·No text on this page.

·समाधि पारयित्वेन्; जगवानूचिवानिति । नापेक्षां चक्रिरेऽर्हन्तः परसाहायिकं क्वचित् ॥ २ए॥ नैतद्भूतं जवति वा जविन्यति च जातुचित् । यदर्हन्तोऽन्यसाहाय्यादर्जयन्ति हि केवलम् ॥३०॥ केवलं केवलज्ञानं प्रामुवन्ति स्ववीर्यतः। स्ववीयेणैव गवन्ति जिनेन्जाः परमं पदम् ॥ ३१ ॥ बालेन तपसोत्पन्नं व्यन्तरेषु तदामरम् । नाथस्य मातृष्वतीयं सिद्धार्थ मघवादिशत् ॥ ३ ॥ विदधात्युपसर्ग यः स्वामिनो मारणात्मकम् । प्रतिषेध्यः स जवता स्वामिनः पार्श्ववर्तिना ॥ ३३ ॥ श्त्युक्त्वागाजरिस्तस्थौ सिखार्थः प्रतिपद्य तत् । स्वामी षष्ठपारणाय कोसाकेऽगानिवेशने ॥ ३ ॥ तत्र दिजातेहुलानिधस्य सदने प्रचः । चके सितादिमिश्रेण परमानेन पारणम् ॥ ३५॥ वसुधाराप्रनृतीनि बिजातेस्तस्य सझनि । पञ्चदिव्याच्याविरासन् कृतानि दिविजणैः ॥ ३६ ॥ ततो जगजुरुः शीतलेश्यः शीतमयूखवत् । तपस्तेजोऽरालोकोऽधिपतिस्तेजसामिव ॥ ३७॥ शौण्डीर्यवान् गज श्व सुमेरुरिव निश्चतः । सर्वस्पर्शसहिष्णुश्च यथैव हि वसुन्धरा ॥ ३ ॥ अंजोधिरिव गंजीरो मृगेन्ज श्व निर्जयः। मिथ्यादृशां रालोकः सुहूतो हव्यवामिन ॥ ३५॥ खैशिशृंगमिवैकाकी जातस्थामा महोक्षवत् । गुप्तेन्जियः कूर्म श्वाहि रिवैकान्तदतदृक् ॥ ४० ॥ निरजनः शंख श्व जातरूपः सुवर्णवत् । विप्रमुक्तः खर्ग इव जीव वास्खलजतिः॥४१॥ नारंम श्वाप्रमत्तो व्योमेव च निराश्रयः । संजोजिनीदलभिवोपलेपपरिवर्जितः ॥ १२॥ १ मातुः स्वसुः पुत्रम् । २ इन्द्रः । ३ शर्करादिमिश्रेण । ४ देवसमूहः । ५ चन्द्रवत् । ६ तेजसामधिपतिः सूर्यः। ७ सर्वेषा स्पर्श सहत इतिशीलः । ८ समुद्रः ।९ अमिः।१०खङ्गी श्वापदविशेषः गेडो इति लोके ।११ जाततेजाः।१२ सर्पः।१३निर्मलः। १४ पक्षी ·MA । त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरितम् ॥ ॥ दशमं पर्व॥ श्रीमहावीरचरितम् ॥ ॥ प्रथमः सर्गः ॥ मा. श्री. टीमनारमा नमो उर्वाररागा. इवैरिवारनिवारिणे । अहंते योगिना-गय महावीराय तायिने ।। श्रीमभीर का अथास्य देवदेवरस देवासुरनरार्चितम् । चरितं कीर्तयिामः पुण्यवारिसरोवरम् ॥ मि गांधीनगर अस्यैव जंबूपीपस्य जत्यग्विदेहतपणे । विजयेऽस्ति महायने जयन्ती नामतः पुरी ॥३॥ दोवीर्येण समुत्पन्न व नव्यो जनार्दनः । महासमृद्धिस्तत्रासीनृपतिः शत्रुमर्दनः ॥ ४ ॥ तस्य ग्रामे तु पृथिवीप्रतिष्ठानानिधेऽनवत् । स्वामिजतो नयसारानिधानो ग्रामचिन्तकः ॥ ५॥ साधुसम्बन्धबाह्योऽपि सोऽकृत्येन्यः पराङ्मुखः । दोपान्वेपण विमुखो गुणग्रहणतत्परः ॥६॥ सोऽन्यदा वरदारुभ्यः पृथिवीपतिशासनात् । सपायो महाटव्यामादाय शकटानगात् ॥ ७ ॥ तस्य वेदयतो वृक्षान्मध्यन्दिनमुपाययौ । जठरेऽग्निरिव व्योनि दिदीपे तपनोऽधिकम् ॥ ७॥ नृतकै यसारस्य सारा रसवती तदा । समय रुपनिन्ये संमपानतरधः ॥ ए॥ १ दुर्वारा ये रागादयस्त एव शत्रवस्तेषां वारस्य समूहस्य निवारिणे निवारकाय । २ रनि।। ३दुकृत्येभ्यः।४मर्यः।५ मृत्यै।६मइपयशवृक्षस्य।

·ममापि पुरतोऽत्रास्ति सर्वज्ञ इति कोऽपि किम् । पञ्चाननत्य न ह्यग्रे जवत्यन्यः पराक्रमी ॥ ६ ॥ मानुषा यद्यमी मूर्खा यान्त्येनं यान्तु तन्ननु । देवाः कथममी यान्ति दंजः कोऽप्यस्य तन्महान् ॥ ६॥ यादृशो वैष सर्वको देवा अपि हि तादृशाः। यदि वा यादृशो यदो जायते तादृशो बलिः ॥ ७० ॥ अस्य सर्वज्ञतादर्पमसावपहाम्यहम् । देवानां मानवानां च पश्यतामेव संप्रति ॥ ७१ ॥ सोऽहंकाराउदीय शिष्यपंचशतीवृतः । ययौ समवसरणे वीरं सुरनरावृतम् ॥ ॥ तत्रर्षि स्वामिनः प्रेक्ष्य रूपं तेजश्च तादृशम् । किमेतदिति साश्चर्य इन्जतिरवास्थित ॥ १३ ॥ जो गौतमेन्मजूते किं तव स्वागतमित्यथ । सुधा मधुरया वाचा तं वन्नाषे जगजुरुः ॥ ७ ॥ गौतमोऽचिन्तयन्मेऽसौ गोत्रं नाम च वेत्ति किम् । जगत्प्रसिधमथवा को जानाति न मामिह ।। ७५॥ संशयं हृदयस्थं मे लापते च विनत्ति च । यद्यसौ झानसंपत्त्या तदाश्चर्यकरः खलु ॥ ६ ॥ श्त्यन्तः संशयधरं तमूचे परमेश्वरः । अस्ति जीवो न वेत्युच्चैर्विद्यते तव संशयः ॥ ७ ॥ अस्त्येव जीवः स पुनईयो गौतम लक्षणैः । चित्तचैतन्य विज्ञानसंज्ञा प्रतिनिः खलु ॥ ७० ॥ न जीवोऽवस्थितश्चेत्स्यानाजनं पुण्यपापयोः । यागदानादिकं तर्हि किंनिमित्तं तवाप्यहो ॥ ए॥ इति स्वामिवचः श्रुत्वा मिथ्यात्वेन सहैव सः । उज्काञ्चकार सन्देहं स्वामिनं प्रणनाम च ॥ ७० ॥ ऊचे च त्वत्परीक्षार्थ उर्बुधिरहमागमम् । उत्तुंगवृदसुद्युक्तः प्रमातुमिव वामनः ॥ १ ॥ बोधितोऽस्मि त्वया साधु उष्टोऽप्येषोऽहमद्य तत् । जवाधिरक्तं प्रव्रज्यादानेनानुगृहाण माम् ॥ २॥ १ सिंहस्य ।

·श्री.वि.पु. चरित्रं पर्व १० सर्गः१ सडक कुधितस्तृपितो वापि यदि स्यादतिथिर्मम । तं जोजयामीति नयसारोऽपश्यदितस्ततः॥ १० ॥ कुधितास्तृपिताः श्रान्ताः सार्थान्वेषणतत्पराः । धर्मांजःप्लुतसागा साधवश्चाययुस्तदा ॥ ११ ॥ साध्वमी साधवो मेऽनातिथयः समुपस्थिताः । चिन्तयन्निति नत्वा तान् सोऽब्रवीद्रामचिन्तकः ॥१२॥ जगवन्तो जवन्तोऽस्यामटव्यां कत्रमागताः । एकाकिनः शस्त्रिणोऽपि पर्यटन्ति न खटिवह ॥ १३ ॥ तेऽप्यन्यधुर्वयं स्थानात् सार्थन प्रस्थिताः पुरा । ग्रामे प्रविष्टा निदायै यचौ सार्थस्तदैव हि ॥ १५ ॥ अनात्तजिवाचलिताः सार्थस्यानुपदं वयम् । आगवन्तो महाटव्यामस्यां निपतितास्ततः॥ १५ ॥ नयसारोऽब्रवीदेवमहो सार्थोऽतिनिष्कृपः । अहो पापादप्यनीहरहो विश्वस्तघातकः ॥ १६ ॥ यत्सद प्रस्थितान् साधून सार्थप्रत्याशया स्थितान् । अनागमय्य प्रययौ निजकार्यकनिष्ठुरः ॥ १७ ॥ मत्पुरुयैयूयमायाता वनेऽत्रातिथयो मम । इत्युक्त्वा जोजनस्थानं स निन्ये तान्महामुनीन् ॥ १७ ॥ स्वार्थोपनीतैः पानान्नैः स मुनीन् प्रत्यलानयत् । अन्यत्र गत्वा विधिना तेऽप्यन्तुञ्जन्त साधवः ॥ १५ ॥ ग्रामायुक्तोऽपि हि नुक्त्वा गत्वा नत्वावदन्मुनीन् । चलन्तु जगवन्तोऽद्य पूर्मार्ग दर्शयामि वः ॥२०॥ ते तेन सह चेलुश्च प्रापुश्च नगरीपथम् । तरोरधश्चोपविश्य धर्म तस्याचचदिरे ॥ २१ ॥ स प्रत्यपादि सम्यक्त्वं धन्यमन्यः प्रणम्य तान्। वलित्वा दारूणि राज्ञे प्रैषीद्रामे स्वयं त्वगात् ॥ २२॥ श्रधान्यस्यन् सदा धर्म सप्ततत्त्वानि चिन्तयन् । सम्यक्त्वं पालयन् कालमनैपीत् स महामनाः॥ २३॥ विहिताराधनः सोऽन्ते स्मृतपञ्चनमस्कृतिः। मृत्वा बभूव सौधर्मे सुरः पट्योपमस्थितिः ॥ २४ ॥ १ अनात्ताप्राप्ता भिक्षा येषां ते । २ सार्थविश्वासेन । ३ अप्रतीक्ष्य । ४ आत्मानं धन्य मन्यत इति । HI १० METERMERA ·इतश्चानव जरते विनीतेत्यस्ति पूर्वरा । पुरा युगादिनाथस्य कृते सुरवरैः कृता ॥ २५ ॥ तत्र श्रीऋषजस्वामिसूनुर्नवनिधीश्वरः । चतुर्दशरत्नपतिर्जरतश्चक्रवर्त्यजूत् ॥ २६ ॥ ग्रामचिन्तकजीवः स च्युत्वात्तस्य नन्दनः । मरीचीन विकिरंस्तेन मरीचिरिति विश्रुतः॥२७॥ आये समवसरणे झपलस्वामिनः प्रनो। पितृनानादितिः सार्ध मरीचिः क्षत्रियो ययौ ॥ २७॥ महिमानं प्रनोः प्रेक्ष्य क्रियमाणं स नोकिनिः। धर्म चाकये सम्यक्त्वलब्धधीतमाददे ॥ ए॥ सम्यग्झातयतिधर्मः स्वशरीरेऽपि निःस्पृहः । त्रिगुप्तिः पञ्चसमितिर्निष्कपायो महानती ॥ ३० ॥ स्थविराणां पुरोऽङ्गानि पठन्नेकादशापि हि । इपजस्वामिना सार्धं मरीचिय॑हरच्चिरम् ॥ ३१॥ ॥ युग्मम् ॥ सोऽपरेधुग्रीष्मज्ञतावुणांशुकरदारुणे । प्रतिमार्ग पान्थपादनखंपचरजश्चये ॥ ३ ॥ स्वेदापींनूतसर्वाङ्गमललिप्तांशुकघ्यः । तृष्णाऽचिन्तयदिति चारित्रावरणोदयात् ।। ३३ ॥ ॥ युग्मम्॥ न श्रामण्यगुणान्मेरुसननारान् उरुषहान् । निर्गुणोऽहं नवाकांक्षी बोढुं प्रचुरतः परम् ॥ ३४ ॥ किं त्यजामि व्रतं लोके तत्त्यागे लज्ज्यते खलु । लब्धो वायं मयोपायो व्रतं येन क्लमो न च ॥ ३५ ॥ श्रमणा जगवन्तोऽमी त्रिदंडविरताः सदा । अस्तु दंडैर्निर्जितस्य त्रिदंगी मम लांउनम् ॥ ३६॥ १ किरणान् । २ देवैः । ३ सूर्यकिरणैर्दारुणे । ४ पांथचरणानां नखानि पचति, एतादृशोरजसां धूलीना समूहो यस्मिंस्तस्मिन् । ५ मया लज्ज्यत इत्यर्थः । ६ येनोपायेन व्रतं भवेदिति शेषः रूमश्च न भवेदित्यर्थः । ७ मनोदंड कायदंड वचनदंड रहिताः । ।

·पर्व १०
श्री.नि.पु.
चरित्रं
सर्गः
केशलोचादमी मुंडाः क्षुरमुंमः शिखी त्वहम् । महानतधराश्चामी स्यामणुव्रतनृत्त्वहम् ॥ ३७ ।।
निष्किचना मुनयोऽमी नूयान्मे मुनिकादि तु । शमी विमोहा मोहेन चन्दल उनमस्तु मे ॥ ३० ॥
जपानहिताश्चामी सञ्चरन्ति महर्षयः । पादत्राणनिमित्तं मे चवता प्युपानही ॥ ३ए॥
सुगन्धयोऽमी शीलेन उर्गन्धः शीलतस्त्वदम् । सौगन्ध्यहेतोर्नवतु अवमतिलकादि मे ॥ ४० ॥
अमी शुक्लाजरस्त्रा निकषाया महर्षयः । जवन्तु मे तु वासांसि कापायाणि कोयिणः ॥ १ ॥
त्यजन्त्यमी जलारंजं बहुजीवोपमर्दकम् । स्नानं पानं च पयसा मितेन नवताच मे ॥ ४२ ॥
एवं विकटप्य स्वधिया लिंगनिर्वाहहेतवे । पारिवाज्यं प्रत्यपादि मरीचिः क्वेशकातरः॥ १३ ॥
तादृग्वेपं च तं दृष्ट्वाञ्चद्धर्म जनोऽखिलः । साधुधर्म समाचख्यौ सोऽपि तेषां जिनोदितम् ॥ ४ ॥
किं त्वं स्वयं नाचरसीत्यनुयुक्तः पुनर्जनैः । मेरुजारं न तं वोढुमीशोऽस्मीति शशंस सः॥४॥
धर्माख्यानप्रतियुद्धान् स तु नव्यानुपस्थितान् । शिष्यान् समर्पयामास स्वामिने नाजिसूनवे ॥ ६ ॥
इत्याचारो विजहार मरीचिः स्वामिना सह । स्वामी च समवासापीद्विनीतायां पुनः पुरि ॥ ७ ॥
तत्र प्रजुनमस्कृत्य पृष्टो चरतचक्रिणा । नाविनोऽहचक्रिविष्णुप्रतिविष्णुवलाञ्जगौ ॥ ४ ॥
पुनः पप्रचन्नरतः किं कश्चिदिह पर्षदि । जाव्यत्र जरतक्षेत्रे नाथ त्वमिव तीर्थकृत् ॥ ४ ॥
मरीचिं दर्शयनाख्यत् स्वामी सूनुरयं तब । पश्चिमस्तीर्थकृद्वीरो नान्ना जावीह जारते ॥ १० ॥
१ शिखावान् । २ निप्परिग्रहाः । ३ क्रोधादिकपायरहिताः। ४ कषायो वर्णविशेषस्तेन रक्तानि वस्त्राणि काषायाणि । ५ क्रोधादि-
कपायवतो मम । ६ परिमितेन जलेन । ७ इत्युक्तप्रकार आचारो यस्य सः। ८ चरमः ।
॥५॥

·जाव्याद्योऽत्र त्रिपृष्ठाख्यः शान्नृित्पोतने पुरे । मूकापुर्या विदेहेषु प्रियमित्रश्च चक्रन्नृत् ॥ ११ ॥ तच्छुत्वा नाथमाय मरीचिं जरतो ययौ । त्रिश्च प्रदक्षिणीकृत्य वन्दित्वैवमवोचत ॥ १५ ॥ स्वामिनोक्तं चरमस्त्वं चाव्यहन्निह जारते । आदिश्च वासुदेवस्त्वं त्रिपृष्टः पोतनेश्वरः ॥ ५३ ।। चकी विदेहमूकायां प्रियमित्रोऽनिधानतः । पारिवाज्यं न ते वन्धं नाव्यनिति वन्द्यसे ॥ ५५ ॥ तमित्युक्त्वा चक्रवर्ती प्रणम्य स्वामिनं पुनः। विनीतात्मा प्रविवेश विनीतां मुदितः पुरीम् ॥ ५५ ॥ तदाकर्ण्य मरीचित्रिरास्फोट्य त्रिपदीं मुदा । इत्युवाचोच्चकैर्विष्णुर्नविष्यामि यदादिमः ॥ ५६ ॥ मूकानगर्या में चक्रवर्तित्वं च नविष्यति । जाव्यहं चरमश्चाईन् पर्याप्तमपरेण मे ॥ ७ ॥ आद्योऽहं वासुदेवानां पिता मे चक्रवर्तिनाम् । पितामहस्तीर्थकृतामहो से कुलमुत्तमम् ॥ २७ ॥ एवं जातिमदं कुर्वन् जुजावास्फोटयन्मुहुः । नीचगोत्रानिधं कर्म मरीचिः समुपार्जयत् ॥ ५ ॥ झपनस्वामिनिर्वाणादूर्ध्व साधं स साधुनिः । विहरन् प्रबोध्य नव्यान् प्राहिणोत् साधुसन्निधौ ॥६॥ व्याधिनिश्चान्यदा अस्तोऽसंयमीति स साधुतिः । अपाढ्यमानो ग्लानः सन्मनस्येवं व्यचिन्तयत् ॥६॥ अहो अमी साधवो घिर्दािक्षिण्याः कृपोजिकताः । स्वार्थमात्रोद्यता लोकव्यवहारपराङ्मुखाः ॥ ६ ॥ यन्मां परिचितं स्निग्धमप्येकगुरुदीक्षितम् । विनीतमपि नेदन्ते दूरेऽस्तु मम पालनम् ॥ ६३ ॥ यहा मुश्चिन्तितं मेऽदो यदमी स्वतनोरपि । परिचर्या न कुर्वन्ति नष्टस्य तु कयं मम ॥ ६ ॥ शनेन व्याधिना मुक्तस्तैत् स्वस्य प्रतिचौरकम् । कञ्चिलिप्यं करिष्यामि स्वलिंगेनामुनैव हि ॥६५॥ १ सौजन्यरहिताः । २ स्वशरीरस्यापि । ३ तस्माद्धेतोः । ४ सेवकम् ।

·श्री.नि.पु. परित्रं पर्व १० सर्गः१ एवं ध्यायन् विधिवशान्मरीचिरजवत् पंटुः । अन्यदा मिलितश्चास्य कपिलः कुलपुत्रकः ॥६६॥ धर्मार्थी झापितस्तेन कपिलो धर्ममाईतम् । किं स्वयं न करोपीति सोऽपछि कपिलेन च ॥ ६७ ॥ मरीचिरवदधर्म नैनं कर्तुमहं क्षमः । कपिलोऽप्यनवीत् किं त्वन्मार्गे धर्मो न विद्यते ॥ ६ ॥ जिनधर्मालसं ज्ञात्वा शिष्यमिछन् स तं जगौ । मार्गे जैनेऽपि धर्मोऽस्ति मम मार्गेऽपि विद्यते ॥ ६ए । तविष्यः कपिलोऽयानन्मिथ्याधर्मोपदेशनात् । मरीचिरप्यन्धिकोटिकोटीसंसारमार्जयत् ॥ ७० ॥ मरीचिस्तदनालोच्य विहितानशनो मृतः । ब्रह्मलोके दशोदन्वत्प्रमितायुः सुरोऽनवत् ॥ ७१ ॥ शिष्यान् विधायासूर्यादीन स्वाचारानुपदिश्य च । विपद्य च ब्रहालोके कपिलोऽप्यमरोऽजवत् ॥१२॥ स प्राग्जन्मावधेात्वा मोहादयेत्य जूतले । स्वयं कृतं सांख्यमतमासूर्यादीनबोधयत् ॥ १३ ॥ तदानायादत्र सांख्यं प्रावर्तत च दर्शनम् । सुखसाध्ये ह्यनुष्ठाने प्रायो लोकः प्रवर्तते ॥ ४ ॥ च्युत्वा मरीचिजीवोऽपि कोल्लाके सन्निवेशने । कौशिकाख्यः पूर्वसदाशीत्यायुर्ब्राह्मणोऽनवत् ॥ १५ ॥ स सदा विपयासतो अव्योपार्जनतत्परः । हिंसादिषु च निःशूकः कालं यांसमत्यगात् ॥ ६॥ सोऽन्ते निदमी जूत्वा च मृत्वानान्त्वा बहून् नवान् । स्थूणाख्ये सन्निवेशेऽनूत् पुष्पमित्रानिधो दिजः ७७ जूत्वा त्रिदंडिकः पूर्वलक्षवासप्ततिप्रमम् । अतीत्यायुः स सौधर्मे सुरोऽजून्मध्यमस्थितिः ॥ ७ ॥ च्युत्वा चैत्ये सन्निवेशेऽग्युद्योतः स हिजोऽनवत् । पूर्वलक्षचतुःपष्ट्यायुष्कः प्राग्वत्रिदंड्यनूत् ॥ ए॥ मृत्वैशाने मध्यमायुः सोऽद्देवस्ततश्च्युतः । मन्दिरे सन्निवेशेऽनूदग्निजूतिरिति विजः॥ ७० ॥ १ व्याधिरहितः । २ दशसागरोपमायुः । ३ निर्दयः। ॥३॥ Mom ·षट्पञ्चाशत्पूर्वलक्षायुष्कः सोऽपि त्रिदंड्यनूत् । मृत्वा सनत्कुमारे च मध्यमायुः सुरोऽनवत् ॥ १॥ च्युत्वा च श्वेतंबीपुर्या नारकाजोऽनवविजः । चतुश्चत्वारिंशत्पूर्वलक्षायुः स त्रिदंड्यनूत् ॥ २ ॥ मृत्वा माहेन्कटपेऽनृत् स सुरो मध्यमस्थितिः । च्युत्वा चान्त्वा नवं राजगृहेऽजूत्स्थावरो दिजः॥३॥ चतुस्त्रिंशत्पूर्वलक्षायुष्कः सोऽपि त्रिदंड्यनूत् । विपद्य च ब्रह्मलोके मध्यमायुः सुरोऽन्नवत् ॥ ॥ ब्रह्मलोकात्परिच्युत्य स बज्राम बहून् नवान् । नवो ह्यनन्तीजवति स्वकर्मपरिणामतः॥ ५ ॥ स्तश्चाजूधाजगृहे विश्वनन्दी महीपतिः । पत्न्यां प्रियंगौ विशाखनन्दी तस्यानवत्सुतः॥ ६ ॥ विशाखजूतियुर्वराङ् राज्ञस्तस्यानुजोऽनवत् । युवराजस्य तस्यानूकारिणी नामतः प्रिया ॥ ७ ॥ मरीचिजीवः प्राग्जन्मोपार्जितैः शुनकर्मतिः। विशाखजूतेर्धारियां विश्वजूतिः सुतोऽजवत् ॥ ७ ॥ नद्यौवनो विश्वजूतिर्वने पुष्पकरंगके । रेमे सान्तःपुरो देवकुमार इव नन्दने ॥ ए॥ विशाखनन्दी क्रीडेचू राट् पुत्रोऽस्थात्तु तद्वहिः । पुष्पाद्यर्थ गता दास्यो ददृशुस्तौ तथास्थितौ ॥ ए॥ तान्यो ज्ञात्वा प्रियंगुस्तत् कोपौकः कुपिता ययौ । तदीप्सितार्थ राजापि यात्रानेरीमवादयत् ॥ ए१ ॥ नवृत्तः पुरुषसिंहः सामन्तस्तऊयाय तत् । यास्यामीति सनामध्ये मायया चावदन्नृपः ॥ ए॥ तच्च श्रुत्वा विश्वन्ततिशेजुरेत्य वनात्ततः। नक्त्या निवार्य राजानं प्रयाणमकरोत् स्वयम् ॥ ए३ ॥ गतश्च पुरुषसिंहं दृष्ट्वाझावर्तिनं पुनः । ववले तत्र च ययौ वने पुष्पकरंडके ॥ एच ॥ विशाखनन्दी मध्येऽस्तीत्युक्तो घाःस्थेन तत्र सः। अचिन्तयन्माययादं कृष्टः पुष्पकमकात् ॥ एए॥ १ कोपगृहम् । २ उद्धतः। ..

·पर्व १०
श्री.नि.पु.
चरित्र
॥४॥
सर्गः १
क्रुद्धः कपित्थं मुष्ट्याहस्तत्फलः पतितैजुवम् । जगदितां दर्शयन् सोऽय जगाद धारपालकम् ॥ ए६॥
पातयामि शिरांस्येवं सर्वेषां जवतां पुनः । ज्यायसी ज्यायसि ताते न चेनक्तिनवेन्मम ॥ ए॥
जोगैरीहग्वञ्चनाद्यैर्ममालमिति स त्रुवन् । संजूतिमुनिपादान्ते गत्वा व्रतमुपाददे ॥ एज् ॥
तं च प्रव्रजितं श्रुत्वा राजा सावरजोऽप्यगात् । नत्वा च क्षमयित्वा च राज्यायार्थयते स च ॥ एए॥
विश्वजूतिमनिचन्तं ज्ञात्वा जूपोऽगमगृहम् । ततो व्यहार्षीदन्यत्र स पुनर्गुरुणा सह ॥ १० ॥
स गुर्वनुझयैकाकिविहारेण तपाकृशः । विहरन्नेकदागबन्नगरी मथुरानिधाम् ॥ १०१ ।।
तदा विशाखनन्द्यागाउघोढुं तन्नृपात्मजाम् । विश्वऋतिश्च मासान्ते पारणायाविशत्पुरीम् ॥ १०५ ॥
विशाखनन्दिनः सोऽथ शिबिराभ्यर्णमागतः। विश्वनूतिः कुमारोऽसावित्यदर्यत पूरुषैः॥ १०३ ।।
विशाखनन्दी तं सद्यः प्रेक्ष्य विषमिवाकुपत् । गबैकया विश्वजूतिः पर्यस्तश्च तदापतत् ॥ १० ॥
कपित्थपातनं स्थाम क ते चेत्यहसच्च सः। धृत्वा गां शृंगयोर्विश्ववृतिश्चान्त्रमयत्क्रुधा ॥ १०५॥
जूयिष्ठवीर्यो जूयासं मृत्यवेऽस्य जवान्तरे । अनेन तपसोग्रेण निदानमिति सोऽकरोत् ॥ १०६ ॥
संपूर्य कोटिवर्षायुरनालोच्य च तन्मृतः । विश्वजूतिर्महाशुने प्रकृष्टायुः सुरोऽनवत् ॥ १७ ॥
श्तश्चात्रैव जरते नगरे पोतनानिधे । अजिपुप्रतिशत्रुर्नाम राजा महानुजः ॥ १० ॥
तस्य जति पत्ल्यासीत्तस्यां सूनुरजायत । चतुर्तिः सूचितः स्वप्नैर्ववजयोऽचलानिधः ॥ १० ॥
मृगावतीति नाम्नानृत् पुत्री च मृगलोचना । सोद्यौवना रूपवती प्रणन्तुं पितरं ययौ ॥ ११ ॥
१ महती भक्तिः । २ ज्येष्ठे पितरि । ३ अनुजेन सहितः। ४ बलम् ।
-SCHESE
॥४॥

·जातानुरागस्तां ग्रेन्य निजोत्संगे न्यधत्त सः । तत्पाणिग्रहणोपायं विचिन्त्य व्यसृजच्च ताम् ॥ १११ ॥ पौरवृवानयाहूय पप्रच्छेदं महीपतिः । यदन जायते रत्नं तत्कस्य बेत निर्णयम् ॥ ११२॥ तवेति ते समाचख्युस्त्रिरुपादाय तचः। मृगावतीं परिणेतुं तत्र चानाययनृपः॥ ११३॥ जग्मुस्ते लजिताः सर्वे पार्थिवोऽपि मृगावतीम् । गान्धर्वेण विवाहेन स्वयमेव झुपायत ॥ ११ ॥ लज्जाकोषाकुला नसा देवी मुक्त्वा महीपतिम् । सहाचलेन निर्गत्य प्रययौ दक्षिणापथे ॥ ११५॥ पुरी माहेश्वरी तत्र विरचय्याचलो नवाम् । मातरं तत्र संस्थाग्य जगाम पितुरन्तिके ॥ ११६ ॥ तत्पितापि स्वप्रजायाः पतित्वेनाखिलैजनैः । प्रजापतिरिति प्रोचे वलीयः कर्म नाम हि ॥ ११७ ॥ विश्वजूतिश्च्युतः शुक्रान्मृगावत्या अबोदरे । सप्तस्वप्नसमाख्यातविष्णुनावः समागमत् ॥ ११ ॥ तया च काले सुपुत्र सूनुः प्रश्रमशार्ङ्गनृत् । त्रिकरंडकपृष्ठत्वानिपृष्ठ इति संज्ञितः ॥ ११ ॥ अशीतिधनुरुत्तुंगो रममाणोऽचलेन सः। अधीतसकलकलः क्रमेण प्राप यौवनम् ॥ १२० ॥ विशाखनन्दिजीवोऽथ नवं नान्त्वा मृगाधिपः । जातस्तुंगगिरौ शंखपुरदेशमुपाश्वत् ॥ १२१ ॥ तदानीमश्वग्रीवेण नूनुजा प्रतिविष्णुना । मम मृत्युः कुत इति पृष्टो नैमित्तिकोऽनदत् ॥ १२ ॥ हन्ता स ते चंडवेगं यो दूतं धर्षयिष्यति । मारयिष्यति यस्तुंगगिरिसिंहं च हेलया ॥ १२३ ।। अश्वग्रीवस्ततः शंखपुरे शालीनवापयत् । तपदार्थ चादिदेश वारकेण महीपतीत् ॥ १२ ॥ सोऽऔपीच महावीयों पुत्रौ राज्ञः प्रजापतेः । तलै द्रुतं चंकवेगं प्रैपीत् स्वार्थेन केनचित् ॥ १२५ ॥ १ त्रिवारं गृहीत्वा । २ वपुत्र्याः ।

·पर्व १०
श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
॥५॥
सर्गः १
प्रजापतेः कारयतः संगीतं निजपर्षदि । अकस्मात्प्राविशच्चंगवेगः स्वामिवलोन्मदः ॥ १२६ ॥
आगमाध्ययनस्येवाकालविद्युत्समुजमः । स विघ्ननूतो गीतस्याच्युत्तस्थे तेन जूजुजा ॥ १२ ॥
मंत्रिणश्च कुमाराच्या पृष्टा आख्यन् पुमानयम् । प्रधाननूतोऽश्वग्रीवमहाराजस्य दोमतः ॥ १२॥
यदा बजत्ययं दूतो ज्ञापनीयस्तदा हि नौ । इति स्वकीयानचलत्रिपृष्ठाखूचतुर्नरान् ॥ १२ए॥
स प्रजापतिनान्येधुर्विसृष्टोऽज्यर्च्य गौरवात् । ययौ कुमारयोराशु ज्ञापितश्च निजैनरैः ॥ १३०॥
गत्वा कुमारौ मार्गाधै तमकुट्टयतां जटैः । पलायांचक्रिरे सद्यस्तत्सहायास्तु काकवत् ॥ १३१ ॥
तत्प्रजापतिना ज्ञात्वा नीतेनानायितो गृहे । सत्कृत्य चाधिकं चंडवेग एवमजाष्यत ॥ १३ ॥
कुमारयोविनयं मा स्माख्यः स्वामिनः खलु । अज्ञानजाइर्विनयान्न कुप्यन्ति महाशयाः ॥ १३३ ॥
श्रामेत्युक्त्वा ययौ दूतस्तत्पौंस्नात्त्वग्रतो गतात् । बिदाञ्चकाराश्वग्रीवस्तचर्षणमशेषतः ॥१३५ ॥
तषिदं च हयग्रीवं ज्ञात्वा दूतो यथातथम् । स्वधर्पणं तदाचख्यांवलीकाख्यानकातरः॥ १३५ ॥
अश्वग्रीवेण शिष्ट्वान्यः प्रहितो नौ प्रजापतिम् । गत्वावोचषक्ष सिंहाचालीनाझा प्रजोरियम् ॥ १३६ ॥
प्रजापतिः सुताबूचे युवाभ्यां कोपितः प्रतुः । प्रददौ यदवारेऽपि शासनं सिंहरक्षणे ॥ १३७ ॥
इत्युक्त्वा प्रस्थितं नूपं कुमारौ प्रतिषिध्य तौ । प्रजग्मतुः शंखपुरं सिंहयुधसकौतुकौ ॥ १३० ॥
अन्येऽरदन्नृपाः सिंह कथंकारं कियच्चिरम् । इति पृष्टास्त्रिपृष्ठेन शशंसुः शालिगोपकाः ॥ १३ ॥
'चतुरंगचमूवमं कृत्वारदन् क्षमानुजः । शाशालिग्रहणमहो वर्षवारक्रमागताः ॥ १० ॥
१ तस्य चडवेगस्य पुरुषसमूहात् । २ असत्यकथने भीरुः। ३ पुरुषः । ४ शालिग्रहणदिनपर्यन्तम् ।
॥ ५॥

·ऊचे त्रिपृष्ठस्तानेवं स्थास्यतीयच्चिरं हि कः । तदर्शयत मे सिंहं यथैकाकी निहन्मि तम् ॥ ११ ॥ ततस्तेऽदर्शयन् सिंहं तुंगाचलगुहागतम् । जग्मतुश्च रथारूढौ तां गुहां रामशाङ्गिणौ ॥१४॥ चक्रुः कलकलं चोच्चैस्त हापार्श्वयोजनाः । तं श्रुत्वा निर्ययौ जुनादीर्णवत्रः स केसरी ॥ १३ ॥ रथिकोऽहमसौ पत्तिरित्याजिन समावयोः । इति त्रिपृष्ठः फलकासिधरोऽवातरजथात् ॥ १४४॥ दंष्ट्राकरजशस्त्रोऽयं फलकासिधरस्त्वहम् । नैतदप्युचितपिति चर्मासी व्यमुचपरिः॥ १४५ ॥ तत्प्रेक्ष्य केसरी जातजातिस्मृतिरचिन्तयत् । एकं धामहो एको यदागान्मद्गुहामसौ ॥ १६ ॥ अन्यथाउत्तरणं तृतीयं शस्त्रमोचनम् । उर्मदं तन्निहत्म्येप मदान्धमिव सिन्धुरम् ॥ १५ ॥ विचिन्त्यैवं दणं व्यात्ताननः पञ्चाननाग्रणी। दत्वा फालामुत्पपातोपत्रिपृष्ठं पपात च ॥ १५ ॥ एकेन पाणिनो?ष्ठमपरेणाधरं पुनः । धृत्वा त्रिपृष्ठस्तं सिंहं जीर्णवस्त्रमिवाहणात् ॥ १४ए ।। पुष्पाजरणवस्त्राणि ववृषुर्देवता हरौ । लोकाश्च विस्मयस्मेराः साधु साध्विति तुष्टुवुः ॥ १५० ॥ अहो कथमनेनाहं कुमारेणाद्य मारितः । इत्यमात् स्फुरस्तस्थौ विधानूतोऽपि केसरी ॥ १५१ ॥ गणनृजौतमजीवोऽन्त्याई जीवस्य शार्जिणः । तदानीं सारथिः सिंहं तं स्फुरन्तमदोऽवदत् ॥ १५ ॥ तृष्वेष सिंहः पशुषु त्वं तु तन्मारितोमुना । मुधापमानं किं धत्से न हीनेन हतोऽसि यत् ॥ १५३ ॥ सुधयेव तया वाचा प्रीतो मृत्वा स केसरी । चतुर्थ्यां नरकावन्यां नारकः समजायत ॥ १५४ ॥ १ जृभया व्यात्तमुखः । २ आजियुद्धम् । ३ फलकं चर्म भाषाया 'ढाल' । ४ दृष्टान्न नसाश्चैव शताणि यस्य सः । ५ सिंहेषु श्रेष्ठः।६ अदारयत्।

·श्री.नि.पु. पर्व १० सर्गः १ चरित्रं तच्चर्मादाय कुमारौ चलितौ स्वपुरं प्रति । ग्राम्यानित्यूचतुर्वा जिग्रीवस्यैतहि कथ्यताम् ॥ १५५॥ शालीन् खाद यथेष्टं त्वं विश्वस्तस्तिष्ठ संप्रति । आसौ हृदयशष्ट्यं ते केसरी यन्निपातितः॥ १५६ ॥ इत्युक्त्वा पोतनपुरे तो कुमारावुपेयतुः। ग्रामीणास्तेऽपि गत्वाख्यन् हयग्रीवस्य तत्तथा ॥ १५७ ॥ हयग्रीवोऽपि साशंको जिंघांसुमाययापि तौ । अनुशिष्यादिशतं प्रजापतिनृपं प्रति ॥ १५ ॥ गत्वा स दूतस्तं स्मादोपस्वामि प्रेषयात्मजौ । राज्यं यदनयोः स्वामी प्रदास्यति पृथक् पृथक् ॥ १५ ॥ प्रजापतिबनाषेऽहं यास्यामि स्वामिनं स्वयम् । कृतं मम कुमारान्यां गतान्यां तत्र सुन्दर ॥ १६० ॥ दूतो नूयोऽवदत्पुत्रौ न चेत्त्वं प्रेषयिष्यसि । तत्सजीचव युधाय मा वादीः कथितं न यत् ॥ १६१ ॥ इत्युक्तवन्तं तं दूतं तौ कुमारावमर्षणौ । धर्षयित्वा निजपुरान्निरवासयतां दाणात् ॥ १६ ॥ दूतो गत्वा तदाचख्यौ हयग्रीवाय धर्षणम् । हयग्रीवोऽपि कोपेन हुताशन इवाज्वलत् ॥ १६३ ॥ हयग्रीवः ससैन्योऽपि त्रिपृष्ठश्चाचलोऽपि च । युयुत्सवः समन्येयू रथावर्तमहागिरौ ॥ १६ ॥ मियो युयुधिरे सैन्याः पक्षयोरुजयोरपि । सांवर्तिका श्वांजोदा आस्फलन्तः परस्परम् ॥ १६५ ॥ वीणदीणेषु सैन्येषु सैन्ययुद्धं निषिध्य तौ । अश्वग्रीवस्त्रिपृष्ठश्चायुध्येतां रशिनौ स्वयम् ॥ १६६ ॥ मोघीकृतास्त्रोऽश्वग्रीवोऽरिग्रीवोछेदलंपटम् । त्रिपृष्ठायामुचञ्चक्र हाहाकारिजनेक्षितम् ॥ १६७ ॥ त्रिपृष्ठोर स्थले चक्रं तुबेन निपपात तत् । शरनो रजसोद्घान्त इन पर्वतसानुनि ॥ १६७ ।। १ मारितः। २ हन्तुमिच्छु । ३ यन्मया न कथितं त्वमागच्छेति तत्त्वं मा वद, यद्वा पनात्वं नैवं कथयेः; मा युद्धाय प्रथम कि न कथितमिति । ४ अग्निः । ५ प्रलयकालीनाः । ६ शत्रुग्रीवोच्छेदे लंपटम् । मा ·573509 ISSUE47%SOS वीरप्रतिपृष्ठोऽथ तेन च केण लीलया । चकत दयकंठस्य कंगमंजोजनासवत् ॥ १६॥॥ अचलच त्रिपृष्ठव प्रथमौ हलिशाहिरिणौ । श्लाघोषि सुरैयोनि पुष्पवृधिपुररसरम् ॥ १० ॥ तयोः सर्वेऽपि राजानः रायोऽपि प्रणतिं ययुः । तात्यां पासाधि जरतक्षायाम्यागोजसा ॥ ११ ॥ शिलां कोटिशिलां दोषणोत्पाट्य मूातपनरत् । प्रथमः पुंडरीकाझो धारयामास वीक्षणा ॥ ११ ॥ विक्रमाकान्तनु वक्रः स पोतनपुरं ययौ । अनिषिक्तशावकिपदे दीनपैरपि ॥ ११३ ॥ यसलं दूरतोऽपि निपृष्ठं तत्तदाश्चयत् । रलीजता गायनेषु तगेगुः केऽपि स्वराः ॥ ११॥ ॥ एकदा तेषु गायत्सु शय्यापालं हरिनिशि । ऊचे मयि शयानेsी निसष्ट्रव्यारत्वमा खलु ॥ १७५ ॥ शामेत्यूचे तहपपाल आगानिका व शामिणः । तजीतलुब्धो व्यसाझी जायनान् सोऽपि ताश दि १५६ तेषु गायत्सु चोतस्थौ विष्णुरूचे च ताटिपकम्। त्वया विसृष्टाः किं नामी सोऽप्यूने गीतलोजतः॥११॥ तन्छुत्वा कुपितो विष्णुः पनाते तत्य कर्णयोः । अक्षेपया तप्तं शय्यापालो मृतश सः ॥ ११७ ॥ त्रिपृष्ठः कर्मणा तेन वेध कर्म न्यकाचयत् । प्रजुत्वादन्यदप्युग्रं कर्मावा रागति ॥ १५ ॥ अहिंसादिवविरतो महारंजपरिग्रहः । चतुरशीत्यन्दवहीं प्राजापत्योऽलवायत् ॥ १७ ॥ मृत्वा च सप्तमावन्यामुदपद्यत नारकः । तहियोगात्प्रनजितोऽचलो मृत्वा शिनं ययौ ॥ ११ ॥ त्रिपृष्ठजीवो नरकासुकृत्याजनि केसरी । केसर्थवि विपिनः राश्चतुर्थ नरकं ययौ ॥ १७ ॥ सोऽथ तिर्यदानुष्यादिलवान् बज्राम चरिशः। लब्ध्वा च मानुषं जन्म शुभं कमैकदार्जगत् ॥ १३ ॥ १ वीरेषु श्रेष्ठः । २ होन । ३ तल शरया। ४ तल्पपातम् । ५ बुटायतिः परिणागो गरा तत् । पजापतिः ।

·श्री.त्रि.पु. चरित्रं ॥७॥ पर्व १८ सर्गः१ ३ ततोऽपरविदेहेषु मूकायां पुरि भूपतेः । धनंजयस्य धारिण्याः पत्न्याः कुक्षाववातरत् ॥ १० ॥ चतुर्दशमहास्वमाख्यातचक्रधरर्षिकः। काले तया च सुषुवे सुनुः संपूर्णलक्षणः ॥ १५ ॥ प्रिय मित्र इति नाम पितरौ तस्य चक्रतुः। पित्रोमनोरथैः साध क्रमेण ववृधे च सः ॥ १६॥ अथ संसारनिर्विषो धनञ्जयमहीपतिः। प्रिय मित्रं सुतं राज्ये निधाय व्रतमाददे ॥ १७ ॥ प्रियामिव नुवं पातुः प्रियमित्रस्य भूपतेः । चतुर्दश महारत्लान्युदपद्यन्त च क्रमात् ॥ १० ॥ पखंडं विजयं जेतुं चक्रमार्गानुगोऽचलत् । गत्वा च पूर्वाभिमुखं मागधं तीर्थमासदत् ॥ १७ ॥ कृत्वाष्टमतपस्तत्र चतुरङ्गचमूवृतः । चतुर्थान्ते रथारूढः किञ्चित्वाग्रहीउनुः॥१५॥ मागधतीर्थकुमारं समुद्दिश्य महानुजः। कंकपत्रं स्वनामांकं गरुत्मन्तमिवादिपत् ॥ ११ ॥ योजनानि कादशेयुः स लंधित्वा विहायसा । पुरो मागधदेवस्य पपातोत्पातवजवत् ॥ १९ ॥ बाणो मुमूर्षणा केन विक्ष इत्यन्निचिन्तयन् । मागधेशो रुषोत्थाय तं जग्राह शिलीमुखम् ॥ १३ ॥ चक्रिनामादरश्रेणी वीदय शान्तीजवन् क्षणात् । उपायनान्युपादाय प्रियमित्रं स शाययौ ॥ १ ॥ आझाधरस्तवास्मीति जपन् व्योमस्थितो नृपम् । पूजयामास विविधोपायनैः स उपायवित् ॥ १५ ॥ तं सत्कृत्य विसृज्याथ वलित्वा पारणं व्यधात् । चक्री मागधदेवस्य चके चाप्टाह्निकोत्सवम् ॥ १९६ ॥ ततो जगाम याम्यायां कर्कस्थित श्वार्यमा । वरदामानममरं नृपः प्राग्वदसाधयत् ॥ १७ ॥ १ नाणः । २ मर्तुमिच्छुना । ३ क्रोधेन । ४ वाणम् । ५ अशान्तः शान्तो भवन् "चिः”। ६ कर्कराशिस्थितोऽर्यमा सूर्य यथा याम्यायां दक्षिणस्यां गच्छति तद्वत् ।

·गत्वा प्रतीच्या प्रजासतीशमपि चक्रनृत् । विधिना साधयामास प्रति सिन्धुं जगाम च ॥ १ए॥ कृताष्टमस्य प्रत्यक्षीय सिन्धुर्महीपतेः । रत्ननगासने दिव्ये प्रददौ नूपणानि च ॥ १एए॥ तां विसृज्य स वैताढ्यं चक्ररत्नानुगो ययौ । वैताब्याजिकुमारं चासाधयविहिताष्टमः ॥ २० ॥ गतस्यानितमिस्र चाष्टमस्थस्य महीपतेः । कृतमालः स्त्रीरत्नाईमन्यच्चारणं ददौ ॥ २०१॥ उत्तीर्य चर्मणा सिन्धुं सेनानीश्चक्रिशासनात् । लीलया साधयामास सिन्धोः प्रथमनिष्कुटम् ॥२०॥ नूयोऽप्यन्येत्य सेनानीः प्रियमित्रस्य शासनात् । कृताष्टमो दंडघातात्तमिन्नामुदघाटयत् ॥ २३ ॥ चत्रयारूढो गजरत्नं तत्कुंने न्यस्य दक्षिणे। मणिरत्नं प्रकाशाय तमिस्रां प्राविशद्गुहाम् ॥ २०४॥ का किल्या मंडलान्यमंगलाजानि पार्श्वयोः। लिखन् गुहायां द्योताच चक्री चक्रानुगो ययौ ॥ २०५॥ पंधयोन्मन्नानिमग्ने नद्यौ तीर्खा महीपतिः। स्वयमुद्धटितेनोदग्दारेण निरैयागिरेः॥ २०६॥ आपातनाम्नः किरातानजैषीत्तत्र चक्रनृत् । असाधयच्च सेनान्या वितीयं सिंधुनिष्कुटम् ॥ २०७॥ चक्रानुगो निवृत्याथ भूपो वैताब्यमन्यगात् । वशीचके प्योः श्रेण्योस्तत्र विद्याधरांश्च सः ॥ २०७॥ साधयित्वा स सेनान्या गांगं प्रथमनिष्कुटम् । स्वयमष्टमन्नतेन गंगादेवीमसाधयत् ॥ २०॥ खंगप्रपातया सेनान्युघाटितकपाटया । वैताब्याजेनिर्जगाम स सैन्योऽपि महीपतिः ॥ २१ ॥ अपाष्टमतपःस्थत्य प्रिय मित्रस्य चक्रिणः। नवापि निधयोऽजूवन्नैसर्पाद्या वशंवदाः ॥११॥ १ पाल्या। २ निरगच्छत् । ३ नैसर्प, पांडक, पिगल, सर्वरत्नक, महापद्म, काल, महाकाल, माणव, शंखा इति नव !

·पर्व १० श्री.त्रि.पु. चरित्रं ॥ ७॥ सर्गः १ सेनान्या साधयित्वा च दितीयं गांगनिष्कुटम् । जितषोमविजयश्चक्री मूकां पुरीं ययौ ॥ २१॥ चक्रनृत्त्वानिकोऽस्य चक्रे दादशवार्षिकः । अमरैर्नृवरैश्चापि महोत्सवपुरःसरम् ॥ २१३ ॥ नीत्या पालयतस्तस्य पृथिवीं पृथिवीपतेः । एकदा पोटिलाचार्य उद्याने समवासरत् ॥ २१ ॥ धर्म तदन्तिके श्रुत्वा राज्ये न्यस्य स्वमात्मजम् । स प्रवनाज तेपे च वर्षकोटीं तपः परम् ॥ १५ ॥ पूर्वलक्षचतुरशीत्यायुः संन्यासपूर्वकम् । मृत्वा शुक्रे स सर्वार्थविमाने त्रिदशोऽनवत् ॥ २१६ ॥ च्युत्वेह जरते बनायां पुर्या जितशत्रुतः । जनादेव्यां सोऽजनिष्ट नन्दनो नाम नन्दनः ॥ १७ ॥ तं न्यस्योद्यौवनं राज्ये जितशत्रुमहीपतिः । संसारवासनिर्विणः परिव्रज्यामुपाददे ॥ १७ ॥ लोकानां हृदयानन्दो नन्दनोऽपि वसुन्धराम् । यथाविधि शशासैनां पाकशासनशासनः ॥ २१॥ चतुर्विशत्यब्दलही जन्मतोऽतीत्य नन्दनः । विरक्तः पोट्टिलाचार्यसमीपे व्रतमाददे ॥ १२ ॥ मासोपवासैः सततैः श्रामण्यं स प्रकर्षयन् । व्यहापीद्गुरुणा सार्धं ग्रामाकरपुरादिषु ॥ २१ ॥ उलान्यामपध्यानाच्यां वन्धनान्यां च वर्जितः । त्रिनिर्दमैगौरवैश्च शट्यैश्च रहितः सदा ॥ २२ ॥ प्रदीणचतुष्कषायश्चतुःसंज्ञाविवर्जितः । चतुर्विकथारहितश्चतुर्धर्मपरायणः ॥ २३ ॥ चतुर्विधैरुपसगैरपरिस्खलितोद्यमः । व्रतेयु पञ्चसूद्युक्तो क्षेपी कामेषु पञ्चसु ॥ २२ ॥ पञ्चप्रकारस्वाध्यायप्रसक्तः प्रतिवासरम् । विघ्राणः समितीः पञ्च जेता पञ्चेन्जियाणि च ॥ २२५॥ १ पुत्रः । २ इन्द्रस्येवशासनं यस्य सः । ३ आतरौद्रे अपध्याने ताभ्याम् । ४ रागद्वेषरूपाभ्याम् । ५ मनोवाकायदंडेः । ६ ऋद्विरससातरूपैः । ७ मायानिदानमिथ्यादर्शनानि शल्यानि तैः। ८ पञ्चेन्द्रियविषयेषु । || ॥

·SAR षड्जीवनिकायनाता सप्तनीस्थानवर्जितः। विमुक्ताष्टमदस्थानः स नवब्रह्मगुप्तिकः॥ २६ ॥ दधद्दशविधं धर्म सम्यगेकादशाङ्गनृत् । तपो घादशधा कुर्वन् बादशप्रतिमारुचिः ॥ २२ ॥ मुःसहामपि सहिष्णुः परीपहपरंपराम् । निरीहो नन्दनमुनिर्वपलदं तपोऽकरोत् ॥ २२ ॥ ॥ सप्ततिः कुलकम् ॥ स अर्हनक्त्यादिन्जिः स्थानैर्विशत्यापि महातपाः । उरर्जमर्जयामास तीर्थकृन्नामकर्म सः ॥ २२ए॥ स निष्कलंक श्रामण्यं चरित्वा मूलतोऽपि हि । आयुःपर्यन्तसमये व्यधादाराधनामिति ॥ २३० ॥ ज्ञानाचारोऽष्टधा प्रोक्तो यः कालविनयादिकः । तत्र मे कोऽप्यतीचारो योऽनून्निन्दामि तं त्रिधा २३१ यः प्रोको दर्शनाचारोऽष्टधा निःशंकितादिकः । तत्र मे योऽतिचारोऽनूनिधापि व्युत्सृजामि तम् २३२ या कृता प्राणिनां हिंसा सूदमा वा वादरापि वा।मोहाघा लोजतो वापि व्युत्सृजामि त्रिधापिताम् २३३ हास्यनीलोजक्रोधाद्यैर्यन्मृषा जापितं मया । तत्सर्वमपि निन्दामि प्रायश्चित्तं चरामि च ॥ २३ ॥ अल्पं जूरि च यत्क्वापि परजव्यमदत्तकम् । आत्तं रागादथ क्षेषात्तत्सर्वं व्यत्सृजाम्यहम् ॥ २३५ ॥ तैरश्चं मानुषं दिव्यं मैथुनं मयका पुरा । यत्कृतं त्रिविधेनापि त्रिविधं व्युत्सृजामि तत् ॥ २३६ ॥ वहुधा यो धनधान्यपश्चादीनां परिग्रहः । लोनदोषान्मयाकारि व्युत्सृजामि त्रिधापि तम् ॥ २३७ ॥ पुत्रे कलत्रे मित्रे च वन्धौ धान्ये धने गृहे । अन्येष्वपि ममत्वं यत्तत्सर्व व्युत्सृजाम्यहम् ॥ २३० ॥ इन्धियैरनिजूतेन य आहारश्चतुर्विधः । मया रात्रावुपान्नोजि निन्दामि तमपि त्रिधा ॥ २३ए॥ १ द्वादशसु प्रतिमासु रुचिर्यस्य सः । २ सहनशीलः । ३ दु.खेनाज़त इति दुरर्जम् । ४ गृहीतम् । ५ मया। RSS-SERENESS

·श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
पर्व १०
सर्गः१
क्रोधो मानो माया लोजो रागो षः कलिस्तथा । पैशून्यं परनिर्वादोऽज्याख्यानमपरं च यत् ॥२४॥
चारित्राचारविषयं 5ष्टमाचरितं मया। तदहं त्रिविधेनापि व्युत्सृजामि समन्ततः ॥ २१ ॥
यस्तपःस्व तिचारोऽजूदायप्वाच्यन्तरेषु च । त्रिविधं त्रिविधेनापि निन्दामि तमहं खलु ॥ २५ ॥
धर्मानुष्ठानविपये यकीर्य गोपितं मया । वीर्याचारातिचारं च निन्दामि तमपि त्रिधा ॥ २३ ॥
हतो पुरुक्तश्च मया यो यस्याहारि किञ्चन । यस्यापाकारि किंचिका मम दाम्यतु सोऽखिलः ॥४॥
यश्च मित्रममित्रो वा स्वजनोऽरिजनोऽपि वा । सर्वः दाम्यतु मे सर्व सर्वेष्वपि समोऽस्म्यहम् ॥२४॥
तिर्यक्त्वे सति तिर्यञ्चो नारकत्वे च नारकाः। श्रमरा अमरत्वे च मानुषत्वे च मानुषाः ॥ २॥६॥
ये मया स्थापिता दुःखे सर्वे दाम्यन्तु ते मम । दाम्याम्यहमपि तेषां मैत्री सर्वेषु मे खलु ॥ १७ ॥
जीवितं यौवनं लक्ष्मी रूपं प्रियसमागमः । चलं सर्वमिदं वात्यानर्तिताब्धितरंगवत् ॥ २॥
व्याधिजन्मजरामृत्युग्रस्तानां प्राणिनामिद । विना जिनोदितं धर्मं शरणं कोऽपि नापरः ॥ २४ ॥
सर्वेऽपि जीवाः स्वजना जाताः परजनाश्च ते । विदधीत प्रतिवन्धं तेषु को हि मनागपि ॥ २० ॥
एक उत्पद्यते जन्तुरेक एव विपद्यते । सुखान्यनुनवत्येको सुःखान्यपि स एव हि ॥ २५१ ॥
अन्यपुरिदं तावदन्यवान्यधनादिकम् । बन्धवोऽन्येऽन्यश्च जीवो वृथा मुह्यति वालिशः ॥ २५॥
वसारुधिरमांसास्थियकृधिएमूत्रपूरिते । वपुष्यशुचिनिलये मूर्ग कुर्वीत कः सुधीः ॥ २५३ ॥
अपकृतम् । २ अमित्रः शत्रुः । ३ वातानां समूहो वात्या तया नर्तिता ये समुद्रतरंगास्तद्वत् । ४ मूर्खः ।
॥७॥

·'अवक्रयात्तवेश्मेव मोक्तव्यमचिरादपि । लालितं पालितं वापि विनश्वरमिदं वपुः ॥ २५४ ॥ धीरेण कातरेणापि मर्तव्यं खलु देहिना । तन्त्रियेत तथा धीमान्न नियेत यथा पुनः ॥ २५५ ॥ अईन्तो मम शरणं शरणं सिघसाधवः । उदीरितः केवलिनिर्धर्मः शरणमुच्चकैः ॥ २५६ ॥ जिनधर्मो मम माता गुरुस्तातोऽथ सोदराः। साधवः साधर्मिकाञ्च बन्धवोऽन्यत्तु जालवत् ॥ २५७ ।। ज्ञपनादीस्तीर्थकरान्नमस्याम्यखिलानपि । जरतैरावतविदेहाहतोऽपि नमाम्यहम् ॥ २५ ॥ तीर्थकृनयो नमस्कारो देहनाजां नवछिदे । जवति क्रियमाणः स बोधिलानाय चोच्चकैः ।। २५ए । सिऽन्यश्च नमस्कारं जगवन्नयः करोम्यहम् । कर्मधोऽदाहि यैानाग्निना नवसहस्रजम् ॥ २६० ॥ आचार्येन्यः पञ्चविधाचारेन्यश्च नमो नमः । यैर्धार्यते प्रवचनं नवोदे सदोद्यतैः ॥ २६१ ॥ श्रुतं बिनति ये सर्व शिप्येन्यो व्यादरन्ति च । नमस्तेन्यो महात्मन्य उपाध्यायेन्य उच्चकैः ॥२६॥ शीलवतसनान्यः साधुन्यश्च नमो नमः । जवलदसन्निवचं पापं निर्नाशयन्ति ये ॥ २६३ ॥ सावधं योगमुपधिं वाह्यमान्यन्तरं तथा । यावजीवं त्रिविधेन त्रिविधं व्युत्सृजाम्यहम् ॥ २६४ ।। चतुर्विधाहारमपि यावजीवं त्यजाम्यहम् । उबासे चरमे देहमपि हि व्युत्सृजाम्यहम् ॥ २६५ ।। उष्कर्मगहणां जन्तुक्ष्मणां नावनामपि । चतुःशरणं च नमस्कारं चानशनं तथा ॥ २६६ ॥ एवमाराधनां पोढा स कृत्वा नन्दनो मुनिः। धर्माचार्यानझमयत् साधून साध्वीश्च सर्वतः ॥ २६७ ॥ १ अवक्रयेण मूल्येनात्तं गृहीतं वेश्म गृहम् । २ कर्माण्येव एधः काष्ठम् । ३ कथयन्ति । ४ शीलवतसहितेभ्यः । ५ दुष्कर्म- निन्दाम् । ६ षट्प्रकारैः ।

·पर्व १० श्री.त्रि.पु. चरित्रं ॥ १० ॥ सर्गः १ पष्टिं दिनान्यनशनं पालयित्वा समाहितः । पञ्चविंशत्यब्दलचपूर्णायुः सोऽममो मृतः॥ २६ ॥ अथाधिप्राणतं पुष्पोत्तरनामनि विस्तृते । विमाने स जपपेदे शय्यायामुदपद्यत ॥ २६ए । अन्तर्मुहूर्तान्निष्पन्नः स तु देवो महर्षिकः । अपनीय देवदूष्यमुपविष्टो व्यलोकयत् ॥ २० ॥ विमानं देवसंपातं देवर्षि च विलोक्य ताम् । दध्यौ स विस्मितः प्राप्त केनेदं तपसा मया ॥ २७१ ॥ सोऽपश्यच्चावधेः पूर्वनवं तच्च व्रतावनम् । अहो प्रत्नावोऽहधर्मस्येति चेतस्यचिन्तयत् ॥ २७॥ अत्रान्तरे सुराः सर्वे तमुत्पन्नं सुरोत्तमम् । संजूय वधाञ्जलयो जगऽर्मुदिता इति ॥ २७३ ॥ स्वामिञ्जय जगन्नंद जगन्नड चिरं जय । त्वं नः स्वामी जितं त्रायस्वाजितं विजयस्व च ॥ २४॥ श्दं विमानं जवतो वयमाझाकराः सुराः । अमून्युपवनान्युच्चैरमर्मजनवापयः ॥ २७५ ॥ इदं च सिहायतनं सुधर्मेयं महासन्ना । मजानौकोऽलंकुरुष्वाभिषेकं कुर्महे यथा ॥ २७६ ॥ एवं तैरमरैरुक्तः स गत्वा मजनौकसि । सिंहासने सांघ्रिपीठे निषसादामराग्रणीः॥ २७ ॥ दिव्येन पयसा तत्रान्निषिक्तः कुंजपाणिनिः । निन्ये च किंकरसुरैः सोऽलंकारनिकेतनम् ॥ २७॥ देवदूष्ये न्यधादंगे वाससी तत्र सोऽमरः । अंगरागं जूषणानि किरीटप्रनृतीनि च ॥ २७ए । व्यवसायसन्नां गत्वावाचयत्पुस्तकं च सः। पुष्पादिपूजामादाय सिघालयमियाय च ॥ २० ॥ अष्टोत्तरात्पतिमाशतं स्नपयति स्म सः। आनचे च ववन्दे च तुष्टाव च समाहितः ॥ २७१ ।। १ ममतारहितः ।२ प्राणते । ३ व्रतपालनम् । ४ जगत् नदयत्यानंदयति तत्संबुद्धौ। ५ जितं त्रायस्व, अजितं च विजयस्वे- त्यन्वयः । ६ सानवाप्यः । ७ स्नानगृहम् । ८ पादपीठसहिते ।

·गत्वा सुधर्मामास्थानी संगीतकमकारयत् । विमाने तत्र नोगांश्च नुञ्जानोऽस्थाधथारुचि ॥ २२॥ कट्याणकेव्वर्हतां स विदेहादिषु मिषु । अगाजिनान् ववन्दे च सम्यक्त्वगुणपणः ॥२३॥ आयुर्विशतिसागरोपममितं सोऽपूरि देवाग्रणीः पर्यन्तेऽपि विशेषतः प्रतिकलं देदीप्यमानः श्रिया। मुह्यन्ति ह्यपरे त्रिविष्टपसदः पएमासशेषायुषः क्वान्युच्चैर्न तु तीर्थकृदिविषदोऽत्यासन्नपुण्योदयाः ॥२॥ ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रविरचिते त्रिपष्टिशलाकापुरुषचरित महाकाव्ये दशमे पर्वणि श्रीमहावीरचरितेपूर्वभव वर्णनो नाम प्रथम सर्गः ॥ १ सभाम् । २ देवा.।

·श्री.नि.पु. चरित्रं ॥ ११ ॥ पर्व १० सर्गः ५ ॥अथ द्वितीयः सर्गः।। इतश्च जंबूचीपेऽस्मिन् क्षेत्रेऽस्ति जरतानिधे । ब्राह्मणकुंमयामाख्यसंनिवेशो विजन्मनाम् ॥ १ ॥ तत्र चर्षनदत्तोऽभूत् कौमालसकुलो विजः । देवानन्दा च तन्नार्या जालन्धरकुलोनवा ॥२॥ च्युत्वा च नन्दनो हस्तोत्तरदस्थे निशाकरे । आषाढस्य श्वेतपठ्यां तस्याः कुदाववातरत् ॥३॥ देवानन्दा सुखसुप्ता महास्वप्नांश्चतुर्दश । ददर्श प्रातराख्यच्च पत्ये सोऽपि व्यचारयत् ॥५॥ चतुर्णा बन्दसां पारदृश्वा परमनैष्ठिकः । सूनुवत्या नविता स्वमरेजिन संशयः॥५॥ देवानन्दागर्जगते प्रचौ तस्य विजन्मनः । बनूव महती अधिः कट्पद्रुम श्वागते ॥ ६॥ तस्या गर्जस्थिते नाथे व्यशीतिदिवसात्यये । सौधर्मकटपाधिपतेः सिंहासनमकंपत ॥ ७ ॥ ज्ञात्वा चावधिना देवानन्दागर्जगतं प्रन्नुम् । सिंहासनात् समुत्थाय शको नत्वेत्यचिन्तयत् ॥ ७ ॥ त्रिजगद्गुरवोऽहन्तो नोत्पद्यन्ते कदाचन । तुचकुले रोरंकुले निक्षावृत्तिकुलेऽपि वा ॥ ए॥ श्क्ष्वाकुवंशप्रतिक्षत्रवंशेषु किं त्वमी । जायन्ते पुरुषसिंहा मुक्ताः शुक्त्यादिकेष्विव ॥ १० ॥ तदसंगतमापन्नं जन्म नीचकुले प्रनोः । प्राज्यं कर्मान्यथा कर्तुं यघार्हन्तोऽपि नेशैते ॥ ११ ॥ मरीचिजन्मनि कुलमदं नाथेन कुर्वता । अर्जितं नीचकैर्गोत्रकर्माद्यापि झुपस्थितम् ॥ १ ॥ कर्मवशान्नीचकुलेषूत्पन्नानहतोऽन्यतः। देप्तुं महाकुलेऽस्माकमधिकारोऽस्ति सर्वदा ॥ १३ ॥ १ हत्तोत्तर उत्तराषाढा तन्नाम्नि नक्षत्रे स्थिते चंद्रे । २ दीनकुले । ३ न समर्था भवन्ति ।

·कोऽधुनास्ति महावंश्यो राजा राझी च नारते । यत्र संचार्यते स्वामी कुन्दाझंग इवांबुजे ॥ १४ ॥ झातमस्तीह जरते महीमंगलममनम् । क्षत्रियकुंडग्रामाख्यं पुरं मत्पुरसोदरम् ॥ १५॥ स्थानं विविधचैत्यानां धर्मस्यैकं निबन्धनम् । अत्यायैरपरिस्पृष्टं पवित्रं तच्च साधुनिः ॥ १६ ॥ मृगयामद्यपानादिव्यसनास्पृष्टनागरम् । तदेव जरतदेत्रपावनं तीर्थवजुवः ॥ १७॥ तत्रैवाको ज्ञातवंश्यः सिद्धार्थोऽस्ति महीपतिः । धर्मेणैव हि सिधार्थ सदात्मानमर्मस्त यः ॥ १७ ॥ जीवाजीवादितत्त्वज्ञो न्यायवर्तीमहाध्वगः । प्रजाः पथि स्थापयिता हितकामी पितेव सः॥ १५ ॥ दीनानाथादिलोकानां समुधरणवान्धवः । शरण्यः शरपेचूनां स क्षत्रियशिरोमणिः ॥ २०॥ तस्यास्ति त्रिशला नाम सतीजनमतल्लिका । पुण्यनूरग्रमहिषी महनीयगुणाकृतिः ॥ २१ ॥ निसर्गतो निर्मलया तत्तद्गुणतरंगया। तया पविश्यते धात्री मन्दाकिन्येव संप्रति ॥ २२॥ मायया स्त्रीजन्मसहचारिण्याप्यकलंकिता । सा निसर्गझजुर्देवी सुगृहीतानिधा नुवि ॥ १३ ॥ सा चास्ति सांप्रतं गुर्वी कार्यः संचारणाद्भुतम् । तस्या देवानन्दायाश्च गर्नयोव्यत्ययो मया ॥२४॥ विमृश्यैवं शतमखः समाहूय गित्यपि । आदिदेश तथा कर्तुं सेनान्यं नैगमेपिणम् ॥२५॥ विदधे नैगमेषी च तथैव स्वामिशासनम् । देवानन्दात्रिशलयोगव्यत्ययलक्षणम् ॥२६॥ देवानन्दा ब्राह्मणी सा शयिता पूर्ववीक्षितान् । मुखान्निःसरतोऽजाक्षीन्महास्वप्नांश्चतुर्दश ॥ २७ ॥ उत्थाय वक्ष आनाना निःस्थामा ज्वरजर्जरा । केनापि जहे मे गर्न इति चुक्रोश सा चिरम् ॥ २ ॥ १ प्रसिद्वम् । २ मतल्लिका श्रेष्ठा । ३ त्तवनीयगुणाकृतिः। ४ गंगा। ५ सुखेन गृहीताऽभिधा नाम यस्याः सा । ६ निस्तेजाः ·- पर्व १७ श्री.त्रि.पु. चरित्रं ॥ १२॥ सर्गःश कृष्णाश्विनत्रयोदश्यां चन्ने हस्तोत्तरास्थिते । स देवस्त्रिशलागर्ने स्वामिनं निनृतं न्यधात् ॥ २॥ गजो वृषो हरिः साजिषेकश्रीः सक् शशी रविः । महाध्वजः पूर्णकुंजः यासरः सरित्पतिः ॥ ३० ॥ विमानं रत्नपुंजश्च निधूमोऽग्निरिति क्रमात् । ददर्श स्वामिनी स्वमान्मुखे प्रविशतस्तदा ॥ ३१ ॥ जैः पत्या च तज्ज्ञैश्च तीकृजान्मलक्षणे। नदीरिते स्वप्नफले त्रिशला देव्यमोदत ॥३॥ दधार त्रिशलादेवी मुदिता गर्नमद्भुतम् । अप्रमत्तं विहरन्ती लीलासदनजूष्वपि ॥ ३३ ॥ गर्नस्थेऽथ पनौ शनाया जूंलकनाकिनः। यो यो निधानानि न्यधुः सिद्धार्थवेश्मनि ॥ ३५ ॥ सर्व झातकुलं नूरिधनधान्यादिशधिनिः । गलीवतीर्णनगवत्प्रजावावृधेतराम् ॥ ३५ ॥ सिद्धार्थस्यापि नृपतेपदप्रणताः पुरा । प्रणेमुर्नूलुजोऽभ्येत्य स्वयं प्रानृतपाणयः ॥ ३६॥ मयि पस्पन्दमानेऽत्र मातुर्मा वेदना म नूत् । इत्यस्थानितः स्वामी गर्जवासेऽपि योगिवत् ॥ ३७॥ स्वामी संवृतसागव्यापारोऽस्थात्तथोदरे । नालक्ष्यत यथा मात्राप्यत्तस्तिष्ठति वा न वा ॥ ३ ॥ तदा च त्रिशला दध्यौ किं गौ गलितो मम । केनाप्यपहृतः किं वा विनष्टस्तंजितोऽथवा ॥३ए ।। यद्येतदपि सञ्जातं तदलं जीवितेन मे । सह्यं हि मृत्युजं सुखं गर्नत्रंशतवं न तु ॥३०॥ श्त्यातध्यानलाग्देवी रुदती लुलितालका । त्यक्तांगरागा हस्तानविन्यस्तमुखपंकजा ॥४१॥ त्यक्तामरणसंनारा निःश्वासविधुराधरा । सखीष्वपि हि तूष्णीका नाशेत बुनुजे न च ॥१२॥ तत्तु विज्ञाय सिधाश्रमहीपतिरखिद्यत । तत्पुरत्नांडे 'च नन्दिवर्धनोऽा सुदर्शना ॥ ३ ॥ सिंहः । २ समुद्रः । ३ लीलागृहस्थानेषु । ४ गर्वात् । ५ निश्चलः ।

·धारयामासतुर्षे तु पार्श्वयोश्चारुचामरौ । सर्वांगहेमाजरणे मेरुतव्यामिवोपौ ॥ १४॥ तस्थौ वायव्यदिश्येका रूप्यशृंगारपाणिका । दिशि दक्षिणपूर्वत्यां तालवृन्तधराऽपरा ॥ १० ॥ पृष्ठे वैडूर्यदंमानि पानुछत्राण्यधारयन् । अष्टाग्रसहनस्वर्णशलाकाल्यमरेश्वराः ॥१६॥ पार्श्वयोः शिविकायास्तु सौधर्मेशानवासवौ । तोरणस्तंजसदृशौ तस्थतुर्धतचामरौ ॥ १७ ॥ सहस्रवाह्यामुद्दधुः शिविकामादितो नराः । ततः शक्रेशानवलिचमराद्या दिवौकसः॥ १७ ॥ दक्षिणेनोपरिष्टात्तु शिबिका शक आददे । उपरिष्टाउत्तरेण त्वीशानाधिपतिः स्वयम् ॥ १ए । दधतुश्चमरवली दक्षिणोत्तरयोरधः । अन्ये नुवनपत्याद्या दधिरे तु यथोचितम् ।। १ए । तदानीं गबदागदेवैरजनि संकुलम् । दिनान्ते पक्षिन्जिरिवान्तरिदमधिकत्वरैः ॥ ११ ॥ तया शिबिकया स्वामी त्रिदशैरुह्यमानया । ज्ञातखंम्वनं नाम ययात्रुपवनोत्तमम् ॥ १ए । प्रियस्येव हिमज्ञतोरागमे कोरॅकवलात् । रोमाञ्चिताङ्गीतिरिव लवलीनिर्मनोरमम् ॥ १५३ ।। कुसुंचरक्तवासोतिरिव न्यस्तैर्वनश्रिया। नागरङ्गवनैः पक्कफलमालिजिरंकितम् ॥ १ए । कृष्णेक्षणां मियः पत्राश्लेपसाराविणैः सदा । पथिकानाह्वयदिव तमुद्यानं विवेश सः॥ १९ ॥ ॥ त्रिनिर्विशेषकम् ।। शिविकायाः समुत्तीर्य नूषणान्यत्यजत्मतुः । देवदूप्यं देवराजः स्कन्धे च निदधे प्रनोः ॥ १९६॥ १ आग्नेय्याम् । २ वैडूर्यरत्नानां दंडा येषु तानि । ३ श्वेतच्छत्राणि । ४ अमराणां देवानामीश्वरा इन्द्राः । ६ अधिका त्वरा येषां तैः । ७ कलिकामिषात् । ८ रोमांचितमंगं यासां ताभिः । ९ पर्णसंपर्कः कोलाहलैः। S ५ आकाशः।

·पर्व १० श्री.नि.पु. चरित्र ॥१७॥ सर्गः २ मुष्टिनिः पञ्चनिः केशानुद्दभ्रे त्रिजगशुरुः । प्रतीक्ष्य दूष्ये तान् शक्रश्चिदेप क्षीरनीरधौ ॥ १ ॥ तेनागत्य निषिद्धे च तुमुले त्रिजगत्प्रनुः । कृत्वा सिधनमस्कारं चारित्रं प्रत्यपद्यत ॥ १९ ॥ वर्षत्रिंशति जन्मतोऽथ समतीतायां सहे मासि च श्यामायां दशमीतियौ हिमकरे हस्तोत्तरासु स्थिते यामेऽश्चरमे तु षष्ठतपसः सादा त्रिलोक्याः प्रमोश्चारित्रेण समं तदा समनवज्ञानं मनःपर्ययम्॥१एए। ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरित महाकाव्ये दशमे पर्वणि श्रीमहावीरजन्मप्रवज्या- वर्णनो नाम द्वितीयः सर्गः । समाप्तः ॥ है मार्गशीर्ष । २ चन्द्रे । SEASERECRUS ·पित्रोर्विज्ञाय तदुःखं ज्ञानत्रयधरः प्रन्नुः । अंगुलिं चालयामास गर्लज्ञापनहेतवे ॥४॥ मद्गर्नोऽक्त एवेति ज्ञात्वा स्वामिन्यमोदत । श्रमोदयच्च सिद्धार्थ गर्नेस्पन्दनशंसनात् ।। ४५॥ अचिन्तयच्च जगवान्मय्यदृष्टेऽपि कोऽप्यहो। मातापित्रोमहान् स्नेहो जीवतोरनयोयदि ॥ ४६॥ प्रत्रजिष्याम्यहं स्नेहमोहादेतौ तदा ध्रुवम् । आर्तध्यानगतौ कर्माशुनं बर्जयिष्यतः॥ ४ ॥ ॥ युग्सम् ॥ अथैवं सप्तमे मासि जग्राहानिग्रहं प्रन्नुः । उपादास्ये परिव्रज्यां न पित्रोजीवतोरहम् ॥ ४॥ अथ दिनु प्रसन्नासु स्वोच्चस्थेषु ग्रहेषु च । प्रदक्षिणेऽनुकूले च नूमिसर्पिणि मारुते ॥ ४ ॥ प्रमोदपूर्णे जगति शकुनेषु जयिष्वलम् । अर्धाष्टमदिनाग्रेषु मासेषु नवसूचकैः ॥२०॥ शुक्कुचैत्रत्रयोदश्यां चल्छे हस्तोत्तरागते । सिंहांकं काञ्चनरुचिं स्वामिनी सुषुवे सुतम् ॥ ११ ॥ ॥त्रिनिर्विशेषकम् ॥ षट्पञ्चाशदिकुमार्योऽज्येत्य नोगंकरादयः । स्वामिनः स्वामिमातुश्च सूतिकर्माणि चक्रिरे ॥ ५५ ॥ शकोऽप्यासनकंपेन तत्कालं सपरिबदः । विज्ञाय स्वामिनो जन्मसूतिकागृहमाययौ ॥ २३ ॥ अर्हन्तमर्हदम्बां च दूरतोऽपि प्रणम्य सः। उपसृत्यागतो देव्याश्चावस्वापनिकां ददौ ॥ ५५ ॥ देव्याः पार्श्वे च जगवत्प्रतिरूपं निधाय सः। विचके पञ्चधात्मानमतृप्तो नक्तिकर्मणि ॥ ५५॥ एकः शक्रः स्वपाणिन्यां जगवन्तमुपाददे । नपरि स्वामिनश्चत्रं पैतीयीकस्त्वधारयत् ॥ २६॥ १ सुवर्णकान्तिम् ।

·पर्व १० श्री.त्रि.पु. चरित्रं ॥ १३॥ सर्गःश स्वामिनः पार्थयोधौं तु विज्रतुश्चारुचामरे । वज्रमुहालयन्नन्यो नृत्यंश्च पुरतो ययौ ।। ए७ ॥ गत्वा मेरावतिपांनुकंबलामासदलिलाम् । तत्र सिंहासनं जे शकोऽङ्कारोपितमनुः ॥ ७ ॥ तदा स्मपयितुं नाथं त्रिषष्टिरपरेऽपि हि । एयुरिया आजियोग्यैस्तीनायितवारयः॥ एए॥ श्यन्तं वारिसंचारं कथं स्वामी सहिष्यते । इत्याशशंके शक्रेण नक्तिकोमलचेतसा ॥ ६ ॥ तदाशंकानिरासाय लीलया परमेश्वरः। मेरुशैलं वामपादांगुष्ठाग्रेण न्यपीडयत् ॥ ६१॥ शिरांसि मेरोरनमन्नमस्कर्तुमिव अनुम् । तदन्तिकमिवायातुमचलंश्च कुलाचलाः॥६॥ अतुबमुबलन्ति स्म स्नात्रं कर्तुमिवार्णवाः। "विवेपे सत्वरं तत्र नर्तनानिमुखेव नूः ॥ ६३ ॥ किमेतदिति संचिंत्यावधिज्ञानप्रयोगतः । लीलायितं नगवतो विदाञ्चके विसोजसा ॥ ६ ॥ स्वामिन्ननन्यसामान्यं सामान्यो मादृशो जनः । विदांकरोतु माहात्म्यं कथंकारं तवेदृशम् ॥ ६५ ॥ तन्मिथ्याउष्कृतं जूयाचिन्तितं यन्मयान्यथा । श्तीजण ब्रुवाणेन प्रणेमे परमेश्वरः ॥ ६६ ।। सानन्दं वादितातोद्यं चके भर्तुः सुरेश्वरैः । तीर्थगन्धोदकैः पुण्यैर निषेकमहोत्सवः ॥ ६ ॥ अनिषेकजलं तत्तु सुरासुरनरोरगाः । ववन्दिरे मुहुः सर्वांगीणं च परिचिदिपुः ॥ ६ ॥ अनुस्मात्रजलालीढा वन्दनीया मृदप्यनूत् । गुरूणां किल संसर्गाजौरवं स्यालघोरपि ॥ ६ए॥ निवेश्येशाननायांके सौधर्मेन्लोऽप्यथ प्रन्नुम् । स्नपयित्वार्चयित्वाथ कृत्वारात्रिकमस्तवीत् ॥ ७० ॥ नमोऽहते जगवते स्वयंबुचाय वेधसे । तीर्थकरायादिकृते पुरुषेपूत्तमाय ते ॥ १ ॥ १ तीर्थेभ्य आनायितं जलं यैस्ते।२ जलसमूहम् । ३ कुलपर्वताः । ४ उच्चैः।५ चकंपे। ६ इन्द्रेण । ७सर्वाण्यंगानि 'व्याप्तोतीति तथा। - 1

·श्री.नि.पु.
चरित्रं
पर्व १०
सर्गः ।
॥१७॥
देवैः शक्रादिन्निनदिवर्धनाद्यैश्च पार्थिवैः। दीक्षा निषेको विदधे श्रीवीरस्य यथाविधि ॥ १७॥
जातुर्विरहनुःखेन राहुणेन्ऽरिवाकुलः । स्वानादिदेशेति तदा कथंचिन्नन्दिवर्धनः ॥ १७१ ॥
सुवर्णवेदिकास्तंनां द्युसदास्थानिकामिव । सतारिकामिव दिवं मुक्तास्वस्तिकलाञ्चिताम् ॥ १७५ ॥
स्वर्णसिंहासनगर्ना सार्की मेरुतटीमिव । प्रवाणत्किंकिणीमालां पालकत्यानुजामिव ॥ १७३ ॥
समुबलद्धजपटां गंगामिव महोर्मिकाम् । पञ्चाशचनुरायामां षटुत्रिंशधनुरुन्नताम् ॥ १४ ॥
पञ्चायविंशतिधनुर्विस्तृतां शिविकोत्तमाम् । चन्नप्रजाख्यां कुर्वन्तु श्रीवीरस्यासनोचिताम् ॥ १७५ ॥
॥ चतुर्जिः कलापकम् ॥
त्वरित कारयामासुः शिबिकां तां तथैव ते । राज्ञां हि वचसार्थः स्यान्मनसा धुसदामिव ॥ १७६ ॥
ताशीमेव शिविकां तदा शक्रोऽप्यकारयत् । युग्मजाते इवाजातां ते तुट्ये तुट्यया श्रिया ॥ १७७ ।।
प्रथमायां शिविकायां पितीयशिबिका तदा । देवशक्त्यान्तर्बभूव नद्यामिव नदी दाणात् ॥ १७० ॥
ततः प्रदक्षिणीकृत्य शिविकामधिरुह्य च । सिंहासनमलंचक्रे सांघ्रिपी जगत्प्रनुः ॥ १७ए॥
मंगध्यश्वेतवसनः सन्धिक श्वोपः । विनुर्वनौ भूषणैश्च कटपद्रुम श्वापरः॥ १० ॥
प्रन्नौ प्रामुखमासीने शुचीनूताः सुवाससः । विचित्ररत्नालंकाराः सर्वा दक्षिणपार्श्वगाः॥ ११ ॥
प्रालंबैः शाखिन इव शोजिता हस्तशाटकैः । निषेरेकमनसस्तदा कुलमहत्तराः ॥ १२॥ युग्मम् ॥
वजार मुक्तालंकारा विमलांशुकन्नृदिनोः। मूर्धन्येकाङ्गना उत्रं ज्योत्स्नेव रजनीकरम् ॥ १३ ॥
१ देवसभान् । २ सूर्यसहिताम् । ३ पालकनानो विमानस्य । ४ वसन वस्त्रम् । ५ चन्द्रः। ६ वृक्षाः । ७ चन्द्रम् ।
॥१७॥

·महाकुलो राजपुत्रो महर्निवयौवनः। जमातिः परिणिनायोद्यौवनां प्रियदर्शनाम् ॥ १५५ ॥ श्रष्टाविंशे जन्मतोऽन्दे स्वामिनः पितरावथ । विहितानशनौ मृत्वा जग्मतुः कट्पमच्युतम् ॥ १५६ ॥ सिद्धार्थराजत्रिशलाजीवावच्युततश्चयुतौ । क्षेत्रेऽपर विदेहाख्ये प्राप्स्यतः पदमव्ययम् ॥ १७ ॥ पित्रोः कृतेऽङ्गसंस्कारे तत्रातीते च वासरे । सान्तःपुरं शोकमग्नं स्वाम्यूचे नन्दिवर्धनम् ॥ १५७ ॥ सदा सन्निहितो मृत्युजीवितं नश्वर सदा। उपस्थिते वासरेऽस्मिन्न हि शोकः प्रतिक्रिया ॥ १५ ॥ धैर्यालंबनपूर्वं च धर्मानुष्ठानमेव हि । युज्यते न तु शोकादि त्रातः कापुरुषोचितम् ॥ १६ ॥ स्वामिना बोधितश्चैवं स्वस्थोऽजूनन्दिवर्धनः। पित्र्यं राज्यमलंकर्तुं सोऽन्यर्थयत च प्रन्नुम् ॥ १६१ ॥ पिच्यं राज्यं यदा वीरो नवोघिनो न शिश्रिये। राजा चक्रे तदामात्यैः साग्रहैनन्दिवर्धनः ॥ १६ ॥ चिरेप्सितपरिव्रज्याग्रहणायाथ सादरः। यापप्रच्छे महावीरो त्रातरं नन्दिवर्धनम् ॥ १६३ ॥ शोकस्खलितवानन्दिवर्धनोऽप्यन्यधादिति । अद्यापि पितरौ ञातर्गचतो विस्मृतिं न हि ॥ १६ ॥ सर्वोऽप्यहमिवाद्यापि स्वजनः शोकपूरितः। क्षते क्षार निक्षिपसि स्ववियोगेन किं मयि ॥ १६५ ॥ एवं च ज्यायसो नातुः सशोकस्योपरोधतः। जगत्पति वयतिरलंकारैरलंकृतः॥ १६६ ॥ कायोत्सर्गधरो नित्यं ब्रह्मचर्यपरायणः । स्नानांगरागरहितो विशुद्धध्यानतत्परः ॥ १६७ ॥ एषणीयप्रासुकान्नमाणवृत्तिर्महामनाः। वर्षमेकं कथमपि गृहवासेऽत्यवाहयत् ॥ १६ ॥ तीर्थ प्रवर्तयेत्युक्तस्ततो लोकान्तिकामरैः। यथाकामितमर्थिन्यो दानं स्वाम्याब्दिकं ददौ ॥ १६५ ॥ १ कुत्सितः पुरुषः कापुरुषस्तस्य योग्यम् । २ वार्षिकम् ।

·श्री.नि.पु.
पर्व १७
चरित्रं
सर्ग:
दिल्या मातस्त्वमायासीः किमागमनकारणम् । आहूतोऽप्यहमायामि सद्यो युप्माकमाझ्या ॥ १० ॥
उवाच त्रिशलादेवी सदने नस्त्वमागमः । अस्मत्पुण्यैर्न खट्वटपैरनष्पोदयकारणम् ॥ ११ ॥
नवन्तं वीक्षमाणानां न तृप्तिर्जगतामपि । त्वदर्शनमहापव्यतधनानां किमङ्गनः॥१४॥
जानीमश्च सदैवेदमस्माकमनुकंपया। नववासविरकोऽपि गृहवासेऽत्र तिष्ठसि ॥ १५३ ॥
अकाषीईकरमिदं स्वमनोवृत्तिवाधया। एतावता न तृप्यामो वयं ते विनयालय ॥ १४ ॥
वधूयुक्तं यथाद्य त्वां पश्यामस्त्वं तथा कुरु । राजपुत्री यशोदाख्यां समायातां समुषह ॥ १४ ॥
उत्कवितस्ते पितापि त्वविवाहोत्सवेक्षणे । कुरुष्व मुष्करमदोऽप्यावयोरुपरोधतः ॥ १४६॥
नगवानप्यथो दध्यौ किमापतितमद्य मे । साग्रहयमितो माता नवज्रमणनीरितः ॥ १४ ॥
गर्नेऽपि संवृताङ्गोऽस्था मातृःखानिशंकया। स्थास्यामि गृहवासेऽपि तन्मनोवृत्तिवाधया ॥ १४ ॥
कर्म जोगफलं चास्ति मान्यौ च पितरौ मम । एवं विचिन्त्य नगवांस्तन्मेने मातृशासनम् ॥ १४ए ।।
गत्वा च त्रिशलादेवी स्वयं सिद्धार्थजूलुजे । विवाहानुमतिं सूनोराचचदे प्रमोदनाक् ॥ १० ॥
पुण्येऽहनि महीनायो जन्मोत्सवसमोत्सवम् । विवाहं कारयामास महावीरयशोदयोः ॥ १५१ ।।
त्रिशलासिधार्थराजौ तत्पश्यन्तौ वधूवरम् । धन्यंमन्यौ मुमुदाते पीतामृतरसाविव ॥ १५ ॥
समं यशोदया देव्या स्वामी वैषयिकं सुखम् । अनासकोऽनुबनूव पित्रोनेत्रनिशाकरः ॥ १५३ ॥
कालेन गन्नता नर्तुर्यशोदायामजायत । नामतो रूपतश्चापि उहिता प्रियदर्शना ॥ १५४ ॥
१ अङ्ग इति कोमलामंत्रणे । २ विनयस्यालयः स्थानं तत्संबुद्धौ । ३ आग्रहसहिता । ४ भवन्नमणभयम् ।
॥ १६॥

·RSE राजा समरवीरोऽथ यशोदां कन्यकां निजाम् । प्रदातुं वर्धमानाय प्राहिणोन्मंत्रिभिः सह ॥ १२५ ॥ ते मंत्रिणोऽथ सिद्धार्थ नत्वोचुनः क्षमापतिः। प्रदातुं वर्धमानाय यशोदां प्राहिणोत्सुताम् ॥ १६ ॥ शाग्रेऽपि नवतो नृत्योऽस्मत्स्वामी स विशेषतः। सम्बन्धेनामुना नूयात् प्रसीदानुगृहाण नः ॥ १२७॥ ऊचे सिद्धार्थराजोऽपि त्रिशलाया ममापि च । मनोरथो नृशमस्ति कुमारोऽघाहलक्षणः ॥ १२ ॥ परं कुमारः संसारविरक्तो जन्मतोऽपि हि । न शक्यते वक्तुमपि विवाहादिप्रयोजने ॥१२॥ तथापि ह्यपरोधास्तत्तवचननंगिन्तिः। बमस्तन्मित्रमुखेन विवाहायाद्य नन्दनम् ॥ १३० ॥ इत्युक्त्वा त्रिशलादेवीमाय च महीपतिः । प्रैषीउपवर्धमानं तप्यस्यान् महामतीन् ॥ १३१ ॥ तेऽपि गत्वा सविनयं नमस्कृत्याचचदिरे । वर्धमानकुमाराय सिद्धार्थनृपशासनम् ॥ १३ ॥ जगवानप्युवाचैवं यूयं मदनुगा इति । मम नावं तु जानीथ गृहवासपराङ्मुखम् ॥ १३३ ॥ तेऽप्यूचुस्त्वां नवोपिनं मन्महे सर्वदापि हि । आज्ञा पित्रोरलंध्या ते विद्मः परमदोऽपि च ॥ १३४ ॥ किं च नः प्रणययाञ्चां कदाचिन्नावमन्यसे। कथमेकपदे सर्वानस्मानद्यावमन्यसे ॥ १३५ ।। अयो बनाषे जगवान्मूढाः को वोऽयमादरः।परिग्रहो हि दारादेवन्त्रमणकारणम् ॥ १३६ ॥ मा स्म नूजीवतोऽःखं मत्पित्रोमषियोगजम् । इति हेतो धुनैव प्रव्रजाम्युत्सुकोऽपि हि ॥ १३७ ॥ एवं प्रनौ लापमाणे विवाहाच नृपाझया। स्वामिनी त्रिशलादेवी स्वयं तत्र समाययौ ॥ १३ ॥ अन्युत्तस्थौ जगन्नाथो गौरदेण स्वमातरम् । रत्नसिंहासने चोचैरासयित्वेत्युवाच च ॥ १३ए॥ १ तस्य मित्राणि ।

·शी.नि.पु.
नरिनं
पर्व १०
सर्गः।
SE
जिग्ये जगवता तत्र कृतवासीदयं पणः। जयेद्य इह स ह्यन्यान् पृष्ठमारुह्य वाहयेत् ॥ ११ ॥
भारुह्याशयवाहानिव वीरः कुमारकान् । थारुरोह सुरस्यापि पृष्ठं प्रष्ठो महौजसाम् ॥ ११॥
ततः करावं चेतालरूपमाधाय दुष्टधीः। धरानप्यधरयन प्रारब्धो वर्धितुं सुरः ॥ ११३ ॥
पातालकटपे तस्यास्य जिह्वया तक्रकायितम् । पिंगैस्तुंगे शिरःशैले केशैर्दावानलायितम् ॥ ११ ॥
तस्यातिदारुणे दंष्ट्र अन्ततां कचाकृती । जाज्वल्यमाने अङ्गारशकट्याविव लोचने ॥ ११५ ॥
घोणारं महाघोरे महीधरगुहे श्व । तृकुटीनंगुरे नीमे महोरग्याविव भुवौ ॥ ११६ ॥
स व्यरंसीपर्धनाश यावत्तावन्महौजसा । शाहत्य मुष्टिना पृष्ठे स्वामिना वामनीकृतः ॥ ११७ ॥
एवं च जगवयं साहात्वत्येवर्णितम् । प्रनुं नत्वात्मरूपेण निजं धाम जगाम सः ॥ ११ ॥
पित्रा साग्राष्टवर्षस्यारब्धेऽथाध्यापने मनोः । सिंहासनं क्षणेनापि कंपते स्म बिमौजसः॥ ११॥
शवधिज्ञानतो ज्ञात्वा पिनोरार्जवमद्धतम् । शाः सर्वज्ञस्य शिष्यत्वमितीनजस्तमुपास्थित ॥ १२ ॥
उपाध्यायासने तस्मिन् वासवेनोपवेशितः। प्रणम्य प्रार्थितः स्वामी शब्दपारायणं जगौ ॥ ११ ॥
इदं जगवतेन्जाय प्रोक्तं शब्दानुशासनम् । उपाध्यायेन तच्छुत्वा लोकेष्वैन्जमितीरितम् ॥ १५ ॥
सप्तहस्तोहितवपुः कमात्प्राप च यौवनम् । वनदिप श्व स्वामी लीलागमनजूषणः ॥ १३ ॥
रूपं जगायोत्कृष्ट प्रशुत्वं त्रिजगत्यपि । यौवनं च नवं चतुर्विकारोऽनूत्तथापि न ॥ १२ ॥
१ जवान् । २ भयंकरम् । ३ मुले । ४ तक्षको नागविशेषरतद्वदाचरितम् । ५ करपनाकृती। ६ नासिकारंभे । ७ अवामनो
भागनः हस्तः 'विः। इन्द्रस्य । ९ व्याकरणम् ।
SE
॥ १५॥

·सिद्धार्थस्तानुवाचैवं गर्नस्थेऽस्मिन् सुते मम । गृहे पुरे ममले व व्यवर्धिष्ट धनादिकम् ॥ ए ॥ वर्धमान इत्यनिख्या सूनोरस्य तदस्तु नोः । प्रत्यनापि प्रमुदितैरेवमस्त्विति तैरपि ॥ एए॥ ॥ युग्मम् ॥ महोपसगैरप्येष न कंप्य इति वञिणा । महावीर इत्यपरं नाम चक्रे जगत्पतेः॥ १० ॥ सोऽहपूर्विकया जतैः सेव्यमानः सुरासुरैः। दृशा पीयूषवर्षिया सिञ्चन्निव वसुन्धराम् ॥ ११ ॥ अष्टोत्तरसहस्रेण लक्षणैरुपलक्षितः। निसर्गेण गुणैर्वृयो वयसा ववृधे क्रमात् ॥ १० ॥ राजपुत्रैः सवयोनिः समं न्यूनाष्टवत्सरः। वयोऽनुरूपक्रीडान्निः सोऽन्यदा क्रीमितुं ययौ ॥ १०३ ॥ तदा ज्ञात्वावधिज्ञानान्मध्येसुरसनं हरिः। धीरा अनुमहावीरमिति वीरमवर्णयत् ॥१४॥ दोनयिष्यामि तं वीरमेषोऽहमिति मत्सरी। आजगामामरः कोऽपि यत्र कीडन्नधितुः ॥१०५॥ कुर्वत्यामलकी क्रीडां राजपुत्रैः सह प्रजौ । सोऽधस्तस्थौ विटपिनो नुजगीय मायया ॥ १०६ ॥ तत्कालं राजपुत्रेषु वित्रस्तेषु दिशो दिशि । स्मित्वा रङ्गुमिवोदिप्य तं चिक्षेप क्षितौ विनुः ॥१०॥ सनीमाः क्रीडितुं तत्र कुमाराः पुनराययुः। कुमारीजूय सोऽप्यागात् सर्वेऽप्यारुरुहुस्तरम् ॥ १०७॥ पादपायं कुमारेयः प्राप प्रथमतः प्रतुः । या कियदिदं तस्य यो लोकायं गमिष्यति ॥ १०॥ ॥ शुशुने नगवांस्तत्र मेरुश्रंग इवार्यमा । लंबमाना बद्धः शाखास्वन्ये शाखामृगा इव ॥ ११ ॥ १ अहं पूर्वोऽहं पूर्व इति यस्यां क्रियायां साहपूर्विका तया । २ सुराणां सभायामध्ये । ३ महावीराद्वीना अनुमहावीरमिति हीनार्थेऽव्ययीभावः । ४ गर्ववान् । ५ सूर्यः । ६ वानराः । .. . 1

·25
श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
पर्व १०
सर्गः२
॥१४॥
१
नमः कालत्रयज्ञाय जिनेन्माय स्वयंनुवे । ज्ञानबलवीर्यतेजःशक्त्यैश्वर्यमयाय ते ॥५॥
आदिपुंसे नमस्तुभ्यं नमस्ते परमेष्ठिने । नमस्तुभ्यं महेशाय ज्योतिस्तत्त्वाय ते नमः॥६॥
तुभ्यं सिद्धार्थराजेन्ऽकुलदीरोदधीन्दवे । महावीराय धीराय त्रिजगत्स्वामिने नमः॥ ७ ॥
इति स्तुत्वा गृहीत्वेशं मातुः पार्चे निधाय च । संहत्य तत्प्रतिबंदमवस्वापनिकामपि ॥ ७ ॥
निधायोजीर्षके झौम कुंमले चोपरि प्रजोः । श्रीदामगंमकं शक्रः कृत्वा चागात्स्वमाश्रयम् ॥ ५ ॥
॥ युग्मम् ॥
तदेन्जादिष्टधनदप्रेरिता जूनकामराः । ववृषुः स्वर्णमाणिक्यवसुधारा नृपौकसि ॥ एत ॥
कारान्योऽमोचयजन्तून सूनोर्जन्मोत्सवे नृपः। अईजन्म हि मोक्षाय जवनाजां जवादपि ॥ १ ॥
तृतीये दिवसे सुनोश्चंधमार्तमबिंबयोः। दर्शनं पितरौ प्रीतो कारयामासतुः स्वयम् ॥ ए॥
षष्ठेऽहन्यविधवान्निः कलमंगलगीतिनिः । सकुंकुमांगरागानिरनटपाकपचारुन्निः ॥ ए३ ॥
कंगलंबितमाल्यानिः कुलस्त्रीनिरनेकशः । राजा राझी चाकृषातां रात्रिजागरणोत्सवम् ॥ एव ॥
॥ युग्मम् ॥
सिद्धार्थ त्रिशलादेव्यौ प्राप्त एकादशे दिने । निवर्तयामासतुश्च जातकर्ममहोत्सवम् ॥ एए ॥
दिने तु पादशे राजा सिद्धार्थः सिध्वांबितः। आजूहवत्समस्तान्स्वाझातिसंबन्धबान्धवान् ॥ ए६ ॥
मांगट्योपायनकरान् सच्चके तान्महीपतिः । यथोचितप्रतिदानव्यवहारपरो हि सः॥ ७ ॥
१ इन्दुश्चन्द्रः । २ जनल्प त्पभूषणैश्चारुभिः ।
॥१४॥

·नमो लोकप्रदीपाय लोकप्रद्योतकारिणे । लोकोत्तमाय लोकाधीशाय लोकहिताय ते ॥ ॥ नमस्ते पुरुषवरपुंडरीकाय शंभवे । पुरुषसिंहाय पुरुषकगन्धधिपाय ते ॥ १३ ॥ चकुर्दायाजयदाय बोधिदायाध्वदायिने । धर्मदाय धर्मदेष्ट्रे नमः शरणदायिने ॥ १४ ॥ धर्मसारथये धर्मनेत्रे धर्मैकचक्रिणे । व्यावृत्तबझने सम्यग्ज्ञानदर्शनधारिणे ॥ ५ ॥ जिनाय ते जापकाय तीय तारकाय च । विमुक्ताय मोचकाय नमो बुद्धाय बोधिने ॥ १६ ॥ सर्वज्ञाय नमस्तुभ्यं स्वामिने सर्वदर्शिने । सर्वातिशयपात्राय कर्माष्टकनिषूदिने ॥ १७ ॥ तुन्यं क्षेत्राय पात्राय तीर्थाय परमात्मने । स्यावादवादिने बीतरागाय मुनये नमः ॥ ७० ॥ पूज्यानामपि पूज्याय महन्योऽपि महीयसे । आचार्याणामाचार्याय ज्येष्ठानां ज्यायसे नमः ॥ ७ए ॥ नमो विश्वंचवे तुन्यं योगिनाथाय योगिने । पावनाय पवित्रायानुत्तरायोत्तराय च ॥ ७० ॥ संप्रदालनाय योगाचार्याय प्रवराय च । अग्राय वाचस्पतये मांगट्याय नमोऽस्तुते ॥ १॥ नमः परस्ताऽदितायैकवीराय जास्वते । ॐजूजुर्वःस्वरितिवास्तवनीयाय ते नमः ॥७॥ नमः सर्वजनीनाय सर्वार्थायामृताय च । उदितब्रह्मचर्यायाताय पारंगताय ते ॥ ३ ॥ नमस्ते दक्षिणीयाय निर्विकाराय तायिने । वज्रषजनाराचवपुषे तत्त्वदृश्वने ॥ ४ ॥ १ पुरुषेषु अद्वितीयगन्धहस्तिरूपाय । २ धर्मनायकाय । ३ जयति रागादीनिति जिनस्तस्मै । ४ जापयति रागादीनिति जा- पकस्तस्मै । ५ नास्ति उत्तर उत्तमो यस्मात्तस्मै । ६ सम्यक् प्रक्षालयति पापानीति तथा तस्मै । ७ श्रेष्ठाय । ८ प्रथमाय । ९ सर्व- जनहिताय । १० तत्त्वानि पश्दतीति तत्वदृश्वा तस्मै ।

·Faroorsana ॥ तृतीयः सर्गः ॥ ततश्च त्रिजगन्नाथः सोदयं नन्दिवर्धनम् । आपप्रजेऽन्यतो गन्तुं ज्ञातवंश्यात् परानपि ॥१॥ चारित्ररथमारूढं विहारप्रस्थितं अनुम् । वृष्यः पितृसुहृविप्रः सोमो नत्वेत्यनापत ॥ २ ॥ स्वामिन् संवत्सरदानमदाः स्वान्यानपेक्ष्या । अदरिंकं जगजाझे बिना मां मन्दजाग्यकम् ॥३॥ अहं हि जन्मतो नाथ महादारियविद्रुतः। परान् प्रार्थयितुं ग्रामादामं ब्राम्याम्यहर्निशम् ॥४॥ सहे निर्जर्सनं क्वापि ग्रीवायां ग्रहणं कचित् । क्वचिदप्युत्तरादानं मुखमोदनकं क्वचित् ॥ ५॥ धनाशया तदाप्युञ्चैबहिर्जमत एव मे । अजानतो वात्सरिकं त्वदानं निष्फलं गतम् ॥६॥ संप्रत्यपि कृपां कुर्वन् जगन्नाथ प्रयच मे । निर्त्य प्रेषितः पल्या स्वामिन्नस्मि त्वदन्तिके ॥ ७ ॥ स्वाम्यप्युवाच कारुण्यात्त्यक्तसंगोऽस्मि संप्रति । तथाप्यसस्थितस्यास्य वाससोऽर्ध गृहाण नोः ॥ ७॥ सोऽपि वासोऽर्धमादाय हृष्टो निजगृहं ययौ । दशाबन्धकृते तुनेवायस्यादर्शयञ्च तत् ॥ ५ ॥ त्वया वेदं प्राप्तमिति तुन्नवायेन नाषितः । शशंस श्रीमहावीरादवाप्तमिति स विजः॥ १० ॥ बनाषे तुन्नवायस्तं दितीयमपि वाससः । अस्यार्धमानय मुनेस्तस्यानुपदमयट ॥ ११ ॥ मुनेः पर्यटतस्तस्य लगित्वा कंटकादिषु । तत्पतिष्यति वासोऽध सोऽनीहो न ग्रहीष्यति ॥ १२ ॥ तदादायात्रानयेस्त्वं योजयित्वा दले उन्ने । अहं पूर्णीकरिष्यामि शुक्लपक्ष श्वोरुपम् ॥ १३ ॥ १ स्वध स्वकीयोऽन्यःन परकीयस्तयोरनपेक्षया । २ उत्तरस्यादानम् । ३ वसा । ४ बससंधानकस्य । ५ इच्छारहितः ।

·श्री.त्रि.पु. चरित्र ॥ १॥ पर्व १८ सर्गः३ दीनारलदं मूल्येऽस्य चविष्यति विजज्य तत् । अर्धमध ग्रहीन्यानो चातरी सोदराविव ॥ १४ ॥ आमेत्युक्त्वा प्रज्जुमगात् स विजः प्रनुरप्यत्र । ईर्याप्तमितिमान् सायं कूर्मारग्राममासदत् ॥ १५ ॥ नासाग्रन्यरतनयनः प्रलंबितनुजयः। प्रतुः प्रतिमया तत्र तस्थौ स्थाणुरिव स्थिरः ।। १६॥ तदा च गोपः कोऽप्येको वाहयित्वा दिनं वृपान् । ग्रामसीमन्युपस्वामि पाल एवमचिन्तयत् ॥ १७ ॥ अत्रैव मे चरन्त्वेते. वृषता ग्रामसीमनि । अहं करिष्ये ग्रासान्तर्गत्वा दोहं पुनर्गवाम् ॥ १७ ॥ ध्यात्वैवं सोऽविशद्धामं चरन्तस्तकृपाः पुनः । छाटवीं विविशुर्गोपं विना तिठन्ति ते न हि ॥ १७ ॥ स ग्रामात्त्वागतो गोपो मम क पना इति । पप स्वामिनं स्वान्यायवोचन्न हि किंचन ॥ २० ॥ तूणीके तु प्रन्नौ नैप किंचित्तीति चिन्तयन्। उक्षणो मृगयमाणः स्वान गोपोऽतीयाय तां निशाम् २१ ज्रान्त्वा तेऽपि वलीवर्दाः पुनरेयुरुपप्रन्नु । निपद्य तस्थू रोमन्यायमानाः स्वस्थचेतसः ॥२२॥ ज्रान्त्वा सोऽप्यागतो गोपो वृपान् दृष्ट्वेत्यचिन्तयत् । प्रजाते नेतुकामेन नूनं गावोऽमुना हृताः ॥ २३ ॥ एवं विचिन्त्य रत्नसा समुत्पाट्य च दामनीम् । प्रतुं हन्तुमधाविष्ट सकोपो गोपंपांसनः॥२४॥ तदा चाचिन्तयक्रः किं स्वामी प्रथमेऽहनि । विदधातीत्यथापश्यत्तं गोपं हन्तुमुद्यतम् ॥२५॥ स्तंजयित्वाथ तं शकस्तत्रैत्यैवमतर्जयत् । किं नामुं वेत्सि रे पाप सिद्धार्थनृपनन्दनम् ॥ २६ ॥ ततः प्रदक्षिणीकृत्य त्रिी प्रणिपत्य च । इति विज्ञपयाञ्चके प्रन्नुः प्राचीनवर्हिपा ॥ २७ ॥ चविष्यति घादशाब्दान्युपसर्गपरंपरा । तां निपेधितुमिनामि जूत्वाई पारिपार्श्वकः ॥ २ ॥ १ स्वामिसमीपम् । २ मूके । ३ वृषान् । ४ अतिचक्राम । ५ बन्धनरज्जुम् । ६ अधमगोपः । ७ इन्द्रेण । ॥ १ए।

·-
श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
॥ २० ॥
पर्व १०
सर्गः ३
शत्रौ मित्रे तृणे स्त्रैणे स्वर्णेऽश्मनि मणौ सृदि । इहामुत्र सुखे सुखे नवे मोदे समारायः॥५३॥
निष्कारणैककारुण्यपरायणमनस्तया । मजाद्भवोदधौ मुग्धमुद्दिधीषुरिदं जगत् ॥ ४॥
प्रतुः ग्रेजञ्जन श्वाप्रतिवघोऽब्धिमेखलाम् । नानाग्रामपुरारण्यां विजहार वसुन्धराम् ॥ ३५॥
॥ नवनिः कुलकम् ॥
दीक्षाकणे च यचक्रे विनोदेवैविलेपनम् । शृंगास्तत्सौरनाकृष्टास्तमागत्योपद्रुवुः ॥ ६॥
गन्धयुक्तिमयाचन्त ग्रामीणतरुणाः प्रन्नुम् । अंगसंगं तरुण्यस्तु स्मरज्वरनरौषधम् ॥ ७ ॥
दीक्षादिनात् प्रनृत्येवं सायं मासचतुष्टयम् । उपसर्गाञ्जगन्नाथः सेहे गिरिरिव स्थिरः॥ ७ ॥
अन्यदा विहरन् स्वामी मोराके सन्निवेशने । ययौ दूइङन्तकाख्ये तापसवातसंकुले ॥ ४ए॥
पितृमित्रं कुलपतिस्तत्र नाथमुपास्थितः । पूर्वान्यासात् स्वामिनापि तस्मिन् बाहुः प्रसारितः॥ ५० ॥
प्रार्थितः कुलपतिना तत्रैकामवसन्निशाम् । प्रतिमयैकरात्रिक्या श्रीमान् सिधार्थनन्दनः ॥२१॥
विर्जिहीर्घ नगवन्तमूचे कुलपतिः पँगे । वर्षाकालस्त्वया कार्यों विविक्तवसताविह ॥ ५ ॥
नीरागोऽपि वचस्तस्य प्रतिश्रुत्योपरोधतः । निरञ्जनः शंख श्व प्रययौ प्रचुरन्यतः ॥ २३ ॥
वायुरिवाप्रतिबद्धो निर्लेपः पद्मपत्रवत् । सर्वत्र विहरन् ग्रीष्मकालं स्वाम्यत्यवाहयत् ॥ २४ ॥
सिद्धार्थसुहृदस्तस्य स्मरन् कुलपतेर्वचः । स्वामी प्रावृषमत्येतुं मोराकं पुनरज्यगात् ॥ ५५ ॥
१ पाषाणे । २ उद्धर्तुमिच्छुः । ३ वायुः । ४ भ्रमराः । ५ व्रातः समूहः । ६ विहर्तुमिच्छुम् । ७ प्रातःकाले । ८ एकान्तस्थाने ।
९ अंगीकृत्य ।
॥ १० ॥

·वर्पत्युजर्जितं मेघेऽखंडधारागृहोपमे । स्वस्वस्थानाय गत्सु पश्रिकेप्वपि हंसबत् ॥ ५६ ॥ प्रजोर्चातृच्यतास्नेहसम्बन्धमधुराशयः । गृहमेकं कुलपतिस्तृणावादितमार्पयत् ।। ५७ ।। ॥ युग्सम् ॥ आजानुलम्वितनुजो जटावानिव पादपः । नियंत्रितमनास्तत्र तस्थौ प्रतिमया प्रन्नुः ॥ ५ ॥ नीष्मग्रीष्मर्तुमाहात्म्यान्निःशेपिततणे वने । अनुद्यन्नृतनतणे नवत्वात्मावृपोऽपि च ॥ एए॥ अधावन् खादितुं गावस्तापसानां तृणोटजान् । निर्दयास्तापसास्ते गास्ता यष्टिनिरताडयन् ।। ६० ॥ ॥ युग्मम् ॥ तैस्ताड्यमाना गावस्तास्तुणोकः स्वाम्यधिठितम् । चखाः स्तंजनिनृते प्रजौ तासां कुतो हि जी॥६॥ तापसा अपि तत्प्रेक्ष्याक्रुध्यन्नेवं प्रतुं प्रति । रक्षामो वयमुटजान् स्वं न रदत्यसौ पुनः ॥ ६ ॥ अहो कुलपतेः कोऽयमतिभिर्यस्य पश्यतः । चखार्गाव चटजमहो स्वा\कनिष्ठता ॥ ६३ ॥ किं कुर्महे स्त्र शात्मेव प्रियः कुलपतेरयम् । तन्नयादेव परुषं न वक्तुमिह शक्यते ॥ ६ ॥ तापसास्तेऽन्यदा नाथे प्ररूढप्रौढमत्सराः । गत्वा कुलपतेः पार्थे सोपालंजमदोऽवदन् ॥६५॥ आश्रमे श्रमणः कोऽयमानीतो निर्ममस्त्वया । उटजस्यापि नाशोऽद्यस्मिन्निह तस्थुपि ॥६६॥ अकृतज्ञ उदासीनो निर्दाक्षिण्योऽलसश्च सः । गोच्योऽपि रक्षति न यः खाद्यमानं स्वमाश्रमम् ॥ ६ ॥ स १ अनुत्पन्नानि नवतृणानि यस्मिंस्तस्मिन् । २ तृणगृहम । ३ स्तंभवन्निश्चले । ४ आत्मीयः। ५ अस्मिन् श्रमणे तस्थुपि स्थिते सति

·श्री.नि.पु.
चरित्रं
॥२१॥
पर्व १०
सर्गः३
-
सुनिमन्योऽथवा नैप गा रक्षति समत्वनृत् । गुरुदेवार्चकास्तत्किं वयं न मुनयो मुने ॥६॥
ततः कुलपतिरगाउपनायं ददर्श च । कृत्तपदं खगमिव दिवर्जितमाश्रमम् ॥ ६ए॥
निर्मत्सराः सत्य गिरस्तापसा इति चिन्तयन् । स नाश्रमूचे किं तात बातोऽयं नोटजस्त्वया ॥ ७० ॥
स्वपित्रा रक्षिताः सर्वे यावजीब किलाश्रमाः। पुष्टशासनरूपं हि तवापि व्रतमर्हति ॥ ७१॥
चात्मानमिव रक्षन्ति स्वं नी नीडेजा अपि । विवेकिना त्वया हन्त किमाश्रम उपेदितः ॥ ७॥
स्वविवेकोचितां शिक्षा स दत्वा जीर्णतापसः । स्वमाश्रमं ययौ जूयः स्मरन् सिद्धार्थसौहृदम् ॥ ७३॥
दध्यौ चैवं विचरेषामप्रीतिर्मन्निबन्धना । तदन स्थातुमुचितं न मे सर्वहितैषिणः ॥ ४॥
एवं च चिन्तयन् स्वामी वैराग्यमधिकं दधत् । अभिग्रहानिमान् पञ्च जग्राह करुणानिधिः ॥ ७॥
नैवाप्रीतिमतो गेहे वसनीयं कदाचन । स्थातव्यं च शरीरेण कायोत्सर्गजुषा सदा ॥ ७६॥
स्थेयं मौनेन च प्रायो जोक्तव्यं पाणिनाजने । गृहस्थस्य च बिनयो न कार्य इति पञ्च ते ॥ ७ ॥
अनिग्रहान् गृहीत्वामूनर्धमासादनन्तरम् । ग्रामं नाम्नास्थिकग्रामं ययौ प्रावृष्यपि प्रनुः ॥ ७ ॥
तन चैकस्य यक्षस्य शूलपाणेनिकेतने । अधिवस्तुं जगन्नाथो ग्रामीणानन्वजिज्ञपत् ॥ ७॥
ऊचुम्या न यक्षोऽयं वस्तुं दत्तेऽन कस्यचित् । यक्षस्यामुष्य हि कथा महती सा निशम्यताम् ॥७॥
ग्रामोऽयमजवत्पूर्व वर्धमानोऽनिधानतः । नद्यस्ति वेगवत्यत्र पंकिलोजयकूलनूः ॥ १॥
आत्मानं मुनि मन्यत इति तथा । २ रक्षितः । ३ पक्षिणः। ४ उपदेशम् । ५ वृद्धतापसः। ६ अहमेव निबन्धनं कारण
यस्याः सा । ७ हस्त एव भाजन पात्रं तस्मिन् ।
॥ २१ ॥

·तत्र जांडनृतैरागादनसां पञ्चन्तिः शतैः । धनदेवो वणिक् तस्य चाजूदेको महावृपः ॥ ७॥ तं महोई धुरि कृत्वा सर्वाणि शकटानि सः । नद्या उत्तारयामास विषमाया अपि क्षणात् ॥ ३ ॥ अतिनाराकर्षणेन मुखेन रुधिरं वमन् । स महोदः पपातो- तेजाजीव सात्विकः ॥ ४॥ संजूप्य च वणिग्याम्यानुवाच वृपसादिकम् । पाड्योऽयं वृषनो न्यासीकृतजीवितवन्मम ॥ ५ ॥ वृषस्य तृणपानीयनिमित्तं च धनं बडु । ब्राम्याणामर्पयामास स्वामिधर्मो ह्ययं खलु ॥६॥ ततो वणिक स्वयमपि चारिपानीयढौकनात् । प्रियाकृत्य महोदाय सासंदा परतो ययौ ॥५॥ धनमादाय ते ग्रान्यात्तृणवार्यादिना वृषम् । प्रतिचकुन तं पापाः कुवैद्या श्व रोगिणम् ॥ ७ ॥ संजातहृदयनोटः कुत्पिपासाकदर्थितः । चर्मकीकसमात्रांगः स गौरेवमचिन्तयत् ॥ ए॥ शाहो निष्करुणो ग्रामः पापिठो निष्ठुराशयः। चांडालनिर्विशेषोऽयमशेषोऽप्यतिवञ्चकः ॥ए ।। दूरे स्वयं करुण्या दीनस्य मम पालनम् । मत्स्वामिदत्तमप्येनिजग्धं चार्या दिवेतनम् ॥ ए१ ॥ कुखोऽकामनिर्जरावान् स गौमत्वोदपद्यत । व्यन्तरः शूलपाण्याख्यो ग्रामेऽत्रैव पुरातने । ए५ ॥ सोऽयाज्ञासीविनंगेन पूर्वजन्मकयां निजाम् । ददर्श गोवपुस्तञ्च ग्रामायास्मै चुकोप च ॥ ए३ ॥ व्यका ध्यंतरो मारिं स मारेरिव दैवतम् । मार्यमाणैरमी ग्राम्यैरजूवन्नस्थिसंचयाः॥ ए॥ छापृवंश्चातुरा ग्राम्या मुहुर्योतिर्विदादिकान् । चक्रुः शान्त्यै तदाज्ञां च वैद्याशामिव रोगिणः ॥ ए५॥ १ शकटानाम् । २ अश्वविशेषः । ३ सत्त्वगुणी । ४ प्रियं कृत्वा । ५ अश्रुसहितनेत्रः । ६ अन्यतः । ७ कीकसानि अस्थीनि । ८ मक्षितम् । ९ तृणादीनां द्रव्यम् ।

·पर्व १० श्री.नि.यु. चरित्रं ॥ १२ ॥ सर्गः ३ steita विदधुर्गृहदेवीनां स्नानपूजादिकं मुहुः । नोपशान्तिरजून्मारेस्तथापि हि मनागपि ॥ ए६॥ ग्रामान्तराण्ययुग्राम्या व्यन्तरः स तु कोपनः । युवराजो यमस्येवामारयत्तांस्तथापि हि ॥ ए॥ ग्राम्या व्यचिन्तयंश्चैवं कोऽप्यस्मानिर्विरोधितः । देवो देत्योऽथवा यक्षः क्षेत्रपालोऽपरोऽपि वा ए॥ यामस्तत्रैव तद्भामे तत्प्रसादनहेतवे । एवं विमृश्य ते नूयः संजूयेह समाययुः ॥ एए । ते साताः श्वेतवसना उत्तरासंगधारिणः । मुक्तकेशाश्चत्वरेषु त्रिकेपूद्याननूमिषु ॥ १० ॥ जूतगेहेप्वश्रान्यत्र क्षिपन्तः परितो वलिम् । जवाननाः प्राञ्जलयो दीनास्या एवमूचिरे ॥ १०१॥ युग्मम्॥ जोः सुरा असुरा यक्षरक्षःकिंपुरुषादयः । यत्प्रमादान्मदाघागस्तन्नः क्षाम्यन्तु सर्वथा ॥ १०॥ कोपः प्रणासावधिको महतां हि महानपि । तत्पसीदतु यः कश्चिदस्त्यस्मानिर्विरोधितः ॥ १०३ ॥ व्यन्तरः सोऽन्तरिक्षस्थोऽथाब्रवी उराशयाः । लुब्धा लुब्धकसंकाशाः क्षमणं कुरुताधुना ॥ १० ॥ तदानीं वृपत्नस्य कुत्तुपाक्रान्तस्य तस्य तु । वणिग्दत्तधनेनापि दत्तं नांजस्तृणादि यत् ॥ १०५ ॥ स मृत्वा वृषज्ञोऽजूवं शूलपाणिरहं सुरः । तेन वैरेण वः सर्वान्मारयामि स्मरन्तु तत् ॥ १०६॥ तच्छ्रुत्वा ते पुनस्तस्मै धूपोत्देपपतत्पराः । लुग्न्तो नूतले दीना जूयोऽप्येवं बजापिरे ॥१०॥ अपराधमदोऽस्मानिस्तथापि क्षाम्य शाम्य च । शरणं त्वां प्रपन्नाः स्मो ह्यनन्यशरणा वयम् ॥ १० ॥ तवाचा व्यन्तरः किञ्चिपशान्तोऽब्रवीदिति । श्रमूनि मानुपास्थीनि पुञ्जीकुरुत संग्रति ॥ १०ए। १ आगोऽपराधः । २ लुब्धकसदृशाः । ३ समूहीकुरुत च्व्यन्तम् । SNORE ·तस्योपरि कुरुवं चायतनं तस्य चान्तरे । ममोक्षरूपानुगतां मूर्ति स्थापयतोच्चकैः॥ ११०॥ एवं कृते प्राणितं वः प्रदास्ये नान्यथा पुनः । तथैव तपचस्तेऽपि ग्राम्या विदधुराहताः ॥ १११ ॥ पूजाकर शूलपाणेरिन्जशर्माणमाख्यया । ग्रामः समादिशत्तस्मै कटिपतानपवेतनः ॥ ११ ॥ अत्रास्थिसंचयोऽस्तीति ग्रामोऽसावस्थिकाह्वयः। तदापति लोकेऽनुपर्धमानानिधोऽपि सन् ॥११३॥ श्रान्ताः कार्पटिका रात्रौ वसन्त्यायतनेऽत्र ये। तमात्रावेव तान् हन्ति शूलपाणिः कृतान्तवत् ॥११॥ स्थित्वा लोको दिनं ह्यनेन्शर्मा च तदर्चकः । सायं स्वसदने याति तवस्तुं तेऽत्र नोचितम् ॥ ११५॥ इत्युक्त्वा ते पृयगपि स्वामिने वसतिं दः । प्रतीयेष न तु स्वामी यदौकस्तत्वयाचत ॥ ११६॥ अथ ग्राम्यैरनुज्ञातो बोधार्ह व्यन्तरं विदन् । तदायतनैककोणे तस्थौ प्रतिमया प्रनुः॥ ११७॥ सायं कृत्वा धूपवेलामिन्जशर्मा तदर्चकः । निःसार्य पश्रिकान् सर्वान् नगवन्तमदोऽवदत् ॥ ११ ॥ अयि देवार्य निर्याहि त्वमप्यायतनादितः । अयं हि व्यन्तरः क्रूरो नावी ते निशि मृत्यवे ॥ ११ ॥ तस्थौ च स्वामी तुष्णीको व्यन्तरः सोऽप्यचिन्तयत् । अहो मुमूर्षुः कोऽप्येष ममायतनमागमत् १५० ग्रामेण वार्यमाणोऽपि मुहुर्मत्पूजकेन च । दृप्तः कोयमिहावात्सीदर्पमस्य हरामि तत् ॥११॥ देवार्चके ततो यातेऽस्तमिते च दिवाकरे । कायोत्सर्गस्थिते नाणेऽट्टहासं व्यन्तरोऽकरोत् ॥ १२ ॥ पुष्फोटेव ननोजांडं तुनोटेवोमुमंगलम् । तेनाट्टहासशब्देनातिरौजेण प्रसर्पिणा ॥ १३ ॥ ग्रामलोकोऽपि तं शब्दं श्रुत्वावोचत्परस्परम् । नूनं देवार्यकः सोऽद्य व्यन्तरेण निहन्यते ॥ १२॥ १ कल्पित बहु वेतनं मूल्यद्रव्य येन सः । २ मर्तुमिच्छुः । ३ अस्तं गते ।

·+ श्री.त्रि.पु. चरित्रं पर्व १० सर्गः ३ ॥३३॥ नाम्ना तत्रोत्पलः पार्श्वतीर्थसाधुवररतदा । परित्रामष्टांगमहानिमित्तज्ञानपंमितः ॥ १२५ ॥ लोकादेवार्यवृत्तान्तं श्रुत्वाधादधृति हृदि । अपश्चिमस्तीर्थकरो मा स्म भूदिति शंकया ॥ १२६ ॥ ॥ युग्मम् ॥ अट्टहासस्वरेणापि न चुदोन यदा प्रन्नुः। हस्तिरूपं महाघोरं व्यन्तरो विचकार सः ॥ १२७ ॥ स्वामिना हस्तिरूपे चावज्ञाते सति निर्ममे । पिशाचरूपं सोऽप्युच्चै रोदसीमानदंभवत् ॥ १२ ॥ तेनाप्यकुन्निते नाणे सर्परूपं जयंकरम् । विचकार स पुष्टात्मा यमपाशायुधोपमम् ॥ १२ ॥ प्रतुं स सर्पो दन्धिो नो गैनावेष्टयदृढम् । ददंश दशनैर्वाढममोघविषनिमरः ॥ १३० ।। चक्रे सर्व सुधाजूते जूतराट् सप्त वेदनाः। शिरोनेत्रश्रवोनासादन्तपृष्टनखे प्रनोः ॥ १३१ ॥ एकापि वेदना मृत्युकारणं प्राकृते नरे । अधिसेहे तु ताः स्वामी सप्तापि युगपद्भवाः ॥ १३ ॥ कृत्वा कृत्वेत्युपसर्गानिर्विलो व्यन्तरः स तु । नत्वा विज्ञपयामास प्रन्नुमेवं कृताञ्जलिः ॥ १३३ ॥ मया उरात्मना नाथ तव शक्तिमजानता । नितान्तमपराधं यत्तदमस्व दयानिधे ॥ १३४ ।। तदा च सिद्धार्थसुरः स्वकार्यव्यग्रमानसः । स्वामिसान्निध्यविषयमस्माषविक्रशासनम् ॥ १३५ ॥ साटोपमेत्य चेत्यूचे शूलपाणे सुराधम । अप्रार्थितप्रार्थक नोः किमेतद्भवता कृतम् ॥ १३६ ॥ तीर्थकरं नगवन्तं सिद्धार्थनृपनन्दनम् । जगत्रयस्यापि पूज्यं किं न जानासि कुर्मते ॥ १३७ ॥ १ चरमः । २ तिरस्कृते । ३ देहेन । ४ श्रवः श्रोत्रम् । ५ सामान्ये । ६ अग्रार्थितस्य मृत्योः प्रार्थक ।

·यदि त्वचरितं शकः स्वामिन्नतोऽद्य वेत्स्यति । तदा तत्कुलिशधारादोदपात्रीनविष्यसि ॥ १३ ॥ शूलपाणिस्ततो जीत्या पश्चात्तापेन चाकुलः। पुनरदमयनाथ नान्यदौपयिकं तदा ॥ १३ ॥ तं प्रशान्तं च सिधार्थः सानुकंपोऽन्यधादिदम् । अहो तत्वाननिझोऽसि शृणु तत्त्वं यथातथम् १३० वीतरागे देवबुधिगुरुबुधिश्च साधुषु । धर्मे जिनोदिते धर्मबुद्धिरित्यात्मसात् कुरु ॥ ११ ॥ प्राणिवतः परं पीडां मा कापीरात्मनीव जोः । निन्देगहेश्च सर्वाणि पूर्वश्चरितानि च ॥ १५ ॥ अप्येकदाचरितत्य हन्त तीनस्य कर्मणः । कोटाकोटिगुणं मुःखविपाकं जन्तुरश्रुते ॥ १५३ ॥ शूलपाणिस्तदाकानेकप्राणियं कृतम् । स्मरन्मुदुर्निनिन्द स्वं पश्चात्तापाधिवासितः ॥ १५ ॥ सम्यक्त्वनवोविनः सोऽर्चित्वा चरणौ प्रजोः। आगोमतशालनांजःसंगीतमुपचक्रमे ॥ १५५॥ तजीतशब्दमाकये ग्राम्य एवमचिन्तयत् । मन्ये व्यापाद्य देवार्य देवः कीडति संप्रति ॥ १४६ ॥ नाथोऽपि चतुरो यामान किञ्चिदूनान् कदर्थितः । श्रमान्निजामधिगतोऽपश्यत् स्वमानमून् दश ॥१४ वर्धिष्णुस्तालपिशाचः स्वयं व्यापादितः किल । कोकिलो श्वेतचित्रौ च सेवमानौ स्वसन्निधौ ॥ १५ ॥ दामध्यं च गन्धाढ्यं गोवर्गः सेवनोद्यतः । पझाचितं पद्मसरो दोया तीर्णश्च सागरः ॥ १४ए। उजश्मिकं चार्कबिंवमथाधिर्मानुषोत्तरः । निजात्रैर्वेष्टितः स्वेनारूढं मेरुशिरोऽपि च ॥ १५० ॥ एवं प्रेदय दश स्वप्मान प्राबुद्ध त्रिजगशुरुः । जदियाय च मार्तडी विवन्दिषुरिव प्रचुम् ॥ १५१ ॥ N १ तत्य कुलिशस्य वजस्य धारया चूर्णपात्रीभविष्यसि चिः । २ आत्माधीनम् । ३ उधिका रश्मयः किरणा यस्य तत् । ४ सूर्यः ।

·श्री.नि.पु. पत्र १ सर्गः३ ॥२४॥ तदा चागाजानः सर्व इन्शोत्पलोऽपि च । अदतांगं पूजितं च प्रचुं प्रेक्ष्य मुदं ययौ ॥ १५ ॥ साश्चर्याः प्रनुमन्यर्च्य पुष्पप्रतिनिश्च ते । सिंहनादं विदधिरे वीरा व जिताहवाः ॥ १५३ ॥ सिंहनादमुखास्ते तु परस्परमदोऽवदन् । देवार्येणाधुना दिष्ट्योपाशामि व्यन्तरश्चिरात् ॥ १५ ॥ उत्पलोऽपि परिज्ञाय जगवन्तमवन्दत । निषसाद च तत्पादपद्मान्ते शिष्यलेशवत् ॥ १५५ ॥ कायोत्सर्गावसाने तु मनुं नत्वोत्पलः पुनः । ज्ञानसामर्थ्यतो ज्ञातअनुस्वमोऽनवी दिदम् ॥ १५६ ॥ स्वामिन्निशान्ते युष्माभिः सुस्वप्नाः प्रेहिता दश।तत्फलानि स्वयं वेत्सि जक्त्याख्यामि तथाप्यहम्१५७ हतस्तालपिशाचो यत्तन्मोहं निहनिष्यसि । यतः कोकिलः शुक्लध्यानमारोदयसीश तत् ॥ १७ ॥ यच्चित्रकोकिलस्तवादशांगी प्रथयिष्यसि । गोवर्गो यत्तु तद्भावी संघस्तव चतुर्विधः ॥ १५ ॥ यत्तु पद्मसरो देवनिकायः सेवकस्ततः । यत्तु सागरमुत्तीर्ण उत्तरिष्यसि तद्भवम् ॥ १६० ॥ यच्चार्कः केवलज्ञानं तत्समुत्पत्स्यते तव । यच्चांढवेष्टितोऽस्तित्सप्रतापं यशस्तव ॥ १६१ ॥ यन्मेरुश्रंगमारूढस्त्वं तत्सिंहासनस्थितः। धर्म देक्ष्यसि यदाम्नी तयोर्वेझि फलं न हि ॥ १६ ॥ अथाचचक्षे जगवान् दामध्यफलं त्वदः । गृहस्थानां यतीनां च वक्ष्ये धर्म विधापि हि ॥ १६३ ।। अथ नत्वा जगन्नाथं ययौ स्वस्थानमुत्पलः । विस्मयप्रमदोन्मुजमनसोऽथापरेऽप्ययुः ॥ १६ ॥ तत्रार्धमासक्षपणैश्चतुर्मासीमतीत्य ताम् । निरगादस्थिकग्रामाविहर्तु प्रनुरन्यतः ॥ १६५ ॥ अनुगन्छन् शूलपाणिः प्रतुं नत्वाच्यधादिदम् । स्वसौख्यनिरपेक्षस्त्वं मिहागा मेऽनुकंपया ॥ १६६ ॥ १ जित आवो युद्धं यैस्ते । २ मालाद्वयम् । ३ विस्मयेन यः प्रमदो हर्षस्तेन प्रफुल्लचेतसः । ॥ER ·न पापो मत्समः कोऽपि यस्त्वय्यप्यपकारकृत् । न स्वार्यस्त्वत्समः कोऽपि यो मय्यप्युपकारकृत् ॥१६॥ अद्य यावदार्जयिष्यं कामहं नरकावनिम् । नाबोधयिष्यस्त्वं चेन्मां विश्वोपकृतिकर्मठ ॥ १६॥ श्त्युदित्वा नक्तिगों नगवन्तं प्रणम्य च । शूलपाणिर्निववृते शान्तो विप वामदः॥ १६ए । दीक्षादिनादतीतेऽन्दे मोराकं सन्निवेशनम् । गत्वा तद्वहिरुद्याने स्वाम्यस्थात् प्रतिमाधरः॥ १० ॥ तस्मिन्नन्दको नाम पाखंमी सन्निवेशने । ज्योतिष्कमंत्रतंत्रादिकरणेन स्म जीवति ॥ ११॥ तस्यासहिष्णुर्माहात्म्यं स्वाम्यर्ची चाजिलाषुकः। सिद्धार्थव्यन्तरः कृत्वा संक्रमं स्वामिवर्मणि ॥१७॥ यान्तमाहूय गोपालमूचे जो नुक्तवानसि । कंगुकूरं ससौवीरें वृषांस्नातुं च गनसि ॥ १७३॥ आगवंश्चाहिमसाक्षी स्वप्नेऽरोदीश्च निर्जरम् । तदेतत्संवदति किं सत्यमाख्याहि गोपक ॥ १७ ॥ सत्यमेवेति तेनोक्ते सिद्धार्थस्तस्य नूरिशः। नूयस्तत्तत्समाचख्यौ प्रत्ययोत्पत्तिकारणम् ॥ १७५ ॥ गोपः सविस्मयो ग्रामे गत्वाख्यद्यद्वहिर्वने । देवार्योऽस्ति निकालज्ञः सोऽपूरि प्रत्ययान्मम ॥ १७६ ॥ तच्छ्रुत्वा कौतुकापूर्णस्तूर्णं ग्रामजनोऽखिलः । पुष्पाक्तादिपूजानुदाययौ स्वामिसन्निधौ ॥ १७ ॥ सिद्धार्थः स्वामिसंक्रान्तो ग्रामीणानब्रवीदिदम् । भ्रष्टुं मेऽतिशयं यूयं सर्वे स्थ किमिहागताः ॥ १० ॥ ग्राम्यैरामेत्यनिहिते यत्तदृष्टं कृतं श्रुतम् । नक्तं च प्राक् तदानीं च सिद्धार्थस्तदचीकथत् ॥ १७ए॥ सिम्झार्थों लावि चाचख्यौ श्रुत्वा लोकस्ततोऽकरोत् । प्रनोः पूजां वन्दनां च महामहिमपूर्वकम्॥१७॥ PRESS १ स्वार्यः सुष्टु आर्यः पूजनीयः । २ स्वामिदेहे । ३ सौवीरं कांजीविशेषस्तेन सहितम् । ४ शीघ्रम् । ma.... ma । - ·श्री.त्रि.पु. चरित्रं ॥ २५॥ पर्व १० सर्गः३ एवं च प्रत्यहं लोकेवापतत्सु पैतत्सु च । सिद्धार्थव्यन्तरस्यानून्मनःप्रीतिर्गरीयसी ॥ ११॥ ऊचुस्तत्रान्यदा ग्राम्याः स्वामित्रचन्दकानिधः। ग्रामे परिवसत्यस्मिन् सोऽपि वेत्ति जवानिव ॥१७॥ सिद्धार्थस्तानजाषिष्ट न स जानाति किञ्चन । हजून् प्रतार्य नवतः करोत्युदरपूरणम् ॥ १३ ॥ ते गत्वाबन्दकं स्माहुर्न त्वं जानासि किञ्चन । सर्व जानाति देवार्यो नावि जूतं जवञ्च यत् ॥ १४ ॥ स्वप्रतिष्ठानशनीरुर्बजाषेऽचन्दकोऽप्यदः। स वः पुरो वेत्ति परं परमार्थमजानताम् ॥ १५ ॥ पुरो मम यदि ज्ञाता मन्ये ज्ञाता तदा हि सः । गत्वा तस्याज्ञतामाविष्करोग्येषोऽध पश्यत ॥१६॥ इत्युक्त्वाचन्दकः क्रुयो वृतो ग्राम्यैः सकौतुकैः । कायोत्सर्गस्थितं नाशं द्रुतं द्रुतसुपाययौ ॥ १७ ॥ करांगुलीजिः स तृणं गृहीत्वोजयपार्श्वयोः। ऊचे नाथ तृणमिदं किं मया बेत्स्यते न वा ॥ १७ ॥ जावस्तस्याजवच्चायं देवार्यों यदिष्यति । तत्प्रतीपं करिष्यामि स्याद्यपानृतवागसौ ॥ १ए॥ आचचदे च सिद्धार्थो न बेत्स्यत इदं तृणम् । अबन्दकोऽपि तत्तुमारेने सजितांगुलिः॥ १० ॥ दध्यौ शक्रस्तदा स्वामी विहरत्यधुना कथम् । दत्तोपयोगश्चापश्यत्तदबन्दकचेष्टितम् ॥ १५१ ॥ मा नूत्स्वामिमुखोजीर्णा गीरसत्येति वननृत् । वज्रेण चिछेद दशाप्यचन्दककरांगुलीः ॥ १७ ॥ वीदापन्नस्तृणाच्छेदाचस्यमानोऽखिवैजनैः। शबन्दकोऽन्यतोऽगन्मत्त इव मूढधीः ॥ १५३ ॥ सिद्धार्थोऽथावदद्राम्यास्तस्करोऽचन्दको ह्ययम्।ग्राम्याः प्रत्यूचिरे स्वामित् किं कस्यानेन चोरितम् १ए। सिघार्थोऽप्यब्रवीदत्र वीरघोषोऽस्ति कर्मकृत् । तच्छ्रुत्वा वीरघोषोऽपि प्रणम्य स्वमदर्शयत् ॥ १५ ॥ १ आगच्छत्सु । २ गच्छत्सु । ३ सरलाशयान् । ४ अन्यथा । ५ अमत्यवाकू । ६ गीर्वाणी । ७ विस्मितः ।

·आदिशेति च तेनोके सिद्धार्थः पुनरत्यधात् । जाजनं ते दशपलं नष्टपूर्व निकेतनात् ॥ १६ ॥ आमेत्युक्ते च घोपेण सियार्थः स्माह तत्खलु । हृतं पाखंमिनानेन प्रत्ययोऽत्र निरीक्ष्यताम् ॥ १७ ॥ पश्चान्निजौकसः प्राच्यां दिशि शिनुमहीरुहः । हस्तमात्रमधः क्षिप्तमस्ति गत्वा गृहाण तत् ॥ १ए ॥ उत्कौतुकैर्वृतो लोकैरिघोषस्तदालये । नाजनं तत्तथाख्यातं गृहीत्वा पुनराययौ ॥ १एए । ग्राम्यानुत्तुमुलान् नूयः सिद्धार्थः प्रोचिवानिति । योऽपि श्रूयतामिन्जशर्मेत्यत्रास्ति किं गृही ॥२०॥ अस्तीत्यनिदधे लोक इन्शर्माप्युपस्थितः । आज्ञापयायमस्मीति वदन प्राञ्जलिरग्रतः॥ २१ ॥ सिद्धार्थोऽनिदधे न नष्टः किं ते पुरा हुमुः। एवमेतदित्यवोचदिन्जशर्मा सविस्मयः ॥२०॥ सिधार्थः स्माह हत्वा स जदितो निकुणामुना । बदर्या दक्षिणे पार्वेऽवैकरेऽस्थीनि तस्य तु ॥२३॥ लोकाश्च कौतुकाजत्वा तदस्थीनि व्यलोकयन् । सन्तीत्यनिदधानास्तु जूयस्तत्र समाययुः॥२०॥ सिधार्थः पुनरप्यूचे तृतीयमपि चेष्टितम् । अस्यास्ति तदस्तु परं कथयिष्यामि न ह्यहम् ॥ २०२॥ आख्याहि सर्वथा तन्नः प्रसीदेति पुनः पुनः । ग्राम्यास्तमब्रुवन् रम्या स्यादर्धकथिता कथा ॥ २०६॥ अवान्नाषिष्ट सिद्धार्थो नाख्यास्यामि तथाप्यहम् । कौतूहलं चेत्तनार्या गत्वा पृबत तगृहे ॥ २०७॥ तधेश्मनि ययौ लोकः स्वजार्या तेन तद्दिने । कुहितामर्षवत्येवं सास्रक् चिन्तयन्त्यजुत् ॥ २० ॥ सुठु जातं यदेतस्य करांगुल्यो निकर्तिताः । यत्कृतश्चाखिौंकैलोकः संप्रत्युपैति चेत् ॥ २०ए। १ निजगृहस्य । २ शिग्रुः भाषायां 'सरगवो' इति ख्यातः । ३ अजः । ४ अवकरः भाषायां 'उकरडो' इति ख्यातः। ५ अश्रुणा सहिता दृष्टिर्यस्याः सा । ६ तिरस्कृतः।

·पर्व १०
सर्गः३
श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
॥ २६॥
अस्य श्चरितं सर्वं तदा प्रकटयाम्यहम् । यथैष बजते पापो मत्कुट्टननवं फलम् ॥ २१ ॥
अथाययौ ग्रामजनोऽपृचत्तच्चेष्टितं च ताम् । सावोचत् कोऽस्य नामापि गृह्णीयात् पापकारिणः॥११॥
यदसावात्मनः स्वस्रा समं वैषयिकं सुखम् । लुंक्ते धिकर्मचांमालो न मामिवति जातुचित् ॥ २१॥
एवं श्रुत्वा कलकलं कुर्वाणा ग्रामवासिनः । ययुर्निजनिजं गेहमचन्दकविगर्हिणः ॥ १३ ॥
सर्वत्र पाप पापेति जय॑मानः स शिक्षुकः । निझामप्याप न वापि धिक् प्रतिष्ठाच्युतं नरम् ॥ २१॥
श्रीवीर विजने गत्वा नत्वा दीनो जगाद सः। जगवन्नन्यतो याहि पूज्यः सर्वत्र पूज्यते ॥ २१५ ॥
अत्रैवार्योऽस्मि नान्यत्र नामापि ज्ञायते मम । स्वदर्यामेव शौर्य हि गोमायोन पुनर्वहिः ॥१६॥
अजानता सुनियो यो मयाकारि नाथ ते । संप्राप्तं तत्फलं संप्रत्यनुकंपस्व मां ततः २१७॥
अग्रीतिमत्परीहारानिग्रही जगवानथ । चचालोत्तरचावालं सन्निवेशं प्रति प्रनुः॥१०॥
दक्षिणश्चोत्तरश्चेति चावालौ धौ तदन्तरे । सुवर्णवालुका रूप्यवालुका चेति निम्नंगे ॥ २१ए ।
दक्षिणात्तरे यातश्चावालेऽवालगत्प्रनोः। कंटके देवदूष्याध सुवर्णवालुकातटे ॥ २२० ॥
किञ्चित्वा प्रचुर्मा जूदष्टमस्थं मिले ह्यदः । इति तीक्ष्य वस्त्रार्धे गन्तुं प्रववृते ततः॥ २१ ॥
पृष्ठलग्नस्त्रयोदशमास्यन्ते ब्राह्मणस्तु सः। तस्त्रार्धमुपादाय वन्दित्वा च प्रतुं ययौ ॥ ॥
तुन्नवायस्य तस्यैव हृष्टो विप्रस्तदार्पयत् । सोऽपि ते देवदूष्यार्धे अयोजयदसंधिवत् ॥ २३ ॥
दीनारलदं तन्मूल्यं वन्धू श्व विजज्य तौ । अर्धमधु जगृहतुस्तुन्नवायो विजश्च सः॥ २२ ॥
१ शृगालस्य । २ नद्यौ।
॥ २६॥

·श्तश्च नगवान् वीरः समीरण स्वास्खलन् । श्वेतव्यनिमुखं गवन्नित्यूचे गोपदारकैः ॥२५॥ देवार्यायमृजुः पन्थाः श्वेतवीमुपतिष्ठते । किं त्वन्तरेऽस्य कनकखलाख्यतापसाश्रमः॥ २५६ ॥ स हि दृग्विषसर्पणाधिष्ठितो वर्ततेऽधुना । वायुमात्रैकसञ्चारोऽप्रचारः पक्षिणामपि ॥ २२ ॥ विहाय तदमुं मार्ग वक्रेणाप्यमुना व्रज । सुवर्णेनापि किं तेन कर्णोदो नवेद्यतः॥ २ ॥ तं चाहिं प्रचुरज्ञासीद्यदसौ पूर्वजन्मनि । दपकः पारणकार्थ विहतु वसतेरगात् ॥ श्शए। गवता तेन मंडूकी पादपातापिराधिता । आलोचनार्थमेतस्य दर्शिता क्षुल्लकेन सा ॥ २३० ॥ सोऽथ प्रत्युत मंडूकीर्दर्शयन् लोकमारिताः। ऊचे कुलं मया कुज किमेता अपि मारिताः ॥ २३१॥ तूष्णीकोऽजूत्ततः दुशोऽमस्त चैवं विशुधीः । महानुनावो यदसौ सायमालोचयिष्यति ॥ २३ ॥ आवश्यकेऽप्यनालोच्य यावदेष निषेदिवान् । कुखकोऽचिन्तयत्तावविस्मृतास्य विराधना ॥ २३३ ।। अस्मारयच्च तां नेकीमालोचयसि किं न हि । आपकोऽपि क्रुधोत्थाय कुझं हन्मीति धावितः॥२३॥ कोपान्धश्च ततः स्तंने प्रतिस्फल्य व्यपद्यत । विराधितश्रामख्योऽसौ ज्योतिष्केषूपपद्यत ॥ २३५ ॥ स च्युत्वा कनकखले सहस्रार्धतपस्विनाम् । पत्युः कुलपतेः पत्याः पुत्रोऽजूत कौशिकाह्वयः ॥ २३६ ॥ तत्र कौशिकगोत्रत्वादासन्नन्येऽपि कौशिकाः । अत्यन्तकोपनत्वाच्च स ख्यातश्चमकौशिकः ॥ १३७॥ श्राघदेवातिश्रित्वं च तस्मिन् कुलपतौ गते । असौ कुलपतिस्तत्र तापसानामजायत ॥ २३ ॥ मुश्या वनखंडस्य सोऽन्ताम्यन्नहर्निशम् । अदात्कस्यापि नादातुं पुष्पं मूलं फलं दलम् ॥ २३ए । १ उपाश्रयात् । २ निषसाद । ३ क्रोधेन ! ४ भाद्वदेवस्य यमस्यातिथित्वम् पंचत्वमिति यावत् । ५ मोहेन । .

·पर्व १० सर्गः३ श्री.त्री.पु. चरित्रं. ॥२७॥ विशीर्णमपि योऽगृह्णाघने तत्र फलादिकम् । उत्पाठ्य परशुं यष्टिं लोष्टुं वा तं जघान सः॥ २० ॥ फलाद्यलजमानास्तु सीदन्तस्ते तपस्विनः । पतिते लगुडे काका श्व जग्मुर्दिशो दिशम् ॥२१॥ अन्येधुर्वाटिकाहेतोः कौशिके बहिरीयुषि । अन्नांकुर्मदु राजन्याः श्वेतव्या एत्य तपनम् ॥ ॥ अथ व्यावर्तमानस्य गोपास्तस्य न्यवीविदन् । पश्य पश्य वनं कैश्चिनज्यते नज्यते तव ॥ २३ ॥ जाज्वल्यमानः क्रोधेन हविष हुताशनः । थकुंठधारमुद्यम्य कुठारं सोऽज्यधावत ॥ २ ॥ राजपुत्रास्ततो नेशुः श्येनादिव शकुन्तयः । स्खलित्वा च पपातायं यमवक्त्र वावटे ॥ २४५ ॥ पततः पतितस्तस्य संमुखः परशुः शितः। शिरो विधा कृतं तेन ही विपाकः कुकर्मणाम् ॥ १६ ॥ स विपद्य वनेऽत्रैव चमोऽदिग्विषोऽन्नवत् । क्रोधस्तीबानुवन्धो हि सह याति जवान्तरे ॥ ॥ अवश्यं चैत्र बोधार्ह इति वुझ्या जगजुरुः । आत्मपीडामगणयन्नृजुनैव पया ययौ ॥ २ ॥ अंजवत्पदसञ्चारसुपमीनूतवालुकम् । उदपानावहत्कुट्यं शुष्कजर्जरपादपम् ॥ २४॥ जीर्णपर्णचयास्तीर्ण कीर्ण वल्मीकपर्वतैः । स्थलीजूतोटजं जीारण्यं न्यविशत अनुः ॥२०॥ ॥ युग्मम् ॥ तत्र चाथ जगन्नायो यदामंपिकान्तरे। तस्थौ प्रतिमया नासाप्रान्त विश्रान्तलोचनः॥२५१ ॥ १ पतितम् । २ गते सति । ३ शीघ्रम् । ४ राजपुत्राः। ५ होमद्रव्येण । ६ अग्निः । ७ पक्षिविशेषाः । ८ गर्तायाम् ।९ तीक्ष्णः। १० न भवन् यः पदसचारस्तेन सुछ समीभूता वालुका यस्मिस्तत् । ११ उदकं पीयतेऽस्मिन्नुदपानं कूपपार्श्ववर्ती कुंडविशेषस्तस्मादाव- हन्ती कुल्या निर्झरिणी यस्मिंस्तत् । १२ व्याप्तम् ।

·INS ततो दृष्टिविषः सर्पः सदो न्रमितुं वहिः । बिलान्निरसरजिह्वाकालरात्रिमुखादिव ॥ २५ ॥ ज्रमन् सोऽनुवनं रेणुसंक्रामदोगलेखया। स्वाझालेखामिव लिखन्नीक्षाञ्चके जगगुरुम् ॥ २५३ ।। अत्र मां किमविज्ञाय किंमवज्ञाय कोऽप्यसौ। आः प्रविष्टो निराशंकं निष्कंपः शंकुवस्थितः ॥ १५ ॥ तदेनं जस्मसादद्य करोमीति विचिन्तयन् । आध्मायमानः कोपेन फटाटोपं चकार सः॥ २५५ ॥ ज्वालामालामुघमन्त्या निर्दहन्त्या लतादुमान् । नगवन्तं शाऽपश्यत् स्फारफूत्कारदारुणः ॥ २५६ ॥ दृष्टिज्वालास्ततस्तस्य ज्वलन्त्यो नगवत्तनौ । विनिपेतुरालोका उदका श्व दिवो गिरौ ॥ २५ ॥ प्रजोमहाप्रमावस्य प्रजवन्ति स्म नैव ताः । महानपि मरुन्मेरुं किं कंपयितुमीश्वरः ॥२५७ ॥ दारुदाहं न दुग्धोऽसावद्यापीति क्रुधा ज्वलन् । देर्श दर्श दिनेशं हि दृग्ज्वालाः सोऽमुचत्पुनः॥२५॥ संपन्नासु प्रत्नौ वारिधाराप्रायासु तास्वपि । ददंश दैन्दशूकः स निःशूकः पादपंकजे ॥ २६० ॥ दष्ट्वा दृष्ट्वापचक्राम स्वनिषोत्रेकर्मदः। यत्पतत्मविषाकान्तो मृदूनीयादेष मामपि ॥२६१ ॥ दशतोऽप्यसकृत्तस्य न विषं प्राजवत्पन्नौ । गोदीरधाराधवलं केवलं रक्तमदरत् ॥ २६ ॥ ततश्च पुरतः स्थित्वा किमेतदिति चिन्तयन् । वीदांचके जगन्नाशं वीदापन्नः स पन्नगः ॥२६३ ॥ ततो निरूप्य रूपं तेदसरूपं जगजुरोः । कान्तसौम्यतया मंकु विध्याते तपिलोचने ॥ २६३ ॥ पसन्नं च तं ज्ञात्वा बन्जापे जगवानिति । चमकौशिक बुध्यस्व बुध्यस्व ननु मा मुह ॥ २६५ ॥ श्रुत्वा तद्भगवघाक्यमूहापोहं वितत्वतः। पन्नगस्य समुत्पेदे स्मरणं पूर्वजन्मनाम् ॥ २६६ ॥ १ अज्ञात्वा । २ तिरस्कृत्य । ३ आकाशात् । ४ दारुदग्ध्वा । ५ दृष्ट्वा दृष्ट्वा । ६ सूर्यम् । ७ सर्पः । ८ निर्दयः । ९ अस- मानम् । १० समीपस्थम् ।

·श्री.त्रि.पु.
चरित्र
॥ २० ॥
पर्व १०
सर्गः ३
ततः प्रदक्षिणीकृत्य स निस्त्रिजुवनेश्वरम् । निष्कषायः स्वमनसानशनं प्रत्यपद्यत ।। २६७ ॥
कृतानशनकाणं निष्कर्माणं महोरगम् । प्रशमापन्नमज्ञासीदन्वज्ञासीच तं प्रनुः ॥ २६ ॥
कुत्राप्यन्यत्र मा यासीदृष्टिम विषनीषणा । इति तुंम बिले विश्वा पपौ स समतामृतम् ॥ २६ए ।
तस्थौ तथैव तत्रैव स्वामी तदनुकंपया । परेषामुपकाराय महतां हि प्रवृत्तयः॥२७० ॥
जगवन्तं तथा दृष्ट्वा विस्मयस्मेरलोचनाः । गोपाला वत्सपालाश्च तत्रोपैससपुद्रुतम् ॥ २७१॥
वृक्षान्तरे तिरोनूय यथेष्टं ग्रावलेष्टुन्निः प्रणिजघ्नुरनिन्नास्ते पन्नगस्य महात्मनः ॥ २७॥
तथाप्यविचलं ते तं वीक्ष्य विभंजनाजिनः । यष्टिभिर्घट्टयामासुर्निकटीजूय तत्तनुम् ॥ २३ ॥
आख्यञ्जनानां तजोपास्ततस्तत्रागमञ्जनाः । ववन्दिरे महावीरममहंश्च महोरगम् ॥ २७ ॥
घृतविक्रयकारिण्यो गन्चन्त्यस्तेन वर्मना । नागं हैयंगवीनेनाम्रक्यन् पस्पृशुश्च तम् ॥ २७५ ॥
आगत्य घृतगन्धेन तीक्ष्णतुंडाः पिपीलिकाः । चक्रिरे तितनप्रायमहेस्तस्य कलेवरम् ॥ २७६॥
मत्कर्मणां कियदेतदित्यात्मानं निबोधयन् । वेदनामधिसेहे तां मुस्सहां सोऽहिपुंगवः ॥ २७७ ॥
वेराक्यो मा स्म पीत्यन्त स्वरूपसाराः पिपीलिकाः । इत्यचीचलदंगं न मनागपि महोरगः ॥२७॥
सिक्तः कृपासुधावृष्ट्या दृष्ट्या जगवतोरगः । पंक्षान्ते पंचतां प्राप्य सहस्रारदिवं ययौ ॥ २७ए ।
एवं कौशिकनागायोपकृत्य निरगाधनात् । प्राप चोत्तरचावालसन्निवेशं जगशुरुः ॥ २० ॥
१ समताप्राप्तम् । २ मुखम् । ३ उपाजग्मुः । ४ स्वतंत्राः सन्तः । ५ विश्वासभाजः । ६ अपूजयन् । ७ घृतेन । ८ तितउ
भाषायां ' चालणी' तत्प्रायम् । ९ दीनाः । १० पंचदशदिनान्ते ।
॥ १० ॥

·पदान्ते पारणार्थ च नमन् गोचरचर्यया । गृहिणो नागसेनस्य सदने प्रययौ प्रन्नुः ॥२१॥ तत्राहनि बादशाब्दया गृहिणस्तस्य नन्दनः । अचिन्तितस्तदाभ्यागाचर्पदोऽनवृष्टिवत् ॥ २२॥ उत्सवो नागसेनेन तेनाकारि स्ववेश्मनि । नोजितः स्वजनोऽशेषः स्वाम्यायातश्च वीदितः ॥ २३ ॥ दूरात्स्वामिनमालोक्य प्रमोदमधिकं वहन् । नागसेनोऽपि पयसा नक्तिमान् प्रत्यलानयत् ॥ २० ॥ तत्रामरैरहोदानं सुदानमिति नापिनिः। वसुधाराप्रनृतीनि पंच दिव्यानि चक्रिरे ॥२५॥ पारयित्वा अनुरपि श्वेतवीं नगरीं ययौ । प्रदेशिना नरेन्जेण जिननक्तेन नूषिताम् ॥ २६॥ पौरामात्यचमूपाद्यैः प्रदेशी परिवारितः । मेघवेवापरोऽज्येत्य जगन्नाथमवन्दत ॥ २७ ॥ प्रदेशी स्वपुरेऽथागात् स्वामी च विहरन् क्रमात् । नगरं सुरलिपुरं तपःसुरनिरज्यगात् ॥ २॥ मेदिन्या श्व संव्यानं प्रतिमानमिवांबुधेः। गंगां तरंगिणीमुच्चतरंगामासदत् प्रन्नुः ॥ २ए॥ तां तितीर्घः सिंघदन्तनाविकप्रगुणीकृताम् । आरोहनगवान्नावं पत्रिका अपरेऽपि हि ॥ श्ए०॥ दंमान्यां चाट्यमानाभ्यां पक्षाभ्यामिव पक्षिणी। त्वरितं गन्तुमारेले नौरॅच्युद्यतनाविका ॥ २१ ॥ वार्शितं कौशिंकेनोच्चैस्तदानीं तटवर्तिना । देमिलाख्यः शकुनज्ञोऽवोचत्देमं न खडिवह ॥ २ए ॥ प्राप्तव्यमचिरात् सवैर्व्यसनं मरणान्तिकम् । महरस्य महिम्ना तस्मान्मोक्ष्यामहे परम् ॥ २ए३ ॥ ब्रुवाण एव तत्रैवं नौरगाधं जलं ययौ । सुदाढो नागकुमारस्तनस्थं चैदत प्रन्नुम् ॥ श्ए ॥ १ हर्षम् । २ इन्द्र इव । ३ उत्तरीयम् । ४ नदीम् । ५ तरितुमिच्छुः । ६ सिद्धदन्तनाम्ना नाविकेन सज्जीकृताम् । ७ अभ्युद्यता उद्यमवन्तो नाविका यस्या सा । ८ शब्दितम् । ९ घूकेन । १० व्यसनात् । ११ तस्मिन्क्षेमिले ।

·पर्व १० श्री.त्रि.पु. चरित्रं सर्गः३ ॥ ए॥ स्मृत्वा प्राग्जन्मवैरं स क्रुध्यन्नेवमचिन्तयत् । सोऽयं येन त्रिपृष्ठत्वे सिंहोऽहं निहतस्तदा ॥ २५ ॥ एतद्देशातिदूरस्थे गिरौ निवसता मया । नापराई तदा किंचित्रिपृष्ठस्य सतोऽत्य हि ॥ ए६ ॥ निजदोवीर्यदर्पण कुतूहल चिकीर्षया । गुहामध्ये निलीनोऽहं तदानीं निहतोऽमुना ॥ शए ॥ दिल्यैष गोचरो दृष्ट्याः स्वं वैरं साधयाम्यहम् । वैरं हि झणवत्पुंसां जन्मान्तरशतानुगम् ॥ ५ ॥ आसन्नमध्यवसानं मम खेदाय नाधुना । प्राग्वैरसाधनादद्य कृताकृितजन्मनः॥ एए॥ एवं विचिन्त्य सामर्षः सुदाढो विकटेवणः । एत्योपवीरं व्योमस्थश्चक्रे किलकिलारवम् ॥ ३० ॥ अरे रे कुत्र यासीति विब्रुवन् विचकार सः। संवर्तकमहावातं संवर्तानिलजीपणम् ॥ ३०१॥ निपेतुस्तरवस्तेन पर्वताश्च चकंपिरे । गांगमुबलति स्मोच्चैर्जलमलिहोर्मिकम् ॥ ३०॥ सा च गांगैस्तरंगैनौंः समुत्पातिनिपातिनिः । उदच्यते न्यच्यते स्म हिरदोपात्तरूपवत् ॥ ३०३ ॥ निर्जग्नः कूपकस्तंन्नः शीर्णः सितपटोऽपि च । आत्मेव नावो मूढोऽनृत् कर्णधारो भयातुरः॥ ३० ॥ आरेजे देवताः स्मर्तुं मर्तुकामः समाकुलः । यमजिह्वाग्रवतीव नौवर्ती सकलो जनः ॥ ३०५॥ इतश्च मथुरापुर्या जिनदासो वणिक् पुरा । श्रावकोऽजूत्तस्य नार्या साधुदासीति विश्रुता ॥ ३०६॥ प्रत्याख्यातां धार्मिकौ तौ चतुःपदपरिग्रहम् । दध्यादिकं चिक्रियतुश्चाजीरीपार्श्वतोऽन्वहम् ॥ ३० ॥ भाजीरी काचिदन्येधुरा निन्ये प्रवरं दधि । क्रीत्वा च साधुदासीति तामुवाच प्रसन्नवाक् ॥ ३० ॥ त्वया नान्यत्र नेतव्यं सुग्धदध्यादिकं निजम् । अहमेव ग्रहीष्यामि मूयं दास्ये तवेप्सितम् ॥ ३०ए॥ १ मरणम् । २ भयंकरनेत्रः । ३ उद्गच्छन्निपतद्भिः। ४ उद्गच्छति । ५ अधः पतति । ॥ ए.

·तत्रैव प्रत्यहं चक्रे सानीरी प्रीतमानसा । तां वेषवारदानेन सच्चके साधुदास्यपि ॥३१॥ घयोः प्रववृते स्नेहः स्वस्रोरिव तयोर्महान् । आजीर्याः सदने तस्या विवाहोऽन्नवदन्यदा ॥ ३११ ॥ निमंत्रितौ तयोषाहे श्रेष्ठिनावेवसूचतुः । आवामणिको जजे नागन्तुं तत्र शक्नुवः ॥ ३१॥ यत्तु वस्तु विवाहाई तगृहाणास्मदालयात् । इत्युक्त्वा ददतुर्वस्त्रधान्यालंकरणादिकम् ॥ ३१३ ॥ तहत्तैर्वस्तुनिस्तस्या विवाहः शोननोऽनवत् । सर्वस्वजनगोपानामेकभंगारकारणम् ॥ ३१ ॥ गोपाः प्रीता रूपवन्तौ घावुदाणौ निहायनौ । लाम्ना कंबलरावलौ श्रेष्ठ्यर्थमुपनिल्यिरे ॥ ३१५ ।। श्रेष्ठिनोऽनाददानस्याप्युदाणौ ते बलादपि । छारे वचा ययुर्गापा गोपानां स्नेह ईदृशः॥ ३१६॥ अथ ध्यौ जिनदासो मुच्येते यद्यमू वृषौ । हलादौ योजयिष्यते तदा हि प्राकृतैनरैः ॥ ३१७॥ इद चानुपकारित्वादुप्पालौ किं करोमि हा । कीदृशे पातितोऽस्म्येष मूर्खस्नेहेन संकटे ॥ ३१॥ इति ध्यात्वा कृपापूर्णः श्रेष्टी तावपुषवृपो । तृणादिना प्रासुकेन पयसा गलितेन च ॥३१५ ॥ श्रेष्ठ यष्टम्यां चतुर्दश्यामुपवास्यात्तपौषधः । अवाचयधर्मशास्त्रपुस्तकं शृण्वतोस्तयोः ॥ ३५० ॥ जझाते नजको तौ च धर्माकर्णनतोऽन्वहम् । श्रेष्ठी यत्राहि नाजुक्त नानुजातां च तन तौ ॥ ३२१ ॥ तृणादिकं दीयमानमपि तत्र दिने यदा । न वृपौ बुजुजाते तौ तदा श्रेष्ठीत्यचिन्तयत् ॥ ३२५ ॥ मयानुकंपया पुष्टावियत्कालं वृषाविमौ । अतः परं पोपणीयौ वन्धू साधर्मिकाविति ।। ३२३ ॥ १ वस्त्रसमूहदानेन ! २ श्रेष्ठी च श्रेष्ठिनी चेत्येकशेषः । ३ अप्राप्तसमयौ । ४ त्रिवर्षों । ५ अगृहतः । ६ अघुष्यत् । ७ गृही- तपोषधव्रतः।

·श्री.त्रि.पु. पर्व १७ सर्गः३ चरित्र ॥३०॥ तयोवृषनयोरेवं बहुमान विशेषतः। चक्रे दिने दिने श्रेष्ठी न हि तौ तघिया पशू ॥ ३२४ ॥ नंडीरवणयक्षस्य जज्ञे यात्रोत्सवोऽन्यदा । वाहनानां वाहकेली चारेने ग्रामदारकैः ॥ ३२५ ।। वयस्यो जिनदासस्य कौतुकी तो वृषावुनौ । अनापृञ्चय गृहीत्वागात् स्नेहे ह्यषैतमानिता ॥३२६॥ कुर्कुटांडाविव श्वेतौ सदृक्षौ युग्मजाविव । कन्मुकाविव वृत्तांगौ चामरोपमवालधी॥ ३२७ ॥ उत्पतिषणू श्वौ र्यारंगापायोरिवात्मजौ । शकट्या योजयामास तौ वृषौ श्रेष्ठिनः सुहृत् ॥ ३२ ॥ तत्सौकुमार्यमविदन् प्राजनारानिरीरयन् । चित्रीयमाणो लोकानां सोऽकृपस्ताववाहयत् ॥ ३५ ॥ वाहकेलीकृतपणान् पौरान सर्वाजिगाय सः। तान्यामबैतरहोज्यां वृषनान्यां क्षणादपि ॥ ३३० ॥ आराविनोबलपक्तप्लावितांगौ च तौ वृषौ । जातत्रोटौ श्रेष्ठिगृहे नूयो बवा जगाम सः ॥ ३३१ ॥ जोजनावसरे श्रेष्ठी स्वयं यवसपूलनृत् । तयोवृषजयोः पार्थे ययौ तनययोरिव ॥ ३३ ॥ व्यात्तास्यौ निःसही सास्रो बहुश्वासौ सवेपंथू । आरक्षतवरक्तौ प्रेक्ष्य तावित्युवाच सः ॥ ३३३ ॥ एतौ पापात्मनोदाणी प्राणज्योऽपि प्रियौ मम । ममानापचय नयता नीतौ केनेही दशाम् ॥ ३३४ ॥ श्रेष्ठिनो मित्रवृत्तान्तमाख्यत् परिजनोऽखिलम् । खेदं श्रेष्ठ्यपि सोदय विपदीवासदद्भशम् ॥ ३३५ ॥ तौ वृषावप्यनशनं कर्तुकामौ विवेकिनौ । न मनाग्जघ्रतुरपि श्रेष्ठिदत्ते तृणांनसी ॥ ३३६ ॥ १ तस्य श्रेष्ठिनो बुद्ध्या । २ समानौ । ३ चामरसदृशपुच्छौ । ४ उदूर्व धूर्ययोस्तौ उद्गुरौ तयोर्भावस्तस्मात् । सुकुमारत्वम् । ६ प्राजनं भाषायां 'परोणी' तस्याराभिः । ७ अद्वैतवेगाभ्याम् । ८ विवृतमुखौ । ९ कंपसहितौ। १० आरेण क्षतावत एव क्षरद्रुधिरौ । ११ बन्धुविपत्तौ । १२ प्रापत् । ५ तयोः ·ततश्चाढोकयबेष्ठी स्थालमाढ्यान्नपूरितम् । संजावयामासतुस्तदृशापि हि न तौ वृषौ ॥ ३३७ ॥ जावं ज्ञात्वा तयोर्नक्तप्रत्याख्यानमदत्त सः। तावपि प्रतिपेदाते साजिलाषौ समाहितौ ॥ ३३ ॥ तयोश्च कृपया श्रेष्ठी स्वयं त्यक्तान्यकर्मकः । नमस्कारान् ददत्तस्थौ बोधयंश्च नवस्थितिम् ॥ ३३ए। शृण्वन्तौ तौ नमस्कारान् नावयन्तौ नवस्थितिम् । समाधिना मृतौ नागकुमारेषु वजूवतुः ॥ ३४० ॥ अथ कंबलशंबलाववधेस्तावपश्यताम् । क्रियमाणं सुदाढेन स्वामिनस्तमुपजवम् ॥ ३३१ ।। कृतमन्येन कृत्येन कृत्यमेतद्यदर्हतः। उपसर्ग निषेधावो ध्यात्वैवं तावुपेयतुः॥ ३५॥ एकः प्रववृते योद्धं सुदाढेनाहिना सह । वितीयः पाणिनोत्पाट्य निन्ये नावं नदीतटे ॥ ३४३ ॥ महर्षिकोऽपि सुदाढ आयुःप्रान्ते गलद्वतः । तान्यां नूतनदेवत्ववैलवान्यामजीयत ॥ ३४ ॥ नंष्ट्वा सुदंष्ट्रः प्रययौ तौ च नागकुमारको । नत्वा प्रजौ ववृषतुः पुष्पगन्धोदके मुदा ॥ ३४५ ॥ नद्या श्वापदोऽमुष्या उत्तीर्णास्त्वत्प्रजावतः । इति ब्रुवाणा नौलोका जक्त्या वीरं ववन्दिरे ॥ ३४६ ।। प्रतुं नत्वेयतु गौ तैर्या उत्तीर्य च प्रजुः । यथावदैर्यापथिकी प्रतिक्रम्यान्यतोऽचलत् ॥ ३७॥ सूक्ष्मार्षमृत्तिके गंगासैकते पदपञ्चतिः । चक्रादिलाविता नर्तुरचूद्भूपणं स्फुटा ॥ ३४ ॥ सामुलक्षणानिज्ञः पुष्पो नाम ददर्श ताम् । एवं च दध्यौ कोऽप्येष एकाकी चक्रवर्त्यगात् ॥ ३थए । अद्याप्यप्राप्तराज्यो वा हृतो वा केनचिबलात् । मन्ये संप्रत्यसौ याति तं सेवे सेवकैषिणम् ॥ ३५० ॥ असावस्यामवस्थायां सेवितः फलदः खलु । सेव्यस्य सेवावसरः पुण्येनैव हि लन्यते ॥ ३५१ ॥ १ जग्मतुः । २ नावः । ३ सेवकमिच्छतीति तथा तम् ।

·पर्व १०
श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
सर्गः३
ध्यात्वेत्यनुपदं सोऽगात् स्थूणाके सन्निवेशने । अधोऽशोकस्य चापश्यत्महुँ प्रतिमया स्थितम् ॥ ३५॥
श्रीवत्सलाञ्चितं वक्षः शिरोऽप्युष्णीषलांवितम् । चक्रादिलावितौ पाणी जुजौ नुजगरानिलौ॥३५३॥
देक्षिणावर्तगंजीरशुषिरं नाजिमंगलम् । लोकोत्तराणि बदमाणि प्रनोरेवं ददर्श सः॥ ३५४ ॥
एवं चाचिन्तयत् पुष्पो यथार्थ पादलक्षणैः । लोकोत्तरस्तथान्यैरप्यसौ चक्रीति सूच्यते ॥ ३५५ ॥
अप्ये निर्लक्षणैरेष निकुरित्यस्मि विस्मितः । धिको शास्त्रश्रमं धिङमामस्मिन्नाशाविधायिनम् ॥ ३५६॥
प्रतारणाय विश्वस्य स्वस्य कौतूहलाय वा । अनाप्तरेव शास्त्राणि विहितानीति मन्यते ॥ ३५७ ॥
तेषां वाचा निबद्धाशो धावितोऽस्मि मुधैव हि । मृगतृष्णाजलायेव हरिणो मरुमंडले ॥ ३५० ॥
एवं विमृश्य पुष्पोऽधादिषादमधिकं हृदि । तदा चाचिन्तयन्धकः कथं विहरति प्रचः ॥ ३५ए ।
अपश्यच्चावधिदृशा स्थूणाके स्वामिनं स्थितम् । तं च नैमित्तिकं पुष्पं विषादाबास्त्रदूषकम् ॥ ३६० ॥
अथ द्रुतमुपैत्येन्जो जिनेन्झं प्रतिमास्थितम् । अवन्दत महारुद्ध्या तस्य पुष्पस्य पश्यतः ॥ ३६१ ।।
शक्रः पुष्पं बनाषे च किं नु शास्त्राणि निन्दसि । तत्कारकांश्च किं तैर्हि न मृषा जाषितं किल ॥३६॥
बाह्यान्येव हि जानासि बक्षणान्यान्तराणि तु । स्वामिनः क्षीरधवले अविने मांसशोणिते ॥ ३६३ ॥
मुखपंकजनिःश्वासः पंकजामोदसोदरः। निरामयं मलस्वेदवर्जितं च प्रजोर्वपुः॥ ३६५ ॥
अयं हि त्रिजगन्नाथो धर्मचक्री जगछितः। विश्वाजयप्रदः स्वामी वीरः सिधार्थनन्दनः ॥ ३६५ ॥
इन्जाश्चतुःषष्टिरपि स्वामिनोऽस्य पदातयः । कियन्मानं चक्रिणस्ते येन्यः फलमजीप्ससि ॥ ३६६ ॥
१ उष्णीषं शिरोवेष्टनम् । २ दक्षिणावर्तशंखवद्वंभीरं शुषिरं छिद्रं यस्य तत् । ३ दुर्गन्धरहिते ।
॥ ३१॥

·दत्वासौ वार्षिकं दानं तितीपुर्नवसागरम् । त्यक्तराज्यः परिव्रज्य विहरत्येवमश्रमः ॥ ३६७ ॥ शास्त्राणि संवदन्त्येव मा विषीद मनागपि । ददाम्यनीप्सितं ते च न मुधा स्वामिदर्शनम् ॥ ३६७ ॥ इत्युक्त्वानीप्सितं तस्मै दत्वा च त्रिदशेश्वरः । नमस्कृत्य जगन्नाथ यथास्थानं पुनर्ययौ ॥ ३६॥ ॥ कायोत्सर्ग पारयित्वा विहरन् जगवानपि । पादन्यासैः पुनानः मां प्राप राजगृहं पुरम् ॥ ३७० ॥ पुरस्यादूरतस्तस्य नालंदाया बहिर्नुवि । विशालां स्वाम्यगावालां तन्तुवायस्य कस्यचित् ॥ ३७१॥ तन्तुवायमनुज्ञाप्य वर्षा वस्तुं जगद्गुरुः । शालाया एकदेशेऽस्थान्मासपणमाश्रितः ॥ ३७॥ श्तोऽनून्मखलिमख्यो जत्रा तस्य च गेहिनी । उन्नौ विजतुः पृथ्वीं दधानी चित्रपट्टिकाम् ॥ ३७३ ॥ प्राधे शरवणग्रामे सुजज्ञासूत चान्यदा । दिजाते!बहुलस्य गोशालायां तैनूरुहम् ॥ ३१४ ॥ स गोशालाप्रसूतत्वाजोशाल इति संज्ञितः । क्रमाऽद्यौवनो मंखशिट्पमन्यस्तवान्निजम् ॥ ३७५॥ निसर्गतः कलिकरः पित्रोरप्यवशंवदः । निर्लक्षणो जन्मतोऽपि सोऽजूत्कूट विचक्षणः॥३७६ ।। पितृभ्यां कलहं कृत्वा गृहीत्वा चित्रपट्टिकाम् । ब्राम्यन् जिदां स एकाकी ययौ राजगृहेऽन्यदा॥३७॥ स्वामिनालंकृते शालाकोणे तत्रानुमान्य तम् । गोशालोऽप्यवसत्सिंहसन्निधाविव जंबुकः ॥ ३१७ ॥ नायोऽपि मासपणपारणस्य विधित्सया। विजयश्रेष्ठिनो वेश्म प्राविशत्पाणिजाजनः ॥ ३७ए। नक्त्या महत्या विजयश्रेष्ठी श्रेष्ठमतिः स्वयम् । सम्यग्नोजनविधिना स्वामिनं प्रत्यलाजयत् ॥ ३० ॥ १ पवित्रा कुर्वाणः । २ चित्रशिल्पजीवी भिक्षुकविशेषः । ३ पुत्रम् । ४ स्वभावात् । ५ विधातुमिच्छया । ६ हस्तावेव भाजनं पात्रं यस्य सः।

·पर्व १०
सर्गः३
श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
॥३५॥
अहो दानं सुदानं चेत्युच्चैराघोषिणोऽमराः । रत्नवृष्ट्यादिदिव्यानि तगृहे पञ्च चक्रिरे ॥ ३१ ॥
आकर्ण्य तत्तु गोशालोऽचिन्तयद्यदयं मुनिः। न सामान्योऽस्यान्नदातुर्गृहे श्रीर्यदनूदियम् ॥ ३७॥
विहाय चित्रफलकपाखंडं तदमुं निजम् । अस्य शिष्यीनवाम्यद्य निःफलो नेदृशो गुरुः ॥ ३३ ॥
तत्रैवं चिन्तयत्येव पारयित्वा जगजुरुः । एत्य तत्रैव शालायामस्थात्प्रतिमया अनुः ॥ ३० ॥
गोशालः स्वामिनं नत्वोवाच वाचंयमस्य ते । मया प्रजावो नाज्ञायि विझेनापि प्रमादतः॥३५॥
शिष्यस्तेऽहं चविष्यामि त्वमेंकः शरणं मम । इत्युक्त्वा स तथा चक्रे तूष्णीकोऽस्थात्पनुः पुनः॥३६॥
गोशालो निल्या प्राणवृत्तिं कुर्वन् दिवानिशम्। नामुञ्चत् स्वामिनः पार्श्व स्वबुध्या शिष्यतां गतः ॥३७
वितीयमासक्षपणे स्वामी वेश्मन्युपागतः । आनन्देन गृहस्थेन खाद्यकैः प्रत्यलान्यत ॥ ३० ॥
तृतीयमासपणे सुनन्दगृहिणा प्रनुः । सर्वकामगुणाख्येनाहारेण प्रत्यलान्यत ॥ ३० ॥
गोशालकोऽपि जैदेण कुक्षिपूरणतत्परः । जगवन्तं महावीरमसेवत दिवानिशम् ॥ ३० ॥
प्राप्तायामूर्जराकायां गोशालो हृद्यचिन्तयत् । शान्येष श्रूयत इति परीके ज्ञानमस्य हि ॥ ३५ ॥
जायमाने प्रतिगृहं वार्षिकेऽस्मिन् महोत्सवे । निक्षायां किमहं लप्स्ये स्वामिन्नाख्याहि मेऽधुना ॥३ए॥
सिम्घार्थः स्वामिसंक्रान्तो बन्नापे न लप्स्यसे । धान्याम्नं कोजवकूरमेकं कूटं च रूपकम् ॥ ३५३ ॥
तदाकर्ण्य च गोशालो दिनारंजात्मनृत्यपि । विशिष्टनोजनान्यर्थी श्वेवानाम्यगृहे गृहे ॥ ३ए ॥
तथापि कुत्रचित् किंचिन्न कथंचिदवाप सः। श्रान्तोऽपराहे केनापि निन्ये कर्मकृता गृहे ॥ ३५ ॥
१ मुनेः । २ दक्षेणापि । ३ आनन्दनाना । ४ कार्तिकपूर्णिमायाम् ।
॥३२॥

·धान्याम्लकोप्रवकूरे दत्ते तेनापि सोऽपि ते' । बुजुजेऽतिकुधा लेने दक्षिणायां च रूपकम् ॥ ३६॥ परीक्षिते रूपकेऽपि कूटे सति स लजितः। यन्नावि तन्नवतीति नियतिवादमग्रहीत् ॥ ३ए । दीक्षातः प्रावृष स्वामी वितीयामैतिगम्य ताम् । नालन्दाया निरीयागात् कोझाके सन्निवेशने ॥ ३ ॥ तदा च वडुलो नाम विप्रो विप्राननोजयत् । महादरेण स्वगृहे निदार्थी चाययौ प्रन्नुः॥ ३एए॥ सशर्कराज्यदैरेय्या स प्रलु प्रत्यक्षाजयत् । चक्रुश्च पञ्च दिव्यानि तदौकसि दिवौकसः ॥ ४० ॥ चतुर्थमासदपणपारणं व्यधित प्रतुः । संसारतारणं दातुः श्रेधातुरपि जन्मिनः॥१॥ श्तश्च सायं गोशालः शाला हीणोऽविशवनैः । अपश्यन् स्वामिनं लोकान् क स्वामीत्यन्वर्युक्त सः॥४०२ स्वाम्युदन्तं न कोऽप्याख्यत् सोऽन्वेष्टुं स्वामिनं ततः। पर्याट सुचिरं दीनो नालन्दासन्निवेशने॥४३॥ जयो वराक एकाकी जातोऽस्मीति विचिन्त्य सः । मुंडयित्वा शिरस्त्यक्तवस्त्रो निरगमत्ततः ॥ ४ ॥ गतश्च कोसाकेऽोषीद्धन्योऽयं बहुलो विजः । मुनौ दानाद्यस्य गृहे रत्नवृष्टिः सुरैः कृता ॥ ४०५॥ तच्छुत्वा चिन्तयत् सोऽपि प्रजावस्तस्य हीदृशः। मजुरोरेव नान्यस्य नूनमत्र स तिष्ठति ॥४०६॥ एवं विमृश्य सोऽन्वेष्टुं ब्राम्यन्निपुणया दृशा । ऐशिष्ट स्थितमेकत्र कायोत्सर्गधरं प्रनुम् ॥४०॥ स प्रणम्य प्रतुं स्माद नाहं दीदोचितः पुरा । वस्त्रादिसंगादनवं त्यक्तसंगोऽस्मि संप्रति ॥१०॥ प्रतिपद्यस्व मां शिष्यं यावजीवं गुरुर्जव । त्वां विनेषदपि स्थातुं न क्षमः परमेश्वर ॥ ए॥ नीरागे त्वयि का स्नेहो नैकहस्ता हि तालिका । स्वामिन्मन्मनः किं तु बलात्त्वामनुधावति ॥ १० ॥ १ ते धान्याम्लं कोद्रवकूरं च । २ अतिक्षुधया। ३ अतिक्रम्य । ४ निर्गत्य । ५ श्रद्धावतः। ६ लज्जितः । ७ दीनः । ६

·श्री.नी.पु.
चरित्रं.
॥३३॥
पर्व १०
सर्ग:३
स्वयाच्युपगतं वं तु जानाम्येष तथापि हि । स्मेरारविन्दसध्रीच्या दृशा मां यनिरीक्षसे ॥ ११ ॥
नीरागोऽपि जव्यतार्थ तनावं च विदन्नपि । तचः पत्यपादी शो महान्तः क न वत्सलाः॥ १२ ॥
गोशालेन समं स्वर्णखलाख्यं सन्निवेशनम् । प्रत्यचालीत्प्रजुर्मार्गे युगमात्रप्रदत्तदृक् ॥ १३ ॥
मार्गे गोपै सध्यमानं पायसं प्रेक्ष्य मखसूः। ऊचेति हुधितोऽस्म्येहि कुर्वः पायसनोजनम् ॥ १४ ॥
सिद्धार्थः स्माह निष्पत्तिं नेदं यास्यति पायसम् । गोशालोऽप्येत्य गोपालान् उष्टधीरित्यनाषत॥१५॥
देवार्योऽयं त्रिकालज्ञ आख्याति यदसार्बुषा । स्फुटिष्यत्यर्धनिष्पन्नपायसैवामनांडवत् ॥ १६ ॥
जीता बंशदः स्थाली बवन्धुरतां च गोपकाः। नूयिष्ठस्तंमुलैः क्षिप्तैर्विकसन्निश्च सास्फुटत् ॥ १७ ॥
आदाय कर्पराण्यामुर्गोपास्तदपि पायसम् । तदलाने च गोशालोऽत्यन्तं नियतिमाहीत् ॥ १७ ॥
स्वाम्यगादाह्मणग्रामे छौ स्तस्तत्र च पाटको । तयोर्नन्दोपनन्दाख्यौ स्वामिनौ घ्रातरावुनौ ॥ ४१ए ।
षष्ठपारणके स्वामी प्राविशन्नन्दपाटके । स दध्युषितकूरेण नन्देन प्रत्यलानि च ॥ २० ॥
गोशालः पाटकेऽन्यस्मिन् प्रविष्टः प्रेक्ष्य वेश्म च । उत्तुंगमुपनन्दस्य ययौ निझार्थमावृतः॥ २१ ॥
उपनन्दाज्ञया दासी कूरं तस्योषितं ददौ । तच्चानिबन्नुपनन्दमाचुक्रोश स मुष्टधीः ॥ ४ ॥
उपनन्दोऽवदनक्तं नैष गृह्णाति चेत्तदा । अस्य मूर्ध्नि हिप क्षिप्रं सापि चक्रे तथैव हि ॥ २३ ॥
गोशालः कुपितोऽवोचन्मद्गुरोरस्ति चेत्तपः। तेजो वा तर्हि सद्योऽपि दह्यतामस्य मन्दिरम् ॥ ॥२४॥
१ विकचितकमलसमानया । २ पच्यमानम् । ३ गोशालः। ४ मृत्स्थाली। ५ अपक्कमृत्पात्रवत् । ६ स्थालीशकलानि ।
७ नियतिवादम् । ८ रथ्ये ।
॥३३॥

·मा स्वामिनामग्रहणान्ध्यः शापोऽपि नूदिति । तत्रस्थव्यन्तराः समाधाकुस्तत्तृणपूलवत् ॥ ४२५॥ स्वामी च प्रययौ चंपां वर्षारानं तृतीयकम् । तत्र चास्थात् प्रतिज्ञातधिमासपणषयः॥ २६॥ कायोत्सर्गेणोत्कटिकादिन्जिस्तैस्तैरथासनैः । तस्थौ मुक्त श्वेहापि स्वामी सम्यक्समाधिनृत् ॥ ४२७ ॥ बहिः पुर्या वितीयं हिमासक्षपणपारणम् । कृत्वा स्वामी सगोशालः कोलाकेऽगान्निवेशने ॥१२॥ नक्तं तत्र गृहे शून्ये तस्थौ प्रतिमया प्रनुः । तद्वारेऽस्थात्तु गोशालो लीत्वा कपिरिवास्थिरः ॥ श्ए॥ तदा ग्रामेशतनयः सिंहोऽजिनवयौवनः । विद्युन्मत्या समं दास्या रिसंस्तत्र चाविशत् ॥ ३० ॥ सोऽवोचच्चकैरेवं योऽत्रास्ति श्रमणो विजः। पान्यो वापि स आख्यातु यामो येनान्यतो वयम्॥३१॥ कायोत्सर्गप्रपन्नत्वात्तूष्णीकः स्वाम्यत्तदा । तत्तु श्रुत्वापि गोशालः कपटान्नोत्तरं ददौ ॥ ३२ ॥ अलब्धप्रतिवाक् सिंहश्चिरं रेमे तया सह । क्षणं स्थित्वा च निर्गन्तुं प्रावर्तत ततो गृहात् ॥ ३३ ॥ गोशालो घारदेशस्थः प्रकृत्या मुर्मतिश्चलः । विद्युन्मती विनिर्यान्ती दासी पस्पर्श पाणिना ॥ ३ ॥ स्वामिन् स्पृष्टास्मि केनापीत्युच्चकैाजहार सा । वलित्वा कुपितः सिंहो धृत्वा गोशालमब्रवीत्॥३५॥ अरे रे बद्मना बन्नः स्थित्वानाचारमावयोः । पश्यन्नस्था जाषितोऽपि तदा नादास्त्वमुत्तरम् ॥ ३६॥ इत्युक्त्वा कुदृयित्वा तं सिंहः स्वस्थानमन्यगात् । गोशालः स्वामिनं माह पश्यतां वो हतोऽस्म्यहम् ध३७ सिद्धार्थोऽथावदबीलमस्मक्षत्किं न रक्षसि । आचरंश्चापलं चैवं कारस्थः किं न कुट्यसे ॥ ३ ॥ निष्क्रम्य स्वाम्यगादामे पत्रकालेऽनिधानतः। प्राग्वच्चास्थाबून्यगृहे निशायां प्रतिमाधरः ॥ ३५॥ १ निष्फलः । २ अदहन् । ३ रन्तुमिच्छुः ।

·पर्व १० सगे: ३ श्री.त्रि.पु. चरित्रं ॥३४ ॥ जयानिलीय गोशालः कोणेऽस्थात्तत्र वेश्मनि । रन्तुं दन्तिलया दास्यागात् स्कन्दो ग्रामणीसुतम्धका सिंहवघ्याहरत् सोऽपि न च कोऽप्युत्तरं ददौ । क्रीडित्वा निर्ययौ स्कन्दो गोशालोऽहसउच्चकैः ॥१॥ उन्नः पिशाचवस्थित्वा हसत्युच्चैस्तु को न्विति । जस्पस्तं कुट्टयामास स्कन्दोऽगादथ वेश्मनि ॥धशा गोशालोऽप्यनवीन्नाथं स्वामिधर्मः किमेष ते । निर्दोष हन्यमानस्य त्राणं मे कुरुषे न यत् ॥ ३ ॥ सिद्धार्थः पुनरूचे तं नो मूवमनेकशः। अनर्थ मुखदोषेण त्वं तित्तिरिरिवाशुषे ॥ ४ ॥ कुमारसन्निवेशेऽगानगवानथ तत्र च । चंपकरमणीयाख्योद्यानेऽनूत् प्रतिमाधरः ॥ ५॥ तत्र चासीधनधान्यज्ञद्धः कूपनयाह्वयः । कुलालः प्रियमदिरो मदिराकीटवत्सदा ॥४६॥ तघालायां पार्श्वनाथशिष्यः शिष्यगणावृतः । बहुश्रुतो मुनिचन्नाचार्य आसीत्तदा स्थितः ॥ ४ ॥ शिष्यं गले स्थापयित्वा स सूरिर्वर्धनानिधम् । जिनकटपप्रतिकर्म विदधेऽत्यन्तपुष्करम् ॥ ४॥ तपःसत्त्वसूत्रैकत्ववलानां तुलनानिदाम् । जावयन् स्वं वितीयया सोऽन्यदास्थात्समाहितः ॥धए । इतश्चोवाच गोशालो नाथं मध्यन्दिनक्षणे । समयो वर्तते यामो निदायै ग्राममध्यतः ॥४०॥ सिद्धार्थोऽथाब्रवीदद्य वर्तामह उपोषिताः । गोशालस्त्वविशनामे निंदाहेतोर्बुजुदितः ॥ ४५१ ॥ सोऽपश्यत्पार्थशिष्यांस्तान् विचित्रवसनावृतान् । पात्रादिधारिणः के नु यूयमित्यन्वयुक्त च ॥ २ ॥ निर्ग्रन्थाः पार्श्व शिष्याः स्मो वयमित्यूचिरेऽयते।गोशालोऽपि हसन्नूचे धिग्वो मिथ्यानिजाषिणः ॥४३॥ कथं नु यूयं निर्ग्रन्था वस्त्रादिग्रन्थधारिणः । केवलं जीविकाहेतोरियं पाखंमकरूपना ॥ ॥ १ शिष्यसमूहेनावृतः । २ तुलनाभेदाना मध्ये द्वितीयया सत्त्वभिदात्मानं भावयन्नस्थादित्यन्वयः । ॥३४॥ 4 ·वस्त्रादिसंगरहितो निरपेको वपुष्यपि । धर्माचार्यों हि यादृझे निर्मन्यास्तादृशाः खलु ॥ ४५ ॥ ते जिनेन्जमजानन्तः प्रत्यूचुर्यादृशो जवान् । धर्माचार्योऽपि ते तादृगात्तलिंगः स्वयं किमु ॥ ४५६,॥ क्रुधा चुक्रोश गोशालो मम धर्मगुरोयदि । तपस्तेजोऽस्ति तदयं दह्यतां व उपाश्रयः॥ ४५७॥ तेऽप्यब्रुवंस्त्ववचनान्न हि दह्यामहे वयम् । गोशालोऽपि विलक्षः सन् गत्वा स्वामिनमन्यधात्॥३॥ दृष्टा मयाद्य सग्रन्था निन्दन्तो वस्तपस्विनः । दह्यतामाश्रमोऽसावित्याक्रुष्टं च रुषा मया ॥ ४एए॥ तथापि नाश्रयस्तेषामदह्यत मनागपि । तत्र किं कारणं स्वामिन्नाख्याहि परमार्थतः॥४६० ॥ सिघार्थोऽप्यवदलिष्याः श्रीपार्श्वस्वामिनो हि ते । तेषामुपाश्रयो हन्त त्वहिरा दह्यते कथम् ॥ ४६१॥ अत्रान्तरे निशा जज्ञे मुनिचन्जाख्यसूरयः। उपाश्रयादहित्वा तस्थुः प्रतिमया तदा ॥ ६ ॥ स च कूपनयः श्रेणिनक्ते पीतसुरो बहिः । मत्तो घूर्णन् समागबन्नाचार्यास्तानुदैदत ॥ ४६३ ॥ आचार्याश्चौरबुध्या तान् गृहीत्वा निर्दयं गले । निरवासीचकाराशु कुंजकारो सुराशयः॥ ४६४ ॥ शुजध्यानादचलिता वेदनां तां सहिष्णवः । सद्यो जातावधिज्ञाना मृत्वाचार्या दिवं ययुः॥ ५६५॥ तेषामुपरि पुष्पाणि प्रत्यूषपवना श्व । प्रवर्षन्तो महिमानमासन्नव्यन्तरा व्यधुः॥ ४६६ ॥ श्तोऽपि च स गोशालो विद्युन्मालामिवांवरे । तेजोरूपां देवपंक्तिं दृष्ट्वाचख्या इति प्रनोः॥ ५६७ ॥ स्वामिस्त्वत्प्रत्यनीकानां दह्यते किं प्रतिश्रयः। व्योन्ना ज्वालाकुलेनानुमीयतेऽदः प्रदीपनम् ॥ ६ ॥ सिद्धार्थोऽप्यन्यधान्मैवमनिधास्ते हि सूरयः। दिवं गताः शुजध्यानाबुन्नध्यानं हि कामधुक् ॥ ६॥ १ पानगोष्ठयाम् । २ पीता सुरा येन सः । ३ प्रातः कालस्य वायवः । ४ तव शत्रूणाम् ।

·श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
॥३५॥
पर्व १०
सर्गः ३
तेषां कर्तुं महिमानमेते तेजोमयाः सुराः। यैस्ते प्रदीपनत्रान्तिरुत्पन्ना स्वट्पमेधसः॥७॥
तद्रष्टुं कौतुकात्तत्र गोशालः प्रययौ द्रुतम् । स्वस्थानं च ययुर्देवाः क्वेदृशां देवदर्शनम् ॥ १॥
पुष्पगन्धाम्बुवृष्टिं स तत्र दृष्ट्वा प्रमोदनाक् । गत्वा प्रतिश्रये सुप्तांस्तविष्यानन्यधादिति ॥ ७॥
किं नवन्तो मुष्टशिष्या मुंडा निदां यहळया। नुक्त्वा दिने निशां सर्वी शेरतेऽजगरा इव ॥ ४७३ ॥
न हीदमपि जानीथ यत्सूरिः प्राप पञ्चताम् । गुरुषु प्रतिबन्धोऽयमहो वः कुलजन्मनाम् ॥ ७ ॥
उत्तस्थुस्तेऽपि तबब्दात् पिशाच इव को न्वसौ । एवं शब्दायत इति चिन्तयन्तो महर्षयः॥ ४५ ॥
तेऽथ जग्मुरुपाचार्यमाचार्य प्रेक्ष्य तं तथा। चिरं निनिन्धरात्मानं कुलीना श्व नन्दनाः॥६॥
तान् गोशालोऽपि निर्नय॑ स्वेच्छालापविदूषकः । श्याय नाथं नाथोऽपि चोराकेऽगान्निवेशने ॥४॥
प्रतिचकलयात्तत्रारौश्चोरगवेषितिः। कायोत्सर्गस्थितः स्वामी सगोशालोऽप्यदृश्यत ॥ ७॥
ब्रूहि कोऽसीति तैः पृष्टः स मौनानिग्रहः प्रनुः । न किञ्चिदन्यधाघाचंयमा हि बधिरा श्व ॥ ७॥
कस्यापि हेरिको ह्येष नूनं यन्मौनलागसौ । स्वामिनं ते सगोशालं जगृहुः क्रूरबुध्यः ॥ ४० ॥
गोशालं शाकिनीवत्ते बद्धा कूपे निचिदिपुः । मुहुर्घटीवविदधुन्यचनोदंचनानि च ॥ १ ॥
पार्श्वशिष्ये उत्पलस्य जामी सोमाजयन्तिके । साधुवयौं परिबाजी चोराकेऽवसतां तदा ॥ २ ॥
ईग्रूपौ नरौ कौचित् क्षेपणोत्देपणैर्जले । आरदैः पीड्यमानौ स्तस्ते इत्यशृणुतां जनात् ॥ ३ ॥
ब्रह्मस्थश्चरमतीर्थकरोऽसौ नु नवेदिति । उपेत्य ते क्षणाचार्थ तथावस्थमपश्यताम् ॥ धन्ध ॥
१ आचार्यसमीपम् । २ पुत्राः । ३ स्वेच्छालापेन विदूषकः । ४ शत्रुभयात् । ५ गूढचरः । ६ भगिन्यौ।
॥३५॥

·श्रारदानूचतुश्चैवं किं रे मूर्खा मुमूर्षवः। न जानीय प्रचममुं सिद्धार्थनृपनन्दनम् ॥ ४५ ॥ ते नीताः स्वामिनं मुक्त्वा नत्वा चादमयन्मुहुः। महान्तो हि न कुप्यन्ति क्षम्यन्ते त्वात्मशंकितैःधण्६ दिनानि कतिचित्तत्रातिवाह्य परमेश्वरः। तुर्या प्रावृषमत्येतुं पृष्ठचंपां पुरीं ययौ ॥ ७ ॥ चतुर्मासक्षपणकृतिविधप्रतिमाधरः । चतुर्मासी जगन्नाथस्तत्र तस्थाववस्थितः ॥ ७ ॥ चतुर्मास्यन्तदिवसे पारयित्वा बहिः कचित् । जगाम त्रिजगन्नाथो नगरं कृतमंगलम् ॥ धन्ए । दरिजस्थविराजिख्याः सारंजाः सपरिग्रहाः। सकलनाः ससन्तानास्तत्र पाखंमिनोऽवसन् ॥ ए॥ मध्ये तत्पाटकस्यासीदेकं देवकुलं महत् । तेषां कुलक्रमायातदेवताप्रतिमांकितम् ॥धए१॥ तस्य देवकुलस्यैककोणे तस्थौ समाहितः । तत्स्तंन इव निष्कंपः कायोत्सर्गधरः अनुः ॥ ४ए ॥ माघमासे तदा रात्रौ शीतमासीत् सुस्सहम् । तेषां पाखंडिनां देवकुले चानून्महोत्सवः॥ ए३ ॥ ते पुत्रादिपरीवारास्तस्मिन्नायतने मुदा । तदा संजूय ननृतुर्जगुः परिजजागरुः ॥ ४ए ॥ हसन्नूचेऽथ गोशालः पाखंगाः केऽप्यमी बत । येषां पत्न्यो मद्यपानं गीतनृत्तादि चोच्चकैः ॥ एए॥ तच्छ्रुत्वा कुपितास्तेऽपि सारमेय मिवालयात् । कंठे गृहीत्वा गोशालं तत्कालं निरसारयन् ॥ ४६॥ शीतसंकुचितांगोऽस्थाजोशालोऽथ हैकारवत् । वादयन्दन्तपंक्तिं च वैणिको ववकीमिव ॥धए ॥ गोशालं सानुकंपास्ते तत्र प्रावेशयन् पुनः। सोऽपैशीतो मुहूर्तेन तथैव पुनरन्यधात् ॥ एज् ॥ स तैनिःसारितो जूयो भूयश्चापि प्रवेशितः। एवं कोपकृपाभ्यां ते तस्य त्रिरिति चक्रिरे ॥धएए॥ १ मर्तुमिच्छवः २ सपुत्राः । ३ कुर्वन्तीत्यध्याहारः । ४ श्वानम् । ५ हकाराक्षरवत् । ६ वीणाम् । ७ अपगतं शीतं यस्मात्सः ।

·श्री.नि.पु.
पर्व १०
सर्गः३
चरित्रं
तुर्यवारेऽथ गोशालः प्रविष्टोऽप्यनवीदिति । सद्भूतार्थानिधानेऽपि को वः कोपोऽपमेधसाम् ॥१०॥
निजाय उश्चरित्राय पाखंडाः किं न कुष्यथ । स्फुटार्थवादिनेऽमुष्मै मह्यं द्रुह्यथ किं मुहुः ॥ ५०१ ॥
उत्तिष्ठतोऽथ पाखंम्यूनस्तत्कुट्टनेलया । निवारयन्तस्तकृशा एवमभ्यधुरुच्चकैः ॥ १०॥
देवार्यस्य तपोराशेः कोऽप्यमुष्य महात्मनः । पीउधारश्वत्रधारोऽपरो वा स्याउपासकः ॥ ५॥३॥
अनेन नाषितेनालं नापतां खेवयाप्यसौ । श्रोतुं चेन्न क्षमास्तोः कुरुध्वं वाद्यवादनम् ॥२०॥
तथैव चक्रिरे तेऽपि जातेऽथ तपनोदये । श्रावस्ती स्वाम्यगात्तस्थौ बहिश्च प्रतिमाधरः ॥ १०॥
नोजनावसरे प्राप्ते गोशालः प्रनुमन्यधात् । शिक्षार्थ जगवन्नेहि जन्मसारं हि नोजनम् ॥ ५०६॥
सिद्धार्थः प्राग्वदित्यूचे हंहो वयमुपोषिताः । गोशालोऽपृचदा स्यान्ममाहारोऽद्य कीदृशः॥ ५० ॥
सिघार्थोऽप्याख्यदधुना नृमांसं नदयिष्यसि । गोशाल कचे तनोक्ष्ये मांसगन्धोऽपि यत्र न ॥५॥
एवं निश्चित्य निदायै श्रावस्ती सोऽविशत्पुरीम् । इतश्च तस्यां नगर्यां पितृदत्तोऽवसनही ॥ ५०ए।
श्रीनमा तत्प्रिया निमित्तं शिवदत्तकम् । अपत्यं मे कथं जीवेदित्यपृच्छत् कृतादरा ॥ ५१०॥
सोऽप्याचख्यौ जातमृतं पिष्ट्वा सासृक्पलं शिशुम् । क्षीरेण पायसीकृत्य सर्पिमधुसमन्वितम् ॥ ११ ॥
यधुझूलितपादाय नोक्तुं दत्से सुनिदवे । तजीवि
विष्यन्त्यपत्यानि नूनं नश्यत्प्रसूतिके ॥ ५१२॥
॥ युग्मम् ॥
१ चतुर्थवारे । २ सेवकः । ३ जातान्येव यस्या अपत्यानि नियन्ते सा निन्दुः । ४ शोणितमांससहितम् । ५ नश्यन्ती प्रसूतिः
प्रसको यस्यास्तत्संबुद्धौ।
॥३६॥

·मुक्त्वा तत्र गते गेहघारं कार्य त्वयान्यथा । ज्ञात्वा तनोजनं कुयो मा धादीत्स गृहं तव ॥ ५१३ ॥ मृताले पायसीचके स्वं तथैव सुतार्थिनी । गोशालायागतायादात्तदानीं नक्तितश्च सा ॥ ५१५ ॥ जुक्त्वा च गत्वा स्वाम्यग्रेऽवोचङ्घान्तश्चिरादसि । सिद्धार्थोऽप्याख्यदेतस्मै पायसं तत्तथा कृतम्॥१५॥ ववाम तत्तु गोशालो मुखे दिवा निजांगुलीम् । नखाद्यवयवांस्तत्र ददर्श च चुकोप च ॥ ५१६॥ ययौ तपेश्म चान्वेष्टुं तद्वारे चान्यथा कृते । नाज्ञासीत्तत्तु गोशालो गोपाल श्व लक्षणम् ॥ ५१७ ॥ ततोऽप्युवाच गोशालस्तपस्तेजश्च मसुरोः । यदि तद्दह्यतामेष प्रदेशः सकलोऽपि हि ॥ ५१७॥ मान्यथा जिनमाहात्म्यं नूदिति व्यन्तरामराः। तत्र सन्निहिताः सर्व प्रदेशमदहस्तकम् ॥ ५१ए । किंचित् स्थित्वा प्रजुरगादाम नाम्ना हरिद्रुकम् । वहिर्हरिद्ववृदत्य तलेऽस्थात् प्रतिमाधरः ॥ ५२० ॥ पेत्रवायातपत्रस्य तले तस्यैव शाखिनः। तदावात्सीन्महासार्थः श्रावस्ती नगरी गम। ॥ ५२१ ॥ स तु सार्थः शीतजीतो व्याघ्रजीत श्वानलम् । नक्तमज्वालयत्प्रातरुत्थाय च ययौ पुरः ॥ ५२२ ॥ स प्रमादादशान्तोऽग्निाधिवत्प्रसरन् क्रमात् । आगाउपमहावीरं मध्यांनोधीव वासवः ॥ ५२३ ॥ एत्येष वहिर्नगवन्नश्य नश्येत्यथ ब्रुवन् । काकनाशं प्रणश्यागाजोशालः शीघ्रमन्यतः॥ ५४॥ श्रुत्वापि तचः स्वामी ध्यानानलमिवानलम् । तं कर्मेन्धनदाहाय मन्वानोऽस्थादतिस्थिरः ॥ ५२५॥ चरणौ स्वामिनस्तेन वह्निना श्यामलीकृतौ । हैमनेन तुषारेण पद्मकोशाविवाधिकम् ॥ ५२६॥ शान्ते वह्नौ सगोशालो ग्रामेऽगाहांगलानिधे । स्वाम्यस्थाच्च प्रतिमया वासुदेवनिकेतने ॥ ५२७ ॥ १ तम् । २ पत्राणां छाया पत्रच्छायं तदेवातपत्रछत्रं तस्य । ३ अग्निम् । ४ वडवानलः । ५ मन्यमानः । ६ श्यामीकृतौ । S

·श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
॥३७॥
पर्व १०
सर्गः३
क्रीडायातान् ग्राममिलान् गोशालस्तत्र कौतुकी । प्रेतवधिकृतं रूपं कृत्वालीषयतानितः ॥ ॥
जयात् कोऽपि पतषस्त्राः स्फुटन्नासाश्च केचन । प्रस्खलजतयो नेशु मानिमुखमर्जकाः ॥ ५२५ ॥
अन्येत्य पितरस्तेषां गोशालं प्रेक्ष्य तादृशम् । अनि किं त्रासयसीति जल्पन्तोऽकुट्टयन् नृशम् ५३०
तवृष्याः स्वामिनं प्रेक्ष्य स्वानूचुर्मुच्यतामयम् । देवार्यस्यास्य संजाव्य एष शुश्रूषकः खलु ॥ ५३१ ॥
तन्मुक्त ऊचे गोशालः स्वामिन्नद्यापि किं नु माम् । उपेक्षसे हन्यमानं वज्रवन्निष्ठुरोऽसि हा ॥ ५३२॥
सिद्धार्थस्तमन्नाषिष्ट सुष्ट्वद्यापि निहन्यसे । व्याधिनेवांगोत्थितेन स्वन्नावेनामुनैव हि ॥ ५३३ ॥
कायोत्सर्ग पारयित्वा ग्राम आवर्तनामनि । गत्वा स्वामी बलदेवौकस्यस्थात् प्रतिमाधरः ॥ ५३४ ॥
मिनास्तत्रापि गोशालो नीषयामास पूर्ववत् । तपितृनिः कुट्यते स्म चक्रीवानिव धर्मदः॥ ५३५॥
गतेषु तपितृष्वान् पुनीषयते स्म सः । प्राणात्ययेऽपि जन्तूनां प्रकृतिः खलु ऽस्त्यजा ॥ ५३६ ॥
क्रुशास्तत्पितरोऽन्येत्य परस्परमदोऽवदन् । वराकं बालकुट्टाकं कुट्टयित्वालमेतकम् ॥ ५३७ ॥
स्वाम्यस्य कुट्यतामेष य एनं न निषेधति । नृत्यानामपराधे हि चतुर्दम इति स्थितिः ॥ ५३७ ॥
हित्वागस्यपि गोशालं शालावृकमिवाय ते । उदस्तदंडाः श्रीवीरमच्यढौकन्त सुर्धियः॥ ५३ए ।
तत्रस्थव्यन्तरेणाईद्भक्तेनाधिष्ठिता रुपा । साक्षात्सीरीव सीयर्थोत्सीरोद॑स्थाञ्च तहहे ॥ २४ ॥
आशंका विस्मयाकीणोः पतित्वा पादपद्मयोः । स्वामिनं क्षमयामासुस्ते ग्रामीणाः स्वनिन्दिनः॥ ५॥१॥
१ गर्दभः । २ बालश्चासौ कुट्टाको हन्ता च तम् । ३ अपराधे । ४ श्वानम् । ५ क्रोधेन । ६ सीरिणो बलदेवस्यार्चा प्रतिमा।
उदूर्व सीरं हलं यस्याः सा । ८ आत्मनिंदाकारिणः ।
॥३७॥

·ततश्च प्रययौ स्वामी चोराके सन्निवेशने । तत्रैकत्र रहःस्थाने तस्थौ च प्रतिमाधरः॥ ५४॥ गोशालो नाथमित्यूचे गन्तव्यं चर्यया न वा । सिद्धार्थोऽनिदधेऽस्माकमुपवासोऽद्य वर्तते ॥ ५४३ ॥ गोशालः कुधितोऽविरुद्धामे जिक्षार्थमुत्सुकः । गोष्ठीजक्तं तदा तत्र राध्यमानं ददर्श च ॥ ४ ॥ निदापोऽजून्नवेति लीनो गोशाल ऐदत । तत्र ग्रामे तदानीं चाजवच्चोरनयं महत् ॥ ५४॥ चौरोऽयं चौरचारो वा निलीनो यदीक्षते । एवं वितयं ते ग्राम्या गोशालकमकुट्टयन् ॥ ५४६ ॥ मम धर्मगुरोस्तेजस्तपो वा यदि तद्रुतम् । दह्यतां मंगपोऽमीषामिति गोशालकोऽशपत् ॥ ५५ ॥ व्यन्तरैर्जगवद्भक्तैरदह्यत स मंडपः । जगाम च जगन्नाथः सन्निवेशं कलंबुकम् ॥ २४ ॥ तत्रोजौ ञातरौ मेघः कालहस्ती च शैलैपौ । कालहस्ती तदा सैन्यैरधावच्चौरपृष्ठतः॥ ५४ए ॥ गोशालसहितं नाथमागबन्तं ददर्श सः। चौरावित्याशशंके च तादृशामीहशी हि धीः ॥ ५५ ॥ को युवामिति सोऽपृचत् स्वामी मौनीत्युवाच न । केलिप्रियत्वाजोशालोऽप्यस्थान्मौनी प्लवंगवत् ॥५५१ गोशालं स्वामिनमपि स बद्धा ञातुरार्पयत् । स्वामिनं दृष्टपूर्वी च मेघः सिद्धार्थसेवकः ॥ ५५ ॥ मयित्वामुचन्मेघो नाथं नाथोऽपि चावधेः । ज्ञात्वाचिन्तयदद्यापि निर्जयं वहु कर्म मे ॥ ५५३ ॥ कर्मासहायैस्तन्मन्ये न हि देय्यं ऊगित्यपि । जय्यं महविषच्चक्रं विना न खलु सैनिकैः ॥ ५५ ॥ आर्यदेशे विहरता सहाया मुर्तजा मया । तस्मादनार्यदेशेषु विदरिष्यामि संप्रति ॥ ५५ ॥ १ गुप्तः । २ चोरस्य चारो दूत इति यावत् । ३ पर्वतस्वामिनौ । ४ वानरवत् । ५ क्षेतुं शक्यम् । ६ उप- सर्गकारिण एवान सहाया इष्टाः।

·पर्व १० श्री.त्रि.पु. चरित्रं ॥३०॥ सर्गः३ एवं विमृश्य जगवान्निसर्गक्रूरपूरुषम् । विवेश लाटविषयं यादोघोर मिवार्णवम् ॥ ५५६ ॥ मुंग इत्यहनन् केऽपि स्पश इत्यपरेऽधरन् । ववन्धुर्दस्युरित्येके श्रीवीरं तत्र पूरुषाः ॥ ५५७ ॥ जषणान्मुमुचुः केऽपि प्रतिस्वामि कुतूहलात् । चक्रुः स्वरुच्या निःशंकमन्येऽन्याश्च विनंबनाः ॥१५॥ अमोदतोपसगैस्तैः कर्मणां पणात्मनुः । अत्युप्रैजेषजै रोगी रोगनिग्रहणादिव ॥ ५५ ॥ गोशालोऽप्यनुलग्नः सन् सेहे विविधवेदनाः । बन्धनताडनाद्युत्था वनानीत इव विपः ॥ ५६० ॥ तत्रैवं नूरिशः कृत्वा कर्मनिर्जरणं प्रन्नुः । कृतकृत्य श्वाचालीदार्यदेशस्य संमुखम् ॥ ५६१॥ यान्तं च स्वामिनं पूर्णकलशग्रामसन्निधौ । प्रवेष्टुकामौ लाटो| तस्करौ घावपश्यताम् ॥ २६ ॥ तावसौ मुशकुनमित्युधतासी जिंघांसया । प्रति प्रतुं दधावाते प्रेतावुत्कत्रिका विव ॥ ५६३ ॥ वर्ततेऽद्य कथं स्वामीत्युञ्चिन्तो वज्रनृत्तदा । ददावधिना नाथं जिघांसू तौ च तस्करौ ॥ ५६५ ।। तौ वज्रेणावधीबज्री वज्रशैलदमौजसा । दैन्तिदोदक्षमणेव पाणिना हरिणौ हरिः ॥ ५६५ ॥ क्रमेण नदिलपुरे स्वाम्यगात्तत्र पंचमीम् । निन्ये वर्षाचतुर्मासी चतुर्मासीमुपोषितः ॥ ५६६ ॥ पारयित्वा वहिः क्वापि विदरंश्च अनुः क्रमात् । ग्रामे जगाम कदलीसमागम इतीरिते ॥ ५६७ ।। तत्राथास्तारिकाजक्तं दीयमानं तदार्थिनाम् । विलोक्योवाच गोशालो स्वामिन्नेह्यत्र नुज्यताम् ॥१६॥ सिद्धार्थोऽनिदधेऽस्माकमुपवासोऽद्य वर्तते । जोक्ष्येऽहमेकोऽपीत्युक्त्वा तत्र गोशालको ययौ ॥ २६ए॥ १ यादोभिर्जलजन्तुभि|रम् । २ गूढचरः । ३ शुनः । ४ हन्तुमिच्छया । ५ गजचूर्णीकरणे समर्थेन । ६ सिंहः । ७ ख्याते। ८ सदावतभोजनम् । ३७ ॥ -- ·HORE SBORLOGG झुञ्जानस्तत्र गोशालः पिशाच श्व नातृपत् । ग्राम्याः स्थालं महत् सर्वान्नपूर्ण तस्य चार्पयन् ॥ ५७० ॥ तद्भक्तमखिलं नोक्तुं गोशालो न ह्यजूत्तमः। आकंठमानाहारो येदाचामेऽप्यलसायते ॥ २७१ ॥ स्वाहारशक्तेरप्यज्ञः किं कुष्कालोऽसि मूर्तिमान् । इत्युक्त्वा चिकिपुनक्तस्थालं तन्मूर्ध्नि तकनाः॥५५॥ तुन्दं परामृशंस्तृप्या गोशालोऽगाद्यथागतम् । जंवूखंडानिधं ग्रामं जगाम जगवानपि ॥ ५७३ ॥ प्रतिमास्थे प्रत्नौ तत्रास्तारिकानक्कलिप्सया । गतो गोशालकः प्राग्वत्माप जोजनधर्षणे ॥ ४ ॥ क्रमेण प्रययौ स्वामी तुंवाके सन्निवेशने । वहिश्चास्थात्प्रतिमया गोशालो ग्राममन्यगात् ॥ २७५॥ तत्र पाश्चशिष्यान्नन्दिषेणान् वृशान् बहुश्रुतान् । परिवारनृतो मुक्त्वा गवचिन्तामशेषतः॥ ५७६॥ जिनकट्पप्रतिकर्म प्रपन्नान्मुनिचन्जवत् । दृष्ट्वा जहास गोशालः स्वाम्यन्यर्णमगात्पुनः ॥२७॥युग्मम्॥ नक्तं चतुष्के ते तस्थुर्नन्दिषेणमहर्षयः । कायोत्सर्गन्नृतो धर्मध्यानस्थाः स्थाणुवस्थिराः ॥ ५७७ ॥ आरोण च दृष्टास्ते चौरज्रान्त्या च जनिरे । सद्यो जातावधिज्ञाना मृत्वा दिवमुपासदन ॥ २७ए । प्रेदय गोशालकस्तेषां महिमानं कृतं सुरैः । तविष्याणामुपेत्याख्यउच्चैर्नर्त्सनपूर्वकम् ॥ २० ॥ अथागापिहरन् वीरः कूपिकां सन्निवेशनम् । तत्रारौः सगोशालः स्पशज्रान्त्या कदर्थितः ॥ २१ ॥ देवार्यो रूपवान् शान्तो युवारक्षः स्पैशज्रमात् । निरागास्ताज्यमानोऽस्तीत्युह्यापोऽनूजानेऽखिले ॥२॥ पार्श्वशिष्ये च प्रगहनाविजये प्रोतिव्रते । निर्वाहाय परित्राट्त्वं प्रपन्ने तत्र तिष्ठतः ॥ २३ ॥ वार्तामाकर्ण्य तां मा नूवीरोऽहन्निति शंकया। तत्रेयतुस्तथास्थं च जगवन्तमपश्यताम् ॥२७॥ युग्मम् १ कंठप्रमाणाहारवान् । २ जलपानेऽपि । ३ उदरम् । ४ सशो गूढचरः । ५ प्रोझितं त्यक्तं व्रतं चारित्रं याभ्यां ते । SAGAR NEER ·श्री.त्री.पु. चरित्रं. ॥३॥ पर्व १० सर्ग:३ ते स्वामिनं ववन्दाते श्रारदांश्चैवमूचतुः । रे मूर्खा किं न जानीथ वीर सिद्धार्थनन्दनम् ॥ ५८५ ॥ शीघं मुञ्चत चेज्ज्ञाता शको व्यतिकर ह्यमुम् । पातयिष्यति वो मूर्ध्नि वज्रं प्राणहरं तदा ॥ १६॥ अथ तैश्चकितैर्मुक्तः क्षमितश्च प्रनुः पुरीम् । विशाली प्रतिचचाल पौ मार्गों स्तस्तदन्तरे ॥ ५॥ तत्रावोचत गोशालो नायास्यामि त्वया समम् । मां हन्यमानमपि यत्त्वं तटस्थ श्वेदसे ॥ ५ ॥ अन्यत्तवोपसगैः स्युरुपसर्गा ममापि हि । यदग्निः शुष्कसंपर्कादहत्यामपि क्षणात् ॥ एन्ए अन्यच्च लोको मामादौ निहन्ति त्वां ततः खलु । क्वेशाभोजनवृत्तिश्च जायते वा न वा मम ॥ एए० ॥ ग्रावखंडे च रत्ने चारण्ये च नगरेऽपि च । थातपे मंडपे चापि वह्नौ च सलिलेऽपि च ॥ एए१ ॥ जिघांसौ सेवके चापि निर्विशेषस्य ते ननु । सेवां को नाम कुर्वीत तनयोऽहमिव मूढधीः॥एएआयुग्मम् त्वत्सेवा तालसेवेव मया घ्रान्तेन या कृता । सा स्मर्तव्यातः परं तां करिष्यामि न खट्वहम् ॥ एए३ ॥ सिद्धार्थोऽथावदत्तुभ्यं रोचते यत्कुरुष्व तत् । श्यमेव हि नः शैली सा नवेजातु नान्यथा ॥ एए। ॥ ततो जगाम नगवान् विशालीगामिनाध्वना । प्रचचाल च गोशाल एको राजगृहाध्वना ॥ एए५॥ गोशालोऽयान्महारण्यं चौरपंचशतान्वितम् । विवेश मूषक व सर्पाकीर्ण महाविलम् ॥ ५९६ ॥ वृक्षारूढश्चौरपुमान् गृध्रवदूरतोऽपि तम् । ददशांख्यच्च चौराणां नग्नः कोऽप्यैत्य किंचनः॥ एए॥ तेऽप्यूचिरे तथाप्येष न मोच्यः स्याच्चरोऽप्ययम् । किं चैष नः पराजूय यातीदमपि नोचितम् ॥एका एवं चान्यर्णमायातं गोशालं मातुलो हि नोः । वदन्तः पृथगिति तेऽध्यारुह्य तमवाहयन् ॥ एएए । पृथक् पृथग्वाहनया तेषां गोशालकोऽनवत् । श्वासशेषवपुस्ते च चौराः प्रययुरन्यतः ॥ ६०० ॥ १ ऐति आगच्छति । ॥३ए॥ ~~ ·अचिन्तयच्च गोशालो विपत्प्रथमतोऽप्यसौ । शुनेव स्वामिहीनेन मया लब्धाद्य सुःसहा ॥ ६०१॥ नर्तुश्च विपदं नन्ति देवाः शक्रादयोऽपि हि । तत्पादशरणस्थस्य ममापि विपदोत्यगुः ॥६०५॥ क्षम स्वयमपि त्रातुमुदासीनं तु कारणात् । मन्दलाग्यो निधिमिव तं प्राप्स्यामि कथं पुनः॥ ६०३ ॥ अन्वेष्यामि तमेवेति निश्चित्यातीत्य तपनम् । गोशालोऽश्रान्तमन्त्राम्यत् प्रनुपाद दिदृक्ष्या ॥६०४॥ स्वामी जगाम विशाड्यां शालां कारसंश्रिताम् । अनुज्ञाप्य जनांस्तत्स्थांस्तस्थौ च प्रतिमाधरः॥६०५॥ कर्मारो रोगितश्चैप षण्मास्या कव्यतां गतः । शुजेऽहनि स्वजनेन वृतः शालामियाय ताम् ॥ ६०६॥ तत्राग्रे स्वामिनं दृष्ट्वा सोऽचिन्तयदहो इदम् । प्रथमेऽप्यहि पाखंमिदर्शनाशकुनं मम॥६०७॥ श्हैवामंगलमिदं पातयामीत्ययोधनम् । उत्पाव्य स्वामिनं हन्तुं सोऽधावत उराशयः॥ ६ ॥ क्व स्वामीति तदा ज्ञातुं प्रायुक्त मघवावधि । जिघांसुं तं च कारमपश्यच्चाजगाम च ॥ ६०ए॥ तस्यैव तं धनं मूर्ध्नि स्वशक्त्यापातयरिः । कथंचित्रोगमुक्तोऽपि जगाम स यमालयम् ॥६१०॥ प्रणम्य स्वामिनं शक्रः कट्पं सौधर्ममन्यगात् । स्वामी च विहरन् पाप ग्रामाकं सन्निवेशनम् ॥६११॥ विजेलिकानिधानस्य तत्र यदस्य सद्मनि । विन्नेलकोद्यानस्थेऽस्थात् कायोत्सर्गधरः प्रतुः॥ ६१२॥ स यहः प्राग्जवस्पृष्टसम्यक्त्वोऽपूजयत्प्रनुम् । दिव्यैः पुष्पांगरागाद्यैरनुरागाधिवासितः ॥ ६१३ ॥ ग्रामेऽथ शालिशीर्षेऽगात्तत्र च त्रिजगत्पन्नुः । उद्यानेऽस्थात्प्रतिमया माघमासस्तदा त्वत् ॥ ६१४ ॥ वाणमन्तरिका तत्र नामतः कटपूतना। त्रिपृष्ठजन्मनि विनोः पत्नी विजयवत्यनूत् ॥ ६१५॥ १ निरन्तरम् । २ कर्मार., लोहकार. । ३ नीरोगताम् । ४ अयसो लोहस्य घनम् । RA ·पर्व १० श्री.त्रि.पु. चरित्रं सर्गः ३ ॥ ४० ॥ सम्यगतिचरिता सामर्षा च सती मृता । ब्रान्त्वा जवान सा मानुष्यं प्राप्य बालतपोऽकरोत् ॥६१६॥ सा तत्र व्यन्तरीजूता स्वामिनः पूर्ववैरतः। तेजोऽसहिष्णुळकरोत्तापसीरूपमग्रतः ॥ ६१७ ॥ जटाघटकलधरां हिमशीतेन पाथसा। आयित्वा वपुस्तस्थावुपरिष्टाऊगत्प्रनोः ॥ ६१० ॥ ततो वातं विकृत्याङ्गान्यधुनोलकीव सा । जिने पेतुः शलानीव दुःसहाश्चांबुबिन्दवः॥ ६१५ ॥ जटाग्राघटकलाग्राच पतन्तस्तोयबिन्दवः । चिक्किंशु थमन्यश्चेद्भवेन्नूनं स्फुटेत्तदा ॥ ६२० ॥ नर्तुः शीतोपसर्ग तं समानस्य तां निशाम् । विशेषात् कर्मदपणं धर्मध्यानमदीप्यत ॥ ६१ ॥ बनूव चावधिज्ञानं श्रीवीरस्वामिनोऽधिकम् । अनुत्तरस्थितस्यैव सर्वलोकावलोकनम् ॥ ६॥ सहजं त्ववधिज्ञानं यावद्देवनवेऽनवत् । एकादशांगीसूत्रार्थनृत्त्वं च चरमाईतः ॥ ६२३ ॥ शान्ता निशान्ते सा सानुतापा च कटपूतना । पूजयित्वा प्रजें जक्त्या निजं स्थानमुपाययौ ॥ ६ ॥ अथ गत्वा जधिकायां पुर्या तस्थौ तपःपरः । दीक्षायाः प्रावृष षष्ठीमतिवाहयितुं प्रनुः ॥ ६२५॥ गोशालस्तत्र मिलितः षष्ठमासाङगशुरोः। सेवां कुर्वन् प्राग्वदस्थात् प्रत्यहं प्रीतमानसः ॥ ६५६ ।। विविधानिग्रहपूर्वकं चतुर्मासपणं तत्र च प्रनुः । कृत्वा वर्षारात्रनिर्गमे विदधे पारणकं पुरो बहिः६२७ ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरिते महाकाव्ये दशमे पर्वणि श्रीमहावीरप्रथमषड्वर्षछद्मस्थविहार- वर्णनो नाम तृतीयः सर्गः॥ १ असंतोषिता । २ जलेन । ३ शल्लकी भाषायां " शाहुडी" इति । ४ शलानि शल्लकीपिछानि भाषायां "सीसोलीयां'। बाधयामासुः । ६ पश्चात्तापसहिता। ॥४०॥ KASG ·॥ चतुर्थः सर्गः॥ अथ स्वामी महावीरो गोशालेनानुसेवितः । मासानष्टानुपसर्ग व्यहाषींन्मगधावनौ ॥१॥ पुरीमाललिकां गत्वा सप्तमी प्रावृष प्रनुः । चतुर्मासपणनृषीरस्वाम्यत्यवाहयत् ॥ २॥ चतुर्मासावसाने च पारयित्वा बहिः प्रभुः । गोशालसंयुतोऽगवत् कुंडके सन्निवेशने ॥३॥ तत्र स्वामी वासुदेवायतनस्यैककोणके । तस्थौ प्रतिमया रत्नप्रतिमेव 'निवेशिता ॥४॥ निहीं प्रकृत्या गोशासश्चिरसंलीनतातुरः । न्यस्य विष्णुप्रतिमास्येऽधिष्ठानं समवास्थित ॥५॥ आयातश्चार्चको दृष्ट्वा तं तथास्थमचिन्तयत् । पिशाचः कोऽप्यसौ नूनं ग्रहोत्तः कोऽपि वा नवेत्॥६॥ एवं विचिन्त्यायतने प्रविष्टस्तं निरीक्ष्य सः । नग्नत्वात्मणो मन्ये कोऽप्यसावित्यलक्यत् ॥ ७॥ एवं दध्यौ च यद्येनं हनिष्यामि तदा जनः । वदिष्यत्यमुना उष्टेनादोषो धार्मिको हतः॥७॥ करोतु ग्राम एवास्योचितमाख्यामि तत्पुरः । इति गत्वा समानैषीद्राम्यांस्तद्दर्शनाय सः॥५॥ ॥ युग्मम् ॥ चपेटानिर्मुष्टिनिश्च स जघ्ने ग्राम्यदारकैः। हत्वामुं हिलमलमिति वृधैरमोच्यत ॥ १०॥ कर्मा रिमर्दनः स्वामी मर्दनाख्ये निवेशने । गत्वा चास्थात्प्रतिमया बलदेवनिकेतने ॥ ११ ॥ १ उपसर्गरहितम् । २ स्थापिता । ३ निर्लज्जः । ४ लिंगम् । ५ ग्रहगृहीतः । ६ ग्रहगृहीतम् ।

·पर्व १०
श्री.नि.पु.
चरित्रं
॥४१॥
सर्गः ।
लिंगं बलमुखे दत्वा गोशालोऽस्थाच्च पूर्ववत् । पूर्ववत् कुट्टितो ग्राम्यैः पूर्ववच्च विमोचितः ॥१२॥
ग्रामेऽगाद्वहुशालाख्ये तपःशाली जगशुरुः। तत्र शालवनोद्याने तस्थौ च प्रतिमाधरः॥ १३ ॥
शालाया नामतस्तत्र व्यन्तरी कारणं विना । क्रुयोपसर्गानकरोत् स्वामिनः कर्मघातकान् ॥ १४ ॥
सा श्रान्ता नाथमान नाथोऽपि विहरन् ययौ । पुरं लोहार्गलं राझाधिष्ठितं जितशत्रुणा ॥ १५ ॥
तस्य राज्ञोऽन्येन राझा विरोधः समजूत्तदा । श्रायान् स्वामी सगोशालस्तत्पुंनिश्च पथीदितः ॥१६॥
नोचे किंचिद्यदा स्वामी पृष्टस्तै राजपूरुपैः । तदानी हेरिक इति जितशत्रोः समर्पितः ॥ १७ ॥
पूर्वायातोऽस्थिकग्रामाउत्पलो नाथमैदत । ववन्दे च यथावस्थं जितशत्रोः शशंस च ॥ १० ॥
राज्ञापि वन्दितो जत्या विदरन् नगवान् ययौ । पुरे पुरिमतालाख्ये तत्र चेदं पुरानवत् ॥ १५ ॥
तत्रासीमागुरः श्रेष्ठी धनी नत्रा च तत्प्रिया । वन्ध्या श्रान्ता सुतकृते दत्तैर्देवोपयाचितैः ॥ २० ॥
श्रेष्ठिनौ शकटमुखोद्याने तावन्यदा गतौ । चिरं चिक्रीमतुर्देवाविव पुष्पोच्चयादिना ॥२१॥
ज्रमन्तौ कीमया तत्र जीर्णमायतनं महत् । दृष्ट्वा कौतूहलान्मध्येऽविशतां तावुतावपि ॥ १५ ॥
प्रतिमा मसिनाथस्य सुधार्तिनिनां दृशोः । अपश्यतां दंपती तौ श्रापूर्वं च नेमतुः ॥ २३ ॥
तावूचतुर्दैव यदि त्वत्प्रसादानविष्यति । सुतः सुता वा तच्चैत्यमुचरिष्यावहे तव ॥ २४ ॥
त्वद्भक्तौ च नविष्यावस्ततः प्रति सर्वदा । इत्युदित्वा जग्मतुस्तौ श्रेष्ठिनौ निजमन्दिरम् ॥ २५ ॥
१ तपसा शोभमानः । २ राजपुरुषैः । ३ श्रेष्ठी च श्रेष्ठिनी चेत्येकशेषः । ४ अमृतवर्तिकासदृशीम् ।
॥४१॥

·तत्रासन्नाईतव्यन्तर्यनुनावेन चानवत् । साया उदरे गर्नः श्रेष्ठिनः प्रत्ययप्रदः॥२६॥ गर्नाहादपि चारज्य प्रारेने वागुरो मुदा । तद्देवकुलमुर्तुमात्मानमिव उर्गतः ॥ २७ ॥ तत्र गत्वा स्वयं मनिप्रतिमायाश्च वागुरः। त्रिसन्ध्यं विदधे पूजां गृहीतानिग्रहः सुधीः ॥ २ ॥ तं ज्ञात्वा जिननक्तं तु तश्मनि समाययुः । विहर्तु साधवः साध्व्यः सोऽप्यानर्च सदैव तात् ॥ ए॥ साधूनां नित्यसंसर्गालेष्ठिनौ श्रेष्ठबुछिको । श्रावकत्वं प्रपेदाते विधिझौ च बभूवतुः ॥ ३० ॥ श्तश्च नगवान् वीरस्तस्थौ प्रतिमया स्थिरः । अन्तरे शकटमुखोद्यानस्य च पुरस्य च ॥३१॥ तत्र वन्दितुमायात ईशानेन्यो जिनेश्वरम् । ददर्श वागुरं यान्तं मतिबिंबार्चनेडया ॥ ३ ॥ ईशानो वागुरं चोचे किं प्रत्यहं जिनेश्वरम् । अतिक्रम्याग्रतो यासि तदिबार्चन हेतवे ॥ ३३ ॥ अयं हि जगवान् वीरश्चरमस्तीर्थकृत्स्वयम् । उद्मस्थो विहरन्नत्र वर्तते प्रतिमास्थितः॥ ३४ ॥ मिथ्यादुष्कृतमित्युक्त्वा त्रिश्च कृत्वा प्रदक्षिणाम् । स ववन्दे विजुं नक्त्या कूर्मवत्संकुचत्तनुः ॥ ३५॥ ईशानो वागुरश्चेशं नत्वा घावपि जग्मतुः । उष्णाकं सन्निवेशं च प्रत्यगाद्भगवानपि ॥ ३६॥ गन्नतः स्वामिनोऽनूतां संमुखीनौ वधूवरौ । तत्कालजातवीवाही सर्वतो विकृताकृती ॥ ३७॥ प्रेक्ष्य गोशालकोऽवोचदहो द्वावपि तुन्दिलौ । दन्तुरौ दीर्घचिबुकग्रीवो चिल्लौ कुनासिकौ ॥ ३ ॥ अहो संयोजनौचित्यं विधातुर्यदिमावुनौ । कृतौ वधूवरत्वेन मन्ये सोऽपि कुतूहली ॥ ३ए॥ एवमग्रे तयोर्जूत्वा नूयो यो जगाद सः। अट्टहासं च विदधे वैहासिक श्वासकृत् ॥ ४० ॥ १ विश्वासप्रदः । २ वृहदुदरौ । ३ क्लिन्ननेत्रौ । ४ विदूषकः ·श्री.वि.पु. सर्गः। ॥॥२॥ बभूवरनराः कुम्बारत तस्करमिव दतम् । । मयूरबन्धेन विधिपुर्वशगाहरे ॥ १ ॥ गोशालोज्योचत स्वामिन् किं मां बावमुपेदरो । कृपालुस्लं पर जनेऽपनि किन हिरोके ।। ५२ ।। तं बनापे न सिक्षार्थो नासिका विगति ते । निजयुवतिरेन चावास्य करिव ॥ ४२ ॥ स्वाम्यप्यदूरे गत्वास्थासत्पतीक्षणकाम्यया । पुनरनग ना प्रेक्ष्य पान लगनियन ॥ १४ ॥ पीलिवनवासी गवान्योऽप्यस्य गेवकः । देनार्गस्य नपोराशेर्थदेवोडगं प्रतीक्षते ॥ ५ ॥ एवं विचिन्त्य तेऽमुखन गोशालं स्वामिनदाया । गगं तेन गाजर सागी क्रमानोनगिमागदत् ॥१६॥ गोशाख जाले गोपालान्मलेगा वीजत्ममूर्तयः । अंजशग मजरोप क न्याः कम्पगन्नु जोः ॥ १ ॥ प्रत्यूचिरे न गोपालाः किमम्मान कारणं विना । डाकोशवमय भाशों नामि नः खत ॥ ४ ॥ गोशालोऽप्यनवीमायो दारोराः पशुपुत्रकाः । गहियोन यमाकोश्याम्यधिक तदा ॥५॥ स्वनावाख्यानमेतको नाकोशोऽयं गया कृतः । यूिगं मोवीनत्मा इल्ली मयोदितम् ॥ ५० ॥ ते वा कुद्दयित्वा तं नहा नशगनेदिगन् । अमोनयंश पशिकागो कमाणापराः ॥ ११ ॥ स्वामी राजगृरे गत्ला वर्षारानमधाष्टमम् । चतुर्मासदपाणविनिमानिगदोडकरोत् ॥ ५५ ॥ चतुर्मासाथसाने तु स्वामी बदिरपारयत् । निळो कर्म गेपणागि नासीति गनिन्तगत् ॥ ॥३॥ वनजमिशन मिलाटादिम्लेजगिषु । कर्गनिर्जरणागागात स्वामी गोगा कान्नितः ॥ १५ ॥ स्वान्दं तत्र च ममा परमाधार्मिकोपमाः । नानानिमार्गः श्रीवीरगुपदाः ॥ १५ ॥ १ सागपागेति या पाठ | २जएम आगमगंगोगनम् । २६ पाप । सः । ५ बागी 'नाः | AMI Art M.४ P4 NE + * न ·जगहुँः स्वामिनं केऽपि जहसुः केचिउच्चकैः । सारमेयादिनिर्डप्टसत्वैः केचिदवेष्टयन् ॥ १६ ॥ स्वामी कर्मध्वंसकत्वापसगै हर्ष तैः । शल्यादित इव दैः शब्योधरणहेतुनिः॥ ५७ ॥ कर्मदयसहायांस्तान्म्देलान् बन्धूनिव प्रन्नुः । मेने ततोऽधिकान् वापि कर्मरोगजिषक स्वयम् ॥ २७ ॥ चकंपे चाचलो मेरुयत्पादांगुष्ठपीडनात् । कर्मभिः पीड्यमानः सोऽप्येवं वीरो व्यवर्तत ॥ एए॥ शक्रेणापन्निषेधाय यः सिद्धार्थो न्ययुज्यत । गोशालोत्तरवेलायां जर्जुने सोऽपि नान्यदा ॥ ६ ॥ यत्पादान्ते किंकरन्ति लुगन्ति च मुहुर्मुहुः । सुरेन्खास्तेऽपि हा सर्वे तत्पीमायासुदासते ॥ ६१ ॥ यन्नाममंत्रमात्रेण अवन्ति सुरुपत्रवाः । सोऽप्युपद्रूयते कुरैः कस्य पूत्कुर्महे पुरः ॥ ६ ॥ धिक् सुकृतानि जगतो यैः स्वामिप्रनवैरपि । कृतप्तैर्विघ्ननिघ्नात्मा स्वासी त्रातो न विधेः ॥ ६३ ॥ जगत्राणक्यसहं न स्वौजोऽप्यात प्रन्नुः । स्वौजाफलं हि गृह्णन्ति संसारसुखगृनवः ॥ ६ ॥ अनाप्नुवन् वसतिमप्युषणशीतादिनाजनम् । धर्मजागरिकां जाग्रत् षएमासान् स्वाम्यवास्थित ॥ ६५ ॥ नवी प्रावृषं तत्र धर्मध्यानपरायणः । शून्यागारे द्रुतले वा स्थितः स्वाम्यत्यवाहयत् ॥ ६६ ॥ सगोशालस्ततः स्वामी सिद्धार्थपुरमाययौ । ततोऽपि प्राचलगाम कूर्मग्रामानिधं प्रति ॥ ६७ ॥ मार्गे दृष्ट्वा तिलस्तंबं गोशालः प्रन्नुमच्यधात् । स्वामिन्नेष तिलस्तंबः कच्चिनिष्पत्त्यते न वा ॥ ६॥ ततो नवितव्यताया वशेन नगवानपि । त्यक्त्वा मौनं स्वयमाख्यन्न निष्पत्स्यते ह्यसौ ॥ ६ए। १ किंकरा इव आचरन्ति । २ विप्नैर्निनो हत आत्मा यस्य सः । ३ दुर्दैवात् । ४ स्वबलम् । ५ ससार- सुखलोलुपाः। ६ वृक्षतले।

·पर्व १०
श्री.नि.पु.
चरित्रं
॥४॥
सर्गः ।
वधूवरनराः क्रुधास्तं तस्करमिव द्रुतम् । वद्धा मयूरबन्धेन चिक्षिपुर्वशगहरे ॥ १ ॥
गोशालोऽवोचत स्वामिन् किं मां वचमुपेक्षसे । कृपालुस्त्वं परजनेऽप्यसि किं न हि सेवके ॥ ४॥
तं बजाषे च सिद्धार्थो नत्यसिक्षा विपछि ते । निजऽश्चरितैरेव चपलस्य करिव ॥ ५३॥
स्वाम्यप्यदूरे गत्वास्थात्तत्प्रतीक्षणकाम्यया । वधूवरनरा नाथं प्रेक्ष्य चैवं व्यचिन्तयन् ॥ ४ ॥
पीग्नन्ननृपासौ यहान्योऽप्यस्य सेवकः । देवार्यस्य तपोराशेर्यदेषोऽमुं प्रतीक्षते ॥४॥
एवं विचिन्त्य तेऽमुञ्चन् गोशालं स्वामिप्रेक्ष्या । समं तेन व्रजन स्वामी क्रमाजोनूमिमासदत् ॥ ४६॥
गोशाल ऊचे गोपालान्म्लेचा वीजत्समूर्तयः । ब्रेजशूरा ब्रजत्येष क्व पन्थाः कथयन्तु जोः ॥ ४ ॥
प्रत्यूचिरे च गोपालाः किमस्मान् कारणं विना । आक्रोशस्येवमध्वन्य श्वशुर्यो नासि नः खलु ॥ ४ ॥
गोशालोऽप्यब्रवीद्भूयो दासेराः पशुपुत्रकाः । सहिष्यध्वे न चेयूयमाक्रोक्ष्याम्यधिकं तदा ॥ ए॥
स्वनावाख्यानमेतको नाक्रोशोऽयं मया कृतः । किं यूयं म्लेचबीनत्सा इत्यलीकं मयोदितम् ॥ ५० ॥
ते क्रुखाः कुट्टयित्वा तं बवा वंशवनेऽपिन् । अमोचयंश्च पथिकास्तमन्ये करुणापराः ॥ ११ ॥
स्वामी राजगृहे गत्वा वर्षारात्रमथाष्टमम् । चतुर्मासपणनृविविधानिग्रहोऽकरोत् ॥ २२॥
चतुर्मासावसाने तु स्वामी बहिरपारयत् । निर्जर्य कर्म मेऽद्यापि वहस्तीति व्यचिन्तयत् ॥ ५३ ॥
वजमिशुधनूमिलाटादिम्लेबनूमिषु । कर्मनिर्जरणायागात् स्वामी गोशालकान्वितः॥ ५५ ॥
स्वचन्दं तत्र च म्लेचाः परमाधार्मिकोपमाः । नानाविधैरुपसर्गः श्रीवीरमुपद्रुवुः ॥ ५५॥
१ स्वाम्यपेक्षयेति वा पाठः । २ व्रज एव शूरास्तत्संबोधनम् । ३ हे पान्थ । ४ श्वशुरपुत्रः । ५ हे दासीपुत्राः ।
॥४५॥

·45 जगहुँः स्वामिनं केऽपि जहसुः केचिउच्चकैः । सारमेयादिनिष्टसत्वैः केचिदवेष्टयन् ॥ २६॥ स्वामी कर्मध्वंसकत्वापसगै हर्ष तैः । शट्यादित इव वेदैः शड्योधरणहेतुनिः॥ २७ ॥ कर्मदयसहायांस्तान्म्लेबान् बन्धूनिव प्रनुः। मेने ततोऽधिकान् वापि कर्मरोगनिषक् स्वयम् ॥ २७॥ चकंपे चाचलो मेरुयत्पादांगुष्ठपीडनात् । कर्मतिः पीड्यमानः सोऽप्येवं वीरो व्यवर्तत ॥ एए॥ शक्रेणापन्निषेधाय यः सिघार्थो न्ययुज्यत । गोशालोत्तरवेलायां जजुने सोऽपि नान्यदा ॥ ६ ॥ यत्पादान्ते किंकरन्ति लुगन्ति च मुहुर्मुहुः । सुरेन्जास्तेऽपि हा सर्वे तत्पीमायामुदासते ॥ ६१ ॥ यन्नाममंत्रमात्रेण अवन्ति पुरुपज्वाः । सोऽप्युपद्रूयते कुजैः कस्य पूत्कुर्महे पुरः॥ ६॥ धिक् सुकृतानि जगतो यैः स्वामिप्रजवैरपि । कृतघ्नविन निघ्नात्मा स्वामी बातो न विधेः॥ ६३ ॥ जगत्राणक्यसहं न स्वौजोऽप्यात प्रनुः । स्वौजःफलं हि गृह्णन्ति संसारसुखगृनवः ॥ ६ ॥ अनाप्नुवन् वसतिमप्युषणशीतादिनाजनम् । धर्मजागरिकां जाग्रत् षएमासान् स्वाम्यवास्थित ॥६५॥ नवी प्रावृषं तत्र धर्मध्यानपरायणः । शून्यागारे द्रुतले वा स्थितः स्वाम्यत्यवाहयत् ॥ ६६ ॥ सगोशालस्ततः स्वामी सिद्धार्थपुरमाययौ । ततोऽपि प्राचलगामं कूर्मग्रामानिधं प्रति ॥ ६७ ॥ मार्गे दृष्ट्वा तिलस्तवं गोशालः प्रन्नुमन्यधात् । स्वामिन्नेष तिलस्तंत्रः कच्चिन्निष्पत्त्यते न वा ॥ ६ ॥ ततो नवितव्यताया वशेन जगवानपि । त्यक्त्वा मौनं स्वयमाख्यनज निष्पत्स्यते ह्यसौ ॥६ए। १ किंकरा इव आचरन्ति । २ विनैर्निनो हत आत्मा यस्य सः । ३ दुर्दैवात् । ४ स्वबलम् । ५ संसार- सुखलोलुपाः। ६ वृक्षतले। AS

·श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
। ४३॥
पर्व १०
सर्गः४
-
सप्तापि पुष्पजीवास्तु परमस्मिन्नवस्थिताः । एकस्मिन्नेव शिंबायां तावन्तो नाविनस्तिलाः ॥ ७० ॥
तघचोऽश्रद्दधानेन गोशालेनोदखानि सः। तिलस्तंवः समृत्तिको मुमुचे चान्यतः क्वचित् ॥ १ ॥
असत्या स्वामिवाङमा नूदित्यासन्नसुरैस्तदा । वारिवृष्टिविंचके प्राक् तिलस्तंवोऽप्युदश्वसत् ॥ ७ ॥
तत्प्रदेशेन गवन्त्या गोराक्रान्तः खुरेण सः । प्रविष्टः क्विन्नमधे सुप्रतिष्ठोऽनवत्ततः ॥ १३ ॥
क्रमात्मरूढमूलोऽनूत् क्रमाञ्चोनिनकंदलः । प्रावर्तन्त तिलस्तंबे तानि पुष्पाणि वर्धितुम् ॥ १४ ॥
गोशालेनान्वीयमानो दुधिया नक्तमानिना । कूर्मग्रामानिधे ग्रामे जगाम लगवानपि ॥ ५ ॥
श्तश्चास्ति धनापूर्णश्चंपाराजगृहान्तरे । नामतो गोबरग्रामो महीमंडलमंडनम् ॥ ७६॥
कुटुंबी तत्र गोशंखी नामाजीराधिपोऽनवत् । वन्ध्या वन्धवती नाम जायों तस्यातिवल्लना ॥ ७ ॥
प्रामस्य तस्य चासन्नो ग्रामः खेटकनामकः । हतो दस्युचिरन्येत्य बन्दा जगृहिरेऽपि च ॥ ७ ॥
तदा च वेशिका नाम तत्र स्त्री सुषुवे सुतम् । हते पत्यौ सुरूपति दस्युनिश्चालिता च सा ॥ ए॥
सा तु प्रसवरोगार्ता बालपाणिः शशाक न । गन्तुं तैर्वेगिनिश्चौरैगौऽर्दान्तवृपैरिव ॥ ७० ॥
अथ तामूचिरे चौरा यदि त्वं जीवितार्थिनी । तदेनं बालकं मुश्च मूर्त व्याधिमिवात्मनः ।। १॥
सार्न तरुतले मुक्त्वा नीतागादस्युनिः समम् । सर्वस्यापि हि लोकस्य न प्राणेन्योऽपरं प्रियम् ॥७॥
प्रचाते सह गोरूपैर्गोशंखी तत्र चागतः । इदाञ्चक्रे बालकं तं सुरूप इति चाग्रहीत् ॥ ३ ॥
निजपत्न्याः सुतत्वेन स तं बालकमार्पयत् । अन्यपुत्रोऽप्यपुत्राणां नवत्यत्यन्तवल्लनः ॥ ॥
१ शिंबा भाषायां "शींग" इति ख्यातम् । २ आर्द्रपृथ्वीमध्ये । ३ उद्गतांकुरः । ४ आत्मान भक्त मन्यते तेन ।
॥ ॥३॥

·गगं निहत्य रक्तेन मिश्र चक्रे स वालकम् । पत्न्या च सूतिनेपथ्यं ग्राहयामास वुद्धिमान् ॥ ५॥ मद्भार्या गूढगर्नासीत् सा सुतं सुषुवेऽधुना । प्रावादीदिति लोके स चकार च महोत्सवम् ॥ ६ ॥ तन्माता वेशिका चौरैश्चंपापुर्या चतुष्पथे । अवास्थाप्यत विक्रेतुं क्रीता योग्येति वेश्यया ॥ ७॥ गणिकाव्यवहारं सा शिक्षिता वेश्यया तया । प्रसिद्धगणिका जज्ञे रूपावगणिताप्सराः ॥ ७ ॥ क्रमेण तरुणीजूतो गोशंखिकसुतोऽपि दि । विक्रेतुं घृतशकटं चंपायां ससुहृद्ययौ ॥ ए॥ पौरान विलसतस्तत्र विदग्धरमाणीवृतान् । सोऽपि दृष्ट्वा रन्तुमिच्छर्गणिकापाटकं ययौ ॥ ए॥ ददर्श वेशिकां वेश्यामध्यस्थां स स्वमातरम् । तामेवैवपमयितुमज्ञा हि पशुवकानाः॥ ए१॥ अदापयद्भहणकं तस्या एव तदैव सः। निशि स्नातविलिप्तांगस्तगृहाय चचाल च ॥ ए५ ॥ पादः शतति निर्मग्नो गतस्तस्य वर्त्मनि । न सोऽज्ञासीत् क्वचिन्मग्न इति स्मरविमोहितः ॥ ए३ ॥ तं प्रवोधयितुं सद्यस्तदीया कुलदेवता । विकृत्य गां च वत्सं चान्तरा तस्थौ तदध्वनः ॥ एच ॥ वत्से घर्पितुमारेले यावत् सोऽप्रिं पुरीषिणम् । वत्सः स तावल्मानुष्या वाचा गामित्यवोचत ॥ ए५ ॥ मातः पश्यायमहीकः पुंस्पशुधर्मवर्जितः । शकृलिप्तं निजं पादं मयि घर्षति निर्णः ॥ ए६॥ गौरप्युवाच मा ताम्य नाकृत्यं किञ्चिदस्य हि । निजां यो जननी रन्तुं त्वरते कामगर्दनः ॥ ए७ ॥ तच्छ्रुत्वाचिन्तयत्सोऽपि गावो नरगिराः कथम् । वदन्त्यमुष्या वेश्यायाः सूनुरस्मि कथं नु वा ॥ए॥ १ सूतिकावेषम् । २ रूपेण तिरस्कृता अप्सरसो यया सा । ३ सुदरस्त्रीवृतान् । ४ अगीकरणे मूल्यादिकम् । ५ आदौ नातं पश्चाद्विलिप्तं स्नातानुलिप्तमग येन सः। ६ पुरीषे । ७ निर्लज्जः । ८ निर्दयः ।

·श्री.त्रि.पु. चरित्रं ॥४॥ पर्व १० सर्गः। . प्रेक्षामि वेश्यां तामेवेत्यालोच्यागात्तदोकसि । अन्युत्थानादिना तस्य प्रतिपतिं व्यधाञ्च सा॥ एए॥ निरुधकामव्यापारः साशंको गोगिराय सः। स्थित्वा क्षणमवोचत्तां पारंपर्य निजं वद ॥ १० ॥ साऽनाकर्णितकं कृत्वा हावजावानदर्शयत् । इदं हि पण्यनारीणां मुख्यं मन्मथशासनम् ॥ ११ ॥ सोऽप्यवोचत दास्यामि जहिपतधिगुणं धनम् । स्वकीयं ब्रूहि सनावं स्वपित्रोः शपथश्च ते ॥ १०॥ एवं मुहुर्मुहुस्तेन पृष्टा साख्यद्यथातथम् । साशंकः सोऽपि चोत्थाय जगाम ग्राममात्मनः ॥ १०३ ॥ सोऽपृचत् पितरौ तत्र युवयोरंगजोऽस्मि किम् । लब्धः क्रीतोऽथवान्यो वा कथ्यतां मे यथातथम्॥१०॥ आवयोरंगजोऽसीति यदा तौ हि जजलपतुः । तदा सोऽनशितस्तस्थावययाख्यानपीमितः॥ १०५ ॥ यथातथमथाख्यातां तत्प्राप्तिं पितरावपि । अज्ञासीदेशिकां वेश्यां सोऽपि मातरमात्मनः ॥ १०६॥ गत्वा चंपां वेशिकायाः स्ववृत्तान्तं शशंस सः। सापि तं स्वसुतं ज्ञात्वा रुरोद न्यग्मुखी हिया ॥१७॥ अमोचयच कुट्टिन्या व्यं दत्वा स्वमातरम् । ग्रामे नीत्वा निजेऽमुञ्चधर्मे चास्थापयत् पथि ॥१७॥ वेशिकासूनुरित्यासीत्स नाम्ना वैशिकायनः । तदैव विषयोविन आददे तापसनतम् ॥ १० ॥ स्वशास्त्राध्ययनपरः स्वधर्मकुशलः क्रमात् । कूर्मग्रामे स आगबच्छ्रीवीरागमनाग्रतः ॥ ११ ॥ तद्वहिश्चोर्ध्वदोर्दकः सूर्यमंडलदत्तद्दक् । लंबमानजॉजारो न्यग्रोधगुरिव स्थिरः ॥ १११॥ निसर्गतो विनीतात्मा दयादाक्षिण्यवान् शमी । आतापनां स मध्याह्ने धर्मध्यानस्थितोऽकरोत् ॥११॥ आदित्यकरतापेन यूका निपतिता नुवि । ग्राहं ग्राहं स चिक्षेप यो मूर्ध्नि कृपानिधिः ॥ ११३ ॥ १ अगाज्जातः । २ भोजनरहितः । ३ अधोमुखी । ४ भारा समूहः। ५ वटवृक्षः। ६ सूर्यकिरणाना तापेन । ७ गृहीत्वा गृहीत्वा ॥ul॥

·तं चावलोक्य गोशालः स्वामिपार्थामुपेत्य च । ऊचे जानासि किं तत्त्वं यूकाशय्यातरोऽसि वा॥११॥ योषिक्षा पुरुपो वासि सम्यग्विज्ञायसे न हि । इत्युक्तोऽपि तपस्वी सक्षमी नोवाच किञ्चन ॥ ११५॥ जूयो नूयोऽपि गोशालस्तथैव तमन्नाषत । यंत्रेऽपि बहुशः क्षिप्तं श्वपुच्छमनृजूनवेत् ॥ ११६॥ तापसः स चुकोपाथ तेजोलेश्यां मुमोच च । अत्यन्तघृष्टादहनश्चन्दनादपि जायते ॥ ११७॥ तस्या ज्वालाकरालाया नीतो गोशालको ययौ । अनि प्रतुं दवत्रस्तोऽनिनदीव वनविपः ॥११॥ त्रातुं गोशालकं स्वामी शीतलेश्यामथामुचत् । तेजोलेश्या तयाशामि वारिणेव हुताशनः ॥ ११ए। तामृद्धिं स्वामिनः प्रेक्ष्य विस्मितो वैशिकायनः । समुपेत्य महावीरं सप्रश्श्रयमदोऽवदत् ॥ १० ॥ न ज्ञातो जवतामेप जगन्नतिषजनः । तत्सद्दध्वमिहेदृदं प्रेतीपाचरणं मम ॥११॥ एवमुक्त्वा गते तस्मिन् प्रतुं गोशालकोऽवदत् । तेजोलेश्यालब्धिरियं जायते नगवन् कथम् ॥१२॥ स्वाम्याख्यत्सर्वदा षष्ठं विदध्याद्यश्च पारयेत् । यमी सनखकुट्माषमुष्ट्याम्बुचुलुकेन च ॥ १३ ॥ तस्य पएमासपर्यन्ते तेजोलेश्या गरीयसी । उत्पद्येतास्खलनीया प्रतिपदन्नयंकरा ॥ १४ ॥ कूर्मग्रामाच्च गोशालेनान्वितः परमेश्वरः। प्रतस्थे प्रतिसिद्धार्थपुराख्यं नगरोत्तमम् ॥ १२५ ॥ संप्राप्ते तत्तिलस्तंबदेशे गोशालकोऽवदत् । न निष्पन्नस्तिलस्तंबो यः स्वामिनिरुदीरितः॥१२६॥ स्वाम्याचख्यौ तिलस्तंबो निष्पन्नः सोऽत्र विद्यते । गोशालोऽश्रद्दधत्तत्र तिलशिंवां व्यदारयत् ॥१२॥ १ असरलीभवेत् । २ अग्निः । ३ सविनयम् । ४ शिष्यः । ५ विरुद्धाचरणम् । ६ नियमवान् । ७ सतुषकुल्माषधान्यमुष्टया। ( शत्रुभयकरा। -

·स
श्री.त्री.पु.
पर्व १०
सर्गः।
चरित्र.
॥४॥
तत्र सप्ततिलान्पश्यन्नेवं गोशालकोऽवदत् । जायन्तेऽङ्गे परावृत्य पुनस्तत्रैव जन्तवः ॥ १२ ॥
तेजोलेश्यां स्वाम्याख्यातां स साधयितुमन्यदा । स्वामिपादान् परित्यज्य श्रावस्ती नगरी ययौ ॥१२ए।
स कुंजकारशालायां स्थितः पाएमासिकं तपः। अन्वतिष्ठद्ययाख्यातं तेजोलेश्या सिषेध च ॥ १३०॥
तेजोलेश्यापरीक्षार्थ स गत्वा कूपकंठके । स्वस्य कोपकृते दास्याः कर्करेणालिनद्घटम् ॥ १३१ ॥
सा तमाक्रोष्टुमारेले तेनापि मुमुचे क्षणात् । तेजोलेश्या तमिदिव च्युता दासी ददाह सा ॥ १३॥
संजातप्रत्ययश्चैवं कौतुकालोकनप्रियः । गोशालको वृतो लोकैर्विहर्तुमुपचक्रमे ॥ १३३ ॥
श्रीपार्थशिष्या अष्टांगनिमित्तज्ञानपंमिताः । गोशालकस्य मिलिताः पम्मी प्रोफितव्रताः॥ १३ ॥
नाम्ना शोणः कलिन्दोऽन्यः कर्णिकारोऽपरः पुनः। अधिषोऽयाग्निवेशानोऽथार्जुनः पञ्चमोत्तरः॥१३॥
तेऽप्याख्युरप्टांगमहानिमित्तं तस्य सौहृदात् । पुंसां समानशीलानां सद्यो नवति सौहृदम् ॥ १३६ ॥
तेजोलेश्याष्टांगमहानिमित्तझानगर्वितः। अहं जिनोऽस्मीति बदन् वसुधां विजहार सः॥ १३७ ॥
नाथोऽपि सिद्धार्थपुरावैशाली नगरी ययौ । शंखः पितृसुहृत्तत्राभ्यानर्च गणराट् प्रन्नुम् ॥ १३ ॥
ततः प्रतस्थे जगवान् ग्रामं वाणिजकं प्रति । मार्गे मंमिकिका नाम नदी नावोत्ततार च ॥ १३ए।
उत्तीर्णमात्रो नगवान सैकते तप्तवालुके । अधारि नाविकै धुत्तारणविणार्थिनिः ॥ १० ॥
तदा च शंखगणराजामेयश्चित्रनामकः । नौसैन्येनागतो दूतो निवृत्तः प्रन्नुमैदत ॥ १४१ ॥
नसयित्वा नाविकांस्तान् जगवन्तममोचयत् । जत्न्या चाभ्यर्च्य परया चित्रो निजपुरं ययौ ॥१५॥
१ कूपतटे । २ पंचमादुत्तरः पष्ठ इत्यर्थः । ३ तीरे । ४ जामेयो भगिनीपुत्रः ।
॥४॥

·अथ वाणिजकग्राम जगाम जगवानपि । बहिश्च धर्मध्यानस्थस्तत्रास्थात् प्रतिमाधरः॥ १५३॥ तदा षष्ठतपास्तत्र नित्यमातापनापरः। आनन्दशावको जातावधिः प्रनुमवन्दत ॥ १५ ॥ स प्राञ्जलिर्वजाषे च जगवन्नतिउस्सहान् । परीषहानसहिष्ठा उपसर्गाश्च दारुणान् ॥ १५५॥ वज्रसारं शरीरं ते वज्रसारं च ते मनः। परीषहोपसगैरप्येजियनज्यते न हि ॥ १६॥ इदानीं केवलज्ञानमासन्नं वर्तते प्रजो । इत्युदित्वा प्रतुं नूयो नत्वा नन्दो ययौ गृहम् ॥ १५ ॥ कायोत्सर्ग पारयित्वा श्रावस्त्यां पर्युपेत्य च । दीक्षातो दशमं वर्षाकालं स्वाम्यत्यवाहयत् ॥ १० ॥ पारयित्वा बहिस्तत्र ग्रामेऽगात्सानुयष्टिके । जनां च प्रतिमां तन नगवान् प्रत्यपद्यत ॥ १४ए॥ तस्यां ह्यनशितः पूर्व पूर्वस्याजिमुखः प्रनुः । एकपुजलविन्यस्तदृक् तस्थौ सकलं दिनम् ॥ १० ॥ दक्षिणाभिमुखो रात्रिं पश्चिमाभिमुखो दिनम् । उत्तरानिमुखो रात्रिं षष्ठेन प्रतिमां व्यधात् ॥ १५१ ॥ अपारितो महानताप्रतिमां शिश्चिये प्रजुः । तस्थौ चतुरहोरात्रीं तत्र पूर्वादिदिकमात् ॥ १५ ॥ दशमेन महाजनां कृत्वैवं प्रतिमा प्रन्नुः । प्रपेदे सर्वतोजां पाविंशतितमेन सः ॥ १५३ ॥ प्रत्येकमप्यहोरानं तस्थौ दिक्षु दशस्वपि । किं तु न्यधायदूर्वाधोषव्याएयूवधिराशयोः॥ १५४ ॥ तिस्रोऽपि प्रतिमाः कृत्वा पारणाय जगद्गुरुः । आनन्दनाम्नो गृहिणः प्रविवेश निकेतनम् ॥ १५५ ॥ जामानि दालयन्त्यासीबहुला तत्र चेटिका । त्यक्तुकामोषितजकमपश्यत् प्रजुमागतम् ॥ १५६ ॥ किं तुन्यं कटपत इति सा स्वामिनमजाषत । पाणिं प्रासारयत् स्वामी जत्त्यान्नं सापि तद्ददौ ॥१५॥ १ ऊ धोदिशोः जाधोवस्तूनि न्यधात् । २ पात्राणि । ३ दासी । ४ त्यक्तुं कामो यस्याः सा ।

·पर्व १०
श्री.त्रि.पु.
चरित्र
॥४६॥
सर्गः ।
स्वामियारणकप्रीतैः पंचदिव्यानि नाकिनिः। चकिरे तत्र सदने मुमुदे च जनोऽखिलः ॥ १५ ॥
तदैव बहुला राज्ञा दासीमावादमोच्यत । नवादपि हि मुच्यन्ते नव्याः स्वामिप्रसादतः ॥ १५ ॥
पारयित्वा प्र[स्तन विहरन् पृथिवीमिमाम् । दृढनूमिमनुप्राप बहुम्लेटकुलाकुलाम् ॥ १६० ॥
पेढालग्रामं निकषा पेढालाराममन्तरा । कृताष्टमतपःको पालासं चैत्यमाविशत् ॥ १६१ ॥
जन्तूपरोधरहितमधिष्ठाय शिलातलम् । आजानुलंबितनुजो दैरावनतविग्रहः ॥ १६ ॥
स्थिरचेता निनिमेषो रूदैकषव्यदत्तदृक् । तस्थौ तत्रैकरात्रिक्या महाप्रतिमया अनुः ॥ १६३ ॥
तदा शक्रः सुधर्मायां सन्नायां परिवारितः। सहस्त्रैश्चतुरशीत्या सामानिकदिवौकसाम् ॥ १६ ॥
त्रयस्त्रिंशत्रायस्त्रिंशैः पर्षद्भिस्तिसृनिस्तथा । चतुर्निर्लोकपालैश्च संख्यातीतः प्रकीर्णकैः ॥ १६५ ॥
प्रत्येकं चतुरशीत्या सहस्रैरंगरदकैः। दृढाबपरिकरैः ककुप्सु चतसृष्वपि ॥ १६६ ॥
सेनाधिपतिन्निः सेनापरिवीतैश्च सप्ततिः । देवदेवीगणैरानियोग्यैः किदिबषिकादिनिः॥ १६७ ॥
तूर्यत्रयादिन्तिः कालं विनोदैरतिवादयन् । गोप्ता दक्षिणलोकाध शक्रसिंहासने स्थितः ॥ १६ ॥
अवधिज्ञानतो ज्ञात्वा नगवन्तं तथा स्थितम् । उत्थाय पाउके त्यक्त्वोत्तरासंगं विधाय च ॥ १६ए।
जान्वसव्यं नुवि न्यस्य सव्यं च न्यंच्य किंचन । शक्रस्तवेनावन्दिष्ट नूतलन्यस्तमस्तकः ॥ १७० ॥
समुत्थाय च सेवीगोदञ्चयोमाञ्चकञ्चुकः । शचीपतिरुवाचेदमुद्दिश्य सकलां सजाम् ॥ १७१॥
१ देवैः । २ समीपे । ३ किचिन्नम्रशरीरः । ४ आभ्यन्तरमध्यवाह्यलक्षणाभिः । ५ दिक्षु । ६ सेनावेष्टितैः । ७ दक्षिणं जानु ।
८ संकुच्य । ९ सर्वांगेषूद्भवद्रोमांचकंचुकः ।
॥४६॥

·लो नोः सर्वेऽपि सौधर्मवासिनस्त्रिदशोत्तमाः । शृणुत श्रीमहावीरस्वामिनो महिमाद्भुतम् ॥ १७ ॥ दधानः पञ्चसमितीगुस्तित्रयपवित्रितः । क्रोधमानमायालोजानन्निनूतो निराश्रवः ॥ १३ ॥ जव्ये क्षेत्रे च काले च नावे चाप्रतिवधीः । रुदैकयुज जलन्यस्तनयनो ध्यानमास्थितः ॥ ११ ॥ अमरैरसुरैयद रदोलिरुरगैनरैः । त्रैलोक्येनापि शक्येत ध्यानाच्चालयितुं न हि ॥ १७५ ॥ इत्याकर्ण्य वचः शाकं शकसामानिकः सुरः । लाटपट्टघटितचुकुटीजंगनीपणः ॥ १७६॥ कंपमानाधरः कोपालोहितायतलोचनः । अन्नव्यो गाढमिथ्यात्वसंगः संगमकोऽवदत् ॥ १७ ॥ मर्त्यः श्रमणमात्रोऽयं यदेवं देव वर्ण्यते । स्वचन्दं सदसघादे प्रचत्वं तत्र कारणम् ॥ १७ ॥ देवैरपि न चाख्योऽयं ध्यानादित्युग्नेटं प्रनो । कथं धार्येत हृदये धृतं वा प्रोच्यते कथम् ॥ १७ए॥ रुवान्तरिक्षः शिखरमूलै रुघरसातलः । यैः किलोदस्यते दोषणा सुमेरुर्लोटुलीलया ॥ १० ॥ सकुलाचलमेदिन्याः प्लावनव्यक्तवैजवः । येषामेपोऽपि गंडूपं करश्च मंकराकरः॥ ११॥ अग्येकन्नुजदंडेन प्रचंड उचलीलया । उधरन्ति संहानेकजूधरां ये वसुन्धराम् ॥ १२ ॥ तपामसमझदीनां सुराणाममितौजसाम् । श्चासंपन्न सिद्धीनां मयंमानं कियालयम् ॥ १३ ॥ ऐपोऽहं चालयिष्यामि तं ध्यानादित्युदीर्य सः। करेण नूमिमाहत्योदस्थादास्थानमंडपात् ॥ १० ॥ १ इन्द्रसंवन्धि । २ ललाट एव पट्ट तत्र घटिता या भृकुटी तस्या भंगेन भयंकरः । ३ रक्ते दीर्घ च लोचने यस्य सः ४ संगमकनामा देवः । ५ उद्वतं वचः । ६ त्वया की । ७ मूलै रुवं रसातलं पाताल येन सः । ८ उर्ध्व क्षिप्यते । ९ समुद्रः १० अनेकपर्वतैः सहवर्तमानाम् । ११ सभामंडपात् ।

·। श्री.त्रि-पु. चरित्रं ||Us॥ पर्व १० सर्गः ५ अर्हन्तः परसाहाय्यात्तपः कुर्वन्त्यखमितम् । मा झासीदिति छिः शक्रेण स उपेक्षितः॥१०॥ ततो वेगानलोत्पातपतापतघनाघनः । रौंजाकृतिउरालोको जयासरदप्सराः ॥ १०६॥ विकटोरःस्थलाघातपुञ्जितमहमंगलः । स पापस्तत्र गतवान् यत्रासीत्परपेश्वरः ॥ १७ ॥ ॥ युग्मम् ॥ निष्कारणजगद्वन्धुं निराबाधं तथा स्थितम् । श्रीवीरं पश्यतस्तस्य मत्सरो ववृधेऽधिकम् ॥ १७ ॥ गीर्वाणपासनः पांसुवृष्टिं पुष्टोऽतनिष्ट सः। कांडघटितारिष्टामुपरिष्टाजगत्मनोः॥ १०ए। विधुर्विधुन्तुदेनेव उर्दिनेनेव नास्करः। पिदधे पांसुपूरेण सर्वांगीणं जगत्प्रजोः ॥ १० ॥ समन्ततोऽपि पूर्णानि तथा श्रोतांसि पांसुनिः । यथा समजवत् स्वामी निःश्वासोवासवर्जितः ॥११॥ तिलमानमपि ध्यानान्न चचाल जगजुरुः । कुलाचलचलति किं गजैः परिणतैरपि ॥ १९ ॥ अपनीय ततः पांशु वज्रतुंमाः पिपीलिकाः । स ससुत्पादयामास प्रजोः सर्वांगपीलिकाः ॥ १ए३ ॥ प्राविशन्नेकतोऽझेपु स्वर निर्ययुरन्यतः। विध्यन्त्यस्तीदणतुंमाग्रैः सूच्यो निवसनेष्विव ॥ १एच ॥ निर्जाग्यस्येव वांगसु मोषीतासु तास्वपि । स दंशान् रचयामास नाकृत्यान्तो पुरात्मनाम् ॥ १५ ॥ तेषामेकप्रहारेण रक्तैगोंदीरसोदरैः । दरनिरनवन्नाथः सनिङर श्वाजिरोट् ॥ १९६ ॥ १ वेगोत्थाग्निरूपः उत्पातनिबिडमेघरूपश्च । २ भयंकराकृत्यादुरालोकः । ३ भयानश्यन्त्योऽप्सरसो यस्मात्सः । ४ अधमदेवः । ५ विधुतुदेन राहुणा । ६ इन्द्रियाणि । ७ तिर्यग्दंतप्रहारिभिः । ८ वज्रमुखाः । ९ वस्त्रेषु । १० व्यर्थीभूतासु । ११ अकार्यस्यान्तः । १२ पर्वतराजः। ॥४७॥ ।

·तैरप्यदोन्यमाणेऽथ जगन्नाथे स जुर्मतिः। चके प्रचंडतुझाया निवारा घृतेलिकाः ॥ १७ ॥ शरीरे परमेशस्य निमग्नमुखमंगलाः । ततस्ताः समलक्ष्यन्त रोमालीव सहोत्थिता ॥ १ ॥ ततोऽप्यविचलच्चित्ते योगेवित्ते जगजुरौ । स महावृश्चिकांश्चके ध्यानवृश्चन निश्चयी ॥ १एए॥ प्रलयाग्निस्फुलिंगाजैस्तप्ततोमरदारुणैः । तेऽजिन्दन् जगवद्देहं लांगूलांकुटकंटकैः ॥ २० ॥ तैरप्यनाकुले नाथे कूटसंकल्पसंकुलः । सोऽनङपान् कल्पयामास नकुलान् दशनाकुलान् ॥ २०१॥ खिखीति (समानास्ते दंष्ट्रानिर्जगवत्तनुम् । खरुखमैत्रोटयन्तो मांसखंमानसातयन् ॥ २० ॥ तैरप्यकृतकृत्योऽसौ यमदोर्दडदारुणान् । अत्युत्कटफटाटोपान् कोपात्मायुंक्त पन्नगान् ॥ २३ ॥ आशिरम्पादमत्यर्थं महावीरं महोरगाः । अवेष्टन्त महावृदं कपिकबुलता इव ॥२०॥ प्रजन्दुस्ते तथा तत्र स्फुटन्ति स्म फटौं यथा । तथा दशन्ति स्म याजज्यन्त दशना अपि ॥ २० ॥ उघान्तगरलेष्वेषु लंबमानेषु रज्जुवत् । स बज़दशनानासु मूषिकानुदपीपदत् ।। २०६॥ स्वाम्यंगं खनकाश्चख्नु खैर्दन्तैर्मुखैः करैः । मोसूत्र्यमाणास्तत्रैव दाते कारं निचिदिपुः ॥ २० ॥ तेष्वप्यकिञ्चिद्भूतेषु भूतीजूत श्व जुधा । उदंडदन्तमुशलं हस्तिरूपं ससर्ज सः ॥ ७ ॥ सोऽधावत् पादपातेन मेदिनी नसयन्निव । उडून्युदस्तहस्तेन नजस्तस्त्रोटयन्निव ॥ २०ए॥ १ घृतेलिका भाषाया "घीमेल' इति प्रसिद्धम् । २ योगज्ञे । ३ ध्यानच्छेदने निश्चयवान् । ४ तोमरं भल्लम् । ५ अंकुरं । ६ दुष्टविचारव्याप्तः । ७ शब्दं कुर्वन्तः । ८ अकृतार्थः । ९ शिर आरभ्य चरणपर्यन्तम् । १० कपिकच्छुरोषधिविशेषः । ११सर्पफणाः। १२ भृशमुदपादयत् । १३ वारवारं मूत्र कुर्वन्तः । १४ व्यर्थीभूतेषु । १५ अभूतो भूतो भूतयोनिविशेषो भूतो जात इति विः । १६ उत्क्षिप्तशुडादडेनाकाशान्नक्षत्राणि नोटयन्निव ।

·FANA पर्व १० सर्गः श्री.नि.पु. चरित्रं ॥४॥ कराग्रेण गृहीत्वा च वारेण स वारणः । दूरमुहालयामास जगवन्तं नजरतले ॥ १० ॥ विशीर्य कणशोऽगवत्त्वसाविति मुराशयः। दन्तावुदस्य स व्योम्नः पतन्तं स्म प्रतीक्षति ॥ ११ ॥ पतितं दन्तघातेन विध्यति स्म मुहुर्मुहुः । वक्षसो वज्रकठिनात्समुत्तस्थुः स्फुलिंगकाः ॥ ११ ॥ न शशाक वराकोऽसौ कर्तुं किंचिदपि विपः। यावत्तावत्सुरश्चक्रे करिणी बैरिणीमिव ॥ २१३ ॥ अखंमतुंडदन्ताभ्यां जगवन्तं बिजेद सा । स्वैरं शरीरनीरेण विषेणेव सिषेच च ॥ १५ ॥ करणो रेणुसाद्भूते तस्याः सारे सुराधमः । पिशाचरूपमकरोन्मकरोत्कटदंष्ट्रकम् ॥१५॥ ज्वालाजालाकुलं व्यातव्यायतं वनकोटरम् । अन्नवद्भीषणं तस्य वह्निकुंममिव ज्वलत् ॥ २१६ ॥ यमौकस्तोरणस्तंजाविव प्रोत्तंनिती तुजौ । अञ्च तस्य जंघोरु तुंगं तालगुमोपमम् ॥ १७ ॥ स साट्टहासः फेत्कुर्वन् स्फूर्जत्किलकिलारवः । कृत्तिवासाः कत्रिकानगवन्तमुपावत् ॥१७॥ तस्मिन्नपि हि विध्याते क्षीणतैलप्रदीपवत् । व्याघ्ररूपं कुधा मातः शीनं चके स निघृणः ॥ १५ ॥ अथ पुबचटाबोटैः पाटयन्निव मेदिनीम् । द्रूत्कारप्रतिशब्दैश्च रोद॑सी रोदयन्निव ॥ २० ॥ दंष्ट्रालिर्वज्रसाराजिनखात्रैः शूलसोदरैः । अव्ययं व्यापिपर्ति स्म व्याघ्रो जुवनचर्तरि ॥ २१ ॥ तत्र विजायतां प्राप्ते दवदग्ध श्व द्रुमे । सिद्धार्थराजरूपं स विचके विबुधाधमः ॥ २२ ॥ किमेतनवता तात प्रक्रान्तमतिदुष्करम् । प्रव्रज्यां मुञ्च मास्माकं प्रार्थनामवजीगणः ॥ २३ ॥ १ गजः । २ प्रभुवक्षःस्थलात् । ३ मकरस्येवोत्कटा दुष्ट्रा यस्मिस्तत् । ४ व्यात्तं विवृत च तयायत दीर्घ चेति तथा । ५ चर्म- वस्त्रः । ६ निर्दयः । ७ बूत्कारो व्याघ्रशब्दः । ८ द्यावापृथिव्यौ । ९ व्यापारं करोति स्म । || ·वार्धके मामशरणं त्यक्तवान्नन्दिवर्धनः । विकृता त्रिशला चैवं विवलाप मुहर्मुहुः ॥ २२ ॥ ॥ युग्मम् ॥ ततस्तयोर्विलापैरप्यलिप्तमनसि प्रजौ । आवासितं सुराचारः स्कन्धावारमकल्पयत् ॥ २२५॥ तत्रानासाद्य दृषदः सूदः सादर ओदने । चुट्ठीपदे प्रजोः पादौ कृत्वा स्थानी न्यवेदयत् ॥ १६ ॥ तत्कालं ज्वालितस्तेन जवाल ज्वलनोऽधिकम् । पादमूले जगन गिरेरिव दवानलः ॥ २७ ॥ तप्तस्यापि प्रत्नोः स्वर्णस्येव न श्रीरहीयत । ततः सुराधमश्चके पकणं दारुकाणम् ॥ ॥ प्रकणोऽपि प्रनोः कंठे कर्णयोर्जुजदंगयोः । जंघयोश्च हुअपपिंजराणि व्यलंबयत् ॥ २२ए । खगैश्चंचुनखाघातस्तथा दने प्रजोस्तनुः । या विषशताकीणों तत्पञ्जरमिवाजवत् ।। २३० ॥ तत्राप्यसारतां प्राप्ते पक्कणे पक्कपत्रवत् । उत्पादितमहोत्पातं खेरवातमजीजनत् ॥ २३१ ।। अन्तरिक्ष महावृक्षांस्तृणोत्क्षेपं समुदिपन् । विक्षिपन् पांशुविदेपं दिकु च गावकर्करान् ॥ २३२ ॥ सर्वतो रोदसीगर्न नस्त्रापूरं च पूरयन् । उत्पाब्योत्पाव्य बातोसौ लगवन्तमपातयत् ॥ २३३ ॥ ॥ युग्मम् ॥ तेनापि खरवातेनापूर्णकामो विनिर्ममे । चुसत्कुलकलंकोऽसौ बाक् कलंकलिकानिलम् ॥ २३३ ।। जूतोऽपि ज्रमयितुमलंकमीण विक्रमः । ज्रमयामास चक्रस्थमृपिंडमिव स प्रन्नुम् ॥ २३५ ॥ १ ओदनं पक्तु सादर आदरसहितः । २ चंडालम् । ३ भयकरशब्दम् । ४ पक्षिभिः । ५ तीक्ष्णवायुं झंझावातमिति यावत् ६ पाषाणकर्करान् । ७ देवकुले कलंकः । ८ आवर्तवझंझावातम् । ९ पर्वतानपि ।

·श्री.नि.पु. चरित्रं पए॥ पर्व १० सर्गः 1 घ्रम्यमाणोऽर्थवावर्तेनेव तेन ननवता । तदेकतानो न ध्यानं मनागपि जही अनुः ॥ २३६ ॥ वज्रसारमनस्कोऽयं बहुधापि कदर्थितः । न कुन्यति कथमहं जगुर्यामि तां सन्नाम् ॥ २३७ ॥ तदस्य प्राणनाशेन ध्यानं नश्यति नान्यथा । चिन्तयित्वेति चक्के स कालचक्र सुराधमः ॥ २३ ॥ अहाँय तदयोलारसहस्रघटितं ततः। उधार सुरः शैलं कैलासमिव रावणः॥ २३ए । पृथिवीं संपुटीकर्तुं कृतं मन्ये पुटान्तरम् । उत्पाध्य कालचक्रं स प्रचिोपोपरि प्रनोः ॥ २० ॥ ज्वालाजाबरुवलनिर्दिशः सर्वाः करालंयत् । तत्पपात जगनतयौनिल श्वार्णवे ॥ २३१॥ कुर्लक्षितिधरदोदमस्यास्य प्रहारतः । समाजानु जगवानन्तर्वसुमतीतलम् ॥ २४ ॥ एवं जूतेऽपि जगवानशोचदिदमस्य यत । तितारथिपवो विश्वं वयं संसारकारणम् ॥ २३ ॥ कालचक्रदतोऽप्येष प्रपेदे पंचतां न यत् । अगोचरस्तदत्राणामुपायः क इहापरः ॥२वध ॥ अनुकूलैरुपसर्गः कुन्येद्यदि कथंचन । इति बुध्या सुरश्चके तानाशु त्रिजगजुरोः ॥ २४॥ सद्यः प्रकाशमानाशं कोर्शत्खगकुलाकुलाम् । प्रातःकालमकालेऽपि दर्शयामास उष्टधीः ॥ ४६॥ तां च दैवीमसौ मायां मन्यमानो महामनाः। न मुमोच विन्नुानमनिग्रहकृताग्रहः ॥२७॥ ताडंकहारकेयूरकिरीटद्योतितांबरः। तत्संहत्य विमानस्थः स पुरोऽस्थावाच च ॥ २ ॥ १ समुद्रस्यावर्त्तनेव । २ वायुना। ३ अन्ना भ्रधा गौर्वाग्यस्य सः। ४ तत्क्षणम् । ५ कराल भयंकरमाचरत् कर्तृपदम् । ६ कुलपर्वताना चूर्णकरणे क्षमस्य । ७ जानुपर्यन्तम् । ८ अन्यांस्तारयितुमिच्छवः । ९ प्रकाशमाना दिशो येन तत् । १० शब्द कुर्वता पक्षिणां कुलेनाकुलम् । || ए ·महर्षे तव तुष्टोऽस्मि सत्त्वेन तपसौजसा । प्राणानपेदजावेनारब्धनिर्वहणेन च ॥ २४ए॥ पर्याप्तं तपसानेन शरीरक्लेशकारिणा । ब्रूहि याचस्व मा कार्षीः शंकां यचामि किं तव ॥ २० ॥ इनामात्रेण पूर्यन्ते यत्र नित्यं मनोरयाः । किमनेनैव देहेन त्वां स्वर्ग प्रापयामि तम् ॥ २५१ ॥ अनादिनवसंरूढकर्मनिोदलक्षणम् । एकान्तपरमानन्दं मोदं वा त्वां नयामि किम् ॥ २५ ॥ अशेषमंगलाधीशमौलिलालितशासनम् । अथवाव यबामि साम्राज्यं प्राज्यमृद्धितिः ॥ २५३ ॥ श्वं प्रलोननावाक्यैरदोज्यमनसि प्रजौ । अप्राप्तप्रतिवाक् पापः पुनरेवमचिन्तयत् ॥ २५ ॥ मोघीकृतमनेनैतन्मम शक्तिविजृजितम् । तदिदानीममोघं स्याद्यद्येकं कामशासनम् ॥ २२५ ॥ यतः कामास्त्रनूतानिः कामिनीतिः कटादिताः। दृष्टा महापुमांसोऽपि लुंपन्तः पुरुषत्रतम् ॥ २५६ ॥ इति निश्चित्य चित्तेन निर्दिदेश सुरांगनाः । तज्रिमसहायान् पट्' प्रायुक्त स शतूनपि ॥ २७ ॥ कृतप्रस्तावना मत्तकोकिलाकलकूजितैः । कंदर्पनाटकनटी वसन्तश्रीरशोजत ॥ २५७ ॥ मुखवासं संजयन्ती विकसन्नीपरेणुजिः । सैरन्ध्रीव दिग्वधूनां ग्रीष्मलक्ष्मीरजूंजत ॥ २५ए ॥ राज्याभिषेककामस्य मंगट्यतिलकानिब । सर्वांगं केतकव्याजात् कुर्वती प्रावृमाबजौ ॥ २६० ॥ सहननयनीय नवनीलोत्पलचलात् । स्वसंपदमिबोदामां पश्यन्ती शुशुन्ने शरद् ॥ २६१ ॥ जयप्रशस्ति कामस्य श्वेताकरसहोदरैः । हेमन्तश्नीलिलेखेव प्रत्यत्रैः कुन्दकुङालैः ॥ २६ ॥ १ प्राणाना निरपेक्षत्वेन । २ अनादिससारैः संरूढानां कर्मणां नितरां मोक्ष एव लक्षणं यत्य तम् ।३ कृता प्रस्तावना यया सा ४ रचयन्ती । ५ दासीव । ६ केतकीपुष्पमिषात् । ७ जयप्रशंसापत्रम् ।

·क . श्री.नि.पु. चरित्रं ॥ ५० ॥ पर्व १० सर्गः। - गणिकेवोपजीवन्ती हेमन्तसुरजीसमम् । कुन्दैश्च सिन्धुवारैश्च शिशिरश्रीरचीयत ॥ २६३ ॥ एवमुङ्गंजमाणेषु सममेवतुषु दणात् । मीनध्वजपताकिन्यः प्रामुरासन् सुरांगनाः ॥ २६ ॥ संगीतमविगीतांग्यः पुरो जगवतस्ततः । ताः प्रचक्रमिरे जैत्र मंत्रास्त्रमिव मान्माम् ॥ २६५ ॥ तत्राविसूनितलयं गान्धारग्रामवन्धुरम् । काजिश्चिदगीयन्त जातयः शुधवेतसः ॥ २६६ ॥ क्रमव्युत्क्रमगैस्तानैयक्तैयंजनधातुन्निः । प्रवीणाऽवादयवीणां काचित् सकलनिष्कलाम् ॥ २६७ ॥ स्फुटनकारधोंकारप्रकारैर्मेघनिस्वनान् । काश्चिच्च वादयामासुम॒दंगांत्रिविधानपि ॥ २६ ॥ ननोनूगतचारीकं विचित्रकरणोनटम् । दृष्टिनावैर्नवनवैः काश्चिद यनरी वृतुः॥ २६ए । दृढांगहारान्निनयैः सद्यस्त्रुटितकंचुका । बदन्ती श्लअधम्मिी दोर्मूलं काप्यदीहशत् ॥ २० ॥ दंडपादाजिनयनबलात् कापि मुहुर्मुहुः । चारुगोरोचनागौरमूरुमूलमदर्शयत् ॥ २७१ ॥ श्लशचातकग्रंथिदृढीकरणलीलया । कापि प्राकाशयापीसनाजि नाजिमंडलम् ॥ २७ ॥ व्यपदेश्येजदन्ताख्यहस्तकाजिनयं मुहुः । गाढमंगपरिध्वंगसंज्ञां काचिच्च निर्ममे ॥ २७३ ॥ संचारयन्त्युत्तरीयं नीवीनिबिनबलात् । नितंबबिंबफलकं काचिदाविरजावयत् ॥ २७ ॥ १ सुरभिसन्ततुः । २ अविगीतं सुन्दरमंगं यासा ताः। ३ जयनशीलम् । ४ कामदेवसंबन्धि । ५ लयास्तानविशेषाः ६ षड्जादिस्वराणाम् । ७ पूर्णयोग्याम् । ८ नभसि मुवि च गता चारी गतिविशेषो यस्मिन् कर्मणि यथास्यात्तथा । ९ विचित्रं यत्करण संगीत तेनोद्भरमुदारं यथा स्यात्तथा। १० दृढो योंगहारोऽझुल्यादीनामभिनयपूर्वकं नर्तनं तस्याभिनयैः । ११ श्लथो यो धम्मिल्लः केशपाशस्तम् । १२ चंडातकः उत्तरीयम् । १३ वापीसदृशम् । १४ नीव्या दृढीकरणमिषात् । 1 || ए० ·अंगनंगापदेशेन वक्षः पीनोन्नतस्तनम् । सुचिरं रोचयामास काचिद्रुचिरलोचना ॥ २५ ॥ यदि त्वं वीतरागोऽसि रागं तन्नस्तनोपि किम् । शरीरनिरपेदाश्चेद्दत्से बदोऽपि किं न नः॥ २७६ ॥ दयालुर्यदि वासि त्वं तदानीं विषमायुधात् । अकांडाकृष्टकोदंडादस्माश त्रायसे कथम् ॥ २७ ॥ उपेक्षसे कौतुकेन यदि नः प्रेमलालसाः । किंचिन्मानं हि तद्युक्तं मरणान्तं न युज्यते ॥ २७ ॥ स्वामिन् कग्नितां मुंच पूरयास्मन्मनोरथान् । प्रार्थनाविमुखो मा नूः काश्चिदित्यूचिरे चिरम् ॥२७॥ एवं गीतातोद्यनृत्तैर्विकारैरांगिकैरपि । चाडैनिश्च सुरस्त्रीणां न चुदोन जगद्गुरुः ॥ २० ॥ एवं विंशत्युपसर्गी तत्र रात्रौ सुराधमः । चक्रे संगमका कायोत्सर्गस्थस्य जगशुरुः ॥२१॥ प्रातः संगमकश्चैवमचिन्तयदहो अयम् । नेपदप्यचलख्यानान्मर्यादाया श्वार्णवः॥ ॥ तत्किं यामि दिवं नष्टप्रतिज्ञो यामि वा कथम् । दोजयिष्याम्युपसर्गः स्थित्वाहं चिरमप्यमुम् ॥२३॥ पशि सूर्यकरस्पृष्ट युगमात्रप्रदत्तदृक् । जगवान् वालुकानिख्यं ग्रामं प्रत्यचलत्ततः ॥ २० ॥ सुराधमः संगमकः पंचचौरशती पथि । विचक्के वालुकां चोचैवोलुकार्णवसन्निजाम् ॥ २५ ॥ मातुल मातुलेत्युच्चै पन्तो दस्यवः प्रजुम् । तथा सस्वजिरे गाढं यथा गिरिरपि स्फुटेत् ॥ २६॥ जगाम वालुकामामं प्रशमामृतसागरः । जानुर्दैनं वालुकायां मज्जत्पादो जगद्गुरुः ॥ २७ ॥ निसर्गक्रूरधीरिकमुपसर्गान् सुराधमः । पुरे ग्रामे बनेऽन्यत्राप्यनुगवन् प्रजोळधात् ॥ २० ॥ उपसर्गकृतो जग्मुर्मासाः संगमकस्य षट् । अथागाजोकुले स्वामी तदासीत्तत्र चोत्सवः ॥ ए॥ १ कामात् । २ चाटुवाक्यैः । ३ विंशतेरुपसर्गाणां समाहारस्ताम् । ४ जानुप्रमाण मज्जन्तौ पादौ यस्य सः ।

·ते पर्व १० सर्गः। श्री.त्री.पु. चरिनं. ॥२१॥ k पडप्युपोषितो मासान जगवानतिवंध्य तान् । कर्तुकामः पारणकं निक्षार्थ गोकुलेऽविशत् ॥ २० ॥ यत्र यंत्र गृहे स्वामी प्रययौ तत्र तत्र च । अनेषणां प्रविदधे पापधीः स सुराधमः ॥ शए१ ॥ दत्तोपयोगो ज्ञात्वा तमनिवृत्तं सुराधमम् । स्वामी निवृत्त्य निदायास्तस्थौ प्रतिम्या बहिः ॥ शए ॥ किं लग्नपरिणामोऽयमिति सोऽप्यवधेः सुरः । यावदैदिष्ट तावच्चापश्यदकुलितं प्रजम् ॥ २३ ॥ स सुरोऽचिन्तयच्चैवं षएमासी सन्ततः कृतः। नोपसगैः कंपितोऽसौ सह्योऽर्णवजलैरिव ॥शए॥ दीघेणाप्येष कालेन ध्यानान्न हि चलिष्यति । वृथा मे प्रक्रमोऽत्राजूमजलेवाविनेदने ॥ २५ ॥ स्वर्विलाससुखं हित्वा शापन्नष्ट श्वावनिम् । कियचिरं ह हानाम्यं निजर्बुधिवञ्चितः॥ २६ ॥ एवं विचिन्त्य स सुरः प्रणम्य च जगजुरुम् । कृताञ्जलिानमुखो हीणश्चैवमन्नापत ॥ २७ ॥ यथा सनायां शक्रेण कीर्तितोऽसि तथा ह्यसि । तच्चोऽश्रद्दधानेन मयास्येवमुपद्रुतः॥ २ ॥ सत्यप्रतिज्ञस्त्वं नष्टप्रतिज्ञोऽहमसौ पुनः । न व्यधाथि मया साधु तत्दमस्व मानिधे ॥ एए॥ द्यां यायौम्युपसन्नोऽहमुपसर्गपराङ्मुखः । व्रज त्वमपि निःशंको ग्रामाकरपुरादिषु ॥ ३०॥ ॥ ग्रामेषु विश निदायै नुश्वाहारमदूषितम् । जिहादोषा अपि पुरा विहितास्ते मयैव हि ॥ ३०१ ॥ स्वाम्यवोचत नश्चिन्तां मुञ्च संगमकामर । कस्याप्यधीना न वयं विहामो निजेन्चया ॥ ३०॥ श्त्युक्तवन्तं श्रीवीरं प्रणम्य स सुराधमः । सानुतापः प्रचचाल पुरुहूतपुरी प्रति ॥ ३०३ ॥ श्तश्च कालं तावन्तं सुराः सौधर्मवासिनः । निरानन्दा निरुत्साहा नविनाश्चावतस्थिरे ॥ ३०४ ॥ RESEAR ॥ २१॥ १ सह्याद्रिः । २ उपक्रमः । ३ स्वर्गक्रीडासुखम् । ४ शान्तः । ५ इंद्रनगरीम् ।

·शक्रोऽपि मुक्तनेपथ्यांगरागोऽत्यन्तःखितः। संगीतकादिविमुखो मनत्येवमचिन्तयत् ॥ ३०॥ श्यतामुपसर्गाणां निमित्तमत्तवं ह्यहम् । सया स्वामिप्रशंसायां कृतायां सोऽकुपत्सुरः ॥ ३०६॥ अत्रान्तरे संगमकः पापपंकमलीमसः। प्रणष्टकान्तिप्राग्नारोऽम्नःस्पृष्ट श्व दर्पणः ॥ ३०७ ।। चटप्रतिज्ञो मन्दादमन्दीभूतादिपंकजः । देवराजाधिष्ठितां तां सुधर्मामाययौ सताम् ॥ ३० ॥ ॥ युग्मम् ॥ शक्रः संगमकं दृष्ट्वा सद्यो जूत्वा पराङ्मुखः । इत्यूचे नोः सुराः सर्वेऽप्याकर्णयत मघचः ॥ ३७॥ अयं हि कर्मचंडालः पापः संगमकामम् । दृश्यमानोऽपि पापाय तद्रष्टुं नैप युज्यते ॥ ३१० ॥ वह्वनेनापराद्धं हि यत्स्वामी नः कदर्थितः । नास्मन्यमपि किं नीतो नवानीतो न यद्ययम् ॥ ३११ ॥ अर्हन्तो नान्यसाहाय्यात्तप्यंते तप इत्यहम् । तथोपसर्गकालेऽपि नामुं पापमशिक्यम् ॥ ३१ ॥ अतः परमिह तिष्ठन्नस्माकमपि पाप्मने । निर्वासनीयस्तदसौ कट्पादस्मात्सुराधमः ॥ ३१३ ॥ इत्युदित्वा वज्रपाणिर्वज्रेणेव शिलोच्चयम् । जघान वामपादेन सुराधमममर्षणः ॥ ३१५ ॥ पर्यस्यमानो विविधायुधैघिवन टैः । आक्रुश्यमानस्त्रिदशस्त्रीनिर्मोटितपाणिनिः॥ ३१५ ॥ सामानिकैदस्यमानो यानकाख्यविमानगः । स शिष्टैकार्णवायुष्को मेरुचूलां सुरो ययौ ॥ ३१६ ॥ ॥ युग्मम् ॥ १ प्राग्भारः समूहः । २ मन्दान्यक्षाणीन्द्रियाणि यस्य स चासौ मन्दीभूताक्षिपंकजश्च । ३ पापाय । ४ गिरिम् । ५ इन्द्रसे- वकैः । ६ मोटिता वक्रीकृता हस्ता याभिस्ताः ।

·पर्व १० श्री.नि.पु. चरित्रं ॥ ५ ॥ सर्ग: ४ सहिष्यः संगमकस्य शकमेवं व्यजिझपन् । स्वनायमनुगबामस्वदादेशो नवेद्यदि ॥ ३१७ ।। अनुगन्तुं संगमकं दीनास्या अन्वमंस्त ताः । अवारयत्परीवारमशेषमपि वासवः ॥ ३१ ॥ वैती पिकेऽथ दिवसे तत्र गोचरचर्यया । प्राविशजोकुलवरे पारणेचुर्जगशुरुः ॥ ३१५ ॥ तत्रैका नक्तितो वत्सपालकस्थविरा प्रजम् । कटपेन परमान्नेनोषितेन प्रत्यलानयत् ॥ ३० ॥ चिराजातेन जगवत्पारणेन प्रमोदतः । चक्रिरे पञ्च दिव्यानि तत्र सन्निहिताः सुराः ॥ ३१ ॥ ततश्च विहरन् स्वामी पुरीमाललिकां ययौ । तस्थौ प्रतिमया तत्रालेख्यस्थ श्व सुस्थिरः ॥ ३ ॥ तत्र विद्युत्कुमारेन्ज़ो नाम्ना हरिरिति प्रन्नुम् । एत्य प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्यैवमवोचत ॥ ३३ ॥ उपसर्गास्त्वया नाय ते सोढा यैः श्रुतैरपि । अस्मादृशा विदीयन्ते वज्रादप्यतिरिच्यसे ॥ ३२४ ॥ तोकेनाप्युपसर्गेण घातिकर्मचतुष्टयम् । हनिष्यस्यचिरादेव केवलं चार्जयिष्यसि ॥ ३२५ ॥ इत्युदित्वा जगवन्तं नमस्कृत्य च नक्तितः । हरिविद्युत्कुमारेन्जो ययौ निजनिकेतनम् ॥ ३२६ ॥ लगवानपि निर्गत्य नगरीं श्वेतवीं ययौ । विद्युदिन्यो हरिसहस्तत्रैत्यावन्दत अनुम् ॥ ३२ ॥ आख्याय सोऽपि हरिवजगाम निजमाश्रयम् । नाथोऽपि गत्वा श्रावस्त्यां तस्थौ प्रतिमया स्थिरः३२० तस्यां पुर्या दिने तस्मिन्महाविछर्दपूर्वकम् । प्रारब्धोऽनूजानैः स्कन्दरथयात्रामहोत्सवः ॥ ३२ ॥ प्रतिमास्थमतिक्रम्य लगवन्तं पुरीजनाः । स्कन्दं प्रति ययुश्चैत्यपूजापटलिकानृतः ॥ ३३० ॥ स्नपयित्वा पूजयित्वा स्कन्दस्य प्रतिमां जनाः । रश्रमध्यारोपयितुमसजान्त यथाविधि ॥ ३३१ ॥ १ चित्रस्थः । २ महाडंबरपूर्वकम् । ३ चैत्यपूजाकृते पटलिका पूजासामग्री बिभ्रतीति तथा । ॥ २२॥ - ·तदा चाचिन्तयन्चक्रः कथं विहरति प्रनुः। ददर्श चावधेवीरं तथास्थं तांश्च नागरान् ॥ ३३ ॥ कथं नाथमतिक्रम्य निर्विवेको जनो ह्ययम् । स्कन्दपूजां करोतीति सेय॑स्तत्राययौ हरिः॥ ३३३ ॥ शक्रेणाधिष्ठिता स्कन्दप्रतिमा प्रतिमास्थितम् । जगवन्तं प्रत्यचालीचंत्रपांचालिकेव सा ॥ ३३४ ॥ अहो स्कन्दकुमारोऽयं रथमारोत्यति स्वयम् । इत्यूचुर्नागरा यावत्तावत् सा स्वामिनं ययौ ॥ ३३५ ॥ सा निः प्रदक्षिणीकृत्य जगवन्तं ननाम च । उपासितुं च प्रारेने निषणा पृथिवीतले ॥ ३३६ ॥ अयमस्यापि देवस्य पूज्यः कोऽपीति सर्वथा। चक्रे न युक्तमस्मानिर्यदस्यातिक्रमः कृतः ॥ ३३७ ।। इति ब्रुवाणास्ते पौरा विस्मयानन्दधारिणः । महिमानं प्रमोश्चक्रुः कौशांबी च ययौ प्रन्नुः ॥ ३३० ॥ तत्रा:न्दू सविमानौ जिनेन्झं प्रतिमास्थितम् । जत्यान्येत्य ववन्दाते सुयात्राप्रश्नपूर्वकम् ॥ ३३५ ॥ क्रमाच्च विहरन स्वामी ययौ वाराणसी पुरीम् । अन्येत्य तत्र शक्रेण ववन्दे मुदितात्मना ॥ ३० ॥ ततो राजगृहे गत्वा स्थितं प्रतिमया प्रनुम् । ईशानेन्योऽनमनत्या सुयात्राप्रश्नपूर्वकम् ॥ ३३१ ॥ गतोऽय मिथिलापुर्यां स्वामी जनकजुजा । धरणेन्प्रेण चापूजि प्रियप्रश्नविधायिना ॥ ३४२ ।। ततो विहरमाणोऽगाविशादी नगरी प्रतुः । तत्र चैकादशो वर्षाकालो व्रतदिनादत् ॥ ३४३॥ तस्यां च समरोद्याने बलदेवनिकेतने । चतुर्मासपणवृत्तस्थौ प्रतिमया प्रतुः ॥ ३३ ॥ जूतानन्दो नागराजस्तत्रैत्यावन्दत प्रजुम् । आसन्नं केवलज्ञानं समाख्याय जगाम च ॥ ३५॥ परमश्रावकस्तत्र जिनदत्तानिधोऽवसत् । दयावान् विश्रुतो जीर्णश्रेष्ठीति विनवदयात् ॥ ३५६ ॥ १ सेवितुम् ·श्री.त्रि.पु. चरित्रं ॥ ५३॥ पर्व १३ सर्गः तत्रोद्याने बलदेवायतने स गतस्तदा । जिनदत्तो जिनपतिं ददर्श प्रतिमास्थितम् ॥ ३७॥ उमस्थ एष सर्वज्ञोऽस्तीति निश्चित्य स ग्रन्नुम् । नत्या ववन्दे परया चित्ते चैवमचिन्तयत् ॥ ३४ ॥ जपोषितोऽसौ नगवानद्यास्ति प्रतिमाधरः। श्वः कर्ता पारणं चेन्मन्मन्दिरे सुंदरं तदा ॥ ३४ए। नित्यमित्याशया नाथं चतुर्मासीमसेवत । तदन्त्याहे निमंत्र्येशं स ययौ निजवेश्मनि ॥ ३५ ॥ पूर्वसंसाधितान्यात्मनिमित्तं स महामनाः । प्रासुकान्येषणीयानि वरलोज्यान्यचिन्तयत् ॥ ३५१ ॥ जिनदत्तो जिनमार्गदत्तदृक् प्रांगणे स्थितः । दध्यावेतानि जोज्यानि दास्यामि स्वामिने खलु ॥३५॥ धन्योऽस्मि खलु यस्यौकस्यहन स्वयमिहेष्यति । करिष्यति पारणं च संसारार्णवतारणम् ॥ ३५३ ॥ आगळतश्च नाथस्य गमिष्याम्येष संमुखम् । त्रिश्च प्रदक्षिणीकृत्य वन्दिष्ये तत्पदांबुजे ॥ ३५ ॥ अपुनर्जन्मने जन्म मम चेदं चविष्यति । मोक्षाय दर्शनमपि किं पुनः पारणं प्रजोः ।। ३५५ ॥ एवं च चिन्तयन् यावत्स तस्थौ शुचिमानसः । तावजगामानिनवश्रेष्ठिनो धामनि प्रनुः ॥ ३५६ ॥ स श्रेष्ठी श्रीमदोद्रीवश्चैटी मिथ्यागादिशत् । दत्वा निकामसौ निकुर्मछु न विसृज्यताम् ॥३५॥ दारुहस्तकहस्ता सा कुद्दमाषान् समुपानयत् । चिक्षेप च जगभर्तुः पाणिपात्रे प्रसारिते ॥ ३५ ॥ तामितो उन्मुजिर्देवैश्चेलोत्पश्च निर्ममे । वसुधारा पुष्पगन्धांजसा वृष्टिश्च तत्क्षणात् ॥ ३२॥ लोकैश्च पृष्टोऽनिनवश्रेष्ठी माय्येवमब्रवीत् । स्वयं मया पायसेन पारणं कारितः प्रजुः ॥ ३६० ॥ १ मोक्षाय । २ पवित्रचित्तः । ३ लक्ष्म्या मदेनो ग्रीवः । ४ दासीम् । ५ दारुहस्तकः काठनिर्मितहस्तकः हस्तको भाषाया " कडछी" इति ख्यातम् । ६ मायावान् । ॥ २३॥ M ·अहो दानं सुदानं चेत्याकये दिविषद्धनिम् । लोको राजा चाजिनवश्रेष्ठिनं तुष्टुवुर्मुहुः ॥ ३६१ ॥ स्वाम्यागमनचिन्तावाञ्जीर्णश्रेष्ठी तथा स्थितः । दिविषदुन्मुन्निध्वानमाकण्यैवं व्यचिन्तयत् ॥ ३६२ ॥ धिगहो मन्द लाग्योऽस्मि मुधा मम मनोरथः । यदतिक्रम्य मधेश्मान्यन अनुरपारयत् ॥ ३६३ ॥ पारयित्वा अनुरपि विहरन्नन्यतो ययौ । तत्रोद्याने पार्थशिष्यः केवड्यथ समाययौ ॥ ३६५ ॥ राजा लोकश्च तं गत्वा पप्रल लगवन्निह । नगर्या को महापुण्यसंचारोपार्जको जनः॥ ३६५ ॥ जीर्णश्रेष्ठीति सोऽप्याख्यबोकोऽप्यूचे कणं ह्यसौ । न स्वामी पारितोऽनेनाजिनवेन हि पारितः॥३६६॥ वसुधाराप्यजिनवश्रेष्ठिनो मन्दिरेऽपतत् । स कथं न महापुण्यसंज्ञारोपार्जकः प्रजो ॥ ३६७ ।। केवट्याख्यन्नावतोऽईञ्जिनदत्तेन पारितः । तथोपायच्युते कटपे जन्मानेन नवादितः॥३६७ ॥ तादृग्नावस्तदाय चेन्नाश्रोपदुन्मुनिध्वनिम् । तदाध्यानान्तरगतः प्राप्स्यत्केवलमुज्वलम् ॥ ३६॥ शुष्मजावविहीनेनानिनवश्रेष्ठिना पुनः । प्राप्तमहत्पारणस्य वसुधारैहिकं फलम् ॥ ३७० ॥ जत्यजक्तिविहीनं तदर्हत्पारणजं फलम् । आकर्ण्य विस्मितो लोकः स्थान निजनिजं ययौ ॥ ३७१ ॥ श्तश्च नगरमामाकरजोणमुखादिषु । विहरन् नगवान् वीरः सुसुमारपुरं ययौ ॥ ३७॥ तत्रोद्यानेऽशोकखमेऽधोऽशोकजोः शिलातले । कृताष्टमप्रनुजे प्रतिमामेकरात्रिकीम् ॥ ३३॥ श्तश्चानव जरते विन्ध्यपादतलस्थिते । विनेले सन्निवेशेऽजूधनवान् पूरणो गृही ॥ ३७४ ।। निशीथे सोऽन्यदा दध्यौ नूनं पूर्वनवे मया । कृतं महत्तपो येन श्रीरियं मान्यता च मे ॥ ३७५ ॥ १ दिविषदा देवानां ध्वनिम् । २ भक्तिविहीनमभक्तिविहीनं च ।

·श्री.नि.पु. चरित्रं ॥ ५४॥ पर्व १० सर्गः - फलं प्राकर्मणामत्र प्राप्यते हि शुनाशुजम् । सेव्यसेवकलावेन तज्जनेष्वनुमीयते ॥ ३७६॥ गृहवास परित्यज्य स्वजनान्प्रतिबोध्य च । एष्यद्भवे फलप्राध्यै चरिष्यामि तपो यतः ॥३७॥ मासैरष्टन्निरादिपूर्वेण वयसायुपा । तत्कर्तव्यं मनुष्येण येनान्ते सुखमेधते ॥ ३७७ ॥ एवं विचिन्त्य स प्रातर्नोजयित्वा स्वकाञ्जनान् । आपृचय च व्रतकृते स्वपदे तनयं न्यधात् ॥ ३७ए। स्वयं तु नाम्ना प्राणामं तापसव्रतमाददे। चतुःपुटं दारुमयं निक्षापात्रमथाग्रहीत् ॥ ३० ॥ आरज्य तदिनादेव सदा पठानि सोऽकरोत् । आत्मानमातापनया करायामास चाल्वहम् ॥ ३७१ ॥ प्राप्ते च पारणदिने नाजनं तच्चतुःपुटम् । गृहीत्वा प्रययौ जिक्षाकृते मध्यंदिनदाणे ॥३॥ दिप्तामाये पुटे जिहां पान्यादीनामदत्त सः । वितीयपुटन्निदां च काकादिन्यः पुनर्ददौ ॥ ३३ ॥ मत्स्यादिजलचारिभ्यस्तृतीयपुटगामदात् । रागषेपौ विनाजुक्त चतुर्थ पुटगां स्वयम् ॥ ३ ॥ एवं घादशवर्षाणि कृत्वा बालतपः स तु । विजेलसन्निवेशस्यैशान्यामनशनं ललौ ॥ ३५॥ मासं सोऽनशनं कृत्वा मृत्वा बालतपोवशात् । अजूच्चमरचंचायां चमरेन्जोर्णव स्थितिः ॥ ३६॥ उत्पन्नमात्रो जुवनान्तराण्यवधिचकुषा । प्राक् पश्यन्नूर्वमपि हि सौधर्मेन्छ ददर्श सः ॥३७॥ स्थितं विमाने सौधर्मावतंसे वज्रधारिणम् । शक्रं महर्द्धि स प्रेक्ष्य कुशोऽवोचदिति स्वकान् ॥ ३ ॥ अप्रार्थितप्रार्थकोऽयं को नु मे शिरसि स्थितः। पुरात्मा विलसत्येवं निर्लजः सुरपांसनः॥ ३७ए । १ आगामिभवे । २ अष्टभिर्मासैस्तत्कर्तव्य येन कृतेनान्ते मासाष्टकस्यान्ते सुखमेधते, एव आदिशब्दपूर्वेण वयसा, आयुषा च योज्यम् । ३ सागरोपमायुष्कः । ॥ एत कर ·सामानिकाधास्ते मूर्ध्नि निवधाञ्जलयोऽवदन् । अयं सौधर्मकटपेन्त्रो महौजाश्चंडशासनः ॥ ३० ॥ तच्छुत्वान्यधिकं कुछो चुकुटीजीपणाननः । नासासूत्कारपर्यस्तचमरश्चमरोऽवदत् ॥ ३ए१॥ मद्विक्रमाननिझाः स्थ तयूयं तं प्रशंसथ । एप वो दर्शयिष्यामि स्ववलं तस्य पातनात् ॥ ३५ ॥ उच्चस्थानस्थितो दैवात् प्रचुर्नैतावताप्ययम् । गैजशारीनिविष्टः किं काकोलो रश्रिकीनवेत् ॥ ३ए३ ॥ यत् स्थितस्तत् स्थितोऽसौ नो मयि क्रुधे त्वतः परम् । न स्थास्यत्युदिते ह्यर्केन तेजांसि तमांसि च ३ए अथ सामानिकाः प्रोचुरयं पूर्वनवार्जितैः । पुण्यैर्दिविषदीशोऽभूदधिकर्षिपराक्रमः ॥ ३ए॥ लं स्वपुण्यानुमानेन प्रचुरस्माहशामजूः । पुण्याधीनो हि विनवस्तदीर्ध्यामिह मा कृथाः॥ ३६ ॥ विक्रमोपक्रमो ह्यस्मिन् क्रियमाणस्त्वया नवेत् । उपहासाय पाताय शरजस्यांवुदेबिव ॥ ३९ ॥ तत्पशाम्य सुखं तिष्ठ मुंश्व नोगान् यथासुखम् । विनोदान् पश्य विविधान् सेव्यमानोऽस्मदादिनिः३ए अथ तांश्चमरोऽवोचायं तद्भीरवो यदि । ननु तत्तिष्ठतात्रैव यास्याम्येकोऽपि तद्युधे ॥ ३एए॥ सुराणामसुराणां च स्यादिन्छः सोऽयवाप्यहम् । प्रत्याकारे यदेकस्मिन् युगपन्न ह्यसिष्यम् ॥ ४० ॥ इत्यूर्जितं स गर्जित्वा समुत्पिपतिपुर्दिवि । किंचिजातविवेकः सन् नूयोऽप्येवमचिन्तयत् ॥ ४० ॥ अमी सामानिकाः शक्र शक्तमाचक्षते यथा । नविष्यति तथा किंचिन्न खस्बेते समाहिताः ॥१०॥ कार्यगतिविषमा च दैवाचेन्मे पराजयः । तदा कं शरणं यास्याम्यसुष्मादधिकौजसः ॥ ०३ ॥ १ नासिकायाः सूत्कारशब्देन पर्यस्तानि उत्क्षिप्तानि चमराणि येन सः । २ चमरेन्द्रः । ३ गजस्य शारी वर्म तत्र स्थितः ४ काकविशेषः । ५ यदियन्तं कालं स्थितस्तत् स्थितः। ६ शरभोऽष्टापदो मृगः । ७ कोशे । ८ खड्गद्वयम् ।

·. श्री.त्रि.पु. चरित्रं ॥ २५॥ पर्व १७ सर्गः। एवं विचिन्त्य प्रायुक्तावधि सोऽथ ददर्श च । सुसुमारपुरे वीरस्वामिनं प्रतिमास्थितम् ॥ ४०४ ।। निश्चित्य शरणीकार्य श्रीवीरं चमरासुरः। उत्थायागात् प्रहरणशाला तुंबालयाह्वयाम् ॥४०॥ जग्राह तत्र परिघं मृत्योर्मुजमिवापरम् । विस्त्रिश्च चालयामास तिर्यगूर्वं च स द्रुतम् ॥ ४०६ ॥ वीर इत्यसुरस्त्रीनिवीदयमाणः सकामनम् । उत्साह्यमानो नुवनपतिनिः कौतुकार्थिनिः॥४०॥ उपेक्ष्यमाणोऽज्ञ इति निजैः सामानिकासुरैः । पुर्याश्चमरचंचाया निर्ययौ चमरासुरः ॥ ४० ॥ ॥ युग्मम् ॥ क्षणाच्छ्रीवीरमासाद्य मुक्त्वा परिघमायुधम् । स निःप्रदक्षिणीकृत्य नत्वा चैवं व्यजिज्ञपत् ॥ ५०ए। जगवस्त्वत्प्रजावेण शक्र जेष्यामि पुर्जयम् । सोऽत्यन्तं बाधते मां हि मन्मून उपरि स्थितः॥१०॥ इत्युक्त्वादाय परिघमैशान्यामुपसृत्य च । सद्यो विचक्रे स्वं रूपं प्रमाणे लक्ष्योजनम् ॥ ११ ॥ सूर्तीजूतमिव व्योम श्यामच्छविमहातनुः । नन्दीश्वरमहावीपाञ्जनाभिरिव जंगमः॥१२॥ दंष्ट्रककचनीमास्यो विलोलश्यामकुन्ततः । वक्त्रंकुंमोबलज्ज्वालाजालपवितांवरः ॥ १३ ॥ पृथुवक्षस्थलानोगस्थगितादित्यमरतः । दोर्दमखणज्रश्यबहनक्षत्रतारकः ॥ १५ ॥ नानीमंडलसंलीनफणिफूत्कारदारुणः। शैलचूलाग्रसंलग्नजानूजनितविस्मयः ॥ १५॥ ॥ ५५॥ 5 कामनासहितं यथा तथा । २ वक्रमेव कुण्डं तस्मादुच्छलन् यो ज्वालासमूहस्तेन पल्लवितमंबरं येन सः । ३ स्थगित- माच्छादितम् । ४ प्रेखणं चलनम् ।

·पादावष्टंलविधुरीकृतजूमंगलोऽथ सः। समुत्पपात दन्धिः सौधर्माधिपतिं प्रति ॥१६॥ ॥ पंचनिः कुलकम् ॥ ऊर्जितैर्गजितैः सर्व ब्रह्मां स्फोटयन्निव । व्यन्तरान् नीषयमाणो नीष्मोऽन्तक वापरः ॥१७॥ ज्योतिष्कांस्त्रासयन्नुच्चैः कुरंगानिव केसरी। क्षणात्यापातिसूर्येन्युमंडलः शक्रममलम् ।। १७ ॥ निलिब्यिरे किदिवषिकास्तत्रसुश्चानियोगिकाः । सेनान्योऽपि समं सैन्यैरकस्मादपि उद्धवुः ॥ ४१५ ॥ पलायन्ते स्म दिक्पाला सोमवैश्रवणादयः । वेगेनापततस्तस्मानयंकरमहातनोः ॥ २० ॥ आत्मररिस्खलितो वेत्रिणाप्यनिवारितः। किमेतदिति संत्रान्तस्त्रायस्त्रिंशैनिरीदितः ॥२१॥ सकोपविस्मयैईष्टः सोऽथ सामानिकैय॑धात् । एक क्रमं पद्मवेद्यां सुधर्मायामथापरम् ॥ ॥ ॥ युग्मम् ॥ परिघेणेन्जकालं त्रिस्ताडयित्वा स धर्मदः। उत्कटां नकुटि बिज्रबक्रमेवमवोचत ॥ २३ ॥ एवं विधानां वृन्देन विज्ञानामिव नाकिनाम् । ओजसा किं विमोजस्त्वं ममोपर्यवतिष्ठते ॥ २४॥ अधुना पातयामि त्वामधस्तादात्मनोऽपि हि । मुधा चिरं स्थितोऽसीह शैलाग्र इव मौकुलिः ॥२५॥ पुर्याश्चमरचंचायाः स्वामिनं चमरासुरम् । किं मामपि न जानासि विश्वासह्यपराक्रमम् ॥ २६॥ केसरीव व्याधहकां ताइदं पुरुपं वचः । अनाकर्णितपूर्वीन्छः सिष्मियेऽथ विसिधिमये ॥ २७ ॥ १ पदन्यासेन विधुरीकृतं भयविहलीकृतं भूमडलं येन सः । २ सूर्यचंद्रमंडलमतिक्रान्तः । ३ पादम् । ४ जार पुरुषाणा- मिव । ५ काकः।

·त
श्री.नि.पु.
चरित्रं
॥ २६॥
पर्व १०
सर्गः ।
ज्ञात्वावधेस्तं चमर रे रे नश्येत्यथ ब्रुवन् । नृकुटीमिव उर्दर्श शक्रो दंलोलिमुद्दधे ॥ २० ॥
सारं कटपानलस्येव विद्युतामिव संचयम् । वृन्दीनूतमिवौर्वाग्निज्वाले सोऽमुचत्पविम् ॥ २॥
तडत्तडिति कुर्वाणं त्रस्तगीर्वाणवीदितम् । गीर्वाणपतिमुक्तं तच्चमरं प्रत्यधावत ॥ ३० ॥
अर्कतेज इवोलूको अष्टुमप्यमः पविम् । वैदगुलीवोर्ध्वपादोऽधोमौलिङ्घनश सोऽसुरः ॥ ४३१॥
जगवन्तं महावीरं प्रपित्सुः शरणं ततः। प्राक् पलायिष्ट चमरश्चमरश्चित्रकादिव ॥ ३२॥
महाहेरिव मंडूक उरेन इव दन्तिनः । कुञ्जरः शरत्नस्येव गरुडस्येव पन्नगः ॥ ३३ ॥
अनात्मज्ञः कथमरे युयुत्सुरसुराधम । शक्रस्यास्फलित इति स नश्यञ्जहसेऽमरैः ॥ ४३५ ॥
॥ युग्मम् ॥
योऽजूत्तादृङमहादेहो लघुदेहः क्षणेन सः । वाताहत इवांनोदस्त्वरितत्वरितं ययौ ॥ ३५॥
तस्याणकृतरूपस्य गोधाया श्व पृष्ठतः। समापतन्नशोजिष्ट ज्वालाजालाकुलोऽशनिः॥ ४३६ ।।
श्तश्च वजे निर्मुक्तमात्रे वजीत्यचिन्तयत् । नासुराणामिहागन्तुं शक्तिः संनवति स्वतः॥४३७ ॥
अईन्तमर्हच्चैत्यं वा महर्षि कंचनाथ वा । मन्ये मनसिकृत्यासौ जातशक्तिरिहाययौ ॥ ३० ॥
विचिन्त्येत्यवधेः शक्रोझासीत् स्वामिप्रजावतः। तत्रायातं चमरेन्झ यान्तं च स्वामिनं प्रति ॥ ३५॥
हा हा हतोऽस्मीति वदन्निन्धः कुलिशवर्मना । द्रुतद्रुतमधाविष्ट त्रुटधारादिभूषणः ॥ ४० ॥
१ वज्रम् । २ वल्गुली पक्षिणी विशेषः भाषायां " वडवानरी” इति ख्यातम् । ३ प्रपत्तुं प्राप्तुमिच्छुः । ४ चमरमृगः
५ अजः। ६ वज्रम् ।
॥ २६॥

·अधस्तान्निजनमित्वाचमरस्तत्र चाग्रतः। तत्पृष्ठतोऽगाईलोलिर्वजी तत्पृष्ठतः पुनः ॥ १॥ पश्चात्प्रचलितोऽपीन्यो निजशक्त्यातिवेगवान् । करीव प्रतिकारस्य तयोनिकटवर्त्यनूत् ॥४॥ आसन्नप्रायकुलिशः कथंचित्पाप सोऽसुरः। प्रतिमास्थं महावीरं दवातदिपवन्नदीम् ॥ ३ ॥ शरणं शरणमिति ब्रुवाणः स्वामिपादयोः। अन्तरे सूझकीनूय कुन्थुवच्चमरोऽविशत् ॥ ४ ॥ चतुरंगुलमप्राप्त स्वामिपादारविन्दयोः । वज्रं मुष्ट्याग्रहीनी सर्प गारुमिको यथा ॥४॥ प्रलु प्रदक्षिणीकृत्य वन्दित्वा च पुरन्दरः । कृताञ्जलिरुवाचैवं नक्तिनिर्जरया गिरा ॥ ६ ॥ नाशासिषं यथा स्वामिपादपद्मप्रजावतः। आगमच्चमरेन्झो मामुपत्रोतुं समुखतः॥ ४ ॥ अज्ञानादमुचं वज्रं पश्चाच्चावधिनावुधम् । अमुं त्वत्पादसलीनं सहस्वाग इदं मम ॥ धध ॥ इत्युक्त्वा शक्र ऐशान्यां स्थित्वा वामाजिणा नुवम् । रोषनाशाय जित्वा निश्चमरेन्जमदोऽवदत् पधए जो जोः साधु त्वया चके यविश्वाजयदः प्रनुः । शिश्रिये शरणायायं गुरुः सर्वगरीयसाम् ॥ ४० ॥ मया वैरं समुत्सृज्य मुक्तोऽसि चमरासुर । गत्वा चमरचंचायां स्वज्ञधिसुखजाग्नव ॥४१॥ एवं चमरमाश्चास्य नूयोऽपि परमेश्वरम् । नमस्कृत्य प्रतिययौ निजं स्थानं पुरन्दरः ॥ ४५ ॥ गते शके चमरेन्जः प्रनोः पादयान्तरात् । निरागादस्तमितेऽर्के गुहाया श्व कौशिकः ॥ ४५३ ॥ स प्रणम्य जगन्नाथमित्यूचे रचिताञ्जलिः । अशेषजीवजीवातो त्वमेव मम जीवदः ॥ २४ ॥ अनेकःखनिलयाविमुच्यन्ते नवादपि । त्वत्पादौ शरणं प्राप्ताः किं पुनः कुलिशादहम् ॥ ४२५॥ १ घूकः।२ समग्रजीवाना जीवनौषध । HERS

·पर्व १०
श्री.त्री.पु.
सर्गः।
॥२७॥
अहं पूर्वनवेऽप्यज्ञोऽकार्ष वालतपः प्रनो । अझतासहितं प्रापमासुरेन्यं च तत्फलम् ॥ ४५६ ॥
मया स्वयमनर्थोऽयमझानादात्मनः कृतः । इदमेव कृतं सुष्टु यत्त्वं शरणमाश्रितः ॥ ७ ॥
शरणं प्राग्नवेऽपि त्वामकरिष्यमहं यदि । प्राप्स्यमप्यच्युतन्त्रत्वमहमिन्जत्वमप्यथ ॥ ४ ॥
यदि वा कृतमिन्नत्वैः सर्व प्राप्तं मया प्रजो । जगत्रितयनाथत्वं नाथः प्राप्तोऽधुनापि यत् ॥ एए ।
सश्रमजिधायैवं नत्वा च परमेश्वरम् । पुर्या चमरचंचायां जगाम चमरासुरः॥ ६ ॥
तत्र सिंहासनासीनश्चमरेन्धनपानतः। श्रवोचत स्वागतिकान्निजान् सामानिकादिकान् ॥ ४६१ ।।
यथा हि मध्यस्थतया शको युष्मानिरौच्यत । स तथैव परं मोहादशायि न मया तथा ॥ ४६॥
तत्सनामगमं सिंहकन्दरामिव जंबुकः । उपेक्ष्यमाणस्तरोकैः कौतुकस्य दिदृक्या ॥ ४६३ ॥
शक्रनिर्मुक्तकुलिशात् कृच्छ्रान्मुक्तो गतोऽस्म्यहम् । शरणं वीरचरणौ सुरासुरनमस्कृतौ ॥ ४६५ ।।
श्रीवीरशरणस्थोऽहं जीवन्मुक्तो बिहौजसा । इहागचं चलत नो गत्वा वन्दामहे जिनम् ॥६५॥
इत्युक्त्वा सपरीवारश्चमरः प्रन्नुमाययौ । नत्वा चक्रे च संगीतं जगाम स्वां पुरी ततः॥४६६ ॥
प्रात योऽपि संहृत्य प्रतिमामेकरात्रिकीम् । क्रमेण विहरन् प्राप पुरं नोगपुरानिधम् ॥ ४६७ ।।
माहेन्मक्षत्रियस्तत्र जिनेन् प्रेक्ष्य धर्मतिः । खजूरीयष्टिमुद्यम्य प्रजिहीर्षुरधावत ॥ ६ ॥
चिरदर्शनसोत्कंठगे अष्टुं च स्वामिनं तदा । आगात् सनत्कुमारेन्जस्तत्रापश्यच्च तं शतम् ॥ ६ ॥
निर्नय॑ च क्षत्रियं तमिन्धः प्रन्नुमवन्दत । जक्त्या सुखविहारं चापृञ्चत् स्वं च पदं ययौ ॥ १० ॥
१३पया लज्जया नतः। २ स्वागतकारिणः। ३ शृगालः।
॥ ७॥

·m नन्दिग्रामं ययौ ग्राम विहन् जगवानपि । नन्दिना पितृमित्रेण जक्तितस्तत्र चाय॑त ॥१॥ ग्रामेऽथ मेढकग्रामे जगवान् विहन् ययौ । दधावे तत्र हन्तुं च गोपालो वालरकुनृत् ॥ ५॥ कूर्मारग्रामवत्तत्र नन्तमेत्य पुरन्दरः। गोपं निवारयामास ववन्दे च जगद्गुरुम् ॥ ३ ॥ ततो निःक्रम्य जगवान् कौशांबी नगरी ययौ । राजा तस्यां शतानीकः परानीकजयंकरः ॥४॥ चेटकोशहिता तजाझी च मृगावती । श्राविका तीर्थकृत्पादपूजानिष्ठा सदैव हि ॥ ४७५ ॥ राज्ञस्तस्य च सचिवः सुगुप्तो नाम तमिया । नन्दा नाम श्राविकेति मृगावत्याः परा सखी॥५६॥ श्रेष्ठी धनावहो नाम्ना तत्र चासीन्महाधनः । मूलानिधाना तस्यापि गृहिणी गृहकर्मग ॥ ७ ॥ तत्र स्वामी पोषमासबहुलप्रतिपदिने । राचरं ग्रहं च जग्राहैवमनिग्रहम् ॥ ६॥ अयोनिगमबांधिसुमिताऽनशिता सती । रुदती मैन्युना राजकन्यापि प्रेष्यतां गता ॥ धाए । देहव्यन्तः स्थितैकांनिर्वदिः दिप्तापरांत्रिका । गृहात् प्रतिनिवृत्तेषु सर्वनिक्षाचरेषु च ॥४॥ यदि मे शूर्पकोणेन कुट्माषान् संप्रदास्यति । चिरेणापि तदैवाहं पारयिष्यामि नान्यथा ॥ १ ॥ त्रिनिर्विशेषकम् ॥ गृहीत्वालयमाणानिग्रहं प्रतिदिनं प्रनुः। उच्चावचेषु गेहेषु चमति स्म यथादणम् ॥२॥ शनिग्रहवशानिदां दीयमानामगृहति । स्वामिनि प्रत्यहं पौरास्ताम्यन्ति स्मात्मनन्दिनः ॥ ३ ॥ अनात्ततिक्षः स्वाम्येवं दाविंशतिपरीषहीम् । सहमानोऽनयन्मासश्चितुरः प्रहरा निव ॥ ४ ॥ १ केशनिर्मितरज्जुभृत् । २ श्रेष्ठा । ३ बहुलः कृष्णपक्षः । ४ शोकेन । ५ दासत्वम् ।

·श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
॥ ए॥
पर्व १०
सर्गः ५
शिक्षार्थमन्यदा स्वामी सुगुप्तामात्यवेश्मनि । प्रविवेश ददृशे च दूरादपि च नन्दया ॥ ४५ ॥
अयमहन्महावीरो दिष्ट्या मगृहमागतः । इति ब्रुवाणान्युत्तस्थौ नन्दानन्देन पूरिता ॥ ६ ॥
कल्पनीयानि जोज्यानि सानिशा समुपानयत् । स्वाम्यप्यनिग्रहवशात्तान्यनादाय निर्ययौ ॥ ७ ॥
धिगहं मन्दजाग्यास्मि न पूर्णो मे मनोरथः । इति खेदं दधारोच्चैनन्दा मन्दमनाः सती ॥ ४ ॥
तां सखेदां च दास्यूचे देवार्योऽयं दिने दिने । अनात्तनिदो निर्याति न खट्वथैव निर्गतः ॥धए ।
एवमाकर्ण्य नन्दापि बुबुधे यदनिग्रहः । विशिष्टः कोऽपि तन्नोपादत्तेऽसौ प्रासुकान्यपि ॥धए० ॥
स्वामिनोऽनिग्रहो शेयः कथं न्विति विचिन्तया । निरानन्दैव नन्दास्थात् सुगुप्तस्तां ददर्श च ॥धए१॥
सुगुप्तस्तामुवाचैवं किमुहिनेव लक्ष्यसे । खंडिताशासि किं केनाप्यपराछ मयाथवा ॥ ए॥
साप्यूचे खंडिता नाझा नापराधस्तवापि च । न पारयामि श्रीवीरमिति खेदाय किं तु मे ॥ धए३ ॥
निक्षार्थी जगवान् वीरो नित्यमायाति याति च । अनात्तनिक एवायमनिग्रहविशेषतः ॥धए। ॥
जानीह्यनिग्रहं चतुर्न चेजानासि तन्मुधा । बुधिस्तव महामात्य परचित्तोपलहिणी ॥ ए५ ॥
सुगुप्तोऽपि जगादेवं जगन्नतुरनिग्रहः । यथा विज्ञास्यते प्रातः प्रयतिष्ये तथा प्रिये ॥धए६ ॥
तदैवागान्मृगावत्या वेत्रिणी विजयाह्वया । तयोः श्रुत्वा तमालापं गत्वा देव्याः शशंस च ॥ ४ ॥
तथैव खेदं विदधे मृगावत्यपि तत्काणम् । संज्रान्तश्च शतानीकोऽपृवत्ता खेदकारणम् ॥धए ॥
किंचिकुन्नमितधूका व्याजहार मृगावती । अन्तर्विषादकालुष्योजारबुरितया गिरा ॥ एए॥
१ अन्तर्मनसि विषादेन यत् कालुष्यं मालिन्यं तस्योद्वारेण च्छुरितया ब्याप्तया ।
॥ २०॥

·घराचरं जगदिदं चरैर्जानन्ति नूजुजः। त्वं तु स्वपत्तनमपि न वेत्सि ब्रूमहेऽत्र किम् ॥ ५० ॥ त्रैलोक्यपूज्यो जगवान् वीरश्चरमतीर्थकृत् । वसत्यनेति किं वेत्सि राज्यसौख्यप्रमघरः ॥५१॥ वेश्म वेश्मानुप्रवेशं निदामपरिगृह्य सः । कुतोऽप्यनिग्रहाद्यातीत्येतजानासि किं ननु ॥ १०॥ धिङमां धिक् त्वाममात्यान् धिग्यदन परमेश्वरः। अज्ञातानिग्रहोऽनात्तनिदस्तस्थावियच्चिरम् ॥१३॥ प्रत्यजाषिष्ट नूपोऽपि साधु साधु शुनाशये । प्रमादी शिदितोऽस्म्येष स्थाने धर्मविचकणे ॥२०॥ विज्ञायानिग्रहं प्रातः कारयिष्यामि पारणम् । विश्वस्वामिनमित्युक्त्वा राज्ञा सचिवमाहत ॥ २०॥ अमात्यमूचे नृपतिर्मत्पुर्यां त्रिजगशुरुः । अनात्तजिदाश्चतुरो मासांस्तस्थौ धिगत्र नः ॥ २०६॥ ज्ञातव्योऽजिग्रदो नर्तुः संपूर्यानिग्रहं यथा । कारयामि पारणकं जगन्नाथ स्वशुधये ॥ ५०७ ॥ अमात्योऽप्यनवीनतुझयतेऽन्निग्रहो न हि । इति खिद्येऽहमप्युच्चैरुपायः कोऽपि सूत्र्यताम् ॥ २० ॥ अथ राजा समाबाह्य नामतस्तथ्यवादिनम् । उपाध्यायं धर्मशास्त्रविचक्षणमवोचत ॥ ५०ए॥ आचाराः सर्वधर्माणां शास्त्रे तव महामते । कीर्त्यन्ते तत्समाख्याहि जिनन रनिग्रहम् ॥ १० ॥ उपाध्यायोऽप्यनाषिष्ट बहवोऽनिग्रहाः खलु । महर्षीणां व्यक्षेत्रकालजावविजेदतः॥ ५११॥ अजिग्रहो जगवता गृहीतोऽयमिति ध्रुवम् । विना विशिष्टज्ञानेन ज्ञायते न हि जातुचित् ॥ ५१२ ॥ राजाथाघोषयत्पुर्यां यदजिग्रहिणः प्रजोः। अनेकधोपनेतव्या निदा जिदार्थयुषः ॥ ५१३ ॥ राजाज्ञया श्रध्या च तथा चक्ने जनोऽखिलः । अपूर्णानिग्रहः स्वामी जिहां जग्राह न क्वचित् ॥५१॥ १ तस्य । New ·स श्री.त्रि.पु. चरित्रं पर्व १० सर्गः। । ।। एए॥ - अम्लानांगस्तथाप्यस्थाविशुमज्ञाननाक् प्रन्नुः। बीमाखेदाकुलैः पौरैवींदयमाणो दिने दिने ॥ ५१५ ॥ श्तश्च पूर्व नौसैन्यैः शतानीको निशैकया। गत्वारुणत् पुरीं चंपां ऊंपासमसमागमः॥ ५१६ ॥ चंपापतिः पलायिष्ट ततश्च दधिवाहनः । बलीयसावरुघानां त्राणं नान्यत्पलायनात् ॥ ५१७॥ यद्रहो घोषितस्तत्र शतानीकेन जूजुजा । तदनीकजटाश्चंपां स्वेचया मुमुषुस्ततः॥ १० ॥ दधिवाहनराजस्य धारिणीं नामतः प्रियाम् । वसुमत्या समं पुत्र्या तत्र कोऽप्यौष्ट्रिकोऽग्रहीत् ॥ ५१५॥ कृतकृत्यः शतानीकोऽप्यनीकैः परिवारितः। समाजगाम कौशांबी वैरिकैरवनास्करः ॥ ५२० ॥ औष्ट्रिकः सोऽपि धारिण्या देव्या रूपेण मोहितः । ब्रजञ्जगाद पुरतो जनानामिदमुच्चकैः॥ ५२१॥ प्रौढा रूपवती चेयं मम जार्या नविष्यति । विक्रेष्ये कन्यकां त्वेतां नीत्वा पुर्याश्चतुष्पथे ॥ ५५ ॥ तच्छ्रुत्वा धारिणी देवी मनस्येवमधारयत् । जाता महति वंशेऽहं शशांकादपि निर्मले ॥ ५२३ ॥ महावंशप्रसूतस्य दधिवाहनपतेः । पत्नी चास्मि परिणतजैनधर्मादितोऽपि च ॥५२॥ श्रुत्वैतान्यप्यदराणि धिग्जीवाम्यधनाजनम् । स्वजावलोल रे जीव किमद्याप्यवतिष्ठसे ॥ ५२५॥ न चेत् स्वयं निःसरसि तथापि दि बलान्मया। निस्सार्यसे सद्य एव नीडादिव विहंगमः ॥ ५२६॥ इति तनहँनोविग्ना श्व प्राणाः कणादपि । तस्या मन्युप्रस्फुटितहृदयाया विनिर्ययुः ॥ ५२७ ॥ औष्ट्रिकस्तां मृतां प्रेदय दध्यावेतां सती प्रति । धिग्धिङ्मयैतमुदितं यन्मे पत्नी नविष्यति ॥ ५॥ १ झंपा प्लुतगतिस्तत्समः समागमो यस्य सः।२ रक्षणम् । ३ यत् किमपि गृह्यतामिति यस्मिन् घोषे स यद्रहः । ४ वैरिणः शत्रव एव करवाणि कुमुदानि तेषु सूर्यः। ५ चन्द्रादपि । ६ प्रथमतोऽपि । ७ पापभाजनम् । ॥ एए॥

·अंगुलीदर्शनेनेव कूष्मांडं उर्गिरा मम । विपन्नेयं यथा तत् कन्याप्येषा विपत्स्यते ॥ एश्ए॥ एवं विमृश्य साम्ना तामालपन्ननयत् पुरि। कौशांव्यां सोऽथ निदधे विक्रेतुं राजवर्त्मनि ॥ ५३०॥ दैवात्तत्रागतः श्रेष्ठी तामपश्यनावहः । दध्यौ चेत्यनया मूर्त्या न हि सामान्यपुत्र्यसौ ॥ ३१ ॥ भ्रष्टा पितृभ्यां प्राप्तेयं निघणेनामुनाधुना। यूथच्युता कुरंगीव लुब्धकेन उरात्मना ॥ ५३२ ॥ विक्रेतुं पलवच्चेह स्थापितानेन मूख्यतः । हस्ते हीनस्य कस्यापि हा यास्यति वराक्यसौ ॥ ५३३ ।। दत्वार्थ वहुमप्यस्य गृह्णाम्येतां कृपास्पदम् । पुत्रीमिव निजां हीनां न दमोऽहमुपेक्षितुम् ॥ ५३४ ॥ विनाऽनर्थ मम गृहे तिष्ठन्त्याः क्रमयोगतः। अस्याः स्वजनवर्गेण लविता संगमोऽपि हि ॥ २३५ ॥ धनावहो विमृश्यैवं दत्वा मूल्यं तदीप्सितम् । निन्ये वसुमती वाला सानुकंपः स्ववेश्मनि ॥ ५३६॥ सोऽपृचत् स्वधीस्तां च वत्से कस्यासि कन्यका । को वा स्वजनवर्गस्ते मा नैषी हितासि मे ॥५३॥ महत्वेन समाख्यातुं स्वकुलं सापि चाहमा । न किंचिदूचेऽस्यात्सायं नलिनीव त्वधोमुखी ॥ ५३७ ॥ मूलां च श्रेष्ठिनीमूचे प्रियेऽसौ उहितावयो। पाच्या लाड्या च तदियमतियतेन पुष्पवेत् ॥ ५३ए । एवं श्रेष्ठिगिरा तत्र गेहेऽवात्सीत्स्वगेहवत् । बाला बालेन्मुलेखेव सा नेत्रानन्ददायिनी ॥ ५४०॥ तस्या विनयवाक्शीलै रञ्जितश्चन्दनोपमैः । चन्दनेत्यजिधां श्रेष्ठी ददौ परिजनैः सह ॥ ५॥१॥ ईपच्च यौवनारनं करेंजोरूरवाप सा । रोकारात्रिरिवांजोधेः श्रेष्ठिनो ददती मुदम् ॥ ॥ निसर्गतो रूपवती यौवनेन विशेषतः। निरीक्ष्य चन्दनां मूला दध्यावेवं समत्सरा ॥ २४३ ॥ १ मांसवत् । २ दीना । ३ अपायम् । ४ करभस्येवोस यस्याः सा । ५ पूर्णिमारात्रिः । HOS ·श्री.नि.. चरित्रं ॥६॥ पर्व १० सर्गः , । पुत्रीवत्प्रतिपद्यापि यद्येतां रूपमोहितः । श्रेष्ठी परिणयेत्तर्हि जीवन्त्यपि मृतास्मि हा ॥ ५५ ॥ एवं स्त्रैणसुलजेन तुबत्वेन दिवानिशम् । तदा प्रति ताम्यन्ती तस्थौ मूला दुराशया ॥ ५५ ॥ श्रीष्मोष्मार्तोऽन्यदा श्रेष्ठी वेश्मन्यागमदापणात् । तदाविदालको नासीत् कोऽपि दैवात् पुरःसरः ५५६ विनीता चन्दनोवाय श्रेष्ठिना वारितापि हि । प्रावर्तत दालयितुं तत्पादौ पितृत्तक्तितः॥ ५५ ॥ केशपाशस्तदा तस्याः स्निग्धश्यामलकोमलः । निःसंहांग्याः परित्रस्तः दमातले जलपंकिले ॥ ५ ॥ वत्सायाः केशपाशोऽयं मा जूद्भपंकजागिति । लीलायष्योद्दधे श्रेष्ठी तमबन्नाच्च सादरः॥ ५४ए॥ तच्च मूला गवाक्षस्था निरीक्ष्यैवमचिन्तयत् । वितर्कः संवदति स यः पूर्व कहिपतो मया ॥ ५५ ॥ अस्याः स्वयं केशवन्धः पत्नीत्वस्य निबन्धनम् । प्रथम श्रेष्ठिनो नूनं नेहशी हि पितुः किया ॥५५१॥ जछेदनीया तदियं मूलाच्याधिरिवोचितः । इति निश्चित्य मूलास्थाबाकिनीव दुराशया ॥ ५५ ॥ कणं श्रेष्ठयपि विश्रम्य पुनरेव बहिर्ययौ । असुंमयच्चन्दनां च मूलाप्याहूय नापितम् ॥ ५५३ ॥ पादयोर्निगमान् विष्टवा चन्दनां बहताडयत् । मूला वल्लीमिव वशा विवशा क्रोधरक्षसा ॥ ५५५ ।। गृहैकदेशे दूरस्थे मूला न्यधित चन्दनाम् । कपाटसंपुटं दत्वा परिवारमुवाच च ॥ ५५५ ॥ श्रेष्ठिनः पृचतोऽप्येतत् कथनीयं न केनचित् । कथयिष्यति यः कोऽपि मत्कोपाग्नेः स आहुतिः॥५५६॥ एवं नियंत्रणां कृत्वा मूला मूलगृहं ययौ । श्रेष्ठी च सायमायातोऽपृचत् क ननु चन्दना ॥ २५ ॥ सूदाजयान्न कोऽप्याख्यबेष्ठी चैवमवुध्यत । वत्सा मे रमते क्वापि यघास्त्युपरि वेश्मनः ॥ ५५ ॥ १ पुरः सरतीति पुरःसरः सेवकः । २ वलितदेहायाः। ३ क्रीडायष्टया । ४ द्वारसंपुटम् . ॥६० ·एवं रात्रावप्यपृचन्न कोऽप्याख्यत्तथैव च । प्रसुप्ता चन्दनास्तीति चाझासीहजुधीः स तु ॥ एएए । वितीयेऽप्यहि नापश्यत्तृतीयेऽपि तत्रैव ताम् । शंकाकोपाकुलः श्रेष्ठी मोचे परिजनं ततः ॥ ५६ ॥ रे रे कथयत कास्ति चन्दना मम नन्दना । नाख्यास्यथ विदन्तश्चेन्निग्रहीप्यामि वस्तदा ॥ ५६१ ॥ श्रुत्वेदं स्थविरा तत्र काचिच्चेटी व्यचिन्तयत् । जीविताहं चिरतरं प्रत्यासन्ना मृतिर्मम ॥ ५६५ ।। कथिते चन्दनोदन्ते किं मूला मे करिष्यति । एवं विचिन्त्य तामाख्यन्मूलाचन्दनयोः कयाम् ॥५६३।। श्रेष्ठिनोऽदर्शयजत्वा चन्दनारोधवेश्म सा । घारं चोद्घाटयामास स्वयं श्रेष्ठी धनावहः ॥ ५६३ ।। तत्र च क्षुत्पिपासा देवस्पृष्टां लतामिव । निगमैर्य त्रितामध्योनवात्तां करिणीमिव ॥ ५६५ ।। परिसुमितमुंमां च निकुकीमिव चन्दनाम् । अश्रुपूरितनेत्राजामीक्षांचके धनावहः ॥ ५६६ ॥ ॥ युग्मम् ॥ विश्वस्ता नव वत्से त्वमिति जत्पन्नुदश्रुक् । तन्नोज्यार्थ रसवती ययौ श्रेष्ठी द्रुतद्रुतम् ।। ५६७ ।। विशिष्टं तत्र चापश्यन् नोज्यं दैवाचनावहः । कुट्मापान् शूर्पकोणस्थांश्चन्दनायै समार्पयत् ॥ ५६७ ॥ नुञ्जीथास्तावदेतांस्त्वं यावत्त्वन्निगमविदे । कारमानयामीति जल्पित्वा श्रेष्ठ्यगाद्वहिः ॥ ५६ए । चन्दनो स्थिता चैवमचिन्तयदहो व मे । तस्मिन् राजकुले जन्म क चावस्थेयमीहशी ॥ ५० ॥ जवेऽस्मिन्नाटकमाये णास्त्वन्यथा नवेत् । स्वानुजूतमिदं मे हि किं संप्रति करोमि हा ॥ ५७१ ॥ पष्टस्य पारणायामी कुह्मापाः सन्ति संप्रति । यद्यायात्यतिथिस्तस्मै दत्वा तुञ्जेऽन्यथा न हि ॥१२॥ १ दवानलेन स्पृष्टान् । २ नृतनगृहीतान्, तत्कालगृहीतामिति यावत् । ३ अवशिष्टम् । ४ अयत्कारम्-लोहकार । - R ·पर्व १० श्री.त्रि.पु. चरित्र सर्गः४ 51-1 एवं विचिन्त्य सा धारे ददौ दृष्टिमितस्ततः । तदा चागान्महावीरो निकायै पर्यटन प्रनुः ॥ ५७३ ॥ अहो पात्रमहो पात्रमहो मे पुण्यसंचयः । मुनिर्महात्मा कोऽप्येष निदायै यउपस्थितः॥ ५७ ॥ चिन्तयित्वेति साचालीघाला कुटमाषशूर्पनृत् । एकमप्रिं न्यधादन्तर्देहव्या अपरं बहिः॥ ५७५॥ निगमैदेहली सा तु समुनंधितुमक्षमा । तत्रस्थैवाया नक्त्या जगवन्तमन्नापत ॥ ५७६ ॥ स्वामिन्ननुचितं नोज्यं यद्यप्येतत्तथापि हि । परोपकारैकरत गृहाणानुगृहाण माम् ॥ ५७७ ॥ व्यादिनेदसंशुछ ज्ञात्वा पूर्णमनिग्रहम् । तस्यै कुटमापनिक्षायै स्वामी प्रासारयत् करम् ॥ १७ ॥ अहो धन्याहमेवेति ध्यायन्ती चन्दनापि हि । चिकेप शूर्पकोणेन कुट्माषान् स्वामिनः करे ॥ ५७ए॥ स्वाम्यनिग्रहसंपूर्त्या प्रीतास्तत्राययुः सुराः । वसुधाराप्रनृतीनि पञ्च दिव्यानि च व्यधुः ॥ २० ॥ तुत्रुटुर्निंगडास्तस्यास्तत्पदे कांचनानि च । जज्ञिरे नूपुराण्यासीत् केशपाशश्च पूर्ववत् ॥ ५८१ ॥ सर्वांगीणं च तत्कालं रत्लालंकारधारिणी। श्रीवीरनतैर्विदधे विबुधैरथ चन्दना ॥ २ ॥ उत्कृष्टनादं विदधू रोदःकुदिनरिः सुराः । जगुश्च ननृतुश्चोच्चै रंगाचार्या श्वोन्मुंदः॥ ५७३ ॥ मृगावतीशतानीको सुगुप्तो नन्दया सह । तनैयुः सपरीवाराः श्रुत्वा तं मुन्दुन्निध्वनिम् ॥ २४ ॥ आययौ देवराजोऽपि शको मुदितमानसः । संपूर्णानिग्रहं नायं नमस्कर्तुं द्रुतद्रुतम् ॥ २० ॥ दधिवाहनराजस्य संपुलो नाम कंचुकी । चंपावस्कन्द आनीतो राज्ञा मुक्तस्तदैव हि ॥ ए७६ ॥ तत्रायातो वसुमती दृष्ट्वा तत्पादयोर्नतः। विमुक्तकंठमरुदत् सद्यस्तामपि रोदयन् ॥ ५५ ॥ १ देवैः । २ नाट्याचार्याः । ३ अधिकहर्षाः । ४ चंपानगरीलंटने । ACE SNESS ·कि रोदिपीति राज्ञोक्तः साश्रु प्रोवाच कंचुकी । दधिवाहनराजस्य धारिण्याचेयमात्मजा ॥ ५ ॥ तादृग्विनवविव्रष्टा पितृल्यां रहिता च हा । श्यं वसत्यन्यगृहे दासीवत्तेन रोदिमि ॥ एन्ए॥ राजाप्यूचे न शोच्येयं संपूर्णान्निग्रहो यया । जगत्रयत्राणवीरः श्रीवीरः प्रतिलाजितः ॥ एए॥ मृगावत्यप्यतापिष्ट धारिणी लगिनी मम । श्यं तदुहिता बाला ममापि मुहिता खलु ॥ एए१ ॥ पंचाहन्यूनपएमासीतपः पर्यन्तपारणम् । कृत्वा धनावहगृहानिर्ययौ जगवानपि ॥ एए॥ वसुधारामथादित्सुं लोनप्राबल्यतो नृपम् । व्याजहार शतानीकं सौधर्माधिपतिः स्वयम् ॥ एए३ ॥ नेह स्वस्वामिजावो यमलवृष्टिं जिघृक्षसि । यस्मै ददाति कन्येयं स एव बनते नृप ॥ एएच ॥ गृह्णात्विमां क इत्युक्ता राझा प्रोवाच चन्दना । अयं धनावहः श्रेष्ठी पिता हि मम पालनात् ॥ ५५५ ॥ जग्राह वसुधारां तां ततः श्रेष्ठी धनावहः । नूयोऽप्याखंगलोऽवोचच्छतानीकनरेश्वरम् ॥ एए६॥ बाला चरमदेहेयं नोगतृष्णापराङ्मुखी । नविष्यत्यादिमा शिष्योत्पन्ने वीरस्य केवले ॥ एए७ ॥ आस्वामिकेवलोत्पत्ति रक्षणीया त्वया ह्यसौ । इत्युक्त्वा मघवा नाथं नत्वा च त्रिदिवं ययौ ॥ एए॥ कन्यकान्तःपुरे निन्ये शतानीकेन चन्दना । सा स्वामिकेवलोत्पत्तिं तत्र ध्यायन्त्यवास्थित ॥ एएए ॥ अनर्थमूलं मूला च श्रेष्ठिना निरवास्यत । अपध्यानवती साथ विपद्य नरकं ययौ ॥ ६०० ॥ नायोऽपि विहरन् प्राप ग्राम नाम्ना सुमंगलम् । तस्मिन् सनत्कुमारेन्प्रेणान्युपेत्यान्यवन्धत ॥ ६०१॥ ततो जगाम लगवान् सत्देत्रे सन्निवेशने । तस्मिन्माहेबकटपेन्जेणैत्य नक्त्यानमस्यत ॥ ६॥ १ ग्रहीतुमिच्छसि । २ स्वामिनः केवलोत्पत्तिं मर्यादीकृत्य ।

·पर्व १०
श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
॥६॥
सर्गः ।
नायोऽय पालकग्रामे ययौ तत्र त्वदृश्यत । वणिजा नायलाख्येन यात्रायै चलता सता ॥ ६०३ ॥
असावशकुन निकुः दिपाम्यस्यैव मूर्धनि । इति हन्तुं प्रतुं पापः स कृष्ट्वासिमधावत ॥ ६०४ ॥
सिझार्थव्यन्तरस्तस्य स्वयमेवा बिदचिदः। स्वामी च विहरन् प्राप चंपां नाम महापुरीम् ॥ ६०५॥
तत्राग्निहोत्रशालायां स्वातिदत्तपिजन्मनः । तस्थौ वर्षाचतुर्मासी घादशी स्वाम्युपोषितः ॥ ६०६ ॥
पूर्णलजमाणिजौ यदी तत्र महर्षिकौ । रात्रौ रात्रौ समन्येत्य पर्यपूजयतां प्रनुम् ॥ ६७७ ॥
स्वातिदत्तोऽचिन्तयच्च किमसौ वेत्ति किंचन । देवार्यो यदमुं देवाः पूजयन्ति प्रतिदपम् ॥ ६ ॥
एवं विचिन्त्य जिज्ञासुरेत्य पप्रच स प्रनुम् । देहे शिरःप्रनृत्यंगपूर्णे जीवः क उच्यते ॥ ६०ए।
स्वाम्यपि व्याहरजीवः स योऽहमिति मन्यते। स्वातिदत्तोऽप्युवाचैवं सोऽपि कश्विन्धि संशयम् ॥६१०॥
जगवान् श्रीमहावीरः प्रत्यजाषिष्ट नो विज। शिरःकरप्रनृतिन्यो विजिन्नः स हि सूक्ष्मकः ॥६११॥
स्वातिदत्तविजोऽप्यूचे ब्रूहि सूक्ष्मोऽपि को नु सः । व्याजहार प्रनुरपि न गृह्येत य इन्जियैः ॥ ६१२॥
प्रश्नानेन विप्रः स ज्ञात्वा तत्त्वविदं प्रनुम् । नक्त्यानर्च प्रचणापि स जव्य इति बोधितः ॥ ६१३ ॥
चतुर्मास्यत्यये स्वामी जुनकग्राममाययौ । तत्र नाट्यविधि शको दर्शयित्वाब्रवीदिति ॥ ६१५ ॥
जगद्गुरो कतिपयैरद्य प्रति वासरैः । चत्पत्स्यतेऽत्रजवतः केवलज्ञानमुज्वलम् ॥ ६१५ ॥
इत्युदित्वा सुनासीरो वीरं नत्वा दिवं ययौ । श्रीवीरोऽप्यगमद्रामे मेंढकग्रामनामनि ॥ ६१६ ॥
चमरेन्जस्तत्र चैत्य नगवन्तमवन्दत । पृष्ट्वा सुखविहारं च जगाम नवनं निजम् ॥ ६१७ ॥
१ प्रतिरात्रि । २ इन्द्रः।
॥६५॥

·ग्रामं षण्मानिनामानं जगाम जगवानपि । बहिश्च कायोत्सर्गेण तस्थौ ध्यानपरायणः ॥६१७॥ वेद्यं कर्म तदोदीर्ण प्रनोविष्णुनवार्जितम् । शय्यापासवःक्षिप्ततप्तत्रपुनिबन्धनम् ॥ ६१५॥ शय्यापालस्य जीवोऽपि गोपालस्तत्र सोऽनवत् । स्वाम्यन्तिके वृषान्मुक्त्वा गोदोहादिकृते ययौ ॥६॥ चरन्तः स्वेचया ते च प्राविशन्नटवीं वृषाः। णात्सोऽप्या ययौ गोपोऽपश्यनुदणोऽवदत्तनुम् ॥६॥ देवार्य व ममोक्षाणः किं न ब्रूषे मुनिब्रुव । न शृणोषि वचः किं वा कर्णरंधे वृथैव तत् ॥ ६॥ अवादिनि प्रजावेवमत्यन्तकुपितोऽथ सः। श्रदिपत्काशशलाके स्वामिनः कर्णरंध्रयोः॥ ६२३ ॥ शलाके ताडिते तेन तथा ते मिलिते मिथः । अखंडैकशलाकत्वं बिजरांचक्रतुर्यथा ॥ ६ ॥ मा कृष्यत् कीलिकावेतौ कोऽपीति स्वधिया कुधीः। तत्कीलकबहिर्जागं चित्वागोपालको ययौ ॥६२५॥ प्रणष्टमायामिथ्यादिशट्योऽपि श्रुतिशष्टयनाम् । अकंपितः शुलध्यानादपापा मध्यमां ययौ ॥ ६५६ ॥ पारणार्थ प्रनुस्तत्र सिद्धार्थवाणिजो गृहे । जगाम लगवांस्तेन नक्त्या च प्रतिलालितः॥ ६२७ ॥ पूर्वायातस्तत्र वैद्यः सिद्धार्थस्य सुहृत्प्रियः । खरकाख्यः प्रतुं प्रेक्ष्य सूदमधीरब्रवीदिदम् ॥ ६२७ ॥ अहो नगवतो मूर्तिः संपूर्णा सर्वलक्षणैः । परं शब्यवती चेयं म्लानत्वेनोपलक्ष्यते ॥ ६॥ सिद्धार्थः संन्त्रमादूचे यद्येवं तन्निरूपय । सम्यग्नगवतो देहे व शव्यं हन्त तिष्ठति ॥ ६३० ॥ वैद्योऽपि निपुणं पश्यन्नखिलं स्वामिनो वपुः । ददर्श कर्णयोः कीलो सिद्धार्थस्याप्यदर्शयत् ॥ ६३१ ॥ सिझार्थोऽथावदत् केनाप्यपवादादनीरुणा । नरकादप्यजीतेन चक्रेऽदः कम दारुणम् ॥ ६३ ॥ १ भवः कर्णः । २ वृषान् । ३ कुत्सितमुने । ४ श्रुत्योः कर्णयोः शल्यभाक् । SAR ·श्री.त्री.पु. चरित्रं. ॥३॥ पर्व १० सर्ग: कृतं वा तस्य पापस्य कथयाप्यनया सखे । नाथस्य शस्योहाराय प्रयतस्व महामते ॥ ६३३ ॥ स्वामिनः कर्णयोः शट्ये पीडा तु महती मम । विलंब न सहेऽत्रार्थे सर्वस्वमपि यातु मे ॥ ६३४ ॥ कर्णाच्या विश्वनाथस्योवृतयोरिह शड्ययोः । मन्ये नवमहांसोधेरावामेव समुघृतौ ॥ ६३५ ॥ वैद्योऽप्युवाच नाथोऽयं विश्वत्राणक्ष्यदमः । कर्मक्ष्यायोपैदिष्ट 'तं नाशक्त्यापकारिणम् ॥ ६३६ ।। कथं चिकित्सनीयोऽयं निरपेदो वपुष्यपि । यः कर्मनिर्जरालुब्धो वेदनां साधु मन्यते ॥ ६३७ ॥ सिघार्थोऽप्यवदत् केयं वाचोयुक्तिस्तवाधुना । न कालो वचसामेषां चिकित्स्यो नगवान् खलु ॥३॥ तयोब्रुवाणयोरेवं निरपेक्षः प्रचर्ययौ । तस्थौ च बहिरुद्याने शुलध्यानपरायणः ॥ ६३५॥ सिद्धार्थखरको तौ च गृहीत्वा जेषजादिकम् । तत्रोद्याने त्वरावन्तौ नगवन्तमुपेयतुः ॥ ६४० ॥ तैलजोण्यां विनिवेश्य तैलेनान्यज्य च प्रन्नुम् । संवाहकैबलीयोनिस्तावमर्दयतामथ ॥ ६५१ ॥ श्लथेषु मर्दनात्संधिष्वो स्विपुरुषैः प्रनोः। संदंशाच्यामकृष्येता युगपत्कर्षकीलकौ ॥ ६५२ ॥ कीलघयं सरुधिरं निर्ययो कर्णरन्ध्रयोः। श्रवशिष्टं वेदनीयं कर्म साक्षादिव प्रनोः॥ ६५३ ॥ तथाधेदना कीलकर्षणेन यथा प्रन्नुः । ररास नैरवारावं वज्राहत श्वाचलः ॥ ६॥४॥ नास्फुटत् स्वामिमाहात्म्यात्तेन नादेन मेदिनी । विपद्यपि हि नाईन्तः परोपजवकारिणः ॥ १५ ॥ संरोहिण्या रोहयित्वा कौँ नाथं प्रणम्य च । झमयित्वा च सिद्धार्थखरको गृहमीयतुः ॥ ६४६ ।। १ तमपकारिणं कर्मक्षयाय उपैक्षिष्ट न त्वशक्त्या इत्यन्वयः । २ वेगवन्तौ । ३ अभ्यंगं कृत्वा । ४ बलवत्पुरुषैः । ५ संदंशः उपकरणविशेषः. 'साणसा' इति भाषायां । ६ भयंकरशब्दं यथा तथा । ॥६३ ॥ , ·वेदनामपि तौ नर्तुः कृतवन्तौ शुनाशयौ । ववतुः सुरलोकश्रीनाजनमुन्नावपि ॥ ६ ॥ दुष्टाशयस्तु गोपालो विधाय स्वामिवेदनाम् । सप्तमावनिमुःखानां नाजनं समजायत ॥ ६ ॥ स्वामिनो नैरवारावान्महाजैरवमित्यनूत् । तद्यानं तत्र देवकुलं च विदधे जनैः॥ ६३ए । एवं श्रीवीरनाथस्योपसर्गेष्व खिलेष्वपि । जघन्येषूत्कृष्टं कटपूतनाशीतमुत्कटम् ॥ ६५० ॥ कालचक्र मध्यमेषूत्कृष्टेषूकरणं त्विदम् । गोपारब्धा उपसर्गा गोपेनैव च निष्ठिताः ॥ ६५१ ॥ युग्मम् ॥ चतुर्मासपणानि नव धिमासिकानि षट् । मासिकानि पादशार्धमासिकानि पिसप्ततिः॥ ६५२ ॥ एकं पाएमासिकं त्रिमासे वे सार्धमासिके । सार्धदिमासिके वे च जनादिप्रतिमात्रयम् ॥ ६५३ ॥ महानगर्या कौशांब्यामन्निग्रहसमन्वितम् । अहोतिः पंचजियूंनमेकं पाएमासिकं तथा ॥ ६५५ ॥ प्रतिमाश्चैकरात्रिक्यो हादशाष्टमन्नततः। चरमायां विनावयाँ कायोत्सर्गसमन्विताः ॥ ६५५ ॥ एकोनत्रिंशदधिके वे च षष्ठशते प्रनोः। नित्यजक्तं चतुर्थ च बनूव न कदाचन ॥ ६५६ ॥ प्रनोरेकोनपंचाशं पारणाहशतत्रयम् । व्रताहाचेत्यनूत् सार्धा घादशाब्दी सपदिका ॥ ६५७ ॥ कृत्वा तपो जलविहीनमशेष मित्थं बझस्थ एव विहरन् विजितोपसर्गः। स्वामी जगाम शजुपालिकया महत्या नद्या सनाथमथ जूंनकसन्निवेशम् ॥ ६ ॥ ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरिते महाकाव्ये दशमे पर्वणि श्रीमहावीरद्वितीयसाग्रषड्वार्षिकछ- झस्थविहारवर्णनो नाम चतुर्थः सर्गः॥ १ सप्तमीनरकभूमिदुःखानाम् । २ पर्यवसिताः।

·--
श्री.त्रि.पु.
॥ पंचमः सर्गः॥
पर्व १०
सर्गः ५
चरित्रं
॥६४ ॥
जगन्नाथोऽय तत्रर्जुपालिकोत्तररोधसि । श्यामाकनाम्नो गृहिणः क्षेत्रे शालतरोस्तले ॥१॥
अव्यकचैत्यस्यासन्ने षष्ठेनोत्कटिकासनी। मुहूर्ते विजये स्वामी तस्थावातापनापरः ॥२॥
॥ युग्मम् ॥
शुक्लध्यानान्तरस्थस्य झपकनेणिवर्तिनः । स्वामिनो घातिकर्माणि तुत्रुटुबर्णरङ्तत् ॥३॥
वैशाखश्वेतदशम्यां चन्छे हस्तोत्तरागते । यामे चतुर्थेऽहो नर्तुरुदपद्यत केवलम् ॥४॥
विज्ञायासनकंपेन केवलज्ञानमीशितुः । इन्जाः सह सुरैस्तत्र समाजग्मुः प्रमोदिनः ॥ ५॥
केऽप्युत्पेतुः केऽपि पेतुर्ननृतुः केऽपि केऽपि च । जहसुः केऽपि च जगुर्दूच्चक्रुः केऽपि सिंहवत् ॥६॥
केऽप्यश्ववदहेषन्त बबूंदुः केऽपि हस्तिवत् । रथवत् केऽपि चीचक्रुः फूचक्रुः केऽपि नागवत् ॥ ७ ॥
स्वामिनः केवलोत्पत्त्या हृष्टात्मानोऽपरेऽपि हि । चतुर्विधा दिविषदो विविधं विचिचेष्टिरे ॥ ७॥
प्रतिवप्रं चतुर्षारं वप्रत्रितयजूषितम् । चक्रुः समवसरणं यथाविधि दिवौकसः॥ ए॥
न सर्व विरतेरहः कोऽप्योति विदन्नपि । कल्प इत्यकरोत्तत्र निषएणो देशनां विनुः ॥ १० ॥
तत्तीर्थजन्मा मातंगो यः करिरथोऽसितः । बीजपूरं लुजे वामे दक्षिणे नकुलं दधत् ॥ ११॥
१ उत्कटिकं च तदासनं च तदस्यास्तीति तथा.
}
॥६५॥

·सिधायिका तथोत्पन्ना सिंड्याना हेरिच्छविः। समातुलिंगवल्लक्यौ वामवाह च विव्रती ॥१२॥ पुस्तकालयदौ चोनौ दधाना दक्षिणौ नुजौ । अनूतां ते प्रत्नोर्नित्यासन्ने शासनदेवते ॥ १३ ॥ ॥ त्रिनिर्विशेषकम् ॥ उपकारार्हलोकानामन्नावात्तत्र च प्रनुः । परोपकारैकपरः प्रेक्षीणप्रेमबन्धनः॥१५॥ तीर्थकृन्नामगोत्राख्यं कर्म वेद्यं महन्मया। नव्यजन्तुप्रबोधेनानुन्नाव्यमिति जावयन् ॥ १५ ॥ घुसन्निकायकोटीनिरसंख्यातानिरावृतः। सुरैः संचार्यमाणेषु स्वर्णाजेषु दधत्क्रमौ ॥ १६ ॥ स्फुटे मार्गे दिन श्व देवोद्योतेन निश्यपि । घादशयोजनाध्वानां जव्यसत्वैरलंकृताम् ॥ १७ ॥ गौतमाद्यैः प्रबोधारिशिष्यसमावृतैः । यज्ञाय मिलितैर्जुष्टामपापामगमत्पुरीम् ॥ १० ॥ ॥ पंचनिः कुलकम् ॥ तस्या अदूरे पुर्याश्च महासेनवनानिधे । उद्याने चारुसमवसरणं विबुधा व्यधुः ॥ १९॥ सञ्जातसर्वातिशयः स्तूयमानः सुरासुरैः। पूर्वधारण समवसरणं प्राविशत्पनुः ॥२०॥ घात्रिंशयनुरुत्तुंगं रनवंदविनिनम् । ततः प्रदक्षिणीचक्रे चैत्यवृदं जगशुरुः ॥२१॥ नमस्तीर्थायेत्युदित्वा पालयन्नाईती स्थितिम् । सपादपी न्यषदत्पूर्वसिंहासने प्रजुः ॥ १२॥ स्वामिनः प्रतिरूपाणि तन्महिनैव नाकिनः । विचक्रिरे नक्तिमन्तस्तिसृष्वन्यासु दिदवपि ॥ २३ ॥ यथाघारं प्रविश्याथ यथास्थित्यवतस्थिरे । पश्यन्तः स्वामिवदनं सर्वे सुरनरादयः॥ २४ ॥ १ हरिततृणस्येव च्छविः कान्तियेत्याः सा । २ प्रकर्षण क्षीणं रागबन्धन यस्य सः ।

·श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
॥६५॥
पर्व १०
सर्गः ५
नमस्कृत्य जगन्नाथं घुसन्नाथः कृताञ्जलिः । रोमाञ्चितवपुर्नक्त्या स्तोतुमेवं प्रचक्रमे ॥ २५॥
लावण्यपुएयवपुषि त्वयि नेत्रामृतांजने । माध्यस्थ्यमपि दौस्थ्याय किं पुनःषविप्लवः ॥ १६ ॥
तवापि प्रतिपदोऽस्ति सोऽपि कोपादिविप्लुतः। अनया किंवदन्त्यापि किं जीवन्ति विवेकिनः ॥२७॥
विपदस्ते विरक्तश्चेत् स त्वमेवाथ रागवान् । न विपदो विपक्षः किं खद्योतो द्युतिमालिनः ॥२७॥
स्पृह्यन्ति त्वद्योगाय यत्नेऽपि वसत्तमाः। योगमुघादरित्राणां परेषां तत्कौव का ॥ शए।
त्वां प्रपद्यामहे नायं त्वां स्तुमस्त्वामुपास्महे । त्वत्तो हि न परस्त्राता किं ब्रूमः किन्नु कुर्महे ॥ ३० ॥
स्वयं मलीमसाचारैः प्रतारणपरैः परैः । वंच्यते जगदप्येतत् कस्य पूत्कुर्महे पुरः ॥ ३१ ॥
नित्यमुक्ताञ्जगजन्मस्थेमक्षयकृतोद्यमान् । वन्ध्यास्तनन्धयप्रायान् को देवांश्चेतनः श्रयेत् ॥ ३ ॥
कृतार्था जठरोपस्थाऽस्थितैरपि दैवतैः । जवाहशान्निढुवते ह हा देवास्तिकाः परे ॥ ३३ ॥
खपुष्पप्रायमुत्प्रेक्ष्य किंचिन्मानं प्रकटप्य च । संमान्ति देहे गेहे वा न गेहेनर्दिनः परे ॥३४॥
कामरागस्नेहरागावीषत्करनिवारणौ । दृष्टिरागस्तु पापीयान् रुब्वेदः सतामपि ॥ ३५॥
प्रसन्नमास्यं मध्यस्थे दृशौ लोकंपृणं वचः । इति प्रीतिपदे वाढं मूढास्त्वय्यप्युदासते ॥ ३६॥
तिष्ठेघायुवेदविलेजालमपि कचित् । तथापि यस्तो रागाद्यैर्नातो जवितुमर्हति ॥ ३७॥.
१ द्वेषोपद्रवः । २ स प्रतिपक्षोऽपि कोपादिनोपद्रुतः इत्थंभूतया किवदन्त्या । ३ अथ चेत् ते विपक्षो रागवांस्तहि स विपक्ष एव न
भवति यतः सूर्यस्य विपक्षः कि खद्योतो भवतीति योजना । ४ अनुत्तरवासिनः । ५ स्थेम स्थितिः । ६ जठरोपस्थाभ्यामुदरपोषण-
विषयाभ्यां दुःस्थितैः देवैः कृतार्थाः सन्तः । ७ गृहे गर्जन्तः । ८ लोकं पृणाति प्रीणयतीति लोकपृणम् ।
॥६५॥

·इत्यनिष्टुत्य विरते विमोजसि जगशुरुः । सर्वज्ञाषाजुषा वाचा विदधे देशनामिति ॥ ३०॥ अहो अपारः संसारः सरस्वानिव दारुणः । कारणं तस्य कर्मैव हन्त वीजं तरोरिव ॥ ३ए। कर्मणा स्वकृतेनैव विवेकपरिवर्जितः। कूपकार इवाधस्ताजतिमाप्नोति देहत्तृत् ॥ ४ ॥ अप्यूर्ध्वगतिमाप्नोति निजेनैव हि कर्मणा । प्रासादकारक श्व शरीरी विषदाशयः ॥३१॥ प्राणातिपातं नो कुर्यात् कर्मबन्धनिवन्धनम् । स्वप्राणवत् परप्राणपरित्राणपरो भवेत् ॥ ४२ ॥ न मृषा जातु नाषेत किं तु नाषेत सूनृतम् । परपीमां परिहरन्नात्मपीमामिवांगवान् ॥ ३ ॥ अदत्तं नाददीतार्थ वाह्यप्राणोपमं नृणाम् । अर्थ हि हरता तेषां वध एव कृतो नवेत् ॥ ४ ॥ मैथुनं न विदध्याच्च बहुजीवोपमर्दकम् । ब्रह्मैव कुर्यात्तत्प्राज्ञः परब्रह्मनिवन्धनम् ॥ ४५ ॥ परिग्रहं न कुर्याच्च परिग्रहवशेन हि । गौरिवाधिकनारेण विधुरो निपतत्यधः ॥१६॥ एतान्प्राणातिपातादीन् सूक्ष्मांस्त्यक्तुं न चेत्दमाः। त्यजेयुादरांस्तर्हि सूक्ष्मत्यागेऽनुरागिणः॥ ७ ॥ श्त्यं च देशनां नर्तुः शृण्वन्तोऽवहिता जनाः। तस्थुरानन्दनिस्यन्दा आलेख्यलिखिता इव ॥ ४ ॥ श्तश्च मगधे देशे गोवरग्रामनामनि । ग्रामे गौतमगोत्रोऽनूघसुजूतिरिति विजः॥ ए॥ तस्येन्जनूत्यग्निजूतिवायुनूत्यनिधाः सुताः। पल्यां पृथिव्यामनवंस्तेऽपि गोत्रेण गौतमाः॥२०॥ कोलाकेऽनूनर्मित्रो धम्मिलश्च दिजस्तयोः । पुत्रौ व्यक्तः सुधर्मा च वारुपीजभिलानवौ ॥५१॥ धनदेवश्च मौर्यश्च भौर्याख्ये सन्निवेशने । घावजूतां दिजन्मानौ मातृष्वज्ञेयको मियः ॥ ॥ १ सागर इव । २ यथा कूपखनकः पृथ्वीं खनन्नधोऽधो याति तद्वत् । ३ मोक्षकारणम् ।

·श्री.नि.पु. चरित्रं पख १० सर्गः ५ पत्यां विजयदेवायां धनदेवस्य नन्दनः। मंडकोऽनूतत्र जाते धनदेयो व्यपद्यत ॥ ३ ॥ लोकाचारो ह्यसौ तत्रेत्यनार्यो मौर्यकोऽकरोत् । जार्या विजयदेवां तां देशाचारो हि न हिये ॥५॥ क्रमादिजयदेवायां मौर्यस्य तनयोऽन्नवत् । स व लोके मौर्यपुत्र इति नाम्नैव पप्रथे ॥ ५५ ॥ तथैव विमलापुर्या देवनानो दिजन्मनः । अजूदकंपितो नाम जयन्तीकुदिजः सुतः ॥ १६ ॥ अजूच्च कोशलापुर्यां वसुनाम्नो विजन्मनः। सूनुर्नाम्नाचलनाता नन्दाकुक्षिसमुन्नवः ॥ २७ ॥ वत्सदेशे तुंगिकाख्ये सन्निवेशे विजन्मनः । दत्तस्य सूनुर्मेतार्यों करुणाकुक्षितरत् ॥ २० ॥ तथा पुरे राजगृहे बलनानो दिजन्मनः । प्रनासो नाम पुत्रोऽजूदतिजमोदरोन्नवः ॥ एए । एकादशापि तेऽनूवंश्चतुर्वेदान्धिपारगाः । गौतमाद्या उपाध्यायाः पृथक् शिष्यशतैर्वृताः ॥ ६ ॥ विप्रः पुर्यामपापायां यष्टुकामोऽथ सोमिलः । शानिनाय श्रद्धया तान् यज्ञकर्मविचक्षणान् ॥६१ ॥ तदा च तत्र समवसृतं वीरं विवन्दिषून् । सुरानापततः प्रेदय बनाये गौतमो बिजान् ॥ ६॥ मंत्रणास्मानिराहूताः प्रत्यक्षा नवमी सुराः । इह यज्ञे समायान्ति प्रत्नावं पश्यत क्रतोः ॥ ६३ ॥ त्यक्त्वा चंमालवेश्मेव यशवाट सुरेषु तु । प्रति समवसरणं यात्सु लोकोऽब्रवीदिति ॥ ६४ ।। उद्याने समवसृतः सर्वज्ञोऽतिशयान्वितः । तं वन्दितुं सुरा यान्ति पौराश्चामी प्रमोदितः ॥ ६५ ॥ सर्वज्ञ इत्याणि श्रुत्वाकोशमिवोच्चकैः । इन्धनूतिः प्रकुपितः स्वानेवमवदजनान् ॥ ६६ ॥ मां त्यक्त्वा धिगमी यान्ति पाखंडिनममुं जनाः । त्यक्त्वा चूतमिवाविज्ञाः करीरं मरुमानुषाः ॥६॥ १ मिथिलापुर्यामिति पाठः प्रत्यन्तरे. । २ आगच्छतः । ३ गच्छत्सु सत्सु । ४ आग्रम् ।

·त्रे.पु. चरित्रं पर्व ११ सर्गः ५ आद्यं गणधरं ज्ञात्वा नाविनं तं जगशुरुः । स्वयं प्रत्राजयामास पञ्चशिष्यशतीयुतम् ॥ ३ ॥ नपनीतं कुबेरेण धर्मोपकरणं ततः। त्यक्तसंगोऽप्याददानो गौतमोऽत्यचिन्तयत् ॥ ४॥ निरवद्यत्रतत्राणे यदेतउपयुज्यते । वस्त्रपात्रादिकं ग्राह्य धर्मोपकरणं हि तत् ॥ ५॥ उझस्थैरिह षड्जीवनिकाययतनापरैः। सम्यक् प्राणिदया कर्तुं शक्येत कथमन्यथा ॥ ७६ ॥ यबुधमुजमोत्पादेषणानिर्गुणसंयुतम् । गृहीतं तदहिंसायै तहि ग्राह्यं विवकिनः ॥ ७ ॥ झानदर्शनचारित्राचारशक्तिसमन्वितः। आद्यन्तमध्येष्वमूढसमयार्थ हि साधयेत् ॥ ७ ॥ झानावलोकहीनो यस्त्वनिमानधनः पुमान् । अस्मिन् परिग्रहाशंकां कुरुते स हि हिंसकः ॥जए॥ परिग्रह धियं धत्ते धर्मोपकरणेऽपि यः। बालानविदिततत्त्वान् स रञ्जयितुमिबति ॥ ५० ॥ जलज्वलनवायूतिरुत्रसतया बहून् । जीवांस्त्रातुं कथमलं धर्मोपकरणं विना ॥ ए१ ॥ गृहीतोपकरणोऽपि करणत्रयदूषितः । असंतुष्टः स आत्मानं प्रतारयति केवलम् ॥ ए२ ॥ इन्धनतिर्विनाव्यैवं शिष्याणां पञ्चभिः शतैः । समं जग्राह धर्मोपकरणं त्रिदशार्पितम् ॥ ए३ ॥ तं च श्रुत्वा प्रबजितमग्नितिरचिन्तयत् । तेनेन्जालिकेनेन्जनूतिनूनं प्रतारितः ॥ ए४ ॥ गत्वा जयाम्यसर्वज्ञमपि सर्वज्ञमानिनम् । आनयामि व्रातरं स्वं माययैव पराजितम् ॥ ए५ ॥ सर्वशास्त्ररहस्यामिन्मन्नति महामतिम् । कोऽलं जेतुं विना मायां माया जैत्री त्वमायिषु ॥ ए६ ॥ स चेन्मे संशयं ज्ञाता बेत्ता च हृदयस्थितम् । तदाहमपि तविष्यः सशिष्योऽपीन्नतिवत् ॥ ए७ ॥ १ निर्दोषत्रतस्य रक्षणे । २ कर्तरि षष्ठी । ३ निर्मलसूत्रार्थम् । ४ करणत्रयेण मनोवचनकायरूपेण दूषितः । ५ जयनशीला । RSS ·अग्निजूतिविमृश्यैवं पञ्चशिष्यशतावृतः। ययौ समवसरणे तस्थौ चोपजिनेश्वरम् ॥ ए॥ तमालपत्मनुर्विप्राग्निजूते गौतमान्वय । अस्ति वा नास्ति किं कर्मेत्येष ते संशयो हृदि ॥ एए॥ प्रत्यहादिप्रमाणानामगम्यं कर्म मूर्तिमत् । कर्थकारं स वस्नीयाजीवो मूर्तत्ववर्जितः ॥ १० ॥ उपघातानुग्रहाश्च कथं मूहून कर्मणा । जीवस्य स्युरमूर्तस्येत्याशंका हि मुधैव ते ॥११॥ प्रत्यदं कर्मातिशयज्ञानिनां त्वादृशां पुनः। अनुमानाजिगम्यं तजीववैचित्र्यदर्शनात् ॥१२॥ कर्मणामेव वैचित्र्यानवन्ति च शरीरिणाम् । सुखदुःखादयो चावास्तत्कर्मास्तीति निश्चिनु ॥ १३ ॥ तथाहि स्युर्नृपाः केऽपि हस्त्यश्वरथवाहनाः । केचित्तत्र जवे पादचारिणो निरुपानहः ॥ १४ ॥ सहस्रकुकिंजरयो नवन्त्येके महर्द्धयः । निदया स्वोदरमपि पूरयन्त्यपरे पुनः ॥ १५ ॥ देशकालादितुट्यत्वेऽप्येकस्य व्यवहारिणः । नूयिष्ठो जायते लानो मूलनाशोऽपरस्य तु ॥ १०६॥ एवं विधानां कार्याणां शेयं कमैव कारणम् । न विना कारणं कार्यवैचित्र्यमुपजायते ॥१०॥ मूर्तानां कर्मणां जीवेनामूर्तेन च संगमः । समीचीनः सोऽपि नूनमाकाशघटयोरिव ॥ १० ॥ उपघातानुग्रहाश्च नानाविधसुरौषधैः । अमूर्तेऽपि जवन्तीति निरवद्यमदोऽपि हि ॥१०॥ एवं च स्वामिना छिन्नसंशयस्त्यक्तमत्सरः । अग्निजूतिः प्रवव्राज शिष्यपञ्चशतीयुतः ॥ ११० ॥ तस्मिन्नपि प्रव्रजिते वायुजूतिव्येचिन्तयत् । जितौ मे त्रातरौ येन सर्वज्ञः खड्वयं ततः ॥ १११॥ तदेतस्य नगवतोऽज्येहणावन्दनादिजिः। धौतकटमषकालुष्यः स्यां जिननि च संशयम् ॥ ११ ॥ १ सुरा मदिरा । २ अभ्यर्हणा पूजा । ३ धोतं कल्म पापमज्ञानं वा तदेव कालुष्य येन सः ।

·श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
पर्व १०.
सर्गः ५
॥६॥
एवं विचिन्त्य सोऽप्यागात् स्वामिनं प्रणनाम च । स्वाम्यप्युवाच जीवः स तवपुश्चेति ते नमः॥११३॥
प्रत्यवायग्रहणेन जीवो जिन्नस्तनोर्न हि । जलबुद्भुदवत्सोऽङ्गे मूर्वतीति तवाशयः ॥ ११ ॥
मिथ्या तद्देशप्रत्यको जीवः सर्वशरीरिणाम् । तद्गुणानामीहादीनां प्रत्यदत्वात्स्वसंविदा ॥ ११५ ॥
देहेन्डियादिरिक्तः स इन्जियापगमेऽपि यत् । इन्जियार्थान् संस्मरति मरणं च प्रपद्यते ॥ ११६ ॥
इति स्वामिगिरा बिन्नसंशयो विमुखो नवात् । पर्यव्राजीवायुनूतिः शिष्यपञ्चशतीयुतः ॥ ११७ ॥
व्यक्तोऽप्यचिन्तयध्यक्तं सर्वज्ञो जगवानयम् । इन्धनूत्यादयो येन जिता वेदा श्व त्रयः ॥ ११७ ।।
ममापि संशयं वेत्ता निश्चितं जगवानयम् । ततः शिष्यीनविष्यामि ध्यात्वैवं सोऽप्यगात्प्रनुम् ॥११॥
॥ युग्मम् ॥
तमप्युवाच लगवान् नो व्यक्त तव चेतसि । न हि जूतानि विद्यन्ते पृथ्व्यादीनीति संशयः॥ १२०॥
तेषां तु प्रतिपत्तिा सा नमाजलचन्नवत् । सर्वशून्यत्वमेवैवमिति ते दृढ आशयः ॥ ११ ॥
तन्मिथ्या सर्वशून्यत्वपदे नुवन विश्रुताः । स्युः स्वप्नास्वप्नगन्धर्वपुरेतरजिदा न हि ॥ १२ ॥
श्वं च छिन्नसंदेहो व्यक्तोऽपि व्यक्तवासनः । परिवत्राज शिष्याणां शतैः पञ्चन्निरन्वितः ॥ १३ ॥
उपाध्यायः सुधर्मापि संशयचेदवाया । समाययौ महावीरमतुवालोकनास्करम् ॥ १२ ॥
तमप्यजरूपनगवान् सुधर्मस्तव धीरियम् । याहगत्र नवे देही तादृक् परनवेऽपि हि ॥ १५ ॥
कार्य दि कारणस्यानुरूपं नवति संसृतौ । न छुप्ते कलमबीजे प्ररोहति यवांकुरः ॥ १६ ॥
१ इच्छादीनाम् । २ स्पष्टवासनावान् । ३ संसारे । ४ कलमं धान्यविशेषः ।
॥६॥

·तन्न युक्तं यन्नवेऽस्मिन् यो मृत्त्वार्जवादिन्तिः । नरः कर्म नरायुष्कं वनाति स पुनर्नरः ॥ १७ ॥ मायादियुक् पशुर्यस्तु स प्रेत्यापि पशुः खलु । कमांधीना समुत्पत्तिस्तन्नानात्वं च जन्मिनाम् ॥ १७॥ सदृशं कारणस्यैव कार्यमित्यप्यसंगतम् । शृंगप्रतिकेन्योऽपि शरादीनां प्ररोहणात् ॥ १२ए ॥ इत्याकये सुधर्मापि पञ्चशिष्यशतीयुतः। प्रव्रज्यामाददे पार्वं स्वामिपादारविन्दयोः॥ १३०॥ मंमिकोऽपि जगामाथ स्वामिनं संशयलिदे । स्वाम्यप्युवाच तं बन्धमोदयोस्तव संशयः ॥ १३१ ॥ तदसद्वन्धमोदौ हि प्रसिधौ तत्र चात्मनः । मिथ्यात्वादिकृतः कर्मसंबन्धो बन्ध उच्यते ॥ १३ ॥ रविण श्व श्वनतिर्यग्नसुरभूमिषु । मुखं तेनानुन्जवति प्राणी परमदारुणम् ॥ १३३ ॥ ज्ञानदर्शनचारित्रप्रमुखर्हेतुमिस्तु यः। वियोगः कर्मणां ज्ञेयः स मोहोऽनन्तशर्मदः ॥ १३ ॥ अप्यनादिमिथःसिद्धयोगानां जीवकर्मणाम् । ज्ञानादिना स्यापियोगोऽग्निना स्वर्णाश्मनामिव ॥ १३५ ॥ इति स्वामि गिरा चिन्नसंशयो मंडिकोऽपि हि । सार्धत्रिशत्या शिष्याणां सहितो व्रतमाददे ॥१३६ ॥ मौर्यपुत्रोऽपि संदेह छिदे स्वामिनमाययौ । स्वाम्यप्यूचे मौर्यपुत्र तव देवेषु संशयः ॥ १३७ ॥ स मिथ्या पश्य नन्वेतान् प्रत्यक्षमपि नाकिनः । अस्मिन् समवसरणे शकादीन् स्वयमागतान् ॥१३॥ संगीतकादिवैययान्मर्त्यगन्धाच मुःसहात् । नायान्ति शेषकालेऽमी तदनावो न तावता ॥ १३ ॥ अईजान्मानिपेकादावायान्ति यदमी नुवि । प्रत्नावः कारणं तत्र गरीयान् श्रीमदहेताम् ॥ १० ॥ इति स्वामिगिरा बुझो मौर्यपुत्रोऽपि तत्क्षणम् । परिवत्राज शिष्याणां साध सार्धे स्त्रिनिः शतैः ॥११॥ ययावकंपितोऽपीशमीशोऽवोचदकंपित । न सन्त्यदृश्यमानत्वान्नारका इति ते मतिः॥ १५॥ १ कर्मसबन्धेन बन्धेन । २ तेषा देवानामभावः । N ·श्री.वि.पु. चरित्रं ॥६ए॥ पर्व १० सर्गः ५ तदसन्नारकाः कामं पारतंत्र्यवशादिह । आगन्तुमक्षमा गन्तुं तत्र च त्वादृशा अपि ॥ १५३ ॥ प्रत्यदं नोपलच्यास्ते युक्तिगम्या जवादृशाम् । प्रत्यक्षा एव ते सन्ति दायिकज्ञानिनां पुनः॥ १५॥ ॥ दायिकझानिनोऽप्यत्र नो सन्तीति स्म मा ब्रवीमयैव व्यनिचारोऽस्या आशंकायाः परिस्फुटम्॥१५॥ इति श्रुत्वा प्रतिबुद्धोऽकंपितः स्वामिनोऽन्तिके । उपाददे परिव्रज्यां त्रिनिः शिष्यशतैः समम् ॥१६॥ अथागादचलनाता प्रतुं प्रन्नुरपि स्फुटम् । ऊचे तवाचलत्रातः सन्देहः पुण्यपापयोः॥ १५ ॥ मा कृथाः संशयं तत्र यत्फलं पुण्यपापयोः। प्रत्यदं दृश्यते लोके तथैव व्यवहारतः ॥ १४ ॥ दीर्घमायुः श्रियो रूपमारोग्यं जन्म सत्कुले । इत्यादि पुण्यस्य फलं विपरीतं तु पाप्मनः ॥ १४ ॥ श्त्यं जगवता जिन्नसंशयः समुपादे । प्रव्रज्यामचलत्राता त्रिनिः शिष्यशतैः सह ॥ १५० ।। मेतार्यः स्वामिनमगात् स्वाम्यूचे तव धीरियम् । नवान्तरप्राप्तिरूपः परलोको न विद्यते ॥ १५१ ॥ जूतसंदोहरूपत्वाजीवस्येह चिदात्मनः । परलोकः कथं जूतानावे तस्याप्यन्नावतः ॥ १५ ॥ तदसत् खलु जीवस्य जूतेन्यो हि स्थितिः पृथक् । पिंडितेष्वपि जूतेषु चेतनानुपलंन्नतः ॥ १५३ ॥ जूतेभ्यश्चेतनाप्येवं जीवधर्मतया पृथक । परलोकगतिस्तत्स्याजातिस्मृत्यादितोऽपि च ॥ १५४ ॥ इत्थं प्रबुध्यो मेतार्यः समीपे स्वामिपादयोः । शिष्यत्रिशत्या सहितः परिव्रज्यामुपाददे ॥ १५५ ॥ प्रजुमागात् प्रनासोऽपि तमूचे नगवानपि । निर्वाणमस्ति नो वेति प्रजास तव संशयः॥ १५६ ॥ मा संशयिष्ठा निर्वाणं मोक्षः कर्मक्ष्यः स तु । वेदात् सिद्ध कर्म जीवावस्थावैचित्र्यतोऽपि च ॥१५७ ॥ १ चैतन्यस्वरूपस्य जीवस्य पचमहाभूतसमूहरूपत्वात्परलोको न घटते भूतानामभावे सति तस्य जीवस्याप्यभावादिति संशयाभि- प्रायः । २ चेतनाया अनुपलंभादप्राप्तेः । ॥६ए।

·कीयते कर्म शुबैस्तु ज्ञानचारित्रदर्शनैः । प्रत्यक्षोऽतिशयज्ञाननाजां मोक्षस्तदस्ति लोः ॥ १५७ ॥ प्रतिवुझः प्रत्नासोऽपि स्वाम्युपन्यस्तया गिरा। दीदामादत्त सहितः 'खंभिकानां त्रिभिः शतैः ॥१५॥ महाकुला महाप्राज्ञाः संविना विश्ववन्दिताः । एकादशापि तेऽजूवन्मूलशिष्या जगद्गुरोः ॥ १६ ॥ श्तश्च चन्दना तत्र शतानीकगृहे स्थिता । पश्यन्ती यान्तमायान्तं दिविषजनमंबरे ॥ १६१ ॥ स्वामिनः केवलोत्पत्तिनिश्चयावतकांक्षिणी । त्रिदशैरदेवीयोनिर्निन्ये श्रीवीरपर्षदि ॥ १६ ॥ स. त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य नत्वा चोपास्थितः प्रन्नुम् । प्रव्रज्यार्थ नृपामात्यपुत्र्यो बह्वयोऽपरा अपि ॥१६३॥ चन्दनां धुरि कृत्वा ताः स्वयं प्रावाजयत् प्रन्नुः । अस्थापयवावकत्वे नृन्नारीश्च सहस्रशः ॥ १६ ॥ जाते संघे चतुधैवं धौव्योत्पादव्ययात्मिकाम् । इन्नतिप्रभृतीनां त्रिपदी व्याहरत् प्रतुः ॥ १६५ ॥ आचारांगं सूत्रकृतं स्थानांगं समवाययुक् । पंचमं जगवत्यंगं ज्ञातधर्मकथापि च ॥ १६६ ॥ उपासकांतकृदनुत्तरोपपातिकादशाः। प्रश्नव्याकरणं चैव विपाकश्रुतमप्यथ ॥ १६७ ॥ दृष्टिवादश्चेत्संगानि तत्रिपद्या कृतानि तैः । पूर्वाणि दृष्टिवादान्तः सूत्रितानि चतुर्दश ॥ १६ ॥ तत्रोत्पादापायपीये वीर्यप्रवादमित्यपि । अस्तिनास्तिप्रवादं च ज्ञानप्रवादनाम च ॥ १६ए । सत्यप्रवादमात्मप्रवादं कर्मप्रवादयुक् । प्रत्याख्यानं च विद्याप्रवादकट्याणके अपि ॥ १० ॥ प्राणावायानिधानं च क्रियाविशालमित्यपि लोकबिन्दुसारमथ पूर्वाण्येवं चतुर्दश ॥ १७१ ॥ सूत्रितानि गणधरैरंगेच्यः पूर्वमेव यत् । पूर्वाणीत्यनिधीयन्ते तेनैतानि चतुर्दश ॥ १७ ॥ एवं रचयतां तेषां सप्तानां गणधारिणाम् । परस्परमजायन्त विन्निन्नाः सूत्रवाचनाः ॥ १३ ॥ १ शिष्याणाम् । २ अनतिदूरस्थै. समीरस्थैरित्यर्थः। RS SSC ·श्री.त्रि.पु. चरित्रं पर्व १० सर्गः ५ CAK अकंपिताचलत्रात्रोः श्रीमेतार्यप्रनासयोः। परस्परमजायन्त सदृदा एव वाचनाः ॥ १७ ॥ श्रीवीरनाथस्य गणधरेष्वेकादशस्वपि । योध्योर्वाचनयोः साम्यादासन् गणा नव ॥ १७५ ॥ सौगन्धिकरत्नचूर्णपूर्णमादाय नाजनम् । उत्थाय स्वामिपार्वेऽस्थात् समयझोऽथ वजनृत् ॥ १७६॥ तेऽपीन्नूतिप्रमुखाः परिपाट्यावतस्थिरे । प्रतीचवः स्वाभ्यनुज्ञां किंचिन्नमितमौलयः॥ १७ ॥ जव्यैर्गुणैः पर्यायैश्चानुज्ञातं तीर्थमित्यथ । जरूपन् स्वाम्यदिपत् पूर्व चूर्ण गौतममूर्धनि ॥ १७ ॥ अप्यन्येषां क्रमात् स्वामी चूर्ण चिप मूर्धसु । पुष्पवर्ष चूर्णवर्ष प्रीता देवाश्च चक्रिरे ॥ १७ए । चिरंजीवी चिरं धर्म द्योतयिष्यत्यसाविति । धुरि कृत्वा सुधर्माणमन्वज्ञासीजणं अनुः ॥ १० ॥ साध्वीनां संयमोद्योगघटनार्थ तदैव च । प्रवर्तिनीपदे स्वामी स्थापयामास चन्दनाम् ॥ ११॥ पूर्णप्रथमपौरुष्यां देशनां व्यसृजत् प्रन्नुः । राजोपनीतस्तत्र प्राधारेण प्राविशद्वलिः॥१२॥ उदस्तस्य वलेस्तस्य खेऽप्यधै जगृहुः सुराः । अर्धस्य पतितस्यार्ध राजा शेषं पुनर्जनाः ॥ १३ ॥ अथोत्थाय जगन्नाथो देवचन्द उपाविशत् । स्वाम्यंघ्रिपीठे चासीनो गौतमो देशनां व्यधात् ॥ १४॥ क्तिीयस्यां तु पौरुष्यां पूर्णायां गौतमोऽपि हि । देशनाया विरराम वृष्टेरिव नवांबुदः॥ १०५ ॥ तत्रातिगम्य कतिचिद्दिवसानि विश्वविश्वोपकारनिरतः प्रतिबोध्य लोकम् । स्वामी सुरासुरनरेश्वरसेव्यमानपादारविन्दयुगलो विजहार पृथ्व्याम् ॥ १६ ॥ ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रसूरिविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरित महाकाव्ये दशमे पर्वणि महावी- रकेवलज्ञानचतुर्विधसंघोत्पत्तिवर्णनो नाम पंचमः सर्गः ॥ १ उत्क्षिप्तस्य । २ आकाशे ।

·॥ षष्ठः सर्गः॥ श्तश्चात्रैव जरते कुशाग्रपुरपत्तने । कुशाग्रीयमतिरजूत् प्रसेनजिदिलापतिः ॥१॥ अलंकृताशेपदिक्कस्तस्यापारो यशोऽर्णवः । जनसे विहिषां कीर्तिनिरिणीः समन्ततः ॥२॥ तस्यात् केवलं राज्यशोनायै सैन्यसंग्रहः । यत्प्रतापानलेनैव वैरिव्याघ्राननाशयत् ॥३॥ स्खट्योऽपिणा वायुरपि दंनोलिरपि वाधिना । आज्ञा तस्य पुनः पृथ्व्यामस्खट्यत न केनचित् ॥४॥ स प्रसारितपाणिन्यो याचकेन्यो ददघसु । तेषामिव स्पर्धया स्वं न पाणिं समकोचयत् ॥ ५॥ हित्वा स्वस्वपतीन् जातेऽन्धकारे रणरेणुनिः । तमालिलिंगुः सर्वांगं जयलक्ष्म्योऽनिसारिकाः॥६॥ शुद्ध मनसि तस्यात्सदाचारशिरोमणेः। जिनधर्मः स्थिरः सान्जे केशपाशेऽधिवासवत् ॥ ७ ॥ श्रीमत्पाजिनाधीशशासनांजोजपट्पदः । सम्यग्दर्शनपुण्यात्मा सोऽणुव्रतधरोऽनवत् ॥ ७॥ राज्ञां कन्यानिरूढानिस्तस्योर्वीशशिरोमणेः । अवरोधोऽनवद्भूयान् दिवीव दिविषत्पतेः॥ ए॥ पाकशासनतुल्यस्य शासतस्तस्य मेदिनीम् । सूनवो बहवोऽजूवंस्तन्मूर्तय इवापराः ॥ १० ॥ इतश्चात्रैव नरते वसन्तपुरपत्तने । यथार्थनामा समनूजितशत्रुर्महीपतिः ॥ ११ ॥ अमरीव नुवं प्राप्ता तस्य चामरसुन्दरी । बनूव पट्टमहिषी गुणरत्नमहाखनिः॥१२॥ १ तीक्ष्णबुद्धिः। २ पृथ्वीपतिः। ३ दंभोलिर्वजम् । ४ समुद्रेण । ५ इष्टनायक सन्मुखगामिन्यो नायिकाः । ६ गाढे ७ षट्पदो भ्रमरः । ८ दिविषदां देवानां पतेरिन्द्रस्य ।

·श्री.नि.पु.
चरित्रं
॥११॥
पर्व १०
सर्गः ६
.
तयोः सुमंगलो नाम मंगलानां निवासः । सुतोऽद्रूपकन्दर्पः कलानां निधिरिन्वत् ॥ १३ ॥
सेनको नाम सवयास्तस्यान्मंत्रिपुत्रकः । अलक्षाणानां सर्वेषामुदाहरणमादिमम् ॥१५॥
स पिंगकेशो दावाग्निदीप्तशृंग इवाचलः। घूकवच्चिपिटघ्राणो मार्जार श्व पिंगदृक् ॥ १५॥
जष्ट्रवलंवकंगष्ठ आखुवलघुकर्णकः । मुखकन्दांकुराकारबहिनूतरदावलिः॥ १६ ॥
जलोदरीवोदरिलो इस्वोरुग्रामकोलवत् । मंडलस्थानकेनेव वक्रजंघोऽतिशूर्पपात् ॥ १७ ॥
॥ त्रिन्निविशेषकम् ॥
संचचार दुराकारो वराको यत्र यत्र सः। जगाम तत्र तत्रापि हास्यमेकातपत्रताम् ॥ १७ ॥
दूरतोऽपि तमायान्तं राजपुत्रः सुमंगलः । जहास विकृताकारं विलोक्येव विदूषकम् ॥ १५ ॥
एवं च राजपुत्रेण हस्यमानो दिवानिशम् । वैराग्यं सेनको जेजेऽपमान[महाफलम् ॥ २० ॥
अथ संजातवैराग्यो मन्दनाग्यस्ततः पुरात् । निरगाच्छून्यहृदय उन्मत्त इव सेनकः ॥२१॥
सुमंगलकुमारोऽपि मंत्रिपुत्रे निरीयुषि । कालेन कियताप्यात्मराज्ये पित्रा न्यवेश्यत ॥२५॥
सेनकोऽपि ज्रमन्नेक दृष्ट्वा कुलपति वने । तत्पावें तापसो जूत्वा गृह्णाति स्मोष्ट्रिकाव्रतम् ॥ २३ ॥
तीत्रेण तपसा नित्यं स्वमत्यन्तं कदर्शयन् । वसन्तपुरमेवागादपरेछुः सतापसः॥ १५ ॥
मंत्रिसूस्तापसश्चेति तमानर्च जनोऽखिलः । वैराग्यकारणं पृष्टः कथयामास चेति सः ॥२५॥
१ रदावलिर्दन्तपक्तिः। २ जलोदरव्याधिमानिव बृहदुदवान् । ३ ग्राम वराहवत् । ४ मंडलस्थानकमासनविशेषः । ५ निर्गते
सति । ६ गुरुसहितः
॥११॥

·सुमंगलकुमारेण रूपमेतदहासि मे । वैराग्यं तेन में जातं सत्यंकारस्तपःश्रियः ॥२६॥ तच्छुत्वा तं नमस्कर्तुं सुमंगलनृपोऽज्यगात् । क्षमयित्वा पारणाय न्यमंत्रयत चादरात् ॥ २७ ॥ सोऽपि राज्ञे प्रदत्ताशीरनुमेने तदर्थनाम् । कृतकृत्य स्वागाच्च राजापि निजवेश्मनि ॥ १० ॥ पूर्णेऽथ मासक्षपणे नृपतेः प्रार्थनां स्मरन् । शान्तात्मा राजजवनद्वारमाप स तापसः ॥ ३५ ॥ शरीरासौष्ठवमजूत्तदा च पृथिवीपतेः। कारं च पिदधे हास्थः कस्तदा निकुमीक्षते ॥ ३० ॥ स्खलितो धारदानेन सेतुनेव जलप्लवः । पथा यथागतेनैव तपस्वी व्याजुघोट सः॥३१॥ निश्चित्य मासपणं ययौ च पुनरुष्ट्रिकाम् । न चाकुप्यत्तपोवृधौ हृष्यन्ति दि महर्षयः ॥३३॥ स्वस्थीनूतो दितीयेऽह्नि नक्को राजा तपस्विषु । गत्वा नत्वा कमयित्वा पुनरेवमुवाच तम् ॥ ३३ ॥ निमंत्रितोऽसि पुण्याय मयाचं पुनरर्जितम् । प्रायः पापनिवासानां पापमेवातिथीयते ॥ ३४ ॥ तवान्यत्रापि जगवन्निषिधं पारणं मया । अदातुर्हि प्रियालापोऽन्यन लानान्तरायकृत् ॥ ३५ ॥ तत्प्रसीद दितीयेऽपि मासक्षपणपारणे । मत्प्रांगणमलंकुर्याः कट्पशाखीव नन्दनम् ॥ ३६॥ तथेति प्रतिपेदाने तापसेऽगान्नृपो गृहम् । गणयन्नङ्गुलीस्तस्थौ तत्पारण दिनाय च ॥ ३७॥ पूर्णे च मासपणे स तपस्वी नृपौकसि । ययौ दैवादबाज्ञः प्राग्वर्षपुरपाटवम् ॥ ३ ॥ तथैव पिहिते पारे व्याघुट्यागात्स उष्ट्रिकाम् । स्वस्थीजूतोऽथ तं राजा न्यमंत्रयत पूर्ववत् ॥ ३५ ॥ पूर्णेऽथ मासपणे तृतीयेऽपि स तापसः। तथैवागात्तथैवाजूजाज्ञः पुनरपाटवम् ॥ ४० ॥ १ न्यवर्तत । २ पापम् । ३ कल्पवृक्षः। ४ वपुषोऽपाटवमस्वास्थ्यम् । 2 SiOSS GAS Games SASON RSS ·श्री.नि.पु. पर्व १० सर्गः६ चरित्रं ॥ १२॥ राजकीयैरचिन्त्येष तपस्व्येति यदा यदा । तदा तदा जवत्यस्मत्स्वामिनोऽशिवमेव हि ॥४१॥ ते चारक्षानथादिदंस्तपस्वी मंत्रिसूरपि । प्रविशन्नप्यसौ सर्प श्व निर्वास्यतामहो ॥४२॥ कृते तथैवारदैश्च निदानं तापसोऽकरोत् । नूयासमहमेतस्य वधाय नृपतेरिति ॥३॥ मृत्वा च तापसो जज्ञे सोऽपर्वािनमन्तरः । राजापि तापसो जूत्वा तामेव गतिमाप सः ॥ ४ ॥ च्युत्वा सुमंगलः सोऽथ प्रसेनजिदिलापतेः । सुतोऽनूच्छेणिको नाम धारिणीकुक्षिसंजवः ॥ ४५ ॥ इतश्च तत्रैव पुरे रथिको नाग इत्यजूत् । प्रसेनजिन्महीपालचरणांनोजषट्पदः ॥ ६ ॥ दयादानाईतो दाता परनारीसहोदरः । वीरो धीरोऽधीतकलः सं सर्वगुणनूरजूत् ॥४७॥ नामधेयेन सुलसाऽनलसा पुण्यकर्मणि । बनूव गेहिनी तस्य पुण्यश्रीरिव देहिनी ॥ ४ ॥ पतिव्रतात्वसम्यक्त्वार्जवप्रनृतयो गुणाः । तस्यां युगपदावात्सुः सपांशुक्रीडका श्व ॥ ४ए ॥ एकदा नागरथिकोऽपुत्रोऽचिन्तयऽच्चकैः । स नालनलिनाकारकरतड्पशयाननः ॥ ५० ॥ पुत्रमुदापयिष्यामि लालयिष्यामि चेति मे । अपुत्रस्यावकेशीव निष्फलोऽजून्मनोरथः ॥ ५१ ॥ न बाल्यावह्म विधे पुत्रवत्रं च नैछि यैः । धिक् तेषां कामवैवश्यं लोकक्तियवंचकम् ॥ १३ ॥ इति चिन्ताविवर्णास्यं पंकमग्नमिव विपम् । पतिं प्रोवाच सुलसा विनयाचिताञ्जलिः ॥ ५३ ॥ हस्तशय्या मुखस्येयं चिन्तामाख्याति नाथ ते । किं चिन्तयस्यादिश मे मां चिन्ताजागिनीं कुरु ।।५।। १ आलस्यरहिता । २ पद्मनालस्य नलिनं तदाकारो यः करस्तदेव तल्पं तस्मिन् शेते इति शयमेतादृशमाननं यस्य सः। ३ व- मध्य इव । ४ चिन्तया मलिनमास्यं यस्य तम् । NS ·S नागोऽप्याख्यदपुत्रोऽस्मि पुत्रकौतूहलं च मे । न किंचिदस्त्यौपथिकं पुत्रीय पुत्रकाम्यतः ॥ ५५ ॥ सुलसोवाच कन्यास्त्वं बह्वीः परिणयापराः । पुत्रप्रसविनी तासु किमेकापि न जादिनी ॥ २६ ॥ नागोऽप्यूचे त्वयैवाहं जायावानिह जन्मनि । जायानिः कृतमन्यानिस्तत्पुत्राणां तु का कथा ॥ ७ ॥ त्वदंगसंनवं पुत्रमिछामि प्रियदर्शने । स आवयोः प्रीतिवल्वेः फलायेत चिरादपि ॥ १७ ॥ त्वं प्राणास्त्वं प्रतिवपुस्त्वं मंत्री त्वं च मे सखा । तद्यतस्व सुतार्थेऽस्मिन्नुपयाचितकादितिः ॥ ए॥ सुलसोचे करिष्येऽहमहदाराधनां प्रिय । आईदाराधनैवैका सर्वकार्येषु कामधुक् ॥ ६ ॥ आचामाम्लादिन्निरथ तपोनिरतिस्तपैः। आजन्मापि पवित्रं स्वं पावयन्ती विशेषतः॥६१ ॥ मितमौक्तिकालंकारा नवोत्फुलेव मलिका । कौसुंजवसना संध्येवारुणाचा प्रगतनी ॥६॥ वीतरागार्चनपरा ब्रह्मचर्यपरायणा । समाहितमनाः सास्थात्पतिःखार्ममानसा ॥ ६३ ॥ ॥निजिर्विशेषकम् ॥ श्तश्च शक्रः सदसि प्रशंसा मिति निर्ममे । श्राविका उप सुलसां सांप्रतं जरतावनौ ॥६॥ एको देवस्तदाकर्ण्य विस्मयोत्कर्णिताननः । सुलसायाः श्राविकात्वं परीक्षितुमुपाययौ ॥६५॥ देवार्चनप्रसक्तायाः सुलसायाः स वेश्मनि । प्राविशत् साधुरूपेण विरचय्य निषेधिकाम् ॥६६॥ सुलसापि हि तं दृष्ट्वानवृष्टिवदागतम् । चक्त्या ववन्देऽपृवच्च तदागमनकारणम् ॥ ६७ ॥ १ पुत्रसंवन्धि । २ आत्मानम् । ३ प्रातःकालिकी रक्ताभ्रवती संध्येव । ४ अन्याः श्राविकाः सुलसाया उपहीनाः । ५ विस्मये- नोत्कर्णितमूर्ध्वकर्णवदाननं यस्य सः। * ARE

·पर्व १०
सर्गः६
श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
॥ १३ ॥
स उवाच ममाख्यातं वैद्येन त्वगृहेऽस्ति यत् । लक्ष्पाकं महातैलं ग्लानार्थ तत्प्रदीयताम् ॥ ६ ॥
सफलस्तैलपाकोऽयं साधावुपकरिष्यते । इत्युदीर्य मुदा तैलकुंजमच्यानिनाय सा ॥ ६ए॥
स तैलकुंलो देवेन स्वशक्त्या पातितः करात् । बाक्तु त्रडिति पुस्फोट कुलायगलितांमवत् ॥ ७० ॥
तैलकुंजो वितीयोऽपि तया पुनरढौक्यत । तश्चैव सोऽपि स्फुटितो न पुनर्विषसाद सा ॥ १॥
तैलकुंजस्तृतीयोऽपि तया नीतस्तथास्फुटत् । सा दध्यौ चाल्पपुण्यास्मि मोघयाञ्चेन साधुना ॥ १५ ॥
देवस्त तो निजं रूपं धृत्वेति निजगाद ताम् । न तव श्राविकात्वं प्रशशंस दिवस्पतिः॥७३॥
शक्रप्रशंसया चैव विस्मितः स्वर्गवास्यहम् । त्वत्परीक्षार्थमायातस्तुष्टोऽस्मि च वरं वृणु ॥ ॥
सुलसा श्राविकाप्यूचे यदि तुष्टोऽसि तन्मम । देहि पुत्रमपुत्राया नान्यदिष्टमतः परम् ॥ ७५ ॥
फात्रिंशतं स गुटिका दत्वा देवोऽब्रवीदिदम् । क्रमेण जदयेरेतास्तावन्तः स्युः सुतास्तव ॥ ६॥
पुनः प्रयोजनवशात् स्मर्तव्योऽहं त्वयानघे । एष्यामि शूय इत्युक्त्वा त्रिदशः स तिरोदधे ॥ ॥
अचिन्तयच्च सुलसा क्रमेण गुटिकादनात् । बहूनां बालरूपाणां मेर्दिष्यति हि कोऽशुचिम् ॥ ७ ॥
तस्मात्प्राश्नाम्यहं सर्वा युगपजुटिका इमाः । यथैकोऽपि नवेत् पुत्रो वात्रिंशाणान्वितः ॥ ए॥
इत्थं विमृश्य स्वधिया सा प्राश्नाजुटिकाः समाः। तथा बुद्धिरियं जझे नान्यथा नवितव्यता ॥५०॥
उत्पेदिरे तदरे गा घात्रिंशदप्यथ । तैर्ग रसहा साजूषनीव वहुन्निः फलैः ॥ १॥
सा गर्नान् धर्तुमसहा वज्रसारान् कृशोदरी । कायोत्सर्गस्थिता देवं सस्मार पुनरेव तम् ॥५॥
१ नीडपतितांडवत् । २ निष्फला याचा यस्य तेन । ३ इन्द्रः । ४ स्वर्ग वसतीति तथा देव इति यावत् । ५ क्षालयिष्यति ।
६
॥ ७३ ॥

·सुज्येष्ठेवं गुणज्येष्ठा तस्या धर्म निराकरोत् । श्रुतकूपनिपानाजैर्वचोनियुक्तिवमितैः ॥२०॥ ततो निरुत्तरीनूतां तां मुजितमुखीमिव । शुखान्तदास्यो जहसुर्मुखमर्कटिकादिनिः॥२१॥ स्वस्वामिनीजयोन्मत्तास्तामन्तःपुरचेटिकाः । उत्तालतुमुलाः कंठे गृहीत्वा निरवासयन् ॥ २० ॥ उपादातुं गता दातुं प्रतीतेवाय तापसी । पूजार्थिन्यागता सैवं प्रत्युतानर्थमासदत् ॥ २३ ॥ यान्ती च तापसी दध्या विमां वैदग्ध्यगर्विताम् । नूयसीषु सपत्नीषु दुःखपात्रीकरोम्यहम् ॥ २०४॥ सुज्येष्ठारूपमथ सा पिस्थध्यानलीलया । कृत्वा मनस्यालिलेख पटेऽखिलकलापटुः ॥ २०५॥ लिखितं तच तद्रूपं त्वरिता क्रूरतापसी । गत्वा राजगृहे राज्ञेऽदर्शयबेणिकाय सा ॥ २०६॥ तां दृष्ट्वा लिखितो नेत्रमृगैकमृगजालिकाम् । राजा राजगृहाधीशः सानुरागमवर्णयत् ॥ २७ ॥ यान्त्यस्याः केशदासत्वं ते कलापाः कलापिनाम् । मनोनयनं वक्त्रं निलीनालीव पंकजम् ॥ २७ ॥ पत्रावलंबनं कंवोः कुरुते कंठकन्दलः । क्रीमत्कोकं सर श्व वदो पदोजनूषितम् ॥ २०॥ नितंबः स्मरंधानुष्कयोग्या नूरिव विस्तृतः। आलानविन्रमहरावूरू व क्रमवर्तुलौ ॥ १० ॥ विसकांडविडं बिन्यौ जंघे सरलकोमले । पादौ च शजुजंघाकावुन्नालनलिनोपमौ ॥ ११ ॥ अहो सौन्दर्यमबैतमहो लावण्यमुज्वलम् । अहो अपरमप्यस्याः सर्व रम्यं मृगीदृशः॥१॥ १ श्रुतस्यागमस्य कूपनिपानसदृशैः । २ अन्तःपुरदास्यः । ३ नेत्रमेव मृगस्तस्य ग्रहण एकाद्वितीया मृगजालसमाना ताम् ४ मयूराणाम् । ५ निलीना नितरा लीना अलयो भ्रमरा यस्मिस्तदिव । ६ शंखस्य । ७ स्तनभूषितम् । ८ त्मर एवं धनुर्धरस् तस्य योग्या । ९ आलानो गजवंधनस्तंभः । SASPRESS

·श्री.त्रि.पु.
पर्व १०
रार्गः ६
चरित्रं
॥ १०॥
अपृचच्च महानागे किमियं स्त्रीमततिका । अलेखि स्वप्रतिजया रूपदर्शनतोऽभवा ॥ १३ ॥
तापस्यूचे यथाशक्ति दृष्टं रूपमलेख्यदः । यादृक्तु वर्तते राजस्तादृक् स्यादपणे यदि ॥ १५ ॥
चित्रस्थामपि तां राजा प्रपश्यन् प्रेममोहितः । आलिलिंगिषुरिवाजूच्चुचुंबिषुरिवाश्रवा ॥ १५ ॥
ऊचे च मुक्तावलिववंशे कस्मिन्ननूदियम् । दिवं मृगांकलेखेव का चालकुरुते पुरीम् ॥ १६॥
धन्यस्य कस्य वा पुत्री लक्ष्मीः क्षीरोदधेरिव । यान्त्यस्याः कानि वा पुण्यान्यवराण्यन्निधानताम् २१७
सरस्वत्याऽनुजगृहे कलयेयं कया कया । अस्याः पुंस्पाणिना पाणिधुंबितो यदि वा न वा ॥ २१ ॥
तापसी कथयामास वैशाड्यधिपतेः सुता । हैहयान्वयजातस्य चेटकस्य कुमार्यसौ ॥ २१ए।
निधिः कलानां सर्वासां सुज्येष्ठा नामधेयतः । गुणरूपानुरूपेण तत्तामुघोढुमर्हसि ॥ २० ॥
त्वयि सत्यपि चेदस्याः पतिरन्यो नविष्यति । तृतीयपुरुषार्थेन तर्हि त्वमसि बंचितः॥ २१ ॥
विसृज्य तापसी तस्थौ कथंचिदय पार्थिवः । पदौ विधाय वैशाट्यां पियासुरिव तां स्मरन् ॥ २२ ॥
सुज्येष्ठाप्रार्थने दत्वा शिक्षा राजगृहेश्वरः । अन्येयुः प्रेषयामास दूतं चेटकलपतेः ॥ २३ ॥
दूतोऽपि सद्यो वैशाड्यां गत्वा नत्वा च चेटकम् । उवाच वाचिकपटुर्न यच्चैटु, न वा कटु ॥ २४ ॥
सुज्येष्ठां याचते त्वत्तो मत्स्वामी मगधाधिपः । न कन्यामार्थनं जातु लजायै महतामपि ॥ २२५ ॥
चेटकोऽप्यब्रवीदेवमनात्मज्ञस्तव प्रनुः । वाहीककुलजो वाञ्छन् कन्यां हैहयवंशजाम् ॥ २६ ॥
समानकुलयोरेव विवाहो हन्त नान्ययोः । तत्कन्यां न हि दास्यामि श्रेणिकाय प्रयाहि जोः ॥२२॥
१ प्रशस्ता स्त्री। २ स्वबुद्ध्या । ३ मधुरं वचः।
॥७॥

·स्मृतमात्रोपस्थितेन सद्यस्तेनामरेण सा । किं स्मृतोऽस्मीति पृष्टाख्यत्तां तथा गुटिकाकथाम् ॥ ३ ॥ देवोऽवदत् किं गुटिका युगपन्नकितास्त्वया । अमोघाः खटिवमास्तेन गर्नास्तावन्त एव ते ॥ ४॥ न साधु विदधे न त्वयेदमृजुचेतसा । पुत्रास्तुट्यायुषो ह्येवं वात्रिंशदपि नाविनः ॥ ५ ॥ मा विषीद महानागे बलिष्ठा जवितव्यता । गर्जपीमापहारं तु करिष्ये सुस्थिता नव ॥ ६॥ सुलसाया गर्नपीमामपहृत्य स नांकसदू । जगाम साजूत्स्वस्था च गूढगर्जा च जूरिव ॥ ७ ॥ पूणे काले च सुखसा शुनेऽहनि शुले दणे । वात्रिंशद्वाणान् पुत्रान् घात्रिंशतमजीजनत् ॥ ७ ॥ धात्रीनिर्मात्यमानास्ते क्रमाषवृधिरे सुताः। कलजा श्व विन्ध्याजावखंमितसमीहिताः ॥ ए॥ प्रांगणे ते रुरुचिरे रममाणाः कुमारकाः । गृहलक्ष्मीविहंगम्याः क्रीडाक्षितिरुहा इव ॥ ए॥ उत्संगे नागरथिको ग्राहं ग्राहं कुमारकान् । स्नेहादस्वपयदिवानन्दजैर्वाष्पवारिजिः ॥ ए१ ॥ पादक्रोमशिरोदेशे लगमानैः कुमारकैः । विरेजे नागरशिकः सिंहपोतैरिवाचलः ॥ ए३॥ सर्वेऽपि नागरथिनः सूनवो वयसा समाः। ते श्रेणिककुमारस्य वजूवुरनुयायिनः ॥ ए३ ॥ अन्यदा च स्वपुत्राणां राज्याहत्वं परीक्षितुम् । एकत्र पायसस्थालान्यशनाय नृपोऽर्पयत् ॥ ए॥ ततो नोक्तुं प्रवृत्तानां कुमाराणाममोचयत् । व्याघ्रानिव व्यात्तवक्त्रान् सारमेयान् स सारधीः॥ ए॥ कुमारा द्रुतमुत्तस्थुरापतत्सु ततः श्वसु । एकस्तु श्रेणिकस्तस्थौ धियां धाम तत्रैव हि ॥ ए६ ॥ सोऽन्यस्थालात्पायसान्नं स्तोकं स्तोकं शुनां ददौ । याचतिलिहिरे श्वानस्तावच बुजुजे स्वयम् ॥ ७ ॥ १ देवः । २ गृहलक्ष्म्य एव विहंगमाः पक्षिणस्तत्संवन्धिनः । ३ गृहीत्वा गृहीत्वा । ४ कोडं वक्षः। ५ सारमेयेषु ।

·श्री.त्रि.पु.
चरित्रं
॥ ७० ॥
पर्व १०
सर्गः ६
येन केनाप्युपायेन परानेष निरोत्स्यति । जोक्ष्यते च स्वयं पृथ्वी राजा तेनेति रञ्जितः ॥ ए॥
राजा पुनः परीक्षार्थ सुतानामन्यदा ददौ । मोदकानां करंमांश्च पयस्कुंजांश्च मुनितान् । एए ।
इमां मुसामनंतो नुञ्जीवं मोदकानमून् । पयः पिबत मा कृट्वं बिजमित्यादिशन्नृपः ॥ १० ॥
विना श्रेणिकमेतेषां कोऽपि नाजुक्त नापिवत् । बुद्धिसाध्येषु कार्येषु कुर्युरूर्जस्विनोऽपि किम् ॥११॥
वलयित्वा वलयित्वा श्रेणिकस्तु करंडकम् । बुजुजे मोदकदोदं शौंका विवरच्युतम् ॥ १५॥
रूप्यशुक्त्या घटस्याधो गलेषार्विन्पूर्णया । स पयोऽपि पपौ किं हि दुःसाध्यं सुधियां धियः ॥१०३॥
एवं परीक्षानियूढं श्रेणिकं बुद्धिसंपदा । अमस्त राज्यार्हतया कुशाग्रनगरेश्वरः ॥ १० ॥
कुशाग्रे चालवलीघं शीघ्रमग्नेरुपवः । ततश्चाघोषणां राजा प्रसेनजिदकारयत् ॥ १०५॥
जास्यति पुरे वह्निर्यस्य यस्य गृहादिह । स स निर्वासनीयोऽस्मात् पुरान्मय श्वामयी ॥१६॥
सूपकारप्रमादेन राज्ञ एवान्यदा गृहात् । उदस्थादग्निरनिर्हि न स्वः कस्यापि विप्रवत् ॥१७॥
तस्मिन् प्रदीपने वृश्चिमुपेयुषि महीपतिः । यो यं गृह्णाति महात्तत्तस्ये त्या दिशत् सुतान् ॥ १० ॥
सर्वे कुमारा हस्त्यादि समादाय यथारुचि । निर्ययुः श्रेणिकस्त्वेकां नामादाय निर्ययौ ॥ १० ॥
किमेतत्कृष्टमित्युक्तो नृपेण श्रेणिकोऽवदत् । जयस्य चिह्न नंनेयं प्रथमं पृथिवीनुजाम् ॥ ११ ॥
अस्याः शब्देन चूपानां दिग्यात्रामंगलं महत् । रहाणीया दमापालैः स्वामिंस्तदियमेव हि ॥ १११॥
१ शत्रुन् । २ वलिनोऽपि । ३ मोदकचूर्णम् । ४ शलाकानां विवराण्यन्तराणि तेभ्यश्च्युतम् । ५ गलन्तो ये जलबिन्दवस्तैः
पूर्णया । ६ परीक्षया सुसंपन्नम् । ७ वारंवारम् । ८ उष्ट्रः । ९ रोगी । १० स्वकीयः ।
॥ ४ ॥

·ततश्चैवं महेच्छत्वप्रसन्नः पृथिवीपतिः। श्रेणिकत्य ददौ जंजासार इत्यपरानिधाम् ॥ ११॥ इदं च न विसस्मार तदा राजा प्रसेनजित् । उत्तिष्ठेद्यगृहादग्निः स पुरे न वसेदिति ॥ ११३ ॥ ततश्चाचिंतयन्नाहमात्मानमनुशास्मि चेत् । सर्वथा तर्हि पर्याप्तं परेषामनुशासनम् ॥ ११ ॥ इति तत्याज नगरं ताजा सपरिच्छदः। क्रोशेनैकेन च ततः शिबिरं स न्यवेशयत् ॥ ११५ ॥ सञ्चरन्तस्तदा चैवं वदन्ति स्म मियो जनाः। क नु यास्यथ यास्यामो वयं राजगृहं प्रति ॥ ११६॥ ततो राजगृहं नाम तत्रैव नगरं नृपः । चकार परिखावप्रचैत्यसौधाट्टबन्धुरम् ॥ ११७ ॥ राज्याईमानिनो मैनं राज्याई सूनवोऽपरे । शासिषुरित्यवाज्ञासीच्छ्रेणिकं पृथिवीपतिः॥ ११ ॥ पृथक् पृथक् कुमाराणां ददौ देशान्नरेश्वरः। न किंचिल्लेणिकस्यास्तु राज्यमस्यायताविति ॥ ११५ ॥ ततोऽनिमानी स्वपुरात् कलनः काननादिव । निःसृत्य श्रेणिकोऽगणातटपुरं क्रमात् ॥ १० ॥ तत्र च प्रविशन् नजानिधस्य श्रेष्ठिनोऽथ सः। कर्म लानोदयं मूर्तमिवोपाविशदापणे ॥ ११ ॥ तदा च नगरे तस्मिन् विपुलः कश्चित्सवः। नव्यदिव्यचकूलांगरागपौराकुलोऽजवत् ॥ १२ ॥ प्रतक्रायकैरासीत् स श्रेष्ठी व्याकुलस्तदा । कुमारोऽप्यार्पयवा तत्पुटापुटिकादिकम् ॥ १३ ॥ जव्यं कुमारमाहात्म्याबेष्ठी जूयिष्ठमार्जयत् । पुण्यपुंसां विदेशेऽपि सहचर्यो ननु श्रियः ॥ १२ ॥ अद्यावितथपुण्यस्य कस्यातिथिरसीत्यथ । श्रेणिकः श्रेष्ठिना पृष्टो जवतामित्यनाषत ॥ १२५॥ १ राज्ञो गृहम् । २ आत्मानं राज्याहं मन्यन्त इति तथा । ३ अस्य श्रेणिकस्यायतौ परिणामे राज्यं भवत्विति हेतोः श्रेणिकस्य किंचिन्न दावित्यन्वयः । ४ बहुग्राहकैः। ५ सत्यपुण्यवतः । RSS ·पर्व १० सर्गः६ श्री.त्रि.पु. चरित्रं ॥ ५॥ स नन्दायोग्यो वरो दृष्टः स्वप्नेऽद्य निशि.यो मया । असौ साक्षात् स एवेति श्रेष्ठी चेतस्यचिन्तयत् १५६ सोऽजाषिष्ट च धन्योऽस्मि यन्नवस्यतिथिर्मम । असावलसमध्येन ननु गंगा समागता ॥ १७ ॥ संवृत्यास॒ ततः श्रेष्ठी तं नीत्वा निजवेश्मनि । स्नपयित्वा परिधाप्य सगौरवमनोजयत् ॥ १२ ॥ एवं च तिष्ठस्त हे श्रेणिकः श्रेष्ठिनान्यदा । कन्यां परिणयेमां मे नन्दा नाम्नेत्ययाच्यत ॥ १२ए॥ ममाज्ञातकुलस्यापि कथं दत्से सुतामिति । श्रेणिकेनोक्त ऊचे स झातं तवं गुणैः कुलम् ॥ १३० ॥ ततस्तस्योपरोधेनोदधेरिव सुतां हरिः। श्रेणिकः पर्यणैषीत्त जवभवलमंगलम् ॥ १३१॥ जुञ्जानो विविधान् नोगान् सह वसनया तया। अतिष्ठन्लेषिकस्तत्र निकुञ्ज श्व कुञ्जरः ॥ १३ ॥ श्रेणिकस्य स्वरूपं तष्वेिदाशु प्रसेनजित् । सहस्राक्षा हि राजनो जवन्ति चरेलोचनैः॥ १३३ ॥ उग्रं प्रसेनचिजोगं प्रापाथान्तं विदन्निजम् । ततः श्रेणिकमानेतुं शीघ्रमादिशदौष्ट्रिकान् ॥ १३ ॥ औष्ट्रिकेन्यो ज्ञातवातः पितुरत्यर्तिवार्तया । नन्दा संबोध्य सस्नेहं प्रतस्थे श्रेणिकस्ततः॥ १३५॥ वयं पांमुरकुड्या गोपाला राजगृहे पुरे । आह्वानमंत्रप्रतिमान्यवराणीति चार्पयत् ॥ १३६ ॥ माऽन्या तातस्य रोगार्तेर्मदर्ति दिति द्रुतम् । उष्ट्रीं श्रेणिकमारुह्य ययौ राजगृहं पुरम् ॥ १३७ ॥ तं दृष्ट्वा मुदितो राजा हर्षनेत्राश्रुतिः समम् । राज्येऽज्यषिञ्चधिमलैः सुवर्णकलशांबुनिः ॥ १३ ॥ राजापि संस्मरन् पार्श्वजिनं पंचनमस्क्रियाम् । चतु:शरणमापन्नो विपद्य त्रिदिवं ययौ ॥ १३ए। विश्वं विश्वंजराचारं वतार श्रेणिकस्ततः । तेन गर्भवती मुक्ता गर्न नन्दापि उर्वहम् ॥ १० ॥ १ आग्रहणे । २ चरा एव लोचनानि येषां तैः । ३ गा धेनूः पालयन्ति पक्षे गां पृथ्वीं पालयन्तीति तथा । RS ·तस्या दोहद इत्यासीजजारूढा शरीरिणाम् । महाभूत्योपकुर्वाणा जवाम्यनयदा यदि ॥ ११ ॥ विझपय्याथ राजानं तत्पित्रापूरि दोहदः । पूर्णे काले च सासूत प्राची रविमिवार्नकम् ॥१४॥ दोहदार्थानुसारेण तस्याथ दिवसे शुन्ने । चकाराजयकुमार इति मातामहोऽनिधाम् ॥ १४३ ॥ स क्रमावृधे विद्या निरवद्याः पपाउ च । अष्टवर्षोऽजवद्दक्षो पासप्तत्यां कलासु च ॥१४॥ सवयाः कलहे कोऽपि तं कोपादित्यतर्जयत् । किं त्वं जटपसि यस्याहो पितापि ज्ञायते न हि ॥१४॥ ऊचेऽजयकुमारस्तं ननु नत्रः पिता मम । पिता जो नवन्मातुः प्रत्युवाचेति सोऽजयम् ॥ १४६ ॥ नन्दा प्रत्यनयोऽप्यूचे मातः को मे पितेत्यथ । अयं तव पिता नषश्रेष्ठी नन्देत्यचीकथत् ॥ १५ ॥ जनस्तव पिता शंस मदीयं पितरं ननु । पुणेत्युदिता नन्दा निरानन्देदमब्रवीत् ॥ १५ ॥ देशान्तरादागतेन परिणीतास्मि केनचित् । मम च त्वयि गर्जस्थे तमापुः केचिदौष्ट्रिकाः ॥ १४ ॥ रहः स किंचिक्त्वा तैः सहैव क्वचिदप्यगात् । अद्यापि तं न जानामि कुतस्त्यः कश्चिदप्यहम् ॥१५॥ स यान् किंचिऊजड़प त्वामिति पृष्टानयेन सा । अक्षराण्यर्पितान्येतानीति पत्रमदर्शयत् ॥ १५१ ॥ तदिनाच्यालयः प्रीतोऽब्रवीन्मम पिता नृपः। पुरे राजगृहे तत्र गलामो ननु संप्रति ॥ १५ ॥ आपृचय श्रेष्ठिनं नहं सामग्रीसंयुतस्ततः । नान्देयो नन्दया साधं ययौ राजगृहं पुरम् ॥ १५३ ॥ मातरं बहिरुद्याने विमुच्य सपरिवदाम् । तत्र स्वरूपपरीवारः प्रविवेशाजयः पुरे ॥ १५ ॥ श्तश्च मेलितान्यासंस्तदा श्रेणिकनुजा । शतानि पंचैकोनानि मंत्रियां मसत्रिणाम् ॥ १५ ॥ १ नन्दापुत्रः । २ मंत्रेषु दक्षाणाम् ।

·श्री.त्रि.पु. पर्व १० पर्व सर्गः ६ धरित्री ॥ १६॥ मंत्रिपञ्चशती पूर्णी कर्तुं नरपतिस्ततः । लोके गवेषयामास कंचिउत्कृष्टपूरुषम् ॥ १५६ ॥ ततश्च तत्परीक्षार्थ शुष्ककूपे निजोर्मिकाम् । प्रचिकेप क्षितिपतिर्लोकानित्यादिदेश च ॥ १५ ॥ श्रादास्यते करेणैतामूर्मिकां यस्तटस्थितः। तस्य धीकौशलक्रीती मदीया मंत्रिधुर्यता ॥ १७ ॥ तेऽप्यूचुर्यदशक्यानुष्ठानमस्मादृशामिदम् । ताराः करेण यः कर्पत्स इमामूर्मिकामपि ॥ १५॥ ततोऽन्जयकुमारोऽपि संप्राप्तस्तत्र सस्मितम् । ऊचे किं गृह्यते नैषा किमेतदपि सुष्करम् ॥ १६० ॥ तं दृष्ट्वा च जना दध्युः कोऽप्यसावतिशायिधीः । समये मुखरागो हि नृणामाख्याति पौरुषम् ॥१६॥ ऊचुस्ते तं गृहाणेमामूर्मिकां तत्पणीकृताम् । अर्धराज्यश्रियं पुत्रीं धुर्यतां चैषु मंत्रिषु ॥ १६ ॥ ततोऽजयकुमारोऽपि मुषिका कूपमध्यगाम् । आगोमयपिंडेन निजधानोपरि स्थितः ॥ १६३ ॥ प्रक्षिप्योपरि तत्कालं ज्वलन्तं तृणपूलकम् । सद्यः संशोषयामास गोमयं तन्महामतिः ॥ १६ ॥ • नन्दाया नन्दनः शीघ्रं कारयित्वाथ सारणिम् । वारिणापूरयत् कूपं विस्मयेन च तं जनम् ॥ १६५ ॥ तेजोमयं श्रेणिकसूः करेण तरदाददे । धीमन्निः सुप्रयुक्तस्य किमुपायस्य मुष्करम् ॥ १६६ ॥ तस्मिन् स्वरूपे चारदर्विज्ञप्ते जातविस्मयः। नृपोऽनयकुमारं प्रागाजुहावात्मसन्निधौ ॥ १६७ ॥ शानयं श्रेणिकः पुत्रप्रतिपत्त्याथ सस्वजे । बन्धुरझायमानोऽपि दृष्टो मोदयते मनः ॥ १६ ॥ कुतस्त्वमागतोऽसीति पृष्टः श्रेणिकनूनुजा । आगतोऽस्मि पुराणातटादित्यजयोऽवदत् ॥ १६ए । राजापृचन्नप्रमुख सुनम इति विश्रुतः । श्रेष्ठी तत्रास्ति तस्यापि नन्दानाम्नी च नन्दना ॥ १० ॥ १ वुद्धिकुशलतया कीता।

·अस्त्येव सम्यगित्युक्ते तेन नूयोऽपि नूपतिः। जचे नन्दोदरियासीत् किमपत्यमजायत ॥ ११ ॥ अथाख्यत्कोन्तदन्तांशुश्रेणिः श्रेणिकसूरिदम् । देवाजयकुमाराख्यं सा नन्दनमजीजनत् ॥ १५२॥ किंरूपः किंगुणः सोऽस्तीत्युदिते सति जुजा। ऊचेऽजयः स एवाहं स्वामिन्नस्मीति चिन्त्यताम् ॥१३॥ परिष्वज्यांकमारोप्य तमाघ्राय च मूर्धनि । स्नेहारनपयितुमिव राजासिञ्चदृगंजसा ॥ १७४॥ कुशलं वत्स ते मातुरिति पृष्टे महीनुजा । इति विज्ञपयामास बद्धाञ्जलिपुटोऽजयः॥ १७५ ।। अनुस्मरन्ती मुंगीव त्वत्पादांनोजसंगमम् । स्वामिन्नायुष्मती मेऽम्बा बाह्योद्यानेऽस्ति संप्रति ॥ १७६॥ ततो नन्दा समानेतुममन्दानन्दकन्दलः । न्ययुक्त सर्वसामग्रीमग्रे कृत्वा नृपोऽनयम् ॥ १७ ॥ ततः स्वयमपि प्राज्योत्कंगलिखितमानसः। नन्दामनिययौ राजा राजहंस श्वाजिनीम् ॥ १७ ॥ शिथिलीजूतवलयां कपोललुलितालकाम् । अनञ्जनादी कबरीधारिणीं मलिनांशुकाम् ॥ १७ए॥ तनोस्तै निम्नां दधतीं वितीयेन्मुकलातुलाम् । ददर्श राजा सानन्दो नन्दामुद्यानवासिनीम् ॥ १० ॥ नन्दामानंद्य नृपतिनीत्वा च स्वं निकेतनम् । पट्टराझीपदेऽकार्षीत् सीतामिव रघूषहः ॥ ११ ॥ ततः स्वसुः सुसेनायाः पुत्री मंत्रिषु धुर्यताम् । राज्यस्याधं चाजयाय नृपतिः श्रेणिको ददौ ॥१०॥ जक्तितः पितरि स्वस्य पदातिपरमाणुताम् । मन्वानः साधयामास सुःसाध्यान् नूनुजोऽनयः ॥१३॥ इतश्च वसुधावध्वा मौलिमाणिक्यसन्निन्जा । वैशालीति श्रीविशाला नगर्यस्त्यगरीयसी ॥ १४ ॥ आखंडल वाखंगशासनः पृथिवीपतिः। चेटीकृतारिभूपालरतन चेदक इत्यभूत् ॥ १७॥ १ गाभणी । २ कान्ता मनोहरा दन्तकिरणपक्तिर्यस्य सः। ३ कृशत्वम् ! ४ श्रिया लक्ष्म्या विशाला । ५ दासीकृताः शत्रुनृपा येन सः।

·पर्व १०
श्री.नि.पु.
सर्गः ६
AM
पृथग्राझीजवास्तस्य बजूवुः सप्त कन्यकाः । सप्तानामपि ताज्यांगानां सप्तेव देवताः ॥ १६॥
प्रजावती पद्मावती मृगावती शिवापि च । ज्येष्ठा तथैव सुज्येष्ठा चिह्मणा चेति ताः क्रमात् ॥१७॥
चेटकस्तु श्रावकोऽन्यविवाहनियमं वहन् । ददौ कन्या न कस्मैचिदासीन श्व स्थितः॥ १७ ॥
तन्मातर उदासीनमपि ह्यापचय चेटकम् । वराणामनुरूपाणां प्रदः पंच कन्यकाः ॥ १५ ॥
प्रजावती वीतनयेश्वरोदयननूपतेः । पद्मावती तु चंपेशदधिवाहननुजः॥ १९ ॥
कौशाम्बीशशतानीकनृपस्य तु मृगावती । शिवा तूजयिनीशस्य प्रद्योतपृथिवीपतेः ॥ ११ ॥
कुंडग्रामाधिनाथस्य नन्दिवर्धननुजः। श्रीवीरनाथज्येष्ठस्य ज्येष्ठा दत्ता यथारुचि ॥ १५ ॥
सुज्येष्ठा चिक्षणा चापि कुमायावेव तस्थतुः । रूपश्रियोपमाजूते ते के एव परस्परम् ॥ १३ ॥
ते दिव्याकारधारिण्यौ दिव्यवस्त्रविभूषणैः । अवियुक्ते सदाजूतां तारे व पुनर्वसू ॥ १३ ॥
कलाकलापकुशले श्रुतीर्थोपनिषधिदौ । मूर्ती श्व सरस्वत्या रेमाते ते परस्परम् ॥ १५ ॥
सममानचतुर्देवं धर्म शुश्रुवतुः समम् । चक्रतुः सममन्यच्च ते एकात्मिके श्व ॥ १६ ॥
अपरेधुश्च सुज्येष्ठाचिसणान्यामलंकृतम् । कन्यान्तःपुरमच्यागादेका स्थविरतापसी ॥ १७ ॥
सा च व्याख्यौचमूखं धर्म पापविनाशकम् । उत्फुखगल्लमज्ञानपर्षदीव तयोः पुरः ॥ १७ ॥
सुज्येष्ठावोचदाः शौचमशुजाश्रवरूपकम् । अशुनश्चाश्रवः पापहेतुः पापछिदे कथम् ॥ १एए॥
१ शास्त्राणामर्थमुपनिषदं च ब्रह्मविद्यां वित्त इति तथा । २ उत्फुल्लौ प्रफुल्लो गल्लौ यस्यां क्रियायामिति क्रियाविशेषणम् ।
स
॥ ७ ॥