·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·श्रीविषयपरिषभ्यो नमः ।
श्रीरसमन्दिरगणिनिर्मिता
उपदेशतरङ्गिणी।
वाराणस्या
मेडिनरागाईसनुवचन्द्रेण निवपदवकन्याको
अनिता प्रकाशित
T

·+ 上 ·000000000 प्रस्तावना । अस्योपदेशतरङ्गिण्याख्यस्याऽन्वय नाम संबिभ्रतो ग्रन्थस्य कर्तारः श्रीनन्दिरवगणिशिष्यप्रवराः पण्डितमण्डमाः श्रीरसमन्दिरगणयोऽभूवन् । यद्यप्ये- मिर्ग्रन्थकतमिः खसत्तासमयो नात्रोपनिबद्धः, तथापि तैरेव विरचितस्य श्रीभोजप्रबन्धस्य प्रशस्ति गनेन "जातः श्रीगुरुसोमसुन्दरगुरुः श्रीमत्तपागच्छपक्षत्पादाम्बुजषट्पदो विजयते श्रीमन्दिरसो गणिः । सच्छिष्योऽस्ति च रखमन्दिरगणिर्भोजप्रबन्धो नवम्तेनाऽसौ मुमिभूमिभूनशशभूसंवत्सरे निर्मितः" । एतेन पोन विक्रमार्कात् षोडशशताब्यामेषां विद्यमानता स्फुटमवसीयते । मन्यकर्तृभिश्चात्र अन्ये दानादि-सप्तक्षेत्रवित्तवितरण-पूजापञ्चाशक-तीर्थयात्रा-धर्मोपदेशामकाः पञ्च तरङ्गा उपन्यस्ताः, येष्वतिसुगमाभिर्वचनरच- नाभिः संक्षिप्तैरपि तत्तद्विषयपरिपोषकैरनेकैईहान्तविन्यासैः, अनलौच पूर्वमहाकविसंसूक्तिनिवहश्चित्ताकर्षकतयोपदेशपदानि व्यावर्णितानि; विषयानुक्रमण्या पचानुक्रमणिकया चैतत् स्वयं सहृदया अवमोत्स्वन्ते, इति नाऽत्रातिवकव्यमस्माकम् । एमिर्ग्रन्थकर्तृमिर्भोजप्रबन्धव्यतिरेकेणाऽन्ये कियन्तः किंविषयाश्च ग्रन्था प्रथिनाः ? इति नाथापि निश्चयपथमवतीर्णम् । उपदेशविषयेऽनम्यतमस्याऽन्युपकारिणश्वास्य अन्यस्य नावावधि मुद्रणं जातम् , अत्यावश्यकं च तद् विज्ञाय प्रन्योऽयमस्माभिः प्रसिद्धिं नीतः। अस्य ग्रन्थस च गूर्जरभाषायामनुवादं विदधता जामनगरनिवासिमा पण्डितहीरालालेन तु बहुषु स्थलेषु विल्वार्थमेवानूदितम्, भनेकत्र गद्यार्थोऽपि न विहितः, बनस्यानि पचाम्यपि परित्यक्तानि, किंबहुना ! यत्र न जातः खमतिप्रवेशः सर्ववापि तत्र पण्डितम्मन्यस्वेन किशिदप्यनालोच्य, अपरिपृच्छश च बहुश्रुतान् पाठापाप एष विहितः, एवं र 'भगम्य एवाऽयं वित्रयः सार्थंकपराणाम् इति साधु सत्यापितम्, इनि सुस्पष्टमेव भविष्यति मन्यमेतं सुविचारं द्रष्टणां सजमानाम् .. ANDOREAsansa- ·२ मस्स मुवणे यान्यादर्शपुस्तकान्युपयुक्तानि तानि, तवयितॄणां महाशयानां धन्यवादपुरस्सरं नामानि च प्रकटौक्रियन्ते- , पुण्यपत्तनस्थराजकीयपुस्तकभाण्डागार(कनकॉलेज) स्य । यस्मिन्नन्तेऽयमुल्लेखः समुपलभ्यते-"संवत् १५१९ वर्षे चै० शु० २ दिने प्र० ३५००" । ३ अत्रत्ययतिवर्यश्रीनेमिचन्द्रस्य; प्रान्तभागे "संवत् १६६६ वर्षे चैत्रमासे शुक्लपक्षे चतुर्थीतियो गुरुवासरे लिखितम् , महं० काइनाजीसुतगोवर्धनेन, अन्यमा० ३९१५" इत्युल्लेखसमुल्लसितम् । एवं च पुस्तकत्रयाधारेण महता प्रयासेन शोधितमुद्रिते पुस्तकेऽस्मिन् दृष्टिदोषेण यानि स्खलनानि जातानि स्वभावसुन्दराः सजनास्तानि कृपया विशोधयिष्यन्ति इत्याशास्महे- यशोविजयग्रन्थमालाव्यवस्थापकाः ।

·उपदेशतरङ्गिण्या विषयानुक्रमः। ६ ८ प्रथमस्तरङ्गः। पृ. पं. विषयः । पं. विषयः । मङ्गलारम्भः। ४ पुरुषप्रवर्तितानि तीर्थानि न तु तीर्थप्रवर्तिताः पुरुषास्ततो वसु- ३ १ प्रन्यारम्भप्रतिज्ञा । धाभरणं पुरुष एव। ३ ३ सामान्याविशेषपुरुषयोः प्रशंसा । २ लक्ष्म्या माहात्म्यम् । १२ सिद्धपुरुषतः शत्रुञ्जयस्य श्रीसिद्धक्षेत्रमिति संज्ञा । १२ अभ्यायोपार्जितवित्तनिन्दा । , रैवत (गिरिनार) तीर्थमहिमा । १२ दानप्रशंसा। ३ अर्बुदाचलतीर्थप्रशंसा । २ कार्पण्ये नवनन्दनरेन्द्राणां मम्मणश्रेष्ठिनश्च दृष्टान्तौ । . नागदनवखण्डपार्श्वनाथतीर्थप्रशंसा। ३ दाने सुपात्रप्रशंसा । • अष्टापदतीर्थमहिमा । १३ ४ सुपात्रस्वरूपम् । ११ सेरीसकतीर्थवृत्तान्तः । ८ सुपात्रदाने युधिष्ठिरदृष्टान्तः । जालनताप्रसा। ७ दानस्य दशधा स्वरूपम् । बना नामोहे। ६ अभयदानप्रशंसा । ९ ११ १४ ·प. ४४ 000000 २२ ४७ १२ मभयदाने श्रीशान्तिनाथ-मेषकुमारा-ऽऽरामिकादीनां हष्टान्ताः । १. जीवहिंसाया माधवगोपालदृष्टान्तः । ९ सुपात्रशब्दार्थः। ८ सुपात्रदाने शालिभद्र-सूलदेव-चम्दनबालादीनां दृष्टान्ताः । ६ राजसादिवाननिरूपणम् । २ सदाने परिहार्याणि पब दूषणानि । ५ दानभूषणानि । ९ कृपणधननिष्फलता । ६ निरपेक्षदाने भागवतरष्टान्तः । ३ मुधाजीविरष्टान्तः । ४ अनुकम्पादाने पात्रापात्रविचारराहित्यम् । ३ तत्र श्रीसम्प्रतिभूपदृष्टान्तः । • अन्नदाने श्रीरामचन्द्रदृष्टान्तः । ११ अन्नदानप्रबन्धे सा०जगद्दष्टान्तः। १ सा जगप्रतिस्पर्धिषीसलदेववृत्तान्तः। २ श्रीभीमसाधुदृष्टान्तः । ५ अन्नदाने श्रीभोजराजशेखरयोः संवाद। विषयः। १ तत्र श्रीविक्रमादित्यमूपालदृष्टान्तः । १ उचितदानम् । ८ प्रासादनिष्पत्त्यादौ श्रीवाग्भटमन्त्रिप्रमुखदृष्टान्तः । ५ पङ्कप्रियकुम्भकारनरवाहनभूपयोदृष्टान्तः । ९ उचितदाने मुगलराजगोपालनायकमट्टयोः संवादः । ११ सिद्धभूपालश्रीपालकन्योईष्टान्तः । २ उचितदाने खगारनृपोदाहरणम् । ६ जयसिंहसूरिगोपालनाथभट्टयोः कथा । २ मिद्धसेनाचार्यश्रीविक्रमादित्यनरेन्द्रयोः संवादः। ४ श्रीविक्रमार्कधर्माधिकारिणोः संवादः । ४ कीर्तिदानम् । ८ दातृविरुदानि । १२ भोगिबिरुदानि । १ नृपतिबिरुदानि । ९ व्यवहारिमन्त्रिविरुदानि । १ सामान्यबिरुदानि । ४ कीर्तिदानोदाहरणे श्रीविक्रमादित्यवैतालिकयोः सुन्दरो वृत्तान्तः। ४९ ५० ३८ ५२ ५२ १९ ५२ ५४ ५४ 00000000000 ·पृ. पृ. ८२ Doo0000000000000000 ८८ ६२ ९० ६३ ९४ पं. विषयः। ४ रजकीदृष्टान्तः । ८ श्रीसिद्धसेनदिवाकरविक्रमादित्ययोवृहत्संवादः । १ विक्रमादित्यकीर्तिदानप्रबन्धसमाप्तिः । ६ शातवाहननृपदृष्टान्तः । १. श्रीभोजराजदृष्टान्तः । १२ धनपालकथा। १. श्रीअर्णोराजरामचन्द्रयोः संवादः । ८ सिद्धराजवर्णनम् । ३ जयसिंहनृपदानवर्णनसमाप्तिः । ३ श्रीकुमारपालकीर्तिदानप्रबन्धः । . वीसलदेवकीर्तिदानम् । १२ उदयसिंहकीर्तिदानप्रबन्धः। ९ अम्बडदेवदृष्टान्तः। ३ श्रीविमलमन्त्रिकीर्तिदानप्रबन्धः । १. श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः । १ साहशालिगकीर्तिदानम् । ९ सासमराकीर्तिदानस् । पं. विषयः। ७ शीलोपदेशः। ६ स्त्रीनिन्दार्वणनम् । १ प्रकारान्तरेण शीलोपदेशः । ७ सीतादृष्टान्तः । ६ श्रीसिद्धराजसमायां श्रीहेमसूरि श्रीदेवबोधिप्रभृतीनां संवादः । ९ रथनेमिराजीमतीजिनदासष्टान्ताः । ७ नप उपदेशः । ५ पादलिप्तसूरिनागार्जुनदृष्टान्तः । १ तामलितपस्विदृष्टान्तः । १ पेथडदेवसाधुदृष्टान्तः। ५ भावनोपदेशः। ९ भावनोपदेशे मरुदेवाद१र-कपिलदृष्टान्ताः । द्वितीयस्तरङ्गः । ६ जिनप्रासादोपदेशे वृद्धश्रीदेवसूरिदृष्टान्तः । ११ आमराज-कुमारपाल-संप्रत्यादीनां दृष्टान्ताः । १ जीर्णोद्धारे सजनदण्डनायकदृष्टान्तः । ६५ ९९ ९९ १०२ ८. 1000RRPR (३) ·पृ. १४० १४५ १४६ १२३ १२५ १५० 00000000000000000000000000000opaper ३०पारसरष्टान्तः । १२ श्रीविमलदण्डनायककया। • जीर्णोद्धारे वस्तुपालतेजःपालकथा । . सं.पेयडदेवसं०झान्झणदेवकथा । १ श्रीवाहडदेवमन्त्रिरष्टान्तः । ५ गोपगिरौ आमनृपवृत्तान्तः । ५ घनसारगुणसारकथानकम् । ३ पोषधशालाविषये सं०देवष्टान्तः । ९ बप्पमधिसूरिप्रतिबोधितश्रीआमनरेश्वररष्टान्तः । ५ मं० सान्तूकथा। २ सा. आभडरष्टान्तः। ८ जिनबिम्बोपदेशे भरतचक्रिष्टान्तः । १ श्रेष्ठिजावडिरष्टान्तः । १२ श्रीवस्तुपालमन्त्रिरष्टान्तः । ५ शय्यंभवसूरिरष्टान्तः । १. सीभीमश्रावकघनशाहदृष्टान्तः । ९ सं. पेपरदेशाम्मणदेकनकविहारे सा०समराकवृत्तान्तः । विषयः। ११ श्राविकाहांसीष्टान्तः । ११ पुस्तकलेखनोपदेशे सं०पेथडदेदृष्टान्तः । ७ श्रीकुमारपाल-वस्तुपाल-हरिभद्रसूरिदृष्टान्ताः। ६ मुम्जभोजयोदृष्टान्तः । ३ नियमे वकचूलादीनां दृष्टान्ताः । ११ पञ्चपरमेष्ठिमहिमा । ४ तत्र श्रे०भीमाकदृष्टान्तः । ४ न्यायमार्गोपदेशः । , श्रीसचभक्न्युपदेशः । ११ हेमसूरिकुमारपालयोः संलापस्तत्र श्रेष्ठधनाकदृष्टान्तः । ११ संघवान्सल्ये साहजगसिंहदृष्टान्तः । २ साधर्मिकवान्सल्यं भाववशेनाऽनेकधा भवति । १० स्वामिवात्सल्ये भरतचक्रिदृष्टान्तः । तत्र नागपुरीयसा०देल्हासुतसा०पूनदृष्टान्तः । ५ सं० आभूसं०झान्झणकथा । सा. जगसिंहादीनां दृष्टान्तः । १५२ १२९ १५८ १५९ १६१ १३१ १३२ १३२ १३५ १३५ ७ १६५ 0000 ·. पृ. २०१ २०५ १६७ १६८ 00000000000000000 १८. १८१ १८३ १८६ १८८ १८९ १९० १९१ १९२ १९२ १९५ १९७ १९८ पं. विषयः। तृतीयस्तरङ्गः। ३ जिनपूजामहिमा । ५ तत्र श्रीभोजधनपालयोदृष्टान्तः । १ तत्र श्रीश्रेणिक-रावण-कुमारपालादीनां दृष्टान्ताः । ६ प्रदीपपूजायां स्वयंभूदृष्टान्तः ५ धनसेनस्योष्ट्रिकादृष्टान्तः । ११ जिणहाकादृष्टान्तः । ११ जिनपूजायां माताकुले सुदन्तसुतदृष्टान्तः । १ दमयन्तीदृष्टान्तः । ७ पेयडदेसाहुदृष्टान्तः । ५ देवपालकथा। ४ पुलिन्द-पुलिन्दीदृष्टान्तः । २ भावतः स्वल्पाऽपि भक्तिः फलदा, बहुलाऽपि न त्वन्या। ५ नन्दकभद्रकदृष्टान्तः । ३ अशोकमालिदृष्टान्तः । १ सुन्दरकुमारदृष्टान्तः । ६ परमारपाल्हणकथा । पं. विषयः । ३ वाराणस्यां देपालदृष्टान्तः । १ गजपुरे श्रीधरवणिग्दृष्टान्तः । ५ आमनृपदृष्टान्तः । ६ काकन्दीपुर्या दरिद्रस्थविरादृष्टान्तः । ४ जीर्णोद्धारे श्रीसंप्रतिश्रीकुमारपालादिदृष्टान्ताः । १ ढिल्ल्यां सा०साजणसिंहकथा । ७ परोपकारे कुसुमपुरीयधनसारश्रेष्ठिकथा । ३ दशपुरस्थवज्रकर्णनृपदृष्टान्तः । २ श्रीविक्रमदृष्टान्तः । ८ श्रीविमलदण्डनायककथा । १० आनन्दकामदेवकथा । ३ भावविधौ श्रीकृष्णदृष्टान्तः । ७ जिनदासश्रेष्ठिदृष्टान्तः । १. झान्झणदेदृष्टान्तः। २०९ २११ २१३ २१५ २१७ २२३ २२४ २२७ २२९ २३३ २३९ AARAKarano -xox- चतुर्थस्तरङ्गः। ८ तीर्थयात्रोपदेशः। २४१

·२५२
८ श्रीहेमाचार्यकुमारपालयोरंष्टान्तः ।
३ सं०आभूकथा ।
४ सं.धाराकाष्टान्तः ।
विषयः।
पञ्चमस्तर:।
१. धर्मोपदेशस्वरूपम् ।
१० धर्मोपदेशप्रभावकथनम् ।
९ सौख्यावाप्तिः पुण्यादेव ।
२५२
२५८
२४८

·अर्हम्
श्रीविजयधर्मसूरिभ्यो नमः ।
श्रीरत्नमन्दिरगणिविरचिता-
उपदेशतरङ्गिणी।
प्रथमस्तरङ्गः
श्रीनामेयः स वो देयादमेयाः परमा रमाः । यन्नामध्यानतः सर्वसिद्धयः स्युः स्वयंवराः ॥१॥
स श्रीपार्श्वप्रमुर्भूयाद् भक्तानां भूरिभूतये । यस्य प्रभावप्राग्भारैः शेषोऽभूद भोगिपुङ्गवः ॥ २॥
श्रीसोमसुन्दरयशःपूरपूरितभूतलम् । श्रीवईमानमानौमि शिवश्रीरत्नशेखरम् ॥ ३ ॥
भारती सा रतिं रातु सतां यस्याः प्रसादतः । जडोऽपि जगतीपूज्यो जायते वृद्धवादिवत् ॥ ४ ॥
जीयाचिरं सुधादेश्यदेशनारसपेशला । माननीया मुनीशानामुपदेशतरङ्गिणी ॥ ५ ॥

·- श्रीनन्दिरत्नशिष्येण रनमन्दिरसाधुना । धर्मोपदेशमधुना प्रीण्यन्ते प्राणिनोऽधुना ॥६॥ तद्यथा- वसुधाभरणं पुरुषः पुरुषाभरणं प्रधानतरलक्ष्मीः। लक्ष्म्याभरणं दानं दानाभरणं सुपात्रं च ॥१॥ मेदिनीमण्डनं पुरुषा एव प्रकीर्तिताः परमार्थतः पुराणचतुरनरैः । यतो जगति ये ये भव्या भावास्ते सर्वे सत्पुरुषावतारसम्भवाः, यथा-पुरुषसिंहे श्रीतीर्थकरे विहरमाण इयं भूमिर्मणिसुवर्णरजतमयप्राकारत्रयचतु- रिसमवसरणसुरकृतनवहेमकमलजानुदामसुरभिपुष्पप्रकराऽशोकवृक्षसर्वकालषडतुवनस्पतीकुसुमफलसम्भारभू- पिता, तथा मारिदुर्भिक्षडमरेतिवैररोगाद्युपप्लवरहिता सम्पनीपद्यते, तथा चक्रवर्तिवासुदेवादिशलाका- पुरुषे राज्यं कुर्वति सति नानाविधनगरस्थापनामहाधवलगृहवनवापीकूपतटाकपाकारपरिखादीर्घिकाप्रपा- मठप्रासादसुन्दरा चौरपाटीकुललुण्टाकपेटकाधुत्कटदुष्टकष्टपरम्पराविरहिता महीमनोहरा चस्यात् । तथाच- पुरिसेहिं रइअतित्थं नहु पुरिसा हुन्ति तित्थरइआ वि। इत्तो पवरं तित्थं पुरिसं पभणन्ति सव्वन्नू ॥२॥ पुरिसाउ होइ तित्थं न हुन्ति तित्याउ तिहुअणे पुरिसा।सलिलाउ हवइ घन नो नीरं होइ धन्नाउ ॥३॥ एवं तीर्थान्यपि पुरुषप्रवर्तितान्येव, यतः श्रीशत्रुञ्जयतीर्थस्याऽतीतानागतवर्चमानानेकंसिडाना

·सिद्धपदप्राप्त्या श्रीसिद्धक्षेत्रतीर्थमिति प्रसिद्धिर्जाता । यतः-
उस्सप्पिणीइ पढमं सिद्धो इह पढमचक्विपढमसुओ। पढमजिणस्स य पढमोगणहारी जत्थ पुण्डरीओ॥॥
चित्तस्स पुन्निमाए समणाणं पञ्चकोडिपरिवरिओ । निम्मलजसपुण्डरिअं जयउ तयं पुण्डरीअतित्थं ॥ ५॥
अत एव साम्प्रतमपि श्रीशत्रुञ्जयसोपारकवृद्धनगरादिषु नानास्थानागतैः श्रीसङ्घक्षेत्रपूर्णिमायाम्-
दसवीसतीसचत्तापन्नासापुप्फदामदाणेणं । लहइ चउत्थच्छट्ठहमदसमदुवालसफलाइं ॥६॥
इत्यादिसिद्धान्तोक्तविधिना पूजाध्वजप्रदानघृतधारापूर्वकप्रदक्षिणापुण्डरीकोद्यापनादिमहोत्सवा वि-
घीयन्ते। किंच-
यदधः समवासार्षीदेवो नाभिनरेन्द्रसूः । तेनाऽसौ वन्द्यतां प्राप्तो राजादनमहीरुहः॥ ७॥
एकोनसप्ततिः कोटाकोटयः पश्चाशीतिः कोटिलक्षाश्चतुश्चत्वारिंशत्कोटिसहस्राः एतावद्वारान् श्रीयुगादिदेवः
समवासार्षीत् श्रीशत्रुञ्जये इति सारावलीप्रकीर्णके प्रोक्तमस्ति । यथा-नवनवइपुव्वाइं उसहो सित्तुञ्जए
समोसरिओ इत्यादि।
वासासु चउम्मासं जत्थ डिआ अजिअसन्तिजिणमाहा । बियसोलधम्मचक्की जयउ तयं पुण्डरिअतित्थं ॥८॥

·- तथा रैवततीर्थमपि अनन्ततीर्थरकल्याणकत्रयभवनेन प्रसिद्धि प्राप्तम् । यदुक्तम्- दीक्षाकेवलनिर्वृतिकल्याणत्रिकमनन्ततीर्थकृताम् । युगपदथैकमभवत् स जयति गिरिनारगिरिराजः ॥ ९॥ श्रीनेमीश्वरविकल्याणोत्पत्तिस्थानश्रीकृष्णकारितकल्याणत्रयप्रासादादिनानावदातराजीमतीशाम्बप्रद्युम्नसि- डिसात्रजलगलनोत्पन्नलेप्यमयपूर्वप्रतिमाभङ्गखिन्नरत्नसुश्रावकाराधिताऽम्बिकाप्रदत्तश्रीब्रह्मेन्द्रनिर्मितवज्रमयश्री- नेमिनाथमूर्तिसंस्थापनाचनेकविदितावदातकारकपूर्वप्रधानपुरुषेभ्यः प्रभावप्रसिद्धिसमृद्धिसुन्दरं सर्वदर्शनपूज्य- मासीजगति । यत:- सारं सिद्धगिरेर्यदेव विदितं यन्नेमिनः खामिनः कन्दर्पद्विपदर्पमर्दनहरेवीरावदातास्पदम् । यनिःसंख्यमहर्षिकेवलरमासंयोगसङ्केतभूस्तीर्थ श्रीगिरिनारनाम तदिदं दिष्ट्या नमस्कुर्महे ॥ १०॥ तथा दाचलतीर्थ भरतेश्वरनिर्मापितश्रीयुगादिप्रासादबिम्बश्रीनागेन्द्राधाचार्यप्रतिष्ठितप्रौढदादाभिधश्री- आदीवरप्रतिमास्थापनाश्रीविमलवस्तुपालादिकारापितश्रीयुगादिनेमीश्वरप्रासादादिपुण्यकरणीयपरम्परातः पृथ्वी- प्रतीतमभूत् । यतः- नागेन्द्रचन्द्रनिर्वृतिविद्याधरप्रमुखसकलसङ्घन । अर्बुदकृतप्रतिष्ठो युगादिजिनपुङ्गवो जयति ॥ ११॥ () ·तथा नागह्रदनवखण्डपार्श्वनाथतीर्थमपि चित्रकूटाधिपश्रीचित्राङ्गदनृपेणाघाटपुरपत्तनप्रेक्षणार्थागतेन विद्वममुक्ताफलखस्तिकसमलङ्कृतान्तरालनागनामढ्दमध्ये श्रीपार्श्वनाथप्रतिमाऽस्तीति निशालब्धखमानुसारेण प्रातस्ततस्तां समाकृष्य नागहूदनगरे प्रौढप्रासादं निर्माप्याऽस्थापि। तदनु तत्रैकदा तइंश्यसोमनृपे राज्यं कुर्वति योगिनीपुरतः शहाबुद्दीनसुरत्राणसैन्यं समागतम्। ततस्तेन पार्श्वप्रतिमा पूजयित्वा संग्रामाङ्गणमागतेन सकल- मपि यवनसैन्यं प्रतिमाधिष्ठायकाधिष्ठितशरीरेण निर्घाटितम् । परं खशरीरे नव खडपाता लमाः, ततः पश्चादागतः खमक्षताङ्गं मूर्ति च नक्शकलां ददर्श। तत उपवासत्रयाराधितदेवदत्तखमानुसारेण नव शकलानि संयोज्य प्रति- मां सज्जामकारयत् । तदनु महामहिमगेहं सर्वोपद्रवहरं नवखण्डश्रीपार्श्वतीर्थ जातम् । तथाष्टापदतीर्थ श्रीभरत- चक्रवप्रिवर्तितम् । यथा- अष्टापदादिशिखरे निजनिजसंस्थानमानवर्णधराः। भरतेश्वरनृपरचिताः सद्रत्नमया जयन्ति जिनाः ॥ १२ ॥ तथा सेरीसकतीर्थ देवचन्द्रक्षुल्लकेनाराधितचक्रेश्वरीदत्तसर्वकार्यसिद्धिवरणत्रिभूमिमयगुरुचतुर्विशति- कायोत्सर्गिश्रीपार्धादिप्रतिमासुन्दरःप्रासाद एकरात्रिमध्ये कृतः। तत्तीर्थ कलिकालेऽपि निस्तुलप्रभावं दृश्यते । तारणदुर्गतीर्थ श्रीकुमारपालभूपालकारितगुरुतरश्रीअजितनाथप्रासादतः सकललोकलोचनानन्द दकन्दलन- ·नवाम्बुदमस्ति । तथा सीतामहासतीविहितगोमयमयश्रीसुपार्थबिम्बं तच्छीलमाहात्म्यवज्रीभूतं महातीर्थमद्यापि मण्डपाचलमण्डनोहण्डविहारहारं विराजते । किं बहुना, श्रीजीरापल्लिफलवदिकलिकुण्डकुर्कुटेश्वरपावका- ऽऽरासणसङ्ग्रेश्वरचारूपरावणपार्श्ववीणादीश्वरचित्रकूटाऽऽघाटश्रीपुरस्तम्भनपार्धराणपुरचतुर्मुखविहाराद्यनेकतीर्था- नि यानि जगतीतले वर्तमानानि, यानि चाऽतीतानागतानि, तानि सर्वाण्यपि तत्तत्कालप्रधानचतुरनरशिरोरत्न- पुरुषपुरन्दरप्रवर्तितान्येव, न तु खयं समुत्पन्नानि । परं कापि तत्तीर्थ न श्रूयते न दृश्यते, यस्मात् पुरुषाः सम्पनीपद्यन्ते, अत एव वसुधाभरणं पुरुष एव । यदुक्तम्- हस्ती भाति मदेन कं जलरुहैः पूर्णेन्दुना शर्वरी वाणी व्याकरणेन हंसमिथुनैनद्यः सभा पण्डितैः । शीलेन प्रमदा जवेन तुरगो नित्योत्सवैर्मन्दिरं सत्पुत्रेण कुलं नृपेण नगरं लोकत्रयं धार्मिकैः ॥ १३ ॥ अपिच- क्षीराब्धावमृतं धने वितरणं वाणीविलासे ऋतं देहेऽन्योपकृतिः फलं वरतरौ वंशे च मुक्ताफलम् । मृत्मायां कनकं सुमे परिमलः पङ्के पयोजं यथा संसारे पुरुषायुषं निगदितं सारं तथा कोविदैः ॥ १४ ॥ गत्याऽघहत्या श्रुतसंयमाभ्यां सदानसद्ध्यानतपस्क्रियाभिः ।

·L M अर्हत्पदज्ञानशिवदिभिश्च मानुष्यकं जन्म वरं सुरेभ्यः.॥ १५ ॥ तेषां पुरुषाणामाभरणं कमलैव, न तु रूपकलादिगुणाः । यदुक्तम्- जाइविज्जारूवं तिन्नि वि निवडंतु कन्दरे विवरे । अत्युच्चिअ परिवड्ढउ जेण गुणा पायडा हुन्ति ॥१६॥ यतः-अकुलीनोऽपि उत्तमकुलीन उभयकुलविशुद्ध एकोत्तरशतकुलोद्योतकारक उभयपक्षनिर्मलराज- हंसावतारइति, निष्कलोऽपि षष्टिकाष्टपत्रीटिप्पनकः, तृतीयात्रयोदश्यादिविभेदमजानन्नपि भली कुण्डलाय- मानपन्नगस्थाने गणयन्नपि लक्ष्मीवान् लोकोक्तकूर्चालसरखतीचतुर्दशविद्यानिधानप्रज्ञाबृहस्पतिप्रमुखबिरुदधारी भवति । तथा कुरूपोऽपि सुरूपः यथा-रूपरेखामकरध्वजकृष्णवे कृष्णावतारः, अनुच्चशरीरले वामनवासु- देवावतारः, उच्चवे आजानुबाहुः, गौरवर्णः लम्बकर्णश्चम्पकच्छोटसमानः, मितभाषकले कपूरचूर्ण क्षरति मुखकमले, बहुभाषणे वाग्मी चतुरचाणाक्यचकोरः, अल्पाहारे देवांशशुकाहारः, बह्वाहारे परिपूर्ण पूर्वभवे दत्त्वा- ऽऽगतः खेच्छया पूर्ण भुते, आलस्ये सामहणीसुरत्राणः, चापल्ये उद्यमी साहसिकसीमा एकाङ्गवरवीरः, खञ्जवे लीलामदकलकलभगतिगामी, अदायकवे प्रच्छन्नदाता गुप्तचिन्तामणिः, पात्रापात्रविचारविकलत्वे उदारचरित- आषाढमासजलधरवदुच्चनीचस्थानकवितरणशीलः, इत्याद्यनेकदूषणगणा अपि लक्ष्मीलीलावतीसमालिङ्गित- ·पुरुषस्य जनैर्गुणरूपतया प्रतिपद्यन्ते । तदुक्तम्- विगुणमविगुणड्ढं रूवहीणं च रम्मं जडमवि मइमन्तं मंदसत्तं पि सूरं । अकुलमविकुलीणं तं पयंपन्ति लोआ नवकमलदलच्छी जं पलोएइ लच्छी ॥१७॥ वयोवृद्धास्तपोवृद्धा ये च वृद्धा बहुश्रुताः । सर्वे ते धनवृद्धस्य द्वारे तिष्ठन्ति किङ्कराः ॥ १८ ॥ वन्द्यते यदवन्द्योऽपि यदपूज्योऽपि पूज्यते । गम्यते यदगम्योऽपि स प्रभावो धनस्य तु ॥ १९ ॥ यस्यास्ति वित्तं स नरः कुलीनः स पण्डितः स श्रुतवान् गुणज्ञः । स एव वक्ता स च दर्शनीयः सर्वे गुणाः काश्शनमाश्रयन्ति ॥२०॥ आलस्यं स्थिरतामुपैति भजते चापल्यमुद्योगितां मूकत्वं मितभाषितां वितनुते मौग्ध्यं भवेदार्जवम् । पात्रापात्रविचारसारविरहो यच्छत्युदारात्मतां मातर्लक्ष्मि ! तव प्रसादवशतो दोषा अपि स्युर्गुणाः ॥ २१ ॥ बुभुक्षितैर्ध्याकरणं न भुज्यते पिपासितैः काव्यरसो न पीयते । न च्छन्दसा केनचिदुदृतं कुलं हिरण्यमेवार्जय निष्फला कला ॥२२॥ किं बहुना ?, सर्वप्रकारैः पुरुषाणामाभरणं लक्ष्मीरेव, साऽपि प्रधानतरा न्यायोपात्ता, न चान्यायाऽर्जिता ।

·तदुक्तम्- अन्यायसम्भवाश्ररिन्यायेनैव याति सा नियतम् । अर्जनहानिक्लेशः केवलमवशिष्यते कुधियाम् ॥ २३ ॥ अन्यायोपार्जितं वित्तं दश वर्षाणि तिष्ठति । प्राप्ते तु षोडशे वर्षे समूलं च विनश्यति ॥ २४ ॥ किञ्च-कमलाविकलनराणां कुलशीललावण्यरूपविद्यादयोऽपि गुणा दूषणतां भजन्ति । यदुक्तम्- साकारोऽपि सविद्योऽपि निद्रव्यः क्वापि नार्थ्यते । व्यक्ताक्षरः सुवृत्तोऽपि द्रम्मः कूटो विवर्यते ॥ २५ ॥ वरं रेणुर्वर भस्म नष्टश्रीन पुनर्नरः । मुक्त्वैनं दृश्यते पूजा कापि पर्वणि पूर्वयोः ॥२६॥ निर्धनो यधुञ्चस्तदा सति स्तम्भः, यदि खर्वस्तदा वामनः, यदि गौरस्तदाऽऽमवाती, यदि कृष्णस्तदा वने- चरमिल्लः, अल्पाहारस्तदा मन्दः, बह्वाहारस्तदा च्छारकृत् उदरे शनैश्चरो लग्नः, यद्याडम्बरी तदा विटः, यदि विनयी तदा मिक्षाचरो याचकः, यदि मितभाषी तदा मूको मूर्खश्च, यदि वाग्मी वातुलः, बहुभाषी मषलः प्रलापी, यदि क्षमी तदा भीरू रश्च, यदि शूरस्तदा धाटीवाहकः । किं बहुना ?, निर्धनः कुत्रापि म पूजनीयः । अत एव पुरुषाभरणं प्रधानतरलक्ष्मीः । लक्ष्म्याभरणं दानमेव ।

·काव्येनेव कविर्धियेव सचिवो न्यायेन भूमीधवः शौर्येणेव भटो हियेव कुलजः सत्येव गोत्रस्थितिः । शीलेनेव तपस्त्विषेव सविता वित्त्येव चाध्यात्मवान् वेगेनेव हयो दृशेव वदनं दानेन लक्ष्मीस्तथा ॥२७॥ दानेन विना लक्ष्मीविनाशोऽपि श्रूयते । यथा- श्रीवृद्धिर्नखवच्छेद्या न धायैव कदाचन । प्रमादात् स्खलिते कापि समूलाऽपि विनश्यति ॥२८॥ दानावप्येकवर्गस्थौ प्रवर्तकनिवर्त्तकौ । एकः स्ववर्गमध्यस्थः परः पर्यन्तभूरभूत् ॥२९॥ दानं भोगो नाशस्तिस्रो गतयो भवन्ति वित्तस्य। यो न ददाति न भुते तस्य तृतीया गतिर्भवति ॥३०॥ आयासशतलब्धस्य प्राणेभ्योऽपि गरीयसः । गतिरेकैव वित्तस्य दानमन्या विपत्तयः ॥३१॥ दातव्यं भोक्तव्यं सति विभवे सञ्चयो न कर्त्तव्यः । पश्येह मधुकरीणां सञ्चितमर्थ हरन्त्यन्ये ॥ ३२॥ यथा- देयं भोज ! धनं धनं सुकृतिना ना सश्चितव्यं कदा श्रीकर्णस्य बलेश्च विक्रमनृपस्याद्यापि कीर्तिर्यतः। अस्माकं मधु दानभोगरहितं कष्टं चिरात् संचितं तेनेयं निजपाणिपादरसना घर्षत्यहो ! मक्षिका ॥ ३३ ॥ इत्यादि सर्वप्रकारैर्विचार्यमाणं लक्ष्म्याः शोभाकरं दानमेव । यतः- (१०) ·सारं तदेव सारं नियोज्यते यजिनेन्द्रभवनादौ । अपरं पुनरपरधनं पृथ्वीमलखण्डपिण्डं वा ॥ ३४ ॥ दानालङ्काराभावे लक्ष्मीः पाषाणमलरूपैव। यथा-पाटलीपुरे नवनन्दनरेन्द्राणां कृपणतयाऽऽदीयमाननिज- पातकमात्राणां लोककरपीडनोपार्जितनवकनकपर्वता अप्यभाग्ययोगात् पाषाणमयाः संजाताः। ते च संप्रत्यपि पाटलीपुर गङ्गातीरे पीतोपलमया श्यन्ते । तथा रङ्कश्रेष्ठिनः परिपूर्णकमला पाताले लीना । राजगृहे श्रेष्ठिम- म्मणस्यापि मणिमयबलीवात्मिका लक्ष्मीदर्दानाबमावाद् मुधैव महीतले विनाशं प्राप्ता। तथा श्रेष्ठिसंकुलस्यापि कल्ये भोजनं दास्याम्येवं षण्मासविप्रतारितकपिलबटुना उपवासत्रयाराधितकालिकादेवीदत्तरूपपरावविद्या- बलात् संकुलरूपमङ्गीकृत्य सकललक्ष्मीविलसिता । पश्चानिजरूपं प्रकटीकृत्य तेन तस्येदमुपदिष्टम् । यथा- दातव्यं भोक्तव्यं सति विभवे संचयो न कर्तव्यः । यदि संचयं करिष्यसि संकुल!पुनरागमिष्यामि ॥३५॥ किं बहुना ?, लक्षम्याभरणं केवलं दानमेव, न तु भोगादिसामग्री । यतः- आरोहन्ति सुखासनान्यपटवो नागान् हयांस्तज्जुषस्ताम्बूलाद्युपभुञ्जते क्टविटाः खादन्ति हस्त्यादयः । प्रासादे चटकादयोऽपि निवसन्त्येते न पात्रं स्तुतेः स स्तुत्यो भुवने प्रयच्छति कृती लोकाय यः कामितम् ॥३६॥ यद्यपि दानं दत्वं कापि निष्फलं न भवति । यतः- (११) New ·"पात्रे धर्मनिबन्धनं तदितरे प्रोद्ययाख्यापकं मित्रे प्रीतिविवईकं रिपुजने वैरापहारक्षमम् । भृत्ये भक्तिभरावहं नरपतौ सम्मानपूजाप्रदं भट्टादौ च यशस्कर वितरणं न क्वाप्यहो! निष्फलम् ॥ ३७॥ तदपि दानाभरणं सुपात्रसंयोग एव, सुपात्रे यहत्तं तदेव श्रेयःशान्तिकरम् । यदुक्तं नैषधकाव्ये- पूर्वपुण्यविभवव्ययबहाः सम्पदो विपद एवं विमृष्टाः। पात्रपाणिकमलार्पणमास तासु शान्तिकविधिविधिदृष्टः॥३८॥ पात्रे स्तोकमपि दत्तं बहुफले भवति । यतः- जले तैलं खले गुह्यं पात्रे दाने मनागपि । प्राज्ञे शास्त्रं सतां प्रीतिर्विस्तारं यात्यनेकधा ॥ ३९॥ व्याजे स्याद् द्विगुणं वित्तं व्यवसाये चतुर्गुणम् । क्षेत्रे शतगुणं प्रोक्तं पात्रेऽनन्तगुणं पुनः ॥४०॥ पात्रे दचं बहुफलम् ,कुपात्रे दत्तं तु विपरीतमेव दृश्यते । केनचिदुक्तम्-पात्रापात्रविचारं कृपण एवं करोति, 'न पुनरुदारः । यत:- फ्त परिक्खह किं करह दिज्जइ मग्गंताई। किं वरिसन्तो अम्बुहर जोइ समविसमाई ॥४१॥ तदुत्तरम्-वरिसउ वरिसउ अम्बुहर वरसीडां फल जोइ । धत्तूरइ विस इक्खुरस एवड अन्तर होइ॥ ४२ ॥ ससाईतं पि जलं पचविसेसेण अन्तरं गुरुअं । अहिमुहपडिअंगरलं सिप्पउडे मुत्तिअं होई ।। ४ ।। (१२) ·आने निम्बे सुतीर्थे कचवरनिचये शुक्तिमध्येऽहिवक्त्रे औषध्यादौ विषद्रौ गुरुसरसि गिरी पाण्डुभूकृष्णभूम्योः । इभुक्षेत्रे कवायदुमवनगहने मेघमुक्तं यथाम्भस्तद्वत् पात्रे कुपात्रे नयजनिजधनं दत्तमायाति पाकम् ॥ ४४ ॥ पात्रमपि तदेव भव्यं यन्नामानुरूपपरिणामम्, नान्यत् । यदुक्तम्-' भौमे मङ्गलनाम विष्टिविषये भद्रा कणानां क्षये वृद्धिः शीतलिकेति तीव्रपिटके राजा रजःपर्वणि । मिष्टत्वं लवणे विषे च मधुरं रैकष्टिकाचं यथा पात्रत्वं च पणाङ्गनासु रुचिरं नाना तथा नार्थतः ॥ ४५ ॥ पात्रं तदुच्यते यत्तरणतारणप्रवणम् । यथा-मज्जनशीलं तानं पात्रीभूतं स्वयं तरति, तारयति च वाश्रि- तवस्तुजातम् । पात्रपरीक्षायामप्येवं प्रोक्तमस्ति, यथा-युधिष्ठिरभीमसंवादे हस्तिनागपुरे युधिष्ठिरनृपे सदास सिंहासनोपविष्टे द्वारस्थभीमेनागत्य विज्ञप्तम्- मूर्खस्तपस्वी राजेन्द्र ! विद्वांश्च वृषलीपतिः। उभौ तौ तिष्ठतो द्वारे कस्य दानं प्रदीयते ? ॥४६॥ युधिष्ठिर उवाच-सुखासेव्यं तपोभीम ! विद्या कष्टदुराचरी। विद्वांसं पूजयिष्यामि तपोभिः किं प्रयोजनम् ?॥४७॥ भामेनोक्तम्-धानचर्मगता गङ्गा क्षीर मद्यघटस्थितम् । कुपात्रे पतिता विद्या किं करोति युधिष्ठिर ! ? ॥१८॥ (१३) ·कृष्णद्वैपायनेनोक्तम्-न विद्यया केवलया तपसाऽपि च पात्रता। यत्र विद्याचरित्रे च तडि पात्रं प्रचक्षते ॥४९॥ अंत एव पात्रे धनवितरणं श्रेयस्करम् । यदुक्तम्- सा लक्ष्मीर्या धर्मकर्मोपयुक्ता सा लक्ष्मीर्या बन्धुवाँपभोग्या । सा लक्ष्मीर्या वाङ्गभोगप्रसङ्गा याऽन्या मान्या सा तु लक्ष्मीरलक्ष्मीः ॥ ५० ॥ पात्रे न्यायार्जितं क्षेत्रकालभावैरदूषितम् । देयं धर्मार्थिना दानं विना कीर्त्यादिकारणम् ॥ ५१ ।। प्रायो दानं सकारणं भवति । यतः- क्यसङ्गहभयकारणियलज्जागारवअधम्मधम्मे य । काहिइ कयमणेण दाणमेयं भवे दसहा ॥ ५२ ।। सरोगभिक्षाचरादीनाम् , सहायादीनाम्, दुर्जनानाम्, पुत्रादिवियोगे, लोकलज्जया, भट्टचारणादीनाम्, हिंस्राणाम्, साध्वादिसकलसङ्घस्य, प्रत्युपकारवाञ्छया, प्रागनेन बहूपकृतम्, इति दानं दशप्रकारम् । तत्र च त्रयमैहलौकिकम् । यतः- भयं लोभस्तथा सेहत्रयो दानस्य हेतवः । ये दातारवयं मुक्त्वा धन्यास्ते मुक्तिगामिनः ॥ ५३ ॥ किंबहुना १ दानाभरणं सुपात्रम् । यतः- (१४) ·उत्तमफलं-सुपात्रे दानं विभवस्य मध्यमं भोगः। अधमं व्यसनव्ययगतिरधमाधममवनिविन्यासः॥५॥ अपि च-अधः क्षिपन्ति कृपणा वित्तं तत्र यियासवः । सन्तस्तु गुरुचैत्यादौ यदुच्चैःपदकाङ्गिणः ॥५५॥ अतः कारणाद् भो भव्याः! भाग्यवद्भिर्भवद्भिः सुपात्रदानधर्मविधौ सर्वदाऽप्युद्यमः कार्यः ॥ इति श्रीसुपात्रदानोपदेशः॥ अथ दानफलोपदेशमाह- अमयं सुपत्तदाणं अणुकम्पाउचिअकित्तिदाणं च । दोहि विमुक्खो भणिओ तिन्नि वि भोगाइयं दिन्ति ॥२॥ इह जगति दानं पश्चविघं प्रसिद्धम्, तत्र प्रथममभयदानं वधबन्धादिभयभीतानां जन्तूनां प्राणत्राणा- दिना निर्मयकरणमभयदानम् । यदुक्तम्- जीवानां रक्षणं श्रेष्ठं जीवा जीवितकाङ्गिणः। तस्मात् समस्तदानेभ्योऽभयदानं प्रशस्यते ॥ २॥ यो दद्यात् काञ्चनं मेरं कृत्लां चैव वसुन्धराम् । एकस्य जीवितं दद्याद् न च तुल्यं युधिष्ठिर! ॥३॥ अहिंसा सर्वजीवानां सर्वः परिभाषितम् । इदं हि मूलं धर्मस्य शेषस्तस्यैव विस्तरः ॥ ४॥ (१५)

·अभयं सर्वसत्त्वेभ्यो यो ददाति दयापरः । तस्य देहाद् विमुक्तस्य भयं नास्ति कुतश्चन ॥ ५ ॥
इह लोकेऽभयदानात् श्रेयः दयालुः कृपापारावार इत्यादिकीर्तिः, परलोके तु राज्यऋद्धिभोगपरिवारादि
फलं भवति । यदुक्तम्-
दीर्घमायुः परं रूपमारोग्यं श्लाघनीयता । अहिंसायाः फलं सर्व, किमन्यत् , कामदैव सा ॥६॥
ये तु हिंसां धर्मबुद्धया कुर्वन्ति तेषां न श्रेयः, न सुकृतम् । यतः-
हिंसा विनाय जायेत विमशान्त्यै कृताऽपि हि । कुलाचारधियाऽप्येषा कृता कुलविनाशिनी॥ ७॥
यदि ग्रावा तोये तरति तरणर्ययुदयति प्रतीच्यां सप्ताचियदि भजति शैत्यं कथमपि ।
यदि मापीठं स्यादुपरि सकलस्यापि जगतः प्रसूते सत्त्वानां तदपि न वधः कापि सुकृतम् ॥ ८ ॥
सकमलवनममेर्वासरं भाखदस्तादमृतमुरगवक्त्रात् साधुवादं विवादात् ।
रुगपगममजीर्णाज्जीवितं कालकूटादभिलषति वधाद् यः प्राणिनां धर्ममिच्छेत॥ ९ ॥
भूयांसोऽपि भव्या अभयदानधर्माराधनतः शिवपुरं प्रापुः । यथा-
से श्रीशान्तिजिनः शान्ति संश्रितानां तनोतु वः । येन श्येनाय दत्त्वा खं पलं त्रातः कपोतकः ॥१०॥

·किमु देयमदेयं वा कृपाभरवतां सताम् ? । यथा मेघरथः प्राणान् ददौ त्राणाय पक्षिणः ॥ ११ ॥ श्रीशान्तिनाथेन पूर्वभवे मेघरथाभिधानेन पारापतरक्षणाय श्येनसन्तोषाय खमांसं दत्त्वा त्रैलोक्येऽपि करुणासागर लेभे । तथा- सुमेरुहस्ती शशकाऽभयदानप्रभावतः । श्रेणिकस्य सुतो जज्ञे मेघाख्यो मगधेशितुः ॥ १२ ॥ विन्ध्याचलाटव्यां सुमेरुः करी सप्तशतहस्तिनीपतिः दवं दृष्ट्वा संजातजातिस्मरणो दृष्टदवदग्धपूर्वभव- व्यथोत्पन्नभीतिः वर्षाकाले सर्वतृणलतावृक्षोन्मूलनेन योजनस्थण्डिलं चकार। तत्रैकदा दवो लमः। करी सपरि- वारस्तत्र स्थितः । मृगादयोऽप्यरण्यजा जीवाः समागताः । करिणा पादः कण्डूयनार्थमुत्पाटितः। तदैकः शशकः परैः क्षेप्यमाणः करिपादस्थाने स्थितः । करिणोत्पन्नकारुण्येन भूमौ पादो न मुक्तः । त्रिदिनी तथा स्थितः। दवे शान्ते खस्थानप्राप्तेषु जीवेषु पादो मुक्तः। परं रुधिरापूर्णः पतितः । क्षुत्तृषार्तो मृतः। तत्पुण्यप्रभावेण मगधा- धिपश्रीश्रेणिकभार्याधारिणीपुत्रः मेघवृष्टिदोहदो मेघकुमारः प्रभूतभाग्यलभ्यभोगभाजनमभूत् । काले दीक्षा लात्वा विजयविमाने एकावतारी सुरः समभूत् ॥ तथा चौरोऽन्यराज्ञीभिलेभे वस्त्रायलङ्कृतः । न रतिं लधुराड्या तु प्रदत्ताभयतो यथा ॥ १३ ॥ .. - ·जयपुरे मकरकेतुराजेन कश्चिच्चौरो गृहीत्वा बद्धः। शूलिकारोपणाय चालितः। पट्टराज्ञीकमलया दिवसमेकं मोचितः । भोजनवस्त्रताम्बूलादिना सत्कृत्य भूपतेः समर्पितः। स्पईया द्वितीयदिवसेऽपरया। एवं सप्तराज्ञीमि- दिनमेकं मोचयित्वा पश्चादर्पितश्च । अष्टमदिवसेऽपमानगृहीतग्रामग्रासशृङ्गारया सौभाग्यदेव्या विनयेन नृपमान- सं रजयित्वाऽभयं दापयित्वा खल्पसामान्याहारवस्त्रावर्जितोऽपि यावज्जीवं मोचितश्चौरो निवृति लाम्भतः। नृत्य- गीतविनोदहर्षप्रकर्षभागभूत् । भूपेन पृष्टम्, भोः! कस्मादद्य सामान्यवस्त्रालङ्कृतोऽपि नृत्यसि ?।तेनोक्तम, खामि- न् !अद्य यावत् राज्ञीभिर्भृशमावर्जितोऽपि मरणभीत्या व्याघसमीपबडहरितयवमोजिमेषवत् मया दुःखमेवानुभू- तम् । अद्य तु शुष्कनीरसतृणप्रायसामान्याहारेणाऽपि व्यवहारिगृहबद्धगोवत्सवत् सुखमभयदानादनुभवामि, तेन नृत्यन्नस्मि। इत्यभयदाने सौभाग्यदेवीदृष्टान्तः॥ जयपुरे धनाभिधाऽऽरामिण पश्च पूतरा दयापरिणामेन रक्षिताः। काले मृत्वा कुलपुत्रको जातः। बाल्ये मातृपितृमरणम् । देशान्तरे गच्छन् रात्रावटव्यां वटवृक्षाधः स्थितः। तत्रस्थैः पञ्चभिर्यक्षैः स दृष्टः । पूर्वभवोपकारीति ज्ञात्वा कथितमस्य, पञ्चमदिवसे राज्यं भविष्यति । तच्छुत्वा हृष्टः । पञ्चमदिने मृतापुत्रनरपालनृपतेाराणसीनगरीराज्यं जातम् । अमात्यारोपितराज्यभारः सुखान्येवानुभवन् सीमस्थै राज्योच्छेदाय रुडः । द्यूतक्रीडां कुर्वतोऽमात्यै रोधखरूपं कथितम् । तथापि न मुञ्चति धूतम् ।

·पचाहार्यया कथितम् । तस्यां पाशकान् पातयन्त्यां तेनोक्तम्- स वटः पञ्च ते यक्षा ददते च हरन्ति च । अक्षान् पातय कल्याणि! यहाव्यं तहविष्यति ॥१४॥ इत्युक्ते तैरेव राज्योच्छेदका बड़ा पादयोः क्षिप्ताः। आश्चर्य लोके, काले ऋषिसमायोगे पूर्वभवपृच्छा । कथितम्- पूर्वभवे पश्चपूतररक्षणं कृतम्, सवं, ते यक्षा जाताः, तैरेव राज्यं रक्षितम् । इत्यभयदाने आरामिककथा॥ श्रीपुरे कश्चिन्मासिकः क्रूरभार्यावचनेन रात्रौ तुर्ययामे जालमादाय मत्स्यान् धर्तु निर्गतः । बह्रीं निशां विभाव्य मार्गे सहकारतरुतललीनमुनिपाचँ स्थितः। तत्र महात्मोपदेशेन प्रथमं जालागतो मत्स्यो मया मोक्तव्य इति नियमो गृहीतः ।समुद्रतीरे गतः, प्रथमं जालपतितो मीनो मुक्तः। परीक्षाकारिदेवानुभावेन पुनःपुनः स एवागच्छत् । चिहं कृतं कईिकाबन्धनेन। ततो भमः सन् गृहं गतः । क्रूरभार्यया आक्रोशैनिष्कासितः। तेषामेव साधूनां सन्निधौ जगाम । पुनर्धर्मः पृष्टः । तैः प्रथमव्रतं जीवदयारूपमुक्तम् । पुनः पुनः प्रच्छनेनाऽणुव्रतपञ्चकं प्रोक्तम् । स सर्वमपि सम्यक् प्रतिपद्य धर्ममाराध्य च प्रान्ते शुभध्यानेन मृत्वा नलिनीगुल्मविमाने समुत्पनः । तत- श्च्युलाऽवन्तीसुकुमालो जातः, भद्रासार्थवाहीसुतो द्वात्रिंशहार्यापतिः। खगृहचित्रशालोत्तीर्णश्रीसुहस्तिसूरिंगण्य- माननलिनीगुल्माध्ययनखरूपं श्रुला पूर्वभवं स्मृला श्मशाने गला दीक्षामुपाददे । शृगालीकृतोपसर्ग सहिला ·नलिनीगुल्मविमाने समुत्पन्नः । तदुपसर्गस्थाने तत्सुतेन महाकालः प्रासादः कारितः ॥ सोऊण गुणिज्जंतं सुहत्थिणा नलिणगुम्ममञ्झयणं । तत्कालं पव्वइओ चइत्तु भज्जाउ बत्तीस ॥१५॥ तिहिं जामेहिं सिवाए अवच्चसहिआइ विहिअउवसग्गो। साहिअकज्जो निअगेहिं पूइओ अवन्तिसुकुमालो ॥१६॥ उज्जयिन्यां महाकालप्रासादः सम्प्रत्यपि श्रीसिद्धसेनरचितकल्याणमन्दिरप्रभावभवनमस्ति । इत्यभयदानो- परि अवन्तीसुकुमालकथा ॥ एकदा श्रेणिकसभायां श्रीअभयकुमारादिसमुदाययुतायां श्रेणिकेनाऽभाणि-संप्रति नगरमध्ये किं वस्तु सुलभमस्ति ? । तत्र क्षत्रियाः प्रोचुः- सांप्रतं पलं सुलभमस्ति । ते निर्दया एवं वदन्ति स्म । अभयकुमारेण चिन्तितम्- अहमद्यैषां परीक्षां करिष्यामि । ततो रात्रौ सर्वक्षत्रियगृहेषु पृथक् पृथक् गलाऽवोचत्-भो राजपुत्राः ! अद्य राज्ञो महान्याधिरुत्पन्नोऽस्ति । वैद्यैर्बहुभिरप्यौषधैश्चिकित्सितोऽपि कोऽपि गुणो न दृश्यते । किन्तु यदि मनुष्यसत्कं कालिजमांसं टङ्कद्वयप्रमाणं भवेत्, तदा जीवेत् , अन्यथा मरिष्यत्येव । यूयं तदीयग्रासोपजीवन एतावदपि न करिष्यथ ? । तत एकेनोक्तम्- दीनारसहस्रं गृहाण, परं मां मुञ्च, अन्यत्र गच्छ । गृहीतं द्रव्यम् , गतः पुनरन्यगृहे, तथैव चोक्तम् । तेनापि दीनारसहस्रम- पितम्, न तु मांसम् । एवमपरापरगृहेषु सकलां रात्रिं परिभ्रम्य मीलिता दीनाराणां लक्षाः । प्रभाते सभायां (२०) ·दर्शितं सर्व क्षत्रियाणाम् , भोः! यूयमेवं वदथ- यद् मांसं सुलभम् , तदद्य एतावता द्रव्येणाऽपि न प्राप्तम् । ततस्ते लजिता मौनमालम्ब्य स्थिताः । अभयकुमारेण सर्वेऽपि हकिताः-अरे मूर्खाः ! आत्मीयं मांसं सर्वेषा- मपि वल्लभं भवति। मुधैव यूयमेवं मांसलुब्धाः प्रलपथ । यतः- अमेध्यमध्ये कीटस्य सुरेन्द्रस्य सुरालये । समाना जीविताकाङ्क्षा समं मृत्युभयं द्वयोः॥ १७ ॥ दुर्योनिमपि संप्राप्तः प्राणी मर्तु न वाञ्छति । स्वादुमन्तो भवन्ति स्म खाहाराः कुत्सिता अपि ॥ १८ ॥ यावन्ति रोमकूपाणि पशुगात्रेषु भारत ! । तावद्वर्षसहस्राणि पच्यन्ते पशुघातकाः ॥ १९ ॥ हेमधेनुघरादीनां दातारः सुलभा भुवि । दुर्लभः पुरुषो लोके यः प्राणिष्वभयप्रदः ॥ २०॥ इत्यभयदाने अभयकुमारकथा ॥ यस्तु जीवहिंसां करोति, स तु वधबन्धनादि दुःखभाग् भवति । तद्यथा- गोपो बब्बूलथूलाग्रप्रोतयूकोत्थपातकात् । अष्टोत्तरशतं वारान् शूलिकारोपणाद् मृतः ॥ २१ ॥ नागपुरे माधवो गोपाल एकदा गोचारणार्थ गतो महाटव्यां तापात्र्तो बब्बूलतरुतले निषण्णः । मस्तकाद् यूका उत्सङ्गे पतिता दृष्टा । बब्बूलतीक्ष्णथूल्यां निर्दयत्वेन प्रोता, एषा महेहसारचौरिणीति विचिन्त्य । (२१) ·तत्पातकोदयात् तस्मिन्नेव भवे शूलापोतो मृतः। एवं सप्तोत्तरशतवारं पृथक् पृथग् भवेषु चौर्यादिदोषमासाच तथैव शूलादिविडम्बनया मृतः। अष्टोत्तरशततमे भवे स्तोकतत्कर्मोदयात्तापसी दीक्षा प्राप्ता । सर्वदा वनवासी शुष्कपत्रफलभोजी निस्सङ्गवतधारी वने तिष्ठति स्म विभङ्गज्ञानवान् । तस्मिन्नवसरे तत्रासन्नचम्पानगरीनरेश्वरनर- सिंहपट्टराज्ञीरमादेवीरनाभरणपेटी चौरेण गृहीता । थामिकाः पदपतयनुसारेण तत्पृष्ठे लमाः। चौरो नंष्ट्वा तहने तापससमीपे तां मुक्त्वा वटे घटिला स्थितः । प्राहरिकास्तत्रागताः । सुप्तस्तापसः सरबपेटीको धृवा भूपतेः पुरो मुक्तः । विभङ्गज्ञानी खकृतकर्म गर्हन् मौनी दुष्टनृपेण शूलिकामारोपितः। तत्कर्मक्षयं कृत्वा सुरो जातः । तथा- श्रूयते प्राणिपातेन रौद्रध्यानपरायणौ । सुभूमो ब्रह्मदत्तश्च सप्तमं नरकं गतौ ॥ २२ ॥ किं बहुना १, स्वहितमिच्छता उभयलोकसौख्यकरमभयदानमाराधनीयम् ॥ अथ सुपात्रदानम्-सु शोभनं पात्रं स्थानं ज्ञानदर्शनचारित्रतपःक्षमाशमशीलदमसंयमादीनां गुणानाम् । यद्वा, सु अतिशयेन पापात् त्रायते इति सुपात्रम् । यतः- पाकारणोज्यते पापं त्रकारलाणवाचकः । अक्षरद्वयसंयोगे पात्रमाहुर्मनीषिणः ॥ २३ ॥ (२२) ·एवंविषनामानुरूपगुणसुपात्रदानं दुर्लभम् ॥ यतः- लम्मा तिलोअलच्छी लब्भइ सव्वं पि कामिअं सुक्खं । इकं चिअ न विलब्भइ सुपत्तदाणं जगप्पहाणं ॥२॥ सुपात्रे भाग्यवतामेव लक्ष्मीर्लगति । यतः- एकेषां दुःखलब्धानपहरति हठात् पार्थिवोऽर्थानकस्मादन्येषां कृष्णवर्मा दहति विषयिणां याति वेश्यागृहेषु । साडे बिम्बे गृहे वा विबुधपतिपतेरहतः पुण्यभाजा वस्त्रादौ चोपयोगं प्रतिदिनमपरेषां च सत्साधुयोगे ॥२५॥ न्यायोपात्तं समुचितगुणं कल्पनीयं यतीनां वस्त्रं पात्रं परममशनं भेषजं रोगहारि । दचं भक्त्या विपुलमनसा श्रावकण प्रकामं धत्ते मुक्तिं, नरसुरभवे का कथा यत्र लभ्ये ?॥ २६ ॥ यथा सुपात्रदानात् श्रीशालिभद्रः श्रेष्ठिगोभद्रसुभद्रापुत्रदैलोक्यस्मरणीयनामा समजनि । यथा- यद् गोभद्रः सुरपरिवृढो भूषणाचं ददौ यज्जातं जायापदपरिचितं कम्बलीरत्नजातम् । पण्यं यच्चाऽजनि नरपतिर्यश्च सर्वार्थसिद्धिस्तद् दानस्याहुतफलमिदं शालिभद्रस्य सर्वम् ॥ २७ ॥ पादाम्भोजरजःप्रमार्जनमपि क्षमापाललीलावतीदुष्प्रापाडुतरत्नकम्बलदलैर्यदल्लभानामभूत् । निर्माल्यं नवहेममण्डनमपि क्लेशाय यस्यावनीपालाऽऽलिङ्गनमप्यसौ विजयते दानात् सुभद्राङ्गजः ॥२८॥ (२३) ·स्वर्भागभङ्गी नृपतिः कयाणकं सुवर्णनिर्माल्यमभूत् नगादिवत् । भूपस्य मानेऽप्यपमानचिन्तनं शालेर्महाश्चर्यकरं चतुष्टयम् ॥ २९ ।। कृत्वा समय॑ यदि वा महर्घ्य क्रयाणकं श्रेणिकनामधेयम् । यथा तथा मातरिदं गृहाण प्रमाणमम्बैव किमत्र पृच्छा ? ॥ ३० ॥ तथा तत्समृद्धिं दृष्ट्वा श्रेणिकनृपवचः- स्नुही महातहि हहानुर्यथोच्यते । सारं तेजोवियोगेऽपि नरदेवास्तथा वयम् ॥ ३१ ॥ पूर्व न मन्त्रो न तदा विचारः स्पर्द्धान केनाऽपि फलेन वाञ्छा । पश्चानुतापोऽनुशयो न गर्यो हर्षस्तथा सङ्गमके बभूव ॥ ३२ ॥ अनुत्तरं दानमनुत्तरं तपोऽप्यनुत्तरं मानमनुत्तरं यशः । श्रीशालिभद्रस्य गुणा अनुत्तरा अनुत्तरं धैर्यमनुत्तरं पदम् ॥ ३३ ॥ शालिभद्रोऽपि मेऽधीशः स्थूलभद्रः पितुर्मृतेः । विरक्तः कार्तिको दूनो मेतार्यस्तु विगोपितः ॥ ३४ ॥ इति सुपात्रदाने श्रीशालिभद्रदृष्टान्तो वाच्यः ॥ अपि च-- (२४) O-

·पात्रक्षेत्रमिदं जीयाश्चिरं यत्रार्थशालयः । धीमद्भिः सकृदप्युप्ताः संलूयन्ते सहस्रशः ।। ३५ ।।
पश्चाद् दत्तं परैर्दत्तं लभ्यते वा न लभ्यते । स्वहस्तेन तु यदत्तं लभ्यते नात्र संशयः ॥ ३६ ॥
अत्रार्थे श्रीयुगादिदेवदृष्टान्तः । यथा-
दद्याद् दानं सुपात्रायोन्नताय सुकृती यथा । घृतदानाद् मुनेरासीत् प्रथितः प्रथमो जिनः ॥ ३७॥
आदौ धनभवे येन घृतमेघायितं तथा । जज्ञे यथो:शस्यश्रीः श्रीनाभेयः स वः श्रिये ॥ ३८ ॥
अन्यस्मादप्यवाप्याऽन्नं संविभज्योपभुज्यताम् । यत्प्रभावादभूच्चक्री भरते भरतेश्वरः ॥ ३९ ॥
पश्चशतसाधुयोग्याहारविहरणसंविभागकरणपुण्यतः श्रीभरतेश्वरश्चक्री भोगभाजनमभूत् ।
लोकद्वितयमुर्तुं पूजयेत् पात्रमुत्तमम् । श्रेयांसेन युगादीशो यथाऽकार्यंत पारणम् ॥ ४० ॥
सिरिसेअंसकुमारो निस्सेअससामिओ कह न हुज्जा ? । संवच्छरतवतविओ रिसहो पाराविओ जेण ॥४॥
अत्र कविघटना-
राज्यश्रीर्मवताऽर्जिताऽर्थिनिवहस्त्यागैः कृतार्थीकृतः सन्तुष्टोऽपि गृहाण दानमधुना तन्वन् दयां दानिषु ।
इसब्दं प्रतिबोध्य दक्षिणकरं श्रेयांसतः कारयन् प्रत्यग्रेचरसेन पूर्णमृषभः पायात् स वः श्रीजिनः ॥ ४२ ॥

·पूजाभोजनमानशान्तिककलापाणिग्रहस्थापनाचोक्षक्षेपणहस्तकार्पणमुखव्यापारबद्धस्त्वहम् । वामोऽहं रणसंमुखाङ्कगणनावामाङ्गशय्यादिकृत् धूतादिव्यसनी त्वसौ स तुजगौ चोक्षोऽस्मि न त्वं पुनः ॥४३॥ इति हस्तसंवादः॥ इक्षोस्त्वं खकरग्रहेण महिमा शक्रादिषूच्चैरदाः श्रेयांसेन स पारणं निजरसेनाढ्यं तवाऽचीकरत् । इत्थं यदिनतः कृतप्रतिकृतिन्यायोऽभवत्तद्दिने लात्वा लम्भनमङ्गनास्तदधुनाऽप्यन्योन्यमायान्ति किम् ?॥४४॥ वैशाखशुक्लतृतीया श्रीआदीश्वरप्रथमपारणाद् लोकेऽक्षयतृतीयायुगादिपर्वगुडेक्षुरसमण्डकभोजनलम्भ- नाथुत्सववती समभूत् । रिसहेससमं पत्तं निरवजं इक्खुरससमं दाणं । सेअंससमो भावो हविज्ज जइ माग्गिअं हुज्जा ॥४५॥ भुवणं जसेण भयवं ! रसेण भवणं धणेण पडिहत्थं । अप्पा निरुवमसुक्खे सुपत्तदाणं महग्धविअं ॥४६॥ इति सुपात्रदाने श्रीआदिनाथश्रेयांसदृष्टान्तौ वाच्यौ ॥ अन्नदातुरवस्तीर्थङ्करोऽपि कुरुते करम् । तच्च दानं भवेत् पात्रे दतं बहुफलं यतः॥ ४७ ॥ कालेऽल्पमपि पात्राय दत्तं भूयो भवेद्यथा । जिनाय चन्दनादत्ता कुल्माषाः कल्मषच्छिदे ॥४८॥ .

·- यदपि तदपि शुद्धं चन्दनावत् प्रदत्तं झगिति फलति पात्रेऽन्यत्र नो चार्वपि खम् । जलधिजलमसारं वारिवाहेऽमृतीस्यात् मधुरमपि हि दुग्धं पन्नगाऽऽस्ये विषं स्यात् ॥ ४९ ॥ पृथ्वीनाथसुता मुजिष्यवरिता जञ्जीरिता मुण्डिता क्षुतक्षामा रुदती विधाय पदयोरन्तर्गतां देहलीम् । कुल्माषान् प्रहरद्वयव्यपगमे मे सूर्पकोणे स्थितान् दद्यात् पारणकं तदा भगवतः सोऽयं महाभिग्रहः ॥५॥ श्रीवईमानाभिग्रहः षण्मासान्ते परिपूर्णः श्रीचन्दनादत्तकुल्माषपारणात् समजनि । अत्राशीर्वादः- पारणं दुरितवृन्दवारणं कारणं सकलसौख्यसम्पदाम् । तारणं भवपयोधिमज्जने श्रेयसेऽस्तु भवतां जिनेशितुः॥५१॥ श्रेयांसेन यदजितं सुकृतिना पुण्यं युगादेर्जिनात् श्रीवीराद् दधिवाहनस्य सुतया कुल्माषदानेन च । मासान्ते मुनिसत्तमाद् यदमलं श्रीसङ्गमेनार्जितं तत् त्वां भद्र ! विशुद्धवासन ! सदा श्रेयः समागच्छतु ॥५२॥ श्रीचन्दनादत्तकुल्माषसंजातश्रीमहावीरपारणे सुरकृतसाईद्वादशरत्नसुवर्णकोटिवृष्टिभरितधनावहश्रेष्ठिगृहं दृष्ट्वा प्रातिवेश्मिक्या चिन्तितम् यदहो ! कुल्माषदानाद् दुर्बलस्तपस्वी यदि महतीमीयतीमृद्धिं ददाति, तदहं पुष्टाकं लिङ्गिन सघृतशर्करपरमानेन सन्तोष्याऽपारां लक्ष्मी गृह्णामि । इति विचिन्त्य तथा कृत्वा वारं वार- माकाशसंमुखं विलोकयन्ती जरतीं वीक्ष्य ज्ञाततञ्चेतसा तिना प्रोक्तम्-मुग्धे ! मत्तपसा तव भावेनाऽऽधा- (२७) ·- कर्मिकाहारदानेनाऽऽकाशात् पाषाणवृष्टिरेव भाविनी, न तु रत्नवृष्टिः । यतः- दधिमधुघृतान्यपात्रे क्षिप्तानि यथाऽऽशु नाशमुपयान्ति । एवमपात्रे दत्तानि केवलं नाशमुपयान्ति ॥ ५३ ।। इति सुपात्रदाने चन्दनबालादृष्टान्तः ॥ तथा मूलदेवो राजपुत्रः सप्तव्यसनी यथा- धूतकारे घूतकारो वात्तिके वार्तिकश्च सः । तत्कालं स्फाटिकस्येव जग्राह पररूपताम् ॥ ५४ ॥ तदा राज्ञा निष्कासितः देशान्तरे गच्छन् मासोपवासकारकमुनिप्रदत्तकुल्माषपुण्यतः प्रवरं राज्यं प्राप्तः। यथा- धन्नाणं खु नराणं कुम्मासा हुन्ति साहुपारणए । गणियं च देवदत्तं दन्तिसहस्सं च रज्जं च ॥ ५५ ॥ इति मूलदेवकुमारदृष्टान्तः ॥ वीरस्य कारयिष्यामि चतुर्मासकपारणम् । जीर्णश्रेष्ठीति सद्ध्यानाद् द्वादशं स्वर्गमार्जयत् ॥ ५६ ॥ राजगृहे नगरे जीर्णश्रेष्ठी श्रीमहावीरस्य चतुर्मासकत्यक्ताहारस्य प्रासुकाहारेण पारणं कारयिष्यामीति शुभध्यानवांश्चतुर्मासकान्ते खगृहद्वारे श्रीवीरविलोकनार्थ द्वारे तिष्ठन् शुभध्यानवशात् द्वादशवर्गायु- बड्डा तदूर्ध्वमुपार्जयन्नपि अभिनवश्रेष्ठिभिक्षाचरबुद्धिदत्तकुल्माषैः श्रीवीरपारणं देवदुन्दुभिनादेन द्वादश- (२८) ·कल्पादधिकं ध्यानभङ्गाद् नार्जयत् । इति सुपात्रदाने जीर्णश्रेष्ठिदृष्टान्तः ॥ कश्चिद् घृतभृते पात्रेऽर्जित्वा सर्वार्थसिद्धिकाम् । मुनिना मा पतेत्युक्तः स्थितो द्वादशताविषे ॥ ५७ ॥ कोल्डरग्रामे चम्पकव्यवहारिणा घृतदानेनाऽऽकण्ठं निभृतपात्रोऽपि गुणाकरमुनि नी तस्य लाभदर्शनेन न निषेधयति स्म । एवं भाववशात् सर्वार्थसिद्धिमुपार्जयत्। अत्रान्तरे ध्यानभङ्गः-अहो! लोभी मुनिरेकाकी किं करिष्यति घृतेनैतावन्मात्रेण ? । ज्ञानिना तच्चित्तभावं ज्ञात्वा मा पत मा पतेत्युक्ला पश्चात् पतन् द्वादश- देवलोके संस्थापितः। इति सुपात्रघृतदाने चम्पकोदाहरणम् ॥ सम्यग्मिथ्यादृशौ विप्रो सुपात्रापात्रदानतः । श्रीश्रेणिकगृहे नन्दिषेणसेचनकद्विपौ ॥ ५८ ॥ पूर्वभवे हल्लूरनामे देवशर्मसोमशर्माभिधौ द्वौ विप्रौ। देवशर्मा मिथ्यात्वी, सोमशर्मा श्राद्धो निर्धनः । अपरो धनी कुपात्रत्यागी, तेन लक्षभोजनयागः कृतः । श्राद्धो द्विजः तद्गृहे परिवेषणादिकार्यकरणार्थमवशि- ष्टाशनभाटकप्रदानेन स्थितः । अमिविप्रो यमो राजा समुद्र उदरं गृहम् । सप्तैतानि न पूर्यन्ते पूर्यमाणानि नित्यशः ॥ ५९॥ श्राइविप्रेणेति विचिन्त्य खभागागतं प्रासुकं सकलमपि मोदकादिकं साधुसाधर्मिकेभ्यः प्रदत्तम्। तत्पुण्या- ·नुभावाद्.मगधाधिपश्रीश्रेणिकसुतो नन्दिषेणः पश्चशतराज्ञीपतिः प्रवरभोगफलकर्मोदयः समभूत्, अपरस्तु कुपानपोषात् सेचनकहस्ती बहुभोजनभोगभाग । इति सुपात्रे नन्दिषेणकथा ॥ दारिश्यनाशनं दानं शीलं दुर्गतिनाशनम् । अज्ञाननाशिनी प्रज्ञा भावना भवनाशिनी ॥ ६ ॥ संसारवारांनिधियानपात्रं दानं निदानं सुगतेर्विभाति । सावद्यकारो रथकारजीवो दिवं गतो यद् बलभद्रदानात् ॥ ६१.॥ श्रीकृष्णवृद्धभ्राता श्रीरामः प्रव्रज्यां लात्वा नगरमध्ये गच्छन् कूपकण्ठस्थस्त्रीभिः सविस्मयं तद्रूपादि- सौभाग्यमोहिताभिर्विलोकितः । तदवसरे तद्रूपं विलोकयन्त्येका घटस्थाने पुत्रकण्ठे रज्जुं विक्षेपयन्ती युव- तिदृष्टा। महर्षिणा निवारिता। घिगस्तु मद्रूपस्य नरकनिदानस्येति ध्यात्वा नगरप्रामादिषु विहरणार्थ मया नागन्तव्यमित्यभिग्रहं जग्राह । वने तिष्ठति । तत्र यदा कोऽपि सार्थः समागच्छति तदा पारणकम् , नान्यथा। जेणुग्गतवं तत् अवराहं द? निअयरूवस्स । तुङ्गीगिरिवरसिहरे सो राममहामुनी जयउ ॥ ६२ ॥ तत्रैकदा रथकारः काष्ठग्रहणार्थमागतः, अईकर्तितसर्गशाखाधो भोजनार्थमुपविशन् मृगज्ञापितमार्ग (३०) ·रामं दृष्ट्वा, हृष्टो भक्तपानदानायोद्यतः। ऋषिस्तत्रागतः समृगः । तावत् प्रचण्डपवनाहतशाखापतितास्त्रयोऽपि मृताः, पञ्चमदेवलोके गताः । रामो तवप्पभावा सुपत्तदाणाउ झत्ति रहकारो । अणुमोअणाइ हरिणो सम्पत्ता बम्मलोगंमि ॥ ६३ ॥ भावण भावइ हरिणलो नयणे नीर झरन्त । मुणि वहरावत करि करी जइ हुँ माणस हुन्त ॥ ६४॥ इति सुपात्रदाने रथकारमृगदृष्टान्तः ॥ जयन्ति वङ्कचूलाद्याः कोशा चाश्रयदानतः । अवन्तिसुकुमालश्च तीर्णाः संसारसागरम् ॥ ६५ ।। अन्नोपाश्रयभैषज्यवस्त्रपात्रादिदानतः । उपष्टम्भोऽनेकधा स्यादन्नदानं विशिष्यते ॥ ६६ ॥ मुनिप्रदत्तपाथेयसक्तुपुण्येन कस्यचित् । कर्करैर्निभृता नीवी जाता सारमणीमयी ॥ ६७ ॥ राजगृहनगरे धनसारव्यवहारी एकान्तरोपवासहिष्मतिक्रमणत्रिर्देवा परः समृडो वसति स्म । कियता कालेन निर्धनो जातः। पत्नीप्रेरितः सक्तुपाथेयो गोबरग्रामे शालकपाधं द्रव्यमार्गणार्थ गतः । निर्धनत्वा- दपमानितोऽसत्कृतोऽदत्तविभवः पश्चादागच्छन् नदीतीरे मासोपवासी मुनिः सक्तुदानात् पारणं कारितः। पत्नी- संतोषाय नदीतः सुवृत्तवर्णाव्यैः कर्करैर्नीवीं भृत्वा गेहे समागतः । शासनदेवताप्रभावान्नवीकर्कराः सर्वेऽपि (३१) ·.. बहुमूल्यरत्नानि जाताः । “सत्युगदाणप्पभावगरयणमयककरा जाया” तदनु भोगी सुखी धनी । पात्रे त्यागी गुणे रागी भोगी परजनैः सह । शास्त्रे बोडा रणे योद्धा पश्चाङ्गः पुरुषः स्मृतः ॥ ६८ ॥ प्रासादादिपुण्यकरणीयपरः प्रथितो बभूव । इति सुपात्रे धनसारकथा ॥ तथा धन्योऽष्टभार्यादिभोगपुरन्दरः श्रीदानधर्माराधनतः समभूत् , सर्वार्थसिद्धौ प्राप्त एकावतारी। एवं कयवन्नादयोऽपि भूयांसो भव्यास्तीर्णाःसंसा- रसागरं सुपात्रदानात् । यदुक्तम्- श्रीनाभेयजिनेश्वरो धनभवे श्रेयःश्रियामाश्रयः श्रेयांसः स च मूलदेवनृपतिः श्रीचन्दना नन्दना । धन्योऽयं कृतपुण्यकः शुभमनाः श्रीशालिभद्रादयः सर्वेऽप्युत्तमदानदानविधिना जाता जगद्विश्रुताः॥६९॥ उत्तमपत्तं साहू मज्झिमपत्तं च सावया भणिया । अविरयसम्मदिट्ठी जहन्नपत्तं मुणेयव्वं ॥ ७० ॥ तथा- मिथ्यादृष्टिसहस्रेषु वरमेको ह्यणुव्रती । अणुव्रतिसहस्रेषु वरमेको महाव्रती ॥ ७१ ॥ महाबतिसहस्रेषु वरमेको हि तात्त्विकः । तात्त्विकस्य समं पात्रं न भूतो न भविष्यति ॥ ७२ ॥ सत्पात्रं महती श्रद्धा काले देयं यथोचितम् । धर्मसाधनसामग्री बहुपुण्यैरवाप्यते ॥ ७३ ॥ (३२) ·तथा दुष्टा अपि पात्रदानतो भोगसौभाग्यभाजनं भवन्ति । यतः- प्राणिखेच्छाच्छिदः क्रूयः कारागारनियोगिनः । मृत्वा सत्पात्रदानेन जायन्ते नृपयोषितः ॥ ७४ ॥ तदपि सहाववासनावासितचेतसा दत्तं श्रेयस्करम् । यदुक्तम्- दातव्यमिति यद् दानं दीयतेऽनुपकारिणे । क्षेत्रे काले च भावे च तद्दानं सात्त्विक स्मृतम् ॥ ७५ ॥ श्रीशालिभद्रादीनाम् । यस्तु प्रत्युपकाराय फलमुद्दिश्य वा पुनः । प्रदीयते परिक्लिष्टं तदानं राजसं स्मृतम् ॥ ७६ ।। चन्दनबालाप्रातिवेश्मिकवृद्धा निदर्शनम् । क्रोधाद् बलाभियोगाद् वा मनोभावं विनाऽपि वा । यद् दीयते हितं वस्तु तद् दानं तामसं स्मृतम् ॥७॥ श्रेणिकदासी कपिला, कटुतुम्बदात्री नागश्रीश्च दृष्टान्तः । तथा- क्षिप्तकालं कृतावसँ सानुतापं विकत्थितम् । हीयमानमनौचित्यं दानमाहुर्मलीमसम् ॥ ७८ ॥ क्षिप्तकाले भवेन्नारी निर्धना पतिवर्जिता । अपुत्रा च कृतावने सानुतापे च दुर्भगा ॥ ७९ ॥ विकस्थिते स्यादल्पायुहीयमाने च हीनता । अनौचित्ये भवेद् व्याधिः षट् त्यागाश्च मलीमसाः ॥ ८० ॥ (३३) ·- अपि च कालडं वांकउ मुंह कर विरत्तड हूउ हयास । तिणि दीधइ हुइ कवण गुण जं फल देइ पलास ॥८॥ अनादरो विलम्बश्च वैमुख्यं विप्रियं वचः । पश्चात्तापश्च पश्चाऽपि सद् दानं दूषयन्त्यमी ॥ ८२ ॥ भिउडी उड्ढालोअणा नीआ दिही परंमुहं वयणं । मोणं कालविलम्बो नक्कारो छविहो होइ ॥ ८३ ॥ भूषणान्यमूनि- आनन्दाश्रूणि रोमाश्चा बहुमानं प्रियं वचः । किंचाऽनुमोदना पात्रदानभूषणपश्चकम् ॥ ८४ ॥ ददतो युध्यमानस्य वदतः पुलको न चेत् । आत्मनश्च परेषांश्च धिग् त्यागं पौरुषं वचः ॥ ८५ ॥ दानं प्रियवाक्सहितं ज्ञानमगर्व क्षमान्वितं शौर्यम् । त्यागसहितं च वित्तं दुर्लभमेतच्चतुर्भद्रम् ॥८६॥ वाणी रसवती यस्य भार्या पुत्रवती सती । लक्ष्मीनवती यस्य सफलं तस्य जीवितम् ॥ ८७ ॥ किं बहुना ?, कृपणधनानि निष्फलान्येव । यतः- शास्लैर्निष्प्रतिभस्य किं गतदृशो दीप्रैः प्रदीपैश्च किं किं क्लीबस्य वधूजनैः प्रहरणैः किं कातरस्योल्बणैः ।। किं वाचैर्बधिरस्य भूषणगणैर्लावण्यहीनस्य किं किं भोज्य रजर्जरस्य विभवैः प्रौढेरदातुश्च किम् ? ॥ ८ ॥ चतुरः स एव नरः, यः पात्रे खधनं नियोजयति । यदुक्तम्- (३४) ·पात्रे धनं योजयते विदग्धो गात्रे धनं योजयते विमुग्धः । पात्रे च गात्रे च न दत्तभुक्तं खात्रेण तद् याति नरस्य वित्तम् ॥ ८९ ॥ मुत्तूण पत्तनिअरं जडाण निअपरिमलं समप्पन्तो । सहसुम्मूलणदुक्खं वालयबालो सि किं भणिमो ? ॥९०॥. एकदा वनगतेन श्रीभोजेन गलन्मधूकं दृष्ट्वा धनपालपार्धे पृष्टम्-कस्माद् रोदिति मधूकः ? कविनोक्तम्- यदाऽस्ति पात्रं न तदास्ति वित्तं यदास्ति वित्तं न तदास्ति पात्रम् । इतीव चिन्ताकुलितो मधूको मन्येऽश्रुपातै रुदितं करोति ॥ ९१ ॥ गुरूओ विन सेविज्जइ जो लहुपत्तेहिं होइ परिवरिओ। पत्तविसेसे चिंचिणि वंकं चुंकं फलं देइ ॥९२॥ लहुओ विहु सेविज्जइ जो गुरुपत्तेहिं होइ परिवरिओ। पत्तविसेसे कदली अमियसमाणं फलं देइ ॥९॥ सत्पात्रं मूले द्विविधम् । यथा- स्थावरं जङ्गमं चेति सत्पात्रं द्विविधं मतम् । स्थावरं तत्र पुण्याय प्रासादप्रतिमादिकम् ॥ १४ ॥ ज्ञानाधिकं तपःक्षामं निर्ममं निरहङ्कृतिम् । स्वाध्यायब्रह्मचर्यादियुक्तं पात्रं तु जङ्गमम् ॥ ९५ ॥ स्थावरं दशविधम्- (३५) ·जिणभवणबिम्बपुत्थयसङ्घसरूवाइं सत्त खित्ताई । जुन्नुहारो पोसहसाला साहारणं दसहा ॥ १६ ॥ एवंविधेषु सुपात्रेषु दत्तं बहुफलं भवति ॥ अभिगम्य कृते दानं त्रेतास्वाहूय दीयते । द्वापरे प्रार्थनादानं सेवादानं कलौ युगे ॥ ९७ ॥ इत्याद्यनेकदृष्टान्तपरम्परां श्रुत्वा श्रीसुपात्रदानं मोक्षवर्गचकित्वादिसम्पन्निदान समाराधनीयम् । दुल्लहा उ मुहादाई मुहाजीवी वि दुल्लहा । मुहादाई मुहाजीवी दोवि गच्छति सुग्गइ ॥ ९८ ॥ त्ति बेमि ॥ मुहादाई दुर्लभः, अत्र भागवतोदाहरणं यथा-कश्चित् परिव्राजकः कमपि भक्तिमन्तं भागवतमवादीत्- तव गृहे वर्षासमये तिष्ठामि । तेनोक्तम्-यदि प्रत्युपकारं न करोषि, तदा तिष्ठ । तेन प्रतिपन्नम्। ततः प्रदत्त- स्तस्मै समाश्रयः । भोजनादिभिर्भक्तिं चकार तस्य गृहपतिः । अतिक्रान्ते च कियति काले चौरैस्तस्याश्वोs- पहृतः । प्रभातं जातमिति विचिन्त्य न शक्तास्तमश्वं ग्रहीतुम् । ततोऽतिवृक्षगहने तं बद्ध्वा तेऽन्यत्र गताः । अत्रान्तरे प्रातरेव स्नातुं परिव्राजकस्तटाकं जगाम । दृष्टश्च तेन सरःसमीपवर्त्तिन्यां जाल्यामश्वः, प्रत्यभिज्ञातश्व सोयमश्वोऽस्मदुपकारिणो भागवतस्य चौरैर्हतः । ततस्तेन जाल्यां धौतवासो मुक्त्वा स्वस्थानं गत्वा गृह- पतिपुरुषाणामग्रे उक्तम्- मम स्नातुमितः सरसि गवस्य जाल्यां धौतवासो विस्मृतः । ततस्तैर्जनः प्रेषितो (३६) ·गतस्तत्र तेन दृष्टोऽश्वः, समानीतश्च कथितो गृहपतये । ततस्तेन गृहपतिनाऽचिन्ति- अये ! व्रतिना व्याजेन ममोपकारः कृतः । ततः परिव्राजकमाहूय प्रोक्तम्-भद्र ! वज वं यस्मादुपकारिणि दत्तं दानं निष्फलमुपजायते ॥ मुहाजीवीत्युदाहरणं यथा-कश्चिन्नृपतिर्जातवैराग्यो धर्मपरीक्षा चक्रे-को वाऽनिसृष्टं मुले ?, ततस्तं परीक्षे; इति संप्रधार्य पुरुषानादिदेश- राजा मोदकान् प्रयच्छति, समागत्य गृह्यताम् । इत्याकर्ण्य उद्घोषणाम्, जग्मुः कार्पटिकप्रभृतयो जनाः मोदकार्थिनः । पृष्टाश्च ते भूभुजा-केन भवन्तो जीवन्ति ? । तत्रैकेनोक्तम्-अहं तावन्मुखेन । अपरेणोक्तम्-अहं पादाभ्याम् । अपरेणोक्तम्-अहं हस्ताभ्याम् । अन्येनोक्तमहं लोकानुग्रहेण । जैनक्षुल्लक आकारितः पृष्टस्तेनोक्तम्-अहं मुधेति । ततस्तान् नृपतिः पुनर्जगाद- कथमिति ?। ततः प्रथमः प्राह-अहं तावत् कथको जनानां रामायणादिकथां कथयामि, तेन जीवामि। द्वितीयः प्राह-अहं लेखवाहको घटीद्वयमध्ये योजनं लङ्घयामि,तेनाहं पादाभ्यां जीवामि । तृतीयः प्राह-अहं लेखको- ऽतो हस्ताभ्यां जीवामि । भिक्षुणोक्तम्-अहं लोकानुग्रहेण जीवामि । क्षुल्लकसाधुनोक्तम्-संसारासारतां विलोक्य महेभ्यसुतः प्रव्रजितः प्रतिपद्य जैनधर्मम् । ततो मुधिकया यथोपलब्धेनाऽऽहारेण जीवामि । इति श्रुला तहाषितमहो ! एष धर्मः सर्वदुःखप्रमोक्षसाधक इति निश्चित्याऽऽचार्यसमीपे प्रतिबुद्धो राज्ये पुत्र संस्थाप्य (३७) ·प्रव्रज्यां नृपतिरग्रहीत् । इत्याधनेकदृष्टान्ताः सुपात्रदानोपरि वाच्या ग्रन्थगौरवभयादनुक्ता अपि ॥ अथ तृती- यमनुकम्पादानम्-दीनदुःस्थितदुर्बलदारिद्यपराभूतानां देहिनां दयया पात्रापात्रविचारविरहितं यहीयते अन्नपा- नवस्त्रपात्राश्रयादि तदनुकम्पादानम्। यतः- इयं मोक्षफले दाने पात्रापात्रविचारणा । दयादानं तु सर्वहन क्वापि प्रतिषिध्यते ॥९९॥ निर्गुणेष्वपि सत्त्वेषु दयां कुर्वन्ति साधवः । न हि संहरति ज्योत्स्ना चन्द्रश्चण्डालवेश्मान।। १०० ॥ वर्षन् क्षारार्णवेऽप्यब्दो मुक्तावं कापि जायते । सर्वेषां ददतो दातुः पात्रयोगोऽपि संभवेत्॥१.१॥ दानक्षणे महेच्छानां किं पात्रापात्रचिन्तया ?। दीनाय देवदूष्याध यथाऽदात् कृपया प्रभुः । १०२॥ अपकारिष्वपि कृपां सुधीः कुर्याद् विशेषतः । दन्दशूकं दशन्तं तं वीरः प्राबोधयद् यथा ॥ १०३ ॥ प्रसिद्धा कथा ॥ धार्मिकत्वं कृपयैव शोभते- लक्ष्म्या गार्हस्थ्यमक्षणा मुखममृतरुचिः श्यामयाऽम्भोरुहाक्षी भर्ना न्यायेन राज्यं वितरणकलया श्रीनृपोविक्रमेण । नीरोगत्वेन कायः कुलममलतया निर्मदत्वेन विद्या निर्दम्भत्वेन मैत्री किमपि करुणया भाति धर्मोऽन्यथा न॥१०॥ पठितं श्रुतं च शास्त्रं गुरु परिचरणं गुरोस्तपश्चरणम् । घनगर्जितमिव विजलं विफलं सकलं दयाविकलम् ॥१०५॥ (३८)

·श्रूयतां धर्मसर्वखं श्रुत्वा चैवाऽवधार्यताम् । आत्मनः प्रतिकूलानि परेषां न समाचरेत् ॥ १०६ ॥
इत्याद्युपदेशप्रकटनप्रवणश्रीआर्यसुहस्तिगुरुदर्शनसमुद्भूतजातिस्मरणदृष्टद्रमकत्वादिदुरवस्थादुष्टदुष्कालरा-
त्रिप्रचारः करुणाचित्तश्रीगुरुदत्तदीक्षकदिनपालनानुमोदनादिपूर्वभवः श्रीसंप्रतिभूपः सप्तशतसत्रकारान् पृथक्
पृथक् देशेषु नानाशनपानखादिमस्खादिमादिप्रभूतभोज्यभोजनदानमनोहरान् दीनदुःस्थितोद्धरणाय वाहयामास।
दयादानोपरि श्रीसंप्रतिकुमारपालकथा वाच्या ॥
जीवदया गुणवेलडी रोपी रिसहजिणन्द । श्रावककुलमण्डप चढी सींची कुमरनरिंद ॥ १७७॥
एकादश लक्षाण्यश्वानां गलितं वारि पिबन्ति स्म । एतदधिकारो वाच्यः ॥ अयोध्याप्रवेशे श्रीरामण संमुखा-
गतमहाजनादिलोकपाधै धान्यस्य कुशलं पृष्टम् । तदा वनवामे श्रीरामोऽन्नाभावात् क्षुधार्नोऽभूदिति मनसि
विचिन्त्य लोकैः परस्परं संमुखं वीक्ष्य मनाग् जहसे । कियदिनानन्तरं रामेण महाजनादिलोकान् भोजना-
र्थमाहूय रत्नभृतस्थालानि ढौकितानि । तदा लोकैर्विज्ञप्तम्-देव ! नवीना रसवती भोक्तुं न शक्यते, तदा
श्रीरामेणोक्तम्-मम पृच्छायां कथं हसिताः ? । ततो भवन्तः शृण्वन्तु-
उत्पत्तिर्दुर्लभा यस्य व्ययो यस्य दिने दिने । सर्वरत्नप्रधानस्य धान्यस्य कुशलं गृहे ? ॥१.८॥

·अन्नं वै प्राणिनां प्राणा अन्नमोजः सुखौषधिः । तस्मादन्नसमै रत्नं न भूतं न भाविष्यति ॥१०९॥ पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि जलमन्नं सुभाषितम् । मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्नसंज्ञा ऽभिधीयते ॥११॥ सर्वस्य गात्रस्य शिरः प्रधानं सन्द्रियाणां नयनं प्रधानम् । सौषधीनामशनं प्रधानं सर्वेषु पेयेषु पयः प्रधानम् ॥१११॥ तुरगशतसहस्रं गोकुलं भूमिदानं कनकरजतप्राप्तं मेदिनी सागरान्ता । सुरपतिरतिमानं कोटिकन्याप्रदान न हि भवति समानं अन्नदानैः प्रधानम् ॥ १२ ॥ ददखाऽनं ददखाऽन्नं ददस्वाऽन्नं युधिष्ठिर ! । सद्यस्तुष्टिकरं लोके किं दत्तेनाऽपरेण ते ॥११३॥ सद्गीतानवगीतरूपरमणीकर्पूरकस्तूरिकाश्रीखण्डागुरुवाजिवारणमणिवर्णादिवस्तुबजः । भोगे यस्य सुखाकरोति विरहे दुःखाकरोत्यङ्गिनां सद्यः प्रीतिकरं तदन्नमनघं यत्नेन देयं बुधैः ॥११॥ अन्नदानप्रबन्धः। भोजनेष्वपि रङ्गः सहोजनेनैव, न तु वस्त्रादिप्रदानैः। लोकोक्तिः-रंग धानि कि पानि । या जगडूसाधुनाऽपितोतलकसोलाभिधखपितृप्रोक्तं जगऊआ इत्यभिधानं दुष्काले जगज्जनजीवनाऽन्नप्रदानेन सं कृतम् । यथा-पत्तने एकदा साहजगडूर्भोजनार्थमुपविष्टः । तस्मिन्नवसरे कश्चिद् वृद्धः सिद्धपुरुषो गृह- ·बारेप्राप्तःमध्याहवेलाऽऽगतलेनाऽऽदरेण भोजनं कारापितः स तु यथेष्टं सर्वानपरिवेषणेऽपि सर्वपानीयपानेऽपि न तृप्यति स्म ।संजातकौतुकेन जगडूसाधुना कारणं पृष्टम् । तेनोक्तम्-अतः परं नीरं धान्यं चनवीनं पञ्चभिर्व- द्रक्ष्यते। इत्युक्त्वा तत्क्षणाददृश्यीभूतः सिद्धः। ततस्तेन पश्चवार्षिकं दुर्भिक्षं ज्ञात्वा सर्वशक्त्या स्ववणिक्पुत्रपार्धात् सर्वदेशेषु धान्यसंग्रहः कारितः संजाते रौरवे काले दुष्काले सकललोकसमुद्धाराय । गुणगणकथास्तावत्तावद् विलासकुतूहलं स्मरपरिचयस्तावत्तावत् त्रपापरिशीलनम् । वचनरचनास्तावत्तावद् मतिश्च विजृम्भते जठरपिठरी सेयं यावत् कथञ्चन पूरिता ॥ ११५॥ इति विचिन्त्य ढिल्लीस्तम्भपुरधवलक्ककाऽणहिल्लपत्तनादिषु द्वादशोत्तरशतसत्रागारानमण्डयत् । तेषु दीनानां यथेच्छं दीयते स्म । दुष्टनृपग्रहणभीत्या रङ्कसत्का एते इति सकलकोष्ठागारेषु नामदत्तम् । पश्चाइडरङ्कलं प्रतिपद्य मार्गयित्वा कैश्च न गृहीतम् ? । यतः- किं किं न कयं को को पत्थिओ कह कह ननामियं सीसं । दुब्भरउअरस्स कए किं किं न कयं न कायव्वं ? ॥११॥ अहय मूडसहस्सा वीसलरायस्स बार हम्मीरे । इगवीसा सुरताणे दुब्भिक्खे जगडुसाहुणा दिन्ना ॥११७॥ नउकरवाली मणियडा ते अगीला च्यारि। दानसाल जगडूतणी दीसइ पुहवि मझारि ॥ ११८ ॥ - ·- एवंविधावसरे जगडूकीर्ति श्रुत्वा स्पईया वीसलदेवराजेन विश्वलनगरे सत्रागारो माण्डितः । संपत्त्यभावा- तैलं परिवेषयति स्म । तत्र चारणोक्तिः- वीसलदे विरूउं करइ जगडू कहावइ जी । तुं परीसइ फालिसिउ एउ परीसइ घी॥ ११९ ॥ तदनु मत्सरं मुक्त्वा जगडूपार्धान्निजप्रणामकरणं निषिद्धम्। प्रभाते यत्रोपविश्य दानमण्डपिकायां द्रव्य- दानं ददाति जगडूः, तत्र यवनिकां बन्धयति, लज्जया ये कुलीनाः प्रकटं न गृह्वन्ति तेषां दानार्थम् । सलज्जा यवनिकान्तरिताः खकरे जगडूअग्रे विस्तारयन्ति । तदनु यथाभाग्यानुसारेण हाटकटङ्कस्पईकद्रम्म- शतद्विशतादि ददाति । अत्रावसरे विसलदेवभूपः खभाग्यपरीक्षार्थ वस्खादिवेषं परावत्यैकाकी निजकरं यवनिकान्तःस्थो धारयामास । जगडूर्नानाप्रकारलक्षणताम्रताकठिनताधनभाग्यसम्पद्यशःसौख्यविद्यादिबहुरे- साङ्कितं ते करं दृष्ट्वा जगज्जनमान्यस्य कस्यापि नरेन्द्रस्य संप्रतीद्दशीमवस्थां प्राप्तस्य तथा करोमि यथा यावज्जीवं सुखीस्यादिति विचिन्त्य खकराङ्गुलीतो मणिमाण्डितमुद्रिका उत्तार्य प्रदत्ता । सत्कौतुकेन भूपेन क्षणं स्थित्वा वामः करो धारितः, तत्रापि द्वितीया मुद्रिका दत्ता । मुद्राद्वयं गृहीत्वा भूपः खावासे गतः । द्वितीयदिने अगसाधुमाकार्य किमेतदिति दर्शितवान् मुद्रिकाद्वयम् ? । जगडूसाधुनोक्तम्-

·सर्वत्र वासाः कृष्णाः सर्वत्र हरिताः शुकाः । सर्वत्र सुखिनो सौल्यं दुःखं सर्वत्र दु:खिनाम् ॥१२॥
परिचाप्य हस्तिस्कन्धमारोप्य गृहे प्रेषितः । इत्यनुकम्पादाने साजगडूदृष्टान्तः॥तथा श्रीभीमसाधुनाऽपि
लज्जालवो मोदकॉल्लम्भिता निष्कटङ्कपश्चकमयान् दुःस्ववणिग्गेहेषु । भूयासः सत्रागाराः पत्तनादिषु प्रारब्धाः।
तुरुष्कगलगृहीततौराष्ट्रादिवेशीक्सबालवृद्धलोकाः खद्रव्यसमर्पणेन विमोचिताः । वस्त्रधुम्नशम्बलार्पणेन
सौख्यसंपदम्या निर्मिताः। इति भीमदयादानम्॥एकदा राजपाटिकानिर्गतेन श्रीभोजेन चतुष्पथे कणान् विनयन्तं
राजशेखरकविं दृष्ट्वा भूपेनोक्तम्-
निअउअरपूरणे असमत्था तेहिं किं नु जायेहिं ? ।
कविनोक्तम्-सुसमत्था वि हु न परोवयारिणो तेहिं वि न किं पि॥१२१॥
पुनर्नरेशेनोक्तम्-
परपत्थणापवणं मा जणणि! जिणेसि एरिसं पुत्तम् ।
कविः-मा उअरे वि धरिज्जसु पत्थिअभंगो को जेण ॥ १२२ ॥
सहि विन किंपि भणिए भोजनरिंदण दाणसूरेण । दिगामाण सयं एगा कोडी हिरण्णस्स ॥१२॥

·इत्यनुकम्पादानं भोजस्य ॥ तथा श्रीविक्रमादित्यभूपालेनाऽपि सौवर्णपुरुषप्रसादात् पृथ्वी सुवर्णार्पणाद-
नृणीकृता । अद्यापि तस्य संवत्सरः प्रवर्त्तते । एकदा निच्छारके शालिकूरकणाः पतिताः, हस्तिस्कन्धादव-
तीर्य विक्रमार्केण मस्तके दत्ताः, तदवसरेऽन्नाधिष्ठ्ययिका लक्ष्मीदेवी तुष्टा प्रत्यक्षीभूता वरं वृणु वदन्ती नृपेण
लोकानुकम्पया मालवमण्डले दुर्भिक्षपतनाभाववरो मार्गितः, दत्त आचन्द्रार्कम् । अद्यापि दुर्बललोकानां
दुष्काले मालबदेश एवाधारः।
आर्ने दर्शनमागते दशशती संभाषणे चायुतं यद्वाचा च हसेऽहमाशु भवता लक्षोऽस्य विश्राण्यताम् ।
निष्काणां परितोषणे मम पुनः कोटिर्मदाज्ञापरा कोशाधीश ! सदेति विक्रमनृपश्चके वदान्यःस्थितिम् ॥१२॥
किं बहुना-
जं आरुग्गमुदग्गमप्पडिहयं आणेसरत्तं फुडं रूवं अप्पडिरूवमुज्जलतरा कती धणं जुन्बणं ।
दीहं आउमवशणो परिअणो पुत्ता सुपत्तासया । तं सव्वं सचराचरंमि वि जये नूणं दयाए फलं ॥१२५॥
आयुर्दीर्घतरं वपुर्वरतरं गोत्रं गरीयस्तरं वित्तं भूरितरं बलं बहुतरं स्वामित्वमुच्चैस्तरम् ।
आरोग्यं विगतान्तरं त्रिजगतः श्लाघ्यत्वमल्पेतरं संसाराम्बुनिधि करोति सुतरं चेतः कृपासंकुलम् ॥१२६॥

·अथ चतुर्थमुचितदानम्-अवसरेषु • योग्यमभीष्टप्राघूर्णिकदेवगुरुसमागमनप्रासादप्रतिमानिष्पत्तिवर्द्धाप- निकादातॄणां काव्यश्लोकसुभाषितविनोदकथादिकथकानां रञ्जितचेतसा यद्दीयते तदुचितदानम् । यथा- चक्रवर्तिना प्रतिदिनप्रभातसमयं विहरमाणतीर्थङ्करस्थितिशुद्धिज्ञापकाय वृत्तिर्दीयते प्रतिवर्षम् । यथा- वित्तीउ सुवन्नस्स बारस अहं च सयसहस्साइं । तावइयं चिअ कोडी पीईदाणं तु चक्कीणं ॥१२॥ एअं चेव पमाणं नवरं रययं तु केसवा दिति । मण्डलीआण सहस्सा वित्ती पीई सयसहस्सा ॥ १२८ ॥ भत्तिविहवाणुरूवं अन्ने वि अदिति इन्भमाइआ । सोऊण जिणागमणं उत्तमानिउइएसुं वा ॥ १२९ ॥ देवाणुवित्तिभत्ती पूआथिरकरणसत्तअणुकम्पा । सा उ दयदाणगुणा पभावणा चेव तित्थस्स ॥ १३०॥ प्रासादनिष्पचिगुरुसमागमनव पनिकादायकानां श्रीवाग्भटमन्त्रिप्रमुखपुरुषैात्रिंशत्कनकजिह्वा दत्ताः; किं बहुना ?। किंचानर्थ्य यदवसरे दत्तम्- अयमवसरः सरस्ते सलिलैरुपकर्तुमर्थिनामनिशम् । पुनरपि सुलभमम्भो भवति पुरा जलधराभ्युदये ॥१३॥ करचलुअपाणिएण वि अवसरदिनेण मुब्छिओ जीअइ । पच्छा मुआण सुन्दरि! घडसयदिन्नेण किं तेण?॥१३२॥ नवे ज्वरे वक्ति न भेषजं भिषग् नवं प्लवं क्रामति नैव तारकः ।

·नवं कालं ज्ञोऽपि नवा रुरुत्सते सतां हि सूतेऽवसरज्ञता यशः ॥ १३३ ॥ गेयं नाट्यं रमा रामा भूषा भक्तं पयः सिता । धत्तेऽनवसरे सर्व प्रीतिवीरुधि पशुताम् ॥ १३४ ॥ अश्मा भस्म तृणं तूलं धूली ध्वान्तं शिखी विषम् । भवत्यवसरे वस्तु समस्तं प्रीतिवर्धनम् ॥ १३५॥ प्रातर्भूमानिवोदेति भाखान् भित्त्वा तमांस्यहो ! । काले तमस्सु पुष्टेषु सोऽपि नश्यति चौरवत् ॥१३६॥ दृष्टान्तो यथा-पाटलीपुरे पङ्कप्रियकुम्भकारेण ईर्ष्णया नगरं परित्यज्याऽरण्यस्थमहातटाकपालिकृत- कुटीरोषितेनाऽश्वापहृततृषाक्रान्तनरवाहनभूपं स्वच्छतिलसुगन्धपानीयेन सन्तोष्य वस्त्रताम्बूलवासग्राम- ग्रासाश्वसुखासनवाहनादिभोगसामग्री प्राप्ता । कल्लिहिं बोर जि वीणती अज्ज न जाणइ खक्ख । पुणरवि अडविहिं करी सुघर न सहुं एह अणक्ख ॥१३॥ प्रसिद्धा कथेयम् । तथाऽन्योक्त्यादिसुभाषितकथकाय यदीयते, तदप्युचितदानम्। दृष्टान्तो यथा-एकदा न- न्दपद्रपुराधिपशक्तिसिंहनृपतिसुतो मुङ्गलराजः वाहकेली निर्गतः कृपणः वटवृक्षाधः श्रान्तः समुत्तीर्णः । मार्ग- णार्थागतासन्नोपविष्टगोपालनायकभट्टः भूपप्रतिबोधाय वटवृक्षं प्रत्यन्योक्तिमाह- भूमीगुणेण जइ कहवि तुंगिमा तुज्झ होइ ता होउ । तह तुह फलाण रिडी होही बीआणुसारेण ॥१३८॥ ..1 ·वटवृक्षवद्विस्तीर्णस्यापि दानं भिल्लकुलानुसारेणैव तेऽस्ति इत्यर्थवाचकगाथावेधितश्चमत्कृतः- स श्रीमुङ्गलराजस्तुष्टो गोपालनायकाय ददौ । नवरङ्गतिलङ्गपटीं तरङ्गरङ्गत्तुरङ्गवतीम् ॥ १३९ ॥ अल्पदानात् पुनर्वटं प्रत्यन्योक्तिमाह- वडविडवि किं न लज्जसि गरुओ तुच्छं फलं समप्पन्तो ? ओ दुब्बलकोहलया वुड्ढं वुड्ढे फलं देइ ॥१४॥ ततस्तिलङ्गपटीस्थचित्रतुरङ्गमसङ्ख्यका मन्दुरातरछोटयित्वा दत्तास्तुरङ्गमाः । ततो भोजनाय वगृहे आकारितः, तव भिल्लवंशोद्भवस्याऽहं विप्रः कथं गृहे आगच्छामि । बलादानीतः। सुवर्णस्थाले हीराऽऽमलकप्रमाण- मौक्तिकानि कूरस्थाने, नीलचूर्णिका हाटकटङ्ककाश्व दालिस्थाने, सिद्धरसो घृतस्थाने, कनकधटयो वटकस्थाने, रूप्यटङ्ककाः करम्भस्थाने दत्ताः । तदनु वर्णतारीपट्टकूलयवकबाहिझूर्णकादिवस्त्रानिकराश्च । ततः सन्तुष्टेनो- क्तं गोपालेन-मया तुभ्यं दक्षिणकरः प्रदत्तः। इत्युक्त्वा चलितः । ढिल्ल्यां प्राप्तः। पीरोजपातसाहस्य मिलितः। कलारञ्जितः सुरत्राणो दानं ददाति।स वामहस्तं धरति। तेन वामकरधरणकारणं पृष्टम् । स आह-मद्दक्षिणकरः संरुद्धः श्रीमुङ्गलराजेन। ततः परिधाप्य विसर्जितश्च ॥ तथा सिद्धभूपालः स्वकृतपादद्वयसमस्यापूरणे सर्वाङ्ग- शृङ्गार रसमुद्रादिकं श्रीपालकवये ददौ । (७) ·वर्षाकाले पयोराशिः कथं गर्जितवर्जितः ? । अन्तःसुप्तजगन्नाथनिद्राभङ्गमयादिव ॥ १४१ ॥ तथैकदा जीर्णदुर्गाधिपखङ्गाराभिधभूपेन आखेटकचटितेन तुरङ्गमपुच्छबन्धितमारितशशकनिवहेन मार्ग- परिवारभ्रष्टेन बब्बूलतरुशाखारूढढूमणाभिधचारणपार्श्वे पृष्टम्-भोः! वेत्सि प्राध्वरमार्गम्? सकारुणिकेनोक्तं तेन- जीव वधन्तां नरय गइ अवधन्तां गइ सग्गि । हुं जाणुं दुइ वट्टडी जिणि भावै तिणि लग्गि ॥१४२॥ वेधकदुग्धघटश्रवणसमुत्पन्नविवेकेन यावज्जीवं जीववधनियमो गृहीतः। अश्वग्रामप्रदानैश्चारणो धर्म- मार्गप्रकाशकत्वाद् गुरुवत् पूजितः। इत्युचितदाने खङ्गारनृपोदाहरणम् ॥ एकदा नन्दपद्रे कृष्णर्षीयश्रीजयसिंहसूर- यश्चतुर्मासी स्थिता अभूवन् । तत्र सेवडाषण्डबिरुदं बिभ्राणः समागतो गोपालनाथभट्टः। शक्तिसिंहनृप- सभायां आचार्या आकारिताः क्षुल्लकानां व्याकरणं पाठयन्तः हस्तस्थितलोहवर्तनकाः प्राप्ताः । नृपेणोक्तम्- किमिदं करे। तैरभाणि-सेवडापण्डस्य कुषण्डस्य नाथनार्थ लोहकीलिका।वादे भनो भट्टः। परित्यक्तं सभासमक्ष बिरुदम् । तुष्टेन नरेन्द्रेण महती जिनशासनप्रभावना कृता सङ्घपरिधापनपूर्वम् । एकदा स्तम्भपुरे केऽपि सितपटा झोटिङ्गभट्टेन मलिककबीरदीनपार्श्वे आकारिताः। निस्सङ्गनिरीहवेनाऽऽसनादिदानेऽपि भूमावुपविष्टाः।भट्टःकथ- यति-खुन्द ! सितपटाः कर्तारं न मानयन्ति। यतिभिरुक्तम्-पठ क्षुल्लक! कर्तृशब्दयथा-कता कर्तारौ कारः कर्तारं (४८) ..

·कर्तारौ। तुष्टेन प्रतिष्ठानिवहस्तेषामग्रे ढौकितः। निर्लोभत्वान्न गृहीतः। भट्टो निष्कासितः। महती प्रभावना जाता।
यावज्जीवं यवनो जिनधर्मसानुकूलः समजनि ॥ तथा-उज्जयिन्यामेकदा सिद्धसेनाचार्याणां प्रवेशोत्सवे जाय-
माने तदवसरराजपाटिकानिर्गतश्रीविक्रमादित्यनरेन्द्रेण कलिकालसर्वज्ञमर्वज्ञपुत्रादिसूरिबिरुदवृन्दं जैनभट्टपठ्य-
मानं श्रुत्वा तत्परीक्षार्थ मनसा प्रणामश्चक्रे।आचार्यैर्धर्मलाभो दत्तः। नरेन्द्रेणोक्तम्-किमधिका धर्माशीः १,यत् प्रणाम
विनापि दीयते । तैरुक्तम्-प्रणामस्त्रिविधः-मनोवाक्कायरूपः, त्वया मानसिकः कृतः, इत्युक्ते प्राह तुष्टः सन्-
किं भवति धर्मलाभाशीर्वादेन ?। सूरिगह-
दुर्वारा वारणेन्द्रा जितपवनजवा वाजिनः स्यन्दनौघा लीलावत्यो युवत्यः प्रचलितचमरैर्भूषिता राज्यलक्ष्मीः ।
उच्चैःश्वेतातपत्रं चतुरुदधितटीसङ्कटा मेदिनीयं प्राप्यन्ते यत्प्रभावात् त्रिभुवनविजयी सोऽस्तु ते धर्मलाभः ॥१४३॥
दीर्घायुर्भव भण्यते यदि पुनस्तन्नारकाणामपि सौख्यार्थ धनवान् भवेद्यदि पुनस्तद् म्लेच्छकानामपि ।
संतानाय च पुत्रवान् भव पुनस्तत् कुर्कुटानामपि तस्मात् सर्वसुखप्रदोऽस्तु भवतां श्रीधर्मलाभः श्रिये ॥१४॥
ततो राजा हस्तिस्कन्धादवरुह्य ववन्दे, कनककोटिं चानाययत् । आचार्यैरुक्तम्-
भुजीमहि वयं मैक्षं शीर्ण वासो वसीमहि । शयीमहि महीपीठे कुर्वीमहि किमीश्वरैः ॥१४॥

·निलौभत्वादाचार्यों नजगृहे, राजाऽपि न जगृहे, कल्पितत्वात्। ततः कनककोटी सा सूरेरनुज्ञया जीर्णोद्धारे
संघप्रधानपुरुषैः कृतार्थीकृता ।
धर्मलाभ इति प्रोक्ते दूरादुच्छ्रितपाणये । सूरये सिद्धसेनाय ददौ कोटिं नराधिपः ॥ १४६ ॥
इति विक्रमादित्योचितदानम् ॥ तथैकदा वसन्तसमये लीलोद्यानवने क्रीडां कर्तु विक्रमार्कः सपरिकरः
जग्मिवान् । तत्र च नारीकुञ्जरक्रीडासुखमनुभूय मानिनीजनमनोजीवनसुदलकदलीवनखण्डमण्डितमण्डपान्तः-
कनकमयसिंहासनस्थितः षट्त्रिंशदाजपात्रप्रपञ्चितचारुतरगीतनृत्यवादित्रलीयमानदत्तावधानः सहर्षः संसार-
सुखातिरेकरसिकः काव्यमिदं सगर्वः वारं वारं पापठीति । यथा-
कचिद् वीणावेणुप्रवणरमणीगीतभणितिः कचिद् भट्टश्रेणी पठति बिरुदालीमविरतम् ।
सहर्ष हेषन्ते क्वचिदपि हया दन्तिनिवहा नदन्ति क्ष्मान्तन प्रवरमपरं राज्यसदृशम् ॥ १४७ ।।
एतत्संमोहापोहाय स्पष्टमाचष्टे परिवारादिष्टो धर्माधिकारी सज्जनः- हे राजन् ! श्रीविक्रमार्क !
किं राज्येन धनेन धान्यनिचयैदेहस्य सद्भूषणैः पाण्डित्येन भुजाबलेन महता वाचां पटुत्वेन च ।
जात्याऽप्युत्तमया कुलेन शुचिना शुभैर्गुणानां गणैरात्मा चेन्न विमोचितोऽतिगहनात् संसारकारागृहात् ?॥१४८॥

·प्राप्ताः श्रियः सकलकामदुधास्ततः किं दत्तं पदं शिरसि विद्विषतां ततः किम् ? । संप्रीणिताः प्रणयिनो विभवैस्ततः किं कल्पं स्थितं तनुभृतां तनुभिस्ततः किम् ? ।। १४९ ।। भव्यं मुक्तं ततः किं कदशनमथवा वासरान्ते ततः किं कौपीनं वा ततः किं दशशतगुणितं पट्टकूलं ततः किम् ?। भूमौ सुप्तं ततः किं कुसुमरचितया शय्यया वा ततः किमेको भ्रान्तस्ततः किं करितुरगनरैरावृतोवा ततः किम् ?॥१५॥ भोगे रोगभयं सुखे क्षयभयं वित्तेऽमिभूभृद्यं दास्ये स्वामिभयं जये रिपुभयं वंशे कुयोषियम् । माने म्लानिभयं गुणे खलभयं देहे कृतान्ताद् भयं सर्व नाम भयं सखे ! भज ततो वैराग्यमेवाऽभयम् ॥१५॥ वैराग्यवान् राजा प्राह-अहो ! युक्तमुक्तं धर्माधिकारिणा । यतः- अवश्यं यातारश्चिरतरमुषिलाऽपि विषया वियोगे को भेदस्त्यजति न जनो यत् स्वयममून् ? । ब्रजन्तः खातन्त्र्यादतुलपरितापाय मनसः वयं त्यक्ता ह्येते शमसुखमनन्तं विदधति ॥ १५२ ।। भ्रमद्भपाठीने कचनिचयशेवालजाटले लसत्कर्णावर्ते स्फुरदमलनेत्रोत्पलदले। पिबत्यायुनीर दिवसरजनीपाणिपिटके करालः कालोऽयं सततषितः कायसरासि ॥ १५३ ॥ आयुर्नीरतरङ्गभङ्गुरमिदं ज्ञात्वा सुखेनाऽऽसितं लक्ष्मीः स्वप्नविनश्वरीति सततं भोगेषु बहा रुचिः ।

·अभ्रस्तम्बविडम्बि यौवनमिति प्रेम्णाऽवगूढाः स्त्रियो यैरेवाऽत्र विमुच्यते भवरसात् तैरेव बद्धो जनः॥१५॥ इत्यादि संसारासारतां भावयन् धर्माधिकारिणे पारितोषिकमदात्- अष्टौ कोटीः सुवर्णाना शासनानि च षोडश । श्रीविक्रमनृपस्तुष्टो ददौ धर्माधिकारिणे ॥ १५५ ॥ इति श्रीविक्रमादित्योचितदानम् । इत्याद्यनेकदृष्टान्ताः खयमुचितदाने वाच्याः॥ अथ पञ्चमं कीर्तिदानम्- तच्च विद्वदङ्गनानामाबालगोपालादीनां पशूनामपि च प्रियम् । यथा- गेयं भोज्यं सुवचनं कामिनी काञ्चनं कथा । विशेषज्ञाविशेषज्ञसाधारणसुखानि षट् ॥ १५६ ॥ कीर्त्या निजकुलरूपवंशविद्यागुणवर्णनरूपया भट्टचारणमल्लगन्धर्वमार्गणादीनां यद् दीयते तत्कीर्चिदानम्। यथा-'सोनाजलहर कूरसागर कडाहिसमुद्र शालिसमुद्र वाहणवरिस दारिद्यमुद्राविहंडणहार विहिलिखि- ताक्षरमीटणहार पञ्चार्णवादिसंवच्छरमुद्रांकणहार अछतिनाविक्रमादित्य बिमणिभोज जगज्जीवजीवनजी- मूतवाहन दूबलांमुहसाल दूबलांपीहर सकलजीवलोककनकधाराप्रवाह ऋणमोक्षणकामधेनु दीनोदरण- धीर दुस्समयसावधान छत्रीसवेलाउलविख्यात अष्टादशवर्णपारिजात विषमदुष्कालजीतूआर इति दातृविरु- दानि । तथा भोगपुरन्दर सौभाग्यसुन्दर जबाधिजलधर ताम्बूलसनागर बीडीवइरागर मानिनीमनोहर लीला- (५२) ·अलवेसर ललितगर्मेश्वर लीलाशालिभद्रेत्यादि भोगिबिरुदानि । तथा एकाङ्गवरवीर रणाङ्गणधीर पराक्रमनिर्भ- यभीम साहसिकसीम विषमधाडिमोडणपञ्चाणण परभूमिपञ्चाणण परदलखंडण भडवायभडकोडिभञ्जन अगंजगंजण रढरावण अरिदलऐरावण अहंकारीमानमोडण अहंकाररावण मूंछालावीरमाणखंडण शरणा- गतवज्रपंजर गढभंजनकुंजर अडवड्यांआधार वांकावीरपधोरणहार सीकरिघोरंधार विकटपरभटाहंकारधिकार कलंकियांकेदार पवाडाकोडिजइलूआर रणरंगमल्ल अरडकमल्ल वीरटोडरमल्ल परधीरवीरहृदयसल्ल बावमवीर- कटारमल्ल भालेभयंकर करालकरवालतरलधाराधर रणरंगभग्गसुहडावटुंभनमेरु साहणसमुद्रविलोडनमंथाण- मेरु वीरकङ्कालवेतालकाल चमरबंबाल परदलहल्लकल्लोल परदलद्रहबोल भयभीतभडकोडिरक्षावज्रकमाड रणाङ्गणभिडकमाड गयघडविभाड नीसाणनिसंक रिपुरायतारामयंक रिपुकीर्तिलङ्काहनूमन्त घयवडघटाटोप इति नृपतिबिरुदानि । तथा सुरताणसनाखत दीवाणदीपक अश्वपतिगजपतिनरपतिरायस्थापनाचार्य राजसभालङ्कार राजसूत्रसौधसूत्रधार रायसाधार रायबंदछोड राजवाल्हेसर मर्यादामयरहर परनारीसहोदर कलि- कालनिष्कलङ्क विचारचतुर्मुख रूपरेखामकरध्वज वज्राङ्कभालस्थल चतुष्पथचिन्तामाण वाचाअविचल बालधवल शीलगङ्गाजल गोत्रवाराह शीलगाङ्गेय उभयकुलविशुद्ध एकोत्तरशतकुलोद्योतकारक उभयपक्ष- (५३) ·निर्मल राजहंसावतार हर्षवदन सत्यवाचायुधिष्ठिर इति व्यवहारिमन्त्रिविरुदानि । चउदविद्यानिधान समस्या- सत्रकार षड्भाषाचक्रवर्ति जाणरायभरताचार्य कलिकालसर्वज्ञ कूर्चालसरस्वती सरस्वतीधर्मपुत्र प्रत्यक्षबृहस्पति सरखतीकण्ठाभरण वादिविभाड कविकामधेनु' इत्यादिविविधगुणवर्णनोत्साहिताः कीर्त्यभिलाषिणः दानव्य- सनवासितचेतसः सर्ववमपि ददति पुरुषाः । कीर्तिदानोदाहरणानि यथा-एकदा विक्रमार्कः सर्वावसरमण्ड- पोपविष्टस्तृषाकुलो जातः, जलममार्गयत् । यथा- स्वच्छं सज्जनचित्तवल्लघुतरं दीनार्थिवच्छीतलं पुत्रालिङ्गनवत् तथा च मधुरं बालस्य संजल्पवत् । एलोशीरलवङ्गचन्दनलसत्कर्पूरपालीमिलत्पाटल्युत्पलकेतकीसुरभितं पानीयमानीयताम् ॥ १५७ ॥ ततो मन्त्रिणा सजलकनककच्चोलके आनीते वैतालिक उवाच- वाम्भोजे सरस्वत्यधिवसति सदा शोण एवाधरस्ते बाहुः काकुत्स्थवीर्यस्मृतिकरणपटुर्दक्षिणस्ते समुद्रः । वाहिन्यः पार्श्वमेताः कथमपि भवतो नैव मुश्चन्त्यजस्रं खच्छेऽन्तर्मानसेऽस्मिन् कथमवनिपते ! तेऽम्बुपानाभिलाषः ? ॥ १५८ ।। (५४) ·- ततस्तुष्टेन भूपेन पाण्ड्यनृपदण्डागतप्राभृतं दत्तम्-- अष्टौ हाटककोटयस्त्रिनवतिर्मुक्ताफलानां तुला पञ्चाशद् मधुगन्धलुब्धमधुपक्रोधोडुराः सिन्धुराः । अश्वानामयुतं प्रपञ्चचतुरं पण्याङ्गनानां शतं दण्डे पाण्ड्यनृपेण ढौकितमिदं वैतालिकस्याऽर्पितम् ॥ १५९ ॥ एकदा देवतावसरे श्रीविक्रमेण किञ्चिन्मालिन्यधौतवस्त्रदर्शने कारणं पृष्टा रजककामिनी जगाद- याऽऽसीद् दक्षिण ! दक्षिणाऽर्णववधू रेवाप्रतिस्पर्धिनी गोविन्दप्रियगोकुला गिरिणदी गोदावरी विश्रुता। तस्यां देव ! गतेऽपि मेघसमये स्वच्छं न जातं पयस्त्वद्दण्डद्विरदेन्द्रदन्तमुसलप्रक्षोभितैः पांसुभिः ॥१६॥ तहचोविस्मितस्तस्यै ददौ श्रीविक्रमो नृपः । तानि वस्त्राणि सर्वाणि वर्णकोर्टि विशेषतः ॥ १६१ ॥ तथैकदा श्रीसिद्धसेनदिवाकरा विहरन्तोऽवन्तीपुरीमागताः । तदा श्रीसङ्ग्रेन विज्ञप्तम्-भगवन् ! भवतां विद्या प्रमाणं तदा, यदि राजानं रञ्जयित्वोङ्कारनगरे ब्राह्मणैः कर्तुमदीयमानं जिनप्रासादं कारयत । ततः सिद्ध- सेनसूरयः राजानं मिमिलिषवः कृतनवीनचतुःश्लोकाः प्रतोली प्राः। द्वारपालःप्रवेष्टुं न दत्ते स्म, तदा गुरुभिः- दिदृक्षुर्भिक्षुरेकोऽस्ति वारितो द्वारि तिष्ठति । हस्तन्यस्तचतुःश्लोकः किंवाऽऽगच्छतु गच्छतु ? ॥ १६२ ॥ इति श्लोको विक्रमपुरतः प्रतीहारपार्धाभाणितः। राजाऽपि श्लोकं श्रुत्वा सानुप्रासपदबन्धचमत्कृतःप्रत्याह- ·दीयन्तां दश लक्षाणि शासनानि चतुर्दश । हस्तन्यस्तचतुःश्लोको यद्वाऽऽगच्छतु गच्छतु ॥ १६३ ॥ ततः श्लोकमेनं श्रुत्वा नास्माकं लक्षैश्च ग्रामैश्च प्रयोजनं, इत्युक्त्वा सिद्धसेनो राजसभायां गत्वा चतुर्दार- सिंहासने पूर्व दिग्भागमध्यासीनं श्रीविक्रमार्कमवलोक्य श्लोकमेतं पपाठ । यथा- अपूर्वेयं धनुर्विद्या भवता शिक्षिता कुतः १ । मार्गणौधः समभ्येति गुणो याति दिगन्तरम् ॥१६॥ ततो राजा पूर्व सिंहासनं मुक्त्वा दक्षिणसिंहासनमलंचकार । तत्र सूरिईितीयश्लोकमपठत् । यथा- सर्वदा सर्वदोऽसीति मिथ्या संस्तूयसे बुधैः । नाऽरयो लेभिरे पृष्ठं न चक्षुः परयोषितः ॥ १६५ ।। ततः पश्चिमसिंहासनमधितष्ठौ, सूरिस्तृतीयश्लोकं पठितवान् । यथा- आहते तव निःस्वाने स्फुटितं रिपुहृद्धटैः । गलिते तत्प्रियानेत्रे राजंश्चित्रमिदं महत् ॥ १६६ ॥ तत उत्तरसिंहासनमध्यतिष्ठत् । सूरिश्चतुर्थ श्लोकं जगाद । यथा- सरखती स्थिता वक्रे लक्ष्मीः करसरोरुहे । कीर्तिः किं कुपिता राजन् ! येन देशान्तरं गता ? ॥ १६७ ॥ तच्छ्लोकचतुष्कमाकर्ण्य श्रीविक्रमः सिंहासनादुत्थाय श्रीसिद्धसेनसूरि प्रणम्याह-हे भगवन् ! दत्तं मया भवतां चतुर्दिगाज्यम् । ततः सूरिः प्राह-हे श्रीविक्रमार्क ! समतृणमाणलोटकाञ्चनानां किमस्माकं राज्येन ? । -- ·यतः- पढ्यामध्वनि संचरेय विरसं भुञ्जीय भैक्षं सकृज्जीर्ण सिग् निवसीय भूमिवलये रात्रौ शयीय क्षणम् । निस्सङ्गत्वमधिश्रयेय समतामुल्लासयेयाऽनिशं ज्योतिस्तत् परमं दधीय हृदये कुर्वीय किं भूभुजा ? ॥१६८॥ पद्यां गलदुपानद्यां संचरन्तेऽत्र ये दिवा । चारित्रिणस्त एव स्युर्न परे यानयायिनः ॥ १६९ ॥ केशोत्तारणमल्पमल्पमशनं निर्व्यञ्जनं भोजनं निद्रावर्जनमह्नि मज्जनविधित्यागश्च भोगश्च न । पानं संस्कृतपाथसामविरतं येषां किलेथ क्रिया तेषां कर्ममयामयः स्फुटमयं स्पष्टोऽपि हि क्षीयते॥१७॥ इत्यादि खाचारप्रकटीकरणेऽपि राजा राज्याङ्गीकारं विना गुरुचरणारविन्दं न त्यजति स्म । तदा गुरुभिर- भाणि-राजन् ! भव्यभोजनमपि न रोचतेऽस्माकं, राज्येन किं क्रियते ? । यतः- शमसुखशीलितमनसामशनमपि द्वेषमेति किमु कामाः ? । स्थलमपि दहति झषानां किमङ्ग ! पुनरुज्ज्वलो वह्निः ? ॥१७॥ तथा संयमसाम्राज्यतुलां राज्यं नाश्चति । यतः- नो दुष्कर्मप्रयासो न कुयुवतिसुतखामिदुर्वाक्यदुःखं राजादौ न प्रणामोऽशनवसनधनस्थानचिन्ता न चैव । ..

·क राज्यं तु नरकान्तमेव महामोहोदयात् । यदुक्तम्- हयहेषितगजगर्जितसुभटभुजास्फोटतूर्यनिर्घोषैः । कुतुकं वनितावाग्भि शायते मोहनिद्रेयम् ॥ १७३ ॥ इत्यादिसरसवाचारसंसूचककाव्यरञ्जितः श्रीविक्रमार्कः सुश्रावकः प्रभावकः श्रीशत्रुञ्जयोद्धारादि- पुण्यकरणीयकारकः यावज्जीवं श्रीसिद्धसेनचरणारविन्दरेणुमकरन्दरोलम्बः समभूत् । तत ओङ्कारनगरादिषु सर्वत्र प्रासादा निष्पन्नाः । इति विक्रमादित्यकीर्तिदानप्रबन्धः। तथा प्रतिष्ठानपुराधिपो हापश्चाशद्वीरवन्ध- पादः शत्रुञ्जयोद्धारकारकविद्यालयादिगाथाकोशप्रवर्तकः शातवाहननृपः । सच्चं भण गोदावरि ! पुव्वसमुहेण साहिआ सन्ती । सालाहणमारिच्छं किं ते तीरे कुलं अत्थि? ॥१७॥ उत्तरओ हिमवन्तो दाहिणओ सालवाहणो राया । समभारभरक्वन्ता तेण न पल्हत्थए पुहवी ॥ १७५ ॥ इत्यादिगाथाकारकाणां घनमपि धनं ददौ । तथा धारानगरीधराधिपः श्रीभोजराजः कालिदासवररुचिमयूर- वाणकर्पूरक्रीडाचन्द्रराजशेखरप्रमुखपश्चशतपण्डितानां स्तूयमानगुणगणानां कनककोटिगजतुरगशतग्रामसह- प्रादि साम्राज्यं ददौ । सर्वेऽपि प्रबन्धाः प्रबन्धचिन्तामणितो ज्ञेयाः। श्रीभोजो धनपालस्य चक्षुषी ददौ । (५८) ·यथा-सर्वदेवद्विजसुतः पण्डितधनपालो लघुभ्रातृशोभनसाधुप्रतिबोधितः परमार्हतः समजनि । सव्वत्थ अत्थिधम्मो जा मुणि न जिणसासणं तुम्ह । कणगाउराण कणगं व ससिअपयमलभमाणाण।१७६।। इत्यादि जिनधर्मस्थापकः । एकदा नृपेण भोजेनाऽऽखेटके बलात्कारेण सहाऽऽकारितः, वने बाणेनैणे विद्धे भूमौ पतिते सति भूमिस्पृशं पुच्छं वीक्ष्य धनपालं प्राह-किं कारणम् ? । ततः पण्डितधनपालवाह- रसातलं यातु तदत्र पौरुषं कुनीतिरेषाऽशरणो ह्यदोषवान् । निहन्यते यद् बलिनाऽतिदुर्बलो हहा ! महाकष्टमराजकं जगत् ॥ १७७ ॥ पदे पदे सन्ति भटा रणोत्कटा न तेषु हिंसारस एष पूर्यते । धिगीदृशं ते नृपते ! कुविक्रमं कृपाश्रये यः कृपणे मृगे माये ॥ १७८ ॥ अपि च- वैरिणोऽपि हि मुच्यन्ते प्राणान्ते तृणभक्षणात् । तृणाहाराः सदैवैते हन्यन्ते पशवः कथम् ? ॥ १७९ ॥ इति तन्निर्भर्त्सनात् क्रुद्धो नृपः । अपरे बाणादयस्वेवं पठन्ति- किं कारणं नु कविराज ! मृगा यदेते व्योम्न्युत्पतन्ति विलिखन्ति भुवं वराहा: । (५९) ....

·देव ! त्वदस्त्रचकिताः श्रयितुं स्वजातिमेके मृगाङ्कमृगमादिवराहमन्ये ॥ १८० ॥ पश्चाद् वलमानः स्वकारितसरस्तीरमुपागतः सरोवर्णनाय धनपालं प्रत्याह । एषा तटाकमिषतो वरदानशाला मत्स्यादयो रसवती प्रगुणा सदैव । पात्राणि यत्र बकसारसचक्रवाकाः पुण्यं कियद् भवति तत्र वयं न विद्मः ? ॥ १८१ ॥ तत्रापि कुङ्कः पुरं प्रत्यागच्छन् यज्ञमण्डपे यज्ञस्तम्भनियन्त्रितच्छागस्य दीनां गिरमाकर्ण्य किं पशु- रसौ व्याहरतीति व्यादिष्टः श्रीधनपालः प्राह- नाहं वर्गफलोपभोगतृषितो नाभ्यर्थितस्त्वं मया संतुष्टस्तृणभक्षणेन सततं साधो ! न युक्तं तव । खर्ग यान्ति यदि त्वया विनिहता यागे ध्रुवं प्राणिनो यज्ञं किं न करोषि मातृपितृभिः पुत्रैस्तथा बान्धवैः ? ॥१८२॥ ततो रुष्टेन भोजेन धनपाललोचने कष्टुं चिन्तिते । पण्डितेन चेष्टया ज्ञातम् । तदनु प्रतोल्यां प्रविशता नृपेण बालिकापृष्णिलग्नां वार्डकदोधूयमानमूर्द्धानं वृद्धामेकामागच्छन्तीं दृष्ट्वा धनपालः प्राह-वामिन् ! एषा शीर्षधूननेन बालिकायाः पृच्छत्या निषेधं कुर्वत्यस्ति । कथमिति नृपतिपृष्टः प्राह- किं नन्दी किं मुरारिः किमुत सुरपतिः किं नलः किं कुबेरः (६०) ·किं वा विद्याधरोऽसौ किमु रतिरमणः किं विधुः किं विधाता ? | नायं नायं न चायं न खलु न हि नवा नापि नासौ न चैष क्रीडां कर्तुं प्रवृत्तः स्वयमिह हि हले ! भूपतिर्भोजदेवः ॥ १८३ ।। राज्ञा पृष्टम्-मुरारिप्रभृत्युपमानानि मम कथं शोभन्ते ? । पण्डितेनोक्तं शृणु- अभ्युद्धृता वसुमती दलितं रिपूरः क्रोडीकृता बलवता बलिराज्यलक्ष्मीः । एकत्र जन्मनि कृतं तदनेन यूना जन्मत्रये यदकरोत् पुरुषः पुराणः ॥ १८४ ॥ ततस्तुष्टो भोजः प्राह-वरं वृणु । धनपालेनोक्तम्-चक्षुषी देहि। राज्ञोक्तम्-ते पुराऽपि स्तः । तेनोक्तम्- तेसती अप्यसती । कुतः ? । त्वया ते मनसा गृहीते । कथं ज्ञायते ?- आकारैरिङ्गितैर्गत्या चेष्टया भाषणेन च । नेत्रवऋविकारैश्च लक्ष्यतेऽन्तर्गतं मनः ॥ १८५ ॥ तर्हि स्वस्थो भव, दत्ते लोचने; इत्यादि महाप्रसादः कृतः पण्डितधनपालस्य । श्रीभोजेन जितोऽस्मीति चिन्तां चिन्तामणे ! त्यज । जिता देवद्रुमाः पञ्च न दुःखं पञ्चभिः सह ॥१८६॥ भोज ! वामसमानदानविहितैरथैः कृतार्थीकृतत्रैलोक्यं फलभारभङ्गुरशिराः कल्पद्रुमी निन्दति । (११) ·टङ्कच्छेदनवेदनाविरमणात् संजातसौख्यस्थितिः प्राचीनव्रणिताङ्गरोहणतया श्रीरोहणः स्तौति च ॥ १८७ ॥ नो शृङ्गारकथा कुतूहलकथा गीतादिविद्याकथा माद्यत्कुम्भिकथा तुरङ्गमकथा कोदण्डशिक्षाकथा । एकैवाऽस्ति परं पलायनकथा त्वदीतभूमीभुजां भोज ! श्रीरणरङ्गमल्ल ! भवति स्वप्नेऽपि नान्या कथा ॥१८॥ विद्वन् ! वद कचलितोऽसि ?, समग्रविद्यापारङ्गतं कलयितुं किल भोजराजम् । वेत्त्यक्षराणि न हि वाचयितुं स राजा मह्यं ललाटलिखितादधिकं ददौ यत् ॥१८९॥ कविषु कामिषु योगिषु भोगिषु द्रविणदेषु जितारिषु साधुषु । धनिषु धन्विषु धर्मधनेषु च क्षितितले न हि भोजसमो नृपः ॥ १९० ॥ भोजराज गलिकंठलउ कहि किमिउ पडिहाइ। उरि लच्छी मुहि सरसई सीमविहं विअराइ ॥१९१॥ कूआकण्ठइ सत्थरउ उरि जनोई गलि हत्थ । तइ रुट्ठइ धारह धणी वयरी एह अवत्थ ॥ १९२ ॥ इत्यादिभोजकीर्त्तिकवित्वप्रबन्धाः कीर्तिदानोपरि वाच्याः ७२प्रबन्धेभ्यः ॥ तथा रैवतोद्धारकारकश्री- सज्जनदण्डनायक २४ प्रासादकारक मं॰आभट देवगुरुदृढभक्त मं० आलिग मं० सांतू ९९लक्षहाटकखामी श्रे छाडा षट्कोटिद्रव्यखामिकुबेरदत्तादिकोटीध्वजाष्टादशशतव्यवहारिशाकम्भरीपतिअर्णोराजलाटाधिपगज-

·मांगूझालकप्रभृति ७२ राणकपरिकरितश्रीजयसिंहदेवेन ग्रीष्मे क्रीडोद्यानं गतेन मार्गमिलितश्रीरामचन्द्रक्षुल्लः
पृष्टः कथं ग्रीष्मे दिवसा गुरुतराः ? । रामचन्द्रः प्राह-
देव ! श्रीगिरिदुर्गमल्ल ! भवतो दिगजैत्रयात्रोत्सवे धावहीरतुरङ्गनिष्ठुरखुरक्षुण्णक्षमामण्डलात्।
वातोडूतरजोमिलत्सुरसरित्संजातपङ्कस्थलीदूर्वाचुम्बनचञ्चुरा रविहयास्तेनाऽतिवृद्ध दिनम् ॥१९॥
चमत्कृतेन सिद्धराजेनोक्तम्-सद्यो नगरं वर्णय पत्तनाभिधानम् ।
एतस्यास्य पुरस्य पौरवनिताचातुर्यतानिर्जिता मन्ये नाथ ! सरस्वती जडतया नीरं वहन्ती स्थिता ।
कीर्तिस्तम्भमिषोच्चदण्डरुचिरामुत्सूत्र्य वाहावलीतन्त्रीकां गुरुसिद्धभूपतिसरस्तुम्बी निजां कच्छपीम् ॥१९॥
तुष्टेन सर्वसमक्ष कविकटारमल्लेति बिरुदं दत्तम् ॥ एकदा स्तम्भपुरे समुद्रोपकण्ठवर्तिनि सिद्धराजे चारणेनोक्तम्-
को जाणइ को नाह चिन्तु तुहारउं चक्कवइ।लहु लंकह लेवाह मग्ग निहालइ करण उत्त ॥ १९५ ॥
द्वितीयेनोक्तम्-धाइ धोयापाय जयसिंह जलनिहि ताह ।रातइ गहिआ सविराय इक्क बिभीषण मिल्हिमह ॥१९६॥
इयोः सहस्रदानम् ।
सो जयउ कूडगंछो तिहुअणमझमि जेसलनरिन्दो । छित्तूण रायसे इकं छत्तं कयं जेण ॥ १९७ ॥

·वराश्चदानम् । महालयो महायात्रा महास्थानं महासरः । यत्कृतं सिद्धराजेन तत्कृतं केन न क्वचित् ॥ १९८ ॥ एकैव जगृहे धारा नगरी नरवर्मणा । दत्ता येनाश्रुधारास्तु तहधूनां सहस्रधा ॥ १९९ ॥ मात्रयाऽप्यधिकं किश्चिन्न सहन्ते जिगीषवः । इतीव त्वं धरानाथ ! धारानाथमपाकृथाः ॥२०॥ स्वामिन् ! श्रीजयसिंहदेवनृपते ! सत्यं प्रयाणोत्सवे पानीयाशयशोषणेन मुभटश्रेणीक्षितिप्राप्तिभिः । स्वीयवीयपतेर्विनाशसमयं संचिन्त्य चिन्तातुरा मत्सी रोदिति मक्षिका च हसति ध्यायन्ति वामभुवः॥२०१॥ एकदा सभायां सिद्धराजेन स्वमूंछायां करगृहीतायां आमकविः प्राह- डरि गइन्द डगमगिअ चन्द करमिलिय दिवायर डुल्लिय महि हल्लियह मेरु जलझंपिअ सायर । सुहडकोडि थरहरिय क्रूरकूरंम कडकिअ अनलविनल धसमसिअ पुहवि सहु प्रलय पलट्टिय । गज्जति गयण कवि आम भणि सुरमणि फणमणि इक्कहूअ मागहि हिमगहिममगहि मगहि मुंच मुंछ जयसिंह तुह २०२ प्रत्यक्षरं हाटकटङ्ककाः प्रदत्ताः । वरसई चऊद चुंआल थम्भसई सतर निरंतर सय पुत्तलीय अढार जडीमणि माणिक रयंवर । (६४) sindhudur ·तीससहस धजदण्ड कलस दससहस्स सुवन्नय छप्पन्नकोडि गयतुरिय लग्ग तिणि रुद्द महालय । कविगह सह इम ऊचरइ सुरनर रोमश्चिय सवइ सुपसिद्धिखित्ति जयसिंह कित्ति टगमग चाहई चक्कवइ ॥२०३॥ इत्यादिखवर्णनकाव्यकृतां श्रीपालादिकवीनां बह्वपि धनं ददौ जयसिंहनृपः ॥ अथ श्रीकुमारपालकी- तिदानम्-सपादलक्षदेशाधिपतिअर्णोराजं प्रति दिग्विजययात्रायां संचरन् श्रीकुमारपालश्चामरैरश्वपर्याणं प्रमार्जयन् ७२ राणकैः प्रहसितो वणिगेवायं किं करिष्यति संग्रामे ? । ज्ञातसामन्ताशयेन कुमारपालेन पूगी- फलगोणी विपणिमार्गे पतिता भल्लाणोच्छाल्य पतन्ती धृता । रजककटाहकसप्तकं परस्परमध्यस्थितं लोहमय- भल्लैकघातेन प्रस्फोटितम्। तदाऽवसरोचितवचनचतुर आमभट्टः प्राह- रे रक्खइ लहुजीव वडविरणि मयगल मारइ न पीइ अणगल नीर हेलिरायह संहारइ । अवर न बंधइ कोइ सघर रयणायर बंधइ परनारी परिहरइ लच्छि पररायह रूंधइ । ए कुमरपाल कोपिं चडिउ फोडइ सत्त कडाहि जिम जे जिणधम्म न मन्निसिइं तीहवी चाडिसुतेम तिम॥२०॥ तुष्टेन प्रत्यक्षरमश्वाः प्रदत्ताः। रणाङ्गणे स्वसैन्ये अर्णोराजेन बहुद्रव्यार्पणपरावर्तिते भग्ने इव जाते सति चिन्ताऽऽतुरे कुमारपाले चारणोक्तिः- ·कुमरपाल! मत चिंतकरि चिंतिउं किंपि न होइ । जिणि तुझ राज समप्पिउं चिन्त करेसि सोइ ॥२०५॥ जयः समजनि। जीयाश्चिरं कीर्तिलतालवालः कुमारपालः क्षितिपालभावान् । यस्य प्रतापः शिशिरेऽप्यरीणां खेदोदबिन्दूनधिकांश्चकार । २०६॥ युधि स्वयं यः किल जाङ्गलेशं बली विजिग्ये किमु चित्रमत्र । अनूपभूपो वणिजाऽपि यस्य जितो यतः कौङ्कणचक्रवर्ती ॥ २०७॥ विहारं कुर्वता वैरिवनिताकुचमण्डलम् । महीमण्डलमुद्दण्डविहारं येन निर्ममे ॥ २०८ ॥ करवालजलैः स्नातां वीराणामेव योऽग्रहीत् । धौता बाप्पाम्बुधाराभिर्निर्वीराणां तु न श्रियम् ॥२०९॥ शूराणां संमुखान्येव पदानि समरे ददौ । यः पुनस्तकलत्रेषु मुखं चक्रे पराङ्मुखम् ॥२१०॥ पादलग्नैर्महीपालैः पशुभिश्च तृणाननैः । यः प्रार्थित इवात्यर्थमहिंसाव्रतमग्रहीत् ॥२१॥ जन्तूनामवनं सप्तव्यसनानां निषेधनम् । वादनं न्यायघण्टानां रुदतीधनवर्जनम् ॥२१२॥ खर्गे न क्षितिमण्डले न वडवावक्रे न लेभे स्थितिं त्रैलोक्यैकहितप्रदाऽपि विधुरा दीना दया या चिरम् ।

·चौलुक्येन कुमारपालविभुना प्रत्यक्षमावासिता निर्भीका निजमानसौकसि वरे केनोपीयेत सः ? ॥२१३॥ आज्ञावर्तिषु मण्डलेषु विपुलेष्वष्टादशस्वादरादब्दान्येव चतुर्दिशं प्रसृमरां मारिं निवार्याऽञ्जसा । कीर्तिस्तम्भनिभांश्चतुर्दशशतीसंख्यान् विहारांस्तथा क्लुप्त्वा निर्मितवान् कुमारनृपति नो निजैनोव्ययम् ॥२१॥ निष्पुत्रकुबेरदत्तावासे तल्लक्ष्मीविलोकनार्थ गतः, तज्जननीजायाभगिन्यादिकुटुम्बं विलपन्तं दृष्ट्वा सकरु- णश्चिन्तितवान्- दुर्भिक्षोदयमन्नसंग्रहपरः पत्युर्वधं बन्धकी ध्यायत्यर्थपतेभिषग् गदगणोत्पातं कलिं नारदः। दोषग्राहिजनश्च पश्यति परच्छिद्रं छलं राक्षसी निष्पुत्रं म्रियमाणमाढ्यमवनीपालो हहा ! वाञ्छति ॥२१५॥ इति नृपाशयं ज्ञात्वा रामकपर्दिश्रीपालादिकवयः स्तोतुं प्रवृत्ताः- भरहसगरसणंकुमारहरियंददहरहनलेहिं । न कयं अमारिकरणं न य केण य मुग्गडं मुक्कं ॥२१६॥ अपुत्राणां धनं गृह्णन् पुत्रो भवति पार्थिवः । त्वं तु संतोषतो मुञ्चन् मत्यं राजपितामहः ॥२१७॥ न यद् मुक्तं पूर्वै रघुनहुषनाभागभरतप्रभृत्यु:नाथैः कृतयुगकृतोत्पत्तिभिरपि । विमुञ्चन् कारुण्यात् तदपि रुदतीवित्तमधुना कुमारक्ष्मापाल ! त्वमसि महतां मस्तकमणिः ॥२१॥ (६७) ·इक कन्त मरिजाइ नारि चुकइ आभरणह घटजुअलं अवहारि नारि बोली नीझरणह । पयडिय विहवा सह सयल मङ्गल टालिज्जइ मानभंग तस होइ देहदुव्वयणे डज्झइ । एतला दंड इकसिरि पडइ अनइ धन जाइ नरिंदघरि कुमर नरिंद रुवन्तीअह लच्छी मुक्ति पसाउ करि॥२१९॥ सकलकवीनां सहस्रटङ्कप्रदानम् । चन्दि दीवउ धरणि पल्लंक तृण पूलक संघरइ ईट खंडउ ससि दीजइ । महधरि प्रिय न पाहुणउ सज्जण न बारि बइठ्ठ तुज्झ पसाई रंडपण एह अवस्था दिट्ठ॥२२०॥ मृतधनं मुक्तम् । एकदा द्वादशावर्त्तवन्दनकदानावसरे कुमारपालभूपालपृष्ठं क्षामणकवेलायां श्रीहेमा- चार्ये करेण स्पृशति गागिलचारणोक्तिः- हेम तुहारा करमरु जाह अनंती ऋद्धि । ए चाप्या नीचामुहा तांह ऊपहरि सिद्धि ॥२२१॥ करकटकप्रदानम्। तथा शालामुखपोतिकाचिन्ताकारिसमरसिंहधार्मिकपञ्चशताश्वश्रेणी सरसि पानीय- पानार्थ गच्छन्तीं दृष्ट्वा हट्टोपविष्टचारणेनोक्तम्- भल्लउं पारिसनाथ जइ एहवउं जाइसि।सहसिइ सेवडसाथ कुमरनरिंदह बाहिरउ ॥ २२२ ॥ (६८) - ·पूर्व वीरजिनेश्वरेऽपि भगवत्याऽऽख्याति धर्म स्वयं प्रज्ञावत्यभयेऽपि मन्त्रिणि न यां कर्तुं क्षमः श्रेणिकः । अक्लेशेन कुमारपालनृपतिस्ता जीवरक्षा व्यधाल्लब्ध्वा यस्य वचःसुधां स परमः श्रीहेमसूरिप्रभुः ॥२२३॥ तथैकदा श्रीहेमसूरिखकरधृतवामकरस्य श्रीकुमारपालस्य श्रीशत्रुञ्जयचैत्यपरिपाट्यां संचरतः कपर्दि- कविः प्राह- श्रीचौलुक्य ! स दक्षिणस्तव करः पूर्व समासूत्रितप्राणिप्राणविघातपातकसखः शुद्धो जिनेन्द्रार्चनात् । वामोऽप्येष तथैव पातकसखः शुद्धि कथं प्राप्नुयात् न स्पृश्येत करेण चेद् यतिपतेः श्रीहेमचन्द्रप्रभोः? ॥२२॥ इत्यादिकवित्वकथककवीनां कुमारपालो घनमपि धनं ददौ । एकदा वीसलदेवेन भोजनान्ते तृणं करे कृत्वाऽरिसिंहोऽभिदधे-इदं तृणं सद्यो वर्णय । यदि रुचितभङ्गया वर्णयसि, तदा ग्रासद्वैगुण्यं, अन्यथा सर्वग्रासत्याजनम् । इत्युक्ते स ऊचे- क्षारोऽब्धिः शिखिनो मखा विषमयं श्वभ्रं क्षयीन्दुर्मुधा प्राहुस्तत्र सुधामियं तु दनुजत्रस्तैव लीना तृणे । पीयूषप्रसवो गवां यदशनाद्, दत्त्वा यदाऽऽस्ये निजे देव ! त्वत्करवालकालमुखतो निर्याति जातिर्हिषाम् ॥२२५॥ चमत्कृतो भूपालो ग्रासद्वैगुण्यं चकार ॥ इति वीसलदेवकीर्तिदानम् ॥ एकदा योगिनीपुरतो जलालदीनः ·सुरत्राणः कर कमादाय गूर्जरधरित्री भक्त्वा भृतपूरितः पश्चाद् वलितःसन् गोपगिरिसमीपं प्राप्य सुन्दराभिध- सरोवरपाल्याभुत्तर्णिः । तत्सैन्यसंनिवेशं ज्ञात्वा गोपगिरिनृपतिराउललाखणसिंहपुत्र उदयसिंहः वचमूं संनह्य तत्रागत्य युद्धं विधाय गूर्जरत्रानीतं पुरातनमश्वादिकमादाय तच्चमू निर्धाट्य स्वपुरं प्रविशन् चारणेन वर्णितः- सुन्दर सर असुराह दलि जल पीधउं वयणेहिं । उदयनरिन्दहि कड्ढीउं तीहं नारीनयणेहिं ।।२२६॥ चारणपठितां गाथां श्रुत्वोदयसिंहेनाऽश्वादिभूषितवस्तुसङ्घातं चारणाय प्रदत्तम् ॥ इत्युदयसिंहकीर्तिदान- प्रबन्धः ॥ एवमपरेषां मुञ्जकर्णवनराजभीमबप्पभाट्टिसूरिप्रतिबोधितश्रीआमादिनृपाणां कीर्तिदानप्रबन्धाः स्वयं ज्ञेयाः॥अथ मन्त्रिप्रधानादिव्यवहारिणां कीर्तिदानप्रबन्धाः-एकदा पत्तने संवननचूर्णाद् वशीभूताम्बुधेः कुकुणा- धिपतेमल्लिकार्जुनस्य राजपितामहति बिरुदं बन्दिमुखात् श्रुत्वा क्रुद्धश्रीकुमारपालेन प्रेषितःप्रधानमन्त्रिश्रीअम्ब- डदेवः। ततस्तेन सबलसेनापरिवृतेन संग्रामाङ्गणे तच्छिरो लूनम् । तत्र देशे ३०० जालानि ज्वालितानि । सर्वत्र कुमारपालाज्ञा दापिता । ततः सोपारकपत्तने प्राप्तः, तत्र जीवत्स्वामियुगादिप्रासादे स्नात्रपूजाष्टाह्निकाम- होत्सवं कृत्वा तदनु शृङ्गारकोटीशाटी१ माणिक्यपट२ पापक्षयंकरहार ३ विषापहशुक्ति४ १४भारमित- (७०)

·धवलगृहशृङ्गस्थ३रहेमकुम्भ षड्मूढकमुक्ताफल १४वर्णकोटी १२०सुरूपपात्र श्वेतचतुर्दन्तपट्टगजनवग्रहा-
दिभूरिदुष्पापवस्तुभिः सार्ध तच्छिरो हेममठितं लावा पश्चात् पत्तनप्राप्तेन ७२राणकदृष्टौ राजसदसि
कुमारपालपादपीठाने मुक्तम् । ततस्तुष्टेन राज्ञा राजपितामहबिरुदं श्रीअम्बडदेवाय प्रदत्तं १कोटिहेम ३-
हैमकलश २४जात्यतुरगैः समम्। ततस्तेन त्रिहैमकलशीं विना भृगुकच्छादिषु प्रासादशृङ्गस्थापनार्थ, सर्व
गृहान्तराले निजकुलपूर्वजजिनधर्मगुरुखपराक्रमादिगुणवर्णनपरयाचकेभ्यः प्रदत्तम् । ततो नृपकोपे, वं द्वाद-
शग्रामाधीशत्रिभुवनपालपुत्रः, अहं तवाष्टादशदेशाधिपस्य पुत्रः, कथं नाधिकं ददामि ? संतुष्टः कुमारपालः।
तथा तेनाऽऽम्रदेवेन भृगुकच्छे श्रीमुनिसुव्रतखामिविहार आरात्रिकावसरे देवगुणवर्णनपरमार्गणेभ्यो दत्तं
यथा-
-
द्वात्रिंशद् द्रम्मलक्षा भृगुपुरवसतेः सुव्रतस्याऽर्हतोऽने कुर्वन् माङ्गल्यदीपं स सुरनरवरश्रेणिभिः स्तूयमानः ।
योऽदादर्थिवजस्य त्रिजगदधिपतेः सद्गुणोत्कीर्तनायां स श्रीमानाम्रदेवो जगति विजयतां दानवीराग्रयायी ॥२२७॥
भृगुकच्छप्रासादप्रतिष्ठामहोत्सवसंतुष्टेनेति हेमसूरिणोपबृंहितः । यथा-
किं कृतेन न यत्र त्वं यत्र त्वं किमसौ कलिः ? । कलौ चेद् भवतो जन्म कलिरस्तु कृतेन किम् ? ॥२२८॥

·भक्त्वा तदनु १लक्ष ३२सहस्रैर्हेमाचार्याणां न्युञ्छनं कृत्वा मार्गणेभ्यो दत्तम् । पुहविकरंडे बंभंडसंपुडे भमइ कुण्डलिज्जंतु । तुह अम्बडदेव ! जसो अ लडपसरो भुअंगुब्व ॥२२९॥ सपादकोटिद्रम्मदानम् ॥ इति कुमारपालमहामान्यप्रधानश्रीअम्बडदेवकीर्तिदानम् ॥ तथा श्रीविमल- मन्त्रिणा प्रासादेर्बुदोपरि कार्यमाणे तद्भमिनेता वालीनाहः कमठीयभङ्गपातेनाऽन्तरायं करोति स्म । मद्यमां- सादि नैवेद्यं याचते स्म । मन्त्रिणाऽम्बिकाबलेन निर्धाटितो वटकनैवेद्यनैव रतिं प्रापितः।प्रासादसिद्धौ प्रतिष्ठा- महोत्सवे संघः सर्वशक्त्या पूजितः। मार्गणास्तथा कृतार्थीकृताः, यथाऽद्यापि 'विमलश्रीसुप्रभातम्' इत्याशीर्वाद कथयन्ति, कोऽर्थः ?-विमलो मन्त्री, श्रीदेवी भार्या, तयोर्यथा सुप्रभातं सुदिवसमभूत् , तथा भवतामपि। अत्र चारणवचनम्- मंडी मुरकी रइ करइ मिल्हीअ मंसग्गाह । विमलहिं खंडउं कड्ढीउं नहउ वालीनाह ॥२३॥ लक्षं ददौ॥इति श्रीविमलस्य कीर्तिदानं दण्डनायकस्य ॥ अथ वस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः-श्रीवस्तुपाल: प्रतिवर्ष वारत्रयं सर्वचतुर्विधसङ्घपूजां करोति स्म एकदा सङ्घार्चायां जायमानायां एको दरिद्रो द्विजः प्राह-देव ! कल्पदुमावतार इव सर्वलोकवाञ्छितं ददानो दृश्यसे, एकवेलं ममापि संमुखमवलोकय, ROOR यथा ·दारिद्याय जलाञ्जलिं ददामि । तदा मन्त्रिणोक्तम्-रे ! किमप्युद्गरितवस्त्रमास्ति ? , एका वस्त्रबन्धनस्थूल- पठ्यस्ति, देहि । सा द्विजस्यापिता । तेन विलोक्योक्तम्- क्वचित् सूत्रं क्वचित् तूलं कार्पासास्थि क्वचित् क्वचित् । देव ! त्वदारनारीणां कुटीतुल्या पटी मम ॥२३॥ मन्त्रिणोक्तम्-पुनर्वद, सप्तदशवारमुक्तम् । १७शतानि द्रम्माणां समर्पितानि ॥ एकदा यात्राप्रारम्भे वन्दनार्थागतमन्त्रिणा सभायां किश्चिन्निद्रायमाणनरचन्द्राचार्यो वादितः प्राह-नाहं निद्रायमाणः, किन्तु नेत्रे निमील्य लक्ष्मीनारायणयोः समुद्रमध्यस्थयोः परस्परालापं शृण्वन्नस्मि । यथा- लक्ष्मि ! प्रेयसि! केयमास्यशितिता वैकुण्ठ ! कुण्ठोऽसि किं नो जानासि पितुर्विनाशमसमं सङ्घोत्थितैः पांसुभिः । मा भीीरु ! गभीर एव भविताऽम्भोधिश्चिरं नन्दतात् संघेशो ललितापतिर्जिनपतेः स्नात्राम्बुकुल्यां सृजन ॥२३२॥ बालचन्द्रक्षुल्लकेन श्रीवस्तुपालो वर्णितः- गौरी रागवती त्वयि त्वयि वृषो बद्धादरस्त्वं पुनर्भूत्या त्वं च समुल्लसद्गुणगणः किंवा बहु ब्रूमहे । श्रीमन्त्रीश्वर ! नूनमीश्वरकलायुक्तस्य ते युज्यते बालेन्दुं चिरमुच्चकै रचयितुं त्वत्तोऽपरः कः क्षमः ? ॥२३॥ तदनु मन्त्रिणा भट्टारकपादोपवेशनं कारितं बालचन्द्रस्य । एकदाऽमरचन्द्रमुनौ पर्षदि तत्कालकृत- (७३) ·। नव्यश्लोकैर्व्याख्यानं कुर्वति द्विपदी प्रोक्ता- अस्मिन्नसारे संसारे सारं सारङ्गलोचना। वन्दनार्थमागच्छता द्वारस्थेन मन्त्रिणा श्रुता , अहो ! रागी स्वीकथाकृद् मुनिः, इति ध्यात्वा न वन्दितः । ज्ञातमन्त्रिचित्तामि- प्रायेणाऽमरचन्द्रेणोक्तम्- अस्मिन्नसारे संसारे सारं सारङ्गलोचना । यत्कुक्षिप्रभवा एते वस्तुपाल ! भवादृशाः ॥२३॥ तुष्टेन पादोपवेशनं कारितम्। एकदा तेजःपालमन्त्री भृगुपुरमायातः श्रीमुनिसुव्रतचैत्यार्चकैराचार्यैरुक्तम्- मन्त्रिन् ! संदेशकमेकं शृणु । मन्त्रिणोक्तम्-आदिश्यताम् । अद्य पाश्चात्ययामिन्यां वृद्धा नार्यका समेत्य प्राह- तेजःपाल ! कृपालुधुर्यविमलप्राग्वाटवंशध्वज ! श्रीमन्नम्बडकीर्तिरद्य वदति त्वत्संमुखं मन्मुखात् । आजन्मावधि वंशयष्टिकलिता भ्रान्ताऽहमेकाकिनी वृद्धा संप्रति पुण्यपुञ्ज ! भवतः सौवर्णदण्डस्पृहा ॥२३५॥ इत्युक्ते मन्त्रिणा देवकुले २२देवकुलिकासहिते दण्डकलशाः स्वर्णमयाः सर्वत्राऽकार्यन्त। आचार्याणां १० द्रम्मसहस्रैर्युञ्छनानि ॥ श्रीशत्रुञ्जयतीर्थे संघसमक्षं श्रीवस्तुपालमन्त्रिणि आरात्रिके क्रियमाणेऽर्थिनां मन्त्रि- मध्ये झम्पापनं दृष्ट्वा सोमेश्वरकविः प्राह- इच्छासिडिसमुभते सुरगणे कल्पद्रुमैः स्थीयते पाताले पवमानभोजनजने कष्टं प्रनष्टो बलिः । -- (७४) ·नौरागानगमन् मुनीन् सुरभयश्चिन्तामणिः काऽप्यगात् तस्मादर्थिकदर्थनां विषहतां श्रीवस्तुपाल:क्षितौ ॥२३६॥ सोमेश्वरस्य सहस्रं ददौ । संतुष्टेन सोमेश्वरेण पुनरभाणि- के निधाय वसुधातले धनं वस्तुपाल! न यमालयं गताः । त्वं तु नन्दसि निवेशयन्निदं दिक्षु धावति जने क्षुधावति ॥ २३७ ॥ पुनरपि सहस्रं ददौ । तथाऽरिसिंहकविः- श्रीवासाम्बुजमाननं परिणतं पश्चाङ्गुलिच्छद्मतो जग्मुर्दक्षिणपश्चशाखमयतां पञ्चापि देवद्रुमाः । वाञ्छापूरणकारणं प्रणयिनां जिहैव चिन्तामणिर्जाता यस्य किमस्य शस्यमपरं श्रीवस्तुपालस्य तत् ॥२३८॥ द्विसहस्री दत्ता ॥ एकदा तुष्टेन श्रीवीरधवलेन मन्त्रिणे दशलक्षी प्रसादे दत्ता । सा तु तेन गृहादयंगेव दत्ता, तदा कश्चित् कविः- श्रीमन्ति दृष्ट्वा द्विजराजमेकं पद्मानि संकोचमवाप्नुवन्ति । समागतेऽपि द्विजराजलक्षे सदा विकाशी तव पाणिपद्मः ॥ २३९ ॥ इति स्तूयमानो लज्जयाऽधो विलोकयति स्म, तदा नानाख्यकविः प्राह- ·एकस्त्वं भुवनोपकारक इति श्रुत्वा सतां जल्पितं लज्जानम्रशिरा धरातलमिदं यद् वीक्षसे वेद्मि तत् । वाग्देवीवदनारविन्दतिलकश्रीवस्तुपाल ! ध्रुवं पातालाद् बलिमुद्दिधीर्घरसकृद् मार्ग भवान् मार्गति ॥२४॥ सुवर्णजिह्वा दत्ता॥ कर्णस्त्वचं शिविर्मासं, जीवं जीमूतवाहनः, ददौ दधीचिरस्थीनि; पण्डितत्रयवाक्यमिदम् । जयन्तदेवेन समस्यापादं चक्रे-वस्तुपालः पुनर्वसु । सहस्रचतुष्टयं प्रदत्तम् ॥ एकदा सोमेश्वरो वस्तुपालधवलगृहे समागतः, वर्यासनदानेऽपि नोपविशति स्म । मन्त्रिणा कारणं पृष्टः प्राह- अन्नदानैः पयःपानैर्धर्मस्थानैश्च भूतलम् । यशसा वस्तुपालेन रुद्धमाकाशमण्डलम् ॥ २४१ ॥ इति स्थानाभावाद् नोपविश्यत इत्युक्ते नवसहस्री प्रदत्ता । एकस्यां संघार्चायां विजयसेनसूरिभिरुक्तम्- नन्दनोद्यानपालको बुम्बां पातयन्निन्द्रसभायामागत्य वक्ति । यथा- देव ! स्वर्नाथ! कष्टं ननु क इह भवान् नन्दनोद्यानपालः खेदस्तत्कोऽद्य केनाऽप्यहह! हृत इतः काननात् कल्पवृक्षः ? । इन्द्रप्रतिवचो यथा- हुँ मा वादीस्तदेतत् किमपि करुणया मानवानां मयैष lu ·प्रीत्याऽऽदिष्टोऽयमुास्तिलकयति तलं वस्तुपालच्छलेन ॥ २४२ ॥ रोहणाचलं प्रति कस्यापि प्रश्नः- हंहो रोहण ! रोहति त्वयि मुहुः किं पीनतेयं सदा ? रोहणप्रतिवचो यथा शृणु-भ्रातः! संप्रति वस्तुपालसचिवत्यागैर्जगत् प्रीयते । तेनाऽस्तैव ममार्थिकुट्टनकथा प्रीतिर्दरीकिंनरीगीतैस्तस्य यशोऽमृतैश्च तदियं मेदविता मेऽधिका ॥ २४३ ॥ एकदा देवकपत्तनतः सोमेश्वरपूजाकारका भट्टाः समागताः। मन्त्रिणा पृष्टाः-वर्या पूजा क्रियमाणाऽस्ति नवा १ ते प्राहु:- नादत्ते भसितं सितं सचिव ! ते कर्पूरपूरं स्मरन् कौपीने न च तुष्यति प्रभुरसौ शंसन् दुकूलानि ते । दिग्धो दुग्धभरैर्जलेषु विमुखः श्रीवस्तुपाल ! त्वया कर्पूरागुरुपूरितः पशुपति! गुग्गलं जिघ्रति ॥ २४४ ॥ अस्य काव्यस्य कारकाणां मट्टानां दशसहस्री प्रदत्ता। दानमण्डपिकायां निरर्गलं दानं ददानं वस्तुपालं कवयः स्तुवन्ति । यथा- ये पापप्रवणाः खभावकृपणाः खामिप्रसादोल्वणास्तेऽपि द्रव्यकणाय मर्त्यभषणा जिहे ! भवत्या स्तुताः ।

·तस्मात् तत्तदधाऽपघातविधये बहादरा संप्रति श्रेयःस्थानविधानधिक्कृतकलिं श्रीवस्तुपालं स्तुहि ॥ २४५ ॥ सूरो रणेषु च रणप्रणतेषु सोमो वक्रोऽतिवक्रचरितेषु बुधोऽर्थबोधे । नीतौ गुरुः कविजने कविरक्रियासु मन्दोऽपि च ग्रहमयो न हि वस्तुपालः ॥ २४६ ॥ श्रीभोजवदनाम्भोजवियोगविधुरं मनः । श्रीवस्तुपालववेन्दौ विनोदयति भारती ॥२४७॥ सर्वेषां सहस्रदानम् ॥ पीयूषादपि पेशलाः शशधरज्योत्स्नाकलापादपि खच्छा नूतनचूतमञ्जरिभरादप्युल्लसत्सौरभाः । वाग्देवीमुखसामसूक्तविशदोद्गारादपि प्राञ्जलाः केषां न प्रथयन्ति चेतसि मुदः श्रीवस्तुपालोक्तयः ? ॥२४८॥ श्रीवस्तुपाल ! तव भालतले जिनाज्ञा वाणी मुखे हृदि कृपा करपल्लवे श्रीः । देहे द्युतिर्विलसतीति रुषेव कीर्तिः पैतामहं सपदि धाम जगाम नाम ॥ २४९ ॥ अपरस्तु- अनिःसरन्तीमपि गेहगर्भात् कीर्ति परेषामसती वदन्ति । खैरं भ्रमन्तीमपि वस्तुपाल ! त्वत्कीतिमाहुः कवयः सतीं तु ॥ २५० ॥ इतरस्तु- सेयं समुद्रवसना तव दानकीर्तिपूरोत्तरीयपिहितावयवा समंतात् । ..

·अद्यापि कर्णविकलेति न लक्ष्यते यत् तेनाऽद्भुतं सचिवपुङ्गववस्तुपाल !॥ २५१ ॥ कश्चित्तु- क्रमेण मन्दीकृतकर्णशक्तिः प्रकाशयन्तीव बलिखभावम् । कैर्नाऽनुभूता सशिरःप्रकम्पं जरेव दत्तिस्तव वस्तुपाल ! ॥ २५२ ॥ तेभ्यः कविभ्यः सहस्रं ददौ ॥ हंसैर्लब्धप्रशंसैस्तरलितकमलप्रत्तरङ्गैस्तरङ्गैनीरैरैन्तर्गभीरैश्चटुलबककुलग्रासलीनैश्च मीनैः। पालीरूढदुमालीतलसुखशयितस्त्रीप्रणीतैश्च गीतै ति प्रक्रीडदाऽऽतिस्तक सचिव ! चलच्चक्रवाकस्तटाकः ॥२५॥ ललितासरोवरवर्णने सोमेश्वरस्य षोडशसहस्रप्रदानं सर्वाऽनुप्रासानुमानेन । श्रीशत्रुञ्जयोपरि अनुपमदेव्या अनुपमसरः कारितम् । तस्य भरितमहोत्सवे क्रियमाणे चारणेनोक्तम्- भाऊ भरहिं काई सेत्तुंजि सर न कराविउं । जाणूं हुं इणइ ठामि आगइ अणुपमडी कोउं ॥ २५४ ॥ एकविंशतिः शतानि द्रम्माणां दापितानि ॥ तथा खसंकीर्तनगुणकुलपूर्वजावदातप्रतिपादककीति- कौमुदीसुकृतसङ्कीर्तनकाव्यकृत्सोमेश्वरारिसिंहयोामग्रासाश्वकनकदुकूलादिदानं यावजीवाह दत्तम् । इत्या- दिश्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः शतशो यथा श्रुताः वयं वाच्याः ८४, २४, ७२, प्रबन्धेभ्यः ॥ इति ·यौवनेऽपि प्रशान्ता ये वे च हृष्यन्ति याचिताः । वर्णिता ये च लज्जन्ति ते नरा जगदुत्तमाः॥२॥ ये न स्खलन्ति ते दक्षाः कृष्णकेशतमोभरे । वाईके तु सदोद्योतः शिरस्थपलितेन्दुतः ॥ ३ ॥ यौवने व्रतपालनं दुष्करम् । यतः- मकरध्वजशार्दूलं पञ्चेन्द्रियविषयतस्कराकीर्णम् । क्षेमेण नरः को वा तारुण्यारण्यमुत्तरति ? ॥४॥ यौवने विकरोत्येव मनः संयमिनामपि । राजमार्गे प्ररोहन्ति वर्षाकाले किलाऽङ्कराः ॥ ५॥ शीलरत्नयुजा पुरुषेण स्त्रीनिन्दा मनसि चिन्तनीया । यथा- इयं रण्डा कुण्डी कलिमलमलस्यैव सुतरां चलद्दम्भारम्भस्फुरदतुलपिण्डीव विहिता । करण्डी चात्यन्तंचटितनिकरस्येह विधिना विमां रामां निन्द्यां परिहर वृषश्रेणिचरटीम् ॥ ६॥ जासिं च सङ्गवसओ जसधम्मकुलाई हारिसे मूढ ! । तासिपि किंपि चित्ते चिन्तसु नारीण दुश्चरियं ॥७॥ पढमं चिअ पविसंती नवसंगमलजिअव्व मणभवणे । बाला विवेगदीवं दिप्पन्तं झत्ति विझवइ ॥ ८ ॥ मा वञ्चह वीसंभं नईण नारीण कुडिलमग्गाणं । वद्धिअपयोहराओ कुलाई कूलाई पाडन्ति ॥ ९ ॥ प्राप्तुं पारमपारस्य पारावारस्य पार्यते । स्त्रीणां प्रकृतिवक्राणां दुश्चरित्रस्य नो पुनः ॥ १० ॥ (८२) ·रविचरिअं गहचरिअं ताराचरिअं च राहुचरिअं च । जाणंति बुद्धिमन्ता महिलाचरिअं न याति ॥ ११॥ अश्वप्लुतं माधवगर्जितं च स्त्रीणां चरित्रं भवितव्यता च । अवर्षणं चाप्यतिवर्षणं च देवा न जानन्ति कुतो मनुष्याः ? ॥ १२ ॥ जलमज्झे मच्छपयं आगासे पंखिआण पयपंती । महिलाण हिअयमग्गो तिन्नि वि लोए न दीसंति ॥१३॥ हयविहिणा संसारे महिलारूवेण मण्डिअं पासं । बज्झन्ति जाणमाणा अयाणमाणा वि बज्झन्ति ॥ १४ ॥ संसार ! तव निस्तारपदवी न दवीयसी । अन्तरा दुस्तरा न स्युर्यदि रे ! मदिरेक्षणाः ॥ १५ ॥ नीअंगमाहिं सुपओहराहिं ओप्पिच्छमन्थरगईहिं । महिलाहिं निन्नगाहि व गिरिवरगरुआ वि भिजन्ति॥१६॥ बहुआ नर दीसंति नारीनइबुड्डवि गया। विरला केइ तरंति तारुण्णयतारू हुआ ॥ १७ ॥ वारी गयाण जालन्ति मीणहरिणाण वागुरा चेव । पासो अ पक्खिआणं नराण तह बन्धणं नारी ॥ १८ ॥ पढ़न गुनन कविचातुरी है सब बात सहल्ल । मदनदहन मनवसिकरन गगनचलन मुसकिल्ल ॥१९॥ कामं कुलकलङ्काय कुलजाताऽपि कामिनी । शृङ्खला स्वर्णजाताऽपि बन्धनाय न संशयः ॥ २० ॥ महिला-डचरित बंभ पुण पार न जाणइ । दिनि डरपइ दोरडइ रयणि विसहरफण मोडइ ।

·उंदरि विष्टइ उसइ कानि धरि वाघ जिरालइ। उबरि चढति ढलि पडइ चढिं डूंगरिअ णिआलइ ।
सात समुद्र लीला तरइ सुकीनइ बुड्डवि मरइ । राम कवीसर इम कहइ स्त्रीवीसास मति को करइ ॥ २१ ॥
दृष्टान्तः मुञ्जमृणालवत्योः ।
धनवन्ती मत गव्व करि पिक्खवि पण्डरूआई। चऊदहसय छहुत्तरां मुंज गइन्द गयाइं ॥ २२ ॥
झोली तुट्टवि किं न मुउ किं न हुवउ छारह पुंज । घरि घरि भिक्ख मगाविइ जिम मक्कड तिम मुंज ॥२३॥
अक्षयतृतीयादिने गुलघृतबिन्दुके मण्डके तुण्डेन रण्डया कयाचित् खण्डिते भिक्षा भ्रमन् मुञ्ज आह-
रे रे ! मण्डक ! मा रोदीर्यदहं खण्डितोऽनया । रामरावणमुञ्जाद्याः स्त्रीभिः के के न खण्डिताः ॥ २४ ॥
रे रे ! यन्त्रक ! मा रोदीः क कं न भ्रमयन्त्यमूः । कटाक्षाक्षेपमात्रेण, कराकृष्टस्य का कथा ? ॥ २५ ॥
इत्यादिश्लोकाः प्रसिद्धाः ।
अनुकूलसप्पिमाणवि रमणीणं मा करिज वीसासं । जह रामलक्खणेहिं सुप्पणहाए महारत्ने ॥ २६ ॥
प्रायः पुमांसः सरलस्वभावा रण्डास्तु कौटिल्यकलाकरण्डाः ।
ताताद् ययाचे कथमन्यथाऽस्मिन् कलेवरं केकयनन्दनेयम् ? ॥ २७॥

·PAL लोकप्रसिद्धा कथा । इत्यादिस्त्रीस्वरूपं विभाव्य शीलं परिपालनीयम् । इति शीलोपदेशः। पुनः प्रकारा- न्तरेण यथा- मनुष्याः किङ्करायन्ते देवा निर्देशवर्तिनः । शीलभाजोऽथवा कस्य कल्पवृक्षो न वल्लभः ? ॥ २८ ॥ शीलं प्रधानं न कुलं प्रधानं कुलेन किं शीलविवर्जितेन ? । नैके नरा नीचकुले प्रसूताः स्वर्ग गताः शीलमुपेत्य धीराः ॥ २९ ॥ विभूतयोऽपि मा भूवन् शीलम्लानिपचेलिमाः। गेहदाहसमुद्भूतमुद्द्योतं कः समीहते ? ॥ ३० ॥ दृष्टान्तो यथा-सीता महासती राज्यशृङ्गारार्पणप्रलोभिनाऽपि रावणेन न शीलाद् भ्रष्टा । यदुक्तम्- ऐश्वर्यराजराजोऽपि रूपमीनध्वजोऽपि च । सीतया रावण इव त्याज्यो नार्या नरः परः ॥ ३१ ॥ सीतया दुरपवादभीतया पावके स्वतनुराहुतिः कृता। पावकस्तु जलतां जगाम यत् तत्र शीलमहिमाविजृम्भितम्॥३२॥ मनसि वचसि काये जागरे स्वममार्गे यदि मम पतिभावो राघवादन्यपुंसि । तदिह दह ममाङ्गं पावकं पावकेदं सुकृतविकृतभाजां येन लोकैकसाक्षः ॥ ३३ ॥ कुण्डले नाऽभिजानामि नाभिजानामि कङ्कणे । नूपुरे त्वभिजानामि नित्यं पादाब्जवन्दनात् ॥३॥ (८५) ·इति लक्ष्मणवचः । एवमपरैः शीले यतनीयम् ॥ इति द्वितीयशीलोपदेशः ॥ सुविसुद्धसीलजुत्तो पावइ कित्तिं जसं च इह लोए। सव्वजणवल्लहच्चिअ सुहगइभागीय परलोए॥३५॥ देवदाणवगन्धव्वा जक्खरक्खसकिंनरा । बंभयारिं नमसंति दुकरं जे करन्ति ते ॥ ३६ ॥ जो देइ कणयकोडिं अहवा कारेइ कणयजिणभवणं । तस्स न तत्तिय पुन्नं जत्तिअ बंभव्वए धरिए॥३७॥ परमतेऽपि-एकरात्रोषितस्याऽपि या गतिर्ब्रह्मचारिणः । न सा ऋतुसहस्रेण प्राप्तुं शक्या युधिष्ठिर! ॥३८॥ एकदा पत्तने श्रीहेमसूरयः श्रीजयसिंहनृपसभायां समागताः। भूपदत्तासने उपविष्टाः । नृपेण पृष्टम्-किं संप्रति वणिजामग्रे व्याख्यायमानमस्ति ?। गुरुभिःप्रोक्तम्-स्थूलभद्रचरित्रम् । किं तत् ? पृष्टे गुरुभिः प्रोक्तम्-पूर्वप- रिचितकोशावेश्यापरिहारषड्विकृतिभोजनादि स्थूलभद्रचरित्रम् । तदा क्रुधा ज्वलहिर्देवबोधिप्रभृतिभिर्विप्रैः प्रोक्तम्- विश्वामित्रपराशरप्रभृतयो ये चाम्बुपत्राशिनस्तेऽपि स्त्रीमुखपङ्कजं सुललितं दृष्ट्वैव मोहं गताः। आहारं सुघृतं पयोदधियुतं भुञ्जन्ति ये मानवास्तेषामिन्द्रियनिग्रहः कथमहो ! दम्भः समालोक्यताम् ॥३९॥ हेमाचाः प्रोक्तम्- (2) ·सिंहो बलिहिरदशूकरमांसभोजी संवत्सरेण रतिमेति किलैकवारम् । पारापतः खरशिलाकणभोजनोऽपि कामी भवत्यनुदिनं वद कोऽत्र हेतुः ?॥ ४० ॥ सत्योत्तरदानाद् राजा रञ्जितः । वेश्या रागवती सदा तदनुगा षड्भी रसैर्भोजनं रम्यं धाम मनोरमं वपुरहो! नव्यो वयःसंगमः । कालोऽयं जलदागमस्तदपि यः कामं जिगायाऽऽदरात् तं वन्दे युवतिप्रबोधकुशलं श्रीस्थूलभद्रं प्रभुम् ॥४१॥ श्रीनेमितोऽपि शकडालसुतं विचार्य मन्यामहे भटममुं वयमेकमेव । देवोऽद्रिदुर्गमधिरुह्य जिगाय मोहं यन्मोहनालयमयं तु वशी प्रविश्य ॥ ४२ ॥ योऽमौ प्रविष्टोऽपि हि नैव दग्धश्छिन्नो न खड्गाग्रगतप्रचारः । कृष्णाहिरन्ध्रेऽप्युषितो न दष्टो नाक्तोऽञ्जनागारनिवास्यहो ! यः ॥ ४३ ॥ श्रीस्थूलभद्रेण कोशाऽपि प्रतिबोधिता- कुरंडरंडत्तणदूहगाई वञ्झनिंदूविसकन्नगाई । जम्मंतरे खण्डिअसीलभावा नाऊण कुज्जा दढसीलभावं ॥४४॥ इत्याधुपदेशशतैः । अत एव स्थूलभद्रनामस्मरणं चतुरशीतिजिनचतुर्विशतिकां यावद् भविष्यति । - ·एवमपरैः शीलाराधने यतनीयम् । इति तृतीयोपदेशः। पुनः प्रकारान्तरेण यथा- सीमा खानिषु वज्रखानिरगदङ्कारेषु धन्वन्तरिः कर्णस्त्यागिषु देवतासु कमला दीपोत्सवः पर्वसु । ओङ्कारः सकलाक्षरेषु गुरुषु व्योम स्थिरेषु क्षितिः श्रीगमो नयतत्परेषु परमं ब्रह्म व्रतेषु व्रतम् ॥ ४५ ॥ ब्रह्मव्रतं शीलोपदेशमालाशीलकुलकादिनानाप्रकरणभणनवाचनादिनाऽऽराधनीयम् । ब्रह्मवताराधने सु- भाषितसहस्राणि सन्ति, अत्र ग्रन्थगौरवभयाद् नोक्तानि स्वयमवतारणीयानि। सूक्तावलीप्रभृतिधर्मोपदेशग्रन्थेभ्यः शीलवतोदाहरणानि संक्षेपतः कियन्ति कथ्यन्ते, तद्यथा- श्रीमन्नेमिजिनो दिनोऽघतमसा जम्बूप्रभुः केवली सम्यग्दर्शनवान् सुदर्शनगृही स स्थूलभद्रो मुनिः। साऽचङ्कारिसरस्वती च सुभगा सीता सुभद्रादयः शीलोदाहरणे जयन्ति जनितानन्दा जगत्यहुताः ॥४६॥ श्रीनेमीश्वरभ्राता रथनेमिः रागतुरङ्गमेण पातितोऽपि गिरिगुहायां निरावरणराजीमतीरूपमोहितोऽपि राजीमत्या प्रतिबोधितस्तपस्तप्त्वा शिवं गतः । यतः- रागद्वेषतुरङ्गमपौनःपुन्याधिरोहपतनशतैः । विहिताभ्यासस्तदुपरि दत्तपदस्त्वरितमेति शिवम् ॥ ४७ ॥ वसन्तपुरे शिवङ्करः श्रेष्ठी परमार्हतो निवसति स्म । तत्र श्रीधर्मदाससूरयः संप्राप्ताः। वन्दनार्थ शिवङ्करोगतः। (८८) ·वन्दनकानि दत्तानि।गुरुपार्धे आलोचना गृहीता।सहर्षेणाऽभाणि-भगवन् ! मम लक्षसाधर्मिकभोजनप्रदानमनो- रथोऽस्ति, परं किं करोमि ?, धनं तथाविधं नास्ति । गुरुभिरमाणि-याहि भृगुकच्छे श्रीमुनिसुव्रतस्वामिवन्दनार्थम्, तत्र जिनदासाभिधः श्राद्धः भार्यासुहागदेवीयुतः सर्वशक्त्या वस्त्रभोजनाद्यलङ्करणीयः, तहात्सल्येन लक्षसा- धर्मिकभोजनदानपुण्यं भविष्यति । ततस्तेन तथा कृतम् , भोजनादिभक्त्या जिनदासः प्रपूजितः। तदनु पृष्टं चतुष्पथे, भोः!, जिनदासः सुकृती कीदृशोऽस्ति सत्यो वा दाम्भिको वा ?। लोकाः कथयन्ति-शृणु भोः!, जिनदासः सप्तवार्षिकः शालायां प्राप्तो गुरुमुखात् शीलोपदेशमालाव्याख्यां श्रुत्वा एकान्तरितब्रह्मव्रतं प्रतिपन्नम् । एवं सुहाग- देव्याऽपि साध्वीपाघे एकान्तरशीलप्रतिपालनं प्रतिपन्नम् । भवितव्यवशात् परस्परं पाणिग्रहणं जातम् । ततो य- स्मिन् दिने जिनदासस्य मुत्कलम् , तस्मिन् दिने सुहागदेव्या नियमः, यस्मिन् तस्या मुत्कलं तस्मिन् तस्याभि- ग्रहः । तदनु सुहागदेव्याऽभाणि-स्वामिन् ! पुनरपरस्याः पाणिग्रहणं कुरु, अहं दीक्षां गृह्णामि । तदनु गुरुपार्चे ब्रह्मव्रतमेव प्रतिपन्नं यावज्जीवं सकलश्रीसङ्घमाडिप्रदानपूर्वम् । अतः कारणात् शिवङ्कर ! जिनदाससमानस्तु श्रा- वकः संप्रति न श्रूयते आबालब्रह्मचारी महाधर्मपात्रम् । तत्पादपर्युपासनां कृत्वा शिवङ्करः वसन्तपुरे आगात्। इति ब्रह्मव्रते जिनदासदृष्टान्तः । यथा शीलमाहात्म्यम्-

·-
-and-
मन्त्राणां परमेष्ठिमन्त्रमहिमा तीर्थेषु शत्रुजयो दाने प्राणिदया गुणेषु विनयो ब्रह्म व्रतेषु व्रतम् ।
अक्खाण सणी कम्माण मोहणी तहय वयाण बंभवयं गुत्तीण य मणगुत्ती चउरो दुक्खेहिं जिप्पन्ति ॥४८॥
एवमपरेऽपि शीलधरा-द्रौपदी-कलावती-मृगावती-शीलवती-सुलसा-सुभद्रा-सीताप्रभृतीनां दृष्टान्ताः।
ब्राह्मी-चन्दनबालिका-भगवती-राजीमती-द्रौपदी. प्रमुखाः शतशः शीलमाहात्म्ये स्वयं दृष्टान्ता वाच्याः। ते
च प्रन्थगौरवाद् नोक्ताः ।
इति शीलोपदेशाः ।
अथ तप उपदेशः।
तपः सर्वाक्षसारङ्गवशीकरणवागुरा० ।
चक्रे तीर्थकरैः खयं निजगदे तैरेव तीर्थेश्वरैः श्रीहेतुर्भवहारि दारितरुजं सन्निर्जराकारणम् ।
सद्यो विमहरं हृषीकदमनं माङ्गल्यमिष्टार्थकृद् देवाकर्षणमारदर्पदलनं तस्माद् विधेयं तपः ॥१॥

·तीर्थकरैस्तपश्चके। यथा- संवच्छरमुसभजिणो छम्मासा वडमाणजिणचन्दो । इय विहरिआ निरसणा जइज्जए ओवमाणेण ॥२॥ द्वादशविधं तपस्तीर्थकरैः प्ररूपितम्- अणसणमूणोअरिआ०; पायच्छित्तं विणओ० इत्यादि । श्रीहेतुस्तपः । यथा-तपसा सुवर्णपुरुषादिसिद्धयः ॥ भवक्षयकृत्तपः- उवसमविवेगसंवरपयचिन्तणवज्जदलिअपावगिरी । सोदवसग्गो पत्तो चिलायपुत्तो सहस्सारे ॥ ३ ॥ ' यद् दूरं यद् दुराराध्यं दुर्लभं यत् सुरैरपि । तत्सर्व तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम् ॥ ४ ॥ विदारितरोगं तपो यथा-श्रीसिद्धचक्राऽऽचामाम्लतपसा श्रीपालस्य कुष्ठोपशान्तिः, निर्जरा, कर्मक्षतिः, ब्रह्मस्त्रीभ्रूणगोघातादिदुष्कर्मवानपि दृढप्रहारिः खर्ग गतस्तपसा॥ विनापहारि तपो यथा-द्वारिकायां द्वैपायना- सुरकृतोपसर्गा आचामाम्लादितपसा द्वादशवर्षावधि टलिताः, लोकानां श्लथीभवने पुनः प्रकटीभूताः ॥ इन्द्रियदमनं तपसा स्यात् । यतः- अन्तश्चितकरण्डिकं स्थितिजुषो रागादिदोषोरगा वाञ्छामात्रसमीरमक्षविवरैर्भुक्त्वाऽभवन्सोल्वणाः । किन्त्वेते किल सर्वथाऽप्यमशनाः स्थाप्या यथाऽन्तर्मुहूर्तेनापि क्षयमाप्नुयुस्तव पुनः सौख्यं किमप्यहुतम् ॥५॥ SALA ·मङ्गलकारणं तपः; कुग्रहपीडादुर्निमित्तादिक्षयकरम् । इष्टार्थकृत्तपो यथा-चक्रवर्तिनोऽष्टमतपसा मागधवरदामगङ्गासिन्धुप्रभासाधिपदेवानां जयः स्वाभीष्टः स्यात् ॥ देवाकर्षणं तपसा हरिकेशीबलमुनि- वहवति ॥ कामदलनं तपः । यतः- देहदुर्गमुदप्राणि तावत् कर्माणि देहिनाम् । नोज्झन्ति यावदन्नाम्बुप्रवेशोऽत्र निरर्गलः ॥ ६॥ अन्नादिविकृतादिप्रवेशे सबला एव रागादयः । यतः- उक्तमुत्तराध्ययने- रसा पगामंन निसेविअव्वा पायं रसा दित्तिकरा नराणां। दित्तं च कामा समभिदवन्ति दुमं जहा सादुफलं व पक्खी॥७॥ आकण्ठकयाहारो पिढें आमलइ पडइ सिज्जाए । वाहिज्जइ मयणेणं सज्झाणविवज्जिओ होइ ॥ ८ ॥ इत्यादिहेतुभिर्भाग्यवता तपः कार्यम् ॥ इति तपउपदेशः ॥ रथ्यां पुनाति पवनो मलिनाभियुक्तामर्णः सुवर्णसकलं किल गेहदेहम् । पावकसमेतजलाभिषेकः : सम्यकशमोर्मिसरसं तप एव जीवम् ॥ ९ ॥ सदोषमपि दीप्तेन सुवर्ण वह्निना यथा । तपोऽग्निना तप्यमानस्तथा जीवो विशुद्धयति ॥ १०॥ अपि च-जाव न तवग्गित सदेहमूसाइ नाणपवणेण । ताव न चत्तकलंकं जीवसुवन्नं तु निव्वडइ॥ ११ ॥ पात्रं तु

·जीवः कनकवत् पूर्वदुष्कर्ममृद्मध्यस्थोऽपि तपःकृशानुना केवलज्ञानकान्तिदीप्रः स्यात् यतः-
जन्मकोटिकृतमेकहेलया कर्म तीव्रतपसा विलीयते । किं न दाह्यमतिबह्वपि क्षणादुच्छिखेन शिखिनाऽत्र दह्यते ॥१२॥
अत्रोदाहरणानि । यथा-
श्रीमद्वीरजिनो दृढप्रहरणः खीयप्रतिज्ञादृढः श्लाघ्यो बाहुबली बलोऽप्यविचलः सन्नन्दिषेणो व्रती ।
आनन्दः सदुपासको व्रतरुचिः सा सुन्दरीत्यादयः। कर्मोन्मूलनकोविदेन तपसा देवासुरैर्वन्दिताः ॥ १३ ॥
किं आसि नंदिसेणस्स कुलं जं हरिकुलस्स विउलस्स । आसी पिआमहो सुचरिएण वसुदेवनामुत्ति ॥ १४ ॥
विज्जाहरी हिं सहरिसं नरिंददुहिआहिं अहमहंतीहिं । जं पत्थिज्जइ तइआ वसुदेवो तं तवस्स फलं ॥ १५ ॥
सुन्दरी श्रीआदीश्वरपुत्री बाहुबलिसहोदरी, तद्वत्तपः कार्यम् । यथा-
सहि वाससहस्सा अविलंबं अंबिलाई विहिआई । जाए निक्खमणकए सा सुन्दरिसाविआ धन्ना
'अत्र तपःकुलं सकलं वाच्यम् ॥ इति द्वितीयस्तपउपदेशः ॥
यत्कुष्ठादिगरिष्ठरोगविरतिनिष्ठीवनालेपनाद् मूत्रस्पर्शवशेन काञ्चनकला यल्लोहधातुष्वपि ।
रवानां करपल्लवप्रणयतो यश्चाक्षयत्वोन्नतिस्तद्विश्वत्रयवन्धमहुतगुणं जीयात्तपःस्फूर्जितम् ॥ १७ ॥

·TODoodoo Gooooo तपसा कुष्ठादिरोगाणां क्षयः स्यात् । तद्यथा- छज्जइ सणंकुमारो तवबलखेलाइलद्धिसंपन्नो । निडूअखरडिअंगुलिसुबन्नसोहं पयासंतो ॥ १८ ॥ तपस्विसत्ककल्पादिप्रावरणतः कलावप्येकान्तरवेलातृतीयज्वराः क्षयं गच्छन्तो दृश्यन्ते । श्रूयन्ते च यथा- गोपगिरौ श्रीआमनरेश्वरस्यैकान्तरः शीतज्वरः, कलाकुशलमान्त्रिकशतकृतोपकाराजातोपशमः श्रीबप्प- भट्टिसरिकल्पप्रावरणात्तत्क्षणात क्षयं गतः। तपखिमूत्रेणापि लोहधातुपाषाणाः स्वर्णीभवन्ति । श्रीपादलिप्त 'सूरीणां खगुरुभक्त्या नागार्जुनयोगिना कोटीवेधो दुष्प्रापः सिद्धरसः स्वक्षुल्लराउललाखणसिंहहस्तेन ख- परेण प्राभृतीकृतः गुरुभिः पृथिव्यां परिष्ठापितः स्वमूत्रेण खर्परं भृत्वा पश्चात्प्रहितः, समर्पितं नागार्जुन- स्य, गुरुकृतरसपरिष्ठापनादिव्यतिकरं श्रुत्वा रुष्टो नागार्जुनः, लोहधातुशिलायां खर्परं भग्नं नागार्जुनेन; ततो यासु २ शिलासु मूत्रबिन्दवो लग्नास्ताः सर्वाः काञ्चनीभूताः । विस्मितो योगी गुरूणां पादे लग्नः, महती तपःशक्तिर्यन्मूत्रेणाऽपि सुवर्णसिद्धिः । तपखिकरम्पर्शेन सर्व वस्तु क्षयभाक् न स्यात् । यथा-श्री- गौतमकरस्पर्शतः क्षैरेयीभृतपात्रेण त्रिभिरधिकपंचदशशतक्षुधार्ततापसाना पारणम् तस्मात्तपः कार्यम् । ॥ इति तृतीयोपदेशः ॥

·घुनः प्रकारान्तरेण यथा-
विरज्य विषयेभ्यो यैस्तेपे मोक्षफलं तपः । तैरेव फलमङ्गस्य जगृहे तत्त्ववेदिभिः॥ १ ॥
येन शरीरं पुष्टं बहुकाष्ठक्षयकारि त्रसजीवानां वज्रगोलकप्रायं बहुसरसाहारविनाशकारणं बहुवस्त्रविना-
शकमसास्मेव-दृश्यते । सारं तु तपःसाधकम् । यतः-
अथिरेण थिरो समलेन निम्मलो परवसेण साहीणो । देहेण जइ विढप्पइ धम्मो ता किं न पज्जत्तम् ॥२॥
तत्तपः शरीरसमाधिना कार्यम् ।
सो अ तवो कायव्वो जेण मणो मङ्गुलं न चिंतेइ । जेण न इंदिअहाणी जेण य जोगा नहायति ॥३॥
तदपि निर्जरार्थ कार्यम् । यतः-
नो इह लोगट्टयाए तवमहिहिज्जा, नो परलोगट्ठयाए., नो कित्तिवन्नसहसिलोगट्ठयाए तव०, नन्नत्थ,
निज्जरहयाए तवमहिठिज्जा ।
पूजालोभप्रसिद्धयर्थ तपस्तप्येत योऽल्पधीः । शोष एव शरीरस्य न किश्चित्तपसः फलम् ॥ ४ ॥
विवेकेन विना वञ्च तत्तपस्तनुतापकृत् । अज्ञानकष्टमेवेदं नो भूरिफलदायकम् ॥ ५ ॥

·दृष्टान्तस्तामलिस्तपस्वी-
सहि वाससहस्सा तिसत्तखुत्तो दएण धोएण । अणुचिन्नं तामलिणा अन्नाणतवुत्ति अप्पफलो॥ ६ ॥
तामलितापसतपसा सिध्यन्ति जिनेन्द्रशासने सप्त। अज्ञानस्य तु दोषात्स ययावीशानसुरलोके ॥७॥
॥ इति तपउपदेशः॥
१॥
पोरिसिचउत्थछटे काउं कम्मं खवंति जं मुणिणो । तं नो नारयजीवा वाससयसहस्सकोडीहिं ।
परमतेऽपि-एक भक्तं सेवते यो मनुष्यस्तस्यैकोनास्त्रिंशदेवोपवासाः ।
मासे प्रोक्ता यन्मुहूर्त्तप्रमाणे काले भुते वर्जनं तत्परेण ॥ २ ॥
ये रात्रौ सर्वदाऽऽहारं वर्जयन्ति सुमेधसः । तेषां पक्षोपवासस्य फलं मासेन जायते ॥ ३ ॥
अत एव दुर्लभमनुष्यभवादिसामग्री लब्ध्वा तपः कार्यम् , तपस्करणाभावे निष्फलं जन्म । यतः-
स्थाल्यां वैडूर्यमय्यां पचति तिलखलं चान्दनैरिन्धनौधैः सौवर्णैर्लाङ्गलागौर्विलिखति वसुधामर्कतूलस्य हेतोः ।
छिस्खा कपूरखण्डान् वृतिमिह कुरुते कोद्रवाणां समन्तादायातः कर्मभूमौ न चरति विपुलं यस्तपो मन्दभाग्यः॥४॥

·तपास वर्षापवासकायोत्सर्गकृबाहुबलिढंढणकुमारगजसुकुमालादीनां दृष्टान्ताः खयं वाच्याः ।
॥ इति तपउपदेशः ॥
दुःखव्यूहापहाराय सर्वेन्द्रियसमाधिना । आरम्भपरिहारेण तपस्तप्येत शुद्धधीः॥१॥
यत:-
यद् दूरं यद् दुराराध्यं यच्च दूरे व्यवस्थितम् । तत्सर्व तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम् ॥ २ ॥
तपस्विना क्रोधपरिहारः सर्वथा कार्य एव । विपुलं तपः क्रोधकृशानुः श्रीखण्डभारवद्दहति । यतः-
फरुसवयणेण दिणतवं अहिखिवंतो हणइ मासतवं । वरिसतवं सवमाणो हणइ हणंतो अ सामन्नं ॥ ३ ॥
एकेन दिनेन तनोस्तेजः पाण्मासिकं ज्वरो हन्ति । कोपः क्षणेन सुकृतं यदर्जितं पूर्वकोट्याऽपि ॥ ४ ॥
जं अज्जियं चरित्तं देसूणाइ य पुव्वकोडीओ । तं पुण कसायमित्तो हारेइ नरो मुहुत्तेणं ॥ ५ ॥
दुमोहवं हन्ति विषं न हि दुमं नवा भुजङ्गप्रभवं भुजङ्गमम् ।
अदः समुत्पत्तिपदं दहत्यहो ! महोल्वणं क्रोधहलाहलं पुनः ॥६॥

·कषायदेहकारायां चत्वारो यामिका इव । यावत् जाग्रति पार्श्वस्थास्तावन्मोक्षः कुतोरणाम् ? ॥७॥
नाऽऽशाऽम्बरत्वे न सिताम्बरत्वे न तत्त्ववादे न च तर्कवादे। न पक्षसेवाश्रयणेन मुक्तिः कषायमुक्तिः किल मुक्तिरेवावा
दृष्टान्तः कूरगडूकमुनेः ॥ इति तपउपदेशः ।।
अथ तपउद्यापनोपदेशः ।
प्रासादे कलशाधिरोपणसमं बिम्बे प्रतिष्ठोपमं पुण्यश्रीस्फुटसंविभागकरणं बिभ्रद्विशिष्टे जने ।
सौभाग्योपरिमञ्जरीप्रातिनिभं पूर्णे तपस्याविधौ यः शक्त्योद्यमनं करोति विधिना सम्यग्दृशां सोऽग्रणीः ॥१॥
शुई तपः केवलमप्युदारं सोद्यापनस्यास्य पुनः स्तुमः किम्।हृद्यं पयो धेनुगुणेन तत्तु द्राक्षासिताचूर्णयुतं सुधेव॥२॥
सिंहस्तपप्रक्रम एव तावद् दुष्कर्मदन्ताबलमण्डलीनाम् । तदद्य तस्मिन् प्रखरा निवेशा यद्यद्यदुद्यापनविस्तरोऽयम्॥३॥
वृक्षो यथा दोहदपूरणेन कायों यथा सद्रसभोजनेन । विशेषशोभां लभते यथोक्तेनोद्यापनेनैव तथा तपोऽपि ॥४॥
लक्ष्मीः कृतार्था सफलं तपोऽपि ध्यानं सदोच्चैर्जिनबोधिलाभः ।
जिनस्य भक्तिर्जिनशासनश्रीगुणाः स्युरुद्यापनतो नराणाम् ॥ ५ ॥

·दृष्टान्तो यथा-पेथडदेसाधुना ६८ स्वर्णवर्तुलिका मुक्ताप्रवालभृता ६८ सर्वफलसर्वहाटकादिना-
गकपुञ्जक ६८ सर्वजातिपक्वान्नसुखभक्षिका ६८ दुकूलचीरादिमहाध्वजादिविस्तरसुभगं श्रीनमस्कारफलो-
घापनं कृतं सकललोकविस्मयावहम् । एवमपरैरपि खसंपत्त्यनुमानतस्तपउद्यापनविधौ यतनीयम् ।
॥ इत्युद्यापनोपदेशः ॥
अथ भावनोपदेशः।
ज्ञेयान्यङ्गानि दानादीन्येव धर्मनरेशितुः । तस्य तेष्वधुना जीवो भावना सा निगद्यते ॥१॥
दानं तपस्तथा शीलं नृणां भावेन वर्जितम् । अर्थहानिः क्षुधा पीडा कायक्लेशश्च केवलम् ॥२॥
चिरादेकेन दानादिक्लेशैः पुण्यं यदार्जितम् । तस्यानुमोदनाभावात् क्षणादन्यस्तदर्जयेत् ॥ ३॥
भावना भरतेश्वरवद्रव्यभोगयोगेऽपि मुक्तिदा, मरुदेवा स्वामिनी भाववशान्मुक्तिं गता कदाऽप्यकृतै-
काशनाऽपि । प्रसन्नचन्द्रोऽपि सहावात्केवलं प्राप ।
वीरजिणकहियसत्तमपुढवीसबट्ठसिद्धिकयजोगो । नंदउ पसन्नचन्दो तकालं केवलं पत्तो ॥४॥

·गौतमप्रतिबोधित १५ शततापसाना केवलोत्पत्तिः । भावतो दर्दुरः श्रीमहावीरवन्दनार्थमागच्छन्नश्वपाद-
चम्पितो मृत्वा दर्दुराङ्कः सुरः समभूत् । भावेन कपिलः केवली जातः ।
दोमासकणयकज्जं कोडीए वि हु न निअिं जस्स । छम्मासे छउमत्थो विहरिउं जो केवली जाओ॥५॥
इति भावे भावनाकुलं सकलं वाच्यं ॥ इति भावनोपदेशः ॥
थोवंपि अणुट्ठाणं भावविसुद्धं हणइ कम्ममलं । लहुओ वि सहसकिरणो तिमिरसमूहं पणासे ॥१॥
यत:-
जा दवे होइ मई अहवा तरुणीसु रूववंतीसु । सा जइ जिणवरधम्मे करयलमज्झट्ठिआ सिद्धी ॥२॥
औचित्येन गुणोच्चयः प्रियगिरा दानं गृहस्थक्रमः लक्ष्म्याऽम्भश्वयसेचनेन विपिनं सामेन तत्त्वज्ञता ।
प्रेम्णा स्त्रीजनविभ्रमः सुमुनिता ब्रह्मव्रतेनाङ्गिनां धत्ते भावनयाश्रितः सफलता सर्वोऽपि धर्मक्रमः॥३॥
किं बहुना-वित्तसाध्यमिह दानमुत्तमं शीलमप्यविकलं सुदुर्द्धरम् ।
दुष्कराणि च तपांति भावना स्वीयचितवशगेति भाव्यताम् ॥ ४॥

·मावस्यैकाङ्गवीरस्य सान्निध्याहवः शिवम् । ययुनैकोऽपि दानाद्यैर्भावहीनैर्घनैरपि ॥ ५ ॥ भावो धर्मस्य हृन्मित्रं भावः कर्मेन्धनानलः । सत्कृत्यान्नघृतं भावो भावो वेत्री शिवश्रियः ॥ ६ ॥ भावइ भरतेसर तरयो भावइ तरयो भुजङ्ग । वलकरचीरी भावथी भावइ तरयो करङ्ग ॥ ७ ॥ ॥ भावनोपदेशः॥ जातः श्रीयुतसोमसुन्दरगुरुः श्रीमत्तपागच्छपस्तैच्छिष्यावलिमण्डनं विजयते श्रीनन्दिरत्नो गणिः । पादाम्भोरुहि रत्नमन्दिरगणिस्तस्यालिलीलाधरस्तल्लब्धप्रभवोपदेशसरिति प्राच्यस्तरङ्गोऽभवत् ॥ ८ ॥ इति श्रीतपागच्छनायकश्रीसोमसुन्दरमूरिश्रीरत्नशेखरमूरि पं०-नन्दिरत्नगणिशिष्यरत्नमन्दिरमुनिगुम्फितायां श्रीउपदेशतरङ्गिण्यां दानशीलतपोभावभेदचतुर्विधजिनधर्मप्रकाशकः पञ्चदशोपदेशपेशल प्रथमस्तरङ्गः । १ तत्पादाम्बुजषट्पद इत्यपि । (१.१) BAAKA ·अथ द्वितीयः सप्तक्षेत्रोपदेशरूपस्तरङ्गः। Door तद्यथा- जिनभवनबिम्बपुस्तकचतुर्विधश्रमणसङ्घरूपाणि । सप्त क्षेत्राणि सदा जयन्ति जिनशासनोक्तानि ॥१॥ तत्र प्रथमं जिनप्रासादोपदेशः। जिनभवन निर्माप्यं सफलीकर्तु निजोल्लसल्लक्ष्मीम् । धन्यैः स्वपरश्रेयःपुण्योद्यहोधिलाभाय ॥ २॥ दृष्टान्तो यथा-एकदा कोरण्टकस्थाने वृद्धश्रीदेवसूरयो विक्रमात् सं० १२५२ वर्षे चतुर्मासी स्थिताः; तत्र मन्त्री नाहडो लघुभ्राता सालिगस्तयोः ५०० कुटुम्बानां च प्रतिबोधस्तत आश्विनसुदिपापनवम्यां तैर्गु- रख उक्ताः। प्रभोऽस्माकं गोत्रदेवी चण्डिकाऽधिष्ठात्री सा महिषं मार्गयति, किं करिष्यते ? । गुरुभी रात्रौ चण्डिका प्रत्यक्षीकृत्योक्ता-त्वं पूर्वभवे श्रीपुरे धनसारव्यवहारिवधूः श्राविका पञ्चमीदिने धौतिकानि परिधाप्य बालं पुत्रं व- अयित्वा देवगृहं प्रति चलिता, पुत्रो दृष्ट्वा निर्यान्तीं त्वां त्वत्पृष्णौ लग्नो जल्पति स्म, तदवसरे महिषस्त्रस्तस्तेन पातितो मारितश्च तव पुत्रः। पुत्राा त्वमपि मृता चामुण्डा जाता। पूर्वभववैरान्महिषानपरान् किं मारयसि ? दयां (१०२) ·भज, शान्ता भव ।सा आह-बहुलकर्माहं जीववधं त्यक्तुं न शक्नोमि । तर्हि मन्त्रिनाहडगृहं त्यज । तया तथाकृतम्। मत्रिणा दृढधर्मरङ्गेण ७२ जैनविहारा नाहडवसहीप्रमुखाः कारिताः कोरण्टादिषु प्रतिष्ठिताः, श्रीदेवसू- रिभिः सं० १२५२ वर्षे मन्त्रिणा यावज्जीवं जिनपूजनाद्यभिग्रहो गृहीतः भोजनस्य प्राक् ॥ इति प्रथमः प्रासादोपदेशः ॥ प्रकारान्तरेण यथा- रम्यं येन जिनालयं निजभुजोपात्तेन कारापितं मोक्षार्थ स्वधनेन शुद्धमनसा पुंसा सदाचारिणा । वेद्यं तेन नरामरेन्द्रमहितं तीर्थेश्वराणां पदं प्राप्तं जन्मफलं कृतं जिनमतं गोत्रं समुयोतितम् ॥ १ ॥ खगृहाणि तु सूघरीऊर्णनाभकाकचटकादयोऽपि सर्वशक्त्याऽपवरकरचनया कुर्वन्ति, एवं नृपादिलोकाश्च; परं भाग्यवान् स एव यः श्रीजिनप्रासादं स्वधनानुमानेनैकमण्डपाद्यष्टोत्तरसहस्रमण्डपमण्डितं कारयति । दृष्टान्तो यथा-श्रीआमराजेन गोपालगिरौ । श्रीरियं पुरुषान् प्रायः कुरुते निजकिङ्करान् । कुर्वते किङ्करी तां ये तैरसौ रत्नसू रसा ॥२॥ (१०३) ·अनेन श्लोकेन श्रीगुरुमुखात् श्रुतेन श्रीमहावीरप्रासादः कारित एकोत्तरशतहस्तोञ्चः साईतृतीय- कोटिसुवर्णटङ्ककरसन्निष्पन्नश्रीवीरवर्णमयप्रतिमाऽलङ्कृतः तद्रङ्गमण्डपे २१ सुवर्णलक्षा लग्नाः मूलमण्डपे तु 101 पञ्चविंशतिसहस्राधिकः सुवर्णलक्षः संवत् ८११ वर्षे एककोटिसुवर्णव्ययेन श्रीबप्पभट्टिसूरीणां सूरिपदं कारितं, तदुपदेशेन श्रीशत्रुञ्जयरैवताचलयात्रोद्धारादि । यतः- संपइविक्कमबाहडहालपलित्ताऽऽमदत्तरायाई । जं उद्घरिस्संति तहा सिरिसित्तुंजयमहातित्थं ॥ ३ ॥ विस्तारः २४ प्रबन्धेभ्यो ज्ञेयः ॥ इति प्रासादकारापकोपदेशो द्वितीयः ॥ ये कारयन्ति जिनमन्दिरमादरेण बिम्बानि तत्र विविधानि विधापयन्ति । संपूजयन्ति विधिना सततं जयन्ति ते पुण्यभाजनजना जनितप्रमोदाः ॥ १॥ ये प्रधानपुरुषा आदरेण द्रविणव्ययेन नारानयनसुधाकुट्टनलेपनादिना खशरीरेण जिनमन्दिराण्युत्तुङ्गतोर- णानि सुवर्णमयादिबिम्बालङ्कृतानि कारयन्ति कुर्वन्ति च जगति त एव जयन्ति नास्तं गच्छन्ति । को भावः-तीर्थ- करगणधरपदवीं भुक्त्वा मुक्तिनगरीमनन्तकालं भुञ्जते । दृष्टान्तो यथा-हेमाचार्यप्रतिबोधितश्रीकुमारपालभूपा- लेन तारणदुर्गस्तम्भपुरादिषु १४४४ नवीनाः सुवर्णदण्डकलशकलिताः प्रासादाः कारिताः । पत्तने खपितृ- (१०४) ·.. त्रिभुवनपालस्य नामाङ्कितः तिहुणविहारः कारितः ७२ देवकुलिकायुतः तासु २४ प्रतिमा रत्नमय्यः २४ पित्तलमय्यः २४ रूप्यमय्यः १४ भारमय्यः मुख्यप्रासादे १ शत २५ अङ्गुलप्रमाणारिष्टरत्नमयी नेमिनाथप्रतिमा कारिता; तत्र द्रव्यव्ययः ९६ कोटीप्रमाणः । तस्मिन् विहारे प्रत्यहं १८ सहस्र श्रे. छाडाकुबेरदत्त मं० आभड प्र. उदयनआम्बडदेबाहडदेप्रमुखकोटीध्वजव्यवहारिभिः साई गीतनृत्यवादित्रपूर्वकः स्नात्रोत्सवं अग्निधौतगज- वडिचीनांशुकप्रभृतिधौतपटादिशृङ्गारः श्रीकुमारपालनृपः करोति स्म । स्वकारितापर ३२ दन्तविहारेषु चैत्यपरि- पाटीमहाध्वजमहापूजादिविस्तारपूर्व एवं अपरराणकैः ७२ अर्णोराजमांगूझालादिभिः ॥ इति तृतीयोपदेशः॥ पुनः प्रकारान्तरेण यथा- श्रीमज्जैनगृहे जिनप्रतिकृतौ जैनप्रतिष्ठाविधौ श्रीजैनस्नपने जिनार्चनविधौ श्रीसङ्घपूजादिके । श्रीजैनागमलेखने च सततं श्रीतीर्थयात्रादिके येषां खं विनियोगमति धनिनां धन्यास्त एव क्षितौ ॥ १॥ जगति धन्यास्त एव येषां धनं जिनप्रासादादिपुण्यकरणीयेषु लगति । यदुक्तम्- ज्वलनजलचौरचारणनृपखलदायादबन्दिकोवृत्तम् । धन्योऽसौ यस्य धनं जिनभवनादौ शुभे लग्नम् ॥२॥ विशिष्य च प्रासादपुण्यमपारमाहुर्महर्षयः । यदुक्तम्- (१०५)

·काष्ठादीनां जिनावासे यावन्तः परमाणवः । तावन्ति वर्षलक्षाणि तत्कर्ता स्वर्गभाग् भवेत् ॥ ३ ॥
परमाणुखरूपं लौकिकम्-
जालान्तरगते भानौ यत्सूक्ष्म दृश्यते रजः । तस्य त्रिंशत्तमो भागः परमाणुः स उच्यते ॥ ४ ॥
नूतनार्हद्वरावासे विधाने यत्फलं भवेत् । तस्मादष्टगुणं पुण्यं जीर्णोद्वारे विवेकिनाम् ॥ ५ ॥
अमुना हेतुना पद्मचक्रवर्तिना मातुः प्रमोदाय प्रतिदिनमेकैकजिनायतनालंकृता भूः,
तथा-संप्रतिर्वर्त्तयामास सौवायुर्वासराण्यहो ! । नव्यकारितषट्त्रिंशत्सहस्रार्हगृहैर्मुदा ॥ ६ ॥
श्रीसम्प्रतिनृपस्त्रिखण्डभरतक्षेत्रदिग्विजयं कृत्वा षोडशसहस्रमुकुटबद्धनृपपरिवृत उज्जयिन्यामागतः ।
पौरकृतप्रौढप्रवेशोत्सवः स्वधवलगृहे प्राप्तः स्वजननीकमलापादे पतितः । स्वमातरं श्यामाननां दृष्ट्वा मत्सदृक्षे
पुत्रे मातस्त्वं कस्मान्न हर्षवती, पोट्टलिकपुत्रमाताऽपि उपार्जके पुत्रे प्रमोदाकुला स्यात् । ततस्तयोक्तम्-हे वत्स !
संसारसाधकनरकान्तराज्योपार्जनैर्मम हर्षो न भवति । यथा-
शरीरं स्वरूपं तथा वा कलत्रं धनं मेरुतुल्यं वचश्चारु चित्रम् ।
जिनेन्द्रांड्रियुग्मे मनश्चेन्न दत्तं ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ? ॥ १ ॥

·परं प्रासादं धर्मकार्य कारयित्वा समागतः स्यात् तदा महाप्रमोदःप्रभवति। तदनु महाज्योतिर्विदः खायु:- प्रमाणं पृष्टाः। तैरुक्तम्-वर्षशतम् । मन्त्रिणः पृष्टाः :-वर्षशते कियन्तो दिवसाः। तैरुक्तम्-षट्त्रिंशत्सहस्राः। तदनु श्रीश- त्रुक्षयादिषु समकालं वप्रधानपार्धात्प्रासादा मण्डापितास्तदनु प्रतिदिनं प्रासादनिष्पत्तिशुद्धिं ज्ञात्वा जननी- पादे पतति स्म । सहर्षा कमला तिलकवर्धापनादिकं वहस्तेन करोति स्म नृपस्य । एवं श्रीसम्प्रतिराजेन सपा- दलक्षाः प्रासादाः कारितास्तेषु ३६ सहस्रा नवीनाः, सिद्धपुरादिषु श्रीनेमीश्वरविहारादयो गजघरनर- घराश्वघरादिमण्डिताः प्रासादाः शेषाः ८९ सहस्रा जीर्णोद्धाराः, सपादकोटिबिम्बानि कारितानि । सांप्र- तं सिन्धुदेशे मरोटपुरे ९५ सहस्रप्रतिमाः पित्तलमय्यो बृहत्यः सन्ति, तन्मध्यसत्कं श्रीमहावीरबिम्बं गिरिनारे खरतरवसतौ विद्यते संप्रतिना दानशालानां सप्तशतानि मण्डितानि, जिनधर्मप्रवर्त्तनार्थ स्ववण्ठाः साधुसा- माचारी शिक्षयित्वा साधुवेषधारिणः प्रथमं प्रेषिताः सर्वानार्यदेशेषु पश्चात्सुसाधवः; इत्यादिसुकृतैः स्वधनं जनु- श्च सफलितं संप्रतिनृपेण ॥ इति प्रासादोपदेशश्चतुर्थः ॥ जिनभवनं जिनबिम्बं जिनपूजां जिनमतं च यः कुर्यात् । तस्य नरामराशवसुखफलानि करपल्लवस्थानि ॥१॥ इत्यादिसुधादेश्यश्रीवादिदेवसूरिसदुपदेशवासितचेतसा सिद्धराजजयसिंहदेवेन सं. १९८३ वर्षे (१०७) भ TH ·पचनमध्ये श्रीऋषभदेवप्रासादः कारापितः ८५ अङ्गुलऋषभबिम्बयुग् राजविहारनाम्ना । तत्रैकदाऽऽरास- णीय मं• गोगासुतः पासिलः सामान्यवस्त्रो निर्द्धनः पत्तने राजविहारे देववन्दनार्थमागतः प्रौढप्रतिमा वीक्ष्य सविस्मयः श्रीआदिबिम्बं मवति; तदवसरे ९० लक्षहाटकाधिपव्य. छाडापुत्र्या बालविधवदेववन्दनपरश्रा. हांस्या हास्येन प्रोक्तस्त्वमेवंविधं किं नव्यं कारयिष्यसि ? । ततः शकुनग्रन्थि बध्वा तेनोक्तम्-तदा त्वया भगिन्या प्रतिष्ठामहोत्सवे समागन्तव्यमेव । ओमिति प्रतिपन्नम्। तदनु दशोपवासैरम्बिका आराधिता आरासणाधिष्ठात्री। सन्तुष्टया १६ प्रहरैः वर्णखानिषु प्रासादनिष्पत्तियोग्यं वर्णदलं तव निस्सरिष्यति, इति वरो दत्तस्तदनु ३ प्रहरैर्दीनार४५सहस्रमानं निर्गतं प्रासादप्रतिमादिनिष्पन्नम् । श्रीदेवसूरिभिः प्रतिष्ठा कृता, तदवसरे हांसी नि- मन्त्रिता । वस्त्रार्पणे स्वधर्मबान्धव मं• पासिलपार्चे मेघनादमण्डपो मार्गितः, नवलक्षद्रम्मव्ययात् तया कारितः। ११९८ वर्षे रुद्रमहालयचिन्ताकारकप्र आलिगकारितनगरमध्यचतुर्मुखप्रासादः राजविहाराभि- धानप्रदानेन मं० आलिगस्य बहुग्रामग्रासार्पणेन सिद्धभूपतिना स्वीकृतः । श्रीसिद्धपुरे रम्ये सिद्धनृपो देव- सूरिगुरुवचसा तुर्यद्वारं चैत्यं कारितवान् तुर्यगत्यर्थी ॥ इति प्रासादोपदेशः पञ्चमः ॥ जीर्णोद्धारः कृतो येन विभवेन सुचारुणा । जिनाज्ञा पालिता तेन क्लेशकूपारपारदा ॥ १ ॥ (१०८) ·मं. जाम्बान्वयेसज्जनदण्डनायकः श्रीसिद्धराजेन योग्यतां ज्ञात्वा सुराष्ट्रदेशे व्यापाराय नियुक्तः, तेन नृपम- विज्ञाप्यैव वर्षत्रयोद्ाहितेन७२लक्षभीमप्रियद्रव्यव्ययेन गिरिनारे श्रीनेमीश्वरस्य विद्युत्पातविनाशितं काष्ठमयं पूर्वप्रासादमपनीय नूतनः प्रासादः कारितः । तदनु केनचित्खलेन राज्ञो विज्ञप्तम् । राज्ञः पुराऽपि सोमनाथामि- ग्रहोऽभूत्तदनु पत्तनतःसोमनाथं नत्वा संकल्यां गतःसज्जनःसंमुखमागतःप्रणामः कृतश्च,राज्ञा पश्चाद् विलोकितम्। ततः साजणेन चिन्तितम्-रुष्टो राजा मदुपरि । एवं सति वामनस्थलीवास्तव्यश्रे सामन्तादिव्यवहारिपार्चे गला यावत्प्रमाणं व्ययितं, तावत्सज्जीकृतं धनं तदनु राज्ञा आलिगप्रधानः पृष्टः कोऽयं पर्वतः,किं तीर्थम्? तेनोक्तम्- देव! श्रीगिरिनारतीर्थ समुल्लध्य न गम्यते। ततश्चटितो राजा नवीनं मनोहरं प्रासादं दृष्ट्वोवाच-तस्य जननीधन्या येनेदंकारितम् । पृष्णिस्थेनसाजणेनोक्तम् ।माता मयणल्लदेवीधन्या यया एवंविधं पुरुषरत्नं प्रसूतम्। एवं वचः श्रुत्वा राज्ञा संमुखं विलोक्योक्तम्-किमिदम् । मन्त्रिणोक्तम्-खामिन् ! गिरिनारप्रासादजीर्णोद्धारपुण्यं सङ्घोपढौक्यमा- नोग्राहितद्रव्यप्रमाणद्रव्यं वा द्वयोर्मध्ये एकतरमवधारयतु । तेनेति विज्ञप्ते सिद्धाधिपस्तद्वचनरञ्जितस्तीर्थोडा- रपुण्यमेवाङ्गीचकार । १२ ग्रामा देवभाण्डागारे समर्पिताः पूजार्थ प्रामादरक्षार्थम् । ततः पुनरप्यधिकारमधिगम्य श्रीश अग्रैवतमहातीर्थयोर्दुकूलमयी १२ योजनावध्येकध्वजा दत्ता । व्यवहारिभिस्तद्रव्येण वामनस्थल्या (१.५) ·श्रीवीरादिप्रासादचतुष्टयं कारितम् । एवमपरैजिनविहारः कार्यः । इति प्रासादोपदेशः षष्ठः । यावत्तिष्ठति जैनेन्द्रं मन्दिरं धरणीतले । धर्मस्थितिः कृता तावत् जैनसौधविधायिना ॥१॥ देवसूरयो मेडताग्रामे चतुर्मासकं कृत्वा फलवढिग्रामे मासकल्पं स्थिताः। तत्रैकदा श्रे. पारसेन तत्र- त्यजालिमध्ये स्मिताम्लानपुष्पार्चितो लेष्टुराशिदृष्टः।गुर्वादेशेन स विरलीकृतः, पार्थबिम्बं दृष्टं, खप्ने श्रीपार्थे- नोक्तम्-मम प्रासादं कारय, मामर्चय, पार्थेन खद्रव्याभावे उच्यमाने मदअढौकिताक्षतखीभवनेन द्रव्यं बहपिभावीति प्रत्ययो दर्शितः। ततः कारितः। एकपाधै मण्डपादिसर्व निष्पन्नं, तावता तत्पुत्रेणाऽऽगृह्य द्रव्यागम- खरूपे पृष्टे पारसेन यथावत्कथिते तत्सुवर्णीभवनं स्थितम् । द्रव्याभावात्प्रासादस्तावानेव तस्थौ। सं० १९९९ वर्षे फाल्गुनशु. १. दिने बिम्बस्थापनं, सं. १२०४ माघसुदि १३ ध्वजारोपः, फलवर्दिपार्थस्थापना, अजमे- रुनागपुरादिश्राद्धाः सर्वे चिन्ताकराः संजाताः ॥ इति सप्तमोपदेशः ।। कारयन्ति जिनेन्द्राणां तृणावासानपीह ये । मणिरत्नविमानानि ते लभन्ते भवे भवे ॥१॥ माणिक्यहेमरत्नायैः प्रासादान् कारयन्ति ये। तेषां पुण्यैकमूर्तीनां को वेद फलमुत्तमम् ? ॥ २ ॥ दृष्टान्तो यथा-श्रीविमलदण्डनायको गूर्जरत्राधिपश्रीमीमप्रधानः खलदूषितराजचित्तं ज्ञात्वा रात्रौ पत्तनात् ·पञ्चशतसाराश्वपरिवृतः पञ्चकोटिहेमोष्ट्रशम्बलो नष्ट्वा चन्द्रावत्यां गतः; तहीत्या १८शताधिपधारावर्षनृपो नष्टः सिन्धुदेशे गतः, तदनु तदावासे स्थितस्तत्रत्यमाण्डलिकैस्तत्र नृपतिः कृतः, प्रबलसैन्यः शाकम्भरीमे- दपाटजावालिपुरादिनृपतिशतं साधयित्वाऽबुंदोपरि च्छत्रमधारयत् । तेनैकदा रोमनगराधिप१२सुरत्राणा अक- स्मान्महासैन्यमेलापकं कृत्वा सुप्ता एव वेष्टिता युद्धे भग्नाः किङ्कराः संजाताः; तत्सत्कद्वादशातपत्राणि खशीर्षोपरिधारितानि । तद्यथा- त्रिलक्षोत्तमवाजीन्द्रो विमलो दण्डनायकः । अभूमिपातिगव्यूतपञ्चकासादिसायकः ॥ ३ ॥ प्राग्वाटवंशमूर्द्धन्यो भूपालशतसेवितः । अम्बादत्तवरः क्षोणी शास्ति दुर्द्धरविक्रमः ॥ ४ ॥ (युग्मम्) तद्देवावसरवादितताम्रनिःखानप्रतिच्छन्दधडहडितार्बुदनिर्घातश्रवणभीतः प्रह्लादनपुरस्थभीमनृपः कोटिद्रव्यं प्राभृतीचकार स्वप्रधानप्रेषणपूर्वम् । श्रीविमलेन खामिद्रोहपरिहारकृतज्ञेन गूर्जरत्रायाममरधीरप्र- दत्ता मज्जननीजन्मभूमिरिति मत्वा प्रधानाः परिधाप्य पश्चात्प्रहिताः । एकदा चउहिं ठाणेहिं नरयाऊअं बज्झन्ति जीवा, तं जहा-महारंभयाए महापरिग्गहाए कुणिमाहारेणं पंचिंदियवहेणमित्यालापकं श्रीधर्मसारसू- रिमुखात् श्रुत्वा पापभीतः पादे पतितः संग्रामाहतमनुष्यसहस्रादिमहापापालोचनां जग्राह । सर्वजी- (१११) १२ ·वामारिप्रवर्तनप्रासादकारापणादिपुण्यकरणीयानि कार्याण्यनवरतमिति गुरुभिरादिष्टम् । तदनु श्रीअम्बा समा- राधिता प्रसन्ना जाता वरं वदेति वदन्ती मन्त्रिणा पुत्रप्राप्तिप्रासादनिष्पत्तिवरद्वयं मार्गितम् । देव्योक्तम्-प्रासाद पुत्रं वा ददामि, न द्वयं, तथाविधकर्माभावात् । श्रीदेवी भार्या पृष्टा। तयोक्तम्-प्रासाद एव न तु पुत्रः, श्वाननकु- लकुर्कुटादिभवे सुलभत्वेन पुत्राणाम् । तदनु श्रीअम्बिका अर्बुदे गता, श्रीमातया सख्या स्वावासे निमन्त्रिता वा- सार्थम् ।अम्बिकयोक्तम्-जैनप्रासादं विना मम स्थितिर्न।ततः श्रीमातयाऽम्बिकाया बकुलचम्पकयोरधः७२लक्षद्रम्म- युता भूमिः समर्पिता।ततोऽम्बिकावचसा चन्द्रावतीश१२सुरत्राणसेव्यविमलेन कुडमगोमयावलिकाभिज्ञानेन पादः खनितः, ७२लक्षद्रव्यनिधानं निर्गतम् , प्रासादो मण्डितः, परं दिवा कृतो रात्रौ पतति स्म । एवं क्षमासाः।स्मृता देवी समागत्योवाच-एतद्भमिनेता वालीनाहनाग उपवासत्रयेण पूजोपहारयुतेन त्वयाऽऽराधनीयः। निरवद्यनैवेद्यं यदि या- चते तदा देयम् , मद्यादि तु नैव; खड्गमाकृष्य भापनीयः। तथा कृतम्। सावद्यनैवेद्यमार्गणे खड्ङ्गेऽम्बावताराद् वाली- नाहो नष्टोऽम्बावचनेन क्षेत्रपालीभूय स्थितः। निष्प्रत्यूह प्रासादो निष्पन्नः। सं० १०८८ वर्षे श्रीयुगादिजिनबिम्बं प्रतिष्ठापितम् । स्थापितं मूलनायकत्वेन नागेन्द्रादिष्ठसूरिप्रतिष्ठितदादाऽभिधयुगादिप्रतिमा प्रतिष्ठिता भूमेर्निर्गता श्रीअर्बुदाचलजिनतीर्थमित्यादिपरदर्शनिनां संसूचिकाऽम्बिका खन्नक्षेत्रपालयुता मठे स्थापिता। प्रतिष्ठा कारिता, (११२) ·तदुत्सवे श्रीसङ्घश्चतुर्विधः पूजितः । मार्गणास्तथा कृतार्थीकृता यथाऽद्यापि विमलश्रीसुप्रभातमित्याशीर्वाद कथयन्ति । कोऽर्थः-विमलो मन्त्री श्रीदेवी भार्या तयोर्यथा सुप्रभातमभूत्तथा भवतामपि । अत्र चारणवचः- मंडी मुरकी रइ करइ मिहिय मंसग्गाह । विमलहिं खंडउं कढिओ नहउ वालीनाह ॥५॥ पञ्चसहस्री ददौ । एवमपरैर्भाग्यवद्भिः प्रासादाः कार्याः ॥ इति प्रासादोपदेशोऽष्टमः ॥ सारं तदेव सारं नियुज्यते यजिनेन्द्रभवनादौ । अपरं पुनरपरधनं पृथ्वीमलखण्डपिण्डं वा ॥ १ ॥ इह जगति सारं धनं तदेव सारं प्रधानम् , यज्जिनश्रीवीतरागदेवप्रासादेषु नियुज्यते व्ययीक्रियते; अपरं धनं परकीयधनमेव, पृथ्वीखण्डं मलपिण्डं वा ज्ञेयं सत्पुरुषैः । यथा-श्रीवस्तुपालतेजःपालौ प्रथमयात्रायां भूरि- सङ्घयुतौ धवलक्ककात् हडालाग्रामे समागतो, तावता मार्गे धाटीलुण्टाकभीतिः श्रुता, तदा परस्परमालोच्य नि- शायां रूप्यटङ्ककलक्षभृतताम्रकलशान् गृहीत्वा परमाप्तसेवकैः सह तटाकासन्नगोधूमक्षेत्रमध्यस्थशमीतरुतले स- मागताः। खनितं तत्र, तावता वस्तुपालभाग्येन निधिः सौवर्णः संमुखो निर्गतः, महान् विस्मयः समजनि; खधनं तदपि तत्रैव स्थापितम् ; पश्चादागतौ परं चिन्तातुरौ; तदा मं• अनुपमदेव्या चिन्तायाः कारणं पृष्टम् । नि- विजने प्रोक्तं ताभ्याम् । तदनु तयोक्तम्-खामिन् ! धनमित्थं न गुप्तीक्रियते, तथा गुप्तीक्रियते यथा सर्वे:- ..

·पि पश्यन्ति परं ग्रहीतुं न शक्नुवन्ति । कोऽर्थः-प्रासादाः कार्यन्ते । सत्पुरुषाणामयमेवाचारः । यतः- अधः क्षिपन्ति कृपणा वित्तं तत्र यियासवः । सन्तस्तु गुरुचैत्यादौ तदुच्चैःपदकाक्षिणः ॥ २ ॥ इत्यादितद्वचनोत्पन्नविवेकाभ्यां ताभ्यां तद्धनं पश्चादानीतं, श्रीसिद्धाचलादिषु प्रासादा मण्डापिताः । तद्यथा- - येन त्रयोदशशतानि नवीनजैनधाम्नां त्रयोदशयुतानि च कारितानि । भूमौ शतत्रययुतात्रसहस्रमानं जैनेन्द्रजीर्णसदनानि समुद्धृतानि ॥ ३ ॥ अपिच- जैनागारसहस्रपञ्चकमतिस्फारं च पादाधिकं लक्ष श्रीजिनमूर्तयस्तु विहिताः प्रोत्तुङ्गमाहेश्वराः । प्रासादाः पृथिवीतले ध्वजयुताः साई सहस्रद्वयं प्राकाराः परिकल्पिता निजधनैर्वात्रिंशदत्र ध्रुवम् ॥ ४ ॥ सत्रागारशतानि सप्त विमला वाप्यश्चतुष्षष्टयः उच्चैःपोषधमन्दिराणि सुमुहुर्जेनाश्च शैवा मठाः । विद्यायाश्च तथैव पञ्चशतिका प्रत्येकतः प्रत्यहं पञ्चत्रिंशशतानि जैनमुनयो गृहन्ति भोज्यादिकम् ॥ ५ ॥ पूर्व धवलक्कके लूणिगमालदेववस्तुपालतेजःपाला निर्धनाः, लूणिगस्यान्त्यावस्थायां पुण्यव्ययेश्लक्षनमस्कारा (११४) ·1 मागिताःखकुटुम्बपार्थे । वस्तुपालेनोक्तम्-अपरं किमपियाचख । स आह-अर्बुदतीर्थोपरि विमलवसतौ देवकुलिका- मनोरथ आसीत्, यदि सिद्धयति तदा पूरणीयः । तदनु व्यापारे जाते श्रीअर्बुदाचले श्रीमाताबोडिकस्य चन्द्रा- वतीशधारावर्षराणकस्य च पार्धात् वस्तुपालेन ३६ मूढकवीसलपुरीद्रम्मैर्भूराच्छाद्यास्तारिता गृहीता। श्रीमातार्चकाः कथयन्ति स्म-द्रम्मचतुष्ककोणे रिक्ता मही तिष्ठति। एकोऽन्तराले मुक्तः। सैव रीतिलोके चालता द्रम्मस्तारणे।तत- स्तत्र प्रासादो मण्डापितः। तदा शोभनसूत्रधारः कथयति स्म-प्रासादपादःहाटकैः पूरितो विलोक्यते। तदा मन्त्रिणा खणेष्टिका समानीता । शिल्पिनोक्तम्-खकोशे स्थापयतु, मया तवौदार्यपरीक्षा कृता । तत आरासणार्बुदान्तराले घृतसमितमोदकाट्टानि मण्डापितानि, पाषाणशाकटिकबलीवर्दसुखार्थ स्थाने २ नीराश्रयाश्च, १५शतशिला- कुट्टकाः कर्मस्थायं कुर्वन्ति, तेषां मर्दनदातारो नापिताः, प्रदीपधारकाश्च प्रत्येकं रीञ्छ्यादौ कर्मस्थायसिद्ध्यर्थम् ; वर्षत्रयेण पूर्णः प्रासादः संजातः । रूप्यसमानाः पाषाणाः पतिताः । सं० १२८३ वर्षे प्रासादारम्भः सं० १२९२ प्रतिष्ठा, १२कोटि ५३लक्षद्रम्मा लमाः । लूणिगवसहीनाम दत्तम् ; लोकदत्ततेजःपालवसहीत्यपराभिधा । प्रति- ष्ठासमाहूतजावालिपुरेशश्रीउदयसिंहनृपप्रधानमं यशोवीरपार्थे श्रीवस्तुपालः प्रासादगुणदोषान् पप्रच्छ । ८४ राणक १२ मण्डलीक ४ महीधर ८४ ज्ञातिमहाजनसभायां स आह -शोभनसूत्रधार ! त्वन्मातुः कीर्तिस्तम्भे (१५)

·-
हस्तोत्तम्भनमयुक्तम् १ । द्रव्यव्ययकारकवस्तुपालमातृहस्तोत्तम्भनं युक्तम्, पुरुषरत्नकुक्षिधारिणीवेन; वं तु
कर्मकर एव द्रव्यलोलुपः । दाता दुर्लभः । यतः-
शतेषु जायते शूरः सहस्रेषु च पण्डितः । वक्ता शतसहस्रेषु दाता भवति वा नवा ॥ ६ ॥
अथ त्वत्कृतप्रासादेऽमी दोषाः-स्तम्भस्थबिम्बानामाशातना।२। गर्भगृहप्रवेशे सिंहाम्यां तोरणं देवस्य
विशेषपूजाऽभावाय ।३ । पूर्वजमूर्तीनां जिनपृष्ठे रोपणात् सन्तानिनामृद्धिनाशः।४। आकाशे मुनिमूर्तिरोपण-
वतः परदर्शनपूजाऽल्पलाय। ५ । रङ्गमण्डपे पुत्तलिकासविलासघाटो जिनचैत्येऽनर्हः । ६ । सोपानानि इस्खानि
सन्तानाभावं सूचयन्ति । ७ । द्वादशहस्तदीर्घभारपट्टानां भङ्गे प्रासादविनाशः, कलौ तथाविधभारपट्टोद्धारका-
रापकाभावदर्शनात् । ८ । आद्या गूंहली कृष्णा, स्वस्तिका मङ्गलार्थ कर्पूरादिधवलपदाथैरेव । ९ । बाह्यद्वारे क-
सउटीस्तम्मा महााः, दुष्टास्तदर्थ प्रासादभङ्गमपि रचयन्ति ।१०। दक्षिणाभिमुखं बलानकम् ॥११॥ मेघमण्डपे
प्रतिमाऽत्युच्चलेन कदापि पूजां न लभते । १२ । प्रासादान्मठा उत्तुङ्गाः । १३ । हस्तिशालापृष्ठे हस्तीन्द्रा
द्वारेऽभव्याः। १४ । इत्यादि श्रुत्वा सत्यं च मत्वा भवितव्यतामप्रतिकारां निश्चिक्ये । ततःस्तौति स्म तम् ।
यशोवीर ! यशोमुक्ताराशेरिन्दुरसौ शिखा । तद्रक्षणाय रक्षायाः श्रीकारो लाञ्छनच्छलात् ॥ ७ ॥

·बिन्दवः श्रीयशोवीर! शून्यमध्या निरर्थकाः । सङ्ख्यावन्तो विधीयन्ते वयैकेन पुरस्कृताः॥ ८॥ यशोवीर ! लिखत्याख्यां यावच्चन्द्रे विधिस्तव । न माति भुवने तावदाद्यमप्यक्षरद्वयम् ॥९॥ साधर्मिकवात्सल्ये जायमाने म० अनुपमदेव्याः साधून् प्रतिलाभ्य प्रणमन्त्या उपरि समर्दवशात् साधुह- स्ताद् घृतभृतपात्रं पतितं, तदुकूलमभ्यक्तं सकलम् ; तदा तस्मै साधवे गालिः प्रदत्ता वण्ठेन । मन्त्रिण्या क्रुद्दया खगृहान्निष्कासितः-अरे ! तैलिकपत्नी कान्दविकपत्नी चेदभविष्यं तदा प्रतिपदं घृतादिमलिनान्येव वस्त्राण्य- भविष्यन् ; एवं च वस्त्राभ्यङ्गो भाग्यलभ्यः। तदा कुपितं मं• तेजःपालमित्यसान्त्वयत् , तव पत्युः प्रसादात् मु- निजनपूज्यपात्रस्थैः स्नेहैरभ्यङ्गः स्यात् । इति मन्त्री श्रीसङ्घश्चमत्कृतः । दानं प्रियवाक्सहितं ज्ञानमगर्व क्षमाऽन्वितं शौर्यम् । त्यागसहितं च वित्तं दुर्लभमेतच्चतुर्भद्रम् ॥१०॥ लक्ष्मीश्चला शिवा चण्डी शची सापल्यदूषिता । गङ्गाऽन्यगामिनी वाणी वाक्साराऽनुपमा ततः ॥११॥ इत्यादिजैनादिभिस्तुता आह- अधीता न कला काचिन्न च किश्चित् कृतं तपः । दत्तं न किश्चित् पात्रेभ्यो गच्छत्येव वरं वयः ॥१२॥ एवं सर्वप्रकारैरपरैर्भाग्यवादिः खं धनं सफलीकार्यम् ॥ श्रीवस्तुपाललक्ष्मीसफलतासंबन्धाःप्रबन्धेभ्यो ज्ञेयाः॥ (११७) ..

·इति प्रासादोपदेशो नवमः ॥ खैव्यैर्जिनमन्दिराणि रचयत्यभ्यर्चयत्यर्हतस्त्रिर्भक्त्या यतिनां तनोत्युपचयं वस्त्रानपात्रादिभिः । धत्ते पुस्तकलेखनोद्यममुपष्टनाति साधर्मिकान् दीनाभ्युद्धरणं करोति कलयत्येवं सुपुण्यार्जनम् ॥१॥ इत्यादितपा-श्रीधर्मघोषसूरिदत्तोपदेशवासितचेतसा सं० पेथडदेवेन सं. झाञ्झणदेवेन च सं० १३२१ वर्षे मण्डपदुर्गकरहेटकजीरापल्लीश्रीशत्रुजयादिषु ८४प्रासादाः काञ्चनकलशाञ्चिताः कारिताः। मण्डपे शत- प्रयप्रासादे सौवर्णकलशाः कारिताः । तेनैव देवगिरौ ब्राह्मणैरदीयमानजिनप्रासादकरणार्थ तद्देशासन्नओङ्कार- पुरे तत्रत्य ५६कोटिनिष्कघनिकरामदेवनृपमहामात्यप्रधानहेमादिनाम्ना बहवः सत्रागारा बहुपक्कानशालिदालि- तघोलकरम्भादिखादिमखादिमादिभोज्यसंभारभासुरा मण्डापिताः। तेषु च कटीकार्पटिकपथिकाः सोत्कण्ठं भोजनं कृत्वा देवगिरिगमनादनु कलिकालविक्रमादित्यशालिसुगाललघुभोजराजशातवाहनवस्तुपालोपमानं दत्त्वा प्रति- गृहं प्रतिहट्ट हेमादेर्गुणप्रशंसनं कुवन्ति स्म।प्रधानेन चिन्तितम्-मया तु निजपातकमपि कस्याप्यर्पितं नास्ति, परं दानानुसारिणी कीर्तिः, दानं तु कदापि दत्तं नास्ति, परमेतावान् लोको यदि मम सत्रागारं वहमानमाह तर्हि केनापि कारणेन नूनं कोऽपि महापुरुषो मन्नाम्ना वाहयन्नस्ति, तदनु तज्ज्ञानाय प्रहितैर्जनैरागत्योक्तम्-मालवीय (११८) ·सं० पेथडदेनामा मन्त्री युष्मदभिधया वाहयति सत्रागारम् । यतः- परकीयद्रव्येण प्रचुरतरा रक्षयन्ति नाम निजम् । खद्रव्येण परेषां नाम पुनः पञ्चषाः पुरुषाः॥२॥ इति विचिन्त्य हृष्टहृदयो हेमादिप्रधानस्तत्रागत्याऽवेत्य समग्रं वृत्तान्तं रामदेवनृपवचनेन देवगिरिनगरे चतु- ष्पथान्तःस्थानमभिलषितं पेथडस्य ददौ । तदनन्तरं तेन नीरं खन्यमानषु पादेषु निर्जगाम; मधुरिमाऽधरितक्षीरं नीरं तं च तदा तकैर्लोकैः। न चैतावता कौतुकम्; पुण्यभाजां हि सर्वत्र निधानान्यपि निर्गच्छन्ति मिष्टपा- नीयस्य किमुच्यते । पदे २ निधानानि योजने रसकूपिका । भाग्यहीना न पश्यन्ति बहुरत्ना वसुन्धरा ॥ ३ ॥ तदा देवगिरिमध्ये मिष्टोदकाभावात् केनापि पिशुनशुना भाषितं भूपतेःपुरः-खामिनिह मधुरमम्भःप्रादुरभूत, तेन प्रासादास्पदमन्यत्रार्ग्यतामिह वापी कार्यताम्।तदाराज्ञोक्तम्-प्रातरहं तत्रागत्य विलोक्य च कथयिष्यामि। सन्ध्यायां वृत्तान्तमेतद् ज्ञात्वारात्रावेव तहिनागतबहिःस्थबालदिमध्यात्कियल्लवणमानाय्य रहोवृत्त्या क्षिप्तं चान्तः क्षारतरम- कारयन्नीरम्:प्रभाते भूपतिरभ्युपेत्य जलं खादितवान् निष्ठ्यूतवांश्च क्षारतया।ततो राजाऽऽदेशाचत्कालं पादानारो- (११९) ·* पयत् पेथडः। कियता कालेन च निष्पन्नः शिखरान्तःवर्णकलशदण्डध्वजकान्तःप्रासादो रुद्रमहालयतः स्थिरद्वयेन न्यूनः सं० १३३५ वर्षे सारूआरेति प्रसिद्धघाटमयः, यत्र घाटेऽपरेसामन्याश्चतुरशीतिप्रासादा निष्पद्यन्ते । ततस्तत्कर्मस्थायचिन्ताकारिभिर्वणिपुत्रैः सर्वव्ययस्य लेख्यमादातुमारब्धम् , तत्र पूर्वमल्पमूल्यानां दव- रकाणामेव चतुरशीतिसहस्रसङ्ख्याजीर्णटङ्कास्तैरुक्तास्तदा पेथडेन तदनुमानेनापरबहुद्रव्यव्ययं विचार्य लेख्यव- हिका नीरे क्षिप्ता। ततोलोकैरमूल्योऽयं विहारः। पेथडेनापि प्रतिष्ठावसरे सर्वजनसमक्षं श्रीगुरुपादमूलिकविहारे- तिनाम प्रतिष्ठापितम् । तदन्तश्च त्र्यशीत्यङ्गुलप्रमाणमारासणीयं श्रीमहावीरबिम्बमतिष्ठिपत् । इत्यादि सं० पेथडदे- झाञ्झादेप्रासादादिपुण्यकरणीयावदाताः पं. रत्नमण्डनगणिकृतसुकृतसागरकाव्यमध्यगता ज्ञेयाः ॥ इति प्रासादोपदेशो दशमः ॥ जीर्णोद्धारः श्रुतपरिमलामोदितात्मन्यजस्रं पात्रे दानं भगवति जिनाधीश्वरे नित्यभक्तिः । दीनानाथोद्धरणमानशं विश्वविश्वोपकारः प्राणित्राणं फलमिदमहो ! चञ्चलायाः श्रियोऽस्याः॥१॥ गजकर्णचञ्चलायाः कमलायाः जीर्णोद्धारादि पुण्यं महाफलं ज्ञेयम् । यतः- राया अमच्च सिट्ठी कुडुम्बिए वावि देसणं काउं । जिन्ने पुवाययणे जिणकप्पी वावि कारवइ ॥२॥ (१२०) - ·यथा- श्रीबाहडदेवमन्त्रिणा श्रीशत्रुञ्जयोद्धाररैवताचलसुगमपद्याकरणभृगुकच्छसमलिकाविहारोद्धार- तीर्थद्वययात्रादिश्मनोरथाः स्वपितृमं०उदायनसत्काः सफलीकृताः तद्यथा-सं॰बाहडदेवेन श्रीशत्रु- अययात्रार्थ गतेन सकलसंघवात्सल्या_पूर्व प्रासादं काष्ठमयं जीर्णमपनीय पाषाणमयः प्रासादो मण्डापितः। तदनु वकोशाधीशानां प्रासादकर्मस्थायं भलाप्य पत्तने नृपकृतप्रवेशमहः समागतः । कियता कालेन व पनिकस्तव प्रासादः परिपूर्णः संजात इति लेखहस्तः । तस्य षोडश स्वर्णजिह्वा प्रदत्ताः । पञ्चदिनानन्तरं द्वितीयः समागतः। तेनोक्तम्-हे स्वामिन् ! तव प्रासादो भ्रमतीप्रविष्टवायुना फाटितः, इत्युक्ते तस्य द्वात्रिंश- त् सुवर्णरसनाः प्रदत्ताः । परिवारेणोक्तम्-तव विषादस्थाने हर्षः कुतः ? । तेनोक्तं श्रूयताम्- वेगसरीणां गर्भो दुर्जनमैत्री नियोगिनां लक्ष्मीः । स्थूलवं श्वयथुभवं विना विकारेण न भवन्ति ॥ ३ ॥ भूपभ्रूपल्लवप्रान्तनिरालम्बाऽवलम्बिनीम् । स्वल्पावस्थायिनी लक्ष्मी मन्यन्ते मन्त्रिणो बुधाः॥४॥ ऋषभपश्चाशिकायामप्युक्तं महाकविधनपालेन- जा तुह सेवविमुहस्स हन्तु मा ताउ मह समिडीओ । अहिआरसंपया इव पेरन्तविडम्बणफलाओ ॥ ५॥ व्यापारिणां तु एकः पादो घोटके द्वितीयस्तु खोटके भवत्येवं गोपाला अपि वदन्ति । कदाचिद् व्यापार- (१२१) 000000 ·- परित्याजनानन्तरं यदि शुद्धिरेवंविधा स्यात् तदा स्खशिरःकण्डूयनं खहस्तघर्षणमेव स्यात् । अधुना खप्रभु- तया तदधिकं प्रासादं कारयिष्यामि । तेनैषा शुद्धिर्शाता भृशं वरा । तदनु शिलावर्त्तकस्योक्तम्-भ्रमती विना प्रासादं कुरु । तेनोक्तम्--सारूआरघाटप्रासादकारापणे भ्रमती विना कारापकसंतानं न भवति । मन्त्रि- णोक्तम्-संतानेन किं प्रयोजनं दुर्गतिवापकेन ? । मम प्रासाद एव विलोक्यते। तदनु भ्रमिविरहितः कारितो बहुद्रव्यव्ययेन । तद्यथा- लक्षत्रयीविरहिता द्रविणस्य कोटीस्तिस्रो विविच्य किल वाग्भटमन्त्रिराजः । यस्मिन् युगादिजिनमन्दिरमुद्दधार श्रीमानसौ विजयतां गिरिपुण्डरीकः ॥ ६ ॥ इत्थं शत्रुञ्जयोहारः कृतः ॥ श्रीकुमारपालः ससंघः श्रीरैवताचले समागतः । सांकलिआलीपद्यापार्थे तावता गिरिर्धडहडितः। तदा श्रीहेमसूरिभिर्नृपस्योक्तम्-समकालमधस्तादुपेतस्य पुण्यवत्पुरुषद्वयस्योपरि च्छत्रशिला पतिष्यतीति वृद्धा वदन्ति । तेनाहं पृथक् चटिष्यामि, न त्वत्सार्धम् । तीर्थे मृतिर्भाग्यलभ्या, परं लोका- पवादः श्रीजिनशासनोड्डाहश्च । पृथक् पृथक् चटितौ सूरिनृपौ । ततः श्रीआम्बडदेवेन जीर्णदुर्गपार्थे वृद्धबा- लानां सुखारोहणार्थ सुगमा पद्या रैवताचले त्रिषष्टिलक्षैः कारिता । यतः- (१२२) ·त्रिषष्टिलक्षद्रम्माणां गिरिनारगिरौ व्ययात् । भव्या बाहडदेवेन पद्या हर्षेण कारिता ॥ ७ ॥ भृगुकच्छोद्धारादिप्रबन्धाः स्वयं वाच्याः । एवमपरैर्जीर्णोद्धाराः स्ववित्तानुसारेण कार्याः ॥ इति जीर्णोद्धारोपदेश एकादशः । जिणभवणाई जे उद्धरन्ति भत्तीइ सडियपडियाइं । ते उद्धरन्ति अप्पाणं भीमाओ भवसमुदाओ ॥ १ ॥ यथा गोपगिरौ आमनृपः प्रातः स्वमनय॑सिंहासनं बप्पभट्टिसूरये निवेशापयति । तद् दृष्ट्वा विप्रैः क्रुधा ज्वलगिर्भूपो विज्ञप्तः-देव ! श्वेताम्बरा अमी शूद्राः, एभ्यः सिंहासनं किम् ? । मुहुर्मुहुस्तैरित्थं कदर्थ्यमानः पार्थिवो मुख्यसिंहासनं नवलक्षाभिधं कोशगं कारयित्वाऽन्यल्लघु आरूरुपत् । प्रत्यूषे सूरीन्द्रेण तद् दृष्ट्वा ज्ञातनृपचित्ताशयेनोक्तं राज्ञोऽग्रे- मर्दय मानमतङ्गजदर्प विनयशरीरविनाशनसर्पम् । क्षीणो दर्पाद् दशवदनोऽपि यस्य न तुल्यो भुवने कोऽपि ॥२॥ इदं श्रुत्वा लज्जितेन राज्ञा मुख्यं सिंहासनं मण्डापितम् । पुनरपि विप्राः कथयन्ति । राज्ञा तत्प्रतिबोधनाय पात्रापात्रपरीक्षार्थ च रूप्यटङ्ककसहस्राष्टकं विप्रदानाय पर्षदि समानीतम् । तदा सर्वेऽपि विप्रा देव ! वयं चतुर्वेद- (१२३) ·वोदनः पात्रमुत्तममित्यादिखगुणोत्कीर्तनपरा मम ददख मम ददख इति कथयन्त अनाहूता अपि प्रविशन्ति । झटपटं कृत्वा सर्व गृहीतम् । द्वितीयदिने श्रीसूरीन्द्रा आकारिताः । हेमटङ्ककसपादकोटिः सूरीणामग्रे मुक्ता प्रसादं कुर्वन्तु प्रसादं कुर्वन्तु वारं वारमित्युक्तेऽपि । दोससयमूलजालं पुवरिसिविवजिअं जइवन्तं । अत्थं वहसि अणत्थं कीस अणत्थं तवं चरसि ? ॥३॥ आरम्भे नत्थि दया महिलासंगेण नासए बम्भं । संकाए समत्तं पव्वज्जा दव्वगहणेणं ॥ ४ ॥ लाभ कलन्तरि चिन्तविओ गण्ठि बन्धिउ दम्म । नवि खमणउ नवि सेवडउ गिऊ अकयत्थ उजम्मा॥५॥ संजय मेली रिद्धिडी जिहि मूकी तिहि जाइ । पेटि ध्रसक्कउ हियई भय भीखी भगरिजि खाइ ॥६॥ इत्याद्युक्त्वा निर्लोभलाद् न गृहीता । तदा नृपेण विप्रादिसमक्षमुक्तम्-यदीदृशानां निरीहशिरोमणीनां सिंहासनं न मण्ड्यते, तदाऽन्यस्य कस्य मण्ड्यते । तदनु तद् द्रव्यं नृपः कोशे न स्थापयति । गुरुवचसा शत- विहारजीर्णोद्धाराः कारापिताः । इति जीर्णोद्धारोपदेशो द्वादशः ॥ (१२४) ·यस्तृणमयीमपि कुटी कुर्याद् दद्यात् तथैकपुष्पमपि । भक्त्या परमगुरुभ्यः पुण्योन्मानं कुतस्तस्य ?॥ १॥ किं पुनरुपचितघनशिलासमुद्घातघटितजिनभवनम् । ये कारयन्ति शुभमतिविमानिनस्ते महाधन्याः॥ २ ॥ प्रासादकर्मस्थायकारकः कीदृशो विलोक्यते, तदाह- न्यायोपार्जितवित्तो मतिमान् स्फीताशयः सदाचारः । गुर्वादिमतो जिनभवनकारकस्याऽधिकारी स्यात् ॥ ३ ॥ इत्यादिगुणभाक् । यथा-राजगृहनगरे धनसारगुणसारौ द्वौ बान्धवौ । वृद्धस्य धनी शीलादिगुणभूषिता, लघोर्भार्या काली परं दुष्टलेन कालिकैव ।तद्वचसा लघुः पृथग्भूय मुख्यगृहे स्थितः, वृद्धस्त्वपरगृहे । दैवानु- भावाद् निर्धर्मस्यापि लघोर्बहुला लक्ष्मीर्बभूव, वृद्धस्याऽल्पा लक्ष्मीः। एकदा ग्रामान्तरनिवासिनः शिलाकुट्टकाःसमा- गताः । गुणसागरगृहहारस्थवस्त्राद्यनेकालङ्कारधारिकाली वीक्ष्य तां प्रणम्य तत्पार्धे पृष्टम्-खामिनि! कोऽप्यत्रा- स्ति प्रासादकारयिता ?।तया धनयौवनमदेन हास्यार्थ निर्धनवज्येष्ठगृहे प्रहिताः।धन्या तदाऽऽगमनकारणपृच्छा- पूर्व स्थापिताः । भोजनार्थागतधनसारेण ते दृष्टाः, धनी पृष्टा, तदा देवरजायाप्रेषणादिप्रोक्तम्।तदनु तदाभरणैः प्रासादो जीर्णः समुद्धृतः। प्रतिष्ठाव्ययार्थ धनार्जनाय देशान्तरं गच्छन् मार्गे कस्यापि योगिनो मिलितः। तदुक्त- कल्पविधिना योगना सार्ध योगिकृतमहिषीपुच्छदीपिकाद्योतेन श्रीपर्वतगुहायां प्रविष्टः । अन्तरा वृश्चिक- (१२५) ·भ्रमरोन्दुरस्त्रीभिर्भृशमुपसर्गितोऽपि शीलव्रतधारी साहसिकलेनाऽग्रे गतः । योगी स्त्रीमोहितः स्थितस्ताभि- रुच्छाल्य चूर्णीकृतः । गुहान्तराले कनकमयसप्तभूम्यावासे हीण्डोलाट्टखट्वायामासीनं महानीलव्यन्तरे- द्रं ददर्श । सुरेण बहुमानदानपूर्व वसमीपे उपवेशितः। अहो! श्रेष्ठिन् ! त्वं मम भ्राता समागतः। पूर्वजन्मन्यहं जिनदासव्यवहारी राजगृहे अभूवम् । मयैष प्रासादः कारितस्त्वयैष समुहृतः । ततो रत्नपोहलिकप्रदान- पूर्वमुत्पाट्य श्रेष्ठी खगृहे मुक्तः । तदनु प्रतिष्ठामहोत्सवे श्रीगुरुसंघखजनपरिधापनपूर्व रत्नखचितवर्ण- जिह्वा काल्यै प्रदत्ता। संघादिलोकैः कारणं पृष्टम् । तेनोक्तम्-अस्माकं कालीजिह्वाप्रसादात् जीर्णोद्धारधनप्रा- प्यादिमाङ्गलिकानि जातानि । तदनु यावज्जीवं तद्दनं सफलीचक्रे ।प्रान्ते दीक्षा लावा सभार्यः प्रथमे देवलोके सुरः समभूत् ॥ इति जीर्णोद्धारोपदेशस्त्रयोदशः । *60- जिनालयसमीपवर्तित्वेन पौषधशालोपदेशानाह- पुण्याटै पौषधागारं तत्रैत्य ग्राहको जनः । व्रतादिपण्यं क्रीणाति क्रमेणाऽनन्तलाभदम् ॥ १ ॥ (१२६) 00000000000000com ·- धर्मश्रुतिप्रतिक्रान्तियतिस्थितिपुरस्सराः । यास्तत्र स्युः क्रियास्तज्जपुण्यपारो न विद्यते ॥ २ ॥ कलिबुद्धिः कुरुक्षेत्रे यथा स्नेहवतामपि । तथा स्याद् धर्मशालायामधमस्याऽपि धर्मधीः ॥ ३ ॥ दृष्टान्तो यथा-सं-पेथडदेजनकः कनकजलधरबिरुदः संदेदः कस्मैचित् कार्याय देवगिरि पुरी प्राप तत्र गुरून् नन्तुं काऽप्युपाश्रये गतः। गुरवो वन्दिताः। तत्रैकस्थानोपविष्टान पौषधशालानिर्मापणविचारं कुर्वतः श्राद्धानप्यवन्दत । तद्विचारमाकर्ण्य श्रीसंघस्याञ्चलयाचनां विदधे-मह्यं प्रसादः क्रियताम्, अहं पौषधशा- लिकां विधापयामि संघस्य किङ्करोऽस्मि । तेषु मुख्यस्तदाचख्यौ-यूयमजल्पत यौक्तिकमेव, परंसा सकलसंघनिष्पा- दिता स्याद्, न खेकस्य । यस्तामेकः कारयति, स शय्यातरः स्मृततद्गृहादन्नादिकं न लान्ति यतयः। बहूनां शाला- कारापणे प्रतिदिनमेकैकं गृहं त्यजन्ति तथा च वरम् । इत्यादियुक्तिभिः सभ्यैर्बोधितोऽपि न त्यजति कदाग्रह यदा सः, तदा कोऽपि श्राद्धःक्रुद्धोऽवदत्-भोः! यद्यत्र कोऽपि कारयिता न स्यात्तदा कदाग्रहो भव्यः, कारयितारोऽत्र बहवोऽपीष्टकामयीं शालां, सौवर्णी तु युष्माभिरपि सा न कारयिष्यते । श्रुत्वेदं संघपादे लगिवा सौवर्णी कार- यिष्यामीति वदन् स्वीचकार शालानिष्पादनम् । संघेनाऽनुमतिः प्रदत्ता । तथाविधद्रव्यं क ? महीभुजामानु- कूल्यं क ? श्रेयांसि बहुविनानि । (१२५) ·उत्पद्य कलिकालान्तः कार्य कृतयुगोचितम् । कुर्वाणस्याऽन्तरायो हि प्रायो बाधाय जायते ॥ ४ ॥ इत्यादि युक्तिभिर्गुरुभिः प्रतिबोधितः। पुनरपि देदोऽवग-भगवन् ! किं त्विष्टकामयी विधापयिष्यते, हेम- पत्रैश्च जटयिष्यते।जगुस्तं गुरवः--मुश्च एनमाग्रहं, कलौ तदपि बह्वपायाकुलम् । वारितो गुरुभिर्देदो भ्रातृजख- र्णाभिधानेन तां कारयितुमारेभे । सुधामध्ये मणशतकेसरं क्षिप्तम् , तेन पीतवर्णा समभूत् । ५२सहस्राष्टङ्ककानां लग्नाः । तदनु कूकूलोलशालोति प्रसिद्धि प्राप ॥ इति पौषधशालोपदेशः प्रथमः । यस्तनोति वरपौषधशालां सर्वसिद्धिललनावरमालाम् । सर्वदैव लभते सुविशालां बोधिबीजकमलां विमलां सः ॥ १ ॥ यथा-गोपगिरौ बप्पभट्टिसूरिप्रतिबोधितश्रीआमनरेश्वरेण सहस्रस्तम्भमयी साधुश्राद्धश्राविकासुगम- प्रवेशनिर्गमप्रवरहारत्रयमण्डिता दूरदूरतरपट्टशालोपविष्टसाधूनां प्रतिलेखनाखाध्यायादिसप्तमण्डलीवे- लाज्ञापकमध्यस्तम्भबन्धितमहाघण्टाटङ्कारटणत्कारकारिणी पौषधशाला कारिता । तस्यां च व्याख्यानमण्डप- (१२८) ....

·पुस्ति- स्त्रिलक्षद्रव्येण ज्योतीरूपमणिशलाच्छन्नश्चन्द्रकान्तमणिकुट्टिमः १२सूर्यवद् निशायां सर्वतमोपहः काक्षरवाचनसूक्ष्मबादरत्रसजीवविराधनानिवारकलादिना बहुनिरवद्यतरः कारितः ॥ इति द्वितीयः पौषधागारोपदेशः । पापनिष्कन्दनं धर्मसदनं कारयन्ति ये । तारयन्ति भवाब्धेः खं ते जनाः कुलतेजनाः ॥ १॥ एकदा पत्तने श्रीजयसिंहदेवसर्वाङ्गमुद्राव्यापारभृत् पञ्चसहस्रतुरङ्गमाधिपतिः मं०सांतू : श्रीदेव- सूरिगुरुभक्तश्चतुरशीतिसहस्रटङ्ककव्ययेनाऽत्यन्तापूर्व राजधवलगृहसमानं गृहं कारितवान् । अवलोककलो- कलक्षैर्व्याख्यायमानं स्वगुरोरदीदृशत् । गुरूणामव्याख्याने कारणं पृष्टं मन्त्रिणा । तदा सौभाग्यनिधान- माणिक्यक्षुल्लेनोक्तम्-मन्त्रिन् ! यद्येवंविधा पौषधशाला स्यात् तदा गुरुभिर्व्याख्यायते, न तु गृहं सर्वपापार- म्भखण्डणीपोषणीचुल्लीजलकुम्भप्रमार्जनीरूपषट्कशालापञ्चकस्थानम् । ततस्तेन पौषधशालैव कृता । यत् पट्टशालायां द्वौ पुरुषप्रमाणौ दर्पणौ स्तः ॥ इति तृतीयोपदेशः। (१२९) ·कारयन्ति नरा धन्या भावात् पौषधशालिकाम् । संसारसागरं तीर्ला ते लभन्ते परं पदम् ॥१॥ यथा-पत्तने आभडविसा निर्धनः कांस्यकारकाऽट्टे धुर्घरान् घर्षयिला प्रतिदिनं द्रम्मपश्चकार्जनेन कुटु- म्बनिर्वाहं करोति । स एकदा परिग्रहपरिमाणं गृह्णन् ७शतद्रम्मानेव मुत्कलीकुर्वन् श्रीहेमसूरिभिः सामुद्रि- कबलात् त्रिलक्षनियमं ग्राहितः। तदनु पुत्रो जातः, तत्स्तन्यपानार्थ वर्याऽजामानेतुं ग्रामं गतः । तत्र निपानेऽजा- वृन्दमध्येऽजामेकां घण्टिकामध्यस्थेन्द्रनीलमणिकिरणनिर्मीयमाणनीलावाहजला जग्राह, पश्चादागतः। मणिरुद्द्यो- तितो मणिकारपार्धात् । सिद्धराजेन शृङ्गारकोटीहारमध्यपदकस्थानस्थापनार्थ सपादलक्षेण गृहीतः । तेनैवैक- दा मञ्जिष्ठान्नादिकानि गृहीतानि, विक्रये स्वर्णकम्बिका निर्गता । कोटीश्वरः संजातः । परिग्रहपरिमाणं संभाल्य ८४पौषधशाला नव्यसंजातश्राहक्षेत्रेषु कारिताः; २४वृषभादिवर्धमानान्तजिनमूलनायकाः प्रासादाश्च प्रतिदिनप्रासुकाक्रीतघृतघटविहारणं सकलसुविहितानां क्षमाश्रमणदानपूर्वम् । प्रान्ते ९०लक्षाः क्षेत्र्याम् । इत्याभडपौषधशालाप्रबन्धः ॥ तथा स्तम्भतीर्थे श्रीभीमसाधुना मध्यस्थानाभावे पुराद् बहिर्बहुद्र- व्येण श्रीखण्डदन्तमयालयमण्डिता पौषधशाला कारिता । तदा परैः प्रोक्तम्-वने भिल्ला एव वासं करि- ष्यन्ति, मुधा द्युम्नव्ययः कृतः । तेनोक्तम्-नहि, कश्चित् खिन्नः पोट्टलिको विश्राम गृहीष्यति । सामायिक (१३०) सप्त- ·लात्वा नमस्कारस्मरणं करिष्यति; एतावता सर्व वलिष्यति । सा संप्रति पुरमध्ये पुरवृद्ध्या समागता । एवं श्रीवस्तुपालेन पौषधशालासप्तशती कारिता । एवमपरैर्भाग्यवद्भिः पोषधशालाकारापणोद्यमः कार्यः । इति पोषधशालोपदेशश्चतुर्थः ॥ - अथ जिनबिम्बोपदेशास्तद्यथा- अङ्गुष्ठमानमपि यः प्रकरोति बिम्बं वीरावसानवृषभादिजिनेश्वराणाम् । स्वर्गे प्रधानविपुलर्द्धिसुखानि मुक्खा पश्चादनुत्तरगतिं समुपैति धीरः ॥ १ ॥ यः श्रीआदिनाथादिजिनबिम्बं पञ्चशतधनु:प्रमाणमङ्गुष्ठप्रमाणं वा कारापयति, स वर्गसौख्यानि मु- क्ला मुक्तिं लभते । यथा-श्रीभरतचक्रिणा वाङ्गुलीयपाचिमणिमयी श्रीआदिनाथप्रतिमा कारिता, साऽद्यापि देवगिरिदेशे कुल्यपाके माणिक्यखामांति प्रसिद्धा । अष्टापदादिशिखरे निजनिजसंस्थानमानवर्णधराः । भरतेश्वरनृपरचिताः सद्रत्नमया जयन्तु जिनाः ॥ २॥ तथा-श्रीब्रह्मेन्द्रकृतेयं श्रीनेमेमूर्तिरमरगणपूज्या । विंशतिसागरकोटीः स जयति गिरिनारंगिरिराजः ॥ ३ ॥ (१३१) ·तथा श्रीसंप्रतिनृपेण सपादकोटिजिनबिम्बानि कारितानि । श्रे. जावडिना खपितुः श्रेयसे १९लक्षवर्ण- व्ययेन श्रीशत्रुञ्जये मम्माणिमयश्रीयुगादिदेवप्रतिमाहिपुण्डरीकप्रतिमाः कारिताः श्रीवज्रखामिप्रतिष्ठापिताः सं० १.८ वर्षे । यतः- अष्टोत्तरे च किल वर्षशते व्यतीते श्रीविक्रमादथ बहुद्रविणव्ययेन । यत्र न्यवीविशत जावडिरादिदेवं श्रीपुण्डरीकयुगलं भवभीतिभेदि ॥ ४ ॥ विस्तरः प्रबन्धाज्ज्ञेयः । एवमपरैर्जिनप्रतिमा कार्या ॥ इति जिनबिम्बोपदेशः प्रथमः ॥ भो भव्याः ! भवभीमसागरगतैर्मानुष्यदेशादिका सामग्री न सुखेन लभ्यत इति प्रायः प्रतीतं सताम् । तयुष्माभिरिमा पुरातनशुमैरासाद्य सद्योऽनघां सर्वज्ञप्रतिमादिके प्रतिदिनं धर्मे कुरुध्वं मनः ॥ १॥ मानुष्यकादिसामग्री चुल्लगादिदशदृष्टान्तदुर्लभां ज्ञात्वा श्रीवीतरागबिम्बादिधर्मे यत्नः कार्यः । यतः - भवकोटीदुष्पापामवाप्य नृभवादिसकलसामग्रीम् । भवजलधियानपात्रे धर्मे यत्नः सदा कार्यः ॥ २ ॥ यथा श्रीवस्तुपालमन्त्रिणा स्तम्भपुरपरिसरागतमोजदीनसुरत्राणजननी पूर्व लुण्टापिता, पश्चात् सर्व पश्चाहा- (१३२) ·लनपूर्व परिघाप्य हजं यावत्साई गत्वा तत्र त्रिलक्षतोरणं काराप्य पश्चात्संप्रेषिता ढिल्ली प्राप्ता संमुखाग- तमोजदीनसुरत्राणेन पृष्टा हे अम्ब ! सुखेनाऽऽसीद् यात्रा। तयोक्तम्-स्वधर्मपुत्र श्रीवस्तुपालप्रसादात् । तदनु सुरत्रा- णेन बान्धवता प्रतिपन्ना । वस्तुपालो ढिल्ल्यां खयं संमुखागमनपूर्व महोत्सवेनाऽऽकारितः । खाईराज्ये दीयमाने मन्त्रिणा नागपुरासन्नमम्माणिखाणिप्रतिमात्रयं मार्गितम् । ततस्तुष्टेन खाणिः समर्पिता । ततः स्वस्थानमागत्य मम्माणीयश्रीशत्रुञ्जययुगादिप्रतिमापुण्डरीकप्रतिमातेजलपुरपार्श्वप्रतिमात्रयं प्रतिष्ठाप्य पूज्यं कृतम् । वस्तु- पालमन्त्रिणाऽपि सपादलक्षप्रतिमा रत्नस्वर्णरूप्यपित्तलारासणीयपाषाणमम्माणीमय्यः कारिताः प्रतिष्ठापिताः खहस्तप्रपूजिताः स्वकारितपश्चसहस्रजिनप्रासादेषु संस्थापिताः। इति द्वितीयो बिम्बोपदेशः ॥ पूइज्बइ जिणपडिमा निञ्चं भव्वेहिं जेहिं कारविआ । वड्ढेइ तेसिं पुन्नं कलंतरेणं व धणनिवहो ॥ १॥ यैः स्वकारितजिनप्रतिमा स्वहस्तेन पूज्यते, जिनालयस्थापनेनापरपार्धात् पूजाप्यते, तेषां पुण्यं प्रतिदिनं प्रवईते, व्याजदचधनवत् , तथा जिनार्चाकर्तुः कुजात्यादिकं विरूपं न स्यात् । (१३३) ·यत:- दालिहं दोहरगं कुजाइकुसरीरकुमइकुगईओ । अवमाणरोगसोगा न हुति जिणबिम्बकारीणं ॥२॥ यथा-स्वर्णकारजीवेन पञ्चशैलीपहासापरहासाव्यन्तरीपतिना स्वहीनसुरत्वक्षेपणार्थ देवाधिदेव- श्रीवीरप्रतिमा बावन्नचन्दनमयी कृत्वा वीतभयपत्तनाधिपउदायनराज्ञो राइयै प्रभावत्यै समर्पिता । तया त्रिकालं गीतनृत्यपूर्व पूजिता । सा राज्ञी तत्पुण्येन प्रथमदेवलोके सुरी जाता । सोऽपि वर्णकारसुरः सद्गतिभाग भविष्यति । ॥ इति बिम्बोपदेशस्तृतीयः॥ --**- जो कारवेइ पडिमं जिणाण जिअरागदोसमोहाणं । सो पावइ अन्नभवे सुहजणयं धम्मवररयणं ॥१॥ यथा-आर्द्रकुमार आदनसुरत्राणसुतोऽभयकुमारप्राभृतीकृतजिनप्रतिमादर्शनसमुद्भूतजातिस्मृतिदृष्टपूर्व- भवो दीक्षां गृहीतवान् , संयममाराध्य मुक्तिं प्राप । निर्मायाहतबिम्बमाईतपदस्थानाग्रिमं धार्मिकः (१३४) ·स्वात्मानं च परं च निर्मलयति स्तुत्यर्चनावन्दनैः । मन्त्रिश्रेणिकसूरिवाऽऽर्द्रकसुतं मोहान्धकारस्थितं दीपः पुष्यति कस्य वाऽपि न मुदं श्रेयःश्रियामास्पदम् ॥ २॥ प्रसिद्धा कथा ॥ तथा खयंभूरमणसमुद्रे भव्यजीवमत्स्या जिनप्रतिमाऽऽकारमत्स्यान् दृष्ट्वा जाति- स्मृतिमन्तोऽनशनमाराध्य खर्गे गच्छन्ति ॥ तथा शय्यंभवसूरिरपि जिनप्रतिमादर्शनात् प्रतिबुद्धः । सिजंभवं गणहरं जिणपडिमादसणेण पडिबुद्धं । मणगपिअरं दसकालिअस्स निजूहगं वन्दे ॥ ३ ॥ प्रसिद्मा कथा ॥ ॥ इति जिनबिम्बोपदेशश्चतुर्थः ॥ पित्तलसुवन्नरूप्पयरयणेहिं चन्दकंतमाईहिं । जो कारवेइ जिणवरपडिमं सो पावए मुक्खम् ॥ १॥ यथा-श्रीभीमसाधुना श्रीअर्बुदे स्वकारितप्रासादमूलनायकप्रतिमा ५१अङ्गुलमयी निर्मलबहुवारगालित- पिचलरसैश्विकीर्षिता; तावता प्रहादनपुरीयमं० धनाकेन विज्ञप्तम्-भो भीम! महागोमध्ये दातव्यः,तेन निषि- (१३५) ·साततो बिम्बभरणवेलायां झूर्णपटबाहुँसुवर्णहाटकैभृत्वा विलोकनमिषणागतो रसढालनवेलायां बाहुद्दयं विस्तार्य हाटका मध्ये मुक्ताः। तेनाद्यापिद्वादशादित्यवझगमगायते, श्यामिका न वलति । सा संप्रति कुम्भलमेरौ पूज्यमा- नाऽस्ति॥ तथा सीतामहासतीपूजनार्थ वनवासे लक्ष्मणकुमारकृता च्छगणमयी श्रीसुपार्श्वप्रतिमा तच्छीलमाहा- म्याद् वज्रमयीव जाता, सा संप्रत्यपि मण्डपदुर्गे यवनादिभिः कुसुमभोगादिप्रेषणैः पूज्यमानाऽस्ति महाम- हिमगृहं सर्वोपसर्गहारिणी । ॥ इति पञ्चमो जिनप्रतिमोपदेशः ।। सन्मृत्तिकाऽमलशिलातलदारुरूप्यसौवर्णरत्नमणिचन्दनचारुबिम्बम् । कुर्वन्ति जैनमिह ये स्वधनानुरूपं तेऽथाऽऽमरी च शिवसंपदमाप्नुवन्ति ॥ १॥ योगिनीपुरतो १लक्षाशीतिसहस्रसाहणेन सुराष्ट्रायां समागतेन सं०पेथडदेझांझणकारितकनकखो- लवेष्टितविहारं दृष्ट्वा श्रीशत्रुञ्जयारूढेन जावडिप्रतिमाभङ्गः कृतः, तदा सुरत्राणमहामान्यदेसलहर • सा• सम- राकेण सुरत्राणफुरमाणाद् देवलोकिषु श्रीवस्तुपालप्रतिमास्थापनपरेष्वपि महता बलेन सं०१३७१वर्षे प्रति- (१३६) ·मोहारः कृतो महामहोत्सवेन । तस्मिन्नुत्सवे संघार्चायां १४ शतकनकनिघटवेष्टकाः प्रदत्ताः। तदवसरे विस्मृ- त्या वणिपुत्रैमल्लभट्टस्य देशान्तरीयस्य लाक्षाभृतोऽर्पितः। तदनु साधर्मिकवात्सल्ये जायमाने भट्टभोजन- क्षणे उष्णशालिदालिपरिवेषणे भट्टेनोत्तार्य कराद्भूमौ मुक्तः,दृष्टःसा.समराकेण,कारणं पृष्टम् । तेनोक्तम्-तव पुण्यं गृहगमनादनु देशान्तरे त्वत्साधर्मिकाणामनुमोदनार्थ प्रकटनीयमस्ति, यदि नोत्तार्यते तदोष्णयोगाद् लाक्षा वि- लीयते, पश्चाद् वेष्टो रिक्तो निःश्रीको लघुदृश्यते। तदनु समरेण दशाङ्गुलीषु दत्ता नव्याः। तदनु भट्टेन सर्वसंघ- समक्षमुक्तम्-भो भोः ! श्रीसंघलोकाः ! शृण्वन्तु शृण्वन्तु-- अधिकं रेखया मन्ये समरं सगरादपि । कलौ म्लेच्छबलाकीर्णे येन तीर्थ समुद्धृतम् ॥ २ ॥ तुष्टेन यावज्जीवाह दत्तम् । ॥ इति जिनबिम्बोपदेशः षष्ठः ॥ काराप्य प्रतिमां जैनी पूजयन्ति दिवानिशम् । ये जनास्ते द्रुतं पूज्या भवन्ति महतामपि ॥ १॥ पत्तनीयसा जिनदाससुता श्राव्हांसी गन्धारवासिमाहेश्वरिकसा केशवसुतमुकुन्देन सह पाणिग्रहणं ·00000000 कारिता ।सा जन्यासमं सेडीनदीतटं प्राप्ता, जन्या भोजनार्थ तत्र स्थिता, सा जिनपूजां विना न मुले। तदा देवरैहास्येन वेलूछगणमिश्रा प्रतिमा कृता पत्रैः पूजिता । हांस्या उक्तम्-जिनं पूजय। तया नमस्कारस्थापनापूर्व पू- जिता, तदनु भोजनं कृतम् । तच्छीलमाहात्म्येन वेलाविशेषेण च नद्यधिष्ठायकेनाधिष्ठिता वज्रमयी जाता ।जन्या- चलनावसरे शकटानि स्तम्भितानि प्रतिमाधिष्ठायकेन । आकाशे वाणी जाता-यदि श्रावकीभूय नदीतटे एनां आ- दिनाथप्रतिमा प्रासादे स्थापयिष्यथ, तदा शकटानि चलिष्यन्ति, नान्यथा। तैस्तथा प्रतिपन्नम् , तत्र प्रासादः का- रितो वीणाग्रामे सेडीनदीतटस्थे गन्धारवेलाकूले। तदनु सखेन प्राप्ताः, परमार्हताः सर्वेऽपि जाताः। तत्तीर्थ महज्जा- तम् । सर्वदाऽपि वृद्धका स्त्री शुचीभूय तद्ग्रामनिवासिनी जिनं पूजयित्वा द्रव्यं मार्गयति, तदा स्वप्नेऽधिष्ठायके- नोक्तम्-प्रतिमाहस्तस्थः प्रतिदिनं त्वया द्रम्मो ग्राह्यः । प्रभाते तथा करोति स्म । लक्ष्मीवती जाता। प्रातिवे- श्मिकया लक्ष्म्याः कारणं पृष्टम् । मुग्धत्वेन तयोक्तम् । द्वितीये दिने तत्प्रथम प्रातिवेश्मिकी प्रभाते समागता यावद् द्रम्मं गृह्णाति, तावद् द्रम्मो हस्ते विलग्नः । रुष्टेनाऽधिष्ठायकेन पूजाकारिण्या अपि नाऽर्पितः। अद्यापि स द्रम्मः प्रतिमाहस्ते दृश्यते। नीरेण प्रदीपा ज्वलन्ति, प्रक्षालननीरं गच्छद् न दृश्यते । एवमपरैरपि प्रतिमा कार्या॥ ॥ इति जिनप्रतिमोपदेशः समाप्तः ॥ (१३८) ·अथ पुस्तकलेखनोपदेशः । ये लेखयन्ति जिनशासनपुस्तकानि व्याख्यानयन्ति च पठन्ति च पाठयन्ति । शृण्वन्ति रक्षणविधौ च समाद्रियन्ते ते देवमर्त्यशिवशर्म नरा लभन्ते ॥१॥ लेखयित्वा सदा शास्त्रं श्रोतव्यं च विचक्षणैः । निरन्तरसुखप्राप्त्यै प्रारम्भादासमर्थनम् ॥ २ ॥ श्रीकल्पादिशास्त्राणि लेखयित्वा श्रोतव्यानि । यतः- सज्ज्ञानाम्बुप्रपा धर्मसत्रं पुस्तकवाचना । येन कार्येत तेनाप्तमैहिकामुष्मिकं सुखम् ॥ ३ ॥ एषा शुभा पुस्तकदानशाला नानाविधार्थावलिभोज्यमाला । पूर्वर्षिनामाऽमृतपूरपूर्णा सदा सतां स्यात् सुखसेवनीया ॥ ४ ॥ शास्त्रश्रवणेन यत्फलं भवति तच्छ्रयताम्- धर्मे यत्नः शुभा बुद्धिः सारासारत्वनिर्णयः । हेयोपादेयविज्ञानं संवेगोपशमौ श्रुते॥ ५॥ इति । श्रीधर्मघोषसूरिप्रदत्तोपदेशवासितचेतसा सं•पेथडदेवेन एकादशाङ्की श्रीधर्मघोषसूरिमुखात् श्रोतु- (१३९) ·मारब्धा । तत्र पञ्चमाङ्गमध्ये यत्र यत्र 'गोयमा' इत्यायाति, तत्र तत्र तन्नामरामणीयकप्रमुदितः सौवर्णटङ्ककैः पुस्तकं पूजयति-- या षट्त्रिंशत्सहस्रान् प्रतिविधिसुजुषां बिभ्रती प्रश्नवाचां चत्वारिंशच्छतेषु प्रथयति परितः श्रेणिमुद्देशकानाम् । रङ्गहङ्गोत्तरङ्गान् नयगमगहना दुर्विगाहा विवाह-प्रज्ञप्तिः पश्चमाझं जयति भगवती सा विचित्रार्थकोशः॥६॥ प्रतिप्रश्नमुक्तहाटक३६सहसादिबहुद्रव्यव्ययेन समग्रागमादिसर्वशास्त्रासंख्यपुस्तकलेखनतत्पट्टकूल- वेष्टनकपट्टसूत्रोत्तरिकाकाञ्चनवातिकाचारवः सप्त सरस्वतीभाण्डागारा भृगुकच्छसुरगिरिमण्डपदुर्गार्बुदाचलादि- स्थानेषु बिभराम्बभूविरे । तथा श्रीकुमारपालेन सप्तशतलेखकपार्धात् ६लक्ष३६सहस्रागमस्य सप्त सौवर्णाक्षराः, श्रीहेमाचार्यप्रणीतव्याकरणचरित्रादिग्रन्थानामेकविंशतिःप्रतयो लेखिताः। किंबहुना ? शिवपुरपथ- प्रकाशनदीपसमानस्य हि ज्ञानस्य दानमपरदानाधिकगुणं गृणन्ति गुणिनः। यदुक्तम्- विषयजसुखमिच्छोर्गेहिनः क्वाऽस्ति शीलं ? करणवशगतस्य स्यात्तपो वाऽपि कीडग् ? । अनवरतमदभ्रारम्भिणो भावना किं ? तदिह नियतमेकं दानमेवास्य धर्मः ॥ ७ ॥ (१४.) प्रतयः ·शानाऽमयोपग्रहदानभेदात् तच्च त्रिधा सर्वविदो वदन्ति । तत्रापि निर्वाणपथप्रदीपज्ञानस्य दांनं प्रवरं वदन्ति ॥ ८ ॥ कालानुभावाद् मतिमान्द्यतश्च तच्चाधुना पुस्तकमन्तरेण । न स्यादतः पुस्तकलेखनं हि श्राद्धस्य युक्तं नितरां विधातुम् ॥ ९ ॥ इत्यादि ज्ञाला पुस्तकलेखन कार्यम् ॥ ॥ इति पुस्तकलेखनोपदेशः प्रथमः ।। लेखयन्ति नरा धन्या ये जैनागमपुस्तकान् । ते सर्ववाभयं ज्ञावा सिहिं यान्ति न संशयः॥१॥ तथा श्रीजिनागमलेखकानां विरूपमपि न स्यात् संसारे वसतां सताम् । यतः-- न ते नरा दुर्गतिमाप्नुवन्ति न मूकतां नैव जडखभावम् । नैवाऽन्धतां बुद्धिविहीनतां च ये लेखयन्त्यागमपुस्तकानि ॥ २ ॥ पुस्तकलेखनं हि सकलपुण्यकरणीयदर्शकत्वेन धर्मसत्रागारमिव विभाति । यथा पर्युषणापर्वणि कल्प- ·चरित्रपुस्तकवाचमातः श्राडा दानदेवपूजाशीलतपोभावनाप्रभावनादि पुण्यं कुर्वन्ति, तथा पुस्तकैर्विना पाण्डि- त्यमपि नायाति गुरूणां नव्यशिष्याणां च । यदुक्तम्- आरोग्यबुद्धिविनयोद्यमशास्त्ररागाः पशाऽऽन्तराः पठनसिद्धिकरा नराणाम् । आचार्यपुस्तकसहायनिवासवल्भा बाह्याश्च पश्च पठनं परिवर्धयन्ति ॥ ३ ॥ इत्याधुपदेशतः श्रीवस्तुपालमन्त्रिणा श्रीवस्तुपालमन्त्रिणा सौवर्णमषीमयाक्षरा एका सिद्धान्तप्रतिर्लेखिता । अपरास्तु श्रीताडकागदपत्रेषु मषीवर्णाश्चिताः प्रतयः । एवं सप्तकोटिद्रव्यव्ययेन सप्त सरखतीकोशा लेखिताः । तदनु श्री-उदयप्रभसूरिभिराशीर्वादः प्रदत्तः । तद्यथा- जम्बूहीपो जलधिपरिखाभूषितो यावदास्ते ज्योतिश्चक्रं सुरगिरितटी पर्यटत्येव यावत् । यावत्कूर्मों वहति वसुधां त्वद्यशःपुञ्जसार्ध जीयाज्जैनं मुखमिव परं पुस्तकं वस्तुपाल ! ॥ ४ ॥ एवमपरैः पुण्यवहिः पुस्तकलेखनवाचनादितद्रक्षणोपकरणमीलने परबलादिभयवृष्ट्यादिविनाशे जायमाने तत्सन्निर्भयस्थानकुट्टिमबद्धावासे मूषकाभिकीटकस्पन्दादिदोषरहिते सुयत्नस्थापनविषये चिन्तनीयम् ॥ ॥ इति पुस्तकलेखनोपदेशो द्वितीयः ॥ (१४२) ·नाणं नियमग्गहणं नवकारो नयरुई अनिट्ठा य । पञ्चनयविभूसिआणं न दुल्लहा सुगई लोए ॥१॥ यद्यपि- नारीनदीनरेन्द्राणां नागनीचनियोगिनाम् । नखिनां च न विश्वासः कर्तव्यः श्रियमिच्छता ॥२॥ सर्वथा नकारकरणं सतां न युक्तम् , तथापि ज्ञाननियमनमस्कारजापनयमार्गनिष्ठादिनकारालङ्कृतमानसानां सुगतिर्न दुर्लभा । तत्र ज्ञानं सुगतिकारकम् । यतः- तैरात्मा सुपवित्रितो निजकुलं तैर्निर्मलं निर्मितं तैः संसारमहान्धकूपपततां हस्तावलम्बो ददे । दत्तं तैरिह सर्वसौख्यजननं सज्ज्ञानदानं नृणां श्रीसर्वज्ञचरित्रपुस्तकमहो ! ये लेखयन्यादरात् ॥ ३॥ ये तीर्थनाथाऽऽगमपुस्तकानि न्यायार्जिताथैरिह लेखयन्ति । ते तत्त्वतो मुक्तिपुरीनिवासस्वीकारपत्रं किल लेखयन्ति ॥ ४ ॥ ज्ञानिनो हिंसादिवर्जनेन सुगतिः स्यात् । यतः- न शुकः कापि मांसाशी चत्वरे रामपाठतः । यस्याऽभ्यासः श्रुतांशेऽपि तस्य हिंसामतिः कुतः ? ॥ ५॥ तथा:-उवसमविवेगसंवरपयचिन्तवणवजदलियपावगिरी । सोदुवसग्गो पत्तो चिलाइपुत्तो सहस्सारे ॥६॥ (१४३) ·चिलातीपुत्रकथा प्रसिडा । तथा- अणमिसिनयणा मणकजसाहणा पुप्फदामअमिलाणा । चउरंगुलेण भूमिं न च्छिबिंति सुरा जिणा बिति॥७॥ चौरोऽपि रौहणेयः श्रीमहावीरमुखाम्बुजात् । गाथामेकां पुरा श्रुत्वा स्वीयमर्थमसाधयत् ॥ ८ ॥ रोहणेयकथा ॥ तथा- क्षेत्रपालेन बालेन कृता कुम्भकृताऽपि च । गाथा गुणाय संजाता यवराजऋषेस्तथा ॥ ९ ॥ उहावसी पहावसी ममं चेव निरक्खसी । लक्खिओ ते अभिप्पाओ जवं पुच्छसि गदहा ॥ १० ॥ अओ गया तओ गया जोइज्जन्ती न दीसई । अम्हे न दिहा तुझे न दिट्ठा अगडे छूढा अणुल्लिआ ॥१॥ सुकुमालयकोमलमहलया तुम्हे रतिं हिंडण सीलणया । अम्ह पासाओ न ते भयं दीहपिडीओ ते भयं ॥१२॥ यवराजर्षिकथा ॥ तथा- सुट्छ गाईयं सुठ्ठ वाइयं सुठु नच्चियं सामसुन्दरि !। अणुपालिय दीहराईयं ओसमिणते मा पमायाए॥१३॥ कुमरं सत्थाहिवयं मन्ति मिण्ठं च जो अपव्वावे । संबुद्धो गीइए तं वन्दे खुड्डगकुमारम् ॥ १४ ॥ क्षुल्लककुमारकथा ॥ (१४४) ·चकिदुगं हरिपणगं पणगं चक्कीण केसवो चक्की । चक्की केसवचक्की दु चक्कि केसे अ चक्कीअ ॥१५॥ याकिनीमहत्तरोक्तगाथार्थमजानन् सत्यप्रतिज्ञः याकिनीसुतत्वमङ्गीकृत्य दीक्षां गृहीत्वा श्रीहरिभद्रसूरिः प्रभावकः १४४४ प्रकरणकारकः समजनि । श्रीहरिभद्रसूरिप्रबन्धः प्रसिद्धः ॥ तथा- मान्धाता स महीपतिः कृतयुगाऽलङ्कारभूतो गतः सेतुर्येन महोदधौ विरचितः क्वाऽसौ दशास्याऽन्तकः ?। अन्ये चापि युधिष्ठिरप्रभृतयो यावद्वान् भूपते !, नैकेनापि समं गता वसुमती मन्ये त्वया यास्यति ॥१६॥ श्रीभोजकृतैतत्काव्यप्रेषणात् प्रतिबुद्धेन मुञ्जेन भोजो न हतः । मुञ्जभोजप्रबन्धः प्रसिद्धः ॥ सिद्धसे- नदिवाकरोऽपि वृहवादिविनेयः समभूत् नवि मारीइ नवि चोरीइ परदार गमण निवारीइ । थोवा थोवं दाईइ टगि टगि सराग सुखि जाईइ ॥१७॥ इत्यादिपञ्चशतदुग्धघटश्रवणात् स्वस्य गोपालसभानुपलक्षणेन मौढयं मन्यमानः । वृद्धवादिसिद्धसेना- दीनां ज्ञानाराधने दृष्टान्ताः स्पष्टाः स्वयं वाच्याः ॥ किं बहुना यदि गाथापदं चैकं गुणाय महते भवेत् । धन्यास्त एव ये ज्ञानं सम्यगाराधयन्त्यहो ! ॥ १८ ॥ यानपानसमं ज्ञानं बुडतां भववारिधौ । मोहान्धकारसंहारे ज्ञानं मार्तण्डमण्डलम् ॥ १९ ॥ (१४५) 0000000000000 ·तृतीयं लोचनं ज्ञानं द्वितीयो हि दिवाकरः । अचौर्यहरणं वित्तं विना वर्ण विभूषणम् ॥ २०॥ लेखनीयमतो जैन शास्त्रं वाच्यं सुबुद्धिभिः । श्रोतव्यमुत्तमैर्ज्ञानं तृतीयं नेत्रमिछुमिः ॥ २१ ॥ अथ नियमग्रहणं महालाभाय भवति परलोके इह लोकेऽपि च । यथा-वङ्कचूलस्याज्ञातफल-राजपत्नी- काकमांस-द्यष्टक्रमपश्चाद्वलनघातमोचनाद्या नियमा जीवितरक्षाकरा बभूवुः । वङ्कचूलकथा प्रसिद्धा ॥ तथा- मर्तव्यं न निजेच्छया न वितथं वर्षे द्विपक्षी विना वक्ष्ये चाऽक्षतनालिकेरिवदनक्षेपो न कार्यो मया। पक्कान्नेषु कवेल्लुकानि मिहिरस्नुह्यादिदुग्धानि च क्षीरेषु च्छगणं गणीन्द्र ! हरितेष्वाहारणीयं न मे ॥२२॥ इत्याधुल्लुण्ठनियमग्रहणपरायणः श्रे०विमलसुतः कमलो द्वित्रिवारसुगुरूपदेशयोगेऽप्युल्लुण्ठत्वेन मद्गृ- हद्वाराऽऽसन्नगृहकुम्भकारटालिनिभालनं विना न भोक्ष्येऽहमित्यभिग्रहं जग्राह । कियता कालेन कटाहिलाभादिना महालाभकृत् समजनि, परमाहतो बभूव ॥ ॥ अथ नमस्कारस्मरणा॥ विमुच्य निद्रां चरमे त्रियामायामार्धभागे शुचिमानसेन । (१४६) ·दुष्कर्मरक्षोदमनकदक्षो ध्येयस्त्रिधा श्रीपरमष्ठिमन्त्रः॥१॥ किमत्र मन्त्रौषधिमूलिकाभिः किं गारुडवर्गमणीन्द्रजालैः ? । स्फुरन्ति चित्ते यदि मन्त्रराजपदानि कल्याणपदप्रदानि ॥ २॥ श्रीमन्नमस्कारपदानि सर्वसिद्धान्तसाराणि नवाऽपि नूनम् । आद्यानि पश्चाऽतिमहान्ति तेषु मुख्यं महाध्येयमिहामनन्ति ॥ ३ ॥ पश्चादौ यत्पदानि त्रिभुवनपतिभिर्व्याहता पञ्चतीर्थी तीर्थान्येवाष्टषष्टिर्जिनसमयरहस्यानि यस्याऽक्षराणि । यस्याष्टौ संपदश्चानुपमतममहासिद्धयोऽद्वैतशक्तिीयाल्लोकद्वयस्याऽभिलषितफलदः श्रीनमस्कारमन्त्रः ॥ ४॥ पञ्चतायाः क्षणे पञ्च रत्नानि परमेष्ठिनाम् । आस्ये दधाति यस्तस्य सद्गतिः स्याद् भवान्तरे ॥ ५॥ भोअणसमए सयणे विबोहणे पवेसणे भए वसणे । पंचनमुक्कारं खलु समरिज्जा सव्वकालंपि ॥ ६॥ धर्मोपदेशमालायाम् । वंतर बीजओरा तणो बीजो रावसि किड । मन्तराउ महिमानिलो सो समरउ मणि सिद्ध॥७॥ याताः प्रयान्ति यास्यन्ति पारं संसारवारिधेः । परमेष्ठिनमस्कारं स्मारं स्मारं घना जनाः ॥८॥ 00000000000000007 (१४७) ·खस्यैकच्छत्रतां विश्वे पापानि विमृशन्तु मा । अघमर्षणमन्त्रेऽस्मिन् सति श्रीजिनशासने ॥ ९॥ सिंहेनेव मदान्धगन्धकरिणो मित्रांशुनेव क्षपाध्वान्ताघो विधुनेव तापततयः कल्पगुणेवाऽऽधयः । ताक्ष्येणेव फणाभृतो घनकदम्बेनेव दावामयः सत्त्वानां परमेष्ठिमन्त्रमहसा वल्गन्ति नोपद्रवाः ॥१०॥ संग्रामसागरकरीन्द्रभुजङ्गसिंहदुर्व्याधिवाहिरिपुबन्धनसंभवानि । चौरग्रहभ्रमनिशाचरशाकिनीनां नश्यन्ति पञ्चपरमेष्ठिपदैर्भयानि ॥ ११ ॥ ध्यातोऽपि पापशमनः परमेष्ठिमन्त्रः किं स्यात्तपःप्रबलितो विधिनाऽर्चितश्च ? । दुग्धं वयं हि मधुरं कथितं तु युक्त्या संमिश्रितं च सितया वसुधासुधेव ॥ १२ ॥ आकृष्टिं सुरसंपदा विदधती मुक्तिश्रियो वश्यतामुच्चाट विपदां चतुर्गतिभुवां विद्वेषमात्मैनसाम् । स्तम्भं दुर्गमनं प्रति प्रयततां मोहस्य संमोहनं पायात् पञ्चनमस्क्रियाऽक्षरमयी साऽऽराधनादेवता ॥१३॥ यो लक्षं जिनबद्धलक्ष्यसुमनाः सुव्यक्तवर्णक्रमं श्रद्धावान् विजितेन्द्रियो भवहरं मन्त्रं जपेच्छावकः । पुष्पैः श्वेतसुगन्धिभिश्च विधिना लक्षप्रमाणैर्जिनं यः संपूजयते स विश्वमहितः श्रीतीर्थराजो भवेत् ॥ १४ ॥ स्वस्थाने पूर्णमुच्चारं मार्गे चाऽध समाचरेत् । पादमाकस्मिकातङ्के स्मृतिमात्रं मरणान्तिके ॥ १५ ॥ (१४८) ·मन्ताण मन्तो परमो इ मुत्ति धेयाण धेयं परमं इ मुत्ति । तत्ताण तत्तं परमं पवित्तं संसारिसत्ताण दुहाहयाणं ॥ १६ ॥ ताणं अन्नं तु नो अस्थि जीवाण भवसायरे । बुड्डन्ताणं इममुत्तं नवकारं सुपोयणं ॥ १७ ॥ अणेगजम्मन्तरसंचिआणं दुहाण सारीरियमाणसाणं । कत्तो अ भव्वाण हविज्ज नासो न जाव पत्तो नवकारमन्तो ?॥ १८ ॥ हरइ दुहं कुणइ सुहं जणइ जसे सोसए भवसमुहं । इहलोए परलोए सुहाण मूलं च नवकारो ॥ १९ ॥ आसतां मनुजा दूरे तिरश्चामपि निश्चितम् । मन्त्रोऽसौ सद्गतिं दत्ते प्रान्तकाले स्मृतोऽपि हि ॥ २० ॥ जिणसासणस्स सारो चउदसपुव्वाण जो समुहारो । जस्स मणे नवकारो संसारो तस्स किं कुणइ ? ॥ २१ ॥ एसो मङ्गलनिलओ भवविलओ सयलसंतिजणओ अ । नवकारपरममन्तो चिन्तिअमित्तो सुहे देइ ॥ २२ ॥ नवकारइकअक्खर पावं फेडेइ सचअयराणं । पन्नासं च पएणं सागरपणसयसमग्गेण ॥ २३ ॥ किं बहुना १, ·पश्चनमुक्कारसमं अन्ते वच्चन्ति जस्स दस पाणा । सो जइ न जाइ मुक्खं अवस्स वेमाणिओ होइ ॥ २४ ॥ अत्र दृष्टान्ताः षडावश्यकमध्यगता राजसिंहरत्नवतीशिवादीनां ज्ञेयाः ॥ कलावपि श्रीनमस्कार- मन्त्रमहिमा दृश्यते । यथा-द्यावडग्रामे हुंबश्रेभीमाको वसति। तस्यैकदा मन्त्रविद् योगी लाखणसी मिलि- तस्तेन खावासे आकारितः; परमान्नेन पात्रं पूरितम् । सन्तुष्टेन योगिनोक्तम्--यत्किमपि तव कार्य स्यात् तद् ममाग्रे कथय, यथाऽहं मन्त्रशक्त्या साधयामि । ततस्तेनोक्तम्-ममाष्टापदशैलदेववन्दनमनोरथोऽस्ति । ततो योगिना प्रभाते पट्टकश्चन्दनादिभिः पूजितः, स्वामोघमन्त्रेणाभिमन्त्रितः; श्रेष्ठी तदुपरि उपवेशितः, अख- ण्डाक्षतैर्मन्त्रपूतैराच्छोटितः पट्टको आकाश उत्पतितः। मध्याह्ने श्रीअष्टापदाद्रिसमीपे गतः, तदा श्रेष्ठी अतितीव्रतरसूर्यकिरणैः संतापितोऽत्यन्ताकुलो जातः, पट्टकस्तु कथमपि पश्चाद् नाऽऽयाति बहुभारदानेऽपि, ततः श्रेष्ठिना स्वमरणभीतेन नमस्कारः स्मृतः, तत्प्रभावेन पट्टकः सहसा ध्यानमौनपरायणस्य योगिनोऽग्रे पतितः । पश्चाच्चकितो योगी मया किमपि कूटं जपितम् । पृष्टं श्रेष्ठिपार्श्वे त्वयाऽपि किमपि स्मृतम् ? । तेनोक्तम्- श्रीपरमेष्ठिमन्त्रः। तन्महिमानं खामोघमन्त्रादधिकं ज्ञाला पादे पतिला योगिना श्रीनमस्कारमन्त्रः शिक्षितः ।

·योगिनः सर्वसिद्धिकरः समजनि । एवमपरेऽपि चण्डपिङ्गलहुण्डिकयक्षश्रीमतीस्वर्णपुरुषसिद्धाः नमस्कारस्मरणे दृष्टान्ता ज्ञेयाः ॥ अथ न्यायरुचिः-न्यायमार्गसेवातः इहलोके यशःकीर्तिमहत्त्वप्रतिष्ठादयः, सद्गत्यादिकं च परत्र । यतः यान्ति न्यायप्रवृत्तस्य तिर्यश्चोऽपि सहायताम् । अपन्थानं तु गच्छन्तं सोदरोऽपि विमुञ्चति ॥ १॥ धर्मिणि नृपे रामराज्यमुच्यते । अथ निष्ठा-पञ्चेन्द्रियनिग्रहः प्रतिक्रमणसामायिकपोषधग्रहणाद्यनुष्ठानं दुष्करश्राद्धप्रतिमादिप्रतिपालनं महालाभाय भवति । यतः- तिरिआकुसमकसारा निवा य वहबन्धमारणसयाई । नवि इयं पावंता परत्थ जइ नियमिआ हुंता ॥२॥ इन्द्रियाणि मुत्कलान्यनर्थप्रदानि । यतः-- कुरङ्गमातङ्गपतङ्गभृङ्गमीना हताः पञ्चभिरेव पञ्च । एकः प्रमादी स कथं न हन्याद् यः सेवते पञ्चभिरेव पञ्च || चक्षुर्दग्धं परस्त्रीभिहस्तौ दग्धौ प्रतिग्रहैः । जिह्वा दग्धा परान्नेन गतं जन्म निरर्थकम् ॥ ४॥ इत्यादिवैराग्यवासनावान् शुभगतिं लभते । प्रदेशीनृपादिदृष्टान्ता वाच्याः॥ ॥ इति.पुस्तकलेखनोपदेशः। (१५१) ·अब चतुर्विघश्रीश्रमणसङ्घभक्तिपूजनोपदेशात्तपथा- रत्नेषु चिन्तामणिरत्र यहत्सारस्तरूणामिव कल्पवृक्षः । देवेषु सर्वेष्वपि वीतरागस्तद्वत्सुपात्रेषु सुसाधुसङ्कः ॥१॥ बानादिनिश्शेषगुणोघरत्नरत्नाकरे बिन्दुरिवाऽम्भसोऽन्तः। सङ्घ नियुक्तो निजवित्तलेशःस्यावक्षयःक्षीणपरिक्षयेऽत्र॥२॥ श्रीसङ्घस्य रत्नाकरस्योपमा युक्ता । यतः- पंचपरमिहिरयणाई बहुमुल्लाई जस्स मज्झम्मि । उप्पज्जति सया वि हु स संघरयणायरो जयउ ॥ ३ ॥ श्रीसङ्कः पञ्चविंशस्तीर्थङ्करः सर्वतीर्थङ्करनमस्करणीयः । यतः- उीं गुबी तदनु जलदः सागरः कुम्भजन्मा व्योमाथातो रविहिमकरौ तौ च यस्यांहिपीठे। स प्रौढश्रीजिनपरिवृढः सोऽपि यस्य प्रणन्ता स श्रीसङ्घत्रिभुवनगुरुः कस्य न स्याद् नमस्यः ? ॥४॥ प्राग् मेरुभूस्ततोऽब्दोऽब्धिरगस्त्यः खं ग्रहा जिनः। प्रौढा एकैकतः सर्वप्रौढः सङ्घस्तदर्चितः ॥५॥ लोकेभ्यो नृपतिस्ततोऽपि हि परश्चक्री ततो वासवः सर्वेभ्योऽपि जिनेश्वरः समधिको विश्वत्रयीनायकः । सोऽपि ज्ञानमहोदधिः प्रतिदिनं सङ्घ नमस्यत्यहो ! वजूखामिवदुन्नतिं नयति ते यः स प्रशस्यः क्षितौ ॥६॥ भत एव श्रीवजूखामिना बाल्येऽपि श्रीसङ्घो बहु मानितः, श्रीसूरिपदादनु १२ वर्षदुष्काले स्वशक्त्या (१५२) ·मुभिक्षत्थानामयनेन पूजितः । सङ्घभक्तौ श्रीवजूखामिप्रवन्धः संपूर्णो वाच्यः ॥ ॥ इति श्रीसङ्घभक्त्युपदेशः प्रथमः ॥ पुत्रजन्मविवाहादिमङ्गलानि गृहे गृहे । परै भाग्यवतां पुंसां श्रीसङ्घार्चादिमङ्गलम् ॥ १॥ इह जगति पुत्रजन्ममहोत्सवविवाहमहोत्सवलेखशालामहोत्सवादिसांसारिकमङ्गलानि नरेश्वरप्रभृत्यु- तमलोककौलिकनापितादिपामरनरादिमध्यमलोकजनङ्गमादिहीनानामपि गेहेषु खखसंपत्त्यनुसारतः परमो त्साहतो भवन्ति, परं चतुर्विधश्रीसङ्घसत्कारपूजादिमङ्गलानि धन्यानां पुण्यवतामेव गेहेषु भवन्ति । यतः-रुचिरकनकधाराः प्राङ्गणे तस्य पेतुः प्रवरमणिनिधानं तद्गृहान्तः प्रविष्टम् । अमरतरुलतानामुद्गमस्तस्य गेहे भवनमिह सहर्ष यस्य पस्पर्श सङ्घः ॥ २॥ अत एव श्रीवस्तुपालमन्त्रिणा प्रतिवर्ष वारत्रयं चतुर्विधः श्रीसङ्घः सर्वशक्त्या पूजितः । तद्यथा- एकं वासः सुरेशैः कृतसुकृतशतैर्जन्मकाले जिनानां दत्तं दीक्षाक्षणे वा ध्वजवसनमथो एकमेवाम्बरं च । सूर्यादीनां ग्रहाणां पुनरपि विधिना दत्तमस्मिन् क्षणेऽसौ श्रीसङ्घ भूरि यच्छन्नधरितसुरपो नन्दताद् मन्त्रिराजः॥२॥ (१५३) ·--------- मसृणघुसृणपदैर्भालपट्टेषु लिप्त्वा विधिलिखितकुवर्णश्रेणिकाजातकस्य । घिरचयति सुवर्णश्रेणिभूषाममीषां ध्रुवमिति नववेधा वस्तुपालः सुमेधाः ॥ ४ ॥ षट्त्रिंशता हेममयैः सहस्रै रत्नोज्ज्वलैः श्रावकपुङ्गवानाम् । भालस्थले भूषयति स्म भक्त्या श्रीवस्तुपालस्तिलकैर्विवेकी ॥ ५॥ तदुत्सवे संजाते श्रीवस्तुपालोक्तिः-- कदा किल भविष्यन्ति महाङ्गणभूमयः । श्रीसङ्घचरणाम्भोजरजोराजीपवित्रिताः ॥ ६ ॥ इत्यादिप्रकारैः श्रीसङ्घश्चतुर्विधः पूजनीयः प्रतिवर्ष प्रमोदप्रकर्षेण विभवानुसारेण भाग्यवता ॥ ॥ इति सङ्घपूजोपदेशो द्वितीयः॥ Trrrr अर्हतामपि मान्योऽयं पूज्यः पुण्यवतामपि । सेव्यः सुरासुरेशानां सङ्घः पूज्यस्ततो बुधैः ॥ १ ॥ त्रैलोक्यपूज्यचरणकमलः श्रीसङ्घश्चतुरेण पूज्यः प्रमोदतः । यतः- सङ्कः सद्गुणसङ्घसंहतिकरः सङ्घो जिनैर्वन्दितः सङ्घः शासनवृद्धिहेतुरसकृत् सङ्घः सतां मुक्तिदः । (१५४) ·तद्भक्त्या विहितं भुजार्जितघनैः सङ्घस्य यैः पूजनं किं तैर्नाम न पूजितं सुकृतिभिः किं वा न लब्धं फलम् ॥२॥ श्रीसङ्घपूजा चतुर्विधा वस्त्रपात्रालङ्कारताम्बूलादिभेदतः । तत्र वस्त्रपूजा यथा- न्यायोपात्तैः सितैर्वस्त्रैः सङ्घमभ्यर्चयन्ति ये । तद्नेहपञ्जरे लक्ष्मीः कुरुते सारिकावतम् ॥ ३ ॥ यजन्मैव गुणास्पदं जगति यच्छृङ्गार आयो नृणां शीतोष्णाद्यमुपद्रवं हरति यन्निर्लज्जभावापहम् । प्रासादध्वजकैतवादिव सुरैरारोप्यते मूर्ति यत् तद्देयं गुरवे विशुद्धवसनं धन्यैः सुपुण्यात्मने ॥ ४ ॥ पात्रपूजा यथा-पतद्ग्रहादिकं पात्रं देयं योग्यं सुसाधवे । संसारसागरोत्तारहेतवे धातुवर्जितम् ॥ ५॥ आभरणपूजा यथा- पट्टकूलादिवासांसि स्वर्णादितिलकानि च । साधर्मिकाणां सम्यक्त्वशुद्ध्यै देयानि भावतः ॥ ६ ॥ यतः- साहम्मिअम्मि पत्ते घरंगणे जस्स होइ न हु नेहो । जिणसासणभणिअमिणं सम्मत्ते तस्स संदेहो ॥७॥ ताम्बूलप्रदानपूजा यथा- रूप्यखर्णादिकैष्टकैः क्रमुकैलालीफलैः । नागवल्लीदलैर्देयं ताम्बूलं श्रावकैः सदा ॥ ८ ॥ DA ·इत्यादिप्रकारैर्विवेकिभिः श्रीसङ्घः पूजनीयः । । इति सङ्घपूजोपदेशस्तृतीयः । RRC-Re- यः संसारनिरासलालसमतिर्मुक्त्यर्थमुत्तिष्ठते यं तीर्थ कथयन्ति पावनतया येनास्ति नान्यः समः। यस्मै तीर्थपतिर्नमस्यति सतां यस्माच्छुभं जायते स्फूर्तिर्यस्य परा वसन्ति च गुणा यस्मिन् स सङ्घोऽय॑ताम्॥१॥ यः श्रीसङ्कः आचार्योपाध्यायसाधुसाध्वीश्राद्धश्राविकारूपः क्रियाज्ञानदर्शनदानशीलतपःकरणादिपुण्यै- र्मुक्त्यर्थमुद्यमं करोति; यं श्रीसङ्घ परमार्थ कथयन्ति महर्षयः । यतस्तीर्थ प्रथमगणधरश्चतुर्विधः श्रीसङ्घो वा, तथा येन श्रीसङ्घन समो नान्यः कश्चित् आर्यदेशेषूत्पत्तिसहावाद् दुर्लभत्वेन । यतः-सद् द्रव्यं मत्कुले जन्म सिद्धक्षेत्रं समाधयः । सङ्घश्चतुर्विधो लोके सकाराः पञ्च दुर्लभाः ॥२॥ तथा तीर्थकरोऽपि यस्मै नमस्कारं करोति धर्मदेशनाप्रारम्भे, 'नमो नित्थस्स' इत्युक्त्वा । यतः-तित्थपणामं काउं कहेइ साहारणेण सद्देण । सव्वेसिं सन्नीणं जोअणनीहारिणा भयवं ॥ ३॥ यस्मान्माङ्गलिकानि प्रासादप्रतिमातीर्थयात्रापदप्रतिष्ठासङ्घवात्सल्यसत्रागाराऽमायुद्घोषणादीनि से- ·भवन्ति । यस्य श्रीसङ्घस्य प्रकृष्टा स्फूतिर्महिमा गुरुताऽनन्यसाधारणी नरेश्वरा अपि कथितकारिणो भवन्ति, यस्य रेखा न लुम्पन्ति, ये तु श्रीसङ्घप्रत्यनीकास्ते तु गर्दभिल्लनृपनमुचिविप्रवदुच्छेदं प्राप्नुवन्ति; यस्मिन् दानशीलसत्यादयो गुणा वसन्ति, एवंविधः श्रीसङ्घः, अशनपानखादिमखादिमाद्याहारनानाविधवस्त्रपात्रादि- सत्कारैः श्रीवस्तुपालवत्पूजनीयः । यतः- चौलुक्यः परमार्हतो नृपशतवामी जिनेन्द्राज्ञया निर्ग्रन्थाय जनाय दानमसमं न प्राप जानन्नपि । स प्राप्तस्त्रिदिवं खचारुचरितैः सत्पात्रदानेच्छया त्वद्रूपोऽवततार गूर्जरभुवि श्रीवस्तुपाल ! ध्रुवम् ॥ ४ ॥ इति श्रीसङ्घपूजोपदेशश्चतुर्थः । रत्नानामिव रोहणः क्षितिधरः खं तारकाणामिव वर्गः कल्पमहीरुहामिव सरः पङ्केरुहाणामिव । पाथोधिः पयसामिवेन्दुमहसां स्थानं गुणानामसावित्यालोच्य विरच्यतां भगवतः सङ्घस्य पूजाविधिः॥१॥ इव यथा रोहणाचलः नीलमहानीलमरकतकर्केतकपद्मरागवैडूर्यसूर्यकान्तजलकान्तश्रीकान्तवीतशोका- पराजितगङ्गोदकमसारगल्लहंसगर्मलोहिताक्षकौस्तुभचिन्तामणिप्रमुखाणां स्थानम्, इव यथाऽऽकौशं सूर्य- (१५) ·सोमनङ्गलबुधबृहस्पतिशुक्रशनैश्वरादि ८८ ग्रहाश्विनीभरणीप्रमुख२८नक्षत्रादितारककोटाकोटीनां स्थानम् यतः- . कार्या स- गह अट्ठासी नखत्त अडवीसं तार कोडिकोडीणं । छासढिसहस नवसय पणहुत्तरि एगससिसिन्नम् ॥२॥ यथा कल्पवृक्षाणां पारिजातमन्दारहरिचन्दनादीनां स्वर्गः स्थानकं, यथा सरोवरं शतपत्रसहस्रपत्र- लक्षपत्रनीलोत्पलकुंवलयपुण्डरीकादिककमलानां स्थानकं, यथा समुद्रो नीराणाम् । यथा-नगररहचक्कपउमे चंदे सूरे समुदमेरुम्मि । जो उवमिज्जइ सययं तं संघगुणायरं वंदे ॥ ३ ॥ तथा श्रीसङ्घः गुणानां विनयविवेकगाम्भीर्यधैर्यचातुर्यादीनां स्थानकं मत्वा श्रीसङ्घस्य पूजा र्वशक्त्या; यतस्तद्भक्त्या तीर्थकरपदवी न दवीयसी भवति । यदुक्तम्- यहक्तेः फलमहदादिपदवी मुख्यं कृषः सस्यवत् चक्रित्वत्रिदशेन्द्रतादि तृणवत् प्रासङ्गिकं गीयते। शक्तिं यन्महिमस्तुतौ न दधते वाचोऽपि वाचस्पतेः सङ्घः सोऽघहरः पुनातु चरणन्यासैः सतां मन्दिरम् ॥४॥ दृष्टान्तो यथा-हेमसूरयश्चैकदा शाकम्भर्या पादमवदधुः, तत्र निर्द्धन धनाकेन वप्रावरणार्थभार्या- कतिस्थूलसूत्रनिष्पन्नकोरकखासरं विहारितम् ; पत्तनप्रवेशे श्रीकुमारपालादि ७२ नृपश्रे छाडाकुबेरदत्तादि (१५८) ·१८ सहस्रव्यवहारिवर्गे खखऋद्धया संमुखागते स एव खासरकल्पः त्रप्पडाधिकः श्रीगुरुमिः प्रावृतः। राज्ञो- क्तम्-भगवत्पादा यूयं मदीया गुरवः-एवंविधे कल्पे प्रावृतेऽस्माकं त्रपा स्यात् । श्रीगुरुभिः प्रोक्तम्-त्वयि राज्यं कुर्वति तव साधर्मिका ईदृशा दारियोपद्रुताः कष्टेन निर्वाहं कुर्वाणाः सन्ति, तत्र भवतां कस्मान्न त्रपा स्यात् ? । अस्माकं तु सामान्यवेषे गुरुतैव; सर्वज्ञोक्ताचारत्वात् । यतः- त्यक्तसङ्गो जीर्णवासा मलक्लिन्नकलेवरः । भजन् माधुकरी वृत्तिं मुनिचर्या कदा श्रयेत् ॥ ५॥ तदनु संजातसङ्घवात्सल्येन भमसाधर्मिकोद्धरणे सहस्रहाटकार्पणं मया कर्त्तव्यमित्यभिग्रहं जग्राह । एवमे- कस्मिन् वर्षे सार्मिकेभ्यः कोटिदीनारदानम् । एवं चतुर्दशवर्षेषु१४कोटयः सुवर्णस्य दत्ताः । इति श्रीसङ्घार्थोपदेशः पञ्चमः ॥ Nicole--- कल्पोरुिहसन्ततिस्तदजिरे चिन्तामणिस्तत्करे श्लाघ्या कामदुधाऽनघा च सुरभी तस्यावतीर्णा गृहे । त्रैलोक्याधिपतित्वसाधनसहा श्रीस्तन्मुखं वीक्षते सङ्घो यस्य गृहाङ्गणं गुणनिधिः पादैः समाक्रामति ॥१॥ यथा-सुरगिरौ श्रीसोमतिलकसूरयस्तपागच्छपाः सा. जगसिंहगेहे देवं नन्तुं प्राप्ताः । सा• जगसिंहेन ·सकलश्रीसङ्घमीलनपूर्व प्रतिष्ठानिकानिवहः श्रीगुरूणामग्रे मुक्तो, गुरुभिः क्रीतादिदोषं दृष्ट्वा मुखवस्त्रिकाऽपि न विहृता । तदनु गुर्वाचारचमत्कृतेन श्रीसङ्घाय सर्वाः प्रतिष्ठानिका विश्राणिताः । सप्तशतहाटकैस्ताम्बूल: प्रदत्तः। तथा सा• वीसलभार्यासं खीमाईनाम्न्या श्रीसोमसुन्दरसूरिसदुपदेशेन सकलगच्छसाधुसाध्वीपरिधाप- निका कृता; सकलदेशसाधर्मिकगेहेषु सिताखण्डलम्भनं कृतम् । एवमन्येऽपि श्रीसङ्घार्चादृष्टान्ताः पुरातनाः सांप्रतीनाः खयं वाच्याः ॥ इति श्रीसङ्घार्थोपदेशः षष्ठः ॥ अथ साधर्मिकोपदेशमाह- सार्मिकाणां वात्सल्यं भोजनाच्छादनादिभिः । यस्तनोति नरो भावात्तज्जन्म सफलं भवेत् ॥ १॥ श्रीसर्वज्ञदेवनिर्ग्रन्थगुरुजिनधर्मैः साधर्मिकाः समानधर्माणः तेषां वात्सल्यं स्वजनवहक्तिं तनोति- अन्नन्नदेसजाया अन्नन्नाहारवद्धियसरीरा । जिणसासणे पवन्ना सव्वे ते बन्धवा भणिआ ॥२॥ इत्यादि धर्मस्नेहं विचिन्य यः पुमान् ; तज्जन्म सफलं स्यात् नान्येषाम् ।

·यतः-न कयं दीणुद्धरणं न कयं साहम्मिआण वच्छल्लं । हिययम्मि वीयराओ नधारिओ, हारिओ जम्मो॥॥ तत्साघर्मिकवात्सल्यं भाववशेनानेकधा भवति यथा-प्रत्युपकारवाञ्छया महेभ्यानां भोजनं साहवा- त्सल्यं, दुर्जनखूटव्यापारिकादीनां भीत्या भोजनदानं साण्डवात्सल्यम् , मातापितृश्वसुरपक्षादिखजनानां प्रीत्या- दिवईनार्थ भोजनदानं खजनवात्सल्यम् , परं निरर्थकमेतत् त्रयं धर्मबुद्ध्यभावात् ; सार्थकं तु निष्पत्युपकारलि- प्सया धर्मबुद्ध्या सधननिईनसाधर्मिकाणां विभेदं विना समानसत्कारपूर्वमुदारचेतसा सार्मिकवात्सल्यं महालाभाय भवति । यतः पात्रदानेऽप्युक्तम्- उत्तमपचं साहू मज्झं पत्तं सुसावगा भणिआ । अविरयसम्मदिट्ठी जहन्नपत्तं मुणेअव्वं ॥४॥ अपि च-मिथ्यादृष्टिसहस्रेषु वरमेको ह्यणुव्रती । अणुव्रतिसहस्रेषु वरमेको महाव्रती ॥ ५॥ महाव्रतिसहस्रेषु वरमेको हि तात्त्विकः । तात्विकस्य समं पात्रं न भूतं न भविष्यति ॥ ६॥ यथा भरतचक्रिणा द्वादशव्रतधारकाणां काकिणीरत्नेन द्वादश तिलकान्युपलक्षणार्थ कृत्वा यावजीवं साधर्मिकवात्सल्यं कृतं राजपिण्डत्वात् साधूनामकल्पत्वेन; तथा श्रीसंप्रतिनृपेण प्रतिग्रामं त्रिखण्डभरते साधर्मिकवात्सल्यानि कारितानि । तथा वढवाणवासि सा-रत्नाकेन अहं श्रीवस्तुपालपार्थे यास्यामीति (१६१) ·दक्षिणावर्त्तवचनं श्रुत्वा खप्ने सप्तदिनी बहुमानपूर्व सप्तलक्षमनुष्यसहितः श्रीवस्तुपालः श्रीशत्रुञ्जयया- त्रार्थ गच्छंस्तत्र प्राप्तः सङ्घवात्सल्यपूजापुरःसरं भोजितो दक्षिणावर्तशङ्खः श्रीवस्तुपालाय समर्पितः । पूर्व श्रीऋपभान्वयो व्यरचयत् श्रीदण्डवीर्यो नृपः श्रीमांस्तीर्थपथाध्वगाऽऽर्हतततेर्वात्सल्यमुच्चैस्तराम् । कुर्वम् सप्तमनुष्यलक्षकलिप्तः श्रीसङ्घभक्तिं परां श्रीरत्नः कृतवांस्तदीययशसः श्रेष्ठी पुनयौवनम् ॥ ॥ श्रे. • रत्नप्रबन्धः सविस्तरः सार्मिकवात्सल्योपरि वाच्यः ॥ इति श्रीसङ्घभक्त्युपदेशः सप्तमः ।। ---- सिद्धिपुरन्धीवरणं श्रावकधर्मश्रियो वराभरणम् । कृतजिनमससाकल्यं रचयत साधर्मिकेषु वात्सल्यम् ॥ १॥ नागपुरीयसा.-देल्हासुतः सा-पूनडः श्रीमोजदीनसुरत्राणबीबीप्रेमकलाप्रतिपन्नबान्धवोऽश्वपति- भरपतिगजपतिमान्योऽस्ति; तेन श्रीशत्रुञ्जयप्रथमयात्रा सं०-१२७३वर्षे बिब्बेरपुरात् कृता, द्वितीया सुरत्राणादे- शात् सं०-१२८६ वर्षे नागपुरात् कृता; तत्र१८००शकटानि; बहवो महीधराः, माण्डलिपुरासन्ने यावदायातस्ता- वत्संमुखमागत्य तेजःपालेन धवलकमानीतो वस्तुपालः संमुखमागात् । श्रीसङ्घधूली पवनानुकूल्यतो यां यां दिशमनुधावति तां तां गच्छति । तटस्थैरभाणि-मन्त्रीश ! इत इतोरजः, इत इतः पादोऽवधार्यताम् । मन्त्रिणा (१६२) ·चोक्तम्-इदं रजः पुण्यैः स्प्रष्टुं लभ्यते । अस्मिन् स्पृष्टे पापरजो दूरे नश्यति । यत:- श्रीतीर्थपान्थरजसा विरजीभवन्ति तीर्थेषु च भ्रमणतो न भवे भ्रमन्ति । द्रव्यव्ययादिह नराः स्थिरसंपदः स्युः पूज्या भवन्ति जगदीशमथार्चयन्तः ॥२॥ मन्त्रिपूमडौ गाढालिङ्गनप्रियालापौ संवृत्तौ; सरस्तीरे सङ्घः स्थितः । कदा किल भविष्यन्ति मद्गृहाङ्गणभूमयः । श्रीसङ्घचरणाम्भोजरजोराजीपवित्रिताः ॥ ३ ॥ इति चिन्तयता मन्त्रिणा भोक्तुं निमन्त्रितः; रसवती निष्पन्ना; प्रातः सङ्घः समागतः; वस्तुपालः सर्वेषा पादप्रक्षालनं तिलकं च स्वयमेव करोति स्म, एवं द्विप्रहरी लग्ना। मन्त्री तथैवानिर्विण्णः। तदा तेजःपालेन विज्ञप्तम्- देव ! अन्यैरपि सङ्घभक्तिः कारयिष्ये यूयं मुग्ध्वम् , तापो भावी, मन्त्री-मैवं वद, पुण्यैरयमवसरो लभ्यते। तदा गुरुभिरूचे- जेण कुलं आयत्तं तं पुरिसं आयरेण रक्खिज्जा । न हु तुंबम्मि विणठे अरया साहारया हुन्ति ॥ ४॥ तवमु मन्त्रिणैकं काव्यं गुरुभ्यः प्रहितम्- अध मे फलवती पितुराशा मातुराशिषि शिखाऽङ्करिताऽद्य ।

·यद्युगादिजिनयात्रिकलोकं पूजयाम्यहमशेषमखिन्नः ॥ ५॥ भोजयित्वा परिधाप्य च रञ्जितः श्रीसङ्घः। मन्त्री सहैव यात्रां गतः पूनडाभ्यर्थनातः।यात्रां कृत्वा मन्त्री पूनम खं खं पुरं प्राप्तौ ॥ इति सङ्घभक्त्युपदेशोऽष्टमः॥ जिनभक्तिः कृता तेन शासनस्योन्नतिस्तथा । सार्मिकेषु वात्सल्यं कृतं येन सुबुद्धिना ॥१॥ यथा-लघुकाश्मीरापराभिधे थारापद्रनगरे श्रीश्रीमाली सं०-आभूः पश्चिममण्डलीकबिरुदधारी निवसति स्म। अथै- कदा मण्डपदुर्गे सं०-झांझणदेवाने तट्टेन-प्राघूर्णकसाधर्मिकवात्सल्यभोजनदानं विना न भुङ्के सं०-आभूरि- सादिगुणवर्णनं कृतम्, ततस्तद्गुणश्रवणचमत्कृतेन तत्परीक्षार्थ प्रच्छन्नवृत्त्या पृथक् पृथक् वर्त्मना सङ्केतित- दिने समकालं द्वात्रिंशत्सहस्रसाधर्मिकसङ्घन साई श्रीझाञ्झणोऽविच्छिन्नप्रयाणैरश्ववारैरज्ञातागमनस्व- रूपः समागतश्चतुर्दशीदिने सं०-आभूप्रधाने गृहीतपौषधे निसीही३कुर्वाणो जिनालये शालायां संप्राप्तः, सं.-आभूलघुभ्रात्रा जिनदासनाम्ना निमन्त्रितस्तदावासे गतो दुग्धपादप्रक्षालनपूर्वमासनेषूपवेशितः, सं.- आभूनमस्कारं गृणन् समागतः । तदा भ्रात्रोक्तम्-स्थालानि कीदृशानि कर्षयामि ?। सङ्घपतिनोक्तम्-स्वर्णरू- (१६४) ·प्यमयान्येव । तदा पञ्च पञ्चशती पती पतौ स्वर्णरूप्यमयानि मण्डितानि । एवं याममध्येऽपि सकलः श्री- सद्यो भोजितः परिधापितश्च पश्चवर्णपट्टकूलमटीभिः । तदनु सं०-झाञ्झणः सं०-आभूपादयोर्लमः। मदीयो- ऽपराधः क्षन्तव्यः, किं सुवर्णे श्यामिका लगति ?; त्वं भाग्यवान्, यस्येदृशमौदार्यमित्यादि सं-आभूगुणोपवृंहणां कुर्वन् श्रीशत्रुञ्जयादियात्रां कृत्वा समागतो मण्डपदुर्गे ॥ इति श्रीसङ्घभक्त्युपदेशो नवमः ॥ चक्रे तेन जिनार्चनं स विदधे सम्यग्गुरूपासनं तत्त्वं तेन जिनागमस्य विदितं सङ्घोन्नतिं स व्यधात्। सत्यकारितमेव तेन सुधिया निर्वाणसौख्यं जवाद् यः साधर्मिकगौरवं वितनुते हृष्टो गुरूणामिव ॥ १॥ यथा सुरगिरौ सा०-जगसिंहेन त्रिशतषष्टिसाधर्मिकाः खराशिव्यवसायकारणेनात्मसदृक्षा महेभ्याः कृताः, प्रतिदिनमेकैकस्मिन् गेहे साधर्मिकवात्सल्यम् ; एवं सर्वदाऽपि । एवमन्येऽपि श्रे-जावडि मं.- उदयनबाहडदे सं०-पेथडझाञ्झणदे सा०-जगडू सा०-भीमादीनां दृष्टान्ताः सहस्रशः खयं वाच्याः। एवं भाग्यवता सवात्सल्येन नं जनुः सफलीकार्यम् ॥ इति साधर्मिकवात्सल्योपदेशो दशमः ॥ - (१६५) ·जिनौकः पोषधौकश्च तत्सारज्ञानलेखनम् । साधौ साधर्मिके भक्तिं कुर्वन्नल्पभवो भवेत् ॥ १॥ जिनभवनादिकसप्तक्षेत्रभक्तिपरो महाश्रावकः श्रावकः स्यात् , यथा-देवाधिदेवो वीतरागः, राजाधिराजश्चक्री, शैलाधिराजो मेरुस्ताराधिराजश्चन्द्रः, तथा श्रावकाधिराजःसङ्घभक्तिकृन्नरः। यतः- नरेषु धरणीपतिस्तरुषु दिव्यकारस्करः करिष्वमरसिंधुरः फणधरेषु शेषः पुनः । सुपर्वसु पुरन्दरो गिरिषु रत्नसानुर्यथा तथा सुकृतवत्वसौ स्फुरदुपासकः कथ्यते ॥२॥ तथा श्रीहेमसूरिभिरपि श्रीकुमारपालनृपाग्रे महाश्रावकलक्षणं प्रोक्तम्- एवं व्रतस्थितो भक्त्या सप्तक्षेत्र्यां धनं वपन् । दयया चातिदीनेषु महाश्रावक उच्यते ॥ ३॥ एतच्छ्लोकविवरणं श्रीयोगशास्त्रवृत्तिगतं वाच्यम् । इति श्रीतपागच्छनायकश्रीसोमसुन्दरसूरिश्रीरत्नशेखरसूरि पं०--नन्दिरत्नगणिशिष्यरत्नमन्दिरगणिगुम्फिदायां श्रीउपदेशतर- हिण्या श्रीजिनभवनादिसप्तक्षेत्रवित्तवितरणविवेकप्रकाशकश्चत्वारिंशदुपदेशमनोहरो द्वितीयस्तरकः ।

·अथ पूजापश्चाशकाख्यस्तृतीयस्तरङ्गः ।
तद्यथा-
पूजया पूर्यते सर्व पूज्यो भवति पूजया । ऋद्धिवृद्धिकरी पूजा पूजा सर्वार्थसाधनी ॥१॥
जिनेन्द्रपूजया सर्व वाञ्छितं चिन्तामणिरत्नवत् पूर्यते, तथा जिनपूजया जगत्पूज्यस्तीर्थङ्करः स्यात् ।
यतः-एकदा श्रीभोजेन सभायां स्तोकागमनकारणं पृष्टं धनपालपण्डितपार्थे । धनपालेनोक्तम्-नवीनप्रभुसे-
वावैयग्यमस्ति । राज्ञोक्तम्-मत्तोऽपि कोऽन्यः प्रभुरस्ति ?। पण्डितेनोक्तम्-शृण्वन्तु-
कतिपयपुरस्वामी कायव्ययैरपि दुर्घहोऽमतिवितरता मोहेनाहो ! मयाऽनुसृतः पुरा ।
त्रिभुवनपतिर्बुद्धयाऽऽराध्योऽधुना खपदप्रदः प्रभुरधिगतस्तत्प्राचीनो दुनोति दिनव्ययः ॥ २ ॥
हृष्टो नृपः।
अपि च-देशाऽधीशो ग्राममेकं ददाति ग्रामाऽधीशः क्षेत्रमेकं ददाति ।
क्षेत्राधीशः सेतिका संप्रदत्चे सार्वस्तुष्टः सम्पद खां ददाति ॥ ३ ॥

·श्रीश्रेणिकवत् यथा-श्रीश्रेणिकोऽविरतिमानपि प्रतिदिनाष्टोत्तरशतनव्यनिष्पन्नखर्णयवखस्तिकढौक- नादिविस्तरदेवपूजापुण्यप्रभावादागामिचतुर्विशतिकायां प्रथमतीर्थङ्करः पद्मनाभाभिधानो भविष्यति श्रीमहा- वीरसमानदेहवर्णलाञ्छनायुष्यः। इहलोकेऽपि पूजाकरो नरः स्नात्रोत्सवे महेभ्यसङ्घपतीनामपि पूजनीयो भवति। यतः-अंही तीर्थपथाग्रगौ सुकृतिनौ दारिद्यसर्वकषौ पाणी धन्यतमौ जगतप्रियवचाः कण्ठो भुजौ धूर्धरौ । ईदृग्भाग्यभराऽभिरामलिपिभृद्भालं तदेषां क्रमात् पूजा माङ्गलिकेऽर्हतो दृशि जनैः सङ्घशितुस्तन्यते ॥ ४ ॥ तथा जिनपूजा ऋद्धिवृद्धिकरी भवति । ऋद्धिर्धनधान्यादिका, वृद्धिः कुटुम्बपरिवारमानमहत्त्वप्रति- ष्ठादिका; तथा श्रीजिनपूजा सर्वमनोवाञ्छितार्थप्रसाधिका; यतो जयाभ्युदयरोगोपशान्तिसन्तानप्रमुखमनोऽ- भीष्टाऽर्थसिद्धिर्जिनपूजातो जायते; अतो भाग्यवद्भिः परमेश्वरपूजा कार्या । इति जिनपूजोपदेशः १॥ जो पूएइ तिसंझं जिणंदरायं तहा विगयरायं । सो तईअभवे सिज्झइ अहवा सत्तहमे जम्मे ॥१॥ यस्त्रिसंध्यं विधिना जिनराजं विगतरागद्वेषं पूजयति स तृतीयभवे सिद्ध्यति, बहुलकर्माऽपि सप्ताष्ट- भवे मोक्षं प्राप्नोति । यतः- (१६०) ·जिणपूअणं तिसंझं कुणमाणो सोहए सम्मत्तं । तित्थयरनामगुचं पावइ सेणीयनरिंदव्य ॥२॥ तथा सद्यस्तनसुरभिपुष्पाऽभावे पूजा प्रातर्वासैः कार्या । यदुक्तम्-प्रातः प्रपूजयेद्वासैः मध्याह्ने कुसुमैर्जिनम् । संध्यायां धूपनैर्दीपैत्रिधा देवं प्रपूजयेत् ॥ ३ ॥ सामान्यपुष्पैः पूजा न कार्यैव । यदुक्तं विष्णुरहस्ये- न शुष्कैः पूजयेहेवं कुसुमैन महीगतैः । न विशीर्णदलैः स्पृष्टैर्नाऽशुभैर्नाऽविकाशिभिः ॥ ४॥ पूतिगन्धान्यगन्धानि अम्लगन्धानि वर्जयेत् । पद्मपुराणे तु- कीटकेशापविद्धानि शीर्णपर्युषितानि च । वर्जयेदूर्णनाभेन वासितं यदि शोभनम् ॥ ५ ॥ इत्यादियुक्त्या जिनपूजा कार्या । इति पूजोपदेशः २ ॥ पुष्पाद्यर्चा तदाज्ञा च तद्रव्यपरिरक्षणम् । उत्सवास्तीर्थयात्रा च भक्तिः पञ्चविधा जिने ॥१॥ भक्तिः श्रीवीतरागे पश्चप्रकारा भवति । प्रथमा पुष्पादिपूजा- चम्पकजातीशतपत्रमालतीकमलादी- नि पुष्पाणि, आदिशब्दाद् मुक्ताफलहारकनकमयच्छत्राद्याभरणानि चटाप्यन्ते । आभरणपूजा शाश्वती ।

·यदुक्तम्-ग्लायन्ति पुष्पनिचयाः प्रहराईकेन वैगन्ध्यमेति दिवसेन कृतोऽङ्गरागः । जीर्यन्ति रम्यवसनान्यपि भूरिवर्नो जीर्यते युगशतैर्जिन-रत्नपूजा ॥ २ ॥ सप्तलक्षमनुष्यकलिते श्रीवस्तुपालसङ्घ श्रीअनुपमदेव्या श्रीगिरिनारे नीरप्रक्षालितखमलैात्रिंश- ग़म्मलक्षाभरणैः श्रीनेमीश्वरः पूजितस्तदनु कोटिपुष्पैः । यदुक्तम्-द्वात्रिंशता द्रम्मलक्षैरेकदा रैवताचले । नेमीश्वरस्यानुपमा पूजां चके प्रमोदतः ॥ ३ ॥ जिनभक्तिहृष्टचेतसा तेजःपालेन द्वात्रिंशल्लक्षटङ्ककैस्तानि पुनर्नव्यानि कारितानि, पुनरपि श्रीशत्रु- अये तैराभरणैर्म०-अनुपमदेव्या श्रीऋषभदेवप्रतिमा पूजिता; तदा देवरपत्नीकृताभरणपूजां विलोक्य मं०-ललितादेव्याऽपि ३२ लक्षटङ्ककाभरणैः पूजिता; शोभनादास्या लक्षटङ्कमूल्यस्वाभरणैः पूजिता; वस्तुपाल- मन्त्रिणा सर्वासामधिकमूल्यानि कारितानि, एवं देवगिरीयसं०-धाईदेवेन मुक्ताफलप्रवालचूनीहीरासुवर्ण- पुष्पादिभिः श्रीऋषभदेवप्रतिमाया आङ्गी कृता; तदनु नवलक्षचम्पकार्चा । तथा जिनाज्ञा सम्यग् मनसा पालनीया । यतः आणाइ तवो आणाइ संजमो तह य दाणमाणाए । आणारहिओ धम्मो पलालपूलव्व पडिहाइ ॥४॥ (१०) ·100000000 आणाखण्डणकारी जइवि तिकालं महाविभूईए । पूएइ वीयराय सव्वंपि निरत्थयं तस्स ।। ५ ॥ तथा देवद्रव्यरक्षावृद्धिकरणं जिनपूजैव । यदुक्तम्- वड्ढ्तो जिणदव्वं तित्थयरत्तं लहइ जीवो। भक्खन्तो जिणदव्वं अणंतसंसारिओ भणिओ ॥ ६॥ भक्खणे देवदव्वस्स परत्थीगमणेण य । सत्तमं नरयं जन्ति सत्तवारा उ गोअमा !॥ ७ ॥ चेइयदव्वविणासे रिसिधाए पवयणस्स उड्डाहे । संजइचउत्थभङ्गे मूलग्गी बोहिलाभस्स ॥ ८ ॥ तथा, अष्टाह्निकास्नात्रोत्सवश्रीपर्युषणाकल्पचरित्रपुस्तकवाचनप्रभावनोत्सवाः क्रियन्ते, साऽपि जिनशा- सनोन्नतिहेतुत्वाद् जिनभक्तिरेव । यतः- प्रकारेणाधिकां मन्ये भावनातः प्रभावनाम् । भावना स्वस्य लाभाय खान्ययोस्तु प्रभावना ॥ ९ ॥ एवं तीर्थयात्रोत्सवादि । इत्यादिप्रकारैः पुण्यवता जिनभक्तिः कार्या ॥ इति श्रीजिनपूजनोपदेशः ३ ॥ 00000000000000000000 सयं पमज्जणे पुन्नं सहस्सं च विलेवणे । सयसाहस्सिआ माला अणंतं गीअवाइअं ॥१॥ केसरचन्द- श्रीदेवालयप्रमार्जनेऽङ्गरूक्षकवस्त्रेण जिनप्रतिमाविलग्नरेणुप्रमार्जने वा शतोपवासपुण्यं स्यात् , (१७१) ·5000000000000000000000 नमृगमदादिसुरभिकर्पूरादिविलेपने सहस्रोपवासजं पुण्यम् ; एवं चम्पकशतपत्रपुष्पमालाभिर्लक्षोपवासजं पुण्यम्; स्तुतिस्तोत्रगीतनृत्तादिभावनातोऽनन्तोपवासजं पुण्यम् । यदुक्तम्- मणसा होइ चउत्थं छठ्ठफलं उहिअस्स संभवइ । गमणस्स य पारंभे होइ फलं अट्ठमोवासो ॥ २॥ गमणे दसमं तु भवे तहेव दुवालसमं गए किंचि । मज्झे पक्खुववासो मासोवासं च दिट्टेणं ॥ ३ ॥ संपत्तो जिणभवणे पावइ छम्मासियं फलं पुरिसो। संवच्छरियं तु फलं बारम्मि य संठिओ लहइ ॥४॥ पायक्खणेण पावइ परिससयफलं तओ जिणे महिए । पावइ वरिससहस्सं अनंतपुन्नं जिणे थुणिए ॥५॥ एवं शतसहस्रलक्षसंख्यद्रव्यव्ययफलं प्रमार्जनादौ भवति । यथा- पूजाकोटिसमं स्तोत्रं स्तोत्रकोटिसमो जपः । जपकोटिसमं ध्यानं ध्यानकोटिसमो लयः ॥ ६ ॥ उक्कोसं दव्वत्थयमाराहिय जाव अच्चुअं जाव । भावत्थयेण पावइ अंतमुहुत्तेण निव्वाणं ॥ ७ ॥ यथा-श्रीरावणेनाष्टापदाद्रौ श्रीभरतेश्वरकारितवर्णप्रमाणोपेतचतुर्विशतिजिनप्रासादे ऋषभादिमहा- पूजां विधाय मन्दोदरीप्रमुखषोडशमहस्रान्तःपुरीभिः समं नाट्ये क्रियमाणे स्ववीणातन्त्री त्रुटिता, तदा जिनगुणगानरङ्गभङ्गभीरुणा खनसामाकृष्य संहिता, तदा जिनभक्त्या तीर्थकृद्गोत्रकर्मोपार्जितम् ; महाविदेह- ·क्षेत्रे तीर्थङ्करो भविष्यति । इत्यादिप्रकारैर्जिनपूजायै उद्यमः कार्यः ॥ इति जिनपूजोपदेशः४ ॥ अंगग्गभावभेया पुप्फाहारथुईहिं पूअतिगं । पंचुवयारा अठुवयार सव्वोवयारा वा ॥१॥ अङ्गपूजाऽग्रपूजाभावपूजाभेदात् त्रिधा पूजा स्यात् ; पुष्पादिचटापननैवेद्यफलपक्कान्नादिढोकनस्तुतिस्तो- त्रगीतनृत्तादिभिः । यदुक्तम्- अंगम्मि पुप्फपूआ आमिसपूआ जिणग्गओ बीआ। तइया थुइथुत्तगया तासिं सरूवं इमं होइ ॥२॥ अङ्गपूजा यथा-घुसिणकप्पूरमीसं तु काउं गंधोदगं वरं । तओ भुवणनाहे ओन्हवइ भत्तिसंजुओ ॥ ३ ॥ सुकुमालेण वत्थेण सुगंधेण तहेव य । गायाई विगयमोहाणं जिणाणमणुलूहए ॥ ४ ॥ कप्पूरमीसिङ काउं कुंकुम चंदणं तहा । तओ जिणिंदबिंबाणि भावेणमणुलिंपए ॥ ५ ॥ वन्नगंधोववन्नेहिं पुप्फेहिं पवरेहि य । नाणापयारबंधेहि कुजा पूअं वियक्खणो ॥ ६ ॥ अङ्गपूजाऽपि त्रिप्रकारा जलपुष्पाभरणैर्भवति; जिनस्नात्रविधौ चतुर्दा जलान्येवम्-कर्पूरपुष्पकेसरगोरो- चनाऽगुरुचन्दनकल्कितगन्धोदकसहजलभेदैः स्नात्रं; सुकुमालसुरभिनिर्मलक्षीरोदकवस्त्रणाङ्गरूक्षणं; कर्पूरकेसर- (१७३) ·मिश्रचन्दनविलेपनं; मृगमदादिलिनवनवभङ्ग्याऽङ्ग्यादिविधानं; शतपत्रजातीचम्पकादिसुगन्धस्मेरसारपुष्पैः सविशेषरचनाप्रकारेण पूजन; सुवर्णरूंप्यमौक्तिकपुष्पमयमुकुटाद्याभरणपुष्पगृहरचनं, परिधापनिका- पट्टकूलचन्द्रोदयबन्धनं, जिनहस्तोपरि सौवर्णबीजपूरनालिकेरपूगीफलपत्रादिमोचनम् ; एवं धूपवासक्षेपाद्य- मङ्गपूजायां भवति । बृहद्भाष्ये यदुक्तम्- न्हवणविलेवणआहरणवत्थफलगंधधूवपुप्फेहिं । कीरइ जिणंगपूआ तत्थ तिहा एस नायव्वा ॥ ७ ॥ तद्विधिः-कायकंडूयणं वज्जे तहा खेलविगंवणं । थुइथुत्तभणणं वजे पूयंतो जगबंधुणो ॥ ८ ॥ उचियत्तं पूआए विसेसकरणं तु मूलबिंबस्स । जं पडइ तत्थ पढमं जणस्स दिही सह मणेणं ॥ ९ ॥ अथाग्रपूजा- इह होइ असणपूआ वरखज्जगमोअगाइभक्खेहिं । दुद्धदहिघयाईभायण तह ओअणाईहिं ॥ १ जो पंचवन्नसत्थिअबहुविहफलसलिलभक्खदीवाई । उवहारो जिणपुरओ कीरइ नेवज्जपूआ सा ॥ ११ ॥ साइमपूआइ पुणो नेयं पूगीफलपत्तगुलपमुहं । पंचंगुलितललिहणाइपुप्फपगराइ दीवाई ॥ १२ ॥ गंधव्वनट्टवाई लवणजलारत्तियाइ दीवाई । जं किच्चं तं सव्वंपि ओयरइ अग्गपूआए ॥ १३ ।। (१७४) - .

·अथवा सुवर्णरूप्याक्षतनालिकेरटुप्परकमोदकाद्यष्टमङ्गलालेखनविविधोद्यापनरसवतीढौकनमग्रपूजायां लगति ॥ भावपूजा तु-तईआ उ भावपूआ ठाउं चिअवंदाचिए देसे । सहमत्तिचित्तथुइथुत्तमाइणा देववंदणयं ॥१४॥ विग्धोवसामिगेगा अब्भुदयपसाहिणी भवे बीआ । निव्वुइकरणी तईया फलयाओ जहत्थनामेहिं ॥१५॥ पञ्चोपचारपूजा-गन्धमाल्याधिवासगन्धमाल्यादिसंस्कारविशेषधूपप्रदीपैः; पुष्पाक्षतगन्धधूप- दीपैकळ भवति ॥ अष्टोपचारपूजा-कुसुमक्खयगन्धपईवधूवनेवज्जफलजलेहिं पुणो। अट्ठविहकम्महणणी अळुवयारा हवइ पूआ॥१६॥ सर्वोपचारा पूजा-अङ्गाग्रभावविषया भवति १७भेदा, २१भेदा वा । यथा-- सव्वोवयारपूआ न्हवणच्चणवत्थभूसणाईहिं । फलबलिदीवाइनट्टगीयआरत्तियाईहिं ॥ १७ ॥ न्हवणविलेवण अंगम्मि चक्खुजुअलं च वासपूआए । पुप्फारुहणं मालारुहणं च तहेय वन्नयारुहणं ॥ १८ ॥ चुन्नारहणं जिणपुंगवाण आहरणरोहणं चेव ।-पुप्फगिहपुप्फपगरो आरत्तियमंगलपईवो ॥ १९ ॥ दीवो धूवुक्खेवं नेवज्जं सुहफलाण ढोअणयं । गीअं नट्टं वज्जं पूआभेआ इमे सत्तर ॥ २० ॥ स्नानं विलेपनविभूषणपुष्पवासधूपप्रदीपफलतन्दुलपत्रपूगैः । (१.५) ·नैवेद्यवारिवसनैश्चमरातपत्रादित्रगीतनटनस्तुतिकोशवृद्ध्या ॥ २१ ॥ इत्येकविंशतिविधा जिनराजपूजा ख्याता सुरासुरनरैश्च कृता सदैव । खण्डीकृता कुमतिभिः कलिकालयोगाद् यद् यत् प्रियं तदिह भाववशेन योज्यम् ॥ २२ ॥ इत्यादिबहुसिद्धान्तप्रकरणोक्तबहुप्रकारपूजा विधिना सर्वशक्त्या कार्या ॥ इति पूजोपदेशः ५ ॥ पुष्पैर्गन्धैर्बहुपरिमलैरक्षतेधूपदीपैः सन्नैवेद्यैः शुभफलगणैर्वारिसंपूर्णपात्रैः । कुर्वाणास्ते जगदधिपतेरर्चनामष्टभेदां सर्वाऽऽशंसारहितमतयो विश्ववन्द्या भवन्ति ॥१॥ अष्टप्रकारपूजाकारिणः पुरुषा विश्ववन्द्यास्तीर्थङ्करा भवन्ति । अष्टप्रकारोपहाराप्राप्तौ प्रदीपाऽक्षतादि कार्यमेव । यतः- निच्चंवि य संपुन्ना जइवि हु एसा न तीरए काउं। तहवि अणुचिट्ठियव्वा अक्खयदीवाइदाणेण ॥ २ ॥ अक्षतैरक्षयसौख्यं, प्रदीपैः परमतेजःप्रतापपुञ्जभासुरता; विघ्नमरकोपद्रवापहारकारिणी प्रदीपपूजा स्यात् । घृतप्रदीपपूजा विशेषतः कष्टानि पिनष्टि, मरकमान्द्यबन्दिपतनादौ कृता सर्वविघ्ननाशिनी, सामग्यमष्टप्रकारैव विधीयते ॥ इति पूजोपदेशः ६ ॥ ROCD0000000000000000 ·Doooooooo00000 1000000000000 अथाष्टप्रकारपूजाफलोपदेशान्नष्टौ कथयति । यथा- पूअइ जो जिणचंदं तिन्निवि संझामु पवरकुसुमेहिं । सो पावइ मुग्मुक्खं कमेण मुक्खं सया सुक्खं ॥१॥ इक्केणवि कुसुमेणं भत्तीइ वीअरायपूआए । पावइ परमविभूई जीवो सिरिकुमारपालुव्व ॥ २ ॥ यथा श्रीकुमारपालः पूर्वभवखपञ्चकपर्दिकानाणकगृहीताष्टादशचम्पकपूजितवीतरागनवाङ्गपुण्यप्रसादाद् महाराजाधिराजः ७२राणकसेव्यपादारविन्दोऽष्टादशदेशभोक्ता चतुर्दशशतप्रासादकारकः सप्तव्यसननि- वारको मृतापुत्रखमोक्ता राजर्षिः परमब्रह्मव्रतधारी खाऽऽज्ञावर्त्यष्टादशदेशामारिप्रवर्तकः श्रीहेमाचार्यचरणाराधक एकावतारी समभूज्जिनभक्त्या । यदुक्तम्- कुमारो भूपोऽभूज्जगदनुपमप्रौढचरितो भवेनैकेनैवामृतपदगमी यत्सुरभवात् । अणोरेकस्यैतत्तव जिन ! विभो ! भक्तिनिचये न केषामाश्चर्य जनयति फलं विश्वविदितम् ? ॥३॥ अरीनिर्जित्योदध्यवधिभुवमात्मैकपतिकां विचार्यानार्येप्वप्यखिलतनुमद्घातमनघाम् । मणीचैत्यैरुद्घां सुभगवपुषं च व्यसनहृत्स राजा त्वद्भक्त्याऽधिगतविभवो नाथ ! कृतवान् ॥ ४ ॥ जाता दिग्विजयाः कुमारनृपतेः पञ्चायुती स्यन्दना जजुर्जङ्गमपर्वता इव शतान्यकादशेभेश्वराः । (१७) ..

·रेवन्तप्रतिमा हयाः पृथुरया लक्षाणि चैकादश प्रख्याताः पदिकाः समीपरसिका लक्षास्तथाऽष्टादश ॥५॥ इत्यादि श्रीकुमारपालप्रबन्धाद् ज्ञेयम् ॥ इति पुष्पपूजोपदेशः ७ ॥ अंगं गन्धसुअन्धं वन्नं एवं सुहं च मोहग्गं । पार्वइ परमपियंपि हु पुरिसो जिणगन्धपूआए ॥ १ ॥ सुरभिघनसारमिश्रकेसरचन्दनवासैः पूजाकारिणां नराणां कर्पूरपालीवत् शरीरपरिमलः कर्पूरसुगन्ध- श्वासः स्यात् । श्रीखण्डमलयगिरीयचन्दनैः कनककीलिकाकलितान्तरालम्तेषामङ्गेषु ऊमडिः क्रियते । सुगन्ध- राजभोगकल्मशालिसुगन्धनासापेयघृतादिभोजनं, केतकीयकाथखदिरवडीएलालवङ्गमिश्रताम्बूलं, चम्पकदलप्रसूनमालाप्रकरभरितशय्या, पद्मिनीस्त्रीपाणिग्रहणादिभोगसामग्री स्यात् ; प्रान्ते मोक्षसौख्यमपि गुणधरकुमारवत् ॥ इति गन्धपूजोपदेशः ८ ॥ शतपत्र- अक्खण्डफुडिअचुक्खक्खएहिं पुञ्जत्तयं जिणंदस्स । पुरओ नरा कुणन्ता पावन्ति अखण्डियसुहाई ॥ १ ॥ आत्मीयभोजनतो विशेषशालिगोधूमादिधान्यैः कोटिलक्षप्रमाणैर्जिनाग्रतः पुञ्जत्रयं ज्ञानदर्शन- (१७८)

·चारित्रकल्पनारूपं कुर्वन्तः प्राणिनोऽखण्डितसौख्यानि प्राप्नुवन्ति । यतः-
अक्षतैरुज्ज्वलं स्थालं भृतं येन जिनाग्रतः । श्रेयोभिस्तादृशैरेव तैरात्मा परिपूरितः ॥ २ ॥
अपि च--किं वच्मः शुचिभाविनां सुकृतिनां यत् त्वत्पुरोलोठिभि--ब्रैहेयैरपि तन्दुलैर्व्यसुभिरप्येवंफलान्यापिरे ।
सर्वत्रापि हि शालिनाम महतां भालेपु वासोऽक्षनख्यातिश्च क्षतसंभवेऽपि बहु किं सर्वोत्सवश्लाध्यता ॥ ३ ॥
जह जिणपुरओ चुक्खक्खएहिं पुञ्जत्तयं कुगन्तेहिं । कीरमिहुणेण पत्तं अक्खण्डियं सासयं सुक्खं ॥ ४ ॥
एषा कथा पार्श्वचरित्राद्वाच्या ॥ इति अक्षतपूजोपदेशः ९ ॥
मयणाभिचन्दणागुरुकप्पूरमुअन्धगन्धधूवेहिं । पूअइ जो जिणचन्दं पूइज्जइ सो सुरिन्देहिं ॥ १ ॥
कर्पूरादिधूपैरूर्द्धगामिभिरर्चकानामूर्ध्वगतिः सूच्यते परलोके; इहलोके तूचैस्तरभोगसामग्री सकललो-
कपूज्यता च ॥ इति धूपपूजोपदेशः १० ॥
→ice---
जो देइ दीवयं जिणवरस्स भवणम्मि परमभत्तीए। सो निम्मलबुद्धिधरो रमइ नरो सुरविमाणेसु ॥ १ ॥

·M 0000००००० 00000000000000000000000000000 विमला बुद्धी देहो अक्खाणि अ हुंति वीयरागाणं । दीवयविहिदाणफलं रयणाणि बहुप्पयाराणि ॥ २ ॥ जो जिणवरस्स पुरओ देइ पईवं पराइ भत्तीए । एमेव तस्स डज्झइ पापपयंगो न संदेहो ॥ ३ ॥ जिणबिंबाणं पुरओ दीवं दितस्स पवरसडाए । देहस्स होइ दित्ती रयणाणि बहुप्पयाराणिं ॥ ४ ॥ इहलोइअपरलोइअसुहाणि सव्वाणि तस्स सुलहाणि । परपारगेयपुरओ दिण्णो भत्तीइ वरदीवो ॥५॥ प्रदीपपूजादृष्टान्तो यथा- मणीयारपुरे नयरे आइञ्चदेवउले सयंभू नाम देवच्चओ अत्थि; अन्नयाए पओयणवसेण घंचियघराओ गहियतेल्लो पविट्ठो जिणहरं; दिट्ठा य दीवियसमुज्जोइयगब्भहरंतरे परमपुप्फेहिं पूइया वरवत्थाहरणवि- भूसिआ पसंतमुत्तिणो सवण्णुणो पडिमा; चिंतियं च तए दिण्णा मए बहूणं देवयाणां पुरओ दीवया, परं न तहा- सोहति जहा इमरस देवयाविसेसस्स; पूअणिज्जो पुण्णत्थिआणं पुण एस कोवि परमुत्तमत्ति मण्णमाणेण विसुद्धसद्धाए दिण्णो जिणपुरओ दीवओ; ठिओ किंचि कालं तत्थेव रोमंचियसरीरो; एयावसरे बडं तए भोग- सारं मणुआऊअं, पोसियं तमि चेव जिणहरे निच्चदीवयप्पयाणेण, अहाऊक्खएण मरिऊण तप्पुण्णाणु- भावेण वीयसोगनयरे महिंदसारनिवपुत्तो तेयसारो जाओ । चउरज्जाहिबई राया देवयासेविजमाण- (१८.)

·। चलणकमलो, संसारवासविरत्तचित्तो, अहिसिंचिऊण जेट्टपुत्तं मणिरहकुमारं रजे, निक्खवंतो महया विभुइए केवलिसमीवे परिपालिऊण सामण्णं, समुप्पण्णो विजयविमाणे सुरवरो, तओ चुओ परमपयभाई भविस्सइ। इयं तेजसारकथा पञ्चशतीग्रन्थप्रमाणाऽस्ति, प्राकृतमनोरमाचरित्रे स्वयं वाच्या । तथा-दीपं विधाय देवानामग्रतः पुनरेव न । गृहकार्य च कर्तव्यं तिर्यगरूपी भवेन्नरः ॥ ६॥ इन्द्रपुरेऽजितसेनो नृपः, देवसेनः : श्रेष्ठी; तद्गृहे धनसेनोष्ट्रिकगेहादेकोष्ट्रिका नित्यमेति स्म, धनिकेन कुट्टनपूर्व वारिताऽपि न तिष्ठति स्म । ततः श्रेष्ठिना मूल्येनाग्राहि; कालेनेष्टा जाता; एकदा धर्मघो- षाचार्याः समागताः; तेषां समीपे श्रेष्ठिनाऽच्छि । एषा मद्गृहं विना कुतोऽन्यत्र न तिष्ठति । सूरिणोक्तम्- एषा पूर्वभवे तव माता जिनाग्रे दीपं विधाय तदीपेन वगेहकृत्यान्यकार्षीत् ; धूपाङ्गारेण चुल्हकः संधुक्षितः, तत्कर्मणाऽनालोचितेनोष्ट्री जाता; पूर्वभवस्नेहाद् गेहं न मुश्चति॥ तेन हेतुना देवनिर्माल्यमपि स्वल्पमेव ग्राह्य नाधिकम् ; भोगाद्याशया देवश्रीखण्डतिलकं न कार्यम् ; देवजलेन हस्तपादादि न प्रक्षाल्यम् ; देवद्रव्यं व्याजेन न ग्राह्यम् ॥ इति प्रदीपपूजोपदेशः ११॥ {{E- (१८१) 60000cod ·ढोअइ बहुभत्तिजुओ नेवजं जो जिणंदचंदाणं । मुंजइ सो वरभोए देवासुरमणुअनाहाणं ॥१॥ पक्वान्नानि बहूनि दुग्धधवला मण्डा अखण्डोज्वलाःशालिर्दालिरुपात्तपीतिमगुणा नासानिपेयं घृतम् । शाकानि प्रचुराणि पित्तशमितारम्भाः करम्भा दाध स्निग्धं वारि लवङ्गसङ्गसुभगं देवाग्रतो ढौक्यते॥२॥ इत्यादिप्रकाररसवतीभिर्नैवेद्यपूजां यः करोति स विपुलमुक्तिं भोजनादिसामग्रीमवाप्नोति । यदुक्तम्- अत्युष्णं शालिभोज्यं वरतरतुवरीसूपमायोज्यमाज्यं साकं शाकैः सुपाकैः कतिभिरभिमतैर्माषगोधूममध्यम् । भव्यं गव्यं सघोलं नवसरललसत्प्रेयसीप्रेमदत्तं भुङ्क्ते स्थाले विशाले प्रतिदिवसमसौ यस्य पार्श्वः प्रसन्नः ॥३॥ ॥ इति नैवेद्यपूजोपदेशः १२॥ वरतरुपवरफलाई ढोअइ जो जिणवरस्स भत्तीए । जम्मंतरे वि सहला जायंति मणोरहा तस्स ॥१॥ नालिकेरपूगीफलादिफलानि यो जिनाग्रतो ढोकयति तस्य मनोरथाः सफला भवन्ति । यतः- दीवालीपव्वदिणे दीवं काऊण बद्धमाणग्गे । जो ढोइ वरसफले वरसं सफलं भवे तस्स ॥ २ ॥ अतः पूगीफलढौकनाभिग्रहेणैव खादिमं व्यापारणीयम् ॥ इति फलपूजोपदेशः १३॥ (१८२) ·ढोअइ जो जलभरिअं कलसं भत्तीइ वीअरागाणं । सो पावइ परमपयं सुपसत्थं भावसुद्धीए ॥१॥ वरवारिभरिअघडगे पुरओ दोअंति जे जिणंदस्स । ते निम्मलनाणधरा धरंत सुगईसु अप्पाणं ॥ २॥ पवित्रमधुरमिष्टसुगन्धनिर्मलशीतलकर्पूरैलोसीरलवङ्गवासितजलभृतकलसान् ये ढोकयन्ति ते नि- मैलज्ञाननीरपूरितहृद्घटा भवन्ति ॥ इति जलढौकनोपदेशः १४॥ अष्टप्रकारपूजाफलदृष्टान्ताः पूजाऽष्टकाहाच्याः ॥ मनोवाकायवस्त्रोर्वीपूजोपकरणस्थितौ । शुद्धिः सप्तविधा कार्या श्रीजिनेन्द्रार्चनक्षणे ॥१॥ भाग्यवता जिनार्चाऽवसरे शुद्धिर्विधेया । यथा-मनःशुद्धिः गृहाट्टव्यापारस्त्रीध्यानपरिहारेण भवति । यतः-गइउं कलेवर चेईअहरि मनमिल्हे विणु दिहि । बिहुं लाहां एकू नहीं सूनी हुई ससड्ढि ॥२॥ सावधवचनपरिहारमौनमुद्रया वचनशुद्धिः । यतः- पडिलेहपूअभोअणविआरभूमीपडिक्कमणकाले । मग्गे गच्छंतेण मुणिणा मोणं विहेयव्वं ॥ ३ ॥ सावद्यकार्यसाधिका हस्तभ्रूसंज्ञाऽपि जिणहादण्डनायकवन्न कार्या । यथा-श्रीभीमनृपेण चौरनिग्रहाय ·जिणहाकस्य निष्कोशः खङ्गः समर्पितः । तदा सेल्लहस्तशत्रुशल्येन मत्सरिणोक्तम्- खंडउं तस्स समप्पिइ जस खंडइ अभ्यास । जिणहा इक्क समप्पीइ तुल वलउं कप्पास ॥ ४ ॥ जिणहेनोक्तम्- असिधरधणुधरकुंतधरसत्तिधरा य बहूअ । सत्तुसल जे रणिसूर जणणि तु विरल पसूय ॥ ५॥ तुष्टेन भीमेन शिक्तिः पृष्टा । तदाह- देवदीपोत्सवे प्राप्त प्रवृत्ते दन्तिना मदे । एकच्छत्रं करिष्यामि तव राज्यं महीतले ॥ ६॥ राज्ञा धवलक्कपुरं दत्तम् । जिणहाकस्तत्र तिष्ठन् चौरधाटीलुण्टाकनामरहितं निष्कण्टकं राज्यं करोति स्म। कलिकुण्डश्रीपार्श्वप्रासादादिधजिनविहाराः कारिताः। त्रिकालं जिनार्चा मौनमुद्रया करोति स्म; एकदा सुराष्ट्रागते- नैकेन चारणेन जिणहाऽऽज्ञापरीक्षार्थ राजकरभो गृहीतः, तदा तज्जनैबड्वा नीतो जिगहाऽऽवासे । मध्याह्ने मन्त्री जिना मेकाग्रमनसा कुर्वन्नस्ति स्म । तैः प्रोक्तम्-स्वामिन् ! करभचौर एषः। मन्त्रिणाऽङ्गुलीसंज्ञया शीर्षच्छेद- नमादिष्टम् , तैर्नावगतम् ; पुनर्मन्त्रिणा पुष्पवृन्तं लूनम् ; तदा चारणेन भयभीतेनाभाणि- इक जिणहा नइ जिणवरह न मिलइ तारो तार । जेहिं अमारण पूजीइ ते किम मारणहार ? ॥७॥ (१८४) ·इक्का चोरी साकरी जा खोलडइ न माइ । बीजी चोरी जु करइ तु चारण चोर न थाइ ॥ ८ ॥ मन्त्रिणा पातकमिथ्यादुष्कृतं दत्त्वा तत्स्वरूपं पृष्ट्वा परिधाप्य मुक्तः ॥ स्नानादिशुद्ध्या कायशुद्धिः कार्या । यदुक्तम्- वत्थेण बंधीऊणं आसं अहवा जहा समाहीए । वज्जेयव्वं तु तया देहमि विकंडूयणमाइ ॥ ९ ॥ कायकंडूयणं वज्जे तहा खेलविगंवणं । थुइथुत्तभणणं चेव पूअंतो जगबंधुणो ॥ १०॥ वस्त्रशुद्धिर्यथा- न कुर्यात् संहितं वस्त्रं देवकर्मणि भूमिप !। न दग्धं न तु वै छिन्नं परस्य तु न धारयेत् ॥ ११ ॥ कटिस्पृष्टं तु यद्वस्त्रं पुरीषं येन कारितम् । मूत्रं च मैथुनं चापि तद्वस्त्रं परिवर्जयेत् ॥ १२ ॥ खण्डितं संहितं छिन्नं रक्तं रौद्रैः कुवर्णकैः । दानं पूजा तपो होमसंध्यादि निष्फलं भवेत् ॥ १३ ॥ एकवस्त्रो न भुञ्जीत न कुर्याद्देवताऽर्चनम् (पुरुषमाश्रित्य)। न कञ्चुकं विना कार्या देवार्चा स्त्रीजनेन तु ॥१४॥ पृथिवीशुद्धिः मलश्लेष्माद्यशुचिसंगतिरहिता कार्या । पूजोपकरणानि कलशभाजनलोट्टकादीनि गृहकार्ये न व्यापारणीयानि । स्थितिशुद्धिः चतुरशीत्याशातनापारिहारेणैव स्थेयम्; चैत्यवन्दनासनकायोत्स- (१८५) 10000000000000000000000000000000 ·न दीनि कार्याणि, न तु विषमाणि शरीरविकृत्याकारकारणानि ॥ इति जिना!पदेशः १५॥ 9eo--- संसारपारगं वीतरागं मुक्तिसुखप्रदम् । चम्पकादिकसद्यस्ककुसुमैः पूजयेद् बुधः ॥ १॥ तहिनाऽऽनीतसुगन्धचम्पकशतपत्रकेतकादिककुसुमैः श्रीवीतरागं पूजयेत , न त्वालमालबिल्लीपत्रादिभि- रपवित्रपुष्पैरपि । यतः- हस्तात्प्रस्खलितं क्षितौ निपतितं लग्नं कचित्पादयोर्यन्मूर्टोईगतं धृतं कुवसनै भेरधो यद् धृतम् । स्पृष्टं दुष्टजनैर्घनैरभिहनं यद् दूषितं कीटकैस्त्याज्यं तत्कुसुमं दलं फलमथो भक्तैर्जिनप्रीतये ॥२॥ न शुष्कैः पूजयेद् देवं कुसुमैर्न महीगतैः । न विशीर्णदलैः स्पृष्टै शुभै विकाशिभिः ॥ ३ ॥ पूतिगन्धान्यगन्धानि अम्लगन्धानि वर्जयेत् । कीटकोशापविद्धानि शीर्णपर्युषितानि च ॥ ४ ॥ इत्याद्यपवित्रपुष्पैर्यो जिनं पूजयति तस्य फलमपि तथाविधमेव । यथा- पूजां कुर्वन्नङ्गलग्नैर्धरायां पतितैः पुनः । यः करोत्यर्चनं पुष्पैच्छिष्टः सो हि जायते ॥ ५ ॥ अथा कामरूपत्तने मातङ्गकुले सदन्तः सुतो जातस्तं तथा वीक्ष्य पिता नष्टो मात्रा भीत्या बहिस्त्यक्तः। (१८६) ·तन्नगरनृपेण राजपाटिकानिर्गतेन दृष्टः, नीतः परिपालितः, दीक्षां गृह्णता राज्ये स्थापितः । कालेन राजर्षि- आनीभूय तद्बोधनायागात्तत्र पुरे; सलोको राजा वन्दनाय गतः; सा मातङ्ग्यपि वन्दितुमागता, राजानं वीक्ष्य प्रस्नुता; राज्ञोऽपि तदर्शने मातृस्नेहः, ऋषिणा सर्वो वृत्तान्त उक्तः, ततः पूर्वभवपृच्छा; मुनिराह-वापि पुरे श्रीमान् व्यवहारी पूजां कुर्वन् पद्मासनोपरि पतितैः कैश्चित्पुष्पैर्जिना! चक्रे; अनालोचिततत्कर्मणा मातङ्गकुले जन्म; देवपूजाप्रभावाच्च राज्य, पूर्वभवस्मृतिः, कालेन दीक्षा; स्वर्ग मोक्षं च प्राप्स्यास । उच्छिष्टपुष्पपूजाकथां श्रुत्वा शुचिपुष्पार्चनविधौ चिन्त्यम् ॥ इति जिनार्थोपदेशः १६ ॥ वस्त्रैर्वस्त्रविभूतयः शुचितरालङ्कारतोऽलकृतिः, पुष्पैः पूज्यपदं सुगन्धतनुता गन्धैर्जिने पूजिते । दीपैर्ज्ञानमनावृतं निरुपमा भोगाश्च रत्नादिभिः सन्त्येतानि किमद्भुतं शिवपदप्राप्तिस्ततो देहिनाम् ? ॥१॥ वस्त्रैश्चन्द्रोदयाङ्गरूक्षणपरिधापनिकाध्वजपताकादिपूजातः प्रतिष्ठानिकाझूर्णकझमरतलीपुडतापनेसिब- तीपुरोदस्तपीठगजबडिबोरीयावडिचीरसानबापघनप्रतलक्षीरोदकसाउलापट्टकूलकमलवनांवीडीप्रमुखवस्त्रशृङ्गारः स्यात् । तथा स्वर्णचक्षुःश्रीवत्सहारकपोलबीजपूरपालठीछत्रमुकुटतिलकाद्याभरणप्रदानत आभरणालङ्कृतस- (१८७) ·वाङ्गोपाङ्गः स्यात् । यथा-दमयन्त्या पूर्वभवे वीरमतीनाम्न्या २४ जिनानां रत्नतिलकानि कारितानि । तत्पुण्यानुभावेन तिलकालङ्कृतललाटाऽहर्निशं कान्तिनिर्णाशिततमःप्रचारा त्रिखण्डाधिपतिनलनरेन्द्रपट्टराज्ञी दमयन्ती बभूव ॥ पुष्पपूजया तीर्थकरपदी लभते, यतस्तीर्थकराः पूर्वपूर्वतीर्थकृत्पूर्जा कृत्वैव पूज्यत्वं लभन्ते । यदुक्तम्- अरिहन्तसिद्धपवयणगुरुथेरबहुस्सुए तवस्सीसु । वच्छलया इमेसिं अभिक्खनाणोवओगे अ॥ २ ॥ इत्यादि २० स्थानकाराधनपुण्येनैव ॥ तथा गन्धपूजया सुगन्धतनुः कमलकर्पूरकस्तूरिकावत् कायपरि- मलः स्यात् । दीपपूजया केवलज्ञानावाप्तिः । यतः- धूपं दहति पापानि दीपो मृत्युविनाशनः । नैवेद्यैर्विपुलं राज्यं प्रदक्षिणा शिवप्रदा ॥ ३ ॥ रत्नढौकनाचक्रवर्तिपदवीं प्राप्नोति; किं बहुना ? मोक्षपदप्राप्तिरपि स्यात् । यतः- वीतरागं स्मरन् योगी वीतरागत्वमश्नुते । ईलिका भ्रमरीभीता ध्यायन्ती, भ्रमरी यथा ॥ ४॥ ॥ इति जिनार्थोपदेशः १७ ॥ 00000000000000000 (१८८) ·जिनस्य पूजनं हन्ति प्रातः पापं निशाभवम् । आजन्मविहितं मध्ये सप्तजन्मकृतं निशि ॥ १ ॥ प्रातः परमेश्वरपूजा रात्रिलग्नपापहा भवति; कुलाचारव्यवहारेण जिनवन्दनपूजनादिसमाचरणात् । मध्याह्न तु भोजनादिकं त्यक्त्वा महाभावकृता मध्याह्नपूजा आजन्मकृतपापहा स्यात् । संध्यायां तु गृह- व्यापारचिन्तां कृत्वा निश्चिन्तः शुभध्यानमारूढो जिनं पूजयति । सा पूजा सप्तजन्मकृतपापहा । यतः कालवेलाकृता पूजा महालाभाय भवति । यतः- जलाहारौषधस्वापविद्योत्सर्गकृतिक्रियाः । सत्फलाः ववकाले स्युरेवं पूजा जिनेश्वरे ॥ २ ॥ सा चैकाग्रमनसा कार्या, पेथडदेसङ्घाधिपतिवत् । यथा-पेथडदेवस्त्रिकालं देवपूजां करोति स्म। एकदा देवपूजाऽवसरे जयसिंहनृपेण पञ्चषवारमन्यान्यपार्थादाकारितोऽपि यदा नागतस्तदा नरेन्द्र एव सदन- मागत्य दूरतः पेथडं पृथुडम्बरदेवपूजापरं वीक्ष्य पश्चाद्देशासीनं नानाप्रसूनार्पकं जनमुत्थाप्य प्रच्छन्न- मुपविश्य च वयं पुष्पाणि पाणिपर्पोरर्पयितुं लग्नः; परं कुसुमार्पणविधिमजानन्नन्यान्यर्पयत् तदा पेथडः पश्चादालोकयन्नृपं दृष्ट्वा यावदभ्युत्तिष्ठति तावत्करे धृत्वा नृपस्तमुपवेश्य देवपूजैकाग्रतारं जितचेता उवाच-यदि मदीये गृहे महदपि कार्य स्यात् तदा त्वया पूजाक्षणे नागन्तव्यम्; इत्युक्त्वा खस्थानं प्राप्तः । (१८९) ·एवमेकाग्रचेतसा त्रिकालदेवपूजोपक्रमः कार्यः ॥ इति जिनार्थोपदेशः १८ ॥ खर्गस्तस्य गृहाङ्गणं सहचरी साम्राज्यलक्ष्मीः शुभा सौभाग्यादिगुणावलिविलसति वैरं वपुर्वेश्मनि । संसारः सुतरः शिवं करतलक्रोडे लुठत्यञ्जसा यः श्रद्धाभरभाजनं जिनपतेः पूजां विधत्ते जनः ॥ १ ॥ यः श्रद्धावासनावासिताऽऽत्मा जिनपूजां तनोति तस्य वर्गसौख्यं गृहाङ्गणवत् सुगमम् , तथा राज्यलक्ष्मी- वंशवर्तिनी स्यात् । यथा देवपालगोपालेन गोवृन्दं चारयता नदीपतिततटीमध्ये जिनप्रतिमा दृष्टा; वन- मध्ये कुटीरकं कृत्वा स्थापिता; पूजां विना न भोक्ष्ये इत्यभिग्रहं लात्वा सर्वदा पूजयति स्म । एकदा नद्यां पूरःसमा- यातः, सप्तदिनीस्थितम् । सप्तोपवासी जाता। अष्टमदिने पूजां कृत्वा भोजनं कृतवान् । शासनदेवता तुष्टा वरं वृणु । तन्नगरराज्यं मार्गितम् । तद्दत्तम् । साहङ्कारसामन्ता देवतया चित्रामसैन्यमधिष्ठाय बड्डा वश- वर्तिनः कृताः । यावज्जीवं राज्यं प्रतिपाल्य स्वर्ग गतः, सौभाग्यादिगुणश्रेणिस्तस्य देहगेहे खेच्छया विल- सति; संसारः सुतरः स्यात् ; मोक्षसौख्यमपि करतले लुठति; इति जिनपूजाफलं ज्ञाला तद्विषये उद्यमः कार्यः ॥ इति जिनार्थोपदेशः १९ ॥ (१९०) 000000 ·जिनपूजनं जनानां जनयत्येकमपि संपदो विपुलाः । जलमिव जलदविमुक्तं काले शस्यश्रियो ह्यखिलाः ॥१॥ अपरपुण्यकरणीयकरणाभावेऽपि जिनपूजनाख्यमेकं पुण्यं कृतं राज्यऋद्धिभोगादिसंपदो विपुलाः पुण्यानुबन्धिपुण्यत्वेन चटत्प्रकर्षाः संपादयति; इव यथा; मेघमुक्तं जलं काले अवसरे आर्द्रामघादिनक्षत्रेषु अखिला वनस्पतिश्रियो निष्पादयति। दृष्टान्तो यथा-एकस्मिन् गिरौ पुलिन्दः, पुलिन्दी वसति स्म। तत्र मुनि- रागतस्तयोरग्रे जिनपूजाफलं प्रोक्तम् । लघुकर्मत्वात्पुलिन्द्या रुचितम् । प्रतिपन्नम् । ततो वनदेवकुले श्रीआदिनाथं वनवृक्षपत्रपुष्पैः पुलिन्दी पूजयति स्म । वणिग्देवोऽयं नात्मपूजार्ह इति पुलिन्दो वारं वारं निषेधयति स्म। परं सान तिष्ठति स्म । कियता कालेन सा मृत्वा नृपसुता जाता । क्रमेण यौवनं प्राप्ता । गवाक्षस्थाऽधस्तादागतं तमेव कार्बटिकं दृष्ट्वा जातिस्मृतिमती। भिल्लमाकार्योक्तं-मामुपलक्षयसि ? । तेनोक्तम्-त्वां को नोपलक्षयति । तयोक्तम् । तथा न। पूर्वभवे तव पत्नी अहमासम् । परं त्वया मदुक्तं न कृतम् । यतः-अडविहिं पत्त नईइ जल तोइ न बूढा हत्थ । अज्जवि तेह कवाडीयह ! दीसइ तेअ अवत्थ ॥२॥ इत्युक्त्वा सोऽपि जिनपूजायां दृढीकृतः। सा राज्यसुखं प्रतिपाल्य खर्जगाम ॥ इति जिना!पदेशः २०॥ 0000000000000000000000 - (१९१) ·यहक्तिः सर्वज्ञे यद्यत्नस्तत्प्रणीतसिद्धान्ते । यद्वन्दना यतीनां फलमेतज्जीवितव्यस्य ॥१॥ भाग्यवता एतज्जीवितव्यस्य फलं ग्राह्यम् । यद्भक्तिः श्रीवीतरागे सा स्वल्पाऽपि भावविशेषेण विहिता महा- लाभाय भवति । न त्वन्या बहुतराऽप्यभावकृता। यदुक्तम्-विकल्पेन पुनर्देवार्चनं दानं करोति यः । स खं हारयते पुण्यमत्रोदाहरणे शृणु ॥ २ ॥ तथाहि वणिजौ कापि पुरे मण्डयतामुभौ । नन्दको भद्रकाल्यश्च नैकट्येनाऽऽपणद्वयम् ॥ ३॥ भद्रकः प्रातरुत्थाय नित्यं याति निजापणे । नन्दको देवपूजार्थ पुनाति जिनालये ॥४॥ भद्रकश्चिन्तयत्येवमहो! धन्योऽत्र नन्दकः । त्यक्तान्यकृत्यो यः प्रातर्जिनेन्द्रं नित्यमर्चति ॥५॥ अहं तु निईनः पापी धनोपार्जनलालसः । अत्रागत्य मुखं प्रेक्षे पामराणां दिनोदये ॥ ६ ॥ धिग् धिग् मे जीवितं गोत्रमितिध्यानजलेन सः। मलं क्षालयति स्वीयं पुण्यबीजं च सिञ्चति ॥णा चिन्तयनन्दकस्त्वेवं मम देवार्चनक्षणे । भद्रको नित्यसजोऽयं धनं बहयिष्यति ॥ ८ ॥ अभिग्रहगृहीतोऽहं किं करोम्यधुना पुनः । देवार्चायाः फलं दूरे सद्यो हानिर्धनस्य तु ॥ ९ ॥ कुविकल्पैरिमैरेष कृतं हारितवान्निजम् । एकतानमनोभिस्तत्कार्य देवार्चनं बुधैः ॥ १० ॥ (१९२) 00000000000000 ·तथा यद्यत्नः सारपठनवाचनलेखनाथुपक्रमः सर्वज्ञोक्तसिद्धान्ते । तथा यद् यतीनां चारित्रपात्राणां वन्दनं वसहीसयणासणभत्तपाणेत्यादिदानपर्युपासनं तदपि जीवितफलम् । यदुक्तम्-भवणं जिणस्स न कयं न य बंभं नेअ पूइआ साहू। दुद्धरवयं न धरियं जम्मो परिहारिओ तेहिं ॥११॥ इति जिनार्कोपदेशः २१ ॥ BW- एकैव हि जिनपूजा दुर्गतिगमनं नृणां निवारयति । प्रापयति श्रियमखिलामा मुक्तेर्भक्तितो विहिता ॥१॥ अपरपुण्यापेक्षं विनाऽप्येकैव जिनार्चा दुर्गतिं नरकादिकां निषेधयति, श्रियं तीर्थकरादिपदवी प्रापयति । यतः-इक्कावि सा समत्था जिणभत्ती दुग्गई निवारेउं । दुलहाई लहावेउं आसिद्धिपरंपरसुहाई ॥ २ ॥ अत एव सर्वपुण्यकरणीयमुख्यतया निःसङ्गैरपि यतिभिः सदुपदेशदानादिना भव्यजीवेभ्यः कार्यते । यदुक्तम्-पूजा प्रभावनाहेतुः कार्यते संयतैरपि । दिव्यैः पुष्पैः सुराऽऽनीतैः श्रीवज्रवामिना यथा ॥ ३ ॥ प्रसिद्धा कथा ॥ इति जिनार्कोपदेशः २२॥

·फलं पूजाविधातुः स्यात् सौभाग्यं जनमान्यता । ऐश्वर्य रूपमारोग्यं स्वर्गमोक्षसुखान्यपि ॥ १ ॥ श्रीजिनपूजाकारकस्य सौभाग्यराज्यऋद्विखर्गमोक्षसौख्यानि भवन्ति । यदुक्तम्- खीरेण जो अभिसेअं करइ जिणंदस्स भत्तिराएण । सो खीरधवलविमले रमइ विमाणे सुचिरकालं ॥२॥ दहिकुम्भेहिं जिणंदं जो सिंचइ सो अ मुरविमाणेसु । उप्पज्जइ लच्छिधरो देवो दिव्वेण रूवेण ॥३॥ इत्तो घयाभिसेअं जो कुणइ जिणेसरस्स पययमणो । सो होइ सुरहिदेहो सुरपवरो सुरविमाणेसु ॥ ४॥ कंचणमोत्तियविद्रुमरयणाभरणेहि भावसंजुत्तो । जो पूअए जिणंदं सो पावइ सासयं ठाणं ॥ ५ ॥ यथा श्रीवस्तुपालमन्त्रिणा वकारितसपादलक्षश्रीजिनबिम्बानां श्रीशत्रुञ्जयजिनबिम्बानां च सुवर्णरत्नमया- ऽऽभरणानि कारितानि ॥ इति जिना!पदेशः २३ ।। यः पुष्पैर्जिनमर्चति स्मितसुरस्त्रीलोचनैः सोऽर्च्यते यस्तं वन्दत एकशस्त्रिजगता सोऽहर्निशं वन्द्यते । यस्तं स्तौति परत्र वृत्रदमनस्तोमेन स स्तूयते यस्तं ध्यायति क्लुप्तकर्मनिधनः स ध्यायते योगिभिः ॥ १॥ यश्चम्पकादिसुरभिपुष्पैः श्रीजिनं पूजयति स विकसितप्रेमपरवशदेवाङ्गनानयनारविन्दैः सर्वाङ्गं पूज्यते; (१९४) ·को भावः ?; पुरन्दरः स्यात् । यदुक्तम्-चित्रं जगत्त्रयीभर्तुः संलग्ना कुसुमाऽऽवली । स्वर्गापवर्गसंप्राप्तिफलं भव्येषु यच्छति ॥ २ ॥ दृष्टान्तो यथा-महाराष्ट्र महाराष्ट्र ग्रामे हल्लूरनामनि । अशोको मालिकोऽभ्यर्च्य नवपुष्पाज्जिनं ततः ॥३॥ नवलक्ष्या नवकोट्या द्रम्माणां स्वर्णरत्नयोः । प्रत्येकमीश्वरो ग्रामनवलक्षेश्वरस्ततः ॥४॥ नृपो नवनिधिस्वामी दीक्षित्वा पार्श्वसन्निधौ । अनुत्तरसुरो जज्ञे राज्यं प्राप स सेत्स्यति ॥ ५ ॥ पूर्व नवाङ्गं नवभिः प्रसूनैः पूजा कृताऽशोककमालिकेन । ततो नवस्तेषु भवेषु लक्ष्मी नवां नवां प्राप शिवर्द्धिमन्ते ॥ ६॥ अपि च- अस्सोगो नाम माली नवकुसुमजिणारोहणेणं फलेणं पत्तेयं पाविऊणं धणकणगमणी लक्खकोडी नवाओ। रम्मा गामाण लक्खा नव नव निहिणो संजमं पासपासे पालित्ताऽणुत्तरम्मी गय तयणु तओ सिज्झही सो विदेहे ॥७॥ एवमन्येऽपि जिनवन्दनस्तवनध्यानफलदृष्टान्ताः वयं यथाश्रुता वाच्याः ॥ इति जिनार्डोपदेशः२४ ॥ नौरेषा भववारिधौ शिवपदप्रासादनिःश्रेणिका मार्गः खर्गपुरस्य दुर्गतिपुरद्वारप्रवेशाऽर्गला । (१९५) ·कर्मप्रन्धिशिलोच्चयस्य दलने दम्भोलिधारासमा कल्याणैकनिकेतनं निगदिता पूजा जिनानां परा ॥१॥ श्रीजिनपूजाबेडा संसारसागरोत्तारे, तथा मोक्षपदप्रासादारोहणे सोपानपतिः । यदुक्तम्-पूआइ भावसुद्धी भावविसुद्धीइ सुकयसंपत्ती । सुकएण होइ सुगई सुगईइ परंपरा मुक्खो ॥२॥ तथा वर्गनगरस्य प्राध्वरो मार्गः, दुर्गतिपुराणि नरकावासास्तेषु प्रवेशनिषधेऽर्गला, तथा दुष्क- मपर्वतभेदे बज्रसमाना, यतो भोगान्तरायलाभान्तरायकर्मणां क्षयो जिनपूजया स्यात् ॥ यतः--तवनियमेण य मुक्खो दाणेण य हुति उत्तमा भोगा । देवच्चणेण रज्जं अणसणमरणेण इंदत्तं॥३॥ तथा माङ्गलिकानां निकेतनं निवासस्थानम् । यदुक्तम्- उवसमइ दुरिअवग्गं हरइ दुहं कुणइ सयलसुक्खाइं । चिंताईयं वि फलं साहइ पूआ जिणंदाणं ॥ ४ ॥ ॥ इति जिना!पदेशः २५ ॥ नेत्रानन्दकरी भवोदधितरी श्रेयम्तरोर्मञ्जरी श्रीमद्धर्ममहानरेन्द्रनगरी व्यापल्लताधूमरी । हर्षोत्कर्षशुभप्रभावलहरी भावद्विपां जिलग पूजा श्रीजिनपुङ्गवस्य विहिता श्रेयस्करी देहिनाम् ॥१॥ (१९६) ·श्रीजिनार्चा नेत्रानन्दकारिणी कृता कारिता दृष्टाऽनुमोदिताऽपि बोधिलाभाय भवति । दृष्टान्तो यथा-जयन्ती- नगर्या नरसिंहो राजाऽपुत्रो राज्यं पालयति स्म । तत्रैव कमलश्रेष्ठी; तत्पुत्रः सुन्दरकुमारो रूपलावण्यसौभाग्यवि- नयादिगुणरमणीयोराज्ञः प्राणेभ्योऽप्यत्यन्तवल्लभः पुत्रत्वेन स्थापितः । स्वाऽर्द्धासने सर्वदाऽपि राजा तं कुमा- रमुपवेशयति स्म । एकदा तस्मिन्नगरे श्रीपालश्रेष्ठी कोटीध्वजः षट्त्रिंशत्क्रयाणकादिबहुवस्तुयुक्तः समागतः। रत्नमौक्तिकप्रवालभृतवर्णमयस्थालोपरि दिव्यमहर्यसुरभिसहस्रदलविकसितकमलं मुक्त्वा राज्ञो मिलितः। तत्प- रिमलेन सभा हृतहृदया जाता। राज्ञा कमलं करे गृहीत्वा मनसि चिन्तितम्-सुगन्धकमलं मुधैव खदुर्गन्धाशुचि- शरीरसङ्गेनापवित्रीकरोमि । ततोऽत्यन्तवल्लभसुन्दरकुमाराय समर्पितम् । तेनापि गृहं गच्छता जिनप्रासाद दृष्ट्वा चिन्तितम्--एवंविधं कमलं यदि जिनपूजायै समेति तदा किं विलोक्यते ?। ततः पूर्वपूजितजिनप्रतिमाम- स्तकोपरि मुकुटस्थाने चटापितं हर्षेण । तेनाऽतीव शोभा जिनप्रतिमायाः समजनि। तदवसरे व्यवहारिपुत्रिकाच- तुष्टयं देवनत्यर्थमागतम् । जिनपूजामत्यन्तरमणीयां चित्ताहादकारिणीं दृष्ट्वा कमलचटापकसुन्दरपुण्यमन्वमोदयत्। ततः कुमारेण तत्कन्याचतुष्टयं परिणीतम् । तत्पुण्येन पश्चापि देवलोके महर्डिकाः सुरा जाताः, ततश्च्युताः प्रौढ- व्यवहारिसुताः संजाताः; तथैवैकदा जिनपूजां दृष्ट्वा जातिस्मृतिमवाप्य साधुधर्ममवाप्य केवलज्ञानमुपायं ·10000000000 मुक्तिपदं प्राप्ताः।तथा संसारसागरतरी, श्रेयःकल्पवृक्षमञ्जरी, धर्मनरेश्वरनगरी, आपल्लीधूमरी, जयमाङ्गलिकका- रिणी जिनपूजा कार्या ।। इति जिनार्कोपदेशः २६ ॥ दर्शनाद् दुरितध्वंसी वन्दनाहाञ्छितप्रदः । पूजनात् पूरकः श्रीणां जिनः साक्षात्सुरद्रुः ॥ १॥ श्रीजिनप्रतिमापूजावन्दनदर्शनेनाऽपि सर्वऋषिहत्याऽऽदिपातकानि भाववशाहिलयं वजन्त । यतः- दुरितं दूरतो याति साधुवादः प्रवर्तते । दारिद्यमुद्रा विद्राति सम्यग् दृष्टे जिश्वरे ॥ २ ॥ दृष्टान्तो यथा--अर्बुदाचलाधिपतिना परमारपाल्हणेन रीरीप्रतिमा गालिता । तद्धित्तलेनाऽचलेनाऽचलेश्वर- शण्डः कारितः । तत्पातकेन गलितकुष्ठी जातः । गोत्रिभी राज्यं गृहीतम् , मरणभीया देशान्तर निर्गतो भ्रमन् शीलधवलाचार्याणां मिलितः। जिनार्चागालनपातकं प्रोक्तम् । गुरुभिः प्रतिबोधो दत्तः। पश्चात्तापाद् गुरुपादे लगित्वा स्थितः। हे भगवन् ! पातकक्षयोपायं कथय प्रसद्य मद्यो दीने मयि । गुरुभिरुक्तम-राजन् ! प्रासादप्रतिमा- दिपुण्यं कुरु कुरु । तदनु तेन स्वनाम्ना प्रह्लादनपुरं निवेशितम् । तत्र खकारितषोडशवर्णकपिशीर्षकरम्ये पाल्हण- विहारे श्रीपार्श्वनाथस्य प्रतिमा कारिता श्रीचन्द्रप्रभादिप्रासादाश्च । त्रिसन्ध्यं पूजां करोति स्म । गवाक्षस्थः साहाद- (१९८) ·चेतसा श्रीपार्श्वनाथप्रतिमा निरन्तरं विलोकयति स्म। तत्पुण्यानुभावन नष्टः कुष्ठः। यावज्जीवं जिनभक्तिं प्रति- पाल्य दिवं गतः । यथा जिनवन्दनेन वाञ्छितप्राप्तिः, तथा श्रीणां परिपूर्णता । किं बहुना ? साक्षात्कल्पद्रुम एव जिनः ॥ इति जिनार्डोपदेशः २७ ॥ Hig<- पापं लुम्पति दुर्गतिं दलयति व्यापादयत्यापदं पुण्यं संचिनुते श्रियं वितनुते पुष्णाति नीरोगताम् । वैराग्यं विदधाति पल्लवयति प्रीतिं प्रसूते यशः खर्ग यच्छति निवृतिं च रचयत्यर्चाऽर्हतां निर्मिता ॥ १॥ श्रीजिनार्चा भावविहिता सती अनादिकालानन्तभवोपार्जितपापं लोपयति । यदि जिनेन्द्रकथा श्रुता व्याख्याता सर्वपापहा तर्हि पूजा कृता किमुच्यते ? । यतः- चिरसंचिअपावपणासणीइ भवसयसहस्समहणीए । चउव्वीसजिणंदविणिग्गय कहाए वोलंतु मे दिअहा ॥२॥ पापाऽभावेदुर्गतिरपि न स्यात् ; तथाऽऽपदं कष्टपरम्परां वधबन्धाऽकालमरणादिकां विनाशयति; पुण्यप्राग्भारं सश्चिनुते वर्धयति । यदुक्तम्-- जिणवंदणं कुणंतो हणइ नरो दुइकम्मसंघायं । पावइ पुन्नं विउलं जह तहमेअं निसामेह ॥ ३ ॥ (१९९) तथा ·1000000 होइ चउत्थोवासरस जं फलं चिन्तिएण मणसावि । छट्ठोवासफलं पुण उहियमत्तरस संपडइ ॥ ४ ॥ गमणारम्भे संपडइ अट्ठमभत्तम्मि जं फलं भणिअं । गमणे पुण दसमकयं होइ फलं तस्स नियमेण ॥ ५ ॥ वच्चंतस्स य जायइ पुरिसस्स दुवालसम्मि तवकम्मे । पक्खोववासफलं पुण मज्झपएसे ठिओ लहइ ॥ ६ ॥ दिहे जिणंदभवणे वरिसोवासस्स जं फलं होइ । वरिससओवासफलं जिणभवणपयाहिणे लहइ ॥ ७॥. वरिससहस्सोवासम्मि जं फलं तं जिणंददिहम्मि । जिणवन्दणं कुणन्तो अणन्तपुन्नं जिओ लहइ ॥ ८ ॥ तथा लक्ष्मी विस्तारयति; नीरोगतां मरकाद्युपद्रववर्जी तनोति; वैराग्यं निष्पादयति; प्रीति भूपालादिसत्कारमान्यतां चटत्प्रकर्षा पल्लवयति; यशः प्रसूते । किं बहुना ? स्वर्ग मोक्षं च ददाति । ॥ इत्यर्थोपदेशः २८ ॥ 0000000000000000000000 यान्ति दुष्टदुरितानि दूरतः कुर्वते सपदि संपदः पदम् । भूषयन्ति भुवनानि कीर्तयः पूजया विहितया जगद्गुरोः ॥ १ ॥ जिनपूजयाऽष्टोत्तरशतनात्ररूपया दुरितानि दूरे गच्छन्ति; तीर्थकरादिसंपदस्तं स्थानकं कुर्वन्ति । (२००) 10000000000000000000000 ·यदुसम्-जिणपूअणेण पुज्जो होइ सुगन्धो सुगन्धधूवेण । दीवेण दित्तिमन्तो अक्खइओ अक्खएहिं तु ॥२॥ हवणेण निम्मल इंदत्तं लहइ थुइपयाणेण । गणहरतित्थयरत्तं जिणस्स घयपगरणे कुणइ ॥ ३ ॥ लथा त्रैलोक्यशोभाकारिणी कीर्तिः स्यात् । दृष्टान्तो यथा-वाराणस्यां देपालाभिधो व्यवहारी लक्ष्म्याश्च- बलत्वं विचिन्त्य जिनभवनबिम्बेत्यादिषु सप्तक्षेत्रेषु खलक्ष्मी व्ययति स्म । स्वकारितप्रासादे पूजानृत्तादि प्रत्यहं करोति, कास्यति स्म च । क्रमेण क्षीणविभवोऽभूत् । पुरातनमहत्त्वेन द्रव्यव्ययो महान् भवति स्म । तेन प्रत्यन्तग्रामें मतः । तत्र कृषिकर्मादिना कष्टेन निर्वाहं करोति स्म; निर्द्धनत्वेन स्वप्रासादे पूजादिकं किमपिन कारयति स्म। प्रतिमाऽधिष्ठायकदेवेनाऽचिन्ति । पूजादि कुतो न भवति । अवधिज्ञानेन श्रेष्ठिनः स्वरूपमवगतम् । तत्प्रतिबो- धनोपकारकरणार्थ दूरदेशान्तरस्थभागिनेयरूपं कृत्वा तद्गृहं गतः। मातुलान्या जोत्कारः कृतः। पृष्टम्--मातुल: कास्ति । तयोक्तम्-क्षेत्रे। तन्मिलनाय यावदागच्छति तावता तया शीताशनायोपवेशितः । युगन्धरी- ष्टितक्रावि यावत् परिवेषयति तावता तेनोक्तम्-एतत् शिक्यकस्थपूपिकाचूर्ण परिवेषय । एवमुक्ते तया तस्परिवेषितम् । पुनः कथयति स्म-अत्रस्थं करम्बं परिवेषय । सोऽपि परिवेषितः। तदनु मातुलमिलनाय क्षेत्रं मतः । मातुलस्य प्रणामः । आजीविकाखरूपं पृष्टम्। तेन सर्वमुक्तम् । मध्याह्ने मातुलस्योक्तम्-मोजनाय गृहे २१ ·गम्यते ?। एताःसाण्ठिका यदि कर्तिता भविष्यन्ति तदा गृहे गंस्यते । तत्कथनात्तेन सर्वाः कर्तिताः । भारो बद्धः।तं लात्वा यात्रता गृहं प्रति समागच्छतः, तावन्मातुलान्याऽन्याऽऽसक्तया तज्जेमनाय पुनर्विशेषभोजनसा- मग्री विहिता । भोजनाय यावज्जारमुपवेशयति तावत्तौ गृहद्वारे प्राप्तौ । तया जारः पशुकुट्यां गोपितः । तदुपरि तृणानि क्षिप्तानि । भागिनेयेन साण्ठिकाभारस्तदुपरि क्षिप्तः। तया तयोः स्नानादि कारितम् । मातुलो यावता भोजनायोपविशति, तावता भागिनेयेन देवपूजादिविषये कुतोऽलसस्त्वमित्युक्तम् ? आजीविकादौष्कर्येण सर्व विस्मृतमित्युत्तरं मातुलेन दत्तम् । भागिनेयेन जिनार्चा विना भोजनकरणनियमोऽदायि। ततो भोजनायो- पविष्टौ। यदा सा नीरसं परिवेषयति स्म; तदा नन्दापुत्रेणोक्तम्-लपनश्रियं परिवेषय; कूरदाल्यौ च । तया सर्व परिवे- षितम् । भोजनादनु मातुल ! चतुष्पथे गम्यते। मातुलो वक्ति स्म-साण्ठिकाभ्यः कणान् लास्यामि । भागिनेयस्तु मुशलमादाय मध्यस्थितजारां साण्ठिकां कुट्टयित्वा कणान् पातयामास । मातुलान्या उक्तम्-त्वया कणा ग्राह्या इति ।तदनु तौ बहिर्निर्गतौ। तं निष्कास्य शरीरे शंखचूर्णादि दत्त्वा तद्गृहं प्रेषितः।प्रतिदिनलक्ष्मीप्रवईनात्पूजा- माहात्म्यदर्शनाद् जिनपूजायां निधानप्राप्त्या तेन श्रेष्ठी दृढीकृतः; संपत्त्याऽऽत्मजविवाहः कारितो महोत्सवेन । मण्डपनिवृत्तिदिवसे सर्वखजनवर्गो ग्रामलोकश्च भोजनाय निमन्त्रितो मातुलान्या जारोऽपि च । भोजनावसरे (२०२) 0000000000000 00000000 ·पुरुषाणां गौरवं मातुलः करोति; स्त्रीणां गौरवं भागिनेयश्च । स जारः स्त्रीरूपेण पतिप्रान्ते उपविष्टः।पङ्गयां परि- वेषयन् यदा तदने समायाति तदैवं कथयति स्म-साण्ठिकामध्ये त्वमासीः ? स कथयति स्म-नाहं नाहम्। भागि- नेयो लोकान् पर्यवसापयति स्म । एषा कथयति स्म-नाहमेतद् ग्रहीष्यामीतिकथनेन मोदकादिषु एवमेव निर्वालितम्। करम्बपरिवेषणे पङ्केस्तस्यापि न परिवेषितम् । तया तत्वरूपं ज्ञात्वा द्वादशमोदका अदीयन्त । कञ्चुक- कक्षादिमध्ये गोपितास्ते । ततः सर्वाः स्त्रियो यावत्वगृहं प्रति गच्छन्ति स्म तावता भागिनयेनोक्तम्-मम मातु- लस्य मण्डपवर्धापनं कुर्वन्तु।सर्वाः स्त्रियः कुर्वन्ति स्म, यदा तस्य स्त्रीरूपधारिणो वारकः समागतः, तदा बद्धहस्त इब स वर्धापयति स्म । स वदति स्म । बडाभ्यां हस्ताभ्यां कस्माह पयसीति कथयित्वा बलात्कारेण तद्बाहू प्रसारितौ । तदा मोदकाः पेतुः । तदनु मातुलान्याः स्वरूपं सर्व स्फुटमजनि लोकानां, मातुलस्य च । मातुलं प्रतिबोध्य देवः स्वस्थानं प्राप्तः। श्रेष्ठी दीक्षां लात्वा तपस्तप्त्वा च स्वकार्यमसाधयत् ॥इति जिनार्डोपदेशः २९॥ श्रीमजिनेन्द्रपदपङ्कजपूजनेन ज्ञानक्रियाकलितसद्गुरुसेवनेन । खाध्यायसंयमतपोविनयादिना च कस्याऽपि पुण्यपुरुषस्य दिनानि यान्ति ॥१॥ (२०३) ·अपिच- मौलिं खं च जिनेश्वरस्य नमनात् कौँ गुणाऽऽकर्णनाद् नेत्रे रूपनिरूपणेन रसना स्तोत्रक्रमोपक्रमैः । पाणी पूजनकर्मकर्मठतया चैत्याऽऽगमेन क्रमौ चित्तं संस्मरणाद् करोति विमलं कश्चिद्विपश्चिन्नरः ॥ २ ॥ जिनपूजाऽभावे तु निष्फलं सर्वम् । यतः- यैस्त्वं नाथ! न वन्दितो न च जिनः संपूजितः पूजनैः सद्भक्त्या न च संस्तुतस्तव गुणग्रामोऽभिरामः सदा । न ध्यातः परमेश्वरः शिवगतः सुध्यानयोगैर्नहि तैनूनं विफलीकृतो निजभवोऽरण्ये यथा मालती ॥ ३ ॥ पूजा नैव कृता जिनस्य कमलैः किञ्जल्कगन्धोत्कटैर्दानं नैव चतुर्विधं मुनिजने दत्तं मया भक्तितः । तप्तं नैव तपः सुचारु चरितं रत्नत्रयाराधकम् ; हा! कष्टं जननी मया प्रसवने दुःखेन संयोजिता ॥ ४ ॥ धम्यस्तु स एव यस्य धनं निजपूजायां लगति । यतः- ज्वलनजलचौरचारणनृपखलदायादबन्दिकोवृत्तम् । धन्योऽसौ यस्य धनं जिनपूजायां मुदा लमम् ॥ जैनेन्द्रार्चनवेश्मबिम्बमहिमायात्राऽभिषेकादिषु ब्रह्माऽऽसेवनतत्परेषु यतिषु ज्येष्ठार्यगुर्वादिषु । श्रीसचे च यथाविधि प्रतिदिनं यद् द्रव्यमेति व्ययं नृणां सौख्यकरं तदेव वहते क्लेशाय शेषं पुनः ॥६॥ (२०४) ·दृष्टान्तो यथा-गजपुरे श्रीधरो वणिक् साधुपाधं जिनार्याफलमशृणोत् । यथा-इह लोए दुरिआइं दूरे गच्छति हुंति रिडीओ। विष्फुरइ वरा कित्ती जिणपूआए पहावेण ॥७॥ परकोए देवासुरिंदचं चकवट्टिरिद्धी अ। मोक्खोवि धुवं पावइ जिणपूआए रओ जीवो ॥ ८ ॥ इत्युपदेशं श्रुत्वा कारयिला जिनप्रतिमां त्रिसन्ध्यं पूजयामास । एकदा धूपोत्क्षेपपरो मया निष्ठिते घूपे नेतः स्थानागम्तब्यमित्यभिग्रहमग्रहीत् । तावता सर्पः समागात् । दुष्टाहिं दृष्ट्वाऽपि निश्चलस्तस्थौ। रोषात्सो यावता पशति शासनदेवतया तावताऽहिर्दूरमुच्छाल्य क्षिप्तः; लक्ष्मीवृद्धिकरं रत्नं समर्प्य तिरोभूता। रत्नानुभा- वात्कोटीध्वजा समभूत् । एकदा कामरूयक्षे पूजिते सर्वेष्टप्राप्तिरिति लोकवचः श्रुखा लोभाद् यक्षमर्चयामास एवं लोकोक्तितश्रण्डीगणेशं चाप्यपूजयत् । अन्यदा गृहसर्वस्वं चौरधाट्या मुषितम् । आजीविकाऽपि दुःखे- नाभूत् । उपवासत्रयेण कुलदेवी समाराधिता। प्रत्यक्षा सा कथयति स्म-गणेशाद्यास्तव लक्ष्मी दास्यन्ति, ये बया मामुपेक्ष्य भक्त्या; पूजिताः सन्ति तेऽप्याराधिताः। अस्माभिः किमपि न चलतीत्युक्त्वा गता।ततः शासनदेवी आराषिता । लषा जिनार्चाविषये यावज्जीवं दृढीकृतः । तुष्टया रत्नकोटी अनेकशः प्रदत्ता । ततस्त्रिसन्ध्यं जिमाची कुर्वन् श्रीधरः खर्गभाक् समभूत् ॥ इति जिना!पदेशः ३०॥ (२०५) ·000000000 वरपूजया जिनानां धर्मश्रवणेन सुगुरुसेवनया। शासनभासनयोगैः सृजन्ति सफलं निजं जन्म ॥१॥ जिनपूजाऽभावे राज्यायपि निष्फलम् । यतः- किं राज्येन धनेन धान्यनिचयैर्देहस्य सद्भूषणैः पाण्डित्येन भुजाबलेन महता वाचां पटुवेन च । जात्याऽप्युत्तमया कुलेन शुचिना शुभैर्गुणानां गणैः येऽर्हच्चैत्यपवित्रबिम्बकरणे तत्पूजने वाऽक्षमाः ? ॥२॥ जिना,काग्रमनसा विधेया। यतः- क्रोधमानविनिर्मुक्तो रागद्वेषविर्जितः। एकाग्रमनसो भूखा जिनेन्द्रमभिपूजयेत् ॥ ३ ॥ तथा धर्मश्रवणं महालाभाय । यतः- सुच्चा जाणइ कल्लाणं सुच्चा जाणइ पावगं । उभयपि जाणइ सुच्चा जं सेयं तं समायरे ॥४॥ धर्मः श्रुतोऽपि दृष्टोऽपि कृतो वा कारितोऽपि वा । अनुमोदितो राजेन्द्र ! पुनात्यासप्तमं कुलम् ॥ ५॥ धर्मश्रवणमपि सुगुरुसेवया स्यात् । यतः- विना गुरुभ्यो गुणनीरधिभ्यो जानाति धर्म न विचक्षणोऽपि । यथाऽर्थसार्थ गुरुलोचनोऽपि दीपं विना पश्यति नान्धकारे ॥६॥ 000000000 ·लोहविवज्जिअ सिहरहिय नीरंजण निन्नेह । जीवह रक्खणकारणं गुरुदीवो नव एह ॥७॥ नरयगइगमणपडिहत्थए कए तह पएसिणा रण्णा । अमरविमाणं पत्तं तं आयरियप्पभावेण ॥ ८ ॥ केशिगणधरप्रदेशिनृपकथानकम् । अज्ञानतिमिरान्धानां ज्ञानाञ्जनशलाकया । चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ ९॥ तथा गोपगिरौ, आमनृपो गीतगानार्थाऽऽगतमातङ्गीरूपमोहितो तत्संसर्गोत्सुकेन नगराइहिर्नव्यकारिता- वासे गच्छन्- खाधीनेऽपि कलत्रे नीचः परदारलम्पटो भवति । संपूर्णेऽपि तटाके काकः कुम्भोदकं पिबति ॥ १० ॥ भारपट्टबप्पभट्टिसूरिलिखितसुभाषितं दृष्ट्वा शङ्कितः । तदुपरि- जन्मस्थानं न खलु विमलं वर्णनीयो न वर्णो दूरे शोभा वपुषि निहिता पङ्कशङ्कां करोति । यद्यप्येवं सकलसुरभिद्रव्यगन्धापहारी नो जानीमः परिलमगुणः कस्तु कस्तूरिकायाः ? ॥ ११ ॥ बालादपि हितं ग्राह्यममेध्यादपि काश्चनम् । नीचादप्युत्तमां विद्यां स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि ॥ १२ ॥ वृत्तद्वयं लिखित्वा पश्चाहलितः पुनरपि तत्संगोत्सुकस्तत्र गच्छन् सूरिभिः- (२०५) - 0000000

·000000000000000
शैत्यं नाम गुणस्तवैव भवतः स्वाभाविकी स्वच्छता
किं ब्रूमः ? शुचितां व्रजन्त्यशुचयः सङ्गेन यस्याऽपरे ।
किश्चातः परमस्ति ते स्तुतिपदं त्वं जीवितं देहिनां
वं चेन्नीचपथेन गच्छसि पयः ! कस्त्वां निरोड़े क्षमः ? ॥ १३ ॥
इत्यादितद्वारपट्टलिखितवृत्तैः प्रतिबोधितः परस्त्रीसहोदरव्रतमग्रहीद् यावज्जीवम् , तदभिलाषोत्थपात-
काऽऽलोचनतत्प्रायश्चित्तप्रासादकारणपूर्वमिति; आमबप्पभट्टिप्रबन्धो गुरुभक्तौ ॥ तथा--
सो हेमसूरिगुरुणा सुवयणपडिबोहिओ कुमारपालो । जेणेगससयमारणकज्जे पज्जालिओ गंजो ॥१४॥
तो जाउ कुमारनिवो सुणिऊण जिणागमं परममड्ढो । मंकोडरक्खणत्थं नियजंघा कत्तिआ जेण ॥१५॥
श्रीहेमाचार्यकुमारनृपप्रबन्धो वाच्यः । तथा जिनशासनभासनं नाट्यवादित्रसङ्घार्चायात्रागुरुप्रवेशो-
त्सवैः कार्यम् ॥ इति जिनार्बोपदेशः ३१ ॥
OK
जिनबिम्बार्चनं सेवा गुरूणां प्राणिनां दया । शमो दानं तपः शीलमेष धर्मो जिनोदितः ॥ १॥

·जिनप्रणीतधर्माराधनसावधानैर्मानुषं जन्म सफलीकार्यम् । यदुक्तम्-- जिनेन्द्रपूजा गुरुपर्युपास्तिः सत्त्वानुकम्पा शुभपात्रदानम् । गुणानुरागः श्रुतिरागमस्य नृजन्मवृक्षस्य फलान्यमूनि ॥ २ ॥ तत्र जिनपूजा--विपुलमजुलमङ्गलकारणं दुरितसंततितापनिवारणम् । जनितविश्वमनोरथपूरणं कुरुत भव्यजनाः ! जिनपूजनम् ॥ ३ ॥ जिनेन्द्रपूजनध्यानमपि स्वर्गापवर्गदम् । स्थविराया इव भवेद् भव्यानां भावयोगतः ॥ ४ ॥ तथाहि-श्रीकाकन्द्यामभूत्पुर्या जितारिरवनीश्वरः । दरिद्रोपद्रुता तत्र स्थविरैका वराकिका ॥ ५॥ अन्यदा समवासार्षीत् श्रीवीरो जिननायकः । राजा प्रजायुतो नन्तुं ययौ सर्वर्डिवर्द्धितः ॥ ६ ॥ तस्मिन्नवसरे वृद्धा गृहीत्वा काष्ठभारकम् । वलमाना जिनं दृष्टवती राजादिपूजितम् ॥ ७ ॥ हर्षप्रकर्षतश्चित्ते चिन्तयामास विस्मिता । अयमेव देवो विश्वे सुराऽसुरनमस्कृतः ॥ ८ ॥ मया प्राच्यभवे नाऽयं पूजितो जगदीश्वरः । तेनाहं दुःखसंभारमग्नाऽभवमिह ध्रुवम् ॥ ९ ॥ पूजयाम्यधुना पूज्यं पूज्यैरपि निरन्तरम् । येनागामिभवो मे स्यात् सौख्याऽभ्युदयसुन्दरः ॥ १० ॥ (२०९) ·चिन्तयित्वेति सा मुक्तकाष्ठभारा त्वरातुरा । सिन्दुवारादिपुष्पाणि लात्वाऽगाजिनमर्चितुम् ॥ ११ ॥ नेत्रहीनतया शङ्कोः स्खलितांहिर्विपद्य सा । महर्द्धिदिवि देवोऽभूत् पूजाध्यानप्रभावतः ॥ १२ ॥ ज्ञानेनावधिना ज्ञात्वा स्वस्य देवत्वकारणम् । जिना ध्यानमप्यागात् वीरं नन्तुमयं सुरः ॥ १३ ॥ अत्राऽन्तरे समायासीज्जितारिः पृथिवीपतिः। प्रभुं नत्वोपदेशान्तेऽपृच्छद्विनयवामनः ॥ १४ ॥ हेतुना केन देवोऽयमतीव द्युतिमान् विभो ! । वाम्युवाच त्वया दृष्टा या मृता स्थविरा बहिः ॥ १५ ॥ तज्जीवोऽयमभूदेवोऽस्मत्पूजाध्यानयोगतः। यथाऽल्पेनापि कालेन क्षीणकर्मेव सेत्स्यति ॥ १६ ॥ इति जिनार्थोपदेशः ३२॥ जिनभवनं जिनबिम्बं जिनपूजां जिनमतं च यः कुर्यात् । तस्य नरामरशिवसुखफलानि करपल्लवस्थानि ॥१॥ जिनभवनं यः कारयति स स्वर्गभाक् स्यात् । यतः-काष्ठादीनां जिनावासे यावन्तः परमाणवः । तावन्ति वर्षलक्षाणि तत्कर्ता स्वर्गभाग् भवेत् ॥ २ ॥ परमाणुखरूपम् । यथा- (२१०) ·जालान्तरगते सूर्ये यत्सूक्ष्मं दृश्यते रजः। तस्य त्रिंशत्तमो भागः परमाणुः स उच्यते ॥ ३ ॥ जीर्णोद्वारे त्वष्टगुणं पुण्यम् । यतः- नूतनाहहरावासविधाने यत्फलं भवेत् । तस्मादष्टगुणं पुण्यं जीर्णोद्वारे विवेकिनाम् ॥ ४ ॥ दृष्टान्ताः ३६सहस्रप्रासादकारकश्रीसंप्रति-१४४४प्रासादकारकश्रीकुमारपाल-पश्चसहस्रप्रासादकारकश्रीवस्तुपा- ल-श्रीशत्रुञ्जयभृगुकच्छोद्धारकारकम उदयनाङ्गजबाहडदे-८४प्रासादकारकसं०पेथड-झांझण-रैवतोद्धारपरसज्जन- दण्डनायकादीनां स्वयं वाच्याः । तथा जिनबिम्बकारकाणां दुर्योन्यादिकं न स्यात् । यतः-जिना कारकाणां न कुजन्म कुगतिर्न च । न दारिद्रयं न दौर्भाग्यं न चान्यदपि कुत्सितम् ॥५॥ दृष्टान्ताः-कयजिणपडिमुद्धारा पंडवा जत्थ वीसकोडिजुआ । मुत्तिनिलयम्मि पत्ता तं सत्तुंजयमहातित्थं ॥६॥ • जावड-सपादकोटिबिम्बकारकश्रीसंप्रति-सपादलक्षा परश्रीवस्तुपाल-७२चतुर्विशतिपट्टकारक- मुंजिगपुरीयसं० सूंटादीनां वाच्याः । तथा जिनपूजां जिनधर्म यः करोति तस्य नरसुखं चक्रवर्तिवासुदेव- तीर्थकृत्पदवीप्रमुखम् , इन्द्राऽहमेन्द्रादिपदवीप्रमुखमोक्षसौख्यानि हस्तगतान्येव भवन्ति ॥ इति जिनार्बोपदेशः ३३ ॥ (२११) तथा श्रे. 0000000 २३ ·आ पञ्चक्खाण पडिक्कमणं पोसहो परुवयारो । पश्च पयारा जस्स उ न पयारो तस्स संसारे ॥१॥ यः पञ्च पकारानाराधयति तस्य संसारे प्रचारो न स्यात् । तत्र पूजा त्रिसन्ध्यं कार्या । दृष्टान्तः-ज्ञात्वा श्रीजैनधर्मस्य प्रभावं तु प्रभावती । समं श्रीउदयनेन त्रिसन्ध्यं देवमार्चयत् ॥ २॥ पञ्चक्खाणं कपर्दिवत्कार्यम् । यतः- यः पूर्व तन्तुवायः सुकृतकृतलवैर्दूरितः पूरितोऽधैः प्रत्याख्यानप्रभावादमरमृगदृशामातिथेयं प्रपेदे । सेवाहेबाकशाली प्रथमजिनपदाम्भोजयोस्तीर्थरक्षादक्षः श्रीयक्षराजः स भवतु भवतां विनमी कपर्दी ॥२॥ पडिक्कमणमपि दिनलग्नपापाऽपहं स्यात् । यदुक्तम्- का चीवराण पवरा किं दुल्लहं मरुअदेसमज्झम्मि। किं पवणाओ चवलं दिवसकयं किं हरइ पावं ?॥४॥ पडि-क-मणं। आरंभस्स निवारणं सुहमणोवित्तीइ जं कारणं अक्खारीण निरोहणं दिणनिसापाच्छित्तसंसोहणं । कम्माणं मुसुमूरणं तवसिरीभंडारसंपूरणं तं धन्ना भवनासणं अणुदिणं सेवंति आवस्सयं ॥ ५ ॥ तदपि पदसम्पदाद्यवहितहदयेन मौनमुद्रया कार्यम् । यतः- पडिलेहपूअभोअणविआरभूमीपडिक्कमणकाले । मग्गे गच्छंतेणं मुणिणा मोणं विहेयव्वं ॥ ६॥ (२१२) 5000000000000OCT ·दृष्टान्तो यथा-ढिल्ल्यां सा. साजणसिंहो हिसंध्यं कालवेलाप्रतिक्रमणं विना न भुङ्क्ते स्म । एकदा पीरोजपात- साहिना बन्दी कृतः, ततस्तेन तत्रस्थेनाऽऽरक्षकाणां पश्चाशत्हाटकान् दत्त्वा ५० प्रतिक्रमणानि कृतानि। भाग्यात्तु- ष्टसुरत्राणेन परिधाप्य मुक्तः, वादित्रादिप्रवेशोत्सवं गृहं प्राप्तः। ततो भीतारक्षकैर्वर्धापनमिषेण ५० हाटकाः प्राभृतीकृताः । तदा पश्चाशत्सहस्रनिष्कानपि युष्मन्मार्गितानर्पयित्वा मयाऽमूल्यं प्रतिक्रमणं कर्तव्यमेवे- त्युक्त्वा बहुमानदानपूर्व पश्चादर्पिताः । पर्वतिथिषु पोषधो ग्राह्यः। यथा--सागरचन्दो कामो चन्द.॥७॥धन्ना सलाहणिज्जा० ॥८॥ सामाइयपोसह. ॥९॥ पञ्चमः-श्लोकार्द्धन प्रवक्ष्यामि यदुक्तं ग्रन्थकोटिभिः । परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम् ॥ १०॥ क्षेत्रं रक्षति चञ्चा सौधं लोलत्पटी कणान् रक्षा । दन्तात्ततृणं प्राणान्नरेण किं निरुपकारेण ? ॥ ११॥ तीर्थङ्करैर्विश्वं सांवत्सरिकदानेनाऽनृणं क्रियते । मुनिसुव्रतस्वामी प्रतिष्ठानपुरादेकरात्रौ विहृत्य षष्टियो- जर्नी भृगुकच्छेऽश्वप्रतिबोधरक्षार्थमागतः । श्रीमहावीरेण चम्पातो विहृत्य क्षुत्तृटमूत्रनिरोधकष्टोपसर्गसहनात् मार्गे मुक्तिप्राप्त्याराधकानां १५शतसाधूनां मरणमुपेक्ष्य वीतभयपत्तने चरमराजर्षिः श्रीउदायनो दीक्षितः । केवलाप्त्या तारितः ॥ इति जिना!पदेशः ३४ ॥ (२१३) ·उपसर्गाः क्षयं यान्ति छिद्यन्ते विघ्नवल्लयः । मनः प्रसन्नतामेति पूज्यमाने जिनेश्वरे ॥ १॥ जिने पूज्यमाने देवमानवदानवोद्भवा उपद्रवाः क्षयं गच्छन्ति । यथा-पूर्वभवक्रुद्धद्वैपायनासुरेण द्वारिकाभङ्ग श्विकीर्षितोऽपि पौरक्रियमाणस्थानस्थानजिनपूजास्नात्राऽऽचाम्लाऽमारिप्रवर्त्तनादिपुण्यैर्दादशवर्षावधि नाऽजनि, लोकानां पुण्यशिथिलीभवनात्तदनु समभूत् । श्रीशान्तिजिने गर्भस्थे अचिराराज्ञीस्नानवारिच्छटाभिर्मरकोप- द्रवशान्तिर्जाता । सांप्रतकालेऽपि विधिनाऽष्टोत्तरशतस्नात्रेण भूतप्रेतशाकिनीग्रन्थिविकाराः क्षयं यान्ति । तथा विनवल्लयो लाभान्तरायचौरधाटीलुण्टाककटकभीतिप्रभृतयः प्रदीपादिपुण्यात् क्षयं गच्छन्ति । तथा चपलं मनः शुभध्यानेनाऽऽधिदौर्मनस्योच्चाटाद्यभावेन सुप्रसन्नं भवति ॥ इति जिनार्कोपदेशः ३५ ॥ पूजाकोटिसमं स्तोत्रं स्तोत्रकोोटसमो जपः । जपकोटिसमं ध्यानं ध्यानकोटिसमो लयः ॥ १॥ कोटिवारजिनपूजाभिर्यत्पुण्यं तत्स्तोत्रेण जिनगुणवर्णनस्तवस्तुतिरासभासगीतगानादिना स्यात् । तथा स्तवनकोटसमानो जिननामनमस्कारस्मरणादिरूपो जपः । यदृको दृषदो यदुष्णकिरणो ध्वान्तस्य यच्छीतगुः पद्मानां च हिमं वनस्य च दशाकर्षः पतङ्गस्य च । (२१४) ·अद्रेर्यत्कुलिशः प्रचण्डपवनो मेघस्य यद् यत्तरोः पशुर्यत्करिणो हरिर्वितनुते तत्कर्मणां सज्जपः ॥ २ ॥ जपकोटिपुण्यसमानं निरक्षरं ध्यानम् । यतः- प्रणिहन्ति क्षणार्धेन साम्यमालम्ब्य कर्म तत् । यन्न हन्यान्नरस्तीव्रतपसा जन्मकोटिभिः ॥ ३ ॥ ध्यानकोटिसमो लयश्चेतसो मोहमानमदमायागृहकार्यचिन्तनवर्जनादिना एकाग्रसंस्थापनं लयः। परं सर्वत्र भाव एव विलोक्यते । यतः- मन्त्रे देवे गुरौ तीर्थे दैवज्ञे स्वप्नभेषजे । यादृशी भावना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी ॥४॥ दृष्टान्तो यथा-कुसुमपुरे धनसारश्रेष्ठी त्रिकालजिनार्चादिपुण्यप्रवणः परिवसति स्म । तेन खन्यायार्जि- तधनेन जिनप्रासादः कारितः। सुतानां न रोचते स्म । अभाग्यवशाद् निईनो जातः। पुत्राः कथयन्ति स्म--पुण्यं कृतं तेन धनं गतम् । तथापि स्तोकं स्तोकं करोत्येव । एकदा गुरुभिः पृष्टम्-अस्ति सुखम् ? तेनोक्तम्-संतोषसुखमस्ति । परं धर्मापभ्राजनाऽस्ति जनमध्ये। गुरुभिः पार्थमन्त्रो मन्त्राधिराजाभिधः समर्पितः। तेन वप्रासादे खमूलनायकबि- म्बाग्रे शतपत्रपुष्पमालापूजापूर्व जप्तः।संतुष्टःश्रीधरणेन्द्रः प्रोक्तम्-मार्गयाऽभीष्टम् । तेनोक्तम्-यावत्पुष्पमालापू- जया पुण्यमर्जितं तावन्मात्रं द्युम्नं समर्पय । धरणेन्द्रेणोक्तम्-तावत्पुण्यानुरूपं फलं चतुःषष्टिसुरेन्द्रा अपि दातुंन (२१५) ·क्षमाः; तथा केवलिनोऽपि वक्तुं न क्षमाः । यदुक्तम्- आयुष्कं यदि सागरोपममितं व्याधिव्यथावर्जितं पाण्डित्यं च समस्तवस्तुविषयं प्रावीण्यलब्धास्पदम् । जिह्वा कोटिमिता च पाटवयुता स्यान्मे धरित्रीतले नो शक्नोमि तथापि वर्णितुमलं तीर्थेशपूजाफलम्॥५॥ श्रेष्ठिनोक्तम्-तर्हि पुष्पस्यैकस्यार्पय। तत्फलमर्पयितुमसमर्थः। तत्पत्रस्यार्पय ।तत्राप्यसमर्थः। तर्हि गच्छ स्वस्थाने। अमोघा वासरे विद्युत् अमोघं देवदर्शनमित्युक्त्वा तव गृहे चतुष्कोणेषु रत्नभृतवर्णकलसान् स्थापयन्न- स्मीत्युक्त्वा तिरोभूतः । पुत्राणां पुण्यफलं दर्शयित्वा, धर्मे स्थिरीकृत्य कुटुम्बम् , तद्धनेन यावजीवं सुखी भो- गी जातः त्रिजिनार्चापरायणः॥ इति जिनार्डोपदेशः ३६॥ संसाराम्भोधिबेडा शिवपुरपदवी दुर्गदारिद्रयभूभृङ्गे दम्भोलिभूता सुरनरविभवप्राप्तिकल्पटुकल्पा । दुःखाग्नेरम्बुधारा सकलसुखकरी रूपसौभाग्यभी पूजा तीर्थेश्वराणां भवतु भवभृतां सर्वकल्याणकीं ॥१॥ श्रीजिनेन्द्रपूजा भुक्तिमुक्तिदा सर्वदा सेव्या । इह परलोके सुखमिच्छता येन च जिनो न पूजितः स दुःखी स्यात् । यतः- (२१६) ·MO महाव्याधिग्रस्तः शिटितवसनो दीनवदनो बुभुक्षाक्षामात्मा परगृहशतप्रेक्षणपरः । स दुःखार्तो लोके भ्रमति हि भवे येन कुधिया न सद्भक्त्या ध्यातो ननु जिनपतिश्चिन्तितफलः ॥२॥ दशपुरे वज्रको राजा पारधिपरः कापि वनेऽन्यदा साधुना भणितः। यथा- हंतूण परप्पाणे अप्पाणं जो करेइ सप्पाणं । अप्पाणं दिवसाणं कए विनासेइ अप्पाणं ॥ ३ ॥ स च प्रतिबुद्धः प्राह-भगवन् ! कथं मे कर्ममोक्षः । साधुराह- जइ न कुणसि तवचरणं न पढसि न कुणसि देसि नो दाणं । ता इत्तियं न सकसि जं देवो इक्क अरिहंतोmen स चाह-जिनं विना नान्यस्य नमस्कारो मया कार्यः । स मुद्रिकासंस्थं जिनं नमन् खस्वामिनं सिंहोदरं नाऽनमत् । तस्योपरि कुपितः सिंहोदरः ससैन्यो दशपुरं वेष्टयित्वा स्थितः। रामलक्ष्मणाभ्यां सार्मिकभक्त्या युद्ध विधाय बद्धः सिंहोदरः वज्रकर्णेन सह मैत्री प्रापितः । वज्रकर्ण स्तुवन्ति स्म । यथा- अहो ! सात्त्विकमूर्धन्यो वज्रकों महीपतिः । सर्वनाशेऽपि योऽन्यस्मै ननाम न जिनं विना ॥ ५ ॥ वज्रकर्णकथा रामायणोक्ता वाच्या ॥ इति जिनार्कोपदेशः ३७॥ 000000 (२१) ·ये देवं स्नपयन्ति शाम्यतितमां तेपां रजः कर्मणां ये नाथं परिपूजयन्ति जगतः पूज्या भवन्त्येव ते । मङ्गल्यांनि जिनस्य ये विदधते तहिननाशो भवेत् पादाब्जे प्रणमन्ति ये भगवतस्ते वन्दनीयाः सताम्॥१॥ सर्वमलरहितस्य परमेश्वरस्य स्नानं खकर्ममलक्षालनाद्यर्थम् । यतः- न स्तुतिस्त्वयि न चापि निन्दनं नाथ ! संलगति केवलात्मनि । कर्तुरेव लगतीश ! केवलं वज्रभित्तिनिहितेव गोलिका ॥२॥ एवमारात्रिकेण स्वातिनाशः। मङ्गलप्रदीपेन स्वमङ्गल्यम् । यतः- बहुवर्तिसमायुक्तं ज्वलन्तं श्रीजिनाग्रतः। कुर्यादारात्रिकं यस्तु कल्पकोटि दिवं वसेत् ॥ ३॥ कर्पूरेण तु यः कुर्याद्भक्त्या श्रीजिनमूर्धनि । आरात्रिकं दीप्रदीपं लभते मोक्षमव्ययम् ॥४॥ प्रज्वाल्य देवदेवस्य कर्पूरेण प्रदीपकम् । धर्मराज्यमवाप्नोति स्वकुलं च समुद्धरेत् ॥ ५ ॥ धूपो दहति पापानि दीपो मृत्युविनाशकः । नैवेद्य विपुलं राज्यं प्रदक्षिणा शिवप्रदा ॥६॥ तत्रावसरे सर्वशक्त्या दानं देयम् । यथा- द्वात्रिंशद् द्रम्मलक्षा भृगुपुरवसतौ सुव्रतस्याहतोऽग्रे कुर्वन् मङ्गल्यदीपं ससुरनरवरश्रेणिभिः स्तूयमानः । (२१८) ·योऽदादर्थिवजस्य त्रिजगदधिपतेः सद्गुणोत्कीर्तनायां स श्रीमानाम्रदेवो जगति विजयते दानवीराग्रयायी ॥७॥ ॥ इति जिनार्कोपदेशः ३८॥ गन्धैश्चारुविलेपनैः सुकुसुमै—पैरखण्डाक्षतैर्दीपैर्भोज्यवरैर्विभूषणगणैर्वस्त्रैर्विचित्रैः फलैः । नानावर्णसुवर्णपूर्णकलशैः स्तोत्रैश्च गीतादिभिः पूजां पूज्यपदस्य केऽपि कृतिनः कुर्वन्ति सौख्यावहाम्॥१॥ इत्यादिबहुभेदरचनारम्यां यो देवपूजां रचयति स वर्गादिसौख्यानि लभते । किं बहुना ? येन केन प्रका- रेण पूजा कृता न निष्फला । यदुक्तम्-- असर्वभावेन यदृच्छया वा पराऽनुवृत्त्या विचिकित्सया वा । ये त्वां नमस्यन्ति जिनेन्द्रचन्द्र ! तेऽप्यामरी संपदमाप्नुवन्ति ॥ २॥ भावपूजाफलं यथा-- तित्थयरवन्दणत्थं चलिओ भावेण पावए सग्गं । जह दुहरदेवेणं पत्तं वेमाणिअसुरत्तं ॥ ३ ॥ मणिकारश्रेष्ठिसेढकविप्रकथा वाच्या ॥ इत्यर्थोपदेशः ३९ ॥ (२१९) - ·181 30000000000 संवच्छरचाउम्मासिएसु अट्ठाहिआसु अ तिहीसु । सव्वायरेण लग्गइ जिणवरपूआतवगुणेसु ॥१॥ पुण्यं सदा पुण्यवता विधेयं विशेषतः पर्वणि वार्षिकाये । पूजातपःसंयमदानशीलं पुण्यक्रियाऽऽरम्भपरिच्युतिश्च ॥ २॥ लोके यथा मोदकादिभोजनं दीपालिकादौ वस्त्राद्याडम्बरश्च । तथा पर्युषणादौ विशेषतः पुण्यं करणीयम् । यतः-मन्त्राणां परमेष्ठिमन्त्रमहिमा तीर्थेषु शत्रुञ्जयो दाने प्राणिदया गुणेषु विनयो ब्रह्मव्रतेषु व्रतम् । संतोषो नियमे तपस्सु च शमस्तत्त्वेषु सद्दर्शनं सर्वज्ञोदितसर्वपर्वसु परं स्याद्वार्षिकं पर्व च ॥ ३ ॥ तथा चातुर्मासकत्रयमाषाढकार्तिकफाल्गुनरूपम् । तथाष्टाह्निका चैत्राश्विनपर्युषणाद्या । तथा श्रुततिथयो यथा- बीया पञ्चमि अहमि एकादसी चउदसी पण तिहीसु । एयाउ सुअतिहीओ गोअमगणहारिणा भणिआ॥en इत्यादिपर्वतिथिषु प्रतिक्रमणपूजादिपुण्यैः शुभकर्मबन्धो भवति । यदुक्तम्- बीया दुविहे धम्मे पश्चमि नाणे अ अहमी कम्मे । एगारसि अङ्गाणं चउद्दसी चउदपुव्वाणं ॥ ५॥ अष्टमी अष्टकर्मान्ता सिद्धिलाभा चतुर्दशी । पञ्चमी केवलज्ञानं तस्मानितयमाचरेत् ॥६॥ ॥ इत्यष्टाह्निकार्बोपदेशः ४० ॥ (२२०) - 5000000000000000000000000000000000000 ·1000000000 अष्टाह्निकादिमहिमा जिनपुङ्गवानां कुर्वन्ति ये सुकृतिनः कृतिनः सुभक्त्या । कर्माष्टकं जगति ते हि भवाष्टकस्य मध्ये विधूय शिवदं शिवधाम यान्ति ॥ १ ॥ यतम्-अष्टाहिकाप्रबन्धः कर्माऽऽबन्धं धुनोति भव्यानाम् । क्रमभुज्यमानपथ्याहार इव व्याधिसंबन्धम् ॥२॥ सामायिकाऽऽवश्यकपौषधानि देवार्चनस्नानविलेपनानि । ब्रह्मक्रियादानदयामुखानि भव्याः ! चतुर्मासकमण्डनानि ॥ ३ ॥ व्याख्यानश्रवणं जिनालयगतिर्नित्यं गुरोर्वन्दनं प्रत्याख्यानविधानमागमगिरां चित्ते चिरं स्थापनम् । कल्पाऽऽकर्णनमात्मशक्तितपसा संवत्सराऽऽराधनं श्राद्धैः श्लाघ्यतपोधनादिति फलं लभ्यं चतुर्मासके ॥ ४॥ देवार्चनादिविधिना गुरुवन्दनेन सम्यक् तपोभिरसमैः समयाऽऽहतेन । आलोचनाप्रभृतिभिश्च शुभक्रियाभिः संवत्सरप्रभृतिपर्व कृतार्थयन्ति ॥५॥ ॥ इति जिना!पदेशः ४१ ॥ 00000000000000 -- जिणाणं पूअ-जत्ताए साहूणं पज्जुवासणे । आवस्सयम्मि सज्झाए उज्जमेह दिणे दिणे ॥१॥ (२२१) ·एतेषु पुण्यकर्त्तव्येषु प्रतिदिनमुद्यमः कार्यः, यथैकदा श्रीहेमसूरिपादैः श्रीकुमारपालस्योपदिष्टम्- जिणपूआ मुणिसेवा दाणे तवनियमसीलसब्भावे। नाणे दंसणचरणे जइअव्वं दससु ठाणेसु ॥२॥ जिणपूआ मुणिदाणं साहम्मिअपूअणं उचिअदाणं । परियणजणसंभालण पच्चक्खाणस्स संभरणम् ॥३॥ मुपभाए पढमं सावयस्स पाणं पि न कप्पए पाउं । नो जाव चेइआई साहू हि वि वंदिआ विहिणा ॥४॥ पत्ते भोअणकाले दाणफल उत्तमं सुणेऊणं । गन्तुं अ उवस्सयम्मि मुणिनाहं वन्दिउं विहिणा ॥ ५ ॥ भत्तिभरनिब्भरङ्गो महया संवेगपुलइअसरीरो । सयमेव य पडिलाभय सुद्धेणं असणपाणेणं ॥ ६॥ मज्झन्ने पुण वि वन्दिऊण नियमेण कप्पए भुत्तुं । पुण वन्दिऊण ताई पउससमयम्मि सो सूइ ॥ ७ ॥ इत्याद्युपदेशः श्रीकुमारपालेन त्रिकालजिनार्याप्रत्यह१८शतकोटिध्वजव्यवहारिपरिवारमेलापकपूर्वक- नव्यस्वकारिततिहुअणविहारमात्रकरणचतुर्दशीपौषधग्राहिसाधर्मिकवात्सल्यकरणपूर्वकभोजनप्रतिवर्षभग्नसाधर्मि- कोद्धारार्थकोटिवर्णवितरणन्यायघण्टावादनमृतवमोचन११लक्षतुरङ्गमवस्त्रपूतपानीयपानसप्तव्यसनानवारणमुख- वस्त्रिकाप्रतिलेखकधार्मिकपञ्चशतवराश्वप्रदानराजपिण्डाऽकल्प्याऽशनाद्याहारसहावेऽपि सर्वशक्त्या प्रधानपार्धात् सर्वप्रकारसाधुसाध्वीपर्युपास्तिकरणादिपुण्यैः सफलीकृतः ॥ इति जिनार्कोपदेशः ४२ ॥ (२२२) ·यथा देवपूजा दया दानं दाक्षिण्यं दमदक्षते । यस्यैते षड् दकाराः स्युः स देवांशी नरः स्मृतः ॥ १॥ श्रीविक्रमादित्यः कल्याणमन्दिरावसरे श्रीसिद्धसेनप्रकटीकृतमहाकालालङ्कारश्रीपार्श्वनाथप्रतिमा- त्रिकालपूजापुण्यमकरोत् ; तेन चैकदा हस्तिस्कन्धादवतीर्य निच्छारकपतितशालिकणाः शीर्षे दत्ताः, तदा धान्याधिष्ठायिका देवी सन्तुष्टा, ततो दुर्बललोकानुकम्पया मालवके दुर्भिक्षाऽभाववरो मार्गितः, प्रदत्तश्चाऽचन्द्रा- कम् । अद्यापि दुर्भिक्षे दुर्बललोकाधारो मालवकः । तथा च स्वर्णपुरुषसिद्ध्या यावज्जीवाहदानेन पृथिवी अनृणा कृता। स्वसंवत्सरः प्रवर्तितः । आर्ते दर्शनमागते दशशती संभाषणे चायुतं यद्वाचा च हसेऽहमाशु भवता निष्कोऽस्य विश्राण्यताम् । निष्काणां परितोषणे मम पुनः कोटिर्मदाज्ञापरा कोशाधीश ! सदेति विक्रमनृपश्चके वदान्यः स्थितिम् ॥२॥ तथा दाक्षिण्यं सर्वेषां हितावहं परार्थसाधकं विप्रादीनां परकायप्रवेशविद्यादीनां दापनम् । दम उपशमः, शत्रुञ्जयोद्धारादिपुण्यैः संसारविरागः । संपइविकमबाहडहालपलित्ताऽऽमदत्तरायाई । जं उद्धरिहन्ति विहि तं सत्तुञ्जयमहातित्थं ॥ ३ ॥ दक्षता सर्वावसरसाधनसावधानता । अत्र विक्रमचरित्रं वाच्यम् ॥ इत्यर्थोपदेशः ४३ ॥ (२२३) Dood ·121 - पूज्यपूजा दया दानं तीर्थयात्रा जपस्तपः । श्रुतं परोपकारस्य मयं जन्मफलाष्टकम् ॥ १ ॥ मनुष्यजन्मकल्पद्रोः फलाष्टकं ग्राह्यम् । यदुक्तम्- त्रिसन्ध्यं देवा! विरचय चयं प्राप यशसः श्रियः पात्रे वापं जनय नयमार्ग नय मनः । स्मरक्रोधाद्यारीन् दलय कलय प्राणिषु दयां जिनोक्तं सिद्धान्तं शृणु वृणु जवान्मुक्तिकमलाम् ॥ २ ॥ पूजाफलं यथा- कदाचिन्नातङ्क: कुपित इव पश्यत्यभिमुखं विदूरे दारिद्र्यं चकितमिव नश्यत्यनुदिनम् । विरक्ता कान्तेव त्यजति कुगतिः सङ्गमुदयो न मुञ्चत्यभ्यर्ण सुहृदिव जिनार्चा रचयतः ॥ ३ ॥ दृष्टान्तो यथा-चन्द्रावतीनगरीशेन श्रीविमलदण्डनायकेन स्वकारितार्बुदाचलमण्डनश्रीविमलवसतिमूल- नायक १८भारमितवर्णमिश्ररीरीमयसपरिकर ५१अङ्गुलप्रमाणाऽऽदीश्वरस्य प्रत्यहस्नात्रध्वजारोपोत्सवार्थ मुण्डस्थ- लादि३६ ग्रामेषु प्राग्वाटा वासिताः, सर्वप्रकारकरमोचनाद्यनेकोपकारकरणेन महाधनाढ्याः कृताः, ततः प्रत्यहं खचारकक्रमेण मुण्डस्थलादिश्रीसङ्घः स्नात्रादिपुण्यानि व्यधीयन्त ॥ इत्यर्थोपदेशः ४४ ॥ 000000000 (२२४) ·श्राडाना- देवपूजा गुरूपास्तिः खाध्यायः संयमस्तपः । दानं चेति गृहस्थानां षट् कर्माणि दिने दिने ॥१॥ यथा गृहाट्टपत्तनव्यवसायकुटुम्बचिन्ताधनार्जनादिकर्माणि गृहिणामैहिकसाधकानि, परं मिमानि षट् कर्माणि महालाभकराणि नित्यं कर्तव्यान्येव । श्रावकाणां सिद्धान्तेऽयमेव धर्मः कथितः। यतः- त्रैकाल्यं जिनपूजनं प्रतिदिनं सङ्घस्य संमाननं स्वाध्यायो गुरुसेवनं च विधिना दानं तथाऽऽवश्यकम् । शक्त्या च ब्रतपालनं वरतपो ज्ञानस्य पाठस्तथा सैष श्रावकपुङ्गवस्य कथितो धर्मो जिनेन्द्रागमे ॥ २ ॥ मण्डपदुर्गे संकुँवरपालेन प्रत्यहाष्टवारं पूजा, प्रतिप्रहरं पृथक्धौतपटनवनवाङ्गीकरणादिना सीतामहासती- कारितश्रीसुपार्श्वप्रतिमाया गोक्षीरस्नात्रकरणपूर्व यावज्जीवं निद्राविकथादिप्रमादं त्यक्त्वा सर्वशक्त्या कृता ।। ॥ इत्यर्थोपदेशः ४५ ॥ 000000000000000000 देवं श्रेणिकवत्प्रपूजय गुरुं वन्दख गोविन्दवत् दानं शीलतपःप्रसङ्गसुभगां चाभ्यस्य सहावनाम् । श्रेयांसश्च सुदर्शनश्च भगवानाद्यः स चक्री यथा धर्मे कर्मणि कामदेववदहो! चेतश्चिरं स्थापय ॥१॥ यदिरे आत्मन् ! आगामिभवे सुखमिच्छसि तदैतानि पुण्यानि कुरु। यथा-श्रीश्रेणिकनरेन्द्रवद् वीतरागं (२२५) 0000000000000cc ·-- पूजय सद्यस्कसुगन्धकुसुमैः कनकमययवशालिखस्तिकाष्टमङ्गलाऽऽलिखनादिप्रकारैः । यतः- नैवेद्यैः सजलैः शिवाध्वसुखदं स्पष्टं समं शम्बलं धूपेनोर्द्धगतिः सुगन्धितदिशा वासेन शुभ्रं यशः । नृवर्गादिफलं फलैश्च कलमैः खस्याऽऽढ्यता चाऽक्षतैः पुष्पैलॊकशिरःस्थितिः शिवतनुर्दीपैर्जिनार्चाफलम् ॥२॥ तथा गुरुं गुणवन्तं कृष्णवद् वन्दय। यथा-श्रीकृष्णेन नेमीश्वरप्रमुखाष्टादशसहस्त्रसाधवो वन्दनैर्वन्दिताः। यतः-नीआगोअं खवे कम्मं उच्चागोअं निबंधए । सिढिलं कम्मगंठिं तु वंदणेणं नरो करे ॥ ३ ॥ तित्थयरत्त संमत्तं खाइयं सत्तमीइ तइआए । साहूण वंदणेणं बद्धं च दसारसीहेणं ॥ ४ ॥ अभिगमणनमंसणेणं पडिपुच्छणेण साहूणं । चिरसंचियं पि कम्मं सिढिलेइ दसारनेआ वा ॥ ५॥ न तु वीरातन्तुवायवत् भावं विना खामिप्रतिपत्तिदाक्षिण्यखशोभादर्शनाऽऽहाराद्यर्थ वन्दनीयाः । तथा दानं श्रेयांसकुमारवत् । रिसहेससमं पत्तं निरवज्ज इक्खुरससमं दाणं । सेयंससमो भावो हविज्जइ मग्गिअं हुज्जा ॥ ६ ॥ शीलं सुदर्शनश्रेष्ठिवत् । यथा- अन्नाणी विय गोवो आराहित्ता मओ नमुक्कारं । चंपाए सिढिसुओ सुदंसणो विस्सुओ जाओ ॥ ७ ॥ (२२६) ·भवभमणनिब्भयाए अभयाए पाडिओ वि तह विसमे। निम्बूढोसि सुदंसण! तुह कित्ती तेण महमहइ॥८॥ तप आदीश्वरवत् । पुचि कयकम्माणं तवेण मुक्खत्ति हेउणा विहियं । रिसहजिणेण पढमं संवच्छरिअं तवो कम्मं ॥ ९ ॥ संवच्छरमुसभाजिणो० ॥ १० ॥ भावना भरतेशवत् । विहियं वेयावच्चं विहिणा साहूण सुद्धसीलाणं । सिरिरिसहसुओ जाओ भरहो भरहाहिवो तेणं ॥११॥ सो पढमचक्कवट्टी भरहो भविआण कुणह कल्लाणं । आयंसघरे केवललच्छीए जो सयं वरिओ ॥१२॥ यहा-रामो तवप्पभावा सुपत्तदाणाउ झत्ति रहकारो । अणुमोअणाइ हरिणो संपत्ता बंभलोगाम्म ॥१३॥ भावण भावइ हरिणलउ नयणे नीर झरंत । मुणि वहरावत करि करी जइ हुँ माणस हुंत ॥ १४ ॥ अपि च-दानं धनदवद्देयं शीलं सीतेव निर्मलम् । सुन्दरीवत्तपः कार्य भावना भरतेशवत् ॥ १५ ॥ किं बहुना ? धर्म दृढता कामदेववत्कार्या। यथा श्रेणिकाभयकुमाराभ्यां धवलकृष्णप्रासादौ कारितौ, पुराद् बहिर्धर्मवत्पापिपरीक्षार्थ नगरे पटहो वादितः । धर्मिभिर्धवलप्रासादे, पाप्मभिः कृष्णे प्रासादे गन्तव्यम् । ततो व्यवहारिप्रभृतयः पौराः कालकसूकरादयश्च धवले समागताः । आनन्दकामदेवौ कृष्णे । राज्ञोक्तम्- (२२) ·यूयमत्र कस्मादागतौ ?। ताभ्यामुक्तम्-वयं गृहस्थास्तप्तायोगोलककल्पाः सारम्भाः। राज्ञा वन्दितौ पूजितौ। एते दृष्टान्ताः खयमेव सविस्तर वाच्याः ॥ इति जिना!पदेशः ४६ ॥ जिनपूजनं विवेकः सत्यं शौचं सुपात्रदानं च । महिमक्रीडागारः शृङ्गारः श्रावकत्वस्य ॥ १ ॥ श्रावकाणामयमेव मुख्यः शृङ्गारः, न तु तिलकमुकुटकङ्कणहारमुद्रिकाकटककेयूरबाहुरक्षकाङ्ग- दवलयादिकः । यदुक्तम्- श्रीमज्जिनेन्द्रनमनं तिलकत्यलीके वक्षःस्थले विमलमालति सद्विवेकः । ताडङ्कति श्रवणयोः सुगुरूपदेशस्त्यागम्तु कङ्कणति पाणितले सतां हि ॥ २ ॥ गुर्वाज्ञा तिलकः सदागमवचः कर्णावतंसः श्रुतौ ज्ञानं हारलता प्रदानमनघं भूषा कराम्भोजयोः । यात्रा जङ्गमजङ्गमेतरमहातीर्थेषु पादद्वयालङ्कारश्च स एष भूषणविधिः प्रत्यन्तमाधीयताम् ॥ ३ ॥ वारं वार जिणंदवंदणकिणं भालत्थलीमंडणं सिद्धन्तुजलवत्थुतत्तसवणं कण्णन्तरे कुण्डलं । अच्चन्तं गुरुभत्तिमुत्तियसिरी घोलेइ वच्छत्थले सदाणं च करांगुलीसु रयणं धन्नाण भूसा इमा ॥ ४॥ (२२८) ·दृष्टान्तो यथा-- भावसरिच्छं खु फलं इक्काइ वि होइ जं तु किरियाए । जह संबपालयाणं वन्दणवडियाए नेमिस्स ॥ ५॥ एकदा द्वारिकायां श्रीनेमिनाथः संध्यायां समवसृतः । कृष्णेनोक्तम्-प्रातः प्राक् श्रीनमिं यो वन्दिष्यते तस्य पट्टतुरङ्गमं दास्यामीति जल्पिते पालकोऽश्वलोभाद्रात्रावेव गत्वाऽवन्दत । शाम्बः स्ववासभवनस्थ एव सप्ताष्टपदानि संमुखमागत्योत्तरासङ्गं विधाय । यः प्रातरेव नमतां भवदंहियुग्मं संजायते क्षितिरजस्तिलको ललाटे । पुंसां स एव सपदि त्रिदिवाऽपवर्गलक्ष्मीवशीकरणकौशलमाबिभर्ति ॥ ६ ॥ इत्याद्यष्टोत्तरशतनमस्कारैः स्तुवा भावेनाऽवन्दत । प्रातः श्रीनेमिमुखात् तयोः स्वरूपं श्रुत्वा शाम्बस्य पट्टाश्वः प्रदत्तः । पालकः पुराबहिष्कृतःअभव्यत्वात् ॥ इत्यर्थोपदेशः ४७ ॥ 0000000000000000000000 पूआ जिणाण आणं वित्ती साहम्मिआण वच्छल्लं । सीलं परोवयारो विवेगतरुपल्लवा एए ॥१॥ जिनपूजा । यथा- (२२९) ·किंकरन्ति सुरास्तस्य तस्य मित्रन्ति शत्रवः । यस्य जन्मान्तरोपात्ता पूजा पुण्यमहौषधी ॥२॥ जनाज्ञा यथा- इक्कु च्चिय तुह आणा सुहदुहं देइ सामियमणंतं । इक्का वि मेहवुट्ठी विसं व अमिअं व पत्तगुणा ॥ ३ ॥ नयगमभङ्गेति जिनाज्ञास्तोत्रं वाच्यम् । वृत्तिः- सच्चित्तदव्वविगइवाहणतंबोलवत्थकुसुमेसु । वाणहिसयणविलेवणबंभदिसिन्हाणभत्तेसु ॥ ४ ॥ इत्याद्यनेकाभिग्रहग्रहणम् । सार्मिकवात्सल्यं यथा- साहम्मिअम्मि पत्ते घरंगणे जस्स होइ न हु नेहो । जिणसासणभीणअमिणं सम्मत्ते तस्स संदेहो ॥ ५॥ शलिं च यथा- पजलिओ वि हु जलणो सीलपभावेण पाणियं हवइ । सा जए जयउ सीआ जीसे पयडा जसपडाया ॥६॥ परोपकारो यथा- (२३०) ·Poc000000००००००००००००० परोपकारः सुकृतैकमूलं परोपकारः कमलादुकूलम् । परोपकारः प्रभुताविधाता परोपकारः शिवसौख्यदाता ॥७॥ दृष्टान्तो यथा- परकजकरणनिरया महाणुभावा चयंति नियकज्जं । असिवोवसमणभेरिं पत्थंतो वासुदेवव्व ॥ ८ ॥ अन्यदा सौधर्मेन्द्रो निजसभायां प्राह-भो देवाः ! भुवि श्रीकृष्णः कस्याप्यवगुणं न वदति । तच्छ्रुत्वा कश्चित्सुरः परीक्षार्थमागत्य श्रीकृष्णस्य मार्गे गच्छतः श्वानं मृतं दुर्गन्धं श्यामं कृतवान् । कृष्णः सर्वावगुणान् त्यक्त्वा मरकतस्थाले मुक्ताफलवत्,आकाशे तारकपत्रिवत् , सारमेयस्य कृष्णे शरीरे दन्ता धवला भ्राजमानाःसन्ति। दोषजालमपहाय मानसे धारयन्ति गुणमेव सज्जनाः । क्षारभावमपहाय वारिधेहते सलिलमेव वारिदाः ॥९॥ तद् दृष्ट्रा सुरस्तुष्टः शक्रप्रशंसादि चाख्यत् । श्रीकृष्णः प्राह-भो देव ! यदि तुष्टोऽसि, तदा तथा कुरु यथा सर्वजनानां रोगो न भवति । यतः- अयं निजः परो वेति गणना लघुचेतसाम् । उदारचरितानां च वसुधैव कुटुम्बकम् ॥ १० ॥ देवेन चन्दनभेरी समर्पिता, प्रोक्तं चास्याः शब्देन षण्मासान् जने रोगा न भवन्ति । सुरस्तिरोदधे । एवं रोगे नश्यति कालान्तरेण भेरीपालकस्तां लोभेनखण्डीकृतवान् ; पुना रोगोपशमनाय कृष्णो धन्वन्तरिवैतरणीनामानौ (२३१) 50000 २४ ·वैद्यौ चकार । एवं सर्वत्र विवेक एव विलोक्यते । यतः- यत्संतोषसुखं यदिन्द्रियदमो यच्चेतसः शान्तता यद्दीनेषु दयालुता यदपि गीः सत्यामृतस्यन्दिनी । शौर्य धैर्यमनार्यसङ्गविरतिर्या सङ्गतिः सज्जने एते ते परिणामसुन्दरतराः सर्वे विवेकाङ्कुराः ॥ ११॥ विवेकः सह सम्पत्त्या विनयो विद्यया सह । प्रभुत्वं प्रश्रयोपेतं चिह्नमेतन्महात्मनाम् ॥ १२॥ यथा-दानं भोगो नाशस्तिस्रो गतयो भवन्ति वित्तस्य । यो न ददाति न भुते तस्य तृतीया गतिर्भवति॥१३॥ इति पुरोहितोक्ते भूमिगृहान्नरालभणनोत्पन्नविवेकेन सोमनृपतनयेन भर्तृहरेणोक्तम्- आयासशतलब्धस्य प्राणेभ्योऽपि गरीयसः । गतिरेकैव वित्तस्य दानमन्या विपत्तयः ॥ १४॥ अतो जिनार्चा विवेकेनैव कार्या ॥ इति जिना!पदेशः ४८॥ पूजामाचरतां जगत्त्रयपतेः सङ्घार्चनं कुर्वतां तीर्थानामभिवन्दनं विदधतां जैनं वचः शृण्वताम् । सद्दानं ददतां तपश्च चरतां सत्त्वानुकम्पाकृतां येषां यान्ति दिनानि जन्म सफलं तेषां सपुण्यात्मनाम् ॥१॥ देवपूजादिपुण्यकरणीयकारकाणां सफलं जीवितं गोत्रं च ज्ञातव्यम् । यतः- (२३२) ·देवं पूजयतो दयां विदधतः सत्यं वचो जल्पतः सद्भिः सङ्गमनुज्झतो वितरतो दानं मदं मुश्चतः। यस्येत्थं पुरुषस्य यान्ति दिवसास्तस्यैव मन्यामहे गोत्रं जन्म च जीवितं च सफलं श्लाघ्या कथा चाग्रिमा॥२॥ निद्रान्ते परमेष्ठिसंस्मृतिरथो देवार्चने व्यापृतिः साधुभ्यः प्रणतिः प्रमादविरतिः सिद्धान्ततत्त्वश्रुतिः । सर्वस्योपकृतिः शुचिव्यवहतिः सत्पात्रदाने रतिः श्रेयोनिर्मलधर्मकर्मनिरतिः श्लाघ्या नराणां स्थितिः॥३॥ कृत्वाऽर्हत्पदपूजनं यतिजनं नत्वा विदित्वाऽऽगमं हित्वा सङ्गमधर्मकर्मठधियां पात्रेषु दत्त्वा धनम् । गत्वा पद्धतिमुत्तमक्रमजुषां जित्वाऽन्तरारिराजं स्मृत्वा पश्चनमस्त्रियां कुरु करक्रोडस्थमिष्टं सुखम् ॥४॥ दृष्टान्तो यथा--चम्पायां जिनदासः श्राद्धस्त्रिसन्ध्यजिना द्विवारप्रतिक्रमणप्रत्याख्यानकरणपरः सा- धुसेवापरायणः परिवसति स्म । सोऽन्यदा वकार्यसाधनसावधानोऽष्टम्यां निशि शून्यगृहे पौषधं गृहीत्वा कायो- त्सर्गे स्थितः, दैवात्परपुरुषासक्तया भार्यया तं शून्यागारे स्थितमजानन्त्या लोहतीक्ष्णकीलिकाश्चितपादा खट्वा तत्र गृहे क्षिप्ता, कायोत्सर्गस्थजिनदासपादः कीलकेन विद्धः । महाव्यथायां जाततन्मिथुनमेलापकभारोत्पन्नायां स चिन्तयति स्म- सह कलेवर ! खेदमचिन्तयन् ववशता हि पुनस्तव दुर्लभा। (२३३) - 10000 0000000 ·धनतरं च सहिष्यसि जीव ! हे! परवशो न च तत्र गुणोऽस्ति ते ॥ ५॥ शुमध्यानान्मृत्वा शक्रसमानो देवो जातस्तत आगत्य तां भार्या समबोधयत् ॥ इत्यर्थोपदेशः १९ ।। बन्धास्तीर्थकृतः सुरेन्द्रमहिताः पूजां विधायामलां सेव्याः सन्मुनयश्च पूज्यचरणाः श्रव्यं च जैनं वचः । सच्छीलं परिपालनीयमतुलं कार्य तपो निर्मलं ध्येया पञ्चनमस्कृतिश्च सततं भाव्या च सद्भावना ॥ १ ॥ अशोकवृक्षः सुरपुष्पवृष्टिर्दिव्यो ध्वनिश्चामरमासनं च । भामण्डलं दुन्दुभिरातपत्रं सत्प्रातिहार्याणि जिनेश्वराणाम् ॥ २ ॥ वप्रत्रयं चारु चतुर्मुखाङ्गता चैत्यदुमोऽधोवदनाश्च कण्टकाः । चतुर्विधा मर्त्य निकायकोटिर्जघन्यभावादपि पार्श्वदेशे ॥ ३ ॥ इत्यादिसुरेन्द्ररचितपूजोत्सवाः श्रीजिनाः सुविधिना पूज्या वन्दनीयाश्च । यदुक्तम्- तिन्नि निसीही तिन्नि पयाहिणा तिन्नि चेव य पणामा । तिविहा पूआइ तहा अवत्थतियभावणं चेव en इत्यादिबृहहाष्यलघुभाष्यगता विधिविधेया । दृष्टान्तो यथा- (२३४) ·देवगिरिनगरे सा जगसिंहेन ३६०व्यवहारिणः स्वसमानाः कोटीध्वजाः स्वधनार्पणप्रौढव्यवसायक- रणैर्महेभ्याः कृताः प्रत्यहं सविस्तरस्नात्रसाधर्मिकवात्सल्यसङ्घार्चादिपुण्यपरम्पराकरणार्थम् । ॥ इति जिना!पदेशः ५० ॥ कर्तव्यं जिनवन्दनं विधिपरैर्हर्षोल्लसन्मानसैः सच्चारित्रविभूषिताः प्रतिदिनं सेव्याः सदा साधवः । श्रोतव्यं च दिने दिने जिनवचो मिथ्यावनिर्णाशनं दानादौ व्रतपालने च सततं कार्या रतिः श्रावकैः॥ चित्रं जगत्त्रयीभर्तुः संलग्ना कुसुमावली । स्वर्गापवर्गसंप्राप्तिफलं भव्येषु यच्छति ॥ २ ॥ यथा-श्रीकुमारपालेन श्रीशत्रुञ्जये श्रीयुगादिप्रतिमा नवलक्षद्रव्यमूल्यनव्यकारितशतदलस्मेरनवकमलैर्न- वाङ्गं पूजिता पूर्वम् ; ततः कोटिचम्पकैश्च । गुरुभक्तिर्यथा- मङ्गुलिणावि अ अरहउसीसा तेअस्स उवगया दड्ढा । ते वि तह डज्झमाणा पडिवन्ना उत्तमं ठाणं ॥३॥ जिनवचः श्रोतव्यं यथा- श्रुला धर्म विजानाति श्रुत्वा त्यजति दुर्मतिम् । श्रुत्वा ज्ञानमवाप्नोति श्रुत्वा मोक्षं च गच्छति ॥ ४ ॥ (२३५) AA- ·- चिलातीपुत्रकथा वंकचूलकथा ॥ सज्झाएण पसत्थं झाणं जाणइ य सव्वपरमत्थं० ॥ ५॥ पुब्वभवे विय नाणं विराहिऊणं तहा दुही होउं । बीयभवे सज्झाया मासतुसो केवली जाओ ॥ ६ ॥ मासतुसकथा वाच्या । दानं दातव्यम् । यतः- दानेन भूतानि वशीभवन्ति दानेन वैराण्यपि यान्ति नाशम् । परोऽपि बन्धुत्वमुपैति दानात्ततः पृथिव्यां प्रवरं हि दानम् ॥ ७ ॥ चन्दनबालामूलदेवशालिभद्रादीनां दृष्टान्ताः । व्रतपालने अम्बडपरिव्राजककृतपरीक्षाप्राप्तप्रतिष्ठामुलसा- श्राविकादृष्टान्तः ॥ इत्यर्थोपदेशः ५१ ॥ 0000000000000000 दया दीनेषु वैराग्यं विधिवज्जिनपूजनम् । विशुद्धा न्यायवृत्तिश्च पुण्यं पुण्यानुबन्ध्यदः ॥ १॥ इमानि पुण्यानि पुण्यानुबन्धीनि चटत्प्रकर्षसंपत्सुगतिप्रदानि । तत्र जीवदया यथा- दानं दरिद्रस्य विभोः प्रशान्ति,नां तपो ज्ञानवतां च मौनम् । इच्छानिवृत्तिश्व सुखोचितानां दया च भूतेषु दिवं नयन्ति ॥ २॥ (२३६) ·चाणक्येऽपि च-त्यजेद्धर्म दयाहीनं क्रियाहीनं गुरुं त्यजेत् । त्यजेक्रोधमुखीं भार्या निःस्नेहान् बान्धवांस्त्यजेत् ॥ ३ ॥ क्रियाकलापः सकलोऽपि दयाश्चित एव सार्थकः । दयां विना देवगुरुक्रमा स्तपांसि सर्वेन्द्रिययन्त्रणानि । दानानि शास्त्राध्ययनानि सर्व सैन्यं गतखामि यथा वृथैव ॥ ४ ॥ दृष्टान्ता यथा- शशकात् कुञ्जरो मेघो मेतार्यः क्रौञ्चतः शिवम् । कपोताच्छान्तिनाथोऽभूत् सुव्रतः षष्टियोजनाम् ॥ ५॥ कृषीमृगः पुष्पचूलो मत्स्यवतीकुमारकः । दामन्नकमुखा ह्येते स्युर्दयागुणशालिनः ॥ ६ ॥ माण्डव्यः शूलिकाभिन्नो विद्धो बाणेन केशवः । तीर्थचारी छिन्नहस्तोऽनिष्टोऽभूद्गङ्गदत्तकः ॥ ७ ॥ वैराग्यं सनत्कुमारचक्रिवद्यथा- खदेहं कुष्ठाक्रान्तं दृष्ट्वा चिन्तयति-मृत्योर्बिभेषि किं बाल! स च भीतं न मुञ्चति । अजातं नैव गृह्णाति कुरु यत्नमजन्मनि८ शमसुखशीलितमनसामशनमपि द्वेषमेति किमुकामाः ? स्थलमपि दहति झषाणां किमङ्ग! पुनरुज्ज्वलो वह्निः ॥९॥ (२३७) ooood ·विधिना जिनपूजा कार्या तदभावे निरर्थकं जन्म । यतः- नो दृष्टं भवनं शशाङ्कसदृशं शुभ्रं जिनेन्द्रालयं नो शास्त्रं विदितं प्रबोधजनकं भव्याम्बुजानां प्रियम् । नो दत्तं मुनिपुङ्गवाय सततं दानं मया भक्तितः कालोऽयं खलु यातु पापमनसां नो साधितं किञ्चन ॥१०॥ तथा विशुद्धा न्यायवृत्तिः शीलादिसदाचाराऽऽचरणं महालाभाय । तीर्थानि वा व्रजतु तिष्ठतु वैकपादं तोये निमज्जतु पतत्वथवाऽद्रिशृङ्गात् । नैवास्ति शीलरहितस्य परत्र सिद्धिींजाच्छिलातलगतादिव सस्यवृद्धिः ॥ ११ ॥ चित्तमन्तर्गतं दुष्टं तीर्थस्नानैर्न शुद्ध्यति । शतशस्तीर्थसंशुद्धं सुराभाण्डमिवाऽशुचि ॥ १२ ॥ श्रीरामवद्यथा- यान्ति न्यायप्रवृत्तस्य तिर्यञ्चोऽपि सहायताम् । अपन्थानं तु गच्छन्तं सोदरोऽपि विमुञ्चति ॥ १३ ॥ न्यायपररामनाम्नाऽपि श्रेयः । यतः- सर्वत्र महतां नामोच्चाराद्भवति वाञ्छितम् । लभते भव्यभोज्यानि शुको राम इति ब्रुवन् ॥ १४ ॥ ॥ इति जिनार्डोपदेशः ५२ ॥ (२३८) 000000000000oope ·- भक्तिर्जिनेषु दृढता गुरुभाषितेषु श्रद्धा च धर्मकरणेषु गुणेषु रागः । दानेषु तीव्ररुचिता विनयेषु वृत्तिः कस्यापि पुण्यपुरुषस्य भवन्त्यवश्यम् ॥ १॥ कस्याऽपि पुण्यवतः पुण्यप्रकारा एते संभवन्ति नान्यस्य । यतः- प्रातपच्चन्द्रं सुरभी नकुलो नकुलीं पयश्च कलहंसः । कृष्णकवल्ली पक्षी शुद्ध धर्म सुधीचि ॥ २॥ जिनभक्तिः । यथा- प्रासादप्रतिमा यात्रा प्रतिष्ठा च प्रभावना । अमायुद्धोषणादीनि पुष्णन्ति विमलं यशः ॥ ३ ॥ प्रासादप्रतिमापूजासत्रामारिसुपस्तकैः : । वात्सल्यसङ्घपूजाधैर्धर्माङ्गैर्धार्मिको नरः ॥ ४ ॥ सङ्घार्चा सङ्घवात्सल्यं शास्त्रारम्भप्रपाटिका । महापूजोद्यापनानि महापुण्यानि पुण्यतः ॥५॥ मालोट्टनसचैत्यपरिपाटीजिनार्चनैः । ध्वजप्रदानसन्नृत्यगीतस्नात्रमहोत्सवैः ॥ ६ ॥ दृष्टान्ताः- षट्पञ्चाशद्धटीसुवर्णेन श्रीनेमीश्वरेन्द्रमाला सङ्घाधिपपेथडेन परिदधे । तन्नन्दनसं झांझणदेवेन श्रीश- त्रुञ्जयरैवताचलयोः श्रीऋषभनेमिप्रासादयोः सं० आभूप्रदत्तसर्वप्रासाददेवकुलिकावृक्षादिषु पञ्चवर्णपट्टकूल- ध्वजसहस्रं दृष्ट्वा- (२३९) ·धिगपारं व्यापारं धिक् कमलां मे समुद्रजलबहुलाम् । विहितमुभयानुरूपं किमपि न करणीयमिह येनं ॥७॥ इति चेतसि विचिन्त्य चतुरङ्गुलपृथुला हादशयोजनदीर्घा सौवर्णमयी एकैव ध्वजा दत्ता। एवं मधुमतीवा- सिना सा• झगडाकेन श्रीकुमारपालसङ्ग्रे श्रीविमलाचलरैवतकदेवपत्तनेषु सपादकोटिमूल्यरत्नत्रिकेण प्रथम- माला गृहीता । १२ वारतज्जनकम हांसाक्षमजलधियात्राकरणसंतुष्टसमुद्राधिष्ठायकार्पितपञ्चरत्नमध्यात् शेष- द्वयं कुमारपालेन मूल्येन गृहीत्वा तत्पदकगर्भ हारपञ्चकमकारि श्रीशत्रुञ्जयरैवतदेवकपत्तनभृगुकच्छत्रिभुवन- विहारनिमित्तम् । तथा गुरुवाक्ये दृढता यथा-- गुर्वेकवाक्यादपि पापभीता राज्यं त्यजन्ति स्म नराः सुधीराः । व्याख्यासहस्रैर्न भवेद्विरागो ध्रुवं कलौ वज्रहदो मनुष्याः ॥ ८ ॥ जम्बूस्खाम्यादीनां दृष्टान्ताः । तथा धर्मकरणीयेषु वासना । यथा- भक्तिस्तीर्थकरे गुरौ जिनमते श्रद्धालुता शासने शुश्रूषा मुनिपुङ्गवे सुविहिते दानप्रवृत्तिः सदा । वात्सल्यं सहधर्मचारिषु दया भूतेषु सर्वेष्वहो ! मन्ये श्रावकधर्मवर्तिनि जने पर्याप्तकल्पो विधिः॥९॥ वित्तसाध्यमिह दानमुत्तमं शीलमप्यविकलं सुदुर्द्धरम् । (२४०) ·दुष्कराणि च तपासि भावना खीयक्तिवशगेति भाव्यताम् ।। १० ।। भवन्ति भूरिभिर्भाग्यैर्धर्मकर्ममनोरथाः । फलन्ति यत्पुनस्तेऽपि तत्सुवर्णस्य सौरभम् ॥ ११॥ ॥ इति जिनार्कोपदेशः ५३ ॥ उपदेशतरङ्गिण्यां तृतीयोऽभूत्तरङ्गकः । पूजापश्चाशिकानामा रत्नमन्दिरनिर्मितः ॥ १२ ॥ इति तपागच्छनायकश्रीसोमसुन्दरमरिश्रीरत्नशेखररिपं०-नन्दिरत्नगणिशिष्यपं०-रत्नमन्दिरगणिगुम्फिसाया भीमा- तरङ्गिण्यां पूजापश्चाचिकानामा तृतीयस्तरकः समाप्तः ॥ अथ तीर्थयात्राकरणोपदेशरूपश्चतुर्थस्तरङ्गः । तद्यथा-वपुः पवित्रीकुरु तीर्थयात्रया चित्तं पवित्रीकुरु धर्मवाञ्छया । विचं पवित्रीकुरु पात्रदानतः कुलं पवित्रीकुरु सच्चरित्रैः ॥१॥ यथा१२ वर्षवनावस्थानान्ते कल्याणमन्दिरमहास्तोत्रस्फोटितमहाकाललिङ्गमध्यश्रीपार्धप्रतिमाप्रकटीकरण- 0000000000000000000000 ·वापीमध्यशासनदेवतादत्तौषधसर्षपक्षेपण ३२वार्षिक ३६दण्डायुधश्रमव्यग्रसर्षपप्रमाणसुभटप्रकटनमुद्गलमहाकटक- भञ्जनमानसिकनमस्कारधर्मलाभप्रदानबहुकाव्यकरणाद्यनेकावदातकारकश्रीसिद्धसेनदिवाकरप्रतिबोधितश्रीविक्र- मादित्यनृपेण श्रीशत्रुञ्जययात्रा कृता। तद्विस्तरो यथा-१४मुकुटबद्धनृपाः, ७०लक्षाणि श्राइकुटुम्बानाम्, श्रीसि- इसेनदिवाकरप्रमुखाः पञ्चसहस्रसूरयः, एकशतैकोनसप्ततिः सौवर्णदेवालयाः, एककोटिदशलक्षपञ्चसहस्राण शकटानाम् , १८ लक्षाणि तुरङ्गमानाम् , षट्त्रिंशत्शतानि गजानाम् ; एवं करभवृषभादीनां मानं ज्ञेयम् ।। ॥ इति यात्रोपदेशः १ ॥ COPa- प्रभावना श्रीजिनराजचैत्ये जिनप्रतिष्ठा जिनतीर्थयात्रा। अमारिरेतानि महावृषाणि पश्चापि पञ्चाङ्गरमाकराणि॥१॥ दृष्टान्तो यथा-एकदा १८०० कोटीध्वजव्यवहारिभिः साई श्रीकुमारपालेन पौषधो गृहीतः, राज्ञा गुर- वो वन्दिताः । अग्रे निषण्णस्तदा श्रीहेमाचार्यैस्तीर्थोपदेशः प्रदत्तः । यथा-- आरम्भाणां निवृत्तिविणसफलता सङ्घवात्सल्यमुच्चैनैर्मल्यं दर्शनस्य प्रणयिजनहितं जीर्णचैत्यादिकृत्यम् । तीर्थोन्नत्यं जिनेन्द्रोदितवचनकृतिस्तीर्थकृत्कर्मबन्धः सिद्धेरासन्नभावः सुरनरपदवी तीर्थयात्राफलानि ॥२॥ (२४२) ·तदा राज्ञा पृष्टम्-भगवन् ! कतिधा तीर्थयात्रा ?। गुरुः प्राह-त्रिधा- अष्टाह्निकाभिधामेकां रथयात्रां तथाऽपराम् । तृतीयां तीर्थयात्रां चेत्याहुर्यात्रां त्रिधा बुधाः ॥ ३ ॥ ततः पत्तनात् श्रीकुमारपालेन ७२ राणकदेवालयप्रधानाम्बडदेबाहडदेप्रमुखाष्टादशशतकोटीध्वजव्यवहा- रिदेवालयाद्याडम्बरेण श्रीविमलाचलरैवतकयात्रा रीषट्कप्रतिपालनपूर्व स्थानस्थानस्नात्रध्वजासङ्घाऽर्चासङ्घ- वात्सल्यगीतनृत्तादिमहोत्सवैः। यात्राविस्तरः श्रीजिनमण्डनवाचकविरचितकुमारपालप्रतिबोधमध्यगतो वाच्यः॥ ॥ इति यात्रोपदेशः २ ॥ यात्रायां किल संचरन्ति कृतिनः पञ्चेन्द्रियाणां यमं कृत्वा दानपरायणाः शुभधियः पित्रोः पदाराधनाः । तत्पादोत्थितधूलिमप्यगतिकाः श्लिष्यन्ति मोक्षार्थिनस्तेषां पुण्यमितिं स वेत्ति भगवान् सर्वज्ञ एव स्वयम् ॥१॥ तद्विधिर्यथा-एकाहारी भूमिसंस्तारकारी पद्यां चारी शुद्धसम्यक्वधारी । यात्राकाले सर्वसच्चित्तहारी पुण्यात्मा स्याद् ब्रह्मचारी विवेकी ॥ २ ॥ तथा यात्रापुण्यविधानेन धर्माचार्यसाधर्मिकभक्तिः कृता स्यात् । यदुक्तम्- (२४३) ·प्रतिवर्ष सहर्षेण निजवित्तानुमानतः। पूजनीयाः सधर्माणो धर्माचार्यांश्च धीमता ॥ ३ ॥ यथा-उम्बरराजस्थापितश्रीअर्बुदाचलतलहट्टिकालङ्कारउम्बरणीनगरतः सा-पारससुतसा देसलः श्रीशत्रु- अयादिसप्ततीर्थेषु१४कोटिद्रव्यव्ययेन चतुर्दशयात्रां कृतवान् । उक्तं च- श्रीदेशलः सुकृतपेशलवित्तकोटीश्वश्चञ्चतुर्दशजगज्जनितावदातः । शत्रुञ्जयप्रमुखविश्रुतसप्ततीर्थयात्राश्चतुर्दश चकार महामहेन ॥ ४ ॥ तदन्वये सा लल्लवीजडाभ्यां विमलवसत्युद्धारः कारितः सं० १३५३ वर्षे । एवमपरस्तीर्थयात्रा विधेया । ॥ इति यात्रोपदेशः ॥ .. सदा शुभध्यानमसारलक्ष्म्याः फलं चतुर्धा सुकृतातिरुच्चैः । तीर्थोन्नतिस्तीर्थकृतां पदाप्तिर्गुणा हि यात्राप्रभवाः स्युरेते ॥१॥ तीर्थयात्राकर्तुः सदा मार्गे देवपूजाग्रामरचैत्यपरिपाटीसाधर्मिकवात्सल्यादिमनोरयकरणपूरणादिशुमध्यानं भवति, न तु धान्यघृतचर्मचीवरादिक्रयविक्रयकारकवद् मेघाभावपशुरोगमहर्घ्यतादिदुर्ध्यानम्, तथा नवरं (२४०) ·- सप्तक्षेत्र्यां वपनेन चपलकमलासफलीकरणं स्यात् ; तथा ६रीपालनेन चतुर्दा दानशीलतपोभावनादिसुकृत- प्राप्तिः स्यात् । तथा स्थाने स्थाने महामहोत्सवेन परेषां चमत्कारकरणेन तीर्थोन्नतिर्जिनशासनप्रभावना स्यात् , तीर्थङ्करगोत्रकर्मबन्धः स्यात् परभवे । दृष्टान्तो यथा-थारापद्रनगरे लघुकाश्मीरापराभिधाने पश्चिम- मण्डलीकबिरुदःश्रीश्रीमालज्ञातीयःसं आभूः। यस्य यात्रायां सप्तशतदेवालयाःएकसहस्रपश्चशतदशोत्तरजिनबि- म्बानि सहस्रशकटानि पञ्चसहस्राणि तुरङ्गमाणाम् , २२ शतोष्ट्राः, ९. सुखासनानि, ९९ श्रीकर्यः ७ प्रपाः ४२ जलवाहिबलीवर्दाः, ३.जलवाहिमहिषाः शतं रन्धनकटाहिकानि, ३६ सूरयः, शर्त कान्दविकानाम्, शतं सूप- काराणाम् , शतद्वयं मालाकाराणाम् , शतं ताम्बूलिकानाम् , १ शतं ३६हट्टानि १४लोहकाराः १५सूत्रधाराः; एवं १२कोटिस्वर्णव्ययः; इत्यादिबहुपरिवारपरिवृतः श्रीशत्रुञ्जयतीर्थयात्रां पञ्चवर्णपट्टकूलसहस्रध्वजाप्रदानादिबहु- विस्तरमुभगां कृतवान् । तेनैव एककोटिसुवर्णटङ्ककैः श्रीज्ञानकोशे ६ लक्ष ३९ सहस्रप्रमाणसिद्धान्तप्रतिरेका सौवर्णाक्षरा, द्वितीया सर्ववर्तमानग्रन्थानां मष्यक्षरमयी प्रतिर्लेखिता; तथा ३६० श्राद्धा आत्मसदृक्षाः कृता, प्रत्यहं स्नात्रसाधर्मिकवात्सल्यसङ्घार्चाप्रभावनाकरणार्थम् । तेनैव च भूनेतामहांकूग्रामयोः सारूआरघाटमयौ दौ प्रासादौ कारितौ। सारूआरघाट इति किमुच्यते ? यस्यैकप्रासादस्य मूल्येन अन्ये सामान्याः कोरणीरहिताः ८४ ·S Grooad प्रासादा निष्पद्यन्ते । एवं सप्तक्षेत्र्यां सप्तकोटीद्रव्यव्ययः प्रान्तसमये खहस्तेन कृतः ॥ इति यात्रोपदेशः ४॥ श्रीतीर्थपान्थरजसा विरजीभवन्ति तीर्थेषु बम्भ्रमणतो न भवे भ्रमन्ति । द्रव्यव्ययादिह नराः स्थिरसंपदः स्युः पूज्या भवन्ति जगदीशमथार्चयन्ति ॥ १॥ यथा श्रीवस्तुपालेन साई १२ यात्रा कृता । तत्राद्यतीर्थयात्राविस्तरो यथा- पाथेयवन्तः पथि योग्ययुग्याः सोपानहः सोदकभाजनाश्च । श्रीवस्तुपालेन समं जनौघाः प्रयाणकाय प्रवणा बभूवुः ॥ २ ॥ समं समगैरपि बन्धुवर्गेनिसर्गबन्धुर्विबुधवजस्य । शुभे मुहूर्तेऽथ शुभैनिमित्तैर्मन्त्री खनाथानुमतः प्रतस्थे ॥३॥ न वाहनं यस्य स तस्य यानं नाऽऽसीद् धनं यस्य स तस्य वित्तम् । न चीवरं यस्य स तस्य वस्त्रं कल्पद्रुकल्पः प्रददौ पृथिव्याम् ॥ ४ ॥ भुते स्म सर्वेष्वपि भुक्तवत्सु शेते स्म सुप्तेषु स यात्रिकेषु । प्रबुध्यते स्म प्रथमं तदित्थं सङ्घप्रभुत्वव्रतमाचचार ॥५॥ प्रभूतभोज्यानि बहूदकानि सुगोरसान्युन्मदमानवानि । तस्याति दुर्गेऽपि पथि प्रयाणान्युधानलीलासहशान्यभूवन्॥६॥ 000000000owwww--- (२४६) ·JEL . यात्राप्रसङ्गेन जगाम येषु पुरेषु पौरोच्छ्रिततोरणेषु । तेषामधीशैः स विशेषमेष संमान्यमानः सममानयत्तान् ॥७॥ समुद्दतीर्णजिनेन्द्रहम्नवैः सरोभिश्च सरोजरम्यैः । प्रस्थानमार्गः सचिवस्य सोऽभूदजानतामप्युपलक्षणीयः॥८॥ यावन्ति बिम्बानि जिनेश्वराणां श्वेताम्बराणां च कदम्बकानि । मार्गेषु तेषां कलयन् स पूजां शत्रुञ्जयं शत्रुजयी जगाम ॥ ९ ॥ तत्रादिनाथस्य नमस्यमूर्तेः स्नानं च पूजां च विधाय मन्त्री । पुरः कुरङ्गीनयनाः प्रमोदनृत्यन्मना नृत्यमकारयत् सः ॥ १० ॥ धनैः प्रसूनैर्वसनैरनूनैः पत्रैः पवित्रैरशनैः प्रधानैः । नृत्तैर्वधूनां च गृहीतचित्तैर्गानैः सदानैर्विततान पूजाम्॥११॥ इत्यादिकीर्तिकौमुदीकाव्यमध्यगतयात्रावर्णन८१ काव्यानि वाच्यानि । तत्र प्रथमयात्रायां सं० १२८५ कृतायामयं विस्तरः। २४ दन्तमया देवालयाः,१२. काष्ठदेवालयाः,४५ शतानि शकटानाम् ,१८ शतानि वाहिन्यः, ७०. सुखासनानि, पञ्चशतानि पालुषिकानाम् , ७०० आचार्याः, द्विसहसश्वेताम्बरतपोधनाः, ११शतदिगम्बराः १९ शतश्रीकर्यः, ४ सहस्रतुरङ्गमाः, द्विसहस्रोष्ट्राः, सप्तलक्षमनुष्याः। इदं प्रथमयात्राप्रमाणम् । तदनु प्रवर्धमानप्र- माणातनयात्रा ज्ञेयाः ॥ इति यात्रोपदेशः ५॥ 00000000000 100000000 ·एअं जम्मस्स फलं सारं विहवस्स इत्तियं चेव । जं अच्चिज्जइ गर्नु सित्तुंजे रिसहतित्थयरो ॥ १॥ छटेणं भत्तेणं अपाणएणं च सत्त जत्ताओ । जो कुणइ सित्तुंजे सो तईअभवे लहइ सिद्धिं ॥ २ ॥ न वि तं सुवन्नभूमीभूसणदाणेण अन्नतित्थेसु । जं पावइ पुग्नफलं पूआन्हवणेण सित्तुंजे ॥ ३ ॥ दृष्टान्तो यथा-सुराष्ट्रायां गोमण्डलग्रामवास्तव्यः सप्तपुत्रः, सप्तशतसुभटः,१३ शतशकटसङ्घ१३ कोटिख- णपतिः सं० धाराकः श्रीशत्रुञ्जययात्रां कृत्वा ५० वर्षावधि दिगम्बराधिष्ठितरैवतयात्रावसरे खङ्गारदुर्गपसैन्यैः सह युद्धेपुत्रशतसुभटक्षये श्रीबप्पभट्टिप्रतिबोधितं गोपगिरौ श्रीआमभूपतिं ज्ञात्वा तस्याऽऽमनृपस्य सूरिपार्थे व्याख्यानोपविष्टस्याष्टश्रादैः समं सं० धाराकः समागतः। तेन दिगम्बरगृहीततीर्थखरूपं कथितम् । गुरुभिस्तन्महि- मोक्तौ आमनृपेण गिरिनारनेमिवन्दनं विना भोजनाभिग्रहो गृहीतस्तदनु सहस्रश्राद्धैरपि स एवाभिग्रहो गृहीतस्ततः संघश्वचाल । १ लक्षं पौष्टिकानाम् , एकलक्षं तुरङ्गमाणाम् , ७ शतानि गजानाम् , विंशतिसहस्राणि करभाणाम् , लक्षत्रयं पादचाराणाम्, विंशतिसहस्राणि श्रावककुलानाम् , ३२उपवासैःस्तम्भतीर्थे प्राप्तः। राज्ञः शरीरं खिन्नम्। गुरुभिरम्बिका प्रत्यक्षीकृत्य अपापमठात् प्रतिमैका आनीता । नृपाभिग्रहो मुत्कलो जातः, मासमेकं दिगम्बरैः सह वादः, पश्चादम्बिकया उजितसेलसिहरेतिगाथया विवादो भग्नः; तीर्थ लाला दिगम्बरश्वेताम्बरजिनार्चानां 0000000000 (२४८) ·नग्नावस्थाञ्चलिकाकरणेन विभेदः कृतः ॥ इति यात्रोपदेशः ६॥ सद् द्रव्यं सत्कुले जन्म सिद्धक्षेत्रं समाधयः । संघश्चतुर्विधो लोके सकाराः पञ्च दुर्लभाः॥१॥ शत्रुञ्जयः शिवपुरं नदी शत्रुञ्जयाऽभिधा । श्रीशान्तिः शमिनां दानं शकाराः पञ्च दुर्लभाः ॥ २ ॥ नमस्कारसमो मन्त्रः शत्रुञ्जयसमो गिरिः । गजेन्द्रपद नीरं निईन्द्वं भुवनत्रये ॥ ३ ॥ अत्र श्रीभरतेश्वरयात्रा अयोध्यातः ३२ सहस्रमुकुटबद्धनृपाः, ८४ लक्षतुरङ्गमाः, ८४ लक्षभाः, ८४ लक्षरथाः, ९६ कोटिपादचारी, ८४ लक्षा निःस्वानः। एवं ऋद्धिविस्तारः श्रीशत्रुञ्जयमाहात्म्यगतो वाच्यः॥इति यात्रोपदेशः ७॥ , तैश्चन्द्रे लिखितं स्वनाम विशदं धात्री पवित्रीकृता ते वन्द्याः कृतिनः सतां सुकृतिनो वंशस्य ते भूषणम् । ते जीवन्ति जयन्ति भूरिविभवास्ते श्रेयसां मन्दिरं सर्वाङ्गैरपि कुर्वते विधिपरा ये तीर्थयात्रामिमाम् ॥ १॥ इति श्रीतपा० श्रीधर्मघोषसूरिप्रदत्तोपदेशं श्रुत्वा सं० पेथडदे-झाञ्झणदेवाभ्यां श्रीविमलाचलरैवतकयात्रा षट्पञ्चाशद्धटीवर्णेन्द्रमालापरिधानतीर्थद्वयवर्णकध्वजाप्रदानस्वर्णपत्रश्रीशत्रुञ्जयादिनाथप्रासादमढनाद्यनेकपुण्य- (२४९) ·600000 करणीयभासुरा कृता॥ तद्विस्तरः पं०-श्रीरत्नमण्डनसूरिकृतसुकृतसागरकाव्यगतो वाच्यः॥इति यात्रोपदेशः ८॥ तीर्थ यात्रा विधेया निजकरकमलैः पूजनीया जिनेन्द्रा आदेशाः श्रोत्रपेयाः सगुणगणभृतां जन्तवश्चानुकम्प्याः । देयं पात्रेषु दानं सुकृतिजनशुभा संगतिः साधु कार्या मोक्षश्रीरेष्यतीत्थं विधिवदिह जनाः कुर्वतां पश्यतां च॥१॥ दृष्टान्तो यथा-भरतेश्वरेण श्रीशत्रुञ्जयस्वर्णमयप्रासादो मणिमयबिम्बं च कारितम् ; तद्वारके ९९ कोटि ८९ लक्ष ८४ सहस्रराजानः सङ्घपतयः संजाताः । सगरेण ताम्रमयः प्रासादो रत्नमयबिम्बं कारितम् । तद्वारके ५० कोटि ९५ लक्ष ७५ सहस्रराजानः सङ्घपतयः । पाण्डवैः काष्ठमयप्रासादो लेप्यमयं बिम्बं कारितम्, तहारके २५ कोटि ९५ लक्ष ७५ सहस्रराजानः सङ्घ० । पाण्डवविक्रमादित्यान्तराले ८४ सहस्रनृपाः श्रेणिकदधिवाहन- शिलादित्यसदृक्षाः सङ्घ• श्रेष्ठि• जावडि श्रे. सा• समरान्तराले ३ लक्ष ८४ सहस्रश्रावकसङ्घ०७० सहस्रभाव- सारसङ्घ १६ सहस्रराजपुत्रसङ्घ १५ सहस्रजैनब्राह्मणसङ्घ १२ सहस्रांजिणासं० ९ सहस्रलेऊआसङ्घ ५ सहस्र ४५ कंसारासं० सप्तसहस्रमातङ्गसंघ० ५०० ऊकड १ मातङ्गस्य संघि आगता; ५ श्रीशत्रुञ्जयप्रद- क्षिणां दत्त्वैव तलहट्टिकातः पश्चाद् वलिता मलिनत्वान्न तूपरि चटिताः ॥ इति यात्रोपदेशः ९ ॥ (२५०) ·ran .. 0000000000000000000000००० तरात्मा सुपवित्रितो निजकुलं तैर्निर्मलं निर्मितं तैः संसारमहान्धकूपपता हस्तावलम्बो ददे । लब्धं जन्मफलं कृतं च कुगतिद्वारैकसंरोधनं ये शत्रुञ्जयमुख्यतीनिवहे यात्रासु क्लुप्तोद्यमाः ॥ १ ॥ यतः-कृत्वा पापसहस्राणि हत्वा जन्तुशतानि च । इदं तीर्थ समासाद्य तिर्यञ्चोऽपि दिवं ययुः ॥ २ ॥ शत्रुञ्जये जिने दृष्टे दुर्गतिद्वितयं क्षिपेत् । सागराणां सहस्रं च पूजास्नात्रविधानतः ॥ ३ ॥ पल्योपमसहस्रं च ध्यानाद्, लक्षमभिग्रहात् । दुष्कर्म क्षीयते मार्गे सागरोपमसंचितम् ॥४॥ (युग्मम् ) इत्यादि श्रीशत्रुञ्जयमाहात्म्यं बहु कल्पस्तोत्रगतं वाच्यम् ॥ सर्वेपूपदेशेषु दृष्टान्ताः ५२देवालययात्राका- रकसा सारङ्ग-४४देवालययात्राकृत्सा.सोनपाल-२४देवालययात्राकृत्सा सालिग-सा समरा-१०देवालययात्रापर- सान्गुणराजादीनां वाच्याः ॥ इति यात्रोपदेशः १०॥ संसारेऽसुमता नरामरभवाः प्राप्ताः श्रियोऽनेकशः कीर्तिस्फूर्तिमदर्जितं च शतशः साम्राज्यमप्यूर्जितम् । खाराज्यं बहुधा सुधाभुजचयाराध्यं समासादितं लेभे पुण्यमयं कदापि न पुनः संघाधिपत्यं पदम् ॥१॥ दृष्टान्तो यथा--बप्पभट्टिसूरिभिः प्रत्यहं पञ्चतीर्थ देववन्दनं विना वाराकरणनियम आकाशगामिनी- विद्यया प्रतिपालितः । (२५१) ·AMAN ३ आदिनाथ सेचूँजि नेमि गिरिनारि नमेविणु । मुनिसुव्रत भरुअच्छि वीर मोढेर थुणेविणु॥ मुहरा पास सुपास नमिय दुअ घडि अभितरि । सोरठ ढुंढण विहरिवार गोवाल गिरीसरि ॥ अहसयछवीसा वीरजिणमुहरि नयरि थिर थप्पीउ । सो आमरायनयपयकमल बप्पहभट्टिसूरि चिरं जयउ ॥२॥ ॥ इति यात्रोपदेशः ११॥ S श्रीसोमसुन्दरगुरुप्रवरप्रसादात् तुर्यस्तरङ्ग उपदेशतरङ्गवत्याम् । आसीदसीमविमलाचलमुख्यतीर्थयात्राविधानविधिदर्शनसावधानः ॥ ३ ॥ इति श्रीतपागच्छनायकश्रीसोमसुन्दरसूरिश्रीरत्नशेखरमूरिपं०-नन्दिरत्नगणिशिष्यपं०-रत्नमन्दिरगणिगुम्फितायां श्रीउपदेश- तरविण्यां चतुर्थस्तीर्थयात्रोपदेशस्तरङ्गः समाप्तः ॥ अथ धर्मोपदेशरूपः पञ्चमस्तरङ्गः। तद्यथा-यत् कल्याणकरोऽवतारसमयः वनानि जन्मोत्सवे यद् रत्नादिकवृष्टिरिन्द्रविहिता यद् रूपराज्यश्रियः । (२५२) PARoc00000000 000000000 ·यद् दानं व्रतसंपदुज्ज्वलतरा यत् केवलश्रीनवा यद् रम्याऽतिशया जिने तदखिलं धर्मस्य विस्फूर्जितम् ॥१॥ जिनानामवतारकल्याणकं माङ्गलिककारणं यथा-स्त्रीवेऽपि जनन्या रत्नकुक्षिधारिणि! तुभ्यं नमोऽस्त्विति शक्रादीनां नमस्करणीयता, जनकगृहे पुराणनिधानस्थापना, श्रीवर्धमानावतारे सर्वर्या वृद्धिः,श्रीशान्त्यवतारे जननीसानवारिणा रोगोपशान्तिः, श्रीआजितावतारे जनन्या जयः, गयवसहेत्यादि१४स्वप्ना अतिदुर्लभाः । तथा जन्मनि- यद् घण्टानदनं खयं सुरपतेर्यद् विष्टराऽऽन्दोलनं दिक्कन्याऽऽगमनं सुपर्वचलनं जन्मोत्सवायाऽऽदरात् । वृक्षाणां नमनं धोमुखतया यत् कण्टकाध्यासनं प्रौढच्छत्रमिवाधिपस्य तदिदं धर्मस्य संसूचकम् ॥ २॥ नारका अपि गोदन्ते ॥२॥ मणिमौक्तिकवस्त्ररत्नवृष्टिरिन्द्रकृता पारणकादौ। जिनरूपं जगदगुतम् । यत:- सव्वसुरासुररूवं अंगुइयमाणयं विउविजा । जिणपायंगुढं पइ न सोहइ एतं जह इंगालो ॥ ४ ॥ यैः शान्तरागरुचिभिः ॥ ५॥ राज्यश्रियस्त्रैलोक्यस्पृहणीयाः। यता- सन्ती कुंथू अरा अरिहन्ता चेव चक्कवट्टी अ । अवसेसा तित्थयरा मण्डलिआ आसि रायाणो ॥६॥ दानं तु सांवत्सरिकम्- ·DOE एगा हिरण्णकोडी अहेव अणूणगा सयसहस्सा । सूरोदयमाईअं दिज्जइ जा पायरासाओ ॥ ७॥ तिन्नेव य कोडिसया अट्ठासीअ च हुन्ति कोडीओ। असियं च सयसहस्सा एवं संवच्छरे दिन्नं ॥८॥ • इन्द्रादिकृतदीक्षामहोत्सवः शिबिकासनवादित्रच्छत्रादि केवलज्ञाने समवसरणस्थापनाष्टप्रातिहार्य ३४ अतिशयादिका यदनन्ता जिनईयः सहस्रजिह्वावतोऽपि वक्तुमशक्याः, तत्सर्व पूर्वजन्माराधित२०स्थान- कादिश्रीधर्मफलं ज्ञेयम् । यतः- श्रीदानधर्मकल्पद्गुर्जीयात् सौभाग्यभाग्यभूः । पूर्वापश्चिमतीर्थेशलक्ष्मीभोगमहाफलः ॥९॥ इति धर्मोपदेशः ॥१॥ .. आधारो यस्त्रिलोक्या जलधिजलधराऽर्कन्दवो यन्नियोज्या भुज्यन्ते यत्प्रसादादसुरसुरनराधीश्वरैः संपदस्ताः । आदेश्या यस्य चिन्तामणिसुरसुरभीकामकुम्भादिभावाः श्रीमज्जैनेन्द्रधर्मः किसलयतु स वः शाश्वर्ती सौख्यलक्ष्मीम्॥१॥ यः श्रीजिनधर्मस्त्रैलोक्याधारः । यदुक्तम्-निरालम्बा निराधारा विश्वाधारा० ॥२॥ वने रणे शत्रुजलामि- मध्ये महार्णवे पर्वतमस्तके वा० ॥३॥ अबन्धूनामसौ बन्धुः०॥४॥ दृष्टान्तः-धर्माद् निराधारस्यापि कुमारपालस्य । १८देशराज्यप्राप्तिः, श्रीपालस्य सिद्धचक्राऽऽराधनतः कुष्ठोपशमः, श्रीविक्रमार्कस्याग्निवेतालवशीकरणम्। (२५) 100000000 ·यच्चक्रिताऽऽप्ता भरतेश्वरेण, बाहूबलिर्बाहुबली बभूव। सनत्कुमाराऽभयशालिभद्रा रूपढिधीभोगयुताः क्रमेण॥५॥ यदम्बुचीवो नृपतिर्बभूव, नन्दस्य यल्लेप्यनरैरयोधि । स्थालं सुभूमस्य बभूव चक्र, तद्धर्ममाहात्म्यमिदं वदन्ति॥६॥ यष्टिः करात् कण्डुनृपस्य विद्युत् , पुण्याढयभूपस्य तृणं तु वज्रम् । रक्षाऽभवत् पाण्डुभुवां सुरङ्गा तद् धर्मविस्फूर्जितमामनन्ति ॥ ७ ॥ धन्योऽधिको यत्स्वसहोदरेभ्यो न्यासे निधिं प्राप च वस्तुपालः । यज्जीवितं चाऽऽप कुमारपालस्तद् धर्ममाहात्म्यमुदाहरन्ति ॥ ८ ॥ तथा धर्मस्य जलधिमेघादय आदेशकारिणः, तद्यथा--द्विलक्षयोजनविस्तार१६सहस्रयोजनप्रमाणोच्च- शिखो लवणसमुद्रो वेलन्धरदेवताधार्यमाणजलनिचयो यजम्बूद्वीपं न प्लावयति, मर्यादां च न मुञ्चति; तद् धर्ममाहात्म्यम् । यतः-- आप्लावयति नाऽम्भोधिराश्वासयति चाऽऽम्बुदः । यन्महीं, तत्प्रभावोऽयं ध्रुवं धर्मस्य केवलम् ॥ ९॥ न ज्वलत्यनलस्तिर्यग् यदूर्ध्व वाति नाऽनिलः । अचिन्त्यमहिमा तत्र धर्म एव निबन्धनम् ॥१०॥ तथा मेघोऽपि धर्मानुसारेण वर्षति। यथा-चत्तारि मेहा पन्नत्ता-पुक्खलसंवट्टए नाम एगे,जीमूए नाम एगे, (२५५) 6658300E 0000000000000 ·पज्जन्ने नाम एगे, जिम्हे नाम एगे। पुक्खलसंवट्टएणं महामेहेणं एगेणं वासेणं दसवाससहस्साई भावेइ । जीमूएणं महामेहेणं एगेणं वासेणं दसवासाई भावेइ । पज्जनेणं महामेहेणं एगेणं वासेणं दसवाससयाई भावेइ । जिम्हेणं मेहेणं बहूहिं वासेहिं एगं वासं भावेइ, नो भावेइ वा । एवं यथा यथा धर्मस्य हानिस्तथा तथा मेघस्यापि जिह्मता॥धर्मवृद्धौ सर्वरसानां वृद्धिः--युगादिदेववारके मृत्तिका शर्करोपमा, घृतस्नहश्चानन्तगुणः, सर्वप्रकारप्रजावृद्धिश्च । किच-सूर्याचन्द्रमसावेतौ विश्वोपकृतिहेतवे । उदयेते जगत्यस्मिन् नूनं धर्मस्य शासनात् ॥ ११ ॥ तथा धर्मतः सुरेन्द्रचक्रवर्तिवासुदेवादिभिः संपदो भुज्यन्ते। यथा-सौधर्मेन्द्रस्य ३२लक्षविमान ८४सहस्र- सामानिकदेव ८इन्द्राणीप्रभृतिप्रभुता, तथा खण्डभरत३२सहस्रदेशनिधान१४रत्न९६कोटिग्राम९६कोटिपा- यक८४लक्षगजतुरङ्गमरथ६४सहस्रान्तःपुरी १लक्ष २८सहस्रवाराङ्गना ३२सहस्रमुकुटबद्धनृपसेव्यमानतादिप्रभुता चक्रिणां भवति; तदर्ध वासुदेवानां राज्यं भवति, तथा धर्मस्यादेशकारिणश्चिन्तामणिकामधेनुकामकुम्भदक्षि- णावर्तशङ्खकृष्णचित्रावलिस्पर्शपाषाणकल्पवृक्षादिपदार्थाः संभवन्ति । यथा युगलिनां धर्मोदये कल्पवृक्षा (२५६) 000000000000 ·वाञ्छितं ददति । श्रीवस्तुपालादीनां स्वप्नं दत्वा दक्षिणावर्तशङ्खकृष्णचित्रावलिप्रभृतयो मिलिताः । स श्रीधर्मो युष्माकं सौख्यलक्ष्मी विस्तारयतु ॥ इति श्रीधर्मोपदेशो द्वितीयः २ ॥ आरोग्यं सौभाग्यं धनाढ्यता नायकलमानन्दः । कृतपुण्यस्य स्यादिह सदा जयो वाञ्छिताऽवाप्तिः ॥२॥ धर्मादारोग्यं स्याद् यथा-श्रीआदिनाथस्य८४पूर्वलक्षमध्ये शिरोऽर्तिमात्रमपि नाऽजनि।संवत्सरतपःपारणेऽपि सबलेक्षुरससहनम् , व्याख्यानादौ श्रमाभावः ॥ सौभाग्यं च, यथा-वसुदेवस्य सामान्यत्वेऽपि ३२सहस्रकन्यापा- णिग्रहणम् । यदुक्तम्--किं आसि नदिसेणस्स.॥२॥ विज्जाहरीहिं सहरिसं नरिन्ददुहिआहिं अहमहंतीहिं । जं पत्थिज्जउ तइया वसुदेवो तं तवस्स फलं ॥३॥ धनाढ्यता, यथा--श्रीशालिभद्रस्य । खर्भोगभङ्गी नृपतिक्रयाणकं सुवर्णनिर्माल्यमभूत् स्रगादिवत् । भूपस्य मानेऽप्यपमानचिन्तनं शालेर्महाश्चर्यकरं चतुष्टयम् ॥ ४ ॥ श्रीवस्तुपालस्य चाणहिल्लपत्तनादि५४स्थानेषु पृथक् पृथक् षट्पश्चाशत्कोदिद्रव्योपरि ५४भुङ्गलवादम- (२५) ·जिणभत्ती गुरुविणओ छविहआवस्सयम्मि सज्झाओ। दाणं शीलं च तवो सब्भावण भावमंगलयं ॥९॥ भावधर्ममङ्गलाराधने फलं यथा- धम्मो मंगलमुक्किडं अहिंसा संजमो तवो । देवा वि तं नमसंति जस्स धम्मे सया मणो ॥१०॥ दृष्टान्तो यथा-धम्मिल्लादीनां सुसंपदः। सत्स्वामी सन्मित्रं सबन्धुः सत्सुतः सत्कलनम्। सत्सुजनः सहृत्यो धर्मादन्यदपि सत् सर्वम् ॥११॥ धण धन्नं च सुवन्नं रुप्पं कुवियं तहेव खित्तं च । वच्छं दुपयं चउप्पयं च बाहिरिया संपया नवहा ॥१२॥ कित्ती जसो सुअत्थो गुणा सुमित्तं कला य विन्नाणं । ईसरियं च महत्तं पयाव दसहा य अवराओ ॥१३॥ दृष्टान्तो विक्रमार्कस्य पुण्याद् राज्यप्राप्तिः, द्विसुवर्णपुरुषप्राप्तिः, भट्टमात्रदत्तश्रेष्ठिप्रमुखाः सुहृदः, आग्निवे- तालादयः सभृत्याः, दानगुणजा आचन्द्रार्क कीर्तिः ॥ तथा सौख्यपरम्परा च-- भोजनं सूक्ष्मवस्त्राणि ताम्बूलं सौधसंस्थितिः । पल्यकं मर्दनं स्नानं कर्पूरं कुसुमानि च ॥ १४ भोज्यं भोजनशक्तिश्च रतिशक्तिर्वरस्त्रियः । विभवो दानशक्तिश्च नाल्पस्य तपसः फलम् ॥१५॥ (युग्मम्) वरबालामुहकमलं बालमुहं धूलिधूसरच्छायं । सामिमुहं सुपसन्नं तिन्नि वि सम्गं विसेसन्ति ॥ १६ ॥ (२६०) ·कुंकुम कज्जल केवडउ कंकण कर कपूर । कामिणि कंचण कप्पडा ए पुण्णह अंकूर ॥ १७ ॥ तथा इष्टार्थसिद्धिः- यात्रापदप्रतिष्ठासार्मिकवत्सलानि च विवाहाः । इष्टार्थसिद्धयः सर्वाः संपद्यन्ते सुधर्मतः ॥ १८ ॥ यतः-अर्जयति व्यवसाये क्षेत्रे पच्येत जयति युद्धे । रोगादेरवति सदा धर्मोऽभीष्टार्थसिद्धयै स्यात् ॥१९॥ पुण्यादेव समीहितार्थघटना नो पौरुषात् प्राणिनां यद् भानोभ्रंमतोऽपि नाऽम्बरतले जातस्तुरङ्गोऽष्टमः। वस्थानात् पदमेकमप्यचलतो वन्ध्यस्य चानेकशो जायन्ते मधुपालिपालितयशःश्रीलम्भिनः कुम्भिनः॥२०॥ दृष्टान्तो यथा-उद्यम कुर्वतां पुंसां भाग्यं सर्वत्र कारणम् । समुद्रमथनाल्लेभे हरिर्लक्ष्मी हरो विषम् ॥२१॥ लौकिकी कथा ॥ पुण्याभावे मनोरथभङ्ग एव स्यात् । यतः- वनकुसुमं कृपणश्रीः कूपच्छाया सुरङ्गधूली च । तत्रैव यान्ति विलयं मनोरथः पुण्यहीनानाम् ॥ २२ ॥ कच्छपः कुरुते वाञ्छां यदि स्यात् कर्दमो गुडः । मण्डकाः पद्मिनीपत्राण्यम्भो राज्यं तदाऽम्यहम् ॥२३॥ निष्पुण्यकच्छपमनोरथकथावदभाग्यशेखरप्राप्तसक्तुनाशकथा ॥ तथा बहुला बुद्धिः-औत्पातिकी वैनयिकी कार्मिकी पारिणामिकी। चतुर्धा बुद्धयः प्रोक्ता धन्यानां सुकृताश्रिताः॥ (२६१) ·न TI मं०अभयकुमार-रोहक-दूतडामर-वज्रखाम्यादीनां दृष्टान्ता वाच्याः। यथा-अभयकुमारमन्त्रिणा कूपकण्ठ- स्थितानां पञ्चशतमन्त्रिणामग्रे भणितम्- डाहिम लोकह विनडवा डाहिम खावा रज्ज । तिणि डाहिम्मिहिं किम सरइ सामी केरूँ कज्ज ?॥२५॥ कइ करि पहिरहु मूंदडी कइ ऊठी घरि जाउ । वरसहं वांटउ बारमउ लोकहं तणउ मखाउ ॥२६॥ तथा सर्वत्र सिद्धिः पुण्यादेव । यतः- विद्याविज्ञानसद्धर्मनृपसेवाधनार्जने । यत्रोद्यम कृती कुर्यात् तत्र तत्रेष्टसिद्धयः ॥ २७ ॥ ॥ इति धर्मोपदेशः ॥ पुंसां शिरोमणीयन्ते धर्मार्जनपरा नराः । आश्रीयन्ते च संपद्भिर्लताभिरिव पादपाः ॥१॥ आभरणानि दशधा । तद्यथा- अङ्गुलिमुद्दा नूवर मेहल करकडग बहिरसा हारा । कण्ठाहरणं तिलयं कुण्डलजुअलं तओ मउडो ॥२॥ अथ एते पुरुषाः पुण्यार्जनपराः पुंसां पुरुषाणां शिरोमणितां गताः विश्वश्लाघनीयतया श्रूयन्ते । तद्यथा- ·Do000000d साधुश्रीसारंगो मुहणसिंहश्च समरराजश्च । सुरगिर्या गजसिंहो मण्डपदुर्गे च पेथडः साधुः ॥ ३ ॥ श्रीवस्तुपालविमलौ जावडिनामा च बाहडो मन्त्री । नरपतिकुमारपालो गोपगिरौ बप्पभट्टिनृपआमौ॥४॥ संप्रतिभरतप्रमुखा नरपतयोऽन्येऽपि केऽपि वृषभाद्याः। सुकृताद्भुतकृतकृत्या जयन्ति विश्वैककोटीराः॥५॥ यथा एते तथाऽपरेऽपि सुकृतवन्तः शिरोमणितां गच्छन्ति, तथा आश्रीयन्ते च जिम वर्षाकालिं महा- वृक्ष वल्लीवितानइ करी आश्रीइ,जिम दक्षिणावर्त्त शंखतणी श्रेणिकरी आ०, जिम वसंत ऋतु विविध वनस्पती- पुष्पप्रकरि करीआ०, जिम सफल सहकार कोकिलइ करी आ०, जिम परिमलबहुल कमल मधुकरनिकरइ करी आ०, जिम लवणसमुद्र गंगायमुनाप्रमुख१४सहस्रमहानदी करी आ०, जिम वयरागर हीरे करी आ०,जिम चक्र- वर्ती३२सहस्रमुकुटबद्धनरेश्वरि करी आ०, जिम चन्द्रमा ग्रहगण तारा नक्षत्रे करी आ०, जिम इन्द्रमहाराजा देवदे- वीनइ परिवारिं करी आ०, जिम गौतमस्वामी मुनिवरकरी आश्रीइ, तिमसुकृतवन्त पुरुष मान महत्त्व प्रतिष्ठा सिद्धि बुद्धि रिद्धि समृद्धि ऐश्वर्य गरूआडि धन धान्य यशः कीर्ति पुत्र पौत्र सन्तान प्रमुख प्रवर संपद श्रोणि करी आश्रीइ । तो एह भणी तुझे भाग्यवन्त जाण उत्तम छो, अनेक प्रकारइ दान शील तपो भावना पूजा जिन- शासनप्रभावना प्रमुख पुण्य करणीय करोछो, तिम हवइ करिवां, जिम श्रीसर्वज्ञतणे प्रसादि उत्तरोत्तर मङ्ग (२६३) ·। TI, लीक माला पामो ॥ अयं विशेषकरणीयकृतामुपदेशः ५॥ लज्जातो भयतो वितर्कवशतो मात्सर्यंतः मेहतो लोभादेव हठाभिमानविनयशृङ्गारकीयादितः । दुःखात् कौतुकविस्मयव्यवहृतेर्भावात् कुलाचारतो वैराग्याच्च भजन्ति धर्ममसमं तेषाममेयं फलम् ॥१॥ लज्जायाम् , अर्धमण्डितनागिलामुक्तभवदेवभ्रातृभवदत्तवत् ।। भये--मेतार्यहन्तृसुवर्णकारवत् , देवकृतभय- प्रवर्जितमेतार्यवद् वा ॥ वितर्के, चण्डरुद्राचार्यशिष्यवद् द्वयोरपि केवलज्ञानम्- केइ सुसीला सुहमा य सज्जना गुरुजणस्स वि सुमीसा। विउलं जणंति सुद्धिं जह सीसो चण्डरुहस्स॥२॥ भार्याहसितधन्यवद्, वेश्याप्रोक्त-“ अद्य दशमा यूयम्” इति वचसा प्रबुद्धनन्दिषेणवद् वा- दस दस दिवसे दिवसे धम्मे बोहइ अह व अहिइरे। इय नन्दिसेणसत्ती तहविय से संजमविवर्ती॥३॥ मात्सर्ये, स्थूलभद्रोपरि मत्सरिसिंहगुहासाधुवत् । स्नेहे, अर्हन्नकयतिमातृवत्, श्रीस्थूलभद्रानुजमंसिरीआवद् वा ॥ लोभे, श्रीसुहस्तिप्रतिबोधितद्रम्मकवत्- कोसंबीए जेणंदमग्गो पब्वाविओ जो जाओ । उज्जेणीए संपइराया सो नंदउ सुहत्थी ॥ ४॥ त्रिखण्डाधिपत्याऽऽप्तिसपादलक्षजैनप्रासादसपादकोटीजिनबिम्बनिर्मापणाद्यवदातसुभगं श्रीसंप्रतिनृपचरित्रं ·वाच्यम् ॥ हठे, बाहुबलिवत्- धम्मो मएण हुतो तो नवसीउलवाय विभडिओ । संवच्छर मणसीओ बाहुबली तह किलिस्सन्तो॥५॥ अभिमाने, दशार्णभद्रनृपवत्-- दशार्णभद्रादपरो न मानी श्रीशान्तिनाथादपरोन दानी | श्रीशालिभद्रादपरो न भोगी श्रीस्थूलभद्रादपरो न योगी॥६॥ चउसट्ठि करिसहस्सा चउसहि स अट्ठदन्त अट्ठसिरा । दंते अ एगमेगे पुक्खरणीओ अ अट्ठट्ठ ॥७॥ इत्यादिपुरन्दरऋद्धिं दृष्ट्वा श्रीदशार्णभद्रराजेन्द्रः श्रीवीरपार्श्वे प्रव्रजितः; सुरेन्द्रः पादे पतितो जितं खया मया हारितमित्युक्त्वा । यतः- एगदिवसं पि जीवो पवज्जमुआगओ अनन्नमणो । जइ वि न पावइ मुक्खं अवस्स वेमाणिओ होइ ॥८॥ देवदाणवगंधव्वा जक्खरक्खसकिन्नरा । बंभयारिं नमंसन्ति दुक्करं जं करंति ते ॥ ९॥ तथाऽहङ्कारे सत्यप्रतिज्ञे श्रीगौतमस्वामिप्रमुख४४शतद्विजदीक्षासंबन्धा वाच्याः । श्रीसिद्धसेनदिवाकरस्य वृद्धवादिकृतः- नवि मारीइ नवि चोरीइ परदारा गमण निवारीइ । थोवा थोदुं दाईइ इम टगमगि सरगिं जाईइ ॥१०॥ (२६५) - ·TXI इत्यादि५शतदुग्धघटश्रवणाद् निरहङ्कारवेन प्रतिबोधः ॥ याकिनीमहत्तरासूनुश्रीहरिभद्रसूरिप्रबन्धो वाच्यः ॥ शालिभद्रोऽपि मेऽधीशः स्थूलभद्रः पितुम॒तौ । विरक्तः कार्तिको दूनो मेतार्यस्तु विगोपितः ॥ ११ ॥ न करन्ति जे तवं संजमं च ते तुल्लपाणिपायाणं । पुरिसासमपुरिसाणं अवस्स पेसत्तणमुवेइ ॥१२॥ इत्याद्यभिमानतः शालेः प्रतिबोधः ॥ विनये, नमिविनमिसेवकयोः-इह लोके विद्याधरपदवी वैता- व्यपर्वताधिपत्यप्राप्तिः, परलोके तु मोक्षाऽवाप्तिः । मुणिणो वि तुहल्लीणा नमिविनमी खेयराहिवा जाया । गुरुआण चलणसेवा न निप्फला होइ कईआ वि ॥१३॥ नमिविनमी खयारन्दा सिद्धा कोडीहिं दोहिं साहूणं । जिहिं जाया जयउ तवं सिरीसित्तुंजयमहातित्थं ॥१४॥ तथा श्रीवीरसेवकपुष्पशालवत् ॥ शृंगारे, ब्रह्मदत्तचक्रिपूर्वभवचण्डालभ्रातृयुगवत् ॥ कीर्तिविषये, आभीरवत्॥ आदिशब्दाद् विद्याध्ययनार्थ सोमदेवसुतार्यरक्षिताचार्यवत् ॥ दुःखे, अन्यतीर्थिकतापसपराभूत- कार्तिकश्रेष्ठिवत् ॥ कौतुके, श्रीगौतमप्रतिबोधित १५०३ तापसवत् प्रतिबोधः केवलज्ञानं च- कोडिन्नदिन्नसेवालनामए पञ्चपञ्चसयकलिए । पडिबुद्धे गोअमदंसणेण पणमामि सिद्धेअ ॥ १५ ॥ विस्मये, इलापुत्रवत्- ·अभिरूढो वंसग्गे मुणिपवरे दडु केवलं पत्तो । जोगिह वेसधरो वि हु तमिलापुत्तं नमसामि ॥ १६ ॥ व्यवहृतौ, अभयकुमाराऽऽर्द्रकुमारवत्॥ भावे, भरतचक्रिवत् , चन्द्रावतंसकवद् वा । यथा- जोनिच्छएण गिलइ देवच्चाए विनयधियं सुवइ । सो साहेइ सकजं जह चन्दवडिंसओ राया ॥ १७ ॥ कुलाचारे, सूर्यवंशीयपलितदर्शनानन्तरं दीक्षाग्राहिकीर्तिधरसुकोसलवत् ॥ वैराग्ये, जम्बूस्वामिधनगिरि- वज्रखामिप्रसन्नचन्द्रचिलातीपुत्रादयो दृष्टान्ताः ॥ क्षमायाम् , गजसुकुमालकूरगडुकश्रीवीरपार्श्वस्कन्दकाचा- र्यादीनां दृष्टान्ता वाच्याः॥ शीले, सुदर्शन-श्रीमल्लि-नेमि-स्थूलभद्र-सीता-द्रौपदी-राजीमतीदृष्टान्ताः॥ सम्यक्त्वे, श्रेणिक-नारायण-विक्रमदृष्टान्ताः॥प्रभावकले, श्रीहेमाचार्य-कालिकाचार्य-जीवदेवसूरि-जिनप्रभसूरि-विष्णुकुमार- श्रीयशोदेवमूरि-आर्यखर्पट-श्रीबप्पभट्टिसूरि-पादलिप्तसूरि-श्रीधर्मघोषसूरि-मानदेवसूरि-मानतुङ्गसूरि-बोहादीनां दृ- ष्टान्ता वाच्याः ॥ किं बहुना ?, धर्मः सर्वप्रकारैः कृतो महालाभाय भवति । यतः- धर्मः श्रुतोऽपि दृष्टोऽपि कृतो वा कारितोऽपि वा। अनुमोदितोऽपि राजेन्द्र ! पुनात्यासप्तमं कुलम् ॥१८॥ ॥ इति धर्मोपदेशः ६॥ .. (२६) ·101 - फलं च पुष्पं सुतरुस्तनोति वित्तं च तेजश्च नृपप्रसादः । ऋईि प्रसिद्धिं तनुते सुपुत्रो भुक्तिं च मुक्ति च जिनेन्द्रधर्मः॥ १ ॥ यथा-सुवृक्षाः सहकारदाडिमादयः पुष्पफलशालिनो जगदाह्लादका भवन्ति । यतः- मञ्जरिभिः पिकनिकरं रजोभिरलिनं फलैश्व पान्थगणम् । मार्गसहकार! संततमुपकुर्वन् नन्द चिरकालम् ॥२॥ जातीचम्पकादयः सुवृक्षा विफलवेन न विश्वाह्लादकाः, यतः-चम्पक:- जिहिं परिमल तिहिं तुच्छदल जिहिं दल तिहिं नवि गन्ध। रे चंपय! तुह तिन्नि गुण सदल सुरूव सुगन्ध ॥३॥ इत्यादिगुणवानपि भ्रमरौनिष्फलत्वेन परित्यज्यते । यदुक्तम्-भावशतके-- काचित् कान्ता रमणवसतौ प्रेषयन्ती करण्डं प्रेयोवस्त्वाकलितमलिखद् व्यालमस्योपरिष्टात् । गौरीनाथं झगिति चकिता चम्पकं चात्र भावं पृच्छत्यार्यान् विपुलधिषणो मल्लिनाथः कवीन्द्रः॥४॥ वसन्तविलासेऽपि-- अलियुग ! चरण न चांपए चापए अति हि सुगन्ध । रूडए दोहग लागए आगए एह निबन्ध ॥५॥ यथा नरेन्द्रप्रसादः लक्ष्मी प्रतापं च दत्ते । यतः- (२६०)

·इक्षुक्षेत्रं समुद्रश्च यानं पाषाण एव च । प्रसादो भूभुजां नन्ति क्षणादेव दरिद्रताम् ॥६॥
दृष्टान्ता मं•उदयन-वाग्भट-मं०करीर-वस्तुपाल-तेजपाल-झांझणदेप्रभृतीनां वाच्याः। यथा सुपुत्रः
पूर्वजानां स्वकुलस्य च ऋद्धिं ख्यातिं च प्रकुरुते । यतः--
शर्वरीदीपकश्चन्द्रः प्रभाते रविदीपकः । त्रैलोक्यदीपको धर्मः सुपुत्रः कुलदीपकः ॥ ७॥
सौरभाय भवन्त्येके चन्दना इव नन्दनाः । कुलच्छित्त्यै भवन्त्येके वालका इव बालकाः ॥ ८ ॥
दृष्टान्तः-श्रीयुगादिदेवश्रीवर्धमानश्रीरामादीनाम् ॥ तथा श्रीजिनधर्मो भव्यानां भुक्तिं राज्यऋद्धिपरिवारा-
दिकाम्, परलोके मुक्तिं च ददाति; दृष्टान्ताः पाण्डवसगरादीनां वाच्याः ॥ इति धर्मोपदेशः ७ ॥
राज्ञः प्रसादो दिव्यास्त्रं वाणिज्यं हस्तिरत्नयोः। जैनधर्मस्तथैकोऽपि महालाभाय जायते ॥ १॥
यथा राजप्रसादस्तीर्थोद्धारयात्रादिदुस्साध्यकार्यसाधकवेन महालाभदो भवति । यतः-
कइ प्रभु थईइ अप्पणै कै प्रभु कीजै हच्छि । कज्ज करे वामाण सह बीजो मग्ग न अच्छि ॥२॥
सुप्रसन्नवदनस्य भूपतेर्यत्र यत्र विलसन्ति दृष्टयः। तत्र तत्र शुचिता कुलीनता दक्षता सुभगता च गच्छति ॥३॥

·नृपप्रसादकोपयोः फलम् , यथा- ते गच्छन्ति महा-पदं भुवि परा-भूतिः समत्पद्यते तेषां, तैः समलं-कृतं निजकुलं तैरेव लब्धा क्षितिः। तेषां हारिन-दन्ति-वाजिनिवहास्ते भूषिताः सर्वदा ये दृष्टाः परमेश्वरेण भवता तुष्टेन रुष्टेन वा ॥४॥ दृष्टान्तः-सासमरा-सा गोविन्दादिभिः खखनृपमानतः श्रीशत्रुञ्जयतारणदुर्गतीर्थबिम्बोद्धारः सुखेन कारितः। यथा-चकरत्नकर्करमहाशिलाहलमुशलवज्रादि दिव्यास्त्रं १२ चक्रि ९ वासुदेवबलदेवचेटकमहाराजको- णिकनृपकरकण्डूशिलादित्यपुण्याढ्यादीनां राज्यसमृद्धिदं बभूव । यथा-हस्तिरत्नव्यवसायाभ्यां श्रे-जावडि- जनकभावडेन प्रवहणागतश्वेतगजप्रदानसंतुष्टविक्रमार्कप्रसादात् ग्रामसंयुक्तमधुमतीनगरीराज्यं लब्धम् । मेतार्यकृतपुण्यकाभ्यां रत्नदानतः श्रेणिकपुत्रीपाणिग्रहणं कृतम् । तथा विसा• आभडेन लब्धाऽजागले टोक- रान्तरालबद्धमणिप्रदानतः पश्चशतग्रामाधिपत्यं सपादकोटिद्रव्यं च श्रीजयसिंहप्रसादात् पत्तने प्राप्तम् ; तथा श्रीजिनधर्मः सिद्धत्वादिमहालाभदो भवति । घुमणिस्पर्शपाषाणदक्षिणावर्त्तशङ्खवत् । कृष्णचित्रकवल्लीवल्लाभदं जिनशासनम् ॥ ५ ॥ ॥ इति धर्मोपदेशः ८॥ COC000000000000 यत:-- COOON - - ·अतिनिर्मला विशाला सकलजनाऽऽनन्दकारिणी प्रवरा । कीर्तिर्विद्या लक्ष्मीधर्मेण विजृम्भते लोके ॥१॥ कीर्तिर्भाग्यलभ्या । यतः-- यस्य कीर्ति जनो वक्ति न्यायधर्मे दृढा मतिः । अपवादाद् भयं यस्य पुरुषः पुरुषो हि सः ॥ २ ॥ यं प्रशंसन्ति राजानो यं प्रशंसन्ति सज्जनाः । गुरवो यं प्रशंसन्ति तमाहुः पुरुषोत्तमम् ॥ ३ ॥ यं प्रशंसन्ति कितवा यं प्रशंसन्ति चारणाः। यं प्रशंसन्ति बन्धुक्यस्तमाहुः पुरुषाधमम् ॥ ४ ॥ श्रीस्थूलभद्रस्य निर्मलब्रह्मव्रतपरिपालनजा कीर्तिः ८४जिनचतुर्विशतिकावधिभाविनी । श्रीरामस्य ११लक्ष- वर्षभवनेऽपि न्यायजा कीर्तिरद्यापि नवीनैवाऽस्ति, रावणादीनां दुष्कीर्तिरपि । ब्रह्मेन्द्रस्य विंशतिसागरकोटीकाल- प्रमाणा रैवते श्रीनेमिबिम्बनिर्मापणजा जनैर्गीयते कीर्तिः । एवं श्रीयुगादिदेवादीनामपि वाच्या ॥ निर्मला विद्याऽपि पुण्यादेव भवति । यतः-- वेश्यानामिव विद्यानां मुखं कैः कैर्न चुम्बितम् । हृदयग्राहिणस्तासां द्वित्राः सन्ति, न सन्ति वा ॥५॥ श्रीबप्पभट्टिसूरीणां क्षुल्लकवे शतश्लोकाध्ययनप्रज्ञा, श्रीवजूखामिना पालनकसुप्तेनैकादशाङ्गी पठिता, दुर्बलिकापुष्पमित्रस्य विद्याऽध्ययनध्यानेन सोहलकघृताऽऽहारग्रहणेऽपि दुर्बलत्वम् , श्रीसोमप्रभसूरीणां श्लोकगा- (२७१) -- 80666000000000 ·थानां शतार्थप्रकटीकरणशक्तिः, देवसूरीणां वादलब्धिर्जगत्प्रसिद्धा, श्रीहेमसूरीणां लक्षणाऽऽधनेकशास्त्रकरण- श्रीकुमारपालप्रतिबोधनादिसामर्थ्यम्, मलयगिरिश्रीअभयदेवसूरिप्रभृतीनां सकलसिद्धान्तवृत्तिकरणशक्तिर्ध- र्मादेवासीत् । तथा-पुण्यानुसारिणी लक्ष्मीभोग्यता विषमकालादौ सकललोकोपयोगिनी स्यात् । यतः-मेहाण जलं चंदाण चंदिमा तरुवराण फलनिवहो । सप्पुरिसाण विढत्तं सामन्नं सयललोअस्स ॥६॥ अयं निजः परो वेति गणना लघुचेतसाम् । उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम् ॥ ७ ॥ सामुहणसिंहसाधुः सत्यवादी लोके प्रसिद्धः-सुरत्राणेन कूटमालापयितुं सभासमक्षं तव गृहे कियद् धन- मस्तीति पृष्टः । तेन खगृहादेशान्तरस्थवस्त्रवस्तुधनकणमूल्यलेखकं विलोक्य प्रोक्तम्-खामिन् ! मगृहे ८४- लक्षजीर्णटङ्ककाः सन्ति । तुष्टेन सुरत्राणेन १६लक्षार्पणेन कोटीश्वरः कृतः। तद्गृहे कोटिध्वजा सपरिवारसाधुपरि- धापनपूर्व सुरत्राणेन वहस्तेन प्रौढोत्सवपूर्व बद्धा। ततः सा लक्ष्मीः श्रीमुहणसिंहेन दानेन कृतार्थीकृता ॥ इति धर्मोपदेशः १॥ सुकुलजन्म विभूतिरनेकधा प्रियसमागमसौख्यपरम्परा । (२७१) ·नृपकुले गुरुता विमलं यशो भवति पुण्यतरोः फलमीदृशम् ॥१॥ यादवेक्ष्वाकुव्यवहारिकुलेषूत्पत्तिः पुण्यादेव भवति । यतः- राज्यं सुसंपदो भोगाः कुले जन्म सुरूपता । पाण्डित्यमायुरारोग्यं धर्मस्यैतत्फलं विदुः ॥ २ ॥ कुलोत्पत्तिरपि विभूत्या भ्राजते । यथा--श्रीराम उत्तमकुलजोऽपि वनवासे वसिष्ठेन खाश्रमे प्राप्तेऽपि निर्धनत्वाद् नालापितः। रावणजयं लङ्काधिपत्यं प्राप्य पश्चात्तदाश्रमे प्राप्तः, तेन संमुखोत्थानाऽऽसनदानादिना भृशं संमानितः। तदा रामेणोक्तम्-- स एव त्वं स एवाहं स एव च बदाऽऽश्रमः । पूर्व नैवादरः कोऽपि साम्प्रतं केन हेतुना ? ॥३॥ वसिष्ठवच:- स एव त्वं स एवाह स एव च मदाऽऽश्रमः । पूर्व तु निर्धनोऽभूस्त्वं सांप्रतं तु पुरन्दरः ॥ ४ ॥ धनमर्जय काकुत्स्थ ! धनमूलमिदं जगत् । अन्तरं नैव पश्यामि निर्धनस्य मृतस्य च ॥ ५ ॥ जिण दिण वित्त न अप्पणइ तिण दिणि मित्त न कोइ । सूरह कमलह मित्त पुण जल विणु वयरी सोइ॥६॥ कापि ग्रामे घेघामेघाऽभिधौ द्वौ बान्धवौ वसतः स्म ।घेघा धनी, मेघा निर्धनः। भगिन्या खपुत्रोद्वाहे भोज- (१७) - Doo.

·नार्थमाकारितौ। घेघस्य घृतादिकां भृशं भक्तिं करोति स्म, मेघस्य खल्पामेव । तदा वभाजनं शीर्षे चटाप्य नाट्यं कुर्वता मेघेनाभाणि- गरथह गउरव नो नरह अवर म कारण जोइ । घेघा घलहल नामीइ मेघा टीप न होइ ॥७॥ एवं केनापि बान्धवेन स्वभगिनी पूर्व निर्धनत्वादसंमानिता, पश्चात्सधनत्वात् भृशं भोजनाच्छादना- दिना संमान्यमाना चाह-ना गला खींट लाओ जिमउ रे ! जिमओ ॥ तथा प्रियवस्त्वागमोऽपि पुण्यादेव । यतः-- श्रान्तस्य यानं तृषितस्य पानमन्नं क्षुधार्तस्य भये च रक्षा । एतानि यस्योपनयन्नि काले तं लक्षणज्ञाः प्रवदन्ति धन्यम् ॥ ८ ॥ सौख्याप्तिः पुण्यादेव । यतः- सरभससुरगणसहितः सुरयोषिजनितनृत्यसंगीतः । सुरलोके सुरनाथो भवति हि पुण्यानुभावेन ॥९॥ तथा-राजकुले मान्यता पुण्यात् प्राप्यते । यतः- देवाण वरं सिद्धाण दरिसणं गुरुनरिन्दसम्माणं । गयभूमिनट्ठदव्वं पामिज्जइ पुन्नरेहाइ ॥ १० ॥ (७४) ·राजमान्यं धनाऽऽढ्यं च विद्यावन्तं तपखिनम् । रणे शूरं च दातारं लघु वृद्धतया विदुः ॥११॥ तथा विमलं यशः पुण्यैरेवाऽऽप्यते-- कित्ती सा सलहिज्जइ जा सुणीइ अप्पणेहिं कन्नेहिं । पच्छा मुआण सुंदरि ! सा कित्ती होउ मा होउ ॥१२॥ जस सहित जे नर हुआ रविपहिला ऊगंति । जोगा जाते दीहडे गिरिपत्थरा ढुलंति॥१३॥ कीरतहन्दा कोटडा पाड्याहि न पडन्ति ॥ दृष्टान्ताः श्रीभोजकर्णादीनां वाच्याः ॥ इति धर्मोपदेशः१० ॥ धर्मो महामङ्गलमङ्गभाजां धर्मः पिता पूरितसर्वकामः। धर्मो जनन्युदलिताखिलार्तिधर्मः सुहृद् वर्धितनित्यहर्षः॥१॥ इह जगति सर्वकार्यसाधकं महामङ्गलं श्रीजिनधर्मो भवति । यतः-- धम्मो मंगलमूलं ओसहमूलं च सव्वदुक्खाणं । धम्मो बलं च विउलं धम्मो ताणं च सरणं च ॥ २॥ सव्वे ताह पसत्था सुमिणा सउणा तहेव नक्खत्ता । तिहुअणमंगलनिलयं जस्स य हिययम्मि जिणधम्म॥ ३ ॥ सुभूमचक्रिणा दधिभोजनसपर्याणवराश्वसंमुखीकारणसधवकुलस्त्रीवर्धापनादीनि बाह्यमङ्गलानि धात- (२७५) ·reO0000 कीखण्डविजययात्राऽवसरे कारितान्यपि समुद्र डनावसरे धर्ममङ्गलाभावाद् विफलान्येव जातानि। एवं कोणि- कस्थापि कृत्रिमाश्वगजदण्डचक्ररत्नादीनि चक्रि१४रत्नानि धर्माभावाद् मरणाय जातानि; अतः सर्वत्र चन्द्र- बलताराबलग्रहबलदुर्गबलबाहुबलादिभ्यो बलवत्तरं धर्मबलं विलोक्यते । यतः- तावश्चन्द्रबलं ततो ग्रहबलं ताराबलं भूबलं.॥॥ हस्ती स्थूलवपुः स चाङ्कुशतनुः किं हस्तिमात्रोऽङ्कुशः ॥५॥ सव्वं बलं धम्मबलं जिणाइ सव्वा कहा धम्मकहा जिणाइ । सव्वा कला धम्मकला जिणाइ सव्वं सुहं मुत्तिसुहं जिणाइ ॥ ४ ॥ बावचरिकुलकलसा पंडिअपुरिसा अपंडिआ चेव । सव्वकलाणं पवरं जे धम्मकलं न याति ॥५॥ तथा धर्मः पितृवत् सर्वप्रकारहितकारकः स्यात् । यथा-श्रेणिकस्य जनकापमानितस्य बेन्नातटे धर्मप्र- सादात् पाणिग्रहणराजमान्यताऽऽद्यनेकमनोवाञ्छितानि जातानि । यतः- केऽपि सहस्रंभरयो लक्षभरयश्च केऽपि केऽपि नराः । नात्मम्भरयः केचित् फलमेतत्सुकृतदुष्कृतयोः ॥६॥ एगे दोषदृघडा रहेसु जं पाणवाहणारूढा । वच्चंति सुकयपुन्ना अन्ने धावंति से पुरओ॥ ७ ॥ तथा धर्मों मातृवत् रोगवियोगादिपीडां दलयति । यतः- ·सुकृतमेव बुधैरमृतं मतं तदितरद् विषमं विषमुच्यते । सुकृतिनो विलसन्ति सदा मुदा तदितरे विविधाऽऽपदमाश्रिताः ॥८॥ यथा नमिराजर्षे:-बहूनां कलहो नित्यं द्वयोः संघर्षणं भवेत् । एकाकी विचरिष्यामि कुमारीवलयं यथा ॥९॥ इत्यादिशुभध्यानप्रव्रज्याग्रहणमनोरथवतो दाघज्वरोपशमः । तथा धर्मो मित्रवद् नित्यं हर्ष करोति । यतः-नित्यमित्रसमं देहं खजनाः पर्वसन्निभाः । नमस्कारसमो धर्मस्तस्माद् धर्म समाचरेत् ॥ १० ॥ धर्मतः सकलमङ्गलावली धर्मतः सकलशर्मसंपदः। धर्मतः स्फुरति निर्मलं यशो धर्म एव तदहो! विधीयताम् ॥११॥ श्रीजिनधर्मस्य निरुपमानस्यापरोपमानाभावात् पित्रादीन्युपमानानि यानि दत्तानि सन्ति तानि वनेचरदृष्टान्तेन ज्ञातव्यानि । यथा-अश्वाहृतनरवाहननृपः केनचिद् वनेचरेण शीतलजलवादुफलोपढौकनेन संतोषितः; पश्चात् खसैन्यमिलने राज्ञा भिल्लः सार्धमाकारितः स्वावासासन्नसौधे स्थापितः पट्टकूलतुरङ्गमो- दकादिनानाविधवस्तुप्रदानेनावर्जितः, कियद्वर्षानन्तरं स्वकुलमिलनार्थमेकाकी वने प्राप्तः, सज्जना मिलि- ताः, तेषामग्रे स्वभोजनादिवाः करोति स्म। तैरभाणि-अश्वाः कीदृशाः । तेन तत्रोपमानाभावादुक्तम्-हरिण- रोझोपमाना अश्वाः, कपित्थफलोपमाना मोदकाः, कन्दरासमा आवासाः, भूर्जपत्रसमानानि पट्टक्लानि, ताड- (२५) ·पत्राभरणोपमानि रत्नसुवर्णाभरणानि । ततः स्वकुलं नगरे समानीतम् ॥ इति धर्मोपदेशः ११ ।। बुद्धेः फलं तत्त्वविचारणं च देहस्य सारं व्रतधारणं च । अर्थस्य सारं किल पात्रदानं वाचः फलं प्रीतिकरं नराणाम् ॥ १ ॥ भाग्येन प्राप्तानामेषां चतुर्णा विवेकिना फलं ग्राह्य बुद्धेः । यथा-- षट्पदः पुष्पमध्यस्थं यथा सारं समुद्धरेत् । तथा सर्वेषु कार्येषु सारं गृह्णाति बुद्धिमान् ॥ २ ॥ देहसारं यथा- अथिरेण थिरो समलेण निम्मलो परवसेण साहीणो। देहेण जइ विढप्पइ धम्मो ता किं न पज्जत्तं ॥३॥ दानं वित्ताद् ऋतं वाचः कीर्तिधर्मी तथायुषः । परोपकरणं कायादसारात् सारमुद्धरत् ॥ ४ ॥ क्षेत्रं रक्षति चञ्चा सौधं लोलत्पटी कणान् रक्षा । दन्तात्ततृणं प्राणान् नरेण किं निरुपकारेण ॥५॥ कस्तूरी पृषतां रदाः करटिनां कृत्तिः पशूनां पयो धेनूनां छदमण्डलानि शिखिनां रोमाण्यवीनामपि । पुच्छस्नायुवसाविषाणनखरस्वेदादिकं किंचन स्यात्कस्याप्युपकारि मर्त्यवपुषो नामुष्य किश्चित् पुनः ॥६॥ (२७८) 10000000000000000000 ·दृष्टान्तो मेतार्यादीनाम् । निप्फेडिआणि दुन्नवि सीसावेढेण जस्स अच्छीणि । न हु संजमाउ चलिओ मेअज्जो मंदरगिरिव्व ॥७॥ अर्थसारं पात्रदानम्। दृष्टान्तः कर्णस्य-. चलं चित्तं चलं वित्तं चलं जीवितमावयोः । प्रसारय करं विप्र ! धर्मस्य त्वरिता गतिः ॥ ८॥ कुभोजनैर्दिनं नष्टं कुस्त्रिया यौवनं गतम् । कुपुत्रेण कुलं नष्टं तन्नष्टं यन्न दीयते ॥ ९ ॥ यद् यदस्तमिते सूर्ये न दत्तं धनमार्थनाम् । तदहं नैव जानामि प्रातः कस्य भविष्यति ? ॥ १० ॥ वाचः फलं यथा- न तथा शशी न सलिलं न चन्दनरसो न शीतलच्छाया। आह्लादयन्ति पुरुषं यथा हि मधुराक्षरा वाणी॥११॥ जं पिज्जइ पियवयणं किज्जइ विणओ अ दिज्जए दाणं । परगुणगहणं किज्जइ अमूलमंतं वसीकरणं ॥१२॥ अवगुण संपइ गुण चवइ न चवइ निठुर वाणि । सुगुण सुमाण सदेव गुणि देवह हुंति कि खाणि ॥१३॥ यथा-श्रीभोजेन राजपाटिकां कृत्वा पश्चाद् वलमानेन संकीर्णमार्गे संमुखागतः कश्चिदन्धोऽप्रसैन्यैर्निर्भ- य॑मानो दृष्टः, मातुल ! भवतामस्ति सौख्यमित्यालापितः। ततस्तेनोक्तम्-भोज ! अतः परं त्वत्प्रसादाद् भवि- (२७९) H ·ष्यति । राज्ञोक्तम्-कथं ज्ञायते भोजः । तेनोक्तम्-मधुरवाण्या । तुष्टेन राज्ञा खराजवाहनं १२ग्रामाधिपत्यं दत्तम् ॥ इति धर्मोपदेशः १२ ॥ उपदेशतरङ्गिण्यां पञ्चमोऽभूत्तरङ्गकः । धर्मोपदेशनामाऽयं रत्नमन्दिरनिर्मितः ॥ १॥ इति श्रीतपागच्छाधिनायकश्रीसोमसुन्दरसूरिशिष्यश्रीरत्नशेखरसूरिपं०नन्दिरत्नगणिशि- ष्य-रत्नमन्दिरगणिगुम्फितायामुपदेशतरङ्गिण्यां धर्मोपदेशरूपः पञ्चमस्तरङ्गः समाप्तः। त्रयस्त्रिशच्छतान्यत्र ३३००श्लोकसंख्या प्रकीर्तिता । उपदेशतरङ्गिण्यां समग्राक्षरमेलने ॥ २ ॥ 2220000 (२८.) MALOOD ·उपदेशतरङ्गिण्यन्तर्गतानां पद्यानामकाराद्यनुक्रमणिका । पशिः. पतिः. ९ १४४ ७ अओ गया तो १७८ ९ अक्खण्डफुडिअ- २ अक्खाण सणी २ अक्षतैरुज्ज्वलं २९ ११ अमिर्विप्रो यमो राजा १७३ २ अझग्गभावभेया १७८ ३ अझं गन्धसुअन्धं १७३ ५ अङ्गम्मि पुप्फपूआ २६२ १० अङ्गुलिमुद्दा नूवर १३१ ५ अङ्गुष्ठमानमपि यः २०७ ४ अज्ञानतिमिरान्धानां ४. पतिः ११ अद्रय मूडसहस्सा १९१ १० अडविहिं पत्त नईइ जल १४४ १२ अणमिसिनयणा १४९ ४ अणेगजम्मन्तरसचिआणं १ अतिनिर्मला विशाला १८२ ५ अत्युष्णं शालि- २१० ४ अत्रान्तरे समायासीद् ५ (२७८-७) अधिरेण थिरो १६३ १२ अद्य मे फलवती पितु- २ (११४-२) अधः क्षिपन्ति ११ (१३-७) अधिकं रेखया ११७ ११ अधीता न कला काचिद् पृ. पतिः, ३४ २ अनादरो विलम्बश्च १० अनिःसरन्तीमपि १० अनुकूलसप्पिमा- ९ अनुत्तरं दानमनुत्तरं तपो ९१ ११ अन्तश्चित्तकरण्डिकं २६ ११ अन्नदातुरधस्तीर्थकरोऽपि ६ अन्नदानैः पयःपाने- १६० १० अन्नन्नदेसजाया १ अन्नं वै प्राणिनां प्राणाः २२६ १२ अन्नाणी विय गोवो ३१ ७ अन्नोपाश्रयभैषज्य- २०९ ८ अन्यदा समवासार्षीत् ६ अन्यस्मादप्यवाप्यानं ९ २ अन्यायसंभवा श्रीरन्याये- ३ अन्यायोपार्जितं वित्त ८ अपकारिष्वपि कृपा १० अपुत्राणां धनं गृहन् ४ अपूर्वेयं धनुर्विद्या १ अभयं सर्वसत्त्वेभ्यो १५ ६ अभयं सुपत्तदाणं २२६ ७ आभिगमणनमंसणेणं ३ अभिगम्य कृते दानं १९२ ११ अभिप्रहगृहीतोऽहं १ अभिरुढो वंसग्गे ४० ८० ·१० पृ. पशिः. १४२ ३ आरोग्यबुद्धिविनयो- २५७ ३ आरोग्यं सौभाग्यं आरोहन्ति सुखासना ६ (२२३-७)आर्ते दर्शनमागते ८ आलस्यं स्थिरतामुपैति १४९ ७ आसतां मनुजा दूरे ८ आहते तव निःखाने ४४ ८ पशिः ५ अभ्युद्धृता वसुमती दलितं ४ अमेध्यमध्ये कीटस्य ४५ १० भयमवसरः सरस्ते २३१ १० (२७२-५) अयं निजः परो १८८ ५ अरिहन्तसिद्धपवयण- १७७ १० अरीनिर्जित्योदध्य- ४ अर्जयति व्यवसाये ९ अर्हतामपि मान्योऽयं २६८ ११ अलियुग ! चरण २७९ १० अवगुण संपइ गुण चवइ ८ अवश्यं यातार- २३४ ५ अशोकवृक्षः सुरपुष्पवृष्टि- ३ अश्मा भस्म तृणं तूलं ८३ २ अश्वप्लुतं माधव- २२० ११ अष्टमी अष्टकर्मान्ता ९ (१३१.१०)अष्टापदादिशिखरे २ अष्टाहिकाभिधामेकां पतिः. २२१ ३ अष्टाहिकाप्रबन्धः २२१ १ अष्टाह्निकादिमहिमा १३२ ४ अष्टोत्तरे च किल ३ अष्टौ कोटी सुवर्णाना २ अष्टौ हाटककोटय- २१९ ७ असर्वभावेन यहन्छया वा १८४ ४ आसधरधनुधर- ४ अस्मिन्नसारे संसारे १९५ ८ अस्सोगो नाम माली १९२ ८ अहं तु निर्धनः पापी १५ ११ अहिंसा सर्वजीवाना २१७ १० अहो ! सात्त्विकमूर्ध- ४ मंही तीर्थपथाप्रगौ पशिः. १४८ ८ आकृष्टिं सुरसंपदा २ आज्ञावर्तिषु मण्डलेषु १७० १२ आणाइ तवो आणाइ १७१ १ आणाखण्डणकारी २५२ १ आदिनाथ सेचुंजि २५ ५ आदी धनभवे येन घृतमे- २५४ ७ आधारो यत्रिलोक्या ३४ ५ आनन्दाश्रूणि रोमाञ्चाः २५५ १० आप्लावयति नाम्भोधि- २ आने निम्बे सुतीर्थे १० ७(२३२-५)आयामशतलब्धस्य ४४ ११ आयुर्दीर्घतरं वपुर्वरतरं ५१ १२ आयुनीरतरङ्गभङ्गुर- २१६ २ आयुष्कं यदि सागरो. २१२ ९ आरम्भस्य निवारणं २४२ १० आरम्भाणां निवृत्तिविण- १२४ ५ आरम्भे नत्थि दया इ १८४ १२ इक जिणहा नइ जिणवर- १ इक कन्तमरिजाइनारि १८५ १ इक्का चोरी साकरी १९३ ७ इक्का वि सा समत्था २३० ३ इक्कु च्चिय तुह आणा ३ इक्केण वि कुसुमेणं भत्तीइ २६९ १ इक्षुक्षेत्रं समुद्रश्च ४ इक्षोस्त्वं खकरग्रहेण महिम ९२ आ ७ आकण्ठकयाहारो ९ आकारैरिङ्गितैर्गत्या ·पृ. पङ्गिः. औ ८ औचित्येन गुणोचयः १०० पृ. पहिः. ७४ १२ इच्छासिद्धिसमुन्नते सुरगणे ५ इत्तो घयामिसे २४१ १७६ २ इत्येकविंशतिविधा जिनराज २८. ३८ ४ इयं मोक्षफले दाने पात्रापात्र- २१४ ७ इयं रण्डा कुण्डी १५२ १८० ४ इहलोइअपरलोइअ २०५ २ इह लोए दुरिआई ९१ १७४ ९ इह होइ असणपूआ ३ १४४ पतिः ७ उद्यम कुर्वतां पुमां ४ उपदेशतरङ्गिण्यां ३ उपदेशतरङ्गिण्यां १ उपसर्गाः क्षयं यान्ति ७ उर्वी गुर्वी तदनु जलदः ८ उवसमइ दुरिअवग्ग ५ (१४३-१२) उवसमविवेग. २ उस्सप्पिणी ६ उहावसी पहावसी पतिः ८ एकेन दिनेन तनोस्तेजः २३ ४ एकेषां दुःखलब्धानपहरति ३ एकैव जगृहे धारा १९३ ५ एकैव हि जिनपूजा ६ एकं भक्तं सेवते यो मनुष्य- १५३ १० एकं वामः सुरेशैः कृतसुकृत- २६५ ८ एगदिवसं पि जीवो २५४ १ एगा हिरण्णकोडी २७६ ११ एगे दोघघडा ६ एतस्यास्य पुरस्य पौरवनिता ७ एवं व्रतस्थितो भक्त्या ३ एषा तटाकमिषतो वरदान- १३९ ७ एषा शुभा पुस्तकदानशाला १४९ ९ एसो मङ्गलनिलओ ९ उकोसं दव्वत्थयमाराहिय १७४ ७ उचियत्तं पूआए ३२ ८ (१६१-७) उत्तम पत्तं साहू १५ १ उत्तमफलं सुपात्रे ५८ ९ उत्तरओ हिमवन्तो ३९ १२ उत्पत्तिर्दुर्लभा यस्य १२८ १ उत्पद्य कलिकालान्तः ४ कइ करि पहिरहु २६९ १० कइ प्रभु थईइ अप्प- २६१ १. कच्छपः कुरुते वाञ्छां १९४ ६ कञ्चणमोत्तियविद्दुम- १८५ ८ कटिस्पृष्टं तु यद् वस्त्रं ७ कतिपयपुरखामी कायव्य- १५४ ६ (१६३-५)कदा किल भवि- २२४ ६ कदाचिन्नातङ्कः १७३ ८ कप्पूरमीसिउं काउं कुंकुम २११ ८ कयजिणपडिमुद्धारा ४५ ११ करचलुअपाणिएण वि ८ करवालजलैः साता २३५ ४ कर्तव्यं जिनवन्दनं ५ एअं चेव पमाणं नवरं ૨૪૮ १ एअं जम्मस्म फलं ५ एकरात्रोषितस्यापि या गति- १८५ १० एकवनो न भुञ्जीत १ एकस्त्वं भुवनोपकारक इति ९ एकाहारी भूमिसंस्तारकारी ऐ ८ ऐश्वर्यराजराजोऽपि ·९८ पृ. पा. २१८ ८ कर्पूरेण तु यः कुर्यात् २ कलिबुद्धिः कुरुक्षेत्रे १५९ ९ कल्पोर्वीरुहसन्तति- ८ कल्लिहिं बोरजि वीणती ६ कविषु कामिषु योगिषु २ कश्चिद् घृतभृते पात्रे १ कषायदेहकाराया २७८ १० कस्तूरी पृषता रदाः २ क्रमेण मन्दीकृतकर्णशक्तिः २०६ ६ क्रोधमानविनिर्मुक्तो ८ क्रोधाद् बलाभियोगाद् वा ३ कचित् सूत्रं क्वचित् तूलं ५० ८ क्वचिद् वीणावेणुप्रवणरमणी- ६९ १० क्षारोऽब्धिः शिखिनो मखाः ३३ १० क्षिप्तकालं कृतावझं ३३ ११ क्षिप्तकाले भवेन्नारी निर्धना ६१. क्षीराब्धावमृतं धने पङ्कि.. पृ. पतिः. २७८ ९ (२१३-८) क्षेत्रं रक्षति चञ्चा ४१ १० किं किं न कयं को को १४४ ५ क्षेत्रपालेन बालेन ७१ १२ किं कृतेन न यत्र त्वं २६८ ८ काचित् कान्ता रमण- ६० १२ किं नन्दी किं मुरारिः २१२ ८ का चीवराण पवरा १२५ २ किं पुनरुपचितघनशिला- ८३ ११ कामं कुलकलवाय ५० ११ (२०६-३)किं राज्येन धनेन ६ ( १८५-५) कायकण्ड्यणं १७९ ३ किं वच्म शुचिभाविना ११० १० कारयन्ति जिनेन्द्राणां २६० ७ कित्ती जमो सुअत्थो १३० १ कारयन्ति नरा धन्या ३ कित्ती सा सलहिजह १० कारांप्य प्रतिमा जैनी १४७ २ किमत्र मन्त्रौषधि- १ कालडं वाकडं मुंह कर १ किमु देयमदयं वा कृपा- १४१ ३ कालानुभावाद् मति- ७ कीटकेशापविद्धानि २६ १२ कालेऽत्पमपि पात्राय दत्तं २६१ १ कुंकुम कज्जल केव- १० १ काव्येनेव कविर्धियेव ८५ १२ कुण्डले नाभिजानामि १(२१०-१०)काष्ठादीनां जिना ५ कुभोजनैर्दिनं नष्ट ६ (२५७-६) किं आसि नन्दि- १ कुमरपाल ! मत चिन्तकरि २३० १ किंकरन्ति सुरास्तस्य १४४ ११ कुमरं सत्याहिवयं ५९ १२ किं कारणं नु कविराज । ८ कुमारो भूपोऽभूद पृ. पतिः. १५१ ९ कुरममातझपता- ८७ ११ कुरण्डरण्डत्तणदूहगाई १९२ १२ कुविकल्पैरिमैरेष ६ कुसुमक्खयगन्धपईव- ९ कूआकण्ठइ सत्थरउ २५१ ३ कृत्वा पापसहस्राणि २३३ ५ कृत्वाऽहत्पदपूजनं ३ कृत्वा समयॆ यदि वा ८ कृषीमृगः पुष्पचूलो २६४ ६ केइ सुसीला सुहमा ३ के निधाय वसुधातले २७६ १० केऽपि सहस्रंभरयो ५ केशोत्तारणमल्पमल्पमशनं ९ को जाणइ को नाह २६६ ११ कोडिनदिन्नसेवाल- २६४ ११ कोसंबीए जेणन्द- ·पृ. पतिः १४४ १८५ पतिः. ख २ खंडउं तस्स समप्पिड ९ खण्डितं संहितं छिन्नं ३ खीरेण जो अभिसरं प्र. पतिः. २४० ७ गुर्वेकवाक्यादपि २ गेयं नाव्यं रमा रामा ६ गेयं भोज्यं सुवचनं २१ १० गोपो बब्बूलशूलाग्र- १० गौरी रागवती त्वयि त्वयि ५२ ९७ पृ. पशिः. ४ चलं चित्तं चलं वित्तं २३८ ७ चित्तमन्तर्गतं दुष्टं ३ ३ चित्तस्म पुनिमाए १९५ २ (२३५-६) चित्रं जगत्त्रयी १९२ १० चिन्तयनन्दकस्त्वेवं २१० १ चिन्तयित्वेति सा मुक्त- १९९ ८ चिरसंचिअपावपणासणीइ ८ चिरादेकेन दानादिक्लेशैः १७५ १० नुन्नारुहणं जिणपुंगवाण १७१ ५ चेइयदव्वविणासे ३ चौरोऽपि रौहणेयः श्री- १५७ ५ चौलुक्यः परमाहतो घ ७ घनैः प्रसूनैर्वसनैरनूनैः ६ घुसिणकप्पूरमीसं तु २१७ ६ जइ न कुणसि तवचरणं ९ जं अज्जियं चरित्तं ९ जं आरुग्गमुदग्गमप्पडिहयं ९ जं पिज्जइ पियवयणं ६६ ११ जन्तूनामवनं सप्तव्यसनाना ९३ २ जन्मकोटिकृतमेकहेलया २०७ ९ जन्मस्थानं न खलु १४२ ८ जम्बूद्वीपो जलधिपरि- ३१ ६. जयन्ति वरचूलाद्याः ८३ ४ जलमज्झ मच्छपयं १८९ ६ जलाहारौषधखाप- १२ ६ जले तैलं खले गुयं २७५ ४ जस सहित जे नर हुआ ५ जह जिणपुरओ २१२ ३ ज्ञात्वा श्रीजैनधर्मस्य ३ ज्ञानादिनिश्शेषगुणौ- १८३ गइउं कलेवर चेईअहरि ६ १२ गत्याऽघहत्या श्रुतसंय- १२ गन्धव्वनवाई ३ गन्धैश्चारुविलेपनैः २०० २ गमणारम्भे संपडइ १७२ ४ गमणे दसमं तु भवे २७४ ३ गरथह गउरव ३ गह अट्ठासी नखत्त ४१ ५ गुणगणकथास्तावत् तावद् ३५ ७ गुरूओ विन सविज्जइ २२८ ८ गुर्वाज्ञा तिलकः -०- ५ चउमहि करिसहस्सा १४५ १ चक्किदुर्ग हरिपणगं ९ चक्रे तीर्थकरैः खयं निजगदे १६५ ५ चक्रे तेन जिनार्चनं १५१ १० चक्षुर्दग्धं परस्त्रीभि- ६८ ५ चन्दि दीवउ धरणि पल्लक २ छज्जइ सणंकुमारो २ छटेणं भत्तेणं २४८ -- २ Doooo ·पृ. पतिः २०४ ११ जैनेन्द्रार्चनवेश्मबि- १३४ ८ जो कारवेद पडिमं १८० २ जो जिणवरस्स पुर- ४ जो देइ कमयकोडिं १७९ १. जो देइ दीवयं जिण- ३ जोनिच्छएण गिहाइ १७४ १० जो पञ्चवन्नसत्यि- १६८ ९ जो पूएइ तिसंझं ७ पक्षिः ३५ ११ झानाधिकं तपःक्षामं १ शानाऽभयोपग्रह- ११० ३झानेनावधिना ज्ञात्वा ६ यान्यनानि दानादी- १.५ ११ ज्वलनजलचौरचारण- २०४ १० ज्वलनजलचौरचा- ३ जाइविजास्वं ५ जातः श्रीयुतसोमसुन्दरगुरु १७७ १२ जाता दिग्विजयाः १२१ ११ या तुह सेवाविमुहस्स १०० ७ जा दबे होइ मई अहवा ३ जालान्तरगते भानौ १ जालान्तरगते सूर्ये ९२ १९ जाव न तवाग्गतत्तं ८२ ९ जासिं च सजवसओ जस- २७३ ११ जिण दिण वित्त न अप्पणइ १ जिणपूअणं तिसंझं पृ. पतिः. २०१ १ जिणपूअणेण २२२ ३ जिणपूआ मुणिदाणं २२२ २ जिणपूआ मुणिसेवा १८० ३ जिणबिम्बाणं पुरओ १ जिणभत्ती गुरुविण- १ जिणभवणबिम्बपुत्थय- १२३ ४ जिणभवणाई १९९ ११ जिणवंदणं कुणन्तो १४९ ८ जिणसासणस्स सारो २२१ ११ जिणाणं पूअ जत्ताए १९१ १ जिनपूजनं जनाना २२८ ३ जिनपूजनं विवेक २०८ ११ जिनबिम्बार्चन सेवा ४ जिनभक्ति कृता १०२ ३ जिनभवनबिम्बपुस्तक- १०७ ११ जिनभवनं जिनबिम्ब २१० ८ जिनभवनं जिनबिम्ब पृ पनिः. १०२ ५ जिनभवन निर्माप्यं १ जिनस्य पूजनं हन्ति २११ ७ जिना कारकाणां २०९ ६ जिनेन्द्रपूजनध्यानमपि २०९ २ जिनेन्द्रपूजा गुरु- १ जिनौक. पोषधौक- ६ जिहिं परिमल तिहिं ३ जीयाचिरं कीर्तिलतालवाल: १. जीयाञ्चिरं सुधादेश्य- १०८ १२ जीर्णोद्धार कृतो येन १२. ९ जीर्णोद्धार श्रुतपरिमला- ६ जीवदया गुणवेलडी ४ जीव वधन्ता नरय गइ ९ जीवानां रक्षणं श्रेष्ठ १६३ १. जेण कुलं आयत्तं ३० ११ जेणुग्गतवं तत्तं ११४ 4 जैनागारसहस्रपञ्चकमति- १ ८४ ५ झोली तुट्टवि किं न मुउ -०- ४८ ८ डरि गइन्द डगमागअ ३ डाहिम लोकह विनडवा . २६२ -०- ·पतिः. १८३ १८२ १ ढोअइ जो जलभारियं १ डोअइ बहुभत्तिजुओ नेवजं पतिः. १४६ १ तृतीयं लोचनं ज्ञानं २ ते गच्छन्ति महा-पदं ७ तेजःपाल ! कृपालुधुर्य- ४३ १२ तेहिं वि न किंपि भणिए १४३ ६ (२५१-१) तैरात्मा सुपवि- २४९ ७ तैश्चन्द्रे लिखितं स्वनाम २०८ ८ तो जाउ कुमारनिवा १२३ १ त्रिषष्टिलक्षद्रम्माणां २२४ ३ त्रिसन्ध्यं देवा! २२५ ४ त्रैकाल्यं जिनपूजनं ३ ताणं अन्नं तु नो अस्थि ३ तामलितापसतपमा १४८ ३ तायेणेव फणाभृतो ४ तावच्चन्द्रबलं १५६ १० तित्थपणामं काउं कहेइ २२६ ६ तित्थयरत्तं संमत्तं २१९ १० तित्थयरवन्दणत्थं २३४ १० तिनि निसीही तिन्नि २५४ २ तिन्नेव य कोडिसया. ७ तिरिआकुसमकसारा २० ३ तिहिं जामेहिं सिवाए २३८ ५ तीर्थानि वा व्रजतु तिष्ठतु वै- २५० २ तीर्थ यात्रा विधेया ५ तुरगशतसहस्रं गोकुलं पृ. पशि:. २५९ ४ दधिमधुघृतदूर्वा- २८ २ दधिमधुकृतान्यपात्रे २५९ ६ दप्पणभद्दासण- १४ ७ दयसंगहभयकारणिय- २३६ ८ दया दीनेषु वैराग्यं २३७ ४ दयां विना देवगुरुक्रमा- ३ दर्शनाद् दुरितध्वंसी ४ दशार्णभद्रादपरो २६४ ८ दस दस दिवसे दिवसे ३ ५ दसवीसतीसचत्ता- १९४ ४ दहिकुम्भेहिं जिणंदं जो २७० ११ गुमणिस्पर्शपाषाण- २८ ४ द्यूतकारे द्यूतकारो १. दुमोद्भवं हन्ति विषं ५ द्वात्रिंशता द्रम्मल:- ९ (२१०-१२) द्वात्रिंशद् (११-८)दातव्यं भोक्तव्यं त १७५ २ तईआ उ भावपूआ २१० ६ तज्जीवोऽयमभूद् देवो ५ तत्रादिनाथस्य नमस्यमूर्तेः १७ १२ तथा चौरोऽन्यराज्ञीभिर्ले- १९२ ५ तथाहि वणिजौ क्वापि ७ तद्वचोविस्मितस्तस्यै ६ तवनियमेण य मुक्खो २०९ ९ तस्मिन्नवसरे वृद्धा ५ त्यत्तसङ्गो जीर्णवासा २३७ . त्यजेद् धर्मे दयाहीनं २८० ६ त्रयस्त्रिंशच्छतान्यत्र १११ त्रिलक्षोत्तमवाजीन्द्रो १०० ५ थोपि अणुद्राणं -0- ९७ ३४ ४० ६ ददतो युद्धयमानस्य ७ ददखान्नं ददस्वानं ४ दद्याद् दानं सुपात्रायोन्नताय ३ दधिदूर्वाऽक्षत- २५ ·४ दातव्यमिति यद् दानं ७ दानक्षणे महेच्छानां ७ दानं तपस्तथा शीलं २३६ १. दानं दरिद्रस्य विभोः २२७ ९ दानं धनदवद् देयं ७ (११७-८) दानं प्रियवाक् १० ६ (२३२-५) दानं भोगो ना- २७८ ८ दानं वित्ताद् ५ दानावप्येकवर्गस्थौ २३६ ४ दानेन भूतानि वशी- ३ दारिद्यनाशनं १३४ २ दालिदं दोहग्गं २०० ४ दिखें जिणंदभवणे ५५ ११ दिक्षुभिक्षुरेकोऽखि २५८ १० दिने दिने मञ्जुल- २ दीक्षाकेवलनिति- १८१ ४ दीपं विधाय देवानामप्रतः पङ्गिः- १ दीयन्ता दश लक्षाणि ४ दीर्घमायुः परं रूप- ४९ ९ दीर्घायुर्भव भण्यते यदि १८२ १० दीवालीपव्वदिणे १७५ ११ दीवोधूवुक्खेवं नेवज ३ दुःखव्यूहापहाराय १९८ ५ दुरितं दूरतो याति ६ दुर्भिक्षोदयमनसंग्रहपरः २१ ५ दुर्योनिमपि संप्राप्तः प्राणी दुर्वारा वारणेन्द्राः ५ दुलहाउ मुहादाई १० देयं भोज । धनं धनं ८६ ३ (२६५-९) देवदाणवगन्धव्वा १८४ ६ देव । दीपोत्सवे प्राप्त २२५ १ देवपूजा गुरूपास्तिः २५९ ७ देवपूजा गुरोः पूजा २२३ . देवपूजा दयादानं पृ. पतिः. ३ देव ! श्रीगिरिदुर्गमन ! ९ देव! स्वनाथ ! कष्टं ननु २३३ , देवं पूजयतो दयां विदधतः २२५ ९ देवं श्रेणिकवत् प्रपूजय २२१ - देवार्चनादिविधिना २७४ १२ देवाण वरं सिद्धा- ७ देवाणुवित्तिभत्ती १० देशाधीशो प्राममेकं ४ देहदुर्गमुदग्राणि तावत् १०० ३ दोमासकणयकर्ज ७ दोषजालमपहाय मानसे १२४ ४ दोसमयमूलजालं पृ. पतिः. ७ धन्नाणं तु नराणं ५ धन्योऽधिको यत् स्व- २६५ २ धम्मो मएण हुन्तो २६० ३ धम्मो मङ्गलमुक्किद्रं २७५ ९ धम्मो मङ्गलमूलं २७७ ६ धर्मतः सकलमङ्गलावली ३ धर्मलाभ इति प्रोके १२७ १ धर्मश्रुतिप्रतिक्रान्तियति- २०६ ९ (२६७-१०)धर्मः श्रुतोऽपि १३९ १० धर्मे यनः शुभा बुद्धिः २७५ ७ धर्मो महामङ्गलमङ्गभाजा १४८ ६ ध्यातोऽपि पापशमनः ६३ १० धाइ धोयापाय जयसिंह ૨૪૦ १ धिगपारं व्यापारं १९२ ९ धिग् धिम् मे जीवितं १८८ ८ धूपं दहति पापानि ૨૮ १० धूपो दहति पापानि १० ४ २६० ६ धण धनं च सुवणं २७३ १० धनमर्जय काकुत्स्थ ! ४ धनवन्ती मत गव्वकरि ८४ ·पृ. पनिः. २२६ २ नैवेयैः सजलैः ५७ १२ नो दुष्कर्मप्रयासो २३८ २ नो दृष्टं भवनं शशा- ६२ २ नो शृङ्गारकथा कुतूहलकथा १९५ ११ नौरेषा भववारिधौ ४१ १२ नउकरवाली माणयडा १६१ १ न कयं दीणुद्धरणं ३ न करन्ति जे १८५ ७ न कुर्यात् संहितं वनं १५८ ६ नगररहचकपउमे २५५ ११ न ज्वलत्यनिल- २७९ न तथा शशी न १४१ ९ न ते नरा दुर्गतिमाप्नुवन्ति २४९ ४ नमस्कारसमो ७ नमिविनमी ६७ ११ न यद मुक्तं पूर्व रघुनहुष- २०७ २ नयरगइगमण- ६ न्यायोपातं समुचितगुणं ३ न्यायोपात्तैः सितैर्वजैः १२५ ४ न्यायोपार्जितवित्तो मतिमान् १७५ ९ न्हवणविलेवणअंगम्मि . पद्भिः. १७४ ५ न्हवणविलेवणआहरण- २०१ २ न्हवणेण निम्मलत्तं १६६ ४ नरेषु धरणीपतिस्तरुषु १४९ ११ नवकार इक्क अक्खर १९५ ४ नवलक्ष्या नवको- २४६ ८ न वाहनं यस्य स २४८ ३ नवि तं सुवनभू- १४ १ न विद्यया केवलया १४५ ८(२६५-१२) नवि मारीइ नवि १२ नवे ज्वरे वाक्त न भेषजं १४३ ११ न शुकः क्वापि मांसाशी ५ (१८६-७)न शुष्कैः पूजयेद् २१८ ४ न स्तुतिस्त्वयि न चापि १२ नागेन्द्रचन्द्रनिर्वृति- १४३ १ नाणं नियमग्गहणं ८ नादत्ते भसितं सितं नारका अपि मो- ( पृ. पतिः. ३ नारी नदी नरेन्द्राणां २ नाशाम्बरत्वे न दिगम्बरत्वे ७ नाहं स्वर्गफलोपभोगत- ४३ ७ निअउअरपूरणे असमत्था ९ निन्नं विय संपुन्ना ५ नित्यमित्रसमं ३ निद्रान्ते परमेष्ठिसं- २७९ २ नि'फेडिआणि २५४ ९ निरालम्बा ३८ ५ निर्गुणेष्वपि सत्त्वेषु १३४ ११ निर्मायार्हतबिम्बमाईतपद- ८३ ७ नीअंगमाहिं सुपओहराहिं २२६ ५ नीयागो खवे १०६ ४ (२११-३) नूतनाहद्वरावासे १९५ ५ नृपो नवनिधिखामी २१० २ नेत्रहीनतया शक्कोः १० नेत्रानन्दकरी ८ प १८२ २ पक्वान्नानि बहूनि २३० ११ पज्जलिओ विहु जलणो पञ्चतायाः क्षणे पञ्च १५० १ पञ्चनमुक्कारसमं १५२ ५ पञ्चपरमिहिरयणाई १४७ ६ पश्चादौ यत्पदानि १५५ ८ पट्टकूलादिवासांसि ३८ १२ पठितं श्रुतं च शास्त्रं १८३ १०(२१२-१२)पडिलेहपूअभो. पढन गुनन कविचातुरी ८ ·७ पतिः. पतिः ८२ १० पढमं चिअपविसंती २१५ ३ प्रणिहन्ति क्षणार्धन २५ १ पात्रक्षेत्रमिदं १५५ ६ पतझहादिकं पात्रं देयं २३९ ४ प्रतिपश्चन्द्रं सुरभी ३२ २ पात्रे त्यागी गुणे रागी १२ १० पत्त परिक्खह किं करह १ प्रतिवर्ष सहर्षेण निज- ३५ १ पात्रे धनं योजयते विदग्धो २२२ ५ पत्ते भोअणकाले २४२ ७ प्रभावना श्रीजिनराजचैत्ये १२ १ पात्रे धर्मनिबन्धनं ११९ ८ पदे पदे निधानानि २४६ ११ प्रभूतभोज्यानि १४ ५ पात्रे न्यायार्जितं क्षेत्र- ७ पदे पदे सन्ति भटा रणोत्कटाः प्राग्वाटवंशमूर्धन्यो ५ पाथेयवन्तः पथि ४ पद्भ्यां गलदुपानद्भ्यां १५२ ९ प्राड्मेरुभूस्ततोऽब्दो ६६ १० पादलग्नैर्महीपालैः २ पद्भ्यामध्वनि संचरेय विरसं २ प्राणिखेच्छाच्छिदः क्रूराः २३ ११ पादाम्भोजरजःप्रमार्जनमपि २३१ ३ परकज्जकरणनिरया १६९ ३ प्रातः प्रपूजयेद्वासैः १२९ ४ पापनिष्कन्दनं धर्म- ११९ ३ परकीयद्रव्येण प्रचुरतरा ४ प्रातर्भूमानिवोदेति ४ पापं लुम्पति दुर्गतिं ४३ १० परपत्थणापवणं मा जणणि- १ प्राप्ता श्रियः सकलकामदुधाः १७२ ६ पायक्खणेण पावइ २०५ ३ परलोए देवासुरिन्दत्तं ८२ १२ प्रातुं पारमपारस्य २७ ६ पारणं दुरितवृन्दवारणं २३१ , परोपकारः सुकृतैकमूलं ११ प्रायः पुमांसः सरलखभावाः १३५ ९ पित्तलसुवन्नरूप्पय- ३५१ ५ पल्योपमसहस्रं च २३९ ७ प्रासादप्रतिमा पूजा ६ पीयूषादपि पेशलाः २५ २ पश्चाद् दत्तं परैर्दत्तं २३९ ६ प्रासादप्रतिमा यात्रा २२० २ पुण्यं सदा पुण्यवता विधेयं ८ प्रकारेणाधिकां मन्ये ९८ ५ प्रासादे कलशाधिरोपणसमं १२६ ११ पुण्याह पौषधागारं २१८ ९ प्रज्वाल्य देवदेवस्य २२ १२ पाकारणोच्यते पापं २६१ ५ पुण्यादेव समीहितार्थ- ( १० पृ. पतिः १५३ ३ पुत्रजन्मविवाहादिमङ्ग- २११ पुरिसाउ होइ तित्थं २ १० पुरुसेहिं रइअतित्यं २३६ २ पुव्वभवे विय नाणं २२७ ३ पुब्धि कयकम्माणं ९ पुष्पाद्यर्चा तदाज्ञा च १७६ ५ पुष्पैर्गन्धैर्बहु- २६२ पुंमां शिरोमणीयन्ते ૭ર २ पुहवि करण्डे बंभंड १७७ २ पूअइ जो जिणचन्दं ३ पूआइ भावसुद्धी २२९ १० पूआ जिणाण आणं २१२ १ पूआ पच्चक्खाण १३३ ९ पूइज्जइ जिणपडिमा २२४ १ पूज्यपूजा दयादानं ३ पूजया पूर्यते सर्व २०९ १२ पूजयाम्यधुना पूज्यं ५१ ८४ ) ·८ पतिः. १८६ १० पूजां कुर्वनङ्गलग्नैः १७२ ८ (२१४-८) पूजाकोटिसमं २०४ ७ पूजा नैव कृता जिनस्य १९३ ९ पूजा प्रभावनाहेतुः १ पूजाभोजनमानशान्ति- २३२ ९ पूजामाचरतां जगत्त्रयपतेः ९५ ११ पूजालोभप्रसिद्ध्यर्थे १८६ ८ पूतिगन्धान्यगन्धा- १२ ४ पूर्वपुण्यावभवव्ययबद्धाः ७ पूर्व न मन्त्रो न तदा विचारः १९५ ६ पूर्व नवाझं नवभिः १ पूर्व वीरजिनेश्वरेऽपि १६२ ३ पूर्व श्रीऋषभान्वयो २ पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि ३ पृथ्वीनाथसुता भुजिष्यवरिता ५ पोरिसिचउत्थछहे पृ. पतिः. पृ. पङ्गिः. १० बुभुक्षितैर्व्याकरणं न भुज्यते ७ फरुसवयणेण २६८ १ फलं न पुष्पं मुतरुस्तनोति भ १९४ १ फलं पूजाविधातुः स्यात् १७१ ४ भक्खणे देवदव्वस्स २३९ १ भक्तिर्जिनेषु दृढता २४० १० भक्तिस्तीर्थकरे गुरौ ८३ ८ बहुआ नर दीसन्ति २२२ ६ भत्तिभरनिव्भरङ्गो २१८ ७ बहुवर्तिसमायुक्तं ६ भत्तिविहवाणुरूवं अन्ने वि २७७ ३ बहूनां कलहो नित्यं १९२ ६ भद्रकः प्रातरुत्थाय ४ ब्राह्मी वीक्ष्य शरस्य कारण १९२ ७ भद्रकश्चिन्तयत्येव २५९ बालाण रवो तुरयाण हिसणं ११ भयं लोभस्तथा स्नेह- २०७ ११ बालादपि हितं ग्राह्यं ९ भरहसगरसणंकुमारहरियन्द २७६ ७ बावनरि कलकुसला १२ भल्लउं पारिसनाथ जइ ११७ १ बिन्दवः श्रीयशोवीर ! १३२ ११ भवकोटीदुष्प्रापामवाप्य २२० १. बीया दुविहे धम्मे १९३ ३ भवणं जिणस्स २२० ८ बीया पञ्चमि अहमि २४१ २ भवन्ति भूरिभिर्भाग्यैः २७८ २ बुद्धेः फलं तत्त्वविचारणं १ भवभमणनिब्भयाए ११ पृ. पतिः. ३ भव्यं मुकं ततः १० भ्रमद्भूपाठीने कचनिचय- ९ भाऊ भरहि काई सेत्तुंजि १ ९ भारती सा रतिं रातु ३ भावइ भरतसर तरयो ३१ ४ (२२७-८) भावण भावइ २२९ २ भावसरिच्छं क्खु फलं १०१ १ भावस्यैवागवीरस्य १०१ २ भावो धर्मस्य हृन्मित्रं ३ भिउडी उड्ढा लोअणा १० भुते स्म सर्वेष्वपि १२ भुञ्जीमहि वयं भैक्ष २६ ९ भुवणं जसेण भयवं! १२१ ९ भूपधृपल्लवप्रान्तनिरालम्बा ४६ १२ भूमीगुणण जइ कहवि ९ भोअणसमये सयणे ५ भोगे रोगभयं ८० ४० ·पृ. पहिः ६१ १२ भोज! त्वामसमानदानविहि १. भोजनं सूक्ष्मवस्त्राणि ૧૨ ८ भोजराज ! गलिकण्ठलउ ૨૬૦ ११ भोज्यं भोजनशक्तिश्च १३२ ७ भो भव्याः भवभीमसागर- १३ ५ भौमे मझलनाम ८० ८२ २३५ २५९ २२२ २६८ ४ मकरध्वजशार्दूलं ९ मलिणावि अ २ मजलानि द्विषा ७ मज्झने पुण वि ४ मञ्जरिभिः पिक- ९ (११३-३) मंडी मुरकी रह ३ मणसाहोइ चउत्थं १ मन्ताण मन्तो परमो इ मुत्ति १ (२२०-५) मन्त्राणां परमे- पतिः पृ. पृ. पद्भिः. २१५ ६ मन्त्र देवे गुरौ तीर्थे २३७ ९ माण्डव्यः शूलिका- २५२ १० यत् कल्याणकरोऽवतारस- ८५ १० मनसि वचसि काये ४ मात्रयाऽयधिक किश्चिन्न ९३ ११ यत् कुष्ठादिगरिष्ठरोग- ३ मनुष्याः किंकरायन्ते १४५ ४ मान्धाता स महीपतिः २३२ २ यत्संतोषसुखं यदिन्द्रियदमो १८३ ६ मनोवाकायवनो- २३९ ९ मालोद्घटनस- ३ ८ यदधः समवासार्षीद् ७ मन्येऽहं सदसदशावितरणे ८२ ११ मा वच्चह वीमभं १ यदपि तदपि शुद्धं चन्दना- ७ मयणाभिचन्दणागुरु- ३२ १० (१६१-८)मिथ्यादृष्टिसहस्रेषु, २५५ २ यदम्बुचीवो नृप- २०९ ११ मया प्राच्यभवे नायं २६६ ६ मुणिणो वि तु हाली २३ ९ यद् गोभद्रः सुरपरिवृढो १४६ ६ मर्तव्यं न निजेच्छया न ३ मुत्तूण पत्तनियरं ६ यद् घण्टानदनं स्वयं १२३ ९ मर्दय मानमतङ्गजदएँ ३१ ८ मुनिप्रदत्तपाथेयसक्तुपुण्येन ६ (९७-५) यद् दूरं यद् १५४ १ ममृणधुसृणपदैर्भाल- १३ १० मूर्खस्तपखी राजेन्द्र ! १९२ १ यद्भक्तिः सर्वज्ञे ३ महाराष्ट्रे महारा- ४ मेहाण जलं चंदा- १५८ ९ यद्भक्तः फलमहदादि. २ महालयो महायात्रा महास्थानं २०४ २ मौलि स्वं च जिनेश्वरस्य २७९ ६ यद् यदस्तमिते १ महाव्याधिग्रस्तः ५ यदाऽस्ति पात्रं न तदाऽस्ति ३२ ११ (१६१-९) महाव्रतिसहस्रेषु य १४५ ११ यदि गाथापदं चैक ८३ १२ महिला कूडचरित्त २५५ १ यश्चक्रितामा ७ यदि प्रावा तोये तरति १ म्लायन्ति पुष्पनिचयाः ४ यज्जन्मैव गुणाऽऽस्पदं २७१ ५ यं प्रशंसन्ति कितवाः ११० ११ माणिक्यहेमरनाथैः २१४ ११ यदृको दृषदो यदुष्णकिरणो ४ यं प्रशंसन्ति राजानो- ( १२) ·८८ ४. पहिः. . पशिः. पृ. पक्षिः. ९ यः पुष्पैर्जिनमर्चति १४५ १२ यानपात्रसमं ज्ञानं १३९ २ ये लेखयन्ति जिनशासन- ૨૨ ५ यः पूर्व तन्तुवायः सुकृत २०० ९ यान्ति दुष्टदुरितानि दूरतः २५३ १० यैः शान्तरागरुचिभिः २२९ ६ यः प्रातरेव नमता- ૨૩૮ ९ यान्ति न्यायप्रवृत्तस्य ५ यैस्त्वं नाथ ! न वन्दितो १५६ ३ यः संसारनिरासलालस- २ यावत् तिष्ठति जैनेन्द्र ८ योऽनौ प्रविष्टोऽपि हि नैव ११६ १२ यशोवीर ! यशोमुक्ता. ३ यावन्ति बिम्बानि १५ १० यो दद्यात् काञ्चनं मेलं २ यशोवीर! लिखत्याख्या- ६ यावन्ति रोमकूपाणि पशुगा १४८ १. यो लक्षं जिनबद्धलक्ष्य- २५५ ३ यष्टिः करात् कम्बुढ- १४० ३ या षट्त्रिंशत्सहस्रान् ८२ , यौवनेऽपि प्रशान्ता ये १२८ ७ यस्तनोति वरपौषधशाला ५ याऽऽसीद् दक्षिण ! ८२ ५ यौवने विकरोत्येव मनः ६ यस्तु प्रत्युपकाराय ५ युधि खयं यः किल जागलेशं १२५ १ यस्तृणमयीमपि कुटी १०४ ७ ये कारयन्ति जिनमन्दिर- र २१७ ३ यस्य कीर्ति जनो वक्ति २४३ ८ ये तीर्थनाथागमपुस्तकानि ८ रनानामिव रोहणः ७ यस्याष्टौ संपदश्चानु २१८ १ ये देवं सपयन्ति शाम्यति- १५२ २ रत्नेषु चिन्तामणिरत्र यद्व- ६ यस्यास्ति वित्तं स नरः कुलीनः ११४ ५ येन त्रयोदशशतानि ९ रथ्यां पुनाति पवनो १४७ १२ याताः प्रयान्ति यास्य- २८ २ ये न स्खलन्ति ते दक्षाः १०३ ५ रम्यं येन जिनालयं २६१ ३ यात्रापदप्रतिष्ठा- १२ ये पापप्रवणाः खभावकृपणाः ८३ १ रविचरिअं गहचरिअं १ यात्राप्रसऊन जगाम येषु ८१ ८ ये यौवने शीलधरा नराः ५ रसातलं यातु यदत्र पौरुषं २४३ ७ यात्रायां किल संचरान्त ८ ये रात्रौ सर्वदाऽऽहारं ६ रसा पगामं न निसेविअव्वा ( १३ ) पृ. पतिः. ११ रागद्वेषतुरामपौनःपुन्या- २७५ १ राजमान्यं धनाऽऽव्यं च २६९ ८ राज्ञः प्रसादो दिव्यास्त्रं २५ ११ राज्यश्रीर्भवताऽर्जिताऽर्थि- २७३ ३ राज्यं सुसंपदो भोगाः ३१ ३ (२२७-७) रामो तवप्प- १२० १२ राया अमच सिट्ठी कुडुम्बि- ८ (२२६-१०)रिसहेससमं ७ रुचिरकनकधाराः प्राङ्गणे १५५ १२ रूप्यखर्णादिकष्टकैः ८ रे रक्खइ लहुजीव वडविरणि ७ रे रे मण्डक ! मारोदीर्यदह ८ रे रे यन्त्रक :मा रोदीः कं ८४ ८ ८४ १२२ ६ लक्षत्रयीविरहिता द्रविणस्य ३८ १० लक्ष्म्या गार्हस्थ्यमक्ष्णा ·पडि 0000000 पु. ७३ ७ लक्ष्मि ! प्रेयसि । केयमास्य- १. लक्ष्मीः कृतार्था सफलं त. . लक्ष्मीश्चला शिवा चण्डी १ लज्जातो भवतो वितर्कवशतः २ लभइ तिलोअलच्छी ८ लहुओ वि हु सेविनइ २४ १ लाभ कलन्तरि चिन्तवियो लेखनीयमतो जैन शालं लेखयन्ति नरा धन्या ४ लेखयित्वा सदा शाख ८ लोकद्वितयमुखत १५२ १० लोकेभ्यो नृपतिस्ततोऽपि हि १ सोहविवजिभ सिहरहिय ८ ७ ४ पडविडवि किं न लज्वसि ३ वड्ढन्तो जिणदव्वं १८५ ४ वत्येण बंधीऊणं १४७ ११ वंतर बीजओरा ९ वनकुसुमं कृपणश्रीः १० बने रणे यात्रु- ५ वन्द्यते यदवन्द्योऽपि २३४ ३ वन्द्यास्तीर्थकृतः सुरेन्द्र- ९ वनगन्धोववन्नहिं ८ वपुः पवित्रीकुरु ७ बप्रत्रयं चारु चतुर्मुखा- ४ वयोवृद्धास्तपोवृ- १८२ ८ बरतरुपवरफलाई १ वरपूजया जिनानी १२ वरवालामुहकमलं १८३ २ बरबारिभरिअघडगे ७ बरं रेणुर्वरं भस्म पशिः ६ वर्षन् क्षारार्णवेऽप्यन्दो १ वर्षाकाले पयोराशिः ६४ १२ वरसई चऊद चुंआल १२ ११ बरसउ वरसउ अम्बुहर २०. ५ बरिससहस्सोवासंमि २ ३ वसुधाऽऽभरणं पुरुषः १८७ वस्त्रैर्वनविभूत- ३४ ८ वाणी रसवती यस्य २२८ १० वारंवारजिणंदवन्द- ८३ ९ वारी गयाण जालन्ति ३ १२ वासासु चउम्मासं ३३ १२ विकस्थिते स्यादल्पायुहीं- १९२ ४ विकल्पेन पुनर्देवा- २ विगुणमविगुणड्डे ३ विग्धोवसामिगेगा ७ (२५७-५) विबाहरीहिं १००-१०(२४०-१२) वित्तसाध्यमिह ४ वित्तीउ सुवनस्स बारस ६ विद्याविज्ञानसद्धर्म- ४ विद्धन् । वद क चलितोऽसि ११ विना गुरुभ्यो गुण- २०९ ४ विपुलमम्जुलमङ्गल. ६ विभूतयोऽपि मा भूवन् १८० १ विमला बुद्धी देहो १२ विमुच्य निद्रां चरमे . विरज्य विषयेभ्यो यै- २३२ ४ विवेकः सह संपत्त्या ९५ १२ विवेकेन विना यथ १. विश्वामित्रपराशरप्रभृतयो ११ विषयजसुखमिच्छो- ७ विहारं कुर्वता वैरिवनिता- ५ विहियं यावर्ष १० वीतरागं स्मरन् योगी १ बीरजिणकहियसत्तम- ८ . बक्ताम्भोजे सरलत्यधिव- बचं तस्स य जायह ·पा ८८ २४ ११ (२६३-२) शालिमद्रोऽपि ३४ १. शानिष्प्रतिभस्य किं ४ शीलं प्रधानं न कुलं प्रधान ७ शुद्धं तपः केवलमप्युदारं शराणां संमुखान्येव पदानि १शैत्यं नाम गुणस्तवैव भवतः ९८ पृ. प. पति: पृ. पाता. २८ ९ वीरस्य कारयिष्यामि ७ शशकात् कुञ्जरो मेघो ४ श्रीमद्वारजिनो दृढप्रहरणः ३ बीसलदे विरूउं करह ७ श्रान्तस्य यानं तृषितस्य ४ श्रीमन्नमस्कारपदानि ९ वृक्षो यथा दोहदपूरणेन ७ श्रीकाकन्द्यामभूत् पुर्यो ७ श्रीमन्नेमिजिनो दिनोऽघतमसां १२१ ८ वेगसरीणां गर्भो दुर्ज- ५ श्रीचौलुक्य ! स दक्षिणस्तव ७५ १० श्रीमन्ति दृष्ट्वा द्विजराजमेक २७१ १. वेश्यानामिव विद्यानां २ (२४६-२) श्रीतीर्थपान्थरज- १०३ १२ श्रीरियं पुरुषान् प्रायः ४ वेश्या रागवती सदा तद २५४ ६ श्रीदानधर्मकल्पद्रुर्जी- ८ श्रीवस्तुपाल! तव ५९ १० वैरिणोऽपि हि मुच्यन्ते ४ श्रीदेशलः सुकृतपेशलवि- २६३ २ श्रीवस्तुपालविम- २२१ ६ व्याख्यानश्रवणं १ श्रीनन्दिरमशिष्येण ६ श्रीवासाम्बुजमाननं १२ • व्याजे स्याद् द्विगुणं वित्तं ૨૨ ६ श्रीनाभेयजिनेश्वरो धनभवे ४ श्रीवृद्धिर्नखवच्छेद्या ६ श्रीनाभेयः स वो देया २५२ ५ श्रीसोमसुन्दरगुरुप्रवरप्र. ६ श्रीनेमितोऽपि शकडालसुतं ८ श्रीसोमसुन्दरयशःपूर- ३ शतेषु जायते शूरः १३, ११ श्रीब्रह्मेन्द्रकृतेयं २३५ ११ श्रुत्वा धर्म विजानाति २४९ ३ शत्रुञ्जयः शिवपुरं ४ श्रीभोजवदना- ३९ १ श्रूयतां धर्मसर्वखं श्रुत्वा २५० ४ शत्रुञ्जये जिने दृष्टे ६१ ११ श्रीभोजेन जितोऽस्मीति २२ ८ श्रूयते प्राणिघातेन ९ (२३७-१२) शमसुखशीलि- २२८ ६ श्रीमजिनेन्द्रनमनं तिलकत्य- ७ श्रेयांसेन यदर्जितं सुकृतिना १०६ ११ शरीरं खरूपं तथा वा कलत्रं २०३ १. श्रीमजिनेन्द्रपद- २१३ ७ श्लोकार्डेन प्रवक्ष्यामि शर्वरीदीपकश्चन्द्रः ८ श्रीमनगृहे जिनप्र- १३.१२ श्वानचर्मगता गङ्गा १५४ १ षट्त्रिंशता हेममयैः सह- ५ षट्पदः पुष्पमध्यस्थ १ -.- १ ७८ . स एव त्वं स एवार्ड २७३ ९ स एव त्वं स एवा. ९ सकमलवनममेर्वासरं ४ संप्रामसागरकरीन्द्र- १५४ ११ सरः सद्गुणसहसंहति- ·२४ १४८ पृ. पक्षिः ८ सचार्चा सहवात्सल्यं ८ सच्चं भण गोदावरि । २३० ६ सञ्चित्तदव्वविगइ- ६ सज्ञानाम्बुप्रपा १ सज्झाएण पसत्यं शाणं १२४ ७ संजय मेली रिद्धिडी ९ सहिवाससहस्सा अविलम्ब ७ सहि वाससहस्सा तिसत्त- ३२ १२ सत्पात्रं महती श्रद्धा ११४ १० सत्रागारशतानि ५ सत्स्वामी सन्मित्रं ८ सद्गीता नवगीतरूपरमणी- १५६ ८(२४९-२) सद् द्रव्यं सत्कुले ८ सदा शुभध्यानमसारल- ९२ ११ सदोषमपि दीप्तेन २५३ ११ सन्ती कुन्थू अरा अरिह ७ सन्मृत्तिकाऽमलशिला- . पतिः . पनिः. ५(२२३-११)संपइविकमबाहड १ सम्वत्थ अत्थि धम्मो १७२ ५ संपत्तो जिणभवणे २७६ ५ सव्वं बलं धम्मबलं २६३ ३ संप्रतिभरतप्रमुखा- २५३ ९ सव्वसुरासुररूवं ६ संप्रतिर्वतयामास २७५ १. सव्वे ताह पसत्था २४६ ७ समं समप्रैरपि १७५ ८ सव्वोवयारपूआ २४७ २ समुद्धृतैर्जीर्ण- स श्रीपार्श्वप्रभुभूयात् ७ सम्यग् मिथ्यादृशौ विप्रौ २ स श्रीमुगलराजस्तुष्टो १० सयं पमजणे पुनं १२ स श्रीशान्तिजिनः शान्ति २७४ १० सरभससुरगणसहितः १२ १२ ससाईतं पि जलं १० सरस्वती स्थिता वक्त्रे ६ संसार ! तव निस्तारपदवी २३८ ११ सर्वत्र महतां नामोच्चारा- २ संसारपारगं वीतरागं ४३ १ सर्वत्र वायसा. कृष्णाः ३० ४ संसारवारांनिधियानपात्रं ६ सर्वदा सर्वदोऽसीति २१६ ८ संसाराम्भोधिबेडा ३ सर्वस्य गात्रस्य शिरः प्रधानं २५१ ९ संसारेऽसुमता नरामर- २२. १ संवच्छर चाउम्मासिएसु २३३ १२ सह कलेवर ! खेद- २ (२५७ ९)संवच्छरमुसभजिणो ९६ ११ स्थायां वैड्यंमया १९ २ स बटः पञ्च ते यक्षा ३५ १० स्थावरं जाम चेति पक्षिः १७५ १२ सानं विलेपनविभूषण- ६ स्नुही महातरुर्वहिवृह- खच्छं सज्जनचित्तवल्लघुतरं २ खर्गस्तस्य गृहागणं ६६ १२ खर्गे न क्षितिमण्डले १ (२५७-९)खर्भोगभनी नृप- १४८ १२ स्वस्थाने पूर्णमुच्चारं १ स्वस्यैकच्छत्रतां विश्वे ७ स्वाधीनेऽपि कलत्रे ५ स्वामिन् ! श्रीजयसिंह। ११८ २ स्वैर्द्रव्यैर्जिनमन्दिराणि ११ साइमपूआइ पुणो ६ साकारोऽपि सविद्योऽपि ८ साधर्मिकाणां वात्सल्यं २६३ १ साधुः श्रीसारङ्गो ४ सामायिकावश्यक- १(११३-५) सारं तदेव सारं २०७ १७४ ·पृ. पतिः ७ सो अ तवो कायव्या २० २ सोऊण गुणिज्जतं ६३ १२ सो जयउ कूडगञ्छो २२७ ६ सो पढमचकवटी २०८ ७ सो हेमसूरिगुरुणा २६९ ५ सौरभाय भवन्त्येके २५९ ६ २७६ . सारं सिद्धगिरेर्यदेव ३ सा लक्ष्मीर्या धर्मकर्मों- १५५ १०(२३०-९) साहम्मिम्मि ६ सिजभवं गणहरं ६ सिद्धिपुरन्ध्रीवरणं २५ ९ सिरिसेअंसकुमारो ८ सिंहस्तपः प्रक्रम एव १४८ २ सिंहनेव मदान्धग- १ सिंहो बलिद्विरदशूकर- ८५ ९ सीतया दुरपवादभीतया २ सीमा खानिषु वन- १४४ ८ मुकुमालय कोमल • सुकमालेण वत्येण पतिः २७३ ११ सुकुलजन्मविभूति- , सुकृतमेव बुधैरमृतं १३ ११ सुखासेव्यं तपो भीम ! २०६ ८ सुच्चा जाणइ कल्लाणं १४४ १० सुलु गाईयं सुट्छ वाई- ५ सुन्दर सर असुराह २२२ ४ सुपभाए पढमं सावयस्स २६९" सुप्रसन्नवदनस्स्य भूपते- ४ सुमेरुहस्ती शशकाभय- २ सुविसुद्धसीलजुत्तो २ सूरो रणेषु च रणप्रणतेषु ७ सूर्याचन्द्रमसावेतौ १२ सेयं समुद्रवसना ५ हस्तात् प्रस्खलितं क्षिती १० हस्तीन्द्रा मदमिन्नगल्लकर- ७ हस्ती भाति मदेन के ४ हस्ती स्थूलवपुः सचाक- ३ हहो ! रोहण! रोहति त्व- ५ हेसैलब्धप्रशंसैस्तरलित- ६ हिंसा विघ्नाय जायेत ५ हेतुना केन देवोऽय- ९ हेम तुहारा करमरूं ७ हेमधेनुधरादीनां दातारः , होड चउत्थोवासस्स २१० ह ४ हन्तूण परप्पाणे ८३ ५ हयविहिणा संसारे ५८ ३ हयहेषितगजगार्जित- ६ हर दुहं कुणइ सुहं २०९ १० हर्षप्रकर्षतवित्ते ८८ -NCHE-

·୧
ପ
{}

·No text on this page.