·Pablished by Janardan Sakharam Kodalkar, M. A., LL. B., Curator of State Libraries,
Baroda, for the Baroda Government, and Printed by Manilal Itcharan Desai, at
The Gujarati Printing Press, No. 8, Sassoon Buildings,
Circle, Fort, Bombay.
Price Rs, 2-4-0
"T

·भूमिका अत्य गद्यपद्यभूविष्टस्य चन्यूप्रबन्धस्य प्रणेता कवित्सोडलो नान्ना । जन्म चास्य कायस्यवंशे । कायस्थवंशश्याधुनाऽप्यनेकधा तत्र तत्र प्रल्डः प्रवर्तते । कविरयमात्मनोऽन्वयत्स्य मूलपुरुष, भ्रातरं शिलादित्यत्य, नान्ना कलादित्यं, श्रीकण्ठपापरिचरत्य कायस्थसंज्ञस्य गणविशेषस्यावतारं निरूपय- नारम्भे स्तौति । विशेषयति च निशं "बालभो नाम कायस्यवंश (पृ.११,प.२८)" इति । यस्मात् वलभीनगर्यामासीदत्य वंशत्य कूटस्थः कलादित्यत्तस्माद्वालभ इति विशेषः । निवन्धारम्भे वंशमात्मनः प्रपञ्चयंत्तथा शिलादित्यकलादित्ययोत्संवादे "देव क्षत्रियादुत्पन्न (पृ.६,प.१२)" इत्यादि कला- दित्यवचनमनुवदन् न्यनत्यात्मनस्तंभूतिं क्षत्रियान्ववाये। सवं च कविनोदाहतल्यान्वयनमः ।त्यः कलादित्यः । तस्यान्वये समुदभूत् चण्डपतिः (१)- तस्य सूनुः सोलपेयः (२) तत्व सूनुत्तूरः (३) तस्य सूनुः कविरसौ सोडलः (४)। जन्मास्य कवेगुर्जरस्य दक्षिणविभागे लाटदेशे । यद्यं कवियरन्म एक्माह, "वमिन्नशेषभुव- नविल्यातनामनि महावंशे दलितकलिकलकतहतिरमृतमयाकारकमनीयो नर्मदाप्रवाह इव भूतिलो- कमयिष्टितो लाटदेशमालीदुमेशवंशावतीत्य महात्मनश्चण्डपतेरङ्गजन्मा सोल्लयो नामे - (पृ. १२. प. ६)ति । तत्रैवानुपदमिदमप्याह "प्रथमतः पुत्रेपु पन्चावतीलनुम्सोडलो नाम, स खलु स्वोक्योभाक्लुिण्ठिनं लाटदेशमध्यासित " (पृ. १२. प. ११) इति । अथ लादेशे करिमन्नगरे ग्रामे वास्य जन्म ? इदं तु न निशेतुं शक्यते । परं जन्मदेश एवात्य नावासोऽभूत् । अपगते कौमारे परिसमाप्ते च विद्याभ्याले केनापि कालयोगेनायं कोणदेशे स्थानकं नाम नगरमुपगम्यावस्थित इति विज्ञायते । इदं च कविरेव "का- लपरिवर्तितावस्थितिक्रमेण च मृगमदपत्रमदिमयं कोहणभुवो मण्टनमिवोशनवनाविलीनपरिसरं स्थानकं नाम राजधानीनगरमागत्यादस्थित (पृ. १२. प. १४)" इति वर्गवति च रथानाम- धुना ठाणेति स्यायते । कविरचमात्मनो वृत्तं वर्णयन् कोडणदेशाधिपदिनराजय नागार्जुनस्य मुम्नणिराजत्य तथा लाटदेशाधिपतवत्सगजरच च समया लिकतामालनो पति । ना मान्य वचनम्-"संवर्गितदिउत्तराजेन संभूपितो नागार्जुनन संमानितो गुग्नजिनरेश्वरति नादान प्रमोपनुजगज्यसंपदा राजनरेण प्रतिपाद्यमानः गावीन्दसति प्रतिष्ठामासलाद " (पृ. १२.१.१७) "असामाणिक्यं चौक्यवंशय यावी समीया लाटदेशाधिपः, दोरन्दमन्दीपनि कलाक- मनुप्रणयपरिपतानन्तसतिलपोपभोगार्थमाय नीलो जगाने (इ. १२.९.२६) विच हिन्द- गानागार्जुनमुम्मणिनरेदवारपालोराः पावरका नेज को देगापिक्चन्द्रभूवन । सतो ज्याचा राजा. अपचारिकता जानकारनमे { ९४८) (10 A. D.) नोटा (नोर) माने मानने दिवार मानास तारो कलेकमा रहेका यिन लीग चम्मिन् (Indirm Antimes. To'. B. Paga:) प्रकाशितःलाही मुमषिमाग कमीसनाने माने (९८२ 10. P.) बदतर (ब्द- मा) निशिकोर और मा. मंदर ,

·;
去
。

·स चायं सोडलो बालभाव एव, प्रेयुषि पितरि परलोकं परिरक्षितो मातुलेन गहाधरण च. न्द्रनामो गुरोविद्यामधिगत्य विद्याभ्याससमकालमेव समुन्मिषितया कविताशक्त्याऽन्वहमेधमानः कवीन्द्रसदसि प्रतिष्टामाससाद । अभूच सन्मानपात्रं सिलहरवंशसमुद्भवानां कोङ्कणनरेन्द्राणां छित्तराजप्रभृतीनां सोदराणाम् , अथ कदाचिदाहूतो लाटदेशाधीश्वरं चौलुक्यकुलाभरणं वत्सरा- जमुपजग्मौ । तत्र प्रणयपरिणतानन्तसङ्गतिसुखमन्वभूत् । तस्य च सभायां काव्यगोष्ठीयु विलास- मात्मनः कवितायाः प्रकाशयन्नासीत् । अथ कदाचित् प्रसङ्गात् वणिक्पुत्रोपदेशापदेशेनात्मानमु- पलक्षीकृत्य वत्सराजेन पठिताम्, " एकैकशः प्रकीर्णैः.. ....'कोऽपि प- रिभोगः ।" (पृ. १३. प. ४) इतीमामार्यामुपश्रुत्य वत्सराजस्याशयमालक्ष्य प्रावर्तत कर्तुं काव्य- निबन्धमेकम् । कतिपयरेवाहोभिरखिलसहृदयहृदयाहादकं कविकुलावतंसोपलालनीयमाकलितापूर्व- कथासन्दर्भ चंपूप्रबन्धमिमं व्यरचयत् । अथ चान्यासन्नात्मनो मित्राणि, चन्दनाचार्यश्श्वेताम्बर- स्सूरिः, श्वेताम्वरसूरिरपरश्च विजयसिंहाचार्यः, दिगम्बराचार्यों महाकीर्तिः, इन्द्रनामा चापरः, तैरेतैः विलोक्यमानप्रवन्धः प्रशस्वमानगुणश्च विश्राम्यन् कियन्त्येव दिनानि यावदास्ते तावदन्तराल एवा. हूतो मुम्मणिमहाराजेन कोकणाधीश्वरेण श्रावितनिजप्रबन्धस्तेन सन्मानितः परां निर्वृत्तिमवाप । मन्ये कवीन्द्रोऽयं शोभते गजेन्द्र इव मद्धारया । यदयं कविरात्मनो विभूति जन्मतो धनतो विद्यातश्च वर्णयन् स्वकुलकूटस्थं सौराष्ट्रदेशाधीश्वरस्य शिलादित्यस्य भ्रातरं कलादित्यं अष्टमूर्तेः कायानुगतस्य कायस्थनान्नोऽनुचरगणस्यावतारं वर्णयन् पूज्यपदमधिरोपयति कायस्थवंशम् । विशे. पतः श्लाघते च कुलपुरुषान् । प्रकाशयति चानन्यसामान्यां धनसंपत्तिमात्मनः " विभूत्या च लाटदे- शान्तःपातिविपयाणा (पृ. प. १५२) मित्यादिना । कल्पयति चैतत्प्रवन्धश्रवणतो वाणत्यापि शापनिवृत्तिम्, वाणकृतमभिनन्दनं च । अथ चान्त वाल्मीकिप्रभृतिकविरलहारे प्रथयति चा- त्मानमतिमनोहरेण वाणीगुणेन । कविरयं वाणमनुसरति च्छायया । शब्दमाधुर्यमर्थमाधुर्यमप्यस्य सर्वतो गरीयः । अन्येवात्यो- स्प्रेक्षणशैली । नूनमस्य कवेर्वाचि मधु क्षरति किञ्चन । अत्रोदाहियन्ते कतिचन पद्यानि निदर्श- ततया । अम्भःकणालशतचर्चितपत्रहस्तसंसक्तपङ्कजमुखी कुमुदोत्सवेषु । मुद्रावरुद्धमधुपध्वनितैरिवार्कशोकातुरा सरसि नीरजिनी विरोति ।।" " कमलिनी भुवनान्तरिते रवौ व्यपगतालिकलापशिरोरुहा । परिदधे विधवेव सुधाकरवृतिवितानमिण सितांशुकम् ॥" अन्धत्वमाहितं मन्ये तमसा दीपकम्वपि । सतो हस्तधृताः स्त्रीभिः सञ्चार्यन्तं गृहेवमी ।। चान्द्र महो मण्डलभाजनस्थं दुग्वं यथा चामवतीमहिष्याः । वियोगिनां छन्दहनोग्रताप- रहासितं व्योमतले लुलोठ ।। कधायात्तारादास्तु-आसीन प्रतिष्ठाननगरे राजा मलयवाहनः । तेन नागलोकाधिपतेः

·+
इलिजन्य नना न्यारत्ननुलमुन्दरी रिना रत्नाकर पुहिता लक्ष्मीपति।
को चन्दः काविना समालोल्य समतिदर्पणे समीति ।
गानि पानि निकगित, नया “ भानुमते । पहा:" (पृ. १५४)
समान ललाटीया:" (पृ. ८५) इति । अर्ग
मिति रेला परे तु संहा पर गणपति शमशन
माभिः. देशे तु ता तर यातिपदे ,
गिने माना, शोभते नाम कनीनामेता।
4
M
9-NM
14
.
-
--
-

·-- INTRODUCTION Author's Ancestry—Soddhala, the author of this composition bich is called "Champoo' in Sanskrit, tas, as can be seen from the evidence furnished by himself in huis autobiographical statements, born in the country called Lata, the southern part of Gujarat, described by him as the land patered by the river Narmada. He belonged to the Kayastha caste. He traces his descent from Silêditya's brother Kaláditya, Trhom he praises as an incarnation of the Gaña, called Kårastha, a follorer of God ſira. By describing Kalàditya as being bom in the Kshatriya caste he takes pride in his own descent as a Kshatriya. Thas his lineage in brief is this:- In the Valabha branch of the Karastha caste, of which Kalâditya was the founder, he tas bom of Soora, Tho as the son of Sollapera, ho again as the son of Chandrapati. Author's Life and Time-The internal evidence does not enable us to ascertain the exact place of his birth; still this much is pretty certain that he äid not flourish in the place there he ras bom. He lost his father when he tras a mere boy anå was brought up by his maternal uncle Gangadhara. He got his education from a teacher by name Chandra and after finishing his studies, through some coincidence of circumstances, he reat to Sthânaka (modern Thânâ), then the capital-city of the kingdom of Konkana. There he flourished at the court of the three royal brothers, c'éhittaraja, Nagarjuna and Mummunitaja, tho succeeded one another as kiags of Konkana. He describes himself as a contemporary of these three kings, as also of Vatsaraja, the Chalukya King of Läta, rho also honoured him by inviting him at his court. ćáhittaraja, the eldest brother, trho care to the throne of Konkana first, eagrarea a metal plate inscription dated 1026 A. D. (Vide Iniciar sirdigirati, Part V. page 277). Vurmuniräja, the youngest brother, treo came to the throne last, also engrared a stone-tablet ia 1050 A. D. (Vice Jo:r:a! of size Bomba Brarch, Royal cisidiis Society, Part XII page 329). As oa: author vas a contemporary both of Cćhittaraja aad Vankrinja, tre can infer with certainty that ce must bare fourished is the eleventh century of the Christian era. Date of Composition-The present fork seatis very likely to bare beca compasca beitrees 1026 A.D. and 1059 4. D. The actor by ris rores. (1 Ema' (p. 155. 1. 2)-seggests that the work was fisked while Vatsards, the kirg of Lita country: Vis alive. Tais Vasaris was very probably cead before 1059 :. D., because his sua Tockarpa made a giftcccc ia 1052 1. D. in whick: te (Tocal casinates himself as the kag, thich be caz coca i Vasaras ris ceza. Os the contes id it appears in the rest as posities nie: 10.64.D., f: he was tha: mitte ·गया शिखण्डतिलकस्य तनया कन्यारत्नमुदयसुन्दरी विशुनेव रत्नाकरदुहिता लक्ष्मीपलव्य संभाव्यते कयमुदयसुन्दर्या: कविना समवलोक्य स्वमतिदर्पणे सहीतमि । प्रयुले चायं कविर्विरलप्रयोगानि पदानि कचित्कचित, भानुमतेत्र पद्मः" (पृ. १५ इति पुल्लिङ्गपद्मशब्दम् । सौन्दर्यार्थ लडशब्दं च " लडहलाटीकटाक्षः" (पृ. ८५) इति । 3 च लटभशब्दस्य विकृतं रूपं देशीयमिति केचित, परंतु संस्कृत एव गणयन्ति । तथा छटकरान्द विनुपि, अस्य शब्दस्यास्मिन्नथें प्रयोगस्नु न दृष्टपूर्वाऽस्माभिः, देशे तु तत्र तत्र व्यवहातिपदे छा छाण्ट, इत्यस्ति प्रयोगः । प्रायश्छटाशदस्य विकतेनानेन भाव्यम्, शोभते नाम कवीनामेतत निरङ्कुशा हि कवयः । अयं च चम्पूप्रबन्धः परिशील्यमानः पुराऽयं गूर्जरदेशो मधुमयफणितीनां वश्यववसां या भासादिभिस्समरेखामनुविशतां महाकवीनामास्पदमभूदित्यवगमयति । कीर्तिशेषेण श्रीमता चि नलालदलाल ( Late Mr. C. D. Dalal, M. A. Librarian, Central Librar Baroda.) महाशयेन पुस्तकमेकमेवास्य शेठवाडीलाल हीराचन्दद्वारेण पाटणनगरस्थपार्श्वना पुस्तकालयतः (loan) प्रत्यर्पणं प्रतिप्रत्य संपादितम् । महताऽपि प्रयत्नेन पुस्तकान्तरं नालभ्यत एकमेव पुस्तकमिदमादर्शतयाऽवलम्ब्ध तेनैव महाशयेन चत्वारिंशत्पत्रपरिमितो निवन्यस्यैकार मुद्रणपदं प्रापितः । एतस्मिन्नन्तर एव विधिविपरिणामेन कालस्य वशमापद्यत । अनेन च पण्डि प्रकाण्डेन काव्यमीमांसाप्रभृतयो ववो निबन्धास्सम्यक् परिशोध्य प्रकाशिताः । अस्य चाल्पीयस्ये वयसि समुत्पन्नं निधनं विशेपतो वटपत्तनराजकीयपुस्तकालयस्य गर्वाणांशे हानये, अथ का प्रभवति किमनुशोकेन । अथ तत्राधिकृवैरवशेपपरिशोधनेऽनुयुक्तेन मया यथामति परिशोधितो निवन्धः । परमेकमेव पुस्तकम्, प्रायस्संवलितमशुद्धेन, मतिश्च नस्सावधिः, स्यान्नाम स्वालित्यम क्षन्तुमर्हन्ति पण्डिताः । अथ चादर्शपुस्तके कचित्कचित्पदानि वाक्यानि च भूयो विगलितानि तेषां चानतिकठिनेऽपि पदे स्वमतितः पूरणं महाकवेर्गभीरहृदयस्यास्य वामधुनिष्यन्दे दूपणमापादर दिति तत्र यत्नो विशेपतो न व्यवधायि। यदि स्याद्गुणलेशोऽत्र तुप्यन्त्येव तु पण्डिताः । तुष्याम्यहं तु दोपेण ज्ञापितेनेह वोधितः ।। एं. कृष्णमाचार्य. - प्रधानाध्यापक, संस्कृत पाठशाला वृत्तालय (बडताल) ·INTRODUCTION Author's Ancestry-Soddhala, the author of this composition which is called "Champoo" in Sanskrit, tas, as can be scen from the evidence furnished by himself in his autobiographical statements, born in the country called Lata, the southern part of Gujarat, described by him as the land watered by the tirer Narmada. He belonged to the Kayastha caste. He traces his descent from Siladitya's brother Kalâditya, thom he praises as an incarnation of the Gaņa, called Kayastha, a folloreer of God ſira. By describing Kalàditya as being born in the Kshatriya caste he takes pride in his own descent as a Kshatriya. Thus his lineage in brief is this:In the Valabha branch of the Kayastha caste, of which Kalâditya was the founder, he was born of Soora, Tho Tas the son of Sollapeya, who again was the son of Chandrapati. Author's Life and Time—The internal evidence does not enable us to ascertain the exact place of his birth; still this much is pretty certain that be did not fourish in the place where he was bom. He lost his father when he was a mere boy and ras brought up by his maternal uncle Gangadhara. He got his education from a teacher by Dame Chandra and after finishing his studies, through some coincidence of circumstances, he rent to Sthânaka (modem Thânâ), then the capital city of the kingdom of Konkaņa. There he fourished at the court of the three royal brothers, Cćhittarâja, Nâgârjuna and Nummuşirkja, rho succeeded one another as kings of Konkaņa. He describes himself as a contemporary of these three kings, as also of Vatsarâja, the Chålubya King of Lata, tho also honoured him by inviting him at his court. ćéhittaraja, the eldest brother, who came to the throne of Konkaņa first, eagraved a metal plate inscription dated 1026 A. D. (Vide Ir.diar. Artiquary, Part 1. page 277). Vumnuniraja, the youngest brother, who came to the throne last, also engraved a stone-tablet in 1060 A. D. (Vide Journal of the Bombay Brarck, Rozal Asiatic Society, Part XII page 329). As our author was a contemporary both of Ćéhittarâja and Vummanirâja, we can infer with certainty that he must have fourished in the eleventh century of the Christian ere Date of Composition_The present fork seems very likely to have beeg composed between 1026 A. D. and 1050 A. D. The author by his ords- SIT E F (p. 156. 1. 2)-suggests that the work was finished while Vatsarāja, the King of Lata county; has alive. This Vatsarāja pas rery probabls cead before 1050 A. D., because his son Tailochanapala made a giftdeed is 1050 A. D. in which he (Trilochanapala) designates himself as the kog, which he caz co ozir il Vatsaraja yas dead. On the other hand it appears that the works as written after 1026 A. D., for he yrites that within ·ii a few days after the work was completed, it was read bcforc Mummuņiraja, who, iu appreciation thercof, rewarded lim handsoniely. This fact, therefore, of the work being read before Muumuņiraja and of its being appreciated by him enables us to infer that Mummuņiraja must have been on the throne then and the reward was given by him, not as a brother of the king but as the actual ruler which lie became after 1026 A. D. Incidents in Author's Life-Even as a student our author made his genius recognised by other poets. It appears that, while residing in great honour at the court of the kings of Konkaņa, he was, on one occasion, invited at his court by Vatsaraja, king of Läta. Our author was fortunate enough to win the admiration as well as the royal patronage of Vatsarâja. This Vatsatåja, once by way of a taunt to the poet, recited a verse professiog apparently to give admonition to a merchant in the words spint: vet......sa foto: (p. 13. 1. 4). Hearing this and fully grasping the intention of the king, the author at once set about to compose a work and within a few days brought out this charming and unique poetic production. Author's Special Merits—The glowing terms in which he describes his position and powers, his great anxiety to trace his descent from an exalted ancestor of the Kshatriya race born of an immediate follower of God śiva, the language in which he praises his forefathers, his reference to his own self as an equal to Bâņa and Vâlmîki-all go to prove that the author is sublimely proud of his merits. And yet his pride is not unbecoming. He is indeed a charming writer and a worthy follower of Bâņa. In sweetness and and melody of language and beauty of ideas, he is uniquely happy and his creative faucy is peculiarly his own. In him Gujarat can well take the pride of having produced a literary gem of the standard of Bana. Ms.-Materials—The solitary manuscript on which the present edition of this work is based was secured by the late laniented Mr. Chimanlal D, Dalal, M. A., of the Baroda Central Library, through Sheth Vadilal Hirachand, from the Library of the Pârsvanatha Bhandar of Patan in the Baroda State. He tried his best to secure more manuscripts of the work, but could not succeed. At last he based his text on this only available Manuscript and while he was seeing through the press a part of this work, the cruel band of death snatched him away prematurely. The rest of the task was consequently entrusted to me by the Curator of State Libraries, Baroda, under whose supervision the "Gaekwad's Oriental Series" is edited. I leave it therefore to appreciative readers to judge how far I have been successful in my task, requesting them at the same time to consider that the Manuscript of the text was only one and full of mistakes and several omissions, and that these latter have now been corrected by me from were coujectures of my mind which is indeed far inferior to that of our great author.

·ॐ सोडलविरचिता उदयसुन्दरी कथा। विश्वाभिधे महति धामनि मूलहेतुः स्तम्भस्त्रिभूमिसुभगे जयति त्रिनेत्रः । देवी गिरीन्द्रदुहिता घटिता यदङ्ग- भागे वरीयसि विराजति शालभनी ।। देवस्य पङ्कजसुवो वदनात्प्रसूता वाचाम्पतिर्भगवती जगतीं पुनातु । या वाझयं सपदि विश्वसुदीक्षयन्ती तारेव तिष्ठति मनोनयने कवीनाम् ।। दीपैः किमल्परुचिभिः शशिना जडेन किं किं च तेन रविणाऽपि दिनोदितेन । यत्रैष सूक्तकरदर्शितविश्वदृष्टि- रास्ते नवः कविरिति प्रवणो मणीन्द्रः॥ अथैरसारमपरित्फुटवर्णजातं शब्दमात्र विपञ्चयन्ति । मिह साधु स्वेनामुनैव जगति प्रथिता गुणेन सत्यं निसर्गतरलाः कवयो क्यन्ते ।। ते यान्ति हन्त कवयः" मला विभूतिम परि रिपरं) हिरसनैरनिरत्तदः । नीरन्ध्रसंघिघटितरचलैर्वचोभि- ये विस्तृतं विरचयन्ति रसप्रवन्धम् ।। राज्ञां सभालु परिषणांदरणिभूषणानां गोष्टीपु वाखिलसुभापितभावकानान् । ये

·No text on this page.

·३ उदयसुन्दरी कथा । मेकासने समुपवेशयताभिनन्दम् ।। देव्या""वलधामनि हंसपृष्ठे लीलायितं चरणयोर्डितयेन यस्याः। सा किं रमामिषनिषण्णविलोचनेषु चिल्लाविपेषु ... "दं करोति ॥ योऽप्यस्ति लोकतिलकः क्षितिपेषु कश्चि- देकः कृती स्वयमसावतुपासितोऽपि । निर्मथ्य पत्ररथनाथ इव विजिह्वान् क्षिप्त्वामृतं नभसि नेष्यति काव्यकुम्भम् ॥ ये नाम केचिदभुना कवितारसेन व्यासादयः कृतधियो भुवनेषु सिद्धाः । तेषामुपासितपदाः कवयः किमन्य- दासायन्ति परमत्र सुवर्णसिद्धिम् ॥ वाणस्य हर्षचरिते निशितामुदीक्ष्य शक्तिं न केऽत्र कवितास्त्रमदं त्यजन्ति । मान्चं न कस्य च कवेरिह कालिदास- वाचां रसेन रसितस्य भवत्यधृष्यम् ॥ सूढेन पश्यत मया तु यशःकृतेऽद्य क्षोदेष्वनीश्वरमहो सृजता प्रवन्धम् । रत्नं निकामदृढरोहणशैलमग्न- मुहर्तुमेष स मृणालनलो गृहीतः ॥ तदिममताहरगुणमपि यः किल भुवनैकवन्धुरमलात्मा । सुकृती स खलु कविस्तं संगृयतया साधुरादत्ताम् ।। सा जयति भणितिरहो रसवका कुञ्चिकेव या सर्वम् । उद्घाटयति कवीनां रसनासारस्वतं कोशम् ।। पूर्वमिह मर्त्यलोके सकलवलयभूपणीभूतभवनमणिकिरणकुण्डलायां वलभीतिप्रसिद्धनामरम्यायोमसीमगुणभाजि राजधान्यामनन्तनमितसामन्तम- स्तकाभरणमणिहंसकोपसेव्यमानचरणशतपत्रः प्रथितपृथुकीर्तिकल्लोलिनीकला- पवलयोपगूढसप्तार्णवो मानविनयनशफरसम्पातमीनध्वजस्तेजसो राशिरा- सीदवनीवरः शिलादित्यो नाम ।

·सोडलविरचिता यस्योद्यद्दीप्रवञानलसरलशिखाभोगभासि प्रतापे स्फूर्जत्युच्चैन केषां झगिति विगलितो भूभृतां स्तब्धभावः । सा नु व्यक्तैव तस्मिन्नसमगुणवती कापि दिव्यौषधीनां शक्तिर्यन्नो विलीनस्तुहिनदलमयोऽप्येष मन्ये हिमाद्रिः ।। तस्य च संदेवाङ्गलग्नः पुरःसरः कार्येषु, परिमल इव पारिजातस्य, तर- झाभोग इव सागरस्य, किरणकलाप इव दिवसराजस्य, शिखाभर इव कृशा- नोक एवानुजन्मा तीव्रतरवारिधाराजलमार्जितारिनामाक्षरणिः, आसमु- मेदिनीकेलिदुर्ललितविक्रमो, निधानमशेषविषयवर्तिनो ज्ञानस्य, सरस्वतीभ- वनं. नाना कलादित्य इति पुरुपभूपणं बभूव । यः समन्तादुपान्तनिहितनूत- नेन्द्रनीलमणिमयूग्नवलयमालाभिरलघुलोहशृङ्खलाभिरिवोपसजितं निजाग्रज- गन्यमिहामनमनारतं हठादाकृष्यमाणनरेन्द्रसम्पदा बन्दिशालीचकार । स हि महीभृतामुत्तमरतेनानुजन्मना सह समस्तमनिशं संसारसुखमखण्डितविलास- मानवमानः कदाचिदमहमानोऽन्यतेजस्विषु प्रथममसमसंरंभसश्चरदपारहरिक- विधिनीरजाभिराकाम्य दिवसराजस्य मण्डलमुच्चचाल दिशो वशीकम् । गस्मिन्नगलिते विजेतुमभितो दिक्चक्रमुचक्रम- क्रामकुवरदण्डचण्डचरणन्यासैनमन्त्या भुवः । मन्ये निर्भरपातमुन्डुरमहाभारेण भग्नस्तदा लेनैवं चलति प्रकामकुटिलीभृतां भुजङ्गाधिपः ॥ अब तम्य गुदरमामादिमता विक्रमगुणेन विपक्षवंशमवनम्य कोदण्डवक- मागिनं पूर्वतः क्रमेणा मनलानीतनिग्विलनरपालचक्रस्य कथशन बलीयमा मादामनमानसपथम्यामिना मान्धातृवंदामभवण भूभृता धर्मपालेन सह वि- मटा दानामबार ।नां नया विलोक्य विग्रहस्यायतिमेकस्मिन्नहनि ननु कथममा- মাগেনিতানামিলি পাখপতিবন গলল সমাঙ্গালিল- इन्वायरमुश्विरः स्वयं गन्या दुर्गगेवयुहान्निके बभूव । तत्र च प्रचुर- मन्त्रालालिमानपाद्यपकरणदामण प्रमग्मागच्छति महारण, रणरमा. विटमुन्मदिनानिमितवादिना प्रवनमानेषु कयन्वताण्डवे, नगरिक- हम नमानी दागिनन्दीप , दीप्यमाजिगीषुनगपालकोवानले बिहान र मनपक्षप्रमनप, महमंत्र दुर्गादागन्य गिन्युर. गडाची पान परकी विविधतामणीयकामा मायकः । - किनविदा माता कलादित्यः म्यामिन्नाश्रयंप्रक्षरगासना ·उदयसुन्दरी कथा । किमप्यसौ शर इति गृहीत्वा राज्ञोऽनुमत्या मनसि तान्यक्षराणि स्फुटी- कृत्य नन्वार्यायुगलमेतदिति प्रकाशं वाचयामास । कणे निवेशितपदः प्रहितो विद्वेषिणः प्रविश्याओं। कोऽपि पतत्रिप्रवरः कार्य विद्धाति विजिगीषोः॥ अपि च। पूर्वापरयोः शुद्धिं विमुच्य कुटिलकमेण विचरन्तः । जयमिच्छन्ति नियुक्ताः सर्वे विशिखा रिपोरेव ॥ राजा त्दीशनिदभार्यायुगलमाकर्ण्य मनस्येव भावितार्थो झगित्याकृष्य दुर्गमूलाहलानि संवृत्ताखिलसमीकसंरभो निवर्त्य निजसेनानिवासमाज- गाम । तस्मिन्नुचितक्रमेण करणीयमहो निवर्त्य रजन्यामाहय रहस्यकालमुक्त- समरसम्भारोद्भूयमानामितवितर्क भ्रातरमुवाच । ननु वत्सेन शरस्थमायातम- वधारितमिदमार्ययोयुगलम् । अत्र हि शरमणुतिनिन्दाच्छलच्छन्नो नूनमन्यो- ऽयमर्थात्मा। तथा च जानाति वत्सो यत्किल ममाऽस्ति धन्विनामग्रणीरग्र- जन्मा गुणाह इत्याप्तः सेवकः । स खलु मयात्र द्विषदन्तिके पूर्वमेव प्रणिधि- रूपेण निरूपितो वर्तते । तेनाच श्लेषोक्तिचतुरेणैतदार्यया प्रथमया कर्णे निवे- शितपदः पतत्रिप्रवर इति पदव्येन कर्णे संसिद्धपहितिः प्रणिधिः पतत्रिभिः प्रवरो धन्दी किलाऽहमिति प्रत्यभिज्ञाप्य परिपन्धिनोऽड़े प्रविश्य कार्यकारि- त्वमात्मनो ज्ञापितम् । द्वितीयया च निवेद्य प्रहितं यत्खलु ये हि कर्मसु नियुक्ताः विशिखा इति विगतशिखाः मूढजातयस्ते सर्वेऽप्युज्झितपूर्वापरक्रमा वक्रभावेण विचरन्तः शत्रुमेव जयन्तमिच्छन्तीति वाच्या निश्चितमनेन नी- तिनिपुणेन रिपुणा कधञ्चन प्रभेदिताः सर्वेऽप्यस्माकममी करितुरगकोशादिष्व- धिकारिणः । एवं च यवथैव किमप्युपगम्यते तत् तथैव तैरेवमकर्मभिराख्याय- मानमभितःप्रतिसमाधत्ते सावधानो रिपुः । इत्यनसावायाति विग्रहो वृद्धिं, त- दध राबावेव प्रतिगृहं सञ्चारितचरत्वेन जानीहि किलाम सत्यमेतदित्यमन्दमा- दिष्टेन तेन यथानिरूपितमशेषतश्यो । प्रातरागत्य च देव ! यथा गुणाढेनाऽऽ- ख्यातं व्याख्यातं च देवेन तथैव तत्सर्वमित्युक्ते निकामनुपितो नृपेन्द्रः सपदि सन्दरकोपलक्ष्मीपदक्षेपलनेन यावकरतेनेव लाञ्छितां लोहितां दृश- माधानः कोधिन्यां दशि स्थितेन च कृतान्तेन दलितोद्धितानलमहमश्रुदं- ष्ट्रिकामिव कुटिमाभोगभीपणां घटयन्नुटेन पथा वक्तुमारेभे । भवतु वत्स!

·६ सोडलविरचिता किमेभिरहितप्रभेदविघटितरसाधुभिः सहायैरेष चेजलरभेदितोऽस्ति मदीयो बाहुरवश्यं मन्दरमहीध्र इव लक्ष्मी पयोधिमध्यमग्नामप्युद्धरिष्यति । तथाहि- श्रीः स्वयं चापटङ्कारस्वनव्याहारधाविता । सेनेवागत्य धीराणां दोर्दण्डमधिरोहति ॥ अपि च- लक्ष्मीपारावत्या वसतिकृते पाणिपञ्चरप्रवरः । विहितः स एव विधिना सुभटानामिह भुजस्तम्भः ॥ तदेष चिराद्भवतु मे संप्रति कृपाणप्रणयी पाणिरित्यसिदण्डमादातु- कामं राजानमालोक्य कलादित्यः सादरमवादीत् । ननुजगत्रयाक्रमणकर्मठो रुविक्रमः किमित्येवमेतावत्यणीयसि रिपावार्यः स्वयमेनं कृपाणमादत्ते । किं नाम विस्मृतः स्वामी ? । देव !क्षत्रियादुत्पन्नः स्नेहेनोपलालितः पालितश्च कोशेन मध्यगतो मुष्टेरनिष्टनरनिग्रहोपकरणमहं ते मण्डलायः । तदादिश क्षणाद- वश्यमयैव त्वदीयेन तेजसा दलितदन्धितमसं धर्मपालमवनौ विनतिलुलि- तकायं त्वचरणतलवर्तिनो लक्ष्मरेखामयस्य चक्रस्याक्षदण्डं करोमीति सानुव- न्धमभिधाय वलानिच्छतोऽप्यग्रजस्य गृहीतभण्डनारम्भपरिकरः स्वीकृत्य सकलमलिकुटुम्बडम्बरितगण्डफलकमुड्डामरं मत्तकरिवरूथिनीवृन्दमुग्रवेगं स्वीयं सैन्यमनिन्द्यं च सामन्तचक्रमेकहेलयेव विश्वमास्फालिताजितूर्यनि?- पनिर्भरं कुर्वन् प्रणम्याग्रज निर्जगाम। झगिति चाग्रे स्वयमवष्टभ्य सुभटस- न्दोहदुर्गमं दुर्गमकरोदनन्तनरहरिकरीन्द्रसंहारदारुणं महारणम् । तथाहि- निलनं सुभटस्य कङ्कणमणिश्रेणीशिखाडम्बरो- दीप्रप्रान्तमुदस्य दस्युपतगत्रासेन गृध्रो भुजम् । यस्मिन्नस्तमुपागतैर्नृपतिभिस्तत्कालमूचं जग- गच्छद्भिः सह दीपवर्तक इव व्योमान्धकारे ययौ ।। किं वहुना। तामासाद्य सुदूरमस्त्रपतनप्रक्षुण्णवीरत्रुट- तूर्यद्वारकपालजङ्गलचयच्छन्नामनीकक्षितिम् । जातं गृध्रगणोज्झितं दुमकुलं भल्लूकशून्यं वनं निष्कापालिकमम्बिकागृहमपप्रेतं च लङ्कापुरम् ।।

·उदयमुन्दरी ऋया। न्युचिनानुष्ठानमूहोऽहमाचरामि । कलादित्योऽपि निजयुद्धीनामसाध्ये कार्य- वस्तुनि तिमेव जिल मन्त्रयिप्यति । यतः- उपाययोल्लेखं कमपि न यज्ञ पश्यति नर- तनानी जिदान स्फुरति मतिपुतेऽपि जन्ते । सन्नं पाज्ञानामपि यमनालन्वपथगं बिना व्योमन्यर्कश्चलनु यदि शनाति चलिनुन् । अथवा जिननेन प्रयोजनविनिश्चयाक्षमेण सुधैवमालोचविस्तरण ल्लेशया- न्यात्मानन् । येन देवताविशेषण ममतत्राज्यमागतमेताकतीं वृद्धि पालकोऽपि तत्य व वन विधिनिर्मिती व्यक्तिमवश्यमेष्यतीति मनसा संप्रधारय- न्नेव निवां जगाम । अथ तया निद्रोपभोगसुखमनुभवतः क्षितीन्द्रस्य परि- गलति यांमत्रचे रजन्यास्तस्य शयनगृहस्यान्तरकहलयैव झगिति मणिनृपुरम- स्तुतः सुन्दरो ध्वनिन्न् । तेन च ध्वनिना झदिन्यसाधुड्डीननित्रो विनुन्न्यति चक्षुपी यावत् तावन्ने झगित्यकृतानुहारिणा दर्शनेनाऽऽण्यायितविलोचनां तान्तिबहलेरवयरकन्तात्नाशिवतेजोमयं गात्रनुबन्ती निर्मलत्य लाब- प्यारिणतरता तरवल्येनेव स्वच्छांगुर्जन जनितमतिमनोहरं नेपथ्यना- दवानानविरलरलोपशोभिना भालेन तिनिरनूलोदितन खण्डेन्दुना भास- नानामधिशामिव निशायाः कर्णयोपणमयेन बिलासतामरसतर्णिशान्येन सेव्यमानां लगात्रानिव पायसां सान्येन मुक्ताभरणय यानानुधिवेलायाः सायन वदनत्य नोदामिन्दोरात्पदतया कान्तः सजाति रत्नजातत्य कनक- नृपृत्युगायः प्रसर्पता चुनिभरेण पिचरितचरणां कपिशक्तिक्षल्कपांसुलेन सरो- जवनावनवागतां गौरतरणाइलावण्येन चन्त्रिकान्तिघवले चन्द्रमतीव सुघा- सनुत्थिनां मधुरया मूत्या कुन्धलिन्याविव निप्पन्नामनामान्यदर्शनामचिन्त्य- रूपवती योपितं ददर्श । सवित्नयानिरंकमालोच्य च तामपि येनाऽहनुहुडास नूनमत्यावरणसन्चारजन्ना नपुरध्वनिः । भवतु पृच्छामि का पुनरनौ । न नाव- दहमनेन प्रत्तरता निरन्तरमेतदहस्य तेजला निरत्यमानदृष्टिः पृष्ठभूतलेयम- दृष्टन्तला वैति निर्णतुं पारयानि । यदि वा बारपालाझ्यानिरज्ञापितानाननु- खादितत्तवानंदे शयनसद्मनि प्रवेशोऽत्र मनुजलीनन्तिनीनां न चानर्त्य- जनोचितेनामुना कान्निकलापेन मानुपीयनवयं दिव्यैव काचित् । दिव्य- जनो हिलानान्योऽपि मान्यो मनुप्याणां किं पुनरविकारवता शोविन्नने- जापनीतचापलं मनीयनिव द्याना त्वरूपमसावीशीति निश्चित्य चेतति ·सोडलविरचिता . माययौ राज्यम् । राज्यं हि न नाम निरमात्यमसूत्रधारं नाटकमिव पा प्रवर्तयितुं यस्मादमात्यमुख्यः सकलोऽपि कलापः कार्याणाम् । स चास्म ममात्यः कनकायनो नाम निकाममीश्वरो मानितोऽपि कथञ्चन सार्द्धमधि रनिरूपितैः स्वजातिभिरवसरे व्यभिचारमुपदर्शयामास । तदिह संप्रति किल वर्णचतुष्टयादिशुद्धश्चतसृभिरुपधाभिरचितोऽधिकारेषु । द्विजन्मानो ब्रह्मतेजसो वन्दनीयाः पूज्या एव मन्त्रिपुरोहितपदे स्थापयितुमुचिता भी नार्थचिन्ताधिकारेणात्मनः प्रहीयन्ते । तैजसी वृत्तिमपहाय पाशुपाल्यकृषि णिज्योपजीविनां च विशां हीनतया हृदयवृत्तेरिहावकाशोऽपि न श्रेया शूद्रास्तु समयर्शितेनामुना व्यभिचारेण च निवेदिता न तावदहन्ति अतः को नूनमवेक्षणीयगुणक्षेत्रं क्षत्रियादपरः सम्प्राप्यते । स तु स्वधर धीनपुरुषव्रतः सहजस्य तेजसः पात्रं, न खलु मनुष्यजन्मना माहशेनान कर्मणि पार्यते प्रवर्त्तयितुम् । को नाम भगवन्तमम्वरतलावगामिनं मरीचिम लिनमवनिपथेन प्रचारयितुमलं, कस्यास्ति शक्तिरूईमुल्लासिनमनलशिखा लापमधोमुखं प्रवर्तयितुं, केन च शक्यते तडिद्दण्डस्य विस्फुरणला मन्दतां नेतुम् । अथास्ति श्रूयते च क्षत्रियाणां प्रवृत्तिरधिकारेषु । यदा हि । तृवधामर्षरोषितो भार्गवः समग्रमेव राजन्यकमकुण्ठतरलारधारोपदर्शितान समुच्छलबिस्फुलिङ्गदलभासुरेण परशुना सर्वतस्त्रुटितकण्ठपीठीकमारब्धव कर्तुं तदा तेन कियताऽपि क्षत्रियजनेन कियत्कालमात्मनो रक्षार्थ क्षात्रम हाय पन्थानं वृत्तिरियमाता नियोगस्य । यद्यप्येवं तथाऽपि चान्यपान वकुलपुत्रको न कचित्कश्चिदात्मनः श्रियमधिप्रवेशयितुं विश्रम्भविपचीकृत भीत्या। तथा च दिनेन्दुरादित्यस्य धामन्यन्तरनुप्रविष्टो झटित्यवसर वाप्य मिलितया रजनिसामग्र्या तमपि प्रतापवन्तमिनं समुच्छेद्य स्वयमशे भुवनमाक्रान्तवान् । अस्मत्कुले तु न कश्चित्तथाविधो बुद्धिमानस्ति यः कि संवर्गयन्नशेषतः स्वामिनो बन्धून् गोत्रभिदो मन्त्रिणं धिषणमपि दुर्बुद्धि मन्या नन्दयन्ननेकशः कोविदकुलानि विवुधविद्विपामनुगतं शुक्रमपि मूर्ख गण यति, मिलत्कोटिशोरथवरूथिनीदशरथमेव स्वामिनं कुर्वाणं वसिष्ठमप्यल्प घियं कल्पयति, जगतोऽपि वन्धुतया व्यवहरन् विश्वामित्रं रामस्याप्यमात्य २ कलयति, येन तस्मिन्नसमलक्ष्मीविकासविस्फुरितकीर्तिवले राज्यमा रमारोप्य निराकुलो विलासर्शितानि मुखान्यनुशीलयाम्येवं च किमिह संघ ·९ उदयसुन्दरी कथा। त्युचितानुष्ठानमूतोऽहमाचरामि । कलादित्योऽपि निजबुद्धीनामसाध्ये कार्य- वस्तुनि किसेव किल मन्त्रयिष्यति । यतः- उपायस्थोल्लेख कमपि न यदा पश्यति नर- स्तदानीं किन्नाम स्फुरति मतिपुझेऽपि कुरुते । सहस्रं पादानामपि रथमनालम्वपथगं विना व्योमन्यकैश्चलतु यदि शतोति चलितुम् ॥ अथवा किमनेन प्रयोजनविनिश्चयाक्षमेण सुधैवमालोचविस्तरेण क्लेशया- म्यात्मानम् । येन देवताविशेषेण ममैतद्राज्यमागतमेतावती वृद्धिं पालकोऽपि तस्य तेनैव कश्चन विधिनिर्मितो व्यक्तिमवश्यमेष्यतीति मनसा संप्रधारय- न्नेव निद्रां जगाम । अथ तथा निद्रोपभोगसुखमनुभवतः क्षितीन्द्रस्य परि- गलतियांमत्रये रजन्यास्तस्य शयनगृहस्यान्तरेकहेलयैव झगिति मणिनूपुरप्र- स्तुतः सुन्दरो ध्वनिभृत् । तेन च ध्वनिना झटित्यसावुड्डीननिद्रो विमुद्रयति चक्षुषी यावत् तावद्ने झगित्यनृतानुहारिणा दर्शनेनाऽऽप्यायितविलोचनां कान्तिबहलैरवयवैरेकभूतात्मकशिवतेजोमयं गात्रनुवहन्ती निर्मलस्य लाव- ण्यवारिणतरता तरङ्वलयेनेव स्वच्छांशुकेन जनितमतिमनोहरं नेपथ्यमा- धानामविरलकुरलोपशोभिना भालेन तिमिरसूलोदितेन खण्डेन्दुना भास- मानामधिदेवतामिव निशायाः कर्णयोभूषणमयेन विलासतामरसकर्णिकाव्येन सेव्यमानां सगोत्रामिव पाथसां साम्येन मुक्ताभरणस्य दायादामुद्धिवेलायाः सादृश्येन वदनस्य सोद्रामिन्दोरास्पदतया कान्तेः सजाति रत्नजातस्य कनक- नपुरयुगाद्धः प्रसर्पता चुतिभरेण पित्तरितचरणां कपिशकिचल्कपांसुलेन सरो- जवनावनेवागतां गौरतरेणाइलावण्येन चन्द्रिकाभूतिघवले चन्द्रमसीव सुधा- सनुत्थितां मधुरया मूर्त्या बुधसिन्धाविव निष्पन्नामसामान्यदर्शनामचिन्त्य- रूपवती योपितं ददर्श । सविस्मयातिरंकमालोक्य च तामपि येनाऽहमुहुः स नूनमस्याश्चरणसञ्चारजन्मा नृपुरध्वनिः । भवतु पृच्छामि का पुनरसौ। न ताव- दहमनेन प्रसरता निरन्तरमेतद्गस्य तेजसा निरस्यमानदृष्टिः स्पृष्टभूतलेयम- स्पृष्टभूतला वेति निणेतुं पारयानि । यदि वा द्वारपालाझ्यामिकैरज्ञापितानामनु- बाटितकवादसंपुटे शयनसभनि प्रवेशोऽत्र मनुजसीमन्तिनीनां, न चामर्त्य- जनोचितेनामुना कान्तिकलापेन मानुपीयमवश्यं दिव्यैव काचित् । दिव्य- जनो हि सामान्योऽपि मान्यो मनुप्याणां किं पुनरविकतारवता दृशार्विनमे- जापनीतचापलं मनीयमिव धाना स्वरूपमसावीशीति निश्चित्य चेतसि ·मोडलनिमित ससंभ्रमं चोत्याग तलपतलात समयसमुनितोपजनितेन प्रश्रयेग दर्शिनाद रस्तामवादीत् । कथय पुण्यदर्शने ! का नाम भवनी, कुलः, किमर्थमझानग्वीजन विद्वमेकपुरूपाध्यासितमेतदागताऽमि रहास्थानमिति प्रोका नगमा प्रयोग शालिना स्मितेन सुनाशीतलेन नापा नाल्हादयन्नी प्रत्युनान । भोः श्रीम तामीश!जानासि मामिह वशीक ममी ममन्ताद्राजानः प्रमरदममाशुपाटिना. नल्पनरकरितुरामा कुडामविपशितं विमानकमित्र समरमाननगन्ति, गस्त कृते ब्रमाण्डविवरसमारी वीरलोकः कल्पमिव दर्शितफलं कृपाणमावहति, या खलु निकामवत्सलतया पशुजात्यापि कामोन्वा स्तानान्तनिवेश्य परिपा- लिता, विचेतनेनापि कल्पद्रुमेण स्कन्धमधिरोप्य संवाहिना, दपदापि निन्नाम- णिना हृदये विन्यस्य धृता, किंबहुना, यया विरहितेयमित्थं प्रसरमागतापि त्रिलोकीलता मुहत्तनेव शोकमायाति, साऽहं सलिलसोदरा महोदधेरात्मजा लक्ष्मी प्रसाधिताशेपदिदमुखस्य वशीभूता तवैव मण्डलाये बसामि । त्वया च राज्यचिन्तकमपश्यता निवेशितेण देवतासु चिन्ताभरेणाय सूचिता विभा- वयन्तीव प्रयोजनमात्मनोऽपि सपदि प्रत्यक्षीभूय प्रस्तुतोपदेशदानार्थमागता। तदेतदुच्यसे भूपालतिलक! मत्पालनाय किमित्यन्यमन्यत्र पुरुपपुङ्गवं गवेषयसि। श्रूयताम् । यदा किल सकलोऽपि सशेपमन्दरोपकरणः स्वौकसां जनः सिन्धुनाथमथनव्यापारमारभत तदाऽहं शशधरसुरभिकौस्तुभादिवस्तृन्मेपक- मेण निर्गत्य झगिति दृमार्गमागताऽपि कथञ्चिन्मन्द्रपरिभ्रमोडूतबुस्तरावर्त- सन्निवेशेन पुनरतिगभीरे पयसि पाथोनिधेरमन्नम् । विघटिताध्यवसायविधुरेण च विषण्णेन सर्वतोऽपि शतमखप्रमुखेण विबुधवर्गेण मदर्थमविलम्बसहमु- पायमापृष्टो वृहस्पतिरुवाच । नियतमेकोऽस्ति श्रूयतामुपायः । प्रायशो विदित एव भवतामतिप्रसिद्धः कायस्थो नाम गणः श्रीकण्ठसन्निधावास्ते । स चाष्टमू- तेभंगवतो जलमयीं मूर्तिमधिष्ठितस्यासन्नसहचरत्वेन काये स्थितत्वात्कायस्थ इति जलैरनाहतशक्तेः प्रणयास्पदमम्बुधेरासीत् । एवं च तेन कृत्वा निकाम- विषमार्णवोदरकुटीरकोणं गताऽप्यसौ हठादानीयत इत्यमरमन्त्रिणा प्रोक्त त्वरितमाहृय प्रवर्तितः सोऽत्यर्थमर्थनया सुरसमूहस्य झदिति तत्रान्तर्दत्तझम्पो मां मन्दरपरिक्षोभितैः पयोभिरितस्ततोऽन्तर्धाम्यमाणामादाय निर्जगाम समर्प- यामास च दिवौकसाम् । इदानीं तु त्रिदशलोकोपरुद्धस्य भगवतो भवस्यादे- मामनुपालयितुमवतीर्णो मर्त्यलोकं, स्थास्यति च वं- यावदत्रैव । स खल्वेष तस्यावतारस्तावको भ्राता कलादित्यस्तदङ्ग ! जवा ·उदयसुन्दरी कथा । ११ मदीयमिदं वचः प्रमाणीकृत्य समर्पय सर्वाधिकारस्वामिनी प्रातरमात्यमुद्रामे- तस्य, येनाहमनेन परिपालिता निरपायमाप्यायनसुखान्यनुभवामीत्यभिधाय धृत्वा करपल्लवेन सा चैषा मरक्षाकृते मुररिपुप्रहिता स्वयमुपरिकेण गरुडे- नाधिष्टिता सुवृत्तशालिनी सुवर्णसंभूतिमहत्तरा सुन्द्रा, ग्रहीष्यति च भवानुभा- वादपगतान्यभावापग्रहः कलादित्य इति राज्ञः करे मुद्रां समर्प्य झगित्येव शल्यासन्नवत्तिनि कृपाणे तदेव निजं मर्त्यजनविलोचनागोचरं स्वरूपमाधाय विशश्राम । राजा तु सुद्रालामसुभगेन तेन व्यतिकरण सरमसमुल्लसितमा- नसस्तमल्पशेपमपि कल्पप्रमाणं मन्यमानोऽञ्चलं रात्रेः कथंकथमपि जाग्रदेव वन्दिनां वर्णावलीवचोभिराख्यायमानमासाद्य प्रभातनुत्थितो निर्वर्त्य निखि- लमवसरोचितं क्रियाकलापमारात्रिकारिङ्लोपचारशालिनि विशालमणिवे- दिकाचतुप्के विरचितास्थानमुपविष्टः। पुरो निविष्टेषु प्रणयिलोकेषु कुवलयदला- यतेन चक्षुपा संभाव्य सन्निहितमासीनं पुण्डरीकनामानमसामान्यगौरवं पुरो- घसमशेषतोऽपि नं शर्वरीवृत्तान्तं कर्ण एव निभृतमावेदयाचक्रे. दर्शयामास च तां कल्याणमयीं मुद्राम् । अथ प्रतुष्टेन पुरोधसा अवणादेव महाराज ! नियत- मवितधान्येव देवतावचांन्ति । पश्य शुभन्चकमिदमेव मालयनां कर्मणामुप- स्थितं मुहर्तन् । अत्र हि कमलया प्रदत्तो बिना विलम्बमादाः क्रियत इति प्रोक्ते राजा त्वरितमाय बहुमनेन प्रेमोपचारबन्धुना योनियन्टन प्रबोध्य स. ज्जीकृतमनल्पनमुचितेन प्रक्रियात्रामेण मुद्रासर्पयिन्या नं निष्काकीनतलकन- भृवलयनिराकुलल्या विनवित्रामव्यापारमान्मनो भागा कलादित्यममायादे निरूपयामास । अनन्तरमती शायरमनाशी मागणवादकारः क्षत्रिय विभूषणं कलादित्यलेन भवस्य भगयनोऽनुभावन नामेन निजामराज्य लक्ष्मीपालनपरामधिकारपददीमारय व्यापास्तित्वान्नः मन्नन्स प्रसग्माम. साद। प्रस्तिारभिटा नमान्मनो गपन कल्पमाला यामिनी रन्स पर पान्तिकामगात् । नमान्दालापरिनिपपरोलामालालापारिपाटि- मामेण प्रसारमा सामाभिलिता पस्किरायः मानवां कट न्याह- मुमा बणविजयोतः रशियाणां घटनागनानीलवामा: मनः समन्नादाभारत पर बाला, कादरी नि. नानि वालमो नाम शायराना हार मानिस किन माने सविता ·१२ १ सोड्डलविरचिता येनान्तराधृतभरेण धराधिपत्ये राज्ञां जयत्यहतविस्तरमातपत्रम् ।। किं बहुना। तृतीयमकृतोन्मेषं कायस्थ इति लोचनम् । राजवर्गों वहन्नेष भवेदन महेश्वरः ॥ तस्मिन्नशेषभुवनविख्यातनामनि महावंशे दलितकलिकलङ्कसंहतिर- मृतमयाकारकमनीयो नर्मदाप्रवाह इव भूतिलकमधिष्ठितो लाटदेशमासी- दुमेशवंशावतीर्णस्य महात्मनश्चण्डपतेरङ्गजन्मा सोल्लपेयो नाम । तस्य च बहूनामन्यतमः सुतानामीश्वरविभूषणं शशीव ग्रहाणामनन्तमुखोदश्चितप्रघोपः पाञ्चजन्य इव शङ्खानां सुमनसामभीष्टः पारिजात इव तरुणामसीमवता गुणग्रामेण निरुहनिखिलमेदिनीविभागः सुवृत्ततया तिलको गोत्रस्य सुगृ- हीतनामा सूर इति सूनुर्वभूव । तस्मादमलमुक्तावदातकीर्तेः पुरुषपुङ्गवाद- जायत प्रथमः पुत्रेषु पम्पावतीस्नुः सोडलो नाम । स खलु स्वर्लोकशो- भाविलुण्टिनं लाटदेशमध्यासितो विद्याभ्याससमकालमुन्मेषमागते कविप- थोपदर्शिनि सारस्वते ज्योतिपि निसर्गसुस्थितस्तेनैव कवितारसेन मानस- मनुशीलयामास । कालपरिवर्त्तितावस्थितिक्रमेण च मृगमदपत्रभगिमयं कोकणभुवो मण्डनमियोद्यानवनविनीलपरिसरं स्थानकं नाम राजधानीन- गरमागत्यावस्थितः कोकणमहीभुजो जाह्नवीयमुनयोरिव सरस्वतीश्रियोर्वेणी- सङ्गमेन संवर्गितः छित्तराजेन संभूपितो नागार्जुनेन संमानितो मुम्मुणि- नरेबरणेति लोदरेण क्रमोपभुक्तराज्यसंपदा राजत्रयेण प्रतिपद्यमानः कवीन्द्र- मदमि प्रतिष्ठामासमाद । अथ कदाचिदसावुदयगिरिशिखरयन्त्रोलालितविमुक्ते तिमिरकरिघटायातिनि गण्डोपलगोल झ्वाम्बरमनुसरति भगवतस्तीवत्विपो मण्डले चण्डकरकिरणकुञ्चिकोखाध्यमानेप्विच विघटितदलकचाटसम्पुटेपु व्य- तीभवत्नु तामरसकोशेषु दिवसलुण्टाकोल्टुण्डितश्रियः कुवलयवनादाकन्दमु. ग्दरामु प्रभास्विव समीपमन्युजग्राममनुप्रधावतीपु गुक्षतामिन्दिन्दिराणां श्रेणियु प्रदीपपवनपटपल्लवापमाज्यमाणेष्विव निर्मलीभूतेषु ककुभां मुग्वेषु वासरविधे. यकर्मणि क्रमाः प्रवृत्तषु जनपदेषु जाते च लोचनावकाशदायिनि प्रभातस- मोसमामधिष्टितं कीर्निचन्द्रिकाविस्तारसितपक्षमनाकृष्टचापकन्दर्पमलङ्कार- चौलुक्यवंशस्य कवीशमीश्वरं लादेशश्रियः कोणेन्द्रसुदमुर्वी- वलगजमनु प्रणयपरिणतानन्तसङ्गतिमुग्योपभोगार्थमाय नीतो जगाम। च प्रवर्तमानानु चतुरक्रविकदम्बकोदव्यमानानेकरमविपश्चनपीयसापु ·उदयसुन्दरी कथा । स्वैरगोष्ठीविभूतिष्वन्तर एव रत्नविक्रयवता वणिकपुत्रेणाऽऽनीय दर्शितं मुक्ताफलप्रकरमालोक्य सहसैव मणितत्वचिदां नरेन्द्र प्रस्तुतार्थदलशालिनी- माया पपाठ। एकैकशः प्रकीर्णैर्मुक्तामणिभिः किमेभिरेभिस्तु । यं सृजसि हन्त हारं तस्यान्यः कोऽपि परिभोगः ॥ श्रुत्वा च तयाऽऽर्यया झगित्येवासौ वासितात्मा कविश्चिन्तयामास मौनम- वतिष्ठमानो सुहर्तमुचितक्रमेण च विसर्जितो भूभुजा मन्दिरमाजगाम विक- ल्पयामास च । नतु विविधवैदग्ध्यवता पार्थिवेनेत्थमनया स्वाभिप्रायक- ल्पितयार्यया केवलानि विफलानि मुक्ताफलानीति तैरेव सूनिताभोगवतो हारस्य गौरवमारोपयन्त्या वणिक्पुत्रोपदेशव्याजेन सम्यगुपदिष्टमिह ममैव जाने । यतः- मुक्तकवृत्तैः कविता कैव किलाऽसौ विना प्रवन्धेन । ताराभिने विराजति शून्या चन्द्रेण गगनश्रीः ॥ तत्साधु संवृत्तमनेन वत्सराजपठितार्यावधारणेन से योगाञ्जनेनेव मोहति- मिरावृतेयमुद्घाटिता मानसी दृष्टि शब्झेनेव निद्रान्तः प्रबोधिता बुद्धिरुदकपा- तेनेव मूचितश्चेतना लम्भितो विवेकश्च। ततश्च किमहमित्थमनेननैकप्रकीर्णवृत्त- कवितामात्रकेण कृतार्थः प्रमादी तिष्ठामि । करोमिस्वशक्तिविस्तरपरीक्षणं विना कुतूहलेन भूरिणा च कीत्तैरभिलाषेण साद्भुतापूर्वसंविधानकमनेकरसानुवन्धपरं प्रबन्धम्। प्रक्रसे तु रमणीयं न नाम केवलं गद्यं नापि केवलं पद्यमुभयानुवन्धिनी चम्पूरेव श्रेयसी, यस्मादन्यैव रत्नर्विपश्चितस्य शोभा कनकभूषणस्य, अन्यदेव पाटलामिश्रितस्य सौरभं विचकिलगुलुन्छस्य, अन्य एव वंशध्वनिगर्भितस्य मनोहारिमा गीतत्य, अन्यदेव कर्पूरमिलितस्य शैत्यं मलयजद्रवस्य, अन्यैव च हृद्यता पद्यानुषङ्गिणो गद्यस्येति चेतसि विचिन्त्य चम्पूमेव कयां कर्तुमुपजनित- निश्चयस्तदिनमतिवायाञ्चक्रे । द्वितीयेऽहन्युत्थाय कृताग्रहमव्यग्रमनसः कवयः क्षमन्ते काव्यकल्पनास्वित्युचितमेकान्तवसतेरहेतुं व्यासङ्गानां निमित्तमात्मनः प्रसत्तेरवाधकं मनोऽवधानस्य निजं कर्मान्तारामपरिकरास्पदं ग्राममयासीत् । त- त्र स्थित्वा निरतिशयमनवद्येन चेतसा विश्रुतोदात्तनायकवती कथां कर्तुमारेभे निर्माणयामास च कतिपयैरहोभिः अनन्तरमन्यस्मिन्नहनि निर्वतितविवेयः प्रा. तरेव तं प्रबन्धपुस्तकमादाय निर्गतस्ततो ग्रामात् प्रतोपसत्वरमुश्चितक्रमेण स- मागच्छन्नेकत्र गिरिपरिसरारण्यनुस्तरोद्देशे दक्षिणेन मार्गाचान्द्रमसं ज्योत्लापु- ·सोडलविरचिता अमिव प्रबलान्धकारपेटिकया वन्दिगृहीतं रोहणैकगोत्रजं शशिकान्तशिलाकूट- मिवेन्द्रनीलसंहत्या दायाद्यविग्रहेणारब्धं शुचीभूय स्थितं दुग्धार्णवोर्मिस्तम्वमिव वाडवधूमश्रेण्याऽलभ्यायविधृतं स्फटिकसुभगं कैलासमिवाचनमहीध्रमेखलया गांढालिद्भितं मध्यमानाधिफेनपाण्डरितं मन्दरमिव मुरारिभुजगावेष्टितं पि- ण्डिताकारपरिणतं हराहासराशिमिव दक्षिणमुखत्विषा मण्डलितमतिविश- दसुधापिण्डपाण्डुरमविरलविनीलवनराजिमालया वलयितोपान्तं प्रासादमद्रा- क्षीत् । तदृष्ट्वा च सानुस्मरणमये ! सोऽयमरण्यवर्ती भगवतो भार्गवस्य सार- स्वतः प्रासादः । तदिदानी कथमपश्यन्नपूजयन्नेव च देवीं व्रजामि । किन्त्व- यमभ्यवहारकरणादतच्छङ्कीभूय गतो वासरः प्रहरमात्रावशिष्टश्च वर्तते, सन्नि- हितपश्चिमदिक्सङ्गमाशयेव देवस्यापि खरांशोरुत्तीर्णवानुत्तापस्तावदतोऽद्य- तनमेनं वासरमिहैव गमयामि । प्रातरुषस्येव निरजलामललपनपूर्वमपूर्वा- रण्यतरुलताकुसुमैरभ्यर्च्य भारती यास्यामीति संप्रधार्य झटित्येव चलित- स्तस्याभिमुखमुत्क्षिप्तगतिक्रमो देशान्तं तावन्तमल्पान्तरालमुगम पन्थानम- तिक्रम्य झगिति प्राप्तवान् । अथाग्रे तदङ्गणकवर्त्तिन्यामतिबहलबकुलकङ्कोल- तिलकतालीतमालवलयालङ्करणभाजि पुष्करिण्यां धौतचरणो निर्मलेन पयसा प्रक्षाल्य सततसञ्चारश्रमोदबिन्दुभिः कलुषितकपोलभालस्थलं वक्त्रमाचान्त- शुचिजलपवित्रः प्रविश्य तस्मिन्नसमशिलाकर्मनिर्मिताभोगशोभिनि प्रशान्ता- भ्यन्तरमनोहरे निर्जनतया च रहः श्रीसदसि प्रासादे प्रतिष्ठितां चतुर्मुखवदन- चतुःशालाधिवासपरमेश्वरीमंशुधरचैतन्यरत्नोत्तेजनकुरुविन्दशक्तिं कविजन- रसनाविमानगामिनीमखिलवामयखामिनी सरस्वतीमपश्यत् । आलोक्य च देवी झगिति स्पृष्ट इव पङ्कजप्रकरैराश्लिष्ट इव चन्द्रिकया सिक्त इव चन्दनच्छ. टाभिः लपित इवामृतरसेन सततमधिकाधिकोद्भूतनिर्वृतिरानन्दितेन मनसा ननु संप्रति सर्वकालीनो वाक्यकुसुमोपहारः श्रेयानिति कृतश्रद्धानुबन्धमाव- दकरकमलसंपुटमनुष्टुभा श्लोकयुगलेन स्तुतिमकरोत् । वागीश्वरि ! जयन्त्येतास्तव ध्यानामृतोमयः । यजन्मा मानसक्षेत्रे बोधवीजाकरोदयः ॥ जयन्ति तव भासिन्यो भारति ! ज्योतिपछटाः । स्फुरन्ति यत्र तत्रैव ज्ञानरत्नमयो निधिः ॥ इति कृतस्तुतिः क्षितितलमिलितालकेन शिरसा प्रणम्योत्थाय च सली- गतेषु सहचारिष्वेकाकी विश्रमितु- ·यसुन्दरी कथा। मुत्कीर्णलिखितलेपितानल्पल्पकोपशोभावत्यन्तर्मण्डप एव मटणशिलाफल- कनिर्माणशुचिनि मत्तवारणके सनुपाविशत् । सुखहने च वामान तस्थौ । कौतुकेन च निरूपिताक्षिपत्रः समन्नादिपश्चिानेकस्वरूपाणि रूपकाणि पश्य- न्नपश्यनुभयतो वारशाखावलग्नं रूपान्यत्वमित्र हिमाद्रिकैलासयोः पूर्वत्त्वरूप- मिव पाचजन्यशशिनो परिणतिसाफल्यमिव पापाणजाराधारगौरवमिव धव- लवर्णस्य डिण्डीरदेवताजातमिव चन्द्रलोकपुन्पदृष्टान्तमिव श्वेतद्वीपजनव- णिज्ञोपदर्शनमिव शशिजान्नसृष्टं निसर्गधवलनुपलपुत्रकयोईन्छम् । तदर्शनो. त्पन्नवित्मयश्च चिन्तितवान् । नन्वेताशनपूर्वाकारकमनीयं दृषत्पुत्रकद्रित- यमत्र कुतो निष्पन्नं, केन सुकृतसंसर्गशालिना जनेन ज्ञारितं, केन वाऽनन्य- सामान्यकौशलेन शिल्पिना विनिर्मितं, किं द्वारपालाविमावाहोत्त्विदेवताविशेषः कश्चित्, उन द्वारशाखोपशोभात्पकमात्रमेवेदनिति विमर्शयुत्तरमनमणि- पुत्रकालोकनकुतूहलेन व्यासहितात्मनत्तस्य भगवानुष्णरोचिरतं जगान । अत्तमिते च देवे मयूखमालिनि पतिविलयशोजालान्तयेत्र पूर्वया दिशा सुदूरमात्माल्य भन्नालनकृषिकोच्छलिला कलरजोराजिरिचोदयमहीधराल्ल- लास गरीयसी छा तिमिरस्य । पश्चिमया तु झदिल्युन्मव्य भाजनमपातत्य प्रसाधनालक्तकरसत्य विनुदिनःप्रवाह हवालगिरिडसमन्याविराल सन्ध्या- नुबन्धी लुबन्धुरो रागः । सहना नमानियाधामोदर कण्टनो निरस्तानि त्रुटितवरहारदण्डाविगलितानि नुक्ताफलानीव अविरललनिवेशनदयन्त ना. वाणि । अथ यथागतमागत्य मिलिने सहचारिबलावुयाय गया च पुष्क- रिण्यावश्यकरणीयं कर्न लायन्तनलकापीन् । आयतने व सन्ध्यानदीपदानाय निर्जनायानरयत्नौ कनविहावमयसन्यं वा वहिनन्दिप्य नमानेननु चान् प्रेपिनवान् । स्वयं पुनः प्रविश्य पनतिनिहरालोर नदेव पल्लालादिन- परिविन्यत्तस्तकं मनवारपरमध्यालितः मीनिन्नया नयौ । अना- न्नरे च सगिन्येव न्योपान्योरन्तराले. परदनविदानाव निमिरातु- सारयन्ती सुनसरलाहविरल वनिपरिकल निरामयदती बनी शिव परनललाल दीपस्य । नदीपश्युमनासंकलनसारमेव च द्वारि नीनां नया शिलामी मूनिमार दिया रवन्नावचिन्वन केजमा प्रयत्नी बदन्ती व पोपचीवमनिसलान्याहती हिजन्मान नवा देवी प्रजननुभयर- स्तोशया र भरत्या महाविपीने परिपनाकालिना वाचां मुन्न मुल- लिस्तोत्रम्।

·सोलविरचिवा
देविनगाधि जयत्येप मन्त्रीज्मा संभृतस्तव ।
गोन कवीनामां बानि पाकः प्रवर्तते ॥
जपनि नकराम्भोजे मारन्दकणश्रियः ।

·उदयसुन्दरी कथा । मतिमतामग्रगण्य !मदीय एवैष कवितापरिनसो, मया हि महता सनःसंरम्मेण सृष्टः प्रबन्धोऽयमिदानी क नु किल श्रापयामि, कस्याग्रे स्वीयमभ्यस्यमानमिमं गुणोल्लेखं प्रतिपाद्यामि, को नाम समाकर्ण्य यथार्थवादितया सौजन्यं नारयि- ष्यति, यस्मात्सकलगुणविचारचर्चाविपश्चितां धुरन्धरो धरेन्द्रभूषामणिः वत्स- राजनामा नरेश्वरः परमं मित्रमिति मे पक्षीकृतो लोकैः, क्षितिभृतश्चान्ये सर्वे- ऽप्येकैकेन कटुरवोत्फुल्लगलनालिनाबुधव्याघेणाघ्रातसन्निधयः सुदूरमुज्झिता गोजातिभिः गुणिनोऽपि स्वगुणाभिमानमहाभरग्रस्ता नोच्चसितुमपि पारयन्ति, लोकश्च परगुणोन्नतिमसहमानो नीचतां प्रपन्ना, नीचाश्च निसर्गद्वेषिणः परेषु । तथाहि- नीचजातिर्भवत्येव लोकस्थितिविरोधिनी । अशिवाऽपि सती येयं ज्वालास्तुण्डेन मुञ्चति ॥ किच- सूनागृहघटत्येव पिशुनस्य कुजन्मनः । आस्फालितमुखस्यापि भाकारः केन वार्यते ॥ ये हि व्यासादिमहाकवीनामपि प्रवन्धेवपवदन्ति ते किं न माहशामप- वदिष्यन्ति । साधवो हि कलिकालतमःपटलपिहितेऽस्मिन् जगनिक नाम दृश्यन्ते, तेनायमहो न केवलमिदानीमेव यावत्कमपि सुरजनं सन्कविमर्थिन च श्रोतारमासादयामि तावदेवमसौ बद्ध एवस्थात्यतीत्यादि स्वान्तःपरिपिण्टि- तमशेषमावेदयाञ्च । सोऽध द्विजन्मा तालकः ससंगममाः कविश्पर ! त्यमे वमसज्जनात् त्रासविधुरो विपीदसि, मा विपीद । नो जीविकेयमिदमन्यगुणापहारकर्म प्रकामसुन्बदं व्यननं बलस्य । आखोः सुवर्णमपहत्य कृतं निवासरन्ध्र करोति किल कामि देवत्तिन् । तथापि- कुर्वतः कविताम्भोधौ प्रवन्धेन दिन्भणन् । कवेः प्रौदस्य कस्याति जलमानुपतो भयन् ।। साधुस्तु यदेवमभिलपितो द्रष्टुं नदप्युचितमेव स्तुतः । नापमुत्सारयानमानपत्रस्य समभः । तैप शियते लोमलकोपरि सजनः ।। तवं नोऽपि कर्मणा सुरतेन तदानीतः समागतः नाथुन्तः शित पाप्पुनितलोतृजनानलित्यनिर्षित: सेदमायानि : । प्राव - है ·१८ सोडलविरचिता कविप्रदीपप्रवन्धमेतस्य सहजसज्जनस्य सुकवेः सूक्तामृतरसार्थिनः परगुणप्रमो- दिनो निखिलवाङ्मयविदः कोविचूडामणेस्तिलकनाम्नो मदीयमित्रस्य, मम च किञ्चिज्ज्ञस्य, सफलय कवितागतं क्लेशमात्मनः, कुरु कृतार्थमावयोः श्रुती- न्द्रियम् । पश्यामः कीदृगुपक्रमः कथायाः, कीदृशाः संवन्धसन्धयः संविधानकस्य, कीदृशो रसः प्रस्तुतोपक्रान्तस्य वस्तुनः, कीदृशी रचना पदन्यासस्य, कीदृशः स्वगुणो भणितिभङ्गीनाम् । अन्यच्च । वर्णानामविसंष्ठुलन्यासो मसृणता परि- पुष्टिमीसलता काठिन्यविपर्ययः कोमलता स्निग्धभावो लालित्यमिति महणता मांसलता कोमलता लालित्यं चेति वाणीगुणैश्चतुर्भिरनुपङ्गवत्यः सप्राणघनप्रा- णाल्पप्राणैस्त्रिभिर्भदैविभिन्नाः क्रमेण कौकिली मायूरी माराली चेति तिस्र एब किल जातयः सत्कवीनाम् । तथा चैतांश्चतुरोऽपि गुणानावर्जयन्तः कवयः संचन ससौष्ठवरक्षरैः सप्राणां वाचमुल्लासयन्तः कोकिलमनुकुर्वन्ति । केचिद- नयमोष्टययता घनप्राणेन वर्णगुम्फेन शब्दमाराधयन्तो मयूरतामाश्रयन्ति । केचिय मितमौष्ठवं बन्धमाश्रित्याल्पप्राणेन वचसा मरालतामनुहरन्ति । अपरे पुनरमीयां चतुर्णा गुणानामेकत्र समवायशन्येन महाप्राणेन निष्प्राणेन वा पद- न्यान जनयन्तो वाचमेतत्पयोतीणी भिन्नजातयः कवयस्तदेवं विचित्रक्रमेण ममुदश्चितभारतीकेषु कतमजानिरस्मि कवीन्द्रेग्वेत्येतदप्यवगतं भवेदित्यादि स- गर्शिनादरमुार्य तृष्णीमभृत् । अथासी सविशेषविस्मयं कविरहो विज्ञता जनव्यवहारवर्मनि, अहो मौदिरालापकल्पनास्नु, अहो व्युत्पत्तिकौशलं कवि- नागुणवनयोर्यथा चेयमीही प्रयन्यविलोकने दृष्टियथेदमीहशमनन्यसाधारणं च माधुत्वं नया नियनं परिश्रमः सफलतामेव्यति मदीयस्तत्किमिति नाहमु. पदायामीनि मचिन्य मुतुष्टन चेनमा जगाद । हन्त ! द्विजन्मकपुङ्गव ! कुनहलेन सन्तगर्मायां मुगुणदरिद्रायां मदाचि जातेयमात्मजा चम्पस्नहींयम- पुष्टा मर्वतोऽन्य दुर्वगां च संवृता न नाम यथावदर्शिनी जनस्य दायितुं परयन्येवमप्यर्थिता दीयामि, मा पुनरमुध्यां मद्रं किमपि विधिना लिग्वितं भवनदियनाडता युप्माभिरभिनन्दनीयां दगामामादयति । किन्तु न नाम यदि मन्तामानमविच्छेदीनि ग्वेदम्य हेतुभवामि । नदिमं दीपकोद्योतनकृत बहि- मानेनुं नया मेधिनमायान्नमनुचारिणं लोकमाणादेव निवारयामि परनः क्षेत्र- पालदलित्रायां प्रदेश्य च टायनाय निम्पयामि । गावं कृते रहमि निश्चिन्तन नमा निबद्यमान्यते कथेयमिनि ताबदाढायों में परतन्तु भवदिच्या प्रमाण- मिन्यभिवाय भवववमिति दिलानुमोदिनन तेन द्विजन्मना तालंकन सत्र

·उद्यसुन्दरी कथा ।
श्रयमतुज्ञातः समुत्थाय तस्माद्देवीभवनान्तर्मण्डपादङ्गणे बभूव । स्थित्वा तत्र
यथा यत्समुचितमालोचसूत्रितं कृत्यं त्वरितं तथैव तदखिलमविरलरभसाञ्चि-
तश्चक्र।
स कविरथ यथावत्सन्नितैकान्तरम्ये
सदसि वचनदेव्याश्वेतसा सुस्थितेन ।
अविशदसमलूक्त्या सेवितुं तौ द्विजाती
निवसति हि समग्रा यत्र सारस्वतश्रीः ॥
इति कायस्थकवितोडलविनिर्मितायामुदयसुन्दरीकथायां
कविवंशनिवेदनो नाम सारस्वतत्रीपदाहः
प्रथम उच्छासकः।

·द्वितीयोन्लासकः। ततशासी तदेव मत्तवारणकमनुमृत्योपविष्टः सरभममहो यदाऽऽलोचितं कृतं किं नाम तत्तथा सर्वमभून ते निराकुलं हदयं ?, एवं नेत्त्वरितमार- भ्यतां कधेयमेतदाकर्णनरसोत्सुकीभूतमनमो हि वयं प्रतिपालयन्तो भवन्तमेव हि तिष्ठाम इति परिचयानुरोधस्निग्धया इशाऽभिनन्दा भणितः सुभाषितर- सार्थिना तालकेन सोल्लासमेवं क्रियत इत्यभिधाय बन्धादुन्मुच्य पुस्तकमुचित- क्रमेण श्राविताभीष्टदेवतोपरलोकनादिकवीश्वरप्रक्रियः कथामारेभे। श्रूयतां प्रसिहमिह पयोधिवलयवप्रायामवन्यां कनकमिव घातुपु, माणि. क्यमिव रत्नेपु, तिलकवर्तनमिव मण्डनेपु, मुखमिवागावयवेपु, त्रिदिवमिव भुवनेपु, नन्दनमिवोद्यानविपिनेषु, प्रकृष्टं पत्तनेषु, सर्वाङ्गसादृश्येन सोदरं पुर- न्दरपुरस्य, उपरिनिवासेन तलवर्तिनः फणिपतिनिवासनगरस्य शिरसि च दत्वा पदमिव तिष्ठमानं, सुदूरमञ्चनच्छायं, गगनमनुप्राप्तैस्तत्कान्तिसङ्कमेणेव श्यामलितैरमलमरकतोपलफलकसङ्घटसृष्टैरहालकैरलङ्कृतेन सितमणिनिर्माण- वता प्राकारचक्रेण कुण्डलितम्, उत्तुङ्गदुर्गाद्यालकपरिपाटिभित्तिभिः स्खलिता- भ्रतटिनीप्रवाहाद्धापतितैरिव निर्जितार्णवभरणविस्तारिभिरापूर्णगर्भया परिखया प्रपञ्चितोपान्तरमणीयं, परिखातटीष्वनिलसन्निवेशवलयितेन यज्ञान- लधूमसमुदयेन समन्तादसितकाण्डपटेनेव विनिवारितप्रवेशं कलिकालदृष्टेः, शशिकरानुषङ्गनिष्यन्दिनामिन्दुकान्तदलविरचितच्छादकानां निम्नाध्वयायिना रसेनेव निर्मलतमेनाम्भसा पूरितगर्भगम्भीरैरङ्गणकवापीविशेषैर्भूषिताभिरम- रमन्दिरश्रेणिभिरभिरामचत्वरोद्देशम् , उपरितिर्यक्पतितपृथुतरकिरणच्छटाग्र- कैतवादातपत्राणाय शिरसि दत्तेनोत्तरीयवसनाञ्चलेन सततमर्थिजनागमनं प्र- तिपालयन्तीभिरिव पहिःस्थिताभिः सत्रशालामणिमण्डपश्रीभिरुङ्गासमानं, मणिभित्तिसङ्क्रान्ताभिः प्रसारकनिविष्टानां तुन्दिलशरीरिणां वणिजां प्रतिमू- तिभिरन्तश्यमानविश्रान्तधनदैरिव निरन्तरमापणैः सारीकृतकोडं, कृतकन- कप्रसारकैः सौवर्णिकैरपार्वतं रूपमिव सुमेरोः, पतिमुखविलोकनानिमेषरम्याभिः कुलपुरन्धिभिरनूर्ध्वगतं खण्डमिव स्वर्गस्य, गृहीतसितरत्नादर्शमण्डलाभिः स्वर्गसङ्गतं संस्थानमिव चन्द्रलोकस्य, सकलशास्त्रानुकूलवाणिना न साक्षात् स्थानमिव सरस्वत्याः, सुनेपथ्यभूषणवता प्रकृतिवर्गेण .

·उदयसुन्दरी क्या । वरयात्राडम्वरमिव कुबेरस्य, स्फुरत्किरणालोकशालिना प्रासादपुष्पकभरेण कटकमिव दिवसराजस्य, प्राकारवलयवर्तुलं सुखमिव जम्बूद्वीपस्य, लसद्गो पुरपताकांशुकं नेपव्यमिव भारतवर्षस्य, पीवरायतकलशस्तनं यौवनमिव वसु- न्धरायाः, मणिभवनभानूज्ज्वलं लावण्यमिव भुवनश्रियो, मर्त्यलोकनटेन निजा- ननप्रोतं प्रतिमुखमिवाखण्डलपुरस्य, दक्षिणापथेन लिङ्गिना परिगृहीतं व्रतवेष- चिह्नमिव विद्याधरलोकस्य, तलभूमिकुटिममिव त्रिदिवहर्म्यस्य, मुकुटमण्डल. सिव फणिभुवनभूपालस्य, जगत्रयाभोगभूषणं निकामरमणीयमस्ति मलयमु- द्रितायां दिशि कुन्तलेषु तटे गोदावरीतिमहासरितः प्रतिष्ठानं नाम नगरम् । लीलामण्डपरत्नभित्तिषु सितस्वच्छासु भूरिक्रम सङ्घान्ताखिलसञ्चरत्परिजनप्रत्याकृतीनां छलात् । यस्मिन्नीश्वरमन्दिरेषु परितः सन्दर्शयन्ती सदा छायाखेलनकं न कस्य हरते सौन्दर्यलक्ष्मीर्मनः ॥ अपि च- विलसदमलमुक्तास्तम्बलग्नेन्द्रनील- द्युतिदलसरिकालीकव॒रैः कुन्तलीनाम् । सरलतरकटाक्षः श्वेतकृष्णैककर्ता प्रभुरसमशरोऽभूद्यत्र यूनां जनेषु ॥ यत्र च कवाटवर्तिना विलसमलमाणिक्यमणिमरीचिपरलेन सततमन्तः- प्रस्तलक्ष्मीनिमित्तमाहितेन कौसुन्भेनेव वाससा चिहितं द्वारमायानरनवरत- मुपस्थितातिधिपप्रक्षालनजलप्लवेनेव चन्द्रोपलकतोपानकातिभरण प्लावि. ताणकवसुभिः सुवर्णभदनैराभरणपदकबन्धैरिव निविष्टनायकरलङ्गता शोभते समन्नादाभोगलक्ष्मीः । यत्र च सुदणकसष्टिना धातुल्यबहारण कधी- भूतो वातिगेन्द्रविद्यागमः, सान्तनिधानकोटिभिर्भवनः प्रलीनः बन्यवादः, प्रभूतभव्यगणिकाइनोपभोगलीलाभिः व्यशार्पन्न विदरमवेगवार्ताः, मन्दिरद- लीकृताशेपविपहरोपलशिलाप्रभावेण भन्नाहिरुपमचारतया समुच्छन्नो गाम- एव्यतिकरः। यत्र च प्रतिपधनतिप्रांशुटरमन्दिरशिवरालाप्रपाटिनान्निशामु नभललचारिणयन्द्रमसो मण्डलाइटितरनल्पसंपानिमित्तारिख मुस्वाट्ट- शीतलविनिर्मल. पोभिर्भरितगतः कमलकुवलयानोदनहिनी हदयमानन्द- यन्ति कोटिशो जलाशपविझोपाः । यत्रच प्रतिशिवमन्बिलगरलापहारम- णिशिवालामसमारपना नरणिभिन्नताजिविधुरं वर्नयति माल्यो

·No text on this page.

·उदयसुन्दरी कथा । दिग्यात्रापस्थितासु प्रतिपथमभितो यस्य सेनासु मन्ये नो राज्ञासेव लक्ष्मीझटिति विघटिता वक्षसः शाह्मिणोऽपि । कामत्कुम्भीन्द्रचक्रक्रमनमितमहीगोलदोलायिताब्धि- क्षुब्धोर्सिस्तोमफालपसरवशविपर्यस्तशय्योरगस्य ॥ अपि च। श्यामा समीकभुवि यस्य सुवृत्तसुष्टि- मूलेन्दुरत्नफलकोपरि खड्यष्टिः । दृष्टा परैः प्रलयशङ्किभिरुल्लसन्ती शीतांशुविम्वविलयादिव धूमवर्तिः ॥ यस्य च निजावसरवर्तिनं नीराजनोपहारमातन्वतस्तत्कालमिलितसक- लवलभरनमितमेदिनीपीठपृष्टस्य कमठपतेर्वल्गविरलविलोलवाजिविन्यस्त- खुरनिष्ठुरखदत्कारनिविडारवच्छलेन भज्यमानपृथुकदाहकर्परध्वनिरभूतपूर्वो भारतसमरसङ्घद्देऽपि विसङ्कटाभोगसुल्ललास । यस्य च समरसंहृतारातिकुल- कुटुम्बिनीभ्यः कुकुमालेपमादाय शक्तिमान् पादलेपसिद्ध इव मनुष्यजनागो- चरेषु सञ्चचार परितः प्रदेशेषु प्रतापः । यस्य च निकामवृद्धा वृद्धोचितं चरि- तमाहत्य त्रिपथगामिन्या गीर्वाणसरितः स्रोतसां त्रयेऽपि स्नातुमभिलपन्तीव वभ्राम भुवनत्रयं कीर्तिः । यस्य च महापङ्कमन्नाऽऽदिकर्मपृष्टावस्थानलग्नम- म्भसा धारागतेन क्षालयितुमिवात्मनः पङ्कमावासिता कृपाणे काश्यपी । यस्य च स्वर्भानुभयस्थानं चन्द्रमसो मण्डलमपहाय तदनुकारहारिणि हारम- भावलयमण्डलिते वक्षसि बभूव सुत्थिता लक्ष्मीः । किच- वक्षसि निवेश्य लक्ष्मीमुपरि च कविजीवितेन मुखकमले। विन्यत्यासनमुचितं गौरविता भारती येन ।। यः खलु निखिलनरपालचूडामणिचापलपरित्यागनिश्चयार्थमिव कृतको शया प्रसादितो लक्ष्न्या, निजोचिताचरणव्यभिचारनिरालार्थमिबोलितल्या प्रत्यायितः कीर्त्या, त्रिनयनविनाशितानइसामनिवृत्त्यर्थनिय कृतारीखों रूपेण, जलाधिपत्यपरिपालनार्थमिव गृहीतो वात्सल्येन, समरविपयाधिकाश्यि- रीकारार्थमिव जनितदक्षिणकरग्रहो विजयेन . निसर्गानमनदुर्नयापनुनिानी- त्यर्थमिव स्पृष्टचरण: प्रणतारिपार्थिवशिराश्रिया । यो हि तेजनानामयों न सर इव सहस्रशः करण्टलहनापयानात. न शीतांगुरिवापराये वऋता.

·२४ सोद्दल विरचिता मधत्त, न सप्ताचिंरिव दाहकृता व्यापारेण भूतिमुत्पादयाञ्चक्रे, न प्रदीप इव पात्रोपरि ज्वलितवान् , न माणिक्यमणिरिव सुवर्णवन्धेपु नायकत्वमालम्बते स्म । किंबहुना। ग्रीष्मस्तीव्रतमैः प्रतापविहृतैर्वा रिपुस्त्रीदृशा- मासारैः शिशिरश्च सान्द्रतुहिनच्छायैर्यशोराशिभिः । इत्येवं विहितक्रमेण भरिते कालैस्त्रिभिारते वर्षे यो व्यसृजत्कृपाणमवनेः स्वामी भुजा मेचकम् ॥ स. राजा शिशुरेव सुकृतसेनासमग्रे विशेपजिगीपयेव गते लोकान्तरं पि- तरि स्वयं भुजबलेनाऽऽदृत्य दिग्विजयं, विजयनिशितेनासिना विलूय मूलतःशा- नवं वंशम् ,आज्ञया प्रवेश्य द्वारेण राजन्यकं, प्रतापेनाक्रम्य समस्तान्याशामुखा- नि,यशोभिरावृत्य त्रीण्यपि भुवनानि, धर्मेण निरस्य प्रवलं कलिकालं, गुणैरनु- रज्य सकलं साधुलोकं, विनयेन सन्मान्य गुरुजनं, सत्कारेण संवर्य बन्धुजातं, हृदयेनावय परितः प्रणयिवर्ग, प्रसादेनाऽभिनन्द्य क्रमागतमनुजीविसामन्तच. क्रम् ,अनुरक्तप्रकृतिकमनीयामनेकशः प्रजावती ककुष्करिकुम्भसिन्दूरभरित- सीमन्तरेखोपशोभितामवैधव्यचिह्नमिव चतुरम्भोधिवलयालङ्कारमादधानांवंश- पत्नीमिवानन्यभोग्यां विधाय वसुमतीमेकातपत्रशेखरं साम्राज्यसिंहासनं भेजे । भुवः सम्बन्धेपु च स्वामिकृत्येपु चरितार्थतया सुस्थितान्तःकरणवृत्ति- रनुभवितुमशेपाणि संसारसुखानि, कर्तुयौवनोचितान्विलासान् , विधातुमभि- मताभिलापपरिपूर्तिभिः कृतार्थजन्म,समग्रगृहपरिग्रहादिचिन्तापरं राज्यमभि- तोऽपि धीमतां धुरन्धरे मन्त्रिणि समस्तमारोपयामास । मन्त्री च तस्य कटका- श्रयो दक्षिण इव भुजस्तम्भः, स्वमतिसंहृतारातिरमणीशृङ्गाररसप्रशोपको भूर्त इव प्रतापः, परिगतो मन्त्रविक्रमाभ्यामखिल विद्यावतारपात्रं, खन्यवादी वैरिवं- शमूलस्य, वशीकरणकोविदो लक्ष्म्याः, कृतजलस्तम्भो व्यवहारेपु, दर्शिताग्नि- स्तम्भः प्रजोपतापेपु, सततमवनतानेकराजकललाटतिलकपङ्कलेपादिव भर्तृ- भिक्षागतारिकुलकुटुम्बिनीबाप्पजलधाराधौतचरणः, भुवो, भूपणं द्विजातिवंशस्य, पुङ्गवः पुंसां विभूतिवर्द्धनो नाम । यो नूनमनि- मथितसमुद्रमनिरस्तसत्त्वमपीडितभोगीश्वरमक्षपितविबुधलोकममन्दरागप्रपञ्च- मेकेनैव प्रज्ञागुणेनाकृष्य लक्ष्मी निजस्वामिनः सततमुरःस्थलनिवाससुस्थिता- मकरोत् । यश्च महीभृतामाञ्जनेय इवोन्मूलने, नल इव प्रतिष्ठापने, पयोधि- ., राम इवोपयोगविधाने प्रभुरभूत् । किं बहुना । शरणमासससागराया ·२५ उदयसुन्दरी कथा। यः शीतलैकुतरैश्च करैः प्रजानां लोकं निशाकरमणिप्रतिमाभमच्छैः । प्राप्तकम तुहिनरोचिरिवानिपीड्य निष्यन्दयन्न वनितापहरो बभूव ।। अपि च। स एव मन्त्रिणामाद्यो यस्य मन्त्रवलात्तदा । ननर्त्त जलता भर्तुश्चलितं तु पदं द्विषाम् ।। स तेन मन्त्रिणा परिगृहीतसकलराज्यचिन्ताभरो निराकुलः कदाचिदा- स्थानमण्डपगतः प्रणामदोलायितानेकनरपालनुकुटसुक्ताफलकिरणनिकुरुम्बैचा- मरैरिव चीज्यमानः त्रिया, कदाचित्कविसभामधिष्ठितो विचारयन्काव्यजातमु- ल्लसन्तीभिरमलदशनांशुराजिभित्त्सवादिव दीयमानरावलीभिराभृष्यमाण- वदनाङ्गणः सरस्वत्या, कदाचित् तुरगवाहनविलासमनुसरन् वाह्यमानविविधह- रिखरखदत्कारकैतवेन करितिवर्णनाक्षरैः पदे पदे प्रशस्यमानः पृथिव्या, कदाचि- न्मृगयामुपेतो नृगधाकृतचकितेन रजनिमासाब तं हरिणमात्मनो मित्रमुरसि धृत्वा दिवि पलायमानेन परार्पणेनात्मीयरक्षणमितीव दयमानसूकरश्चन्द्रेण, कदाचिद्विभ्रमोचानवर्ती सुरभिमुखम्वासदर्शनाय वन्धुप्रेमागतेनेव शिशिरेणानु- गम्यमानः समीरणेन, कदाचिजलक्रीडामाचरन्नुभयपाागतेन चतुरसीमन्तिनी- कलितकनकङ्गकोशोज्झितत्यान्मल छटायुगेन सरमसमभ्यागताभीष्टवत्स- लतया प्रसारितेनेव भुजलतान्येन परिरभ्यमाणो वरुणेन, कदाचित् शृङ्गारसरसां गोष्टीमनुतिष्ठन् समन्तात्पतद्भिरमलगङ्गान्बुधवलैर्विलासिनीतटाक्षे रूपेण सगोत्र इति स्वराज्य इक्षाभिषिच्यमानो मनोभवेन, कदाचिदचिन्त्यपथं प्रेक्षणकमालो- कयन्नुपरिमण्डपतुलाफलकतान्तया प्रतिकृया त्रिदिवनगरागतेनेव दृश्यमा- नदिलासोत्सवः पुरन्द्रणेत्यादि, सदैव देवैरनुकूल्यमानाभिकमनीयकेलिः काल- मतिवाहयाञ्चके। एवमस्य बहुशो विपश्यमानैर्धनकस्यामिना कुवरेणाप्रार्थितैः धियो नाधेन विष्णुनाप्पष्टत्रिभुवनाधिपत्यपरमेन्वरेण मघवनाऽप्यननुभूतरभिन- वोतप्रभूतभझिमिविलासैः सारीकृत्य सरलं संसारसुन्दचक्रवालमनुभवतः कदाचित्क्रमेण कालपरिपाट्यपक्षः प्रोपिनवबदनचन्द्रस्य, वन्धयोगः पान- रीसन्मदरसस्य, कवाटोद्धारः पधिकनिर्गनस्य, पचरकभचण्डभानुपञ्चाननस्य, कुसुमितसप्तच्छदाम्परिमलेन मदागम इव नव वारणस्य, विधुवन्धकवना- लोहितातिभिः सिन्दूरमुत्राविष्कार इव पुप्पेपुराजन्य, प्रसार्यमाणजिगीपुन्- पातपत्रः ऋतुमवाल य नरेन्द्रनर्याणाम् उत्तेज्यमानविविधायुधालोबिन ·२८ सोडलविरचिता अन्तःश्वेतशिखाकणादित्तसदै रापाण्डभिः केसरै- राकीर्णोन्नतकर्णिकं विकसति क्रीडातडागेऽम्बुजम् ॥ अपि च । वापीषु स्फुटितारविन्दविवरकोडे कडाराकृतिः कोशः केसरशृङ्गशुभकणिकाचक्रेण पर्यश्चितः । लक्ष्म्याः कर्णविभूषणस्य परितः प्रान्तेषु मुक्तामणि- श्रेणिस्वीकृतहेमपत्रवलयस्यालङ्कतेर्विनमम् ।। एवमन्यतोऽपि निभालितानेकनूतनोन्मिपितसुकुरकुसुमामुद्यचक्षुर्फ यापयित्रीमुखानसंपदमुदश्चितप्रीतिः कृतकृत्य इवान्यत्र परिशिष्टे । नियोज्य कर्मकरामण्यमानन्दितेन चेतसा ततो निर्गत्य समागन्तुम गानामि । अथ तथाऽदमेकाकी निश्चिन्ततया समन्थरमागच्छन्नेकत्र पु मगपानप्रदेशे परवपूपातपकदर्थितछायार्थी सौगतमवाप्य हृद्यमायतनं माहिर माग्मतवारणके समुपाविशम् । उपविश्य स्वस्थतामुपेतश्च । कालीदमिनम्नतः स्वतन्त्रालोकमक्रमेण देव! यावदने विलोक्यामि ताव सावी यः प्रातम्ल्यानं गच्छता मया स्फटिकरदृष्टिपरिपाण्डरो नतिजारे बन्यामिन्द्रनीलशिलानिर्मितमिवातिहरितवर्णमद्राक्षम् । हा जवानी! शिमनट्टतविम्भिनमिदानामेव मया स्फटिकगुल्लो पना दाटः कामियनव क्षण हरितमणिनिर्माणनीलनां प्रपन्नः । किमेत पादनेकवर्णधाः कोऽपि मणिदलविहीपः, किमन्योऽयं देवतान नियो महान नागापमा टानिकान्तमयीं सृष्टिमिन्द्रनीलेन घटितः, किम व व्यय न लगनुच्छेदा नं पुरातनं चन्यमुत्थिती रमानलात । क्रिमेना गतिनादिनानुवादिता नीलमेव सकलमालोकते मदीया दृष्टिः, । वामनाय बग्नेन कियवदेन कोमिनचयन, किमेकयाप्यय दे नाटिननाला शानिने चक्षुषीन्यादि विकल्पयत्येव मध्यर नाम कमाश्रिता सम्बनी मनुतन्या । अही बेचिनाय संमान्य विजयने । टाटा स्मादिभाग्नः शामिदहिनि ।। नवेरी नद विभिनयमा हमा दादर स्य पनि निनादानायकाननियमन newY- M ·उदयसुन्दरी कथा। २९ शशिकान्तधवलामाकृतिं चैत्यमानयन्नतिहरितया देहत्विषा सिक्त इव नीली. रसेन छुरित इव दलितेन्द्रनीलधूलिभिगच्छादित इवारविन्दिनीद्लैनील- पक्षपटावगुपिठतः सङ्केतवानिव शरल्लक्ष्मीमभिसृतो हरितांशुकावरणो नीलपट इव मुख्यं रागमावहत् शरदागमकृतः करसंपुट इव भुवनश्रियो नीलमणिवि- निर्मितः शुक्तिपुट इव रतेहँसो विनोदयितुमागतः कृतापूर्वरूपो वेषकार इव शिरसि बिस्फुरन्त्या विभूषितः शिखया शकुन्तराजस्य वज्रेण विरचिता चञ्चू- रिति सहण पभरागमणिसृष्टयेव पाटलया चञ्च्या विराजमानो विजित्य जलदागमागृहीतं शरत्कालेन प्रदत्तमात्मीयं विजयवेषमाखण्डलं धनुरिवानेक- वर्णधरं कण्ठेन रेखावल्यमाद्धानो गगनाध्वगमनसङ्घातवानितीव रविरथतुर- कान्तिभिः कृतपक्षपरिग्रहः परितोऽपि मसणवनपिच्छसञ्चिताकृतिरभिराम- दर्शनः शुको निर्जगाम । निर्गत्य च तस्यैव शिखरमारुरोह । तं तथा विलोक्य सपल्लवितकौतुकमहो क एप शुकः, कतमजातिरसौ, कोऽयमद्भुतरसानुवन्धी विलक्षणोऽस्य मूर्धन्युगमः शिखायाः, कथमेकखण्डेन्नुकान्तशिलानिनोच- तया नोरन्ध्रसन्धिगर्भेऽत्र चैत्ये प्रवेशनिर्गमावस्य । सा चेयमासीदन्तनिक्ति- स्यास्य प्रसानुभावानीलना चैत्ये । स्वहृदि भावितेन च प्रगल्भया की गम्भीरतुभगमन्तःकारण एव निसृष्टार्थ पठितमपि नूनमनेनैव । क्य तिर्यरजातावप्येवननुज्ञासतुस्थितः पतङ्गत्वेप्यलोललोचनः पनि --. ल्भ्यवानेव शिखा चेयमाचर्यकारिणी शिरसि तथा नित्र केनाऽपि वस्तुभूतेन भाव्यम् । भविष्यति च महतो भूमिगार विधृत्य पार्टीकृतः परमविनोदार्थनुपकरणं भवितुमर्हत्येव निमल पभूवलयनिराकुलस्य राज्ञः । किन्तु कथं से करगोचरीन नेऽप्यदृष्टमश्रुतं च कौतुकरलैकपात्रममुं समर्प्य प्रभाव मदीयचिन्नानन्तरसेवाऽसौ ततः शिवराद्धो नि नैव मृलसणिपीठकुहिमे समं धरिमविन्द्रमं भ्रनिनुमा भसतुङ्गलादोन ग्रहाय नया नस्य दशोरविप के तगात्रमशिनपदाचारं च गन्दा इगित्येदोपनि मागो जटित्युष्टीनवातुटीर च पुरस्तामोगल कारत्व यशाखिनः शिरति । अत: नितालमाः : करनिदं एलिरत्नमालादयितः एवमेव पुरलागतः जहन्नोऽयमिदानी A * ·३० , सोडलविरचिता धृतोऽप्युड्डीय गतवानिति हा धिने पापस्य पुरुषव्रतमवश्यमेतस्य पृष्टानुलग्न- स्तत्र यामि यत्रासौ ब्रजति । यदि तावदिहैव वशाखिन्यास्थितो धृतस्तदा धृत एव न चेदितोऽप्युत्पत्य यास्यति ततो नाम निरालम्बने व्योमनि वह- न्नेव वासरमशेषं नेष्यति । तथाऽपि स्वप्रतिभासात्सङ्गतिरसाचारलोभात्परि- श्रमादा क्वचिवस्थास्यति । तदित्यमविषण्णेन मनसा कृतानुवन्धे नहीप्यामि निश्चितममुं विहङ्गलारमित्यवधार्य धावितस्तं प्रति पादपं न्यग्रोधम् । न च यावदेकस्य पदस्यान्तरेण तं तरुतिलकमासादयामि तावत्ततो झगित्यसाबुड्डीय नभसि वोढुमारब्धवान् । अहमपि वस्तुलोभाल्लडितविवेकस्तस्मिन्नेवाधाय दृष्टि- माविष्टेन चेतसा मार्गामार्गमगणयन्सवेगमत्रोपविशत्यत्रोपविशतीत्याशया प्रधावितुसुर्वीपथेन लग्नः । सोऽपि तथा ब्रजन् कचिदुपविशत्येव न कचित् चर- णस्पर्शमात्रमुपविशति कचिदुपविष्टमात्र एवोत्पतति, कचिन्मे निकटीभूतस्य सञ्चलनमाकलय्य चकितः पलायते, कचित्करसङ्ग्रहं यावदागतोऽपि विच्यवत इत्येवममुना क्रमेण तेन पक्षिणा कर्थ्यमानस्य प्रधावतो मे झगित्येकत्र दुरन्तारण्ये गहने घनतरुशिखरशाखान्तरशतैरन्तर्यमाणः स खलु दृष्टेरगो- चरो बभूव । अथाऽहं तथाप्याशया विडम्वितः सर्वतो विलोकयन्नग्रतो दृष्टामरुणकुसुमकलिकामपि तच्चञ्चुरिति सरभसमनुसरामि, हरितफलगुलिका- मालोक्य तन्मौलिधिया धृति वध्नामि, प्रचलति विनीलतरुदलेपि तत्पक्षति- प्रतीतिमाचरामि, विकटार्कफलकोशदर्शनात्तदङ्गमेतदिति विकल्पयामि, झटि- त्युड्डीनान्यशकुनिपक्षपुटफटत्कारेण तस्योत्पतनमाशङ्कय चात्मानमनेकशो नट- यामीत्येवमदृश्यमानेऽपि तस्मिन् सदृक्षदर्शनोद्भूतभ्रमेण धावन भूयसी भूमिम- तिक्रान्तवान् ।अनन्तरमन्ते च विपिनस्य प्रकाशमागतेपु ककुभां मुखेपु खण्डि- ताशो गतः स तावत्पत्री, तदितो वलामि पुनरग्रतो वा यामि, किमन्यमन्वेपणो. पायमामृत्रयामीति समुचितानुष्ठानमूढो मनाङ्यश्चितेन चेतसा समत्सरमित- स्ततः सलवलन्नेकहेलयैव पुरस्तानातिदूरमविरलत:सरलवेणिकान्तरितमनेका- रावबलं विहङ्गकोलाहलमशृणवम् । तदाकर्ण्य पुनझन्मीलिताशो नन्धिमामे- तावती भूमिमतिश्रमार्तोऽपि ब्रजामि । मा पुनरिह विहङ्गसङ्गतिरसादवस्थि- तोऽसौ भविष्यतीति सश्चिन्त्य सत्वरचलितो यावत्तां तरुश्रेणिमासादयामि तावदने तेनैव पुलिनतलमिलितसकलजलशकुन्तकेलिकृजितरवेण निवे. द्यमानां गरिमगणनोपस्थितस्य प्रथमरेखामिव पश्चिमसमुद्रस्य, समुद्रमथनोत्थि- तस्य निस्सारसरणिमिवामृतरसस्य, सलिलसञ्चारसारणीमित्र भारतक्षेत्रस्य, ·उदयसुन्दरी कथा । ३१ विलासपछिकामिव दक्षिणदिशोऽञ्चलस्य, लावण्यपद्धतिमिव धरायाः, तीरच- रसमीरणारणितसणवीजकोशिकाचक्रवालवाचालपालिभिः क्षेत्ररुभयतोरम्या. मसमशरनिवासनिर्भराविरलतरुनिकुञ्जराजिभिरभिरामरोधसमसीमप्रसरां भ- गवतस्तिमित्विषो दुहितरं तामतिप्रसिद्धनामवतीं तापीतिमहासरितमद्राक्षम् । देवी भानुमतः सुतेयमनया सुक्तामणिस्वच्छ्या कृत्वा तं प्रतिबोध्य चण्डमहसं अर्मः स्वरक्षामिति । ध्वान्तर्या पुलिनोपद्धविटपानम्रप्रवालस्फुट- त्पुष्पामोदमधुव्रताकृतिधरैः स्कृप्ता समासेव्यते ॥ अपि च। या महासिन्धुरुष्णांशुप्रसूताप्येतद्भुतम् । तशी हन्त शीतांशोः शैत्येन पयसामभृत् ॥ दृष्ट्वा च तां सविस्मयं आः! सुदूरमागतोऽस्मि नन्दावटपुरादियं भगवती दशभियोजनैराख्यायते सिन्धुरहो मे प्रवृत्तिराग्रहस्य भवतु किसनेन प्रस्तुतं तमेव गवेषयामि तावदित्युभयतीरवर्तिषु तत्र धनपत्रिणां पेटकेषु निपुणं निक्षि- प्य चक्षुरालोक्यमानोऽपि समन्तानसन्चापि दृष्टः शनिरितश्च भगवान्भुव- नैकचक्षुरादित्यः संवृत्य दिवसविस्तारमपरस्यां दिशि प्रयातवान् । अथ तथा वृथागते ल्लेशेऽहनुन्मुच्य सरलं विषादसूत्कारमन्तःकरण एवं भावितवान् । हा ! कष्टमविमृष्टेन पथाऽद्य मया ल्लेशितोऽयमात्मा । यहा साध्यमसाध्यं च विषयमनालोच्य विचरतां विफलीभवत्येव पुंसां प्रयासस्तदेतदतिमहीयसो मोहस्य विलसितं यस्मादेवसुत्पद्यते विवेकिनामप्येकहेल्यैव परिभ्रंशो मतेः। अन्यथा किमयमीशी न मे संवित्तियत्किलासौ पक्षी, पक्षिणस्तु खेच- रीभवन्ति, खेचरा हि न कुतश्चिदुपायाहते क्षितिचराणामगोचरा एव , ताव- सन्दिग्धसिद्धिः प्रथममेव पाशकादिसपायः परिहृतः । पुनश्चैत्यान्तिकाबुड्डीय निर्गते तस्मिन् किमिति मे पृष्ठलग्नस्यामुना संरम्भेण कुतश्चिन्निष्फलतया लोकेपु कथ्यमानोऽप्यसो ब्रीडाकरो व्यतिकरः । किमन्यदात्मनोऽपि लजितोऽस्मि । तदस्तु यवृत्तं वृत्तमेव । ततः संप्रत्यपरमालोच्यते यन्न तावदिह मन्ये ग्रामटि- का नेदीयसी काचिन्तिमश्वायमचलो दिनस्य । निशाप्यन्धकारवती। वाढमवि. दितश्चैव विभागो मार्गस्य। निस्सखश्वाहम् । अवेला च पान्यजनोपलब्धेस्तव कुत्रापि सवासरशेषामिमां निशामतिवाहयामीति निश्चित्य सर्वतो भालयन्स- ·३२ सोडलविरचिता मन्थरप्रचारमुचलितस्तस्यैव रोधसः शिरसि प्रवृत्तं पन्थानमनुसृत्य वामतं नातिदूरवर्तिन्येकन नवदलविनीलयवनकपट्टिकावल्यमण्डलिते विलूय पुचित व्रीहिणि क्षेतखलके झटिति दृष्टमुत्कृष्टं कुटीरमपत्वरेण चेतसा सहर्षमाश्रितोऽ स्मि । तचान्तरमानुपमेकत्र कृतपलालसंस्तारमन्यत्र विवृतकालिङ्गपुनमपरत्र च खण्डभाण्डकोद्भासितैः चुल्लकमालोक्य नन्वेवमिह संवृत्तिश्चेदवश्यमास्ते कश्चि- दतः स यावदायाति तावद्वहिरेव तिष्ठामीति चिन्तासमसमयमाजगाम परमे. कतो मानुपाकृतिः श्वापदपशुरशृङ्गपुच्छोऽनडान दिवसदृश्यो भूतविशेपश्चैत- न्यवानुपलपुत्रकः परुपहलमुखविपाटितया पृथिव्या प्रदत्तशाप इव स्फुटिताग्रच. रणस्तृणकुलानि गोरूपकैश्वारयत्यविरतमन्नाविति क्रोधान्मारुतविलग्नैः शालिम- लनोच्छलितपलालदलशकलकैगृहीत इव कुर्चकेशेषु हरिद्वाफलाष्ठीलगुलि. काभिरिव लागलकुशकुठारीकलनकिणग्रन्थिभिः स्थपुटितकठोरकरतलो मस्त. काहितचारिभारकः स्थूलया च दर्भवलितया रज्या वनद्वपरिधानः स्कन्धीकृत- जरत्कम्बलीखण्डो दण्डपाणिः पामरः । पश्यामि च तदन्तिके वामकरगृहीतम. विपुलपलाशतम्बल्कचीरिकयाचनाचरणं तमेव परमुत्तमं पतत्रिणां कीरम् । आलोकिते च तस्मिन् मृतानीवित वाहमानन्देन विकसितविलोचनो विशा. लया पुलकसम्पदा परीनमूर्तिमन्य एव संभृतवान् । अथासौ पामरः प्राङ्गणक गातार्य प्रवेश्य चान्तश्चारिभारकं नव बन्धनरज्जवलये तमप्यावध्य विना- पुश्वमागन्य ममानिक स्कन्यादाकृष्य कम्बलिमुपाविद्यात् । लग्नश्च सदन्तनिकर द्वान्यामपि कगन्यां निरः कण्डयितुं नया प्रातः ! कुतो ग्रामादागतोऽसीनि मां पृच्छत्यन्नरा दिशा:कायनानुवासिकामीकारमुन्मुचत्यन्नरा क्षेले बिशनि गोपकाणि हयन्यलग पुना गृहीतयुगल वचमा नमत्र प्रश्नाला निधी- इयतीवमननया ग्रामेयकम्बमायनया वा सन्मानः ऋदर्थितवान् । अहमप्यही मंबनदुना पानगारिका नाम भवतु । व्यर्थपरिणामया किमण या बार- चिन्नया, दाबहावयामि स्वकीयं कार्यनुपशोकनगम्या मान्यजानिरिति सागरनावमनुवाभिनिमिा, प्रमान्य मुवानमाविनामा ন বন, বনবিঙ্গ পিসিনি সিসাণালাপি परयानि इस्लानि २ सय दामान्यमनस्य च प्रवृति, गृहामि बनमे. इननंत्र अबागनिनि विनिश्चिन्य नयादार. दिनविकाग्युनगद नबनाभिावस्थानदानाय नं प्रनितयानदिन । गानि पनि दन्या संपलाना मनामी बदमानियाद ·? उदयमुन्दरी कया । त्यनुपदर्शयलुपकोणवर्तिनी प्रस्तरपलालपिण्डितामाकृप्य च स्थालीमाग्रहादा- लितानिकया करम्बितेन यवनलकमहोदनेन तत्समयेन भृष्टेन चोष्णेन का- लिङ्गशकलिकाशाकेन कृतगौरवमातिथ्यमकरोत् । दिनबुभुक्षितश्वाहं त- हि गोपालहालिकीयं भोज्यममृतमयाहारनिर्विशिष्टमियोपभुज्य मृहुनि नब- कलमपलालतल्पे तेनोक्तः स्थितिमकार्पम् । पामरोऽपि तथैव स्वयमुपभुज्य मदासन्नविरचितान्यसंस्तरे सलीलनुपविष्टः शुककृते कर्तुं पञ्जरकमारेभे । मया हि लब्धावसरेण सानुबन्धमसावभिधातुमारब्धो यथा । भोः ! चातुर्यु- रिक! कमभिनिवससि ग्रामम् ?, किमभिधानोऽसि ?, काऽसौ कथं च भवता शुको धृतः सहीतश्च किमर्थं ?, किन् श्रीमतामुपकरणेनामुना किं करिष्यति भवान् ? । यदि न कुप्यसि कुलप्रधान ! ततो भणाम्युपकारेण महता प्रयच्छ से शुकमिमं राज्ञो दर्शयामि । तेन च कृत्वा तवावश्यमनल्पं दापयामि प्रसाद कारयामि च भवन्तमखिलत्यापि मान्यमिति मद्रचो निशम्य पञ्जरकसृष्टौ निविष्ठदृष्टिरपश्यन्नेव मां पामरः प्रत्युवाच । श्रूयतामिहास्ति परतो धान्यसारनामा ग्रामः । तस्मिन्नधिवसति गोप- तिर्नाम कुटुम्विकस्तस्यामात्मज इव संवरको नाम हालिकः कलमशालिमल- नाय जनितसनाखलोऽत्र क्षेते वसासि । चारिग्रहणाय चाय नातिदूरमितोऽर्ड- विलूनशालिमतः केदारस्य तीरं गतेन मया शालिकणिशस्योपरि निविष्टो दृष्टः गुकोऽयमालोक्य च सहर्षमहो साधु चिरादृष्टोऽयमिति यष्टिकाग्रयोगिन्याया- सिया परुषतुषपुटकोडात्तण्डुलविकर्षणासक्तिपरतन्त्रो झटित्यसौ संवृत्य स्वीकृतः । न चान त्वयाऽनुवन्धो विधेयः । मम हि प्राणाधिकाऽस्ति कुलशील- सौरूप्यवती कान्ता । सा च संप्रत्यमितोपयाचितशतैः प्रथमगर्भेणान्तर्वत्नी जाता । गता चात्मनः कुलगृहे प्रसवितुमपरं मेखलिकानामग्रामम् । तस्याः शुकामिषोत्पन्नदोहदायाः कृते सङ्गृहीतः शुकोऽयम् । अतो मे प्रेयसा कलत्रेणैव विभूतिमतः किमनेन लोक्यराज्यमपि तृणकल्पमेवैतत्तदलमनुप्रार्थनयेत्यभि- धाय निष्पाद्य च तं तृणलतामयं पचरकं विधाय च तदन्तःप्रवेशेन सुस्थित कीरमुत्पन्नतोषः कृतकृत्य इव शयनसन्निवेशेन स्थितवान् । तथा स्थिते च तस्मिन्नुभूतभूरिचिन्तोऽहमाः ! कमुपायमिदानीमासूत्रयामि किमन्यमर्थनो- परोघविशेषमुपदर्शयामि, किमितो हठादुल्लङ्य च गृह्णामि आहोस्विदकय- यन्नेवास्य गुप्तत्यापछुत्य यामीत्यादि नितान्तमुत्तान्यता चित्तेन चिन्तयन् .

·सोडलविरचिता यावन्मुहत तिष्ठामि तावज्झगित्येवाऽसौ शुकः साहहासं विहस्य प्रस्तुतेनार्थन युगलमार्यायाः पपाठ- एकेन ध्रियमाणः पलायितोऽन्यस्य गोचरे पतितः । गतोऽन्यस्य मुखे किल यदहमहो बलवती नियतिः ॥ अथवा- जीवितविषयान्मृत्यु मृत्युमुखाजीवितं च नियमेन । जनमानयति नयत्यपि विरमति न काप्यसो नियतिः ॥ अथाऽसौ निशम्य परमेकहेलयैव तयोद्धर्पितरोमा पामरो विमुच्य महतीमारादिमुत्थाय पलायितुमारब्धः । मा भैर्मा भरित्युद्भूतहासेन च मया ध्रियमाणः साकुलमहो विमुन चिमुञ्च मां त्वमपि सत्वरमितो भ्रातरपसर्प ग्लायमे न यावदेतेन पलिणा यतो न मया कचिदियन्तं कालमेते हसन्ना पदन्तश्च शकुनयो दृष्टाः । तदेव यास्यामि । चारभटस्तु तिष्ठतु भवानिति भगार्निविधुरेणचेतमा प्रलपन्नुन्मोच्य मन्तिकादात्मानं पलाय्य गतवान्।अह- मध्यनुकलनिनो विधेरनुभावात्फलितप्रयोजनो ननु मिद्धमभिमतं साध्यमि- दानी प्रत्यप एवोत्थाय गुकमनाथा बजामि मन्दिरमिति महता प्रहर्पण तथा भाधिततन्यम्य पत्रिणी विस्मयेन तेन च तस्य हास्यरमेन हालिकस्य विनोग- मानदयो निद्रामलभमानश्च किल तत्कालमेच जल्पयिष्यामि तं शुकं ताय. ननव मानुगंधमाभापितोऽस्मि भी महात्मन् ! अवधानमभ्ययमे, प्रवीमि विधिनायदिनः पामरमहाग्रहाद्रिच्युनोऽहमिदानी पृच्छामि भवतोऽपि कादी प्रवृतिः । त्वं हि महात्मम्यम्पः, महात्मा हि प्रांच्यमानः शृणोनि ? नने, नथायमानां ददाति च । तदेतदुच्यमे भ्रातः ! अमुच्या ·उदयसुन्दरी कया। ३५ तत्खल विमुञ्च मां धीमन्नव मां वाचा च शुद्धोऽसि चेन्मा विचट्य विहङ्गमकुटुम्यात् । मा दूरीकुरु निकुञ्जतरुकोटरकुटीरवासात् । मा वियोजय यहच्छारामफलरसोपभोगात् । मा विश्लेषय विविधवनसरणिसञ्चारसौख्यात् । समुत्सारय नभस्तलोत्पतनविलासविभवादनाथमात पतत्रिमात्र- मित्युपरोधबन्धुरमभिधाय व्यरंसीत् । अनन्तरमुत्पन्नविकल्पोऽहं अहो ! कोऽप्यसावित्यं प्रगल्भः शुकविशेष इति न जाने । किन्तु यथाऽहममुना स्वार्थमनुसन्धानेन सप्रबोधसंरम्भमभिहितस्तथाऽहमपि करोमि यदि हृदयं दयार्द्र मनसा च प्रवृत्तिप्रश्नगर्भेण गिरां विस्तरेणोत्तरं कल्पयामि । ततो- ऽयमुक्तिप्रकारचतुरस्तथा कथञ्चिदालापचर्चा विपञ्चयिष्यति येन मे झगिति भविष्यत्येव मोक्तव्यस्तदस्तु स्वामिनः समर्पणीयोऽयमित्यादावेव सूत्रि- तं प्रयोजनमनाशयेन यत्किञ्चिनुक्त्वा गृहीत्वा च याम्येनमन्वयादिस्वरूप- मेतस्य स्वामिनैव पृच्छ्यमानमवगमिष्यामीति संप्रधार्य तथा प्रत्युत्तरा- भासमात्रकेण तमनुवर्त्य तूष्णीमतिष्ठम् । अथ तथैव मे जाग्रत एव शुक- वचोऽववासस्खलिताच्छलयितुं हालिकानुपृष्ठलग्ना प्रकीर्णतिमिरकेशा पिशा- चीव गता सा नाम यामिनी । प्रविष्टश्च कर्णयोर्निशोपान्तमुक्तस्य चरितुमायात- बतो द्विपीकदम्बकस्य कण्ठावलम्बितो नाम नवग्रहीभूतः शुकोऽयमादाय गम्यतामित्यदृष्टोपदेश इव क्वणत्काष्ठघण्टावलीनानारवः । तमाकर्ण्य नन्बसा- वेव समयः प्रयातुमिति प्रतोषसत्वरमुत्थाय गृहीत्वा च तं शुकं निर्गतोऽस्मि तस्मादागतश्च सकलेनाहा तदेव नगरम् । नगरप्रवेशे च मदन्वेषणविमूढस्य झटि- त्युद्भूतदर्शनप्रहर्षेणागत्य मिलितस्य परिजनस्य हस्ते समर्प्य पञ्जरकमाख्यात- वृत्तान्तः सद्मनि प्राविशम् । तत्र च स्वामिनो दर्शयितुमाश्चर्यकरं शकुन्त- मुत्सुकोऽहमन्यस्मिन्मणिफलकपञ्जरे कृत्वा तमतिवाह्य तां निशामायातवान् । अवाप्तोऽस्मि चाय न खल्विदमीशं विहङ्गरत्नमवनिमण्डलाभरणस्य राज्ञो निधानीकृतं शोभते इति भवनमगच्छन्नेवान तमादाय समागतस्तदेष बहिरा- नीतो दारकस्य करे तिष्ठतीति विज्ञप्ते देवस्य मनः प्रमाणमित्युक्त्वा व्यर- मत् । राजा च सविस्मयोत्सेकमुत्सुकेन मनसा ननु त्वरितमानीयतां, श्यतामसौ शकुन्त इत्युक्तवान् । उक्ते च भूभृता कौतुकतरङ्गित्तं मनः प्रभोराकलय्य वसन्तशीलः स्वयमुत्थाय जवादानीतमग्रतो रत्नपञ्जरमधिष्ठितं शुकममुञ्चत् । अथाऽसौ सरभसमुन्नमितकन्धरः प्रसन्नया दृशा निरूप्य ·सोडलविरचिता देव ! हरनयनहुताशनशिखाभिरामातेन कुसुमधन्वना ससुज्झितं रूपम- हल्याभिशरणवाच्यताविपण्णेन शतमन्युना शिथिलितं विलासमुरगतल्पाघा- रवारिणि पयोनिधौ शयनसुखव्यसनलडिन्तेन च मुरारिणा निरस्तं व्यापारम- पौरुषया गत्या गृहीतमिवाधिष्ठितस्य ते किमङ्ग ! किल स्तोमि । तद्भवतु । कि- मनोपश्लोकलल्लेशेन । किन्तु किमप्युच्यते न चेत्कुप्यसीति भूमीन्द्रमवादीत् । वृत्तिः संप्रति कार्पिणी च किमपि त्यागप्रवीरे विश्रान्ता त्वयि नाथ येन भवता ब्रह्माण्डनामा घरः । सद्यः सद्गुणरत्नराशिभिरसौ भृत्वा निधानीकृतः काऽन्यत्रोपरि विस्फुरत्यनिभृतं ज्योतिःप्रतापस्तव ।। राजा तु सविस्मयस्मेरमारोप्य समीपवतामाननेयु नलिनदलविशाला दृशं अहो ! पश्यत वर्णनार्थंकगर्भि भणितिभगिवदग्ध्यप्रागल्भ्यमस्येति निभृतमभिधाय तं शुकं शकुन्तपुङ्गवमवोचत् । हहो ! विहङ्गमप्रवर ! प्रथय का किल भवान् , कतमजातिरसि ? । कथं च वस्तुविवेचनावच्छिन्ने चेतसि वर्ण- शून्याविस्पष्टशब्दमात्रोचारकारिण्यस्मिन्विहङ्गमत्वे तवाऽयमीदग्विधोऽवगमः समग्रस्य भारतीपरिस्यन्दस्य तावन्न च स्वजातिलक्षणां शिखामावहतः स्वत- पमेवाश्चर्यकारि, पुनरियमपरा च प्रस्तुतोपश्लोकनालापवैदग्धी । कथं नु तब ताह- शि निस्सन्धिरन्ध्रोदरे प्रवेशो निर्गमश्च चैत्ये किमर्थमधिविष्टोऽसि!। तद्गतेन च भवता किमित्येतदापठितम् ? । कथं च पलायितो वसन्तशीलादशक्यत्र- न्धनच्छलितोहालिकेनेत्यादि पृष्टो नरेश्वरेण सोऽब्रवीत्। देव ! किल येन चेतसा देवः पृच्छति न स कश्चित्तवेह महाहिदुर्गमायां सह्यगिरितटान्तर्वर्तिन्यामजन- प्रचारदारुणायामरण्यभुवि पुराणस्य न्यग्रोधविटापिनः कोटरे वसन्त्यामुद्भूतप्र- भूतापन्नसंपत्तया (सत्त्वया? ) प्रसवनिर्विपणायां शुकपतत्रियां पश्चिमे वयसि संभूतवान् । पिच्छोद्भेदकाले च शुकान्वयविरोधिनी न जाने कुतोऽपि हेतो_गिति परमुद्गता शिखेयम् । इमामुदीक्ष्य शिरस्युद्भिद्यमानां विलक्षणतया स्वरूपस्य परिहृतोऽहमम्बयाऽपि शकुन्तकुटुम्वेन च पुराकृतैः कर्मभिरनुभावितश्च भूयांसं क्लेशमिति तत्रैव विपिने वसन्ती स्वीचकार कृपावशेन मां शारदी नाम वनदेवता । तया च प्रतिदिनमनुपाल्यमानोऽमुद्भूतपक्षतया समर्थीभूतश्चलि- तुम् । इयं च शिखा दिवसैर्यथा समुच्छ्यमापद्यते तथा क्रमेण तादृक्चैतन्यमु- न्मीलितं येन स्वयमाविर्भूतप्रबोधः समस्तवस्तुतत्वोपनिर्णयेषु सर्वेषु शास्त्रेषु ·मयनुन्दरी कथा । विविधाशुकाव्यप्रकल्पनासु पुराणकथोत्कीर्तनादिपु चदन्थ्यमधुरासु च विन- मालापगोष्टीपु मनुष्यशेतुप्यनया परमं प्रागल्भ्यमासादितवानस्मि । प्राप्तप्र- माणं च मां शारदी वत्स विहर स्वेच्छया सदचाप्रभावादगम्येषु विषयेषु प्रचा- रसामर्यरन्ध्रसन्धिषु स्थानेषु च प्रवेशशक्तिरखण्डिता भवतो भविष्यतीति वरं दत्वा कृत्वा च चित्रशिख इति तुललितं नाम स्वतन्त्रचारेण विमुच्य नि- वृत्ता यभूव । अय ततःप्रभृत्यनया विलक्षणया सूया छेपीव दृष्टमात्रोऽपि प्रहारात्पदीभूतः शुकानामलब्धस्वजातिसङ्गतिरेकाकी सर्वतो वनान्तरेषु वृक्षा- न्तरेषु कोटरान्तरेषु च विचरन्नियन्तं कालमतिष्ठम् । सत्यप्येवमेतावति सफलतत्वनिर्णयोन्मेषशालिनि विवेके न खलु क्षणमपि सजातित्वानुज्झितुं पारयामि शुकानां सङ्गमं दर्शनमात्पदं चेति प्रातरेवाद्य प्रत्यग्रशरत्समयस- न्मदोल्लसितचेतसां कापि गगने गन्तुमारब्धवतां शुकविहङ्गमानां पृष्ठलग्नस्तां तावती भूमिमायातवानस्मि । तत्र च कथञ्चन मुन्निवेशेन पश्चालितनेत्रतया झटिति दृष्टोऽहं तैरतिघनया क्रुधा प्रधावितल्चण्डचञ्चुपुटकोटिपातमाहन्य- मानस्त्रासेन सहसा पलाय्य तस्मिन् सन्धिरन्ध्रोद्रेऽपि चैत्यप्रवेशतरलितस्तेन शारदीवचःप्रभावेण सङ्कान्तवानस्मि । तथा समुपस्थितापनशानुत्पन्नमनोव्यथः विभावयन्नात्मन्यमुं समग्रगुणाविर्भावजनकं शिखोन्मेवमिमं श्लोकमपठम् । गतेषु च तदन्तः प्रवेष्टुमशक्तेषु यथागतं तेषु यथाऽहमुत्रासितोऽपि नदर्शनवियोगजं दुःखमसहमानो ननु कियडूरे ते किल वर्तन्त इति विलोक- नाय निर्गत्य तस्यैव शिखरमादोऽस्मि । अष्टशुकावलिश्च हा व पुनस्तां वजातिमालोकयिष्यामीत्यनया तिरस्कृतविवेकश्चिन्तया सूले विमलमणिपीठ- कुट्टिमतलकसकान्तमालोक्य निजं प्रतिबिम्बमये मजातिरपरः कोऽप्यसावत्र शुरु इति भ्रान्त्या झगिति कृतझम्पमवतीर्य तदनुगामी भ्रमन्नमुना ध्रियमाणः पलायितवान् । अनुपृष्ठलग्नेन च खेचमानोदितबुभुक्षितः क्षेत्रं शालेयमासाच क्षुधान्वितेन चक्षुषा चेतसा च विधुरीभूतश्चरन्नधिप्राप्तो महती पामरकरग्रहा- पदं. प्रवेशितश्चात्र वार्ताभिरेव श्रूयमाणस्य मध्ये पचरकस्य, देवेन पामरा- कृतेः कृतान्तदूतादाकृष्य त्वत्समीपमानीतः । इदानीनुदीक्ष्य दूरादनन्यतुल्या- कृति भवन्तमये स एष मानवः स्वामी यः जिल सौराज्यरजितेन शारदीप्रमुखेण वनदेवताजनेन प्रतिदिवसमाशीर्वाचमानो मया श्रुत इति प्रमोदसमित्रितं भवदर्शनानृतमवाप्य स्वस्थतेयमेवं शरीरजस्य । तन्मे स्वामिन्नसमक्लेशपरि- ·सोडलविरचिता पाटिघटनापटीयानेष परिणामः कर्मणां, यतः सुदूरमम्बरपथप्रचारिणः पवन- तरलितनिजागपिच्छशिखरेऽपि विस्फुरति । बाढमविश्रम्भशीलाः पक्षिणः कथमुपगच्छन्ति गोचरं भूधरकरग्रहाणाम् । तदङ्ग ! कर्मस्वामिनाध्यासिते ऽस्मिन् संसारनगरे नियतमात्मानमेव प्रस्खलितस्य मनसोऽनुशासकमपहाय न खलु कोऽपि केनाऽपि वध्यते । तथा हि- आत्मा शुभाशुभमयं धनमेष हृत्वा योन्यन्तरेष्वपि निविश्य तिरोधातु । अन्विष्य नूनमचिरादनुमार्गलग्न- रावध्यतेऽत्र सुखदुःखशतैस्तथाऽपि ॥ किन्वेतदेव मे किमप्याविबभूव शुभकृतं कर्म येन स्वामिन्नशेषनरलोक- तिलको विवेकिनामग्रणीरालोकितो भवानिति प्रगल्भभणितिभङ्गीमनुत्तरा- मभिधाय तृष्णीमभूत् । राजाप्यहो! साधु साध्वद्भुतं पक्षिरत्नमासादितमित्यत्यन्तमेव प्रहृष्य भोः पतत्रिणां पुङ्गव! कस्य मनस्येवं न संवसति यत्किल शकुन्तजन्म नाम सावमानसङ्गमो विप्रयोगः स्वजातेरिच्छासंचरणरतिहरेयमवस्थितिः पारस्य, स्वभिलापप्रवर्तनोच्छेदकं चेद्मपरैः प्रदानमाहारादेः प्रकामं क्लेशयत्येव चेतसि, किन्तु नापरपतत्रितुल्यस्तादृशो भवान् । भवतो हि दुष्कृतेन कर्मणा जन्मैव केवलमिह विहङ्गजातावभूत् । अनेन पुनः सकलसंस्कारवता चैतन्येन किमु- च्यते मनुष्याणां मरुतामपि शेमुपीमतिकामसि । तत्किमेवं धीमनुत्ताम्यसि । मा विपीद, पूरयिष्यामि यथाऽवसरमवश्यं भवतो वाञ्छितं सुखम् । असा बपि विडालादिव्यपायपरिहारार्थमित्थमेवाऽस्तु निवासः । पञ्जरके वसतश्च तवाऽत्र कालेन भविष्यत्यस्मदीयाऽपि संगतिरित्यादिभिरनेकधा प्रबोध्य तं चित्रशिखं तत्रैव सुस्थितस्वान्तमकरोत् । समर्पयामास च वसन्तशीलस्य । भो वनपालपुझ्य! त्वयैव प्रतिदिनमुद्यानमणिमण्डपस्थो यथोचिताहारपाना. दिभिरसौ पालनीयः । सरसगोष्टीप्रसङ्गेषु चाऽस्माकमनुज्झितासन्नवृत्तिश्चित्र- शिखो विधेय इति यावद् वसन्तशीलमादिशन्नास्ते तावझगित्युदयास्तभूः तोरन्तरालभूमेराबाटकल्पनाचिह्नमिव रविविम्बमम्बरस्य मध्ये सम्यग्भूतमिति प्रतीतिहुशारमिव मुञ्चन्नुदाचितेन ध्वनिना ननाद मध्याह्नसमयशंसी शखः । तमाकर्ण्य यथोपस्थितं पालयितुमवसरमुचितवेदी परमपारितोषिक ·उदयमुन्दरी कथा । प्रदानेन सन्मान्य वसन्तशीलं तेन च हस्तीकृतरत्नपञ्जरकं चित्रशिखं विसृज्य विसर्जिताशेपनरपाललोकः स्नानादिकर्म पौर्वाहिकं कर्तुमुदस्थादा- स्थानसिंहासनान्नृपतिः । अघोत्थिते तस्मिन्नवनीश्वरे युगपदप्रथमिकाक्षेपेण प्रणम्य निर्गच्छतो नरेन्द्रसन्दोहस्य महीयसा गात्रसङ्घन्टेन हादन्योन्यमिलितमुकुटमकरीतटोच्छ- लितैरनेकशो मणितिः सरत्नोगारो वेलाप्रसर इव सागरस्य, विस्रस्तशेखरो- डीयमानमधुकरसस्तैः श्यामलो हलधराकृष्यमाणः प्रवाह इव यमु- नाजलस्य, त्रुटितहारदण्डायपातिभिर्मुक्ताफलैरुन्मुक्तजलविन्दुशिरःप्रचार इव स्वात्यम्भोदपटलस्य, प्रसर्पतो विलासिनीकदम्बकस्य कणकिङ्किणी- चक्रवालकलकलैरुत्थितजनारवः पुरक्षोभ इवानङ्गनगरस्य, प्रधावतो निरन्त- रमासनदानाधिकारिणो वर्गस्य विपुलभुजलतोत्क्षिप्तवृत्तवेत्रासनैरुदस्त- शैलः संरम्भ इव सेतुबन्धस्य, बहुशो मणिस्तम्भेषु सम्मवशादास्फालता विलासिनीजनेन प्रतिविम्वभावादनृत्थिताया मण्डपश्रियो दीयमानसमालिङ्ग- नविशेष इव, समन्तादन्तरपसर्पतां सेवकानामुपरितले च मणिपट्टसंचारिभिः प्रतिबिम्बैर्जगत्रयमपि सेवाप्रतिष्ठमिवाचक्षाणः, क्षरता भ्रश्यवतंसमञ्जरी- रजःपूरेण पांसुलीक्रियमाणमणिभूमिरुल्लसिता प्रेसदखिलनेपथ्यपटपल्लवसमी- रणेन समुत्थाप्यमानारानकवती शिरःसिन्दूरपांसुर्नूलता मन्त्रिचोलाञ्चलसमा- जेन भज्यमानरङ्गावलिः, विलसता स्खलद्वारनारीकरचमरदण्डपातेन विघ- व्यमानस्फटिकवेदिकोपकोणमाणिक्यभङ्गिः, सभामण्डपादतिनिकुरुम्बतरण नित्सरत्सु लोकेषु ब्रह्माण्डपुटपिधानमिव विघटितं, पातालमुखमिव मुकुली- भूतं, सृष्टिशालाबारमिवोद्घाटितं, त्रिभुवनोदरमिव स्फुटितं, दिग्भित्तिफलक- मिवापनीतमिति वहिस्तिष्ठता जनेन पदे पदे सन्दिह्यमानो गृह्यमाणः स्वयं कुर्वता चित्तेन प्रेक्षकाणां प्रतीहाररक्षास्तवकितेन च वन्दितेनोदीर्यमाणजय- जयालापकोलाहलकलापेन संभृतो बभूव भूयसा विस्तरेण महानास्थानसंक्षोभः। निर्गत्य च नरपतिरास्थानमण्डपादखण्डितावसरवृत्तिरनुत्सुकेन मनसा क्रमशः स्नानादिसमस्तमुचितोपरूढप्रक्रियाविभूतिभिरभ्यवहरणमर्यादमवश्य- करणीयं व्यापारमकापीत् । ततश्य- निर्वाखिलमस्वलत्परिकरं तत्कर्म पौर्वाहिक लीलातल्पतले स्थितः परिगतोगोष्टीसुहृद्भिर्जनैः।

·सोलविरचिता प्रस्तावोपनतं शुकान्वयमणिं तं शास्त्रजः शीलयन सूक्तैश्चित्रशिखं सुखेन गमयान्चक्रे कृती वासरम् ॥ मनुजपतिरथैवं सुस्थितस्वान्तवृत्ति- विविधसुखसमाज लेवमानो दिनानि । नयति कृतविनोदः पत्रिणा तेन शश्व- जयति वचसि वश्या यस्य सारस्वतश्रीः ॥ इति कायस्थकविसोडविनिर्मितायामुयसुन्दरीजथायां शुकलाभो नाम सारस्वतपदाह्रो द्वितीयोच्छासकः । , तृतीयोच्छासः । एवं च यथासमयमनुभूयमानविविधविभ्रमोपभोगादिसुखसम्मदक्रमेण कालमतिवाढ्यन्नेकदा विलासमणिभवनवातायनस्थः परिगतः समन्तादर- विन्दकर्णिकाकोश इव केसरैः, आभरणनायक इव पर्यन्तरत्नैः, इन्दुरिव तारकरवनिपालपुत्रैः कविभिः प्रसादचिन्तकजनैश्च लीलयावतिष्ठमानः पुरः पञ्ज- रोदरसरिकासनोपविष्टमास्पदं प्रणयस्य विविधरसमहिष्टगो'ठीविनोदसहचरं सम्भाव्य तरलितारविन्दसोदरया दृशा तं शकुन्तकुलभूपणेन्द्रनीलं वित्रशिख- मुवाच । सखे ! स्वमतिगुणगरिमप्राग्भारनमितबृहस्पतिप्रज्ञेन नियतमेवाऽऽर्येण मन्त्रिणा विभूतिवर्द्धनेन मतिकरेणुकवलिताङ्कुरो निरुत्थानीभूतः परिपन्थिनां वंशः, प्रभूतगुणस्मृत्रितमिच्छया वर्तते भूपालवृन्दं, नयनपथप्रवर्तितमविसंष्ठुलं वहति वसुमतीचक्र, उपक्रान्तमन्त्रावकृष्टा वशीभूता लक्ष्मीः, राजधर्मपरिपा. लिनया तया निराकुलीभूतं च मे राज्यम् । एवं च निवृत्ताखिलविधेयार्थ- मुस्थतया कोशान्तः प्रविश्य तिष्ठति कृपाण रणकेलिदुःस्थितेयास्मिन्भुजदण्डे कथय कमङ्ग ! किल व्यापारमुपशीलयामि, कैवी विनोदविभ्रमरनियाहयामि दिवसान्, कतमं च व्यासङ्गमनुगम्य हृदयमनुकुलयामीति पृष्टी तृपेण चित्रशिलः स्वामिनाऽनुवर्तयन्नाशयं जगाद । देव ! अत्र मनुष्यजन्मनि कल्याणवतामग्विलसुम्योपभोग एवं पर्यव. नायो व्यापारः, नदारपदं च पश्यन्ती हृदयवान्छितमसा राज्यलक्ष्मी मलम- 4 महार्णवतरङ्गमालाभरणयमुवी।

·४१ यमुन्दरी कथा। हेतुरप्यमुष्याः स्फुरितनिशितासिकणिशनिर्मितनरमण्डताण्डवोडामरस- मीकच्छेदः प्रहेपिवंशस्य । तदेतक्किं न कृतं देवेन । भूवलयमधुपटले राज्य- सुन्वरसाय कृत एवायमुच्छेदः क्षुत्राणाम्, अपनीता हि विलसदसिदण्डलित- वीरकवचकालायसोल्लसितविपुलविस्फुलिङ्गशिखिस्वेदेन भुजयोग्ङ्गटाः कदन- केलिकण्डूतयः, क्षुरप्रमुखविखण्डितेभदन्तमुसलैरुन्मूलितविरोधिवंशाडरैरिव छादिताः सङ्ग्रामभूमयः, निशितनिस्त्रिंशधारोत्तारितारिशिरःशसवलयैः प्रसा- दिता वीरलक्ष्मीः, असिदण्डपीडितैरहितकुलैरुद्रासिता वसुमती, वैधव्यविधु- रितारिसीमन्तिनीनेत्रसलिलधाराभिः खेलितो मधूत्सवः, चिपादितविपक्ष- वंशादाकृष्य यशोमुक्ताफलमाभरणीकृतं त्रिभुवनप्रियः । तत्किल किम- त्रोच्यते। कुर्वन्नुद्गतमेकदैव तरणिस्तोमं प्रतापक्रमैः शत्रुस्त्रीनयनाश्रुभिर्विरचयन्सप्तार्णवैकाप्लवम् । नृत्यत्येष घनारवेण यशसा मुक्ताहासः समि- त्संहारेषु तवासिरत्र नृशिरःस्रग्भूषणो भैरवः ॥ अपि च- देव क्षत्रियपुङ्गव ! प्रहरतः सङ्ख्येष्वसङ्ख्यं मद- प्रस्यन्दप्रसरान्धसिन्धुरशिरःस्कन्धं कृपाणस्य ते । धारासङ्गत्तमौक्तिकद्युतिपरीवेषच्छलादन्तिके दत्तः काण्डपटो झटित्यभिमृतारातिश्रियः सङ्गमे ॥ त्वद्भिभयपलायनादरण्येषु शृणु श्रीमतामीश ! शात्रवीमवस्थाम् तथाहि । वर्षास्वद्य कुटीकृतेऽयमुचिते देवि ! प्रदेशे मया नास्मिन्नेति वनापगाभर इति ब्रूते तवारिः प्रियाम् । यावत्तापदण्यवासविषयावस्थोग्रदुःखस्पृशः सा तस्याः स्रवदीक्षणाश्रुपयसामुन्मथ्य नीताऽऽप्लवैः ॥ किं वहुना- स्वामिन्नवेक्ष्य निखिलप्रतिपक्षभूभृ- दुन्मूलनकविषमानलमुद्यतं त्वाम् । वंशो नतः सपदि सर्वनरेश्वराणां तेनाङ्गसन्धिषु न स कचनापि भग्नः ॥ ६ उदय ·सोडलविरचिता तदेवं निरिवंशीकृतेऽस्मिन् भूवलयेवृत्तोऽयमायोधनविनोदानांच्यापार। सर्वतः पुनरेष हरचरणसरोजपूजाप्रपञ्चनेषु निष्पद्यमानानेकसुरसदनसत्र- प्रपारामसरःकूपवापिकादिप्रतिष्टाध्वजलग्नेषु अनवरतमहायज्ञेपू(ज्ञयू ? )पोत्त. म्भनेषु विप्रपरिगृह्यमाणभूमिदानोदकग्रहेषु सुकविकाच्यार्यभावनाप्रतोपपूजासु शरणसमागताभयप्रदानकरणेषु प्रणयपरिणबन्धुवर्गालिङ्गनेषु तुरगकरिवाहन- विलासकलितकुशलतोपलालनेषु सकलार्थिकृतार्थीकरणकर्मसु च व्याप्रिय- माणः सततं विनोदयन्नेव हृदयमास्ते भुजस्तम्भो देवस्य । किन्त्वेकमस्ति । निरिणि क्षितितले रणदुःस्थितानामुर्वीभुजां भुजविनोदमहोत्सवाय । स्यादेप रोपवलितेषु वराहकेषु कोदण्डकेलिसुभगो मृगयाप्रसङ्गः ॥ अत्रान्तरे च कोऽपि मृगयाकौलेयककुटीरवी पापर्द्धिकयुवा सह केनापि किमपि जल्पन्निमं श्लोकमपठत् । कुम्भैरुचतरस्तनी करटिनां नेत्रर्मगीणां लस- दृक्पाता धनकुन्तलप्रणयिनी वर्हच्छदैः केकिनाम् । दंष्ट्राकान्तिकदम्बकैरपि कृतक्री(वी?)डाश्रि(स्मि?)ता पोत्रिणां नाचन्यैरनुसेव्यते मृगवनश्रीरय रूपोहुरा ॥ राजाऽप्येतन्निशम्य रभसेनाविरूदः साधु भोश्चित्रशिख ! साधु स्मृतं समर्थितं चैतदमुना लोकार्थन प्रवर्तितश्चाहमस्मिन्नेव समये पापर्दिकस्य लोक- पार्टघियं प्रवर्तयन्तीभिगयाधिदेवनाभिस्तद्यैव क्रियते मृगवनगमनाय साम- ग्रीति प्रतीहारमुखेन प्रगुणीकर्तुमुचितपाशवागुरासारमेयाद्युपकरणानि मृगया- परिवारमादिदेश । स्वयं तु यथाक्रमोपसेव्यमानप्रस्तुतविषयलीलादिभिस्तामेव सवासरदोषामतिवाह्यरजनीमुत्थाय प्रातरभ्यर्थ्य निखिलनित्योपहारपरिकरी- पचारप्रपञ्बैभगवन्तमिन्दुमालिमुचितं च वेपमादाय पर्याणनिहितनवमणि- मरीचिमण्डलालोकममेनं तुरङ्गमाग्वण्टल व कुलिश किरणचक्रसङ्कान्निदीन- मुनवसमधिदः पार्वतश्चटुलग्घुरपुटविषादिनविघ(?)त्तरपु वाजिषु समासदै- मागतः समरलीलाव्यिापारसहचरेण मन्त्रिमृनुना विजयवर्द्धनेनाधिष्टिन: अगायिभिगवनीवरकुमारः पुरश्नमर्पदाम्वेटवलकपदातिपरिवारो मृगयावन- पालदर्शितनावना तदभिनुम्वमुदचलन् । भगाच प्रवर्तितनुरगवेगः ममंतीन(?) रमितरनेकानिकलकृजिताकि ·४३ उदयसुन्दरी कथा । रलनगनिस्तं(?)रप्रवाहझात्कारैरनिलचारोचर(त्कीच?)करवैरापूर्णगी कुसु- ममधुमदारणितषट्चरणचक्रझङ्कारैरुन्मीलितघनकाकमण्डलीकोलाहलामङ्गलमि- व कोलेषुज्ञापयन्ती, सञ्चरत्पतङ्गनखविकीर्णकुसुमकिचल्कपूरैरनल्परजोवृष्टिभी षणमिव चित्रकेषु सूचयन्ती, वहगिरिनिर्झरतरङ्गताडितशिलातटोच्छलितजल- विन्दुसन्दोहैरकालकरकोपलासारदुरितमिव सैरभेषु सूत्रयन्ती, अनिलतरलित- लतावनप्रसूनपतनैनक्षत्रपातारिष्टमिव मृगेषु दर्शयन्ती, तरुशिखरशाखान्तरो- ड्डीयमानवानरभरत्रुटितनागचम्पककुसुमपरिभ्रंशैरद्भुतोल्कानिपातव्यापद्मिव शार्दूलशशकसंवरादिसकलसत्त्वेषु संवेदयन्ती, अनेकतरुलताङ्कुरविराजितां मृगयाटवीमवाप । अवाप्य च तदुत्सङ्ग एव त्वरितमविरतं च पापर्डिकैरावेद्यमानकरणीयः समुचितारम्भाय तत्रोचितानादिदेश । क्षणाच तैः परितः प्रसारितोदग्रवागुरा- वलयमन्तरान्तरनिवेशिताश्ववारमवहितधनुर्द्धरावरुद्धमार्ग प्रगुणितसारमेयं य- थास्थानमुपस्थापितमहोक्षं निक्षिप्तदीपमृगकदम्बकं काननमावृत्य, रूपाविष्कर- णकृते सरभसमुल्लासितः, श्वापदविलोकनार्थमिव प्रविष्टः कन्दरदरीषु, भ्रान्तो गहरेषु, प्रधावितः पल्वलतटेषु, गतो निर्झरतरङ्गिणीषु, समन्तादुड्डीनजीवमि (वैरि?)व सहनिवासभूरुहैरुज्झ्यमानपाचोविहङ्गमैः,झगिति पलाय्य घनतृणस्त- म्भान्तरनिलीनैः कर्णपुटावरणविवरविन्यस्तवीक्षणं शशकैः, तत्समयगृहीतमु- क्ताईललत्कवलदभैरभितो विकीर्यमाणतरललोचनं कुरङ्गैः, सद्योनिर्दलितव- ल्मीकमृत्पिण्डपिहितविषाणकोटिभिस्तिर्यग्वलितकन्धरं सैरभैः, सपदि सक- सेरुभूतलाकर्षितवलितवदनामविस्फुरत्पोत्रप्रत्रैर्मुहुरुपुष्टघुरुत्कारमृदुरवं वरा- है।, मुखार्द्धनिहितसल्लकीप्रवालवलयितकरैरंसदेशपातितकर्णतालैरपाइमिलित- नेत्रतारकमिभानां यूथपतिभिः, सुदूरमुच्चलितपुच्छच्छटास्फाटितमहीतटैर्विघ- टमानसूक्पुटप्रकटितोरुदशनं शार्दूलै, ससंभ्रमं विभाव्यमानो मृगयाकोला- हलः सहसैव समुज्झितशिशूनि विघटितयूधवन्धविधुराणि श्वापदकुलान्या- कुलयाञ्चकार । यत्र- वामं कुम्भतटेऽनपादमपरं सङ्कोचयित्वाचतं शून्याधारमुरतटीमपि तिरश्वीनां धानो हरिः। सावज्ञं च मि(वलि?)तो मुखेन विलिहन् सासूकणेसकणी- निर्मुक्तेभविदारणो मृगवनव्याकूतमालोकते ।। ...

·४४ सोडलविरचिता ततश्च लुब्धकारब्धमधुरगीतरसाहियमाणहरिणः पुरस्पदर्शितोक्षनिवा- सानीयमानशम्बरो दोपहरिणीविलोचनाकृष्यमाणकृष्णसारः समुच्छ्रितरूपद- शनोन्मुच्यमानसारमेयसंहतिरन्तःप्रतिष्ठशशकवीच्छ(क्ष?)कजनावेष्ट्यमानक- पठी(रवः)त(र)लसुरसनाकरालकौलेयकारभ्यमाणपोत्रियूथपः प्रसरदश्ववारम- ण्डलीपिण्ड्यमानश्वापदगणः प्रगुणितशरपातघावितघनुपरनिरुध्यमाननिश्च- सन्महिषयूथः सर्वथाऽप्यश्रुतपूर्वोवनदेवताभिरदृष्टपूर्वाश्चापदरैननुभूतपूर्वोवनेन वभूव महानद्भुतसमारम्भो मृगयासंरम्भः । अत्रान्तरे- चापेनिवेशितशरं पुरतो नृपेन्द्रमालोक्य मुक्कविवरेषु वराहकानाम् । दंष्ट्रामिषेण दृढपात(पत्रिी)निपातभीतान्यस्थीनि निष्क्रमितुमाकुलमारभन्त। अपि च- - - शशकस्य क्षणं मूर्द्धि लग्नं काण्डमशोभत । तत्कालरिष्टसंभूतं विषाणमिव मृत्यवे ॥ अन्यच्च- उड्डीयमानः सहसैव दूरात्रिकोटितीत्रेण शिलीमुखेन । विद्धोऽन्तरालप्रणयी मयूरो मुहर्तमन्धासुरतां प्रपेदे ॥ अपरं च। शाखामृगेण चपलप्रकृतिप्रसिद्धमन्तेऽपि तत्सहजमाविरकारि शीलम् । यः कीलितोऽपि विशिखेन झगित्यगच्छदुर्वीरुहागुवमथास्य गुहां यमस्य ।। किच- विमुच्य नादं निशितेषुविद्धो राजा मृगाणां पतितस्तथा वा(थैव?) । दिक्षु प्रतिध्वानमिषाद्भवन्नकालगर्जाडमराद्भुतानि ॥ सर्वतश्च- महिषाः काननस्याधिदेव्या इव निवेदिताः । पेतुः क्षतास्त्रधारूथ(रोत?) रक्तपुष्पावमालिताः॥ अथैवमनुवध्नता पापर्द्धिविस्तरेण प्रथमरवपलायितैः कैश्चिद्दिगन्तमा- भितैाघातघोषोन्मिषितकर्णैः कैश्चिद्धनान्तरमुपगतैरुड्डीयमानघनवाणवीक्षण- शङ्कितैः कैश्चिगिरिगुहागर्भमभिलीनैर्दूरशरशिथिलघातसंवेदितैः कैश्चन गह्व- रान्तस्तिरोभूतैरन्यैश्च वहुविधमहारापहृतजीवितैः पतितमृगसम्बरवराहादि- रूपैः कैश्चित्सारमेयकुलैरालुप्यमानैः पापर्द्धिकैरुत्क्षिप्तमाणैः प्रसादेन दीयमान- ·उदयसुन्दरी कथा । ४५ रौचित्येन च प्रस्थाप्यमानैः श्वापद्गणैर्विरलतां गते मृगवने गगनशिरोऽधिरू- उमालोक्य चण्डरोचिषमुचितमवसरे विजयवर्धनः सविनयमुवाच-" देव ! कृतमतिकुतूहलेन वृत्तोऽयमवसरः पापढ़ेंः यदेते समुच्छिन्नसकलसत्वं कानन- मवेत्य वामकरकलितलम्बमानवाणासना निवर्तन्ते धनुर्धरा, वलाव्यनियन्त्रण- स्तिमितवरवाजिनो मिलन्त्यन्योऽन्यमश्ववाराः, हेलानिवेशितदृष्टयः शून्यमव- लोकयन्ति दिन्वीक्षजनाः, अहमहमिकया सश्वसनेन तरलितललदलघुजिह्व- लता निरुत्साहसौम्यमाकारं वहन्ति च वानः, किञ्च तेजसा सधर्मा देवस्य भगवानुष्णकिरणोऽपि गगनगर्भमागत्य तीव्रशरशिखरखण्डितमृगामिषस्य पाकार्थमग्निमिव प्रगुणयन्नुग्रदाहमातपं चकार । तथाहि- पूत्कारेण तरङ्गितं पदतलैरुगतमुत्प्रेरितं जडोरुक्रमणैहिभागितमुरोभित्या च वारि क्रमात् । धर्मातः परिशीलयन्नधिविशत्येष त्रवन्ती हृदं भृद्भस्तप्तमदाहतैरविधुरैरुन्मुक्तगण्डो द्विपः ॥ इतश्व- यदकौशुक्लान्तः स्फुरदरुणपुष्पोदरधिया प्रविष्टो नामातः (सान्तः)कणितमलिडिम्भः प्रकुरुते । कपिः स्थित्वा स्थित्वा तद्मिनुशृण्वन्विचकितो धुनोत्यास्यं रौति प्रचलति चलत्युल्लति च ॥ किच्च- स्वेदाम्भश्चरितं कपोलफलकं नेत्रे मनामीलिते वैधुर्यालसनिस्सहं वपुरपच्छायं च वनान्युजम् । सद्यः सम्मिलितोझदीधितिकरस्पर्शादसो विभ्रती भावेनेव मनोभवस्य शवरी संवगिता लमते॥ अपि च- सर्वतो विन्भमाणेनामुना मध्याहतरणेरातपेन शिशिरपत्रपटलान्तर- निविशमानशकुनिचरणपूर्णितापिरलकिसलयरसेन प्लाविताः प्रविन्ना इव द्रुमाः, मध्याहपवनदोलितानामतिचटा प्रकामतप्तोतिलगता वेल्लतीव शान्विनां छापा, करिकुलविगाहनोहीनपट्पट्पटटेनोपरिवृत्तेन नीलातपत्रेणेव तल्लो- एणकद्घिता निर्वाप्यते समलकाननश्री., उत्तमपुलिन्दमननोन्मिपितगुस्तरह- ·४६ सोडलविरचिता तरतानि क्वयन्तीव निर्झरजलानि, धर्माशुकरशोपितरसश्लथीभूतन्तविग- तितरालोहितलताप्रसूनमुकुलैरुत्पन्नास्फोटकेव दृश्यते क्षितिः, कन्दरदरी- प्रवेशघावितानामरण्यचराणां परुषखुरशिखरलिखितगिरितटोच्छलदनच्छग- रिकारजःपूरपाटलाः स्फुटमिवाताम्रीभूता दिशः, हदान्तः क्रीडता यूथपेन लीला. झिसकरदण्डपुष्करविकीर्णाभिरम्भच्छटाभिरातपयिमूच्छितमिवाभिषिच्यते नमः । तदेव नियतमितो हृदयमपवार्य गम्यत इति समुचितमुदीरित विजयवर्द्धनेन वचनमभ्युपगम्य राजा त्यरितमेव संवृताखेटकरसप्रसङ्गो निजगाम ततो मृगवनात् । निर्गन्य गच्छन्कियन्तमध्यानमुखरमहातपोत्तापविधुरितपरिवारः कुग्रा. कि रविकगप्रवेशपरिशीतले प्रदेशे दुःसहमध्याहमतिवादयितुमुत्पन्नमान- गः पुरम्नानानिहरे हरितमणिमरीचिमेचकाभोगं दिग्विजययात्राप्रस्थानमिय जगणामधः, झापाडम्बरमिव नन्दनारामस्य, इमश्रस्थानमिव जम्बुद्धीपस्य, करम्पनिमामिव बगुन्धरायाः, य(ग?)मनिकामहीनमिव दिगां, इन्द्रनील. मामाभामित्र प्रमानिधानकलशम्य, हरिताम्बरमयं नेपथ्यमिव नरलोक- नाग, शामलामांगमयं मम्गनिर्माणमिव भारतक्षेत्रस्य, मर्वतोऽपि प्रकाम- करना बिभिटनामायाचन्दलंग्न गाणिना बालापनेव रविप्रयेगा. ना , गावातलारपदलया क्वधिनादपिएलकदलीपलानीः प्रबलन- Freeनव प्रयायाधिधितं, क्यचिनिन्निगमितावादग- • পদাপানি নাগনামান, গানিনা ranा निदानाव हिमश्रिा स्वीकृतावस्थान, गल- पटनादि मधुवनः प्रविधयमान समकदा कांटा, Trair. दिवारलोदावा कमिनमदिनीवाभग्य पििमनिमयमाणा- ना. निरजगोदाम्याटोप दमादपदा प्रविपि निमिया निनाद, मटीकोका महानाय काय त्याला रहन निarwin afraायन्ना, प्रतादित बता भासदायगाभागदप्रदाया:, मा. टकलालदमायः मन्युमनामानापन्दी माकनु पनिटात प्रकाशित मिटातानाAaifort मन ििलका Intra.

·उदयसुन्दरी कथा । रान्तराहरितपृथुपलाशमांसलैश्च कदलीख(का?)ण्डैरखण्डिताभोगशोभं, विवि- धफलपाकविशेषास्वादमुदितद्विजकृतकोलाहलोपलक्ष्यमाणमध्यं सत्रमिव वैदे- शिकानां, अनङ्गजनकेन सौरभेणाध्यासितं श्वशुरकुलमिव रतेः, प्रथितपत्र- रथसनाथं राजभवनमिव रामणीयकस्य, बहिर्निवेशितस्तुहिवद्रनिर्गुण्डीझाट- कृतरक्षं प्रसवास्पदमिव वनश्रियः, समुपविष्टानेकजरत्कीरपरिगतमन्तःपुरा- धिष्ठानमिव मन्मथस्य, क्रीडानिकुञ्जमिव शृंगारमृगेन्द्रस्य, दुर्गमिव सर्वर्तु- किरातानां, ऐश्वर्यमिव वसन्तस्य, चलितमिव मलयानिलस्य, निकामरमणीयं स्थानमिन्द्रियाणां कुसुमसुन्दरं नाम विलासोद्यानं ददर्श । तच्च सकलसमयसमीहितानामास्पदमुदीक्ष्य समन्तादपनेतुमातपक्लान्ति- मवेक्षितुं च कौतुकरसेन वनश्रियः शोभामशिश्रियत् । अथ तत्र विश्रामर- सोत्सुकीभूतहृदयेषु त्वरितमुत्तीर्य केषुचिनुत्पर्याणयत्सु, केषुचित्पांसुलायां भुवि लोठयत्सु, केषुचित्सङ्कलय्य दूर्वास्थले विमुञ्चत्सु, केषुचिद्गण्डशैल- निर्झरे लापयत्सु, केपुचित्पयः पाययत्सु, केषुचिच्छायासु चालयत्सु तुरङ्गमान- श्ववारेषु, पत्तिषु च केषुचिदुत्तार्य कूर्पासकान्पवनमादानेषु, केषुचिन्मोच्य बन्धनं केशान् विकिरत्सु, केषुचिदास्तृत्योत्तरीयं लतामण्डपमधिशयानेषु, केषुचिच्छायासूपविश्यात्मानमुपवीजयत्सु, केषुचित्प्रविश्य दीर्घिकास्वङ्गानिक्षा- लयत्सु, केषुचिद्वेक्ष्य रम्यतामितस्ततो भ्रमत्सु, केषुचिनिपतितानि भुवि खा. दत्सु फलानि, गृह्णत्सुकुसुमानीत(रषु,?)यथायथं निषीदति परिजने, त्वरितमेव सम्मुखमुपागतं दशनक्षतैरनल्पपरिपाटलद्युतिभिः फलैरापूर्णगर्भपात्रमुबहता दारकेणानुगम्यमानं कृतप्रणाममतिप्रसादस्निग्धया दृशा गिरा सन्मान्य वनपालं वसन्तशीलमवनीश्वरः सरभसमभीक्षिताभ्यन्तरमनोज्ञताकृष्टमानसः प्रवेश ए- वावतीर्य तुरङ्गपृष्टाधिष्ठितः कतिभिरवसरोचितैः सखिभिरन्तः प्रविश्य विजय- वर्द्धनस्कन्धविन्यस्तपाणिः समन्धरक्रममनुप्रधावता वसन्तशीलेन निवेद्यमानेषु विविधतरुवल्लिवीरुधां वलयेषु विसरमृताम्वुसारणीमिव धवलायतां निवेश- यन् दृष्टिमस्तोकतोषः स्तोकान्तरमगच्छत् ।अच्छिन्नकौतुकश्च तथा गच्छन्पादय- (?)देकाभिरुल्लसदशोकतरुताडनोत्पातचरणारणितमणिनूपुराभिः,(काभिश्चित्) केसरोपचारमदिरागण्डूपसौरभाकृष्टपट्चरणझङ्कारिणीभिः, काभिश्च कुरवका- लिङ्गनविलोलभुजलतोच्छलछलयकलरवाभिरावय॑मानपादृष्टिपातः समदसी- मन्तिनीभिः, सलीलमशेषतः पश्यन् पुरस्तात्कारागृहमशेषरत्नानां, यज्ञावास- कमसमसायकरसस्य, रामणीयकलोभस्थितैर्मधुसमयखेलनोच्छलितजलविन्दु- ·४८ सोडलविरचिता भिरिव मुक्ताफलैरलङ्कत्ताभोगं, स्वर्गाभिरामतां द्रष्टुमागतैर्लग्नचिरकालकुपि- तेन्द्रशापशिलीकृतैरिव मणिमयैर्मालाविद्याधरैरुपेतं, प्रोषितमधूत्सवविरहवि. रचितवेणिलतयेव ग्रीवाभरणवन्धनग्रन्थिमणिमेचकांशुच्छटया परिरथ(गत) पृष्ठाभिरधिष्ठितं रत्नपुत्रिकाभिः, अमलमणिशिलाफलकनिर्मितमवाप मण्डपं वसन्तमहोत्सवास्थानस्य । तत्र च स्थित्वा यथाक्रियमधिकारिभिरादावेव प्रगु. णितं निर्वर्त्य निखिलमेव माध्याहिकं कर्म समुत्थाय तस्यैव चाङ्गणोत्सङ्गभुवि सरोजवनसुन्दरे(र?)विलाससरसि तदाऽन्तर्व(सीतटोपान्तव?)र्तिनः प्रसरदुरु- पत्रपल्लवोपरूढविस्तरस्य सहकारशाखिनश्छायायां शिशिरजलसमीरसङ्गमसु. खानुभोगमभिलषन्नुपाविशत्। तत्रापि समुपविष्टश्च पुनरविश्रान्तोद्यानलक्ष्मीसमीक्षणरसप्रसक्तिरित- स्ततो यथाऽभिकमनीयोदेशमुपसर्पयन्नवसुखोपशालितां दृशमवसरझेन भर्तृ- चित्तानुकूलनकलावता विजयवर्द्धनेन “ देव ! प्रणयकुपितया रत्या चरणतलेन ताडितोरःस्थलस्य कुसुमपत्रिणस्त्रुटितहारच्छटाविकीर्णैरलक्तकारक्तमौक्तिक- रिव पम्पशुकमुखशिखरजर्जरितपरिणतफलनिपतदाताम्रदाडिमीबीजैरभितो दन्तुरितसुन्दरमवधार्यतामेतदेतस्य तलं तरूणां पण्डस्य, इतश्च पाकभरभिद्य- मानमेदुरालम्बिफलविगलदविरलरसस्तबकपातादाकथं(कंपि?)शिखरैः सस्वादू- पलम्भमाधृतमूर्द्धभिरिवावय॑मानो मूलविटपैराहादयति हृदयमेप मण्डपो द्राक्षान्दतायाः, परितोऽप्युपरि तम्लताकुसुमसंक्षरदपारमधुरसभरेणार्टीकृत. नला तीर्थजलमालाष्टवनेन प्लाविता मदनराज्याभिषेकवेदिकेव दृश्यतामियं मान्दिनी, गिलागण्दोलनटे चन्द्रकान्तस्य लमचन्द्रकान्तचिनिनकलापः केकिभिः मापानकथ किमपि शोभतेऽत्र मणिमण्डपाङ्गगतले वापी, पुरस्ता- वर्ग: अमुकतमभिः क्रीडाकुरझव लोचनयोः प्रीनिमुत्पादयत्येषा स्थली लामघरम्य, बिमारिनमालेन जलयन्त्रेण तरूणां चलयेन च मेव्याज्य- मेह बामनी बालमानुलिङ्गीवनप्रान्ते कृपः, प्रोलमत्कलरवामिरमणीयया जला. अतया मगठमण्डलिकया च निर्वापिकेयमन्तःकरणम्य दक्षिणा कुरवकनिकुरु- बगर्भ दीपिका' इत्यादि माङ्गुलीनिर्देदामुपदयमानमालाकमानः सहमत निश्चिंदेकमनविगतात्यानमंश्रयमुच्चार्यमाणं लोकमणीत् । हे चन्द्रोपलगौरि ! हे मरकतझ्यामाभिरामाकृत ! है चामीकरभिन्नवर्णममंगे! हे पभरागाम्बर । पपा पदयन हन्न वनपटिना दरं फलं याचिद्धतं दने नोत्तरमात्रमयनिदाटा चाक्तिदानस्य में ।

·उदयसुन्दरी कथा । ४९ श्रुत्वा च तं झगिति सर्वतो भ्रमितदृष्टिरुद्दिश्य वसन्तशीलं (प्रोवाच) अहो ! कचिदिहैव कोऽपि नूनमवधीरितो वल्लभया सोपालम्भमिव सखीषु प्र- तिपाद्यन्नेष ब्रूते इति प्रोक्ते नृपेण वसन्तशीलः कृत्वा स्मितमुवाच । स्वामिन् ! न कश्चिद्यमवज्ञातः प्रियया, न चैष जनः प्रतिपाद्यते सखीनां, यदेतत्तदाकर्णयतु स्वामी । देव ! यः किल देवेन मनोहरंविनोदोपकरणमर्पितो मे पालयितु- मनल्पगुणश्चित्रशिखो नाम शुकस्तमहमद्य समागते स्वामिनि निकामव्यग्रतया विस्मृतो वराकमभ्यवहारेण संभावयितुं, स एष स्वामिन्नमुना मरकतस्तम्भे- नान्तरितपञ्चरोऽत्र गर्भ मण्डपस्य क्षुधान्धीभूतमानसः प्रतीय साक्षादिवैतस्या वज्रोपलशालभचिकायाः करे कमलरागदाडिममिदं मुहुर्याचितमनासाद्य सखीन मादिमास्वभ्यर्णवर्तिनीषु विविधमणिपुत्रिकासु ज्ञापयन्नेतदेवमालपति। इतिवि- ज्ञप्ते पृथिवीपतिरुक्तवान् । अहो!तथाविधस्याप्येतस्य सकलतत्वावयोधबुद्धिमत- श्चित्रशिखस्य सुदूरमिह विपर्यस्तं चैतन्यममुना कृत्रिमफलाभिलाषेण, तत्व- लु दृश्यतां कियत्किल विगलितविवेकोऽयमात्मानं नटयति । इत्युक्त्वा पश्यति नरेश्वरे निस्सरणसमुचमैकरोषिणस्तस्य प्रखरचञ्चुसन्दंशग्रहेण मुहुर्मुहुराकृष्य- माणा तुसिल(पेशल?)त्वात्पाषाणजातेस्तनीयस्त्वात्स्वरूपस्य कथञ्चन सा नाम विद्रुमशलाकामयी पञ्चरद्वारान्तरालसरिका झटित्येव परं भग्ना ।तेन च पथालघु- निर्गमो नन्वेष निःसृतशिखो ध्रियतामिति न यावदुच्छलितः कलकलस्तावदसौ झगिति निर्गतः पञ्जरकोडसङ्कटा(द)वकाशविस्तरायां भुवि निरवग्रहं प्रचार- मासाच तदावेशप्रधावितस्त्वरितमेव सिंहासनस्थानवेदिकामध्यरोहत् । आरुह्य च सन्निधीभूतमुपकोणतलवतिरत्नपुत्रिकाकरगतं तत्पद्मरागदाडिमं सुदूरमुद्- श्चिताघातचण्डया चश्वा जघान । तेन च झटिति दृढमणिशिलास्फालेन विद- लिता चक्षुः । चञ्चभङ्गसमकालमेकहेलयैव तस्यां शुकशकुन्तमूर्त्ताविभेन्द्रकर- पीवरोसरायतभुजः परिघवक्षःस्थलो विसङ्कटललाटपट्टः स्पष्टाकृतिरष्टादशवर्ष- देशीयः पुरुषो बभूव । राजाऽपि विस्मयोत्क्षिप्तपक्ष्मपालिः अहो ! किम् ! किम् ! किमेतदाश्चर्य- मियत्येवान्तरे कां दशामुपेतश्चित्रशिखः ?" इति ससंभ्रमं सह पार्श्वगैष्टु- मारब्धवान् । सोऽपि कुतश्चिद्विच्युतंकायात्कुटिमैकदेशनिपतितमादाय करेण किमपि संवृतं वस्तु विचिन्त्य च किचिनुन्मीलितस्मितः समन्तान्मणिकर्म- रमणीयं तं मण्डपमुदीक्ष्य बहिः प्रहिणोति लोचने यावत्तावझगित्येवाप्रे ·सोट्टलविरचिता कुसुमसायकमिवानेकनवशरग्रहणाय प्रविष्टं, पुरन्दरमिव नन्दनभ्रमादावासिनी हरिमिव कमलकुलभवनवासिनीं श्रियमानेतुमागतम्, ऐश्वर्यसुस्थितं कुवेरमिक विलासोद्यानिकायामुपेतम्, अन्तर्निवासनिर्विण्णं वरुणमिव क्रीडासरोवरान्निः स्मृतं, सेवाप्रवेशितेन सकलराजचक्रेण मुक्तस्य महीयसो दर्पतिमिरस्य राशा- विव मरकतनिर्माणमेचकाभोगभासिनि रत्नपीठे प्रदत्तपादपङ्केरुहंम् , अहितनर- पालशिरसि स्थापनोत्थितेन मुकुटमणिमकरिकाप्रतिविम्बकेनेव रेखामयेन चक्र- वर्तिलक्षणमकरणलाञ्छितातिकोमलतलाभ्यां चरणपल्लवाभ्यामुट्टासमानं, नम- दूपालचूडामणीनां किरणकूर्चकैरनवरतमुन्माय॑मानेनेव विमलकान्तिना ज- डायुगेन विराजमानं, भद्रजातेमतङ्गजादपहृत्य हस्तश्रियं सृष्टमितीव भद्रमिति सर्वतः प्रसिद्धमूरुद्रितयमुद्रहन्तं, गुरोरन्तिकेनेव नितम्बस्य सुवृत्तीभूतं नाभि- बिम्ब, सदा प्रसङ्गेनेव नाभिश्रियः कृशीभूतं मध्यं, महता दारिद्येणेव मध्यस्य- तनुभूतां च रोमावली विभ्राणं, राज्यश्रियाधिष्ठितस्य वक्षसो देशस्य समन्ता- दाघाटचिह्न महाहृदमण्डलेनेव हारवलयेन विपश्चिताभरणशोभं, महता प्रेम्णा श्रियस्सकाशमुत्कण्ठागतयाश्रीगन्धि(क्षीराधि?)वेलयेव हारप्रभया प्लाव्यमा- नोर स्थलं , दशानामपि दिशां वशीकरणतिलकैरिव दशभिराताम्रविमलनख- रत्नवलयैरलङ्कतागुलिदलेन भुजदयेन भूष्यमाणं, सकलरिपुराजकश्रीसमाकृ- ष्टिलग्न कुङ्कुमरसारुणेनेव ताम्ररुचा करतलेन लीलागुझं कलयन्तं, चन्द्रमसो देषिणी पद्मजातिरिति सहोदरपक्षभुवा शवेन मुखकमलनिग्रहाय प्रहितेनेव निजाङ्गभूतेन रेखालयेण प्रसाधितस्य कण्ठदेशस्य शोभा भजन्तं, सरस्वतीस- द्मनो मुखस्य द्वारि विद्रुमदेहलीपट्टमिव पाटलप्रभमघरमाद्धानं, सुदृढकार्मुकवि- कृष्टये भुजवलाभिवृद्धिमभ्यस्यतो मन्मथस्याकर्षरज्जुमायोरिव कमनीयकर्ण- पाशयोः श्रिया सारीकृताकारं, त्रिभुवनसीमन्तिनीहृदयग्रहाय रतिस्मरयोः सि- न्दरमुद्रितैकदेशं राजादेशद्वयमिवोपात्तलोहितं सुलक्षणमीक्षणयोर्युगलमित- स्ततो व्यापारयन्तं, वदनखलकप्रविष्टयोः सुवीर(स्वीय?)नेत्रायोरन्तर्मन्मथ- निहितेन निषेधदण्डकेनेव चारुणा नासावंशेन शोभमानम्, उद्धृताशेपभूभृग- गरीयसः शिखारुढशासनस्य भरादिव वक्रतामुपेताभ्यां भूलताभ्यामलङ्कतं, तृतीयं चक्षुराच्छादयितुमाहितेन शिखण्डशशिखण्डकेनेव ललाटपटेन गोपि- ताकारं हरमिव नरलोकावतीर्णमुपलक्ष्यमाणम् , एकतो द्युतिमता मुखेनान्यतो धनस्निग्धेन कुन्तलकलापबन्धेन सुमेरुमिव चन्द्रान्धतमसाभ्यामुभयतो भ्राज- मानं, सुदूरमुल्लसन्तीभिराभरणमणीनामरुणपिचरप्रभाभिः सद्यः सपल्लवमुकु- ·उदयसुन्दरी कथा। रलक्ष्मीकमिव निजाश्रयप्रभावादामुद्रुमं कुर्वन्तं, शिरसि विस्फुरता चूडामणे- ज्योतिषा निधानमिव गुणानां, अस्वल्परूपमप्रमितकान्तिकमनीयमनन्तलावण्य- ललितं, मध्यतनस्य जगतः प्रभुत्वे एकमपि परिगतमशेषराजन्यलक्ष्मीभिः, सर्व- नरलोकजुषामुपरि वर्तमानमपि तले एकातपत्रस्य(विराजमानम्?) नवखण्डभूम- ण्डलाधिराज्यसिंहासने निविष्टमपि लीलासरस्तटे समुपविष्टं राजानमद्राक्षीत् । दृष्ट्वा च सप्रत्यभिज्ञमिवान्तरुल्लसता सम्मदेन सपदि प्रहसितेक्षण- कपोलपालिः सरभसमतिसत्वरैः पदैरागत्य भुवं प्रतीहारस्य सह तेन च किञ्चि- दाभाषमाणः क्षणं तस्थौ । स तत्र तिष्ठन् ज्ञापितानन्तरमवनिपाज्ञानुवर्तनप- रेण प्रतीहारेण सगौरवाह्वानसन्मानितः प्रविश्य कृतोचितप्रणामः प्रतीहारद- र्शितं यथाहमासनं भेजे । उपविश्य च सप्रतोषमात्मनः कृत्या राजानमुप- श्लोकयाञ्चकार । ये दानोडरगन्धसिन्धुरघटाकुम्भान्भृशं भिन्दतो लग्नाः संयति वर्तुलोज्वलरुचो राजन् ! कृपाणे तव । लोकस्तान्प्रतिवक्ति मौक्तिकमणीन्मिध्यैव सत्यं पुन- स्तेधाराजलमजदूर्जितरिपुवातोल्लसहुद्भुदाः ।। अपि च- त्वत्खड्डाघातवेगोचलितमुरुमणिश्रेणिभास्वकिरीट- विड्गाढोपप्रदीपं गतमहितशिरसङ्गरे दूरमूर्ध्वम् । तस्यैवाशु प्रवृत्ते त्रिदशवनितया सार्डमृद्धे विवाहे यागान्ति(?)स्तम्भशोभामनुभवति नभोवर्हि राजन् ! मुहर्तम् ॥ अनन्तरमादाय वामकरतलाद्दक्षिणपाणिना तत्र वस्तुनि व्यक्तीकृतं कुण्डलितमेकं पटमग्रतो भूत्वा देव ! जगत्रयस्वामिना सुरेन्द्रेणाप्यनासाद्य- मिदं मेलकस्थानमशेषजननयनपरिपदां वस्तु । पश्यतु पशुपतेः प्रसादसर्वस्व- हरो देव इति राज्ञः समर्पयाञ्चक्रे । राजाऽप्यन्तरएव वसन्तशीलेनाच्छिद्य समर्पितमादाय किमेतदिति च प्रसार्य रभसा निवेशितोदारदृष्टिरई एव चित्र- प्रपचितामात्मनो मूर्तिमपश्यत् । उपजातविस्मयश्च हंहो ! केन किल कथमह- मिहालिखित इति नेदीयसां कौतुकमुपजनयति जनेश्वर मिलितात्महृदय त्वातिहर्षेण विकसिताक्षिरध्यक्षः सकलसैन्यानां सिङ्घलाङ्गदो जगाद। देव ! देवपूजाक्षणे यत्र गतां युष्मन्मूर्तिमनुध्यायति स खल्वेप ध्यानपटः सेनापते ·५२ सोडलविरचिता पश्चालसिंहस्य । तदा हि दिग्जयप्रवृत्तः पञ्चालसिंहः स्थलपथपरिमाणं धरणि पीठमुपसाध्य जलनिवेशदुर्गमाणि द्वीपान्तराणि प्रसाधयितुमम्भोऽध्वना पोतयानैः विचरितुमारब्धवान् । तथा पर्यटश्च कदाचिदेकत्र क्वचन विगलदुप. कूलकेसरतरुकुसुमसुरभितोदन्वदम्भसा धौतसितसैकतायां रमणीये खेचरवि. श्रमसमन्यन्तरद्वीपकेऽवतीर्य निर्वयं च पौर्वाह्निकं कर्म क्षणं विशाम । ततश्च लब्धाऽनुकूलपवनतया त्वर्यमाणो निर्यामकैः सत्वरमुत्थाय पोतमारूढवान् । तत्रैष त्वरया व्याकुलितहृदयेन देवपूजोपकरणाधिकारिणा द्विजेन विस्मृतः। क्षणेन च योजनशतप्रमाणमध्यानमुल्लङ्घय वहता पोतेन तत्किल स्थानमुज्ज्ञित. (मिद)मितिकोऽवैति पदे पदे तादृशानेकदृश्यमानान्तरदीपसहस्रधारिणि पयो. निधी येन पुनर्निवयं गृह्येत । इत्यभिधाय तस्थौ । राजा तु भवत्वनेन तावदन्यदिह किमास्त इति पश्यन्नये सन्धानरेखया मेलित इवापरोऽयमुपलक्ष्यते पट इति कुतूहलात्सर्वमुद्देय सहसैव पुरस्तादा- क्षेपशिल्परचनामिव पितामहस्य, चित्रशालिकारम्भचर्चामिव रते, परिज्ञान- त(प?)टिकामिव मनोभवाहस्य, रणव्यूहकल्पनामिव शृङ्गारसुभटस्य, त्रिभुः वनाङ्गनारूपमपत्य नियमितनिश्वसितशब्दगुप्सां तस्करीमिवावृत्यपटमवस्थि- ताम्, उद्यतहरललाटलोचनानलभयपलायितामसमशरशरीरश्रियमिव निभृ- तीभूय संलीनां, शक्रशापसंपातितामुर्वशीमिव चित्रवपुपा परिणतां, वर्तित नवनाभिम्मण्डलाभोगभूमिमिवसौभाग्यक्षेत्रपालस्य, लिखितस्तनचक्रवर्ती वशीकरणविद्यामिव त्रिभुवनस्य, भरितकपोलपत्रस्वस्तिकामभिषेकवेदिकामित्र यौवनावनीश्वरस्य, प्रदर्शितरूपसारां केवलिकामिव युवजनमनोविकारतानस्य, पश्मसम्पुटास्पन्दनरनिमिपविलोचनां देवीमिव विभाव्यमानां, निश्चलालता. वयवभावेन मदनदाहमृधितां रतिमिवानुमीयमानाम् , अनालापतया तपश्च- रणाचरितमीनां गौरीमित्र लक्ष्यमाणां, मितप्रभासंभारशालिनि पटे लक्ष्मी- मिव क्षीरोदवारिणि, उदन्वामित्र जाहीपुलिने, सावित्रीमिव दृहिणहमपक्षा- मने, मास्वतीमित्र आमनमरोजपत्रे, रोहिणीमिव हिमांशुवक्षमि, महीमिय शेपणफलके, केदावीमिव पट्टाभिषेकपाटं निविष्टां, रतिसगानिःसहानगलाप- च्छदामिव लिग्नितां, प्रतिपदिन्दमृतिमिव रोपामयी, परमेष्टिमृष्टिविद्यामित्र अपचितानेकवर्ग, मृत्रसंहतिमिवाधिष्टितपदाम् , अभिरामदर्शनवी चित्रगती युवतिमद्रासीत् ।

·उदयसुन्दरी कथा । आलोक्य च तां सहर्ष, अहो ! रूपमेतस्याः। शृङ्गारस्य जगज्जयध्वजपटालङ्कारचिहं नवं छायालग्नमनल्परूपरमणीगर्वस्य यात्रावृतम् । गाललाणविनिर्मितं च कवचं देवस्य चेतोभुवः केनैतल्लिखितं वरेण सुधियामस्याः सुरेखं वपुः ॥ अधवा- सत्यं पटो धवलितः कलया हिमांशोरालोडितोऽमृतरसेन च वर्णकौघः। पुष्पेषुरात्मशरतूलिकया लिलेख तेनैतदित्यमतिनिर्वृतिहेतुचित्रम् ॥ यद्वा केवलमियं वत्रलेपेनैव लिखिता प्रकृतिरनुमीयते । कथमन्यथा पक्षिणीव मे लग्ना प्रगाढमितो न विघटते दृष्टिरस्थाश्च चित्रकर्मणि विपश्चि- ता। नियतमसावेवरेखा चक्रवर्तिलक्षणमङ्गगतं मदनराजस्य; ललाटपत्रके चास्मिन्नमलमषीलिखितेयं कुरुलसंहतिः स्फुरन्मन्त्राक्षरणिरिवरूपवतीनां योषितामवश्यं दर्पज्वरमपहरत्येव; किञ्चैतद्दर्शनं सच एव पुंसां मनो विकारय- तीत्यविश्वासादिव रतिरनड्रेन सर्वतःसहैव परिभ्रमति, रोहिण्यरुन्धत्यो शशि- वसिष्ठयोरुदयानुदयेष्वपि पार्वं न मुञ्चतः श्रीः सोरेण मणिना कौस्तुभेन लक्ष्य- माणाप्यजस्रमसुरद्विषं (आश्लिप्यन्ती?) चात्र (स्ते.?) शची सतततमनिमिषेण चक्षुषा शकमालोकयन्ती तिष्ठति, उमाऽपि परिगृह्य कायार्डमन्धकरिपोरङ्गमिलि- तैवास्ते।तत्खलु रूपसर्वस्वकलशी का पुनरियं भविष्यतीति सञ्चिन्त्य चित्राद- पवर्त्य कौतुकोन्नतेन चक्षुपा ससंभ्रमं संभाव्य तं निवृत्तशुकशरीरं पुरुपम- प्राक्षीत् । " हंहो ! महात्मन् ! कथय, को भवान् ?. कुत्र कुले जातवान् ?, अवाप्तश्च किं नाम कमनीयं नाम ?, जन्मदेशे च कस्मिन्नपि पत्तनविशेष स्थितवानसि ?, विद्याभ्यासेन केन वा प्रकर्षमागतोऽसि ? क्व चास्मिन्मृति- भृता पदेन घटितास्पदेयमीहशी मृगीदृशः प्रतिकृतिरासादिना, का चेयम् ? किमर्थमिह प्रपश्चिता चित्रेण ? त्वमपि कथममुं शुकशकुन्तभावमापन्नः ? को वा पुनरात्मलाभे हेतुः ?" इत्यभिहितो नरेन्वरेण "स्वामिन् ! महत्कुन- हलवती च खल्वियं कथा नितान्तमवहितः धृयताम्" इति सोऽब्रवीत् । अत्रान्तरं च समुचितार्थवेदी विलोक्य सर्वतो वसन्तशीलः नादरं व्यजिशपत् " देव ! श्रोतुमिमां नवरसानुपहिणी कथामस्थानमयं प्रदेशः । तद्ध. रमिह सेव्यमणिमण्टपान्तर्निविश्य विवधेः श्रूयते (शो) व्यनिकरोऽयन् .

·सोडलविरचिता , अत्र तु प्रतीहारहुकृतेन मूकतां गतेऽपि परिजने समन्ताहुर्निवारैरेभिरासन्नै- रधिमुकुरमञ्जरीकुसुममलिझङ्कारैः, अधिफलमुच्छङ्खलशुकादिशकुनिकलकलैः, अधिचूतशिखरमुल्लपत्पिककुटुम्बकृजितैः, अधितमालपण्डमुनादमयूरकेकारवैः, अधिदीर्घिकापुलिनमतिकलमरालकोलाहलैः, इतस्ततो विकृष्यमाणं मनो नावधानसखं भवितुमीश्वरम् ” इति प्रोक्तो महीपतिरेवमेतदिति सत्वरमुद्- स्थात् । ततस्तदाकर्णनकौतुकत्वराभरेण पट्सप्तपदेऽपि वर्मनि स तत्र गव्यू- तिशतायिते कथंकथञ्चिदुर्वीपतिराप मण्डपम् । विमलमणिमहिष्ठे मण्डपे तत्र साई प्रणयिभिरुपविष्टश्चिन्तयन्नेतदेवम् । भवतु तदिह यन्मे वाञ्छितं सूचयन्ती स्फुरति हरनियोगादस्य सारस्वतश्रीः ॥ इति कायस्थकविसोडलविरचितायामुदयसुन्दरीकथायां चित्रसन्दर्शनो नाम सारस्वतश्रीपदाव- स्तृतीय उच्छ्वासकः॥ ॥ चतुर्थीच्छासकः ॥ अथ तथोपविश्य सान्तःप्रतोपमवहितीभूते भूभृति साद्भुतकथाकर्णन- रसोत्सुकेषु च तत्परमुपेतेपु प्रोक्ते हृदयवेदिना वसन्तशीलेन स खलु शुक- शरीरनिर्मुक्तो महात्मा कथयितुमारेभे । “श्रीमन् ! निशम्यताम् । अस्ति भुव- नेपु प्रसिद्धा विविधसौधसुधैकवला कीर्तिरिव मर्त्यलोकस्य, प्रोन्नतायतनध्व- जविराजिनी जयश्रीरिव जम्बूद्वीपस्य, विमलहर्म्यनिर्माणमणिमयी विभूतिरिव भारतवर्पस्य, प्रभूतारामरमणीया वृत्तिरिवोत्तरापथस्य, भूचक्रवलयिनो महार्ण- वस्य दृष्टान्तेनेव गभीरजलदुर्गमेण परिखावलयेन विराजमानपरिसरा, शिखर- सम्मिलितः स्खलितरविरथतुरगतुण्डडिण्डीरपिण्डैरिव चन्द्रकान्तकपिशीर्ष- कैदन्तुरेण मरकतशिलाप्राकारेण परिगतोपान्तभूमिः,अनेकशः श्रिया गर्भवती. भिरिव महोदराभिश्चिवशालिकाभिरलङ्कृतान्तःपरिकरा, प्रथितपरिशुद्धाचर- णचारित्रवता जनेन सर्वतो वस(ह?)न्ती त्रैलोक्यभूपणम् ,अखिललोकोपकी. य॑मानाभिरामनामवती मथुरा नाम नगरी । यस्यामुपेन्द्रविदलितस्य कंसासुरस्य सर्वतो मदतीनामन्तःपुरपुरन्धिका- णामनणुकनलकलापकालीकृतरथुवारिभिरापूरितेय द्रावितेन्द्रनीलसप्रमं प्रवा.

·No text on this page.

·५६ सोडलविरचिता य॑मानोऽपि वृद्धवलवतः पुराणस्य कर्मणा विपाकेन बलाहाल एव मलिन- वृत्तौ दाते परां प्रसक्तिमुपजनयन्नुढेजकः पित्रोरभूवम् । एवमनुदिवसमुपचीयमानप्रवृत्तितया प्रौढिमधिरूढेन तेनैव च रमेन वा- सितान्तःकरणस्य क्रमेण निष्ठितनिजाशेपद्रव्यतया कदाचिदाक्रम्य बन्धुभ्यः, कदाचिद्धन्दीगृहीत्वा श्रीमद्भयः, कदाचिच्च विधाय राजोपाधि जनपदेभ्यः समाह- तेन समन्तादर्थन द्यूतमस्खलितखेलनविलासमनुशीलयतः प्रयान्ति मे दिवसाः। अथाहमेकदा प्रतिक्षणमक्षीणखेलनव्यसनः शीलयन्नान्धिकाविहुप्रभे- दपरिगतं द्यूतमिदानी जयामि तदानीं जयामीति प्रत्याशया सुदूरमन्धी भूतेन मनसा हारयन्ननवरतमकिञ्चनतया क्वचिद्यूतकारैरापणचतुष्पथेषु वि- धृतमात्मनो धनेन जनन्या मोच्यमानं, क्वचिद्विलासिनीपाटकेष्वातपोपवेशितं जनकेनोत्थाप्यमानं, क्वचिद्देवभवनाङ्गणेषु निखातं भ्रातृभिराकृष्यमाण- मात्मानमवधार्य चिन्तितवानस्मि । ननु किमेवमत्राहमन्यैरनुचिन्त्यमानो लघूकृतेनात्मना तिष्ठामि । धनाधीना हि वाञ्छितरसोपभोगसम्प्राप्तिः; ध- नस्य च कृते कियान्नाम न मया वराकःकर्थितो लोकः, तावदादौ श्रीमतामीशः पितैव पुत्रतया प्रतिक्षणमपकृष्यमाणेन रिक्तीकृतः कोशेन, जननी च बालदुर्ललिततया शून्यीकृता भूपणकलापेन, बन्धुजनो हि सौदर्यव- शितया वियोजितो विभवेन, जनपदोऽपि राजसूनुतया निष्किञ्चनी- कृतो धनेन, वीरवृत्त्या च बलाहन्दिग्रहेण गृहीत्वा श्रियमसारीकृतः सक- लोऽपि सीमान्तर्वर्ती सामन्तलोकः। तत्तेभ्यो गृहीतमर्थजातं कियत्किल भवि- ष्यति । अपीडया परेषामपरं तावन्तमर्थ कुतश्चिदर्जयामि । यमाजन्म नाम खेल- तस्त्रुट्यति। नवाऽन्यत्किमपि मन्मनोऽध्यवसायगरिमानुरूपमस्ति विना म- हार्णवरत्नजातमृते रोहणाद्रिमणिवर्गात्, किन्त्वगस्त्यपरिपीतोदान्तस्य वारिधे- रत्नान्युच्छिष्टंधनमित्यस्पृश्यानि । निक्षिप्य भूमावुपर्युपविष्टस्य कृपणस्य वित्तमिति रोहणस्य च मणिचक्रमनादेयमन्यथा भुजवलेनोन्मथ्य रोहणनगेन्द्र, प्रतापेन प्रशोष्य च पाथसां नाथं किं नामनगृह्णामि दुरन्तसन्तानमनयो रत्नसर्वस्वं, यतः किमसाध्यमभिमतार्थसिद्धावनुवन्धिनो वीरस्य । तथाहि- गर्जत्येष रसं तरङ्गमुखरो दुर्गाध इत्यम्बुधि- स्तावत्तावदसावलड्डय इति च स्तब्धो हिरण्याचलः। यावन्न प्रलयोपरूढतरणिस्तोमातपस्पर्द्धिना- माधारो महसामशेषविजयी वीरः करोत्यादरम् ॥

·उदयसुन्दरी कथा। अथास्तु वा किमनेन तावदन्यतो विभावयामि, तत्किलान्यत्किमत्रभूव- लये सुभटभुजपञ्जरोपसाध्यनये । साधु स्मृतम् अस्त्येव सकलसुवर्णमयागार- प्राकारपरिकरा रक्षसां निवासनगरी लङ्का । सा च पूर्व स्त्रीहृदयेन रामेणाऽपि साधिता, किं पुनरशेषभुवनैकवीरस्य न मे साध्या भविष्यति । अंतस्तस्यां गत्वा हठादाक्रम्य गृहीतमखिलमामूलतः सुवर्णशिलासंभारं विभीषणस्य च कुबेरकालात्सञ्चितं कोशजातमारोप्य वलयोपनतानां स्कन्धेषु रक्षसा- मिहानीयते । न हि यावदित्यं पूरयामि मनसो द्यूतकेलिषु व्यसनमित्येवं चेतसि विनिश्चित्य दिगन्तयात्रोचितं मुहर्तमनालोचयन्नविमृशन्नेव च द्यूत- व्यसनलवितः परिणतिं कार्यस्य दूराध्वलवनोपयोगिनी प्रक्रियामाधाय मध्या- हानुपरि षदो भिद्यते मन्त्र इति वञ्चयित्वा समस्तमात्मनोऽनुजीविवर्ग निर्गतोऽहमेकाकी निकेतनात् । ततश्च गृहप्रतोलीद्वारेण निर्गच्छन्नये ! नियतमेवंवृताध्वगाकारपरिकर- मालोक्य मा कोऽपि मां देशान्तरोचलितमम्बा पिता वन्धुजनो वा ज्ञास्यति, ज्ञात्वा च हृद्यवात्सल्येन मा कोऽपि स्त्रलिप्यति, मा कोऽपि प्रेणा पृष्ठे लगिप्यति तद्यथा न खल्वेवंविधोऽयमनेकविधोऽन्तरायः सम्पद्यते तथा निभृ- तमन्यरज्ञायमानस्त्यजामि जनपदानुपगिणी भुवमिति विचिन्त्य तथैवालक्षि- तक्रमेण झगिति निर्गत्य पुरीपरिसरादनातन चेतसा दक्षिणां ककुभमधिकृत्य प्रवृत्तोऽस्मि । गन्तुमनां च (नाश्च ?) तमुल्लयन् प्रथमप्रयासरभसामयसा- गतिजवेन प्रस्तुतं पन्धानमस्तंगते भगवति सहस्रभानौ योजनशक्तिकेति नाम्ना प्रसिद्धं ग्राममासादितवानस्मि । तत्र च प्रवेश एच दृक्पथमुपागते ग्रामसरसि निवर्त्य नायतनं मध्या- विधिमनुहुरेण तमसा किमप्यस्फुटतामुपेतपत्यालोको लोकरनपलक्ष्यमाणः पुरा परिचितस्य पुराणवयसो मधुरान्तर्दिख्यानस्य सदेव नद्रामवामिनः पिप्पलक- नास्नो पृतकारस्य मन्दिरमाच्छय प्राविशम् । तेनाप्यन्यात इति राजन- नुरिति तमिवमिति च ससंरन्भमभ्युत्थानपूर्व कृतादागौरवेण यथोचितः स्वागतप्रश्नासनदानादिभिरशेपतोऽपि सत्यारः प्रीणितोऽस्मि निर्बनिनव- रात्रकरणीयस्य च शयागत्य ममान्नि. प्रेमा सम्पविश्य " कुमार ! सुदरगावियोणामुना स्वरूपेण पद नाम गन्नाऽनि. कतमंद नत्तिल नाहटा- मनन्यगोचरप्रयोजन नदमेकाली पलिनदानली न्युरनदान । मयाप्पये मदीयमिदं मुद्रदेशानुसर्पगारहत्यमदत्य मां कदाचिदिह नगरीनेदीयमि .

·सोडलविरचिता ग्रामे स्थितोऽयं मत्प्रवासमसहमानो वराकः स्वयं प्रचलितुमक्षमः आगेनैव तातस्य ज्ञापयित्वा निवर्त्तयिष्यति, निजकुटुम्बमपहाय बाईकविधुरोऽपि प्रेम्णा समं चलिप्यति । तदलमत्र विश्वासेन । मन्नार्थकथनेन प्रतारयाम्येन- मिति सम्प्राधर्य, " भोः पिप्पलक ! श्रृयताम् । इतो दक्षिणेन सिन्धुरस्ति । ततः परं पारमुत्तीर्य क्वचिदेकस्मिन्नमानुपप्रचारिणि प्रदेशे किमपि नुमनसाम- साध्ये धनं मयैव साध्यमास्ते । तत्राहमेवमुच्चलित " इति प्रोक्ते पुनस्तेन न किञ्चिदुक्तोऽस्मि । किमेतचेतसि विभावितं यदद्यमतिप्रसिहो यूतरसिका सदैव वन्दिग्रहोपार्जितेनार्थेन व्यसनं सारयति तदेप तत्र कुत्रापि चलितवान् । अतः किमिति दुर्वारप्रसरमविशृङ्खलमनयदुर्ललितं राजपुत्रमाभिव्यञ्जनपरेण प्रश्नादरेण पीडयामीति प्रायोऽनुचिन्त्य परमसौ तृप्णीमकरोत् । केवलं सेव- काचारमनुसरन्नुपविश्य द्वारि दत्तायामको जाग्रदेव गृहीतायुधस्तस्थौ । अहं च प्रथमाध्वसञ्चरणश्रमेण बलादायातया निद्रया सुखप्रसुप्तस्त्रिभागशेपायां रात्रावतिस्पष्टपरिकरं स्वप्नमद्राक्षम् । किलैकत्र कानने वनश्रीरिति(व ?) प्रस- नमधुराकृतिरेका स्त्री पयोधरे बद्धक्रमं कण्ठीरवमवादीत् । " त्वं विक्रमेण करिवृन्दविदारणैक- मल्लो मृगेन्द्र जगतीह सदा वलिष्टः । अद्यत्वसौ तव पयोभृतिकल्पितोरु- फालस्य पौरुषमपास्य विधिर्वलीयान् ॥ इति श्रुत्वा तेन च स्वप्नसम्भ्रमेण झगिति प्रबुद्धोऽहम् । अये स्वप्नो- ऽयम् । एवं दृष्टवानस्मि । तत्काचिदस्माकमन्वयदेवतेयमीहशाध्यवसायेन प- योभृति समुद्रे बद्धफालस्य ममाने पौरुषादितो वलवान्विधिरवधित्वेन प्रभवि- प्यतीति सिंहशिक्षापदेशेन प्रायः कथयति । अथवा किमेवममुना कापुरुषवि- कल्पेनोत्साहमपहस्तयामि मृषा परिणामः सर्वो हि स्वप्नसंरम्भः किसिति स्वप्नस्यैव पृष्ठे लगामि । तावदितः प्रबोधमासाच समुत्थितोऽहमिदानीम् । एष एव समयः प्रयातुमस्ति । जगत्यपरो वलीयान्विधर्भण्यते । एकोऽपि यो ममापि विपक्षीभूय पुरो भविष्यत्यादौ तसेव परिपन्धितयोपस्थितं निर्मथ्य यास्यामीति दर्पोत्सेकतरलितस्त्वरितमुत्थाय, " हंहो पिप्पलक ! तिष्ठतु भ- वान् । यामो वयमिति प्रणयानुव्रजितुमुद्यतं तमविस्खलनपूर्वमापृच्छय नि- गत्य च ततो ग्रामाद्मन्दया गत्या गन्तुमारब्धवानस्मि । ततश्च(को)नाथ(म?)दुर्व्यसनविनटितो महात्माऽपि. हास्यानुसदृश(शं?)

·-- उदयसुन्दरी कथा। नाचरति । यतोऽहं तथा शश्वदहता प्रयाणकेन स्वमादौ देशमतिकामन् यस्मि- नेव नगरे ग्रामे वा यस्यैव गृहे प्रविशामि तेनैव सूतकारोऽयमस्मद्हात्किम प्यपहत्य यात्यतीति सुप्रसिद्धत्वानिकामशङ्कितेन नेत्रनिक्षिप्तो भोजयित्वा प्रेष्यमाणो जनेन दूरावलक्षितत्वात्समानविद्यैरालिङ्गयमानो निमन्त्र्यमाणश्च चूतकारैरालोक्य च चूतमानन्देन विस्मरामि प्रस्तुतं प्रयोजनम् । उपरि तस्यैव गत्वा भवामि । तत्र च जयता कितवलोकेन दीयमानामनेकशो रेखामासाद्य तेनैव च रमणेन स्वयमुपविश्य खेलामि न चैतत्किमपि चेतयामि यत्किल लको प्रति प्रस्थितः पथि स्थितश्चाहं ( हमिति ?)। पश्चान्निष्किन्चनीभूतश्च किमधुना खेलनाय सारयामीति चिन्तया कार्य स्मरामि । तथैवचात्मानमात्म- नैवोपहस्य ततोऽपहस्य (सृत्य ?) निस्म(स्स ? ) रामि । इत्येवममुना क्रमेण गमितयहुवासरया कालसम्पदा प्रधीयसीमुत्तरदक्षिणयोरन्योन्यमवनिमण्डा लातुभागकलहादडमि(भिग ?)तयोर्दिशोर्निवारयितुमन्तरप्रवेशितां भुजलता. मिव महोदधेः,अनिलतरलितोर्मिशिखरशीकरप्रकरैर्मदावस्थामिव वरुणकुञ्जर- स्य, तीरविरचितानल्पतापसत्रुटीरकैर्निवासनगरीमिव धर्मस्य, प्रचारवीथीमिव निर्वाणनगरस्य, महासरितमनभवतीमवाप्तोऽस्मि रेवेत्यपरनामवती नर्मदाम् । या रेवेति निषन्तयातु(मिषात्पुनाति ?) विशदापारप्रवाहप्रिया साक्षात्सा क्षितिमाजगाम गगनादुत्तीर्य मन्दाकिनी । कुत्रान्यत्र समीरसङ्गमसमुड्डीनोविन्दुब्रज- व्याजात्तीरशिलातलेषु मिलितस्तारागणो दृश्यते ॥ या शाश्वतपदा देवी तरङ्गसरिकास्त्र । विभर्ति वृत्तकल्पान्तसङ्ख्या रेखावलीमिव ।। ततश्च सरमसमभिनन्ध वन्दितजलोऽहमुत्तीर्य सुखावतारेण वर्मना- तामतिमनोहरां सरितमेनया मेकलकन्यया पूरितं प्रविष्टोऽस्मि दक्षिणं देशम् । इतःपायोधिपरिखावती लडैच(गन्तुं) प(?)रमित्युञ्चितोत्साहमुग्रवेगं च प्रचलितत्तत्मात् । अब क्रमेण सन्त्यजन् सनदशवरीकटाक्षकल्ली(लोल ?)कदम्बदुस्त्यजानि भिल्लपल्लीवनानि, लड्यन्नुद्दामपामरकुटुन्धिनीकुचशैलकुलङ्यान् ग्रामान, अति- कामनपारपौराहुनालावण्यजलदुर्गदुरतिक्रमाणि नगराणि, अतिगच्छन्नतुच्छ- तरुसुन्दरोगानवलयान्धकाररतिगन्यानि मलयमण्डलानि, निस्तरन्नसमशीता- तपाचसंवरणायासनुत्सहं क्लेशम् अविनान्तगमनो भानुरिव, भुवनलहनोखा ·सोलगिनिना तकमन्त्रिविक्रम इव, पृष्टीकृतमहीतला कर्मराज इन, मेदाम्नुसंपनवेन जला तिर्वमण इव, त्वरापरिक्रमेण न प्रनलत्पदा मान इन, मंवृत्तवानस्मि । एवमहमनेकगिरिकाटतटिनीमहावीरारोहावरोह विपमम्, अपारहरिनि- प्रकादिकरतरसत्वसधारेण प्राणप्रणाशदारुणम्, अनीरभूमहान्तरालविस्तरेण र तृहातपक्लान्तिदुस्तरं पन्धानमतिकम्प गन्नेत्र परमेकहेलगैत्र निजम- सरसंमहाशेपदिग्भागभोगिनि, प्रखरहरिकरजकोटिकुश्तिानेककरिकरोटिक टाद्विमति, प्रचण्डदबदहनमान्नकारपुजनिकुञ्जम(निबिड ?) निकुअवति, प्र- भलनप्रहतपक्वकपिकच्छुगुन्छकोचलितकेसरपरमाणुरथ्यारजस्विनि, प्रजरद. जगरमुखोदरस्फुरत्फूत्कारभरसमीरिणि, हरिशरभप्रायवनजन्तुनि, खदिरशा- कशाखोटप्रायतमणि, दर्भसूचीमायतृणजातिनि, वल्मीकप्रायभूमिनि, भीषण- तया प्रकर्पमापन्ने, दृपदसञ्चारकर्मनि महावने पतितोऽस्मि । तत्रैव चान्तर्गच्छतो मे तिग्मांशुरस्तं जगाम पश्चादग्रेऽपि भूरितया बना- भोगस्य भग्नलवनोत्साहः क्व नाम निरापदि प्रदेशे गमयामि यामिनीम्; कि- मस्य तरोः स्कन्धमधिश्रयामि; किमिदमद्रिदरीमध्यमधिविशामि; किमत्र धन- लताजालिनि गुल्मवलये वसामि; किमग्रे क्वचिदितोऽप्येवंरूपमपरमुत्कृष्टं व. सतिस्थानमासादयिष्यामीति वितर्कपरतन्त्रेण चेतसा शून्य इव प्रसर्पन सह- सैव परमस्तरविवन्धनोत्सर्गविगलितैरिव ध्वान्तपटलैराच्छादितोऽस्मि । तथैव च यावदन्धकारेऽपि लब्धाश्रयपरित्यागानुतापात्कृतयथोपस्थिता- वस्थितिविनिश्चयो व्रजामि तावत्सुदूरमतिघनान्धतमसगर्भे मुरद्विपो वक्षसि कौस्तुभशालाकामिव प्रदीपभ्रान्तिमुत्पादयन्तीमुल्लसन्ती च कुतश्चिक्तान्तिक- लिकामपश्यम् । दर्शनेन च तस्याः ससंशयमम्हे ! किमिदमेवमुद्योतते; किमेप कचिदाश्रये वितीर्णो दीपः प्रज्वलति; उत स्फुरन्तीभूतदहनार्चिपः शिखेयम्; अथवा निधानं ज्योतिषां वह्निः; आहोस्विद्दिव्यौपधीप्रभेदः कश्चन । भवतु वा किमपि । अस्तु तावदनुसरामि परतस्तु दृष्टे सत्यस्मिन्नुचितमाचरिष्यामीति निश्चित्य तथाप्रवृत्तः कियत्यापि कालकलया तमुद्देशमासादितो झगित्यग्ने तयैव कान्तिशिखया द्योतिताभ्यन्तरमभित्तिकेन च वहिर्मण्डपेन मण्डिताङ्ग- णमुग्रतमस्य तमसः श्यामिकया कजलकूटायमानमत्यन्तजीर्णतया च खण्ड- स्फुटितमायतनमद्राक्षम् । सहर्षवेगं च गत्वा समीपमन्तः प्रहितेन चक्षुषा विलोक्य भगवती दुर्गा- मन्तिके च त्रुटितेष्टकायां भित्तावतिचिरविपन्नपन्नगस्यास्थिशेषे शिरसि वि- ·६१ धूलिधूसरितं निर्वाणदेशाध्वनीनमिवानुमीयमानं, नवतो गृहीने पालिन भिराच्छोटिताशेषतारकधन नभोनगरलुपदाशनिवारलक्ष्यमाणं. शितया शुक्लकपालशुक्त्या सम्पूरणाय गृहीतन शशिविन्वयान गोगमानं दियन्नमअये गन्यं चण्डिकायननमेननः पपा च सा भुजगमणे- पस्य प्रदीप गवती कान्तिकलिका । तत्साधु मंथनम् । इदानी यदि नाम कुत्रचिदिहानः(पां?)त्यानमामाचते तदहमनिकरमुग्वप्रक्षालनाचमनगचि- नामाधाय देवी नमस्करोमीनि संप्रधार्य नया कुर्वन कयनिनादृशे तमसि दृष्टाया- मर्छनष्टायामल्पविरमाम्भमि पुष्करिण्यां नदि मकलं विधाय बरिनमेवान्तः प्रविष्टो जय जय त्रिभुवनजनाप्यायिनि कात्यायनीति भक्तिमयुक्तं वचः प्रस्तृय स्तुनवानस्मि। स्वामिन्याय भुजङ्गाभरणवलयिनि स्थूलशलास्त्रदण्डे- चामुण्डे चण्डि चञ्चन्निविडनरशिराम्रपरीतानि दुगे । देवि स्वनाथचूडामणिकिरणकणश्रेणिधौताप्रपाद- इन्छे वन्येऽभिनन्दो जननि जय जय श्रीमहाकालि दिव्ये ॥ कृतस्तुनिन क्षितितलमिलिनालिकेन शिरसा प्रणम्य समुत्थितः स्थिता- न्यपधिकजनोपलम्भाय बहिर्मण्डपमगच्छम् । सोऽपि शून्य एव केवलमन्नः प्रतिष्ठितं क्षेत्रपालमालोक्य नस्यापि वाक्योपहारमकरवम् । धृत्यावेशप्रसक्तै लदनलमुखोन्मुक्तपेत्कारपोरैः- क्रूरैमत्तालतालव्यतिकरमुखरीभूतभूपास्थिमालैः। क्रीडन्तं प्रेतरकैः कुणपभुवि महाजङ्गलग्रासलोभ- भ्राम्यद्भल्लूकभू(?)कसकरपरिगतं क्षेत्रपालं नमामि ॥ नतश्च तत्रैव मुहर्तमुपविष्टः स्वान्त एव भावितात्मा सविस्मयमहो ! साधु, विधिना दुर्धरापदि महावनेऽत्र पातितो रत्नज्योतिरिदमुपस्थाप्य नि हितोऽस्मि । कथमन्यथा समस्तालोकविजयिन्येवंविवे तमसि शोर्गोचरी भवत्येतदायतनम् । तथा च मन्ये नक्षत्रमात्रकेणाप्यालोकशून्यं भविष्यतीति सञ्चिन्त्य किल करोमि यावदुन्मेषे चक्षुषी तावदेकं झणिति मणितिङ्किणीरण- कारझङ्कारितादम्बरतलाइवतरन्तम्, अन्तिकेषु विस्कृन्तीभिरामप्रभाभिर- दभ्रेऽपि तमसि दूरादाविर्भवन्नं, चरणनूपुरा(रावयाक्तिया गगनगडामराट- वालकश्रेण्येव धवलनरकरोटिमालया कृतोत्तरासई, वाशिरःप्रणयिना पालेन संसारफलाष्टी(इली ?)लकमिव दर्शयन्तं, भलनः मोडलनेन सिता पानवरदिने ·समन सोनिभिता निमिव प्रतीयमानं, प्रमाण सजा मंगमितजार लाय कापालिकमपगम् । म पावतीर्य कृताभिवन्दनो देगा निस्मिन इन ममान्तिकमाजगाम । नाभ्युत्थानपूर्वमुपरनितप्रणामेन न मया दर्शितोगितप्रश्नगः ममुपविक्ष्य घर ! कुतोऽत्र दुरतिमापायरियारण्यविगरे निगानितोऽमि, कतमः किमर्थमिति ससंरम्भमुवान । अहमयादिनः समस्तमात्मनो स्व(न्व?)यनिवे- दनादारभ्य दुर्विनयविस्तृताध्यवसायपरिकरालमा प्रति प्रस्थानमाल्यातवान् । तनवासी मुनिः सशिरःकम्पमेकाग्रतया क्षणं सन्मुखमुदीक्ष्य झटिति घटित. पर्यवन्धः स्थिरीभूय नभसि निक्षिप्तचक्षुरस्थात् । अथ क्षणेन कुतोऽप्यागत्य नवाभ्रपट? ...... - यंगजदशनमुसलायमानं भुजदयमेवास्ते । दंष्ट्रयोरादिकोलस्य यत्र न प्रौढिरिष्यते । तत्रैतदायताभोगमास्ते धीरस्य दोर्युगम् ।। अपिच- त्रैलोक्यश्रीरसौ दासी तावदुच्छृखलायते । यावद्वीरः कृतास्कन्दो न दोर्दण्डमुञ्चति ।। तदेपाऽद्यतनी द्यूतवृत्तिरल्पेन प्रभूतमुत्पादयन्ती लाभवती मे वणिज्या समभृत् अन्तः समारुह्य चेमामिदानीमेव किं न व्रजामि । दिव्यशक्तीनिहि विमानयानान्यारूढिसमकालमेव चिन्तितां दिशमुद्दिश्य नभसि प्रयान्ति । तिमिरमुद्योतश्चेति चर्मदृशामस्माकम् । अमीपां तु देवतासिद्धानां सर्व प्रभास. विस्पष्टमेवेति सश्चिन्त्य, प्रणम्य क्षेत्रपालपरिग्रहां च भगवतीमम्बिकामनुगत. समाहितेन चेतसा संभाव्य तद्विमानमारुढवानस्मि । तद्धि क्षितिपालशेखरमणे शृणु, प्रचारपाटवेन या(ता?)दृशमाख्ढे मयि झगित्येवोत्पत्य हरगलगरलकजलमलीमसं सुदूरमन्तरशिरोभागमारुरोह् । ततः परमुपक्रान्तं प्रयातुम्, अनन्तरमारचितगुरुवेगनिर्गमप्रसरं परितो विस्फु. रन्तीभिरतिधवलवैजयन्तीभिर्ग (ग) नगङ्गाडिण्डीरवल्लरीपटलमिव मरुता नीयमानम्, अनणुमणिकर्मनिर्मलोद्योतडम्बरेण प्रदीपतन्त्रमिव तिमिरविग्रहे- णोचलितम्, उच्छलत्किङ्किणीरणत्कारनिःस्वनैवेगोज्झितसमीरमिवारब्धविज- १ अत्र ग्रंथो विरालितो भृयान्

iNo text on this page.

·मोडमा पतितोऽस्मि । कनामीगाडयमुनालयभामुगे महातजिन गा मनोमि। किलाम मनोऽपि नाहम् । किमभोभियतनन्यनिरोपि नागं । किमहमपि म मल्लु न भवामि । शिमा (मुत्तु) गहतरानादिनमा मामीटगेव दृश्यम् । किमंमोजडिमजनिवर्गस्य प्रमोऽयमन्ता रणरण । किमिदमीदशम भो. विभीषणाझुतस्वरूपमिद्रजालं वा किंचित् । किमिति न तन्मे विमानम् । तदे. तनिचिन्नमनित्यागातदुर्जरं किंनन पुरातमुपस्थितं कर्म । कि विकल्पादो निरादिदानीमनुस्मतं स एष स्कुटीभूतः स्वगो यो मया नत्र योजनशक्तिका ग्रामे हातकारपिप्पलका सननि सुप्तेन बटः। यथा फिल तया स्त्रिया मृगंद्रशि- क्षाक्षरतवाग्रे पौरपं निरस्य विधिर्वलीयानिति प्रोक्तोऽहमतस्तदेतदलीयसी विधैर्विभितम् । अथ भवतु किमेभिरवान्तरवितकैः । प्राकारान्तरमधिविशामि पुरस्तात्तु याथा तत्तथैव स्वयमाविर्भूयमानमवगमिष्यामीति संचिन्त्य चंद्र. मणिघटितकवाटवल्गुना बारेण प्रविष्टोऽमि । तत्र च ममृणमणिधूलिपांसुलेन पथा स्तोकान्तरमुपसर्पन्न पथ एव दृरतोऽपि रत्नाश्रयात्समीरसारितान्तर- पलाशपटलात्कल्पतम्मनरीभरादिव निस्सरन्तीभिः, आलोकलीलोदेल्लन- तरङ्गितादहीन्द्रफणाफलकवलयादिव समुचलन्तीभिः, उन्मथितगर्भाद्रोहण- तटादिव विजृम्भमाणाभिरनेकशःप्रसरसंरंभवतीभिःप्रभाभिरग्रेतनं प्रज्वलन्त- मिव प्रदेशमद्राक्षम् । दृष्टमात्रे च तस्मिञ्झगित्युद्गतेन भूयसा भयेन कति- चित्पदानि पश्चानिवृत्य ससम्भ्रममा:किमहमागत्यान्ततस्तस्यैव पतितो मुखे वाडवस्य । कस्यापरस्य चण्डार्चिपोऽवस्थितिरुदरे महार्णवस्य । निस्सीम- सम्भूतिरसावप्याभोगस्तेजसा । जानामि चायमेभिरेव तेजोभिः शोपिताना- मित्थमिह प्रणाशः पाथसाम् । अथेदमप्यनुमानमितस्समागच्छतोऽस्य वायो- रत्यन्तशीतलतया प्रतिहतमिव भाति । ततश्चान्यदेव वस्त्वन्तरं किमप्येतत् । अस्तु वा किञ्चन । व्रजामि कृत्वा साहसम् । इतरथाऽपि ममेत्यमापन्निमन्नस्य संदिग्धं प्राणितमन्यत्र यत्किल गमिष्याम्यहमतस्तावदपूर्वदर्शनेन सफलयामि चक्षुषी, पश्यामि किमिदमीदग्विधम्, अनन्तरन्तु भवतु याव्यमिति कृत्वा विनिश्चयं चलितस्ततोऽस्मि । तथा गच्छन्समंदसञ्चारमाशङ्कितेन चेतसा किय- दभिक्रम्य पुरस्तादुत्सर्पिण्यास्य (णस्व!) प्रभाकलापस्य गर्भ पिण्डितं निर्माण- मिव रविकराणां, स्तम्भितं स्वरूपमिव विद्युतां, पुजितमुत्थानमिव प्रदीपानां, दिनान्तनिष्टि(हि?)तरुचेरूपक्रमस्थानमिव भास्करस्य, क्षुधोपतप्तस्य जठराग्नि स्तम्वमिव समुद्रस्य, मन्दराघातनिर्गतस्य कुटुम्बालोच(क?)मिव कौस्तुभस्य, ·+ उदयसुन्दरी कथा। मथनविदूरपलायितानां गिरिदुर्गमिव मणीनाम्, आरब्धमयनेभ्यः सुरेभ्योऽए- न्हुतं रत्नसर्वस्वमिव वरुणराजस्य, महाकोलेन रसातलानुदस्यमानायाः साग- रोमिभिराहत्य पातितं मणिकिरीटमिव वसुन्धरायाः, यादोभिरम्भोधिजलं हरतामम्भोमुचामाच्छिद्य गृहीतभन्नस्येन्द्रधनुषो दलमिव पुञ्जतया विश्रान्त, प्रलयसमयोपयोगिनामेकत्र मिलितं तेजस्विनां वृन्दमिव कालातिवाहनधिया सङ्कुच्यावतिष्ठमानं, पातालतलवासिनो ज्वलतः कालाग्निरुद्रस्य समुत्थितं ज्यो- तिरिव स्तम्बाकारेण परिणतं, कुम्भयोनिजनितापक्षारक्रोधादम्भोधिना तजनक इति बलादावध्य कारागृहोपरि कृतेनेव धामवतारत्नकलशेन विभूष्यमाणशि- खरामविलग्नया जलशायिनो हरेमूली(स्तल्पी?)भूतेन शेषाहिना विमुक्तया निर्मोकलतयेव धवलप्रलम्बया दैजयन्त्या विराजमानं, मद(ध्य?)घटितशाल- भञ्जिकाश्लेषरोमान्चितैरिव निविडकिरणाकुरकण्टाकितैरमलमरकतस्तम्भल्ला- समान, माणिक्यमणिभूमिसझान्ताभिरूपरि मण्डपनिवेशितानामतनुमुक्ताब- चूलवलयानां प्रतिविम्वपरिपाटिभिः सहजरजावलिमनोहरन, उभयतो द्वार- शाखासन्नजनितविद्रुमदलपुत्रिकापाणिप्रणिहितस्य शशिकान्तसृष्टीलाक- मलस्य कर्णिकीकृतया पुष्पराग(कलि)कया सततमतुच्छिन्नदीपकालोकं, सर्वतो निहितरत्नसन्तानेरधनीकृतरत्नाकर, तलपीठसन्चिताचरमचामीकरशिलाभिर- किञ्चनीकृतकनकाचलं, निरन्तरनिवेशिताशेषजन्तुरूपैः शून्यीकृतत्रिभुवनम्, अनेकरचनाविन्यालचास्ताभिरियतीकृतविश्वकर्मविज्ञानम्, आनन्दकन्दशो- (सा? )रसमकर्म निर्माणमेद्वरम्, अदूरपुप्पटुमारामबलयितमपश्यमुदीप्रमणि- मयं महिष्ठमायतनम् । सपद्यपधूताशक्षसुच्छसितहदयश्च तन्यमाहादनिवृत्तया दशा सम्मा- व्य रभतेन गत्वा शाविशनपश्यं च तत्रान्तःप्रतिष्टितं शनिवार्यतीतेरखि- लसंसारसप्टेरादिभृतं भगवन्तमम्बिकानाथम् । घटितफरकमलसन्पुटस्तु तं प्राणिनामिष्टमभीष्टसिद्धये स्तुतवानस्नि ॥ देवः पातु शिवो जगन्ति पटुना लेहेन सिहासने- नेवा पशितया दृशा भगवती यत्र निये पाती। आभत्वपमच्छनेत्रपटबगीबोरगं हारद- जूर्ति चन्दनलिवत्तिलकदलालझणं वीक्षते ॥ १ ॥ इति स्तुतिपूर्वनचनिनलमिलितजानुमत्तका प्रपन्योन्याय विभानाम: समुपदेष्टुमेकान्ते माणिक्यमणिफलकपेदालं मनवारणमनशिनियन् । ' ·६६ सो समिनिता तस्मिनुमाविशव गित्याणोत्माभुवि सगुन्माता रणन्मणिरवलकारमुन. रेण ध्वनिना विकृष्टद्रष्टिः,एकहेलगव लीलगा गलतमनन्न विस्तारं, गुरक्षो- भमिव जीराज्यस्य, ब(न)लदशनमिव शृमारवा, मेलमिव सौन्दर्यस्य, सार्थमित्र चौवनय, काशीमुखाय नटितेन रत्नमकरण प्रकटितमकारवाहनं सैन्यमिव मन्मास्य, स्फुरन्मुक्तासरममतेन प्रभापटलेन परिणामलन्द्रिकं कुटु म्वमिव चन्द्रमसः, कर्णपाशदोलिन्या कुण्डलश्रिया विलसिनान्दोलकं जाति- घर्गमिव वसन्तस्य, फराप्रविधतेन लीलाकुवलयेन गृहीताशनापिकं परिग्रह मिव रतेः, अविरलकुल्लालेन सहोत्थिततिमिरनिकुमम्बं पातालादिव समु- त्थितं, मौक्तिकाभरणविभ्रमेण सालिततारकं नभस इबावतीण, पदतलामणि- मसम्पदा लग्नदिग्गजशिरस्सिन्दूररागमाशाभ्य इव प्रसूतं, सहजशोणाघर- विम्वतया मुखमिलितविद्रुमदलं समुद्रादिव निस्मृतं, श्वमितसौरभविभूत्या घटितपारिजातपरिमलं स्वर्गादिव भ्रष्टम्, एकार्णवं लावण्यवारिभिः, एकारवं किकिणिरणितारवैः, एकास्तसन्ध्यं शिरस्सिन्दूरपांसुभिः, एकानमाभरणमभा. भिः, त्रिभुवनश्रियः क्रीडापुत्रिकोघरचनायमानं, मुखसमीरसौरभापतन्मधुप- च्छलेन गुलिकाधनुर्द्धरेण मनोभुवा मरकतोपलगुलिकाभिरिवानवरतमान्य- मानम्, आयान्तमनन्ययुवतिसामान्यं, कन्यासमूहमद्राक्षम् । मध्ये च तस्यातिधवलवृत्तातपत्रस्य मूले लक्ष्मीरिव चन्द्रमसो मण्डला- दलिता, सावित्रीध्यानपरतन्त्रेण चेतसा सृजतः प्रजापतेस्तदाकारपरिणते च सैवेति प्रतीयमाना, रतिरिति प्रियाप्रत्ययादिव समालिङ्गिता मनोभवेन, रोहिणीति मुखच्छायागतेनाधिष्ठिता चन्द्रेण, सर्वतो विसारिणा कान्ति- परिवेषेण पृथ्वीव परिवृता पयोधिवलयेन, लावण्यजलभराछत्तीर्य शैशवेन तटे न्यस्तमुपदण्डिकातल्पकमिव सुललिताङ्गुलीसञ्चयमुद्रहता चरणयोर्द- येन विराजमाना, पुष्पायुधेन प्रहरणीकृताभ्यां कनककेतकीसूति(ना?)भ्या- मिव यथोत्तरमाकारवृत्ताभ्यां जवाभ्यामुद्भासमाना, (सुल) क्षणकिङ्किणीग- णोपशोभिनो मनोभवस्यन्दनस्य नितम्बस्य युगेनेव पीनोरुयुगलकेन भ्रा- जमाना, मेखलोपरि जनितमणिपट्टिकावलयप्राकारमनङ्गभूभुजो गिरिदुर्गमिव- गरिमरम्यं नितम्बमुद्रहन्ती, नियतमितः परतो भव्यं नास्तीति विधिना प्रदत्तं शून्यमिव सुवृत्तसुन्दरं नाभिविम्बमाविभ्रती, जगदेकधन्विना मन- सिजेन धनुर्विद्यावलेपादुत्क्षिप्त सूचीनाराचमिव प्रतनुसरलं रोमावलीदण्ड- माद्धाना, तानवमुपजनयतो विधातुरुदात्करतलैकपालिकया त्रिवारमधिकमुपा- दानद्रव्यमुत्सारयतो जाताभिस्तटीभिरिव त्रिसभिर्लावण्यललिताभिर्वली.

·- उद्यसुन्दरी कथा । ६७ भिस्समन्तान्मानसमाक्षिपन्ती, मन्मथरतिभ्यां विधाय मधुपानमधोमुखन्य- स्तयोरापीनवर्तुल्योः कनकचषकयोर्युग्मेनेव कुचद्येन संसारं सफलयन्ती, सुन्नुभयतोप्यंसदेशसंक्रान्तस्य शशिविशदकपोलयुगलस्य कान्तिजलतरङ्ग- सरलि(सङ्गीताभ्यां प्रतिविम्वच्छटाभ्यामिव भुजलताभ्यां चक्षुराहादयन्ती, शङ्खरेखोपहासनिस्सृतं हासप्रसरमिवातिनिर्मलं हारमाविभ्रता कण्ठेन शोभ- माना, मुखामोद्मास्त्रयता पितामहेन व्यापारितात्पारिजातपल्लवात् विघटि- तेन प्रलघुपाटलदलेनेव बन्धुकाबन्धुना विम्बाधरेण मान्मयं रागमुत्पादयन्ती, नेत्राबलोपचर्चितया बुकूलपवलया कपोल्योयुगिकया मुखत्रियो नेपथ्यमित्र सूत्रयन्ती, मणिकनकसृष्टिना मकरअण्डलेन कन्दर्पवाहनस्य मकरस्य बन्धन- शालायमानमभिरामं कर्णयोतियमवतंसञ्जवलयेन कृतोचितच्छायं दधती, रतेविलासमणिदर्पणस्य ललाइफलकस्याधारदण्डकेनेव वरीयसा नासावंशेन शृङ्गारमुद्दीपयन्ती, सुजगरक्षाधिष्ठितोपकण्ठमनृतदीर्घिकाळ्यमिव तुतारसरलं नेत्रयोयुगलमालीषु प्रेपयन्ती, सौरूपेण रतेद्वितीयेयमिति प्रदत्तेन द्विकेनेवा- झेन भूलताभोगेन युवतिसृष्टिमुत्कर्षयन्ती, वर्तुलिमचान्णा तिलकेन मध्योप- रचितमण्डलां यौवनाववारस्य बाह्यली(ला ) भुवमिवातिभव्यां भालस्थली विनाणा, भ्रूलतां लिखतः प्रजापतेरङ्गपर्शकन्पितात्करनलागलिनभाजनन्नरलेन मपीदलेनेव प्लादितत्त्यन्तमेचकितकान्तिभिः अन्लनेलोक्यमपि मोड्यन्ती, भालालन्विना सीमन्तमणिभूषणावयूलमौक्तितेन नक्षत्राकारया समुत्तीर्य गगनादान्धत्येव निरूप्यमाणपूर्व(नर्ध?)सौन्दर्यलंभृतिः, अनाइच्छायास्वरूप- तया घटितेव सुवर्णसा(रो?)चिपा दलैः, उज्यालितेव माणिक्यमणिमय- क्षोदेन, धौनेच मौक्तिकान्तस्सारारिभिः, पुंसिते(मन्ष्टे.)य शरदिन्दुचन्द्रिको पान्तोन, दृष्टिपथमुपेता तारापुत्रिदाविद्या (सादि)बीलोचनानां, दर्शनाए- मान्ता स्वप्नाइनेबोन्मादयित्री हदयस्य, स्तेप लोचनालोकनालय फलपरिण- निरिष झाररसत्य, रतवृत्तिरिय संनदात्यादत्य. स्वादोपलब्धिरिव संसार- खस्य, दानपरिमलानुसारिणा नपारस्तन्वत हुवचन्द्रनयनका नमन्त्री, सुललितालाप याशिवाननयपदिनिरः सन्ध्यानमारकाप्नयनी, निषितारिया साक्षपन्द्रिकाया परदायान्य सन्नयन्ती. - तास्मिनसिनामारलेन पु.पोलपोः निमामाच्छाइयन्ती. गनिमोहनिया चपलपिलायोटिकन साकारकचरा जोमानली. नयम- लत्यापि पन्यापरिनाल स्वामिनी. मनोहमतिः इनारी मुनिराजमान । । 1 ·६८ सोडलविरचिता यस्या दिःशिखरेण मन्दरनगेनेवोचपीनस्तनद- देनाध्युषिते वपुष्यधिसल्लावण्यवारान्निधौ। उद्भुतं मुखमिन्दुबिम्बमुभूद्विम्याधरः कौस्तुभः श्वासामोझरोप्यसावुदभवद्राक्पारिजातद्रुमः ॥ किंबहुना- निर्माय यां झगिति दृष्टविशिष्टरूप- सृष्टेर्विधातुरुदितो हृदि मान्मथाग्निः । तेनोग्रतापविधुरः शिशिरं स मन्ये नाभीसरोजमधितिष्ठति चक्रपाणेः ॥३॥ झगिति च तामहमुदीक्ष्य चिन्तितवान् अहो कतमं कस्येदमीदृशमेवं स्वरूपरूपातिरेकसुन्दरं युवतीरत्नम् । अथवा यद्यसावीदृशीह पयोधिकृक्षावास्ते तर्थनी(ली?)कमिदं यन्मन्दरगिरिभ्रमादितो विनिर्गता लक्ष्मी (इति)। निर्गता चेत्तत्कयाचिदन्यया देवष्टकितो वैकुण्ठः । यदि वा नियतमस्मिन्नेकान्तदेशे स. मागत्य रतिप्रभृतियुवतिरूपातिरेकर्त्तिना सौन्दर्यण कौतुकाइटितेयमन्यैव तणी प्रजापतिना । यस्या रूपस्य प्रथमाभ्यासवर्तनलक्ष्मीः, उपादानमृदाही तुरग उचःश्रवाः, स्तनविम्बकाधारपिण्ड ऐरावतकुम्भी, श्वासपरिमलोपयोग- द्रव्यं पारिजातविटपी, मुग्वावमार्जनोपान्तकं हिमांशुः, करप्रक्षालनजलममृतं, देहमभोयोतनामकलिका कौस्तुभः, इत्यादिभिश्चैतदङ्गनिर्माणोपकरणवस्तुभिः प्रताग्निाः स्वर्गिणी रत्नाकरण । यदि पुनरमी ज्ञाता तवे(भवेत्किनु ? ग्वल्ये. केन मन्दरमहामृता मवरपि कुलादिभिः कृत्या मथनव्यापारमेषा न तैराकृप्यते मसममित्यादि परामृशत्येव मयि सा तत एवायतनप्राङ्गणादक्षिणया वीथ्या मह नेन कन्याकदन्यकन पुष्पांचयाय पुप्पाराममविशत् । एका च छत्रवाहि- नी तामां मव्यादागत्य संवृत्य चातपत्रं प्रवियायतनस्य कोणे व्यमुञ्चत् । नवोपरि च दिव्यांगुकवेष्टितोऽयं विमुक्तः परः। झटिति च पदं विमुच्य नव त्वस्या नरलिनमनोवृत्तिरन्यतश्चक्षुरक्षिपन्ती मामपश्यन्यव निर्गत्य माऽपि दाल मिन्दिनवनी । अथाहतिकोतुकादृत्तरलमानसो ननु याव- दानाममौ पुत्रोदयव्यासन व्यग्रता तावत्पश्यामि किमंतदंगकावष्टितं यन्त्यिति यदीवा झदिन्युट्टीय मावकामगादेकान्तमिति गताकाणदर्श यात्र समाजमारयानि नारदालांकिनः पटीयं पदं चैनमुल्य यायदयलांक- पामिनावकतन्नयनालापावभारपदनिरन्यतयं नम्याः कुमुमकामुका- सतनान्नितिमनोहरा चित्रमयी मृतिंगते । प्रवाहमही क्र. पुनरस्य समा- ·उदयसुन्दरी कथा । रसागरसरणेरियमीहशी शिल्पविधिविशेषसारा सृष्टिरेपा पुनरत्रैव कन्यका- वस्तुनि व्यक्तीभूतेति युवयोरपूर्वाकारसुन्दरिमदर्शनोल्लसितविस्मयरसप्लवेन जडीभूत इव निश्चलावयवकायो विकसितेन चक्षुषा प्रत्यङ्गसुभयतः क्रमेण निरीक्षितुं लग्नः। अत्रान्तरे च कुतोऽपि गर्भगृहोपकोणदेशाडवला भस्मनः प्रलेपेन, कपिला जटाभिः, आपाटला जटानामग्रकोटिभिः, आवरणवल्कलेन च हरितका- न्तिरित्यनेकवर्णधरा मूर्तिरिव गारुडी तत्कालकलितदारुणभया दुरवलोकप्रकृ- तिरेका भ्रुकुटिवन्धकारितमुखी प्रकामवृद्धा तपस्विनी कोपेन परमुदर्गलं ज्व- लन्ती निर्जगास । निर्गत्य च सहसैव सा कण्टकघटासङ्घटितैरिव, ज्वलत्कण- करस्वितैरिव, शुङ्गिविषनिषिक्तैरिव, रोषशाणोत्तेजनतीक्ष्णैर्वचोभिः आः पाप पुरुषल्प प्रपश्चितपशुभाव त्रुटितपटुविवेकगुणोद्भष्टचैतन्य धिमानुष्याधम त्वया किमेतदाचरितमपवित्रम् । कैतद्पवर्गसंविद्विषयनायकजनयोग्यमासन- स्थानमाख्ढोऽसि । सूढ किमिति देवतार्चनवस्तूपकरणमियं भग्ना । तन्नूनमि- दानीं त्वमस्यैव कर्मणः फलमतुभव । प्रथमसमुत्थितेन वचसा प्रोक्तः पशुरेव । किन्त्वन्यत्र सउड्डीय पतनेन पतङ्गजातादनेन च माणिक्यशुक्तिकाभङ्गेन तदाकारया चच्चा शुको मृत्त्वा क्षपय कालम् । अयं च पटः शिरसि शुक- जातिविलक्षणं शिखा भविष्यतीति मां शप्तवती । अहमपि तथा शप्यमान- स्तया ननु किं मया कृतमिति यावद्धस्तात्पश्यामि तावदास्तृततदीयकृष्णा- जिनोपरि स्वचरणेन भन्नां माणिक्यमयीं शुक्तिमपश्यम् । दृष्ट्वा च सानुताप- मये चित्रविलोकनाक्षेपपरतन्त्रतया हृद्यस्य, यावदसावुपमर्च भिवते ताव- दपि न चेतितं मङ्कितलेन । तदियमेतस्य कर्मणः सुमुपस्थिता परिणतिः । भवतु स्वीक्रियत एवं देवेन यथा प्रदत्तमेतत्फलम् । यतः । गात्राणि कांस्यपात्राणि कर्मभिश्छिद्रितान्यसौ । कात्यकार इवाजत्रं परिवर्तयते विधिः ॥ तन्नमे दुर्विपशापतन्तापदुस्तरमेतत् । तथाप्यथेमतिदुरन्तसंवाद दुःखमुपनतम् । यत्किल केयं कत्य लुता कमलप्रसूता क वसतिः कुतोऽत्र समागता किमभिधाना त्रिभुत्नेप्यनन्यतुल्याकृतिः कुमारी कमेनमपहस्तिता- नहुरूपं पुरुषपुझ्वामिह हदीव पटे लिखितमावहतीति न खलु प्रश्नानवसरेण थचन परिज्ञेया च यमृति चिन्तयति नयि प्रायस्तथा शापकलकलमाकार्य झटित्युन्मुक्तपुप्पापचयकर्तव्या त्वरितनेव द्वित्रिसखीसनाथमूर्तिरतौ कन्यका संभ्रान्तेव ततोऽतिनेदीयसः कुसुमवाटिकोदादाजगाम । ।

·No text on this page.

·उदयसुन्दरी कथा । ७१ वुभवानस्मि । इदानीं परसेकहेलयैव लघुस्वरूपमग्रे विलोक्य स एवायमिति सादृश्या(त)पूर्णाभिज्ञानहर्षस्त्वरितमागतः प्रतीहारावगम्य दक्षिणदिगङ्गना- भरणकुण्डलं कुन्तलं देशमध्यासितं प्रतिष्ठाननानो नगरस्य स्वामिनमवन्यासे- कनाथमानन्दिनामधेयं भवस्थानशोभनां भुवमनुप्राप्तः । त्रिभुवनैकभूषण- मियं च दर्शिता चित्रेण कन्यका । कधितं च यथाऽनुभृतं अतूहलम् । आलो- कितश्च ज्वलत्कन्दर्पहुतवहोत्तप्तसीमन्तिनीमनोविश्रामधारागृहं देवः । प्रमोदा- हादितं च प्रसन्नदर्शनालापगोष्ठीसुखानुभोगेन सनेत्रश्रवणमन्तःकरणम् । अंतश्चाद्य पुरुषधर्मानुवन्धी दिगन्तरानुसरणप्रसङ्गेन युष्मत्सङ्गमानिवृत्तकृत्यो- ऽयमात्मा । जातश्चममात्र संसाराम्भोधिपतने भवत्परिचयात्मको रत्नलाभः। प्रत्येतु च मर्त्यलोकमकरध्वजः स्वामी । यस्मादसौ कुमारी यथा चित्रगतेना- स्मना सेव्यमानया भवत्प्रतिमृर्त्या सनाथमित्यमेनं पटमावहन्ती भगवन्तम- म्बिकादयितमाराधयति तथा नूनमतुरागिणी त्वयि प्रसूनशरसायकशिखाभिः खण्ड्यमानमर्मग्रन्धिरत्यर्थमन्तर्व्यथामतुभवन्ती कापि कालं क्षपयति । एतन्नु पुनरित्यमावेद्यते । यत्खलु कुतश्चिदसम्भाव्यमानदर्शनया तया सौन्दर्यसम्पदा भोः क्षितीन्द्र ताशी सा, न या निखिलविश्वकल्पनाशिल्पनिपुणेनापि वेधसा स्रष्टुं पार्यते, न या निरस्तलोकत्रयवराङ्गनारूपश्रीभिरपि शचीप्रभृतीभिर्वि जेतुं शक्यते, न या त्रिभुवनाधिपत्यार्पणसमर्थेनापि तपसा प्राप्तुमर्हतीत्येव- मुक्त्वा व्यरंसीत् । राजाऽपि अहो ! सुमहदेतदाश्चर्यम्, इमं वृत्तान्तमावेच कुमारकेसरिणा विस्मायितमाप्यायितं.च मे मानसम् । यत्किलात्र संसारमहोदन्वति विष्मक ल्मषोल्लोल (विषमकर्मकल्लोल ?) लीलाभिरन्तरितं क दृश्यते कुत्र वाऽऽसा- चते तादृशं कन्यकारत्नम् । अथवा किमत्रालोच्यते निश्चितमचिन्त्यघट- नापटीयानेपविधिर्घटान्यपि घट्यत्यतो विधिरैव मे कदाचिनुकूलवर्ती कुवल यविलोचनां घटयिष्यते तामित्येवमनुचिन्त्य पुरोयायिनं कुमारकेरारिणमन- ल्पप्रेमोपचारचारुभिर्वचनैरुपरुध्यावस्थितये कृतान्युपगममादाय निर्गतो मणि मण्डपाद्विसूल्य च पारितोषिकालंकरणानैर्जनितसन्मानं वसन्तशीलमा- रुह्य च तुरड्मं सह प्रणयिना सामन्तवर्गेण नगरमधिविवेश । इतश्च कन्याकृते नरपतिरष मयि न्यस्तभार इति विधिना प्रहिता तां सुगयितुमिव जगाम दिनर्ययोर्युगली । ततश्च- संध्योन्सेपसमृतः पश्चिमदिवर्तिनभृतः शिरसि । .

·७२ सोडलविरचिता मनसि च मन्मथजन्मा मनुजपतेरुगतो रागः ॥ अथ भुवनमभूतालोकपातालमूलो- दर इव निद्धानः प्रोद्भूदुन्धकारः। स खलु मलिनसारं धाम यस्योपमातुं. प्रसरति न कुतोऽपि कापि सारस्वतश्रीः॥ इति कायस्थकविसोठ्ठलविनिर्मितायामुदयसुन्दरीकथायां कुमारकेसरिसमागमो नाम सारस्वतत्रीपदाढ. श्चतुर्थ उच्छ्वासकः ॥ पञ्चम उच्छासकः। ततः क्रमेण प्रस्तुतसायन्तनारालिकसमयसमाहतामन्दमङ्गलमृदङ्गरवक- लकलोद्भिन्नो मदच्छटाटोप इव हरित्करिकपोलमलादुच्चलितः पूर्वस्याम्, या. मिनीपर्यटनप्रवृत्तानां प्रेतसैन्यानामसितपताकास्तम्ब इव प्रेतपतिपुरान्तरुत्थि- तस्त्रिशङ्कतिलकितायां, शीतलावसरं विहाय निःसृतस्य वरुणास्त्रपाशफणिनो विस्फारः फणापञ्जर इव प्रविततः प्रतीच्यां, निधेरि प्रथमपालकोपस्थिताना. मारक्षकर्तृणां करतलतुलितासिपलप्रभाकलाप इव कुवेरनगरगर्भ संभृतश्चोत्तर- स्यां दिशि, समन्तादावृतवियन्मण्डलो गव(र ?)लसम्भार इव द्रवीकरणादि. स्तृतःप्रवाहेण, यामुनो जलौघ इवो(?)त्य विलुठितो भरेण, वात्योहास इव कजलरजसाम्, ईतिपात इव कोकपतत्रिणाम् , असितमुखपटोक्षेप इव दिग्ग- जानाम्, मृगनाभिपोन्तको (पत्रिको?) पचार इव भूवेदिकायाः, तमालदलाचार इव गगनमण्डपस्य, मुधुकरोत्पात इव ब्रह्माण्डपुण्डरीकस्य, मरकतोद्धाट इव भुवनकोशस्य, कलभकुलतल्पकल्पनाकुलकरिकुटुम्बिनीपाट्यमानासनगिरी. तीक्षोदसोदो दिक्पालपुरायतनदेवतावूपवेलोपदयमानकालागुरुयूमवल्लरि- प्रसार इव नीरन्धमन्यकारो जगदाचचार । यत्रालोकविरोधिनि प्रविततध्वान्ते ध्रुवं नेत्रयो- त्रासेन त्वरितं पलाय्य हृदयकोडे निलीनं महः । तेनात्र स्थलमत्र वारि विटपी वाचाऽन पन्या इति स्वान्तेनैव निरूप्य मर्पति जनो यो यन्त्र तत्रैव सः ॥ यत्रच- निभृतचरणन्यासानुचक्रमामपन्पुरा- Am- ·उजयसुन्दरी कथा। ७३ मसितवसनां नीलाभैरप्यलकरणैर्वृताम् । कलयति शनैरागच्छन्ती मुखानिलसम्मिल- न्मधुपरणितैः सङ्केतस्थो युवा हृदयप्रियाम् ॥ किंबहुना- अन्धत्वमाहितं मन्ये तमसा दीपकप्वपि । अतो हस्तधृताः स्त्रीभिः सञ्चार्यन्ते गृहेप्वनी ॥ क्षणेन च पोरन्दरी दिशमनु तादृशतिमिरनिकरण नीलीकृते नभसि, हरहासराशिरिव दक्षिण (दाक्षायणीमुखे, ? ) पाञ्चजन्य इव जनार्दनकरे, निर्मोकपुत्र इव कालियफणापत्रे, फेनपिण्ड इव यमुनाजले, मृगेन्द्र इव तमाल- कानने, हंस इव कुवलयवने, बलाक इव नवाम्भोदबुन्दे, झगित्याविर्बभूव ता- रापतिः। ततश्च- ध्वान्तकशनुरिति निर्भरकोपबहि- संश्लिष्टष्टिपतनरभिसारिकाणाम् । चन्द्रः सुवृत्तमितविम्बनिभेन भस्ल- पुजीकृतः शिरसि पूर्वनिर्वभूव ।। पदं कृत्वा निरालम्बमुपरिघ्रादविष्टिनः । पूर्वशैलाक्षरस्येन्दुरनुस्वारस्यायनी ॥ प्रमेण - चान्द्रं महीं मपालभाजनहीं दुग्धं यथा चामरतीमतियाः । वियोगिनां दानोगताप--- सल्लासितं व्योमकले. लोट। धामभिः मिलमासन्यैः लान विदि धौनद। करमसदति ॥ प्रापमारोप शामालान लोग विनियो । 4" ·७४ सोड्डलविरचिता अनन्तरं च- गन्धः समृद्धो नवकैरवाणां प्रदोपवातैरवकीर्यमाणः । नासागतो नस्य इव क्षिणोति मानग्रहं मानवतीजनस्य ॥ इतश्च- ज्योत्स्नासखः कुसुमकार्मुकपाणिरेष निश्चेतनेष्वपि विकारविभुस्तथाहि । स्पृष्टाः करेण शशिना स्रवदम्वुभावैः स्विद्यन्ति शीतकिरणोपलशालभञ्ज्यः ।। अन्यतश्च- - अम्भाकणास्रशतचर्चितपत्रहस्तसंसक्तपङ्कजमुखी कुमुदोत्सवेषु । मुद्रावरुद्धमधुपध्वनितैरिवार्कशोकातुरा सरसि नीरजिनी विरौति ॥ किञ्च- कमलिनी भुवनान्तरिते रवौ व्यपगतालिकलापशिरोरुहा । परिदधे विधवेव सुधाकरद्युतिवितानमिषेण सितांशुकम् ॥ अथ तस्मिन्निरस्ततमसि धवलितनभसि विकासितकुमुदसरसि निहत- राजीवयशसि स्रावितशशिकान्तपयसि शून्यीकृतसङ्केत्तसदसि विधुरितविरहि- चेतसि विवर्डितानङ्गतेजसि जगदाह्नादनपटीयसि विचरति सौधांशवे महसि, क. न्दर्पदाहोपताप्यमानः कृतपूर्वरात्रकरणीयो राजा ज्योत्स्नामृतोपशालिते सौध- शिरसि हृदयसुखोपचारप्रपञ्चितमनन्यसञ्चारमसमीपद्धारपालकसत्रमभित्तिकं च विलासपटमण्डपमधिष्ठितः, क्षीराम्बुधौ मधुविरोधीव धवलचीनच्छदांशुक- भास्वरे महति हंसतूलतल्पे निपण्णः, हरिणलान्छनवतश्चन्द्रस्य दर्शनेन तदाका. रसादृश्यादनुस्मृतं चित्रं वनिताङ्कितं पटबिम्बमविरतं चेतसि दधानः, तथा श्रुताद्भुतव्यतिकरपरिभावनोद्भुतभूरित्वराविसारितया ननु कथमसौ कन्यका घ. टिप्यते क उपायः किं क्रियते के गम्यते कुत्रान्विप्यते कः समादिश्यत इति चि. न्तया समनुदन्तितमनोवृत्तिः,अन्वेपणाय तस्यास्तर्कयनवस्थिति त्रिदिवमन्दिरेपु नगरेपु विद्याधरपुरेपु गुह्यकाश्रयेषु भुजगराजधानीपु च, सर्वतोऽप्यम्वरमुत्प- तितुं गिरीनुल्लवयितुमुर्वीमतिक्रमितुमधुधिमुत्तरीतुं दीपान्तरमनुसर्तुमुरग- लोकं प्रवेष्टुमुत्सहमानः, स्पृह्यमाणः सर्वगामित्वं पतत्रिणां, सर्वविलोकिरवं जगदेकचक्षुषो विवस्वतः, सर्ववदित्वं च योगसिद्वानां, मदनरसविमूढो गग. नाधिरोहणरजुभ्रमेण लसति मितकरकिरणसन्तानेऽप्याललम्बिपुः, अखिल. दिदमुन्नाक्रमणवाहनधिया वहति कुमुदवनमाम्तेऽप्यानमः, आहिमुवनपथ तीत्या च भास्वत्यूर्मिलजलविम्बितेन्दुप्रतिबिम्बपदिकाभोगऽपि पिपा (पि. या ?) मुरित्यनकया क्लिश्यमानो हृदयेन कियत्समयमवतस्थे ।

·उदयसुन्दरी कथा। तथास्थितस्य हि चिन्तया नभसि निक्षिप्तचक्षुषो राज्ञः सहसैव ताव- न्तमपि संहृत्य दिगन्तसंभृतं चन्द्रिकाभोगम्, अपाकृत्य च जेतारमपि तमसां चन्द्रमसं, असीमप्रसरः पुनर्निर्वृत्येवागतस्तावदारम्भस्तादृशस्तथैव भुवनमाच्छादयन्नुपस्थितो वियति विस्तारवानन्धकारः । तमालोक्य च राजा सजातविस्मयो मनसि भावितवान् , अहो कोऽयं किं जन्माऽयमेवं महाद्भुतवि. भूतिरकस्मादन्धकारः। किं नाम स खल्वस्तङ्गतो हिमांशुः। परं तिथिरय सा। यस्यां प्रथममेव कियद्धटिका च विध्वान्तमनन्तरमखिलाऽपि यामिनी चन्द्र- मसा विभाति । कालोप्यहेमन्तवार्षिकतया निर्मलाम्बर एव न च विना पार्वणं दिवसमिन्दुग्रहणतया सर्वग्रासेन तमोऽपि राहवीयमाशङ्कयते । तत्किमेतत् । किमेप पुनरुद्भूतपक्षतया समुड्डीयान्तरिक्षशिरस्याख्दवानञ्जनाद्रिः, आहोस्वि- दकालजलधरः कश्चिदुन्नम्य समागतस्त्यात्, इन्द्रजालं वा केनाप्युपदर्शितमि- त्येवं विमृशति महीश्वरे क्षणादेव स खल्वन्धकारो निजापसारेण समुद्धाट- यन्नैन्दवीं विभृतिमेकन पुञ्जीभूय गगनान्नगरपरिसरोत्सङ्गवर्तिनि भूतले पपात । तत्पातसमकालमेव तस्मिन्पातयन्निवाश्रूणि, द्रावयन्निव हृदयं, छिन्दन्निव व- न्धनानि, दुरोपसर्पणवशादकलिताक्षरव्यक्तिरत्यन्तमातः पूत्कारकरणो ध्वनि- रविश्रान्तमुत्तस्थौ । श्रुत्वा च तं शब्दं जहनासगर्भमुद्भूतकरणः क्षोणीश्वरो नन्वसावेकहेलयैव तमोराशिरम्बरमपहार संवृतेनात्मना कः किल महीमय- तीर्णवान्, अत्र च दूरान्तरोत्थानादतारमधुरः कस्यायमाकन्दमुखरो ध्वनिः, अध भवतु यस्य कस्याप्येष पूत्कारः किमनेन, समन्नादानपरिवाणं नाम धर्मः सतां विशेषतः क्षितिपालनेप्वधिकारिणां क्षत्रियाणान्. अनस्तापविलन्यमे- पात्र गत्वा पतितमापदि प्राणिनमाम्वासरामि. प्रमहादस्य र नमनोप्यन्यय- मवगमिप्यामीति निश्चित्य उत्ाय शय्यानलात् विधाय च पीरनयोंचितां पसंपत्ति आकृष्टग्वदः प्रावृतान्धकारपटप्रभापादलक्ष्यमाणोऽदयामिकंगारब्ध. गमनवेगो मुहात्तं प्रदेशमाससाद । पगिति रमशानपासिन्यायपिटकापाः शन्यापननस्य नानिदग्दर्निनो पिशालापिटपेनाश्वत्थशाखिना सनापत्य महामापत्योपर तेनान्मारपट. ইন যানালিন বিমানত মনােনি, সবলতানা বি. विरमादपि. प्रयामध्यतया वारपापपादपि, सरतान्निनन्दिया लोहान- मिव पारगारमा एमापनमा नलारमिय ( माकनगरवारश्नोपदिनाल- मा गर्भपातमिद मारे. अलिपिमिद नपभोजिनः हान्नार. महायनिय ·सोलविरचिता कल्पान्तचारिणो भैरवस्य, सेनान्यमिवान्धकमचिर(कासुर?)संहारिणश्चण्डि. कापरिग्रहस्य, पुम्भावमिव कृत्यायाः, पिण्डबन्धमिव भयानकरसस्य, स्पर्शप- रिणाममिव विसगन्धस्य, यागोपघातिनामन्तश्वरोऽयमिति कुद्धेन शतक्रतुना क्षिप्तदम्भोलिदहनसंदीपितमिव पिङ्गोर्ध्वमूर्धजं शिरो बिभ्राणं, ज्वलद्दीपकयुगं चत्वरमिवातिपिङ्गेक्षणदित्यदारुणं वदनमुज्जृम्भयन्तं, वक्त्रकुहरान्निःसर न्तीभिः पृथुतराभिरनेकशोऽप्यर्चिपांछटाभिर्मुहुरस्रासवतृष्णया रसनाशतानीव कल्पयन्तं, चैतन्यारोपणक्षणे सपदि विदीर्यमाणमुखदर्शनत्रासात्पलायितेन कृ. ष्णकिरणान्धकारवता वामहस्तेन खण्डेन्दुलाञ्छितां कालरात्रिमिव दर्शयन्तम् । इतरेण च पाणिना मलिनभासि मुष्टौ स्थितां यमस्य (६)कुटिघटनान्ध. तमसवर्तिनीमापाटलकटाक्षलतिकामिव लोहितालेपरक्तां कर्तिकामुदञ्चयन्तम्, रिक्तान्त्रकूजिताकर्णनवशेन झगिति निक्षिप्ताया दृग्विद्युतः पातादिव निपति. तेन सहजशालिना जठरावटेन भ्राजमानं, मेखलीकृताहिफणपंजरमणिवजा- दुल्लसन्तीभिः ज्वलद्वहुलजठरानलज्वालाभिरिव मयूखमालाभिर्नाभिकूपान्त- हीप्यमानं, सर्वतोप्यङ्गेषु पिशितशोणिताभावत (त्त?) या स्वस्मिन्नुभृतकबल- नाशङ्कः प्रसादनाय देहतो विनिःसृत्य चरणलग्नैर्निजास्थिफलकशकलरिव शुक्लातिरूक्षरुचिभिर्नखैः क्षितिपिण्डमापाण्डुरं कुर्वन्तम् , अशेषतोऽपि कीक- समयत्वादेकधातुनिष्पन्नमिव देहमावहन्तं, पितृवनविहारलग्नाभिश्चिताधूम- धोरणीभिः कजलितामिव निकामश्यामाङ्गद्युतिं दधानम्, इतस्ततः सलव- (संच ?)लद्भूषणसितोरगमिषादामिषेण भरणमलभमानैर्निर्गत्य रभसा नि- जान्त्रैरप्यवयवेषु मांसाशया सम्भाव्यमानं, भीषणतया विभीषकाणामपि भयमुत्पादयन्तं, वीभत्सतया नारकिणामपि घृणां जनयन्तम् , उग्रतया कृता- न्तमप्यभिभवन्तं, हिंस्रतया मृत्युमप्यतिशयानम्, आवृतं भूषणीकृतानेक नरकरोदिभिः, करङ्केण च सनाथवामकक्षं, मुखीकृतार्द्धललन्मांसपेशिकं, उपवीतीकृतशिरोमालम्, आलम्बितास्थिहारम् , आकारभासुर राक्षसं ददर्श । तेन च निधाय यमदण्डभीषणं भुजदण्डमन्धकूपोदरादाकृष्य प्रसभम- वरुद्वाम्, अविरतं च सदीनमाकन्दन्ती, सुत्रासतरलतारकेण चक्षुषा निभा- लयन्तीमभितोऽपि ककुमः, प्रभूतकम्पामापाण्डुरेषु नक्तञ्चराभरणमालाकपा- लेपु संक्रान्तया प्रतिस्फूर्त्या तस्यैव शरणमिव प्रविष्टां, जटोरगरक्षितां यौवन- निधानका(कल ? )शीमिवान्धकूपगर्तादादुत्क्रान्तां, कमलभ्रमादागतं चञ्चरी- कचक्रसिव करानमिलितं रुद्राक्षमाधानाम्, आवारकेण लावण्यसलिल- शैवलेनेव लतावल्कलेन शोभमानां, तारुण्येन निस्तुपीक्रियमाणस्य कान्ति- ?

·उदयमुन्दरी कथा। कलापस्योपरि परिस्फुरन्त्या तुपच्छटयेव योगपट्याकृतोत्तरासमां, प्रकाशित- रूपमादर्शविम्वमिव भस्मनोतितं गात्रमुन्द्रहन्ती, चतुरङ्गप्रमाणमासूत्रयतो विधेरङ्गस्पर्शकम्पिताद्रिच्युतेन करागुणत्रयशालिना विकर्णमानसूत्रेणेव यज्ञो- पवीतेन विराजमानां, पृथुनेत्रकृष्णाजिनरुचा कुचकमण्डलुवाहिन्या त्रिवलि- मेखलावन्धभृता धृतव्रतलिङ्गयेव गात्रश्रिया परिगतां, माहेश्वरी मूर्तिमिव शशिखण्डमण्डितां ललाटेन, वैष्णवी हृद्यभूमिमिव कौस्तुभविभूपितामघ- रेण, पैतामहीमासनस्थितिमिव सरोजमयीं धवलाक्षिविक्षेपेण, वृक्षशिखा- शायिभिरातरवप्रबोधादुत्कूजगिराक्रन्यमानामिव पतत्रिभिः, अनिलान्दोलित- शिरसा निवार्यमाणकोणपामिव पिप्पलमहीरहेण, प्रसारितकरेणाकृष्यमाणा- मिव सुधाकरेण, कृतालिङ्गनेनापसार्यमाणामिव निशीथमारुतेन, प्रशान्ता- कारसुन्दरां चतुर्दशवर्षवयसमेकां कन्यातपस्विनीमपश्यत् । दृष्ट्वा च झटिति मामा भैरिति गृहीतकरुणारसैर्वचोभिरासन्नमरणभयोद्भूतशोषामाश्वासयंस्तप- स्विनीमहो भद्रमसृग्भुजा हतकेनास्पृश्यमानायामेवाहमस्यां त्वरितमिह प्राप्त इति प्रतोषोल्लसितमानसः सहेलहकारवं विमुञ्च विमुञ्चापसर्प रे दुरात्मन् न खलु भाजनमसीदृशानामाहारोपकरणवस्तूनाम् । तथाहि- एनां तव प्रकुथदामिषखण्डसाध्ये भोज्ये यदीत्यमुपयोगवतीं व्यधास्यत् । वेधास्तब खलु रूपविशेषशिल्प- सङ्ग्रेशमीहशमसौ वत नाकरिष्यत् ॥ तदहो विस्तारिणि पितृवनेऽत्र कुत्रापि निपुणमन्विष्य कालापहृतजीवि- तासु जन्तुकुटीषु शटितपिशितपिण्डकैः कुरु दुष्पूरणमात्मनो जठरगर्तकस्येति तं नक्तञ्चरमवोचत् ॥ सोऽपि झगित्यालोक्य राजानम् , अपि नाम सुरसिद्धविद्याधरोरगमनु- जगुह्यकानामन्यतमः, क एष युवा, मया हि किल सर्व एव त्रिभुवनोदरविव- रसञ्चारिणो वीक्षिताः पुमांतः, पुरुषपुङ्गवत्स्यास्य तु किमप्यपूर्वमेवाङ्गेषु लाव- ण्यम्, अन्य एव कलापः कान्तेः, अपरैव हि रेखा सौन्दर्यस्य च, आरभटिस्तु किमापृच्च्यते योऽयमत्यन्तभासुराकारदुर्निरीक्षाणां रक्षसामपि भयङ्करस्य ममाग्रे निर्विशङ्कमुत्वातखड्यष्टिरेवमात्मानं दर्शयति, तन्न सामान्यो भटमात्र- मसावद्भुतः कश्चित् । अधवा किमिष्टार्थपरिपन्थिनमपहस्तनीयं प्रतिभटमुप- ·सोद्दलविरचिता श्लोकनविकल्पेनालोकयन्नेव तिष्ठामि । निर्लोचयामि झटिति चैनमित्येवं वि. चिन्त्य कृतान्तसद्मनो मुखस्य द्वारि वडास्थितोरणस्रजमिव विसृत्वराकारशि- खरां विकासयन् दशनसंहति, तथैव च विशालघवलया प्रलयजलधरवलाका- च्छन्नमिव भुवनमापादयन् , अखिलदिग्गजकुलावत्रासकेन ध्वनिना सोल्लु- ण्ठहासं जहास । हेलया चाब्रवीदहो को भवान् किमेवमस्या कृते त्रिदशैरप्य- नभिगम्यविक्रमं वि(नि)ग्रहीतुमागतोऽसि मां । को हि कल्पान्तविस्तृताम्बोधि- जलमहाप्लवेन प्लाव्यमानां प्रस्खलितुमिह क्षमः क्षोणी, को नाम बलवान्मया निगृह्यमाणामिमां विमोचयितुमीश्वरस्तापसीम् । किञ्च किं मे त्वया द्विभुजेन जन्तुना क्रियते । योऽहमयोध्यश्चतुर्भुजस्य विष्णोरपि, दशभुजस्य हरस्यापि, द्वादशभुजस्य स्वामिनोऽपि, अन्येषां तु गणनैव कियतीतदेतदिष्टोपदेशानुग्रहे. णोच्यसे, कल्याणप्रकृतिरसि, किमित्येवमशक्यसङ्गरसमारम्भादात्मानमनर्थ- सङ्कटे पातयसि, किमिति तारुण्यतरलितो गगनमुत्पतसि, किमिति दर्पान्यः कृतान्तमुखकूपे निपतसि, किमिति वीरव्रतसंयमी मृत्युमाराधयसि, किमिति शौर्यग्रहाविष्टो ज्वलत्यग्नावात्मानं क्षिपसि, किमिति रणरसास्वादप्रवृत्तो विषत. रुफलानि खादसि, किमिति सुभटचर्याकुतूहलैकदुर्ललितो दारुणेन फणिना फ्रीडसि, किमिति विभुजबलावष्टम्भविनटितो दिग्गजेन कराकृष्टिकेलिं करोपि, किमिति चापन्नपरिरक्षणप्रवणो रणेन विश्वकवीरं मामुपक्रामसि, ब्रज विमुञ्च दुःशिक्षितदुरन्तमिममध्यवसायमायोधनस्य न खलु विमुखेपु रक्षसां प्रवरः प्रहरतीति प्रोक्ते पलभुजा भूभुजामधीशः प्रत्युवाच । रे रे दुर्जीव किमेवममुना प्रश्नादिनिरर्थकालापकोलाहलेन जनयस्यन्तरा- यमुपस्थिताहवमहोत्सवस्य । स्वप्रशंसापरो हि यत्त्वं किल बहुभुजानामपि पुंसामयोध्यमावेदयन्नात्मानं विभुजनिन्दापरायणो मामवज्ञया जुपे तत्र सा तवैव पिशाचिकोदरकोशकीटकस्य गरीयसी । नरेषु बहुवाहुता नाममात्य(न माहात्म्य ? )स्य । किन्नु न ज्ञातवानसि यत्खलु स्वामी निशाचरचक्रस्य रावणो विशल्याऽपि भुजानां दिमुजेन क्षुरनिशितधाराप्रदलितगलकन्दलोचलन्मौलि. पातमुपसंहतो रामेण, भार्गवेण च भुजसहस्रविस्तृतः कार्तवीर्यः, तदवधा- रय भटानां भुजद्रयमेवोपयुज्यते संयुगेषु । तथाहि- उम्बचित्तानां त्रिभुवनजये दक्षिणभुजः कृतारम्भो वामः पुनरभयदानाय चकिने ।

·७९ उदयसुन्दरी कथा। क (कु ?)पुंसां तावेव ध्रुवमुदरपूर्तिव्यवसिता- वभूदेकश्वान्यो मलनिगमभूमेः शुचयिता ।। हरिहरस्वामिनामसाध्योऽहमिति च त्रैलोक्यवन्येषु निन्दामातन्वती टितैव किन्नते जिता । त्रुटिता न चेदहमिदानी लुनामि । अपिच रे पाप तिपदमुञ्चितालापैः किमिह विस्तारितेन प्राकृतजनोचितेन कलिना । यस्मा- मधो मर्माविष्कारमेनुरो रण्डाकलि, आक्रोशमुखरामुलीस्फोटनप्रधानः सप- नीकलिः, असभ्यशपधिकोत्थापनपटीयान्कुटनीकलिः, स्वहननोपक्रमप्रवणो बाह्मणकलिः, शाखोद्धारपरः प्रहारवन्ध्यो वाणिज्यककलिः, कुटुम्बमेलि- कलकलोदर्गलश्चान्त्यजकलि., अन्यश्च कश्चिदन्योन्याचरणनिन्दापरायणः, को- पि परस्परकृतोपकारप्रकाशनपरः, कोऽपि गर्जितरवमानसारः, कोऽपि चात्म- शंसापुरस्सरः कलिः, इत्याद्यनेकधाऽपमानकविषयो विधेयविफलः पर्यन्तनीर- सश्च समन्ताजानपदः कलिः । सुभटकलिस्त्वन्यादृश एव । यत्र प्रहारमिलि- तासिधाराखणत्काररव एव सङ्करालापः, प्रबलकुन्ताग्रताडितोदातरकुञ्जरा- रटितमेव महीयसी हक्का, परशुसुखविखण्डितारिशिरस्सुषिरपरिणतपवनो- रुभाङ्कार एव निर्झरागर्जिः, स्वभुजसंहृतारातिकुलपुरन्धिकानुशोचनपदान्येव परेषु निन्दा, विमुखीकृतकातराभयप्रदानमेव चात्मनि प्रशंसा चारलोकस्य, तय रे समरमूड तेनैव कलिनाऽनुष्ठीयसे । प्रहर प्रहर पूर्वम् । नाहमग्रप्रहारी रणेषु । येन ते झगित्यसिलतोल्लासलीलयैव विभूय कपिलकुन्तलसटाप्रभो- द्दीमहरशरानलकरालितं खण्डमिव त्रिपुरस्य पातयामि धरातले शिरः, तार- यामि च विपक्षनिग्रहेण तापसीम् , इत्येवमुवीभुजो निशम्य शौर्यमदोद्रेक दारुणं रणालापम्, आनंदितः प्रवीरलाभेन, विस्मितः प्रतिभटावलेपोक्तिभिः, तरलितो राजभुजवलोपलम्भकौतुकेन, त्वरितः समरसङ्गमाभिलाषेण, कुपि- तश्च प्रस्तुतार्थ(वि)घटनात्, राक्षस:-" साधुभोः शौंडीर ! साधु, योऽहं प्रकृष्टरणपयोपदेशाक्षरैरेवमनुशिक्षितोऽस्मि तदेष पूज्यसे कुशिक्षितगुरोस्स- मरशिक्षादक्षिणया राक्षसेन तव । भवाभिमुख्येन । प्रगुणो गृहाण मगजपरि- घप्रहारात्पौरुषस्य फलमित्यालापसमकालमुत्पाद्य पिप्पलस्य पुरोदृष्टमसङ्कटा- यामं ताल(दु)ममुदनेण रंहसा नभसि भ्रामयित्वा क्षिप्तवान् । क्षितीन्द्रोऽपि तमापतन्तमन्तरिक्षण सौष्टवागमनसङ्ग्रहीतैर्वायुभिः पूत्कारभरमुत्सृजन्तं पृथु- दलेन शाखाकदम्बकेन विपुलफणाचवालभीषणं भुजङ्गमिव सरलप्रकाण्ड- मवनीम्हं सरिच सन्दंशदारुणेनासिना विखड्य खण्डशः पातयामास ।

·सोडलविरचिता क्रोधेन यातुधानः पुनरन्यमन्यादृशा प्रहारोपक्रमेण शाखिनं त्र्यमुञ्चत् । अब हितश्च राजा तमपि तेनैव पथा निर्वर्तितवान् । अन्यमन्यं च यं यमुर्वीरुहमति- क्रोधदुईरो निशाचरः क्षिपति तं तं नभस्युद्दण्डताण्डवनटेश्वरो नरेन्द्रश्छित्वा. ऽवनौ प्रकीर्णमेव दर्शयति । एवमन्यदप्यनेकोद्दण्डगण्डोपलशिलादि यद्यथा समर्थमस्त्रीकरोति नक्तञ्चरस्तत्तथैव प्रपञ्चितोचिताघातभङ्गेन विघटयत्यु-भुजां प्रवरः। ततश्च क्षितीन्द्रकरतलितासिपत्रप्रभावपरिभूयमानेषु विषमपातिष्वने- कशोप्यनेषु बाढमुद्दीपितः प्रबलबहुलकोपानलेन कौणपः कुतोप्याकृष्य कर कृतमुत्क्षिप्तवानेकमपूर्व, विश्वसंहारबिदलितस्य ब्रह्माण्डसम्पुटस्य कर्परमिवो. त्पातचलितचण्डानिलेन बलादुल्लालितं, क्षितिपीठमिवादिकोलेन दंष्ट्रया विधृतं, कल्पान्तविघटितं कमठेन्द्रकटाहमिव स्फुटनवेगादूर्ध्वमुच्चलितं, देवतावतार- तमिव अद्भुताद्धविस्तरं शिलापिण्डम् । उपरि चान्दोलयन्मस्तकस्य स दो- द्रेकदुस्सहमवादीत् ॥ कालस्यासनपीठिकाऽतिमहती भित्तिश्च मारीगृहे मृत्योरप्यभिषेकमङ्गलविधावायामिनी वेदिका । महाहुप्रहिताऽद्य वीर शृणु भोस्त्वां संहरन्ती शिला योऽन्यः कश्चिदिहामरेष्वपि भटस्तेनाप्यसौ रुध्यताम् ॥ इत्येवमभिधाय (प्रहर्तुं प्रवृत्ते राक्षसे) नरपतिविनाशशङ्कया हा हा गृहीतमप्रतिसमाधेयं पापेन रक्षसा प्रहरणमिति साकुतमाकुलीभवति तप- स्विन्याश्वेतसि, अहह दुष्करमितो विमोक्षणमवनीश्वरस्येति विपीदत्सु खेचरज- नेषु,अहो नि थमिदं जगजायते लग्नमिति च समन्तात्ताम्यति दिगीशवर्ग, न किल यावदसावाक्षिप्य क्षिपति तावदेकहेलयैव कलहकौशलविशारदो मेदिनीपतिरपहाय खड्गमादाय च विचित्राघातघटनकचण्डं गण्डोपलमतिरय- विसर्जितेन संवारिताखिलभुजस्था (स्थे ? )ना तेन झगित्याजधान कराग्रम- णिवन्धे पलाशिनम् । तस्य च गण्डोपलास्फालदलितमणिबन्धविधुरात्परि- भ्रश्य हस्ताच्छिला भूतले पपात। सा ताहगारम्भसंरम्भिणी महाशिला विवेश च निजाङ्गभर(दा)रितधरातला पातालम् , उत्थितश्च नरेन्द्रसम्बन्धिना साधुवादेन मिश्रितः समरमुत्पश्यतां नभसि नभश्चराणां कलकलः । अत्रान्तरे निष्फलीभूतवलवदखिलास्त्रपातप्रयासतया विलक्षो रक्षसां वरः सहसैव कचि- दृश्यभावमापद्य प्रयातवान् । उचिरस्तु विस्मितेन व्यचिन्तयत् । ननु कि- ·उदयसुन्दरीकथा । मित्यसाबसमानपौरुपः पिशिताशिप्वेवमकृतसमरसमाप्तिरन्तराल एव गत- वान्, किं सगरे नरेणाधरीभूतस्त्रपया तिरोभूतवान्, उतापरोपायकाम- स्वधामन्यगात . अथच्छलेन मां वञ्चयितुं प्राविशन्नभसि, यदि वा मलाशयप- रीक्षार्थमेवं स्थितवान् , उत्तस्विदियमीदग्विधैव प्रक्रिया रक्षसां रणेपु, किं पुनः रनेनैव पधा पलायितवान् , आहोस्विदसावेवं समरोपसंहतिक्रमः, तत्किमे. नामने विधाय तपस्विनी यामि, प्रतिपालयामि वा मुहूर्तम् , अथवा छिन्नमहा- रिणी हि रक्षसां जातिः, अतः कियत्क्षणसुदीक्ष्यत एव पन्याः पापस्य तस्येति विकल्पमातन्वति वसुन्धरास्वामिनि, अकस्मात्तस्मादगाधरन्ध्रोदरादन्धकूपतः पातालजान्हवीप्रवाहपडरवोदार इवोजगाम हुङ्कारजन्मा महाध्वनिः । तत- स्तत्यानुपथानुवन्धिना धूमपटलेन वर्षन्नतिचपलफालविस्फारिभिः स्फुलिङ्गैः फुल्लन्नुल्लोलवलिानीभिर्वालाभिः स खलु सामीरणेन रंहसा निर्जगाल दुनि- रीक्ष्यो राक्षसः, स्थितश्चाने । तस्य च विसङ्कटाकारविस्तृतहुताशनाभोगस्य सुदूरमनुसर्पिणा(ज्वा). लाकदम्बकेन ज्वलतीव मेदिनी, ज्वलन्तीव ककुभः, ज्वलतीवाम्बरं, विश्वमपि प्रलयकालानलकलापोद्दीप्यमानमिव दुस्सहावलोकमापन्नम् । अथ तथाकृतोप- स्थितिरसावनिमयाकृतिरनिमयालोकपद्धतिरग्निमयालापवृत्तिरग्निमयास्त्रसंभृ- तिरनिमयाशेषच्यावृत्तिश्च सुरक्षरेण वचसा क्षितिपालमब्रवीत् । नेपा हन्त शिला न तालविटपाचस्त्रेषु चास्त्रं किम- प्येतद्यत्र विपञ्चयिष्यसि वलं वाहोरतेः कौशलम् । भ्रातर्वहिरसावनेन वलवज्वालावलीढस्य ते नान्योऽस्मत्करुणारसभ्रतिभरादास्ते परित्राविधिः ॥ तदयमालिहले ललत्कालजिह्वाविलोलकोटिभिर्ध्वालाभिरभिहितोऽसि भो रक्ष रक्षात्मानमस्ति रे शक्तिरित्येवमुक्तो महीपतिः कृत्वा स्मितं प्रत्यु- वाच । रे नव्यादकीटक साधु साधु अवधानेन सजीकृतोऽस्मि, क नाम छल- प्रहारिणामन्वयोत्पन्नेन भवता शिक्षितेयमेवं प्रवीरपुरुपोचिता सङ्ग्रामरीतिः । किन्नु रे मूड पारुष्यविषमाभिघातदारणे प्रहरणं नाम सुदूरमास्तां, यः किल सुखस्पर्शन पयसाऽपि सिक्तः प्रलीयते तस्य हुतमुजोऽवष्टम्भेन यदित्यमाजी प्रगल्भले तेनाविश्य विचरनिश्चितोऽसि पिशाचजन्मा पशुः पशवो हि वध्याः समराध्वरेषु । अतोऽद्य मया वन सन्भाव्यते । श्रुणु यथा सम्भाव्यते । सर्वत्रानेषु वल्लाद्धनगनशिवाचाचपडाकोटि- ·८२ सोडलविरचिता त्रुट्यपिङ्गस्फुलिङ्गोडुमरपरिकरणामुनैवाग्निना ते । पक्कं निर्वाप्य देहामिषमसिलतिकालूनमापीनखण्ड तुण्डे कालस्य भास्वत्कुहरिणि शिशिरग्रासगृह्यं क्षिपामि ॥ अथवा- वहेस्तवास्य मम भीमभुजप्रताप- वज्रानलेन पिहितस्य कुतोऽवकाशः। उक्तं कुरु व्रज गृहं मिल बान्धवेपु बुध्यस्व रे विसृज किं रणडम्बरेण ॥ अर्थत्थमपि नास्माकमुक्तं करोपि तदिदमनुभूयतामसमसाध्यावगुण्ठि. तस्य फलमात्मनः स्वभावस्येति गर्वगरिमोद्गरगर्भया गिरा तं कैकसेयमारकना ननु शीतलेन तीव्रः प्रशाम्यत्यम्भसा निर्वाप्यते वहिरतोऽग्निमादौ नियम्य पश्चादमु खड्नेन राक्षसापशदमपहस्तयामि, तत्वलु विना पानीयमातरूपल्लवे- नापि प्रशतोऽयमग्निः प्रलीयते तत्तथा करोमीति निश्चित्य वामेन धृत्वा कृपाण- मिनरेण च पाणिना नेदीयमो विनम्रशाग्वस्य शाखिनः पृथुदलातिमांसलं पल्ल यमादाय रे रे हिम्राधम ध्रियतां ध्रियतामेप विधाप्यसे पहयातिभिरित्यम- दमाभाषमाणः प्रगुणितायातबल्गुना संस्थानेन स्थिरीभूय धावितवान् । अनन्तरमगेन्द्रकुलपक्षनिप्रलयभीपणारम्भदम्भोलिदहनदुर्वारडम्बरमान नितं पक्षमागुक्षणिप्रकरमकिचिदिव नियमयितुमन्त्रीकृतेन विटपिनः प्रवा- रेन हेटोपनाम पराक्रममुदीक्ष्य मानवेन्द्रस्य, महमेव परमहो मनमि नियाज बार्यन, अहो भुजयम, अटी वचस्यकृत्रिमालापपरिकरनीहिः, अहो ममि- ज्याभिनुन्यम अहो प्रहारकर्मण्युचिताव्यापारनपुण्यम , अहो प्रयले पियरिग बनवनाविर्जितं नृभाम्यन्यनामावेशादिधृतमस्तकेषु गरेक्षाकृतहन्दिपु देवबंकादवानामपि कद्राणां जटाइटतन्त्रुटितजाहीप्रवाहजन्मा युगपदम्या नन्दायान परितः प्रकीर्णविकटच्छटाकटकमम्पानदुर्दग वाग्मिन्दारः। तेन कादशिकोनमालालाम्भमां भांग अगिन्येव मा नस्य नायनान्नु यादमाध्यापि विचस्ता डावादिनी वैश्वानरी गधिः । विचम्नहिनिवार नवानी मंत्र वग्या विद्यापभीर गाहारमं गिरमिनियादगदमिय मृत्योः द्वितीयं कृलिटामिद मुंगेन्द्रन्य, तृतीय श्रमिक कालमहिपम्प, मन का 'न्य विद्यालय, पदम विपमियानधरम्य, वादकाचरितं चक्किादत निवाबनाम ददाम्यावाविवदितं दमिहनवामित्र मुटी गिरि, ·८३ उज्यसुन्दरीकथा । कलिन्दसुताकृष्टिपाटितोर्वीतत्रुटितं सङ्कर्षणहलाप्रमिव वस्त्वन्तरेण स्थितम- पारपरुषताप्रचण्डमादाय मण्डलायमसमखण्डनंभराडम्बरप्रवलः प्रतिभटपला- यनाशयेव सुदूरमसिलतोल्लासनविसारिणा वाहुपाशेन रुन्धन्नाशामुखानि, उपरि परिसर्पता कृपाणदण्डेनार्गलयन्विहायलो द्वारम् , उदारदीपकालोकदीप्रया दृशा कुर्वन्सर्वतोऽप्युद्योतम् , उत्तालतुमुलेन किलकिलारावशिविरेण विश्वगतं च लोकमुन्निद्रयन् , उग्रपदपातदलितमेदिनीपृष्ठः प्रधावितो राक्षसः क्रोधानु- वन्धातिदुर्द्धरं प्रहर्तुम् । अथासौ सहसैव परं प्रहारव्यापारितो राक्षसेन खड़- स्तदुग्रकरमुष्टिवन्याडियट्य राज्ञः प्रदक्षिणां कृत्वा पुरश्चरणयोः पपात । राक्षसो. ऽप्यत्रान्तरे संवृत्य सपदि सङ्कामदारुणं स्वरूपम् , उपरचितकरसम्पुटाञ्जलि- रागत्य विनयादाजानुविनमितेन मूर्धा प्रणाममकरोत् । अब्रवीच सप्रश्रयम्- अहो ! सत्यममुतः स्वरूपावगतोऽसि यः किल जीव इव संसारशरीरस्य गीयसे, मुक्तामणिरिव ब्रह्माण्डशुक्तिसम्पुटस्य पश्यसे, मृगनाभिनायक इव नरलोकव्यञ्चनये(नाय ?)निर्वर्ण्यसे, रत्नगुच्छ इव भूकल्पलतिकायाः श्रूयसे, माणिक्यवन्ध इव जम्बूद्वीपपदकस्य प्रतीयसे, स खलु सकलभुवनभूपाल- भूषणापीडचूडाग्ररत्नं प्रतिष्ठाननगरपरमेश्वरः कुन्तलानामधीवरो राजा मलयवाहनो भवान् । यस्य ते नामाक्षरस्तन्वः सदैवालापमालाग्रिमगुन्लुच्छ इव गृह्यमाणस्त्रिभुवनप्रिया सततमखिलनमाण्डमण्डलोदरविहारलीलावि. शृङ्खलेन मया समन्तादयमेव सुभटगोष्ठीप्वयमेव शृङ्गारवार्तास्वयमेव कवीश्वरसभास्वयमेवाग्रगणनासु त्यागिनामयमेव नामबहेपु बिदुपामयमेव प्रशंसासु क्षत्रियाणामाकर्णितो वाढम् । कस्यापरस्यान्धकभिदा देवेन यणिन- पराममं मामभिभवितुमीश्वरा शक्तिः, कस्य वाऽन्यत्य प्रभावमपहाय पपात पुरश्चरणयोग्वमसी त्रैलोक्यविजयी मण्डलानः. नदेप स्वयपढौकितामा स्वीमियतां कृपाणः, मुक्ता च तापसीयन, इदानीमनुजया मनीद, जानि निजमाश्रमस्थानम् , सिद्धश्च तवाहमनुना विक्रमरसेन. कदाचिदवरं यन्म- याऽपि कार्यमुपयुजीन वामनुस्मरणीयः श्रीमतां वरेणेति लानुनयमभि- धाच नृपणी गर्ने तस्मिन्नुपजातकोतुको नरपनिरवादी-भोः ! मनरमन्नि वेशोदिता भद्रव जायते मैत्री। तेनाव में रमा(मानुभावानातोऽमि निशाचरौरय मित्रम् । अतो न नाम रक्षपीयं मनः लोकमारच्याने कवय को भवानवश्यममुना वरपरन्मेण न दिन पलाहारपीन सामानमनि- मानगुणोऽसि राक्षसेपु कश्चित्, ख श दाध्यमानादितः प्रभावी मण्डन्यानः, ·८२ सोड्डलविरचिता त्रुट्यत्पिङ्गस्फुलिङ्गोडमरपरिकरणामुनैवाग्निना ते । पक्कं निर्वाप्य देहामिषमसिलतिकालूनमापीनखण्ड तुण्डे कालस्य भास्वत्कुहरिणि शिशिरग्रासगृह्यं क्षिपामि ॥ अथवा- वहेस्तवास्य मम भीमभुजप्रताप- वज्रानलेन पिहितस्य कुतोऽवकाशः । उक्तं कुरु व्रज गृहं मिल वान्धवेषु बुध्यस्व रे विसृज किं रणडम्बरेण ॥ अथेत्थमपि नास्माकमुक्तं करोपि तदिदमनुभूयतामसमसाध्यावगुण्ठि- तस्य फलमात्मनः स्वभावस्येति गर्वगरिमोगरगर्भया गिरा तं कैकसेयमारकन्य ननु शीतलेन तीव्रः प्रशाम्यत्यम्भसा निर्वाप्यते बहिरतोऽग्निमादौ नियम्य पश्चादमुं खङ्गेन राक्षसापशदमपहस्तयामि, तत्खलु विना पानीयमाईतरुपल्लवे. नापि प्रहतोऽयमग्निः प्रलीयते तत्तथा करोमीति निश्चित्य वामेन धृत्वा कृपाण- मितरण च पाणिना नेदीयसो विनम्रशाखस्य शाखिनः पृथुदलातिमांसलं पल्ल- यमादाय रे रे हिंस्राधम ध्रियतां ध्रियतामेप विधाप्यसे पल्लवाहतिभिरित्यम- न्दमाभापमाणः प्रगुणिताघातवल्गुना संस्थानेन स्थिरीभूय धावितवान् । अनन्तरमगेन्द्रकुलपक्षतिप्रलयभीपणारम्भदम्भोलिदहनदुर्यारडम्बरमामः त्रितं रक्षमाऽऽशुगुक्षणिप्रकरमकिश्चिदिव नियमयितुमस्त्रीकृतेन विटपिनः प्रवा- लेन हेलोपक्रमं पराक्रममुदीक्ष्य मानवेन्द्रस्य, महसव परमहो मनसि नियाज वीर्यम् , अही भुजायम, अहो वचस्यकृत्रिमालापपरिकरप्रादिः, अहो समि- ज्याभिमुख्यम् अहो प्रहारकर्मण्युचिताचव्यापारनपुण्यम् , अहो प्रवलेऽपियरिगये. वमवज्ञाविर्जिनं भूभनुास्यव्यद्भुतरमावशाद्रिधृतमस्तका रणक्षाकुतृहल्लियु देववेकाददानामपि न्द्राणां जटाजूटतन्त्रुटितजाहीप्रवाहजन्मा युगपदम्या नलापपान परितः प्रकीर्णविकटच्छटाकटकमम्पातदुईरो वारिसन्दाहः । ने नद्रकादमिकीनमायगाम्भमां भग्ण अगित्येव मा तम्य नायतोऽनुव. न्वादनाध्यापि विश्वस्ता शबादिमनी बचानरी मृष्टिः । वि वलयतिमिग्यार नचानी तव वग्या विद्यापीपणाकारमंक गिरमिशिग्वादण्डमिक मृत्योः, द्वितीयं कृलिदामिव मुंगेन्द्रस्य, तृतीयं शृङ्गमिव कालमहिपस्य, चतुर्थ कोग मित्र विद्यालय, पदम विषामियानजस्य, यादकावगलितं चण्टिंकादल नियात्रतानापन्नं, दनुजदामगावात विघटिनं नृमिहनम्बरमिय मुष्टी नियमिन, ·८३ उझ्यसुन्दरीकथा । कलिन्दसुताकृष्टिपारितोतिदनुदितं सङ्कर्षणहलाप्रमिव वस्त्वन्तरेण स्थितम- पारपरुषताप्रचण्डमादाय मण्डलायमसमखण्डनंभराडम्बरप्रवलः प्रतिभटपला- यनाशयेव सुदूरमसिलतोल्लासनविसारिणा बाहुपाशेन रुन्धन्नाशामुखानि, उपरि परिसर्पता कृपाणदण्डेनार्गलयन्विहायसोद्वारम् , उदारदीपकालोकदीप्रया दृशा कुर्वन्सर्वतोऽप्युद्योतम् , उत्तालतुमुलेन किलकिलारावशिविरेण विश्वगतं च लोकमुन्निद्रयन् , उद्मपदपातलितमेदिनीपृष्ठः प्रधावितो राक्षसः क्रोधानु- बन्धातिदुर्द्धरं प्रहर्तुम् । अथासौ सहसैव परं प्रहारव्यापारितो राक्षसेन खड्ड- स्तबुनकरमुष्टिवन्धादिघट्य राज्ञः प्रदक्षिणां कृत्वा पुरश्चरणयोः पपात । राक्षसो- ऽप्यतान्तरे संवृत्य सपदि सङ्घामदारुणं स्वल्पम् , उपरचितकरसम्पुटाञ्जलि- रागत्य विनयादाजानुविनमितेन मूर्धा प्रणाममकरोत् । अब्रवीच सप्रश्रयम्- अहो ! सत्यममुतः स्वरूपाद्वगतोऽसि यः किल जीव इव संसारशरीरस्य गीयते, मुक्तामणिरिव ब्रह्माण्डशुक्तिसम्पुटस्य पथ्यसे, नृगनाभिनायक इव नरलोकव्यचनये(नाय ?) निर्वर्ण्यसे, रत्नगुच्छ इव भूकल्पलतिकायाः श्रूयसे, माणिक्यबन्ध इव जम्बूद्वीपपदकस्य प्रतीयते, स खलु सकलभुवनभूपाल- भूपणापीडचूडानरत्नं प्रतिष्ठाननगरपरमेश्वरः कुन्तलानामधीश्वरो राजा मलयवाहनो भवान् । यस्य ते नामाक्षरस्तन्वः संदेवालापमालानिमगुलुन्छ इव गृह्यमाणस्त्रिभुवनप्रिया सततमखिलब्रमाण्डमण्डलोदरविहारलीलावि- शृङ्घलेन मया समन्तादयमेव सुभटगोष्टीप्वयमेव शृङ्गारवार्तास्वयमेव कवीश्वरसभास्वयमेवानगणनासु त्यागिनामयमेव नामग्रहेषु विदुपामयमेव प्रशंसासु क्षत्रियाणामाकर्णितो वाढम् । कत्यापरस्यान्धकभिदा देवेन वर्णित. पराक्रमं मामभिभवितुमीश्वरा शक्तिः कस्य वाऽन्याय प्रभावमपहाय पपात पुरश्चरणयोरेदमसो त्रैलोक्यविजयी मण्डलानः. नदेप स्वयम्पारितामा स्वीमियतां कृपाणः, मुक्ता च तापसीचन्. इदानीमननया मनीद. ब्रजामि निजमानमरधानन्. सिजश्व वात्ममुना विमानसेन. कदाचिदवस यन्म- याऽपि कार्यमुपयुशीत तत्रात्मनुस्मरणीयः श्रीमतां वरणति मानुनयमभि. धाय तृप्णी गते नत्मिनुपजातकोतुको नरपरिवाढीव-भोः ! मनामनि- देशोदेदिता भद्रव जायते मैत्री । तेनाय ने रमा(पानुभावहानोऽमि निशाचरौरय मित्रम् । अतो न नाम रक्षपीयं मनः लोकमान्यने कसय को भवानपश्यममुना स्वरूपसरन्मेण न बन्न पसाहापौर सामानमनि. मानगुणोऽसि राक्षसे काशित्, 4 इदापनामादितःमनाची माटलानः, ·* * এ सोडलविरचिता मिमिनि चेयमतुच्छमनसाऽपि भवता कृपास्पदमारब्धेयं तपस्विनीत्यारि पुष्टी नृपेण सोऽद्रवीत् कथयामि श्रूयतामुर्वी ( पते!) प्रसिदैव भवतामस्तीद तोय पाच्य परं कृतमलत्य स्थिता सर्वतोऽप्युद्दीप्रकनकमपाशेपमष्टितया वरि f=াশানাল দাম, ঘনিবাস বনশিখালিদি সিন্ধু শ, নানান মনিদি কি, নানা জামা- - মিলি, মনুষৰনাদানা মাহি:বি :: : : চাল, চায়নি?) মানিমাখি: সিল রা। তা নাম না। সাদাগাদি কান্ধলস- "t:77TTামান্য মালবনামাতিমা স ??????; fতা। গার্যাগ নিসান রিতা- ??.Tণঃit Trfণবা হ্যালি ন্যাশ ":11. r? ;??? in fানসালি। যা না নিলেন • ; গল+সালে শাণি নিবাস ****:::: :: :Tr{া: fান কাণ *?* :-+? FIT? Sy 111.ritt rurfergrit fremoving vanaf + :: :: 1.?তেই গr; irritat্যা। **;"-::- 5 ft it। সব গ (গান: ' •• ** -- বাবা, { firir- ****:-*.'সে:rr: {rr:, ? ? ? " " " "': ?? " যান। সে:শ দাশ . .

·उदयसुन्दरीकया। तस्याहं मातुलसनुरनल्पेन च गृहीतः प्रेम्णा रावणक्रोधनिःसृतस्यापत्स- हायः सहानुवर्ती हृदयस्य मायावलो नाम । एकदाऽस्मत्स्वामी विभीषणः सह प्रणयिना लोकेनं सुकेलिललितया सन्तिष्ठमानो गोष्ठया झटित्याकूतसत्वरमा- गत्य विज्ञप्तः प्रतीहारेण–देव कङ्कालको नाम कौणपः कुतोऽपि वेगादाग- तो देवेन सह दर्शनं निविलम्बमर्थयत इत्येवं निशम्य स्वामिना शीघ्रं प्रवेशये- त्यादिष्टो द्वारपालस्तथा कृतवान् ।असावपि प्रविश्य कृतप्रणामो राक्षसः स्वा- मिन्नेकान्तसमाख्येयं कार्यमित्युक्तवान् । तथाऽस्मद्वितीय एव स्थिते राक्षसप- तो स खलु सङ्केपतः कङ्कालको वक्तुमुपाक्रमत-देव ! तदा देवेन प्रेष्यमाणेषु प्रतिदिशमवनितलचारिषु चरेष्वहमप्युत्तरां दिशमुररीकृत्य निर्यातवानितः । तथा निर्गत्य चोल्लङ्घय लहरीविसारिशीकरनिकरान्धकारितदिवं महानदी नर्म- दामधिविष्टः प्रकृष्टं पत्तनेषु पल्लवितधवलध्वजाटोपं लडहलाटीकटाक्षः, अलङ्क- तजनालापमालापभङ्गिभिर्विलासिनाम् , आश्रयं श्रीमतां भृगुगच्छं नाम न- गरम् । तत्र चासीमरम्यतया निरुखहृदयोऽहं कियतोऽपि वासरानतिक्रम्य क्रमेणोत्तरापथवतिष्वशेषदेशान्तःपातिष्वनेकशोऽपि ग्रामपुरपत्तनाधिष्ठानेषु विचरन्कंसारिशैशवदशास्पदमागतो मथुरेति नान्ना नगरीम् । तस्यां सह- सैव परमागतेन मया भ्रातृयोगाद्विघटित इव मारुतिः, पुरुषरूपेण परि- णत इवाञ्जनेयः, क्षत्रियकुलेऽवतीर्ण इव द्रौणिः, द्विभुजमूर्त्या प्रतिष्ठित इव कार्तवीर्यः, प्रधानः पौरुषेण प्रवीरो राजसूनुरेकश्चतुष्पधे प्रथीयसाऽनुबन्धन खेलन्नसङ्ख्यपणितार्थदुस्तरं द्यूतमालोकितः कुमारकेसरी नाम । नाम च तस्या- परैयूंतसहचारिभिरुदीर्यमाणमववुद्धवान् । अस्मिन् सजातकौतुकश्वाहमहो कु- तोऽयमियन्तमसंभाव्यमिह खेलनायार्थ प्रस्तावयतीति नाथ ! यावदालोकयामि तावत्किमालोक्यते भुवनमप्यवीरं मन्यमानो यत्रैव कुत्रचिद्धनीयसि दुर्गमे चास्थानेऽस्ति द्रव्यं ततोऽसौ विघट्य हठाकुटं सुभटभुजपरिचसटमन्यदप्य- चिन्त्यमन्तरायकारणमानयत्यजातम् । न चास्ति तत्पौल्पस्य किमप्यसाध्य- मगन्यं वा प्रायस्त्रिभुवनेऽपि । अनन्तरमुद्भूतविकल्पेन चिन्तितं मया-नन्वेप बलवानवश्यमनेन घृतलन्बन्धिना महारसेन साङ्गतेन चामुनाऽध्यवसायडन्व- रेण साहसेन च मस्तामपि वासरेन कनकार्थी मेल्मुत्पादयति, रत्नेच्छया फणीन्द्रफणापटलमुद्दलयति, अर्थकामश्च गृहाति बन्दे कुबेरनाथम् । किन्नाम कपिमालकमेकाकी चाञ्जनेयः प्रखरदशरुन्धरनुजापतरगतामपि न लङ्कामा- ·कार, भोपा पनि नाम Fिerrari जगमोडी मानिनि । ती निर्गल मा पुनः समिति में MATETfaiन: हिमा- मनि मानिनो मनुगामि मातम । जना मारिन विभागमा निर्गनो नगग मानामिनि पाने में गमिति पनि का कितना मिनि प्राभिराम नेन HIT प्रोगमागम गम्भाग नामग्रहगी. ग्गामनीन । ओ: पिपलक ! गमामिला दक्षिणेन मिन्धोः परालति- ননমানৰ গান। না াি ির্মাণানমা! ম मेराप्रमाणेगी निगगमेतलापुरनिग्रही वीरोऽयम् । यथा रक्षा पदमादाग लड़ामिनी दक्षिणे मिन्धोः परपारवर्ती का किलामानुपमनारोऽस्ता. परः प्रदेगो पनप यास्मीति निश्चित्य नेत्र माईमहमप्पलक्ष्यवृत्तिना रूपे. गानुगन्तुमारञ्चवान्। तथाऽमी प्रबलवेगानुपक्षिणा गतिसमेणाम्य भुवं भूय. मी प्राविशदक्षिणं देशम । आसाद्य च मलयमण्डलमबण्डपटुभिः प्रयाणरा. याति तस्मिनुतनिश्चयोऽहमहो सुदरमेतावनीमवनिमुलकम्य प्रवृत्तश्चगन्तुं तदेव साधयिना लडापुरस्येति चेतसि विचिन्त्य त्वरितमेव पुरः प्रधाव्य समागत- वान् । आख्यातश्च व्यतिकरोऽयम्, इदानी देवः प्रमाणम्, स पुनरागतो वलीयान पुम्पप्रवीर इत्युक्त्वा विरराम । ततश्च राजन्नेतदाख्याय स्थितवति कङ्कालके सहसैव परमक्षिपद्रक्षसा- मीश्वरः शङ्कितान्तःकरणतरलितं मदानने चक्षुः । अथाहमाशङ्कितं स्वामिनो हृद्यमाकलय्य प्रणयादकृत्रिमेण वचसा विज्ञप्तवान्-देव किमिति शङ्कया मनो व्याकुलयसि । यद्यपि दुर्वारभुजपौरुपप्रसरो वीरलोकः स्वर्लोकमकिश्चि- दिवाक्रामति, मेकं कसेरुमिवोत्वनति, पातालमालयकोडमिवाविशति, तथाऽपि न मे मायाप्रभावस्य प्रतिभटोऽस्ति त्रिभुवनेऽपि । योऽहं नाथ दिने निशां निशि दिनं चन्द्रेऽर्कमऽपि च प्रालेयद्युतिमन्धकारपटले तेजस्तमस्तेजसि । किश्चान्धौ स्थलमम्बुधिं स्थलपथेऽप्येवं करोमि क्षणाद- स्तुव्यत्ययविभ्रमेण झगिति त्रैलोक्यमन्यादृशम् ।। तद्देव प्रसीद मे प्रेपणादेशेन येन कङ्कालकसहायोऽहमन्तराल एव त- ·८७ उदयसुन्दरी कथा । मागच्छन्तमपहस्तयामीति विज्ञप्ते मया, स्वामी विभीषणो यथाऽभिप्रेतमनु- तिष्टतु भवानित्यादिदेश । अथ सनाथ: कङ्कालकेन तस्मिन्नेव क्षणे तस्याहमागच्छतो मानवस्य सन्मुखमुञ्चलितवान् । अवाप्य च कियत्याऽपि च कालकल्या मलयमण्डलमे. कत्र महतो जीर्णवनगरस्य गर्भे गलितचनतुलादण्डं चण्डिकाप्रासादमपश्यम् । आलोक्य तं नन्विन पुनरनाश्रयं काननमवेत्य कदाचिदसौ वीराध्वगो वसतये प्रविशतीति तमेवानितवानस्मि । तत्र च देवीपदोपसेविना वेतालबर्गणागत्य विधीयमानालिङ्गनकुशलप्रश्नादिसत्कारस्य तिष्टतो मे झटिति परमसौ प्रहरमा- त्रायां रात्रौ "समागतो वीरः स एष इति" चाङ्गणकवत्येव दर्शितः कङ्कालकेन हटे च तस्मिन्नुदारनृर्तावुत्पन्नचमत्कारोऽहमहो स्तोकमिवायमा ख्यातो राक्षसचरेण । स्वरूपेण पुनरीहशा कियन्मात्रममी भीमाद्यो भटाः, स्वलोकन्तुभटेभ्योऽप्यवश्यभतिशेते। तदस्तु तावदपरामत्यैव चेष्टामदृष्टचरितस्य कौतुकेन सवेतालपरिजनतिरोभूय निभालयामि नुहर्तमपीति सम्बधार्य तथा स्थितवान् । अनन्तरमसावपि प्रविश्यान्तनमस्कृत्य च देवीमागत्य बहिरेव मण्डपान्तरूपाविशत् । तथोपविष्टस्य च तस्यान्बरपथेन परमाजगाम विदितपू- वश्वात्माकं कपालभैरवो नाम विद्याधरजन्मा कापालिकः । तेन हि प्रणया- दापच्छ्यमानः प्रवीरोऽसौ " मथुरापुरनिवासी राज्ञः कलिन्दकेतोः ननुत- व्यसनातुसारिणा द्रव्येण कुस्थितः प्रभूतं काञ्चनमनन्तं च विभीषणस्य कोश- जातमाहर्तुं हिरण्यपरिकरांलापुरी प्रसाधयितुमचलितो नान्ना कुमारकेसरी" त्यादि यधावस्थमात्मानमात्मनोऽध्यवसायस्वरूपं चाख्यातवान् । उत्पन्नप्रतीति- श्वाहमहो साधु साध्वनेन परेगितावनकौशलेन । कहालकसाधु त्वया लक्षि- तोऽयमिति रभसाभिनन्य तं राक्षसचरं सबहुमाननालिहितवान् । इतोऽप्य- सावुद्मतविक्रमानिकपरितुष्टो महाव्रती इटित्याकृष्टिविद्यया दिव्यं कृपाण- मानीय दत्वा चायुधकृते निरायुधाय तस्मै तथैव च स्वयमन्तरिक्षण वर्ल्सना निर्गत्य ययो । सोऽपि राजपुत्रः करकृतेन तेनासिना सह प्रविश्यान्तरा- पतनस्य स्थितो नित्रातुन् . अथाहमहो याहगाख्यातलाश पवायमसाध्यः सइरेण । विशेषतः सहनिरन्नुमा कृपाणेन । यस्यात्य दृष्टिमपि ययमनीचराः सोहुन् । अतो मायद प्रयोजनीयाऽस्मिनिनि विकसनशालगुन्मीलिया थिया सहर्पमये किनन्यवालोच्यते तव्यसनवानयं, नत्खन्ट मायादिना वृतेन प्रकार्य ·८८ सोडलविरचिता प्रसाधायाम्येनमिति विनिश्चित्य तं देवीपरिग्रहं वेताललोकमेकन कितववृन्द. तया निरूप्य पहिरान्धिकं यूतमुपक्रमितवानस्मि । द्यूतरसोल्लोलकोलाहल. माकर्ण्य चासौ तदेकपरतन्त्रचित्ततयाऽऽकृष्टो भटः सरभसमभ्यन्तरान्निष्क्रम्य सारयित्वा च रमणस्य कृते तं खड्गमखण्डितव्यसनः खेलितुमुपक्रान्तवान् । अहमपि मायया कङ्कालकं विमानीभूतमधिरूढो विहितविद्याधराकृतिरात्मा- नमन्तरिक्षादवतरन्तमुपदर्शयन्नागत्य तस्मिन्नुपाविशम् । लग्नश्च हारितार्थश्च तदेव तिरोभूतराक्षसाकारं कनकमणिविमानमाधौ विधाय खेलितुम् , अथ महा. रम्भवति प्रवृत्ते द्यूतस्य भरे तथा रचितवानस्मि मायया यूतं येन मे विपर्ययेण तस्यासिरागतो हस्ते तस्यापि विमानीभूतः पर्यवसितो राक्षसः । सिद्धसमी- हितश्चाहमलान्तरे संवृत्य द्यूतमादाय च मण्डलाग्रं सोपस्करेण सह तेन वेताल कितवलोकेन तिरोभूतवान् । स तु लङ्कापुरगामी मनुष्यवीरोमानुषैरलभ्यस्यग- गनचारिणो यानस्य लाभेन परितुष्टो विमानमित्यधिरूढः कङ्कालकस्य पृष्ठम् । तेनाप्यसावुत्पत्य सुदूरमम्बरपथेन नीत्वा मदुपदेशादेकन दुस्तराभोगभासुरे गरीयलि सागरस्य पयसां भरे क्षिप्तः। क्षिप्त्वा च पयोधिपातप्रसाधिते तस्मिन् लङ्कार्थपरिपन्थिनि क्षत्रियकुमारे विहाय मायामागत्य मिलितेन कङ्काल- केनानुगम्यमानोऽहमागतो लङ्काम् । आख्याय च वृत्तान्तमर्पितवानस्मि स्वा. मिनः करे कृपाणम् । अत्यन्तमुदितेन स्वामिना च विभीषणेन ममैवायुधकृते प्रसादादत्तः । स एप श्रीमतामधीनो मण्डलायः । तापसी चेयं किंजातिरिति न जाने । कुतोऽपि हेतोरस्मत्पुरे लङ्कायां वल्कलावरणगोपितेनात्मना प्रतिदि- शमितस्ततो भ्रमन्ती सहसैव मे नयनगोचरीबभूव । दृष्टमात्रैव च मयि मद- नास्त्रीभूय व्यापृता । तथाहि- वल्कलपटावगुण्ठनपिहिताऽसौ तापसी मया दृष्टा। कोशनिहितेव तन्वी खड्गलताऽनङ्गसुभटस्य ॥ किच- एपाऽनुमार्गमिह पर्यटनप्रयास- भूरिश्रमाम्बुभरधौतशरीरयष्टिः। सद्यापिपायितजला मदनस्य हस्त- भल्लीव मे झगिति हन्त हृदि प्रविष्टा ।।

·उद्यसुन्दरीकथा। ८९ ततश्चैवमवन्ध्यमकरध्वजकरायुधाघातबाधया विधुरीकृतो निरस्य नाय- कोचितं धैर्यमवधीर्य ब्रीडामनुगन्तुमेनां प्रवृत्तवानस्मि । वाला तपस्विनी चासो झटित्येव ततो नगरगर्भानुत्पत्य निरालम्बमम्बरपथेन निर्ययो । मयाऽप्यये नियतमनयोत्पातविद्यया दिव्ययुवतिः काऽप्यसाविति विनिश्चित्य तयैवोत्पत- नप्रक्रियया पृष्ठलग्नेनाऽऽरब्धा गृहीतुम् । एकत्र कुत्रचिञ्चन्दनवनवलयपरिमलो- पगूढगिरिनिर्झरतुषारनिकराञ्चितैर्वायुभिरनङ्गदहनोद्दीपनपटीयसि प्रदेशे मया मायामयं द्विजस्य रूपमाधाय वचश्छलेन छलितयाऽपि तयैव छलोक्त्या छलितोऽहमनया। निराकृत्य मां पुनरुत्पपात व्योमनि । रे प्रतार्य मांगता हता- शेयमिति तत्कालमुत्थितमहात्विषा कोपानलेन झगिति पिङ्गलीभूतलोचनोऽह- माविविंधाय तदेतदात्मनो नैशाचरं रूपमनुसृष्टधावितः पलायमानामिमां विधृत्य सन्प्रतीह रावणो बलादनिच्छन्ती सीतामिव प्रवृत्तो व्यापादयितुम् । अतान्तरे च जगदेकरक्षिता क्षत्रियवरिष्ठो झटित्येवाधिष्ठितः पुण्यैरमुष्या भवान् । भवता तु सह सगरे न नाम शवपिशितपेशिकोत्कर्तनकमैकशक्तिः कर्तिकेयमहत्यायुधीभवितुम् । अतः स्मृतिमानोपस्थितिपटीयानेष संस्कृतो दिव्यासिः । असिरप्यसौ पूर्वमेव मे कथितवान् स्वप्ने यथा किल वैकुण्ठावतारे पुंसि व्यापारितोऽहमशस्त्रतया भवतो भविष्यामीति । अजानता च मया तदं- शावतीणे त्वयि प्रयुक्तोऽनुकृतवानेषोऽपि यथोचितं पूज्येषु । तेन हि तवायत्त- शक्तिस्तवैवायमर्पितः कृपाणः । वतिन्यामस्यां तु योषित्यनौचित्येन विषयस्य, त्रासेन वा दण्डधरस्य (भग)वतः, प्रबोधेन वा महतो विवेकस्य, वश्यतया महाशयस्य मनसो झटित्येकपद् एवासी विभ्रश्य गतवान् स तानगरीयानप्य- नुरागः । तो वीररससिद्धिप्रसु(दित)दिगीशरसनामफलकोत्कीर्णपरमपौरुप- प्रशस्ते पार्थिवैकतिलक श्रीमन्नेष ते कथितो वृत्तान्तः । प्रहिणु यास्यामि सत्वरमिदानीमिति । अनुज्ञातो नृपेण स खलु शौण्डीरजन्मा निशाचरो झगित्येव सरवितावितोऽन्धकार इव तिरोयभूव । सा च तापती निलीनकोगपभयादतिक्रान्तकम्पा व्यपगताशेपप्रस्वेद- संप्लुतिरुत्पन्नसुस्था सुस्थीनूतहृदयवृत्तिरनाकुलेन चक्षुपा सर्वाङ्गमुदीक्ष्य मेदि- नीनाथं मुहर्तमन्तर्मनस्येव निसृष्टार्थ विचिन्त्य किञ्चिदवाचितया दृशा निक्षिप्तः क्षालयन्तीव मृत्युमुखविनिर्गतं दृदयमविरलैर पिन्दुभिरभिभूयमानशब्दं रो- दितुमारब्धवती । राजाऽपि नामवनतमुखीमवेक्ष्य तथा दनीनुतकरुणाश्चितेन चेतसा चिन्तितवान् । हा हा कोऽयमस्याः रग्रहेण कौगपेन नुक्ताया वी- ·सोडलविरचिता नक्षत्रवृत्तेरिवानिवारितप्रसरो नयनधनजलासारः । सहजोष्णश्चायमनया स्व- हृदि पात्यमानोऽपि हृदयं मदीयमुत्तापयति । किमिदमस्मत्समीकसङ्कटावधा- रणेनाइत्वमन्तःकरणवृत्तेः, उतस्विदात्मनोऽनुभूतमरणसामीप्याकूतभावनम् , आहोस्विदसमीहितमक्षतस्य रक्षसोऽस्य गमनं, किं पुनरपतिसमावेयमुपजातं समयसपर्यादिषु स्खलितम्, अथान्यदुःसहमुदग्रदुःखानुस्मरणं च किश्चिदापन्न- मेतस्याः, क एप प्रकारः, किमिह कालानुरूपमुपयुज्यते वक्तुं, कथमेनामज्ञा(त). तत्वोऽहं यन्त्रपुत्रिकामिव रुदन्ती निवारयामीति वितर्कजातमातन्वति नरेश्वरे समुचितावसरे कोविदाऽसौ तपस्विनीकन्या सहसैव नियम्य दुर्धराटोपसंप्लवं वा. प्पवेगमावरणसमधिकेनोत्तरीयवल्कलस्यैव मृदुनाऽञ्चलेन मुखाम्भोजमपमृज्य निवेश्य च सर्वतः कुवलयदलकोमलं चक्षुरनुचमधुरया गिरा जगाद् । प्रेतीभिभ्रियमाणशोणितजलं नियमानामिपं बेतालीभिरूपास्यमानमभितः कङ्कालरकाधमैः । अन्तश्चेदमुदश्चितानलचिताचुलीभिरुद्भासितं पश्य प्रेतवनं महानसमिवामीपामग्भोजिनाम् ।। अथवा महामसम्भृतपथापणं निवासनगरमिव भूतलोकस्य । तथाहि- मौली वहाऽऽन्त्ररनुः प्रजरदजगरग्रन्धिगाढायनाग- त्यग्वामाः स्कन्धपीट कृतमलघुदलं चास्थिदण्डं दधानः । कांदिचहकः मकलमपि कुलं कम्पयन कोणपानां यंतालम्नालदीवा भ्रमति पितृवने पत्तने दण्डपाणिः ।। अपि च ममन्नादिह नपम्पास्थिपञ्चपरीतमृतयः शलिकामलायोपि जालनामाः, दृढ़ ग्वन्ट, विभापकानन्द मनाथमालयः गाग्विनोऽप्युल्कामुग्या- यन्ने, हान्नः क्रीडामालकांगन मुककारमुग्वराणि नरकरडाण्यपि ग- अमन्दमापद्यन्नं. दृढ़ दि शिवरदेश विश्रान्तकोशिकवृत्कारलकारभामुरा वदन्नन्मा अपि मिहनामुपेनवन्तः, हापि प्रबलपवनांगिन्यचितावनयापि देवाननाः, दृढ़ कगलकोटग्कुटीरकानुलिपिङ्गल्यावर्गमितरमीमकिलकिला- गदगद्रीयनदयन्दापि भूतमात्र नम्बा, वायुपति परिनिविनि बापग्विनिंदाकृतिव्यटिलापि विभीपिकायन परिणता । - दादा पवगानिदानविद मृतांत्रनामान्यान्ध्र- आनन्ददायियन्त्रश्यमान पदादरकारमच पांट ( यायः ।।

·उड्यनुन्दरीकया । ९१ कुर्वाणः स्वाङ्ग एव प्रगुणयति लयालन्थिनी गीतवादे नृत्यत्येपोऽत्र पात्रीकृतमधिरसुरानन्दनीचः पिशाचः ॥ एकं कक्षान्तरेऽन्यत्पृथुनि करतले पश्य शेपं च मांसं भृत्वा वक्त्रेऽपसर्पन् ठहरणपरैरावतो भूतडिम्भैः । सन्भ्रान्तो याति दूरचलति करधृतः क्रोधतो हुङ्करोति प्राप्तोऽङ्के कूपरेण प्रहरति रसति न्यञ्चति प्रेतरङ्गः ॥ इतश्च प्रभूतवात्सल्याबुत्सङ्गमारोपितेन भूरिभिरभीप्टनरजङ्गलग्रासैर- नेकशस्तर्यमाणेनापि निकामघत्मरतया डिम्भकेन झटित्येव कीकसैकसारे वपुषि ललपिशितवल्लूरशड्या ग्रासीकृतं चय॑माणमजिनच्छटैकमाकर्पन्ती कुचमहो पश्य पश्यातिहास्यमसावुत्तानितमुखी सदन्तनिष्घर्षमुन्मुक्तपूत्कार चाकन्दति प्रेतजाया । इत इतोऽप्यहह पिशाचेन यूना ज्वलतश्चितोदादाकृ- टमीपदाप्लुष्टकुणपमेकहेलयैव संवीक्ष्य होदारब्धकहकहारावमुखरमुचित- कत्तिकमुत्तम्भितकपालमुत्तालवेगं च साकाङ्कमेकतो जरत्कङ्कालचक्रम्, अ. न्यतः प्रेतसवातः, अपरतो वेतालवृन्दमुद्भदं च, परतो भूतरकाणां कदम्बकमे- तदेतदायाति दारुणारम्भनिर्झरमालोक्यताम् । कियद्वा प्रलयकालोपसंहृताशे- पनरकरङ्गसङ्कुलितमर्त्यलोकानुकारिणः सर्वतोऽप्यशुभवीभत्सदर्शनस्य स्वरूप- माख्यायतेऽस्य महीयसः श्मशानवलयस्य महतामधिष्ठानं हि प्रकृष्टरिष्टाना- मेतत् । तदेतदहो कल्याणिन्न खलु निखिलमङ्गलोपकरणनिर्मितैकमूर्त्तिना लक्ष्मीसङ्कमणसुभगेन भवता स्थिरमेव स्थीयमानं बुध्यामहे इत्याप्तोपदेशपे- शलमभिधाय तस्यो। राजाऽप्येतदाकर्ण्य ननु भद्रमसौ ब्रवीति येनात्र सर्वतो जरद्भूतरङ्कोप- चर्यमाणातिथिरकुथितकुणपगलजङ्गलोग्रगन्धनुर्विपहः प्रतिपथमापानकरसोत्स- वनिविष्टकटपूतनाऽवलिकलितकपालकर्परोदरनिधीयमानधाराबनिर्गताविरलव- साशीकरनिकुरुन्ववाही ज्वलमितचिताहुताशनशिखोगीर्यमाणगुरुधूमधोर- णीसमृद्धः प्रसपत्येष सन्ततमसेव्यो व्यसुवनसमीरणः । स्फोटयन्ति च विश- न्तः श्रुतीन्द्रियममी प्रकामडामराः प्रमुदितापारफेरवसमाजैरुदीर्य(माण)मां- सलारसितमालिनो निष्ठुरा ध्वनयः । तन्ममाऽप्येतन्मतं यदितोऽपमृत्य प्रशान्ते क्वापि तपोधनाश्रमे सगौरवमवस्थानेन स्वस्थां विधाय विनम्धमेनां काऽसौ कत्यासी कुतोऽसौ किमर्थमसो लङ्ग गतेत्यादिकमशेष व्यतिकर- .

·सोलविनिना मादितः पृच्छामीति चेतसि विनिश्चिल्य मानयन सदैव देवतावर्गमभ्यग्रवत्ति- नीमधिष्ठात्री न तस्याः श्मशानभुवो भगवतीं भीषणेत्यभिधानवी दुर्गा- मग्रतो भूत्वा फालाग्रमिलितकरसम्पुटाञ्जलिः स्तुत्या प्रणनाम । विद्युत्पुझोग्रनेत्रं पृथुचपलललजिहमुर्तगटं समान्तीदग्रदंष्ट्राप्रकटमसरलस्थूल पिदार्श्वकेशम् । वक्त्रं कल्पान्तकालप्रवलयनवटायोपचाराहहासं चण्ट्याः स्वर्गारिवर्गग्रसनरसकपदन्तदण्डं नमामि ॥ कृतप्रणामश्च देव्याश्चलत गम्यते यथोचितमाश्रमस्थानमित्यन्तरत्यन्त- शुद्ध्या सक्त्या प्रवर्तितचेतसं तामग्रतः कृत्वा वृत्तान्तयोथेच्छुः कुतूहला. दाहितगतिवेगः क्षणेनैव निर्जगाम तस्मादमङ्गलभुवः श्मशानात् । नगर- गर्भमासाद्य च मनोविश्रम्भवसतेराप्ताया विश्वभूतिरितिवृद्धतपसस्तपस्विन्या मठं जगाम। तस्मिन्मध्यनिशामतीत्य सहसैवायातमेकाकिनं सा राजानमुदीक्ष्य तच वनितापात्रं तपोलङ्कृतम् । कस्मादेप किमत्र भूपतिलकः का तापसी चेयमि- त्येवं विस्मयमागता भगवती चक्रे तयोः स्वागतम् ॥ नृपतिरथ वितीर्णातिथ्यया विश्वभृत्या विजनरजनिचर्या तापसी चानुपृष्टः । अकथयसिलाभं राक्षसाइक्षिताऽसा- विति च निजकां(ता) सि(ध)सारस्वतश्रीः ।। इति कायस्थकविसोडलविनिर्मितायामुयसुन्दरीकयायां तापसीरक्षणं नाम सारस्वतश्रीपदाहः पञ्चम उच्छासकः॥ पष्ठ उच्छासः। ततस्तथैव च क्रमेण परिणतेऽपि मध्यरात्रापवर्तनक्षणे कौतुकभरादुत्सु- कोऽसौ दृशैव भगवत्या विश्वभूतेरनुमतिमादाय मेदिनीप्रभुरभिमुखीकृतया स्वयमभ्यागतोपहारपङ्कजदलमालयेव विशालललितया दृशा सम्भाव्यमानम- हसं तामभिनवागतां तापसीमुवाच-नन्वसामान्यशीले ! साधुपथप्रचारिणि ! य!कथय का त्वम्, कस्य कुलं विष्णुवक्षस्थलमिव कौस्तुभं वृत्तविमला ·उदयसुन्दरीकया। ९३ भूषितवती, किमभिधानाऽसि, किमर्थमिदमभिनवा लतेव जटावल्कलग्रहणम- कार्षीः, अवतीर्णाऽसि कस्मिन्नपि लोके, नगरं च कतममध्यासिताऽसि, किमिति च भवादृशामनुचितप्रचारमसग्भुजामास्पदं लक्षां गतासि येनैवमस्य दुरपस- दस्य पतिताऽसि गोचरे रक्षसः, किंतुश्चैष ते मद्दर्शनेन शशिमयूखयोगेनेव नयनेन्दुरत्नविगलितो वारिप्लव इति सर्वमशेषतोऽपि ज्ञातुमीहते कुतूहलगे- रिता मन्मनोवृत्तिः, अद्याऽपि यामिन्यपि महत्येवाऽऽस्ते, तदत्वरितमावेद्य- तामित्यादि पृष्टा मनुजपरमेश्वरेण सा सहर्षमुपदर्शितप्रश्रयं च सरभसम- भापत । कल्याणिन् ! इयमनणीयसी कथा नूनमपृच्छतोऽपि ते कथ्यते, किं पुनः प्रश्नाभिनिविष्टचेतसः तदङ्ग दत्तावधानमवधार्यताम्। जानन्ति भवन्तोऽपि यथा किल सकलेषु सारतया प्रसिद्धो भुवनसन्निवेशेषु, स्फारो विभूतिभिः, अपारः प्रथिततुखोपभोगविनमेण. सारः सहजहषोंपशालिना विलासिलोकेन, सर्वतः स्फुरत्पन्नगफणामणिमकरवित्रान्तरत्नसूलोद्देश इव संसारसागरस्य, खनिप्रता- न इव ब्रह्माण्डरोहणस्य, बुध्नबन्ध इव त्रिलोकीकल्पलतिकायाः, मूलदेशमासेदु- पा कूर्मराजेन सनातशिलानिवेशः प्रथमभूमिकाभोग इव विश्वमहाप्रासादस्य, दरमुद्दण्डकायकाण्डेन प्रसरता वासुकिफणासहस्रवलयेन विलसितकातपत्रश्च- क्रवतीव भुवनवर्गस्य, बलभिदाहतानां शरणत्वेन विख्यात इत्याश्रितो दै- त्यः, अनन्यसहशीं सौन्दर्यमुद्रामुहीक्ष्य मा विषादमेष्यत्युपरिवर्ती स्व- लोक इतीव प्रसारिणा स्थगितो भूवलयफलकेन, विभृतिविजिताखिलजग- त्तया कीत्तिकाम इवोत्तन्भितजयस्तम्भः क्षितिधारिणा शेषेण, तपनप्रचार- विरहितोऽपि सन्चर जगराजपुत्रोत्तमाइमणिमयूखवलयरुगतानेकरविमण्डलः, निधीनामास्पदं रसातलमित्यनझेन निक्षिप्ताभिः सहजशोणयाऽधरप्रिया सिन्दूरमुन्नाङ्गितमुखीभिः स्वसर्वस्वकलशीभिरिवाभिरामगर्भः कुन्भीनसपुर- न्धिकाभिः, उभयभुवनभरोदहनाय दत्तस्कन्ध इवाधिष्टितोऽपि मूलनुपरि- भूतो भव्यतया. जगतामतुल्यगुणयोगिना प्राणिवर्गेण संभृतोऽस्ति संसार- फलारामः पातालनामा तृतीयो लोकः । यस्मिन्नत्यन्तविततेषु प्रधानेप्वष्टसु नागकुलेपु लब्धमन्न्तयः सहजशौ- प्टीराः प्रभृतबलशालिना खेच्छास्पयराविवपि भुवनेप्वनवद्धगतयः प्रभा- दिनः प्रचरन्ति भोगिनो लोकाः । ये तावदास्तां दिव्यमभिरामावयवसुन्दरं कामरूपं. इतरमपि सरलकीटकमायमाकारनधिनिष्टन्नस्त्रैलोक्यगुरुणाऽपि महे- वरणात्मनोऽलझार इत्यहीकृत्य गौरदिना:: विक्राने तु चिनुच्यते तेषां यन्तु

·No text on this page.

·उदयसुन्दरीकया । लफणाफलकडन्वरेण हरनयनदहनदाहोपशान्तये जनितजलधरवितानको मकर- केतुरिव निरातपं लोकमध्यासिता, सरसनलिनीदलातपत्रपरिशोभितो वरुणराज इव तलगतमधिष्ठातुमुद्यतस्तोयं, घनदलतमालशेखरो विन्ध्य इवागस्त्यमुनि- वन्चितस्त्रपया पातालमधिष्ठितवान्, उपरि प्रेक्षुता प्रसरदुरुफणामण्डपमणि- किरणचक्रेण शिरस्युदितभानुरुदयशैलाधिपुरुष इवाहिभुवनेऽपि प्रचारयितु- मर्कमायाता,प्रणामघटितेन स्वच्छतरभूतिसम्पर्कपाण्डुना चण्डीशचरणरेणु- कणिकोत्करण प्रत्यहं भरितशेषाक्षतपवित्रमस्तकः, तारुण्यतरलिमोत्तालन- ललितपातालकामिनीकटाक्षचयचामरोपवीज्यमानमूर्तिरपमितपराक्रमो वन्यः काकोदभटानां, मान्यो गीर्वाणवर्गस्य, मित्रं त्रिविष्टपस्य भर्तुः, आप्तः पाता- लनायकस्य वासुके, चराचरगुरोश्च भगवतः प्रियसेवकः शङ्करस्य, महीयसि महात्मनः शङ्खपालस्य कुलेऽवतीर्णः क्षत्रियमहान्वयोद्योतमाणिक्यं राजा राजशोण्डीरः शिखण्डतिलको नाम । येन हि निसर्गजलयोगसौहृदात्पयोधिपक्षपाती तद्गमथनविन्यस्त- मन्दरगिरिन्नमोपयोगरज्जुतारूपमपकारमनुस्मृत्य वासुकेः प्रकुप्यत्क्रूर्मराजः सपदि प्रतापसङ्कोचितकटाहकर्परः पराहतशक्तीकृतश्शड़े नचेलगत्रयोदहन- महाशक्तिना तेनादिकमेण ताहगम्भोधिपक्षपातविषयिणः कोपात्कटाहपिठरै- कपालीत्पन्दनमात्रकेणैव क्षणादेतफणीन्द्रमपाताललोकं च कृतं भवेद्विश्वम् । तथा च यस्य भुजयोरवष्टन्भेन पृष्ठतः पातालरक्षानुचिन्तामपहाय पन्नगानाम- धीश्वरो वासुकिरनाकुलेन मनसा देवस्य कैलासवासिनो धूर्जटेरापीडसंयमोप- करणभावमालन्व्य सुरसिन्धुसलिलशीतलोहेशिनि सदैव जबावने विलसति । तस्य चारित समस्त)क्षत्रियाणामलङ्कारतिलकस्य प्रेयसी निजत्यैव विजय. कमलेष मण्डलानस्य, भूरिव सुजत्य, लक्ष्मीरिव वक्षतः, सरस्वतीव वक्त्रस्य, जाज्ञेव नृलनाग्रस्य. वीरश्रीरिव पराक्रमत्य, कीतिरिव गुणकला- पस्य, बुद्धिरिव व्यापारस्य, नीतिरिव व्यवहारस्य च, प्रणयिनी हद- यत्य, सुवंशमसततया वृत्तव सुवृत्तनिर्मला, मंश्रिता यौबनेन, परिता रूपेण, परिनता लावण्येन, सन्भृता सौभाग्येन, विनयवती यशोदती सकल- लक्षणवती च धर्मसहचारिणी प्रधानाऽन्तःपुरपुरन्ध्रिपु विजयरेखा नाम । तत्यान पनिरव दैवतं योपितामिति नशिलेवानुपट्टान्निलिननवमणिहदान्तः किरणवारिणि मजनविशुद्धन तसा सतीमाचरन्न्याः नसतनुल्लनिननंत्र- ·सोडलविरचिता नलिनोपहारैस्तदङ्गपूजाविपञ्चनेन प्रसन्नाभिरिव देवताभिः प्रदत्तमभूदेकमत्य- न्तसुकुमारतया कटाक्षटङ्किकाभिरिव घटितं परमेष्ठिना, नाभिकमलपरिमल- क्षोदेरियोबर्तितमुपेन्द्रेण, मौलीन्दुकिरणेनेवापमार्जितं पुरजिता, निजशरप्रभा- वेणेवाधिष्ठितमनझेन च, त्रिभुवनैकसारमुदयसुन्दरीतिनाम्ना पुत्रिकारत्नम् । यदीयेषु प्रथममेव तावजन्मनो महोत्सवशुभेषु पष्ठीजागरणकृते सूती- गृहे बारि वाद्यमानघटध्वनितकैतवाल्लब्धजगजयाश इव सङ्कल्पजन्मा भुज. प्रकोष्ठमसङ्कटरवाटोपमास्फोटयाञ्चकार । माणिक्यमणितोरणावचूललम्विताश्च ललितगलकन्दलविलासवासोचितावतीर्णपात्रप्रमोदेनेव सुदूरमुद्यतकराः प्र. विशदन्तःपुरपुरन्धिकालाङ्करचामरसमीरचलिताङ्गवलिगतैरुदर्गलं नृत्यन्तिस्म मुक्ताकलापयष्टयः । पुरतोऽपि नामकरणादिषु सर्वेष्वपि मङ्गलोत्सवेषु दिष्टि- वृद्ध्यर्थमधिभवनमवकीर्यमाणामन्दसिन्दूरधूलिभिरधिकाधिक पुरस्य पल्लवितं हृदयरागेण । सा च मुरजितोऽवतारस्य पुंसः करे लगिष्यतीति गणकैरावे- दिता निर्वाणमिव योगिना, सुचरितमिव सज्जनेन, व्रतमिव तपस्विना, धन- मिव कर्येण, जीवितमिव कातरेण, प्रतिदिवसमुपोढया प्रीत्या पितृजनेन पाल्यमाना वत्सरपरावृत्तिक्रमेण निजसमयसमनिमप्रगुणमनणुलावण्यलिप्ता- गभूमिकमुन्मिषितत्रिवलिललितरङ्गावलीकं उपरि परिभ्राजमानकुचकलशमन- अस्येव कृतप्रथमप्रवेशं मङ्गलोपचारं, चन्द्रलेखेव वर्षात्ययं, माणिक्यदीपिकेव शाणनिकषम्, अम्भोजकलिकेव विलासं, लेख्यपुत्रिकेव वर्णकन्यासम्, आद- शमूर्तिरिवोदर्तनं यौवनमाससाद । यस्मिन्नुरोजकलशाङ्कितवेदिकायां तस्यामभूदभिनवं मकरध्वजस्य । राज्येऽभिषेचनमतः खलु सम्प्लुताऽसौ सर्वाङ्गमुल्लसितकान्तिजलप्लवेन ॥ .. चपलालोकधारिण्या प्रावृषेव निरन्तरम् । भृता तारुण्यलक्ष्म्याऽसौ लसल्लावण्यवाहिनी ॥ तथा हि-- लावण्याम्वुभरे स्मरस्य वहतः पार्थ्यादिव प्रच्युत- स्तस्यां स्वैरमितस्ततः परिकरात्कोऽपि कचिल्लनवान् । पत्राङ्को मकरः कपोलपुलिने दृग्रूपिणो मार्गणा- ·उदयसुन्दरीकया। ९७ स्तीरेऽपाङ्गभुवस्तथाऽलिकतटे भ्रूव्याजमिष्टासनम् ॥ अथ तथा नवत्विषा तारुण्येन वितीर्णकान्तिसौन्दर्यसम्पदसुदीक्ष्य बुहि- तुः पिता चिन्तितवान् । नतु यधेयमेवमुन्मीलिताप्रतिमरूपसारा कुमारी तथा यदि कथञ्चित्पातालभुवनस्य राजा वासुकिः पश्यति, दृष्ट्वा च झगिति गच्छ- त्यभिलाषम् , अभिलष्य च भरार्थित्वमुपदर्शयति, दर्शितार्थिभावश्च प्रेम्णा पीडयति, तदा नूनमलञ्चत्वात्स्वामिवचसाम्, अप्रतिकूलत्वादाप्तवृत्तेः, प्रार्थि- तार्थसम्पादकत्वाच दानधीरस्य, न नाम धर्तुमुपयास्यति, न वेनम्यरूपानुरूपं वरमपहाय कन्यकेयमननुरूपत्यास्य भुवनैकचक्रवर्तिनोऽपि शक्यते दातुम् । अतस्तथा क्रियते यथाऽसौ नास्य नयनयोः पथमुपैति श्रुतेर्वा गोचरीभवेदिति विचिन्त्य विहाय पातालं कृते तस्यास्तरलवेलाजलोर्मिजनितसविघटिताने- कशुक्तिमुक्ताफलप्रकरैरलङ्कतक्रीडागिरिकिरीदिनि प्रतिप्रदेशमुद्भिन्नविद्रुमव- नोदचन्मरीचिमण्डलारुणिमरमणीयपरिसरे सरसकर्पूरभूरुहामोदसुन्दरोद्यान- राजीविराजिनि विसारिण्येकतः समुद्रस्यान्तरद्वीपके सकलसुखानुकूलपरिकर कन्यावरोधमुपकल्पयामास। तत्र च ब्रह्माण्डगत्तोंदरनिधानकलशीव सर्वतोऽपि रक्षकैरधिष्टिता कञ्चतिभिः ला नाम कन्यका निकामचतुराभिरनेकसङ्ख्यया सखीभिरनुकूल्यमानान्तःकरणवृत्तिरवस्थितिं चक्रे । तदीयपितुः शिखण्डतिलकस्य च नितान्तमाप्तस्य प्रणयिनः पद्मकुलाभर- परत्नस्य रत्नमोलिरिनिनान्नाप्रसिद्धिमतः सेनाधिनायकस्य वेणीमतीति जा- यायां सुता जन्मन्यपि निरपत्यतया बहुमता मनोवृत्तेरभूदेव पुत्रिका । ना चाहं तारावली नाम सलवयाशीलतया परमं वितन्भमन्दिरमाचलनजल्पन- ज्ञानवासरादविलबालखेलनप्रकारसहकारिण्यभूवननियनी मन्त्रीपदे तन्याः । अनन्तरनसावनल्परूपाऽभियाच्यसाना क्षत्रियः, अधिन्ड्यौवनति चिन्त्यमा- ना पितृभिः, अभ्यर्थितत्यनुमोद्यमाना बन्धुभिः, अनहत्त्वीकृति प्रदज़माना सखीभिः,प्रतिदिवसमशेपयोपिद्भिर्निया निवेदितानालेख्यपटर्शितान्प्रत्यक्षी- कृतानलोकपानाविर्भावितगुणानङ्गतचरित्रानुदर्शिताधिपत्यमलोभान क्षत्रि- यकुमारकांस्तृणमिव गणपन्नी. त्रिवनविहारिणो विद्याथरानपि यथ्या विभावयन्ती, मन्मयादिन्निदारूपचित्रादपि हां निवर्तयन्ती. नितान्नमुनाम- यामाल पितरौ । केवलं मया सह पुरुपान्डेपिनी विचित्रपन्द्रच्छेदविद्यया - चिरभित्रालेखनविवादवि नरनपुर्वागावणुचाइनानन्दकन्दुस्ताहाभिरालयि-

·No text on this page.

·९९ उदयसुन्दरीकथा । तत्र चालोकनेन झगिति शृङ्गारपल्लवलतायां तस्यामनङ्गधनुलतोड्डीनः पपात विसरः शिलीमुखानां, शिलीमुखपटलपातादिव सर्वाङ्गमुत्पन्नवान्कम्पः, प्रकम्पचलनादिव व्यगलदाजलविन्दुकायः कुसुमसन्दोहः, कुसुमभरनिर्भर- भ्रंशादिवाजृम्भत रोमाञ्चकेसरसखः स्वेदोदकच्छमा मधुरसप्लवः । क्षणेन च तस्याः सरभसं हृदि प्रविशतो रागस्य दत्तमार्गतया झगित्यपसृतेव पुरस्तादा- कम्प्रकुचशिखरतरलिता बभूव तिरश्चीना हारयष्टिः, झगित्येकहेलयैव प्रविष्टं रागमालोक्य मानसात्परपुरुषसामीप्यरेषिणी कुलपालिकेव निःसृत्य गतवती ब्रीडा, उज्झितं शून्यमास्पदमिति पृष्टतो रक्षक इवाध्यतिष्ठदुन्मादः, प्रविश्या- न्तर्मनसि सन्धुक्षतो मान्मथं वह्निमुन्मादस्य परुपफूत्कारपवनदण्डा इव नवो- ष्णप्रसूतयः सततं निःसर्तुमारभन्त निश्वासाः, प्रचण्डदवथुदावानलज्वालिनि सरलनिश्वासारण्यसङ्कटे मुखकमलपरिमलोपलोभादन्धीभूय निपतितं प्लुष्य- माणमलीनां दूरमाचक्रन्द वृन्दम्, इन्दिन्दिराक्रन्दकोलाहलनिवेदितेन मदनहु- तभुजा लग्नप्रदीपनकादन्तःकरणमन्दिराद्दाहभीतमिव निर्जगाम धैर्यम् , धैर्या- नुमार्गमसमरोमाञ्चसृचिकाग्रभेदैरुद्भूतगुरुव्यधानीव स्वेवारिप्लुतानि प्रणश्य ययुः कपोलयोः पत्रसमिथुनानि । - मनस्तदीयं पुरुषापरागव्रतेन सन्त्यक्तमिवाङ्गजन्मा । हर्पान्झगित्युज्झितलिङ्गभेदभीतिर्निशातैरिपुभिर्विभेद ।। - तदृष्टिरिष्टार्थदरिद्रतोरुक्षुधेव रकत्वमनुप्रयाना । आस्वादयन्ती सुचिरावाप्य रूपाहतं तत्र न तृप्तिमेति ।। अधाहमपि तथाऽवलोक्य ताम्, अहो चिरादेनदालेल्यस्थानमामादा लब्धपानमुप्यावेतसि लक्ष्यमिक्षुकोदण्टचाही मकरकेतुः, किन्तु त्रिदिवस नामपनिपासिनामुरगलोकावतिनां वा यूनामन्यतमः कोऽयमित्यजानन्ती निर- पचलाभशालिनोऽस्प चित्ररथापि दानेन यदेवमट्टीकृता मन्मथेन, प्लाविना शृङ्गाररसेन, पिधुरिता दयेन, समुज्झिता सुब्रमिन्द्रियः, अवष्टन्या प्रमभमव- शतया, पशीला सपदि विस्मयेन, नमालिहिला गाइनुशष्ठया. नवजाने क.य- मियं भविपति.वियविरमस्मान्ले शामिप्रनि. कोहनी परिणनिरिह मन्मल्यने, विमनुचिन्तधिप्पनि माता, कीरदांकृत्या मंत्यते जनम रिमालोचमिप्यन्ति ·-- १०० सोडलविरचिता गुरवः, परिजनश्च किं वक्ष्यति, भवतु वा प्रमाणमिह पुरातनं कर्म, तदायता हि गतयः कार्याणाम् , अपौरुषेषु विधिव्यापारेषु यद्यथा निष्पत्स्यते तत्तयैव ज्ञातव्यमिति विनिश्चित्य कालोचितमब्रुवम्- देवि ! निश्चितं नाभिकमलकौस्तुभादिलक्षणविसंवादान्नैप भगवानुपेन्द्रा, नापि च मकरेक्षुचापपरिकराभिज्ञानशून्यतया देवो मनोभवः, कश्चिदन्य एवा. यमवैमि देव्या मतेन, तत्खलु वृथीभूतमनयोरपि पणेन विसृज्यतामिदं किन्न रबन्दकम् । यदि च प्रत्यक्षालेख्यवार्ताभिरुपलब्धाशेपसुरसिद्धविद्याधरोरंग नरेशल्पस्वरूपं हृदयमपूर्वाकारमेनमेव वोढुमाकांक्षति तदुत्थीयतामितः, सा. वकाशं प्रविश्यतामन्तः, तत्र च रहसि निराकुलीभूतेन चक्षुपा चेतसा च तावन्निरूपयतु देवी, यावजानाति योऽयमिति । अत्र तु झगित्यज्ञायमान एव कोऽपि कथञ्चिदागतस्तवेत्थं कम्पमानाः पृथुलपटभराक्रमणेन नलिनदलशि ग्वरसुकुमाराः करामुलीः प्लान्यमानं च निश्चलासनपरिग्रहश्रमजलेन प्रयास- निस्सहं शरीरमालोकयति कुलवृद्धस्तदेतद्वधारयनपरिक्लेशनस्ग्वलितं निता. लमुत्कुप्यति मन्त्रीभ्य इति मया प्रोक्ते देवी नियतमेवमुपरचितालाप()कि- मप्रपाया लक्षिताऽहमनया धूर्तयेति सस्मितमतिस्तोकमपाङ्गोत्सङ्गसञ्चारतरलि. नाक्षिविभागमवलोकनेन हृदयं निवेद्य दत्वा च मत्करे तं पदं विसर्जितपरिजना समुत्तस्थी। उत्थाय च प्रविश्यान्तरध्यामिता मरालतृलकोमलं तल्पमादाय भूयोऽपि मकरनला पदमबहिनीकृत्य मां कृतादरमपृच्छत्-वयस्ये तारापलि ! जानासि क. पप दृष्टः कुनश्चिदन्यत्र प्रत्यक्षमालेग्न्येन वा, त्वया हि बहुराश्चित्रण बत्तिता दृष्टाश्च त्रिभुवनविवरत्तिनों युवानः, नेषां मध्ये कश्चिदमुना रूपेण संवित्ति- मेति भवन्या हृदयस्य, कथममा ज्ञातव्यः, कयनान्वेपणीयो विमङ्गटाभोगदुः विगाहेऽत्र त्रिभुवने, कथं किट दृष्टिविषयमप्यनि, कन्दर्पलुब्धकथायं दुरात्मा मुदृढमिमां दीपहरिणीमित्र मृत्र्तिमुपददर्य में झगित्याजहार कृष्णमारं लोचन हन्दन, अविध्यच प्रचन्दम्पं मानमम् , इदानीं कथय किमेवंगते प्रतियिोग- मिति प्रोक्ताहमही न नृनमवयदानवचसामन्यदायामनममुन्यातनयंत थिग्यामि विधुरिनामनन स्वामिनामिनि प्रत्यवाचम- देवि : थिरीमन, चीमनां किमनामन्तःकरणस्य, किमगम्यं मनीनां, दिनमाध्यमव्यवमायस्य च, किन्तु त्वमेवमारीरिणाऽपि मन्मथरतांनामिन ·उदयसुन्दरीकथा। १०१ यमाना मा तिष्ठ, भव प्रगाढहृद्या नूनमेतद्दर्शनविनिश्चयेनेति प्रबोधिता मया- ऽसौ सहेलस्मितमनीश्वराऽस्मि प्रियसखि मनोवृत्तेः, अन्वेषणे च पुनरस्य भ- वती प्रमाणमित्युक्त्वा दीर्घ च निःश्वस्य तूष्णीमकरोत् । ततः प्रभृति च तस्यां मनःप्रस्खलितेनेव विशृङ्खलायते मन्मथग्रहः, स्मरशरनिकरनिकृत्त्यमानेव तनूय- ते तनुः, रनवरतनेत्रवारिधाराभिरिवोपचीयते रणरणकरसः, स्वप्नसंवृत्तसकल- तदर्शनादिवृत्तान्तवार्ता एव जल्पनं, चित्रपटनिरूपणमेव व्यापारः, प्रसरदा- शाविनोदिन्यो मनःप्रवृत्तय एव सख्यः, तत्सङ्गमनोरथा एव लीलोपकरणानि, कुसुमशरविकारा एव क्रीडितम् , अनङ्गदहनपीडोपशान्तिसन्जितः प्रचुरजला- द्रोपलेप एव विभ्रमविलेपनम् , स्वेदहरकर्पूरविरचनोपचार एव पत्रवल्लीबिला- सः, सरसविसप्रवालवलयादिविन्यास एव भूषणानि, कमलकैरवोपयोगप्रकार एव कुसुमस्त्रजः, कदलीदलव्यजनवायुरेवनेपथ्यम् । किन्च- अनङ्गसन्तापदशामहापथे समुद्यता गन्तुमनिन्दितोदरी । अतः करन्यस्तमृणालकङ्कण- च्छलेन शाहुं वलयं वभार सा ।। अपि च- तस्या विशुद्धहृदयाहनिपातकेन टूताकृमित्वमगमपमहाजन्मा । शैत्यावलनविसनप्रमिपादमुन- तनप तत्र विचरमवतन्तुजालम् ।। विं बहुना- लावण्यदारिसरमि प्रसभं नदी पहननादव हिरदायते स्म । तेन स्फुरन्त्युपरि सन्दुटिनायकीर्ण- राजीदिनीदलणालमरोहाणि !! शिन्देनदालनं प्राणियः पदमी मदनानविमोहिता न्यन्नयन कला मर्यापि पर्दा त्वदानिमारले. सर्वमपि दृ दारिन परपनि, सर्वमपि जल्दितं त्वत्यानपत्रामनि, नमपि पनि न्यदाया- ·सोलागिरविता घाणीधिया शृणोति, एवमसौ मन्मथविजृम्भितेन कक्षीकना सन्वीरणेन निमि- तबन्धेन शकुनलाईढीकरणेन समन्तादुपश्रुतिभिरनुवासरं विनोन्यमाना मया मयैव कृत्वा चित्रोपदर्शनेन जानीय कोऽयमिति प्रतिपान्यं प्रतिचित्रका प्रति. पुराणलोकमाएच्छयन्ती कियन्तं कालमस्यात् । अधासौ तथैव तिष्ठन्ती कदाचिदेकस्मिन्नहन्येकहेलयैव परमस्ति भगवतो हाटकेश्वरस्य पूजकः पातालगणो नाम वृहस्तपस्वी, तेन च तं चित्रगतं युवानमालोक्य प्रोक्ता भुजङ्गतापसेन, पुत्रि ! चैत्रिकापर्वणि देवस्य विशेष जाकृतेऽमर्त्यलोकारपकमलान्यादाय ‘सुदूरमतिक्रम्य भूमण्डलाभोगमाग- च्छता मया प्रसारिणीमशोकशाखिन छायामधिष्ठितो दृष्टोऽयमेकत्र कुत्रापि परिसरे भूधरस्य, किन्तु वृद्धत्वादकौतुकेन प्रस्तुताध्वलसनैकहृदयेन किमत कश्चन मृगयागतः क्षोणीपतिम्त स्वैरप्रचारिणामुत्तमो विद्याधराणामाहोस्त्रि. कुतूहलावतीर्णो मेदिनीमन्यतमः सुराणां न ज्ञातः कोऽप्यसाविति । निर्गते तस्मिन् झदित्युत्कण्ठावेशपरवशा मदनशरघातमूच्छितेन चेतसा ज्ञातमिव, वीक्षितमिव, समीपदेशस्थमिव, सुमापमिव च तं मन्यमाना तत्पुरो निश्चय- मकरोत् । प्रकारेणाद्य केनापि मेलयत्यस्य चेत्सखी। तन्मेलयतु मां नो चेन्निवृत्ति वितेन मे ।। इत्युक्त्वा मूर्छितेव शय्यायामपतत् । अहं च तेन तस्या विनिश्चयेन हा हा ! किमेतदप्रतिसमाधेयमचिन्त्या- ध्यवसायमपौरुषारम्भमचिरोपसाध्यमध्यवसितं देव्या, तदन्न किं करोमि, क गच्छामि, कमुपायमासूत्रयामि, कतमं देवमभ्यर्थयामीति मुहर्तमतिविक्लवीभूत- मात्मानमात्मनैव प्रबोध्य यत्खलु बुद्धेविपयमायाति तत्करोमि, परतस्तु विधि- विधास्यतीति निश्चित्य मतिसखेन चेतसा सन्ततमुपायशतानि चिन्तयन्ती तेन सह तस्याः सङ्घटनेन कालमेकं तन्नियमनिर्वाहोपायमासाद्य निर्गत्य च तथा कृत्वा त्वरितमागतवती। आगत्य च देवि पूर्णा ते प्रतिज्ञा, मिलितासि वल्लभस्य, विलोकय पुरस्तादित्युक्ता मया; सरभसमुन्नम्य वदनाम्बुजं यावदा- लोकयति तावत्तदालेख्यविम्बान्तिके योजितान्यपटलिखितं चित्रगतमात्मान- मद्राक्षीत् । दृष्टे च तत्र सविलक्षमिव हसित्वा मामुक्तवती । सखि तारावलि किमेतदिति प्रोक्ताऽहमब्रुवम् । देवि केनापि प्रकारेण मेलनीयाऽहमस्येत्या- ·उदयसुन्दरीकथा । १०३ दिष्टं देव्या तदस्त्येतस्य प्रत्यक्षवर्तिनश्चित्रसूत्तेः केनापि प्रकारेणेति । जानासि तदा तेन विद्धविजयनान्ना चित्रकरण शिल्पकलाकौशलमात्मनो दर्शयता रतिरूपस्पर्धया यत्र त्वदीया मूर्तिरालिखिता तं पटमिहानुसन्धाय चित्रप्रका- रेण मेलिता मया देवी । पूरिता च प्रतिज्ञा । किन्तु विज्ञापयामि स्वामिनि ! प्रभूताध्यवसायसाध्ये वस्तुनि न देव्या पुनरप्येवमनालोच्य कर्तव्यम् । अह- मवश्यं तथा यतिष्ये यथा पूर्यन्त एव मनोरथा इति । नियन्तितस्वैरनियमा देवी, भवतु तावदेकवारमसावपि सुतरामुपकारिणी बभूव मे प्रतिज्ञा यचित्रे- णापि मिलितमेतस्यात्मानमालोकयन्ती धारयिष्यामि जीवितमित्युदीर्य तथैव तं पदं प्राणितमिवान्तिकाद्तुत्सारयन्ती दिनान्यतिवायामास । अथैवमनडोद्दाहदुःसहमवस्थान्तरमनुभवन्त्यास्तस्याः प्रकाममचनच्छवि- भिर्घनयन् हृद्यान्धकारमम्भोधरैः, अनेकवर्णधरेण विचित्रयन् रणरणकमिन्द्र- चापेन, शङ्खदलपाण्डुराभिः प्रसारयन्कपोलयोः पाण्डिमानं बलाकाभिः, दहन- दारुणया वर्धयन्मन्मथोत्तापं विद्युता, मधुरेण दीर्घयन्पञ्चमसखं हुङ्कारम- विरलमयूरकेकारवेण, मरकतमणिमरीचिशिखरसुन्दसुकुमारहरिततृणकला- पशाद्वलितभूतलो धवलनवजलधिपूरितानेकपल्वलोपशाली शीतलितवासरः सुदूरभरितनीराशयोऽपि शोषितवियोगिनीमानसो जगजीवनैकहेतुरपि प- थिकान्तकारी विवेश मदनमित्रसम्भोमुचां कालः । - भूमिः कोमलसान्द्रकन्दलवती मेघावनई नभो नृत्यन्मत्तमयूरमन्द्रमधुरध्वानोपमहा दिशः । वाताश्च प्रसरत्कदम्बकुसुमस्पर्शप्रसन्ना बने वान्ति स्वैरमनरागजलधि कल्लोलयन्तो हृदि । तत्रचैकस्मिन्नहन्येकहेलयैवागत्त्य मातुः प्रतीहारी शेखरिका जगाद- राजपुत्रि त्वरितमभिमुखोत्थानप्रश्रयेण विधेहि स्वागतम् , आयाति ते जन- नीस्वामिनी विजयरेखा चलिता च । यत्किल कुमारभावे स्थितया देव्या प्रिया वरं जलशायितानुपाष्टं वैकुण्ठमभिप्रेत्य तदर्थसिद्धये कमपि व्याजमालव्य पित्रा रत्नाकरेण कृत्वा दुर्गमागाधविन्रमाणामन्तरकत्र पायसां पाथसामल्पके- नापि विन्दुना देवतानुभावाद्दरतोऽप्यस्पृश्यमानमसमशिल्पश्यनाभिरामनिर्माणं मणिमयमायतनं कारितमारते । तत्र चान्त प्रतिष्टितोऽस्ति देवश्चन्द्रकेतुनामा ·सोलविरचिता महेश्वरः । स च सम्यगाराधितो भगवानवश्यमभ्युद्गताभिलाषिण्याः श्रित इव पूरयति हृदयवाञ्छितानि युवतीनामित्युपास्यत एव सकलभुवनवति नीभिः सर्वदाऽपि रमणीभिः । अद्य पुनः पयोदकालप्रणयिनि पवित्रकोत्स महती यात्रा।तत्रासौभवतीमादाय यास्यति । अतः कन्यालङ्करणरत्नावलिप्र गुणीभव, उत्तिष्ठ सत्वरम्, पश्य देवमखिलविश्वाभिवान्छितकरं शङ्करम् येन ते प्रसन्नो भगवान्वितरत्यक्षीष्टं मानसस्येति शेखरिकया प्रोक्ते सप्रतो षमिव मत्कणे स्थित्वा ननु वयस्ये तारावलि साध्वनुकूलसेवा अम्बया चि न्तिताऽस्मि, यदि स एव देवो घट्यत्यभीष्टं हृदयस्य तत्तदहं तमेव किं न प्र तिदिवसमाराधयामि येन तत्प्रसादादेष प्रतिविम्बाधिष्ठितपटो युवा प्राप्यत इति निभृतमभिधाय न यावत्सखीपरिवारपरिगता सरभसमुत्तिष्ठति राजकन्या तावद्वार एवाऽऽजगाम कुब्जवामनकिरातकञ्चकिपुरन्ध्रकामायपरिजना देवी विजयरेखा। तत एव कृतप्रणतिमालिङ्गनादङ्गमिलितामेव दुहितरमादाय तया सार्द्ध- मुञ्चलिता तमासाद्य समुद्रगर्भोपकोणवलयानुगामिनमध्वानं प्रविष्टा साग- रस्यान्तरग्रे च ददर्श तम् । प्राप्ता च भगवतः प्रासादमथ यथोपरूढया प्रक्रि- यया तस्यातिमहतो मणिप्राकारवलयितस्य विमलघनरत्नसन्तानरचनारोचि- धमतो मध्ये सुरालयस्य प्रतिष्ठितमखिलभुवनान्तरेभ्यो युगपदागताभिर्भूय- सीभिः पुरन्ध्रिभिरहमहमिकाक्षेपसङ्घद्धेन पूज्यमानं भगवन्तमम्बिकाकान्तमने- कशः प्रगुणितक्रमैरुपहारैः स्वयमुदयसुन्दर्याश्च हस्तेनाभ्यर्च्य नमस्कृत्य तन्नि- वासिनी पारायणीति नान्ना तपस्विनीमादाय तदाशिषं सह सुतया स्वामिनी विजयरेखा तथैव यथागतेन वर्मना निवासमाजगाम । राजपुत्रिकाऽप्युदय- सुन्दरी ततो दिनादारभ्य प्रतिदिवसं न यावदसावुदीक्षितो देवस्तावन्नाहार- मादत्त इत्युपासितुं चन्द्रकेतुमारेभे। अन्येारसौ तथैव नित्ययात्रोपवढक्रमेण सकलसखीसमापर्यश्चिताकृति- रुत्साहतरलेन चेतसा जगाम । तस्मिन्नवाप्य च तस्याङ्गणकवेदिकामायतनस्य तत एव पुष्पोचयकृते सह सर्वाभिरपि सखीभिरभ्यर्णवर्तिनी पुष्पवाटिकाम- विशत् । सारङ्गिका नाम च तेन चित्रपटेन सनाथपाणिइच्छन्त्रवाहिनी गत्वा सुरालयस्यान्तरसङ्गतजनाप्रचारसुस्थितं स्थानमिति नित्यप्रवृत्तया स्थित्या कचित्कोणैकदेशे सह चित्रपटेनातपत्रमुन्मुच्य त्वरितमागत्यास्माकं मिलित- ·उदयसुन्दरीकथा। . वती, लग्नाः स्मः सहजहोंपशालिना केलिकमेण पुष्पाण्यवचेतुम् । अत्रान्तरे च क्षणे कियत्यपि सहसैव परनुक्रौञ्चबुद्धराकारसंवृत्तिः सभूरितिरस्कार- मायतनवासिनी सा नाम तापसी पारायणी रे रे शुक्तिभकुष्कृतादितः शि- खात्वमागतेन त्वममुना पटेन सशिखः शुको भवेति शापं कस्यापि वितरन्ती चकार कोलाहलम् । तस्य कोलाहलस्यान्तः पटशन्झवणानुत्पन्नशङ्का कि पटस्य तस्येति झदित्युन्मुक्तकुसुमावचयकेलियसुन्दरी निर्गत्य पुष्पावच- यनात्सह मयैव प्रधान्य ससम्भ्रमं याति तस्मिन्नायतनकोडमण्डपे यावत्ताव- दने निजेन तेन हृदयविधामशालिना पटेन सनाथहस्तं तथा शप्तमेकं पुरुष. मद्राक्षीत् । दृष्ट्वा च हा हा किमेतदन्धकारिमाराधयन्त्याः संवृत्तमत्राद्य मे तावदा- स्तामपरो विशेषश्चित्रेणापि दर्शनमपाकृतं भगवता शम्भुनेति हृदये नितान्त- मुत्तन्य कृपालुतया तपस्विनीमभ्ययं च भूयः स्वप्रकृतिलाभेन तमनुनाह- याञ्चकार । विरतया च भक्त्या किमप्येवमेवाभ्यर्च्य भगवन्तं तं चन्द्रकेतुम्, अनादरेण कृतनमस्कारा च तस्याम् तपस्विन्यां, नृणालीव सलिलसकेन,भुवन- श्रीरिव.. सेन, कमलिनीव दिवसराजेन, कुमुदिनीव चन्द्रेण, रजनिरिव चन्द्रातपेन, विप्रयुक्ता पटेन न्लानिमायाता, निर्विष्णेव जीवितेनाप्यवनतमुखी, त्वरितमेव निर्गत्य शून्यीभूतेन मनसा सततसञ्चारपरिचितमपि मागे पढ़े पड़े स्मार्यमाणा मया भवनमागतवती । विसर्जिताशेपपरिजना च मामयसम्भाय- यन्ती भवनान्तः प्रविश्य तल्पतलं भेजे। दिनच्छेदान्चले च बहुशः प्रबोध्य- माना मया कथंकयमपि हठावश्यकरणीयमाहिकं कर्म कारिता । ततःप्रभृति चाली सनुद्यतादित्यमण्डलं दन्धुमकान्यागतं गृहीताडारपुञ्चमिव दिवसं गणयन्ती, रात्रिमप्युचितेन चन्द्रमता पदोलकनेव स्फोटयितुं हृदयमुद्यतां मन्यमाना, कालमतिवाहितबनी। अन्यदा तु निवृत्तायां प्रावृपि सनुते च वन्धुजीवप्रबोधिनि शरदागमे सरिदिव कृशीभूता. मयूरजातिरिव झीयमाणत्वना. धनश्रीरिव पाण्डिमानमा- धाना, तिग्मांशुमृतिरिवान्यधिकमुखहली च तापमुदयसुन्दरी भूरिभिरपि शिशिरोपचाररसाध्या कुलुमशरकृशानुनोपपीडया परितः हान्यन्ती विदा- दशशिकरविसरविस्तारशीनलामतीनसयवनलनीरगर्भिणी विभावरीमवाप्य पृथुतरतरोजिनीपत्राापत्रकान्तरितगगने सौषशिरति प्रमुप्ता प्रातस्थितानां परमेकहेलपवन दृदयत एवेति सन्मनन् । अथाहदत्याय सहनव नितान्तना- ·सोड्डलविरचिता कुलीभूतहृदया सर्वतस्तत्र सौघसमन्यधस्तादुपरि पार्वतोऽभ्यन्तरेषु च निरी- क्ष्य गवेषयित्वा च व्याजेन मातुरप्यन्तिके निरूप्य च सम्यक्प्रचारस्थानेषु क्रीडास्पदेषु च तामपश्यन्ती ननु सर्वदेव मदिरहिता या किल नैकमप्येवं कुत्रापि चलति साऽद्य मामपहाय क गता राजपुत्री, किमङ्ग वहिःशयनेनामुना दृष्टिपथमुपेता त्रिभुवनमनोहरेति केनाप्यपहृता नभश्चरेण, किमत्यन्तमद्भुतस. मृद्धिना सौन्दर्येण सारेयमित्यात्मनो रूपप्रसिद्ध्यपगमक्षयादपहवार्थमपसारि- ता विद्याधरीभिः, किमुत यभ्यर्थनाभयेन विहाय पातालमत्र मुक्ता तेनाय कथञ्चन ज्ञाता सती निभृतमाकृष्य नीता भुजङ्गराजेन, किम्वहो कष्टमस्मत्सु तेयमेवं ग्लानिमापन्नेति लक्ष्मीभ्रमात्सुप्सैव प्रापिता निजं निलयमम्भसां ना. थेन, किमनेकशो हृदयसङ्कल्पैः कुतोऽपि तं जनमभीष्टं व्रजन्तमालोक्य मदन- मोहेन पृष्ठतो लग्ना दूरीवभूव, किमु स्वमसंवृत्तसङ्गमव्यतिकरे कृतागसम- ग्रतः पलायमानं तमतिप्रणयकोपा झगित्युत्थाय प्रत्यक्षमिवाहन्तुमनुसरन्ती कु. वचिजगाम, किमनङ्गदहनपीडिता जलाशये कचिदात्मानमक्षिपत्, किन्नु समु. द्विग्ना प्राणितेन कापि वृक्षशाखायामालम्व्यमानपाशेन सत्वरमसूनुपसंहृतवती। अपि च- किं वक्त्रद्युतिमत्सरैकरिपुणा चन्द्रेण दूरीकृता नक्षत्रै शरम्यनिर्मलरदज्योत्स्नार्थिभिः किं हृता। यामिन्या घनकेशपाशतिमिरं प्रेम्णा समालिङ्गय किं नीता हन्त बहिः स्थिताऽद्य सुचिरादासाद्य तुच्छोदरी ॥ अथवा- सा नृनमिन्दुकिरणाञ्चलबोधितेन भस्मीकृता प्रवलमारमहानलेन । उत्क्षिप्य चाथ कुमुदाकरमाम्तेन नीता भविष्यति सुदृरमितो मृगाक्षी ॥ न तावदिह मर्वतोऽपि वीक्षिता दृश्यते, न च विकल्पनिपुणेषु लोकेषु कश्चिदपि पार्यते प्रष्टुम् , अग्रे च पित्रोः कथमहमव्यवहितप्रसादपात्रं प्रियसनी तदीया मुग्वं धारयामि, कथं नाद्य कुतोऽप्युदयसुन्दरी दृश्यत इतीमा वाचमुच्चारयामि, कयमेतदाकर्णनेन सपदि म्लानिमापन्नां तयोर्मुग्नश्रियं पक्ष्यामि, कथं च क्षणं स्वामिन्या विजयरेखायाःपरिदेविनविदर्भिता गिरः मृण्वन्ती शक्नोमि जीवितुम्, ततस्तु या नाम गतिरुदयमुन्दाः साऽय ·उदयसुन्दरीकथा । १०७ ममापि, किन्तु सख्याः कालिन्द्या मुखेन विदितवृत्तान्तां विधाय स्वामिनी विजयरेखामद्यतनमहः प्रच्छन्नेव किमत्र निष्पद्यत इति कचिदिहैव गमयामि, परतस्तु यथोचितमाचरिष्यामीति निश्चित्य तथाकृत्वा गत्वा च नगरनिर्गमोद्देशे खण्डमेकं चण्डीशभवनमध्यतिष्टम् । अनन्तरं च कालिन्दिकानिवेदिते तस्मि- नुत्तिष्टति प्रवादे प्रसरदाकूतविकलेन स्वामिना शिखण्डतिलकेन निरूपितैस्स मन्तादधिगृहमधिसुरालयमधिप्रपासत्रमधिकरितुरगशालमधिकर्मविद्यादिस्थान मधिवनमधिजलाशयमितस्ततः प्रतिपथमतिसत्वरं प्रधावद्धिरन्वेषकजनैरन्त- ाकुलीभूतेव राजधान्यपि मुहूर्तमेकं बभूव । ततश्व- अवाघमानवादिनमगीतमजनारवम् । रजस्थलमिवासन्नपात्रागममभूत्पुरम् ॥ अपि च- नादत्ते कश्चिदाहारं नेपथ्यं च नृपालये। तया त्रियेव निर्मुक्ते परं दौस्थ्यमगाजनः॥ अध वृत्ते च तस्मिन्नहनि, विफलीभूय निवृत्तेष्वासन्नगवेषकेषु, तत्कालमेकीभूय मन्त्रिणामवसरोचिताभिः प्रतिपादयन्तीभिर्विचित्रसाराणि संसारविलसितानि, समर्थयन्तीभिर्व्यवसायसाध्यानि वाञ्छितानि, निदर्श- यन्तीभिः प्रज्ञानुवन्धसिद्धानि प्रयोजनानि, प्रमाणं नयन्तीभिरनाप्यमापिकाः पुरुषकारशक्तीः, कथयन्तीभिरसाध्यसाधिका बुद्धिम्, ग्राहयन्तीभिर्दुदर्शद- शीनि हृदयस्थैर्याणि, दिशन्तीभिरगम्यगामिनो मन्त्रान्, अविरतं हितो. पशालिनीभिरुक्तिभिरुत्सार्यमाणनिदो राजा निरूप्य देवतासु पूजोपयाचित- कसूचनाय कुलवृद्धान् , निवेश्य निमित्तविलोकनाय तदिदः, नियुज्य शकुन- ज्ञानाय शाकुनिकान् , आदिश्य वैदेशिकमन्नाय परिजनम् , सञ्चार्य विरोधिवस- तिषु प्रणिधीन् , प्रस्थाप्य च मित्रस्थानेषु वृतान् , अशेपतस्त्रिभुवनेऽप्यन्वेपणाय मदीयमन्तिकोपविष्टं पितरमब्रवीत्-भोः सैन्याधिनायकरत्नमौले प्रेषय तृणं कति नाम सन्ति सेनान्तः सकलभुवनत्रयप्रचारिणः पन्नगभटा यैः कृत्वा सर्व- तोऽप्यन्विष्यतेऽस्माकमन्वयैकजीवितं कुमारीति पुत्रिकावियोगविधुरेण स्वा- मिनाऽभिहिता पिता मे दर्शितोत्साहनिर्भरं प्रत्युवाच- देव दुर्गमाणि गमयितुसुदनशक्तयो, दुप्पवेशेषु प्रवेशपटवः, पाटवपराश्च ·१०८ सोडलविरचिता दुर्लयोल्लङ्घनपदेषु, येषां न किञ्चित्सहजप्रभावादप्रचारं विषमविश्वान्तः, ते हि मनोवेगिनः सन्तीह कियन्तोऽप्यवन्तकुलजातयः, कियन्तो भुवनराजस्य वासु केवंशजाः, तक्षकान्वयसम्भवाः कियन्तः, कियन्तश्च कर्कोटगोत्रिणः, कुलिक सन्ततिभवाः कियन्तोऽपि, कियन्तोऽपि देव युष्माकमादिपूरुपस्य महात्मनः शङ्खपालस्य कुलादुद्भूताः, कियन्तो हि महापद्मसन्तानतः प्रसृताः, पद्मगोत्राव लब्धसम्भूतयः कियन्तोप्येवमष्टसु क्रमेण चतुर्वर्णतया लब्धप्रसिद्धिपु प्रधानप. नगकुलेषु जातास्तावन्तः स्वामिन् भविष्यन्ति भुजङ्गमभटाः, ये सकलमाको. परन्धावट विगाह्य विश्वमचिरावर्धापयन्ति पुत्रिकोपलम्भवार्तया स्वामिनमि त्येवभिधाय त्वरितमाहृय च सर्वानादेशलाभार्थिनः कृतप्रणतीन् कुम्भीनस- महाभटानग्रे चकार । राजाऽपि तानेकैकशो नामग्रहणसत्कारेण सम्भाव्य साभ्यर्थनमाख्याय पुत्रिकान्वेषणमेपणमर्पयित्वा च प्रत्येकमुदयसुन्दरीरूपयाहिनश्चित्रपटान् सप्र- देशोपदेशमादिदेश-भोः श्रूयतां तावदादी सप्तधा प्रभेदवति पाताललोके सप्त(व) फणावलिप्रभृतयो भुजङ्गचमूपतयः ! प्रयात यूयम् ; उपरि च भूलोक मधिकृत्य जम्बूद्रीपे गुञ्जाक्षनामा कदम्बमहाद्रुमेण सुन्दरे मन्दरगिरी, उत्पलो नाम जंबुद्रुमेण केतुमति गन्धमादने, दीपकस्त्वं पिप्पलेन तमणा शोभा. पनि विपुलाव्ये महीभृति, असावपि कालिनुको न्यग्रोधतच्छायाश्यामलित. मानी मुपावसानुमत्येवमेते(पु) चतुर्यु महानगेपु व्रजन्तु चत्वारः सु(भटा); पतेषु निष्वपि निपये तमालकः, कमलो हेमकूटे, कुचलयो नाम च हिमाद्रा विति गच्छन्तु गिरिपु शौण्डीराः; त्रिपु चापरेषु पद्नकः शृङ्गवति, श्वेतानले पिङ्गला, नीलानीलगिरावित्यमी भूमीवरेषु त्रयो यान्तु; तेषु पुनरष्टसु मान्ने मन्त्यभूभृति मद्ये शक्तिमति वृक्षोले विन्ध्यगिरी पारियाने कन्याचले चेति कुलपर्वनेषु महापरः पुष्करादिभिः सप्तभिरेप वीरो महाफलः प्रचरतु; मत्र रन्तु चान्ये चैत्ररथे शिवण्डका, ताराक्षो नन्दने, भ्राजवने विशालो, धृतिः मंझिक मिनादरवेति चतुपु महावनेष्वमी चत्वारश्च; अपरे तावदरणी- दनामन्येकः, द्वितीयच मानसे, मिनीदे तृतीयः, चतुर्थी महाभद्रे चेति जलास्पदचतुष्टयेऽस्मिन्नने फणाशप्रभृनयो विचरन्तु; भारते हि क्षेत्र दम्भोलिन्चकः प्रयातु: यान्विनावृतं गममिकेतुरंय; परिशिष्टेबन्यत्र लका नकादिनगरेषु,श्रीटोलकन्दामादिभ्यरंपु, जाहवारंवादितटिनीपु, अवरपु म, जलाशये चातहमयांदमग्विलेविच्यादिपद्यापचारानास्पदपु कमलकाण्टनामा ·उदयसुन्दरीकथा। प्रधानो भूलोकवर्तिकवरूधिन्याः स्वयमुचितक्रमेण सञ्चरन्नेकैकशो भटकोटि- पौरुषान्प्रहेष्यत्येव चरप्रवीरान्; जम्पूदीपात्परतः षट्सु महादीपेषु दुर्मदः शाकद्वीपे, कुशे कालाधनः, चक्रातः क्रौञ्चे, सरलः शाल्मलीद्वीपे, गोमेदनाम- न्यासीमुखः, पुष्करे च तापिच्छकोऽयमिति षडमी महात्मानः सैन्यैर्भमन्तु; सेनापतय एतेऽप्यालवणसागरात् स्वादूदकसमुद्रावधेः सप्तसु पयोराशिषु सप्तैव गसेचदुणुप्रभृतयः प्रसर्पन्तु सर्पशौण्डीराः; तथाऽन्येपि हृदयवेगनाम्ना चरप्रव- रेणाधिष्टिता दिक्पालनगरीष्वष्टौ चाष्टासु पर्यटन्तु भटाः; तस्माच स्वर्लोक- मासाद्य त्रिदशराजधानीषु सिद्धनगरीषु विद्याधरपुरेष्वन्येषु चाब्रह्मलोकमर्याद- मसुमतामास्पदेषु सुमेरुशैलावगाहनपुरस्सरमन्वेषयतु परिगतः सप्तभिरनी- किनीभिरिन्द्रनीलनामा च प्रभुरसौ; इत्येवमखिलमापुराणकमठाब्रह्मलोकावधि ब्रह्माण्डगर्भमवगाह्य ज्ञायतामुद्यसुन्दरी व वर्तत इति, गम्यतां त्वरित- मन्विष्यतां वत्सेत्यादि सादरमभिधाय, भूरिणा प्रसादानेन सम्मान्य विस- जिंतान भुजङ्गवीरवार्तिकान्प्रेषयामास । अहं तु तथा दुःखेन भरिता तदीयां प्रवृत्तिमचिरादेव स्वयमीहमाना जातामात्मनोऽपि गतिं तद्गत्या प्रमाणीकृत्य तथैवानुष्ठातुमन्तःकरण एवा- ऽऽलोचितवती। ननु का गतिभूता भविष्यत्युदयसुन्दा यस्यामहं व्रजामि, अ- थवा तावदपहारानुमानस्यैव पृष्ठे लगामि, ततश्च पुरन्धिकापहारकर्मणि सहज- व्यसनिनो भवन्ति सीतापहरणेन पुनः स्फुटप्रतीतयो हि नक्तंचराः, नेदीयसी च सा समुद्रान्तरद्वीपवर्तिनः कन्यावरोधस्य तदीयमास्पदं लङ्का, तत्खलु तत्र पश्यामि पश्चादन्यत्र गवेषणाय यतिष्ये, मा पुनर्भाग्यवशात्तत्रैव गतायाः सरति मे वाञ्छितं हृदयस्य, किं तु ममापि युवजनाभिगम्येनामुना कुमारी रूपेण निर्गत्य च भवनाद्रमन्त्याः कतमं नोम कुशलम् । अतः कृत्रिमैर्भस्म- जटावल्कलादिभिस्तापसत्वमाधाय पर्यटामीति चेतसि विनिश्चित्य तथा कृत्वा विमानपदप्रतिष्ठितं च नभःमचारसारमतिजवं पानुकाद्वितयमधिरुह्य निर्गता- ऽस्मि । तस्माइता च लङ्कायां दृष्टवती च तत्रास्मि दूराद्रणाध्वरजुपा रामेण परिगृहीतस्य ज्वलतः प्रतापनान्नो बढेरर्चिपामालोकमिव प्रसर्पन्तमभितोऽपि कनकमयाशेषसुरमन्दिरागारप्राकारवतः परिकरस्य रोचिषां कलापम् । अथाह- मन्वेपणरसैकदया नगरपरिसरादेव तत्वल्वपत्यानीतसीतावस्थानपवित्रित- भुवा शिंशुपागुमेण प्रसिद्दमधिविष्टा रावणीयमुद्यानमितस्ततो भ्रमन्ती च तत्मि- नादौ तदेवं वन्दिग्रहगृहीततीताविलोचनत्रस्तरजनमतनाविलैरवारिभिर्म- ·.११० सोड्डलविरचिता लिनितया सुतातिदुःखातिदाहदग्धयेव पृथिव्या श्यामलितमास्पदं शिशुपा- द्रुमस्य दृष्टवती । दृष्टवती चान्यतो गैरिकरागलोहितमृदा रक्तपातमनुमापयः न्तमुत्कुपितहनुमत्करतलचपेटास्फालदलितस्य दशकण्ठसूनोरक्षस्य वधप्रवेशं क्रीडागिरेः परिसरम् । परतोऽपि तस्मान्नातिदूरे दृष्टवती तेनैवाक्षवधास्वादलु- व्धेन हनुमता व्यापादितस्य सरक्षकवरुथिनीकस्य जंबुमालिनः पतितास्थिम- कुरोपलक्ष्यमाणतलं वलयमुर्वीरुहाणाम् । पुरस्तात्कियतोऽपि भूविभागस्यान्तरे दृष्टवती च मारुतिनियन्त्रणोत्सृष्टपरुषपाशोरगपरिग्रहोद्गारगरलानलशिखा- दाहैरनुद्भिन्नतृणविटपिराजिमाजे वं शक्रजितः । प्रकृतप्रयोजनानुपलम्भखिन्ना च निर्गत्य तस्मादारामतः पदे पदे कचित्कथञ्चिदुभयराघवभुजास्त्रधारावकर्त. नोचलितमौलिवलयानां मेघनादप्रभृतिराक्षसभटानां चलत्पदतलाघातसमत- लान्कवन्धताण्डवोद्देशानालोकितवती । दृष्टवती च कचिदाशरथिकरशराघात- विघटितायुषः कुलाद्रिगुरुकलेवरभ्रंशाभिहत्या त्रुटितत्रिकूटगिरिशिखरशक- लितशिलाखण्डदन्तुरामन्तभुवं कुम्भकर्णस्य । विशालसीमन्यन्यत्र च प्रदेशे प्रचण्डकलितकुतूहलोत्तालमिलितसुरशिविरकरविसृष्टाविरलपतितपारिजात- कुसुमसमृदयामोदवासितधरातलं वीक्षितं च रामरावणयोराहवस्थानम् । अपि च तमन्तर्दशकण्ठराजाङ्गणोद्देशमालोकितवती। यस्मात्- कान्त्या ज्वलन्नरुणपिङ्गलया विशाल: फालाय वर्तुलितदेहदलो हनूमान् । लङ्कापुरी कुपितदाशरथिप्रताप- वह्नेः स्स्फुलिङ्गक इवोचलितो ददाह ।। पर्यन्ते च प्रतिभवनमेकत्र गृहजनेभ्यः कथाभिराकर्णितमतीतस्य चकित- मन्दोदरीप्रवोधनपरमुवृत्तवचसो रावणस्य सूक्तं पञ्जरनिवासिना शुकेन पठ्य- मानमीपम् । माभैर्भीरु यदेप राघववटुर्देवो मुरारिः स्वयं गोलालभटा इमे च मरुतस्ते दुर्निवाराः किल । स्वर्वन्दीहटनिग्रहोद्यतभुजादण्डो यदाऽहं तदा किं नासौ मुरजित्सुरा न किममी येनातिभीता प्रिये ।। ततोऽपि चाग्रे केनापि सुरेप्वसहिष्णुना राक्षसापसदेन दशाननं शोच्य- मानमाकर्णितवती।

·१ उदयसुन्दरी क्या । १११ हा स्वाधशिखोडशासन दशग्रीव प्रभो कासि भो भोः शौण्डीर विना त्वयाऽत्र नगरे हा पश्य यद्वर्तते । ये त्वद्वारनिषेविणः प्रविशता लोकेन घृष्ठाः पदै- ते तेनैव हहा शुभार्थमधुना पूज्यन्त एते सुराः ॥ अन्यतोऽप्येकत्र निर्जनायतनमण्डपस्य गर्भ विभान्तिमिलितैवैदेशिक- निशाचरेरन्योन्यारब्धवार्तया रावणवधे विधेपरीत्यमत्यन्तविस्मयात्सनिर्वेद- मुहाव्यमानमणवम् । सेवितो यैः सुरैर्भूत्वा तैरेव दशकन्धरः । हा हतो मर्कदैर्भूत्वा वैपरीत्यमहो विधेः ॥ एवमपरमन्यत्रापीहग्विधं व्यतिकरमनेकशः स्थाने स्थाने विविधरूपमुप- लव्धवती।इत्यादिकं प्रतिप्रदेशमभितो रामरावणीयं वृत्तान्तमुपस्थानमिलितेन सरभसमपूर्वतापसीदर्शनकुतूहलिना पुराणलोकेनाऽऽन्यायमानमवधारयन्ती नगरमाकोणकुहरान्तरालमन्तबहिश्च परिनन्य न कचिकिचन किंवदन्ती- मात्रकमप्युदयसुन्दा लभमाना निराशीभृय विमुत्र्य व सरलं विपादपत्का- रमतिसत्वरं निर्गत्य तस्मालकापुरीप्रदेशान्मलयादिगिरीन्त्रपक्षियु मोहाप- दानि विद्याधरकुमारकाणामुद्दिश्य गन्तुमारब्धयनी । नेऽपि भव्ययुयतिरनाप- हारिणः प्रसिद्धास्ततत्र तत्र कुवाप्यवश्यमनी भविष्यतीन्याशया मजली काप्येकस्मिन्नेकहेलयैव प्रयरगिरितटोल्मानमाला गां मानां प्रायना. मिति पृत्कुर्वन्तमुपरचितामणरूपममुं निहागरापमा । हा । ब्रायणोऽयमात पनि च वलयन्या शरणाग प्रमादा मनीमुना सादरमपृन्तम्-भो हिजन्मन् : केन ने प्राणवान मन: गद ने पाथमिदं पच्मि यदि भयत्या दिल्यावदितवान् । नाका तर चिन्ना मया पीयारलदावेदय पनि बलमा नरनिपट गय उसपे गति न्याय: प्रनियरोमीनि अनि मा तमा मा प्रनिशान मितानी पासवान्यन्त्र र दिदिलानमनदलतादिनमा दिनि प्रदेश पाहिल्यासारीपागल होनासन दिनोन बढी विजयमानदयं दागदनि न्यद मां रशियामनि । कालोन तेनाल पदमा भिम विमानहानि कामना पनिटा लेन । शिवहिलो मला कादिमि ने ममन: निगरिकमादरनिकाली हलगनिहाल !

·No text on this page.

·उदयसुन्दरीकया। ११३ ? क्षपयन्ती दिनानि तिष्टतीति 'चिन्तयन्त्या मम सम्पिण्डितसखीदुःखसम्भा- रेण बलादेष विगलितो वाष्पजलविन्दुसन्दोहः । श्रीमन्नी ग्विधोऽयमावेदितो वृत्तान्तः । तत्खलु स तावदस्मत्स्वामिन्याः प्राणितस्वामी भवान् । किन्त्वे- तदिच्छामि वोढुं यत्किल क एष विषयः ? कतमनामवेयमिदं नगरं यदा चक्रवर्तिलक्षणानुमानसंवेदितेन भूवलयमा भवता राजधानी कृतम्, कमन्वयमलनकार सुकृतशालिनां वरेण्यः ? किं च मत्सखीसदनज्वरहरण- मन्त्रयोज्यं नाम विभर्ति ? सा च वर्तनमनङ्गस्य, सर्वस्वं त्रिभुवनथियो, जीवितं शङ्खपालगोत्रस्य, किमिक्षास्ते मम हृदयभवनं वयस्या ? मिलिता च क्वचिन्माणिक्यतिरिव जातल्पस्य भवतः ? निवृत्ता च किं तस्यास्त्वहिरह- दादौस्थित्यदायिनी दशापि ? ममापि किं नाम चिरादपयास्थत्येष तङ्गवेषण भ्रमणसशो न वेत्येवमभिधाय भूमीन्द्रवदनदिन्यत्तलोचना तूष्णीमकरोत् । राजा तु सपदि मुखाम्भोजधृतया स्लान्येव स्वयनुयसुन्दरीसङ्घटनमभूयमानं निवेच नेत्रकुमुदान्चिताया विश्वभूतेमुखे सर्व यथाशं तत्ताशमेव ज्ञापयित्वा तत्रैव शयनावस्थानसुस्थितां विधाय तारावली निजनिवासमयासीत् । ज्ञातेति सम्मदरसः प्रथमं ततः सा तन्वी न दृश्यत इति प्रबलो विपादः । बाबुचताविति कृतभसरं विरुद्धौ निन्द्राऽनुपश्य विनिवेडमिवान्तरेऽभूत् ।। ततश्व- - चलति रजनिगन्त्रीवस्त्रचीत्कारधीरो ध्वनिरनुदिशमुचैरेकतः अधुदानाम् । उदलसवनीन्द्रोद्धये मानधाना- मुचितपठितिसाराऽन्यत्र सारस्वतश्रीः ॥ इति कापत्यकवित्तोलविनिर्मितापामुइयसुन्दरील्याची ताराबलीदानं नान सारवानीनाहः पर उन्हातरः॥ १५-१६ उपस ·११४ सोडलविरचिता सप्तमोच्छासः। अथ समन्तादतिविकटकुकुटकुटुम्बारदितकटुरवोदचनविनिद्रितासु युग- पदुन्नदन्तीपु विलासवनविहङ्गमश्रेणियु, समुपजायमा (नध्वा ) नेषु सुरम- न्दिरोल्लासिपु वाद्यमानावसरवादिनसमुलेषु (समूहेषु ?) कणन्तीपु विबुद्ध- सिन्धुरनियन्त्रणारणितमुखरासु हस्तिशालान्तरालानशृङ्खलासु, प्रवर्तमानेषु दुह्यमान क्षीरधाराझात्कारडम्बरेपु, श्रूयमाणेपु मध्यमानदधिभरगभीरकुम्भी- घरत्कारकवचितेषु चलत्कुटुम्बिनीचटुलवलयमालारवेषु, कलकलायमानेषु सरि- स्नानयात्रोपकरणादर्शनक्रौञ्चदुःस्वरेषु श्रोत्रियद्विजेपु, प्रतिष्ठमानेषु गमनव- चनवाचालितनिवासभवनोदरेपु पान्थेपु, स्वावासमन्तर्वलितेषु रजनिजागरजडेषु यामिकजनेषु, पुष्पवनमधिप्रधावन्तीषु रतरसनिद्रालसविलोचनासु मालाका- रतरुणीषु, निद्रामुपसेवमानासु प्रगल्भतरभुजङ्गजागरितवेश्यासु, प्रियगमना- दाकुलीभवन्तीषु मानग्रहापगमसम्मुखीनासु मानवतीषु, गृहजनमुत्थापय- न्तीषु प्रथमप्रवुद्धासु पचरसारिकासु, मिथुनवृत्तान्युदीरयत्सु निद्रान्तोन्मिषि- तसंस्कारेषु क्रीडाशुकेषु, हरिचरितगीतकानि गायन्तीपु पुण्यपथप्रवृत्तासु जरतीषु, देवस्तुतीः पठत्सु धर्मक्रमानुलग्नेषु मुनि माणवकेषु, क्रमेण सर्वतो. 'ऽप्युहुध्यमानसकलजनपदालापनिस्वनमनोहरमाविर्भूयमानभुवनमनुभूयमान- दियुखालोकमुद्भूयमानपृथुप्रभं च बभूव शुभमयारम्भसंरम्भि प्रभातम् । यत्र हि प्रविशतोवासरस्य समुचितं माङ्गलिकसत्कारमिव कर्तुमभितोऽ. पि भूतले स्रवद्वश्यायसलिलशीकरक्षेपैर्वितरन्नतुच्छकं छ (छां?)टक(?)मति- स्फुटं प्रस्फुटपिण्डीतगरपुटकपरिपाटिवलयादुच्चलन्तीभिः किंजल्क(ग)ल- च्चूर्णराजिभिर्भरन्भूरिशो रङ्गावलिविशेपान्, सायान्तनोन्मिपितमालतीशि- थिलवृन्तनिर्मुक्तैरवगलत्कुसुमनिकुरुम्वैर्विकिरन्मनोहरं पुष्पप्रकरम्, उद्बुद्ध- मुखाञ्जनो (डाङ्गनामुखो ? ) द्भूतनिद्रान्तजृम्भिकाश्वाससङ्गमसमाहृतोदारपरि- मलानुमार्गधाविताभिः प्रधनमधुकरणिभिः पदे पदे विरचयन्नायतगुरूणि तोरणानि, विनिद्रनवकुसुमवाटिकाटीकमानमालिनीसीमन्तसरणिसिन्दूरो- ञ्चनविपश्चितमहोत्सवाचारः, क्रीडासरसीपु सुप्तान्युरोधयितुमिव चालयत्यु ण्डरीकानि, विकचमुचुकुन्दकुसुमदलनिष्ठुरसटास्फालदलितरयमन्धरो निसर्ग- शिशिरः सकोमलस्पर्शमावाति प्रत्यूपचारी समीरणः । - ·उदयसुन्दरी कथा। ततश्व- कालक्रमानुपरतिं समुपेतवत्या व्यस्तीभवत्सटितनष्टकलेवरायाः। रात्रेः कपालमिव पाण्डुरमस्तशैल- कूले लुलोठ निरभी(शु)हिमांशुविम्बम् ॥ अन्यतम्व- नाद्याप्यपैति भृगुभौमगुरुप्रधान- स्तारागणोऽयमिति कोपकषायितस्य । अहः कटाक्षलतिकेव झटित्युदस्था- दाशोणरोचिरुदयाचलमूर्ध्नि सन्ध्या ॥ क्रमेण च- प्रातःश्रिया रचितमच्छरुचो(ऽम्बर)स्य लज्जा(पर्या?)यविद्रुमदलद्युतिसोदाभम् । पूर्वाचले समुद्भून्नवपटसूत्र- सत्कुञ्चिकातिलकचिह्नमिवार्कविम्बम् ॥ इतोऽपि- देवेन सर्वजगदुदुरन्तरोग- संहारकेण दिवसप्रभुणा निरस्तैः । कुष्ठस्य शुभ्रतिलकैरिव तारागणैगंगनमुज्झितमस्तशेपैः ।। अथ क्षणेन प्रसरद्भिः किरणमालिनो मयूखैर्वियत्कक्षान्तराणि, विकस- दिर श्चक्रवाकयुगलैर्जलाशयतटानि, विलसद्भिस्तल्पतलोत्तीर्ण- मा निनीकटाक्षः निकेतनानि, भास्वद्भिस्तकाल "केतन तथाऽहनि......"निवषे-गि-तलवद्दा हा कत्यमाणवशतदीधितिप्रतानैर्दिगुणि- तवैभातिकप्रभामं राजत् । तस्मिन्सलभुवनकोशो- द्धाटनपटीयसि प्रभातसमये प्रविशदवसरवराङ्गनारणन्मणितिङ्किणीझणत्कार- मधुरितेन वन्दिना मुक्तवृत्तारण प्रबुद्धो महीपतिरुत्थाय निर्वत्यै च प्रत्यूप- समुचितं कृत्यजातमाहृय रभसाभीष्टाय कुमारकेसरिणे तं रजनिचर्यावृत्ता- न्तमखिलमावेयांचने । निवेद्य च प्रस्ततेन यथा (प्रशलेन पथा ? ) त्रिपथ- गान्वुचुन्वितजाकिरीदशिविरमर्धेन्दुशेखरं भगवन्तमर्चयितुनुचित री ...

·११६ सोलविरचिता बारम्भार्थनुत्थितवान् । अब क्रमेण पविनितशरीरो यथाक्रियमाणविकमिन. पत्रकवकुलकमलमुकुन्द (च) म्पकादिकुसुमसन्नयप्रचुरमधिनशुनिमिा. सिचाललारनारादिभिरगरकर्षरधूपदीपादिभिपचारः परिसमापिनमदभाग- पदानित्यनियः नकालमनाकुलावसरमम्मिलितेन बटुलितो मदन मोडेल वामानामिन - म गर्वरीयतिकरमालय परिपाटी पनगरि -- ·उपयसुन्दरीकथा। कथितया इशा अमारकेसरिणमपश्यत् । सोऽपि प्रभोरभिप्रायमासाद्य सप्र- श्रयं तामवादीत्-युज्यत एव का किल न रोदित्यभीष्टविरहेण घट्यमानह- यशल्यः प्रेमपरिलड्डिन्तो जन्तुः-विशेषतस्तु रुदिताध्यवसायजन्तुः स्त्रीजनः । किन्तु धीमता स्वधीभिरव्योऽयमात्मा, यत्किल विधिव्यापारपरवशे वस्तुनि किमङ्ग क्रियते सत्यत एव यचयोपैति तत्तथैव सर्वम्, सर्वतत्वाचवोधजुषो भवत्यान्तु किमत्रोपदिश्यते, विहाय हृदयदैधुर्यबोधकं तत्प्रेमभावनाव्यास- इमिदानी तथा क्रियते यथा कुतश्चिचिराइव दृष्टिविषयमागच्छत्युद्यसुन्द- रीत्यादि कुमारकेसरिणा रुदिताङ्कतप्रधावितया च विश्वभूत्या च सादरमुद्रो- धिताऽसौ प्रक्षाल्य विश्वभूत्योपडोकितेन कमण्डलुशरिणा वदनकमलसपमृज्य च स्पुरदुगनासापुटंस्खलदक्षरं शनैरवोचत्-राजनिह न शन्कोमि त्वदन्तिके प्रियसखी विना क्षणमपि स्थातुम् , छिनत्ति चैष प्रतिक्षणमुदीक्ष्यमाणश्चित्र. पटो मदीयं मम॑ति वदन्त्या एव तस्याः सहसैव पुनर्निरुद्धकण्ठो हठादपतद्- श्रुधारासन्दोहः । अथ तेन तत्या उद्यासुन्दरीविषयिणा प्रेमानुबन्धवैधुर्येण प्रबोधितानङ्ग- वलिमल्लेशमवनीशमपि त्रपया छन्नं निवसन्तमाकलथ्य कालोचितं विश्वभूति- जगाद-वत्स ! किमेवमास्यते, न खलु सखीविप्रयोगतरलं मनः स्थिरीकर्तु- मसावध चित्रदर्शननवीभूतनुःखा शक्नोति, भवन्तत्तु राशयो धैर्यस्य, त- नाम तत्किन्चन यथोचितमालून्यते, ताः काञ्चन वुद्ध्यो व्यापार्यन्ते, तानि का- नि चिन्यवसितानि स्वीक्रियन्ते, सा काचन सहायसन्पत्तिराद्रियते, ते केचन पुमांसः सन्चार्यन्ते, स च तश्चन महोपायश्चिन्त्यते येन- स्वलोकादपि दन्दशभुदनादालतसिन्धुल्लस- हेलादारितरताडितनान्विप्य भूमण्डलात् । आनीता त्वरितं गृहस्थितिमतां धर्माधिकारेषु सा तन्बडी लगति क्षितीश सचिरा मुद्रेव हस्ते तय ॥ किमु किल नर्त्यलोकादतीर्गसुपर्णवाहनाकृतेरसाध्यमिह महाराजस्य, तदुत्वीयतामितो निवर्त्यतामखिलं पौर्वाहिकं कृत्यम् , अतिकामति च केला, तारावलि ! त्वमपि किमेवमत्यन्तनुतान्यत्ययमदनीन्द्र एव स्वयमत्र प्रयत्नया- नाते, यतो विधिरपि विभेति कृताध्यक्तायादप्मात् । अतः लोऽपि करि- प्यत्यचिराद्नुकूलीन्य तया तह युवयोः सानं सनकालमिति विवनृतियच- नात्तारावती शकुनग्रन्थिबन्धमपि( यी!) तथ्यार्थनुभगाऽनु भारती भगव- ·११८ सोडलविरचिता त्या इति सप्रत्याशमुक्त्वा प्रसादितमुखी राजानमुत्थितं व्रजन्तमनुव्रज्य गौ- रवपरिस्खलिता तामेव भगवतीमनुजगाम ॥ राजा तु निजं निवासमासाद्य यथावसरकृत्यनिर्वर्तनादनाकुलः, हृदि. स्थैस्तारावलीनयनजलविन्दुभिराीकृतकुसुमशरशिलीमुखासारभूरिव्रणा, त. दुग्रवेदनयासुदूरमारब्धः, चिन्तयाञ्चकार-ननु क किल सा नाम रम्योदरी भविष्यति, सहसा सौधसद्मनि सुप्तव न दृश्यत इत्यपहारात्कारणमखिलमन्य. दमुख्यमेव, यतः कथं नु तादृशं युवतिरत्नमर्थिभिनयनगोचरीभूतमुत्त्यज्यते । न च निखिलसुलक्षणानुमेयकल्याणवसतिः सा तादृशी मूर्तिरपायैरपि स्ट- श्यते । तदिह विश्वान्तस्तस्याः स्थितिं कथमहं ज्ञाताऽस्मि; यत्किल स कश्चि- दुपायोऽस्ति ? यो न तां गवेषयितुं पित्रा शिखण्डतिलकेन कृतो वर्तते । कि. न्तु तेनाप्यन्विष्य लब्धाऽसौ पातालवासित्वादगोचरैवास्माकमस्ति । अपि चे. त्तारावलीद्वारेण सम्बन्धोपायस्तथाऽपि यद्यसावन्विष्य समानीता पितुर्गहमाग- ता भवेत्तदा किमप्यध्यवसितुं पार्यते । यस्थास्तु मूलत एव न ज्ञायते स्थिति- स्तत्र किं कर्तुमुपपद्यते अतः कथमसावन्विष्यते । न च तावन्मनुष्यजन्मनः कस्याप्यन्यत्र नरलोकादस्ति प्रचारः । सर्वत्र परं प्रचरन्ति सुरसिद्ध विद्याधरो. रगयक्षराक्षसा एवेति वाक्यान्ते राक्षसपदोपादानादये ! साधु स्मृतमस्ति मे विक्रमैकसिद्धो मायावलनामा निशाचरवीरः, तेन कृत्वा सर्वतोऽप्यन्वेषयामि तां शशिमुखीम् । किमालोचितेन भूयसेति चेतसा विनिश्चित्य कृत्वा समाधि ध्यातवान्मायावलम् । अत्रान्तरे च द्विजाकारसौम्यया मूर्त्या देव ! यः स्मृतो देवेन सोऽहमा. दिश यदर्थमनुस्मृत्य बाढमनुगृहीतोऽस्मि, यत्र किलाब्रह्माण्डशिखरात्कूर्म- राजमर्यादमदृश्यं दुर्गमं दुर्लज्यदुर्घटमसाध्यं च किञ्चित्तदेकेनैव क्षणेन साधया- मीति कृताञ्जलिपुटः प्रणम्य मायाबलः पुरो बभूव ॥ राजाऽपि रभसात्तत्र पटे चित्रगतामुदयसुन्दरीमुपदर्य भ्रातरमुना रूपेण विश्वान्तरङ्गनारत्नमुपलभ्य त्वरितमागच्छेति तं नक्तश्चरं सुभटमादि- देश । प्रतिपद्य च प्रेषणमुत्पत्य गते तस्मिन् सप्रत्याशमिव तस्यैव प्रचार- शक्तिभावनया तं दिवसमत्यवाहयत् । अभावयच्च निराकुलावसरप्रवेशिना प्रेमरसविजृम्भितभ्रमेण सम्भ्रान्ते चेतसि दशादौस्थ्यदुःसहमवस्थानमुदय- सुन्दाः ।

·उदयसुन्दरीकथा। ११९ किं शीतैरथवाऽऽतपात्रि(दि?)भिरुत क्षोणीतलोल्लइन्नै- राहोस्विन्नवबन्दिमन्दिरपरिक्लेशादिभिः साऽथवा । मत्सम्बन्धिभिरप्यनङ्गविशिखाचातव्रणैः पीडिता हा प्रत्यग्रमृणालकोमलतनुस्तन्वी क्वचित्सीदति ॥ अथवा तामशेषशुभविभूतिपानं प्रति प्रोषितेन चेतसा शून्यीकृतो मृषाऽहमेतदेवं विकल्पयामि । किन्तु- चेतस्तां गतमिन्दुसुन्दरमुखीमायाति कस्मादये प्रत्यङ्गं मदनोत्सवस्तरुणिमाभोगोऽच तस्यास्तनौ । तत्रैतज्जघनोदरस्तनमुखश्रीभिः क्रमेणातिथी- भूतं हन्त निमन्त्र्यते मुहुरिति व्यग्रं किमागच्छति ॥ यदि वा- तत्रैव सुदृशस्तस्यास्तचिरावस्थितिक्रमात् । वशीभूतं मनो नूनमायास्यति न तां विना ॥ तत्र हेमाण्डमहार्णवोदरं श्रियेव दूरादवगाय लब्धया। उरस्थलारोपितया मृगीदृशा कदा भविष्यामि त(स?)दाऽहमच्युतः ॥ अपि च- कदा नाम म(म) दृष्टिस्तस्याः कचिदनदधुःस्थिता विरहिणीव चरणपल्लवास्तरणे लुठिष्यति, कचित्कौतुकेन पल्लविता लतेच जडोरुदण्ड- शरणा प्रसरिष्यति, क्वचित् शृङ्गारिणी गणिकेद जघनाङ्गणे स्थास्यति, कचि- न्माराकुला भुजगीव नाभिरन्ध्र गमिष्यति, कचिद्विस्मयाच गता श्रान्तेव त्रिवलिमण्डपमाप्रयिष्यति, कचिद्योवनविडम्बिता स्वैरिणीव कुरुलान्धकारे सञ्चरिष्यति, कचिद्रागिणी सिन्धूररेखेव सीमन्तपदे यास्यति, फचित् हो- देल्लनविलोला शफरीव लावण्यपयसि सर्वतो विहरिष्यति, किं च कदा नु मे हृदयसुखसाधकस्तदालापः कर्णविवरे प्रवक्ष्यति, सदा पर्यन्नतीक्ष्णा तृलिकेव तदृष्टिरभित्तो भ्रमिष्यति, कदा वाऽसौ कल्याणवसतिनिधानालशीय कर लगिप्यति, कदा च नवरुचिस्थानं रत्नमालेव कपठनहं करिप्यतीत्यादिभिः प्रतिक्षणमुदचता तद्रूपभावनाविशेषेण पात्यमानदयसन्नतैरनीभिरभीष्ट- दोहदशतैरात्मानमविरतं व्यापारयन् समन्मधास्थमस्यात् ।

·१२० सोडलविरचिता अथापरेयुः प्रातरेव कृपावती नाम शिष्या विश्वभूतेः समागत्य महाराजेत्याशीर्वचोनुगं कमलपूलकनुपढौकनीकृतं समर्प्य समुचितोपवेश तिथ्यसन्मानिता राजानमन्त्रवीत्-राजन् ! आर्या त्वामाह यथा तारावली तस्मिन्नेवाहनि मठान्निवासमागते त्वयि हठात्प्रबोध्य कानि हिकविधेया स्मृत्वा तत्तदशेषजुदयासुन्दरीव्यतिकरमश्रुपातमात्रानुमेयका रुदितेन तामशेषां रजनीमनैपीत् । विभाते च त्वरितमुत्थाय पुष्पो मिषेण कुसुमवाटिकामुद्दिश्य यत्खलु निर्गत्य गता, तदिदानीमेतितः मेतीत्येवं न तत्राहि सभागता । न चास्माभिरये उदय सुन्दरीवियोगदाखि न ज्ञायते कापि याति किञ्च करोत्येकाकिनीयमिति समन्तादित निपुणं तद्दिनमशेषमन्विष्टाऽपि दृष्टा । न च निवेदितं भवतेऽपि, प्रायः कश्चिदिहापि पुरा परिचितः सुहृजनो निलितो भविष्यति स नी गौरवेण निजं निलयमातिथ्यसत्कारेण तामय सन्मानयिष्यति, किमेवम वेकिनी तारावली, येन मामपृच्छयन्त्येव कुत्र चिद्याति, तत्मातरवश्यमे (ती)ति । न चागता प्रातरपि । एवमय गतायाः कापि तस्यास्तृतीयो व दिवसः । तनूनमसाविह न शक्नोति वीक्ष्यमाणा भवन्तमुदयसुन्दरी वि स्थातुभिति यथैव पूर्व गृहानिर्गता तो गवेषयितुमेवमितोऽपि मन्ये गता भ ध्यति । तन्न भरता परामर्शपण्डितेन शोचनीयाऽसौ। न चानीतया गवे तया किञ्चन प्रयोजनमस्ति । स चान्वेपणप्रयातो वरमुद्यसुन्दर्याः क्रियते सा पुनर्यस्मिन्नुदय सुन्दरी तत्र सर्वतोऽपि भ्रान्त्वा स्वयमेष्यति-इत्यादि । म्यक् सोपदेशमाख्याय लब्धाशिपा नृपेण सप्रश्रयमशेपं तथेति तद्वचः प्रति पद्य विसर्जिता सपतोपमयासीत् । अनन्तरमनेन तारावलीगमनविस्मयरसेन जडीकृतान्तःकरणवृत्ते उद्यसुन्द्रीव्यतिकरानुचिन्तनपथायातमन्मथशरघातबेदनादूयमानमनोविद्ध तया कुतोऽपि निवृतिमलभमानस्य, स्त्रीरत्नफलितायाः प्रतिदिनमुदनद शाकल्पलताया मृलमिव तमभ्यर्णवर्तिनं कुमारकेसरिणममृतरसायसेकसु गेन दृष्टिपातेन समुपशीलयतः, सह तेन ननु क किल तारावली गमिष्यति केन पथा प्रस्थितवती? किमङ्ग सत्यमुर्वीतले प्रियसखीमवेक्षितुमगात् ? उतान्त किमपि व्यपायरूपमन्वभूत् ? किमस्याः संवृत्तमित्यादि परामशतः, क्षणं क नाम तवासाचुदयसुन्दरी दृष्टिपथमुपेता? कथमवलोकिता ? किं कृतवती किमुक्तवती ? कस्मादागता ? कस्य कुलवर्तिनी ? क वर्तत इत्यादि कथित ?

·ज्यसुन्दरीक्या। १२१ मप्यकथितमिव (श्रुतमप्य)श्रुतमिव ज्ञातमप्यज्ञातमिव पुनः प्रश्नैरावर्तयतः, हृदयानुवर्तकेन कुमारकेसरिणाऽपि मुहुर्मुहुराख्यायमानाभिरिमाभिरेव कथा- भिरशून्यानि गमयतो दिनानि मेदिनीन्द्रस्य; जलदतिमिरा(प)सर्पणनिरर्ग- लोऽयं मयि सति लब्धप्रभो हरिणलाञ्छनः करैरनङ्गशरशल्य(निहत)मुद्यद्दय- सुर्वीपति व्यथयतीति प्रोषिते शरत्काले, तासेव सततमुदयसुन्दरीं ध्यायतो नियतमभिनवयवोपान्तसञ्च(रत्नौञ्चलकठिनकेझारसुखरोऽहमसम्मतो नर- पतेरिति निष्क्रान्ते हेमन्ते, हिमपरिग्रहेण मया स्मरानलकरालितावनिप- चित्तसन्तापशा(मक)सुभगानि प्रलीयन्ते कमलकाननानीति निरस्ते च शिशिरे, समयसेवोपचारमिव कर्तुं मलयगिरिशिखरसरसीतरङ्गजलजडिम- समधिकसमीरणव्यजनमगुणः, प्रगुणीकृताविरलव(अल)सुमकोशभरित- मधुरसजलाद्रोंपकरणः, स्वेदप्रतीकारकृते विकसदतिविशदसिन्दुवारसम्भृता- नल्पतरपरागकैतदोपरचितकर्पूरचूर्णः, तल्पार्थमिव गृहीतनवनिरन्तरतरुपवा- ल्पेशलाभोगः समागतो वसन्तः । सम्भ्राप्तः सुहृदो वसन्तदिवसादेकोऽपि चूताडरः कन्दर्पण शरीकृतत्रिभुवने भिन्नक्रियं वल्गति । मानं मानवतीषु कर्पति मनो सथनात्यलं रागियु प्राणानत्ति वियोगिनीषु पथिक्षेप्यन्त्राणि निष्कृन्तति ॥ अपि च- यस्मिन्ननुनमुरारचितानसम्प- दुमृङ्खलेन मधुना हृदि वर्त्मगानाम् । आस्फाल्यमानझषकेतनकङ्कपत्र- शल्यस्वनं पिकलान्यनुमापयन्ति ।। यत्र च- त्रिभुवनानन्दप्रदायिनः समदनलयकामिनीकर्णपूरविरचितारविन्दकोश- प्रवेशलालसाः शान्ता इव वसन्तः पयोधितटारानग्रामेषु, शिशव इव खेलन्त- स्ताम्रपणीतरङ्गदोलातु, अतिथय इवोपतिष्ठन्तः कावेरीचलन(कृलल ? )तागृ. हेपु, परिका इव मिलन्तो गोदावरीजलतुपारसापु, मृगमदनशीलिखितानि कलयन्तः पण्डिता इव पाण्डीरूपोलपत्राणि, धन्निल्वेल्लोगनानि चिन्वन्तो मालिका इव कुन्तलीशेखरकुसुमानि. मन्मयनिधीनुसाटयन्तः सिद्धा इवा(न्ध) ·मोनिका सीमन्तिनीस्तनालशान, केमरपारागोमतोमारा हम गया; ( वन तः ? ) कोडणीनामललगेगु, नागमपुरमोदिनी मला हा मिलन्तो म- हाराष्ट्रकुटुम्बिनीनामस्तम्भेनु, परिमलमिलिनालिदलमानिनः सुभटा इन लगन्तो लाटलीलावतीनां गलिपु, मन्दगमना: मीटनारी नपत्रातृरिकार- তিবন, পাগতিশমা নাগামনি, না: মুন্সি भ्रमाभीरभामिनीमुसामोरेन, चन्दनगिरिपरिसरोगानमालापलन्तला सुमकतमस्तकाभिनयभारतकाः प्रसरन्ति दक्षिणदिगानालेपमिलिनारसी रभसुगन्नयो गन्नवालाः । किंबहुना- भृभूमि केरलीनां मुरुलमृगदशां विभ्रमोत्तमदेश पोलीनां पालकाशीविषयमपि वलीमण्डलं मिहलीनाम् । आफम्याम्योधितीरे तमकुसुमरजस्तम्भमुत्तम्भयन्तो याम्याः पुप्पायुधस्य व्यद्धत मरुतो राज्यमेकातपत्रम् ॥ अथ तत्र तरुणजनहृदयसमनिप्रवेशमङ्गलमुहर्त मन्मथस्य, व (वा? यौवने तरुधियां, रसायने(कुसु)मानां, नायके सर्वतूनाम् , उत्सवे विलासिना, शृङ्गार सुहृदि विकचविचकिलमकरन्दसुन्दरामोदमिलितषट्चरणचक्रनि नमानिनी- मानकन्दले दलदकुलपाटलाशोकसहकारमधुरसभरासारभग्नाध्वनीनवर्त्मनि वसन्तसमये; निविडतरुपत्रपछ्यास्फालशब्दसुभगेन निभृत मुल्लपितवचनस्व- नाभासमिवोच्यमानो मलयमारुतेन, मुकुरमधुमिलितकुटिलपट्चरणराजिरेखा. ग्रचलनसन्निवेशिभिः सभ्रूशिखास्पन्दनमिवानुमन्यमानशूनमः, समीरणा- न्दोलनचलितहस्तकैः सहस्रसंज्ञमिव पूगीवनैः प्रेर्यमाणो राजा सदा मान्यमपि महत्तरं धैर्यमवधीर्य तस्यैककन्यकावस्तुनः कृते हृदयमनङ्गगृहे दासीचकार । प्रतिदिवसमादिश्यमानमानसो विवुद्धमन्मथहुताशनोत्ताप्यमानः प्रज्व- लन्तमिवाखिलं परिग्रहमपहाय, पीयूपसृष्टिनेव कुमारकेसरिणा परिगता, शिशिरेपु हर्पवशविसारिविहरणरसप्रसक्तकलहंसकामिनीमुखविखण्डितोल्ला- सितमृणालनलिनकिसलय (विलाससरसीतटेषु) गिरिसमीरताडितनिविडता. डीरवोत्रस्तहरिणरमणीकुलतरलनेत्रनीलोत्पल(नि)करपेशलेपु लीलावनेचरस्थ. लेषु यौवनभरमन्थरोद्यानपालिकाविकीर्यमाणदृष्टिकाममक्षरितलतानिकेतनेषु च प्रमद्वनेपु रममाणः, पुरोऽवलोक्य सभ्रक्षेपनिर्देशमुवा च कुमारकेसरि- णम्-अहो पश्य पश्य । तेन च- - ·उदयसुन्दरीकथा। १२३ एतस्मिन्नलिनीवनेऽस्य नियतं कान्तावियोगभ्रम- भ्रान्तं चित्तमवाप्य षट्पदपतेर्लग्नोऽङ्गजन्मा ग्रहः । तेनैष प्रलपन्विशृङ्खलमुखो राजीवधूलीभृतः शून्यं भ्राम्यति सर्वतो मधुलिहामावेष्टितो वालकैः ।। अन्नच- - - चक्राह(य)स्य शतपत्रवनप्रचार- संलग्नसान्द्रमकरन्दरसप्रसिक्ता। यामा(भूयो?)वियोगबुरितमशमाय लाक्षा सेवकवसु (वसेककलितेव?) वधूर्विभाति ।। (2) इतश्च- एष प्रभूतमुकुराहरणप्रसक्ति- सन्तुष्टकोकिलनिकूजितकैतवे(न)। चैत्रेण भू(?)तनिल(येन) निश्ची(ची?)यमानः पञ्च(श्वेषु?)सायकशिखाध्वनिरुल्ललास ॥ अस्मिन्नपि- क्रीडावने पश्य नवप्रभूतपुन्नागपुष्पानिपतन्परागः । गन्धोपलक्षोद इव स्मराग्निमुद्दीपयत्येष मनस्सु यूनाम् ॥ इह हि- चन्दनाचलसमीरदोलिता मूलमुक्तधनरेणुधोरणिः । रागिणां कचिकेव मानसं पाटयत्यहह चूतमरी ॥ कुमारकेसरी च व्यञ्चिताशयैरमीभि( री )शैरालापवचोभिरवनीन्द्रस्य हृदयभाकलय्य विषीदन् अहो प्रगाडमिह गृहीतोऽयमनङ्गमहतकेन स्वामी, ना। प्यतोन्यत्र मया नीयमानोऽपि यास्यति, न चेदृशं प्रदेशमपहाय रागिणां निव- तिः, तदिदैव नाम कैरुपायैरुद्दिश्य च किमालम्बनमुदयसुन्दरीकृतामस्य मन्म- ध(व्य )धामन्तरयामीति समन्तादत्तदृष्टिरेकतो विलोक्य ससन्भ्रमं जगाद स्वामिन् ! इत इत्तो निवेश्यतां दृष्टिरवेक्ष्यतामियमत्र वनवीरनाना किरातरा- जेन कुतशिदासाद्य सरभसमानीयमाना. धृता च दारकेश वलगायाम् , पर्याण सब्जिास्वागतोपहारटोकितेव सर्वर्तुराजेन मधुना. चरणसंचरणोपरोघदत्तेव दिकालैः अनन्ययोग्येत्युपायनीकृतेव शण, वाहनकरत्नमिति प्रीतिपरिक- ·सोलविरचिता ल्पितेव वेघसा, प्रभूतवेगास्पदतया शरीरसिद्धिरिव मास्तस्य, प्रत्यक्षतेव वि. त्तत्य, रूपान्तरोत्पत्तिरिव गरुडस्य, जन्तुपरिणतिरिवासनामाणिकप्राणप्रकर्ष- नया. वेगमतिहटादाच्छोदयितुमिव रंहसा प्रसिद्धेपु प्रविष्टालोकपदयेपु, त्रिवि- कमवत्रिभिरेव क्रमविवमतिमामितुमीवरा, मङ्गलार्थमिव क्रमं चतुर्थमाविध नी, दयजन्मनोऽन्यस्य ग(ति)त्व( रा )मसहमानेव मुहुर्मुहुःस्फुरता घाणार भागेन भासमाना, मुग्नान्तविरमता स्फुरन्मश्रणहेपारवेण त्रिभुवनालयनप्रति जामिय कुर्मनी, नेजसा सर्वनक्षलदानया धरणितलस्पर्शणयेव कम्पमाना, मनिमय निधनोगादानाम्रितेच मशिष्टारागपादलं वर्णमादधाना, विशिष्टगुणा: पारगाष्टिना म्यम्पेण गातुष्पदीजानिमुमर्पियन्ती, मलगमनवेगानगतेर्मग्लो पार्थ(गा?)मिय लम्निनाभिरनिमगवनगाभिम्झामिनेन बन्धुरा स. न. किल्या गेमभिः, नया काभ्यामुमनितावलाप्यधि(स्थि?)मयी मुगेन, पापानि दिग्या पदन्याम, अष्टवय सालोकमम्भयाकार विनमधरा, गीतानि.मारगग्विननादाजा झदित्यन्यता धिकृप्य तापाप्र. दिगदा मम्मियपणालया। ममता बनपा मद पुरः प्रागन प्रणम्य विज्ञासः किगतराशन- या महानिरः पशिभुवि मनतो ममा झगिनि परमगाव शानदानादमयनग्निदानम्बार पपात, न जाने किंगपिय मार पियन्दन पाय सरमदाहारकाशिणी आगीवालमत्राताग, दिसामाजन्मनः कस्यापि वाहनचंगामदात । ( मानव गा. न य च स्वयंविधमनुष्या विपिनन मया मिलिम-अटो! नाकार चाहना बाध्य बिनर्षिमादमागना ? मध्ये मरापि र गनिधानाधाय निमितयं विचाराने गमन मयुद पटनादालनाला नमन्नि । श्रया inform टीय निटरिनाममा नाय मानद मिमी. मात्र उपहार दिनमानritiiran! सव दिसामाजिक हापाzिrrit ryen. । नत्र पद नियमाmarit, fai नाटा पनि chr mm. माया या माशा. या farpf ४. ना मोटापटser frienfare MAP NA ·उदयसुन्दरीकथा । १२५ मास्ते । ततश्वात्मनः पर्याणपरिकरेण प्रगुणीकृत्य सेयमानीता देवस्य पादा- न्तिकम् । उपरिष्टाद्देवः प्रमाणमित्युक्त्वा विरराम । . अथ कुमारकेसरिणाऽपि-अये निरुपायलब्धेनामुना रसान्तरेण राज्ञः सुदूरमन्तरयामि प्रस्तुत्तमनङ्गपीडाकरं रसमिति विचिन्त्य वीक्ष्य तां सम्यक् सर्वाङ्गमवगतस्वरूपेण विज्ञप्तः-स्वामिन् ! अवधार्यतामसौ तावस्थ (ताव- दस्ति ) नवधा तुरङ्गजातिषु तोकोराजातिरुत्तम(व)। साक्षादष्टधा हयलक्षणे च संस्थाने ताक्नुच्छायो देयं परिणाहश्चेति यथावदङ्गुलसंख्यया प्रधानमानोचि- तप्रमितिलत्कृष्टैव, श्रवणयोश्च युगं यादृक्शानेणोक्तमस्ति तादृग्लघुतया श्रेष्ठं, मृदूनि च पश्य सरत्वक्तनूरहाणि, निर्भासताऽपि जानुजङ्घाननेषु, नयन- दशनस्तनेषु च वास्तवं लिधित्वम् , असावप्युड्रायवती ग्रीवा,खुरेषु निष्ठित- मेव काठिन्य, पृथूनि च ललाटकटिस्कन्धपृष्ठाक्षिवक्षस्थलानि, किमुच्यते यथोक्तैव संस्थानगुणेनासौ वर्णेन च मूलवर्णचतुष्टयात्पाटलच्छविः । आवस्तु यथास्थाननुचितैरेव चिह्निता, ध्वनिना च सङ्ख्यस्य(शंखस्य?) हेषते । देव सत्वं च सत्वेनाविद्धाति । दधाति च छायामाग्नेयीम् । सुरभिश्च सौरभेण पङ्कज- वनस्य, त्वरितया विलासवत्या च गत्या प्रचरति । सप्तधा प्रकृतिषु शुद्धव सत्त्वप्रकृतिः। प्राणमपि तमेव प्रधानमाजिकं स्पष्टयति । एवमेभिः शुभलक्षणे- रक्षीणसृष्टिरसाबहत्यधिरोहमारतिनियूढस्य स्वामिनः । तदेव ! कौतुका- दधिरुष वाथतामियम् । धारा हि याः किल विपश्चिताः पञ्च तास्वेकैका विधा प्रकीर्तितेति सन्य निरूपय प्रथितान्ववारधौरेय !, तासां क्रमं पञ्चधा मण्डले तु तथेत्युपदर्शय प्रकर्षात् भो ! वाहविद्ययोपहसितरेवन्त !, विधि वाहनस्य पद्धिं च धरणीन्द्र ! सूत्रय, त्रिधा च वीथी तस्यानुचितक्रमण वेगमारोपयतु वाहनविधिविशारदो देव इति आदराविज्ञप्ते तेन कौतुकी नरेन्द्रः सलीलमारुह्य तथैव तां वायितुनुपनान्तवान् । अत्रान्तरे च- झटिति प्रधावन्नागतो दुरन्तास्तविलवः, प्लावितोऽन्भसा श्रमजेन, गनि- जवायासविस्ताभिरनवरतनिःश्वासोच्छालसन्ततिभिरन्तरितवचनवर्णपरिपा- टिः, कर्मकरः करभकः-" देव सुपिता मुपिता मः, पश्यतामत्माकमश- क्यनिग्रहेण दुरात्मना कुतोऽप्यागत्य विश्वस्यमानमिदं रक्ष्यतां रक्ष्यतानुद्या. न "मिति सत्रासगमवादीत् । विस्मयोत्तुकैल्पान्तवर्तिभिश्च फेन रेबेनेनि युगपदापुच्छयमानो भयानुट्टीर्णनाना तेन तेनेति जल्पन नृपेन्द्रमहासयत् ।

·२२६ सोडलविरचिता राजाऽपि तेन तादृशा तस्योत्रासवचनेन विस्मितश्चान्तः सत्वरमाहत्य जवाभ्यां तुरगीमनुपृष्ठधावितैः कुमारकेसरिप्रभृतिभिरनुनियमाणमार्ग:क्षणा- त्तमुद्देशमासाद्य पुरो निहितदृष्टिरेकहेलयैव परमितस्ततो लतामण्डपाहतामण्ड- पमुर्वीरुहादुर्वीरुहमनुसरन्तम् , अ(न्वा ) रब्धमशेपतोऽपि वनरक्षिभिः, अ. क्षामविक्रम, हास्यरसमिव पार्थिवविकारेण परिणतम् , दुर्नयमिव प्रतिमया प्र- तिष्ठितम्, वैरूप्यमिवानन्यरूपतया नियमितम्, चापलमिवैकवसतितया व्य- वस्थितम्, कडारकान्तिभिस्तनुरुदैर्लग्नकपिकच्छुकेसरैरिवोपजातकण्हतितया सततमङ्गेषु कण्डूयनस्वभावमुपशीलयन्तम्, चापलदुरुद्यमान्दोलितचन्दनमही- महतया चलितशिखरशाखाग्रविघटितेन क्रोधात्पश्चाद्भागलग्नेन गोधूमरोचिपा भुजङ्गमेनेव पिङ्गत्विपा लाङ्गुलदण्डेन भ्राजमानम्, फालवशमिलितविम्बीफल- पाटलरसेन लिसया वदनसम्पदा दशनदलितकुम्भकर्णनासारजा प्लावितमुसं सुग्रीवमिव दृश्यमानम्, पाकारुणगभस्तिनि नारङ्गफले प्रसारितकरं शिशुभा. बचापलाहालरविविम्बमाकर्पन्तं हनूमन्तमिव प्रतीयमानम् , इतस्ततो दृष्टनष्टत. या रणरसोचचापलं नीलमियोपलक्ष्यमाणम् , प्रेसता जात्यकनकदलोद्योतदी. प्रेण प्रभापिण्डेन जलदपण्डात्तडिङ्गोलमिव श्यामलतमालशिखराचम्पामयः क्षिपन्तम, तारकवतश्च गगनादुल्कापुञ्जमिबोगुन्द्रमाधवीमण्डपात्फालेन निःस. रन्नम, कचित्कपिदोन वपुषा परिणामपिङ्गलं फलमिव पनमतमस्कन्धेषु लम्ब- मानम, कचिद्यायकमचा बदनविम्बकेन फदिमेकोत्तरां दाडिमीविटपपु दी. यन्तम , कचिकपिला फुलमाया लागलभियाकपिशकेमरविकस्वरां मसरी- मिव लतामण्डपेषु मृत्रयन्तम , हरजटाग्रपिङ्गलया प्रज्वलन्नमिव देहविपा, प्रचन्टग्बिन्लाङ्गमागेन उत्पतन्नमित्र चापलेन, फलग्रहादथिनकरण विस्तरन्त. मिव दुनयेन, रक्षिजनकदयनोपकल्पितंन हमन्तमिव दन्तनिष्कर्षणेन, विदुष. कनदवीचपात्रेय, विटंकान्नारनगरपु, भोक्तारमागमग्रामफलानाम, प्रमाद चिन्नकमनाकश्रियाम, विभीपिकाप्रभेदमित्र वनदेवनानाम् , हास्यपामित्र महाभूतान, चामननियमिव नशिवगंपवंशिनम, नियमयलमिव फला. हारिन , महाकायममृताकारभामुरमनिजवं पवनमद्राक्षीत । दृष्ट्वा च माश्चर्यम अहो महन्यमानाम, अहो मामुल्यमावत: अही बदरता चैतन्यवृतः, अहो निरगन्यकलादानस्य । ययाप निम्नाना. "। मानुपमा व्यापारः, यथा बमजन्मनापीदाममापत्यम् , गया ·उदयसुन्दरीकथा । रक्षकचमूविमर्दकमिदं च सामर्थ्यम्, तथा तयामि केनाप्यन्तस्तिरोहिता- कारेण वस्त्वन्तरेणामुना भवितव्यम् । ये हि रामायणे सुग्रीवनलनीलाङ्गद- प्रभृतयो दिव्यांशवन्तः श्रूयन्ते, ते किमन्यादृशाः केचिद्भविष्यन् । अथवा मध्यवती तेषामेकोऽद्यापि हनूमानास्ते । स यद्यसावमीभिरनन्यशक्तिभि- श्वेष्टितैर्भवति तद्भवति । भवतु, सामर्थ्यमेव ज्ञापयिष्यति यः कश्चिदयमिति । दृश्यतां तावदिति चिन्तयन्नभिमुखमुपागतेन तदुपसाधनानुवन्धभावनानु- विष्टेन विज्ञप्तो वसन्तशीलेन देव ! कुतोप्ययमेवमागत्यागत्य प्रतिदिनं वन- रक्षिपुरःसरानस्मान्न किञ्चिदिव मन्यमानो नवपाकमधुराणि नाभिवाच्छित- फलानि सर्वतो विलुव्य स्वयमनास्वादयन्नये ! कुत्रचिद्याति किलाद्य निगृ- ह्यते श्वो निगृह्यत इति न गतो गृहीतुमस्माभिः । अद्य पुनः प्रसङ्गसमा- गतस्य देवस्यापि ज्ञापितमित्यादिवचनाधिकवर्धिताद्भुतरसो राजा तं स्वय- मुपक्रान्तवान् । अथ सोऽपि- वालरविरक्तवदनः सम्पमाच्छिद्यनिर्गतोविपिनात् । दुर्वासर इव भूभृत्युपस्थिते शुभदशाप्रतिमे ।। ततश्च- उत्क्षेपणन्यसनशौण्डपदक्रमेण पूर्वाङ्गमुन्नतमनुन्नतिमच कुर्वन् । पश्चान्सुहुर्वलितकण्ठमकुण्ठवेग- मत्रात्र दृष्ट इति निस्सरति प्लवङ्गः ।। राजा तु तेनोद्यानविप्लवक्रोधेन कनु पुनरसौ किमर्थं च स्वयमनुच्छि- प्टानिफलान्यादाय यातीति महता कौतुकेन च प्रेरितो झगिति दत्वा कशं तुरयाः साग्रहं पृष्ठतो दधाव । क्षणाच स तथाऽतिसत्वरं विनिस्सरन् कपिरित इतोऽयं प्राप्यत इति समत्याशमनुसरन्तमनुमार्गलग्नैश्च कुमार- केसरिप्रभृतिभिः स्तोकान्तरमनुसृत्य चरणगतिवेगभड़तया स्थितस्समुझिन- मेकाकिनं नरेन्द्रमतिदूरमाचकर्प । तथा सुदूरमाकृष्टो वजनाजा तमतिवेगलाघवानुकृतमान्ताजं प्लवद्ध- मनुसरन्त्या मुखादवगलन्तीभिरतनुफेनवल्लरीभिरतनुवेगोल्झितस्य पश्चादाग- च्छतो मरुतः पन्थानमिव(चि)हयन्त्याः, परस्परमुभयोः स्पर्धयेवाग्रमत्रमनु- सरतोरनचरणयोर्दयेन समागतां ककुभमधि प्रधावन्त्याः, रयातिरेकमाकलव्य ·१२८ सोलविरचिता तुरगयाः सकौतुकमहो किमियमुत्पतिता वियत्पथेन याति, किमुक्षिप्य केना- प्यदृश्यमूर्तिना नीयमाना तिष्ठति, किमेतदनसक्रान्तः कश्चित् छमवानेवं प्रम- पति, किमीदृशमेव जयस्वरूपमस्या इति बहुवितर्कव्यग्रतया मुहर्तमकृतावधानः सहसैव परमनेकतमशकुन्तकृजितारावतुमुलैम्भोधितेन मनसा दत्तदृष्टिरकस्मा- दात्मानमेकत्र महावने पतितं व्रजन्तमद्राक्षीत् । वीक्ष्यते यावत् तावत्म बन्नु महीध्रमेनुरोनास्ति शाखामृगोऽपि, अग्रे केवलं निवारयितुमिवाग्रतो गमनमन्तरे स्थितम्, छलितविन्यगिरेरगस्त्यस्य रोपार्धितमिब पियाय दक्षिणां ककुभ- मवतिष्ठमानमेकं गौरीतपश्चरणपन्चाग्निना विलीनतुहिनं हिनाद्रिमिय, हरपद- स्पर्शप्रभावादपगतस्फटिकपाण्डकुष्ठम्, कैलासमिब, वार्धकेन गलितकाचन- च्छवि सुमेरुमिव, अद्भशिखरकृताभ्रं भूधरमपश्यत् । उपजातविस्मयश्च त्वरितमाकृष्टरश्मिवलयो विधृत्य तुरङ्गीमुपमृत्य च धनच्छायातिशीतलं तलमनोकदस्य श्रमभरातिमन्धरया दृशा निरूप्य सन्नि- वेशमशेपतो दिशां सम्भ्रान्तहृदयश्चिन्तयाञ्चक्रे-अहो ! काहमिह महावने पतितः, कतम एपोऽपि ब्रह्माण्डफलककीलको विसङ्कटः सानुमान्, क सो- ऽस्मद्वनीप्रवेशः, क ते कुमारकेसरिप्रभृतयः सहायाः, कियन्तमध्वान- मियमुल्लवितवती महाजवा तुरङ्गी, न चैतस्या वेगलाघवमिदमदृष्टपूर्वमालोच- यता व्यग्रेण मया समुपलक्षितोयमुज्झितस्वीकृतो भूविभागः, क चासो कपिर्यदर्थमनुपृष्ठधावितोऽस्मि, किमदृश्यो भूत्वा क्वचिद्भूतः, किमिह माया- विना तेनाहमाकृष्य छलादानीतः, करिष्यति वा किञ्चिदुपरिष्टादन्यदप्यसौ, किमियमित्थं प्रवृत्तिः किञ्चिन दर्शयिष्यति कर्मणोऽनुरूपं फलम्, किमेव- मीदग्विधं प्रातिकूल्यं वा विधेः, इदानी किमत्र क्रियते, किमु व्यावर्त्य तुरगी पश्चाद्रजामि, किमतनी भुवमनुसरामि, किमिहैव तावत्तं हताशमदृश्यीभूतं वनौकसमन्वेषयामि, यदि तावदियमीढविधा ललितैव तुरङ्गी ततो मे न दूर निजनिवासनगरं संप्राप्तिः (तुं ?) स पुनरापदं महाकृतस्य कथमवेक्षितव्यो वलीमुखः, यहा सर्वेऽपि परमधर्मार्तिभृतः पिपासिताश्च नितान्तशीतलमति- स्वादुसलिलमुपकूलफलवदवनीरुहं जलाशयमधिश्रयन्ति तत्तमहमाश्रयामि, तत्रापि यदि नैप प्रत्यक्षतामेष्यति ततः किमनेन, मनः प्रवृत्तिरेव कौतुक- मकौतुकञ्च : कल्पयति, तावत्खरातपसमयसर्पणश्रमकदर्यितामिमां तुरङ्गी. मात्मानं च जलाद्युपसेवनैरुपजनितसौष्ठवं विधाय कालोचितं करिष्यामीति निश्चित्यःचलितस्ततो हुमतलात् समंधरप्रचारमितस्ततो निभालयन्नातिदूरमा- ·जयसुन्दरीकया। १२९ छायया नन्दजनितकूजितारावमुखरैराख्यातविषय इव हंसादिजलपत्रिभिः, अनि- लान्दोलितशिरोभिः संज्ञितजलाशय इव तरुभिः, अभिमुखसमागतैश्च कृता- न्युत्थान इव साम्भोजसौरभैर्वायुभिस्तनिश्चयः सप्रमोदमनुससार तां दिशम् । अने च तस्यैव भूभृतो मेखलायामत्यन्तशीतलाभोगं प्रभेद- मिव हिमस्य, संस्कारमिव चन्दनस्य, परिणाममिव चन्द्रमसः, सन्तान- मिव शीतकालस्य, राज्यबंशमिव निदाघस्य, सन्निताम्बुसर्वस्वं कोशमिव वर्षागमत्स्य, सुस्वाकुजलमयं रूपान्तरमिव समुद्रस्य, विविधोर्मिचमूचलनदु- स्तरं चक्रव्यूहमिव वरुणराजस्य, यमलजातमिव द्वितीयं मानसस्य, वर्तु- लिमशालिना पालिवलयेन ठकारमिव महीमातृकायाः, निरालम्बनतया झगि- त्येशत्र पुनीभूय निपतितं भरमिवाभ्रगङ्गायाः, धर्मोपमर्दरौद्रस्य कलेः प्रसरमा- लोक्य मन्त्रयितुमेकान्तमिलितानां मन्दाकिनीस्रोतसां त्रयमिवावडमण्डलीरू- पेणोपविष्टम्, सुरपतिफणीन्द्रयोत्पन्नविवादे पाताललोकादाकृष्टमन्तरालेविमु- क्तममृतकुण्डमिव विस्तीर्य जगत्यामास्थितम् , शैत्याभिलाषपतितयेव ततरूणामनुच्यमानशीतलतरङ्गम् , तरङ्गसंगतालम्बिशाखाप्रपल्लवमुखैः स्वा- बुतामलुब्धैरिव तीरशाखिभिरनवरतमापीयमानसलिलम् , क्षारसागरजलोदिग्नैः सुधामधुरवारिन्नहार्थमापतितैरभिनवाभ्रपटलैरिव पृथुभिरम्भोजिनीलैः सम- तादा(वृतम्, सुनिर्मलान्बुतया प्रतिबिन्धितेबु बहुपनार्येष्वेकतः प्रतिफलित- मूर्तिना गगनपिधानकेनेवाल्पकत्वादन्तःपतितेन महत्वमद्भुतं बिभ्राणम् , अन्य- तस्संक्रान्तविन्यया परिसरविलीनवनराजिरेखया विततवाडयधूमच्छयाडिन्त- कोडमपरमष्टमं पयोधिमिव प्रतीयमानम् , अपरतः प्रबुद्धविशदारविन्दप्रतिः विन्वैरातपरिवातपाद्रक्ष्यमाणसैन्यमन्तर्निवासिनं वरुगमाविधानम्, शतशः प्रतिविन्वितैश्च पृथुदलस्तवकपूरितमौलिभिस्ततालशाखिनामाकारैरमृतकुण्ड- धिया पातालानित्सरभिरनेकफणैर्भुजङ्गमैरिव भ्राजमानम्, अनिलतरलितावि- रलशीकरनिर(न्तर)बुर्दिनोत्सवपदं चातकानाम् , कमलसौरभसुगन्धितं विला. सभवनमिन्दिन्दिराणाम्, विकसित पहलकुवलयान्धकारसंचलितं संइतकं सारसद्वंद्वानाम् , सुस्वादृशीतलजलं प्रपासत्रमवीचराणाम् , सिद्धनवमृणाला- दिकन्दकमनीयं रसवतीस्थानं कलहंसवयसाम्, कमलपरिमलमिलितालिमण्ड- लमनोहरं धृतमेघडवरातपत्रमिव जलाशयैज्ञाधिपत्येन, क्रीडन्नकरपुच्छाच्छो- टनसनुत्थितोदच्छदं सनुत्तन्मितपताकमिव जलोभेरेन (ट्रेकेण,)वहलकल्लोल- तरलं कापमानमिव शैत्येन, तालिnisusीपल्हनमायापनि ·१३० सोलविरचिता महत्तरत्वेन, निर्मुद्रमपि मुद्रितोपकण्ठं श्वापदपदः, दुस्तरमपि तीर्यमाणं तरङ्गः, अस्ताग(अगाध?)मपि लब्धमध्यं पयोभिः,अमलमपि मलिनमिन्दीवरप्रभाभिः, पवित्रतोयमपि मिश्रितमरविन्दमम्बु(धुबिंदु)भिः, कचिजलदेवताजनकूपिका- भिरिव दन्तुरं कुवलयकलिकाभिः, कचिदमणवाराङ्गनाशृङ्गारयावकक्षेपपात्रै- रिव पाटलमुन्मिपितरक्तोत्पलैः, कचिद्रारिलक्ष्मीनिमन्त्रितानीतनववधूवरैरिव पिचरं चक्रवाकमिथुनः, फचिचटुलवल्गिभिश्चलदिव जलकुछुटकुटुम्बकैः, क. चिडवलकान्तिभिहसदिव चकोरपेटकैः, कचिन्ममृणवाणिभिर्जल्पदिव कुररस- न्दोहै:, कचिद्दीर्घमाराविभिर्गायदिव कुमुदपट्पदैः, उल्लसता जलेन द्रावयदिव मेदिनीम् , उत्कालशालिना तरङ्गचक्रेणाकामदिव दिशः, समुत्पतता शीकरक दम्बकेन व्याप्नुवदिवान्तरिक्षम्, श्रुतमेव तापापहारकम् , दृष्टमेव तृष्णाह रम् , जलकुञ्जरैरप्यनासादिततलम् , लहरीभिरप्यदृष्टपारम्, अपारप्रसरनुप- तीरसम्भृताङ्गं तडागमद्राक्षीत् ॥ उद्वेल्लन्नवनीरजव्यजनकत्रातोदराकर्पितं यत्रातिस्थिरगन्धवाहतुलितं गन्धं गृहीत्वा नवम् । भृङ्गास्तत्क्षणलब्धसौरभरसादुन्मादवन्तो भ्रम- न्त्यग्रेऽग्रे नलिनीश्रियः कृतरवं ग्राम्या भुजङ्गा इव ॥ अपि च- पूगीवलयवल्लाले गर्भ (ल्लीलागत ? ) रङ्गे स्थिता इव । खेलन्ति लहरीदण्डैदण्डरासमपां श्रियः ।। तवलोक्य झगित्युपनतवितर्कश्चिन्तयाञ्चक्रे । व्यावृत्त्य ध्रुवमागतः स भगवान्भूयोप्यगस्त्यो मुनि- स्तेनैते चकिता इवोर्मितरलाः सप्ताऽपि वाराशयः । अत्रागाधगभीरगर्भगुरुणि स्वैरं प्रविश्य स्थिताः पालीपिण्डमिषेण पूर्णवचनो विन्ध्यश्च वृद्धिं ययौ ॥ इत्येवमनुचिन्त्य सहर्षमाप्यायितमनाः सरभसमुत्तीर्य विसृज्य पर्या- गमुल्लोढनरलपनजलपायनादिभिः सन्तयं च सङ्कलय्य लतावल्कलेन तुरङ्गी नवहरितदूर्वाङ्डरमनोहारिणि परिसरे स्वैरं चरन्तीममुञ्चत् । स्वयं च तुरगीखु. रशिखरखण्डिताध्वधूलिभिराधूसरं प्रक्षाल्य चरणयोर्युगलम् , आकृष्य च स्वयमम्बुजादिजलजकुसुमैश्वकार माध्याहिकी देवतोपास्तिम् । अनन्तरं ·उदयसुन्दरीकया। १३१ चाभ्यवहृत्य प्रत्यग्रसरसानि मृणालीकिसलयदलानि तीरतरुलताफलानि च पीत्वा च तरुच्छायातिशीतलं सलिलम्, आसन्नवर्तिनः शाखासन्दोहबह- लस्य तमालविटपिनो मूलवर्तिनीमनुसृत्य च छायामुपाविशत् । उपविष्ट एव च हृदयीकृत्य तं वलीमुखमशेषतो जलावतारवमसु तटत- रुशिखरेषु लतान्तरेषु गुल्मसन्धिषु कन्दरदरीमुखेषु च प्रहितचक्षुरालोकयत् । कियन्तं क्षणमतिक्रम्य मनस्यकरोत्-अहो न तावदिह दृग्विषयमागतोऽसौ दुरात्मा कपिः, कान्तारमिदमसञ्चारगोचरं च मानुषाणाम् । तथाह्याश्रयोद्देश- लेशोऽपि न क्वचिदालोक्यते प्राणिनाम्, प्रायःम्वापदान्यपि न नाम सञ्चरन्तीह दुर्वने, तत्किमेवमत्राऽऽसितेन, तेऽपि कुमारकेसरिप्रभृतयः व स्थिताः, क कि- लास्माननुसरिष्यन्ति,क्क चान्वेषयिष्यन्ति, क वा भ्रमिप्यन्ति, किं करिष्यन्ति, कथं वत्तिप्यन्ते तपस्विनः, तद्यदि प्रीतिमुपगतेयममुना सरसदूर्वाहारचारेण तु(र) गौ, ततो व्याघुट्य पृष्ठतो बजामीति संचिन्त्य तदभिमुखं निक्षिप्तचक्षुर- कस्माचरन्त्यास्तस्याः पूर्वचरणयोरग्रवर्तिननुल्लसितमांसलमरीचिवल्लरीपरीत- पुलिनपदम् , पुप्पमित्र विद्युल्लतायाः, गुच्छमिवाशेषपदीपकलिकानाम् , नभ- सः पतितं गर्भाण्डकमिव भगवतः पतङ्गस्य, ज्वलन्तं चितापुतमिव निशा- तमित्राणाम् , रविणा परिगृह्य सुभगीकृता चौरियमितीव स्पर्धया धरित्री स्वीकर्तुमागतं, पुरः सौरभ्यलोभागतैः कणत्पन्चरणचरालोकविदलनापरा- घभीतिसङ्कुचितैरिव तमिस्रपटलः प्रसाद्यमानम् , अतिस्वच्छतयाऽन्तर्दृश्यमा- नव( गि? ) लितानु(न्ध?)कारशकलानीव संकान्तासन्नविटपदलबिचकान्युद्र- हन्तम् , अन्धकारशतैरप्यचिन्त्योऽयमिति सौख्याधिभिरिवाशेपतेजोभिरा- श्रितम्, दूरप्रसारिभिः करेस्तमालशान्वान्यतमसमलिनितान्याशामुन्यानि क्षालयन्तन् , सर्वतोविजृम्भितेन तेजसा सकतमेकभूतात्मकं जगजनयन्तन् , असावमिवापादयन्तमन्यरत्य, निकामनिर्मलमतिमनोहरं मणिमपश्यन् ।। दृष्ट्वा च विस्मितेन म(न)सा समन्नाइष्टिक्षेपनकोप्यतीति दृढ़ निमिल्ल ननु कायमिह स्वधामगरिमगोणीकृताशेपरलजानिरहवामणिः, कयमिदं मर- (स्तीर)मनुप्राप्तः, कुनावमव_शस्थिनिरन्त, नियनमयननमरीचिभिः संदेवाहतेन च महासा (सहन करमिटितं मित)नियामास्तमिननेजम भगव- नमपि शुमणिननिमामनि. निर्मलयाऽकृष्टलाञ्चनं कौन्तुभमनिशेने. किं. च निकोपरया मुनीन्द्राणामपत्राला व सुगनां पते मनोभिः, सपिचानना जिनमभः दौस्तुभो लजित इद बनमालागरमनिमभान्यका- ·सोलविरचिता रितं हरेर्वक्षस्थलमधिष्ठितः, चिन्तामणिरप्यनेन सादृश्यमात्मनोऽभिवाड- निव दानाभीष्टं फलमित्यार्थिनां चिन्तितार्थदाने प्रवृत्तः, अन्ये च मणयः प्रभापराभवभयेनेव, केचिदगाधाम्भोधिमध्यवर्तिनी नाविर्भवन्ति, केचिदा- श्रितरोहणाद्रयः समन्तादात्मानमतिप्रभूतया मृदा प्रच्छाद्य तिरोबभूवुः, के चिच रसातलं प्रविश्य फणीन्द्रफणापचरमधिश्रितवन्तः, किमिह नाम लात्वा निर्गच्छतः कस्यापि विस्मृतः, किमम्बरे विमानगामिनी जनात्परिभ्रष्टः, किं वाऽन्यतः केनापि वन्यप्राणिना पक्षिणा वा कुतश्चिदाहृत्यात्र निक्षिप्तः, यथा च मधुव्रतोपसेव्यमानबद्दलपरिमलोद्गारवाही सिन्दूराङ्कितश्च कचित्तथा तर्क- यामि सौरभ्यसम्भृतागावयवसगिन्यलङ्करणे कस्याश्चिदशनाया विभूपणमसौ तदेनमादाय पश्यामीति परामृश्योत्यातुमिच्छो राज्ञः समीपं सखल कथान तत्खुरप्रतिवेगाबुञ्चलितो मणिरग्रे पपात ॥ सा च परं तेन मणिस्पर्शप्रभावेण झगिति तुरङ्गयारूपमुज्झित्वा तदेव जटावल्कलोपवीतधरं शरीरमावहन्ती तारावली बभूव । राजा तु तं प्रभावभू- यिष्ठं मणिमात्मनोऽने पतितमालोक्य ननु कीदृगिमिन्द्रजालसोदरं कुतूहल. मिति विसर्पता विस्मयेनाकृष्ट इव तस्मान्मणितो निवर्त्य निश्चलेन चक्षुषा रूपान्तरेणोज्झितामभिनवामिव तारावली द्रष्टुमारेभे । साऽपि स्वमूर्तिलाभर- भसितमात्मानं विभाव्य तेनाद्रिणा सरसा च निरुद्धमध्यं तन्महारण्यमित. स्ततो विस्मिता निभालयन्ती सरभसमेकहेलयैव विनिहितविलोचना साधु साधु चिरादनुगृहीताऽहमभीष्टघटनया देवताभिः । कुत्रेह क्रूरवनचरावतार- दारुणारण्यसरसस्तटे त्रिभुवनश्रियः सीमन्तरत्नमित्थमनुचितावस्थानदुःस्थि- तमभूदित्यालपन्ती दूरतोऽपि प्रसारितकरा त्वरितमद्रेरभिमुखी धाव ॥ राजा तु तथा प्रवृत्तायां तस्यां सवितर्कमहो कोऽयमालापस्यान्यथावृत्ति- रूपक्रमोऽमुष्याः । मणिरसौ ममाग्रे तिष्ठत्येपा तु धाविता सन्मुखी शिलोच- यस्येति विस्मयात्तत्रैव यावन्निरूपयति पङ्कजदलायतं चक्षुस्तावदादौ यस्मिन्न- किञ्चिदेव गिरेभित्तिमात्रकमेव केवलमालोकितं तत्र परमकस्माद्भूमीध्रगर्भ विचित्रनवरचनामनोहरं माणिक्यमणिमन्दिरमपश्यत् । तस्माच्च मत्तकरि(परि) चितया गत्त्या सलीलं निःसरन्तीम्, अनुहरन्ती च तमेव चित्रमपश्चितं रूपम्, आप्यायिकां दृशोः शशिविम्वदलोपरचितामिव चन्दनकरम्वितामिव कर्पूर- पिण्डितामिव कमलममृणितामिव सुधोपशालितामिव मूर्तिमुद्रहन्तीम् , कुसुमशोभितया चरणपल्लवश्रिया लतामिव सौभाग्यभूमावुद्गताम्, अरुस्त- नरख- ·उदयसुन्दरीकथा। १३३ म्भवती चित्रशालिकामिव रतिनिवासाय कल्पिताम्, जघनचक्रोपराजितां कर्मशालामिव कन्दर्पकुलालस्य विश्रुताम्, गभीरया नाभ्या मूषावतीं वाति- कि(गे?)न्द्रविद्यामिव शृङ्गाररसमाधानाम्, वलित्रयतरङ्गिणी सरितमिव सौन्दर्यदेशान्तर्विस्तृताम् , सुवृत्तपीवरेण (स्तनयुगलेन) माणिक्यनायकवती रत्नावलीमिव त्रिभुवनश्रियः, नयनशफरोत्फालवती वेलामिव लावण्यसाग- रस्य, भ्रूचापलवलयिनी वीरवृत्तिमिव तारुण्यसुभटस्य, मुखसरोजसुन्दरी पद्मिनीमिव ब्रह्माण्डसरोवरस्य, विधिना निर्माय त्रिभुवनमनोहरामिमां मा कोऽपि द्रक्ष्यतीति गोपायितुमिवारण्यगहरे विमुक्ताम्, मृणालिकाभरणां जल- देवतामिव कौतुकात्स्थले सञ्चरन्तीम्, करकलितलीलाम्बुजां लक्ष्मीमिव कम- लवनात्क्रीडया भ्रमन्तीम्, कुसुमोत्तंसभासितां वनश्रियमिव शैत्याय सर- स्तटे पर्यटन्तीम् , निर्माणसर्वस्वं भव्यतायाः, धारागृहमतुच्छकान्तिच्छटा- नाम् , फलं कन्दर्पकुसुमस्य, तीर्थ लावण्यसलिलस्य, पात्रं शृङ्गाररसस्य, मद- नात्तिदशाजाड्यपाण्डुरं गण्डयोयुगलमाधानाम्, तारावलीसम्मुखमालिङ्गन- समुत्सुकामायान्तीमुदयसुन्दरी ददर्श ॥ दृष्ट्वा च सचमत्कारमारमाधूतमौलिः-अहो साध्वभिहितवती यथार्थ- वचना तारावली, सत्यमेव त्रिभुवनश्रियः सीमन्तरत्नमसौ नृगाक्षी, मुधैव मया घारितोऽयं मणिः । किं च यथाऽऽख्यातं कुमारकेसरिणा यथा दृष्टं च तत्र पटे तथाऽभ्यधिकमेव रूपं तस्याः । किमुच्यते । तथाहि निक्षिप्तमम्भोजभवेन रूपसर्वस्वमत्यामिति तयामि । कुतोऽन्यथा कार्मुकपाणिरेष जागतिं रक्षार्थमिवाङ्गजन्मा ।। अथवा- सा श्रीरियं खलु यया जन एप याति- हाराचलङ्कतिचिकस्वरमीवरत्वम् । दृष्टिः प्रहर्षजलविन्दुमिपादतोऽभू- देनामवाप्य नवमौक्तिकपणा मे ॥ किंबहुना- यत्संलीनमनिद्रचन्पकदलच्छायाभिरामशुता- वेतत्यां किल मे प्रलूनधनुपी रामेण रक्तं मनः । - ·सोडलविरचिता तेनेवारुणरत्नशारतरलेनेवान्विता कानी- भूपाऽभूभितस्त्रयेपि जगतानत्वे(मेपे?)ति मे निभयः ।। अहो यकिन वैधेयता विवेः, अहो प्रभावः कर्मपरिणतीनाम्, अो निनित्रता संसारस्य, येनेयमीदग्विधाप्याकृतिरिदं वनवासक्लेशमनुभवति । यमियमरमध्यान्ते । ताराबली च तुरहीरूपमनुप्रासा । तत्मवमुभगोर गांगनादनेनैव तरोः प्रकाण्डेनान्तरितः शृणोमि नायदिति विनिभिन्न नमानी॥

·उद्यसुन्दरीकथा। १३५ क्रियमभीष्टं दैवतमपूजयम्, आगता च तथैव माणिक्यभवनगर्भमित्यमेतेन प्रगुणितैरनेकनवपाकशालिभिः फलैराहारमकार्पम् । निर्वतितदिवसकृत्यायाः सुखनिषण्णायाश्च तल्पतले मम स्वयमसौ कपिरविरतं द्वारि स्थितो रक्षासक- रोत् । एवमन्यदाऽपि यदा तु कचित्फलादिकमाहर्तुमुपयाति तदा तामेव गिरिभित्तिमनन्यगम्यां पिधानं दत्वा मद्भवनमन्येषामलक्ष्यगोचरं विधाय प्रया- ति । न चात्र दुरन्तवनगहरे पतिता दिमोहबहुलिता क यामीति जानामि । नापि तस्य कपेः सकाशात्पदात्पद्मपि गन्तुमन्यतः प्राप्नोमि । तेन च बलवता- ऽधिष्टितमिदमरण्यमालोक्य सर्वेऽपि वनप्राणिनस्त्रासेन सुदूरमुज्झाञ्चक्रुः ॥ तेनैवं काननेऽस्मिन्ननिलरविकरस्पर्शमात्रोपसर्प- सम्पर्क पाल्यमाना विगुणदिनदशाबुस्थितिं प्रे(?)यन्ती। पञ्चेषुप्लोषपीडामिहसरसि विसाम्भोजसेवोपचारै- (रारब्ध)मन्दयन्ती विधिललितमिनोपीक्षमाणा वसामि ॥ कः पुनरसो कपिः, केन वा निरूपितः, किंतुकश्चायमीहशोऽस्य मदङ्गप- रिपालनलेशः, कथमहमिहागतेत्यादि न ज्ञातम् । अद्य पुनः लानक्षणे स चू- डामणिरादाय यथैव मया समयातिक्रमसमुत्सुकया शिथिलग्रन्धिवन्धमुत्तरी- याञ्चले बद्धस्तथैव देवमभ्यर्च्य त्वरागमनव्यग्रतया विस्मृतस्ततो वसनाञ्चलान्नि- जाङ्गभारेण विच्युतप्रन्धिरपतत्र कुत्रापि । स्नृतश्चेदानी तेन शून्यं सीमन्त- कास्पदं गतेन कथञ्चन पाणिना। तमन्वेषयितुमदरमित्यनुत्यापयन्त्येव कृपया तमनुगामिनमद्य केनापि दुरात्वेदितमिवायातमनित्रमेण निवागतं वनौकस- मेकाकिनी समुचलिताऽहमिह । त्वमपि पियसखि संक्षेपतः कथय तारावलि मद्रियोगकृतो वासरादारभ्य समस्तं वृत्तान्तमात्मनोऽपि जावल्फलपरिग्रह- मन्वभादमिममिहागमनं च । स किं इन्दिपयमागतले इनभिदियना कालेन मन मदनातिहेतुर्युवा न देति ससन्ध्रमं पृष्टा तारावली नसर्वमदर्शनक्षणा- प्रभृति निजं वृत्तान्तमारभत निदेदयितुम् ।। सखि श्रूयताम् । उदयसुन्दरि तदा शयनात्याय वामपश्यन्ती निना- न्तविधुराऽहमेव त्वदन्यापुरत्तरस्प स्वामिनः शिखण्डनिलकन्य ज्ञापितवती । तेन वमन्वेपयितुमनुमेपिताः सर्वतोऽपि चराः । त्वद्धियोगःन्विताचाहम- प्येवं त्वदन्वेपणकृते निर्गता गला दमलामो गोचरन् । एवं तो रक्षिता तेन तव हृदयन्दनेन । दृष्टयवनसावालापिन ज्ञानश्च नामावनिवासन- गरसंवेदनादेवमेव प तेन कुमारसरितपूर्वरनुपर्दिनः न ने जीविनं ·सोडलविरचिता चित्रपटः । ततः स्वामिनि ! अहं तेन चित्रपटालोकनेन द्विगुणितभवहिरह दुःखा त्वदनुरागविधुरितं राजानमक्षमा समीक्षितुमिति तामतिक्रम्य कृपले रात्रिमुपस्येव त्वदन्वेषणाय भ्रमणमङ्गीकृत्य कुसुमवाटिकायां पुष्पोचयभिषेष निर्गता नगरात् । अनन्तरं च तावद्वग्रामाग्रहारपुरपत्तनालिं प(श्य) त्वरितमन्तरालपथेन यामि यावदेकत्र मध्याह्नतरणितीव्रातपेन विहला भ्रमभ गलमया दशा पुरःपुरोऽन्धकारपटलानि पश्यन्ती विश्रमितुमुद्भूतदया सहसे न विदार्य गगनमुच्छ्रितेन स्खलिता क्ष्माभृतः शिखरेण स्थिता च विश्रान्ति गले मुहर्तकं तत्र । तत्र च नृपा विशुष्कतालुरपेक्षया पाथसामितस्ततो दत्त परिकला प्रतिशिखरकोणकदेशे रहा प्रदेशवर्ति, पिहितं च घनल नागुल्म जालिभिः, अनन्यमहशाम्बुनिर्मलतया गम्हचञ्चुग्रहादिच्युतममृतं कुम्भार नामित पिटिनम, ताण्डयरसविधुतित्रुदितं हरजटाग्रगङ्गाम्भसः पटलमिन नितिन , ब्रह्मणः कगद्रष्टं कमण्डन्टपात्रमिवोन्मथितम्, कल्पान्तपवनपा. frल गन्द्रपिम्पमित्र म्फुदितम, इतिविद्योगगाधितं ताराकदम्ब मिय द्राधि नम, आपादिपर्णमम्युलविरलोभिजातमुत्तानतुण्डं तीयकुण्डमद्राक्षम् ॥ दृष्दा च महर्षमता निम्माम (निम्मीम?) सृष्टिरमलभायोऽम्भमामिन्य fণয়াশার বা শাসদ নানা কান্নাকালিযুগ। দশিস সতিদাহদিানি শালা। नागिन गावामनदादायामुना तुरगाम्गेण परमहमभयम । क्षणां भ पापात्मानमनम्मानी वितरमाण-~अये प्रदेशप. मलंगग जिन्यः कयानिगगितमागीत, हा किमिति पिता. निदम यायच्या मया, दार किमिति पाय नासिनम, हिनदिमित व्यक्तिमातम , पातं किमियाली निषा नी. मा. विनयापनकापियामनन्तदेवग, गनामिदं पारिता ददि चिन्तयनी मन, महातलागतं चिलाय मागदावार दरममा बिमारना शुधा दर्शन प्रामक्षिन । निग 'द हार चन्द्रवदन्यंन मुकास्मि । नानपारसन निन्दा गात्र मनालीता Tarma friमिति न कवदं ६ वाटायरधविहम मा भार ame दादी ना पुरलि Eि PATEL ·उदयसुन्दरीकथा। न्मनोविषयनायकः सम्यग्ज्ञातान्वयनामवसतिरालोकितोऽपि पुनरिदानी दूरीकृतो दैवेन । किंच सोऽपि मदर्थमित्यमेव ताम्यन्नास्ते । क पुनरसावा- लोकनीयः कथमालोकनीयः कदा चालोकनीय इति विलप्य सविषामुदावे. गवती मूर्छामगच्छत् । तारावली तु हा हा स्वामिनि ! हा निजवंशवैजय- न्ति ! हा कन्दर्पविजयश्रीः ! हा त्रिभुवनालङ्कारमुक्तावलि ! किं किं किमिवा- चेतनीभूताऽसि, किमद्याहादिनि ! मृगाङ्कमूर्तिरिवास्तमुपयान्ती जगदप्ये. तदन्धकारयिष्यसि, हा हा मुषिता मुषिताऽस्मीति सेचनार्थमानेतुं सलिलम- तिसत्वरं गतवती । अथ राजा नितान्तमाकुलीभूय प्रधावितो हा हा विरस- पर्यन्त एष संवृत्तो व्यतिकरः । तद्यदि पुनरसौ मणियथा कायपरीवर्तनविका- रमपहरति तथा सूर्छादिव्यपायहरोऽपि जायत इत्याकूतसत्वरमुत्थाय गृही. त्वा च तं मणिं तगर्भितेन पाणिना सुदृमुद्यसुन्दरी करे जग्राह । अत्रान्तरेझगिति तस्य मणेः प्रसङ्गा- दुच्छिन्नमूईमपमुद्रविलोचनाऽसौ । वेगोत्थिताधृतकरानमनङ्गरूप मने नरेन्द्रमवनीतिलकं ददर्श ॥ ततश्व- तस्याः सोऽयमिति ज्ञाते तस्मिन्नाविरभूद्रसः । स कोऽपि यमुदाहर्तुमभूजाड्यं विषैरपि ।। अनन्तरं च- सा तस्य पातुमलगत्तृपितेव तन्वी रूपानृतं नवकटाक्षनृणालकेन । तामप्यनगदहनन्लपितामदन्द्र- दृष्टिच्छटाभिरभितोऽपि नृपः सिपेच ।। ततस्तयोतनसंगमोत्सवप्रमोदलोलेव सवेगमन्तरे । परस्पराविष्टकटाक्षसंक्रमे रतिः करोति स्म गतागतानि(व:) ।। एवमनयोः लपनदेनेव मदनभ्रमजलेन लातयोहलमेलापरनेव मणिना सनाधकरतलयोः पार्श्वनःप्रसरता द्विजोरोपेण वृत्तनिवाकृतविदोपनियोपचार पाणिग्रहणन् । अभिनन्दिनं च पवनोल्लासितानि जलोमिशिबीराक्षन- कुलानि तरलतामवालतुमानि च सन्मुदमिवनिशिान्तीभिः जददनाधिदे- ताभिः । अथ रतादृदयासुन्दरी खेदजलगानिकरदन्नुमशिनमुलकमासम्म - - ·सोडलविरचिता शरीरमावती अपया सस्मितमवनन्य वदनकमलमहो मुञ्चत मामिति शनैः रनिन्दुमधुरमालपन्ती करतलाकर्षणप्रयासमकरोत् । राजाऽपि सहर्षमीषणि दस्य बहुरसोपलालितेन मनसा सनर्मसन्दर्भमब्रवीत् । मुधैव तन्वनि सरोजसुन्दरं (कर) किमाकर्षसि कोमलोदरम् । स्फुटाक्षरं चन्द्रमुखि त्वमुच्यसे चिरेण लब्धाऽन्य कथं विमुच्यसे । अनन्नारमजिनीपलाशपुटभरितमुदकमादाय सवेगमायान्ती तारावली निगा राजानमानन्दनिर्भरेण चेतसा तत्तथा तदीयं सहममभिन भनी मा माशु गम्पनम् । अहो कुतः, कुतोऽत्र, कधमत्र, किमत्र, समस्त. काफी देवः, इति मधिरमपात्रोकमान्य मनाक तेने पानातारणमन्टमसरांत । राजापि विश्वतः शिप्यागमनक्षणा पायमानुनविपर्ण व्यक्तिरमावेदयाचा ॥ का नागनाराम पाr- এছন, যাণনা, ন্য। Afमगनीदिशानियां " || ametallatijitsiteisitivit: १fiffi .. मनाया- BHERE jaining emes * یہ بات ۔۔۔ سید موسی نوشته شده سینه م مه ب می بیگ ای بنا و مکان برای این هما! رم رابط کی کابینہ سیشنس د سیند ته تلمة من من نفر است در زمان نقل از گرم شما را از بارز مه Mu no Halkijirija 2 - that hai iraijita taitize,E: ... 'ttrain.hijithaisa itihista iiirijes: Rajilianjeezine traiki.......... म ·उदयसुन्दरीकथा । मेदिनीम् , निष्यर्षभीषणया दन्तपरिषदा गिलन्निव जगन्ति, यावकरसानुका- रिणीभिः कपोलकान्तिभिर्वर्षन्निव रिष्टरुधिरधाराभिरनिष्टदर्शनो निद्रान्तसमु- त्थितः स खलु सहसैव दूरात्तारावल्याऽभिनन्द्यमानं स्वीकृतोदयसुन्दरीक- मुर्वीपतिं विलोक्य निकामकुपितः प्रधावितो जवादाजगाम कुतोऽपि सम्भृत- पलो गोलाङ्गलः सामर्षो दृप्तश्च प्रावर्त्तत भुजाक्षेपे क्षितीश्वरस्य ॥ अत्रान्तरे च हा हा हताऽस्मि दुरात्मना दैवेन येन जानन्त्याऽपि मया मन्मथशरव्याघातमूर्छितया तिष्ठन्नपि न स्मृतः, चिरादिष्टजनसङ्गमोत्सवर- सेन मत्तया स्वपन्नपि न परामृष्टः, सुदूरमारूढिमता रागेणान्धया समागच्छ- नपि न दृष्टो दुष्टकजन्मा पापोऽयम् । अहह किंप्रकाराऽस्य व्यतिकरस्य परिण- तिभविष्यत्याः प्रियसखि तारावलि! त्वरितमासूत्रय कमप्युपायमाश्रय कञ्चन कथय कस्याप्युपसरणादि कञ्चित्, अथवा हे पृथिवि ! त्वमनेन सुचिरमनुपालि- ता किमिति स्थिरीभूय स्थिताऽसि, अहो महार्णव! त्वदुहितुरसौ लक्ष्म्याः पतिः किमिति जडत्वमालन्वितोऽसि, हंहो दिक्पालाः! सकलदिग्जयप्रक्रमेष्वनेन रक्षता भवन्नगरीसीमानमार्जिताः किमिति सुदूरमपसृतास्तिष्टय, भो भो दिने- श्वर ! तेजसा त्वमेवास्य सोदरः किमित्येवमुदासीनो वर्तसे, नतु सर्वेऽप्येकम- तीभूय किमिति नैनमनेन दुर्वृत्तचेतसा वनचरेणारब्धमखिलजगदेकनायक राजानमागत्य परिगृह्णीत यूयमित्याकुलीभवन्त्यामुत्कम्पमानायामुद्यसुन्द- र्यामवनिपतिरहो नन्वपसदोऽयमतव्यसामर्यः प्रोज्झितः सत्वेन प्रकृत्यैव तर- लात्मा निदर्शनं च कातरेषु । तत्खलु कथमिवैतदझे त्रिजगनुपगीतविक्रम व्यापारयामि शस्त्रम् । असाधिते चास्मिन्न नाम तन्वी निराकुलेयमतः करोमि निग्रहम् । प्रमूच्छितमुचितप्रहारमूर्च्छया निश्चेतनमिमं विधाय यामि गृहीत्वा प्रेयसीमलमनुना पञ्चतां नीतेन वराकेणेति चेतसि विनिश्चित्य सपदि प्रगुणि- तचपेटाघातनिष्टुरेण पाणिना दक्षिणेन प्रविश्य तं कपोलतले जघान । अथ स झगिति पुंसो रूपमासाच दिव्यं विलसकुसकिरीटप्रायभूपासुवेषः । वियति सुरवधूभिर्वीज्यमानो विमाने मनुजपतिमवादीत्साधुभोः साधुसाधु ।। साधु त्वया क्षितीशतिलक: स्वां प्रकृतिमासादितोऽहमिदानीम् । विरज बजानि । न जाने नि स्थानमनुगच्छतो मे कियधिरमन्तराले विलन्योऽयमेवं समभूत् । अतोऽनुमन्यत्स्व मां गमनाय । यत्त्वमप्यनया मनुजभुवनकचक्रव- ·१४० सोडलविरचिता त्तिलक्षणख्यातयोर्डरेखयेव कराग्रमिलितयाऽलङ्कृतो मृगीदृशा भो मलय हन! ब्रज स्वीयमावासनगरं प्रतिष्ठानं तवैव कृते विधिना निर्मितेयमानीताs परिपालिता च मयेति प्रोक्तो महीपतिः सविस्मयमानन्दमधुरेण वचसा प्रत्यवोचत् । अहो विवेकिन् ! कथय को भवान् ? कथमिदमेव दिव्याकृति भव्यं वनचरत्वमापन्नोऽसि ? किमर्थं वेत्थमस्यां मृगीशि निकामदुष्करमि परिपालनक्लेशमनुभूतवानसि ? किमित्यसावपीदृशं वनवासदुःखमासादित कथंचन मत्करप्रहरादिमां प्रकृतिमागतोऽसि ? कुतश्च मां नामनगरसंवित्ति वकं ज्ञातवानसि ? ज्ञातासि चेदन्यदापृच्छ्यसे कतमोऽयमेवमुदयमेदुरो गिरि किमभिधानमम्भोधिसोदरमिदं च हृद्यं सरोवरम् ? अस्य च माणिक्यभवनर किमन्वयं निर्माणमित्यादि पृष्टो नृपेण सोऽभ्यधात् । भोः क्षितिभृतां नाथ! कथयामि श्रूयतामस्तीह लोके विद्याधराणां सुमे रुवप्रोपकोणवर्तिनी कोशातकीति सुरलोकविश्रुता नगरी । तस्याः प्रभुस्ता राकिरीटो नाम विद्याधरोऽहम् । अहं चैकदा भुजगभवने भगवन्तमन्धकवि पाटकं हाटकेश्वरमष्टमीचतुर्दश्योरवश्यदर्शनत्वेन द्रष्टुमष्टम्यां गतवान् । तः च तमिष्टफलकल्पपादपं देवमन्यदिवसोपहारप्रक्रियाक्रमेणैव सभूरिभावम भ्यर्च्य वासरमखिलं च तत्सेवयाऽतिवाह्य कृतकृत्य इव निशाऽवसरमासा निर्गतो नागलोकात् । अनन्तरमेकत्र समुद्रस्यान्तरद्वीपके दूराद्विसर्पिणा विश दुचन्द्रिकालोकपरिकरेण स्पष्टीकृते सौधशिरसि हरितपत्रातपत्रमात्रावरणम ण्डपेऽनल्पदलकिसलयकृतोरुसंस्तरे निद्रान्तीमिमामपश्यम् । दृष्ट्वा च दूरतोऽपि वदनमस्या वितयं चिन्तितवानस्मि । किमेतन्निर्मुद्रं नलिनमलिभिश्छन्नशिखरं किमिन्दोर्वा विम्बं नवगवलनीलाङ्कसुभगम् । न नैतत्तन्वङ्गयाः कुरुलपटलाडंबरसखं मुखंसाधुः साधुर्विधिरयमहो यस्य घटना ॥ इति विनिश्चित्य झटित्यनेकसुरलोकनायिकोपभोगक्रीडाकृतार्थमपि त्रि- भुवनाभिनन्द्यसुन्दरीसौन्दर्यगुणाकृष्टमिव निविष्टमस्यां मे मनो यदेतदनयाऽप- हतचेतनो विवेचितवानस्मि । यत्किल किमसौ कुमारी परिणीता वा, कुमारी स्वयमनुरागेणागता पितृजनेन वा वितीर्यमाणा गृह्यते, परिणीता च पराङ्गने- धीमताम्, इयं तु शिशिरोपचारपरिचयादस्माद्विप्रयुक्तेव च प्रियत- ·उदयसुन्दरीकथा। १४१ , मेन पूर्वानुरागेण वा विप्रलब्धा पराङ्गनैव गण्यते, इत्यादि परामर्शविकलस्य मे विस्मृतोऽयमेकहेलयैवात्मा । विस्मृतं कुलवतम् । विस्मृतः पन्थाः सुकृतस्य । विस्मृता गिरो गुरूणाम् । विस्मृता च लोकस्थितिः । केवलमनगहतकेन पापी- यसा प्रेरितः, प्रवर्तितो दुष्कृतेन कर्मणा, संज्ञितो नरकगत्या, केनाप्ययश:- कलङ्केनाभ्यनुज्ञातः, सरभसमियमेवात्मा, कुलव्रतमियम् , इयं मार्गः सुकृ. तस्य, तत्त्वमिपं गुरूपदेशानाम्, इयं च सालोकस्थितिस्तनूदरी, तदनया क- रोमि सफलं संसारम् , अनुत्यापयन्नेव न यथावेत्ति कश्चिदपि तथा त्वरितमा. दाय व्रजामीत्यसन्दिग्वेन मनसा समीपमुपसृत्य झगित्युत्क्षिप्य ततः प्रवाल- तलात्सुप्तामेव निभृतमेनां निजं विमानमधिरोप्य जातालब्धलाभ इव सहर्ष- मन्तरिक्षपथेनागन्तुमारब्धवान् । वीक्ष्य विमाने मुहुरमुष्या वदनमम्बरे च श- शभृतो विम्बमिदं चिन्तितवानस्मि ॥ स्वच्छेन्द्रनीलफलकप्रतिमे यदेत- देवं विभाति गगने शशिनोऽस्य चिन्वम् । मन्ये तदत्र सुरयानभुवि स्थितायाः सङ्कान्तमुज्वलमुखप्रतिविम्बमस्याः ॥ अथवा स एवायममृतरोचिः किन्तु- अस्या मुखेन विजितो नियनं विभत्ति कालुप्यमन्तरितमिन्दुरतः सदेव । ज्योत्तापटेन पृथुना स्वमसो पिधाय रात्री परं प्रचरति पयेव गुरुः ।। पुनर्विभाव्य यदि वा न खल्वसौ हिमांशुरन्यय नयामि किंचित, तथाहि- रूपेण नूनममुना भुदननऽपि नात्याः समं युपनिरलमिनीट पाना । प्योमादनौ खटिरयाऽन्यहन्धिकाणां रूपस्य शन्पमिदनिन्नुनिषेप दनन् ॥ भूयोऽप्यनां प्रति सशिरसन्नमहो निद्रामानिनविलोचनन्यापि मी. न्दर्यमाननस्य. अहो प्रपाठकल्पदलदार कालवधुश्दर्भिताया अपि लावन्य- मध्यप्टेः, अहो शिशिरोपचारचन्दननदीनानानपि कान्तिपयमानामिया दि(प)ोलारसरमनपरलमरयां निधन कमा मानदिममा ·१४२ सोडलविरचिता मे झगित्यस्यैव भूभृतः शिरस्येकस्य गगनगङ्गातटे तपस्यतो महापरिष्टात्सा- प्रघर्षमिदमहो मेदिनीनाथ ! विमानमगमत् । कुपितेन च तेनावलोक्य क्रूर- या दृशा रे रे चपल चापलस्य फलमदूरविषयमनुभावयामि भवन्तम् , इदा- नीमेव निर्विलम्बमनुभव,भवामुना मूर्खत्वाइष्कृतेन चपल: प्लवङ्गमो वनपशु- रित्येवमुक्त्वा यावद्ग्रेविमानं वीक्षते तावदन्तरितां क्षामोदरीमपश्यत् । तत श्चासौ सर्ववित्किंचन ध्यानावहितीभूय ससंभ्रममाः पाप ! पुनरपरं स्त्रीरत्न- मपहृत्य रे गन्ताऽसि तदिमामेवास्य भूभृतो रविशृङ्गस्य मेखलायां कुवलया. मोदंनाम यत्सरः तस्योपकण्ठवनसुस्थितेन त्वया पालयता स्थातव्यमस्याश्च कृते मद्वचःप्रभावाद्भविष्यत्यधुनैव गिरेर्भित्तिगर्भमधिकृत्य वासाय पेशलं माणिक्यभवनमित्युदीर्य झगिति हृदयचिन्तितमुपस्थितं पुरो दिव्यमिदमा- दाय च महारत्नमन्यच्चैष किरणकोश नामा समुद्रान्तः सुवाहदस्योदरे विनि- पन्नो मणिः सकलविषविकारमूर्छाङ्गपरिवर्तनाद्यपायहरोऽस्याः सर्वापदामा- स्पदेऽत्र विपिने वसन्त्या भविष्यतीत्येवमनुकम्पया चूडामणिपदे निरूप्य तूष्णीमकरोत् । अहमपि तया दुर्वारशक्त्या शापोक्त्या दुर्द्धरदवानलज्वालाह- तो वनवृक्ष इव झटित्येव श्यामलीभूतः । सानुतापमये तदेतत्परयुवतिरत्नाप- हारपापस्य फलमुपस्थितं ममेत्थमिति संप्रधार्य च दूरमवनमितमौलिः प्रणम्य सविनयमवोचम् । भगवन् ! अज्ञानतिमिरान्तरितदृष्टेरधर्मनिर्मूलितविवेकस्य मे पुनरात्मलाभेन प्रसीदतु भगवान् दयाराशिरास्पदं च क्षमाया इत्येव- मभ्यर्थिते मया स मुनिराीभूतेन मनसा भवत्वेवमहो यदा खल्विहैव तिष्ठन्त्याः प्रतिष्ठानपुरनरेश्वरो मलयवाहनः पाणिग्रहणमस्याः करिष्यति तदा तत्करप्रहारताडितस्य ते शापान्त इत्युक्त्वा विरराम । अनन्तरमहं तथैव तथा तस्य मुनेराजया झगित्येवमत्र संभूतवान् । स्थितश्च यथा तथा स वेत्स्यति येन दृष्टोऽस्मि । जानामि पुनरेतदेवाच यत्किलावनीन्द्रशेखर ! तवानुभावात्स एप मे समुपजातः कर्मक्षयः, त्वं पुनरमुतो मुनीन्द्रस्य वचनादागतः, क्षितिघरोप्येप रवि- शृङ्गनामा, सरश्च कुवलयामोदसंज्ञमित्यपि तस्यैवालापप्रसंगेन कथितम्, माणि- क्यभवनं च तदाज्ञासिद्धमिति कथितमेवास्ते, तभो ! भुवनोपकारिन् ! सुकृति (नांव)रैप भवताऽनुपृष्टः कथितोवृत्तान्तः, प्रसीद यान्यहमिदानीमित्येवमुक्त्वा सप्रश्रयमनुज्ञातो नृपेण झगित्येवोत्पत्य दुरालोकमम्वरमगोचरश्चक्षुपो बभूव । अथैवमखिलं वृत्तान्तमावेच गते तस्मिन् प्लवङ्गभावापनोदलब्धात्मनि विद्याघरे विलोक्य दिशो वसुमतीप्रभुरभीष्ट्युवतिसङ्गमाभिनन्दनूपुरस्सरं चिन्तितवान् । नन्वनुकूलविलसितस्य विधेः प्रभावाप्लवङ्गानुपृष्ठपरिसर्पणप्रस. - ·उदयसुन्दरीकया । १४३ इन मिलितेयमसंभाव्यसंगमा प्राणेश्वरी । नवेष्टजनवियोगदुःखादपरमनुभूत- वती क्लेशम् । इदानीमरण्यमिदमेवं निदिअखालोकमत्त्येकडम्बरं च सर्वतः। का प्रदेशोऽयमवनेरिति सर्वथैवापतीतम् प्रतिष्ठानं हि कुत्र किल ककुभो वि. भागे कियति वा दूरे वर्तत इति न नाम ज्ञायते । (सुकृत ) सन्निवेशादिहो पस्थितैव परं तारावली । नत्वसौ नभःप्रचारपटुतराऽपि पुरन्धिसोख्यादुन्मो- ह( मवघार )यितुमीवरादिशः। नवा जन्तुसंचारागोचरेऽस्मिन्काननेऽन्योऽपि मनुष्यजन्मा कश्चिदासाचते यमापृच्छ्य वाञ्छितां दिशमनुसरामः । तदेवमितो गमनाय न तागुपायोऽस्ति कश्चन । विस्मृतश्चामुतो विद्याधरादस्यैव कथाकर्ण- नरसान्यहृदयेन मयाऽत्र प्रष्टुमुपदेशः । खेचरा हि बाहुल्येन सदाऽपि भ्रमन्तो वियति विदन्त्येव भूलोकविषयिणः प्रदेशान् । अथवा (यदि नाम) पुनरसावद्या. प्यवान्तरोत्पद्यमानव्यासङ्गविलनो वियत्येव तिष्ठत्यतः पश्यामि तावदिति वि. चिन्त्य महीयसो मोहान्मिव्याशया गगनमनुप्रेषितेन चक्षुषा सहसैव तस्मिन्न- न्योन्यसङ्गामेकप्रमाणसेकक्रियमेकरूपं च स्वल्पमेगुरनुदारपक्षं पक्षियुगलमालो- कयाञ्चके । तच झगित्येव तं पक्षिभावमपहाय सुवहुपा पुन्धरूपेण भूत्वा नभ- सत्तलागुवमवातरत् । दृष्ट्वा च दूरनोऽपि प्रियया परीतं राजानमागत्य रभसा वयमपि प्रणाममकरोत् । को भवन्ताविनि पृष्टे महीनुजा कृनालिन्कस्तयोः सविनयनुवाच । देव ! तदा देवेन विश्वोदरान्तरितं कामिनीरत्नमन्वेययितु- मनुप्रेपितस्सोऽहं तवादशधरः क्षपाचरो मायायलः । अयं च पातालभत्रियस्य शिखण्डतिलकत्याप्तः पदातिरस्या एव गवेपणाय भारतय निम्पिनो दम्भोलिनामा भुजङ्गचीरः । जातश्च मूलनः पातालमन्दिनं निदशभुवन मिन्गु- दीक्ष्य लोकद्धयमिदानीं ( 5 ) लोशमधिप्रचरतो ( मन ) सामनेन सौराष्ट्र देवो प्रभासनामनि क्षेत्रे मेलापकः । तत्र चानपरतावामानविनयन( जनोरमद- बुद्देशंदनतनकालकल्पितफलार्पणमवमीच श्रीनोमनाथदेवनिष्टानिये विज्ञापयितुंच प्रविष्टयोः प्रस्तुनामर्षयमानयोः कार्यसिद्धिमन्योन्यमानालापर्मक मेव श्रुत्वा तादरमन्योन्यं च कृतसादावोजना भयोः मन्यमिदमा- क्योन्य । नतः प्रकृति सौद वामनारदानं पकिन्सनाधाय दिलानोन्न दमनिन्दाजलशहनाजिदाराददिवदिताने जमीन को दृष्टि- गोचरमात् । जाना र सपोरनपलवमान्य नमानयोहन मनि- शिशिरपरिकरेऽत्र मालालदिलमातभोगदाध्ययना मनुष्य वि. नमितुं सममेद मानली इनिः । अनन्त दिए । हम विष्टमात्र ·१४४ सोडलविरचिता मया मिलिताभिवाञ्छितवधूसखो निजप्रभुरावेदितश्च दम्भोलिः । अनेन च ( कथितं ) यथोचितवरावाप्तिनिवृतस्वान्तेयमात्मनः स्वामिपुत्री, सिद्धमीहितं, फलितो मनोरथः (इति)। किमुच्यते ? स्वामिन्नेवमसीमसंभृतलसल्लावण्यवत्याऽनया। प्रेयस्या सहितेऽद्य ह्यद्यमहसि द्रागेव दृष्टे त्वयि ।। देवश्चन्द्रविभूषणोऽद्रिसुतया शच्या च सङ्कन्दनः । साक्षात्सोऽपि हरिः श्रिया परिगतः क्षोणीश ! दृष्टो मया ॥ अथवा- हृद्भूमीभवने प्रविश्य जगतः कामेन रत्या च यो। द्वाभ्यामप्युपजीवितश्विरतरं शृङ्गारनामा रसः ॥ सिद्धं तेन तदेतदुज्झितजरद्रूपं नवीभूय च । प्रोद्भूतं युवयोदयं प्रचयिनी तेनेयमेवं युतिः ॥ किन्त्विदानी देवोऽप्यावयोरपनयतु कौतुकं कथयतु निजं देव्याइव विषम प्रदेशमीदृशं प्रत्यागमनदुर्घटं वृत्तान्तम् अत्र च किमेवमद्यापि स्थीयमानमा- स्यत इति सप्रेमातङ्कमापृष्टो राजा तयोर्यथावृत्तमखिलं (न्यवेदयत् ) निवेद्य निर्गमोपायपण्डितश्च मायाभिस्तत्खलु निर्गमानुरूपमुपदिश्यतां किमपि, प्रकार वा कमप्यासूत्रय, येन वयमनेन साई प्रियपरिग्रहेण युगपदासादयामो निज राजधानीनगरमित्येवमादिष्टे महीभुजा झगित्यदृश्यभावमापन्नवान्मायावलः । पुरोभूतं च परमसङ्कटाभोगभव्यमुद्भासि भास्वरपताकमस्तोकमणिकिङ्कि- णीचक्रवालमालितमसमहेमनिर्माणरम्यं विमानम् । उत्थिता च निराश्रया विय- त्तले भारती । भो भोःक्ष्मापालपुङ्गव! स खलु मायावलोहमेवं त्वदने मायया नभश्चरं प्रतिष्ठानपुरगामि च संवृत्तो विमानमेतत्, आरुह्य चात्र सममेव सानु नायिका नायिकेयमिच्छासंपन्नमनोरथश्व देवः प्रयातुप्रापयिष्यामि क्षणादेव तत्व- ल्वधिष्टानसुखसुन्दरमभीष्टतरं नगरमित्यमृतवृष्टिमिवादृष्टमूत्तिना मायावलेन प्रणीतामाहादिनी वाचमाकर्ण्य सोत्साहमुर्वीपतिरुपायोत्पत्तिसुस्थितेन स्थिरीभः तेन चेतसा कृतकृत्यझ्व दम्भोलिविसर्जनाय मुखमुदयसुन्दा व्यलोकयत् । सापि चात्मनो हृदयस्य संवादिनमभिप्रायं प्रेयसो विबुध्य लन्यहृदया च तारावल्या निर्वर्तिताशेपकुलगृहारोग्यवार्ता प्रश्नपरिपाटिरुवाच दम्भोलिम् । अहो भ्रातः!अधुना कृतं विलम्वेन त्वरितमित एव सिद्धाभिवान्छितो भवान् , ब्रजवापयतु भुजङ्गकुलाभरणशेखरस्य मत्पितुः कथयतु च पुरा मर्त्यलोक- ·-- उदयसुन्दरीच्या। वत्तिनि त्रैलोक्येऽपि विख्यातनामनि प्रतिष्टाने सन्तोषसुस्थितां मामधिवस- न्तीम् , तारावली तु प्रतिष्ठानगतानां यचालोचयतामस्माकं प्रतिभात्यत्यस्याश्च वा चित्ते भविष्यति तदा नूनमसावप्येष्यतीत्यादि सदृशं सन्देशमुक्त्वा तम- तिमहता प्रश्रयेण विससर्ज । सोऽपि स्ववन्धुभावोचितमुदयसुन्दरीमापच्छच शिक्षयित्वा च सततनिकटावस्थितित्वेन तारावली प्रणम्य गुरुगाऽतुरागेण राजानमालप्य च विमानीभूतमेव मायावलमेकहेलयैव पवनभावमापत्र गतवान्। अतिमुदितो महीपतिरानन्दमधुरया गिरा लस्थाननिर्देशमादाबुद्य- सुन्दरी ततस्तारावलीमारोप्य मध्ये च तयोः स्वयं तत्खलु नायायलेन स्वदेह- कल्लितं दिव्ययानमधिल्डवान् । इगित्युत्पत्त्य निर्गतेन च वहन्तरिक्ष- पद्मनि तेन मायादिलानेन कियतोऽपि कालकलाविभागत्यान्तरे स्वं पुरं प्रति- टानमातसाद । वहिरेव नगरस्य सप्रमोदमुत्तीर्य ततो विमानाईकन परि- सरश्रियो वियुलनीलातपत्रस्येव घनच्छायावतस्तले नन्दिवृक्षस्थ सामुदय- सुन्या पुरोगत्या च ताराबल्या निपलाद । अथ झगित्येव तत्खनु रूपं वैमानमपहाय दिव्येन वपुषा ऋतालिरवतो भूत्वा जगाद मायावल:- स्वामिन् ! इत इतो निवेश्यतां दृष्टिः "अहो यः किल वाऽनुपृष्ठ- प्रथावितस्तस्य प्लवङ्गमहाकृतस्य कुत्रचिदगोचरे मानयजनक गतवान् , यदर्य च नितान्तनुत्तान्यता चित्तेन लुचिरमियन्नं कालमास्थिको लागि लब्धमादाय दिव्यं युवतिरत्नमागतो नरेन्द्रमोडी: इति यादवरः समृ. हेन धावनयमयमायाति के पश्य परिजनस्तनमामिक बिल: सिनिमाल- पुगच ! त्वरितमच्छवाहमागतः वियत्यालो बने न जाने मालिनी मनत्यानिनो विभीषणस्येति । सादरं निहाय मनी नदिन ताशेषवाञ्छितविन्तेः किमानियमाचरामि नमाधि पादानी भवान् नन्ने शरीरमपि तवाधीनदियभितार माना किमा रजनीचरम् । अवान्नरे च क्षगार माता नंग: अवनविमवादिष्टयो मन्दिग:. गसहिन भाटा पंदामनवमः क्षत्रिमहामारा:. नामोलीनीन.. मुन्नाइनिजपलया प्रदीरा:. प्रभारी मंदा.... पुरमा ल्यावमा मीना नवमः मनको समादोरजापरिकावतात. नवीरको वि. पुलामलिनादरः संभा। नमो : : । स:. .

·१४६ सोडलविरचिवा पुण्यवादिनकर्मुखरितदिगन्तरःप्रथममेवागत्य मिलितेन कुमारकेसरिणा पृच्छ्य- मालवृत्तान्तः प्रत्यक्षभूतया चक्रवर्तिपदश्रियेव साईमुदयसुन्दा विभूति- महितासनोपकरणसजितां विजयकरिणीमधिरूढः प्रख्ढवृडिना विलासेन सप्र- मोदमन्धरमभितोऽपि गृहे गृहे वाद्यमानबर्दापनकमुद्गीयमानधवलमानन्दनृत्य- सुवासिनीकमुपरचितहशोभभमुना च शोभासत्कारपरिकरणोत्सवाद्गृहीत. शृङ्गारमिव नगरं विवेश । ततश्च स्वर्गतोऽवतीर्णमिवानगरतिमयं मिथुनमालोकयितुमुत्तालमृष्टिना कुतूहलेनाकृष्यमाणा विहाय सकलं विलासव्यापारमतिरभसाडावन्त्यो लग. त्यस्त्वरितभुत्पथेनापि विलग्य त्रुटन्तमप्यगणयन्त्योहारादिमणिसरकलाप- मन्योन्यमाह्वयन्त्यश्च प्रसरेण निःसूताः स्वर्गादिव पतिताः पुचिताः सौघशि- खरेपु, पातालादिव निर्गताः संभृता गवाक्षगर्भेषु, अन्तरिक्षादिव विघटिता विस्तृता उत्सङ्गेषु, भूतलादिव समुत्थिताः प्रकीर्णाः प्राङ्गणेपु, संगता वेदिकासु, लिलिताश्च तोरणद्वारेषु कामिन्यः । प्रथममेव रभसान्निासरन्त्यश्च ताः काश्चन जघनभारासहिष्णुतया पदे 'पदे प्रस्खलन्त्यः कुलत्रतेनेवानुपृष्टप्रधावितेन हटादाकृप्यमाणाः प्रचेलः, काश्चन त्वरयाकृप्यमाणमुरुगुरुभराकान्तमशक्तमिव कणन्मणिनूपुररणितच्छ लेन चर- णयुगलं क्रन्दयन्ति स्म, काश्चन प्रधावनयशोद्गताङ्गविक्षेपादितस्ततो दोलाय- मानमुक्ताकलापविमृतेन विशदकिरणनिचरुम्बकेण चामरेणेव हृदये तत्काल- विश्रान्तं राजानमुपवीजयाचक्रुः । निःस्मृत्य दर्शनस्थानमनुप्राप्ताश्च काश्चन गिरिनुतार्चनक्षणे गृहीतधूपदहनका एव धाविता उमाऽऽकृतिभ्रान्त्या झगि- त्युदयसुन्दरीमुद्दिश्य घूपमुपदर्शयन्ति, काश्चिदन्योन्योपमईकलहरन्तरित- दर्शनाः पश्चात्तापमुवहन्ति, अपराश्च काश्चिदेकस्मिन्नेव नयनवलये कलमे- कस्मिन्नेव कपोलतले पत्रभङ्गमेकस्मिन्नेव श्रवणशिरस्यवतंसकैरवमेकस्मिन्नेव कर्ण कनकपत्रमेकस्मिन्नेव करे कडाणमेकस्मिन्नेव चरणे निघाय नूपुरमुत्सुकेन मनसा विनिःमृताः पुष्पेयुनटनाटकनिविष्टा इव यथावदर्द्धनारीश्वरं रूपमा- दधिरे । एकाभिरप्यानन्दवाप्याम्धुभिइछटकं, स्मितवशविकासिदशनांशुभिः स्वस्तिकान, प्रकम्पविगलितावतंसकृसुमैः पुष्पप्रकरम्, अनुपथं प्रयच्छन्तीभिः, अन्याभिरतिवेगविस्मृतोत्तरीयवन्त्रतया करतलावृतपयोधराभिमुखनिहितपर जान्पूर्णकलशानिव पुरः प्रगुणयन्तीभिः, प्रविशतो मिथुनस्येव विरचितो मालिकसत्कारः।काभिश्च सुरतमपि राजे दापयितुमात्मानमर्थयन्तीभिः अश्रू ·१४७ उदयसुन्दरीकया। सकाशमपि राजसंगमाप्राप्तिनुःखमुदीरयन्तीभिननांदारमपि दूतिकात्वेन सनु- पालन्धुं शिक्षयन्तीभिः साक्षाद्विम्बितः स्वात्मा । काभिरन्योन्यं सपत्नीभिः वस्नुषाभिर्भ्रातृजायाननान्द्रादिभिरेकस्मिन्नेव राजन्यभिलापमालोचयन्ती- भिराहतं तत्वलु सलानशीलव्यसनत्वात्सख्यम् । कासांचिदुद्यसुन्दरीनिरी- क्षणनिषण्णानां नाभवद्विलोचनपथे मलयवाहनः । कासांचिन्मलयवाहनालो- कनप्रसक्तानां बभूव विघ्नमुद्यसुन्दरीदर्शनस्य । स्थानेषु स्थानेष्वेकाः खल मलयवाहनं वर्णयन्त्यन्याः स्फुटसुद्यसुन्दरीरूपमुपकीर्तयन्त्यपराश्च मिथुनमपि श्लाघन्ते सहर्षमित्येवमनेकचेष्टापुरःसरमहंप्रथमिकया परस्परोपमहसंभ्रसेण युगपन्नंगरनारीभिरालोक्यमानः, प्रशस्यमानः प्रशस्तमानसः सूरिभिः, आशि- प्यमाणस्तपोधनैः, अभिनन्यमानश्च प्रकृतिलोकैः, उद्दण्डचलचामरकराभिर- नेकशो वारविलासिनीभिः प्रगुणितारात्रकशेषाक्षतोपकरणपात्रवतीभिर्गोत्रवि. लया( वृद्धा? )निर्धवलगीतिमधुराभिः पौरजनसुवासिनीभिर्जयजयोद्धोपनुख- न्दिभिरुद्धीतरीतिभिर्गायकैः पठनिश्च निखिलवेदार्थवेदिभिर्ब्राह्मणैः क्रिय- माणमङ्गलाचारः, प्रहतपुरकूतसंपदाडम्बरेण विविधमणितोरणोपचारचर्चिता- भोगशोभिनि राजकुले संचचार । जातश्च महानुत्सवः । पतिता च गगनाजयतादुदयसुन्दरीति दयितया- ध्यासितः त्रिया मर्त्यलोकमवतीणों मलयवाहनापरप्रकृतिजनार्दन इति जय- जयालापनिर्भरैः स्वर्गिभिरनल्पशो विसृष्टा पुष्पवृष्टिः । उदभूच तत्र तैरेव सप्रमोदभास्फालितानामद्भतरो दुन्दुभीनां विनादः । किमन्यदन्यैव हि विभू. तिरुत्सवाडयरस्य । कोसुम्भैः प्रतिमन्दिरं पुरवधूवासोभिरुत्पल्लवः श्वेतोदञ्चितगुडि(च्छि!)काभिरभितः प्रत्यापणं पुष्पितः । विस्फारैः फलितश्च पूर्णकलशैः प्रत्यङ्गणं विस्तृतः प्रत्यध्वं प्रतिगोपुरं प्रतिगृहद्वारं च यस्तोरणैः ॥ अपिच- दिव्यैराभरणैर्विचित्रवसनैरामोदद्यनिभि- र्माल्यभूरिविलेपनैव सनभूझ्यासवृद्धो जनः । यता किं न भवेद्भवेपि यतस्तत्र प्रविष्टा पुरे तेनोदयसुन्द्रीति पहना रूपेण लक्ष्मी वन् ॥ अर्थवमेतस्य प्रत्यहमुत्तरोत्तरप्रवर्धमानस्य मध्ये महोत्सवत्य सहसैवाज- गाम पातालभुवनात्प्रगुणिताशेपवैवाहिकोपकरणपाणिः कतिपयजरत्कढुकिमह - ·१४८ सोडलविरचिता त्तराप्तपरिचारिकाप्रभृतिपरिजनोपेतः कृते वधूवरस्य वहुविधाभरणनेपथ्यादि नरलोकदुर्लभं वसुजातमादाय राज्ञा शिखण्डतिलकेन प्रेषितो राजाङ्गनिर्विशेषः पिता तारावल्याः सेनाधिपो रत्नमौलिः । तेन चागत्य पुनर्नवीकृतो द्विगुणितश्च सोऽत्यन्तमुत्साहमेदुरो मही- यसाऽऽडम्बरेण विभ्रमारम्भमुत्सवामोगः। समर्पितश्च स खलु निखिलोऽप्युदय- सुन्दरीसमीपत्वेन मातृगृहादागतः प्रत्ति(परि ?)चारको लोकः। कथितश्च वाश्छि- तवरलाभसुस्थिता समुपजाता पुत्रिकेति दम्भोलितः श्रुत्वा समं महादेव्या वि- जयरेखया प्रमोदमागतस्य राज्ञः शिखण्डतिलकस्य प्रेमपरिणतालापबन्धुरो वन्धुसंवन्धजन्मा सन्देशकः । तथैव चात्मनः सुता तारावली राज्ञा सादरमुप- वर्ण्य कथितस्य विशेषतः पुनरुदयसुन्दर्या पुरस्कृतस्य सुरूपेण च मनसः प्रति. भासितस्याथ च नितांतमभिप्रेतस्य राजसुहृदः क्षत्रियकुमारस्य कुमारके- सरिणो दत्ता परिणेतुम् । अनन्तरमसौ रत्नमौलिनिवर्तितसकलसंयुक्तकोपचार- प्रक्रियाकलापः स्वागतोपहारपरितोपितश्च सानुबन्धमुदयसुन्दरीदुर्ललितसहनेन राजानम्, राजहृदयानुकूलवर्त्तनेन सुदृढमुदयसुन्दरीम् , उदय सुन्दरीशरीरहिता- चरणेन तारावलीम्, तारावलीपालनोपचरणेन कुमारकेसरिणम् , सौढि(हि ?) त्यकरणेन पुनश्च राजानं सजाग्रहमभ्यर्च्यपृष्ट्वा च गमनाय कृतकृत्यश्चान न्दितेन चेतसा स्वं जगद्विरोचनकक्षाश्रयं जगाम । राजा च मलयवाहनस्तया वल्लभया साईमुदयसुन्दा तेन च प्रचुर- देशदानोपदितैश्वर्यसुस्थितेन मथुरापतेर्जनकस्य कलिन्दकेतोः स्वसौख्यापा- दितप्रमोदेन तारावलीपरीतमूर्तिना मुहत्तमेन कुमारकेसरिणा विनोद्यमान- हृदयो नानापथविपञ्चिताभिरनेकरसविशेपशालिनीभिर्भूरिशो विलासभङ्गि- भिरनबरतमविलान्येव मर्त्यलोकमुखानि मुञ्चन्नसारमपि सार(म )करोत् । अत्रान्तरे च समुपजाते हि कथाऽवसाने संवृत्य पुस्तकामुग्री(वी)भूय स्थित- वनि तस्मिन्कवीश्वर तो तिलकतालकाख्यो द्विजपुझ्यावेकहेलयंच परमुत- दिव्यतेजमाबमरपुरसुन्दरीकरचलितचामरोपवीज्यमानाकृती विमानयानगता- बन्तरिक्ष बभूवतुः । अयोचदेकच तयोः स एव तालको नाम । भोः सत्कवे ! मोडल ! श्रुतोऽयमस्माभिस्तावकः प्रबन्योऽयम्, (अ)पूर्वमिमं श्रोतुमुपक्षिप्ता दिविषयाने याहन्गुणोपम्दनृष्टयः कश्यन्ते मृरिभिस्ताहशा एव तथा. पनामः कयाया यथावदाक्षेपको हृदयस्य, संवन्यमन्धियु काचिदेव मुहिता मंविधानकाय, प्रस्तुतोपकान्ते च वस्तुनि किमुच्यने मध्य संपद्रसस्य, पद ·१४९ उदयसुन्दरीकथा। न्यासस्तु ममृणवर्णरचनादिभिर्गुणैराह्लादक एव अवसाम्, भणितिभङ्गीयु चान्याशमेव निवेशकौशलं लोकिकार्थस्य, किं वाऽन्यदपि । यत्किल कोकिली मायूरी माराली चेति प्रधानजातित्वं कवीनां तदपि कचित् किंचन समन्ता- दस्ति सम्यगतिव्यक्तसेवात्र । तथा च कुवलयामोदसरसि मूर्ध्वान्तसमुलितोदयसुन्दरीविलोकितस्य मलयवाहनस्य प्रक्रमे यथा- "अत्रान्तरे ज्ञगिति तस्य मणेः प्रसंगा- दुच्छिन्नमृच्छंसपमुद्रविलोचनाऽसौ। वेगोत्थिता धृतकरानमनङ्गरूप- मने नरेन्द्रसवनीतिलकं ददर्श ॥: अत्र प्रनितिपेशलेव वर्णगुम्फे सप्राणत्वादोजस्विना विभिन्नपदापगत- देध्येण कोकिलरवातुवत्तिंना वाणीगुणेन वैदीरीतिमनुसरन्ती प्रकृष्टा कोकिली जातिः। मायावलं प्रतिसमरमध्यासितस्य मलयवाहनस्य वीरोक्तो यथा- " सर्वत्राङ्गेषु वल्लाद्धनगहनशिखाचक्रचण्डानकोटि- त्रुट्यत्पिडफुलिङ्गोडमरपरिकरणामुनैवान्निना ते ।" अत्र सौष्टवोद्रेकवाहिनि वर्णवन्धे घनप्राणच्छा(त्या ?)दोजाप्रधानेनैव समस्तवापदायामसरलेन मयूरकेका(नुका)रिणा वाणीगुणेन गौडी रीति- यूरी जातिः। चन्द्रोदयवर्णने च यथा- "कमलिनी भुवनान्तरिते रवी व्यपगतालिकलापशिरोल्हा । परिधे विधवेव सुधाकर- दुतिवितानमिपेण सितांगुकन् ॥:" अत्र च शैधिल्यशालिनि वर्णसन्दर्भे निपाणत्यान्निरोजल्यान्त्यल्प- पदसमासानतिविस्तृतेन हंसत्वनानुगामिना दापीगुणेन पाशालीनंशतः श्रयन्ती माराली जातिः । गोऽप्येवमेव च पधोक्तमुपमनोहर पर मंथनले प्रयन्यः । किमन्यदेवमेव हेतुरत्मदात्मलाभत्य, तदेप इच्छयसे. वान्छिनं मिडमधुना, त्वत्तः कृतार्थान्य यामो पपमहो दिछन्. : इनि प्रयत्नानुदीरित नेन म खनु कदिपवित्लयो मिलिवकरकमलोपलक्ष्यमापवृत्तिना विनयेन साम्पयनमुवाच । । ?

·? . , d सोडलविरचिता हहो पोक्त्या युष्माभिः प्रारुमतारितोऽहम, इदानी तथ्यमावेद्यताम, को किल युवाम् ? किमिति वेत्थमश्मनो रूपमापन्नौ ? कथमसावतेलयादि. परिकरस्योरेदः प्रदीपस्य ? प्रदीपोन्मेपसमयमेव च कथमिदं मर्त्यशारीरिक- मवत्थान्तरम् ? इदानीं तु कथं दिव्यं देहावतारमनुभूतयन्तो ? कथमनाल्यात. मन्य( न्यस्य )सर्वस्य ममेदमवगतं नाम ? कथं वाऽयमभून्निबन्धी हेतुरात्म- नामस्य युवयोरित्येवमादरात्कृतप्रश्नस्य कवेः सोडलस्य स नाम तालक एवं मारलं कथयितुमारेभे । भ्रातरहो कविप्रदीप ! नूनमहमात्य सकलस्यापि गति. कम्य कारणमाकर्णनाम् । एप तावत्म खल विश्वविख्यातकीर्तिः कृती रस मिनर्णसारया श्रियेव कादम्बरीति कथया पदे पदे प्रकृष्टार्थवता कोशेने fান মতাশ: গান। অন্যাশনাল নালাঠি: না। नातिला इति लचनिन्दलायाः अग्रणीश्च दिजन्मनां वाणी आमगमती नागः ममायामिदमेव तालक इति दधानी गाम मागी बिदा ब्रमलोकमामि बमनुपस्येव देवमम्जामनं प्रद नाय न जम्प मया कृला धीमायेऽमिलावधानमानुगेन र: । म पथा- मनीषिनं यम्प पुदिनलिः प्रलक्षितं । T: यह अधिगयं च विष्टरम ।। वाट वासिनाबाला प्रकामा बाल गायना- > {: গালিলনা গাশিয়া: रमिकमादिन्यश्री प्रमुखमाजदया दिलपाद: रसाया यनिकजना मात्र विशानदयम निभिः गमनादानं कान म विनियामाशा । तद्धिवाहमा गायु पनि सपने मनालियानमारमा र अावमा मायानामानित: पाल पदनादानिमायामनगर दामादायमापन बार दिदा समय 14TRE या wift graminary. 767 int. स An Arme #+ar Paya । Nmmmmaonet - ·उदयसुन्दरीकथा । लेन चेतसा झगित्युतकोपश्चाहं सरस्वत्याः प्रसादशिष्योऽयमित्यविन्नृशन्- आः ! ! स्वगर्वगरिमापहस्तितसमस्तगुणिवर्ग रे कविवटो पठति भव्येवमव- ज्ञया स्तम्मीभूय पदिव स्थितोऽसि तद्यथेच्छमिहस्थितोऽसि तवानुना दुन- यविपाकेन पापाणप्रकृतिरेव भूत्वा मर्त्यलोके सरस्वत्यालये चित्कालं क्षपयि- प्यसीतिशापमत्र सरस्वतीप्रत्ये च कविकुलस्य क्रोधान्धकारितज्ञः प्रयुक्तवान् । अहह ! ! ! किं किं किमेतद्वाणत्य वृत्तमिति तत्कालविहितहाहारवैः सर्वैरपि तैस्तत्रोपविष्टैः कविभिरस्यातुनहाय शापान्तकृते च कियतोऽप्यन्तरा- तरा दृषद्भावापदोऽस्य संयाग्रहमभ्यर्थितेन पुनर्मया भवतु तस्विन्नायतने सदैव दीपप्रभासंपर्कात्सकलशास्त्राववोधनिर्मलमतिः कवितारहस्यवेदी मर्त्य- शरीरेण द्विजो भूत्वा रजनी पदस्थापगमसनुपस्थितं सौख्यमासादयिष्यति मदेवलोजानवधारणोपलब्धशापस्तु यदा हि कवेः सोड्डलस्य कृतिरपूर्व उद्य- सुन्दरीति चम्पूप्रबन्धस्तमसितः श्रुत्वाऽवधारयिष्यति तदाऽस्य शापान्त इत्य- खिलकविजनोपरोधादेतद्वितीर्णनिजकुर्नयपरिहारकोत्पन्नाच्च महतोऽनुतापादनु ( ........? )गृहीत्वा कमण्डलुइचुलके जलं वाणत्यैव शापेन मां शतक्ती। मया तु लप्रश्रयमनुग्रहार्थनुपरुद्धा ननु वाणस्य सन्निधिमनुज्झतस्तवा- प्यस्यैव शापान्तेन शापल्य पर्यवसानमिति प्रसन्नया गिरा मामनुजग्राह । तेन च तत्क्षणे तस्मात्तमजालसुभावप्यावां तथैव ययोपकल्पितया मृग झगित्यवतीर्णावस्लिन् । अस्मिन्नपि निर्मानुपारण्यगहरगतं शून्यमाय- तनं देव्या इति प्रतिनिशमतिश्रख्या मनुजदृष्टेरगोचराभिर्वनदेवताभिस्वभा- वात् द्युतिशिखामात्रक एव सदैव दीयते स्म सुकृतेन हपारदौल्ल्यापत्ति- हेतुरसौ प्रदीपः। अथ ततः प्रभृत्येव महायतने स्थितिरेतावन्ति दिनान्याश्योरभूदय पुनः सकललोकोपकारिभारतीप्रसरत्वमत्र तुकवे तहात्मनो निबन्धपुस्तकेनागतः श्रुतः प्रवन्धोऽवधारितश्च । तदनुभावादेप सखे शापत्य मोक्षः । नाम च तवैत- तन्नानृषिः कुरुते काव्यमित्यत्माकमवतारस्य विदितमेवास्ति । न केवलं नाम- मात्रणव विदितोऽसि सर्वात्मनाप्यादित एव यथाकिल वालभानापन्नः वर्लोकानुगते पितरि प्रधनगुणसम्पदामारपदेन नियवयत्येन लाटसूमीपते योगिराजस्य गङ्गाधरइत्याख्यावता मा(न ? )नुना परिपालितः, सकलम- च शोपडीरनपचनारगणनाग्रणीनुतनान्नो धाम्नत्सरस्वत्याश्चौलुक्यकुलाभरणनायकस्य कीर्तिजननोः सिंहराजस्य नुजेन्द्रमुण्डताण्डवाचार्यचरितत्य ++ ·१५२ सोडलविरचिता सहाध्ययनवन्धुः, अध्यापितश्चन्द्रनाना मनीपिणां वरेण, विन्नृत्या च लाटदेश न्तःपातिविषयाणामन्तः सिकरहारीयद्विसप्ततिर्वाहिरिहारसप्तशतकं सप्तशत चान्यदन्नापल्लीय(?)मेवमन्यतोऽपि विषयेषु कतिपु पूर्वपुरुपक्रमागताया ध्रुववृत्ते प्रभुः । अन्यच्च प्रदीपकलोकमुदितेन कोकणमहीभुजा छित्तराजेन कविप्रदी इति व्याहृतः सभायामित्यादिनानाप्रकारैर्नखल्वेकस्य से सर्वस्याप्यात्मनोऽवता इत्यभिमुखीभूतमनसो महर्पिवर्गस्य प्रतीतिमागतोऽसीत्येवमभिधाय तृष्णी भूय स्थित्वति देवर्षों तालके स्वयं बाणोऽपि महाकवित्वगुणावर्जितेन प्रेम्ण वन्धुरितः सम्यगुपदेशपूर्व बक्तुमुपाक्रमत । भ्रातः ! यथा तालकमहर्षिणा मोक्तस्तथैव ताबकोऽयमलङ्कारनिरूपिता शेषगुणसमयः प्राग्रहरो निवन्धः किमुच्यते सत्कविरसि किंतु महीयसा क्लेशेन सिद्धं लब्धं च देव्याः प्रसादेन भारत्याः प्रवन्ध मिममिदानीमितस्ततः श्रावयितुः मर्थनया मा हन्त गुण पिणि जनेऽस्मिन्सारमन्यसारीकरिष्यसि । अतः- ग्लपयति गिरोऽधीशां देवीं कवीनपि लज्जय- त्यपि च नयति स्वं तृष्णान्धः कविलघुतामसौ । यमपटमिव क्लीयः स्वीयं प्रवन्धमुदाहर- बुदरभृतये याति द्वारं गृहस्य गृहस्य यः ॥ अथ श्रियोऽर्थमेवार्जनं गुणानाम् , तन्न सम्प्रति, पश्य- झुम्हाष्टापदकोटिकुत्ररशतप्राप्यः समर्था(?)इति क्रीताः पूर्वनरेश्वरैः सरभसं ये काव्यभाजो गुणाः। विक्रीयन्त इसे त एव पुरतो यस्यैव तस्याधुना काकण्याऽपि मुखप्रमोटनमहो द्रिष्टा गुणेष्वीश्वराः ।। अपि च- शीलं सदा सहजमीदृशमेव राज्ञां यद्भुतते श्रियममी गुणिनोऽपसार्य । तैः शैशवेऽपि गुणवन्तमपास्य द्वार- मास्वादितानि जननीकुचयोः पयांसि ॥ तदेतदुच्यते भोः कविसत्तम! प्रबन्धोऽयमीश्वरनिरपेक्षेण त्वया निवे. दनीयस्सताम् । त्वं हि सत्वैकवनो मनस्वी विशेषतश्चामुना कवित्वसुकृतेन, तत्खल्वदन्यमेदुरमयाप्तोऽसि पदं कवीन्द्राणामित्यादिसादरमाप्लो(ला)वितेन वचता यथावनुपदिश्य यामो वयमिदानीमित्युवाच । कृतगमनप्रश्नोचितप्रश्र.

·उदयसुन्दरीकया। यश्च विजयः क्रियतामित्यालापपूर्वमुपरचितप्रणामं तं कविमाशिष्य, प्रणम्य च देवी सरस्वतीम्, झटित्युल्लसित्तोडपकृत्या विमानयानहर्या सह महर्पिणा तालकेन तमेव ब्रह्मलोकं जगाम । सोऽपि च कविरहो अपक्ककविताकटुरसेनामुना प्रवन्धेन विधुरितगु- णेऽपि कविमात्रके मयि सुकविपदस्थापनसपक्षः पक्षपातो महाकवेर्वाणस्य । चाणोऽपि पश्यत विचेष्टितं देवस्य येनेदमीशमुद्भूतशापमापन्नो दशान्तरम् । अहह दुर्द्धरा येते विचित्रानन्तप्रकृतयो विधिकारपरिणामाः । भवत्वहमप्य. धुना किं करोमि । अथवा जागरजडेक्षणोन्मेषः स्वपिमि तावन्न यावद्विभाति, विभाते चोत्थाय पूजयित्वा च देवीं यास्यामीति चेतसि विचिन्त्य तस्मिन्नेव मत्तवारणके पुस्तकमुच्छीर्षकीकृत्य सुप्तवान् । आयातनिद्रश्च स्वमे किल काव्य- कथावतारिणो महाकवेरादिपुरुषावाल्मीकिमहर्पितः प्रवृत्ते महीयस्यन्वये कवी- नामवतीर्णमात्मनमात्मानैव लिख्यमानमद्राक्षम् । झगिति च तत्कालमेव प्रबुद्धवानितश्च जातंप्रभातमुत्थितश्च ध्वनिर्वनकुटानाम् । अथोत्याय ससंभ्रम ननु कीदृग्मया इष्टः स्वप्नोऽयमये प्रसन्नया देव्या वाणस्यैव पक्षपातवचः प्रमाणी- कृतम् , गणितोऽस्मि कवीन्द्ररेखायाम् , अतो यदुपदिष्टं गिरोऽधिदेवतया तत्क- रोन्यस्मिन्नेवायतने तहंशावतीणेनात्मना प्रशस्तमालिखामि पश्चाद्देवीमर्च- यामि ततो यामीति संप्रधार्य तत्समयमुद्बुध्यागत्य मिलितेन परिचारकज- नेन कृच्छ्रान्मेलितोपकरणः सपदि मरकतशिलापट्टयटितायामायतनभित्ताबु कीर्य खटिकाद्रवधवलितैरक्षरैरभीष्टदेवताशंसनपुरस्सरं लिलेख । यथा- पुनातु पाणिग्रहणे हरस्य दृष्टिर्नृडानीमवलोकयन्ती। रुडा प्रहर्षा मिपागतेन गाथेन सद्धेपमिवान्बुनाऽधः ॥ आसीदतीमत्फुरितोरुधामा वाल्मीकिरमण्यतमो मुनीनाम् । निर्वाणमागैंकमहाध्वगोऽपि संपतिः कापि न यो रजोभिः॥ ब्राह्मीनिवासानुमितः स साक्षाद्देवः स्वयम्भूरिति कीर्तितो यः। कोऽन्यः क्रमस्थापितवर्णसारां सृष्टिं कृती काव्यमयीं चकार ।। छंदोविचित्रनिहितैः क्रमेण पदैः समन्तान्ममृणीकृतान्तः । निषेव्यते वर्णमहाटवीपु यत्यैप दिव्यैरपि काव्यमार्गः ।। वंशः कवीनानुदियाय तस्मान्मूना धृतो भूमिभृतां गणेन । अच्छिद्रितेऽपि निदशमतोपी वाणीगुणः स्फूर्जति कोऽपि यत्र ॥ यत्मिनभूद्मभवः कवीनां व्यासो सुनिर्यस्य गुणैविजेतुः ।

·१५४ सोलविरचिता ध्वजच्छटेवोन्नतसोमवंशमालम्बिता वल्गति भारते गीः ।। कविर्गुणाढ्यः स च येन सृष्टा बृहत्कथा प्रीतिकरी जनानाम् । या संविधानेपु सुसन्धिबन्धैर्निपीड्यमानेव रसं प्रमते ॥ स कश्चिदालेख्यकरः कवित्वे प्रसिद्धनामा भुवि भर्तृमेण्ठः । रसप्लवेऽपि स्फुरति प्रकामं वर्णपु यस्योज्वलता तथैव ।। ख्यातः कृती सोऽपि च कालिदासः शुद्धा सुधा स्वादुमती च यस्या वाणीमिपाचण्डमरीचिगोत्रसिन्धोः परं पारमबाप कीर्तिः ॥ वाणः कवीनामिह चक्रवर्ती चकास्ति यस्योज्वलवर्णशोभा। एकातपत्रं भुवि पुष्पभूतिवंशाश्रयं हर्षचरित्रमेव ॥ मान्यो जगत्यां भवभूतिरायः सारस्वते वर्त्मनि सार्थवाहः । वाचं पताकामिव यस्य दृष्ट्वा जनः कवीनामनुपृष्टमेति ॥ सामन्तजन्माऽपि कवीश्वराणां महत्तमो वास्पतिराजसरिः । यश्छाययाप्यन्यमपीडयन्सन्नुत्पादयत्यर्थमनन्यदृष्टम् ।। वन्यः स विद्वानभिनन्दनामा विस्रम्भपात्रं वचसोऽधिदेव्याः । समर्पिता यस्य खल स्वकीयकोशाधिकारेषु सुवर्णमुद्रा ॥ यायावरः प्राज्ञवरो गुणज्ञैराशंसितः स्मृरिसमाजवयः । नृत्यत्युदारं भणिते गुणस्था नटीव यस्योढरसा पदश्रीः ॥ बभूवुरन्येऽपिकुमारदासमासादयो हन्त कवीन्दवस्ते । यदीयगोभिः कृतिनां द्रवन्ति चेतांसि चन्द्रोपलनिर्मितानि ॥ तस्मिन्सुवंशे कविमौक्तिकानामुत्पत्तिभूमौ कचिदेकदेशे। कश्चित्कविः सोडल इत्यजातनिष्पत्तिरासीजलबिन्दुरेव ॥ यो वत्सराजेन वरेण राज्ञां लाटावनीमण्डलनायकेन । सूक्ष्मादृढस्तोकगुणाश्रितोऽपि मित्रीकृतो भानुमतेव पद्मः ॥ जडेन तेनोदयसुन्दरीति कथा दुरालोकिनि काव्यमार्गे । सारस्वतालोकलवैकदृष्टा सृष्टा कविमन्यमनोरथेन । सा चान देवीभवने निवृत्तशापार्तिना वाणकवीश्वरेण । कविश्रभोद्भूतकृपेण सम्यक् श्रुता धृता हृद्यभिनन्दिता च ।। करिष्यते किं पिशुनोऽद्य येन न संमुखं स्थातुमपीह लब्धम् । तत्स्यादभद्रं यदि दृश्यतेऽसौ विलूननासः पथि संमुखीनः ॥ दृष्टेऽपि तस्मिन्नथवा न नीचे निलूननासप्रतिमे दरोऽस्ति ।

·उदयसुन्दरीकया। विलोक्यते यद्यसुतापहर्ता द्रागेव देवो रविरेष साधुः ॥ साधुर्जयत्यातिहरः कवीनां कवीश्वराः सूक्तरसृजो जयन्ति । जयन्ति सूक्तानि फलं हि वाचां वाचामघीशा जयतीह देवी ॥ इत्येवमिमामात्मनः ख्यातिमयीं प्रशस्तिमभिलिख्य यधोपनी( न? ) तैर्वनसरोऽन्वुजादिकुसुमोपहारवस्तुभिरसीमया भक्त्या देवीसभ्यर्चयामास भारतीम् । निर्वतितपरमपूजोपचारकृत्यश्च कृतकृत्य इवानेकवृक्तोपशालिनीभिः स्तुतिभिः स्तुत्वा प्रणम्य क्षमयित्वा च भगवती निर्गतस्तस्मादानन्दनिर्भरश्च रभसोत्तुकेन चेतसा नगरमाजगाम । विवेश चात्मनो भवनं मिलितश्च मित्राणामेकञ्च तेषु सुललितपदोप- न्यासवाणीतरङ्गमुन्धाम्बुधिरशोकवतीति कथानिवन्धस्य कर्ता महाकवि- वन्दनाचार्यनामा स्वेताम्यरः तरिः, श्वेताम्बरसूरिरन्यश्चाशुकवितया परमं प्रकर्षमापन्नः खड्गकाव्यपरितुष्टेन महीभुजा नागार्जुनराजेन खड्गाचार्य इति प्रद- तापरनामधेयो विजयसिंहाचार्यः कविः, काविरपरश्च सकललोकोपरचकानामा- पद्मशेषतो गुणानामभिनवो वयता साक्षाद्विम्वमष्टापदोपरचितं जैनेन्द्र- मनुहरन्त्या मनोहरो सूर्त्या दिगम्बराचार्यो भापात्रयविपञ्चकश्च नाना महाहीतिः, इन्द्रनामा च रत्नमचरीति चम्पूकथायाः स्रष्टा, सर्वहितालाप- शालिभिर्गुणैरप्रणीच सतां सत्कचिरित्यादिभिर्मित्रधीमहिरातबन्धुभिवानव- रतमापृच्छयमानत्तान्तो दिलोक्यमानप्रवन्धः प्रशस्यमानगुणश्च विमान्यन् क्यिन्त्येव यावदाते दिनानि तावदेकहेलदेव भूपालतुभत्त्य कविगुजरद (?) लेकसङ्गहरुचेराकान्तधराविरोधिनखरायुधत्य कोगनहीजो उन्मुणिराज स्थान्तिकादाजगाम कविः पाटक्य भापात्रयत्य त्यागी वनस्वीर परम मित्र माशैशवादनीदरत्य नस्य च सदेवन्धुरिव मधुरसाहानाना नौजन्मगुणा- पदं भटः । यः खल्ल परिनन्य परितोऽपि मण्डलाना मन्त्रनालानिया नामावलीमात्मनो भर्तुरावर्तयन् उदित्यनारद स्मानास दर्पचरं गजवकन्या मन हि परास्थानं गतेन पौरपदपेशाले चरवारोध करता निजामानिनः नार- मानीतो शगिनि गर्दितारिनुभश्लोकस्य ललार मन्वंदः । स चागल मनादानन्द सानिलिलिः यि मीत्या यशासनपविष्टा पशुमारभत ! भोः बीन्द्र : भाता माय हता सम्पुरदयमुन्दीनि का।सार ·१५६ सोडलविरचिता शापागतस्य श्राविता बाणभटस्य । तेन च निशम्य सम्यगभिनन्दितेति कवि- प्रियेण स्वामिना मुम्मुणिराजेन श्रुतं च यथा तथा शृणु । शूर्पारकनगरादाग- च्छता लाटेन्द्रकुलशेखरेण भूभृता वत्सराजेन कथंचिध्वनः सन्निवेशात्तस्मि- नायतने प्रविश्योपविष्टेन दृष्टा झटित्येव भित्तो प्रशस्तिः । तदोपलब्धोऽयमेय. मालिवितो व्यतिकरः। तत्कौतुकाहितरसेन च ते(न)प्रथमं भवन्तमाय गौप संवीक्षितःप्रवन्धो यथा च मत्पठितार्यावधारणनिबन्धना निबन्धसृष्टिरासीदिति ज्ञातं यथाऽयमाश्चर्यहेतुराकर्णितो बाणभट्टस्य वृत्तान्तः तत्सर्वमसमविस्मयरसा- क्षिप्तदयेन निवेदितं राज्ञे । राजा च सुदूरमभिवर्द्धतानुरागवृत्तिरतिस- वरमिदानीमेव भवन्तमीदते द्रष्टुमादिष्टश्च मित्रमिति त्वदानयनाथमह मता निविलम्यमुत्थीयतांगम्यतामित्येव भापितस्तेन क्रियत एवमिति गृहीत्या पुलरूमगावागालमवाप चास्थानमण्डपम् । प्रविष्टश्च तत्रान्तरग्रे सेवागत महानगनिजपनिप्रतापालोकाडम्बरेणेव प्रेग्यता प्रबनमणिदलकलापदीमाभ: पायात पदलेन दुगलोकं मामन्तचक्रमास्थानलोकं च सकलमनुक्रन्दि- नावीन्द्रमानममग्रे च तस्मादग्विलविद्यावग्रहमहामतिमचिन्त्यसिद्धेश माय शीनामिन्द्रपदम्य रागिणं गुणेषु महजमोजन्यवमलममल काव्यरमतरंगा. हां मनानं कविपुगवानामपदयत । तम्य चाने कगुणगभीराभोगमहनीयरग मी करिंगजबकम्प विमलहमगिहामनोपविष्टमुपरिष्टालाम्यतः पर्यनलम्बितावि. ग्यमणिगुच्छकावलयलगुनी हस्तिचीनानपत्रम्य मृले विद्याधरमिव लीलया कलाविपिनानने, निपाणम , क्षिनिन्मदनमहावलं भुजमयमुदीक्षितुमि. दायानमिनमुन्मुत्रता चामणा मनाथकरतलाभिः पायगोधामरवारिनारी भिवापानमा अत्रियोपडीमिन्द्रमित व्यकारिलोचनम, उपेन्द्र मित्र विहान्दालादराम , द्वामिव मुनवतम, ब्रम्माणमिव क्षत्रियलियाणा अनभित्र माइन, गविमिव मुजावस्थापितमनापम ,इन्दमियालापवानिधिता तर, अन्दिन्दराजन्यवृहामगि मुम्मुनिराजमद्रासीत । ययानिविताना विग्यर्दिना गुणाधन बभ्रमे गर्वनापि पनिप्रदयमावनावितपणाला बिन्नतिमिन्दानि भनिनादी दाम इति प्रतिटनामा म दार्निवी मनि। देत दिला दायित्वलांकन गागनxform टः बिलांजय मंभाव्य परिचापबामा यथा समामिल: दना मदारमारिया:कालः कार ! Rai - * ..

·मार्टिना अपि पहली स्वान्ने । चितमात्मनो गुणानाम् , अनुरूपं च कविल्लेशस्य, सदृशं च कविताव्युत्पत्तिको वन्यत्रिया ज्ञापितसंसारफल इव सफलीकृतमनुष्यजातिरिव दृष्टादृश्य व उज्यसुन्दरीकथा । चानन्दकथाकर्णनरसोत्सुकेन भूभृता पुनस्तन्मु(स्वमु?)खेनैव स्फुटीकृत(त्य?) इसराजनिवेदितं वृत्तमादिष्टः प्रबन्धपठनाय सर्वतोऽपि कविभ्यो गृहीतातुम- निरन्मुच्य बन्धात्पुस्तकमादी भारतीमवनम्य ततः पूर्वकवीननुध्यातवान् । वागीदरं हन्त र(भ)जेऽभिनन्द- मर्धेश्वरं वाक्पतिराजमीडे । रसेम्वरं स्तोमि च कालिदासं वाणं तु सर्वेश्वरमानतोऽस्मि ।। इत्यभिप्रेतां कविचतुष्टयीमनुस्मृत्य वाचयितुमारब्धवान् । क्रमेण(कति- चिः) दिवसैतं सर्वमपि प्रापयामास । वाचितप्रवन्धश्च परितुष्टेन रभसाहु- हालत्य, योग्यं च ल्यारसविभूतेः, यथावदतिमनोरथैर्वस्तुभिर्महता संमानडम्ब- व जितो राज्ञा सबैश्चत सभापतिभिः साधुकारितो लोकैरभिनन्दितः कवि- भिमाशंसितो विशिष्टैरालिङ्गितस्तु मित्रैराजगाम गृहम् । आगतश्च गृहम कृतदिव्यायतनादिकीर्तनमकिचनस्य धनमजातपुत्रस्य सनरनाप्तकामिनीसंभो- स्य रतिसुखमनातियशसो यशश्चेत्यादिभिश्चतुर्वर्गफलो नियन्ध इति तया- बालभ्य इव सिधासाध्य इव च त्रिभुवनाधिपत्यलाभाधिका निमियाप । मवन्धस्य च प्रचारमुपरिष्टाचिन्तयन् विनयोपरचितकरसंपुटालिन्याच मना सर्वान्- वृत्तेभ्यः किल किं भयं न च भयं तेभ्योऽपि ये सांधनं वर्तन्ते कवयः प्रवन्धकरणलेशोपलव्धनमाः । अन्येभ्यश्चक्किनोऽस्मि वृत्तकवितामात्रेण भालारियो ये तेपानभितोऽप्यतत्वविदुपांडून पुजनाः ॥ ननवन AA ये तावत्तिल कृत्नवादापदिदले सन्तु दूरं बुन ओमित्यक्षरमात्रपेण दिनुपामप्पेय बढोतिः । कीदृश्यस्तु कधेयमनसम्म ·१५८ .... ॥ सोडलविरचिता ते सर्वकालमियदेव परं भणामि यावन्न कल्पशतमभ्युदय" "त्ति नन्दन्तु ते ये कुर्वन्त्यजरामरान्नरपतीकाव्येषु सूक्तामृतैः । तेऽपि क्षमापतयो जयन्ति जगतामारक्षिभियरसो भूर्भास्वद्भुजवज्रदण्डलितानिष्टै(स्स )मानन्दति ॥ अपि जयति जगत्यामि(ट)देवः पिनाकी जयति स च पिनाकिन्युज्वला यस्य भक्तिः । जयति जयति चासावत्र चम्पूकथायां शिवनुतिपद् ( र्णा) हन्त सारस्वतश्रीः ।। ।। इति कायस्थकविसोडलविनिर्मितायामुदयसुन्दरीकथायां सर्वानन्दो नाम सारस्वतश्रीपदावोऽष्टम- उच्छ्वासकः।। ॥ समाप्तेयमुदयसुंदरीकथाचम्पूः॥

·No text on this page.

·२ ११२ मामा शातेति ततस्तयो. तव ... १३७ पला. ... ... ... ... ... ११९/ नादगे १३८ नागा. ३ नानाया ... ९९/निक्षित ९२/ निशा ७२ ... १५४ निर्माय २८ तदनु तदिम. तदृष्टि. तस्मिन्मध्य. तस्मिन्सुवंशे तस्या विशुद्ध. तस्यास्सोऽय. तापमुत्सा. तामासाद्य तृतीय. तेनेवं ते यान्ति १०१ / निर्द ६ ३ ... :: ... ० १३७ निर्वत्याखिल. १७ निरिणि ६ नीनजाति नृपतिरय. १३५ / नेपा हन्त नो जीविके. १ ૬૨ १२ ९२ ... ... ८१ १७ ... ... ... त्रैलोक्य. पदं कृत्वा ... त्वत्खना. त्वं विक्रमेण दंष्टयो. दिग्यात्रा. ५१ / पुनातु ५८/ पूगीवलय. ६२ / पूत्कारेण २३ / पूर्वापरयोः ... ... ... दिय. १४७ ... १ ... ७३ ... ... ९४ १५४ प्रकारेणाद्य प्रातश्रिया प्राप्य मण्डल. प्रेतीभि. बभूवु. वाणः बाणस्य ९० दीपैः दृष्टं दृष्टेऽपि देव क्षत्रिय. देव त्वत्पद. देवःपातु देवस्य देवि ब्राझि ... ... ... . ... ३ ३ ... ... १२७ बाल. ... १ ... १५० देवी भानु. १५३ ... १६ / ब्रांस्त्वां ३१/ ब्राह्मी ११५ / भूमिः ३ / भ्रूभूमि ... ... १२२ ३ देवेन देव्या. देवेन दोर्दण्डो. धामभिः ९९ २ मनस्त. ९० मनुज. ७३ महियाः ... ४० ...

·३ २१ १५३ ११ २३ १५४ ४१ . ८८ नुक्षेत्र मूढेन मूलेला १५४ लीला. ११० / वंश:कवीना. १३ / वंशस्य १३८/ वक्षसि ३ वन्धस्स २७ वर्षास्वद्य ९० वल्कल. ५५ / वस्तवा. २२/ वागीश्वरं ७२/वागीश्वर १३३ / वापीषु ८२ १५७ ... २८ पायन्ति पालेक ४३ ... ९२ ४५ वामं कुम्भ. ५४ पलाश २१ पलिनमू. लिन्द्र पलिन्नुच. पलिन्नुरोज. पल्लवीर. १५७ २ / विद्युत्पुंजो० १५३ विमलमणि. १२१/ विमुच्य ४/विलसदमल. ९६ /विश्वाभिधे ५५ /वृत्तिसंप्रति ६८/वृत्तेभ्यः ४ व्यावृत्त्य ३१ / रासकर १५४ शाखामृगेण ... शील सदा पारखेति ५९ साटा. १५७ शृंगारस्प पासावत. पंताय. भीविमो २ दानो. रोऽभूनिसर्गः को पत्ता प. नाय. ६ स . ... मी. मीभुजो

·No text on this page.

·पति Index of proper names occurring in the Udayasundarikatha. 1 १४० १३. ९७ २०६९८.२९,१००. १९१०२.२८,१०४. ७११७.२०,१२०.४. १६ २४,१७.१९,१८.३०, २०.१७१४८.२४, १२२.७. १६ २३,१८.२८३०, १४८.२४. १४३ पदरी ८ तिलक २०. यनमापन कपालभैरव 20 करभक कलादित्य २१७६.१४,७.३ &0 १२ १७१२२.१३. १ १९ १ घट पति ३ ६७२७:४७ ताराकिरीट १२४ १४१२७.४. तारावटी १७. ५१०५.२६ ४८६.१९% ताटक ३१८८१२ ३ १६ १२९ ९९ ३०६.१० भोलि ७.१९ .१०.३० दास ११.२,१९ २१. धर्मपाल नागार्जुन पञ्चायसिंह पंपावती १२४.६१२७.६. पश्वक पातालगण १४२ १२ पानर पारायणी ९९ २६८६.१६८७.१९ । पिप्पटक १८ दाण १२० भमेष्ठ মনি भास भोजदेव मधुरसाहार ... करिन्दकेतु कायस्थगन कान्दिास ::: ६ ... ३ १०२ ... १ १०४ २०१०५.३ m ... कालिन्दी किरणकोश कीतिराज इमारकेसरी इमारदास कृपावती गंगाधर गुपादन गुणाई गोगिराज ३ १४,२७.४,१५२.७ १५४.८७१६७.७. १५४ १२४ १८ ... १८ ... गोपति १ २ ... पण्डपति चन्दनाचार्य १ দকি मलयवाइन ११३८.२३:४०.१६ महाकीर्ति १२.१४४९.६. मारराज १२ १७१६२.१. ... चित्रशिख उित्तराज ·w पनि पृष्ठ ८४ पति २१ २६३४०.१८. २४ १५० ... मुम्मणि यायावर युवराज रलमौलि वत्सराज ११ ... ... ३ ... वनवीर वसन्तशील पृष्ठ १५० २ विभीपण १२ १७:१६५.२१. विभूतिवर्धन १५४ १६ विशाखदेव २ विश्वभूति १८१४८.३. वेणीमती १२ २८,१३.१४,१७.४%, व्यास १५४.२२,१५६,३. १२३ २६ शारदी २७ ८,३५.२८,३६.१८ | शिखण्डतिलक ३८,२३,४७.२१,४९. शिलादित्य १,५१.२४,५३.२७. | शेखरिका १५० २१,१५४.१२, श्रीविक्रम १५७.५ श्रीहर्प १५३ संवरक १५० २० सारङ्गिका १०३ २५,१०४.१२,१०६. सिंघलांगद २९,१०७.२. सिंहराज ४२ २६:४५.२,४६.७; सुललित ४७.२२.४८.१२. सूर सोडल १५५ १४ सोल्सपेय हाटकेश्वर १०३ हाल ३ ११:१७.१५७ १५३.३०, ३६ २६:३७.३ १२,१०७.५ ३ ३० १०३ २३,१०४.६ २ १५ २३:१६०.२०. ३३ १०४ ... वाक्पतिराज वाल्मीकि विक्रमादित्य विजयरेखा १ १६१ ... विजयवर्धन ... ... २८ ३० १० १० ११,१५४.२१ ६ ... विजयसिंहाचार्य alias खड्गाचार्य विदविजय }- १२ १२ १२ १०२ wr ब २ १९ ·पृष्ठ ... ... ... ... ... ३ ... ... १. ८ २२ ... Index of Geographical names occurring in the Udayasundarikatha. पृष्छ. पति आभीर मथुरा २७:८५.१५. इन्दीवर ९४ २३ मन्दरगिरि ऋक्षपर्वत २२ मल्य फन्याचल महेन्द्रपर्वत १०८ २१ कुवलयामोद १४२ मेखलिका कुशद्वीप यमुना कोकण १२ १६१६ & २७ रविशृङ्ग ११२ कोशातकी १४० ३ क्रौंचद्वीप ३ लाद २,१२६ २७ गन्धमादन १०८ बलभी गोदावरी २१ विन्ध्य १०८ गोमेदद्वीप ३ विपुल चैत्ररथ ૨૪ शाकद्वीप १०९ २ जन्यूद्वीप १०८ शाल्मली तापी ३१ शुकिमान् २२ धान्यसार शारक नन्दावट २७ १०&१८ मृगवान् १०८ नमदा or रेखा १५ घेताचट १०८ निपध सख २२ नीलगिरि सुपार्थ १०८ १८ पारिवान सौराष्ट्र २१ पुष्करद्वीप स्थानक १२ १५ प्रतिष्ठान हिमादि १०८ १९ प्रभास हेमजुट १०८ १९ भृगुकच्छ ... mo . ... २ ... ... ४ ८ ... है ·शुद्धिपत्रम् । पृ. २ शुद्धम् छिद्रं (1) २ १८ ३ २६ e २१ अशुद्धम् स्सूत्रम् करटीन्दु तया वरूथिनी मुखा मुधासमु मधुरया कर्तुं निवेशितेण विलया कवीन्देष्ट्ये मिवतिष्ठ २२ करटीन्द तयाऽद्य वरूथिनीको मुखा समु सुधामधुरया कर्नु निवेशिवेन वलया कवीन्देष्टि मवतिष्ठ १० १३ ९ ११ १८ १६ ११ ३ ૨૨ काम काम जलता ज्यालता २८ २८ ३४ मत्यद्भत गतो ४ २४ एव। " " २७ पीडा द्वाःस्था पति मेषा मुनिये नोदित मत्यद्भुत गमितो एव पीडा। द्वाःस्यो पती सेवा सन्निवे नोति निवामः पपरके। ३० १२ Y २१ निवासः। १७ पधरके शिरः भूमि दमिता वती शिरः पांमधूंलता स्वयं मूर्दि मण्टा धन भूमिः, उस्मता वतीशिर: पांमः, स्टता स्मयं मूद्धि ४४ ·S २८ सशुद्धम् ति मिव मातुं- गुदम् ति मिव ४ ८ ८३ । मातु रशिको रावतो बली शि मचा शान्ति क्ष दशको रावृतो वली दिश- ६ce मया शुक्ति कक्ष रूप- " (!) सा (मनवान्ममरतत !) ५ १४ २८ इजुल १५४ योगि मा (स.) मुना नाता बुटके गोगि मातुटेन मासा

·No text on this page.

·No text on this page.