·No text on this page.

·श्रीतमचन्द्राचार्यग्नन्धावली. नं. ७.८.९.१०.११. महेश्वरकविकृत- काव्यमनोहरः तथा मण्डनमन्त्रिकृत- A मण्डनग्रन्थसंग्रहः (१.) क दम्गेमण्डन-२ चम्पूमपउन-३ चन्द्रदिजयमवन्ध ४ अलंकार मण्डनानि.) श्रीमत्पन्यासश्रीनीतिविजयसमुपविष्ट-भिन्नभिन्न- द्रव्यपहायकेभ्यो लब्ध्वा द्रव्यसहाय्यं पटनापीहेमचन्द्राचार्यसभाया: सेकेटरी- 'शा, लहेरचन्द भोगीलाल' इत्यनेन प्रकाशितः श्रावक पण्डित-वीरचन्द्र-प्रभुदासाभ्यां च संशोषितः -..- सनात ११. बार सत् २४४४. मूल्यम्-०१२-०.

·आदिमग्रन्थचतुष्टयं अहम्मदावाद-'पांचकुवा' प्रत्यासन्न
'सत्यविजय' मुद्रणयन्त्राधिपतिना 'शा. सांकलचंद
हरिलालेन' मुद्रितं,
अलङ्कारमण्डनं च
अहम्मदावाद-' ढकवा चोकी' प्रत्यासन्न 'शांतिविजय'
मुद्रणाधिपतिभ्यां
ईश्वरलाल केशवलाल-माणेकलाल माधवलालाभ्यां
मुद्रितम् ।

·श्रीमत्पन्यासश्रीनीतिविजयमहाराजसमुपदिष्ट
द्रव्यसहायकनामावली.-
१ शा. सरूपचन्द घेलचन्द रणुज । कान्यमनोहरः
कादम्बरीदर्पणम्
२ शा. वाडीलाल वस्ताचन्द पाटण । चम्पूमण्डनम्
(वसावाडो)
३ गा. केशवलाल रतनचन्द पाटण । चन्द्रविजय प्रवन्धः
(फोफलीयावाडो) अलङ्कार मण्डनम्
(श्रीहेमचन्द्राचार्य ग्रन्थावलीमां तैयार थतां ग्रंथो.)
१ बृहन्महार्णवन्यास. २ धर्मपरिक्षा.
३ चतुर्विंशतिप्रवन्ध. ४ तिलकमंजरीसार.
५ अनेकान्तवादप्रवेश. ६ प्राकृतव्याकरण.
८ संगीतमण्डन.
९ उपसर्गमण्डन
१० शृंगारमण्डन
११ जीवानुशासन. १२ नाभेयनेमिद्विसंधानकाव्य
१३ सम्मतितर्क-भाग-२. १४ तिलकमंजरीकथासारांश.
७काव्यमण्डन.
(Yaराती).

·પ્રસ્તાવના. ૧ ગાર મંડન. ભાવાડમાં આવેલા ઇતિહાસ પ્રતિ મારવટમા થયેલ શાહના વિશજ મંડનમંત્રિના રચેલા આ છે જન ગૃહસ્થ વિદ્વાન ને વિવાવિલાસ સૂચવે છે. આ મંડન અત્રિ માવટના રાજ્યમાં મંદિર પદે હતા એટલે રાજ્ય કાર્યને લીધે અવકાશ ઓછો છતા એમનો વિવા પ્રેમ એ સમયના વિઘારસિક જન ધનાની સાવી આપે છે. આજ- કાલ ત્યારે બનાવ્યો કેળવણી લેવામાં પાછળ છે, ને માત્ર પ્રમાદ અને લક્ષ્મીને લીધે થયેલી ઘેલછા જ સૂચવે છે. મડન મત્રિનું વિશેષ ચરિત્ર કાવ્ય મનેહરમાથી વાચકોને મળી શકે તેમ હોવાથી અહી આપતા નથી. મડનવિના આ ચાર ગ્રી ઉપરાત- ૩ કાવ્યમ ન ૨ સંગીત મંડન. ૪ ઉપસર્ગ મંડન આ ચાર ગ્રથ બીજા ભાગમા આપવામા આવશે. આ પ્રતે અમને વાડી પાર્શ્વનાથના ભંડારમાથી શા વાડીલાલ હીરાચદ દ્વારા મળી છે તેમાંના કેટલાકની એક એકજ પ્રતો ને વળી અદ્ધિપ્રાય હોવાથી દષ્ટિ દોષથી ? મુદોષથી કઈ ભૂલ રહી હોય તે ક્ષમા ચાહીએ છીએ પાટણ લીસંશોધકે. તા ૩૦–૭–૧૮૧૭. श्रीहेमचन्द्राचार्य ग्रन्थावली- પુસ્તકનું નામ, હિંમત- १ दोधकत्ति. ૦–૨-૦ २ न्यायावतार. ३ सिद्धदूत. ૦-૨૦ ४ वसुदेव हिण्डीसार. ૦-૨૦ ५ वेदाङ्कुश. ૦–૬–૦ ६ नयस्तवप्रकाग. ७ काव्य मनोहर तथा ૮,૨૦૧૬નસંદ મા. प्राप्तिस्थानम् શ્રીવરામ–ા(જુરત). } ૦-૧૨- ·ॐ अहम् शोहमचन्द्राचार्यग्रन्धाचली. महेश्वरकविकृत- - काव्यमनोहरम् . ! नित्यान्दमयः स्वभावविलसितः शान्तः परो निर्गुणः पूर्णब्रह्मरतः समाधिमनसां यो ध्यानगम्यः सताम् । येनेयं प्रकृतिः कृता गुणमयी स्रष्टुं जगल्लीलया भूयाद्भरिविभूतये स गुणिनां तुप्टो जिनेन्द्रः सदा ॥१॥ यो वैयाकरणः श्रुतामलमतिः साहित्यलीलाञ्चितः काव्यं कर्तुमुदाहतः स तु कविश्वातुर्यचर्चान्वितम् । गर्जवादि विवादनित्यविजयी साधृपकारक्षम विद्याचक्षुरुरीकृताखिलकलः श्रीमत्सभागोभितः ॥२॥ तत्क्षन्तव्यमहो ! युधा बहुतरं धाष्ट्रय विलम्ब्याधुना युक्ती हीनमतं तथापि सुजनर्मान्यं पराान्वितम् । काव्यं काव्यमनोहराहयमिदं लालित्यलीलाश्चितं कुर्वेऽहं चतुरो महेश्वरकविनत्वा परां वैखरीम् ॥ ३॥ मंक्षेपेण विरन्यते हभिनवानेकप्रमेयाञ्जितं काव्यं लक्षणसंयुतं सुललितख्यातप्रयोगातुलम् । आजन्मार्जितसद्गुणानिह मया त्यागाटिकान्वर्णितुं काव्यानेककृतस्तुतेः कविवरैः श्रीमण्डनाख्यममाः ॥४॥ स श्लाघ्यो जनकः सुकीर्तिविशदः सद्भागधेयारतः श्रीमानालमसाहिदत्तनिखिलव्यापारमानोन्नतिः । नित्यानेफपरोपकारजलधि. श्रीमालवंगोद्भवः . ।

·!
--
---
.
--
-
---
१२) श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावली.
श्रीमद्बाइडस पो विजयते येनायमानः मुतः ।।५।।
धन्या सा जननी जिनेश्वरमहाभत्त्युल्लमन्मानसा
सदानवतनत्पग मनिमनी मौभाग्यशीलालया।
नित्यं जीवदयाचला गुणनिधिः प्राप्नो ययाऽसौ महान्
सत्पुत्रः कुलमण्डनं श्रुनपरः मभूरिभाग्योदयः ।। ६ {{
मंहष्टाः सुहृदः समागतरुवो धन्यं कुलं ख्यातितं
मन्यन्ते गुणशालिनि प्रियमुते मंजात एवातुले।
वित्तापूर्णकनार्थिनः समुदितप्रख्यानसद्भतयो
धर्माधर्मविचारणकनिपुणाः शीलोल्लसन्मानसाः ॥ ७ ॥
कि धात्रा कृत एष निजग्नरुः चिन्तामणिर्वाऽयवा
किं वा कामगवी कृता जनपद कि तोयदो वाऽपरः ।
कि कामो मलयाचल: किमथवा किंवा मुमेरुमहान्
भीगेटः किमुवा कलानिधिरहो कि भास्करः सद्गुणः॥८||
यस्याओं घटिनं त्वयःसुकनकं संजायते नेकशः
सोऽयं वा किमुवा जिनेश्वरमहाभक्त:कलो निर्मितः ।
कि कर्णःविमुवा विरोचनसुनाकि वाऽर्जुनी विक्रमी
पाहुयस्य बुधाः सुजन्मकरणे ह्येवं शुभलक्षणेः ॥९॥
।। युग्मम् ।।
पतक्तमिदं सुनामकरणं यनिश्चितं मण्डन-
स्त्वित्येवाद्भुनरामणीयकयुतं तत्सार्थकं सन्ततम् ।
कन्वं कुरुते हि मण्डनविभुनामानुरूपं महत्
वालवादि विवेक सत्यविमले. तद्वय॑ते वै मया ॥ १०॥
चालन्ये स वकार खेलनमयो नानाविधैः क्रीडितः
माकं सम्हिशुभिस्ततोधिकरपुः किञ्चित्मबुद्धः शनैः ।
विद्यारम्भमन करात्यनुदिनं प्रनान्वितः सादर:
पाटनम्तु यथाक्रमं विदिनबाकाव्याभिधानानि च ॥११॥

·श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावली. (३) जायव्याकरणश्च नाटकशुभालङ्कारविज्ञस्तथा सङ्गितातुलकोविदः प्रविलसद्गम्भीरशास्त्रान्वितः । चातुर्यैकनिवासभूमिरतुले प्राप्तोन्नतिः सद्गुणैः श्रीमालान्वयबर्द्धनोऽमलमतिः श्रीमण्डनो राजते ॥ १२ ॥ उदीरिता या गणर्महत्यो यज्जानके पञ्चदशोपमा हि । मायापृथत्वेन विवर्ण्यते ताः श्रीमण्डनस्येप्सितदायकस्य ॥१३॥ शाखी जडोऽन्यः परिपालितस्तु कोलाहलैर्दत्तफलो द्विजेभ्यः । कृतः स नाके विधिना गुणोनः सदाफलोऽयं भुवि सद्गुणस्तु॥१४॥ शान्चा पशु कामगीं स वेधा नदाश्रित कामदुर्घ गुणं तु । संहत्य पश्चात्रवलु मण्डनं तं काममदं क्षोणितले चकार ।।१५|| चिन्तामणिश्चिन्तितमेव दाता ज्ञातृत्वहीनः प्रतिभाति नाके । गुणाधिको विश्वसजा कृतोऽसौ चिन्तामणिज्ञानविवेकपूर्णः ॥१६॥ मेघः किरत्यूपरभूमिकायां क्लिष्टवा जगत्यां सुतडिल्लताभिः । नायं नया वर्पति हृष्टचेता हेमाम्बुदृष्ट्या बुधभूमिकासु ।।१७।। विचिन्त्यमानी हृदि दाहकारी कामस्तदर्थ वितनुः पृथिव्याम् । धात्रा कनोऽसौ सुतनुः प्रियाणां कृपाकुलेनानिसुखप्रदाना ॥१८॥ फत्कारमुञ्चद्लाहिभीतेरसेव्यमानो मलयाचनः सः । जातस्तथाऽयं न भवत्यनेकसद्भिः सुसेव्योऽनुचरैश्च ताहक ||१९|| चामीकरः पूर्णतमः सुमेरुः स्वगोत्रजातात्रुपकारहीनः । नायं तथा सर्वसमृद्धियुक्तः साकं सुहृद्धिः खलु नन्दनीह ॥२०॥ रन्नाकरश्चेति हि कर्णपेयं यन्छ्यने नाम परं हि सिन्धोः । च्यर्थं तदेनं कृपणातिभावाद्भवत्येवश्यं न नयाऽस्य दातुः ॥२१॥ क्षणं लधुर्यः क्षणवर्द्धमानः पक्षकशुद्धः स विधुः कलङ्की । नायं नथा भानि कलाभिगामी दिने दिने निर्मलचारुवेपः ।।२२।। अस्ताभिगामी चलनेन विन्नः नीत्रैमयूरवर्भुवनानुनापी । मित्रस्तथा नात्मभुवा कृतोऽसावन्निशं सोऽभ्युदयेन पूर्ण:।'

·(४) काव्यमनोहरम्. संघटनायस्य भवत्यनेकमयः मुवर्ण न तु दूरसंस्थम् । स्पर्शादयं भाति जनं सुरायं दृष्ट्यव दृष्टं किल यः करोति।।२४ सुज्ञः कगत्येव परां सुभक्ति जिनेश्वरस्यामिततेजसन । यस्य प्रसादादिपुलां सुभूतिं यः प्राप्तवान्पुण्यसमुहजन्मा ॥२५॥ गुनर्णदानविनयविवेकः सत्यमतिताविमलबचोभिः । युक्तोऽपि पचतुराननेन कर्णाधिको निर्मित एवं भूमौ ॥२६॥ देतेगसंतानभगो द्यधर्मी वलिः सुरोपद्रवकारकश । निगमलेगी न नथा गुधर्मा गुवंशजाताऽभरपूनरुस्तु ॥ २७ ) सविनमवन्धुजनाभिन्ना पार्थः पुरा पाइगुतः पृथिव्याम् । जाननाय न तु बन्धुमादी पगनमनिजिग्विर्गः ॥२८॥ गावविरः पूर्णगुणः प्रशम्ता विगनने मण्डननागर्भगः । मनोपिया कलयांवन कामालय गान दारफेलि ॥२०॥ भगतिमन नम्ग विवाःयांग वगः गपालोय पनाहगा। नहानियां : लीलणां पानालि गवन्धमनन गादगा।३० गे परिवार नरनिराः गन्यमेन बाद या विचिन्ग । ने भागनानगन्नि गर्न सम्बन्धमार्ग या 1 गमागाः ।। नावामामा दाग । तीन मिया कामात माnि|| F: द नरय {f पनामा पानी । ferreinfi ARE नियम || 5-7 flat . . . ! 21:15 175 || r::::::::१५ ...........1 : - ४. म 241;

·श्रीहेमचन्द्राचायग्रन्थावली. (५)
जातीलसकेतकमल्लिकाभिः वरममूनेश्च शुभैः सुवासम् ।
सन्नारिकेलक्रमुकैः तयाऽन्यः ताम्बूलपत्रैः सतताभितप्तम् ॥३७॥
वजनभूपणराजमानविराजितं तत्र सदनं तदानीम् ।
विभानि पत्तोर्णवरविता मुक्ताफलापरितचारुमध्यः ॥ ३८॥
अन्तकुलकम् ॥
एवंविधं सर्वसमृद्धियुक्तं गेहं शुभाभ्यां प्रथमं विधाय ।
मुहज्जनानन्दकरं मियो हि विवाहकार्ये तदनुमतम् ॥ ३९ ॥
शुभ मुलग्ने गणकैर्विचिन्त्ये सौम्यग्रहेरिष्टवलैबलिष्ठे ।
श्रीमण्डनः कामरुचिः प्रयातः तढालयं पाणिनिपीडनाय ॥४०॥
दुकलयुग्मारतचारुवेषः श्रीगन्धककोलकलेपिताङ्गः।
धम्मिल्लभारान्तरसाधुमाल्यः स्फुरत्मभालकरणैर्वरेण्यः ॥४१॥
मुक्तावलीनिर्मलकण्ठभूपो माणिक्यसत्काञ्चनकुण्डलाढ्यः ।
कपररन्नाजितवाहुवल्लिनीराजमानः सततं वधूभिः ॥ ४२ ॥
सभामरैः काञ्चनपूर्णदण्ड रन्नार्चिपाऽलङ्कृतदिग्विभार्गः ।
संवीज्यमानोऽनुचरैरुदारः प्रयातवितर्जयशब्दपूर्वैः ।। ४३ ॥
शुभानपत्रेण फरोधृतेन यः सेवकः कार्यपरैः तदन्यैः।
लल्यानिमानेरधिगम्यमानः प्रहर्परोमाञ्चितगात्रवल्लिः ॥४४॥
व्यावलाननिजिनकृष्णसारे डिण्डीरपिण्डामलविग्रहेऽस्मिन् ।
पल्याणमंशोभितपृष्ठभागे समीरवेगे तुरगे निषण्णः ॥ ४५ ॥
मृदङ्गभेरीपटहेर्महद्भिः सडिण्डिमः कांस्यविशेपनादः ।
वादित्रभेदः सकलः पुरस्तात्स्ववाहिनीभिर्महितच युक्तः ॥४६॥
जालान्तरान्तर्गतदृष्टिपातः कान्ताजनैः संततपीयमानः।
वरण्यलावण्यविशेषतुष्टस्तत्कालमेवोज्झितगेहकार्यैः ॥ ४७ ॥
|| आदिकुलकम् ।।
श्रीमण्डनस्याजितनित्यकीर्तेति हि पाणिग्रहणं तदानीम् ।
कुलोचित्ताचारयुतं विशिष्ट नीतम्बिनीभिर्द्विजपुण्यमन्त्रैः ॥४८॥

·(४) काव्यमनोहरम्. संघटनाग्रस्य भवत्यनेकमयः सुवर्ण न तु दूरसंस्थम् । स्पर्शादयं भाति जनं सुरायं दृष्ट्यैव दृष्टं किल यः करोति।।२।। सुज्ञः करोत्येव परां सुभक्ति जिनेश्वरस्यामिततेजसच । यस्य प्रसादाद्विपुलां सुभूति यः प्राप्तवान्पुण्यसमुहजन्मा ॥२५॥ सुवर्णदानविनयविवेकः सत्यप्रतिज्ञाविमर्लचोभिः । युक्तोऽपि पचतुराननेन कर्णाधिको निर्मित एव भूमौ ॥२६॥ दतेयसंवानभवी ह्यधर्मी बलिः मुरोपद्रवकारकश्च । विगनतेसी न तथा सुधर्मा सुवंशनाताऽमरपूजकस्तु ॥ २७॥ स्वविक्रमर्वन्धुजनाभिहन्ता पार्थः पुरा पाण्डमुतः पृथिव्याम् । जातस्तथान्य न तु बन्धुमोदी पराक्रमनिजिनवग्विर्गः ॥२८॥ एवंविधः पूर्णगुणः प्रशम्तो विराजने मण्डननामधेयः । मनोभिगम कलयौवनं ये कामालयं यान उदारकलि ॥२९॥ प्रगनिमतं नम्य विवाहयोग्यं वयः समालोक्य मनोहरं मन । नमातिवां कलशील पूर्णा गान्छन्ति मवन्धमनेन गाईग॥३०॥ में प्रपिनाम्न गुरूविप्रवर्गाः गंपन्यगेनं बहुधा विचिन्य । ने भागतानहान्निगानं गम्बन्धमार्ग गह, यगमाणाः ॥३१॥ चममाण वनाचीगामाता ददागंग विवाह कार्य। रानी चार मदिगिटा कान युग्माभिमागं तु ॥३०॥ दिने नभ्य विमा माया पण न । irror दान पाय ftir-nानाय ||३३1 विनय तामxिi Affan ! 2151 || ३१ ।। farithme! र मिमि ||3'. || मा मामिलाया। मानः || +m PM , भ क Makare Mu rama

·श्रीहेपचन्द्रानायग्रन्थावली. (५)
नानालमत्कनकमल्लिकाभिः परप्रमूनेच शुभैः सुवासम् ।
मन्नारिकेलकमुक तथाऽन्यः ताम्मूलपत्रः सतताभितप्तम् ॥३७॥
वध मनभूपणराजमानविराजितं तत्र सदनं तदानीम् ।
विभानि पोर्णवरवितानर्मुक्ताफलापरितचारुमध्यः ॥ ३८ ॥
अन्तकुलकम् ।।
एवंविधं सर्वसमृदियुक्तं गेहं शुभाभ्यां प्रथमं विधाय ।
मुह उजनानन्दकरं मियो हि विवाहकार्य तदनुमटतम् ॥ ३९ ॥
शुभे सुलग्ने गणविचिन्त्ये सौम्यग्रहरिष्टवलेबलिष्ठे ।
श्रीमण्डनः कामरूचिः प्रयातः तदालयं पाणिनिपीडनाय ॥१०॥
दुकलयुग्माटतचारवेपः श्रीगन्धककोलफलेपिताङ्गः ।
धम्मिलभारान्तरसाधुमाल्यः स्फुरत्मभालकरणवरेण्यः ।। ४१ ।।
मुक्ताव निर्मलकण्ठभूपो माणिक्यसत्काञ्चनकुण्डलादयः ।
कंगग्रन्नोजितवाहवलिनीराजमानः सततं वधूभिः ।। ४२ ॥
मभामरः काञ्चनपूर्णदण्ड रन्नार्चिपालकृतदिग्विभागः ।
मंत्रीज्यमानोऽनुचररुदारः मयातवितर्जयशन्दपूर्वैः ।। ४३ ।।
शुभानपत्रेण फगधृतेन यः सेवकः कार्यपरः तदन्यः ।
लथानिमानरधिगम्यमानः प्रहर्पगेमाञ्चितगात्रवल्लिः ॥ ४४ ॥
व्यावलाननिजिनकृष्णसारे डिण्डीरपिण्डापलविग्रहेऽस्मिन् ।
पल्याणमंगोभितपृष्ठभागे समीरयेगे तुरगे निपण्णः ॥ ४५ ॥
मृगभंगपटहमहद्भिः सडिण्डिमः कांस्यविशेपनादः।
वादित्रभेदैः सकलः पुरस्तात्म्ववाहिनीभिर्महिनश्च युक्तः ॥४६॥
जालान्तरान्तर्गनदृष्टिपातः कान्ताजनः संततपीयमानः ।
वरण्यलावण्यविशेषतुष्टस्तत्कालमेवोज्यितगेहकार्यः ॥ ४७॥
|| आदिकुलकम् ॥
श्रीमण्डनस्याजितनित्यकीर्ततिं हि पाणिग्रहणं तदानीम् ।
कुलोचिताचारयुत विशिष्ट नीतम्बिनीभिर्द्विजपुण्यमन्त्रः ॥४८॥

·काव्यमनोहरम्. वाला भोमनिवासिनी सुवदना भृङ्गालिका रोहिणी कण्ठालम्बिततारहाग्वदना त्रस्यत्कुरङ्गीक्षणा । स्फुर्जदाहुसुकङ्कणा रणझणन्मञ्जीरपादा लसद्- भालपान्तसुपत्रिका प्रविलसन्नासाचलन्मौक्तिका ॥४९॥ हेमाम्भाम्हचारुगावलतिका लज्जाभरैः संनता सिन्दुरारुणसत्सवालनिकरोद्यताधरोष्ठी शुभा । पुष्पाकीर्णशिरोरुहाऽलसगतिः पञ्चास्यमध्यातुला श्रीसङ्गाधिपमण्डनेन रमणी तत्कालमालोकिता ॥ ५० ॥ । युग्मम् ॥ तो दम्पनी भूपणभूषिताङ्गो संलजमानो नितरां चकास्तः । अन्योन्यलावण्यभरेण हृष्टावनेकतोषान्वितचित्तवृत्ती ॥ ५१॥ अर्थिवजाः कार्यमिदं गरिष्ठं जातं समाकर्ण्य तु याचितुं ते। श्रीमण्डनं दानगुणाद्वितीयं समागता मण्डपवेदिकायाम् ॥५२॥ विगनने सा चतुरङ्गपूर्णा सभा सभाग्येन तु मण्डनेन । कलावतेवानितरां त्रियामाऽऽकारमसनाऽम्बरकारिणव ॥५३॥ मध्येमभं संततमंस्थिनोऽयं शृणोति सर्वास्तु कलाविशेपान् । म्तुनः प्रवन्धः कविभिः सुकाव्यर्गाथादिभिःप्राकृतकैम्दारः ॥५४॥ बुधन्तु नैयायिकमुन्यकों वैशेपिर्क विशेषविज्ञः । वंदान्तविद्भिः स्तुन एप सांग्व्यः प्राभाकरः संतनमेव बौद्धः ॥५५॥ स्नुनम्नथाज्यं गणितज्ञकम्तु भृगालविद्भिः शकुनाभिगमः । "पभेटः मुमुहूर्तवितः पाटीवृहज्जानककोविश्च ।। ५६ ।। कालपतिमरोगवचिकिन्माऽखिललक्षणजः । व्यसाच्याविरमक्रियाविद्यः सभायां खलु सेव्यतेऽसी॥५७।। मान्यविद्भिः पनिनायिकादिमदगमल्लक्षणकोविदश्च । मायापिन्मियकेलिरज्यहिलामवद्भिःतुतिभिः स्तुतःसः।।५८॥ निषादमुग्व्यम्बग्गायनश्च लघुटुनानिप्लुतनालभेदः । प ·म श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्धावा. (७) श्रीरागपूर्वप्रयितातिरागोल्लसन्मनः सेव्यते एप एभिः ॥५९।। कैवारदक्षा विरदमसना देशान्तरमाप्तसुभूतिमानाः । आमाघपूर्वचनैः सुहृष्टाः सन्मागधास्तं सततं स्तुवन्ति ॥६॥ इति रुचिरवचोभिः सादरं स्तूयमानः प्रतिदिनमतिवारख्यातितो भूभुजेषु । वितरति बहुधा यन्मण्डनो हष्टचेताः तदखिलमिदमग्ने वर्ण्यते सन्मयैतत् ।। ६१ ॥ इतिश्रीकाव्यमनोहरे महाकाव्ये महेश्वरकृती श्रीमण्डनजन्मा- दिगुणवर्णनो नाम प्रथमः सर्गः ॥ अयोच्यते याचकपुङ्गवेभ्यो विहायितं यद्वितरिष्यतेऽसौ । भुवं ददाति प्रथमं पडङ्गविद्भयः कपायांशुकभूपितेभ्यः ॥१॥ ये कुण्डले रत्नमणिप्रसन्नमुक्ताफलादीपितकेशपाशे । अनेन दत्ते श्रुतिपाग्गेभ्यः ताभ्यां नृपायन्त्यतिविस्मयं हि ॥२॥ चामीकरालकृतपुप्परागे ददात्यसौ दोकटके कविभ्यः । शुभाजुलीभूपणमन्यदेव दशावधानातिकुतूहलेभ्यः ॥ ३ ॥ सदोचितज्ञः शकुनमहष्टः सांवत्सरेभ्यो वितरत्यसो तु । दुकुलयुग्मानि सकाञ्चनानि दृष्ट्वा जना विस्मयमाशु याताः॥४॥ असौ सदा यच्छति सद्भिपग्भ्यो वित्तं च पत्तोर्णसुकञ्चुकानि । महोपधध्वस्तगढव्रजेभ्यस्तूर्णप्रचूर्णारचिनाशकेभ्यः ॥ ५ ॥ साहित्यविद्भ्यः प्रथितानि ढते मञ्जिष्ठवासांसि गभिरचेताः । कलावतां कल्पितदायकोऽसो श्रीमण्डनः सर्वदिगन्तकीनिः ॥६॥ सङ्गीतशास्त्रमखरेभ्य एभ्यो मुक्तावलीकाञ्चनतोडरांध । तद्गीतसंमीतमना ददाति विज्ञानपूर्णः श्रुतपारगामी ॥ ७ ॥ राजन्यसंसद्धहुकीर्तिकृद्भ्यः तुरङ्गचामीकरचामराणि । यच्छत्यसो सन्ततकीर्तिकामः सेवापराणां प्रथमं ढढानः ॥ ८ ॥ त्यागोदयं यस्य विलोक्य याता वैदेशिका दैन्यतमोऽपहन्तुम् । -- .

·.

·श्रीमचन्द्राचार्यग्रन्थावली. (७) श्रीरागपूर्वप्रथितातिगगोस्टमन्मनः सेव्यते एप एभिः ।।५।। कवारदक्षा विरदप्रसन्ना देशान्तरमाप्तसुभूतिमानाः । चामायपूर्ववचनः मुहष्टाः सन्मागधारतं मननं स्तुवन्नि ||६० ॥ इनि सचिरवचोभिः मादरं म्तयमानः प्रतिदिनमनिवाग्व्यानिनो भूभुजेए । विनरनि बहुधा यन्मण्टनो दृष्टचेताः तदग्विलमिदमग्र वर्ण्यते सन्मयतन ॥ ६१ ।। इनिश्रीकाव्यमनोहरं महाकाव्ये मह वरती श्रीमण्टनममा- दिगुणवर्णनो नाम प्रथमः सर्गः ॥ अधोच्यते याचयापुजवेभ्यो विहायिन यहिरिप्यनेऽनों । भुयं ददाति प्रथमं पटङ्गकिल्यः कपायांशुकभूपितेभ्यः ॥४॥ ये कुण्डले रत्नमणिमयनमुक्ताफलादीपित पारे । अनेन दत्तं श्रुतिपाग्गेम्यः नाम्यां नृपायन्न्यनिविरमयं चामीमगलरनपुप्परागे ददात्यमों दोपटक पायः यः । शुभाजुलीभूपणमन्यदेव दशावधानातिकुतालेयः ॥ ३ ॥ सदाचितशः शकुनमहारः सांवत्सरेभ्यो वितरन्यमोंन । दृकुलगुग्मानि सकाञ्चनानि एवा जना विरगयमाशु यानाः ।। अमी सदा यानि सक्षिपन्या विसंघ पत्तागमा पानि । मदोपधारनगदप्रने यरतर्णप्रारचिनाशकः यः ॥ ५ ॥ साहित्यविदभ्यः प्रधिनानि द गअिएगागामि गभिगमनाः । पावनां परिपतदायकोऽसो श्रीमानः सर्वागतानिः ॥६॥ सीनशागायरेश्य एगी काय कामना गर । नगीनसंमीनपना ददानि विज्ञानपूर्णः श्रनपारगामा ॥ ५ ॥ राजन्यमहापानिकल त सामीयारचामराणि । परमो सनकामियामः सेवापराणा | : गग्ध नियमाना परिपाई पर । 1 ·(८) काव्यमनोहरम्. समस्तदिग्मण्डलचारिणो ये राजन्यसन्मानधनेन पूर्णाः ॥९॥ यत्त्यागमेघोदय एव याते तृप्त्यन्वितो याचकचातकोषः। विलोक्यते कीर्तितडिल्लताभिः सुगजिते वर्द्धितभूरिसस्ये ।।१०।। यत्यागचन्द्रोदय एव जाने विकासमायाति धनांशुभिस्तु । स गम्भीरविद्वत्कुमुदोष एवामितमभे तोपितसचकोरे ॥ ११ ॥ यत्यागगीनांशुकलोढयेन बुधोदधिः शास्त्रसुवारिपूर्णः। अहो ! किमाश्चर्यमिदं हि दृष्टं दारिद्रयवेलामभिलखतेऽसौ ॥१२॥ विभ्राजते याचकमण्डलीयं सन्मानदानप्रणनिप्रसन्ना । श्रीमण्डनेनामितदायिना व यापीशन महोडुमाला ॥१३॥ यथान्यदेशीय इहागतो यः मद्याचकौयो बहुदानमानः । गतो दिशं म्वां पृथुर्कीतिकारः प्रत्येकनम्नस्य वदन् गुणाढीन ।। एके गना वर्णितुपम्य दानं प्राची सुगजन्यकदम्बकाढ्याम् । प्रयागतीर्थादिसुसेव्यमाना मुमुक्षुभिभामिनपत्तनौयाम् ॥१५॥ कचिन्प्रयाना ज्वलनाभिगमामाशां महिपालयशःमसन्नाम् । विम्फारितुं कीर्तिमनेकधाम्य नहत्तनानाविधभूनितुष्टाः ॥१६॥ कचिन्मुहष्टा दिगि दक्षिणम्या स्थित्वा वदन्यस्य गभीरतां । ये पिताश्चलतुरङ्गाहेमचामीकगंगामिनकुण्डलाढयाः ॥ १७ ॥ अन्ये तु याना ककुभ नदन्या मुगोभिना कोकणरानन्दः । म्नातु मौचित्यमनेकवार मनांग्याधिक्यविहायिनम्य ॥१८॥ ये वायवीं वै गमिनास्तु काष्टा मुनार्थपुण्या नृपतिप्रसन्नाम् । मातृत्वमदावार्थमानविना मुक्तदरिद्रमहः ॥ १९ ॥ याता उदाचीमपर विनम्नु मनाभिषिक्तमनुगं गुपृगम् । मोजन्यमम्यापिटदायकम्य स्नुल्यं विपातुं परिपूर्णकामाः ॥२०॥ निकागिगिता च पाटा ये मम्थिता पाचाडवास्तु । ...चारन्मनेयाम्प बन गुममामय पर ॥२१॥ नितीनियरः समापिहितोन्नतिः यः । । .

·श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावली. (९) सहाधिपो मण्डननामधेयो वियोतते याचककल्पशाखी ॥२२॥ विहायितं वर्णितमात्मशक्तया मया श्रुताविष्कृत युद्धिनाऽस्य । अयोन्यते त्वन्यतरत्ममेयं शृङ्गारपूर्वं खलु वर्णनं सत् ।।२३।। इति विमलकलानां पोपको याचकानां द्रविणवसनमानस्तोपकः सत्कवीनाम् । वचनशरणभाजां रक्षकत्रासितानां स जयति गुणवों मण्डनो मन्मथाभः ॥ २४ ॥ इतिश्रीकाव्यमनोहरे महाकाव्ये महेश्वरकृतौ श्रीमण्डनत्यागवर्णनो नाम द्वितीयः सर्गः।। उज्यतेऽध मया त्वस्य गरिष्ठालयवर्णनम् । तद्वत्तदनु लावण्यं कामिनीकुईनं तथा ॥ १॥ निर्मितं शिल्पिकारैस्तत्सूत्रधारणकोविदः । अन्तःपुरं तनो न्यस्तं तत्पार्थ चोपकारिका ॥ २ ॥ चित्रशालागृहं कोणे वामे दक्षिणके परम् । रचितं स्तम्भसंलग्न रम्यं कृत्रिमपुत्रकैः ॥ ३॥ पुरतो वाजिगालास्तु कृताः शिल्पविचक्षणः। राजमानाः शुभैःम्तम्भमहितश्चारुचित्रितः ।। ४ ।। महानसं पृष्ठतस्तु तदने भोजनालयम् । पानीयशालिकोपेतं कृतं तैः शिल्पिभिः शुभैः ॥ ५ ॥ महयत्नकृतं तस्य सचामीकरराजितम् । सभागृहं तु सर्वान संटतं कोशमन्दिरः ।। ६ ॥ मासादो रचितश्चारान्नानाकुशलिभिः शुभः । गुरुणामपि देवानां पूजनार्यमहर्निशम् ।। ७ ।। एवमन्तःपुरं चार रचितं मूत्रधारकः । तदत्तोत्तमनेपथ्यः पयाचित्रविचित्रितः ॥ ८॥ प्राङ्गणं काचवदं च गृपान्तमिका तथा ।

·(१०) काव्यपनोहरम्. तदन्यः कृनमेवाम्य स्वविद्याकुगलः सदा ॥ १ ॥ सौवर्णः कलगैः पूर्ण तद्राजसदनं महत् । भासते चारुभिश्चान्यैरदिनं तोरणवः ॥ १० ॥ पुनरुक्तं न वक्तव्यं गेहवर्णनमुत्तमम् । शिल्पिशास्त्रप्रकारेण पुरोक्तं नहि यन्मया ॥ ११ ॥ क्रीडोद्यानवनं तस्य सव्ये पक्षिविराजितम् । अन्वितं पादपरिष्टैर्वर्ण्यते नदिं मया ॥ १२ ॥ यस्मिन्वने सुफलिनाः सहकारास्तथाऽपरे । जम्बूमहीरुहा रम्यास्तथा धात्रीसुगाखिनः ॥ १३ ।। पनसाः पूगवृक्षाश्च नालिकेरसुपादपाः । खर्जूरीदाडिमीद्राक्षामातुलिङ्गीद्रुमादयः ।। १४ ॥ पुष्पिताः शाखिनस्त्वन्ये चम्पकाः काञ्चनाइयाः! बकुलाः पाटलाशोकनागचम्पकमुख्यकाः ॥ १५ ॥ केतकीमालतीक्षा मल्लिका शतपत्रिकाः। अन्या नानाविधा रम्या लम्भिताः पुष्पजातयः ।।१६।। बनान्तर्वापिका रम्या राजहंसः सुशोभिता । अम्भोरुहैश्च विशदैर्गुञ्जभ्रमरभूपितैः ॥ १७ ॥ इत्यन्तःपुरं रम्यं पूर्णित परमर्द्धिभिः । चकास्ति विभुना तेन मण्डनेन सुमण्डितम् ॥ १८ ॥ एकस्मिन्दिवसे तस्य क्रीडोद्यानवनं प्रति । आगतो मण्डनस्त्वेप लीलयालङ्कृतो युवा ॥ १९ ।। रोचिष्णुं सर्वभूपाभिरागतं मण्डनं विभुम् । विलोक्य विठ्ठला जाताः कामिन्यः कुसुमेपुणा ॥२०॥ उपायं कुर्वते नाया वशीकर्तुममुं तदा । नर्तक्यः प्रथमं रम्यास्तत्सङ्गोत्सुकमानसाः ॥ २१ ॥ प्रारब्धं नर्त्तनं ताभिश्चित्तमोहनभेपजम् ।

·श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्धावली. (११) तयोग्यसमुदायेन भावगर्भसुवुद्धिभिः ॥ २२ ॥ विभर्ति मुरजं काचित्कट्यां वादनहेलया। करास्फालनलोलाङ्गकम्पितोरुपयोधरा ॥ २३ ॥ कया चिद्गीयते गेयं गम्भीरस्वरया तदा । वीणां कुचतटे न्यस्य त्वेकतन्त्री सुभावया ॥ २४ ॥ लघुद्रुतप्लुतोद्भेदं तालं गृह्णाति गायिका । मन्द्रतारसुगायन्ती वादयन्ती यथोचितम् ॥ २५ ॥ कराभ्यां वंशमादाय गुञ्जझमरनादवत् । परयन्ती विभात्येपा सुस्वरं रामणीयकम् ।। २६ ।। कांस्यं वाद्यविशेष हि कराभ्यां वायतेऽन्यया । कामिन्या विलसन्नेत्रवकालोकनभावया ॥ २७ ॥ चतुर्विधन वाद्येन भावगर्भेण नृत्यति । नर्तकी चारुनेपथ्या नर्तनालोलसुस्तनी ॥ २८ ॥ नृत्यन्ती हस्तकेनैव दण्डकेन च शोभिना । लासिका राजते सैपा खञ्जरीटप्रचारिणी ।। २९ ।। गेयानुसारि वायं वै नृत्य वाद्यानुसारि च । कुनं ताभिः सुवेपाभिस्तेन मूत्तों रसोऽभवत् ।। ३० ॥ आसां गेयेन वाद्येन नृत्येनापि सुतोपितः । ददाति वहलं वित्तं ताभ्यो वै न तु सङ्गमम् ॥ ३१ ।। चलष्टिं स्फुरदाहुं रतिकामामशङ्किताम् । व्यावलाद्मनां नारी परकीयां जहाति च ।। ३२ ।। स्वपल्यामनरक्तेन चारुमन्मधमूर्तिना । मण्डनेन स्वकीया सा रतिभावविलोकिता ॥ ३३ ॥ लावर्ण्य वर्ण्यते तस्या मया सर्वाङ्गजं महत् । कामिन्या गुणशालिन्याः पृथक्त्वेन यधाक्रमम् ।। ३४ ।। राजते कवरी तस्याः पट्पदामलरुग्मती ।

·(१२) काव्यमनोहरम्. कालिन्दीजलकल्लोलशोभासन्ततिधारिणी ॥ ३५ ॥ भ्रूमङ्गो रचितस्तस्याः वेधसा स तु दृश्यते । शरासनं हि तद्वक्त्रे निक्षिप्तं स्वभुवेति किम् ? ॥ ३६ ॥ आकर्णव्यापिनी नेत्रे नीलोत्पलदलामले । चकितणीसुदृष्ट्यङ्के भ्राजेते मदनायुधे ।। ३७ ।। रदनाः खलु भान्त्यस्याः पक्वदाडिमवीजभाः। हास्यपर्यस्तरुचयो लघवः समपतयः ॥ ३८ ॥ आष्टाधरौ विभासेते प्रवालविशदौ स्त्रियाः । परिचुम्बनलायां प्रियदन्तक्षताङ्कितौ ॥ ३९ ॥ द्विजराजगुणोपेतं मुखं तस्या विराजते । मुधाधरं रुचा स्निग्धं पत्रिकाकं मुशीतलम् ॥४०॥ आजानुयायिनी वाह मियालिङ्गनतत्परौ । वेधमा तत्कृती यत्नात्मुधापूर्णघटाविव ।। ४१ ।। मृगेन्द्रमच्या सा भाति कणितामलमेखला । अङ्गना केलिमु प्रीतिनिम्ननाभिः कृशोदरी ।। ४२ ।। नम्या उरू विभासते सरलो करभाकृती। कनकोत्तमवणांभौ सम्भास्तम्भानुकारिणौ ॥ ४३ ॥ गजमाने मचा जहु स्थूले नैव तथा कृगे । नम्याः मुन्दरीलायाः कोमले वलाश्चिने ॥४४॥ रक्ताल्पनिमावी गजेते यापितः शुभौ । यावकोदामिनी रम्या विम्फजन्नग्वगन्छवी ॥ ४५ ॥ गवण्यपधिकं तम्या वर्णितुं नव गायते । यथामति मया नदियर्णिनं माधु धीमनाम् ॥ १६ ॥ गृहागे विवियम्नम्या गयने निसिली मया । मर्दापण्यगर गुणमाइन्यमन्मनः ॥ १७ ॥ पराग दिया तम्याः सम्या मदुग्गा कना। .

·w ·(१२) काव्यमनोहरम्. कालिन्दीजलकल्लोलशोभासन्ततिधारिणी ॥ ३५ ॥ भ्रूमङ्गो रचितस्तस्याः वेधसा स तु दृश्यते । शरासनं हि तद्वक्त्रे निक्षिप्तं स्वभुवेनि किम् ? ॥ ३६ ।। आकर्णव्यापिनी नेत्रे नीलोत्पलदलामले । चकितणीसुदृष्ट्यङ्के भ्राजेते मदनायुधे ॥ ३७ ।। रदनाः खलु भान्त्यस्याः पक्वदाडिमवीजभाः । हास्यपर्यस्तरुचयो लघवः समपतयः ॥ ३८ ॥ ओष्ठाघरौ विभासेते प्रवालविशदो स्त्रियाः । परिचुम्बनवेलायां प्रियदन्तक्षताङ्कितौ ॥ ३९ ॥ द्विजराजगुणोपेतं मुखं तस्या विराजते । सुधाधरं रुचा स्निग्धं पत्रिकाक्षं सुशीतलम् ॥४०॥ आजानुयायिनौ वाहू मियालिङ्गनतत्परौ । वेधसा तत्कृतौ यत्नात्सुधापूर्णपटाविव ।। ४१ ॥ मृगेन्द्रमध्या सा भाति कणितामलमेखला। अङ्गना केलिम प्रीतिनिम्ननाभिः कृशोदरी ॥ ४२ ।। तस्या उरू विभासेते सरलौ करभाकृती। कनकोत्तमवणांभौ रम्भास्तम्भानुकारिणो ॥ ४३ ॥ गजमाने रूचा नड्डे स्थले नैव तथा कृशे । तस्याः सुन्दरलीलायाः कोमले वर्चलाश्चिते ॥४४॥ ग्क्तोत्पलनिभावी राजेते योपितः शुभौ । यावकोनामिनो ग्म्यो विम्फूजन्नखरन्छवी ॥ ४५ ॥ लावण्यमधिकं नम्या वर्णितुं नैव शक्यते । यथामति मया नद्विवर्णितं साधु धीमताम् ॥ ४६ ।। शृङ्गागे विविधम्तम्या गद्यते निखिला मया । मर्वलावण्यगशेष गुणवाहुल्यसन्मतेः ॥ ४७ ।। अलकाली द्विधा नम्याः सन्या भद्गुग्या कना।

·No text on this page.

·(१४) काव्यमनोहरम्. चत्वारो राम गोपां सम्मागाय निगद्यते ॥ ६१ ।। रामे यामेऽतिपश्यन्ती पत्यागमनमुत्तमम् । दृशं द्वारं दधात्येपा जानरोमाञ्चकम्पना ।। ६२ ॥ एतम्मिन्समये जाते मण्डनः कलितत्परः । आगतो मन्दिरं तस्याः मग्च्याहृनः शुचिस्मितः ॥ ३ ॥ कन्दर्पस्यास्त्रविद्येच मूर्ना व्यामोहिनी पग। दृष्टा लावण्यपूर्णाङ्गी रग्भव रनिकामुका ॥ ६४ ॥ आदावालिङ्गितोत्सुक्याच्चुम्बिता तदनन्तरम् । योपोपभोगिता तेन मण्डनेन मनोहरा ॥ ६५ ॥ एवंविधानामबलाजनानां मनोरथः सिद्धयति येन सोऽयम्। सङ्घाविपो मण्डननामधेयः कन्दर्पलावण्यतनुश्चकास्तिा॥६६॥ इतिश्रीकाव्यमनोहरे महाकाव्ये महेश्वरकृतौ श्रीमण्डनकलिवर्णनो नाम तृतीयः सर्गः॥ अथोच्यते महतुवर्णनं हि यथाक्रमं कोविदतोपदायि । उरूपभोगांश्चमथाधिगम्य श्रीमण्डनस्यातिविभोगिनस्तु ॥ १ ॥ तेपामृतूनां प्रथमं वरिष्ठा गरन्मनाज्ञाऽतिकुतूहलाढया। निगद्यते पाण्डुरमेघमाला श्रीमन्महानोपविधायिनी च ॥ २ ॥ स्वन्छोदकाः सत्पुलिनाम्नटिन्या यस्मिन्नृतौ पावननामधेयाः । याताःमसादं मुनिसेव्यमानाः पुगेज्झिनाः पवमलाऽऽविलाऽग्निः।। सरांसि पत्रोत्पलपूरिनानि ध्रुवं निवन्त इहैव हंसाः । मुदान्विना निर्मलनीयतीपान्महीनलोल्लासभरेण पूर्णाः ॥ ४ ॥ श्यामायदत्ती परितोऽभिगमाः छायामती गौरपयोधराभ्याम्(?)। ., गर । । मुन्धग भाति वराङ्गनेव ॥५॥ चन्द्रिकया महत्या विगजते कौतुकदायिनीय । तुराणामभिमारिकाणां गईनवाञ्छाऽऽकुलदुर्मतीनाम् ॥६॥ नमोविम्मृनचन्द्रिकामा भ्रान्या गमावकितशुण्येव । २ ·श्रीमचन्द्राचार्यनन्थावली. (१५) पृशन्ति दन्ननयमाभयान नीनं फिमेतन्न तु येति शुरुयाम् (?)।७।। कुर्वन्ति मालविलोकनानि द्रष्टुं चमर्यः सितचामराणि । नीनानि किंवा ननु वक्रामुख्यो विधद्रये यत्र विजृम्भमाणे ॥८॥ भ्रान्या कनाले पर इत्यभीष्टं मत्वा विडालो लिहनि प्रकामम् । विधुमभानपिनमध्यदेशे यस्मिन्नृतो सद्रजताभिराम ॥ ९ ॥ माविमोतमयूखजालान् भ्रान्त्या विशानां हि लुन्नि हंसा: उन्मीलिते यत्र तु गीतरम्मौ नूनं शरत्कालजनमियेऽपि ॥१०॥ एवंविधं भ्रान्तिकरं सुधांY विजृम्भितं प्रेक्ष्य विभृपणार्याः। वाञ्छन्ति सखेतमिहात्मसष्टं कान्तेन दत्तं घभिसारिकाम्नाः॥११॥ सुधोपमं सर्वरसाभियुक्तमन्नं निधायोत्तमहेमपात्रे । वजन्नि नाः स्वं रमण महान्तं संकल्पलभ्यं रुचिरं यदनी॥१२॥ कृष्णांशुकाचन्दनपात्रहस्तास्ताम्बूलयुक्ताश्चकित ब्रजन्त्यः । स्निग्धाननाः सर्वविभृपिताठग्यो मुक्ताभिरामामलहारपर्णाः॥१३॥ ते कामिनम्ताः असमीक्ष्य योपाः समागताः साविककायपूर्णाः । उदीरयन्त्यो वचनं प्रियाणामग्रेऽद्य भीना इति कम्पमानाः ॥१४॥ गाहं प्रियालिङ्गनजातनोपाः सङ्केतके वै रतिमापुरेताः । यस्मिन्नृनौ कौतुकनित्यपूर्ण विवर्णिते काव्यमनोहरेऽस्मिन् ॥१५॥ दीपोन्मयेऽस्यास्तु भवन्ति तुष्टा नीराजमाना धनिनः प्रियाभिः । सुवर्णपात्रार्पितचलपूगदीपच्छदाकुङ्कुमिताक्षताभिः॥ १६ ॥ वाणिज्यकाराश्च वहन्ति चिन्तां देशान्तरं गन्तुमभीष्टकामाः । नानामुवस्वाहरणाय हृष्टा यस्मिनृतौ वाञ्छितलाभसड्डाः॥१७॥ यस्यागमे भूपतयो महान्तः प्रस्थानमिच्छन्ति रिपून्विजेतुम् । सन्यैर्वलिप्ठेचतुरङ्गपूर्णरत्युद्धताः पालितशरसडाः ॥ १८ ॥ व्रजन्ति तेऽमी परराष्ट्रमुग्रं कृत्वा पदातीन्पुरतश्च वाहान् । स्तम्बेरमास्तव्यपृष्ठतस्तु वादिवघोपः कृतवैरिकम्पाः ॥१९॥ आच्छादिन वे खुरपांसुभिः खं तुरङ्गमाणां .

·No text on this page.

·No text on this page.

·(१८) काव्यमनोहरम्. अभीष्टपन्यागमनोत्सवानां विलोलचेलाञ्चलगृढवाचाम् ।। ४६ ।। एवंविधं यद्गमनं नृपाणां यस्मिन्तृतौ तत्कथिनं मयान । अन्यत्तथावर्णनमिष्टमस्ति ग्रन्थस्य वाहुल्यगयान्न चोक्तम् ॥४७॥ अथोच्यते हितो मयायं हेमन्तनामा वनिताप्रियश्च । कन्दपयोपापरधन्यलोकश्रीमल्लसन्मानसकारकश्च ॥ ४८ ॥ दति शरदमभीष्टां चारुहेमन्तमुक्त्वा- प्यमलविविधभोगेर्नामराणां महान्तम् । वदति शिशिरमुग्व्यं सहसन्तानुगं च खलु महितगुणाढ्यं वर्णनं काव्यकारः ॥ ४९ ॥ ऋतुयेऽस्मिन् कथिते मयेवं श्रीमण्डनो भोगपुरन्दरः सः । नयत्यभीष्टं समयं सुकीर्तिः सदा यथाकालमृतूपभोगैः ।।५०॥ इतिश्रीकाव्यमनोहरे महाकाव्ये महेश्वरकृतौ श्रीमण्डनऋतुद्वयो- पभोगवर्णनो नाम चतुर्थः सर्गः ॥ अथोच्यतेर्तुः शिशिराभिधानः कन्दर्पवाहुल्यकरो जनानाम् । हिमप्रमाकम्पितसर्वलोको वराङ्गनायोपितकामकेलिः ॥ १॥ दिनानि यस्मिन्विलघूनि सत्यं भवन्ति तृष्णादरसूचकानि । महावनीगोद्भवसत्तापर्यथारिवृन्दानि भयाकुलानि ॥२॥ ग्वाद्यानि लेह्यान्यपि चोष्यपेया- न्यन्नानि धन्याः खलु भुञ्जतेऽस्मिन् । कोप्णानि नूनं रुचिकारकाणि- विशेपतः पड़सपोषितानि ॥ ३ ॥ हिमं यहीयं अपयन्ति धन्याः शय्यासु चोष्माञ्चिततूलिकासु । योपाकुचालिङ्गनसन्ततोप्णैर्दिनेषु धूपार्चितवह्निभिश्च ॥ ४ ॥ वसन्तनामाऽयमृतुर्महीयान्निगद्यतेऽतः सुजनाभिरामः । वनस्थलीभासितपल्लवाद्यः पिकादिपक्षिव्रजतोपकारी ॥ ५ ॥ महीरुहाः पल्लविताः समस्ता यस्यागमे सर्ववनस्थलीयम् ।

·No text on this page.

·(२०) काव्यमनोहरम्. कामातुराः सात्विकभावभाजो याताः सुखेलाः सुरताभिवाञ्छाः। आलिङ्गनायोत्सुकजातपाणीन्पतीन्रमण्यो दिनजातलज्जाः । व्यग्रानिहत्ती विदधत्यनेकवार्ताभिरिष्टोदकसिञ्चनश्च ॥ १९ ।। मुञ्चन्ति धैर्य सुरताभिलापात् व्यग्रीकृतास्ते बहुशोऽङ्गनाभिः । स्वकामिनीवाक्यमुदीरयन्तो लजाभिनम्राः किमितीह यूयम् ॥२० वदन्ति नारीः प्रति कामिनस्ते हास्यं विधायातुलवाग्विलासः । रात्रौ न लज्जा दिवसे किमेतत्किलेति युप्माकमलज्जितानाम्।। सखीजने पश्यति चारु वारिविहारमेनं दिनकौतुकेन । यूयं कथं त्वथ कामकेलिं हे स्वामिनस्त्वद्य गता निशा किम् ? || परस्परं भाषणजातलज्जास्ता योपितः केलिपराः प्रियेभ्यः । आलिङ्गनाधादरसंयुतानि ददत्यनेकानि वसन्तकाले ॥२३॥ एवं परं कौतुकमत्यभीष्टं यस्मिनृतौ दृश्यत एव चान्यत् । स्मस्तमेतत्कुतुकं विनोदात्सदोऽपभुते किल मण्डनोऽयम् ॥२४॥ ऋतुद्येऽस्मिन्कथिते मयैवं श्रीमण्डनो भोगपुरन्दरः सः । नयत्यभीष्टं समयं सुकीर्तिः सदा यथाकालमृतूपभोगैः ॥२५।। इति श्रीकाव्यमनोहरे महाकाव्ये महेश्वरकृतौ श्रीमण्डनापर- ऋतुद्वयोपभोगवर्णनो नाम पञ्चमः सर्गः ॥ अथोच्यनेर्तुस्त्वपरो मयायं ग्रीष्माभिधेयो महदुष्णभीमः । सुशीतलेच्छाजनको गवाक्षानिजानुगानेकसुधान्यलोकः ॥ १॥ ग्रीष्मे महविधिराजकन्याः कुर्वन्ति शैत्याभरणानि रुच्या । उप्णातुराः कञ्चुकमुश्चमानाः प्रस्वेदसविलगाववल्लयः॥ २ ॥ सुशीतलालकरणानि धत्तेकर्पूरकृष्णागुरुचन्दनायैः । लिसागवल्ली शुभराजकन्या तन्मध्यगा काचिदिहागतेऽस्मिन् ॥३॥ ना मोक्तिकतारहारा सा मानिनी चन्दनकचकाढया विभाति यस्मिन्नतिकामुकेव ॥४॥ 4. : मञ्चं निधायास्तरणं तनोति । ।

·श्रीष्टमचन्द्राचार्यनन्यावली. (२१) निदायतता नवपलवानां चन्द्रोदये यन विजृम्भमाणे ॥ ५ ॥ सखीजनः सा या वीज्यमाना तोयान्वितैः सहयजननिगायाम् । पत्यागमं पश्यति मश्चफरथा सा राजपुत्री परिता सखीभिः ॥६॥ विलोकयन्ती रयण क्षपायां राजन्यवंश्या गुणशीलपूर्णा । आहां ददत्यालिगणेश्य एभ्यस्त्वाकारितुं व पतिमातफामा||७|| आकारितः सर्वविभूषितामो रन्युत्सुकचारुदुकुलधारी । कन्दर्पलावण्यतनुः प्रियोऽन्याः समागतः प्राङ्गणमानायाः ॥८॥ आलोक्य मञ्चात्सहसोत्थिता सा तमागनं वल्लभमायताक्षी । पत्यग्रतो वाक्यमुदीरयन्ती विलम्ब एवं किमहो ! मियाय ।।९।। गते मदीये दिवसे प्रिय ! त्वं नवागतोऽस्यय किमत्र कार्यम् । तत्रैव गच्छनि तमाह वाक्यं सा भामिनी कम्पपराघरोप्ठी॥१०॥ एतत्समाक्र्य वचस्तदीयं गतः सहयं रमणोऽन्यनायो । विवादनातारणलोचनः सद्गत्युच्चलत्कुण्डलउत्तमाभः ॥ ११ ॥ महाभिमानान्तृपजा तदानी ब्रजन्तमेनं पतिमत्युदारम् । ब्राति नवानिरुपारुणाक्षी कम्पातुरा कर्कशवादिनी च ॥१२॥ गतेऽन्यकान्ताभवनं तदानीं स्वनायके मन्मथचारुवेपे । जाता पुरन्ध्री विग्हाकुलाङ्गी भिन्नाऽतितीक्ष्णर्मदनेषुभिःसा ।।१३ नरेन्द्रनाता विरहानुतापः सन्तापिता रोदिति हि प्रगूढम् अधोमुखी यत्र निरुद्धकण्ठी सखीमुखालोकनजातलज्जा ॥१४॥ विचिन्तयन्ती लिखति क्षिति सा तदाङ्गना पत्युरनादरं तम् । सुजाडलीभिर्विलसन्नखाभिर्यस्मिनृतौ विस्मयकारिका तु ॥१५॥ चिन्तातुरा मन्मथतापखिन्ना मुञ्चत्यनेकानि विभूषणानि । मुक्तावलीमुख्यमहत्कृतानि सन्दरामाना विरहानलेन ॥१६॥ तद्वैपरीत्यं बहलं कृशाङ्गया जातं परिस्कारगणस्य तत्र । तापापहं वस्तु शरीरदां यदृश्यते चेति नृपाङ्गनायाः ॥१७॥ तया धर्यमनङ्गवाणविभिनमा गतसाधुमत्या ।

·No text on this page.

·No text on this page.

·(२२) काव्यमनोहरम्. विभापयन्त्या वचन विरुद्धं त्वेवंविधां तां प्रवदन्ति सख्यः॥१८॥ है राजकन्ये ! हठतस्तयोचैरनादरो यस्तव एप पत्युः । तस्य प्रसादात्सकलोऽनुतापः प्राप्तोऽयमङ्गान्तरवर्तमानः ॥१९॥ सख्यो हि युप्माभिरनेकवारं निवेद्य पत्युः प्रणति मदीयाम् । उपाय उच्चैर्विविधविधेयो येनायमीड्यो गृहमेति भर्ता ॥ २० ॥ पत्या विना मां विरहाकुलाङ्गी दहन्ति शैत्यान्यपि भूपणानि । कर्पूरकृष्णागुरुचन्दनाद्यान्यनेकधा कोमलपल्लवाश्च ॥ २१ ॥ स्थिरं तदेतत्वलु जीवितं मे यदा प्रियो मद्गृहमेष्यतीदम् । आल्यग्रतः सेति वदत्युदारं यस्मिन्नृतौ कौतुकनित्यपूर्णे ।।२२।। वचः समाकर्ण्य नीयमित्थमाल्यः प्रयाताः पतिगेहमस्याः । तदाऽभिनेतुं रनिकामुकायाः कन्दर्पसन्तापितमानसायाः ॥२३॥ गदन्ति नास्तवमार्त्तचित्तं हे कान्त ! सा ते रमणी मृगाक्षी । त्वया विना तिष्ठति देहमात्रा बजेति तन्मन्दिरमार्तिपूरः॥२४॥ कान्ताऽभिलापादभिमानमस्याम्त्यत्तवागतस्तत्सदनं नरेन्द्रः । सोऽयं तदाहृत उदारचेता अन्युन्सुकः सात्त्विकपूर्णकायः ॥२५॥ तमागनं वल्लभमात्मगेहं प्रेक्ष्याङ्गना सा गमिताऽऽदरेण । आलिङ्गितुं म्वामिनमाशु तुष्टा यस्मिन्तौ वाञ्छितपूर्वकामा ॥२६ तो दम्पनी म्वं विग्ह महान्तं परस्परं सद्वचसौ बुवाते । प्रफुल्लनीलोत्पलपत्रनेत्रो मुदाचिनौ मञ्जुलवादिनौ च ॥ २७ ॥ अयोन्यने सन्नृतुरेव मोऽयं वर्षाभिधेयः प्रमदोत्सवाच्यः । अनेकचिन्नाकुलमानलाको देशान्तरस्थागमनाभिरामः ॥२८॥ व्यग्रा इहनी निनः म्पम्ताः पयोधगसारभयाद्विधातुम् । अनङ्गीमायुधग्विनदेहा: प्रगृढगे, प्रमदामहेन्छाः ॥ २९ ॥ यम्यागमे चानरमण्डलीय नदत्यनावितहिद्भिः। दिलोकयन्ना जलदं मुपूर्ण नदिलनाविम्फुग्णाधिनं च ॥३०॥ कुर्वन्ति वेको विगं मयुगः श्रुत्वा नदानी घनजितानि ।

·No text on this page.

·#i ·श्रीमचन्द्राचार्यग्रन्धारली. (२५) इति श्रीकाव्यपनीचर महाकाव्य मतेवरकृतो श्रीमण्डनत्रातुद्रय- वणनो नाम पष्टः सर्गः ॥ श्रीमन्मण्टनसनुपरय रुचिरा वंशमगस्तिं परा- मुक्त्वा वर्णनमेतदेव विविधं विद्वन्मनग्तोपदम् । रम्ये काव्यमनोहरे विरचिते व्याख्यातसन्नायके तन्नानाविधदानमानविनय तिमहष्टः कविः ॥ १ ॥ यदुन्याः पुण्यधियो महान्तः कीर्यश्चिता जीवदयाकुलाझाः । नन्दन्ति जन्याः स तु लोकमध्ये श्रीमालवंशो जयति प्रकामम्।।२ गोत्रे स्वर्णगिरीयक ममभवज्जावालसत्पत्तने । याभूरित्यभिधानभन्मनिमतां वर्यः प्रधानेश्वरः । श्रीसोमेश्वरभृभुनः प्रतिदिनं यातोन्नतिः च्यातिते व्यापारे निखिले मुकीर्तिविमले लोकोन्सवालङ्कृते ।।३।। नम्यात्मजस्त्वमयदोऽभवत्र वंशे द्यानन्दनामनृपतेःसकलमधानम् । चातुर्यनिर्मलगुणोत्तमकर्मकानिः सद्याचकौघसनतामितदत्तभूतिः।। यो गुर्जरान्नृपवराद्विजयश्रियं वै लेभेऽभ्यमित्र इह धैर्यगुणःप्रशस्त:। जाबालनाम्नि नगरे सबभूव चर्य श्रीमनिकेतनविभासिदिग्विभागे।। तस्मादभूदम्बडनामधेयः स्वविक्रमैस्तजितवैग्विर्गः । योऽरोपयत्स्वर्णगिरी गरिष्ठे राजन्यवर्ये वरविग्रहेशम् ॥६॥ समजनि कुलप्रदीपः तदनः सहणपालनामेड्यः । यो मोजदीननृपतेर्लेभे सर्वप्रधानमुख्यत्वम् ।। ७॥ कच्छपतुन्छाइयज देशं नद्रं नृपालसन्यस्तु । कन्दितजनकारुण्यात्स्वच्यापारविमोचयामास ॥ ८॥ एकोत्तरशतताान्पवनाधिपभूभुजे प्रीत्या । स ददौ तेनातिमुदा तस्मै दत्तामरत्तवाः सप्त ॥ ९ ॥ आसीत्ततो वंशधुरं दधाना नैणाभिधानो गुणकीय॑मानः । श्रीमत्सुरत्राणपरंपराईजलालीनार्पितसर्वमुद्रः ॥ १० ॥ " - ·(२६) काव्यमनोहरम्. यात्रां व्यधायो जिनचन्द्रमूरिमुख्यमहद्भिर्गुरुभिः समं यः । सिद्धाचले रैवतनामधेये तीर्थेऽथिभिः सन्ततयाच्यमानः ॥११॥ तस्याभूत्तनयो दुसाजुरिति यो नाम्ना गरिष्ठः सतां नूनं संपति चण्डराउलमहद्राज्ये प्रधानेश्वरः । सदच्छीतुगलकसाहिनृपतिर्यस्मै ददी सादरं श्रीमन्मेम्तमानदेशममलं लाकारयित्वाऽऽत्मनि ॥ १२ ॥ तन्गुनुगगीन्महितः गुधर्मा चीकाहगः सर्वदिगन्तकीर्तिः। श्रीगीनगगातुलपादपमे दिने दिने निशितचित्तत्तिः ॥ १३ ॥ शक्तिमा निवदं तु मप्तभूपैः समन्वितम् । पादलक्षाद्रिभाक्तारं मोचयेद्योऽधिकारवान् ॥ १४ ॥ सर्व नचिनं वात्वा पानसाहेन जितः । अनिमानेन गोज्यस्य गाजिद्रं मन्यरोपयन् ॥ १५ ॥ यधिवकटे वहनं, जनेभ्यों दुर्भिक्षपीटाकुलिनेभ्य एव । अदान्मुद्रा मम्यमनेकवारं ज्ञात्वा पगं जीवदयां हि वंशे ||१६|| नाद्रीयदो भवदार्यतः श्रीगोपिनाथाग्विलगज्यमन्त्री । नन्कृरिजः मञ्चितीनिविनः श्रीमण्टनाग्या गुरुदेवभनः।।१७ नन्वा गुरुभ्यः प्रथम क्रमेण श्रीमान्तिनाथम्य महीयगी हि। विम्वं प्रतिष्ठापयत्युनमाभं प्रसादनाग्व्ये पुटभेदनेऽपि ॥ १८ ॥ मट्टारिणः गो हि वा दचा गहाय बघद्रव्यबोटकांध । स्थापनान्युनपाटण: मुनिकामः कृतवान्गहीगान ||१..|| पणालाः नाम्नन गमापीकरभूषिताः । गुरुमांदि नियमाय देवानामपि नाहगा ॥ २० ॥ व्य तु न्यगी गुता मापटप यादातदनुतः श्रीपारामाननः । नामा: श्रीपमहाविप : पय मग्निः श्रीपापहारिणः ॥ A

·*
श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावली. (२७)
श्रीचाहडस्य तनयो सनया सवेपो
चन्द्रश्चकास्त इति चानुजखेमराजः ।
राजन्मयूखमणिकाञ्चनकुण्डलाढयो
कन्दर्पचारुतनुसंनिभविग्रहौ च ।। २२ ।।
जीरापल्यभिधानके पुरवरे श्रीचाहडः सडपो
यात्रां संविदधे तथादगिरौ तीर्थे व्ययं तादृशम् ।
सर्वत्रागतसतपालनपरो वंशे प्रयातोन्नतिः
वितर्वाजिभिरंशुकैर्वहुविधैः संपूरयन्तं पृथक् ।। २३ ।।
श्रीमहाहडसनुपस्य तनयो दावुत्तमाभौ भृशम्
राजेते तु समुद्रसङ्घप इति ख्यात्या विशिष्टो भुवि ।
श्रीमन्मण्डनसङ्घपस्तदनुजः श्रीमालभूपामणिः
दारिद्रचौघत्तमःप्रचण्डतरणिः सत्सरिचिन्तामणिः ॥२४॥
श्रीवाइड: संविदधे सुतोपाद्यानां गिरो रैवतनामधेये ।
सहाधिपत्यं प्रथमं विधाय वित्तस्तुरहुचारुचेलैः ॥ २५ ॥
श्रीदेहडस्य तनयोऽपि जयत्यभीष्टः
श्रीधन्यराज इति विस्तृतनामधेयः ।
लावण्यमन्मथतनुर्गुणराजमानः
केयूररत्नमणिशोभितपादपाः ॥ २६ ॥
श्रीनेमिनाथतनयेचुदनामधेये (१)
यात्रांव्यधान्महितदेहडसहपः सः ।
अत्यन्तसद्ध परिपालनधीरचेता-
भातुर्यवर्यपरिपूरितदिग्विभागः ॥ २७ ॥
श्रोकेशिराजनृपति हरिराजसंशं
भूपं तधायमरदासमहीपति च ।
योऽमोचयद्रहलवलपीडिताझं
सर्वोपकारकरणेविलसत्सुकीर्तिः ।। २८ ।।
सोऽयं वराटलूणारबारडोत्तमजन्मनाम् ।
.
मोचयहन्धनानि वै ॥ २९॥

·१२८) काव्यमनोहरम्. श्रीपद्मसङ्घाधिपतिश्चकार यात्रां मनोज्ञां निजदेवभक्त्या। श्रीपार्श्वनाथस्य च कामदस्य व्यापारसंप्रीणितपातसाहिः॥३०॥ श्रीमङ्गलाख्ये नगरे सुयात्रां सुतीर्थ आल्हाभिधसह पालः । दानंददानः सततंजनेयो वित्तौघपूर्णः प्रथितः पृथिव्याम्॥३१॥ जीरापल्लीमहातीथ मण्डपं तु चकार सः । उत्तोरणं महास्तम्भं वितानांशुकभूपितम् ।। ३२ ॥ श्रीपाहुसडाधिपतिकार यात्रां स्वकीयैर्गुरुभिः समं सः । दानाय तुष्टो जिनभद्रमुख्य रादिपल्लयर्बुदनामतीर्थे ॥ ३३ ।। एवंविधाः पट्तनया महान्तो जयन्ति ते झ झणसङ्घपस्य । सम्पन्न वित्ताः सचिवाःसमस्ताः पुन्दालिमस्यार्जितकीर्तिसडाः ।। एतत्कुले श्रीजिनवल्लभाख्यो गुरुस्ततः श्रीजिनदत्तसृरिः। सुपर्वसूरिस्तदनुक्रमेण वभूव वयों वहलैस्तपोभिः ॥ ३५ ॥ ततोऽभवच्छ्रीजिनचन्द्रसूरिः जिनादिसृरिर्जिनपानामा । अतो गुरुः श्रीजिनलब्धिसरिस्तनोऽभवन्ड्रीजिनराजसूरिः॥३६॥ जयत्यतः श्रीजिनभद्रसूरिः श्रीमालवंशोद्भवदत्तमानः । गम्भीरचारुश्रुतराजमानः तीर्थाटनैः सन्ततपृतमूर्तिः ॥३७॥ क्रमेणैवं विधेनैव गुरवः पट्टभाजिनः । राजन्ते वरभक्त्या मे पृजिता ये तदन्वये ॥ ३८ ॥ एवं विधानुक्रमराजमाने वंशे गरीयान्किल मण्डनोऽयम् । मुहजनैनन्दति सार्द्धमेव परोपकारकविचारचेताः ॥ ३९ ॥ जिनप्रसादात्सकलोन्नतिरते भूयाद्भीरस्य च पुण्यसिन्धोः । आचन्द्रतारं भुवि मोदमानः श्रीमान्यशस्वी भव मण्डन! त्वम्॥४०॥ • : सेवानुगानामगणितधनदो याचकानां पगणाम् जेता नीतावभिन: सफलितवचन: सत्सभारतूयमानः । भीयादायधैर्यप्रभृतिबहुगुणः च्यातिनः सर्वदिक्ष क्ष्यालोकै मधिरायुभयन गुणनिधिर्मण्टनो वैवदान्यः॥४१॥ ८ बांधिगतो यथोचित निधर्मककृत्यागे ·श्रीपचन्द्राचार्यनन्याचली. (२९॥ विप्राणामनुपनको यस सुप्रीतिः शुचिर्भाषणः । गतयाधिश्यधनार्थिदोऽमलमतिमांनोन्नतिः सन्ततम् दीर्घायुभव मण्डन ! सितितले कार्येकचित्तः सदा ॥४३॥ मुश्रीकः श्रुतपारगः सुवचनः सत्यप्रतिशः सदा माहित्यामृतलालसो बहुमतः सङ्गीतशास्त्रादरः। दातृत्वैकनिधिगुणकजलधियातुर्यचर्यावधि- स्वायुष्मान्भव मण्डनावनितले संस्तूयमानो बुधैः ।।४।। हेमा गिरयो गरुन्मत उमा: पक्षालयो भास्वत- स्तेजांस्यादिकिररय सर रगणा वृक्षाः सुरद्रोरिख । श्रीमन्मण्डन ! निम्नगा जलनिधेशिन्तामणेः परतरा यस्यायान्ति गुणपा ननु तुलां स त्वं चिरायुर्भव ॥४४॥ दानेनार्थिजनाः कृता नृपतिवत्प्रौढ्या कृता दीनवत् ज्ञातृत्वेन विवादिनः प्रतिदिन येन क्षणानिर्जिताः । पश्चर्येण जिताः समस्तधनिनो व्यापारसन्मण्डिनो जीयान्मण्डनसड्नुपः स तु मुदा दारिद्रयदुःखापहः ॥४५॥ सोऽयं नन्दतु मण्डनः क्षितितले देवाः स्वहस्तार्चिता येनोद्धपसुगन्धचन्दनमहत्पुप्पोपहाराक्षतैः । साकं पुत्रकलत्रसेवकजनस्तासहद्भिर्मुदा दुर्गे मण्डपनामधेयरुचिरे सोधप्रभादीपिते ॥ ४६ ॥ एवंविधं काव्यमनोहरं वै महेश्वरेणात्ममतिप्रभावात् । अकारि यत्नेन महीयसेदं श्रीमण्डनेन्द्राय विदेऽभिधातुम् ॥४७॥ इतिश्री काव्यमनोहरे महाकाव्ये महेश्वरकृतौ श्रीमण्डनवंशवर्णनो नाम सप्तमः सर्गः ॥ संवत १५०४ वर्षे मार्गशिर्पकृष्णपक्षपष्ठयां वो दिने लिखितं विनायकदासकायस्थेन ॥ :-

·No text on this page.

·ॐअर्हम् मोहमचन्द्राचार्यगन्धावली. मण्डनग्रन्थाङ्कः मण्डकादम्बरीदर्पणम् ॥ महस्तन्मङ्गलं नित्यं भूयसे श्रेयसेऽस्तु वः । कामं पुष्णाति यत्पुंसां कामवर्जिनमप्यहो ! ॥ १ ॥ वंगः सोनगिरो नाम बढ़ते वसुधानले । श्रीमाल इति विख्यातः श्रूयते यः शुभावहः ॥२॥ प्रसन्नमधुगेदारप्रकृतिळव्या]प्तभूतलः । महनां मन्त्रिगन्नानामाकरो यः प्रशस्यने ।। ३ ।। नवासीन्झंझणो नाम विभुर्विश्रुतवैभवः । जाते यम्मिन्जगत्सर्व महन्मङ्गलमन्वभूत् ।। ४ ।। चाहइभमुखास्तस्य शाश्वनौदार्यशालिनः । पडभूवन्सुता मृताः पइगुणा इव मन्त्रिणः ।। ५ ।। चाइडस्यानुजस्तेपु वाहडो मन्त्रिपुङ्गवः । वसन्त इव कालेषु माननीयोऽभवद्गुणः ॥ ६ ॥ मान एव धनं बन्धुरतिधिनिमा मजनम् । तस्य धर्मप्रवृत्तस्य वभृयुर्विश्रुता भुवि ॥ ७ नस्याभूत्तनयो नाम्ना मण्डनो विश्वमण्डनः । शोभते यः शुभोदारः स्वयंवरपतिः श्रियः ।।८।। महालक्ष्मीसरस्वत्योर्वद्धसापल्यवरयोः ।

·(२) वर्द्धते महती पद्धा मन्दिरे यस्य बन्धुरे ।। ९ ।। तरुच्छायेव नप्तस्य तृपित्तस्येव दीर्घिका । निर्द्धनस्येव च निधिर्जगतो योऽय जायते ।। १० ।। सर्वज्ञचूडामणिना सर्वपापापहारिणा। सदानन्दकृता येन द्विचन्द्रं दृश्यते जगत् ॥ ११ ॥ कृतिनो स्तमत्त्वम्य कृष्णस्येवाच्युतात्मनः । भ्राता समयगे यस्य बलभद्र इवाभवत् ॥ १२ ॥ महीतलमहन्दम्य मालवानामर्धाशितुः । स मन्त्री समभृन्प्राज्ञो वाचांपतिरिखोज्चलः ॥ १३ ॥ न भ्रातृपु न मित्रेषु न जातिषु न बन्धुषु । भवन्युपिनेग्म्य तम्मिन्यत्प्रेमगाश्वतम् ।। १४ ।। स कदाचिन्नृपः सायं समये गर्वरीमुखे । विद्यानिधिममुं प्राह विद्गोष्ठीमधिष्टिनः ।। १५ ।। कादम्बर्गकथावद्धकौतुकं हृदयं मम । कदापि काला न श्रोतुं निविष्टम्य नृरक्षणे ॥ १६ ॥ तदिदानी वया मन्या सा संक्षेपेण कथ्यताम् । मनिवैभवनिम्नार्णवाइमयेन ममाग्रतः ॥ १७ ।। इत्येवमर्थिता गता मात्र प्रथमेन मः । वद्धाञ्जलिग्दिं प्राह मण्डनो मन्त्रिशेखरः ॥ १८ ॥ कादम्बर्गकथा स्वामिन् ! महती व महागुता । मा संक्षिप्धव कथिता वाणेनापि महाधिया ।। १५ ।। देवी कादम्बर्ग दिव्या चटापीट: सचन्द्रमः । नयों वावधि: गई गौग्येषु गुणेषु च ॥ २० ॥ नथापि शामनादेव ! नव मंभिप्य तां कयाम् । वत्य वाचा न गण मर्पणीयं महाननः ॥ २१ ॥ वाणम्य वर्मना गन्तुर्मम माम्बपराधिता।

·(३ ) मनजमतं वर्त्म मशकैः किं नु वय॑ते ? ॥ २२ ॥ श्रीमानभूदुज्जयिन्यां तारापीडाभिधो नृपः। आमेरुलमखिलामवनीमन्वभुङ्ग यः ।। २३ ॥ कले कूले पयोधीनां कुञ्ज कुजे च भूभृताम् । गीयते यस्य गीर्वाणगणैर्गुणवतो यशः ॥२४॥ यस्य यात्रासु धरणी रमणीव रजस्वला । अभ्यपेचि द्विपामसरसूत च सुतां श्रियम् ।। २५ ।। पानाम्भसि वियत्सिन्धी यस्य यात्रासु पांसुभिः । नत्र स्वर्णसगेजानि दधुः स्थलसरोजताम् ॥ २६ ॥ मुक्तकोशे मुहुर्यस्य कृपाणे कृतिनो रणे । मुक्तकोशाः स्वयं चापि बभूवुरतिभूभुजः ॥ २७ ॥ ननी विलासवत्याख्या तस्य सर्वगुणोत्तरा । बभूव महिपी पत्युः पशूनामिव पार्वती ।। २८ ॥ सर्वसौभाग्यसरणिः सौन्दर्यामृतचन्द्रिका । ग्राज सा रतिपतेः शक्तिभूतव मोहिनी ॥ २९ ॥ समानगुणशालिन्या सदृशोदाररूपया । नगा चकाशे भूपालः पौर्णमास्येव चन्द्रमाः ॥ ३० ॥ शुनासीरनिभस्यास्य शुकनास इति श्रुनः । वाचांपतिरिवान्योऽभन्मन्त्री मन्त्रविदां वरः ।। ३१ ।। प्राणेभ्योऽपि मियतमं प्रतिरूपमिवात्मनः भूमेर शभोक्तारं वितेने तं विगांपतिः ।। ३२ ।। वशिष्टादलधिष्ठस्य तस्य रुन्धत्यरुन्धतीम् । मनोरमेति नाम्नासीमन्त्रिणो वामलोचना ॥ ३३ ॥ विभुस्तस्मिन्स विन्यस्तविश्वभारो विचक्षणे। शेपन्यस्तधुरः सौरैरन्वहं सुखमन्वभूत् ।। ३४ ॥ स पात्रं सर्वसौख्यानां भवन्नपि च पार्थिवः ।

·(१) गुग्न न लेमें गुनिरं गुनजन्मरामुलम् ॥ ३५ ॥ नृपः कदानिन्निर्विष्णो निम्पन्यनयान्मनः । वभृव निन्नावितगः मह देव्या न मन्त्रिणा ॥ ३६ ।। किर्चिना न कृतिनः किसकर्म कृतं नवा । कि न पात्रं कृतं दानं कि मे चन्थ्यत्वकारणम् ? ॥३७॥ पुत्रम्ब्रायन इत्येव पुन्नाम्नी नग्कान्पिन्न । स न चेम्मि गर्योऽहमुभयोरपि लोकयाः ॥ ३८ ॥ किमश्चर्यण कि दारः किं गज्येन किमायुपा ? | कुलधुर्वाहकः कोपि न चेल्लभ्येत नन्दनः ॥ ३९ ॥ अपुत्रिणः परार्थोऽयमाधिपत्यपरिग्रहः । मन्ये वर्षधरस्येव सत्कलनोपसङग्रहः ॥ ४० ॥ विभुत्वं पुत्रहीनस्य विधवाकण्ठभूपणम् । भस्मन्येव हुतं भाग्यं सम्पत्काननचन्द्रिका ॥४१॥ पुत्रान्मनि पुमर्थेऽस्मिन्पौरुपाणामगोचरे । विना मम गतिर्नान्या भवं भक्तातिभञ्जनम् ॥ ४२ ॥. निश्चिन्त्येवं नृपः पल्या सचिवेन च संयुतः । तपश्चरितुमारेभे महेशन्यस्तमानसः । ॥४३॥ ततः कदापि शर्वर्या स्वप्ने स्वं विशदाननम् अपश्यदेन्दवं विम्बमवनीपालवल्लभा ॥ ४४ ॥ कयापि करयोर्दत्तं पुण्डरीकं प्रहष्टया । ददर्श दयिता चापि शुकनासस्य शोभनम् ॥ ४५ ॥ ततः सा नृपतेः पत्नी तपसां महतां फलम् । वभार गर्भ चन्द्रस्य विम्बं वीचिरिवाम्बुधेः ॥ ४६॥ आनन्दनमशेषाणामनाभरणमद्भुतम् । दिने दिने यं दधौ दौर्हदलक्षणम् ॥ ४७ ॥ रुरुचे रोमलतिका तस्या मध्ये तनीयसी । - ·पन्द्रा पूर्वमयागन्यभपणी वारुणी ततः । अनन्नादिनी च स जगाम शनैर्दिशः ॥ ७४ ॥ चतुर्भिरर्दरितच चतम्रोऽपि विजिन्य सः । चतुगननवण्येन चतुगे यगसाऽभवत् ।। ७५ ।। चतुभिर्वत्सरः सर्वा स विनियवमुर्वरीम् । वागमनडं भेजे गरः स्वर्णपुराभिधम् ।। ७६ ।। नत्र जिचा रियून्सर्वान्मुचिगवश्रमादितम् । चलं. विश्रामयामास कश्चिकालमुदारधीः ॥ ७ ॥ नन कदाचिन्मृगयां नत्रास्तटकानने । पानन्यानोऽयमद्राक्षीददुनं किन्नरद्वयम् ।। ७८ ।। वपुपा मनुपामार मुखेन तुग्गाकृति । नदृष्ट्वा हृदयं नस्य यभवोदिनविस्मयम् ।। ७९ ।। सदग्रहीतुमनास्तावन्कुमारः वुतुकावहम् । चिमुक्तकुगयेवायचंगाग्मधावयत् ।। ८० ।। तथा स नरसा वानी ययावुोल्लसन्मट । यथा न यानि पुग्नी मनचास्य महोद्यमम् ।। ८१ ॥ महत्या वाञ्याविष्टो वाजिना वायुम्हसा । अन्यवाहबदानीत पन्धान पञ्चयोजनम् ।। ८२ ।। इदं गृहीतमित्येव तस्यानुद्रवतः पुर । अद्रेः शिखरमन्युचम वागम्यमवाप नन् ।। ८३ ।। स विकृप्य कुशां ताद्वारयन्सत्वरं ह्यम् । करणाालयकण्ट विडम्यवमचिन्तयत ।। ८४ ।। अकस्मादागतमियमही मदविवकिता। महरमिदं वर्म वनं मानुपवजितम् ।। ८५ ॥ किमस्मिन्कृतवानम्मि कौतुकं किनरद्वये । गृहीनेनागृहीतेन कि वानेन प्रयोजनम् ॥ ८६ ।।

·(८) -क्वा क्व नु वलं क्वाध्वा क्व गन्तव्यमितः परम् । वैशविरं प्रति यास्यामि वर्मना केन वा पुनः ? ॥ ८७ ।। गृहीत्वा यदि गमिष्यामि वर्त्म वाजिखुराङ्कितम् । न्तन्न दृश्यते पापाणैः पर्णैरपि परिस्तृतम् ॥ ८८ ॥ विधिनाश्वमुखव्याजात्सत्यं नीतोऽस्मि सम्प्रति । भवन्ति भाजनान्येवमापढामविवेकिनः ॥ ८९ ॥ तुरगस्तृपितः सोऽयमहमप्यधिकश्रमः पूपा ललाटं तपति पूर्वभागोज्झितं दिनम् ॥ ९० ॥ इति संचिन्तयन्नेव सलिलान्वेपतत्परः । गनः सञ्चाग्यन्नव चचार परितः श्रमी ॥ ९१ ॥ चरनितस्ततस्तत्र वने खिन्नः पदे पदे । कालेन महता कश्चित्पन्थानं पर्यलोकयत् ।। ९२ ।। विकीर्ण मिश्रर्शवालैमणालर खण्डितः । पङ्किलस्थलमार्दाभिः करिणां पदपतिभिः ॥ ९३ ॥ पथानेन परं हृष्यन्नतीत्य स्तोकमन्तरम् । अपश्यदमलोदारवारिपूरं महत्सरः ॥ ९४ ।। समुद्रस्येव हृदयं मानसस्येव मातृकाम् । सरितां जामिव नत्मविनारमिवाम्भसाम् ।। ९५ ।। रविरथ्यतुरङ्गाणां खुरकुदालकुट्टनः । अवस्त्रुटिनमाकागग्यण्ड मेकमिव च्युतम् ॥ ९६ ।। अम्भाभिविन्दाना मकरन्दमुगन्विभिः । अम्बुमानुपयोपाणामधिवासिनकुन्तलम् । ९७ ॥ मञ्चरत्याः सदा ननमगेजविपिन श्रियः । दबन्न पुगनि:म्यानपियं कारण्टनिःम्पनः । ॥ १८ ॥ अमृतम्वन्द्वगलियमन्तरकाणावलम् । विधाविम्ममिव कामान्यतं मुम्पटलान्टनम् ॥ १० ॥ है ·(९) कांनुकूलशकुनिकलकोलाहलाकुलम् । कौरवाणामिव स्थानं सश्चरद्धार्तराष्ट्रकम् ॥ १०० । स्वच्छां वरपरिष्कारपयोधरभरश्रियाम् । आनन्वदागासु दृशामादश्रियमद्भुताम् ।। १०१ ।। तमालतालहिन्तालकृतमालाभिद्रुमः । विविधैर्बहुभिः पूर्णवेलावनिविराजितम् ।। १०२ ॥ प्रत्युद्बजदिवाम्भोजवन्धुभिः वीचिमारुतैः । सन्द्रियानन्दकरं स ननन्दाभिवीक्ष्य तत् ॥ १०३ ।। ततोऽवत्तीर्य तुरगाद्विपर्याणं विधाय तम् । भूमो विलुठितं कृत्वा ग्यगाहयदमुं जलम् ॥ १०४ ।। परितः परिमृश्याचं पाणिभ्यामात्मनो विभुः । अचमारचितस्नानमपाययत पुष्करम् ।। १०५ ।। तत उत्तीर्य सलिलान्मृणालानि विखण्डच च । तमालन्छायमाश्रित्य विश्राम विभुः क्षणम् ॥ १०६ ॥ अयाफर्णितमधेन शवदुन्कर्णशालिना । स कण्ठतन्त्रीस्वरयोरशृणोदेश्यमद्भुतम् ।। १०७ ।। तदश्वं ततो शातुं प्रजबाराध वाहनम् । ददर्शास्योतरे तीरे शलिनः शुन्यमालयम् ॥ १०८ ।। वध्वा क्यापि परिहिं पद्धविरमयमानसः । प्रविश्य राष्ट्रवा माणंसीसत्र शम्भु चतुर्मुवम् ॥ १८९ ॥ देवस्य दक्षिणे भागे दशे कापि तरधुपी। गायन्ती फौमुदी गोरा तरण्यपि तपस्विनी ।। ११० ११ रायगभांदिनोन्नता चन्द्रधिम्यादिवोटिना । पेतीपादिवानीता देनिम्नामिव देवता ।। ११६ ! सर्वानवाहयाजी तराणी व तपस्विनीम् । तिमिमिरे विजयाय चिन्तामनिरपत च ॥१६॥ H ·(१०) चपुर्महाद्भुतमिदं वयो मदनवर्द्धनम् । किं वा कारणमेतस्यास्तपश्चरणसाहसे ॥ ११३ ।। अनुरूपमदृष्टवैकमथवा वरमात्मनः नपश्चरति तं लब्धं शङ्के चन्द्रार्द्धशेखरात् ॥११॥ विचिन्त्येवं विधिवलं निन्दन्नेव नृपात्मजः । गीतान्ते किमपि प्रप्टुकामः क्षणमुपाविशत् ॥११५।। ततः सा नियमान्ते तं स्निह्यन्ती स्निग्धया शा। स्वागतादिवचःपूर्वमनयन्निजमाश्रमम् ॥ ११६ ॥ तत्र सा फलमूलाद्यैस्तस्यातिथ्यं यथाविधि । कृत्वा तेन कृतानुज्ञा तन्छेपं समभुङ्क च ।। ११७ ॥ कुतोऽसि क्व नु गन्तासि कुत्रन्योऽसि च कोऽसि च । वद भद्रेति पृच्छन्त्यै सर्व तस्यै ततोऽब्रवीत् ।।११८॥ श्रुत्वा शुभनिधेरस्य कुलं नाम च वैभवम् । दृष्ट्वा रूपं च शीलं च दधौ मनसि विस्मयम् ॥११९॥ नतो निगदितात्मीयत्तान्तो नृपनन्दनः । नस्याः पप्रच्छ बालायाः तपश्चरणकारणम् ॥ १२० ॥ सा तेन पृष्टा वनण नाडिनेवाश्रुलोचना । दीर्घमुष्णं च नि:श्वम्य दवी कापि दुईशाम् ।।१२।। किमया कृतमित्यन्त:ग्विन्ननाश्वामितामुना । वक्तुमारभनान्मीयं नमाजन्मसम्भवम् ॥ १२२ ॥ भद्र ? पापायी माहं वक्ष्ये किंवात्र मङ्गलम । नथापि नव वाञ्छा चेन्को दोपः शृणु कथ्यने ।।१२३॥ अस्ति गजा चित्रग्या मित्रभृती विडीनमः गजा गन्धर्यलोकम्य सर्वम्यापि धुरन्धरः ।। १२४ ।। चने चत्रग्यं नाम नन्दनादपि नन्दनम। कलाममंग्यलायां य: कमायागममगुनम || १२५ ।। .

·(११) हेमकूटतटे कृत्वा हेमकुटाभिधं पुरम् । देवो यस्मै ददाविन्द्रः स्वयं स्वर्गमिवापरम् ॥ १२६ ।। दृष्ट्वा दिवरपतेः सख्युर्मानसाख्यं महासरः । वितेने तत्पतिद्वन्द्वि येनाच्छोदमिदं सरः ।। १२७ ।। तस्य हंस इति ख्यातो भ्राता भ्राजिष्णुविक्रमः । यौवराज्याधिपत्यस्थो ज्ञायते ज्ञातिवंशजः ।। १२८ ।। तस्य हंसस्य गोरीति चन्द्रपादसमुद्भवा । बभूव महिपी मान्या शचीव शतयज्वनः ।। १२९ ।। तस्याहमभवं कन्या गौर्यामर्यमतेजसः । महता श्वेतवर्णन महाश्वेतेनि नाम मे ॥ १३० ॥ पितृभ्यां पुत्रहीनाभ्यां पुत्र इत्येव मानिता । अभूवमथ कालेन शनैरुन्मुक्तगेशवा ॥ १३१ ।। ततः प्रादुरभृत्कालो मधुर्वनविभूषणम् । कूलंकपी कृतानङ्गकोलाहलकुतूहलः ॥ १३२ ।। उद्भिन्नस्तवकोदारस्तनीनामुज्ज्वलश्रियाम् । लनानामासललितः प्रथमावविभ्रमः ॥ १३३ ॥ अकारि नूनमानङ्गमध्यापयितुमागमम् । अकारछद्मना भृङ्गरोंकारध्वनिरुचकैः ।। १३४ ।। मनोभवमहाराजमणिकाहलधूर्वहः । पञ्चमः परपुष्टाना कञ्चकारणकार्मुकम् ? ॥ १३५ ।। अविकुर्वदनङ्गेन वस्तुनासीन्महीतले । दधुर्यन दिने तत्र तरवोऽपि गुणान्तरम् ।। १३६ ।। सपल्लवैः सप्रसवः सामोटैः सालिकोकिलः। सहकारैः कृतानङ्गसहकारैर्वभूविरं ।। १३७ ।। क्वचिन्मुखरकोकिल क्वचनमाद्यदिन्दिरम् । पवचित्सुरभिमारुतं क्वचनपुप्पितानोकहम् ।।१३८।।

·(१०) वपुर्महाद्भुतमिदं वयो मदनवर्द्धनम् । किंवा कारणमेतस्यास्तपश्चग्णसाहसे ॥ ११३ ॥ अनुरूपमदृष्ट्वैकमथवा वरमान्मनः नपश्चरति नं लधुं गड़े चन्दागेग्वगत् ।।११४॥ विचिन्त्येवं विधिवलं निन्दन्नेव नृपात्मजः । गीतान्ने किमपि प्रष्टुकामः क्षणमुपाविशत् ॥११५॥ नतः सा नियमान्ते तं मिनद्यन्नी स्निग्धया गा। म्वागनादिवचःपूर्वमनयन्निजमाश्रयम् ॥ ११६ ।। तत्र सा फलमूलाय॒स्तस्यातिथ्यं यथाविधि । कृत्वा तेन कृतानुज्ञा नन्छे समभुङ्क च ॥ ११७ ॥ कुतोऽसि क्व नु गन्तामि कुत्रन्योऽसि च कोऽ.सि च ?! वद भद्रेति पृच्छन्त्यै सर्व तस्य ततोऽब्रवीत् ।।११८॥ श्रुत्वा शुभनिधेरस्य कुलं नाम च वैभवम् । दृष्ट्वा रूपं च शीलं च दधौ मनसि विस्मयम् ॥११९॥ नता निगदितान्मीयवृत्तान्ती नृपनन्दनः । नस्याः पप्रच्छ बालायाः तपश्चरणकारणम् ॥ १२०॥ मा तेन पृष्टा वत्रेण नाडिनेवाश्रुलोचना । दीर्घमुष्णं च निःश्वम्य दधौ कामपि दुईशाम् ।।१२१॥ किं मया कृतमित्यन्त:ग्विन्नेनाश्वासितामुना । वक्तुमारभतामायं वृत्तमाजन्मसम्भवम् ॥ १२२ ॥ भद्र ? पापीयसी साहं वक्ष्ये किंवात्र मङ्गलम् । तथापि तव वाञ्छा चेन्का दोपः शृणु कथ्यते ।।१२३॥ अस्ति गजा चित्रग्या मित्रभूतो विडोजसः गजा गन्धर्वलोकम्य सर्वम्यापि धुरन्धरः ॥ १२४ ॥ चक्रे चत्ररथं नाम नन्दनादपि नन्दनम् । केलासमेखलायां यः कमायागममद्भुतम् ।। १२५ ।।

·. गावागावा मादाभिधं पुनम । को सान्त्रिः वयं वर्गमित्रापरम् ।। १२६ ।। रवा दियापन: मन्जुमानसाम्यं महासरः । विननं ननिन्दियेनाकोनमिदं सरः ।। १२७ ।। नन्यांग निशिता भ्राता भ्राजिष्णुविक्रमः । यौवराज्याधिपत्यम्धो जायते शातिरंगजः ।। १२८ ।। नग्यांमन्य गोगति चन्द्रपाढसमुन्श्वा । दभूव मारपी मान्या शचीय गनयज्वनः ॥ १२९ ।। नन्यामभवं कन्या गोर्यामर्यमतेजसः । माता येतवर्णन महान्यतेनि नाम मे ॥ १३० ॥ पितृभ्यां पुनहानाभ्यां पुत्र इत्येव मानिता । अभृवमथ काटन गर्नेग्न्मुक्तगैगवा ।। १३१ ।। ननः प्रादरम-कालो मधुर्वनविभूषणम् । चलंकपी कृतानङ्गकोलाहलकुतुहलः ॥ १३२ ।। उन्निस्तवकोदारस्तनीनामुज्ज्वलश्रियाम् । लनानामामलन्दितः प्रथमावविभ्रमः ॥ १३३ ॥ अकारि नूनमानजमध्यापयितुमागमम् । अवारछमना भृद्भरोंकारध्वनिरुच्चकैः ॥ १३४ ।। मनोभवमहागजमणिकाहलधूर्वरः । पञ्चमः परपुष्टानां कञ्चकारणकार्मुकम् ? ।। १३५ ।। अविकुर्वढनङ्गेन वस्तुनासीन्महीतले । दधुयेन दिने तत्र तरवोऽपि गुणान्तरम् ।। १३६ ॥ मपढ़ः समसवः सामोरैः सालिकोकिलः । सहकारः कृनानगसहकारभृविरे ॥ १३७ ।। क्वचिन्मुखरकोकिलं ववचनमाद्यदिन्दिरम् । क्वचित्सुरभिमारुतं क्वचनपुप्पितानोकहम् ॥१३८।।

·(१२) मनोहरमितस्ततो विहरमाणरागिबजम् । वनं तदिदमन्वहं मदयति स्म यूनां मनः ॥१३९ ।। इतिश्रीमण्डनकादम्बरीदर्पणे प्रथमः परिच्छेदः समये तत्र संवृद्धसकलोद्यानसम्पदि । सह मात्रा सरः स्नातुमच्छोदमिदमागमम् ।। १ ।। मातर्यत्राम्भसि स्नान्त्यां माधवारम्भमण्डितम् । व्यचरं वीक्षमाणाहं वनमेतन्मनोहरम् ॥ २॥ अथाघ्राय नवं कश्चिदामोदमनिलाहृतम् । ततः शतपदीमात्रं समगच्छं तदुत्सुका ॥३॥ सञ्चरन्त्या मया तत्र पञ्चेपुग्वि मूर्तिमान् । अलक्षि कश्चिदाचर्यविग्रहो मुनिनन्दनः ॥ ४ ॥ सरन्युः सवयसो हस्तं ममालम्य मविभ्रमम् । वर्तमानी मधुरिव माधवेन वनान्तरे ॥ ५ ॥ चीनकामोचितेनव वेगेण वनशालिना। कूलंकपभुनान्मेपं कुर्वाणः कुसुमायुधम् ॥ ६ ॥ मुनिवेषधगे मृा विलाम इव विग्रही । अनुनिष्ठनिवानगब्रह्मचयान्मक वनम् ।। ७ ।। व्याकुर्वन्निव वर्षण बनिना पहारिणा । अदृष्टपूर्वमनपर्थयाः काममाक्षयोः ।। ८ ।। मदनम्येव पदना विभ्रमम्या विभ्रमः । मौन्दर्यम्यंत्र मान्दर्य पावनम्मेव यौवनम् ॥ २ ॥ कयापि मौरभाकृष्टकाननान्नग्भृगया । कान्नया बनमन्जयां कग्निानंगभूषणः ॥ १० ॥ ननम्नमाध्यमाणाया: कौतुकान्मुनिनन्दनम् । मप प्रामाश्यागोभन्मान मकाथनः ॥ ११ ॥ मन चान्द्रीति दलां दृष्ट्या दिया मां पुता।

·(१३) विस्तानिजमनांतो बभवाधिरियाकुलः ॥ १२ ॥ म ग्याप मन्यनिर्मतन्नावसंमोनिः नरैः । समयसपनाना : समं लक्षीनसार नौ ॥ १३ ॥ अन्योन्यमानानाम्यामावान्यामावयोर्मनः । मासा मोरयामान संन्यत्तस्वायुधः स्मरः ॥ १४ ॥ ननोजयेत्य तो नया नन्मित्रमिदमब्रुवम् । का एप कस्य तनयः कस्येयं करिकनि च ॥ १५॥ स चाह श्रृयतां वाले ! यदि गुचपसे स्फुटम् । श्रीमान्सुनिः “तकेतुः श्रूयते स्वर्विभूएणम् ।। १६ ।। नमभसरसि म्ना वा नवाजान्निी। अमृत श्रीमं पुत्रं तसौन्दर्यादिनम्मरा ॥ १७ ॥ पुण्डरीकाभिधः सोऽयं पुण्डरीके यतोऽभवत् । सपिजलोऽस्य कोमारादारभ्य मुहृदम्म्यहम् ॥ १८ ॥ रदानामिन्द्रमदनादेप नन्तुमुपागतः । कैलासमौलिकलितकल्याणायतनं मरः ॥ १९ ॥ दृष्टयन दिविपत्पूज्यं देवी नन्दनदेवता । कणे कल्पद्रुकलिकामकरोदम्य सादरम् ।। २० । नरिमन्नेवं बहत्येव मरिणतं स युवाऽब्रवीत् । यदि कौतुकमेतस्यां तब दास्यामि ग्राताम् ॥ २१ ॥ उन्युक्त्वा स्वयमभ्येन्य स्वकस्वेिदशालिना । निदधे निजहम्तेन मम श्रवरि मञ्जर्गम् ॥ २२ ॥ न विवेद तदा पाणिन्युनां म्फटिकमालिकाम् । अनय तारपदवीमामादाय ना द्रुतम् ।। २३ ।। तावन्समेत्य सहसा मातुर्मामाह चेटिका । स्नाता देवी स्वमायाहि स्नानार्थ भर्तृदारिके ! ॥ २४ ॥ इत्याफर्ण्य वचस्तस्या मातुर्वशविलीनया । 7 ·(१४) मया गन्तुमुपक्रान्तं नत्र संस्थाप्य मानसम् ॥ २५ ॥ मनसा शून्यमिव च वर्तमान पदे पदे । ततस्तं कुपितः प्राह कामलोलं कपिञ्जलः ॥ २६ ॥ क्व विरक्तिः क्व विपयः क्व समाधिः क्व लोकता । क्व प्रबोधः क्व वा मोहः क्व तपः क्व नु वा रतिः॥२७॥ किमेवं क्षणमात्रेण जायसे विपर्जितः । त्वमप्येवं यदि सखे ! कि नपाभिः किमागमैः ? ॥ २८ ।। कथं करतलभ्रष्टां कण्टे च कलितां त्वया । अक्षमालामजानानो वर्नमे स्मरमाहितः ॥ २९ ॥ इति श्रुत्वा विलक्षो मा मीथा मैवमाः सखे ! । अथवा नैव सोहाऽमनमालाहरामिमाम् ॥ ३० ॥ इति कुप्यन्निव प्राह स च मां नरले ! त्वया । अठरवा नैव गन्तव्यं ममामलतिकामिमाम् ॥ ३१ ॥ निशम्य तन्निन्याह चक्षुनिक्षिप्य तन्मुखे । समुत्कृप्यानमालेनि हारमेव ममार्पयम् ।। ३२ ।। स च मन्मुग्वविन्यम्ननिननेत्राश्चलो युवा । मम मुक्तावलीमेव मेने वामनमालिकाम् ॥ ३३ ॥ हागालनयांगसीन पग्वृित्तियथावयाः । तम्मिन्नवसरे जाना नर्थव मनसारपि ॥ ३४ ॥ नताह सविध माय मातुः ग्नात्वा सरोवरे । तेन चाग्निचिनव नया मदनमभ्यगाम् ॥ ३५ ॥ सवाः सर्वा वहिप्कृत्य नत्र तकसाक्षिणी । अनङ्गदुर्विलासानामभव पात्रमादिमम् ।। ३६ ॥ मुपितेव प्रसुप्तव मृच्छिनेव मृतेव च । अवाच्यामचिकित-या च तादृशीमगमं दगाम् ॥ ३७ ।। ततस्तरलिकां दृष्टवा सवीं तत्र विलग्विनाम् ।

·(१५) नक म मामा विलिण्याची वितीर्णशान ॥ ३८ ॥ तारापोगना मम हराएर ! निक्षिप्य वागुरां कण्ठे । अयि सुमरिय ! मन्मधास्वयमपहत्त माणहरणमुगु ॥३९।। इति नवदिमामायां पटन्या मे पदे पदे । मनो बभूव माता नोकेन चुलुकीकनम् ।। ४० ॥ अणं, नल्पे क्षणं सीधे क्षणमुखानीधिपु । न ने कामायमानायाः बभूव क्यापि विश्रगः ।। ४१ ।। नारो न तुपाराग्नु न मुणालं न चन्दनम् । अभ्यर्विगायाः सन्नापगमनानि मे ॥ ४२ ॥ चिन्तातकिया विनफलकान्तविलिन्य तम् । अपेक्षमाणा व्यनयगाःोपं तमातुग ॥ ४३ ।। नतस्तरलिफामायं तय मित्रं कपिञ्जनः । समेत्य सदनद्वारि वसतीनि ममानवीन ॥ ४४ ।। मपादनो मया तावन्समानान्कण्टया मिधः । सख्युः प्राग्भनाख्यातुं सर्वपृष्टः स चेष्टितम् ॥ ४५ ॥ न्वयि यान्त्यां तदा तत्र चरन्तं नमिनग्ततः। दृष्टवाद. प्रणयाकोपं दर्शयनिदमयम् ।। ४६ ॥ न्वमेवं या नात्र स्थास्यामीनि नवान्तिक । निटत्य कुनाप्यगमं भावं तस्य पर्गक्षितुम् ॥ ४७ ।। मय्यप्यन्नहित दूरं मदनालसमानमः । म कामी सत्वरं प्रापत्पदवी त्वत्परिकृनाम ।। ४८ ॥ ननः क्षणवियोगार्तस्तग्याहं पुनगगतः । तत्रादृष्ट्या सवयसमभूवम निविलः ॥ ४९ ॥ समन्तादपि चान्विप्य सरस्तीरलतागृहे । निपीदन्त विषीदन्तं तं क्वापि समलिपि ॥५०॥ विमुक्तमिन्द्रियग्रामैः विनाकृतमिवासुभिः ।

·(१६) भूताविष्टमिव भ्रान्तवेतनं विवशाकृतिम् ।। ५१ ।। प्रावोधयममुं भूयो वचनैः सनिदर्शनेः। स चानुलहितानङ्गगासनः प्राह सस्मितम् ॥ ५२ ।। साफल्यमुपदेशानां तस्मिन्यस्य वशे मनः । मनो मम पगधीनं मन्मथाकुलितात्मनः ॥ ५३ ॥ यदीह मिनद्यनि भवान्येन केनापि वर्मना । सखे ! यथा जीवामि तथा प्रयततामिति ॥५४ ।। दनि श्रुला कमेप्यामि का चिकित्साऽस्य का गतिः । दनि संचिन्तयन्नासं कर्तव्ये कातरविरम् ॥ ५५ ॥ अयन्त इतिहामेर विग्हे या: प्रतिक्रियाः । ना: सर्वातापमान्यर्थ तम्याकार्य समाहितः ॥ ५६ ।" मृदविदिता: गग्याः पद्मिनीगर्भपादयः । मृणालयलयन वितेने वपुगत्तम् ।। ५७ ।। माययातिभिः नि मान्दयन्दनपलवः । पापितम्बदममायाम जयमनुक्षणम् ।। ५८ ।। पाणियन्त्रण निपिग पीग्नम्पयम् । - चिनिन गकल वपुः ।। ५१ ॥ न मानापकरणापि नापन्नमातुग्म । दम-प बटागन नापित त्यामपागमः ॥१०॥ प्राणांना गितमागगार गनने । नाम प्रसाद कशि ॥११॥ गुपया पिया भिमाची नियमनपर: गीन पाया, -"." - REP या ।। ३ ।। !::Hari:

·अनाप शनररनाम्जेचारणाशनिः ॥ १४ ॥ समान्तरमितेनेव गागरण पग्निम् । सायं सन्ध्यार व्योम सफल समन्यन ।। ६५॥ अनुतणे मां मगन्तीमयभितुमियाक्षमाः । पजिन्यः परमेश्यन्त मीलदानविलोचनाः ।। ६६ ।। माना मोहजालेन मदीयमित्र मानसम् । नमनाजनि सान्द्रण न कञ्चुकिनं जगत् ।। ६७ ।। मम मत्येव विफल मान्द्री दिइ मनोग्यम् । संजहास समालक्ष्यचन्द्रविन्चोदयात् ।। ६८ ॥ सर्वत्र नमसां यह संहग्न्नपि चन्द्रमाः। ममोत्पादयति म्मान्तर्महन्मोहमयं तमः ।। ६९ ।। सन्तप्यमाना गगिनो मवैवांडवोपमः । दुग्न्नया दुर्दशया गृहीता समचिन्तयम् ।। ७० ॥ चन्द्रमाम्तापयेदेप कालकूटनिर्भः कः । मामिवाय मयिन्यस्तजीवितं जीविनेश्वरम् ।। ७१ ।। मन्मथा वपुपा नस्य विजिनो यद्धमत्यरः । सहायं चन्द्रमासाद्य गधे ने प्रहरिप्यति ॥ ७२ ॥ स च म्यादियता कान्तः कालेन फलुपी मयि । विभेति न च पित्राम महती विग्हव्यथा (?) ।। ७३ ॥ सञ्चिन्त्यवं तरलिकाद्वितीया कनचित्पधा । पदाभिसारिकायेपा निरगच्छं निकेतनात् ।। ७४ ।। अभूदभिसरन्त्या मे कर्णान्ताकृष्टकार्मुकः । गदर्शयन्पुरो मार्ग पञ्चेपुः पटवीसग्वः ।। ७५ ।। तदा मे सविधं भर्तुः मयान्त्या अपि सादरम् । पदे पदे परमभूद्वैमनस्यमकारणम् ।। ७६ ।। अपि सर्वाणि शकुनान्यशंसन्नशुभोदयम् । - ·(१८ ) दधौ स्पन्दं पतदिव दक्षिणं मुहुरीक्षणम् ।। ७७ ॥ विशङ्कमाना बहुशः स्थित्वा स्थित्वा पदे पदे । जातभीनिरभूवं च जनदर्शनशवया ॥ ७८ ॥ ततः प्रयान्ती शनकैर्मूकमञ्जीरमेखलम् । कपिजलस्यागृणवं क्रन्दिनं कर्णदारुणम् ॥ ७९ ॥ हा हन्त ! हा गुणनिये ! हा सखे ! हा सखिप्रिय !। वयस्यं मामनापृच्छय क्य यासि कुपितोऽसि किम् ? ॥८॥ पूर्णकामामि पुप्पेपा ! कृतार्थोऽसि भपाकर ! विधे ! त्वं भव विश्रान्तो वः प्रियं किमतः परम् १८१॥ धिक पाप ? बामहा येत ! गपाग्यद्य सहस्रधा । त्वदपेक्षणना धन कुलमुन्मलिनं गुगः ॥ ८२ ।। प्रलापमवकण्यत्र प्राणमुक्नव मन्वरम् । तल्लनामदनदार प्रा. प्राग्वरितः पदः ।। ८३ ।। त्रान्तर मद्रास पिप पाण समितम् । गयानम मुदत: वपन्नमिव मृन्छया ।। ८४ ।। निनाविनीपनिमिय निष्पीडिनमुधारसम् । मम्मोपपिपाशार दिपाउनमियारुणम् ।। ८५ ।। नहटा प्राणमन्यनः सय पचनाहता । निपन्य भुवि नि:मता व्यप गोकविला ।। ८६ ।। ततः य य गुचिगनयनाग्दिरिनाम् । मतामया र सनहा पियानुगमन पनि ।। ८७ ॥ 1 गटनेन किमान: पापनापिन में ? | नव गनि याणियानुगाम्यादितः पग ? ||८८|| सयर र मामा मन्दभाग्यपा। देशपायre : गणना निता ||८|| मारा।

·मानगानगम्यगरणादपि :१०॥ नरिमन्नान चन्द्रविमान्यतिनिर्गनः । हिन्यागनिः पुमानांच्या पुर्गमुद्रक्षिपन ॥९१॥ नमानाय पुनर्गन्नियं दत्तपय सुरैः। नागो गागरकिनदिनि विग्मिनाम् ।। ९२ ।। चन्गे : मागा: गुचं भयो भविनानेन सङ्गमः । ननुं न ध नाव नपर समाहिता ॥ १३ ॥ स्थमायन्य मामिन्दुमण्डले स पुनर्ययो । नमामिप्य दाभ्या धारिण्यापिढीधितीः ।।१४।। ममादाय परयं वय यामीति यान्विनः । नं दिव्यगन्दगावल्कः कपिञ्जन्यः ॥ १५ ॥ त्यमुत्तमा गते नम्मिन दिध्ये पुनि वता। विश्वन्य नभ्य वचनं विधृतविविधम्पृहा ।। ९६ ।। नपश्चगन्नी बनन पित्रो: प्रेमानपेक्षिी । सीदिनीया नस्यैव पन्युरुज्जीवनोन्सुका ।। ९७ ॥ रतः पूर्वमिदं वृत्तमित: किया भवेदिति । विधिति स एवं यो विलोभ्य विदधाति माम् ।।९८॥ इन्धमुक्त्वा पुनश्चापि रुदन्ती राजनन्दनः । नेत्रे विमृज्य निःसीमबाप्पे नामिदमब्रवीत् ॥ ९९ ॥ भद्रे ! त्वं मा कृथाः शाकं मरना न मृपा गिरः । हरदग्धोऽपि मदनी लेभे रत्या किं न पुरा ? ॥१०॥ दिव्येन केनचिद्देहो दयितस्य हतो यतः । ततस्ते भविता सत्यं पुनरुज्जीविनः पतिः ॥१०१॥ तामित्याचारय तत्रैव विधि सान्ध्य विधाय च। अपृच्छत्तां पुनः शय्यामधिष्ठाय शिल्लामयीम् ॥१०२॥ सा ते तालिका क्वाय सग्यी दुःखैकसाक्षिणी ।

·(२०) इति पृष्टा समाचष्ट सा स्मितमुखाम्बुजा ॥ १०३ ।। पूर्वमादितो ह्येप राजा चित्ररथो मया । तस्य कादम्बरीत्यस्ति नाम्ना कन्या मम स्वसा ॥१०४॥ कान्तिश्चेत्कमला यस्याः कायायमवलम्बताम् । कलत्रमपि कामम्य दृश्येत दिनदीपिका (?) ।। १०५ ।। सा सद्गुणानामवधिः सौन्दयोदधिचन्द्रिका । स्वसापि स्वामिकन्यापि ममासीद्वन्सला सखी ॥१०६॥ सा में तपस्यया ग्विन्ना संविदं व्यतनीदिमाम् । सम्वीनामपि सर्वामां पुरः पित्रोग्सन्निधौ ॥१०७॥ महाश्वेता यढा नम कर दाम्यति कामिने । कर दाम्यामि कम्मचिदह तम्पादनन्तरम् ।। १०८ ॥ दति प्रनिता श्रुन्याम्या: ता निवर्तयितु मया । प्रेषयामामतुः कश्चिन्पितग वेत्रिणं मम ॥ १० ॥ नेन सीगंदनाम्ना मा नवयं पिता मया । श्वःपातंग यति च में नन्मन्नेग निवेदितुम् ।।११०॥ श्रुत्वनि वचन नभ्याम्नदारभ्यादिनम्पृहः । कादम्बयां क्यचच ना नियामन्यवादयन ।। १११ ।। नतम्तया पातम्तम्या: गन्दा गरिणी । व ग्वन मृत्येन कादम्बयां महायगा ।। ११२ ।। चन्द्रापार नपाचारमा गर्ने नापी। भारम : पृ"णिम ॥ १३ ॥ - नवा मटाता नामावगमतः । दाद मिटिन पविदा नविनम् ॥ ११ ॥ मका : जानवर Timi 1121 ॥ ब TATE TRAमा।

·(२१) नल्या मंत्रिकी शानां विनिवयितारग्याम् ॥ ११६ ॥ মিনুলশান সিনা মন্ত্রনা িব । यदि ने मयि चान्सल्यं नाकार्यअतिन चेत् ॥ ११७ ॥ दृष्टया कापरी त्वं च पिसापाल्यमाग्नु । किश्चित्वार्शिनान्मा च कृतार्थयतु लोचन ।। ११८॥ सा कान्निशीलमौजन्यमौर्यप्रमुर्गः गुणः । भवाहनां भवत्येव प्रेक्षणीयेषु बग्नुपु ॥ ११९ ॥ इनि श्रुत्वा पनिश्रुन्य ना नजन्नी स कौतुकी । अन्वगारुध तुरगं हेमकृटपुरं ययौ ।। १२० ॥ पुरं तदखिलोदारं पुग्न्दरपुगेपमम् । चित्रं चैत्रग्धं दृष्टा प्रदृष्टः पाप विस्मयम् ।। १२१॥ मन्ध्यायमानमभितः सान्द्रमणिमर्गचिभिः । मध्ये तत्र महाकायं महामेरुमिवापरम् ।। १२२ ।। मंचरत्तारकान्दसौधमण्डलवेदिकम् । गेहं गन्धर्वराजम्य जगाहे जातविम्मयः ॥ १२३ ॥ तर चित्राः समुल्लड्थ्य सप्तकाम्नया समम् । ददर्श दक्षिणराजमन्दिरस्य महानुनम् ।। १२४ ॥ नवरत्नमयं सर्वनयनानन्दवर्द्धनम् । कन्यकागृहमन्द्रेण धन्वनेव विनिर्मिनम् ।। १२५ ।। युग्मम् ।। नत्र मुक्तामये कापि मध्ये महनि मण्डप । शरदम्बुदगर्भस्थं समाजमिव विद्युनाम् ॥ १२६ ।। समन्ततः पल्लवितं सान्दैराभरणांशुभिः । वीरुधामिव विद्योति कुलं कुसुमपल्लवैः ॥ १२७ ॥ नवपास्तसुरस्त्रैणमन्ववायमिव श्रियः । मन्यमानमनङ्गेन कन्यकाबन्दमक्षत ॥ १२८ ।। अथ नरपतिनन्दनस्तदानीमभिनवयौवनरूपभूपणानाम् ।

·(२०) इति पृष्टा समाचष्ट सा स्मितमुखाम्बुजा ।। १०३ ।। पूर्वमावेदितो ह्येष राजा चित्ररथो मया । तस्य कादम्बरीत्यस्ति नाम्ना कन्या मम स्वसा ॥१०४॥ कान्तिश्चेत्कमला यस्याः कायायमवलम्वताम् । कलत्रमपि कामस्य दृश्येत दिनदीपिका (?) ॥ १०५ ।। सा सद्गुणानामवधिः सौन्दर्योदधिचन्द्रिका। स्वसापि स्वामिकन्यापि ममासीद्वन्सला सखी ॥१०६।। सा मे तपस्यया खिन्ना संविदं व्यतनीदिमाम् । सखीनामपि सर्वासां पुरः पित्रोरसन्निधौ ।।१०७॥ महाश्वेता यदा तस्मै करं दाम्यति कामिने । करं दास्यामि कस्मैचिढहं तस्मादनन्तरम् ॥ १०८॥ इति प्रतिज्ञां श्रुत्वास्याः ता निवर्तयितुं मया । प्रेषयामासतुः कश्चित्पिनरौ वेत्रिणं मम ॥ १०९ ॥ तेन क्षीरोदनाम्ना सा तदर्थ प्रेपिता मया । श्व:प्रातरेप्यति च मे तत्सन्देश निवेदितुम् ।।११०॥ श्रुत्वेति वचनं तस्यास्तदारभ्यादितस्पृहः । कादम्बयाँ कथंचिच ना निशामन्यवाहयत् ।। १११ ॥ ततस्तरलिका प्रानम्तम्या: सन्देशधारिणी । केयूरकेन भृत्येन कादम्बयां महाययों ॥ ११२ ॥ चन्द्रापीडं तमालोक्य मा दगदेव नन्सवी । घुमासमेव संजजे पुण्टर्गकाङ्गहारिणम् ॥ ११३ ॥ नत्वा महायना नाभी च शशंसतुः । निगदिन मविदा ननिलड्डनम् ।। ११४ ।। ... I. मा चान्न:मविटःप्रनिमोचनम् । ननि मम्मिन न ननाऽब्रवीत् ॥ ११५ ।। - याम्यता पहनी शुचम् ।

·(२१) नम्त्या संविदो बाला विनिवर्तयितास्म्यहम् ।। ११६ ॥ किमप्यन्यन्महाभाग! प्रियतां भवतापि च । यदि ते मयि वात्सल्यं इनःकार्यक्षतिर्न चेत् ।। ११७ ॥ दृष्टया कादम्बरी त्वं च दृष्टिसाफल्यमाप्नुहि । किञ्चित्वदर्शनान्सा च कृतार्थयतु लोचने ।। ११८॥ सा कान्तिशीलसौजन्यसौन्दर्यप्रमुखः गुणः । भवाहगां भवत्येव प्रेक्षणीयेषु वस्तुपु ।। ११९ ॥ इति श्रुत्वा प्रनिश्रुन्य तां व्रजन्ती स कौतुकी। अन्वगाम्मा तुरगं हेमकृटपुरं ययौ ।। १२० ।। पुरं तदखिलाढारं पुरन्दरपुरोपमम् । चित्रं चैत्रग्थं दृष्ट्वा प्रहृष्टः माप विस्मयम् ॥ १२१॥ सन्ध्यायमानमभितः सान्द्रमणिमरीचिभिः । मध्ये नत्र महाकायं महामेरुमिवापरम् ॥ १२२ ॥ मंचरत्तारकाढन्दसौधमण्टलवेदिकम् । गंडे गन्धर्वराजम्य जगाई जातविस्मयः ।। १२३ ॥ तत्र चित्राः ममुटाव्य सप्तकक्षारतया समम् । ददर्श दक्षिणराजमन्दिरम्य महानुनम् ॥ १२४ ॥ नवरत्नमयं सर्वनयनानन्दवर्द्धनम् । कन्यकागृहमन्द्रेण धन्वनेव विनिर्मितम् ॥ १२५ ॥ युग्मम् नत्र मुक्तामये कापि मध्ये महनि मण्डपे । गग्दम्मुदगर्भग्थं समाजमिय वियुनाम् ॥ १२६ ॥ सान्तनः पल्लविनं सान्द्रंगभरणांशुभिः । वीग्धामिव विद्यानि कुलं, कुसुमपल्लवः ॥ १२७ ।। नन्यपास्तमुरस्त्रणमन्यवायमिर श्रियः । मन्यमानमनन कन्यकारन्दमक्षत ॥ १२८ ॥ -अथ नरपनिनन्दनस्नदानीमनियन * ·अस्याः A म (२४ ) मन्दो मरुन्ननः पौप्पं सर्गेऽस्या:साधनानि किम् ।। २५ । कचिन्नभः कचिचन्द्रः कचिदन्नं वचित्सरः । :सर्गविधौ नूनमपर:म्यात्सरोजभूः ॥ २६ ॥ संमोहनी मन्मथस्य गतिः किंवा शरीरिणी। इन्द्रियाकर्षणे पुंमामियं किमधिदेवता ॥ २७ ॥ इति संचिन्तयन्नंना वीक्षमाणः म विम्पयी । निमेपवत्ताममन्निनिन्द निजनेत्रयोः ॥ २८ ।। सा चाप्रतिमरूपं न दृष्ट्वा पुंमृष्टिभपणम् । बभूव विस्मयवती विवशा व मनोभुवा ।। २९ ॥ चमन्जुवाणयोग्वमिनरेतग्मीक्षितः । प्रबुद्ध व पुष्पेषुः प्रहप्यन्नुभूत्तयोः ।। ३० ॥ नतः मन्वनमुन्याय महावना प्रणम्य मा । परिप्वज्य च पर्यङ्कम-या परदात्मनः ।। ३१ ।। कृतानिथ्यः कृती मोरपि नन्सच्या मदलेग्वया । तस्य म्नेहान्जलि चक्रे मा च नुन्नाम्य तेजमा ॥ ३२ ॥ नपर्यवगिगेभाग म्यापिनं गन्नविष्ट । निर्दिगन्नी नृपमुतं महाश्वेता जगाद ताम ॥ ३३॥ अयि भद्रे ! कुमागेऽयमवन्नीभर्नुगन्मनः । चन्द्रापीडः म्वयं नाम्ना मन्लश्चन्द्रमा इव ।। ३४ ।। विजये इग्तिामत्र विचरन्मृगया बने । पुण्यः एगन: प्रापन्मम पूर्वागश्रमम् ॥ २५ ॥ नव मंदनायाद्य पार्थिनः प्रणयान्मया । ममानुदाय वचनं नवालकुन्ने सभाम् ॥ ३६ ॥ आगवनीया दाम्माकमनिटरप्ययं गुणः । भन्नि भवनं दिष्टया पुम्पाः पुनर्गमः ॥३७॥ दन्यं यदन्यां मा नग्यामकान्नाभ्यदिनम्पृहा ।

·No text on this page.

·( २६ ) तस्मिन्विन्यस्तचितैव चक्रे स्नानादिकाः क्रियाः ॥५१॥ सायं भुक्तवते तस्मै सा नती मदलेखया । हारं कमपि नीहारगौराकाग्मदापयत् ।। ५२ ।। कादम्वर्यास्ततः कान्निगुणगौरवचिन्तया । अन्यतन्त्रात्मनस्तावदह शेषः ममत्यगात् ॥ ५३ ॥ तयोः सन्नद्धपश्चेषुव्यथयोद्धरागयोः । कयं कथंचित्सा रात्रिः कालरात्रिग्विागमत् ।। ५४ ॥ ततः प्रातः स्वशिविरं कृच्छादनुमनस्तया । केयूरकमुखैः कश्चिद्गन्धर्वैरन्विनो ययो ।। ५५ ॥ ददर्शाच्छादतीग्स्थं स गन्छन्मन्यमान्मनः । आगनं निजमध्वानमवेत्याश्वग्बुगन्किनम् ।। ५६ ॥ सवैः प्रत्युद्गतस्तत्र सबैशम्पायनादिभिः । विनिवर्त्य च गन्धवान्विवेश पटमण्डपम् ॥ ॥ ५७ ॥ स पत्रलेग्वया पृष्टः सायं सवयमः पुरः । आरभ्य किन्नरद्वन्द्वमखिलं वृनमब्रवीत् ।। ५८ ॥ महाश्वेतामयं नावन्मनो मागर्दिनं वहन । स वशम्पायनम्नम्य मग्वान्न: ममतायन ।। ५९ ।। अथापरंयुगगन्य विभु केयरको नवीन । विक्षने पुनर्देव ! भवन्नं भदारिका ।। ६० ।। मर्वथा नत्र भवना मा पर्गिक्रयता म्थली । इत्याहना ययो मांय तुग्गी पत्रलेग्वया ॥ ६१ ॥ नत्र कन्यागृहं प्राप्य नामनगवगतुगम । गयानां पुष्पायने ददर्श हिममनि ॥ ६२ ॥ विधायमानबहया मर्याभिम्नापशान्तये । अपि गानापकरणरभिटद्धम्मग्चगम् ॥ ६७ ॥ परितोचितमत्कारम्नम्पादन्धितया नया । .

·( २७ ) प्रादयत्पत्रलेखां बहमन्यन सा च ताम् ॥ ६८ ॥ ततः स्वविपयं तस्या जिज्ञासुर्मदनज्वरम् । स स्मितोदरमधुरं साकृतं समभापत ।। ६९ ।। काऽयं वरः कुरझाक्षि ! मदनामोदमावहन् । पुप्पेपुपातितमहो ! वपुस्ताम्यति तावकम् ॥ ७० ॥ इमां वक्रोक्तिमेतस्य श्रुत्वा सा च शुचिस्मिता । वदनं मदलेखायाः सरच्या साकृतमैक्षत ।। ७१ ।। सा तयोविदिताहतव्यापाराय विचक्षणा। उवाच मधुरोदारमुचितं तावदुत्तरम् ॥ ७२ ॥ कुमार ! विपमा घस्याः कोप्यदृष्टपुराज्चरः । मन्ये चित्तभुवः क्षोभाकि न जायेत केवलम् ? ॥ ७३ ।। कलये गात्रमेतस्याः कुसुमादपि कोमलम् । तस्याधुना कथं शंस कुसुमेपुसहिष्णुता ।। ७४ ॥ भवानेव हि जानाति भैषज्यं तदितः परम् । भवतः स्पर्शमात्रेण स्वरमस्याः सुखं भवेत् ।। ७५ ॥ इत्याकर्ण्य विदग्योक्तिमेतस्याः स्मिताननः । मदनाग्निं पुरस्कृत्य नामुपायंस्त चेतसा ।। ७६ ।। तत्रैवं मधुरालापैः कृत्वा क्षणमवस्थितिम् । कृतहात्तया कृतानुज्ञः कृती स्वं शिविरं ययौ ॥७॥ इयं प्रातरितो यायादिन्येवं याचितस्तया । तथेति पत्रलेखां तां चक्रे तत्सविधस्थिताम् ।। ७८ ।। समाप्तशिविरस्तावन्सन्देशं पितुरागतम् । ददर्श दृष्टमात्रेण तूर्णमागम्यतामिति ।। ७९ ।। तनचोरितचित्तोऽपि स चित्ररथकन्यया। पितुर्वोत्तमजानानः प्रास्थित प्रेमदुःखित ॥ ८० ॥ मिथः प्राह स निर्गन्छन्मेघनादं चमपतिम । - ·( २६ ) तस्मिन्विन्यस्तचितैव चक्रे स्नानादिका:-क्रियाः ॥५१॥ साय भुक्तवते तस्मै सा ततो मदलेखया । हारं कमपि नीहारगौराकाग्मदापयत् ॥ ५२ ।। कादम्बर्यास्ततः कान्निगुणगौरवचिन्तया । अन्यतन्त्रात्मनस्तावदहःशेषः समत्यगात् ॥ ५३॥ तयोः सन्नद्धपञ्चेपुव्यथयोद्धरागयोः । कथं कथंचित्सा रात्रिः कालगत्रिग्विागमत् ॥ ५४॥ ततः प्रातः स्वशिविरं कृच्छादनुमतस्तया । केयूरकमुखैः कश्चिद्गन्धन्वितो ययौ ।। ५५ ।। ददर्शाच्छांदतीरस्थं स गच्छन्मन्यमात्मनः । आगतं निजमध्वानमवेत्याश्वग्बुगन्कितम् ॥ ५६ ॥ सवैः प्रत्युद्गतस्तत्र सवैशम्पायनादिभिः । विनिवर्त्य च गन्धर्वान्विवेश पटमण्डपम् ।। ।। ५७ ।। स पत्रलेग्वया पृष्टः सायं सवयमः पुरः । आरभ्य किन्नन्द्वन्द्वमग्विलं वृत्तपत्रवीत् ।। ५८ ॥ महाश्वेतामयं नावन्मनो मागर्दिनं वहन । स वंशम्पायनम्तम्य मग्वान्न: ममनायन ।। ५९ ।। अथापरंयुगगन्य विभुं केयरको जीन । दिक्षते पुनर्देव ! भवन्तं भर्तृदारिका ।। ६० ।। मर्वथा नत्र भवता मा पक्रियतां म्थली । इत्याहृता ययो मांय तुग्गी पत्रलेग्यया ॥ ६१ ॥ नत्र कन्यागृह प्राय नामनङ्गज्वगतुगम । भयानां पुष्पायने ददर्श हिपश्मनि ।। ६२ ।। विधीयमानद्धा मीभिग्नापशान्तये । अपि गानापकरणभिटम्परञ्चगम् ।। ६७ ।। পৰিানিশালানি না। .

·२७) प्रादर्शयत्पत्रलेखां वहमन्यन सा च ताम् ॥ ६८ ॥ तत: स्वविपयं तस्या जिज्ञामुर्मदनचरम् । स स्मितोदरमधुरं साकृतं समभापन ॥ ६९ ॥ काऽयं वरः कुरङ्गानि ! मटनामोदमावहन् । पुप्पेषुपातितमहो ! वपुस्ताम्यति तावकम् ॥ ७० ॥ इमां वक्रोक्तिमेनस्य श्रुत्वा सा च शुचिस्मिता । बदनं मदलेखायाः सग्या साकृतमक्षत ।। ७१ ।। सा तयार्विदिताहतव्यापाराथ विचक्षणा। उवाच मधुरोटारमुचितं तावदुत्तरम् ।। ७२ ।। कुमार ! विपमो हस्याः कोप्यदृष्टपुराज्वरः । मन्ये चित्तभुवः क्षोभाकि न जायेत केवलम् ? ॥ ७३ कलये गात्रमेतस्याः कुसुमादपि कोमलम् । तस्याधुना कथं गंस कुमुमेपुसहिष्णुता ।। ७४ ।। भवानेव हि जानाति भैषज्यं नदितः परम् । भवतः स्पर्शमात्रेण स्वरमस्याः मुखं भवेत् ।। ७५ ॥ इत्याकर्ण्य विदग्याक्तिमेनम्याः स्मिताननः । मदनाग्निं पुरस्कृत्य नामुपायंस्त चेतसा ।। ७६ ।। तंत्रवं मधुगलांप: कन्वा क्षणमवस्थितिम् । कृच्छात्तया कृनानुजः कृती स्वं शिविरं ययौ ॥७७।। इयं प्रातरिता यायाढिन्येवं याचितस्तया। तथेति पत्रलेग्वां तां चक्रे तन्सविधस्थिताम् ॥ ७८ ॥ स प्राप्तगिविग्स्तावन्सन्देशं पितुरागतम् । ददर्श दृष्टमात्रण तूर्णमागम्यतामिति ॥ ७९ ॥ ततश्योरितचित्तापि स चित्ररथकन्यया । पितुर्वृत्तमजानानः प्रास्थिन प्रेमदुःखितः ।। ८० । यः प्राह स निर्गन्छन्मेघनादं चम्पतिम् ।

·( २८ ) अयि ! केयरकः प्रातरागच्छेत्पत्रलेखया ॥ ८१ ।। ततो यात्राप्रणामादि देव्यै मम निवेदय । त्वं च कश्चिदिनरेहि पुगे मां पत्रलेखया ॥ ८२ ॥ इत्थमादिश्य पार्श्वम्थं वैशम्पायनमाह च । अद्य गच्छाम्यहं तातपाढालोकनकौतुकी ॥ ८३ ॥ प्रस्थाप्य मेघनादेन पत्रलेग्वां पुरः पुरीम् । विश्रामयन्पथि वलं शनैरेहि पुगमिति ॥ ८४ ॥ तथैवारुह्य तुग्गं नित्य निखिलान्नृपान | परिमेयपरीवारः प्राप कैश्चिढिनः पुरीम् ॥ ८५ ॥ तारापीडः समाकर्ण्य प्राप्तं प्रमदवान्सुतम् । प्रत्युद्ययो पुरस्कृत्य शुकनासं स्ववन्धुभिः ॥ ८६ ॥ चिराध्वन्यतया श्रान्तां पश्चाद्विश्राम्य वाहिनीम् । वैशम्पायनमायान्तं तरि तृभ्यां न्यवेदयत् ॥ ८७ ॥ ननः सुचिग्मन्वन्धुभिर्वहुमानितः । कादम्वर्याः स्मरन्नेव तस्थौ नत्र स्मरातुरः॥ ८८॥ नतः सा मेघनादेन पत्रलेखा पुरस्कृता । कुमारविरहक्षामा दिवसः कश्चिदाययौ ॥ ८९ ॥ साथ कादम्बर्ग तम्मै शशंस दृढसंज्वराम् । अनुक्षणमनगन प्रापिनमाणदुर्दशाम् ॥ ९० ॥ सन्दिष्टं च नया तम्याः स निशम्य समाकुलः । महतीमगमचिन्ना मदनेनाप्यनुद्यतः (१) ॥ ९१॥ कथञ्चिन्नीनदिवसः स पित्रोरुपलालनैः । कल्पवत्कलयामास तल्पसाधिव्यथो निशाम् ॥ ९२ ॥ स चित्रग्थकन्यायाः सन्देशं चरितानि च । नवं नवमिवाप्राभीपत्रलेखां पदे पदे ॥ ९३ ॥ न म्नानं नाग्चलं वासो नानुलेपो न भूपणम् ।

·(२९) न निद्रा चाभवन्नस्य स्वप्नेऽपि मुग्नवनवः ।।९४ ॥ न नृत्ये नव गीतेषु न वीणायां न पंणुए । सक्तः स केवलं नत्र बन्दीय विदधे स्थिनिम् ।। १५ ।। स कदाचित्ततः गिमाराकनीपान्यभूमिषु । विनेप्यन्विरह यान्निं व्यचरपत्रग्वया ।। ९६ ।। नत्र द्विवेरनुगनं तुम्वग्निक्रमः । स केयूरकमायान्नं ददाध्वकृणाकनिम् ।। १७ ।। स नेन कृनमन्कारः सदनाचानवनिना। पृष्टः करणमाचष्ट कादम्बयां चेष्टिनम् ॥ १८ ॥ देवारर्णय दवनां मेघनादकर मया । नियतेनार भवतो नं देव्य निवेदिनम् ॥ ९९ ।। महायता नदाफी मादाग्यमुपेयुपी । अगावैराग्यनो देवीमनापय स्वमाश्रमम् ।। १८८ ।। देवी धिकाटमित्येव दवालीदेव बर्ग। निपत्य भुवि नि:संशा निमाणेवाभरशिपम् ॥ १० ॥ ननः मा विभिन्मील्य नारटन्तानि गतिभिः । मदलेल्वे ! कुमारण बनान्यः फगेनि किम् ॥ ८ ॥ न्युगगा जानवण्या प्रग्याप्य सफलः सर्वाः । कनायगुण्ठना नल्पे नयापनपिनम् ।। १ ।। मनः परेशरारभ्य गरमा गारनगरः । विलोपनः गोपनि गणाम कपः ॥ ११ ॥ नान हिमागार न नल्प न सीजन । न पापीएन योगाने नारतस्याः महारपति ।। ५ । विनावित दो एगवरमा ! भाजे RTE : ༅། སུri; ཨཱརཱ ཙ་ཚེས ： ।

·। ३० ) मा निशां चक्रवाकीभिः ममं नयति सव्यथा ॥१०७॥ चन्द्रालोकादपि विषं चन्दनादपि पावकम् । बोधादपि पुनमन्छा भूयः मा बहु मन्यते ॥ १०८ ।। कोलाहल: कोकिलाना दनकर्णज्वदिव । उदग भृशमुद्यानविहारंप विनि मा ॥ १०९ ।। विवर्णावकलनम्नविवग्विन्नविग्रहा। मुग्धा म्पग्भुनगन मुहदव मुद्यति ।। ११० ।। गन्नि म्यानना गन्नु प्राणाम्तम्या: निक्षणम् । नान्निन्द पुन परे नाचदर्शनम्पा ॥ ११ ॥ लदायनापग्रटणादणाना न वर्णन: । वगायिमिग मा पन ना नापितम् ।। ११२ ॥ हामना मानानपाणा पगामापाः। मन्नापयति । नाप-गा । ११३ ॥ । E4 पयाम । नगर या पनपन मणम || ??।। पमा माना JAHAR पानि न.मान . 411 पिसाग १ । L4 । .. rint - - M : -२' . -- -- ·(३१) भयतिप्ये पुनद्रष्टुं प्राणैः कण्ठगतैरपि ॥ १२० ॥ इत्थमन्योन्यवचनीता तत्र निशाऽमुना । अश्रावि च बलं प्रातरथो दशपुरागतम् ॥ १२१ ।। कृताचासः कृती तावत्केयूरकमुवाच तम् । दर्शनं भविता देव्या देवादासन्नमेव मे ॥ १२२ ॥ सपत्रलेखस्त्वं गत्वा देवीमाश्वासय द्रुतम् । इत्यादिश्यावसाहाय्यं मेघनादं व्यधात्तयोः ॥१२३॥ प्रस्थाप्य तान्प्रतिययौ प्रन्यूपे सैन्यमात्मनः । तत्र केनापि न ज्ञानःसुहृदंद्रष्टुमुत्सुकः ॥ १२४ ।। स वैशम्पायनगृहं पृन्छन्मतिपदं जनान् । क्य वैशम्पायनाति केनाप्याक्षिप्तवागभूत् ॥ १२५ ॥ हा च यात प्राप्तशोको जज्ञे (स) स्वसनिकः । वैशम्पायनवृत्तान्तं विचित्रं वक्तुमक्षमः ॥ १२६ ॥ नत्वा नतो नरेन्द्रं तं पृन्छन्तं सुहृदं मियम् । शशंसुरवं सत्रासं सगोकं च सविस्मयम् ।। १२७ ।। देव ! देवान्न ते सख्युन किञ्चित्कुशलेतरम् । मा कृथा मनसि क्षोभं वदामस्तस्य चेष्टितम् ॥ १२८ ।। स वैशम्पायनम्नत्र भवतो निर्गमात्परम् । सकौतुकं सरस्तीरे वभ्राम विरहार्तवत् ।। १२९ ।। सत्र नष्टमिवान्विप्यन्स्मरन्निव च विस्मृतम् । भ्रान्त्वा सुचिरमध्यास्त क्वचित्तीरलतागृतम् ॥ १३० ॥ स्थितं चिराय नत्रवतव वम सविस्मयाः । इतो गन्तव्यमुत्तिष्ठ सग्युराज्ञां विधत्स्वते ।। १३१ ।। इत्यमुक्तो जगादास्मान्यूयमयर गन्द्रत । चलितु नव शक्नोमि पदं चास्मात्पदेशनः ॥ १३२ ।। हेतुरिति नो जाने सख्य शनश गपे ।

·(३२) इतो यदा चलिष्यामि तदा मे प्राणसंशयः ॥ १३३ ।। कस्य दुष्कर्मणः पाकात्कम्य वाथ विधेर्वलात् । सुहृदालोकसौख्यस्य दूरेऽस्मि धृतदुर्दशम् ॥ १३४ ॥ तद्गत्वा नातपादेभ्यः सुहृदे च सुजन्मने । निवेदयत निर्हेतुमीदृशी मम दुर्दशाम् ॥ १३५ ॥ इत्युक्ता वयमेतेन विधिना विद्यलाशयाः । सान्त्वनस्तननश्चापि शतधा बोधयाम तम् ॥ १३६ ॥ तत्सर्वमभवत्तस्मिन भम्मन्येव परं हुतम् । कृनाहारश्च नत्रामीफलायः प्रार्थिनश्चिरम् ॥ १३७ ।। नतस्त्रिदिवमादृर्व तं दृष्ट्वा नादृशस्थितिम् । संस्थाप्य नम्य साय नन्मन्यं वयमागताः ॥ १३८ ।। न्याकर्ण्य मुहृदनममंभाव्यं कथाम्वपि । विभुव भूव प्रथम पात्र प्रपशोकयोः ॥ १३० ।। मुहृदः शांकजनकपि वृतान्तमद्भुतम् । मन कादम्बर्गमानिकारणं पुनगन्मनः ॥ १४ ॥ नता नित्य म यया शुमनामम्य पन्दिरम् । ममाश्वामयना गना पन्या चापि पपिनम् ॥१४॥ हा वन्म : इन्न : केयमकालेन वनवामिता । पितग तो पग्यिम्य वि नाभिः कृतः फलम् ? ।।१२।। इत्यान्दिनमाकार्य नन्पानुः गांकविलः । ददी मचिव नत्र वनमान पट्टीमुना ।। १४३ ॥ ननम्नं प्रगतं दृष्टा ननूनं धरणीपतिः । अरमनगर गोगवेगममालः ॥ ११४ ।। दम : बाग पन मामा वारपायन पप गन् । द टीपस्तय सभ्यता नाकारणाम || १४': ।। मिन बावरानागानमनगीन् ।

·( ३३ ) कुमारोपरि कोलीनमारोपितममर्पयत् ॥ १४६ ॥ देव ! त्वत्तोऽपि दयया कुमारो यतिरिच्यते । तस्मिन्या प्रीतिरेतस्य सा न देव्यां न च त्वयि ॥१४७॥. सर्वानवद्यचारित्रः कृती कृतयुगोचितः । मैवं वान्योत्र भवता टोपस्तस्यैव दुर्मतेः ॥ १४८ ॥ पुंसः पुराकृतः पापकर्मभिः कामचारिणः । शत्रवः पुत्रतामेत्य दुःखयन्ति दुर्गहिताः ।। १४९ ।। चन्द्रापीडं समाक्षिप्य स्तनं प्रस्नुतमात्मनः । अपाययत देवीयं अमुना तच्च विस्मृतम् ।। १५० ॥ कि कृती हीनकक्षायां कुमारादपि च त्वया। किं नार्चयन्ति भूपालाः कृतपणतयो भुवि ? ॥ १५१ ॥ किं नम्वर्य किं न राज्यं किमून त्वत्प्रसादतः । मन्दभाग्यो वने वासं सर्व संत्यज्य वाञ्छति ।। १५२ ।। किमन्यत्केलिसहदं स्वामि च सुखावहम् । स चन्द्रापीडमुन्मुन्य हताः किं न जायते ? ॥ १५३ ॥ य ईदृशगुणः पापः पित्रोः शोकानलेन्धनम् । शुकवत्पाटितः सोऽयं शुकजातो पतिप्यति ।। १५४ ॥ इति शोकाकुलस्यास्य वाचं श्रुत्वा महीपतिः । तमाह शापो न शिशौ कार्यः कोपेऽपि च त्वया ॥१५५॥ सर्वधात्र तमानीय तस्य विज्ञाय निश्चयम् । अनुरूपं विधास्यामा मनः शोकाय मा कृथाः ॥ १५६ ॥ तस्मिन्नवं वदत्येव कुमारो रचिताजलिः । असहिष्णुरमुं माह दोष चिन्यरतमात्मनि ॥ १५७ ।। आनेप्याम्यहमेवनमनुज्ञा तात ! दीयताम् । न नराः परिप्यन्ति मम्वापयगो मात् ।। १५८ ! इति मनाणं मपनिरेनदानपनान्मुकः । 1 .. 4

·No text on this page.

·- (३५) महार येतामुखादेनं श्रोतुं माप तदाश्रमम् ॥ ३ ॥ तत्रापश्यत्तरलिकाधारितां दुःखवारिधौ । मजन्ती तां महाश्वेतां प्रपन्छ च पराकुलः ॥ ४ ॥ “सा समाश्वसिता तेन पृष्टा च प्रेममालिना । रुदती विरसं प्राह बाप्पगर्भितया गिरा ।। ५ ।। कथं वा श्रावयिष्यामि कल्याणप्रकृतेस्तव । कृतं मया कितवया कुमार ! कुशलेतरम् ॥ ६ ॥ पुण्डरीकेन यत्पूर्व महाभाग ! ममाभवत् । तत्तादृशमिदं चान्यदकस्मादागतं मम ॥ ७ ॥ श्रुत्वा केयूरकमुखात्त्वां पितुः प्राप्तमन्तिकम् । कादम्बर्यपतनृपो मुमूर्च्छवि मूछिना ।। ८ ॥ नतस्तत्र प्रयाणेन तम्यास्तापनव्याकुला। तामनापृच्छय वैराग्यादहमाश्रममागमम् ।। ९ ॥ अथालक्षि मया कश्चिदेकाकी ब्राह्मणो युवा । आयुप्मन्सदृशाकारो भूताविष्ट इव भ्रमन ।। १० ।। स ज्ञानपूर्व इव मां समुपेत्य गर्नेयुवा । कुर्वन्कूलंकपं प्रेम कामी मामिदमब्रवीत् ।। ११ ।। क्व तपः कठिनं वाले ! च वा ते कोमला तनुः । क्व वा ग्रीष्मातपो घोरः क्व वा चान्द्री कला नवा ?।।१२।। तपसा तापयसि चेन्मृणालमृदुलं वपुः । देयं निवापसलिलं देवायापि मनोभुवे ।। १३ ।। अधवा मोहनरस्त्रैरवधुर्यक्षवं धनुः । तपोवने तवेवास्तां वल्कली मकरध्वजः ।। १४ ।। ततोऽनुरूपं रमणमगीकृत्य त्वमञ्जसा । सफलीकुरु तारुण्यं भूरिलावण्यभूपणम् ॥ १५ ॥ बदन्तमेवं तरुणं मदनार्तमहं रूपा । ।

·( 3 ) ना पुरी के रंगाया गपागा ॥१॥ नगिन्नेर दिने गरिने रजनीकारे । म्मपन्या: पुकम्प निगान मे ॥ १७ ॥ নাল না যায় নাবিননা। ममेन्य मति नभ्यालभव दि में भयम् ॥१८॥ कम्नं किमत्र ने कार्यमिति पणी भिया पगा। जानकम्मो जगावं हामान: कलिलावलिः ॥ १९ ॥ मनिकापः क्वचिन्मामः चनिन्मन्दानिला माम् । नापन नमोगक्षि ' पक्ष मा गगणागतम् ॥ २० ॥ इन्युलदिनमयां हामुनि नम्यावकर्ण्य नाम् । आन्मानमपि नाजान अलन्नीय रूपा अणम् ॥ २१ ॥ नत इन्दोभिमुग्वा पुण्डरीकं विभाव्य नम् । आचम्य जलमादाय कामण्डलकमनवम ।। २२॥ यद्यह न प्रयाद्यामि पुण्डर्गकमनुव्रता । भवेत्तागपते ! सत्या भगवन्मम भारती ।। २३ ।। शुकस्येव झुनं यम्य कामाचाराय कल्पते । सोऽयं शुभेतगचाग: शुक एव भवेदिति ॥ २४ ॥ ततः स मद्गिग किंवा म्वदुष्कर्मफलेन वा । पपात पादयोर्वज्रघातेनेव पगहनः ।। २५ ।। मृतस्तदैव विधिना विभाते विरहातया । आयुष्मन्मित्रमाख्याहि शोचन्त्या नस्य सेनया ॥२६॥ इत्थमायुष्मतो मित्रवियोगप्रतिपादिनी । तदा प्रभृति शोकाब्धौ तरामि हितजीविता ॥ २७ ॥ श्रुत्वेति वृत सुहृदः स्वभावविरसं शुचा । पफाल हृदयं तस्य पद्मकोशमिवौषसा ॥ २८ ॥ तावत्पतन्तमालिङ्गय धारयन्ती तमाकुला ।

·। । । मिनिमय पदाधिवदात्मना ।। २९ ।। रहला तस्य दमा काष्टां संवें नदनुयायिनः । चमन्दारणं नाकापुत्रा च पितु: आये ।। ३०॥ राहताः स्मी नयं सर्वा विधे । वि.नं त्वया ।। अनाचारम्नवायमाः पापे इष्टनापमि ! ॥ ३१ ॥ हा नाय ! किमिदं दो विधाय पिनगविमा । अनागानपि न म त्यसपना पर नु गामि ॥ ३२ ॥ एच ते प्रसन्नमुग्यता व ते मधुरभापिना । पन नीतिः यच न पाण्डित्य यव प्रतापः क्व वा यमः ॥३३॥ क्षितिरेपा भगवनी कि नु वैधव्यभाजनम् । पर या गनिमालक्ष्म्याः फमालम्बेत भाग्नी ॥ ३४ ॥ इत्यं दिलप्य वाटुश नत्र सर्वे चमूचराः वः स्वरयायुधरामस्वयं सह मुमूर्पयः ।। ३५ ॥ नम्मिन्नवसरे नन देवी चित्ररथात्मजा । पत्रलेखामुग्वान्छन्वा पन्युगगमनं ध्रुवम् ।। ३६ ।। ना पत्रलेवामालम्ब्य सख्या च मदलेखया । ममागमन्महाश्वेनासंदर्शनकृतन्छला ॥ ३७ ।। नदवम्यं तमालोक्य नत्र सा पतिना भुवि । मृामये मुद्यध्वान्ते गमज्ज पनसोज्झिता ।। ३८ ॥ तनः कादम्बरी वीतमाहा स्मेरमुग्वाम्बुजा । अनुयानपरा तस्थावनुन्मुक्ताश्रुलोचना ।। ३९ ।। दृष्ट्या मनोरथपति देवाप्नं मासदुर्दशम् । द्रवन्स्पेदसुधाण परं पस्पर्श पाणिना ॥ ४० ॥ तत्करामतसम्पर्फसजानपुलकारात् । नस्याङ्गात्सहसा ज्योतिमदभून्महदुन्चलम् ॥ ४१ ॥ दिवि तद्ददृशे देहिविकीर्णस्मिनचन्द्रिकम् । ३ ·(८) कादम्बर्गनगिंगंग नाममा नगे!किन माने! भाती गाना। पूर्णमा भाग यां यः पौग: 13 {} पमाजपविनानी हिंगामा मिनी गनाम् । লাগামমণিমা || 2 }} कादम्बर्गा ममापन्गुनी नत्मनिपान्यनाम । भविता पुण्डरीकेण नाप्युपगमविगत ॥ १५ ॥ इत्युक्वानग्नि नम्पिन्म विम्मयिनो भवन । मेने कादम्बर्ग विन्नं प्रियानुगमनं प्रति ।। १६ ॥ ननः मा पत्रलेखा न किमिनः परपावयोः । टनीन्द्रायुधमाकृष्य पपानान्छोटपाथमि ।। ४७ ।। सरसम्नाबद्दभन्मलिलाईजटाधरः । वल्कली मधुरम्मेग्बटन: म कपिछलः ।। ४८ ॥ नमालोक्य महाचता सहर्ष जातविम्पया । कपिञ्जलाध्यमुदकात्कथमागतवानहो : ।। ४० ॥ इति सत्वरमुन्धाय प्रत्युद्गम्य प्रणम्य नाम । कादम्बर्याः पुरः प्राह कपिञ्जलमुदञ्जलिः ।। ५० ॥ महाभाग ! वदाशेषमधुना ज्ञायते मया । क्ष नाथः पुण्डरीको मे को वा दिव्याकृतिः पुमान् ? ॥५१॥ तमनुद्रुत्य यानेन किमकारि त्वया ततः । इति पृष्टस्तया सर्वप्राचष्ट स्पष्टमादितः ।। ५२ ।। शृणु भद्रे ! ननु तढा सख्युगात्रापहारिणम । नमनुद्रुत्य पुरुषं दिव्यं दिवमुपागमम् ।। ५३ ॥ स पुनस्तारकाचक्रं समतिक्रम्य सत्वरम् । चान्द्रं लोकमगात्सान्द्रसुधासुरभिदिङ्मुखम् ॥ ५४ ॥ महोदयायां सदसि तत्रात्यद्भुतसम्पदि ।

·No text on this page.

·( ३८ ) कादम्बरीदत्तदृष्टि शशंस च तदग्रजाम् ॥ ४२ ।। वत्से ! किं नु महाश्वेते ! भवती वेत्त्यमुं जनम् । पूर्वमाश्वासयंस्त्वां यः पौण्डरीकं हरन्वपुः ॥ ४३ ।। ममाङ्गमविनाशीदं वहिसान्मा विधीयताम् । कादम्बरीकरस्पर्शात्काममस्त्विदमक्षतम् ॥ ४४ ॥ कादम्वर्या ममाप्रत्युज्जीवं तत्प्रतिपाल्यताम् । भविता पुण्डरीकेण तवाप्युपगमश्चिरात् ॥ ४५ ॥ इत्युक्त्वाऽन्तरिते तस्मिन्सर्वे विस्मयिनोऽभवन् । मेने कादम्बरी विघ्नं प्रियानुगमनं प्रति ॥ ४६ ॥ ततः सा पत्रलेखा तु किमितः परमावयोः। इतीन्द्रायुधमाकृप्य पपाताच्छोदपाथसि ॥४७॥ सरसस्तावदुदभूत्सलिलार्द्रजटाधरः । वल्कली मधुरस्मेरवदनः स कपिञ्जलः ॥ ४८ ।। तमालोक्य महाश्वेता सहर्ष जातविस्मया । कपिञ्जलोऽयमुदकात्कथमागतवानहो ! ॥ ४९ ।। इति सत्वरमुत्थाय प्रत्युद्गम्य प्रणम्य ताम् कादम्बर्याः पुरः प्राह कपिजलमुदञ्जलिः ॥ ५० ॥ महाभाग ! वदाशेषमधुना ज्ञायते मया । क्ष नाथ: पुण्डर्गको मे को वा दिव्याकृतिः पुमान् ? ॥५१॥ नमनुद्रुत्य यातेन किमकारि त्वया ननः । इति पृष्टस्नया सर्वप्राचष्ट स्पष्टमादिनः ॥ ५२ ॥ शृणु भद्र ! ननु नढा मग्व्युर्मात्रापहारिणम | नमनुदृत्य पुरुपं दिव्यं दिवमुपागमम् ।। ५३ ॥ म पुनस्तारकाचक्रं ममनिक्रम्य सन्वरम् । चान् लोकमगान्मान्द्रसुधासुरभिदिडमुग्यम् ॥ ५४ ॥ महोदयायां मदमि नत्रान्यद्भुतसम्पदि ।

·( ३९ ) तं निक्षिप्य सुधागर्भ पर्यवं मामभाषत ।। ५५ ॥ शृण भद्राथुना वृत्तं सहदस्ते कपिझलः । अस्य लोकस्य नाथं मामवेहि हरभूपणम् ॥ ५६ ॥ मात्सोऽयं नवामनमरणो मदनार्दितः । न्वयि क्वापि गते कोपादशपन्मामनागसम् ।। ५७ ॥ यदेवं विरहलिन्नं मां मारयसि चन्द्रमः !। तवापि च दगा मेयं भूयाजन्मनि जन्मनि ।। ५८ ।। श्रुत्येति सोऽहं कुपिन: गापं दत्तमकारणम् । नमेव तस्मै व्यतरं शापं मद्यपदायि यः ।। ५९ ।। जन्म नीति द्विरुक्तं यच्छापं तेन प्रयन्छता । तस्मादद्वयोर्धगलोंके भवितव द्विरुद्भवः ।। ६० मन्मयूरवभवा गोरी महाश्वेता तदात्मजा । तदाश्चास्य मुमृj तां वपुर्जामातुरानयम् ॥ ६१ ॥ इतो जन्मद्वयं नीला यावदेप्यति तामयम् । अविनागि भवेढङ्गं तावदस्यामृतद्रवः ॥ ६२ ॥ नदद्य भाग्ने वर्षे नारापीडो धरापतिः । तपस्यनि तनूजार्थी तस्य यास्यामि पुत्रताम् ॥ ६३.॥ मुहत्ये शुकनामस्य मुजातयशसो भुवि । नन्मन्त्रिणस्तनूजवं प्राप्य मे भविता सखा ।। ६४ ।। त्वमेतत्सुहृदो वृत्त नपित्रे श्वेतकेतवे । विज्ञाप्य विधिवत्तन कर्मायुष्यं च कारय ।। ६५ ॥ इत्यादिष्टः शशाडून सुहृद्विरहशून्यधीः । वजन्कश्चित्तपम्यन्नमत्यलढयमम्बरे ।। ६६ ॥ स रुटो मां शशापाथ दुर्विनीतस्तुरङ्गवत् । मामुल्लहितवान्येन ततस्त्वं तुरगो भव ।। ६७ ॥ इति श्रुत्वा मयि कृतपणतो माह शान्तधीः । ।

·No text on this page.

·भनया पर्णचरमा च परं स्वपमन्यम् ।। ८१ ॥
चन्द्रापीलावायचन्द्रः म पुनः शयारयः ।
जन्मदिनीय जापायां विदधे विदिशाएन ।। ८२ ।।
चन्द्रापारस्य या पिया थपं ये 7 ते गुणाः ।
नयर तस्मिन्नभवनाद्रकेऽपि शुभावहाः ।। ८३ ॥
पितुरन्त शनैः मामराज्योऽयं मोत्यांचनः ।
सत्सु सत्स्तपि दारेषु विमुरवो विपयन् ।। ८४ ।।
स विश्वविनयी सर्वनरेन्द्राचिनपादनः ।
आसेतोरा च कलासादशेषामगिपद्भवम् ।। ८५ ।।
गापेन हे परितुः ततो विन्ध्यवनान्नर ।
शुकनाससुतः माप शुकतां गाल्पनिदमे ।। ८६ ॥
जननी जातमात्रेऽस्य विधिनाऽए पगमुताम् ।
पिता स्वपने निक्षिप्य मातेवावईयत्र नम् ।। ८७ ।।
ततो मृगयुरासा नं कश्चिन्छाल्मलिद्रुमम् ।
अपानयधम्तस्मादरिखान्गुकपोनकान ।। ८८ ।।
पलगापितुरधः पनितोऽयं शुकार्भकः ।
अभूदगोचरस्तम्य गुप्तः पत्रान्तरे स्वचिन् ।। ८९ ।।
गते तस्मिन्गृहीत्वाध शुफानन्यान्स्यगोचरान |
निर्गत्य विलुण्ठना स तृपितो दीपिकासुतः (१)।। ९० ॥
आतपातमवेक्ष्यनमजातगरुदञ्चलम् ।
जहार जातकारुण्या हारीतः स्नातुमागनः ।। ९१ ।।
जावालिर्जनकस्तस्य नेन नीतं दयानुना ।
गुकार्भिकममुं दृष्ट्वा इसन्किञ्चिदाचन ।। १२ ।।
शुक एप रवयं शुङ्क्ते म्बस्य दुष्कर्मणः फलम् ।
विवेकहीनो विपदां परं पानं भवेदिति ।। ९३ ।।
ननः स पृष्टो मुनिभिस्तं पुरस्कृत्य शिस्मिनः ।

·No text on this page.

·(४३ ) शशंस सकलं वृत्तं चन्द्रापीडस्य चात्मनः ॥ १०७ ।। जगाद जन्मान्तरजसत्तश्रवणविस्मितम् । किञ्चित्कृतस्मिता साथ चण्डालतनया नृपम् ।।१०८॥ चन्द्रापीडाभिधानो यश्चन्द्रः कादम्बरीसखः। अवगन्छ तमात्मानमधुना शद्रकाइयम् ॥ १०९ ॥ शापान्तसमयः सोऽयं तवास्य च समागतः । जानीहि जननीमस्य महीवल्लभ ! मां श्रियम् ॥११०॥ जातिस्मरत्वं जाबालेरविनीतोऽयमागतः । पुनद्रष्टुं महाश्वेतां प्रस्थितः प्रणयातुरः ॥ १११ ।। आगताऽहममुं रोद्धमादिष्टा श्वेतकेतुना । न चेदितोपि नीचत्वमेव यास्यति कामुकः ॥११२।। आक्रान्तिपरिहारार्थ जातिर्जानगमी च मे । नव ज्ञापयितुं नीत: सोऽयं जन्मान्तरस्थितिम ॥११३॥ इन्थमुक्त्वा नृपं लक्ष्मीरुत्पपात स्वरुचकः । विलुम्पन्ती दिगो विद्युत्पिङ्गेन स्वाङ्गरोचिपा ||११४|| कादम्बरी पुरस्कृत्य कर्णान्ताकृष्टकार्मुकः । अतुदन्मदनस्तावमुं संमोहनः शरैः ॥ ११५ ।। शुकं च शद्रकं चाथ प्राणान्नं प्रहरिप्यतः । सहायो मदनस्यासीत्समयः सारभोत्तरः ।। ११६ ॥ ततः भारीरमुन्मुन्य गद्रकस्य सुधाकरः आपढच्छोदत्तीरम्थं चन्द्रापीडरय तद्वपुः ॥११७॥ नत्र कादम्बरी तस्मिन्समये काममोहिता। परिरंभे वपुस्तस्य परासोः पत्युरादरात् ॥ ११८ ।। स तावदधुना तन्धि ! स्वैराश्लेपसुखेन ते । उज्जीवितोऽस्म्यहमिति वदनभवदुत्थितः ॥ ११९ ।। सुहत्तस्यापि शुकतां विहाय पितृगौरवात् ।

·No text on this page.

·(१५) विस्मयाकृष्टहदया बदमन्यन रोहिणीम् ।। १३३ ।। नारापीठं तपस्यन्तं सावरोधं समन्त्रिणम् । प्रत्यरं चायचन्द्रः पुण्डरीकपुरःसरः ॥ १३४ ॥ कदाचिदुज्जयिन्यां च कदानिशान्निके पितुः । कदाचिगन्द्रलोके च कदाचिन त्रिविष्टपे ।। १३५ । कदाचिद्रमकूटे च कादम्बा स फौतुकी। मह वारेण सह सख्या च व्यहापाद्विधुरन्वहम् ॥१३६।। इत्थं पूर्णमनेारथः स वयमा निर्मुक्तशापःगशी पित्रोः प्रेमपुरमरं विरचयन्नभ्यर्चनामन्वहम । कादम्बर्यनुकूलकामलिनम्वन्छोपभागक्रमो दीन्यन्नेव दिवि क्षिनावपि दवावानन्दकोटि पराम् ॥१३७॥. इति श्रीमन्मण्डनमन्त्रीन्द्रविरचिते मण्डनकादम्बरीदर्पणे चतुर्थः परिन्छेदः । समाप्तोऽयंमण्डनकादम्बरीदर्पणः । कादम्बरीकथामक्तिमञ्जरीमण्डनोदिता। कवनंमपदवीं कीनामवगाहताम् ।। ।।१।। लिखितं विनायकदामकायग्थेन । संवत, १५०४ वर्षे कार्तिक- शुरुअष्टपीमङ्गलदिने ।

·No text on this page.

·अम्ि "धामचन्द्राचार्यग्रन्थावली... मण्डनग्रन्यायः २. श्रीचम्पूमण्डनम् AM १. कमलयुगलयुद्धया सेवकानां मधूचाम् मुरसमधुरवाचां दत्तमानुपजन्म । 'परिजनहतपणे ! नौमि कृष्णेऽयमात- स्तव चरणसरोजद्वन्द्वमानन्दहेतुम् ॥ १॥ कारुण्यपूर्णकलशा इव शारदेन्दु- कुन्दममूनधवला: कमलायताक्षाः । विक्षालिताञ्जनगिरीन्द्रसमानमुद्र- पापा जयन्ति जगतीह जिना जलान्छाः।। २ कारुण्यपीयुपरसप्रणाली दुर्वारसंसारपयोधिपाली । या जीवसंजीवनरम्यशीला दृष्टिर्जिनानां जयतीन्दुलीला ||३ निर्मदान्शर्मदान्वन्दे सन्तः सन्तापहारिणः । जगजनितशृङ्गारान्मुक्ताहारानिवोज्ज्वलान् ॥४॥ सदाचाररतां चारुरससन्दोहदायिनीम् । मन्दा निन्दन्ति तान्वन्दे ये गां गङ्गामियोज्ज्वलाम् ।। ५ ॥ प्रायश्चित्वातिविमुखा गोःपदच्छेदकारिणः । अशुद्धरक्तरसनाः सन्ति पुण्यजनाः क्वचित् ॥ ६ ॥ अस्ति विकी ........२ घरणिखण्डप्रचण्डतरप्रकाशाडम्बरितम् ,

·No text on this page.

·श्रीमन्त्राचायगन्मा.
सतयः पाणिनय गर नयागा: मदागबनाः पुरमागमय ।
यत्र कीटामग: सफलापा: पांगम् । यत्र बनानानि गृहाणि
बनानि च । चत्र सवारणानि गजमन्दिराणि गजागणि च ।
यत्र पर गजेन्द्रेषु, न तु पोरए । यत्र शुटिगान्धियां न
जनप्रीत । यत्र स्यभेदो मुत्तापले.पु. न तु नागरे । पत्र
भो। सिनीभ्रूवलगपु, न तु गरेषु । यत्र चाशय गुरु-
रीणां - पु. न तु पौरहदयेषु। यत्र न कोऽप्यपीअमीन
परं बहुवचने जनानाम् । यत्र कांगी महानागंजयनेषु मन्दिर
च पौराणाम् । यत्र चिनीनाः पुग्यामिनः पालुपीचरखें।
कलमादयश्च । यत्र जीवनदाः सदा लोकाः पयोढाथ । गम
सुनीलाः कृतसरिन इक्षुभूपयो मरकनम्बल्यश्च मासादमालानाम्।
यत्र उर्मिवत्यो नद्यः न तु जनताः । यत्र काटिन्यं क्रीदापर्वतेषु,
न च जनानां स्वान्तेषु । यत्र भयं भीनिगदे, न तु पौराणां
मध्ये । यत्र त्रासो ग्रनेपु रन्नवेदिभिरेच दृश्यते, न च फम्यापि
वैरिणः ।
तत्रासीत्तमुद्र इव गम्भीग्गुणः समुद्रविजयो नाम राजा ।
अपि च-
यस्य क्षमेश्वरवरम्य सदैव कीर्ति-
माकर्ण्य कर्णपुटकीकृतचित्तवृत्तिः ।
आनन्दतुद्धिलतया किल निश्चलं स-
द्विस्वं न निश्वसिति कुड्मलिताक्षिपद्मम् ॥ १ ॥
किंच-
दण्डेन यस्य क्षयिता नृपाला
धरातलं सम्मति पालयन्तः।
श्रियं दधुः स्नेहलिनां निकामं
मात्सर्यमुत्सार्य निजं वलानाम् ॥ २ ॥

17No text on this page.

·. श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावली. (३) सतयः प्राणिनश्च । यत्र तडागाः सदा सवनाः पुरमान्तभूमयश्च । यत्र क्रीटामयूराः सकलापाः पौराश्च । यत्र सगालानि गृहाणि वनानि च । यत्र सवारणानि गजमन्दिराणि राजद्वाराणि च । यत्र मनो गजेन्द्रेषु, न तु पोरेषु । यत्र त्रुटिर्गान्धिकहटेषु, न तु जनप्रीत । यत्र हायभेदा मुक्ताफलेषु, न तु नागरेषु । यत्र भगो । सिनीभ्रूवल्लरीए, न तु गरेपु । यत्र चाञ्चल्यं सुन्द- रीणां क्षेपु, न तु पौरहदयेषु। यत्र न कोऽप्यमीअमीशब्दः, परं बहुवचने जनानाम् । यत्र कोगो महान्सरोजवनेषु मन्दिरेए च पौराणाम् । यत्र विनीनाः पुरवासिनः कृपालुकृपीवलक्षेत्र कलमादयश्च । यत्र जीवनदाः सदा लोकाः पयोदाश्च । यत्र गुनीयाः कृतसरित रक्षुभूमयो मरकनस्थल्यश्च प्रासादमालानाम्। यत्र अभिवत्यो नघः,न तु जनताः । यत्र काठिन्य क्रीडापर्वतेषु, न च जनानां रवान्तेषु । यत्र भयं भीतिशब्दे, न तु पोगणा मध्ये । यत्र त्रासो रत्नेषु रत्नवेदिभिरेव दृश्यते. न च करयापि चरिणः । तबासीन्समुद्र इव गम्भीरगुणः समुद्रविजयो नाम राजा । अपि च- यस्य क्षमेश्वरवरग्य सदैव कीर्ति- मापर्ण्य फर्णपुटकीकृतचित्ततिः । आनन्दतुटिलतया फिल निधलं स. ट्रिन निपासिति पुरमलिताक्षिपदाम् ।। १ ।। फिच- दण्डेन गग्य क्षयिता गपाग परानर सम्पति पारयन्तः। शिरं दधुः रागिनां निफार्म मासमुल्लाप नि कानाम् ॥ २ ॥ - A ·४) श्रीच पूमण्डनम् . -अन्यच्च- . दुर्गाण्यदुर्गाणि कृतानि येन तुरङ्गमाणां खुरघट्टनेन । पुराण्यरण्यान्यरिभूभृतां च प्रयाणनिःशाणभियागतानाम् ॥३॥ अद्यापि गायन्ति यशांसि यस्य- महीपते भूमिपुरन्दरस्य । कृपाणवज्रेण विदारिताना- मालोक्य पक्षान्परभूधराणाम् ।। ४ ।। सकलसामन्तसेनाचक्राक्रमणसुविक्रमेण तेन सह सहज- कोपकोपितः कोपि नाभूदरातिः सङ्ग्रामेच्छुः नवखण्डमण्ड- लदलमण्डितकनकगिरिशिखरकेसरपुञ्जभासिनि भूवलयकुव- लये । भोगचञ्चचश्चरीकेण, विमलयशोविनाशिततमोराशिवि- शदीकृतदिग्वधूवदनकैरवसमूहेन कैरविणीधवेन निजकर- वज्रपञ्जरनिर्जरीकृतशरणागतचकोरकुलदुःखभञ्जनेन, स्वकर- समर्पितामितधनधनदीकृतयाचकलोकपिनाकपाणिना धनुर्धरेण, तेन शिवादेवीति नाम्ना शिवस्वरूपा पतिव्रताऽऽर्या भार्या परिणीता ॥ - - ३ अपि च- श्यामलकमलद्वितयं कनकपटाविन्द्रनीलनीलमुखौ । यटितौ काञ्चनवल्लया कल्याणपर्यानि मा देवी ॥१॥ यास्त्रपां लाजकुली कुलीन- गुणान्वितायाः किमुशिक्षनेम्म । मया विनीतत्वमचारि तत्वात कर नाभ्यः फलमंगताभ्यः।। विकनकमविपल कान्तिपदनारविन्दमन्दानेन्दगण्डल,

·No text on this page.

·प- (६) श्रीचम्पूमण्ड नम्. यकोपसम्पन्नानि, परपुष्पटुपटहनिनादमन्दीकृतस्वव रिचराग्यध- रपुरुपपरुपाभिमानः, प्रस्थितपट्पदपदातिभारपदभरदलिताकु- लितवनधनकुसुमस्तोमसमुद्धतधूलिचटुलपटलस्थगितदिगन्तः,स- मन्ता-पवमानसामन्तसमानीतचन्दनतरुपल्लवपरिमलमहामल्लः, वनवेगवेल्लत्कनककढलिकादलराजिवजविराजितः, पराजितप- लायमानमहामानकवचधरतपोधनयोधः, लतावधूपल्लवान्विधूनय- न्मलयानिलकरण, अतुच्छकुसुमगुन्छघनम्तनमण्डलान्युद्घाटय- न,हसन्निवनवविकसितपुष्पसमूहेन, हेलया कामीव समीहितमनोऽ भिलाषमखण्डितं कुर्वन, दुत इव सर्वकामिमिथुनानि विघटि- तानि घटयन, विटपिभिर्महाविटपभुजैगबद्धढलपुटाञ्जलिभिरा- लिङ्गितवल्लिबल्लभैरमितपरोपकारतुप्रैमर कृत इव । तत्र बहुला भ्रमरकुलाकुला याचकजनसङ्खला उदारा नरा इव, मकरन्दजलवार्षिणः क्षीणजला जलदा इव, चूततरवः सरवकोकिलनिनाद विडम्वितकादम्बिनीनि?पाः: मधुरमधु- सन्तोपाद् घृर्णिता इव मलयानिलान्दोलिताः कुसुमरागरक्ताः किंशुकाः मत्ता इवारेजुः । तत्र कनककुरवककुमुमनि कनिष्कासितजाम्बुनदाः, प्रमदाः, बकुलकलिकादाममन्दीकृतधामविशालमुक्ताफलहाराः, मनोहरा- णि कुसुमाम्बराणि दधानाः, क्रीडन्त्यः कान्तैः सह कुसुमस- मयमेव केवलं मन्यमानाः मानमपहाय, ससारं संसारं विचार्य नार्यः कुसुमाग्शरजालजर्जरितमहाहवारग्रन्थयः, काम- । केलिमनुभवन्ति स्म सुरिमतमु ग्टयः सर्वाः । अपि च- असमकुसुमभाराविद्धभुग्नद्रुशाग्यः परिमलभरलुभ्यन्भ्राम्यदिन्दिन्दिरौघः । तनुतरदलरागाताम्रनम्राम्ररम्य:

·-- श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्धावली. (७) कलगलकुलगीतः प्राप रूपं वसन्तः ॥१॥ अन्यच्च- उन्निर्यत्पुलकाभचारुकलिकापुञ्जान्दधानाः परं दन्तच्छिन्नसुकोमलाघरसमारक्तप्रवालाकुराः। कम्पेनाकुलितास्तदागमपदासनेन संवर्धिना मुग्धानामदधुः श्रियं मधुकराश्लिष्टा लतासन्नताः अथ तरुणजनमनारखकरणम्,अङ्गनानां रमणसमागमन- संगयनिवारणम् , अस्तमनमारद्धम् त्वरयदिव दिवसे पररप- रावलोकनस्नेहलान, निशागमनसमुत्सुकान,भोगाभरणधरणाय प्रियान, जलनिधिमधिगम्य रचेम्बिं कमनीययुकुमाभमरुचत, अपरदिशावध्वा इच वदनं मधुपानरक्तायाः । अपि च-ततो जरत्कुञ्जरनिभपुजितमिवाञ्जनम् , रञ्जित- जगत्रयम् , निर्जितसमरतज्योतिः, उर्जितम् , अकाण्टदण्डित- पुण्डरीफपटलपाण्डिम, दिनसङ्गतस्थागयुगयोगभग समुद्भवत्यु- न्दारभृत्तघनघृणप्रतिनादरुदितमयनदीतटम् , त्रस्यद्भिरिव दिवस- पतिधृतानादररविन्दःकृतमुकुलच्छलाञ्जलिपुटः प्रणम्यमानमिय. श्यामन्दिनकुमुदचनजनितनीलोत्पलभ्रान्ति, टिनोदय मुदितयोक- युगक्षणगोयहरम् , प्रचण्टतरचण्डकिरणपरम्परादीपमालाय- अमितगगनमण्डलवरीद्धान्तम् , भ्रमरवर्ण कजलमिव तमः समरतमाछादयति स्म । - अपि- लोकबन्धुरधुना विगतोऽयं यस्यान्मम पदं न कदाचित् । रत्युतीक्ष्य नु तमः शरभ जिम्फाजलनिभं भससार ।।३।। अपि- चोर पन्मगहमां मणिमसुटरमधिग्माये । त्यमेव जनता नयनानां धारनोग्यचिन्त्यमा यम् ॥

·; * - 4 भ , . ar . . 2 - ... ... iv.tarter ki me ring of.. 4.1: inist;:' THRE?" मा::m :, मे : TEET mir, द. पानि मा । हम कनवामा म पाने पण माण मुम्मा fri नु पयितन गिनियमान : परदा यत्र मिनपरटानिभा. पीयाम: ना.गन्यवहार न. द्रुममायाम्नाग्रपा महानग्गनामनामश्रय मंतुः । साधना- चविशालटपट गगनमण्टल मितानपत्रमिव लक्ष्यने म्म । दि- स्मयो भवदिग्जिाजलपिजयाः र प्रगोगवेव दृग्हिगवबलोग यन्याः । वल्लभवमगन्छन्तीना बटुभाना मभाव्यने गमन मणिमीरचीर वनिवर्णनव, मान्द्रचन्द्रकिरणावलीक्वलिता- नामलक्ष्याणामाक्षणः । अपिच- जलमपि निग्विल तता नीना विगदनया विजहास दुग्धसिन्धुम् । किल कुलमखिलं च कोकिलानां मधुरगिरेन्दुसितान् निनिन्द हंसान् ।। १ ॥ हिमकरकरशुभ्रायक्रुरुधैवकोरा दिशि दिशि मदधारा पारणं वारणानाम् ।

·श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावली. (९) दिनमिति कथयन्तश्चन्द्रिकाद्रावपाण्डु निशमतिमुदमापुश्चक्रवाका वराकाः ॥ २ ॥ पिच- स्मरसमरभुवा श्रमेण खिन्नं स्वकरकृतामृतसेचनेन चन्द्रः । जगदतिगतखेदमादधौ यत् परसुखदाः प्रभवो भवन्ति नित्यम् ॥३॥ श्रीसारस्वतमण्डनस्य विदुपां सन्तोपदस्यानुजे चातुर्योचितकाव्यमण्डनधृतभ्रातृत्वसंराजिते । श्रीमन्मण्डनविन्दुना विरचिते श्रीमालवंशेन्दुना चम्पूमण्डननामनीह पटलो ग्रन्थे द्वितीयोऽभवत् ।। ३. पूर्वस्मिन्नचलासने मणिमये तिष्टन्दिशो रजयन सर्वाः स्वेन गुणेन भूमिकलयं निःशेपमानन्दयन । कोशानुद्घटयन्करण कमलोल्लासं च विरतारयन राजा नल्य इवोदितोऽवनिभृतां भानुः कृशानुनिः॥१॥ रजनिकरकरनिकरकुश्चित विगाल्फमलमुकुलात्कारागृा- निबद्धमधुकरवन्दिनो दिनादये मुञ्चन, चतुरगतुरगसङ्गमिनग्ध- मारध भूधरगिरः पथं कृत्वा सत्वरं पश्चिमदिशं विजेतुं निगमिपुः, यांविन्दवाणितानवधगुणगणगरिमधरी, घरोदयाय दयापगे. द्विजयकृतानन्द, सकलधर्मकर्मपालनाय कृतावना:. दारोनी- णमुवर्णागण्यकिरणचयेन गिर्गन्दाफा-नाचा निभातर्पन . सर्वभूवलय हेमजलजरजापिजग्निमिव प्रकाशयन ! अपि - सरमिनमुरखा भृशक्षणा पगंधानमन्यः पग्मिलभरामला सागमेन रवानाः । है

·No text on this page.

·श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावली.
(११)
अपि च--
हारानुग्रथितान्विशालविगलन्मुक्ताफलान्वेलनात्
विन्यस्तं स्तनमण्डले प्रचलितं वासो विदुर्न स्त्रियः ।
धोतं चाधररागमङ्गविगतं श्रीखण्ड सौरभं
वानान्तःकुसुमप्रकीर्णकवरीमारं तरन्तं जले ॥१॥
अपि च-
परस्परनिपेचनकणितकङ्कणारावतो
विलालजलनिःसरत्तरलवीचिकास्फालनात् ।
दथुर्वियनि मण्डलं प्रचलिता मराला भिया
मिनानपनिवारणं धृनमिवाशनानां स्फुटम् ॥ २ ॥
तता ययाँ गना जलकेलिमनुभूय भूयः कान्तासखः, सुख-
विवामितमुश्वक मला, ललनावरतलसमुलितचामीकरदण्ड चार-
चामग्युगलेन चीज्यमानस्तडागतरङ्गयुगेनेव चामरीकृतशरीरेण
यहकालखेलनधनस्नेहसमाकृष्टमानसेन, विकचारचिन्दलांचना
नयन्सन्युरसाः, सरसो नीरमवगाध तीराभिमुखा गजेन्द्र
चान्निद्रकमलाः कमलिनीः कर्पन वपन्नीलकणानगणान् ।
पुग्मुन्दरी भिग्वलोक्यमानः, भग्वरशेश्वरमाणिस्यचय संवलि-
नांडशुमालीवागुचयरनुमितः, पोपुलरदनपनाभिः पमिनीभि-
श्रानुगतः, स्वभरीरमर्गचिसञ्चयेनेन्द्रनीलवातायनानि पुरमन्दि-
गणां चापीकनिर्पितानीय कुर्वन, दिवसविरामसमये स्वराज-
मन्दिराणीन्द्रयापमुद्रामणिगणरचिननारणानि विषेश ।
--
अपि च-
इन्दुः सुन्दरवेप एप पुरुषाकारं विधुत्यागतो
दृष्टिधामृतराष्टिरम्य जगदानन्दाय संभाव्यते ।
कान्ता चास्य निगा विशालनयना श्यामाभिरामाकृतिः
पौराणामिति संग्तुनः कल्लगिरा गनाविवेशालयम् ॥१॥

·No text on this page.

·श्रोहेमचन्द्राचार्यग्रन्धावली.
(११)
पिच-
हारानुग्रथितान्विशालविगलन्मुक्ताफलान्वेलनात
विन्यस्तं स्तनमण्डले प्रचलितं वासो विदुर्न स्त्रियः।
धोतं चाधररागमङ्गविगतं श्रीखण्ड सौरभ
वातान्तःकुसुमप्रकीर्णकवरीभारं तरन्तं जले ॥१॥
अपि च-
परस्परनिपेचनकणितकवणारावनो
विलोलजलनिःसरत्तरलवीचिकास्फालनात् ।
दधुर्वियति मण्डलं प्रचलिता मराला भिया
मितातपनिवारणं धृतमिवाङ्गनानां स्फुटम् ।। २ ।।
ननो यो गजा जलकेलिमनुभूय भूयः कान्तासखः, सुख-
विकसितमुखकमल:, ललनावारतलसमुललितचामीकरदण्डचार-
चामरयुगलेन वीज्यमानस्तडागतरङ्गयुगेनेव चामरीकृतगरीरेण
बहकालपेलनयनस्नेन्समाकृष्टमानसेन, विकचारविन्दलोचना
नयन्सन्सुरसाः, सरसो नीरमवगान्ध तीराभिमुखो गजेन्द्र
वोनिद्रकमलाः कमलिनीः कर्पन वपन्नीलकणानगणान् ।
पुग्मन्दरीभिरवलोक्यमानः, भग्वरशेरवरमाणिक्यचयसंवलि-
तोऽशुमालीवांनुचर्यरनुमितः, मोफुल्लवदनपशाभिः पमिनीभि-
भानुगनः, शरीरमगचिसञ्चयेनेन्द्रनीलवातायनानि पुरमन्दि-
गणां चापाकगनिर्मितानीव कुर्वन , दिवसविरामसमये स्वराज-
मन्दिराणीन्द्रचापमुद्रामणिगणरचिततोरणानि विवंश ।
अपि च-
इन्दुः सुन्दरवेप एप पुरपाकारं विधृत्यागतो
दृष्टिश्वामृतष्ठिरस्य जगदानन्दाय संभाव्यते ।
कान्ता चास्य निगा विशालनयना श्यामाभिरामाकृतिः
पौराणामिनि संस्तुतः फगिरा राजाविषेशालयम् ॥१॥

·No text on this page.

·श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्धावली. (११) अपि च- हारानुद्ग्रथितान्विशालविगलन्मुक्ताफलान्खेलनात् विन्यस्तं स्तनमण्डले प्रचलितं वासो विदुर्न स्त्रियः। धोतं चाधररागमङ्गविगतं श्रीखण्ड सौरभ वातान्तःकुसुमप्रकीर्णकवरीभारं तरन्तं जले ॥१॥ अपि च- परस्परनिपेचनकणितकवणारावतो विलोलजलनि:सरत्तरलचीचिकास्फालनात् । दधुर्वियति मण्डलं प्रचलिता मराला भिया मिनातपनिवारणं धृतमिवागनानां स्फुटम् ॥ २ ॥ नता गयो राजा जलकेलिमनुभूय भूयः कान्तासखः, सुख- विकसितमुग्वक.मला, ललनाकारतलसमुल्ललितचामीकरदण्ड चार- चामरयुगलेन वीज्यमानस्तडागतरङ्गयुगेनेव चामरीकृतगरीरेण बहकालखेलनघनम्नेहसमाकृष्टमानसेन, विकचारविन्दलोचना नयन्सन्सुरसाः, सरसो नीरमवगाय तीराभिमुखा गजेन्द्र उवान्निद्रकमलाः कमलिनीः कर्पन वर्पन्तीलकणानगणान् । पुरसुन्दरीभिग्वलोक्यमानः, प्रवरशेखरमाणिायचयसंवलि- तोऽशुमालीवांशुचयरगितः, मोत्कुलपटनपदाभिः पमिनीभि- भानुगनः, स्वशरीरमरीचिसश्चयेनेन्द्रनीलवातायनानि पुरमन्दि- राणां चामीकनिमितानीच युन. दिवसविरामसमये स्वराज- मन्दिराणीन्द्रयापमुद्रामणिगणरचिनतारणानि विवेश । अपि च- न इन्दुः सुन्दरवेप एप पुरुषाकारं विधत्यागतो दृष्टिभामृतष्ठिरस्य जगदानन्दाय संभाज्यते । फान्ता चास्य निगा विशालनयना श्यामाभिगमारुतिः पौराणामिति संरतुनः फलगिरा गजा विशालयम् ।। M

·No text on this page.

·प्रियामोन्दा पवित्रं भवान्भापतिम.. अपि च- पारितमपट पटीयो निगपने वितिपानमः । श्री हेमचन्द्राचार्यग्रन्धादली. (१३) विकसितमुखपमा सद्म विद्यागणानां हसितविजितपु ल्लमल्लिका ड्पन श्रीः । अचकथदय गज्ञे सर्वविज्ञेयधात्रे परिजनमनवा स्वमवृत्तान्तमेनम् ।। २ ।। श्रीसारस्वतमण्डनस्य विदुपां सन्नापदस्यानुजे चातुयाचिनकाव्यमण्डनधृतभ्रातृत्वमंराजिते । श्रीमन्मण्डनविन्दुना विरचिने श्रीमालवंशेन्दुना चम्धूमण्टननामनीह पटली ग्रन्थ तृतीयोऽभवत ।। ४. राजापि चिरं ग्वगतं विचिन्त्यापि प्रत्येक नवगाचार्यव- र्यमाकार्य तटागनं ग्यमार्थमय कथति रम विरिमनमना दा- नाऽऽदरेण । आचार्योऽपि विचार्य स्वामकार्य चिरं दध्यो निगी- दिननयनकमलः,मंचुचितनिर्यातकुमुदकुदमलो हुद एव निकला निम्तरङ्गनया, विरेकाविवेकक्षीरनीग्भग्पृधारणमीणयविनोद- मनोरुपविलसद्राजहंसः, रत्नाकर इव निर्मलतरविचारचाररत्न- भूषितगर्भगृहसारो नानामतिसरित्समामानीतः रद्रपान स्य निर्मलकान्तिः सजनवचनपूर्णचन्द्रमन्नापतॄणवत्वरणाम- सन्दोहः. तापमोहसिन्नजनवदनकरवगर्भभानुजनितसपोचार- नपरमवचनपीयप: पार्वणशर्वरीश व शिवामेवमुवाच च । सुभाय संभारत एव सत्यं स्वस्य संभवता यदुनम् । रत्नग्य संदर्शनतरतु मनाभः पने पिता ! अपि - अपि - अपि -

·No text on this page.

·श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावली. (१५) अपि च- - - - विकचकमललीलाशालिरम्याननश्री- विमलजलसमानप्रोल्लसचित्तवृत्तिः । सर इन नरपालः पालयन्वालमेघ- प्रसवदिवसमासीदुन्मुखस्तन्मुखस्य ।। २ ।। अपि च- अर्थन किं दुर्मढमेदुरेण कि विद्यया मत्सरनिन्धया च । म्यादग्गजः कल्मपमङ्गजन्मा वदन्निई पाप मुदं महीपः ॥३॥ ननयजननयाले स्तोक एवाशिष्टे वदनमभवदग्य प्रोद्यदुत्तालभासि । उदयममयम्हे वासरंशप्रकाशे कमलमिव विशालं किश्चिदुद्भिन्नकोगम् ॥ ४ ॥ किंच-अपांसुलमदुलतालसन्तानिलसमानपवमानशोभमाने, मन्दारकुसुमामन्द नगमोदस्यन्टिमुदितमदिरधारासम्पानचारस म्पत्ती, प्रबलमनन्टतर्यनिनादानन्दिनटिवोकाम, पुष्ट नफपटर- पाण्टरपर्णप्रसन्नद दिशि, मोहसितजनवदनकमले, विमलीजा. सिभारफरमार मि. दुर्द्धरभूभारधरणव्याकुलाङ्ग समुव्यसितनाग- जुले, दुर्नयशासनकापमानपवमानाताश्चन्यदललीलोलमिननिच- लधरणिमण्टले, आग्वण्टरिनाग्विल जनादलोपिदिव्यपध्द- निपूर्यमाणदशादिदमुये, चन्दनरसामन्य विराजिनपोगाणे. भानन्दसम्भ्रपस विभमनगरनायकागणे, मतिमन्दिरचितीदि- तमणिमयतारणे. दरिद्रमद्रयारपलंय शाकारजे, प्रनिचन्द त्व- निमालमारिफाधिकामिपुण्ययुयनिग्ने, पुसमभानमित्य तित कल्याने, समास्मिनमधुग्गय हितगगे. नाशि- भाने, शुभदिने शिलादेवी गुनमजनयन . नयनसायमान- परतेमापुर निवाणिमाम, पतान पापा एन- साराम

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·गनीमावानां रुद्धांशुमालिरथपथा अदभ्रमभ्रं- सन्तान दृश्यन्ते । इनः पद्मरागमरकतमणीनां यं वदन्ति । अत्र निवामस्तम्भनिष- पर्यापनयनझम्पाप्रकम्पाकुलितस्तम्भ- दलकुदकोदण्डः स्वगुरुनगरगर्वधरः नपुराणां मादि मुदितचित्ता राजहंसा निशम्य । मनुन्मिन्नो मनईसीनिनाद- मधिगतवन्तो मन्दिरेवापतन्ति ॥७॥ an one कलशाः कनकविहङ्गा इबोड्डीना आष्टि- मग दीयन्ते । दिव्यमणिमन्दिरपताकाश्च गगनचु- : विक्षिपक्षपक्षिश्रियमाश्रयन्ति । समदमदगल- सन्दचीकृनानि चान्तरतरलतुरङ्गहेषितानि बि- कवित्रयसम्भ्रमवचनानि चाकर्ण्यन्ते । रायपमण्डलानि बहुपरिमलानि चन्दनाचला- विभागाजिन इव विभव्य दिशि दिशि नयन्ति। नया अन्तरिक्षकमलिन्य इव कमलबदना । . Va 10 . सदरमावण्डलधनुर्लखाङ्कितमित्र रवरुद्भा- गयापीणान्तरिन्दिराणां मणिमन्दिराणां दरम्पलान्यगणानि क्रीडाबालमरालमालि- रोमादिभ्रमायमाणानि गगनोदरे चापा- रिया भ्रमन्नि । अत्र चन्द्रचूडनिवि- पाचनतनमान: मुखेन खेलनि रति- र मगनरगृङ्गतुलितकलधौनशैलं- , मनननिर्माण मतां ·श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावली. ( २३ ) अत्र प्रतोलिकाशृङ्गे विश्रान्तहयस्य सप्तयस्य हयानवलोक्य ज- लदमण्डलोदार्जितान्क्रीडाशिखण्डिनस्ताण्डवाडम्बरिताः शिख- ण्डमण्डपान्मण्डलयन्त्युच्चतरमासादशिखरनिवाससकाः । अत्र मुक्ताफलधवलकिरणा धवलयन्तो गगनमण्डलमिन्द्रपलपासाद- शैला द्रवन्तश्चन्द्रकरनिशि दिनकरवरसङ्गसमुन्छलतुहिनजलक- लोलस्य तुहिनाचलस्य शोभां विभ्रति । उपान्ते च उपवनराजयो दृश्यन्ते । जयोन कुसुमारस्य । कुसुमधनुष्टवाग्वशकाकुलिता:. कुमु- मलनीभ्रान्तभ्रमरकाम्पलायमानाः नगराजनानां नयनोपान्त- सम्पातकम्पायमानाः,अरण्यानीए हरिणीलोचनाञ्चलोणीभिरपि मुहुर्मुगन्ति तपोधनसम्हाः । चञ्चुपुटर्जनियरीपरफान गलद्रसास्वादनिर्जरीकृतशरीराः वीराः, पण्टिना दवारयण्डितं मु. भापिनानि पटन्तरतु लुटन्नः पादपपल्लवे, अभिनवगोष्टीभिश्च ग्मयन्ति पथिकान शमयन्ति च तेषां चिग्भ्रमणश्रमान । पटुत- विपिकोटरान्तगलगना: किरानानभिसरतः सारिका धर्मोपदेश स्थापयन्न्यो वनदेवतावचनविलासभ्रान्तिमुन्पादयन्ति । दर निर्भग्मटन्पट्पद पदसंघविघटितकनककेतकीपद कुट्यलसमुहला- दलिपटलपांसुलामु वनस्थलीषु वेलदत्पु.लवालिकाजाल जटिलन- मपालबोटलिननानाविहङ्गा सा भरपुसुमभाग दुतालमयर- दजलकल्लोलकर्दमयादमिलासु कुर्दनगपना मजन्त इव एवना मन्ः मन्दभूगलन्ति । इट मृदुलपवमानवलनकिश्चिणितीणायल - फणनफ्टमनसो मत्तमधुकरीझाकृतिभ्रमपिताम्वीपासु पततः मधुकरान्समन्तात्ममागेश्य फिलराफिरीभिःसासमाल्पन्ति । - अपि- भरति मधुरगीतं फाफिल्गनां कुलानां विपिदरपुटारी ताल्लीतं दधाति ।

·-- (२४) श्रीसम्पूमण्डनम्. इह च कुसुमवल्लीमन्दमान्दोलयन्सन मगमपि नवे नाटयत्येप वायुः ॥१॥ अपिन- नन्दनमिन वनमेतपत्र नराः किनरा इवाभानि । पारशीणा गीणां फणयन्तो मधुरनिस्वानाम् ॥२॥ ག། ཀློག་ इनि निगदिनि मते गावदन्मेपमात्रं गधनगणितभूमिहारिकामाप नेमिः । नमभिगमयागागायः म्यन्दनेन प्रबलममिततर्ग-गमादाय पोटात ॥२॥ श्रीगायनमा नम्प विन्दपा गन्तोपदम्यानुने चातुयाचिनकाव्यमानधनभ्रातृत्वगंगलिगे। श्रीपपादनपिन्दना विनिने श्रीमाळशिन्दना गणमाननापनीर पटला ग्रोभापधपः । जनाणयामवाटर मचगंग श्रीक पिनायाविरकामागीत । कार..रमनुत यfares freeगी ||१|| : - 2174 11: ....... ..1: ' arer Mantra in !

·श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावली. (२५) यदुजननयनानन्दश्चन्द्र इव नवोऽभवन्नेमि ॥४॥ अपि च- सदृष्णिना कृष्णेन सह नानाक्रीडनेन क्रीडतस्तस्य प्रच- ण्डदोर्दण्डमण्डपविश्रान्तसौन्दर्यशौर्यश्रीपरमरमणीयाधारस्य कु- मारनेमेविवाहकार्य निष्पादयितुं मुदितमनाः सपदि शिवादेवी समुद्रविजयराजानमयमाहयांचक्रे उपक्रान्तकौतुकश्चक्रपाणिः । शिवादेवीसमुद्रविजययोर्दुतमायातयोस्तयोरपि दर्शनेनानन्दमयो भवति स्म सुस्मितमुखः कृष्णः । अपि च- दुर्जयगर्वपर्वतायमानसर्वमानवपतिमानविक्रमाखण्डखण्ड- नाखण्डलोग्रस्य उग्रसेनस्य कन्या राजिमतीति नाम्ना आम्ना- यशुद्धचारुगुणा वर्ण्यते स्म कयाप्युग्रसेनशुद्धान्तबध्वा । तथाहि-कुट्नुमाङ्कपकिलमिवेलातलमस्याश्चरणरागरञ्जिनं शृङ्गा- रितमिव निपतितकोकनददलभङ्गभ्रान्त्या पट्पदमालिकाभिरभि- गम्यते, वालिकाभिश्च नम्यते । कनकनपुरच्छाना चरणपद्मद्वन्द्वं- निपेव्यते, सुवर्णेनाङ्गकान्तिविजितवर्णेनास्याः प्रसाढमासादयि- तुम् । मस्या चाहुयुगधृयुगलेन काञ्चनेन्द्रनीलवल्लीद्वयशोभां विभ- ज्य भज्यते । अस्या विम्बाधरद्वन्द्वनिम्बं विकासिहासधवलिमध- वस्तिवक्षःस्थलतरलेन्द्रनीलहारमभ्यन्तरोदिन्नकुसुमसमुहं बाल- प्रवालयुगलं इसति । सरलः कुन्तलकलापः कालिन्दीजलमिन्दी- दरं हसति लोचनश्रीच । अस्याः सहासेन वचनक्लिासेन निर्मलसुधाकल्लोलधवलधाम्ना सह स्पर्द्धमान इन्दुः सुधाविन्यते। अस्याः कोमलकरतलरागमवलोक्य माणिक्यचयः स्वरङ्गमही- करोति, लज्जामवनानन् तदुपलकुलसहजकाठिन्यम् । मस्या: स्थलकमलिनीकोमलशरीराया नितम्ररिम्नवि- सम्पमानमेखलेन्द्रनीलमालिका अन्तःकिबिलवणन्किरिणी-

·No text on this page.

·No text on this page.

·- 11

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·-- (३२) श्रीचम्पूमण्डनम्. अपि च- प्रिय ! शून्यमिदं त्वया विना यदुराजन्यमवेक्ष्यते जनः । जलसेकविवर्जितं स्थले कमलानामिव वृन्दमाकुलम् ॥४॥ अपि च- उपलादपि योपितः परं कटिना इत्यवगम्यतेऽधुना । तव निर्गमशोकयन्त्रिकानिहतं मे हृदयं न भिद्यते ।।५।। इति बहु विलपन्ती राजिमत्याकुलाङ्गी नयनयुगलनीरैः पङ्किलीभूतभूमिः । अगमदनु च नेमि तं स्मरन्ती च चित्ते शुतिरिव नलिनीशं प्रस्थितं पश्चिमायाम् ।।६।। प्रचण्डमार्तण्डकरातपतप्तशर्करिलज्वलदिलातलजनितस्फो- टदूषिताभ्यां पद्भयां स्खलन्ती राजिमती पृष्टत आयान्तीमालो- क्य कूर्मकवचकठिनहृदयो नेमिर्मुहुः पलायनपरो वभूव । अन्यच्च-तस्मिन्वने विशीर्णद्रुमपर्णराशिविलुप्तमार्गप्रदेशे अज्ञातमार्गा मुक्तकेशी सा दुःखिता टिट्टीभीव पटुना गद्रेन पुनर्विललाप कम्पमानो शोकस्फुरितहृदया। अपि च- चलानिलान्दोलितपल्लवं न्यन्निनं तारतुपारवाप्पतः तदुःखतोऽनोपधरं रुरोद किं निशम्य परिदेवनं वनम् ।।१।। अपि च-- रंवतकगिररुपान्नं प्राप्ता नेमिस्तता ददर्श, हृदयाहादकं वनम, चञ्चरीकचरणदलितदलकनकचम्पकबहुलमुकुलबहुलस- मुच्छलिनरजःपुञ्जपिञ्जरिततरुवलयमलयपवनमन्दमन्दान्दोलिन- माकन्दरानिपजरीपल्लव गल टपल मकरन्द लव कृतास्वाद मुदित- मेदरभ्रपटलमविलमदमरमधुरझाकारदुःयविकारहारि, बुगुम- जनपिनतम्बर न्छादिन धगनल ममासीनकिनर गणवीणा-

·No text on this page.

·No text on this page.

·अहम् श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्धावली . मण्ड नग्रन्धादः श्रीचन्द्रविजयप्रवन्धः कदाचिदासः कविभिः समेतो वाचांनिधिमण्डनमन्त्रिगजः । सायं दिने सोधगृहाङ्गणग्यः माहित्यगोष्टी मग्मामकापीन ॥१॥ सभामिवालोकयितुं नीया कलानिधिः कागलशालिनी नाम । कृताभिलापः किल गन्तुमन्छन्ममुन्ननं पूर्वमहीध्रनमाधम ।।२।। तनो दरसम्तनमिसयेगा प्रदसच्चा प्रमदेव भयः । अन्नवदन्ती ररिणाझविग्न पीन्दिरी पाडगी दिशाऽर्माना। सहित सनाधीकृतमभ्राद्धं गंभापयतयन्द्रमा नाग्य । निररकरिण्या धृत एव मध्ये पुरः रपुरच्या प्रभया घमारे ।।।।। माविभूव प्रथमाब्धिगान मायभानीः प्रयगा गयग्यः । दिग्यापिनी दर्शिनपूर्व पश्रियः सोमदशामय: फापान !!! चन्द्रः पागमानतया सगुणमादिगा भाविकानी । काशिपुनस्तर पररेखा फररिफाधियानागासह ।। ६ ।। पाया गणकल्या सुशंशोः पोत्या परभागा । प्रदोषकालनियमान नवाधिोनेय न || मानतात. या-भिवादय विद विधामागीरि ! मांगपत जिगोपालगनः ।। वारिदिया था, गो नाम सप REE: PREET RATE -- .

·(२) श्रीचन्द्रविजयप्रवन्धः
पूर्णोपमः पुष्करलोचनानां वक्रराजन्मदरागरम्यः ॥ १० ॥
उत्कूलमुचरुनधि वितन्वनरागण साकं रमणीजनानाम् ।
मानेन निर्भिद्य महान्धकागन चन्द्रः ग्मरणव समुल्लास ॥११
आवर्त्तवेगादमृतांशुगसीत पयोधिप ये परिपूर्णमानः ।
पाप्यास्तमासाद्य पुनः समक्षं पितुः प्रहादिव जातनृत्तः ॥१२॥
प्राप्तोढया मां प्रतिपद्य पूर्व भाम्बानभूदम्तगतो भवत्याम् ।
इत्येवमिन्दोदयापदेशात्प्राची प्रतीचीमहमद फुटेप्या ।। १३॥
हन्तुं प्रशानसुगन्धकारानम्भाधिना सन्वग्मच्युतेन ।
विमुक्तमासीद्वियदन्तराले समुज्ज्वलं चक्रमिवेन्दुविभ्वम् ॥१४॥
महेन्द्रदिङ्मौक्तिककर्णयन्त्रं मनोभुवो माङ्गलिकातपत्रम् ।
जगत्रयीनङ्गमदर्पणं तद्विम्बं सुधांगार्विमलं व्यराजत ॥ १५ ॥
तारास्थिमालाशतभूपितायाः कालान्धकारस्तनकञ्चुकायाः।
कपाललीलामवहत्कलावान् कापालिकीवेपजुपो रजन्याः।।१६।।
स तारकाभिः सह वार्चिमध्ये विम्वं गतो व्यक्षत गीतभानुः ।
शङ्खो हरेः पूर्वमिवाभिवीतो मुक्ताभिरामोदरनिर्गताभिः ॥१७।।
पत्युनिशायाः परिपाण्डुभासो मध्ये कलको मणिभङ्गनीलः ।
वियत्पथो विभ्रमपङ्कजस्य नम्यातनोन्पटपदजाललीलाम् १८॥
राजत्कलङ्कातिराजविम्ब तुपारगौरं सुतरामराजत् ।
आपूर्णिमाकालमिवात्तमुद्रं सुधाभिपूर्ण कलशं सुराणाम् ॥१९॥
मृणालगौरा मृगलाञ्छनस्य सम्पर्कभाजस्तमसा मयूखाः ।
शम्भोः कपर्दोपगता इवासन् नभःस्रवन्त्या नववारिपूराः ॥२०॥
पुष्पेषुणा पुष्करभित्तिमध्ये विलम्बितं विश्वजयैकसाह्यम् ।
त्वचेव क्लृप्तं फलकं सुधांशोविम्बं विरेजे विमलाभिरामम्॥२१॥
विम्वं तदन्तर्विलसत्कलवं समुज्ज्वलं चन्द्रमसो व्यराजत् ।
मुक्तामयं मुद्रितमिन्द्रनीलैः पुरःस्थितं पेटमिव क्षपायाः ॥२२॥

·(३) श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावली. पातालतः पन्नगराजकन्यापर्यायपाणिद्वितयाभिघातात् । कामं जनः कन्दुकमुत्पतन्तं विधोरशकिष्ट चिराय विम्बम् ॥२३॥ चन्द्रस्य धाराचषकस्य मध्ये सुधारसं शोधयति स्म रात्रिः। चन्द्रातपः छमनि निःसृतेऽस्मिन् कल्कं कलवं कलयेव शिष्टिम् ।। नभःपयोधो नवमौक्तिकानां ताराकुलच्छमतया स्थितानाम् । प्रतिशुक्तेरकरोत्पतीति मध्यस्थितं मन्मथवन्थुबिम्बम् ॥२५ ॥ निहन्यमाना निधिना कलानां निशान्धकारा इच वेपमानाः । समीरणः संततकम्पितानांछायास्तरूणां तरला व्य[विरेजुः।।२६।। दलान्तरादीधितयस्तरूणामनुष्णमानोरभितः पतन्त्यः । चकोरचञ्चपुटरखण्डनेन कीर्णा इवासन्किरणस्य लेशाः ॥२७॥ सिंहेन शीतातिना विभिन्नकुम्भे तमिस्रात्मनि कुञ्जरेन्द्रे । तत्कुम्भमध्योदितमौक्तिकानां शोभामकुर्वन्नुडुमण्डलानि ।। २८॥ आलिप्तसान्द्रामरचन्दनानामशेपमुक्तामयभूपणानाम् । अद्वैतताऽऽसीदमृतांशुपारदृष्टिहेतोरभिसारिकाणाम् ॥ २९ ॥ परं वितन्वन्परितापमेव पदे पदे पान्धविलासीनीनाम् । स कालकूटेन सहोदरत्वं पायो हिमांशुः प्रकटं व्यतानीत् ॥३०॥ गवाक्षमार्गेण गृहान्तरेषु कलानिधेः केऽपि कराः पतन्तः । तत्र व्यराजस्तरलेक्षणानां विमोहनायेव वियोगभाजाम् ॥३१॥ तेजस्तिरस्कृत्य चिरं परेषां वियत्सभायां विहिताधिराज्यः । राजा रजन्या सहितो रमण्या पश्चागिरि सोधमगाद्विहर्तुम् ॥३२॥ जैवातको जालिकवत्समन्तात् विक्षिप्य विस्तारितमंशुजालम् । सङ्गृह्य तारागफरानशेपान पुनर्ययो पुष्करतः परस्तात् ॥३३॥ रात्रिः सुचिरोपभुक्ता समुन्छ्वसन्तीव मुहुः समीरः। विच्छायतारा प्रसवान्धकारकेशा भृशं खेदवतीव जाना ॥३४॥ विकतने क्वापि गते विलासी तस्यावरोधे वितरमभोऽन्ते। समीक्ष्य शङ्केतमुपेतमिन्दुर्भयादगात्पश्चिमवर्मनव ।। ३५ ।।

·No text on this page.

·(५) यीमचन्द्राचार्यगन्धाचली. समारनाम्योपरायः कारः प्रकामं कटिनायमानः । मना सरावामानमनिः काम्यापि नानन्दकरो बभूव ।। ६ ।। र जानमानः सविना पयोधः समागमुन्मुन्य समग्रगर्वः । पत्र मी नविननि नाम पुनः समुद्घापयति स्म पूपा ॥७॥ जन्मेषतः पराजमण्लानामुन्मार्गवी वयप्रतेजाः । र पमिनीभिः सा पुप्पिणाभिः सहा विजी सरसाभिरः।।८॥ गन्याय सांभ्युदयन्य हेतु प्राची दिशं प्राक्तनधर्मपन्नीम् । म परिमामेव समाजगाम पनिप्यतां पापरना हि त्तिः ।। १ ।। न वारणीसायोन सन्चन्यताम्बरन्थैर्य विना वृनधीः । मन मनीमवदात्मतेजाः पाधात्यभावं पतितः प्रपेदे ॥१०॥ पुरग्य पृष्णः पुनरंप पृत्तिमेतादी वारिधिगमगाणः । अमन्यतात्मानमपन्यतीनं वा यन्वमेवालगसाधुपुत्रान् ।।११।। ननः पुलोत्तारकमेकमन्यं लब्धं कुमारं रमणी नदीनाम् । चम-भाज सुचिर नाभिः मुगरिमाराधयनि रम के॥१२॥ नधिगन्सत्यनि परमुप्प पुगकृतः पुण्यनपाविशेपैः । चन्द्रनगः नकलोत्तरश्रीस्याभिषायामुदद गृहिण्याम् ॥१३॥ न जातमात्रं ननयं पयोधिः विलोक्य गश्वद्विगलमकागम् । उद्धिः स्वयमुत्सवेन धभार विश्वाधिक प्रार्पम् ॥ १४ ॥ नम मारोप्य तरङ्गारनः पुप्यत्पयोयुगुदगेमहर्पः । म लालयागस नदोपगृह्य सरित्पतिः मान्द्रतरभमादः ॥१५॥ स जातसंस्कारविधिः क्रमेण प्राच्या दिगा प्रेमजुपेव धान्या । अब यतादाय पितुः सकाशात्कुमुद्वतीनामधिपः कुमारः ॥ १६ ॥ समंधयन्ती चरमाथ सन्ध्या धात्रेयिका दत्तकरावलग्या। सञ्चारयामास तटाजिरेपु वालं निगावल्लभमम्बुराशेः ।। १७ ।। अन्ते वसन्नभ्यधिकोन्नतस्य गुरोचिरायोदयपर्वतस्य । पुत्रो निधेः प्रोटवपुर्जलानां पूर्ण कलाभिःप्रवभूव कासात् ।।१८।

·No text on this page.

·श्रीमन्त्राचार्यगन्धावली. (७)
ममन्गलो योनि सवारन्तः सायं विज्ञाः स्वनिवासलोलाः ।
मानः कर्णमिव प्रटनाः महाजना मन्यगता इवासन॥३२॥
काकारन्तः कनिचिनभान्ते तयोयोरन्तर एवं विश्वम् ।
प्रातकाः नियन्तमीभिः समीक्षणायेव चरा विमुक्ताः॥३३॥
चन्द्राय भानोर नदाभिमुल्यात्समन्ततः केऽपि कराश्चरन्तः ।
परम्परन्तुमधान्धिनाभ्यां गरा विमुक्ता व शातगाताः।.३४॥
चित्रष्टिनन्याकुलराजांनं विभिन्नचक्रं व्यधमानकोगम् ।
प. सगाप्राग्य विवर्तनस्य संकोचयामास सहस्रपत्रम् ॥३५॥
संग्गामीनाः भगवाजानरय संत्यज्य कान्तामपि चक्रवाकाः।
चमचरात्यत्तसापनमोगा ययुः क्वाप्यरुणस्य कोशाः ॥३६॥
मृगारगुतविटिसर्मयविकिर्तनग्याशु विभिन्नमृत्तः ।
आरजिनेरायपग्रपाभिः पूर्वेतरा पुप्फरभूमिरासीत् ॥३७॥
अगाइ मुक्तःगनगी निगानिर्वाणविभिन्ना व भानुजालेः ।
गर्नः गन: गान्ममान्धवस्य खावभूवुनिकराः कराणाम्॥३८॥
तेजोनिधिनीवारोद्धनाऽपि स्थातुं न शक्तोऽजनि तत्पुरस्तात् ।
काले नियन्या कदिनानुकल्ये कः कं न शत्रु फलयेदधस्तात् ।।३९।।
संन्यज्य गव्यं मकले नभोन्तं विच्छायतामेत्य विशेषशोन्यः ।
साधितीभिः सह सुन्दर्गभिः समाप भानुश्वरमाद्रिदुर्गम् ॥४०॥
सतां ध्रुवं सारसमुद्यतानां सम्पद्विपत्योः सहगेव रीतिः ।
यहस्तमेत्याप्युदयम्धकल्पं प्रकाशमर्कः प्रकटीचकारः ।। ४१ ॥
चिनन्वते विमनिपत्तिमा विपद्गते नैव विभो कृतज्ञाः ।
द्विजा यदर्क दयदर्घ्यहस्ता ववन्दिरे साढरमरतभाजम् ।। ४२ ।।
पराजितः पहजबन्धुरंपः पत्या रजन्याः परिहीणतेजाः ।
समुद्र एवापतितुं चकाङ्क्ष पराभिभूतेर्मरणं हि मान्यम् ॥४३॥
विजिन्य चन्द्रं पुनराधिपत्यं प्रभाकरः प्राप्तुमुदृढकामः ।
ततान शैलागुपानमुचः मानी स्पृहां वैरिजयाय धत्ते ॥४४॥

·No text on this page.

·श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्धावली. (९)
पूर्वाचलमस्थसभामुखस्थं प्रदोपवेलोपधिदीपिकाभिः ।
अनुप्णभानोरवदातकीरारार्तिक मङ्गलमाततान ॥ ५८ ॥
महोदधेरुद्धतवारितूर्यं मध्यस्फुरन्मङ्गलरत्नदीपम् ।
तत्र स्थित्तो वीचिविलासिनीनांविलोक्य नृत्तं मुमुदे सुधांशुः।।५९॥
ततः समानीयत शर्वरी सा पित्रा प्रदोषेण विधोः सकाशम् ।
श्यामा चिराविष्कृतसान्ध्यरागा तमिस्रकेशा चलतारहारा ॥६०॥
तस्याः करग्राहविधि स कर्तु चन्द्रः स्वयं सम्भृतरागवन्धः ।
सहेव कालेन पुरोहितेन समुज्ज्वलां व्योमसभां प्रपेदे ॥ ६१ ॥
विकीर्णतारा प्रसवोपहारं विराजमानग्रहरत्नदीपम् ।
विभावरीचन्द्रमसोविरेजे वैवाहिक मण्डपमन्तरिक्षम् ।। ६२ ।।
क्वचिद्गुरुः क्वापि कविः सभायां क्वचिद्रुधः क्वापि च पार्थिवाद्याः
समन्ततः साधुकृतोपचारा सेवामतन्वन्त चिराय राज्ञः ॥ ६३॥
तिरस्करिण्यामुभयोधृतायां मध्येसभं सान्द्रतमिस्रमय्याम् ।
अपाकृतायामभिलापपूर्वमन्योन्यमालोक्य ननन्दतुस्तौ ।। ६४॥
सान्ध्यांशुवह्रो समयानुकूलं विकीर्णतारानवलाजमुष्टी।
वितेनतुर्विश्वजनाभिनन्द्यो विभावरीचन्द्रमसो विवाहम् ॥६५||
इत्येवमासाद्य निशीधिनी तामिन्धानतेजःप्रसरः कलावान् ।
निराशानन्दकरो जनानां नेत्रोत्स्वं निर्भरमाततान ।। ६६ ।।
सन्ताप्य लोकं सकलं करैः स्वः पपात भारवानिति पापभीरुः ।
सन्मार्गवर्ती स करैरतीक्ष्णः स्मस्तमानन्दयति रम चन्द्रः ॥६॥
कथं नु वक्ष्यामि कलामु तस्य पत्युर्महत्पाटवौपधीनाम् ।
सर्वज्ञनामा स शिवोऽपि येन सदा कलामस्य दधाति मूर्ना ॥६८॥
दक्षात्मजा दीव्यदुदाररूपा साक्षात्सगर्भा शिववल्लभायाः ।
तस्यानुरूपाऽजनि धर्मपत्नी रोहिण्यभिख्या रचिराऽपरा च॥६९॥
कुमुदतीनां कुलयोपितां मे तापमदास्तु तपनस्य भार्या ।
इति प्रकुप्यनयमिन्दुरात्ती पादाहतैः पइजिनीमकापीत् ॥७॥

·No text on this page.

·श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावली. (११)
ततः शनैरुमितपर्वर्शलवनान्तरी वल्लभया रजन्या।
विर्स कामो वियदन्तगेहं विकीर्णताराकुसुमं प्रपेदे ॥ ८४ ॥
तया पुनस्तत्र विहत्य काम संस्तीर्णलीलाशरदभ्रतल्पे ।
सञ्जातवेदः किल सानुगगः स वारुणी माप पुनः शशाङ्कः ॥८५
स वारुणी संप्रतिपय चन्द्रो माद्यन्निवोद्यन्मदरागवन्धः ।
तल्पे तटे पश्चिमपर्वतस्य पपान पादस्वलनोपयुक्तः ।। ८६ ।।
समुल्लसचन्दनवाटिकासु सान्द्रेन्दुकान्तोपलशालिनीपु ।
तस्यास्तशैलस्य तटस्थलीपु सहर पल्या निशया स रेमे ॥८७।।
तत्र स्थितः शक्रदिगारयण्याः पयोधरे पूर्वगिरी सलीलाम् ।
करनिजः कामसखो वितेने पटीग्गोरेरनुलेपलक्ष्मीम् ॥ ८८ ।।
तस्याग्रसानारवतीर्य मन्नं स शर्वरीदत्तकगवलम्बः ।
परिस्फुरत्पल्लवपुप्परम्यं पर्यन्तसीमावनमाससाट ॥ ८९ ॥
चचार तत्मानुवनान्तरेषु स तारकाभिः सह वल्लभाभिः
पुरस्कृतः प्रेमजुपा रजन्या पुप्पोपचारक्रिययैव चन्द्रः ।। ९० ॥
करास्तढीयाः कलिकान्तरंषु पुप्पापचायाय किल प्रविष्टाः ।
वितेनिरे तद्विपिनट्ठमाणां पुरानुपुहां प्रसवस्य लक्ष्मीम् ।।९१||
तत्रोपविष्टश्चरमाद्रिसानी क्षणं सुधांशुः क्षणदासहायः ।
व्यलोकयट्ठिमवल्लरीभिगपाटलं पश्चिमपम्युराशिम् ॥ ९२ ॥
महानसं तं मरुत्तामुदारं मन्दाकिनीमङ्गलसूत्रमूलम् ।
मधुद्विपो वासगृह महाब्धिं मुदं दधौ विक्ष्य मुहुः कलावान् ॥१३॥
ततः स पुप्पापचयोपजातपरिश्रमः पश्चिमवारिराशेः ।
जले विहर्नु जनिताभिलापस्तत्संकतानां सविधं प्रपेदे ।। ९४ ।।
स विभ्रमोद्यचटुलोमिजालविकीर्णमुक्ताफलमेदुरेषु ।
कलानिधिभ्रिमकन्दवत्सु चचार तत्सकतमण्डलेपु ॥ ९५ ।।
वियत्पथोल्लविशेपरिवन्ना विभुर्विशश्राम विभावरीषु ।
समुल्लसन्छीकरकोरकाहयः समीरणः सागरवीचिजातैः ॥९॥

·१२) श्रीचन्द्रविजयप्रवन्धः नतः शनैः सैप कृतानुरागस्तारावरोधैः शतशः परीतः । जलावगाहं जलधेरकाद्विह कामो विभुरोपर्धानाम् ।। ९७ ।। स तारकाभिः सह तत्र वाः समन्ततो वारि चरन्मृङ्गाकः । शवो हरेः पूर्वमिवाभिवीतो मुक्ताभिरान्मोटरनिःसृताभिः ।।९८॥ आरुह्य चारुह्य हठात्सलीलमाक्रम्य लोलामथ वीचिमधेः । स तारकाभिः सह तत्र रागी चकार ढोलाविहति शशाङ्कः।।९९।। तदनु तुहिनरोचिस्तारकासुन्दरीभिः परिकलितविहारः पश्चिमाम्भोधिमध्ये । सकलमपि च जिला शेपलोकान्धकारं पुनरुदयगतः सन्पूर्वगैलं प्रपेदे ॥ १०० ॥ इति श्रीमालकुलतिलकस्य मण्डनामात्यस्य कृतौ चन्द्रविजयो नाम प्रवन्धः समाप्त: कार्तिकशुक्लाष्ठम्यां बुद्धढिने लिग्वितं विनायकदासेन ।

·, श्रीहेमचन्द्राचार्यग्रन्थावली. ११. ॐ अर्हम् मण्डेनग्रन्धाङ्कः ४. । श्री अलङ्कारमण्डनम् । जिनेन्द्रपादाब्जरजःपवित्रं कुर्यात्प्रसन्नं हृदयं सदा वः । नभःस्थलं ध्वान्तसमूहरुद्धं चन्द्रस्य धामेव सुधासवर्णम् ॥१॥ कोदण्डिनी ताण्डविकुण्डलाभां समाश्रयामो हृदये दयालु । खण्डेन्दुचूडस्य दृढाभिमानशरव्यखण्डिस्फुटटोग्वलासाम् ॥२॥ अथ काव्यप्रशंसा- गङ्गातरङ्गानहि पापहारि न सुभ्रुवां विभ्रमतो मनोज्ञम् । न गुखतो मञ्जु मधुव्रतानां श्राव्यं न काव्यादपरं सुखाय।।३।। काव्याब्धिगर्भाच्छरदभ्रशुभ्रो विज्जम्भने चारुयशःशशाङ्कः । ततः कवीन्द्रास्त्रिदशान्विगन्तः सुधौधकल्लोलभुजि भजन्ते ॥४॥ नचित्तशुद्धया न च योगबुद्धया न दिव्यदृष्ट्या न च भूरि दिष्ट्या । ब्रह्ममयोधादपि दुर्वियोधं काव्यं हि नव्यं रचयन्ति केचित् ॥५॥ नाप्येकपयं कुरुतेऽनवयं निहत्य निन्यं पिशुनेस्तु शास्त्रम् । न जीवयत्येकमपीह जीवं विनाशयत्याशु वहुन्भुजङ्गः ॥६॥ नव्येन काव्येन सतां प्रमोदः सदा विपादस्तु भवेत्खलानाम् । द्राक्षा हि साक्षादमृतोपमेया भजन्ति कीरा न तु सारमेयाः॥७॥ कविवाणीविलासिन्यो विलासान्येन विभ्रति । परोपकरणार्थाय कुर्वेऽलवारणण्डनम् ॥ ८॥ अथ काव्यलक्षणम्- सालद्वारगुणा सार्थाऽद्रोपा पाक् काव्यमुच्यते । मुख्यध्वन्युत्तमं काव्यं गौणध्वनि तु मध्यमम् ॥ ९॥ चित्र शब्दार्थयोर्यनयनिहीनं तथाऽधमम् ।

·२ श्री अलङ्कारमण्डनम्. मुख्यधनिर्यथा- विदितमदनसौख्याऽनय॑लावण्यपूणी त्वमसि स च युवा स्त्रीचित्तचौरी विदग्धः । विजनमथ पदं तन्नित्यवैचित्यदायि ब्रज सरिख । सहमा मे जीवितं रक्षणीयम् ॥ १ ॥ अमुख्यध्वनिर्यथा- चन्द्र प्रबुद्धे स्वमरिचिरोचिरुद्भासितक्ष्मातलदुर्गमार्गे । म्लानाननाऽभूत्तमणी क्षणेन चौर्येण कान्तं प्रति गन्तुकामा ॥२॥ शब्दचित्रं यथा- उद्वेल्लत्पल्लवोल्लीलवल्लीसलीनपट्पद. । अनिलोल्लासिवकुलगन्धः सुरभिरागतः ।। ३ ।। अर्थचित्रं यथा- रक्ते दिनेशदयिते सति पश्चिमाया सन्ध्याऽरुणा प्रकुपितेव दिनावसाने । शान्तालिकोकिलकुलध्वनिता विभाति मौनव्रतं विदधतीव वनस्थलीयम्। अथ काव्योत्पत्तिमाह- काव्यस्य हेतुः प्रतिभा सर्वशास्त्रावलोकनम् । गुरूणां निकटेऽभ्यासः काव्यकृज्जनमित्रता ॥ १० ॥ देशभापापरिज्ञानं कविच्छायोपजीवनम् । सदसल्लोकचातुर्य छन्दोवन्धनमेव च ॥ ११ ॥ नव्यार्थानां च घटना समस्या पूरणं तथा । अर्थसङ्कलना चैव वस्तुरूपविवेकिता ॥ १२ ॥ अथकाव्यशिक्षामाह- यमकलेपचित्रार्थे सदृशौ तु ववौ डलौ । अनुम्बारविसर्गाभ्यां चित्रभङ्गो न जायते ।। १३ ॥ - ·- श्री अलङ्कारमण्डनम्. यमके ववौ सदृशौ यथा- परिणेतुं गतः कृपणो रुक्मिणी कन्यका वरः । करूचे भानुना तुल्यः स्वर्णवर्णनिभाम्बरः ॥ ५ ॥ डलो यथा- पायादुमेशः सुभगं दधानः सदा जटावन्धमरं कडारम । यत्रतोत्रगीतिः क्रियते मनोना प्रसिद्धगन्धर्वगणैः फडारम् ॥ ६ ॥ पे यथा- न-बन्धनं गृहे यस्य स गृही सुखमेधते । तथैव स महायोगी मद्यस्तत्त्वमवाप्नुयात् ॥ ७ ॥ चिने यथा- सदा विडम्बना याताः सर्वे देवतवारताः । जडवनिर्मलाचारा जवतस्ते कृताः सुराः ॥८॥ संसृत्याडम्बरहरं जडसन्त्यागमासुरम् । जडसंकासहीरं जिनं भज निजं नृज ! ॥ ९ ॥ अयं छुरिकावन्धः छत्रं वा ।। अब रीतित्रयमाह- माधुर्यदैस्तु वैदर्भी गौडीयोजःप्रकाशकैः । पाञ्चाली चापरैवगैरिति रीतित्रयं मतम् ॥ १४ ॥ वैदर्भी यथा- अनिलान्दोलिता मन्दं मन्दं माकन्दमसरी। सुन्दरीव प्रियाश्लिष्टा चफरपे मधुवर्पणी ॥ १० ॥ गौडीया यथा- गोपीपयोधरसगुशरदुश्वगन्ध- लुब्धान्धपटपदभरोलितपहजेषु । स्वासप्रभाहिगुणनीलिमभासुरेपु रेमे रिः प्रमुदितो यमुनाजरेपु ॥ ११ ॥ - - ·४ श्री अलङ्कारमण्डनम्. पाञ्चालीमाह- अलिमालेव तरला सरलौ इग्विलासिनि । कोकिलालापमधुरा वाचा ते वरानने ! ॥ १२ ॥ जिनपादाब्जभृङ्गेण मण्डनेन विनिर्मिते । आदिमोऽयं परिच्छेदो गतोऽलङ्कारमण्डने ॥ १५ ॥ २, अथ दोषानाह- यज्ज्ञानेन विना काव्यं यद्रत्नमिव नो जनाः। गृह्णन्ति दुर्निरीक्ष्यांस्तानादौ दोपान्वदाम्यहम् ॥ १ ॥ दोपास्त्रिविधा विज्ञेयाः पदवाक्यार्थसंभवाः । पददोपास्तत्राऽश्लीलममतीतं हतार्थकम् ॥ २ ॥ अविमृष्टविधेयांशं च्युतसंस्कृत्यवाचकम् । ग्राम्यानुचितनेयार्थक्लिष्टसन्टिग्यमेव च ॥ ३ ॥ झुनिकट्वप्रयुक्तं चाथासमर्थ निरर्थकम् । विरुद्धमतिकृत्तं न समासगनमुन्यते ॥ ४ ॥ उदाहरणानि- अश्शीलं यथा-लानिन्दा:गुभार्यप्रकाशमग । यथा- कृपकान्तगतो धीमान्पयो महानि शीतलम् । नन्वद्दया. टागीय मन्दीरमम ॥ १ ॥ यश्चित्याचगार मनन ममत. । बमात्राममाया धीमापना गतः ॥ २ ॥ अतीन म-यमा मात्र मा । यस finiti it' tits} - ·५ श्री अलङ्कारमण्ड सम्. आशय शब्दो योगशास्त्र एवाशावाचकः, न त्वन्यत्र ।। हतार्थकम्-यत्र प्रसिद्धोऽर्थो द्वितीयेनार्थेन हन्यते । तद्यथा - जपाकुसुमसंकाशप्रस्फुरचारुरोचिपा । रत्तालिपुटेनार्य दत्ते सूर्याय भूपतिः ॥ ४ ॥ अत्र 'अरुणा शालिपुटेन' इति प्रकृतोऽर्थः रक्तालिपुटेन, शोणिताशलिपुटेन' इति निहतः ।। अविमृष्टविधेयांशम्-अमुख्यत्वेन निर्दिष्टो विधेयोऽशो यत्र तन । यथा- स्फुरत्प्रसूनस्तवकस्तनमण्डलसन्नता । प्रियभृगसमाशिष्टा भाति कान्ता लगऽधुना ।। ५ ।। अत्र 'लता कान्ता' इति भाव्यम्, यतो 'लतैव कान्ता'त्यु । च्युतसंस्कृतिः-व्याकरणदुष्टम । यथा- शृद्धारभङ्गी तन्वनि । तव वर्द्धति साम्प्रतम् । ततोऽनुमीयते प्रेम प्रियस्य सुतरां त्वयि ।। ६ ।। अयाचकम्-प्रभृतार्थवक्तुमसमर्थम् । यथा- लोलापारजनानां शरीरी लुभ्यत्येवानामौरयप्रवीणः । तहत्सान्द्रश्चान्द्रपीयूपवर्हपोलिः पारणेन्तुळाकारः ।। ७ ।। अत्र शारीरी' शब्देन फवेगभिप्रायः 'कामी', त कामरी इति यत्तुं समर्थः ।। ग्राम्यम्-लोकदुष्टम् । पचा- फर्टिपिंधाला तरणि त्वदीया फाधीनिनादं प्रतिपादमति । रसना च गनहिपाग्भपानी नहारतः पदा आप माया अनुचितार्थम्-ौचित्यतिम् । यस- गुजार्जिताना वापर पदो प्रगपार पाल मोह।। ल्य सामामधयत पर मूल रोप रिमाका ! " ·६ - -श्री अलङ्कारमण्डनम् नेयार्थम्-स्वमतिप्रकृतार्थम् । यथा- वधान तुरगं चन्द्रचूडे मूढ ! विशेषतः । क्षणं प्रक्षाल्य वदनं शीतलं विपिनं पिव ॥ १०॥ अत्र 'चन्द्रचूडरय स्थाणुः' इत्यभिधानम्, अनेन स्वमत्या स्थाणौ हयं वधान' इति कथयति ॥ क्लिष्टम्-यस्यार्थः क्लेशेनावगम्यते । यथा- सैहिकेयाभिवानं यद्दधाति तदरिप्रभा । जयत्यानन्ददा नित्य कामिना भुवनत्रये ॥ ११ ।। अत्र ‘राहोरभिधान तमो दधाति, तमसोवैरीचन्द्रः,नस्य प्रभा'इति ।। मन्दिग्धं यथा- ग्नहोलामन वढन्ते बालकास्तव भामिनि । कि पुनक्ति नम्रान्ते चण्डि' चण्डाहामके । ॥१२॥ अन ( अभंका. किंवा कनाः 'इति मन्दिाः ॥ निकटु-निष्ठुरन्धानकर्ण देननम् । यथा- निमृष्टतमणीग पटपटमनोनमा । परपुष्टविधुष्टंन मृन्छिनाः पथिकालनाः ॥ १३ ॥ अमयुनाम्-यथोचिना मिपि विभिगमगुनम | जगन चन्द्राय Eaf यनागान पारणा । रदान प्रापीटा पसर गलांग: गा| . नुन नदिन प्रयुः || अगर !... REET | T- TEEi.raj.: । 7 4 . བན་ , 1 .', 'itin, ... ' . - ·. , अन्नदारमाना निकारागणमानम् । ~ बीनानागान्यवन्य चयम् । नवनिहानि ॥१६॥ विनम-जन कानुनमारगंवायथागनिप्रकाश का । यधा-- मानुष मय गिग कार्यचिन्ना गपि । मग्रन्याय गुलीनानां मनिन्नय महामन ॥ १७ ॥ मा असमग, अकार्यचिन्ना, कुलीन नां सम्बन्धः- मग्यानन्धनम' :नि प्रनानिः । ॥ इति पदापाः ।। अथ वाक्यदोपाः उपनलुप्नविन न्यूनाधिकाधितपदं च हनवृत्तम् । पनप्रकर्पविमन्धी विग्ववर्ण ममाप्नपुनराप्तम् ।। ५ ।। भग्नमनामनामपन्तिकवाचकम् । (?) अनभिहिनदान्यं पमिद्वितमपटम्धपदममाससंकीर्णे। गर्मिनगमन गर्थगभन्मनयोगं तु दुर्वाश्यम् ।। ६ ।। उपहन सविसर्गम्-प्रविमर्गना विमर्गन्याकारत्वं च । यथा-- मन उगमसनं ते हरिव्यानाय केवलम् । मन्त्री विचित्री भवती राजत देव नित्याः ।। १८॥ वृनपदं यथा- चन्द्र वाग्य तवाशुमालिकां यक्षिणांति किल वालिकामिमाम् । नाचिनं तु भवतां शुभस्थितरध्वनीनसहयां प्रपीडनम् ।। १९ ॥ अत्र 'भवनाम्' इति वचमा 'तब' इति न्यूनम् ।। यधिकपदं यथा- अयं युवा मन्मथमूर्तिकान्तरत्वमेव कान्ताऽस्तु समागमोऽद्य । तना युवां अंम परम्परं स्याद्यथा रथानाभिधयोरनलम् ॥ २०॥ अत्र 'मूर्तिः' इति ॥

·No text on this page.

·९
..
श्री अलङ्कारमण्डनम्.
विश्लंपो यथा-
बुद्धिशक्ती अनन्ते ते । इति
अश्लीलता यथा-
रम्या वागण्डजोत्तमे
भक्तिश्च भवतोऽनन्तपदभत्तस्य कि पुनः ॥ २७ ॥
विरुद्धवर्णम्-वीररसोत्कर्पदा वर्णाः शृङ्गारे, शृङ्गारोत्कर्पदा वीरे च।
उदाहरणं यथा-
कालिन्यां सह कृष्णेन दृसकन्दर्पकुर्द्दनम् ।
एरिणाक्ष्योऽधिकाक्षन्ते कटाक्षक्षेपदक्षिणाः ।।२८ ।।
अन्न कठिना वर्णा न भन्याः । तथा च-
वीरे-नृसिंहकरजावल्या शोणितीधेन शोणया ।
रत्नपत्त्येव रुरुचे हिरण्यकशिपोरुरः ॥ २९ ॥
अत्र वन्धशैथिल्यम् , मृदुवर्णना च न भव्या, बन्धशैथिल्यान् ,
धीररसत्वात् ।।
समाप्तपुनरात्तं यथा-
फमलोट्टीनमधुपः कज्जलांगुरिवोद्धतः ।
कुरगलोचनापानः पातु वोऽनद्गसायकः ॥ ३० ॥
अत्र 'कुरङ्गलोचनापाङ्गो वः पातु' इत्यत्रैव समाप्तम् , पुनश्च
'अनगसायकः' इति कथिते पुनगत्तम् ।।
भग्नमक्रमम्-भग्नः प्रक्रम आरम्भो यत्र, तत् । यथा-
प्राणेश्वरो गन्तुकामो यास्यन्ति मम चासवः ।
कर्तव्यं किं मया देव शिशिरे मदनोत्करे ।। ३१ ।।
अन 'प्राणा अपि गन्तुकामा' इति भाव्यम् ।।
अक्रमम्-न विद्यते क्रमो यत्र, तत् । यधा-
द्वाविमौ दुःसितौ लोके हितायान्यस्य देहिनः ।
साधुश्च मधुरालापी दुर्वचाश्च सलो जनः॥ ३२ ॥

·No text on this page.

·.
-
श्री अलक्षारमण्डनम्.
अत्र · गगनमण्टलमिन्दुर्गाहते' 'पल्पदाः कमलमध्यगोचराः
सन्त मेरते इसव्यस्तं भाव्यम् ।।
गर्भितम्-यत्र वाक्यानरमेव वाक्यान्तरं प्रविशति. तन् । यथा-
परदुःसन्तां पुंसां रौरवेषु महास्थितिः ।
सत्यमेतत्पुराणोक्तमाचन्द्रार्क तु जायते ।। ३८ ।।
अन्न • स्थितिर्जायते' संलग्नमेव भाव्यम् ।।
अमतपरार्थम्-जमतः प्रकृतविरुद्धः परार्थो यत्र. तन् । यथा-
त्वत्सगवही भात्येपा कामिनीव महीपते ।।
अरिरक्तौघसिन्दूरमासईमचन्दना ॥ ३९ ॥
अत्र · रक्तं सिन्दरं मासं चन्दनन् ' इत्युक्ते शृङ्गाररतस्य प्र-
निकूलता।
अभवन्मतयोगम्-अभवन्-असिद्धो मतोऽभीष्टः योगः- सम्बन्धो
चत्र, तन् । यथा-
स्वगुणोदक्षिसंवृद्धो दानवारि विराजितः ।
यगचन्दः प्रागेन प्रौटः इत्यापि देहिनः ॥१०॥
अत्र देहिनो गुणोदधिसंवृद्धः अवं न लगति, 'राचन्द्र-
रय एव लगति॥
।। इति वाक्यदोषाः ॥
अधार्थदोपा उच्यन्ते-
अपुष्टो ध्याहनः काठः पुनस्तथ दुष्क्रमः ।
प्रसिद्धिविद्याविन्द्धः सन्दिन्योऽपानीकृतः ॥७॥
प्रभागितविरुद्धआहेतुरश्लील अव च ।
सामाङ्कोऽपदमुक्तस्तु त्यतानुीकृतः पुनः ।।८।'
विध्यनुवादायुक्तः सहचरभिन्नस्तथा पुनमः।
दुर्थोऽपि सनियमानियनविशेपाविशेपान्यः ॥5॥

·No text on this page.

·श्री. : tir infor:: ॥ . R: nimitraa 4. ना। मममममम प. ॥१८॥ mmarrian सागार यानि' से - अनाकानी गधा- माना 27वामीन मिना सनमान में। विमानापमान में मर हमर पदाग्बभाजिनः ||१९|| १५ मिना पुनः, नि ।। फागिनविरगो यथा- मा परि एप 'वया प्रीनिर्धता भाम । सम्माम समिधानार्य धन यानि दिशा दा ॥ ५० ॥ अन र मदन दिशा दक्षा यानि' इति प्रकागिती विरोधः।। अंतर्यथा- नव परिमलमानादपि पुरनुमायुधदीपनं सदा भवति । गरणीविलामगुरुगमि परिहर भुजगान्पटीरमरवे ॥ ५१ ॥ अन भुजगनिगकरणे हनोंत्तः ॥ अधीला यथा- यन्त्र स्यात्कुटिल: साक सगः स्तब्धस्य नित्यशः । छिद्रप्रवशिनरतस्य पतनं भवति ध्रुवम् ॥ ५२ ॥ - ·ܕ ·धन hti..... En: ॥ सवाणा र : 12. HERE माना। artigiri" htrait rile पर लेपः ॥ ४८ ।। , दानिशाना पिता शान्तर यानि इति सामानो या- fས༌ནit ༢༦.༣ ༑ པས པས། $ 11 in | मना मनापान में मर र पहायजमातिनः ॥१९॥ पर विमना पुन: गि अफाशिविरमा बधा- मायापनि नप यश प्रीतिभृता शशम । मम्मामलनिवागा धन यानि दिशा दा ॥ ५० ॥ घर पर मदन दिशा दश यानिति प्रकाशितो विरोधः।। अहेतुर्यधा- नव परिमरमानादपि पुसुमायुधदीपनं मदा भवति । तरुणीवितामगुरुगनि परिहर भुजगान्पटीरमरये ! ॥ ५१ ॥ अत्र भुजगनिगकरणं हेनोत्तः ।। अलीला यथा- यम्य स्यात्युटिल: साक सद्गः स्तब्धस्य नित्यगः । छिद्रप्रवशिनम्तम्य पतनं भवति ध्रुवम ।। ५२ ॥ - ।

·श्रीअलङ्कारमण्डनम्. साकाङ्क्षो यथा- मत्तो जलदसमूहो दृप्ता नृत्यन्ति केकिसङ्घाताः । अध्वगमूढ कथं तां सहसे कान्तां विदेशगताम् ॥ ५३ ॥ 'कान्तां त्यक्तुं कयं सहसे' इत्याकाङ्क्षते ।। अपदमुक्तो यथा- मित्रं कृष्णो यस्य बन्धुश्च धर्मस्तातः शक्रो विक्रमोऽलौकिकश्च । न स्यादन्यः फाल्गुनाद्वगुदेवो देवोऽप्येवं सर्वशक्त्याभियुक्तः।।५४।। अत्र 'न स्यादन्यः' इत्यनेनैव सिद्धे 'देवोऽप्येवम्' इति अपदमुक्तः ॥ त्यक्तानुस्वीकृतो यथा- यद्गुणाः कर्णकुहरे सज्जनानां स अव पुरुपो लोके गुणगौरवभूपितः ।। ५५ ।। अत्र ‘गुणगौरवभूपितः' इति ।। विध्यनुवादायुक्तो यथा- सरस्वति । नमोऽस्तु ते विहर वक्त्रपङ्करहे महेशगुणवर्णनामृतरसप्रमोदोद्वते । मदान्धजनपिणि प्रणगमाशु निन्मापदे त्यजाशु भज गोष्ठिका सुजनसङ्गमे सहमे ॥ ५६ ॥ मदान्धजनमपिणि ' इत्यावश्यकादिन्योऽर्थो विध्यर्थी- दन्यः, इति । सहचरमिन्नो यथा- दानेन दाता कपटेन चौरः शार्पण वीर्यो यगमा नृपालः । सन्येन योगी कृपया द्विजन्मा म्पानिक जगति प्रयानि ।। ५७ ॥ अन कपटेन' चौरः' इति ।। तु शरते । .

·६५
श्रीलङ्कारमण्डनम्.
ग्राम्यो यथा-
पुत्रमाताऽसि मे कान्ते ! त्वत्तुण्डं दुण्डलोपमम् ।
स्वगत्यानर्गलाऽसीति भोत्रियणोच्यतेऽगना ॥ ५८ ।।
सनियमान्यो यथा-
दत्तं धनं तदपि ते हदि नो विकाश:
प्रीतिः
कृता
त्वयि तथापि न निर्मलत्वम् ।
निप्पादितं तदपि कार्यशतं न वेल्सि
सत्या तवाय खलता खल : भूषणाय ॥ ५९॥
अत्र 'खलतैव' इति सनियमत्व वाच्यम् ।।
अनियमपरिहतो यथा-
धनेन कित्निपाऽऽरम्भो विद्ययैव मदोद्गतिः ।
वाचया मित्रनिन्दा च तस्य पुंसः भुतेन किम् ॥ ६० ॥
अत्र 'विद्यया अव' इति नियमो न वाच्यः ।।
विशेपपरिहतो यधा-
सत्सङ्गमे कस्य न चित्तशुद्धिरसत्पदे फस्य न पापबुद्धिः ।
भवोद्गवे फस्य न भूरि दुःखमुमार्चने कस्य सुख न पुंसः ॥६॥
अत्र उमार्चने ति सामान्यं न वान्यम् ।।
अविशेपान्यो यथा-
जनाः कुर्वन्तु माऽवतां कवीन्द्राणां कवचन ।
कृष्णद्वैपायनाकि न कृष्णपाण्डवकीर्तनम ।। ६२ ।।
अत्र एकस्माद्, इति सामान्यं वक्तव्यम् ।।
धनुाहस्तकटककेकिकेकादयः पुनः।
सानिध्यवाचिनः शब्दा उत्कर्षमतिपत्तिदाः ॥ १० ॥

·No text on this page.

·भीमारना
।
पिन या पानः ॥ ३ ॥
ye
मिर-
म.मगधग्यम् ।
sit tivཔལཙiii;
पाप rani गरमान : ॥२॥
सर ir !
'प्रायः' पापातर-
पागः ॥
मगधकाशिन्यं नन्माधुर्य नगर्घधाः ।
ग्गजनी भोपाकशारको गया मारम् ।
पुग्विषनि मायमिन्दुमुगि ' पपापिग्गममम ।। ३ ।।
या मजल्दवर्णन्य सौचुमार्य तदन्यते ॥ ४ ॥
स्थानिपनिनच माशान्द्रिकाविम्मचुनया
परणनयमग्यानचुम्पतीयं चकारी।
नर सुपटपटी पालनपावरता-
मरणनलिनपत्तिान्तितः श्यामलेली ॥४॥
आशुफरणमर्थम्य कथ्यते सा प्रसन्नता ।
श्रीभग्वो जयति भूमिपतिः प्रसन्नः ।
समाविरन्यम्य गुणारोपोऽन्पस्मिन्स उच्चो ॥ ५॥

·२८ श्रीलङ्कारमण्डनम्, यथा- अस्यां दिगि विशालाक्षि । प्रसरन्ति कराकुराः । शशिनो मानिनीमानजयिनः किं विधीयते ॥ ५ ॥ अत्र वृक्षवल्लीमुख्यानामराः, तदारोपणन्द्ररेणु; यतश्चन्द्र- करेग्नकुरा न संभवन्ति ॥ पदानि गुम्फितानीवैकस्मिन्श्लेपः स उच्यते ।। - येनानयंपगक्रमेण दलिताः मप्रामरड़े रय- बातास्त्राणपरायणेन मरणात्पाण्डोरगण्ड सुताः । बनाकर्षणविहला कुरुमभामध्योता द्रौपदी चैतम्नं भज जन्ममण्डननिदं गोविन्दमानन्ददम ।।।। बन्धमोजज्यलना कान्निः . पभोलकान्तिपुरंगगितागेपदिगन्नगलः । अनन्नचन्द्रोग्यदायी विनिता सिवानहाः ॥७॥ समागताना गया भोजनदान । या- यो परमागरम पदानि । • TRA दमभाग : माहिती याना!" पहना गल्पना गया । ७ ।। 7. TT : - , - ht, 74.1 ·श्रीअलङ्कारमण्डनम् १९ ४. सालझाराऽपि नो भाति तरुणी विभ्रमर्विना । तथा रसविना काव्यमतस्तान्बमहेऽधुना ॥ १ ॥ विभावैरनुभावैश्च सात्त्विकैभिचारिभिः । स्थायी रत्यादिको भावो जनितो रस उच्यते ॥२॥ शृगारहास्यकरुणा रौद्रवीरभयानकाः । बीभत्साद्भुतशान्ताख्या नवैते कथिता रसाः ॥३॥ तत्र झारलक्षणम्- परस्परं नायिकानायकयो:त्तिः, शङ्गार उच्यते । सम्भोगो विमलम्भश्च द्विधा स परिकीर्तितः ॥३॥ सम्भोगस्योदारहणं यथा- अलोकवार्ताकथनन्छलेन कर्णेऽनुवेल लगति प्रियायाः । चिकृती चुम्बनलोभसौख्यात्पुरः सखीनां मुकुलीकृतास्यः ॥२॥ विप्रलम्भमाह- इभिलापविरहशापदेशान्तरोद्भवः । पञ्चधा विप्रलम्भस्तु कथिनः पूर्वरिभिः ॥५॥ इयर्याभवो यथा- लुमागारागारुणनेत्रपद विलोपय कान्त दयिता निशान्ते । करो इम्तस्थकपोल्देशविनिर्गलकजलमृपिता ॥ २ ॥ अभिलापभवो यथा- रको समासीनयनाभिरामा यामातुरस्य प्रसरत् पक्षीः । जीवामि पत्मा तरणी भुजाभगमालिजति प्रीतिघरा नगारी !

·No text on this page.

·STER Prerndirth मार ॥: ॥ ..............। मामा पापा ॥१६॥ 1,1ཙ* in Hindi free मा मनाच पारपार नो पथा- rrsमामिला gr पण्य मिः प्रभारः । सारसपा- vierमापति पित परः मुला। infair वि.मामाघमागे र माधुः ॥१६ देवनामुनिगर्यादा रनिर्भाव निगाने । व्यभिचारी तथा गुल्या यःम भावः प्रकीर्तितः ।।६।। देवनानियंधा- कार चाम्नि नचाभिधानमालमितरतन्य ममातिमाख्यम् । वय लापनगीचरस्य शंभरच रयाः किमना पदामि॥१४॥ गयो त्यभिचारी यथा- शानदेव मधिचिन्तगग्य प्राणनाथमध पापकारिणा । पुष्पयाणनियन चर्पना मन्मधन शकलीयनं मनः ॥१५॥ अन पिपाद: ।। अध रसाभासानाह- साभावाच ये धर्मास्तदाभासास्तु ने स्मृताः ।

·२२ श्रीअलारमण्डनम् . रसाभासो यथा- एक दगा सफलयत्यपरं वचोमि. रालिगनेन हमनेन यमम्ति मक्ता । कापट्यसम्भ्रमविधानविचित्रचित्ता सा बाणिनी भवति कस्य मुखाय पुंमः ॥ १६ ॥ भावाभासो यथा- साध्वीं विलोक्य रुचिरा चिरकालमेकः पिनो निज सपदि निन्दति जन्मकर्म । यन्मन्मथो मम वशीकुरुते न चैनां चीर्ण तदेव निगदन्निति मूढचेताः ॥ १७ ॥ अत्र मुख्यो व्यभिचारी विपादः ।। शान्तिः शवलता सन्धिर्भावस्य रसपुष्टये ॥ ७ ॥ भावस्य शान्तिर्यथा- भर्तुर्मार्ग वीक्षमाणा मृगाक्षी मेघालोके कम्पते स्म नताशी । आसीत्तस्मिन्मेषकाले मनोऽस्याः रम्योल्लास विस्फुरद्वाहुवल्याः।१८। अत्र भयमुत्पन्नमुत्साहेन शान्तम् ।। भावशवलता यथा- धिगयौवन किमधुनाऽस्य मधोविधेयं गन्तव्यमद्य कुसुमेपुशरप्रजात्क्व ? | तस्याधमम्य दिवसाः किममी लगन्ति मोह गताऽध्वगवधूरिति सन्निगद्य ॥ १९ ॥ अत्र ‘धिग्यौवनम् ' इति शोकः, ' मधोः किं विधेयम् ' इति क्रोधः, ' कुसुमेपु शरारक्व गन्तव्यम्' इति भयम् , त्य दिवसाः' इति निन्दा, 'किं लगन्ति' इति चिन्ता।, एवं भावा- नां शबलता-मिश्रणम् ।। तस्याधम- - ·नर. Timrita farmभात ! Pr-मामि ॥२८॥ i.inaaritai॥ अप नापाः भिकारियरयापिटाभिधानमः । प्रिय मा स्थायी रमदोपः स उपने 11८।। 'यभिचारिनाला व्यक्तिर्यधा- मामा गगनपि मरवा गाहकार भारतमा । Ayu मपिता विना विना रिणाधी १२१ A १ - मगमनेऽपि नया गाधिपामु नय गर्षिरता । "नमिया writs नाराट गाया मालाग २२ धायिनारना सव्यक्तिर्यधा- उस्मान्तप मतमाम प्राधा रिपुयशाप । रनिधीरप्रिय: मोवि जितात्माऽगि भूपंत ॥२३॥ अन उन्मार: माधः' रतिः' ति म्यायिन उसः || ग्मनाम्ना रसव्यक्तिर्यधा- मानन्दिनचकागो पलस्वगिणकारण ! उदिन पन्दगत्यानीतमः कान फामिषु ॥ २४ ॥ मागदिनाम्ना रसव्यक्तिर्यधा- ध्यापग्य पाणेन विभिप्रदेशमार्तस्वरं पीय पो द्रवन्तम् । मुग पिनियधिरापरक्त मुनिर्व्यरोदीकरणेन पूर्णः ॥२५॥ अनकमणेन' इति ।

·, २४ श्रीअलङ्कारमण्डनम्. अधुना एतेपां रसानां स्थायिभावानाह- रतिहासच शोकश्च क्रोधोत्साहौ भयं तथा । जुगुप्सा विस्मयश्चेति स्थायिभावाः प्रकीर्तिताः॥ ९ । अथ व्यभिचारिणः। निर्वेदग्लानिशङ्काख्यास्तथाऽमूयामदश्रमाः । आलस्यं चैव दैन्यं च चिन्ता मोहः स्मृतिधृतिः ॥१०॥ ब्रीडा चपलता हर्ष आवेगो जडता तथा । गर्यो विपाद औत्सुक्यं निद्राऽपस्मार अव च ॥ ११ ॥ मुप्तं प्रबोधो हर्पश्चाप्यवहित्थमथोग्रता । पतिर्व्याधिस्तथोन्मादस्तथा मरणमेव च ॥ १२ ॥ त्रासश्चैव वितर्कश्च विज्ञेया व्यभिचारिणः । त्रयमिंशदमी भावाः समाख्यातास्तु नामतः ॥ १३ ॥ इतिश्रीजिनभक्तेन मण्डनेन विनिर्मिते । चतुर्थोऽयं परिच्छेदो जातोऽलङ्कारमण्डने ॥ १४ ॥ ५. कोमला सुरसा वाणी वनितेव मनोहरा । जायते यैरलङ्कारानधुना कथयामि तान् ।। १ ।। अथालङ्कारोद्देशः पुनरुक्तवदाभासो वक्रोक्तिश्चित्रमेव च । अनुभासश्च यमकं श्लेपो मूर्द्धन्यलतियाः ॥ २ ॥ अथार्थालनियाजाती रूपकाख्यं तथोपमा । मालोपमानन्वयथोपमेयप्रचुरोपमाः ।। ३ ।। उपमेयोपमा चैवोपमानप्रचुरोपमा । उत्प्रेक्षाऽपह्नुतिः श्लेपोऽतिशयोक्तिस्तु दीपकम् ।। ४ ।। ma

·क
-
-
.
-
"............: :
. : ......! .
५.३ ॥
-
in
एयारी:::.:..;.
iiiiiiiii
Rain. ... ... .
ITARNER
मा.....
मायान परमादानी
मायामासोनि म पनि १० ॥
समिनि, या' !
पन्चायनासो -
अपामातिशयानां भितर पिला ।
पनर नाव भामः पयन गोदाः ॥१५॥
-
राना मलमनिननयनः ।
निर्म गामति: Marji पाप यः ॥ ६ ॥
पर समातिगार-
प्ररतनादिन्याः रिपने पनि वैभवान् ।
भाशेपेण पादा वा यत्तिः सा निगयते ।। १२ ।
भान यथा-
पन्हे मयलोऽमित पारले गवि गुर।
मर पालन न गमो चलि दादापि पि ॥२॥

·{

·प्रकाशन
-
TE:
4. LT -11-11
निगम
मध्यम माग्योदय र पातम् ।
मानवापसमधानमनयापन नत् ॥ १८ ॥
मान-
༣rtq. if it, it
माया।
मानवाणिमात्रेया
गोमामा बिनपातनपनेऽन्न।।। १९ ॥
"अमरनयम-
वि. गिमिनार' र धिनम् ।
सागर पलटा मटा जीवनाऽस्ति नः ॥२०॥
अधापमामा-
उपमा कथ्यत साम्यमुपमानोपमेययोः ।
तहाचकमन्ययाव्ययतुल्यार्यसनायगा ।। १९ ।।
योपरि यथेवायाः स्युम्तस्यापमानना ।
निष्फलीयति मसारं निःनारीयति जीवितम् ।
लाष्टीयति निधान च जनः श्रीपतिमेवरः ॥ २१ ॥
यथा च-
व्योमायते प्रचलनीलिम यस्य वक्षी
दोनो दिनेटा इव राजति कौस्तुभाल्यः ।
पद्मानुजः स्फुरति यस्य गभीरनाभि-
मास्थितिः कमल जश्व हरिः म पातु ॥२२॥

·श्रीअलङ्कारमण्डनम्-
अव्ययेन यथा-
-
-
सचन्दने भात्युरास श्रीहरेर्वनमालिका ।
मुक्ताफलनिभे गङ्गाजले कालिन्दिका यथा ॥ २३ ॥
अकदेशवर्तिनीमुपमामाह-
स्यादेकदेशवर्त्तिन्युपमा धर्मार्थप्रकाशने ॥ २० ॥
पुण्डरीकयुगेनेव नेत्रद्वन्दनेन माधवः ।
अम्भसेव सुशीलेन तेजसा यमुनौघवत् ॥ २४ ॥
अथ मालोपमा-
मालोपमोपमेयस्योपमानत्वं यथोत्तरम् ।
तव भारतीव मूर्त्तिर्मूर्त्तिरिव च भारती ।
मुवर्णयुता-
लक्ष्मीरिव ते दृष्टिम्बल्लक्ष्मीहरे ! सुभगा ॥ २५ ॥
अनन्वयो यथा-
अनन्वयोपमैकस्यैवोपमानोपमेयता ॥ २१ ॥
यथा-
श्रीरामभवनो मूर्तिभवन्मूर्तिरिवोत्तमा ।
यस्या गुणा इव गुणाः सन्ति नान्ये जगत्रये ॥ २६ ॥
उपमेयमचुरोपमा-
वहपमेया कथितोपमेयमचुरोपमा ।
चटितानि हमितानि भाषितान्युत्तमानि यदि मन्गले सल'।
तत्त्वविच्छिवरमेशभाजिना तर्हि नास्ति ना समृतेर्भयम् ॥२७॥
उपमेयोपमा-
वाक्यद्वयविपर्यामे उपमेयोपमोपते ॥ २२ ॥
गतव निर्मला कीर्तिः कीतिवनिर्मला मनिः ।
मनियमावला वाणी हो नव मुरमदा ॥ २८ ॥

·महा. AM G मानवतापमान t, . पाना मामril Patrjilan. 205.।। माया- मानाय जिन पनाया ॥२६॥ या नद्यानिभिः गन्हा चा माना गया । ५fणाम: ARTI जनम मिति पनि कमान भारनिः अपाननिर्मिशापमयं सारनेऽन्यथा ॥ २४ ॥ रापोऽभि कान्तिः रामा जगत्या वगपुरमः। सपान प्रेमभरण गोपाजन नीर: गिरष्टिपातः ||१|| - चरणागलवागाचगणा नराणां निदापनि मशिनाचिन्त्यशनिः । भजन भजत लोकाः पृष्णवपन्य दाभाद- गुनगगनमंतगर्त्यलोकेऽवतीर्णम ॥ ३२ ॥ पमा,- ऐप कार्यवाचित्वेऽप्यनेकार्थमवर्तनम् । चन्द्रातिकग गहातरङ्गालिशिनः सदा । अन्तीनग्मानायी गम्भीगे राजते हरः ॥ ३३ ॥ अतिशयोक्तिः उपगेयमनुफ्त्येवोपमानम्व निश्चयः । यदि योगे द्वितीया च तृतीया प्रस्तुतान्यता ।।२५।।

·No text on this page.

·श्रीलक्षारमण्डनम्. ३३ फवेरसवती वाणी स्वर्णदी धर्म निर्णयः । श्रीकृष्णस्य पदद्वन्द्वमधमाय न रोचते ॥ ३९ ॥ दोलायते विभेत्याशु विलोकयति कम्पते । गति स्विद्यति चमूररीणां कृष्णदर्शने ॥ ४० ॥ मालानीपकं यथा- त्वत्तो वाहुतिश्चक्रमुगं चक्राद्विर्य विर्यतो दैत्यनागः । तम्मालोको लोकतः सौख्यमेकं वृद्ध कृष्णेति त्वयि क्षमापतीन्द्रे ४१ समानधर्मोपमेयोपमानमतिविम्बनम् । दृश्यतेऽत्र स प्रोक्तो दृष्टान्तस्तु मनीपिभिः ।। २८ ॥ पुण्डरीकनयनस्य दर्शने याति पापमखिलं किल जन्तोः । उद्यते दिवसनाधमण्डले ध्वान्तमेति भुवनत्रितयस्य ॥ ४२ ॥ इनादिभिर्विना यत्र वस्तुनः प्रतिवस्तुना । साम्यं प्रकाश्यते सा तु प्रतिवस्तूपमा मता ॥ २९ ॥ यथा- चन्द्रोऽगतापं हरति प्रकामं ददाति तोयं जलदः सदैव । सूर्यरतमो हन्ति किमत्र चिन्न परोपकारे महतां स्वभावः ॥४३॥ निर्वापकोऽयमेवैको जलधेरभवच्छशी। रमन्ते पुष्पिताः सर्वे त वः कि सुगन्धयः ।। ४४ ।। मस्तुतेन यत्र रयात्मशंसा परतुनरय तु । अप्रस्तुमशंसा सा कविता बहुभेदगा ॥ ३० ॥ अन्नन्सुपक्वानि फलानि तोयं पिनन्सदा निसरत सुशीतम् । निभन्मुदा तारववललानि पने मुस तापसयन्दनेति ।। १५ ।। व्यतिरेकगाह- साधारणगुणैः साम्ये वस्तुनोः सनि ययपि । आधिस्य तर मुख्यरय व्यतिरेकः स कथ्यते ।। ६६ ।।

·No text on this page.

·...- श्रीमलद्वारमण्डनम्. ४१ यथावा- यन्यैव गत्यं हृदये प्रविष्ट तस्यैव पीडेति तदन्यवेश !। मिन्दन्ति वागास्तव वैरिवर्गास्तदानानामसवः प्रयान्ति ॥८१।। विपनमाह A . . - द्वयोरवटमानत्वायोगस्वाश्चर्यकारकः । यत्रोच्यते तं विपममलङ्कारं तु मेनिरे ।। ५२ ।। के ममोरः कठिनं क ते पादाम्बुज मृदु । मा पीडा तव विप्रेति कृष्णः श्रीवत्समावदत् ।। ८२ ॥ व्याजोक्तिमाह- मिपेण केनचियत्र वस्तुरूपानोपनम् । असावलकृत्तिः मायाजेक्तिरिति कथ्यते ।। ५३ ।। सस्याः पुरः कुचतटे करज स्वकीये व्यालोक्य कापि तरागी त्रपित्यवादीन् । धाताऽपि चन्दनरमैः सखि । कुकुमार नायं प्रलुप्यति कथ कथयास्य हेनुम ॥ ८३ ।। अर्थान्तरन्यासमाह- सागान्येन विशेपो वा विशेपेग नदच्यते । कथ्यतेऽर्थान्तरन्यासः सधर्माद्वाऽअधर्मनः ।। ५४ ।। कालेपहतभाग्याना सुधा सापि विपायते । घिरहव्याकुलदश्चन्द्रमा एनलारमः ॥ ८४ ।। मत्यनीरुमार- अशक्तो द्वन्दिनो वेरे यस्तसम्मनिरनं पुनः । पीटयेच्च तदुपै मत्सनी तदुन्यने ।। ५५ ।।

·- 111111 | ... || • it is fistirth ...। ift : १. (44t FE भाकिया- मन्यादा पनी या मागिनः । नहाकिमनि मादालापा गया । ५६ -गामीनिहाय नपानिमया सभाग। गायि मानी घा नगन बम्य पहारविन्द द्वन्द्रान्ति मोटा ममदि बुद्धि. १८५. . वाहल्यमति वस्तूनां यत्रोदात्त तन्यते । गजागणं तव करीन्दमदाम्बुवार- पकाविलं परिजनानिविलेपमीत्या ! मुक्ताफलप्राशर्करिल विभानि रनोपलामलनिवद्धमिद मुरारे । ॥ ८८ ।। अधिकमाह- यत्राधारोऽथवाऽऽधेयमाधाराधेययोर्महत् । तोरपि जायेत लघुत्वेऽप्यधिकं तु तत् ।।५७॥ .. ' महत्त्वं ते वर्ण्यते किमतः परम् । यरिमन्त्रिशालाः सरितो मान्ति त्रैलोक्यसम्भवाः । - ·श्रीअलकारमण्डनम्. ४३ यत्कुक्षिदेशे लसति जगदप्यणुरान्निभम । स मुरारिः स्थितो यत्र तत्साधोर्मानसं महत ।। ८९ ।। - अनुमानमाह- साध्यसाधकयोसक्तिः प्रकटा यत्र दृश्यते । अनुमानमलङ्कारं तं वदन्ति विचक्षणाः ॥ ५८ ।। भृवटरोपल्यविभ्रमस्ते यस्योपरिष्ट्रात्स तु दैन्यमुक्तः । समायते कृष्ण ! ततस्त्वदीया दात्येव लक्ष्मीः फिल दृश्यतेऽसौ९० अतद्गुणमाह- संभवत्यपि योग्यत्वे वस्तुनाऽन्यस्य वस्तुनः । गुणेन नैव रज्येत यत्र सोऽतद्गुणः स्मृतः ॥५९।। मदुसुर सम कुरङ्ग दृष्टे ' तव हृदय पठिनत्वमेति नैव । यदपि च कठिनस्तनद्वयन प्रतिदिवस निफटस्थिरोन युत्तम ॥११॥ एकावलीमाह- आधरय सति चारत्वे तथाप्युत्तरमुरम् । रम्यता क्रियतेऽर्थरय फाधितफावलीति सा ॥६॥ सरणी भूरिधान चातुर्य धारमगाम । मन्मधागोपसन्धानी बराम्यं पर प योगिनाम् ॥१२॥ मीलितमा:- यरियन्स शानिन परगना परत गोप्यते । रघनाथराऽन्येन गनीलिनगिति रगतम् ॥६॥ वाचन पोपमगतयोऽपि सादर. पाते। याऽनियामागमा तुर. ५ शिला ......

·No text on this page.

·生

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·a श्रीप्रकारकडनद. ममारिपत्र- यन्निध्यात मुशामालागतः । कारणे मात प्रोतः न ममाधि कोक्तिः ॥६९ ! यानिनियुः कन्नःप्रय विमानवः अम्भिव भगन्दरला ना मान्यतः ॥१०४ केनचित्र योण गृहोः नमाम्यते । कन्यचितिपयर्थ मुन्न नसकि नितम् ।।७०|| निनाद नयनद्वन्द्व पन्निन्तु विभ्रमय कालिग म । बा किन्नश्चन्न मन मालग वाचिन ॥१०॥ परिकामाह- मापितं यदर्भिपाययुक्तंन्त्र न्याहिशेषनः । अनारः परिकरः म वृधः सथ्यने यया !!! यता वन्दनमा मुत्रम बाइग मल्यकाधिकामिः। नदिवा बनानन्द मा कान्तिी गन्य हुँदै नमः १०६॥ मंमृधिगह- सिरित्र यत्र म्याटनेरामां न भेदन. ! अलानां समष्टिः पितामा यया ।। १ । व मुवेद' नियुपन्ददापनी । नादिर नदयात्रा ! म" करने का दिन रदा? दादर ना।

·श्रीअलारमण्डनम्, अध सहरमाह- यत्राझाशिवभेदेन स्वातन्त्र्यं नैव दृश्यते । अलङ्कृतीनां विद्वद्भिः स सकर इति स्मृतः ॥ ७३ ॥ तवापरं विम्बफलोपम प्रिये दशलमो कोरयुवा दिवानिशम् । भृगोऽप्यधो हास्यसितं विलोकय- न्युमौरभ पुप्पधिया प्रयात्ययम् ॥ १०८ ॥ अत्र स्त्रियं प्रति कान्तम्योक्तिः । ‘विन्धफलोपमम्' इत्युप- मालद्वारः, 'शुको दशति' इति भ्रान्तिमान् , यतः शुकस्य चित्ते आरतत्याभ्रान्तिः; 'हाम्यमीतम्' इत्युक्तेऽतद्गुणः, 'अय भृमोड पि प्रगाति इति समामोक्तिः, इतालझाराणा सङ्करः । अधानिश्रयमाह- अकस्य यत्र स्वीकारे साधकं वाध चायकम् । न लभ्यते स कथितोऽनिश्चयाख्यो मन पिभिः ७४मा अन्जमेतत्वुरद्गाक्षि ' रदयाहाददायकम् । पिजम्भते चपोरस्य कुर्वदेतत्य पारणम् ॥ १०९ ।। 'अञम् पनि चन्द्रपाल,जयोः श्रेष:. किंवा विशम्भते ? आप समानातिः, एतस्य पफोरस्य पारणा कुर्वन् ' इति अप्रस्तु- तप्रदाया. अन कशिदलारः फस्यापि साधको न कस्यापि वाधको नामि । इति श्रीजिनतेन भण्डनेन विनिर्मिते । पश्चमोऽयं परिच्छेदो जातोऽलहारमण्डने ।। ७५ ॥

·No text on this page.

·भागलकामटनम्। यत्राहाहित्य देन वातन्त्र्यं नैव दृश्यते । अन्नकृतीनां विद्धिः स सहार इति स्मृतः ।। ७३ ॥ तबार निम्बफगपम प्रिय । दगानी कोग्यया दिवानिशम् । झोग्यधा हारयमित बिलांफय- नुसार पुष्पधिया प्रयात्ययम् ॥ १०८ ।। अन स्त्रियं प्रति कान्तम्योक्तिः । विन्नफलोपमम्' इत्युप. मालकार:. 'शुको दशति' इति भ्रान्तिमान . यतः शुकस्य चित्ते आरनन्बाभ्रान्तिः, 'हान्यमीनम्' इत्युक्तेऽतद्गुणः, · अय भृशोऽ पि प्रयाति ' इति समासोक्तिः, इत्यलकाराणा सकारः । अथानिश्रयमाह- अकस्य यत्र स्वीकारे साधर्फ वाथ बायकम् । न लभ्यते स कधितोऽनिश्चयाख्यो मीपिभिः ॥७४ अजमेतत्तुरगाक्षि ' रदयाहाददायकम् । विजृम्भते चकोरम्य कुर्वदेतस्य पारणम् ।। १०९ ।। अन्जम् इति चन्द्रपथ,जयोः श्लेषः, किवा वनं विजृम्भते अन समासोक्तिः, एतस्य चकोरस्य पारणां कुर्वन् ' इति अप्रस्तु- तप्रशंसा, अन कश्चिदलकारः कस्यापि साधको न कस्यापि वाधको नास्ति। इति श्रीजिनमक्तेन भण्डनेन विनिर्मिते । पञ्चमोऽयं परिच्छेदो जातोऽलहारमण्डने ॥ ७५ ॥ . .

·४६ श्रीअल हारमण्डनम्. - समाधिमाह- यसिध्यति मुग्वेनैव कारणान्नरयोगनः । कारणेऽपि सात प्रोक्तः स समाविस्तु कोविदः ।।६९।। अद्याजिगमिपुः कान्नः प्राप्तोऽयं दिवसोऽवयः । उम्भितश्च भगवान्वमन्तो मम भाग्यतः ॥१०॥ यूनमाह- केनचियत्र धर्पण गूढोऽर्थः सप्रकाश्यते । कस्यचित्यतिपत्त्यर्थ मून तत्परिकीर्तितम् ।।७०॥ निर्माल्य नयनद्वन्द्व परितस्तु विभ्रमय्य कराड्डालिकाम् । स्वैरिणिका प्रियपुरतश्चन्द्र ममा भालगं काचित् ||१०५|| परिकरमाह- भापितं यदभिपाययुक्तैस्तु स्याविशेषणैः । अलङ्कारः परिकरः स बुधैः कथ्यते यथा ॥७॥ अल इवृता चन्द्रमुखी सुवेपा चेतोहरा मन्मथगोष्टिकाभिः । प्रेम श्चिता यै वनशालिस्पा सा कामिनी कस्य मुदे न पुसः ॥१०६।। संसृष्टिमाह- स्थितिरेकत्र यत्र स्यादनेकासां तु भेदतः । अलङ्कृतीनां संसृष्टिः कथिता सा बुधैर्यथा ।। ७२ ।। वर्पतीव सुधां देव विबुधानन्ददायिनी। तव वाकचन्द्रिका चन्द्रतुल्यवक्त्रप्रकाशिता ॥ १०७ ।। अत्र 'सुधां वर्पतीव' इति उत्प्रेक्षा, 'विबुधानन्ददायिनी इति श्लेपः, 'वाक्चन्द्रिका।' इति रूपकम् , ' चन्द्रतुल्यवक्त्रप्रका- शिता' इत्युप्रमा, एतेऽलङ्कारा अस्मिन् श्लोके मुख्याः परस्परं दृश्यन्ते । 1 -

·No text on this page.

·- ४६ श्रीअल हारमण्डनम्. समाधिमाह- यसिध्यति सुखेनैव कारणान्तरयोगनः । कारणेऽपि सति प्रोक्तः स समाविस्तु कोविदः ॥६९!! अद्याजिगमिषुः कान्तः प्राप्तोऽय दिवसोऽवधेः । उम्भितश्च भगवान्वसन्तो मम भाग्यतः ।।१०४|| मूश्नमाह- केनचियत्र धर्मेण गूढोऽर्थः सपकाश्यते । कस्यचित्मतिपत्त्यर्थ सूक्ष्मं तत्परिकीर्तितम् ।।७०॥ निमील्य नयनद्वन्द्व परितस्तु विभ्रमय्य कराडालिकाम् । स्वैरिणिका प्रियपुरतश्चन्द्र ममा भालगं काचित् ।।१०५|| परिकरमाह- भापितं यदभिपाययुक्तै तु स्याद्विशेषणैः । अलङ्कारः परिकरः स वुधैः कथ्यते यथा ॥१॥ अलवृता चन्द्रमुखी सुवेपा चेतोहरा मन्मथगोष्टिकाभिः । प्रेम चिता यै वनशाालरूपा सा कामिनी कस्य मुदे न पुंसः ॥१०६॥ संमृप्टिमाह- स्थितिरेकत्र यत्र स्यादनेकासां तु भेदतः । अलङ्कृतीनां संसृष्टिः कथिता सा बुधैर्यथा ।। ७२ ।। वर्पतीव सुधां देव विबुधानन्ददायिनी। तब वाकचन्द्रिका चन्द्रतुल्यवक्त्रप्रकाशिता ॥ १०७ ॥ अत्र 'सुधां वर्पतीव' इति उत्प्रेक्षा, विबुवानन्ददायिनी इति श्रेपः, 'वाक्चन्द्रिका।' इति स्पाम् , ' चन्द्रतुल्यवक्त्रप्रका- गिता' इत्युप्रमा, पतेऽलकागअग्मिन् श्लोके गुस्याः परस्परं द्रश्यन्ते । , .

·No text on this page.

·No text on this page.

·1 .ܫܝ ܃ ܪܨܐ ܕ ܂ܐ ܐܝܰ ܝ ܀ ܝܰܙ: ܪܝܝܰܝܰܒܺܝܢܶ ܝܺ.܀,; -41:.' ::: ܙܟ : ܐܕ .., . ܢ .. ܐܒ:܂ ܃܇܇܆.:: ܝ \ ' ܙ ... ܝܽܝܺܕ݂܂ ܝܺܫܰ ܝܽܝ' - :::: ܀ - -- . 3 ܕܝܪܥ: ܝܕ:-.܂ ;-.. ܝܽܬܝܺܚܕ݁ܐ ܐܺܝܬܐܚܳܐ 25- ܪܝܝܝܵܐ، 23-:. ܐ xܬ݁ܳܝ ܬ!o| [: ܝ ܩܵܪܸܐ ܚܲܕ݂ ܀ ܬ݁ܐܝܺܐܐ!? ;: :::: ܕ ܢܟ ܐ ܝܶܪܰܕܝܶܝܐܚ ܝܺܝܶܐܝܶ ܢ ·श्रीमनारमण्डनं. आम्मा तीनमानीलिमिना युगलाने गया निन्दन्नेव मान्यवन्ध्यमतगतपो न दुग्यानि नः । संतुष्यन्तु महाजना दि भुजगप्रामोलिशने चन्दने का हानिमलयाचतन्य ललितनत्र भत्ताऽनितः ॥११॥ इन्यल हार मण्डन ममाप्रम् । संवत् १५०४ व मार्गशिर्वर पञ्चभ्य, गनै तिने लिग्वित विनायकायकायवन ।।