक्षितत्या. तन्त्रेणेतिकर्तव्यता प्राप्यते । तत्र पौर्णमास्यामारब्धं प्रधानममावास्याया समाप्यते। पौर्णमास्यमावास्ययोरन्तराले कुर्वन्नहानि · समे दर्शपूर्णमासाम्यां यजेत ' इत्यत्य न किषिद्वायते । न च फलवाक्यस्य । तस्मादनेन वचनेन 'पौर्णमास्यां पौर्णमास्या पनेत । इत्यनियमोऽशानामपनीयते । नियतकालता चोच्यते । तस्मादनेनाहाना कालविधिः क्रियते ॥१॥ फर्मणामभि-३. मु.१२ प्रधानभाव -श्री. मु। ३च या व चीनपत्योपारिका. या वर. म.भप्यनेन-4 मु.। ५प्राण-प मु.।। कुर्वति शेषः । समान. भावगृहीदत्वादिति हेतप्रणम् । ७ वर्तव्यं स्यात्-च, ज.' वर्तमं पोर्गमाघी से युद्ध स्यात- १.१८ पामरसा संयुजार-पसायते-- ·- टुष्टीकासदित्तशाचरभाष्यसमेत --- ०१११०२००१) अविधिवेत-पादि चोदनाविधिशेषो न स्पाइवादिविधिस्तता कर्म णामामेयादीनां भेदन देशादिभिरभिसंबधो न पीयेत चोदनाविधि- पस्वयम् । किं कारणम् । इद, समे दर्शपूर्णमासाभ्पामित्येवमादिमि- विपदेशादयो विधीयते । अप्राप्तत्वात् । ते चेद्विधीयन्ते, आनेया- दीन दपूर्णपासशब्दनानुवाद एपितव्यः । अन्यथा, अनेकानिधा- नमकस्मिन् वाक्ये भवतीति । अनुवाद च तेषां सहत्वं न विवक्ष्यते । विवक्ष्यमाणे वाक्यभेदो भवति । आग्नेयादीनां देशादयः, तेषां प साहितानामिनि । कथं पुनः . समे दर्शपूर्णमासाभ्यापित्येवमादिमि. पिपैराग्नेयादिषु देशादयो विपातुं शक्यन्वे । लक्षणार्यामिमंपो. गान् क्षणायनाभिसंयोगो विजयते। दर्शपूर्णमामशब्दा समुदायार्थी. यम् । समुदायश्च सयुदापिलक्षणाः शवि साहचर्या समुदायिनी क्षयितुम् । न वेवमपि लक्षणाशिता भवति । वरं लक्षणा, वाक्पस्पानेकार्थत्वम् । अनेकार्यत्वेऽगमकत्वम् । लोपा तु गमिका । लौकिकत्वात् । अपि च श्रुत्या समुदाये देशादयो विधीयेरन् । न च समुदायस्य देशादिभिः संपन्धोऽस्ति ! फारकं हि सपादयः । कारकस्य फर्पणा संबन्धो न कर्मगुणेन । तस्मादपि लक्षणा । यथा, पौर्णमासीमभिमशे- दिति विक्षणा | चोदनाविधित्वाचतरेषां देशादीनां प्रतिभधानं भारः स्यात् । गृह्यमाणविशंपत्याद । अथ फेन समादप आनेपादि विधीयन्ते । सो पजेस, पौर्णमास्यां यतेत्यनेनाऽऽस्यातेन । अम हि धातुना यागमन्य विभक्त्या तेषु सपादीनां विधि।। फर्नारोऽपि . स्पा पागान रूपविधानायों भवति, अच्युमो भवतीति तेन विधीयते । अपवा, अविर्भवतीपरः प्रथमपुरुपोऽपपुष्यमानोऽपतीति ॥ २॥ ( अङ्गाना प्रधान सहेरदेशकालकर्तृकत्वाधिकरणम् ॥ २॥) एवं स्थितमपर्पवासित भवत्यतोऽन्तरा चिन्तान्तरं प्रक्रियो। पुनः कारणमेतस्मिनपर्यवसिवे चिन्तान्तरपारम्यते । एतस्मिन्यापे - न बनेकार्य-ग.। २ कथम् । समे-५.। ३ रसगाऽनुगमन प्रतिप्रधा. नभाव-ग ·- भ०११पा०२०२] मीमांसादर्शने। स्थिते तस्याधिनाया. पूर्वपक्ष उत्ति ठाने । ओसावे सादनार मुच्यते- [२] अङ्गेषु च तदक्षावा प्रधान प्रति निशायथा द्रव्यदेवतम् ॥ ३ ॥ पू० अबिदानी विचार्यते । कि तेपा समादय एव देशकाल कार, अथवाऽनियम इति । किं प्राप्तम् । अङ्गेषु च तदभावः । कुन: । पपानं पनि निर्देशात् । चोदनाविधिशेषत्वेनाऽऽग्नेयादीनि प्रधानानि प्रति समा. दयोनिर्दिष्ट नान्यत्र भवन्ति । तस्मादमियमः । यथा दन्यदेवतं, यत्मघा. नेषु न तदने । एवं देशादयोऽपि ॥ ३ ॥ स्थिवादुत्तरम्- यदि तु कर्मणो विधिसंबन्धः स्पादैकशब्यात्प्रधाना- तिसंघोगात् ॥ ४ ॥ अ० ३-सि. यद्यामेयादेः कर्मणा समादिविधिसंवन्धः स्पाचत, स्याचोदाना- विधिशेषत्वं, भेदेन च समादयः । न तु तदस्ति । कुता । ऐकाया- मधानार्थाभिसंयोगाद । यस्मादामेयादीना समस्तानामेकः शब्दो पाचकस्तेन समादीनाममिसंयोगा, सो दर्शपूर्णमासाभ्यां पवेति, न ये व्यस्वानां वाचा यदायोऽशाकपाल इत्येवसादया । वन भत्यक्षं समस्तसंयोगमुत्सृज्य परोक्षो व्यस्तसंयोगः कल्पः । सोऽपि लक्षणया । अथ तुमसनार्थाभिसंयोगः क्रियेत वत उमयमपि परि- हृतं भवति । का पुनः प्रधानार्थः । प्रधान फलं, वरसाधनार्थों यो पापारः । कथासौ । आने पादीनां प्रयोगः । कथं नामिसंयोगा समादीनां विज्ञायते । उच्यते । दर्शपूर्णमासाभ्या सर्गकामो यजेवे स्पनेन समस्तानामामेयादीना फलसाधनायी मयोग उक्तः । तस्य प यदि इन श्रुत्या समादयो विधीयन्ते, याभ्यामेताभ्यां दर्शपूर्ण- निदेशाता क. प्र. ग. । २ शेरवे-निर्दा प्रधानादानि भवन नि चान्यत्र निर्दियोऽन्यत्र भवति । तस्मार-1 प्रधानार्थ- स. ५ पिते.

·२१३० टीकासहित्यावरभाष्यसमेते--- [भ०११मा०२०५j मास यजेन ताभ्यां समे पजेनेति, वत्तो न परोको व्यस्त चन्धः कल्पिती भवति । न ष लक्षणा! तस्मात्मयोगे विपिरतेपाम् । स सर्वेषां प्रधानानां साधारण: 1 तदर्थ पति न गृह्यते विशेषः । स्माचन्न देशकालंकारः ॥ ४ ॥ तथा चान्यार्थदर्शनम् ॥ ५॥ अन्यापर्योऽवतमेवार्य दर्शपति । उग्राणि वा एवानि घोराणि पापि यदमावास्यायां सभ्रियन्ने, आग्नेयं प्रयपमैन्द्र उत्तर इति । संभरणं पौधार्थ चैककालत्व उपपद्यते । तस्मादपि तन्त्रम् ॥ ५॥ श्रुतिश्शेषां प्रधानवत्कर्मश्रुतेः परार्थत्वात् ॥ ६ ॥ इतश्च श्योगचोदनापुनाश्रुतिरियम् । कुतः । श्रुतिस्तेषां समादीनां मधानानाविध । कयं कृत्वा । कर्मचत परार्थवाद । यात्र कर्मश्रुति, दर्शपूर्णमासाभ्यामिति, सा परार्या । तृतीपायोगात् । तया सामाना- घिकरण्यात् । यजेवेति यजिरपि परार्थ एव । तदेवदेवमायते, दर्श- पूर्णमासमानान्परिकमपि कुर्यादिति ॥ ६ ॥ कर्मणोऽश्रुतत्वाच ॥ ७॥ कः च न श्रुतं, कार्य न श्रुतं, प्रधान न झुवपित्पर्यः । वस्य थाने समादीनि धूयन्ते । धानसाधने श्रुवत्वाद, अतिरेषां प्रधान- वदित्यच्यते । न च तानि पधानानि । तर यघानेपादिवारपाना धुनाश्रुतिरियं फल्पेत गुणभावानुवादो मषेत । न हि तत्र देपो गुणभाव उकः । उत्पत्तिमामाख्यानानि वानि । न च किपिस्कार्य निदिष्ट, पदपेक्षपान कोऽपि मगमानोऽर्थनासोऽन्येव । मयोगचो- दनाया तु गुगभावो युक्ता कार्यमपि फलम् । तस्माचस्प पुनी अतिरिपम् । क्या च तन्त्रमाः सिद्धः ॥ ७ ॥ अङ्गानितु विधानवाप्रपामेनोपदिश्रंस्तस्मात्स्या- देकदेशवम् ॥ ८॥ अ० २ सि. वाहसंयोग:--, ११ प्रधानस्यानेगु, ओत-1 kmerasr..।

·- ६५०११पा०२१०२] मीमांसादर्शने । भङ्गेषु स्थिवादुत्तर । यहा प्रयोगाङ्ग देशादय इत्युपपन्नं तदाऽ-- यगुत्तरः पक्ष उत्तिष्ठति । तस्माचतोऽनन्तरमुच्यते । यदुक्तमङ्गेषु देशा. दीनामनियम इति । तन्न । अङ्गेषु समादिनियम इति । कुतः । यतोऽ. झान्यपि मधानेन फलसिद्धावुपदिश्पमानेन सहोपदिश्यन्ते । कयम् । विधानत्वात् । प्रधानानां फलं साघयतां विधाममेघदुताङ्ग- भयोगः । विधानं कल्प इतिकर्तव्यत्तेत्यर्थः । अतो दर्शपूर्णमासाभ्यां स्वर्गकामो पत्पत्रागवान प्रयोग प्रधानानामुक्तः । यथाविषस्त. प्रोक्त स्वयाविधेन पुनाश्रुत्या समादीनां विधिः । अतोऽङ्गानामपि मपानः सहकदेशकालकर्तृत्वं स्थाच ॥ ८ ॥ श्रव्यदेवतं तथेति चेत् ॥ ९ ॥ अय यदुक्तं यथा इव्वदेवा प्रधानानामङ्गानां च भेदेन भवति, एवं देशारयोऽपि स्युरिति । तत्परिदर्वव्यम् । आभापान्तं सूत्रम् ।।१।। न चोदनाविधिशेषत्वानियमार्थो विशेषः॥१०॥ नवदेवम् । कुतः । चोदनाविधिशेषत्वात् । चोदनाविधिशेषो हि द्रव्यदेवताविधिः । तेन प्रधानेपु द्रव्यदेवताविशेपो नियतः । इहाग्निः पुरोडाय । इहाऽऽज्यमग्नीपोमो चेति । तयाऽङ्गेष्यपि, आज्येन प्रयाजान् यजति, शेपालिष्टकृतं यजतीति । न चान्यत्र निर्दिशोऽ न्यत्र मवति । तथेह प्रयोगाङ्गत्यादेशादीनां तस्य च मयोगस्य साधारण्यातन्त्रभाव इत्यपदिष्ट हेतुः । तस्माद्विपमं द्रव्यदेवतेन ॥१०॥ से समवेतानां समवायाचन्त्रमजान भेदस्तु त - दाकर्मभेदः प्रयोगे पापा प्रधानशब्द- वानथा चान्पार्थदर्शनम् ॥ १३॥ यदि च समानं द्रव्यदेवतमङ्गाना प्रधानानां च स्याचतस्त्रेषु द्रव्य- देवोपु समानेषु समवेत्तानापङ्गाना प्रधानानां च समवायात्तदेवस्थोऽ. विशेष इविसअमिज्या स्यात् । भेदस्तु उझेदान् । अय भेदो द्रव्यदेवतस्य ततस्तद्भेदारकर्मभेदा यो स्याद । इपाणः प्रयोगे - ८। ९॥ १० ॥ निदेयेऽयं.--१.१२६प्रेषनर-ग. ३ देवरेनेति--1, ४ तदपि रवि--.!

·२१४० टुप्टीकासहितशावरमाप्यसमेते- ०११पा०२०१] विशेषग्रहणादिः स्यात । तथा चान्यार्थदर्शनं युक्तं भविष्यति, चतुर्दश पौर्णमास्यापाहुन यो हूयन्ते, प्रयोदशामावास्यायामिति । तस्मा. दपि द्रव्यदेवतस्य भेदः ॥ ११ ॥ ( दर्शपूर्णमासनातुमास्यादिषु तत्तद्वयाप्यप्रयोगानुरोधेनाहानामा- वृत्त्यधिकरणम् ॥ ३॥) [३] इष्टिराजसूयचातुर्मास्येप्पैककदिङ्गानां तन्त्रभावः स्यात् ॥ १२॥ पू० दर्शपूर्णमासेष्टयां द्वौ समुदायौ दर्शः पूर्णमासश्च । व्या राजसू. येऽनुपत्पादय इष्टयः, पवित्रादयः सोमाः । चातुर्मारपेयपि पर्वागि वैश्वदेवादीनि । तत्र विचार्यते । किं दर्शस्य पूर्णपासस्य च सम्प्रेणा- जाना प्रयोगः । तथा राजसूपे, इष्टीना सोमाना च । चातुर्मास्येषु घ पर्षणाम् , 'उन भेदेनेति । किमाप्त ! सत्र तत्र तन्त्रण प्रयोगा। कुतः । ऐककम्पदि । एकफलस्वादि- त्यर्थः । एतं फलमिद तत्र तत्र श्रूयते, दर्शपूर्णमासा-या सर्गकामो पने- त, राजसूयेन स्वाराज्यकामो यजेत, चातुर्मास्यैः स्वर्गकामो पनौति । एकन्वा फलस्पैका प्रयोगः । तत्र न गृववे विशेषः । तस्मा. तन्त्रम् ॥ १२ ॥ कालभेदान्नेति चेत् ॥ १३॥ नैतदेवं, तन्त्रमनानीति ! फि सहि । भेदेन । पुस । या. दाद । कचित्काळ भेदा, कचिद्देशभेदः । दर्शपूर्णमामपो: पाल, पौर्णमास्यां पौर्णमास्या पनेर, अमावास्यापारमावास्या यति। सथा, चातुर्मास्गेषु पर्वगा, पसन्द पैश्वदेवेन पजेत, वर्षामु परुणा. पासपमेन, हेमन्ते सारमेमोदि । रानो देशोदा पाई पत्य- घार्मणो गृहे, ऐन्द्र एतदको रामो गृहे, आदिग्गवरिपा गृह इति । काल मेदाई मिटाच गृह्य विशेषः । पौर्णपाती येपाम- माना पालस्तानि पोर्गमास्या उत, नामावास्यायागु पात् । तस्माददः । १३ ॥ , . 1सयभेदेन पोर-..

·. - [अ०११पा०२०३] मीमांसादर्शने। २१४१ नैकदेशत्वात्पशुवत् ॥ १४॥ नैसदेवं, भेद शति । कुतः । एकदेशत्वात् । पत्र फलसंवन्यस्तत्रा गगनां चोदना । यत्कारणम् । फलं साघयता प्रधानानामङ्गान्युपकारें वर्तन्ते । समुदायचोदनायाः फलसंबन्धा, दर्शपूर्णमासाभ्यां स्वर्गकामो यजेनेति । राजपूयेन स्वाराज्यकामो यजेनेति । चातुर्मास्यैः स्वम- फामो यजेवेति । नकदेवबोदनायां, पौर्णमास्यां पौर्णमास्या यजेत, वसन्ते वैश्वदेवन यजेत, चाई पत्यालगो गृह इति । न चेचकामना प्राप्तिः, कुचो भेदेन प्रसङ्गः । समुदायस्य तु फलकत्सादेका प्रयोगा। वस्मास्मिन् कस्मिविषयचे क्रियमाणान्यङ्गानि समुदायेन संम रस्यन्ते । समुदायस्यावयवरव्यविरेकात् । पशुवत् । यथा पदौ भिन्न- फालेष्वप्येकदेशेषु, वपया प्रातःसवने चरन्ति, पुरोडाशेन माध्यंदिने, अगस्तृतीयसवन इति नाङ्गानामावृत्तिर्मवति, तद्वत् ॥ १४ ॥ अपि वा कर्मपृथक्त्याापी तन्त्रविधानात्साङ्गाना- मुपदेशः स्यात् ॥ १५ ॥ सि. अपि वा, न तन्त्रमङ्गानि स्युः । कुना । कर्मपृथक्त्वात् । तेषां प तन्त्रविधानात् । फर्माणि तावदेतानि भिन्नानि । अन्य पौर्णमासः समुदायोऽन्य आमावास्यः । एवं सर्वत्र । तेषां व देशकाल मेदा, पौर्ण. मास्या पौर्णमास्या यजतेत्येवमादिः । साङ्गानां च ते तर तन्न देशकालविधिः । ननु नैवात्राङ्गानि माप्यन्त इत्युक्तं, कुतस्तेषा देशकालविधिः । उक्तमेतत् । प्रयोगे पुनाथुत्या समादयो विघीयन्त इति । तत्र, समे दर्शपूर्णपासाभ्यां यजेतेति, समुदापपयोगे पुनः शुतिः। पर्णिमास्या पौर्णमास्या यतेत्येकदेशे पुनःश्रुतिः । एवं सति पौर्णमासमयोगे कालो विहितः । अविषक्तयाङ्गानां प्रधानेन श्योगः। तस्मात्पौर्णमास्यङ्गानां पौर्णमासीकाला । अमावास्याङ्गानामपावास्या. फालतत्र गृहात विशेषः । विशेषग्रहणानेदः ॥ १५ ॥ तथा चान्यार्थदर्शनम् ।। १६॥ 11 वन- । २ तेषां य-श्री. पाणमास,समुन् ।

·२१४४
टुष्टीकासहितशावरमाप्यसमेते-- [अ० ११५।०२५०१]
मातमध्यंदिनेऽपराह इति । तत्रैषां साझानामुपदेशः स्यात् । अता
फाळभदादङ्गानां गृह्यने विशेषः । तस्मादः ॥ २१ ॥
यनु विशेषस्यैकमालत्वादिति । तत्र चूम:-
प्रथमस्य वा कालवचनम् ॥ २२ ॥
पथपस्य कर्मणो यो निर्वापप्तस्यैतत्कालवचनम्, पुरा पाचा
प्रवदिवोनिपेदिति । ननु प्रकारणात्सर्वेषां प्राप्नोति । न प्रकरणं
धर्माणां विशेषकम् । किं तहिं । विनियोजकम् । इदमत्र भवतीत्येवत्म-
फरणस्य सामर्थ्य, नास्य यत्तस्पेदमिति । त्रयाणां च निर्यापाणां क्रम.
भासस्य पूर्वस्यैव विज्ञायते । तस्मान्नास्ति विशेषस्यैककालत्वम् । कर्मणा
च तन्त्रभेदः कालभेदादिति ॥ २२ ॥
फलैकत्वादिष्टिशब्दो यथाऽन्यत्र ॥ २३ ॥
यस्त्विष्टिरिति, मिन्नानामपि कर्मणामेकफलानां फलस्यैकावमपे-
क्ष्येकवचनं भवति । फलान्तवादीहायाः । यथा सर्वपृष्ठष्टि गारैष्टि
सुमनानामेष्टिरिति ॥ २३ ॥
(एक्देवताकपशुगणे वसाहोमस्य तन्त्रताधिकरणम् ॥ ५ ॥)
[५] वसाहोमस्तन्त्रमेकदेवतेपु स्यात्मदान-
स्पैककालत्वात् ॥ २४ ॥ सि.
एकदेवताः पशव उदाहरणम् । सप्तदश माजापत्यान् पशूनाल.
भत इति । अस्ति तु मकतावनीपोमीयपी वसाहोमः कपः, या.
ज्यापन्नेि घसा नुहोतीति । स इह चोदकेन मापसे । वत्र चित्पते ।
कि भेदेन वसाहोमा कन्या, अया मिति । किं मातम् । वसा.
होपस्तन्यमेकदेवतेपु स्पायदानस्पैककालत्यान् । साहोमा सबैक-
देवपु त स्यात् । कृता । मदानस्पैशामाल भावाद । एककालं वेपी
मदानं, वैश्वदेवी कृत्वा मचरन्तीति । देवता का मनापति। । प्रस्त
पापैकपदानस्वम् । पदानापैकत्वादेका सर्वेषा साधारणो यापार्थ चोन्त।
प्राताशेपमा विधीयते । सामान्य प्राप्तमेव । तामाको विधायने संग्रहीतव्यः ।
२१॥ २२ ॥ २३॥

·०१६पा०२०७] भीसोसादने। तत्र क्रियमाणस्य होमस्यैदमध्य पनि न गृह्याचे विशेषः । तस्मात त्रम् ॥२४॥ (भिन्नदेवताकाशुगरी वसाहोमस्याऽऽवृत्त्यधिकरणम् ॥६॥ ) [६] कालोदात्यावृत्तिर्देवताभेदे ॥ २५ ॥ ति: देवताभेदे, ऐकादशिनेषु भिन्नादानेषु भिमा याज्याधुर्वान्ता । तेषु गृह्यते विशेपो यस्य मदानस्य याज्याचन्तिः कृतः स तदर्य इति । तस्मान्त्रभेदः ॥ २५ ॥ (यूकादशियां बाहुनेस्तन्त्रताधिकरणम् ॥ ७ ॥) [७] अन्ने यूपाहुतिस्तद्वत् ।। २६ ॥ पू० ज्योविष्टोपे यूपैकादशिनी, एकादश यूशन् छिनत्तीत्यामाना । अस्ति तु मकवावनीपोमीपे पौ यूपाहुतिः । सा कि भेदेन क. व्या, जत तामिति । किं मास । भन्ने पाहुतिस्तद्वत् यद्- सानादेवतेषु वसाहोमो भेदेन, नदियापि भेदेन कर्तव्येत्ययाः । मृतः । यूपस्यान्तिकेऽभि मथित्वा याहुति जुहोशीति धूगते । वडूनो च पानां भिन्नाम्यन्तिकानि । यस्यैव यूपस्यान्ति के न हप्त तस्यैव देन गुणेन वनं स्पास् समादेन कार्पम् ॥ २६ ॥ इतरप्रतिषेधो वा ॥ २७ ॥ सि. अथवा व भेदेन कर्नव्येचि । किं तर्हि । सन्त्रम् । कस्मात् । इव- रमतिपेयोऽयम्-~आहवनीयातिपंधो नान्विकविधिः । कथं ज्ञायते । आइनीये जुहोतीत्युत्तात्सर्वहोमे वादयनीयः प्रातः । तत्र, अक्षि माथित्वेति वाच्यम् । तदपि मन्यनं भाग्यशे कर्षणः महत्त्वात्मानजे माता । तदपि वक्तव्यं, यूपस्थानिक नि मथित्वेति । समयस्मि. थापि विधीयमाने वाक्यभेदः । मन्यनाय स्वार्यपर्थिवद्भावात् । वा- दम्पवरदविवक्षित, मानन्ति वा । ता व मायनं विवक्षितमावि. वक्षितमन्तिमसिति गः । कुतः । मन्यनविधिपरत्वादाक्यस्य । एवं हाइ-~-पूणाच्छेपता होनच्छ, न हि दीपिवस्यानो मुंगनीति, दीक्षित २१ ॥२५॥ १६॥ एकादशिनपुर. स. ग.१३ भेदः क. 3 । ३ शाय।। तदुमवे.

·11. स्मादविस-11 E११६ टुष्टीकरामहि शायरमाप्यसमेने- [अ०११पा०२५००) समसामो टीमे दोष मन्यते इति । सन्परिहारारी करसानग्मुक, वैष्ण- धीपनन्यायतीति । ययाऽप्यमे दोपमित्र पन्यपानः पुनराह-- होतव्यमिति, पापत्र जुहोत्या पवन इति । तदुपयमपि वत्र न वायमिति प्रविषिध्य नृतीयं यसमाइ । यूपस्यैवान्तिकेऽग्निं मयित्वा तथा झोतव्यम् । तदुमयमाी श्य, जुहोत्यय न दीक्षितस्यानी नहोवीमि । चत्र यदि यूपम्पान्ति के जुहोतीत्येतदिवसित न मन्यनं, तेवयाऽऽह- धनीयमेव यूपस्पानिफे नीत्वा होमः प्रामोति । आहवनीये जुहोतीति नियमात । तर, न दीशिवस्यानो जुहोतीत्येतन संवध्यः । अथ तु, अनि मयित्वेत्येतद्विषीय वव आहवनीयप्रतिपेयो भवति । अन्योऽय- मापनीयायो गथ्यो । वत्समर्पित माति, जुहोति च, न चाऽऽह- धनीपे जहोवीति । तस्मान्मन्यनं विधीयते, नान्विकम् ॥ २७ ॥ अनुयादमात्रमन्तिकस्य ॥ २८ ॥ कुवा मातेऽनुपादः । सोकर्यात् । सहामिना यूपान्वेषणं दुष्करम् ! यूपान्तिफै स्वनि मयित्मा सुकरो होमः । न्यायप्राप्तस्यानुवादः । एवं सधि पचनन्सिके जुहोति, न दोपः । अथ करमान्मन्यनमात्रं कृत्वाऽs- एवनीय एवं नयत । अदृष्ट करिपतं भवति । वसमाचन्नं यूपा- हुविध ॥ २८ ॥ अशास्त्रत्वाच्च देशानाम् ॥ २९ ॥ न पान्तिपदेशाः शश्या: शासितुम् , आपेक्षिकत्वादन्तिफस्य । अय परमानित शिष्येत, तदा युप पदयेत । संघ प्रविपिदम् । न पशप परमादियोऽनिमयनं कर्तुम् । मादप्यविवक्षितत्वमन्ति- कम्प ॥२९॥ २७ ॥ २८ ॥ २९ ॥ , गन्पा, १ भन्यतामिति-स. पुन: पुराह-क. स. । ४ मा ३ पुपयन इति पाठ मावश्या इति भT | ५ राम-+ स. भवादमा प्रदिप इताई पूर्भ सामुदितपुस्त भाषण प्रारितगRिT 1 एवं पात्रदापि गादिमुद्रितप्रन्यवाद गोपलभ्यते, तथापि पीस पर प्रपाठे । क-भके पाय सूत्रस्य परम्मातप्रमाणीय भूप्रपाठे योग्य भक शिम् । ७ नेत--. म. 1 अग्रानवताव- । । परम्पेठ- . .

·- १०१११०२००८] मीमांसादर्शने। १७ (अवधेऽ साझमधानानुष्ठानाधिकरणम् 1411) [0] अवसथे प्रधानेऽग्निविकारः स्यान्न हि त - तुरग्निसंयोगः ॥ ३० ॥ पू० अस्ति ज्योतिष्टोमेऽवभूयः । तस्पिच थ्यते, अखषभृधेन पर वीति । तत्र विचार्यते । कि प्रशनमात्रमप्सु काव्यमयवाङ्गमन्पपीति । कि मासम् । अवभृथे मनानेऽग्निविकास | पधानपात्रमासु कर्तव्यम् । पुनः । न हि तुरनिसंयोगः । न ह्यानां प्रधानहेतुकोऽमिना संयोगः । यदाहवनीये जुहोतीति होममात्रेऽमिरिहितः । स यथा प्रयाने तयाऽङ्गेषु । आपस्तु प्रयाने केवळे विहिताः । अस्वभृपेन चरन्तीति । अवभृषाब्दी हि वरुणदेवतस्यै कपालव्यस्य यागस्य । तदुत्पशिवाय श्रुतत्वात्, वारुणेनैकापालेनावभ्यं यन्तीति । न चात्र गमन विधीयते । अर्यगृहीत तत् , अप्सु प्रचार- वचनात् । न चावभृयों नाम कविदेशोऽर, यं वारणेनेकपालेन गच्छेयुः । न च वारुण एककपालोऽस्ति, येन गपनमुपेत । तस्मा. देककपालस्य देवतासंबन्धकरणमेवाओयले । स च यागः । वरच. नोऽवभृयशब्दः । तस्मिन्नापो विहित । वासामङ्गेषु फः मसङ्गः ॥३०॥ दव्यदेवतवत् ॥ ३१ ॥ पया द्रव्यमेककपालो रणध देवता मघाने विहितत्वामाझे भवतः । एवमापोऽपि ॥ ३१॥ साङ्गो वा प्रयोगवचनकत्वात् ॥ ३२ ॥ सिक 'सामने वाऽत्रभृगोऽास भव । कुतः । भयोगवचनेकल्या नाबा. पोखभृये श्रूयन्ते । किनहि । प्रयोगे । न तद्ववनम् । अविवभूष इति । कथं स!ि अपनभूयेनेति । अपि पदे कारकरचने । नच विशेषणविशेष्यचा । उभयाबरवीति क्रिया संवन्धो न मिपा। परन्तीति व प्रयोग उच्यते । तस्मात्प्रयोगाङ्गमाः । अविभकया. मधानानां मयोग इत्युक्तम्, अङ्गगानि तु विधानत्वात्मधानेनोपदि-- 18 कासामुदिता परिनन् । सो पुल. सराद सोपान सोपसभामवि पिम् । (2019 १. २. ३."

·" टुष्टीकामस्तिशावर याप्यसमेवे- [अ० ११५०२७०९ उपेनित्यत्र । सभात्साहनेवभूयोऽम्पादयो न केवल । अतोड- झान्यपि तत्रैव कर्तव्यानि ।। ३२ ॥ लिङ्गदर्शनाच ॥ ३३॥ लिङ्ग देवमयं दर्शयनि, अप्सु तृणं मास्पाऽऽधारपाचारपतीति । यषङ्गानाममा वृचिः स्थाभयं विधायत, अपस्वाधारयनि, तर्ण पाइप तीति च । तया वाक्यभेददोप: स्यात् । अब ययाको न्यायस्तथाऽसिस. त्पन्ध तृणशासम केवलं विधीयत इति नास्ति दोपः ॥ ३३ ॥ अथ यदुपवर्णित द्रव्यदेवत्वदिवि । वत्र चूम:-- शब्दविभागाच्च पदेवतानपनयः ॥ ३४ ॥ विभक्ता शब्दा, प्रधानस्यावभृथ इति वाचकः । अङ्गानामाघारादयः शब्दा। अवभृयशब्दसंयुक्त च द्रम्पदेवन, वारुणेनेकपालेनावभृथं यन्तीति । तस्मान तदङ्गेषु भवति । आपस्तु प्रयोगाङ्गमित्येवमप. दिष्टो हेतुः । अतोऽनुपवर्णनमेवत् ॥ ३४ ॥ (वरुणस.५ दक्षिणावहारे नियमानारुत्य पृषसमानुष्ठाना- पिकरणम् ॥ ९॥) [९] दक्षिणेऽयौ वरुणपघासेषु देशोदास विक्रियते ॥ ३५ ॥ सि. परुणपघासेषु विहारपृषवस्त्रमानात, यानी प्रणयता, पृथवेदी कु. कत इति । तत्र श्रूयते, अशाववर्युकचरे बिहार हरी यासादयनि, मारुती- मेव प्रतिमापाता दक्षिणस्मिन्निति । इह विधार्पने। कि भेदेन दक्षिणवि- हारेऽङ्गानि कपानि, अथवा पापोतो कृतानि मान्नेतरप्राप्युः पतीति । कि था। भेदेनाङ्गानि कर्तव्यानि । कुता । देशभेदात् । देश हिलिग, दक्षिण उत्तर इति । पान्युचरे विहारे प्रधानानि सेपो वद्देशान्येषाङ्गापुर. खुर्वन्ति, अनि तु विधानावात्मवाने नोपदिश्वरस्वमारस्यादेश- .३२ ॥ १६॥ ३१ १प्रात्यामारयनि-11 १ तमाश्वमे-क प.। । देवन नपन.-..। देवतामर - सर्व हरियाई.स्यिवे-मु.१५(३.पा.

·न०१५पा०२०९] मीमांसादर्शन। २१४९ खमिति । नान्यदेशापा माल्याः । वस्पातदर्थ दक्षिणे पिहार भेदेन कर्तव्यानीति ॥ ३५॥ अचोदनेति चेत् ।। ३६ ॥ एवं चैत्यश्यसि देशमैदादङ्गाना पृथक्रियेति । नयुक्तम् । यत्का- रपाम् । अचोदनाऽत्र मारुमाः । यत्र पाग. फलं प्रति चौधरी साझा नि गृहाति। न चैह मारुत्या फलं प्रति चोदना । कतर्हि । धातु- मस्यिा स्वर्गकामो यजेतेति । न चेदिह कई चोयते, अङ्गाना मातिरेव नास्ति, कुलो भेदस्तन्त्रता वा ॥ ३६ ॥ स्यात्पौर्णमासीवत् ॥ ३७ ॥ स्यादङ्गाना मातिः । पौर्णमासीवद । तद्यथा, पर्णिमास्यां पोर्ण. मास्या यजेति न तावत्कर्म फलं प्रति चोयते । अन्यत्रैव सचोदितं, दर्शपूर्णमासाभ्यां स्वर्गकामो यजेतेति । अथ च साङ्गमधानं पौर्णमास्यां क्रियत इति । एवमिहापि भविष्यति ॥ ३७॥ प्रयोगचोदनेति चेत् ॥ ३८ ॥ अयोध्येत, प्रयोगस्तत्र पौर्णमाम्यां चौद्यो यजेत्याख्यान । प्रयोगशाङ्गमयानानां विवसितः । मयोगाङ्गं च काल।। सस्मात्तत्र साई प्रधान पौर्णमास्यां क्रियत इति ॥ ३८ ॥ तत्र भूमा- यह ॥ ३९॥ इहापि मारुत्या भयोगयोधत आसादयतीत्यनेनाऽऽरुयावेन । यथा प कालः प्रयोगामेदं देशोऽपि । तस्मान्मारुत्यपि साझा दक्षिण- बिहारे कर्तव्या । ननु नाऽऽपादयनियन्दन पाग उच्यते । कयं तस्प भयोग वक्ष्यति । आइ। यागामेतदासादनं, पया प्रकृती । तपा २५॥ ३१॥ ३७॥ ३८॥ वर्मफल चो-क. स. १२ अक. स. । ३ या प्रशीमुदितपुस्तके 'सह' इति सूर्य मापसपेण हापि माया प्रयोगयोगले 'इव मार्य च सूत्रोण fad रेल प्रमादमूटरमिति शेयम् । आदर्शपुस्तकेषु, प्राग्नदीपिकादिमुदितपुत्तरेषु च तपापलम्मा । पनि दिन्थे अपेह 'श्या पाठो श्यते आया यह 'इत्येव पाट: मा. यानिलपिम्।

·२१५० शुटीकासहितकापरभाष्यसमेते- [भ. ११५१०२००९] रहार्य भवति ।। इतरथा:रष्टोऽर्थः कल्पयितव्यः स्यात् । यागार्थ सत्र यागोऽवश्यं फार्थः। सपा लक्षणया पागचोदना भवति । यया सौर्य घर निपेत् , सौम्यं वभ्रमालभैतेति । तस्मादिहापि मारुत्याः प्रयो. गयोपवे । तया च प्राप्तानामङ्गानां भेदेन क्रिया ॥ ३९ ॥ आसादनमिति चेत् ॥ ४॥ आह । नाऽऽसादयतिशब्देन याग उच्यते । कि तर्हि । आसादनम् । ननु लक्षणया यागं वक्ष्यति । न श्रुतिमुत्सृज्य लक्षणाऽऽश्रयणीया। भासादन ए दृष्टाविनाऽऽपिप्यते । आधीयत, यघासादनं दृष्टाय संभवति । यदि दक्षिणेऽसौ मारुत्या होमा सिद्धा स्याचसमीपे नयन दृष्टार्थ भवेत् । स त्वसिद्धः । प्रकृती त्वफवादा हवनीयस्य तत्रैव सिद्धी होमः । अतस्तत्सनिक नयनं धार्य संमति न वि तथा । न चेष्टार्थता युज्यते श्रुत्यर्थ एव प्रखः । तस्मादासादनमासादप तिन्देनोच्यते न यागः॥४०॥ नोत्तरेणैकवाक्यत्वात् ॥४॥ नवदृष्टार्यमासादनम् । कृतः । उच्चरेणैकवाक्यत्वात् । अयाबुतरे विहारे हवींच्यासादयतीत्यनेनौचरविहारसंबद्धन पर्दसंचयन, मारुती थेष मतिपस्यामा दक्षिणस्मिनित्यतम्यफवाक्यत्वादेवं शायटे, स्था' नासादनमदृष्टामिति । कयं कृत्वा । आइचनीयद्वपेऽऽपषस्थया हविषा होमा मासः । सदनुविधानादासादनमपि तयैव मातम् । तत्र व्यवस्था. मात्रमनेन क्रियते । यथामातस्य च व्यवस्था । होपाय च प्रासं नाह. धाय । सस्मादोमामासादनम् । अपर आह । एफस्मिन् वाक्य एक एवायमासादयविशब्द उपयोपिहारयोरासाइनयाइ। उत्तरस्पिच व्यक्त तदोमार्यम् । एकस्मियोचारणे दक्षिणे रोमार्य न भविष्यतीत्येनोपप. घवे । तस्मादुमपात्र होमार्थम् । अयोस्पेठ, आसादनमेवे विधीयते । . २९॥ १०॥ १माधयिष्यते । ययासादन या मवेद । वन साथै मपनि । यदि-7.1 पद पायेन--1..। एतत्-ग. 1४ मिदम् यत्कर्षक १५मा, मास्टीने प्रविमस्थावा दक्षिणे विहार रति-1, कीमय-क. प. म. ।

·[#०१११०२म० १.] श्रीपासादर्शने। पन हार्य भवति, तत्र दृष्टार्पम् । यत्र न संभवति' तमाशामिति । वचन । विध्यनुवादयोयोगपद्यप्रसङ्गात् । यत्र दृष्टार्थ सत्रानूयते, प्रक- सिता प्राप्तवाद । यारा तत्र विधीयते । तदुभयं युगपन्न सम. धति । तस्मादयुक्तमेतत् । अथ होपात्वे सति कस्माद्यागचोदना क. श्पते, नाऽऽसादनमानमेवेनि । आह । होमयान्यति । मैवम् । आमा- दनं हि होमार्य भवति । नान्यत्राऽऽसाधमानमन्यत्र होपार्य भवि: .प्यावि॥४१॥ अपि च-- अवाच्यत्वात् ॥४२॥ न च होमार्यमासादनं वक्तव्यं, सति होपे प्रकृतित एवं प्राप्नोचि । पागातु पतष्पा । स च सहि होमे शक्यते लक्षणयाऽऽनेन वक्तुम् । तरमादाप्यासादयविशब्देन पौर्णमापीवद्यागस्य प्रयोग उच्यते । तथा व सत्रभेदः ।। ४२॥ आम्नायवचनं तद्वत् ॥ ४३॥ वैदिकवचनं तद्वद युक्तं भविष्यति यदन्यायोऽपदिटा, गदैवायुः करोति तत्प्रतिप्रस्थाता करोतीति । तथा, यस्मिन्नेव होमस्वस्मिन् तै देवतायजनमिति, दक्षिणेऽपि विहारे देवतायागं दर्शयति । तथागार्य भासादयविशब्दो युज्यते । तस्मादप्येवम् ।। ४३ ।। (वरणप्रयासेषु कर्तृणो तन्त्रताधिकरणम् ॥ १०॥) [१०] कर्तृभेदस्तथेति चेत् ॥ ४४ ॥ पू० सध चिस्यते, किंकारी भेदेनोत तन्त्रमिति । किं मातम् । फर्तृभेदस्तपा, पपाङ्गमेद।। अष्टाना हविषां सालाना फर्तृपि. उत्तरे बिहार प्रचरितव्यम् । इतरेर्दक्षिणे। एवं यथादेशं साङ्गानि पानानि कृतानि भवन्ति । तेनोचरवहारिकाः कर्नारी गृपाण- विशेषा दक्षिणे बिहारे नोपर्वन्ति । तस्मात्कौन्तरेभषिवष्यम् ॥४४॥ मेवेसादा..२ माध्यताप-मी.।

·२१५२ दुष्टीपासहितापरभाष्यसमेते-~१० ११११०२०१०) न सम्पायात् ॥ ४५ ॥ सि. नैवदेवम्, मङ्गवत्कर्तृभेद इति । किं नहिं । तन्त्रण कारः स्युः । कुतः । समघापात् । वचनेन हि कर्तारः समवयन्त्यत्र, चातुर्मास्यानो पक्षकतना पश्चस्विज इति । समुदायसंवन्धेऽपि सत्यवषका एव कर्तृभिः संबध्यन्ते । वरुणपघासानां च ददवयवत्वात्पञ्चभिरभिसंबन्योऽभ्यु- पगम्यते । एकवायं धरुणमघासानो भयोगः । एककालवाद । समानोपक्रमोपसंहाराच । नयाबदचनं तावदेवात्र भेदेने कर्तव्पं, नान्यदपि । न च कणां येद उक्तः । तस्मात्तन्त्रेण मवन्तीति । वतस्यात् । प्रधानभेद उक्तेऽनुक्तोऽयङ्गानां भेदोऽभ्युपगम्यते । कुतः । अङ्गानां प्रधान गामित्वात् । यथैव हि प्रयानादीनां मारत्या भेदाढ़ेदेन किया, एवमङ्गभूतत्वात्कर्तृणां प्रयाजादिवत्करमान भेदोऽ- ध्यवसीयत इति । मंत्रोच्यते । अङ्गत्वाविशेषऽपि सत्यन्यथाजातीयोऽन्यस्याङ्गन्स्योए- कारोऽययाजातीयोऽन्यस्य । प्रयानादीयदृष्टेनोपकारसंवन्धेनोपकुर्वन्ति । पहिरादीनि यागद्रव्यधारणेन । अपराण्यधिकरणसंस्कारद्वारेण । वानि पागदेशाधिकरणभेदाद्रियन्ते । करिस्तु क्रियानित्योपकुर्वन्ति । तेन ते देशभेदेऽपि सति प्राकृतोपकारप्रत्यभिज्ञानानन्त्रेण क्रियानिति शक्नुवन्ति कर्तुमिति न भियन्ते ! कः पुनः प्राकृत उपकार इव । होता वारदातो गाईपत्यस्य पवादाइयनीयादपस्थिती याज्पानुवा- चयापचनेन संबोधयन् पागस्य कर्वेत्युच्यते । शक्नोति तपेशावस्थित सामीप्यातन्त्रेण क्रयमास यागं फुर्वाणमध्वर्युवमतिपस्पातारमपि संबोधयितुमिति । अतो न मियते । तथाऽऽनीध्रः समानत्वादुत्करदेशस्प धावस्थित एक प्रत्याश्रावणेनोमो करािवनुग्रहीतुम् । अतोऽसायपि न मिद्यते । तया ब्रह्मा दक्षिणोऽवस्थित उपयोराहवनीययोः समा. नत्वाद्देशस्य य एपोचरस्य दक्षिणा स एव दक्षिणस्प दक्षिण इति तावस्पितः कवाकवात्यवेक्षणेनानुनावचनेन च शक्नोल्युभाषनुग्रही. तुम् । अतस्वस्यास्यभेदः । अध्वर्युप्रतिपस्याओस्तु वचनाद उक एवेस्यदोषः । तस्मान कन्तवितव्यम् ॥ ४५ ॥ भियते । रा मध्यमीयते सोमना.1 अन्य गाताना.

·२१५ [१०११पा० २१०१.] भीमांसादर्शने । लिङ्गदर्शनाच ॥४६॥ लिई चैतमय दर्शयति । प्रवयसमृषभ दक्षिणां ददातीनि दक्षिणे. क्पमाह । तदेककर्तृत्वेनोपपद्यते । अन्यत्र दक्षिणाभावान्न याजयेयुः । नन्यवाहार्येण पाजयिष्यन्ति । न ज्ञायते कान्वाहाः, कर्पभ इति । विशेषाप्रदणादुमयत्रर्षभः । उपादेयत्वेन चोदितस्यैकत्वं विवक्षितम् । तस्मादक्षिणेक्यम् । तथा च तन्त्र करिः ॥ ४६ ॥ वेदिसंयोगादिति चेत् ॥४७॥ अयोध्येत, वेदिसंयोगो होतुः श्रूयते, अन्तर्वेधन्यः पादो होतुर्भवति, बाहिबंधन्प इति । एकच होतुः पाद उभयत्रोपकर्तुमसमर्थः । तस्मा- 'स्कर्तृभेदः ॥ १७ ॥ न देशमात्रत्वात् ॥ ४८ नैतदेवम् । कस्मात् । देशमात्रत्वात् । नात्र होतुः पादो वेदैरुपका. रार्थनेनोपदिश्यते । कि तर्हि । देशमात्रमेतविधीयते । तस्मिन्देशे होत्रा स्थातव्यं, यत्रास्यैकः पादोऽन्तदि भवति बहिर्वेद्याप इति । कुतः । एकवाक्यत्वात् । एकमिदं वाक्यं युक्तं, संनिध्यनुग्रहादेकार्य- वाच । यदि च होतुः पादो घेयतेनोपदिश्पेत, एकस्मिन्नन्तदि- निहिते कृतः श्रुत्यर्थ इति द्वितीयस्पानियमः स्यात् । सोऽपि विधा. तन्यो पहिधन्य इति । कथं पुनरेकोऽन्तर्वेदीत्युक्ते द्वितीयोऽपि तत्र सज्येत्त । अपतिपिद्धत्वात् । यदि योरन्तवेद्यन्यतः प्राप्तिः स्पाचव एकस्य वचनं द्वितीपनिवृत्त्यर्थम् । न चास्ति माहिः । तस्मादस्ति प्रसङ्गः । तथा च वाक्यभेदः । अथ तु देशविशेषविधानार्थमेतत्तवसदे. ताभ्यामुमाभ्यां संभूय क्रियत इ-येकार्थत्वादेक नाक्यत्त्वमुपपन्नम् । तस्मान्न होतृपादो वेदेरुपकारका । अतो नोभयत्र विधेयः ॥ १८ ॥ . १यन 'एकवाक्यत्वात् ' इति भाष्य काशीमुद्रितपुस्तके प्ररूपेण प्रकाशित तदस्मामी समारतेषादर्शपुस्तके' कुत्रापि तथाऽनुपलम्भादानन्दायिजमिनोयन्यायमालादिमुदितपुस्त- केपि तथाऽदर्शनाद्वस्तुतः सूत्रभेदाप्रतीतश्चायुक्फतरं मत्वोपैक्षितम् । करक नोभयर-क..।

·२१५४ दृष्टीकामविशावरभाष्यसमेहे- [अ०१९पा०२०11) (वरुणप्रपामे वापराधिकानों पत्नीसयामानामावृत्यधिक रणम् ॥ ११॥) [३३] एकामित्वादपरेपू नन्त्र स्यात् ॥ ४९ ॥ पू. इदमपर सत्रैव चिन्त्यते । किवापरामिका होमास्नन्त्र कार्याउन भेदेनेति । किं मातम् । जन्ममिति । अतः । एकामित्वात् । पौर्वामि. कानामनिभेदान्नेद उक्तः । इह स हेसुनास्ति । एकामित्वादेतेषाम् । सरमादेते तन्नं भवेयुः ।। ४९ ॥ नाना वा कर्तृभेदात् ॥ ५० ॥ सि. नाना भवेयुः । कुता । कर्तृभेदान् । मारुपा यान्यङ्गानि तानि प्रविमस्याका कार्याणि । इवराण्यध्वर्युगा । तन्नमावेऽपितरेषा कर्तृकवं स्पात् । चस्माझेदः ॥५०॥ (मसामकाले प्राजापत्यानां पशूनामालम्मोत्कर्षमात्रविधानाधिकरणम् ॥१२॥) [१२] पर्यमिकतानामुत्सर्ग प्राजापत्यानां कर्मों- सर्गः श्रुति सामान्यादारण्यवत्तस्माद्ब्रह्मसाग्नि चोदनापृथक्त्वं स्यात् ॥ ५१ ॥ पू० बाजपेये प्रामापत्यान् पशम् प्रकृत्य श्रूयवे, तान् पर्यमिकवानुस्- मन्ति, प्रासाम्याळमन्त इति । तत्र विधार्यते । तान् पर्यमिकवा. नुत्सृजन्तीति, किमयं कर्मशेषाविपेशा, प्रासाम्म्यालभत इवि फर्मा वरचोदना, अथवा पूर्वः पर्यनिकरणापरेषां संस्काराणां विधायी, उत्तय तेपात्र कालान्दरे मतिमसार्थ इति । किं मातम् । कोत्सर्गः । कर्मशेषप्रतिपेय इस्पा । श्रुतिसामान्यादारण्यपद । यया पर्यविकता- भारण्यानुसृजन्तीत्ययं फमशेषमनिपेय इत्यती शेषमविषेधो वार्षीः मावादिताववादिति । तया श्रुत्या तुस्पेयं श्रुतिः । किमलपोस्तुत्पत्वम् । बैगुण्यं - १९॥ ५011 पर्यमिकृतानुसृजन्ति । इति पर्यनिकरणामारीतिविधीयते । तपते प्रामा पत्या निवासी क्रियन्ते गृहमेघीययत् । "सृनति, प्रशसान्यालभते' इति भा.दीपिकादिवता पाः १(अ० ११० 14.1.५९)। तुल्यम्...।

·- [सं०११पा ०२३० १२] मीसांसादर्शने । २१५५ वन कर्माणि चोदिवानि, वसन्ताय कपिजलानालभैवेति 1 वेषु सर्वेषु पाकृता गुणाः मासाः । तेषु प्राप्तेपु पर्यनिकरणान् गुणकाण्ड पुना श्रुतं, पग्निकतानुत्सृजन्तीति । निर्गुणं पुनर्वचनमितरपरिसंख्या. पर भवतीति कर्मशेषस्य प्रतिषेधक विज्ञायते । एवमिहापि, प्राजाप- त्यानाल तेति चोदिवानां कर्मणां तथैव सर्वाङ्गेषु प्राविद पनि करणान्तस्य गुणकाण्डस्य निर्गुणं पुनर्वचनं कर्मोपस्य निवर्तकम् । यस्माचैवं तस्माद। ब्रह्मसान्यालभन इवि कर्मान्तरचोदना स्यात् । पूर्वापसया ब्रह्मसान्यालभन्ने सप्तदश माजासत्पानिति ।। ५१ ॥ संस्कारप्रतिषेधो वा बायकत्वे क्रतुसामान्यात् ॥५२॥ सि. नपा कर्मचपातिषेध इति । किनहिं । संस्काराणां प्रासावसरा. णाम् । तस्मादवसरात्मनिषिध्य ब्रह्मसाम्नि मतिषसः । किं कारणम् । वाक्पैकत्वे ऋतुसामान्पात् । एकमिदं वाक्यं, वान् पर्यमिकतानुस्मृज. न्वि, साम्पाकभत इति । कथं ज्ञायते । आलभत इवि द्रव्यदेवत. स्याश्रवणान् । समाने च ऋतौ वाक्येकत्वं भवति । बदा हि केवळ मालम्भो वक्तव्या, द्रव्यदेवतस्योक्तत्वात् । अय वाक्यभेदा स्याद, ततः पूर्वण कर्मशेष प्रतिषिध्यत, परेण कर्मावरं चौधेत । वत्र ट्रव्यदेव पकव्यम् । यत्त पूर्वोक संपन्तस्यत इति । ततत्रैव कार्य- स्वादिह न संघध्येत । वस्मादेक धाक्यम् । नन्वे कस्मिन्नपि रवी पूर्वण संस्कारा प्रतिषिचन्ने, परेण विधीपन इत्यर्षभेदाहापभेद एवं भवति । न हि। ब्रहासाम्यालमत इत्युक्तेयादेव पत्रिकरणात हाला पालभते । इति कर्मान्तरम् । तत्र यदेव द्रव्यदेवनं पूर्वेषु तदेवानुप- जपते ॥ ११ ॥ यथावर RRAT: सस्कारा अस्मिन्काले न कर्तव्या इत्येवमपि वायार्थ उपप- मानेऽतिविधान न गृहीमा । वाक्यभेदादृष्टकल्पनाभपाच । अपि चास्मिन्काळे संरारा न कर्तव्या इत्ययमर्थ मातानुसाइ एव । यदा ह्याटम्मोऽम्पमिकाले विहि. प्रतिषेधः ।... ! २ ' दायकले रुनुमामान्यात्' इति समाजयवः पृषभावेन काशीपुस्तके प्रकार से प्रमादकर इति हेरम् । एवमाप-२, ४ पर्यतिर मात कसा ५ सलाम इति-मिरणोत्तरडा कथनगा आलम्मादयः संजाइमर्पः ।

·दृष्टीकासादिवशावरपाप्यतमते -- [१०१११०२१०११] उत्सर्गः सिद। सन विधीयते । नमनद्याऽऽलम्पा क्षेत्र र कानि नास्ति ऋतुपामान्ये वाक्यभेदः ॥ ५२ ॥ वपानां चानभिधारणस्य दर्शनात् ॥ ५३ ॥ सध्या या एतर्हि वपा पदनपिघृता ब्रह्म ये ब्रह्मसाम या- सान्याल मते, सेनासव्यास्नाभिपता इति । यदि संस्कारमाविषपा, ततो जुहा सवनीयप्रचारेण रेचितत्वात्सपाजशेषो नास्ति । सदभार दनभितत्त्वं युज्यते । भय कर्यशेषाविषेषस्ततो बमसामन्यालम्भः फर्मान्वरे । तत्र श्यामा पुनरिज्यन्ते । तेषां शेषोऽस्ति । नायि. पारणं स्यात् । अनभिधारणदर्शनं नोपपधेत तस्तदा न्यायादेव सर्वसंस्काराणामुत्कर्षात्कप्रसशोऽन्यस्मिन्काले संस्काराणां, मेन प्रतिषिध्येरन् ॥ १२ ॥ यस्यापि । ब्रह्मसान्यालमते । इति कर्मान्तरं, तस्यापि पुरोटाशस्येव प्रासद्धिकाः मयानाः । तस्मादेतद्दर्शनमयुक, द्वयोरपि तुल्यत्वात् । तत्र केचिद्वर्णयन्ति । तेषा द्वौ पक्षो । एकः पक्षो बससामकाले, भालम्भः । द्वितीयः सह ऋतुपशुभिः समाप्तिः । अस्मिद्वितीये पसे यानामभिधारण विद्यते । पदा च माध्यदिन मालम्पातदा यत्तद्वपाभिधारण तनारित, पाया भनुत्पनत्वात् । पागेकाले योऽसावभिधारणसंस्कारो नान्तरीयको हविप्यनुभूतस्तस्यैदानीमविद्यमान वादाशेकापचनमुपपद्यते । कर्मान्तरपसे तु स धर्मोऽननुभूतपूर्वः । तत्र शङ्केव नास्तीति । हो तोयले । कान्तावादिनोऽपि हविषा चोदकेन संस्कार: प्रामोतीति स १ सवतीय वारेग रेवितरवादिति-ऋतुपशवपाभिधारणेन रिकन्यादित्ययः । २ योरपी. तिद्वयोरपि वादिनी प्रयागाभानानभिधारणस्य तुल्यवादित्यर्थः । । वैपा-भागासा. नाम् । ४ एक इति-आश्विनमहमहमानन्तरं ऋतुपशुभिः सहोपताना प्राभापत्याना पशूना पोमवरणान्तं कृत्वा तव उसज्य प्रभसामकाले, आरम्म इत्येक पर इत्यर्थः । ५ भाशावध. नमिति- सध्या या एतहि वपा' इति दोपायकापचनमित्ययः। नास्तीति-समिधारयि. तभ्यानामाभिधारणे दोषाशका मादि । अकर्मान्तरत्वे स्वियमुपपद्यते । कर्मान्तास्वपन सदी. यपाभि कदाचिदप्यानेगरणागस्य धर्मस्थानन भतत्वादोपारा नोदेतीत्साशयः । - ·अ० ११११०२१०१३] मीमांसादने । २१५७ तस्मादपि संस्कारभतिषेधः ॥ ५३॥ (पञ्चशारदीये-उसवाक्ये कर्मशेषप्रतिऐवविधानेन प्रति पंवत्सरं भिन्ना- नामवाणामानपनाधिकरणम् ॥ १३ ॥) [३३] पञ्चशारदीपास्तथेति चेत् ॥ ५४ ४ पू. अन्ति पञ्चशारदीयोऽहानी मारतीय: पवशारदीयः, या कारयेत बहु स्यामिति स एतेन यजेनेति । तत्र श्रूयते, वैशाख्याममावास्यायो सप्तदश मारुनी स्वित्सा अपरीता उपाकरोतीति । सप्तदश प्रश्नोनुक्ष्ण- स्तान् पर्पनिकत्तान् प्रीक्षितानिचरा आलमन्ते, प्रेतरानुत्सृजन्तीति । तवा संवत्सरे राजीवा आनन्ति सचिवोक्षणवान् पर्यप्तिकवानिवरत आकमन्त मेसरानुत्सृजन्तीति । तर सैव चिन्ता । किमुक्ष्णामुत्सर्ग भारण्यवरकर्मशेषतिपयः, अथ वा भाजापत्यवत्संस्कारकर्मप्रतिषेधः । वैपो च सुत्यासु प्रतिप्रसका, वीत्रीनुक्ष्ण एफैकस्मिन्नइन्पालभन्ते, पश्वोचा इचि { पदि फर्मशेप विषेधः प्रतिवर्षमन्य उसाणा { अथ संस्कारमविषेषा, ततस्त एव पञ्चवर्याध्युपरुध्यन्ते, पुनः पुनः संस्कि- पन् । अन्त्यासु सुस्यास्वालम्यन्त इति । "ह नास्तीत्याशावचनमुपधत एवेति ।। ५३ ।। सदश मारुतीस्त्रिवरसा अपवीता उपाति, मधदश प्रश्नीनुमः । इति पूर्वाह निहायनी या देवता पज्यते । तस्माद्व्यदेवतासंयोगाचविंशक- गाण्येतानि । द्वितीय वा तपशिकतान्योक्षितान , इतरा आलभन्ते, प्रेतानि- स्वजन्ति' इति । तत्र तानिति प्रकृताः परामृश्यन्ते । इतराशन वनसत उच्यन्ते । तामामालम्भविशतनादि कृत्व चोदकमासं क्रियते । अतस्तासु संदेह एव नास्ति । ' प्रेतरानुस्मृनन्ति । इत्यनेमानहाह उच्यन्ते । तेष्वेव सदेह. | मि पनि करणातायानडाह एकवाक्यता गत्वा चोदकेनाहानि न गृहन्ति, यथा- एण्याः । उत पानापायानामिव प्रातःसवनकाले संस्काराणा प्रतिशेष इति । . विकासा-निवत्सरा इसर्थः ।। भवाता:-अयदा इत्य. ३ भान-मल्लरीनि. १४ अप्परत एवेति--तस्मादयुतमेवेदं लिई परमनखेन नेयमिति बानिनु भाजापत्याना पशुभिः सहकापप सद मनाउमते पानाममितत्वाय इत्येवमुत्कर्ष- पऽभिधाणामावमाप्रदर्शनमुपायो । पर्मनिकरणान्ताव विधाने तु दशनामेवाभादमि. पारमात्रामावदारसमस स्वाद । अत एतविद्वामिणयहोर २ सय जनानास दानात ' इति सूर्ण, नतु माम्यसायकलिनाभिप्रायमित्यर्व मादाददेवामिषाय ।

·२१५८ टुष्टीकासहिदगावरभाष्यसमेवे- [अ०११पा०२० १३८ कितन्त्र प्राप्तम् । पयशारदीयास्तथेति चेत् । इति चेत्पश्यासे । क्यम् । पञ्च शारदीया इति । पश्च शारदीयास्तथा, यथाऽनन्दरा मानापत्या: संस्कारमनिपेय इत्पः । एवं प्रकृतपस्पयो भवति । स एवमनग्रहीष्यने । इसरया प्रकृतहानमप्रकृममएयश्च भवेद । एवं व बांधवोक्षण इत्यपेक्षापचनं युक्तं भविष्यतीति । प्रायश्चित्चविधानं । यदि कूट! काणो पा भवेदाईसत्यं च निपेत, यदि प्रपद्वायव्यं घरं, यद्यवसीदेनत चलमिति । निरुद्धानामेवानि निमित्तायुत्पधेरन् । तस्मात्संस्कारप्रतिपेपः ॥ ५४॥ न चौदनैकवाक्यत्वात् ॥ ५५ ॥ सि. नैतदेवं, संस्कारमतिपेध इति । कयं हि । फर्भशेषप्रतिषेधः । कुतः । चोदनैकवाक्यत्वात् । सप्तदश मारुतीरुपाफरोवीति कर्मचोद- नेपा । द्रव्यदेवचा संबन्धात् । वयकवावीतव, सप्तदश पृश्नीनुक्ष्ण इचि । कयं ज्ञापते । सदिश पृश्नीनुक्ष्ण इत्येतावदपरिसमाम् । तत्पूर्यापेक्षया परिसमाप्यते, मारुवानालभत इति । एवं सत्यनुपङ्गोऽवश्यं भवति । तथा च रामत्वादाक्पदा । किम- रूपते चौदनकवाक्यत्वादिति । आह । यबसावस्य पवनापेक्ष्यते कि तावत्प्रामम् । संकाराणा प्रतियधोऽयम्, अस्मिन्कालेऽनडहामाल मादयो न कर्तव्याः संस्कारा इति । यथा मानापसानाम् । श्रीनानुक्ष्म एकै कस्मिनहन्यालमे. क्षेति मुत्या प्रतिप्रसव इति । यथा 'ब्रासाम्पालभते । इति । कर्मप्रतिषेधे तास्तान ' इति च कर्मान्तरं क्रयेत पनि संवसरम् । श्रीखीन् । इति' मनुष्ट कल्प्पेत । सरकारप्रतिपेये तु गामेष द्वितीये संस्कारमा विधीयते न याग इति ॥ ११॥ सदश मारुनी: पृश्नीरुपाकरोति इनि द्रव्यदेवनामयोगायाग बोदना | सह- दश स्नानुशा इत्यस्य सापेक्षत्वानिराकाझीकरणेन भवितव्यम् । तत्र मारुनी- शलम इति मनमि विपरिवर्तमान व निराकासी किश्त । अत्र च वयाँ गतिः । . इति चोति-वर्मान्तर काप्यतेत्यस्यानुपदः। द्वितीये-दितीयादिसंवत्सर स्याःएवं परमेऽपि संवत्सरे प्रनिसंवत्सरे पर्यमिक्तानामेवाननुह मुत्यारवालम्ममात्रविधाने, न तु यागत रविधानमिव लाव आयम् ·है। २०११पा०२१०१३] मीयांसादर्शने । २१५९ ततोऽनुषा । अथायं तस्य, वन एकवाक्यत्वम् । इदं सस्प शेषत्वेना- पेक्षिष्यामहे । एतचाप युक्तं, यदयं तस्य शेषः स्यात्, नासावस्थ । तरडेपत्वेऽपेक्षापात्रम् । इतरत्रापेक्षाऽनुपक्तव्यं च । अर्थेन च संध्यत । समदश पृश्नीर्मातीपाकरोति, सप्तदश च पृश्नीनुक्ष्ण इति वायों न वक्तव्यः । प्रचयादव गम्येत । तस्मादेकेनानेन वाक्पेन चतुति. शदेवानि कर्माणि चोद्यन्ते । तेषां सप्तदशानां पर्यनिकरणान्त उत्सर्गः क्रियते । सप्तदशसु यथापक्रति । एवमुचरास्वपि चोदनासु । न चोल- टानां कर्यान्तर उपयोगी युज्यते । असत्यायातयामत्वाच । तस्मादा- रण्यवस्कर्मशेषपतिषेधः । अन्षे चान्ये चोलाणः ! पूर्वपामुक्ष्मामभावा- समतदानम् । प्रायश्चित्तमप्युपाकतानां प्रागुत्त । अपेसावचन- मपि वेषामभावादन्यास्तादृशानेवापेक्ष्य भवेद, पृश्नीमारुतांश्च । यया यदि वाऽनदहा प्रति : मारुतीरालमते ' इत्यनुपज्यते । अथवा मारुतीरलमते' श्त्येतत्सत्यनस्वाही नीयन्ते । तत्रानड्वाहः सापेक्षाः । यस्मिन्नेत्र क्षणे निहायन्यः संभध्यन्ते, तस्मिन्नेवाननाहोऽपीति । एवं पररपेक्षिता संबन्धो भविष्यति । एकवाक्यत्वं च । इतरथा पूर्वस्मिन्वाक्ये निराकासीनस्य पुनराकाइसा कल्पनीया। सता पुनः संबन्धः। घरमादेफेन पाक्पेन चतुस्त्रिंशत्कर्माणि विवीयन्ते । ननु पूर्वपक्षवायपि चतु. शिरकर्मायकवाक्पवं वेच्छत्येव, कर्मशेषपतिपय नेच्छति । न चानेन निरा. क्रियते । तस्मात्कथमेतत् । प्राजापत्येषु यः संस्कारप्रतिषेधः स 'ब्रह्मसामयालभते । इस्पस्य सामर्यात् । अस्मिन् सायनुवादो का प्रतियो का पर्यनिकनानुसान्त '. पति । ह तु न शक्यः सुत्याकाले प्रतिपसः कर्तुम् । तत्र यदालभने तापच, सांश्योरमेऽहनीति वाक्यभेदः स्यात् । एवं श्रीस्वीनियपि योज्यम् । तस्मादेवस्सुस्या- कालिक कौन्तरम् । भपि च यस्य संस्काराः प्रतिपिप्यात, तस्य द्वितीय संवत्सरे पनिकरण न - । अपेक्षमाऽनुपातम्या~-in. ३ 'यातयामापाव' इति यासूत्रलेन का मुदितपु- मक एवं प्रकाशित तदनवधानमूलकमिति ध्येयम् । ३ यस्मिमिति-अव इदि पूर्व शेषः । भूतस्य-प... ५ भनेन । इति माध्यमरीयेकवाकालव्यात्यानेन पूर्वपश्यभिमतः संस्कार प्रतिष हत्यः ६ मतः अपमेतामने न्यायमित्याइ~-तस्मादिति । सिति-प्रोत्री जनमासभेत पोतमेऽहनि 'इति वाय पर्थ । ८ मत-मते, विशेषः।

·२१६० दुष्टीकासहितशायरमा यसमेते ~~ [अ०११पा०२०१५] नाव यवागं उपहं पिवीति । तान्येवोषधानि, स एव विचिरि. रिति ।। ५५॥ संस्काराणां च दर्शनात् ॥ ५६ ॥ संस्कारोथ प्रतिवर्ष दर्शयति । वान् पनिकतान् प्रोसिवानिवरा आलम्भन्ते मेतरानामृजन्तीति । ननु वचनवद्धविष्यतीति । ने। चाक्षभेदमसङ्गात् । पर्यनिकरणं करोति, पर्यनिक श्चोत्सजन्तीति । अपि च वत्सतरीणामुक्ष्णां च युगपत्पर्यनिकरणमुच्यते । तद्वत्सतरीषु प्रकृतिता मासस्वादनूयते । इतरेष्वासस्वाद्विधीयते । एतनोपपयवे । सत्सु संस्कारप्वेतदुभयं न युज्यते । यागे च सत्त्वम् । तस्मादुमयत्र यागा॥५६॥ ( अभिषेचनीयदशपेययोभिन्नतन्त्रताधिकरणम् ।। १४॥" [१४] दशपेये क्रयमतिकात्यतिकर्पस्ततः प्राची तत्समानं तन्वं स्यात् ॥ ५७ ॥ पू० राजसूपेऽभिषेचनीयदशपेपारेकाहो । चित्पवे । कि तपो. रत्रमयोगः, अथवा भेदेनेति । प्राप्तम् । समान तन्त्रमनयो । कुनः । दश्यस्य ऋया प्रतिकप्यते, सह सोमं श्रीणात्यभिचनीयदशपेपयोरिति । अभिपेचनीयस्प पूर्वकाली. नस्वात्तत्क्रयकाले दशपेयपस्य प्रतिकर्षः । स प्रतिष्पमाणसता भाग्माविना पदार्यान् मविकर्षति । तदादि घाऽभिसंबन्धातदन्तमपकरें स्यादिति । अतस्तयोरेकाहपोस्वन् प्रक्रमा ! पत्रप्राधपो मचिः तस्वन्त्रमेव समाप्तियुक्ता। दस्मात्समानतो ॥ ५७ ॥ प्राप्नोति । तत्तावद्विधातव्यमुत्सर्गश्च । तत्र यावयभेदो विवक्षाभेदश्च । एक प्रकृ. तिमासमयी । अपामा विधाने । मचरितापतदन्याच्यम् ॥ १५ ॥ [१६॥ अत्राधिकरणमतिमापरिक्ष्यते ।।[५७|| - निवदेवम्---- १२ तासमानतन्यं स्यार-~-धी. ३ तम्-..। ४ पूर्वधर- सासू- ५ (म. ५ पा. १११.२० । सम्मा--- PUस्या- । यस्य-मते इस म. ! ९६५---Catg { !• अन्यते-पयनिहरणमिति शेषः । ११ अन्यत्र अनदुरनु । शीधीयन 3--अनहां प्रसार पनिर EITHE पर्व रनरणाप्रद पनि सरकार विषयाः ।

·[अ० १११०२०१४] मीमांसादर्शने । समानवचनं तद्वत् ॥ १८ ॥ समानो वा एप यतो यद्दपेययाभिषेचनीयश्चेति सन्त्रस्य समां- नत्वायजयोः समानत्वम्, आत्मना मिन्नत्वात् ॥ ५८ ॥ अप्रतिकर्षों वाऽर्थहेतुत्वा त्सहत्वं विधीयते ॥ ५९ ॥ सि० न वा प्रतिकर्षः यस्य ! कुतः । अर्यहेतुत्वात् ! द्वाविमौ भयो । एकोऽर्यहेतुकोऽन्यः शब्दकृतः । यत्माक्क्रतुमचर्यज्ञसाधनोपार्जनकाले सोपविक्रपिणा सह संवादः, सोमस्य परिक्रयण-मूल्पपरिच्छेदः, सोऽदिवश्यं करणीयः । तस्मिन्नकवे तारेव प्रवृत्तिन युक्ता । कुतः । ऋतुकाले कदाचित्सोमो न स्यात् । विक्रेता पाऽस्य नाग वा दधात् । वथा ऋतुरेव न संवर्वेत । वस्येवरसहत्वमुच्यते । किं कारणम् । मुरूपत्वात् । तत्रैव च क्रयो नित्तकल्प: । मूल्यार्पणमात्रं परिशिष्टम् । पदन्यत्तत्र, कळया वे कोणामीत्वमादि सद्धर्ममात्रम् । परतन्त्रत्वादेव विक्रतुः । एवं च सति भिन्नकालयोर्ययाकालपेराङ्गानि भविष्यन्ति । दृश्य बस्मिन्नुपसंवादे यार्य क्रीणातेः प्रयोग!, देवदचैन सहारमा- मिन्य क्रीतम् , उपज्ञा संवृत्तेति । अतस्तस्य संवादः । स च बहिः तोतते । तस्मानारित प्रतिकपः । कालभेदाद्ययोक्त एर तन्त्र भेदा ॥ ५९॥ पूर्वस्मिंश्वावस्थस्य दर्शनात् ॥ ६० ॥ पूर्वस्मिवाभिपेचनीयेऽप्रभृयद मकवि । कथम । समानं वा एतद्य विच्छिन्दन्ति यदभिपेचनीयस्थायभूयमभ्यवयन्तीति । तदेव- मवमृगदर्शनं पूर्वस्मिन्नुपपयेत, पदि भेदेन वन्त्रप्रवृत्तिः । इसस्या दशपे- यान्तेऽवभूयः स्यात् ॥ ६॥ दीक्षाणां चोचरस्य ॥ ६३ ॥ दशपेयस्य व पृन्दीक्षाणां दर्शनं, तयाऽभिपेचनीयस्य दीक्षा वर्ध- १८॥ १९ ॥६॥ समानदा स्पाय:--.२ मप्रतिको दाऽपहनावान् ।'-मु•वादः-- क.१४ ' दtart चोत्तरस्य' झी म पागतिपुस्तके मामान या प्रकाशितमपि निर्मूलत्वापेक्ष्स पावाप्राधि यम् ।

·१६२ दृष्टीफासहितशावरभाष्यसमेते- [अ० १६५०२०१५] येयुर्यथा दशमेऽहनि दशपेया संपद्यते, सद्यो दीक्षपति, सपा सो भीमातीति । इतरया, अभिषेचनीय एवं दशपेयस्यापि दीक्षा स्युः। दर्शनं नोपपद्यते ॥ ६१॥ यत्तु, समानवचनं तद्वदिति । तत्र म:- समानः कालसामान्यात् ॥ ६२॥ एकस्मिन् अनापतो सोमी बने, बत उत्तरे संवत्सरालम् । पतत्कालसामान्यमपेक्ष्य तत्समानवचनमन्पयोपपयत इति । तस्मा. सन्त्रभेदः ॥ ६२॥ (वरुणप्रयासेप्वयमृधर्मकर्मान्सरविधानाभिकरणम् ॥ १५ ॥) [१५] निष्कासस्यावqथे तदेकदेशत्वात्पशुवत्म- दानाविकपः स्पात् ॥ ६३ ॥ पू० वरुणपघासेषु श्रूयते, वारपा निकासेन तुपैयारभृयमपचप- सीति । तत्र विचार्यते । फि प्रदानविमोऽयमु फर्मावरचोदनेति । कि मातम् । मदानविकोऽयम् । कुता । तदेकदेशवाद । वरुणं मत्यामिक्षा स्पना, मारुयामिक्षा, वारुण्यापिरोति । सा द्विधा मदीयमाना पो। एकदेशोऽस्या वापराने, एकदेश। समिष्टपजुरुयम् । समय- त्रापि वरुणदेवता । तेन मदानविप्रकों विज्ञायते । पशुवत् । पपा सपनीपस्य पशोर, वपया मातासवने घरन्ति, पुरोटान मदिने, अङ्गस्तृवीयसवन इति । अवभृपशब्द इदानी फिम: । भवस्याऽनुपा- दमात्र । देशसामान्पाइवतासापायाच | अथ धर्माविदेशकोऽनिरोप. ११॥६२॥ पारुण्यामिलोपना । तस्या एकदेशः पूर्व हुयते । एकदेश उपरम । तव संध्यते पणदेवतया 1 यथा 40:। अमृषशब्दो देवनासामान्येन । अब धर्मातिदेश करमान भवतीति चेत् । 1 भावापरयान-भाग्यभारदातोरन्टरेत्पर । प्रधानान्तरसारियल पाया। तष-4. मु. । तयर-वीरयेवेलः । । देववानगमायनेति-~ोग इति । * पतिदेय इति , मरमृधधर्मकामांन्तररिरित्यर्थः ।

·[१०११पा०२०१५] मीमांसादर्शने । पदवदेव कस्मान्न भवति । अशक्यत्वात् । अनेनैव मदानविकर्पोऽने. नैव धर्मातिदेश इत्यशक्यमेफस्य वाक्यस्य । प्रदानविकर्ष कृत्वा कतार्यस्य धर्मानतिदेष्टुं न शक्तिरिति ॥ ६३ ॥ अपनयो वा प्रसिद्धनातिसंयोगात् ॥ ६४ ॥ सि. न घाऽयं प्रदानविकर्षः । किं तर्हि । अपनयो निष्कासस्प, पूर्व- फर्मणः कर्मान्तरोपदेशः । किं कारणम् । प्रसिद्धनाभिसंयोगात् । मसि- देन नामधेयेनावभृषशब्देन संयोगात् , निष्कासेनावभृयमभ्यत्रयन्तीति । ननु भाक्तोऽयमनुवादपात्रमित्युक्तम् । अनुवादः सन्नमचिविशेषक- रोऽनर्यको स्यात् । अतिदेशस्स्वर्थवान् । ननु तत्रापि लसणा भवति । अस्तु । लक्षणाऽपि हिमवृत्तिविशेषकरत्वादर्यवती । यथाऽनौ तिष्ठति, भवटे तिष्ठवि । अनेकार्थता नहिं दोपो भवति । नापूर्व कर्मचौदनापा. मसौ दोप: । यया, एतस्पैच रेवतीपु वारवन्तीयमग्निष्टोमसाम कृत्वा पशुकामो छेतेन यजेतेति । कथं पुनरनेन शक्यतेऽपूर्व कर्म चोदाय- तुम् । उच्यते । वारुण्या निष्कासन तुपैश्यावभृथपभ्पवयन्तीति श्रूयते । न चावभृथः शक्यतेऽभ्यवेतुम् । तत्रैवं विज्ञायते, निष्कासन सुश्वावभूयं कर्तुमपोऽभ्यवयन्तीति । यथा शाटकं कर्तुं सूत्राणि य- न्वीमि । लक्षणपा वा यथा, ये एवं विद्वांसः सत्रमुपयन्तीति ॥ ६४ ॥ प्रतिपचिरिति चेन्न कर्मसंयोगात् ॥ ६५ ॥ अयान्यशेपत्वानिष्कासस्यावभृयगमनं प्रतिपत्तिर्भवविति । सन्न । फुता । कर्मसंयोगात् । अर्थफर्मणा शस्य गुणभूतस्य संयोगो विनायो । उच्यते । यत्राऽऽख्यातेन कर्म प्रतिपाद्यते, तत्र यन्नाम तद्धर्माविदेशकं भवति । पपा ' मासपग्निहोत्रं जुहोति ' इति । इह तु नामशब्द एव केवलः श्रूयते । स एवं कर्म विधारयति । स एव धर्मातिदेशको भविष्यतीत्यनुपपन्नमैतत् ॥ १३ ॥ नार्य प्रदानविभकर्षः । कुतः । अयभृपेन कर्मणा संयोगात् । नन्दनबाद प्रत्युतम् । मसत्यां गतानुवाद आश्रीयते । भप्ति तु गतिः । लक्षणया धर्मातिदेशको मदि. प्पति । क्षणया च यागं प्रतिपादयिष्यति ॥ ६ ॥ १ अप्रत्तिरः-१ वयन्तीति सक्षणया-मु.11 रन्, य एसिया सामुपमन्तीति-४ संयोगद-निधारस्पति शेष।

·२१६४ टुष्टीकासहितशावरभाष्यसमेते- [अ० १११।०२० ११] तृतीयासामात् । पतिपत्ती हिट्रव्यमाधान्पादितीया निरदेश्यह। यथा, चावाले कृष्णविषाणां प्रास्पतीनि । अथवाऽवभूयशब्दकेनास्प कर्मणा संघौगात । यदि च प्रतिपत्तिः स्याचवोऽभूयशब्दोऽनर्थक एव भवेत् । अयमवभूयशब्दो धर्माननिदिशेत् । न च मतिपत्तौ पषा- नकर्मणां धर्माः शक्या अतिदेष्टुम् । वैषम्यात् । तदा नभृयेन प्रति- पादयन्तीत्युक्तं स्यात् । न चावभूयेन किंचित्मविपादित, पदति- दिश्यत ।। ६५॥ (मायणीयनिष्कासस्योदयनीयनिर्वापार्यवाधिकरणम् ॥ १६॥) [१६] उदयनीये च तद्वत् ॥ ६६ ॥ पू० ज्योसियोपे श्रूयते, प्रायणीयस्ष निष्कासे, उदयनीयमनुनिपर सीति । तत्राप्यवभूययनिष्कासो गुणतः स्यात् । तत्रापि शुदपनीय- शब्दफेन प्रधानकर्मणा संयोगो भवाने, मायणीयस्प निष्कास पद- मीयमानपतीति । न च शक्यत उदयनीयो निर्यम् । असहापि संबन्धोऽभिधीयते, निष्कासनोदयनीपं हविष्पं निर्मपतीति । लक्षणया वा पूर्ववत् । अपि च द्वितीयासंयोगातकर्मणा प्राधान्य विज्ञायते । निष्कासस्य सप्तमीयोगाद्गुणमावा । मविपत्ती तु कर्म गुणसः स्पात, निकासा प्रधानता । तत्र फर्म सृतीयासंबई भवेत् । निष्कासो दिसीपासंबदः । ननु ममानभूतेऽसि ससपी भवति । पया, आंगारे गावो वास्था, कारे कुसुमानीति । भवति, पत्र प्रमाणान्तरेण द्रव्यं मधानं विदितम् । यत्र तु शब्दगम्य एवार्थस्तत्र गुणमावो युक्तः। यत्कारणम् । कारकविभक्तिरियम् । फारसंघ क्रियार्थ, भूतत्वात् । भूकमव्यसमुच्चारणे दिभूतं मन्या भवनि इशर्ष. न चे उपनिवासाय प्रतिप.चः। कपम् । यश म त तपाइनेमादि कर्मणा । तत्र घ द्रव्यं गुणतो यामः प्रधानतः । इह तु वितरीत कधसभाप भाग्नुयात् ॥६५॥ १शदेव--. | ३ तथा हि-स.. कायदे- ४ निष्काई अ-६ । ५ स्वागारे-क. स. । प्राशरे क.. । तेनप्रसिद्धनावमयनेसथा। साप्नुयादिति--तो यस्यैव नामषेयस्य पदारगानामिनि सिद्ध सन्त एवंदर्यवर्मन्यात सिप्यतीत्यभिप्रायः।

·[M०११०२०१७ मीमांसादाने। स्वात् । भव्यस्य तु भूनार्थत्वेऽदृष्टायता कराया स्यात् । न च दृष्टे सत्यदृष्टफल्पना संभवति ।। ६६ ॥ प्रतिपचिाडकर्मसंयोगात् ।। ६७ ॥ भविपत्तिा, उदयनीयः स्याग्निकासस्य, न गुणभावः । कुतः । अकर्मसंयोगात् । नात्र निष्कासस्पोदपनीयकर्मणां संयोगः । केन अहिं । निर्वापण ? निष्कासे निर्वपतीति । ननु मुख्यत्वादुदयनीयस्यै- तेने संबन्धो न्याया। न हि । मुख्यसंपन्य साकासमेतद्भवाद, निकासे उदयनीयं कि करोति । तत्रविश्य निर्षपतीत्पनेन परिसमापपि. सध्यम् , उदयनीय निर्वपतीति । न चौदपनीयस्य निर्वापेण सह सं. बन्धोऽस्वीत्यु कम् । तदेतदव तथैवाऽऽपयवे, उदयनीयं कर्तुं पाय- पीयस्य निष्कासे हविष निपवीति । निकासश्च मायणीयशेषः । निष्कासदश्य शेषश्चन एव, यदुखापा केनं तदनेनोच्यते । शेषस्य चान्तिरगमन प्रतिपचिः । तच्च सापवापिकमङ्गं भवति । सच्च प्रधा. नेन संबन्धम् । आरादुपकारकरवेऽनुमेयसंवन्धम् । सप्तमी च विमा कि प्राधान्य दृष्टा । तस्मात्मविपतिः । नन्वेवमा कर्मान्तरचोदनाs. बभृयवस्मामोति । भवेद, यदि न घोदित कर्म भवेत् । चोदित- रतुदयनीया, आदित्य प्रायणीयश्चर्भवति, आदित्य उदयनीयो दिश मज्ञस्या इति । कर्तुं मायणीपनिकास निपेदिति नत्रैव प्रज्ञायते । वस्मान कर्मावरचोदनेयम् ॥ ६७ ॥ अर्यकर्म दा शेपत्वाच्छ्पणवत्तदर्थेन विधानात् ॥ ६८ ॥ मि. अर्थ वा निकासे निर्धापो न प्रतिपत्तिा । कुतः । शेषत्वात् । नि पति शेषभूतो निकासा । गुणभूत इत्यर्थः । कथं जायते । वदन विधानात् । तदर्थेन शब्देन सशम्पा विभक्त्या विधानाद । सप्तमी हि विभक्तिराधारे भवति । आधारश्च क्रियायास्तकारकाणांच विशिानां पारणे पर्वते । तस्माद्गुणभूतः । ननु निष्कासो पारणे. सपर्यः । स्थास्येव सत्र धारण करोति । पात्रीवदेतद्रष्टव्यम् । तथया ५ वर्मयोग:--निपान.. परिशियनी..

·, दुष्टीकरसाइसमावरमाध्यसगे- [१० ११५०१० ] पापोदनं धारयति, पात्री भूमिः । न च पात्री नाऽऽधारा । तत्यान, न दृष्टमुपकारं करोगीति । पायपि वया । अपि च हविष्या उदयनीयरिया योजनयन्तः । ते यदि नि. फासेन संस्क्रियन्त्र निष्कासोऽपि प्रयोजनवान् भवति । अथ तु निकासा संस्कियो, न च तेन कश्चिदर्य, न हितेन किंचित्करिष्यते । ननु वेनापि मायणीयो निर्वतितः । सुदर्यस्यापि संस्कारोऽर्थवान् भविष्पति । नैवम् । उपयुध्यमानसंस्कारो हि गरीयानुपयुक्त संस्कारात् । अपि च निष्कास- संस्कारोऽयं भवन् मायणीयस्थाई भयेन । तत्रोदयनीयसनिधि - ध्येत । तस्मादुदनीयहविष्याणामयं निकाससंसर्गेणादृष्ट उपकार क्रियते श्रयणवत् । वद्यया, पयसा मैत्रावरुणं धीणाति, धानाभिहोरि. योजनमिति श्रपणैः सोपस्य ॥ ६॥ इति श्रीवरस्वामिनः कृती मीमांसाभाय एकादशाध्यायस्य द्वितीयः पादः॥ अकादशाध्यायस्प तृतीयः पादः ।। - ( पचनेनाइपधानयोमिन्नकालकत्वाचधिकरणम् ॥ १॥) [२] अजाना मुख्यकालवादचनादन्यकालत्वम् ॥ १॥ सि. अङ्गाना मुख्यकालस्यं मुरुपदेशत्वं मुख्यकर्तृत्वं घोक्तम् । अङ्गानि तु विधानत्वात्मधानेनोपदिश्य स्वस्मास्यादेकदेशवामिति । एवं च १८॥ इति श्रभिट्टकुमारिलविरविताया मीमांसामान्यायालयायां टुम्टीकापा- मेवादशा पायाय द्वितीयः पादः । L दिमा हति-उदयनीयार्थ निप्ता इयर्थः । २ संस्कारो गरी-क. स. 14 निष्कास. प्रन्दसाने सर्वत्र निकाय इति पाठो-ग. पुस्तके । ४ (म.पा. १०१स.)।

·[१० ११५०० ३३०२] मीसांसादर्शने। सर्वत्र माम वचनादम्पकालचम् । यत्र वचनं तान्यकालत्वमन्यदे- सरस्मन्यकर्तत्वमपि भवति । यथा, पूर्वेधुरयावाम्यायां चेदि करोति, अवभृयेन चरन्ति । अौ सौत्रामण्या, दक्षिणाभदाद-एकर्तृवं विज्ञायते, बडवा दक्षिणेवि ॥ १ ॥ (आधानस्य तन्त्रताधिकरणम् ॥ २॥) [२] द्रव्यस्य चाकर्मकालनिष्पत्तेः प्रयोगः सर्वार्थः स्यात्स्वकालत्वात् ॥ २॥ तिः बसन्त प्रामणोऽग्निमादधीत, ग्रीष्मे राजन्यः, शरदि वैश्य इति भूयव आघानम् । तत्कर्थिमित्यभ्युपगमः । कि कारणम् । अफळ. स्वात् । आहवीये जुहोति, गाईपत्य हवीपि अंपयांव, दक्षिणामाव- स्याहार्यपणादि फरोतीति संपामीनां कर्षसपयोगः । तत्र विचार्य, तस्य तस्य कर्मणोऽयन भेदेनाऽऽधानं कर्तव्यमथवा सापामाष्टक पाशुकसौमिकदाविहायिकानां कर्मणां तन्त्रमिति । कि माम् । द्रव्य- स्य भने, अकर्मकालनिष्पत्तः, वसन्वे ग्रीष्मे शरदीविप्रयोग:-आधानं सपि स्यात् । कुतः । स्वकालत्वात् । स्वोऽस्पे कालो वसन्तादिः। न कस्यचिरकर्मणा काले श्रूयते । तत्र न गृह्यते विशेषोऽस्मै कर्मण इचमाधानं नास्मा हति । अगृद्ममाणविशेषत्वास मन्त्रभावो पापः । मन्त्राधानानन्तरं यस्य कर्मणा मयोगरतदर्य तदाधानमिति गृगवे विशेषा 1 स खलु मते विशेष किवानन्धर्यकारणम् । पदाऽपि सपि तदाऽस्यवः कस्यचित्कर्षमा पूर्व मयोगा, योगपयस्यासंग. पात् । तदेकेनाऽऽनन्तर्य समो ता, सार्थत्व एकार्यस्वे च । समत्वाद- हेतुर्भवति । न वाघानेन कमपक्रम्यन्ते । यया मणयमेन । ययुर- फापरस्तको पदनन्तरं कर्म तस्योपकमो विज्ञापत, नोचरेषाम् । तेन उपस्तित्वाचदपवणे वापयेत, प्रणयनवत् । न बनेन किषिर्म प्रक्राम्यते । अाकालवाद । अत उपरकाला हि कभुवया कि Hasrवधिकाणान्यतिकम्प लिस्पते । [१॥ ~~~ -माम नाम ARREART--5.1 प्रयोगा . 13, 1-1 REx.हिपालसिप्रायः ।

·१२१६८ टुप्टीकासहितशावरभाप्यसमते- (०११५०३३०३] तीनन क्रियते । द्रव्यमय हेऽशिविशेषः । यथा कविकोई सुवर्ण वाजपेदनेन स्वाधीनेन यथोपपन्नं कर्म करिष्यापीति । स तेन यथा- कालमिष्टं दात्रादि करोति । एवमयमग्निविशेषमर्जयति । अनेन साधी- नेन ययोपपन्नं कर्ष करिम्यासीति । तत्र न गृावे विशेषोऽस्मै कर्षण इदमनितम्, अस्मै नेति । सर्वेभ्यश्च पुज्यते । तस्मात्सर्वार्थम् । अपि च नित्यकाम्यनैमित्तिकानि कर्माणि यथोपपत्तिकालानि । तेषो वसन्ते आदिवेनामिना कार्यम् । न वापस्मिन् वा शक्यो वसन्तेऽग्निराधा. तुम् । सोऽयमसंयोगो भवति भेदेनाऽऽधाने । अथ तु सर्वकर्षणापर्षे सन्समाधान, नेप विरोधी भवति । तस्मादपि कत्रम् ॥ २ ॥ (ज्योतिष्टोमे प्रयाणा पशूनाम यूपतन्त्रताधिकरणम् ॥ ३॥) [३] यूपश्चाकर्मकालस्यात् ॥ ३ ॥ सि. ज्योतिटोमे पशवः, अयोमीपसनीयानुवन्या का यूप, खा. बध्नाति, पाला य नाति, रोहितके वनातीनि थुत: । तर विचा. येते । कि अपाणां पशुबन्धाना भेदेन यूपः, अया त्रामति । कि प्रात: { भेदेनोविक कारणम् । अनीपोपीये वावत्मयोगवचनेन गृह्यते यूपा । उत्तरयोरपि चोदन प्राप। विशेषावसापिनको. दकायोगवचना मेदन यू मापयन्ति । तस्मादा एवं माने, उच्यते । यय भवत् । वृत्तः । अकालत्वात् । नास्य पशुधर्मका उत्पतिः । फि ताई । पृथकाले, दीक्षास यू छिनति, की या राज- नीति तापमान म गृह्यते निषोऽसे पशुपाए पूो. मस्मै नाति । ५२ मपुज्यते । तस्मात्सायो भावि १३ ॥ एक्यूपं च दर्शयति ॥ ४॥ एक यूपं प्रयाणामपि पाना साधारणं दर्शयति । सबनी पी शिवता यूपं परिवीति, निता परियाणं विदधाति । यदि नाना प्पा मयस्वतः पूर्वस्य यूपस्याश्व पानसरे चोदकेनैव प्राप्त विश्वा परियाणं न विषादम्य भात् । अय त यूया, नता संस्कारा भाष - -रा. २ अट:-मार कपल्या मरेइ । प्रा। - ·. [अ० १ १ पा० ११०] मीमांसादर्शने । २१६९ तन्नमित्यग्नीपोमीय एवं परिवीतस्य कृतार्थत्वात्पुनः संवनीय परि- व्याणं न प्राप्नोति । सद्विधातव्यं भवति । विधीयवे च । तस्मादपि वन्त्रम् ॥४॥ ( यूपसंस्काराणां तन्त्रताधिकरणम् ॥ १॥) [४] संस्कारात्वावर्तेरनर्थकालत्वात् ॥ ५॥ पू. यूपसंस्कारा ये पशुतन्त्रमध्ये क्रियन्वे, यथा प्रोक्षणमञ्ज नमुच्छपणं परिल्याणं च, वेषु चिन्त्यते । किं तस्य तस्य पशोभंदैन फेर्वच्याः, अथवा तन्त्रमिति । किं माप्तम् । संस्कारास्त्वावर्तेरन् यूपस्य, न पपा युपास्तन्त्र तथा स्थः । कि कारणम् । अर्थकालत्वात् । अर्थ: पशोनियोजनम् । तत्काला एवं संस्काराः । तत्र गृह्यते विशेषः । यस्य पशोनियोजनकाले कृतास्तदर्या इति । इतरयोश्च पवारमासकालवा- चादन नास्ति प्रयोगः । तस्मादावरन् । यथाऽ समान नम् ॥५॥ तत्कालास्तु यूपकर्मत्वाचस्प धर्मविधानात्सर्वा. र्थानां च वचनादन्यकालत्वम् ॥ ६ ॥ ति. सत्यमाचरन्, पोते नियोजनकाला भवेयुः । तत्कालारस्वेते. दीक्षाकाळाः । कथं ज्ञायते। यूपकर्मत्वात । नवे नियोजनाः । यूप ए क्रियते । यूपो नियोजनार्थः । स च दीसासु कर्तव्यः । दीसासु यूपं छिनीति वचनात् । संस्कारय स क्रियते । तस्मादीक्षाकाला एवैते संस्कारा! | ननु छेदनमात्र तत्र यूपस्प श्रूयते, न युपक्रिपा । यो । न किंचिदव्यं यूपाख्यमस्ति, यस्थ छेदनमुच्येत । तदेत. देवं जायते । दीक्षासु छेदनाभियूपं करोवीति । छेदनग्रहणं च मुख्य- स्वात्मदर्शनार्यम् । यत्कारणम् । नासो छेदनेन केरलेन यूपो भवतीति । एवं शीक्षाकाला एवं संस्काराः । सर्वार्थानी च सत्तो वचनारक पाचिदम्पकालत्वं कृतम् । यथाऽऽग्निमारतामनुपाजेश्वरन्तीति । वरमासुपरसंस्कारा अपि तन्त्रम् । १ सवनीय-साम- ·दुष्टीकासहित् शाबरभाष्यसमेत- [० ११०३१०५) गुपकस्यादित्यम्यापरा व्याख्या । युएफर्म तय एते संस्कारा. श्छेदनाया । यूपोऽयमेवं क्रियते तक्षणादिव्यापारण । यया वाजपयन समाद् सस्कृतथेवस्य पुना क्रिया निरयिंकर । तस्मादनाहानः । नन्वेवं सति निरुदपशावपि कार्य स एव यूपः कर्तव्यो भवेत । बाद भवेत् , यदि निरिष्कन पागमतिषेधो न स्यात् । अस्ति तु स प्रतिषः। समान भवति । यथा, न तैरेव दर्भः प्रयोगातरमणि क्रियो । अपवा पदर्थं स यूपः कृतस्वरकापट्टक्तम् । तपापवर्गे यूपोऽश्यप सन्मानं च दर्शयति ॥ ७॥ निवृता यूपं परिवीय सबनीयं पशुमुपाकरोतीति, परिपाणेने यूए. धर्माननुक्रममाणः सन्मित खान यूपं दर्शयति । इतरया मुरूपत्वा- मोक्षणेनोपक्रमेत । आनन्तर्यायमिति चेत् । न । मतितः सिद्धत्वात् । अस्मादपि तन्त्र संस्काराः ॥ ७॥ (स्थरतावनाधिकरणम् ॥९॥) [५] स्वरुस्तन्त्रापवर्गः स्यादस्वकालत्वात् ॥८॥ पू अश्वि स्वका यूपस्य स्वरं करोति श्रुतः । स सर्वपशूना स भेदेन वेति । किं मातम् । स्वा खस तन्ने सन्ऽपज्येव । अस्वकालत्वात् । नापस काल उत्पत्ती । फर्मफालेऽपमुपादीयो, स्वरुणा स्वधिविना वा पर्श समनतीति । यस्प पोः समअनकाल उपाचस्तदोऽसाविति गृह्यो विशेष नमाझेदा। ननु यूपस्य स्वर कोतीति वकाले दास्पोत्पति। म खोपाऽप्यन्तप्रयोगव । अपि च कार्यवचनोहर वरुणन्दा । करोति, सरकार्य करतीति । यत्कारणम् । स्वहन जायते । स्वस्कार्य तुझायवे पोरधनम् । ननु अत्यन्त सरोः मतिपचिप, संस्थित सोमे मस्तर प्रहरति स्वरं चापतवेवसायति सत्पत्ति दर्शनम् । सत्तु १साले पस्योत्पतिः । म स्वकाल एपोत्सारी प्रयोगणे वागति-..1 ३ याम. पापेचमाया, ·FRe १९५०३२०५] मीमांसादर्शने । २१५. स्वरुमात्रस्प, न तु स्वरूविशेषम्य । वानीपोमीय उपासस्य तन्त्र, तया प्रवृत्तस्य दर्शनं सोमान्ने स्यात् , अपना चोदकमाप्तस्यानुसन्ध्या- कालस्येति संशये, कि न्याय्य, यदनुवन्ध्याकालस्य दर्शनं भवन्न मन्त्र या प्रवृत्तस्येति । कुतः । पत उक्तो न्याय समापवर्ग: स्वादस्वकालत्वादिति । न च दर्शनं केवलं साधक भवति । यथास, भवं तु दर्शनं कल्पितम् । तदेवं यथा प्रस्तरस्यानुबन्ध्याकालस्य दर्शन तदरस्वरोरपि भविष्यतीति ॥ ८ ॥ साधारणो वाऽनुनिष्पत्तिस्तस्य साधारणत्वात् ।। ९ ।सि. ' नैवदस्ति, प्रतितन्त्र स्वरुभेद इति । किं ताई । साधारणा स्यात् । कुत । यतोऽयमनुनिष्पद्यते । यपः साधारणः सर्वपशूनाम् । सस्प सा. पारणत्वादपमपि साधारण एव न्याय्यः । यथक एव यूपः सर्वपशूनां साधारणः, एवमयमध्यगृह्यमाणविशेषत्वात्साधारणो भविष्यति । नव- शुक्तम् । अङ्गपतिकर्षवचनादगृह्यमाणविशेषत्वारूपस्य साधारण्यमुप. पद्यते, न तु स्वरोः प्रतिक किंचन वचनमस्ति, यतोऽहमाणविशेष- स्वादग्यापि साधारण्यमुपपद्यत । यदेवत, यूपस्य तरुं करोनीवि वद. स्वामयोगसंवर्द्ध स्वरुकार्थमञ्जनं करें यमुपादचे वं यूपादिवि । न पान्यस्य साधारण्येनास्य साधारण्यं युक्तम् । संभवन्ति किस्पापि पहायला इति । चोदकपयोगवनाथ भिधमाना अन्तमयोग- संबद्धमङ्गपात्मीय मतितन्त्रं मापयन्ति गृहापाणविशेषत्वादिस्यतो भेद एष युक्त इति । सोच्यते । यद्यप्यस्य नास्ति प्रतिकवचनं प्रत्यक्षम् । न चान्य- स्थिन् मतिकष्यमाणेऽन्यस्य प्रतिकर्ष देखि नैवद्युक्तम् । असंबद्धगोई, तदेवं भवति, न संवद्धयोः । अयं च शकलो थूपमनुनिष्पयते । तदस्य, पूपातिकदेव सिद्धः प्रतिकः । ओ यत्र यूपस्तत्रायमपि । पञ्च, यूपस्य स्वरं करोतीत्यन्त प्रयोगसंघद्धा अतिरिति । तदापि . ८॥ परयते । इति । नतयम्मु.।

·२२७२ दृष्टीपासहितशावरमा यसगते- [१०११५०३१०१) नैवम् । नौ हि कालो द्रव्यस्य । एक उपादानकाला, एक उपात्तस्य भयोगकाल: पद्धधुपादासव्यं न हि तदनुपादाय कवियोगमारमते । न अनुपादाय बीहीन, प्रस्तुत्य भयोगं बोहीन् मृगयति । एवंकुर्वा- गरप प्रयोग एव न संवत । अयं च य छिपानमनुनिष्पयते । अवो या ऐदनं तापमपि । यदप्येफस्यापि यूपस्य बहका सरवा संमतीवि 1 स्यादेवं, यदि प्राथम्यविशिष्टस्य नोपादनं भवेद । विशिष्टस्य तपादानमुक्तं, नो या प्रथमः शपला परापवेरस स्वरु: कार्य इति वचनाद । बहूनां च प्राथम्पाभावाददयो न संभवन्ति । मादेक क एवं साधारणा स्वरिति ॥९॥ सोमान्ते च प्रतिपत्तिदर्शनात् ॥१०॥ सोमान्ते चास्य मतिपचिदृश्यते । संस्थिते सोमे प्रस्तरं प्रारति सर चायनसायेति । तत्सापारण्य एवोपपद्यते । बत्रापवगै ग्रामीयो- भीषान्त एव स्यात् । तस्मादपि साधारणः ॥ १० ॥ तत्कालो वा प्रस्तरवत् ॥१३॥ इति यदुकं सत्परिहर्वध्यम् ॥ ११ ॥ न बोत्पतिवाक्यत्वात्पदेशात्मस्तरे तथा ॥ १२॥ नारयानुबन्ध्याकालस्य स्वरो। पहरणम् । किं कारणम् । इदमेव मा. रणस्योत्पचिवाक्यं, सोमान्ते प्रवरं प्रहरन्ति, स्वरुंचायशसायति। अनेन क्रमादमीषोमीयफाळस्य महरणं गम्पते । स पदि साधारणस्त- वः सर्वपशूनां कृतार्ये कर्मस्वोत्सर्गविशेषस्पामो भहरणस्प दर्शनमुप- पचवे । अथ तु पृपा स्याचतोऽनीपोमीपस्यान्त एव दृश्येत । अष पचनमिदं कस्माम मवति । अग्नीपोमीयान्ते मातस्य सोमान्ते वचनात् । नैतदेवम् । वचनेन द्वायुसर्गस्य विशेषाधुच्येयाताम् । अमौ च भहरण, सीमान् वा च पापभेद। स्पात् । तस्मादचनम् । यत्तु मत-पायर-2 । 'सबालो का प्रस्तावह 'इति सर्व भाष्यरूपेण पातीमुविमुस्तके प्रमाणितमभ्युपश्य बहुतरश्मशानुरोधेन यथावाप्रवाशिममिति सेयम् । न बोसात-ग..

·२१७३ [अ० १११।०३०६] मीमांसादर्शने । मस्तस्वदिति । प्रदेशात्प्रस्तरे तथा । मस्तरस्य दर्शपूर्णमासयोः प्रहरण. मुक्तम्, आशीभिः प्रस्तरं पहरतीति । चोदकेन प्रतिपशु पाप्यते । वत्रा- नुसन्ध्याकालस्य दर्शनं युज्यसे, न स्वरुपहरणस्पैतदस्ति । तस्माद्विपमोऽ. यमुपन्पासा.॥ १२॥ (अहर्गणेऽन्त्यदिन एव कृष्णविषाणायाः प्रासननियमाधिकरणम् ॥१॥) [६] अहर्गणे विपाणापासनं धर्मविप्रतिपादन्ते प्रथमे वाऽहनि विकल्पः स्यात् ॥ १३ ॥ पू० ज्योतिष्टोमे दीक्षितवतमाम्नातं, कृष्णविषाणपा कण्डूयतीति । त्रे च पुना श्रुतं, नीतासु चात्वाले कृष्णविषाणां प्रास्यतीति । तदुभय द्वादशाहे चोदकेन माप्तम् । तत्र विचार्यते । किमन्ते प्रपमे वाभानि कृष्णविषाणाया: प्रासनं कर्तव्यम्, अथवाऽन्त्य ऐवैति । किं माप्तम् । : विफल्पा कर्तव्यः । अन्ते प्रयमे वाऽहनि प्रासनम् । फुतः । धवि. मतिपयात् । यदि प्रयमेऽहनि करिष्यते, उत्तरेमहसु मान्दाक्षिणानय- नाये पदार्यास्तपां विपाणाफण्डूयनं धर्मः वाध्येत । अथान्त्ये वता पूर्वेषामना दक्षिणानयना ये पदार्यास्तेषां हस्तकण्पनं धर्मः, स पाध्येत । स एप धर्मविपतिपेषः । तस्माद्विकल्पः ॥ १३ ॥ पाणेस्त्वश्रुतिभूतत्वाद्विपाणानियमः स्यात्मातःसवन- मध्यत्वाच्छिष्टे चामिप्रवृत्तत्वात् ॥ १४॥ सि. नैवदेवं, स्पाद्विकल्प इति । कि तहि । विषाणानियमा स्पात् । विषाणाकण्ड्यनं सर्वस्मिन्नदर्गण नियम्येन । अन्त्येऽहनि मासनं स्यात् । 'कस्मात् । मावासवनमध्यत्वात् । बहूनि मातःसबनान्यस्याहर्गणस्प- मध्ये । तेषा विषाणाकण्ड्यनं धोऽनुगृहीतो भविष्यति । नन्धिदरयो। सवनयोईस्तकण्ड् पनं धर्मः, स वाधिष्यते । नैष दोपा । नैवं भूपवे, पाणिना कण्डयितव्यमिति । अस्मित्पासस्पा क्रिपते । यथार्यादयों न स चोदनार्थः। १२ ॥ १३ ॥ पाप-..1 ·टुम्टीकासहितशावर भाष्यसमैते- [१० ११५२०३५०) एवमप्युत्तरयोः मत्यासत्या दस्त एव पामोतीति । अत्र माविष्ट 'चाभित्तत्वात् । मातासवनशेरे कण्ट्यनस्य शिष्टत्वादुत्तरयोरपि विपाणाफदूपनमेव नियम्येव । अभिप्रयत्तस्यात् । अभिम तम्य नियम स्पोत्सर्गे, आचारविरोधा स्यात् । अय प्रकृती कयमुत्सर्गः। विषाणापा अभावात् । अन्या विषाणा फस्मारकण्डूपनार्थेन नोत्पाघवे । पूर्वति. पाणाया पासनं पारणपत्नविमोकार्यम् । तान्या विषाणाऽऽनीयक, वस्या धारणमार्थम् । तस्या अदृष्टोऽयी फल्पयितव्यः स्पात् । तूसरमा सबने धारयितव्या विषाणा । तस्यां सस्पो नास्ति नियमोत्सर्गे कारणम् । तस्मादायस्याहो दक्षिणानयनकालादू विषाणाकण्हूनय. नमेव स्याद ॥१४॥ ( नानात्रीजष्टावन्यनीम संबन्धिहविकृदाहानकाल एव वाणिमर्ग- नियमाधिकरणम् 1011) [७] वाग्विर्गो हविष्कता बोजभेदे तथा स्यात् ॥ १५॥ सि. राजसूये नानापोनिकटिक, अप्रये गृहपतय आशूनामाकपाल 'निर्वपेत्, सौगय वनस्पतये श्यामाकं चलं, सवित्रे मसावि सबीना- पटाकपालमिति । नानावीप्यमुलूखलं विभवादिस्युक्तम् । अव. स्तस्पा क्रमेणावहन्तिा मिपसे । प्रताप धूपो, अपामणेप्यन् वाचं यच्छति, ता सहविष्कता विरामवीति । हमिहणं च काल. लक्षणामित्युक्तं, याऽऽहानपीति चे । न काउविपिधादिवाना दिति । इहानेको हविष्काहानहाल. । स पूर्व विचारणा । किन्ने भयमे वा हविफरफाले शरिपसर्गः कपः, अथवाऽस्य एपेणि -- - मनु दही मादिनार दरवरयो प्रया3या प्रवास परेर प्राप्नोति ARमाधानरत यामागा' इति प्रारमनपति- यदिना । म एवम सत्रन प्रकाशन पुरो प्रमाद ! THUR 5. पा. 101.५) (. ११.१.२पू.)

·[२०११५१०३१०९]] मीमांसा दर्शने । २१७५ स्यैव च पूर्वः पसः । पाग्यविकृत्वालाचे पदार्यास्तेषां वाग्यमो धी। स पाध्येत, यदि पूस्मिन् वाग्विसर्गः क्रियते । अयोत्तरपिस्ततो इविककाला ये पदार्यास्तपां व्यापापणकरण । धर्मस्तद्वाध्येत । वथैव चोत्ता पक्षः, पाभाषणस्पाश्रुतत्वाच्छिप्टे च धाग्यमस्याभिप्रवृत्तत्वादिति । अधिकरणप्रदेशोऽयम् ॥ १५ ॥ ( पाक्वान्दमस्य पौरोडाशिकहविटकदाहानाडे विसर्माधिकरणम् ॥६) [0] पशौ च स पुरोडाशे समानतन्त्रं भवेत् ॥ १६ ॥ सि. अनीपोमीये पो पशुः पुरोडाशश्च । तयोः पाशुकं पौरोडाशिक च तन्त्रम् । अत्रापि सैव चिन्ता । किं पाशुककर्मायें हविष्कदाहानकाले वाग्विसर्गः कय उत पौरोडाशिककर्मीय इति । तथैव पूर्वोत्तरपक्षी चोध्यो । अपमप्यधिकरणमदेश एव । ननु नैव पौ इविष्कदस्ति, ओपध्यर्थत्वात् । सर्वार्थत्येवं कृत्वा चिन्त्यते । कृत्वा चिन्वे. यम् ॥ १६॥ (चयने प्रधानानन्तरमेवाग्निपिमोकाधिकरणम् ॥ ९ ॥) [९] अभियोगः सोमकाले तदर्थत्वात्संस्कृतक- कर्मणः परेषु साङ्गस्य तस्मात्सर्वापवर्ग विमोकः स्यात् ॥ १७ ॥ पू० अमी भयो, अनि युनज्मि शवसा घृते नेवि जुहोति । अग्निमेव. सगुनक्तीति । पुनः, इपं स्वनं मधुमन्त पयापामित्यनिविमो जुहो. सीति । तत्र विचार्यते । किमङ्गभधानार्यो योगः, सर्वापदगें विमोकः कर्तव्य उत प्रधानायों योगा, प्रधानापवर्ग विमोक इति । कि माप्तम् । अभियोगः सोमकाळे वदत्वासंस्कृत कर्मणः परेषु साङ्गस्य, १ पोच पुरोग-मु.।। भोपपायतान-ग.। अपपवाद- 1. मन मा. प्रधानामा यो सपा च विमोक. मात्' इति पठा काशी मुन्दिनपुधाएर श्यो, नाम्य. प्रति स पाठ उपेक्षित ने सूत्र, किंतु सूत्र पाकराणानो भाष्पकारागा यसमेत मिस्याकउया मधिया।

·टुष्टीकासहितशावरमाप्यसमेहे- [अ० ११पा० ३६०९) उस्मात्सर्वापवर्गे विमोका स्यात् । अङ्गप्रधानायर्यो योगः सर्वापरच विपोका स्यात् । किं कारणम् । अविशेषेण श्रूयते । अग्नि युनजिय शवसा घृतेनेति जुहोत्यग्निमेवैतद्युनक्तीति । न च श्रूयते, वरमा अस्मै वा कर्षण इति । अविशेषात्सर्थ इति विज्ञायते । अपि च तस्मिन् युक्तेऽसावङ्गगानि प्रधानानि च क्रियन्ते । तस्मादपि सर्वार्थम् । तदुक्तं, सपा वा शेष स्वस्थातरमयुक्तत्वादिति सर्वार्थ । चेत्सर्वापवर्गे विपोका फतव्या । तदा दि योगकार्यमवसिख भवाते । योगापवधि विमोकः ॥ १७ ॥ प्रधानापयर्गे वा तदर्थत्वात् ॥ १८ ॥ सि. न वा सर्वापागे धिोका स्यात् । कि त धानापवर्ग एर । प्रधानसंयोगेन हि श्रूयते, पञ्चभिक्ति पाहतो यज्ञो यावानेर परमालभत इछि । यक्षप्राश्यर्थ युनक्तीवि मिज्ञायते | RAE पानापों योगा। प्रधानाचेचदपवणे पोगकार्यभषति भवति । यस्मा. - सपिवळे विमोकः कर्तव्यः । कुतः । ' अशिष सनन्'ि इत्यनेन तावद्विशेषा न मयत, प्रधानों योगो नाङ्गानामिनि र नौ च प्रधानमनाने घ क्रियन्ते । या 'धा हपी यासादयति ' इत्यापिपा प्रधानहर्षिा पयामासादनं, न प्रधा. नहविमिशिष्यते । ५५ा चाहना कियमाणः न शपते पर प्रधानस्य योऽAart संमागे नालामा योऽगरिति एवमिहामेर विशेष घोगः सर्वाः, प्रकरणम्याविशतकवानि ॥ १७ ॥ प्रधानापको विमोकः । कुतः । अभियुक्ति पदको पता' इति स्वायत. संयोग । प्रधानमनन इति ! Age | 'निधि पति गुणवाक्यसिद्धम् । तेन तदेवावावयासया एवायमादो न पोगर मार यमभि शसा तेनति नहोस पायनेन को बने । पानं या- मिशषि सति । पकान पाक्येन वा प्रयोभनमकधो दीया सेन निससी भी । वा३६ पोन वाले। पायोको नास्ति । यदि पायोगों मवेत५ ऽपि यादो यागमा ३१ ।' पाना (म. पा... ममी परि-ATERIKeti CARE. श्रीप्रमानविमिवामितप गरेर सह पुण। wri-fier Aagrमिदिन । इन पारित दार-पादिना । * यदिद।

·टुष्टीकासहितशापरभाष्यसमेत--- [१० ११५० १७०११] पचं च कृत्वाम्वये आपवरणस्य होतृवरणस्पच प्रतिषेधो पुको भविष्यति, न होतारं वृणीत, नाऽऽयमिति । यथा न्यायोऽपदिष्टः । सोमाय हि होतृवरणं कृतम्, पद्धोवारं वृणीते जगतीं वृणीत इति । पतस्मिन्पायेऽसति सदप्पङ्गमयानार्थमित्यययेऽपि प्रसस्येत । अत्र सवार्यत्वात्माहत होतृवरणं नैव मामोति । तस्य प्रतिषेधोऽनयंका । सति स्वेतस्मिन्पाये सदपि प्रधानार्यमेव । वापि हि यजसंयोगः, पदरता वषर्पर्धातव्यं यमस्याऽऽशीर्गच्छेद, यता यपदकुर्वन्ति, एका चिजमाने यास्याम: Rसितिष्ठतीति । Rधानार्थ घेचदपवर्गे रस्कार्यममसिसमित्यवभृथे माहवं होतृवरणं मामोति । तस्य भविषेषो पक्या । उच्यते च । तस्मात्स्यानार्थो योगा । प्रधानापवर्ग वियोक इसि ॥ १९॥ अहर्गणे च प्रत्यहं स्पाचदर्थत्वात् ॥ २०॥ अर्गणे च द्वादशाहे प्रत्यहं पोगविमोफो दर्शयति । स पा मारह. पेनक्ति, अहरहर्षि मुमतीवि । सदुपपद्यते, यदि पानापों योगा। इसरयाऽऽधेऽहान योगः स्यात्, अन्ते रियायाः । तदा दिसा- पर्ग हाते ॥ २० ॥ ( अहणे-उपसत्कालीन नाण्यानस्य तन्त्रताधिकरणम् ||१०) [10] सुबलण्या तु तन्त्रं दीक्षावदन्यकालत्यात ॥ २१ ॥ सि. द्वादशाद, उपसरला; मुग्रामपाहाने प्रति चित्पते । भेदेन फर्तव्यपषमा सन्णेति । कर्मभेदाभेदेनेसि पार, सरयते-- मुममण्या तुच स्थान 1 फुल । अापकालापाच फर्मप्रपोगा. रपृयकालेपम् । स न मृगने विशेषा । अग्रामाणे विशेपे इन्धमाको युक्ता दासायत् । अषया दीक्षा पृयकालस्वारान् पनि, तप. पवि।२१॥ (महगंगे मुत्याकाटीनमुमपालानापापधिकरणम् ॥ ११॥) [१] नकाला यावत प्रयोगनो विशेषसंयोगात् ॥ २२ ॥ मि. [१९ ॥ २० ॥ २९॥ १३ परे पुन-न । सायन-पन } ·. भ०१११०३१०११] भीमासादर्शन। २१७९ तस्मिन्नेव द्वादशाह तकाला या सुब्रह्मण्या सा स्वावर्तेत, मैदैन स्यात् । कुतः । प्रयोग पति तस्पा विशेषसंपोगी भवति, अद्य सुस्या. मागच्छति । अधेत्युक्ते या परश्वो बेति नोक्तो भवति । तत्रापि चमकत्यतिदेशाद्वक्तव्यम् । तस्मादावर्वेद ॥ २२ ॥ अप्रयोगाङ्गमिति चेत् ॥ २३॥ इति चेत्पश्यसि--अयति विशेष संयोगादादृचिरिति । नेतद्युक्तम् । कुसः । यतोऽप्रयोगाङ्गमेतत्, यदयेति वचनम् । इदं हि प्रकृतावेकवा. दहोऽविवक्षितम् । अर्थादेव सिद्धत्वात् । अनङ्गीकचत्वाच चोदकेन न माप्येत । यावदुक्तं स्यात् , मुत्यामागच्छेति वावदेवायेति । सुत्पात्वं सर्वेषामहापाविशिष्टम् । तस्मात्तन्त्रम् ॥ २३ ॥ स्यात्प्रयोगनिर्देशात्कर्तृमेदवत् ॥ २४ ॥ स्पोछेदः । कुतः । प्रयोगनिदेशाद । यद्यप्पयशब्दस्पार्यों न विवक्षितस्वयाऽपि यस्मिन्नहनि प्रयुज्यते वकालस्य मधानस्योपकरो- ति । नान्यकालस्य । फर्तृभेददत् । तद्यया, अशावध्वर्युक्त्तरे बिहारे हीष्यासादयति । मारतीमेव प्रतिपस्या दक्षिणस्मिन्नित्पीचरवहा. रिफाण्यङ्गानि देश मेदान्मारुत्या नोपकुर्वन्ति । पया तानि देशमेदा- भोपकुर्वन्ति, एवमिदमपि कालभेदादन्यकालस्य नोपकरिष्यति । अस्मादावर्तेत ॥ २४ ॥ तद्भुनस्थानादग्निवादिति चेत्तदपवर्गस्तदर्थत्वात् ॥ २५ ॥ अयोध्येत । एफस्पिन्नहन्यासा देवता आह्वानसंस्कृता भवति । एका चासो | तस्याः पुनराह्वानमनर्यकम् । अग्निवत् । यथाऽ सक. दाधानेन संस्कृतस्य न पुनः कर्मणि संस्कार एकस्य क्रियत इति । तथायुक्तम् । यत्कारणम् । मटिफर्मापवर्गः । यस्मिन् कर्मण्याहान क्रिपते बदर्य बद्भवति । तस्य फर्मान्तेऽपवर्गः । यथा, अन्येप मुत्याफालाना संस्काराणामविसंमार्गादीनाम् । तस्मादावृत्ति ॥१५॥ अग्निवदिति चेत् ॥ २६ ॥ २२ ॥ २३॥॥ २४ ॥ २५ ॥ 5 स्पा दः । प्रयोगक. 1.३.एसस्प-स. एसाता।

·टुप्टीकामादिशावरमा यसमेते--Mo{{पा०1०११] इति यदुक्त, यथा ग्रेगघानं सर्वकर्मणि बन्ध मवनि, एवमिदमपी. त्यत्रस्प फः परिहारः । मामापान्तं सूत्रम् ।। २६ ॥ न प्रयोगसाधारण्यात् ॥ २७॥ नवदायानेन तुल्यम् । आधानस्य स्वफालयात् । खकाले हि सक्रियते । तत्र न गृह्यते विशेषः । इदं पुनः कर्मकालमाहानम् । सद्यस्य कर्मणा फाले फियते तदर्थमिति गृह्यमाणविशेपम् । तस्मात दाधानेन तुल्यम् ॥ २७॥ लिङ्गदर्शनाच्च ॥ २८ ॥ लिङ्ग चैत्यर्थ दर्शयति प्रत्यहं सुब्रह्मण्याहानमिति । एवं बाद, संस्थिते संस्थितेऽहन्याग्नीधागार मविश्य सुब्रह्मण्य सुब्रह्मण्यामाह्वयति प्रेष्यतीति । मेषणमाह्यानक्रियार्थम् । तस्मादपि मत्यहमाहानम् ॥२८॥ तद्धि तथेति चेत् ॥ २९ ॥ सदित्यनेन यूपाहुति मनिनिर्दिशति । तद्धि यूपाहुतिकर्म यया यूपै. कादशिन्या वन्न भवति । तयेदपपि भविष्यति । किं तस्य चास्प प सादृश्यम् । क्रियमाणमवश्यं फस्पचिपस्यान्ति के भवति । सर्वसाधारणस्यान्तिथास्य दुर्लभत्वात् । यथा तदेकस्य कस्पचियूप स्थान्तिके क्रियमाणं सर्वयूपार्थ मवनि, एवमिदमप्येकस्य कस्यचि. सौव्यस्य कर्मणोऽन्तिम क्रिपमाणं सर्वार्थ भविष्यतीवि ॥ २९ ॥ नाशिष्टवादितरन्पायस्यात् ॥ ३० ॥ नेतत्वेन तुल्यम् । कृतः । अशिष्टत्वात नाय पान्तिक होगः शिष्यते । अविविक्षितमन्तिकमाहवनीयमतिषेधार्थमेवदित्युक्तम्-त. रप्रतिषपो वा, अशास्त्रत्वाच्च देशानामिति । इतरन्यायावाच । इह स्वितरोन्याय । कालभेदागुनमाणविशेषस्याऽऽत्या मस्तिन्य- मिति । तस्माद्विपम उपन्यासः ॥ ३०॥ २१ ॥२०॥ २६॥ २९ ॥ ३०॥ सकार-इ.स.१२ मुब्रह्मध्ये~क. खु. ग, मु । ३ तस्यास्य-T_{४ (म०" पा. २ अ. ७ . २७).५(भ.१.२ म ..

·- - भ०११पा०३२०१२] . मीमांसादर्शने । २१८१ विध्येकत्वादिति ॥ ३३ ॥ अथ कविढ्याव, इह द्वादशाहिको विधिस्वन्त्रदृष्टो वसवीवरी- पर्यन्तोऽवमृषादिय । अयमपि च द्वादशादिको विधिः । वसाहपादने- नापि तथा भवितव्यमिति ॥ ३१ ॥ न कृत्स्नस्य पुनःप्रयोगात्प्रधानयत् ॥ ३२ ॥ उन्न । कुन। । कृत्स्नस्य पुन:पयोगाव । करस्नोऽन्पो विधिः पुनः प्रयुज्यते, अभिषवषयमानग्रहयमसस्तोत्रशस्त्रादिः पानवः । तद्यथा प्रधानानि प्रत्यई नियन्ते तथा । तत्र वसतीवरीयद्वा सकत्वं स्यात्, स्तोत्रादिषदा पहुकरवः कृतं स्यात् । तत्र बहुकृत्वा कृत्तमिति न्याय्यम् । क्या सर्वेषामुपकरोति । सकतवं तु यत्र क्रियवे वध काळमेदादु- पफुर्पात् । तस्मादावृत्तिः ।। ३२ ॥ (देशकर्तविषयेऽनियमाधिकरणम् ॥ १२ ॥) [१२] लौकिके तु यथाकामी संस्कारानर्थलोपात् ॥३३॥ सि० इह लौकिकार्या उदाहरणम् | यया देश, समै दर्शपूर्णमाप्ताभ्यां पजेठ । कारस दर्थपूर्णमासपोजकत्वोचत्वार ऋत्विजः । सुपादीनि व पात्राणि । सेपु विचारस । कि मतिमयोगमन्यान्युपादेयानि, उस सानि वाज्यानि वोपादाय प्रयोग इविकि प्रासम् । अन्यान्यन्यान्यु. पादियानीति । किं कारणम् । निरिष्टफेन पुनः क्रिया शिष्टा नाचर. Faवि एवं पा चुमः । लोकिक.पु स्याकामी, वानि पाइन्पानिया, मनियमः । कुतः। संस्कारानलोपात् । न कवित्पूर्वस्मिन् मयोगे सद संस्कार र शेऽमोशदाने हुऐनाएको भन्यैरपि हि शक्यते प्रयोगा कर्तुम् । तस्मादनियमः । अयं यदुक्तं निरिष्केन शिष्टा पागं नाऽऽचरन्तीति । एतरापरतीति । वस्साए दोषः । ननु मस्विगावायो नादिचरितव्याविति स्मरन्तीति । पुरुष- धोऽसी, न कर्मधर्मः कर्मसंयोगाभावालारणाभावाच । देशेष कर्तृy प पर्णवतितम् । पापुलरा का करिष्यने ।। ३३ ।। २१॥ ३२ ॥ १३॥ मित्र तारापोरी' प3 RINA मातिन-म..।

·२२८२ टुप्टीकासहितशायरमाप्यसमेते-~- [अ०११पा०२४०१४) ( यज्ञपात्राणां यावजी धारणनियमाधिकरणम् ।। १३ ।) [१३] यज्ञायुधानि धार्यरन् प्रतिपत्तिविधानाह- जीपवत् ॥ ३४ ॥ सिः । यतपात्राणि स्वान्ताद्धारयितव्यानि । कुतः। प्रतिपचिविधानात् । प्रतिपतिस्तेषां परिघानीय कर्मणि विधीयते, आहिवाग्निमग्निभिर्दन्ति यज्ञपातयति ( बदः) । ऋजीपवत् । तद्यथा, अहर्गणे सर्वेषामहा. मजीपोऽत्रभये प्रतिपादनार्थ पार्थ । ऋभीषमपम महबति श्रूयते ॥ ३४॥ यजमानसंस्कारो वा तदर्थः श्रूयते तत्र यथाकामी तदर्थत्वात् ॥ ३५॥ पू० न वेयं पात्राणां मतिपत्तिः । कि तर्हि । यजमानसंस्कारोऽयम् । तदर्थ स्वेषां पात्राणामी श्रूयते । कयं ज्ञायवे । तेषा तृतीयपा निर्दे. शाद । यजमानाप द्वितीयया, तत्र ययाकामी स्पात् । तेषामन्येषा वा प्रासनम् । तदर्थत्वात् । अर्थकर्मत्वात् , पात्राणां य: कैबिदापर्यः सिध्यतीति ॥ ३५॥ मुख्यधारणं वा मरणस्पानियतत्वात् ।। ३६ ॥ मुख्यानां वा-आधानां पात्राणा धारणं, नानिपमा । कुतः । पर. णस्यानियतत्वात् । अनियतकालं मरणम् । कदापिचानि पात्रात्म. प्टानि भवेया, मरणं चाऽऽपयेत । नत्र यजमानशरीरसंस्कारलोपः स्यात् । एवमपि सावदारयितव्यानि पावदप प्रयोगः, परतस्तदीपा पारर्यकर्भ भविष्यति । पूर्वेषु विद्यमाने पादानमापेषामनर्थकम् । वरमांख्यधारणमेव न्यायम् ।। ३६ ॥ यो वा यजनीयेऽहनि निषेत सोऽपिकतः स्पाटुपयेपवत् ॥ ३७॥ अथवा न मुख्यानां धारणम् । यो यजनीयेऽहनि म्रियेव यजमाना सोऽनेन संस्कारेणाधिकृतः स्यात् । तस्य तानि पात्राणि संनिहिवानि । उपवेपवत् । यथा सानाप्पयाजिन एवोपपोपचानेनाधिकारः । तस्यो. पपा संनिहित इति ॥ ३७॥ ३ प्रहरन्तीति-क.। १ मुस्येपु-1.1 ·4. १९१० १० १३] मीमांसादर्शने । २२८३ न शाखलक्षणत्वात् ॥ ३८ ॥ सदेतोपपद्यते । कि कारणम् । शाखळसगं सद्भवति । यथा सांनाच्ययाजिन एवोपत्रेपो नान्यस्यति । तत्र हिसानाय्यार्या शाखा। वापनुनिष्पयत उपप तस्या असानाय्य याजिनोऽसभवः । भवेदयनि- या संस्कारविधान, यजनीये वाऽहन्यन्यत्र वा, अनारम्पविधानात् । माहिवामिमनिमिर्दन्ति यज्ञपात्रश्चति । न नान्यस्मिनहनि यज्ञपात्रा. णामुपवेषपदसंभवः। शक्पवे हि धारणेन संपादयितुम् । तस्मादपवेपोऽ. शन्तः ।। ३८॥ उत्पत्ति प्रयोजकत्वादाशिरवत् ॥ ३९ ॥ अथवा न धारणम् । ता । संस्कारकाले न्यानि नरानि पात्रताधानि । प्रयोजकत्यासंस्कारस्य | आशिरवत् । पपा, ऋतपेये, घृतवती भवन इति वचनादमारे मतदुहः, अन्यां यज. मानपायुक्तामागिरे दुहन्तीचि झुनराशिरामपा गौपादीपते, एवम् ॥ ३९ ॥ शब्दासामञ्जस्यमिति चेत् ॥४०॥ भय ५३पस्पेयं सवि यज्ञमाणपन्दोऽतपक्षसो भवति । यतसंपन्न हि पाप्राणि यज्ञमात्राणि भवन्ति । न च नानां यज्ञमंवन्धोऽस्वाति तथाऽशिरेऽपि ॥ ४६॥ मागिरेऽपि यानापन्या गौपदीप सा यजमानस्य प्रभु म भवति । व सदस्यासामध्यमे । पदिवमापा गौरिशपाया. निपामाणि मषिष्यन्ति। तम्पो पारिप इति ॥ ४१ ॥ अपास्यते- शास्त्राच विपयोगस्तविकदमविकीप पछता- यहापूर्यिरातोपदेशः ॥४२॥ पानामियोग ! सागर गुमपामापसाप | यारी १६ ॥१९॥ RART-JEntert-1 ·दुष्टीकामादिशावरभाष्यसमेने-~- [अ० ११५० ३२०१५) सोमानामपिशषयचनात्मतीयते । यस्यार्भवकाल! कवितः पाप्पत इति । अवाघ्यो हि प्रकृतिकालः । चौदफेनैव प्राप्त । वदयों विधिः कृष्फरोऽमर्थकः स्यात् । तस्मात्सर्वसोपानामुपरिष्टारप्रचारः ॥ १६ ॥ अङ्गविपर्यासो विना वचनादीति चेत् ॥४७॥ अथ यदुक्तम् । एवं सत्यङ्गविपर्यासी विना वचनेन कतो भविष्य सीति । तस्य का परिहार इत्यामापान्तं सूत्रम् ॥ १७ ॥ उत्कर्षः संयोगात्कालमानमितरत्र ॥४८॥ नेप दोषो यदुक्तमङ्गविपर्यास इति । कयं कृत्वा । पशुपचार पायदु- स्कृष्यमाणेऽनुयाजानां परिधिपहरणस्य चोत्कर्षों न्याययः । संयोगात् । सानि दि पशुपचारेण क्रमता संयुक्तानि । न चाऽऽग्निमारुतस्यानुयाजः सह, हारियोजनस्य वा परिधिप्रहरणेन क्रमो विवक्षितान हि परिधि महरणं हारियोजनस्याङ्ग, हारियोजना वा परिपिपहरणस्य । उभी घा फस्यचिदेशस्य प्रधानस्य । एचमानिमास्तमनुयाजाय यदि परसर. स्याङ्गभूतानि भवेयुः, एकस्य वा प्रधानस्य, तव एतेन क्रमेणोपकुर्व नीति विविक्षितः समः स्यात् । अय पुनः पशोरङ्गमनुपाना, आमि: मारुतं सोमस्य, तथा परिधिमहरणं पशोरङ्ग, हारियोजनः सोमेज्या । तेषां क्रमो नियोजनः । तस्मादविवक्षितः । कालमात्रपितरत्र । आनिमारता_मनुपाजेश्वरन्तीति प्रहत्य, परि. धीन जुहोति हारियोजनमिति, एतस्मिन् काल इति लक्षणमानिमा- मात:सक्ने माध्यदिने वा सवने, एते संस्कारवाक्ये, आलम्ममात्रभवणात् । अप्रचार आर्भकाल एव, ना यस्मिन् । तस्मादविशेषात्सर्वसामानामुलम् ॥१६॥ ननु ' आनिमारतावं, महृत्य परिधीन ' इति च क्रमविपर्यासः प्राप्नोत्युिकम् ॥४७॥ उच्यते । आग्निमारसं सोमागम् । अनुयाजाः पश्वरम् । अन्योरशाहिसंमन्य- स्तावमारित, येनाऽऽनिमारुतं कृत्वाऽनुगानाः क्रियमाणा: सगुणा मवेयुः । न चैत एकेन प्रयोगवचनेन गृह्यन्ते, येनाऽऽग्निमारुतं कृत्वाऽशयाना कियेरन् । प्रहरी परिश्य- . 1 सबने इति भवने वेति ये भदक्ते यायये इति शेषः । २ गुणा-या । । मामिगह- धान-प.५४ कियेरनिति-अनानालालमटोरेऽपि न शारिवि मा १५ भामिमारतापूर्ण मन्यानयन्ति' इति वचनार्थमाइ-प्रतापित्यादिना ।

·१९८५ [१०१११०३०१५ सीमांसादर्शने । रुत परिधिमहरणं च । अनपेतच क्षणापाये कालः । यथाऽमिहोत्रः बेलायामागन्तव्यामति । यनाशिहोत्रं नास्ति, तत्रायनपेवा वेला । नन्वेवं लक्षणा भवति । न हि । काल एवेह थुप: । क्त्वा तावत्पूर्व- फाल एव स्मर्यते । अशब्दोऽपि देशे कालं वा यात् । देशस्यासं- भवाकालायों विज्ञायते ॥ १८ ॥ प्रकृतिकालासत्तेः शस्त्रवतामिति चेत् ॥ ४९ ॥ इति पत्पश्यसि सर्वसोमानापुपरिष्टात्मचार इति । नेतयुक्तम् । निसमार्ननक्षणोत्तरकालमनुयाजाः प्राप्नुवन्ति । ईदृशे चोदकेन प्राछे, इह द्वितीय क्षणेऽवयाजा न कर्तव्याः, क्षणमात्रं स्थित्वा कर्नया इति चोदकशेष एवेदं वचनं, न ६ चोदकं बाधते । द्वितीयेऽप्येवमेव । नन्वेवं लक्षणा भवति । नहि। वाशब्दः काषचन एव स्मयंत्रे । स तावरपरिचित्रहरणाय पूर्वकालनायां श्रुत्या वर्तते । तदशात्परिधिपहरणं कृत्वा तत उत्तरकाळ हारियोजनः कर्तव्य इति सर्वाण्येव श्रुतिवृत्तानि । आनिमारुतशब्दोऽपि स्वायमेव प्रतिपादयति । अर्थ. शब्दोऽपि कालवनन एव । अतोन चित्पदं लक्षणावृत्तम् । ईशे च लक्षणा भवति । यथा गोहीक इति गोशब्दो वाहीके तिष्ठन्मूत्रमाणादि यत्तालक्षयति । या का जातियति लक्षणा । एवमत्र न काचिष्टक्षणां पश्यामः । एतेने व्याख्यातेन वाजपेयेनेट्वा वृहस्पतिसवेन पनेत ' इति यो दोष बता सिद्धान्तवादिना पूर्वपक्षवादिनः, स नास्ति । सर्वेषां श्रुतिवृत्तत्वात् । एवमिदं मदर्शनार्थम् । उच्यते । नतदेवम् । अत्रापि हि लक्षणा । सेवपीति । कपम् । पदार्थ उचार्यमाणः स्वरूप वा कर्तव्य प्रवीति । अन्यत्र वा कर्त- व्यं, तत्र वा कर्मव्यमिति । इह तु स्वरूपं न कर्तव्यं, तस्य नितिस्मात् । मन्त्रापि न । तत्रापि न किंचित् । किमर्थ त चरणम् । परार्थ, तस्य यः कालात छापितम् ॥ १८॥ . मत्वे सारणा भवति । काल--. । २ क्षणमात्रनिति-आमिमारतका यादिलपः। पति-प.. एवं भाष्यमनुभाष्य चौदयति एतेनेखादिना । ५ सिदान्तयादिनामा संबन्ध पदोने पः । पूर्वपक्षवादिनः कालविधिमित तपः । ५ मानिमस्ता मुयानयो. परस्परमाशीभावाभावाचीपरितन विस्पद निराारत-अन्यापीन्यादिना ।

·२१८८ दुष्टीकासहितशादरभाग्यसमेते--- ०११५१०३१०६ शस्त्रवता सोपानामुपरिष्टाचारी युक्तः । कुत, । प्रकृतिकालासत्तेः । एवं पकिनस्य काळस्याऽसती का प्रचारो भविष्यति । अङ्गमविपर्पा- सवाफस्मान्न कतो भविष्यति । अप कनमोऽसौ काला । वायसव. निफस्य वैश्वदेवस्य यदूर्ध्वम् ॥ ४९ ॥ न श्रुतिप्रतिषेधात् ॥ ५॥ एवं सति, परिष्टाल्सोमानामित्यविशेपश्रुतिमिलिपिथ्यते । पर- चित्सोमानामधस्तादयं प्रचार। स्यात् । न चाऽऽसत्या माता कालो कम्पो ॥५०॥ विकारस्थान इति चेत् ॥ ५३॥ इति चेत्पश्यसि शस्त्रवतामुपरि प्रचाराऽयुक इति, विकारस्थाने भवतु । यतमापुनर्विकारस्थानम् । उक्थ्यायाः संस्था अग्निष्टोमसं. स्थाया विकाराः । तासा यत्स्यानममिष्टोमपचारादृर्ष, तत्र प्रचारो मवतु । तत ऊर्व सामागतना चाराणां स्थानम् । अयमपि चाss. गातुः । तस्मादयमपि वष भवति ।। ५१ ॥ न चोदनापृथक्त्वात् ॥ ५२ ॥ नवदेवम् । फरसाद । चोदनापृथकवाद । कर्मपृथक्त्वादित्पर्यः । पृयोवे कर्मणी, यच मोमिकं, यच पाशुकम् । सौमिफाना प्रचाराणा- मेघास्थानं न पाशुकानाम् । तस्मादेवस्य पचनात्सर्व मोमानामुपारष्टा- सथानम् ॥५२॥ (मानिमारुनादूर्ध्वमनुयामोत्कणोत्कृष्यमाणे सूक्तवाके सवनीयपुरोडा. शदेवतापदानामप्युःकधिकरणम् ॥ १६ ॥) [१६] उत्कर्षे सूक्तयाकस्य न सोमदेवतानामुत्कर्षः पश्वनइन्त्यायथा निष्कर्षेऽनन्वयः ।। ५३ ॥ पू० अमुयाना उत्कृप्यमाणा मकवाफमप्युत्कर्षन्ति । तत्र सबनीयाना [४९ ॥ १० ॥५१॥ ५२ ।। स्मानीयाना या देवनाम्ता: मुक्तदावोवऽपि नोस्कृष्यन्ते । पचनामवनी. - शतस्यामी.. कृतः प्रश्न प्रयार -क.। साद सपा--ग.।

·[अ० ११९६०३१०१६] मीसांसादर्शने। २१८५ पुरोडायना देवताः संकीर्यम्ते, भपन्निन्द्राय हरिवदे यानाः, पूषण्व- ते फरम्ममित्यारभ्य । तासामुक्की, नेवि संदेहः । कि मासम् । उत्कर्ष सूक्तवाकस्प न सबनीयदेवतानामुत्कर्षः । कुतः ! पश्चन-- त्वात् । अनुयामाः पशोरङ्गमुरुभ्यमाणाः परजन्मेवोत्क्रष्टुमईन्ति, न सोमाङ्गम् । सोमा च सवनीयदेवता । तस्मातासामनुस्कर्षः। यथा निष्कऽनन्वया । यथा पौर्णमास्यां मनवाकस्य मयोगे पूर्ण भासीदेवतानां निष्ऽमावास्थादेववानापनन्वयः । इतरत्र घेवरा- साम् । तत्कस्प हेवोः । इनरेतरस्यानङ्गत्वात् । वदिहाप्यनु. एकपः ॥ ५३॥ वाक्पसंयोगाद्वोत्कर्षः समानतन्त्रत्वादर्थ- लोपादनन्वयः॥ ५४॥ सि. अयवोत्कर्ष एवं न्याय्यः। कुनः । वाक्पसंयोगात् । सूक्तवाक- स्पैकदेशभूतानि सौमिादेववासको नामि, भज्पभिन्द्राय हरिवते धाना, पवते करम्भ, सरस्वतीयते परिवापः । अयं यममान इति संपध्यवे। था, इन्द्राय हरिव धानामिा, पूप३वे फरम्मेण, सरस्वत परिवापेण सूपस्या अघ देवो वनस्पविरमपदिवि संवध्यते । शान्येतानि सूतवाकस्य मध्य उच्पमानास्पतन्ति । निहानि के. पलायनर्षकानि भवन्ति । न च सवनीयानां सूकवाफोऽस्ति, यो- मान्युपायन । पाशुरू एव सूक्तवाकस्पा मसङ्गसिद्धः । . देवानां संकीर्तन युक्तम् । स चोकप्रद । माघासामयुत्कर्षः । आई वमनुप्रीप्यते । पानाम् । यथा पोर्णस्य प्रपनाना स्कोऽपापादेवता नो, ए. मिहावि॥५५॥ मस्तरस्तावमादितस्तेषाम् । पदध प्रतिरस्ता पहरणम् । प्रहरमाई प सूटयाकः । तमासूतकाकोऽपि पार्थः । सूकनामध्ये सनीयदेवताना पाठा- सेन फवारा मापते । मपि धापन साकाक्षसानानि मायः । मानि-नाssem- सापामाममा THI ·टुष्टीकासहितशावर भाष्यसमेवे [अ०११पा० ४० तु, यथा निष्कपैऽनन्यय इति, सपाननन्यस्वादर्थलोपादनन्यः । समानतन्त्रौ दर्शपूर्णमासी । तयोः साधारण सूक्तवाकाम्नानम् । वध- या निविशते । अर्थ चामावास्यादेवतानां पौर्णमास्यां संकीर्त. नम् । इसरोसा घेतरत्र । यस्कारणम् । या इष्टा देवतास्वा सकी 'ने प्रत्यवेक्ष्यन्ते । इयमपीटा न काचिदन्तरितेति । तस्माद, पंप निष्कनन्वय इत्यदृष्टान्तः ॥ ५४ ॥ इति प्रौशवरस्वामिनः कृती मीमांसाभाष्य एकादशध्यापस्प तृवीयः पादः॥ अकादशाध्यायस्य चतुर्थः पादः ।। (राजसूये प्रथदक्षिणायुक्तनामाग्नावैष्णवादीमा भेदेनाहानुमानाधि. करणम् ॥ १॥) [१] चोदनकत्वादाजसूयेऽनुक्त देशकालानां समवायाचन्नमजानि ॥ ३ ॥ पू० रानसूर्य धान्येनुक्रदेशकालानि प्रधानानि, यया, संयुक्त दे एवमादि चिन्त्यते। कि तालानां उन्प्रभाव उन भेद इति । कि मातम् । राजसूयेऽनुक्तदेशकालामा मचानानो तन्त्रपङ्गानि । कुतः * च तन्नपदानामपकर्षों सभ्यते । येन निराकानी मरेयुः । परार्थत्वात्सूकवाकस्य । पौर्णमास्याममाया तण स्वाको पिनियुक्तः । प्रकरणाविशेषात् । तत्रापको युक्तः । इह तस्कर सरकवाकरयो :टर एव सपनीयाना देवताः प्रकास- विपन्ते ॥ इति श्रीभकुमारिलविरचिनायो भीमसमाप्या शल्पाय टुप्टीकामामे- कादशाध्यायस्थ तृतीयः पादः । १ अमावास्यावृति-2, । ३ निसंयुक्त ट्रे इति- समाग एकादशकपाला, ऐसा- पोगरा, सामो दक्षिणा' 'आविष्णव एकादशकपासा, ऐन्बा गया, वैष्णन्नि. रुपाक्षः, बामनो !ि 'सादिमा विहित नियमिरवः । तवादानामिन-मनिमय होतारमाशीवाय मुतागुती यजमानः स्यादनिमियः १४ 4-4।

·२१९१ भ०१६पा० ४५०१] मीमांसादर्शन। समवायात् । फलनिवर्तने तेषां समवायः । सपेस्पैतानि फलं साधय- न्ति, नेकशः कथं ज्ञायते । चौदनैकत्वात् । राजसूयेनेत्येकवचनान्त- न शब्देन तानि प्रधानान्युक्त्वा फलसंबन्धः कृतः । तस्मासमुदायः फलवान् । यच फलवचिकी पितम् । उदयविकपमा । इतिकर्न. व्यता चाङ्गानि । वस्मात्तन्त्रम् ॥ १॥ प्रविदक्षिणं वा कर्तृसंबन्यादिष्टिबदङ्गसूतत्वा- समुदायो हि नन्नित्वा तदेकत्वादेक- शब्दोपदेशः स्यात् ॥२॥सि. न चैतदेवं, तत्प्रमणानीति । किनहिं । मेहेन । कुतः । प्रति- दक्षिणं कर्तृसंघन्धात् । एतेषु कर्मसु दक्षिणाभेदः श्रूयते । आग्ना. वैष्णव एकादशकपाला, पन्नावैष्णवश्वरुः, वैष्णवत्रिकपालो चामनी दक्षिणा । सीमापोष्ण एकादशकपाला, ऐन्द्रापोऽयश्चकः, पोग. श्वरा, श्यामो दक्षिणेति । दक्षिणाभेदालविदक्षिणं कर्तृ संबन्धो भवति । चामनीता पूर्वस्य त्रिसंयुक्तस्य करिः । अनङ्ग उच्च रस्य त्रिसंयुक्तस्य । सामररित्रीवा उत्तरस्य त्रिसंयुक्तरुप करिः । ज्यनङ्ग पुस्य । अतः कर्तभेदादङ्गभेदः । इष्टिवत् । वधया पौर्ण- मासकालान्यङ्गानि कालभेदान दस्योपकुर्वन्ति । एवमिहारिक भेदान परस्परस्य । तस्मादेन कम्पानीति । यत्त चोदनेकलादुत्व रस्यापि समुदायो विवक्षित इति । उच्यते । समुदायो हि वनिता । समुदायः फलनिष्पत्या विवक्षितः । वदेकत्वात्-फरकत्वात् , सह- वचनं, न मयोकत्वात् , इष्टिवत् । तद्यथा पूर्णमासयोः प्रयोगमेदेऽपि फलैकत्वात्समासचन, दर्शपूर्णमासाभ्यो स्वर्गकामो यति ॥ २ ॥ तथा चान्यार्थदर्शनम् ॥३॥ अन्यायोऽप्येवमय दर्शयति । पूर्व त्रिसंयुक्त मुचरं विसंयुक्तमिति । तत्र भेदे हि पौर्वापर्य स्यात् । नन्वेकतन्बोजी प्रथानापेक्षं पोर्वापर भषेछ । नवमेव । वाक्पशेषण व विज्ञायते, साङ्गपो प्रधान यो वस्ती.. [१॥२॥ अनामताल-म, . २ पोर्ममा- ·टुप्टीकासाहितशांवरभाष्यसमेत ~~ [१०११पा० ४१०२ वापर्यमिति । एवं झाइ--परपूर्व त्रिसंयुकं वारजननं चव, यदुत्तरं त्रिसंयुक्तं पशुजनन वदिति । फलसंबन्धन साङ्गयोवतिन केव- योः । तस्मादर्शनमेवेतत् ॥ ३ ॥ ( राजसूयोपको वृतानामेव कर्तृणामातमुपादाननियमाधि- करणम् ॥ २॥) [२] अनियमः स्यादिति चेत् ॥ ४ ॥ पू. वच विचार्यसे, किमुपक्रमे ये फळरस्व एवान्तादुवानियमा, ते घान्ये वेति । किं प्रासम् । अनियमः स्यादिति चेत् । इति चैत्यश्यसि प्रतिदक्षिणं कर्तृसंबन्ध इति, अनियमः । पवित्रदक्षिणाभिये परिकीताः पवित्रास्त्रे भवन्ति । पवित्रान्त तेषामपः। उत्तरे कर्मणि यथा- कामी, से वाऽन्ये वा स्युः । तस्मादनिमः ॥ ४ ॥ नोपदिष्यत्वात् ॥ ५॥ नैतदेवं युक्तम्, अनियम इति । कि तहिं । य एवं प्रक्रमे व एवाऽऽन्वारस्युः । कस्मात् । उपदिष्टत्वात् । आदावेव वरणकाले यजः मानेन वेषामुपदिष्टम् , अन मां राजसूपसंदकेन कर्मसमुदायेन याज- पतेति । वरणं च माफ कर्मपत्तेः । तदगृह्मपाणविशेषत्वाचन्त्रम् । तेनाऽऽनता सर्वार्या भवन्ति । आह । यदि समुदायमुद्दिश्प बिपन्त पवित्रस्य दक्षिणाम्नानावित्रस्य ये कारस्ते पवित्रार्थमुपादीयन्ते । ते द्वितीयस्य. सोमस्य नाङ्गम् । कथम् । अनियमेन कर्तृणामुपादाने पाछे वचनानिपश्यते । तच्च नियावननं यस्यैवानीपादत्त तस्येव शम् द्वितीपस्य पुनरसावुपादाननियमो ने भवति । यथाऽन्ये पदार्या मदन क्रियते, एवं वरणमा भेदेन प्राप्नोति । तत्र यदि वा त एव वरीनया, अथवाऽन्ये । वौष्टिक यपि नव ।। ४ ॥ साराज्यकामाय रामस्य संज्ञको योग उपायावेन चोद्यो । उमाये प्रतमान भादाववादिलो वृणीते, राजसूयसतकेन यागेन यानयनेति । तचागृह्यमाणविशेषत्वा- रसपा कृतं मनतीति । १ सर्वहिरय-मु. विवीयस्य सोमायेदि-अभिवचनीयाध्यस्य सोमयागस्यैनि रोपः। ३ तप- 1 उपादोउपादापयती यर्थ.. ५ मजिस्निकर्मशितोवरणारूप उपादाननियमो द्वितीयस्य कर्मो न भवतीय । ६ याम.--यागरमाया - - ·(२०११पा०म०२] मीमांसादर्शने । २१९३ तत एवम् । अब पुनरवयवं पवित्रमुधिरय ततो न सर्वायोः । तदर्या एव भवन्ति । किं पुनरत्र युक्तम् । समुदायमुद्दिश्यति । तथा सत्य. विघ्नेन कर्तुः फर्म निर्वते । इनरया पवित्राने, उत्तरस्मिन् कर्मणि त एव कामवो न संपवतेरन् । अन्ये च कर्तारी नोपपयेरन् । कविनः स्यात् । लाघापतिश्च । एवं च सति कापवं भवति । इतरया प्रति- कर्मोपादानं उद्गुरुः स्यात् । ऋविपाज्ययोश्चाव्यभिचारो धर्मः। - अपि च समुदायमुद्दिश्य त्रिपमाणेषु यो यत्कालो निर्माता त तत्काल एव करि- प्यते । अनियमेनोपादाने पूर्ववृता नेच्छेयुरपि । कदाचिदन्ये न लम्परन् । तत्र योऽसी काल उपदिष्टः स वाच्यते । तर. कवैिगुण्याकामाको भवेत् । तस्मान्न प्रतिकर्म वरणं कर्तव्य मति। अयुक्तमिदं पारलगानम् । या कर्माणि जानाति तस्य राजसूयेनाधिकारः स एवं जानाति, एप्टिकं वरणमिष्टिवकोपकरोति, न सौमिकेषु । पञ्च सोमिकं वरणं न तदै- ष्टिकप्विति । यथाऽऽदावाधाने कृते कश्चिदेवं वरणं कुर्यात् , अहं कर्माणि करिष्ये, मन्त ऋविभो मवति । ययैतदप्रमाणक, एवमिदमपि । न कश्चिदनयोति. शेष. 1 व पवित्रयाई सोम इष्टिकी, येन प्रासङ्गिकेन वरणेन निवृत्तिः । यथा दक्षिणीयादीन पोतिप्टोमिकेन वरणेन । दप्युच्यते समुदायमुद्दिश्य प्रियन्त इति । तद्युक्तम् । न हि समुदायः फले चोद्यते । येन तदर्थ वरणं स्यात् । कतरो वा शब्दः समुदायवाचक । राजसूपशब्द इति चेत् । तन्न । सोमपश्चिष्टिविहीमा निरक्षा उत्पन्नाः । ते निरपेक्षा एवं प्रयोजनमक्षन्ते । तेषामपेक्षमाणानां संनिधावरूपः शब्दः श्रूयमाणो रूपवनः फले मे १ सय पूर्वमर--- । २ कालाविपत्तिय- । अत्र च मिनायन्यायमालदिक्षित- पुस्तकेषु " पवातिपत्तिय ' इस पृषकसूतावेन प्रकाशन हन्यते । तरतरमाणान्दरामा दादरमामिरपेक्षितम् । ३ यत्काल-ए । ४ विशनर-व २ । ५ अरमाणम्--Must. यमित्यर्थः । न विशेष इति-अशास्त्रीयत्वेन भ्यादिति शेष । नहि थानेग सादी वरगं पन्यतया विहितम् । यदपि चोदडेनटिपश्चादी प्राप्तं यदी देशवाउभेदारयाठिकमै काध्यम् । नापि पवित्रस्य य. कल धोऽन्येषां भवितुमर्हति । येन काफ्यावरगतन्त्रता स्यादिति भावः । ५ नापि प्रडको परक्यमित्याहन चेस्पादिना । ८ सोम इसितासोमयाग इत्यपः ऽनितिरिति-अन्यत्र पनि तिरिस्पर्थ । .. यहन्यते प..11 शब्द रति-रामा रानगयेन स्वाराज्यकामो जिवत चोदनामक पद इत्पर्य ।

·दृष्टीकासदितशावरमाप्यसमेते- [१०११पा० भ०१] वस्मात्समुदायमुद्दिश्य नियन्ते । तथा च तन्त्रम् ॥ ५ ॥ प्रयोजनकत्वात् ॥ ६॥ एकं च प्रयोजनमवयवदक्षिणानामपि समुदायसंपत्तिः । न झवयन फेषलेन कृतन कश्चिदर्थः । अवयवैः समुदाय संपादयितव्य इत्यवयंवैः परिक्रीयन्ते । तेपी समुदायसंपचौ कृतार्यत्वम् । तस्मात्त एव कार आन्तात्स्यु:॥६॥ आए । यदि समुदायसंपत्त्पै, अवयवशा परिक्रया, सकदेव फर्तव्या, किं पुनरावृत्त्येति । उच्यते- विशेपार्था पुनःश्रुतिः ॥ ७॥ उभयथा परिक्रये प्राप्ते सकृद्रा प्रत्यवयवं घा, परिक्रयविशेषो नियम्यते, प्रत्यवयवं कर्तव्यः । द्रव्यसंख्पानियमेन च चामनो दक्षिणा, अयुसममिषेचनीपे ददातीत्येवं क्रियमाणमभ्युदयकारि भवतीति ॥७ ( भवेटेभिलतन्त्रताधिकरणम् ॥ ३॥) [३] अवेष्टौ चैकतम स्पालिङ्गदर्शनात् ॥ ८॥ पू० - विदधाति । ये फल विधीयन्ते तेषामितिकर्तव्य ता । अयं च वरणनियम इतिकर्त- ज्यतांशेन गृह्यते । तस्माद्ययाऽन्येतिकर्तव्यता भेदेन क्रियन्ते, एवं वरणमपि भेदेन कर्तव्यम् । न कधिद्विशेष: । तरमादेस्य भेदेन परणम् । यदि समुदायमुद्दिश्य परणं तम्य ततोऽन्याऽपीतिकर्तव्यता कस्मातम्णव न फियते । कस्तव परणे पक्षपातः । तस्मादेतद्धरणं दिकं नैवेदं पित्यते । वित योऽयं कि कोऽम्युपायः स चिन्यते । पूर्वपक्षवादी-अनियमेन फिकमम्युः पायमिच्छति । सिद्धान्तबादी न लौकिकमप्युपायमादा नियमेनेच्छति ॥ ५॥ १ समुदायमसति-यदा म दो समुदायरिय परणं भाप्यारा सावित न सहे. विसरणाभिप्रायेमा प्रादीनामित वैदिकारणाया सन्मले प्रमगामा अपितु कर्म. पाक्या दाम्पदिशामिकामिप्रायमितिदेयम् । दिई पतिक एष विस्तरशः प्रतिपादितम् । १ अवयव-म । स्थ- यतिदि- परवेल । नियमः, रवन्धमय रिस्त इलया।

·- F१०११५१०४१२३ मीमांसादर्शने । ३१९५ रिमवि रामस्य विति, आग्नेयोऽष्टाकपालो हिरण्यं दक्षिणा, धाई पत्यका शिपृिष्ठो दक्षिणेत्याना । तस्यां चिन्त्यवे फिगङ्गा- न भेदोऽध त्रभाष इति । किं प्राप्तम् । अवेष्टौ चैतन्यं स्यात् । तन्त्रमा किङ्गदर्शनात् । लिङ्ग हि तन्त्रमावस्य सूचकं दृश्यते । पाद ग्रामणो यजेत वाई स्पस्य मध्ये निघायाऽऽहुतिमाहुति हुत्वाऽभिधारयेत, यदि राजन्य ऐन्द्र, यदि वैश्यो वैश्वदेवमिति । सामस्त्ये च इविषा मध्ये निधानमुपपद्यते । एकतन्त्रे च सामस्त्यम् । तस्मादेकतन्त्र्यम् । ननु लिङ्गमुपदिश्पते, कुतः प्राप्तिः । सह चोदनपा प्राति । अधेता दिशामवेश्या । इस वा अय व लोकं पुनरूपावरोहन्बीवि । अवेष्टिरिति चैकवच्छूवेः । एवयैवान्नाधकामं याजयोदिवि च ॥ ८ ॥ वचनाकामसंयोगेन ॥ ९॥ सिर न वा सम्प्रभावः । कुतः । उक्ती न्याया, पतिदक्षिणं वा फर्ट: संपन्या स्यादिति । लिङ्गदर्शनादिति यदुक्तम् । तत्र चूमा । वचना- दियं कामसंयोगेनापि धूपते, एतपैचानाधकामं पालयेदिति । तत्रै नदर्शनम् । न च तत्र दक्षिणामेदः । न हि राजमायक्यो दक्षिणास्तत्र मापन् । एतयैवान्नावकाम याजयेदित्येकवचनान्वेन शब्देन फलं प्रति निर्देशात्सहमयोग एव। 'बाहपत्यं मध्ये विधाय' इति मध्यशब्दोऽयम् । यद्यन्यान्यपि हवीपि तम्प्रेण कियन्ते, एवं मध्यशब्दो भवति । ' आहुतिमाहुति हुत्वा । इति तन्त्र एवोपपद्यते । एतया यनेत । इत्येकवचनप्रयोगः श्रूयते । यदि भेदेन पयोगो मवेत्तया मति प्रयोगे बहुवचनं धूयत । तस्मा प्रयोग एकवचननवगातन्त्रम् ॥ ८॥ । प्रतिदक्षिण का कर्तृसंयोगात्' इत्यनेन न्यायेन तन्त्रभेदः प्राप्नोति ।' मध्ये निघाय' इत्यनेन लिडून पतन्त्र प्राप्नोति । तत्र को निर्णय, भेदेन वा तन्त्रम् । उच्यते । । एतयाऽनायकामो यनेत ' इति कामसंयोगेन श्रूयते । तत्र योऽन्ना कामयमानः करिष्यति तस्य तन्त्रेण प्रयोगो मविष्यति । भेदेन क्रियमाणायां या- योग एकवचनं तद्वापेत । । . ऐकवनव्ये घ-मु. १४च इति-(म." पा• .) सति शेषः। ३ मिति-यूयद इविशेषः । भूयतेतिएरवचनं भूयमा नाइदियेनेस्ययः । ५ प्रयोग इति-ममारकामप्रयोग इत्यः (म.पा. भ. 1.सू. ३)।

·॥ २१९६ टुष्टीकासहितवापरभाष्यसमेते- [अ० ११५।०४५०४] चौपदर्शनमुपपयवे । तस्माचदपेक्षमेतत् ॥ ९ ॥ कवर्थायामिति चेन वर्णसंयोगात् ॥१०॥ अय पश्यसि कत्वीयामेवैतदर्शनं भवतु । एवं प्रकृतशेपत्वं भवि. व्यतीति । वन्न । कुतः । वर्णपंयोगाद । यदि ब्राह्मणो गजेन, यदि धेश्य इति । न च तो ब्राह्मणवैश्यो रतः । राजन्यस्यैव राजसूयः । राना राजसूयेनेति वचनात् । तस्मादकत्वयापेतदर्शनम् ॥ १० ॥ ( पवमानहविषा प्रयाणामेकतन्त्रत्वामानाधिकरणम् ॥ १॥) [४] परमानहविःप्पैकनब्धं प्रयोगवचनैकत्वात् ॥ ११ ॥ पू० भाधाने पवमानष्टया, अमय पवमानापाटाकपाळ निर्वपति, अनये पाचकाप, अग्नये शुचय इति । तत्र विचार्यत । किमासांमैफनन्पं, मेदो घेति । कि प्राप्तम् । पवमानहविष्वैकतन्यं स्यात् । कुता । प्रयोगवर- नैफत्वात् । एफ आसा प्रयोगवचना, अहो निरुप्पाणीति । प्रयोगवच. नेफरवासहपयोगः । तत्र न गृह्यते विशेषः । तस्मादकतन्त्र्यम् ॥११॥ लिङ्गदर्शनाच ॥ १२॥ लिङ्गं च सहमपोग दर्शयति । समानवहाँपि भवन्तीति । अनु- पादोऽयं वर्तपानापदेशाद ॥ १२ ॥ वचनानु तन्त्रोदः स्पात ॥ १३ ॥ सि० में कमा स्यात् । किनहि । तन्त्रभेदः । स प्रथमाया भेदः, उचरयोस्तन्त्रम् । फरमात् । बचनात् । पचनमिदं भवति, अप 4 कामयेत पीयान् श्रेयान् स्यामिति सस्यानये पवमानाय निरुग्य, अथ पावकाय शुचये चोचरे विपी समानदिपी तस्मादेकवचनादनभ्यपासिलिहाध कामे तन्त्रण प्रयोगः । त्वया स्योहा- भयापापादक्षिणामेदाच भेदेनेव भयोगः ॥ ९॥ [ 10 ] । महो निरप्याणि' इति कालंयचनं मन्यमानानन्त्रतामापादयति । यथा पोर्ण. माया त्रयाणां कासयोगातन्प्रेणानानि, एवमिहारि ॥ ११॥ [ १२ ॥ सिद्धान्तवादी हु, महाशब्देन सधाकर्नयामगति विज्ञायने, न कालं प्रायुपादो १धन-क.म.नपा-म । वरीयान्-१. निरुप्य-म - सय इति यस्मिनन्याधान न तस्मिनपानास । भवन्नेव स्थाव, .

·भ०११२० ४५०१ मीयांसादर्शने । निव, यदेनमग्रहीन स उच्च वर्षांपान् श्रेयान् भवतीति । फिमित्र वचनं न कुर्याद । नास्ति वचनस्पातिभारः । तस्मादेवं कर्तव्यम् । अथ यदुक्तं प्रयोगवचनकत्वादिति । तस्य कः परिहारः । नासो प्रयोगवचनः । कालवचनोऽसौ, अहो निरूप्याणीति । तस्मादहेतुः स भवति ॥ १३ ॥ सहत्वे नित्यानुवादः स्थात् ॥ १४ ॥ योक्त, समानवापि भवन्तीति समानमयोगं दर्शयतीति चत्र चूमा । सहत्वे नित्यानुवादः स्यात् । इदमपरं श्रूयते, यो ब्रह्मपर्चस. काम: स्पाचस्प सर्वाणि हवीपि निरुपाणीति । तस्य सहमयोगो भवति । तस्मिन् सहरवे नित्यानुवादोऽयं स्यात्, समानयापि भद- न्तीति । कयं पुनर्निरयाणीत्युक्त सहमयोगो विज्ञार्यते । निरुपाणीवि बहुत्वयुक्तः प्रपोगो विज्ञापते । तध बहुत्वमुपादेयत्वेन चोदिवाना विवक्षितम् । न चकशा प्रयोगो बहुमंयुक्तः प्रयोगो भवति । सस्मा. सहपयोगी विज्ञायते ॥ १४ ॥ (सदशाहे दीक्षोपतासुत्याना प्रत्येकं द्वादशदिनसाध्यवाधिकरणम् ॥५॥) [५] द्वादशाहे तत्वकृतित्वादेकैकमहरपवृज्पेन कर्मपृथक्त्वात् ॥ १५ ॥ पू० दादशाहेन प्रनाकाम याजयेदिति श्रूयवे । सत्र विचार्यसे । फिमेफे- कशा पृषक् पृधादीसोपसदेनाहः संपाय हादश पञ्चविंशतिरावा कर- व्या, अथवा द्वादश सायरा., अथवा चतुरहे दीक्षावतरह उपसदा, पन्ते । भासदस्य कालोन याच्यः । येन का प्रत्युपादीयेरन । समानेदो पपनात् ॥ १५॥ समानापि भवन्ति' इत्यनुवाई । 'नाकामस्य समर्माणि हापि सह निहप्यानि । इति । तत्र निर्वा महीदिने बचनात्तन्नं भवति । तस्मात्तदपेक्षपाड- भुपादो भवति ॥ १४ ॥ नादुपाश्चादेहोरियोगनपत्रस्य यागस्याहः शन्दः परिदको एः । सेन . निप्य --1.1fTI म 11 मम्मने-५२५७ पामि-की-म ।

·२१९८ टुष्टीकासहितशावरभाप्यसमेते- [अ० ११पा०४अ०६] चतुगडे सुत्पाः, अथवा स्वस्थानानां दीक्षोपसतमुस्यानां विद्धिरित। किं मातम् । तत्सूत्रंणव प्रक्रमः । द्वादशाहे वत्म कृतित्वादेकैकमहरप- शुज्यत कर्मपृथक्त्वात् । एफैकं सदीशोपसदपहरहरपज्येत । द्वादश पञ्चविंशतिरात्राः कर्त- व्याः । कृता । सत्यविश्वात् । सदीक्षोपसदमहरपवर्जित ज्योतिटोमे । यतस्तप्रकृतीन्येतानि द्वादशाहानि पृथग्भूतानि फर्माणि पृथक्वेनैव पानाफाक्षन्ति । तस्माज्योतिष्टोमवत्सदीलोपसदपेकेकमहा काव्य- मिति ॥ १५॥ अह्नां चाश्रुतिस्तत्वात्तत्र साङ्गं क्रियेत यथा माध्यंदिन ॥ १६॥ ने पैतदरित, यदुक्क द्वादश पश्चशिविरात्राः कव्या इति । कि वाह । द्वादश साधस्काः कार्या: । कारणम् । अह्ना श्रुतिभूत- स्वात् । द्वादशानिधि द्वादशसंरूपाऽह्ना प्रत्यक्षश्रुता । सा पाध्येत, पदि द्वादश पञ्चविंशतिरामा क्रियेरन् । तस्माद्वादशस्वदाकक तस्परिच्छेदद्वारेण कर्मणि वहि शब्दः । हापि द्वादशाहे प्राममहदितीयमहरियेव श्रूयते । सोऽयमहःशब्दः श्रूयमाण. कर्भ लक्षपति। यद्यत्कर्ष लक्ष्यते, अनेन तदुरपद्यते । एवं दश सीमिका यह संयुतानि काण्यते । अपरी प्रयणीयोदपनीयो । ता. वर्षि लक्षणया कर्म प्रदिपादयतः । तस्मादद्वादश कर्म ग्युत्स्यन्ते । तान्युत्पन्नानि सा- कारसाण द्वादशाहेन प्राजाकाम यामये ' इति फळे विधीयन्ते । तत्र द्वाद- शाहशब्द समानाधिकरण्यापागेनायमपि कर्मवचनः, लौकिकमहाति। संख्या- शब्दस्त द्वादश यागा-प्रतिपादयति । नको यागः फसाधनस्वायोतिटोमाद्वि. श्यन्तं गृहात । तर चोदकेन नैतियोनिक दीपपरिमाणे भावे यवनेन द्वादश दौसा विधीयते, उपसदश्च 1 तमाको पाग: पविशतिराधः ॥१५॥ पागातावरफले पिपाप त इति ९१म् । सन् १।३।८दोऽहपिशेष मार्यमुचाते, द्वाद. शहानि भातति । द्वादशशब्दोऽपि अतित । अहाशब्दोऽपि लौकिकामहर्भपात न कर्म । लक्षणाया भविष्यति । द्वादशाहनेवि द्वादशमिरहोमिने यामा: यार । । 1 सत-१ महना था-1 उपाय-प. न-7.१५ सोनियम- विधात-बम (परिमाणे इति-'एमा दिन उपमद, इत्यादिना विदित परमाग इम्य. १-२ निवेत-पात प, ।

·२१९९ (२०११/०१०५] मीमांसादर्शने। प्रधानं प्रयुज्यत । प्रधानकालत्वाचाङ्गानां तत्कालं वदीयं दीक्षोपस. दम् । पया माध्यंदिने । तद्यथा, सांतपनीयस्य माध्यदिने निरुप्यत इति वचनामध्यंदिनकालान्येवाङ्गानि भवन्ति, एवमिहापि । तस्माद् द्वादश सायस्काः कर्तव्या ॥१६॥ 'अपि वा फलकर्तृसंबन्धात्सहप्रयोगः स्यादाग्ने- यानीपोमीयवत् ॥ १७॥ अपि वा नैवं स्याद्वादश सायस्का इति । कयं वईि । सह- प्रयोगा स्यात् । चतुरहे दीक्षाश्चतुरई उपसदयतुरहे सुत्याः । कुतः । फलकर्नुसंबन्धात् । फले कर्तृषु चैतेषां प्रधानकर्मणां समेतानां सं- वन्धः । द्वादशाशब्देन समुदायवचनेन संयोगात्फळे संबन्धः। सत्रे स्वयंकर्तृत्वादहीने च दक्षिणक्यास्कर्तृषु च । एकफलत्वादेककर्तृत्वाच सहमयोगो मवति । आग्रेयामीपोमीयवत् । यथाऽऽग्नेयाशीपोमीययो- रेकफलसादेककर्तृत्वाच सहप्रयोगो भवति । सहप्रयोगे च विशे. पाग्रहणात दीक्षोपसदं द्वादशाश्रुतिश्वानुमाया। बदुभयमेवमुपपादित भवति सहप्रयोगोऽद संस्था च । तस्मादेष पक्षः श्रेयान् ॥ १७॥- साङ्गकालश्रुतित्वाद्वा स्वस्थानानां विकार स्थात् ॥ १८॥ सि. . तस्मादनेन द्वादशाहेनेति साङ्गाना द्वादशाहकालवं प्रतिपाद्यो । याऽसौ चोदकेना. न्याशी परिसमाधिः प्राप्नोति, सा प्रत्यक्षयाऽहर्गतया संख्यया बाध्यते । एवं च प्रधानसंनिघावहानि कनानि भविष्यन्ति ॥ १६ ॥ यस पले. येत्यन्ते । म बादशल्पा का श्रूयते । यसपा सल्या कार्योपत्त्या वाधते । तत्र ये संख्यायुक्तास्ते बाध्यन्ने । ते च दीक्षणीयादयः संस्पायुक्ताः, माशीपोमीयादयः । अपि पैस्मिाकले चोदिताना तणेतिकर्तव्यता भविष्यति । दक्षिणक्यास्कर्त मेदो नास्ति । तस्मासिहयोग सिद्धो भवति । स च यजमाना एव कारः । तत्रापि कभेदो नास्ति । तत्रापि तन्त्रम् ॥ १७ ॥ समवेतामा प्राप्तिः सा-च. न. ३ निवार्यवे-च. न । ४ अौकोमीय: 4g:- १. स. ५ मन्देकफलानामपि रान न्यवाययोगभेदो भवस्विति परयामाह-दरियादिवि ! सन्यामिति दीक्षोपसद इति शेपः ।

·२२०० दृष्टीकासहितशयरभाष्यसमेते- म०१११० ४.१०१) अपचैतदपि न युक्तम् । कुतः । साङ्ग कालविवाद । पद्यत्र मधानानामेच फालश्रुतिः स्यानाङ्गाना, नत एवं स्यात् । अत्र तु सा. झानों कालः श्रुतः । द्वादश दीक्षा, द्वादशोपसद इति दीक्षाणामुप. सदा च पृथक पृयफ फाल: श्रुत: । यदि चतुरहे क्रियेत, ततो चाध्येत । तस्मात्स्वस्थानानां विवृद्धिः । तदपेशं च द्वादशात्वम् । दीक्षो. पसत्सुत्यापेक्षम् । प्रयमं दीक्षा, नासा तत्रैव द्वादयत्वम् । तत उपसदा, तासामपि तद्देशानामेव । अन्ते सुत्या, तस्या अपि तरस्थानाया एवं विद्धिः । तदपेक्ष द्वादशस्यम् ॥ १८ ॥ दीक्षोपसदां च संख्या पृथक् पृथक् प्रत्यक्षसंयो- गात् ॥ १९॥ अपि च, बादशाहेन प्रजाकार्य याजयेदित्युक्त्वा निदादीन्यनका. तानि । तामादपि तदपेक्षा द्वादशसंख्या ।। १९ ।। वसतीवरीपर्यन्तानि पूर्वाणि तन्त्रमन्यकालत्वाद वस्थादीन्युत्तराणि दीक्षाविसार्थ. त्वात् ॥ २० ॥ मावयेत्मना । केन । यागेन । कतरेण । द्वादशाहसंजोन पागेन । सामाना- धिकरण्यात् । मह.शब्दः कर्म प्रवीति । संस्पाशब्दः । संक्ष्ययाँ कर्ममेदः' इत्यनेन न्यायेन द्वादश यागान्प्रतिपादयति । तत्रैकको यागश्चोदकेन धर्मान्गृह्णाति । तत्र प्रत्यक्षेण संख्यावचनेन चोदकेन या दीक्षोपसत्संख्या प्राप्नोति सा माध्यते । दक्षिणक्यातन्त्रेण प्रयोगः । तस्माद्दीक्षाणामुपसदा च स्वस्थानविवृद्धचा प्रयोगः । द्वादेशसंख्या च या द्वादशश्रुतेः सा मोपकर्मभेदेनोपपना मवति । एवं पशिदहो पा एष द्वादशाहः' इति दर्शनपनगृहीतं भवति ॥ १८ ॥ [ १९ ॥ । । . 1 निदादीनीति-अहानाति शेषः । । इदं च सूत्रं शानदीपिदिदितपुस्तकेयु नोप सभ्यते । एवं क. स. संशस्योरादपुस्तकयोरपि पृथनोपलभ्यते । तथाऽपि म. संशक एवं पसतीवरी' इत्यादिमाभ्यापक्षया यमस्योपलम्मात्प्रकारितामति देयम् । है प्रमा-4. ४(. २. २. स. २१)। ५ द्वादशसंख्याध्ययपद्वादशसंख्यया भवति । एवं कर्मभेदा। पट्य. मुद्विादश तरिति-प्रमातीनातित्वनावगम्यत इति शेषः । कोषकोत- कर्मपदेन प्रधानकमांश्युच्यन्ते । उपर्मपदेनाशकागति शेयम् । 1 ·२२०१ ॥ . भ० ११११० ४०६). मोमोसादने । एवं च वसतीपरीपर्यन्तानि पूर्वाज्यस्वकालवादगुद्यमाणविशेपाणि तन्त्रं भवन्ति । अवभृयादीनि चोत्तराणि । तस्य दीक्षाविसर्गार्थत्वात् । स हि दीक्षान्मोचनार्यः । एवं ह्याइ । अप्मु दीक्षा प्रवेशयित्वा देवा स्वर्ग लोकमायन् । यदप्स स्नोति तामेव दीक्षामालमते । अथ पद- पोऽषभूषमभ्यवयन्ति तापेव दीक्षां पुनरपा प्रवेशपन्तीति । तत्रं च दीक्षोल्पना । सा तन्त्रमेवोरवक्ष्यते । विशेषाग्रहणात् ॥ २०॥ तथा चान्यार्थदर्शनम् ॥ २१ एवं च सत्ययार्थदर्शनमिदं युक्तं भविष्पत्ति, पत्रिंशदहो वा एष द्वादशाह इति ॥ २१॥ चोदनापृथक्त्वे वैकतन्य समवेतानां कालसंयो- गात् ॥ २२॥ यथाऽऽयानीपोपीयवादीत । युक्तं यदा यानीपोपीययोचोदनापू- यवत्वेऽप्येकवाव्य, सहमयोगा । कुतः । समवेतानां कालसंयोगाद । समवेतानामामधानानां कालसंयोगात । पौर्णमास्यां पौर्णमास्या यजेत, साङ्गयेति । तस्मातन्त्रम् । पौर्णमास्यामेवाङ्गानि च मघानानि च क्रियन्ते । इह पुना, साङ्गकालश्रुतिवादित्यवमपदिष्टो हेतु।। तस्मादन द्वादशाहेऽङ्गमधानानि पौर्णमासीवत्सहा कार्याणि ॥ २२ ॥ ( द्वादशाहे सुत्याकालीनाङ्गानामावृत्यधिकरणम् ।। ६ ।) [६] भेदस्तु तन्नेदात्कर्मभेदः प्रयोगे स्यानेपां प्रधानशब्दत्वात् ॥ २३ ॥ सि. अयं यानि प्रधानरपृयकालान्यङ्गानि तेषु चिन्त्यते । कि धान्य- पि तन्त्रमयया भेदेनेति । किं प्राप्तम् । वन्त्रमिति । किं फारणम् । एवं सहत्वस्य वक्ता प्रपोगवचनोऽनुनहीप्यते, द्वादशाहेन मनाकाम पाजयेदिति । तदुक्तं, विधिवप्रकरणाविभागे प्रयोग बादरापण इति । एवं पाते, मा। भेदस्तु स्यात् । कुतः । तन्नेदाद । तदित्यनेन पूर्वस्त्रनिर्दिष्टः २०॥ २१ ॥२२॥ (म.पा. ४. सू. १८}. १ सपदि. 1 ३ (म.पा.

·२२०२ . टुष्टीकासहिन यावर भाष्यसभेते-अ० ११५० ४०४) काला प्रतिनिश्पिते । काल मैदान् । काले भिधमाने तन्त्रभेदो भवति । यथा दो पूर्णमासेऽपि । इहापि कालभेदः । अद्य सा परम इति । वम इहापि कर्मभेदः स्यात् । फरणभेद इत्पर्यः ! कप पुनर. झालो कालभेदो विज्ञायते । तपा प्रधानशब्दत्वात् । प्रधानन्दही मान्यङ्गानि यत्र प्रधानं तत्र विज्ञायन्ते । पदध मधानं चस्पायफाला. म्यागनि । पत्श्वस्तस्य खाकालानि । तस्माझेदः ॥ २३ ॥ तथा चान्यार्थदर्शनम् ॥ २४ ॥ पत्नीसंपाजावान्यमानि संविधन इदि भेदेनाह्नी पत्नीसंगाना- स दर्शपचि ॥ २४ ॥ श्वः सुत्यावचनं तद्वत् ॥ २५॥ संस्थिते संस्थितेऽहन्पनीदासीधागारं प्रविश्य सुब्रह्मण्य सुब्रह्मण्या- ग्राहयेति पतीति, संस्थिते संस्थित इति वीप्सावचनात्सुब्रह्मण्या. भेदं दर्शयति ॥ २५॥ पश्वतिरेकश्च ॥ २६ ॥ पश्यतिरेकय दृश्यते, प एकः पशुरचिरिच्यो स ऐन्द्रामा कार्य शवि । न वावदतिरिच्यते, पकको न भवति, एकादशैते पश्वी द्वादशाहाने । तत्पश्चासम्मभेद उपपयते । तन्त्रभाषे सरकादवि नानाळमेत । तस्मादपि भेदः ॥२६ ।। (द्वादशा-उपसत्कालीनKAPाने विवृद्ध सल्याहानुपनगापित करणम् ॥ ७॥ [७] सुत्याविवृद्धौ सुब्रह्मण्यायां सर्वेषामुपलक्षणं प्रकृत्यन्वयादावाहनवत् ॥ २७ ॥ पू. उपसकालं मुबह्मण्याद्वान, चतुरहे मुत्यापागच्छ मघवनिति द्वादगाई चोदकेन प्राप्यते । नत्रदं विचार्यते । द्वादशाहे मुस्पाहायुप- कलपित्तव्यानि, उताविकारेणैव प्रयोगा कर्तव्य इति । किं मातम् । मुत्याविद्धावतस्यां सर्वेषामहामुपलक्षणं कर्तव्यम् । कुवः । प्रकृत्यन्त २३ ॥ २४ ॥ १७॥ २९॥ प्रकृती - चतुरहे सुत्यामागच्छ मनन् ' इति का पत्ता विकता | १ययनेो भवति-ग, 1 - .

·[R०१९०४०७] मीमांसादने। २२०३ यात् । प्रकवौ सौरयमहरूपलक्षितम् । सर्वाणि चैतानि तत्प्रकृतीनि । अतः सर्वाण्युपलक्षणीयानि । नन्वेकैवासी देवता, इन्द्रः सदुपलक्षणेन संस्कृतः संस्कृत एव ! तस्य पुनरुपलक्षणमनर्थकमिति । उत्पते । आघोपलक्षणकृतः संस्कारः सोऽधवनस्य प्रधानस्याङ्गम् । तस्मादुत्त. रार्थ पुनः पुनरुपलक्षायितव्यः । आचाहनवद । तथधा, आग्नेयं कृष्ण ग्रीवसात, सौम्यं वभुम् , आनेयं कृष्णग्रीवं पुरोधायां स्पर्धमान इत्येकुत्तेऽध्यदैवतायाः कर्षभेदानेदेनाऽऽवाइन क्रियो । एकमि- हापि ॥ २७ ॥ अपि वेन्दाभिधानत्वात्सलत्स्यादुपलक्षणं कालस्य लक्षणार्थत्वात् ॥ २८ ॥ सि. अपि वा न स्यात्सपामुपलक्षणम् । अविकारेणैव प्रयोगः पाद । कुतः । इन्द्रामिधानत्वात् । इन्द्रोऽत्रोपलक्षणेन संस्क्रियते । स सकु. संस्कृतः संस्कृत एक, न पुनः संस्कर्तपः । ननु चतुरहेऽसौ संस्कृतः, चतुरहे सुत्यामागच्छति वचनात् । अविवासितोऽत्र काला, इन्द्र भाग- . छेत्येवावदेव विवक्षितम् । विवक्षिदे सति फाले वाक्यं भियते । आगच्छ मघवन् चतुरह आगच्छति सकदुचरिवाऽऽगच्छतिविभक्ति- रुभी संबन्धो न शक्नोति वदितम् । अप कस्मादिन्द्रागमनसंवन्यो बोदकेन तथैव प्रामोति । सा चोहमन्तरेण न शक्यते सेतुम् । तस्मादहा कर्तव्यः, बादशाहे प्रयोदशाह इति । न चैकत्वादेवतायाः सदुपलक्षणं कर्तव्य- मित्ययमों लम्यते । कपम् । या प्रथमत्य यागत्य संस्कृता देवता सा द्वितीयस्य सरा म मलि, कालमेर २ इन्द्र आगच्छ ' इति विवक्षित ' चतुरहे । इत्यविवक्षित, पापभेदमयात् । एवं । इन्द्र मागच्छ, तत्सुत्यामागच्छ ' इति वाक्यमेदः । एवं वाक्यमेदमयाच मुत्याग्रहणमप्यविवक्षितमेव । तस्मात्प्रकृतावस्यविवक्षितत्वाद्विकनावप्यविकारेगेत्र प्रयोग हति। - १ भयोपजनाकामय य उप-ग. अशानि क्रियन्ते-क, स. १न्दामि भानातक. प. । ४ भागदेति विमकि-मु०।५ वयैव प्राप्नोवि-गालेपत्ता झापामनी मैदेन अजय प्राप्नोतील वायद एव । वाम-मु.। १८.

·- २२०४ टुप्टीकासहितशायरमाप्यसमेते- (२०११५० ४०.) वितिनो न पुन: कालाभिमंबन्धः । आगच्छ मघवनिति प्रत्यक्षा संयोगः । चतुरह आगच्छति परोक्षः । मुत्पाशब्देन पवायात् । ननु च मुत्यामागच्छेत्यादि प्रत्यक्षः स विवक्षिरे भवतु । ने फविविरोषः । सुत्पात्वस्याविशेषात् । ननु चतुरह इति सुत्पाविशे- पो गम्यते । न खलु । किं कारणम् । कालस्य लक्षणार्थत्वात् । चतुरह- फालोऽत्र सुत्यालसणा: । चतुरहादिसुत्पामागच्छति । यस्कारणम् । नात्र देवताऽऽगच्छति । यजती तू देशेन केवलमङ्गी भवति । स यजता. बङ्गापाकोऽयमुपलक्ष्यते । सर्वसुत्यासु चासो तुल्यः । तत्र चतुरहक- एतद्युक्तम् । यदीशेऽपि वाक्यमेदो भवताऽझी क्रियते, सर्वत्रैव वाक्यभेदः स्यात् । 'प्रीहीन प्रोक्षति । इति प्रोक्षणं कर्तव्यं, तच्च नहीगामिति वाक्यमे स्यात् । अपि च प्रकृती चरहे, व्यहे, इति किमर्षमुच्चार्यते । भविवक्षितत्वादे- तेषाम् । ' मुत्यामागचछ । इति प्रयोगः पतयः । एवं स्थिते विकारेणाविकारण त्यधिकरणमेत्र नोतिष्ठति । तस्मादन्यया वयते । इत्यहे हत्यामागच्छ मघवन्निति न्यात् । इतीति. शब्दोऽयं प्रकारांची । अस्मिन्वाक्येऽस्य प्रकारवाचित्र नोपपद्यते । प्रकारस्या- संमवात् । किनहिं । इयत्तावाची वाक्पशेषादवगम्यते । महाशब्देन सामानाधि. करण्यादहर्गतेपत्ताऽवगम्यते । तच्चाहरागमनक्रियाविशेषणार्यमुच्चार्यते । सुत्या. शब्दोऽप्यागच्छतिक्रियाविशेषणार्थमेव । इन्द्रम्य करिष्यमाणप्रयोगनवादागमन किया तदा । इत्यहे ' इति सामान्येन परिमाणवाची । न च सामान्येन व्यव- हारः । तस्मादध्याहारं कृत्वा विशेषणीयः । अंशहारे या समवेतार्थः सोऽध्या. हियते कालेपत्ता प्रकाशयितुम् । तस्माद्यत्र चतुहःस त्या तत्र' चतुरहे । इत्ययाहारः । यत्र विपु तत्र 'यहे ' इति । तस्मादध्याहारपिशिष्टमहर्गच्छति- क्रिया पति विशेषगभूतम् । तथा सुत्यापदमपि । अयं प्रतिवाक्यायों वृत्तः । या । . अधिवक्ष्यते । २ अविरोधात-फ. स.। ३ एवं भायोक्त म्यात्यानमन्याधुना पयति- एतदयुकमित्यादिना । । ईदृशेऽपति--क्रियाकारकभावेन वैशिष्टविधिसमविषयेऽमीत्यर्थः । इंदशोऽरि-प.। ५ इतिशब्द इति--इत्यहे, इत्यत्र य इतिचन्दा स इत्यर्थः । ६ प्रशसाचीति- रोके, इति शेषः। तदयेति--उपयोश्यमागेन्द्रसंस्कारार्योयर्थः । ८ मुत्याहे-५. । ४ चाप्यारोप सम-- मु. आपादयितुम् जावों मृत - व. ग.1 ११ मोति-यदेव प्रकृती समवेठ, आर्ष च प्रभासने तस्वोह इत्यर्थः ।

·[१० ११५० ४१०९] मीसांसादर्शने। चनं प्रदर्शनमात्रम् । मुख्यत्वात् । मुख्येन हि प्रदर्शनं भवति । यया, इहान्ताऽऽतिच्या सविठवे, नानुयाजान यजवीति ॥ २८ ॥ अविभागाच ॥ २९ ॥ अय यदुक्तमावाहनवदिति । तत्र ब्रूमः । विभक्तः कालः कृष्ण- ग्रीषयोः, सौम्पेन व्यवायात् तत्र गृह्याचे विशेषः, पूर्वस्य कृष्णप्रीवस्य- साईवावाहनं नोत्तरस्पेति । अयेहाविभक्तकाला सुत्पा, अव्यवेता।। केनचिनासु न गृहाने विशेषः । चतुरग्रहणं चाविशेषकमित्युक्तम् । वरमादविकारेण प्रयोगः ।। २९ ।। (খাসী মালালায়ি কুমাৰা নগরাফি- करणम् ॥ ८॥) [0] पशुगणे कुम्भाशूलवपाश्रपणीनां प्रभुत्वान- न्त्रनावः स्पात् ॥ ३० ॥ सि० वाजपेये प्राजापत्येषु पशुपु फुल्या शुलस्प वपाश्रपण्याय तन्त्र. भावा स्यात् । विभुत्वात् । विभवत्येका कुम्भी सर्वपशूनामवदानाना श्रपणे, शूलं हृदयाना, पाथपणी पानाम् । तस्मात स्पुः ॥३०॥ (विमिन्नदेवताकवकजातीयेषु च पशुपु कुम्यादीना तन्त्रताधिकरणम् ॥ ९॥) [५] भेदस्तु संदेहादेवतान्तरे स्यात् ॥ ३१ ॥ पू. ऐफादशिनेषु तु भेदेन कुम्भ्यादीनि स्युः । संदेहात । एकस्या चुम्यामुसाना संदेहः स्यात् । कस्य पशोः कान्यवदानानीति । एवं हृदयादीनां वपानां च ॥ ३१॥ अर्थाद्वा लिङ्गकर्म स्यात् ॥ ३२ ॥ मि. अथवा न स्थानेदा । कुतः । सहप्रयोगात् । यत्तु संदेहादिति । अचिह्न किंपिकरिष्यते, येन विशेषग्रहणं भविष्यति ॥ ३२ ॥ प्रकृती पोचते प्रधानं तस्योहो भवति । अह सुत्याशब्दो तु पर्यो । तम्मानेन प्रकारेगोहामायो न वाक्यभेदमयेनेति ॥ २८ ॥ २९ ॥ ३० ॥ ३१ ॥१२॥ प्रदर्शनम् - प. 'भविभाग प ' इति मनस्याऽऽनन्दाप्रमीयमिनिन्याय. मात्मदिनु भन्थेषु पूर्वसूचावयवत्वेने मोरयते । एवं प्री परंतु ग. जिस তৃথাঃীণতমাগৰ বেমাৰ ঘশ্বাল হয়। দূর । মা ঘা-শ।

·टुष्टीकासहिवापरभाष्यसमेत- भ०११पा.११०९) . अयाज्यत्वासानां दः स्यात्स्वयाज्या- मदानत्वात् ॥ ३३ ॥ कुम्भ्यारतन्त्रमापो न घटते । अपाज्यत्वासानाम् । याज्या. चन्ति वसा जुहोतीति श्रुवं प्रकृतौ । तत्र स्वपाध्याधान्ते घसा हुना । हापि तथैव होतच्या । न च वसानो लिङ्गं फर्तु शरणम् ॥ ३३ ॥ अपि वा पतिपत्तित्वातन्त्र स्थावत- स्पाश्रुतिभूतत्वात् ॥ ३४॥ अपि या तन्त्रं कुम्भी स्यात् । प्रतिपत्तित्वात् । शेपभूता वस। सासो प्रविपत्तिरियम् । प्रतिपत्तिय द्रव्यं न प्रयोजयति । पुतः । पदारणार्य पात्रम् । अत्यन्तसंसहाय सास्ता स्वयाज्यान्वि एव हुता भवन्ति । ननु परयाल्यार्चान्तेऽपि प्रसज्यन्ते । अत्रीच्यते । स्वत्वस्याश्रुतिभूतस्वात् । नात्र श्रूयते स्वयाज्याचन्तेि होतम्या न परयाज्याचर्चान्त इति । तस्मात्परत्र होमो न दोषाप, नाभ्युदयाय । अतरतन्त्रमेव फुस्म्पपि स्यात् ॥ ३४ ॥ सझदिति चेत् ॥ ३५॥ इति चेत्पश्यसि स्वत्वं न श्रुतमिति । तेन तर्हि सकदेव होमा भयमे याज्याचन्तेि भवतु । एवं सहत्वं चानुग्रहीष्यते, याज्या- चन्ति च हुतं भविष्यति । रियतायां प्रतिज्ञायां सूत्रेण परिचोद. यति॥ ३५॥ न कालभेदात् ॥ ३६ ॥ नैतदेवं प्रयमेऽर्धचर्चान्त इति । किं तर्हि । मत्पर्धान्ते होतव्याः । कुवा फालभेदात् । मिना याज्याचन्तिाः । निमित्तसामी चेयं, पाल्यार्थर्चान्त इति । अधिकरणस्यासंभवा । निमित्तातोप नमि- चिकात्तिः । यथा, भिन्ने जुहोस्मिात्सयाज्याचन्तिपु होमः ॥३६॥ . भिन्नानि यायाधचन्द्रानि।

·[०११५०१०११] मीमांसादर्शने। २२०७ (नानाभातीयेषु पशुपु पाकमेदास्कुम्म्यादीनां भेदाधिकरणम् ॥ १०॥) [३०] जात्यन्तरेषु भेदः स्यात्पक्तिवैषम्पात् ॥ ३७॥ सि. ऐकादशिनेषु नानाजातीयेपु कुम्भ्यादीनां भेदा स्यात् । पक्तिवैषः म्यात् । [ पंक्तिमेदाकुम्भीशूलवपाश्रपणीना भेदः स्यात् । अस्ति सौत्रामणी । तत्राऽऽश्विनो धूम्रः, सारस्वतो मेपः । ऐन्द्र पभ इत्ये घंविधाः पशवः सन्ति । तेषापि तन्त्रभावः प्रभुत्वात्साप्तोऽपोद्यते । सौत्रामण्यामेषजातीये कुम्भ्पादीनां भेदः स्यात् । पक्तिचैपम्यात् ।। विपमा हि पक्तिराजानामाविकानां च मौसानाम् । यावता काळेनाss- जानि पच्यन्ते तावताऽऽविकानि विलीयन्ते । समावदानसंमेदो भवति। तस्मात्पात्रभेदः स्यात् ।। ३७ ॥ वृद्धिदर्शनाच्च ॥ ३८॥ वृद्धिश्व सौत्रामण्या शुलाना गोनाविषु दृश्यते, शुलैब मासरेण धावभूयमभ्यवयन्तीति । वरमादपि भेदः ॥ ३८ ॥ ( अश्वप्रतिग्रहेष्टयां प्रतिपुरोडाशं कपालभेदाधिकरणम् ॥ १५॥) [११] कपालानि च कुम्भवितुल्यसंख्यानाम् ॥३९॥पू० अश्वपतिप्रहेष्टयो वारुणावतुष्कपाला! पुरोडाशा अश्वसंख्या: श्रूयन्ते, यावतोऽश्वान् प्रतिगृह्णीयात् तावतश्चतुष्कपालान् वारुणानिप. दिति । तत्र विचार्यवे। कि दीपु कपालेषु सर्वेषां श्रपणं कर्वव्यम् , अथवा प्रतिपुरोडा कपाल चतुष्कभेद इति । कि भाप्तम् । कपालानि कुम्भीवत् । यथा माजापत्येषु कुम्भी तन्त्रम्, एवं तुल्यसंख्यानां परो- हाशाना फपालानि तन्त्रमित्यर्थः । कि कारणम् । एवं महत्वं चानु- महीयते । सर्वे चतुर्दा कपालेषु संस्कृता भविष्यन्ति ॥ ३९ ॥ प्रतिप्रधान वा मछतिक्त् ॥ ४० ॥ सि. प्रतिपुरोडाशं कपालचतुष्कोदा। एवं ययाप्रकृति कृवं भवति । मकृती दर्शपूर्णमासयोः प्रतिपुरोटा कपाळानि भिषानि, इहापि सद- देव मैत्तव्यानि चोदकानुनहाय । अपि च यदि कपालानि तन्त्रं मवे. () एचिहान्ततः पाइ. स. ग. संकलयोनोरन्यो । भगादिपुर-. ।

·। २२०८ दृष्टीकासारतमायरमायसते- म० ११५० ४.१२] पः, नेकोऽपि पुरोदारामतुएफपाठेषु संस्कृतः स्यात् । स पाहाय पु पहा मयुः । क्षत्र कपालनमी बाध्यत । तस्मादः ॥ ४॥ सर्वेषां चामिमथनं स्यात् ॥ ४ ॥ इदं च भूपो, यावरफपालं पुरोटा प्रश्यतीति । तमाशर सन्ध. भाषे संपादयितुम् । तस्मादपि भेदः ।। ४१ ।। (दर्शपूर्णमासयोरखपातमन्त्रस्य समानुष्ठानाधिकरणम् ॥ १३ ॥) [१२] एकद्रव्ये संस्काराणां व्याख्यातमेककर्मत्वं तस्मिन् मन्त्रार्थनानात्वादावृत्ती मन्त्रस्पा- सरूमयोगः स्यात् ॥४२॥ सि० दर्शपूर्णमासयोः श्रूयते, मीहीनवहन्तीति । तत्र मन्त्रा, अवरक्षो दिवः सपन वध्यासमिति । तस्मिन् विचार्यते। फि प्रतिमहार मात्र उत सकदे. घाऽऽदाविति । किं मातम् । प्रविमहामिवि । कुवः । प्रहारात्महारः फर्मान्तर, यो पर्यवसानात् । कर्ममेदे च सति गृह्यते विशेषः । येन फर्मणा संनिपतितो मन्त्रस्वदर्थ इति । गृपमाणे च विशेपे भेदो यः । वस्मात्मविप्रहारं मन्त्र इति । एवं मासे, उच्यते । एकस्मिन् द्रव्ये जीवादी संस्काराणामवहन्त्या. दीनां व्याख्यानमेफफर्मत्वम् , आतण्डुलनिवृत्तरेकमिदं फर्मेसि, सर्वेपा वैकफादेवेषां च तद्गुणत्वादिवि । ननु प्रविप्रहारं फर्मभेद इत्यु- कम् । उच्यते । एकस्यैव कर्यणोऽयमभ्यासः, फलस्याभ्याससाए. स्वारसोमपनिवत् । तस्मिन् मन्त्रार्थनानात्वादारचौ मन्त्रस्यासकरम- पर गन्न मन्त्राय बालन नमायाप्रतिधात । यथाऽस्तो कोणाया: । पत्र पुनरेफ एच मन्त्रारतत्राऽऽत्तिरनायिका । इह वैको मन्त्रा । कथं ज्ञायते । करणोऽयं मन्त्रः। करणय फर्तव्यस्य बस्तुनोऽभिसंधानार्यः समधिगतः । समस्तायैते महारा तस्मिन् मन्नानानात्वात् 'इस्यादेः पृथप सत्रत्वेन न्यायमालादिपुस्तयो यते । परंतु, आदर्शपुस्तकेष्वेकसूमावेनैवोपलम्भात्तयव प्रकाशित मिति शेयम् । २ च्यात्यावमिति- (म.५१.१.) इत्यति शेषः ।

·[अ०११पा०४३०१४] मीमांसादर्शने । कर्तव्याः । समस्ता हि कार्य साधयन्ति, न एस्ता: । उमाना ब्रीहीणां तण्डुलविवेचनं यत्तविकीर्षितं, तदपिसंघावव्यम् । तस्मा- सर्वमहाराणां क्रिया मन्त्रेणाभिसंहिता । तत्राऽऽचिरनधिका । तस्मान्मन्त्रस्य सकरमयोगः स्यात् । ४२ ।। (जानाजीनेष्टावक्यातमन्त्रस्याऽऽमृत्यधिकरणम् ॥ १३ ॥) [१३] द्रव्यान्तरे कृतार्थत्वात्तस्य पुनःप्रयोगान्मन्त्रस्य च तद्गुणत्वात्पुनःमयोगः स्यातदर्थेन विधानात् ॥ ४३ ॥ सि. राजसूये नानावीमेष्टि, अग्नये गृहपतय आशूनामष्टाकपाले निर्व पेट , सोमाय वनस्पतये ३पामार्फ चमित्येवमादि । तस्यामवहन्तिा समन्त्रयोदकेन प्राप्यते । अत्रापि पूर्वेण पापेन सन्मन्त्रस्य प्रयोगः प्रातः । सर्वचीजानां वितुपीकरणं विकीपित, तदभिसंघीयत इति । या मासे, उच्यते । द्रव्यान्तरे-वीजान्तरे पुनामयोगः स्यान्मन्त्रस्य । कुतः । कतार्थत्वात् । पूर्वस्मिन् वीजे योऽवहन्तिः स कनार्यः । सनि पत्योपकारी हि सः । स च येन बीजेन संनिपतितस्तदेव संस्करोति । तदेव चेत्संस्करोति, उत्तरसंस्कारार्थ पुनः प्रयोक्तव्या । सस्य पुनः- भयोगान्मन्त्रस्यापि पुनःमयोगः । वदगुणत्वात् । तस्यावन्तः स मन्त्री गुणा । वदन विधानात् । वस्याप्यसो पविकविसायिना चोदकेन विहिवः । तस्मात्मविधीज मन्त्रस्याऽऽवृत्ति। ।। ४३ ॥ (निपासमन्त्राणामावृत्त्यधिकरणरम् ॥ १॥) [१४] निर्वपल्लवनस्तरणाज्यग्रहणेषु चैकव्यव- प्रयोजनकत्वात् ॥ १४ ॥ पू. दर्शपूर्णमासयो., चतुरो मुष्टीनिर्वपतीति । तस्य मन्त्रा, देवस्प वेति । तत्रैव च दर्माणां वनमन्त्रा, पहिवसदनं दामीति । नया १२॥१५॥ मादि:--ग.गुवात् । तस्यानि वीमान्तरे वत्स।

·, २२१० दृष्टीकासहितनावरभाष्यसमैवे-- [अ० ११५०४४०११] स्तरणमन्त्रा, ऊर्णा नदसं त्वा स्तृणामीति । आज्यग्रहणमन्त्रः, धाम नामासीति । तेषु संदेहः । किं मन्त्रस्य सकृत्प्रयोगः, अपचा प्रतिमुष्टि प्रतिदान प्रविधातु प्रतिग्रहणं चाऽऽतिरिति ! कि प्रामम् । निर्मपण. लवनस्तरणाध्यग्रहणेषु चैकद्रव्यवस्मयो जनकत्वात् । निर्बपणादिष्वेक द्रव्यवत्स्याल, सकृत्मयोग इत्ययः । कुतः । प्रयोजनकत्वात् । तत्र तर्फ भयोजनम् । निवेपणे ताबद्धविष्याणामावापनम् । लपने वैदिसा रणयोग्यस्य वहिप उपसादन, स्वरणे वेद्याच्छादनम् । आध्यग्नहणे यागयोग्यस्याऽऽज्यस्योपादानम् । यावता प्रयोजनं वच्चिकीर्पित, तदयों मन्त्र युक्तम् ।। ४४॥ दुव्यान्तरवदा स्यात्तसंस्कारात् ॥ ४५ ॥ सि. दव्यान्तरवद्वा स्यात् । नैकद्रव्यवत् । भेदा स्पादित्यर्थः । कुवः । सत्संस्कारात् । ये वीदय एकेन मुष्टिना निरुतास्ते संस्कृताः । संनिए- त्योपकारित्यानिपिस्य । द्वितीयो मुष्टिरपन्यान् चीहीन संस्करोवि। धन पदि मन्त्रो न प्रयुज्यत, मन्त्रकृतेन संस्कारण नेपां वर्जन स्यात् । एवं सर्वत्र । तस्मात्तत्र सत्र मन्त्रस्याऽऽवृत्तिः ॥ ४५ ॥ (वैदिपोषणामन्त्रस्य सकरप्रयोगाधिकरणम् ॥ १५॥) [३५] वेदियोक्षणे मन्त्रापासः कर्मणः पुनःप्रयोगात् ॥४६॥ पू. वैदिमोक्षणं ध्य, नि: मोसमीति । तस्य मन्त्रा, पेदिसि पहिये स्वति । वचिन्त्यते । कि प्रत्यावृत्ति मन्योऽयवा सकदेवेति । माप्तम् । पेदियोक्षणे मावस्याभ्यास! { कुता । फर्भगः पुनःमपोगा. छ । यस्मिन् कर्षमपोग उक्तो यन्त्रस्तदर्योऽसाविति गृह्यने विशेषः । क्षमादावृतिः ॥ ४६॥ एकस्य या गुणविधिव्पकत्वाचस्मात्सहयपोगः स्थात् ॥४७॥ सि० सकदेव मपोगा । कुता । द्रव्येफरवाद । एक दिद्रव्यं सतन मन्त्रेण संस्कृतम् । वन भूयो मन्त्रका नाति । ननु कर्मदारेण मात्रो पुरामा पाने 'ए मुददेवदि माना।

·[सं०११५२४१०१ मीमांसादर्शन। २२११ द्रव्यं संस्करोति । तच्च कर्म भिन्नम् । अवोच्यते । नवद्भिन्नम् । आय- विस्तस्य गुणः । क्रियान्याची हि कृत्वसुनया प्रत्ययो न कियामेदे। तन्मन्नवदावृत्तिमच कर्तव्यम् । सकृदुक्तेन मन्त्रेण मन्त्रवत्कृतम् । आवृत्तिसंपादनार्या पुनःक्रिया | तस्मात्सत्कायोगः ॥४७॥ (ज्योतिष्टोमे कण्ड्यनारमन्त्रस्य सत्प्रयोगाधिकरणम् ॥ १६॥) [१६] कण्डूयने प्रत्यक्षं कर्मोदा- स्यात् ॥४८॥ पू० ज्योतिष्टोमे कण्ड्यनाओं मन्त्रा । कृषिपु स्यामकृष इति । पदाऽने. कस्मिझङ्गे युगपत्कण्ट्ररुत्पयते तदा चिन्ता । किं प्रत्यङ्ग मन्त्रावत्तिा, अथवा सदैव प्रयोग इति । किं मातम् । प्रत्यङ्ग मन्त्र इति । कुतः । कर्मभेदात् । अङ्गेऽहै कण्डूपनं कर्म भिन्न, यत्ते: पर्यवसानाद्गृह्यवे विशेषः । तस्मादाकृतिः ।। १८ ॥ अपि वा चोदनैककालमैककम्यं स्यात् ॥ ४९ ।। सि० अपि पा न स्यात् । न झत्र कण्ड्यनं चौधते । अर्कोत्क्रिपवे फण्डपनपनार्थम् । फिमतः । यदि चोयते । अष्टार्थ स्यात् । अमाले शास्त्रपर्धवदिति । प्रतिप्रयोग चादृष्टभेदात्कर्मनानात्वं भवेत् । तथा गृह्येव विशेषः । अथ पुनरर्यगृहीवे कण्ड्यने यावनोत्पन्ना कन्दूरपनी- यो तावधिकीर्षितम् । वत्र विशेषो न गृह्यते । ननु यस्याङ्गस्य निष्क पणं कृ तसंस्कृतम् । अङ्गावरे पुना कर्तव्यम् । उच्यते । नाङ्ग. निष्कर्षणार्थोऽयं यत्नः । किं वर्हि । कण्डपनयनार्यः । सा च कण्ड्रा स्मनो न शरीरस्य । तत्र न गृह्यते विशेषः । तस्मात्सकदेव प्रयोगः ॥ १९॥ (ज्योतिटोमे स्वप्नार्थमन्त्राणामनात्यधिकरणम् ॥ १७ ॥) [१७] खमनदीवरणाभिवर्षणामध्यप्रतिमन्त्र- णेषु चैवम् ॥ ५० ॥ सि. ४७॥ १८ ॥१९॥ १ अंबान्तरेषु- 5 ·- - २२१२ टुष्टीकासहितशावरमा यसमेते- [१० १११।०४३०१९) ज्योतिधोमे स्वमार्यो मन्त्रः, खममे वनपा असीति । तत्रैव नदी- सरणार्या, देवीराप इति । वयाऽभिवृष्टस्य, उन्दतीरोनो घचे, इति । अमेध्यप्रतिमन्त्रणव, अबद्धं चक्षुरिति । स पदा पुनः प्रतियुद्धः स्वपिति, अनेकस्रोतसं या नदी तरति, संतानेन वाऽभिवृष्यते, अनेक वाऽमेध्यमे फकाळ पश्यति, नत्र चिन्ता किं, मन्त्रस्याऽऽवृत्तिः, अथवा सकृदेव भयोग इति । तत्र विशेषग्रहणादायत्ती मातायामुच्यते । स्वमा- दिपु भवम् । यथा कण्डूयने सकृत्मयोग इत्पर्यः । कृत्स्ना रात्रिभसा. बुदिश्य रखममन्त्र प्रयुङ्क्ते, नैका निद्राम् । तथा सर्वसोवास तिवी, सर्वाभिषाणि, सर्यामेध्यानि च । युगपरसपाशुपगमावर न गृह्म विशेषः । स्मादनावृनिर्मवस्य ॥ ५० ॥ (प्रयाणमन्त्रस्य सत्प्रयोगाधिकरणम् ॥ १८ ॥) [१०] प्रयाणे त्वार्थनिर्वृत्तेः ॥५१॥ सि. दीक्षितस्य मस्थितस्प प्रयाणमन्त्रः । भद्रादभिश्रेया मेहीति । तत्र विचार्यते । किं विश्वाम विभामे पुनः पुनः प्रतिष्ठमानो मन्त्रं प्रयुजीत, उत्त सकदेवाऽऽदाविति । विशेषग्रहणात्मतिमस्थानमिति मासे, उच्यते । प्रयाणे स्वार्थनिती । अर्थमसावुदिक्षप प्रतिष्ठने। आर्यनित मस्थानाभिसंबन्धः । तस्मात्सहदेव भयोक्तव्यः ॥ ५१॥ (ज्योतियोगे उपरवमन्त्रस्य मायावसननमात्यधिकरणम् ॥ १९ ॥) [१९] उपरवमन्त्रस्तन्त्र स्याटोकपदहुवचनात् ॥ ५२ ॥ पू० ज्योतिप्टोमे, उपरवमन्त्रा, रतोहणो घलगहना वैष्णयान खनामीति । सत्र संदेह । कि सर्वोपरवेषु सहदेव मन्त्री प्रयोक्तम्प उत भरघुपरव. मिनि। किं भातम् । उपरवमन्यस्ता स्यात् । सकदेव प्रपोक्तष्या। कुता । यहुयधनात् । बहुवचनान्तोऽ५, वणवान् खनामीति । यदि मत्युपरवं मयुज्येत, एकस्मिन् पहुवचनान्ताभिधानं न सापयेत् । लोफवन । यथा कोक एफस्मिन बहुवचनं न प्रयुज्यते । अपि च सकृदुक्त एव शमोवि सर्वोपरवानमिधातुम् । शक्नोति चेदासचिरन. पिका । स्वात्सदेव मयोतया ॥ ५२ ॥ स्वस्प तानार्थ:---..। पुनः पुनः प्रतियुध्न-4.11 हर कि-क.. I. माम--.1 ·म० १११०१०२० मीमांसादर्शने । २२१३ न संनिपातित्वादसनिपातिकर्मणां विशेषाग्रहणे कालैकत्वात्सरुद्धचनम् ॥ ५३ ॥ सि० नव तन्त्र स्याह । कृतः । संनिपातित्वात् । संनिपाति खननकर्म, पेनापरवेण संनिपतितं तदर्थमेव विज्ञायते । मन्त्रोऽपि चाय सनिपाती। मन्त्रान्तेन कर्मादिसंनिपातात् । अतो यस्योपरवस्यायं मन्त्रः संनिपतित- स्तस्यैव मन्त्रकारितः संस्कारी न सर्वेषाम् । अतो न सकृत्पयोक्तव्यः । असंनिपातिकर्मणां विशेषाग्रहणे कालैकत्वात्सकवचनम् । ये स्वसंनि. पातिकर्मणां मन्त्राः, यया सुब्रह्मण्याहाने, देवा ब्रह्माण इत्यौपरसथ्ये. इनि, तेषामेककालवादग्रामाणविशेषाणां सकद्वचनं स्यात् । यत्तु न बहुवचनान्त एकस्याभिधायक इति । मातिपदिकार्योऽभिहिता । विभः क्त्यर्थश्च कर्मत्वम् । वचनाः केवलो नाभिहित। । स च नैवाभिधान- महति । अमिधायकस्य शब्दस्याभावात् । एकस्यैव वा पूजा बहुवच. नम् । तस्मादविरोधः ॥ ५३॥ (हविष्कदासानात्रिगुपैषादीनामावृत्त्यधिकरणम् ॥ २०॥) [२०] हविप्लदधिगुपुरोनुवाक्यामनोतस्याऽऽवृत्तिः कालोदात्स्यात् ॥ ५४ ॥ सि० इदं सूत्र पूर्वसूत्रमन्युदाहरणार्यम् : कालैकत्वादिति किमर्य, हवि. कदाधिगुपुरोनुवाक्यामनोवस्याऽऽवृत्तिः कालभेदात्स्यादिति । अथवाड- धिकरणान्तरम् । ज्योतिष्टोभे प्रतिसवनं सबनीयाः पुरोडाशाः । तेषु हविष्कृदाहानम् । वाजपेये ऋतुपशवः शनापत्याश्च । तत्राधिगुऔषः । कृष्णग्रीचयोः पुरोनुवाकया मनोतासूक्तं च । तेषु चिन्ता । किं तस्य वस्य सकृत्प्रयोगः, अथवाऽऽवृत्त्येति । सहत्वानुग्रहाय सकृदिति प्रा. उच्यते, आवृत्तिः स्यादिति । कुता । कालभेदात् । पातासबने पद्ध. विष्कदाह्वानमध्रिगुपश्च तस्य कालभेदाद्यने विशेषः । प्रात:सानी. याना पुरोडाशानामयं हविष्कृत्कनुपशूनां चाधिगुरिति । तया कृष्ण ग्रीवयो: सौम्पेन व्यवायात्पूर्वस्य कृष्णग्रीवस्येयं पुरोनुवाक्या पत्यादिति-ग ।२ तु-, । ३ पर्याया।

·२२१४ टुप्टीकासहितशायरभाप्पसमेते-- [अ०११पा०४४०२०) मनोचा चति । सर्वत्र पालो भिधते । काळभेदागृह्यने विशेषः । सस्मादारतिः ॥ ५४॥ अधिगोश्च विपर्यासातू ॥ ५५ ॥ अधिगोथायमपरो विशषः, विपर्यासः स्यात् । तन्वभाषेधिगोय शरस्वापदार्याः प्राजापत्यानां, पया पश्वालम्भ आश्रुत्मत्पाश्रुते अजे- दपिरिति मन्त्रः । ते यदि तावत्मावासक्ने क्रियन्ते पर्यकिरणान्वं काण्डं नोस भवति । अथ मा भूदेष दोष इति ब्रह्मसान्नि क्रियन्ते, तथाऽपि विपर्यासा कवो भवति । पुरस्तादध्रिगोः कर्तव्यानां पररता. करणेन । तस्मादप्यासतिः ॥ ५५ ॥ करिष्यद्वचनात् ॥ ५६॥ या चेयमध्रिगोविभक्तिः, आरमध्वयुपनयतेति । सा प्राप्तकाळ फरिष्यमाणं ग्रूते । स यदि पातासवन उच्यते, अप्राप्तकालत्वापदार्थ पासमर्थः : स्यात् । अथ प्रेपणार्थ, तथा सपर्यः स्यात् । प्रेषणं महत्त्व- र्थम् । न प मानापत्येपु तद प्रवृत्पर्य युज्यते । यहां फराशीनां पायान मेपणमत्ययो भवति । क्याम्पसमयः । तस्मादधिगोरा. चिरिति सिदम् ॥५६॥ इति श्रीरापरस्वामिनः कसोपीमांसामाप्य एकादशाध्यायस्प चतुर्थ पाद।। एकादशाध्याप: संपूर्णः ॥ ५९ ॥ १६ ॥ इति श्रीमहापारिलविरचितायो मीसाभारदवास्यायो टुटीबायोमे. वादशा यायस्थ पतुः पादः ॥ एकादशाध्यायः संपूर्णः ।। १ नोरममिति-पत्रिकरणान्ते प्रास्था या सामान मातालमा नार- १.पापा-मापाशी पक..।

·१०१२मा० ११०१. मोमोसादने । २२१५ अप द्वादसाध्यायस्य प्रथमः पादा। (५वर्थानुष्टितप्रयानादिमिरेव पशुपुरोदशाम्याप्युपकारसिद्भस्तदर्थ पृष. महाननुष्ठानाधिकरणम् ।। {1) [1] मन्त्रिसमवाये चोदनातः समानानामैकन- रूपमतुल्ये तु भेदो विधिपक्रमनापा- सादथ्यं श्रुतिकालनिर्देशात् ॥ १ ॥ पू० एकादशेऽध्याय मन्त्राघापलाणं व्याख्यातम् । अधुना मसङ्गाला द्वादशे पाल्पायते । प्रसङ्ग भन्दापोऽन्येरुक्तः, एवमेव पसगा स्पादि- पमाने स्वफे विधाविति । अन्यत्र वस्योन्यप्रापि प्रसक्किा मसङ्गः। या मदीपाय प्रासादे कृत्तस्य राजमार्गेऽप्यालोककरणम् । सदिह मस एवाऽऽदी विचिनयो । अनीपोपीये पो परोहाश, अनीपो. "यीयस्य या मचर्याशीपोषीय पशुपुरोद्वारकादशकपालं निदिति। किं तस्य पृथपावनाहानि फर्तव्यान, उत यानि पी कृतानि वस्या- प्युपपुर्वन्तीति । तमः मूणवोपक्रपा सन्त्रिसपाये चोदनाना समा- नानामफनम्पमतस्येषु तु भेदो विधिवक्रमवादाचादर्थ युनि- कालनिर्देशात् । सम-सापारणो घर्षग्रामः । यथा दर्शपूर्णपासपोगाम्पभागादि पूर्व मिएकदादिश्चरः । स येषा प्रधानाना तानि बधीणि मपानानि । पातु सपनाये-एपदेशकालफर्तृले चोदनादः, समानानाम्- एफपापपचोदितानाम्, एफननवं भाव । पया पूर्णमास- Iोपीय या प्रमामा पशुसमे APER पिर' 1 मा संजय तिय पनि पानि, उस पानि परमान नारि सस्याप्यु समेति । ता एतसिधपं ममनोऽसि नाANTARI. ते । माति पद इति । कुतः । सन्धिसमाये-प्रधान.ना समाये, पोदनावर पानानापेकवाय-4 बोदनगा भोप से माना। १-T.Itrarelam-... Rm TEERTANI-RE-TR. ant remRRIEEEE • Ther-Ter. ।

·" - २२१६ दृष्टीकासाहतशवरभाष्यसमेते- [भ०१२पा० १९०१] योः । यथा च चित्रायामिष्टौ । अतुल्पेषु तु भेदः स्यात् । पानि तु चोदनातो न तुलपानि, नानावाक्यैश्वोदितानि, तेषु तु भेदः स्पातन्त्रस्प । यथाऽत्रैव, अमीपोमीयं पशुमालभेत, अग्नीपोमीयं पशुपुरोडाशमेकादशकपालं निपतीति । किं कारणम् । विधि- पक्रमतादात । विधिविधानं वदङ्गानां प्रयोगः । तस्य प्रक्रमा, दर्थी प्रवृत्तिः । विधिपक्रमादर्थ्य विज्ञायते, अयं पश्त्रयों विधि:- क्रमो न पुरांडाशार्थ इति । कथं पुनः पश्वर्यत्वं विधिमक्रमस्य ! ता. दयं श्रुतिकालनिर्देशात् । श्रुत्या तत्र कालो निर्दिश्यते । अनीपोम. प्रणयनादनन्तरं पशो काला। तत्र हि वस्य चोदना । वपाचारा. दूर्ध्वं पुरोटाशस्य कालः । पशोरवसरे यो विधिमक्रमः स फेवळ पश्वयों विज्ञायते, पुरोटाशस्यामाप्तत्वात् । अतस्तस्य पृथक् तन्नं कर्त- व्यम् । लिङ्ग च पश्चर्यता वनस्प दर्शयति । यदेकादश प्रयाजान् यजति पशुमेव सत्यजति । यदेकादशानुयाजान् यजति पशुमेव वदनु- यथा दर्शपूर्णमासयोः । यथा च पिनायामिष्टो । अतुल्येषु तु भेदा स्यात् । यानि पुनश्चोदनातो भिन्नानि ते२१ भेद एव । यथा दर्शस्य पूर्णमासस्य । तस्माद्विप्रकार. स्कार्मणा तृतीयमकारो नास्ति । तदिह पशुपुरोडाको दार्शपूर्णमासिकादीपोमी- पारोहाशाद्विध्यन्तं गृह्णानि । पशुरपि सानाय्यात् । एतावानतिदेशस्य व्यापारः । पपामाछाशयुकध प्रयोगः । तत्र तयोभिन्नप्रयोगविधिचोदिताया देनवाङ्गानि फर्तव्यानीति न मान पशुतन्त्रं पुरोडाशस्योपकर्तुमर्हतीति । लोके तु युक्तः प्रतः । प्रत्यक्षगम्यत्वात् । अत्र परिचोद्यते । चित्रेष्टिरनुदाहरणम् । कथा 'दधि मधु नं पयो धाना उदकं तपस्यातासंसृष्टं पानापत्यम् । इति, तदित्येकवचनान्तं सर्वनाम संसृष्टशब्देन संवध्यते, एकवचनान्तेनेव । यदि दयादिभिः संमन्येत मटुवचनान्तं स्यात् । वीप्सा षा तत्तदिति । न प वीप्ता यते । न पनपनम् । तस्मासंमृष्ट शब्देन समापः । संस्ष्टस्य व मनापतिसंवन्धः । संसद का वस्तु । तस्मादेक एवं पागः। कुतस्तन्त्रम्। - मित्य- मनापामयिप्रय. समु । प्रत्यक्षम्यवादिति-उपहा. रस्यति प. सभाप रोके प्रलक्षगम्पत्य उपकारस्य प्रमामंगवेऽपि प्रत्यक्षरापहारस्य नप्रता: भवतीति भावः। * ·०१२पा. 2010 मीमांसादर्शने। २२१७ यजतीति । एक्कारकरणादवधारणं विज्ञायते, पशुमेव न पुरोडामिति गुणकालविकाराच्च तन्त्रोदा स्यात् ॥ २॥ अपि च पशुकाः मायामानुयाना गुणतः कालवच विकृताः । एकादशसंख्याः पद्याधुमयेऽपि । पञ्चभिश्य प्रयाजैखिभिरनुयाजः पुरो- डाशस्य कार्यम् । व्या, पदाज्येनानुपाजाः पशोरिज्यन्ते । फेव. लेनापन च पुरोगावस्यार्पः । कारुविकारोऽपि, आसन्ने हविधि पौरोडाशिकः प्रयाजैविवव्यम् । पाशुकास्तु निवि पशो वर्तन्ते, तिष्ठन्त पर्नु भयजन्तीति वचनात् । उभपेऽपि पुरोडाशस्य पृथक्त्वना- क्रियमाणा न यथावत्संपादिता भवेयुः । तस्मादपि तन्त्रभेदः ॥ २॥ तन्त्रमध्ये विधानादा मुख्पतन्त्रेण सिद्धिः स्थानन्त्रार्थस्याविशिष्टत्वात् ॥ ३॥ सि. अथवा नैव भेदेन पुगेडाशस्य तन्त्र कर्वव्यम् । किंतहि । मुख्यवन्त्रण सिद्धिः स्यात् । पाशुकमेव तन्त्र पुरोदाशस्योपकुर्याद । किं कारणम् । तत्रोच्यते । दध्यादिमिः सर्वनाम संध्यते । निर्दिष्टस्य हि प्रतिनिर्देशक सर्वनाम । निशिनि च ध्यादीनि प्रपमया विभक्त्या । अतस्तान्यव शब्दो. पात्तानि मनसि विपरिवर्तमानानि सर्वनाम्ना प्रतिनिर्दिश्यन्ते । अप यदुकं दध्यादि. संबन्धे बहुवचनं प्राप्नोति, वीप्सा वा । अप्रोच्यते । सर्वनामप्रातिपदिकस्य निर्दिष्टप्रतिनिर्देशकन्यशक्तिः । वचनस्य स्वेका. प्रतिपादकत्वम् । दामादयोर्विरोधः । तत्र प्रथमोपनिपातलिनसंख्ययोश्च तदर्थ. वायुसे मापा गृहीमः । उत्ताकाउमाविकाच रिजरपोरविवक्षन । पोऽयं गुणे त्वन्यायव सनेकदेशत्वात् । इति । स एवात्रापि न्यायः । अथवा, एकदेवतत्वालक्षणया लसितलक्षणया बोपपन्न कवचनं लिप सर्वत्र लक्षा लिसंख्ये प्रवर्तते । प्रातिपदिक भाति बूते । सक्षगया त द्रव्यम् ।।१।। इवध नामित मसः । यतः कालगुणविकृताः प्रयानानुयाजाः पशो । तेऽन्यस्य नोपकुर्वन्ति ॥२॥ भारत मसातस्य विषयो निरूप्यते । अन्यस्य तन्ने प्रतने पदव्यश्वधर्भकमा १ उभयथा-ग. १ प्रथमोपनिपानादिति-प्रातिपदिकस्यति (.13.

·२२१८ टुष्टीकासहिचशायरभाप्पसौते-- [अ० १२१६० १५० १] वनमध्ये विधानात् । पाकस्प बन्नस्य मध्ये प्रोडाशो विहिवा, अनी- पोपीयस्प वपया मचर्याग्नीपोमीयं पशुपुरोडाशमेकादशकपालं निप. सीति । किपतः । नन्त्रार्थस्पाविशिएवं भवतीति । तन्त्रस्पास्तन्त्राः। अङ्गकच उपकारस। सोऽत्राविशिष्टा, पशोः पुरोडाशस्य च, सैनिधाना- विशेषात् । पशावपि क्रियमाणान्यनगान पुरोडाशस्य संनिहितानि । संनिधानाच्च पशोरघुफ्फुर्वन्ति । प्रदीपवत् । यथा प्रासादे कता मदीप: संनिधानादाजमार्गेऽधुपकरोति। विपम उपन्यास: । स सछ मत्यक्षेण ज्ञायते । अपं पुनरमत्यक्षोऽ. इगोपफार कयं शक्यो विज्ञातमिति । अयमपि शास्त्रदृश्पः, शास्त्र- मत्ययादम्पते । शास्त्रं चेदं दर्शपूर्णपासवत्कर्वव्यानीति । सचेत्कृतानि किपिति नोपकरिष्यन्ति । दर्शपूर्णपासयो: स्वप्रधानरकदेशकालकर्तृ- काणि त्रियमाणान्युपकृतवन्ति । इहापि तयाविधान्येव क्रियन्ते । तस्मादिहापि तद्वदेवोपकुर्वन्तीति विज्ञायो । आ६ । नेह तद्विधानि । दर्शपूर्णमासयोः स्वधानान्पुदिप कृतान्पङ्गानि । इहापि तदेव व्यानि । न च पुरोडाशमुद्दिश्येह क्रिपन्वे । घर्हि । पशुम् । स्मात्पुरोडाशस्य न प्रकृतिवत्कृतानि भवन्तीति । पतति कर्म, तस्य पूर्वकर्मणो येतिकतव्यता सा प्रसज्यते । यथा पशौ प्रतते पशुपु. रोडाश आपतति । तत्य पाशुीतिकर्तव्यता प्राज्यते । कथम् । तदुच्यते । सावयेत् । कि, पशूपकारम् । केन, पशुपुरोडाशयागेन । कथमित्य- नेन यागगतो व्यापारः । स चोपमितलक्षितप्रापणेनानीपोमायस्य यो यागगतो व्या- पारस्तं सादृश्येनाऽऽकासति । तत्र यदेतदग्नीषोमाययागगहन्यापारविशेषनियमन मटमलक्षणसिद्धं तदुत्पतिरिवोस्पत्तिः । तस्य व व्यापारस्य यदितरेण संबन्धकरण साँपाति: । द्वावपि चेमो चोदकन्यापारी । तत उत्तरकालमुपसंग्रहः । उप-इति समीपे करण, समिति साकल्येन महणम् । एवं प्रयोगवचनस्य व्यापारः । इह पाशु. केन प्रयोगवचनेन कृतवान्न भूयः पौरोडाशिकः समीपे करोति । तस्मात्यारोडा. शिकः प्रयोगवचनो लुप्यते । एष प्रसः | । . शानं चेह दर्शक तत्यति-तन्त्रमण्यपातिन हाय । -छ । म्यापार इदि-अभिपित इति रोप. । ५ अग्नीपोमीयस्येति-पागेमासिकस्येत्यर्थः । उत्पत्तिरिति प्रथमायोचितलादित्यभिप्रायः । सा भासिरिति-विनियोग श्यर्थः । - ·[१०१२पा० १०१] मीमांसादर्शने । उच्यते । प्रकृतौ न शान्द उद्देशः । नहि तत्र श्रृंयते मघानान्युदि- स्याङ्गानि कर्तव्यानीति । कि तर्हि । अर्गास्क्रियन्ते । तेषां तत्र चिकीर्षि- तस्वाद । न चार्यात्कृतं चोदकेन प्राप्यते । यत्कारणम् । विपन्तस्य तत्रापेक्षणात् । तेन यत्पठिन तत्माप्यते न पाठवायम् । तस्मात्वनुदि- यापि क्रियमाणानि प्रकृतिवकवानि भवन्ति । एवं सिद्धा मसङ्गादुप- फारनितिः । नन्वेवं सवि तन्त्रलक्षणादविशिष्टमेव भवति । न खलु वत्रानमेव साधारणम्, इह त्वङ्गत एवोपकारः । सोऽपि न साया- रणः । अन्यकृतोऽन्यस्य भवति ॥ ३ ॥ विकाराच्च न भेदः स्यादर्थस्थाविरुतत्वात् ॥४॥ अय यदुक्तं गुणकारविकाराच तन्त्रभेदः स्पादिति । चत्र मा । कथमिदमवगम्यते, पाशुकः प्रयोगवचन. समीरे करोतीति । ' मनीषोमीय पशु- पालभेत ' इत्यस्मादेवावगम्यते । कथम् । भावयेत् । कि, ज्योतियोमोपकारम् । केन, पशुयागेन । कयमितीतिकर्तव्यता संबध्यते । तत्र यस्मिन्नेव क्षणे उयोतिटोमो. पकारों मवने कर्तृत्व प्रतिपद्यते, तस्मिन्नेव करणेन भाव्यते । तस्मिन्नेव चेतिकर्तव्यता करणमनुगृह्णती माव्यमानेन संबध्यते । तस्मात्रयाणामेतेषां तुल्यकालत्वं, भवन्तं ज्योतिष्टोमोपकार यागेनेत्यं भावयेदिति । यदि च भूने भविष्यात का माव्ये कर. गेतिकर्तव्यते स्याता, तयोरतेन न संबन्ध एक न शत् । तत्र ययप्युपकारस्य कालो भावधार्यते तथाऽपि धारकरणेतिकतव्यताकालेन परिच्छियते । पशोश्च दीर्घकाल. स्वातन्मध्य पाती पुरोडाशः समीपे कृतानुपकारानपूगि ने पाशुकेन प्रयोगवचने- नोपसंगृह्णाति, न तु स्वयं सभी करोति । यानि च तेन समीपे न कृतानि तानि पृथगुपसंगृह्णाति ।। न चैदन्येन शिष्टाः ' इत्यनेन न्यायेन येऽन्येन न विहितास्ता विदधाति ॥ ३॥ अय यदुकं द्रव्यमरूपाकालभेदान्न प्रतज्यत इति । तदुच्यते । सर्वः कधभाष १ शब्द उपदेश.-.विष्यन्तस्वनापेश्यते-क. । विष्यता, मापातून नबनु । तर-1४ मा उपकार:-क. । ५ समीपे करोतीति-पुरोगस्यापि समाप प्राकृत प्रकार करोतीति कयमवगम्यते । यतः पशुखमापे हि सः, न पश्परोधाशमापे, प्रति प्रश्नाभिप्रायः नारधार्यत इति-अटलासादुपकारस्पति शेपः । ७ संबन्धादिविजयाणा- मैककालबधारणेति व्यतययः काल, सु उपहारस्सापासयंत इत्यर्थः । ८ (म..

·२२२० टुप्टीकासहितशावरभाष्यसमेत -- [अ० १२१०१अ०५] विकाराच्च न अंदा स्पार्यस्याविकृतत्शन । अर्थ:--अङ्गाजनित उपकारः, स न विकृतः । यो दर्शपूर्णमासयोः स एव । कयं ज्ञायते । उदुच्यते । प्रयाजानुयाजास्तावदेते दापणिमासिका: 1 वध मयाजा नुपानशब्दौ प्रज्ञावो । दे च चोदकेने प्राप्त संनिहिता विधन्ते । मकवामित्वं च शब्दस्य न्याय्यम् । न चैका शब्दोऽनेकार्यों युक्ता। तस्मादापणियासिकारते । वदुषकारोऽप्येषां दापोर्णपासिक एव । स हि सपा महातः । यदि च प्राकृतादुपकारादुपकारावरं प्रकृतिको माकृतकार्यत्वान्नैव चोदकेन माघेरन् । अपूर्वा भवेयुः । यथा सत्रे गौगुलवादिभिरभ्यञ्जनम् । अपा वाऽनेनैव मयाजा विधीयन्ते, अनेनैव तेषां विकार इति। तत्र विकरः शब्दः स्यात् । न च सकदुचरिता शताव्यद्वयं विधातुम् । अपूर्वत्वे चैतेषां पाकता अपि चोदकेन प्राप्पे. रन् । वन पैश्वदेवे त्रिंशत्संपत्तिराहुवीनां न युज्यते, नव प्रयाना नवा. नुयाना द्वापाज्यभागी, अष्टे वीषि, अग्नये समवद्यवि वानिनो यन. • स्पाइवीनां संपत्य शिवायति । तस्माद्गुणनिकारेऽप्यविकता मा. .घोङ्गोपकारः । तत्कृता एव पुरोडाशपाप्युपन्तिीति न गुणकाल. विकारेऽपि बन्नभेदः । तदानी बामौ प्रार्थये। पशुः पुरोगशश्च । उभयोश्च मकृतिवत्रियन्तेऽङ्गानि । तस्मात्सकृत्कृतान्येवोभयोरुप पन्ति । विकार इदानी फिर्यः । पप: । पाशुकेषु हि मयाजानुपा- 'जैपु श्रूगन्ते । न च पशोः पुरोडाशस्य च साधारणान्यङ्गानि । पाशु. फान्येच संनिधानात्पुरोदापायुपन्धिीयुक्तम् । । उपकारमाकाक्षति । तमुपकार पोदकः सादृश्यनोत्पादयति प्रापयति च । उत्पादित प्रापित प्रयोगवचन, उसगृङ्गाति । ते च शास्त्राण्वन्तरेण न समान्तीति शाम्रोणामुत्पत्ति पानि च क्रोति । पूर्ववस्मयोगवचनोपसमहः । तदिह पाशुकवे- दकपयोगयपनी सर्व कुरुतः । पौरोडाशिकस्तु चोदक उत्पत्तिमाती करीत्येव । १ प्रकृति-1.1 १ विक र इतिएकादशव दिगुणरूरी विकार विधीय इसः । यम्ने, न तु पो. पुरोगावस्य च । न च साधारण-क।४ सम्ताति-प.गु१५ श्यनागा. मिति--शानदं पदायानामप्युपलपूर्ण शेर्य, पदार्थगन्यताप कारागा पदाचामावे, ETANTH. भवादति।

·[भORRIOTRI] मीमांसादर्शने । २२११ आप च पृपदाज्येनापीज्यमाना अनुराजा लायनेष्टा भवन्ति । हिपत्त्वमाज्यत्वं नाशयति । यस्य क्षीरेण भोजनमुदित भपति, पति तस्मै सशकर दीपत्ते, न कविशिरोधी भवति, सशरमपि तत्पय एवेति । तथा य एकादश प्रपालान् यजाति, अप्तौ चदन्तर्गवान् माक. सान् पञ्च । येऽभ्यधिकार-षट् न रिष्यमाने। पञ्च प्राकृता मा भवन्ति । एवं तिष्ठत्यपि पशौ क्रियमाणाः प्रयानाः कृता एव पुरोडा. शस्य भवन्ति । ऋपस्तेषां प्राकृतो हापितः । गुणमात्रं च कमः । न च गुणानुग्रहार्य प्रधानस्याऽऽवृत्तियुक्ता । न च गुणवशवर्ति प्रधानम् । काम क्रमविपर्यासानिमित्वं प्रायश्चितं भवेत् , नाऽऽत्तिः । प्रायश्चित्तं बाह कर्तव्यम् । क्रियते । अपाश्चागेरिति सर्वमायश्चित्तं जुहोसीति । भासङ्गिकन्यादा प्रायश्चित्ताभावः । तस्मादविरोधः ॥ ४ ॥ एकेपी चाशक्यत्वात ॥ ५॥ एका चार्थानामशरमा भेदेन किया । यथा वेदेरमयुद्धरणस्य भोपायनस्यति । दिः कृताऽनपवृक्ता तिष्ठति । सा न शक्या फर्तुम् । न ः कृतः सन् कर्तुं शक्यते । अयोच्यते । अन्यां करिष्यतीति । आहोपुषिकं स्यात् । निर्यक् चासौ मवेत् । तत्र दिया मुझेता विहारपु. थक्त्वं चाश्रुतमापयेत । तत्रैकदेशकालसर्तकत्वमङ्गप्रधानानामिवि स्थिवो न्याया प्रत्युद्धियेत । एवमयुद्धरणं बदाइवनीयनिर्वृत्पर्य । सच. । प्रयोगवचनस्तु पाशुकेनोपसंगृहीतवान्न पृथगुपसंगृह्णात्युपकारान् । न चैदुपसँगृहूः गाति, ते पदार्या एव न सन्ति । नतरा पदार्थाना गुणाः । तस्मानास्ति गुण्यम् । न च संख्याभेदेन द्रव्यभेदेन वाऽपूर्वान्तरं भवति । किं ताई । प्राकृनी संख्या प्रा- तं च द्रव्यमपनीयते । उपकारस्त स एव । भैयानोपकाराश्चाइदावुपयन्ते । है पाऽऽफलनिष्पत्तैर्विधन्ते । विद्यते चेददोष एव कालभेदः ॥ ४ ॥ । । १ पटक । २ एषा वा-मु । ३ एकपा चाशयाना । ४ 'माहोपुर स्यात् इति सूत्रवेन वाशीमुदितपुस्तके प्रकाशितमपि, तया न्यान कुमाप्यनुपलम्मानुपारितनमायानुरोधन सूत्रत्वान-विध भाप्यम मानेर सिमित हेयम् । आरोपुरोपई-ग। ५ दिन युरेत- ना. तिने वर्तमा इत्यर्थ. १७ एवं पालामावातवैगुण्यसरि परिहाति-प्रमा सादिना सादाविति-विति पशादित्य मदोर एक 1-1. म । - ·. २२२२ टुष्टीकासहितशावरमाप्पसमते- [अ०१२पा.१०२] दुन्दरणेन च निर्वतितोऽसौ । न च निविता यो निर्वयितुम् । यथा कृतः फेर्तुम् । अयोच्यते । अन्य निर्वयिष्यतीति । न तस्मिन्न- नुपरत द्वितीयस्वाऽऽहवनीयोऽस्ति । यत्कारणम् । गाईपत्याहवनीया. घुभावेफस्यौ । आइवनीयेऽपयातित परिशिष्टो गाईपत्पो भवति । यथा सर्वसाधारणाद्धौवादाज्यादुपांशुयाजार्थेऽपयासिवे परिशिष्टमन्यदेवतार्य भवति । विहारपृयक्त्वं च पूर्ववदापद्यते । तत्र पूर्वोका एव दोषा।। तथा प्रतं यद्गृहीतं न तत्पुनरुत्सृष्टं शक्यते ग्रहीतुम् । अनुरसृष्टं च दारपानापवर्गात् ॥५॥ एकाग्निवच्च दर्शनम् ॥६॥ एकामिं पशोः पुरोधाशस्य च दर्शयति, मध्येऽमेराज्याहुनी - होति पुगेडाशाहुती: पश्वाहुतीयेति । नाग्न्युदरणस्य भेदः । तस्मा- पाशुफ तन्त्र पुरोडाशे मसभ्यत इति ॥ ६ ॥ (पशुपुरोडाशेऽन्यतोऽलम्योपकाराणामाज्यभागादीनां पर्तव्यत्वाधिकरणम् ॥ २॥) [ २ ] जैमिनेः परतन्त्रापत्तेः स्वतन्त्रप्रतिषेधः स्पात् ॥७॥ सि. । तस्मिमेव पशुरोडाचे चिन्ता । किमाज्यभागो कर्तव्यावुत नेवि । आह । म एवत्परीक्ष्यम् । कि प्रसङ्गेम चोदको बाध्यते, उत प्रयो. गवचन इति । यदि चोदको बाध्यते खतो न कर्तव्यो। अय प्रयो- गवचनस्ततः कर्तव्याविति । किं पुनरत्र युक्तम् । चोदको पाध्यत [५॥१॥] अस्पैर पशुपुरोडाशस्याऽज्यमागनिपिप्रोक्षणादि कर्तव्यं न वेति संशयः । अत इदमाह-किमयोगवचनेन चोदको वाध्यते, उत प्रयोगवचनबोदके . कन:- साधारणभौव-ग, मु. । । अन्यदेवदर्थेना, मु. । ४ प्रयु. ज्यपा. मु. ५ परतन्त्रलापत्ते:-. मु.। ६ बार्तिश्चन्द्ररत्नापनुरोधन प्रसनति स्थाने 'प्रयोगवचनेन' इति पाठ आवश्यक इति भाति । . प्रयोगवने नि-नेयं क तृतीया, ति, पहयोगे। तथा चायमर्यः । किं प्रयोगवचन हद एक पशुपयेगाशयाग इविन लप्यते । अपितु बौदक एव, स्विा चोदकसहित एव पुरोधाशयाग इति चोदधे न छुप्यते, किंत प्रमो. पवचन इताति।

·[अ० १२११० १०२] मीसांसादर्शने। १२२३ इति । कि कारणम् । आनुमानिकचादकः । प्रत्यक्षा प्रयोगवचनः । मत्यो पानुमानादलीयः। दुर्वलस्य च वायो पाय्यो न च घलोपतः। एवं चेन फर्वन्यो । चौदकेन हि तो पाप्येयानाम् । स चेह वाधिन स्वानास्तीति । एवं मासे, उच्यते । जैमिनराचार्यस्य मा कर्तव्यावास्यमागा. विति । कुतः । यतः परवन्त्रापचे स्वतन्त्रमतिपैयः स्यात् । यस्य यस्य तन्त्रस्य कार्ये परतन्त्रमापयते वस्य प्रतिषेध। स्यात् । यया पौरोडा- शिकानां पाशुभम् । यस्य तु न किंचित्परकीय कार्यमापयवे तत्मतिपेयो न युक्तः । यथा देवदचे पलदचपानमारूदे देवदच्यानं निवर्वर, न वस्त्रालंकारः । न चेहाऽऽध्यभागयो। को किंचित्पाशुकमङ्ग. मापद्यते । सस्य प्रतिषेधो न युक्तः । तस्माचयोरनिवृत्तिः । यत्तु मध्यक्षा प्रयोगवचन इति । नवरात्र प्रयोगवचनस्य प्रवृत्तिः । स गङ्गा- - नेति । चोदकराधेऽफरणं, प्रयोगवचननाधे करणम् । तत्राऽऽनुमानिकत्वाचोदको माध्यते, न प्रयोगयचनः । तस्य प्रत्यक्षस्यादिति पूर्वः पक्षः । सिaaET-प्रयोगवचनस्यैकदेशो पाध्यते । कतरोऽसौ । उच्यते । उप- शब्दः समीपवचनः, संशब्दः साकल्यवचनः, महशब्दो गृहौतिवचनः । एवं यशः प्रयोगवचनः । तत्रायं महात्मवरूपः । इतरे त्वस्य समीपकरणसाकल्ये विशेषणे । तावविय: सर्वोपरम्पते । विशेषणं धान्यपानाया गृह्यते । इतरंपाऽहं साARIकल्पविशि न मामीति सामीप्य साकल्यं च करोति । च पाशुकेन प्रयोगवचनेन केषांचिदपूर्वाणो सामीप्यं कृतं येवो, तेपामन्यथानुपपत्तिः भीगा । येषामाग्यमागानपिप्रोक्षणादीनां न कृतं सामीप्य, पामन्यथानुपपत्त्या सामाप्यं करोत्येध | समासामीप्पकरणेकदेयो बाध्यते ताप प्रसझेन । भए यदुधमानुमानिकरवाचोदकमाघ इति । तन । यदि चोदक उत्पतिमासीन - सस-१ हाले । म पnिerमहमारा । मायोरला 4. म. महादिषन मानवस इस । हामकारका हति- पत्रमध्ये योनसमारपमहापास प्रयोगदरना सही मसर । ५ Re:-. सगरमा इनि-सामना गि. सिमानामा प्रयोगपन सा । मन्पानाम-रस दिला।

·२२२४ टुष्टीकासहितशायरमा यसमेत- [अ० १२५।०३०३) मुपगृहीयात् । पाशुफैरेष चा पुरोडाशोङ्गवान् । प्रत्यसोऽपि सावं 'नाऽऽरुपयागो गृहाति । मफरणसंनिहितमङ्गं प्रयोगवचनेन गृह्यते । न घ पशावाज्यभागी विद्यते । प्रतिषिद्धत्वात् । तौ न सौम्पेऽध्वरे न पशाविति । अपि चोक्तमेतत, प्रयोगवचन उत्पन्नानामङ्गानां ग्राहका। जोदकस्तूत्पादको ग्राहकश्य । तस्मात्स वलवान् ॥ ७ ॥ (सोमा टिपश्चादिपु सौमिकवेचा दार्शिकवेदेः प्रसङ्गाधिकरणम् ॥ ३॥) [३] नानार्थत्वात्सोमे दर्शपूर्णमासप्रकृतीनां वेदिकर्म स्यात् ॥ ८॥ पू० 'सौमे पानि दर्शपूर्णमासमकृतीनि फर्माणि महाद्या धर्वन्ते, सेषु चिन्ता । नेपा बेदिभेदेन कर्तव्योत नेति । किं प्राप्तम् । मेदेन कर्वव्या। किं कारणम् । चोदक मापयति । एवं चोदकानुग्रहो भवति । ननु -सीमिक्येष प्रसङ्गात्कार्य साधयेत् । अत्रोच्यते। न साधयेत् । कस्मात् ।--- नानार्थत्वात् । नानाय एते वेदी। दार्शपूर्णमासिकी हविपापासाद नार्या । सौमिकी भैचारार्थी । तत्र प्रसङ्गो नोपपद्यते । यचन्त्रिणोऽङ्ग- मध्यपात्यलेनैकार्य तत्मसज्यते । यया पाशुकाः प्रयाजा पौरोडाशि- केषु । न विह्र सया । तस्मादिः कर्तव्या ॥८॥ करोति कस्य सामीप्यकरणं कस्य वा साफ्ल्येनोपमहः । तस्मात्प्रत्यक्षोऽपि प्रयोग. पचमन्योदकाददुर्बलः । उत्तरकालमादित्वात् । अपि च सति बोदके प्रसङ्गः । यदि बोदक आधारादीनि पानीसंयाजान्तानि पशुपुरोडाशस्य कस्पयति, तत उत्तरफा प्रयोगश्चनः समापी करोति । तच्च समीतीकरणं पाशुकैन कृतमिति प्रमङ्गस्याऽऽरम- लामः । यदि तस्याज्ञानामुपतिप्राधी न स्तः, तथा सत्यनुत्पन्नाना प्रयोगवनस्य समीपकरणे शक्तिरेव नास्ति । समीपकरणामावादन्येन सामीप्यं कृतमिति नवोपपं. 'चत, अनातिलत्यादिति ॥ ७॥ [८॥ - प्रत्यक्षो बर्थ- मु । २ अपि च क्रमे तरप्रयोगवचन उपमानामानां प्राहपश्रुत्या धोदको प्राहकच । - ग. मु.। ३ चिन्त्यते---ग. मु । ४ दार्शपा-फ.। ५ प्रधानापा-1..। मनावाशितत्वादिति- भयाइक्षितस्य हि स्म परमयान्येम में प्रपद्रो भवति । मचानकानां समीपकरणमाइक्षित भवति । अनोऽपश्यं प्रयागादिगन्योपकारागा पुरीया. कास्टिय योदशोऽभ्युपगन्धः । सपा बाजाश्वस्य समीपकरणस्य पाशुप्रयोगषयनेनैप लादिसर्व सिम्पति प्रसाश्रमलाभ इत्याशयः ।

·भ०१२पा० १०४] मीमांसादर्शने। अकर्म चा छनदूपा स्यात् ॥९॥ न पा कर्तव्या दाशिकी वेदिः । कुतः । कृवदुषा स्पाद । सा क्रिपः माणा केवळ सौमिक्या दे। कवाया दूपणं स्यात् । न किंचित्स्वार्य सापयति । ननु हविषामासादन तंत्र करिष्यते । शक्यं तु तन्महा- वेषामपि कर्तुम् । नन्वन्या सेत्युक्तम् । अन्यार्याऽपि सनी हविषा- मासादनेऽधिकरणी भवितुं प्रभवति । वेद्यो हविपामासादनं श्रुषम् । इयमपि च वैदिः । न तत्र वेदायामतदायां वैत्येष विशेषः श्रूयते । तस्मान कर्तव्या दार्शिकी ॥९॥ (ज्योतिष्टोमे सक्नीयपुरोडाशादिषु सोमिकपात्रैर्महचमार्शिकानागा जुलादीनां प्रसङ्गामावाधिकरणम् ॥ १॥) [४ ] पात्रेषु च प्रसङ्गः स्याद्धोमार्थत्वात् ॥ ३०॥ पू० सोम एव यानि दर्शपूर्णमासमकालनि ग्रहचमसे प्रयुक्त वर्तन्ते, पयर सावना पशुः, सावना पुरोडाशा, सोम्पवारिति । वेषु विचार्यदे। कि पी ग्रहश्चमसी होमा कर्तव्यः, अपचा दार्शिक सुवादिभिः पारिति । नोच्यते । पात्रेषु च प्रसङ्ग स्यात् । कुतः । होमार्य- स्वात् । होमार्यानि तानि पात्राणि । स च होमो ग्रहचमसेनापि निर्व. स्य॑ते । सोमवन्त्रमध्यपदितानि कर्माणि । तेषु ग्रहश्यपसर्वा होपा कर्तव्यः ॥१०॥ न्यापानि वा प्रयुक्तत्वादप्रयुक्त प्रसङ्ग स्पात् ॥११॥सि. स्पायपानि वा दार्शपूर्णमासिकानि स्थः । तेहोपः क्रियते । कुतः । प्रयुक्तत्त्वात् । मयुक्तानि तानि विद्यन्ते । यदगृहीत्वाऽऽज्यानि सोमः মাইগ্রেন, অলমান, অয়, যায়যায়- यन्ति न यजमानमपहन्वीवि प्रयम वावशेषां प्रयोगः । मोरणं समा. जनं च । तव आध्यग्रहणम् । तान्येवाऽऽस्यमयुक्तानि विद्यन्ते । अम. युक्त मसङ्गा स्यात् । यन्मध्यपाविनोऽहंन प्रयुक्त, वस्कार्य तन्त्रिणोऽङ्ग मसज्यते । स्वस्याभावे हि परकीयमुपजीव्यो । असनिहिले हि स्व. स्मिन् याने देवदत्तो यज्ञदत्तयानमारोहति । संनिहिते तु स्वयानेनेद । ९॥ १०॥ 11. मु. ३ अधिकरण-ग.भु । ३ वदोयामिप्येष विशेष. क।। संन्या-1 !

·- टुष्टीकासहितशायरभाष्यसमते--(२०१२पा-१०५] हि याति । वत्र हितस्य यादृशं सावपेण गमनसुखं न वा पर. याने पुरोडाशानामपि दार्शिका पार्याड सादपुष्पं बादशं ग्रहच पसन। न तत्र प्राकृत्यो वृक्षजातयः मोक्षणादयध संस्कारा लभ्यन्ते । ग्रहच. मसे तेषाममावः । येऽपि सौमिकास्तैः पुरोदाशानामसंपन्यः । पदि पुनदाशिकापमयुक्तानि भवेयुः, कि ग्रहत्मस प्रसज्येत । नेति मा) दाधिकान्येव प्रसज्पेरन् । यत्र सन्त्रिणोऽहं क्रियमाणमित- रस्यापि कर मरति तत्र मसङ्गा, यया पाशुषेषु भयाने त्रियमाणे पौरोडाशिक इह तु अचमसे प्रयुक्त नेवराणि प्रयुक्तानि भवन्ति । न हि सोमे हूयमाने पुरोडाशा हुताः । स्मानास्त्यत्र मतङ्गः । कि तहदमुच्यते, अश्युके प्रसङ्गः स्यादिति । यदि श्योग एषा नोपपत, प्रतिपिध्येत वा, ततः प्रसङ्ग स्पादित्यः । अपि च न्यायपानि दापूर्णमासिकानि, न ग्रहचमसम् । किं पा पारपत्वम् । दर्शपूर्णमासयोस्वानि देनोकानि । ततश्वोदकेन पुरोडाशेऽविदि. श्यन्त इत्यस्ति मन्दसंपर्शः । ग्रहचमसेन तु इचिर्पजे न कचिद्धोमा थुता । भरिक्रयेत । अवि शब्दोक्तेऽनिया भवति । दर्शयति पानि पात्राणि, यनुमि ते पृपिता ज्योति पा सहेति ध्रुवामभिपृशति । युनज्मि वायुमन्तरिक्षण ते सदेत्युपमृतं, युनजिम वाचं सह दिवा सूर्ये पति नुमिति । तस्मादेवहोमः कर्वव्यः ॥ ११ ॥ (शामित्रानो पशुपुरोडाशश्नपणाननुष्ठानाधिकरणम् ॥ ५॥) [५] शामित्रे च पशुपुरोडाशो न स्पादितरस्य प्रयुनियात् ॥ १२॥ सि. पुरोहा एव चिन्ता । किमेतस्य शामित्रेऽग्नौ अपणं कर्तव्यमुत शालामुखीय इति । तत्र स एव न्याया। इधरस्प प्रयुकल्लादिति । गाईपत्ये च हविषां अपणं श्रुतम् । स च प्रयुक्तो विद्यते, पालामुखी. य एपोऽत अर्ध्व गाईपत्यो भवतीति । तस्मात्र श्रपणं कर्तव्यम् ॥ १२ ॥ सान्त्रणक, मादस्यत्र-1, मु. शादोषनिक..

·१२० १३०७] भीमांसादर्शने । २२२७ (कोण्डयायिनामयने पाहिले नौ मासानिहोत्रनपणानुछानाधिकरणम् ।।६) [६] श्रपणं चाग्निहोत्रस्य शालामुखीये न स्यात्मा. जहितस्य विद्यमानत्वात् ॥ १३ ॥ सि. कोण्डपापिनामयनेऽमिहोत्रे चिन्त्य ते । किं वदीयस्य द्रव्यस्य शा. लामुखीये श्रपणमयवा प्राजहित इवि। माजहित इवि गाईपपस्प पूर्धाचार्य संज्ञा । अवापि स एव न्यायः । गाईपत्ये अपणं श्रुतम् । स एच मयुको विद्यआयुक्त च मसः स्यादिवि भूर्याश्चात्र परि- हारः। चोदकेन शालामुखीयः प्राप्यते । ज्योतिष्टोपे हि तस्य गाई. प्रत्यत्वा श्रुतम् । वच्च चोदकपरम्परया कोण्डपायिनामयनमागतम् । नामधेयेन तु मानहित श्रपणं प्रायवे । चोदकाच नामधेयशब्दो बल. बत्तरा । तस्मात्तत्र अपणं कर्तव्यमिति ॥ १३ ॥ (ज्योतिष्टोमे हविर्धानशकभिन्न शकटान्तरे पशुरोडाशादीना हवि. निर्वापानुष्ठानाधिकरणम् ॥ ७॥) [.. J हविर्भाने निपणार्थ साधयेतां प्रयुक्तत्वात् ॥ १४ ॥ पू० कृते इविर्घाने यान्यौपधगुणकाम्पैटिकानि फर्माणि वर्वन्ने, यथा पशुपुरोडाशः, सवनीयाः पुरोडाशाः, सौम्यश्वरः । तेषु विधार्यते । नेपा निर्वापों इविर्षाने कर्तव्या, अथवाऽनोन्तरमुपादेयमिति किमानम् । हविर्धाने निणार्य साधयेताम् , एक वा । कुवः । मयुक्तत्वात् । मयुक्तमरिख। शनोति च तेषा निर्वापं साधयितुम् । अन्यस्योपादाने केवलमनर्थको व्यापार प्रापयते । तस्मात्योरन्यतरेण निर्वात कपा ॥१४॥ असिद्धिर्वाऽन्यदेशत्वात्प्रधानवैगुण्यादवैगुण्ये प्रसङ्गाः स्यात् ॥ १५॥ सि० असिद्रिी इविर्घानाभ्यो निर्वापस्य । न ताभ्यां साधयितव्यः । कुसः । प्रधानरैगुण्याद । निर्वापस्य देशा, अपरेण गाईपत्यं प्रागीप- . यता-३ यान्योपच-11 भारत-फ. वाययितव्यम्।

·२२२८ टुष्टीकासहितशायरमाप्यसमेते- [अ० १२५० १४०८] पनोऽवस्थित यवति । तस्य दक्षिणचक्रयामदानसोऽधि निर्वपतीति। यदि हविर्धान निर्वापः क्रियते तद्देशं नीयत । तथा प्रधान सोम- फर्म चिगुणं भवेद । हविर्धानयोत्रिवञ्च नियमवच्च प्रवर्तन स्थापन कृतं तत्सर्वमनर्थकं स्यात् । अथ च पुनः क्रियेते, तथाऽप्यावृचिरश्रु- ताऽनुष्ठीयेत । अवैगुण्ये च प्रधानस्य मसङ्गो युक्तः । यत्कारणम् । प्रधानस्य यो धर्मस्तपितरे यथाश्रुधमुपजीवन्तीति । परवशत्वात् । यदि यथाश्रुतेनास्य कार्य न सिध्यतीति तता काम कार्यकोपो भवेद, वं घा साधनं प्रयुञ्जीत, न शक्नुयात्मधानकार्य व्याहत्य स्वार्थ साध. यितुम् । अय कस्मादविर्धानदेशे निर्वापो न क्रियते । एवमपि तेषा. फर्मणां वैगुण्यं भवेत् । अस्तु परतन्त्रोपजीवीन्येवानि ययावस्थित परतन्त्रमुपजीवितुमर्हन्ति । यथा पाशुकान् प्रयानानन्यफालानपि पशुपुरोडाश उपजीवति । उच्यते । युक्तं तत्र, कृतास्ते मयाजान च कृतस्य क्रमानग्रहार्य पुनाक्रिया पाया । अयं पुनः करिष्यमाणो निपा श्ययते कर्तुम् । स यदि सगुणा शक्यते कर्त, तथा सगुणः कर्तव्या शक्यते चानोन्तरमुपादाय । तस्मान्न हविर्धानयोनिर्वाः ॥१५॥ अनसां च दर्शनात् ॥ १६ ॥ अनोघहुत्वं च दृश्यते । अनासि प्रवनयन्तीति । तस्मादपनो तरमु- पादेयमिति ॥१६॥ (सौमिकेन दीक्षाकाटीननागरणेन मायणीयादिषु दार्शिकमागरणस्य प्रसद्गामावाधिकरणम् ॥ ८ ॥) [८] तयुक्तं च कालभेदात् ॥ १७ ॥ सि. सोये दीक्षाकालं रात्रि जागरणमाम्नावं, यो प्रथमा दीक्षितो रात्रि नागर्ति तथा स्वमेन व्यावर्तत इति । दर्शपूर्णमासयोरप्पोपनमध्येऽन्ये. केपामानातम् । तस्मायणीपादिपु चोदन प्राप्यते । मेपा सन्त्रमध्य. १ अनटोमापि- मु.१ २ इतरेन यथा-प.. उत्र, मान-II ४ मान्येवमाम्नादम-मु.।

·[१० १२१०१०१.] मोपासादने। ३२२९ पावरीक्षाफासैनेष जागरणेन मसारकार्यसिद्धी मामायापिदाच्यते । aयुक्तं च दीशायुक्तं च जागरणं, नेतरेपु प्रसज्येत । garl फाळमे- दाद । यदि सावधनाङ्गानां रक्षणायापमादार्थ, वो दौताकाले रसितेपु नेतराणि रक्षितानि भवन्तीति तदक्षणार्धं प्रापणीपादिपूषवतय. काळे भेदेन कर्तव्यम् । अपाप्यदृष्टार्यम् । तपाऽप्योपरसपी रात्रिस्प निमितम् । निमिचमासो नमित्तिक कर्तव्यम् । वरमानेदेन कर्तव्यम् ॥१७॥ (वरणमचासेषु दक्षिणविहारे प्रतिपरयात्रा पृषकमन्त्रोचारणाधिकरणम् ॥ ९॥) [९] मन्त्राश्च संनिपातित्यात् ॥ १८ ॥ घरुणप्रघासेपु विहारप्यार सति पे मन्त्रा। सनिपाविना, प. याज्यग्रहणे मोक्षणेऽभिमर्शने । तेषां कितन्त्रेण प्रयोगा, अपमा भेदेनोति । सन्त्रापचिनोपं, न मसचिना | तत्र प्रपोगधनानुप- हाय तन्त्रमा प्रासे, सच्यते । मनायाऽऽयग्रहणादयो भेदेन फत. यस संनिपावित्वात् । रानिपपोपकारिण ए मना उप. स्थित फर्माभिदपति । पृयायध्वर्युमनिरस्यातारापतिते । तस्मा. स्पृपा प्रपोचव्या! । मपि च करंणानां पात्रान कर्मादिसंपात घपति, मन्त्रणा फरणार्थत्यान्मन्त्रान कर्मादिसनिपाना स्वारसर्वस्प वचनाचादिति । या सति येन पर्मणा संनिपतितो मम्सदों:- सानिवि ने विशेषा। तपादप्याचिः ॥ १८ ॥ (सोमे दक्षिणीयादिषु दामितिममिनामावधिकरणम् ॥१०॥ [१०] धारणार्थत्यालोमेऽन्यवापान न वियते ॥ १९॥ सि. सोमे दीक्षानीयादिगु पोदकमाणमाम्यवापानं कि फर्सम्पसन नेति । फर्न पम् । एवं घोदयोऽनुशीतों परियाव । एवं मा उपसे । न फर्नव्यम् । पुतः । पारगारवा | FREEपपी. रणा छ । सामान पिना समयम् । ऐन धृतोऽनि प - १.11 treet P.BALTH .. H• •k.infigns.।

·टुष्टीकासहितशायरमाप्यसमेते- [अ०१२१६० १३० १२] धृतस्य धारणकार्यमस्ति । नवमन्त्रक सत् । सत्यमन्त्रकम् । अपि. तु कृयम् । न च कृतस्य मन्त्रार्थ पुनरावृत्तिरस्ति । तस्मान्न फर्त- ध्यम ॥१९॥ (सोमे प्रायमीयादिषु दार्शिकमताननछानाधिकरणम् ॥ १५॥ [२१] तथा व्रतमुपेतत्वात् ॥ २० ॥ सि. तवादापानमासिकं व घोदकमा तथैव न क्रियते, यथाऽ- पन्धाधानम् । उपेवत्वात् । न हुऐतमनक्तं सच्छक्पमुपेतुम् । अमा. एतस्य हि पापणमुपगमनम् । वत्यानपान शक्यम् ॥ २० ॥ विप्रतिषेधाच्च ।। २१ ॥ अग्ने ग्रसपते व परिपायीति परको वचन विमतिपिदं, वर्तमानस्य भविष्य। ॥ २१॥ सत्यवदिति चेत् ॥ २२ ॥ अथ सत्यपरकस्मान भपति । यथा सत्यवचनं तं पुरुषधर्म- स्वादनुवाममपि दर्शपूर्णमासयोः पुनरुपेपत इति । स्थितापां पति- जापा-सूत्रेण चोदयवि ॥ २२ ॥ न संयोगपृथकत्वात् ॥२३॥ भलन शुरूपम् । संयोगपृथक्त्याद । म पुरुषसंयोगः कपो.. नया पुरुषार्थमपेवं कार्य पुन रुपेयते । नन्विहापि संयोगवासो- मार्यमुपेयमेष्टिकार्य पुनरुपेयः इति । नेह नरूपगमनेनार्यः । यस्सोमार्य देवेवर मसात्कार्य साधपति । नबिहापि तददेव साधयिष्यति । साधयेत् , पदि कर्माता तप ज्ञावा घेत् । सा स्विदेव मापते। ऐष्टि- कानां तु प्रकृती माता मासत्पपदित्ययान्ता | कर्थित्वज्ञानस्य तुप्रयोजनं भापयितविशेषस्तृतीपेऽम्पाये व्याख्यातः ।। २३ ॥ (ঘৗগাইবাৰ ক্ষেi+যাঘালমাৱামৰবধলা- विकरणम् ॥ १३11) [१२] महापं च पूर्वमिटेस्तदर्यत्वान् ॥ २४ ॥ सि. १९॥ २०॥ ११ ॥ २१ ॥ २३ ॥ ] सयमन्त्रस्परि-.मु. १५-त-rateitrat- ·. (म० १२पा० १३०१२] मीसांसादर्शने। २२३१ पूर्वोक्तमग्न्यायाधानं सौमिक प्रसङ्गादेटिलेषु कार्य साघयतीत्यु. तम् । तदिदानीयाक्षिप्यते । घारणार्थत्वात्तस्य प्रसङ्ग उक्तः । न च तत्केवलं धारणार्यम् । किं बर्हि । धारणाय च, देवत्तापरिग्रहार्य च । एवं हि दर्शपूर्णमासयोः श्रूयते, ममाग्ने वचों बिहवेष्वास्त्विति पूर्वमान गृक्षाति, देवता एव वल्पयुहीता शोभूने यजत इति । तत्र ययपि धारणार्य सौमिकेन मसङ्गासिध्यति । देवतापरिग्रहार्य तदापीर्ण- मासिकमैटिकेषु कर्मसु कर्तव्यम् । आह । नेतद्युक्तम् । देवतापरिग्र- हार्यमपि प्रसङ्गादेव सिध्यति । कुतः । इष्टस्तदर्यवाद । सोमेऽपि दीक्षणीयेष्टिदेवद्यापरिग्रहार्या श्रूयते, आग्नावैष्णवमेकादशकपालं निर्वः पेड़ोतिष्पपाणः । अग्निः प्रथमो देवतानां विष्णुः परमो यदानावैष्ण. चमेकादशकपाले निर्वपचि देवता यज्ञं च तदुभयतः परिगृह्य दीक्षत शति । संघ देवतापरिग्रहणार्या प्रसङ्गादैटिकानां कार्य सावधि- प्यतीति ॥ २४ ॥ में देवतापरिग्रहार्थमन्यन्वाधान वस्तुतोऽवगम्यते । नापि शब्दतः । वस्तुतस्ताव. प्रत्यसणानिधारणार्थमवगम्यते । 'ममाग्ने वर्षों विहवेष्वस्विति पूर्वमप्ति परिगृहाति । देवता एवं पूर्वेद्युहीत्वा श्वोभूते बनते' इत्ययं शब्दो देवतापरिग्रहार्थत्वमवयोधयेत् । म शेन शब्देन देवतापरिमहापत्त्वं प्रतिपादपि शक्यते । अर्थवादवादस्य पाक्यस्य वाधानमेवानेन स्त्यो । एवं चाइकाना न भविष्यति । मन्त्रोऽति स्वतामध्येनानिमभिदधाति, नान्यत्किचित् । पदप्युक्तं दक्षिणीयमा देवतापरिग्रहः कृत इति । एतदप्ययुक्तम् । कपम् । 'दति- प्यमाण इति शानचा कर्ताऽभिधीयते । लूटा भविष्यत्कालः । दीक्षाशब्देन मुण्डन- पपनादिकारो सपत्ते । तेन तद्विषयः संकल्सः | तस्मादीशस्य संस्कारो विधी. पत आग्नावणः श्रुत्या । अतो दीक्षा संपादयितुम् । तस्य विषापमानस्य सर्वा- वेता देवताः परिगृह्णाति । इत्यर्यवाहोऽयमानांपैष्णवस्य स्तुत्यर्थः । न पेहशेन देवतापरिमहा शक्यो विधातुम् । देवतापरिग्रहार्यताया च सत्या पुरुषसकारिका 'देवतापरिग्रहाति वाक्यभेदः स्यात् । हिरदृष्टकसना च ॥ २४ ॥ १ प्रादेतस्सि-प. म. २ कपाल पुरोडाश. म.। ३ अन्वाधानस्य देवतारारमहा. भवमायापि दीपमा प्रद: सापितः । पशुतोऽनापानस्य देवतापरिमार्थते किंवा प्रमाणामिति परमार्थमाह--- देखोलादिना : ४ प्रहा-प. मु। ५ दशस्येनिमाविष्य सापुरत्वः ॥

·२२३२ दुप्टीकासहितशापरपाप्यसमवे- [अ०१२पा० ११०१२] शेपवदिति चेत् ॥ २५॥ उच्यते, न सिध्यति । दीक्षणीया प्रधानार्या 1 मा प्रधानदेवता- परिग्रहणे पर्यते । शेपास्तु-अगङ्गानां देवता, अपरिगृहीवा । सम्परिग्रहार्य दार्शवीणमासिकपष्टिकं कर्तव्यम् ।। २५ ॥ न वैश्वदेवो हि ॥ २६ ॥ न कर्तव्यम् । दीक्षणीययैव प्रसङ्गनादेववापरिग्रहार्थः सेत्स्यति । ननु मपानदेवापरिग्रहार्य दीक्षणीयेत्युक्तम् । प्रयानदेवार्या सत्यङ्गा- देवा गुसाति । कथम् । वैश्वदेवो हि । अस्ति सोमे वैश्वदेवो प्रहपनि। वत्र सर्वदेवता इज्पन्वे । तन्मध्ये चाङ्गदेवता अपि । तस्माताः परि- गृहीता । अनेन तत्परिग्रहानैष्टिकनारपवाघानेन नापः ॥ २६ ॥ स्थाहा व्यपदेशात् ॥ २७ ॥ स्पाद्वाऽर्थ ऐटिकेनाम्न्यन्वाधानेन । नाङ्गदेवतापरिग्रहणम् । ननु विश्वेदेवा इज्यन्त इति परिगृहीताः । न त सा देघवा इज्पन्वे । कि महिं । विशेपदेवतागणः । यथा, साध्या वसवो रुद्रा इति 1 कप नायवे । व्यपदेशात् । व्यपदेशो भवति । अमिर्षमुभिः सोमो प्रेरिन्द्रो मदिर्षरुण आदित्यैर्वृहस्पतिविश्वविरिति वस्वादिभ्योऽर्था- न्वरभूवान् विश्वान् देवान् दर्शयति । यदि च सर्षे देवा उपरन् विप देवशन्देन वेभ्योऽर्यान्तरभूता न स्युः । तस्मादिश्वदेवशन्दो गणवचन एष । एवं चेदपरिगृहीता अङ्गदेववाः । तदर्षमैष्टिकपम्पावापान कर्तव्यम् । ॥ २७॥ न गुणार्थत्वात् ॥ २८॥ नवदेवमू । कस्मात् । गुणार्थत्वात् । नानेन व्यपदेशेन गणो विधे- देवा शक्या कल्पयितुम् । गुणार्थोऽयं व्यपदेशो बृहस्पतिमशंसाः । मायादयो यस्वादिभिः फेवले समेताः । वृहस्पतिस्तु मापदः, तैया- थेति । यथा सेनापति स्यवलेन सहागतः समाहर्ता लिनेन चलेन । [२९ ॥ २६ ॥ २७ ॥ दोषणीयर -२ परिमहा-मु.यहरः- मु. मान्यन्वापामायन-- क. ग.१.१५ विशेषादेवनागणः- विश्वेदेवैः-मु.। ७ विदेव-ग, मु.।

·[१०१२१०१३०११] भीमासादर्शने । राजा तु सवैलेस्तैश्वान्यति । अपि च वैश्वदेवो गणा कल्यः । सर्वे तु देवाः शन्दादेवावगम्यन्ते । तथा च दीक्षणीययाऽङ्गन्देवापरिग्रहोऽपि प्रसङ्गगारिसभ्यतीति न कर्तव्यं दापौर्णमासिकमैटिकेपायवाल. नम् ॥ २८ ॥ (सोमा टिपश्चादिषु पत्नीसनहनाननुष्ठानाधिकरणम् ॥ १३॥) [१३] संनहनं च वृत्तत्वात् ॥ २९ ॥ सि. पल्याः संनहनं च दर्शपूर्णमासयो: समाम्नातम् । योक्त्रेण पत्नी सनावीति । तत्सोमाभूते वैष्टिकेषु कर्मसु चोदकेन प्राप्तमपि न कर्तव्यम् । कुतः । वृत्त्वात् । दीक्षाकाले सोमार्थ पन्याः संनहनं हवं, योक्त्रेण पत्नी संनद्धति, मेखळया दीक्षित, मियुनत्यायेवि पदाम्ना- तम् । संनहनं च वाससो धारणार्य सर्वार्थम् । सौमिकैनवाऽऽकर्मापव. त्मिसङ्गेन सिध्यतीति ॥ २९ ॥ (सोमामायणीयानि सौमिकेन पयोमतेनाऽऽतिदेशिकस्याऽऽरण्या- शनस्य प्रसाधिकरणम् ॥११॥) [१४] अन्यविधानादारण्यभोजनं न स्यादुमयं हि वृत्त्यर्थम् ॥ ३० ॥ सि० दर्शपूर्णमासयोरारण्यभोजनमाम्नावम् । पदारण्यानमावि तेनाs- रण्यानयो इन्द्रियं वाऽऽरण्यम् , इन्द्रियमेवाऽऽयं धत्त इति । समाय- णीयादिषु चौदकेन प्राप्यते । मातमपि सन्न फव्यम् । किं कारणम् । अन्यविधानात् । यदर्शपूर्णमासयोरारण्यभोजनं पत्त्यर्थम् । सोमेड. प्येवदाम्नान, पयोव्रत ब्राह्मणस्य, यवाग राजन्यस्याऽऽपिता वैश्य- स्येति । तदपि दृष्टकार्यत्वात्पर्यमेव । तयोः सौमिकं प्रत्यक्ष, शुग. स्वात्माघान्याचावश्यं कार्यम् । तेनैव च तृची प्रसङ्गारिसदायामिवर- सिव ॥ ३० ॥ (सोमालेष्टिपश्चादिषु शेषमसानुमानाधिकरणम् ॥ १५॥) [१५] शेषशक्षास्तथेति चेन्नान्यार्थत्वात् ॥ ३३ ॥ सि. २८॥ २९ ॥१०॥ १ यतु- करन वृत्तो-1, ·२२६४ टुष्टीपासहितशावरमाप्यसमेते- १०१२पा० १५०१८] दीपूर्णमासयोः शेपभक्ष ऐटादिः सौमे चौष्टिय कर्मसु चौदफमाप्तः । सोऽपि सौमिफन प्रदेनाऽऽरण्यवनिवर्तत इति चेत् । न । फरमात् । न स वृत्त्यर्थः । न घलं वृत्तये । संस्कारार्योऽसी, उपयुक्तशेपत्वाद्भयाणा, द्विसीयानिर्देशाच, यजमानपश्चपा प्रविन इदा भक्षयन्तीति । तस्मा. स्कष्यम् ॥ ३१॥ ( सोमादीक्षणीयादिप्वन्दाहार्य दक्षिणाया अननुष्ठानाधिकरणम् ॥ 161) [१६] भृतत्वाच परिक्रयः ॥ ३२ ॥ सि. दर्शपूर्णमासयोः परिश्योऽन्वाहार्य आम्नाता, इह चोदन प्रात: सम्म कर्तव्यः । कुवा । मृतत्वात् । मृतास्त ऋविनः सोपान परिक. येण, तस्य द्वादशशतं दक्षिणति । एकदेशकालकर्तृत्वं चाङ्गमघानानाम् । तस्मात्तरेवाङ्गानि कर्तव्यानि । अवो न पृयगङ्गाना परिक्रयः । तस्मा- दन्वाहार्यो निवर्तते ॥ ३२॥ (सौमिकदक्षिणया शेषमक्षाणां प्रमहामावाधिकरणम् ॥ १७ ॥). [१७] शेपमक्षास्तथेति चेत् ॥ ३३ ॥ पू० अथ शेषमता अपि तया निवतरन् , यथा, अन्याहार्य इति चेत् । परिक्रयाबिकयोच्यते ॥ ३३॥ न कर्मसंयोगात् ॥ ३४ ॥ सि. नैते निवरन् । न होते परिक्रयार्या: । अन्वाहाण फर्मार्यमान. ताना निचे भूयिष्ठे कर्मण्येते विधीयन्ते । न चालमानमनाप । मा ते परिक्रयार्याः, किंतु संस्काराः । अतस्वदर्य कर्तव्याः ॥ ३४ ॥ ( सोमानेंटिपश्वादिषु दार्शिकहोतृवरणानुष्ठानाधिकरणम् ॥ १८॥) [१८] प्रवृत्तवरणात्मनितन्त्रं वरणं होतुः क्रियेत ॥ ३५॥ सि. दर्शपूर्णमासयो:तुर्वरणपान्नातम् । अग्निदेवो देश्यो होता देवान् पक्षदिति । तच्चोदनैष्ठिकेषु कर्मसु सीमाङ्गभूतेषु प्राप्यते । अस्ति तु सोमेऽपि होतुर्वरणम् , अग्निहोता स मे होता होतस्त्वं पे होताऽसीति ३१॥ ३२॥ ३३ ॥ ३४॥ मक्षणामिति- २ रोयते- मु.॥

·[१०१२११०१०१० मीमांसादने । ९२३५ शेतारं गीत इति । सत्र विद्यार्थः किष्टिकेषु कम दार्शपणिमा. सिकं होतुर्वरणं कर्तव्यमुत नैति । किं प्राप्तम् । फर्तव्यमिति । फस्मात् । धरण तावदानत्यर्थम् । सौमिकेन च वरणेनाऽऽनको होता । साङ्गस्प सोमाय करणेन चाऽऽनतस्याऽऽनमनकार्यमस्ति । तस्मान कर्वव्यम् । एवं प्राप्स, चूमा । प्रवृत्तवरणात्सतिवन्त्रं वरणं होता क्रियेव । नैतदस्ति, सौमिक वरण प्रसङ्गादासपोर्णमासिकस्य कार्य साधयिष्यतीति । भवृत्ते वरणात्मवृत्ते कर्मणि दापौर्णमासिकं वरणं क्रियते । अबस्त- आऽऽनत्यर्थम् । कि तहि । कर्मपात्रम् । न चेस्क्रियेत चेन गुणवैगुण्य स्यात् । तस्मात्प्रतिकर्म भेदेन कर्तव्यम् ॥ ३५ ॥ ब्रह्माऽपीति चेत् ॥ ३६॥ इति चेत्पपास प्रवृत्तवरणादातुर्वरणं प्रतिकर्ष कव्यापति । ब्रह्मापि प्रवृत्त कर्मणि नियते प्रणीताप्रणयनकाले । तस्मात्तस्यापि घरणं धर्ममात्रम् । अतस्तदपि प्रतिकर्म कर्तव्यम् । वक्तव्यो वा विशेषः ॥३१॥ न प्रागनियमातदर्थ हि ॥ ३७॥ न ब्रह्मवरणं फर्तव्यम् । कि कारणं, मानियमाव-भागवरणादि- त्यर्थः। सत्यम्, मवृत्ते कर्मणि ब्रह्मणो वरणम् । मागवरणाम किंचिंद्र- मत्वमस्ति । वरणादुत्तरकालं राह्मणकर्म, वदर्य वरण कर्मार्थम् ।. स्मान्न धर्ममात्रम् । किमर्थ वहिं । आनत्यर्थमेव । सौमिकेन वरणेना. नतोऽसौ । यस्माद्ब्रह्मवरण न कर्तव्यम् ॥ ३७ ।। निर्दिष्टस्पति चेत् ॥ ३८॥ अयोध्येत । अन्त्यमावास्यायामापवासथ्येऽहनि चेदिकर्म निर्दिष्ट, पूर्वेपुरमावास्थायां वेदि करोतीति । तर दिपरिग्रहवासको प्रभागा क्रियो । तेन ब्रह्माऽपि प्रतवरण इति ॥ ३८ ॥ माश्रुतिस्वात् ॥ ३९॥ पूपुरमावास्यायां वेदिफरणं श्रुतं, न परिग्रहणः । अधुक्तवाद । यथाकालमेष वृत्ते ब्रह्माणि परिग्रहः करिष्यो, वरणय कपित्वात् । न भाग वेदिफरणापूर्वपरिग्रहः । उपापि ग्रह्मणा प्रसवो दातयः । - pm-1 में । २ दिशीमहे-प. म.१३ पूर्व. म.।

·, टुष्टीकासावधाघरभाष्यसमेत - [अ० १२१८० १३० १९] पाटम् । अयं धन्यः परिहार । दर्शपूर्णमासपकरणे इविषामभिवास- नावं घेदिकरणमाम्नासम् । प्रावरणमपि प्रणीतामणयनकाले । भाग ब्रह्मस्वमवृष्टार्थत्वादानपर्यम् । एवं स्थिसेऽमावास्यायो वेदि- परणं बचनेनोपदिष्टम् । तस्मिन्नपकृष्पमाणे परिग्रहोऽम्पपटा प्रस- चोऽपि ब्रह्मचरणमापि, मघानदेशकालत्वाद्गुणानाम् । एवं सति पौण. मास्यां प्रणयनकाले ब्रह्मवरणम् । अमावास्या पूर्वद्यु। । उभयत्रामवृत्त ब्रह्मत्वे । तस्मादुभयत्राऽऽनत्यर्थम् । असो न प्रतिकर्म ब्रह्मवरणं क. ध्यम् । सौपिनैव धरणेनाऽऽनतत्वाग्रह्मणः ॥ ३९ ॥ होतुस्तथेति चेत् ॥ ४०॥ इति चेत्पश्यसि, यद्यपि प्रवृत्त कर्मणि ब्रह्मणो करणं, न च वर- णामाक् किंचिद्राणः फर्मास्ति ! सस्मान्न प्रवृत्तवरणो ब्रोति । होतुस्तया । होतुरपि माग्वरणान किंचिकास्ति । तस्यापि वरण न धर्ममात्रम् ॥ ४० ॥ न कर्मसंयोगात् ॥ ४॥ अस्ति होता प्रावरणात्सामिधेनीकर्मणा संयोगः, अवता सामि- धनीरवाहेति । तस्मादोतृवरणमार्यम् । तदष्टिकेषु कर्म दक्षिणी. पादिपु फतव्यम् । ब्रह्मवरणं तु दृष्टार्थम् । तत्सोमियनैध कृत्स्वान कर्तव्यमिति ॥ ४१ ॥ ( आतिथ्यानाह प्रोक्षणादेरपसदीपोभीययोः प्रताधि- वरणम् ।। १९॥) [१९] यज्ञोत्पत्त्युपदेशे निष्ठिनकर्म प्रयोगोदात्म- तितन्त्र क्रियेत ॥ ४२ ॥ पू० सोमे श्रूयते, पदाविध्यायां पहिस्वदुपसदा वदनापोयिस्येति । सत्र यनिष्टिवरूप पाहिपो लूनस्य प्रियते, यया मोक्षणपग्राणामुपपावनं मलानापवसेचनं, तरिकमाविण्यादिपयोगभेदेन पर्तव्यम्, अपका यदाविपापा कवं सदेवेतरत्र प्रसज्यते । कि प्राप्तम् ! यशपत्त्युपदेश- 1-15 1 3 दौशादिपु-क.।

·(० १२५४० १२०२० मीमांसादर्शने । २२३७ आविष्योत्पत्युपदेश एकस्मिन्, यदाविथ्यायो वहिस्तदुपसदामिति, यमितिकर्म क्रियेत, तस्मयोगभेदानिनम् । भिन्न प्रयोगाण्येवान्पाति. ध्यादीनि कर्माणि । तेषु गृह्यते विशेषः । ययस्य मयोगे पोसणादि कृतं चत्तदमित्ति । तस्मादन्पापाचर्तयिनष्पमिति । एवं मविकर्मा- भ्यासान चात्र मसङ्गो युज्यते । न ह्यानिष्पापास्तन्त्रमध्यपवित्रा उपसद अग्नीपोमीयो वा ॥ १२ ॥ न वा रुतत्वातदुपदेशो हि ॥ ४६॥ सि. न वा मोक्षणादि कर्तव्यम् । कृतः । कृत्वात् । कृतं वदाविध्यार्या वहिपा। तेन संस्कृत साहित, पुनः क्रियायाँ हेतु रिहा ननु कार्याः संस्काराः । तच्च फर्म भिन्नम् । अतो यस्मिन्नेव कणि क्रिपन्ते बों भवन्ति । उच्यते । कार्या अप्यते सन्तो नाऽऽस्कन्दपालिकार. स्कर्मणि संवध्यन्ते । किं वदि । यहिदारण। यदीयं धर्दिा, वेन संबध्यते । साधारणं चेदयातिथ्यादीनां वर्हिः । कथं ज्ञायते । बटुपदेशे हि । पदातिथ्यायो पहिरित्यनेन वाक्येन वे िवहिप साधारण्यमुच्यते । म धर्माविदेशः । न हि निरिष्टकोपदेश इत्युक्तम् , अपि चोत्पचितंयोगा- तदर्यसंवन्धोऽविशियाना मयोगकत्वहेतुः स्यादिति । एवं चेदाविश्या- यापि क्रियमाणाः संस्कारा सपि एव मन्ति । तमाम प्रति- कर्म कर्तव्या इति ॥४३॥ (आतिथ्यावहिपोऽटीपोभायाध स्तरणकाळे स्तरणमन्त्रावृत्य. विकरणम् २०॥) [२०] देशपृथक्वान्मन्नोऽपावर्तते ॥ ४४ सिक ध स्वरणपत्रयिपदे । फिपीगोपीये भेदेन कर्तव्यः, अप- पाऽऽतिध्याय मयुक्तः स एव पसज्य इति । साधारणे यहिदि - प्रयोगारपूर्वोकेन न्यापेन प्रसङ्ग मासे, उच्यते, पन्नोऽपावसे, भेदेन फव्य इति । कुतः । देशपरत्वा। पृथगेतो देशी, उधर दिसमीपं मागवंशय । देशभेदारस्वरणमावत । सरणाघ मन्या, १२॥१५॥ नारदपानि पनि-ग. (म.पा.-." प्रभारी ·टुटीकासादिवशावरथाप्यसमेते- [१०१२सा० १२०२१॥ कर्णाम्रदर्स त्वा स्तृणापीति । स्वरणावृत्ती मन्त्रस्गऽऽहतियारया । प्रधानतन्त्रत्वाद्र्गुणानाम् । अपि च स्वरण देशसंस्कारकम् । तेना- तिथ्यायां प्राग्वंशदेशा संस्कृती मोतरचेदिदेशः । तर यदि मन्त्री न प्रयुज्येत, विगुणस्वस्य संस्कारा स्पात् । तस्मादाति स्वरण । ( आतिथ्याबहिष्यशीपोमोपदेशे स्तरणार्थ संनह्याऽऽहियमाणे संनहनाहर- शमन्त्रयोरनावत्यधिकरणम् ॥ २१॥) [२१] सनहनहरणे तथेति चेत् ॥ ४५ ॥ पू० अमीपोमीप एव देशान्तरं नीयमानस्य वाईप संनइनहरण. मन्त्री प्रयोक्तव्यो नेति चिस्यते । तत्राऽऽह । संनइनहरणमन्त्री तया, सया, स्तरणमन्त्रः। भेदेन प्रयोकव्या वित्यर्थः । कुनः । उक्तो न्याया। सनहनहरणमन्त्री कङ्गेि । ते च कर्मणी आते । अौ मन्त्रयोt- चिया । वरमानेदा ॥ ४५ ॥ नान्यार्थत्वात् ॥ ४६॥ सिक नवयुक्तम् । कुसः । अन्यायवाद । लूनस्य बहिशो ये संनहन- हरणे वे पादाना । तत्र हि मन्त्री स्वीक्रियमाणस्योपवर्णनारूपो, से ग्रन्धि अमात, हस्पतेर्मु हरामीति । इपे पुनः स्वीकृतस्प देशावरमापणार्थ, अपार्यत्वादमाकृतका न मन्त्रं गृही। पथा तत्रैवाविध्यायां यदा गाईपत्यदेशादायनीयदेशं प्रोक्षणाप पहिनी- पवे न तदाऽऽहरणपत्र प्रयुज्यते । एवमिहापि ॥ ४६॥ इति श्रीशरस्वामिनः कृती मीमांसामा पे द्वादशाध्यायस्य मयमा पादा॥ -DED ४४॥ १५ ॥१६॥] इति धीमाकुमारिविषिताया मामासामाच्यच्यापापा टुम्टीकायो द्वादशाध्यायस्य प्रथमः पादः। ध्याति ---, म । २ गुणानामपि युम ।। सरा दिनक ग..। प्रश्स- म..

·- १०१२पा०२१०१] मीमांसादर्शन। २२३९ अथ द्वादशाध्यायस्य द्वितीया पादः । ( गार्हपत्याद्यग्निपु लौकिककर्मानुष्ठानाधिकरणम् ॥ 1 ॥) [२] विहारो लौकिकानाम) साधयेत्प्रभुत्वात् ॥ १ ॥ पू० विहार इति गाईपस्यादिरमिखनीयले, विहरणार । स लौकि- कानां कर्मणां पार्वणस्थालीपाकादीनाम्, अन्येषां चामिताभ्यानां पचनदहनकाशनादीनान साधयेत्-नित्ति कुर्यात, प्रभुत्वाद । प्रभवति चाहुविप्रक्षेपणे पाकादौ च । संयुक्तं च न केनचित्मयोजने- नामिद्रव्यमुत्पन्न, वसन्तेऽनीनादधीतति । तत्सापाद्यत्र यत्रोपयुज्यते तत्र तत्रोपयोज्यम् । एवं वस्योत्पत्तिरर्थवती भवति ॥ १ ॥ मांसपाकमनिषेधश्च तद्वत् ॥ २॥ मांसाफमतिषेधो भवति तद्वद । यदल्यायोऽपदिष्टः । मांस न पचेयुस्तस्मिन्नतो, पत्पचेयुः कन्यादं कुरिति । लौकिकेहि पाके मांसप्रसङ्गो न पैदिके, शामित्र मांसपाका ॥ २ ॥ निर्देशादा वैदिकानां स्यात् ॥ ३ ॥ सि. वैदिकाना था फर्मणा विहारोऽर्थ साधयेत्, न लौकिकानाम् । कुना। "निर्देशात् । निर्दिश्यवे गाईपत्यादीनां कार्यम्, यदाहवनीये जुहोति, तेन सोऽस्याभीष्टः भीती भवतीत्येवमादिभिर्वाक्यः । याऽसावुत्पमा फाकाङ्क्षा सैदपचननिवर्तिता । अत एवमर्यवेपामुत्पचिः । तस्मान लौफिकेषु प्रसपरन् । भवेरपाकादीनामयं परिहारो न स्पालीपाकादीना- म् । पामप्याहनीय एव होपः माप्नोति । नप दोप। यदाहवनीये जुहोगति निपमार्थ एप चाद! । अन्तरेणापि हि वचनमाहवनीये होमोऽन्यत्र च भावः । तदेवनियमशासन, यत्रानियममासस्वहिपयो विशायो । वैदिकेषु वानियममसङ्ग भागत।। आयतनस्यानिर्दिष्ट- किमाहवनीयादिभियच्छ क ितत्कर्तव्यं, उत यदेव निर्दिष्टं तदेव केयम् । सन लिन प्रमाणेन यच्चयते तत्तय, वैदिक चौकिक वाऽसिपाध्यम् । एवं मासे, आह-आइनायादय उपराः सा कादसा वाक्ये निराकसी कियते । पदायिनीय मुहति । । माहत्ये वीपि प्रयदलिगामा. मिदि-इदिपिन्सविस!

·- २२४० टुप्टीकासहितशाघरभाष्यसमेते- [अ०१२पा- २५० १] त्वात् । लौकिकानां तु निर्दिष्टपायतनम् , औपासनोऽग्निः । तस्मान्न खान्याइयनीये मसज्येरन् ।। ३ ।। सति चौपासनस्य दर्शनात ॥४॥ सति च विहार औपासनोऽग्निपते, या कामयेत राष्ट्रपस्य मनाये स्यादिति, तस्योपासने भतिहित्तपालभ्य जुहुयादिति । राजसूये भरते कर्मण्यतद्वचनम् । तस्मिश्च काले विहारोऽस्ति । यदि च वैव लौकिकानां कार्प सापयेत्, सत्या तस्यां नोपासना कार्यामावा- तपात ॥४॥ . अभावदर्शनाच्च ॥ ५॥ मांसपास्य च पहारिफेऽनावमा दर्शयति । मांसीपन्ति ह वा एक. स्याजुयोऽनयो पजमानस्य, वे यजमानमेव ध्यायन्ति, यजमान संक: ल्पपन्ति, पचन्ति ह वाऽन्येष्वनिपु स्था मासम्, अर्थोपा नातोपा मांसास विद्यते, इत्यन्यत्र पशुधन्धामासस्पर्शनमेव पैहारिकाणाममीना परिहरति । यस्मादपि न लौकिकेषु विहारप्रसङ्गः ॥ ५ ॥ मांसपाको विहितप्रतिषेधः स्पादाहुतिसंयोगात् ॥ ६॥ यत्तु, मांसपाफपविपेघश्व नद्वदिति । वद्विहितपतिपेघा पात् । आइ. पदीये पाया। श्रपणं विदितम् । वस्पायं भविषेषः । कस्मात् । माप्त- स्यात्, आहुतिसंयोगाच । तस्मिन्नमी न मांसं पचति, पस्मिन्नाहुती- जुहोति, इत्याहुविसंयोगेन पाक्यशेषः श्रूयते । आइवनी ये चाऽऽहुतयो इयन्ते । तस्मादपाश्रपणस्यायं प्रतिषेधः ॥ ६ ॥ वाक्यशेपो वा दक्षिणेऽस्मिन्नाराय विधानस्य ॥ ७ ॥ थवाऽयमन्यः परिहार: दक्षिणेऽनो पल्या प्रतस्य अपणमाम्नातम् । पदाऽऽमयदोपामांसं व्रतकार्य उपादीयते सदा बन्न दक्षिणामी श्रपयित. न्वाहा पचति । इति । न च लौकिक शक्या विधातुम् । ते हि सहवाऽऽबारेगो. स्पयन्त होमादयः । यथा पदहोमः ॥ ३ ॥ ४ ॥ ५॥ ६ ॥ - प्रीतहतमम्या सुटु-ग, म.२ मासत्यागनद-मु १३ दक्षिणस्मिन्नगार--- क.स.मु । प्रत्यक्षवावयेनैव निराकासाहवाहवामादिपु लिनेन्द्रया विनियोगसंभाभी पास्येनेव लौकिसाधारण्येन विनियोग भवलिनि सही परिहरतिन चेति ।

·[अ० १२१।०२०३] मीमांसादर्शने २२४१ ध्यमिति तस्य दक्षिणानौ तश्रपणवाक्यस्यायं शेषा, अन्यत्र पांसा- दिति । या सरस्वती वेश्यतीति योऽसौ दक्षिणानौ होपरतत्रैतन्यू एते । तस्मादक्षिणान्यभिमायं विनायते ॥ ७॥ ( सपनायपशी पशुपुरोरारकर्तव्यत्राधिकरणम् ॥ २॥) [२] सक्नीये छिद्रापिधानार्थत्वात्पशुपुरोडाशो न स्यादन्येषामेवमर्थत्वात् ॥ ८॥ पू० सवनीय पशो पुरोडाशो न स्यात् । न कर्नव्यः । कुतः । छिद्रा. पिघानार्थत्वात् । पौश्छिद्रापिधानार्थः स एवं श्रूयते, सुषिरी वा ए. तर्हि पशुः, यहि वायुलिखदास, यीदिमयः पुरोडाशो भवत्यापिधाना- पासुपिरावि । अन्येषां चैवमर्यत्वात् । तच्छिद्रापिधानमन्पैरेव क्रि. यते, सवनीयः पुरोडाः । तत्रापि श्रूयते, अनुसबनं सवनीयाः पुरो. बाश निरुप्यन्वेऽपिहित्या अच्छिद्रताया इति । अतः कृतार्थत्वात्पशु- पुरोडाशो निवर्तते ॥ ८॥ क्रिया वा देवतार्थत्वात् ॥ ९॥ सि. फर्तव्यो वा पशुपुरोडा । कुतः । देववार्थत्वात् । देवतासंस्का- रायोऽयमित्येतदुक्तम , अपि वा शेषभूतत्वासंस्कारः मतीयेत स्वार- कारबदङ्गानामर्थसंयोगादिति । न च पुरोडाशक्छिद्रापिधानायी, प्रत्यक्षविरोधात् । अर्थवादमात्रं तत् । पुरोडाशविधानार्य वादमात्रम् । सवनीयेप्वप्येवमेवार्थवादमात्रम् । तस्माचोदकपात्या कार्यः पुरो- डाशा॥९॥ लिङ्गदर्शनाच्च ॥ १०॥ वपया प्रातसबने चरन्ति, पुरोडाशेन याध्यंदिने सबने, अङ्गैस्तृ- तीयसवन इति । वनविकर्षपरे वाक्पे पुरोडाशं दर्शयति । तस्मादपि कार्यः ॥१०॥ (सवनीयपुरोडाशैषु हविकृदाहानामावाधिकरणम् ॥ ३१) [३] हविष्कसपनीयेषु न स्यात्मकतौ यदि सर्वार्था पशु प्रत्याहूता सा कुर्याद्विद्यमानत्वात् ॥ ११॥ सिक ७.८॥९॥१०॥ १ मस्तूयते-ग. म. । २ (भ• १० १० १० १ सू. २३)।

·. , २२४२ टुष्टीकामहित शायरभाष्यसमैने- [अ०१२पा०२०१० सयनीपेषु पुरोटाशेपु रविष्कदाहान न कर्तव्यम् । यत्तः । पर्यु पत्यानाऽसौ । पशुपध्यपवित्राय सबनीयाः । सेपु सैव विद्यमानत्वा- स्मसङ्गादुपयोक्ष्यते । नार्थः पुनराहानेन । ननु नेव पोई विकस्त्रि, औषधा, अवहननार्यावा । यथा पत्नी तुरुयवच्छ्पन इवि संकरें वक्ष्यति । प्रकृती यदि सार्या, आज्योपयसानाय्यायेत्येवं कृत्वा चि. नयते । कृत्वाचिन्तेयम् ।। ११ ॥ (तातीयसनिकपुरोडाशादिपु मेदेन हविकृनाहानामावा- विकरणम् ॥ १ ॥) [४] पशौ तु संस्कृते विधानातानयि सवनिकेषु स्यात्सौम्याधिनयोश्चापवृक्तार्थत्वात् ॥ १२ ॥ पू० तातर्तीयसवनिफेषु पुरोडाशेपु तु सौम्याश्विनयोश्च पेदेन हवि. एकत्स्यात् । कुतः । पचौ संस्कवे विधानात् । पक्कै पशावेते विधी- पन्ने । तस्मिन् काले पानुकी हविष्कृत्कृतार्थत्वादपटवता । वस्माद- न्याऽऽह्वानन्या ॥ १२ ॥ योगादा यज्ञाय तदिमोके विसर्गः स्यात् ॥१३॥ सि. न वाऽन्याऽऽहातव्या । सैच कुर्याद्विद्यमानत्वात् । ननु कतार्थ स्वादपरक्ताऽसी । नापज्यते । कुता । योगाधनाय । यज्ञायासी पशुयन्धाय, युक्ताऽऽदावेव । न केवलं सा पनाङ्गानि सर्वाणि साध- यितुम् । फस्त्वा युनक्कि स वा युनक्तीत्येवमादिना मन्त्रेण यज्ञार्य युका । वस्था यज्ञविमोके विसगों न्याय्यः । यत्कारणम् । कस्या- चिदापदि पुनस्तया कदाचित्कार्य भवेत् । तस्मान्न भेदेनाऽऽा. वच्या ॥ १३ ॥ (निशियझेऽमावास्यातन्त्रस्य प्रसङ्गाधिकरणम् ॥५॥) [५] निशियज्ञे प्रारूतस्यापवृत्तिः स्यात्प्रत्यक्ष- शिष्टत्वात् ॥ १४ ॥ १० ११ ॥ १२॥ १३ ॥ १ आज्य पधि-ग म.। १ संगते-क : ३ अपवृत्ता- मु.।

·- - - - [अ०१२पा०२०१] भोपांसादर्शने । २२४३ इदं श्रूयते, अग्नये रक्षोप्नेकपालं निपेत् , यो रक्षोभ्यो विभी- थादिति । पुनरपि तत्रैव, अमावास्यायां निशि यजेतेति । तस्मिन् फिममावास्यातन्त्र पसत्यते, उत नेति चिनायो, पक्षः परिगृह्यते, निश्यिज्ञे पाकृतस्यापतिरिति । अस्मिन्निशियज्ञे प्राकृतस्य-अपा. वास्यातन्त्रस्य, अपवृत्ति:-न प्रसज्यते । कुना । प्रत्यक्षशिष्टत्वात् । प्रत्यक्षशिष्टेयमिष्टिः । अग्नये रसोऽष्टाकपालं निपेत् , यो रक्षोम्पो विमीयादिति किमता 1 तत एवं विज्ञायते । स्वतन्यमुत्पा, न कस्यचित्कर्षणस्वन्त्रमध्ये, पण पशुपुरोडाशा, अमीषोमीयस्प पया प्रचर्यानीपोमीयं पशुपुरोडाशमेकादशकपालं निर्वस्तीति । यथा च वैष्णको घेश्वदेवस्य, यदघोऽचमृधेत् , यच्च १ आश्लिष्येत् , नहिष्णव उस कमायावदिति । ननु, अमावास्यायामिति, आमावास्यस्य कर्मणो मध्ये श्रुता । नामावास्याशब्दः फर्मवचन{ कि महिं । कालवचनः । फाले श्रुतिः, कर्मणि लक्षणा । श्रुतिश्च लक्षणात न्याया। न चेरक स्पचिरकर्मणो मध्ये श्रूयते, कस्प तन्त्रं ग्रहीयते । तस्मास्त्र- सन्त्रा॥१४॥ कालवाक्यभेदाच्च तन्त्रोदः स्यात् ॥ १५ ॥ फालभेदाद्वाक्यभेदाच्च । काळभेदस्तावदमावास्पायर्या रात्री निशि- पनः । प्रविषयहन्यामावास्यम् । कालभेदेन वैगुण्यान्नामावास्यात निशियास्योपकर्तुमर्हति । कयं तहिं पाशुकाः प्रयाजास्तिष्ठति पशी क्रियमाणाः सन्तस्तस्य पुरोडाशस्योपकुर्वन्ति । उक्तत्वत्र न्याया। न कृतस्य गुणानुग्रहार्थवाचिरस्तीति । इह पुनरतमामासस्यम् । तस्मा. पाप स्वस फरकप चावगभेदाच मिनदेश देते कामरे, अमावास्पायों पजेत, अपाचारपायां निशि पवति । एफ दर्शपूर्ण मासमफरणे । एक काम्यास्विष्टिषु । दिमतः । यदि समानदेशे स्पा सा, अमावास्यायां यजेतति, योऽसावापावास्ये फर्मणि काल उपा. तस्वस्मिन्नेव च निशियनचोदित इति गम्येत । वामावस्यातन्त्रमध्य अन्ननिरिप्रम-गम ३६युसम्ममा मानाप्रमावास्या-...

·२२४४ टुप्टीकासहितशावरभाग्यसमते- भ०१२५१०२०१] एव विदितः स्यात् । अ५ पुनर्देशभेदे सति यया, अमावास्यायां यजे. युपात: काल उपादेयत्वेन चोयते, एवमिहापि । न च तुल्पकालत्वे प्रसङ्गो भवति । यथा वैकृत्य इष्टयो दर्शपूर्णमासाभ्यां तुल्यकाला अपि सत्यो न दार्शपोर्णपासिकं वन्नमुपजीवन्ति । तस्माचन्न. भेदः ॥१५॥ वेयुद्धननव्रतं विप्रतिषेधात्तदेव स्यात् ॥ १६ ॥ फिप एपोत्सर्गः सर्व स्त्वं भिन्नम् । न खल । वैद्युद्धननं प्रत च स्याचदेव, यदर्शय वेदेरुद्धननं कृतम् । तेनोद्धनायाः पुनरुद्धनने मेह किंचित्कार्यमस्ति । केवलं कृतपणं भवेत् । व्रतं चौपेतमनुस्मृष्टं पुनरुपतुमशक्यम् । उपेपमानं च पिष्टपणवदकिंचित्करं साव । तस्मादेतदुभयमपि तदेव प्रसज्यते ॥ १६ ॥ तन्त्रमध्ये विधानाहा तत्तन्त्रा सबनीयवत् ॥ १७ ॥ सि. ततन्त्रा वा निशीष्टि: स्पात् । आमावास्गातन्त्रेयं, न स्वतन्त्रा। फुतः । सन्त्रमध्ये विधानात् । आमावास्यावन्त्रमध्य इयं विदिना, अमावस्यायां निशि निदिति । ननु कालवचनोऽमावास्यायो न फर्मवचन इत्युक्तम् । सत्य, कालबचना। स तु कालस्तन्त्रमध्ये । सत्र विधीयमाना तन्त्रमध्ये विहिता भवति, सवनागवत् संघया सवनीया पुरोडाशा न तावत्पशुकमोदिप विधीयन्ते । अप च पशुतन्त्रमध्ये विहिता भवन्ति । यस्मिस्थाने विहिवासस्थान पशुतन्त्रमध्य इति । इयमपि तन्त्रमध्ये पवित चेत्सवनायवदेव न स्वतन्त्रा भवितुमा ईति ॥ १७ ॥ वैगुण्यादिध्मावहिन साधयेदग्न्यनाधान च यदि देवतार्थम् ॥१८॥ अत्राऽऽह ! किमेप एवात्सर्गः । सर्वममावास्याच निरीय सापयतीति । न खलु । इध्मावहिन साधयेत् । कुतः । गुण्यात् । , १५ ॥ १६ ॥१७॥ विहिता-क.। २ सर्वतन्त्र-गम् । ३ नहि-ग. मु.।। 5. (५ पविता । सव-प. ६ आमावास्य वन्न-क।

·(२०१२१६०२०६] मीमांसादर्शने । २२४५ इध्मोऽग्निप्तमिन्धना: । स प्रविषयाहनोऽमावास्यायां निशि वर्तमान स्य निशियनस्पानिसमिन्धनं न साधयेत् । वहिरपि वेदिस्वरणार्यम् । ते यदि प्रसज्येयातो चिगुगो निशियज्ञा स्यात् । तस्मादेन ते कर्वव्ये । अन्यन्वाधानं च यदि देवतार्थम् । यदि देवतापरिग्रहार्यन्य-, ग्वाधान, तदपि भेदेन कर्तव्यम् । माकृतेनाग्न्यन्नाधानेनामास्यादेवता परिग्रहीताः । न च रक्षोनोऽग्निः । तत्परिग्रहार्धषपग्निधारणार्थ, तता भाकृतेनैव पारितवादग्नेन काव्यम् । देवतापरिग्रहार्थता वापशेपे श्रूयते, मपाले वर्षों विहवेवस्स्विति पूर्वमनिं परिगृहाति । देवता एवं तत्पूर्वेयुः परिगृहीताः । श्वोभूत यजत इति ॥ १८ ॥ (दर्शपूर्णमासविकृतिषु सोर्यादिजन्यारम्भणीयानुष्ठानाधिकरणम् ॥ (1) अाऽऽमान्ते- [६] आरम्भणीया विकृतौ न स्यात्प्रकृतिकालमध्यत्वा- स्कृता पुनस्तदर्थेन ॥ १९ ॥ पू० कृतेषु कर्मसु दार्शपौर्णमासिकारम्भणीया कर्तव्या, उत्त नैति विचारे नं कर्तव्येत्युच्यते । कारणम् । प्रकृतिकालमध्यत्वात् । प्रकृतदर्थ- . पूर्णमासपोः, फाला, यावनीवं दर्शपूर्णमासाभ्यां यजेवेति । वनमध्ये कतानि कर्माणि पतन्ति । कवा पुनस्वदर्थेन । कतस्प यावज्जीवि- करय प्रयोगस्यार्थेनाऽऽदो कनारम्भणीया, संकद्वारम्पसंयोगा. देका पुनरारम्भो पावज्जीवप्रयोगादित्युक्तम् । एवं सेव तेषां प्रसङ्गा- स्फाय सापयिष्यतीति । तस्मान्न तेषु भेदाः स्यात् ॥ १९ ॥ स्पाक्ष कालमाप्रसन्हा ॥ २२ ॥ सि. स्थाहा विकृतिधारभणीया । कुतः । चोदकेन प्रापत इति । ननु प्रकृतिकालमध्यपानासयन इत्युक्तम् । न यावग्जीवकाल: पको शेषतः । फषोऽपावित्युफ, कर्तुळ विसं पोगादवि । योऽसौ फर्तृमों नियमः, स्पायं काला । मकवस्तु दर्शन - मानामि-1 प्रतिपदाममा11 (..पा." २. 1. पू.१५(१ प...।

·२२४६ टुष्टीकासाहितशावरमाध्यसमेते-- [अ०१२पा०२१०७) पूर्णमासश्च काला रास्मान दर्शपूर्णमासम योगस्य वन्त्रमध्ये पशिश पिक- तया । अतोन 'वास्चारमणीया सज्यते । अन्यथा कृत्वा दोष उक्तोऽन्यथा परिहारा । दार्शपूर्णमासिको ‘यापज्जीवकाळ इति कला दोष उक्ता। नयमिक इति परिहारा | पक्षातरपि परिहारा भवन्ति आरम्भविभागाच्च ॥ २३ ॥ विभक्ता प्रकृतिविकृत्योरारम्भः। यदा मस्तरारम्भस्तदा विकृतिरनु- स्पन्न | साहि कामेन निमित्तेन वा चोयते । अतस्तस्पाः प्रकृत्यार. म्मे नाऽऽम्भा । आरम्भभेदाच तन्निमित्ताया आरम्मणीयाया भेदः स्यात् । तस्मात्स्यादिकविष्वारम्पणीया ॥ २१ ॥ (सहानुष्ठीयमानेषु प्रघानेषु धर्मविरोधे भ्यतां स्वधर्मानुष्ठानाधि. करणम् ।। ७) [७] विप्रतिपिद्धधर्माणों समवाये सूयसां स्यात्सधर्म- त्वम् ॥ २२ ॥ सि० पश्चदशरात्रेऽमिष्टदेफाइः प्रथममहः। वो ज्योविगोरायुरिति १६ ! परिशिष्टान्येकादशाहानि द्वादशाहपकतानि । तत्र धर्मविपतिषेधे सत्ये. फादशानामहामग्निष्टुवश्च विचावे । किमेपु द्वादशाहिको धर्मः कर्तब्य - तामित इति । ननु सिद्धमतद, चोदनामधेययोलावलपरीक्षाणा. मेकाहिको धर्मः कर्तव्य इत्युक्तम्, न घा त्वभिधानादधिकानामशब्द. स्वमिति । तया सिद्ध न्यायाचिरेणाऽऽक्षिप्यते । अपवा नाम्नामेव मियश्चिन्ता। विनिदिधर्माणापामग्रिष्तथैकादशानी चाही अपवाये एक स्मिन् पञ्चदशरात्रे भूयसामेकादशानामहां सधर्मत्वं पात् । तदीयो पः कर्तव्यः । को हेतु। । भ्यस्त्वमेव । यहुए गुणसंपन्नेषु महत्फलं २. ॥ २१॥ अस्मिन्सूत्रे पश्चदशरात्रस्तावनाहरणम् । कथम् । या तावद्वसतीवरीमहणोत्तर प्रतीमा:--मुं 11 तस्माद्विर- म०५ पा. ४ म. २ सू. १५) । एवेवामिति--ज्योतिरादीनां नामानिटdिraftars.

·अ०१२पा०२०८] मीमांसादर्शने । २२४७ भवति । एकस्मिन्नत्यं फलम् । एप हि लोके दृष्टान्तः । लोके, एका दशसु पदीपेषु तेलवर्तिसंपन्नेष्वेकस्मिन् शुद्ध महान् प्रकाशो भवति । विपर्ययेऽल्पा । किं पुनरिहोदाहरणम् । मुब्रह्मण्याऽग्निात्यायी । इतरेवदावन्द्री वोन्द्री कतव्या ॥ २२ ॥ (समानसंख्येषु प्रधानेषु धर्मविरोधे मपम पठिनस्यैव धर्मानुग्रहापि. फरणम् ॥ ८॥) [८] मुख्यं वा पूर्वचोदनाल्लोकवत् ।। २३ ॥ सि. का सुब्रह्मण्या, सा प्रतिदिवा कियते । यथादेवतं चारित्याशयी । अन्येवेन्द्री। तत्र तापसंशप एव नास्ति । अविरोधात् । या कात्तिपाते, उपतातु च तयां विरोधः । तत्रापि देवतासंस्कारकत्वानिगदस्य ययादेवतमेव तन्मेदः । नास्ति सोहोचारगम् । यथा निर्वाइमन्त्रः संस्कारकत्वात्पतिनिर्षि भिधने, एवमियमपि । वामदे भपि सुब्रह्मण्ये आहातव्ये १ कि तो शरणं, यत्र ५ञ्च यामाः सह चोयन्ते फलं पनि । तत्र च धागा पौमासिको नियन्त:शकतामिना. ज्यमागमाचीविरोधः । तत्र पुषमा धर्माणामनुग्रहः, प्रयोगवचनानुमहाप ।। २२ ॥ 1 1 थार. मु. १३ रियत इति-वकालावावतत प्रयोगतो विपयोगात् ।।१०॥ पा ... १२) अनायन्यायादिति शेषा | ३ मामेभ्यभिप्युति-..। 7 भातिभ्यागु-4. मु.५ पिरोष इति उन्क कियमागायामिति शेषः।। तन्त्रमा प्रयोग भेद हत्या ।। भवति भेद य. मु.। चिकारमम्--. मु.। - दायिक पति- दाहरणनि 01 HR 41, ' अथे दारे पुEETई नि, वाय प्रदाने पुरे. मे घशा, दधि मधु मा पानाः, तना प्रामाi JEE इति का वि. शिदेव परदेशाप अभेदासत मागा. ह चोपन्ते । प्रायत्यापाय, मनस. सप प्रशासप पानापामाविकात मेषस्य चौगएकालय विधाभावेन न सत्र विचार । इतरे। १२ पवितपादिशा । तर, एमागाउ ऐन्दालायाः। दि. पागो नियालेर । यो पा. 1 मापूदाना EिRो मासि. म पनि पापमो अनुप्रामा से दिया इति भावः । परामप्यू हमसायामुप मापानवायगे पर। यदि गायनमा रोकनामा. पायामप्पा सोसारमा माया १ मात्रय ि३-पतुदीका पोनि. मोर, पहोवाऽनारस तिवनिमतमन्त्री पाली मोगराम रस HAINEETE पेदिताारसभागमोस। - - ·, २२८ दृष्टीपासहितशापरभाष्यसमते-- [अ०१२पा०२०९) यत्र तल्पसंख्याना प्रधानानां धर्मविमतिपेपः, तत्र मुख्यधर्मः फर्तव्यः । पया, भाग्नावरणवादशकपालं निपैदपरहे । सारस्व. तीमयाऽऽऽपस्य एजत इति । तत्र मुख्यस्याऽऽग्नावैष्णवस्य कल्पो भवा । फुतः । पूर्व चोदनाद । पूनचोदितत्वारपाठन मेण पर्वमानावे. प्रणवः कर्तव्यः । तस्य धर्मा अमत्पनीका माप्नुवन्ति । उत्तरस्य तु पण विरुदा रुदुत्तरकाला हि तस्य प्राप्तिः । तद्धर्माणां च । पूर्वरूप कृते पल्प उत्तरस्य तेनैव कृतार्थत्वात्स्वयल्यो निवर्तते । ऐका. घिकरप्यं वेके मन्यन्ते । तेषां पञ्चदशरात्रेऽपि मुख्यपर्मानुग्रह एव ॥२३॥ तथा चान्यार्थदर्शनम् ॥ २४॥ मन्यायोऽपि पूर्व प्रामस्य बळीपरत्वं दर्शयति । अध्वरस्येव पूर्व- मयानेयीज्यते रूपाऽपि शेव कर्मवदमिकति । इदं चापि, यथा वै पूर्ण- वसापिनी जघायावसायिन नानीयन्ते नावसास्पन्तीत्वमैवेवदिनि । (अङ्गप्रधानयोधर्मविरोध प्रधानस्यैव धर्मानुग्रहाधिकरणम् ॥ ९॥) [९] अङ्गगुणविरोधे च तादर्थ्यात् ॥ २५॥ सि. ज्योतिष्टोमे दीक्षणीया, आग्नावैष्णवमकादशकपालं निवेपेदीक्षि- ग्यमाण इति । तत्रैव सौत्यमहः । तपो. पर्वकालः, य इष्टया पशुना सोमेन चा पजेत सोऽमावास्यायो पौर्णमास्यां वा यतेति वचनात् । पदा एका दक्षिा, तिस उपसद इत्येवमादया कल्पास्तदा विरोधः । तत्र चिन्ता । किं दीक्षा पर्वणि कर्तव्या, अपर्वाणि मुत्या, उत विपर्यय इति । मुख्यत्वापीक्षा कार्यति प्राप्ते, उच्यते । अङ्गगुणेन प्रधानगुः णस्य विरोध एतस्मिन् , अङ्ग गुणो वाध्येत । कुतः । वादात् । मुख्य वा पूर्वचोदनाडोकवत् । इति समसख्ययोर्धर्माणाम् । तस्मानित एयत्ते अधिकरणे ॥ २३ ॥ [ २४ ।। मपात्य पूर्वमयाप्ने । उपाहि योवत्कर्मेति । ३ नीयन्ते-क. । ३ समस्ययोधर्मा पामिति-समसंख्ययो प्रधानयोर्धमविरोऽनियममाशय मुदयस्य साधर्म्यमनेन सत्रेणोच्यत इदि पूरणम् । ४ मिने एवैते इनि-एवकारेण, विप्रतिषिद्धधर्माणाम् '" मुख्य वा ' इत्ति मप्रयो. माधिकरण्ये इत्तिहारानिमत निरस्त देदितव्यम् ।

·०११०२०११]] मीमांसादर्शने। २२४९ अङ्ग गुणवस्तियते प्रधान सगुणं स्पादिति । बच्चेदने गुणपति क्रियमाणे विगुणमापद्यते, कोऽयोऽन्न गुणवता कवेन । तस्मात्पणि सुत्या कर्तव्या । अपणि दीक्षा ॥ २५ ॥ (पाशुलचातुर्मास्येषु पारपी यूपपरिभ्युमयधर्माणामविरुद्वानामनुवाना. धिकरणम् ॥ १०॥) [३०] परिघियर्थत्वादु पधर्मा स्यात् ॥२६॥ सि. पशुपत्सु चातुर्मास्येषु श्रूयते, परियौ पशु नियुञ्जीतेति । स परि- धिरुभयधर्मा स्यात् । परिधिधर्मा यूपधर्मा च । कस्माद । यर्यत्वात् । स करोति, अमेश्च परिधान, पशोयामावल्यम् । अर्थमयुक्ताच धर्माः । तस्मादुमये कर्तव्या, अविरुद्धाश्च ये । यथा, यवमतीमिरदिप्रोक्षण- क्षनं परिव्याणमिति यूपधर्माः । इध्मसंनहन संमार्जनं जुह्वा वसुरसी. त्येवमादिमिरञ्जनमभ्याश्रावणामिति परिधिधर्माः ॥२६॥ ( पारधी स्वधर्मविरोधे यूपधर्माननुष्ठानाधिकरणम् ॥ १६ ॥) [११] यौप्यस्तु विरोधे स्यान्मुख्यानन्तर्यात् ॥२७॥ पू. - विरोध तु सति यूपधर्मः कर्तव्यः, न परिधिधर्मः । कस्मात् । मुख्यानन्तर्यात् । मुख्यः पशुः । स हि यनि निर्वयति । तस्यानन्तरो यूपः । संनिपातित्वात् । तेन सोऽन्वरङ्गः । परिधिस्त्वमिना संबध्यते, अग्निईविषा । स बहिरङ्गः । अन्तरङ्गवहिरङ्गयोयान्तरङ्ग पळीपा । तत्कस्य देवीः । अन्न हि पूर्वः प्रत्ययो भवेत् । ये धर्मा अपूर्वास्तेि साक्षादपूर्वेशासंघध्यमानास्तदङ्गेषु विज्ञायन्ते । अस्त्र युद्धिरपूर्याप्त. भवेन निर्वतमानाऽङ्गेषु प्रवर्तमानान्तरङ्गे तावदापतति । ततो व्यवाहिये बहिरङ्ग । यत्र च पूर्वयापतति तत्रैव तिष्ठति । तदतिक्रमे कारणामा- वाद । तस्माद्विरोधे यूपधर्षः कर्तव्यः । का पुनरमी । वक्षणपुच्छ- यणं निखननमिति ॥ २७॥ १५॥२१॥२७॥ , परिधे:-ग.. २ नियुअन्तीतिक द.मु. ३ लागल्भ्यम् समोर कतैश्या', न परिधिधमा-- , ५ भानिष्ठत । यूपधा, कर्तव्या- ·१२५० टुप्टीकासादिवशायरभाष्यसमेते-- [अ० १२१०२.४०१२] इतरो वा तस्प तत्र विधानात् ॥ २८ ॥ सि. इतरो वा-यूफ्धशे का, अविरोधी कर्तव्यः । फुतः । तस्य छत्र विधानात् । तस्य यूपकार्यस्प पशुनियोजनस्य, पत्र-परिघा, विधानाव, परिषौ पशुं निपुञ्जन्तीति । अवस्थाप्य परिधित्वं नियोजेनमुच्यते । सपरिपित्यानुपमर्दैन विज्ञायते, तयाभूतोपदेशात् । यथा, खळेवाली यूपो भवतीति । यदुचपत वक्षेद्वा परिधित्वमेव व्याहापोह । सत्वकोऽ- सायुपश्यय । तत्र, परिधौ पशुं नियुञ्जन्तीत्येवदेवायचार्य स्यात् ।। २८ ॥ उसयोश्चाङ्गमयोगः ॥ २९॥ उभयोश्च पक्षयोरङ्गनेव धर्मस्य संयोगः । न कचित्मधानेन प्रत्या- सचिरिति । नाऽऽसत्योपकारविशेषः । तस्मादकारणं सा । अतः परिधिधर्मः कर्तव्यः ॥ २९॥ ( सवनीपपुरोडाशेष पाशुकतन्त्रस्यैव प्रसझाधिकरणम् ॥ १२ ॥) [१२] पशुसवनीयेषु विकल्पः स्याद्वैलनश्चेदुभयो- रश्रुतिभूतत्वात् ॥ ३० ॥ पू० सवनीय पौ सवनीयेषु च पुरोडाशेपु प्रसङ्गे विकल्पः स्यात् । पाशु वा सन्त्रं सबनीयेषु प्रसज्यते । सवनीपतन्त्र वा पशौ । कुता। विशेषाभावात् नात्र पुरोडाशः पशुभन्ने विधीयते, न पशुः पुरोडाश. तन्ने । उभये स्वतन्त्राः। आश्विनं ग्रहं गृहीत्वा त्रिता यूपं.परिवीपाऽऽग्नेयं सवनीयं पशुपाकरोति, अनुसनं सबनीया पुरोडावा निरुपयन्त इति । तत्र यदि कस्पचित्तात्र प्रत्याशि स्यात् , फस्पचिदानुपानिक, सदा २८ ॥ २९॥] सपनीयस्य पशो: सदनीयाना च, इतरल्प येतरेषु तन्त्र मसज्यने, इतरेषां वेतर. स्मिन् । कुत: । यतो नारीशी चोदना, सवनीयमुपक्रमस्य सबनीया निर्वहन्या इति । यथा पशुपुरोडाशस्य प्रशान्त पंशी । निशीशियायोऽन्यत्र नास्ति । तत्र १ पधो-ग. मु.। २ उभयो. स्वतन्त्रम्-न मु । ३ पसारिति-अग्नीपोमीयस्य पपया अचर्याग्नतामौर्य पशुपुरोगसमेहादशा निपेत् । इत्येवं श्रवणम् । येन पशुतन्त्रमण्यपातास. दनीयपुरोटावाः प्रसज्यामिति रोपः ४ ( १२ पा. २ मा ५ सू. १४) अप्रसन्यायो ·[१०१२पा०२२०१२] मीसांसादर्शने। २२५१ यस्य प्रत्यक्षशिष्टं स तन्त्री स्याद, इतर मसङ्गभार । उभयोश्चाश्रुति- भूतत्वम् । पशुरपि वैकृतः, रोडाशा अपि । तेनायमपि विशेपो नास्ति । अत उभयोस्तुल्यमाप्तेरन्यतरेण कृतार्थत्वाद्विकल्पः । ननु वैकृत एवायं पशुः । तत्र वैकृतश्वेदित्ति संशयवचनं न युक्तम् । अत्रो. च्यते । असंशयितेऽपि संशयवादो भवति । यथा- লন! অবিষন্নণা থাকা। शास्त्राणि चेत्रमाणं स्युर्यातास्ते परमां गतिम् ॥ ३० ॥ पाशुकं वा वैशेषिकाम्नानाचदनर्थक विकल्पे स्यात् ॥ ३३ ॥ सि० पाशुकं वा तन्त्र पुरोडाशेषु प्रसज्यते । न विकल्पा स्पान् । कुतः । तस्य वैशेषिकाम्नानात् । पोवेशोषिको धर्मस्तानाता सूतवाक- पा-~अग्निमधेति । तदाम्नातमनर्यकं विकल्पे सति स्पा । अन्तरे- णापि हाम्नानं पक्षे भवत्येव सा ! अव आम्नातसामथ्र्यानित्योऽसौ । न च पौरोडाशिक तन्ने प्रसस्पते । स हि मैत्रावरुणेन भैपो वकया। न च वन पेत्रावरुणोऽस्ति । दर्शपूर्णमासयोश्चत्वार ऋत्विज इति निय- मात्। पशे तु सोऽस्ति । पशुवन्ने प्रसज्यमाने न किंचिद्वैगुण्यम् । पुरोदाशवन्त्र सति ऋत्विकसंख्या वा वर्जयिन्या, अमैत्रावरुणेन वाऽयं प्रपो वक्तव्यः। हि मकान्त दर्श कतिपयः पदायः कृतः सति निमिते नैमितिकीष्टियपतति । साऽपि तन्त्रमध्ये पतत्येव । इह तु प्रातर नुवाककाले पशुसवनीययोः तमानकाल: प्रकमः । माद्विकासप्रस्थ ॥ ३०॥ दार्शिका सूकवाकीपोऽग्नीपोमीये पशौ अग्निमय होतारमणीत' इत्येवं विकृतः पुनः सवनीये पो विक्रियते ' अग्निमद्य होतारमवृणीताय यजमानः मुतामुतो इति । यदि पौराडाशिकं तन्य पातत इदं नित्यवदानानं पाक्षिक कृतं स्यात् । तरमादाम्मानतामयनियमसो प्रयोक्तव्यः । तस्य च मैत्रावरुणेन की क्रियमा- णस्य पशोर साद्गुण्यं भाति । । यतस्ते परमा गति... म । २ मति ततो निमितेन-उ. ज । १ दार्शि: इति-दविता देण्या होता 'इवरूप इत्यः । ४ स्यादिति-सक्नीये पशो कदाचिस्मादित्य भाम्नात-प..। । . - २०७ ·२२५२ टुप्टीकासहिनशायरमाप्यसमेवे- [१० १२५४०२००१ 1०२२०१२] उभयथाऽपि प्रकृतिविरोधः । तस्मानियमेन पाशुकं तन्त्र प्रसज्पते पशोच विप्रकपस्तन्त्रमध्ये विधानात् ॥ ३२॥ अपि च पशशेवन्त्रस्य विभकः, वपपा पात:सवने चरन्ति, शोदाशेन मध्यदिने सक्ने, अङ्गैस्तृतीयसवन इति । तस्य विकटवा. चन्त्रमध्ये पुरोडाशानां विधानं युज्यते । मातासवनीयानां तु पुरोडा. शानां तन्त्रं मातासवन एवापज्यो । अनुसवनं सबनीयाः पुगेडाशा निरुप्यन्त इति वचनात् । तन्मध्ये पयो पावो न घटते, पुरोटाशाङ्गा- पारयोपतिरेकालू । इह च प्रातःसबनीपैरेव सह पशः संदेहः । इतरे पुनः पुरोटाशा असंशयं पशो मातःसवनीयानां वा तन्त्रमध्ये पतिवा। ननु, भामियारुतामनुपाजधरन्तीत्पनुयाजानामुकात्तीरोदा- शिकमपि तन्त्र प्रतवम् । नेत्याइ । अयमपि पाशुकानामनुयाजानामुकपः । न च सवनीयाना मंत्रावरुणोऽन्ति ॥२१॥ पशुपन्ति त्रीणि सवनानि कपानोति । तदं वचनं ' वपया प्रातःपने परन्ति, पुरोधाशन माध्यंदिने सपने, तृतीयसपने, इति । एवं शोप्रिकर्षः । प्रातःसनादारभ्याऽऽतृतीयसवनाद्विद्यते पशः । पुरोडाशेषु ' अनुसवनं सवनीया निरुप्यन्ते । इति 1 माध्यंदिने ये पुरोडाशास्ते तस्मिन्नेव प्रक्रम्यन्ते, परिसमाप्यन्ते च । प्रातःमवने प्रक्रमस्याविधानात् । जातीयसवनिकानामव्ययमेव न्याया। तस्माद्यपी माध्यदिनतृतीयतवनयोः प्रारम्भरिसमाधी तेपातु पशुना सह पि नास्ति मालाई प्रति । नेपा पशुरेव तात्री। येऽपि प्रातःसवने सवनीयास्तेऽपि नैव तन्त्रिणः । कथम् । तेऽपि हि मातसयन एवं प्रक्राम्यते, परिसमाप्यन्ते । न पशुवदीर्घकालाः । वचनाभावात् 1 दीर्घकाल. स्तन्त्री भवति । पशुश्च दीर्घकालः । तस्मात्स एव तात्री । पदि पैषां दीर्घकालमा मस्तीति-अतो वैगुण्यपरिहाराय पास्वन्त्री, पुरोमाशाः प्रमदिन इतिपः । १. म्यानीति--सबनीय इति समास्यया सवनप्रयार्थवादगमादिति हेनुपूरगम् । ३ फयकत्यैव पशुयागस्य सबननयसंबन्ध इति पेत्तदै विभागवचनभाइ-दिमित्यादिना ।। एवं पयोधिप्रकर्ष भातृतीयध्वनाद्विद्यते-4. मु. । ५ तृतीयसवनीयाना-प. सु.। ६ थेपा तयोः प्रारम्भ-. । • चिन्ताऽपि-प. मु, : “ ननु ' आमिमास्तादूर्वमनूयाने घरन्ति ' इति बनेन सनीयपुरो- भावन्धिनामेबाजुयाना कविधिर्भवतु । तथा च पा दीर्घकालता सिम्यताति शहामनूप यति-यदि प्रत्याविना।

·भ०१२पा०२०१३] मीमांसादर्शने । २२५३ फर्य ज्ञायते । सोमान्त स्वरोः पतिपत्तिश्पते, संस्थिते या प्रस्वर मास्यति सस्वरम् , अयज्ञवेशप्सायेति । सा पश्वनुयाजैरुक- एस्प पुज्यत्ते, न पौरोडाशिकः । तस्योकों न माप्नोति । मासङ्गिकं च नोकदसंयोगादिति । तेषां हि इविपचारादुर्ध्वमव. सरः। तद्देशश्वोत्कर्षवादा मातासवतीयानां तु येऽनुयाजा न ते तदेशा।। अतो न तेषामुत्कर्षः । तस्मात्पाशुकं तन्त्रम् । अथ वचनमिद करमान भवति । परिहतमेवन, द्विकरं वाक्यं स्यात् , प्रविपत्तिविशेष काळं च चिदधत् । तस्मात्पाशुक तन्त्रं पुरोडाशेषु प्रसज्यते, न विकल्पत इति (प्रकृतिविकृत्योः समानतन्त्रत्वे वैकृताङ्गेन प्रकृतेः प्राशिवाधि- करणम् ॥ १३ ॥) [१३] अपूर्व च प्रछत्तौ समानतन्त्रा चेदनित्यत्वादनर्थक हि स्यात् ॥ ३३ ॥ सि. पदा प्रकृतिर्विकृत्या समानतन्त्रा, बदा कि प्राकृत तन्त्र कर्तव्यम्, उत वैकृतम् । ननु नैच प्रकृतिकृित्या समानताऽस्ति । समानतन्त्रा चेदित्येवं कृत्वा चिन्तयम् । किं प्राप्तम् । यदि पूर्व प्रकविः प्रयुज्यते उमाकृतम् । अब चिकृतिस्तको वैकृतम् । किं पुनरत्र युक्तम् । प्रकृति रिवि । नित्या प्रकृतिः, आगन्तुर्विकृतिरिति । कामे वा निमित्तै घोरपन्न आगच्छति । पूर्वावसापिनय बलीयांसो जघन्यावसायिभ्या । तस्मा- मतिः पूर्व प्रयुज्यते । तस्य तन्त्रं कर्तव्यम् । मासकालस्यात् । तस्मा. स्माकृतं तन्वं कर्तव्यमित्येवं मातम् । विधीयेत, अनुयानास्तृतीये सपने कर्तव्या इति विधातव्यं स्यात् । ते चाऽग्निमार- नावं कर्तव्याः, नानियमेनेति बाक्यं मिद्येत । पशो: पुनस्तन्त्रित्वे । अझैस्तृतीय- सबने ' इत्यङ्गमचारोकोदनुयामा उत्कृष्यन्ते । तेषामनियतकाले प्राप्त विशेषमा विधीयते । भानिमारतार्ध्वम् । इति ॥ ३२ ॥ ४ (२.५ पा० १० १५१०२८)। १ हत्तदा । ३ इतीदिदायीत्यर्थः । ४ विधाक्य नितेति- इत्यपि विधादच्य स्यात् । क्या च गौरवलक्षणो याश्यभेद इत्यर्थः । "इताति-तथा च सापवमपेक्षितविधान व संभवतात पाशुकानामेवानुयानानां तेनोक्ता इत्या- प्रय:।

·२२५४ दुष्टीफासहितशायरमाप्यसमते-~[अ०१२पा०२०१५) एवं मासे, यूमा । अपूर्व च कृतं तन्त्र प्रकृती प्रसज्यते, समानतन्त्रा पेत् । अनित्यत्वादिकृतः । अनित्या विविध कामे वोपन निमिचे पासापागच्छति । नैमित्तिकी चिकी नित्य चिकीपी चायवे । सत्यो हि नित्यायां सा भवति । अतस्तामवाधमाना नैवोत्पद्यते । यदि न पाध्पत्त, अनर्थकं स्यविकृतं विधानम् । यस्य चिकीर्पा प्रत्युपस्थिता तस्प पूर्व प्रयोगा। तस्माद्विकते। पूर्व क्रिया । यस्य च पूर्व क्रिया तच. पूर्व पया फष्यं तापूर्वपक्ष उक्तम् । तस्मादकतं वन्य प्रकृतौ प्रस. ज्यत इति ॥३३॥ ( मापदणे मपन्यद्यावापृथिव्यानुरोधेन मुख्यस्येन्द्राशादेरपि विरोधामाचे प्रसूनमयवहिनियमाधिकरणम् ॥ १४॥) [१४] अधिकश्च गुणः साधारणेऽविरोधात्कास्पभोजिक्द- मुख्येऽपि ॥ ३४ ॥ मि. आग्रयणे द्यावापृथिव्य एककपाका । स वैश्वदेविकककपाळा- छातः । तस्य धर्मः प्रसून वहि: । इतरेषां प्रसूनपासून था । तर किम- नियमः, उन प्रस्नमेवति विचारः । भाग्यणे बैन्द्रामस्य मुख्यत्वाद- नियमे प्राप्ते, उच्यते । साधारण एतस्मिन् , दार्शवीर्णमासिफेन्द्रामादीनां पोऽयमधिको गुणो द्यावापृथिवीयस्य वैशेषिषः, सोऽमुख्येऽपि सचि द्यावापृथिवीप नियम्येत । अपिरोधात् । कांस्पमोभिवत् । तथ्या शिष्यस्य फांस्थ. पात्रभोनित्त्वनियमः, उपाध्यायस्य न नियमः । यदि तयोरेकस्मिन् पाने भोजनमापद्यते, अनुरूपस्यापि शिष्यस्य धमों नियम्येत, मा मुद्धर्मलोप इति । एवमिहापि न स्यादनियमः ॥ ३४ ॥ ( आग्रयो, ऐन्द्रामवैश्वदेवयोर्यावापृथिव्यानुरोधेन वैश्वदेविकतन्त्रनि- यमामानाधिकरणम् ॥ १५॥) [१५] तत्मवृत्त्या तु तन्त्रस्य नियमः स्यायथा- पाशक मुक्तवाकेन ॥ ३५॥ पू० [३३ ॥ १४ ॥ १ प्रकृत्वैक । प्रतः-मु. । २ यातायवीय-क. स.म.। ३ पापीमासिक, मामेयेन्द्रादीना-म, ·[अ०१२पा०२४० १५] -मीमांसादर्शने। २२५५ वस्य प्रसूनस्य प्रवृत्त्या वैश्वदेषिकं वन्नं नियम्यते । यया पाशुक तन्नं सूक्तवाफस्य पेण वैशेषिकेण नियतम् ॥ ३५ ॥ 'न वाऽविरोधात् ॥ ३६॥ सि. नपा नियम्पते । कृतः । अविरोधात् । अविरुद्धोऽयं धर्म इसरे. पामपि इविपाम् । तेन न वैशेषिका । अवैशेषिकत्वान्न ततोऽज्यवर- नियन्तुं शक्नोति । वैशेपाकस्तु सूक्तवाकः । तस्मात्सोऽन्पतरनियन्तु- मुत्सहवे ॥ ३६॥ अशावलक्षणाञ्च ॥ ३७॥ न च शास्त्रविहिताः प्रसूनाः । कि तर्हि । चोदकपाता: । किमता। यदि शास्वपिहिता भवेयुः। ततस्वेन मकविलिङ्गेन वैश्वदेविकं वन्त्रं नियम्यैव । अयचा यावापृथिवीयधर्यत्वात्माप्तानामेव प्रस्नानां पुन- धचनमानर्थक्यपरिहाराय लक्षणया वैश्वोविकस्य तन्त्रस्य विधान विज्ञायवे । प्रसूनादि तत्र भवतीति न तच्छास्त्रलक्षणम् । तस्मामास्ति मन्त्रस्य नियम इति ॥ ३७॥ इति श्रीशवरस्वामिनः कवी मीमांसामाध्ये द्वादशाध्यायस्य द्वितीयः पादः॥ CE १५ ॥ १६ ॥ ३७॥ इति श्रीमदृकुमारितविरचिताया मीमांसाभाइयव्याख्यायो टुप्टीकायो द्वादशाण्यायस्य द्वितीयः पादः ॥

·२२५६ टुप्टीकासहितशयरमाप्यसमैते-~~ (म०१२० ३४०२] अथ द्वादशाध्यायस्प तृतीयः पादः। ( अटराने परसत्त्वमहतवाससोः समुघयाधिकरणम् ॥ १॥) [१] विश्वजिवि वत्सत्वङ्नामधेयादितरथा वन्नभयस्त्वादहनं स्पात् ॥३॥ पू० अस्पष्टरामोऽहीनः । सस्य विश्वनिदमिनितावमिष्टोमावमिव उप- पतो ज्योतिर्मध्ये पहहः, पशुकामो होनेन यजेवेति । विश्वजित्येकाहे वत्सत्व परिघानार्थमा नाता, अवभृषादेत्य वत्सत्वचं परिघत्त इति । ज्योतिधोमेऽहत पास: । अपरात्र उपयं प्राप्यते । त्यो परिधानयो- रेकार्यत्वादिकल्पे प्रासे, उच्यते । वत्सत्वक स्थान विकल्पा । नाम- येन वत्सत्व प्राप्यते । चोदकेनाहतम् । चोदकाच नामधेयशब्दो पलवचर इत्युक्तम् । न वा अत्यभिधानादपिकानामशब्दत्वमिति । यदि नामधेयता प्रामिन स्याचतो थूयस्त्वेन ज्योतिष्टोममकनीनामहामहवं स्यात् । अस्ति स्वसौ । तपासाहतं भवति । ननु, आपितो ज्योति रिति ज्यौतिष्टोपिकधर्मग्राहीण्येतानि नामधेयानि सन्ति । तयावि मुख्पवाद्विभाजित एच वळवतम् ॥ १॥ अविरोधो वा, उपरिवासो हि वत्सत्वक् ॥ २ ॥ सि. न वा नियमो वत्सत्वगेवेति । कि तर्हि । समुच्चयः । समुच्चये स- झिोपसंहारी प्रयोगवचनोऽनुगृह्यते । ननु नामधेयस्य बलवत्वादहा बाध्यते । विरोधै सति पाध्येत । अविरोधश्चानयोः । कथम् । उप- रिवाससः कार्य परसत्यम्भविष्यति । पासोद्वयं पुरुपरणाऽऽचारका माप्यते । ननुपरिवाससि, परिघत्त इति न भवति । नवदेवम् । उप- रिवासस्यपि भवति । यथा, फेवलं परिपत्ते, गैरवं परिषच इति । तस्पारसमुच्चया ॥२॥ ( अनुनिर्वाप्येषु पशुपुरोडाशतप्रायैव पतझाधिकरणम् ॥ २॥) [२] अनुनिर्वाप्येषु भूपत्वेन तन्त्रनियमः स्यात् ॥३॥ पू० अग्नौ श्रूयते, अग्नीपोमीयस्प पुरोडाशमनुदेवसुतां वीपि निर्वप- " १९२० ७ प ४२० २ स. १५)। २ स्थारिवष्टकाएपनाप-.।

·०१२पा०३१०२]] मीमांसादने । २२५७ alवि । अनुबन्ध्यायामपि देविकावीपि । तत्र भूयस्त्वेन बन्नं नियः स्पते । अनुनिर्वाप्पाणां बहुत्वात् । तत्तन्वं पशुपुरोडा प्रसज्येव । किंध परिस्वटकच्छन्द स्विकृयो वचनं दृश्यते पसुपुरोदाशस्य देवि- काहविषां च, अग्नये विकले समवयनीति, तदनुनिर्धाप्पाणां चत्र उपपद्यते । यदा तु पशुपुरोहाशक्त्रं तदाऽस्विटकच्छन्दकं स्यात् । मादनिरुक्तं स्यात् ॥ ३॥ आगन्तुकत्वाद्वा स्वधर्मा स्याच्छ्रतिविशेषा- दितरस्य च मुख्यत्वात् ॥ ४ ॥ सि० आगन्धकोऽनुनि प्यास विषिशेपा । एवं हि धूयते, पशुपुरोहा- मनुनिपतीति । एवं श्रुते पूर्व पशुपुरोडासा, पवादनु निर्वाध्या भवन्ती- वि।स मुख्य इतरे तु जघन्या । अतस्तेपामागन्तुकत्यादिवरस्य च मुख्यत्वात्पशुपुरोडाशः स्वधर्मा स्यात् ॥ ४ ॥ स्वस्थानत्वाच्च ॥५॥ मपि च पशुपुरोदाशस्थानं यद्वपापचारात्परतः, अङ्गरपि तस्य तरस्पानरेव भवितव्यं, प्रधानदेशत्वाचेषाम् । यधनुनिवपिाणी सन्त्र स्पाद, सतस्तस्मिन् स्याने सदङ्गानि क्रिपेरन् । पशुपुरोडाशामान्य न्यस्थानानि भवेयुः । वेषां स्वस्थानत्वाय पशुपुरोडाशस्प सन् फतव्यम् ॥५॥ स्विष्टलच्छ्यणान्नेति चेत् ॥ ६॥ वि यदुक्तं परिहव्यम् ॥६॥ अनोपदे-- विकारः पवमानवत् ॥ ७॥ एवं च पशुपुरोदारास तरेणानिरके रिपष्ट कति मा विकारी परनानविपति, अपये विष्टले समवयति, सस्विटकरदन्दक पचनं कम्पपिपिपया, अमये पवमानाप निर्मपत्रीति वचनापमानन्दको निर्वापा झियो, एवमिहापि ॥ ७ ॥ . मरEिR-TAR सार-प. उ. ३i-Y..!

·२२५८ टुप्टीकासहितशावरभाष्यसमेत- [अ० १२१/०३२०४] अविकारो वा प्रतिपचोदनां प्रति भावाच ॥८॥ अधिकारा । अस्विकच्छन्दकं वचनं कर्तव्यं, मकृविचदविदेशात् । यत्तु वचनादिति । नात्र विकारो विधीयते । किं बर्हि । समवदान देविकाहविषां, अमये स्विष्टकते समवद्यवीति । तत्र विकारेऽस्पस्मिन् विधीमाने वाक्य भियते । फयं तर्हि स्विष्टकवचनम् । चौदनां मति भाचाच । दर्शपूर्णमासयोऽस्ति स्विकृचोदना, सा स्विच्छ- ब्दिका । तस्मस्येतद्वचनं, सदुपलक्षणाय । तस्मादमये योऽसौ शेपमा- गिति यावदुक्तं स्याचावत् , अग्नये स्विष्टकृत इति । यथा, शरपर्ष पहि- ति, नवनीतमाध्यमिनि माकृतं कार्य लक्ष्यते प्रकातिलिङ्गेन द्रव्पशन्देन, एचमिहापि विष्टकच्छन्देन प्राकृती लक्षणया देव. ताऽन्यते ॥ ८॥ (एकस्मिन्कर्मणि मिन्नकार्याणां गुगामा समुञ्चयाधिकरणम् ॥ ३॥) [३] एककर्मणि शिष्टत्वाद्गुणानां सर्वकर्म स्पात् ॥ ९ ॥ सि. य एकस्मिन् कर्पणि गुगा वहतः शिष्यन्ते, तेषां सपा क्रिया पाइ, समुक्षयः । एवं सर्वेषां शासनमर्षवद्भविष्यति । सर्वाङ्गोप- संहारी च मयोगवचनोऽनुगृह्यते । ययाऽऽधारे, मजुमाघारपति, सन्त- तमाघारपति, प्राश्चमाघारपतीति च ॥९॥ (एककार्याणां विकल्पाधिकरणम् ॥ ४॥ [४ ] एकार्थास्त विकल्पेरन् समुच्चये खावृत्तिः स्थाप्रधानस्य ।। ३० ॥ सि० ये स्वकार्थी:, एककार्यास्त विफौरन् । यथा ब्रीहियवौयया खादिरादीनि यूपद्रव्याणि, वृहद्रयंतरे च । वे विकल्पेरन् । कस्मात् । समुचये झाचित स्पामधानस्य ! एफैन कार्य कृते यदि द्विवीय उपा. दोपते, आवृत्तिा प्रधानस्य भवेत् । सा चायुक्ता । कि कारणम् । प्रधान हि फलाय वा नियते, फटबदुपकाराप घा, नाङ्गाय । सक- स्वेन च कृतं कार्य । वरुप निर्षिकाऽऽवृति: १० ॥ ८॥९॥१०॥ विकारयेर- ·[अ०१२पा०३०४] भीगांसादने । २२५९ आयस्येतार्थवत्वादिति चेत् ॥ ११ ॥ इवि घेरपश्यसि, अनर्यकोऽभ्यास इति । नानर्यकः । गुणान्तरमा- सनस्यार्पवत्त्वायाभ्यस्येत ॥ ११ ॥ नाश्रुतित्वात् ॥ १२ ॥ नैवद्युक्तम् । कुतः । अयुवित्वात् । अधुसोऽभ्यासः । तस्य प्रमाण नास्ति, फेन करिष्यति । गुणान्वरशासनस्यार्यवत्वं वक्ष्यति, कोला- न्तरेऽर्यवत् स्यादिति ॥ १२ ॥ सति चास्यासशास्त्रत्वात् ॥ १३ ॥ अभ्यासशास्त्र कचिद्भवति, सप्तव उभे कुर्यात्, गोसव उमे कृपोत् । अपचितावस्येकाहे श्रूयते, उभे बृहद्रयंवरे कुर्यादिति । वत्समुच्चये सति न स्यात् । वरमादपि विकल्पः ॥ १३ ॥ विकल्पवच्च दर्शयति ॥ १४॥ विकल्प इव दर्शनं भवति, वैस्खो वा खादिरो या पालाशो वाऽन्ये. पो यातूनों यूपा भवन्ति, अवस्य खादिर एव कार्य इति चासोपे खादिरं नियच्छनन्यत्र विकल्पपनुवति । तस्मादपि विकल्प: {१४॥ कालान्तरेऽर्थवत् स्यात् ॥१५॥ पच गुणान्तरशासनस्पाऽऽनर्थवपमिति । नाऽऽनर्पकपम् । फाला. न्तरे--प्रयोगान्तरेऽर्थवत्त्वं इस्पापि भविष्यति । तस्मिन्नति ना. भ्यासस्य प्रमाणम् । ननु विकल्पस्यापि नास्ति प्रमाणम् । न । विकल्प न किंचिदश्रुतं क्रियते । नीहिमियनीति ध्रुव, वरिष्यते । यर्यजेतेपपि । तरपीज्यत एव । एकस्मिन प्रयोग कार्याभावासोमाभ्यामिज्यो । अब कस्मान मिश्रीयो । नेताकम् । एफैकस्य निरपेक्षस्य सायकत्वं श्रुतम् । वन्मिश्रीभाव पाध्येद । उस्मादिकल्पः ॥१५॥ - Hinाग-..(अ ... ४.५ मनांसमवे। पालगन्दर मु.१४ योनिवि श्रुरियो । यवैये मेरमार वम् । तसरया ·. २२६० टुप्टीकासहितनावरभाष्यसमेवे - १० १२५१०३०६] ( दोपनि तार्यानां प्रायश्चित्तानां विकल्पाधिकरणम् ॥ ५ ॥) [५] प्रायश्चित्तेपु चैकार्यान्निप्पनेनाभिसंयोग- स्तस्मात्सर्वस्य निर्यातः ॥ १६ ॥ मि. मायश्चित्तानि विकाराणि । कानिचिद्वैगुण्यस्प प्रमादादापवितस्प समाधानानि । कानिचिनिमित्त कर्माङ्गानि । तत्र समाधानार्यानि यया, यपतो यज्ञ आतिमियात् , भूः स्वाहेति गाईपत्यै जुहुयात् , अप यदि यजुष्टो दक्षिणामौ भुवः स्वाहेति, यदि सामतः स्वः स्वाहे. स्पाइवनीथे । यद्यविज्ञावो भूर्भुवः स्वः स्वाहेपाहवनीय एवेति । भाति- मिपाव, विनाशमियादित्य । कः पुनर्यज्ञस्य विनाशः । शिष्टस्पा- क्रिया, मलिपिसेवनं च । कयं पुनर्वापते, विनष्टय समाधानार्थ वत्मापावितपिपि । वाक्पसंयोगात् । ययातिमिपादिदं कुर्यात् । यदि तस्मिन कोऽपि नविनष्टमेष, फोऽर्थन कृतेन । यस्त्वत्र बूते, भाची निमिचे फर्माई प्रायश्चित्तमिति । स च वक्तव्यः । आज नाम तत्, यामधान, फलपत्करोति । प्रधानं च पिनाशादफठत्वमापनम् । यदि तदनेन फलकियते तत एवदङ्गम् । सदफलं ममक्तपेतेन फलव. क्रियत, इन्त सहि नातरप विनष्टस्य समाधानार्थम् । अपन नियो न सहि फर्माणम् । सत्र सपने निमिचे कर्मा मिति वदेष नास्ति। अपि च मा व नटसमाधानमैद वापयशेपे भूयते, अमिय देषाना पपिरोन भागोयेनोपासीरन् । स एन पन्यानमपि नयनि, स एम प्रमालम्मयसीति । तस्मादेव दीपनितार्याः । पु किया स्यात् । कुदः। ऐपार्मा । कायमैपायपेपाम् । निपमेन दोपेण फेपळस्प तप तस्यामिर्गयांगो, पतो मा जनिपिपान, भूः वा. कि जुयादिति । मापात्मस्प दोषस्फेन निघात । एफेन पनि वो दोपो तिपादीनि प्रयोगारापानि भवन्ति । एवं मानपाप ·। [म०१२पा०३०५] मीमांसादर्शने । (अोपनिर्धातार्थानां प्रायश्चित्तानां समुच्चयाधिकरणम् ॥ ६1) [६] समुच्चयस्त्वंदोपार्थेषु ॥ १७ ॥ सि. यानि तु न दोपनियता नि, तेषु समुच्चयः । कानि पुनस्वानि । यानि श्रुतस्याक्रिपया प्रतिपिद्धसेवनानि, वान्युच्यन्ते । यथा, पस्या हुत्तमशिहोत्रं सोऽभ्यदिपान्मत्रं च निपेठ, सोमैककपाल । यस्याइतमनिहोत्रं सूर्योऽभ्युदियात्, अग्निं समाधाय वावं यत्वा दंपती सर्वाहमुपासीयानामिति । दोपो न दृश्यते । दोषस्थामावानिया नार्थता नास्ति । केवलमभ्युदये निमित्ते कर्म विधीयते । तनैमित्तिक कर्मणा प्रकरण उत्पन्नत्वात्कर्माङ्ग विज्ञायते । यावन्ति चौधन्ते तानि सर्वाणि प्रयोगवचनेन गृह्यन्ते । तेषां समुच्चयः ॥ १७ ॥ ( अनध्यायादावपि कर्मकालीनमन्त्र प्रयोगाधिकरणम् ॥ ७ ॥) [७] मन्त्राणां कर्मसंयोगात्स्वधर्मेण प्रपोगः स्पाद्धर्मस्प तनिमित्तत्वात् ।। १८॥ पू० फर्मणि प्रयुज्यमानानां मन्त्राणां स्वधर्मेण प्रयोगः स्यात्, प एपो ग्रहणकाळे धर्मा-पर्वणि नाध्येयं, वाते नाध्येयं, स्तनायित्नौ नाध्यमि- त्पादयः । कस्मात् । धर्मस्प सन्निमित्तत्वाद् । धर्पोऽयं मन्त्रमयोगनि. मित्तः । अयमपि च मन्त्रमयोगः । तस्मादत्रापि तेन भवितव्यम् ॥१८॥ विद्या प्रति विधानाहा सर्वकालं प्रयोगः स्याक. मर्थित्वात्प्रयोगस्य ॥ १९॥सिक सर्वका मयोगः स्यात् , अध्यायेऽनध्यायेऽपि । फुवः । विधा- यो या प्रयोगः, वे प्रत्येतदविधानम् । स एप ग्रहणस्य धर्मः। सामाग्रहणं गुणवत्करोति । का पुनर्ग्रहणस्प गुणा । अविन नितिः । कर पुनयिते ग्राणार्थोऽयं धर्म इति । ग्रहणकाळे धूप न फर्मकाले । पा भत्तालों, मानधो पविष्यति । मन्त्रधर्मश्च सन् पत्र मस्त मामोनि। उच्यने । न यो मन्त्रेषु विधीयो। किनहिं । १७॥१८॥ 'समुपयस्वदोपविधाता रवि न्यायमालायो पा. १ प्रतिपिलानि या सनि- ३ स्यादनप्यायपपिक..

·- २२६२ शुष्टीकासहिदनावरभाष्यसमैवे- [अ० १२११०३०८] पाहणे । ग्रहणमेवमभिनित्य से, नैवं मन्यो भवति । तस्माद्ग्रहणधर्मः । न च फर्मणि ग्रहणाय प्रयोगः । कि महिं । कर्माः । तस्माचत्र धर्मः स्यामाप्ति: । अपि च कर्म पर्वणि । पर्वणि चाध्ययनस्प प्रतिषेधः । यधमन्यर्फ कर्म क्रियते, प्रयासानक्यम् । अयापर्वणि तपाऽपि स एव दोषः । श्रुत्यनुरोधेन प्रयोगः माप्नोति । स्मृत्यनुरोधेनामयोगः । श्रुविध स्मृविती बलीयसी । तस्मानाऽऽहत्यः प्रयोगनियमः ।। १९ ।। (जपादिमन्त्रेषु मन्त्रसमाम्नायसिद्धस्वरनियमाधिकरणम् ॥८॥ [८] भापास्वरोपदेशोदैरवत्भावचनप्रतिषेधः स्यात् ॥२०॥ पू. मापिकण स्वरेण फेचिम्मन्ना ब्राह्मण उपदिशः । मन्त्रसमाम्नाये भैरवण पठिताः । यया, इमामगृभ्णन्नित्यश्वमेघ । का पुनर्मापिका स्वरः। उपवे- छन्दोगा यहचाथैव क्या वाजसनेयिनः । उच्चनीयस्वरं माहुः स.वै भाषिक उच्यते ॥ इति । वेषु मन्त्रेषु भावचनस्य स्वरस्य प्रतिषेधः स्यात-नितिः । कस्या. व ! स्वरान्तरोपदेशात् । ऐरवत् । यथा, इरापदस्योपदेशास्फर्मकाले गिरापदस्य निवृत्तिः । फयं पुनर्जायते सरस्पायमुपदेशो न मन्त्रः स्यति । मन्त्रो नोपदेष्टव्यः । रूपादेव प्रामोति । स्व रस्त्वनुपदिष्टो न माप्नोति। तस्माचस्य पदेशा ॥ २० ॥ मन्त्रोपदेशो वा न भापिकस्य पायापने पिक- श्रुतिः ॥ २१ ॥ सि. मन्त्रस्य वाऽयमुपदेशो न स्वरस्येति । कथं ज्ञायते । मन्त्रीपदेशस. रूपोऽयं शब्दाकिमस्य उरसारूप्यम् । इस्यश्वामियानीमादत्त इत्याह । १९॥ सामध्यन मन्त्री यच्छक्कोत्यभिधात तत्र न विधीयते, पासस्वादेव । किंतु भाषि. करवास्वप्रायः, स विधीयते ब्राह्मणेन । अपना स्वरविशिष्ट एव मन्त्रो विधी. । यते ॥ २०॥ ४ ऐ नावमा लिन विनियुज्यन्ते, ते याशी एव निर्मातास्तादृशा एवं १ तेनै मन्त्रो-11. मु.। ३ प्रयोगानश्यम्-ग. मु. १३ भापास्वोपदेशेक.ग. मु.। शान्ति १.१५ यायालय स्वरयुक्का इत्यर्थः ।

·[भ०१२पा०३०९) मीर्मासादर्शन। १२६३ मन्त्रेण चासावादीयते । न भाकिण स्वरेण । मन्त्रीपादानं प्रत्याय- यति । नेतरस्य । कस्मात्त चार्यते : पायापतेषिकश्रुतिः । भाषा- स्वरो ब्राह्मणे प्रवृत्तः । तन्मध्ये यदि प्रवचनेन पठ्यते, भाषिकावर- संतानो विच्छियेत । वत्परिहारार्थ भाषिकणोपदेशः । यथा गायना गीतधातुकानि यानि गीवकेषु प्रतिपन्ति तान्यपि नर गीतिस्वर- वोधारयन्ति, मा भूत्स्वरसंतानस्य विच्छेद इति । तस्मान भाषि- फस्वरोपदेश इति ॥ २१ ॥ विकारः कारणाग्रहणे ॥ २२॥ इरापदेन तु गिरापदस्य विकारो युक्तः । कारणाग्रहणात् । यया भाषिकस्यानुपदेशो पन्नोपदेशेन कारणेनोक्ता, नैवमिरापदस्पा. नुपदेशे किंचित्कारणं गृह्यते । तस्मात्तस्योपदेशः । स कर्मकाळे विधा- नात्समाम्नायेन माझं गिरापदं चायवे । वस्माचत्र विकार। ॥ २२॥ (ब्राह्मणोत्पन्नमन्त्राणा भापिकस्वरनियमाधिकरणम् ॥९॥) [९] तन्न्यायत्वाददृष्टोऽप्येवम् ॥ २३ ॥ पू० यो मन्त्री मन्त्रसमाम्नाये स्वयेंग एस्तस्य तयैव प्रयोगः । यस्तु तत्र न दृष्टो, ब्राह्मणेन च भापिकेणोपदिएः । यथा वे मोई. दानस्सत्योऽसीति । तत्र का भविपतिः । उच्यते । तन्यायवाददृष्टोऽपि । योऽसौ न्याय उक्ता, मन्त्रोपदेशोऽयं तद्रूपत्वाच्छब्दस्योत, तेनैव न्याये. नादृष्टोऽपि मन्त्रोपदेश एव, न भाविकोपदेशः । तस्मान वस्यापि पात्र चनेनैव स्वरेण प्रयोगः ॥ २३ ॥ प्रयोकन्याः । तत्र ब्राह्मणस्य व्यापार एव नास्ति । ये पुनर्लिङ्गेनामा बचनेन विधीयन्ते, तेपामामत्वादेव मन्त्रविधानेनैव कृतार्थ वाक्यं न सूयः स्वरमपि विषते । वाक्यभेदमयात् । न चारुणाधिकरणन्यायोऽत्र स्वरान्तरस्य स्वाध्याये सिद्धस्य द्विती. यस्यादृष्टार्थतामसहात् ॥ २१॥ [ २२ ॥ २३ ॥ १ व्यापार एर नास्तीति-लिविनियोज्यमन्त्रविषये माझणपुनाथव गस्य चिद्गुणाई. लाद, पवित्परिसत्यार्यस्वात्, प्राचदर्थवादार्थलान्मन्त्रविनियम एवं पारामारे न सतर्रा मन्त्राभूतस्परविनियोजकत्वं संभवतीवि भाव. । ३न था-प. म. ! नन वास्यभेदपरिहारार्थ स्वरमन्नोमयविशिष्टर्यप्रकारानं माझणेन विधीयताम् । पाश्चादणान्यायेन स्वरमन्नयोनियमसिस्ने कोऽपि दोष इति शङ्का पाहितिन्न रेत्यादिना म.'

·२२६४ दृष्टीकासहितशावरभाष्यसपते- [अ० १२१/०३अ०११] तदुत्पत्तेर्वा प्रवचनलक्षणत्वात् ॥ २४॥ सि. घदुत्पचेर्या--ब्राह्मणोत्पत्रिस्य, भाषिकेण प्रयोगः स्वाद । प्रवचनळक्षणत्वात् । प्रवचनं मन्त्राणां लक्षणं, यया मोध्यो तया. विया विझायन्ते । ते च भाषिक एवोपनाः । वेषामन्ययाविषये प्रमाणं नास्ति । तस्मायोत्पन्नास्वधाविधा एव भयोक्तव्या! मन्त्रीपदेशो वा न भापिकस्य ॥ २१ ॥ इत्यस्पापरा व्या- रूपा । इमामगृभ्णानिवि नेतस्योपदेशः । किं हि । अनेन प्रती. फेन लक्षणेनासी ययोत्पनो लक्ष्यते । भावचनेन च स्वरणोत्पन्नः । वस्माचद्विषानं, उपदेशः । यस्तु ब्राह्मणोत्पतिरेव मन्त्रः, तत्र लक्षण. स्पायावान लक्षणा । अनस्तस्य यथाश्रुति भयोगः ॥ २४ ॥ (करणमन्त्रेषु मन्त्रान्ते कर्मभारम्भ धिकरणम् ।। १० ॥) . [१०] मन्त्राणां करणार्थत्वान्मन्त्रान्तेन कर्मादिसंनिपातः स्यात्सर्वस्य वचनार्थत्वात् ॥ २५॥ सि० पे पदार्यकरणा मन्त्रा-पथा, इपे वेति छिनचि, देवस्य वा सषितः प्रसव इत्पादच इति । तेषा मन्त्रान्तेन फर्मादिसनिपातः, यस्मिन कर्मप्युफ्युज्यते । किं पारणम् । सर्वस्य वचनार्थत्वात् । सो मन्त्रा समरसंघचनार्य फरोति । फा पुनपत्रस्य पचना: । मपोगकाले पदार्थस्योपस्थानम् । मन्त्रेणोपस्थिता पदार्थ: फसव्य इनि विज्ञापसे, बदर्थप मनस्याऽम्नानसामर्थ्यापनाच्च । कविता इत्यादरे, निर्य. पीति मसान्ते च तस्योपस्थानम् । उपस्यिा पर्याप्तो यावन भ्रश्पत इति । तस्मान्मन्त्रान्तेन कर्यादिसनिपात: करणमन्त्रेषु ॥ २५ ॥ (बोराझोपु धर्मसु मन्त्राग्नेन धर्मादिर्मनिपानाविवरणम् ॥ 110) [११] संतवचनाद्वारायामादिसंयोगः ॥ २६ ॥ पू. अमो भूयो, संवा वमोजिहाति । प्रापि पूर्वोक्तन म्यान हव प्राan उच्यने । धारापामादिमपोगः । फर्मादि मन्त्रा. दिय संनिपारयः । पस्मान् । मदमुश्चनात् । मनिरपेकीमा । बनो. २५ ॥२५॥ योनि-कपए।

·- ०१२१०३२०१५]] मीमांसादर्शने । २२६५ सिर्विसारे । यो सह सननं भवति, सत्र संपूर्ण स्तनौवितते ।। फर्म च मन्त्रश्य संनिहितौ । तस्मात्तयोः सह तननमुच्यते । बच्चाऽऽद्यो: संनिपाते भवति । तस्मादादिसंयोगः ॥ २६ ॥ कर्म संतानो वा नानाकर्मवादितरस्याश- क्यत्वात् ॥ २७ ॥ सिक कर्मणा वा संतानोऽयम्, सैतता जुहोति, इति हि होपस्प-केवलरूप हि संतान उच्यते । नात्र मन्त्रसंकीर्तनमस्ति । ननु द्वयोः संयोग संशब्दो भवति । एकच होमः । उच्यते । नेप दोप: । नानाफर्मवाद । बहूत्येतानि कर्माणि । वेषामनुपरमेण क्रियासंतानो भवति, कर्मनानात्व, वचनात् । द्वादश द्वादशानि जुहोतीति । ननु द्रव्यरुपैपा । नेत्याह। नात्र द्रव्यसंकीर्तनमस्ति । होमोऽत्र संख्यया युज्यते । द्वादश द्वादशानि जुहोतीति, एवंसंख्यान होमान् फरोवीति । किंवा इतरस्य च मन्त्र कर्मणो संतानस्याशक्यत्वात् । क्षणिक कर्म, न मन्त्रेण सह सनित शक्यते । तस्मादापि कर्मादिसनिपात एव ।। २७ ॥ ( आधार मन्त्रान्तेन कर्मादिसंनिपानाधिकरणम् ।। १२ ।) [१२] आधारे च दीर्घधारत्वात् ॥२८॥ सि० दर्शपूर्णमासयोरापार प्रकल्प श्रूयते, संततमाघारया विवि सणिकस्यान्माण कर्मणा सह बननं न घटवे । एकरवाकर्मसंसानो नास्ति । सस्मादम्पापिनाया संवानरादा । सव क्षारपतीविदी पारया जोतीखि दीधारस्वातन्दा ॥ २८ ॥ (एकार्थाना करणमयाणा विकाधिकरणम् ॥ १३ ॥) [१३] मन्त्राणां सनिपानियादेकायानां विकल्प स्पात ॥ २९॥ सि. ये मात्रा एफमा, पथा पुरोडाविभागा, पूषा या विममनु, भगो या विमानत, अर्पणा पा पिमनस्तित्वमादपापा विका। फुवा । सनिपातित्रान् । फरणा एते मापा । फरणानां च मन्मायन ।। २१ ॥ २७॥२८॥ Tink..!-1 ·- दुष्टीकासहितशावरमायसमेते-- [अ० १२१।०३१०११] तदुत्पते प्रवचनलक्षणत्वात् ॥ २४॥ सि. तदुत्पत्ते --ब्राह्मणोत्पर्मन्त्रस्य, भाषिकेण प्रयोगः स्यात् । भवचनलक्षणत्वात् । मवचनं मन्त्राणां लक्षणं, यथा प्रोपनो तया. 'विधा विज्ञायन्ते । ते च माषिक एवोत्पन्नाः । तेषामन्ययाविषत्वे ममा नास्ति । तस्मादयोत्पन्नास्तथाविधा एव प्रयोक्तव्याः। मन्त्रीपदेशो वा न मापिकस्य ॥ २१ ॥ इत्यस्पापरा पा. ख्या । इमामगृभ्णानिवि नतस्पोपदेशः । कि तईि । अनेन मती. फेन लक्षणेनासौ ययोपनो लक्ष्यते । पावचनेन च स्वरेणोत्पन्नः । तस्मात्तद्विषानं, उपदेशः । यस्तु ब्राह्मणोत्पत्तिरेव मन्त्री, मन लक्षण. स्पामावान्न लक्षणा | अमरतस्य यथाश्रुति प्रयोगः ॥ २४ ॥ (करणमन्त्रेषु मन्नान्ते कर्मप्रारम्भ धिकरणम् ॥ १० ॥). [१०] मन्त्राणां करणार्थत्वान्मन्त्रान्तेन कर्मादिसंनिपातः स्यात्सर्वस्य वचनार्थत्वात् ॥ २५ ॥ सि. ये पदार्यकरणा मन्त्री-पथा, इपे त्वेति छिनति, देवस्य त्वा सचितुः प्रसव इत्यादत्त इति । तेषां मन्त्रान्तेन फर्मादिसनिपावः, यस्मिन कर्मग्युषयुज्यते । किं कारणम् । सस्य वचनार्यत्वात् । सर्यो मन्त्रा समस पचनार्य करोति । फपुनर्मन्यस्प यचनार्यः । प्रयोगकाले पदार्यस्योपस्थानम् । मन्णोपस्थिताः पदार्थः कर्तव्य पनि विमायसे, पदप मस्यISSFनानसामोधनाच । कमित, इत्यादरो, निर्ष. पीति मन्त्राले व सोपस्थानम् । उपस्थित पर्याप्त पायन भ्रश्यत विस्मामन्प्रान्तेन फर्मादिसनिपात: करणमन्प्रेषु ॥ २५ ॥ (सोपाराम पु धर्मसु मन्त्राग्नेन कर्मादिसनिपातापिपरणाम् ॥ ११ ॥) [1] संततधचनादागयामादिसंयोगः ।। २६ ।। यू० अप्रो यूप, संज) यमो जुहोति । अत्रापि पाचन म्यापन व्यव मा. उच्यते । धारापामादिमंयोगः । फादिः मन्त्रा. दिय संनिपारयः । यस्मान् । संदमयनान् । ममिस्कीमा! | मनो. १६यो कि !-.ग.

·" [अ० १२११०३०१५] मीमांसादने । २२६७ प्रामणे च ये मन्त्रा विधीयन्ते, यथा-उरुपयस्वेति पुरोटाशं प्रय. यति, उरु प्रथा उरु ते यज्ञपतिः मयतापिति पुरोडा प्रययतीति । तेषु च समुच्चया स्यात् । सर्वेषामुपदिष्टत्वात् । यो न मयुज्यते तस्यो. पदेशो बाध्यते । सर्वाङ्गोपसंहारी व प्रयोगवचनोऽनुग्रहीष्यते । संख्या विहितवच्च सर्वेपामसकदभिधानेनार्थवत्ता भविष्यति । तस्मात्समु. स्वयः॥३१॥ याज्यावपद्कारयोश्च समुच्चयस्य दर्शनं तद्वत् ॥ ३२ ॥ समुच्चय एव याज्यावषट्कारयोः समुच्चयदर्शनं भवति, पाध्याया अघि वषद्करोतीति । समुच्चये हि पौपि भवति । सस्मादपि समुच्चयः ।। ३२ ॥ विकल्पो वा समुच्चयस्याश्रुतित्वात् ॥ ३३ ॥ सि. विकल्पो वैषां मन्त्राणां, न समुच्चयः । कुतः । उक्तो न्यायः । मन्त्राणां संनिपातित्वादेकार्यानो विफल्पा स्यादिति । ननु संख्यावि. हिवदेकार्या मपि सन्तोऽसकृदभिधानेन समुचप्पन्ते । नेवपुक्तम् । तः । समुघयस्याश्रुतित्वात् । यथा तत्र संख्याश्रवणाकतकरमप्य. सदमिषानमाश्रित, नेवं समुन्वयधवणमस्ति । वस्साघयान्यायमे फार्यवाद्विक्रया ॥ ३३ ॥ गुणार्थत्वादुपदेशस्य ॥ ३४ ॥ पंच सपामुपदेशोऽर्थवान भविष्यतीति । अहेतुः सः । गुणार्थ- स्वादुपदेशप । नेवासौ मन्त्रमाप्त्यर्थ उपदेशः । कहिं । गुणाः । अर्थको विकास गुमार पुनःतिपरसल्या, संपादो मेति । यदि साह नेवायं मन्त्रोपदेश फिमिदमुच्यते, सर- समुचम एष मापदापो भुभयोमान्तभ्यः । गुपयवान मावि । या. पाया-प. मु.1 (म .१पा. 12. स. ११)। पा. मु. ४(R.14. १०.१३).५(म. १०२ • • ३४)। (भ. प. २००१ ·२२६८ टुष्टीकासहितशावरभाप्यसपते- [अ० १२१०१३०१५] पामुपदिष्टत्वादिति । एवं तर्हि कृत्वाचिन्नेयम् । मन्त्रोपदेश इवि कृत्वा चिन्त्यते । अथवा-~-उदाहरणान्तरं द्रष्टव्यम् ॥ ३४ ॥ वपटकारे नानार्थत्वात्समुच्चयः ॥ ३५ ॥ चपकारः प्रदानार्थी, पाज्या देवतोपलक्षणार्या । वयो नार्यः वात्समुच्चयः, न सोपदेशात् ॥ ३५ ॥ (होत्रमन्त्राणा समुच्नयाधिकरणम् ॥ १६ ॥) [१६] हौवास्तु विकल्पेरनेकार्थत्वात् ॥ ३६ ॥ पू० होनास्तु ये मन्त्राः, यूपोच्छ्रपणीया वा, उरलूपस्व वनस्पते इति, यूपपरियाणार्या घा, युवा सुवासा इति । वे विकल्पेरन् । कुवा । एफार्थत्वात्। एकार्या पते, उच्छ्यणस्य, परिष्याणस्य चामिघायफाः। एकैकय तेपामितरानपेक्षस्तदभिदधाति । तस्माद्विकल्प। ।। ३६ ।। समुच्चयो पा क्रियमाणानुवादित्वात् ॥ ३७॥ सि. समुच्चयो वा होत्राणाम् । कुत्ता । क्रियमाणानुवादित्वात् । कर. गान विकल्प उक्तः । न चैते करणाः । क्रियमाणानुवादिन एवे । का पुनरनयोविशेषः । करणाः करोमीत्येवं प्रत्ययं कुर्वन्ति । क्रियमाणानु. पादिन एवं कर्तव्यमिति । कथं कृत्वा । उच्यते । अध्वर्यास्तावस्करो. मीत्येत्तेन प्रत्यपेना: । असति होतस्मिन् किया न प्रवर्तते । एष च मत्ययः सति पूर्वस्मिन् प्रत्यये भवति । यो हि स्मरतीदं मया फर्व- ध्यमिति, स तस्करोति । क्रियमाणानुवादिनयाध्वर्गुणा क्रियमाणमा र्थमनुदानि, अअनि त्यामध्यरे देव यन्त इति । सोऽनुवादोऽलमध्वयों: स्मृति फर्तुम् । अवस्वरस्वरूपः । तेन च फर्मणाऽऽझाक्षितत्वातस्मरणार्या एते विज्ञायन्ते । स्मरणार्यस्य च मन्त्रस्पाऽऽस्नानसामात्स्मारित कृचमहायर्याय भवति । यया प्रेषितं कृतम् । ननु विधिशन्दादेव मविभवति । सत्य, विधिशब्दादपि सामद्भिवति । मन्त्रादपि भवति । मन्त्रस्यानानसामान्मन्त्रेण कच्या । पततेषु च कर्मसु . मोक्षिव-~T 1 अनd-मु । 1 ·(म०१२पा०४१०१] मीमांसादर्शने। २२६९ स्मृतिसंतानेनार्थ इत्यनेकस्यापि क्रियमाणानुवादिनी मन्त्रस्यैकस्मिन्नेष प्रयोगे संभव इति क्रियमाणानुवादित्यादौत्राणां समुच्चयः ।। ३७ ॥ समुच्चयं च दर्शयति ॥ ३८॥ त्रि प्रथमामन्याह, निरुत्तमानवाह, ज्योतिष्मतीरनुयादिति । अनेकर्मनिपाते तद्भवति मथमा, उत्तपति । तस्मात्सपुच्चयः ॥ ३८ ॥ इति श्रीवरस्वामिनः कृषी मीमांसामाष्ये द्वादशापा. यस्प तृतीयः पादः॥ अथ द्वादशाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ (नपस्तुत्याशौरभिधानमन्त्रणा समुच्चयानिकरणम् ॥ १॥) [१] जपाश्चाकर्मयुक्ताः स्तुत्याशीराभिधानाश्च याज- मानेपु समुच्चयः स्पादाशीःपृथक्त्वात् ॥ १ ॥ सि. जपा-वैष्णवीमन्न्य वाग् यन्दव्या, सारस्ववीमनूच्य वाग् इति श्रीमदृकुमारिलविरचिताया मीमांसाभाप्पच्या रूपायो टुप्टीका द्वादशाध्यापस्य तृतीयः पादः ॥ 'वैष्णवामन्च्य वामन्तव्या ' एवमादीन्युदाहरणाने । एतेषा मन्त्राणां विकासः समुपयो वेति चिन्त्यने । पूर्वग न्यायेन विवसे प्राप्त, उच्यते समुघय इति । कुतः । अन्यकार्यत्वात् । वैष्णव्यासाचे ये वास्तेषामुच्चारण क-यम् । इदं हि नपसन्द मोरयते । यः पुनस्तत्र पदेरुच्चार्यमाणः स्वाभाविकोऽपाययः, सोचोदितवाद- विवक्षित एव । अपवाऽयमप्रत्यय: संयुक्त लाद स्चारणम्यवानम् । प्ग न्यायति' विरसोवा' (२०१२ पा. १.१५) मायन्यायनेपा । LEAR-भारयमितिमा पहनोपारन भायमानमरामण पर पत्र प्रमाणायामा सम्पय पति भार ।

·হও टुम्टीकासहितगारमा यसमेते- [अ०१२पा०४१०१] पन्सच्या, पाईस्पत्पमन्य चार पन्तव्येति । स्तुत्य:-अनि दिर शव । आशिपा--आपर्दा अग्नेऽस्पायुमें देशीति अभिषामा:-पपो. सीति । मय जप इति का शब्दार्थः । नप व्यक्तायां वाचीति । जायद इति जपः । यद्येवम्, अपमपि जप, अमिर्धा दिव इति । अयमाप जयते । सत्यम्, अपमपि जपः । स्तुविरपि विप्पो । अयं तु न एव फेवलः । इतरेः स्तुत्यादिभिः समुच्चार्यमाण एसस्मिन्, जपावा. फर्यसंयुक्ताः स्तुत्पाशीरभियानाति केवला जपा प्रतीयन्ते । यपा, ब्राह्मणाः परिवाजका प्रमचारिणय निर्गच्छन्तीत्युक्त केवलबाह्मणा ब्राह्मणशब्देनोच्यन्ते, तद्वत् । ननु, इदं विष्णुर्विचत्रम इति स्तुतिरियम् । न खल । नास्त्पत्र स्तुविशब्दः । नापि किंचिरस्वोतन्यमस्ति । ननु विष्णुः । न च विष्णुना स्तुतेन कश्चिदर्योऽस्ति । न स्तुत्यो विष्णुः कचिदगी क्रियते । भापि स्तुतिः कर्तव्या चोदिता । वचनमात्र तु चोदितं, वैष्णवीमन्येति । तस्कर्तव्यम् । वचनं जपनमिति समानार्यः, यस्मात~-जप पकाया पाचीति स्मर्यते । तेन यत्र वचनमा मन्त्रस्य क्रियते, न स्तूयते, नाऽऽशास्यते, स जपा। अय जपस्याभिधानार्थस्य च को विशेषः । जपे वचनमा मन्त्रस्प क्रियते न स्तूयते । अभिधानेन तु पर: । सताऽसता वा गुणेनाऽऽ. दिश्यते, एपोऽसि स्वपोऽसीति । तेषां तत्र तत्रैकार्यवादिकल्पे मारे, उच्यते । समुच्चयः । फुता । आशी पृयपत्रवाद । जपपृथक्त्वाव । । पर्न पुनः, ' आज्यः स्तुवते । इति चोदना, तत्र कानिचिवदानि गुणं प्रत्या. यन्ति कानिचिद्गणिनम् । तत्र गुगगुण्यच्चारणेन स्तुतिभवति । कतिचोदनासु स्तुतिमात्रस्य चोदितत्वाद्विपरिवृत्या न गुण्यर्थयातिविश्यते । करणेषु विपरि- वृत्या स्तुति णिनं व्यापयति । । एपोसि त्वंयोऽसीति- मु. । २जपा इति--, नाच्दानाति-क.।' स्तुतिमदाहरतियत्यादिना । ५ अभिधानस्य तितो विशेष दर्शयति-तृतीति । स्तुतिमा रस्त्येटि-गुगनिधानात्मकस्यत्ययः । ५ घरगेरिणति अभिधा नेविस्य ।

·[भ०१२पा०११०२] मीसांसादर्शने। २२७१ रसुतिपृयपस्यात् । अभिधानपृथक्त्वाच्च । नहि, इदं विष्णुरिति थोड़. योऽभिधीयते स एव, पायमानः सरस्वतीत्यनेन । एवं सर्वत्र । तस्मा- नानार्थी एते । अतस्तेषां समुच्चया स्यात् ॥ १॥ समुच्चयं च दर्शयति ॥ २॥ समुच्चयं दर्शयति शस्त्रानुवचनयोः, त्रिः प्रयमामन्चाहेति त्रिरुत्तमा मन्वाहेति । समुच्चये च सति प्रथमा चौत्तमा च विद्यते, न विकल्पे । तस्मादपि समुच्चय । याजमानेषिति पायिको निर्देशः । एकस्मिथ मन्त्रे वितयमपि संभवनि, स्तुतिरभिधानं जपथ । यथा, इदं विष्णुर्विचक्रमे, इति यदि विष्णुर्योध्यवे ततः स्तुतिः । अयान्यस्यै वृत्तान्त आख्यायवे ततोऽभिधानम् । अथाऽऽत्मनाऽचधार्यते ततो जपा ॥२॥ (ऐन्द्राबार्हस्पत्ये कर्मणि याज्यानुवाक्यायुगलद्वयस्य विकल्पाधिकरणम् ॥ २॥) [२] याज्यानुवापासु तु विकल्पः स्पाइवतोप- लक्षणाथत्वात् ॥ ३॥ सि० ऐन्द्रावाईस्पत्ये कर्मण्यने याज्यानुवाक्यायुगलमाम्नातम् । ३६ चामास्ये इविः प्रियमिन्द्रावृहस्पती । अयं वा परिपिच्यते सोम इन्द्रावृ. इस्पती इत्यकम् । अस्मे इन्द्राबृहस्पती १ बृहस्पतिर्नः परिपातु पश्चादित्य परम् । प्रयोः किं समुच्चयो विकल्प इति विचारा । तोच्यवे । या- ज्यानुवाक्पास तु विकल्प: स्यादिति । कस्मात् । देवतोलसणार्थस्वाद । कर्मणि गुणभूता देवता याज्यानुवाक्याथेन कसिद्धयमुपलक्ष्यते । सदुपलक्षणेन च तसिध्यति । कर्मसिद्धी कर्मण्युपलक्षणकार्य ना. गुणी व्याखो यत्र प्रार्थते ते मन्त्रा आशिष उच्यन्ते ॥ १ ॥ २ ॥ १ मत एषा-1. मु । २ भयोध्यते-ग. मु. । ३७ सं ( ३-५-२५) 12 सं. ( ३-४-२५)। ५ ( 1-1-२५) सं (ure-२)! ७ आशी सरुपमाद- गुणीति।

·वै २२७२ शुष्टीकासादेवशायरमा यसमेत- भ०१२१०१३) स्तीवि द्वितीयं याज्यानुवाक्यावर प्रयोगान्तरार्य भवति । तस्मा- [विकल्पः ॥३॥ लिङ्गदर्शनाच्च ॥४॥ लिङ्ग चैवपर्थं दर्शयति । किं लिङ्गं भवति । एवमाइ । अरू देवानां याज्यानुवाक्पे, एकपा प्रत्यागच्छति, गमपत्यम्पया । अयात्र तिम्रा कार्या इति, पितृयज्ञे याज्यानुवाक्यात्रयविधानपरे वाक्ये .तयो- दिखमुचितं दर्शयति । तथा, न सर्वाणि सह पलायुधानि प्रहत्यानि, मानुष तस्फियते । नैकमेकं, पितृदेवं वन । द्वे वै सहमहत्ये, याज्यानुवा- पयो रूपमिति । तस्मादपि विकल्पः । अथ पोरेव मिथः फरमाद्विकल्पो न भवति । एकार्थत्वात्माप्नोति । अस्पतरस्पापि हि देवतोपलक्षणं सिध्यति । उच्यते । समाख्या पुरोनुवाक्यौत, पूर्वमनस्यत इति पुरीनुवाक्या । आपेसिका पूर्व शब्दो याज्यामपेक्ष्य भवति । समुच्चये चवदुषपयते । तस्मात्समुच्चयः । ननू- पलक्षिते, उपक्षणकार्याभावादर्थलोपादन्पतरस्याप्रयोगो न माप्नोति। उच्यते । समाख्यासामर्थ्यादिपलक्षणसाध्य कर्म भविष्यति । यया, द्वाभ्यां खननीति वचनसामोद्यभिधानसाध्पम् । तस्मादविरोधः . (सोमनयद्रव्याणां समुच्चयाधिकरणम् ॥ ३॥) [३] क्रयणेपु तु विकल्पः स्यादेकार्थत्वात् ॥ ५ ॥ पू० सोमक्रयणानि द्रव्याणि समाम्नातानि-अजया क्रोणाति, हिर. ण्येन क्रीणातीत्येवमादीनि । तेषु क्रपणेषु विकल्पः स्यात् । सर्वाणि हिक्रयणस्य साधनवैन निरपैमाणि विधीयन्ते । यथा नीहियों या- गेषु । वया, अभया क्रीणाति, हिरण्येन क्रीणाति, वाससा फ्रीणातीति, धान्येकार्यानि भवन्ति । तस्माचे विकल्पः ॥ ५॥ समुच्चयो वा प्रयोगे व्यसमवापात् ॥ ६ ॥ सि. क्रयेपु-ग. २ प्रयोगदम्य-म, मु.।

·. [सं० १२५/०४०४] . मीमांसादर्शने चाशदा पसं व्यायति । न चैतदस्ति, विकल्प इति । किंतु समुच्चयः । करपात् । मपोगे द्रव्यसमवाया । क्रयणस्य प्रयोगे, अधिकस्यापि द्रव्यस्थ सपवाय उपाय | वत्र विकेतुर्मुलनाऽऽनपने क्रियते । सद्भहुभिः सुकरतरं भवति । तस्य तस्य द्रव्यस्पाऽऽस्तानमा पाक्षिकम् । सर्वाङ्गोपसंहारी च प्रयोगवचनोऽनुग्रहोपत्ते । अपि च विपमापेवानि, अशरफेन क्रीणानीति, गोमिथुनाभ्यां क्रोणातीति । समुच्चपेनाऽऽनति कर्तुं शक्नुवन्ति, न विकल्पेन । विकल्प्यमानानामा- नयमापयते । तस्मात्समुच्चयः ॥ ६ ॥ समुच्चयं च दर्शयति ॥ ७॥ वं वै दशभिः क्रीणाति, दशामा विराट् , विराजमेव मामोवीवि झीणाव्यनुवादोऽयम् । स एतेन न्यायेन मानानां स्यात् । तस्मादपि समुच्चयः । अथार्थ शदेन विधिः कस्मान्न विज्ञायेव । तथाऽप्यनुवाद- रूपं योध्यते । वञ्च सति संभवे न बाधितव्यम् । तस्मादनुवादः ॥७॥ (पशुगणे-उपयानसाधनानां गुहाना समुच्च राधिकरणम् ॥ ४॥) [४ ] संस्कारे च तत्प्रधानत्वात् ।। ८॥ सि. अग्नीषोमीये पशी गुदेनोपपज नमाम्नातं, गुदेनोपपजवि प्राणी नेपु पशुधनेकगुदसंनिपाते विचार: प्रभवति, किमुपयजनगुदानां सच्चपो विकल्पो वा । पद्यर्यकोपयजनं ततो विकल्पः । अथ प्रतिपत्तिस्ततः समुच्चयः । कि पुनरत्र युक्तम् । अर्थ- कति । कुवः । भूतमव्यसमुच्चारगे भूतं भन्याय हायस्वाभवति । यदाऽर्यकर्म तदैकेनापि तसिध्यार बहूनामेका मासानो विकलरी भवति । एवं मा--- उच्यते । संस्कारे च तत्मपानवाद संस्कारोऽपं-अतिपत्चिरित्पः । कुतः । उपयुक्त शेषत्वात् । अग्मीपोमीपपागार्थः पशुपनः । तन्निई बच्छेपा प्रतिपादनाहाः । सस्माद्गुदस्प प्रतिपचिनियमोऽयं दृष्टार्थः ।, वै गुद इति । ऐका प्रतिपादनाया:-ग. मु..

·दृष्टीकासहितशावरमाप्यममेवे- . ०१२०१०) नन्यकर्मपक्षेऽपि दृष्टायतेव हेतुरुका । तुल्योऽसौ प्रतिपचावपि । मा. पिहि प्रतिपाद्यमानः फर्ष साधयति । मादपिकोऽसौ । यदा प्रति. पतिस्तदा सयुच्चयः । तत्मघानत्वाव्यसंस्कारार्थ कर्म। यस्पष पोदो न संक्रियते तस्यैव वेन संस्कारेण हानिः स्यात् । तस्मात्स. मुच्चयः ॥ ८॥ ( अग्न्याधेये दक्षिणानां विकत्साधिकरणम् ॥ ५ ॥) [५] संख्पासु तु विकल्पः स्पाच्छुक्तिः प्रतिषेधात् ॥ ९ ॥ सि. आपाने दक्षिणाविषयः, एका देपा, पडू देया, द्वादश देया, इत्पे. घसादयः । तेषां साच्चयो विकल्पो पनि विचारणा । तपाङ्ग- भूपात्वाय सर्वाग्राहिणा प्रयोगवचनेन समुच्चये प्राप्त, उच्यते । संख्यासु तु विकल्प: स्यात् । कुतः । श्रुतिविप्रविषेधात् । एका देये. त्येफसंख्यापरिच्छिन्नं द्रव्यं परिक्रयसायनं श्रूयते । तया, पह देपेति पटसंख्यापरिच्छिन्नम् । ययेका च पट् च समुच्चीपेरन्, संख्यान्तरं सप्तसंख्पोत्पद्यते । तरपरिच्छिन्नेन द्रव्येण परिक्रया कृता स्यात् । कश्रुतेः पट्वेश्च विमतिषेधः स्यात् । ननु नैवात्र परिक्रयः श्रूयते । कि तर्हि । दानम्, एका देया पद् देया इति । अत्रोच्यते । दानं नामाऽऽत्मीयस्य द्रव्यस्य परस्यापादनम् । बच्च पर स्वास्यादित्येवमर्थम् । सवानेघासो । तस्याऽऽविज्यं क. रोति । तेन चास्य दातुरय: । एवं दृष्टायों भवति । अय दानमा कल्प्यसे, सतोऽदृष्ट फल्पयितव्यम् । परिक्रय एकादीनां भवणम् । क्षत्र, या सप्तभिः परिक्रीणीते, न तेनैकया पभिः परिक्रीचो भवति । न हि ते एफेत्यामनन्ति, न पडिति । कि वर्हि । समति । स एप अधिविप्रविपेधः । तस्माद्विकल्पः संख्यासु ॥ ९ ॥ .: मतेरि-. । १ प्रतिशयमा~मु. । । साधयन्ति-मु. १ ४ विष दर्शयति- तरमादिति । तस्मात्-अर्थकण., प्रतिपतेवाती-वयमाणो विशेष इत्यर्थः । ५ विचारणम्-- ग.म.1 दाने नाउमायस्थ परस्यागादन सत्र परमात्मादिविमर्थः-मुः।

·मे० ११५४०४० मीमांसादर्शने । २२७५ (पशुगणे पानी यानेषु जाधनीनां विकरसाधिकरणम् ॥ ६॥) [६] द्रव्पविकारं तु पूर्वपदर्थकर्म स्यात्तथा विकल्प नियमः प्रधानत्वात् ।। १० । सि. जाधया पत्नी संगाजयन्तीति श्रूयते । तत्र पशुगुणेषु विचारो भवति । कि जापनीनो समुरुषय उन विकल्प इति । अत्रापि पूर्व एवं न्यायः । यद्यर्थकर्म ततो विकल्पः । अथ प्रविपचिस्तनः समुच्चय पशुगणे जापनीनो विकलोऽथ समुच्यय इति । समुच्चय इति बूमः । कपम् । अग्नीपोमीये पशावाज्यं च जापनी च विकरपे । प्राप्यते । पुनरुच्यते । जापन्या पानी: संपामपन्ति इति । तत्पुनर्पचन जापनी नियमपति । स चायं नियमो दृष्टार्थः । कथम् । विशसनेन हृदयादी-युत्पादितानि । तानि वाक्यान्सविनियुक्तानि । जापनी त्वविनियुक्ता । तेन पति तत्वहीं । जानतयाऽपि नियतया तया यागे क्रिय- माणे या प्रतिरतिरपेक्षिता जायन्याः सा भरस्येव । साना तु यागदपूर्वम् । योऽप्ययमाज्यनाथ योपिधाननियमः, सोऽन्यदृष्टार्थ एव । पशी योगादपूर्व, नि मी द्रव्यसंस्कारकः । पशुगणेष्वप्येवमेवं प्राप्यते चोद- फेन । तस्मात्सर्वाः संस्कर्त यशः । यतत्तायैकदेशोऽन्यदेवयः स्यादिति पूर्वपक्ष- वादी सिद्धान्त दोषमुपायस्यति । तदयकम् । हृदयादीनामनीपोमदेवतत्वात् । तदुवं देशम । तस्माति: पूपिको नेतर. । . - शिल्पेन-क. ग. २ प्राप्यते इति-पत्नी सयागम्यतयति शेपः । पति- पोतिषस्य यः । । सामान्तरिति-हदयात 'इस्लादिभियान्तरमायो. मीयमानार्थचन पिनिय कानीत्यर्थ । ५ नन यदि देवतान्तरजस्य यस्य देववान्तर योगा मनिपात, तदादिवो अग्न्या योपनत्य सहलवानाध्यादेदेवदान्तरगमन तित्तिभर सिविनियम-काना विवादित । भयमाश्रय उपयुकाववि प्रदिप तियोग्य भाविप न प्यादित न कपिदम् । मो यापूर्वमेव माने, न प्रविप. तिरिति । ६ विमाननियम इति-प्रतो पर्ममायोनि . • भइया एवेति-प्रति. पसनहत दि पुरणन् य मामिति विनीया माया एवं मेर मस इनि-न्य कारत(निमः प्राप्त प... प्रधिपवित श्रेपलाम ' प्रधान्य युधम् ' आदि पूनमन्स पावल्यदेवारमादिना । (म. पा० ... पूर्वोच-भूक पोहा.- भाष्यका ·१२७६ दृष्टीकामानावरमाप्पसपैते- [अ० १२१०१३० इदि । फि प्रासम् । द्रव्यविकार सु पृर्षवदर्यकर्म स्यात् । पूर्ववदेवदर्शकर्म, याजायाया पत्नीसंयाजनं दर्शपूर्णमासपूर्वक चोदकपरम्परया पशुगुणं माप्तम् । दर्शपूर्णमासयोक्षेतदर्थकर्म । न हि तत्र काचिच्छेपभूता जाय. पस्ति, यस्याः प्रविपत्तिः स्यात् । लौमिक्यास्तु तत्राऽऽज्येन सह विफल्पयोदफेनानीपोमीयं पशुं प्राप्ता तत्रापि श्रूयते, जापन्या पत्नी। संयाजयन्तीति । सा श्रुविर्षिकरुप प्राप्त नियमार्ण भवति । यणमान पांच नियमाः । गुणभूता च माता । तस्मादनीपोमीये गुणभूता जापनी, फर्म प्रधानम् । ययाऽनीपोमीये ज्या पशुगुणेषु । तस्मात्राप्यर्थफर्म अर्थमणि कार्याना नायनीनां समुच्चयो न युका । वमादि- फ़ल्पः ॥१०॥ द्रव्यत्वेऽपि समुच्चयो दयस्य कर्मनिष्पत्तेः प्रतिपशु कमोदादेवं सति यथाप्रति ॥ १३ ॥ पद्यपि जाधनी गुणभूता फर्मणि, एवमपि समुच्चयो युक्तः । कुवः । द्रव्यस्त कर्मनिष्पत्तेः । जापनी द्रव्यं, कर्मणा-विशसनेन, निष्पामिति । ६५ मुयोजनापेक्षा भवति । इदं च श्रूयते, जापन्या पत्नीः संगाजप- तीति । सदेवं विज्ञायते, इदमस्य प्रयोजनम् । पशुगुणे च प्रतिपशु कर्षः भेदा । सस्य तस्य पशोः कर्मनिष्पन्नं जाधनी द्रव्यम् । अवस्सत्रापि तत्पनीसंयानार्थमेव कर्तव्यम् । एवं सति ययाप्रकृति कृतं भवति । तस्मादर्थफर्मण्यपि सपुच्चय एव ।। ११ ॥ एवं प्राप्ठे, अमः । नास्ति समुञ्चयो जापनीनाम् । कुतः । यागोऽपूर्णपों या न्य नियमान या कारक इति विवक्षा में लभ्यत एकेन वाक्येन । अपि प यागादपूर्व प्रधानमूतं, त्याचागो, नियमाद्यम् । तेन भवता प्रधानमझिाप छत स्यात् । यदि च संस्कार्या नाघ्नी ततोऽप्राकृतकार्यत्वात्कर्मान्तरं पशी प्रामोति। चोदकेन चाय पत्ती यानाः प्राप्नुवन्ति । एवमेत दोषाः पूर्वपते । तस्माद्यथा दिन भाता: पनीसयामा प्रकृती तया प्राप्तानो पशौ नाघनी नियम्यते ॥१०॥ ! इण्यकर्म-ग, मु । २ प्रधानमहावामिति--प्रशानभूतो या स्वामध्याहानि. यमा स्पादित्य ।

·-- [१० १२११०३० गोगांसादर्शने । कपालेऽपि तथेति चेत् ॥ १२॥ शव चत्पश्यसि कर्मनिष्पत्तित्वालापनीमा समुच्चय इति । तेन साह यापालेऽपि समुघयः माप्नोति, पुरीडाशकपालन तुपानुपरपीति । त. दपि कर्मणा प्रयुज्यते । वरूपापि तुपोपवपनं प्रयोजनं भवितुमर्हति । सया पुरोडाशगणे वस्य सस्य पुरोदागस्य कपालैन तुपोपवपनं कर्व- पम् । बचाव्यो वा विशेषः ॥ १२ ॥ न कर्मणः परार्थत्वात् ॥ १३॥ नैवदेवम् । कुतः । कर्मणः परार्थवाद । पार्थ च कपालान प्रयोगकर्म, पुरोदायपणार्यम् । तदर्थमुपाचे कपाले तुपोपवयनमा यत्वासज्यते । मद्यया काठान्याहत मस्थिवे पुरुष शाफाहरण- मप्युपाधिः क्रियते, शाकमप्यारेवि । न तस्य गमनं कार्थमपि भपति । कथं पुनर्जायते पुरोहाचा कपाळे तुपोपवपनाकामयते, नेखदुमपामिति । उक्तोऽत्र न्यायः । भविष्पता संयोगस्प निमिः सत्वादिति । न चेतुपोपवपनायो कपालानामुन्पत्तिमा सस्तुपो. परपन फतव्यम् । अषमा-दमयोरपि पतिपेयोऽयं, न कर्षणा परार्पस्वादिवि । कपाले प्यारयासम् । नापापामपि फर्मणः परार्थत्वए । हृदयादीनी निपस्पर्षे विश्वसनकर्म, न जायन्या । अपि च, हृदयादिभिरमदानैर्य पराम- सय विद्यसनकर्मापि सदर । वामान जापापा विपरप बि. पसनम् । न देखें, नवरात्र प्रपोजनाकामा । कुररससंगन्यापा. दीयनुनिपमा नायनी, सा पनीयाननित्यसपदिया । पया पदमा निर्यन्वे । वस्मारपशुगुगे जापनीना रिल १३॥ पतिपनिस्तु शेपत्वात् ॥ १४ ॥ पृ. भदियो यपर्याय स्यात् । मनिपत्तिलेपा । फरमान 10. মাথা নিবৰ বাণী বসু সান্য বিধান ছবি पाई। सपा निरोप पत्नीसंपानेमियतेन नापनी रिपीयने नपरली. संपानाः । इभ शिदिमा संयोन सिपियर Trart-I (2011) ·२२७८ टुप्टीकासहितशायरभाष्यसमेते- [भ०१२पा० ४०] जापन्या प्राधान्यं युक्तं, न गुणभावः । गुणभावेऽस्या अनेकत्र गुणमावा स्यात् । वत्र को दोपः । अग्नीपोपीयं पशुपालभेवेतपेपा चोदना बाध्येत । नानादेवतोऽयं वदा पशुर्भवति । एकदेशोऽस्यानीपोमीयः । एकदेशः पस्नीसंयाजदेवतानामिति । तस्मात्यातिपतिः । प्रतिपत्तो यस्यैव पशो. जापनी न प्रतिपाद्यते, सायव वेन संस्कारेण वर्जनं स्पाद । तस्मादपि समुघयः ॥ १४ ॥ शृतेऽपि पूर्ववत्त्वात्स्यात् ॥ १५॥ भने चक, दश्वमित्यत्रापि प्रतिपत्तिः स्यात् । कुतः । पूर्ववचात् । वन्यपूर्वकं शृतं दधि चन्द्रायोत्तमम् । नस्पायर्यान्तरगमन विष्णु शिपि- बिष्टं मति । तस्मात्तस्पापि, उत्पत्ती येन संयुक्त तत्र तदर्थं तच्छुत्तिहेतु- स्पाचस्पार्यान्वरगमने शेषत्वात्मतिपचिः स्यादित्पनेन न्यायेन प्रति- पाधि प्राप्नोति । वक्तव्यो वा विशेषः ॥ १५ ॥ विकल्पे त्वर्थक नियमप्रधानत्वाच्छेपे च कर्मकार्य- समवायत्तस्मानार्थकर्म स्पात ॥ १६ ॥ सि. भस्मिन् सूत्रे पोः सूत्रयोः परिहार उच्यते । मंतिपचिस्तु परवा. विकि, वे घ पूर्ववरस्यादिति च । यत्तावदुच्यते जायन्याः मतिप. चिरितिवमा रिफरपा प्रती जापापा माज्पेन सह । पशा पस्यैव विकल्प प्राप्त, नियममधाना पुनःश्रुतिः, जापन्या पानी संपाजयन्तीति । आम्पस्य निशिता कतार्या भवति । भायापा अपकर्ष न पारपति । परतु शेषत्वादिति । अस्यापि पचनादनेकन गुणमायो भवति । पथा माघरस्प । पप तस्यायामुपमस्पान्यत्र गमन प्रनिपचिरितिप्पयुतम् । फाशेपेच कर्मकार्य समनायात् । य उपयुक्तः परतस्मिन् कर्मकार्य समरवि कि पुनस्तन् । संस्कारः । स हि फर्मणा जियो । नन- दपि प चिदुपयुक्तम् । यस्पै यागायोरप सनेय वावमिपी । वरमान नायनीद्रव्येण, दधिवास्या पार्यकर्ष पाव, न मनिपनि। ११॥१५॥११॥ e-.. .:(......1) 14.Y IN/TER-म.

·- [अ० १२१०४७] मीयांमादर्शने । २२७९ ( कान्येन भ्राष्ट्रायशिना नित्यस्योख्यानेर्विकाराधिकरणम् ॥ ७॥) [७] उखायां काम्यनित्यसमुच्चयो नियोगे कामदर्शनात् ॥ १७ ॥ पू. अस्त्यानाख्योऽमिः, संतापेमाग्नि जनयसीति । तं प्रकृत्य शृपते । वृक्षाग्राज्ज्वलतो. ::धकाम- 'स्य, वैशुताष्टि वा समुच्चया, अश्वा काम्येन नित्योऽग्निर्विसियत इति । तत्रोच्यते । उखायां फायनित्ययोरपन्योः समुच्चयः । कुत्तः। एवं सर्वाङ्गोषसं- हारी प्रयोगवचनोऽनुग्रहीष्यते । ननु नैमित्तिकं तु मकवौ तदिकार: संयोगविशेषादित्यनेन न्यायेन फाम्योऽमिनिस्पस्य विकारको भवि- पति । न भविष्यति । किं कारण । नियोगे कामदर्शनात् । अने. नियोजनेऽयं कामः श्रूयते, आहृत्यावदध्याब्रह्मवर्चसकामस्येति, न 'प्रह्मवर्चसकामस्यायममिहोपार्यों भवतीवि। एवं चेदाइवस्वावधानारफ भविष्यति । होमस्तु ययामा उख्य एव संनिपाताच्चान्यो समुच्चया ॥१७॥ असति चासंस्कतेषु कर्म स्यात् ॥ १८ ॥ यदि च काम्पेन निस्पोऽनिर्षिक्रियेत, सनैव स्याद तिस्पिश्चासत्य. संस्कृतेषु भ्राष्ट्रादिपु का स्वात् । तया, आधारस्य सर्वार्थता वाध्येत । तस्मादपि समुच्चया ॥ १८ ॥ तस्य च देवतार्थत्वात् ॥ १९ ॥ अपि चा-पन्नाधानेन देवतापरिग्रहणं कृतम् । यदि सोऽग्नि . ध्येत ततो देवता अपरिगृहीता भवेयुः । अग्न्यन्वाधानेनानियत, वत्कृतादमिधारणाददेवतापरिग्रहः ॥ १९ ॥ 'वृक्षामावलमो ब्रह्मवर्चसकामयाऽऽहत्याध्यात्' इत्याधानाकामः श्रूयते, नास्यन्तरात् । एवं चेदवधानमानं कृत्वा कृतार्यः शब्दो नस्पतरं निवर्तयित शक्नोति । तस्माइवानमानारफलम् ॥ १७॥ १८॥ १९11) १ उडानिः-प. मु । २ (अ. ३ पा० ६.३ १.) । ३ संनिधानाच-ग. । ययान्यन्वाधानस्य 'धारणात्तासोन्यबाधा न विद्य' इति द्वादशध्यायनय. मपादोकन्यायेनाग्निधारणा मिष्यते तदाधी धारणसव देवापरिग्रहार्थताममित्य स्वार्थ माह-मीति। F ·२२८० टुप्टीकासहिवशावरभाष्यसपैत- [अ० १२१/०४३०७ विकारो वा तदुक्तहेतुः ॥ २० ॥ सि० धिकारो वा नित्यस्याः काम्येन । तदेतदुक्तहेतु।, नैमित्तिक तु मकती नदिफार इति । सामान्य सदुक्तं, पदावनी जुबचीति । पृष्टि- कामो वैधुतादिति विशेषेण । तेन सामान्य वाध्येत । किं कारणम् । स्वार्थयेवव्यावृत्तविषयस्य सामान्यस्य ततोऽन्यत्रापि वृत्तिसंभवात् । विशेषस्य चान्यपरिच्छिन्नस्य, एकावसायिनस्दसंभचे विषयामाव- प्रसादुपदेशप मा भूदिति । - स्वाश्रयेवल्यारचपिपयस्य सामान्यस्य ववोऽन्यत्रापि वृत्तिसमवादिवि- स्वायेषु बणविष्वेषु, अन्यावृत्तविषयस्य सामान्यस्य- अपरिच्छिन्नविषयाय, विशेषापेक्षया तोऽन्यत्रापि वृत्तिसंभपात् । तस्माद्विशेपास्कोण्डिन्यादन्यत्रापि ब्राह्मण- पिण्डेपु वृत्तिः संभवत्येव । तस्मासामान्यशास्त्रं कृतार्थमन्यस्मिन् विषये । विशे- पश्य चान्यत: परिच्छिन्नस्य तदवसापिना, तदसंभवे विषयाभावप्रसङ्गाद- पदेशय मा भूदिति । विशेषस्य पुनः कौण्डिन्यादेः, अन्ग्यो बामणपिण्डे. ग्योऽपच्छिमस्य, तदेवसायिनः, तदसंभपे-तस्मिन्नसंभवे विषयाभावपसनादुपदेश- वैश्य स्यात् । तस्मात्तदपि विशेषशास्त्रमनुग्रहीतव्यम् । एवं बाधो पर्णितः सोऽयुक्तः । यत्सारणम् । शास्त्रानुनहा कार्य इति मास्ति चोदना । यदि शास्त्रानुमहमान यांत , दचिदाने कृतेऽनुगृहीत शानिमायु- भयत्र पिदानम् । एतत्तु नेप्यते । तस्माच एव बायोऽस्मानिमितो नियमिति कयोः स एव । । ४. पा. (म. ३ ...)। र स्वाभयंदण्यापति वशेषस्य-द. ग. स्वान पाचति--सामणेभ्यो दधि दीपता व पौण्डिन्याय, सादाविति पूर्व । पिपारेक्षया- विम्यापरियायेत्या १५ तदवसपिन:- येवलौनिहायपर्यवासायिना मारिकि- पर्य मा भारतीया। एक प्यारा मान्य दृपयदि-एषभित्यादिना । ८ विति-- भरपाय कामति पूर्वः । १ सयर याग्दिन्येन्या मेसी । स्यादिवशेषः। १. गित इति-(.11.1) सत्र पुरपा मारते प्रम्य नित्यस्य अधकम् । विपिरष सामान्ने पूर्वमाते प्रमा 'सना सिएन- इति शेषः।

·०१२पा० १३०७] मीमांसादर्शने । १२८१ अय यदुक्तं नियोग कामदर्शनादिति । तत्र मा । भ्राष्ट्रादाहत्याप- दध्यादिति नित्यस्यैव होमार्थस्थावधानस्यायं विशेषकापसंयोगः, भ्राना- दाहत्यान्नाधकामस्येनि । अवदध्यादिति पुनाश्रुतिः । यद्यवधाने काम- श्रुतिः स्यादवानं विधीयेत, नाविधीपमानं कामस्य साधनत्वेन युज्य. से । सस्पिक्ष विधीयमाने विशेषच स चेत्पनेकार्यत्वादा मियेच । घरमान नियोगे कामश्रुतिः । किं सहि । होपायैवाय नित्यो नियोगोऽ. मिविशेषविधानार्थमन्यते । यापदुक्तं स्यात्, वैद्युतमग्निं होमार्थ कुर्या. दिति वापदेषेदश् । एवं चेनैमिचिकस्वमिस्वस्मिन् कार्ये नित्यमा विकरोतीत्युपपन्नम् ॥ २०॥ बचनादसंस्कत्तेप कर्म स्यात् ॥ २३ ॥ यञ्चदमुक्त, असति चासंस्कृतेषु कर्म स्पादिति । वत्र घूम वचना- दसंस्कृतेषु कर्म स्यादिति । किमिव वचनं न कुर्यात् । नास्ति वचन- स्यातिमारा । यथा, पदे जुहोतीति ॥ २१ ॥ संसर्गे चापि दोपः स्यात् ॥ २२ ॥ अपि च यदि समुच्चयः स्यात्वादान्येन सह संसर्गः स्यावहारिकस्य । वन तु दोषा भूपते, अग्नये शुचयेऽष्टाकपालं निपेयस्यामि मादापन सह संसूज्यते, अशुचितर एष योऽग्निः पादाव्यः ॥ २२ ॥ वचनादिति चेत् ॥ २३॥ आह । नैष दोषः। वचनात्संसर्ग, न वाचनिफे निपपाणे दोपः ॥ २३ ॥ उच्यते- तथेतरस्मिन् ॥ २४ ॥ अप एदुकमम्याघानाफिलमिति । अत्रोच्यते । तानि द्वैधम् । इत्यम्याघानेन द्रव्य चिकीर्यते । हष्ट एव सरकारोः । तस्मानापार्यमिति सिद्धम् ॥२०॥ [२१ ॥ २१ ॥२३॥ १ युज्यत । २ इतीति-(अ. १ पा० १ ० ३ सू०६) अत्रत्येन न्यायेनेत्यः । नाध्यामिति - फलामभ्याधान, दिन्द्रियकामाधिकरणान्यायन प्रस्तोसाधिकरणापमाना पिता प्राधादिरमिः फलाथै विधीयत इति तेन व काम्येन नित्यस्यास्यस्यादित्या गोदोहनने चमरस्य प्रसिदिः भवतीति भावः ।

·२२८२० टुष्टीफासहि शावरभाष्यसमेते- [अ०१२पा०४०९] इतरिमन्नापि पक्षे वाचनिको संस्कृतपु होमः । एवमुमयत्र वा- पनिकरवाहोपाभावे ससि नैमित्तिकस्वादिकार आधीयते, न सम. वयः ॥ २४ ॥ उत्सर्गेऽपि कर्मणः कृतत्वात् ॥ २५ ॥ अय यदुक्तं, तस्य देवतार्थत्वादिति । तत्र धूमः । उत्सर्गेऽपि नित्यस्याग्नदेवतापरिनो न विरुद्धः । फर्मणः कृतत्वात् । अ. न्यन्वाधानेन देवताः परिगृह्यन्ते, नामिना । एवं श्रूयते, या पूर्वेपुर- मि गृह्णाति स वै श्वोभूते देवता अभि यजत इति । सच्च कतममेह- णम् । तेन परिगृहीता देवताः । अग्न्यन्तरे वचनापन । सस्माद- विरोपा ( काम्पत्याने राहवनीयस्वाभावाधिकरणम् ॥ ८11) [८] स आहवनीयः स्यादाहुति संयोगान् ॥ २६ ॥पू. पचासी वैहारिफोऽग्निः स ावनीया स्यात् । कुतः। आहुति. संयोगात् । एत्य हपने पस्मिन् स आदयनीया । इयते चारिमनित्ये-- नस्मादपायाहवनीयः ॥ २६ ॥ अन्यो बोद्धृत्याऽऽहरणात् ॥ २७ ॥ सिक भन्पो नाऽऽहमनीपास्यात् । नायपाहवनीय: । फरमाद । उद्ध स्पारणात् । लौकियोऽपमुदत्यादिपसे, भ्राधादाहरेत् , मादा पा. दारिदिति । आसनीपरम संसारनिमिषा, संस्कारे सासदा. शव , अमावाच्च मायने । यणाऽऽहनिमयोगादिति, सिद्धार. धनीपस्चे, आरतपो विधीयते, पदापनी जीवि । सिदेन तेनाऽसो विधानान सानाति । समानापनीया । प्रपोजन, भावनापीपावः ॥ २७॥ (वाम्ये पापामादिमावास्योपादिकारणम् ॥ ९॥) [५] नस्मिन् संस्कारकर्म शिष्टत्यात् ॥ २८ ॥ - - २४ ॥ १५ ॥२९॥२०॥ १५-११-' पथि भारतीय 'या. रिग PHTTोपमं मान्दौर।

·[अ०.१२पा० ४०.१] भीगांसादर्शने। तस्मिन्-बैहारिकेऽनौ, आधानिका संस्काराः कर्तव्याः। शिष्ट. स्वाद । सर्वकर्मार्थी हि ते, आधानस्य सर्वशेषत्वात् । यदि न किये. रन्, तत्कर्म सेनाङ्गेन हीनमफलं स्यात् ॥ २८॥ स्थानानु परिलुप्येरन् ॥ २९ ॥ परिसुप्येरन् आधानिका संस्काराः । कस्मात् । स्पानाद । तस्य संस्कृतस्याय रथानेऽयमसंस्कृतः श्रुतः । स वैशेषिकत्वाचस्य निव- कास-चेनिता किमर्थ संस्काराः करिष्पन्ने । संस्कृतः स्पादि- स्येवमर्थ ते क्रियेरन् । असंस्कृतेन चावार्थः । तस्माल्लुप्येरन् ॥ २९ ॥ (नित्यस्योख्यस्याग्नेनित्यं धारणामावाधिकरणम् ॥ १० ॥) [१०] नित्यधारणे विकल्पो न यकस्मात्म- विषेधः स्यात् ॥ ३० ॥ पू० तस्मिन्नेवोख्ये चिन्ता । फिमयं नित्यं धार्यों न वा । अथवा नेव पायुवति । तत्रोच्यते । नित्यधारणे विकल्ला, घायों का न वा । कुतः । न कस्मात्मविषेपः स्यात् । धारणपतिषधस्तस्य भवति । नै पतिसमि. ध्येद, यस्मतिसमिध्यति । भ्रातृव्यपस्मै जनपति श्रुतिः । धारणप्रसङ्ग च सति प्रतिषेधोऽर्थवान् भवति । यथा न गन्तव्यं, न भोक्तव्यमिति सति गमनमसङ्ग भोजनरसङ्ग च भवमि । न च श्रुनिमन्तरेण पसङ्ग उपपद्यत इति नियधारणस्य विधायिका श्रुतिरनुपीपत्ते । तया मातिः । विपेधेन निवृत्तिः । तस्माद्विकल्पः ॥३०॥ नित्यधारणावा प्रतिषेधो गतश्रियः ॥ ३३॥ सि. यदि कदावित्मत्यक्षया श्रुत्या मसङ्गो न स्पात्तवान्याऽनुमीयेत ।' अस्ति तु नित्यधारणस्य मसद्धिका गवधिया ध्रुतिः, पार्यो, गतनिय भाहनीय इति । आहवनीयस्थानापनस्वादुरुपस्यापि नित्यपारणं असक्तम् । तत्प्रतिपेघा श्रुतिः । तस्मान श्रुत्पन्तरस्पानुपानं भवति । अतो नित्यधारणस्याविधानाकार्याभावाचाधारणमेव स्यात् ॥३१॥ -- २८॥ २९ ॥ १० ॥३१॥ कर्म--ग. मु. २ मा संस्कृतः-T. मु. १ ३ न प्रतिममिन्धीत, गटप्रतिमसिन्धान ४ एतिः, निस्पन आदवनायो मारिया।

·. २२६४ टुटीकासहिवशायमाप्यसयते--- भ० १२१/०४१०१५] ( सत्राहीनयोरनेकयनमानसमवाये शुक्रान्वाम्मादीनामकयजमानक- तकस्याभिकरणम् ॥ ११॥) [११] परार्थान्येको यजमानगणे ॥ ३२ ॥ सि. साहीनयोर्यजमानानां गणे पानि परानि कर्याणि यया, शुक्र यजमानोऽन्सारभते, यजमानसंमिवोदुम्बरी भवतीति । तान्येको यज. मानः कुर्यात् , न सवें । काय हेचो । परार्थत्वादेर । न तत्र कर्मणा यजमानस्य कविदुपकारः क्रियते । यदि क्रियेत तमा स्वरमा उपका- राय सर्वे फुर्यः । यजमानेन तुतकर्म क्रियते । तदेफेनैव कृतमिति द्वितीयानां प्रवृत्ती हेतुनास्ति । तस्मादेकः कर्यात् ॥ ३२ ॥ ( महीने शुक्रान्वारम्भादीनामनियतयनमानकर्तृकटवाविक रणम् ॥ १२॥) [१२] अनियमोऽविशेषात् ॥ ३३ ॥ सि० रस्पैकस्यानियमो यः कश्चिदेका कुर्यात् । कुनः । अविशेपाल । नात्र सन्दकृतो वाऽयकृतो वा विशेषो गृह्यते । तस्मादनियमा । अहीने मुख्यस्याभावादेवमवस्थितम् ॥ ३३ ॥ (सत्रे शुक्रान्बारम्मादी नियोगतो गृहपतिकर्तृकावाधि करणम् ॥ १३ ॥ [१३] मुख्पो वाऽधिप्रतिपेधात् ॥ ३४॥ सि. सोनु पुरुपः कुर्याद्गृहपतिः । कु। अविभविषेपाव । फुतोऽवि- प्रतिषेधः । न हि सेनाविनीना पदार्या फष्पा: । ऋत्विजो हु स्वपदार्थसनिपाने विप्रविषेपः स्यात् । एवं तरि गृहपतेर्पयत्वं, करम- यानि याजमानानि करिष्यतीति ॥ ३४ ॥ (सत्रे यममानसंस्काराणां सविाधिकरणम् ॥ १५॥ [ १४ ] सत्रे गृहपतिरसयोगाद्वीत्रवत् ॥ ३५ ॥ पू० अय यानि पानपानानि सकारानि कर्माणि, सान्पपिकिसत्रे प्रहपतिनैव फव्यानि, रत सरिति । उच्यते । गृहपविना की- पानि । कुतः । असंयोगात् । एवं गृहपविरिति समारपाया अना- ३२॥ ३३ ॥ ३०॥ १ मन्वनाम।

·(०१२पा० अ०१४] मीर्मासादर्शने । २२८५ संयोगो न भविष्यनि । अर्थपत्ता भविष्यतीत्यर्थः । कयं कृत्वा । बोच्यते । इहानेन गृहशब्देन कोच्यते, न शाला । शालायामभिधी- যমানাখানি प: स्यात् । स हि से शालायाः पाय । ननु च कर्मणोऽपि ते सर्व एव पत्रयः । सत्यमेवं, समाख्यानात्म- कविगविर्षिज्ञायते । यथा देवदची मथुराया ब्राह्मण इति । प्रकर्षष्ठ फर्मभूयस्त्वाद्वा स्यात् , फलभूयस्त्वादा । तत्र कर्मभ्यस्त्वं नोपपयते । यत इतरेषां बहुतरं कर्भ । फलभ्यस्त्वं तु युज्यते । यजमानसंस्काराणां वस्याधिक्यात् । तस्माद्गृहपतिसमारुपाया अर्थवत्वात्पुरुषार्यानां गृह. पतिः कर्तेति । हौत्रवत् । तघया हौत्रमिति समालगाया अर्थवत्त्वाद्धोता होत्रस्य का भवति, एचमिहापि ॥ ३५ ॥ आम्नायवचनाच्च ।। ३६ ।। आनायिकं वनं गृहपतेः फलभूपस्तो मवति, यो सत्रे बहन यजमानानां गृहपतिः स सत्रस्य मत्येता ! स हि भूयिष्ठामृद्धिमुनी- वीति । सञ्चैवस्मादेव कारणात्स्यात् ॥ ३९ ॥ सर्व वा तदर्थत्वात ॥ ३७॥ सि. सर्व वा यजमान पुरुषार्थानि कु., न गृहपतिरेव । कुरः । तद- यत्वात् । सर्वार्थमेव हि कर्म, अविशेषण हि श्रुतं, द्वादशाहमृद्धिकामा उपेपुरिति । यस्पा संस्कार युज्यते, तस्प गुणहीनमफलं कर्म भवे: दिति । तत्राविशेषश्रुतिति ॥ ३७॥ गृहपतिरिति च समाख्या सामान्यात् ॥ ३८ ॥ पया गृहपतिः स्वयं कर्म न करोति, अन्ये तस्य कर्मकार मन्ति, एवमस्थापीत्यनेन सामान्यन स्वामित्वकः, न फलमाषी, फलपक- मावाद ॥ ३८ ॥ ननु सार्थलामेन यजमाना मत्वर्थ परिहारपन्ति । अयो- विप्रतिषेधे परम् ॥ ३९॥ , - ३५ ॥ ३९॥ ३० ॥ ३८॥ मनपा-१. म परिहाया+i ·२२८६ टुप्टीकासहितशावरभाष्यसमते-~- भ०१२पा० १५०१५) यत्र प्रत्यर्थन पुरुषार्थरयाविपतिषेधः, तत्र स्वार्थ करिष्यन्ति । विमतिघे तु परफीयं ऋत्यर्थम् । किं कारणम् । क्रत्वय सक्रियमाणे मातुरेव न संपयते । पुरुषार्थ तु हीने पुरुषो विगुणः । अङ्गगुणविरोधे च तादादिति मात्वयों वकवान् । तस्मात्कर्तव्यः ॥ ३९ ॥ होने परार्थत्वात् ।। ४० ॥ यत्तु क्षेत्रवदिति । होने परार्थः पुरुषः, न कर्म पुरुषार्थम् । नदेकेन केनचिस्कर्तव्य, न सर्वेः । तत्र समाख्या नियामिका स्यात् । इह पुन हपपिरिति समाख्या नित्ति न शक्नोति कर्तुम् । यतोऽन्ययाऽपि युज्यते । अयुज्यमानाऽपि काममनधिका पाद । नेत्र निवर्तपित सक्नुयात् । निवर्तकस्थ वचनस्यामापात् ।। ४० ॥ वचनं परम् ॥ ४१॥ पच दर्शनमुपदिष्ट, स सत्रस्य प्रत्येवा, इति । न तदर्शनम् । कि क्षईि । वन तत् । फलम्पस्वस्यामा । मामिपूर्वकं हि दर्शन भवति॥४१॥ (ब्राहमणस्यैवाऽऽविज्यापिकाराधिकरणम् ।। १९ ।) [१५] प्रभुत्वादाविज्यं सर्ववर्णानां स्यात् ॥ ४२ ॥ पू० प्रतिपय सर्पवाना--ब्राह्मणराज-यदेश्याना स्यात् ।।कुता । ममुस्यात् । प्रभवन्ति स, शक्नुवन्ति का । सऽध्ययनपन्चो गिना. समान विद्वान् विहितोऽस्ति ऋणापाकरणं सपा फर्म । प्रदर्शना साक्षणग्रहणमित्युक्तम् ॥ ४२ ॥ स्मृती स्पाद्राह्मणानाम् ॥ ४३ ॥ सि. मानणानामेपाऽऽविज्यं स्यात् , नेवरोधणयो। कुता। मृत। एवं शिE स्मरन्ति । पाजनाध्यापनमनिग्रहा ग्रामणस्था इत्युमाया इवि। स्मृविध प्रमाणमित्युचम् । अपि वा कारणाहणे भयुक्तानि ३९ ॥ १०॥ १॥ ४२ ॥ १(म. १२ पा. २ ० ९.१५). ३ वचनम् । एRE-E ..मु । ३ (अ. ३१.भ.भ.पा. ३. सु...): स्पति शेर ५(म.पा.)।

·a " (१० १२१/०४/०१५] मीमांसादर्शने । २२८७ प्रवीपरन् । तस्माद्राह्मणा एव याजयेयुः ॥ ४३ ॥ फलचमसविधानाचेचरेपाम् ॥४४॥ इतरेषा-राजन्यवैश्यानां, फलचसो विधीयते । स यदि रामन्यं वैश्यं वा याजपेत , स यदि सो विपक्षविषेन, अयोधस्सिपिनीस. हत्य मा संपिष्प दधन्युन्मृज्य तमस्मै मतं प्रयच्छेन सोममिति । यथा यदि क्षीरे लिप्स्यवि तक्रं दीयते, तत्र यदि वा क्षीरामावो विज्ञायवे, पदि वा मोक्तरक्षीरभोजित्य, इहापि सो विभक्षयिपित फलानि दीयन्ते, वत्रापि सोमाभावो वा, यदि वा भोक्तुरसोमपत्वं विज्ञायवे । तत्र सोमरतापत्संनिहित । तस्मान्न सीमाभावः, भोक्तुस्त्वसोपपत्वं विज्ञा. यो । न वाऽसोमपाभ्यो शंक्या आविज्यं कर्तुम् । नियमात्सोममा क्षस्य । तस्मान्न राजन्यवैश्योरात्विज्यम् ॥ ४४ ॥ सोनाव्येऽप्येवं प्रतिपेयोऽसोमपीथहेतुत्वात् ॥ ४५ ॥ सि. अपि च सानारपे भक्षं राजन्पश्पयो। प्रतिपेपन , अत्तोपपीयत्वं हेतुमाह । न राज-यो न पश्यो वा सानाय्य पिवेत, असोमपीयो ोप इत्येवं ब्रुवन् सोमपीथामा राजन्यवेश्याना दर्शयति ।। ४५ ॥ चतुर्धाकरणे च निर्देशात् ।। ४६ ॥ दर्शपूर्णमासयोच रोदायस्प चतुकरणे ग्राह्मणा एच निदि- श्यन्ते । ब्राह्मणानाभिदं इपिः सौम्याना सोमपीपिना, नेहाबामण. स्पास्तीविशेष भक्षयपि चतुर्धारणमित्युक्तम् । शेषमतावत्तिनाम् । यदि रामपाययोरप्याविज्यमस्ति, न मानणानामेवेदं इति स्यात् । राज-यश्य योरपि पा स्यात् । सदपवघारमसमर्थ मवेत् ॥ १६ ॥ अन्वाहार्ये च दर्शनात् ॥ ४७ ॥ दाईपूर्णकासिश्या धान्याहार्षदक्षिणाया ग्रामणा एक दृश्यन्ते । व १५॥१५॥५॥१९॥ पभोप-IN-*.प. Reacti- प. प्रातरेषा समाव. म. म.पा.५.१७ सू. ५.) ta ·२२८८ टुटीफासहितशावरमा यसमते- [अ०१२०१९०१५) पचे चै देवा अहुतादी पट्टामणा पदावादार्थमाइनित बानेर न भीणातीति । दक्षिणा च ऋत्विग्भ्यो दीयते । तस्माहाह्मणानामावि- ज्यम् । यस्मादित्यं स्मृतिः । तां चैतानि दर्शनान्युपोदलपन्ति । वस्या. दाविज्यं प्राह्मणानामेव स्यान्नदरयोर्वर्णयोरित ॥ १७ ॥ इति श्रीश्वरस्चापिकृती मीमांसामाध्ये द्वादशाध्यायस्प चतुः पादः ॥ संपूर्णो द्वादशाध्यायः॥ समास चौतरपदकम् ॥ १७॥] इति श्रीमयुमारितविरचिताया मीमांसामामन्यारूपापा टुप्टीकायां द्वादशाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ समानो द्वादशोऽध्यायः॥ १ यस्मादित्यरक्षणा तिल-ग ।। इतःपरं या, त्रयोदशष्यायप्रभृति पोशष्याया-t. मप्यायरष्टयात्मकं संकर्षकाण्डापरनामघय लमिनार्य शास्त्र वन्मीमांसावासनावासिवान्ताकरमाना सुप्रसिद्धमेदास्ति । येन च पूर्वमीमासाशास्त्र पूर्णता यास्यति । स्स्य पदकाम्दस्य वापर भाष्य तत्र तत्र प्रन्यकृतो व्यवहारेण सत्ता मनमानमपि नोपलभ्यते । तदुपरम्मने लितोऽप्यधिक प्रयत्न पाय तप्रकाशनेऽपि गर्न परिष्याम इति शम्।

·पश्चम-पटनागस्थपूर्वमीमांसासूत्राणां वर्णानुक्रमसूची पनम् ।। ... २२२९ अचोदनेति चेत् ... णवत यात् .. .... ... मृधागि। पृष्ठसंख्या। सूत्राणि। पृष्ठसंख्या। अङ्गेपु च तदपावः २१३७ अकर्म वा कृतदूषा स्यात २१४९ अकर्म वा चतुभिराप्ति- अनामिकरणार्थत्वाच २०९२ पचनात.... १८२९ / अतियो तत्प्रधानत्वममावः... १९९७ अकर्म वा संसर्गानिवृ. अतुल्याः स्युः परिक्रये सिस्यात् १८३० अर्थकर्म वा शेषत्वाच्छ्य- मक्रतुयुक्तानां या धर्मः २०१८ अर्थकारिते च द्रव्येण १९१९ भन्यतिमाघस्य विकृतानु. अर्थमासवदिति चेत् २०५४ पदेशात् .. २०७४ 'अर्थभेदस्तु तबाह २१०३ आग्रहणादिति चेत्... २०३७ 'अर्थवादब्य तदर्थवत् १७९२ भङ्गगुणविरोधे घ.... २२४८ / 'अथ विशेषलक्षणम् ११८५ महविर्यासो विना.... २१८९ अर्थवास्तु क्त्वात् २११७ कार्यवाच नाम्ना १८१८ अर्थस्य घासमासस्यात् भकार्यत्वाध शब्दानाम् .. २१२९ महानि:तु विघानात् २.१३८ अर्याद्वा लिनकर्म स्यात् भनानां तु शब्दभेदात् २१०३ अर्थाभावात नवं स्यात् महाना तु मुख्यकालस्यात्... २१९६ अपित्तेस्तद्धर्मा भन्यांधेये वाऽविप्रतिपघात.. २१८४ अर्थाभिधानसंयोगात् मन्यापयस्य नमित्तिके भान्तरे विकार:... भनिधर्मः प्रतीष्टकम् मर्थाभावे संस्कारत्वम् अमिवदिति चेत् भनियोगः सोमकाले अ स्वयमाणे शेषत्वात्... १९२१ अन ध विपर्यास मंशिहोने पाशेपवयपागू- भर्यकावादिषसः स्यात् .... १७०१ / अर्घोत्तु लोके विधितः २२.५ १७५५ १८७९ १९७७ .... ... २१७९ २१७५ मिपमा .... ... २१२५/भः भाषिय निरभ्यूनीय..... २०३१ अकस्वाद्विकल्पः स्यादृक्- २०९० सामयो..... १९७० भोपा पायोमनम् भातीपोमविधानात.... भोपा स्थान .... १०२१ ...

·[२) ... .... .... .... 1. re. .. 7 .... १७२८ म स्यात् १७८० अनिर्देशाच १७९२ .... ... .... ... सूत्राणि । पृष्ठसंख्या ।। सूत्राणि । पृष्ठमख्या। भदाक्षिणस्वाथ २०१२ अवयं चापि दर्शयति १७२८ अधर्मरवमप्रदानात्... १७८७/ अनाम्नातवचनमयधनेन १७७३. अधिकम्य गुणः साधारणे... २२९४ अनाम्नानादशब्दवम् १७१७ अधिकचकवावयवात १९१५ / अनामनाते च दर्शनात् २०७४ भषिक वाऽवत्वात् २०३५ अन्यायस्त्वविकारण -१७१९ काधिक वायत्वात् १९२० भन्याहार्य च दर्शनात् २२८७ अधिक स्यादिति पेत् २०५० अन्वाहेति च शस्त्रपाक- अधिकं च विवर्ण अधिगोश्च तदर्पत्वात् अधिगौ सवनीयेषु तद्वत् १७५६ अनियमः स्यादिति चेन् २१९२ अधिकारादिति चेत् .. १९६२ अनिपमोऽविशेषात् १८८ अधिकाराद्वा प्रकृतिस्तद्विशिष्टा १६१७ अनिज्या च वनस्पतः १७९७ माधिकाना च दर्शनात् १९५८ अनिज्या वा शेषस्य अधिकारश्च सपाम् २११२ २०४१ अभिगोश्य विपर्यासात् अनुनिर्वाप्येषु भूयस्त्वेन २२१४ २२५१ २११ अनंपायश्च कालस्य २०९३ अनुवादो वा दीक्षा यथा १६७२ भनम्यासरत वाच्यत्वात् २११९ अनुवादश्च तदर्थयन् मनम्यासे पराक्शब्दस्य १९९२) अनुवषट्काराच अनम्यासो वा पयोषवच. अनुत्तरार्यों वाऽर्यवत्वात् १६३० नैकत्वात् २११८ अन्ते वा कृतकालत्वात् १९९९ सनवानोपदेशय तद्वत १७.९ भन्ने वा कृतकालत्वात् २००० भन्ते यूपाहुतिस्तद्वत् २१४५ अन्ये स्युर्मविजः... २००९ अनसा च दर्शनात् २२२८ आदेशः स्यादिति मापविधानादारण्यमोज. अपनयों का प्रसिद्धनानि २२३३), संयोगात् २११३ अन्यतरतोऽतिरानस्यात् १६११ अपनयो वाऽर्यान्तरे १७९१ मन्वयो वाऽर्थवादः १७२८ अप्रकरणे तु यच्छास्त्रम् २०७४ अन्ययो वाऽनारम्पविधा. अपगागाच्छब्दान्यत्वे १९९५ पतिको वाऽहेत्वात्... २१९१ .... २०२९ अनुवादमात्रमन्तिस्य .... अध्यूनीत होतः ... ... ... २००८ ran .... ... ... .... ...

·[३] .... ... ... ... .... २००९ ....' २०८५ V .... . ... .... ... सूत्रीणि। पृष्ठसंख्या सूत्राणि । पृष्ठसंख्या। अप्रतिषेधो वा. दर्शनादि. अपि वा धर्माविशेषात् १९७१ डायाम. २०४१ अपि वा परिसंख्या २०२६ अप्रतिषिद्धं वा प्रतिषिध्य .... २०४६ अपि वा प्रतिमन्नत्वात्। अप्रयोगाङ्गमिति चेत् ... २१७९' अपि वा प्रतिपत्तित्वात २२७१ प्राकृत वान्मत्रावरुणस्य २०३१ | अपि वा पौर्णमाम्याम् २०८९ अपाकृत तद्विकारात् १७३६ अपि वा फळकर्तृसंबन्धात् ..... २१९९ शापि त्यसनिपातित्वात् १७७० अपि वा यजतिश्रुतेः अपि तु वावयशेषत्वादि- अपि वा यजमानाः तिरपर्युदासः... २०६९ अपि वा विहितत्वात् अपि तु वाक्यशेषः २०६९ अपि वेन्दामिधानत्वात् अपि वाऽऽख्याविकारत्वा- अपि वा शब्दपूर्वस्वात् १९१२ पत्तेन १९४६ अपि वा श्रुतिभूतत्वात् १९०५ अपि वाऽऽग्नेयवद् द्विाब्दत्वम् २०३४ अपि वा शेषमूतत्वात् १८०८ अपि वाऽऽस्यमधानत्वात् । १९४१ अपि वा शेषमूनत्वात्तसंस्कारः १८१५ अपि वाऽतद्विकारात् १५९८ अपि वा संपावत्यात १९६५ अपि वाऽमिधानसंस्कार- अपि वा संप्रयोगे .... २११३ द्रव्यम् १७९९ अपि वाऽहर्गगेषु . १९७१ मपि या कर्मषम्यात् १८९१ अपूर्वत्वाव्यवस्था स्यात् भपि वा कर्भपृथक्त्वात्ते- अपूर्वस्वात्तथा पत्त्याम् १७७१ पाम् २१४१ अपूर्वव्यपदेशाच्च.... भपि वा कर्मपृथक्त्वत्ते अपूर्ण तु संख्या २१४३ अपूर्वता तु दर्शयेत् २०६९ अपि वा चोदनककालमैक- मार्वे व विकसः.... १९२३ कर्यम् . २२११ अर्वे त्वविकारः १७५४ मपि वा तदधिकारादि- अपूर्वे चार्यवादः ५रण्यपत् १९०२ अपूर्व व प्रकृती मपि स्वयवावादिमछ- १८९९ अमाझगे घ दर्शनात् २०२१ मपि स्वायासंबन्धातू १०५० भमक्षो वा कर्ममेदा २०६० भन्यायेतार्ययत्तात् २२१९ अपि वा द्विसमवाय: १७९१ अभावदर्शनाथ .... ... .... .... ... .... .... ... ... ... .... ... भपि या दानमाधम् .... ...

·[४] ... ... ... .... अम्पासेनेतरा श्रुतिः मायासे च तदम्या: .... .... ... ... .... ... सूमागि। पृष्ठसंख्या ! सूपाणि। पृष्ठमल्या। अमावावनिराने १९६५० भविभागाच्च २२०१ भामामा प्रधानस्य १८७५० अविरुद्धोपपत्तिरपित्तेः १८९७ अभ्यासऽपि तयेति चे १७९ अविरोधो वा उपरिवासः २२११ अम्यासेन तसंख्यापूरणम् १९५६॥ अविशेषान्नेति चेत् १९९७ १७०९/ अविशेषेण यमनम्। २००० मधम्य चतुधियत्तस्य मन्यासो पा छेदनसमार्गावदा अशासवाच देशानाम्. २१४५ नेषु २१११/ भशास्त्रत्वात ने स्थात् २०२९ सम्यासो वा.प्रपाजवदेवदेशः १८२० अशास्त्ररक्षणत्वाच्च मम्यालो पाऽविकारात १७७३ अशाखालणाच्च २२१९ अभ्यासः समिधेनीनाम् १६७४ अशिष्टेन च सरन्यात २०१२ अम्युदये दोहापनपः १७८९ अश्रुतित्वाच्च. अम्यूहव्योपरिपाकायस्वात. १८२९ अश्रुतत्वान्नेति चेत्। १९०० भक्तपचनारच १९१९ अश्रुतित्वानेति चेत् १९५४ अयाज्यत्वासाना भेदः २२०६३) असति चासंस्कृतेषु २२७९ अवमृधे च तद्वत् ... २१७७/ असिद्धिर्वाऽन्यदेशत्वात्। २२२७ अवमये प्रधानेऽग्निविकार...... २१४७ अस्थियज्ञोऽविप्रतिपेधात् १८४६ भवभूये बर्हिषः २०१७/ असंयोगात्तदषु १६८ भवेटा पक्तव्यम् २१९९) असंयोगाद्विषिश्रुताक--... १८८५ अव्यक्तास्तु सोमस्य १५९३ असंयुका तुल्यवदितराभिः अवाच्यत्वात् २१५१ मसंवन्धश्च कर्मणा। १७०४ अधिकारो पा.प्रकृतिवद्योद. संस्ष्टोऽपि तात्ि २१२९ २२१५. असशिरोन्कसविधमनिये अविकारो वाऽर्थशब्दानपा-- २०२९ १९३० अह्ना पाश्रुतिमूतत्वात्।। २१९८ अधिकारमेकेनापत्वात्। १७१६) अहर्गणे च यहम् २१७८ अविकारो वा. बहनावकर्षः अहाणे विषाणाप्रासनम् पत् १७५९ महर्गगेऽन्त्यदिन एव.. अविधानात्तु. नैवं स्यात् २१.१ अहाहं वाऽशुवत् २०.4 મણિામ २१३५ महान्ताच्च,परेण २००५ .... .... .... नाम् घश्च ...1 ... यात .. ... .... .. .... ..

·सूत्राणि महीनवचनाच्च महीने दक्षिणाशास्त्रम् .... .... भागमेन वाऽभ्यासस्य भानपणाद्वा पराकशब्दः आये कृत्स्नविधिः आच्छादने स्वैकार्यात् भाज्यसंस्था प्रतिनिधिः भाग्यसागवद्वा माज्यमागयो आध्यभागयोहगम् ... ... .... .... .... ... पृष्ठसंख्या । सूत्राणि । पृष्ठमंख्या। १६१२ आमिक्षोमयमान्यत्वात् २०१३ आरम्भणीया विकनी। २२-४५ आरम्भविभागाच्च २२.४१ मारुया चैवं तदावेशात् १७३३ आरम्भस्य शब्दपूर्वत्वात् २-२०६ आगन्तकत्वाद्वा, स्वधर्मा २२१७ आवापवचनं चाम्यासे १९५६ १९९४ | भावृत्तिस्तु व्यवाये २००१ १९१३ आवृत्त्या मन्त्रकर्म २०१८ | आवेश्येरन् वाऽर्थत्वात् १९१९ आश्रितत्वाच्च १७०५ १७९६ आसादनमिति घेत २११० २०२४ इ. २०१७ इज्याशेपास्विष्टकृदिज्येत २०२१ २०१८ | इतरप्रतिषेधो वा २१११ भाज्यं. वा. पर्णसामा-- इतरत्याधुनिस्वाय.... न्यात् १६.५ इतरो वा तस्य.. २२१० माघारे प दीर्घघारस्यात् .... २२९० इष्टिराजसूययातुर्मास्येषु. १९५० १९४९ इटिरारम्भसंयोगात्.... १२.०५ १९५८ इष्टिरिति चयच्छुतिः २१ २०८९ इट्यावृती प्रयामादायतन नपर्यंपादेशप्र- हणे. १९४७ भानपात्यषिकं स्यात् । १९१८ हा पाभावात् भाrयाच आणिः संख्यासमानत्वात् १८२९/ उसाय काम्पनि यसमुपाः २२० মনভবনা १९१७ उक्रममावदर्शनम् . १९९३ माम्नानं परिसंख्यार्थम् १२१.उधासंपन्धः भानायानं तदत २१५१ उसकाराष भाविकारात् १०७२/उ: समस्य কাধিক २१८ उपनियतनवान् : .... १९ Bानापरपनाम... आदितो वा तम्यापरवात् .... मादितो या प्रवृत्तिः आनन्तर्य च सानाम्यस्य ... .. ....- इटिपु दर्शपूर्णमासपो .... .... ... .... .... .kom ... M.. ".. १९९१ दकं समाये ..... .... ...

·[६] ... ".. .... १९९१ दिमागः २१८६ / उभयसाम्नि नैमित्तिकम् १७६२ २१८८ उमयोश्चाङ्ग संयगः ... ... .... ... .... .... ... ... सूपाणि । पृष्ठसंह मुखागि। पृष्ठसंख्या। उवघ्याध पचनात् १९६१ उमयसान्नि विश्वजिए. उत्स्यानिटोमसंयोगः १९९७ उत्कर्षः संयोगात्.... १९६९ उरकृयैतसंयुतः उमयोरविशेषात् १७१० उत्कर्षे सूकवाकस्य २२५० उमयोस्तु विधानात् २०१३ उत्तरस्य वा मन्त्रापित्वात्... १८७० उत्तरार्यस्तु स्वाहाकारः १६२९ मगुणत्वान्नति चेत् उत्तरासुन यावत्... २१२४ ऋग्वा स्यादाम्नातत्वात् १७७१ उत्तरास्वश्रुतित्वात् प्रविग्दानं धर्ममानार्थम् . उत्सर्गाच मक्त्या १७६२ माजीपस्य प्रधानत्वात् २०१८ उर्गस्य कायर्थत्वातू पित्तिनामधेयत्वात् १६२१) एककर्मणि विश्स्पोऽविभागः १५९८ उत्पत्तितादञ्चितुरवतम् २०७९ एककर्मणि शिष्टत्वानुणानाम् २२१८ उत्पत्तिा प्रयोजकत्वात् २१८३ एक यानि यज्ञे ... उत्पत्तेस्तु निवेश:... २०९२ एकत्वाकभागः २०३२ उदयनीये च तद्वत् २११४ एकत्वेऽपि गुणानपायात् । उदयसानीयः सत्रधर्मा १८३९) एकत्रिके तृच दिषु १९४९ उपगेषु शरवत् १९१७ / एक्द्रव्ये संस्काराणाम् २२०८ उपदेशाध सान्नः... १६९५/ एक्देशकालकर्तृतम् उपधानं च तादात १८२९, एकत्येकसंयोगात १७९९ उपरवमन्त्रस्तन्त्रम् २२१२/ एकधोपहारे सहस्त्वम् उपरिष्टात्सोमानाम् २१८५, एकयूपं च दर्शपति उपवादव तद्वत् २०१७ एकवाक्यवाच २०४५/ एकस्य वा गुणविधिः २२९० उपतरणाभिशारणयो. १८२७, एक्स्य वा श्रुतिसामर्थ्यात... १९२३ उपाशुयानमन्तरा. २०८७ एकस्मिन् वा विप्रतिषेधात् उभयप्रदेशान्नेति चेत् २०१९, एकातु समवायात् १७१२ उमयपानात् १९४३ एकाग्निच दर्शनम् २२२२ उमयसाम्नि चैवम् १७३७ [ एकात्वान्नति चेत् २०१६ ....' १९८१ ... .... ... ... .... .... ... 20. .... ... .. .... .... उपसत्म पायदुक्तमकर्म ..." .... ... ५..

·[४] सूत्राणि। पृष्ठसंख्य। .... ... .... .... ... ... १८२० २२०७ २२७७ २२११ २१५१ २१.६ २०१० एफेनापि समाप्येत सूत्राणि। पृष्ठसंख्या। एकार्थत्वादविभागः स्यात् .. १७३१ एवास्तु पिक स्परन् २२५८ कण्ड्यने प्रत्यहम् एकार्थत्वादविभागः १८३४ कपामविकारो वा एकाहाद्वा तेषां समाचात् १६१८ कपालानि च कुम्मीवत् एरेषा पाशक्यत्वात् २२२१ कपालेऽपि तथेति एकेतु कर्तृसंयोगात् १९.१ करिष्यद्वचनात् एके स श्रुतिमूतस्यात् १८९७ कर्नुमदस्तषेति चेत् २१०८ कर्तृविधेर्नानार्थत्वात् एकेकशस्वविप्रतिषेधात् १८४२ कर्तृसंस्कारो पचनात् एक वा चोदनेकत्वात् १९०८ : स्यादिति घेत् एक पश्चेति धेनुवत् १८९५) कर्म च द्रव्यमयोगाम् कर्मगधकशव्यात् ऐककादिति चेत् ऐकशन्दयाग्नेति चेत् एव तयारयाउरेषु ऐकसत्यमेष स्यत् ऐकायर्याच तदम्यासः .... ... .... - .... .... १९०७ १८९७ १९९५ २०८५ २१३८ २११२ ... ... ऐ. २११० कर्षगस्त्वपवृत्तिस्वात् २१०९ कर्मगोहत करने २१२१ गोऽतस्पाय.... १९१९ कर्मण्यारम्भमायावत् १७११ कर्म वा विशिक्षणम् ऐश्वर्यादा नियम्येत ११९९ कर्मनीति चेत् . ऐकार्याना नियम्येत श्रुति- २०५३ कपात नो वा २१२८ मारादेवम् १९७८ का योग ११९२ क मयोगात् १९७० मंगोगे तु पचना मो. .... ... .... .... २२१० ... ऐकार्यान्वायः या . ऐकदशिनयत् ऐकवादचिने १५- .... .... .... २१.५ .... ... ... ... भेटीप दाना पानन ... ओमी कामगार मोदनो वा प्रदात् ... १९११ 0.. भा. गारगारयोः समेत 4. १८५८ १६018 04. པཱ༔ ཟ་ འs༣༠༣: १९५९ ·[८] Sour .. फारस्य पा .... .... २२१७ १८२१ ... ... ... ".. कलाश्चत्तद्गुणत्वात् ऋत्यन्तरे वा ... १९६१ ... .... वन .. २२९७ ... .... .... "सूत्रागि। पृष्ठलरूया। सूत्राणि । पृष्ठसंख्या । कालापासेऽपि १९९५ गानसंयोगाच १७८० गायधीषु प्राकृतीनाम् फरस्नत्वात्तु तथा... २०८४ गुणकामेवामितत्वात् फुस्न विधानाहा ... १५८८ गुणकालविकाराच्च कृष्णलेयर्थलोपात् १८२७ गुणत्वेन देवताश्रुतिः ऋतुपद्वाऽनुमाने २११६ गणमुख्यविशेषाध २०१३ गुणलोपे च मुख्यस्य २०११ गुणशब्दस्तयेति चेत् स्यन्तरेषु २१११ गुणादय त्वम् १८४९ गुणाद्वा द्रव्यशब्दः १६२० फरवयामिति २१९६ गुणाना च परार्थत्वात् २०१३ क्रमकोपश्च २१२७ गुणात्वादुपदेशस्य कमादुपजनोऽन्ते .... १९४८ गुणावेशश्च सर्वत्र ... मायणश्रयण पुरोरक् १६०६ गुणेऽपीति चेत् यणेपु न २२७२ गुणो पा श्रयणावात् १७९२ कियाणामविशेषत्वात् २११५ गुणो वा स्यात् २८१४ क्रियात्विादितरेषु १७८४ गृहपतिरिति च '२२८५ क्रिया वा देवता २२४१ गोवाच समन्वयः २६२१ क्रिया वा मुख्यावदान- १८२८ ग्रहणं पातुल्यत्वात् १७९५ / ग्रहणं समान विधानम् २०७८ क्रिया स्यार्ममात्राणाम् .. १८५७ ग्रहणस्वार्थवश्वात.... मियत वाऽर्थवादत्वात् १८२७ ग्रहणार्थ प्रयुज्येत... १७.५ किपरन् वाऽनिवृतेः १७३४ ग्रहाणा देवतान्यत्वे १९४२ २१३१ ग्रहाणा च संप्रनिपतो ग्रहार्य व पूर्वमिष्टेः २२३० गणपोदनाया यस्य लिङ्गम्.... १९१४ महामावे व तद्वचनम् गणादुपचयः गंधु द्वादशाहाय १५९४ चतुर्षे चतुर्थे:हनि गते कर्मास्थियज्ञ १८५४ चतुर्धापरणे च निर्देशात् .... २२८७ गम्यस्य व तदादिष १५६५ रुपिषिकारा ... ... .... .... ... ... ... क्रिया वा स्यात् । ... .... ... .. ... हमिद्विधानानेति .... ... १८११ ... ....

·[१] पृष्ठसंख्या। २१७८ .... ... १८२४ तत्कालास्तु यूपकर्मत्वात् ... ... १८६६ नस्पृथक्त्वं च दर्शयति २२०१ त प्रतिषिध्य प्रकृतिः ... सूत्राणि। पृष्ठसंख्या ।। नाणि । घरुशब्दाच्च १६०३ न काला स्वावत.... घरी वा लिङ्गदर्शनम् चोदनानामनाश्रयाल्लिङ्गेन १८९६ कालो वा प्रस्तरवत् चोदनारभुत्वाच्च चोदनापृथक्ये चोदना वा कोत्सर्गात १७९६ तत्मतिपेये च तथाभूतस्य चोदनानियोगे चोदनालिङ्गसंयोगे तद्विकारः चोदनासमुदायात्तु... चोदमासु स्ववित्वात् चोदनकत्वादानसूये चोदिते तु परार्थत्वात् २१७२ १८७७ १७७५ १७८६ . . .... .... .... ... १९९३ २२५१ २०७९ .... ... .... .... .... ... .... ... छन्दति तु यथ हम् छन्दोव्यतिक्रमायढे १८४२ १६३२ १७०३ २०१९ .... .... .... ज. जगासाम्नि सामाभावा- ... १६२८ ... १९०९ प्रयुक्तत्वे च धर्मस्य १९१० तत्प्रवृत्तिनगेषु १६७१ नत्प्रवृत्त्य तु तन्त्रम्य १९९१ तत्संस्कारश्रुतेश्च २१९० नत्र दानं विभागेन १६८१ नत्रान्यानृस्विनः त्रामावस्य हेतुत्वात् १७५१ वाविप्रतिषिद्धी द्रव्य- १९८२ वाहणेऽर्थाद्वासः नौषधानि चोयन्ते थाऽतिहतियो. १९६८ याज्यमा निरसीति २२६९ याऽभव रणस १७४४ याऽजालनम् २२०७ याऽऽशिरेजी १६२७ था55रम्मासमवायाद्वा २२२२ नपा कर्मोपदेशः २०१४ न च लिङ्गदर्शनम् गा प लिङ्गदर्शनम् १६३' तथा च लिङ्गदर्शनम् १८२५ या च सोमनमः १६५ तथा ना यार्थदर्शनम् १९८२ या चान्यायदर्शनम् २०१० मा चाम्पाप दर्शनम् ... मपाश्यावर्मयुक्ताः जातिनैमित्तिकं यथास्थानम् जात्यन्तरेषु भेदः .... जुहोति चोदनानाम् मिने: परतन्त्रापत्तेः ज्योतिष्टोम्यातु दक्षिणाः .... ... ... २१८३ .... ... १८२२ त ... तचोदना वेष्टेः तच्छुनो चान्यहविष्वात् ततश्च तेन मंत्रायः सतश्चावचनम् १९७१ १९०२ ... .... .... ..... .... रातोऽपि यावक्तग २०१० 3 ·[१.] पृष्ठसंख्या । २२२८ ... .... २०१२ .... .... . २१४२ २२६४ १७३२ १७०१ ... .... .... ... ... .... सूत्राणि २०८७ नट्युकं च काटमेदात् २१२४ । नदेशाना या २१११ पदमायेऽशिवदिति २१३८ दम्यासः समासु २१३२ नवमिति चेन २२४८ दावृत्ति तु २२०२ / नाऽवयवेषु स्यात् २१९१ तदुत्पत्तेर्वा प्रवचन- २२०१ नदुत्पत्तेस्तु निवृत्तिः १८१८ तदुक्तदोषम् १७०९ तदृग्दव्यं वचनात् तयुकस्येति चेत् २१२८ तद्वच देवतायाम् २०३९ तद्देशानां वाऽग्रसंयोगात् २१२५ तद्धि तपेति चेत् १९२३ सन्त्रमध्ये विधानाद्वा १८२८ तन्त्रमध्ये विधानाद्वा २२३० सन्त्रिसमवाये चोदनातः १६२६/ तन्निन्यवच्च २१४२, तम्यायवाददृष्टोऽपि १९२५ तन्यायत्वादशके २२८२ तस्मिन् सोमः २१२२ तस्मिन् पेपणम् २०४९ । तस्मिन्ध अपगश्रुतेः २१४९ | तस्य च पात्रदर्शनात् २१२२ तस्य धेनुरिति १६२४ तस्य च देवतार्थत्वात् २०५१ | तस्य वाऽम्यानुमानिकम् सूत्राणि । पृष्ठभल्या । तपा चान्यादर्शनम् तथा मान्यार्थदर्शनम् तथा चान्यार्थदर्शनम् तथा चान्यादर्शनम् तथा धान्यार्थदर्शनम् तथा चान्यार्थदर्शनम् तथा चन्यार्थदर्शनम् तथा चान्यार्थदर्शनम् तथा चान्यादर्शनम् तथा धान्यादर्शनम् तथा चान्यार्थदर्शनम् तथा चान्यार्थदर्शनं कामु- कायना तपा तद्ग्रहणे तथा पय प्रतिषेधः तथा पर्ववति स्यात् तथा भून संयोगात् तथा मतमुपेतस्यात् तथा शरेष्वपि तथा स्यादवरकरपायाम् तथेतरस्मिन् तथेतरस्मिन् तयेतरस्मिन् तथेतरस्मिन् तह तयेह तहापि स्यात् तकार्यविकारे तपोत्तरस्याम् १९२९ तस्याऽऽप्रयगाद्ग्रहणम् तद्भुतरयानादग्निवत २१७,तायां तु स्यात् ... २०८७ १९७२ २१८० २२४२ २२१७ २२१५ .... ... .... .... .... २२६३ २१२८ ... १८२१ .... ... ... .... २२७२ २०६८ ... ....

·[११] १७७७ .... .... .... ... सूत्राणि । पृष्ठसंख्या। द. १९७७ दधि वा स्यात् १७६७ दधि संघातमामान्यात् २०८८ दध्नस्तु गुगमतत्वात् १९४४ २०७९ दनः स्यान्मर्तिसामान्यात्.... १६०८ १७६९ दहिोमो यताभिधानम् १९२६ १९७१ दर्शनमैटिकानाम् १९९० २०८० दर्शनाच्चान्यपात्रस्य १८६८ दर्शयति च १७०७ १६६२ दशपेये क्रयप्रतिकात् २१६० १९८४ दशमविसर्गवचनात् २००१ १७०५ दशमेऽहन्निति च २००५ .... .... .... ... ... । सूत्राणि। पृष्ठसंख्या। तस्यां तु वचनादैरवत् तस्योमयपा तादाद्वा तदाख्यम् तान्त्रीणां प्रकरणात ताभ्यां वा सह तासां च कृत्स्नवचनात तुल्यधर्मवात् तुझ्यवञ्चाभिनाय तुल्या च प्रभुता गुणे तत्येषु नाधिकारः हचे वा लिङ्गदर्शनात् तृपे स्याच्छतिनिर्देशात् तृतीयसवने वचनात् तेन च कर्मसंयोगात् तेन घसंस्तवात् तेन त्वर्थेन यज्ञस्य तेषु समवेतानाम् না মাখনবান্ तेषां वचनात् रोपांपा द्वययदानत्वम् रोपामप्रत्याशिष्टावात् प्रयातयति चेत् प्रयोदशरातातिए विकम्तृपे पूर्षे १९५१ देयतायाश्च हेतुत्वम् शिवम १८९९ देवनायास्वनिचिनम् विनिमयावेन १९९६ देवना का प्रयोनयेत् विदिति च १९९५ देशपलमुपास्या गरिकार पनीका पापो १९६१ दक्षिणायुक्तवचनाच २१४८ २०३० .... .... .... .... .... १८२९ दक्षिणेऽनो २००४ दातुश्वविद्यमानत्वात् दाने पाकोऽर्थलक्षणः दीक्षाणां चोत्तरस्य २१३९ दीक्षिनादीक्षितपदेशः दीक्षितस्य दानहोम- १८४१ दीक्षोपपदान २०२४ दृपः प्रयोग इति चेत् दृष्टः प्रयोग इति ने १९९२ देवतया वा नियम्येत देवता तदाशीवात् ... २१६१ २०१२ २०१८ २२०० १९२४ २१२२ ... .... ... .... ... .... ... .... ... ... १८१९ २.८८ ... .... २०२७ देशवात् १९.५ सय मेनोप ..4 १९९२ २२३७ १९९२ ...

·भया। .... १९७१ १९५१ १९०० .... .... ... न. .... .... ... .... ... १९४१ २२३४ २२३६ २१०९ २२७७ २२०६ २१८१ २२३२ २०६४ १७१८ १८१७ २०९१ ... .... सूत्राणि । पृष्ठसल्या।। समाण। चापोस्तयेति चेत् १७६४ धारावारसोमे ... दवाव पाविशिष्ट १६०८ वारणे च परार्थत्वात् त्यावेऽपि समुच्चयः २२७१ धारासंयोगाच्च द्रव्यदेवतं तथेति ... २१३६ धुपक्षीति पदेवतवत २१४७ धेनुवचनावदक्षिणा द्रव्यविकारं तु पूर्ववत् २२७५ धौवाद्वा सर्वसयोगात् द्रव्यविधिसनिधी १८८१ द्रवस्याहेतुसमुदायन् १६९७ न कर्ममयोगात् द्रव्यस्य चार्मिक ल- २१६५ न कर्मसंयोगात् द्रव्यान्तरवद्वा २२१० । न कर्ममयोगात द्रव्यान्तरे कृतापत्वात् २२०९ । न कर्मसंयोगात्प्रयोजनम् द्रव्यान्तरे निवेशात १६२१ न कर्मणः परार्थत्वात् द्रव्येव रम्भगामित्वात १९३१ न क लभेदात् વિવાદ १६२७ न कृत्स्नाय पुन द्वादशाहस्य व्यहरमूढत्वम् १९७६ ,न गुणात्यात् द्वादशाहस्य सनवम् २०१२ न गुमार्थत्वात्मा द्वादशः तत्प्रकृतित्वात २१९७ न गुगाइयकृतत्याच द्वादश तु वचनाम २०१४ ।न नाइविधिरनङ्गे द्विपुरोडाराणम् २०९१ न चान सकृच्छु द्विभागः स्यादद्धिकरवा .... २०३२ न च.न्येनाऽऽनयेत द्विराबादीनाम् १६११ म चाविशेषाद्वचपदेशः .... द्वेष्ये चानोदमात् .. १८४५ न दम्यं प्रकल्पयेत् Bधं वाहेतयात् १९९४ न चोदना विधिशेषत्वात् चोदनायकत्वात् धर्ममात्रे त्वदर्शनात २११५ न चोदनामिषन्धात् धर्मस्यायत्तस्वात १७२९ न चोदनक-वात् २०८८ न नोस्तित्वात धर्मानुग्रहाच्च १६०६ । न चोद कवाक्यरात् धर्मानुमहाध १६.५न तथानाक्षात् .. पमिहारन १९०९ सदाशीवातु - .... ... .... .... ... ... ... .... .... २.६३ २१३९ २१८८ ... .... न घ. ... २०१५ ... ... धर्मादा स्यात् ·१३ पृष्ठसल्या। ... ... .... .... ... ... .... १६१५ २२३२ २१७२ २०६८ २१८३ २१८८ २१५२ ... .... ... .... ... .... .... ... .... १९९२ २२३० २२१३ .... .... ... ... सूत्राणि । न तद्भूतवचनात् न तुल्यत्वात न तुस्यहेतुत्याभयम् न तत्पन्ने यस्य न त्वनित्याधिकारः न स्वतत्प्रकृतित्वात् न दक्षिणाशब्दात्तस्मात् न देशमानत्वात्। न निर्वापशेषत्वात् न परार्थत्वान न प्रकृतावस्न न प्रकृतावशन्दत्वात् न'प्रकृतावपति चेत् न प्रयोगतावारण्यात् न प्रसिद्धग्रहणस्वात् न मानियमात न यज्ञस्याभुतित्वात् न लौकिकानामाचार- न या कृतत्वात नयाऽहमूतत्वात् .. नवार्धातासंयोगात न वाऽविरोधात न वाक्शेष यात् म वाक्यशेषस्वादगुगा न या पराधीवात.... नपा प्रधानत्वात्.... नया शब्दम्यक्त्वात् नपा संस्कारमात्र न.पा स्य हणशासवात् .. मया वाह कारण पृष्ठसंख्या । सत्राणि १८१४ न विधेश्वोदितत्वात् २०३८ न विंशती दशेति.... २०५८ न वैश्वदेवो हि १७८४ न वोत्पत्तिवाक्यत्वात् २०८३ न शव्दपूर्वस्वात् . १८४० न शास्त्रलक्षणत्वात् १८३९ न श्रुतिप्रतिषेधान् २१५३ न समवायात् १८५७ न समवायात् १६८९ न समत्वात्ययाजवत् १९९९ , न संयोगपृथक्त्वान् २०५२ न संनिपातित्वात् ... १६१० ' नाऽऽधिकारिक वान् २१८. नाऽऽत्तिधर्मत्वात् २०११ नावोदितत्वात् २२३९ । नार्थपृषकत्वासमत्वात् १६६५ नार्यान्यत्वात् १६२७ नार्थाभावात् २२३७ : नाना वा कर्तृभेदात् १८०६ नानाहानि वा सातत्वात्... १८२३ , नानार्थत्वात्सोमे २२९५ नान्यात्वात् १९९० नाप्रकरणत्वात् १६१२ शिष्यत्वात् १९४३ नाश्रुतवात् १९७६ गाश्रुतिलान् २०३५ नातित्वात् १९४४ ) नाश्रुतिधान् १९४६ नानमवात् - १९२२ नासंहानात् 4... .... १९५५ १७११ २११० १९१९ २०५१ .... .... .... - ... ... .... २२२४ २२३८ .... ... ... Sena ... ... .... २१८० १६११ २०३७ २२३५ २२१९ १७१, ....

·पृष्टमस्या पया .... ... १९५१ .... ܘܪܳܐ; .... ... ... . .... .... १८९० ... .... .... ... ... ... २०१५ २२१६ २२४९ १९७२ १८६२ ... ... .... सुजागि। निकापिनी प पूर्वय नित्यं धारणा निस्पधारगे विरशे निसानुबादो या निमित्तपिशामा नियमो वा श्रुतिविशेषात् नियमो पोमयभागित्वात् .. निशहा व्यवतिघरन् निदेशाद्वा पेदिकानम् निर्यपणलवनस्तरण- निति कर्ममदात् निधिोऽपठोपात् निशियज्ञे भारत निष्कसम्याभूये নিবন্ধসহান্নাম मेच्छामिधानात् नेकदेशत्वत् नकव्यपदेशात नैमित्तिके तु कार्यत्वात नैमित्तिकं सूत्तराया। नष्करण सस्तवाच नोत्तरेण वाक्यवात् नोपदिष्टपात् मोत्पत्ति शब्दयात् न्यायानि वा प्रयुक्तावात् ... ... .... समागि। १५१ र पक्षाच कामानाम् २२८३ सय न स्वर्यमामान्य २२८३ पराशब्दावान् २०४९ परिमयय.... परिपालय वन ध १६९५ परिमयाच १७४७ परिकार्यम् १७३१ परिमाविमागाद्वा २२३६ परिमाणं यानियमन २२.२ परिचितपत्वात् .... १५९७, परेषु चानशब्दः १७२२ परेपा प्रतिषेधः २२४२ परो नित्यानुवादः... २१६ निवरगाव १६२४ प मिकतानामृत्म १८५। पमिशन न मुत्मा प्राना- २१४१ ५३म नहपि. २००८ शामति चेन् १८६०/वमाने स्याताम् १७११ पशुगणे कुम्भाशल- १८३५ : पशुत चाशयात् २१५० पशु पुरोडाशविकार २१९२ पशुपुरोडाशय १७५४ पशुसमायषु २२२५ पशुम्पेरम् पोरेकहाविश्वम् २१५७ पशोच विप्रा. १६७१) ५शौ च लिङ्गदर्शनम् १६०८ पशो यस पुरोगाशे १९.९ को तु.चोदनेका १६०७ १७९३ २१९९ १८१३ .... .... .... .... ... .... ... २२०५ १६९३ १६०७ १६०७ .... .... ... .... ... १७७१ २०२१ २२५२ १५९१ २१७५ .... .... .... पशारदीया-नया पत्नीसंयाजान्तत्वम् पोवा कालमामा-दात् पयों को साप्रपात ....

·[१५, .... .... ... । .... .. .... .... -- ..... .... सूत्राणि। पशात सकृत पक्ष संख्या पश्वतिरेका पश्वमियानाद्धा पश्वानन्तर्यात् पाकस्य पान- पत्रिपु प प्रार:.... पाणेवश्रुतिमन्यात કાળોnક पाशु या पिण्डारवाय पुस्तादेन्द्रवारपाय पुरपापनयात् पुरणापरयो वा पुरोकशाम्यामिलपि- .... ... .... ... .... ... पृष्ठसंख्या। मत्राणि। पृष्ठमस्या । २२४२ प्रकृत्यर्थत्वापौर्णमास्याः २१५१ २००४ पन्यनुपरोधाय १८७० २२०२ प्रकृन्मनुपरोपाय १८७३ १६९२ प्रकृत्या च पूर्ववत् २१२१ १६०८, प्रतिकालामत्तः २१८७ १८८ पकृतिदर्शनाय २२२५ प्रकृतिटिष्ट्रासयोगात् १९.९ २१७३ -कृतियत्वस्य १७१८ प्रश्चाविकारात् १९९५ २२५४ मतो नामावदर्शनात् १९५९ १८२८ नो यत्पतिवचनम् १७४२ १९७३ | तो या शिष्टस्वान १९१९ १८३४ गाय प.... १७११ १८३३ प्रणेतादि त्यति पन २०८२ प्रनिगा या निन्यायन १९७३ १७९१ पनि च दर्शपति .... १९७३ १६०५ निदक्षिण का कमरयान् २१९१ १८०२ पतिनिधी भाविकारा २१११ प्रनिता ने माता २११७ पतितोऽकर्म- १८२५ परिया १९८१ २०१४ परिनिन् ... २०५ins त्यान १९८८ मा मगर १९९८ पति 431- १९९४ - नयना... २.८१ १९१८ TRAIL .... 4... .... .... .... ... ... ... .... ... ... भय पाविशिष्टस्यात् पमिकामाय- पूर्वरिमामृषा.... पस्यादिशिनः इपुनाने.... १९५पमा 2. पृश्यागमः HEN I या Trtiram समा s st... Frir ... .... .... .... 4. .... ..a १८... It 011 10. १५५५... ... २०३९ ... ..

·मागि पृष्ठमंहगा। ... २०१० ... ... १८१९ १९५० ... ... ... ... .... .... ... .... .... पत्पपा महान् १९१९ १९५२ २०११ २२१० ... .... मागि। पृष्ठमया। प्रतिपघाय त्यराया कात्.. २०१५ मांसा सोमवादः प्रतिधार २०७४ प्रशंसायममामित्वम् प्रतिषेधाच १८६२ : मिकरणत्वाच प्रतिपादक गति २०१८ पहनाय गुणध्रुनो प्रतिपधापाखान . २०१३ मा सो तति प्रनिधी वा दर्शनात् २०१३ पानापितु २०२१ मापत्येपुष प्रत्ययात् .... १८८८ प्राठिन्तु रानिशब्दः प्राय सर्वमा कार. २०१५ मा पूर्वय प्रथमस्या कारवचनम् २१४४ : प्रायमित्त कार्यात् प्रथमं वा नियम्येत २१२३ प्राश्येत वा प्रदानदर्शनम् १७८५ प्रामखिके प्रायश्चित्तम् प्रदान चापि १९७५ / प्रोक्षणाच प्रधानकमर्थित्वात् ... २१२६ प्रधानं त्यसंयुक्तम् फटचमसविधानात् प्रधानाचान्यसंयुत्तात फिलदेवतयोब्ध प्रधानापवर्ग वा २१७६ फ्लन्याऽऽरम्मनिवृत्तेः प्रयानवदिति १९९८ फलामावानेति प्रयानानां स्वेकदेश २०४७ कत्वादिष्टिशब्दः प्रयाने च तन्न्यायस्वात् १८०९ प्रयानेऽपीति चेत्... प्रयाणे स्वार्थ- १७०५ बहनामिति च भयोगचोदनेति २१४९ पहनामिति .... १९०७ ... फ. .... .... .... २१०९ २१४४ .... ब. १७४३ ... २१२० २२१२ (बहुवचनेन ... प्रयुज्यत इति चेत्... ...

·पृष्ठसंख्या। .... UN .... ... ... भात्येति वेत् भत्त्येति चेत् भलाणात २२१७ १७१० . .... ... ... .... २०१६ .... २२६२ यजमानसंस्कार ... .. ... .... अनुयुक्त ... ... २१३१ यस्याने वा १९०१ १९९८ ... गधार्थ त्वन्यायस्य AN मोनने तत्। १९३४ ... .." ... .... सूत्राणि । पृष्ठसंख्या । सूत्राणि। म. मुष्टियोपातु १६२५ / मुख्यं वा... २१२२ मेघपतित्वम् १८२० य. भागित्वावर जतिचोदनादहीनत्वम् भाषास्वोपदेशादैश्वत् मृतत्वाच.... २२३४ भेदातु कालभेदात् भेदस्त गुग संयोगात् २०१५ भेदस्तु तदैवात् २२०१ यथानिवेशम् भेदस्तु संदेहात् २२०५ पथावतीति यथोक्तं वा विप्रतिपत्तेः यथोक वा मनिषानात् मदके यदीज्या वा मनातायाम् १९३८ यद्यपि चतुरवत्तीति मन्त्रवणाच पदि तु कर्मणो १७३९ मन्त्रविशेपनि पात् पदि तु प्रामणस्तदूनम् মা কথা यदि तु वचनात् . २२६४ मात्रामा सनिपातित्वात् गदि तु सानादरम् २२६५ मन्त्राव निपातिवात् रदि वाऽविपये २२२९ मन्यवास्यशेपत्यम् यस्य लिगमर्यसंयोगातू २०७३ मन्त्रीपदेशो वा यस्य वा संनिधान मानसमहरुतरम् २००३ यज्ञकर्म प्रधानम् माने पति मासिमणमभ्यास २०७१ वायुपानि मासपात्र निषेधाच मांसपाको मिहिनप्रतिपयः.... २२४यानुयलया मुख्यधारणं या २१८२ पापापपयोग मुरुपेन वा १९४.) पाज्यावच्छुति... १७११ ... .... २१३७ ពុទិដ្ឋ 4.0 ... .... ... .... ... २०८५ १६२९ १५८९ १९८१ ... 100 .. an ... ... .... ... २०१६ यज्ञाय वा ... 4000 .. १९३९ यज्ञोत्पत्युपदेशे १९६४ २१८२ २२२६ २२७१ २२७ .... ... .... . ...

·... .... सत्राणि । पावसा पावदर्य या पायदुकम् पादुकं वा कृत- यायाचमुपयोगः ... ... .... .... यूपवदिति चेत् ... ... .... ... ... युधाकर्मकालत्वात येपा वाऽपरयोः योगावा यज्ञाय यो वा यननीये .... .... .... .... ... योप्यात विरोघे ... . .... रसप्रतिषेधो वा .. पृष्ठमंहगा।। सत्राणि । पृष्ठसंख्या। २१२५ लिङ्गदर्शनाच्च २१११ २०१७ लिङ्गदर्शनाच २१८. १९२२ लिङ्गदर्शनान्च २१५३ १९.५५ लिङ्गदर्शनाच्च १८४८ लिङ्गदर्शनाच्च २०७४ १९४१ रिगदर्शनात् १९४७ २१६८ लिङ्गदर्शनाच्च १९६९ १६३३ लिङ्गदर्शनात १९७९ २२४२ लिङ्गदर्शनात १९८२ २१८२, लिङ्गदर्शनात् १९९९ २२४९ लिङ्गदर्शनाव्यतिरेकाच १७१४ लिझं मन्त्रविकोपार्थम् ..... १७१६ १७१८, लिङ्गमविशिष्टम् १९४८ लिङ्गविशेषनिर्देशात् १७९१ । लिगमाघारण्यात १९९९ १५८८ लिङ्गाच १६२६ / लिङ्गादा १९७२ १६३२ लिगाडा शेषहोमयोः १६३३ १७१० लिनेन द्रव्यनिर्देश २०१७ १७१३ ले के कर्पिलक्षणम् २११४ १७४४ लौकिके तु यपाकामी २१८१ १७४६ लोक दोपसंयोगात् १७४७ १७५८ १८११ वकीणा व १७६९ १८१४ वचन मति चेत् १६२२ १९२१ वचनमिति चेत् १८८९ वचन वा १८३१ १९१६ वचन वा मागित्वात १८५५ २२७२ धन वा हिरण्यस्य २२४१। वचन वा समत्वातू रक्षणार्या शतश्रुतिः ... ... .... .... ... .... .... .... ... .... लिङ्गदर्शनाच्च लिङ्गदर्शनाच्च लिङ्गदर्शनाच्च लिङ्गानारच लिङ्गदर्शनाच्च लिङ्गदर्शनाच्च लिङ्गदर्शनाच्च लिङ्गदर्शनाच्च लिङ्गदर्शनाच्च लिङ्गदर्शनाच्च लिङ्गदर्शनाच्च लिङ्गदर्शनाच्च लिङ्गदर्शनाच्च लिङ्गदर्शनाच लिङ्गदर्शनाच .... ... .... ... .... ... .... ... ... .... .. ...

·... १७७. ... २०७R .... बनने गुणभारिस्पान् पणे पारित सूत्राणि। पृष्ठसंख्या। सूत्राणि। पृष्ठमा पचनाकर्मसयोगेन २१९६ विकलो वा प्रतिष १७६४ वचनात्परिकृति--.... १९८५ विकल्यो वा समस्यात् १९४८ वचनात्यान्य वम् १९६५ विकलो पा समुच्चयस्य २२९० वचनात तन्त्रभेदः.... २१९६ विकारम्नाप्रमाने ... भवनात्तु महनाम् । २००८ विकार साकारणे.... १८७८ यमनाद दन्तस्यम्..... २००७ विकारात प्रदेशत्वात् यननादसनेषु २२८१ विकारस्थान इति २१८८ ५चनादिति चेत् २२८१ विकारास्च न २२१९ ५चनाद्विनियोगः १७२२ । विकारे चाश्रुतिस्मात् २०९९ वचनानि स्वपूरमात १५२५ सिकरे तु तदर्भम् १पनानातराणि १९. विकारो या तवान् १७५० पनि मंनिघानादुरोण १७७८ विकारो वा तदुचहेत: १७४६ पानाच... २१५५ मारो या न करे परणगृस्विनामानमनार्थवान् १८५८ विकारः कारणाग्रहणे १०८८ कर: मनात २२५० १७२६ तो पानि पर नाना पात् २२९८ को स्वनियमः... मातानि २२०० ही प्रामाय.... २११४ शिक्षाला पपयोग : २१८९ मनोमामा-यान्.. १९१३ प.पोवा २२४० मितिमा पापपी 41 4 २०७४ पानिशिटम् २०१९ 4.11g १५०९ ima... १९९५ पाकि २१७१ मा पानि ARE १९. गित १६११ 4हान २०१९ मोग १८०NATH २२९९ APRIL PuruRes १८१NEnt ": Minist २२८० २२१३ ... .... १७५५ ... पसा माना .... ... ... ... ... ... .... ... .00 ... ...

·[२०] ... पृष्ठसंख्या। १९९१ २२०८ २२१० १९५८ १२४१ ... ... .... .... .... २२४४ .... .... १६०० १८१२ २१३१ .... .... च .... .... सूत्राणि। वि. प्रकरणान्तरे.. विध्येकवादिति निम्वितरार्थत्वात् विधस्ते तत्रभावात् विवस्तु विश्कर्षः विषेरत्येकश्रुतित्वात् বিয়া মনি বিনা विमतिपत्ती तासाम् विप्रतिपत्ती विकल्सः विप्रतिपत्तो हविषा.... विप्रतिषिद्धधर्माणाम् विप्रतिषेधाच्च विप्रतिषेधात्क्रिया विप्रतिषेधे तद्वचनात् विप्रतिषेधे परम् विभक्त का विभज्य तु संस्कार- विमवाद्वा प्रदीपवत् विभागं चापि विरोधियाध लोकात् विरोधिनामेश्रुतो... विरोधिना च विरोध्याहणात्तथा विशय च तदासते. १८१९ १७८८ .... ... ... श. १९७९ निवृत्तेः... शकते व पृष्ठसंख्या। त्राणि । १७९९ पिहारप्रतिषेधात् २१८१ वृद्धिदर्शनाच २१३. 'वेदिप्रोक्षणे मन्त्राम्यासः १८७१ 'वैदिसंयोगादिति चत् १९९३ मुद्धननवतम् २११० गुण्यादिध्मावहि.... २२६१ वरूपतामा ऋतुसंयोगात् १८१७ यपदेशध १७५२ व्यपदेशाच १६.१ व्याख्यातं तुल्यानाम् २२४६ युद्धृत्याऽऽपादन २२३० युद्धवचनं च विप्रनिपत्तो १८७१ धर्माच... १८६० २२८५ १९८९ शड्ने चानु शेषणात् २०१६ शब्दभेदानेति २१२९ शब्दविभागाच्च १८५० शब्दमामर्याच २०५३ शब्दान्तरस्यात् २ १८ शार्पश्च तथा २०५३ दावातु २०४९ दार्थत्वाद्विकारस्य १९९२ दार्पयापि २२१६ १३ब्दासामञ्जस्यमिति २१९१ शवपाति चेत् १६९३ शखिडान्तरले विक्सः २०८९ शामित्र १७८८ सातु विषयोग. - १९९३ शिक्षणाचेतरामा ... १९९० २१०५ २१८ ... ... .... ... ... १९२९ .... .... ... ... ... .... ... ." १७०४ ១០ ១ १८८३ २१८३ २०११ २०११ २२२६ ... . विश्वनिति वत्सत्व विशेषार्या पुन विशेषोवा.... . ... ... विष्णुर्वा स्यात् विहितप्रतिषेपो वा.... पिरतत्वात्..

·10. ... ... .... सूत्राणि । शिष्वा तु प्रतिषेधः शृतेऽपि तोपदेशाच्च शेषप्रतिषेधः शेपभक्षाच्च शेषभशास्तथेति चेन्न शेषमसास्तयेति चेत् शेपवदिति चेत् शेपदा प्रयोजनम् ... ... .... ... शेषाय हि शेषाणा चोदनेक वात् शेपे च समत्वात् । ... ... .... १८२५ . .... शेपे वा समति श्व. मुत्यावचनम् इयेनशलाकश्यपकवष- अपणं चाग्निहोत्रस्य श्रयणाना स्वत्वात् ध्रुताश्रुतोपदेशाच.... श्रुतितो वा लोकवत् श्रुतिथपा प्रधानवत् पृष्ठसख्या । सूत्राणि । पृष्ठसंख्या। २०६२ मख्यायाश्च पृथक्त्व १९५४ १७९२ मंख्यायाश्च शब्दवत्त्वात् १७९० मल्याविहितेषु समुच्चयः २२६६ १७१३ / पख्यासामञ्जस्यात् १८३७ | मख्यासु तु विरुपः २२७४ २२३३ मतनवचनाद्धारायाम् २२६४ २२३४ सनिपाने विरोधिनाम् १६३४ २२३२ । पनहन च वृत्तत्वात २२३३ २१०१ संनहनहरगे तथेति २२३८ २१०२ मंनिवापं च २००८ १९२९ योगो वा .... १९३५ १८३७ । संवपनं च २०२९ सरकारप्रतिपेश्व १७८६ २२०२ नकारप्रतिषेधो वा १७७९ मकारश्चाएकरणे .... २२२७ । संस्कारसामर्यात् .... १७९१ पक राणा च दर्शनात् २०२६ । सकारास्त्वावरन्... २१६९ १९९१ 'कारे च तत्वानावात् .... २२७३ २१३८ ।कारे चान्य-.... १७९२ प्रकारे तु निमातरम् १८७३ २१२३ पारे युज्यमानानाम् १९४१ २०४९ मारो वा करो वा द्रश्याय १८७१ सयागणेषु नदम्यास १७६५ सपा तदेवनस्वान् १७९७ १९८मणिकाच १७६३ सिंगिंपु माय १८९७१ चापि दोष. २२८१ १७७२ / काले प्रन्या स्यान् । १८२२ .... ... १७०४ १८७४ .... ... ... .... श्रुतेश्च तत् .... श्रुत्याविशेषात श्रुत्थानक्यमिति.... ... .. .... प. .... १९३८ पद्भिदासयतीति पविशतिरम्यासेन ... .... पोटशिनो मेहनत्वम् .... .... स ... .... साया तु चोदनाम् संस्था स्वम् ....

·। २२, ... UN सूत्राणि। संकृत्त्व वैकध्यम् . सकृदा कारणकत्वात् संवाऽऽरम्मसंयोगात् सकृदिज्या कामुकायनः सकृदिति चेत् सकृत्तु स्यात् सन्मानं च ... .... .... ... सगुणस्य गुणलोपे. .... ... .... ... .. - .... .... .... पृष्ठाया। सूत्राणि । पृष्ठसंख्या । १७५९ / समासेऽपि तथेति. २११६ समुच्चयं च दर्शयति २२७१ १६७७ समुच्चयं च दर्शयति १९२० २१२९ समुच्चयं च दर्शयति २२१९ २२०६ समुच्चयं च दर्शयति २२७३ २११३ समुच्चयस्त्वदोपार्थेषु २२६१ २१७० समुच्चयो वा २२६८ १९३६ समुच्चयो वा प्रयोगे २२७२ २०८३ समुपहूय पक्षणाच २२५९ सर्वत्र तु ग्रहाम्नानम् १९१२ २२४० । सर्वस्वं च तेपाम् । २२३० सर्वपृष्ठे पृष्ठशब्दात् १९९३ २००७ सर्वप्रतिषेधो वा १७७७ १६०९/ सर्वप्रापिणाऽपि लिन २१२५ १६२२) सर्वमेव प्रधानमिति । १८१८ १६१२) सर्वविशारे त्वम्पासानर्थक्यम् १८२९ १८२९ | सर्वविकाराचा १९०२ १८१७ सर्पस्य वा ऋतुमयोगात् १८९१ १८३६ सय वैककम्पत्.ि.. २०१३ १८२९ सस्य वैककात् १८१२ सर्वधारस्य विष्टगतो १८६९सर्वातिदेशस्त १८८२ सर्वासा गुणानामर्षवस्यात्.... २.९० १८९० से या सदस्यात् २२८५ १८९० सपा चाभिस्थ नम् २२०८ १९४० सपा या दर्शनात ११२७ २१९। सपामविशेषात् १९२२ २१६२ सर्व वा पुरुषापनयात् १७९१ ) म सोकियनाम् १९९० सवनीय छिद्रारिकानार्थत्वात् २२११ .... ... ... सति च नकदेशेन.... सति चाम्यासशास्त्रत्वात् सति चौपासनस्य सत्यवदिति चेत् सत्रमेकः प्रकृतिवत् सत्रमहीनश्च सत्रलिझंच सत्रे वोपायिनचोदनात् सतोम्त्वाविवचनम् सन्धर्यः स्यादुभयोः सनियन्येच संतापनमः समत्वाच्च समस्याच्च तदुत्पत्ते: समत्वात्तु गुणानाम् समं स्थानिस्यात् समाख्यान च समानदेवते वा .... .... .... .... ... me -- ... .... .... oe .... .... ... .... समानवचनं तद्वत् .... ... समानः कालसामान्यात् समाविचनात् समावकादशिने ·३ ... ... .... .... ... ... .... ... साधारणो वा ... ... .... सामानि मन्त्र के .... ... .... ... सूत्राणि पृष्ठल्या सूत्राण। पृष्ठपणा। सास्तुशास्त्रो वा १९६४ स्याद्वाऽनारम्यविधानात १६७३ सहत्वे नित्यानुवादः २१९७ स्याद्वाऽऽवाहनस्य १९४४ सांनायेऽप्येवम् २२७७ म्याद्वा कोलम्याशेषमतत्वात् २२४९ सांनारयंका १६०९ याद्वा द्रव्याभिधानात् १९४४ साकल्यविधानात् .. २१२५ । याद्वा निर्धानदर्शनात साहकार धुतियादा २१९९ म्याद्वा प्रत्यक्षशिष्टम्यात साझो वा प्रयोगवचनैकत्वात् — २१४७ स्यादा प्रामर्पिकस्य १८३९ सादनं चापि १९७४ स्याद्वा व्यपदेशात्.... २२३२ २१७१ स्यादा होत्रध्वर्यु मा पशूनामुत्पत्तितो १८८६ स्पाद्विशये तान्यायस्यात् १९९५ साप्तदश्यवानियम्येत २०८१ स्याद्विशये तन्न्यायत्वाम- सामप्रदेश विकारः १७२५ कृतिवत् २०१० सामस्वन्तरे श्रुतेः १९२० स्यादुत्पत्तो काटमैदान १७०० स्याद्वान (९३८ साम्नां चोत्पत्तिसामथ्र्यात् .... १९५५ स्याद्वीभयोः प्रत्याशि- सुत्याविवृद्धा २२०२ एत्वात् .... १८५३ सुमाया तु तन्त्रम् २१७८ स्याल्लिभावात् .... १९०० सोमान्ते च प्रतिपत्ति २१७५ स्युजिवादत्वात् ... स्वतिव्यपदेशमन २००७ स्युर्दा होतृकामा १८५२ स्तोमस्य के द्रव्यान्तरे १७२७ खुगर्भधारणाभावश्य स्तोमविस्ती १९९३ सोपेण वाऽगुणत्वात् २०१५ स्तोमपिपरौ त्यधिकम् १९२३ वामनदीतरणाभिवर्पण- २२।। स्तोमस्य या तद्विात् १९९६ म्वोने वा स्थाणो तु देशमात्रत्वात् १८.७ स्वस्तापवर्ग: स्थानातु परिलुम्पेरन् २२८३ स्वशं पति वीक्षगम् १९८५ स्मृतेषां स्यात् २२८६ वधानावाच्च २२५७ स्वात्तद्धर्मस्वत् १९५७ स्वस्थानविवृद्धिका १९७५ स्वास्योगमासी... २११९ वाभिश्च वचनम् १७१९ स्पारपयोगनिदेशात २१७९ सामिनि म दर्शनात् सानोदितानाम् १९५५ स्थामिनो शव्यान .... ... .... .... ... .... .... ... .... .... .... .... ... .... ... .... .... ... ... ... । ... ... ...

·[२४] .. ... ... .. .. .... .... सूत्राणि पृष्ठमरूपा। सूत्राणि । पृष्ठमख्यान स्वापारूया. स्यु. २०१३ हविधाने निर्दपणाम २२२७ स्वार्थत्वावा व्यवस्था १७३७ हविदा कर्मण २०२३ स्विष्टकृच्छ्रवणान्नेति २२५७ हविषा वा नियम्येत विष्टकृति भक्षप्रतिक २०४१ हविष्कृत्सनीयेषु २२४१ विष्टदावार्षिकोऽनुयाने ... १९३० हविकृत्रिगुपसे नुवाक्या- २२१५ विष्टद्देवता या २०८१ १८६९ हिरण्यमाज्यधर्म.. हरणे वा श्रुत्यसयोगात २०२० हौवात विकल्पेरन् २२६८ १६१३ होने पररार्थत्वात् . २२८६ १९३५ हवियों मा गुगभूतः। १७१४ हिरण्यगर्म. पूर्वस्य ... . .. हविर्गो परमुत्तरस्य ... .... पञ्चम-पठभागस्थसूत्राणां सूचीपत्रं समाप्तम् ।

·टुप्टीकासहितशावरमाप्यसहिते मीमांसादर्शने शुद्धिपत्रम् । २७ अमि वती तत्रवाह पुटे पडतो अशुद्धम् शुद्धम् । पुटे पडतो अशुद्धम् शुद्धम् । १९४८ ३धिक विक " २५ बहुत्वं बहुत्वं १९५२ १३ माहिरत प्राप्तिस्तु २००९ २२ अभिधा অমষ " २९ नाघ बोध अमि १९९७ ९ स्या धर्म स्यात्तदर्भ २०११ १७ गृह १९६० १२ शपण शेषण २०१३ १२ कृदन कहान १९७० ३ वती २०१४ १२ हए १७ निति निवृत्तिः २१ देशाह दशाह १९७८ १७ नवा गवा २०१६ १३ निवृत्तेः निवृत्त २२ मम् । ग्रम् । २३ हर्तव्य हर्तव्य १९७९ २१ शुक्राम शुक्राम: २०१७ २७ पग परा १९८० २०२० १ तत्रैद १९८१ ६ एपा एषा ७ किं तर्हि कितिहि । १९८२ ३ पर्यात पर्या- लमे १९८३ ५ संघ सघा ११ एव एख १९८७ १२ नीय २० मध्य भाच्य २४ यस्य यस्य २०२३ १३ प्रकरस प्रकल १९९० ५ बर्न त २०२२ काथ कस्य १९९१ ९ वह सु वह.स २०३१ १७ संबन्ध सं १९९४ १ उक्थ्यादि उक्थ्यादि २०३२ १० तस्या तम्मा १९९४ ११ या यथा २०३३ १६ व्य ध्य २९ सामकार्य २.३४ १७ ॥ फि १३ त्रिय त्रिवृ २०३९ १० वादोऽ वादोऽन १९९७ १ मध्य २०३६ १५ कि कि १९९८ २८ उभयाः उभयो २०३९ २४ सूचितः । सूचित २००१८ कतगं कतणा २९ प्रमा प्रमा २००४ १८ नान्य नान्य- २०४३ १५ दुत्तरान् दुत्तरान् २००१ २१ पच्छ्य २४ तस्या तस्यां २००८ २ भविष्य भविष्य । २०१४ १० अनाकलप मना १२ लपे नीय " मध्य कच्च्य ·शुद्धम्। १७ प्राति २२ प्रतिवा . ५ कयम् ऽऽधरणे १६ विलो [२] पुंटे पक्तौ शुद्धम् अशुद्धम् । पुटे पड्कतो अशुद्धम् মাধি यन्ति ११ यान्त प्रतिषेधार्थ २०५९ शेवः शेषा २४ नाबारेति नानागरीति २०६० १४ पर्युदाम पर्युदास २६ अतिरुन्त श्रुविरु- न पुंस प्राप्त २०४५ २०६२ २६ प्रास कथम् । २४ न्यायोऽव न्यायोऽत्र २०६३ ४ संबन्ध संबन्ध अतिराष अरात्र २०४१ २ धारण वादत्वेन २०४७ १२ आम ५ वादन आज्य अपवहि २१ अविहि ८ बधिया बाधिस्वा विकल्पो २०१८ २ प्रधानन् प्रयानान् संबन्ध ५ बर्ह २०६४ ११ संबन्न बर्हिप. विध २५ सादिया खौदिरयवा प्रहणपर्य प्रहगमर्थ २३ धुकश्च घुकाश्च विधेः २०४९ ६ बहीन् नाही २२ पलश विधनं विधान २३ १० पलाश २०१५ १ विकस २०५० १४ मकापाल मष्टाकपल २ होन २०५१ २४ विकल्यः विहिपः १९ इत्यन इस्यना २०५२ समुच्चय न तु गुण २.६६ १ भित्रा २२ तामा तम्मा जुहुयात् १५ महीणा ६ दोणे दोपी १९ पहिलो परिहतो स्पेनार्य २२ धूप श्रूय २०७० घरना धारमा २०९४ २१ नोद्दश्य २ संह रोऽपि संहारेऽपि २०५९ १८ प्राण १९ पुनः प्राप्तुतः पनि २६ पटरीति पशीति २ होनीय शनीय 3: न पतिः अनापति २२ अदा भा २५ विधे २८ जति भतिल पलाश विकल्प २० क्लि ४ समुच्चय ४ न गुण विकल मिपार ४ जुहुयत |་ཛivit १९ स्थनीय ने द्देश्य २८ प्रधान-प्रधानमनम्- प्रमाण " पति ·विधीय तिसः मेकस्य: छेदन मिति उ [४] पुटे पवतो अशुद्धम् शुद्धम् । घुटे पवतो अशुद्धम् शरम। २१.० ५ नेप नैव २१४९ ६ याग पागः २९ ऐककरप्पं ऐकफरपं ११ तावकर्म तापकर्म २१०३ १० दफकार्यम् देककर्म्यम् २० यथा यथा २१०६ २० कर्तव्यता कर्तव्यता २२ मादय सादय २१०७ ૨ વિષય २१५० १३ मशः प्रामः २० भविष्य भवितव्य २१५३ १९ अति अनति १० तिनः २१५१ २ मामान्ये सामान्ये २१०८ २२ पप्ठे |२१६० ९ आलम्भन्ते आलभन्ते २११७ १ अर्थवांस्तु अर्यवास्तु कपम् २१६१ १९ कथम ३ म्छेदन २१२१ ५ मिति उ २११३ २ भेकत्य वर. २३ मिस्येव ११ धय. मित्येव २१२३ १७ विशति विशति २१६४ २८ यस्शेत्र यस्येव २१२४ १४ प्रयाणो २१७० স্বাস্য ३ सरकृत सकृत्कृत २१२५ २१ पुराऽप्या पुराव्या | २१७१ १८ पयोग प्रयोग २१२८ २२ शक्यता शक्यते २१७२ २० स्वोत्सर्ग स्पोत्सर्ग २१३१ ३ पिपन्ति पिन्ति २१७३ १५ वाध्येत વાત २१३३ १२ स्यैवा स्यैवा २१७५ २० इमं २१३४ ११ कर्तव्यत २१७७ १५ स्तथा १२ त्वरिमन्नाक्ये त्वस्मिन्वाक्ये २. वचन वचन १५ त्ययः २१७७ वपट् २१३५ २ कर्मणांना मित्कर्मणां १५ विमाक विमोक नापि २१ तत्काला काला ३ प्रवान प्रधान २१८२ २६ वानेन धानेन २७ ३ प्रहर १पहर । १ मुख्ये २ मुख्य २.४३ २२ भेदेम २१८३ १ रम्पति २१४१ न, नास्प १९ यामा ISA1 २५ सत्र . स्तथा कर्तव्यता त्यपमर्थः ७ वषट् m रम्म वि २. वास्याया वास्यायो २१३७ १९ प्रवाना प्रवाना भेदेन नास्थ २१५१ २वादमा त्रम वादमा. अपन्तिकम्य निकम्प

·ini
पुटे गवतो मशुद्धम् शुखम् । पटे पस्तो अशुखम् शुखम् ।
१को
२३ सादिति स्यादिति
१९८० २१ कौण्डिन्याय कौण्डिन्याय २२८१२१ कर्मका कपकरा
इति टुटीकासहिनापरभाम्पसमेवे मीमांसादने पठभाने
शुद्धाशुदपत्रिका।
namas

·... . ९ ८ ६ १२ ८८ .... १ . [४i ८९ काव्यप्रकाश:--संकेताख्यटीकासमेतः । ९० शाखायनारण्यकम् - ऋग्वेदान्तर्गतबाप्कलशास्त्रीयम् । २१ गौतमग्रणीतन्यायसूत्राणि-भाग्यवृषिभ्यां समेतानि । .... ९२ श्रीमद्भगवद्गीता--सटीकरामानुजभाप्ययुता । ९३ दोपूर्णमासप्रकाश:-किंजवडेकरोपाहयामनशाविकृतः । ९५ संस्कारपद्धतिः-अभ्यंकरोपाहमास्करशाखिविरचिता । ९५ काश्यपशिल्पम्---महेश्वरोपदिष्टम् । ९६ करणकौस्तुभः-कृष्णदेवज्ञविरचितः । .... ९७ मीमांसादर्शनम्-सतन्त्रवार्तिकशावरमाप्योपेतं भागपञ्चकात्मकम् । २१ ९८ धर्मतत्त्वनिर्णयः---अभ्यंकरोपाहवासुदेवशास्त्रिभणीतः । ९९ भास्करीयबीजगणितम्-तबाइकुराटीकासहितम् । १०० प्रायश्चित्वेन्दुशेखरस-नागेशभद्दविरचितः । कुण्डार्कयुतः। १०१ शांकरपाद भूपणम्---पर्वतेइत्युपाइरघुनाथशास्तिकृतम् श्रीमत्पमपुराणम्-महापुराणान्तर्गतं चतुर्भाभात्मकम् । २० सिदान्तदर्शनम्-महर्षिवेदव्यासप्रणीतं निरञ्जनभाप्यचुतम् । आधानपद्धतिः-किंजवडेकरोपाहवामनशासिमिः कृता । पधालम्भमीमांसा-किंजवडेकरोपाहवामनशान्त्रिविरचिता । शिवभारतम्----कवीन्द्रपरमानन्दविरचितम् । . ९ २ .... . .... ... ८ . ४ १ १ 4.. . ...

·आनन्दायममुद्रणालपमुदिन्यन्यावला अकारादिवर्णानुक्रमेण अन्याङ्केन मूल्याङ्केन च सहितं सूचीपत्रम् । जा० ศ ३ . १ ३ ४ ४८ ९ १ १२ . ३ . मूल्यम् । मन्यात १० आ. ४१ अमिपुराणम् ४,७९ छान्दोग्योप०(मिताक्षरा०)२ ८७ अमिहोघचन्द्रिका ११ २० जीवन्मतिविषकः ८१ अद्वैतामोदः २ .२१ जमिनीयन्यायमालाविस्तरः८ ५७ आचारभूपणम् ६/६९ ज्ञानार्णवतन्त्रम् ५८ आचारेन्दुः ०/८५ ज्योतिर्निबन्धः आधानपद्धतिः १ १४ ३७ वैतिरीयवाह्मणम् ८१ आश्वलायनश्रौतसूत्रम् १. ११५२ वैचिरीयसहिता ६२ इंकनकयास (रामा०२ ८.३६ तपिरीयारण्यकम् ७६ ईशकेनकठोपनिषदः १ ०/१२ वैचिरीयोपनिषत् ५ ईशावास्योपनिषत् १४|१३तैचिरीयोपनिषद्धाप्यवार्ति०२ २९ उपनिपदां समुच्चयः ६ १२/७८ निस्थल सेतुः '३२ ऐतरेयवाझणम् १०/९३ दर्शपूर्णमासप्रकाशः ६ १२ ३८ ऐतरेयारण्यकम् ७४ द्राक्षायणगृह्यसूत्रवृत्तिः १ ११ ऐतरेयोपनिपत ५३३ धन्वन्तरीयनिघण्टुरा०स०६ ९६ करणकौस्तुभः ९/९८ धर्मतत्त्वनिर्णयः ७ काठकोपनिषत् ४५६ नित्यापोडशिकार्णवः ६६ काल्यप्रकाशा ४६८८ निरुकम् ८९ काव्यप्रकाशः ४३०नृसिंहपूर्वोत्तरतापनीयोप० १ ९५ काश्यपशिल्सम् १/९१ न्यायसूत्राणि ६ कनोपनिषत् ५२ गणेशगीता १ गणेशाथर्वशीर्षम् ६/७२ परिभाषेन्दुशेखरः ७३ गायत्रीपुरश्चरणपद्धतिः १ ६१ गौतमसूत्रम् १५ छान्दोग्योपनिषत् (शां०)५ ०/५५ पुरुषार्थचिन्तामणिः ६३ छान्दोग्योपनिषता रामा०)३ ० ३ १ . ० سه १ or १६ ४ १२ ८ ३ ४ ३ १ . पद्मपुराणम् पगलम्भमीमांसा . . २ २ ८४७ पातञ्जलयोगसूत्राणि ३ पुरुषसूकम् o २ ८ १२ ८ प्रश्नोपनिषत्