Sringeri Sharada Peetham
Siddhanta Lakshana Ac No 141
Front matter
श्रीगणेशायनमः प्रतियोगिताबछेदकावछिन्नयनभवतीतिगथानमूलातूयपदार्थसाध्यप्रतियोगितावदका वछिन्नान्यत्वंप्रतीयतेततश्चवन्दिमानधूमादियादोहे तुसमानाधिकरराहा नसीयवन्हिलायवछिन्नाभावमादायदोषो दुरिःसर्वेषामेववन्यादिनीताशाभावप्रतियोगिताक्छदक विशिष्टतया तरन्यलासपवातयत्यहस्ययछ्पावछिन्न परतयायडूंपावछिन्नस्यप्रतियोगितावछेदकापेयेधर्माःप्रयतदेवछिन्नान्यत्व मिससाध्यतावछेदकस्यतत्तलतियो गितावछेदकधर्मावन्निभेदकूटनप्रससामानाधिकरण्यपर्यवसितेपन्यादिसाध्यकहेतौवन्हिलादविभिन्नवन्या दिव्यक्तविनमहानसीयवन्हिलायवछिन्नोदःप्रसेकंसामानाधिकरण्यसलयकव्यक्तिकसत्तादिसाध्यसत्ताला दोहेतुमन्निष्टामावप्रतियोगिताबछेदकविशिष्टसत्तात्वायवछिन्नम्मेदसामानाधिकरण्यसत्तारव्याप्ति-यद्रूपावछिन्न प्रति योगितावछेदकावछिन्नविषयकप्रतीतिविषयसर्थ रक्तदोषाहारप्रियद्रूपंप्रतियोगिताचछेदकसिनेप्रतियोगिताबद काविषयकप्रतीतिविषयल्सयोवाइयतएवासामजस्येप्रतियोगितावदकविशिष्टाविषयक प्रतीतिविषयलस्यसाध्य
गदा०
ताबछेदकविशिष्टनिवेशनेमनुचित वेस्वरूपसंबंधरुपावछिन्न त्वविवक्षयायपावछिन्न प्रतियोगित्ताभावप्रतियोगिता
शिधा
वछेदकानवछिन्नमियर्थशुद्धवन्हि लादिप साध्यतावछेदकावछिन्न प्रतियोगिलैमहानसीयत्वादिविशिष्टवव्हिलायनवछे
यसलसमेवयद्रपावछि-प्रतियोगित्वेतादेशप्रतियोगिताप्तिन्नमियुक्तौसमवायादिनाघटादौसाध्येमयोगादिनाघटादिहे
तावतीव्यामि-संयोगादिसंबंधावछिन्नघटत्वाद्यवछिन्नप्रतियोगितायोहेतुमन्त्रिष्टाभावप्रतियोगिताक्षेदसलाताइवाय ये
त्वादियादावव्यासिवारणायहेतुमभिष्टाभावप्रतियोगितायोसाध्यतावछेदक संबंधावछिन्न त्वस्य भिवेशनीयतयाव्यामिति
चारिमात्राववासंबंधातरावछिन्नसाध्यतावछेदकावछिन्नप्रतियोगितायोसाध्यतावछेदक संबंधावछिन्न प्रतियोगितामेद
सत्वेनातिव्याप्तिःस्यादितिप्रतियोगितामुपेक्ष्यप्रतियोगिताबछेदकावछिन्नदोपादानसाध्यताबछेदकसैबंधावचिन्न
बैदानुयोगिसाध्यतावछेदकावछिन्नप्रतियोगितायोनिवेश्यातिव्यानिवारणेघलान्वमिसाध्यकताशप्रतियोगिता प्राप्त
॥१॥
ध्याअव्याप्तिरितिरिसा मिश्रव्याख्यापरिष्कारपिगौरव मिसुपाध्यायोयदिपनत्रव्यमासपक्षमवलेब्यव्याचष्टेप्रतियोग्यसमाना
॥१॥
धिकरणतिनबनतुव्यसासनसाध्यतावशेरके प्रतियोगितावच्दकपदानवेशेपिशुटुबन्हित्वादोमहानसीयलादिविशिष्ट वन्हित्वादिभस्यातत्वातूसाध्यतावछेदकप्रतियोगिताक्छेदकाविषयक प्रतीतिविषयलमेव विवक्षीयतरपेक्षयासस साध्यतावच्दकावन्निप्रतियोगित्वेप्रतियोगितावछेदक नवछेद्यल निवेशपक्षेनगौरवमितिवार्थप्रसेकंघटादौघ टपटोनयत्वाद्यवछिन्नमेदवशुद्धवन्हित्वादौमहानसीयलायतविनपर्याप्त विशिष्श्वन्यायभावीयप्रतियोगिता वाछेदकत्वावछिन्नोदस्यसुघटत्वातूअवछेदकाविषयकप्रतीतिविषयत्वविवक्षणमंतरेल्वप्रतीकारातूअवछेदक वस्य वन्हित्वमहान सीयवादिनिष्टस्यसंबंधभेदनभिन्नत्वेपितत्तस्रतियोगितावछेदकत्वलायनुगतरुपेणव्यासज्यवृत्तितायाश्च ऋवर्तिलक्षणेवन्हि लादेरवछेदकलपर्यायधिकरणलमुपंपादितवतोदीधितिकारस्यानुमतत्वात्सायोमैस्तुविशेष धमविछिन्नप्रतियोगिताकूटानतिरिक्तसामान्यधर्मावछिन्नपत्तियोगितासंबंधस्पविशेषरुपएाव्यासज्यवृत्तेरपिसामान्य धमविछिन्नप्रतियोगितासंबंधखेनानुगतेनव्यासज्यवृत्तित्वमितिकलरवेणैवोक्तएवैसतिमहानसीयवन्हिपिन्नवन्हि
गहा०
सिधां०
॥२॥
वाद्यो प्रसेकंधूमादिसमानाधिकरगाभावप्रतियोगितावकत्वपर्यायनाधिकरणलेपिटकृतानुमितिविधयतावदक ताया
हापावछिन्नतियोगिताकताहशाक्छेदकत्याचछिनपपिाताशपावछिन्नानुसोगिताकतादृशावदकत्वावछिन्न
स्यवेव्यामिघटकलोयगमेननातिव्यामिक्तस्थलीयानुमितिविधेयताछेकतापर्यायवछेदकदर्शितधर्मदयनिष्टः
दिवायवछिन्नेडूतुमनिष्ठाभावप्रतियोगितावछेदकलपर्याप्तिमतिविरोधनतवछिन्नभेदासलात्।साध्यतावछेदक
वृत्तिमहानसीयवान्हमिन्नत्ववन्हित्वोनयतायनुपस्थितिकालतत्वछिन्नेऽनवालस्यहितयानमिसनुत्पादो
व्यापकता जानकारणतावादिनानिष्ट एवातेनतेनरुपणनवछदकलग्रहात तत्तद्रूपनवछिन्नविधयतावच्छेलता
कानुमिसनुपपत्ति केवलान्वयियेथेग्रेधकृतेववक्ष्यायवतवेनहे तार्निवेशहेतुव्यक्तिलेदेनव्यामिभिद्यतसाचना
नुमियुपयोगिनिपक्षीयधूमादिव्यक्तिव्यापकताया पूर्ववन्हयादावगृहीतत्वादितियद्रूपविशिष्टयुक्त तथाचधूमत्वादिरु
पहेतुतावछेदकधर्मानवविशिष्यनिवेश्यतत्तदूपावठिनहेतु कानुमिमोपायकव्या मिनिर्वा-यातथाचमहानसोहो॥०॥
॥२॥
सामानाधिकरण्यात्वादिनाधूमादिनिष्टसकलवन्हिसामानाधिकरण्यव्यतिनामनुगमात सामान्यप्रसासयापक्षीयहेतुनिष्ट धूमवन्ट्यादिसह चारयहादन्हित्वादोत्तमत्वाद्यवाधिननिरूपितायापक्षीयधूमादिसाधारणधूमवायवछिन्ननिरुपि. तायाअपिव्यापकतावदकतायाग्रहसंभवात्तर्घटितव्या पक्षधर्मधूमेयहारनुमितिनिवहिरतिभावानचसामानाधिक यस्यव्याप्पित्वपक्षेहेतुव्यक्ति देनव्यामिशेदआवश्यकएवयनुगतरुपएहेतुनिवेशोव्यर्थहितिवाच्यहेतुव्यक्तिभदेवव्याति भदेपिअनुगतरुपेराहेतुनिवेशेधूमव्यापकचन्हिप्रतियोगिकधूमनिष्ट्रव्याप्रणिप्रथमंग्रहसंभवनानुमिसुपपत्तेःतत्तयक्ति लेनहेतुनिवेशेऽननुगमात् सामान्यप्रयासया पिपक्षीयहेतुनिष्टव्याप्तव्या मिलेन्दुहतयाअनुमिसनुपपत्त हेतुतावछेदकात्र याधिकरणवमुपक्ष्यतद्विशिष्टनिरुपिताधिकरणलप्रवेशप्रयोजनमग्नवक्ष्यतेप्रतियोगितालवछेदकत्वमात्रेएसाध्यतावछेद कनिवेशेवन्हित्वत्यादिनावन्हिलादिकमनवगाहमानातूप्रतियोगितान वछेदकवत्समानाधिकरणवानियादिज्ञानाहन्हिमानि साद्यनुमिति स्यातून वेष्टापत्तिसभवःकदाविदन्हित्येनकदाचितद्रव्यवादिनावयु नुमितिरितिनियमानुपपत्तेःनवानवजेद
गदा०
कलेनत्तत्तधर्मावगाहित्यमेवव्याप्तिग्रहस्यानुमितौविधेयतावच्छेदकतयात्तत्तधर्मभाननियामक मितिवायअनवछेदकलेन
सिधी.
वन्हित्वादिक्षानेद्रव्यत्वादिलानस्यापिप्रायशःसंपवातएवंतत्तत्साध्यताक्छेदकावछिन्नव्यभिचारितयाहेतुतानस्यहेतुसमानाधि
करावप्रतियोगितानवदकलमात्रात्तत्साध्यताबछेदकावगाहिव्यासितानाविरोधितयाविशिष्यसाध्यताबछेदकानवगा
हिव्याप्तितानस्यहेतु वेव्यनिवारस्य खाभासतानुपपत्तिश्चतिविशिष्यसाध्यतावछेदकस्यव्यामिघटकतालाभायप्रतियोगिता
नवछदकावछिन्ननसनु काप्रतियोगिता नवछेदकोयोधर्मस्तदवछिन्नेन कलंयत्रवन्हित्वत्वादिविशेषणवछिन्नस्य साध्यताव
छेदक ताततनतनरूपेणवत्तेत्तीणव्यापिघटकता।यत्रस्वरुपतएव वन्हि वायखेडीगोसाध्यतावछेदकलैतत्रापिविशेष
एानवछिन्नतत्तधर्मघटितत्ततधर्मवदितरावृत्तित्वरुपवान्हवत्यादिनातिनिवेशोनतुस्वरुपतएवाअनबछेदकलरूपविशेषण
पुरस्कार मानेनिर्विशेषणकभानात्मकस्यस्वरुपतोभानस्यासंभवातूव-ध्याीितरावृत्तित्वस्यव-यादिमात्रवृत्तिधर्मातरसाधारस्ये
॥३॥
चितन्मात्र पुरस्कार व्यापकताचछेदकत्लग्रहस्यापिवन्हिलायवखिन्नविधेयकानुमितिहेतुलमुपपत्ते राकलबन्यादिवहिनविषमता निवेशेगौरवातसकलवन्या दिवृत्तिलस्यवन्यादितरवृत्तिसाधारणतयातन्मात्र पुरस्कारेयापकतावछेदक लयहस्यनहेतुतास भव-तथासतिरंधनादिहेतुनापिचन्हिलायवछिनानुमितिप्रसंगात्सकलवन्यादिवृत्तिद्रव्यलादौरंधनादिव्यापकतावकत्लस वातवन्हिलादिनिष्ठतद्यक्तित्वधूमजनक ताक्छेदकजातिवादेवीन्हलादिमात्रवृत्तिले पितेनरूपेण व्यापकतावदकत्लग्रहाद्वन्हिमा नियाद्यनुमितिरनुभवविरुधायेनरूपेोपस्थितेवन्यादीतर साधारण्यसंशयानजायतेत पुरस्कारेणव्यापकताबछेदकत्वग्रहा देवोक्तानुमिसुत्पादानुभवातबतएव तानत्ववानुभवत्वव्यापकगुणसच्याप्यजातिलयोरविशेषेणसानलवरुपयापकताबछेत्र वग्रहात अतएक्शानवतानुभक्त व्यापामुन जान चानयमिसनुमितिर्न भवितुमर्हतीतिदीधितिकारवक्ष्यमाण्डूषणं प्रयुक्तब घिकमग्रेवक्ष्यामःत्तत्तयक्तिसामानाधिकरण्यनततप्रतिगमकताप्रयोजके पर्वतीयधूमेमहानसीयचन्हिसामानाधिकरण्याग्रहेपिततःपर्वतेला गदा० सिधा ॥४॥ घवज्ञानादिवशान्महानसीयवन्यनुमितेरितिदर्शय तियेनकेनापीतियावन्निपि ते सायातपविशिष्टस्यतविछिन्नयावनिरुपिता व्यासिरितितपावछिन्नस्यतर्भावछिन्नयावद्यक्तिगमकताप्रयोनिकाच्यासिरियर्थ-यमाश्रुतेएकसाध्यव्यक्ति सामानाधिकरण्यस्याप व्यक्ति प्रतियोगिकवासंभवनासँगत्तेःपत्रैकैकसाध्यताबछेरकव्यक्तिर्नसकलहेतुमद्वृत्तितावछेदिकातत्रानुगतरूपावछिन्न नापित नरूपेण नतादृशडेतुव्यापकतासंभवःसकलसाध्यतावछेदक व्यक्तीना मेवचालनीन्यायेनहेतुसमानाधिकरण तत्तधत्त्यवछिन्ना भावप्रतियोगितावछेदकत्वारियाका मिशपयापरिहर तिदेउनादावितिपरंपरा सेव मितिस्वसमवापिसयोगादिसबंधनसाध्य संबधमियर्थः एतबसाध्यावृत्ति तया इत्यादे व्यापकतावछेदकलसंपवत्याशङ्गानिराकरणय साध्यताबछेदकोशिसयोगादि रुपनानाधिकरणकृतितावरकावछिन्नहतुव्यापकतावदकमिसर्थःएवकारेण रादिरूपसखंडधर्मव्यवछेदःतथाचतप्रति योगितविछेदकत्वस्यदुरुपपादत्वेपिनक्षति देउवादेनैवप्रकारेण तहेतुकमायनुमितेरुपगंतव्यत्वात् व्यापकताबछेरकत्वनमा دک( देवदादिप्रकारकडनुमितेरुपगमातूस्वाश्रयघटितपरंपरासंबंधेनयत्रधर्मेध्यापकलाबन्दकत्वग्रहास्तद्विशिष्टधर्मि प्रकारे पासामानाधिकरण्यप्रतियोगितयासावंगा हिव्यापिनहस्येववातदुर्मविशिष्टधर्मादादिषधर्मियअनुमितिवि धेयताछेदकताप्रयोजकतोपगमनदेरिमानियाद्याकारानुमित्रमशुन्यता दशायो निर्वायत्वारितिभावःअपमहानसीयला दिसहितवन्हित्वादेधूमादिमनिष्ठामावप्रतियोगिताबछेदकलेपिशुद्धवन्हित्वादिरूपसाध्यतावछेदकस्यतादृशप्रतियोगि तानवछेदकत्ववतत्तत्तादिविशिष्टदस्यतादृशप्रतियोगिताबछेदक लेपिलायवछिन्नस्यतादृशप्रतियोगितानबछेद कलस्यसुघटतयातस्यव्यापकताबछेदकलानुपगमोन संगछतेनवतईहीनास्तीतिबदौतत्वोपलक्षितएव प्रतियोगिता वछेदकतापर्याप्तिसितेतुतैनामतर्भाव्यतलोपलक्षितव्यक्तेरेवानतिप्रसततयातत्तांशस्यअवछेदकांत भविगौरवार तोविशेष्य स्यावछेदक लपर्यायाधिकरणतयादडत्वविशिष्ट स्यापितस्यानवछेदकलदुर्घटमहानसीयवन्यायभावप्रतियो गितायावन्हि लादेप्रसततयातन्मात्रेवछेदकतापर्यायसं भवेनसीयलादरवछेदकोतक्आिवश्यक निशुवन्हिलादेस्तार, गदा० (५॥ शप्रतियोगितानवछेदकलंसुघटमितिवाव्यस्वदूपतोभासमानस्यैवस्वरूपतोऽवछेदक तायाःसिद्दीतसिद्धतयासरखेडपदा सिधी र्थस्य शदेश्वरूपतोवरकत्वास भवनदरत्वादिविशिष्टस्यातिप्रसक्ततेयातत्तादिपविशेषगमनतव्यतत्रावदक लपत्पिश्योगात अभावप्रतियोगितावछेदकतथाभासमानरुपलक्षणीभूयधर्मातरस्यभानोपगउपलक्षातयादडलमा तत्तदंडावछिन्नाभावप्रतियोगितावछट्कतयाभासमानत्तत्तदंडाशे विषयीक यदडिमतिदंडीनास्तीतिप्रययस्यदुर्वार त्याछ अत्रकेवितक्तानुशयनैवदंड्यासाविमादिपदोपादानंआदिपदा पृथिवीलादिध्याप्पजातिवादिनाअनुगतीकसंघटलपट लमतिकालपापारात्वादिमत-समवायादिनापयिष्यादिहेतुसाध्यस्य लाशनातित्वस्यचपरिग्रह-समवायिदिनाहेतुपूतए थिव्यादिमतितंतुकपालादौविशेषणानव छिन्नपटलपटवावछिन्ना भानस्यसवात्सर्वा वेवसाध्यताबछेदक तादशजातिषु तथाविधाभावप्रतियोगितावदकल्पप्तिस्तासीव्यापक तावछेदकलासपवनतनुगमोक्तधर्मस्यैवपरापरासंबंधनता ॥५॥ त्वोपगमस्यावश्यकत्वादियाहुःअन्येतुत्तवानास्तीसादौ प्रतियोगिविशेषणतयाभासमान दिध्येवप्रतियोगितावछेदकत्व - पर्याविसितेतद्विशेषणतत्वादीतुतदवछेदक तावछेदक लमेवप्रतियोगिताव्यधिकरणस्यतदवछदकत्वासमवेनतदंतीवे नतवछेदकतापर्याध्यसंपवातनवअनवछिन्नावछेदकत्वमेवस्वरूपतोऽवच्छेदकले निवेश्यमितिवायसवसाध्यतावद कव्यशिनारिण्यतिव्यात्पःतथाचदैडादरनबछेदकलेंदुर्घटमहानसीयवन्हि रती सादौचमहानसीयत्वादेप्रतियोगिन्येव विशे षणतयामानातहेतविनैवप्रतियोगिताक्छेदकलप पिसिततिविशेषःअथवन्हित्वाप्यंशएवसामानाधिकरण्यसंबं धनविशेषणतयामहानसीयत्वारिकमवगाहमानामहानसीयत्व विशिष्टवन्हित्वचा नास्तीमाद्याकरिकायाप्रतीतिस्तस्याउक्त युक्त्यावन्हित्वादाववप्रतियोगितावछेदकत्वपतिविषयक तयावन्हित्वादरपिअनवछदकतामा दुर्घटमेवस्यात्।यदि चवन्हि वादासमवायनप्रतियोगितायोसामानाधिकरण्यसंबंधनचमहानसीयवादस्तदवछेदकतायामवछेदकलेगौरवान्म हानसीयलारिसहितस्यवन्हित्वादे प्रतियोगितायावावछेदकत्वयुक्तप्रतीतिस्तकंबुग्रीवादिमानास्तीतिप्रतीतिवदवजेदकत्वां शेत्रमरुपैवेसुव्यतत दायत्रसामानाधिकरण्यसंबंधेनमहानसीयत्वादिविशिष्ठस्यवाहिलादेःसाध्यताबछेरकतातत्स्थलीये
गदा०
सिधा
॥६॥
व्य मिचारिणिधूमारिह तावति व्यासिरितिव विशिसंबंधनिष्ठेसा दिनानिर्वा-व्यपारिभाषिकमेवावछेदकत्तनिवेशनीयनत्र
तलुसरोयाशस्यस्वपदार्थस्यनिवेशस्ताशवंएवंचमहानसीयवादिविशिष्टस्यवन्हिलादेस्तत्र स्वपदेनोपादानसेभवात्।
विशिष्वन्हित्वत्वादिक मेवपारिभाषिकमवछेदकलंतवछिन्नभेदश्चभुवन्हित्वादावपिदुर्घटस्तथावावछेदयादृशखताश
विशिष्टाविषयक प्रतीतिविषयत्वमेवानवछेदकत्वपदेनविवक्षणीयंतथा वसतिसखंडत्यदंडादे स्वपतोऽमानासत्तातिविशेषणवि
शिष्ट कावडरकले नुसारच स्वपदेनामांतयात विशिष्ट विषयक प्रतीतिदिनयत्वस्पदेशलादिविशिष्टस्य सुघदला
घापकतावछेदक समव्याहतमेवेति चेत्नपारिभाषकस्यावछेदकत्वस्यस्वत्वघटितखेनाननुगतस्याभावकूटतानासन
वनप्रतियोगितायाःस्वरूपसंबंधस्पावछेदकत्वस्यागयागुरुधर्मसाधारण्यमंगीकाव्याप्तिलक्षणेतदेवनिवेशनीयएक्सा
मानाधिकरण्यसंबंधेनमहानसीयत्वादिविशेषणवछिन्नस्यवन्हित्वदिहेतुमत्रिशभावप्रतियोगिताबछेदकले पिमहा
नसीयत्वादिविशिष्टनिरु पितसमवायादेवप्रतियोगितावछेदकताघटकसंबंधर्वतत्रोपेयंशुद्धसामनायादिनाव न्हित्वा
॥६॥
देशतिप्रसक्तत्वाताशुद्धसमवायादेस्त्तत्रावछेदकतावछेदकसंबंधलेमहानसीयवादिसामानाधिकरण्योपलक्षितवन्हित्वाचवछिन्नाभा वायादिनावन्हिलादरतिप्रसक्तवातशुद्धसमवायादेस्तनावछेदकतावछेदक संबंधलेमहानतीयत्वादिसामानाधिकरण्याप लासितवन्हिलायवछिन्नाभावातद्विशिष्टयन्हिलायवछिन्नाभावस्यवलक्षण्यानुपपत्तेश्चतथावसाध्यतावदकताघटक शुद्धसमवायादिनाअवैउसवन्हित्वादेरनबछरकलनदुर्लनवमहानसीयलादिसामानाधिकरण्यस्ययत्रोपलक्षणता तत्रतस्यावछेदककोटौनप्रवेशव्यत्र विशेषणवंतत्रतत्प्रवेशदसतएवलक्षायमितिवायउपलक्षणीभक्त्तन्नद्रूपावछिन्न प्रतियोगिताबछेदकताकाभावबुद्धावपितत्तद्रपस्यप्रतियोगिताबरकोशेप्रकारतयामानातवावछरकताबकलेक्षा नस्यावश्यकतयाअवछेदकशरीराप्रवेशरूपापलक्षणतायाउपलक्षणविधयाअवछेदकेनत्रासंभवात्यदुपलक्षित निरूपितसमवायादेवछेदकतापटकसंबंधलंतस्योपलक्षातथाजरछेदकलैयदिशिष्यनिरुपितसमवायादेश्वरे दकतापटकसंबंधवंतस्यविशेषाविधयाअवदकत्व मिसस्यैव विशेष लातूएकलप्रागभावविशिरपटाहेःसयो गदा० ७॥ गादिसंबंधनामावस्यप्रतियोगितायामप्रतिधतयाविशिष्टनिभूपितसंयोगादेवछेदकलासंभवनागमाविशेषणविधयाप्रतिये। सिधा गितावछेदक लस्यान्यथैवलक्षण्यस्योपपादनीयतयाइसमवायादरेवविशिष्ट सत्ताद्यभावप्रतियोगिताबछेदक संबंधतयाता, शाभावस्यताशसंबंधेनप्रतियोगिसमानाधिकरणतयादीधितिकृतांपतियोगिताबछेदकविशिशसामानाधिकरायपN तनिवेशव्यावृत्तिसंगति माभूदाविशिरनिरुपितसमवायलादिताप्रतियोगितावछेदकताघटक संबंधतातथापिमहानसीयलादि ताप्रतियोगिताबछेदकताघटक सबंधतातथापिमहानसीयत्वाहिसामानाधिकरण्यापलक्षितवन्हिलादस्तहिशिटवहिलादेश्च प्रतियोगितावरकतयोलक्ष्यण्याघातद्धर्मावछिन्ना विशेष्यमात्रप सासाचविशेष्यविशेषलक्षावापन्नयोर्मधर्मि गोहयो-पयप्तिरीयैवोपपादनीयतावतापिअरवडस्यशुद्धवन्हित्वादेर्हेतुमन्निष्ठाभावप्रतियोगितानवछेदकलमुपपद्यते धर्मातरोपलाक्षितवन्हिलायवछिन्नाभावस्यधूमादिमयवृत विशिष्ट वन्निलायवछिन्नाभावप्रतियोगिता वण्दकतायाश्चविशेष एताविनवपप्तिःतत्रोपलक्षितदेहावछिन्नप्रतियोगिताकहेतुमन्निाभावप्रतियोगिताक्छेदकता चत्तत्तावछिन्नासु विशे ॥७॥ ष्यएवपर्याप्पासाध्यताक्छेस्कताघटक शुद्योगसंबंधावछिन्नावतिताहासंबंधेनटादेस्ता दृशभावप्रतियोगितानवछेदकृत्वरुपपा हमितिसामंजस्यमितिवतिवस्तुतोगुरुधर्मस्पप्रतियोगिताबछेदकलेपारिभाषिकावछेदकलेनिवेशनीयतघरीरेयाशेसे निविष्ठेत) दृशधर्मनिवेशेवन्हित्वातवी शिष्वन्हित्वादिभेदासलेनताहशधर्माविषयकप्रतीतिविषयले निवेशनीयमितिगौरवमतःप्र तियोगिताबछेदकेयाशयारपस्वविशिसंबंधिनिष्टा भावप्रतियोगिताबछेदकमललरूपंतत्तदतिरित्तवृत्तिल मेवानवछेद कांतेनविवक्षणीयतथाच सर्वासामेवदंडाव्यिक्तिनांहेतुसमानाधिकरणाभावप्रतियोगिताबछेदकत्तयाकस्याश्चिदपिदंडादिव्य केनयावतूप्रतियोगितावछेदका तरिक्ततिलेस्यस्वातिरिक्तवृत्तिलविरहादितिअखेरधर्मस्यव्यापकतावदकतानुसरगएन थएकोल्यप्तिप्रायेणयथानमूल लक्षपामुपपादयतेसार्वभौमप्रतिमनुस्मएकोल्यनादख्खनुगतरूपेण नानाव्यक्ति वि घयतावदकनानुमियोपथिकव्यापिर्यटूपावछिन्नमनवछेदकंयवाअवछेदकतानवडेदकैतदूपविशिष्शवछिन्नसामानाधि था करण्यंत पविशिशवाछन्ननिरूपिताव्यानिरिसेवरीसनिर्वचनीयातसतिदेसियोगाविहेतुकापिरोडमानयमिया कारिकानुभि तिविशेषदर्शिनामपिनियहितिएवमेकोसयोप्रतियोगिताधर्मिकोसयानावपरितायाग्रंथकारेणखयमुपदर्शनीयायाव्या रपिदंडत्वादिविशिष्दडायवाठिन्ननिरूपितत्वनियहि हेतुसमानाधिकरणविशेषाभावप्रतियोगितायोदत्वपृथिवील anta गहा० ॥ व्याप्य जातिवादिविशिष्टावजेद्यलाभावस्याव्याहतखात्यादिसामान्यानावप्रतियोगिताया मेवतमविशिष्टनिरूपित्त सिधी. विलक्षणाक्छेद्यखसत्वादितिध्येयाइसंचेति तुतावकोपलक्षितहेतुसामानाधिकरण्यसाधारपारपमुपेक्ष्य विशिष्ट सामानाधिकरण्यखेनुसामानाधिकरण्यनिवेशनेचे सर्थनाच्या मिरितिनवशिष्टसत्तात्वरुपहेतुनावछेदक विशिष्टवैशिष्यावगाहिसानजन्यानुमियोपयिनव्याध्यनिहित्यर्थःतेनविशिष्ट सत्तावाद्युपलक्षितहेतुमताज्ञान जन्यानुमियोपथिकव्यात्योतदुपलक्षितहेतु सामानाधिकरण्यमवनिविष्टमितिलभ्यतातोद्रव्यलाद्यभावता शहतुसामा नाधिकरण्यसलातादृशेहतौनद्रव्यलादेया सिरिसानीतानागुणादीविशिष्टसत्तात्वायुपलक्षितहे तुमत्ताज्ञानसभवपिनतद्रव्यलायनुमियापत्ति यत्रघटपटेत्तिसयोगलादिनाहेतुताघटपटाद्यन्यतरत्वेसा ध्येतोभयत्तित्वविशिशधिकरणाप्रसिध्याहेतुतावछेदकोपलक्षितहेतुसामानाधिकरण्यगर्भध्यायतरमव મીંગ श्यं स्वीकरणीयअन्यथात तुकतत्साध्यकानुमिसुखप्रसंगातूईदशव्यापतरानभ्युपगमेसादृश्यहेतुकानुमिनि रप्युध्यिततनेदसामानाधिकरण्यसाहितततिधर्मत्वरूपसादृश्यतविशिष्टाधिकरणाप्रसिध्या विशिष्टाधिकर एतागर्मव्यायसंभवातूअथैवेविशिष्टवैशिष्यावगाहिताने विशिभनिरूपितसमवायस्यसंबंधतयतिनसंबंधे नव्यापिहेतुतावछेदकसंबंधेनहेतुमलस्याग्रेविवक्षणीयतयैवनिहितीतिकथमत्र विशिरपदोपादानन विशिष्ट शिष्ट्यावानिरूपितसमवायादिस्तुविशेषणतावछेदकसंबंधइतिमताभिप्रायेणेतथाचोक्तस्थलेपिहेतुतावछे कसंबंधशुड्समवायएवेतिहेतुतावडेदकसंबंधमात्र विवक्षयानप्राशीकार इतिवाव्यहेतुलावदक विशिष्टवाशि ष्ट्यावगाहिलाने हेतु ताबछेदकस्यपक्षेपरंपरासंबंधमाननियमेव्यापक ताशरीरघटकाभावाधिकरणेपितदीयत्तार शसंबंधस्य नियोशनवासत्तएवहेतुतःपक्षेसाथ्यानमितिनियहि विशिष्टवनसत्तादेव्यत्वादिव्याप्तिस्वीकारस्य निरर्थकतापातातूनचदर्शितरीमा विशिष्टव्यापकताग्रहस्यविशेषणव्यापकतावगाहिलेपिविशिष्ट पक्षधर्मताग्रह, गदा० 1॥ ग्रहस्यविशेषणेतदवगाहित्लेपिविशिष्टहेतुकपरामर्शस्यविशेषण माध्यसामानाधिकरण्यावगाहित्वा नियमान्नविशेष पहेतुकानुमितिसामग्र्याविशिष्टहेतुकानुमितिपूर्वमावश्यकतेतिवायंसाध्ये विशिष्टहे तोर्यापक ताग्रहेपिविशिष्टतो सिधी० साध्यविरोधग्रहसवेअनुमिसनुपसाविशिष्टहतुकस्थलेविशिशधिकरणलघटितहेतुसामानाधिकरएयविषयकस्यै वपरामर्शस्यानुमितिहेतुतायाच्याअन्यथाविरोधस्यजनक्रज्ञानाविरोधितयाहे लामासत्वस्यर्परताप्रसंगातूतथा साध्यवतिविशिष्टहेराधिकरणलमानचविशेषणस्य परंपरा संबंधस्या पितत्रभाननियमेन विशिष्ट हेतुक परामर्शस्य नियमताविशेषणेपिसाध्यसामानाधिकरण्यावगाहिखातमैवविशिष्यनिरूपित व्यापकता शरीरेविशेषणस्यधर्मि पारतंत्र्येणैव विशिराधिकरण विशेषणतया प्रवेशान्तुस्वातंत्र्यपतथाच तदुग्रह।नविशेषएव्यापकता वगाडि त्यनियमानिर्वहतिविशेषण निरुपितव्यापकतायास्तन्निष्टाभावप्रतियोगितावछेदकलत्वपर्याप्त प्रतियोगिताव छेदकता ॥
कानावपटितवातविशिष्वभिष्टाभावप्रतियोगितावछेदकत्वरुपप्तियारयुपराग मायभानेविशिष्टवत्तांततिविश ध्यवलपरिसागनविशेषावन्निष्टानावप्रतियोगिताबछेदकत्वत्वेप्रतियोगिताबछेदकत्वयनिपानासैभवात अभावत्र तियोगिप्रकारघटकस्यउपलक्षातयामानानुपगमातूनचपरंपरासंबंधन विशेषनिष्टव्याध्यवगादिपरामर्षनिष्टकार एतायावयवादिसिद्धत्वातविशिष्टहेतुकपरामर्शातरकरणत्वाकल्पनयुक्तलाघवानुरोधनविशिष्टस्यव्याप्तियहरुले अधिकरएये स्वातंत्र्येल विशेषणबत्रभानमुपगम्यविशेषणपिव्यानिभानंकल्पनीयमितिवा-व्यंशब्दाधीन विशिष्वलग भव्यरिग्रहेस्वातंत्र्येलाविशेषणवत्वगतिव्यनिभानानियमातताशव्यामिवोधकशब्दस्यस्वातंत्र्यविशेषरावलाभास कत्वातअथतत्रत्त्तरविशेषणेमानसव्याप्तिग्रहएवानुभिसर्थकलप्यततत्कारणताया कुत्पत्वादिति-चनाएवं सतिद डायुपलक्षितधमिहतुकानुमितेविलयप्रसंगात तदेतदव्याप्तिग्रहस्थलेपरंपरासंबंधेनोपस्थितदादोव्याप्पिग्रहस्यक ल्पनर्सवात स्वातंत्र्यसकलपरंपरासंबंधपटितसकलविशेषणवर्तग्रहस्याप्रामाणिकतयाशिषणहेतुकमगमस्यि
गद
सिधा
॥१०॥
कारणताया कुत्पत्वानियमा व्यननुवन्हिसंयोगिसंयोगाद्यात्मकसाध्यसामानाधिकरएयस्यव्यामित्वएकैव हिसाव्यासिरिति
मुलग्रंथविरोध-महानसपर्वतादिनिधूमादिगतवन्हिसंयोगिसंयोगादरैक्यासंभवातत्सतआहसामानाधिकरण्यच्य
क्तिनामितिभेदेपीतिअधिकरणभेदेनधूमादिदेन चैयादिःनिरुपकताबछेदकंवन्हिलादिरूपसाध्यतावद
धिकरणतावछेदकधूमलादिसूपहेतुतावछेदकंतदेक्यात साध्यपहेतुभेदेष्यप्तेदात्तदोदितात्पर्येण एक्य भाक्त
एकलव्यवहार ननुलक्षणयातयवहारसमर्थनमसंगत्ते सामान्यप्रयासयभावपक्षेविशिष्टपरामर्शनिर्वाहार्थव्या
त्येक्यकथनातत्तन्निहिस्यचसामानाधिकरण्यस्यव्याप्तिवेधूमलादरैक्यपिपक्षीयधूमादिनिष्ठ सामानाधिकरण्य
स्यसामान्यप्रसासतिविनापूर्वग्रहासंभवेन तस्मरणासंभवातूपक्षीयधूमतदपनयासविनायागातूतोऽतिप्रस
गनधूमादिव्यापकवन्यादिसामानाधिकरण्यमात्रस्यव्याप्तिसभवातूधूमत्वादिरूपहेतुतावछेदकस्यद्विधाव्यानिशरीरेप्रवेश
स्यावश्यक त्वं दर्शयन्व्यापिहिमनदेवदर्शयतिवस्तत रित्तसाहिनाप्रथमपक्षप्रदर्शनंतपक्षधूमत्ववाद्यप्रवेशाला
॥१०॥
घवेनसामान्यप्रसासतिपक्षेतशान सेवानुमितिहेतुलमितिसुचनायारामभारिसाधारण्यारितित साधारऐयानमें विनापिरासादिलिंगकवद्यनुमानापत्तिरितिभाव-अथव्यापकताप्रविष्टहेतु ताक्छेदकधर्मितावछेदक सामानाधिकरण्य प्रकारक ज्ञानस्यैवानुमितिहेतुलोपगमा नायमतिसँगःधूमलादिप्रकारेणभासमानरामभादोसाध्यसामानाधिकरण्यय हस्यघूमत्वाचनमवनियमात वृक्ष्यमागधूमत्वा दिमनिष्टव-हरिसामानाधिकरथ्यस्यव्यरित्वेपित्तद्दर्मियावछेदकता पन्नहतुंतावछेदक विशिष्टवत्ताज्ञानस्यहेतुतायाअवश्योपयवातूअन्यथाविशिसत्तादिन्यापैकश्व्यत्वादिनिरूपितवि शिष्टसत्तादिनिष्टसामानाधिकरण्योपलक्षितवत्ता-ज्ञानादुणम्पपक्षेत्रांतस्यद्रव्यलायनुमाना पत्तेःसाध्यसामानाधिक रस्यविशिष्टवलस्यपक्षेसाध्यनिश्चयविनाहुनिश्चयतयातदुपलक्षितवत्ता निश्चयस्याप्यनुमितिहेतुतायाउपगंतव्यलात् केवलसामानाधिकरण्यप्रकारेणपक्षधर्मता तानस्यानुमितिहेतुत्वेधूमाभाववानपक्षससिद्धिग्रहदशयामपिसाध्यथूमाहि व्यापकताज्ञानदृप्यनुमिलापत्तेश्चनसमानप्रकारकतयाधूमाभावयाने पक्षमा दिबुद्देधूमवृत्तिसामानाधिकरएयवत्वाम् ग० सिधा ॥१॥ पक्षमादिताना विरोधित्वारितिचेत्सयधूमलादिमतिसामानाधिकरएपमिसस्यधूमलादिविशिष्ट विशेषणतापनेसामानाधिक रण्यभिसर्थःन्तुधूमादिवृत्तिलविशषितसोमानाधिकरण्यमितितयाचएकधर्मिविशेषरातापन्नधूमनादिरूपहेतुनावछेदकसा मानाधिकरण्यालायच्याप्तिरितिपर्यवप्सितकारवधूमयापकवन्हिसमानाधिकरणधूमवान्यतेदयादिवपरामर्श:तावनेवो तोभयस्यहेतुविशेषणतायाअनुमितिजनक ज्ञान विषयलरूपव्यामित्व निर्वाहःहितीयपक्षेवधूमव्यापकवन्हिसमानाधिकरण वृत्तिधमत्वावधूमवान्पर्वतरतितानेहेतु-नतुस्वरुपतीधूमलोप्रकारकतादशधूमत्ववत्वान्पक्षकसाकारकलाशज्ञानस्यधूमा भाववानपक्षसो कारकघूमत्त्वायप्रकारका सिद्धिज्ञानाप्रतिवध्यत्वातूएतन्मतचहेतुताक्छेदकन्यताधारणधर्मावछिन्नमा ध्यप्समानाधिकरणावृत्तित्वमेवविरोधान्तुहेतुताव छेदकावछिन्नेसाध्यसामानाधिकरण्यउपदर्शितज्ञानस्यहेतुताबछेर काम तावछेदकीकृससाध्यसामानाधिकरण्यानवगाहिलयातथाविधाविरोधज्ञानाप्रतिबध्यत्वात्यदिविरोधस्यानुमितिप्रतिसाक्षा द्विरोधितयाहत्यांभासत्वमुपापादयितुंशक्यतेतरासमानाधिकरण रत्तित्वाशनिधर्मिताबछेदकसमानाधिकरणवृत्तिमडू ॥११ मवान्पर्वतरोता दृशमपिज्ञानहेतुरुपयलेअन्यथाधूमत्वत्वादिविषयिता या कारणतावछेदकुक्षौप्रवेशेगौरवात् सामानाधि करण्यप्रकारकत्वापक्षयासमानाधिकरणहत्तिवप्रकारकत्वस्यगुरुत्वेपिसामान्यस्याप्रसाप्तालेविशिष्टपरामर्शनिर्वाहानु रोधेनतेनरूपेणहेतुतायाआगमोपगमास्केचितधूमव्यापकवन्हिसमानाधिकरणघूमीयवमवान्पक्षच्या कारक ज्ञानमेवा मितिहत यथाश्रुतस्यहेतुताबछेदकावछिन्ने साध्यता मानाधिकरण्याप्नावरूपस्यविरोधस्यहेत्वाभासलेनधूमीयलेनैव धूमत्वप्रनेशनचलाघवातानथाचविशेष्याधेयतासंवैधेनधूमप्रकारतानिरूपितधूमलप्रकारताविरुपितघूमप्रकारताकनिश्च यत्लैनैवहेतुत्वंतेनद्रव्यत्वादिव्युदासःइसाहुःआद्याहेतु तावदकधर्मसहितसाध्यसामानाधिकरण्यरूपाणिन्नेतिप्रसिधू मादिक मियादि-हिलीयासाध्यसमानाधिकरणवृत्तिहेतुतावदकरूपाअभिन्नासर्वघूमादिसाधारणीभूनुगतरूपावन्निना नाव्यत्तिदंडादिविशिमहतुकस्थलेपिपरंपरासंबधदरवायखेडधर्मएबहेतुतावछेदत्तयाउपर्गप्तव्यहातिमावःयद्यपिसाध्य सामानाधिकरण्यावछेदकपक्क्ष्यमाराव्यास्यक्षिप्रायणपिएकै वहीसादियःसंगछततभापिस्वयं तत्रसरूपसंबंधपाव
गदा०
॥१२॥
छेदकस्यत्वप्रवेशस्यवस्नीयतयास्वविशिष्टाधिकरणावृत्नियावत्साध्यासमानाधिकरणकत्वयंपारिभाषिकाबछेदकल
सिधी
स्यैक्वविवक्षणी तयाएतपक्षमा ताशीव्यामिरिशरीतिकथंचिदीशव्याप्तरेक्योप्पत्तिसंपवेनतज्ञानमनुमितिहेतुरिसे
ताशव्यारेक्यमुपपादित मिश्रादिमतमबलेब्यूप्रतियोग्यसमानाधिकरणेपहप्रयोजनमाहापंकपिसयोगीतिअतक्षा
लादिस्याप्यवत्तिकपिसंयोगादिव्याप्यतोपगमेकपिर्सयोगायनवकमूलादःपक्षता बछेदकलेतवदनापिएतक्षादौ
कपिसयोगादःसिद्धिप्रसंगःनवेशपत्तिःसालिंगपरामर्शस्यन्त्रमानुमियजेनकलनियमात्नचतवदेनहेतुमताज्ञानस्य
तवनसाध्यानुमितिहेतुलदितदक्षलादिरूपव्याप्यवृत्ति
॥१२॥
वव्यसिचारित्वंतुल्प्यन्यायनसाव्येतरतिप्रतियोगिताबछेरक संबंधानामपियत्वत्तत्वनव्यानातभवि अतएवसम वायसंबंधावछिन्नयावहिशेषाभावहेतुनातत्संबंधावछिन्नसैयोगासामान्यानावसिदिःयमश्रियविशेषाभावश्चा पयावृत्तियसिमानाधिकरणधर्मावछिन्नाभाव उभयावृत्तित्वंयस्वप्रतियोगिवृत्तित्वस्वसामानाधिकरण्यो भयसे बंधनक्षेदवदन्यवंअतःसंयोगवायपेक्षयावृक्षवृत्तिसयोगलादेविशेषधर्मत्व पिसयोगसामान्याशाववृक्षादावन युपगछतोअवयवविशेषरुपावछेदकदुर्मिक्षेरावृक्षवृत्तिसंयोगत्वावछिन्नाभावस्यवृक्षादावनायुपगमे पिचन संदिग्यासिद्धिवृक्षवृक्षसंयोगवादीनामुपयवृत्तिवनतरवछिन्नाभावव्यावृत्तेः नचहेताउम्पयावृत्तित्वविशेषणस्या सिद्धिवारकत्वेपिव्यभिचारावारकतयवैिय्यर्ययावत्वविशेषस्यविशेषविषयत्वरूपस्यपरिचापकमेवताहशध मविचिन्नप्रतियोगिताकलंन्तुहेतुप्रविष्टमितितुनसत्तथासतियत्तत्पदार्थस्यहेतुसाध्यशरीराप्रवेशेनसामान्य व्यमि त्वानुपपत्तेरितिवाच्ययावत्पत्स्यव्यापकत्वार्थकतयातर्मसमानाधिकरएभयावृत्तिधमविछिन्नाभाव त्वनिरूपिताओ
गदा०
॥१५॥
घेयत्वसंबंधावछिन्नध्यापकतायाएवहेतुतायाविशेषधर्मव्यापकलाघटकापसावर्वातस्यैक्वसामान्यधर्मयापकताघटक त्यावे
य्यानवकाशातनवतादशाभावलव्यापकले ताशाभावनिरोदप्रतियोगितायोमाघेयतासंबंधेनानवछेदकलतभावस
योगविशेषाभावानासर्वेषामेघसर्वाधिकरणवृत्तितयातभिष्टप्रतियोगितायामाधेयतासंबंधेनवछेदकमधिकरणमप्रप्ति
दुमितितदनवछेदकलस्याने निवेशनीयत्यातूउक्तस्थलेव्यधिकरण ताशसंबंधावधि-नाभावप्रसिदिसौलश्यात्यद्धर्मसमा
नाधिकरणसत्रप्रतियोगितायछेदकत्वनधर्माविशेषणीयतेनकम्बुग्रीवादिमत्वादिव्याप्यधविछिन्नप्रतियोगिताकयावद
भाववत्तरतर्मावछिन्नाभावाप्रसिध्यातादशाभाववत्वासंभवपिनक्षतिःनवप्रतियोगिताबछेदकवायत्वघटाधन्यत
रत्वाविव्याप्यधर्मावछिन्नसंयोगादिसंबधावछिन्न प्रतियोगिताकयावस्थायवतस्तद्पावचिन्नप्रतियोगिताकाशाववत्वास
सवाद्य णिचारः वाच्यत्वादःसंयोगादिनातिलोतनसंबंधनघटादरेव ताशभावविरोधितयाघरवादरेवतत्प्रतियोगि
ताबछेदकत्व संभवनगुरोरन्यतरत्वस्य तत्प्रतियोगिताभवछेदकत्वादितिवाव्यखान्यतादिसाधारणस्यान्यतरभिष्टप्रति
॥१५॥
योगित्वस्यन्यून वृत्तिघटतादिनाऽनवछेदादगलागुरुगऽन्यतरत्वादिनैवतदवछेदात्वस्तुतायत्संबंधावछिन्नप्रतियोगिताका भावस्यसा ध्यहेतुपटकतोतत्संबंधावछिन्नप्रतियोगिताक्छेदकत्वेनैवसामान्यधर्मस्यविशेषणीयतयाउक्तसामान्यधर्मस्यभेदप्रतियोगिताबछे दकलपिसंयोगादिसंबंधोवछिन्न प्रतियोगितानवछेदकतयात-संवधावछिन्न तदखिनासावप्रसिद्धावपिनव्यविचार अतएवभेदप्रनि योगिताबछेदकजातिवादिघटकनियतादेःसमवायसंबंधावछिन्न प्रतियोगितावदेकगनिवेशस्यगौरवण संभवपिनजातिवादिसामा न्यधर्मपटिलहे तोश्विरितयासामान्य सिगावस्तुतस्तुयर्मप्रतियोगितावछत्रत्वविशेषण मनुपादेयमेनादयुग्रीवादिमत्वसमा नाधिकरणमयावत्तिधर्मविविन्नाभावनिष्टोदप्रतियोगितात्यघटत्वादिघटितताशधर्मापेक्षयागुरुतयातरवछिन्नासावरुपव्या पकत्वाप्रतिर्मयनेनबुग्रीवादिमखरूपगुरुधर्मापारानस्यगुरुयर्मस्याभावप्रतियोगितानवछेदकलपक्षेऽसंभावनव्यभिचा रानवकाशात असावयावसाहिविशेषराप्रवेशातूयलिंचिजासादिव्यत्तयभाववती जागादिसामान्यातावासलेपिनसामान्यन्यामिने गन्ययपियत्तरर्थचरितसाध्यहेतुनामननुगमेनकाव्यासिरितिसंयोगसामान्याभारतीयविशेषाभावकश्योन्यपिायावत्लादिवि शेषगवैय्यर्थमवतथापिएतरदोषस्य स्वयमग्रेवाच्यतयायथाकथंबिकासंगतिःअथक्षादीयावसयोगाभाव बलमुलयवायसिद्धी H गदा० १।१६॥ तत्रविसंयोगाशावावछेदकस्यावयवविशेषस्यदिविशेषस्यवादुर्वचत्वातूध्वंसप्रागभावयारं यंताभावविरोधिले कालविशेषावछेदे नापितत्रतदक्षावासंभवात्तयोस्तदविरोधितामतेदय संयोगसामान्यानावस्याव्युतत्तिकालावछेदेनवृत्ताव विरोधातनचमूलाग्राय सिधा वछिन्नविभुसंयोगव्यक्तिनारायमुलायवछेदेनाभावसुलपतिवाचतासांरस्याप्रामाणिकत्वात्मनानावयेनापछि नसंयोगव्याक्तीनोअदेतत्तसंयोगव्यक्तीतत्तदवछेदकच्यातीनांतादात्म्यसबंधनकारातायांव्यभिचारश्यबछेरक देन संयोगदआवश्यकःआवश्यवधावखेदकव्यक्तीनांविशिष्यस्वावछिन्नसंयोगव्यक्तिषुहेतुताभ्युपगमःअन्यथामूलादिमात्रा वछिन्न मूर्तीत्तरसंयोगानामग्रायवछेदेनेतहक्षादिवृत्तिविसुसंयोगानांचवृक्षोतराव्यवावछेदे नानुत्पत्तिप्रयोजकेस्य दुर्ल भत्तापातोदितिवाच्यंव्याप्यवृत्तेरवछेदकानयुपगमेनवृक्षादौविभुसंयोगस्यव्याप्यत्तितया मूलायवछिन्नलविरहेण तत्र मूलादीनोहेतु ताविरहाताव्याप्यवृत्तवछेदका पगमेतत्तबछेदक स्वरूपतत्तनिष्टावछेदकताव्यक्तीनामेवतत्तदवछे हस्य जन्यतावछेदक संबंधलयामूलाग्रायवछिन्नविभुसंयोगव्याक्तीनाअपिव्यनि-चारानवकाशात् अन्यथामूलाद्य ६॥
. वाचनसंयोगस्यदिग्विशेषैरव्यवछिन्त्रतयातनावटकतासंबंधभत्तत्संयोगव्यक्तिनामुत्पमामूलादेस्तत्रव्यभिचारस्य वरित्वातूनचमूलावजिन्नसंयोगवनोअग्राछित्रसंयोगादिरिवप्रात्यायनछिन्नसंयोगादपिद स्वीक शक्यतेमूल प्राचाशरीवृक्षसंयोगत्यादिप्रतीसाएकसंयोगव्यक्ताव्यवमूलप्रा-व्यायवजिन्नत्वावगाहनातून वागमूलयोःशरीरसंयोग इसस्यावताशप्रती तरपिसंयोगद्व्यागाहिलमस्मनुमतमितिवा-ययत्रमूलप्रतीची मात्रावछिन्नएकशरीरसंयोमः अग्रप्राचीमानावचिन्नश्चशरीरांतरसंयोगस्तत्रमूलेप्रात्यांशरीरसंयोगरतिप्रशयापत्तःशरीरतरुसंयोगव्यक्तीनाएकै कासा मेवशरीरावयवनवृक्षावयवन चावछिन्नतयाज्यपि वारस्यापिदर्शितसंबंधसंकोचमेतरेण दुरित्वाचतवन हिशरीरावयवा वछिन्न शरीरतरसंयोगमूलावछिन्नतशयसंयोगयोप्नेदिसंभवःतथासतिमूलावचिन्नवृक्षसंयोगस्यशरीरचरणपछि नशरीरसंयोगस्यवश्लेव्याप्पवृत्तितयातनावासहप्रसंगात् त्तत्तदवछेदकावधिनमानासंयोगसाधारणतत्तदवछेदका वछिन्न त्वमेपत्तत्तदवछेदकजन्य ताक्छेदकनतुसंयोगनिष्टत्तत्तद्यक्तित्वअनंत कार्यकारणभावप्रसंगातूतथाचकाचडि संयोगस्यापरावरकावछिनत्वेपितदवछिन्न त्वविशिरस्य नान्यत्रापत्तिरितिनव्यभिचारशकेयपिवदंतियत्तुसंयो गहा० ॥१७॥ मात्रस्यव्याप्यवृत्तितात्तिधातानुरोधेनमूलाग्रावधिन्नतविसंयोगादीनांदस्वीकारावश्यक तितदपिन्सम्यन् तादृश सिधां. संयोगव्याक्तीनांगगनादौदिराविशेषरूपोवछेदकनियमेनैवतादश सिद्धीतसंगते अनवदंतिद्रव्यमात्रएवसंयोगसामान्याभा वस्याप्रामाणिकतायास्त ने सादिनोत्तेनचेयादिनागगनादेविसंयोगसामान्यानावसाधकमनुमानमार्शक्ति विद्यते योगानायुपगमेनतत्रयावसयोगव्याक्तीनामेवप्रतिनियत दिग्विशेषावछिन्नतयातत्तयत्तित्वेन तत्रतावसलेऽविवादा तनसिध्यवकाशः विषमात्र संयोग सामान्यामावसिमावपिसयोगी व्यत्वादिसादौव्यावृत्तिसंगतेक्षादातव्यमिचला तूसंयोगसामान्याप्सावासिवाव पिनक्षति प्रतियोग्यनवछेदकस्यतहमावावछेदकत्त्वनियमसले रक्षलाबछेहेनरक्षादावपि संयोगसामान्याभावसिद्धःसंसवनतत्रापितदक्षायसाधयती ताशनियमवादिनामाशेकानवप्रतियोग्यनवछेदकवृक्षवादेरभावा वछेदकत्व मियादिनानिराकारिष्यतिपूर्वमपिवृक्षत्वावछेदेनसंयोगसामान्याभाववृत्तिरविरोधमात्रेणप्रतियोगनवोदकास्या- भावावछेदकत्ल नियमेनवासेडूमही ती माशयेनेघवृक्षादौसंयोगतत्सामान्या भावयोवृत्तावपछेदक प्लेदउपपादितःवृक्षेनसंयोग ॥५॥ रतिप्रससं-यवरित नतुयोयरियेसादिनियमस्यतत्साधकत्वशयनेतिनसन्रविरोधरतियनपलिंचिदवयवनाशान्महावृक्ष नाशानेतररववृक्षोत्पत्तिस्तत्क्षणेपूर्वत्पिन्नक्रियातोऽवस्थितयावतस्वयंवर्गगनादि संयोगाना विनाशायनाशाबाहार क्षद्वितीयक्षणेचवर वृक्षस्यापरावयवनाशस्तृतीयक्षवतन्नाशस्तत्रवृक्षेविसंयोगानुत्पमायावद्विशेषाभावसौलपयन वताशवृक्षेम तरेगापिसंयोगस्त दवयवसंयोगैस्तकमावान संभव तितदेवयवगगनादिसंयोगनाशककर्मणमूर्तीत रतदवयवसंयोगा नामपित्तदुत्पत्तिकालेविनाशादवयवावय विनोःसंयोगानन्युपगमे नतदवयेवेधवारंधक संयोगसत्वेपितेन तन्निष्ठ संयोगजननासंपवात उत्पत्तिकालेवय्ये गुणवत्कर्मसत्वानुपपत्ते रितिसेयोगसाध्य के द्रव्यत्वस्य सहेतृत्वननिहिती तिवायंताहशाबद्रव्येतदवयवसयोगजन्यस्यतत्कर्मजन्यस्ययसंयोगस्याप्त प्रवेपिसर्वत्रवसत्तासदागतिशीलपवनादिप रमाणुनांकमपित संयोगानामुत्पतौवाधकविरहेएमव्यस्यसंयुक्त नियमादिपिकेचित्यावसंयोगाभावाएवमानमितिज्ञा यमानलिंगस्यानुमितिकरणसमतामिप्रायेणायत्तदर्थयोरितिसाध्यहेतुपटकयत्तत् शान्हायाःसंयोगवघटखा घोरिसर्थः अननुगमादितिएपेण निवेशासंपवादिसधीएकव्याने निवहियितुमशस्यत्वादितिशेष तथावपटवाद्यवछिन्नासावपटादि विशेषाभावकूत्योापे संयोगसामान्यापावसिंघाव पयोगिखायावत्संयोगविशेषासावसंयोगसामान्याभावीयविशेषव्या गदा 11१टी पेश्वाग्नेनिराकर्तव्यत्वातूनोत्तानुमानसं सवतिभावाननुप्रकृतहेतौलतसाध्यव्याप्तरग्रहेपियथायोयअलवर्ततेसकार्य सिधा तयातजामाती साकारातूरतनयानादिप्रवृतितद्विषयककार्यतालानयोतिग्रहातगवानयनादिप्रतिलिगेनगवामयना दिकार्यताज्ञानस्यसिद्धिःतथाप्रहतेसंयोगीययावद्विशेषाभावेलतूसामान्याभावव्याप्यविशेषणत्वादिनाअगहिपिघटा दिविशेषाभावकटेतसामान्याभावव्यामिग्रहादेवसंयोगीययावद्विशेषाशावेपक्षधर्मताज्ञानागनाटोसंयोगसामान्या भावसिद्धिदुर्वा रेवव्यतिरेकिहेतु कानुमिताविवसामान्यव्याप्यधीनविशेषसिदोव्याग्निविशिष्टपक्षधर्मताजानस्यहेतु त्यानुपगमातूनचविशेषासावांतरेसामान्याभावोत्तयामिमहातसंयोगविशेषाधावनततूसामान्याभावसियुपगमें यावत्वाविशेषितकपिसंयोगादिप्रतियोगिकाभावपिसंयोगादिसामान्याभावव्यापिग्रहादेवसंयोगादिप्रतियो गिकामावन सामान्याभावसिदिसंभवाधावत्यादि विशेषणमनर्थकंप्रकृतहेतुतुल्यनिखिलहवंतरेषुत्तत्प्रविष्टत्तत्त त्पदार्थघटितप्रकृतसाध्यतुल्यसाध्यव्यामिग्रहापेक्षायाःस्वीकर्तुमशक्यत्वात्ताशसकलहेतुसाध्यानीयुगसह साटमा एासर्वज्ञातुमशक्यत्वादितिवाव्यं उपस्थितयावत्तादृशहेतुषुतहशत्तत्तत्साध्यव्यामिमहापेक्षयासामंजस्यानाता वन्मात्रापेक्षायाश्चत्तत्त-साधनधर्मिकत्तत्त-साध्यव्यानिग्रहाभावविशिष्टत्तत्तत्साध्यसाधनोपस्थितेरनुमित्तिप्रतिबंध कतयासूपयादत्वातएवंसतियावत्वविशेषणानुपादाने जायारिविशेषघरवायभावेजामादिसामान्याभावव्यभिचा रोपस्थितिदशायोसंयोगादिसामान्यानावसाधनासंभवनताश विशेषणसार्थक्यातूगगनायवृत्तिस्वसमाना धिकरणनिरुक्तधर्मावछिन्न प्रतियोगिताकयत्किंचिदभावयवत्स्वंतत्तरन्योयोधर्मसत्तनिष्टानावप्रतियोगि तावछेदकरसेताश्योक्तसामान्यच्यासिस्थलातिधिक्तव्यास्येववासंयोगवादोगगनादिमिष्टाक्षावप्रतियोगिता वछेदकत्वंसाधनीयंतत्रचनानुनेगमोदीषयाशंक्यउक्तानुमानउपाधिमाहएकावछेदेनेतिअनवछिन्नतदी ययावद्विशेषाभावाधिकरणवस्यउपाधित्वादिसर्थ यथाश्रुतेगुवादिनिष्टायायावसयोगाभावाधिकरणाताया व्याप्यत्तितयाअवछेदकविरहेएउपाधेःसाध्यव्यापकत्व निर्वाहातूनगुणादिनिष्टयावत्संयोगाभावाधिकर एतायाव्याप्यवृत्तित्वे पिगुणवायवछिन्नत्वमावश्यकअन्यथाअधिकरण तावछेदकप्रकारकतानासंभवन गदा० ॥१॥ गुणादौतनावग्रहासंभवादितिवाव्य व्यनिष्टयाव-सेयोगभानाधिकरणताया पिदव्यत्यादिरुपैकावछेदकावधिन्नतया पधेि-साधनाच्यापकतानिहायससमीनिर्दृश्येयाप्यवृत्तिवनिर्वाह के विलक्षामबछेधले तस्यैवविवक्षणीयतयागुगदिनि ष्टसंयोगायनावाधिकरणतायां ताशावण्यत्तविरहेगसाध्यव्यापकतायायथाश्रुतिदुरुपपादलातअथैवापिसेयोगादिसामान्य स्यमूलायबछेदेनाभावयतिकपिसेयोगादिमक्षादोअनवछिलतदीययावद्विशेषाभाववलविरहेणसाध्योपाध्योनसामान्यव्या- सिनिवहिःबकेचित अवछिन्नकाक्छेदकानवछिन्नलउभयाभाववद्यावविशेषाभाववत्त मिहोपामित्वेनातिमतगण्यावहि शेषाभाववलेअवछिन्नत्वा भावेनोक्तोभयाभाववत्कपिसंयोगवतीक्षेकपिसेयोगिया यावद्विशेषाभावववेमूलायेकावरका वछिन्नमितितरनवछिन्नलाशापामयाभाववदितिनातोपाधिसाध्ययो-सामान्य व्यानि गःअथवृक्षादिनिष्टातायोवलपि संयोगविशेषाभावाधिकरणतानानकावकावछिन्नले संभवनिवृक्षायवृत्तिपिसंयोगा दिव्यक्तीनांयेऽभावारतेषांक्षाहोच्या प्यत्तित्तयातन्निष्तरधिकरणतानामनवछिन्नत्वातानवव्याप्यमियधिकरण तानामनवछिन्नतयाऽन्यासांचकावछेरका १९॥
चिन्नतयासस्विवत्तासुउसयाभावोऽक्षतरतिवायाएवेसतियक्षनिष्टसंयोगव्यक्तीनादिगदेशविशेषाधव छि-नानीयावेतोडला वापक्षनिष्ठतावन्निपिताधिकरण तानीससिमिकावस्कविरहेपिदिनाही नामवछेदकैग्यसंप्रवेनसस्चिवतासुताशताद शाबछेदक मादायकावछेदकावछिन्नत्वंसंभवतीयुमयाभावसत्वातत्वत्तिसंयोगव्यक्ती नांयेऽतावास्तेषां स्तनिष्टाधिकरणतासु चानवछिन्नतयाउनयाभावसत्वादुक्कोपार्यवि-सयोगाभावरूपसाधनव्यापक तापत्तेःस्वसमानाधिकरणयावत्तदभावाधिकरण तावछकावछिन्नत्वस्यैकावछेदकावछिन्नत्वरूपत्वेचवृक्षादिन्निष्टमूलायवछिन्नपिसंयोगायभावाधिकरणतास्वपिनतथा लसंभवस्तत्समानाधिकरराव्याप्यवृत्तिकपिसेयोगासावायधिकरणतानामपिताशयावरधिकरण तांतर्गलादविवछेदकस्य चाप्रसिदत्वादितिचे त्राएकावछेदकावछिन्नलस्यवसमानाधिकरणकिचिवछिन्नयावत्तदभावाधिकरताबछेदकावछिन्न त्वरूपस्यविवक्षितत्वनानवछिन्नाधिकरणताभिःसहावछिन्नाधिकरण तानामकावछेदकावछिन्नत्वासमवेपिततिविरहातअथ वायांवद्विशेषाभाववत्वमियतेननयावतदीयविशेषाभावत्वावछिन्नत्रिरूपितमेकाधिकरणलं विवक्षितनतुत्तत्समुदायःएका
गदा.
॥२०॥
चछिन्नलंचएकमात्रवृतिधमविधिनावछेदकावछिन्नत्वेन त्वभिन्नावछेदकालवृक्षावृत्तिसंयोगानाक्षनिशावाय
यपिव्याप्यवृत्तयस्तापिअध्याप्यवृत्तिसाधारण्यावलेनतेषामव्याप्यत्तिलातत्साधारणयावसावछिन्ननिरूपिताधि सिधा
कराताएकमात्रवृत्तितन्मूलत्वायरधिन्नतन्मूलारिरुपावयवावछिन्नेलिलोमयाभावोऽक्षतरतिनसाध्योपाध्ये सा
मान्यव्यापिनंग:वृक्षनिष्ट संयोगसामानीययावद्धिोकांनाबाधिकरणतायनप्रयेकावछेदकावन्निा
वृक्षोयांव
संयोगाभाववानन्यादिप्रतीतिविरहातूअपितुत्तत्तदक्षावयवत्लादिरूपानुगतधमविछिन्नतावदवछेदकावछि
न्नास्वाक्यवेयावतसयोगाभाववानितिप्रययात्एकरपावछिन्नस्यप्रतियोग्यक्षावाधिकरलता वछत्कलेविरो
धातूएकस्यापिविधिरूपसामान्यरूपात्यामुभयवछेदकतापगमात्तथाववृक्षतिष्टसंयोगविशेषाभावानों
यावत्वावछिन्ननिरूपितोधिकरणताननिरुक्त कावछेदकावछिन्नलवतीतितस्यायुक्तोभयवलादुपाधे-साध
नाव्यापकलमितिवदेती॥वस्तुतस्तुबनवछिन्नयावद्विशेषाभाववत्वमेवउपाधिस्तादृशीपाधिनासाध्यस्य ॥२०॥
सामान्यव्यामिविरहेपिसंयोगसामान्याभावरूपपर्यवसितसाध्यव्यापकत्तयाताशोपाधेःसत्वतिपक्षोव्यापकत्वम व्याहतं तादात्म्यनसाध्यवतोप्युपाधिव्याप्यतयातादृशोपाध्यभावन संयोगसामान्याभावरूपसाध्यबढ़ेदोऽन्यत्रा प्रसिदोपिसाधयितुं शक्यतएवअभावसाध्यतव्यतिरेकिणिप्रतियोगिमात्रप्रसिपेक्षितलातूउपाध्यभावेनसा ध्याभावसाधनंतुनसम्यकसयोगरूपस्यतस्यसाधनेसिसाधनातूपक्षावृश्मियुपाधिव्याप्यलेनसाध्येपक्षावृत्ति त्वसाधनात्सत्प्रतिपक्षनिवहिरतिकेचितसिधसाधना दितेःसाध्याभावसाधनांसंभवपिप्रतियोगिवैय्यधिकरण्या पटितसाध्यव्यापकतावछेदकतयारयमाणायाधितावछटकावछिन्नाभावक्ताज्ञानात्पक्षेसाध्यानुमितिप्रति रोघएवरतिसाअथवाप्रतियोग्यधिकरणवरूपपक्षधर्मावछिनसामान्यापावरूपसाध्यव्यापकतायाएकावडेदे नयादनेयदियथाश्रुत्तस्यैवउपाधितानिहियप्रतियोगिमतियस्यसामान्याभावस्तकावछेदकावछेहेनतस्य यावदिशेषाभाववत्वमितिसामान्यव्याने पिसयोगादिमतःकपिसंयोगादिसामान्यभावाधिकरणवृक्षादरेका सिधी. गदा ॥२॥ वछेदेनकपिसंयोगविशेषाभावकूटवत्वनियमनसुग्रहत्वातगुणादावकावछेदेनयावद्विशेषापावासलेपित्तप्रतियो ज्यसतनावछिन्नसाध्यव्यापकलाशतिश्वव्यवप्रतियोगिमलविशिष्टयावतसंयोगविशेषाभावाधिकरणे एक वछेदेनतदीययावद्विशेषाभावाप्तवातप्रतियोगिमलविशिष्टयावतसयोगविशिष्ट भावाधिकरणएकावदेन तहीययावद्विशेषाभावासत्वातप्रतियोगिमसयूपावरकविशिष्टसाधनाव्यापकलेतस्यवृक्षादितिकपिसयो गातिविशेषापावाधिकरणताकूटांततिकतिपयासावाधिकरणातानामनवछिन्नलेपिततकूटस्यएकावछेद कावछिन्नलंपूर्ववदुपपादतीय अर्थताधशोपधिप्तिवारो नायकलेनसमवतीप्रकृतसाध्यापकस्यएकावछेद कावछिन्नमसंयोगीययावद्विशेषाभाववत्वस्याप्रसिद्धः द्रव्येतदीययावद्विशेषाभाववत्वस्यावछिन्नखेपिएकाव छदकावष्ठिन्नत्वाभावात्।गुणवत्तस्यावछिन्नतायाएवाभावातूप्रतियोगिमत्व विशिश्क पिसंयोगादिसामान्याभाव व्यापकस्यत्तदीयकाबछेरकावछिन्नयावद्विशेषाभाववत्वस्यप्रसिद्धत्वपित्तरक्षावनप्रातसाध्यवद्भेदसाधनेन २१॥
संभवति तस्यप्रकृतसाध्याव्यापकत्वातप्रतियोगिमत्वविशिष्टकपिसयोगादिसामान्याभाववढ़ेदश्चकपिसंयोगा दिरूपप्रतियोगिशून्यहेतुमतिसाध्यमानानकपिसंयोगादिसामान्याभाववदेदपर्यवसायीतित्रप्रतियोगिमरस्यावा धानोप्रतियोगिमतिकावछेदकावछिन्नतदीययावद्विशेषाभावसलेनतहवासावादिहेतोरसिद्धिरितिनव्याश्यामि चारोन्नयनन्निहितियेत् मेवाक्वविद्रव्येजलादि संयोगवतितत्सामान्याप्तावस्यसलेएकावछेदकावछिन्नतदीय यावद्विशेषाप्तावसत्वाततहीयप्रतियोगिमत्वविशिष्टतत्सामान्याभावव्यापकएकावखेदकावनितदीययावद्विशेषा भाववायत्रवद्रव्यसवियवावछेदनन्निपिन्नाजलादिसयोगावर्त तेयावत्त द्विशेषाभावरूपहेतुमतितत्रैकावळे दकावछिन्नयावविशोषाभाववलरूपीसाध्यपावनप्रतियोगिमत्वविशिष्टतत्सामान्याभाववदेदस्यसिधौबायका पावातप्रतियोगिमतितत्र विशेषवन्दपर्यवसानेनव्यक्तिवारसिध्यासामान्यव्याप्तिसंगावासंयोगवेगगनादिनिष्ठा भावप्रतियोगितावछेदकत्वसाधकाठमानौषपिकदर्शित्तव्यामावपिएकावखेदकावडेधस्वसमानाधिकरणोपाया
गदा०
॥२२॥
वृत्तिधर्मावछिन्नप्रतियोगिताकयावदक्षावाधिकरणताशून्यगगनादियद्यत्तदन्यत्तस्योपाधिलंबोध्यएतेनतिम
नवछिन्नयावतूविशेषाभाववत् स्यापाधिनयर्थःइति विशेषव्याशुपष्टफ्यमनुतानंणरास्तषणतरमप्याहव्यूथेति
सिधी
तनातसयोगसामान्यानावस्यकवला-चयितयाअभावतस्यैवतधाप्यताचछर केलेनरत्तरोशस्यव्यर्थत्वा दिसानन्द
भावादियवहेतुरस्तुरयतबाहअप्रयोजकात्वादितिव्या मियाहकतर्कशून्य त्वादिसर्थ विशेषव्यासपाध्यंतरमूपि
सुलेशमियाहनिमुखादरितिदिनानिष्यरिमाए त्वादः परिग्रह ययधर्माश्रयनवोदकंत्तत्तविधिनाभावाव
दकमितियोयुपष्टयवृक्षावाद संयोगसामान्यायवाचेछटकल साधकमनुमानमाशंक्यनिराकुरुतेनचेतिगुणाय
नवछेदकेतिगुगलाश्रयान्वछेदकेयर्थःसहभावतिगुण वाद्यवछिन्नापावेसर्थातथाचगुणवायवछिन्नस्यापिअवाप्यय
त्तिताप्रसंगरतिभाव-घटाहोद्रव्यत्वावछेहेने नघटत्वाद्यभावप्रसंगोघटलादेयाप्य वृत्तितयातदवछेदकाप्रसिध्यात
हनवछेदकत्वरुपापादकाप्रसिद्देनसंभवतीतिनालिहितगणवाद्याश्रयम्यसयोगदखच्दकप्रसिध्या गुणवा ॥२२॥
यवछिन्नाभावावछेदकत्वायादकाप्रसिद्धिरितिभावाननुर्माश्रयानवछेदकमिस्त्रयत्पदेन व्याप्यत्सवृत्तिधर्माविव तयात क्षितःगुरात्वादेश्वव्या प्यवृत्तिरूपादिवृत्तिश्रयानवछेदकत्वस्यनतदवछिन्नाभावावछेदकत्वापादकतेमाशंक्यवृक्षला दोसंयोगलाश्रयानवछेदकत्वरूपसंयोगलावछिन्नासावा वछेदक खूमाधकहतारसिद्धिमाहाययाचतिघेटपूर्ववृत्तिल स्येतिदंडनिष्टघटकाराताघटकतव्यवहितपूर्वकालसंबंधस्यसर्थःप्रनिदंडन्नित्वपिस्वतन्सामान्यावन्दकमि सत्वयःप्रतिभिन्नत्वपीयननचदडलेससकातिप्रसत मितिसञ्चितंएवमग्रेपित सामान्यतिघरपूर्ववर्तितालावछिन्ने सर्थःप्रयकातिप्रसक्तलेपिअवयवावछदकांगतरूपावछिन्नानातिप्रसक्ततयातस्यावछदकतंअन्यथाघरकारलताबछे देक लमवतस्यज्येतति सावाननुडलस्यपटनियतपूर्ववर्तितावलेदकलनघरनियतपूर्ववर्तिताया स्वरूपसंबंधा पावरकअपितुतस्व्यवहितपूर्वकालनिष्टाभावप्रतियोगितानवछेदकवरूपंपारिभाषिकर्मवत्तवातिप्रसक्त पिनिरावा धमेवस्वरूपसंबैधरूपावचंदकतायाऐवावळ्यानतिप्रसक्तत्वनियतत्वादितिप्रयकातिप्रसक प्यसामान्यानतिप्रसतखेन -- १२३॥ सामान्यामावछिन्नाबछेकवेदष्टी तीतरमाहबुन्हि सामान्याधिकरण्यतिप्रतिधूमंपिन त्वपिथूनवतसामान्यावछेदकलामनिया मियन्वयातवेदनाअवन्हिसामानाधिकरण्यपरामर्श:धूमस्येवेतदनवछेदकलेतस्यवन्हिव्याप्यतावछेदकत्वनाएपद्यतनच्या प्यतोवछेदकत्वमपिस्वविशिष्टव्यापक साध्यकत्वरूपंपारिभाषिकमेवतव्यातिप्रसक्तसाधाररामितिनदृष्टीतसंगतिरति वाचसा ध्यसामानाधिकरण्यावछेदकसूपक्सव्या पिरतत्रावदकत्व स्वरूप संबंध विशेष अतएवयत्र व्यर्थविशेषलघटितनीलधू मत्खादिनाहेतुतातत्रव्याप्यत्वा सिद्धिरितिप्राचीनमतानुसोरऐतहपिधानातूअन्यथापुनःखरूपसंबधरपकारणलप्रतियोगि त्वादिनिरूपितमनुगतधर्मनिष्टस्वरूपसंबंधरुपमवछेदकत्वदृष्टांततया बोध्येसेयोगसामान्यस्यसंयोगत्वरूपाचछेयतावई रकरूपावछिन्नस्य सुवचत्वाञ्चतिप्रयकसयोगदिव्यत्यतिप्रसक्तस्यपिरव्य त्वदिस्तद्रूपाव छिन्नानक्षिपसल खादिति साव यद्यप्येवमपिप्रमयलादि-संयोगसामान्यातिप्रसक्तत्वेनत सामान्यावछेदकलाप्रसत्याउक्त व्यासिवलातत्वछेदेनसयो गसामान्याभाव सिदिनशक्यतवारयितुतथापिप्रतियोगिमत्संबधदेशकालयोरवप्रतियोग्पनबछेदकत्वनियमस्तयोरेवत हनुप्तवान्तुप्रतियोग्यनक्छेदकमात्रस्यमानाभावादियत्रताप्तवें व्यसंयोगसामान्यासावस्यकालमेदादिवछेदेन स्यामनुप व्यवस्थापनीयत्त्यासंप्रदायविस्यनेनावरसोदर्शितःगुणस्य सामान्याभावावर्त्ततत्यन्वयः ध्वसप्रागलावयारयतामावविरोधितायानिराह तलादितिभावएतेनतवदेनसयोगादिसामान्याभावापिस्तुतरोवर्तितेव्यापकधर्मावछिन्नापाववातिव्याप्यधमविछिन्नासावसत्वनियमादि तिसूचितनवोत्पत्तिकालावछेदेनघटाहोगुणस्य प्रागभाव एवनतुसामान्याखयंताभावो पिमानामावादिति वाच्यं तदातजन्यैकत्वहेतुभूतस्य एकलेवावछिन्नामावस्यावश्यकतयातस्येवस्वसनियतगगत्वाद्यवछिन्नाभावरूपतयाविवादायोगातासंयोगादिसाध्यकनिसदेव्य मात्र बृत्तिहेतुस्थले व्यावृत्तिदानायाहाप्रलयेतिामहाप्रलयस्यजन्यधावानधिकरणतयातदानींसयोगाद्यसत्वादितिभावतहानींचगगेनादौनिस कलपरिमारणदिसलेनगणसामान्याशावासत्वा-संयोगस्ययुक्तं अनवप्रमाणेमहाप्रलयेगगनेनसंयोगस्यादिप्रामाणिक व्यवहारऐवातारो व्यवहारस्यध्वंसावाहित्लेतिप्रसंगाछवहारानादरचोतीट्रियगगनादौगोत्वाद्यभावस्याप्रामाणिकतापत्तेःशक्षासंपवाताबनुमानस्याप्रयो जकत्वात वन्हिमान्धूमादिसत्रापिव्यावृत्तिहानायाहात्मेतिहहनस्यविनत्वावछिन्नस्यप्रतीतेरियंतेदव्यस्याव्याप्यवृत्तित्वादियनहेतुःप्रसक्ष प्रमाणयुक्तायुक्तिमप्योहावृत्तरिति संयोगरूपसबंधस्य प्रथ वृत्तिमतोव्याप्यवतिलस्यासंयुत्तस्यतत्संबंधेनव्याप्यवृत्तिताया असंभावित त्वादिनिाअयमाशयःसंबंधिसत्तायाःसंबंधाधीनत्वायदवछेदेनसंबंधोनास्तीतदवछेदनतसंबंधावछिन्नतदभावसत्वमावश्यकास योगदे संबंधस्यसमवायस्य व्याप्यवृत्तित्वपिनसंयोगादेव्याप्यत्तितागुणदौसमवायसखेपिसंयोगद्यसलवासयोगाद्यनवखेटकावधि सिधा गहा० ॥२४॥ नेमयोगादिमतित्तसमवायसवेपितदभावोपपत्तरितिकेचितुवृत्तव्याप्यवृत्तिलेऋतिमतोऽव्यावतिरियाहुवन्हिमा धूमा दियारोकालविशेषावछदेनहेतुमतिवर्तमानंसाध्याशावमादायघटलवाकालवादियादीपटायक्रोनकॉलेवर्तमानकालि कसैबंधावछिन्नाभावमाहायचच्यावृत्सिरानायाहाएवमितिाप्रतियोगिमतोदेशस्यप्रतियोग्यनधिकरणकालावछेदनप्रति योगिताकालस्यप्रतियोग्यनधिकरणदेशवछेदेनाभाववत्वमियर्थःरानीमत्रघटोनास्तीयाधिप्रसयदेशनिष्ठायाःकाला वछिन्नाधारतायाः कालनिष्टायादेशविशेषावछिन्नाधिकरणतायावाविषयत्वमीयत्रविनिगमनाविरहादुभयस्यैव विषयत्यार दितिभावःतत साध्यकेतिगुणवाद्यवछिन्नसाध्यकव्यत्वाद्यव्याप्सिवारणयसर्थातताअसमानाधिकरएणताश्रव्याप्यर तिसाध्यके प्रतियोगिवेय्यधिकरण्याघटितव्यामेरप्रसिध्यातघटितवव्याप्तियाप्यत्तिसाध्यकेतुप्रतियोगिवैयधिकरण्यानु पशिनिस्शायामपिहेतुसमानाधिकरणभावप्रतियोगिताबछेदकलसामान्यानावग्रहानुमिसुत्यसाप्रतियोगिवैय्यधिकरण्याघ ॥२४॥ रितापिच्यामिरस्तिप्रतियोगिवैय्यधिकरस्यघटितव्यामिरुभयत्रैवप्रसिदानुमितिप्रयोजिकाचे माशयेनमूलकनस्तदुपादानमि साहानोपादेयमितिाव्याप्यवृत्तिसाध्य केसार्वत्रिकमुपादानप्रतिसिनिलनुपादानस्यसार्वत्रिकलमुक्तमव्याप्यवृत्तेरपिसा ध्यस्याव्याप्यवृत्तित्वग्रहदशायांप्रतियोगिवय्यधिकरएयघटितव्यामिज्ञानादेवानुमियुपगमात्याप्यवृत्तिसाध्यके सर्वत्रताह शविशेषोपादानानियमातदघटितायाअपियामेसर्वत्रानुमियोषयिकवात अव्याप्यवृत्तिसाध्यकेतुसर्वत्रतदुपादाननियम एवतरपटितव्यातेरप्रप्तिदेरि तिवार्थ-व्याप्यवृत्तिसाध्यकत्वचस्वसमानाधिकरणभावाप्रतियोगिसाध्यकत्वमासत्तावान्द्रव्यता तूकालिकसंबंधावछिन्नाकाशाभावाभाववाआत्मत्वादियादिकंचन तथाअतस्तत्रसाध्यवत्तिकालात्मादोकालिकदेशिकविशे षातायातदभावसलात्प्रतियोगिवैय्यधिकरएया विशेषितहेतुसमानाधिकरणभावाप्रतियोगिलस्यसाध्येऽसतेनव्याप्त प्रतियो गिवैय्यधिकरएसघटितवनियमपिनदोष के वितव्याप्यवृत्तिसाध्यकलंयथाश्रुतमेव हेतुमयभावस्यदेशिकविशेषणतयाति विवक्षणीयाअनोहेतुमतिकालादौकालिकविशेषतारिनासाध्याभावसले पिनाच्यामिःभावस्याप्यभावलेनदैशिकविशेषरात गदा. ॥२५॥ याहेतुमतिवृत्तिस्ताशप्रतियोगितानवछेदकल विवक्षयाकालिकसंवेधावछिन्नप्रतियोगिताकाकोशीभावाभाववान्यादीव सिधी. व्याप्तर्निएस-तत्राकाशाभावामावोनास्तीसप्रतीतःअव्याप्यवृत्तिसाध्यकेपिसंयोगाभाववान् निसगुणवादियारामुमियोपथिक द्विविधव्याप्तःसंभवेनसर्वथैवेसुक्तंतावतोप्यव्याप्यवृत्तिसाध्यापिक्वचितघटितव्याःसंनयतिसूचितमिसाइभयानुव्याप्य वृत्तिसाध्यकऽव्याप्यवृत्तित्वग्रहाविषयसाध्यकेसर्वथैवासमानाधिकरणतस्यानुपादेयतनत्र लाघवेनप्रतियोग्यसामानाधिक रण्याघटितव्याप्तरेवानुमानांगतास्वीकारादितिव्याख्यानंतरसततत्रापिशब्दादिनाप्रतियोग्यसा मानाधिकरण्यघटितयापरव यदाग्रहस्तदानुमितिस्मादाय तादृशव्याप्रनुमानांगलस्योपगंतव्यत्वात् अन्यधायाशव्यतिरेकि साध्येन केवलान्वयित्वभ्रम स्तासासाध्य केलाघवनसाध्याभाववरवृतित्वमात्रस्यैवव्यमित्वोपगमप्रसंगातकेवलान्ययिनोपस्यसाध्यस्यनव्यतिरेकिल्ल त्रमविषयतातत्साध्य केतुसामानाधिकरण्यविशेषएपरियागस्यापिप्रसंगावायत्तुप्रतियोग्य सामानाधिकरण्ययन प्रतियो ২২ गिपदश्वप्रतियोगिपरमवश्यवाअन्यथाप्रतियोगित्वस्यसामान्यरूपेणकेवलान्वयितयाप्रतियोध्यप्तमानाधिकरणमा - वस्यैवदुर्लभत्त्वायत्ते-तथाचस्वपदस्यत्तत्तदभावपरतयात्तत्तदभावप्रतियोग्यसामानाधिकरण्यविशिष्टत्वेनहेतुमत्तिनों तत्तभावव्यक्तिनांप्रतियोगितावछेदकवाभावकूटतानमनुमितिकारणवाय॑तादृशंवत्तानमसर्वशस्यदुर्घटअताप तियोगिपरस्यप्रकृतसाध्यार्थकतयासाध्याशावनिष्ठसाध्यतामानाधिकरएयाभावविशिष्ट-सन्तुमलिरभाव एवानुगतरुपेण निवेश्यःसद्धेतो सर्वेषामेवहेतुसमानाधिकरणभावानासर्वत्रेहेत्वधिकरणेसाध्यसमानाधिकरणतया साध्यसमानाधिकरण्याभावविशिष्टस्यहेतुमदृत्ति तनप्रसिध्यतीतिसाध्यक्षावनिष्टत्वसाध्यसामानाधिकरण्येविशेष एंसदेतौसर्वत्रसाध्याभावभिन्नासावत्तलसिदिसंपावाव्यन्निवारिणीवव्यभिचारनिरूपकाधिकरण एवसाध्याभाव साध्यासामानाधिकरण्यासावविशिष्टतयाहेतुमदृत्तित्वमितिसाध्याभावस्थापिलक्षणघटकतयानातिन्याषिःसयोगे नप्रमेयसामान्यसाध्यकसदतीसाध्याभावातिरिक्ताभावाप्रसिध्याहेतु मितिसाध्याभावनिष्टसाध्यसामानाधिकरत्याशा वविशिवाभावाप्रसिद्धिरितिसाध्यताबछेदकावछिन्नाभावनिष्ठ साध्यप्तामानाधिकरण्यस्यामोमवेशनीय एचव्याय
-
गदा०
॥२६॥
वृत्तिसाध्य के साध्यतावछेदकावछिन्नमाध्यानावनिष्टसाध्यसामानाधिकरण्याप्रसिध्याईहरा चलिप्रसिध्यतीतितत्त्सा
ध्यके प्रतियोग्यसामानाधिकरण्याघटितैवव्यापिरिमुक्तं नोपादेयं चेसा दिनेतितदपि नसाध्यसामानाधिकरण्यविशेषणीभू
तसाध्यासावेसाध्यतावछेदकसंबंधावछिन्न प्रतियोगिताकलनिवेशप्रयोजनाभावाधाप्यवृत्तिसाध्यके पिसबंधोतरावा
नसाध्याभावएवसाध्यसामानाधिकरण्यप्रसिध्यात्तत्राप्युक्त व्याप्पिप्रसिद्ध परेतुननुप्रतियोग्यसामानाधिकरण्यगर्मव्याप्त
अनुमितिप्रयोजकत्लेप्रतियोग्यसामानाधिकरएयानुपातिदशायांतदसामानाधिकरण्याविषयकावहेतुसमानाधिक
रणभावाप्रतियोगित्वज्ञानानुमितिरुपेयतेश्यनुपपन्न मिस ताहनोपादेयं वेनियाप्यवृत्तिसाध्या नुमितिपूर्व
व्याप्यवानव ज्ञानाविषयसाध्यसर्वथैव प्रतियोगिवैय्यधिकाराय नोपादेयअनुमितिप्रयोजच्यापिशरीरेननिवेशनीय।
तत्रतरितव्याप्तिज्ञानमेवहेतुःसर्वथैवेसनेनयत्साध्य करउलकदाचिदनुमितिपूर्वसाध्येहेतुमसब्याप्यवृत्तित्वज्ञानंतत्रतद
नुमिति निर्वाहायप्रतियोग्यसामानाधिकरण्य मुपादायाच्याहरनुमतिप्रयोजकलमुपयवक्ष्यामागरी मानुगमात्रयभिचारहे
॥२६॥
तिसूचितीसाध्यदेसुपलक्षणाप्रतियोग्यसामानाधिकरण्यानुपखितिदशाभेदेनएकसाध्यकेप्यनुमितिप्रयोजक- व्यापिनदोपगमोपिवाव्यरतिव्याचकु-व्याप्यवृत्तिसाध्यकस्थलैंद्विविधाव्यापिनवव्याप्यवृत्तिसाध्य करतिसाध्य भेदेनच्याप्तिदानावनसंभवतीसतआहसाध्या दिशेदेनेतिसाध्यतावदकादविशेष्यव्याप्तिघटकतयातङ्गेन। दस्यावश्य कलादिसर्थ यद्यपिजायादोगुणकर्मान्यलादिसामानाधिकरण्यापलक्षितस्यसलादयतिरस्त्येवगुणादी सदुपलक्षितसालायनुमितेःप्रमालालथापिगुणदोगुणान्यलारिसामानाधिकरण्यविशिष्टसत्तालिप्रतियोगिक वैशिष्या वाहिन्याअनुमितेधमलातत्रताशानुमियोषयिकव्याप्तिस्वीकारेसलिंगपरामर्शदपिपत्रमस्यादितिताशानुमियोप यिकव्यपिणादिवृत्तिहेतौनस्वीकर्तुशम्यतेऽतःसाध्यतावछेस्कविशिष्टवैशिष्यविषयकानु मिझोपयिकव्यापिशरीष तियोगिताबछेदक विशिष्टवैय्यधिकरण्यपर्यंत निवसतत्रताशातिव्याप्तिवारयतिाप्रतियोग्य सामानाधिकरएपंचेतिः।
गहा. ॥२७॥ नचात्तत्राषिध्यासिस्वीकारेक्षतिविरहगुणगुणाऽन्यत्ल विशिष्ठसत्तावानियाहोतादृशव्याधिसत्त्वेपिवाघनैवहतोदुष्ट वोपपत्तद्रव्यपक्षकताशसाध्यकजासादिहेतोचसमीचीनतायाएबोपगमेशतिविरहातावाधानवतारदृशायौंचमुग सिधा दौजासादिल्लिंगकविशिष्टसत्तावैशिष्यानुमितिमरुपाप्रमात्मक सल्लिंगपरामर्शरपिस्वीकृयते अतएवगंधप्रा गभावावछिन्नीघटोगंधवान्पृथिवीलादियादौवाधानवतार शायांप्रमात्मक परामर्श द्विशिष्टानुयोगिकवैशिष्यावगा हिनीत्रमानुमितिमणिकारेणपगम्यतइतिवाव्यश्चमानुमितिजनकपरामर्शश्यधमलसंपवेतदुपादानमावश्यकमि साशयातूगंधप्रागभावावछिन्नोधटोगधयानपथिवीत्वादिमादीपरामर्शस्यकथंचिदपिनमत्तामभवनागया ताप्रमा त्मकपरामर्शामानुमितिस्वीकारादुणे विशिष्टस्तावान जातिमलादिसादिविशिष्ट प्रतियोगिक वैशिश्य विषय कानुमिति स्थलमुपक्ष्यगंधागभावावृउिन्नीघटगंधवानिमादिविशिष्टानुयोगिकवेशिष्यविषयाकानुमिनिस्थलमसिदिव्यमिवारा ...
संकीर्णवाघोदाहरणखेनानिहितवतोमणिकृतोप्युक्तस्थलेव्याप्तिनास्तीमाशयातीयतेअयविशिष्टनिरूपितएवसमवा यादिविशेष्याविरोधिनोविशिष्टापावस्यप्रतियोगितावछेदकसेवेवसदसमवायरिखथारंगधुपललितपुरुषादिमलविरोधिताह शपुरुषाद्यभावातदविरोधितहिशिष्टपुरुषायभाववैलक्षण्या निर्वाहात नवतदुयलक्षित्पुरुषाद्यभावस्यसघमेनिप्रतियोगिताव खेतकाअपितुप्रतियोगितासमानाधिकरएएवप्रतियोगितावछेदकस्यैवप्रतियोगिनिवेशेषणवाहताहशस्यैवचोपलक्षण वादितितादृशाशावयाविशेषरतिवायंउपलक्षणनडादिना यावृत्तप्रतियोगिनिष्ट प्रतियोगितामांपुरुषवादरतिप्रसक्त तयातन्मातत्वछेदक ताया पर्याप्ससंभवनदेडादरपितवछेदककोटाववश्यमंतभवित्अतएनपुरुषादिमात्रएतदंडा युपलक्षितपुरुषाद्यभावस्यविरोधातदवछिन्नातावमात्रस्येवतहिशिष्टाधावत्वेसत्ता न्यथिवीसमवेतशूमवायुवादियारो ग्रंथक तोट्यप्रवेन रितलक्षणतिव्याप्तिानमपिविरुध्यतेपृथिवीसमवेतत्वविशिष्टाधावस्यवाट्यादौसलेनवायुत्वादरतत्रसाध्ये सतु . गदा० મરટૅપ लात्ताचप्रतियोगितानछेदकावछिन्नासामानाधिकरण्याविधवक्षायामपिनातिव्यामिप्रतियोगितावछेदक लावछिन्न सेंबधे मिधील नगुगदिविशिष्टमत्तानधिकरणत्वादितिवन्नविशिष्ट निरुपितसंबधस्य विशिष्टाभावप्रतियोगितावछेदकत्वेसर्वत्रनसभवती निप्रागुतत्वातअगसाविशिष्टाभावप्रतियोगिता विशेषगांतर्भावनप-साउपलक्षिताभावप्रतियोगितातुदंडादिरूपाव दकोपलक्षितविशष्यएक्यप्तियुपर्गम्यतयोर्विशेषस्योपपादानपत्वातविशिष्टस्यातिरिक्ततामते विशिष्टसत्तापावः सहत्तत्तएवप्रतियोग्यसमानाधिकरणयुभयसाध्यकन्सरगनातिप्रसंगरतिहेतुमतिजनकपरामर्शस्यप्रमालप संगत्यर्थ-व्याप्यवृनिसाध्यकेपिप्रतियोगिवय्यधिकरएयावहिपरामर्शश्यानुमितिहेतुतयाउक्त साध्यस्यव्याप्यतिले पिनातिप्रसंगाप्रसक्तिननुभूतवादिहेतौमूत लादिविशिष्ट मूर्तलादिरपतदुभयलावछिन्नस्यैवचनव्यनितुत्तदुप्सप टी! तिबुद्धिविशेषविषयत्वरूपत्नुभयलावछिन्नस्यतयाच विशिश तिरिक्ततामतेविशिष्टसत्ताविसाध्याजासारिता विवाको भयसाध्यकमूर्तत्वादिहेतावपियथाश्रुतप्रतियोग्यसामानाधिकरण्यनिवेशपक्षनातिव्यामित्रसक्तिरियतिमानेनन्चेया दिनानिराकरीतानचतिसहजतएवप्रतियोगिपदस्यतलावछेदकविशिष्टपरताविनवउभयत्वंउत्तयव्यवहारविषयतो बछेदकन विशिष्टत्वातएकविशिष्टापरतातअनतिरिक्तश्रमिअतिरिक्तमिसनुकानों नतिरिक्तमिसन्निसनिधा नंनुभयपदार्थताबछेदकलावछेदनातिरिक्त त्वलाभायनत्तुपदस्थानुयोगितावछेदकावछेदेनाभाववोधकलव्युत्पत्तेः तावताएकविशिष्टापरत्वमुप्पयनिष्टव्यासज्यवृत्तिधर्मश्राप्तयपदार्थताक्छेदकमस्तुप्रकृतेवउपतयत्त्वमकविशिष्टापरलभवेति शंकाव्युदास अत्रहतुशिल्यबिरहेपिघटत्वपटत्वयोरुनयत्वस्यप्रसक्षतिद्धत्वादितिपटलपवलयो-सामानाधिकरण्यविरहे पित्रोत्तपव्यवहार विषयताबछेदकस्यप्रयक्षसित्तादियर्थःअन्यथातत्रालय व्यवहारानुपपत्ते रितिभावव्ययपिपटल परलोभयमितिप्रती तोकालिदसंबधघटितसामानाधिकरण्यरुपवैशिष्ट्यास्यविषयतासंभवस्तथापिवाव्यवघटत्वोपयंसमवेत मिमादिप्रतीतिव्यवहारविरहेएनयसमवेतमितिप्रीतिव्यवहारयोःसमवायिसमवेतवरूपवैशिष्यविषयतामाअभ्युपगं
गदा.
सिघाः
॥२९॥
तव्यत्यापटत्वपटत्योतयंसम्वेतमिमाहौताशवैशिष्ट्याप्रसिध्याव्यासज्यवृत्तिधर्मएवविषयप्रतिभावातथाचत गेधे
नव्याज्यवृत्तिधर्मविशेषस्यउभयवेवहारविषयतायाअवश्यकत्येएकविशिशपरत्वस्यतनवहारविषयत्वमा
माणिकमितिनभूतत्वभूतत्वोभयवान मूर्तत्त्वादियारावेकविशिष्टापरत्वस्यसाध्यताक्छेदकलप्रसतिस्तथासय
नमितरतयवान्द्रया कारकतानुपपत्तरितिनिटेननुमूर्तलधिकरणमनसिपतत्वमूर्तलोनयनास्तिरति
बुरेकविशिष्टापराभावाचलेबनेनैवोपपत्ति मनसिप्रतियोगिसत्वेनोनयत्तिधमविछिन्नाभावासतादिनि
कचिरेकविशिष्टापरत्वस्यापिउपयव्यवहार विषयतावछेदकत्वमावश्यक मियतआहनवेतितत्वछिनोभायाप्रसे
काधिकरणतिरुतयववहारविषयतावछहकावछिन्नाभाव-तत्वछिन्नमावाता एक विशिष्टापरलावछिन्नाभाषा
तूनअनतिरिक्तरतिविपरिणतनसंबंध प्रतियोगितावदकविशिष्टेनैवप्रतियोगिताअमावस्यविरोधादेक
स्याधिकरणपियासज्यवृत्तिधर्मावछिन्नामावसत्वेबाघकाभावादितिभावःएतेन मूर्तवस्यव्यासज्यरत्त्युमय
॥२९॥
लावछिन्नव्यषि-वारितापिव्यवस्थापिताआवश्यकश्चएकाधिकरणव्यासज्यवृत्तिधर्मावछिन्नमस्ताव अन्य थासमवायघटितसामान्याधिकरण्यनघटत्वादिविशिष्टपटलाद्यप्रसिध्याघरादौसमवायनघटखपरतोतयं नास्तीतिप्रतीतरनुपपत्तेस्तसमवायिसमवेतवरूपवैशिष्ट्यावछिन्नामावस्येवविषयतायाःस्वीकरएीियत्वात अन्यथाएककालीनत्वाहिरूपवैशिष्ट्यावछिन्नस्यघटेलादे समवायनघटादौसलेनतादृशप्रतीयनिर्वाहादिया हचैशिष्ट्याविरहे पिघटलपट त्वयारुतयत्वेनअभावस्यप्रसससिइलादितिननुतथापिव्यासज्यत्तिनिरुतोभये वनसाध्यत्वेनमूर्तलस्यव्यभिचारितासंभवतिएकप्रतियोगिमसपिअधावस्यप्रतियोगिव्याधिकरणस्यैवसाध्या भाव स्यव्यपिचारित्वातव्यपिचारलक्षऐपिप्रतियोगिताबछेदकावन्निवैय्यधिकरण्यपर्यंतस्यानिवेशादियाशंका- निरस्यतिनवतत्रेया दिनाच्यामिरेवव्याप्तिरिष्टेवतथात्वपीतिमूर्त्तत्वस्यमनसितखेपियर्थ उपयबेनेलिउभयवीय
सिधा.
गदा०
f
शिष्टवत्तायामनस्यसत्वादियर्थःतथाचतत्रोप्सयत्वविशिष्ट वैशिष्टयविषयकानुमितेत्रमतयातसयोजकहे तोनस
हेतुत्वस्वीकार संभवःअतएवव्यभिचारलक्षणपिप्रतियोगितावछेदकावछिन्नय्यधिकरत्यपर्यंतभवनिवे
श्यभितिभावःएकाधिकरऐउत्तयलविशिष्टासत्वमानमाहनात्रामयमितीतिमत्रोप्रायमितिप्रतीयभावोनहेतु
तयोक्तउपयलेनैक स्यसलोपगमउभयन्नाधिकरणवृत्तिलायास्ताशप्रतीतिविषयतमाएकस्मिन्नधिकरण
वृत्तित्वाभावनताशप्रतीतेश्चमलयावश्यकलाताशप्रमाविरहोपपत्ताननुप्रतियोग्यसामानाधिकरण्यस्याभावविशेष
गवलक्षणसंतपस्वैय्यर्थधमायधिकरणनिष्टवन्याहिशेरस्यप्रतियोगिसमानाधिकरणलेनैवसाध्यतावशेदकस्यता
तियोगिताबछेदकतायाअकिंचित्करलादिसाशंकयोसांप्रदायिकोपदर्शितमसंतपदप्रयोजनमाहासंतपदेचेतिअसंताभाव-
त्वनिरूपकप्रतियोग्यसामानाधिकरण्यस्येतिलाभाययग्रिमणान्चयःस्वंयस्यप्रतियोगिनोभसंताभावस्तारशप्रतियोग्यसामा
नाधिकरण्यपर्यंतस्यानावविशेषणत्वलाभायसर्थःअयंतापावत्वनिरूपकप्रतियोगिताया तिप्रतियोगिता नवछेदकेस्त्र
॥३॥
याप्रतियोगितानिविष्टात्तत्रायताभाववरूपानुयोगितानिरूपकलविशेषणस्यलाभायसर्थःकमेएव्यावृत्तिमाहअन्यथति सर्वस्येवाभावस्यत्तिहेतुसमानाधिकरणतावत्वेनोपादेयस्यसर्वस्यगोवायलावस्यसर्थःखसमानाधिकरणाभावांतरभि ननातवंयस्यसमानाधिकरणंताशघटत्वाभावक्षेदवलादियर्थः सरूपानतिरिक्तलालूगोत्वायभावरूपाधिकरणार चूपत्वादभावाधिकरणकानावप्रतियोगिका भावस्याधिकरणमूताभावस्वरूपतेतिसिद्धांताहितिभावाप्रतियोग्यसमा नाधिकरणलावस्यदुर्लभलापत्तेरितिगोलायभावानामयेताभावत्वनिरूपक गोत्वादिरूपातयोग्यसमानाधिकरणखेपि स्वनिष्टदत्वनिरूपक्रघटलायभावप्रतियोगिसमानाधिकरणत्यनियमादितिभावप्रतियोगिताबछेदक संबंधनप्रति योग्यसामानाधिकरण्यनिवेशसर्वत्रनताशाभावाप्रसिद्धिक्तुिविशेषताविशेषण साध्य तास्थलेतन्मत्तेऽभावेसा ध्यताबछेदक संबंधावछिन्न प्रतियोगिताकत्लस्यनिवेश्यलात साध्यताबछेदक संबंधश्यलत्रनिवेशेपितवेतदप्रप्तिद्दिष्टव्य।
सिन्धी गदा ॥३१ अयंताभावलनिरूपकप्रतियोग्यसामानाधिकरण्यनिवेशेपिसर्वषा मेवाभावानांकिंचित विशिष्टस्वाप्पावदिरुपायताभावलनि पप्रतियोगिसामानाधिकरण्यनियमाततहसमानाधिकरणामावाप्रशिदे-यादाप्रतियोगितेयादिनावक्ष्यमाणारीतेच्नु सरणेप्रतियोगिन्यत्यताधावलनिरूपकलनिवेशवयीमंत्राखरसवीजमवहेतुसमानाधिकरणेतिहेतुसमानाधिकरणस्य भेदलनिरूपकाभावांतरापप्रतियोगिसमानाधिकरणलेपिविवक्षितायंताभावत्वनिपकप्रतियोग्यसामानाधिकरएयचा नूगोलाभावादिष्टवाभावादिरूपसाध्यस्यतन्निएखदात्मकस्यतस्यप्रतियोगित्वारियर्थःअभावसाध्यकतिपटखाशा वादिसाध्यक्पटवाहिसाधनयर्थ अयंताभावत्वनिरूपकप्रतियोगिता निवेशेपिसंबंधांतरावछिन्नसाध्यायंताभाव प्रतियोगि तावारणायसाध्यतावछेदक मंबंधावृछिन्नत्वनिवेशध्रौव्यएतद्विशेषामनर्थसाध्यतावछेदकसंबंधनप्रतियोग्यसामानाधिक रण्यस्यापिसतेनप्रकृतप्रतियोगितावदसामानाधिकरएपस्यैवनिवेशनीयतयासाध्यनिष्टप्रतियोगिताश्रयासामानाधिकरण्यस्या पिसलेनमतपतियोमितास्सत्वधिकरणवृतित्व विशिष्टाभावेऽसत्वनाव्यात्मप्रसक्तरिसस्वरसवीसंप्रदायानुमतासंता ॥३१॥ FREET भावलनिरूपकप्रतियोगितानिवेश्पक्षेऽतिव्याप्तिमाशंकतेजयसादिनापागोत्वमितिकालिकसंबंधनगोगोत्यौहेतुसाध्य ललानायगामानयगोत्वादितिप्रतिज्ञाहेतुबनमिधापकालिकसंबंधोवछिन्नवृत्तिवोधकदाप्रययघटितोदाहरणानिधानवमये पिप्रलयस्यतिव्यभिचारनिरुणकहेलधिकरण स्ययादिःबंसललेनात्यताभावानधिकररावादितिप्राचामनुमत्तधसमाग भावयोग्यता भावविरोधित्वमादाएतदेवाग्नेनिरालयसमाधेयोअथकालिकसंबंधनध्वंसारिमपिकाले सताभाववृतावविरोधःमहानाला दौसमवायादिसंबंघनरूपाताभावस्यसेनिमतलातूनचकालिकसंबंधावछिन्नवायताभावस्यतत्सबंधावछिन गोध्यं सास ताना वरूपतायाअसतामावस्यत्रितयप्रतियोगिकत्वमंगीकुतिःप्राचानरूपगमातूकालिकसंबंधरुप प्रतियोगितावछेदक संबंधेनगो सवतितत्संबंधावच्छिन्नगवाभाववृत्ति तेषामनुमत तिवायएवमपिकालिक संबंधनप्रतियोगिमपितेन सेबंधेनासंताभावस्य कालिकसंबंधनवृत्तावविरोधात लेनसंबंधनप्रलयवर्तमानमसंताभावमादायातिव्यासिवारणसंप्तवातअभावस्यसंबंधविशेष निवेशप्रयोजनाधावातूनचप्रतियोग्य सामानाधिकरण्यनाघटितापिच्यामिरनुमियोपथिकीतविशेषणानुपछितिदशाया मण्यम मितेरानुभविकतायावश्यमाणसाततवाभावस्यसंबंधविशेषोऽवश्यमेवप्रवेश्यःअन्यथाहेतुमतिकालिकादिसंबंधेनवर्तमा
सिधा
महा.
॥३२॥
नंसाध्यासावमादायाव्याप्तरितितादृशव्यामरेवोक्तालेघमालप्रसंगपरायग्रंथर तिवाव्यंयत्रहेतुमति साध्याभावकालिक
संबंधनवर्तततत्रप्रतियोग्यसामानाधिकरण्यपटितव्यावसतुतानिवृहिात्प्रतियोग्यसामानाधिकरण्यागव्यिाणिग्रह
स्यत्रमत्वोपगमेक्षतिविरहाताशव्यापावप्यभावस्य संबंधविशेषावशात्मैव प्रतियोग्य सामानाधिकरण्यानुपस्तितिदायों
सत्तावान्द्रध्यत्वादियारावयत्रातस्यानुमितिरनुभवसि दातदनुरोधनभावसाध्यदैशिक विशेषणता विशेषणहेतुमदृत्तिल
गर्भायाअपिव्या मरनुमितिप्रयोजकतावाव्यातथासतितादशव्यामिप्रमामादयोक्त लेनुमितिप्रसंगपरतयाएतदथ
स्यसामंजस्यात्न प्रतियोग्यसामानाधिकरण्यगर्भव्याप्लोअभावस्यसंबंधविशेषानिवेशादभावीयसंबंधविशेषागर्भ
प्रतियोग्य सामानाधिकरण्यगर्भव्यभिचारग्रहविरोधिले नैवप्रतियोग्य सामानाधिकरण्यगर्वतगर्तव्याप्तीअनुगमप्यतया
रेवानुमिसोपयिकतायावश्चक्तव्यतयाअभावीयसंबंधविशेषघटितव्यामिरहस्यताराव्यपियारयहाप्रतिबंधकृतयाताया
व्यापान मिसूपयोगितानिवहिरस्तिवाच्यताशयाधिसंग्रहायेवाभावीयसंबंधविशेषघटितप्रतियोग्यसामानाधिकरण्यच
टितव्यभिचारग्रह विरोधित्वेनव्यापी नामनुगमनीयत्वात तावतायभावीयसंबंधविशेषापटित प्रतियोग्यसामानाधिकरण्य
॥३॥
घटितव्याप्त-संग्रहसंपवाताएवेससव्यावर्तकाभावीयसंबंधघटितप्रतियोग्य सामानाधिकरण्यघटितव्यापितानादप्यनुमि ति-स्यादिति चेदिष्टमैवततएवंसतिप्रतियोग्यसामानाधिकरएयगाभावीयसंबंधविशेषपटितव्यातिप्रमातोप्युक्तस्थ लेऽनुमितिप्रसंगोरिइक्वेितकाक्षतिरस्माकं वस्तुतस्तुदीधितिकृतास्यनिष्कर्षीयहेतुमतिप्रतियोग्यनधिमरगत्व निवेशकल्पप्रतियोगिव्यधिकररावघटितव्यापावभावीयसबंधविशेषनिवेशस्यनिष्प्रयोजन त्वपिप्रतियोग्यनधिकररावंग त्वविशिष्टस्यहेतुमदृतित्वविशिष्टस्यपिसंयोगायेभावस्यकालिकसंबंधेनहेलधिकरणकालवृत्तितयाअव्यामिप्रसंगात्एकसे बधेनैकाधिकरणवृत्तित्वविशिष्टस्याप्यन्यसंबंधेनाधिकरएतरवृत्तित्वातूप्रतियोगिसामानाधिकरण्यासावानवशकल्येषिगु गादौत द्विशिष्ठस्यसयोगाद्यन्नावस्यकालिकसबंधन कालवृत्तित्वातत्तत्कल्पच्याप्नरावस्यकलातूनचप्रतियोगितामानाधि करण्यविशिष्टस्यत्तस्यकालवृतित्वप्रतियोगिसामानाधिकरण्याभावविशिष्टस्यनतहत्तिसंप्तवःतावाभावनिशिष्टस्यएका. धिकरणतिलेप्रतियोगिसामानाधिकरण्याभावविशिएसंयोगाद्यभावस्यदेशिकविशेषतयापिव्य वृत्तिवप्रसंगादिति
भावसाध्य व्यमि-वारिणि पावस्यदेशिकविशेषणतानिध्युपगमेऽतिव्याप्यासाध्यनिरुपित प्रतियोगितायछदकसंबधनिवेश
गदा
॥३३॥
बाध्यं विरोधिनोलविाभायो कालिकसंबंधेनैकाधिकरणवृत्तितावतूतावाभावविशिष्टस्यापिकालिकसंबंधेकत्रवृत्तौति सिधी
रोधाभा यातायद्यप्यमावस्यदेशिकविशेषणतासंबंधनिवेशसमवायसैबंधावछिन्मजायभावसाध्यकजानिलादिहेताव्यति
जायाहिरूपहेतुमत्तिताशसमवायसंबंधेनवृत्तेप्रसिद्धःतथापिसाध्यनिरूपितप्रतियोगिताबछेदकसंबैधातिरिक्त
बंधनयासाध्याभावस्यवृत्तिस्तदन्यहेतुमदत्ते प्रकृतप्रतियोगितानिरपितानुयोगिताछेदक सेबेधेनहेतुमतिवृत्तविभा
वविशेषणत्योपगमान्नदोषउक्तलेहेतुमतिकालेकालविशेष्यत्तित्वविशिष्टनिसस्यायेताभावप्रसिद्यातिव्याप्रिसंगति:
असताप्रावतघटकनिसत्वारापरिसज्यध्वंससाधारणसंसगभिावत्वनिवेशेमहामलयगोखरूपसामान्यधर्मावछिन्नप्रति
योगिताकध्वंसोपगेतृमतध्वसमादायोत्तस्थलातिव्याप्तिःशस्यतवारयितु मिसाशंग्याहसंसगक्षिावेतिदेशिर विशेषगत
यापिध्वंसस्य कालवृत्तिलमिमाशयोनात रोकासंगति अन्यथाऽभावस्यलाशसंबंधेनवृत्तिनिवोऽयताशावमिवध्वंसम
प्यारायातिव्याप्ते?वरित्यातूनचप्रतियोग्यधिकरणमहाकालेगावेसस्यदेशिकविशेषरातासत्वेपिप्रतियोग्यनधिकरणप्र ॥३३॥
लयेतस्या नावासंबंधोऽप्रामाणिकतिवाच्येयपाधिविशिष्टस्यप्रतियोग्यधिकरणलेलहन्योपधिविशिष्ट स्यैवमहाकालस्य तहक्षावाधिकरणतयामहाकालस्यदैशिक विशेषणतयाध्वंसयलेप्रलयात्मकोपाधेरपितादृशासंबंधेनतदाधारतायाआव श्यकलातूअन्यथाप्रलयेगौनास्तीतिव्यवहारानुपपत्ते अथवानिवर्षदीय प्रतियोगिवैय्यधिकरएनकल्याषिप्रायोदात कल्येप्रयोजनासावदभाववृत्तिविशेषानिवेशातनवातावत्तिविशेषानिवशे कालिकसेबंधनगवासंताभावस्यपिप्रलय तेसंसर्गामावमात्रपरतोक्तिविरोधरतिवायंप्रतियोगिताबछेदकसंबंधनत्तत्प्रतियोगिनोधखस्यहे त्वधिकरणे बाधातू गवासंतासावस्यप्रतियोगिव्यधिकरएवाभावात्सस्यतत्प्रतियोगिनोसंताभावस्य प्रतियोगितावादकौशिक विशेष एतासबंधनकालेऽसलात्प्रतियोगिवेय्यधिकरण्यमक्षतमेवयदास्य इतिअनवव्यभिचारनिरूपकाधिकरणंखंडप्रलयान न्यद्रव्यानधिकरणेतस्मिन्मएकासतातपुनणु कोपसायनुरोधनपरमाणू नास्यंदखीकारस्यावश्यकतालातथाचहलधिकरण तत्रमणुकसामान्यधसागभावयोरसत्वादतिव्याप्तिरितिभाव-अएछनाशानुगुएक्रियायाउत्तरसंयोगनाश्यायाअधिकरणेचर
गदा
॥३४॥
मपरमाणुसंयोगनाशपमहाप्रलयपूर्ववितीयक्षेणेमणुक्सामान्यध्वंसप्सत्वादनापत्तिव्याप्सिनक्विारसहसतोयदादृष्टमितिता सिधा
नत्वमात्रेण साध्य तायामलेगईश्वरीयतामसत्तारयंसहेतुरेवेसतीजन्यमितिनिससुखाभिषत्ति मुक्तिरितिमत्तउप्रलयेपिमहा
मनिजन्यज्ञानसत्वात्सहेतुत्वसंभवतीनिअतोदु:खतिजन्य मात्रेप्रयदृष्टस्य हेतुतैयामहाप्रलयाच्यवहितप्राक्क्षणे पितजनकी
भूतस्यादृष्टश्यावश्यक इतितदानन्यतानत्वदुःखत्लायवछिन्नधसमत्वानोपदर्शितस्थलयो रितिव्यापि संभवतीस्तःस्थलांतर
मायदातस्येतियहात्मसमवेतादृष्टनमहाप्रलयजनक सतत्पदेन विवक्षितःव्यभिचारश्चात्रवंडप्रलयसुषुप्यादौ ववोध्यःरवड
प्रलयनिष्टयणुकादिध्वंसम्यछणुकलादिरूपलामा-याधविछिन्न प्रतियोगिताकत्वासंभवव्युत्पादयतिनहतितयोबसपा
गभानयोःसामान्याभावलमतपिसामान्यधर्मावछिन्न प्रतियोगिताकलमतपिध्वंसप्रागभावयारसंताभावाविरोधित्वमतेनत
योस्तथालमिसेतत्मचयितुंमतेपीतिएक विशेषेतिएकविशेषप्रागभावतिनसामान्यावछिन्नधंसस्यविशेषांतरध्वंसवतिन
सामान्यधर्मविछिन्नेप्रागभावस्यसंभवत्यर्थःअन्यूनानतिरिलतिधर्मश्यैवावछेदलतयातलालीनध्वंसादिप्रतियोगितामू ॥३॥
न्यानागतादिपदार्थसाधारणस्यतादृशंपतियोगितावछेदक लासंभवादितिभावयद्यप्यमहाप्रलयवृत्तयोपिगोवंसाप्रसे कमेककगोव्यक्तिमात्रवृतियोगिताकारतिनकस्यापिध्वंसस्यप्रतियोगितायाःसमनियतंगो वंतथापिचरमध्वंसस्ययावदो प्रतियोगिकत्योपगमतलतियोगितावछेदक लंगोत्वस्यसैलवतीसशिप्रायसंसर्गाभावत्वनिवेशेपूर्वतिस्थलमुपेक्ष्यय गुकादिसाध्यकस्यदादिहेतुक स्थले तिव्याप्पिरतिहितावस्तुतस्तु सप्रागभावयोर्यधिकरणप्रतियोगिकलविरहाचरम गाध्वंसस्यपियावदोपतियोगिकवनसंभवतीतिध्ययंविरोधिनःप्रतियोगिनोऽधिकरणकालेएक्चेदभावोवतततदा सुतरोध्वंसप्रागभाववतीकालेप्रलयादोबसौवर्तततिसूचनायप्रतियोगिमतवेतिदृष्टांत विरोधाभावातवाधका भावान्तथा चहेत्वधिकरणेप्रलयादोगोवायवछिन्नासावसत्वान्नात स्थले तिव्यापिरितिभावःनवप्रलयगोत्वाधवछि नाभावोऽप्रामाणिक प्रयक्षायोगानुमानस्याप्रयोजकत्वादितिवायंप्रलयेगौनास्तीतिशब्स्यैवप्रमाणत्वातन हिताहशवाक्य स्याप्रामाण्यकश्चदुपैतिन सादिरेवतत्रनेत्रर्थोनार्यताभावरतिवात्यअन्वयितावछेदकसमानाधिकरणप्रतियोगिता
मदार
सिधा
॥२५॥
कामावमात्रस्यनत्राप्रतिपादनेतिप्रसंगातदवछिन्नप्रतियोगिताकाभाववोधकत्तायाएवत्तस्यव्युत्पन्नतयाप्रसंताभावमात्रस्य
सामान्यधर्मावछिन्नप्रतियोगिताकतमतध्वंसादनत्राप्रतिपादनासंपवातूअन्यथाप्रतियोगिमतितध्वंसप्रागभाववतिचकाले
कालिकसंबंधावछिन्नप्रतियोगिताकस्यासंताधावस्यावृत्तीअसंताभावस्यताहशार्यतामावस्यकालमात्रावृत्तिलेतिदेशिक विशे
घणतयेसादिननुध्वंसप्रागभाववतिभयंताभाववृत्तीतस्यतविरोधितावत्प्रतियोगिमतितहसातस्यप्रतियोग्यविरोधिताव्या
पद्येताविशेषादिसताहयात्त्वितिएकस्यप्रतियोगिमतःकालस्यदेशभेदावछिन्नंप्रतियोग्यनसदेशावउिन्नतशादीश
कसंबंधेनकालिक संबंधावछिन्नाय ताशाश्वत्वंताचप्रयोग्यताक्योरेकावछेदेनएकनावर्तमानवंविरोधितंतावताप्यक्षतमेव
तिभाव-अपरस्यध्वंसाध्यविरोधिवजयताभावस्येतिभावाननकालेवृत्तोदेशस्यावछेदकलेकिम्मानमतआहदेशकातस्येवेतियथादे
शदेशिकसंबंधावछिन्नामावस्यरत्तौकालस्यवछेदकलमिदानीतगोनीस्तीयादिप्रतीतिचलातूतथाकोलेकालिक संबंधाव
छिन्नाभावस्यवृत्तौ कालस्याक्छेदकलत्तावपिदेशविशेषावछेदकत्वस्यावश्यकलेतथाविधप्रतीतिबलादेवताशप्रतीतःका
॥३५॥
लावछेदेनदेशवृत्ति ईशावछेदेन कालवृत्तिविषयत्यत्रविनिगमकाभावातूअवछेदकखाधिकरणलयोरुभयोरेवसप्तम्यर्थला दितिभावःप्रतियोगिमयपिकालेगवासंतासावस्यवृत्तीतस्यासमानाधिकरणोतेनवारणतकथंतमादायोक्तातिव्यनिवार्य तेरस तआइतन्ये चेतिप्रतियोगिशून्येप्रलयादावियर्थन्तदभावस्पगवायताभावस्यप्रतियोगिव्याधिकरणलात प्रतियोगिसामान्याधिः करण्याभावयत्वातसामानाधिकरप्यस्याव्याप्यवृतितामतएवप्रतियोगिसामानाधिकरण्यासावस्याशावविधोषगलात अन्यथा संयोगिसत्तादियादाववातिव्यापि-तस्यव्याप्यवृत्तितापक्षचप्रतियोग्यनधिकरणवृत्तित्वस्यैव निवेशनीयतयाप्रलयादिवृत्तिगवा संताप्तावस्यान्त्रप्रतियोगिसमानाधिकरण खेपिलक्षगघटक लाव्याघातादितिभावःसंसर्गाभारलतरपटितासंतासावत्या यसिपीलतले नानवस्थामाशंकतेनचेनिसंसर्गाशावविशेष-सहातन संसभिावःसंसारोपःताहास्यानिरिक्तसंबंधेनप्रति योग्यारोपातड्दन्याचतिवेतिलाव्यवहितपूर्वक्षण रछेदेनततोऽन्यसिमन्वतियद्यतदन्यत्वेसर्थ-तत्रजन्यषष्टयर्थसप्तमी नियमांतरस्यविशिष्टधीव्यावतविशिष्टधीनियामकत्वरुपसंबंधत्वपकनियमस्यअत्रसंसर्गाभावत्वशरीरनक्षतिरितितहद . पदा० ॥३६॥ न्यावृत्तित्वस्यनियमस्यैवतत्रप्रवेशनीयत्वारितिभावःखमतेनियमानंतीवस्यानुपदेवश्यमाणत्वादाहरियुक्तनियमाप सिधा. टितमितिआरोपस्यानावबुद्धिहेतुतायानियुक्तिक लात्तादात्म्यातिरिक्तसंबंधावछिन्न प्रतियोगिताकामावलस्यैवसंसभा वत्वादितिभावःप्रयोजन विरहरतिसाध्यतावछेदकसंबंधेनयादशप्रतियोगितावछेदकावछिन्नानाधिकरणलेहेतुमतस्ता शप्रतियोगितानवछेदकत्वस्यनिवेशनीयतयाअंन्योन्याभावत्वादिनिरूपकप्रतियोगितादायदोषाप्रसक्तरितिभावःप्रतियो गितावछेदक संबंधनप्रतियोगिवैय्यधिकरण्यानवेशकल्यमभिप्रेमाहाव्यानिश्चेतितन्मतेसंबंधोतरावछिन्नसाध्या भावमा हाय दोष वारणयसाध्यताबछेदक संबंधावछिन्न प्रतियोगितायाएवनिवेशनीयतयातादास्यसंबंधेनयत्र साध्यतानत्रसा ध्यतावछेदकसंवेधावछिन्नसंसर्गाभावप्रतियोगित्वाप्रसिद्माअव्यातिरप्यापद्यतसर्थःननुविषय तायावयनियमकवेन प्रतियोगिवैय्यधिकरण्यसंबंधित्वाभिवेशानातिव्याप्तिरिमृताहविशेषतिदिगपाधीनोदोवृत्तावच्छेदकलमेवनवधिकर ॥३६॥ एत्वमिनिमतेमन सोमूर्त वपिनदैशिकविशेषणतयाअधिकरणलमितिद्रव्यलमात्रस्यहेतुलेमनोरूपहेलधिकरणएक्साध्या भावः प्रतियोगिव्यधिकरणइतिनातियामिसंभवनसतोमतोन्येतिदिकालौनेखरादतिरियतेतिमतेसहेतुरेवसताठलांतरेतामाहना तीतिसाध्यशून्यानामयीतिसाध्यतावछेदकसेवेधेनेसारिःएवंबंधिकरणलस्थानेसंबधित्वनिवेशेषन्योन्योभावोपीतितयाचन तादात्यसबंधनसाध्यतायामव्यापिरितिभावःतादशिष्टस्यप्रतियोग्यसामानाधिकरण्यावधिन्नस्यतेनेतिकपिसंयोगिएतद्ध क्षलादिसादोकपिसंयोगरूपसाध्याभोवस्यगुणादीप्रतियोगिसामानाधिकरण्याकछिनलाववखेपिहेत्वधिकरणीभूत वृक्षादे नपिसंयोगसामानाधिकरण्याभावविशिष्टपिसंयोगाभाववलंयत्रसामानाधिकरण्यविशिष्टवत्वंतत्रदशावविशिशेधिकरण त्वाप्रययातूअतःसाध्याभावोनलक्षाघटकरतिनाव्याप्तिप्रतिभावाहेत्वधिकरणवछेदेनपत्तियोगितामानाधिकरण्याभावनि वेशनेनाव्याप्तिधारणस्यमुकरत्वेपिमूलोयातहेतुसामानाधिकरण्यांशनिवेशय्यर्थमियानतथाविवक्षितसार्वभौमेनारतप्रतियो ग्यसामानाधिकरण्यावछेदकीभूताधिकरणावछिन्नहेतुसामानाधिकरण्यस्य चालावविशेषणत्वमुपेक्ष्य उपाध्यायमतेप्रतियोग्यसमाना धिकरणतरूपविशेषणवैशिष्ट्यावछेदेनहेतुसामानाधिकरण्यरूपविशेषणवैशिष्ट्यनिवेशनएवलापवमियालायतदनुपाधिताहीधिति कारण प्रतियोग्यसामानाधिकरण्यावछिन्नहेतु सामानाधिकरयनिवेशितथाश्रुतमूललयोऽयमेवार्थ प्रतियोग्यताभानाधिकरण्यहे.
सिधी
गदा०
1॥३७॥
तुसामानाधिकरण्ययोरुद्देश्यताबछेदकविधेयभावस्यविवक्षितत्वादुद्देश्यताबछेदकविधेययोरखधावूछेदकभावलातस्यव्युत्पतिसिद्धत्वातू-
प्रतियोग्यसामानाधिकरण्यस्यहेतुसामानाधिकरण्यावरकरूपवत्वस्यसलादिव्याप्सिलाहितिसार्वभोमोलदुषणमेत मते निरवकारीताटायो
सावनेनपारिभाषिकस्यैवावछदकलस्य विवक्षित्वात तादृशंस्यचतथा विधहेतुनावछेदकव्यावृत्तलात अन्यथाविषयितासबंधनघटत्वावछि
नस्यतानलादिव्याध्यतायादुर लात्तादशसंबंधेनज्ञानत्वारिसामानाधिकरण्यतानविषयतारपघटलारक्छेदकलातनवव्याप्यत्तिसाध्यका
व्याप्तिवारणयप्रतियोगिसमानाधिकरणमित्रवरूपप्रतियोग्यसमानाधिकरणत्वमेववनिवेश्यतोकिमुक्त विवक्षयागुणदोप्रतियोगसामानाधिकर
ण्याभोवतोपिकपिसयोगाभावादे प्रतियोगितमानाधिकरण भिन्नावविरहातपादस्याव्याप्यवृत्तिलानुपगमातस्यताहतदातीतिप्रतियोगिमती
सर्थनार्थःनप्रतियोग्यसमानाधिकरणपदेन विवक्षित अव्याप्यवृत्तीतिकपिसंयोगीसत्वादियाहाविसर्थःअतिप्रसंगादितिकपिसंयोगरूपसाध्या
भावस्यद्रव्याटोप्रतियोगिसमानाधिकरणतयातन्नित्वविरहेणलक्षाघटकलादितिभावःअंत्रवसामानाधिकरण्यस्याव्याप्यवति ताया प्राकूत्यं
दूषितलातूप्रतियोगिसामानाधिकरण्यामावनिवेशपक्षय्यतिव्यामिवारणमशक्यरसेतादृशानुपपत्तिमवयसादिकल्पांतरानुसरणबीनत्या
व्यावष्टेपवेतिअसमानाधिकरप्यनिवेशकल्पवेसर्थ-ज्यस्वरसादिसनेनान्वयःप्रतीतेसंयोगाभावगुणेनसंयोगसामानाधिकरण्यामियादिप्रती
ते अन्यथागुणदिनिष्टसामानाधिकरप्यावछेदकलायशावविषयकलयाकपिसयोगीयते त्वादिसादावपिपिसयोगादिरूपसाध्या मावस्यप्रतियोगिवे
॥३॥
यधिकरण्यावछेदकगुरगादिवृत्तिलावछिन्नतयालक्षाघटकतैक्सव्यामिरत आहातचेतिप्रतियोगिवैय्यधिकरप्यु-चेसर्थ हखधिकररोहेल धिकरणनिरूपितएतकल्पवयकहेतुसामानाधिकरण्येने निवेश्यमेवेतिभावःएक्वतधिकरणनिरूपित प्रतियोग्य नधिकरणवृत्तिलमे वाभावविशेषगदयनतुतवछटकावछिन्नलगनतिप्रयोजनकत्वात् वृत्तीप्रतियोग्यनधिकरण निरपितत्त्वहेलधिकरणनिरूपित त्यो निवशापेक्षयातनहेलधिकरणनिरूपितलस्यहवधिकरवप्रतियोग्यनाधिकरणत्वस्य निवेशेवलाघवमियालोच्यत्तथैवनिष्कर्षयति मतियोग्यनधिकरणीभूततिप्रतियोगिताक्छेदकावछिन्नानाधिकरणसर्थःतेननदार्शतातिव्यामिन्यस्यकस्यचिदिसादिषश्येत्तानांब नधिकरणत्वमिसेनेनान्वयः प्रतियोगितावछेदकावछिन्नस्ययस्यकस्यचिदनधिकरणलंखप्रतियोगिताबछेरकावधि-नधिकरणप्रति योगिकदमानात सामान्यस्यानधिकरत्ववप्रतियोगिताबछेदकलनान्गतीकृतप्रतियोगिलावछेदकावछिन्नाधिकरणत्वावछि मोद प्रतियोगितावछेहतयतिवििितप्रतियोगिताबछेदकत्तत्तद्यक्तित्वेननिवेश्यतत्वछिन्नाधिकरणत्वावछिन्नदोवाविव क्षितसर्थ नव्यमतेसंयोगसामान्यानावस्यकेवलायितयातत्रसाध्येसत्ताविसदेतुरेवरसतोद्रयवाभाववान्वेतितप्रति योगीतिसयोगरूपसाध्याशावप्रतियोगिमर्थ तन्नतसंयोगवावछिन्नाभावाधावस्यत्तत्तत्संयोगादे संयोगसामान्यानतिरतवादि गदा० सिधा ॥३८ लिप्तावस्यत्वरुपाचावस्यएक व्यक्तिकतयाव्यक्तिविशेषाभावरूपप्रतियोगिसामानाधिकरण्यनघटतेय तस्तस्यकिपिविशिष्ठ खातावरुपप्रतियोगिसामानाधिकरण्यमाहनियवादीतियादिनाजन्यतारिपरिग्रहान नुविशिष्टामावा विशिष्टस्यैवद्युतम्यप्रति योगिनतुशुदस्यतस्यतिकशुद्रव्यत्वस्यप्रतियोगियधिकरण्यानुपपत्तिरियतआहवाभावतिनवसर्वस्यैवासावस्यपूर्वक्षणदिव तित्वविशिष्टतापावरूपप्रतियोगिसमानाधिकरणलयाप्रतियोगियधिकरणभावाप्रमियाना तिव्याधिसंपतिवाच्यप्रतियोगिताब चरकसंबंधनप्रतियोगिवेय्यधिकरण्यानिवेशपक्षेऽसंभवस्यसाध्यतावछेडेकसबंधनद्वेय्यधिकरण्यानवेशपक्षस्वरूपसंबंधावछिन्नसा ध्यकस्लेसाध्यतावछेदक संबंधेनसर्वेषामेवाभावानांप्रतियोगिसमानाधिकरणलाव्यासे प्रसत्याय-संबंधनवप्रतियोगिताक्छे कावछिन्नानधिकरणलेहेतुमस्तत्संबंधावछिन्नतदसावीयप्रतियोगितायोसाध्यतावछेदकसंबंधावछिन्नत्वसाध्यताबछेदकधर्मा वछिन्नलोभयाभावएवविवक्षणीय एवंवोक्तस्छेलवरपसंबंधनप्रतियोग्यनधिकरणलाप्रसिदावपिसंयोगादिसंबंधेनपटायवछिन्न त्वोभयानावस्याक्षतत्वात अतिव्याप्तिरियभिप्रायाताकेचित स्वप्रतियोगिसामान्यानधिकरणहलधिकरणकलेनगगनाभावएवताश प्रतियोगियधिकरणानचस्वप्रतियोगिसामान्योतर्गतनियवादिविशिष्टगगनाभावासावरूपप्रतियोग्यधिकरणहेलधिकरणकलेन तस्य રૂ नतथासंभव तिवाच्यनिसएवनिय त्वशिष्टगगनाभावाभावानास्तीतिप्रसयातत्तयसयस्यचनिसलेनियत्व विशिष्टगगनाभावा भावाभावत्वकल्पनेनैवोपपत्तेर्गेगनार्भवतरकल्पनातूनिसत्वविशिष्टगगनावावाधावस्यगगनाभावाप्रतियोगित्वादिसाहुस्तन्नत थापिपूर्वक्षणवृतिलविशिष्टगगनाभावासावरूपप्रतियोग्यधिकरणहेलधिकरणकलेनगगनाथावस्यप्रतियोगिव्यधिकरण त्वाम्भवात् पूर्वक्षणावृत्ताववृत्तावपिपूर्वक्षणवृत्तित्वविशिष्ठेगगनाभावातारों नास्तीनियस्यानपूर्वक्षणविभावत्वस्यपूर्वक्षणवृत्तित्वकल्पयि तुमशक्यतेनागनाभावानतिरिक्त विशिष्टगगनाभावएवतत्त्स्यकल्पनीयतयापूर्वक्षणवृतित्वविशिष्टगगनातावाभावगगनाधावप्र तियोगिलावश्यकत्वादितिखस्पसबंधनगगनावृत्तिमलतुनैषदोषरतिध्ये येआत्मनिसंयोगसामान्यानावस्यसर्वमतसिड्तविर हातकपीतिजन्यन्यवृत्तिहेतुकेलधिकरणजयदत्यगुणसामान्यानावस्यापिउत्पत्तिकालावछेदेनखमतेसत्वातत्रताशप्रतियोगिवे यधिकरप्यनघटतेषतआसत्वहेतुकानुसरणगुणसामान्याभावत्वस्यकपिसंयोगस्वरूपा भावप्रतियोगितावछेदकत्वस्फुटीकर्तुक पिसयोगानोगुणत्वकीर्तनंतलतियोगिताबछेदकेतितथावतादशाक्षावाअपियलिलित्पतियोगितावछेदकानछिनप्रतियोगिव्य- घिकरणएव तत्पतियोगिताबछेदकलात्कषिसंयोगाभारत्वस्येपियपिरितिभावःयारोलिययत्प्रतियोगिताक्छेदकावछिन्नाधिक
गदा०
सिती.
॥३॥
रणवावचिन्नभेदवत्तभिसर्यःकपिसयोगिएतत्वादियादौयत्किंचित्कपिसंयोगादिव्यत्यनधिकरणलेपिहेतुमत कपिसेयोगत्वावठि
न्नप्रतियोगितावदकावछिन्नाधिकरणासामान्यपदयत्वासंपवात्यत्पदेनताशीप्रतियोगितोयातुनशक्यतर तिनाव्यामिद्रव्यत्वाभा
क्वान्मत्वादिसादौहेतुमतोदयादेर्विशिष्ट्व्यवायभावरूपप्रतियोग्यधिकरणलेपिद्रव्य वातावलावछिन्नायाप्रतियोगितातदयद
कावछिन्नानधिकरणलाततस्यलक्षणघटकतेतिनातिव्याप्ति-कपिसयोगामाववानात्मवादिसादौचकपिसैयोगाभावत्वावछिन्नाया
प्रतियोगितातदवछेदकावछिन्नाधिकरएमवस्तुमक्तुिगुणसामान्याभावत्वावछिन्न प्रतियोगितावछेदकावछिन्नानाधिकरणमेय
तनवछेदकमेवसाध्यताक्छेदकमितिनाव्याप्तिरितिभावान वैघटलायवछिन्नप्रतियोगितावछेदकावछिन्नानधिकरणधूमवतू-
ताधाप्रतियोगितानवछेदवेत्रवन्हितमियाकारकस्यानावकूटावगाहिनःसमूहालेवन तानस्यैवानुमितिहेतुतयाविधिष्ठपरामर्शस्यानु
मितिहेतुत्वानुपपन्नअभावकटघटिततयाप्पि?यत्वापतिथेतिवा-व्यहेतुमन्निष्टप्रतियोगितायोस्वायछेदकावछिन्नवत्वस
बंधनावछेदिकायाप्रतियोगितातदनवछेदकत्वस्य एक सामान्या भावरूपस्यनिवेशेतात्पर्याततादशनप्रतियोगितायोस्वारका
वछिन्नवलसबंधनानवछेदकलस्यसाध्यतावछेदकविशेषणतयैवसामंजस्येपियथासन्निवेशेनवेयर्थ्य तथाविधसवधेनताश
॥३९॥
हप्रतियोगितानवछेदक साध्यताबछेदकावछिन्नसाध्यसामानाधिकाएयव्याप्तिरितिपुनरन्योन्याभावटितलक्षणनिष्वृष्टार्थीबो ध्य-संबंघसामान्येनहेतुमत्वनिवेशोव्यापर्वक्ष्यमाणलातसंबंधविशेषगहेतुमलप्रतियोगितायीसंबंधविशेषावछि नलानिवेशेनासेभ वस्यवाव्यलयातत्रतबनिवेशयतिअत्रवेतियाध्यसामानाधिकरधनुमितिकारणीभूत तानविषयहेतुनिष्टसाध्यसामानाधिकार एयशरीरेसाध्यस्यचेतिअनापियायसामान्याधिकरष्यतिप्रविष्टइति चानुषज्यतेतथावतसंबंधेनहेमतिक्ततयाऽभावस्तही यतसंबंधावछिन्न प्रतियोगितानवछदकायोयोधर्मस्तदावछिन्नस्यतनसाध्यतावछेदकसबंधनाधिकररोतनहेतुतावछे टकसंबंधेनवर्तमानत्वंताशसाध्यतावदकसंबैधनसाध्यानुमितिप्रयोजक मियर्थःव्यापकताघटकसाध्वीयसबंधनसा ध्याधिकरणताशसाधनीयसंबंधनसाधरीयस्यावर्त्तमानपतग्रहदशायोअनुमितिवारणायसामानाधिकरण्यशरीर संबंधविशेषनिवेशनवस्तुतमविरुद्धवेनसायमानधर्मवताज्ञानस्यानु मिताववप्रतिबंधकतायावक्ष्यमाणतयासामाना धिकरण्यशरीरसंबंधविशेषानिवशपिनक्षति सामानाधिकरण्यावाहितायाप्रयोजकलेच विशिष्टपरामर्शनिवहिायोपे पत्तेपर्वतीयधूमव्यापकोवन्हिरितिव्यापकतापरामर्शहतु तायाहूषितव्यत्वातूनचस्वव्यापकसाध्यकहेतुमानियाकारकःसा
गदा
सिधा
॥४०॥
मानाधिकरल्यानवगाहिविशिष्टपरामृषएवहेतुरास्तामितिवाच्यंबहुव्रीधर्थस्यसामानाधिकरएथपर्यवसितवादितवयंप्रतियोगि
वैय्यधिकरण्यगरीरप्रतियोगितावदकसेबेघस्थानसाध्यतावदक संबंधविशनएवसाध्यतावशेदक संबंधनसाध्यववेत्व
धिकरणनिष्टसंबंधांतरावछिन्नसाध्याभावमासायदूषणस्यापिनिराकरणसभवप्रतियोगितायोसाध्यतावजेटकसबेधावलि
नलनिवेशमनफलमियाशयेनाहयसादितादात्यसेवेघेनयापकतानिर्वाहायपतियोम्यनधिकरणलमनुकाप्रतियोग्य संबंधित
ममिहितननुप्रतियोगिवैयधिकरण्यसंबंधित्लनिवेशेपितादाम्यसबेधेन यामिनीनर्वहनितादृशमाध्यतावदक संबंधेनसाध्याधि
करणासियातद्घटितसाध्यसामानाधिकरण्यस्याप्रसिरियता एवस्थितेरतिप्रतियोगिवेय्यधिकरण्यशरीरसंबंधित्वनि
सतीसर्थ सबंधिलेनिवेशनीयमितितथाबसाध्यसामानाधिकरण्यसाध्यसंबंधित्वेअभावस्यहेतुसामानाधिकरण्यमपिहे.
तुसंबंधिसबंधिलबादिनानाध्यमिणधूमवहादेर्वन्हिमदारेश्चतदेवदर्शयतितथाहीनिताहास्यसंबैधावछिन्नेतिपूर्वक
ल्पावित्रायणधूमवतबन्हिमतोसिमुक्ताधर्मियोधूमवहादेवयादिरूपधर्मयाप्यत्ययन्हिमदारिरुप धर्मिणश्वधूमादिरूप
धर्मव्यापक नाहएर मिनितएवतादास्यसंबंधनध्यमिव्यवस्थापनादेवतत्रतत्रोक्तमेवपृथिवीत्वनेतरोत्साधनाये
॥४॥
सादि-संगछतेतिअन्यथाजलदीनांसंयोगादिनापृथिव्यादिवत्तितयातेसंबंधनात्पनलादिभेदसाधनानुपयोगितयाचन त्यसंगतेरितिभावापृथिवीत्वाभावस्यस्वरूपसंबंधावछिन्नाभावनपृथिवीत्वस्वरूपेएजलादिदःसिध्यतिनतुतस्यका लिकसेबंधावछिन्नासावनसत्र पृथिवी लेनव्याप्यस्यजलादेरन्योन्याभावएवसिद्यतिनलेसंताधावत्यत्रवाकिंनियामक मिसाशंकायांव्यतिरेकिणितत्संबंधघटितव्यापकलेनग्यमाणस्यतत्संबंधावछिन्न प्रतियोगिताकादेवाभावा तोर्यनसे बंधनयस्यव्याप्यतागृहीतान-संबंधावछिन्नप्रतियोगिताकएक्तदभाव-सियातीनिसमाधास्यनअन्वयीनिव्याप्यतापट कसंबंधेनव्याप्यवत्तालानातव्यापकतापटकसंवेधनवव्यापकंसिद्धतीनिनियमष्टोत विधयादर्शयतियथावेतितार शेनाताशेनैवविशिष्ट तानेपक्षधर्मिक विशिष्टज्ञानविशिष्टानुमिति वैशिश्यविषयकानुमितिःव्याप्यतापटकसैबयेनव व्याप्यवताज्ञानहेरितिनियमस्यव्यापकताघटकेनवसंबंधनच्यापरस्पानुमितिरितिनियमस्यचक्रमेएप्रयोजनमाहतेने तिअनवतीर्णवाधस्यानोतस्येतिशेष धूमावयवनवन्हिरियान्वयःतस्यसमवायेनयन्हि व्याप्यधूमवलेपिव्याप्यतापट
सिधा
गदा.
॥४१॥
केनसंयोगेनतदत्ताभावाहितिभावानवासमवायनेतिपर्वतवृत्तिहेतुप्रतिसामवायेनवन्हेरव्यापकलादिति भाव-प्रकृतोपयुक्त
नियमयमाहत्थेवतिसंबंधेनसंबंधेनेवएतन्नियमझ्यस्यप्रयोजनांतरानुरोधेनाप्यावश्यकलमितिदर्शयतिकथमन्यये
तिएताश नियमानश्युपगमेनतिकथमुपपद्यतरसन्चयःमहानसेर्सयोगेनधूमाननिवर्ततरसन्चयःमहानसघर्मिकसिद्धि
विषयसयोगसेबेधावछिन्नानिवृत्तिप्रतियोगीनयर्थःनिवर्ततेवघूममनुषज्यतेप्रकृतमाह तथाचेतिव्याप्यत्वग्रहातूस्वरुप
संबंधावछिन्नष्टथिवीवाभावनिष्टव्यापकतानिरूपित्तव्याप्पताग्रहातव्यापकनिसास्वरूपसबेधावछिन्नप्रतियोगिताके
नैवपृथिवीलाभावाभावनतेषांजलाहीनानवतावतापिता भावसिद्धि का निराहतेसतआहसएक्चेनिसवान्योन्यामा
वएवे नियोजनातारात्म्यसबेधावछिन्नाभावश्चान्योन्याशावएकनासताभावतसर्थःअतोनेतरात्यताभावसिद्धितिमाव:
तारात्म्पसबंधनव्या नभ्युपगमेकाक्षतिःपृथिव्यांजलादिशादसिर्जलारिदाशावव्यापबीताभावप्रतियोगिलेन
पृथिवीलतानादेवसभरात प्रथिव्यवदेशेजलादिभेदप्रसिध्या ताशयाप्पग्रहसमवस्यव्यतिरेत्रिणिवक्ष्यमाणलालू
॥४१॥
तदात्म्यसंबंधनधर्मियोऽनुमितेरप्यनुभवसिलेधर्मितादात्म्यनिष्टव्यापकताज्ञानस्यैवत्तहेतुतायाःस्वीकरणीयत्वा तूबसतिप्रतिबंधकेत्तत्तादात्म्यादिविधेयकानुमितत्महात्म्यसंबंधेनतस्यविधेयत्वोपगमेक्षतिविरहादिसताहातए वेतिताहाम्यनव्या सिस्वीकारादेवगोत्ववाग्रहदशायांगौसिध्यतीचयअन्यथातगोत्वलारपसाध्यतावदकानुपस्थ्यिागोत्र साध्यकानुमियोपयिकच्याते?हतयागोत्वसाध्यकानुमितेःतादात्म्य स्यापिगोत्वरूपत्तयालिष्टव्यापकतायाअपिगोवलीपस्थि तिमंतरेराहतया तादाम्यधर्मिक व्यापकतासानाधीनतादाम्यसंतकिगवानुमितेश्चासंभवनायगौरिसाकारकानुमितेरनुम वसिद्धायाअपलायप्रसेगादितिभावयद्यपिगोत्वांशेगोलंधमिताबछेरकी कमव्यापकलावाहिग्रहएवगोत्लेनगोसाध्य कानुमितावपिहेतुर्वा यःनिर्मितीवछेदककव्यापकत्तावछेदकत्वग्रहस्यव्यभिचारतानाप्रतिवध्यतयाअनुमिसजनक लादिलितादाम्यनगोलावछिन्नसाध्यकानुमितिरपिगोत्वलानुपस्थितिदशायर्यानसंभवतितथापिवश्यमाणप्रतियोगिताध गहा. सिमी ॥४२॥ मिकामयाभावचलितलक्षणाभिप्रायेणेममिहितं तन्मतेस्वरपतःसाध्यतावदकप्रकारिकायोअनुमितीस्वरूपतःसाध्यताव छेदकप्रकारकस्यसाधुनवनिष्टासावप्रतियोगिखत्वाच्छेदनसाध्यताबछेरकरूपावछिन्नत्वसाध्यतावासबंधावछिन्न वाप्तयापावावगाहिमनस्यहेतुतयातत्रगोलवतानानपक्षनानुपययभावात ईशयुक्त्या तादाम्पेनच्यापकतासिद्धिवत्गो त्ववायग्रहदशायांयागो स्तनादिरितिव्यमियहाधीनगवादिहेतुकसानादिसिस्नुरोधातत्तत्संबधनव्याप्यतासिदिपिद्रष्टव्या केचित्ताहास्यसंबंधनव्यापकत्वानुपगमपिगवान्यावृत्तिवरूपव्यामिझानातगोत्वादिविधेयकानुमितिनिष्प्रयूहेवृतथास तिअयंगौरिसाकारकतपिलनुमित निर्वहतिस्वरुपतागोत्वाचगाहिनीगवान्यावृतित्वज्ञानात स्वरुपतएकगोलविषयिण्या स्तस्यासमवातानचानवछिन्नविधयतायाअकृप्ततादात्म्यसंबंधनगारवविधयबमुचितंजय गौरिमा दिवाक्पजन्यवोधता दात्म्यसंबंधावछिन्नगवादिविध्यतायाःकुत्पत्वादितिवाच्यंअयंगोरियाकारकर वावछिन्न विशेष्यकगोवादिप्रकारकप्रयक्ष योगात्वादिप्रकारकप्रसक्षेयागोत्वादिप्रकारतातस्यएवविघयतात्वोपग अनुमितोलकल्पनेतिरिक्त विधेयतारल्पनाशा 1201 वातअस्तुवागवान्यारत्तित्वरुपच्यामिज्ञानादेवतादात्म्यनगवानुमितिःकितादात्म्यन्व्यापकतयेयाशेकानिराविकीपयक्तिगोखला यग्रहदशायामितिगवतरावृत्तित्वस्यहतुभूतप्तास्नादावग्रहदशायामिसाहु-तत्रगवेरावृत्तित्वमात्रस्यगोवत्वशब्दार्थताविरहेण उहक्षरतायावरिलात गोत्वत्वपदंतदृतिधर्मपरमितितुनसम्यगोत्वत्वस्यविशिष्टगोवृत्तिवरूपस्यस्वरुपतोभानासमबेनत ज्ञानशायातहतिधर्मभानस्यावश्यकत्वात अपरेतुगोत्वत्वायग्रहदशायामपिगौः सिद्यतिीयन्वयःयदागात्वत्तमनुमितोनभात तेतपितत्रगौमीसतत्यर्थःस्वरुपतागोवादिषकारिकागवायन मितिवितीतियावततादात्यनव्यापकतानुपगमेगोत्वस्यै सास्नादिलिगकानुमितोमानस्योपगंतव्यतयाविधयतायाश्यावछिन्नलनियमेनस्वरुपतोगोलप्रकारकानुमितेनुभवसिदायव्यनुपय त्तिरियुपष्टप्रसंगतिरितिप्राहुःयतुबनवछेदकाशेतादात्म्यसंबंधेनवरूपतःसाध्यताबछेदकप्रकारक सानादनवछेदक शिक्षा घयतासंबंधनखरुपतस्तत्तकारकलानादास्वरुपतस्तस्रकारकानुमितिरिसुपगमिनगोववाग्रहदशायामपितादात्येनयापकता ज्ञानानुमिति निर्वह तीतिनोक्तानुपपत्तिरितितत्सतपयंगोरिमादिज्ञानानुबेवसायस्वरुप तोगोत्वादिविशेषितप्रकारिता गदा सिधा ॥४३॥ प्रकोरएलानभानातसमवायातिरिक्तननिरूपित्तत्वसंवेघनगाबाद-खरुपित-प्रकारतायाआवश्यकत्त्वपिसमवायत्ति रिक्तनपरसबंधेनस्वरुपतःप्रकारतायाअप्रमाणिकत्वात ताअन्यथाव्यापकतालानहेतुतामतेस्वरुपतोतानत्वादेविधे यतावदेकत्वानुपपसाकेवलान्वयिग्रंथतन्तानस्यानुमितिहेतुतारखंउनंदीधितिकृतीविरुदेतउतक्रमणैवत्तनिर्वा हातूनवतथासतिप्रतियोगिताधर्मिकोभयानावस्तिलक्षणभिप्रायकत्तयापिनतरंथसंगतिरितिवा-यप्रकार त्वांशस्वाक्छेयत्वाशेपिनिरुपितत्व संबंधेनजातेःस्वरूपतःप्रकारित्वाप्तिप्रायेरौतहथसंगमनान्तस्याप्रामाणिक वातिप्रायेगाग्निमव्यापकताझानहेतुताखे उनसगतःअपरेतुगोत्ववाद्यग्रहदशायामपिस्वरुपतोभासमानगो त्वावछिन्नेहत्तुमन्निष्टपादप्रतियोगितानिरूपिल तादात्म्यसबंधावछिन्नावछेदकत्वाभावरूपान्योन्याभावघटित तादात्यसंबंधावछिन्न व्यापकताज्ञानात्तादात्म्यनस्वरूपतो गोत्वकारिकानुमिति संभवेसेवाएकरूपेगाव छदकेपिअवज्दकतानवछेदकरूपेशावछेदकत्वासावस्वीकृयवान्योन्याभावघटितलक्षणस्य ग्रंथकृताय ४२ दूपावछिन्न मिया दिनापरिकरणीयत्वात्तदभिप्रायरोंवैतत्संगते केवलान्वयिग्रंश्वप्रतियोगिनिप्रतियोगि तानवछेदकरूपेणतत्वाभावस्येवावछदकतानवछेदकरूपेगवछेदकत्वाभावस्याप्रामाणिकतयाव्यापकलाज्ञा नेसाध्यतावछेदकस्यस्वरुपतोपानेनसेभवतीयप्तिप्रायव्यापकतासानहेतुतामतेस्वरूपतोतानवप्रकारका नुमियनुपपत्तेवश्यमानतयानपूर्वीपरथविरोधदतिप्राहु-तादाल्यनगोमतिरेकादितिताहात्म्यसबंधावति नप्रतियोगिताकात्तादात्म्यसघपरितव्यापकताबछेदकताबछेदकगोत्वावछिन्नस्यप्तरूपाभावादियर्थः। समवायसैबंधावछिन्नावावस्यसाधकलेपितत्प्रतियोगिताबछेदकगोत्वत्वाग्रहदशायात वृक्षावस्यज्ञानासन वेनततःसास्नाभावप्सियससवादितिभावःएवचाधिकरणत्वस्थाने संबंधितनिवेशेवगगनादेवपीतितस्या धिकरणाप्रसिद्धावपिसयोगेनत्तत्संबंधिवृत्तित्वस्याभावतत्रचसाध्यवसबंधित्वस्यप्रसिध्यायथोक्तच्या सिधा- गमा ॥४४॥ पिसत्त्वादितिभावः वृयनियामकसंयोगव्यावृत्तरूपेणसंयोगस्याभावप्रतियोगिताबछेदकसंबधवेनसाध्यता वृछेदकसंबंधस्थगगनीयसंयोगस्याधावप्रतियोगितानवछेदकतयाप्रतियोगितायांसाध्यतावछेदकसंबंधात नवनिवेशकल्पतथाविधप्रतियोगिताप्रमिध्यासंयोगनगगनस्यनव्यापकतानिर्वहतीयतउत्तंच्सनियामकसंयोग मात्रस्यतिताशसंयोगसाधारणसंयोगत्वावछिन्नस्यसर्थ येथेसायुक्त कल्पेशनियामकसंयोगसाधारणरुपेणता देशसंबंधत्वविरहेपिनसतिस्तन्मतेप्रतियोगितायांसाध्यतावछरक सबंधावछिन्नत्वानिवेशादियाशयेनाहसाध्य तावछेदक संबंधेनेतिप्रथिवीयादिव्यापकलमपिसत्रसंयोगेनगगनादेरिसनुषज्यतेननुप्रतियोगितायासाध्यता वछेदक संबंधावछिन्नत्वानिवेशेपृथिव्यादिनिष्टसमयादिसंबंधावछिन्नाभावप्रतियोगितयागगनादनपथि वीत्वादिव्यापकतासमवयताइनदभाववतोथितिसमवायादिनागगनाद्यभाववतापीयर्थःतत्संबंधिवा गगनादिसंबंधिवात्तथावताशगगनायतावोनसाध्यताव वसंबंघनप्रतियोग्यसबंधिहतुमन्निए n इयभावांतरमादायलक्षणसवेनियूहमेवेतिभावाननुसयोगेनगगनस्यव्यापकलेवाधानवतारायांअत्रांतस्य वृत्तिनियामकसयोगेनैवकथनगगनानुमितिरियताहप्तिद्विरपीतितथैवव्यनियामक योगेनैवत्तेनासंबंधित्वादि तथावतत्संबंधावगाहनेनुमितेत्रमत्यातरश्नमात्मपरामरस्यिापेक्षितत्वादितितावन्य पावछिन्न्य-संबंधस्य यापकतापटकलेतद्रूपावछिन्नत-संबंधनैवानुमितिरितिनिय प्रातिप्रायेलदोषांतरमाहअध्यापकत्वातिवसनिया मनसंबंधेनैवगगनाद्यतावस्यप्रतियोगिसमानाधिकरणतयातिनियामसंयोगेनप्रतियोगिव्यधिकरणक्षावप्रति योगितायागगनसलेनत-संबंधस्यव्यापकलापकत्वादियर्थ तथा वयापरवाघटरसंबंधस्यानु मितावानात्नतेना नुमितिप्रसंगरतिभावाननुवृत्तिनियामकसंयोगेनगगनादिसंबंधिनोऽप्रसिध्यावयतेनसंबंधेनगगनाद्यनाय स्यप्रतियोगिवेय्यधिकरण्यमियतआइयतीभविष्यतीतिवक्ष्यमारणतयाभावघटितप्रतियोगिवैय्यधिकरपंतत्रा पिसुलपमितिभावःकालकविशेषणतयाघटादिसाध्य केमहाकालतादिहतोत्रप्रसिहनिबंधनाव्यपिशकतेनन्धि ।
पदा०
॥१॥
सिधा
सागिनावउकालव्यततुकालत्वादिहेतुकस्थलेऽतीतानागतव्याक्तीनात्तत्तयक्तित्वावछिन्नताशसंबंधावछिन्न
भावरबहेतुमतिप्रतियोगिव्यधिकरण प्रसिद्धतिनाव्यतिरितीष्ठव्यनिरितद्रव्यात्मकेतिजन्यमात्रस्यकालोपचिता
मतेव्यात्मकस्यापिचकालस्यसंसवान्नमहाकालपर्यंतलाभत्यतोऽतिरिक्तोतंयद्यपिगगनरिणाममनसानिस
तयारवेकाललास भवनवतव्यातिरिक्त मुक्कावपिमहाकाल लाभस्तथापियत्किंचितुर्दयातिरिक्त त्वस्य पृथिव्या
हावपिसवात्पृथिव्यादिचतुष्टयातिरिक्तत्वस्यविशिष्या विधानएवत्तलाभःतांत्रिक महाकालस्यैवाष्टद्रव्याति
रिक्तद्रव्यपदेनापिधानाततथाप्तिधानेपिनान्परत्व केनितथैवामिहि तरखंडकालसाधारणमहाकालत्तेहेतु-
लेवरकालरुपईवधिकरणएवलक्षणपटकोकाक्षावप्रप्तितिरितिकालमात्रवृत्तिसत्रमात्रपटसमवायादिनाकस्य
चितुसाध्यलेसमवायारिनाघटायभावएवमहाकालतेनसबंधनप्रतियोगिव्याधिकरण प्रसिध्यातीयताविशेषरातावि
रोषणैतिकालिकविशेषरातयसर्थ-याप्यत्तिवेत्रसाध्यके प्रतियोगिवेय्य धिकरएयानुपादानेनरेंवलान्वयिनिस
॥४९॥
वाथत्वादेव्यापक सामानवश्यतोऽव्याप्यवृत्तीतिकालिकसबंधनाच्याव्यत्तिलंचच्यतिरेकिमात्रस्येव केवला न्वयिनोप्यनिसस्यविश्वविषयकजन्यज्ञानविषयलाध्यएत-सर्वचस्वव्याप्यप्तिप्रायेणाभिहितेअन्यत्तिहेतु केन्यसबेधनसाध्यतायो चहेतुमतिसर्वत्रसाध्यतावछेदकसंबंधनरतिमनमात्रस्यैवतेनसंबंधनवृत्तिवनमद शायांअनुमितिजनकज्ञानानुपपतिरपिद्रष्टव्याएक्कालिकसंबंधनव्याप्यवृत्तिसाध्य केपिसाध्यस्यहेतुमतितेनसंबंधेना व्याप्यत्तिलापत्रमदशायांप्रतियोगिवेय्यधिकरण्याघटिताया अतियोगिवैय्यधिकरण्यघटितायाश्चव्यापकतायादुर्यह त्वान्महाकलत्वादिहेतुकानुमिसनुपपत्तिरपिस्चावछेदकसंबंधनस्वावकविशिशनधिकरणहे वधिकरणच्यभार वीयसाध्यतायछेदक संबंधावठिनप्रतियोगितानिवेशकल्येताशप्रतियोगित्वाप्रसिमिधानेनाव्यापि स्फुरीको तिश्चावछेदकतिप्रतियोगिताकालेमहाकालेत्तत्संबंधावछिन्नत्वस्यकालिकसे बंधावछिन्नलअसंभवादिक्षिमो
सिधा
गदा.
॥६॥
मनाकालिकसैंबंधेनवृत्तिमन्मात्रस्येवमहाकालेशृत्तिरवात्तेश्चतनसंबंधनसंबंधिनोप्रसिध्यावापिकालि
कसंबंधावछिन्नासावप्रतियोगितावछेदकसंबंधेनप्रतियोग्यसंबंधिहेतुमदृतित्वासंभवनसमवायारिसंबंधाव
छिन्नघटाघभावस्यघटालात्तत्प्रतियोगितामाथ्यसमनायादिसंबंधनेवावान्न लादितिभावःसाध्यतावरोहक
संबंधनप्रतियोग्यसंबंधितुमयभावीयसंबंधावछिन्नत्वाविशेषितंप्रतियोगितानिवेशकल्पेतादशसंबंध
नप्रतियोगिसंबंधिहेतुमतएमाप्रसिध्याव्याप्तिरियाहतेनेतितेनसंबंधनगगनाद्यभावप्रतियोगिनतनसवये
नसबधिरपप्रतियोग्यप्रसिध्यानसंबंधनप्रतियोग्यसबेधित्वासिदिस्युटीकर्तुप्रतियोग्यसंबंधित्वस्येसनाम
धावयत्प्रतियोगिसबंधितदन्यत्वस्यससमासेनातिधानोअथकालिय संबंभेनमहाकालान्य वृतित्वविशिष्टस्यत्त
संबंधावछिन्नभावए चमहाकालेप्रतियोगितावखेदवविशिष्प्रतियोगिव्यभिकरण प्रसिद्स्लमादायैवचलक्षणस
॥६॥
मन्वयातूकथमव्याप्यामधाननहिमहाकालान्यवृत्तित्वविशिष्टघटादि निरूपितःकालिकसंबंधोमहाकाले संभवतित्तद्ध मिवृत्तित्वविशिष्टनिरूपितसंभवानुयोगितायास्तदुर्मिनियतत्वात्अन्यथासत्वादिमतिगादौद्रव्यादिवृतित्वविशिष्टसत्ता यभावप्रययानुपपत्तेःन चैवंदादिहवृत्तित्वविशिष्टवन्ध्यक्षायादेविषयितमासेवेधित्वज्ञानतस्यातूज्ञानस्यहदादिवृत्तित्वा निरूपक त्लातहतिह दोवन्हिमानियादौतादेशविशिष्ठस्यबोधादिरूपस्यहेतानासत्यनस्यातूज्ञाननिष्टविषयितयायाश विशिष्ट वत्तमनुमितिप्रतिबंधकताबछेदक लादृशविशिष्टस्यैवतथात्वा तूयस्वित-संबंधेनत्तर्मिसंबंधित विशिष्टनिरु- पित्तस्ता दशसंबंधोविशेषणकोटिप्रविष्टत्तमिनियतइतिसंबंधोत्तरेगहरादिवृत्तित्वविशिष्टनिरुपितवियितासंबंधी जानेसंभवस्यवेत्युच्यतेतदापिदिविषयलविशिष्टघटादिनिरूपित विषयितासंबंधस्यता नेऽसंभवारिछाविषयत्वा भावादिसाध्यघटादिपक्षकस्थलेताशविशिष्टस्यबाधादिरूपस्यहेत्वाभासलानुपपत्तिर्दुबारेवेतिवाच्यविशिष्टनिशूक्तिविषः