·प्रस्तावना SONG इह खलु विदाकुर्वन्तु ततो भवन्तो वेदशास्त्रवेदाङ्गपाथो- धिनिर्मन्थनोद्धृतसारसद्रलकण्ठाऽभरणाः यत्किल निगमागमाद्य- मितैहिकाऽमुग्मिकसत्फलसाधकसाधीयांसो यागादिव्यापारा अन्तरेण सुसमयारम्भं न पूरयन्ति मनोरथान विदधत इत्यवगम्य प्राचीना महर्षिदेवज्ञा ज्योतिषेऽनेकान्सुविषयविभूषितान् ग्रन्थाव्यररचन, तेषु विषयविभागाश्च भूयांसः सन्ति । परमत्र "कृते जयार्णवं नाम त्रेतायां ब्रह्मयामलम् । द्वापर विजया ख्याता कलौ चैव स्वरोदयः ॥" इति महदुक्तेः कलौ स्वरोदयस्याधिक- फलप्रदत्वात्सत्स्वपि ग्रन्थान्तरेषु ततस्ततः क्लिष्टत्वादिकारण: सिद्धान्तस्याऽसुखग्राह्यत्वाञ्च परमकारुणिकेन 'नरपती' त्यभि- धानभूषितकविवरणायं "नरपतिजयचर्या" नामको अन्थो निरमाथि । सच प्रश्न विविधयुद्धभूम्यादिवर्णनविषयात्मकः परो- पकारमभीप्सुना 'हरिवंश' नामककविवरेण स्वरचित 'जय- लक्ष्मी' नामटीकया सतिलकीकृतः चिराय मुद्रयितुमभीप्सितो- ऽपि सम्प्रति समुपलब्धत्रिचतुःपुस्तकैश्शास्त्रिभिः संशोध्य स्व- कीये" श्रीवेङ्कटेश्वर" यन्त्रालये स्वच्छमसृणपुष्टपत्रैः सुशो- भनाक्षरैस्समुद्रितः सर्वाभीष्टप्रदानायोन्मुखो विराजतेतराम् । LANKA विद्वजन कृपाकांक्षी- क्षेमराज-श्रीकृष्णदासः "श्रीवेङ्कटेश्वर" स्टीम्-यन्त्रालयाध्यक्षः-बम्बईस्थः ·श्री। अथ नरपतिजयचर्या-विषयानुक्रमणिका । विषयाः. पृष्ठांकाः विषयाः. पृष्ठाका ... ... ... A ... ... ... ... " ... ७७ ... ... ... ... ... ... ७ ८९ ... ... " ९० ९२ . ... ... मगलाचरणम् १ नरपतिकवेदेशकुलव्याख्यापनम् ... २ स्वरसामथ्र्यप्रधानता ३ स्वरवळप्रशंसा स्वरचक्राणि चक्रनामानि भूबलानि मन्त्रयन्वौषधवलानि ६ ज्योतिषम् शकुनम् इति प्रथमोध्यायः। मावास्वरन्चक्रम् वर्णस्वरचकम् १२ ग्रहस्वरचकम् १३ जीवस्वरचक्रम् १४ - राशिस्वरचक्रम् नक्षत्रस्वरचक्रम् पिण्डस्वरचक्रम् योगस्वरचक्रम् इति द्वितीयोऽध्यायः। दादशवार्षिकचक्रम् वार्षिकस्वरचक्रम् भयनस्वरचक्रम् १८ ऋतुस्वरचक्रम् मासस्वरचक्रम्... १९ पक्षस्वरचक्रम् दिनस्वरचक्रम् . घटिकास्वरचक्रम् दादशान्दादिनाचतेषु अंतरोदयमाह " पञ्चबालादिकावस्थानांययोत्तरंबलमाह २४ तिथिवारनक्षत्रस्वरचक्रम् २७ स्वरावस्थाभोगचक्रम् दिशास्वरचक्रम् स्वरप्रकरणे विशेषः दिनस्वरचक्रम्... सर्वतोभद्रचक्रम् शतपदचक्रम् .. अशचक्रम् चामरचक्राणि... सिंहासनचक्रम् कूर्मचक्रम् पद्मचक्रम् सप्तद्वीपफणिचक्रम् राहुकालानलचक्रम् पञ्चांगराहुचक्रम् पडंगराहुचक्रम् दशांगराहुकालानळचक्रम् सूर्यकालानलचक्रम् चन्द्रकालानलचक्रम् घोरकालानलचक्रम् | सप्तशलाकाचक्रम् पञ्चशलाकाचक्रम् वक्रचन्द्रचक्रम् मातृकाचक्रम् द्वितीयमारकाचक्रम् तृतीयमातृकाचक्रम् चतुर्थमालकाचक्रम् आयचक्रम् तोरणचक्रम् | राशिसूर्यकालानलचक्रम् संघट्टचक्रम् गूढकालानलचक्रम् कुलाकुलचक्रम् कुम्भद्यचक्रम् १०८ १०९ ... ... " ... ... ११२ ... " ... १७ ... ... " " ... ... ... " ११७ ११८ ११९ १२० १२१ સરક ... ... ... ... ...

·(२) नरपतिजयचर्या-विषयानुक्रमणिका। विषयाः पृष्टांकाः विषयाः पृष्टांकाः १६० ... ... ... 11 १२८ ... " ... ... १६२. ... ... ... १३० १३१ ... ... " ... १४६ ... ... २६७ १७०. १७१ ... 11 १५८ " :: १५२ ૭૨ ... . ... १५३ १५५ १७५ १७८ ... ... १८० .१८४ ... ... ... ग प्रस्तारचक्रम् .. द्वितीयप्रस्तारचक्रम् दृष्टितुंबुर्वावर्तचक्रम् तुपुर्यावर्तचक्रम्... राशितुम्बुरुचकम् नामसाधनम् भूचरखेचरचक्रम् पथचक्रम् द्वितीयपश्चकम् खेचरभूचरचक्रम् नाडीचक्रम् द्धादर्शनाडीचक्रम् विवादाद्यशचक्रम् अहिवलयचकम् अहिवलयचक्रमापा। चन्द्रमाकेनक्षत्र शून्यस्थान... द्रव्यस्थान शल्यस्थान... द्रव्यकितनीदूरपरहै धातुकाज्ञान तत्कालचन्द्रमावनानेकीविधि तत्कालसूर्य व्यकाज्ञान शल्यकाज्ञान द्रव्यकितनाहै धातुज्ञान, बरतनकाज्ञान द्रव्यमिलेगा या नहीं द्रव्य कहां है द्रव्यकितना जीवात्मककाविचार शून्यात्मक परात्मक जीवात्मकपरात्मककोशान्ति: पूजनस्थान . लांगलचक्रम् द्वितीयळांगलचक्रम् वीजोतिचक्रम्... वृषभचक्रम् कलशवृषभचक्रम् सप्तनाडीचक्रम् समुद्रचक्रम्... कालदंष्ट्राचकम् सूर्यफणिचक्रम् चन्द्रमणिचक्रम् । कविचक्रम् खळकोटचक्रम् समचतुरस्रकोटचक्रम्... दीर्घचतुरनकोटचक्रम्... वर्तुलकोटचक्रम् त्रिकोणकोटचक्रम् वृतदीपकोटचक्रम् धनुराकारकोटचक्रम् गोस्तनाकारकोटचक्रम् अर्धचंद्राकृतिकोटचक्रम् गजचक्रम्.. अश्वचक्रम्.. रथचक्रम् व्यूहचम् कुंतचक्रम् खङ्गचक्रम् छुरिकाचक्रम् चापचक्रम् अग्निचक्रम शनिचक्रम् कूपचक्रम् कूर्मचक्रम् सेवाचक्रम् घातनरचक्रम् डिभचक्रम् पक्षिचनाम् वर्गचक्रम्, १८६ 1 ... " .. २०० 1 ... " ... ... " ... ... .. ... २०५ ... " २०६ ... ... ... " ... " ... ... ... " श ... ... २०७ २०४ २०९ " ... .. ... " २१० ... 13 ... ... 1 ... ... २११ ११३ R S... ... ... ... ... २१४, ·... ... ... ... " ... ... ... " " " २२० ... ". ... ... ... १ " " ... ... " " नरपतिजयचर्या-विपयानुक्रमणिका । (३) विषयाः पृष्ठांकाः | विषयाः पृष्ठांका: "आयचक्रम् देवकोटीभूमिः ३० ૨૨૮ ग्रामचक्रम् शिवाभूमिः ३१ पट्टचक्रम् २१६ शक्तिभूमिः ३२ विरञ्चिचाम् धूम्राभूमिः ३३ भास्वञ्चक्रम् ૨૧૮ मानाभूमिः ३४ २४० श्येनचक्रम् वराटिकाभूमिः ३५ संवत्सरचक्रम् विमुण्डाभूमिः ३६ स्थानबलचक्रम् मत्सरीभूमिः ३७ चन्द्रभूगोबतिचक्रम् धर्माभूमिः ३८ २४१ इति तृतीयोऽध्यायः। मृताभूमिः३९ भोड्भूमी ". २२५ सृष्टिभूमिः ४० जालन्धरी ३ क्षयाक्षयाभूमिः४१-४२ पूर्णाख्या ३ २२६ दुर्मतीभूमिः ४३ २४२ महराभूमिः४५ कामाख्या ४ कोलापुरी ५ गौरीकालीभूमिः ४५ २२७ नारहरीभूमिः ४६ एकवीरा६ बलाभूमिः ४७ सिलिन्ध्रा७ २२८ २४३ भूचरीखेचरीभूमिः ४८-४९ ... महामारी८ गुह्याभूमिः ५० २४४ क्षेत्रपाली ९ दादशाभूमिः ५१ वंशजा १० २२९ विष्टिभूमिः ५२ केवलभूमिः ५३ काठानलभूमिः १२ त्रैलोक्यविजयाभूमि:५४ રકમાં निरामयाभूमिः १३ २३२ कालपाशाभूमिः ५५... जयलक्ष्मीभूमिः१४ करालिकाभूमिः ५६.. महालक्ष्मीभूमिः १५ बडवाभमिः ५७ जयाभूमिः १६ २३४ वडवाद्विभूमिः ५८ विजयाभूमिः १७ अपराजिताभूमिः ५९ भैरवी १८ रौद्रीभूमिः ६० बालाभूमिः१९ २३५ वामलोचनाभूमिः६१... योगीश्वरीभूमिः२० शिशुभू०६२ चण्डिभूमिः २१ २३६ मातंगीभू०६३ यामभूमिः २२ अभेद्याभूमिः ६४ दहनीभूमिः ६५ २४८ भुम्भुकाभूमिः २३ कर्तरीभूमिः २४ जिताभू०६६ शार्दूलीभूमिः २५ वायुबभू०६७ सिंहलीभूमिः २६ वर्गभू०६८ तन्वीभूमिः २७ कपालिकाभू०६९ २४९ महामायाभूमिः २८... मनलानिलाभू०७०... माहेश्वरीभूमिः २९... चन्द्रसूर्यभू०७१ " ... ... ... " रुद्रभू०११ " " ... . " ... २४७ ... " " ... ... " ... " ... " ... ... ... " " 11 ·(४) नरपतिजयचर्या-विपयानुक्रमणिका । पृष्ठांकाः २६३ ... ... ... २६४ " ... " २६५ ... " ... ... ... ... ,२६७ २६८ ... ... ... २५३ 7 " .. ... " ... ... ... २६९ ... ... ... ... ... ... ... ... " ... ... .4. ... ... २७० विषयाः पृष्ठांकाः विषया ग्रहभू०७२ २४९ चीरपट्टविधिः গি ৩ रणपट्टविधिः कनभू०७४ जयपट्टविधिः राहुकालानलभू०७५. मेखलामन्त्रः स्वरभू०७६ वीरकङ्कणम् त्रिकालभू०७७ २५१ तत्रमंत्र: ऋक्षराहुभू०२ स्वरोदयतिलकम् मालराहुः २ રકર यामलेढका पक्षराहुः३ दिनराहुः४ वांगसुन्दरीगुटिका स्वरोदयेकपर्दिका खण्डराहुः ५ अद्धयामराहुः शस्तरक्षा गूढार्द्धयामराहुः ७ शस्त्रमोटनम मुहूतराहुः (७) २५४ स्वरोदयेशस्खलेपः कुलिकराहुः ८ यामलेपैच्छिकविधिः राहुमण्डलीराहुः (८) ताम्रकविधिः " राशिचन्द्रः १ काहलविधिः उदयचन्द्रः २ ढकाविधिः मासचन्द्रः३ पुरजाविधिः पक्षचन्द्रः४ रासगीतम् दिनचन्द्रः५ द्वादशारचक्रम् तात्कालिकचन्द्रः ६... मारणविधिः चन्द्रमण्डलभू०७ मोहनविधिः अयनभानुः १ स्तंभनम् अयमेवदिनभानुः तरकालभानुश्च २ २५७ विदेषणविधिः सूर्यबिम्बभू०३ तिथियोगिनीचक्रम् २ उच्चाटनविधिः तत्कालयोगिनीच०२ वशीकरणविधिः वारयोगिनी ३ माळामन्त्र: २५८ द्वितीयस्तिथिकाल:२ मूलमंत्र: एरिशल्कालः३ २५९ हनुमत्पताका बारकालः४ हनुमद्रक्षाविधिः वायुचक्रभू० हनुमपिच्छफाविधिः शारीरभू० हनुमन्मंत्रहोमविधिः रुद्रभू २६० मण्डूकयंत्रविधिः ... अभिषेकमण्डलम् २६२ शत्रुभंगविधिः रणदीक्षाः कलिकुण्डलयन्त्रविधिः खड्गमन्त्रः अथाघेकाण्डम् धनुमैत्रः द्वितीयाकाण्डम् पंचवाणमंत्र: अयस्तोत्रम् ग्रहशान्यध्यायः रणांगपूजाविधिः अन्यसमाप्तिः यामलेरणकङ्कणम् ... इत्यनुक्रमणिकासमाप्ता। ... ... " " ... २७२ ... " ... ... " " ... " ... ... २७३ " २७१ २७५ " " " ২৬৩ २८० " " ... ... .... २८४ 1 ·श्री। अथ नरपतिजयचर्या। जयलक्ष्मीटीकोपेता। श्रीगणेशाय नमः। नतिं कृत्वा गणेशाय विघ्नविध्वंसकारिणे । निर्विघ्नकृति- सार्थाय कमलापतये नमः ॥ १॥ मोहांधकारमग्नानां जनानां ज्ञानरश्मिभिः। कृतमुद्धरणं येन तं नौमि शिवभास्करम् ।। २ ॥ हरिवंशकविः स्वार्थ परार्थ च स्वरोदयम् । व्याख्यानं मात्रिकादीनां स्वराणां नामजन्मनाम् ॥ ३ ॥ गुरुभ्यो बहुधा श्रुत्वा यथा ज्ञानं यथा धिया।जयलक्ष्मीरिति मया टीका राज्ञी विरच्यते ॥ ४ ॥ अथ कविरानंदस्वरूपं ब्रह्म नमस्करोति । श्रीगणेशाय नमः॥अव्यकमव्ययं शांतं नितांतं योगिनां प्रियम्। सर्वानंदस्वरूपं यत्तद्वंदे ब्रह्म सर्वगम् ॥ १ ॥ विविधविवुधवंद्यां भारती वंदमानः प्रचुरचतुरभावं दातुकामां जनेभ्यः॥ नरपति- रिति लोके ख्यातनामाभिधास्ये नरपतिजयचर्यानामकं शास्त्र- मेतत् ॥ २ ॥ कृते जयार्णवं नाम त्रेतायां ब्रह्मयामलम् ॥ द्वापरे विजया ख्यातं कलौ चैव स्वरोदयः ॥३॥ ब्रह्मयामलमादौ स्याद् द्वितीयं विष्णुयामलम् ॥ रुद्रयामलमाख्यातं चतुर्थ चादियाम- लम् ॥४॥ स्कंद च यामलं चैव पष्ठं कर्मस्य यामलम् ॥ सप्तमं या- मलं देव्या इति यामलसतकम् ॥ ५ ॥ श्रुत्वादो यामलान्सप्त तथा युद्धजयाणवम् ॥ कौमारी कोशलं चैव योगिनीजालसंचरम् ॥ ॥६॥ रक्षाघ्नं च त्रिमुंडं च स्वरसिंह स्वरार्णवम् ।। भूवलं भैरवं नाम पटलं स्वरभैरवम् ॥७॥ तंत्रं रणाह्वयं ख्यातं सिद्धांतंजय- पद्धतिम् ॥ पुस्तकेंद्रं च ढोकं श्रीदर्शनं ज्योतिषं तथा ॥ ८॥ मंत्र-

·(२)
नरपतिजयचर्या-
यंत्राण्यनेकानि कूटयुद्धानि यानि च ॥ तंत्रयुक्तिं च विज्ञाय वि-
ज्ञानं वडवानले ॥ ९॥ एतेषां सर्वशास्त्राणां दृष्टसारोहमात्मना ।
सारोद्धारं करिष्यामि सर्वसत्त्वानुकंपया ॥१०॥
अव्यक्तमिति । अव्यक्तं करचरणादिसितकृष्णादिराहतं शांतं निर्गुणं योगिनां
सनकादीनां नितांत प्रियम् । सर्वानंदस्वरूपम् । एवं सर्वगं सर्वव्यापि यद्ब्रह्म तस्मै नमः
॥१॥पुनः सरस्वती नमस्करोति विविधविबुधवंद्यामिति । विविधाये विबुधादेवास्तवैद्यां
भारती सरस्वती प्रचुरचतुरभावं जनेभ्यो दातुकामां वंद्यमानां नरपतिरिति लोके
ख्यातनामा कविर्नरपतिजयचर्यानामकमेतच्छास्त्रं करोति ॥ २ ॥ अथ नरपतिकवेः-
शकुलव्याख्यापनं करोमि “ विद्यालये मालबसंज्ञदेशे धारापुरीरम्यनिवासवासी ॥
नानागमज्ञो नृपलोकपूज्यो बुधः प्रसिद्धो नरदेवनामा ॥ स्वरबलफलवेत्ता देहत्तत्त्वे-
यभिज्ञो विदितशकुनशास्त्रस्तंत्रमंत्रप्रवीणः ॥ .कलितगणितसारासारचूडामणिज्ञो
नरपतिरिति नाम्ना तस्य पुत्रो बभूव ।।ज्ञाने यः सर्वज्ञो नृपगणपूज्यः सरस्वतीसिद्धिः।।
तेन कृतं शास्त्रमिदं प्रचुरगुणं दोपरहितं च ॥ यो वेत्ति शास्त्रमेतद्गुरुमुखकथितं सा-
क्तिसिद्धं च ।। वसति विशदा समग्रा करकमले तस्य विजयश्रीः ॥ जित्वा रिपुट्टप-
लक्ष्मी ददाति निजभूपतेन संदेहः ॥ एतच्छास्त्रज्ञबुधश्चतुर्विधे चैव संग्रामे ॥ श्रीमत्या-
सौवल्टिनगरे ख्याते श्रीअजयपालनृपराज्ये ॥ श्रीपतिनरपतिकविना रचितमिदं तत्र-
संस्थेन । गौरांगी नवयौवनां शशिमुखी तांबूलगर्भाननां मुक्तामंडनशुभ्रमाल्यवसनां
श्रीखंडचाँकिताम् ॥ दृष्ट्वा कामपि कामिनी स्वयमिमां ब्राह्मी पुरो भावयेदंतश्चि-
न्तयतो जनस्य मनसि त्रैलोक्यमुन्मीलिनीम् ॥” इति नरपतिचर्यास्वरोदये
कविमशंसा ॥ अथ ग्रंयकृद्ग्रंथकरणे स्वसामर्थ्यप्रकटनं ग्रंथाध्ययनमाह ॥ श्रुत्वादा-
विति स्पष्टार्थः॥६॥७॥८॥ ९॥१०॥
पत्त्यश्वगजभूपालैः संपूर्णा यदि वाहिनी ॥ तथापि भंगमायाति
नृपो हीनस्वरोदयी ॥ ११ ॥ तावत्तरंति ते धीरा दोभामाहव-
सागरम् ॥ यावत्पतति नो चके स्वरास्ते वडवानले ॥१२॥
कथंचिद्विजयी युद्धे स्वरज्ञेन विना नृपः ॥ घूणवर्णोपमं तत्तु
यथांधचटकग्रहः ॥ १३ ॥ यस्यैकोपि गृहे नास्ति स्वरशास्त्रस्य
पारगः ॥ रंभास्तंभोपमं राज्यं निश्चितं तस्य भूपतेः ॥१४॥
स्वरशास्त्रे सदाभ्यासी सत्यवादी जितेंद्रियः ॥ तस्यादेशस्य यः
कर्ता जयश्रीस्तं नृपं भजेत् ॥ १५॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (३) अथ स्वरसामर्थ्यप्रधानतामाह पत्त्यश्वेति । स्वरोदयी स्वरशास्त्रं सम्यक जानातीति स्वरोदयी स्वरज्ञो ज्योतिपिकस्तेन हीनो रहितः पत्त्यश्वगजरथवाहिनीदिग्वजयशी- लोपि राजा तथापि भंगमायाति संग्रामात्पलायते किं पुनः स्वल्पसैनिकः ॥ ११ ॥ अथ स्वरबलसहितराज्ञः सामर्थ्यमाह ।। तावत्तरति ते वीरा इति ॥ ते वीराः भटाः स्वरज्ञयुक्ताः स्वरबलाढया आहवसागर संग्रामसमुद्रं तावदेव दोभ्यो तरंति संग्रामपारं गच्छति यावत्कालम् अविघ्नजयप्रापकं स्वरवलं तिष्ठति । तावद्धाहुभ्यां ब्रह्मविष्णुरु- द्रदुर्गागणेशनिवृत्तिप्रवृत्तिशक्तिशांतिशत्यातीत इच्छामोहद्रोहमदमात्सर्यशब्दरूप- रसस्पर्शगंधाधधिष्ठितत्वादेवमेव शत्रूञ्जयति किं पुनः खड्गादिशस्त्रसहितः तावदित्या- कांक्षयान्यदाह । यावदिति । यावत्ते भटाः । स्वरास्ते वडवानले चक्रे नो पतंति । स्व- राणामस्ते स्वरास्तसंस्थे वडवानलः वडवाश्विनी तन्मुखे योऽनलः अग्निः स वडवान- लस्तस्य चक्रे समूहे न पतंति स्वराः स्वनाममात्रादयः मात्रा वर्णों ग्रहो जीवादयोऽष्टी स्वरा अस्तमिताः स एव संग्रामसागरस्तस्मिन् संग्रामसागरे वडवानलास्तचके वडवा- नलचक्रवत् भूमौ न पतति तावदेव स्वरवलसहित संग्रामपार गच्छंति यदा पुनः संग्रामं कुर्वन्नस्तस्वरसमयं प्राप्ताः भटाः संग्रामसागरे विलय यांतिः यथा स्वरबले- नाढयाः पुरुषाः बाहुभ्यामेव समुद्रपारं गंतुकामास्तावन्मानं समुद्रं तरंति । यावत् स्थाने समुद्रे वडवानलभ्रमिर्विद्यते तत्र चेत्पतंति तदा च तत्रैवं विलयं यांतीति प्रसिद्धिः एतावता उदितस्वरा जयकारणमेव मुख्यं तेनावश्यमेव विजयार्थिभिः स्वरो- दयज्ञाः ग्राह्याः स्वरोदयशास्त्रं पठितव्यमिति ॥ १२ ॥ अथ स्वरज्ञं विना यया जयो भवति तथाह । कथंचिदिति सुगमम् ॥ १३ ॥ अन्यत्स्वरहीननृपं प्रमाणयति । यस्यैकोपीति । यस्य नृपस्य राज्ये स्वरज्ञो नास्ति तस्य राज्यं रंभा कदली तस्याः स्तंभोपमं भाति तद्राज्यं शत्रुभिः सुखेनाभिभूयते ॥ १४ ॥ अथ पुनः स्वरज्ञमेव मशंसति । स्वरशास्त्रे सदाभ्यासीति । सुगमम् ॥ १५ ॥ दशैकेन शतं तैश्च सहस्रं शतसंख्यया ॥ स्वरोदयबलो राजा दशघ्नं हंति लीलया ॥१६॥ पुष्पैरपि न योद्धव्यं यावद्धीनः स्व- रोदयी ॥ स्वरोदयवले प्राप्ते योद्धव्यं शस्त्रकोटिभिः ॥ १७॥स्व- रज्ञः शकुनज्ञश्च दैवज्ञो मंत्रपारगः ॥ केरलीवित्तथा राज्ञा कीर्तितं रत्नपंचकम् ॥ १८॥ स्वरचक्राणि चक्राणि भूवलानि चलानि च ॥ ज्योतिष शकुन चैव पडंगानि वदाम्यहम् ॥ १९ ॥ याम- लेषु च सर्वेषु यान्युक्तानि स्वरोदये । विंशतिः स्वरचक्राणि वक्ष्येहं तानि चाधुना ॥ २० ॥ ।

·.
(४.)
नरपतिजयचर्या-
अथ स्वरबलप्रशंसामाह । दशैकेनेति । एकोपि स्वरबली राजा दश राजबलानि
लीलया अनायासेन जयति । दशभी राजभिः स्वरबलिभिः शतं शत्रूणां जयति एवं
शतैः सहस्रं जयति एतावता स्वरबलमेव जये प्रमाणम् ॥ १६ ॥ अथ प्रागुक्तमेव
स्वरवलं स्वराबलं च प्रमाणयति। पुष्पैरपीति । पुष्पैरपि कोर्थः पुष्पघातिभिः सहापि
हीनस्वरोदयिना भटेन न योद्धव्यम् ने युद्धं कुर्यात् ॥ किं पुनः शस्त्रपाणिना सह
एतावता यावत्कालं हीनः स्वराणां समयस्तिष्ठति स्वरोदयबले प्राप्त स्वनाममात्रादि-
स्वरबलं प्राप्य शस्त्रकोटिभिः शस्त्रधारिणां कोटिभिः सह योद्धव्यामिति ॥ १७ ॥ अधु-
ना यावत्कर्तव्योद्रकमाह ॥ राज्ञाऽवश्यमेवैषां संग्रहः कर्तव्य इति तदाह ॥ स्वरज्ञ
इति ।। १८॥ स्वरचक्राणीति ॥ १९ ॥ यामलेष्विति ॥२०॥
मात्रा वर्णों ग्रहो जीवो राशिभ पिंडयोगको ॥ द्वादशाब्दोदयं
चक्रं वर्षायनर्तुमासिकम् ॥ २१॥ पक्षाहर्नाडिकं चक्रं तिथि-
वारक्षयोगकम् ॥ तत्कालेंदुफलं काष्ठा स्वर देहोद्भवं तथा ॥
॥ २२ ॥ इति स्वरचक्राणि ।। पूर्वमुक्तेषु शास्त्रेषु मया ज्ञातानि
यानि च ॥चतुराशीतिचक्राणि तेषां नामानि वच्म्यहम् ॥ २३॥
एकाशीतिपदं चक्रं शतपत्रं नवांशकम् ॥ छत्रं सिंहासनं चक्र
कूम पंचविधं त्विदम् ॥ २४ ॥ भूर्देशं नगर क्षेत्रं गृहं कूर्म च
पंचमम् ॥ पद्मचक्र फणीशाख्यं राहुकालानलं मतम् ॥ २५ ॥
मात्रावर्णेति ॥ २१ ॥ २२ ॥ इति स्वरोदये चक्रनामानि ॥ पूर्वमुक्तेष्विति॥२३॥
एकाशीतीति ॥ २४ ॥ मृर्देशमिति ॥ २५ ॥
सूर्यकालानलं चक्रं चंद्रकालानलं तथाघोरकालानलं चक्रं गूढ-
कालानलं मतम्॥२६॥शशिसूर्यसमायागे चक्र कालानलं मतम्।।
संघ सप्तमं ज्ञेयं सप्तकालानलानि च ॥२७॥ तिथिर्वारं च नक्षत्रं
त्रिधा चैव कुलाकुलम् ॥ २८ ॥ कुंभचक्रं द्विधा प्रोक्तं राशिन-
क्षत्रसंभवम् ॥प्रस्तारं चक्रवधं च त्रिधा तुंवुरुमुत्तमम् ॥ भूचरं
खेचरं पंथा नाडीचक्र त्रिधा मतम् ॥ २९॥ कालचक्र फणि-
द्वंद्वं सूर्याख्यं चंद्रजं तथा।। कविचक्रं द्विधा प्रोक्तं स्थानस्वाम्य-
क्षपूर्वकम् ॥ ३०॥
सूर्यकालानलमिति ॥ २६ ॥ शशिमूर्योत ॥ २७ ॥ तिथिरि चेति ॥ २८ ॥
प्रस्तारमिति ॥ २९ ॥ कालचक्रमिति ॥ ३०॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता।
(५)
खलकाख्यं द्विधा चैव कृत्तिकास्थानभादिकम् ॥ कोटचक्राष्टकं
प्रोक्तं चतुरस्रादिभेदतः॥ ३१ ॥ गजमश्वं रथं व्यूह कुंतं खङ्गं
छुरिं धनुः ॥ सौरि सेवानरं डिंभं पक्षिवर्गापवर्षणम् ॥ ३२ ॥
सप्तरेखोद्भवं चक्रं पंचरेखेंदु भास्करम् ॥ त्रिविधं मातृकाचक्र
विज्ञेयं श्येनतोरणे ॥ ३३ ॥ अहिलांगलवीजोतिवृष्टयाख्यं
सप्तनाडिकम् ॥ चक्र सांवत्सरं स्थानचक्र शृंगोन्नतिस्तथा ॥
॥३४॥ एतानि सर्वचक्राणि ज्ञात्वा युद्धं समाचरेत् ॥ जये-
दिह न संदेहः शक्रतुल्येऽपि वैरिणि ॥३५॥ इति चक्रनामानि॥
खलकाख्यमिति ॥ ३१॥ गजमश्वमिति वीरचक्रं च वृष्टिकमित्यापि पाठः ॥
पा ३२ ।। सप्तरेखोद्भवमिति ॥ ३३ ॥ अहिलांगलति ॥ ३४ ॥ एतानीति ॥ ३५ ॥
इति चक्रनामानि ॥
अथातः संप्रवक्ष्यामि भूवलान्यभिधानतः ॥ कपिद्वंद्वे तथा दुर्गे
चातुरंगे महाहवे ।। ३६ ॥ स्वरोदयैश्च चक्रेश्च शर्यत्र समो-
ऽधिकः ॥ तत्र युद्धे वलं देयं भूवलेर्विजयार्थिनाम् ॥३७॥ तेषां
नामान्यहं वक्ष्ये ख्यातानां ब्रह्मयामले ॥ चतुराशीतिसंख्यानां
यद्दलेन जयी रणे ॥३८॥ उड्री जालंधरी पूर्णा कामा कौल्लेक-
वीरिका । शिलींधी च महामारी क्षेत्रपाली च वंशजा ॥ ३९ ॥
भद्रकाली नली काली कालरेखा निरामया ॥ जयलक्ष्मीमहा-
लक्ष्मी याविजयभैरवी ॥ ४० ॥
'अथेति ॥ स्पष्टम् ॥ ३६ ॥ अथ भूबलानां प्रशंसामाह । स्वरोदयैश्चेति । नाम-
जैमात्रायष्टभिः स्वरैर्दादशाब्दादिकालजैः स्वस्वरैः शत्रुर्याद समस्तुल्योऽधिको वा
भवति तत्र जयार्थिनां राज्ञां भूबलैबलं देयम् । स्वरबलतुल्येन शत्रुणा सह जय-
पराजयौ तुल्यावेव । स्वतः आत्मनः स्वरवलैरधिको यदि शत्रुस्तदा शत्रोरेव जयः।
अत्र युद्धे यस्य राज्ञः शूरस्य जयार्थिता भवति । कथमसौ मया जेतव्य इति स्वरज्ञ
पृच्छति । तत्र स्वरतो भूबलानि तस्मै दत्त्वा युद्धाय तं सज्जीकुर्यात् । जयजयति ।।
॥ ३७॥ तेषां भूबलानां नामान्याह ॥ तेपामिति ॥ ३८ ॥ उडीति ॥ ३९ ॥
भद्रकालीति ॥ १०॥

·नरपतिजयचया- वाला योगेश्वरी चंडी माया भुंभुककर्तरी ॥ शार्दूली सिंहिली तन्वी महामाया महेश्वरी ॥ ४१ ॥ देवकोटिः शिवा शक्तिधूम्रा मालावराटिका ॥ त्रिमुण्डा वसरी धा मृता घृष्टा क्षयाक्षया ॥४२॥ दुर्मती प्रवरा गौरी काली नारहरी वला ॥ खेचरी भूचरी गुह्या द्वादशी वृष्टिकवला ॥४३॥ त्रैलोक्यविजया सौरी कराली वडवापरा ॥ रौद्री च शिशुमातंगी चाभेद्यादहनी जिता ॥४४॥ वहुला वर्गभूमिश्च कपाली चानिलानला ॥ चंद्रार्कविवभूमिश्च ग्रहराशिविलग्नगा ॥४५॥ बालायोगेश्वरीति ॥४१॥ देवकोटीरीत ॥ ४२ ॥ दुर्मतीति ॥४३ ॥ त्रैलो- क्येति ॥ ४४ ॥ बहुलेति ।। ४५ ।। राहुकालानली भूमिः स्वरभूमिर्द्विधा मता ॥ रुद्रस्त्रिमासिकश्चैव राहुश्चाप्टविधस्तथा ॥४६॥ चंद्रः सप्तविधः सूर्यश्चतुर्धा योगिनी त्रिधा ॥ कालचक्र त्रिभेदं च तिथिनक्षत्रवारजम् ॥४७॥ अमनि भूवलान्यत्र ज्ञात्वा यः प्रविशेद्रणे ॥ अरयस्तस्य नश्यति मेघा वातहता यथा ॥४८॥ ॥ इति भूवलानि ॥ शत्रोः समा- धिके नाम्नि स्वरैश्चकैश्च भूवलैः ॥ स्थानसैन्याधिके शत्रौ वल- विज्ञानसंयुते ॥४९॥ अभंगे चाप्यभेदे च दुःसाध्ये दुर्जये रिपौ ॥ जयोपायमहं वक्ष्ये मंत्रयंत्रादिकं बलम् ॥ ५० ॥ राहुकालेति ॥ ४६॥ चंद्रः सप्तविधेति ॥ १७॥ अमूनि भूवलानीति स्पष्टार्थः ।। ॥४८॥ इति भूवलानि ॥ शत्रोः समाधिकेति ॥ ४९ ॥ अभंगे इति ॥ यथा शत्रुः सुजयो भवति तथा मंत्रयंत्रादिकलैजयोपायं वक्ष्ये ॥ ५० ॥ रणाभिषेचनं.दीक्षा रणार्चा रणकंकणम्॥ वीरपट्ट रणे पट्टे जय- पदृस्य बंधनम् ॥५१॥ मेखलाकवचन्यासंमुद्रारक्षा च कंचुकम् ॥ ओपधं तिलकं तजा घुटिकाश्च कपर्दिका ॥ ५२ ॥ योगे घटित- शस्त्राणि शस्त्ररक्षाप्यमोटनम् ॥ शस्त्रलेपाश्च विविधा वाणानां पिच्छबंधनम् ॥ ५३ ॥ त्रासकं काहला ढका मुरजं भस्मसाध- ·. जयलक्ष्मीटीकासमेता। (७) नम् ॥ मारणं मोहनं स्तम्भं विद्विषोच्चाटनं वशम् ॥५४ ॥ पताका पिच्छकं यंत्रं परविद्याविनाशनम् ॥ शांतिकं निजसैन्य- स्य सर्वोपद्रवनाशनम् ॥ ५५ ॥ मंत्रयंत्रादीनां नामानि ॥ रणाभिषेचनामिति ॥५१॥ मेखलेति ॥५२॥ योगे घटि- तेति ॥ ५३॥ त्रासकमिति ॥ ५४॥ पताका इति ॥ ५५ ॥ वलान्येतानि यो ज्ञात्वा संग्रामं कुरुते नृपः ॥ असाध्य- स्तस्य वै नास्ति शत्रुः कोपि महीतले ।। ५६ ॥ इति मंत्रयंत्रौ- पधवलानि ॥ गणितं व्यवहारं च होराज्ञानं परिस्फुटम् ॥ त्रि- स्कंधं ज्योतिषं वक्ष्ये जयचर्या स्वरोदये ॥ ५७॥ खेचरानयनं स्पष्टं पंचांग तिथिसाधनम्॥उदयास्तमनं चक्र क्रांतिविक्षेपयोः कृतिः ॥५८॥ नतोन्नतप्रमाणं च भावसंधिप्रसाधनम् ॥ ग्रहा- णां पड्वलं वक्ष्ये राशिभावफलान्वितम् ॥ ५९॥ राशिसंज्ञा- प्रभेदं च खेचराणां तथैव च ॥ नृणां जन्मफलं वक्ष्ये ऋक्षरा- श्यंशलग्नजम् ॥ ६० ॥ वलान्यतानीति ।। ५६ ।। स्पष्टार्थः ।। इति मंत्रयंत्रापैधवलानि ।। अथ द्वितीयस्कंधे ज्योतिपांगमाह ॥ गणितमिति ॥ ५७ ॥ खेचरानयनमिति ॥ ५० ॥ नतोन्नतेतिः ॥ ५९ ॥ राशिसंज्ञेति ॥ ६० ॥ फलं चंद्रार्कयोगानां ग्रहाणां स्वोच्चनीचकमाआयुयं दशाश्चैव तासां कालप्रवेशजम् ।। ६१ ॥ तस्माल्लग्नं ग्रहान्स्पष्टान्दशांतर्द- शयोः फलम्॥ग्रहवर्गाष्टकं स्पष्टं तस्मादिनफलं भवेत् ॥ १२ ॥ ताजिकाजन्मलग्नस्य साधनं च परिस्फुटम् ।। वर्षमासदिवालग्न तस्मादशास्ततः फलम् ॥ ६३ ॥ छायोत्पत्तिं त्रिधा वक्ष्ये विपु- मध्यंदिनेष्टगाम्॥दिनमानं दिनं भुक्तमुदये वा घटीषु च ॥६४॥ सिद्धच्छायात्रिषष्टिं च दुष्टभा सप्तविंशतिःलग्नोदयान् स्वदेशी- यांस्तेभ्यो लग्नस्य साधनम् ॥ ६५॥ फलं चंद्रार्कयोगानामिति ।। ६१ ॥ तस्माल्लग्नमिति ॥ ६२ ॥ ताजिकादिति।। ॥ ६३ ॥ छायोत्पत्तिमिति ॥ ६४ ॥ सिद्धिच्छायोत ।। ६५ ॥

·नरपतिजयचर्या- लग्नमानं ततो होरा द्रेष्काणं सप्तमांशकम् ॥ नवांशद्वादशत्रिंश-:. दुदयास्तांशकानपि ॥ ६६ ॥ तिथेः प्रकरणं वक्ष्ये वारनक्षत्रयो- स्तथा ॥ योगाख्यं करणाख्यं च मुहूर्त संक्रमोद्भवम् ॥ ६७ ॥ चंद्रतारावलं चैव पक्षभेदेन संयुतम् ॥ शुभाशुभांश्च योगांश्च ति- थिवारक्षयोगजान् ॥ ६८ ॥ सिद्धं संवर्तकं चैव तथा वारशुभा- शुभम् ॥अवमं त्रिदिनं वक्ष्ये ततो योगं त्रिपुष्करम् ॥६९॥यम- घंटं यमदंष्ट्रां क्रकचार्गलपातकान् ॥ कुमारं तरुणं वृद्धं शूलानि शुलयोगिनीम् ॥७० ॥ लग्नमानमिति ॥ ६६ ॥ तिथिप्रकरणमिति ॥ ६७ ॥ चंद्रताराबलमिति ॥ ६८ ॥ सिद्धं संवर्तकमिति ॥ ६९ ॥ यमघंटमिति ॥ ७० ॥ वारशूलं तथा कालं कालवेलां परिस्फुटाम् ॥ कालहोरार्धयामं च कुलिकं कंटकद्वयम् ॥ ७१ ॥ फलं ग्रहणधिष्ण्यस्य वत्सभा- गवयोः फलम् ॥ दशां चांतर्दशां स्थूलां वक्रातिचारयोः फलम्॥' ॥ ७२ ॥ पीडास्थानानि खेटानां ग्रहावस्थास्तथैव च ॥ भाव- फलं संधिफलं लत्तावेधमुपग्रहान् ॥ ७३ ॥ शीघ्रवक्रग्रहोद्देशं गोचरं गोचरव्यधम्॥विवाहं च प्रतिष्ठां च दीक्षायात्राप्रवेशनम् ॥ ७४ ॥ वास्तुदीपोच्चविन्यासं कालविंशोपकास्तथा ॥ जल- योगार्घकांड च वर्षमासदिनार्घकृत् ॥ ७५ ॥ वारशूलमिति ॥ ७१ ॥ फलं ग्रहेति ॥ ७२॥ पीडास्यानोति ॥ ७३ ॥ शीघ्रवक्रेति ॥ ७९ ॥ वास्तुदीपोचेति ॥ ७५ ॥ तिथ्यादिपंचकं ग्राह्य चंद्रतात्कालसंभवम् ॥ अवस्थानष्टमुष्टिं च लूकां चंद्रावदाम्यहम् ॥७॥ अंगस्पंदानि सर्वाणि कालचि- ह्नानि यानि च ॥ दुष्टारिष्टान्यहं वक्ष्ये तथा शेपांच शांतिकम्।। ॥७७॥ ज्योतिरंगमिदं सर्व ये जानंति मनीषिणः ॥ दीपव- चान्विजानीयान्मोहांधकारनाशने ॥ ७८ ॥ इति ज्योतिपम् ॥

·अ ओ क ख खो खि | खु गि | गु ग घ जयलक्ष्मीटोकासमेता। (९) पोतकी पिंगला काको यक्षः शिवा क्रमेण च ॥ पंचरत्नमिदं वक्ष्ये पष्ठांगें शाकुने मते ॥७९॥ ॥ इति शकुनम् ॥ इति श्रीनरपतिजयचर्यायां स्वरोदये पडंगे सप्ताध्याये शास्त्र- संग्रहाध्यायः प्रथमः॥१॥ तिथ्यादिपंचकमिति ॥ ७६ ॥ अंगस्पंदानीति ॥ ७७ ।। ज्योतिपांगमिति ॥७८॥ पोतकीति ॥ ७९ ॥ स्पष्टार्थः ॥ इति जयलक्ष्म्यां शास्त्रसंग्रहाध्यायः प्रथमः॥१॥ अथातः संप्रवक्ष्यामि प्रोक्ता ये ब्रह्म- ॥ यामले ॥ मात्रादिभेदभिन्नानां स्वराणां ।। मात्रास्वरचक्रम् ॥ पोडशोदयाः ॥ १ ॥ मात्रिकायां पुरा कि | कु के को प्रोक्ताः स्वराः पोडशसंख्यया ॥ तेषां खे द्वावंतिमी त्याज्यौ चत्वारश्च नपुंसकाः गे गो ॥ २॥ शेषा दश स्वरास्तेषु स्यादे- कैको द्विके द्विके ॥ ज्ञेया अतः स्वरा- द्यास्ते स्वराः पंच स्वरोदये ॥ ३ ॥ वृः लाभालाभे सुखं दुःखं जीवितं मरणं | उ: । भ्र. तथा ॥जयः पराजयश्चेति सर्वं ज्ञेयं स्वरोदये ॥४॥ स्वरादिमात्रि- कोच्चारो मातृव्याप्तं जगत्रयम् ॥ तस्मात् स्वरोद्भवं सर्व त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥५॥ अथात इति । अयानंतरं शास्त्रसंग्रहाध्यायानंतर मात्रादिभेदाभन्नानां स्वराणामुद- यान ब्रह्मयामले प्रोक्तान् प्रवक्ष्यामि । प्रकर्षेण कथयामीति संबंधः ॥१॥अथ स्वराणां पोडशोदयान्वक्तुं स्वरानादावाह । मात्रिकायामिति। पुरा सृष्टयादौ मात्रिकायांमात्रा- चक्रे ब्रह्मणा पोडशसंख्यया स्वराः प्रोक्ताः ते स्वराः अ आ इ ई उ ऊ ऋ ऋल ल ए ऐ ओ औ अं अः एतेपा मध्ये द्वावंतिमौ अं अः इति त्याज्यौ ए चत्वारो नपुंस- काख्याः ते च ऋऋ ल ल इति शेषा दश स्वराः स्थिताः ते च अ आ इई उ ऊ एऐ ओ औ एते ये शेपा दश स्वरास्तेषु द्विद्धिकेपु एकैकमेव गृहीयात् तेच अआइ उ ए ओ द्वितीयास्तत्फलेनैव तुल्याः। अथ तेषां दशानां द्विद्विस्थितानां योदयोः पूर्व एवं गृहीतः तत्किमिति । अत्रोच्यते । अकार आयो वासुदेवः प्रधानत्वात् अकार एवं गृहीतः इकारस्तु श्रीः। सा वासुदेवस्य प्रिया अत इकारो गृहीतः । उकारी रुदः। घे घो डे ङो वा. कु. मृ. यु. भ्रा. सं. अ.

·। (१०) नरपतिजयचर्या- एकारः सूर्यः । ओकारश्चंद्रः ।अतः अकारानुरोधात् पंच हस्वा एव गृहीताः । यतस्त एव शुभाशुभं प्रकटीकुति । अकारेण यत्कलं आकारेणापि तदेव फलम् ॥ अस्तदो- पादकारश्चत्पीडितः आकारस्यापि स एव दोपः। एवमिकारादावपि बोद्धव्यम्॥२॥ ज्ञेया अतः स्वरा इति ॥ ३ ॥ अथैपां ग्रहणसिद्धि प्रकटयति। लाभालाभे सुख दुःख- मिति । एषां स्वराणामुदये लाभप्रश्ने लाभ विजानीयात् । तथा अलाभमपि। सुखप्रश्ने मुखं दुःखमपिारोगिघातादीनां जीवितमरणप्रश्ने जीवितं मरणं च विद्यात् । एवं सर्वप्रश्ने स्वरा एव फलप्रकाशकाः ॥ ४ ॥ स्वराणां सर्वत्र प्रधानतामाह । स्वरादिमात्रिका इति । सर्वेषां चराचराणां उच्चारो नाम ग्रहणम् अकारादिमात्रिकाभिरेवतिीन ह्यकारा- दिमात्रिकां विना वर्णा उच्चारयितुं शक्याः । अतो मातृकाभिर्जगत्रय व्याप्तम् अत एव प्रश्ने स्वरा एव फलप्रकाशकाः ॥५॥ अकाराद्याः स्वराः पंच ब्रह्माद्याः · पंचदेवताः ॥ निवृत्त्याद्याः कलाः पंच इच्छायं शक्तिपंचकम् ॥ ६॥ मायाद्याश्चक्रभेदाश्च धराय भूतपंचकम् ॥ शब्दादिविपयास्ते च कामवाणा इतीरिताः ॥७॥ पिंडं पदं तथा रूपं रूपातीतं निरंजनम् ॥ स्वरभेदस्थित ज्ञानं ज्ञायते गुरुतः सदा ॥८॥ अकाराद्याः स्वराः पंच तेषा- मष्टा भिदस्त्वमीमात्रा वर्णों ग्रहो जीवो राशिर्भ पिंडयोगको ॥९॥प्रसुप्तो भापते येन येनागच्छति शब्दितः॥ तत्र नामा- द्यवणे या मात्रा मात्रास्वरः स हि ॥१०॥ इतिमात्रास्वरचक्रम् ॥ अथ पुनः स्वराणामेवमधानतांप्रकटयति। अकाराया इति । अ इ उ ए ओ एते पंच स्वराः ब्रह्मादयो देवाः। तत्र अकारो ब्रह्मा । इकारो विष्णुः । उकारो रुद्राएकारः सूर्यः। ओकारश्चंद्रमा भूमिश्च । अन्योथः । प्रयोजनका अकारस्वरोदये ब्रह्माणंध्यात्वा कर्म कार्यम् । इकारोदये विष्णुं ध्यायेत् । उकारोदये रुद्रम् । एकारे मूर्यम् । ओकारो- दये चंद्रम् । एवं तत्तदुदये निवृत्त्याद्याः पंच कला अकारोदये निवृत्तिनामकला। इकारे प्रतिष्ठानामकला।रकारे विद्याप्रतिष्ठिता । शांतिरेकारे स्थिता । ओकारे आति- शांतिः । निवृत्तिशब्देन यात्रानिवृत्तिः । अकारोदये यदि प्रश्नः अकारश्चेदनस्तमि- तस्तदा निवर्तनं वदेत् । इकारोदये प्रतिष्ठाभवति । उकारोदये प्रश्ने रुद्रं ध्यात्वा विद्या वाच्या । एकारोदये सूर्य ध्यात्वा शांतिप्रश्ने शुभं वदेत् । ओकारे चंद्र ध्यात्वा अतिशांतिवांच्या। अतिशांतिमुक्तिः। मुक्तिमश्ने मुक्तिर्वाच्या। इच्छा शक्तिपंचकम् । अकारादिपचम् क्रमेण इच्छा ज्ञानं प्रभाश्रद्धा मेधा इदं शक्तिपंचकं स्थितम्।तत्र उदये तदाश्रितस्योदयो ज्ञातव्यः ॥ ६॥७॥ अथान्यत् । “मायाघाइचक्रभेदाश्च धरायं भूतपंचकम् । गधादिविपयास्ते च कामबाणा इतीरिताः अकाराद्याः ·(११) जयलक्ष्मीटीकासमेता। पञ्च स्वरा मायाद्याश्चक्रभेदाः । चतुरस्रं यच्चकं तन्मायाख्यभेदम् । तत्राकारोदये यस्य चतुरस्रं चक्रं ग्राह्यं पूजनीयं वा तदाकारोदये चक्र तत्र पूजयेत् । इकारेऽर्द्धचक्रम् । उकारे त्रिकोण चकमाएकारे पत्रिकोणम् ।ओकारे वर्तुलं चक्रम् । अकारादिपु धरा- दिभूतपंचकम् । पृथिव्यादिपञ्चकम् । अकारोदये पृथिवीगतमश्नः । इकारोदये जलग- तप्रश्नः । उकारोदयेऽनलगतप्रश्नः । एकारोदये वायुगतप्रश्नः। ओकारोदये आकाश- विपयप्रश्नः । ऊर्ध्वगते प्रश्नं वदेत् । तेपि स्वरा गंधादिविपयाः। तत्राकारो गंधविपयः।। इकारो रसविपयः । उकारो रूपविषयः । एकारः स्पर्शविषयः। ओकारः शब्दविषयः। एतावता अकारादिस्वरोदये तत्तदुक्तप्रश्नविपये तत्र शुभाशुभं वदेत् । अयमर्थः गुरूप- देशादेव ज्ञायते । अस्यार्थस्य प्रयोजनं किमपि न व्याख्यातम् । अस्मादधिकतरोर्थः सदगुरूपासनया बुध्यते इष्टदेवताप्रसादादा। तथा च वक्ष्यति । "पिंडं पदं तथा रूपं रूपातीतं निरञ्जनम् । स्वरभेदस्थित ज्ञान ज्ञायते गुरुतः सदा" अत्र वाङ्मात्रं प्रक- टम् । न तु परमार्थतस्ते गुरवः ये पिडं पदं तथा रूपमित्यादि प्रत्यक्षीकृत्य दर्शयति।। यथायं गौः अयमश्व इति । एतेन किमुक्तं भवति । स्वराभ्यासी सदा भूयात् ॥ ८ ॥ अथाकारादिस्वराणां मुख्यप्रयोजनमुपदिशति । अकाराद्या इति । अकारादिपञ्चस्व- राणां मात्रादयोष्टौ भेदाः पृथक्पृथक् पंचसु भवति ॥९॥ तत्राष्टौ भेदान् वक्तुं मूल- मुपदिशति । प्रसुप्तो भापत इति।येन नाम्ना मर्त्यः प्रसुप्तो भापते न वा शब्दित आग- च्छति तत्र नाम्नि आद्यवणे या मात्रा स मात्रास्वरः । यथा देवदत्तनाम्नि आद्यवर्णी दकारस्तत्र एकारमात्रा विद्यते अतो देवदत्तस्य मात्रास्वरः एकार एव । पुनर्यया यज्ञ- दत्तस्य नाम्नि यकार आद्यवर्णस्तत्रांतर्भूतः अकारो विद्यते ततो यज्ञदत्तस्य मात्रास्व- रोकारः। एवं सर्वेपां नाम्नि एवं कृष्णादिनाम्नां मनुजानां मात्रास्वरग्रहणे प्रांचशि- ष्टानां भापया इस्वरो ग्राह्य इत्यर्थः । एवं हृषीकेशादिनाम्नि । अथ च महाभाष्ये ऋकारे इकारभागः प्रदर्शितः। अतो ऋकारस्य मात्रास्वर इकारोपि ॥ १० ॥ इति मानास्वरचक्रम् ॥ वर्णस्वरचक्रम्।। कादिहान्ताँल्लिखेद्वान् स्वराधो ङा- | अ | ६ | उ ओ णोज्झितान्॥तिर्यक्पंक्तिक्रमेणैव पंच- त्रिंशत्प्रकोष्टके ॥ ११ ॥ नरनामादिमो छ वर्णो यस्मात्स्वरादधः स्थितः ॥स खरस्तस्य वर्णस्य वर्णस्वर इहो- च्यते ॥ १२ ॥न प्रोक्ता ङाणा वर्णा नामादौ संति ते नहि ॥ चेद्भवति तदा या 3 ख घ ho ड थ द - फ ब A/4/AAA र ल स कु बृ मृ

·वालादृद्धस्वरो
(१२)
नरपतिजयचर्या-
ज्ञेया गजडास्ते यथाक्रमम्॥१३॥यदि नानि भवेद्वर्णः संयुक्ताक्षर-
लक्षणः॥ ग्राह्यस्तदादिमो वर्ण इत्युक्तं ब्रह्मयामले ॥ १४ ॥ इति
वर्णस्वरचक्रम् ॥
मृतस्वराइली बालो
बली ॥ वृद्धाकुमारो बलवान् कुमारात्तरुणो बली ॥ १५ ॥
अथ वर्णस्वरमाह । कादिहांतानिति । स्वरादधः अ इ उ ए ओ स्वराणामधः
हकारांतान ककारादारभ्य हकारपर्यंतान वर्णान् विलिखेत् किंविशिष्टान् कादिवान
ङजणवर्णपरित्यक्तान कवर्गचवर्गटवर्गाणां पंचमवर्णा ङत्रणास्तान् परित्यज्य.लिखेत्।
तिर्यपंक्तिक्रमेण लिखेत् पंचत्रिंशत्प्रकोष्ठ के पंचाधिकत्रिशल्पकोष्ठं कृत्वा यथा चक्रम् ॥
॥११॥नरनामादिमो वर्ण इति । अत्रोदाहरणे देवदत्तस्य नाम्नि आद्यवर्णो दकारः स
दकार ओकारस्वराधो लिखितोऽस्ति अतो देवदत्तस्य वर्णस्वर ओकार यज्ञदत्तस्य नाम्नि
यवर्गीयो यकारः सतु उकारस्वराधो लिखितस्तिष्ठति । एवं यज्ञदत्तस्य वर्णस्वर उकारः
॥१२॥न प्रोक्ता इति ।। चेद्भवंतीत । यत्र कुत्रचिद्देशे विपये ङजणा वर्णा भवति तदा
तत्तत्फलपरिपाकः गजडानां फलेन समः ॥१३॥ अथान्यविधिमाह । यदि नाम्नीति ।
यस्य कस्यचिन्नाम्नि आदिमो वर्णः संयुक्तो भवति । तदा तयोर्वर्णस्वरः को ग्राह्य
इत्याकांक्षयाह । ग्राह्यस्तस्यादिमो वर्णस्तदशादर्णस्वरः । यथा श्रीपतिरिति कस्य-
चिन्नाम तत्र शकारोपरि योवर्णः रेफस्तस्यादिमः शकार इकारादधस्तिष्ठति तशाच्छी-
पत्तेर्वर्णस्वर इकारः। एवं सर्वत्र विचारः अथ यस्य कस्यीचन्नामानि बहूनि भवति तत्र
मात्रास्वरः कस्य नाम्नः प्रमाणेन ग्राह्य इत्याकांक्षया स्वरज्ञा एवं वदंति । लंपटाचार्य-
भापिते-"बहूनि यस्य नामानि नरस्य स्युः कथंचन । ततः पश्चाद्भवं नाम ग्राह्य स्व-
रविशारदः" सुगममन्यस्य । अयान्यवर्णस्वरं प्रति ऊचुः "ववौ शसौ पखौचैव यजा-
विति परस्परम् । उभौ तुल्यफूलौ भिन्नस्वरस्याधः स्थितावपि" । तेन किं जयपराज-,
यादिविपये जयपराजयौ तुल्यौ भवतः । अय ग्रहवर्णस्वरनिर्णये लंपटाचार्यः । “यदा :
स्वरादिकं नाम तदा ग्राह्यं पुरोऽक्षरम् । देशे ग्रामे पुरे हर्षे नरे नामादिवर्णतः । वर्ण-
स्वरोद्भवं तेषां फलं सम्यक् प्रतिष्ठितम् । स्वरस्य मात्रासंज्ञोक्ता न वर्णत्वं तु यामले।
॥ १४ ॥ इति वर्णस्वरचकम् ।। मृतस्वरादली बाल इति ।। १५ ।।
शाकयुष्यौ तथा हस्तश्चित्रायां द्वादशाब्दिकः ॥ इंद्रभं च गजाः
सप्त रुद्रा वर्षे च मानकम् ॥ १६ ॥ सार्पपूर्ण तथाश्या गज-
वाणायने वलाः ॥ वह्निपड्वाणवह्निश्च नेत्रे ऋतुपलानि च
॥ १७॥ गजा रूपं गजा धर्म मासे मानं प्रकीर्तितम् ।। नवपूर्ण
नववेदाः पक्षभागप्रमाणकम् ॥ १८॥शक्षवह्नि भवेन्मानं दिन-
मानक्रमेण च ॥ भवही घटिकामाने त्वंतरोदयगे स्वरे ॥ १९ ॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१३) अस्वरो मेषसिंहाली इः कन्यायुग्मकर्कटे ॥ उस्वरे तु धनुर्मी- नावस्वरे तु तुलावृपौ ॥ २०॥ द्वादशवापिकादिमात्रांतानामंतरभोगपलान्याह । शाक्रपुष्येति ॥ १६॥ सार्पपूर्ण- मिति ॥ १७ ॥ गजरूपमिति ॥ १८॥ ऋक्षवहीति । द्वादशवार्षिकांतरोदयप्रमाणप- लानि १४ १३ ८१८ वार्षिकांतरोदयप्रमाणपलानि ११ ७८१८ अयनांतरोदयम- माणपलानि ५८९०९ ऋत्वंतरोदयप्रमाणपलानि २३५६३ मासांतरोदयप्रमाणपलानि ९८१८ पक्षांतरोदयप्रमाणपलानि ४९०९ दिवांतरोदयप्रमाणपलानि ३२७ घट्यंतरो- दयप्रमाणपलानि३०इति ॥१९॥ अथातो ग्रहस्वरमाचष्टे ॥ अस्वरे मेपेति ॥ २० ॥ ओस्वरे मृगकुंभौ च राशीशाश्व ॥ ग्रहस्वरचक्रम् ॥ गृहस्वराः ॥ स्वराधः स्थापयेत्खेटान् राशेर्यो यस्य नायकः ॥ २१ ॥ भौ म मशुक्रज्ञचंद्रार्कबुधशुक्रारमंत्रिणः ॥ सि मिमी सौरिसौरी तथा जीवो मेषादीनामधी- श्वराः ॥२२॥ इति ग्रहस्वरचक्रम् ॥ ओस्वरेति । स्वराधः स्थापयदिति ॥ २१॥ थ अस्वरोमेपसिंहालीतिकोर्थःपिसिंहालिरूपः एव अ इ उ आ ए तु क ध क O . ० वृ मं म चं . . ० यु भ्रांसं अ 'मपसिंहवृश्चिकराशीनां रूपधरः। एवमिकारादयोप स्वरा राशिरूपधराः तत्र यः स्वरो यद्राशिरूपस्तस्य तस्य राशेयोऽधिपतिःस स्वराश्यधिपः । यथा अः स्वरो मेषसिंहालि- रूपातत्र मेपवृश्चिकयो मः स्वामी। सिंहस्य सूर्यः । भौमसूर्यो अस्वरस्वामिनौ । एवं कन्यामिथुनयोः स्वामी बुधःकर्कस्य चंद्रातेन बुधचंद्रौइकारस्वामिनौ।।धनुर्मानस्वामी गुरुःतेन गुरुरुकाराधिपतिःशुक्रवृपतुलाधिपतिःसत्वेकारस्वामी।मकरकुंभयोरधिपःशनि शनिराकारस्वरस्वामी अथोदाहरणमादेदोचाचीचतुष्टयं रेवतीनक्षत्रस्य चरणादेकार- वर्ण च रेवतीनक्षत्रं रेवतीनक्षत्रेण मीनराशि उकारः मीनराशिमतिमः मीनस्वामी गुरु- रुकारस्वामी|अतो देवदत्तस्य ग्रहस्वर उकारः। तथा यज्ञदत्तस्य नोयायीयूवर्णचतुष्टयं ज्येष्ठाचतुश्चरणाः तत्र यकारेण यज्ञदत्तस्य ज्येष्ठानक्षत्रमाज्येष्ठानक्षत्रेण वृश्चिकराशिः। अस्वरो वृश्विकरूपः वृश्चिकस्वामी भौमातेन यज्ञदत्तस्य ग्रहस्वरोकारः ॥२२॥ इति ग्रहस्वरचक्रम् ॥ - ·इ 1241१६ ब 16 ग छ झ च ट त -- द ध प फ ब यार व ४ प (१४) नरपतिजयचर्या- षोडशाक्षरवर्गः स्यात्कादिवर्गास्तु पं- ॥ जीवस्वरचक्रम् ॥ चकाः ॥ चतुर्वर्णी यशौ वर्गों संख्या- ओ वर्गेपुकीर्तिताः ॥ १॥ अवर्गाद्यष्टक- अ आ २इ३.४५ र्गाणां वर्णसंख्यास्तु नामतः । नानि वर्णस्वराग्राह्यावर्णानां वर्णसंख्यया॥ ६/७*हल २० पिंडिताः पंचभिर्भक्ताः शेष जीव- ए १॥ ऐ १२/ो २/और अं अः स्वरं विदुः॥२॥इति जीवस्वरचक्रम् ॥ पोडशाक्षरेति ॥१॥ अवर्गाद्यष्टवर्गाणामिति । 'देवदत्तनामतःउदाहरणम्।दकारस्य त्रिसंख्या दका रोपरि एकारस्यैकादशावकारांतर्भूताकारस्यैकास- ख्या१वकारस्य चतुष्टयसंख्याध्दकारांतर्भूताकार- स्यैकसंख्या१दकारस्य त्रिसंख्या३संयोगितकारद- यस्य द्विसंख्या २ अकारस्यापिएकसंख्या १एवं पाविंशतिः ॥२६॥पंचभक्ते शेपमेकम् १तेन देवद- 'त्तस्य जीवस्वरः अकारः।।सोइति जीवस्वरचक्रम्॥ मेषवृपावकारे च मिथुनाद्याः पदंश ॥राशिस्वरचक्रम् ॥ काः ॥ मिथुनांशत्रयं चैवमिकारे ९. | मिक वृ६ म ३. सिंहकर्कटौ ॥१॥ कन्यातुला उकारे वृ९ क९] तु ९ ध९ कुं९ च वृश्चिकाद्यास्त्रयोंशकाः ॥ एकारे मिसिं९) वृ३ ) म६ मा १ वृश्चिकात्यांशाश्चापः पट् च मृगा अंश अंश अंश अंश अश दिमाः ॥२॥ अंशास्त्रयो मृगस्यात्याः बृ कुंभमीनौ तथोस्वरे ॥ एवं राशिस्वरः प्रोक्तो नवांशकक्रमोदयः ॥३॥ इति राशिस्वरचक्रम् । अय राशिस्वरचकम्मेपवृपौ इति मपनवांशाः वृपनवांशाः९ मि.६एवर मियु- नांशत्रयमिति । मिथुनांशत्रयं ३ कर्क ९सिंह ९एवम्२१॥१॥कन्यातुलेति|कन्यायाः९ तुलायावृश्चिकस्य अंशाः३ एवं२१एकारे इति एकारे वृश्चिकस्यात्यांशाः पट ६धनस्य नवमकरादिमाः पट ६ एवम् २१॥२॥अंशाखय इति।।मृगस्य त्रयोत्पांशाकुंभमी. नयोरष्टादश१८एवम२१अय नक्षत्रचरणेनोदाहरणम् ।अिश्चिन्यातिपण्णक्षत्रपादानाम- स्वरः स्वामी। पुनर्वस्वादिपंचनक्षत्राणामुत्तराफाल्गुन्येकचरणसहितचरणानामः स्वरः भा क वृ यु मृ जह 3 ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१५) स्वामी उत्तराफाल्गुनीचरणत्रयसहितहस्तादिनक्षत्रचतुष्टयानुराधाचरणद्वयसाहतपादा- नामुस्वरः स्वामी। अनुराधाचरणव्यज्येष्ठादिनक्षत्रचतुष्टय श्रवणयसहितकविंशतिचर- णानामकारस्वरः स्वामी। श्रवणचरणकधनिष्ठादिरेवत्यंतचरणकविंशतिचरणानामो- स्वरः स्वामी । अयोदाहरणम् ॥ देवदत्तस्य रेवतीचरणेन ओकारो राशिस्वरः ॥२५॥ इति राशिस्वरचक्रम् ॥ अ अ ध अ hr! bloka अ 'अकारे सप्त ऋक्षाणि रेवत्यादि- ॥ नक्षत्रस्वरचक्रम् ॥ क्रमेण च ॥ पंच पंच रकारादावेवमृ. ओ क्षस्वरोदयः ॥ १ ॥ इति नक्षत्र- स्वरचक्रम् ॥ ज्ये अकारे सप्त ऋक्षाणीतारेवतीअश्विनी भरणी कृत्तिकारोहिणी मृगशिर आद्रतानां सप्तानाम- कृ.रो. म कारः स्वामी । पुनर्वस्वादि पुष्य आश्लेषा मघा म. अ.पू वि पूर्वा फाल्गुनी पंचनक्षत्राणामिकारः स्वामी । उत्तराफाल्गुनीहस्तचित्रा स्वाती विशाखा पंचनक्षत्राणामेपामुकारः स्वामी । अनुरा- धादिज्येष्ठामूलपूर्वापाढोत्तरापाढा पंचनक्षत्राणामेकारस्वरः स्वामी । श्रवणायुत्तर. भाद्रपदातानां पंचानामोकारः स्वामी ।'अत्रोदाहरणम् । देवदत्तस्य रेवतीनक्षत्रेण नक्षत्र- स्वरांकारस्वरः॥ १॥ इति नक्षत्रस्वरचक्रम् ॥१॥ चि मू स्वा पू उ इ व द ० १ ३ नाम्नि वर्णस्वरात्संख्या संख्या मात्रास्वरा ॥ पिण्डस्वाचकम् ।। 'तथा ॥पिंडे शरहते शेषे पिंडस्वर इहो- [अ ओ च्यते ॥१॥ इति पिंडस्वरचक्रम् ॥ नानि वर्णेति । अत्रोदाहरणम्। देवदत्तस्य नाम्नि वर्ण दकारस्य वर्णस्वरः ओकारस्तस्य संख्या५वर्णस्वरोऽ- कारस्तस्य संख्या १ तस्यैव पुनःपंचसंख्या ५ तका- मुं रस्य वर्णस्वर उकारस्तस्य संख्या त्रीणि ३ द्वितीय- तकारस्य त्रीणि ३ मात्रास्वर एकारस्तस्य २६ देवदत्ते अकारास्त्रयः ३ त्रिसंख्या एवमेकत्र संख्या पिंडिता चतुर्षिशति अस्माच्छरहते शेपेसति शेपं चत्वारि तेनात्र पिंड- स्वर एकारः ॥ १॥ इति पिंडस्वरचक्रम् ॥ १॥ १ १ पाश M यु वृ ·व त ० वा. धू (१६) नरपतिजयचर्या- मात्रादिस्वरभेदेन स्वरानुत्पाद्य ना- ॥ योगस्वरचक्रम् ।। मतः ॥ योगे शरहते शेपे योगस्वर | अइ ओ इहोच्यते ॥१॥ इति योगस्वरचक्रम् ॥ दे मात्रादिस्वरभेदेति । अथोदाहरणम् देवदत्तस्य माधव५ ग्रा३ ग्रां५/५ नामजा मात्रादयः स्वराः। मात्रास्वरः एकारस्तस्य न १ पि? यो संख्या ४ वर्णस्वर ओकारस्तस्य संख्या पंच५ग्रहस्वर यु. उकास्तस्य संख्या त्रयः ३ जीवस्वरोऽकारस्तस्य संख्यैका श्राशिस्वर ओकारस्तस्य संख्या पंच भस्वरोऽकारस्तस्य संख्यैका १ पिंडस्वर एकारस्तस्य संख्या चतुष्टयम् ४एवं देवदत्तस्य नामजामात्रादिपिंडांतस्वराणां संख्यायो- गेजातास्त्रयोविंशतिः२३अस्माद्राशेःशः५शेपेसति शेपं त्रयम्३अतो देवदत्तस्य योग- स्वर उकार संपन्नः। इत्येवं नामतो नैसगिंकान्यष्टौ मात्रादिस्वरचक्राणि समाप्तानि॥१॥ इति श्रीहरिवंशमहादेवविरचितायां नरपतिजयचर्यास्वरोदये जयलक्ष्मीटीकायां मात्रादिस्वरचनाध्यायो द्वितीयः ॥२॥ प्रोक्ता नैसर्गिका ह्यष्टौ मात्राद्यानाम- ॥द्वादशवार्षिकचक्रम् ॥ जाः स्वरागाएतेषामुदयान्वक्ष्ये द्वादशा-(भ ओ ब्दादिकालजान् ॥१॥प्रभवादिक्रमेणैषां म. १२/ १२ / १२ / १२ / १२ मकारादिस्वरास्तथा ॥ उदयो द्वादशा- वर्ष ? व. १ व. १ व. व... ब्दानांप्रत्येकं द्वादशाब्दिकः ॥२॥ मा.शमा.मा.मा.मा.१ अस्यांतरोदयो वर्षमेको मासो दिन- दि.२/दि. २दि. २ दि.२/दि.२ द्वयम् ॥ लोकाधिनाडिकाः प्रोक्ता ५.५३/५.४३५. ४३५.४३५.४३ अष्टत्रिंशत्पलानि च ॥ ३ ॥ इति र. ३८प. ३८५. ३८/प. ३८प. ३६ द्वादशवार्षिकचक्रम् ॥ अथ एभिर्नामजस्वरैर्देवदत्तस्य द्वादशवार्षिकसमयादारभ्य नाड्यंतसमयावधी दिनफलच. माह मोक्ता नैसर्गिकतिनिमिजास्वराःमात्राद्या अष्टी नैसगिकाः प्रोक्ता अतोनामत उत्पयंते अतो नैसर्गिकाः॥१॥अत एव सर्वेषां पृथक् पृयक प्रयोजनं द्वादशाब्दादिपु सम• येपु द्वादशवर्षायनर्तुमासपक्षदिननाध्यतेपुअष्टधाकालेपु तत्कारणमाहामभवादिरिति। प्र- भवादिक्रमेण प्रभवविभवाल्यशुक्लादिवाईस्पत्यानां पष्टयब्दानांद्वादशद्वादशाब्दका प्रत्ये कम् अकारादयः पंच स्वरा उदयंति। एतदुक्तं भवति। प्रभवादिद्वादशवर्षाणामकारस्वामी। ए वा ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। असावेव उदयाततःप्रमाथिनामासंवत्सरस्तदारभ्य द्वादशसंवत्सरैः इकार उदयात तेन किंतावदिकारस्वरोधिपतिः खरनंदादिद्वादशसंवत्सरैरुकारस्वर उदयति तावदुकारोराजा। ततः शोभनसंवत्सरप्रभृतिद्वादशसंवत्सररेकारस्वर उदयात.तेन किं तावदेकारस्वरोराजा। अथ राक्षससंवत्सरादिद्वादशसंवत्सरैरोकारस्वर उदयति तेन किं तावदोकार एव राजा।" . अत्रोदाहरणम्।संवत् १५७२समये शाके १४३७एतावद्ये प्रभवादयोगताब्दातेपामानयनं रत्नमालासहितासु प्रोक्तमातथाच"शकेंद्रकालाः पृथगाकृति२२नःशशांकनंदाश्वियुगैः ४२९१ समेतः॥शरादिवबिंदु १८७६ हृतः स लब्धः पष्टयावशेपे प्रभवादयोऽब्दाः" । अनेन गणितविधिना प्रभवादयः प्राप्ताः वर्ष १९ मास १ दिन २५ घटी ५ पल ३० एतावत्संवत्सराः शाके १४३७समये चैत्रशुक्लप्रतिपदि प्राप्ताः। एपां दादशवर्ष १६॥ १॥ २३॥४५॥३६पर्यंतमकारोधिपतिरासीत् सांप्रतं ममाथिनामसंवत्सरमारभ्य द्वादशसंवत्स- रावधिःइकारस्वर ईश्वरो वर्तते एतेन किं देवदत्तनामोदाहरणे नामतःपिंडस्वराख्य उकार उदितोस्ति तदुदयबलातपिंडस्वरोदयोक्तकर्मसिद्धिं यास्योत।अथ वर्तमानप्रमाथिनामा- दिद्वादशवर्पदशासु इकारात्मभृति अंतर्दशास्वराणांभुक्तभोग्यस्वरांतर्दशाकालप्रमाणमा- हाअस्यांतरोदयेतिावपश्मास दिनरघटी४३५०३८एतैर्वादिभिःद्वादशसु उदयस्वरान् अंतर्दशास्वरावार्पिकचक्रम् । अथ प्रभवादीनां संवत्सराणां प्रत्येकमन्तर्दशासु भोगाताव- दीश्वरः अंतर्दशाविभागकरणं दिनचर्यायां लेख्यम्॥२॥३॥इति द्वादशवार्पिकचक्रम् ॥ प्रभवाद्यव्दमेकैकमुदयस्त्वस्वरादिकः॥ ॥वार्षिकस्वरचक्रम्।। द्वादशाव्दस्य वर्षोना तद्भुक्तिर्वार्षिके स्वरे ॥१॥ इति वार्षिकस्वरचक्रम् ॥ अथ प्रभवादीनां संवत्सराणांप्रत्येकमस्वराधिपती. प्रविश प्र नाह । प्रभवाद्यब्दमेकैकेति । 'अकारादिकाः पंचस्वराः मा १मा ??मा १ मार . प्रभवाद्यब्दमकैकं प्रति उदयो भवति। कोर्थः प्रभवादीनां प्रत्येकम् अस्वरांदिका स्वामी भवति । तया उदाहरणम् । प्रभवे वर्तमाने अकारस्य 'उदयः। विभवे वर्तमाने इकारस्योदयः । शुक्लनाम्नि वर्तमाने उकारस्योदयः। प्रमो- दनाम्नि वर्तमाने एकारस्योदयः । प्रजापतिनाम्नि वर्तमाने ओकारस्वरोदयः । एवं पट्यब्देपु प्रवर्तमानेषु अकारादयः पंचस्वरा द्वादशधा उदयति । तत्र अकारायैकस्व- . रोदये एकादशस्वराणामुदयः स्यात् । एतदुक्तं भवति । प्रभवाद्येकैकवर्पदशासु प्रभ- वादिपतिः स्वरांतकादशस्वराणामंतर्दशा स्यात् स एवोदयः । अथांतर्दशादयकालमाह द्वादशाब्दस्योति । द्वादशाब्दंदशास्वराणां भुक्तिवर्पमेकं मासमेकमित्यादि ॥ १ ॥ इ उ ए आ. म ·(१८) नरपतिजयचर्या- अस्वरो दक्षिणे स्वामी इस्वरश्चोत्त- अयनस्वरचक्रम। रायणे ॥ वर्षभुक्त्यर्धमानेन भोगः ओ पाण्मासिके स्वरे ॥ १ ॥ इति [भइ अयनखरचक्रम् ॥ दिदि १६दि १६/दि १६/दि १६॥ "तत्र वर्षोंनाभुक्तिमासमेकं दिनद्वयम् ।लोका- २१३ २१२१ व २१व २१ ब्धिनाडिका अष्टत्रिंशत्पलानि चेति । मास १ । २ । ४३ । ३८ । एषां प्रभवायंतर्दशास्वराणां ५५९५४९५४९५५९५४९ भुक्तिः तत्र यदा प्रभवः प्रवर्तते वर्पपर्यंत- मस्वरस्य दशाातत्रांतर्दशा आदौ अस्वरस्यैवांतर्दशामासमेकादिभुक्तिः तदुपरि इकारोंऽत- देशापतिःतस्यापीयमेव भुक्ति इकारोपरि उकारस्यांतर्दशातद्भुक्तिप्रमाणेनाउकारादुपरि एकारस्योदयस्ताकझुक्तिप्रमाणेन एकारादुपरि ओकारस्वरस्योदयःमासमेकादिभुक्ति- प्रमाणेनातदुपरि पुनरकारस्यैवोदयो भवति।एवमेकादशस्वरा अंतर्दशासु उदयंति । एतेन किम्द्वादशाब्दादिनाडयंतर्दशाकालम् एकादशधा विभजेत्।ग्रंथोक्तांतर्दशाकालोलभ्यते इदमने वक्ष्याति च । अथायनस्वरोदयमाह । अर्थातर्दशाभुक्तिः। दिन १६ ॥ २१॥ ४९ ॥ १ ॥ इत्ययनस्वरचक्रम् । अकारादिस्वरा:पंच वसंतादिक्रमोदयः॥ ॥ऋतुस्वरचक्रम् ॥ एकैकस्मिन् स्वरे प्रोक्ताद्विसप्ततिदिनो- ७२/७२ दयः ॥ १॥ षड् दिनानि रदा नाड्यो । ७२ /७२/७२ वह्निवेदपलानि च ॥ अंतरोदयमानं ६ ६ ६ ६ ३२ / ३२ / ३२ / ३२/ ३२ स्याहतुनानि स्वरोदये ॥२॥ इति यामले ऋतुस्वरचक्रम्॥ "अधुना वसंतादिऋतुपु अस्वरादीनामुदयमाह । अकारादीति । मृगादिराशिदयभानु- भोगात् षट् ऋतवः स्युः शिशिरो वसंत इति संहितोक्तत्वात् मेपादेिषु राशिपु रविभोगाइसंतादयः पट ऋतवो भवति । मासद्वयात्मकः ऋतुः यावन्मेपवृपस्यो रवि मिशुनराशिद्वादशांशस्थो रविः एवं द्विसप्तत्यंशाः७२ तान्येव द्विसप्ततिार्दनानि । तैटिंस- प्रतिदिनोदयैरकारस्योदयः। एवं मिथुनांशा अष्टादश १८ कर्कस्य त्रिंशदंशाः३०सिंहस्य चतुर्विशतिः २८ एवं द्विसप्तदिनानि ७२ तैरिकारस्योदयः । सिंहस्य पडशाः ६ कन्यातु- लयोः पष्टयंशाः६०वृश्चिकस्य च पडंशाः ६एवं कृत्वा दिसप्ततिदिनानि७२भवंति तैरु- फारस्वरस्योदयः वृश्चिकस्य चतुर्विशत्यंशाः२४धनः संपूर्णः मकरस्याष्टादशांशाः२८एवं अ इ ए ओ ४३ ४३ ४३ ४३ ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१९) द्विसप्तत्यंशाः ७२ एभिरेकारस्वरोदयो भवति। मकरस्य शेपा द्वादशांशाः१२कुंभमीन- योश्चांशाः एवं द्विसप्ततिदिनैरोकारस्वरस्योदयः । अनेन क्रमेण अकारादिस्वराः पंच वसंतादिऋतूदये उदयंत इत्युक्तम् ॥ १॥ अथात्र ऋतुपु प्रत्येकस्वरदशासु अंतर्द- शास्वराणां भुक्तिमाह । पड् दिनानीति । सुगमम् ॥२॥ ॥ मासस्वरचक्रम्॥ मओ भा आ चै |ज्ये | मा मा श्रा | पो का वै नभस्यमार्गवैशाखे ह्यस्वरस्योदयो भवेत् ॥आश्विनश्रावणापाढेष्विकारो नायकः स्मृतः॥१॥ उकारश्चैत्रपोये स्थादेकारो ज्येष्ठकार्तिके ॥ ओकार उदयं यातिमाघफाल्गुनमासयोः॥२॥ द्वे दिने व्यब्धयो नाड्यश्चाष्टात्रिंशत् पलानि च॥अंतरोदययुक्तोसावत्र वै मासिकस्वरे "॥३॥ इति यामले मासस्वरचक्रम् ॥ आ ० . ४३ ३८ ३८ ३८३८ अथ मासस्वरोदयानाह । नभस्यमार्गवैशाखेति ॥ १ ॥ उकारश्चेति ॥ २॥ 'दिनेति सुगमम् ॥ ३ ॥ इति मासस्वरचक्रम् ॥ ॥ पक्षस्वरचक्रम् ॥ ओ अ इ ० ० P 'अस्वरः कृष्णपक्षेशः शुक्लपक्षेश इस्वरः॥पक्षात्मिकांतरे भुक्तिर्मासभु- त्यर्धमानतः ॥१॥ इति यामले पक्षस्वरचक्रम् ॥ अथ पक्षस्वरमाह ॥ अस्वरः कृष्णपक्षोत । तथा च दिन १ दंड २१ पल ४९ ॥१॥ इति पक्षस्वरचक्रम् ॥ १ १ १ २१ ४९ / ४९

·(२०)
नरपतिजयचर्या-
॥ दिनस्वरचक्रम् ॥ ॥ घटिकास्वरचक्रम् ॥
भो
ST
ए
मा
ओ
क
ख
घ
क
ग
घ
ट
झ
त
10iti
4424
त
44
न
प
फ
म
र
भ
म
य
र
भ
घ
प
स
व
ho
प
स
१
२
४
१
४
६
९
یاد امید بر
nr vm
घ
५/घ५ घ५ घ५ घ५
११
प२७५२७५२७५२७१२५
घ५ घ५ घ५ घ५घ ५
-
वा
प२७/प२७५२७ प२७/प२७
२५
घा.
७.
(अकारादिक्रमान्न्यस्य नंदादितिथिपंचकम् ।। दिनस्वरोदयो नित्यं
स्वस्वतिथ्यादि जायते ॥ अस्यांतरोदयः पंच घट्यस्तारापलानि
च ॥१॥ तिथ्यादौ घटिकाः पंच पलानि सप्तविंशतिः ॥ अंतरो-
दययुक्तोऽसौ दिनस्वरस्य सूरिभिः ॥२॥ इति दिनस्वरचक्रम् ॥
अथ दिनस्वरानाह । अकारादाविति साई श्लोकः इति दिनस्वरचक्रम् ॥
'घटीस्वरो घटी पंच पलानि सप्तविंशतिः अस्यांतरोदयः प्रोक्तो
घटिकाप्रमाणतः"॥ १॥ इति यामले घटिकास्वरचक्रम् ॥
अथ घटीस्वरमाह । तिथ्यादाविति ॥१॥ इति घटीस्वरचक्रम् ॥
द्वादशाब्दादिनाड्यंताः स्वस्थानाच स्वकालतः॥ उदयांते पुन-
स्तत्रांतरेरेकादशोदयः ॥१॥
अथ द्वादशादादिनाडयंतेषु अंतरोदयमाहादादशादादीत अत्रांतरोदये कालमान,
पंचधा उक्तम् । वर्षमास इति । यतः एतैरेव पंचधा कालमानैः फलं परिणमति ॥१॥

·. जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२१) कुत्रोक्तमाह । वर्षमे मासमेकमित्यादिकस्य फलस्य परिपाकवर्ष १।२।४३। ३८ । कस्यापि मासादिभिः कस्यापि दे दिने यो नाड्यादिभिः । तावदादिरूपमा- नम् ॥ १॥ अय भुक्तभोग्यांतरोदयस्वरात्कर्तुं गणितमाह । द्वादशाब्द इति । अथो- दाहरणम् । अधुना प्रभवादिद्वादशसंवत्सररकारस्वरो भुक्तः। वर्तमानकाले प्रमाथिसं- वत्सरादारभ्य द्वादशवर्षपर्यंतमिकारस्वरस्योदयो वर्तते । शके १९३७ समये चैत्रशुद्ध- प्रतिपदि तस्य भुक्तवणि चत्वारि ४ पञ्चपञ्चाशदिनानि वर्षाणि पष्टयधिकशतत्रय ३६० गुणितानि दिनसहितानि १४९५ ॥ शरगोब्धिमुधांशवः पष्टया गुणिते जातम् । ८९७०० एतानि भुक्तदण्डानि । पष्टया गुणिते पलानि ५३८२००० अथ द्वादशा- ब्दांतरोदयपलानि व्योमकुंअरशैलानिसुधाकरयुगेंदवः १४१३७८० ॥ द्वादशाब्दांत- रोदये हारः । अनेन हारेण इकारस्वरभुक्ताब्दपलेभ्यो लब्धा भुक्तस्वरास्त्रयः । इकारा- दारभ्य इ उ एस्वरा भुक्ता ओकारोंतर्दशाधिपत्वेन वर्तते तस्यापि भुक्तभोग्यदिनानि ३१६ ॥५१॥ भोग्यदिनानि ७५ ॥ ५२ ॥ एतावता ओकारस्य उदयः चैत्रशुक्ल- प्रतिपदारभ्य आपाढकृष्णमतिपत्पर्यंत विद्यते । तदुपरि अकारस्यांतरोदयो भविष्यति। अथ वार्षिकस्वरोदयांतरोदाहरणम् । अधुना पोडशः संवत्सरश्चित्रभानुः शकाब्दो गतः शकाब्दास्तु भुक्ताश्च भवति । भोग्यवर्पस्य परिचायकाः । यथा आदौ कल्पारंभ चैत्रप्रतिपदि भुक्ताब्द एव न ततो वर्षे प्रमाणदिनेपुव्यतीतेपु पुनश्चैत्रशुक्लपतिपदि एक वर्ष गतं लिख्यते । तदर्पभोग्यस्य द्वितीयस्य परिचायकम् । तथा शकान्दा एकैकेषु व्यतीतेपु वपु शकाब्दसमूहाः जाताः । तत्र वार्हस्पत्यवर्षाः प्रभवति । तस्योपपत्तिः । सिद्धांतादिषु वराहसंहितास रविभगणप्रमाणं रविवाः । गुरुभगणा वराहमिहिरोक्ता जिनयमवेदभुजतुहव्यभुजः। एकैकस्मिन्वर्षे कियत्कालाधिकगुरोराशिभोगः। तत्प्रमाणेन वराहमिहिरेण जिनयमतुहव्यभुजोभगणाकल्पिताः । गुरुभगणा द्वादशना गुरुवा: स्युः। ततो रविवर्षभगणेभ्यो गुरुवर्षाधिकाः। द्वयोरंतरे गुरुवाधिकाः। ततो ३६४२२४ गुरुभगणाः। भगणाब्दाः ४३७०६८८ सौराब्दाः ४३२००० ॥ अंतरं ॥ ५०६८८ अपवर्तीकः । २३०४ शकादौ गुरुः २॥ ८॥ ३९ ॥ २२ गुरुवर्षशेष रविवर्षाणि च केनाप्यपवर्त्य गुरुभगणात् प्राग्गुणकाराः २२ द्वाविंशतिः हाराःप्राप्ताः शराद्रिवस्विदवः १८७५ गुणभागहाराभ्यामेकवर्पोनगुरोमध्यमगत्या रविवर्षाभ्यंतरे भोगो लभ्यते राशिः१०२११७प्रभवादेभौगो रूपराशिरेवातदुपरि अग्रिमवर्पस्य अन्तिमकला विकला भोगः । भुक्त एवागच्छति पञ्चकलाभोगः प्रत्यहं गुरोः अतस्तेन भोगेन कलाविकला- भ्यां प्राप्तदिनानि चत्वारि दण्डास्त्रयोदशाया अग्रिमवर्षे चैत्रशुक्लप्रतिपदः पश्चादेव. त्रयोदशदंडसहितं चतुभिर्दिनः प्रवृत्ता एवं तदग्रिमवर्पस्य प्रवृत्तिरप्टभिर्दिनः पड्विंशति- डैः पश्चादेव प्रवृत्तिर्भवति । एवं सर्वेषां प्रवृत्तिर्जातव्या । अत एवास्माभियाख्यान टीकायां कृतम् । शकान्दा भुक्तसंवत्सरा: प्रदृश्यते । शेपादिनानि भोग्यस्य पस्य गतान्येव तेनानिमवण फलप्रवृत्तिर्वक्तव्या। अस्माकंमतमेतत् गणितद्वारेण दार्शतम् ।

·1 (२२) नरपतिजयचर्या- अन्येपि ऊहायष्यति । ननु तानि दिनानि प्राप्तवर्षस्य भुक्तानि । भुक्तवन्यो भुक्त फलानि न प्राप्यते । यथा गुरोरेव भगणादयः । अथोदाहरणम् ।'शके १९३७ । गतशकाव्दात् प्राप्तवर्पभुक्तवाणि पोडशसप्तदशस्य सुभानोः पटपञ्चाशदिनानि ५६ भुक्तान्यागतानि । तेन चैत्रशुलपतिपत यश्च शके १९३५ समये माघशुक्लचतुर्थी सप्त- दशमः सुभानुः प्रवृत्तः । तस्माद्भुक्तादिनानि पञ्चपञ्चाशत् ५५ । ४५ पंचचत्वारि- शद्दण्डाः । सुभानोरधिपतिरिकारस्वरः तस्य भुक्तपलानि सप्तशताधिक लक्षद्वयम् २००७०० अथ वाकिस्वरांतर्दशाभोगपलानि सुधांशुधरणानागपवर्तदंसुधांशवः ११७८११ ॥ अयं हारराशिरन्तरोदयस्वरभुक्तपलेभ्यो हारप्राप्तः वाकिस्वरात् अंत- देशास्वराः । इकारस्वरात् द्वितीय उकारस्वरश्चैव्यां प्रवर्तते तस्य भोग्यदिनानि नव ९ द्विचत्वारिंशदंडाः ४२ तेन किं जातं चैत्रशुक्लदशम्यां द्विचत्वारिंशदंडोपरि एकार- स्यांतरोदयस्य प्रवृत्तिभविष्यति । वैशाखशुक्लद्वादश्यां दंडाः पञ्चविंशतिः २५ चत्वारि- शत्पलपर्यंतम् ॥ ४० ॥ अधुना चैत्र शुक्लपतिपदि कस्यायनस्वरस्य उदयोंतरोदयश्च विद्यते तदुदाहरणम् । अस्वरो दक्षिणे स्वामी इस्वरश्चोत्तरायण इति वचनात् चैत्रमति- पदि उत्तरायणे इकारोदयः प्रवर्तते । तथा चायननिर्णये वराहः । दक्षिणमयनं सवितुः कर्कटाये मृगादितश्चान्यत इति वचनात् । शके १४३६ समये पौपशुद्धद्वादश्यां १२ मकरेऽर्कत आरभ्य चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां समेपेकः । अर्द्धायनम् । तेन चैत्रशुक्लप्रतिपदि इकारस्वरस्यैव उदयो विद्यते । अथांतरोदयानामुदाहरणम् । मृगादिभुक्तांशाः ७८ एपां पलानि २८०८०० अष्टशताधिका अष्टाविंशतिरयुतानि । अयनस्वरांतरोदयपलानि ५८९०९ असावकराशिरयनवस्वरांतरोदयभोगः । अयमेव हारः अनेनायनभुक्तपले- भ्यः प्राप्ता अंतरोदयस्वरास्त्रयः ३ । ४९ । ५ एकोनपश्चाशदंडाः । चैत्रशुलपतिपदि एकोनपंचाशदंडोपरि उकारस्वरोदयः । वैशाखवद्यतृतीयायां दंड ३३ पर्यंतम् । अथ ऋतुस्वरोदयांतरोदयोदाहरणम् । अथ ऋतूनां प्रवृत्तिः सूर्यसंक्रमतः । तथा च संहिता कारः । “मृगादिराशिद्वयभानुभागात् पडर्तव" इति वचनात् मकरसंक्रमणादारभ्यः चैत्रशुक्लपतिपदि अष्टादशदिनानि मीनसंक्रमणाजातानि । मीनादारभ्य वसंतऋतुः एतेन अकारः स्वरोदया विद्यते । अथांतरोदयः । अथांतर्दशाकालः । पड्दिनानि ६ । ३६ । ४३ ॥ एषां पलानि २३५६३ रामांगेपु गुणाश्विनः । असावन्तरोदय- हारः । अथोदयस्वरः ॥ अयोदयस्वरस्य भुक्तपलानि ६४८०० खखनागाब्धिरसा: असौ भोज्यराशिः । एभ्यो हारप्राप्ता अंतरोदयस्वरोदयः दि० प १ दंड ३८ प० तेंन वर्तते अस्यांतरोदये अकारइकारी भुक्तस्वरौ उकारस्वरस्य अंतरोदयो वर्तते । तस्या भोग्यम् । चैत्रशुक्लपतिपदिनमेकम् अष्टात्रिंशद्दण्डाः नव पलानि चैत्रशुक्ल- तृतीया अष्टात्रिंशद्दण्डपर्यंतम् ॥ अथ मासस्वरोदयांतरोदयोदाहरणम् ॥ चैत्रकृष्ण- । प्रतिपदारभ्य चैत्रशुक्लपतिपत्पर्यंत पोडश दिनानि । तत्र मासांतरोदयस्वरस्य विभागः । दिने २ त्र्यब्धयो नाडयः ४३ अष्टाविंशत्पलानि च २८ एपां ·--- - - जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२३) पलानि भागहार९८१८नागेंद्गजखेचराउदितस्वरस्योंकारस्य भुक्तपलानि५७६००३ असौभाज्यराशिःभाज्यभक्तः पंचमांशोनद्वाविंशतिदंडाः तदुपरि एकारस्वरस्यांतरोदयः। चैत्रशुक्लचतुर्थ्यां दंड५पर्यंतम् । अथ पक्षस्वरस्योदाहरणम् । अस्वरः कृष्णपक्षेशःशुक्ल पक्षेश इस्वरः । चैत्रप्रतिपदारभ्य इस्वरस्य उदयो विद्यते। चैत्रशुलपतिपदि उदयोंतरो . दयोपि इकारस्यैव । अथ दिनस्वरोदयोपि इकारस्यैव । अथ दिनस्वरोदाहरणम्। चैत्रशुल- प्रतिपदि अकारस्य उदयः आदौ पंचदंडसप्तविंशतिपलानि पर्यंतमंतरोदयोपि अकारस्यैव ॥१॥२॥ इति स्वरचक्रम् ॥ इति घटीस्वरचक्रम् । द्वादशाव्दादि नाड्यंता इति ॥१॥ वर्षमासदिवानाडीपलानि च क्रमादिदम् ॥ कालमानं मया प्रो- तं पंचधात्र स्वरोदये॥२॥ द्वादशाब्दस्वरादीनां भुक्तं पलमयं तु यत् ॥ तद्भक्तं स्वस्वमानेन लब्धं शेपं द्विकं भवेत्॥३॥ लव्धे भुक्तस्वरा ज्ञेयाः शेपे चैवोदिताः स्वराः ॥ अस्मिन् पट्यादिभ- के तु भुक्तः स्यादुदितस्वरः ॥ उदितस्य स्वरस्य स्युर्नाम- स्वरवशेन तामपंच वालादिकावस्थाः स्वस्वकालप्रमाणतः ॥५॥ वर्षमासदिवेति ॥ २॥ द्वादशाब्दस्वरा इति ॥३॥ लब्धेति ॥२॥ अयानंतरं द्वाद- शाब्दादीनाम् उदितांतरोदयस्वराणां पंच वालादिकावस्येति । नामस्वर वशेन मात्रादि- नामस्वरवशेन द्वादशाब्दस्वरादीनां पंचबालादिकावस्याः भवंति । अवस्याः कल्प्यते । तेपामवस्थाभेद एवं नास्ति ते तु सर्वेषां साधारणाःअतः सर्वेषां स्वरवशेन तेषां पृथग- वस्थाः परिकल्पनोदितस्य द्वादशब्दादिस्वरस्य कस्यचिन्नामवशेन बालसंज्ञा भवति । कस्यचिन्नामस्वरवशेन कुमारसंज्ञा भवति कस्यचिद्यवेत्यादिसंज्ञाः परिकल्प्यते ॥५॥ आद्यो वालः कुमारश्च युवा वृद्धो मृतस्तथा ॥ निजावस्थास्वरू- पेण फलदा नात्र संशयः॥ किंचिल्लाभकरो वालः कुमारस्त्वर्ध- लाभदः ॥सर्वसिद्धो युवा प्रोक्तो वृद्ध हानिर्मूते क्षयः॥७ायात्रा युद्धे विवादे च नष्टे दृष्टे रुजान्वितावालस्वरो भवेदुष्टो विवाहा- दिशुभेऽशभादासर्वेषु शुभकार्येषु यात्राकाले तथैव च ॥कुमारः कुरुते सिद्धिं संग्रामे सक्षतो जयः॥९॥ शुभाशुभेपुसव मंत्रयं- त्रादिसाधने ॥ सर्वसिद्धिं युवा दत्ते यात्रायुद्धे विशेषतः ॥१०॥ ताः पंच संज्ञा आहुः । आयो वालः कुमार इति । अत उक्तं नामस्वरखशेन संज्ञा भवति । तहिं नामस्वरवशेनैव केन प्रकारेण । तया व्याख्यायते । य एव नाम स्वरः ·(२४) नरपतिजयचर्या- स एव द्वादशाब्दादिस्वरांतरोदयस्तदास वालसंज्ञः नामस्वराद्वितीयः स्वरः कालजस्तदा कुमारस्वरसंज्ञो भवति । नामजात्तृतीयो युवासंज्ञः । चतुर्यो वृद्धसंज्ञः। पंचमो मृतसंज्ञ इति । अनेन प्रकारेण नामस्वरवशेन संज्ञाः कल्प्यते । ताः संज्ञा निजावस्यास्वरूपेण फलदाः। यस्य यः संज्ञास्वरःस संज्ञास्वरूपफलदः ॥ ६॥ तासां संज्ञानां फलमाह । किंचिल्लाभकरेति ॥ ७ ॥ कुत्रेदं फलं परिणमति तस्याकांक्षामाह । यात्रायुद्धति।।८।। सर्वेति ॥ ९॥ शुभाशुभेष्विति ॥१०॥ दाने देवार्चने दीक्षागूढमंत्रप्रकल्पनेवृद्धस्वरो भवेद्भव्यो रणे भंगो भयंगमे॥११॥ विवाहादिशुभं सर्व संग्रामाघशुभं तथा ॥ न कर्तव्यं शुभं किंचिजाते मृत्युस्वरोदये ॥१२ ॥ मृतो वृद्ध- स्तथा वालः कुमारस्तरुणः स्वराः ॥ यथोत्तरवलाः सर्वे ज्ञात- व्याः स्वरवदिभिः ॥ १३॥ यो यस्य पंचमे स्थाने स स्वरो मृत्युदायकः ॥ तृतीये तु भवेत् सिद्धिः शेषा मध्यफलप्रदाः ॥ १४ ॥ मृत्युहीनस्वरे नाम्नि जयो नाम्नि स्वराधिके ।। समना- ग्नि भवेत्साम्यं संधिर्जयपराजयौ ॥ १२ ॥ एकस्वरे भवे-.. साम्यं द्वितीयोऽर्धफलप्रदः ॥ तृतीये तु फलं पूर्ण तुर्ये बंधः पराद्भयम् ॥ १६॥ शत्रोर्मृत्युस्वरे प्राप्ते यूनि प्राप्ते स्वकी- यके । तत्काले प्रारभेद्युद्धं विजयो भवति ध्रुवम् ॥ १७॥ दाने देवार्चन इति ॥११॥ विवाहादीति ॥१२॥ अथ पंचवालादिकावस्थानांयथोत्तरं बलमाह । मृतो वृद्ध इति । सुगमम् ॥ १३ ॥ यस्माद्यस्य तृतीयो युवा स तस्मात् जयं लभते । यस्माद्यस्य चतुर्थः तस्मायुद्धतो रणे भंगं मानोति यस्य यस्माद्वितीयःस द्वितीयात् सर्वतो जयं लभते । यो यस्यति । योधयोईयोर्यस्माद्वर्णस्वरायः पंचमः । स मृत्युदायकः यतः पंचमस्य मृत्युसंज्ञा कथिता अतस्तेन सह युद्धं न कुर्यात् । स्वव- र्णस्वरात् वृद्धः मृत इति । मृतबलयोः स्वरयोलस्वरो बली। बालवृद्धयोवृद्धः। वृद्धकु- मारयोः कुमारो बली कुमारयूनोर्युवा बली अर्थान्मृतबालयोरधिकोबालो वृद्धा बालवृ- द्वयोवृद्धोतिबलः । एवमुत्तरोत्तराधिके तथाधिकबलकल्पना ॥ १३ ॥ १४ ॥ अथ विशे- पात् दंदादिचातुरंगयुद्धसमवलफलमाह । मृत्युहीनति।।उभयोर्भटयोयुद्धे हीनस्वरे सति मृत्युः । यो हीनस्वरः सोधिकस्वरान्मृत्युमभ्योत । वृद्धस्वरात् मृति प्रामोति । वृद्धोः कुमारतः मृतस्वरो बालस्वरात् मृतिप्रामोति । बालस्वरः । कुमारस्वरात् मृति पामोति कुमारो युवस्वरातायत उक्तं मृतो वृद्धस्तथा बाल इति।अथवा अकारादाकारोपिकमाएका

·जयलक्ष्मीटीकासमेता।
(२५)
आकारादिकारः। इकारादीकारः। ईकारादुकारः । उकारादेकारोधिकः स्वरः। एका-
रादोकारः । एवमग्रारयोरपि । अथायमर्थः कथं व्याख्यातः। कविमोक्तो न भवति ।
तत्रोच्यते । मृतो वृद्धस्तथा बाल इत्यत्र यथोत्तरवलाः कथिताः। तेनार्थनैव कविना
कथं नोक्तम् । अत्र नाम्नीति हीनस्वरता उक्ता नतु नाम्नि वालादिकावस्था होनाधि-
कोक्ता । स्वराधिके नान्नि जयः उभयोर्भटयोर्यस्य नाम्नि हीनस्वरो भवति सोधिक-
स्वरान्मृत्युमेति । उभयोस्तुल्यमेव फलम् । अत्रोदाहरणम् । एकस्य एक एवं नाम्न आद्य-
वणे अपरस्य द्विस्वरः अधिकस्वरात हीनस्वरो म्रियते । स्वराधिकेऽयमेव जयः। तथा
एको द्विस्वरः अन्यस्त्रिस्वरः तथापि अधिकस्य जयः। तथा व्याख्यानमस्वरा आका-
रांदयो यथोत्तराधिकाः । अमुमथ छंदोलक्षणज्ञा जानांत । समनाम्नि भवेत्साम्यम् ।
समस्वरे नाम्नि द्वयोर्भटयोस्तुल्यमेव फलम् । तत्तुल्यतामाह । संविर्जयपराजयौ । एक-
द्वित्रिचतुःपंचमातृकर्ययोर्नाम्नोस्तुल्यता यदि तदा समं भवति मैत्री । अथवा. संग्रासे
जयः । संग्रामादुभयोरपि पराभवः । पलायनमेव पराभवः । इयमेव समता । तथा च
समरसारे "हानि मृति विजयमाह तयाधिका सातुल्या जयं च समरं यदि वापि संधिम्',
तुल्यमानेत्यर्थः । तथा च मत्रिकायाम् । एकमात्रो दिमात्रश्च त्रिचतुःपंचमात्रिकः ।
यथोत्तरवला युद्धे ज्ञातव्याः स्वरपारगैः।” तथैव । एकमात्रिकद्विमात्रिकादिलक्षणम् ।
"एकमात्रकवर्णश्च किवर्णश्च द्विमात्रिकाकुस्त्रिकस्तुर्यकः केस्तु कोवर्णः पंचमात्रिकः।"
अन्यच्च । “स्वरव्यंजनयोः संख्या नाम्नोः शर ५ हृताधिके । जयो हीने मृतिः साम्ये
संधिर्वा समरागमः ॥ १५॥ एकस्वरेति । एकस्वरे दयोलस्वरे सममेव नः कस्यापि
जयो न पराजयः। बालकुमारयोः संग्रामेऽफलं कुमारस्य किंचिज्जयः बालयूनो फलं
पूर्ण यूनः सर्वपदे जयः । वालवृद्धयो_लस्य वधः । बालेतरयोर्भयमात्रम् ॥१६॥अथ
जयाभिलापी शर्छ यथा जयति तज्जयसमयमाह। शत्रोमृत्युस्वरेतिीयस्मिन् काले शत्रो-
र्मृत्युस्वरो भवति एवं शबोर्मृत्युस्वरे स्वस्य यूनि स्वरे प्राप्ते तत्काले युद्धं प्रारभेत
विजयो भवति नान्यथा किंतु सत्यमेव । सर्वजयहेतौ मुख्यः पक्षोयम् ॥ १७ ॥
तत्काले मात्रिको ग्राह्यो दिने वर्णस्वरस्तथापक्षे ग्रहस्वरो ज्ञेयो ।
मासे जीवस्वरोदयः॥ १८॥ ऋतौ राश्यंशको ग्राह्यः पण्मासे
धिष्ण्यसंभवः॥ अब्दे पिंडस्वरो ज्ञेयो योगो द्वादशवार्षिके,
॥ १९ ॥ सर्वकालं धली वर्णः सर्वव्यापी न संशयः ॥ तस्मा-
सर्वप्रयत्नेन वणे वीक्ष्यं वलावलम् ॥ २०॥ यथा पदा हस्ति-
पदे प्रविष्टा यथाहि नद्यः खलु सागरेषु ॥ यथा हरेर्देहगताश्च
देवास्तथा स्वरा, वर्णफलोदयस्थाः॥२१॥साधन मंत्रयंत्रस्य तत्र
योगं च सर्वदा॥अधोमुखानि कार्याणि मात्रास्वरवले कुरु॥२२॥

·(२६) नरपतिजयचर्या- इदं तात्कालयुवास्वरमाप्तोप लक्षणं समाचष्टे । तत्काले मातृकोति॥१८॥ऋताविति। तत्काले विद्यावादादिचतुर्विधयुद्धकाले नामजो मात्रिकः स्वरः स्वस्य पंचमस्वर ग्राह्यः। मात्रास्वरवशेन युद्धकाले नाडीस्वरस्योदयः स्वस्य युवा स्वराख्यो भवति । शत्रोर्मू- तात्याएवंसति युद्धं कुर्यात् जय एव स्याताअत्रोदाहरणमादेवदत्तविराजयोद्धे तत्काले नाडीस्वरे अकारे प्राप्ते इकारोमात्रास्वरयोवेलेन देवदत्तस्याकारो युवा विराजस्थाकारो मृत्युस्वरः एवं लक्षणे तत्काले प्रारभेाद्धामति सर्वथा देवदत्तस्य जयःअथानयोर्जय- काले दिनस्वरायेाकारोदयादकारवकारयोर्वर्णस्वरयोरोकार अकारश्च द्वयोवृद्धकुमारा ख्यातदशाजयो विराजो देवदत्जयाताअथ देवदत्तस्य ग्रहस्वर एकारातबलात् कृष्ण- पक्षे अकारस्योदयः स वृद्धः शुल्के इकारस्योदयः स मृतस्वरः मृताबद्धो जयप्रदः। देवदत्तस्य जीवस्वर ओकार तद्वलात् वैशाखभाद्रपदमार्गेपु अकारस्य उदयः ते मासा कुमाराख्याः। युद्धे बलं देवदत्तस्य। आपाढश्रावणाश्विनमासेपु इकार उदयति जीव- स्वरबलाावाख्या मासाः युद्धे देवदत्तस्य जयदाः। चैत्रपौपयोस्तूकारोदयः तौ जीव- स्वरबलावृद्धौ देवदत्तस्य युद्धे भंगप्रदौ, ज्येष्ठकात्तिकमास एकारस्योदयः जीव- स्वरबलान्मृत्युमासौ देवदत्तस्य युद्धे मृत्युदौ । इति मासि बलाबलम् । देवदत्तस्य रेव- तीप्रथमपादजन्मसमयत्वात् मीनराश्यधिष्ठितत्वात् राशिस्वर ओकार एव तद्बलात् ऋतुस्वरेऽकारोदये कुमारोदयः तत्र सक्षतो जयःऋतुस्वरे इकारे युवाख्ये अक्षतो जयः उकारे ऋतुस्वरोदये वृद्धाख्ये युद्धे देवदत्तस्य पराजयः। एकारे ऋतुस्वरे प्राप्ते राशि- स्वरबलात् मृत्युः । देवदत्तस्य नक्षत्रस्वरोऽकारः अकारस्वरवलात् अस्वरो दक्षिणे स्वामीति न्यायात् । अयनस्वरो वाला दक्षिणस्वरः कुमारः। बालायनस्वरे युद्धे भंगः। कुमारस्वरे सक्षतो जयः।अब्दे पिंडस्वरा ज्ञेया इति न्यायात् देवदत्तस्य पिंडस्वर इकारः तबलाद्वार्षिकाकारस्वरोदये मृत्युस्वरोदये तदर्षे युद्धे मृत्युः एवमिकारस्योदये बाले पराभवः । उकारे वार्पिकस्वरोदये कुमाराख्ये सक्षतो जयः । एकारे वार्पिकस्वरोदये सर्वजयः।ओकारे वार्षिकस्वरे वृद्धाख्ययुद्धे पराजयः।अथ देवदत्तस्य योगस्वर उकार: तदशाद्विदशवार्षिकस्वरे उकारे बालसंज्ञके युद्धे पराजयः अकारे द्वादशवार्षिके पिंड- स्वरात् कुमाराख्ये सक्षतो जयः । इकारे द्वादशवापिकस्वरे योगस्वरात् युवाख्ये युद्धे सर्वजयः उकारे द्वादशवार्पिकोदये योगस्वरवलादृद्धाख्ये सक्षतः पराभवः । एकारे द्वादशवार्पिकस्वरोदये मृताख्ये सक्षतो मृत्युः । एवं बलानि युद्धे देयानि ॥१९॥ अथ सर्वस्वरवलाद्वर्णस्वरबलमेव सर्वकाले सर्वस्मादलवत्तरं बलमाचष्टे । सर्वकालं बली वर्ण इतिाएतावता वर्णस्वरवलादेव सर्वकालेपु द्वादशवार्पिकायनर्तुमासपक्षदिननाडीपु सर्ववा- दजये बलावलं कुर्यात्॥२०॥पुनरेतलं समर्थयन्नाहायथापदेतिास्वराःवर्णवलेन बलिनः अबलेनाबलाः ॥२१॥ अथ तेषां कथनेन किं प्रयोजनमित्याह साधनं मंत्रयंत्रोत॥२२॥ वर्णस्वरवले सर्व कर्तव्यं च शुभाशुभम् ॥ सिद्धिदं सर्वकार्येषु युद्धकाले विशेषतः ॥ २३॥ मारणं मोहनं स्तंभ विद्वेपोच्चाटनं ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२७). वशम् ॥ विवादं विग्रहं घातं कुर्याद्महस्वरोदये ।। २४ । खान- पानादिकं सर्व वस्त्रालंकारभूषणम् ॥ विद्यारंभ विवाहं च कुर्या- जीवस्वरोदये ॥ २५ ॥ प्रासादारामहाणि देवतास्थापन तथा ॥ राज्याभिषेचनं दीक्षा कर्तव्यं राशिके स्वरे ॥ २६॥ शांतिकं पौष्टिकं यात्रां प्रवेशं वीजवापनम् ।। स्त्रीविवाहस्तथा सेवा कर्तव्या भस्वरोदये ॥ २७॥ वर्णस्वरेति ॥ २३ ॥ मारणं मोहनमिति ॥ २४ ॥ खानपानादिकं सर्वमिति ।। ।। २५॥ प्रासादारामेति ॥ २६ ॥ शांतिक पौष्टिकमिति ॥ २७ ॥ शत्रूणां देशभंगं च कोटयुद्धं च वेष्टनम् ॥ सेनाध्यक्षस्तथा मंत्री कर्तव्यं पिंडिकोदये ॥ २८ ॥ योगेन साधयेद्योगं देहस्थं ज्ञान- संभवम् ॥ आर्णवं शांभवं चैव शाक्तेयं च तृतीयकम् ॥२९॥इति स्वरोदये पोडशस्वरविवरणम् ॥ शत्रूणां देशभंगमिति ॥ २८ ॥ योगेनेति ॥ २९ ॥ इति पोडशस्वरविवरणम् ।। तिथिवारं च नक्षत्रं पृथक्पृथक् प्रभा- ॥तिथिवारनक्षत्रस्वरच०॥ पितम् ।। यत्तदेकत्र संमोल्य कुर्याद्वर्ण- स्वराधः ॥१॥ यस्य नामादिम वर्ण तिथिवारक्षजं मृतम्। तदिनं वर्जयेत्त- स्य हानिमृत्युकरं यतः॥२॥अनेन स्व- रयोगेन शत्रूणां मारणादिकम्॥मंत्र- यंत्रक्रियाहोम साधयेत्तहिने बुधः॥२॥ इति तिथिवारनक्षत्रस्वरचकम् ॥ तिथिवारं च नक्षत्रमितितिविस्वरोदयः वारस्वरो- दयः ग्रहस्वरोदयः । नक्षत्रस्वरोदयः । एपांउदया: पृयपृथकउक्तायत्र वर्णस्वरवशात् तिथिवारनक्षत्रा- णांत्रयाणांयुवा लभ्यते यात्रासु युद्धे वादे च विशेषः म.र.२/इ.चं. ३ ॥१॥ अथैपां यंत्रमिलने मृतलक्षणं भवेत्तद्दिनवयं मित्याह यस्य नादिमवर्णमिति॥२॥अनेनेति याहिने वा. कु. अ इ ए क ग घ च ज झ ट ठ द त न प ब म य व स ह ३ ३ ४ ६ शु श उ५ य५श्र घृ मृ ·अ. वर्ष द्वा..! ० १५ ०० घ. ० ० ०. ० ० . . . . पक्ष मास अब्द १ (२८) नरपतिजयचर्या- तिथिवारजि मृतीमति लभ्यते शबोर्नामवशेन तदिने मंत्राभिचारेण शत्रु साधयेदित्यर्थः' 4॥३॥ इति तिथिवारनक्षत्रस्वरबलम् ॥ वालस्वरादिकावस्था ॥ स्वरावस्थाभागचकम् ।। भानुसंख्या भवंति घ. दि. प. ताः॥उदयं चक्रमे दि. १ णेव स्वरभुक्तिप्रमा- णतः ॥१॥ घटि- काख्ये दिने वर्षे पक्षे २७ मासे ऋत्वयने तथा ॥ द्वादशवर्षे अवस्था ज्ञायते स्वरे ॥२॥ भपलानि घटी पंच सांद्रयहोर्द्धदिनद्वयम् ॥ दुपटकं पक्ष- मासाब्दमवस्थाप्रमितिः क्रमात् ॥३॥ भुक्तस्वरप्रमाणं तु स्वख- भोगेन तद्भजेत्ागतावस्थागतांकेन शेष तत्कालजा मता ॥ ४ ॥ १"मूला चश्वाला२ शिशु ३ हासिका च ४ कुमारिका ५ यौवन राज्यदा च'७॥ अथ बालकुमारादीनां संख्याप्रमाणमाह बालस्वरादिकावस्थेति॥॥द्वादशावस्थाः कुत्र भवत्याकांक्षयाह । घटिकाख्येति।।२॥घटिकादिकालऽवस्यानां स्थितिप्रमाणमाह । भपलेति ॥३॥ भुक्तस्वरेति । अथ बालादीनां प्रत्येकं द्वादशावस्थोदाहरणम् । चैत्रशुक्ल- प्रतिपदा भुक्तवाटिका ३३ दिनावस्थाहारममाणं पंचधव्या पंचहारेण प्राप्ताः पडवस्था भुक्ताः६शेष घटी सप्तमावस्था.विद्यते। यस्य प्रतिपद्वालसंज्ञा कुमाराख्या युवाख्या वृद्धा मृताच तत्रवाला सप्तमी राज्यदा कुमाराख्या शांतिकरी सकामतुष्टियुवाख्या वृद्धाख्या- रात्रिनिद्रा मृताह्नि दाहा । एता वालाद्यावस्था पंचघटीप्रमाणेन त्रयस्त्रिंशद्धटिकासु निर्णीताःतत्रदेवदत्तस्य दिनचर्याया वर्णस्वरःउकारवशेन देवदत्तस्य प्रतिपत् कुमाराख्या तलासु देवदत्तस्य शांतिकरी अवस्था भविष्यात । अनेनोदाहरणेन सर्वेपामवस्थाफलं निणेतव्यम्।एतानि पंचावस्थाफलानि द्वादशद्वादशसंख्यानि स्वस्वभुक्तिप्रमाणेनघटि- काख्ये दिने पक्षे मासे ऋत्वयने तथेत्यादिसमयेयु वक्तव्येत्यर्थः॥ अथाऽवस्थागणन- माह मूला च वाला चेति ॥५॥ क्लेशा च ८ निंद्या ९ ज्वरिता १० प्रवासा ११ मृता च १२ वाला स्वरजा अवस्थाः ॥ ५॥ स्वस्था१शुभा २ मोघ ३ ·(२९) जयलक्ष्मीटीकासमेता। तिहर्ष ४ वृद्धि ५ महोदया ६ शांतिकरी ७ सुदर्पा ॥८ मंदा ९ शमा १० शांतगुणोदया च ११ मांगल्यदा १२ द्वादशधा कु- मारे ॥ ६ ॥ उत्साह १ धैर्यो २ य ३ जया ४ वला च ५ सकल्पयोगा च ६ सकाम ७ तुष्टिः८॥ सुखा ९ च सिद्धा १० च धनेश्वरी च ११ शांताभिधा १२ द्वादशधा युवाख्ये ॥७॥ वैक- ल्य १ शोपा च २ तथा च मोघा ३ च्युतेंद्रिया ४ दुःखित ५ रात्रि ६ निद्रा ७॥ वुद्धिप्रभंगा च ८ तपा च ९ क्लिप्टा १० ज्वरा ११ मृता १२ द्वादशधा च वृद्धे ॥ ८॥ छिन्ना १ च बंधा २ रिपु- घातकारी ३ शोषा ४ मही ५ ज्वालन ६ कष्टदा च ७॥व्रणां- किता ८ भेदकरी च ९ दाहा १० मृत्युः ११ क्षया १२ द्वाद- शमृत्युना इमाः ॥९॥ एवं पष्टिरवस्थाः स्युरवस्थापंचके सदा।। सर्वासु तासु विज्ञेयं स्वनामसदृशं फलम् ॥ १० ॥ इति वालस्वरादीनां पष्टिः स्वरावस्थाः॥ स्वस्थेति ।। ६ ।। उत्साहेति ।। वैकल्यशोपति ।। ७ ।। ८ ।। छिन्ना चेति ॥९॥ एवमिति ॥ १० ॥ इति बालस्वरादीनां पष्टिस्वस्थाः ॥ पूर्वस्मिन्नस्वरः स्वामी इस्वरो दक्षिणे ॥ दिशास्वर चक्रम् ॥ तथा ॥उस्वरः पश्चिमे ज्ञेय ए सौम्ये मध्य नंदा.अ. ओस्वरः ॥ १ ॥ यस्यां दिश्युदयं याति स्वरस्तत्पंचमी दिशम् ॥ वर्जयेत्सर्वकार्येषु | रिक्ता पूर्णा यात्राकाले विशेषतः ॥२॥ पृच्छति पृच्छ- कस्थास्नुः स्वरस्यास्तमितां दिशमाहा. निर्मृत्युभयं भंगो जायते नात्र संशयः ॥॥ इति दिशास्वरचक्रम्॥ युद्धादिपु स्वस्वबलमाह । पूर्वस्मिन्नहरेति॥१॥ यस्यां दिशीतपिंचमी दिशं ये दित्यत्र यात्राद्यष्टौ स्वराःतेपां कस्य बलेन दिशं पंचमी मृतां वर्जयेत्ाकिमपि नोक्तम्। अत एवज्ञायते कवेरभिप्रायः। वर्णस्वरादेव यो वर्णस्वरो यस्य तस्य सादिक । तत्पंचों वर्जयेतायथा देवदत्तस्य वर्णस्वर ओकारः ओकारस्य मध्ये स्थितिःमध्यात्प्रादाक्षेण्यन श्री श्री श६।११ ओम द.इ.भद्रा १९५।१०।१५।७।१२ प. उ. श्री जया श्री 1८1१३ ·(३०) नरपतिजयचर्या। देवदत्तस्य पंचमी दिक् उत्तरा देवदत्त उत्तरां यात्रां युद्धे विवादे च सर्वदा वर्जयेत् । संग्राम सेनामध्ये तां दिशं न समाश्रयेत् ॥२॥ अथ दिक स्वरोस्तमिते प्रश्नफलमाह। पृच्छक इति ॥ ३ ॥ इति दिशास्वरचक्रम् । तिथ्यादावुदयं याति तिथिस्वराद्घटीस्वरः ॥ बालस्वरादिकः प्रश्ने फलं तस्य वदाम्यहम् ॥ १॥ तिथिभुक्तघटीसंख्यां कृत्वा पलमयीं ततः॥ ऋक्षवह्नि ३२७ हृते शेषे स्वरस्तत्कालसंभवः ॥ २॥ यदुद्दिश्य कृतः प्रश्नः फलं तस्य प्रजायते ॥ यत्र नोदि. श्यते किंचित्तत्र प्रष्टुः शुभाशुभम् ॥३॥ 'तिथ्यादाविति । तिथ्यादौ तिथिप्रारंभसमये तदादितो यः तिथिस्वरः तस्मात्स्वरा- त्साई ।५।२७॥ पंचघटी।स्वर उदयति चेत्मष्टुर्यस्य बालकुमारादिलक्षणो घटीस्वरो भवति तस्य प्रष्टुः फलं ब्रवीमि ॥ १॥ तत्करणमाह ॥ तिथिभुक्तघटीति । चैत्रशुक्ल- प्रतिपदि अस्वरस्योदयः । तिथिभुक्तसंख्या घट्यः पंचदश १५ तस्य पलानि नव शतानि ९०० ऋक्षवह्नि ३२७ हृतानि लब्धं स्वरद्वयम् २ शेषम् ३४६ शेपे अकारात्त- तीयस्वरः उदितः यदि देवदत्वेन प्रश्नफलवक्तृसमीपात् पादक्षिण पश्चिमे वा उत्तरे- ऽवस्थितेन प्रश्न कृतः सर्वतोभद्रचकोक्तलक्षणेनास्तमिता दिक् यत्कार्यमुपलक्ष्य प्रश्न- स्तदा तत्कार्यहानिर्वक्तव्या। संग्रामादिसाहसकर्मणि भयभंगः । युद्धे मृत्युनरुज्यम- इने मृत्युः इत्यादीनि वदेत् ॥ २॥ अथवा सा दिक बालाद्या तदर्थमाह । यदुद्दिश्य इति । यदि देवदत्तेनान्यमुद्दिश्य प्रश्नः कृतः यज्ञदत्तस्येदं कार्य भावष्यति । तदा यज्ञदत्त स्वरवशेन वालाद्यादिदिशमवधार्य फलं ब्रूयात् । यदि लाभादिकं नोक्तं कस्याप्यभिधानम- पिन । तदा देवदत्तस्यैव नामस्वरवशेन अस्तमितवालादिदिशं ज्ञात्वा फलं ब्रूयात्॥३॥ बालोदये यदा पृच्छा लाभार्थे स्वल्पलाभदा ॥ रुजाते चिररोगं च गमे हानिः क्षयं रणे ॥४॥ कुमारोदयवेलायां लाभो भवति पुष्कलः ॥ रुजो नाशं जयं युद्धे यात्रा सर्वत्र सिद्धिदा ॥५॥ युवोदये भवेद्राज्यं क्लेशच्छेदं च तत्क्षणात् ॥ संग्रामे शत्रुहंता च यात्रा च सफला भवेत् ॥ ६ ॥ वृद्धोदये न लाभः स्यात् क्लेशिनां क्लेशवर्धनम् ॥संग्रामे भंगमायाति यात्रायां न निवर्तते ॥ ७॥ मृतोदये यदा प्रष्टा पृच्छति स्वं प्रयोजनम् ॥ तत्सर्व मृत्युदं ज्ञेयं युद्धे मृत्युः सभंगकः ॥ ८॥ ओजस्वराः पुमांसः ·1 जयलक्ष्मीटीकासमेता। (३१) स्त्रियो युग्मस्वरान् विदुः ॥ स्वस्वस्वरोदये जाते पुंसां स्त्रीणां वलं भवेत् ॥ ९॥ गर्भार्थे पुंस्वरे पुत्रः कन्या कन्यास्व- रोदये । युग्मे युग्मं क्षयं नष्टे मातुर्मृत्युश्च संक्रम॥१०॥धुनाडी- स्वरयोः पुंसोः पुंयुग्मं स्त्रीयुगं स्त्रियोः॥ तयोस्तु पुस्त्रियोः पुंस्त्री युग्मं गर्भे विनिर्दिशेत् ॥ ११ ॥ इति यामले तात्कालिके स्वरचके प्रश्नभेदाः॥ अय बालादिस्वरवलमाह । बालोदयेति ॥ ४॥ कुमारेति ॥ ५॥ युवोदयेति ॥६॥ वृद्धोदयति ॥ ७॥ मृतादयोत ॥८॥ अथ स्वराणां संज्ञांतरमायप्रश्नमाह । ओजस्वरा इति । ओजस्वराः अ उ ओ एते त्रयो विषमाः पुमांसः पुरुषाः। सम- स्वराः इ ए अन्येपि समस्वराः योपत् स्त्रीसंज्ञकाः । स्वस्वस्वरोदये विपमाख्यः पुरुषस्वरोदये पुसां बलं भवति । स्याख्यसमस्वरोदये स्त्रीणां स्त्रीजातीनां वलं भवति । एतावत् । स्वस्वस्वरोदये तत्तदाख्यकार्याणि सिद्धिं यांति ॥ ९ ॥ तद्वलात् पृथक् प्रश्नमाह गर्भाथै इति ॥ प्रष्टा पृच्छति । अस्मिन् गर्भे पुत्रः पुत्री वा भवि- प्यति तस्मिन्सति तत्काले अकारस्य उकारस्प ओकारस्योदयो भवति तदा पुत्रो भवि- व्यतीति वाच्यम् । तत्काले इ ए अनयोरुदयस्तदा गर्भप्रश्ने कन्या वाच्या। युग्मे युग्ममिति । पुरुयारख्यस्वरोदये युग्मं वदेत् । नष्टे स्वरोदये अस्तमिते पापविद्ध गर्भस्य नष्टता वाच्या । संक्रमे पुरुयाख्यस्वरोदये समाप्तौ मातुर्मृत्युच्यः॥ १० ॥ अथ युग्मस्वरोदये मकारमाह । युनाडीति । शुस्वरस्तिस्थिस्वरः। नाडीस्वरस्तत्काले पंचध- टिकात्मकांतरोदयस्वरः तौ यदि विपमौ पुंसंज्ञको भवतः तदा पुत्रद्वयं वदेत् एवं स्या- ख्यौ दिनस्वरनाडीस्वरौ तदा कन्याद्वयं वदेत् ॥ तौ यदि पुस्त्रियो तयोरेकः पुमान् एकास्त्री तदा पुत्रकन्ये भवत इति वदेत् । अनयोरेकस्मिन्नष्टे तस्य नष्टता स्वरस्य नष्टता । अस्तमितलक्षणेन ग्रहवेधेन वा ॥ ११ ॥ इति नाडीस्वरे प्रश्नभेदाः ।। जन्मः जन्मपादो यस्तद्वर्णे योक्षरः स्वरः ॥तेन नाडीस्वरो ज्ञेयः स्वभावः प्राणिनामिह ॥१॥चपलः कातरो मूर्खः कृपण- श्चाजितेंद्रियः॥ असत्यो बहुभापी च जातो बालस्वरोदये ॥ २ ॥ व्यवसायी कलाभिज्ञः स्त्रीरतः सुभगः सदा ॥ दीर्घायु- विग्रही शूरः कुमारोदयसंभवः॥३॥ सर्वलक्षणसंपूर्णो राजा भवति धार्मिकः ॥ सार्वकालं जयी युद्धे जाते युवोदये शिशुः ॥४॥ स्त्रीजितो. धार्मिकः कामी विवेकी स्थिरसाहसः॥

·| काख २/ग३ घ४ाच५ छ६ ज ७/८ ट ९/१० ar आ ध न प व फ र ठा प (३२) 'नरपतिजयचर्या- सत्यवादी सदाचारः पुमान्वृद्धोदयोद्भ-॥स्वरप्रकरणे विशेषः॥ वः॥५॥ क्लेशीसमत्सरः कूरो निष्कर्मो ओ विकलेंद्रियः ॥ सर्वकार्यालसी दुष्टो जन्मक्षस्य मृतोदये ॥६॥इति यामले ११ १२ १३ १४ द १० तात्कालिके स्वरचक्रे जातस्य शुभा- शुभनिश्चयः समाप्तः॥ अथ जन्मनक्षत्रचरणवर्णवशात् फलमाह । जन्मः जन्मपादति । यस्य जन्मनक्ष- त्रस्य चरणे जन्म तच्चरणस्य ये वर्णाः । अइउएओकृत्तिकेत्यादिचरणवर्णाः तवणे यः स्वरो भवति तत्स्वरवशात् जन्मकाले यो नाडीस्वरः तस्मिन् वालकुमारादिसंज्ञास्था-- पनीया । यथा देवदत्तस्य जन्म रेवत्याः प्रथमचरणे तत्र एकस्वरो विद्यते । जन्मान नाडीस्वर उकार आसीत् । एकारखशतो नाडीस्वरः मृतसंज्ञो जातः तत्स्वभावेन जन्मफलम्॥ १ ॥बालकुमारादिनाडीसंज्ञकस्वरे जन्मफलमाह । चपलः कातर इति ॥ ॥२॥ व्यवसायीति ॥ ३॥ सर्वलक्षणसंपूर्णति॥४॥स्वीजित इति ॥ ५॥ क्लेशी समत्सरोति ॥ ६ ॥ इति तात्कालिकस्वरचक्रे जातस्य शुभाशुभनिर्णयः ॥ ककारादिदकारांताः पंचहस्वस्वरास्तथा। वलिनः स्युः सिते पक्ष शेषाः सर्वे सितेतरे॥१॥एकस्वरः पृथग्वर्णः पक्षयोरुभयोर्यदि ॥ तत्र पक्षवलं ग्राह्य शुक्लकृष्णविभेदतः ॥२॥ एकपक्षाक्षरे चैकः स्वरश्चेद्योधयोर्द्वयोः॥ शुक्ले गौरोऽपरे कृष्णो युद्धे जयति निश्चि. तम्॥३॥ पक्षवर्णस्वरैकत्वे कृष्णौ गौरौ भटौ यदि ॥ स्वरास-- नाक्षरो ह्रस्वो दीर्घो दूराक्षरो जयी ॥४॥ अथ भटयोदयुद्ध विशेषमाह । ककारादीति । शेपाः आईऊऐऔअंअ इत्यादयः सप्तदीर्घाः धनपफवभमयरलवशपसहेत्यादयो वर्णाः कृष्णपक्षे बलिनः । स्वस्मिन् स्वस्मिन् पक्षे स्वस्वजयः । येषां योधानां ककारादिदकारांता वर्णा अइटएस्वराश्च नाम्नि आदौ भवंति तेषां बलं सितपक्षे भवति ॥ एवं शेषैरपि कृष्णपक्षे बलं ज्ञेयम् ।। ॥१॥ अथ योधयोः स्वरवर्णैक्ये पक्षवलं सममेव । तत्र योधस्य जयाकिं बलं देयमित्याह । एकः स्वरः पृथक् वर्ण इति योधयोः सितपक्षस्वरः एक एव वर्णों यदि तदा पक्षवलं शुक्लपक्षे गौरवर्णस्य बलम् । अथ कृष्णपक्षोक्तस्वरवर्णयोधयोर्यदि तदा यः कृष्णवर्णः स जयी कृष्णपक्षे शुक्लपक्षे गौरवर्णःकृष्णपक्षे वर्णाद्यो भवति कृष्णश्च ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (३३) शुक्लपक्षवर्णः स्वराद्यस्तदा पक्षे जयपराजयो तुल्यौ ॥२॥ अयमेवार्थः प्रकटयति । एकपक्षाक्षर इति ॥ शुक्लपक्षवर्णा यदि कृष्णपक्षस्वराः योधयोः कृष्णपक्षवणी: शुक्लपक्षस्वराः एवं योधयोयदि तदा शुक्ले गोरो जयी भवति । कृष्णपक्षे कृष्णो जयी भवति । अत्र वणीनामेव प्राधान्यम् न स्वराणाम् । यतः शुक्लकृष्णयोरपि वर्णत्वम् ॥ ३ ॥ अथ पक्षस्वरवर्णगौरकृष्णभेदतुल्ये सति जयप्रकारमाह । पक्षवर्ण- स्वरौरीत । स्वरवर्णगौरकृष्णकत्वे सति यः स्वरासन्नवर्णो हस्वो गौरोवा कृष्णो वा स जयी भवति ।दीपों योधयोदयोः उच्चस्वरोदूरवर्णश्च एवं द्वयोर्यःसजयी भवति । अथोदा- हरणमायोधयोरेकस्य नामवर्णःककारम्हस्वः।अन्यस्य खकारो दावाप तुल्यप्रमाणौ हस्वा द्वावपि दीर्घा तदाकवणों भटोजयी भवति । हस्वौ दावपिदावपि दीर्घा यतः ककारःस्वर- निकटे ॥ अथवा द्वावपि दीर्घा तदा खकारवर्णभटो जयी। अथवा खकारगकारवाभ्यां भटयोनाम तदा स्वरासन्नःहस्वयोमध्ये खकारवर्णभटः गवर्णभटंजयति।दीर्घा तौ तदा • गकारभटः खकारभटं जयति। एवं वर्णस्वरचके हस्वदीर्घयोः स्वरासन्नदूरवर्णजयं बलं दद्यात् ॥४॥ प्रमाणनामवर्णक्यं युद्धकारकयोर्यदि ॥ तत्र युद्धे पलं देयं यायि- स्थायिविभेदतः॥५॥ योधयोः सर्वभेदैक्ये स्वरे यूनि कुमा- रके ॥ यायी जयी तथा स्थायी वालवृद्धांतिमस्वरे ॥६॥ आये तिथौ त्रयो वर्णा द्वौ द्वौ वै शेषयोर्यदि ॥ एवं तिथित्रये ज्ञेया वर्णसंख्या तिथिस्वरे ॥ ७॥ वर्णतिथ्यादितिथ्याख्याजन्महा- निर्मृतिस्तथा ॥भीर्जन्मनि रुजा हानी मृतौ मृत्युन संशयः ॥८॥ इति यामले स्वरप्रकरणे विशेषनिर्णयः ॥ अथ शुक्लकृष्णपक्षादिवलमारभ्य दीपों दूराक्षरो जयी आसन्नार्थे तयोः सर्वभेदतु- ल्यतायां जयोपायमाह । प्रमाणनामवर्णेति।सर्वभेदतुल्यतायां स्थायियायिभेद एव जयो. पायाअथ सर्वभेदजयेयस्याधिकोन जये भेदलाभो भवति । तथा चायं द्वंद्वयुद्धं कारयेत् । स्वस्प योधस्य बहुभेदवलानि देयानि पश्चात्स्थायियायिभेदनाधिकं कुर्यात् ॥५॥ अथ स्थायियायियलमानमाहायोधयोःसर्वभेदेतिदियोर्योधयोःपूर्वोक्ते सर्वजयभेदैक्ये तुल्येसति यायीजयीभवति।कुत्रजयी भवतीत्याकांक्षायां यूनि कुमारके स्वरे सति तत्काले नाडीस्वरे यूनि फुमारे वा प्राप्ते यायी बलमाश्रयेत् । वालवृद्धान्तिमे बालवृद्धमृतस्वरे युद्धकाले स्थायी जयति। स्थायी वलं समाश्रयेदित्यर्थः। पुनः स्थायियायिवलं पुनरुक्त्या प्रकट- यति । कुमारयुवयोर्यायी जयी भवति नापरबालवृद्धांतिमेस्थायीजयीभवति जयिनोऽ- जयिनो जयपराजयावेवम्॥६॥अथ सर्वकाले सर्वकार्य तिथिविशपमाहाआये तियाविति ।

·(३४) नरपतिजयचर्या- पश्चात्तिथिप्रधानस्वरो नोक्तः । अधुना उच्यते । अकारे नंदास्त्रयः। तत्राकारादिकोष्ठे सप्त वर्णाः । अकछडधभवाः। तत्र प्रतिपदि अफछा वर्णास्त्रयः । पष्ठयां डधौ वर्णी । एकादश्यां भवौ वर्णी ॥ इति विभागः । एवमिकारादिषु तियीनां विभागः ॥७॥ अया- स्मिन् चक्रे को विचार इत्याह । वर्णतिथ्यादि इति । तिथिवर्णादौ स्वरचक्रे तिथ्या- ख्यातियीनां तिसणामाख्या नाम भवति। कि तन्नामेत्याह । जन्महानिर्मृतिस्तथा।अद्य- तिथिरेव जन्मनाम भवति । द्वितीयस्य हानिसंज्ञा तृतीयस्य मृतिनाम । एतदुक्तं भवति। अकछा यस्य नामवर्णास्तस्य मतिपजन्मसंज्ञा । पष्ठी तस्य हानिसंज्ञा । एकादशी मृतिः। यस्य डधौ वर्णौ तस्य पष्ठी जन्मसंज्ञा । एकादशी हानिः । प्रतिपन्मृतिः । यस्य भवौ वर्गों तस्यैकादशी जन्मसंज्ञा । प्रतिपद्धानिसंज्ञा.। पष्ठी मृतिः । एवमिकारादिपु वर्णति- थिसंज्ञा कल्प्या । अथ त्रयाणां फलमाह । भीर्जन्मनि। जन्मसंज्ञतियौ भर्भिवति । संग्रा- माद्यशुभकर्मणि हानौ तिथौरुजी भवति।मृतौ तिथौ मृतसंज्ञेतिथौ मृत्युभवति।अय सर्वासां तिथीनामनिष्टफलश्रवणात किमपि कर्म न कर्तव्यमिति। कालत एव नास्ति । तत्र तिथि- र्नास्तीति विचार्य कवेरभिमाय व्याख्यास्यामीति । आये तिथौ त्रयो वर्णाः-तिथिचक्र- मिदं नामवर्णवशात् । मृतसंज्ञेषु तिथिपु जन्महानिमृतिसंज्ञातानष्ट दष्टरुग्णशत्रुसमागमा- दिपु मृततिथिफलमिदं बोद्धव्यमिति ॥ ८॥ एतावत्स्वरप्रकारचक्राणि समाप्तानि ।। यदुक्तं यामले तंत्रे ज्ञातं गुरुप्रसादतः ॥ स्वराद्दिनफलं वक्ष्ये पुंसां कर्मप्रकाशकम् ॥ १॥ योगपिंडक्षराश्याख्यजीवखेटाक्ष- रस्वरान् ॥ उत्पाद्य नामतश्चाष्टी मात्रांतान् स्थापयेत्क्रमात् ॥ तस्याधस्ताल्लिखेच्चाप्टौ द्वादशाब्दादिकान्स्वरान् ।। स्वस्वभोगेन संयुक्तान् भोगश्चैकादशांशकः॥३॥ यथोत्तरबला योगादिकाः कालस्वरास्तथा ॥ कालोदयस्वराश्चापि ज्ञातव्याः स्वरवेदिभिः ॥४॥ अकारादिस्वराधःस्थां संख्यां वेद ४ प्रमा- णिकाम् ॥ विन्यस्य क्रमयोगेन ते च विंशोपकाः स्मृताः॥५॥ अथ नामजकालजस्वरमुत्पाद्य तैः पोडशस्वरैदिनफलं वक्तुं दिनचर्याप्रकारमाह । यदुक्तामिति । सुगमम् ॥ १ ॥ योगपिंडकैति । सुगमम् ॥२॥ तस्याधस्ताल्लिखेदिति। आदी योगस्वरं स्थापयेत् । ततः पिंडक्षराश्याद्यान् स्थापयेत् । तेपामधो द्वादशाब्दादि- कालजान् स्थापयेत् तत्र योगस्वरकोष्ठकाधः द्वादशाब्दकालजं स्वरं स्थापयेत् । पिंड- स्वरादधो वार्षिकस्वरं स्थापयेत् । नक्षत्रस्वराधोऽयनस्वरं स्थापयेत् । राशिस्वराध ऋतु- स्वरं स्थापयेत् । जीवस्वरादधो मासस्वरं स्थापयेत् । ग्रहस्वरादधः पक्षस्वरं स्यापयेत् । वर्णस्वरादधः तिथिस्वरं स्थापयेत् । मात्रास्वरादधो नाडीस्वरं स्थापयेत् । तद्धः किं - ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। स्थापयदित्याहास्वस्वभोगेन संयुक्तानिति । द्वादशवार्पिकादिस्वराधः एकादशांशिकांतरो- दयस्वरभोगात् वर्षमेकं मासमेकं दिनद्वयं लोकाब्धिनाडिका अष्टत्रिंशत्पलानीत्यादीन् स्वस्वभोगात् स्वस्वाधः स्थापयेदित्यर्थः ॥ ३॥ अनिर्णीतफलकयनाय नामजानां कालजानां स्वराणां यथोत्तरवलमाह । ययोत्तरबला योगा इति ॥ ४ ॥ अकारादि स्वराधास्यामिति ॥ अ४ इ ४ उ ४ ए ४ ओ४॥ एवंयोगेन विंशतिः २०॥५॥ योगाद्वादशवर्षे स्युरवस्थाः पिंडतोदके ॥ भस्वरादयने ज्ञेया. राशिस्वराहतुस्वरे ॥ ६ ॥ ' जीवान्मासस्वरेवस्था गृहा- पक्षस्वरे तथा ॥ वर्णादिनस्वरे ज्ञेया मानास्वराटीस्वरे । ॥७॥द्वादशाब्दादिकः कालो यात्राकारादिकस्वरे ॥ स्थित- स्तत्र शुभो न स्यात्पंचावस्थाः शुभोपि च ॥८॥ स्वरौ वृद्धां- तिमौ दुष्टौ वालपूर्वदलं तथा ॥ शेष सार्धद्वयं भव्यमिति ज्ञेयाः शुभाशुभाः॥ ९॥ द्वादशवार्षिकाद्या ये स्वांतरोदयसंस्थिताः ॥ ते शुभा एकतः स्थाप्या अशुभास्त्वन्यतः पृथक् ॥ १० ॥ शुभाशुभस्वरूपस्य राशियुग्मस्य मध्यतः ॥ एकस्मात्पतिते शेपे ज्ञेयं तदिनजं फलम् ॥ ११ ॥ योगांतद्वादशे वर्षेति ॥ ६॥ जीवान्मासस्वरेति ॥ ७॥ द्वादशाब्दादिकः काल इति ॥ ८॥ स्वरौ वृद्धांतिमाविति ॥९॥ द्वादशेति ॥ १०॥ शुभाशुभेति ॥ ११॥ विंशत्या ताडिते शेषे चतुःपष्टया विभाजिते ॥ लब्धा विंशो- पकास्तत्र शुभाशुभप्रकाशकाः ॥ १२ ॥ विंशत्येति।अयोदाहरणदारेण फलिताथै यथाज्ञानं तत्कारणं दर्शयामि “लिखेनवोर्द्ध- गा रेखाश्चतस्रस्तिर्यगास्थिताः। नामजान कालजांश्चाष्टौ तत्रोक्तविधिना लिखेत् "तत्र देवदत्तस्य दिनचर्या।अत्र शुभाशुभराशिदये विचारःअयशुभपक्षे योगस्वरादुकारात्द्वाद- 'शवापिकांतरोदय उकारो युवा तस्य संख्या ४ क्षत्रस्वरोऽकार अयनस्वर इकारः कुमार- स्तस्य संख्या ४ राशिस्वर ओकारः तदशात् ऋतुस्वरः अकारः कुमारः तस्य संख्या ४ जीवस्वरः अकारस्तद्वशान्मासस्वरो युवा तस्य संख्या ४ तदंतर्दशा हि युवा ४ वर्ण- स्वर उकार तदशादिनस्वरः कुमारः तस्य संख्या अत्र स्वरोदयोपियुवा तस्य संख्या : मातृकास्वर एकारः तदशानाडीस्वरो युवा तस्य संख्या ४ अंतरोदयोपि युवा ४ एवं ·(३६) नरपतिजयचर्या- शुभसंख्या३६अथाशुभपक्षे योगस्वर उकारस्तदशात् द्वादशवार्पिकस्वर इकारो मृतः तस्य संख्या ४ पिंडस्वरोनकारस्तदशात् वार्षिक इकारो वृद्धस्तस्य संख्याअंतरोदये उकारः सतु मृतः तस्य संख्याध्ऋस्वरःअकारः अंतरस्वरोदय उकारो मृतस्तस्य संख्याधराशि- स्वर उकारस्तदशात् त्वंतरो वृद्धस्तस्य संख्या ४ ग्रहस्वर उकारस्तद्वशात् पक्षस्वरो नृपांतरोदयौ मृतौ तत्संख्या अष्टौ ८ एवमशुभसंख्या अष्टाविंशतिः२८शुभसंख्या ३६ शुभाशुभयोरंतरे शुभपक्षस्य शेष शुभसंख्या-विंशत्या ताडिते शेष चतुःषष्टिः६४ विभा- जिते । अनया प्रक्रियया गुणिते जातम्१६० चतुःषष्टया ६४ लब्धं२ । ३२पादाई शुभं फलम् । किं तच्छुभफलं तद्विचार्य लिख्यते । कविना नोक्तम् । शुभपक्षे युवाद्वादशाब्दां- तरोदयः । मासस्वरो युवा । अंतर्दशायुवादीनांतरोदयनाडीस्वरयुवा नाड्युदयापि युवा अंतरोदयोपि शुभपक्षे यूना स्वराः पंच यूनां ये निसर्गबलिनस्ते ग्राह्याः तत्र योगस्वरान् यथोत्तरवलिना नाडीस्वरो नाडीस्वरस्य अधिपतिर्मात्रास्वरः । मात्रायां स्वीजनात्फलं वदेदिति ग्रंथकारः । देवदत्तस्य चैत्रशुक्लप्रतिपाद आरंभसमये साईपंचघटीपु शुभफलं भविष्यतीति पादा? किं तच्छुभफलम् । आकांक्षा अपूर्णैव स्थिता । अथास्यशास्त्रस्य परमप्रयोजनं दिग्विजयिनां राज्ञां विजयः। यैर्यभूवलादिभिर्विजयो भवति चातुरंगसं- ग्रामं जयति । यानि भूवलान्यावश्यके न गृह्याणि तान्यस्मिन्नेव स्वरोदये अंतरांतरो- क्तानि एकत्रकृत्वाऽनुभूतानि लिख्यते । प्रथमतो नामवर्णबलात् यद्यपि मात्रादयः स्वरा उक्तास्तथापि तेषां वर्णस्वर एव प्रधान मात्रादयो राज्ञांद्वादशवर्षाभ्यंतरे दिनफलकथनार्थ कथिताः । तथा च स्वरोदयकारेणवोक्तम् वर्णस्वरसामर्थ्यम् 'सर्वकालं बली वर्णः' इति । द्वंद्वयुद्धार्थे चापि वर्णस्य सामर्थ्यमुक्तम् । तथा च ककारादि इति इत्यादिनाद्वंद्वयुद्धे वर्ण- स्वरवलादेव जय उक्तः। अथादौ पंचस्वराणां दिग्बलं ग्राह्यम्।पूर्वस्मिन्नस्वर स्वामी इति। यस्यां दिशीति । विशेषत इत्यंतम्। अथान्यत्स्वराणां बलं मृतो वृद्धस्तथाबाल इति । यो यस्पेति । मृत्युहीनेति एकमात्रेति पारगैरित्यन्तम् । अथान्ययुद्ध बलाचलम् । शत्रो- {त्युः स्वरेति नान्ययेत्यंतम् । अथ इंद्वयुद्धे वालादिपंचस्वराणां बलाबलम् । मृतो बाल- स्तयेति एकत्र तिथिवाराः कुमारैस्तरुणस्वरः यद्दिने जयदा त्याज्या वालवृद्धांतिमस्वराः। अन्यदलावलम् प्रमाणनामवणक्यामिति। कुमारयुवयोर्यायीति। “माक्षेत्रगो भवेद्यायी पश्चाद्गामी स्थिरः स्मृतः । प्राग घाती चापियायी स्यात्पश्चाद्वाती पर स्मृतः। यायी काले जयं यायी लभते नात्र संशयः। स्थायी स्यिरेऽन्यथा हानि स्वकालादितरेतरै। पूर्वादिदिक् स्वरगतः सुखं यूनि जयो भवेत् । जयः सघातः स्यादायः शेषयोरजयो भवेत्" । अथा- न्यदलम् । “पृष्ठे पुरतश्च्छाया दक्षिणेऽथ वामगा । जयी यायी वहत्य जयी ·१ ६ १ . ० . . ० . . . ० . ६ . ३२ . ० ३० ४९ २७ . . अ ४४३४] ए४/ऊ०४/ . जयलक्ष्मीटीकासमेता। (३७) स्थायी विधुस्वरे वामानगा शाशि- ॥ दिनफलस्वरचक्रम् ॥ च्छाया यातुश्चंद्रवहे सति । जयः सूर्यवहे स्यातुः क्षयो वामे शुभः योग पिंड नक्षत्र राशी जीय) ग्रह वर्ण भांश शशी । “अथान्यदलं" समरसारे-द्वाद. वर्ष अयन ऋतुमास पक्ष तिथि घटी "प्राचीमुदीची वा चंद्रेति प्राक् | १२ १५६०१५/२५ सौम्यवद्विराक्षसयमपश्चिममरुच्छि- वांते च । तिथिवत्तियिपदमस्थात्म- १ हराई राहयोगिनी जयदा" | पृष्ठे २ दक्षे योगिनीराहुयुक्तति । अथान्यो ४३५३ २१ योगिनीराहुः। “रमगुबुशुशचवाराः। ३८ ३८ ४३, ३८ पूर्वतोस्मादिगीशाभ्रमति युगयुगा ४ शा भुक्तिदंडेन शुक्के । अहनि निशि च वामे शुक्लबामेन कृष्णे रिपुबलशतहता पृष्ठगश्चापहर्ता । नागा ८ मि ३ रस ६ रूपा १ ब्धि ४ नगाश्च प्रहराईकैः । कालाः सूर्यादिवारेपु वर्जनीया कवौ रणे। समुद्रा ४ व्य ७ क्षि २ पंचा ५ हि ८ गुण ३ तु ६ प्रहरार्द्धकैः । सूर्यारेज्यबुधाः शनी- यमनिशानाथायाः पूर्वतः सव्ये स्थानपतेभ्रमत्यगुरसौ शुके चतुर्थे दिशि । यामार्दैन चरत्ययं निशि दिने गत्या पुनीमया पक्षे चासित्तसंज्ञके हि जयदो दक्षे च पृष्ठे तमः। भानुवारक्रमादेते वर्जनीया जयाभिः" । समरसारे । वारेशमैद्यां विनिवेश्येति । वार- प्रवृत्तेर्घटिकाद्विनिन्नेति । स्वराश्याधिपखेटस्य वैरिहोरोदये रणम् । वर्जयेत्सुभटावश्य द्वंद्वे कोटौ कवी सदा । शुक्रारशनिसूर्याणामीशानादिपु राशयः । ज्ञस्य वायौ प्रतीची- दोनैर्ऋत्योदग्गुरोPहम् । द्वितीययामाईत एव सूर्यः प्रत्यकूक्रमाद्धति ततस्तृतीयामायामे च यामेच पुनस्तृतीयां प्रागंत्यखंडेन यमोत्तराशे । ईशादिकोणं रविवन्निहति प्रदक्षिणं शीतमयूखमाली । यामे तृतीयां च ततस्तृतीयद्वितीययाम विनिहंति याम्याम् । गूढा- ख्यप्रहरार्द्धन हंति चंद्रोग्निदिक् क्रमात् । हिता यात्राभिमुख्येन हित्वा पष्ठीमसंगरः । भागादीशा रविसितकुजराहुयमदुसौम्यवापतयः। यस्यां वासरनाथस्तदिग्योधो रिपुं हति । इति सूर्यः शनि शुक्रो बुध हंति कुजो गुरुम् । तमोर्कमर्कजो भीमें शशी शुक्र विधु गुरुः । या दिक सादिक महर्तव्या दिगूनाथहतदिग्गजाः । दिग्नाथकालहोरायां वासरे च विशेषतः । विरुद्धमहराईराहुशशिसूर्यगूढाख्यायां रविवलचंद्रबलहोरादीनाम- प्राप्तबलस्य घातमाह । समरसारग्रंथे । वामांसेत्रविरुद्धयामदलजोत । अथ यस्य योध- स्य जन्मराशेजन्मोदयादा यत्संख्ये स्थाने ग्रहा भवति तदशात्तत्तदंगे घातमाह । लग्ना- द्राशेश्च पुंसः शशि१ रवि १२ शिव ११ दिक १० व्योमगो ९ द्वीप ८ वेद ४ स्थाने- प्वर्य ५६ संस्था रविशशिकुजवित्पूज्यशुक्रादिखेटाः। घातं कुर्युर्यथोक्ताःशिरासिच वदने हत्प्रदेशे स मूर्ति वक्षस्यूरुपदेशे गुद इति तदनु ग्रंथिोंगडभागे। शनिचंद्रौ गुरुः ·(३८) नरपतिजयचर्या-.. सूर्यसितौ कुजबुधौ त्यजेत् । प्रागादिपु निषिद्धार्द्धयामे शूलं विशेषतः । द्वंद्वयुद्धे मातृ- कायाम् । द्वादशोद्धीलिवेटेखाः पट ६ रेखास्तिर्यगाश्रितानपुंसकांत्यरहितान्स्वरान्व- र्णान् लिखेदुधः । कचवगौतरहितानंकांश्चाधो लिखेत् क्रमात् । बाणा ५।५ बबी ३॥ ३ । ऋतू ६।६। नागा ८1८1८।९।नंकानंते ९ । ग्रहं लिखेत् । योधयोर्वर्णमा- त्राणां संख्यां कुर्यात्पृथक् पृथक। विशेपैकाजयी शून्ये शेष योधः पराजयी|अष्टभिट र्भाजिते प्राप्ते योधयोर्यदि शेषके। शून्यं० वेदा ४.रसा ६ बाणा: ५ शैला.७ रामा ३ माभुवाभुजः मातृकायां क्रमाज्जेता पश्चादग्राग्रगो भटः । यस्य वेदा ४ जयी योधः शेपयोः शून्यवेदयोः । वेदत्वों ।। ६ जयिनः पट् स्युर्वाणजेता रसार्थयोः ६ ॥ ५॥ शैलार्थयोर्जयी शैलः ५ । ७ शैलास्यो ३ । ७ विजयी शुचिः । जयभाग्धरणी ज्ञेया संग्रामे गुणरूपयोः ३१ । सर्वस्माज्जयिनौ बाहू किं पुनर्वाहुरूपयोः ॥१॥२॥ प्राग्व- त्पड ६ नि ३ भुज २ वेद४मतंगज ८ तु ६ खेटा ९ ब्धि ४ वह्नि ३ गगनं० जित योनिपत्काः । वर्णादधो नरमिती रहिते द्विरूपैः १२ जेता स एव बलपोऽष्ट ८ हते- धिको यः। अथ चक्रद्वयम् सेनापतिः कार्यों द्वितीये शत्रुपलायनम् । अथ बलानां नियममाह । “स्वरच्छायानिलार्केन्दुयोगिनीराहुभूबलम् । प्राप्य युद्धाय तिष्ठेत नान्यथा बलवत्तरम्" । स्वराः के । अकाराद्याः स्वराः पंच पूर्वाशादिपु संस्थिता इति । अथ छायति । पृष्टेऽके पुरतश्छाया दक्षिणेऽथवामगेति"। सूर्यचंद्रयोगूढच्छाया । पृष्ठस्थो वायुः सूचयेज्जयम् । अथाकै न्दुरिति माचीमुदीची वेति चंद्रभानुरित । मासेदोर्मा- सभानुरिति भानुबलम् । प्राक् सोमानीत्यादियोगिनीराहुः । भूवलं किं क्षेत्रपाली प्रधानात्तदा । जयपराजयचक्रम् । इंटे हि बलम् । अथ स्वरोदयात् ग्रंथात् बलानि लिख्यन्ते " अ इ उ ए कृत्तिकाद्य होडाचक्रं प्रतिष्ठितम् । द्वंद्वयुद्धे महाहवे । कवी कोटे च विद्वद्भिश्चक्रमेतद्विचार्यते । आदित्यभुजमानः योधयोर्यदिजन्मभम् । तदिनः यदा युद्धं जायते विजयैपिणोः । चातुंरंगे च कोटे च फलं तत्र वदाम्यहम् । भूपते- र्जन्मनक्षत्रे तज्जन्मचरणोदये । अर्काकांते यदा युद्ध जायते मृत्यवे हि तत् । अन्येपु त्रिपू पादेपु युद्धं धाताय केवलम् । घातः शिरसि वदने घातः स्यादधृदयोदरे। यस्मि- नाशौ विस्तस्मात् सप्तमो यदि योधयोः । राशिस्तत्स्थे विधौ युद्धं घाताय मरणाय, था। दुर्गरोधे वधे देवं चातुरंगे कवावपियस्य कस्यापि योधस्य मृत्यु घातं वदेत्सुधीः।' योधयोः सप्तमे राशौ सूर्याक्रांतभतो यदि । प्रकोष्ठ दक्षिणे स्कंधे घातः शिरसि जायते। मुखात्मदक्षिणांगे तु दुर्गभंगः प्रजायताकोठाधिपो वा म्रियते राजा वा युधि नश्यति।। ॥५||स तस्मात्सप्तम योधो वर्जयेदर्कतः स्वयम् । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि होढाज्ञानेन सूर्य- भात् । दशमे योधभे युद्ध तज्जन्मचरणोदये । मृत्युः स्यात्तस्य वातेन दक्षहस्तोदराद्भवः। द्वादशः यदा युद्धंभास्कराम्रियते भटः । यातेन हस्तौ भज्येते परं जीवति युद्धकृत् । रविभायोधभे युद्धं जायतेय चतुर्दशे । जन्मपादोदयो घातादाहुपाताद्विनश्यति । तया पंचदशे युदं मर्यभायोधभं यदि । जन्मपादोदये वादोः पतनाम्रियते .

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (३९) भटः । एकोनविंशभेप्येवं संग्रामे म्रियते भटः । एकविंशति २१ भे युद्धं दक्षपादादि नश्याति । पृष्ठे वा जायते घातस्तत्रक्षेत्र मृतो भटः । चतुर्विंशतिनक्षत्रे योधभं भानुभा- यदि । जन्मपादे चं दिकसंख्ये तुलावृपभयोर्मतिः । द्वादशैकादशे १२।११ मृत्युर्मुहूर्त मृगमीनयोः । मुहूतै वर्जयेदेषां रणे दंदे विशेषतः । सूर्यभादशमे क्षे द्वादशेऽथ चतु- देशे । तिथ्येकीवशचतुर्विशे सूर्यभावर्जयेद्रणम् ।१०।१२। १४ । १५।२१॥२४॥ चतुभिर्घटिकाभिः स्यादुदयायोगिनी भ्रमः । माक् प्राच्यां १ धनदे. २ वही ३ नैर्ऋत्ये ४ दक्षिणे ५जले ६ । पवने ७ गिरिशे ८ त्येषां भ्रमत्येव पुनः पुनः। यस्तू- दयाख्यां जानाति चातुरंगे जयी भवेत् । योगिनी जयदा घृष्ठे दक्षिणे च सदा भवेत्। अथ तत्कालवारोदयः । “यस्मिन्नहान यो वारस्तस्य भुक्तिरुदाहृता । चतस्रो घटिका ४ स्तस्मात्सष्ठः पुनरुदेति च । घटिकाभिश्चतसृभिज्ञेयस्तत्कालवासरः । यया सामात् शनिः पष्ठः शनेः सुरगुरुर्यथा । यस्य योधस्य यो राशिस्तस्य योधिपतिः स्मृतः ॥ तस्य वारे. तदुदयप्रश्ने निष्फलतां व्रजेत् ॥ तत्कालदिननाथाश्चेरिणोश्चापि निष्फ- लम् । इंद्वयुद्धे रणे वापि प्रश्ने युद्धं पराजयम् । यथा यस्य जयो भंगो ज्ञायते च परि- स्फुटम् । मेपादीनां च राशीनां ध्रुवकैः कथयाम्यहम् । रामाक्षा ५३ रामविशिखा:५३ पड्रामा ३६ जलधीपकः ५४ । तिथयः १५ खाब्धयो ४० धब्धि ४२ पंचाक्षाः ५५ पंचभूमयः ॥१५॥ पडामा ३६ पटू सरिन्नायाः ४६ पडक्षा ५६ ध्रुवका अमी। मेपा- दीनांक्रमाज्ञया योधयोधुवयोयुतिः। कार्या वह्नि ३ हृता शेषात्फलं वक्ष्यामि संगरे । प्राक प्रहारी जयी द्वंद्वे विशेपे २ लभते जयम् । एकशेष १ऽथवा शून्ये पश्चात् घाती जयं लभेत् । प्राक् प्रहारी पदान्पश्चगत्वाने प्रहनिष्यति । पश्चाद् घाती पदापंच पश्चाद्गत्वा हनिष्यति । द्वंद्वयुद्धे विशेष च वक्ष्यामि किमपि स्फुटम् । यस्मिन् दिने निशानाथः समगो जन्मराशितः । यस्य योधस्य स जयं लभते नान्यभे मृतौ । जन्मपादोदये पृष्ठे दक्षे घातोऽभिजायते । तस्माद्भटो मृतो वाच्यो रणे कोटेऽथवा कवौ । सप्तविंशतिनक्षत्रे सूर्यभाद्यदि योधभे । संग्रामे मृत्युमामोति जन्मपादोदये भटः॥" अथ दग्धतिथयो रणे . वाः । “कोदण्डादिपमःपु सचतुर्थेषु नाड्यपि । द्वितीयाद्याः समा दुग्धाः स्थिते कमलबोधने । २।४।६।८।१०। १२ । एताश्च तिययो दग्धा वर्जनीयाः सदा रणे । मेपलग्नेजमरणं कन्यायां गोगृहस्य च । स्त्रीपुंसोः कर्कटे मृत्युस्तुलायां कर्क- टस्य च । सिंहस्य वृश्चिके मृत्युः कन्या मीने मृतिं लभेत् । तुलायां मिथुने मृत्युर्व- श्चिकस्य वृपे मृतिः। धनुपो बृपभे मृत्युर्धनुपि मकरस्य च । तुलायां कुंभमरणं मीनस्प मिथुने मृतिः । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि संयोगाद्वारवर्गयोः । पक्षी मरणमामोति संग्रामे रविवासरे । मार्जारमृत्युश्चंद्रेति भौमेहि मृगभूपतेः । शुनो बुधेह्नि मरणं नागानां गुरुवासरे। अश्वकानां भृगुदिने शनी मृत्युर्गजाजयोः। अवर्गादिभटा युद्धे रविवारादिषु क्रमात् । तदर्द्धयामहोरायां वर्जयति विशेषतः । उदयादिमुहूर्तेन मेपवृश्चिकयोप॑तिः । परतो दिमुहूर्तेन मिथुनावलयोमृतिः । मुहूर्ते युग्मपरतो मरणं कर्कटस्य तु । कोदंडती- ·4 (४०) नरपतिजयचर्या- 'लिसिंहानां मरणं परतो भवेत् । पादप्रभायां शशि १ संयुतायां द्विभाजितायां धरणी- १ समाजे । शक्रांतकस्थो मंतिमेति योधः शेपश्च तुल्ये विधुतो यदि स्यः । हरेद् यातभान्यंगरामा ३६ न्वितानि द्विपैः ८ शेपदिश्यन्तकः कीर्तितोसौ । शुभो दक्षिणां- गेऽथ पृष्ठे च वायुः पुरो वामभागे च भंगप्रदा स्यात् । शलाकासप्तके चक्रे मासा- दिकतारके । प्रायश्चक्रे न्यसेन्मासधिष्ण्ये मासविधुं तथा । दिनभे दिनशीतांशु तस्मा- तात्कालिकं विधुम् । सपादयुग्मघटिका २ । १५ भुक्तिः समुदयाद्भवेत् । मासदोई- नशीतांशोश्चंद्रस्तात्कालसंभवात् । धिष्ण्ये पंचदशे १५ भानु स्थापयेत्सर्वदा बुधैः । दक्ष पृष्ठे रवि कुर्यादाममग्रे निशाकरम् । जयतीह न सन्देह एकोऽपि शतमाहवे । अथ चरयोगिनी । ऐंद्रे समीरणदिशि बथ दक्षिणे च ईशे तथा वारुण अग्निकोणे । कुबे- स्नैर्ऋत्यककुप्चतुभिर्नाडीस्थिता सा चरयोगिनीह" एवं प्रतिपदा वेढे घाटके दिशि दिशि तिष्ठति । "ईशानयाम्ये च तथा प्रभञ्जने शचीपतौ नैर्ऋतगुह्यकेश्वरे । कृशा नुकाष्ठावरुणे ककुभिर्नाडीद्वयस्था तिथियोगिनीह । जयदा यायिनां वामे स्थायिनो दक्षिणा भवेत् । उभयोर्जायते युद्धं योगिनी वामदक्षिणे । दक्षिणे जयदा प्रोक्ता वामे चैव पलायनम् । वामेथ सन्मुखे भंगो जयदा पृष्ठदक्षिणे।" अथ संग्रामे योगिनी । ऊर्दू पश्यति बाणभूपरि १५ मितं पादद्वयं खंदुभि १० वाम बाहु विधुत्रिभिः ३१२ परमथो सव्यं च रामेंदुभिः १३॥ अग्रे नंदघटीभि ९ रप्य भिहितं पश्येत्सदा योगिनी हाष्टं तां परिवर्जयति विबुधाः सर्वार्थसिद्धयै सदा" अथ राहुः ॥ "शीतके मरुच्छ- क्ररक्षोयक्षाग्निपाशिनाम् । दले राहुभ्रंमत्यगोपरेण च । वरुण ५ वतिरेधनेश७ निशाचर ४ त्रिदशनाथ १ मरुपयम २ शूलिनाम् ८॥भ्रमति दिक्षु विशाशकलेन च प्रथमकेन ततोऽथ परेण च । दिक्ष्यायेन जन्मनक्षत्रमारभ्य गणयेदिनभं बुधः। सूर्यनक्षत्रमारभ्य गणयेन्नामभं बुधः । नवभिस्तु हरेद्भाग शेपतो वाहनं वदेत्। गर्दभस्तुरगो हस्ती मेष- जंबूसिंहकाः । काको मृगो मयूरश्च नवते नरवाहनाः । गर्दभे धननाशः स्यादश्वे च विजयी भवेत् । गजे बहुगजावाप्तिर्मेपे भोगमवाप्नुयात् । जंबुके भंगमायाति सिंहे युद्धे जयो भवेत् । वायसे च भवेत्कष्टं मृगे कार्य च सिद्धयतिीमयूरे धनलाभः स्यात् यात्रायाः फलमादिशेत्"। इति वाहनचक्रम् । अथ वाराधिपान् खेटांल्लिखेमाच्यादि- पूष्णगोः। यत्रात्मजो भवेत्तत्र कालपाशोहि पंचमः । दक्षे पृष्ठे शुभः कालः पाशो वामाग्रगः शुभः ।"अथ तात्कालकाला रुद्रः११शरीरं कालस्य पात्रं वेदे ४ थ कौर। पूट्विशे तिथिसंयुक्ते यमुशेपे क्रमाद्दिशः।" अथ भूमिः क्षेत्रपाली।विलोमे पूर्वतो मासा- क्षेत्राचा दिक्चतुष्टये । प्रहराः सव्यमार्गेण मासस्थानादि गण्यते । क्षेत्रपाली महाभूमि- बलानां च बलोत्कटा । वलिनां स्यादलवती भरन्या पृष्ठदक्षिणे । इंद्रोतका १ बुपति ५ वैश्रवणेश्वरासु ७ दिक्षु क्रियादिरविसंक्रमणं क्रमेण । स्यादुद्गमक्षितिरतः महरा- ईभुक्त्या कामाह्वया भ्रमति वाट दिक्षु नूनम् ॥ १॥ शका १ लफेश ७ वरुणां५ तक ३ नायकामु काष्ठामु चैत्रमुखमासपरिभ्रमेण । अर्कोदये भ्रमति भूस्तत ईश + ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (४१) ११ सूर्य १२ साष्ट ८ तुल्यघटिका गतिरेककालः । रुद्रां ८ बुनाथ ५ शिखि ३ गुह्यक ७ राक्षसे ४ द्र १ वातां ६ तके ३ शजल ५ वविधनाधिपानाम् । चैत्रादिमा- सकपरिभ्रमणेन नूनं माहुविशुद्धमतयोऽवनिमेकवारम् । ऐंद्रे १ वायौ जले ५ रुद्रे ८ वारुणे ६ ऽग्नी ३ दुराक्षसे ४ । प्राच्या १ तक ३ जले सौम्ये ७ चैत्रमासादिसंक्रमः दिनं दिनार्द्धयामं च प्रहराई तदग्रतः । एवं भुक्तिप्रमाणेन दक्षपृष्ठगतो जयी । अथ लोहपातज्ञानम् । संघटचके मायुक्त कृत्तिफाये त्रिकोणके । ग्रहयोगफलं वाच्यं नाना- पातसमुद्भवम् ॥ १।। एकरेखागतैर्लोहं राह किशिखींदुभिः । मंदार्फशत्रुभिलाह जेंदुभ्यां लोहमादिशेत् ॥ २ ॥ कृत्तिकात्रयरेखायां भानुभानुजराहवः । तत्र चक्रगत- चंद्रो मेपे लोहं विनिर्दिशेत् ॥ ३ ॥ प्राजापते. भृगुसूर्ययुक्ते चतुर्थनाड्यां खलु धीर- चंदः । मेपोदये चा तवायुपातः सकृत्सकृच्चैव जलं प्रवर्तते ॥४॥सौम्ये रौद्रे तद्दिशो यातु रेखा जीवे भौमे भानुजे तत्रसंस्थाकुंभे मीने जायते चांधुपातश्चंचद्दाम्नी गर्जते वासवश्च ॥५॥ पुष्याश्लेपास्थानयोर्या च रखा तत्र स्थाने ह्यागतौ राहुकेतू । लग्ने कीटे संस्थितौ भौमचंद्रौ माहुश्चार्या निश्चित वज्रपातः ॥ ६ ॥ पित्र्ये पूर्व ११ । १ रुद्रदिकसंख्यरेखा भानुभौमो धीपणस्तद्गतश्च ॥सिंहे लग्ने जायते वह्निपातो मध्यं पादं न स्पृशेदंगनायाः ॥७॥ रक्ता कृष्णा एकरेखा ग्रहाः स्यु: पिंगा रक्ता राशयःसंस्थि- ताश्च । अत्यद्भुतो जायते लोहपातो दिवसस्यार्द्ध नृनमाहुर्मुनींद्राः ॥ ८॥ शनिस्तथा भास्कर एकरेखागतस्त्रिकोणे खलु एक एव । सिंहे च भानुर्मकरे शनिश्च उभे च लग्ने खलु शीघ्रलोहम् ॥ ९॥ असुरेंद्रस्य रेखाया रंध्र ९ दिक्क १० सुत ५ सप्तमाः ७॥ चंद्रचांद्री स्थिती तत्र वायुपातं विनिदिशेत् ॥ १० ॥ एकोनविंशरेखायां जीवसूर्यमही- सुताः । लग्नांशे प्रथमे लोहं द्वितीयांशे तु वज्रकम् ॥ ११ ॥ यत्र रेखास्थितः सूर्यो रेखायां तत्र चंद्रमाः। राहुस्तत्र गतश्चैव लोहपातं विनिर्दिशेत् ॥ १२ ॥ कृत्तिकाद्य- हमीरेखा व्यार्की यत्र संस्थितौ । तत्र स्थाने महालोहं लग्नांशे यत्र वर्तते ॥ १३ ॥ यत्र रेखास्थितश्चद्रो भूसुतो वाकूपतिः कविः। जलजं यस्य लग्नांश ब्रूयावृष्टिं तदा -' तम् ॥१॥चक्रे त्रिकोणे खलु आयुरेखाः स्थिताः परा वा द्वयकृष्णखेटाः । तस्मिन्स- मायाति विधुदिरेखो वहिर्बुवः स्यात्समये कृशानोः ॥ १५ ॥ आदौ चरांशे खलु लोह- पातं मध्ये चरांशे सलिलं च वायुः ॥ अंत्ये चरांशे सलिलं सवज्रं प्रसिद्धपातं कथित त्रिकोणे ॥१६॥ शेपे स्थिरांशे कथयति वह्नि मध्ये स्थिरांशे सलिलं च वायुः ॥आदौ स्थिरांशे कचलोहपातं उड्डीशवाक्यं कथयति तज्ज्ञाः ॥१७॥ एकरेखागतश्चंदो रविणा राहुणाऽसृजा ॥ जायते तदहयुद्धं दारुणं लोमहर्पणम् ॥ १८ ।। शनिना यदि चंद्रः स्पादेकरेखागतस्तदा ॥ कवियुद्धाभिघाते च निर्दिशेदविशंफितः॥१९॥ चंद्ररेखागतः क्रूरः संग्राम सूचयेत्कचित्रादौ चेदवश्यमादेश्यं त्रयश्चेत्सैन्यघातकाः॥२०॥अवश्यायां शुना युक्तं कुरखेटद्वयं त्रयम् ॥ एकरेखागतं चापि भवेदाहवसंस्थितिः ।। २१ ॥

·। (४२) नरपतिजयचर्या- तुपारकिरणा युक्तः क्रूरेण च शुभेन वा|संग्रामसूचको न स्यादपरः क्रूरयुग्भवेत्॥२॥ रौहिणेयोशनोभ्यां च नीहाराभ्यांशुरुद्गतः ॥ एकरेखागतो युक्तो जलपातस्तथा भवेत् ॥ २३ ॥ कृशानुकेतुभीमाभ्यां गुरुणा भृगुणा जलम् ॥ लोहपातं विनाविभ्यां युक्तः कुर्यान्निशाकरः ॥ २४ ॥ सूर्याराभ्यां भयं कुर्यात्तमोकिंभ्यां युतो मृतिम् ॥ ज्ञगुरुभ्यां युतः संधिं समं शुक्रेण शीतगुम् ॥२५॥धी ५ विक्रम ३ व्यय १२ द्यून धर्म ९ शत्रु ६ तनूपु १ यः ॥ शशांकादपसव्येन स्थितः सोपि युतः स्मृतः ॥ २६ ॥ ग्रहाणां करसौम्यानामिदं ज्ञात्वा बलाबलम् ॥ युद्ध पातं च धातं च ब्रूयात्तद्नुसारतः ॥ २७ ॥ एकरेखागतैः क्रूरै राहुयुक्तो निशाकरः ॥ रक्तपातो भवेत्तत्र यावत्तैः संयुतः शशी ॥ २८ ॥ गुरुणा भृगुणा ज्ञेन यदा चंद्रः समन्वितः ॥ एकरेखागतो वापि जल- पातस्तदा भवेत् ॥ २९ ॥ आदित्येन यदा युक्तो महीपुत्रेण वा शशी ॥ एकरेखागतो वापि युद्धं द्वाभ्यां महाहवः ॥ ३० ॥ एकत्र बुधशुक्रौ च यदि तत्र गतः शशी ॥ यदि तत्र गतो भानुः समुद्रमापि शोपयेत् ॥ ३१ ॥ एकरेखां यदारूढौ चंद्रमोधरणीसुतौ ॥ यदि तत्र गतो जीवस्तत्र वृष्टिन संशयः ॥ ३२॥" अथ चंद्रस्य वक्रत्वमाह ॥ "वह्निभादिंदुपर्यंत यावंति स्युरुडत्ययातिन द्विगुणितांकोनापसव्यं गणयेदिधुम् ॥२८॥ लोहपातं वदेद्राज्ञे संग्रामक्षेत्रसंस्थयोः ॥ वर्षासु जलपातं च वायुपातं शुचौ वदेत् ॥ अनले घनपर्जन्ये वज्रपातं वदेत्सुधीः। अर्कोदये यस्मित्राशौ ये ग्रहास्तेष्वेव पंचघटी- पर्यंत तिष्ठति । तदुपरि द्वितीयराशौ स्थाप्याः पुनर्दशदंडोपरि तृतीयराशौ स्थाप्याः एवं संस्थाप्य चिंतयेत् ॥ इति पंचपातचक्रं त्रिकोणम् ॥ " " त्रिनाडिके कृत्तिकाये फणिचक्रेपि पूर्ववत् ॥ दिननक्षत्रसंयोगाल्लोहपातं तदा वदेत् ॥७॥६॥ इति त्रिनाडीच- कम् ॥ वेधश्चक्रे द्वादशारे त्रिकोणोभयसप्तमे ॥ यो यत्रांकोदये खेटस्तं तत्रैव विनिर्दि- शेत् ॥ ३ ॥ पंचपंचघटीमानाल्लग्नाल्लन बजेद्ग्रहाः ॥ राहुकेतू सृष्टिमार्ग संहारेकॊदयो ग्रहाः ॥ भ्रमंति राहुबद्धका अन्ये संहारगामिनः ॥ क्रूरग्रहयुते विहे लग्ने लोहें विनिर्दि- शेत् ॥ स्वल्पाधिकबहूत्पातमर्कादिग्रहयोगतः॥शत्रुसंयोगतो घोरं मित्रसौम्यैर्न जायते॥ इति द्वादशारलौहम् ॥ अथ लौहपाते स्थानसंघट्टमाह॥"अश्वादिसप्तकरण्ये पुष्यपटुके पुरांतिके ॥ चित्रादिसप्तके तोये क्षेत्रे वैश्वाचतुष्टये ॥ लौहं वति मार्गेषु पूर्वभाद्रपदा- प्रये" ग्रामजलसमीपप्रयाणे लौहपातमाह ॥ "तिथिः पंच ५ गुणा कार्या दिनभेन समन्विता ॥ त्रिभि ३ भक्ता शेपमेकं जले लोहं विनिर्दिशेत् ॥ द्वयं ग्रामे तथाकाशे शेपे शून्यं यदा भवेत् ॥” संग्रामदेव्या दृष्टिमाह।। "तिथेः माक् घटिकाः पंच दशो- १५द्ध वीक्षत शिवादश १० वामे दश १० दक्षे दशा१० नेधस्थितिभ्रमःगायत्रास्ति भैरवी दृष्टिस्तत्र लोहं प्रवति ।। " अथ फविचक्रमाह ।। उत्प्रयाणे प्रयाणे वा निशीये मृगयां गते । शोकातें व्यसनं प्राप्ते स्त्रीमद्यासक्तचेतसि ॥ विवाह- मित्रसंयोगे शत्रूणां च समागमे । तीये देवालये व्यग्रे सैन्यचाते निनायके ।

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। बहुधा कविकालस्तु कथितोऽवलभूपतेः । एतां ज्ञात्वा कविं कुर्यात्संहति नृपति परम् ।। कविच प्रकतेंव्यं चतुरस्रं विनाडिकम् । अग्निभात्रीणि ऋक्षाणि प्रवेशे रुद्रकोणतः । निर्गमे त्रीणि ऋक्षाणि मध्यात्माग्दिशि विन्यसेत् । स्तंभधिष्ण्यानि चत्वारि मध्य- स्थानि चतुर्दिशि । प्रवेशे रुद्रचक्रादिकविचक्रमिदं भवेत् । कविः शिखी १ पिंगलिका २ कपोत्यात्प्रवेशभे । युद्धार्णवा तु निर्याणे उल्लेखी चटकी बकी । जीवपक्षस्थिते चंद्रे प्रवेशक्षैपि चाकुले । प्रवेशं निर्गमं ज्ञात्वा कवियुद्धं प्रकाशयेत् । कवियुद्धं यत्र धिष्ण्ये तदनक्षस्ति पापकः । तदा भवेन्मार्गगमो मार्गरोधश्च पृष्ठगे। जीववारेऽभे शिख्यां समयुद्धं प्रजायते । स्वातावकेंति पिंगल्या यायिनो वह्निजं भयम् । पुनर्वसौ भौमदिने कपोत्यां यायिनो मृतिः । युद्धार्णवायां मंदेशति वाहिभे म्रियते गमी। वैश्वे चंदेहि वोल्लेखी हयं त्यक्त्वा पलायते । चटक्यां वारुणे ज्ञोनि यायी तत्सैन्ययोतिः। बक्यां पुष्ये भृगुदिने यायी बंधनमाप्नुयात् । सदोपामपि निर्दोपामुल्लेखी वर्जये- कवौ । उदयास्तौ स्वरौ येषां जन्मस्थः सप्तमो विधुः । तहिने ते भटाः सर्वे वर्जनीयाः कवौ रणे । क्रूराः प्रवेशभे यत्र तदिशि स्यात्मवेशनम् । सौम्याश्चक्रे निर्गमर्श शुभस्त- दिशि निर्गमः । जन्मस्थः सप्तमश्चंद्र पंचमो नवमोऽथवा । पुरस्य पुरनायस्य तदा भंगं विनिर्दिशेत् । जन्मलग्ने जन्मराशौ ताभ्यां सप्तमकेपि च । पुरस्य पुरनाथस्य तत्काले भंगमादिशेत् । भूवलं पृष्ठतः कृत्वा पुरश्च पुरभक्षकम् । घातपातदिशं हित्वा कवियुद्धं समाचरेत् । निर्गमक्षं स्थिते चंद्रे करखेटैहिः स्थितैः । निशीथे वेष्टकान मुप्तान निहन्युः पौरवासिनः । तीक्ष्णैः साधारणैः क्रूरैयुद्धयोगे त्रिपुष्करे । केचिन्न- रेशभात्केचित्स्यानभाचमूचिरे । इति कविचकम् ।। सूर्यभार्दिदुपय॑तं वद्भिागावशेषि- तम् । नर एकं १ भ्रमो द्वौ २ तु शूलं पूर्ण विनिर्दिशेत् । नरेण द्विगुणा बुद्धिर्भमो दूरान्निवर्तते । शूले सजायते सिद्धिः संग्रामपि चतुर्विधे । रविसोमकुजाः सौम्यशनि- जीवस्तमः कविः। माच्यादिदिनभात्रीणि न्यसेत्क्रूरस्थिते मृतिः । जन्मभेककिभे मृत्युभंगः स्यात्कुजराहुगे । शुभस्थानाश्रिते सिद्धियॊद्धस्तारामये कवौ । अथ भरवै- गौरीसंवादे त्रिकोणसंघट्टे । “त्रिकोणं नवभिदैडरेखाभिधसंयुतम् । कृत्तिकादिगते देवि चन्द्रः पापग्रहं त्यजेत् । अपसव्ये भवेचंद्रः सव्ये चैव दिवाकरः । एकरेखां गतो तो तु लोहं तत्र विनिर्दिशेत् । कृत्तिकादीनि सव्यानि मघादीन्यपि सर्वतः । मैत्रेयादीनि. सव्यानि वसुसप्तापसव्यतः। सव्यापसव्यमेवं तु गणयेदुक्तकमणि । भौमज्ञगुरुयुक्तंदु- रथवा राहुसंयुतः। अग्निज्वालां करिष्यति लौहपातैन संशयः। एकनाडी यदा प्राप्तौ राहकों केतुमंगलौ । तदिने जायते युद्धं चातुरंगे महाहवे । शन्यौ बुधचन्द्रौ वा जायते दारुणो रणः । कुजराहोर्यदा दृष्टिश्चंद्ररेखा युतौ यदि। एकनाडी समायातो चंद्रमोधरणीसुतौ । तत्र पश्चाद्रते जीवः पापाणं जलपातनम्। उदयादिगता दंडा नवना नख २० भाजिताः । भुक्तास्त्वानःसंयुक्ताः शेपे तात्कालिका ग्रहाः।।९॥” इति संघ- दृचक्रम् । “सेना पादौ कुंतपरा नरांग तत्पतिः स्मृतः। उदरे खङ्गिणः प्रोक्ता हृदये ·(४४) नरपतिजयचर्या- वाहवाहकाः । स्कंधौ गजा भुजौ रथ्या करांगुल्यो धनुर्धराः । वाद्यवादनकं पृष्ठे मंत्री जिता दिजा रदाः । दैवज्ञोक्षी नृपः प्राण श्रवणौ हेरवारकाः। पताका छत्रचमर- ध्वजाः क्लेशकलापकाः । सेनोपकरणं सर्वं रोमावलिरिति स्मृतम् । प्रस्थानः शीष्णि देयं १ श्रुतौ २ नेत्रे २ द्वयंद्वयम् । एकं १ घ्राणे रंसनायामकं १ दत्तेपु सागराः ।। पृष्ठे २ स्कंधे २ भुजें २ गुल्या २ हृदये च द्वयंव्यम् । एकैकमुदरे १ गुह्ये १चत्वारि चुरणद्वये । सर्वोपकरणं शेष न्यासः सेनास्वरूपकः। यदंगस्थाः क्रूरखेटास्तदंगो भिद्यते परैः। सौम्यग्रहा यदंगस्थास्तदंगो जयमाप्नुयात् । राहुस्थाने गतो वाहाद्रविनेमिरथा- द्भयम् । पदातिभिः कुजस्थाने मंदस्थाने गजाद्भयम् । चातुरंगः कृता पीडा केतुस्थाने प्रजायते । यदंगे सफलाः ऋरास्तंदगो मृत्युमाप्नुयात्ामिश्रामिश्रफलाः सौम्यमंदा वा यदि वास्तगाः । मदे शिरोधिघ्राणस्थे नृपः शस्त्राद्विनश्यति । अत्रैव राहुशिखिनौ राज्ञो बंधनदायकौ । ददाति सक्षत भौमस्तराणभंगदायका नाभेरधस्थिताः पापाऊबैः सौम्या जयावहाः। विपरीता मृत्युकराः सौनिकस्य नृपस्य च । मिश्रा भंगप्रदा युद्धे पापा यदि बलान्विताः। विजयो जायते राज्ञः सौम्याः पादवलाधिकाः ॥१२॥ इति -सनाचक्रम् ॥ ९॥ योगे स्वकर्मतः पिंडे शरीरातें सुहृजनात् ॥ राशौ स्वकुलतो जीवे स्ववित्ताद् गृहतो रिपोः ॥ १३॥ वर्णे स्वस्वामिनोज्ञेयं मात्रायां स्त्रीजनात्फलम् ॥ एवं ज्ञात्वा वदेद्विद्वान् दिने फलं शुभाशुभम् ॥ १४ ॥ इति यामले दिनफलस्वरचक्रम् ॥ गुह्या- दगुह्यतरं सारमप्रकाश्यं प्रकाशितम्॥इदं स्वरोदये ज्ञान ज्ञाना- नां मस्तके स्थितम् ॥ १॥ सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं ज्ञानं सुवोधं सत्य- प्रत्ययम् ॥ आश्चर्य नास्तिके लोके आधारमास्तिके जने ॥ ॥ २॥ दुष्टे च दुर्जने क्षुद्रे ह्यसत्ये गुरुतल्पगे ॥ हीने सत्ये दुरा- चारे स्वरज्ञानं न दीयते॥३॥ शांते शुद्ध सदाचारे गुरुभक्तै- कमानसे ॥ दृढकृत्ये कृतज्ञे च देय एष स्वरोदयः ॥ ४ ॥ इति यामले स्वरप्रशंसा ॥ योगेति ॥ १३ ॥ १४ ॥ इति दिनफलस्वरचक्रम्। कथितस्वरनिर्णयस्य सकलाने 'यस्योपयोग्यतामुपदर्शयति । गुह्याद्गुह्येति ॥ १ ॥ सूक्ष्मेति नास्तिके मिथ्यादि नो आश्चर्य विस्मयकारणम् ॥ २ ॥३॥ ४ ॥ इति स्वरमशंसा। अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि शरीरस्थं स्वरोदयम् ॥ हंसचारस्वरूपेण येन ज्ञानं त्रिकालजम् ॥ १॥ कुंडलिनी महाशक्तिर्नाभिस्था- ·जयलक्ष्मीटीकासमता। (४५) हिस्वरूपिणी ॥ ततो दशोर्ध्वगा नाड्यो दश चाधोगतास्ततः ॥ २॥ द्वेद्वे तिर्यग्गते नाड्यौ चतुर्विंशतिसंख्यया ॥ कुंडलिन्या महाशक्तः मूलमार्गा भवंत्यमी॥३॥ तेभ्यः मूक्ष्ममुखा नाड्यः शरीरस्यातिपोपिकाः॥शतानि सप्त जायंते सप्तोत्तराणि संख्य- या ॥४॥प्रधाना दशनाडयस्तु दशवायुप्रवाहिकाः ॥ नामा- नि नाडिकानां च वातानां च वदाम्यहम् ॥५॥ अधुना पंचस्वरव्याख्यानानंतरं देहस्थवामदक्षिणस्वरयोराद्यमुनिप्रोक्तस्वरूपयोः हंसचा- राख्ययोःश्लोकानां व्याख्यानं यथाज्ञानं करोमि । अथान्यति।अथशब्दोघानंतये॥१॥ अथानंतरं पंच स्वरकयनानंतरं हंसचारस्वरूपेण शरीरस्यं स्वरोदयम्।दक्षिणवामस्वरोदयं वक्ष्यामि कुंडलिनीति । यथा सदा उदयति दक्षिणः स्वरो वामः स्वरो वा तथा व्याख्या- स्यामि । शक्तीनां मध्ये महाशक्तिः । देहिनां नाभिस्थानं विद्यते । तस्य नाम कुंडलि- नीति । किंरूपा अहिस्वरूपिणी । सर्पिणी च कुंडलीभूता विद्यते । सा देहस्थानां नाडीनां मूलभूता । तथाच । तत इति । ततस्तत्स्था कुंडलिनीभूता या दश नाड्य ऊर्ध्वगताः । दश नाड्योधोगताः॥२॥ द्वेटे तिर्यग्गते इति । तस्या एव कुंडलिन्याः। देदे नाज्यौ तिर्यग्गते ज्ञेये एवं चतुर्विंशतिनाड्यः कुंडलिनीशक्तेर्मूलमार्गाज्जाताः॥३॥ ताभ्य इति । ताभ्यश्चतुर्विंशतिनाडिकाभ्यः सप्तोत्तराणि शतानि जायंते ताः शरीरस्य देहस्य अतिपापिकाः पुष्टिकारिण्यः । यतः कृताहाराऽन्नादे रसवाहिन्यः । यत्र यत्र प्रतता विस्तृताः तत्रतत्र रसान् नयंति । तत्तन्मार्गगता रसाः शरीरं पुष्णति ॥ ४ ॥ प्रधाना दश इति । तासां मध्ये दश नाड्यः प्रधाना विद्यते । तास्तु दशसंख्यानां वायूनां प्रवाहिकाः । ताभ्यो दश वायवः शरीराबहिः प्रभवति । तासां दशनाडीनां वातानां च दशानां नामानि वदामि ॥५॥ इडा १ पिंगला २ सुपुम्ना ३ गांधारी ४ हस्तिजिबिका ५ ॥ पूषा ६ यशा ७ च व्यूपा ८ च कुहूः ९ शंखिनिका १० तथा ॥ ॥६॥प्राणोऽपानः समानश्च उदानो व्यान एव च ॥ नागः कूर्मः कृकश्चैव देवदत्तो धनंजयः ॥७॥प्रकटो वायुसंचारो ल- क्ष्यते देहमध्यतः ॥ इडा पिंगला सुपुम्नाभिर्नाडीभिस्तिसृभि- बुधैः ॥ ८॥ इडानाडीस्थितश्चंद्रः पिंगला भानुवाहिनी ॥ सुयुम्ना शंभुरूपेण शंभुर्हलस्वरूपकः ॥ ९ ॥ शक्तिरूपः ·नरपतिजयचर्या- स्थितश्चंद्रो वामनाडीप्रवाहकः ॥ दक्षनाडीप्रवाहश्च शिवरूपी दिवाकरः ॥१०॥ अथ नाडिकानां नामांनि । इडा पिंगलेति ।सुगमम् ॥ ६॥ अथ वातानां नामानि । प्राणोपानोति । एते दश वायवः । इडा नाडीहृदयाइक्षिणनासापुटाभिमुखी तस्यां प्राणो 'नाम वायुर्वहति । पिंगला नाम नाडी हृदयावामनासापुटाभिमुखी। तत्रोदानवायुस्तिष्ठति। गांधारी नाडी नाभेरधोगता तत्रापानो वायु। जिहिका नाम नाभिस्था तत्र समानो वायुः सममेव प्रवहति । व्यानो नाम वायुः सुषुम्नायां तिष्ठति । एवं नागादयः पंच पूपायाः पंचसु स्थिताः। एकोऽर्थः ।अन्योर्थः प्रथित एव । नासापुटयाक्षिपुटट्यश्रोत्रपुटव्य- मुखनाभिवायुब्रह्मरंध्रादिमार्गेभ्यो दशवायवः प्रभवति । अत्रार्थे सनकादियोगिनः प्रमा- णम् । एप प्रयोजनाभावात् सुगमार्थाः ।। ७॥ अयं दशनाडीनां मध्ये तिस्रः प्रथिताः। ताभ्यो वायवो लक्ष्यते ।ता आह । प्रकटो वायुरिति। सुगमम् ॥ ८॥ इडा नाडी इति । अस्यार्थोग्रे विधेयः ।। ९ ।। शक्तिरूप इति । अत्र वामनासापुटायो वायुः संचरात स चंद्रः । दक्षिणनासापुटायो वायुः स सूर्यः । सूर्यरूपी शंभुमहेशः । शक्तिरूपी चंद्रः। ययोः शिवशक्ती उच्यते । शंभुः स एव हंससंज्ञः ॥ १० ॥ हकारो निर्गमे प्रोक्तः सकारोंतःप्रवेशने । हकारः शंभुरूपस्थः सकारः शक्तिरुच्यते ॥११॥ एकैकघटिकाः पंच क्रमेणैवोद- यति ताः ॥ पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाशमेव च ॥ १२ ॥ मध्ये पृथ्वी अधश्चाप ऊर्द्ध वहति चानलः ॥ तिर्यग्वायुप्रवाहश्च नभो वहति संक्रमे ॥१३॥ धराद्यकैकतत्त्वस्य एकैकघटिको- दयः ॥ अहोरात्रस्य मध्ये स्युस्तेन द्वादश संक्रमाः ॥ १४ ॥ आदो चंद्रः सिते पक्षे भास्करस्तु सितेतरे ॥ प्रतिपदादितो हा- निस्त्रीणित्रीणि क्रमोदयः ॥ १५ ॥ तस्य लक्षणं वदति। हकारो निर्गम इति । अत्र शब्दार्था एवानंदकारिणः प्रयोजना भावात् मायाग्रस्तानाम् ॥ ११॥ अथ विज्ञानां ज्ञानहेतुप्रयोजनमाह । एकैकेति ॥१२॥ . अर्थतयोः प्रवहतो: पंचकलानां ज्ञानमाह । मध्ये पृथिवीति । वामे वा दक्षे वा नासापुटे यायी वहति पूर्ण पृथिवी नाम तत्त्वम् । नासापुटादधो यो वहति ओष्ठं स्पृशन् स वायु: जलसंज्ञाय यहति चानला नासापुटस्योर्ध्वभागस्पृशन योवायुर्वहति तस्य वायोरनल इति नाम । तिर्यग्यायुप्रवाहश्चेति । दक्षिणस्वरो वामो वा द्वयोर्मध्ये स्वोदये यो वायु- ·" जयलक्ष्मीटीकासमेता। (४७) स्तिर्यग्वहति। तस्य प्रवाहवायोर्वायुतत्त्वमिति नाम । नभो वहति संक्रम इति । वामो वा दक्षिणोवा स्वोदये वहन् द्वितीयपुटादपि बहिनिःसरति । द्वितीयपुटे क्रमाईते। स्वपुटा- क्रमांद्वजाति । यावत्मवहकालस्तावत्तिष्ठति । उभयोः स कालोग्रे व्याख्यातव्यः। वाम- दक्षिणस्वरस्थान ग्रहानाह । वामस्वरमाह । " विचंद्रशुक्रगुरवो वामनाड्यां धरादितः । रविभौमयमाः सर्पकथिताः सूर्यनाडिगाः" वामस्वरे वहात यावत्पृथिवीतत्त्वं वहति तावबुधग्रहस्योदयः। अप्तत्वे वहति चंद्रस्योदयः। तेजसि वहति शुक्रस्योदयः। वायुतत्त्वे वहति गुरोरुदयः । एवं दक्षिणवायौ वहति रविभौमयमराहवः । पृथिव्यायुदयक्रमण उदयति । ग्रहोदये प्रश्ने ग्रहफलमादिशेत् ।यया लग्नवतिीने बुधफलं तथा तदुदयोप।एवं सर्वग्रहेषु शुभाशुभफलम् ॥ १३ ॥ अथ पृथिव्यादीनां स्थितिकालमाह । घरायेककत- त्त्वेति ।सुगमम् ॥ १४ ॥ दक्षिणवामयोः प्राक् प्रवहन् समयमाह । आदौ चंद्रः सितेति त्रिपुत्रिपु मागुदयं स्वस्वपक्षयोः सितपक्षेप्रतिपत्रिपुमा वामस्वरोदयः । परतस्त्रिपुमाक् दक्षिणस्वरस्योदयः । तत्परतत्रिपु तिथिपु वामस्वरस्योदयः तेन किम् । पंचदशसु तिथिषु प्राक् वामस्य त्रय उदयाः द्वौ दक्षिणस्य एवं तथा च । प्रतिपत्रिपु चंद्रस्य चतु- .त्रिपु भास्वतः । सप्तम्यादित्रिपु विधोर्दशम्यादिषु भास्वतः । ततत्रिपु विधोः पाक स्यादुदयः स्वेरवेरपि । स्वपक्षे अयमुदयः । प्रतिपत्मभृतिरवेज्ञेयः । पंचपंचघटीमानादे- कैकस्य हि यो भवेत् ।आदौ चंद्रस्ततः सूर्यःसितेन्येर्कस्ततो विधः। एवं क्रमेण स्वरयोः पक्षे द्वादशसक्रमाः । सुगमः ॥ १५ ॥ चंद्रोदये यदा सूर्यश्चंद्र ः सूर्योदये यदा ॥ अशुभं हानिरुद्वेगस्त- दिने जायते ध्रुवम् ॥ १६ ॥ शशांकं चारयेद्रात्रौ दिवा चार्यो दिवाकरः ॥ इत्यभ्यासरतो नित्यं स योगी नात्र संशयः ॥ ॥ १७॥ यात्राकाले विवाहे च वस्त्रालंकारभूषणे ॥शुभकर्मणि संधौ च प्रवेशे च शशी शुभः॥१८॥ विग्रहे द्यूतयुद्धेषु स्नान- भोजनमैथुने ॥ व्यवहारे भये भंगे भानुनाडी प्रशस्यते ॥१९॥ होमश्च शांतिकं चैव दिव्योपधिरसायनम् ॥ विद्यारंभं स्थिर कार्य कर्तव्यं च निशाकरे ॥ २० ॥ अथ विपरीतोदयफलमाह । चंद्रोदये यदा सूर्य इति । शुक्लपक्ष प्रतिपदादिपु यदि प्रायवरुदयस्तहिने हानिः अशुभं किमपि उद्वेगो वा निष्कारणात्।एवं कृष्णपक्षे चंद्रो- दयः प्राक् तदापि हानिरुद्धगादयः॥१६॥ अथ वामदक्षिणस्वरयोर्वशीकरणमाहाशशांक चारयेदितावामस्वरश्चंद्रो दक्षिणः स्वरो रविः । तेन दिनाधिपो रविः । रात्रिपतिश्चंद्रः। ..

·(४८) नरपतिजयचर्या- शशांकं चारयेदिति । प्रागुक्तं प्रतिपदादिपु त्रिपुत्रिपु “आदौ चंद्रः सिते पक्षे भास्क- रस्तु सितेतरे " इति सूर्योदयादारभ्य प्रवृत्तिरुक्ता न तिथ्युदये । तिथिर्भूताधिककाले प्रारब्धा भवति । तिथ्युपलक्षणम् । तेन शुक्लादौ प्राक् चंद्रोदयः । कृष्णे सूर्योदयः "अत उक्तं शशांक चारयेद्रात्रौ” इति । अभ्यासात् स्वराभ्यासिभ्यो योगिभ्य उपदे- शमादाय अभ्यासं कुर्वन् रात्रौ वामस्वर एव यथा वहेत्तथाभ्यासं कुर्यात् । दिवा काले सम्पूर्णदक्षिणस्वरवहस्तिष्ठति एवमभ्यासाद्योगी भवति ॥ १७ ॥ अथ वामदक्षि- णयोः स्वरयोः कायें पृथक् प्रधानतामाह । यात्रा इति । एतानि वामस्वरे वहति कुर्याद इत्यभिप्रायः ॥ १८ ॥ विग्रहेति । भय इति । भयोपस्थिते यदि प्रश्नो दक्षिणस्वरे वहति तदा भयं भवतीत्यर्थः । एवं भंगप्रश्नपि ।। १९ ।। सुगमम् ॥ २० ॥ दूरयुद्धे जयी चंद्रः समासन्ने दिवाकरः ।। वहन्नाडीपदेग्रे च कृते यात्रातिसिद्धिदा ॥२१॥ सूर्ये वहति चंद्रे वा पूर्णपादं प्रचाल- येत् ॥ चंद्रे समपदैर्यात्रा सूर्येऽसमपदैः क्रमात् ॥ २२ ॥ पृथ्वी- जले शुभे तत्त्वे तेजोमिश्रफलोदयम् ॥ हानिमृत्युकरौ पुंसा- मुभौ हि व्योममारुतौ ॥ २३ ॥ आपः श्वेताः क्षितिः पीता रक्तवर्णों हुताशनः ॥ मारुतो नीलवर्णः स्यादाकाशो धूम्र एव चा२४ायोधद्वयकृते प्रश्ने पूर्णे च प्रथमो जयोरिक्तसंस्थे द्विती- यस्तु जयी भवति नान्यथा ॥ २५॥ अन्यदाह । दूरयुद्धोते । दूरयुद्ध भाविबहुकाले युद्धे सति चंद्रो जयी । कोर्थः । वामस्वरो जयी । दूरयुद्ध इत्युपलक्षणम् । दूरयुद्धे ज्ञानविषये जयाय वामस्वरवलेन यात्रा कुर्यादित्यर्थः। समासन्ने दिवाकरे इति तथा। निकटस्थे युद्ध सूर्यवाहेन युद्धाय यात्रां कुर्यात्त । परंतु वहन्नाडीपदेन य एव स्वरो वहति वामो वा दक्षिणो वा । वामे वहति वामपादं चालयेत् । दक्षिणे दक्षिणं चालयेत् ॥ २१ ॥ तत्र पादचालने विशे- पमाह । सूर्ये वहतीति । सुगमम् ॥२२॥ अथान्यत् । पृथ्वीजलेति । अथ प्रश्शे शुभ- प्रश्ने शुभाशुभम् । वामे स्वरोक्तकार्याणां प्रश्ने पृथ्वीतत्त्वे वहात जलतत्त्वे वा तदा वामस्वरवेलायां वामस्वरोक्तकार्यस्य शुभं वदेत् । तेजसि तत्त्वे मिश्रं फलम् । व्योम- मारुतयोः प्रवहतोः हानिः कार्यहानिः । मृत्युरिति कष्टं वाच्यं प्रश्नः दक्षिणस्वरे वहति प्रष्टुः प्रश्नफलं बूयात् ।। २३ ।। अथ प्रयुर्विपयरूपमाह । आपः श्वेत इति मष्टुः प्रश्नवि- पये वस्तुनि पृथिव्यादिवर्ण ब्रूयात् ।। २४ा अय योधयोः स्वरबलात् जयाजयमाह । योधद्वयेति । यया केनापि प्रश्नः कृतो देवदत्तयज्ञदत्तयोर्मध्ये को जेता भविष्यतीति प्रश्ने पूर्णस्वरे सति प्रथमो जयी यस्य प्रथम नामग्रहणं स जपी ·- जयलक्ष्मीटीकासमेता। (४९) वाच्यः। अर्थादितरः पराजयी । अथ रिक्तस्थे प्रष्टरि योधयोर्मध्ये यस्य पश्चान्नामग्र- हणं कृतं स जयी वाच्य इत्यर्थः । पूर्णरिक्ततामग्रे कथयिष्यति ॥ २५ ॥ युद्धकाले यदा चंद्रः स्थायी जयति निश्चितम् ॥ यदा सूर्यप्रवा- हश्च यायी च विजयी तथा ॥ २६ ॥ पार्थिवे सक्षतं युद्धं संधि- र्भवति वारुणे ॥ विजयो वह्नितत्त्वेन वायौ भंगो मृतिस्तु खे ॥ ॥ २७ ॥ पूर्णनाडीगतं पृष्ठे शून्यमंगं तदग्रतः ॥ शून्यस्थाने कृतः शत्रुम्रियते नात्र संशयः ॥ २८ ॥ पूर्वोत्तरदिशोश्चंद्रे भानौ पश्चिमयाम्ययोः ॥ स्थितस्तत्र जयी युद्धे स्थायी यायी क्रमेण च ॥ २९ ॥ वामनाड्युदये चन्द्रः कर्तव्यो वामसंमुखः। सूर्य- वाहे तथा सूर्यः पृष्ठदक्षिणगो जयी ॥ ३० ॥ अथ वामदक्षिणप्रवहतोर्यथा जयस्तथाह । युद्धकाले यदेति । युद्धकाले यदा चंद्रो वामः स्यात्तदा स्थायिवलं दक्षिणस्वरश्चेत्तदा यायिबलम् । स्थायियायिवलं स्वरप्रकरणे व्याख्यातम् ॥२६॥ अथ युद्धकाले प्रश्नकाले वा पृथिव्यादितत्त्वफलमाह। पार्थिवति । खेआकाशतत्त्वे मृतिरिति शेपं सुगमम् ॥२७॥ अथ युद्धकाले पूर्णहीनवामदक्षिणयोः स्वरयोः कर्तव्यमाह । पूर्णनाडीगतामिति स्थायी वा यायी वा विजयाकांक्षी युद्धक्षेत्रे युद्धकाले घातकाले पूर्णस्वरं पृष्ठे कुर्यात् । शून्यनासापुटं तदंगं सकलं च वामं वा दक्षिणं वा शत्रुसम्मुखे दद्यात् । एवं शून्यस्थानकृतः शत्रुम्रियते घातेनेत्यर्थः ॥२८॥ अथ वामस्वरयोर्वशादिग्बलमाह । पूर्वोत्तरदिशोरिति । चंद्रे वहति वामस्वरे वहाति स्थायी योधः पूर्वदिशि उत्तरदिशि वा स्थितो भूयात् । यायी पश्चिमदक्षिणदिशि क्षेत्रे जयाय स्थिरो भूयात् ॥ २९ ॥ अथ वामदक्षिणे वहति भूबलमाह । वामनाड्युदय इति । युद्धकाले वामस्वरे वहति चंद्रो वामसम्मुखः कार्यः । दक्षिणे स्वरे वहति संग्रा- मकाले सूर्य पृष्ठदक्षिणस्थ कुर्यात् ॥ ३० ॥ शयने वा प्रसंगे वा युवत्यालिंगनेपि वा ॥. यः सूर्येण पिवे- चंद्रं स भवेन्मकरध्वजः॥३१॥ जीवेन गृह्यते जीवो जीवो जीवस्य दीयते ॥ जीवस्थानगतो जीवो वालाजीवांतकारकः ॥ ३२ ॥राज्यंतयामवेलायां प्रसुप्ते कामिनीजने ॥ ब्रह्मजीवं पिवेद्यस्तु वालाप्राणहरो नरः ॥ ३३ ॥ अन्दुयोगे पुन्नार्यो- स्तस्मिन्काले रते सति ॥ तत्क्षणे दीयते चंद्रो मोहमायाति ४ ·(५०) नरपतिजयचर्या- कामिनी ॥३४ ॥ चंद्रचारे विषं हंति सूर्ये वाला वशं नयेत् ।। सुषुम्नायां भवेन्मोक्ष एको देवस्त्रिधा स्थितः॥३५॥ अथान्यत् । शयनेति । यः सूर्येण पिवेचंद्रमिति । " शशांक चारयेद्रात्री दिवा चार्यों दिवाकरः" । इति प्रथममुक्तम् । अत्र चंद्रोदयो रात्रौ भवति तं वामस्वरं दाक्षि- णेन पिवति । कोर्थः । दक्षिणमेव दिवानिशं चारयेत् । अयमस्माकमर्थः। दिवा दाक्ष- णस्वरस्योदयो भवति तेन. दिवा वामस्वरेणैवाभ्यासं कुर्यात् । मकरध्वज इव. भवति सुंदर इत्यर्थः । वाशब्द उभयत्र समुच्चयार्थः । शयनप्रसंगे युवती यदा आलिंगति तदा यदि वामो वहति तदा ते वाम दक्षिणस्वरेण पिवेत् । स्वरेणैव रतो भूयादित्यर्थः॥३१॥ जीवेनेति । जीवन प्राणेन जीवः प्राणो गृह्यते । कोर्थः । दक्षिणस्वरे वहति यदि वामो भवितुमुद्यतो भवति तदा दक्षिणेनैव वामं पिबेत् । वामस्वरोदये दक्षिणमेव स्थिरं कुर्यात्। एवं वामेन दक्षिणं पिबेत् । एवं कृते जीवेन गृह्यते जीवो व्याख्यातम्। एवं कृते बामस्व- रस्थानगतो दक्षिणः दक्षिणस्थानगतो वामः तत्कृते बालाजीवांतकारकोयं स्यात् । बाला सुपुम्नामृत्युस्तस्यांतकारकः । कोर्थः मृत्यु जयतीत्यर्थः । वायुर्वर्द्धते वायुधारणा दार्युवर्धते अमुमेवर्थमने फलयति ॥ ३२ ॥ राज्यंतेति । रावसानयामे निद्रां विहाय' ब्रह्मवेत्ता योगाभ्यासं कुर्यादिति गुरुपरंपरा । तदा स्वराभ्यासं कुर्वन् ब्रह्म जयेत् । तत्र वेलायां सुपुम्नायां वेलायां मृत्योर्जीवहरो नरो भवति ॥३३॥ अर्केदुयोग इति। तथा च योगशाखे । “शिव अलिङ्गयते शक्त्या क्षणे यस्मिन् गते सति । तत्क्षणे दीयते चंद्रो मोहमायाति कामिनी" ॥ ३४ ॥ चंद्रचार इति । सुगमम् ॥ ३५॥ भुक्तमात्रे च मंदाग्नौ स्त्रीणां वश्यार्थकर्मणि ॥ शयनं सूर्यवाहेन कर्तव्यं सर्वदा वुधैः॥ ३६ ॥श्रांते शोके विषार्ते च ज्वारते मू- च्छितेपि वा ॥ सज्जनस्यापि बोधार्थ चंद्रचार प्रवाहयेत् ॥ ॥ ३७ ॥ अर्व वामाग्रतो दूतो शेयो वामपथे स्थितः ॥ पृष्टे . दक्षे तथाधस्तात्सूर्यवाहगतो मतः॥३८॥ पूर्णनाडीस्थिता दुतो यत्पृच्छति शुभाशुभम् ॥ तत्सर्वं सिद्धिमायाति शून्य शून्यं न संशयः ।। ३९ ।। अथ दक्षिणस्वरे यत्कर्तव्यं तदाह । भुक्तमात्रेति ।। ३६ ॥ श्रांते शोकोत । मुक्त- मात्यायुक्तापु दक्षिणस्वरे वहति तानि तानि कुर्वीत । एवं श्रांत इत्यादिकर्मणि चंद्रवाहं प्रवाहयेत् । वामस्वरेणैव कुर्यात् ॥ ३७ ॥ अथ वामदक्षिणस्वरयोः प्रयोजन- मवश्यमेवेत्यर्थमाह । ऊर्दै वामाग्रत इति। अथ वामदक्षिणस्वराभ्यासी ज्योतिर्वित दृतं ·.. जयलक्ष्मीटीकासमेता। (५१) प्रष्ट्रारं लक्षयेत्।असी पृष्ठगोवामस्वरानुगतोवाइति वितर्कयेत्।तत्र निर्णीतार्थमाहाय ऊर्ध्व- स्थो भवति दूतोयत्र कुत्रचित् आत्मनः सकाशात उच्चपीठादिप्रदेशस्थास वामगतःस्था-' प्यः। वामस्थितः वामगत एवाअग्रगतश्चेत्पृच्छति तदापि वामभागगत एव वोद्धव्यः। तथा तेनैव प्रकारेण पृष्ठे पश्चात् स्थित दक्षिणेच स्थितः अधस्तात् स्थितः आत्मनः सकाशात् नीचस्थ आत्मानं प्रष्टुर्दूतात् ऊर्ध्वस्थ बुद्धा एवं पृष्ठदक्षिणाधस्य दूतं दक्षिणगतं ज्ञायते। एवं प्रश्नकाले पृष्ठदाक्षिणगते उच्चस्थो वामगतः नीचस्थो वामाग्रतोपि दक्षिणः ॥३८॥ अस्यार्थः प्रश्नोत्तरेणैव फलयति । "सूये च विपमान वर्णान् समवर्णान् निशाकरे । वाहस्थो भापते दूतस्तदा लाभोन्यथा नहि । पूर्णनाडीगतो दूतो यत्पृच्छति शुभाशु- भम" अथ व्याख्या । सूर्य दक्षिणस्वरे वहति सति दक्षिणलक्षणगतो दूतोऽभिलपित- प्रश्ने विपमान्वर्णान् वदति एकत्रिपंचादीन् तदा प्रष्टुवांछितं पूर्ण स्यादिति वदेत् । एवं निशाकरे वामस्वरे वहति समवर्णान् द्विचतुःपष्टाष्टादीन् स्वामिलिखिते प्रश्ने वदति तदा- प्यभिलपितं भविष्यतीति वदेदिति । अन्यथा नहि । सूर्यस्वरे समवर्णान् वामे विषमान् इति अन्यथा विपरीतं वदेत् । पूर्णनाडीगत इति अस्यार्थोपि स एव शुभं कल्याणादि अशुभं संग्रामादि द्वयमपि पूर्णनाडीगतस्य प्रष्टुर्भवति । शून्य इति । ऊर्च वामाग्रतों दूत इत्युक्तलक्षणेन शून्यगतः सन् पृच्छति । तदा शुभाशुभमपि दृष्टं तन्नष्टं भवतिन सिद्धिमायाति अत्र न संशयः कार्य इत्यर्थः ॥ ३९ ॥ पृथिव्यादित्रितत्वेन दिनमासाब्दकैः फलम् ॥ शोभनं च तथा दुष्टं व्योममारुतवह्निभिः ॥ ४०॥ अथ शुभाशुभादीनां लाभालाभसमयज्ञानमाह । पृथिव्यादित्रितत्त्वेनोति । अथ प्रष्टु वामदक्षिणपूर्णगतस्य लाभालाभजयपराजयादिप्रश्ने यदि पृथ्वीतत्त्वं प्रश्नकाले भवति अपतत्त्वं वा तेजोवा स्यात्तदा शुभाशुभप्राप्तौ कालं वदेत् ।स कः काल इत्याह । दिनमासान्दकैः फलम् । पृथ्वीतत्त्वे वहति दिवसेन फलं भाविष्यात । अपतत्त्वे वहति मासेन फलम् । तेजास तत्त्वे अब्देन फलम् । परन्तु तत्फलं शुभाशुभं किं जया- जयलाभालाभादि सर्वं यदा केनापि प्रश्नः कृतः। मया राजतो जीवनं कदा प्राप्तव्यं तदा पूर्णगतस्य दूतस्य पृथिवीतत्त्वे वहति दिनेनैकेन प्राप्तव्यं त्वया जीवनमिति वदेत्। अयमेव शोभनार्थः । तथा दुष्टं व्योममारुतवह्निभिः। स एव प्रष्टा यदि शून्यगतः सन् पृच्छति वामदक्षिणयोरेकतमे वहति व्योममारुतवदगीनामेकतमे च तदा दुष्ट फलं वदेत् । जीवनं न प्राप्तव्यमित्येवं दुष्टमिति । अथ पूर्णस्वरे वहति पूर्णगतस्य प्रष्टु- व्योममारुतवह्निभिः । दुष्ट वक्तव्यं नो वेति कल्पे विरोधात् । स एव प्रष्टा यादि शून्यग इति व्याख्यातं कवेरभिप्रायोऽयमेव । व्योमतत्त्वे वहति दिनैकेन फलम् । वायुतत्त्वे मासेन । वह्नितत्त्वे वर्षेण फलम्। तत्र कस्यापि प्रष्टुरभिलपितम् । मम शत्रुः कदा मृतो भविष्यति तत्र पूर्णगतस्य प्रष्टुः पृथिवीतत्त्वे दिनैकेन मृतो भावष्यति । अपतत्त्वे मासेना तेजास वर्षेण पूर्णगतस्य इदमपि शोभनम् । शून्यगतस्य प्रष्टुः शत्रुम॒तो भवि ·(५२) नरपतिजयचर्या- प्यात । शून्ये इदमाप शोभनम् । अथान्यदपि विरुद्धम् । पूर्णस्वरे पूर्ण फलम् । शून्य- स्वरे शून्यं फलम् । पृथिव्यादित्रितत्त्वेन शुभ फलम् । व्योममारुतवह्निभिरशुभं फलम् । तत्र पूर्णे व्योममारुतवह्नितत्त्वानि भवति तदा शुभप्रश्ने मध्यमं फलम् । लाभे स्तोके- लाभः । अशुभे पूर्णम् । पूर्णगतस्य दूतस्य शुभप्रश्ने पृथिव्यादित्रितत्त्वे शुभं पूर्णम् । व्योममारुतादित्रितत्त्वे पूर्णगतस्य शुभप्रश्ने मध्यमफलम् । एवं शून्यगतस्य प्रष्टुः पृथिव्यादितत्त्वैः पंचभिः पूर्ण मध्यं कल्पयेत् । ननु पंचतत्त्वानि वह्नितत्त्वस्य शुभेऽशुभे च प्रधानता तत्र का गतिरित्याकांक्षया व्याख्यायते । एकघटीपर्यंत वद्वितत्त्वस्य समयः तेन प्रागर्धघट्या वदितत्त्वे शुभं वदेत् । उत्तरार्द्धघट्याद्या दुष्टं वदेदिति । दमपि स्वराभ्यासगम्यम् ॥ ४० ॥ श्वासप्रवेशकाले तु दूतो जल्पति वांछितम् ॥ सत्सर्व सिद्धिमा- याति निर्गमे नास्ति सुंदरम् ॥ ११ ॥ व्यवहारी खलो वादी द्विषदायादवञ्चकाः । कुपितः स्वामिचौराद्याः पूर्णस्थाः स्युर्भयं- कराः॥४२॥ सूर्ये चेद्विषमान्वर्णान् समवर्णान्निशाकरे ॥ वाहस्थो भाषते दूतस्तदा लाभोन्यथा नहि ॥ ४३ ॥ आदौ शून्यगतः पृच्छेत्पश्चात्पूर्णे विशेद्यदि ॥ तदा . सर्वार्थसिद्धिः स्यादिति जानीहि निश्चितम् ॥ ४४ ॥ अथ वामदक्षिणस्वरवशादेव अन्यमपि प्रश्नमाह । श्वासप्रवेशकाले त्विति । अत्र प्रश्ने वक्तुरेव स्वायत्तता । स्वराभ्यासी स्वरमना वामदक्षिणस्वरप्रवेशकाले दूतस्य प्रष्टुवांछितं सफलं वदेत् । इदमवश्यं भविष्यतीत्यर्थः । निर्गमे वामदक्षिणस्वरंयोनि- गमे प्राछितस्य मुदर नास्ति । इदं तब कार्य न भविष्यतीत्यर्थः । अवापिं भावा- भावयोः कालं पृथिव्यादितत्त्वेनैव वदेत् ॥४१॥ ४२ ॥४३॥ अथान्यदाह । आदौ शुन्यगतेति । आदी शून्यस्वरस्थानगतः पृच्छति पश्चात्पूर्णस्वरस्थाने उपविशति तदा सर्वार्थसिद्धिः स्यात्। जीवितमरणलाभालामजयपराजयादिप्रश्ने सिद्धिरेव स्वस्प जीवन शवोमरणं स्वस्य लाभः शत्रोन लाभः । स्वजयः शत्रोः पराजयः । इत्यादिसर्वप्रश्ने सिद्धिया । वामे वाममिति । आदी पूर्णगतः प्रष्टा यदि पृच्छति पश्चाच्छून्यस्थानगतः उपविशति तदा वामं वदेत् । जीविते मरणम् । मरणे जीवितम् । लाभे अलाभं जये पराजय इति वामशब्दार्थः ॥ १४ ॥ गर्भप्रश्ने यदा दूतः पूर्णे पुत्रः प्रजायते ॥ शून्य कन्या युगे युग्मं गर्भपातश्च संक्रमे ॥४५॥ आयाति वारुणे पांथस्तत्रैवास्ते सुखं क्षिती। प्रयाति पवनेन्यत्र मृत इत्यनले वदेव ॥ ४६ ॥ उदय- ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (५३) श्चंद्रमार्गेण सूर्येणास्तमनं यदि ॥ तदाऽतिगुणसंघातं विपरीतेच विघ्नता ॥४७॥ अथ गर्भप्रश्ने स्वरबलमाह । गर्भप्रश्नति । वामे दक्षिण वा पूर्णे वहति सात 'ऊर्द्ध चामाग्रतो दूत' इत्यादिलक्षणेन पूर्णगतः सन् पृच्छति । अस्मिन्गर्भ पुत्रः पुत्री वा भविष्यतीति । तदा पणे सति अस्मिन् गर्भ पुत्रो भविष्यति।शून्यगतश्चेत्पृच्छति तदा अस्मिन् गर्भ कन्या भविष्यतीति वदेत् । युगे युग्ममिति । आदौ पूर्णगतेन प्रश्नः कृतः पश्चाच्छून्यगतो भवति तदा युगे युग्मं वदेव पुत्रकन्ये प्राक् पुत्रः पश्चात् कन्या आदी शून्यं गतः पश्चात्पूर्णगतो भवति तदापि युग्मम् । आदौ कन्या पश्चात्पुत्रः । इदं वक्तुं स्वराभ्यासिनः सामर्थ्यम् । न तु पठनमात्रेण गम्योः।गर्भपातश्च संक्रमे । वामो वा. दक्षिणो वा पूर्ण वहन् पश्चादन्यपुटादतिक्रमति इति संक्रमणकालं विज्ञाय गर्भप्रश्ने जातकस्य मातुर्मरणं वदेत् । गर्भपातो वा ॥ ४५ ॥ अथान्यत् गमागमप्रश्ने । आया- तीति । अथ दूरगतस्यागमनप्रश्ने प्रथमतस्तस्य पूर्णशून्यविचारेण शुभाशुभं ज्ञात्वा पश्चादागमनं वा निवर्त्तनं वा वदेत् । यदि दक्षिणे वामे वरुणतत्त्वं वहति । तदा मासेन पाथ आगमिष्यति "तत्रैवास्ते सुखं क्षितौ " । पृथिवीतत्त्वे वहात तत्रैव मुखमास्ते इति वदेत् । वायौ तत्त्वे वहति पांथोऽन्यत्र गतस्तस्मादिति वाच्यः । अनले वह्नितत्त्वे वहति पांथो मृत इति वाच्यम्। अत्रापि पूर्णशून्यलक्षणं शुभाशुभं भावि वा शकुनानि ज्ञात्वा मरणं वदेत् ॥ ४६॥ अथान्यद्वामदक्षिणयोः फलमाह । उदयश्चंद्रमार्गेणेति । वामे स्वरे वहति यादयः सूर्यस्येति शेषः सूर्यस्वरे वहति अस्तमयः तदा गुणानां संघातो जायते विपरीते च विघ्नता । सूर्ये वहति सूर्योदयः चंद्रे वहात सूर्यास्तमनं तदा बहूनि विनानि भवति । अथवा सूर्येणेवोदयास्तमने भवतस्तदापि बहुविनता । अथ वामस्व- रेणेव सूर्यास्तमयोदयौ स्तस्तदापि बहुवित्रता ॥१७॥ '. पक्षतोतिकमायाधिर्द्विपक्षादिष्टनाशनम् ॥ पक्षत्रयमतिक्रम्य जायते मरणं ध्रुवम् ॥ ४८ ॥ वामे वा दक्षिणे वापि. धराष्टांगुलदीर्घिका ॥ षोडशांगुलमापः स्युस्तेजश्च चतु- रंगुलम् ॥ द्वादशांगुलदीर्घः स्याहायुयॉमांगुलेन हि ॥ ४९ ॥ पृथ्वी पीता सितं वारि रक्तवर्णो धनंजयः॥मारुतो नीलजीमूत आकाशो वर्णपंचकः ॥५०॥ अथान्यदाह । पक्षेति । वामदक्षिणस्वरवशात् उक्तशुभपक्षतो यद्यशुभपक्षता भवति उदयं चंद्रमार्गेण सूर्येनास्तमनं यदीति शुभपक्षमंतिक्रम्य विपरीतपक्षमाश्रित्ययादया- स्तमयो पक्षमतिक्रमण तदा व्याधिः स्यात् । पक्षद्वयमतिक्रम्येष्टनाशनम् । पक्षत्रयम- तिक्रम्य मरणम् ॥ १८ ॥ अथ पृथिव्यादितत्त्वानां ज्ञानमाह । वामे वा दक्षिणे वापीति ।

·(५४) नरपतिजयचर्या । पृथ्वीतत्त्वम् अष्टांगुलदीर्घ वहति । तत्र कर्तव्यता । स्वराभ्यासी पोडशांगुलं शंकु हस्ते कृत्वा स्वराभ्यास कुर्यात् वामे वा दक्षिणे वा वहति तत्र नासापुटसंलग्नं शंकुं कृत्वा परीक्षेत किं तत्त्वं वहति । अष्टांगुलसीमामात्रं यदि वायुः संचरति तदा पृथिवीतत्त्वम् । एवमपरेषां विचारात् ज्ञानात् प्रश्नं वदेत् ॥ ४९ ॥ अथ पुनः प्रश्ने मुष्टिमनोविषये धृत- वस्तुनो वर्णज्ञानार्थ पृथिव्यादीनां वर्णमाह । पृथ्वी पीतेति । प्रश्ने विषयगतं पृथि- व्यादिवर्णेन वर्ण वदत् सुगमम् ॥ ५० ॥ पीतवर्णं चतुष्कोणं लमध्यं पृथिवीपुरम् ॥ वमध्यं पड्दलाकारं श्वेतं वारुणमंडलम् ॥ ५१ ॥ रेफयुक्तं त्रिकोणं च रक्ताभं वह्नि. मंडलम् ॥ अष्टपत्रं यमध्यस्थ हरितं वायुमंडलम् ॥ ५२ ।। हमध्यं वर्तुलाकारं धूम्राभं व्योममंडलम् ॥ पंचतत्त्वेषु भेदोय कथितः पूर्वसूरिभिः ॥ ५३॥ मारणं मोहनं स्तंभं विद्वेषोच्चाटनं वशम् ॥ प्रेरणाकर्षणं क्षोभं भानुनाड्युदये कुरु ॥ ५४ ॥ शां- तिकं पौष्टिकं क्षेमं दिव्यौषधिरसायनम् ॥योगाभ्यासादिकाणि कर्तव्यानि निशाकरे ॥५५॥ चंद्रसूर्यस्वराभ्यासं ये कुर्वति सदा नराः॥ अतीतानागतं ज्ञानं तेषां हस्तगतं, सदा ॥ ५६ ॥ इति सूक्ष्मस्वरोदयप्रकरणम् ॥ इति श्रीब्रह्मयामलीयस्वरोदये नरपतिजयचर्यायां हंसचारो नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ अथाचार्यः पंचतत्त्वानां भेदनामान्याह । पीतवर्ण चतुष्कोणमिति । पंचतत्त्वस्य पृथक भेदा आगमे प्रोक्ताः । यरलवहैवर्णमंत्रवीजमुक्तम् । अत्र पार्थिवादिपंचतत्त्वरू- पेण युंजति युक्त्या किल यत्र यत्रेति । तत्र तत्र स्वरूपे प्रष्टुरुत्तरं दद्यात् । अत्र प्रश्ने चिंतितादिप्रश्ने पृथिवीतत्त्वेन पीतवर्ण चतुष्कोणं वस्तु वदेत् । जलतत्त्वेन पट्कोणं. श्वेतवस्तु वदेव । रक्ताभं त्रिकोणं वह्नितत्त्वेन । अष्टकोणं हरित वायुतत्त्वेन वदेत् । धूम्राभं वर्तुलं व्योमतत्त्वेन वदेत् । अन्यदपि यत्र यादृशी यक्तिर्घटते स्फुरति तत्र स्व- युक्त्या प्रश्नोत्तरं दद्यात् । अन्यच्च योगशास्त्रे वामदक्षिणचंद्रसूर्यस्वरयोर्भेदेन शरीर- मुक्तम् । “सर्वेपामेव जंतूनां मूर्ध्नि तिष्ठति चंद्रमाः । अधो भागे रविः प्रोक्तो मृत्यु काले विपर्ययात् । योनिः स्त्रीणां भवेचंद्रो नराणां सूर्य उच्यते । उभौ तौ सृष्टिसंहारी जंतूनां नात्र संशयः । सुगमी । नात्यंतिकं प्रयोजनिकौ ।। ५१ ॥५२॥ ५३ ।। ॥५४॥ ५५ ॥ ५६ ॥ इति श्रीपाठकश्रीहरिवंशात्मजमहादवविरचितायां नरपति- जयचर्याटीकायां जयलक्ष्म्यां हंसचाराध्यायो द्वितीयः ॥२॥ भेदा ये स्वरपंचके निगदिता नैसर्गिकाः कालजास्तेषां वाल- कुमारयोवनजरानेधन्यवस्थास्तथा ॥ ताजानंति गुरूपदेश- ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। विधिना भेदप्रभेदाश्च ये ते जानंति फलं शुभाशुभमयं कालत्रये निश्चितम् ॥१॥ इदं प्रथममंगम् ॥ अथातः संप्रवक्ष्यामि चक्र त्रैलोक्यदीपकम् ॥ विख्यातं सर्वतोभद्रं सद्यः प्रत्ययकारकम् ॥१॥ ऊर्ध्वगा दश विन्यस्य तिर्यग्रेखास्तथा दश । एकाशीति- पदं चक्रं जायते नात्र संशयः ॥२ ॥ अकारादिस्वराः कोप्टे- प्वीशादिविदिशि क्रमात् ॥ सृष्टिमार्गेण दातव्याः पोडशैवं चतु- भ्रमम् ॥ ३ ॥ कृत्तिकादीनि धिष्ण्यानि पूर्वाशादि लिखेत् क्रमात् ॥ सप्त सप्त क्रमादेतान्यष्टाविंशतिसंख्यया ॥४॥ भेदा ये स्वरपञ्चकेति ॥ १॥ इति प्रथममंगं समाप्तम् । अथातः संमवक्ष्यामीति । अथातोत्रानंतर्यार्थे । हंसचारानन्तरं सर्वतोभद्रनामचक्र प्रवक्ष्यामि । किंविशिष्टं त्रैलोक्यदीपकं दीप इव दीपकं त्रैलोक्यं दीपयति प्रकाशयति घटपटादिवत् । त्रैलो-- क्यदीपकं विख्यात लोकप्रसिद्धं तेन च द्वीपदेशव्यापि । सद्यः प्रत्ययकारकम् । विचा- यमाणशुभाशुभकमतीतिकारकम् ॥ १॥ अथ चक्रन्यासमाह । अवंगा दश विन्य- स्यति । सुगमम् ॥ २ ।। अकारादीति । चक्र प्राङ्मुख उपविश्य लिखेद नैर्ऋत्ये तत्र स्वरा अकारादि अपर्यंताः स्वरा लेख्याः । कुत्रेत्याकांक्षयाईशादौ विदिशि क्रमात तत्र क्रमः । अकार ईशानकोणे आकार आग्नेये । इकारो नैर्ऋत्ये। ईकारो वायव्ये । पुनरुकार ईशानकोणे । अकारस्याधः ऊकारस्त्वानेये । आकारस्याधः एवं पोडश स्वरान् ईशानादिचतुष्कोणेष्वेव विन्यसेत् । एवं लिख्यमानेपु स्वरेपु सृष्टिमार्गेण चतुर्धमं चतुरावृत्त्या स्वरलिखनं स्यात् ॥ ३॥ स्वरलिखनादनंतरं नक्षत्रंलिखनमाह । कृत्तिकादीनीति स्वरलिखनकोष्ठकांतश्चतुर्दिक्षु सप्त सप्त लिखेत् । यथा तत्र पूर्वस्यां प्रयमपङ्क्तौ सप्त७ तदधः पश्चात्पुनस्तदधोया कोष्ठस्तद्धः एक कोष्ठकं एवं चतुर्दिक्षु कोष्ठका उद्धृता ज्ञातव्याः। तत्र प्राक् सप्त कृत्तिकादीनि लिखेत् । मघादिसप्त दक्षिणस्यां लिखेत् । मैत्रादिसप्त पश्चिमायां लिखेत् । धनिष्ठादिसप्त उत्तरस्यां लिखेत् ॥ ४॥ अबकहडादिपुःप्राच्यांमटपरताश्च दक्षिणानयभजखाश्च वारुण्यां सदचलास्तथोत्तरे ॥ ५॥ त्रयस्त्रयो वृषाद्याश्च पूर्वाशादिक्रमाद् वुधैः ।। रशयो द्वादशैवं तु मेपान्ताः सृष्टिमार्गतः॥६॥ अथ नक्षत्राधः कोष्ठलिखनमाह । अवकहडेति । अवकहडाः पंच वर्णाः नक्षत्राधः पंचकोष्ठ केषु पाच्यां लिखेत्। मटपरता: पंच वर्णाः दक्षिणनक्षत्राधः पंचकोटेपु लिखेत्।

·. (५६)
नरंपतिजयचर्या-
नजभयवांश्च वर्णान् पश्चिमनक्षेत्राधः पंचकोष्ठेपुलिखेदो गसदचलान् पंचवर्णानं उत्तर-
नक्षत्राधः कोष्ठे लिखेत् ॥ ५॥ अथ पूर्वाशादितृतीयपंक्तौ त्रिकोष्ठे लिखनीयमाह ।
त्रयस्त्रयो वृपायेति । वृपादित्रीन् राशीन् पूर्वदिक्कोष्ठे लिखेत् । सिंहादित्रीन् दक्षिण-
कोष्ठे लिखेत् । वृश्चिकादित्रीन् पश्चिमायां लिखेत् । कुंभादित्रीन् उत्तरस्यां लिखेत्॥६॥
शेषेषु कोष्ठकेष्वेवं नंदादितिथिपंचकम् ॥ वाराणां सप्तकं लेख्यं
भौमादित्यक्रमेण च ॥७॥ भौमादित्यौ च नंदायां भद्रायां बुध-
शीतगू ॥ जयायां च गुरुः प्रोक्तो रिक्तायां भार्गवस्तथा ॥ ८॥
पूर्णायां शनिवारश्च लेख्यं चक्रेत्र निश्चितम् ॥ इत्येष सर्वतो-
भद्रविस्तारः कीर्तितो मया ॥९॥ ऊर्ध्वदृष्टी च भौमार्को ३१
केकरौ बुधभार्गवौ ४॥६॥ समदृष्टी च जीवेंदू ५।२ शनिराहू ७८
अधोदृशौ ॥ १० ॥ नीचस्थितोर्ध्वदृष्टिश्च उच्चैरधो निरीक्षयेत्॥
समश्च पावतो दृष्टिस्त्रिधा दृष्टिः प्रकथ्यते ॥ ११ ॥
अथ शेपेषु लिखनीयमाह । शेपेष्विति । शेपेषु चतुर्दिक्षु उद्धृतैकैकचतुःकोठेषु
सैकमध्यकोष्ठेपु प्रतिपन्नंदातिथिपंचकं क्रमेण लिखेत् । प्रतिपत्पूर्वकोष्ठे लिखनीया।
द्वितीया दक्षिणकोछे । तृतीया पश्चिमे । चतुर्थी उत्तरे पंचमी मध्ये । एवं पष्ठ्यादिन-
दापंचकं पूर्वाशादि लिखेत् । तथैकादश्यादिपंचकं पूर्वाशादि लिखेत् । एवं कृते पंचमी
दशमी पौर्णिमेति त्रिपूर्णा मध्ये लिखिता भवंति । वाराणामिति । भौमादिक्रमेण
वाराणां सप्तकं लेख्यम् । वारलिखनं नंदादितिथिना सार्द्धमुक्तं तेन कि येपु कोष्ठेषु
नंदादयो लिखितास्तेष्वेव भौमादीन् लिखेत् । तत्र च भौं नंदाधो लिखेत् । बुधं
भद्राकोष्ठके लिखेत् । गुरुं जयाकोष्ठे लिखेत् । शुक्रं रिक्ताकोटे लिखेत् । शनि पूर्णा-
तिथिकोठे लिखेत् । पुनः रवि भौमेन सह । चद्रं बुधं भद्राकोष्ठे लिखेत । वारांत
लिखेत्सर्वतोभद्रं संपूर्ण भवति । तथा च कविरेवाह । "इत्येप सर्वतो- .
भद्रप्रस्तारः कीतितो मया । पूर्वशास्त्रानुसारेण यथोक्तं ब्रह्मयामले" ।
सुगमम् ॥७॥८॥९॥ १० ॥११॥
शन्यर्कराहुकेत्वाराः क्रूराः शेषाः शुभग्रहाः ॥ क्रूरयुक्तो बुधः
क्रूरः क्षीणचंद्रस्तथैव च ॥ १२॥ यस्मिन्नृक्षे स्थितः खेटस्ततो
वेधत्रयं भवेत् ॥ ग्रहदृष्टिवशेनात्र वामसम्मुखदक्षिणे ॥ १३ ॥
भुक्तं भोग्य तथा क्रांतं विद्धं क्रूरग्रहेण भम्॥ शुभाशुभेपु कार्येषु
वर्जनीय प्रयत्नतः ॥ १४॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (५७)
अधुना चक्रविचारणाय ग्रहाणां क्रूरसौम्यविभागमाह । शन्यर्कराहुरिति । सुगमम.
॥ १२ ॥ अथ ग्रहदृष्टया वेधविचारमाह । यस्मिनक्षेति । ग्रहस्थितनक्षत्रात् ग्रहदृष्ट्या
वेधत्रितयं भवति । यतो ग्रहाणां त्रिविधा दृष्टिः। एकया दृष्टया सन्मुख विध्यति । एकया
दक्षिणे विध्यति,एकया वामे विध्यति ॥ १३ ॥ १४॥
चक्रगे दक्षिणा दृष्टिामदृष्टिश्च शीघ्रगे। मध्यचारे तथा मध्या
ज्ञेया भौमादिपंचके ॥ १५ ॥ सूर्यमुक्ता उदीयंते सूर्यग्रस्ता.
स्तगामिनः ॥ ग्रहाद्वितीयगे सूर्ये स्फुरदिवाः कुजादयः ॥ १६ ॥
समा तृतीयगे ज्ञेया मंदा भानौ चतुर्थगे ॥ वा स्यात्पंचपप्ठेर्के
त्वतिवक्राप्टसप्तमे ॥ १७॥ नवमे दशमे भानौ जायते कुटिला
गतिः॥ द्वादशैकादशे सूर्ये भजते शीघ्रतां पुनः॥ अदृश्यतां पु-
नलोंके व्रजंत्यर्कगता ग्रहाः ॥१८॥
यया त्रिविधदृष्ट्या त्रिविधो वेधस्तासां लक्षणमाह । वक्रगे दक्षिणेति । पृथक पृयंक
त्रिविधा दृष्टि मादीनां पंचानां भवति । यतो भौमादयः पंच वक्रिणो भवति।शीघ्रगा
भवंति । मध्यगा भवंति अतस्त्रिविधया दृष्टया विविधो वेधः पाक् लोके वेधत्रयं भवेत्
इत्यत्र विशेषः । ग्रहः सव्यापसव्येन चक्षुषा वेधयेत्पुनः ।। ऋक्षाक्षरस्वरादीस्तु सम्मुखे
नांत्यमक्षरमिति एके आचार्याः । सव्यापसव्येन चक्षुपा नक्षत्रवर्णस्वरादीन्वधयेत् ।
सन्मुखेन ग्रहोत्यभं नक्षत्रमेव विध्येत् । तथा चास्मिन्नर्थे रणहस्तिसंज्ञग्रंथे श्लोकाः
वेधमेव कथयति । “वं नृयुग्मं तथा ओ च कन्या रं स्वातिमेव च॥अश्विनी रोहिणी-
संस्थोऽभिजित हात पापकः ॥ कं कुलीरं हरि पंच चित्रा में लं च रेवती ॥ सौम्यस्थो
हति पापात्मा वैश्यं च पुरतः स्थितम्" इत्यादिसर्वत्रावगंतव्यम् । अथाचार्यों ग्रहगणित
विना ग्रहाणां मंदशीधवक्रगतिलक्षणमाह सूर्यमुक्ता उदीयंत इति । प्रथमतो रविमंड-
लगता अस्तमयंति । ततो खेर्मुक्ता उदयंति । अर्कात् अर्काकांतराशितो द्वितीयस्था
ग्रहाः शीघ्रगाः शीघ्रगतयो भवति ।। अर्कात्तृत्तीयगास्तृतीयराशिस्थाः समाः समगतयः
भानावकै चतुर्थशशिस्थे मंदा भवंति । समगतिभ्यो मध्यगतिभ्यो न्यूनागतिः अतो
मंदगतयः। पंचमे षष्ठे सूर्य ग्रहा यकाः स्युः अर्थादर्के पंचमपठराशिस्थे भीमादयः पंच
वक्रगतयो भवति । केचित्तु वः सकाशात् नगाष्टके सप्ताष्टमस्थाने अतिवका भवति ।
नवमे दशमे वक्राः स्युः भानौ ग्रहाणां कुटिला गतिर्जायते । द्वादशैकादशे सूर्य ग्रहाः
शीघ्रगा भवति एतेन वक्रशीघ्रमध्यगत्या ग्रहाणां त्रिविधा दृष्टिर्भवति । अत एवोक्तं
वक्रगे दक्षिणा दृष्टिरित्यादि ॥ १५ ॥ १६ ॥ १७ ॥१८॥
राहुकेतू सदा वक्रौशीघ्रगौ चंद्रभास्करौ॥ गतेरेकस्वभावत्वांदेयां
दृष्टित्रयं सदा॥१९॥कूरा वक्रामहाङ्कराः सौम्यावका महाशुभाः॥
स्युःसहजस्वभावस्थाः सौम्या कूराश्च शीघ्रगाः॥ २० ॥

·(५८) नरपतिजयचर्या- अथ विशेषग्रहाणां विशेषगतिमाह । राहुकेतू सदा वक्राविति । राहुकेतू सदैव वक्रिणौ पश्चात्सदा गतयः चन्द्रभास्करौ शीघ्रावेव । एपां रविचन्द्रराहुकेतूनां गतरेक एव स्वभावः रविचन्द्रयोः शीव गतिः राहुकेत्योर्वक्रैव । एकस्वभावाद्गतेः सदा दृष्टि- त्रयम् । त्रिभिरेव दृष्टिभिवामसम्मुखदक्षिणाभिरेते चत्वारः पश्यन्ति । केप्येवं यथायस्य गतिभवति तथैव गत्या वधोपि तेन रविचन्द्रौ सदैव शीघ्रगौ तयोर्वामा दृष्टिः राहुके- त्वोर्वका दृष्टिः। वक्रत्वादक्षिणे च दृष्टिः। तथा चरणहस्तिः। "वक्री दक्ष कर्णगत्याय वामं शीघ्रो विध्येद्वीक्षतेग्रे समस्तम् । नित्यं वक्रौ राहु केतू रवींदू नित्यं शीघ्रौ दृश्यया तुल्यरूपौ" ॥ १९ ॥ अथान्यदाह । क्रूरा वकेति । “सौम्याः शीघ्रा बलिष्ठाः स्युः राः शीघ्रा बलोज्झिताः ॥" क्रूराः पापाः क्रूर दुष्टं कुवैति स्वभावार्य पापानां सौम्याः शुभग्रहाः शुभमेव कुर्वति । ते च पापाः क्रूराः वक्रा यदि भवति तदाअतिशयेन क्रूरा भवन्ति । सौम्याः शुभा यदि वक्रा भवन्ति तदा महाशुभाः स्युरिति । सौम्याः शीघ्रगा यदि स्युर्भवति तदा सहजस्वभावस्था भवन्ति यः साहजिकस्वभावस्तत्रस्थाः शीनाः सन्तो भवन्ति शुभं स्वभावेन कुर्वीते । किंतु वक्राः सन्तो यथातिशुभं कुति तथा न । एवं क्रूराश्च शीघ्रगाः शीघ्रगतयः स्वस्वभावेन स्थिता भवति मंगलस्य यः स्वभावः सः स्वस्वभावेन फलदायकः। तथा च जातके । 'वक्रिणस्तु महावीर्याः शुभा राज्यप्रदा ग्रहाः ॥ पापा व्यसनदाः पुंसां कुवैति च वृथाटनम् ॥वृथा स्वदशायां पुरुष भ्रमयंति इतस्ततो भ्रमयन्ति ॥ २० ॥ V॥सर्वतोभद्रचक्रम् ॥ अवर्णादिस्वरों द्वौ द्वावेकवेधे द्वयो- कृ रो मृ आ पु आ य॑धः ॥ स्वरयुः भ उ व क. he ड ज म अ ल वृ मि क ल म पू रे च मे ओ रश्म ६ 5. औ । सिं ट bo उ द मी क १५ग १२ बु ३ग รั้ว तात्मनोवेधश्चानु-- स्वारविसर्गयोः ॥ ॥ २१ ॥ ववौ शसौ पखौ चैव ज्ञेयौ उौ परस्प- रम् ॥ एकेन द्वित- यं ज्ञेयं शुभाशुभ खगव्यधे ॥२२॥ घडछाः पणठा- मा पू स CA अः 'तु चि ग ऐ ल ध ए त न क वि ई अ थ उ मू भ

·जयलक्ष्मीटोकासमेता।
श्चैव धफढास्थझनास्तथा ॥ एतविक त्रिकं विद्धं विद्धः कपदभैः
क्रमात् ॥ २३ ॥
अधुना वेधमाह । अवर्णादिस्वराविति । स्वरयुक्त आत्मा ययोरनुस्वारविसर्गयोः
तयोरपि वेधेन द्वयोरिव वेधो ज्ञातव्यः। यतो द्वावकारसहितायुचार्यते । अकारं विना
तयोरुच्चारणमशक्यम् ॥ २१॥ अथ वर्णवेधे विशेपमाह । अथ चक्रे पवर्गीयवकार
उक्तः । यवीयसकार उक्तः सवगीयौ पकारसकारी यदि कस्यापि नाम्नि पवर्गीयो
बकारः तालव्यः शवर्गीयपकारः कवर्गीयः खकारः स्यात् तदा तेषां वेधश्चक्रोक्तवसप-
वेधेनैव ज्ञातव्यः ।। २२ ।। स एव वेधः पुनरुच्यते । घडछाः खणठा इति । एते वर्णाः
घङछादयो नक्षत्रचरणस्थाः कुघड आर्द्रा । पुपणठहस्तः। भुधफहपूर्वापाढा । दुयझ-
जउत्तराभाद्रपदा आहिस्तपूर्वापाढोत्तराभाद्रपदानां चरणवर्णाः । तेषां मध्ये कपभद
एते वर्णाश्चके निवेशिताः तेषां वेधे अपरे त्रयो वर्णा वेधिता भवति ॥२३॥
घङछा रौद्रगे वेधे पणठा हस्तगे ग्रहे ॥ धफढाः पूर्वापाढायां
थझञा भाद्र उत्तरे ॥२४॥ अवर्णादिस्वरद्वंद्वेष्वेकवेधे द्वयोव्यंधः।।
युक्तस्वरात्मके वेधे त्वनुस्वारविसर्गयोः ॥ २५ ॥
तथाचाह । घङछा रौद्रगे इति । आनिक्षत्रगते पापे शुभे घडछा वर्णा विद्धा
भवति । हस्तस्ये ग्रहे पणठा वर्णा विद्धा भवंति । पूर्वापाढास्थे ग्रहे धफढाः विद्धा
भवति । उत्तराभाद्रस्थे ग्रहे थझा वर्णा विद्धा भवंति ॥ २४ ॥ २५ ॥
कोणस्थधिष्ण्ययोर्मध्ये अंत्यादिपादगे ग्रहे ॥ अस्वरादिचतु
प्कस्य वेधः पूर्णातिथेः क्रमात् ॥ २६ ॥
कोणस्थोत । अत्र चतुःकोणे इयं नक्षत्रं न्यस्तमस्ति तत्र ईशान कोणे भरणीकृत्तिके
आग्नेये मघालेपे नैर्ऋत्ये विशाखाअनुराधे वायव्ये श्रवणधनिष्ठे पृथक् योईयोरं-
त्यादिपादगतयोग्रहयोदृष्ट्या कोणस्थानां चतुर्णा स्वराणां वेध उत्पद्यते । तथा पूर्णा-
तिथीनां वेधः। अत्राम्नायः भरणीकृत्तिकयोरायंतचरणस्थो ग्रहः अउलओस्वरान्वेध-
यति । आक्षेपामघायंतचरणस्था आउल्औस्वरान् वेधयति । विशाखानुराधायंतचर-
णस्थः इऋएअस्वरान् वेधयति । श्रवणधनिष्ठाद्यंतचरणस्थ ईऋऐअ स्वरान्वेधयति ।
चतुःकोणस्थाः पूर्णातिथीन्वेधयांत । अथान्यव्याख्यानम् । अस्वरादिचतुष्कस्य वेधः।
अआइईएषां चतुर्णा वेधः । यतः एपां केनापि वेधो न संभवात उकारादीनां वर्णरा.
शिभिः सह वेधो भवत्येव । अत एपामवेधनव्याख्यानम् ॥ २६ ॥

·(६०) नरपतिजयचर्या- एकादिक्रूरवेधेन फलं पुंसां प्रजायते ॥ उद्वेगश्च भयं हानी रोगो मृत्युः क्रमेण च ॥ २७ ॥ऋक्षे भ्रमोक्षरे हानिः स्वरे व्याधि- भयं तिथौ॥राशौ विद्धे महाविघ्नं पंचविद्धोन जीवति ॥ २८॥ अय वेधफलमाह । एकादिकरवेधेति । शन्यर्कराहुकेत्वारः पंचपापा उक्ताः । तेपामेकतमे पुंसां नाम्नःस्वरवर्णराशिनक्षत्रायेकतमे वेधे उद्धेगो जायते उद्विग्नमना भवति। द्विग्रहवेधे भयं भवति । परचक्रादितः स्वचक्रादितो वा । कस्मादपि भयं भवति । त्रिग्रहवेधे भंगः राजादयः संग्रामात्पलायंते । अर्थवादे अर्थभंगः। विद्यावादे विद्याभंग इत्यादि बोद्धव्यम् । एकद्विव्यादिवेधकल्पना स्वरवर्णादावपि । ग्रहेष्वपि विचार। स्वर- वर्णनक्षत्रतिथिराशिपंचपापग्रहाणां समासमविचारणोदेगादिफलम् । यदि एको वर्णी- दीनां मध्ये एकेन ग्रहेण वेधस्तदाउद्वेगः कियानपिद्विग्रहवेधे बहूद्वेगः। एवं ग्रहसंख्यया उद्देगस्य विकल्पना । तया वर्णस्वराणां द्विवेधे द्विव्यादिग्रहेण तथा भयमपि वदेत् । एवं भंगादीनां त्रयाणामेकादिग्रहवेधेन स्वरवर्णादिपु तया न्यूनाधिक्यं वदेत्।२७॥यस्मिन्वेधे उद्देगादीनां विचारस्तमाह ॥ ऋक्षे भ्रम इति । नक्षत्र एकादिग्रहवेधे भ्रमः । ज्ञानरा- हित्यम् । तदेवोदेगः उद्धेगादपि भ्रमो भवतिावणे विद्ध हानिः कार्यादीनां हानिविषया- दीनां वा । स्वरे व्याधिर्विद्धे सति भवति । एवं चतुःपापविद्धे रोग उक्तः । चतुर्भिग्रहै: स्वरे विद्ध व्याधियस्तो भवति । अत्र विचारः एकादिवेधेन उद्वेगादय उक्ताः । तेन किं समुदायेनापि भवति । चतुर्भिर्घहै विढे स्वरे उद्धेगादिव्याधिपर्यंत फलानि भवति । तिथौ विद्धे भयं पूर्वमुक्तं द्वाभ्यां वेधे भयम् । अत्र तिथौ वेधे भयं द्विपापवेधे सति भयं वाच्यम् । अत्रापि उद्धेगश्च भयमपि । राशौ विद्धे महाविनं,महाविघ्नं मृत्युः। पश्चादुक्तं पंचग्रहवेधेन मृत्युः । अत्र राशौ विद्धे महाविघ्नमुक्तं तेन किम् राशेः पंचपापग्रहवेधात् विघ्नमादेश्यं मृत्युरित्यर्थः। पंचविदो नजीवति । अस्यायमर्थः । वर्णादीनां पंचानांवेधे सुतरां मृत्युर्भवति । ग्रंथकारस्याभिप्रायो राशेः पंचाहे वेधादेव मृत्युरिति ॥ २८ ॥ एकवेधे भयं युद्धे युग्मवेधे धनक्षयः ॥ त्रिवेधेन भवेद्भगो मृत्यु- वैधचतुष्टय॥२९॥यथा दुष्टफलाः क्रूरास्तथा सौम्याःशुभप्रदाः॥ क्रूरयुक्ताः पुनः सौम्या ज्ञेयाः क्रूरफलप्रदाः ॥ ३० ॥ विशेपमाह । एकवेधेति । एकग्रहवेधे युद्धे भयमादेश्यम् । नान्यत्र । युग्मग्रहवेधे धन: क्षयः त्रिवेधे संग्रामात्पलापते । चतुर्ग्रहे वेधे मृत्युः संग्रामे मृत्युर्भवति।अत्रापि ग्रहसंख्या ) चर्णादिसंख्या विचारः कर्त्तव्य इति पूर्ववत् ॥ २९ ॥ अय पापग्रहवेधक्शात् शुभग्रहाणा चेधफलमादिशति । यया दुष्टफला इति। यथा एकादिऋरवेधे उद्धेगादि फलमुक्तम् । तथा ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (६१) एकादिशुभवेधे हर्पलाभसौख्यादिभिः फलं कल्पयेत् । अत्र ऋरयुक्तः क्रूर एव भवति क्रूरफलप्रदः । अन्यथा युक्तोन्यथा शुभयुक्तोत्यथै शुभः । अत्र यद्यपि नोक्तं पापशुभमिश्रितं फलं वदेत् न्यूनाधिक्यं ग्रहवशात् । पापाधिके पापफलमधिकम् । शुभाधिके शुभफलमधिकम् ॥ ३० ॥ अर्कवेधे मनस्तापो द्रव्यहानिश्च भूसुते ॥ रोगपीडाकरः सौरी राहुकेतू च विघ्नदौ ॥ ३१॥ चंद्र मिश्रफलं पुंसां रतिलाभश्च भार्गवे ॥ बुधवेधे भवेत्प्रज्ञा जीवः सर्वफलप्रदः ॥३२॥ सौम्य- पापग्रहो हन्यान्नानो व्याधिधनक्षयः॥वधै वैनाशिकक्षस्य त्रिवेधे चायुपो भयम् ॥ ३३ ॥ स्वक्षेत्रस्थे वलं पूर्ण ६० पादोनं ४५ मित्रभे गृहे ॥ अई ३० समगृहे ज्ञेयं पादं शत्रुगृहे स्थिते॥३४॥ यथा भ्रमो ऋक्षेक्षरे हानिरित्यादि पृथक् फलमुक्तं तथारव्यादिवेधे पृथक्फलमाह। अर्कवेधे मनस्ताप इति । व्याख्या । अर्कवेधे सति मनस्तापो भवति । किमुक्तं भवति। उद्वेगो भ्रमो नक्षत्रविद्ध । तेन अर्कनक्षत्रे विद्धे मनस्तापो भवति । उदिग्नमनाः। अक्षरे हानिरुक्ता तेन भौमेन विद्धे अक्षरे विद्धे द्रव्यहानिर्भवति । पूर्वमुक्तं स्वरे व्याधिः तेन शनिना स्वरे विद्ध रोगवान् भवति । राशौ विद्धे महाविघ्नं भवति । अत्र राहुकेतू च विनदी तेन राहुकेतुभ्यां राशौ विद्धे महाविघ्नं मृत्युः॥३१॥ अय शुभग्रहवेधफलमाह । चंद्रे मिश्रफलमिति। चंद्रवेधे सति मिश्रं फलं पापशुभम् । क्षीणचन्द्रः पापयुक्तः क्षीण- चन्द्रवेधे पापफलम् । पूर्णचन्द्रवेधे शुभफलम् । शुक्रवेधे रतिक्रीडादि स्यादिसौख्यम् । बुधवेधे प्रज्ञा भवति । हेयोपादेये विचारे यथार्थज्ञानं भवति । जीववेधे सर्वशुभफलं भवति । अभिलषितं शुभं भवतीत्यर्थः । कस्याप्यभिप्रायोयम् । एकवेधेर्थनाशश्च स्थानभ्रंशस्तथैव च ॥ नाशश्चोभयवेधेन पापाभ्यां निर्दिशेन्मृतिम् ॥ ३२॥ अथ विशे- पमाह । सौम्यपापग्रहेति शुभपापी यदि नाम्नो वैनाशिक नाम नक्षत्रत्रयोविंशतिम् २३ भ नक्षत्रं वेधयतस्तदा व्याधिधनक्षयो भवति । वैनाशिकं सामुदायिक सांघातिकंच त्रिविधे मृत्युः ॥ ३३॥ अथ यत्रस्थो ग्रहः स्वल्पमध्याधिकं पापशुभं ददाति तदाह । स्वक्षेत्रस्थे बलं पूर्णमिति ॥ स्वक्षेत्रनवांशद्रेष्काणस्थ ग्रहे बलं पूर्ण ज्ञेयम् । मित्रभे मित्रराशौ नवांशे मित्रद्रेष्काण च एकेन पादेनोनम् । कोखिचरणं बलम् । अर्द्धवलं समगृहे पादं बलं शत्रुगृहे स्थिते ज्ञेयम् । इदं सामान्यमुक्तम् ॥ ३४ ॥ इदं च सौम्यवराणां वलं स्थानवशात्मकम्॥ एतदेव वलं वोध्यं सौम्य क्रूरे विपर्ययात् ॥ ३५॥ स्थानवेधसमायोगे यत्संख्यं जायत वलम् ॥ तत्संख्यं वेध्यवस्तूनां फलं ज्ञेयं विचक्षणैः ॥

·(६२)
नरपतिजयचर्या-
॥३६॥ ग्रहाः क्रूरास्तथा सौम्या वक्रमार्गोच्चनीचगाः ॥ स्थान
च वेध्यमित्येवं वलं ज्ञात्वा फलं वदेत् ॥३७॥ वक्रग्रहे फलं
द्विघ्नं त्रिगुणं स्वोच्चसंस्थिते ॥ स्वभावजं फलं शीधे नीचस्था
निष्फलो ग्रहः ॥ ३८॥
अथ विशेषमाह । इदं च क्रूरसौम्यानामिति । स्वक्षेत्रस्थे वलं पूर्णमित्यादिवलंबुध-
'गुरुशुक्रपूर्णचंद्राणां स्थानवलं ज्ञेयम् । एतदेव वलं पापग्रहाणां विपर्ययाज्ज्ञेयम्। तत्र
विपर्ययः ॥ ९ ॥"शत्रुगृहे स्थिते पूर्ण पादोनं समवेश्मनि । अर्द्ध मित्रगृहे ज्ञेयं पाई
पापे स्ववेश्मान ॥ विपर्ययार्थः श्लोकेनैव व्याख्यातः ॥ ३५॥ ३६ ॥ अथविचार-
माह । ग्रहाः क्रूरा इति । क्षेत्रशब्देन स्थानमुच्यते । “वलं ज्ञात्वा फलं श्रूयात् स्थानवेधे
यथार्थतः"स्वगृहं स्थानम् । मित्रगृहम् । तदपि शत्रुगृहमापि समस्थानस्थितेन समस्था-
नवक्रमााँच्चादिगग्रहस्थानं वेध्यमिति किम् । तत्र व्याख्यायते । स्वक्षेत्रस्थेन स्थान-
बलिना ग्रहेण विद्धे नक्षत्रे वक्रत्वेनाधिकबालना ग्रहवेधे यत्फलमुक्तमस्ति तत्फलं
पूर्ण भवति । यथा रविणा विढे नक्षत्रे सिंहस्थेन स्वस्थानस्थेन मनस्ताप उक्तः ।
मनस्तापश्चरणपूणों भवति । सम्यक् पादफलं भवति । स्वक्षेत्रस्थेन गुरुणा च विद्धे
सति जीवः सर्वफलमिति पूर्ण फलम् । पापलोपो मतिभ्रमः पूर्णो भवति ।
उद्वेगश्च भयं च भंगश्च रोगश्च मृत्युश्च एते अर्थाः पूर्णा वाच्याः । यस्मिन
यस्मिन् विद्धे भयादय उक्ताः तस्मिन् स्वक्षेत्रस्थेन ग्राहेण विद्ध भयादयः पूर्णा वाच्या।
स्वक्षेत्रस्थो यदि वक्री पूर्णत्वं द्विगुणम् । चतुर्भिः पादैः पूर्णः द्विगुणं चतुभिः फलम् ।
मित्रस्थेन ग्रहेण विद्ध भयाद्युत्पत्तिस्थानं तदा भयादयः पादोना वाच्याः । मित्रगेहगो
भवति मित्रगृहं तदुच्चं चेत् । तदा नवगुणा भयादयो वाच्याः । शीघ्रगानांस्वभावमेव
फलम् । स्थानवली शुभः शीघं स्वगृहे पूर्णम् । मित्रगृहे पादोनमित्यादि नीचभेड़-
फलप्रदः। मित्रगृहनीचगो भवति तदा शुभं साईचरणं फलं पाचयति । समगृहे अर्द्ध-
फलम् । तद्गृहं नीचं चेत्तदा पादं फलम् । एवं स्वगृहेपि स्थानबलिनां ग्रहाणां वक्रा-
दिफलैः सह फलाधिककल्पनां कुर्यात् ॥३७॥ तथा च वक्रग्रहे फलं विघ्नमिति ॥३८॥
तिथिराश्यंशनक्षत्रं विद्धं क्रूरग्रहेण यत् ॥ सर्वेषु शुभकार्येषु
वर्जयेत्तत्प्रयत्नतः ॥ ३९ ॥ न नंदति विवाहे च यात्रायांन
निवर्तते ॥ न रोगान्मुच्यते रोगी वेधवेलाकृतोद्यमः ॥ ४०॥
रोगकाले भवेद्वेधः क्रूरखेचरसंभवः ॥ वक्रगत्या भवेन्मृत्युः
शीघे यायी रुजान्वितः॥४१॥ वेधस्थाने रणे भंगो दुर्गे खंडिः
प्रजायते ॥ कविप्रवेशनं तत्र योधघातश्च तत्र वै॥ ४२ ॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। तिथिराश्यशनक्षत्रमिति । "भुक्तं भोग्यं तथा क्रांत विद्धं पापग्रहेण भम् । शुभाशु- भेपु सर्वेषु वर्जनीय प्रयत्नतः" । सुगमम् ॥ ३९॥ न नंदतीति । वेधवेलायां वेधकाले कृतविवाहो न नन्दति शुभं न याति। यात्रायां न निवर्तते । वेधसमये संग्रामादियात्रा न कार्या। न रोगान्मुच्यते रोगी वेधकाले रोगो यदि जायते तदनन्तरं पापवेध उत्प- द्यते ततो रोगी रोगान्न मुक्तो भवति ॥ १० ॥ तथा च वक्ष्यति । रोगकालोत । सुग- : मम् ॥ ११ ॥ वेधस्थाने इति । यत्र ग्रामादिस्थाने वेधो भवति तत्र स्थिति न कुर्यात् । ग्रामादिस्थानस्य स्वरवर्णादिवेधे तन्त्र ग्रामे स्थाने स्थिति न कुर्यात् । क्षेत्रवेधे तत्र संग्राम न कुर्यात्तस्मात् भंगो न भवति पलायते । ग्रामवेधे ग्रामस्त्यज्यते । दुर्गे सर्वतोभद्र- चक्र संस्थाप्य वेध विचारयेत् । यद्दिशि नक्षत्रवर्णराशिस्वरवेधस्तत्र खंडिर्भवति ।दुर्ग भज्यते । तथा वेधदिशि कविमवेशनं कुर्यात् । योधघातश्च तत्र । योधनक्षत्रात नक्षत्रपुरुप लिखित्वा यत्रांगे नक्षत्रं सर्वतोभद्रे विद्धं भवति तत्र घातं कुर्यात् ॥४२॥ यत्र पूर्वादिकाष्ठायां वृषराश्यादिगो रविःसा दिगस्तमिता ज्ञेया तित्रः शेषाः सदोदिताः ॥ ४३ ॥ ईशानस्थाः स्वराः प्राच्या ज्ञेया आग्नेयगा यमे । नैर्ऋत्यस्थास्तु वारुण्यां वायव्यां सौम्यगा मताः ॥ १४ ॥ नक्षत्राणि स्वरा वर्णा राशयस्तिथयो दिशः॥ ते सर्वेस्तं गता ज्ञेया यत्र भानुस्त्रिमासिकः॥४५॥ अथ चऋविचारमाह । यत्र पूर्वादीति । ईशानस्था इति पमिथुनकुलीरामाच्या- म् । तत्रस्थे रवी प्राचीदिगस्तमिता तिति । सिंहकन्यातुलात्रिषु राशिपु दक्षिणास्त- मिता तिति । वृश्चिकधनुर्मकराः पश्चिमायां तत्रस्थे रवौ पश्चिमास्तमिता तिष्ठति । कुम्भमीनमेपा उत्तरस्यां तत्रस्थे रवौ उत्तरदिगस्तमिता भवति ॥ १३ ॥ १४ ॥ तद- शाद्विशेषमाह । नक्षत्राणीति । अथ पूर्वस्याम् अउलओ एते स्वराः कृत्तिकारोहिणी- मृगशिरआ पुनर्वमुपुष्याश्लेपाः सप्त नक्षत्राणि । अवकहडाः पंचवर्णाः वृपाद्यास्त्रयः नन्दात्रयस्तिथयः । रविभौमवासरी एते वृपादिवयमासिके रवावस्तमित्तास्तिष्ठन्ति । एवं चतुर्दिक्षु नक्षत्राणि स्वरवर्णा राशयस्तिथयो दिशोऽस्तंगता ज्ञेयाः ॥ ४५ ॥ नक्षत्रेस्ते रुजो वणे हानिः शोकः स्वरेस्तगे ॥ राशी विनंतिथौ भीतिः पश्चास्ते मरणं ध्रुवम् ॥ ४६ ॥ यात्रायुद्धं विवादश्च द्वार प्रासादहयोः॥ न कर्तव्यं शुभं चान्यदस्ताशाभिमुखं नरैः ॥ ॥४७॥ अस्ताशायां स्थितं यस्य यदा नामाद्यमक्षरम् ॥ तदा तु सर्वकार्येषु ज्ञेयो देवहतो नरः॥४८॥ कवी कोटे तथा. द्वंद्वे चतुरंगे महाहवे ॥ उद्यमोस्तंगतैर्योधैर्वर्जनीयो जयाथिभिः ।..

·(६४) नरपतिजयचर्या- ॥ ४९ ॥ नक्षत्रेऽभ्युदिते पुष्टिवणे लाभः स्वरे सुखम् ॥ राशौ जयस्तिथौ तेजः पदाप्तिः पञ्चकोदये ॥५०॥ अस्तदिकस्थपृथक्फलमाह । नक्षत्रेस्तेति । इदमपि फलं पूर्वफलेन सह । उद्वेगश्च भयमित्यादि सह मेलयित्वा फलं ब्रूयात् । अस्यार्थोपि तदनुगत एव ॥४६॥ अथा- स्तमितायां दिशि क्रियानिषेधमाह । यात्रायुद्धोत । अथ श्रेयांसीच्छद्भिः पुरुपरस्ताशा- भिमुखं यात्रा न कार्या । युद्धं च न कार्यम् । विवादा विद्याविवादः प्रासादस्य द्वारग- हस्य च । एतत्सर्वमस्ताशाभिमुखं न कुर्यात् ॥ १७ ॥ अथान्यदस्तमितफलमाह । अस्ताशायां स्थितमिति ।। सुगमम् ॥४८॥ कवा कोटेति । नक्षत्राणि स्वरा वर्णा राशयो येषां योधानाम् अस्तंगता भवंति ते योधा अस्तंगता ज्ञेयाः। तैरस्तंगतैयाँधः किं विवर्ण्यम् । कोटं युद्ध वर्व्यम्। द्वंद्वयुद्धे वय॑म् विशेपाचातुरंगे महाहवेन तिष्ठेत् ।। ॥ ४९ ॥ अथानन्तरं नक्षत्रस्वरादीनामुदितानां फलमाह । नक्षत्रेभ्युदिनेति । ऋक्षे- भ्युदिते शरीरपुष्टिः । वर्णे लाभः । नक्षत्रवर्णस्वरराशितिथिपु पंचसूदितेषु पदाप्तिः राज्यादिपदप्राप्तिःस्यात् ॥५०॥ प्रश्नकाले भवेद्विद्धं यल्लग्नं क्रूरखेचरैः। तदुष्टं शेभनं सौम्येमित्रै- मिश्रफलं मतम् ॥५१॥ग्रहाद्भिन्नं तु यल्लनं फलं लग्नस्वभा- वतः॥ ज्ञातव्यं देशिकेंद्रेण भाषितं यच्चरादिकम् ॥५२॥ क्रूरैरु- भयतो विद्धा यस्याऽक्षरतिथिस्वराः ॥राशिर्धिष्ण्यं च पश्चापि तस्य मृत्युर्न संशयः ॥५३॥ मंडलं नगरं ग्रामो दुर्ग देवालयं पुरम् ॥ क्रूरैरुभयतो विद्धं विनश्यति न संशयः ॥ ५४॥ अथ प्रश्नकाले वैधफलमाह । प्रश्नकाले भवेदिति। सुगमम् ॥५१॥ ग्रहाद्भिन्नमिति । यच्चरादिके लग्ने प्रश्नफलमुक्तं तद्देशिकेंद्रेण ज्योतिर्विदा सर्वग्रहरविद्धे लग्ने तु फलं लग्न- स्वभावतः फलं ज्ञेयम् । लग्नस्य यः स्वभावाहृतनष्टादी लाभालाभे जयाजये ।नृचतु- प्पदनामारण्यजलराशिस्वभावेन फलं ब्रूयात् । अथ चरादिके यत्फलमुक्तं तदाह । चरलग्नोदये नष्टं दुर्लभं रोगिणो मृतिः। जातस्यापि च तत्रैव स्वल्पमायुविनिर्दि- शेत् । स्थिरलग्नोदये नष्टं स्वल्पकालेन लभ्यते । तत्र रोगी चिराव्यो दीर्घायुलब्ध- जन्मवत् । नष्टस्य शीघ्रं लाभः स्यात् रोगी शीघ्रं तु शोभनः । मध्यायुर्लब्धजन्मात्र- द्विस्वभावोदयपु यत्" इत्यादिचरादिके गदितम् ।। ५२ ॥ अथान्यत् । क्रूरैरुभय- त इति । वेधविविध उक्तः। वामदक्षिणसम्मुखः। उभयदिकस्थो वामेन विध्यति । वामदृष्टया उभयत्र वेधः । एवं सम्मुखदृष्ट्या उभयदिक्स्यो वेधयति । अथवा दक्षिण- दृष्टया वा उभयत्र वेधः कस्यापि दिशि कस्मिन्नपि नक्षत्रे मध्येगतिर्ग्रहास्तष्ठति ।

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (६५) तत्संमुखदिशि तन्नक्षत्रे समसूत्रस्थनक्षत्रे समसूत्रस्थनक्षत्रेपरो मध्यगतिम्रहस्तिष्ठति तदा तयोः सम्मुखे वेधः । एवं क्रूररुभयतो विद्धाः पंचवर्णतिथिस्वरादयो यस्य मर्त्यस्य तस्य संग्रामे मृत्युः । तथा जायते यथा मृत्युर्भवति ॥ ५३ ॥ मंडलं नगर- मिति । रैरुभयतो विद्धमिति । पूर्वमेव व्याख्यातम् । अग्रेऽशचक्र बोद्धव्यम् । अपरं मुगमम् । वर्णादिपंचकमपि अत्रापि वोद्धव्यम् ॥ ५४॥ कृत्तिकादित्रिकाये भे करविद्धे च कूर्मतः ।।देशा नाभिस्थदेशा- द्या विनश्यति यथाक्रमम्॥ ५५ ॥ कृत्तिकायां तथा पुष्ये रेवत्यां च पुनर्वसौ॥विद्धे सति क्रमाद्वेधो वर्णेषु ब्राह्मणादिपु ॥ ५६ ॥ तैलं भांडं रसो.धान्यं गजाश्वादिचतुष्पदम् ॥ सर्व महर्धता याति यत्र करो व्यवस्थितः॥ ५७ ॥ क्रूरवेधसमायोगे यस्यो- पग्रहसंभवः ॥ तस्य मृत्युनं संदेहो रोगाद्वाऽथ रणेपि वा ॥ ॥ ५८.॥ सूर्यभात्पंचमं धिष्ण्यं ज्ञेयं विद्युन्मुखाभिधम् ॥ शूलं चाष्टमभं प्रोक्तं लन्निपातं चतुर्दशम् ॥ ५९॥ केतुरष्टादशे प्रोक्त उल्का स्यादेकविंशतौ ॥ द्वाविंशतितमे कंपस्त्रयोविंशे च वज्र- कम् ॥६० ॥ अथान्यत्र वेधफलमाह । कृत्तिकादीत । कूर्मचके कृत्तिकादित्रिकाये नक्षत्रे तदे- कतम यदि क्रूरैरुभयतो विद्धे सति नाभ्यादी नवधा विभागोक्तदेशा विनश्यति । तत्र कृत्तिकादित्रिभं कूर्मनाभौ । कृत्तिकादित्रिके क्रूरैरुभयतो विद्ध कूर्मनाभिस्या देशाः। "संकेता मिथिला चंपा कोशाम्बी कौशिकी तथा । अहिच्छत्रं गया विध्यमतर्वेदिश्च मेखला । कान्यकुब्ज प्रयागश्चमध्यदेशो विनश्यति"इति । तत्रायमाम्नायः । सर्वे देशा विनाशं न यांति किंतु कृत्तिकादित्रिनक्षत्रे विद्ध नाभ्युक्तदेशानां मध्ये यस्य यस्य वर्णाः स्वरादयः पंचक्रूरैरुभयतो विद्धा भवति स देशो विनाशं याति । अयं विचारः ॥५५॥ अथान्यद्वेधविषयविचारमाह। कृत्तिकायामिति । अयमर्थः। समुदायेन सर्वेषां न करोति । देशे विद्ध तद्देशग्रामे विद्धे कृत्तिकादिचतुर्पु विद्धेपु ब्राह्मणादीनां पृथक नाम्नां वर्णादिपंचके विद्धे फलं वदेवापरंतु येथैर्ग्रहः क्रूरैवेधः क्रियते स स चेद्दादशारचके तत्तजन्मराशिं पश्यति तदा फलं भवति । इदमने विशिष्योक्तमस्ति । यत्र यत्र पापविद्ध विनाशः। तत्र शुभदृष्टे जय्यता वक्तव्या पूर्वात्रयं तथा ज्ञेयं ब्राह्मणानां प्रकीर्तितम् । उत्तरात्रितयं पुष्यं क्षत्रियाणां विनिर्दिशेत् । पोष्णं मैत्रं मघा चैव प्राजापत्यं विशां स्मृतम् । आदित्यमश्विनीहस्तशूद्राणामभिजित्तथा । विदैरेभिर्द्विजातीनां कारुकाणां च शेपके " इति ।।.५६ ॥ अथान्यद्विपये क्रूरवेधविचारः । तैलं भांडमिति । कर्मच ·(६६) नरपतिजयचर्या- क्रोक्तप्रतिदेशे देशे क्रूरग्रहवेधे च तैलं भांडं गुडशुद्धयादिविद्ध सति तद्देश ग्रामे सर्व महर्घ भवतीति । बहुधनेनापिदुर्मिलं भवति । शुभग्रहविद्ध समधैं भवति । स्वल्पधनेन 'बहु मिलति ॥ ५७ ॥ कूरवेति ॥ ५८ ॥ अयोपग्रहमाह । मूर्यभात्पंचमं धिष्ण्य- मिति ।। ५९ ॥ केतुरिति ॥६०॥ निर्घातश्च चतुर्विशे उक्ता अष्टावुपग्रहाः ॥ स्वस्थाने विघ्नदाः प्रोक्ताः सर्वकार्येषु सर्वदा ॥६१॥ जन्मभं कर्म आधानं विनाश सामुदायिकम् ॥ सांघातिकमिदं धिप्ण्यं पढें सार्वजनीयकम् ॥ ६२ ॥ ज्ञातिदेशाभिषेकैश्च नवधिष्ण्यानि भूपतेः ॥ वेधं ज्ञात्वा फलं ब्रूहि सौम्यैः क्रूरैः शुभाशुभम् ॥ ६३ ॥ जन्मभं जन्मनक्षत्रं दशमं कर्मसंज्ञकम् ॥ एकोनविंशमाधानं त्रयोविंशं विनाशभम् ॥ ६४ ॥ अष्टादशं च नक्षत्र सामुदायिकसंज्ञकम्॥ सांघातिकंच विज्ञेयमृक्षं पोडशमत्र हि ॥६५॥ निर्धातश्च चतुर्विशेति । स्वस्थाने इति । "स्वस्थानात्कुरुते वेधं गजदंष्ट्रानुसारतः । विद्युन्मुखादयोष्टावुपग्रहाः सर्वदा सर्वकार्येषु विघ्नदाः परंतु स्थाने एतावता यत्रयत्रोपग्रहा भवति तत्तन्नक्षत्रं शुभकार्ये वर्जनीयम् । एते उपग्रहाः स्वस्थानस्था गजदंष्ट्रानुसारेण वामे दक्षिणे च वेधं कुर्युः सम्मुखंन वेधयति । विद्युन्मुखो रविज्ञेयः शूलश्चंद्रः प्रकीर्तितः। सन्निपातः कुजोज्ञेयो बुधः केतुः प्रकीर्तितः उल्का ज्ञेया सुराचार्यों वज्रं भार्गव उच्यते । कंपः शनैश्चरो ज्ञेयो राहुनिर्घात एव च । यद्येन वर्तते विद्धं पूजां तस्य तु कारयेत् । एतेपां ग्रहत्वेन द्वादशारचके दृष्टिरपि भवति ॥ ६१॥ अथान्यदाह । जन्मभं कर्मेति । जन्मनक्षत्रादि पटनक्षत्रं सार्वजनीयकं सर्वजनविपयं ज्ञेयम् । यतो जन्मनक्षत्रादिद प्रोक्तम् ॥ ६२ ॥ अथ विशेपमाह । ज्ञातिदेशोति ॥ ६३ ॥ अधुना तत्तन्नामांकित जन्मभं जन्मनक्षत्रं दशमं कर्मसंज्ञकमिति ॥ ६४ ॥ अष्टादशं च नक्षत्रमिति ॥ ६५ ॥ पत्रिभं राज्यभं प्रोक्तं जातिनामस्वजातिभम्॥देशभं देशना- मः राज्यक्षमभिषेकभम् ॥ ६६ ॥ मृत्युः स्याजन्मभे विद्धे कर्मभे केश एव च ॥ आधानः प्रवासः स्याद्विनाशे बंधुविग्रहः ॥ ६७॥ सामुदायिकभेऽनिष्टं हानिः सांघातिके तथा ॥ जातिभे - कुलनाशश्च बंधनं चाभिषेकभे ॥६॥ देशः देशभंगश्च क्रूरै- ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। रेवं शुभैः शुभम् ॥ उपग्रहसमायोगान्मृत्युभवति नान्यथा ॥ ॥६९ ॥ भयं भंगश्च घातश्च मृत्युभंगः पुरःस्थितैः ॥ रैरे- कादिपंचातयुधि वेधे फलं भवेत् ॥ ७० ॥ पद्विभमिति । सुगमम् ॥ ६६ ॥ अथैपामुभयत्र वेधे फलमाह । मृत्युः स्याजन्मभे विद्धति ॥ ६७ ॥ सामुदायिकेति ॥ ६८ ॥ देशति । उपग्रहे समायोगात् जननभे विद्धे मृत्युः । कर्मभे क्लेश एव चेत्यादि यदुक्तं तत्सर्वमुपग्रहयोगादेवश्य भविष्यतीति वाच्यम् । शुभद्धि शुभम्। शुभाशुभैमिश्रं फलम् । जातिभं सहितायामुक्तमस्ति । "पूर्वात्रयं सानलमग्रजानां राज्ञां तु पुष्येण सहोत्तराणि । स पोष्णमैत्र्यं पितृदैवतं च प्रजापतेर्भ च कृपीवलानाम् ॥ आदित्यहस्ताभिजिदश्विनी च वणिग्जने स्वाम्यमुपाग- ताशु । सार्प विशाखा श्रवण भरण्यश्चडालजातेरपि निर्दिशति" इत्यादौ जातिनक्ष- त्राणि बोद्धव्यानि । जन्मादीनि पट् नक्षत्राणि नाडीसंज्ञकानि । राज्ञो जातिदेशाभिपे- कत्रिभिः सह नव नक्षत्राणि नाडीसंज्ञकानि । नाडीनक्षत्रे विद्धे च शुभं किमपि न कुर्वीत ॥ ६९ ॥ अथान्यत् । भयं भंगश्चेति । जन्मादिनक्षत्रे एकादि पंचांतैः करैः पुरस्थितैः सन्मुखवेधकारिभिर्भावद्धे सति भयमादि फलं वदेत् । एकन पापेन विद्ध भयं वदेत द्वाभ्यां भंगः पलायनं त्रिभिधीतः चतुभिर्वधः पंचभिर्मृत्युः ॥ ७० ॥ तिथिमृक्षं स्वरं राशिं वर्ण चैव तु पंचकम् ॥ यदिने विध्यते चंद्र- स्तदिने स्याच्छुभाशुभम् ॥ ७१ ॥ अथार्य संप्रवक्ष्यामि यदक्कं ब्रह्मयामले ॥ एकाशीतिपदे चक्रे ग्रहवेधाच्छुशुभाम् ॥७२॥ देशः कालस्ततः पण्यमिति त्रीण्यनिर्णये ॥ चिंतनीयानि वेध्यानि सर्वकालं विचक्षणैः ॥७३॥ देशोथ मंडलं स्थानमिति देशस्त्रिधोच्यते ॥ वर्ष मासो दिनं चेति त्रिधा कालोपि कथ्यते ॥ ७ ॥ धातुर्मूलं च जीवश्च इति पण्यं त्रिधा मतम् ॥ अथ त्रिकत्रिकस्यास्य वक्ष्यामि स्वामिखेचरान् ॥ ७५ ॥ अथ विहे सति कदा फलं तन्निर्णयमाहातिथिमृक्षमिति ॥ धिष्ण्यादिपंचकं शुभो वेधयेत् । यहिने चंद्रः पंचकं विध्यति तद्दिने शुभं वदेत् । धिष्ण्यादिपंचके पापविद्ध चंद्रवे| सति तद्दिने अशुभं वदेत् ॥ ७१ ॥अथार्धं संप्रवक्ष्यामीति । स्पष्टम् ॥ ७२ ॥ अथ देशकालवशात् विषयवेधनिर्णयमाह । देशःकाल इति । वणिजामर्थे देशनिर्णयः। कस्मिन् देशे समर्धेमहर्घे पण्यं भविष्यति । पण्यं विक्रयद्रव्यम्।कालानर्णयश्च कस्मि- न्वर्षे समधु महर्घ अयने ऋतौ मासे वा पण्यस्यापि निर्णय। वणिजांत्रियाणामेव निर्णयः .७३ ॥ अथ देशानां विभागमाह । देशोऽथ मंडलमिति । सुगमम् ।।७४॥ धातू

·(६८)
नरपतिजयचर्या-..
मूलं चेति । धातवः सुवर्णरजतादयः । मूलं चन्दनागुरुजटामांसीसुगंधणादयः। जीवश्च
गजतुरगकस्तूरिकागोवृपभादयः । यतः वणिजां लाभाथै स्वस्वसामर्थ्येन पृथक्पृथक
पण्यं विक्रेतव्यं वा । तत्र पृच्छति वणिक कस्मिन् देशे कस्मिन् काले स्थाने वा
धात्वादि पण्यं समर्घ महर्घ वा भविष्यतीति विचार्य कयय । अथवा राजादयः पृच्छ-
न्ति राजा च । कस्मिन् स्थाने कस्मिन् काले दुर्गादिकमहं करिष्ये । अन्येच कस्मिन्
देश कस्मिन् काले मया जीवनाथ गंतव्यं वासो वा कारयितव्य इति बहुधा बढ्यो
विकल्पनाः सति ॥ ७५ ॥
देशेशा राहुमंदेज्या मंडलस्वामिनः पुनः॥केतुसूर्यसिताः स्थान-
नाथाश्चंद्रारचंद्रजाः ॥ ७६ ॥ वर्षेशा राहुकेत्वार्की जीवो मासा.
धिपः पुनः ॥ भौमार्कज्ञसिता ज्ञेयाश्चंद्रः स्यादिवसाधिपः ॥
॥ ७७ ॥ धात्वीशाः सौरिपातारा जीवेशा झेंदुसूरयः ॥ मूलेशाः
केतुशुक्रार्की इति पण्याधिपा ग्रहाः ॥७८ ॥ पुंग्रहा राहुकेत्व-
जीवभूमिसुता मता॥ स्त्रीग्रही शुक्रशशिनौ सौरिसौम्यौ नपुं-
सकौ ॥ ७९ ॥ सितेंदू सितवर्णेशौ रक्तेशौ भौमभास्करौ ॥
पीतौ सौम्यगुरू कृष्णा राहुकेत्वर्कजा मताः ॥ ८॥ ग्रहो
वक्रोदये स्वाशे उदये च वलाधिकः ॥ देशादीनां स एकैकः
स्वामी खेटस्तदा मतः ॥ ८१ ॥
अथ देशादीनां त्रिविकाणामधिपतीनाह । देशेशा राहुमंदेति । राहुशनिबृहस्पतयो
देशाधिपाः । यथा देशः तीरभुक्तिः । मंडलं तत्र लक्ष्मणावती । स्थानं किं रत्नपुरम् ।
अत्र देशेशा उक्ताः सामान्यतः सर्वदेशाधिपतयः । देशराशिवशान्नाधिपतयः । तथा
स्थानकालयोरपि । मंडलाधिपाः केतुसूर्यशुक्राः । स्थानाधिपाश्चंद्रभौमधुधाः ॥७६ ॥
अथ त्रिधा कालाधिपतीनाह । वर्षशेति ॥७७॥ धात्वीशाः सौरिपातारा इति । अत्रापि
स्वभावतोऽधिपतयः । न तु तत्तद्राशिवशात् ॥७८ ॥ पुंग्रहा राविति । संज्ञामात्रप्रयो-
जन न तु स्वभावतः ॥ ७९ ॥अथ ग्रहाणां वर्णानाह । सितेंदिति ।देशेशा राहुमंदेज्या
इत्यारभ्य सुगमार्थाः ।। ८० ॥ देशानां नाथाः पृथक् उक्ताः कस्यापि त्रयोधिपतयः
कस्यापि द्वौ कस्यापि चत्वारः किं समुदायेन भवंति कालवशाद्वाबलवशाद्वाआधिपतयः
इत्याशक्य विचारमाह । ग्रहो वक्रोदय इति।देशेशा राहुमंदेज्येत्यादिपु यो वक्री भवति
उदितो भवति स्वांशेयः स्थितः यत्र कुत्रचिद्राशी स्वगृहे स्वोच्च इत्यादिलक्षणेन पड़-
वलेनापि यो भवति त्रयाणां स एवैकदेशादीनां तदा कालेऽधिपतिः कल्प्यः अग्रे अन्यो
यदि वली भविष्यति तदा स एव' कल्प्यः । इत्यादिना अधिपविचारः ॥ ८१ ॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (६९) वक्रोच्चगः स्वहस्र्येषु पूर्णवीर्यो ग्रहो भवेत् ॥ मेपो वृपो मृगः कन्या कर्कमानतुलाधराः ॥ ८२ ॥ आदित्यादिग्रहोचाः स्थुर्नीचं यत्तस्य सप्तमम् ॥ परमोच्चा दिशो रामा अष्टा- विंशास्तिथींद्रियाः ॥ ८३॥ सप्तविंशास्तथा विंशाः सूर्यादीनां तथांशकाः ॥ परमोच्चात्परं नीचमर्धचक्रांतसंख्यया ॥ ८४ ॥ उच्चान्नीचाञ्च यत्तुर्य समं स्थानं तदुच्यते ॥ तदग्रपृष्ठगे खेटे वलं त्रैराशिकं मतम् ॥ ८५॥ अय पुनलं विचारयति । वक्रोच्चगः स्वहम्येष्विति । स्वगृहे पूर्णवीर्यः वक्री पूर्ण- वीर्यः। उच्चगः पूर्णवीर्यः। तत्रापि यदि वक्री तदाप्यधिकबलः। उच्चस्थानादग्रगे पृष्ठस्ये वा त्रैराशिकेन बलं कल्प्यम् ॥ ८२ ॥ ८३ ॥ ८४ ॥ ८५ ॥ उच्चस्थे च वलं पूर्ण नीचांशस्थे वलं दलम् ॥ स्वक्षेत्रस्थे. वलं पूर्ण पादोन मित्रभे गृहे ॥ ८६ ॥ अर्ध समग्रहे ज्ञेयं पादं शत्रु- गृहस्थिते ॥ त्रैराशिकवशाज्ञयमंतरे तु वलं बुधैः ॥ ८७ ॥ एवं देशादिनाथा ये ग्रहवेधे व्यवस्थिताः॥सुहृदः शत्रवोमध्या- श्चिंतनीयाः प्रयत्नतः ॥ ८८॥ स्वमित्रसमशत्रूणां वेधे देशा- दिपु क्रमात् ॥ शुभग्रहः शुभं धत्ते चतुस्त्रिद्वयेकपादकैः ॥ ८९ ॥ स्वमित्रसमशत्रूणां वेधे देशादिपु क्रमात् ॥ दुष्टं दुष्टग्रहः कुर्या- : देकद्वित्रिचतुःपदैः ॥९॥ पुनर्बलविचारमाह । उच्चसंस्थे बलं पूर्णमिति । नीचराशौ नीचनवांशे अर्द्ध बलम् । कि बहुव्याख्यानेन । जातकोक्तबलविचारेण जातकपद्धतिबलविचारेण स्थानदिकाल- निसर्गचेष्टाग्भेर्दयों बलविचारः । स्वोच्चस्वगृहनवांशमित्रवर्गबलविचारेण यो चली त्रयणां भवति स नाथः कल्प्यः। द्वावपि बलिनौ तदा दावपि नाथौ स्थाप्यौ बलाधि: क्यात्त्रयोपि स्थाप्याः। बलेन देशाधिनाथं ज्ञात्वा फलं वदेत्॥८६॥८७॥अधुना फल- विचारः । एवं देशादिनाथा इतिीएवमिति वक्रोच्चादिबलविचारेण देशादीनां ये नाथा वर्तमानकाले भवति ते ग्रहवेधे व्यवस्थिताः । कोर्थः वामसन्मुखदक्षिणदृष्टया वेधयितुं व्यवस्थिताः। ते देशाधिपा देशस्य वर्णादिपंचकं वेधयति । देशपतिं च देशनामराशि- पति वेधयन्ति । तत्र वेधे समुत्पन्ने वेधकर्तारो देशाधिपस्य किं सुहृदः शत्रयो वा मध्या उदासीना वा इति प्रयत्नतो विचारणीयाः ॥ ८८ ॥ अस्मिन् ज्ञाते किं कर्तव्य- ·(७०) नरपतिजयचर्या- मित्याह । स्वमित्रसमामिति। यदि देशमंडलग्रामाधिपतयः स्वाधिपतयो भवंति देशपति- धकर्ता यदि देशराशिपतिर्भवति । स च शुभस्तदा चतुर्भिः पादैः शुभं देशस्य धत्तामित्र- स्वेत्तदा त्रिभिः पादैः शुभं करोति । समश्चेत्तदा विचरणेन शुभं धत्ते । शत्रुश्चत्तदा एकेन पादेन । एवं वर्षमासदिनानां शुभग्रहबलविचारेण शुभम् । तथा धातुमूलजीवाधिपवि- चारेण स्वमित्रादिविचारेण चतुस्विदथेकपादः शुभग्रहस्य वेधात् शुभं कल्पयेत् ॥ ८९॥ अथ क्रूरवधविचारमाह । स्वामित्रसमोत । क्रूरग्रहस्य विचारोयमेवास्वगृही एकेन पादेन। मित्रगृही द्वाभ्याम् । समगृही त्रिभिः पादैः । शत्रुगृही चतुर्भिः पादैवैधात् दुष्टं फलं कुर्यादिति ॥ ९॥ विद्धं पूर्णदृशा पश्यंस्तत्पादेन फलं ग्रहः ॥ विधात्यन्यथा ज्ञेयं फलं दृष्ट्यानुमानतः॥ ९१ ॥ वर्णादिस्वरराशीनां मेपाये राशिमंडले ॥ ग्रहदृष्टिवशात्सोपि वेधो वर्णादिके मतः ॥९२॥ स्वरवर्णाः . स्वचक्रोक्तास्तिथिवेधे च पीडिताः॥ तिथौ वर्णे. च राशौ च स्वदृष्ट्या दृष्टिजं फलम् ॥ ९३ ॥ अशुभो वा शुभो वापि शुक्ले विध्येत्तिथिं ग्रहः ॥ सर्वं निजफलं दत्ते कृष्णपक्षे तु तद्दलम् ॥ ९४ ॥ खेटस्य स्वांशके ज्ञेया पूर्णा दृष्टिः सदा बुधैः॥ दृष्टिहीने पुनर्वेधे न स्यास्किंचिच्छुभाशुभम् ॥ ९५ ॥ अधुना विद्धफलं दृष्ट्या प्रमाणयति। विद्धं पूर्णशेति।योदेशाधिपतिर्वेधकर्तास्वमि- त्रादिचरणफलपाककारी यदि पश्यति तदायेन चरणेन फलं दातुकामः तत्फलमवश्यमेव भवति तत्राम्नायःस्वगेहगश्चतुभि पादेवधे सति फलपाककारी यदि पश्यति तदास एव वर्णादिपंचकं पूर्णदृशा पश्यति तदायथार्थत्वेन फलं भवति।मित्रगृहगत्रिपादेन फलदायी त्रिपाददृष्टया च पश्यति तदास्वभावजफलं भवति ।त्रिपादेनैव फलं परिपच्यते।समगृहस्थो वेधयति तत् द्विपादेन फलम् । द्विपाददृष्ट्या च पश्यति तदा स्वभावतो द्विपादफलं भवति । शत्रुगृहगो यदि विध्येत् तदापादेनैकेनशुभम् । एकपादेन पश्यति तदा यथार्थत्वं फलम् । विशेपो व्याख्यायते।शत्रुगृहस्थो यदि पादेन वेधं फलम् । सचेत्पूर्णदृशा पश्यति तदा पादं फलं सम्यक् ।स्थानवेधदृष्टिवेधयोः समानत्वम् ॥११॥अथ वर्णादिपंचके ग्रहदृष्टि- माह । वर्णादीति मेपाये राशिमंडले दादशारचक्रे । ग्रहो येयं राशिम् एकादिपाद- वृद्ध्या पश्यति तदा तस्मिन् तस्मिन् राशौ यद्यद्वर्णादिपंचकमस्ति तत्तद्राशिदर्शनात्' तदपि दृष्टं भवति ॥ ९२ ॥ राशिस्थं वर्णादिपंचकं प्रदर्शयन्नाह । स्वरवर्णा इति । स्वर- वर्णास्वरचक्रे उक्ताः पंचस्वराध्यायेस्वरचक्रे ये स्वरवर्णा उक्तास्ते तिथिवेधे पीडिता भवं. ति.। यया । मगधदेशस्य विचारः मकारो वर्णः वर्णस्वर इकारः नक्षत्रं मघा.। राशिः + ·(७१) जयलक्ष्मीटोकासमेता। सिंहः। तिथिदशी कथमित्याकांक्षायाम आये तियो त्रयो वर्णी इत्याद्यर्थेन । एतद्दन णादिपंचकं स्वरचके उक्तम् । एतदर्णादिपंचकं स्वस्वतिीयवेधपीडया पीडितं भवति ।। अथ पंचसु दृष्टिः कयं तदेतुमाह । तिथिवर्णपु यो राशिस्तदृष्ट तद्राशिस्थे. तद्दर्शितं भवति । यथा द्वादशीतिथेर्मकारो वर्णः द्वादशीतिथिवेधेन मकारः पीडितो भवति । मकारस्य स्वर इकारः । एतदुक्तं भवति । वर्णादिपचकं नाम्न आद्यवर्णान्निरूप्यते। तिथिपीडया वर्णस्वराः पीडिता भवाते वर्णादिपंचके पृथकू वेधः संभवति । एकस्य पृथक् दृष्टिर्नास्ति मवर्णेन स्वरराशयो निरूप्यते । वेधकारिभिहेर्दादशारचक्रे सिंह- राशौ दृष्टे विद्धं वर्णादिपंचकं दृष्टं भवति । न पुनर्वर्णस्वराधस्थाये राशयस्तस्मिन्नेकतमे दृष्टे वादिपंचकं दृष्टं भवति ॥ ९३ ॥ अथ शुक्लकृष्णविशेपेण दृष्टिफलं निरूपयति । अशुभो वेति । पश्चात्तिथिवेधेन पीडिता इत्युक्तेः स एव तिथिवेधे शुक्लपक्षे तिथवेधेन पूर्णफलं भवति । कृष्णपक्षेफलम् ॥९४॥ ग्रहस्य पूर्णदृग्लक्षणमाह खेटस्यति ॥१५॥ इत्येवं दृष्टिभेदेन निर्दिष्टं सकलं फलम् ॥ वर्णदिपंचके विद्धग्रहो दत्ते शुभाशुभम् ॥ ९६ ॥ सौम्यः पूर्णदृशा पश्यन्विध्यन्वर्णा- दिपंचकम् ॥ फलं विंशोपकाः पंच क्रूरस्तु चतुरो दिशेत् ॥९७॥ वेधो वर्णादिके यावत् स्थानवेधे च यावती ॥ दृष्टिस्तदनुमानेन वाच्या विंशोपका वुधैः ॥१८॥ एवं विंशोपका यत्र सम्भवन्ति शुभाशुभाः॥ अन्योन्यं शोधयेत्तेपां शेपं ज्ञेयं शुभाशुभम् ॥२९॥ वर्तमानाविंशशिकल्पनास्तेषु च क्रमात् ॥ वर्तमानार्घके देया पात्या चैव शुभाशुभे ॥१०॥ इत्येवमिति । इत्यनेन दृष्टिवेधेन निर्दिष्टं सकलं फलं स्वगृहे स्वांशदृष्टिः पूर्णा दृष्टिः। अथ दृष्टौ सत्यां फलकल्पनां करोति । वादि पंचकेति ॥ ९६ ॥ सौम्यः पूर्णदृशेति । सौम्पाश्चत्वार उक्ताः। बुधगुरुशुक्रपूर्णचंद्राः। पापा रविकुजशनिराहवः । एषां शुभ- पापानां शुभदृष्टौ विंशोपकात्फलं कल्पयेत् । तत्र चतुर्णा शुभानां पूर्णादिदृष्टिभिः पञ्चचतुरः संख्याः पृथक् स्थापनीयाः । यदि चत्वारः पूर्णदृशैव पश्यन्ति । तदा पंचचतुभिर्विशतिसंख्या भवति एवं पापदृष्टावपि ॥ ९७ ॥ वेधो वर्णादिकेति । वर्णादिपञ्चके यावत् स्थाने वेधः स्वगृहस्याः पूर्णदृशा मित्रगृहस्थाखिपादृशा । समगृहस्था द्विपाददृशा शत्रुस्थाश्चरणैकेन । एवं स्थानवेधो यावत्संख्यो भवति दृष्टिश्च यावती यावत्संख्या दशमतृतीये नवमपंचमे।१०।३।९।५ चतुर्याष्टमे ४॥ ८ कलत्रं च पश्यति पादवृद्धया फलानि चैवं प्रयच्छति । एपा दृष्टिः अनयोधन दृष्टयोरनुमानेन बुधविशोपका:कल्प्या। शुभस्थानवेधायावन्तः। दृष्टिरपियावती पृथक ·(७२) नरपतिजयचर्या- कार्या । शुभस्य पूर्णदृष्टिवेधयोविंशोपकाश्चत्वारिंशद्भवति ४० दृष्टिंस्थानवेधयोः पाद- हीना विंशोपकाविंशत् ३० एवं द्विपादेन विंशतिः २० एकपादेन दश १० एवं शुभानां पृथकू पृथकू कृत्वा एकत्र कार्या। पापानामपि पृथकू कृत्वा विंशोपकान् एकत्र कुर्यात् ॥ ९८ ॥ ततः किं कार्यमित्याह । एवं विंशोपकेति । सुगमम् ॥१९॥ वर्तमानार्थेति ॥ १००!! देशध्वंसःप्रजापीडा नृपतिप्रवधस्तथा ॥ यत्र दृष्टिश्च तत्र स्यादु- भिक्ष मण्डले स्फुटम् ॥१०१॥ अकालेपि फलं पुष्पं वृक्षाणां यत्र जायते ॥ स्वजातिमांसभुक्तिश्च दुर्भिक्षं तत्र रौरवम् ॥ १०२ ॥ परचक्रागमस्तत्र विग्रहश्च स्वराजके ॥ऋतोर्विपर्ययो यत्र दुर्भिक्षं मण्डले भवेत् ॥ १०३ ॥ भूमिकंपो रजःपातो रक्तवृष्टिश्च जा यते ॥ देशे सर्वसुखोपेते वेधादेवं वदेवुधः॥ १०४॥ वृक्षाणां. जायते वृद्धिःस्वकाले फलपुष्पयोः॥सुभिक्षंक्षेमारोग्यं च प्रजानां • तत्र जायते ॥ १०५॥स्वचक्रं परचक्रं च न कदाचित्प्रजायते ॥ वांधवाः सुहृदस्तत्र शुभानां वेधसम्भवे ॥ १०६ ॥ दीपो यथा गृहस्यान्तरुयोतयति सर्वतः॥तथेदं सर्वतोभद्रं चक्रं ज्ञानप्र- ॥१०७ ॥विना वलिं विना होम कुमारीपूजनं विना ॥ शुभग्रहं विना देवि चक्रराजं न वीक्षयेत् ॥ १०८ ॥ अविचार्य- तया पृच्छेत्पृच्छकः कथकस्तथा ॥ द्वाविमौ विघ्नदौ प्रोक्तावत्र दवि न संशयः ॥१०९॥ जातकं च तिथि राशि विज्ञयं नामतो- ज्ज्वलौ ॥ अज्ञातजातकानां तु समस्तमभिधानतः ॥ ११० ॥ विस्तरेण मयाख्यातं यथोक्तं ब्रह्मयामले ॥ न देयं यस्य कस्यापि चक्रमेतत्सुनिश्चितम् ॥ १११ ॥ इति ब्रह्मयामले नरप- तिजयचर्यायां स्वरोदये सर्वतोभद्रचक्रं समाप्तम् ॥ अथ परिशिष्टं यदि पापटिवेधविंशोपकं तत्फलमाह देशध्वंसमिति।मुगमम् ॥१०१॥ अकालेपीति ॥१०२॥ परचक्रोति ॥ स्वराजके स्वकुले विग्रहः । सुगमम् ॥ १०३ ।। भूमिकम्प इति ॥१०४॥ अथ शुभानांयादेशेषविंशोपकं तत्फलमाह । वृक्षाणां जायते ·व क ट प. र के प " य ख स भुध जयलक्ष्मीटीकासमेता। (७३) वृद्धिरिति ॥ १०५॥ स्वचक्रमिति ॥ १०६॥ दीपो : यथेति ॥ १०७॥ १०८ ॥ ॥ १०९ ॥ ११० ॥ १११ ॥ इति नरपतिजयचर्यास्वरोदयटीकायां जयलक्ष्म्यां सर्व- तोभद्रचक्रं प्रथमम् । अथ शतपद- ॥शतपदचक्रम् ॥ चक्रम् ॥ चक्र ह शतपदं वक्ष्ये भ-वि कि हि | डि! मिटि पिर ति कुछ पादाक्षरसंभवम्॥ उ वु वे मे टे रे नामादिवर्णतो क्षेप ते ओवी को हो । डो| मो. टो पो रो | तो या ऋक्षराश्यश. द कास्तथा ॥१॥ नि ! यि भि । जि| खिगि सि दि चिलि तिर्यगर्ध्वगता रे- यु फैट | जु सुगु सु झैनाचु खा रुद्रसंख्या ने ये खे {गे से दे चे लिखेद्बुधः ॥ नो । यो भो | जो | खो | गो । सो दो | चो | लो जायते कोष्ठकानां तु शतमेकं न संशयः ॥२॥ न्यसेदवकह- डादीनि रुद्रादिविदिशि क्रमात् ॥ पंच पंच क्रमेणैव शुद्धवर्णा- नियोजयेत् ॥ ३ ॥ पंचस्वरसमायोगादेकैकं पंचधा कुरु ॥ कुर्यात्कुपुभुदुस्थाने त्रीणित्रीण्यक्षराणि च ॥ ४॥ कुघङच्छ भवेत्स्तंभे रौद्रे स्वीशानगोचरे ॥ पूषणठ भवेत्स्तंभे हस्त आग्नेयसंज्ञके ॥ ५॥ शतपदमिति । भानां कृत्तिकादीनां तेषां पादाः द्वादशाधिकशतम् ११२ तत्सं- भवं शतपदचक्रं वक्ष्यामि । नामादीति ॥ १॥ अथ चक्रन्यासमाह । तिर्यगूर्वगतेति ॥२॥ न्यसेदिति । चतुर्दिक्षु ईशानादिकोष्ठमादि कृत्वा पंचपंचकोठेपु अवकहडान वर्णान्विन्यसेत् । अवकहडा ईशाने । मटपरता आग्नेयकोष्ठपंचसु । नयभजखा नैर्ऋ- त्यादिपंचसु कोठेपु । गसदचला वायव्यादिकोष्ठेपु पंचसु ॥ ३ ॥ पुनः किं कुर्यादि- त्याह । पंचस्वरेति । अइउएओपंचस्वरैः सह अवकहडादीनां पंचवर्णानां पृथक् पृथक् पंचभिः स्वरैः संयोगं कुयात् तत्र अवकहडादीनामादौ अकार एव वर्णरूपस्तस्य पंचभिः स्वरैः संयोगे पंचस्वरा एव भवति । अइडएओअकारात्परो वकारः पंचस्वरैः संयोगे

·(७४)
नरपतिजयचर्या-
वविलुदेवो इति पंचधा जातः वकारात्परः ककारस्तस्य पंचस्वरसंयोगे ककिकुकेको
पंच ककाराः । ककारात्परो हकारः पंचस्वरसंयोगेहहिहुहेहो पंचधा जाता। हकारा-
त्परस्य डकारस्य पंचस्वरसंयोगे डडिडुडेडो पंचधा जातः । एवं कृते अवकहडादीनां
पंचविंशतिसंख्या जाता २५ एवं मटपरतादीनामाग्नेयादिस्थितानां पृथक् पृथक् पंच-
विंशतिः २५ स्वरवर्णसंयोगात्संख्या जायते तत्कृते शतसंख्या भवति वर्णानां १००
कुपुमुदुस्थान इति । कुवर्णस्य घङछास्त्रयो वर्णा देयाः पुवर्णस्य स्थाने पणठाः ।
भुवर्णकोष्ठे धकढाः। दुवर्णस्य स्थाने थझज्ञाः । एवं कृते तृतीयपदचक्रवर्णा
जायते ॥ ४ ॥ श्लोकेनाह । कुघङच्छ भवेदिति ॥५॥
ऋक्षे पूर्वाभुधफढं स्तंभे नैर्ऋत्यगोचरे ॥ दुथझनास्तथा
वाया स्तंभ उत्तरभाद्रके ॥६॥ आर्द्रा हस्तस्तथापाढपूर्वोत्तरप-
दाभिधे ॥ एवं स्तंभचतुष्कं च ज्ञातव्यं स्वरवेदिभिः ॥७॥
धिष्ण्यानि कृत्तिकादीनि प्रत्येकं चतुरक्षरैः ॥ साभिजित्यंशका-
स्तस्य शतकं द्वादशाधिकम् ॥ ८॥ यदृक्षांशककोष्ठस्थः क्रूरः
सौम्योपि वा ग्रहः ॥ ततस्तद्वेधयत्तिर्यक् पुंसो नामाद्यमक्षरम्
॥ ९॥ सौम्यवेधे शुभं ज्ञेयमशुभं पापखेचरैः ॥ मिश्रेमिश्रफलं
तत्र निर्वधन शुभाशुभम् ॥ १० ॥
ऋक्षे पूर्वेति ॥ ६ ॥ आर्द्राहस्तेति । एवं स्तंभचतुष्कमिति । पूर्वपदै च उत्तरपदं
च ते पूर्वोत्तरपदे ते पाक् यस्यापाढस्य ते पूर्वापाढोत्तराषाढे नक्षत्रे एतचतुष्कं स्तंभन-
क्षत्र सर्वत्र बोद्धव्यम् । कोटादिस्थानचक्रे ॥ ७ ॥ अथ द्वादशाधिकशतैर्वणः किं कुर्या-
दित्याह । धिष्ण्यानि कृत्तिकादीनीति । अइउएओवविबुवेवोककिकुकेकोहहिहुहेहोडडि
दुडेडो। एपां पंचविंशतिवर्णानां चतुर्भिश्चतुभिर्वर्णः कृत्तिकादीनां चरणाः कल्प्याः ।
तच्चरणा एवांशकाः । तत्र अइउएवर्णाश्चत्वारः क्रमेण कृत्तिकाचरणाः । ओवविवुवर्णा
रोहिणीचरणावोकाकिवर्णा मृगशिरश्चरणाः । पश्चात् कुवर्णस्य घङच्छा वर्णा
दत्ताः । तैश्चतुर्भिर्वणैरा नक्षत्रस्य चरणाः । केकोहहिपुनर्वमुचरणाः । दुहेहोडवर्णाः ।
पुष्यचरणाः । डिडुडेडोआश्लेपायाः। एवं दक्षिणादिदिस्थितैवणस्तंभक्षवर्णसहितैर्म-
वादीनां नक्षत्राणां साभिजितां चरणाः कल्पिताः सन्ति ऋक्षपादवर्णा एवांशका:
शतपदचके स्वस्वकोष्ठे स्थिताः सन्ति ॥ ८॥ संचारवशात् तत्रस्थे पापभे फलमाह ।
यदृक्षांशककोष्ठस्थ इति । पुंसो नामाद्यमक्षरमित्युपलक्षणम् । मनुष्यादिसर्वसत्त्वदेशा-
दीनामाद्यमक्षरं वेधयेत् ॥ ९॥ सौम्यवेधेति । निवेधे शुभाशुभं न भवतीत्यर्थः॥१०॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (७५) यदुक्तं सर्वतोभद्रे ग्रहोपग्रहवेधतः ॥ शुभाशुभफलं सर्वं तदि- हापि विचिंतयेत् ॥ ११ ॥ इति यामलाये नरपतिजयचर्यायां स्वरोदये शतपदचक्रं समासम् ॥ यदुक्तं सर्वतो भद्रेति ॥ ११ ॥ इति शतपदचकं व्याख्यातं द्वितीयम् ॥ २॥ ॥ अंशचक्रम् ॥ मृ भा मा -10 - - दे को क कि कु घ छ के को हहिहु हे हो डा डि डु डे डो भाउ ए ओवा वि 3 JE- 4 - - लालि.लले दो चचि चुचे चो ।। A । मि में मोटार ।।।। इंटे टोप विपु पोर रेरो स मेसोद दिदथ ब -- ..1- गिगुगगी समि । । । । । श: । । - ८य AR Sxi HD Link Aiky ki tith HELL । म है " ·नरपतिजयचर्या- अष्टाविंशोर्ध्वगा रेखा अष्टाविंशतितिर्यगाः॥ अंशचक्रं भवत्येवं यदुक्तमादियामले ॥ १॥ कृत्तिकादीनि भान्यत्र पादाक्षरक्रमेण च॥ साभिजिन्ति न्यसेत्सर्वाण्यष्टाविंशतिसंख्यया ॥२॥ 1 . अष्टाविंशोर्द्धगेतिारेखाः समाः किंचित्कोष्ठोपरि गताः यथा तद्रेखोपरि द्वादशाधि- कशतं कृत्तिकादीनां चरणवर्णी अइरएकृत्तिकाद्या लिख्यते ॥ १॥ तदर्थमाह ।। कृत्तिकादीनीति ॥२॥ यो ग्रहो यत्र ऋक्षाशे तं तत्रैव न्यसेबुधःविधयेत्सम्मुखं वर्ण क्रो वाथ शुभोपि वा ॥३ ॥ आद्यांशेन चतुर्थाशं चतुर्थाशेन चादिमम् ॥ द्वितीयेन तृतीयं तु तृतीयेन द्वितीयकम् ॥ ४॥ यस्य नामाक्षरं विद्धमंशचक्रे ग्रहेण तु ॥ क्रूरैरिष्टं शुभैहानिया॑यै- मृत्युर्न संशयः॥५॥ क्ररोभयस्थिते वेधै मृत्युर्विघ्नं शुभाशुभैः ॥ शुभो भयगते वेधे व्याधिः पीडा च बंधनम् ॥६॥ वैधव्यं च विवाहे च यात्रायां न निर्वतते ॥रोगे मृत्यू रणे भंगः क्रूरवेधे न संशयः ॥ ७ ॥ अद्रयः सागरा नद्यो देवग्रामपुराणि च ॥ क्रूरवेधे विनश्यति नात्र कार्या विचारणा ॥ ८॥ चंद्रऋक्षा- शके वेधो भवेद्यद्यपरग्रहैः ॥ तन्मानं तदिने वयं सर्वदा शुभ- कमणि ॥ ९ ॥ इति नरपतिजयचर्यायां स्वरोदये अंश- स्वरचक्रम् ॥ यो ग्रह इति ॥ ३ ॥ अथ वेधमाह । आद्यांशेनेति । अयमर्थश्चके ज्ञातव्यः॥४॥ यस्य नामाक्षरमिति ॥ ५॥ करोभयस्थितेति ॥ ६ ॥ वैधव्यं चेति । यश्चरण उभयतः पापविद्धस्तस्मिन् चरणे पाणिग्रहाद्विधवा भवति ॥७॥ अत्रांशकचक्रवेधसामर्थ्यमाह । अद्रयःसागरा इति । यत्र चक्रे क्रूरवेधे पर्वताद्या अपि नश्यति । तत्र मनुष्यादीनां का वाति । सर्वतोभद्रशतपदांशकेपु त्रयेषु यस्य वर्णादिपंचकं विद्धं तत् पर्वतादि नष्टम- वश्यं भवाते ॥ ८॥ चंद्रऋक्षांशक इति । चंद्रो नक्षत्रचरणस्थ एव कार्यकाले अंशं वेध- यति। तस्मिन्नं यद्यपरग्रहस्य वेधो भवति तदा तद्दिने तदृक्षपादं शुभफर्मणि वर्जयेत ॥९॥इति श्रीहरिवंशमहादेवविरचितायां जयलक्ष्म्यां स्वरोदयटीकायामशचकं समाप्तम्।

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (७७) मू अश्वपति कदश W चमर. नरपति कलश चमर गजपति कल्श चमर वा णा वा णा नं छ ड: वा ट णा ह चिड: पत स्वाइ आ वि। सनं भाद्रुहः पत पत आ ध शदूहः पू] सनं पु सनं आ लिका की उलिका की अ B र अ ज्येज्जु अथ चामरचक्राणि ॥ आदौ चक्रं समालिख्य छत्रत्रयसुशोभ- नम् ॥ अश्विन्यादि न्यसेत्तत्र सप्तविंशतिभानि च ॥१॥ अश्वि- न्याय मघाद्यं च मूलायं च क्रमेण च ॥ उत्तरे पूर्वदक्षे च एत- च्छत्रत्रयं मतम् ॥ २॥ प्रतीचीमध्यरेखाग्रादीशानांतं हया- धिपः॥आग्नेयांतं नराधीशस्तन्मध्ये च गजाधिपः॥३॥ अन्येषां भूभृतामृतं यत्र च्छत्रे व्यवस्थितम्॥ तच्छत्रं तस्य भूपस्य शुभा- शुभफलप्रदम् ॥४॥ आदौ चक्रमिति ॥१॥ अश्विन्याद्यमिति । अश्विन्याय नवनक्षत्रात्मकं चक्रमु- त्तरस्यां दिशि स्थितं वर्तते । मघाचं नवनक्षत्रात्मकं पूर्वस्यां दिशि स्थितम् । मूलायं नवनक्षत्रात्मकं दक्षिणस्यां दिशि स्थितम् । छत्रत्रयस्यायं विभागः तत्र छत्रेषु त्रिपुबल- नामायनृपतयः स्थिताः तेपां नाम पृथक् वलनामभिरेव व्याख्यातम्। तेपां बलानां नाम आयं बलमश्वाः तदनंतरं गजाः। ततः परं पदातयः । तत्राश्वानामाधवलत्वं कथम् । तथा च नकुलविरचितशालिहोत्रे । “तस्य राज्ञो यशो लक्ष्मीधर्मकामार्थसंपदः । वाजिनो यस्य तिष्ठति सर्वलक्षणलक्षिताः" । तथा च लक्ष्मीवाक्यम् “एकाहमपि यस्यावा निवसन्ति गृहांगणे । विष्णोर्वक्षःस्थलं त्यक्त्वा लक्ष्मीस्तस्य गृहे चिरम्"। तथाश्वेभ्यो हीनं बलं गजाः कथं तत्समर्थयन्नाह । युद्धयंते तावन्मातंगा भिन्ननीलेंद्रसन्निभाः । दुर्जया दुनिवारास्ते पादरौस्तुरंगमैः। " तेभ्यो गजेभ्यो हीनाश्च सैन्यपदातयो नराः। तत्राश्वा अश्विन्यादिनक्षत्रसमाश्रिताः गजाश्च मघादिच्छत्रे स्थिताः नराश्च मूलादिच्छत्रे

·नरपतिजयचर्या-
स्थिताः । अयं विभागो यामलादिपु सर्वेषु ॥२॥ अथ त्रयाणां चतुर्दिक्षु त्रिभाग एव
तानाह।प्रतीचीमध्यरेखेति। अत्रोदाहरणे भूविभागः। तथा च राजविजये। "अश्वाध्यक्षो
गजाध्यक्षोनराध्यक्षः क्रमेण च। एपां छत्रविधानेन ज्ञातव्यं नृपतित्रयम्" अत्रार्थे विजय-
कल्पलतायांचक्रपाणिः। "छत्रेतुरंगोत्तरदिपतेश्च दस्रान्नवोडूनि भवंति चक्रेोपिन्याद्गजः
प्राच्यधिपस्य रक्षोधिष्ण्यान्मनुष्यांतकदिक्पतेश्चा"अतोश्वपतिगजपतिनरपतयो राजानः
प्रस्थिताः । इदं छत्रत्रयं संज्ञामात्रम् । अथ प्रतीचीमध्यरेखा कियदवधिभृता के देश
माप्य निवृत्ता । तत्र कूर्मचक्रे देशविभागः । “अयोध्या मिथिला चंपा कोशांबी
कौशिकी तथा । अहिच्छत्रं गया विंध्यमंतवेंदिश्च मेखला । कान्यकुब्जं प्रयागश्च मध्य-
देशो विनश्यति । " एपु देशेषु यत्र कौशिकी तदंतरेखामतीची स्थिता तद्रेखोत्तरभागे
ईशानांतं हयाधिपः । कौशिकीतः आग्नेयांतं मध्यरेखातो दक्षिणेआग्नेयांतं नराधीशः।
तन्मध्ये कौशिक्या ईशानाग्नेयांतराले मघादिच्छवं तद्गजपतिच्छत्रम् । तन्मध्ये च गजा-
धिप इति । अथ प्रतीचीमध्यरेखाया उतरे ईशानांतभू । सपश्चिमाड़वायव्योत्तरेशानांत
बहवो राजानः । तथा च "पश्चिमे शककोंकणम्लेच्छहैहयशानुकाः। वायव्यां दिशि
मांडव्यतुपारेकविलोचनाः । स्त्रीराज्याश्मकदीर्घस्य मूलिकाश्चर्मरंजिकाः । उत्तरस्यां
तुपाराद्रिणयामुनकैकयाः। गांधारमयौधेयार्जनायनवसातयः ।ऐशान्यां कीरकाश्मीर
गंजनं खरसानकम् । खसैकपदकौलिंद नंदासुरकटंगणाः। "एपां योधिपतिः सोश्वपतिः
तस्य च्छत्रमश्वपतिच्छत्रम् । अथ पश्चिमार्द्धनैर्ऋत्यदक्षिणानेयांतं च राजानः तत्र
नैर्ऋत्ये नैर्ऋत्यां दिशि कांबोजद्रविडा वनिता मताः । “सुराष्ट्रयवनाः सति सरैवतक-
घर्घराः" । अथ दक्षिणस्याम् " दिश्यंतकस्य रजनीचरराजधानी श्रीपर्वतो मलय-
दर्दुरको महेंद्रः । कर्नाटकोलगिरिकेरलरिष्यमूका आभीरचोलवनवासिमहाशयाश्च
अथाग्नेय्याम् । "ज्ञेया ककुब्भ्याज्यभुजः कलिंगवंगोपवंगांधविदर्भवत्साः। सकोशलो-
दुलिकडपालविध्यालालंजिकपाचयुक्ताः()" आग्नेयांतमेते देशाः। एषां योधिपतिः स
नरपतिः । तस्य च्छत्रम् नरपतिच्छत्रम् । पूर्वदक्षिणोप्यत्र वदति । तथाग्नेयेशांतराले ।
प्रांच्या कौशिकी नदी तत्मादिशि "सगौडहस्तिबंधश्च पंचराष्ट्र च कामरू । सूतरैव-
चनं वासा.पूर्वस्यां दिशि संस्थिताः ।" मागजोतिपालौहित्यक्षीरोदसमुद्रसुरापादाः ।
उदयगिरिभद्राश्वगौडपौंड्रोत्कलकाशिनेकलांवष्ठाः । एकपदताशुलिप्तांककोमलकावर्द्ध-
मानाश्चेति । एपां योधिपतिः स गजाधपतिः । अत्र केपि वंदति । कविना तु असमुग्धे-
नैव उत्तरस्यामीशानांत हयाधिपः दक्षिणास्यामाग्नेयांत नराधिपः । तन्मध्ये तु गजाधिप
इति । अत एवास्माभियाख्यातम् । यत्र कुत्रापि देशे संस्थितानां राज्ञो नामनक्षत्रेण
व्रत्तत्संज्ञनक्षत्रज्ञापनार्य छत्रत्रयसंज्ञा कृता ॥ ३ ॥ तथा चाह । अन्येषां भूभृतामिति ।
अन्येषां यत्र कुवचित्स्थितानां राज्ञां नक्षत्रं यस्मिन्कस्मिन्नपि छत्रे स्थित भवति तच्छ-
असंज्ञया तस्यापि छत्रं भवति ॥४॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (७९) चामरं कलशं वीणा छत्रं दंडं पतद्रहः॥ आसनं कीलकं रज्जुनव भेदाः प्रकीर्तिताः॥५॥ छत्रत्रये स्थितः सौरिभंगं तस्य विनि- दिशेत् ॥ फलं च चामरादीनां प्रत्येकं च वदाम्यहम् ॥ ६ ॥ चामरे चंडता वायोरनावृष्टिश्च जायते ॥ दुर्भिक्षं च भवेदोरं प्रजापीडा न संशयः ॥७॥ कलशस्थे भवेद्युद्धं रणे रोगे मह- द्भयम् ॥ घातपातादिकं सर्व जायते नात्र संशयः ॥ ८॥ वीणास्थेनार्कपुत्रेण पट्टराज्ञी विनश्यति ॥ चलचित्तो भवेद्राजा भयभीता च मेदिनी ॥९॥ यदा ऋक्षत्रये सौरिश्छने दंडे पत- दहे ॥ तदा तस्य भवेद्गश्छत्रस्यापि न संशयः ॥ १०॥ अथ छत्रत्रयस्य नवनक्षत्राणां संज्ञा आह । चामरं कलशेति । तत्राश्वपतिच्छत्रे- श्विनीचामरसंज्ञिता । भरणी कलशसंज्ञिता । कृत्तिका वीणा । रोहिणी छत्रम् । मृग- शिरो दंडसंज्ञः । आर्द्रा पतद्ग्रहः । पुनर्वसुरासनम् । पुष्यः कीलकम् । आश्लेषा रज्जुः । नवनक्षत्राणामेवं नव भेदाः । तथा मघादीनां नवानां क्रमेण चामरादिनव भेदाः। नरपतिच्छत्रे मूलानां च नवानां चामरादिनवभेदा ज्ञातव्याः ॥५॥ तत्र शनिभौमगतानामेपां पृथक् पृथक् फलमाह । छत्रत्रये स्थितेति । छत्रत्रये छचे दंडे पतगृहे नक्षत्रत्रये यदा सौरिविचरति तदा तस्य छत्रभंगमादिशेत् ॥ ६॥ अपरेषां फलं कविरेव वदति । शनिचारवशात् । चामरेति ॥ ७ ॥ कलशस्थेति ॥ ८ ॥ वीणास्थति ॥ ९॥ यदा ऋक्षत्रयेति ॥ १०॥ आसनस्य भवेन्नाश आसनस्थे शनैश्चरे ॥ युवराजक्षयः कीले बंधनं रज्जुसंस्थिते ॥ ११ ॥ सौम्ययुक्तोतिचारस्थः शनि- रुक्तफलो नहि ॥ वक्रगः क्रूरसंयुक्तः शनिरुक्तफलप्रदः॥ १२ ॥ शनिराहुकुजादित्या यदा जीवेंदुसंयुताः ॥ उत्तराधीशराज्ञां च निश्चितं छत्रभंगदाः ॥ १३ ॥ क्रूरग्रहचतुष्कं च बुधचंद्रेण संयुतम् ॥ पूर्वच्छत्रविनाशाय कथितं पूर्वसूरिभिः ॥ १४ ॥ एवं पापचतुष्कं च यदा शुक्रन्दुसंयुतम् ॥ दक्षिणाधिपतेश्छनविनाशो भाषितो बुधैः ॥ १५॥ आसनस्योति । आसनस्थे आसनाख्ये छत्रस्य सप्तमनक्षत्रे आसनस्य नाशोभवति । कोर्थः पृथिवीं त्यजेत्।परचक्रादिभिःकीले कीलाख्यनक्षत्रस्थेशनौ युवराजनाश: “जीव- ·(८०) नरपतिजयचर्या-. पितरि यो राजा युवराज इति स्मृतः" रज्जुसंज्ञे नवमनक्षत्रे शनौ बंधन भवति । स्वचक्रेण परचक्रेण वा । छत्रत्रयादिनक्षत्रे शनिस्थिते यत्फलमुक्तं तन्नक्षत्रं सर्वतोभद्रे यदि विद्धं भवति तदा अवश्यं भवति । तत्रापि निरूपणीयमित्युपदेशः ॥ ११ ॥ अथ शने फलाफलदाने विशेषमाह । सौम्ययुक्तेति । यदा छत्रत्रये सौरिः "छत्रे दण्डे पतगहे" इत्यादिना छत्रभङ्गफलम् । चामरे चण्डता वायोरित्यादि शनिस्थन- वनक्षत्रफलमुक्तम् । तेष्वर्थेषु यदि शुभग्रहयुक्तो भवति गुरुशुक्राभ्यां युक्तः। अविचार- स्थोऽतिशीघ्रगत्या स्वकालपरिमाणराशिभोगमतिक्रम्य राश्यन्तरं गन्तुकाम एवंवि- शिष्टः शनिरुक्तफलकता न भवति । ईदृशे शनौ चामराभिधे नक्षत्रे तद्वाज्यचंडे वायुर्न वहति न अनावृष्टिः प्रजापीडा च न ।कलशस्थेशनौ युद्धमुक्तमित्यादावपि उक्तफल- दाता न भवति । स एव वक्री तदा चामरादिफलम् अतिक्रूरं भवति। अथवा क्रूरसंयुक्तः रविभौमराहुकेतुभिर्युक्तस्तदाप्युक्तफलदः।बुधयुक्तः पापफलद एव । यतः क्रूरयुक्तो बुधः क्रूर इति ॥१२॥ अथ च्छत्रत्रयोप ग्रहस्थित्या विशेषफलमाह । शनिराद्विति।अश्वपति- च्छत्रे पापा जीवेंदुसंयुताः छत्रभंगं कुर्युः । जीवेंदुभ्यां विना अश्वपतिच्छत्रं न विन- श्यति । किन्तूत्तरस्यां ये मंडलाधीशा भवंति तेपां यद्यच्चमराभिधं नक्षत्रं अश्वपतिच्छत्रे स्थितं विशेपोक्तनक्षत्रफलम् तत्तद्देशे भवति ॥ १३ ॥ अथ पापचतुष्टयफलं गज- पतिच्छत्रे बुधचन्द्राभ्यां समर्पयति ॥ क्रूरग्रहेति ॥ यदा च बुधचन्द्राभ्यां युतं क्रूरचतुष्टयम् । “पूर्वच्छत्रविनाशाय कथितं पूर्वसूरिभिः"क्रमलिखनेनापि गजपतिच्छत्रं पूर्वस्यां दिशि निर्णीतम् ॥ १४ ॥ एवं पापचतुष्कमिति । आदावपि कविना प्रोक्तम् । "अश्विन्याय मघायं च मूलाये च क्रमेण च । उत्तरे पूर्वदक्षे चेति । अत्रोत्तराधीश- पूर्वाधीशदक्षिणाधीशाः अश्विन्यादित्रिविभागेनैवोक्ताः ॥ १५ ॥ एवमन्येषु राज्येषु यत्र यस्य च संभवः ॥ उक्तग्रहसमायोगा- च्छत्रभंगं विनिर्दिशेत् ॥ १६ ॥ यथा दुष्टफलाः क्रूरास्तथा सौम्याः शुभप्रदाः ॥ करयुक्तो वुधः क्रूरश्चंद्रः शुभयुतः शुभः ॥ १७ ॥ यथा दुष्टफलः सौरिस्तथा सौम्यफलो गुरुः॥ भौमज्ञौ गुरुराहू च रविचंद्रौ फले समौ ॥ १८ ॥ यथा हानिकराः क्रूरा- स्तथा सौम्याः शुभंकराः॥ क्रूरयुक्तो भवेत् क्रूरश्चंद्रः सौम्ययुतः शुभः ॥ १९॥ सौम्यक्ररा यदा छत्रे अष्टावेकत्र संस्थिताः॥ छनभगो भवेत्तस्य परचक्रागमेन च ॥ २०॥ अयान्यत्रस्थानामपि राज्ञां विशेषमाह । एवमन्येष्विति ॥ एवमिति पूर्ववत् छनभंग विनिर्दिशेत् । अन्येषु राज्येपु यत्र कुत्रचित् भूखंडमात्रस्थराज्यं भुज्यमानेषु राजसु ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (८१) तेपामपि पूर्ववच्छत्रभंगं विनिर्दिशेतातहेतुमाहायोति यत्र यस्य च संभवः यन्नृपतित्रये अश्वपतिगजपतिनरपतित्रयच्छत्रोक्तनक्षत्रे यस्य संभवःजन्म वा नामनक्षत्रं वा यस्मिन् छत्रत्रय स्थितं भवति तत्तत्संज्ञं तस्यापि च्छत्रं भवतीति यत्र यस्य च संभव इति कवेर- भिप्रायः । तेन किम् । याद तन्नक्षत्रम् अश्वपतिच्छत्रे यदा "शनिराहुकुजादित्या यदा जीवेंदुसंयुताः " इत्यादिना तन्नक्षत्रं युक्तं भवति तदा तस्यापि छत्रभंगः स्यात् । अथवा तन्नक्षत्रं गजपतिच्छत्रे भवति । यदा च बुधचंद्रयुक्तक्रूरचतुष्टयैर्युक्तं भवति तदा तस्यापि च्छत्रभंगः । अथवा जन्मनामनक्षत्रं नरपतिच्छत्रे भवति । यदा च शुक्र- दुचतुष्टयपापसंयुतं तन्नक्षत्रं तदा तस्यापि च्छनभंगः । एतावता अश्विन्यादिनक्षत्राणां राजानो गजपतिच्छत्रदेशस्था नरपतिच्छत्रदेशस्था वा भवंति तदा तत्फलं तेपामपि परिणमति । एवं मघादिनक्षत्राणामधिपतयोश्वपतिच्छत्रदेशस्था भवंति । तदापि वुध- चन्द्रयुतकूरफलं तेपामपि परिणमति । एवमन्योन्यं मूलादीनामेवं विकल्पयेत् । अत एव व्याख्यातं छत्रत्रयं सर्वेषां राज्ञां संज्ञाज्ञापनार्थम् ।। १६ ॥ अथ शुभानां फलसा- मर्थ्यं वदति । यथा दुष्टफला इति । सुगमम् ॥ १७ ॥ विशेपमाह । यथा दुष्टफल इति । सुगमम् ॥ १८ ॥ १९ ॥२०॥ अन्येषां भूभृतामृक्षं यत्रयत्र नृपत्रये ॥ चामरायभिधानेन तस्य यन्नाम जायते ॥२१॥ तत्तत्फलं तदा वाच्यमन्यदेशमहीपतेः ॥ नृपतित्रयनाम्नैव न वाच्यं छनजं फलम् ॥ २२ ॥ भूपनामसंगो राहुः केतुर्वा यदि संस्थितः॥ छत्रभंगो भवेत्तस्य विपदानेन भूपतेः ॥ २३ ॥ मृगयां साहसं यात्रां दुष्टाश्वगजवाहनम् ॥ विग्रह च त्यजेद्राजा छत्रस्थैः क्रूरखेचरैः ॥२४॥ एव ज्ञात्वा यदा राजा करोति ग्रहशांतिकम् ॥ यदुक्तं यामले तंत्रे शांतिः स्यात्तेन भूपतेः ॥ २५ ॥ इति नरपतिजयचर्यायां स्वरोदये छत्रचक्राणि समाप्तानि ॥ अश्वपतिगजपतिनरपतिराज्यत्रये स्थितं भवति तस्य नक्षत्रस्य चामरायभिधानेन नाम जायते चामरादिसंज्ञा भवति ॥ २१ ॥ ततः किं कार्यमित्याह । तत्तदिति । यदि तन्नक्षत्रं चामरसंज्ञकम् अश्वपतिच्छत्रे अश्विनीगतः शनिः तदा अन्यभूखण्डस्थितस्य राज्ञो यादि नामभमश्विनीजन्मभं वा तदा तस्यापि राज्ये वायोश्चण्डता भवतीत्यागम- विदः । अथवा भरणीगतः शनिः कस्यापि च्छत्रदेशस्थराज्ञो भरणीनक्षत्रं तदा तद्राज्ये युद्धं समादिशेत् । अत एवोक्तम् " नृपतित्रयनाम्नव न वाच्यं छत्रजं फलम् " ॥२२॥ अथ पापाक्रांतनक्षत्रपृथक्फलमाह । भूपनामसंग इति ॥ यस्य राज्ञो जन्मनक्षत्रं छत्र:

·(८२)
नरपतिजयचर्या-
दण्डपतद्ग्रहसंज्ञ भवति तत्रस्थो राहुः केतुर्वा स्थितो भवति ॥ तदा तस्य राज्ञः छत्रभङ्गः
विपदानेन भवतीति वदेत् । छत्रभंग इत्यनेन मृत्युरिति ॥ २३ ॥ राज्ञां नीतिकृत्य-
माह । मृगया साहसमिति ॥ २४ ॥ एवं ज्ञात्वा यदा राजेति ॥ २५ ॥इति नरपतिज-
यचटिकायां जयलक्ष्म्यां च्छत्रत्रयम् ।।
॥ सिंहासनचक्रम् ॥
mmmmmmmmmmmmmm
आधार
आसन गजपतिशक्ति
b
कह
laey
२
सिह
सिंहासन
चि
Am
U
आश्विसिहासनआधार॥
आसन
पट्ट
सिंह
सिंहासन
असिहासन
पट्टः
आसन
नरसिहासनआधारः॥
॥
H
e
३
अथातः संप्रवक्ष्यामि चक्रं सिंहासनत्रयम् ॥ यस्य विज्ञानमा-
त्रेण क्रियते राज्यनिर्णयः॥१॥ सप्तविंशतिनक्षत्ररेकैकं च न-
वात्मकम् ॥ अश्विनी मघमूलाद्यं पंचनाडीविभेदतः ॥ २॥
अश्चिन्याधुत्तरे भागे मघायं पर्वतः स्थितम् ॥ मलायं दक्षिणे
भागे ज्ञातव्यं नृपतित्रयम् ॥ ३ ॥ इतरेषु च राज्येपु
नृपनामर्शतो वदेत् ॥ शुभाशुभमिदं सर्वं यस्य यत्र शनिस्थितः
॥४॥ नाडिकापंचवेधेन एकैकस्यासनं भवेत् ॥ आधारमा-
सनं पढें सिंह सिहासनं तथा ॥५॥ आधारादिफलं सर्वमेकै-
कस्य वदाम्यहम्॥ग्रहवेधवशाज्ञयं सौम्यक्रूरैः शुभाशुभम्॥६॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (८३) अथातः संप्रवक्ष्यामीति ॥१॥ सप्तविंशतिनक्षत्रेति ॥२॥ अश्विन्यात्तर भागेति ॥ छत्रवत्सिंहासनमपि ज्ञातव्यम् ॥ ३ ॥ इतरेपु चेति ॥४॥ नाडिकापंचवेधेनेति ॥ सिंहा- सननक्षत्रेषु पृथकू पंचनाडिकावेधः । पंचनाडिकायाः पृथक् नामपंचकम् । सिंहासनं पंचसोपानकं चतुरस्र निर्मीयते तत्र सोपानरेखायां द्वितयं नक्षत्रं द्वित्रयं नक्षत्रं न्यसेत् । वेधार्थ च । तथा च न्यासवेधः । तत्राधः सोपानस्य आधारसंज्ञा । तदुपरि आसनम् । तदुपरि पट्टसंज्ञम् । तदुपरि सिंहसोपानम् सर्वोपरि सिंहासनमिति । यत्रस्थो राजा सिंहवद्भवति । यद्यपि वेधोत्र नोक्तः तथापि न्यासोपदेशादुच्यते । “आधारनाडिकायां स्याधिो दसभुजंगयो। वेधः स्यादासने याम्यपुष्ययोश्च परस्परम् । कृत्तिकादित्ययोः पट्टे सिंहे रोहिणिरौद्रयोः । सिंहासने मृगशिरः स्थितं छत्रेश्वभूपतेः । आधारादिगतो वेधो मघादौ नवमे तथा । मूलादौ नवमे वेधो ज्ञातव्यः स्वरपारगः ॥ ५ ॥ अथ आधारादिशनिगतफलमाह आधारादिफलमिति ॥६॥ नृपआधारनाड्यः यदा पट्टेऽभिषेचितः॥पराधीनगतं राज्यं कुरुते नात्र संशयः॥७॥ आसनस्थेन प्रक्षेण नीतियुक्तो भवेन्नृपः॥ प्रधानपुरुषादेशात्प्रजाशांतिकरो भवेत् ॥ ८ ॥ पट्टऋक्षे यदा राजा चोपविष्टो यदासने ॥ पूर्वराज्यस्थितेस्तुल्यां चिरं पालयते महीम् ॥ ९ ॥ सिंहरूपी भवेद्राजा सिंहकक्षासने स्थितः ॥ संग्रामस्य प्रियो नित्यमसाध्यो मंत्रिणां सदा ॥१०॥ नृप आधारेति । यद्दिने राज्याभिषेक क्रियते । तदिने यदिआधारसंज्ञं नक्षत्रं भवति। तदा तस्मिन्नभिषिक्तो राजा पराधीनतयैव राज्यं भुक्त। कोर्थः। परसेवयव ॥७॥अथास- नफलमाह । आसनस्थेनति । आसनस्थो भरणीपुष्ययोरन्यतमेन यदि अभिपेचितो राजा पट्टबंधाभिषेकः क्रियते तदा नीतिज्ञो भवति प्रधानपुरुपस्य शिष्टादेवाग्भिविमृश्यकारी भवति । शांतिवचनेन प्रियेण वचनेन प्रजां पालयति ॥८॥ अथ पट्टनक्षत्राभिषिक्तफल- माह । पट्टऋक्षेति ॥९॥ अथ सिंहासननक्षत्राभिषिक्तनक्षत्रफलमाह सिंहरूपीति ॥ १० ॥ सिंहासनगते ऋक्षे तेजस्वी भीपणाकृतिः॥ चलचित्तो भवेत् क्रोधी प्रजापीडाकरो नृपः ॥ ११ ॥ तत्कालेंदुगते ऋक्षे क्रूर- निर्वेधनाडिके ॥ शुभावस्था शुभे लग्ने संस्थाप्यो नृप आसने ॥ १२ ॥ ईदृशे च समायोगे उपविष्टो य आसने ॥ उच्छिय शत्रुसंघातमेकच्छनं करोति सः ॥ १३ ॥ क्रूरग्रहस्य नाडयां चेदुपविष्टो य आसने ॥ बंधनं भूमिनाशश्च तथा मृत्युश्च जायते ·(८४) नरपतिजयचर्या- ॥ १४ ॥ आधारऋक्षगः सौरिरनावृष्टिं करोति सः॥ दुर्भिक्षं रौरवं घोरं प्रजामृत्युश्च जायते ॥ १५॥ सिंहासनगतोते । सुगम एप श्लोकः ॥ ११ ॥ अथ येन प्रकारेणाभिपिक्तो राजा तेजस्वी भवति प्रजापालको भवति दिग्विजयी भवति तत्प्रकारमाह । तत्कालेंदुगते ऋक्षेति । राज्याभिषेकसमये तत्कालचंद्रस्थनक्षत्रं ज्ञात्वा आसनादिनक्षत्रनिरूपणं कृत्वा नाडिकानिधनक्षत्रं तत्काले क्रूरपीडितरहिते राज्ञः पट्टाभिषेकं कुर्यादित्यर्थः । नृप आधारनामः यदा पट्टेभिपेचित इति । सामान्यं फलं परित्यजेत् । तथा च विजयकल्पलतायाम् "धिष्ण्ये पापखगव्यधेन रहितं तत्कालचंद्रान्विते लग्ने चोपचय- संगे स्थिरगृहे शीर्योदये पापकैः । पझ्या ६।३। ११ योपगतैः शुभैयरि ६ मृतिका प्रान्त्य १२ स्थितैरासने यो भूपोप्युपविष्ट इष्टसहितः पृथ्वी चिरं शास्ति सः । ॥ १२ ॥ १३ ॥ अथ शुभनाडिवेधफलमाह । क्रूरग्रहगता इति ॥ १४ ॥ आधारक्ष- गत इति । सिंहासनेऽपि आसनादि संज्ञम् अन्यराजनक्षत्रं यदि शनि क्ते तदा दुर्भिक्ष रौरवं घोरमित्यादि फलं तद्राज्ये वदेत् ॥ १५ ॥ आसने च यदा सौरियुद्धे भंगप्रदो भवेत् ॥ अथवा व्याधिपीडा च घातो दुःखं च जायते ॥ १६ ॥ पट्टऋक्षे यदा सौरिः पट्ट- राज्ञी विनश्यति ॥ प्रियो वाथ कुमारो वा मंत्रिवर्गक्षयोपि वा। ॥ १७ ॥ सिंहे सिंहासने वाथ यदा तिष्ठति सूर्यजः ॥ तदा मृत्युर्न संदेहो यदि शक्रसमो नृपः ॥ १८॥ शनिराह्वर्कमाहेया यदा चंद्रर्भसंयुताः॥ यस्यासनगता एते तदा तस्य क्षयंकराः ॥ १९ ॥ क्रूरयुक्तोऽतिवक्रस्थः क्रूरनाडीगतोपि वा ॥ आसने चंद्रयोगेन कालरूपी शनैश्चरः ॥ २० ॥ एवं शुभफलं दद्याद्दे- वमंत्री न संशयः ॥ करोति विपुलं राज्यं यस्यासनगतो भवेत् ॥ २१॥ इति यामलीयस्वरोदये सिंहासनचक्रं समाप्तम् ॥ आसनः यदा सौरिरिति ॥१६॥ पट्टऋक्षेति । इदं फलं नरपतित्रयसिंहासने अन्यत्र- स्थराज्ञः स्वनामनक्षने पट्टसंज्ञे ज्ञेयम् ॥ १७ ॥ सिंहसिंहासने। अन्यभूपनाम सिंहा- सननक्षत्रत्रये सिंहे सिंहासने वा भवति तदेव फलं तस्यापि ॥ १८॥ शनिराहर्कमा हेया इति अन्यस्यापि नक्षत्रमासनत्रये आसनसंज्ञं भवति । तदा तस्यापि स्थान- नाशः ॥ १९ ॥ करयुक्तो अतिवक्रस्य इति ॥ २० ॥ अय गुरोः फलमाह । एवं शुभफलं दद्यादिति शुक्रस्तु सर्वशत्रूणां भयकारी प्रियप्रदः । सुगमम् ॥ २१ ॥ इति जयलक्ष्म्यां टीकायां सिंहासनत्रयव्याख्या ॥

·आ आ रोम 17 अ. जयलक्ष्मीटीकासमेता। कूर्मचक्र प्रवक्ष्यामि यदुक्तं को ।। कूर्मचक्रम् ।। शलागमे ॥ यस्य विज्ञानमा- त्रेण ज्ञायते देशविप्लवः ॥ ॥ १ ॥ यस्य शृंगैकदेशस्था देवास्त्रित्रिंशकोटयः ॥ सुमेरुः पृथिवीमध्ये श्रूयते दृश्यते न तु ॥ २ ॥ तादृशाः पर्वता- श्चाप्टौ सागरा द्वीपदिग्गजाः ॥ सर्वे ते विधृता भूम्या सा धृता येन तं शृणु ॥३॥ दंष्ट्रया सा वराहेण विधृता साधरा धरा ॥ मुस्ताखननतोयस्य शोभते सृत्तिकेव या ॥ ४ ॥ ईदृशोसौ महाकायो वराहः शेषमस्तके ।। तस्य चूडामणेरूज़ संस्थितो मशकोपमः ॥ ५॥ एवंविधः स शेषोपि कुंडलीभूमिसंस्थितः ॥ कूर्मपृष्ठैकभागेन पद्मतंतुरि- वावभौ ॥ ६ ॥ वपुःस्कंधशिरःपुच्छन्नखांघ्रिप्रभृतीनि च ॥ मानेन तस्य कूर्मस्य कथयामि प्रयत्नतः॥ शंकोः शतसहस्राणि योजनानि वपुः स्थितम् ॥ ७ ॥ तदर्धेन भवेत्पुच्छं पुच्छा- र्धन विकुक्षिकम् ॥ ग्रीवा सायुतकोटीभिमस्तकं सप्तकोटिभिः॥ ॥८॥ नेत्रयोरेंतरं तस्य कोटिरेकप्रमाणतः ॥ मुख कोटि- द्वयं तस्य द्विगुणेन च पादयोः ॥९॥ अंगुलीनां नखायेषु योज- नान्ययुतावधि ॥ १०॥ अथानंतरम् । कूर्मचक्रं व्याख्यास्यामि । कूर्मचक्र प्रवक्ष्यामीति । सुगमम् ॥ १॥ अथ क्रूर्मचक्रस्य माहात्म्यं वक्तुं धराधराणां धारणमाह । यस्य शृंगैकेति ॥ २ ॥ तादृशाः पर्वता इति ॥ ३॥ दंष्ट्रया सा वराहेणेति ॥ ४ ॥ ईदृशोसाविति ॥५॥ एवंविधः स शेपोपीति ॥ ६॥ वपुः स्कन्धेति ॥७॥ तदर्धेनेति ॥ ८ ॥ नेत्रयोरिति ॥९॥ अंगुलीति ॥ १० ॥ एवं कूर्मप्रमाणं तु कथितं चादियामले ॥ तस्योपरि स्थिता तत्र सप्तद्वीपयुता मही ॥ कूमीकारं लिखेच्चक्रं सर्वावयवसंयु- ·(८६) नरपतिजयचर्या- तम् ॥११॥ पूर्वभागे मुखं तस्य पुच्छं पश्चिममंडले ॥१२॥ पूर्वा- परं लिखेद्वेधं वेधं चोत्तरदक्षिणे॥ ईशानराक्षसे वेधं वेधमाग्नेय- मारुते ॥ १३ ॥ नाभिशीर्षचतुष्पादकुक्षिपुच्छेषु संस्थितम् ॥ तारात्रयांकिते तस्मिन् सौरि यत्नेन चिंतयेत् ॥११॥ अतिवृष्टिरना- वृष्टिः शलभाः मूषकाः शुकाः॥ स्वचक्रं परचक्रं च सप्तैता ईतयः स्मृताः ॥ १५ ॥ कृत्तिका रोहिणी सौम्यं कूर्मनाभिगतं त्रयम् ॥ साकेत मिथिला चंपा कौशांबी कौशिकी तथा ॥ १६ ॥ अहि- च्छत्रं गया विंध्यमंतर्वेदी च मेखला ॥ कान्यकुब्ज प्रयागश्च मध्यदेशो विनश्यति ॥ १७ ॥ रौद्र पुनर्वसुः पुष्यं कूर्मस्य शि- रसि स्थितम्॥स गौडो हस्तिवंधश्च पंचराष्ट्रं च कामरुः ॥१८॥ चरेंद्री च तथा ज्ञेया मगधश्च तथैव च। रेवातटं च नेपालः पूर्व- देशी विनश्यति ॥ १९ ॥ पूर्वापाढाऽनलाद्रा च त्रयाणांसंमुखो व्यधः ॥ मूले ब्रह्मादितीनां च वेधो गुविदुवजिणाम्॥२०॥ तस्योपरीवि ॥ ११ ॥ पूर्वभागेति ॥ १२॥ पूर्वापरमिति ॥ १३ ॥ नाभिशीति ॥ १४ ॥ अतिवृष्टिरिति ॥१५॥ कृत्तिका रोहिणीति ॥१६॥ अहिच्छत्रामेति ॥१७॥ रौद्रेति ॥ १८ ॥ चरेंद्री चेति ॥ १९ ॥ पूर्वापाढानलेति ॥ २० ॥ आश्लेषा च मघा पूर्वापादे आग्नेयगोचरे ॥ अंगवंगकलिंगाश्च पूर्वजाश्चैव कोसलाः ॥ २१ ॥ डाहली च जयंती च तथा चैव सुलंजिका ॥ उडियामं वराडं च आग्नदेशो विनश्यति ॥ २२ ॥ उत्तराहस्तचित्राश्च दक्षिणां कुक्षिमागताः ॥ दर्दुर च महेंद्र च वनवासं ससिंहलम् ॥ २३ ॥ तापी भीमरथी लंका त्रिकूट मलयस्तथा ॥ श्रीपर्वतश्च किष्किंधा इति नश्यति दक्षिणे ॥ ॥ २४ ॥ स्वाती विशाखा मे च कूमें नैतिगोचरे ॥ नाशि- क्यं च सुराष्ट्र च धृतमालवकं तथा ॥ २५॥ पर्यली च प्रकाश च भृगुकच्छंच कोंकणम् ॥ खेटापूरं च मोटेरं देशा नश्यति ॥ २६ ॥ ज्येष्ठा मूलं तथापाढा पुच्छे कूर्मस्य तादृशाः ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (८७) संस्थिताः ॥ पारावतं मरुत्कच्छमवंतीपूर्वमालवम् ॥ २७ ॥ पारा- सरं वर्वरं च द्वीपं सौराष्ट्रसैंधवम् ॥जलस्थाश्च विनश्यंति स्त्रीरा- ज्य पुच्छपीडने ॥ २८ ॥ उत्तरापाढभत्रीणि पादे वायव्य- गोचरे ।। गुर्जराद्धं यामुनं च मरुदेशं सरस्वती ॥ २९ ॥ जालं- धरं वराटं च वालुकोदधिसंयुतम् ॥ मेरुश्रृंगं विनश्यंति ये चान्ये कोणसंस्थिताः ॥ ३० ॥ आश्लेपा च मवेति ॥ २१ ॥ डाहली चेति ॥ २२॥ उत्तराहस्तेति ॥२३॥ तापी भीमेति ॥२४॥ स्वाती विशाखेति ॥२५॥ पर्यली चेति ॥२६॥ ज्येष्ठा मूलेति॥२७॥ पारासरं वरं चेति ॥ २८ ॥ उत्तरापाहभत्रीणीति ॥ २९ ॥ जालंधरं चेति ॥ ३०॥ शतभादित्रयं चैव उत्तरां कुक्षिमाश्रितम् ॥ नैपालं कीरकाश्मीरं गूजनं खुरसानकम् ॥३१॥ माथुरं म्लेच्छदेशश्च खशं केदार- मंडलम् ॥ हिमाश्रयाश्च नश्यति देशा ये चोत्तराश्रिताः॥३२॥ रेवती अश्विनी याम्यं पादे ईशानगोचरे ॥ गंगाद्वारं कुरुक्षेत्रं श्रीकंठं हस्तिनापुरम् ॥ ३३ ॥ अश्वचक्रैकपादाश्च गजकर्णास्त- थैव च ॥ विनश्यति च ते सर्वे शनावीशानगोचरे ॥ ३४॥ सौरिः स्वदेशगो यत्र तत्र यलेन रक्षयेत् ॥ परदेशस्थिते कुर्या- द्विग्रहं पृथिवीपतिः॥ ३५॥ यंत्रस्थः पीडयेत्तत्र वेधस्थाने तथैव च॥ देशनामर्भगः सौरिभगदाता न संशयः ॥३६ ॥ इति यामलीयस्वरोदये पृथ्वीकूर्मचक्रम् ॥ पृथ्वीकूर्मः समाख्यातः कृत्तिकादियमांतकः ॥ देशादिस्वस्वऋक्षादि वक्ष्ये कूर्मचतुष्टयम् ॥ ३७॥ दशनगरक्षेत्रगृहात्मकानि कूर्मचक्राणि ॥ पूर्ववच्चक्र- मालिख्य देशनामःपूर्वकम् ॥ देशकूर्मो भवेत्तत्र यत्र सौरिस्ततः क्षयः ॥ ३८ ॥ इति देशकूर्मः ।। शतभादित्रयमिति ॥ ३१ ॥ मथुरा म्लेछदेशश्चति ॥ ३२ ॥ खेती अश्विनीति।। ॥ ३३ ॥ अश्वचति ॥ ३४॥ सौरिः स्वदेशगति ॥ ३५ ॥ यत्रस्थः पीडयोति ॥ ॥ ३६॥ पृथ्वीकूर्ममिति ॥ ३७ ।। पूर्ववच्चक्रेति ॥ ३८ ॥ +4 ·नरपतिजयचर्या। नगरे नागरं विष्ण्यं कृत्वादी विलिखेत्ततः ॥ सौरिस्थाने भवेद्- दुष्ट वेधस्थाने तथैव च ॥३९॥ इति द्वितीयकूर्मः॥ ग्रामकूर्म समा- लिख्य ग्रामनामर्शपूर्वकम् ॥ पूर्ववद्यत्रगः सौरिमध्यादौ भंगमा- दिशेत् ॥ ४० ॥ इति नगरकूर्मचक्रम् ॥ क्षेत्रले क्षेत्रभान्यादी कृत्वा कूर्म यथास्थितम् ॥ सौरिस्थाने विनाशः स्याज्जायते च महद्भयम्॥४१॥ इति क्षेत्रकूर्मचक्रम् ॥ अथ गृहकूर्मचक्रम् ॥ गृहकूम समालिख्य गृहद्वारमुखस्थितम् ॥ गृहनामक्षपूर्व तु कृत्वा चीक्ष्यं शुभाशुभम् ॥ ४२ ॥ गृहमध्यगतः सौरिः शोकसंतापका- रकः ॥ द्वारे विद्युत्प्रदो ज्ञेयः पावके वह्निदायकः ॥ ४३ ॥ ज्ञेयो मृत्युप्रदो याम्ये राक्षसे राक्षसाद्भयम् ॥ वारुणे शुभदो शेयो वायव्ये शून्यताप्रदः ॥ ४४ ॥ अर्थलाभप्रदः सौम्ये शांभवे सर्वसिद्धिदः ॥ सौरिखलाधिको दुष्टः स्वल्पवीर्यः शुभावहः॥४५॥ समकालं पीडयेद्यत्र भानुजः कूर्मपंचकम् ॥ तत्र स्थाने महाविनं जायते नात्र संशयः ॥ ४६ ॥ दुष्टस्थानगते मंदे कर्त्तव्यं तत्र शांतिकम् ॥ यदुक्तं यामले तंत्रे सर्वविघ्नविनाशनम् ॥ ४७॥ कूर्मचक्रं महाचक्रं कथितं चादियामले ॥ त्रिकालविषयज्ञानं पाणिस्थं तेन जायते ॥४८॥ इति नरपतिजयचर्यायां स्वरोदये कूर्मपंचचक्राणि समाप्तानि ॥ नगरेति । देशकूमें देशनामात् त्रीणि मध्ये लिखेत् । अत्रापि कूर्मशिरःप्राच्या एवं नवविभागे देशेपि यत्रः सौरिस्तस्यां दिशि सप्त ईतयः संभवति । तस्यां दिशि ईतिपीडा स्यात् । अतिवृष्टिरनावृष्टिीरत्यादि संभवति । यत्रस्थस्तस्मादेखा सन्मुख वेध- यति । वेधस्थानेपि ईतयः संभवंति । अत्रापि पूर्ववत् । अतिशुभफलमदत्वेन गुरुं चिंत- येत् । गुरुणा वेधितस्य फलं शनेन भवति । यदि गुरुर्बली भवति । उच्चस्वमित्रोदि- ताभिर्बली चिंत्यः॥३९॥ इति द्वितीयकूर्मः। ग्रामकूर्ममिति ॥ १० ॥ क्षेत्रजेति ॥४१॥ गृहमति ॥४२॥ ग्रहमध्यगत इति ॥४३॥ ज्ञेयो मृत्युरिति ॥४४॥अर्यलाभप्रद इति ॥2॥समकालमिति । पृथिवीमें मूले यो देशस्तत्रस्यः शनिः तस्यां दिशि मूलनक्षत्रं यस्य यस्य देशस्य तत्र देशमध्यस्थामूलनक्षत्रग्रामस्यानयोःतत्रापि मध्यगतःसौरिामूला ·आ कुरो म घि RKE जयलक्ष्मीटीकासमेता। हिग्रामपतेश्च । एवं कूर्मपंचके सौरिर्महाविनकरः॥ ४६॥ दुष्टस्यानेपि ॥ १७॥ कूर्म- चक्र महाचक्रमिति॥४८॥ इति नरपतिजयचर्याटीकायां जयलक्ष्म्यां कूर्मपंचचक्राण।। अथ पद्मचक्रम् ॥ पद्माकारं लिखच्च- क्रमष्टपत्रं सुशोभनम् ॥ कोष्ठकं नवमं मध्ये पद्मचक्र प्रजायते ॥१॥ कृत्ति- कादीनि भान्यत्र त्रीणित्रीणि यथाक्र- मम् ।। मध्यकोष्ठादिरुद्रान्त सप्तविंशति विन्यसेत् ॥ २॥ नवखंडा धरित्रीय नवभागेपु संस्थिता ॥ यत्र खंडे स्थितः सौरिः खंडं तच्च विन- श्यति ॥ ३५ भद्राश्वः किंपुरुपंच हरिवर्पस्तथैव च ॥ मेरुश्च दक्षिणे देशे खंडोयमीरितस्त्रिभिः॥४॥ रम्यं हिरण्मयं चैव कुरुखंडस्तथैव च।मेरुश्चोत्तरतश्चैव त्रिभिः प्रोक्तादियामले ॥५॥ केतुमालश्च यो नाम खंडो मेरुश्च वारुणे ॥भरतेषु च विख्यातो पूर्वदिनेरुतः स्थितः॥६॥इलावृतश्च नामानि खंडाय मरुसस्थितः॥ नवखंडमिदं प्रोक्तं कथितं चादियामले ॥७॥ इति पद्मचक्रम् ॥ पद्माकारमिति ॥ १॥ कृत्तिकादीनीति ॥ २॥ नवखंडा धीरत्रीयमिति ॥ ३ ॥ ॥४॥५॥ ६ ॥ ७ ॥ इति चक्रम् । जवू रोमुभा पुअमिपूरे रिला विमम कुश काच शाहमल गोमेद पुष्कर अथ सप्तद्वीपफणिचक्रम् ॥ कृत्तिकादि लिखेच्चकं सर्पाकारं फणीश्वरम् ॥ सप्तनाडीसमायुक्तं तत्र वेधं विलोकयेत् ॥ १॥ नाडकैकसमायोगे जंबूद्वीपादि गण्यते ॥ सप्त द्वीपाः क्रमेणैव ·मृत्यु मृत्यु मृत्यु जय९. २१ जय -२३ लाभ -२६जयः (९०) नरपतिजयचर्या- तत्र सौरि विचितयेत॥२॥जंबूद्वीपस्तथा शाकः कुशः क्रौंचश्च शाल्मलः ॥ गोमेदः पुष्करद्वीपः पीडयंते सौरिपीडया ॥३॥ इति सप्तद्वीपफणिचक्रम्॥ ॥राहुकालानलचक्रम् । अथ राहुकालानलचक्रम् अथातःसंप्रवक्ष्यामि व्या- ख्याता ब्रह्मयामले।राहु- रोगभंग१०- -२०रोगनमः कालानलीयात्रासद्यःप्रत्य यकारिणी ॥१॥ग्रहयो- गवशायात्राज्योतिःशास्त्रे पुभाषिता॥या सा शुभेषु कार्येषु फलदा न तु संगरे ॥२॥ यस्य च्छायाप्रभाव ण छायेते शशिभास्करौ॥ जय ३ तस्य राहोः प्रभावंचवक्ष्ये- ऽहं रणकमणि ॥ ३॥ केचिन्मूर्खा वदंत्येवं ग्रहो राहुरकारणम् ॥ यतो वर्षे दिन लग्ने आधिपत्यं न दृश्यते ॥४॥ आधिपत्ये स्थिता ये च वर्षे मासे दिने तथा ॥ ते चाधिकारिणो ज्ञेया राहुराजे- तियामले ॥५॥ कृत्तिकाद्यं लिखेदिति ॥ १॥ नाड्येकैकोत ॥ २ ॥ जंबूद्वीपति ॥ ३ ॥ इति नरपतिजयचर्यास्वरोदये टीकायां जयलक्ष्म्यां फणीश्वरचक्रे सप्तद्वीपशुभाशुभनिर्णयः॥ अयात इति ॥ १॥ ग्रहयोगेति ॥ २॥ यस्य च्छायेति ॥ ३ ॥ कोधिन्मूर्खेति ॥४॥ आधिपत्यति ॥५॥ वेदागमपुराणेषु व्याख्यातो राहुखेचरः ॥ तस्य माहात्म्यमज्ञा- त्या मिथ्या जल्पति स्वल्पवित् ॥६॥ दुष्टारिष्टेयु सर्वेषु जातका- दियु गण्यते ॥ सद्यः प्रत्ययदो राहुः स कथं स्यादकारणम् ॥७॥ यः कालरूपो भ्रमति संहारेण महीतले ॥ स वक्रदंष्ट्रया रौद्रो ज्ञेयो राहुर्न संशयः ॥८॥ ग्रहा ग्रासभयाद्यस्य सृष्टिमार्गे भ्रमंति २ ·जयलक्ष्मीटोकासमेता। (९१) च ॥ तस्य नामान्यहं वक्ष्ये मुखपुच्छक्रमेण च ॥९॥ राहुश्चैव तमः पातः स्वर्भानुः सिंहिकासुतः ॥ देत्यच्छाया शिरोवर्क ग्रहारिश्च विधुतुदः॥ १०॥ वेदागमपुराणेति ॥६॥ दुष्टारिष्टेष्विति ॥७॥ यः कालरूपति ॥ संहारेण वामावर्तन नक्षत्रमिव पश्चान्मुखं भ्रमति ॥ ८॥ ग्रहग्रासेति ॥ ९ ॥ राहुश्चैवेति ॥ १० ॥ पुच्छ केतुः शिखी सो गुदं गुह्यं तटं मतम्॥उत्पातो विपगर्भश्च धूम्रकायो ग्रहांतिमः ॥ ११ ॥ ऋक्षाधारगतो राहुः सर्परूपेण संस्थितः॥ तस्य चक्रं प्रवक्ष्यामि राहुकालानलात्मकम् ।। १२ ॥ शलाकासप्तकं चक्रमीशादौ कृत्तिकादिकम्॥ अष्टाविंशति नक्षत्रं साभिजित्सव्यमालिखेत् ॥ १३ ॥ यत्रः संस्थितो राहुर्वदनं त- द्विनिर्दिशत्।मुखात्पंचदशे ऋक्षे तस्य पुच्छं व्यवस्थितम् ॥१४॥ एकोत्तरशतं संख्या जायते यत्र केतवः ॥ व्याप्नुवंति जगत्सर्व सहस्रार्कसमत्विपः ॥१५॥ पुच्छ केतुरिति ॥ ११॥ ऋक्षाधारेति ॥१२॥ शलाकासप्तेति । सव्यमीशानाग्नेया- दिक्रमेण लिखेत् ॥ १३ ॥ १४ ॥ एकोत्तरेति ॥ १५ ॥ राहुभुक्तानि ऋक्षाणि जीवपक्षे त्रयोदश॥ त्रयोदशैव भोग्यानि मृतपक्षः प्रकीर्तितः ॥१६॥ मृतपक्षे मुखं तस्य गुदं जीवांगमध्य- मम् ॥ एवमंगद्वयो राहातव्यः स्वरपारगेः ॥ १७ ॥ जीव- पक्षे क्षपानाथे मृतपक्षे रवौ तथा।तस्मिन्काले शुभायात्रा विप- रीता तु हानिदा ॥ १८॥ अथ द्विधांगराहुमाह । राहुभुक्तानि ऋक्षाणीति । कल्पादी राहू रेवत्यते नक्षत्रचने स्थापितः। तस्य स एवादिः । गणितविधिरश्चिन्यादिप्रवृत्तः । तेन गणितेन यस्मि- नक्षत्रे आगच्छति । तत्र तस्य मुखं नक्षत्रावधिरेवतीतः पश्चान्नक्षत्राणि भुक्तानि भवति । अश्चिन्यन्तं भोग्यानि । वर्तमानराहुनक्षत्रादग्रतस्त्रयोदशक्षाणि जीवपक्षः । चतुर्दशे केतुः । अर्थात् राहुनक्षत्रात् पंचदशों तदादितस्त्रयो दशनक्षत्रं मृतपक्षः । तथा च । रेवत्यां यदा राहुस्तदा अश्विन्याद्यारभ्य हस्तपर्यंत जीवपक्षः। तदनंचित्रायां केतुः पंचदशमं तत् । स्वात्यादी त्रयोदशः मृतपक्षः। एवं यदा यस्मिन्नक्षत्रे राहु- स्तत्पश्चान्नक्षत्राणि त्रयोदश भोग्यानि भवन्ति। अतो मृतपक्षः एवं मृतपक्षे तस्य मुखम् । " ·(९२) नरपतिजयचर्या- अर्थाद्यन्नक्षत्रस्थो राहुस्तन्नक्षत्रमपि.मृतपक्षे यत्र केतुःपुच्छः तत्तु जीवपक्षे। एवं साभिजि. चतुर्दशर्माणि भुक्तानि जीवपक्षः। चतुर्दशैव भोग्यानि मृतपक्षः ॥ १६ ॥ तथा च । मृतपक्षे मुखं तस्येति ॥ १७ ॥ अथांगद्यकर्तव्यमाह । जीवपक्षे क्षपानाथेति । जीव- पक्षे यदि चन्द्रः संचरति । मृतपक्षे रविः संचरति । तस्मिन् समये विजयी राजा दिग्विजयाय यात्रां कुर्यात् । विपरीतति । विपरीता यात्रा हानिदा भवति । कोर्थः । मृतपक्षे राहुभोक्तव्यचर्तुदशनक्षत्रे यावच्चंद्रः संचरति । भुक्तपक्षे भुक्तचतुर्दशनक्षत्रे रविः संचरति । अस्मिन्काले दिग्विजयादियात्रा हानिदा ॥ १८ ॥ चंद्रादित्यौ यदा युक्तौ जीवपक्षे व्यवस्थितौ ॥ तत्र क्षेमं जयो लाभो यात्राकाले न संशयः ॥ १९ ॥ मृतपक्षे यदा काले संस्थितौ शशिभास्करौ ॥ तदा हानिर्भयं भंगो मृत्यू राज्ञां प्रजायते ॥ २० ॥ जीवपक्षे स्थिते चंद्रे कार्य स्यादमृतोप- मम् ॥ मृतपक्षे मृतं ज्ञेयं यतश्चंद्रवलावलम् ॥२१॥ इति द्विधांग- राहुचक्रम् ॥ अथैकांगे वर्तमानौ रविचन्द्रौ यदि तदा यात्राफलमाह । अथादौ जीवपक्षः । चंद्रा- दित्यौ यदति । यात्राकाले चंद्रादित्यौ जीवपक्षे यदि संचरतस्तदा प्रथमतः क्षेमं भवति पश्चात्सङ्ग्रामे जयः कुशलेन पश्चाल्लाभः । जयलक्ष्म्या लाभः । शत्रोरश्वाः प्राप्यन्ते । गजाश्च धनानि च प्राप्यन्ते ॥१९॥ अथ मृतपक्षे वर्तमानयो रविचन्द्रमसोःकाले यात्रा- फलमाह । मृतपक्षे यदेति । यस्य राज्ञो यात्रायां चन्द्रादित्यौ मृतपक्षेभवतः तदा हानिः। अश्वगजधनादीनि संग्रामे शत्रुगृहाति । भयं भवति ॥ भंगः संग्रामात्पलायनम् । मृत्युरपि ॥ २० ॥ अथ चन्द्रे जीवपक्षस्थे यात्रादिशुभोत्कर्षमाह । जीवपक्षे स्थिते चन्द्र इति ॥ २१ ॥ इति व्यंगराहुः ॥ अथ पंचांगराहुः ॥ अथ पंचांगभेदेन ॥ पंचांगराहुच०॥ राहुचकं वदाम्यहम् ॥मुखोदरौ गुदं पुच्छं कपालं तस्य पंचमम् ॥ १ ॥ राहुः पात- स्तमो विवं संहारे वक्रगो ग्रहः ॥ धूम्रपु- च्छो ग्रहग्रासः साँगः केतुरुच्यते ॥२॥ मुखाद्यंगस्य नामानि फलं चापि वदा- म्यहम् ॥ भ्रमणाचंद्रसूर्यस्य पंचांग: ..

·जयलक्ष्मीटीकासमेता।
(९३)
विधुतुदः ॥३॥ यत्रःसंस्थितो राहुस्तस्य नामानि वच्म्यहम् ॥
गलितं कर्तरी जिह्वा चंद्रगं वदनं तथा ॥ ४ ॥ राहुऋक्षाग्रतो
यानि भुक्तभानि त्रयोदश ॥ उदर संपुटं जीव कामांगं जठरं च
हृत् ॥ ५॥ इति द्वितीयमंगम् ॥
अथ पंचांगभेदेनेति ॥ १ ॥ राहुः पातेति । अत्र यद्यपि राहुः शिरोमानं तयापि
ब्रह्मणा ब्रह्मयामले राहोर्नक्षत्रात्मकं पंचांगसंज्ञा कल्पिता । तथा च ॥२॥ मुखाद्यं-
गस्येति । अत्र राहुः पंचांगचके । प्रथमतो मुखादिपंचांगं वदामि । तत्फलं च तद्धेतु-
माह । विधुन्तुदोस्य राहोः पंचांगः पृथक् पृथक् विभक्तपञ्चांगनक्षत्रे चन्द्रसूर्ययोभ्रंम-
णात् फलं वदामि ॥ ३ ॥ पृथक् पृथगंगानि पञ्चाह । यत्रर्भसंस्थित इति । यस्मिन्न-
क्षत्रे राहुस्तस्य नक्षत्रस्यैतानि नामानि । गलितं कर्तरीत्यादीनि ॥ ४ ॥ मुखादन्यां-
गनक्षत्रविभागमाह । “राहुऋक्षाग्रतो यानि भुक्तभानि त्रयोदश । उदरं संपुटं जीवं
कामांग जठरं हदिति " राहुवर्तमाननक्षत्रादग्रस्थानि त्रयोदशआणि जीवपक्षः तस्यै-
तानि नामानि उदरसंज्ञाः संपुटसंज्ञाः जीवसंज्ञा कामांगं जठरं च हृदिति ॥ ५॥ द्विती-
यमंगम्।
उदरादग्रनक्षत्रं यत्पंचदशमं मुखात् ॥ गुदमुगिलितं गुह्यं केतुश्चं-
द्रांगकर्तरी ॥६॥ इति तृतीयांगम् ॥ गुदभान्यग्रतो यानि
ऋक्षाणि रससंख्यया ॥ पुच्छं सूर्यांगवज्रांगं पृष्ठो मृत्युः क्रमेण
च॥ ७ ॥ शेषाणि सप्तभान्यत्र मध्यस्थान्यास्यपुच्छयोः ॥'
कपालं मस्तकं शीर्ष रुद्रांग भोग्यमंडलम् ॥ ८ ॥ इति
पंचमांगम् ॥
अथ तृतीयमंगमाह । उदरादग्रनक्षत्रमिति । राहुवर्तमाननक्षत्रात् पंचदशमस्यैतानि
नामानि । गुदमुद्गिलितमित्यादि ॥६॥ इति तृतीयांगम् ३ गुदभान्यग्रतो यानीति ।
सुगमम् ॥७॥ शेपाणि सप्तभान्यत्रेति ॥८॥
स्थिररूपस्थितो भानुश्चररूपश्च चंद्रमाः ॥ क्रमेणैकैकयोगानां
वक्ष्येहं योगपंचकम् ॥ ९॥ राहुवत्र स्थिते सूर्ये चंद्रे कामांगसं-
स्थिते॥यायिनो विजयस्तत्र स्थायिनो भंगमाहवे ॥ १० ॥
चंद्रांगसंस्थिते सूर्ये गुदे चंद्रे समाश्रिते ॥ अग्रयायी जयेदयुद्धे
वलाः च क्षयं गते ॥ ११॥ भास्करे गिलितांगस्थे चंद्रे वज्रांग-
संस्थिते ॥ वलद्वये क्षयं याति किंचित्स्थायी जयी रणे ॥ १२ ॥

·(९४)
नरपतिजयचर्या-
राहुनक्षत्रतो भानुश्चंद्रो रुद्रांगगो रणे ॥ स्थायिनो विजयो युद्धे
यायिनो मृत्युमादिशेत् ॥ १३ ॥
इति पंचांगम्। अथ फलं विचारयितुमाह । स्थिररूप इति ।भानुश्चन्द्रापेक्षया स्थिररूपः।
एकनक्षत्रेसाईत्रयोदशचतुर्दशभिदिनैः स्थितिःचन्द्रस्य पष्टिघटचैकनक्षत्रे स्थितिः अतो
खेः स्थिररूपत्वम्॥९॥आभ्यां योगपंचकमाह । राहुवनस्थितेति ॥१०॥चन्द्रागसंस्थि-
तेति । चंद्रांगमित्यनेन राहुवर्तमाननक्षत्रं गुदनक्षत्रं राहुवर्तमाननक्षत्रात् पंचदश-
मम् । शेषं सुगमम् ॥ ११॥ भास्करेति । वनांगमित्यनेन राहुवर्तमानात् पोडशन-
क्षत्रादिपटकम् ॥ १२ ॥ राहुनक्षत्रग इति । रुद्रांगमित्यनेन राहुवर्तमाननक्षत्रात् पश्चा-
त्तन्नक्षत्रसप्तकम् ॥ १३ ॥
यदा भवेतां चंद्राकौं राहुवकांगसंस्थितौ ॥ सैन्ययोश्च क्षयस्तत्र
संदेहाद्यायिनो जयः ॥ १४ ॥ सविता जीवपक्षे च निशानाथो
गुदे स्थितः ॥ निर्दिष्टः स्थायिनो भंगो यायिनः सक्षतो जयः॥
॥ १५ ॥ उदरस्थो यदा भानुः शशांको वज्रमास्थितः ॥ हेलया
जीयते स्थायी यायी च म्रियते रणे ॥ १६ ॥ कामांगस्थे
दिवानाथे मस्तकस्थे निशाकरे ॥ स्थायिनो विजयस्तत्र यायि-
नश्च कुलक्षयः॥१७॥
यदा भवेतामिति ॥१४॥ इति मुखादियोगपञ्चकं प्रथममंगम्। सविता जीवपक्षेचेति
॥१५॥ उदरस्थो यदा भानुरिति । वज्रांगमिति राहुपंचदशात् पट्नक्षत्रं वज्रांगमिति
॥ १६ ॥ कामांगस्थेति । राहुवर्तमानात् पश्चात्सप्त नक्षत्राणि शिरोंगम् ॥ १७ ॥
संपुटस्थो यदादित्यो जिह्वायां चंद्रमाः स्थितः ॥स्थायी च भंग-
मायाति किंचिद्यायी जयी रणे ॥ १८ ॥ जठरस्थो यदा भानु-
श्चंद्रस्तत्रैव संस्थितः ॥ देवानपि जयेद्यायी किं पुनः प्रतिमं वलम्
॥ १९ ॥ चंद्रांगस्थो यदादित्यः सूर्यांगे चंद्रमाः स्थितः ॥
समयुद्धं भवेत्तत्र किंचिदागंतुको जयी ॥ २० ॥ गुदै तीक्ष्णांशु-
संयुक्ते कपालस्थोथ शीतगुः ॥ यायी च भज्यते वश्यं स्थितः
स्थायी जयं विना ॥२१॥ गुदभे संस्थितः सूर्यो राहुभे संस्थितः
शशी ॥ तदा महाहवो घोरः किंचित्स्थायी जयी भवेत् ॥ २२ ॥

·(९५) जयलक्ष्मीटीकासमेता। संपुटस्थति। संपुटमित्यनेन जीवपक्षः जिद्वाराहुस्थाननक्षत्रं शपं सुगमम् ॥ १८ ॥ जठरस्थो यदा भानुरिति । जठरमित्यनेन जीवपक्षस्त्रयोदशति जीवपक्षस्थौ रविचंद्रा- वित्यर्थः ॥ १९ ॥ इत्युदरादियोगपंचकम् १ द्वितीयांगः। चांगस्थो यदादित्य इति चंद्रांगस्य इत्यनेन राहोः पंचदशमं नक्षत्रम् । सूर्योगस्थमिति पंचदशर्माद्यं नक्षत्रम् ॥ ॥ २० ॥ गुदे तीक्ष्णांशुसंयुक्तेति ॥ २१ ॥ गुदभे संस्थितः सूर्य इति ॥ २२ ॥ भानुक्षेत्रस्थितो भानू रुद्रक्षेत्रे च चंद्रमाः ॥ यायिनो मृत्युमा- धत्ते जयलाभौ स्थितस्य च ॥ २३ ॥ सूर्यांगे च सहस्रांशुर्जि- ह्वायां शीतगुः स्थितः॥ यायिनश्च जयं दद्यात्स्थायिनो भंगमा- दिशेत् ॥ २४॥ इति गुदादिपंचकम् । भानुक्षेत्रस्थित इति। राहुस्थितनक्षत्रात् पोडशादिपण्नक्षत्राणि सूर्योगसंज्ञानि । द्वाविंशतिनक्षत्रात् सप्त नक्षत्राणि रुद्रसंज्ञानि । अत्र भानुक्षेत्रे भानुः । रुद्रक्षेत्रे चंद्रमाः। आस्मिन् योगे यायी गच्छतीति यायी अग्रक्षेत्रगामी मृत्युमामोति। स्थितस्य स्थायिनः पश्चात् गामिनो जयलाभौ भवतः संग्रामे जयः लाभस्तु राजवर्गा- दितः अथवा संग्राम एव सुवर्णाद्यश्वखड्गसन्नाहादीनां लाभः ॥ २३ ॥ सूर्यांग इति । सूर्यागं प्रागुक्तमेव । जिता राहुवर्तमाननक्षत्रम् । शेपं सुगमम् ॥ २४ ॥ पुच्छपटे यदादित्यो जीवांगे चंद्रमाः स्थितः ॥ यायी विजयते तत्र शकतुल्येपि वैरिणि ॥ २५॥ भास्करे राहुपृष्टस्थे मृगांके गुदमाश्रिते ॥ समयुद्धं भवेत्तत्र किंचिद्यायी जयी भवेत् ॥२६॥ सर्याचंद्रमसौ यत्र वज्रांगे समुपस्थितौ ॥ द्वयोस्तु वलयोस्तत्र वधो भवति निश्चितम् ॥ २७॥ पुच्छपटके इति । पुच्छपटकं प्रागुक्तमेव सूर्यागम् । जीवाझंजीवपक्षस्त्रयोदशक्षाणि। एवंविधे योगे संग्रामे इंदतुल्ये शत्री स्थिते सति स्वल्पवलोपि यायी गुणयुतो विज- यते । अर्थादधिकवलमपि जयति ॥ २५ ॥ भास्करे राहुपृष्ठस्थे इति । राहुपृष्ठनक्षत्र प्रागुक्तमेव सूर्यांगम्।गुदनक्षत्रं तु पंचदशमर्थम् अस्मिन् योगे सममेव युद्धं किंचिजयो यायिनः वाङ्मात्रम् ॥ २६ ॥ सूर्याचंद्रमसी यत्रेति । यदेव सूर्यांग तदेव वज्रांगम् । वज्रांगे यदि सूर्याचंद्रमसौ स्थितौ भवतः अस्मिन् योगे बलद्रयस्यापि क्षयः स्यात् ॥ ॥ २७ ॥ इति चत्रांगपंचके तृतीयांगमभिहितम् ॥ ३ ॥ रुद्रांगस्थे दिवानाथे राहुजिह्वांगतः शशी ॥ स्थायिनस्तु जय- स्तत्र भंगो भवति यायिनः ॥ २८ ॥ कपालस्थिते सूर्ये संपु- ·(९६) नरपतिजयचर्या-- टस्थो यदा शशी ॥ यायिना जीयते शत्रुरनायासेन नान्यथा ॥ २९ ॥ मस्तकस्थे दिवानाथे रात्रिनाथे गुदस्थिते ॥ यायी च विजयी युद्धे स्थायिनश्च पराजयः ॥ ३० ॥ राहु- शीर्षस्थितो भानुभीनुक्षेत्रे निशाकरः ॥ अन्योन्यविग्रहो घोरो जायते नरपालयोः ॥ ३१ ॥ यदा रुद्रांगसंयुक्तौ दिवानाथनि- शाकरौ ॥ बलद्वयं तदा याति शीघ्रतो यममंदिरम् ॥ ३२ ॥ इति पंचांगराहुकालानलम् ॥ रुद्रांगस्थ इति । राहुनक्षत्रोपलक्षितद्वाविंशतिनक्षत्रात् सप्तर्राणि रुद्रांगानि।जिह्वांग राहुनक्षत्रम् । शेष सुगमम् । भंग इति संग्रामात्सलायते ॥ २८ ॥ कपालसंस्थितेति । रुद्रांगस्यैव कपालत्वम् । संपुटसंज्ञा जीवपक्षे ॥२९॥ मस्तकस्थेति । मस्तकत्वं रुद्रां- गस्यैव गुदं पंचदशर्शम् ॥ ३० ॥ राहुशीर्प इति । भानुक्षेत्रं तु राहुनक्षत्रात्पोडशी- दिपट्नक्षत्रम् ॥ ३१ ॥ यदा रुद्रांगेति ॥ ३२ ॥ इति पंचांगराहुकालानलम् । अथ पडंगराहुः ॥ तद्वत्पडंगभेदेन ॥ पडेंगराहुचक्रम् ॥ रो मृ आ पु पु श्ले म राहुचक्रं वदाम्यहम्॥ मुखं हृदुदरं गुह्यं पुच्छं मस्तकमेव च ॥१॥ मुखैकं हृदये सप्त पड् ऋक्षाणि तथोदरे ॥ ऋक्षकं गुह्यगं तस्य षट् पुच्छे सप्त मस्तके ॥२॥ मुखाद्य- गस्य नामानि फलं चापि वदाम्य- धश्र अ. पू मू ज्ये हम् ॥ यथोत्तरक्रमेणैव चंद्रार्कभ्रमणेन च ॥३॥ यत्र धिष्ण्ये स्थितो राहुस्तस्य धिप्पयं प्रकीर्तितम् ॥ गलितं कर्तरी जिह्वा चंद्रांग वदनं तथा ॥ ४॥ राहुऋक्षाग्रतः सप्त भानि युक्तानि यानि च ॥ तानि संपुटसंज्ञानि कामांगहृदयं मतम् ॥ ५॥ हृदयाय स्थिता याश्च तारका रससंख्यया ॥ कामांग जठरं जीवं संपुटोदरसंज्ञकाः ॥६॥ उदराञ्चकनक्षत्रं मुखात्पंचदशं स्फुटम्।। कृ bobo अ चि -स्वा वि ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (९७) गुदमुद्भिलितं गुह्यं केतुश्चंद्रार्ककर्तरी ॥ ७ ॥ गुदाक्षाग्रतो यानि धिप्पयानि ऋतुसंख्यया ॥ पुच्छं सूर्यांगवांगं पृष्ठे मृत्युस्तथैव च ॥ ८॥ शेपाणि सप्तभान्यत्र मध्यस्थान्यास्यपुच्छयोः ॥ कपालं मस्तकं शीर्ष रुद्रांग भोग्यमंडलम् ॥एवं पडंगनामानि विज्ञेयानि विचक्षणैः ॥ ९॥ अथ पडंगराहुः तद्वत्पडंगभेदेनेति ॥ १ ॥ अंगविभागमाह । मुखैकमिति । अत्र जीवपक्षस्यैव विभागः कृतः जीवपक्षे आदिसप्तनक्षत्रं हृदयसंज्ञम् ७ तदने पट्नक्ष- त्राणि ६ उदरसंज्ञानि ॥२॥ ३ ॥४॥५॥६॥७॥ ८॥९॥ स्थिररूपस्थितो भानुश्चररूपस्तु चंद्रमाः ॥ क्रमेणेकैकशोगानां योगपदं वदाम्यहम् ॥१०॥ राहुववे स्थिते सूर्ये चंद्रे हृदय- संस्थिते ।। यायिनो विजयस्तत्र स्थायिनो भंग आहवे ॥११॥ मुखांगसंस्थिते सूर्ये चंद्रे चोदरगे रणे ॥ अग्रयायी जयेयुद्धे हेलया नात्र संशयः ॥ १२॥ भास्करे गिलितांगस्थे चंद्रे केत्वं- गसंस्थिते॥स्थायी भंगं समायाति यायी जयति सक्षतः॥१३॥ राहुऋक्षस्थितो भानुश्चंद्रे पुच्छांगसंस्थिते ॥ स्थायिनो विजयं युद्धे यायिनो मृत्युमादिशेत् ॥ १४ ॥ राहुजिह्वां गते सूर्ये चंद्रे रुद्रांगसंस्थिते ॥ चलावतॊ भवेत्तत्र सैन्ययोरुभयोरपि ॥ ''. ॥ १५ ॥राहुऋक्षस्थितो भानुश्चंद्रस्तत्रैव संस्थितः ॥न कश्चि- जयमाप्नोति सैन्ययोरुभयोः क्षयः ॥ १६ ॥ इति मुखादियो- गपट्टम् ॥ स्थिररूपस्थितो भानुरिति ॥ १० ॥ अधुना योगपटकमाह । राहुबक्के स्थितेति । सुगमम् ॥ ११ ॥ मुखांगसंस्थितेति । अत्र योगदये यायिनो जयः प्रोक्तः । जीवपक्षे चंद्रस्य स्थितिवशात् । किंचराहुववनक्षत्रमपि चंद्रांगम्।अग्रगामी यायिसंज्ञः ॥१२॥ भास्करे गिलितेति ॥ गिलिते राहुयुक्तेर्के केत्वंगं पंचदश नक्षत्रम् ॥ १३ ॥ राहु- धिष्ण्यस्थितेति । अत्र पडंगचके पुच्छसंज्ञा पोडशादिपके ॥ ११ ॥ राहजिहां गतेति । राहुधिष्ण्यात द्वाविंशतिमादिसप्तनक्षत्रं रुद्रांगम् उभयो राज्ञोः कटके शस्त्रपा- ७ ·(९८) नरपतिजयचर्या- तेन विना आकुलता भवति । परस्परं भयं मनुते अस्माकं कटके शत्रुः पतित इति ॥ १५॥ राहुधिष्ण्यस्थितो भानुरिति ॥ १६ ॥ इति मुखादिपट्कम् । हृदयस्थे दिवानाथे जठरस्थे निशाकरे ॥ निर्दिष्टः स्थायिनो मृत्युर्यायी भवति निर्बणः ॥ १७ ॥ हृदयस्थो यदा भानुः शशांको गुदमाश्रितः ॥ हेलया जयते यायी स्थायी च म्रियते रणे ॥१८॥ हृदयस्थे दिवानाथेति । हृदये जीवपक्षस्यादिसप्तनक्षत्रे जठरे जीवपक्षे सप्तनक्षत्रा- दुपरि पटनक्षत्रे यथाक्रमं सूर्ये चंद्रे स्थिते अस्मिन् सति यदि युद्धं तदा स्थायिसंज्ञस्य मृत्युः स्थायी पश्चात्क्षेत्रगामी पश्चाद्वादकारी वा स्थायी पौरसंज्ञो वा राजा । अस्मिन योगे स्वजयोपायं कुर्यात् पुरपतिः भक्ष्याभक्ष्यं भटस्य विचार्य अन्य पुरनाथं कुर्यात् । अथवा पौरो राजा सकलवलैः समवेतः परचक्रागमोपरि भूवलं पृष्ठतः कृत्वा पतेत् । स्वयमेव यायी भूयात् । यतः प्रथमघातकारी यांयिसंज्ञः कथितः ॥ १७ ॥ हृद- यस्थे दिवानायेति ॥ १८ ॥ कामांगस्थे दिवानाथे पुच्छषट् निशाकरे ॥ स्थायिनो विजय- स्तत्र यायिनश्च पराभवः ॥ १९ ॥ संपुटस्थो यदादित्यो रुद्रांगे चंद्रमाः श्रितः ॥ यायी च भंगमाप्नोति किंचित् स्थायी जयी रणे॥ २० ॥ कामांगस्थेदिवानाथे चंद्रे राहुमुखस्थिते ॥ संग्रामे विजयी स्थायी यायिनो भंगमादिशेत् ॥ २१ ॥ हृदयांगे यदा युक्तौ चंद्रादित्यौ व्यवस्थितौ ॥ दैत्यानपि जयेद्यायी किंपुनर्मा- नवं वलम् ॥ २२ ॥ इति हृदयादियोगषटम् ॥ कामांगस्थे दिवानाथेति । कामांगं जीवपक्षस्यादिसप्तमं पुच्छपटकम् मृतपक्षस्यादौ पट नक्षत्रम्॥१९॥संपुटस्थो यदेति । संपुटं जीवपक्षस्याऽदिमसप्तकम् । रुद्रांग मृत- पक्षस्यांतिमसप्तकम् ॥ २०॥ कामांगस्थ दिवानायति । कामांगं जीवपक्षस्यादिसप्तकं तत्रस्थे रवौ ॥ २१॥ हृदयांगे यदा युक्ताविति । किंच जीवपक्षे अंगद्दयेपि सूर्या- चंद्रमसौ यदा भवतस्तदा यायिनामेव जयः । यायी परचक्रागमः । तया च ललः । यावत्स्वविपये सीमा नागर इह तावदुच्यते राजा । लभते स यायिसंज्ञां स्वविषयसीमां परित्यज्य ॥ २२ ॥ इति हृदयादियोगपट्कम् । उदरस्थे दिवानाथे निशानाथे गुदस्थिते ॥ समं युद्धं भवेत्तत्र किंचिद्यायी जयी रणे ॥ २३॥ संपुटस्थो यदा भानुः पुच्छे भवति चंद्रमाः ॥ यायिभंगो जयी स्थायी तन काले न संशयः ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (९९) ॥ २४ ॥ कामांगस्थः सहस्रांशुमस्तकस्थो निशाकरः ॥ याता भंगसवाप्नोति स्थानवासी जयी रणे ॥ २५ ॥ भानावुदरगे यत्र निशेशो राहुक्क्रगः ॥ अग्रयायी क्षयी तत्र स्थाता जयति नान्यथा ॥ २६ ॥ स्वभीनूदरगो भानुहृदये तारकाधिपः॥ अनायासेन संग्रामे यायिनो जयमांदिशेत् ॥ २७ ॥ अथोदरादियोगपट्कमाह । उदरस्थे दिवानाथेति । उदरे जीवपक्षस्योत्तरपट्के । मुदे पञ्चदशनक्षत्रे संपुटस्थो यदेति । संपुटे जीवनपक्षस्यांत्यपट्के । पुच्छे मृतपक्षस्यापि पटके ॥ २४ ॥ कामांगस्थः सहस्रांशुरिति । कामांगस्थे जीवपक्षस्यादिसप्तके मस्त- कस्थे। मृतपक्षस्यांतसप्तके ॥२५॥भानायुदरगेति । जीवपक्षस्यादिसप्तनक्षत्रे उदरसंज्ञे रविः अग्रवादी यायी क्षयी न जयतीत्यर्थः। स्थायी जयति ॥२६॥ स्वर्भानूदरगेति । राहूदरांग जीवपक्षस्यावसानपटूकम् । हृदयांग जीवपक्षस्यादिसप्तकम् ॥ २७ ॥ उदरांगे यदा युक्तौ चंद्रादित्यौ व्यवस्थितौ ॥ तदा संधिर्न संदेहः - सैन्ययोरुभयोरपि ॥ २८॥ इत्युदरादियोगपट्कम् ॥ केतुधिष्ण्य- स्थिते सूर्ये चंद्रे पुच्छांगसंस्थिते ॥ यायिभंगो जयी स्थायी भापितं ब्रह्मयामले ॥ २९॥ गुदे तीक्ष्णांशुसंयुक्त कपालस्थे निशाकरे ॥यायी च भज्यते तत्र स्थायी जयति नान्यथा ॥३०॥ गुदर्भसंस्थिते सूर्ये राहुऋक्षस्थितः शशी ॥ महाहवो भवेद्धोरः किंचित् स्थायी जयी रणे ॥ ३१ ॥ भानुरुद्विलिते ऋक्षे शश- भृत्संपुटे तदा ॥ यायिनो विजयस्तत्र स्थायिनो भंगमादिशेव ॥ ३२ ॥ गुह्यांगे वर्तते भानुर्जठरे रोहिणीपतिः॥ दंडयित्वा रिपोःसैन्यं याताभ्येति निजालयम् ॥ ३३ ॥ उदरांगेति । उदरांग जीवपक्षस्यावसानपकम् । तत्र रविचंद्रौ। अस्मिन् योगे यात्रा 'शत्रुसमागमो वा तदा संधिरेव॥२८॥इत्युदरादियोगपटकम्॥अय गुदादियोगपट्कमाह । केतुधिष्ण्यस्थितेति। के त्वंगपंचदशमं नक्षत्रम् । पुच्छांगपोडशादिपट्॥२९॥ गुदे तीक्ष्ण- मिति । गुदांगराहुनक्षत्रात् पंचदशमम्। कपालं मृतपक्षे अवसानसप्तक्षम् ॥३०॥गुदर्केति। सुगमम् ॥३शाभानुरुद्गिलितेति । उद्गिलितं गुद पंचदशमम् ।संपुटसंज्ञं जीवपक्षस्पादि- सप्तकम् ॥३२॥ गुह्यांगेति । जठरं जीवपक्षस्यावसानपट्कम् ॥ ३३ ॥ - ·(१००) नरपतिजयचर्या- गुह्ये दिनकरो यत्र तत्र वै यामिनीकरः ॥ समं युद्धं भवेत्तत्र किंचिदागंतुके जयः ॥ ३४ ॥ इति गुदादियोगपट्टम् ॥ सूर्या- गस्थः सहस्रांशुर्जिह्वायां शीतगुः स्थितः ॥ स्थायिनो विजयं विद्यात् यायिनश्च पराभवः ॥ ३५॥ पुच्छक्षेत्रे स्थितो भानू रुद्रक्षेत्रे तु चंद्रमाः॥यायिनो मृत्युमायांति जयलाभौ च स्थायिनः ॥ ३६ ॥ पुच्छष? यदा भानुः कामांगे चंद्रमाः श्रितः॥ यायी विजयते तत्र शक्रतुल्येपि वरिण ॥ ३७॥ अंशुमाली भवेद्वत्रे जठरे तु सुधाकरः ॥ आदत्तेऽरिश्रियं जित्वा सर्वान्यायी रणां- गणे ॥३८॥ गुह्ये दिवाकरोति । गुह्यं गुदमिति पंचदशमम् । आगंतुको यायी किंचित् जयेत् ॥ ॥ ३४ ॥ इति गुदादियोगपटकम् । अथ वज्रांगयोषट्कमाह । सूर्योगस्थ इति॥ ३५॥ पुच्छक्षेत्रेति । पुच्छांग मृतपक्षस्यादिपटकम् । रुद्रांग राहुनक्षत्रम्॥३६॥पुच्छपट्केति । कामांगं जीवपक्षस्यादिसप्तकम् ॥३७॥ अंशुमालीति । पुच्छपटकं मृतपक्षस्यादिपपनक्ष- त्रम् । जठरांग जीवपक्षस्यावसानपण्नक्षत्रम् ॥ ३८ ॥ भास्करे राहुपुच्छस्थे मृगांके गुदमाश्रिते ॥ समं युद्धं भवेत्तत्र किंचिद्यायी जयी भवेत् ॥ ३९ ॥ सूर्याचंद्रमसौ यत्र वजांगे यदि संस्थितौ ॥ सैन्ययोरुभयोस्तत्र वधो भवति मिश्रितः॥४०॥ इति वज्रांगषटुम् ॥ रुद्रांगस्थे दिवानाथे रुद्रजिह्वांगगः शशी ॥ स्थायिनस्तु जयस्तत्र भंगो भवति यायिनः ॥ ४१ ॥ राहुशीर्ष- स्थिते मित्रे शशांके हृदि संस्थिते ॥ विना युद्धेन गृह्णाति यायी करमरिश्रियः॥४२॥ भास्करे राद्विति । गुदर्भ राहुनक्षत्रात्पंचदशम् ।। ३९॥ सूर्याचंद्रमसाविति वज्रांग मृतपक्षस्यादिपकम् । तेन किम् ।मृतपक्षे यदि सूर्याचन्द्रमसौभवतः। अत्रयोगे नागरया- यिनृपसैन्यद्वयवधः॥४०॥ इति वज्रांगयोगपट्कम् । अधुना पडंगे पष्ठयोगमाह । रुद्रां- गस्ये दिवानायेति । रुद्रांगं मृतपक्षेतिमसप्तकम् । जिहांगं राहुनक्षत्रम् ॥४१॥राहुशीर्ष- स्थितेति । राहुशी मृतपक्षस्यांतिमसप्तके । हृदयांग जीवपक्षस्यादिसप्तकम् ॥ १२ ॥ कपालसंश्रितः सूर्यः संपुटस्थो यदा शशी ॥ यायिना जीयते शत्रुः स्थायिनो भंगमादिशेत् ॥ ४३ ॥ कपालसंस्थिते सूर्ये ·'bstb जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१०१) धिष्ण्यनाथे गुदस्थिते ॥ यायिनो विजयो युद्धे स्थायिनस्तु परा- जयः ॥ ४४ ॥ राहुशीपस्थितो भानुः पुच्छक्षेत्रे निशाकरः॥ अन्योन्यविग्रहं घोरं युद्धं भवति दारुणम् ॥ ४५ ॥ दिनेशो राहु- रुद्रांगे चंद्रस्तत्रैव संस्थितः ॥ विनाशं कोशराष्ट्रस्य यायिनो मृत्युमादिशेत् ॥ ४६ ॥ इति कपालादियोगयटम् ॥ इति याम- लीयस्वरोदये पडंगयोगपट्टम् ॥ कपालेति । कपालं मृतपक्षे अवसानसप्तकमेव । संपुटसंज्ञं जीवपक्षे अंतिमपटकन- क्षत्रम् ॥ ४३ ॥ कपालसंस्थितेति । कपालांग मृतपक्षे अंतिमपटकम् । गुदसंज्ञ राहुभा- पञ्चदशमम् ॥ ४४ ॥ राहुशार्पस्थितेति । राहुशी मृतपक्षस्य अंतिमसप्तकम् । भानु- क्षेत्रं मृतपक्षस्यादिपटकम् । एतावता किम् । मृतपक्षे द्वावपि स्थितौ ॥४५॥ दिनेशेति । मृतपक्षेअंतिमसप्तके चंद्रादित्यौ तदा नागरस्य कोशराज्यविनाशःयायिनो मृत्युः॥४॥ इति नरपतिजयचर्यास्वरोदये पंडगराहुकालानलम् । हृदयादीनि चांगानि जिह्वांतानि क्रमेण च ॥ दशसंख्यान्यह वक्ष्ये राहुचक्रस्य मध्यतः॥१॥ पुष्पितं फलितं चैव निष्फलं झटित गुदम् ॥ राजसं तामसं वृद्धं मृतं जिह्वां क्रमेण च ॥२॥ पुष्पिते त्रीणि चत्वारि फलिते निष्फले त्रयम् ॥ झटिते त्रीणि ऋक्षाणि गुदे चैकं भवेत्तथा ॥ ३ ॥ राजसे त्रीणि ऋक्षाणि तामसे च तथा त्रयम् ॥ वृद्धे चतुष्टयं त्रीणि मृतौ चैकं तथा मुखे ॥ ४॥ त्रीणि पुष्पितऋक्षाणि क्षमलाभकराणि च ॥ शत्रु- भंगो भवेयुद्धे यात्रा मासेन लाभदा ॥ ५॥ अथ राहुभादीनाम् अष्टाविंशतिनक्षत्राणां दशांगभेदेन दशांगराहुकालानलं वदति । हृदयादीनीति ॥ १॥ पुष्पितमिति ॥ २ ॥ ३ ॥२॥ क्रमेण नक्षत्रांगसंख्याफलमाह । त्रीणि पुष्पितऋक्षाणाति । जीवपक्षस्यादित्रिनक्षत्राणां पुष्पितसंज्ञा । तत्र यात्रा द्विधांग- भेदेन० जीवपक्षे क्षपानाथे मृतपक्षे स्थिते खावित्यनेन योगेन । अथवा राहुवनस्थिते सूर्य चंद्रे कामांगसंस्थित इत्यनेन च जीवपक्षस्य आदित्रिनक्षत्राभ्यंतरे यायिनो राज्ञो यात्रा क्षेमलाभकर्ती शत्रोः पराजयः इदं फलं मासेनैव यात्राफलमिति ॥५॥ ततश्चत्वारि धिप्पयानि पक्षकेन फलंति च ॥ गजवाजिधनं देशं यायी तु लभते ध्रुवम् ॥ ६ ॥ अफलाख्यत्रिधिष्ण्येषु पण्मासे ·नरपतिजयचर्या- (१०२) यायिनं प्रति ॥ संधि सेवां तथा देशं यायी प्राप्नोति निश्चितम् ॥७॥ फलं प्राप्नोति वर्षेण झटितैश्च त्रितारकैः ॥ गोधनान्यरि- दानां यायी लुंठति च ध्रुवम् ॥८॥ ततश्चत्वारि धिष्ण्यानीति । द्विधांगभेदेनैव यातुनृपस्य जीवपक्षे त्रिपुष्पितऋक्षाने तेन चतुर्पु नक्षत्रेपु फलितसंज्ञेषु यात्रा पंचदशदिनाभ्यन्तरे गजवाजिदेशधनानि ददाति यायिनो नृपस्य ॥ ६॥ अथ तृतीयांगयोगफलमाह । अफलाख्येति । पडंगभेदे उद- रांगे यदा युक्तौ चंद्रादित्यौ इत्यर्थेन यदि यायी जीवपक्षे अफलाख्यधिष्ण्यत्रितये परविपयं याति तदा पण्मासात् थायिनागरयोः संधिर्भवति । एवं यायिनो नृपात स्थायी देशं प्रामोति जीवनमित्यर्थः सेवां च प्राप्नोति अर्थाद्यायी स्थायिनो जीवनं दत्त्वा सेवां स्वीकृत्य पण्मासाद्गृहमभ्योति । एवं तथा बृहद्यात्रायां पाइगुण्ये संधिरादौ परिपणरचित इति पाइगुण्ये संधिः कथम् । निश्चलो भवति परिपणरचितः परिपणेन दानेन स्थिरो भवति । विना दानेन संधिः स्थिरो न स्यात् ॥ ७ ॥ अथ चतुर्थागमाह । फलं प्राप्नोति । जीवपक्षे अंतिमत्रितारके झटितसंज्ञे याता औरवृन्दानां गोधनानि गाश्च धनानि च लुठयते । इदं फलं वर्षेण भवति । तत्र विशेषः । गुदे संतिष्ठते भानुर्जठरे रोहिणीपतिरिति योगेन गतो राजा दंडयित्वा रिपोः सैन्यं पुनरभ्येति ।जीवपक्षब- लात् ।। ८॥ गुदऋक्षे जयं लक्ष्मी पद्मिनीं प्रियवादिनीम् ॥ रूपयौवनसंपन्नां स्त्रियं प्राप्नोति निश्चितम्॥९॥ अथ पंचमांगफलमाह । गुदऋक्षेति । राहुनक्षत्रात्पञ्चदशर्तम् । तदपि जीवनपक्षे निर्दिष्टम् । चन्द्रादित्यौ यदा युक्तौ जीवपक्षे व्यवस्थितौ । तत्र क्षेमं जयो लाभ इत्यनेन गुदः यदि यायिबलमाश्रित्य विजिगीपू राजा परपुरं याति । तदा यायिवलोक्तं फलं मामोति । अधिकं परपुरनिवासिनो जयलक्ष्मीमिव मनोरमां रूपयौवनसंपन्नां कन्यां प्रामोति । मासेन यात्राफलं भवत्तीति । गुदनक्षत्रस्य वलात् । अथ पष्ठांगफलमाह । मृतपक्षे आदौ त्रीणि नक्षत्राणि राजससंज्ञानि । तत्र यात्राफलं . ॥ विग्रहस्येति । राजसाख्यैर्मतपक्षे यदि चन्द्रादित्यौ । हृदयादीनीति हृदयांगमारभ्य जिद्वापर्यंतं दश- संख्यान्यंगानि राहुचके राहोर्वदामीत्यर्थः । तेपां दशांगानां नामान्याह । पुष्पितं फलितमिति । राहुभुक्ताणि यानि जीवपक्षसंज्ञानि तदारभ्य दशांगानि. विभक्तानि । तत्र राहुस्थितनक्षत्राग्रतः जीवपक्षीदि हृदयादिसंज्ञकानि । पंचांगपडंगचके विभ- क्तानि सन्ति । पुनस्तान्येवांगानि दशांगेन विभज्यंते । तया च । हृदयसंज्ञकान सप्त ऋक्षाणि । तन्मध्ये आदी प्रयाणां पुष्पितसंज्ञा । तस्मिन्नक्षत्रे राज्ञां यात्राफलमाह। त्रीणि पुष्पितऋक्षाणीति । सुगमम् । ततो हृदयांगेपु पुष्पितसंज्ञा । ततश्चत्वारि धिष्ण्पानीति । एतेषु चतुर्पु नक्षत्रेषु परपुरग्रहणकामी नरपतिर्यदि प्रस्थितो भवति ।

·. . जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१०३). तदा मासेन गजवाजिधनानि लभते । गजस्य वाजिनोधनस्य वा दंडेन लाभः । संग्रामे यायी जयीभवति । अन्योपि याता धनानि लभते ।अथ जीवपक्षांगेपि हृदयाख्यसप्त- नक्षत्राग्रे पण्नक्षत्राण्युदरसंज्ञकानि । तत्रादित्रयाणां निःफलसंज्ञा । तत्फलम् । अफले : त्रिष्विति जीवपक्षेपिअफलसंज्ञकनक्षत्रे यदि परदेशप्रतिराजा यायी भवति तदा तद्राज्ञः सकाशात् यायी परपुरनाथात्संधि लभते। सेवांचलभते तथा आदेशं च आज्ञां देशं वा इदं.. निश्चितमेव । परं पण्मासपरिमितकालेन । अफलादने त्रीणि नक्षत्राणि झटितसंज्ञकानि । तत्र गतस्य फलम् । फलं प्रामोतीति । अत्र गतस्य यायिनो वर्षेण फलं भवति । इति तात्पर्यम् । जीवपक्षाभ्यंतर एव गुदसंज्ञं नक्षत्रम् । तत्र गतस्य फलम् । गुदले जयं लक्ष्मीति । यायी,जयं प्राप्नोति । जयलक्ष्मी च । तदुपरि यथायोग्यां पद्मिनी प्रियवा- दिनी रूपयौवनसंपन्नां स्त्रियं पामोति । यथायोग्यामित्यत्र म्लेच्छाधिपतयः शत्रुभूप- तीनां स्त्रियमभिलपंति कन्यां वा तदर्थोपन्यासोयम् । जीवपक्षंगान्यभिहितानि एतदुपरि मृतपक्षे अंगानि कल्पयित्वा फलानि । तत्र राहोगुदाने पऋक्षाणि तत्रादौ त्रयाणां राजससंज्ञा । तदने त्रयाणां तामससंज्ञा । ततश्चतुण्णी वृद्धसंज्ञा । ततस्त्रयाणां मृतसंज्ञा। तदने राहुनक्षत्रे जिज्ञासंज्ञा ॥९॥ विग्रहस्य भवेद्वृद्धियुद्धे भंग- ॥ रोगपीडा ॥ दशांगराहुकालानलच०॥ भवेद्वर्ष राजसाख्यैस्त्रिता जिद्दा १ पुष्पितं ३ फलितं ४ रकैः ॥१०॥ हस्त्यश्वपुत्र- मित्रादि देशकोशपरिग्रहाः॥ षड्भिर्मासैर्विनश्यति यायि- नस्तामसत्रये ॥११॥ ताम- सोये चतुष्के च तारका वृद्धसंज्ञकाः॥सर्वनाशकराः है प्रोक्ता मासकेन न संशयः ॥ ॥ १२ ॥ ततस्त्रिमृत्युऋक्षाणि राज्ञां मृत्युकराणि च ।। अर्थनाशश्च युद्धं च पक्षैकेन फलं स्मृतम् ॥ १३ ॥ युद्धे भंगं महाभीति- ईठयनाशं कुलक्षयम् ॥ सद्यो मृत्युः लभेयायी राहुचक्रे सुनि- श्चितम् ॥ १४॥ इति दशांगराहुकालानलशुभाशुभफलम् ॥ स्तथैव च मृत३ निःफलितं ३ झटितं ३ 2ी ·(१०४) नरपतिजयचर्या- एषां पंचानां क्रमशः फलमाह । अथ राजसाख्यफलम् । विग्रहस्येति । वर्षपर्यंत यात्रासमाप्तिः परमतेन क्रमेण दिनदिने वर्षपर्यंत विग्रहवृद्धिर्भवति । युद्धस्य न निवृत्तिः। तत्र कदाचिद्रोगपीडा तदुपरि यात्रा परिसमाप्तिसमये युद्धं भवति । तस्मिन् युद्धे भंगः पलायमानः स्वदेशमायाति ॥ १० ॥ अथ तामसाख्यफलम् । हस्त्यश्वेति । यदि गर्वात् कोशबलसंपन्नः परपुरजयाय गच्छति तदा पण्मासैखे एतानि फलानि लभते हस्त्यश्वपुत्रमित्रादयः प्रतिपक्षाहता विनश्यति । स्वयं तु परदेशगतो जेतुम् । अत्र स्व- राज्ये तत्पश्चात् परिग्रहादयोंतः पुरचराविलीयते । मृता भवति ॥११॥ अथ वृद्ध- संज्ञांगफलमाह । तामसोग्रेति ॥ १२ ॥ अथ मृत्युफलमाह । सर्परूपी राहुः तन्मुखा- सन्नतया तदभिमुखतया च तस्य विषफूत्कारात् मृतनक्षत्राणि । तेषां फलम् । ततस्त्रि- मृत्युरिति ॥ १३ ॥ अथ जिह्वाफलमाह । युद्धे भगमिति ॥ १४ ॥ इति नरपतिजय- चोटीकायां जयलक्षयां दशांगराहुः । युद्धकाले यदा शीघ्रं यात्रायोगो न लभ्यते ॥ उत्पाद्यौ तौ तदा शीघं तत्कालेंदुदिवाकरौ ॥१॥इप्टनाड्यो हता धिष्ण्यैः षष्टि- भागातशेपके ॥ अश्विन्यादीदुभुक्तेन फलं तात्कालचंद्रमाः ॥२॥ चंद्रवत्साधयेदमृक्षस्थं चेष्टकालिकम् ॥ यतोहोरात्रमध्ये तो विनातौधिष्ण्यमंडले ॥३॥ युद्धकालेति । प्रत्यासन्ने परचक्रं आवश्यके परपुरगमने यदि यात्रायोगः स्थिरचके न लभ्यते । तदा तत्काले कोथः । मृतपक्षेपि अयोगलाभे उदयादिवाकरेंदू शीघ्रावु- सादनीयौ । कस्मिन् काले जीवपक्षो लभ्यते जीवपक्षे प्राप्ते तदा तत्काले चंद्रादित्यौ राहुकालानलचके हृदयायंगें ज्ञातौ भवतः ॥ १॥ तदर्थ तत्कालीकरणमाह । रव्या- दीनाम । इष्टनाध्यति । अस्मिन्नक्षत्रे तो रवींद तत्कालनक्षत्रस्यौ ज्ञातव्यौ भवतः । तत्र करणं यथा । अश्विनीनक्षत्रस्य घटी २ पल १५ इष्टनाड्यो हता धिष्ण्यरित्या- दिकरणेन गुणितं जातं ६० ॥ ४५ । पष्टया भक्ते लब्धं नक्षत्रमेकं १ गतं तदानीं भर- णीस्यचंद्रो जातः । एवं क्रियमाणे अश्विनीप्रारंभसमयात आश्चिन्यतं प्राप्य तत्काले अश्विनी रेवती च भुक्त्वा भरणीगतश्चंद्रः। एवं सर्वेपु नक्षत्रेषु तत्कालिकीकरणम् । अथान्यत् । यदा पुष्यादिघीपु तत्करणम् । तत्पुष्यभुक्तघाटकाचतस्रः ४ पलानि ५४॥ इष्टनाड्यो हता,धिष्ण्यरित्यनेन गुणिते जातम् १३२ । १८ । उपरि पष्टया भागे लब्ध नक्षत्रद्वयं २ शेपम् । १२ । १८ । भोग्यनक्षत्रस्य । अत्र पश्चात् भुक्तनक्षत्रं चंद्रस्य सप्त तेन सह नवभुक्तनक्षत्राणि तत्काले मघायां चद्रोस्त ॥ २॥ तया.। चंद्रवत्साधयेदकम् । अथ सूर्यस्योदाहरणम् । रोहिण्याः १० पूर्ववत्सप्तविंश- तिगुण्या २७ जातं ५४ लब्धं ९ शेप रोहिणीनक्षत्रचतुःसंयुक्तं जातम् १३ । । ० ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१०५) हस्तनक्षत्र घटी० प० ३ तत्र सुमतिविचारेण कन्याराशौ तत्कालसूर्यः एवं भौमादयोपि कार्याः आचार्यस्य सूर्याचंद्रमसोः प्रयोजनम् ॥ ३ ॥ स्थिरचक्रे मया प्रोक्तं चंद्रादित्यफलाफलम् ॥ परचक्रेप्यनेनेव प्रकारेण फलं वदेत् ॥ ४॥ सर्वेषु शुभकार्येषु यात्राकाले विशे- पतः॥ सर्वकाले शुभश्चंद्रो ज्ञेयो हृदि गुदोदरे ॥ ५॥ मुखपुच्छ- कपालस्थे शशांके राहवक्रगे ॥ बंधनं हानिमृत्युश्च सर्वकार्येषु जायते॥६॥ गुदसंपुटगे चंद्रे विवाहे. नंदति द्वयम् ॥ नःस्वं विद्वेप- वैधव्यं मुखे पुच्छे च मस्तके ॥७॥ पुष्पिते फलिते धिष्ण्ये प्रश्न- काले शशी शुभः ॥ अफले झटिते मध्यो मृत्युःशेषांगके विधौ॥८॥ स्थिरचके मया प्रोक्तामिति । स्थिरचक्रे पंचांगपडंगदशांगे 'चंद्रादित्यभ्रमेण फला- फलमुक्त स्थिरचक्रमिति किं यतोरविर्जीवांगे मृतांगेपि पृथक मासपटकं तिष्ठति।अतः स्थिरचक्रम् इदं तत्कालचक्रं चरचक्रम् । यतो दिने दिने चतुर्दशदिनपर्यंतं यस्मिन्नृक्षे प्रवर्तमानस्तदारभ्य सप्तविंशति नक्षत्रं भुंक्ते । चंद्रः पुनरेकनक्षत्रस्थः सप्तविंशतिनक्षत्रं भुक्ते । अतस्तत्काले चंद्रादित्यो समुत्पाद्य यायी स्थायी बलं देयम् ॥ ४ ॥ सर्वेषु शुभकार्यविति । मुखपुच्छकपालस्थेति । श्लोकदयस्याओं जीवपक्षः । मृतपक्षसा- मर्थ्यात् । यतो हृदयादि अंगत्रयं जीवपक्षे मुखाद्यंगत्रयं मृतपक्षे ॥ ५॥ ६ ॥ अथ शुभकार्ये फलमाह गुदसंपुटगेति । नंदति द्वयं वरकन्याद्वयम् ॥७॥ अथान्यच्छुभफल- माह । पुष्पिते फलितेति ॥ ८॥ ऊर्च च खेचरं चक्रमधो भूचरमुच्यते ॥ उभयोःसंनिपातेन राहु- कालानलं मतम् ॥९॥न लोभन भयःनेहैन देयं कार्यकारणैः। कालानलमिदं चक्रं गोपनीयं प्रयत्नतः॥ १० ॥ चिरकाल- स्थिते भुक्ते सुपरीक्ष्य पुनः पुनः ॥ तस्मिञ् शिष्ये प्रदातव्यं राहुकालानलात्मकम् ॥ ११॥ इति श्रीनरपतिजयचर्यायां स्वरो- दये राहुकालानलचक्र समाप्तम् ॥ अथान्यदाह । ऊर्ध्वं तु खेचरमिति । ग्रंथे प्राप्तावसरे व्याख्यायते ऊर्व तु खेचर चक्रमिति किं जीवपक्षचक्रं प्रथममुक्तं पश्चान्मृतपक्षचक्रम् । उभयोरूधिरत्वात खेचरचक्रमुच्यते । यत उक्तमुत्तरार्द्धश्लोके । उभयोः सन्निपातेनेति । भूचरगाः खेचरगा अपि प्रोक्ताः । चक्रपाणिना कल्पलतायाम् । “भूचरसंस्थाः खेटा उक्ताः स्वर्भानुमा- गंगा ये हि । दिनकरमार्गोपगताः खेचरचक्राश्रिताः पूर्वः । ” ये स्वर्भानुमार्गगाः वक्रगतयः ते भूचरसंज्ञकाः । ये दिनकरमार्गोपगताः कोर्थः शीघ्रगतयस्त खेचरा ग्रहाः ·(१०६) नरपतिजयचर्या- खेचरसंज्ञकाः । अथवा राहुमार्गगाः यस्मिन्नक्षत्रे राहुः संचरात । तत्सम्मुखानि नक्ष- त्राणि चतुर्दशतत्संस्थिता ग्रहाः भूचरसंज्ञकाः ये च राहुगतनक्षत्रादने चतुर्दशनक्ष- त्रस्थाः खेचरसंज्ञकाः तैर्ग्रहपि यायिस्थायिबलमुक्तम् । यथा । कृत्तिकास्थो राहुस्तदने रोहिणीप्रभृतिचतुर्दशनक्षत्रस्थाः खेचरसंज्ञकाः। भरणीप्रभृतिवामं भरणीअश्विनीरेवती- त्यादिक्रमेण चतुर्दशनक्षत्रस्था ग्रहाः भूचरसंज्ञकाः । अनेनाभिप्रायेण मया राहुकाला- नलचके द्विधांगे ऊर्ध्वाधरतया खेचरभूचरचक्रमुक्तम् । अत एव तत्काले रविचंद्रौ तत्काल नक्षत्रगतावानीय पडंगैः पापारिष्टकराँगैर्मृगयासिद्विरुक्ता । येन च मृतपक्षे यायी भज्यते म्रियते । सैन्यक्षयं याति सैन्यावादियोगैर्मृगयासिद्धिर्भवति । स्थायी भंगादियोगैरपि । यत्र कुत्रापि खेचरभूचरचक्रं मृगयायै च प्रोक्तम् तत्रापि इदमेव । यथा भूचरचके खेचरचक्रे यायिस्थायिबलम् । “भूचरचक्रगाः पापा स्थायी जयति विद्विषः । थायी खेचरचक्रे च जयदाः शुभदायिनः । यायी भंगमवामोति भूचरस्थैः शुभाशुभैः । नागरो जयमाप्नोति सैन्याढ़े च क्षयं गते । यायी विजयते नून खेचरस्थैः शुभाशुभैः । स्थायिन सक्षतस्यापि जायतेऽत्र बलक्षयः। भूचक्रगैः शुभैः खेटः पापैः खेचरमाश्रितैः । बलद्वय क्षयं याति राज्ञो जीवितसंशयः । मिश्रं फलं वदेन्मित्रै चरे खेचरे गतैः । शुभाशुभैईयो राज्ञोरवश्यं स्थायियायिनोः।” एतैः श्लोकार्थः भूचरसंज्ञ खेचरजीवपक्षमृतपक्षविषयमित्युस्माकं मते । इति तात्काले राहुकालानले खेचर- भूचरचक्रम् । अथ त्रिधा चतुर्दशांगराहुचक्रमुच्यये । कुमारविजये । चातुरंगसूच- नायां चतुर्दागराहुः । “शलाकासप्तके चके मुखे देयं च सप्तकम् ७ ॥राहोः स्कंधे च सप्तैव सप्त चैव तथोदरे ७॥ कटिदेशे तथा सप्त ७ चातुरंगकनामके । राहुऋक्षादितः स्थाप्या सृष्टिमार्गव्यतिक्रमे । योधऋक्षगतं यत्र ज्ञेयं तत्र शुभाशुभम् । मुखे मृत्युभयं स्कंधे जयं चैव तथोदरे । कटौ पातभयं प्रोक्तं चिंतनीयं च संगरे । मुखऋक्षगते योधा जीवयोगे तु मध्यमः । शनियोगे शिरश्छेद भौमयोगे महत् क्षतम् । पलायते कवियुती नातिभद्रं शशांकजे । मृत्युश्चंद्रमसो योगे शस्त्रं त्यजति केतुना । महदेपकरो भानुश्चातु- रंगगते सति । " मुखादिसप्तनक्षत्रे यदि योदा युद्धाय गतो भवति । तन्नक्षत्रस्थैजीवा- दिग्रहर्यत्फलमुक्तं तदवधार्यम् ॥ इति मुखग्रहयोगः । स्कंध ऋक्षगतो योधा जीवेन जयदो भवेत् । शुक्रे शस्त्रपरित्यागी भंगी सूर्यसुतेन च । पादस्खलनदो वोधः सूर्यः शत्रु वशं नयेत् । गावच्छेदकरो भौमः शस्त्रं भ्रंशयते विधुः । स्वशस्त्रतो मृति याति केतुयोगे न संशयः । इति चातुरंगे स्कंधगतयात्राफलम् । “उदुरसंगतो योधा जीव- योगे महाजयः । शुक्रेण सम्मुखः शत्रुः समयुद्धं शनैश्चरे । रवियागे जयं विद्यात् सपा- पेंदोभयं भवेत् । पर जयति भौमेन चंद्रजेचातिशूरता।युद्धे संधिकरः केतुर्योधयो रुभयो रणे । इत्युदरगतग्रहयोगफलम्। कटिदेशगतोजीवो घातं न कुरुते रणे । समताभार्गवे योगे शनियोगे महद्भयम् । सूर्ये शत्रवशित्वं च चंद्रे हानिर्विनिर्दिशेत् । मारयति रणे भीमो बुधालेशंकरोति चोपलायनकरः केतुर्धर्मकेतुस्तृतीयके। विंशतिस्या शिखी केतु- ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१०७) त्रयोविंशतिनाशकृत् । पंचधा केतवस्त्वते महोग्रा ब्रह्मणः सुताः। अन्यशास्त्रोदिता संख्या न संग्रामे फलप्रदा । कवियुद्धे इंदयुद्धे चातुरंगे महाहवे। चिंतनीयं प्रयत्लेन गणकैर्जयकांक्षिभिः" इति चातुरंगकेतवः । अथ चतुर्दशांगगूढचक्रम् "शलाकासप्तकं चक्र लिखेत्वस्थानतः सुधीः । चतुर्दशांगचक्र च महागूढामति स्मृतम् । दिनभात्क- ल्पयेदंगनामानि च चतुर्दश । आद्यः शलं१ त्रयं ३ कीलं द्वयं लोल दयं मतिः २। विजयी हे २ दे कुलाख्यं २ कूलं चैव इयं स्मृतम् । त्रयं पाली ३ मृतिस्त्रीणि ३ चोल्का द्वे २ द्वे विनाशकः । वज्रे द्वे २ तु हनुश्चकं १ दंष्ट्राप्येक १ मुदाहृतम् । यदंगे योधभं तिष्ठेयुद्धकाले फलं वदेत् । अस्त्रं त्यजति शूले च कीले विजयमादिशेत् । शूरो धावति लोलस्थे मतिस्थो घातपंचकः । विजये विजयी योधः कूले चैव पलायनम् । ऋरे हानी रणेघातात्पालिस्थे शत्रुसंयुतिः।मृतिस्थे मरणं याति चोल्कास्थयाति भंगताम्। विनाशे नाशमायाति वज्रेप्येव फलं भवेत् । योधभे हनुद्रष्ट्रास्थे योधः कालेन गृह्यते । शुभस्थानगतः शूरः शोभनैयदि वीक्ष्यते । तदा द्विगुणमाधत्ते यदुक्तं शोभनं फलम् । पापविद्धं भयं भगं तदिनं वर्जयेशुधि । वक्रपापग्रहविद्धं संग्रामे योधभं भवेत् । तदा धं मनः शूरः संग्रामाद्विनिवर्तयेत् ।शुभस्थानगतो राहुगूढचक्रे विनश्यति । राहुऋक्ष- गतो योधा यदा भवति पंचमे । बलं त्यक्त्वावजेद्राजा मन्त्री शस्त्रेण हन्यते । योधा- दशमे भौमः स्वपक्षैर्हन्यते नृपः ॥" योधशब्देन सर्वत्र नृप एव । योधशब्देन योधभं गृह्यते । इति प्रथमचतुर्दशांगम् ॥०॥"चतुर्दशांगचक्रेऽस्मिन् योधभादि लिखेबुधः। शूलस्थे वदने घातं नक्षत्रे पापसंयुते । कीलस्थे मस्तकेप्येवं लोले वामभुजांतरे । मतौ हस्ते वदेदामे विजये वामपादके । जयाख्ये कूलतो घातः कूले तु जठरे स्मृतम् । पालिका हृदि देशे तु मृतिस्थे स्कंधयोयोः । उल्काख्ये भुजदेशे तु विनाशो दक्षिणे करे । वजाख्ये दक्षजंघायां हनुदंष्ट्राख्यपादके । क्रूरस्थाने वदेद्वातं चंद्रयोगे विशेषतः।" अथ घाते भूवलम् । “दक्षपृष्ठगताः पापा घातदा न भवति हि । सम्मुखा वामभाग- स्था भवंति क्षतदायकाः । क्रूरास्तु दक्षिणे यस्य शोभना वामभागगाः । तदा शूरो भवेद्योधा विपरीतास्तु भंगदाः ग्रहभुक्तसमं घातं दिगुणवक्रगे ग्रहे । क्रूरे चैव स्वरा- शिस्थे घातं चैवार्द्धकृद्भवेत् । मित्रग्रहे तु पादोने समे सर्व प्ररुद्यति । क्रूरे तु शत्रुभे प्राप्त द्विगुणच्छेदनं तनोः । स भवेदुच्चसस्थस्तु यदि वक्रगतिस्थितः। त्रिगुणं चतुर्गुणं छेदं करोतीह न संशयः । ऊर्द्धदृष्टिग्रहे शत्रुरूद्धहस्तेन धातयेत् । अधो दृष्टिरधो धात तिर्यग्दृष्टिद्विपादयोः। विचित्य घातं कुर्वीत चन्द्रयोगे विशेपतः इति चतुर्दशांगघात- चकम् । आर्द्रादौ तु मृगस्यांत मध्यं मूले प्रतिष्ठितम् ।भुजंगसदृशाकारं कालचक्रस्य निर्णये । रवींदुनामनक्षत्रमेकनाक्ष्यां भवेद्यदि । तस्य कालं विजानीयादित्युक्तं ब्रह्म- यामले।"अथ राहुसंपातचक्रम्।"ऊर्ध्वरेखात्रयं कार्य तिर्यग्रेखा तथा पुनः कोणे चैकै- ककं कार्य शृंगगुग्मं कृतार्द्धके । उ/धोमध्यरेखायां सा त्रिशूलसमावृता। अर्द्ध- चन्द्रसमा रेखा कृता रुद्रागिकोणयोः । ऊर्वशूलस्य मध्यस्थ राहुऋक्षादितः फलम् ।

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१०९) कोणाष्टके जयो लाभः कुक्षिप? तथा पुनः ॥ शृंगयुग्मे रुजो भंगो मृत्युःशूलत्रये स्फुटम् ॥४॥ सूर्यभात्रिचतुःपंचरससप्ताप्टगो- मिते ॥ गतगम्यक्षके लाभजयौ शेषे रुजो मृतिः ॥ ५॥ विवाहे विग्रहे युद्ध रोगार्ते गमने तथा ॥ सूर्यकालानलं चकं ज्ञातव्यं च प्रयत्नतः ॥ ६ ॥ रोगे च कुजनक्षत्रं दिनऋक्षं तु युद्धके प्रयाणे कृत्तिकालेख्यमन्यत्रार्क प्रदीयते ॥७॥ इति सूर्यकालानल- चक्र समाप्तम् ॥ ऊर्ध्वगास्त्रिशूलाग्नोति ॥ १॥ मध्यत्रिशूलदंडाध इति ॥ २ ॥ नामर्शकेति ॥३॥ कोणाटकोत ॥ ४॥ सूर्यभादिति ॥५॥ विवाहोते । ऊर्ध्वगतातिरेखाः कार्याः । तथा रेखात्रयं तिर्यकार्यम् । ईशानांग्नेयनैर्ऋत्यवायव्येपु दे दे रखे कायें। ऊर्ध्वरेखात्रयो- परि त्रिशूलं देयम् । शूलबयाधो रुद्राग्नेयकोणयोरर्द्धचंद्रवद्रेखिकका कार्या तदने गो,- गवत् शृंगयुगम्।एवं चक्र निर्माय सूर्यभं मध्यदंडाधो निवेश्य प्राङ्मुखोपविष्टो वाता- दिकोणमारभ्य प्रदक्षिणं भानि लिखेत् । विवाहादिपु यत्र नक्षत्रतत्फलं वदेत् । सूर्यभा- त्रिचतुःपंचादिसप्तके गतगम्ये च शुभं वदेत् । इतरेषु अशुभमित्यर्थः ॥ ६॥ ७॥ इति सूर्यकालानलम् । चंद्रकालानलं चक्रं व्योमा- ॥ चंद्रकालानलचक्रम् ॥ कारं लिखेत्ततः ॥ चतुर्दिक्षु त्रिशूलानि मध्यभिन्नानि कारयेत् ॥ १॥ पूर्वत्रिशूल- मध्यस्थं दिनऋक्षादिलिख्य---- ते॥त्रिशूले च बहिर्मध्ये मध्ये: वहिस्त्रिशलके ॥२॥ नामऋक्षं स्थितं यत्र ज्ञेयं तत्र शुभाशु- भम् ॥ त्रिशूले चक्रवाह्ये च चक्रमध्ये तथैव च ॥ ३॥ त्रिशूलेषु भवेन्मृत्युर्मध्यमं पहिरप्टके। लाभक्षेमो जयः प्रज्ञा चंद्रगर्भ न संशयः ॥॥ वर्जनीयं प्रयत्नेन भ करो % ही HTT y al क जी J hi tele.

·- (११०) नरपतिजयचर्या- प्रथमाप्टत्रिपंचकम्॥क्षं द्वाविंशकं चात्र कालरूपं न संशयः॥५॥ दिनभावे त्रयं शैलात्रितयं च चतुर्दशात् ॥ चंद्रकालानले काल एकविंशतितस्त्रये ॥६॥ लाभालाभं सुखं दुःख जयं चैव परा- जयः||चंद्रकालानले चक्रे ज्ञानं संशयवर्जितम् ॥७॥ चंद्राष्टके जयो लाभो मध्यसूर्याप्टके मंतः ॥ राहृष्टके भवेध्याधिर्मृत्युः केतुचतुष्टये ॥ ८॥ इतिःचंद्रकालानलम् ॥ अथ चंद्रकालानलचक्रम् । चंद्रकालानलोते ॥१॥ पूर्वत्रिशूलमध्यस्येति ॥२॥३॥ त्रिशूलेपु भवेन्मृत्युरिति ॥ ४ ॥वर्जनीयमिति ॥५॥दिनभादिति ॥ ६॥ मध्यभिन्ना- नीतिापूर्वपश्चाद्याम्योत्तररेखाभ्यां चंद्रस्य मध्य भिन्नं भवतिाबाह्यमध्यनक्षत्रालखनार्थ- त्वात् मध्यायुग्म इति । पूर्वत्रिशूलमध्यात् युग्मे शृंगयुग्में नक्षत्रद्वयम् २तदधो वाह्यम् एकम् १ तदधश्चंद्रोदरे एकम् १ पुनर्दक्षिणरेखासमीपमध्ये एकनक्षत्रं देयम् । तदुपरि बाह्ये चंद्रपरिधावकम् । एवं त्रिशूलत्रय एकैकम् एवं क्रमेण वहिर्मध्ये ततो मध्ये बाह्ये शूलत्रये क्रमादिति चक्रोद्धारः । इति चंद्रकालानलम ॥ ७ ॥८॥ चं के भ उ अथ घोरकालानलम् ॥ शलाका- सप्तकं चक्रं लिखित्वा चंद्रभादितः॥ ॥ घोरकालानलचक्रम् ॥ त्रिषुत्रिषु चक्षेपुनव सूर्यादयो ग्रहाः ॥१॥ यदंगे नामनक्षत्रं दिनऋक्षादि रोम आपुले म जायते॥फलं तस्य प्रवक्ष्यामि एकै- कस्य यथाक्रमम् ॥२॥ भानुना शो- कसंतापौ शशांकः क्षेमलाभदः ॥ भूसुतो मृत्युमाधत्ते बुधे प्रज्ञा प्रजायते धश्रअ उ पू मू:ज्ये भय ॥३॥ जीवे लाभः शुभं शुक्रे सूर्यपुत्रे महद्भयम् ॥ राहुणा घातपातं च के- अ a) to राउ पू श वि तौ मृत्युर्न संशयः ॥ ४॥ यात्राजन्मविवाहेषु संग्रामे विग्रहेपि ·. ST स्या जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१११) वा॥ घोरकालानलं चक्रं ज्ञात्वा कर्म समारभेत् ॥ ५ ॥ इति घोरकालानलम् ॥ अथ घोरकालानलम् । शलाकासप्तकमिति ॥ १॥ यदंगोति ॥२॥ भानुनोति । ॥ ३॥४॥५॥ इति घोरकालानलम् । अथ सप्तशलाकाचक्रम् ॥ तिर्यगूर्ध्व- ॥ सप्तशलाकाचक्रम् ।। गता रेखाः सप्तसंख्या लिखेवुधः॥ कृरो मृ आ पु पु कृत्तिकादीनि भान्यत्र साभिजिति क्रमेण च॥१॥भुक्तं क्रांतं तथा भोग्यं । विद्धं क्रूरग्रहेण भम्॥शुभाशुभेपु कार्येषु वर्जनीयं प्रयत्नतः॥२॥ यस्याभिधा. श ननक्षत्रं विद्धं क्रूरग्रहेण च॥ देशो यामः अ अ उ पू मू ज्ये म पुरं सैन्यं नरो नारी विनश्यति ॥३॥ इति सप्तशलाकाचक्रम् ॥ अथ सप्तशलाकाचक्रम् । तिर्यगूर्ध्वगता रेवा इति ॥ १॥२॥ ३ ॥ इति सप्तश- लाकाचक्रम् । अथ पंचशलाका ॥ तिर्यगर्ध्वगताः ॥ पंचशलाकाचक्रम्॥ पंच द्वेवे रेखे च कोणगे ॥ ईशको. आ.पु.पु.का णाग्ररेखातः कृत्तिकादि लिखेबुधः ॥ १ ॥ विशाखाकृत्तिकावेधो भर- णीमित्रदेवयोः ॥ धनिष्ठा सार्पयो- बंधो मघाश्रवणयोस्तथा ॥ २ ॥ शुभाशुभग्रहैर्विदं भं विवाहे विवर्ज- येत् ॥ द्वयादिविद्धं महादुष्टं राहुविद्धं E तथैव च ॥३॥ इति पंचशलाका- चक्रम्॥ अथ पंचशलाका । तिर्यगूर्ध्वगताः पंचेति ॥ १ ॥२॥ ३ ॥ इति पंचशलाका। 5. 61 .

·मा पुपु म . भ करो 04 AN मू ज्ये रेउ पूश चिस्वादि (११२) नरपतिजयचर्या- अथ वक्रचंद्रचकम्॥ ।। वचंद्रचक्रम् ॥ व–दुसदृशं चक्र नि त्रिशूलसमन्वितम्॥ ㅃ मध्ये द्वादशभान्यत्र । पट् पृष्ठे नव शूलके ॥१॥ मध्यशूलस्य मध्यस्थं शशभृक्ष- मादितः ॥सव्येन गणयेञ्चनं यावद्योधस्य नामभम् ॥ २ ॥ शृंगे मृत्युर्जयो मध्ये पृष्ठे भंगो महाहवे ॥ चातुरंगे को कोटे इंद्वयुद्धे विशेषतः ॥३॥ इति स्वरोदये वक्रचंद्रचक्रम् ॥ अथ वक्रचंद्रचक्रम् । व–दुसदृशेति ॥ १ ॥ २ ॥३॥ अथ चतुरंगसूर्यचक्रम् ॥ रेखात्रयं त्रिशूलाग्रं तिर्यग्रेखापडन्त्रि- तम् ॥ एकैककोणगास्तत्र मध्यादौ भानुभादितः ॥ १ ॥ अधस्त्रिके भवेन्मृत्युश्चतुर्भिः कोणगैः शुभम् ॥ मध्यमा द्वादशा प्रोक्ता नवक्ष भंगकारकम् ॥ २॥ इति चतुरंगसूर्यचक्रम् ॥ अथ चतुरंगसूर्यचक्रम् । रेखात्रयामिति ॥ १॥ २॥ इति चतुरंगसूर्यचक्रम् । ॥ मातृकाचक्रम् ॥ ७.६ २ अ) आ ई ३ ३ ओ | औ उ ए ऐ काख ग घ छ द त द प A प द अथ प्रथममातृकाचक्रम् ॥ पोडशोर्ध्वगता रेखाः पंचरेखाश्च तिर्यगाः ॥ कोष्टकानां भवेत्पष्टिस्तत्रांकाक्षरयोजना ॥ १ ॥ पूर्णिमादिविलोमांकान् लिखेप्रतिपदतिकान्॥तधो मातृकान् ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (११३) लिख्य ङाणांतस्त्ररोज्झितान् ॥ २ ॥ योधयो मवर्णीकान् मात्राभेदेन संयुतान् ॥ मुनिभिस्तु हरेद्भागं शेषाज्ज्ञेयं वलाव- लम् ॥३॥ मातृहीने भवद्भगो जयो मात्राधिके रणे ॥ मातृ- कायाः प्रभेदोयं तस्माज्ज्ञेयः प्रयत्नतः ॥४॥ इति प्रथममातृ- काचक्रम् ॥ द्वादशोर्ध्वगता रेखाः पंच रेखाश्च तिर्यगाः ॥ मातृकां प्रस्तरेत्तत्र पडांत्यस्वरवर्जितान् ॥ १॥ कोष्टकाधो लिखेदकान् पंचयुग्मं त्रिकंत्रिकम् ॥ पढ्द्वमष्टकं त्रीणि नवकैकं तथैव च ॥ ॥२॥ नामवर्णस्य या संख्या मात्रासंख्या तवैथ चापिंडिता नव- भिर्भक्ता जयो मात्राधिकरणे ॥३॥ इति द्वितीयमातृकास्वरचक्रम्॥ ॥ द्वितीयमातृकाचक्रम् ॥ अ आ ई उ ए ऐ ओ औ अं क ख ग झ ढ ण त थ ध न प फ 4 म य र व स ५ ३ ३ ६ ८ ८ . अथ समरविजये मातृकाचक्रम् । पोडशोर्द्धगतति । अत्र पष्टिकोष्टकेपु अकारादयों- तिमजिता लेख्याः। तच कवटवीतिमजिताः ककारादयो लेख्याः॥१॥ तत्राधः पूर्णमासीचतुर्दशीव्युत्क्रमेण तिथयो लेख्याः प्रथममातृकाचक्रन्यासः॥ २ ॥ इति प्रथममातृकाबलाबलम् । यथा देवदत्तयज्ञदत्तयोः देवदत्त एअअअएवं योगे ६० सप्तशेप ४ अथ यज्ञदत्ते । यज्ञदत्त अ एपां योगे जातम् ८१ सप्तशेपे ४ एतावता इयोः समैव मात्रासंधिर्जयपराजयौ तुल्यमेव ॥ ३ ॥४॥ इति द्वितीयमातृकाचक्रम् । ॥ तृतीयमातृकाचक्रम् ॥ अथ तृतीयमातृकास्वरचक्रम् ॥ मनु- २१५/१५/७/६/२०८ मातडदोर्वाणतिथ्यश्वरसदिग्गजाः ॥ नवांतास्तदधः स्थाप्याः पंचस्वरकखा- थ द ध न दितः॥१॥डमणोनाहकारांतान् नवधा कखग याभ यारवाशाप ·(११४) नरपतिजयचर्या। कोष्ठककमैः ॥ नाममात्राक्षरांकैक्यं सप्तशेपाधिके जयः ॥ २॥ इति तृतीयमातृकाचक्रम् ॥ ॥चतुर्थ मातृकाचक्रम् ॥ ४ ७ १४। १२ ८ ६ ९ अ आ ए ए ओ औ अं huy 'झ न ट म द थ द ध र व प स ह . अथ चतुर्थमातृकाचक्रम् ॥ भुवनादित्यदोर्वाणतिथिवेदाश्व- दिक् १० रसान् ॥ वसुनंदादिकान् लिख्य पडांत्योज्झितमातृ कान्॥ १॥ पुनामवर्णमात्राणां स्वांकयोगेष्टशेपिते ॥ मात्राधिको जयी युद्धे मात्राहीनः पराजयी ॥२॥ इति चतुर्थमातृकाचक्रम् ॥ द्वादशेति । अर्द्धगता द्वादश रेखाः कार्याः तथा तिर्यक् पट एवं पंचपंचाशत्कोष्ठा भवति तत्र स्वरान् अन्तिमवर्जितान् लिखेत् । कादीन् सर्ववर्णान् ॥ १॥ कोष्ठकेति । कोष्टाधोंकान् लिखेदकान् तानंकान् । “ पंचंद्रियाग्निरामाग्निपट्ऋत्वहिगजाहयः । नव- द्विमातृकाचक्रे लिखेदकान् क्रमादमूनु॥२॥नामवर्णोति । उभयो राज्ञोर्योधयोर्वा नाम- वर्णमात्रासंख्या अधःस्थितांकः पृथक् कार्या । पूर्ववत् । यथा देवदत्तस्य दे ६ व ६ द६' त्त ३ ए ६ अ १५ एवं ४२ नवंशपेशायज्ञदत्तस्य य३ ज्ञ८ दत्त ३ अ २० एवं ४० नवशेपे ४ एतावता देवदत्तात् यज्ञदत्तस्य पराजयः ॥ ३ ॥ एवं द्वितीयमातृकाचक्रम् । अथ तृतीयमातृकाचकम् । मनुमातेंडेति ॥ १ ॥ ङअणेति ॥२॥ इति नरपतिजयच- यस्विरोदये तृतीयमातृकाचक्रम् ॥ १ ॥२॥ इति चतुर्थमातृकाचक्रम् ॥ अथ आयचक्रम् ॥ आयचक्रे द्वादशोर्चा रेखाः पट् तिर्यगा. 1 आयवका॥ ૧૨ १५ ६ आ ३ ओ मा अ । Aala ठाद ढ ण म य ह ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (११५) श्रिताः ॥ मनु १४ नक्षत्र २७ दस्रा २ : १२ तिथि १५ पट् ६ सागरा ४ग्नयः ३॥१॥अथ सप्तदशाप्टौ च रंध्रांत विलिखेक. मात्॥ततः स्वरानपंढांश्च वर्णाश्च ङाणोज्झितान् ॥२॥ अत्राक्ष- राधःस्थैः स्वैस्वैरकैः संकलितं भवेत् ॥ वसुभि जिते शेपे आया ध्वजमुखादयः ॥ ३॥ ध्वजो धूम्रोथ सिंहः श्वा सौरभेयः खरो गजः ॥ध्यांक्षश्चैते क्रमेणैव आयाष्टकमुदाहृतम् ॥ ४ ॥ काकाली श्वा च भवेत्सारमेयाच रासभः ॥ वलवान् रासभा- दुक्षा वृषभादपि कुंजरः ॥ ५॥ कुंजरादपि पंचास्यः सिंहादपि वली ध्वजः ॥ ध्वजादपि वली धूम्रस्तथा जातिविशेषतः ॥ ६॥ भागहारेण शून्यत्वादष्टमः परिगृह्यते ॥ एकाद्यैः शेषभूतांकैय- जाद्याश्चायचक्रमात् ॥७॥ । अथ समरविजयतंत्रे । आयचक्रेति ॥ १॥२॥ यथा देवदत्तयज्ञदत्तयोविजयपरा- जय । देवदत्तनामांकसंख्या एकोनपंचाशत् ४९ यज्ञदत्तनामांकसंख्या ८४ चतुर- शीतिः।उभाभ्यां वसुभाजिते शेपे देवदत्तस्यैकं शेपं यज्ञदत्तस्य चत्वारि ४ देवदत्तस्थायो ध्वजः । यज्ञदत्तस्यायः श्वा ॥ ३ ॥४॥५॥६॥ ७ ॥ आयचक्रमिदं प्रोक्तं यत्सुरैरपि दुर्लभम् ॥ अत्र नामाक्षरादीनां युक्तिरन्या प्रदर्श्यते ॥ ८॥ जयाजयपक्षिायां स्वरोदयपरि- श्रितात् ॥ पोडशाक्षरवर्गः स्यात्कादयः पंच वर्णकाः ॥९॥ चतुश्चतुष्कवर्णौ च यशी वर्गाः प्रकीर्तिताः॥ नाम्नि वर्णात्रेवरात्सं- ख्या वर्गवर्णवशाच सा ॥ १० ॥ इति आयचक्रम् ॥ व्याख्या। योधस्य नाम्नि ये वर्णाः तेषां संख्या एकत्र कार्या कथं कार्या तत्राह । वर्गवर्णवशात् । वर्गाणां यावत्संख्यावर्णः तत्संख्या नानि पृथक् ग्राह्या वर्णानां संख्या एकत्र कार्या तथा नानिये मात्रास्वरास्तेपां स्वरवर्गाक्षरसंख्या पृथक् ग्राह्या स्वरसंख्या द्विगुणा । वर्णसंख्या चतुर्गुणां तयोः संख्यांकसंयोगं कृत्वा भाग हरेत् ततः भिर्योवशेषांकस्तेनारेरात्मनस्तथा । बलाबलं विचार्य स्याद्युद्धावसरवेदिभिः च उदाहरणम् । देवदत्तस्य दकारस्य त्रि ३ संख्या वकारस्य चत्वारः४ द्वितीयदकार- सप्त- ॥ तथा ·(११६) नरपतिजयचर्या- स्यापि त्रिसंख्या ३ तकारस्यैकं १ वर्णानामेकादश ११ संख्या जाता । अथ स्वराणां संख्या । एकारस्यैकादश संख्या ११ यतः पोडशाक्षरवर्गः। एवं दत्त एषां मात्रा- स्वरोऽकारः । तेषां संख्या तिस्रः एवं मात्रास्वरसंख्याजाता चतुर्दश १४ मात्रासंख्या द्विगुणा २८ वर्णसंख्या चतुर्गुणा जाता ४४ तयोः संयोगे जाता संख्या द्विसप्ततिः७२॥ अथ यज्ञदत्तस्य यकारस्यैका संख्या १ गकारस्य त्रि ३ संख्या यकारस्यैका १ दस्य त्रिसंख्या ३ तकारस्यैका १ एवं वर्णसंख्या एकत्र नव ९ तथा यज्ञदत्तनाम्नि वर्णस्वरा- श्चत्वारोऽकारास्तत्संख्या चत्वारः ४ पृथक स्वरसंख्या द्विगुणा ८ वर्णस्वरसंख्या चतु- र्गुणा ३६ एवं पत्रिंशत् तद्योगे चतुश्चत्वारिंशत् ४४ द्वयोः सप्तभिस्तष्टे शेषांकौ २ उभयोः शेपं द्वितयं गतं २ तत्र बलाबलम् । “ साम्येन संधिराधिक्ये तयोहीनतया वधः।" इदं बलावलम् । अथात्रैव पुनर्विशेषमाह । " किंचिच्छेपेत्र विपमे समे वापि पृथक् भवेत् । विषमे विजयो नूनमाधिक्येऽपि समे परे ।" यदि द्वयोः सप्तशेपिते सति द्वयं विषमांकमेवावशिष्यते तदा यस्याधिकं स जयी भवति । द्वयोः समांकेऽवशेपिते सति यस्य हीनांकः स जयी भवति । अथ पुनर्विशेपमाह । “यथा शेपेत्र संख्याके चतुर्भिः शेपिते सति । विपमे हीनके हानिः समाहीने जयो भवेत् । ओजे समेऽधिके शेपे जय- हानी पृथक् तयोः" योधयोराज्ञोषिपमेधिके जयः। समेधिके हानिः। एतच्चक्रवरं प्रोक्तं सद्यः प्रत्ययकारकम् "॥ ८॥९॥ १० ॥ इति समरविजये आयचक्रम्। अथ सारतरं वक्ष्ये लंपटाचार्यभाषितम् ॥ जयपराजयौ येन नामोच्चारणतः स्फुटौ ॥१॥ लग्नालग्नविभेदेन घोषा- घोपक्रमेण च ॥प्रवेशनिर्गमाभ्यां च क्रमाज्जयपराजयौ ॥२॥ पवर्गाश्चाप्युकारश्च लग्नाख्यानक्षरान्विदुः ॥ उक्तवर्णान्यवर्णाः स्युरलग्नाः परिकीर्तिताः ॥३॥ वर्गे त्रिचतुरा घोपाः पंचमाश्च स्वरास्तथा ॥ आद्या द्वितीया वर्णानामघोषाः शपसेः सह ॥ ॥ ४॥ वायुप्रवेशकालः स्यात् प्रवेशः श्वासनिर्गमः ॥ निर्ग- माख्यस्ततो ज्ञेयो नामोच्चारणतो जयः ॥५॥ इति स्वरोदये वि- जयचक्रम् ॥ अय सारतरामिति ॥ १ ॥२॥३॥ ४ ॥५॥ इति विजयचक्रम ।

·ST श्रधश भाला जयलक्ष्मीटीकासमेंता। (११७) अथ तोरणचक्रम् ॥ नाडीचतुष्टयं चक्रं ॥ तोरणचक्रम् ।। लिखित्वा तोरणाकृति ॥ कृत्तिकादि न्यसेनानि प्रवेशे निर्गमे तथा ॥१॥ स्तंभमूले स्थितान्यष्टौ सिंहद्वारे तथा. वि प्टकम् ॥ मालायामष्टकं तत्र चतुर्धिष्ण्या नि तोरणे ॥२॥ निर्गमे च यदा चंद्रः पु प्रवेशे यदि भास्करः॥ तत्र काले शुभारी म मा ।।।। यात्रा प्रवेशे विघ्नकारिका ॥३॥ चंद्रः प्रवेशऋक्षस्थो निर्ग- मस्थो दिवाकरः ॥ वधबंधनदा यात्रा प्रवेशे तत्र शोभना ॥४॥ चंद्रादित्यो प्रवेशः ह्यथवा निर्गमस्थितौ ॥ मिनं फलं भवेत्तत्र प्रवेशे चाथ निर्गमे ॥ ५॥प्रवेशाहि कर्तव्या भूभृतां राजप- हिका ॥ क्रूरग्रहयुतश्चंद्रः प्रवेशे चाथ निर्गमे ॥६॥ तदिने भूभुजां चैव निषिद्धा राजपट्टिका ॥ शुभग्रहयुते चंद्रे सिंहद्वार- भसंस्थिते ॥ प्रवेशः पट्टवंधश्च भूभुजां शोभनः स्मृतः ॥ ७ ॥ स्तंभे सौरिर्नृपं हन्ति सिंहे स्वपरविग्रहः।मालास्थिते चलं राज्यं तोरणे सर्वसिद्धयः॥ ८॥ इति तोरणचक्रम् ॥ -- नाडीचतुष्टयमिति । राजदारं प्राडूमुखं वामभागे नाडीचतुष्टयम् । दक्षिणभागेनाडी- चतुष्टयम् अष्टनाडीभिरष्टौ स्तंभाः। प्रवेशे निर्गमे वाष्टौ स्तंभा ये स्तंभाः ।मवेशे वाम- भागस्थाश्चत्वारः । दक्षिणभागस्थाश्चत्वारः। ते निर्गमे विपरीतस्थाः तत्र वामे चतुर्यु स्तंभमूलादुपर्युपरि चतुर्पु दक्षिणभागस्तंभमूलात् कृत्तिकाद्यष्टाविंशतितारकाः स्तंभमूलादुपर्युपरि प्रवेशनिर्गमभानि लिखेत् । कृ. रो. मृ. आर्द्रा स्तंभमूले । तदुपरि सिंहद्वारि चत्वारि निर्गमाख्यानि पु०पु०आम तथात्र । "स्तंभमूलेपुचत्वारि प्रवेशा- ख्यानि वह्निभात् ।मालायां निर्गमाख्योति चत्वार्यदितिभान्यसेवाभाग्यात्प्रवेशे चत्त्वारि मालायां विन्यसेबुधः।मारुतात्तोरणे तद्वन्निर्गमाख्यानि विन्यसेत् । दक्षस्तंभेपु मालायां प्रवेशाख्यानि मूलतः । वैष्णवानिर्गमे सिंहस्तंभमूलात् प्रवेशतः। " यानि अष्टौ सिंहद्वाराख्यानि तानि तासां चत्वारि निर्गमाख्यानि चत्वारि प्रवेशाख्यान मालायाः ·(११८) नरपतिजयचर्या- मष्टौ । तत्र राजगृहे सिंहद्वारोपरि माला निबध्यते पुष्पमयी आम्रपल्लवमयी वा । उपरि च तोरणेनालंक्रियते ॥ १॥२॥ अथ फलम् । निर्गमोते ॥ ३ ॥४॥५॥ ॥६॥७॥८॥ इति नरपतिजयचर्याटीकायां जयलक्ष्म्यां तोरणचक्रम् । ४ १० ९ अथ शशिसूर्यकालानलचक्रम् ॥ ॥ शशिसूर्यकालानलचक्रम् ॥ द्वादशारं लिखेच्चक्र मेषादिद्वादशा- न्वितम् ॥ क्षेत्रयुग्मं च तत्रैव ज्ञेयं भास्करचंद्रयोः ॥१॥ सिंहादि मकरांतं च भानुक्षेत्रमुदाहृतम् ॥ कुंभादिकर्कपर्यंतं चंद्रक्षेत्रं न सं- शयः ॥२ ॥ याम्योपरि स्थितं यत्तु भानुक्षेत्रमुदाहृतम् ॥ पूर्वो- त्तरस्थितं यत्तु चंद्रक्षेत्रं विनिर्दिशेत् ॥३॥ चंद्रक्षेत्रगते सूर्ये चंद्रे तत्रैव संस्थिते ॥ यायिनो विजयो युद्धे स्थायिनो भंग- मादिशेत् ॥ ४ ॥ सूर्यक्षेत्रगते चंद्रे सूर्ये तत्रैव संस्थिते ॥ यायी भंगं समायाति स्थायिनो विजयो भवेत् ॥ ५॥ सूर्ये सूर्यांग- संयुक्त चंद्रे चंद्रांगसंस्थिते ॥ तदा काले भवेत्संधियुद्धं तस्य विपर्यये ॥६॥ व्यस्तगौ यदि चंद्रार्को संहारः सैन्ययोद्धयोः । कर्तयां यदि चंद्रार्को संहारः सैन्ययोयोः ॥ यात्रायां युद्धकाले 'च चक्रमेतद्विलोकयेत् ॥७॥ इति शशिसूर्यकालानलचक्रम् ॥ अथ शशिसूर्यकालानलचक्रमाह । द्वादशारामिति ॥ १॥ सिंहादीति ॥ २ ॥ याम्येति ॥ ३॥ चंद्रक्षेत्रगतेति ॥ ४॥ सूर्यक्षेत्रगतेति । दक्षिणपश्चिमदिवस्थयोरपि यायिस्थायिनोः सूर्यक्षेत्रस्थयोरापि सूर्याचंद्रमसोः विशेषाद्भगजयौ ॥ ५॥ सूर्ये सूर्या- गेति । यदि रविश्चंद्रगृहस्थो भवति चंद्रदिक्क्षेत्रस्यौ हौ । एवं चंद्ररविग्रही दिक्क्षेत्र- गावपि तदा महादं भवतीति विपर्ययार्थः ॥ ६॥ विपर्ययार्थमेव फलति । व्यस्तगा- विति । "इंदौ तमोगारकमध्यसंस्थे चंद्रेण चेत्कर्तरिकारकौतु। अन्योन्यमध्ये शनिराहु- मध्ये शौरिस्तयोस्ती बलनाशनाय"७॥ इति जयलक्ष्म्यां शशिसूर्यकालव्याख्यानम्।

·HAALAAAAA जयलक्ष्मीटोकासमेता। (११९) अथ संघचक्रम् ॥ अश्विन्यादि ॥ संघट्टचक्रम् ॥ लिखेच्चकं सप्तविंशतितारकाः ॥॥ त्रिकोणं नवभिर्वेधः कर्तव्यस्तिर्य- गाकृतिः ॥१॥ अश्विनीरेवतीवे- धो वेधश्चाश्विनिज्येष्ठयोः ॥ मघा- पौष्ण्य मघाश्लेषा आश्लेषामूलयो- स्तथा ॥ २ ॥ एवं संघचके- ज्ये अवि सा चि ह उपू म स्मिन् कार्या ऋक्षगता ग्रहाः ॥ भूपनामःसंघट्टे युद्ध भवति नान्यथा ॥३॥ यस्य भृपक्षसंघद्दे विद्धं भं यस्य भूपतेः॥ तस्यापि में यंदा विद्धं तत्तयुद्धं समादि- शेत् ॥ ४॥ अश्विन्यादिकसंघट्टे भावि युद्धं समादिशेत् ॥ यदा. कुत्रेति संग्रामो वह्निभाये प्रजायते ॥ ५॥ निर्वेधे सौम्यवेधे च युद्धं नास्ति नरेशयोः ॥ क्रूरवेधे भवेयुद्धं तत्काले घोरदारुणम् ॥ ॥६॥ शनिभौमार्कपातानां शशिविद्धं तु यदिने ॥ तदिने जायते युद्धं तत्काले घोरदारुणम् ॥७॥ग्रहवेधयुते पाते पातोपग्रहसंयुते॥ घातपातसमायोगे संग्रामं दारुणं भवेत् ॥८॥ युद्धकांक्षी भवे- द्राजा यस्य क्रूरसमं भवेत् ॥ युद्धद्वेषी भवेत्सौम्यैस्तद्वद्वेषविव- र्जितः ॥९॥ सौम्य क्रूरविभागेन मित्रामित्रक्रमेण च ॥ वक्राति- चारगत्या च युद्धमत्रास्ति नास्ति च ॥ १० ॥ आदित्यश्च यदा चंद्र एकरेखागतो यदि ॥ तदिने जायते युद्धं महाशस्त्रनिपीड- नम् ॥ ११ ॥ कुजराहोर्यदा वेधश्चंद्ररेखाग्रसस्थितः ॥ तदिने चाग्निपातश्च लोहपातो न संशयः ॥ १२ ॥ वुधशुक्रो यदेकत्र तत्र चेत्संगतः शशी ॥ तदा वृष्टिं विजानीयाद्विद्युत्पातं न संशयः ॥ १३ ॥ इन्द्रर्कशनिराहूणामेकनाडी यदा भवेत् ॥ तदिने दुर्दिनं ज्ञेयमभ्रच्छन्नं न संशयः॥ १४ ॥ राहककुजसो- ·(१२०) नरपतिजयचर्या- माश्च नाडीवेधगता यदि ॥ कलहं तत्र जानीयादित्युक्तं चादि- यामले ॥ १५ ॥ इति संघट्टचक्रम् ॥ अथ त्रिकोणसंघट्टमाह ॥ ॥ अश्विन्यादिलिखेञ्चक्रमिति ॥ १॥ अथ वेधमाह । अश्विनीरेवतीवेध इति ॥२॥ एवं संघट्टति ॥ ३ ॥ भूपनामांसंघटेति । " यस्य भूपक्षसंघट्टे विद्धं भं यस्य भूपतेः । तस्यापि भं यदा विद्धं तत्तद्युदं समादिशेत् " । अश्विन्यादिसंघट्टेक समरारूढयोर्यदि नक्षत्रं क्रूरविद्धं भवति तदा युद्धमादेश्यम् । भूपनामक्षसंघट्टस्यैवं विचारः। यस्य राज्ञो नक्षत्रं पापविद्धं भवति तस्यापि यदि संपात- युद्धं स्यात् । तदा तेनैव सह युद्धं जायते ।"दृष्टिवेधं विनाप्यत्र न यथा विश्वदीपके।" यथा सर्वतोभद्रे ग्रहदृष्टिं विना वेधफलं न भवति। तथात्रापि क्रूरग्रहकारकस्यापि यदि वेधभेन दृष्टिस्तदा युद्धं न स्यात् । येन नक्षत्रेण यो राशिस्तदृष्टे राशिदृष्टवेधेन नक्षत्र- मपि दृष्टं स्यात् । “कूरवेधे दृष्टिवेधे युद्धं स्यादतिदारुणम् ।" नक्षत्रे दृष्टिवेधस्तु सर्वतोभद्रे० यतःसर्वतोभद्रमपि चक्रं गुद्धस्य मूलभूतांगम् ॥४॥५॥६॥७॥८॥ युद्धकांक्षी भवेद्राजेति । सौम्यग्रहाः शुक्रबुधगुरुपूर्णचंद्राः शुभास्तैर्विद्ध यन्नक्षत्रं स युद्धद्धपी भवति युद्धाद्विमुखो भवति । तथा वेधविवर्जितोपि ॥९॥ १०॥ ११ ॥ ॥ १२ ॥ १३ ॥ १४ ॥ १५ ॥ इति जयलक्ष्म्यां टीकायां संघट्टव्याख्यानम् । सप्तरेखा लिखेदूर्ध्वाः ॥ गूढकालानलचक्रम् ॥ सप्त तिर्यक् तदा लि- खेत् ॥साभिजिचंद्र रो मृ भाद्यतं पडंगं कल्प- येत्ततः ॥१॥ दि. नक्षीगण्यते चक्र गर्दै संपुटकर्तरि ॥ दंड कपालं वज्र च ज्ञात- व्य स्वरवेदिभिः॥२॥ वि यस्मिन्नृक्षे स्थित• बैग पू मू ज्ये श्चंद्रस्तत्रादी त्रीणि गूढकम् ॥ संपुटे नव दंड३ भान्यत्र कर्तरी च ततस्त्रिभिः ॥ ३॥ दंडे धिष्ण्यानि च त्रीणि गृढम् ३ आ पु म संपुटं८ वनांग३ उ he 4HE स्वा - ७कपाल अ टा कतरी ३ श्र अ उ .

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। ( १२१) कपाले ऋक्षसप्तकम् ॥ वनांगे त्रीणि धिष्ण्यानि षडंगस्येति निर्णयः ॥ ४॥ यदंगे नामनक्षत्रं योधकारस्य जायते ॥ वक्ष्ये शभाशुभं चास्य गूढकालानले स्थितम्॥५॥गढस्थे विभ्रमो युद्धे जयो भवति संपुटे ॥ कर्तयाँ सक्षतं युद्धं दंडे भंगो न संशयः ॥ ६ ॥ कपालस्थे भवेन्मृत्युर्वत्रे तस्य महद्भयम् ॥ गूढ- कालानलं चक्रमुक्तं वै चादियामले ॥ ७॥ इति गूढकालानल- चक्रम् ॥ अथ गृढकालानलमाह । सप्त रेखा लिखेदिति ॥ १ ॥२॥ ३ ॥४॥५॥६॥ ॥ ७॥ इति गूढकालानलम् । खु रचं वृशम अथ कुलाकुलवक्रम् ॥ द्वितीया । कुलाकुलचक्रम् ॥ दशमी पष्ठी कुलाकुलमुदाहृतम् ॥ कुलाकुलं । अकुलगण कुलगण विपमा अकुलाः सर्वाः शेषाश्च ति. थयः कुलाः ॥ १॥ रविचंद्रौ गुरुः सौरिश्चत्वारो ह्यकुला मताः॥ भौ- आद्रांशत म पु चि वि ज्ये मिष मूल उह स्वा अपूश्र पूम मशुको कुलाख्यौ च बुधवारः कु- अभिजित् | उध उ रे कृम पूम पु लाकुलः ॥२॥ वारुणाभिजिन्मूलं कुलाकुलमुदीरितम् ॥ कुलानि समधिष्ण्यानि शेषभान्यकुलानि तु ॥३॥ तिथौ चारे च नक्षत्रे अकुले यायिनो जयः ॥ कुलाख्ये स्थायिनो ज्ञेयः संधिश्चैव कुलाकले ॥४॥ इति कुलाकुलचक्रम्॥ अथ कुलाकुलचक्रम् । द्वितीया दशमी पष्ठति ॥१॥ रविचंद्राविति ॥२॥ वारुणा- देति ॥ ३ ॥ तिथी वारे च नक्षत्रेति ।२ । १०।६। श. आ. अभिजित् । मू. बुध. । १ । ३।५।७।९। ११ । १३ । १५ । र.चं. गु. श. कृ. मृ. पु. आ. श्ले. पूफा. ह. स्वा. मू. उ. पू. रे. ४।८।१०।१२। १४ भौ. शु.म.रो.युष्य.म.उफा. वि. ज्ये. पूपा. श्र. उभा. मात्० कुलाकुलम् । अकुलाकुलम् । सुगमम् ॥४॥ इति नरपतिजयचाटीकायां जयलक्ष्म्यां कुलाकुलचक्रम् ।

·११२४६८ १० (१२२) नरपतिजयचर्या- कुंभाकारं लिखेच्चक्रति- ॥ कुंभद्वयचक्रम् ॥ यग्रेखासमन्वितम्॥क्र. मादूर्ध्वमधस्थं च एकै- रिक्त कोत्तरभं लिखेत् ॥१॥ अमू उश्रश उ अ कृ भानुभाद्विन्यसेत्तत्र रि- मृ पु . पूह स्वा रिक्त क्तं पूर्णमिति क्रमात् ॥ रोआ पु म उ चि वि एवं राशीन्क्रमान्न्यस्य ज्ये पूअ ध पूरेभ १२ पूर्ण६ पूर्णः रिक्तपूर्णा प्रकल्पयेत् ॥ ॥ २॥रिक्त रिक्ता भवेद्यात्रा पूर्णे यात्रा शुभावहा ॥ ३ ॥ इति कुंभचक्रम् ॥ कुंभाकारमिति ॥ १॥भानुभादिति । एवं राशीति ॥२॥ कुंभवयं लिखित्वा तयो- मध्ये तिर्यक् एकैका रेखा कार्या । एकस्मिन् कुंभे सूर्याधिष्ठितनक्षत्रं रेखोपरि कुंभके न्यसेत् । द्वितीय रेखाधो लिखेत् । एवमूधिः क्रमेणैव सूर्याधिष्ठित्तनक्षत्रात् लिखेत् । तथा विपमसमं सूर्याधिष्ठिननक्षत्रात् पतति । तेन किं विषमानि सूर्यभात्कुंभादुपरि कोठे।समभान्यधः कोष्ठे । एवं रिक्तं पूर्णम् एकस्मिन्नेव कलशे कलशस्य खंडव्यं भवति । एवं सूर्याधिष्ठितराशितः विषमसमै राशिभिः राशिकुंभरखंडद्वयं रिक्तं पूर्णाख्यं भवति ॥३॥ इति नरपतिजयचर्याटीकायां जयलक्ष्म्यां कुंभवयं रिक्तं पूर्णाख्यम् । पूर्वेजसिंहचापर्क विन्यसेत्कलशे क्रमात् ॥ वृषोथ मकरः कन्या दक्षिणे विनिवेशयेत् ॥ १॥ युग्मं कुंभं तुला पश्चादुदकार्क- झपालयः ॥ चतुःखंडं भवेदेतत्कलशानामथ क्रमात् ॥ २ ॥ रिक्तं पूर्ण क्रमाज्ज्ञेयं कुंभस्य विपमे समे॥ रिक्त तु मरणं विद्या- जयः पूर्णे न संशयः ॥३॥ सौम्ययुक्ते तु कलशे ध्रुवं शत्रुक्षयो भवेत् ॥ कुंभाकारमिदं चक्र कथितं चादियामले ॥ ४ ॥ इति द्वितीयकुंभचक्रम् ॥ तया च समरविजयतन्ने द्वितीयकुंभचक्रम् । पूर्वजेति ॥ १॥२॥ ३ ॥ अस्यापि कुभस्यार्थः पूर्ववन्नयः।मूर्याधिष्ठितगाशितः। अन्यया सर्वदेव मंपादिविपमाश्रयाज्ञया ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१२३) एव । अस्यैवाने उक्तमस्ति । "भानुभादि न्यसेदक्षं रिक्तं पूर्णमिति क्रमात । एवं राशिकमात्कुंभे फलमुक्तं क्रमावदेत् ।" दिनर्भकुंभतो लाभो जयो योधर्मकुंभतः । योधस्य योधनक्षत्राद्रिक्तपूर्णवशायात्रा देया ॥४॥ इति कुम्भवयं समरविजये । ॥ प्रस्तारचकम् ॥ मं वु सू भं घृ ठा का य अ त प फ ग र आ झ घ घ व ण म प त व न ग फ च द घ ट श अ ध न । । । GoliMaa | [s | 1/4 क प त प थ to to ग स झ घ द घ भ ध ण ह ट च व क न म त ख छ 3 क्ष ज ग फ मे वृ मि क तु घ मी . ७ ७ १२ ९ ३ ७ ६ ७ ७.१२/१ ७१२७४७९ त्रयोदशोर्ध्वगा रेखा दशरेखाश्च ॥ द्वितीयप्रस्तारचक्रम् ॥ तिर्यगाः ॥ भवेयुः कोष्टकास्तत्र ७ १०।३१/१२/१५.१०/२२ १८/२८/३० संख्यायाप्टोत्तरं शतम् ॥ १॥ १२८३५४१८५२६३ १३१५/१९२३२७ રૂ ક૨ ૭ રા૫રરર રરર૭૪રબ मेयादिराशयो लेख्यास्तिर्यक् २२ १०२६.३६/०६७/५४९ प्रथमपंक्तिषु॥ नवांशराशयश्चा-२२ धो नवधा सर्वराशिपु ॥२॥ कवर्ग नवधा लिख्य कोष्ठके 1- प्रथमेष्टमे।द्वितीये सप्तमे चाद्या- न्यसेदाद्यत्रिपष्टके ॥ ३॥ यशवर्गों चतुर्थे तु अवर्ग पंचमे तथा ॥

·(१२४) नरपतिजयचर्या- नवद्वादशके ताद्याः शेपे पाद्या द्विकोष्ठके ॥ ४॥ चतुरक्षरसंयो- गादश्विन्यादिक्रमेण च ॥ जेया नवांशका वर्णा मेपादौ राशिमंडले ॥५॥ अथ मस्तारद्वादशारचक्रम् । अस्मिन्दादशारप्रस्तारे उपरि द्वादशपंक्तिपु मेपाद्या राशयो लेख्याः। ततः स्वस्वाधः सर्वराशीनां नवधा नवांशा लेख्याः। तत्र नवांशलि- खनम् । अजमकरतुलाकुलीराया इत्यादि प्रक्रियया मेपादिराशिपु नवधा नवधा अधः कोष्ठेपु नवसु लिखेत् । यथा मेपे मेपादिनवधा अंशाः पे मकरादिनवांशाः मिथुने तुलादि कर्कटे कर्कटादि नव । एवमजमकरतुलाकुलीराद्या इति क्रमेण सिंहादिमीनांत लिखेत ॥ १ ॥२॥ कवर्गमिति ॥ ३ ॥ यशवर्गाविति । एपामर्थो यो ग्रहो यस्य वर्गाधिपः तान्वर्गवर्णान् लिखेत् । नवांशराशिपवर्गवर्णान् लिखेत् । यथा “मेपवृश्चि- कयोमः शुको वृपतुलाभृतोरिति । राश्यधिपस्य ये वर्गाः अकचटतपयशाष्टी वर्गा- णामधिपा रविकुजशुक्रचांद्रिगुरुशनयः-यशवर्गाधिपश्चंद्रः । एतेषां वर्गाणामक्षराधि- पस्वस्वाधिपनवांशराशिपु नवधानवधा लिखेत्तत्र मेपराशेरधिपोभौमः तस्य वर्ग:कवर्ग: कवर्गस्य नववर्णाः कखगघङाः करवघांताः मेपनवांशराशिस्थानेषु यत्र यत्र राश्यधः स्थितेपु तत्र तत्र नवधा कवर्गादीन् घांतान् प्रथमं लिखेत् । एवं कवर्ग नवधा वृश्चि- फनवांशराशिपु न्यसेत् । एवं कृते कवर्ग नवधा लिख्य कोष्ठके प्रथमेष्टके इत्यर्थः संपन्नो भवति । एवं चवर्गवर्णान् नवधा वृपनवांशराशिपु सर्वेपु लिखित्वा पश्चात्तुला. राशिनवांशेषु चवगै लिखेत् अयमर्थः । लिखनक्रमश्च “यशौ वर्गों चतुर्थ च अवर्ग पंचमे तथा" । अनयोरर्थवशायाख्यातः। ये तु पुनः कवर्ग नवधा विलिख्य कोष्ठके प्रथमेष्टके इत्यर्थेन के मेपराशेरधः रवं वृश्चिकराशेरधः गं मेपाघो घं वृश्चिकाधः क्रमेण ये वर्गवर्णान् लिखति । तेपि साधुमक्रियया लिखति । नवधा मेपाथः वृश्चिकाधः क्रमेण ये वर्गवर्णा नवधा वृश्चिकाधस्थाः कवर्गवर्णाः नवाक्षरनवांशेपु स्थितश्चंद्रो रक्त- वों भवति । अयमों दृष्ट्या स्थिरीकृतः । सा प्रक्रिया यवनाचार्योक्ताक्षरोत्पत्ति- कोशेऽस्ति तत्र मया दृष्टा । कवर्ग नवधा यो वर्णविन्यासो मया मेपादिमीनातान नवां- शराशीन् ऋजुपंक्त्यां लिखित्वाष्टोत्तरशतसंख्यया प्रथमं मेपाख्यराशिनवांशेपु नवधा कवर्गवर्णा एव लिखिताः तथा चवर्गवर्णान्नवधा वृपाख्यराशिनवांशेपुप्रथमं लिखिताः। एवं मिथुनादिपु प्रथमम् । यस्य यस्य द्वौ राशी एवं वर्णविन्यासं कृत्वा पश्चाद्यशापा- यांता इंदोर्नव । एवमवर्गाणां नव सूर्यस्य अनेन सह अष्टोत्तरशतं वर्णानां संख्या ॥४॥ चतुरक्षरेति। एतेषां वर्णानां चतुर्भिश्चतुभिः कृत्वा अश्विन्यादिचतुश्चतुश्चरणेषु सर्वे वर्णाः सप्तविंशतिनक्षत्रेषु दत्ताः । तद्यथा । "कचौटपावश्विनीपु भरण्यंत्रिष्वटी चकौ । तपौ पतौ कृत्तिकासु रोहिणीपु खछौ ठरौ। आठौछखौ मृगे देयौ शिवे देयौ थफौ फथौ । गजौ इलावदितिभे पुष्ये इडजगाआप । दबी बदौ सर्पदेवे वर्णाः काँतगा इमे । पैत्रे घझौ ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१२५) ढवौ देयावीढौ भाग्ये झवौ तथा। धभौ भधावर्यमणि तथा हस्ते ङौ णशौ । उणज- डानममनाश्चित्रास्वात्योश्चतुश्चतुः । कचटपौ द्विदैवे तु मैंने ऊटचकाः स्मृताः। तपौ पती शक्रदेव नैऋते तु खछौ ठसौ । एठौ छखौ वारिदैवे वैश्वदेवे थफौ फयौ। विष्णुदेवे गजडहा एडौ वासवभे जगौ। दवौ वदौ शतः तु पूर्वाभाद्रे घझौ ढघौ । अढउभा अहि- र्बुध्न्ये पौष्णे वर्गों धभौ भधौ । एवमष्टोत्तरशतंवर्णा राशिनयांशजाः। न्यस्ताश्चतुश्चतुः- संख्या दस्रादिचतुरंघ्रिपु । चतुरक्षरसंयोगादश्चिन्यादिक्रमेण चेत्यस्य श्लोकस्यापि- न्यासः। अत एवास्य द्वादशारचक्रस्य द्वादशारतुंवुर्वावतः ॥ तुचुरुर्देवगायकः तस्य य आवतः गाने गमकगाने सरिगमपधनिसप्तस्वराणां सप्तादिमवणैस्तत्तालमंद्रघोपोचार- यथावतस्तयेदं चक्रं नामाक्षरानयने तुंबुरुरिव नामाक्षराण्यालोडयति । एतान्येवाक्षराणि मुरजबंधेन रज्जुवेधेन आलोड्यंते नामानयने। अमुमर्थ मुरजवेधचक्रे व्याख्यास्यामि॥५॥ भौमं शुक्रं बुधं चंद्रं भानु सौम्यं सितं कुजम्॥गुरुं सौरि शनि जीवं विदध्यात् कोष्ठकोपरि ॥ ६॥ कोष्टाक्षरगतो ज्ञेयश्चंद्रस्ता- कालसंभवः ॥ तदधीनं फलं सर्व लाभालाभं जयाजयम् ॥ ॥७॥ इप्टनाड्यो हता धिष्ण्यैः २७ पष्टिभागातशेषके ॥ अश्विन्यादिंदुभुक्तेन युक्तस्तत्कालचंद्रमाः ॥ ८ ॥ क्रूरक्षेत्राक्षरे चंद्रे न शुभं सर्वकर्मसु॥शुभक्षेत्रे शुभं सर्व प्रस्तारे चंद्रनिर्णयः॥ ॥९॥ अंशकेनांशकं गुण्यं ध्रुवयुक्तं कृतं पुनः ॥ स्वगुणैर्गण- . येत्पश्चान्मूलांकैर्भाजयेत्ततः॥ १० ॥ अस्य प्रयोजनमाह । भौममिति । राशिपतित्यन्यासः॥ ६ ॥ कोष्ठेति । लाभाला- भादि जयपराजयादिप्रश्नस्तत्कालचंद्राधीन एवं ॥७॥ तत्कालीकरण चन्द्रस्याह । इष्ट- नायेति । एकैकं नक्षत्रं प्रति १ घटी २ पलं १३ अक्षरं २० भोगः उक्तंच । दिने धिष्ण्यांतरैकैके धिष्ण्यं प्रतिघटीद्वयम् । त्रयोदशपलानीह भोगो विंशतिअक्षरः। उक्तं च। “राशिसपादधिष्ण्यद्वयं पंचघदीप्रमाणम्। एकैकांशे त्रयस्त्रिंशत्पलान्यक्षरविशतिः । मश्नकाले वर्तमाननक्षत्रस्य यावत्यो घटिकाश्चंद्रेण भुक्तास्ता इष्टनाड्यो हता धिष्ण्येः। सप्तविंशतिभिर्हताः गुणितास्तेभ्यो गुणितेभ्यः पष्ट्याप्तशेपं च द्विस्थं फलं जातं तत्र लब्धे याति नक्षत्राणि चन्द्रेण भुक्तानि तानि संयोज्य तदनुमानेन अश्विन्यादिभुक्तं चन्द्रेण तत्काले ज्ञेयम्। शेपे भुक्तनक्षत्राग्रिमनक्षत्रे चन्द्रो वर्तते । यदि च लब्धभुक्तयोगे सप्तविंशत्यधिकं जायते तदा सप्तविंशतिीिवंशोधयेत् । ततः किं कर्तव्यमिति । शेष पंचदशभिविभज्य लब्धं यस्मिन्नक्षत्रे तत्काले चन्दोस्ति तच्चरणा लब्धा भवन्ति तेन लब्धचरणा एव भुक्तनवांशाः। ततो यस्य राशेस्तन्नक्षत्रं तस्मिन् राशौ तन्नवांशे चन्द्रो वर्वते । तन्नवांशस्य यदक्षरं द्वादशारचक्रेतद्राश्यधो दृश्यते ॥८॥ तदक्षरं शुभग्रहस्य ·(१२६) नरपतिजयचर्या- पापग्रहस्य वा ज्ञाते सति कर्तव्यमाह । कुरक्षेत्राक्षरेति । प्रस्तारे अयोदाहरणम् । शाके १४४२ समये वैशाखसुदि पंचम्यां मृगशिरानक्षत्रेघटी २० चन्द्रवासरे घटीद्वादशके प्रश्नः केनापि कृतो ममलाभः कदा भविष्यतीति । तद्विचार:-तत्र मृगशिरोनक्षत्रस्य भुक्तघटिका द्विपंचाशत् सप्तविंशतिभिर्गणिते जातः १४०४ एभ्यः पट्या लब्धं प्रयो- विंशति २३ भुक्तनक्षत्रं पुनस्तत्राश्विन्यादिभुक्तनक्षत्राणि चत्वारि तैलब्धं योजितम् २७ सप्तविंशतिः शेष २४ चतुर्विंशतिःपंचदशभिर्भागे लब्धचरणः १ एकः तेन चंद्रो जातः तत्कालेश्चिन्याद्वितीयचरणेस्ति चंद्रः। अश्विन्या द्वितीयचरणे मेपराशिद्वितीयो नवांशः स च वृपराशिनवांशः तस्याधिपः शुक्रस्तस्य वर्गश्चवर्गः तद्वर्गस्य वर्णः प्राप्त- अकारः तेन शुभनक्षत्रे शुभ ज्ञेयं प्रस्तारे चंद्रनिर्णय इति वचनात् । लाभमने लाभो भविष्यतीति प्रश्नार्थः ॥९॥ १० ॥ नाडी फलौ यशौ वर्गो दिन वर्गफलोदयः॥ कपक्षण च मासे- न टवर्गेण ऋतुं वदेत् ॥ अयने तपवर्षेण फलं याद्विचक्षणः ॥ ११ ॥ चतुस्था मुनयः ७।७।७।७। सूर्याः १२ सप्त ७ नंदा ९ गुणे ३षवः ५॥मासाः १२ शैलाइना १२ स्तत्त्वा २५ राशीनां च ध्रुवा इमे ॥ १२ ॥ एते राशिध्रुवाः॥ गुणाः३ शैलाः ७ युगाः४ पंच ५ सप्त ७ पंचा५द्रयो ७ युगाः ४ ॥ नागा ८ वाणा ५रसा ६ भूता ५ मेपादेशका मताः ॥ १३॥ तत्कालेद्वंशक- कृति कृत्वा ध्रुवयुता तथा ॥ स्वगुणैर्गुणयेत्पश्चान्मूलांकैर्भाज- येत्सुधीः॥ १४ ॥ षष्टिर्वाणविधौ नेत्र पक्षाग्न्यक्षिरविस्तथा ॥ चंद्रभूसुतशुक्राणां गुरुज्ञरविसौरिणाम् ॥१५॥ शैला नंदा रसा वाणा नंदाः शैला युगा दश ॥ इनाः १२ सप्त ७ रसा ६ भूता ५ मूलांकाश्च उदाहृताः ॥१६॥ अथ मूलांकाः क्वचित् ॥ घना १७ नखा २० श्विप्रकृति २१ युग्मेषु २५ दिक् १० रसाक्षि च २६ ॥ सार्धद्वौ २।३० । वेदवेदाश्च १४ वस्वष्टि १६८ युग्मपंच च५२ ॥ १७॥ रसांगाः६६ खाब्धिशशिनो१४० मूलांका मुनिभा- पिताः ॥ प्रश्नकाल विवाह वा याने जन्मनि संगरे ॥ शशांकस्य फलं श्रेष्ठं सर्वशास्त्रेषु भाषितम् ॥१८॥ इति प्रस्तारचक्रम् ॥ तत्र कदा भविष्यतीत्याकांक्षया उच्यते । नाडीफलाविति ॥ ११ ॥ चतुस्थेति । मेपादीनां चतुर्णी प्रत्येक सप्तबधवका द्वादश सिंहस्य एवं क्रमेण द्वादशधुवकाः राशीनां ·. जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१२७) ज्ञेयाः ॥ १२ ॥ अथ गुणाकारमाह । गुणाः शैलेति ॥ १३ ॥ अथ करणमाह । तत्का- लेंद्विति । अत्रोदाहरणमाह । मेपद्वितीयनवांशे चन्द्रः २ तस्य कृति ४ वृपराशिधव: सप्त तेन सहैकादश ११ जाताः पश्चाद्रूपगुणाकारैः सप्तभिःगुणिते जातं सप्तसप्ततिः ७७ ॥ १४ ॥ अथ भागहारमाह । मूलांक जयेत्सुधीरित्यनेन तन्मूलांकभागहारमाह। पष्टिाणेति । अस्य कृति २५ दिनार्धं सूर्य ध्रुवः १२ युतः ३७ दिनार्थं रविगुणकेन गुण्यं जातं २५९ शुक्रभागहारेण लब्धं दिन २ शेप ७ घटिकाथ चंद्रध्रुवः ७ अस्य कृति ४९ धुवयुता ५६ चंद्रगुणकेन गुणितं २२४ शुक्राहारेण भक्तं लब्धं .१८ तत्र शुक्रस्य नवांशः प्रश्ने तत्र शुक्रस्य भागहारा द्वादश १२भाज्यराशितो भागहरेण लब्धं पटू ६ शेपं ५ तत्रोत्तर प्रश्नस्य लब्धममाणेन पण्मासे व्यतीते सप्तममासस्यैकविंशति २१ दिने व्यतीते द्वाविंशदिनस्याष्टादश १८ घटिकाभ्यन्तरे लाभः । अयं प्रश्नविशेपः। एवं पापांशे चन्द्रे न लाभःकियदवधि न लाभः तद्गुणाकारभागहारलब्धेन वदेत् फलं तु यद्गृहस्य नवांशा वर्णा भवन्ति तद्वर्णवशात् । एकपक्षेण च मासेनेत्यादिना फलं वदेत् नात्र विकल्पना शुभाशुभफलैः ॥ १५ ॥ १६ ॥ १७ ॥ प्रश्नकालेति ॥ १८॥ इति नरपतिजयचर्याटीकायां जयलक्ष्म्यां द्वादशारतुंबुवावर्तः । प्रस्तारे द्वादशारे च ऋक्षाक्षरक्रमेण च॥ नवांशराशिमार्गेण चक्र भवति तंबुरुम् ॥ १ ॥ यत्र मेपादिराशिस्थस्तत्कालेदः प्रजा- यते ॥ ग्रहदृष्टिवशात्सर्वं ज्ञेयं तस्य शुभाशुभम् ॥ २॥ त्रिदशे पंचमे धमें चतर्थाष्टमसप्तमे ॥ पादवृद्धया निरीक्षते प्रयच्छति तथा फलम् ॥३॥ अर्ध्वदृष्टी च भौमार्को केकरो वुधभार्गवी ॥ समदृष्टी च जीवेंदू शनिराहू त्वधोमुखौ॥ ४ ॥ मेपो वृपो मृगः कन्या कर्कमीनतुलास्तथा ॥ आदित्यादिग्रहपूञ्चा नीचा यस्तस्य सप्तमः॥५॥परमोच्चा दिशो१० रामा ३ अष्टाविंशास्तिथींद्रियाः॥ सप्तविंशास्तथा विशाः सूर्यादीनां तथाशकाः ॥ ६॥ परमो- चात्परं नीचमर्धचक्रांतसंख्यया ॥ नीचस्थानाक्रमेणोच्च उक्तः सर्वत्र खेचरः ॥७॥ उच्चान्नीचाद्यच्च तुर्यं समस्थानं तदुच्यते ॥ उच्चनीचसमस्थाने चंद्रं ज्ञात्वा फलं वदेत् ।। ८॥ अथ प्रकरणवशान्मुरजबंधरज्जुवेधकरणचक्रं व्याख्यायते । प्रस्तारेति । द्वादशारे यान्यक्षराण्युक्तानि तानि चतुश्चतुः कृत्वा अश्विन्यादिचरणेषु दत्तानि नक्षत्राणां चरणा एव नवांशाः । तन्मार्गेण तुंबुरुचक्रं भवति ॥ १॥ यत्र मेपादीति । यस्य राशिनवांशे प्रश्नकाले तत्कालचंद्रो भवति । स च येन ग्रहेण दृष्टः .एवंविधाञ्चंद्रात्मश्नफलं वदेव ॥२॥ अथ दृष्टिः त्रिदशेति । सुगमम् ॥ ३ ॥ ऊर्ध्वदृष्टीति । बुधभार्गवी केकरौ कोथः ·(१२८) नरपतिजयचर्या- तिर्यग्दृशावित्यर्थः । अपरं सुगमम् ॥ ४ ॥ अथ ग्रहोच्चमाह । मेति ॥ ५॥ परमो- चांशमाह । परमेति ॥ ६॥ परमोचेति । मेषादयः सामान्यमुच्चमुक्तम् । स्वस्वोच्चराशा- वपि दिशो रामादयोंशाः परमोचांशाः तत्रस्थो ग्रहोतिश्रेष्ठं फलं प्रयच्छति । तथा च जातककारः । तत्रोच्चग्रहदशा राज्यदायिनी स एव यदि स्वपरमोच्चांशस्थितो भवति । तुरगगजरथच्छत्रचामरादिभिरुपपन्नं राज्यं ददाति सामान्योच्चस्थो राज्यमात्रम् । तथा च परमोचसामान्योच्चयोः फलमिदं गर्गसंहितायाम् ।“स्वोच्चगौ रविशीतांशू जनयेतां नराधिपम् । उच्चस्थौ धनिनं ख्यातं स्वत्रिकोणगतावपि ॥ ७॥ उच्चान्नीचेति । यथा वृपे चन्द्र उच्चस्थः वृश्चिके नीचस्थः वृपवृश्चिकाभ्यां चतुर्थराशी सिंहकुंभौ तो राशी समस्यानं चन्द्रस्य एवमुच्चनीचसमस्थानगं चन्द्रं तत्कालनं ज्ञात्वा.फलं वदेत ॥ ८॥ ॥ अथ दृष्टितुवुर्वावर्तचक्रम् ॥ मिथुनयुधः कर्क चंद्रगः वृषशुकः प घ प मेपभौमः क 12 सिंहस्यः | य A anA ग मीन गुरुः आ। भाव 1510 IA 49 कन्यायुधः ० गा 2 2 150 क བའw| ། जाम कुंभशनिः तुलावकः 8 : HERE गु ठा रक्तवत रक्तपीत पीत |श्वत कृष्ण कृष्ण वर्ग उध्वं सम जय तियं राम तिये. अधः अधः दृष्टि २८.१५ २७ पर-मांच ३ ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१२९) उच्चस्थाने स्थितं चंद्रं भौमादित्यौ प्रपश्यतःसमस्थानेच गुर्वेिद नीचस्थं राहुसर्यजौ॥९॥वुधशुक्रौ त्रिकोणस्थं चंद्रं तत्कालसंभ- वम्॥अन्यत्रस्थं न पश्यंति जात्यंधा इव खेचराः॥१०॥सौम्यह- प्टिस्थिते चंद्रे सर्वसौख्यं प्रजायते ॥ करदृष्टिस्थिते पुंसां मृत्यु- निर्महद्भयम् ॥११॥ एवं शुभयुते चंद्रे सर्वसौख्यं प्रजायते ॥ क्रूरैः ऋरफलं तत्र मिमिश्रं न संशयः ॥ १२॥ रक्त पीतं सितं कृष्णं चंद्रे वर्णचतुष्टयम् ॥ ज्ञातव्यं च प्रयत्नेन प्रश्नकाले सदा बुधैः ॥ १३ ॥ रविभौमः सितः सौम्यो गुरुः सौरी शशी तमः॥ वर्गेशा अकवर्गादौ ग्रहा ज्ञया विचक्षणैः ॥१४॥ स्यातां रविकुजौ रक्तौ पीतौ जीवबुधौ ग्रहो ॥ शशिशुक्रो सितौ वर्णी कृष्णत्वं राहुसंदयोः ॥ १५ ॥ यद्वर्गवर्णगश्चंद्रस्तस्य स्वामी तु यो ग्रहः॥तस्य वर्णेन वर्णत्वं शशांकस्य प्रजायते ॥ १६ ॥ रक्ते चंद्रे भवेद्युद्धं कृपणे मृत्युन संशयः ॥ पीते शुभं विजानीया- त्सिते शुभतर फलम् ॥ १७ ॥ इति दृष्टितंबुरुचक्रम् ॥ अथ चंद्र ग्रहदृष्टिमाह । उच्चस्थानेति । भौमादित्यौ उच्चस्थानगतं चंद्रं पश्यतः यतस्तावूर्ध्वदृष्टी । समस्थानस्थं सिंहकुंभस्थं चंद्रं जीवेंदू पश्यतः यतस्तो समदृष्टी । नीचस्यं वृश्चिकस्थं चद्रं राहुशनी पश्यतः यतस्तावधोदृशीं ॥९॥ बुधशुक्राविति । शुक्रबुधौ चंद्र तत्काले स्वमूलत्रिकोणस्थं पश्यतःवृपस्थतृतीयांशमतिक्रम्य स्थितम् । अथ कथमुक्तम् । त्रिकोणस्थं मूलत्रिकोणस्थं तत्रोच्यते यदि बुधशुक्रयोरेव मूलत्रिकोणं यदि स्वीक्रियते । तन्न संभवति । यतः संचारवशात्कन्यामकरस्थौ शुक्रबुधौ भवतः ताभ्यां वृपस्थश्चंद्रः त्रिकोणे भवति तत्र उच्चस्थं चद्रं तौ तिर्यग्दृशा न पश्यतः। तथा चा- न्यत् । सिंहकुंभस्थश्चंद्रः समगः संचारवशात् त्रिकोणगो भवति तथापि न । एवं नीच- गापि ताभ्यां त्रिकोणगो भवति तत्रापि न दृष्टिः एवं विचार्यमाणे पर्यवसन्नं मूल- त्रिकोणस्य चद्रं बुधशुक्री पश्यत इति । उच्चनीचसमस्थानस्थ चंद्रे ऊर्ध्वसमाधोडाष्टि- ग्रहाणामेव दृष्टिरुक्ता । अन्यथा ब्रह्मयामलादी अत्र चक्रे ग्रहदर्शनं चंद्रे यदुक्तं तत्र दूपणमेव स्यात् बुधशुक्रदृष्टे सति आचार्यस्यापि दोपः संपद्येत । जात्यंधा इव खचरा इति वचनात् ॥ १० ॥ सौम्यदृष्टीति ॥ सुगमम् ॥ ११ ॥ १२ ॥ १३ ॥ १४ ॥ ॥ १५॥ १६ ॥ १७ ॥ इति स्वरोदयटीकायां जयलदम्यां तुबुरुचक्रम् ।

·(१३०) नरपतिजयचर्या पुनः ॥ पंचमे अथ तुंबुर्वावर्तचक्रम् ॥ अं- शकुंडलीचक्रं लिख्यते ॥ द्वादशारं लिखेचक नाडये- कैका त्रिधा 'पंचमे स्थाने तिर्यग्वेधं तथा कुरु ॥ १ ॥ अष्टोत्तरशतं चैव नाडीसंख्या प्रजायते ॥ अंशाक्षराणि चक्रस्य नाडि- काग्रे तु विन्यसेत् ॥२॥ क्रूरवेधाक्षरे चंद्रो यदा त- कालसंभवः ॥ तदा तस्य फलं वक्ष्ये विवाहादौ शुभाशुभम॥३॥ विवाहे क्रूरवेधेन वैधव्यं च विशीलता ॥ यात्रायां च भवेद्धानि- मृत्युभंगो महाहवे ॥ ४ ॥ सर्वहानिकराः ऋरा ग्रहाः सोम्याः फलार्धदाः ।। व्यादिवेधो भवेद्यस्य मृत्युस्तस्य न संशयः ॥ ५॥ तत्कालेन्दुफलं सर्वं यदुक्तं रुद्रयामले ॥ गोपितं सर्वशास्त्रेषु मया चात्र प्रकाशितम् ॥६॥ स्वरविवरविशेषैश्चक्रबंधैस्तु भूम्या विविधफलपताकामातृकाभेदरम्यम् ॥ नरपतिकविचंद्रः सर्व- शास्त्रेष्वधीती नरपतिजयचर्याशास्त्रमेतञ्चकार ॥७॥ इति नर- पतिजयचर्यायां स्वरोदये तुंबुर्वावर्तचक्र अंशकुंडलीचक्रम् ।। द्वादशारमिति । द्वादशारं लिखेचक्रमित्यनेन द्वादशारे चक्रे द्वादशैव रेखाः । ता- स्वेकका विधा कृता पत्रिंशदेखिका३६ जायते ततोग्रेप्युक्तमाचार्येण एफैकया नाड्या अष्टोत्तरशतं वेधो जायते । तत्कयं पृर्यत इति ये केचिदुदाहरणचक्रस्मिन्वेधं दर्शयति अष्टोत्तरशतं ते धन्याः अत्र पाठ एव लिख्यते मया। अस्य द्वादशारचक्रस्य चक्रन्यासो- अक्षरन्यासश्च अष्टोत्तरशताक्षरोत्पत्तिनाऽसौ च तुबुर्वावर्त्तचक्रे दर्शयिष्यामःादिङ्माद्वाद- शारे दर्शितम् ॥१॥ २ ॥३॥४॥५॥६॥७॥ इति नरपातरकिायां द्वितीयं तुंबुरुचक्रम् ।

·(१३१) जयलक्ष्मीटींकासमेता। ॥राशितुंबरुचक्रम् ।। मे मी . मि राशिचक्र प्रव- क्ष्यामि नृपाणां हितकाम्यया ॥ रवि वस्तथा सौम्यस्तैश्चंद्रे च समागते| जल- पातो भवेत्सत्य- मित्युक्तं विष्णु- यामले ॥१॥ रवि वस्तथा शुक्रस्तैश्चंद्रे च क म ध समागते॥वायु- पातो भवेत्सत्यमित्युक्तं विष्णुयामले ॥२ ॥ रवि वस्तथा सौरिस्तैश्चंद्रे च समागते ॥ अग्निपातो भवेत्सत्यामित्युक्तं शक्ति- यामले ॥३॥ रवि मस्तथा राहुस्तैश्चंद्रे च समागते॥लोहपातो भवेद्वोर इत्युक्तं रुद्रयामले ॥ ४ ॥ रवी राहुस्तथा केतुस्तैश्चंद्रे च समागते ॥ पाषाणपातो भवने इत्युक्तं भानुयामले ॥ ५॥ इति राशितुंबुरुचक्रम् ॥ राशिचक्रमिति ॥ १॥२॥ ३ ॥ ४॥५॥ इति तृतीयतुंबुरुचक्रम् । प्रथमे नवमे वेधो द्वितीये सप्तमे तथा ॥ तृतीये पंचमे वेधो. राशौ पष्ठचतुर्थके ॥ १॥ पंचमे पंचमे राशौ द्रेष्काणे च नवांशके ॥ पंक्तियुक्त्या लिखेद्वर्णान्संख्ययाऽप्टोत्तरं शतम् ॥ ॥ २॥ सर्पाकारो भवेद्वेधस्तेन नामानि साधयेत् ॥३॥ इति नामसाधनम् ॥

·लूका (१३२) नरपतिजयचर्या- कवर्ग नवधाऽऽलिख्य कोष्ठके प्रथमेष्टकेत्येवं प्रक्रियया एपामपि संप्रदाय इत्येवं भासते । तत्रादौ चराणामाद्यक्षराणि कलत्रफ स्थिराणां पघपज द्विस्वभावानां छभखय एतदादीन्यक्षराणि चरादिराशिपु ज्ञेयानि ॥ १॥२॥ ३ ॥ इति नामसाधनम् । अथान्यसंप्रवक्ष्यामि तत्कालेंदुपरिस्फुटम् ॥ येन विज्ञायते सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ १॥ लाभालाभौ सुखं दुःखं जी- वितं मरणं तथा ॥ जयं पराजयं संधि समागमविनिर्णयः॥२॥ चिंता तथा मुष्टी राजावस्थादिकौतुकम् ॥ एतत्सर्वं तथा चान्यजायते च परिस्फुटम् ॥३॥ शिलातलेवुसंशुद्धे वज्रलेपे समेथ वा ।। स्वबुद्धया समभूम्यां वा स्फुरत्यत्र यथामति ॥४॥ क्रियते वलयाकारं चक्रं कर्कटकेन च ॥ विभागः परिधौ पश्चा- स्क्रियते राशिमानतः ॥ ५॥ कुर्यात्तेषु समं भागं नवधा नवधा पुनः ।। एवं कृते भवंतीह शतमष्टाधिकं गृहाः ॥६॥ द्वाद- शारं भवेच्चक्र मेपादिद्वादशान्वितम् ॥ अस्वरायाः स्वरा देया राशिवेधा भवंत्यमी ॥७॥प्रस्तारचक्रलिखितान्वर्णान् राशि- नवांशकात् ॥ अन्योन्यं वेधयेद्वर्णान् सुमती रज्जुरेखया॥ ८ ॥ अथ मुरजाख्यतुंवुर्वावर्तः । रज्जुवेधोपि तुबुर्वावर्तः । अथेति । सुगमम् ॥ १ ॥ लाभालाभति ॥ २ ॥ ३ ॥अथ रज्जुवेधमुरजवेधकरणार्थमुपायमाह । शिलातलेति ।। ॥४॥५॥६॥ ७॥८॥ एकद्विव्यादिकानं कॉल्लिखेद्वानपि क्रमात् ॥ प्रथमे नवमे वेधो द्वितीये सप्तमे तथा ॥९॥ तृतीये पंचमे राशौ राशौ पष्ठ- चतुर्थके ॥ पंचमे पंचमे राशी द्रेष्काणे च नवांशके ॥ १० ॥ अजवृषमिथुनकुलीराः पंचमनवमैः सहेंद्रायाः ॥ त्रिकोणराशयः प्रोक्ता मेपसिंहहयादिभिः ॥ ११ ॥ आद्य १ द्वि २ वह्नि ३ तुर्या- शा ४ नवा ९ष्ट ८ नग ७ प ६ मिथः॥ वेधयंतस्त्रिकोणे तु पंचमं पंचमोशकः ॥ १२ ॥ द्रेष्काणेऽप्यंशवेधोयं रजो मुरजवं. धने ॥ तंबुरे तुबुरावर्ते विज्ञेयः स्वरपारगैः ॥ १३ ॥ प्रथमेन ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१३३) तृतीयं तु तृतीयेनादिमं तथा ॥ त्रिकोणवेधतोन्यायं द्वितीयः समसप्तके ॥ १४ ॥ आद्यतृतीयो द्रेष्काणी वेधयंती परस्परम् ॥ त्रिकोणे च द्वितीयोपि द्वितयं समसप्तके ॥ १५॥ अथ वेधमाह नवांशके । एकाहिच्यादीत । प्रथमे नवमे वेध इत्ययं त्रिकोणबंधी नवांशवेधः ॥९॥ १० ॥ तत्र त्रिकोणराशयः । अजवृपेति। तेन पंचमे वेधोपि राशि- वेधे सति सर्वराशीनां कृते नवपंचमवेधः संपन्नो भवति । यथा मेपनवांशः सिंहनवांश- वेधे द्विराशिवेधः पंचमपंचमवेधः। तथा वृपकन्ययोः मिथुनतुलयोः कर्कवृश्चिकयोः एवं पंचमपंचमवेधे कृते सर्वराशिपु नवपंचमबंधः संपन्नो भवति । अथ श्लोकव्याख्यानं पंचमे नक्मे वेधेति मेपप्रथमनवांशः सिंहस्य नवमनवांशाअनयो रज्जुरेखया प्रथमवेधः ततो मेपद्वित्तीयनवांशः सिंहस्याटमः अनयो रज्जुरेख़या वेधः एवं कृते द्वितीये सप्तमे वेधार्थों भवति । तत्कथम् । यतो मेपस्य द्वितीयो वृपासिंहस्याष्टमो वृश्चिकः वृपात्सप्तमो भवति । समसप्तके वेधो द्वितीये सप्तमे वेध इत्यनेन प्रच्छाद्य उक्तम् । तथा मेपस्य तृतीयांशो मिथुनं सिंहस्य सप्तमं तुला तयोर्वेधः कार्य एवं कृते तृतीये पंचमे राशी वेधः संपन्नो भवति । तत्कथम् । यतो मिथुनराशेः पंचमं तुला तुलातो नवमं मिथुन तेन नवपंचमवेधे तृतीये पंचमे राशी वेध इत्यनेन प्रच्छायोक्तम् । तथा मेपचतुर्थाशः सिंहस्य पष्ठः अनयोर्वेधः कार्यः एवं कृते वेधराशौ पष्ठचतुर्थकवेधः संपन्नो भवति । यतः अयं तृतीयैकादशवेधः यतः कर्कात्तृतीयः कन्याराशिःकन्यातः कर्कट एकादशः। अथ वर्णमस्तार आद्यपक्षे ॥ १।२।३।४।५।६।७।८।९।१०।११ ।१२॥१।२।३।४।५।६।७।८।९।१०।११। १२ ॥ १।२। ।३।४।५।६।७।८।९।१०।११। १२ ॥ १।२।३।४।५।६। ७१८१९।१०।११।१२॥ १ कचटय । अटचक। तपयत । खछठर । आठ- छख । थफफथ । गजडल । इडजग । दववद । घऊठव । ईढऊच । धभभध । ङाण । १।२।३।४।५।६।७।८।९।१०।११। १२ ॥२।२।३।४। ५।६।७।८।९।१०।११। १२॥ १।२।३।४।५।६।७।८ । ९।१०।११। १२ ॥ १।२।३१४।५।६।७।८।९।१० । ११ । १२ ॥ १ २।३।४।५।६ । श। उणजङ । नममन । कटचप । ऊटचक । तपपत । खछठस । एठछख । थफफथ । गजडह । ऐडजग । दबबद । घऊढय । ओठऊछाधमभध । ७ । ८।९। १० । ११ । १२ ।। १ । २।३।४। ५।६।७।८।९।१०।११।१२॥ १।२।३।४।५।६।७।। ९।१०। ११ । १२ ॥ अयमपि पूर्वदर्थप्रकाशो ज्ञेयः ॥ पंचमे पंचमे राशाविति।। मेपस्य पंचमोशः सिंहः सिंहस्यापि पंचमः सिंह एवानयोधः स्ववेध एवं मेपराशेः पष्ठां शादिभिः क्रमैः सिंहस्य चतुर्थादिव्युत्तमांशा वेध्याः एवं कृतोप राशिवेधः पंचम- ·. नरपतिजयचर्या- वेधः संपन्नो भवति । नवांशवेधोयं द्रेष्काणवेधोयमेव॥११॥ द्रेष्काणवेधश्चके द्रष्टव्यः।। तथा च श्लोककृतः ॥ १२ ॥ १३ ॥ अथ द्रेष्काणवेधः ॥ प्रथमति ॥ प्रथमादयं प्रशस्तः ॥१४॥ १५॥ प्रथमः पंचदशमेन्योन्यं पंचमपूर्वयोः ॥ नवमादिमयो राश्योस्तृ- तीयश्च त्रिविंशतिः ॥ १६ ॥ द्वितीयकोनविंशो. व द्रेष्काणी समसप्तके ॥ काणबंधवेधोयं कथितश्चादियामले ॥ १७ ॥ अन्यच्च॥पूर्वस्मिन्नेव चक्रे नवधा नवांशलिखिते द्रेष्काणवेध एवं क्रियते मेंपे प्रथम द्वितीयतृतीयनवांश प्रथमद्रेष्काण:पंचमराशेः सिंहस्य सप्ताष्टनवमांशास्तृतीयो द्रेष्काण: अनयोः प्रथमम् ।। प्रथमे नवमे वेधो द्वितीये सप्तमे तथा ॥ तृतीये पंचमे राशावित्यादि राशिरेखया यदि वेधः क्रियते तदा आद्यतृतीयौ द्रेष्काणी वेधयंतः परस्परमिति, द्रेष्काणवेधः संपन्नो भवति ॥ प्रथमः पंचदशमेन्योन्यं पंचमपूर्वयोरित्यस्यार्थोप्यवगतो भवति ।। तथा मेपस्य सप्तमाष्टमनवमांशैर्धनराशेः प्रथम द्वितीयतृतीयांशाः विध्यन्ते तदापि आद्यतृतीयौ द्रेष्काणी वेधयंतः परस्परम्" इत्यर्थः संपन्नो भवति ॥ पूर्ववन्न- वमादिमयो राश्योस्तृतीयश्च त्रिविंशतिरित्यर्थोप्यवगतोभवति ॥ तथा मेपस्य चतुर्थ- पंचमषष्ठांशैस्तुलाराशेश्च तुर्यपंचमपष्ठांशाः यथाक्रमं त्रिरेखया विद्धाः कार्याः तेन कि चतुर्थांशेन मेषस्य तुलायाः षष्ठांशो रेखया वेधितः कार्यः ॥ तथा पंचमेन पंचमांशरेखया विद्धः कार्यः षष्ठेन चतुर्थः एवं कृते द्वितीयः समसप्तकवेध इति द्रेष्का- णवेधः संपन्नो भवति "द्वितीयैकोनविंशौ च द्रेष्काणी समसप्तके"इत्यर्थोपि व्याख्यातो भवति ॥ अन्यच्च ॥ अष्टोत्तरसंख्याकान् नवांशवर्णानपि ऋजुपंक्त्या विलिख्य प्रथमे नवमे वेध इति प्रक्रियया यदि विध्यते तदा रज्जुरिव वेधः संपन्नो भवति द्रेष्काणवेधो नवांशवेधश्च द्वाभ्यां मुरजबंध इवाभाति ॥ यथा मुरजश्चर्मरक्जुभिरुभयमुखेनं गृह्यते तथैव नवांशवेधो द्रेष्काणवेधो जायते । इदं कर्तुरभिप्रेतं व्याख्यानम् "ऋक्षाक्षरचतुष्क च चतुष्कं च पुनः पुनः ॥ सप्तविंशतिधिष्ण्यानां वेधोऽयं मुरजाकृतिः " नवांशवर्णा- श्चतुश्चतुः कृत्या अदिवन्यादिचतुश्चतुश्चरणेपु दत्त्वा श्लोकबद्धाः कृतास्ते दाशारतुंबु- विर्ते द्रष्टव्याः । तथा च तत्र श्लोकाः ।। "कचौ टपावश्विनीपु भरण्यधिष्वटी चकौ ॥ तपो पतौ कृत्तिकासु" इत्यादिश्लोकबद्धा वर्णा बोद्धव्याः । तत्राश्विन्यादिपु बद्धाः श्लोकः । अत्र राश्यवस्थाः ककारचकारटकारायकारोऽकारटकारश्चकारककारास्तकारो नवैतेऽजवर्णाः पपौ तकारः खकारछकारटकारौ रकारः आठौ वृपाख्या राशे- नवभागवर्णाः । छखौ थकारः फफथागजौ डो युग्मे । ल इडौ जगदा- बौ दः कर्कराशिवणी" घझौ ढवावीडऊपौध एते मृगारिराशेर्नवभागवर्णाः । भभधा ङाणा शउणौ युक्त्याम् । जङौ नममो नकवटकारः पऊटची कस्तपपास्त एत । खछौ ठसावेधछवास्थकारः ।” फफौ थोगजी डोहऐडौ.।

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१३५) मृगे । जगौ दोववौ दोघझौ दकुंभे । क्षओढी उयो धो भमो धो नवैते झपे यावनाचार्य- कोशा मयोक्ताः । नवांशक्रमेणोक्ता एते द्वादशारे चक्रे एव वर्गाः। अतएवोक्तं द्वादशारे, यद्वर्गवर्णगश्चंद्रस्तत्तद्वर्णयुतो भवेत् । रक्तवर्णी रविकुजी शुक्ली भार्गक्शीतगू । पीती बुधगुरू कृष्णा ज्ञेयाः केत्वार्किराहवः । एते च चक्रवेधे एव कथिताः ।। १६ ।। १७ ।। द्रेष्काणवेधः षट्त्रिंशदष्टोत्तरशताक्षरैः ॥ चंद्रवेधेन विज्ञेयं चौर- नाम स्फुटं भवेत् ॥१८॥ राज्ञो मनः स्त्रीशयनासनेषु स्वन्नाद्यवस्था रसभोजनेषु ॥ नपुंसकस्त्रीपुरुषाभिघाते चौरस्य नष्टस्य च चिंति- तस्य ॥१९॥ लूकस्य मुप्टे«दयस्थितस्य धात्वादियोनित्रितयस्य नाम ॥ परोक्षमंत्रस्य महीपतीनां नामानि मुद्रालिखनस्य चापि ॥२०॥ द्रेष्काणवृद्धया प्रवदंति नाम त्रिपंचसप्ताक्षरमोजराशौ ॥ तदन्यराशौ द्विचतुर्थषष्ठे नामाक्षरं वै द्वितनौ द्विनाम ॥ २१ ।। अथ कर्तव्यमाह । द्रेष्काणवेधेति । तत्र चरा एव चत्वारःएपामेकतमस्य नवांशवणे तत्कालचंद्रो भवति तेन च चतुर्णी चरराशीनां चंद्राधिष्ठितनवांशसमवर्णा ग्राह्याअय- मर्थः कुत्र प्राप्तः। तत्कालश्चंद्रश्चरांशेसोश एकद्विव्यादिकः । तत्समचतुर्णा चरनवांशा- क्षराणीति कथं तदर्थमाह । अग्रिमग्रंथे। उदयास्तमये द्रव्यं चौरनाम रसातले । दशमे च धनस्थानमेव नामत्रयं भवेदिति । अस्य एवं कल्प्य एवार्थः । एकस्मॅिश्चरे लग्ने चत्वारश्चरराशयः एवं स्थिरद्विस्वभावयोरपि । अथवा यत्र नवांशवणे चंद्रः तस्य नवांशवर्णस्य यत्र यत्र वेधस्ते सर्व ग्राह्याः । द्रेष्काणबंधवेधेऽयं विधिः । चतुर्णा राशीनां द्वादशद्रेष्काणं प्रतिद्रेष्काणे त्रयस्त्रयोंशाः पत्रिंशदक्षराणि भवति । यस्मिन्द्रेष्काणनवांशे चंद्रस्तद्रेष्काणवेधेन ये द्रेष्काणा लभ्यंते पडक्षराणि लभ्यते चतुणी चरराशीनां चत्वारो वर्णाः । स्थिराणामेवं चत्वारः यद्येकस्मिन् स्थिरराशिगते चंद्रे तन्नवांशे तन्नवांशसमसंख्याक्षराणि । चतुर्णा स्थिरराशिनवांशवर्णा ग्राह्याः । एवं द्विस्वभावादिकानां चतुर्णामपि । द्वितीयप्रकारः । तैर्वनाम साधयेची- राणाम् । चौराणामित्युपलक्षणम् ॥ १८ ॥ तत्र नामसाधने विधिरयम् । अन्यत्र प्राप्ते विधिरोपन्यस्यते । राज्ञो मन इति ॥ १९ ॥ २० ॥ द्रेष्काणवृद्धयेति । ओजराशीनां द्रेष्काणनवांशे यदि चंद्रातद्रेष्काणवृद्धया नामाक्षरसंख्या भवति। हृतनष्टादीनां एत- दुक्तं भवति । मेपमिथुनसिंहादीनां विषमाणां द्रेष्काणनवांशे यदि चंद्रस्तदा त्रि ३ पंच ५ सप्ता ७ क्षरनाम भवति । तथा द्रेष्काणवृद्धिःप्रथमद्रेष्काणे त्र्यक्षरं नाम द्वितीये पंचाक्षरं तृतीये सप्ताक्षरंतदन्यराशौओजादन्ये समराशी द्विचतुःपष्ठाक्षरं द्रेष्काणवृदया नाम समराशिद्रेष्काणनवांशे यदि तत्काले चंद्रः तदा प्रथमद्रेष्काणे यक्षरं द्वितीये द्रेष्काणे चतुरक्षरं तृतीये पडक्षरं नाम । द्वितनौ द्विस्वभावद्रेष्काणनवांशे यदि चंद्रः ·नरपतिजयचर्या- विनाम चौरस्य पूर्वोक्तनाम समेपि द्वितनौ द्विनामविपमारैरेव प्रथमद्रेष्काणे यक्षर ध्यक्षरं द्विनाम माधवगोविन्देति । एवं द्वितीयद्रेष्काणे मिथुनधनुपोरेकतमस्य तदा पंचाक्षरैदिनाम भवानीदासेत्यादि । तृतीयद्रेष्काणे सप्ताक्षरैदिनाम द्वारकानाथदासेति ।' एवं कन्यामीनयोरेकतमद्रेष्काणे यक्षरं नाम हरिहरेति । चतुरक्षरं देवदत्तेति यज्ञदत्तेति दिनाम । तृतीयद्रेष्काणे पडक्षरं नाम द्विनामेति संप्रदायः । विषमौ मिथुनधनुपी । समौ कन्यामीने ॥ २१॥ वर्गोत्तमात्मीयनवांशराशो नवांशनाथे द्विगुणो हि वर्णः॥ वक्रो- वसंस्थे त्रिगुणो ग्रहस्य विनोऽसकृतित्रिगुणत्वलामे ॥ २२ ॥ नीचास्तसंस्थस्य नवांशपस्य वर्णस्य लाभेपि वदंति हानिम् ॥ नामादिवर्णैः परिपाटिलब्धैस्त्रि ३ पंच ५ सप्त ७ द्वि'२ चतुर्थ- ४ षष्टैः ६ ॥२३॥ यक्षरं समंचरांशतोदये यक्षरं विषमचरांश- संस्थिते ॥ नाम चास्य चतुरक्षरस्थिरे निश्चयादसमके पडक्षरम् ॥२४॥आये द्वितीये त्रिचतुःपदेपुवर्णाः क्रमेणैव नियोजनीयाः॥ विलग्नतोयास्तनभस्थलेभ्यः प्राप्ता यथानामनि दैवविद्भिः॥२५॥ अन्यद्विधानमाह । वर्गोत्तमोत । स्वनवांशे स्वगृहे वर्गोत्तमे वा नवांशनाथे ये ये नवांशवर्णामाप्तास्तेषां नवांशाधिपानां वगोत्तमादिलक्षणे प्राप्ते सति तेपां वर्णानां विगुणत्वं कार्यम् । यथा मेपस्य प्रथमनवांशे चन्द्रः तेन चन्द्रेण सिंहस्यांतिमो नवांशवों वेधितः तेनैव धनराशेरंतिमास्त्रयो वर्णाः प्राप्ताः कतटाः नवांशवेधवांअमी । यदि भौमो वर्गों- तमादिलक्षणे यत्र कुत्रापि राशौ तिष्ठति तथापि ककारद्वयं प्रामोति एवं गुरुतः । ततो वुधातु तटटी वक्रोच्चस्थे सति त्रिगुणा वर्णाः। अथ योद्रेष्काणवेधे पडक्षरं प्राप्तं द्रेष्काणवेधे द्वाभ्यां द्वाभ्यां द्रेष्काणवेधः । एकस्मिन् द्रेष्काणे चंद्रे द्वयो प्का- णयोः पड्वर्णाः अत्रापि द्विगुणत्वम् । ततस्तृतीयप्रकारेऽपि एकस्मिन् चरनवांशे चंद्र: तदा चतुर्णी चरराशीनां चंद्रनवांशसमवर्णा ग्राह्याः । यथा मेपस्य प्रथमेशे चंद्रः तदशान्मेपकर्कटतुलामकराणां चरवर्णा लब्धा भवति । तत्र प्रथमनवांशवर्णाः । मेपे फकारो हिबुके यकारस्तुले चकारो मकरे पकारः । एते चत्वारो वर्णी लब्धाश्चरेपु स्थिरराशिपु चायमेव विधिः। द्विस्वभावचतुर्धपि द्वित्रिगुणत्वं पूर्ववदेपामपि ॥ २२॥ अथ प्राप्तवर्णानां हासमाह । नीचास्तेति । प्राप्ताक्षरनवांशपो यदि नीचैस्ति- प्रति अस्तमितो वा तदक्षरं नाशमुपयाति शेपवर्णः शोध्यक्षेपविशुद्धैः परिपाटि- लब्धः नाम साधयेत् परिपाटिलब्धः पश्चादुक्तविषमसमनवांशक्रमः ॥ २३ ॥ अन्पदाह । यक्षरमिति । समराशी चरांशी चरांशोदये यक्षरं नाम साध्यम् । विपमचर- राशिनवांशोदयेध्यक्षरं नाम । समस्थिरनवांशोदये चतुरक्षरं नाम निश्चयादेत् । स्थिर- ·. जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१३७), राशी समनवांशोदये पडक्षर नाम युग्ममपि दिमूर्तिभे त्र्यक्षरं भवति पंचमाक्षरं द्विस्व- भावविपमे समेऽथवा युग्मनाम च चतुः पडक्षरं समद्विस्वभावराशी चरांशोदये घ्यक्षर नाम भवति । विपमद्विस्वभावराशी चरांशोदये पंचमाक्षरं द्विनामास्ति द्विस्वभावराशी समे विपमनवांशोदये तदा चतुरक्षरं द्विनाम । विपमे द्विस्वभावराशी समनवांशोदये तदा द्विनामपडक्षरं विद्यते । एपा परिपाटी ॥ २४ ॥ अथ वर्णन्यासमाह । आयेति । विलग्नात्मथमनामवर्णः प्राप्तः सवर्णः नाम्नि प्रथम योज्यः । चतुर्थात्प्राप्तः सद्वितीयस्थाने । सप्तमातृतीयस्थाने । दशमालब्धश्चतुर्थे द्विगुणवर्णः त्रिगुणवर्णश्च देशविशेषनाम दृष्ट्या योजयेत् । अथ ये कुशाग्रबुद्धयस्ते सविशेष निरूपयन्ति ॥ २५ ॥ क्रूरक्षेत्रगते चंद्रे विद्याञ्चोरस्य संभवः ॥अवेधे सौम्यवेधे च नष्टं चौरविवर्जितम् ॥ २६ ॥ यत्संख्याः खेचराः क्रूराश्चंद्रवेधे व्यव- स्थिताः॥ तत्संख्यास्तस्करा ज्ञेयाः सहायाश्चांतराक्षरः ॥ २७ ॥ रूपं द्रेष्काणरूपेण तस्करस्य प्रजायते ॥ द्रेष्काणक्रमतो ज्ञेयाः कृशमध्यवलाधिकाः ॥ २८॥ पंक्तियुक्त्या लिखेपूर्णान्संख्यया- टोत्तरं शतम् ॥ सर्पाकारो भवेद्वेधस्तेन नामानि साधयेत् ॥ ॥ २९ ॥ उदयास्तमये द्रव्य चौरनाम रसातले ॥ दशमे च धनस्थानमेवं नामत्रयं भवेत् ॥ ३०॥ वर्गाशकात्तु भूमानमष्ट- हस्तनिवर्तनम् ॥ अर्धक्रोशं तथा कोशं द्विक्रोशं योजनादिकम् ॥ ३१॥ दंडाहःपक्षमास पण्मासाब्दाः शुभाधिके ॥ वर्गाक्षरगते चंद्रे वर्णाश्चैकांतरक्रमात् ॥ यदुक्तं पुस्तकेंद्रेण ज्ञानं तत्कालचं- द्रतः॥३२॥ एतत्सर्वं मयाख्यातमवस्थादिपरिस्फुटम् ॥ येन ज्ञानेन सर्वाणि सत्यता, यांति भूतले ॥ तत्कालचंद्रजं ज्ञानं भणित स्तेयहेतवे ॥ ३३ ॥ इति प्रथमपरिच्छेदस्तुवुरावर्ते ॥ अथ चौरचौराहते नष्टज्ञानोपायमाह । कुरक्षेत्रगतेति । यत्र कुत्रचिद्राशिद्रेष्काण- नवांशाक्षरगते चन्द्रे ज्ञाते सति सवर्णश्च क्रूरस्य भवति तदा चौरेणापहृतम् । कूरग्रहवे- धगते चन्द्रे चौरेण वस्तु हतम् । अवेधपापग्रहवेधरहिते सौम्यवेधे सौम्याक्षरगतेपि चंद्रे चौरेणापहतम् । किंतु कुरक्षेत्रवर्णगे चंद्रे पापविद्ध चौरविजितं नष्टं वस्तु ज्ञेयम् ।। ॥ २६ ॥ यत्संख्येति ॥ चंद्रगृहांतरंगैः क्रूराक्षरः तत्संख्याः चौरस्य सहाया अन्तरे मिलिताः ॥ २७ ॥ रूपमिति ॥ यस्मिन्द्रेष्काणे नवांशे चंद्रस्तस्य द्रेष्काणस्य तद्रूपं यद्रूपं चौरस्य ज्ञातव्यम् । पत्रिंशद्रेष्काणानां रूपं यवनादिभिः कथितमस्ति ॥ द्रेष्का- ·(१३८) नरपतिजयचर्या- णक्रमतः कृशमध्या ज्ञातव्याः। योद्रेष्काणपतिस्तस्यैव कृशमध्यवलाधिकत्वम् ॥२८॥ पंक्तियुक्त्येति ॥ अस्य व्याख्यानं पूर्वमेव व्याख्यातम् ॥ २९॥ नामसाधने विधिमाह । उदयास्तेति । पश्चादुक्तं नामसाधनं नरपतिजयचर्याकर्तुरुदयास्तमये द्रव्यमित्यस्य श्लोकस्पार्थोवगंतव्यः । द्रेष्काणवृद्धया प्रवदन्ति नामेत्यादयः श्लोका मयोक्ताश्चतुर्णा चराणां वर्णः स्थिराणां वर्णः स्थिराणां चतुर्णी वर्णः द्विस्वभावादिकानां चेति चरादयो राश्यश्चतुर्वेद केन्द्रस्थिता भवंति ॥ तत्रोदयास्तमययोर्यावन्तो नवांशवर्णाश्चंद्रवेधे प्राप्यते तैर्वर्णस्तु नाम साधयेत् ॥ चतुर्थराशिनवांशवणैश्चौरनाम साधयेत् ॥ दशमराशेनवांश- वर्णाश्चंद्रवेधे प्राप्यन्ते तैर्वर्णैस्तु स्थाननामतस्तस्मिन् स्थाने धृतमस्ति ।। ३० । वर्गी- शकादिति ॥३१॥ अथ वस्तुप्राप्तिःअप्राप्तिर्वा॥ प्राप्तव्यवस्तुनःकालमाह.॥ दंडाहेति ।। यदुर्गवर्णगश्चंद्रस्तस्य वर्गस्य यः कालः स कालो वाच्यः ॥ करवर्गाक्षरेण ज्ञातं वस्तु चौरहतं तेन अवर्गेण दिनं कवर्गण पक्षः पर्वर्गणान्दाः तेन किं शुभग्रहयुते चंद्रे दृष्टेवा प्राप्तव्यम् ।कूरग्रहयुते दृष्टे नप्राप्तिः। तेन किं शुभपापयोर्चलावलं पापग्रहबलाधिक्यात् । तन्न प्राप्तव्यं शुभाधिक्ये प्राप्तव्यमिति ॥ लग्ननवांशकाद्यावत्संख्ये चंद्रस्तावत्संख्या- कालस्य एका पक्षाअपरम्पक्षावर्णाश्चैकांतरकमात वर्गस्य नवांशवर्णानांमध्ये यावद्वर्णाक्षरे चंद्रस्तावसंख्या लाभो वा पुस्तकेंद्रेणेति पुस्तकानामिंद्रः नरपतिजयचर्यापुस्तकं यत्तस्येंद्रः अत्र यदुक्तं तत्र प्राप्तम् अयमर्थस्ताजककारेणापि प्रोक्तः कुत्रापि द्वितीयः पाठो दैशिकद्रेणति देशिको ज्योतिपी दैववित् तेन यदुक्तं स च कालः ॥ ३२ ॥ एतत्समिति ॥ ३३ ॥ इति प्रथमपरिच्छेदस्तुंबुरावर्ते ।। अश्विन्यादींदुभुक्तानि भानि पष्टिहतानि च ॥ स्वभुक्तनाडी- संयुक्तं द्विघ्नं नंदयुतं त्रिधा ॥ दिनेदोभुक्तभागादि जायते चेष्ट- कालिका ॥ १॥ दिनदुभुक्तभागादि जायते चेष्टकालिकः॥ उद- यादिष्टनाड्यस्तु षड्गुणास्तत्र योजयेत् ॥ त्रिंशद्भागातराश्या- दिश्चंद्रस्तत्कालसंभवः ॥२ ॥ शशांकवत्सर्वखेटान्कुर्यात्तत्काल- सम्भवान् ॥ तत्कालराशिनक्षत्रे द्रेष्काणे च नाशके ॥ ३॥ अथ गणितमाह ॥ तत्कालकरणमाह । अथातः संप्रवक्ष्यामि तत्कालेंदुपरिस्फुट- मित्याद्यारम्प राजावस्थादिकौतुकपर्यंत एपामर्थानां प्रकटीकरणेऽसमर्थाः सर्वे क्यमपि तयापि व्याख्यायंते प्रकरणवशात् अथैपां व्याख्याने व्याख्याते मूलभूतश्चंद्रस्तस्य तत्काले करणमाह अश्विन्यादीति । लाभालाभादिमश्नकाले उदयादिवटिकाः साध्या- स्तत्वाललनं च ततस्तत्कालदिने याति नक्षत्राणि चंद्रेण भुक्तानि भवति तानि पष्टया गुणितानि कार्याणि ॥ स्वभुक्तनाडीसंयुक्तमितितात्कालेष्टघटीपर्यंतं वर्तमान नक्षत्रस्य यावंत्यो घटिका भुक्ता भवति ताभिटिकाभिर्युक्तानि पष्टिगुणितानि नक्ष- त्रस्य यावत्यो घटिका भुक्ता भवंति ताभिटिकाभिर्युक्तान पष्टिगुणितानि नक्षत्राणि तत्संख्या घटिका चन्द्रभुक्तिवेंया । अनेन प्रकारेण भुक्तघटिका: द्वादशारे च कार्याः ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१३९) 'अहिबलचके च सर्वत्र तत्कालकरणे भुक्तघटिकाः सप्तविंशतिभिर्गुणिताः पष्टया पुन- भिजेत भुक्तनक्षत्राणि लभ्यते तांनि सप्तविंशतिभिः शेपयेत् शेषभुक्तं भोग्यं भोग्य- चन्द्रो वर्तते । अत्र प्रकरणे कर्तव्यमाह ॥ स्वभुक्तनाडिसंयुक्तं दिनं नवहतं त्रिधा । स्वभुक्तनाडिसंयुक्ते सति यावत्संख्याका नक्षत्रस्य याता घट्यस्ता दिगुणितास्ताभ्यो नन्देन९ लब्धभागाः शेष पष्टया संगुण्य लब्धाः कला शेपात्पलानि त्रिधा फलं ग्राह्यम् अनोपपत्तिः ॥ सप्तविंशतिनक्षत्राणां विंशत्यधिकं पोडशशतं घटिकाः १६२० द्विघ्नं ३२४० चत्वारिंशदधिकं द्वात्रिंशच्छतं अस्मानंदहृताः प्राप्ता भगणाः ततः अहोरात्र. घटयः पड़गुणिताः भगणा भवंति ॥ अतः पडगुणितास्तत्र युज्यंत इति तात्कालि- ककरणेऽस्मिन्नुपपत्तिः अंशेभ्यस्तत्र त्रिधा फलं उदयादिष्टघटिकाः प्रश्नांतजाः पशु.. णितात्रिधा फलमध्ये त्रिंशस्थाने योजिताविशता विभज्य लब्धा राशयो द्वाद- शभिः शपिताः एवं कृते राश्यादिकश्चंद्रस्तात्कालिको भवति ॥ तत्र पुनः कर्तव्यता ।। तत्रांशाः पटया गुणिताः राशीनपास्य कलायुता द्विशत्या भागे २०० लब्धांशाः एवं कृते अंशजश्चंद्रो नवांशस्थो जातो भवति ॥ १॥ अथ विचारः ॥ दिनेदिति ॥ २॥ शशांकवदिति चन्द्रवत्सर्वखेटाः यदि तत्कालजा न क्रियन्ते तदा पश्चादुक्तम् । क्रूर- विद्ध विद्धो वा चंद्र इति वचनात् असमर्थः भवत्तिाराश्यादिचंद्रात् उक्तमक्रियया नक्ष- त्रस्य ज्ञातव्यं चरणम अथ कस्मिन्नक्षत्रचरणे चन्द्रः कस्मिन्नवांशे कस्मिन्द्रेष्काणे या इत्याकांक्षया करणम् । राशयस्तत्कालचन्द्रस्य त्रिंशदगुणाः तत्रांशा युताः अंशाः पष्टया गुणिताः अधःकलायुताः आभ्यः कलाभ्योऽष्टशत ८०० भागे लब्धानि भुक्त- नक्षत्राणि शेपकलाभ्यो द्विशत्या भागमपहृत्य वर्तमाननक्षत्रस्य भुक्तचरणाः शेष तत्कालवर्तमाननक्षत्रस्य चरणाःएवं कृते चन्द्रे ज्ञातस्मिन्नक्षत्रे नक्षत्रचरणे वर्तते चन्द्रः। अथ नवांशज्ञानम् । भुक्तराशीनपास्य अंशास्त्रिंशाद्याः पष्टया गुणिताः ६०कलायुताः कलाभ्यो द्विशत्या२००भागमपहृत्य लब्धं भुक्तनवांशाः शेपं तत्कालवर्तमाननवांशस्य कलाः । अथ द्रेष्काणज्ञानम् । नवांशज्ञानोपायेंशस्य कलास्ताभ्यः ६०० भागमपहृत्य द्रेष्काणा लभ्यन्ते शेपं वर्तमानद्रेष्काणकलाः ततोवस्था निरीक्षयेदिति । अथाव- स्थाज्ञाने उपायो लिख्यते । अनावस्थाज्ञानोपायो न प्राप्तः। अथ संहितायां श्रीपतिः। "राशी राशौ द्वादशेदोरवस्थाः प्रोक्ताः कश्चित्सूरिभिः शेपिताथा" इति । तत्र अवस्था द्वादश । प्रवासाख्या१ च नष्टाव्यारेमृताख्या३च जया तथा ४॥ हास्यापतिस्तथा क्रीडा ७ मुप्ता ८ भुक्ता ९ ज्वरा १० तथा।।कंपिता ११ सुस्थिरा १२ राशौ राशी मपादयः क्रमात् । मेपे द्वादशावस्था पे च मिथुनादावपि तत्र चन्द्रस्य तत्कालभुक्त. राशीन् अपास्य वर्तमानराशि कलासार्धशतेन १५० भागमपहत्य भुक्तभोग्यावस्था लभ्यते । अथोदाहरणम शके १४४१ समये वैशाखशुक्ले ५ । २०५० मृ.२० चन्द्रवा- वासरे । अथ द्वादश १२ घटिकोपरि तत्कालचन्द्रकरणं तत्काले मृगशिरोनक्षत्रस्य प्रभुक्तघटिका द्विपंचाशत् ५२ भुक्तनक्षत्राणि चत्वारि ४ पष्टिहतानि जातानि २१० ·(१४०) नरपतिजयचर्या- मृगशिरोघटिकायुक्तानि २९२ दिनानि ५८४ नन्देन हृतानि त्रिधाफलं त्रिंशांशादि- त्रिधा ६९।५३।२० तत्कालेटघाटका १२ पडगुण्याः ७२ प्रथमागतात्रिधाफलं अंशेपु दत्ता जाताः १३६ ५३२० अंशेभ्यस्त्रिंशता भक्त राश्यादिकश्चंद्रः ४ । १६ । ५३ । २० तत्काले सिंहराशौ चन्द्रः। अथ कस्मिन्नक्षत्रे चन्द्रः अथ चन्द्रकलाः ८२ । १३ । २० आभ्योष्टशतभागे लब्धनक्षत्राणि २० शेष २२३२० शेपात लब्धं पूर्व- फाल्गुन्या द्वितीयचरणे चन्द्रः । अथ.द्रेष्काणज्ञानम् । अथ तत्काले राशिमपास्य वर्तमानराशिकलाः २० । १३२० । पट्शतैः ६०० भागमपहत्य लब्धं प्रथमद्रेष्काणी भुक्तः द्वितीयद्रेष्काणे वर्तते चंद्रः सिंहे द्वितीयद्रेष्काणे धनुषः तदधिपो जीवः । अथ नवांशः। कलाभ्यो द्विशत्या २०० भागे लब्धनवांशाः पंचपठे नवांशे वर्तते राशिन- क्षत्रद्रेष्काणनवांशावस्थाभ्यो बलाधिकावरथा नवांशभवान्तदशान्नवांशावस्था आनीयते एवं निरूपिते राशिधिष्ण्यद्रेष्काणानामतावस्था सर्वाः एकमार्गगाः नवांशावस्थाः भिन्नाः॥३॥ एताश्च द्वादशावस्था शशांकस्य दिनदिने ॥ शुभाशुभेषु कार्थेषु फलं नामानुसारतः ॥ ४॥ यथोत्तरवलाऽवस्था राशिद्रेष्काण- जांशकाः॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन लागावस्था निरीक्षयेत् ॥ ५॥ नवांशका. अमी भव्या हयकर्किटलाझषाः ॥ वृपसिंहोद्भवा मध्याः शेषाः स्युभृत्युदायका॥६॥ स्वक्षेत्रे स्वांशकावस्था शुभ- दृष्टाथवा युता ॥ शुभमध्यगतश्चंद्रः सर्वकार्येषु शोभनः ॥ ७ ॥ - शत्रुक्षेत्रांशनीचस्थः क्रूरदृष्टोऽथवा युतः ॥ क्रूरमध्यगतश्चंद्रः स च हानिकरःस्मृतः ॥८॥लग्नांवुसप्तमध्यस्थो भवेत्रग्रहोविधोः॥ आत्मनो बंधुवर्गस्य जायायाः कर्मणः क्रमात् ॥ विनाशो जायते शीघ्र तवेलाकर्मकारकः ॥ ९॥ एवं शुभग्रहश्चंद्राद्यदा भवति केंद्रगः ॥ आत्मवंधुकलत्राणां कर्मणश्च तदा जयः ॥ १० ॥ पष्टा ६ ट ८ मांश १२ गाः सौम्याः पापा केंद्रांत्यवित्तगाः ।। ४।७।१०। १२ । २॥ चंद्रात्प्रयत्नतस्त्याच्या अन्यत्रेव शोभनाः ॥ ११॥ एताश्चेति ॥४॥५॥ नवांशेति सर्वावस्थाभ्योराजाऽवस्था ग्राह्यास्ताभ्यःफलयात्रा- दिपु। अथ नवांशानामुत्तमाधमनानमाहाहयो धनुःकर्कराशितुला तुलाराशिःझपो मीन- राशिः एषां राशीनां नवांशा भव्याः शुभाः सर्वकार्यसाधनक्षमाः वृपसिंहोद्भवा मध्याः ·प जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१४१) शेषांशा अधमा मृत्युदायकाः मेपमिथुनकन्यावृश्चिकमकरकुंभनवांशा अधमाः एपामे- कतमस्थे चन्द्र न शोभनः विवाहादी शुभप्रश्ने च ग्रंथकारस्य मतमेतत् ।। ६ ।। अथ विशेपमाह । स्वक्षेत्रेति । स्वक्षेत्रे यदि चंद्रः स्वांशे वा तस्यावस्था वा ॥ ७ ॥ निषेधमाह । शत्रुक्षेत्रोत. ॥ ८॥ लग्नेति । तस्मिन्काले आत्मकार्य यः करोति सं आत्मपीडां लभते । चंद्रात बंधो पापः बंधुमित्रगृहादीनां वा कार्य करोति । एपां पीडा भवति एवामेति एवं विशिष्टं यदि सप्तमे पापः तस्मिन्काले जायायाः कर्म करोति प्रश्नो वा तदा जायायाः हानिर्वाच्या एवं दशमे कर्मणो हानिः ॥९॥ एवमिति ॥ १० ॥ ११ ॥ चरराश्यंशके चंद्रे यात्रा भवति निश्चितम् ॥ स्थिरेषु तु भवेन्नैव द्विःस्वभावे दिलंवता ॥ १२॥ नवांशकक्रमेणैव ज्ञेया अक्षरजा ग्रहाः ॥ तैश्चचंद्राक्षरं विद्धं रज्जुवेधे निरीक्षयेत् ॥ १३ ॥ राशि- द्रेष्काणधिष्ण्येशे यस्य यस्याक्षरे स्थितिः ॥ तस्य तस्य फलं वक्ष्ये शशिना रज्जुवेधतः ॥ १४ ॥राशितोऽन दिशो ज्ञेया नक्ष- त्रात्स्थाननिर्णयः॥ द्रेष्काणेस्तस्करा ज्ञेया द्रव्यनाम नवांश- कात् ॥ १५ ॥ मूलमाग्नेयपितृभे द्विदेवतयमाह्वयम् ॥ पूर्वा त्रयं च नवकमधोमुखमिदं स्मृतम् ॥ १६ ॥ पुप्या श्रवणो ब्रह्मा वसुभं शतभं तथा ॥ उत्तरात्रितयं चैव व्योमास्यं नवकं विदम् ।। १७ ॥ पुनर्वसुभृगशिरः सार्पदैवतकं तथा।। हस्तादीनि पडक्षाणि तिर्यक्पश्यति सर्वदा ॥ १८ ॥ कृष्णः पुमान् रक्तनेत्रो रौद्रः परशुशस्त्रभृत् ॥ प्रथमः स्त्री दीर्घमुखी लोहितांवरधारिणी। स्थूलोदरैकपादा च द्वितीयः समुदाहृतः ॥ १९ ॥ मेपस्य पुरुषः क्रूरःकपिलो वसुरूपधृक् ॥ दंडहस्ता तृतीयस्त द्रेष्काणःकथितो बुधैः ॥ २० ॥ कुंचितः कचकेशा स्त्री स्थूलोदरसमन्विता ॥ दीर्घपादा वृपस्याद्यो द्वितीयः पुरुषाकृतिः ॥ २१ ॥ कलाविद्वेद- शकटकर्मणां कुशली स्मृतः ॥ बृहत्कायस्तृतीयस्तु बृहत्पादो नरः स्मृतः ॥ २२ ॥ स्त्रीरूपं मिथुनस्याद्यो रूपयौवनशा- लिनी ॥ नित्यं रजस्वला वंध्यालंकारेण कृतादरा ॥ २३ ॥ उद्यानस्थः पुमान् धन्वी द्वितीयः कवची स्मृतः ॥ पुमांस्तृतीयो

·. (१४२)
नरपतिजयचर्या-
धन्वी च रत्नभूषणभूषितः ॥ २४ ॥ कांद्यः पुरुपो हस्ती
सूकरस्य सुखः स्मृतः ॥ मध्यस्त्री यौवनोपेता सामर्षारण्य-
संस्थिता ॥ २५॥ सस्यश्च तृतीयस्तु पुरुषः सर्पचेष्टितः ॥
सुवर्णाभरणो नौस्थद्रेष्काणः कथितो बुधैः ॥ २६ ॥ सिंहायः
श्वा जंबुकास्यो गृध्रास्यो शाल्मलीतरौ ॥ द्वितीयः पुरुषो धन्वी
नतनासः स्मृतो वुधैः ॥ नरकूर्ची तृतीयस्तु चंडकुंचितमूर्धजः
॥ २७॥ गुरोःकुलं वांछति कन्यका स्त्री कन्या काणःप्रथमःप्रदि-
टापुण्यप्रपूर्णेन घटेन पिष्ट्वा नीलांवरैवं मुनिभिः प्रदिष्टः ॥२८॥
क्यामो द्वितीयः पुरुषो हकाणो विस्तीर्णवस्त्रो धृतलेखनीकः ॥
धन्वी तृतीयो युवतिस्तु गौरी देवालये कुंभदुकूलहस्ता॥२९॥तौ-
ली तुलायां पुरुषो दृकाणो वीथ्यापणस्थः पुरुषो द्वितीयः॥
कुंभः करे गृध्रमुखो विभर्ति कंदर्पमूर्तिः पुरुषस्तृतीयः ॥ ३० ॥
अथ यात्रायां प्रश्नः । चरेति ॥ १२॥ अथान्यत् । नवांशेति । अथैषां व्याख्याऽ-
ने कर्तव्या वर्तते । यस्य राशिनवांशे तत्कालग्रहो भवति तस्य नवांशकस्य योवर्णस्स-
दक्षरगग्रहस्य शुभस्य वा क्रूरशुभाक्षरगेन ग्रहेण तत्काले चंद्रो विदश्चेद्भवति रज्जुवेधे
सकारवेधे तत्फलं वाच्यमिति । राशिद्रेष्काणधिष्ण्यशे यस्य यस्याक्षरे स्थित इति।
कस्य राशेरक्षरे चंद्रः धिष्ण्यस्य वा नवांशस्य वा तस्य तस्य फलं वाच्यम् ॥ १३ ॥
॥ १४ ॥ तत्कालं फलयति । राशित इति । शाके १४४१ समये वैशाखसुदि ५
तत्कालीकृतश्चंद्रोयं ४ । १६ । ५३ । २० सिंहराशिरत्र प्रश्ने लाभादौ हृतनष्टादौ वा
सिंहराशितो ज्ञातं नष्टं वस्तु प्राग्दिशि जातं लाभप्रश्ने प्राग्दिशि लाभः गमनप्रश्ने भूग-
मन चौर्यप्रश्ने सिंहस्य पष्टे नवांशे स कन्याया नवांशः रज्जवेधे वेधेन प्राप्तष्टकारवणः
टकारी बुधर्वर्गवर्णः शुभक्षेत्रे चंद्रः न चौरेण हृतं लाभप्रश्ने लाभः यतः शुभाक्षर
नक्षत्रे स्थाननिर्णयः पूर्वफल्गुनीनक्षत्रे चंद्रो विद्यते तेन हृतनष्टवस्तुनः स्थानं नक्षत्रा-
द्वदति शास्त्रकाराणां मतम् । अधोमुखनक्षत्रं नष्टं वा हृतम् वस्तु यत् तद्भूमौ निपति-
तमस्ति मूपकप्रचारभूमौ । एवं स्थाननिर्णयः । अथ येन हृतं येन चौर्येण तस्य रूपम्।
सिंहस्य द्वितीयो द्रेष्काणः तद्रूपेन चौरेणापहृतं सिंहद्वितीयद्रेष्काणरूपं पुरुषो नताय-
नासः। द्रव्यनाम नवांशकात् व्याख्येयमस्ति । प्रकरणवशात् नक्षत्रात्स्थाननिर्णयायं
अर्ध्वमुखनक्षत्रे उर्ध्व वस्तु धृतमस्ति अधोमुखनक्षत्रे भूमौ निखातमस्ति तिर्यमुख-
नक्षत्रे समस्थाने वस्तु धृतम् ॥ १५ ॥ तथा च । मूलमिति ॥ १६ ॥ १७ ॥ १८ ॥
अथ द्रेष्काणरूपमाह । कृष्ण इति ॥ १९ ॥ २० ॥२१॥ २२ ॥ २३ ॥ उद्यानस्थ
इति॥२४॥२॥२६॥सिंहाय इति ॥२णा गुरोः कुलमिति ॥२८॥२९॥ तौलीति॥३०॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१५३) स्थानच्युता सर्पनिवद्धपाला कांता विवस्त्रा प्रथमो दृकाणः॥ कीटस्य मध्ये युवती सुरूपा भर्तृक्षता सर्पशरीरयष्टिः ॥ सा वांछति स्थानसुखं तृतीय एता काणश्चिपिटास्ययुक्तः ॥ ३१॥ धनुषः पुरुषो धन्वी प्रथमः स्याद्वितीयकः ॥ गौरवर्णस्तृती- यस्तु दंडी कूर्ची बृहत्पुमान् ॥ ३२ ॥ मृगादिमो रोमशगात्र- यष्टिः स्थूलद्विजो रौद्रमुखो धनुष्मान् ॥ द्वितीयकः श्यामल- लोहवर्णाऽलंकारयुक्ता युवतिडकाणः ॥ तृतीयकस्तस्य पुमान् सतूणो धन्वी तथा दीर्घमुखः प्रदिष्टः ॥ ३३ ॥ कुंभाद्यः पुरुषा गृध्रतुल्यवक्रः सकंवलः ॥ मध्यो रक्ताम्बरा जाया श्यामांत्यो रोमकर्णधृक् ॥ ३४ ॥ मीनाद्यः पुरुषो नौस्थो गौरांगी स्त्री वर- स्थिता ॥ झपस्तृतीयः पुरुषो नग्नः सवृतांगकः ॥ ३५ ॥ इत्यादि स्त्रयमप्यूह्यं द्रव्यनाम नवांशकात् ॥ ग्रहदृष्टिवशाद्वर्णाः संख्या भुक्तिप्रमाणतः ॥ ३६ ॥ जीवज्ञशशिभिर्जीवं धातुपाता- र्किभूसुतैः ॥ मूलमादित्यशुक्राभ्यां मिमिश्रं विनिर्दिशेत् ॥३७॥ इति चंद्र ग्रहैप्टे कार्यों द्रव्यस्य निर्णयः॥ वलाधिकेन निर्देशः कर्तव्यो मिश्रिते ग्रहे ॥ ३८ ॥ सजीवं जीवचंद्राभ्यां निर्जीवं बुधबीक्षणात् ॥ धाम्याधाम्यं क्रमाद्विद्यादातुं पातार्कि- भूसुतैः ॥ ३९ ॥ मूलमादित्यशुक्राभ्यां शुष्काशुष्कक्रमेण च ॥ मिश्रं मिर्वदेवव्यं तत्कालेंदुनिरीक्षणात् ॥ ४० ॥ स्थानच्युतेति ॥३१॥ धनुप इति ॥ ३२ ॥ मृगादिम इति ॥ ३३ ॥ कुंभाध इति ॥ ३४ ॥ मीनाद्य इति । इत्यादिद्वेष्काणरूपैर्यथायोग्यसंभवः तस्कराणां रूपं ज्ञेयं तेन किम्, मीनाये द्रेष्काणरूपे पुरुषो नौस्य इति घटते स्त्री गौरांगी नौस्था इत्यपि घटते । इति यया संभवति । असंभवस्तु कुंभाद्यः पुरुपो गृध्रवकः इति न घटते॥३५॥ इत्यादीति । नवांशवणैर्नाम साधयेत् वर्णसंख्या पुनर्ग्रहदृष्टिवशात् । यया दृष्टया यो ग्रहः पश्यति चंद्रं तदृष्टियशाद्वर्णवृद्धिः। एकपादेन एक एव द्विपादेन द्वावेवमादि । अक्षरात्कालनिर्देशः। अवर्गादीनां यः कालः स तद्वर्णवशात्कालः कपक्षेण च मासे- नेत्यादि । नामरज्जुप्रबंधतः। रज्जुवेधेन न्यायाक्षराणि लभ्यंते तैर्नाम साधयेत् नामसाधनं प्रागेवोक्तम् ॥ ३६ ॥ अधुना इतनष्टचिंतितद्रव्याण्याह । जीवति ।

·(१४४)
नरपतिजयचर्या-
तत्कालचंद्रो यस्मिन् राशौ तत्र द्वादशारचक्रे ग्रहदर्शनं न त्वन्यत्र । हतनष्टाशुदिते
प्रश्ने तत्कालचंद्रं राशिनवांशगतां ग्रहदृष्टिं च विचारयेत् ।। यो बलाधिकः पश्यति
तहतद्रव्यं विनिर्दिशेताजीवज्ञशशिभिरेकतमैः सर्वस्माइलिमिटे चंद्रे जीवं विनिर्दिशेता
सर्वस्माद्वा बलिनि चंद्रे विशेषेण जीव द्वाभ्यां चैव विशेपेण वदेत ते नष्टे मुष्टीचिंतायां
सति । एवमपरग्रहवलवद्भिदृष्टे॥३७॥३८॥अतो धातुजीवमूलानां त्रयाणां विस्तारमाह ।
सजीवमिति । प्रथम समुदायेनोक्तं जीवशशिभिर्जीवमित्यादिसजीवमित्येव विशेष
फलयात जीवचंद्राभ्यामेव दृष्टे चंद्रे जीवं प्राणसहित जीव वदेत् । चिंतायां पुष्ये
वा नष्टे वा नष्टशब्देन मूलकमुच्यते । केवलेनैवं च बुधेन दृटे चंद्रे निर्जीव जीवं
विनिर्दिशेत् । एवं धाम्याधाम्यं धातुपाताभूिसुतैः । आर्फिभूसुतैर्धाम्यम् । राहुणा
दृष्टे अधाम्यं धाम्यम् । सुवर्णादिसुवर्णरौप्यतानं वंगं रांगमित्यर्थः । नागः सीसमिति
• भाषा अत्र नामबंधन विशेषः कार्यः ॥ ३९ ॥१०॥
द्विपदः स्त्री तुलायुग्मे ६।७।३ चापे ९ कुंभे ११ पदानितः॥
वघी मीन १२ की ४ लौ ८ शेपेष्बिदौ चतुष्पदः ॥ ४१ ॥
चतुर्धा द्विपदा ज्ञेया देवनृयक्षराक्षसाः॥ एवं मेषाधिके चंद्रे ज्ञा-
तव्यं च भ्रमत्रये ॥४२॥ मेपसिंहहये देवा वृषस्त्रीमकरे नराः ॥
नृयुक्तुलाघटे यक्षाः कर्कालिझपभे सुराः ॥ १४ ॥ अपदानेक-
पादाश्च द्विधा स्थलजलोद्भवाः । ते च राशिस्वभावेन ज्ञातव्या
येत्रगाः पशोः ॥४४॥ हेमं तारं च तानं च वंगं नागारलो-
हकम्॥रंगं कांस्यं च विज्ञेयं नवांशकक्रमेण च ॥गुल्मवल्ली तथा
कंद मेषाद्यकैकसंस्थिते ॥४५॥
अधुना जीवयोनि प्रस्तारयति । द्विपद इति । यदि तत्कालचंद्रः कन्यानवांशे
तुलानवांशे मिथुननवांशे राशौ वा तदा द्विपदयोनिश्चितायां मूके च मुष्टौ असंभावना।
धनुपि कुंभे चरणरहिता जीवयोनिर्वाच्या । कर्कटवृश्चिकमीनेषु तत्कालचंद्रे बहुपा-
ज्जीवयोनिर्वाच्या । गंडगुआरिप्रभृतयः गोकीटऊर्णनाभादयः उर्णनाभो मकरीति ।
शेपेषु सिंहमेपवृपमकरेपु चंद्रे चतुष्पदयोनिः ॥ ११॥ पुनर्विशेषः । चतुर्धा इति ।
एवं मेपादिचंद्र इत्यस्य श्लोकस्य व्याख्या न कृता असमंजसत्वात् । द्विपदस्त्रीतुला-
युग्ममस्य श्लोकस्यार्थन महद्विसंवादःआलस्याद्वा । ग्रंथार्थो वा न ज्ञायते ततो व्याख्या
न कृता एकस्याओं व्याख्यायते सोर्थापि तेन व्याख्यातोभवति ॥४२॥४३॥ विशे-
पांतरमाह । अपदति । तथापि व्याख्यायते । अत्र च क्रमेण नवाक्षरेपु चंद्रस्थित्या
प्रश्नः तत्र कन्यातुलामिथुना दिपदाः मनुष्या नान्ये न देवाःन पक्षिणः न वा राक्षसाः एक-
राशिपु द्विपदप्रश्नः द्विपदेभ्यश्चायं विशेपो देवादयः अस्मिन् राशी रोगप्रश्ने चंद्रे स्थिते
नकपवेधेन देवादयः एषु राशिवयेषु सर्वेषां राशीनां नवांशका नेयाः ॥४४ ॥ १५ ॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१४५) पत्रं पुष्पं फलं मूलं. त्वचं त्रिंशांशके विधौ ॥ जातिविप्राधि- कारी स्त्री अन्त्यजास्तस्कराः क्रमात् ॥ ४६ ॥ सूर्यादिगृहगे चन्द्रे चिन्तितः पुरुषो भवेत् ॥ सूर्यादिवेश्मगे चन्द्रे कुष्ठं लांछ- नलोहकम् ॥४७॥ मशकं तिलकस्फोटं घातं चौरस्य निर्दि- शेत् ॥ गौरोऽतिगौरः श्यामश्च कृष्णो मर्कटसंनिभः॥४८॥ चन्द्रे त्रिंशांशका वर्णा मानवानां विलोमतः ॥ ग्रहदृष्टिकृता वर्णास्ते च वर्णाः पुरोदिताः॥ ज्ञातव्याः सर्ववस्तूनां मुष्टौ वा चिन्तितेपि वा ॥४९॥ इति वेधतुम्बुरावर्ते द्रेष्काणादिज्ञानम् ॥ पत्रं पुष्पमिति । इत्यादयः श्लोका न व्याख्याताः । अत्र प्रकरणे वस्तूनां नामवेधः एव मूलम् । विशेषताश्चितितस्य नष्टस्य वा चौरस्य वा नामवर्णज्ञानं वेधफलम् । अत्र वेधे यानीनां यः प्रस्तारविस्तारः कृतस्तस्य श्लोकार्थस्य परिच्छेद एव न भवति । अधुना नष्टद्रव्यस्य चौरस्य नामधेयपरिश्रमः क्रियते । अथ प्रश्नः केनापि कृतः मम किं वस्तु नष्टं चौरेण वा गृहीतं कुत्र वा चौरेण धृतमस्ति तत्र कर्तव्यता । शाके १४४१ समये वैशाखशुक्ल ५ पंचम्यां चंद्रवासरे घटिका १२ द्वादशदिनादौ केनापि प्रश्नः. कृतः तत्र तत्कालचंद्रः ४॥ १६॥ ५३ ॥२०॥सिंहे चंद्रः धनुपो द्रेष्काणे चन्द्रः कन्या-- नवांशक चंद्रः प्रथमतस्तु राजावस्थायिकौतुकं केनापि प्रश्नः कृतःराजा किं करोतीति. प्रश्ने कन्यानवांशे चंद्रः ग्रंथकारस्योक्तिः नवांशावस्था ग्राह्या तत्रैकस्य नवांशस्य कलाः २०० आसां द्वादशांशः पोडश १६ । ४० कलाश्चत्वारिंशत् विकला अत्र वर्तमानस- प्तदशमः अंशः पंचमो नवांशः तस्य पंचमांशोनकलाः सप्तदश वर्तते ॥१३ १२०एका द्वादशांशकला तेन किं कन्याप्रथमावस्थायां चंद्रः रतावस्थश्चंद्रो ज्ञातः । यस्य राज्ञो मेएराशिः सोपि तत्काले मेषप्रथमावस्थायां प्रवासाख्यायां राजा वर्तते प्रवासस्य कोर्थः । स्वस्थानादन्यत्र कुत्रापि चलित इति ज्ञातो राजा यात्रायां च रतावस्थचंद्रस्य फलम्। 'अथवा यस्य मीनराशिः स मीनाद्यावस्थायां वर्तते मीनस्याद्या भुक्तावावस्था भोजनं कुर्वन् राजा आसीदिति कौतुकम् । अत्रापि नामसंबंधेनावस्थानयनम् । अथ नष्टं वा चौरण हृतं वा तत्करणोदाहरणम् । सिंहे तत्काले कन्यानवांशे चंद्रः द्वितीयद्रेष्काणे धनूराशेः चंद्रे गुरुदृष्टिः। अथ द्वादशारचक्र तत्र दिपादेन रविशुक्रौ त्रिपादेन शनिराहू चंद्र एकेन । तत्र कन्यायाः प्रथमनवांशो मकरः शनिगृहं शनिवर्गाक्षरे चंद्रः प्राप्तस्तृ. तीयोप्यकारः क्रूराक्षरे चंद्रः क्रूरवेधोपि न रज्जुवेधचक्रे तत्कयं रज्जुवेधचक्रे सिंहस्या- तिमाक्षरेण धकारेण विध्यतेप्यकारः तुलाराशिरतिमाक्षरेण विध्यते । सिंहतुलयोरंति- मनवांशे ग्रहाभावः । तेन किं क्रूरभे वेधरहिते क्रूराक्षरे चंद्रः नष्टं चौरविवर्जितं वस्तु ज्ञातमिति । कुत्र नष्टं तत्र सिंहराशी चंद्रः तस्य फल प्राच्यामरण्ये नष्टं तत्रापि चतु- पदाधिष्ठितायां भूमौ । अथ यदि चौरेणापहृतं भवति तदा तेन कुत्र स्थापितम् इति जिज्ञासायां विचारः । तत्र पूर्वाफाल्गुन्या द्वितीयचरणे चन्द्रः पूर्वाफाल्गुनी अधोमु. . १० ·(१४६) नरपतिजयचर्या। खगणामूपकयोनिः तत्र विचारश्चौरेणारण्ये मूषकादिकुनखिनां विवरे धृतामिति वदेत्। अथ किं तदस्तु तन्नामकरणे उपायः ग्रहदृष्टिवशायोनिज्ञानं नवांशक्रमेण वा.। "मूल- मादित्यशुक्राभ्यां धातुं पाताकिंभूसुतैः"अत्र मिश्रितग्रहदृष्टिः । रवि,पे रविशुक्रयोर्मध्ये -रविबली । रवितो मूलं भवति वस्तु । वृषे राहुः मकरे शनिः उभाभ्यां धातुर्भवति । उभयो राहुबली राहुणा धाम्यं लौहम् । रवितः शुष्कं मूलम् । एतावता शुष्कमूलस- हितो लोहधातुः तत्र वस्तुनो जिज्ञासापां कुठारो भवति। दात्रो वा धानती वा । शि- लिपनः काष्ठच्छेदकारी विषयं चेत्यादिस्वरूपमूलम् । एवं तु बुद्धया परिच्छिन्ना । अथ नामवेधे किमायाति । अथ नवांशक्रमः मिपस्य पष्ठ इति समनवांशधातुर्मूलं जीव- मित्योजराशौ युग्मे विद्यादेतदेव मतीपम् । समनवांशत्वात् । जीवो मूलं धातुरिति गणनया पष्ठो धातुरेव । चूडामणावपि । पवर्गेण लोह यतः शनिवर्गाक्षरे चंद्रः। अथा- न्यत् । द्वादशारचक्रं तंबुरुतुबुरावर्तचकत्रयमेव । तुबुरुचके पूर्वाधस्तिर्यग्दृशोग्र उक्ताः ते च तत्कालचंद्रम् उच्चनीचसमगं च क्रमेण पश्यति । अत्र सिंहस्यश्चंद्रः स्वोत्रा- समस्थानस्थः अस्मिन् जीवेंदोरेव दृष्टिः संभवति । अत्र प्रश्ने तत्कालचंद्र नित्यं चंद्र एव पश्यात नान्ये ग्रहाः इति ग्रंथकर्तुरभिमायः । सर्वग्रहदृष्टिाधिता । विचारकरणे बलाबलकरणे च बहुव्याप्तिरिति वा तदशाज्जीवो भवति प्रश्नकर्तुः। तब स को जीवः सिंहस्थितत्वादारण्यभवः चतुष्पदः क्रूरक्षेत्रे करनखी जीवः । अत्र पूर्वव्याख्यानमत्र घटते नक्षत्रादिफलम्। व्याख्यानं स्वबुद्धिसामर्थ्यादेव क्रियते । नामबंधानयनं तुगुरू- पदेशबलादेव भवति । अत्रास्माकं गुरूपदेशो नास्ति तथापि यथाबुद्धया स्वव्याख्यान स्य पूर्वीपरपंर्यालोचनया च चौरस्य नाम वस्तुनो वा करिष्यामि ये कृतज्ञा मत्सरर- हिताः सकलव्याख्यानं दृष्ट्वावशिष्टं पूरयिष्यति शोधयिष्यति च ॥ १६ ॥ १७ ॥ ॥४८ ॥ ४९ ॥ इति वेधतूंबुरावर्ते द्रेष्काणादिज्ञानम् । ॥ भूचरखेचरचक्रम् ॥ अथ भूचरखेचरचक्र लि- ख्यते ॥ अधःस्थं भूचरं चक्रमलचक्रं तु खेचरम्॥ स्थिरशीविभागेन स्था- यी यायी बलं क्रमात्॥१॥ मेवादिद्वादशारेषु वाममा- गेंण भचरम् ॥ तस्योर्च खेचरं च सव्यमार्गेण विन्यसेत् ॥ २॥ ये ग्रहा राहुमागस्था भूचक्र ते ट AD ११ . १. .

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१४७) व्यवस्थिताः॥ सूर्यमार्गेण ये लग्नाः खेचराः खेचरे स्थिताः॥३॥ भूचक्रे संस्थितैः पापैः खे चक्रे सौम्यखेचरैः ॥ यायिस्थायिवलं ज्ञेयं क्रमात्स्वरविचक्षणैः॥सिौम्याश्च भूचरे चक्रे क्रूराः खेचरगा यदा॥संहारो जायते तत्र सैन्ययोरुभयोरपि ॥५॥ भूचरस्था ग्रहा यत्र दृश्यन्ते च शुभाशुभाः॥ यायी संहारमायाति स्थायी चार्ध- क्षयो जयी ॥६॥ खेचरे खेचराः सर्वे सौम्याः सौम्यगता यदा॥ स्थायिनो वलसंवर्ता यायी भवति सक्षतः ॥७॥ खेचरे भूचरे चक्रे यदा मिश्राः शुभाशुभाः ॥ तदा मिश्रफलं वाच्यं स्थायिनो यायिनोपि वा ॥८॥ इति भूचरखेचरचक्रम् ॥ अथ भूचरखेचरचक्रम् । अधःस्थमिति ॥१॥मेपादीति ॥ २॥ ये ग्रहा इति ॥३॥ भूचक्रेति ॥४॥सौम्याश्चेति॥५॥६॥७॥८॥इतिभूचरखेचरचक्रम् । पथचक्रम् ॥ अभकरोमृआप्पे प्लेमपूउहिचिखादिअज्यमपूउअधेशपूर अथ पथचक्रम् ॥ अश्विन्यादीीने धिष्ण्यानि पंक्तियुक्त्या लिखद् बुधः ॥ नाडीचतुष्टये वेधः सर्पाकारपथाख्यके ॥ १॥ करवेध- स्थिता नाडी तद्धिष्ण्येन युते दिने ॥ यात्रा युद्धं न कर्तव्यं पथ- चक्रफलं विदम् ॥२॥इति स्वरोदये प्रथमपथचक्रम् ॥ अथ पथचक्रम् । अश्विन्यादीनीति ॥ १॥२॥ इति प्रथमपथचक्रम् । द्वितीयपथचक्रम् ॥ भकेरोमअपिपुलैम्पूनियाविभज्येमपअधिडिरे अथ द्वितीयपथचक्रम् ॥ पथचक्र प्रवक्ष्यामिःख्यातं यद्बह्मया- मले ॥ येन विज्ञातमात्रेण सद्यो यात्राफलं वदेत् ॥१॥ आश्व- ·(१४८) नरपतिजयचर्या- न्यादि लिखेच्चक्र रेवत्यंतं त्रिनाडिकम् ॥ सर्पाकारे च ऋक्षाणि प्रत्येकं च वदाम्यहम् ॥२॥ अश्विन्यादितिज्ञेया तथा चोत्त- रफाल्गुनी ॥ हस्तो ज्यष्ठा तथा मूलं शतभं पूर्वभाद्रकम् ॥३॥ प्रथमा नाडिका पश्चात् भरणीमृगशीर्षके ॥ पुष्यः सभाग्य- श्चित्रा च मैत्रमाप्यं च वासवम् ॥ ४॥ अहिर्बुध्न्यमिति ज्ञेया द्वितीया नाडिका बुधैः ॥ तृतीया नाडिका ज्ञेया वहिब्रह्मभुजं- गमम् ॥५॥ मघा स्वाती द्विदैवत्यं विश्वं विष्णुश्च रेवतीयहस- योगतो ज्ञेयमेतासु च शुभाशुभम् ॥ ६ ॥यात्रिकं यत्तु नक्षत्रं नाडयां यात्रादिभादितः ॥ यावती तावती संख्या तत्रस्थग्रह- संगुणा ॥७॥अक्षभक्ते तु यल्लब्धं योजनं तदुदाहृतम्॥शेषात्को- शादिका संख्या विज्ञेया दैवचिंतकैः ॥ ८॥ भंगस्तत्र तु विज्ञेयो यात्रांशे पापखेचरैः ॥ सौम्यसंयोगतः सौख्यं विशेषणापि त- च्छृणु ॥९॥ त्रासः सूर्याद्भवेन्मृत्युः कुजात्सोरांच्च बंधनम् ॥राहु- संयोगतो भंग इति पापविनिर्णयः॥१०॥स्त्रियः समागमश्चं- द्रात्कलावित्संगमो बुधात् ॥ जीवेन धार्मिकैः शुक्रात्पंडितैरुक्त- मानतः ॥११॥द्विघ्नं स्वक्षेत्रमित्रः त्रिघ्नं वक्रे तथोचगायात्रायां सर्वदा चिंत्यं पथचक्रमिदं वुधैः ॥१२॥ इति द्वितीयपथचक्रम्॥ अथ द्वितीयपथचक्रम् ॥ पथचक्रमिति ॥ १॥ अश्विन्यादीति ॥ २ ॥ ३ ॥ ४ ॥ ॥५॥ मघास्वातीति ॥ ६ ॥७॥८॥९॥१०॥११॥ दिन्नमिति ॥ १२ ॥ इति द्वितीयपथचक्रम् । ॥ अथखेचरभूचरचक्रम॥खेचरं भूचरं वक्ष्ये खेचरभूचरचक्रम् । मृगयासिद्धिदं नृणाम्॥ऊर्द्ध तु खेचरं चक्र, मधो भूचरमुच्यते ॥१॥पापारिष्टकरैर्योगै- {गयासिद्धिरुत्तमा॥ द्यूने हीनबलैः पापैर्यु- द्धयोगेलान्वितैः ॥ २॥ पंचांगसधैर्दुष्टैः स्योद्योगः पापायगोचरैः॥विशेषाद् यूनलग्नेशी ज्ञेयौ हेतू वदामि से भू खे 94 खे Ind खे भू खे भू ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१९९) तौ ॥३॥ सिद्धिोंगे द्वयोः केन्द्रे क्लेशानर्थप्रदौ च तौ ॥ पापां- शगौ कुजज्ञौ तु तल्लोपे मृगया नहि ॥ ४ ॥ सौम्यो लग्नपतिः सिद्धिः क्रूरो यूनपतिर्यदि ॥ जलः जलजैः खेटेजलेः स्यान्मृ- गया स्फुटम् ॥ ५॥ अथ खेचरभूवरचक्रम् । खेचरमिति । अथ खेचरभूवरयोविषयविभागः । यस्मिन् लग्ने यात्रा मृगयाथै तत्तस्मात्पडाशिपर्यंत खेचरम् । सप्तमतो व्ययपर्यंत भूचरम् । यतो लग्नादधःस्थं चक्राई सप्तमात् ऊर्ध्वस्थं यावत् लग्नम् । अमुमर्थ फलयति । यस्मिलने वक्रगा शूनादिस्या भवंति तेच स्वभावमार्गगास्ते खेचरस्थाः कार्याः॥ १ ॥ ततो योगः । पापा इति । पापग्रहैयदि इष्टमुत्पद्यते तस्मिन् योगैर्यदि मृगयादिसिद्धिः । यथा। "वक्री शनिमगृहे प्रपन्नश्छिद्रे ८ ऽथ पष्ठे ६ ऽयं चतुष्टये १४।१०। वा॥ कुजेन संप्राप्तबलेन दृष्टे वर्षद्वयं जीवयति प्रजातम्" इत्यादिपापग्रहोत्पन्नौरष्टयोगैर्यदि मृगयायात्रा तदा सिद्धिरिति। आगमप्रमाणम् । तथा च अवमाप्रहरकालवेलांत कुलि कव्यतिपातवैधृतिगंडातिगंडकुलिशादियोगजदुष्टयोगाद्यनिष्टसूचका 'योगा: सिद्धिदाः॥२॥ पंचांगेति ॥ तिथयो रिक्ताः अमावास्या आर्भिरणीमघाश्लेपादीनि नक्षत्राणि व्याघातालपरिधव्यतीपातयोगा। रविभौमशनयो बाराः । करणानि विष्टि- शकुनिनागगरवणिजादीनि करणानि पंचांगमिदं लग्नायदि ने पापा बलवर्जिताः युद्धयोगे ते बलान्विताः तस्मिन्योग मृगया चेष्टा । तथा चाग्रे वक्ष्यति । यतो दूनलग्ने वध्याः प्राणिनो ज्ञेया: । लग्नपदानपयोर्योगे यात्रा मृगयासिद्धिः ॥ ३ ॥ पापांशगा- विति । तदा मृगयासिद्धिः तुलालग्नेऽयं योगः वृपलग्ने चापि पूर्ण चन्द्रे कर्कलग्ने चापि ॥४॥ अथ मृगयाविशेषः । जलक्षेति । अन्यतो व्याख्यानम् । वृश्चिकवृषकर्कटतु- लामकरमीनकुंभधराः सजलराशयः । भृगुचन्द्री जलात्मकौ ज्ञेयौ । एवं लग्नेषु भृगु- चन्द्रौ लग्नस्थौ तदा जले मृगयासिद्धिः ॥५॥ शुभैर्लग्नगते नं यावद्भिश्चेक्षितं ग्रहः ॥ तत्संख्या प्राणिनो वध्या वक्रोच्चस्थैस्त्रिसंगुणाः ॥६॥ कुशलं शुभनक्षत्रे क्लेशोऽनर्थस्तथा शुभे ॥ शुभपापेन विद्धं चेत्तदा दोपः प्रजायते ॥ ७ ॥ चंद्राखे- टकयोर्मध्ये यावद्भान्यशुभग्रहः ॥ अधिष्ठितानि तत्संख्यप्रा- णिनां वधमादिशेत् ॥८॥ शुभयुक्तैश्च तत्संख्यप्राणिनां च पला- यनम् ॥ नक्षत्रजातिवज्जातिमाकृति वर्णसंस्थिताम् ॥ पापसंयो- गतो याद्राशिभिर्वा यथाक्रमात ॥९॥ द्विगुणं स्वांशमित्रांशे ·( १५०) नरपतिजयचर्या- वक्रोचे त्रिगुणं वदेत् ॥ ऋक्षपादचतुष्के तु ग्रहयोगक्रमावदेत् ॥ प्रहारं प्राणिनां जातं प्रापश्चात्पृष्ठपार्श्वगम् ॥ १० ॥ शुभैरिति ॥ यावद्भिर्लग्ने शुभैर्लग्नगतैनिं सप्तमं वीक्षितं भवति तावत्संख्याः प्राणिनो वध्या भवति । स ग्रहो वक्रो यदि उच्चस्थो वा तदा त्रिगुणं वाच्यम् ॥ ६ ॥ अथ मृगयाकर्तुः शुभाशुभमाह । कुशलमिति । मृगयादिने मृगयाकर्तुः शुभतारायां संपत्- क्षेमसाधकमैवातिमैत्रतारायां शुभमादिशेत् । कुशलेन मृगयासिद्धिः । जन्मविपत्मत्य- विधसंज्ञिकायां तारायां क्लेशं वदेत् । अनर्यान् व्याघ्रादिभिर्भयमादिशेत् । अश्वात्पत- नादिकमपि । अथ शुभा अपि ताराः पापविद्धा भवंति तदापि क्लेश एव ॥७॥ अथा- न्यदिशेपमाह । चंद्राखेटेति । आखेटकस्य मृगयाकर्जिन्मनक्षत्रदिननक्षत्रयोर्मध्ये यावति तानि पापग्रहाधिष्ठितानि भवति तावत्संख्यमाणिनां वधमादिशेत् । तेन किं दिननक्षत्रात् आखेटकनक्षत्रं यावदिति तयोर्मध्ये ॥ ८॥ अत्रानविशेपमाह । शुभयु- कैरिति । चंद्राखेटकयोर्मध्ये यावन्ति नक्षत्राणि शुभयुक्तानि भवन्ति तावत्संख्याः प्राणिनः पलायन्ते ॥ प्राणिनां जातिः तजातिः प्राणिनः सूकरादयः एवं नक्षत्रजाति- वजातिवींच्या ॥ ९॥ पापसंयोगेति । चन्द्रराश्याखेटिकराशिमध्ये या राशयः पाप- युक्तास्तदाकृतिप्राणिनो वध्याः । यथा मेपराशियदि पापयुक्तस्तदा मृगादयो वध्या भवन्ति । वृपराशौ पापाधिष्ठिते महिपादयः। मिथुने वानरादयः। कर्के गोधादयः। सिंहे व्याघ्रादयो नखिनः । वृश्चिके सर्पादयः कीटाः । धनुपि गवयः। मकरे जलजाः नक्रादयः मीने मत्स्यकूर्मादयः एवं यथाबुद्धया वक्तव्याः। लग्नादिषट्सु पापैः पूर्वांगे घातः द्यूनादाद्यपर्यते पश्चाद्भागे घातं वदेत् । सप्तमे अष्टमे घातं वदेत् ॥ १०॥ छागौ तु कृत्तिकापुप्यो सर्पभे रोहिणीमृगौ ॥ आमूले. तथा श्वानी मूषको पितृवासवी ॥११॥ सर्पादिती च मार्जारौ व्याघौ चित्राविशाखके ॥ अर्यमे तोयभे गावो मैत्रे शके तथा मृगौ ॥ १२ ॥ हस्तस्वाती च महिपो तुरङ्गावश्विवारुणौ ॥ मर्कटौ विष्णुविश्वाख्यौ याम्यपोष्णे मतंगजौ॥ १३ ॥ भगाहिर्बुध्न्यभे सिंहो विज्ञेयौ दैवचिन्तकैःn पूभाद्राभिजितो वक्षुर्भानां जाति- रितीरिता ॥ १४॥ अयनक्षत्रयोनयः। छागाविति चतुर्दश योनयः छागौ तु कृत्तिकातिण्यौ पापाक्रांत- मृगादयो वध्याः आर्द्रामूलयोर्वेधे सृगालादयोनखिनः अथ च । आखेटकस्यैव श्वानो ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१५१) वध्या: वाच्याः प्रस्तावात् । मूपकशब्देन गोधादयः मूपको वा। पूर्वाभाद्राभिजिती बर्भानां जातिरिति चिंता ॥ ११॥ १२ ॥ १३ ॥ १४ ॥ अथवा गणयेद्धीमान्वक्ष्यमाणक्रमेण तु ॥ तस्मिन्नहनि यो वार- स्तिथिर्या तदिने तु तत् ॥ १५ ॥ एकीकृत्य भवेदेवं वर्गितं दलितं भजेत् ॥ विघनेन च शेषांकसंख्यप्राणिवधं दिशेत् ॥ १६ ॥ दले शेपे विजानीयायुद्धादेकः पलायते ॥ वक्रितैरपि निर्देश्य प्राणिनां तु पलायनम् ॥१७॥ अथवापि तिथिं वारं युक्तं कृत्वा तु वर्जितम् ॥ दलितं चेष्टनाडीभिर्भक्तं शेषांकसंख्यया ॥ प्राणिनां वधमादि- श्यमाकृर्ति राशिऋक्षवत् ॥ १८॥ स्खलनं जन्मभे वाच्यं दुःखं चैव विपत्कमे ॥ अङ्गभेदाश्च निधने प्रत्यरो पतनं दिशेत् ॥१९॥ शेपे तु शोभनं वाच्यं फलं दैवविदा सदा ॥ खेवरं भूचरं प्रोक्तं नृपाणां मृगयार्थनाम् ॥२०॥ इति नरपतिजयस्वरोदये खेचरभूचरचक्रम्॥ अथान्य आखेटिकयोगः । अथवेति ।। १५ ।। अनेनाखेटिकस्य भमाह ।। एकीकृ- त्यति । अनेनाखेटकस्य हरिणादिलाभमाह । उदाहरणम् । भरणीनक्षत्रं पापाक्रांतमत्र तदिने भसंख्या दिः २ तिथिः पष्ठी तयोर्योगेऽष्टौ ८ एकं त्यक्त्वा सप्त ७ अस्य वर्ग:४९ अस्य दलं २४ । ३० सप्तविंशतिभिः २७ भाजितः शेपं चतुर्विशतिः २४ । ३० तद्दिने प्राणिलाभसंख्यां वददित्यर्थः ॥ १६ ॥ दलेति । शेपे दलिते यद्येकस्तिष्ठति तदा यूयादेकस्य पलायन ब्रूयात् । वक्रग्रहेण यन्नक्षत्रयोनिपाणी यो विद्धस्तत्रिगुणः पलायते ॥ १७ ॥ अथान्यद्वध्यमाणिनां संख्यामाह । अथवेति । उदाहरणम् । तिथि पष्ठी ६ वारो गुरुः५ तद्योगे एकादश ११ अस्य वर्गः १२१ एकविंशत्यधिकं शतं दलित- मिदम् ६० । ३० तदिने लुब्धकयात्राद्यष्टौ घटीः ८ अष्टाभिर्घटीभिः भक्तं शेष साई- चत्वारि ४ । ३० प्राणिनां संख्यैपामाकृतिः पूर्ववत् ॥ १८ ॥ अथाखेटिकानां नक्षत्र- फलमाह । स्खलनमिति । जन्मनक्षत्रे यदि मृगयायै गम्यते तदा स्खलनं पादस्खलन वाच्यम् । विपन्नक्षवे बहु दुःखं वदेत् । अष्टमतारायां निधनं प्रत्यरौ पंचमतारायां तु रागात्पतनं वदेत् । सप्तमतारापि वर्जनीया । शेपतारायां द्विचतुःषष्ठनवमतारायां शुभ वदेत् ॥ १९ ॥ २० ॥ इति नरपतिजयचर्याटीकायां जयलक्ष्म्यां खेचरभूचरचक्रम् । अथ पञ्चांगम् ॥ अथ वक्ष्यामि पञ्चांग तात्कालिकमनुत्तमम् ॥ येन विज्ञातमात्रेण यातुर्यात्राफलं भवेत्॥शावारादिकं च पञ्चां- गमुच्यते तत्र तच्छृणु ॥ वारस्तिथिश्च ऋक्षाणि योगश्च समु- हूर्तकः ॥ २ ॥ वारादिकं हि पञ्चांग गतनाडीगुणाः क्रमात् ॥

·(१५२) नरपतिजयचर्या- अष्टौ सविंशतिवारे तिथौ त्रिंशच भे तथा ॥३॥ ऋक्षाणि योगे. भान्येवं मुहूर्ते तिथयो हताः ॥गतनाडी हता षष्टया भक्ता युक्त स्वसंख्यया ॥४॥ अष्टाविंशत्तथा त्रिंशत्सप्तविंशत्तथा तिथिः॥ पष्टिभाग फलं लब्धं स्वस्वसंख्यायुतं भवेत् ॥ ५॥ इष्टकालिक- पञ्चांग वाराद्यैः शेषिते भवेत् ॥ सामान्येन प्रमाणं स्यात्पंचांग यदि तत्र किम् ॥६॥ शुभाशुभानि तत्र स्युरेकस्मिन्नपि वासरे ॥ तस्मात्सूक्ष्ममिदं ज्ञेयमेकस्मिन्नपि वासरे ॥७॥ स्थूलवत्सर्व- कार्याणि विधेयान्यत्र सर्वदा ॥ वर्तमानं तु पञ्चांगं तत्कालघटि. कादलैः॥८॥ युक्तं तत्कालपञ्चांगं तदने प्रत्ययो भवेत् ॥९॥इति श्रीनरपतिजयचर्यायांतात्कालिकातिथ्यादिपञ्चांगचक्रं समाप्तम्।। अथ पंचांगम् । अथ वक्ष्यामीति ॥ १॥ वारादिकमिति ॥२॥३॥४॥५॥ इष्टकालिकति ॥ ६ ॥ शुभाशुभानीति ॥ ७ ॥ ८ ॥ युक्तमिति ॥९॥ इति पंचांगम् । नाडीचक्रम् । आपपुलकेमलिहविस्वाविभज्यभूपू अधशिवरेज अथ नाडीचक्रम् ॥ आदिकं लिखेच्चक्रं मृगांतं च विनाडि- कम् ॥ भुजङ्गसदृशाकारं मध्ये मुलं प्रकीर्तितम् ॥१॥ यदिने एकनाडीस्थाश्चन्द्रनामःभास्कराः॥ तद्दिने वर्जयेत्तत्र विवादे विग्रहे रणे ॥ २॥इति नाडीचक्रम् ॥ अय नाडीचक्रम् ॥ आदिकमिति ॥ १॥२॥ इति नाडीचक्रम् ॥ द्वादशनाडीचक्रम् । रोमुअपुिलसहिदिसापिसज्येपूडअपर्श अश्विन्यादि लिखेच्चक्रं सर्पाकारं त्रिनाडिकम् ॥ तत्र वेधशा- ज्ज्ञेयं विवाहादि शुभाशुभम् ॥ १ ॥ नाडीवेधेन नक्ष-

·.
जयलक्ष्मीटीकासमेता।
(१५३)
त्राण्यश्विन्यादिउत्तराः॥ हस्तेंद्रमूलवारुण्याः पूर्वाभाद्रपदा
तथा ॥६॥. याम्यं सौम्यं गुरुयोनिश्चित्रा मित्रजलाह्नये ॥
धनिष्ठा चोत्तराभाद्रा मध्यनाडीव्यवस्थिता ॥ ३ ॥ कृत्तिका
रोहिणी सार्प मघा स्वातीविशाखिके ॥ उपा च श्रवणं पूषा
पृष्ठनांडीव्यवस्थिता ॥ ४॥ अश्व्यादिनाडीवेधर्फ पप्ठे च
द्वितयं क्रमात् ॥ याम्यादि तुर्यतुर्य च कृत्तिकादि द्विप-
:ठकम् ॥ ५॥
अथ द्वादशनाडीचक्रम् । अश्विन्यादीति ॥ १ ॥ नाडीवधेनेति ॥ २ ॥
याम्यमिति ॥ ३ ॥४॥५॥
अथ विवाहाचंशचक्रम् ।
चु
चोल
अ
ए
इ
वि
घ
कि
क
वो वे
व
भी
बु
डि
के
को
ह
ढो
पि
प
टो
टि
मो मे
मि
म
ण
ठ
पो
रि
त
नो
नि
म
यु
जे
ति
जि
ध
फ
ढ
रे
तो/ते
भो
पोपे
दो
थि य
जो भ
शिश
शो
गो गे
गि
ग
पु
दि | दु
चि.
· एवं निरीक्षयेद्वेधं कन्या मंत्रे गुरौ सुरे। पण्यस्त्रीस्वामिमित्रेषु
देशे ग्रामे पुरे गृहे ॥ ६॥ एकनाडीस्थऋक्षाणि यदा स्युर्वर-
कन्ययोः ॥ तदा वेधं विजानीयाद्गुर्वादिषु तथैव च ॥ ७ ॥
प्रकटं यस्य जन्मः तस्य जन्मक्षतो व्यधः॥ प्रनष्टं जन्मभं
यस्य तस्य नामक्षतो भवेत् ।। ८ ॥ द्वयोजन्मभयोधो दयो -
मभयोस्तथा ॥ जन्मनामःयोर्वेधो न कर्तव्यः कदाचन ॥९॥

·(१५४) 'नरपतिजयंचर्या- एकनाडीस्थिता दुष्टा भर्तुश्चैव कुलांगना ॥ तस्मान्नाडीव्यधो वीक्ष्यो विवाहे शुभमिच्छता ॥ १०॥ हृन्नाडीवेधने भर्ता मध्य- नाडीव्यधे दयम् ॥ पृष्ठनाडीव्यधे कन्या म्रियते नात्र संशयः।। ॥ ११ ॥ समासन्ने व्यधे शीघ्र दूरवेधे चिरेण तु ॥ वेधांतरभमा- नेन वेधे दुष्टं प्रजायते ॥ १२ ॥ एकक्षं जायते यत्र विवाहे वरक- न्ययोः॥ मूलवेधो भवेत्तत्र महादुष्टफलप्रदः ॥ १३ ॥ एकना- डीस्थिता यत्र गुरुमंत्राश्च देवताः ॥ तत्र द्वेषं रुजं मृत्यु क्रमेण फलमादिशेत् ॥ १४ ॥ प्रभुः पण्यांगना मित्रं देशं ग्राम पुरं गृ- हम् ॥ एकनाडीगता भव्या विरुद्धा वेधवर्जिताः ॥१५॥ क्रूर- ग्रहाक्रांतनाड्यां यस्य जन्मङ्क्षसंभवः ॥ तस्य मृत्युनं संदेहो यात्रायुद्धे रुगुद्भवे ॥ १६ ॥ द्वयादिक्रूरव्यधो यस्य जन्मः च विनाडिके ॥ हानिर्विघ्नं भयं क्लेशो जायते वेधवंधनम् ॥१७ ।। एवं सौम्यव्यधो यस्य जन्मऋक्षे प्रजायते ॥ जयो लाभं सुखं तस्य जायते नात्र संशयः ॥ १८ ॥ शुभाशुभग्रहैविद्धा यस्य जन्मक्षनाडिका ॥ तस्य मिश्र फलं वाच्यं नाडीचक्रे स्वरज्ञकैः। ॥ १९ ॥ एकांशेन व्याधिमृत्युः स्वल्पं दुष्टं द्वितीयकम् ॥ एतच्चक्र समालिख्य अश्विन्याचं त्रिपक्तितः ॥२०॥ एवमिति ॥ ६॥ ७ ॥ ८॥९॥१०॥ हन्नाडीति ॥११॥ समासन्नोत॥१२॥ एकःमिति ॥ १३ ॥ १४ ॥ १५॥ १६ ॥ १७ ॥१८॥ १९ ॥ २० ॥ वेधो द्वादशनाडीभिः कर्तव्यः पन्नगाकृतिः॥ आद्यांशेन चतुर्थांशं चतुर्थाशेन चादिमम् ॥ द्वितीयेन तृतीयं तु तृतीयेन द्वितीय- कम् ॥ २१ ॥ एवं भांशव्यधो येषां जायते वरकन्ययोः॥ तेषां मृत्युन संदेहः शेषांशाः स्वल्पदुष्टदाः ॥ २२ ॥ गुरुमंत्राश्च देवाश्च वेधांशस्था न शोभनाः॥ अन्यांशकगता भव्या ज्ञातव्याः सर्वदा बुधैः ॥ २३ ॥ प्रभुः पण्यांगना मित्रं देशं ग्राम पुरं गृहम् ॥ .

·अ कृ उ १२ २७ २ उ प G6406AISA ९ चि N अभि . आ ६ २२ स्वा जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१५५) अंशवेधस्थितं भव्यं विरुद्धं वेधवर्जितम् ॥२॥ एवं जानाति यश्चक्रं चक्रराजं त्रिनाडिकम् ॥ तस्य पाणितले ज्ञानं सर्वदैव प्रतिष्ठितम् ॥ २५ ॥ इति द्वादशनाडीचकम् ॥ वेध इति ॥२१॥ एवमिति ।। २२ ।। गुरुमंत्राश्चति ।। २३ ।। प्रभुरिति ॥ २४॥ एवं जानातीति ॥ २५ ॥ इति द्वादशनाडीचक्रम् ।। अथ अहिवलयचक्रम् ॥ अहिरलयच.. अहिचक्र प्रवक्ष्यामि यथा सर्वज्ञभाषितम् ॥ द्रव्यं शल्यं तथा शून्यं येन जा- नंति साधकाः ॥१॥वित- स्तिद्रितयं हस्तो राजह- स्तश्च तद्वयम्॥दशहस्तैश्च दंडः स्यात्रिंशदंडो निवर्तनम् ॥ २ ॥ निधिनिवर्तनकस्थः संभ्रांतो यत्र भूतले ॥ तत्र चक्रमिदं स्थाप्यं स्थानद्वारमुखस्थितम् ॥ ३ ॥ ऊर्ध्वरेखाष्टकं लेख्यं तिर्यक् पंच तथैव च ॥ अहिचक्रं भवत्येव- मष्टाविंशतिकोष्ठकम् ॥ ४ ॥ तत्र पौड्याश्वियाम्पर्क कृत्तिकापि- तृभाग्यकम् ॥ उत्तराफाल्गुनी लेख्यं पूर्वपंक्त्यां भसप्तकम् ॥ ५ ॥ अहिर्बुध्न्याजपादक्षं शतमं ब्राह्मसार्पभम् ॥ पुष्यं हस्तं समा- लेख्यं द्वितीयां पंक्तिमास्थितम् ॥ ६ ॥ विधिर्विष्णुर्धनिष्ठाख्यं सौम्यरौद्रपुनर्वसू । चित्राभं च तृतीयायां पंक्तो धिष्ण्यस्य सप्तकम् ॥ ७॥ विश्वः तोय मूलं ज्येष्ठा मैत्रविशाखिके। स्वाती पंक्त्यां चतुर्थ्यां च कृत्वा चक्रं विलोकयेत् ॥ ८॥ एवं प्रजायते चके प्रस्तारः प्रनगाकृतिः ॥ द्वारशाखे मघायाम्ये द्वारस्था कृत्तिका मता ॥ ९॥ अश्वीशपूर्वाषाढादित्रिकंपंच चतु- टयम्॥रेवती पूर्वाभादोभानि शेषाणि भास्वतः ॥१०॥ उदयादि- अ १७ वि १६ २० ·(१५४) 'नरपंतिजयचर्या- एकनाडीस्थिता दुष्टा भर्तुश्चैव कुलांगना ॥ तस्मान्नाडीव्यधो वीक्ष्यो विवाहे शुभमिच्छता ॥ १०॥ हृन्नाडीवेधने भर्ता मध्य- नाडीव्यधे दयम् ॥ पृष्ठनाडीव्यधे कन्या म्रियते नात्र संशयः।। ॥ ११ ॥ समासन्ने व्यधे शीघ्र दूरवेधे चिरेण तु ॥ वेधांतरभमा- नेन वेधे दुष्टं प्रजायते ॥ १२ ॥ एकर्क जायते यत्र विवाहे वरक- न्ययोः॥ मूलवेधो भवेत्तत्र महादुष्टफलप्रदः ॥ १३ ॥ एकना- डीस्थिता यत्र गुरुमंत्राश्च देवताः ॥ तत्र द्वेपं रुजं मृत्यु क्रमेण फलमादिशेत् ॥ १४ ॥ प्रभुः पण्यांगना मित्रं देशं ग्रामं पुरं गृ- हम् ॥ एकनाडीगता भव्या विरुद्धा वेधवर्जिताः ॥१५॥ क्रूर- ग्रहाक्रांतनाड्यां यस्य जन्मःसंभवः ॥ तस्य मृत्युनं संदेहो यात्रायुद्धे रुगुद्भवे ॥ १६ ॥ द्वयादिक्रूरव्यधो यस्य जन्मः च विनाडिके ॥ हानिर्विघ्नं भयं क्लेशो जायते वेधबंधनम् ॥ १७ ॥ एवं सौम्यव्यधो यस्य जन्मऋक्षे प्रजायते ॥ जयो लाभं सुखं तस्य जायते नात्र संशयः ॥ १८ ॥ शुभाशुभग्रहविद्धा यस्य जन्मक्षनाडिका ॥ तस्य मिश्रं फलं वाच्यं नाडीचक्रे स्वरकैः॥ ॥ १९ ॥ एकांशेन व्याधिमृत्युः स्वल्पं दुष्टं द्वितीयकम् ॥ एतच्चत्रं समालिख्य अश्विन्यायं त्रिपक्तितः ॥२०॥ एवमिति ॥ ६॥७॥ ८॥९॥१०॥ हन्नाडीति ॥११॥ समासन्नोत॥१२॥ एकःमिति ।। १३ ॥ १४ ॥ १५ ॥ १६ ॥ १७ ॥ १८ ॥ १९ ॥ २० ॥ वेधो द्वादशनाडीभिः कर्तव्यः पन्नगाकृतिः॥ आद्यांशेन चतुर्थांशं चतुर्थाशेन चादिमम् ॥ द्वितीयेन तृतीयं तु तृतीयेन द्वितीय- कम् ॥ २१ ॥ एवं भांशव्यधो येषां जायते वरकन्ययोः॥ तेषां मृत्युन संदेहः शेषांशाः स्वल्पदुष्टदाः ॥ २२ ॥ गुरुमंत्राश्च देवाश्च वेधांशस्था न शोभनाः ॥ अन्यांशकगता भव्या ज्ञातव्याः सर्वदा बुधैः ॥ २३ ॥ प्रभुः पण्यांगना मित्रं देशं ग्राम पुरं गृहम् ॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। भास्करादिग्रहैः क्रमात् ॥ २४ ॥ ग्रहो मुखे ग्रहश्चैव क्षेत्रपालंच मातृकाः ॥ दीपेशं भीषणं रुद्रं यक्ष नागं विदुः क्रमात् ॥२५॥ ग्रहे होमः प्रकर्तव्यो मुखे नारायणीवलिः ॥ क्षेत्रपाले सुरामांसं मातृकायां महावलिः॥२६॥दीपेशे दीपजा पूजा भीपणे भीपणा- र्चनम् ॥ रुद्रे च रुद्रजो जाप्यो यक्ष यक्षादिशान्तयः ॥ २७ ॥ नागे नागग्रहाः पूज्या गणनाथेन संयुताः॥ लक्ष्मीधरादितत्त्वा- नि सर्वकार्येषु पूजयेत् ॥ २८ ॥ एवं कृते विधानेपि निधि- साध्योपि सिध्यति ॥ निधिप्राप्ता नरा.लोके वंदनीया न संशयः ॥२९॥ पद्मासने चन्द्रातपेन ऐं क्लीं हूँ वदवद वाग्वादिनी स्वाहा.. इति मन्त्रं पण्मासपर्यंत त्रिसन्ध्यायां जपेत् निधिप्राप्तिर्भवति ॥ ३०॥ इति ब्रह्मयामलीयस्वरोदये अहिवलचकं समाप्तम् ॥ पटिनमिति ॥ १२ ॥ चन्द्रवत्साधयेदमिति ॥ १३ ॥ चन्द्रऋक्ष इति ॥ १४ ॥ स्वस्वभोत । अत्र चन्द्रभे निधिः सूर्यभे शल्यमित्यर्थः । उदयादिगता नाड्य इत्यत्र एवं वेदितव्यम् । दिनःस्थितश्चंद्रस्तदारभ्य सप्तविंशतिनक्षत्राणि भुनक्ति तेन उदया- दिगतदंडादिनःभुक्तघटिकास्वेवांतर्भूता भवति । तेन किं यदुक्तं द्वादशारचके । इष्टा नाडयो हता धिष्ण्यैरित्यस्यार्थेन तत्कालचन्द्रः कार्यः । इटा नाड्यो भुक्तनक्षत्रना- डयः । यत्तूक्तं चक्रमिदं स्थानदारमुखस्थितं कृत्वा यत्र कोठःस्थितौ चन्द्रसूर्यों तत्र निधिः शल्यं वा द्वितयं वा ज्ञेयम् ॥ तत्र स्थानद्वारज्ञानोपायो गुरुरेव । यत्र स्थानद्वा- रज्ञानं नोक्तं तत्र गुरुगम्योयम् । अहिवलयचक्रमिदम् । अहिः शेषनागः स तु भाद्रा; चैखिभिर्मासैः पूर्वादिशिरस्कृत्वा वामपाचन शेते । तेन यत्र तच्छिरः तत्र निधिस्था- नस्य द्वारं तथा चक्रमिदं स्थाप्यम् । यथा द्वारिस्था कृत्तिका पतात । गृहे तु गृहद्वारे स्थापयेत् । मुख्यः पक्षोयम् । अहिवलयनाडिवलयमिति नाम । अथान्यः पक्षः चन्द्रा- धिष्ठितं तत्कालनक्षत्रं यदिग्द्वारभे भवति कृत्तिकादिसप्तसप्तव्यवस्थया तद्दिग्द्वार निधि- स्थानम् अथवा प्रश्नकर्ता निधिनायो यत्र दिशि तत्स्थाने प्रविशति तद्वारं निधिस्थान- स्य इदमेव कृतम् । पक्षत्रयादपि निधैिं साधयेत् । अथवा यस्य यो गुरुर्भवति बीजं वदति तत्प्रमाणम् अहिचक्रस्यार्थोयम् ॥ १५ ॥ पुष्टे चन्द्रति ॥ १६॥ १७ ॥ ॥ १८॥ १९ ॥२०॥ २१ ॥ २२ ॥ २३ ॥ २४॥२५॥२६॥२७॥२८॥ ॥ २९ ॥ ३० ॥ इति नरपतिजयचर्याटीकायां जयलक्ष्म्याम् अहिवलयचक्रम् ॥ ।

·नरपतिजयचर्या- गता नाड्यो भग्नाः पष्टयाप्तशेपके ॥ दिनंदुभुक्तियुक्तोऽसौ भवे- तत्कालचंद्रमाः॥११॥ अथ आहवलयचक्रम् ॥ अहिचक्रमिति ॥ १॥ २ ॥ निधिरिति ॥ ३ ॥ ऊर्ध्व- रेखेति ॥ ४ ॥ तवति ॥५॥ अहिर्बुध्यति ॥ ६ ॥ विधिरिति ॥ ७॥ विश्वमिति ॥८॥ एवमिति ॥९॥ अश्वीशेति ॥ १० ॥ तत्कालचन्द्रमाह । उदयादीत ॥ ११॥ पटिप्नं तं निशानाथं शरवेदाप्तकं पुनः ॥ युगैः शेपं भवेद्यत्तत्प्रा- गादिचक्रवक्रगम् ॥ १२ ॥ चंद्रवत्साधयेत्सूर्यमृक्षस्थं चेष्टका- लिकम् ॥ पश्चाद्विलोकयेत्तौ च स्वः वा चान्यभे स्थितौ ॥ १३ ॥ चंद्रऋक्षे यदादू तत्रास्ति निश्चितं निधिः ॥ भानुऋक्षे स्थिती तौ चेत्तदा शल्यं च नान्यथा ॥ १४ ॥ स्वस्वभे द्वितयं ज्ञेयं नास्ति किंचिद्विपर्यये ॥ नवांशकानुमानेन भूमानं तस्य कल्प- येत् ॥ स्थितं न लभते द्रव्यं चंद्रे क्रूरग्रहान्विते ॥१५॥ पुष्टे चंद्रे भवेन्मुद्रा क्षीणे चंद्रेऽल्पको निधिः ॥ ग्रहदृष्टिवशात्सोपि विज्ञेयो नवधा बुधैः ॥१६॥ हेम तारं च ताम्रारं रत्नं कांस्यायसं त्रपु॥ नागं चंद्रे विजानीयाद्भास्करादिग्रहेक्षिते ॥ १७॥ मिर्मिश्र भवेद्रव्यं शून्यं दृष्टिविपर्यये ॥ सर्वग्रहेक्षिते चंद्रे निर्दिष्टोसौ महानिधिः॥ १८ ॥ शुभक्षेत्रगते चंद्रे लाभः स्यान्नात्र संशयः॥ पापक्षेत्रे न लाभो हि विज्ञेयः स्वरपारगैः॥ १९॥ हेम तारं च तानं च पाषाणं मृन्मयायसम् ॥ सूर्यादिगृहगे चंद्रे. द्रव्यभांडं प्रजायते ॥ २० ॥ भुक्तराश्यंशमानेन भूमानं कामिकैः करैः। नीचे द्विघ्नं परं नीच जलस्थोऽसौ भवेन्निधिः ॥ २१ ॥ स्वोच्चस्थे भूर्ध्वगं द्रव्यं नवांशकक्रमेण च ॥ परमोच्चे परे तुंगे भित्तिस्थमृक्षसंक्रमे ॥ २२ ॥ चद्रांशभुक्तमानेन द्रव्यसंख्या विधीयते ॥ तस्या दशगुणा वृद्धिः पंड्वगँदुवलक्रमात् ॥ २३ ॥ अधिष्ठितं भवेद्रव्यं यत्र चन्द्रो ग्रहान्वितः ॥ तदधिष्ठापको ज्ञेयो ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१५७) भास्करादिग्रहैः क्रमात् ॥ २४ ॥ ग्रहो मुखे ग्रहश्चैव क्षेत्रपालंच मातृकाः ॥ दीपेशं भीषणं रुद्रं यक्ष नागं विदुः क्रमात् ॥२५॥ ग्रहे होमः प्रकर्तव्यो मुखे नारायणीवालः ॥ क्षेत्रपाले सुरामांसं मातृकायां महावलिः॥२६॥दीपेशे दीपजा पूजा भीपणे भीपणा- र्चनम् ॥ रुद्रे च रुद्रजो जाप्यो यक्ष यक्षादिशान्तयः ।। २७ ।। नागे नागग्रहाः पूज्या गणनाथेन संयुताः ॥ लक्ष्मीधरादितत्त्वा-- नि सर्वकार्येषु पूजयेत् ॥ २८ ॥ एवं कृते विधानेपि निधि- साध्यापि सिध्यति ॥ निधिप्राप्ता नरा.लोके वंदनीया न संशयः ॥२९॥ पद्मासने चन्द्रातपेन ऐं क्लीं हूँ वदवद वाग्वादिनी स्वाहा. इति मन्त्रं पण्मासपर्यंत त्रिसन्ध्यायां जपेत् निधिप्राप्तिर्भवति ॥ ३०॥ इति ब्रह्मयामलीयस्वरोदये अहिवलचक्रं समाप्तम् ॥ पनिमिति ॥ १२॥ चन्द्रवत्साधयेदमिति ॥ १३ ॥ चन्द्रऋक्ष इति ॥ १४ ॥ स्वस्वभोत । अत्र चन्द्रभे निधिः सूर्यभे शल्यमित्यर्थः । उदयादिगता नाड्य इत्यत्र एवं वेदितव्यम् । दिनःस्थितश्चंद्रस्तदारभ्य सप्तविंशतिनक्षत्राणि भुनक्ति तेन उदया- दिगतदंडादिनःभुक्तघटिकास्वेवांतर्भूता भवंति। तेन किं यदुक्तं द्वादशारचक्रे । इष्टा नाडयो हता धिष्ण्यैरित्यस्यार्थेन तत्कालचन्द्रः कार्यः । इष्टा नाड्यो भुक्तनक्षत्रना- डयः। यत्तूक्तं चक्रमिदं स्थानद्वारमुखस्थितं कृत्वा यत्र कोष्ठःस्थितौ चन्द्रसूर्यो तत्र निधिः शल्यं वा द्वितयं वा ज्ञेयम् ॥ तत्र स्थानद्वारज्ञानोपायो गुरुरेव । यत्र स्थानदा- रज्ञानं नोक्तं तत्र गुरुगम्योयम् । अहिवलयचक्रमिदम् । अहिः शेषनागः स तु भाद्रा दुखिभिर्मासैः पूर्वादिशिरकृत्वा वामपार्श्वन शेते । तेन यत्र तच्छिरः तत्र निधिस्या- नस्य द्वार तथा चक्रमिदं स्थाप्यम् । यथा द्वारिस्था कृत्तिका पतति । गृहे तु गृहद्वारे स्थापयेत् । मुख्यः पक्षोयम् । अहिवलयनाडिवलयामिति नाम । अथान्या पक्षाचन्द्रा- धिष्ठितं तत्कालनक्षत्रं यदिग्द्वारभे भवति कृत्तिकादिसप्तसप्तव्यवस्थया तदिग्द्वारं निधि- स्थानम् अथवा प्रश्नकर्ता निधिनायो यत्र दिशि तत्स्थाने प्रविशति तद्दारं निधिस्थान- स्य इदमेव कृतम् । पक्षत्रयादपि निधिं साधयेत् । अथवा यस्य यो गुरुर्भवति बीजं वदति तत्प्रमाणम् अहिचक्रस्यार्योयम् ॥ १५ ॥ पुष्टे चन्द्रति ॥ १६ ॥१७॥ ॥ १८ ॥ १९ ॥२०॥२१॥ २२ ॥ २३ ॥ २४.॥२५ ॥ २६ ॥२७॥२८॥ ॥ २९ ॥ ३०॥ इति नरपतिजयचर्याटीकायां जयलक्ष्म्याम् अहिवलयचक्रम् ॥

·- (२५८) नरपतिजयचर्या- अथ अहिवलयचक्रभाषा। जिस मकानमें रक्खी हुई दौलत भूल गई हो उसमें निम्न लिखित सर्पाकार चक्र बनानेसे मालूम होती है। जो लोग इस चक्रको जानते हैं वे देवसाधक हैं द्रव्य हड्डी कोयला तथा शुन्य स्थानको बतलाते हैं। इस चक्रमें २८ घर होते हैं इसीमें अहाइसों नक्षत्र कृत्तिकाकेकमसेलिखे जायेंगे। इसके पश्चात् तत्काल चन्द्रमाका विचार करना चाहिये जिस. नक्षत्रपर मूर्य चन्द्रमा हों द्रव्य, हड्डी, कोयला तथा शून्यस्थानका विचार करै। कुल २८ नक्षत्रामसे १४ सूर्य और १४ चन्द्रमाके नक्षत्र हैं। चन्द्रमाके नक्षत्र। अश्विनी १ भरणी २ कृत्तिका ३ आर्दा ४ पुनर्वसु ५ पुष्य ६ आश्लेषा ७ मघा ८ रेवती ९ पूर्वभाद्रपद १०. पूर्वापाढ ११ उत्तरापाट. १२ श्रवण १३ धनिष्ठा १४ इससे जो शेष हैं वही सूर्यके नक्षत्र हैं। शून्य स्थान। चन्द्रमा सूर्यके नक्षत्रमें हो और सूर्य चन्द्रमाके नक्षत्रमें हो तोन हड्डी न कोयला है न द्रव्य, शून्य स्थान है। द्रव्यस्थान। यदि रक्खा हुआ द्रव्य हो और चन्द्रमा क्रूर ग्रहके संगमें हो तो रक्खा हुआ ६व्य भी न मिलै यदि चन्द्रमा बलवान् होके अपने नक्षत्रमें हो तो द्रव्य अवश्य है। शल्यस्थान। यदि चन्द्रमा सूर्यके साथ हो तो हड्डी कोयला जानना चाहिये। द्रव्य कितनी दूरपर है। चन्द्रमाका नवांश विचार करके भूमिके नीचे मालूम करना चाहिये कि कितनी दूरपर है। धातुका ज्ञान। तत्कालमें चन्द्रमा जितने अंश आवै उसीसे धातुका ज्ञान करना चाहिये । सोना १ तार २ तांबा ३ रिक्ता ४ रन ५ लोहा ६ नाग ७। तत्काल चन्द्रमा बनानेकी विधि । प्रातःकालसे जितनी घटी व्यतीत हुई हों २८ से गुणाकर और ६० से भाग ले शेष जो रहै वह दिनके चन्द्रमा बीते हुयेमें जोडदे वही तत्कालचन्द्रमा हो जायगा। तत्काल सूर्य्य। चन्द्रमाकी भांति सूर्यका भी तत्काल बनाना चाहिये । इसी तत्कालको इष्टकाल. समझना चाहिये। 1.

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१५९) द्रव्यका ज्ञान । यदि चन्द्रमाके नक्षत्रमें सूर्य और चन्द्रमा स्थितहों तो अवश्य द्रव्यकोजानना चाहिये। शल्यका ज्ञान । यदि सूर्यके नक्षत्रमें चन्द्रमा और सूर्य स्थित हों तो अवश्य कोयलां या हड्डी है। द्रव्य कितना है। यदि पूर्ण चन्द्रमा हो तो विशेष द्रव्य, यदि क्षीण हो तो कम द्रव्य कहना चाहिये। धातु ज्ञान । जो ग्रह चन्द्रमाको बलवान् दृष्टि से देखता होय तो धातु कहना चाहिये। अब जानना चाहिये कि द्रव्य जमीनमें है या बरतनमें है यदि वरतनहै तो किस धातुका है। बरतनका ज्ञान। चन्द्रमाके साथ सूर्य इत्यादि जो ग्रह पडेहों उसीधातुका वरतन कहना उचितहै। द्रव्य मिलेगा या नहीं। यदि चन्द्रमा अच्छे ग्रहके घरमें हो पूर्णवली हो तो द्रव्य मिलनेमें कोई सन्देह नहीं है यदि पापग्रहके क्षेत्रमें हो क्षीण बली हो तो रक्खा हुआ द्रव्य भी न मिले। द्रव्य कहांहै। अब यह जानना चाहिये कि द्रव्य जमीनमें है या दीवारमें या पानीमें है या किसी कोनेमें है। इसके जाननेकी यह रीति है कि जिस धातुका ज्ञानहो उसी ग्रहका नवांश अपने उच्चका हो अपनी जगह हो अपने नवांशमें हो तो समझलेना चाहिये कि दीवार में है यदि नीचका हो तो जमीनमें नीचे है यदि बहुत नीच हो तो पानीमें कहना चाहिये । द्रव्य कितना है। याद चन्द्रमा अपने पड्वर्गमें बलंवान्हो जितना अंश गुजराहो उसका दशगुणा द्रव्यकी संख्या जानना चाहिये। अब विचार करना चाहिये कि द्रव्य जीवात्मक है या शून्यात्मक तथा परात्मकर्म क्या है। जीवात्मकका विचार । सूर्य यदि पापग्रहसं संयुक्त हो तो जीवात्मक द्रव्य है। शून्यात्मक। यदि सूर्य उच्चका हो तो द्रव्य शून्यात्मक है अर्थात् अपनी है।

·(१६०) नरपतिजयचर्या- परात्मक। 'यदि सूर्य नीचका हो तो द्रव्य परात्मक जानना चाहिये। जीवात्मक परात्मककी शान्ति । यदि द्रव्य जीवात्मक हो तो विष्णु, गणेश, ग्रह, क्षेत्रपाल,मातृका, भैरव, महादेव, नाग की पूजा करनी चाहिये और घरमें हवन करना चाहिये नारायणी लिसे जीवकी स्थिति कर क्षेत्रपालके वास्ते मदिरा मांससे पूजन करे, रात्रिमें ग्रहबलि करै गणेश भैर- वकी पूजाकरै गणेश, लक्ष्मीका संयुक्त पूजन करै महादेवका जप करै तब शांति होय । पूजन स्थान। जिस स्थानपर द्रव्य भूलाहो उसी जगह यह सब करै उसी जगह सर्पाकार चक्र बनाकर द्रव्य शल्य, जाने। इस विधानसे जो लोग करतेहैं उनको द्रव्य, हड्डी, कोयला, शून्य स्थान अवश्य ज्ञात होता है। चौबोला। राम शरणको पुत्र नाम जगनाथ हमारो । • वास फरीदाबाद जौनपुर जिला विचारो॥ मूल ग्रन्थको पाइ अनूपम भाषा कीन्हों। खेमराज वर सेठ बम्बई आज्ञा दीन्ह्यों ॥ दोहा। कार्तिक शुक्ला पूरणा, शुक्रवार सुख कन्द । सम्वतहै अनुवादको, रस सर ग्रह अरु चन्द ॥ इति अहिवलयचक्रभापा समाप्ता । अथ लांगलचक्रम् ॥ लांगलं. दंडिका यूकं योक्त्र- द्वयसमन्वितम् ॥ दंडिकादि लिखेद्भानि दिनेशाक्रांतभा- दितः ॥१॥ दंडिकाहलयूकानां द्विद्विस्थाने त्रिकं . त्रिकम् ॥ योक्त्रयोः पंचके तत्र गणना चक्रलांगले ॥२॥ दांडस्थे तु गवां हानियूकस्थे स्वामिनो भयम् ॥ लक्ष्मीलांगलयोक्त्रस्थे क्षेत्रारं-. भदिनःके ॥३॥ अथ लांगलचक्रम् । लांगलमिति यूकं युगकाष्ठं योकं वृपावबोधकं काष्ठम् ॥ १॥ दडिकोत ॥ २ ॥३॥ १-१९५६

·३
जयलक्ष्मीटीकासमेता।
(१६१)
द्वितीयलांगलचक्रम् ॥
अथ द्वितीयलांगलचक्रम् ॥
त्रिकं त्रिकं त्रिकं पंच त्रिक
पंच त्रिकं त्रिकम्॥सूर्यादिदि-
ननक्षत्रमशुभं च शुभं क्रमात् ॥ १॥ अन्यच्च ॥ रामरामगुणाः
पंच रामपंचगुणा गुणाः॥विज्ञेयं लांगल चक्र अशुभं शुभमुच्यते
॥२॥ इति लांगलचक्राणि ॥
अर्थ द्वितीयलांगलम् । त्रिकमिति ॥१२॥ इति लांगलचक्राणि ।
सूर्यभादुरगः स्थाप्यस्त्रिनाड्येकांतरः क्रमात् ॥ मुखे त्रीणि गले
त्रीणि भानि द्वादश चोदरे ॥१॥ पुच्छे तुर्य वहिः पंच दिनभाच
फलं वदेत् ॥ वदने कृकले विद्याद्गलकेंगारकस्तथा ॥ २ ॥
उदरे धान्यवृद्धिश्च पुच्छे धान्यक्षयो मतः ॥ इति रोगभयं वाह्ये
चक्रे बीजोप्तिसंज्ञके ॥३॥ इति वीजाप्तिचक्रम् ॥
बीजोप्तिचक्रम् । सूर्यभादिति ॥१॥२॥ ३ ॥ इति बीजोप्तिचक्रम् ।
वीजोतिफणिचक्रम् ॥
अभवगेमअपिपुल्लेमपूहयिसाविभज्येमधमिरे
अथान्यप्रकारे फणिचक्रम् ॥ चीजोप्तिचक्रम् ॥ ग्रंथान्तरेपि ॥
राहुभादष्टमं यावत्सूर्यभूपनखानि च ॥ वीजोप्तिं वर्जयेत्तासां
पुच्छस्यापि चतुष्टयम् ॥१॥ मूर्ध्नि त्रीणि गले त्रयं च जठरे धि-
ष्ण्यानि च द्वादश स्यात्पुच्छे च चतुष्टयं बहिरथो भानां स्थित
पंचकम् ॥ सिकं कजलमन्नवृद्धिमधिकं निस्तंडुलानि क्रमा-
स्यादीतिप्रभवं भयं च फणितो बीजोप्तिकालेर्कभात् ॥२॥

·4 . (१६२) नरपतिजयचर्या- अन्यग्रंथेपि ॥ राहुस्थिते तु नक्षत्रं गण्यते च विलागमैः ॥ राहु- क्रांतिं विजानीयात्सर्ववीजानि वापयेत् ॥ ३ ॥ इति चीजो- तिफणिचक्रम् ॥ ग्रंथांतरे । राहुभादिति ॥ १॥२॥३॥ इति बीजोतिफणिचक्रम् ॥ वृषभचक्रम्। वृषचक्रं वृषाकारं सर्वा- वयवसंयुतम् ॥ लिखि- त्वा विन्यसेद्भानि वृष- नामःपूर्वकम् ॥१॥ मुखाक्षिकर्णशीर्षेषु शृंगे स्कंधे द्विकं द्विकम् ॥ त्रीणि पृष्ठे त्रिकं पुच्छे द्वे द्वे पादोदरे न्यसेत् ॥ २ ॥ हलप्रवाहवीजप्तिप्रारंभादि दिनःके ॥ यत्रांसे सं- स्थितश्चंद्रस्तस्माद्वक्ष्ये शुभाशुभम् ॥३॥ हानिर्वऋगते सुखानि नयने कर्णे तु भिक्षाटनं शीर्षे स्याद्धृतिरत्र श्रृंगयुगुले स्कंध- स्थिते शोभनम्।।पृष्ठे राजभयं च पुच्छभगते पादे भ्रम हृत्सुखं चैवं चंद्रभज फलं प्रकटितं चके वृपाख्ये नृणाम् ॥४॥ अन्य- प्रकारेण वृषभचक्रं वास्तुप्रकरणे कथितम् ॥ वृषवास्तुं प्रव- क्ष्यामि यत्रादावुत्तमं स्मृतम्॥यस्मिन्धिष्ण्ये स्थिते चंद्रे तत्रादौ त्रीणि चास्यके ॥ ५ ॥क्रमाचत्वारि धिष्ण्यानि वृषस्य पूर्व- पादयोः॥चत्वारि वामपादे च दक्षिणे च चतुष्टयम्॥६॥ऋक्षाणां च त्रयं पुच्छे चतुष्के पश्चिमांघ्रयोः ॥ शिरसि त्रीण पृष्ठे च विन्यसेंत्रीणि पूर्ववत्॥७॥मुखे च स्वामिनो मृत्युरुद्वासं पूर्वपा- १शीर्ष स्यान्मृति इति पा०।

·। ४ जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१६३) दयोः॥वामपादे दरिद्रं स्यादक्षिणे च धनागमःचारोगव्याधिभयं गुच्छे स्थिरः पश्चिमपादयो।मूर्ध्नि पृष्ठे श्रियं विद्यात् फलं वृषभवा- स्तके ॥ ९॥ देवागारग्रहस्तंभे प्रतिष्ठादौ विधीयते ॥ अन्यकार्ये विधातव्यं संप्रोक्तं पूर्वसूरिभिः ॥ १०॥ इति वृषभचक्रम् ॥ बीजोप्तिवृपचक्रम् । वृपचक्रमिति ॥ १ ॥२॥३॥ ४ ॥५॥ ६॥ ७॥ ८ ॥ ॥९॥१०॥ इति वृषभचक्रम् ॥ ॥ कलशवृषभच०॥ मुखैकं दिक्षु चत्वारि गर्भे चत्वारि चैव च॥कंठेत्रीण गुदे त्रीणिरव्यादि. स्थापयेत् क्रमात् ।। १ । मुखैकं स्वा- मिनो घातं पूर्व उद्वासनं भवेत् ॥ * दक्षिणे चार्थलाभश्च पश्चिमे संततिर्भ- वेत् ॥ २॥ उत्तरे कलहं विद्याद्गमें गर्भो विनश्यति ॥ कंठे च श्रियमा- मोति गुदे रोगे मृतिर्भवेत् ॥३॥ इति कलशवृषभचक्रम् ॥ वृषभवास्तुचक्रश्च ॥ अथ कलशवृषभचक्रम् ॥ मुखैकमिति ॥ १॥ २३ ॥ इति कलशवृपभचक्रम् । अथ सप्तनाडीचक्रम् ।। अथातः अथ सप्तनाडीचक्रम् । संप्रवक्ष्यामि यच्चक्र सप्तनाडि- वि भ शनि चंडनाडी । कम् ॥ यस्य विज्ञानमात्रेण सूर्य वातनाडी वृष्टिं जानंति साधकाः ॥१॥ मृ | चिमू रे भौम | दहनमाढी कृत्तिकादि लिखेद्भानि साभि- बृह. सौम्यनाडी जितिक्रमेण च ॥ सप्तनाडी कर्तव्यः : पन्नगाकृ- बुध | जलनाढी | तिः ॥ २ ॥ ताराचतुष्क- चन्द्र अमृतनाडी वेधेन नाडिकैका प्रजायते ।। तेषां नामान्यहं वक्ष्ये तथा . चैव फलानि च ॥ ३ ॥ कृ. स्वा ज्ये | भ आ पू पु | शुक्र नीरनाडी व्यधस्तन पु पू भ श्र घ ·(१६४) 'नरपतिजयचर्या. कृत्तिका च विशाखा च मैत्राख्यं भरणी.तथा ॥ उर्जाद्या शनि- • नाडी स्याचंनाड्यभिधीयते ॥ ४॥ रोहिणी स्वातिज्येष्ठाश्वि- द्वितीया नाडिका मता ॥ आदित्यप्रभवा नाडी वायुनाडी तथैव च ॥ ५॥ सौम्यं चित्रा तथा मूलं पोष्णमृक्षं चतुर्थकम् ॥ तृतीयांगारका नाडी दहनाख्या तथैव च ॥६॥ रौद्रं हस्तं तथा पूर्वाषाढा भाद्रा तथोत्तरा ॥ चतुर्थी जीवनाडी स्यात्सौम्य- नाडी प्रकीर्तिता ॥ ७॥ पुनर्वसूत्तराफल्गुन्युत्तराषाढतारकाः ॥ पूर्वाभाद्रा च शुक्राख्या पंचमी नीरनाडिका ॥८॥ पुष्यः फल्गुनीपूर्वा अभिजिच्छततारका ॥ षष्ठी नाडी च विज्ञेया बुधस्य जलनाडिका ॥ ९॥ आश्लेपाक्षं मघाकर्णधनिष्ठा च तथैव च ॥ अमृताख्या हिं विज्ञेया सप्तमी चंद्रनाडिका ॥ १० ॥ मध्यमार्गे स्थिता सौम्या नाडी तस्याग्रपृष्ठतः॥ सौम्ययाम्य- गतं ज्ञेयं नाडिकानां त्रिकंत्रिकम् ॥ ११ ॥ क्रूरा याम्यगता नाड्यः सौम्याः सौम्यदिगाश्रिताः ॥ मध्यनाडी च मध्यस्था ग्रहरूपफ- लप्रदा ॥ १२॥ एकनाडी गताब्दाद्या ग्रहाः क्रूराः शुभा यदि ॥ ततो नाडीफलं वाच्यं शुभं वा यदि वाशुभम् ॥ १३ ॥ ग्रहाः कुर्युर्महावातं गताश्चंडाख्यनाडिका ॥ वायुनाडी गता वायुं दहन्या- मतिदाहकाः॥१४॥ सौम्यनाडी गता मध्यानीरस्था मेघवाहकाः॥ जलायां वृष्टिदश्चंद्रो नाडिकाश्चातिवृष्टिदाः ॥१५॥ T अय सप्तनाडीचक्रम् ॥ १॥२॥ ३ ॥४॥५॥६॥७॥८॥९॥ १० ॥ मध्यमार्गेति ॥ सप्तनाडीचक्रव्याजेन ग्रहाणां सप्तमार्गाः सौम्ययाम्याः सप्तमार्गाणां. मध्ये मध्यस्था जीवनाडी सौम्या तस्याये बिनाढीपंथानः सौम्याः उत्तरमार्गाः सौम्य- नाडीपृष्ठे याम्पमार्गतिनाडिक॥१॥तत्रस्थान ग्रहाणां फलमाह। रायाम्यगता इति. ॥१२॥१३॥प्रथमतो दक्षिणमार्गगतानां ग्रहाणां फलमाह।ग्रहाइति चंडाख्यनाडिगलः।

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१६५) शुभाशुभा द्विश्याचा महावातं कुर्युः उत्पातरूपं वायुं कुर्युः। उत्थितांतका पर्वताग्रवृक्ष. माकारादस्थितानामुन्मूलनकरा वाता भवंति वायुनाडीगताः रविनाडीगता ग्रहा वायु- मात्रम् । व्यादिभिः प्रचंडो वायुः। दहननाडीगता वाता दाहं कुर्वति खरतररविरश्मिभिः सस्यानि शुष्यति दहना भौमनाडी ॥१४॥ सौम्यनाडीस्थिता ग्रहा मध्यफलदाः शुभा नातिशुभं पापा नातिपापं पापा नातिवायु कुवैति नाति दाहम् । नीरनाडीगता शुभाशुभा मेघवाहका भवति मेघावृतं व्योम भवति दुर्दिनमित्यर्थः । जलनाडीगता शुभाशुभं जलं प्रयच्छंति । अमृतारख्यानाडीगता अतिजलम् । सप्तनाडीफलानि चंद्र- योगे सति बोद्धव्यानि ॥ १५ ॥ एकोप्येतत्फलं दत्ते स्वनाडासंस्थितो ग्रहः ॥ सुभूतः सर्वनाडीस्थो दत्त नाड्युद्भवं फलम् ॥ १६ ॥ प्रावृष्टाले समायाते रौद्रऋक्षगते रवौ ॥ नाडीवेधसमायोगे जलयोग वदाम्यहम् ॥१७॥ यत्र नाडी- स्थितश्चंद्रस्तत्रस्थाः खेचरा यदि ॥ क्रूरसौम्यविमिश्राश्च तदिने वृष्टिरुत्तमा ॥ १८॥ एकऋक्षसमायोगो जायते यदि खेचरैः ।। तत्र काले महावृष्टिवित्तस्यांशके शशी ॥ १९ ॥ केवलैः सौम्य- पापैर्वा ग्रहैर्विद्धो यदा शशी ॥ तदातितुच्छं पानीयं दुर्दिनं तु भवे- ध्रुवम् ॥ २० ॥ यस्य ग्रहस्य नाडीस्थश्चंद्रमास्तग्रहेण चेत् ॥ दृष्टो युक्तः करोत्यंभो यदि क्षीणो न जायते ॥ २१ ॥ एकोपीति । एकोपि स्वस्वनाडीगतः स्वनाडीसमफलं करोति । यथा शनिः स्वना- डिस्थः कृत्तिका च विशाखा च मैत्राख्यं भरणी तथेत्यत्रादिस्वनाडीस्थचंडाख्यना- डिस्थश्चंड प्रचंड वायुं करोति । एवं सूर्यः स्वनाडीस्थो वायुं करोति । भौमः स्वना- डीस्थो दाहं कति । जीवः स्वनाडीस्थो मध्यमः । नीरनाडीगतो शुक्रो नीरं करोति: बुधो जलनाडीस्थोजलम् । चंद्रमाअमृतनाडीगतोमृतं जलं प्रयच्छति। एकोपि भौमः पुनः सर्वनाडीगतो सर्वफलं चंडाख्यादि करोति । एतावदर्थाः सर्वदैव चिंत्याः ॥१६॥ अधुना आदिगते रवौ सप्तनाडीगते जलयोगान्वक्ष्ये । प्रावृटुकालोते ॥ १७ ॥ यत्र नाडीति । समचतुःकोष्ठस्था नक्षत्राणां वेधः तेन यत्र कुत्रचित् चतुर्णी मध्ये ग्रहः स्थितः ग्रहेण चंद्रो विध्यते ॥ १८॥ एकऋक्षेति ॥ १९ ॥ केवलैरिति । सौम्यैरेख केवलैः पापैर्वा केवलयदि शशी विध्यते तदा तद्दिने स्वल्पं तुच्छं पानीयं पतति पर मेघदुर्दिनं भवति ॥ २० ॥ २१ ॥ पीयूपनाडिगश्चंद्रस्तत्र खेटाः शुभाशुभाः ॥ द्विचतुःपंच- १ त्रिचतुः इत्यपि पा०॥

·(१६६) नरपतिजयचर्या- पानीयं दिनान्यकत्रिसप्तकम् ॥ २२ ॥ एवं जलाख्यनाडिस्थे चंद्रे मिश्रग्रहान्विते ॥ दिनाध दिवसं पंचदिनानि जायते जलमं ॥२शानीरनाडिगते चंद्रे तत्रस्थैः पूर्ववद्ग्रहः ॥ याम दिनाकं. त्रीणि दिनानि जायते जलम् ॥ २४ ॥ अमृतादित्रये यत्र भवंति सर्वखेचराः ॥ तत्र वृष्टिः क्रमाज्ञया धृत्यर्करसवासरैः ॥ २५॥ सौम्यनाडीगताः सर्वे वृष्टिदास्ते दिनत्रयम् ॥ शेष- नाडयां महावातदुष्टवृष्टिप्रदा ग्रहाः ॥ २६ ॥ निर्जला' जलदा नाडी भवेद्योगे शुभाधिके ॥ क्रूराधिकसमायोगे जलदो- प्यबुदाहकः ॥ २७ ॥ याम्यनाडीस्थिताः क्रूरा अनावृष्टिप्रसू- चकाः ॥ शुभयुक्ता जलांशस्थास्तेऽतिवृष्टिप्रदा ग्रहाः ॥ २८ ॥ एकनाडीसमारूढौ चंद्रमाधरणीसुतौ ॥ यदि तत्र भवेज्जीवस्तदै- कार्णविता मही ॥२९॥ बुधशुक्रौ यदैकत्र गुरुणां च समन्वितौ ॥ चंद्रयोगे तदा काले जायते वृष्टिरुत्तमा ॥३०॥ जलयोगे समायाते तदा चंद्रसितौ ग्रहौ ॥ रैदृष्टौ युतौ वापि तदा मेघोल्पवृष्टिदः ॥३१॥ उदयास्तमये मार्गे वक्रयुक्ते च संक्रमे ॥ जलनाडी- गताः खेटा महावृष्टिप्रदायकाः ॥ ३२ ॥ ब्रजति यदि कुजः पत- ङ्गमार्गे घट इव भिन्नतले जलं ददाति ॥ यदि भवति च भास्क- राग्रगामी प्रलयधनानपि शोपितुं समर्थः ॥ ३३ ॥ इति श्रीयामलीयस्वरोदये सप्तनाडीचक्रम् ॥ पीयूपति । प्रापि काले अमृताख्यनाडीगतश्चंद्रः आश्लेपामघाश्रवणधनिष्ठागतः पुनस्तत्रैव नाडयां शुभाशुभमिश्रिता ग्रहा भवंति तदा पानीयं भवति । कतिदिनानि पानीयं भवति तत्रायं विधिः । द्विचतुः पंचपानीयं शुभाशुभाभ्यां पीयूषनाडीगश्चंद्रो युक्तो वेधितः द्वादशारचके दृष्टश्च तदा दिनद्वयेन पानीयं भवति । तत्र चतुर्भिग्रहै। पापदपशुभदौः एवं चतुर्भियुक्तो वेधितश्च पीयूपनाडीगतस्तदा चतुर्दिनानिव्याप्य पानीयम् । यदा पंचभिःशुभपापस्तदा पंचदिनानि व्याप्य पानीयम्। अथैकनक्षत्रगतश्चंद्रः एकदिनवर्षणं युक्तमेतत् । द्विचतुःपंचपानीयमिति कयं संपद्यते । तत्रोच्यते । प्रावृट-. काले अयं वर्पणयोगः यदा एवंविभो योगश्चंद्राद्भवति दि २ चतुः ४ पंचभि ५ प्रेहर्यया- संख्यं दिदिनं चतुर्दिनं पंचदिनानि पानीयमिति योग्यम् ॥ २२ ॥ योगांतरमाह ।

·" समुद्र तट२ जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१६७) एवमिति । अत्रापि ग्रहयोगः पूर्ववत् व्याख्यानं च ॥२३॥ पुनर्योगांतरमाह । नीर- नाडीगतोत । कियत्कालं भवति तत्रस्थैः पूर्ववद्ग्रहैः याम १ दिनाईके. ३० त्रीणि दिनानि च जलं पतेत् । अत्रापि द्विचतुः ४ पंचभिः ५ ग्रहैः पूर्ववदुक्तदृष्टवेधितः यथासंख्यं यामकं दिनार्धे ३० त्रीणि दिनानि पानीयपतनं भवेदिति ॥ २४ ॥ योगां- तरमाह । अमृतादीति । अमृतानाडीपु चेत्सर्वग्रहा भवन्ति तदा चन्द्रयोगदिनादार- भ्याष्टादशदिनानि वर्षति ॥ जलाख्यासु चेद्ग्रहाः सर्वे तदा द्वादशदिनानि वृष्टिः । नरिनाडीपु सर्वे स्थितास्तदा पड़ीदनानि व्याप्य वृष्टिर्भवति । परं चन्द्रयोगादारभ्य अनाभ्यंतरे यदा तु. नाड्यांचन्द्रयोगस्तदा बहुधारया जलं पतति ॥ २५ ॥ पुनयोगां-- तरमाह॥ सौम्यनाडीत ॥ २६ ॥ २७ ॥ २८ ॥ २९ ॥ ३० ॥ ३१॥३२॥ ॥ ३३ ॥ इति नरपतिजयचर्याटीकायां जयलक्ष्म्यां सप्तनाडीचक्रम् ॥ ॥ समुद्रचक्रम् ॥ अथ समुद्रचक्रम् ॥ कृत्तिका- दिलिखेच्चक्र मेषसंक्रांतिवा- पर्वत संधि तट | पर्वत सरः॥ दिनऋक्ष भवेद्यत्र तत्र संधि२ वृष्टिफलाफलम् ॥ १॥ अति- समुद्र २ वृष्टिः समुद्रे च तटे वृष्टिस्तुः शोभना ॥ संधिश्च खंडवृष्टि- साधे पर्वत १। श्च अनावृष्टिर्न पर्वते ॥ २॥ इति समुद्रचक्रम् ॥ आदिदशस्त्रीणां च विशाखात्री नपुंसके । मूलाचतुर्दशे पुंसां नक्षत्रे फलमीदृशम् ॥ १ ॥ स्त्रीपुन्न वर्षते मेघा बहुवातस्त्रीनपुंसकस्त्रिीयोगे बहुशीतं च पुयोगे वहुदाहकम् ॥२॥ इति स्त्रीपुंयोगः ॥ कक्षप्रवेशे यदि भार्गवश्च चंद्रे त्रिकोणे यदि केंद्रगे वा ॥ जलालयस्थे भृगुजे क्षितौ युतौ संपूर्णमेघा जलदा भवंति ॥ १॥ मत्स्यः कुलीरे मकरे बहूदकं कुंभे वृषे चापजला- धमात्रम् ॥ अली च तौली जलसंज्ञमाहुः सिंहादिशेषा अजला भवंति ॥ २॥ कृत्तिकादित्रयं ऋक्षमारुद्रात्यंचभिः सह ॥ पूर्वा- पाढाचतुष्कं च पूर्वाभाद्रपदांतिमे ॥३॥ इत्येषां चंद्रनक्षत्रं शेष सूर्यस्य उच्यते ॥ सूर्ये सूर्ये भवेद्वायुश्चंद्रे चंद्रे न वर्षति ॥ ४ ॥ चंद्रसूर्यो भवेद्योगस्तदा वर्षतिमाधवः॥ ५॥ इति चंद्रसूर्ययोगः।। सांध२ पर्वत तट १ २ समुद्र २ ·(१६८) नरपतिजयचर्या- अथ समुद्रचक्रम् ॥ कृत्तिकादीति ॥ १ ॥२॥ इति समुद्रचक्रम् ॥ अथ स्त्रीपुं- योगः ॥आर्द्रादीति ॥ १॥२॥ इति स्त्रीपुंयोगः ॥ अथ चन्द्रसूर्ययोगः ॥ ऋक्षप्रवे- शति ॥ १ ॥२॥ ३ ॥ ४॥५॥ इति चन्द्रसूर्ययोगः ॥ स्वातीपयोत्तरा रौद्रे प्रजापत्युत्तरासु च ॥ यावत्तिष्ठति भूमीजस्ता- वदेव न वर्पति॥१॥ तदनुग्रहयोगः।इंदौ शनौ गिरीसंस्थौ भानुर्वा भूमिनंदनः॥ शिशोरिवायुर्वा वर्ष भूलोके भूतिदं भवेत् ॥ २॥ कनकं पुरतो गच्छेद्भानुभार्गवयोरपि ॥ तुषारवर्पः पर्जन्यो वर्षः खंडमंडलम् ॥३॥जलराशिस्थिते चंद्रे जामित्रे नवमे तथा.॥ अर्कसूनुश्च भौमश्च अतिवृष्टिं च मुंचति ॥ ४ ॥ कुजज्ञौ रविजश्चैव शुक्रस्याग्रे सदा यदि ॥ शुद्धोतिवायुर्दुभिक्षं जलनाशकरस्तथा ॥ ५॥ प्रवृष्टीदुसितः सप्तराशिगः शुभवीक्षितः॥ मदत्रिकोणस- तस्थो अथवा दृष्टिकृद्भवेत् ॥ भृगोः सुते प्रवृष्टिश्च शीतरश्मीतर स्थितः ॥६॥ सौम्ये विशेषेण पतंगपुत्रायदि त्रिकोणे यदि केंद्रगे वा ॥ जलालयस्थे भृगुजेक्षिते वा मेघाश्च संपूर्णजला भवंति॥७॥ गुरौ सिते च जामित्रे सितादर्काद्गुरावपि ॥जामिर्को ग्रहाः सर्वे अनावृष्टिर्भवेत्तदा ॥८॥ अत्र च--वृष्टिः शीतकरो भृगुपुत्रात्सम- राशिगतः शुभदृष्टः ॥ सूर्यसुतान्नवपंचमगो वा सप्तमगश्च जलागमनाय ॥ ९ ॥ पूर्व स्वातीत्रये भानौ पश्चिमे पितृपं. चकम् ॥ अनावृष्टिविजानीयाद्विपरीते प्रवर्षणम् ॥ १० ॥ पुरों- गारमनावृष्टिः पुरा शुक्रप्रवर्षणम् ॥ पुरो देवगुरौ वह्निः पुरा सोम्योथवानिलः ॥ ११ ॥ ज्येष्ठमासि सिते पक्षे रौद्रादि- दशतारकाः ॥ सजला निर्जला ज्ञेया निर्जला सजला भवेत् ॥१२॥ इति ज्येष्ठमासे प्रतिपदाफलम् ॥ ज्येष्ठप्रतिपदाफलम् ॥ स्वातीति ॥१॥२॥ ३ ॥ ४ ॥५॥ ६ ॥ ७ ॥८॥ ॥९॥ १० ॥ ११ ॥ १२ ॥ इति ज्येष्ठप्रतिपदाफलम् ॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१६९) आदित्ये वहुवातं च भूमिजे शत्रुपीडनम् ॥ बुधे चैव तु दुर्भिक्षं शनिवारे महद्भयम् ॥१॥ सोमे शंके गुरौ वापि सुभिक्षं जायते ध्रुवम् ॥ उदयं भार्गवे चैत्रे वज्रिराजव्यवस्थिते ॥ २ ॥ वैशाखे च भवेन्नाशो सर्वनाशं चतुष्पदम् ॥ ज्येष्ठे च. सजला. पृथ्वी आपाढे जलशोपके ॥३॥ श्रावणे कम्पिता भूमौ धनधान्यं नभ- स्यके ॥ आश्विने कार्तिके मार्गे सहितं च प्रवर्तते ॥ ४॥ पोपे चैव तथा माधे राष्ट्रभंग विनिर्दिशेत् ॥ फाल्गुने अल्पवृष्टिश्च उदयास्तं भूगोः फलम् ॥५॥ इति उदयास्तफलानि ॥. उदयास्तफलम् ॥ आदित्येति॥१॥२॥३॥४॥५॥उदयास्तफलाने शुक्रद्वाराणि ॥ भरण्याप्टम्यऋक्षाणि मेघद्वारं प्रकीर्तितम् ॥प्रभूतं वर्षते मेघः सुभिक्षं जायते ध्रुवम् ॥१॥ मघादि पञ्च ऋक्षाणि वायुद्वारं प्रकीर्तितम् ॥ उन्नता चैव मेघाश्च न वर्षन्ति कदाचन ॥२॥ स्वात्यादित्रीणि ऋक्षाणि धर्मद्वारं प्रकीर्तितम् ॥ सुभिक्षं क्षेममा- रोग्यं बहुवृष्टिश्च जायते ॥ ३ ॥ ज्येष्ठादि पञ्चऋक्षाणि रेतद्वारं प्रकीर्तितम् ॥ उन्नता अल्पमेधाश्च अल्पसौम्यञ्च जायते ॥en धनिष्ठादिपट्टक्षाणि हेमद्वारं प्रकीर्तितम् ॥ सुभिक्षं जायते सर्व मेघा वर्षति तु ध्रुवम् ॥५॥ इति स्वरोदये शनद्वाराणि ॥ भरणीति ॥ १॥२॥३॥४॥५॥ इति शुक्रवाराणि ॥ अतिवातं च निर्वातमत्युष्णं शीतशीतलम्||अत्यभ्रं च निरभ्र च पड्डिधं मेघलक्षणम् ॥ १॥ यावत् काकोदरा मेघा यावत्स्यः शशीसमः॥ यावन्नैऋतिको वायुस्तावद्देवो न वर्षति ॥२॥ चित्रा- स्वातिविशाखासु श्रवणेति जलं तथा ॥ तदा तुल्यादिकं कृत्वा नदीतीरे उपासनात् ॥३॥ श्रवणे स्वातिपञ्चम्यांमस्तं याति दिवाकरः॥ अवृष्टिर्यदि पर्जन्यो जलसादपि सर्वथा ॥ उदयं सोमजो याति चास्तं याति भृगोंः सतः ॥ श्रावणे चैत्रमासे तु ·(१७०) नरपतिजयचर्या- तत्र पातं च दुर्लभम् ॥५॥ उत्तरा पूर्वसस्या च परसस्या व रेवती ॥ अश्विनी सर्वसस्या च यदि वर्षति कृत्तिका ॥६॥ रेवती तोयनाशाय धान्यनाशाय चाश्विनी ॥ भरणी सर्वना- शाय यदि वर्षात कृत्तिका ॥७॥ स्वाती ज्येष्ठा मघा च रोहिण्युत्तरमेवच ॥ भूमिजस्तत्र वायाति ह्यनावृष्टिकरः स्मृतः ॥८॥ इति वृष्टिलक्षणम् ॥ वृष्टिलक्षणम् ॥ अति वातमिति ॥१॥२॥ ३॥४॥५॥६॥७॥ ८॥ इति वृष्टिलक्षणम् ॥ अथ कालदंष्ट्राचक्रम् ॥ अथ कालदंष्ट्राचक्रम् ॥ दंश दृदा नवोर्ध्वगानि धिष्ण्या- १०१११ १२ १३ १४ १५ १६ १७/१८ नि नवतिर्यग्गतानि च। अधोगतानि धिष्ण्या- नि नव चैवं विनिर्दि- शेत् ॥१॥ चतुर्नाडी- गतो वेधो मध्ये ऋक्षत्र- योज्झितः ।। सर्पाका- रस्य चक्रस्य काल- चक्र प्रजायते ॥२॥ त्रीणि मध्यगतक्षाणि तानि कालमुखानि तु ॥ कोणस्थिते च द्वे धिष्ण्ये ते च दंष्ट्राद्वयं मतम् ॥३॥ दिनक्षमादितः कृत्वा नामः यत्र संस्थितम्॥ मुखदंष्ट्रागते मृत्युः शुभमन्यत्र संस्थिते ॥ ४॥ ज्वरिते नष्टदष्टे च विवाहे विग्रह रणे ॥ कालदंष्ट्रास्यगे मृत्युमिः तु महद्भयम् ॥ ५ ॥ इति कालदंष्ट्राचक्रम् ॥ १कालदेष्ट्रास्पंग नाम यस्य तस्य महद्भयम् । इत्यपि पाठः॥ २० २१ २२ २३) मुख २४

·जयलक्ष्मीटीकासमेता।
(१७१)
अथ कालदंष्ट्राचक्रम् ।। नवोर्ध्वगानाति ॥ १॥ २ ॥ ३ ॥ ४ ॥ ५ ॥ इति
कालदंष्ट्राचक्रम् ।
सूर्यफणिचक्रम् ।
अभकेरोमृअपुिपुलेमपूडहपिसाविअज्येमपूड अधति
अथ सूर्यफणिचक्रम् ॥ सप्तविंशति भान्यत्र पंक्तियुक्ता क्रमेण
च ।। ध्यंतरे व्यंतरे वेधः फणिचक्रं त्रिनाडिकम् ॥१॥ यत्र ऋक्षे
स्थितो भानुस्तदादौ गणयेवुधः ॥ नाम ऋक्षं स्थितं यत्र ज्ञेयं
तत्र शुभाशुभम्॥२॥कुर्यान्मृत्युं च रोगं च नाडीवेधगतं नृणाम्॥
वर्जयेत्सर्वकार्येषु युद्धकाले विशेषतः ॥३॥ निर्वेधनक्षमध्यस्थ
यस्य नाम प्रजायते ॥ सिध्यति सवकायाणि संग्रामे विजयी
भवेत् ॥ ४॥ इति यामले खरोदये सूर्यफणिचक्रम् ॥
सूर्यफणिचक्रम् । सप्तविंशतीति ॥ १ ॥२॥ ३ ॥ ४ ॥इति सूर्यफणिचकम् ।।
अथ चन्द्रफणिचक्रम्।
अभ
भकरोमअपुिपुलममूहियिसाविमज्यसूपूइवधीपूडरै
चन्द्रमणिचक्रम्॥सूर्ये फणीश्वरे चक्रे यदुक्तं च शुभाशुभम्॥चंद्रादौ
तत्फलं सर्व ज्ञेयं चंद्रफणीश्वरे ॥१॥ यदीदुर्जन्मनक्षत्रमेकनाड्यां
स्थितं भवेत् ॥ तदासौ जायते मृत्युः कालंज्ञानेन भाषितम
॥ २ ॥ इति चंद्रफणीश्वरचक्रम् ।।
चंद्रमणिचक्रम् । सूति ॥ १॥२॥ इति चंद्रमणिचक्रम् ॥
१इत सैन्यविनायक इरपपि पा।

·Asia म मृ-आ उ उभ अ अ. वा प (१७) नरपतिजयचर्या- ॥ कविचक्रम् ॥ हीनसैन्यः सदा स्थायी यायी सैन्याधिकः सदा॥ अवलस्य वलोपायं व- क्ष्येह कविसंगरे ॥१॥ प्रयाणे चोत्प्रयाणे च नि- शीथे मृगयां गते ॥ शो- चि स्वाघिद कार्ते व्यसने प्राप्ते हीने सैन्ये विनायके ॥ २ ॥ अष्टधा कविकालस्तु क- थितो दुर्वले नृपे ॥ इह युद्धं प्रकुर्वीत जयतीह न संशयः ॥३॥ कविः शिखी पिंगलिका कपोत्यात्प्रवेशने ॥ युद्धार्णवात्तु निर्याणे उल्लेकी धकरी बकी ॥ ४॥ कवियुद्धे यत्र धिष्ण्ये तदग्रः त्रिपावकः ॥ तदा भवेन्मार्गगमो मागगरोधस्तु पृष्ठके ॥ ५॥ जीववारेऽर्कभे शिख्यां समयुद्धम्प्रजायते ॥ स्वात्यां चाह्नि पिंगल्यां यायिनो वह्निजं भयम् ॥६॥ पुनर्वसौ भौमदिने कपोत्यां यायिनो मृतिः।युद्धार्णवायां मन्देह्नि वह्निभे म्रियते गमी ॥७॥ वैश्वे चन्द्रेति चोल्लेख्यां हयं त्यक्त्वा बजेद्ग- मी ॥ धकटयां वारुणे शेति यायिनस्सैन्ययोम॒तिः ॥ ८ ॥ वक्यां पुष्ये भृगुदिने यायी वन्धमवाप्नुयात् ॥ सदोषामपि नि- दोषामुल्लेखी वर्जयेत्कवौ ॥९॥ उदयास्तौ खरौ येषां जन्मस्थः सप्तमो विधुः।तदिने ते भटाः सर्वे वर्जनीयाः कवी रणे ॥१०॥ जन्मस्थः सप्तमश्चन्द्रः पञ्चमो नवमोपि वा ॥ पुरस्य पुरनाथस्य तत्काले भंगमादिशेत्॥११॥चतुरस्र त्रिनाडीकं कविचक्रं लिखे- द्भुवि॥प्रवेशनिगेम भानि स्थानधिष्ण्यादि विन्यसेत्॥१२॥यदि नामोज्झिते स्थाने शत्रुसैन्यं व्यवस्थितम् ॥ तत्रं चक्रं समाले- ख्यं सेनाध्यक्षक्षपूर्वकम् ॥ १३॥ त्रीणित्रीण प्रवेशे च ईशादी ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१७३) विदिशि कमात्.॥.निर्गमे च चतुष्कं च पूर्वाशादिक्रमेण च ॥१४॥ ईशादौ वाह्यतो मध्यं मध्याहार्य तु पूर्वतः ॥ प्रवेशो वाह्यतः कोणे मध्यादिक्षु विपर्ययः ॥ १५ ॥ सौम्याः क्रूरग्रहास्तत्र प्रवेशे निगम तथा विक्रातिचारगत्या च ज्ञात्वा कविरणं कुरु ॥ १६ ॥ जीवपक्षे स्थिते चन्द्रे अकुलः प्रवेशके॥ यानं कविरणे प्रोक्तं ज्ञात्वा प्रावेश- निर्गमौ ॥ १७ ॥ उदितास्तस्वरो येषां जन्मकैदसंभवः । तदिने ते भटाः सर्वे वर्जनीयाः कवौ रणे ॥ १८ ॥ अरे शीधे प्रवेशक्ष यत्र . तत्र विशेद्रणम् ॥ वक्रस्ते निर्गमे सौम्ये तदिशानिर्गमं कुरु ॥१९॥ प्रवेशः प्रवेशं च निर्गमे निर्गमस्तथा ॥ भवलं पृष्ठतः कृत्वा प्रोक्तः कविरणे जयः॥ २०॥ इति कविचक्रम् ॥ अथ कविचक्रम् । हीनसैन्य इति ॥ १॥२॥३॥४॥५॥६॥७॥ सौम्या इति ॥ सौम्या वक्राः प्रवेशे क्रूरातिचारगाः निर्गमे इत्यर्थः॥ ८॥९॥ १० ॥११॥ प्रवेशसं इति ।। वामे वक्रिणि पापे वा पृष्ठे वापि जयो रणे । करे पृष्ठे जयो युद्ध इत्यादि वक्ष्यमाणभूवलम् ॥ १२ ॥ १३ ॥ १४-२० ॥ इति कविचक्रम् । ॥खलकोटचक्रम् ॥ ॥खलकोटचक्रम् ॥ १।६।१२१५ कृरो भृ आपु पु आ ७६५।४।३।२।१ भ २८म अ९ २७ उ११ भो ९।३०१४ २५ ६ १३७२।१२६ २४ाचे धर २२वि १५/१६/१७/१८/१९२०२१ अ अ उ पू मू ज्ये में ३1८1१३ व ·(१७४) नरपतिजयचर्या- अथ खलचक्रम्॥ चतुरस्रं चतुर्दार खलचक्रे लिखेद्बुधः ॥नंदा- दितिक्षयो न्यस्य पूर्वद्वारक्रमेण च ॥१॥ पूर्वाशादिचतुष्केषु सप्त- सप्तक्रमेण च ॥कृत्तिकादि लिखेन्मध्ये खले भान्यष्टविंशति॥२॥ शनिचंद्रौ कुजःसौम्यो भानुशुक्रौ गुरुस्तमःमध्ये वहिर्गता ज्ञेया अपसव्यदिशां क्रमात् ॥३॥ यदिने यदिशि स्युस्ते तिथिधिष्ण्य- दिनाधिपः ॥ प्रवेशः खलकद्वारे कर्तव्यस्तदिशां सदा ॥४॥ खलकाभ्यन्तरे कालः शनिसूर्येज्यमंगलैः ॥ बुध शुक्रंदुभिर्वाह्ये स्थायी यायी क्रमाज्जयी॥ ५ ॥ खलके मध्यनक्षत्रे यो ग्रहो यत्र संस्थितः ॥ तत्र स्थानगते चंद्रे फलं वक्ष्ये शुभाशुभम् ॥६॥ सूर्यस्थानगतः शरो म्रियते चन्द्रमिश्रिते ॥ भौमस्थाने महा- क्रोधी वुधस्थाने महद्भयम् ॥ ७ ॥ गुरुस्थान मतिस्थैर्य भंगमा- याति भार्गवे ॥ शनिस्थाने क्षतं युद्धं राहुस्थे मरणं ध्रुवम् ॥८॥ वक्रस्थाने भवेद्भगः शीघ्रस्थाने च धावति ॥ समाचारगते स्थायी क्षीणेन्दाववगृहति ॥ ९॥ क्रूरे पृष्ठे जयो युद्धे सौम्ये पृष्ठे पराजयः ॥ क्रूरे च सन्मखे मृत्युर्जयः सौम्येप्रसंस्थिते ॥ १० ॥ योधयोः पृष्ठगाः क्रूरा उभयो त्युकारकाः ॥ सौम्याः सन्धिप्रदा युद्धे मिश्रामिश्रफलप्रदाः ॥ ११ ॥ दिननक्षत्रमारभ्य त्रिभिः सुप्तो द्विशेषके ॥ शून्यैकशेपे ग्राह्यस्तु जागर्तीति विनिश्चितम् ॥ ॥१२॥ इति श्रीब्रह्मयामले स्वरोदये पडंगेन नरपतिजयचर्यायां खलचक्र समाप्तम् ॥ अथ खलचक्रम् ॥ चतुरस्त्रमिति ॥ १॥२॥३॥ यदिन इति ।। मतांतरे सूर्य- नक्षत्रादपसव्येन नक्षत्रन्यासःखले कपोतन्यायेन भटानां रणे प्रवेशः खलशब्दार्थोऽत्र ॥४॥५॥६॥७॥ ८॥ अवगृहति आवृणोति ॥ ९॥ १०॥ ११ ॥ १२ ॥ इति नरपतिजयचर्याटीकायां जयलक्ष्म्यां खलचक्रं समाप्तम् ।।

·पू आ मृ-आ उभभ अ- प वा जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१७५) अथ समचतुरस्रादिको- ॥ समचतुरस्रकोटचक्रम् ॥ ' टचक्राणि ॥ अथातः संप्रवक्ष्यामि कोटयुद्ध- स्य निर्णयम् ॥ स्तोका- रिः कुरुते यत्र भूरिस- न्यपराभवम् ॥ १ ॥ स्वाद यस्याश्रयवलादेव रा- ज्यं कुर्वति भूतले ॥ विग्रहं चतुराशासु सीमा- स्थैः शत्रुभिः सह ॥२॥ विषमं दुर्गमं घोरं चक्रं भीरुभयावहम् ॥ कपिशीस्तु शोभाढ्यं रौद्राट्टालकमंडितम् ॥ ३ ॥ प्रतोली यस्य काला स्यात्परिखा कालरूपिणी ॥ रणतूर्यकृताटोपं डिंकुलीयंत्रयंत्रितम् ॥ ४ ॥ मुशलैर्मुद्रैः पाशैः कुंतखड्नेर्धनुःशरैः ॥ संयुतैः सुभेटैः शूरैरिति दुर्ग समादिशेत् ॥ ५॥ दुर्गस्थो दुर्गमः शत्ररसाध्यो येन सि- ध्यति ॥ कोटचक्र प्रवक्ष्यामि विशेषादष्टधा पुनः ॥ ६॥ प्रथम मृन्मयं कोटं जलकोटं द्वितीयकम्॥ तृतीय ग्रामकोटं च चतुथ गिरिगह्वरम् ॥७॥ पंचमं गिरिकोटं च षष्ठं कोटं च डामरम् ॥ सप्तमं वक्रभूमिस्थं विषमाख्यं तथाष्टमम् ॥ ८॥ मृन्मये साधयेत् खंडिं जलस्थे बंधमोक्षणम्॥ग्रामदुर्गेऽग्निदाहं च प्रवेशं गहरे तथा ॥ ९ ॥ पर्वते स्थानभेदं च भूवलं भूपडामरे ॥ वक्राख्ये कवियोगं च विषमे स्थायियायिनाम् ॥१०॥ अति दुर्ग कालकर्णं चक्रावर्त च टिंपुरम् ॥ तलावतं च पद्माख्यं यक्षभेदं शमाख्यकम् ॥११॥ एतन्नामाष्टकं ज्ञेयं वर्गाप्टककमेण च ॥ यस्य वर्गस्य यो भक्ष्यः सवर्गस्तस्य भंगदः ॥ १२ ॥ .

·.
(१७६)
नरपतिजयचर्या,
अथ समचतुरस्रादिकोटचक्राणि । अथात इति ॥ १॥ यस्याश्रयेति ॥ यस्य
दुर्गमस्याश्रयबलात् स्तोकारिः स्वल्पबलो राजा भूरिसैन्यपराभवं करोति । गजरथतु-
रगपदातिसमृद्धवाहिनीपतिरपि पराभवं प्राप्नोति ॥ चतुर्दिा सीमास्थै राजभिः सह
यस्याश्रयबलाद्युद्धं करोति तस्य कोटस्य ग्रहणोपायं वक्ष्ये इति पर्यवसन्नार्थः ॥ २॥
विषममिति ॥ दुर्ग किं विशिष्टे विपमम् अधिराहावराहोभ्यामशक्यम् अत्युच्चत्वात् ।
अथवा विषमम् अतिकुटिलम्।दुर्गमं कुत्रापि खदिरवनाकर्णि कुत्रापि. परिखा काल-
रूपिणी यत्र परिखायां नक्रादिजंतवो भीपणाकाराः कोटिशः। यत्र कोटविवरे विलेशयाः
विपमफणिफणाफूत्कारैर्भीपयंति । एवं दुर्गमम् । यत्र दुर्गोपरि वानरशरीराणि बहुशः
कल्पितानि तैः शोभितम् । कचित्पर्वशृंगाग्रमिवाष्टकशताकुलम् ॥ ३ ॥ प्रतोलीति ।
यस्य दुर्गस्य प्रतोलीजलनिर्गममार्गः काल इवाभाति । यस्य परिखा कालरूपिणी पर्व-
तान् कल्पांतपतितजलकृतमार्ग इव कालरूपिणी परिखा । संग्रामकरणाय कृतमाटो
यत्र ॥ यस्योपरि चतुर्दिक्षु कोटिशः शरप्रक्षेपमार्गालंकृतकिरीटाकृतिपापाणनिर्मितर-
णकरणमंडनमंडलानि शोभते । यदंतर्धानगता योद्धारो भटा युध्यन्ति तैः शोभितम् ।
पुनर्डिकुलीयंत्रयंत्रितं कोटिशः प्रक्षेपणीयपापाणगोलकप्रक्षेपणयंत्रैर्यत्रितं सहितम् ॥
॥ ४ ॥५॥६॥७॥ ८ ॥ अष्टानामपां साधनोपायमाह मृन्मये साधयेत्वंडि-
मिति ॥ ९॥ १०॥ अष्टानां वर्गक्रमेण नामान्याह । अतिदुर्गमिति । अतिदुर्गमि-
त्यनेन अवर्गाक्षरं नाम दुर्गवर्णप्रथमम् । कालकर्णमित्यनेन कवर्गाक्षरं नाम दुर्गे
द्वितीयम् । चक्रावर्तमिति चवर्गाक्षरं नाम तृतीयम् । टिंपुरमिति टवर्गाक्षरं नाम चतु-
र्थम् । तलावमिति तवर्गाक्षरं नाम पंचमम् । पद्माख्यमिति पवर्गाक्षरं नाम दुर्ग
पष्ठम् । यक्षभेदमिति यवर्गाक्षरं नाम दुर्ग सप्तमम् । शमाख्यामिति शवर्गाक्षरं नाम
दुर्गमष्टममिति ॥ ११ ॥ १२ ॥
अगरुडः क मार्जारश्च सिंहः टच शुनीसुतः॥त सर्पश्च प आखुश्च
य मृगः श अजात्मजः॥१३॥ ताय॑स्य भक्ष्यो भुजगो विडाल-
स्य च मूषकः॥सिंहस्य भक्ष्यो हरिणः शुनो भक्ष्य अजात्मजः
॥ १४ ॥ दुर्गवर्गस्य ये भक्ष्या वर्गास्तन्नामजा नराः ॥ तदुर्गे ते
रणे त्याज्या न कर्तव्या गढाधिपाः ॥१५॥ स्ववर्गात्पंचमे स्थाने
खंडिभंगश्च जायते ॥ अवर्गाद्यष्टकं ज्ञेयं पूर्वाद्यष्टदिशि क्रमात
॥ १६ ॥ कोटचक्रं लिखेच्चादौ चतुरस्रं विनाडिकम् ॥ कृत्तिका-
दीनि धिष्ण्यानि साभिजिन्ति न्यसेवुधः ॥१७॥ बहिः कोटे च
मध्ये च दुर्गमध्ये बहिः पुनः ॥ प्रवेशो निर्गमस्तत्र ज्ञातव्यः
स्वरवदिभिः॥ १८॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१७७) अथ वर्गाधिपमाह । अगरुड इति । दुर्गस्य यो वर्गः तदर्गनाथस्य यो भक्ष्यः तद्ध- क्षिरनामनराः शूरा अपि दुर्गग्रहणाय सेनापतयो न कार्याः। गढाधिपा अपि न ते कार्याः। यथा कोटस्य नाम अमरगिरिदुर्गममगिरिदुर्गस्य वर्गों अवर्गः अवर्गस्याधिपो गरुडः गरुडस्य भक्ष्यं सर्पः तस्य वर्गस्तवर्गः तवर्गाक्षरनामानो भटाः अमरगिरिदुर्ग- ग्रहणाय सेनापतयो न कार्यास्तदा अग्रेसरा अपि न कार्याः ते दुर्गे विलयं यांति । तथा अमरागिरौ तवर्गाक्षरनामानस्ते अजसिंहनरसिंहदानवाद्यमभृतयो गढरक्षका न कार्याः यतो दुर्गमेव तान् भक्षयिष्यति । एवं पुनः देवगिरी दुर्गगढाधिपाः' अवर्गा- क्षरनामानः।अमरसिंह ईश्वरसिंह उद्दियानसिंहमभृतयो गढाधिपान कार्याः स्वस्ववर्गा- क्षरनामानः स्वस्वदुर्गे हिता एव । एवं सर्वे वर्गा दुर्गे ज्ञेयाः ॥ १३ ॥ १४ ॥ १५॥ अथ दुर्गखंडिमाह । स्ववर्गादिति । दुर्गवर्गस्य या दिकू अवर्गः पूर्वदिशि इत्यादि- क्रमेण स्ववर्गदिक्तः पंचमायां दिशि दुर्गखंडिभंगश्च । एतावता किं यथा देवगि- रिदुर्गस्य तवर्गः तत्र दुर्ग तवर्ग तत्र दवर्गस्तवर्गः पश्चिमायां स्थितः पश्चिमतः पंचमी दिक प्राची देवगिरी दुर्गे दुर्गग्रहणाय प्राच्यां यत्नं कुर्यात् कोटग्रहणाय प्रापणिको- यम् ॥ १६ ॥ अधुना विस्तारमाह । कोटचक्रमिति । चतुरस्रं विनाडिकमिति लिख- नपरंपरायातं बोद्धव्यम् । आदौ कृत्तिकादिलिखनं पूर्वागमोक्तम् । यतो भूवलमेव दुर्गकोटाधिप ईश्वरः तेन अइउएकृत्तिका ईश्वरनामनक्षत्रादेव न्यास आदियामले । अधुना धरावलये स्वल्पवीर्या राजानः प्रति ग्रामादिषु दुर्गरचना कृता अन्यथा ये किंचिद्धलाधिकास्ते स्वल्पबलिन उन्मूलयंत्येव स्वल्पवलोपि स्ववर्गेणाधिकबलिभिः सह वैरमारभते । अतः प्रति दुर्ग भिन्ना रचना । तत्र दुर्गनक्षत्रन्यासे अयमेव विधिः। बाह्यरेखायामीशानकोणे कृत्तिका लेख्या । ततो मध्यरेखायामीशानकोणे रोहिणी लेख्या। ततोभ्यंतररेखायामीशानकोणे मृगशिरः एवं कृते बहिः कोटे च मध्ये चति लिखनार्थः । अथ मध्यमे कोटे बहिर्बहिरिति । आी प्राचीमध्ये लेख्या । पुनर्वसुस्तदुपरि वाह्यरेखायां दुर्गे लेख्या । पुष्यश्च बहिर्बाह्यरेखायां लेख्यः।आश्लेपा च प्राचीबहिर्वाह्ये लेख्या। एवं कृते कृत्तिकादिसप्तनक्षत्राणि बहिः कोटे च मध्ये च वहिः कोटे बहिर्बहिरिति लिखने क्रमो दर्शितः। एवमाग्नेयकोणात् वहिः कोटे च मध्ये च भानि लिखेत् । तथा नैर्ऋत्यकोणतो बहिःकोणे मध्ये चेति प्रवेशलिखनं मध्ये कोटे बहिर्बहिरिति निर्गमलिखनम् । एवं वायव्यकोणे ॥ १७ ॥ १८॥ बहिर्वादशभान्यत्र प्राकारे तारकाप्टकम् ॥ दुर्गमध्ये तथा चाष्टौ मध्ये स्तंभचतुष्टयम् ॥ १९ ॥ कृत्तिका पुण्यसा च मघा स्वाती विशाखिके ॥ अनुराधाभिजित्कर्णो धनिष्ठाश्वियमाह्वयम् ॥ २० ॥ ब्राह्मं पुनर्वसुर्भाग्यं चित्रा ज्येष्ठोत्तरा तथा ॥ शतभं रेवती चैव ·(१७८) नरपतिजयचर्या- प्राकारे तारकाष्टकम् ॥ २१॥ मृगं रौद्रोत्तराहस्तं मूलमाषाढपूर्व- कम् ।। पूर्वोत्तरा तथा भाद्रा मध्ये ऋक्षाष्टकं त्विदम् ॥२२॥ पूर्वे रौद्रं यमे हस्तं पूर्वाषाढा च वारुणे॥ उत्तरे उत्तरा भाद्रा एतत्स्तं- भचतुष्टयम् ॥२३॥ कृत्तिकायं मघायं च मैत्रायं वासवादिकम् ॥ त्रीणि त्रीणि प्रवेशे च द्वादशान्यानि निर्गमे ॥२४॥ कृत्तिकादिरयं न्यासः सुवोधार्थ प्रदर्शितः ॥ दुर्गभाद्गणना चात्र ग्रहैर्वाच्यं ततः फलम् ॥ २५ ॥ दुर्गनामस्थितं वर्ण यद्वगोंदीरितं स्फुटम् ॥ तदीशादि लिखेच्चकं कमात्स्वरविचक्षणः ॥ २६ ॥ तत्र त्रिनाड्यां लिखितनक्षत्रं सुबोधार्थं वदति । बहिहादश भान्यत्रोति । बाह्यरेखायां द्वादश नक्षत्राणि मध्यरेखायां दुर्गमध्ये अष्टौ नक्षत्राणि मध्यरेखायो दुर्गमध्ये अष्टौ भानि तन्मध्ये मध्यरेखायां चाटनक्षत्रं मध्ये चत्वारिस्तंभसंज्ञकानि ॥१९॥ चतुर्दिक्षु चत्वारि धिष्ण्यानि न्यस्तानां नक्षत्राणां पृथङ् नाडीपु नामान्याह । कृत्तिका पुष्येति ॥ २०॥२१॥ २२ ॥ २३ ॥ २४ ॥ २५ ॥ २६ ॥ चतुरस्त्रं चतुर्दीघं त्रिकोणंवृत्तदी-॥ दीर्घचतुरस्रकोटचक्रम् ॥ कम् ॥ अर्धचंद्र तथा ज्ञेयं गो- स्तनं धनुराकृतिः ॥ २७ ॥च- तुरस्र यथान्यासो भूमिभागक्र. मेण च ॥ प्रवेशनिर्गमस्तंभा- भ अ स्तथावृत्तादि सप्तके ॥ २८ ॥ दुर्गभित्तिविभागेन दातव्यं आ -पु- . मृ आउ 'चि स्वा वि स धिष्ण्यमंडलम् ॥ तत्रस्थैः खेचरैः सर्वैः फलं वाच्यं यथोदि- तम् ॥ २९ ॥ वाह्यभे मध्यमे चैव यत्रस्थाः क्रूरखेचराः । तत्र स्थाने कृते यत्ने भिंदेदुर्ग ससैन्यकम् ॥३०॥ अय दुर्गाकारमाह । चतुरस्रमिति॥२णाएष्वटदुर्गेपुनक्षत्रन्यासमाह । चतुरस्त्रेति । चतुरस्रदुर्ग यथोक्त एवन्यासः। वृत्तादिसप्तके कयंन्यासःकार्यःन प्रवेशः न वा निर्गमो ज्ञायते यत्रतत्र न्यासः क्रियते । तत्राय विधिः। भूमिभागक्रमेण वृत्तादीनां दुर्गाणां नक्षत्र- न्यास कार्य:पता रणादिभूमावेव तिष्ठति वृत्तादीनि यत्र यत्र दृश्यते तत्र तत्र तस्याकृतिमुत्त रादिशि लिखेत् तदा। चरेखाभूमिकार्याययोक्तफोटस्पेवाचतुरस्रभूमिकोटेतन्नामन- .

·जयलक्ष्मीटीकासमेता।
(१७९)
क्षत्रन्यस्ते तेष्वेव तत्र नक्षत्राणि ज्ञेयानि । ग्रहाश्च तत्र तत्र तद्ग्रहणाय चतुरस्रोक्तेनैव
यत्नं कुर्यात्॥२८॥एवं कृते दुर्गे विभागा दुर्गभित्तिविभागेनोति । यत्र पापाणादिकोट:
तधोभित्तौ बाह्यरेखामध्ये मध्यरेखां तदुपरि मध्य एवं भित्तिविभागः। भित्तिश-
ब्देन पापाणादिरचितकोट इत्युच्यते । जलदुर्गवनदुर्गपरिखादुर्ग इत्यादिदुर्गाणां चतु-
रत्रभूमिभागरखायामेव न्यासः न तस्य ग्रहण रक्षा च । अधुना ग्रहयोगेन दुर्गग्रहणं
रक्षा च गढाधिपगढावरोधकानां शुभाशुभमाह । तत्रस्थैरिति । यस्यां दिशि क्रूरा
दुर्गे तिष्ठीत वाद्ये मध्ये तत्र तस्यां दिशि कोटग्रहणाय यत्नं कुर्यात् । दुर्ग भज्यते
दुगाँधिपोपि ॥ २९ ॥ ३०॥
आ
पु
6.
शा
13
बुधशुक्रंदुजीवाश्च सदासौम्य ॥ वर्तुलकोटचक्रम् ॥
ग्रहा मताः ॥ शन्यर्कराहुमा-
हेयाः केतुः क्रूरग्रहा मताः
॥३१ ॥ निःप्रकारो ग्रहे चारो
वक्रः शीघ्रः समोमतः उच्चनी-
चसमास्ते चत्रिधा चक्रेभ्रमंति भRS
च ॥ ३२ ॥ ऊर्ध्वं चाधः सम-
स्तिर्यक् दृष्टिभेदश्चतुर्विधः ॥
स्वकं मित्रं समः शत्रुः स्थान-
हाचि म्यावि
पू
द
उ
अ
भेदश्चतुर्विधः ॥ ३३ ॥ ईज्यो भौमो भृगुर्यत्र बुधः पूर्वादि-
दिक्स्थितः॥ कुर्याद्भगं वाथ भक्ता क्रूरश्चंद्रसमन्वितः॥ ३४ ॥
सूर्यमुक्ता उदीयंते शीघ्रगाश्च द्वितीयगे ॥ समास्तृतीयगे ज्ञेया
मंदा भानी चतुर्थगे ॥ ३५॥ वक्राः पंचमपटेर्के त्वतिक्का-
'टसप्तमे ॥ नवमे दशमे भानौ जायते कुटिला गतिः ॥ ३६ ॥
शीघ्रगाश्च भवत्येते द्वादशैकादशे तथा॥राहुकेतू सदा वक्रौ रवींदू
शीघ्रगो सदा ॥३७॥ शीघ्रोतिचारगत्या च समश्च सममंदयोः।
वनातिवक्रकटिलो वक्रगत्या ग्रहा मताः ॥ ३८॥

·(१८०) । नरपतिजयचर्या.. अथ प्राग्ग्रहाणां स्वभावबलं च उक्त्वा पश्चात् ग्रहफलं वदिष्यति बुधशु-दुजीवा इति ॥३१॥ त्रिप्रकार इति । वक्री ग्रह उच्चे विमंडले भ्रमंति शीघ्रग्रहो नीचे भ्रमति उच्चनीचांतराले समगतिभ्रमात । चक्रे नक्षत्रगोले ॥ ३२॥ ग्रहाणां चतुर्विधा दृष्टिः । उर्वमिति । कस्याप्यूर्वराष्टः कस्याप्यधोदृष्टिः कस्यापि समा दृष्टिः कस्यापि तिर्य- ग्दृष्टि एवं चतुविधा दृष्टि स्थानभेदोपि चतुर्विधः। स्वकमिति ॥ ३३ ॥ ३४ ॥ ॥३५॥ गतिरपि चतुर्विधा । वक्रा इति । एपां व्याख्यानं सर्वतोभद्रे कृतमस्ति । राहुकोत्विात । यो समगतिमंदगतिश्चोक्ता सा शीघ्रातिचारगतिभ्यां समः समैव तुल्या गतिः । या च पुनर्वक्रातिवककौटिल्यादयो गतयः एताभिस्तिसृभिरपि वक्री ग्रह उच्यते । न ता वक्रगतितो भिन्ना गतयः वक्रगत्या ।। ३६ ।। ३७ ।। ३८ ।। त्रिकोणकोटचक्रम् ॥ . आ आ कृ रोम भ चिस्वा वि to करोतिक्रूरता' याति सौम्यो याति सुसौम्यताम् ॥ वक्रचारे समुत्पन्ने शीघ्रप्येवं विपर्ययः ॥ ३९॥ मेपो वृपो मृगः कन्या कर्कमीनतुला नृयुक् ॥ आदित्यादिग्रहेपूच्चं नीचं यत्तस्य सप्त- मम् ॥४०॥ उच्चनीचाच्च यत्तुर्य समस्थानं तदुच्यते ॥ उच्चस्थं ·. + जयलक्ष्मीटीकासमेता। (. १८१) मध्यगं नीचं चक्रे चात्र व्यवस्थितम् ॥ ४१ ॥ ऊर्ध्वदृष्टी च भौमार्को केकरौं बुधभार्गवौ ॥ समदृष्टी च जीवेंदू . शनिराह खधोदृशौ ॥४२॥ रोतिक्रूरतामिति । तया प्रोक्तं सर्वतोभद्रे । "क्रूरा वका महाकुराः सौम्या वका महाशुभाः । वक्रचारे समासन्ने शीघ्रप्येवं विपर्ययादिति वक्रचारफलम् । पापशुभानां विपर्ययः कोर्थः पापाः शीघ्राः शुभा भवंति शुभाः शीघ्रा अतिशुभा इति ॥३९॥ मेप इति । यथा मेपो वेरुच्चं तस्मात्सप्तमं तुला तन्नीच तयोरंतरेण तुर्य कर्कमकरी खेः समस्यानम् एवं सर्वपां स्वस्वोच्चनीच समस्थानं ज्ञेयम् । अत्र चके कोटचक्रे उच्चस्थ ज्ञेयं मध्यस्थ ज्ञेयं नीचस्थमिति ॥ ४०॥४१॥१२॥ सुहृदोर्केदुभामज्या एवं शुक्रज्ञभानुजाः ॥ अन्योन्यवैरिणो ह्येते : राहोः सर्वे च शत्रवः ॥ ४३ ॥ स्वक्षेत्रस्थे वलं पूर्ण पादोन मित्रभे ग्रहे ॥ अर्द्ध समगृहे ज्ञेयं पादं शत्रुगृहस्थिते ॥ ४४ ।। : क्रूरा गर्ने पुरं नंति प्राकारे खंडिकारकाः ॥ वहिःस्था वेष्टके सैन्यमृत्युदा नात्र संशयः ॥ ४५॥ क्रूरा गर्भे शुभा वाह्ये गृह्यते निश्चितं पुरम् ॥ सौम्या मध्ये वहिः क्रूरा असाध्यं दुर्गमुच्यते ॥ ४६॥ क्रूरं चतुष्टयं मध्ये प्राकारे सौम्यखेचराः ॥ भेदाझंगो भवेत्तत्र विना युद्धन गृह्यते ॥ १७ ॥ प्राकारे संस्थिताः क्रूरा मध्ये सौम्यग्रहा यदि ॥ दुर्गभंगे समुत्पन्ने भंगमायाति वेष्टकः ॥ ४८ ॥ मध्यनाडीस्थिताः सौम्याः क्रूरा घहिरवस्थिताः ।। सैन्यावर्तो बहिः शत्रोविना युद्धे न जायते ॥ ४९ ॥ मित्रामित्र आह । सुहृदोति । अकॅन्दुभौमगुरूणां चतुर्णी रविचंद्रभौमबृहस्पत्त- योन्योन्यं सुहृदः । तथा शुक्रबुधशनयोपि स्वस्मिन्सुहृदः । एतेपि अन्योन्यं वैरिणः । रविचंद्रभीमगुरूणां चतुर्णा शुक्रबुधशनयो वैरिणः । शुक्रबुधशननिां रव्यादयश्चत्वारो वैरिणः । व्यादयः सबै राहोः शत्रवः ॥ ४३ ।। वलमाह । स्वक्षेत्रस्थ इति ॥ ४४ ॥ क्रूराणां स्वभावमेवाह ॥रा गर्ने पुरमिति यदि रविभौमशनिराहुकेतवो गर्भेषु पुरमध्ये भवति तदा पुरं घंति नगरं परचक्रं हस्तगतं करोति । प्राकारे सकलाः पापास्तदा कोटें नांत बहिस्थाश्चत्पापाः तदा वेष्टकान् पुररोधकान नंति । क्रूराणामेवं . स्वभावः । मध्ये कोटे बहिः सकलाः शुभा रक्षका एव ।। ४५ ।। पापशुभयोगेन गर्भकोटबाह्यग- तेन दुर्गग्रहे नानाफलमाहं । क्रूरा गर्भ इति । मुगमम् ।। ४६ ॥ क्रूरं चतुष्टयमिति । . - ·(१८२) नरपतिजयचर्या- प्राकारे कोटे शुभग्रहा यदि स्युः क्रूरचतुष्टयं पुरमध्ये तदा दुर्गनाथस्य भेदो जायतें पुरनाथस्य भेदो जायते पुरनाथस्य मन्त्रिणो योद्धा ये अन्ये पुत्रमित्रादयः वेष्टका- धीश मिलन्ति वेष्टकाद्धनं गृहन्ति तदा विना युद्धेन पुरं गृह्णाति पुररोधकः ॥ १७ ॥ प्राकारे संस्थिता इति । प्राकारे मध्यमानाडीसंज्ञके कोटे यदि क्रूराः सकलाः सदुर्गभंगे समुत्पन्ने सति वेष्टक एव भंगमायाति कोटग्रहयत्नं हित्वा ससैन्यो भंगमायाति पलायते युद्धे हानिर्जायते ॥४८॥ मध्यनाडीस्थिता इति मध्यनाडी कोटाख्या तत्र शुभग्रहा भवति । पापग्रहा बाह्ये बाह्यनाडीगता भवंति यत्र कोटिग्रहणकाले तदा विना युद्धेन बहिः शत्रोः पुररोधकस्य सैन्ये व्याकुलताभवति सैन्यावतों जायते । अश्वगज- पदातयश्च इतस्ततो धावन्ति कुत्रकुत्रेति व्यवहरन्त इतस्ततो धावन्ति । केपि पला- यमानाः केपि कमपि व्याकुलान् पृच्छन्ति । केपि अश्वान् भययुतान् कुर्वति इत्यादि सैन्यावर्तः ॥ ४९॥ प्राकारे पुरमध्ये च यदा क्रूरा अधिष्ठिताः॥ सौम्या वाह्ये तदा दुर्गमयलेनापि सिध्यति ॥ ५० ॥ सौम्या मव्ये च कोटे च वाह्ये पापग्रहा यदि॥ देवब्रह्मादिभिर्दुर्ग गृह्यते न कदाचन ॥५१॥ सौम्या मध्यगता यदि ॥ युद्धं प्राकारखं-- डिश्च पुरभंगो न विद्यते ॥ ५२ ॥ स्तंभांतरगता यस्य ग्रहाः सौम्याः शुभान्विताः ॥ भवेयुस्तस्य कोटस्य न नाशो विद्यते क्वचित् ॥ ५३ ॥ यदि साक्षादहं तत्र युद्धे चात्मगणान्वितः॥ तथापि न भयं विद्यादिति सत्यं वरानने ॥ ५४॥ स्तंभांतरगता यत्र रविराहुशनैश्चराः॥ भूमिपुत्रश्च तस्याशु नाशः कोटस्य निश्चि- तम् ॥ ५५ ॥ मयैव रक्षिते तत्र युद्धे कोटेन संशयः॥ तथापि न भवेत्सम्यक् ग्रहदोषाद्वरानने ॥ ५६ ॥ सौम्या वाह्य तथा कोटे मध्ये क्रूरग्रहाः स्थिताः॥ स्वयं दुर्ग प्रयच्छंति वेष्टकायग- ढाधिपाः ॥ ५७॥ वाह्याभ्यंतरगाः क्रूराः प्राकारे शोभना ग्रहाः॥ रिपुद्वयं क्षयं याति विना युद्धेन निश्चितम् ॥ ५८ ॥ प्राकारस्था ग्रहाः क्रूरा वहिर्मध्ये शुभाःस्थिताः॥ समं युद्धं भवेत्तत्र खंडिपातो दिनेदिने ॥ ५९ ॥ सौम्याः क्रूरास्तथा चाप्टौ प्रकारे मध्यवा- ह्यगाः ॥ एकस्था यत्र कुर्वति संग्रामं तत्र दारुणम् ॥ ६० ॥ प्राकारे बाह्यगाः क्रूराः ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१८३) गजाश्वरथ पालाः सामन्ता मण्डलेश्वराः ॥ भटामर्द प्रकुर्वति सैन्ययोरुभयोरपि ॥६१॥ अथान्यद्योगांतरमाह प्राकारे पुरमध्ये चेति । माकारे मध्यनाम्यां पुरमध्ये तृतीय- नाड्यां यदा पापा भवति । ग्रहद्वयं कोटे । ग्रहत्रितयं मध्ये सकलाः पापा वाह्ये बाह्य- नाड्यां आस्मिन्योगे यदि रोधः परंचक्रेण क्रियते तदा यत्नेन स्तोकप्रयासेन दुर्गगृह्यते ॥५०॥ अथान्यद्योगांतरमाह । सौम्या मध्ये चेति। शुभग्रहा मध्ये पुरगर्भनाडीस्या- कोटे च मध्यनाडीगताः शुभद्वयं कोटे पापा बाह्यगताः तदा देवा आप कोटग्रहाय न समर्या भवंति ॥५१॥ अय योगांवरमाह । प्राकारे बाह्यगा इति। पापद्वयं वाह्यन्ये पापग्रहाः कोटे शुभाः सकलाः पुरमध्ये अस्मिन्योगे युद्धं भवति । माकारखंडिश्च पुर- भंगोन विद्यतेन गृह्यत इत्यर्यः ॥ ५२ ॥ योगांतरमाह स्तंभांतरगता यस्येति । मध्ये स्तंभचतुष्टयमिति चतुर्दिक्षु चत्वारि नक्षत्राणि स्तंभसंज्ञानि तेपामेकतमस्याः शुभाः प्रत्येकं व्यवस्थिताः। किंविशिष्टाः शुभान्विताः विशेषेण एकत्रावस्थिताः अथवा शुभा- न्विताः मित्रग्रहान्विताः मित्रदृष्टा उच्चस्वगृहस्याः एतैः कारणैः शुभान्विताः कथिताः पापा बाह्यगा एको द्वौ च स्तंभ: वर्जीयत्वा मध्ये स्थिता अपि पापाः तदा तस्य कोटस्य केनाप्युपायेन भेदो दंडः सामदानादिभिर्नाशो न भवति ॥.५३ ॥ ५४ ॥ ‘योगांतर- माह ॥ स्तंभांतरगता यत्रेति ॥ सुगमम् ॥ ५५ ॥ मयैवोत ॥ सुगमम् ॥५६ ॥ योगांतरमाह ॥ सौम्या वाह्येति । बाह्यनाड्यां काटे मध्यनाड्यां यदि शुभाः यस्मि- न्कोटे कुराः कोटमध्ये अंतनार्डयां तदा स्वयमेव गढाधिपो वेष्टकम्य कोटं ददाति ।। ॥५७॥ योगांतरमाह। बाह्याभ्यंतरगा इति । बाह्यनाड्यां क्रूरद्वयम् अंतर्नाड्यांच क्रूर- द्वयं मध्यनाड्यां शुभाः तस्मिन् दुर्गे परचक्रं गढाधीशो रिपुदयं क्षयमायाति । अर्थात् प्रत्यहं युद्धं भवति । एवं यत्र भटाः म्रियते एवं द्वयमपि बलं नष्टं भवति । न वेष्टक: कोटं ग्रहीतुं शक्तः न वा कोठाधिपस्तमतिक्रमितुं शक्तः समेनैव गच्छति । विशेपोत्र बाह्ये पापा वेष्टकान् नंतीति प्रथमत उक्तम् अंतर्नाडयां पापा दुर्गपान नंतीति । मध्ये शुभाः कोटं रक्षति ॥ ५८॥ अस्य विपरीतमाह । प्राकारस्था इति । शुभद्वयं बहिः शुभद्वयं कोटमध्ये क्रूरग्रहा मध्यनाध्यां तत्र दुर्गे समयुद्धं भवति । दिने दिने दुर्गे खंडिः पतति अकस्मान्न गृह्यते । कालांतरेण क्रूर एको द्वौ वा अंतः प्रविशति शुभो वा बाह्य- मायाति तावत्समं युद्धं खंडिपातश्च तदुपरि गृह्यते ॥ ५९॥ योगांतरमाह । सौम्या: क्रूरा इति । शुभाशुभा अष्टौ ग्रहा एकत्र बाह्यदुर्ग वा गर्भनाड्यांवा यत्र कोटे भवति तत्र दारुणं संग्राम कुवैति तस्मिन्काले कोटग्रहणाय यत्नं न कुर्यात् । यतो भटानां क्षयः न दुर्गग्रहः ।। ६० ।। कीदृशः संग्रामःआहवः गजान्धेति । एतावता यत्रायं कोट- योगो भवति तत्रावश्यमेव परचक्रागमः युद्धं च भवति ॥ ६१ ॥ .

·आ SHAba|| M उ पू पू छा ध अ अ (१४४) नरपतिजयचर्या। चापकुन्तगदापाशखड्गहस्तैर्महाभटैः ॥ अभंगयोयो राज्ञोः सैन्यावर्तः प्रजायते ॥ १२ ॥ वाहिन्यो रक्तवाहिन्यो दुस्तराः प्रेतसंकुलाः॥ वसासक्पंकलिप्तांगाश्चांत्रमालावगुंठिताः॥ ६३ ॥ ॥ वृतदीर्घकोटचक्रम् ॥ गृध्रकाकशिवाश्येनडाकिनी- प्रेतसंकुलाः॥ वेतालपालभू- ताद्याः पिशाचोरगराक्षसाः ॥ ६४ ॥ वेतालचञ्चला हाथि स्वावि भूताः पिशाचाः स्वेच्छया वृताः॥ ईदृशं च महायुद्धं . तत्काले जायते ध्रुवम् ॥ न कश्चिद्विजयी युद्धे द्वयं याति यमालयम् ॥६५॥ समसंख्याः शुभाः क्रूरा वहिर्मध्ये यदा स्थिताः॥ तदा संधि विजानीयात्सैन्ययोरुभयोरपि ॥६६॥ क्रूरैभंगो जयः सौम्यमिर्मिश्रफलं मतम् ॥ विचार्य कुरुते युद्धं कोटचके स्वरो- ' दयी ॥ ६७॥ प्रवेशधिष्ण्यगे चन्द्रे जीवपक्षाःसंस्थिते ॥ नि- शीथे कवियुद्धं तु कर्तव्यं वाह्यसैन्यकैः ॥ ६॥ पुनः कीदृशः संग्रामः।चापेति । राज्ञोईयोरभंगा कोर्थः द्वौ राजानौ घातं विना तिष्ठतः एवं विशिष्टयो राज्ञोरभंगयोः सैन्यावर्तः परस्परं बलानि स्वराजरक्षां कुर्वति । अभंगशब्देन युद्धं न जायते तदाग्रिमश्लोकार्यों न घटते ॥६२॥ वाहिन्य इति । एतावता किं जातम् अष्टौ ग्रहा यत्र दुर्ग सैन्यकोटे वा कविरणे वा दृश्यते । बाह्यरेखायामेकत्र मध्यरेखायामेकत्र गर्भरखायामेका तस्मिन्काले पुरग्रहणाय यायी यनं नैव कुर्यात् । परचक्रम् स्वसैन्य गृहीत्वा परपुरं ब्रजेत् । यत्र स्याने अष्टौ ग्रहा एकत्र तत्र कवि न कुर्यात् । यायी स्थायी च दयं विलयं याति ॥ ६३ ॥ ६४ ॥ ६५ ॥ अतः परं संधि- माह । समसंख्या इति । शुभद्वयं पापद्वयं, पुरमध्ये शुभद्वयं पापद्वयं बाह्ये तदा उभयोः मीतिर्जायते ॥६६॥ विचायति । स्वरशास्त्रज्ञो यत्र तदादेशात् नृपः पापा दुर्गलाभ- योग प्राप्य कोटयुद्धं समारभेत् । कोटाधिपो वेष्टकाधीशभंगयोगान् ज्ञात्वा युद्धाय प्रसन्जेत । अन्यया स्वपराजयं दुर्गभंग ज्ञात्वा किंचिदानं दत्त्वा पर- ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१८५) चक्र विसर्जयेत् । यत उक्तम् । "सर्वनाशे समुत्पन्ने त्वी त्यजति पंडितः" । अथवा "प्रक्षालनाद्धि पंकस्य दूरादस्पर्शनं वरमिति"॥६७|उभयोः कवियुद्धसमय योगं चाह । प्रवेशधिष्ण्यगोते । जीवपक्षनक्षत्रे चंद्रे दिननक्षत्रे तत्कालनक्षत्रे वा चंद्रे प्रवेशस्ये चतु- दिकस्थाननक्षत्रगे चंद्रे तस्यां विदिशि कोणादिशि वाद्यस्थसैन्यकैः निशि कवि कुर्यात् । यद्यप्युक्तमवलस्य बलोपायं वक्ष्येहं कविसंगरे । तथापि यायी राजा स्वज- याय कवियुद्धेनापि दुर्ग गृह्णीयात् । यतो दुर्गस्थो दुर्गमः शत्रुरिति । असाध्य केना- प्युपायेन साधयेत् ॥ ६॥ ॥धनुराकारकोटचक्रम् ॥ निर्गमःस्थिते चंद्रे दुर्गाभ्यंत- रगैर्नृपैः॥ कर्त्तव्यं कवियुद्धं च रात्रौ सुप्त वहिर्जने ॥६९॥प्रवेश- निर्गमावुक्तौ सैन्ययोरुभयोरपि। कवौ कोटे जयो युद्धे. विपरीत पराजयः ॥ ७० ॥ गढाधीशाः स्मृताः सौम्या वेष्टाधीशास्तु पा- पकाः । क्षेत्रयुग्मे स्थितां ये ते आ पु पू att चिखावि भाग अ ध अ ज्ञातव्याश्च प्रयत्नतः ॥ ७१ ॥ गदाधीशो भवेञ्चन्द्रो वेष्टाधीशस्तु भास्करः ॥ चंद्रसूर्यविभागेन ज्ञातव्यं च बलावलम् ॥ ७२ ॥ अंशाधीशो भवेञ्चंद्रस्ताराधीशश्च भास्करः ॥ चंद्रसूर्यगति ज्ञात्वा पश्चादीशं च कारयेत् ॥ ७३ ॥ वेदाधीशो भवेन्मध्ये गढाधीशस्तु वाह्यतः॥ स्वयं दुर्ग प्रयच्छंति वेष्टकाय गढाधिपाः ॥७४॥ भूवलं पृष्टतः कृत्वा पुरस्कृत्वा विचक्षकान्। घातपातदिशो हित्वा कवि- युद्धं समारभेत् ॥७५॥ क्रूरो वक्री प्रवेशः पुरमध्ये स्थितो यदा।। तदा कोटविनाशाय कोटस्थो वाह्यभूपतेः ॥ ७६ ॥ निर्गम:स्थित इति । यायी कोटग्रहणाय प्रवेशेगविशेत् । कवियुद्धे कोटाधिपश्च स्व- जयाय निर्गममार्गण निःसृत्य वेष्टकसैन्ये प्रवेशमार्ग प्रविश्य हन्यादीत कृतेरुभयो-

·(१८६)
नरपतिजयचर्या-
विजयः परंतु उभयोर्यायिस्थायिनोरिदं विशेषवलम् ॥ ६९ ॥७०॥ ७१ ॥ ७२ ॥
॥ ७३ ॥ ७४ ॥ ७५ ॥ अथान्यत् ।। क्रूर इति ॥ कोटरेखायां कोणस्थः पापग्रहः
बाह्यभूपतेनाशाय भवति । एवं ज्ञात्वा ययोचितं यायिस्थायिनौ कुरुतः ॥७६ ॥
गोस्तनाकारकोटचक्रम् ।
.
आश्ल)
म
आ
भ
अ
है |चि) स्वा
वि
..
पू
उ
अ
श्र
प्रवेशं वाह्यगे क्रूरे वक्रे स्वसैन्यावग्रहः ॥ दुर्भिक्ष मृत्युभंगो च
वहिः सैन्यस्य जायते ॥७७ ॥ निर्गमः वहिःस्थे च क्रूरो वर्क
करोति चेत् ॥ प्राकारस्य भवेद्भगः प्राकारस्थे पुरस्य च ॥ ७॥
पुरभे निर्गमे वक्री कथंचित् क्रूरखेचरः॥ दुर्ग मुक्त्वा तदा काले
दुर्गस्थः प्रपलायते ॥ ७९ ॥ यथा रेस्तथा सौम्यैः फलं ग्राह्य
विपर्ययात् ॥ मिर्मिश्रं विजानीयात्कोटचक्रे न संशयः॥ ८० ॥
दुगग्रहे हिताः पापा वेष्टकानां पुरःस्थिताः ॥ शुभग्रहाश्च
वाह्यस्थाः शीघा वा वकिणोऽथवा ॥८॥

·-
जयलक्ष्मीटीकासमेता।
(१८७)
प्रवेशमिति । चतुःकोणे बाह्यनाड्यां वक्री पापग्रहः कोपि चेद्भवति । तथा बाह्य-
स्थभूपतेः स्वसैन्यविग्रहः दुर्भिक्षं च भवति मृत्युर्वा युद्धे ॥ ७७ ॥ अथ गढाधिपस्य
निर्गमः इति । चतुर्दिक्षु बहिर्नाड्यां निर्गमनक्षत्रे कथंचिदेको ग्रहः क्रूरो वक्र करोति
वक्री भवति तदा दुर्ग भज्यते । निर्गमः दुर्गस्थश्चेद्वक्री भवति तदा पुरस्य भंगः
यायिना पुरं गृह्यते । अस्मिन्योगे यदापि केनापि गृह्यते पुरम् ॥ ७८ ॥ अथान्यत् ।
पुरभे निर्गमेति । पुरभे गर्भनाडिभे निर्गमदिशिं कयंचित रखेचरो वक्री स्यात् ।
तस्मिन्काले दुर्गस्थः पौरो राजा दुर्ग मुक्त्वा दुर्ग परित्यज्य पलायते । अन्यदापि
परचक्र विनापि अस्मिन्योगे केनापि कारणेन पौरो राजा पलायते । अर्थात् जायते
अकस्मात्कारणेन दुर्ग मुक्त्वा पलायते ।। ७९ ।। ८० ॥ अथ दुर्गग्रहे इदमेव वीज
स्थायियायिनोः । दुर्गनहे ।। इति ।। ८१ ॥
॥ अर्धचंद्राकृतिकोटचक्रम् ॥ पुरमध्येहताः सोम्याः
पापा बहिरवस्थिताः॥
गढाधिपस्य जयदाः
फलमार्गानिसर्गतः ॥
॥८२॥ उभयोविप-
रीतस्थाः पापाः सौ-.
म्याः पुरग्रहाः ॥ भंगो
'r-
रो
आत
चिस्वावि
भ
मृत्युस्तदा काले वर्ज-
श्र
बति पुरग्रहम् ॥ ८३॥ पुरभंगप्रदान् योगान् ज्ञात्वा परपुरं
ब्रजेत् ॥ यायी स्थायी च तं कालं दानोपायैः समं नयेत्
॥ ८४ ॥ उच्च नीचं समं स्थानं पुरावुक्तं पुनर्महे ॥ ऊर्ध्वदृष्टि-
रधोदृष्टिः समतिर्यग्दृशौ पुनः ॥८५॥ दुर्गसैन्यं सदैवोच्चैःप्राकारे
मध्यवाह्यकम्॥नीचस्थं वेष्टकं सैन्यं ज्ञातव्यं स्वरवदिभिः॥८६॥
अथ स्थायिनः । पुरमध्ये इति ॥ ८२॥ उभयोरिति । पापा हिता अभ्यंतरगा
यायिनां ते बहिःस्था मृत्युदा भवन्ति ये शुभा अभ्यंतरगा हिताः स्थायिनां ते
बाह्यस्या अहिता इत्ययः ।। ८३ ।। पुरभगमदानिति दंड दत्वा पुरं रक्षदित्यर्थः॥८॥
अथान्यत्फलं वक्तुं पूर्वरंगमाह । उच्च नीचमिति॥ ८५ ॥दुगसैन्यमिति । उच्चदुर्गसैन्यं
कोर्थीदुर्गमध्ये उच्चस्थानं यत्र कोर्ट कोटनाडी तत्कोटस्य समस्थानम् । यत्र वेष्टकास्तन्नी-
चम् । उच्चं समं नीचं त्रिधा स्याने कोटेपि ॥८६॥

·. 'नरपतिजयंचर्या- कोर्ट कोटाधिपं नीचे नितंतौ भौमभास्करौ ॥ समस्थौ च पुरं सर्वमुच्चस्थो निष्फलौ च तौ ॥ ८७॥ प्राकारे वेष्टकान् नंति उच्चस्थौ राहुसूर्यजौ ॥ प्राकारस्थौ वहिः सैन्यं नीचस्थौ तौ निष्फलौ ॥ ८८॥ समदृष्ट्या गुरुश्चंद्रः पश्यतः सर्वतः सदा ।। तिर्यस्थौ वुधशुक्रौ च फलदौ नात्र संशयः ॥ ८९ ॥ ऊर्ध्व- प्टिग्रहे कुर्याटिंकुलीयंत्रसाधनम् ॥ .समे च साधयेत्खंडि रंध्र- पातमधो मुखे ॥९०॥ दुर्गमध्ये गते सर्ये जलशोषः प्रजायते ॥ चंद्रे भंगः कुजे दाहो वुधे बुद्धिवला नराः ॥९१॥ वाक्पतौ दुर्ग- मध्यस्थे सुभिक्षं प्रचुर जलम् ॥ चलचित्तनराः शुक्रे मृत्युरोगौ शनैश्चरे ॥९२॥ राहो मध्यगते दुर्गे भेदभंगौ महद्भयम् ॥ केतौ 'मध्यगते तत्र विपदानं गढाधिपे ॥ ९३ ॥ कोटमिति । तुलायां रविः कर्के भौमः बाह्यनाट्यां स्थितौ यस्मिन्काले अयं योगः तदा दुर्गभंग करोति कोटाधिपं हंति । समराशौ च पुरं सर्वम् । कर्कटगो रविः कोट- नाडीगतः तुलास्यो भौमः कोटनाडीगतः तदा पुरं सकलं निहन्युः । उच्चस्थौ नि- ष्फलौच तौ । मेपमकरस्थी रविभौगो कोटे उच्चस्थौ कोटमध्ये गतौ निष्फला यत- स्तावूर्ध्वदृष्टी । दृष्टिफलमिदम् । यद्येवं न स्यात् राशिगतमुच्चवत् । कोटमुच्चमेत्र यदि च यस्य तदा पुरमध्ये गतौ रविभौमौ पुरनाशाय भवतः यतः पूर्वमुक्तं पुरमध्ये गताः पापाः दुर्गनाशकाः ॥ ८७ ॥ प्राकारे इति ॥ तुलायां शनिः मिथुने राहुः यत्र दुर्गे अंतर्नाडीगतौ भवतः तदा कोट कोटवेष्टकं च द्वावपि नाशयतः कोटस्यौ भवतः मकरकन्यागतौ च तदा समस्यानगतौ वेष्टकानेव नाशयतः न पुरं न कोटं च । अधो- दृष्टितया नीचस्यो निष्फलौ च ताविति । मेपधनुःस्थौ बाह्यनाडीगतौ च तदानी रक्षन्ति बाह्ये बाह्यस्थानं रक्षति कोटस्थाः कोर्ट च रक्षति । पुरस्थाः पुरं तेषां दृष्टिभिः दुर्गे अन्यकरणावस्ति ॥ ८८ ॥ तयाचोक्तम् । समदृष्ट्येति ॥ ८९ ॥ अय पृयग्दृष्टि- भिर्दुर्ग कृत्यमाह । उदृष्टीति । यदि पुरमध्यगतौ रविभौमी तदा पुरस्येन टिंकुली- यंत्र कुर्यात् परचक्रोपरि पापाणादिगोलत्यागाय । चाह्यगतौ तौ चेत् तदा चेष्टाधीशे- नापि कोटभंगाय टिंकुलीयंत्र कुर्यात् । समे च साधयेत्खडिमिति । समे समदृष्टिग्रहे समस्ये कोटस्ये तदा कोटे खंडिकरणाय यतं कुर्यात् । समदृष्टिग्रही जीवेंदू दृष्टया खंडीकुरुतः परंतु फोटं रक्षतः । संनिपातेपि सति परचक्रेण गृह्यते। रंध्रपातमधोमुखे । अधोदृष्टिग्रहे कोष्टस्ये रंध्रपातं. कुर्यात् कोर्थः ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१८९) तस्यां दिशि विवरखननेन कोटं गृहीयात् ॥ ९०॥ अथ दुर्गस्थानां पृथग्ग्रहाणां बाह्य- स्थानां च पृथक् फलमाह । दुर्गमध्ये इति ॥ ९१ ॥ ९२ ॥ ९३ ॥ इत्युक्तं तु फलं मध्ये एवं बाह्यगतैहैः ॥ उपग्रहसमायोगादत्यंत प्राणसंशयः ॥ ९४ ॥ अकारादिस्वराः पंच पूर्वाद्याशाचतुष्टये ॥ मध्यांताः सव्यमालिख्य अस्तस्थाः खंडिकारकाः॥ ९५ ॥ दुर्ग- नामः स्वरो यस्मिन् वालो वास्तमितोपि वा । तदिने प्रारभेद्युद्धं दुर्ग सिध्यति नान्यथा ॥ ९६ ॥ दुर्गस्थो यदि मार्गस्थः शीघ्रमित्र- समन्वितः ॥ उपस्थितेपि तत्सर्वं भंग कुर्याच्च वैरिणि ॥ ९७ ॥ ऐकार्गलविधानं तु कर्तव्यं दुर्गरक्षणे ॥ भंजने यमराजाख्यमि- त्युक्तं ब्रह्मयामले ॥ ९८ ॥ इति नरपतिजयचर्यायां स्वरोदये कोटचक्राणि संपूणानि ॥ इत्युक्तमिति । रव्यादीनां दुर्गमध्यस्थितानां यत्फलमुक्तं तदपि फलं वाह्यगताना- माप बोद्धव्यम् । उपग्रहसमायोगादिति । उपग्रहाः सर्वतोभद्रचक्रोक्ताः सूर्यभात्पंचम धिष्ण्यं ज्ञेयं विद्युन्मुखाभिधमित्यादयोन बोद्धव्याः॥९॥ अथान्यत् अकारादिस्वरा इति।।अकारा इति । अकारः पूर्व इकारो दक्षिणे उकारः पश्चिमे एकार उत्तरे ओकारो मध्ये । य एव स्वरः अस्तमितो भवति तस्यां दिशि खण्डिः । अयमर्थः प्रायशो न भवति न वा उत्सर्गसिद्धिः । यतः सर्वदा खे राशिसञ्चारात् । आकारादीनां एकतमो यदाप्यस्तमितो भवत्येव न सर्वकोटेपु तस्यां दिशि खण्डिः। एवं न स्यात् कदाचे. संभवति ॥ ९५॥ अथ स्वराणामावश्यकफलमाह । दुर्गनाम्न इति । यथा देवगिरेहूं- र्गस्य स्वर ओकारस्तस्योदयः पूर्णायां तिथौ तत्कालेपि च तस्यास्तकाले दुर्गग्रहण- मारभेत् । अस्तमितो वा स्वरो भवति अस्तस्वरेण पञ्चम उच्यते । मृतस्वरः तदुदये कोटग्रहण समारभेत् । यद्यस्तमितेन पंचमो न गृह्यते तदा दुर्गनाम्नोस्तामते स्वरः कः ओकारं वयित्वा ।। ९६ ॥ ९७ ।। एकार्गलविधानमिति ॥ एकार्गलविधानं आग-- माक्त ग्रहयज्ञं च पुरस्थेन दुर्गरक्षार्थ कार्यम् । दुर्गभञ्जनाय यमराजाख्यविधानं वेष्ट- काधीशन कार्यम् । अथ ग्रन्थान्तरोक्तः अनुभूतार्थश्व लिख्यते। वक्री गुरुःप्राग्दिशि भंगकारी भगाय भौमो दिशि दक्षिणस्याम् । भृशं भृगुः पश्चिमदिग्विभागे बुधोत्तर- स्यां दिशि भंगकृत्स्यात्।वक्री गुरू रक्षति पश्चिमायां धरासुतो रक्षति सौम्यभागे । वक्री सितो रक्षति पूर्वभागे याम्ये सुधः कोटवलेषु चैवम् । स्थिते सपुत्रे तु रखौ गुरजसिता १ वनागल विधानं तु इति पाठः।

·(१९०) नरपतिजयचर्या- अपि । वक्रिता नैव शक्ताः स्युविधातुं कोटभेदनम् ॥ ९८ ॥ इति नरपतिजयचर्या- स्वरोदयटीकायां जयलक्ष्म्यां कोटचक्राणि सम्पूर्णानि । श्रुतं देव मया सर्व युद्धशास्त्रमनेकधा ॥ सूचनं चातुरंगस्य सविशेष वद प्रभो ॥१॥श्रीभैरव उवाच ॥ शृणु देविप्रवक्ष्यामि ब्रह्मयामलनिर्मितम् ॥ सारासारतरं सारं रहस्यमिदमद्भुतम् ॥ ॥२॥ यस्य विज्ञानमात्रेण देवज्ञो लभते यशः ॥ जयं ददाति भूपानां यस्यासौ मंडले स्थितः ॥३॥ पूजितव्यः सभूपालेर्दा- 'नमानार्षपूर्वकम् ॥ ममापि सदृशो देवि ज्ञातव्योसौ न चान्यथा ॥४॥ तेनाचार्येण देवेशि स्वसैन्यार्थष्टशांतिकम् ॥ पौष्टिक च प्रकर्तव्यं रक्षामृत्युंजयादिकम् ॥५॥ शलाकासप्तकं चक्रमीशादौ कृत्तिकादिकम् ॥ साभिजित्तव्यमालिख्यमष्टाविंशतितारकम् ॥ ॥६॥ कृत्तिकापित्र्यमैत्राख्यवसुभं च द्विदैवतम् ॥ अहियाम्य- श्रवोमत्रं कोणभानि क्रमादिह ॥७॥ मध्ये रौद्रं करश्चापि अहिर्बुध्न्यं ततो भयम्॥परस्परं वेधगतं स्तंभः सैन्ययोर्द्वयोः॥८॥ अथ चातुरंगकवियुद्धसेनाचक्राणामातिप्रयोजनात् रणहस्तिविरचितराजविजयादा- नीय लिख्यन्ते तत्रादौ चातुरंगसूचना पार्वतीभैरवसंवादे श्रुतामेति ॥ १ ॥२॥३॥ ४॥ ॥५॥६॥ तत्र वेधमाह कृत्तिकेति ॥ ७ ॥ ८ ॥ चातुरंगमिदं सैन्यं गजवाजिपदातयः ॥ रथश्च चातुरंगानां राज्यमूलं चतुष्टयम् ॥ ९ ॥ अश्वादिसतनागानां वाजिनां पुप्य- सप्तकम् ॥ स्वात्यादिसप्तपत्तीनां रथानामभिजिदादिकम् ॥ १० ॥ वह्निभाच्छ्रवणे याम्ये वेधमाहुर्दिदेवते ॥ पित्र्यात्सापेंच्युते याम्ये मैत्राद्वीशाहियाम्यभे ॥ ११ ॥ वासवादच्युते सा द्विदैवे वेध- मादिशेत् ॥ एवं वेधेषु सर्वेषु सुधीर्वे, विचारयेत् ॥ यस्मिन्धि- प्ण्ये ग्रहो योस्ति ततश्चित्योस्त्ववग्रहः ॥ १२ ॥ वह्निक्षयः कालो धिष्ण्ये स्यादृष्टमेष्टमे ॥ शिवामृत्युकलिः सोमात्सर्पोऽसृक् ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१९१) घोरकः कुजात् ॥ १३ ॥ सौम्याद्वायूल्वणः क्रोधों जीवात्स्या- द्विकचः कचः ॥ ब्रह्माथ भार्गवो दैत्यो ग्रहादह उपयहाः॥१४॥ शनैश्चराच्चित्रगुप्तः काले केतुस्तथा यमः ॥ राहोः शेपस्तथा शंखः कुलिकश्च तृतीयकः॥ क्रमाकेतोस्तु निशिखः शिखी स्याद्धम- केतुकः ॥ १५॥ अथ चातुरंगसैन्यमाह। चातुरंगमिति ॥ ९॥ तेषां स्थानमाह । अश्वादिति ॥ १० ॥ अथ वेधमाह । वद्विभादिति ॥ ११ ॥ १२ ॥ अथ सर्वेषां ग्रहाणामुपग्रहाः पृथगाह । आदौ रवः, खेरिति । सूर्याधिष्ठितनक्षत्रात् अष्टमें वह्नयादयस्तिष्ठति रवि- नक्षत्रादृष्टमे वह्निः वहितोटमे क्षयः क्षयादष्टमे काल एवमष्टमेऽष्टमे चंद्रादीनामुपग्रहाणां स्थितिख़तव्या ॥ १३ ॥ अथ वुधादीनामाह ।सौम्यादिति बुधस्य वायुनामा उल्वण- नामा एते त्रयो बुधस्य गुरोविकचनामा अपरः कचनामा तृतीयोब्रह्माएते गुरोरुपग्रहाः। शुक्रस्य दैत्यः। प्रथमग्रहो द्वितीयः उपग्रहस्तृतीयः एते शुक्रस्योपग्रहाः ॥ १४ ॥ अथ शनैश्चरादीनां शनैश्चरादिति । एतरव्यादीनामुपग्रहाश्चातुरंगचके निवेशनीयाः । येपां ये उपग्रहास्ते तत्स्वरूपिणः । क्रूराणां क्रूरफलदाः सौम्यानां सौम्यफलदाः॥१५॥ रविर्यायी नृपो क्षेयःशनिःस्थायी महीपतिः॥ रथी रथाधिपःसोमः केतुर्द्विरदनायकः ॥१६॥ अश्वाध्यक्षः सुरगुरुः पदातीशो मही. सुतः॥ शनैश्चरः स्यंदनेशः सैहिकेयो गजाधिपः ॥१७॥ भार्ग- वस्तुरगाधीशः पदात्यधिपतिर्बुधः ॥ रविर्यायी नृपो यस्तु राज्यं ग्रहीतमागतः ॥ १८ ॥ चंद्रः शनिरथाधीशौ राहुकेतू गजा- धिपौ।। भौमचंद्रो पदातीशी गुरुशको हयाधिपो ॥१९॥ चरलग्ने चरांशे च शीघगो वलसंयुतः।।सेनां भिनत्त्यसो खेटः शत्रुमार्ग- गवेपया ॥ २० ॥ अथ चातुरंगे युद्धकाराणां संज्ञाभिर्ग्रहानाह । रविर्यायोति । स्वविषयसीमामुत्सृज्य स यायी राजा तत्संज्ञको रविः रविबलेन यायिबलम् । शनिः स्थायी नृपः गढाधिपः शनिवलेन गढाधिपस्य बलम् ॥ १६ ॥ १७ ॥ १८ ॥ १९ ॥ अधुना चतुरंगसंग्राम युद्धे योधानां चातुरंगानां च यावदवस्या जायंते ता आह । चरलग्नेति । तदानीं चातुरंगसंग्रामोत्पन्नयो राज्ञोर्युद्धलक्षणमाह । चरलग्ने स्थितश्चरांशे च शीघ्रखगः स यदांगाधिपः स सेनांगः शत्रोर्मागगवेपया गमिष्यति । बली चेत्सग्रहस्तदा तत्र शत्रुसेनां भित्त्वा आगमिष्यति ।। २० ॥

·(१९२)
नरपतिजयचर्या- ..
वक्रमंदगताः खेटा नारोहंति तदा चमूम्॥अस्तगाः शत्रुगेहस्था
ग्रहा मृत्युप्रदायकाः ॥ राहुशत्रुभिराक्रांती रोधितौ म्रियते गमे
॥ २१॥ स्थिरराशिगताःखटाः स्थिरांशकगताअपि॥ स्थायिनो
वलमापन्नं स्थित्ता जेप्यंति ते रिपून् ॥ २२ ॥ द्विस्वभावगता
ये च द्विस्वभावांशके ग्रहाः॥ समयुद्धं भवेत्तत्र भूमिस्तस्य जयं
वदेत् ॥ २३ ॥ चरराशौ स्थिरांशस्थौ धावंतं प्रतिधावति ॥
मित्रदृष्टः समुदितो यो ग्रहः स जयी भवेत् ॥२४॥ स्थिरलग्ने
चरांश यो धावेद्वीरः पराङ्मुखम् ॥ द्विस्वभावे स्थिरांशस्थे
स्थिरतामवगच्छति ॥२५॥
वक्रमंगदता इति । यो वक्रगतिमंदगतिर्वा ग्रहः स परसैन्यं नारोहति अन्वेषणाय पर-
सैन्यं प्रति नागच्छति । यथा चंद्रः शीघ्रगःचरलग्ने चरांशे यदि भवति तदा रथाधीशो
रथमारुह्य शत्रुगवेषां कर्तुं गच्छतीत्यर्थः । एवं भौमबुधौ यदि शीघ्रौ भवतः चरे
चरांशे वा तदा पदात्यगः शत्रुगवेषया गच्छति । एवं गुरुशुक्रो चरे चरांशे भवतः
शीघ्रगौ च तदाश्चवारो गवेषया गच्छति । एवं सर्वग्रहाणां ज्ञेयम् । ये च रयांगाद्य-
धीशा वक्रगतयः स्थिरे स्थिरांश च तदा तेऽग्रतोऽरिचमू नारोहंति अरिसैन्यं प्रति गंतुं
नोत्सहंते । येऽस्तगता भवंति शत्रुगृहगा वा तद्ग्रहांग सेनांग मृत्युमामोति । यथा
तुरगाधिपौ गुरुशुक्री अस्तमितौ यदि शत्रुगृहगौ वा तग्दहांगसेनांगं मृत्युमाप्नोति ।
राहुशत्रुभिरिति । राहुणाक्रांतो यो ग्रहः शत्रुभिराक्रांतो वा तद्भहस्यांगगवेपया गतमपि
म्रियते । यथा भौमबुधौ राहुक्रांतौ शत्रुभिर्वा तत्र गता पदातयः शत्रुगवेपया म्रियते ।
एवं सर्वांगेपि बोद्धव्यम् ॥२१॥ स्थिरराशिगता इति । ये स्थिरराशिस्थिता भवंति
स्थिरांशगता अपि तदा स्थायिनां बलमापन्नं भवति तदा स्थायी जयति । कोर्थः
हंतुमागतमापि शत्रोः संघातस्य सेनांगं स्थायिनं मारयति । स्थायी स्थिरस्थायी पुरुषो
वा ॥ २२ ॥ द्विस्वभावगता इति । समयुद्धोप स्थायिनो जयो भवति ॥ २३ ॥ चररा-
शाविति । एवं विशिष्टो यो ग्रहस्तस्य सेनांग धावतं मात धावंतमागतं प्रति असौ
धावति हंतु धावति । यथा गजाधीशौ राहुकेतू तो चरराशौ स्थिरांशस्थौ चेत्तदा हंतु-
मागतमपि तं गजारूढं प्रति धावति । एवं धावतं प्रति धावतीत्यर्थः।यो ग्रहो मित्रजयी
मित्रदृष्टः अनस्तमितः तदहांगं जयं लभेतोयया तुरगाधीशी गुरुशुक्रौ मित्रगृहे मित्रदृष्टौ
उदितौ च तदाश्वानां अश्ववाराणां जयो भवति एवं सर्वेषाम् ॥ २४ ॥ स्थिरलग्ने
चोति । स्थिरलग्ने चरांशे यो ग्रहो भवति तदंग रथादिकं पराङ्मुखं प्रति धावति । एवं
विशिष्टं ग्रहांग स्थिरमेव संग्रामभूमौ भवति न पलायते न योत्स्यति ॥ २५ ॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१९३) स्थिरलने द्विमूर्त्यशे व्यावृत्तस्य भवेन्मृतिः ॥ द्रेष्काणयोधतो मृत्युर्धारयेत्तं गतायुधम् ॥ २६ ॥ मित्रभे मित्रभावस्थे युक्तदृष्टं- शकोदये ॥ वलवत्युदयेत्युच्चे नाथे विजयमादिशेत् ॥ २७ ॥ अत्यरिद्वषियुग्दृष्टे नीचस्थेऽस्तंगते प्रिये ॥ विवले मित्रदृग्धीने तस्य स्यात्संगरे वधः ॥ २८॥ जन्माभिषेकभे यस्य पापग्रहयुते यदि ॥ तदा मृत्युमवाप्नोति संगरस्थो महीपतिः ॥ २९ ॥ सुरेज्यो भास्कर सोमश्चांद्रिवर्णाधिपाः क्रमात् ॥ ३०॥ स्थिरलग्नेति । एवं विशिष्टस्य ग्रहांगस्य व्यावृत्तस्य शत्रुसैन्यं गत्वा हत्वा वा परा- वृत्तस्य मृतिर्भवति । कोर्थस्तं शत्रुसेनांग किमपि निहति । युद्धकाले द्रेष्काणाधिपो बली चेत्तदंग सेनागतं युद्धं धारयति बंधनात् क्लीवतां याति यायी द्रेष्काणभावतः । यस्मिन्द्रेष्काणे यो ग्रहो भवति स चेच्छनुगृहे नीचे शत्रुजितः तदंगद्रेष्काणरूपात पुरुपाद्धंधनं प्राप्नोति तत्र क्लैब्यं करोति ॥ २६ ॥ अथोपसंहारमाह । मित्रभेति । एवं विशिष्टे चतुरंगयुद्धांगनाये तस्यांगस्य विजयमादिशेत् ॥ २७ ॥ अत्यति । एवं विशिष्टस्य ग्रहस्य सेनांगस्य वधो भवति ॥ २८ ॥ अथ केवलं यायिस्थायिनो राज्ञोः शुभाशुभमाह । जन्माभिपेकेति। सुगमम्। विशिष्टादेवं विशिष्टो राजा परपुरं न गच्छेत् । पुरस्थोपि न युद्धं कुर्यात् ॥ २९ ॥ अथ वर्णाधिपमाह । सुरेज्येति । चातुरंगे वर्णाः । यवर्णजो राजा तस्य स्वामी गुरुः । यद्वर्णजा मंत्रिणस्तदधिपो रविः । सैन्यपतिः सोमः यवर्णकः सेनापतिस्तस्य सोमोऽधिपतिः । बुधः रात्रिनाथः कोटवार इति तस्य स्वामी बुधः ॥३०॥ वर्णपे नीचराशिस्थेऽस्तंगते शत्रुवीक्षिते ॥ शत्रुगेहस्थिते कांते रणे मृत्युमवाप्नुयात् ॥ ३१ ॥ भौमराहार्किकेतूनामेतेपामप्युप- ग्रहाः ॥ शूद्रादयस्थजातीनामधिपास्ते प्रकीर्तिताः॥३२॥ अवनीशो दिनमणिस्तपस्वी रोहिणीप्रियः ॥ स्वर्णकारस्तु भूपुत्रो ब्राह्मणो रोहिणीभवः ॥ ३३ ॥ श्रेष्ठी गुरुः कविर्वैश्यो वृषलः सूर्यनंदनः ।। सैंहिकेयो निपादश्च ध्वजिः केतुः स्मृतो बुधैः ॥३४॥ रविजाः क्षत्रवर्णाः स्युः सोमजा वैश्यजातयः॥ वुध- जाता नष्टविप्रा भौमजा वह्निजीविनः॥३५॥ अत्र हेतुमाह । वर्णपे इति । सुगमम् ॥ ३१ ॥ ३२॥ ३३ ॥ ध्वजिर्मद्यकारः ।। ॥३४॥ रविजा इति । क्षत्रवर्णाः सूर्यादुत्पन्नाः वंश्यजातयश्चंद्रादुत्पन्नाः बुधानष्ट- ·- . (१९४) 'नरपतिजयचर्या- विप्रा जाताः धर्महाः तीरंभुक्तौ नागरा इति भौमजा वह्निजीविनः स्वर्णघटकाः लोह- घटकादयः॥ ३५ ॥ बृहस्पत्युद्भवा- विप्रा भृगुजाः कविगायकाः ॥ शूद्रादयः केतु- जाता निषादा राहुसंभवाः ॥ अंत्यजाःशनिसंभूता मृतिं यांत्य: धिपेऽस्तगे॥ ३६ ॥ शीघ्रगाश्चरराशिस्था आरोहत्यग्रतो रिपुम् ॥ शीघ्रगाः स्थिरराशिस्थाः पश्चात्प्राप्त प्रवर्तते ॥ मंदगाः स्थिररा- शिस्थाः पालयति निजां; चमूम् ॥ ३७॥'शनौ नीचगते . पौरा रवौ नीचगतेध्वगाः ॥ बंधनं शत्रुसंयुक्तं मृत्युः शत्रुनिरी- *क्षिते ॥ सक्षतौ शत्रुसंयुक्तौ परयुक्तो भयं नहि ॥३८॥शीघ्रगा.' मित्रसंयुक्ताः शुक्रणालोकिता यदि ॥ तथा संधि विजानीयात्से- नयोरुभयोरपि ॥ ३९ ॥ योषितांशगते चंद्रे योषिद्रहविलोकिते॥ योपिल्लग्नगते वापि तदा स्त्री सैन्यपालिका ॥ ४०॥ बृहस्पतिजाता ब्राह्मणाः भृगुजा नटादयो गायकाश्च शूद्रादयः केतुजन्मिनः निपादा राहुजाः पर्वतवासिनः किरातादयः अंत्यजाश्चंडालादयः शनैश्चराज्जाताः। प्रयो- जनम् संग्रामे चतुर्विधे वर्णपे नीचराशिस्थे इत्यादिग्रहलक्षणस्थितम् । तद्गता मृति लभ- न्ते येषां राष्ट्रभंगो वा राष्ट्रात्पलायन्ते ॥ ३६ ॥ अथान्यत् । शीघ्रगा-इति । एवं विशि- पृस्य सेनांगरथादिमथमत एव तर्दगंशत्रं प्रतिगच्छतीत्यर्थः ॥ एवं विशिष्टग्रहस्यांग पश्चात्प्राप्त प्रतिगच्छतीत्यर्थः ॥३७॥ शनौ नीचगते इति। शनी नीचगते अस्तंगते. या शत्रुसंयुक्त स्थायीनृपः पुरस्थो बंधनं प्राप्नोति शत्रुवीक्षिते मरणं युक्ते दृष्टे चवन्धन-मरणं च । एवं पौरा अपि जना रविजाः क्षत्रवर्णाः स्युरित्यायुक्ताः- स्वेस्वे ग्रहे शत्रुयुक्तक्षिते तत्तस्य मरणं भवति । अथ रखौ नीचग इति । वो नीचगते शत्रुग्रहयुक्तेक्षिते परपुर- गतोराजा यायी सबन्धनं मरणं प्राप्नोति युक्ते बन्धनं युक्तदृष्टे मरणम् । तथा दिखि- जयिनां कटके ये रविजादयस्तेषामधिपे नीचगे शत्रुयुक्तनिरीक्षिते तस्यापि बंधनं मरणं भवति । यायिस्यायिनी द्वौ ग्रहौ शत्रुसंयुक्तौ रविसौरास्तदा द्वौ सक्षतौ वाच्यौ । पर- युक्तौ शुभयुक्तौ तौ तदा अक्षतौ तिष्ठतः ॥ ३८ ॥ शीघ्रगा इति । सर्वग्रहाः शीघ्रगा मित्रदृष्टयुक्ताः शुक्रणालोकिता वा तदा उभयोः संधि विजानीयात् ॥ ३९ ॥ अथा- न्य ज्ञान वा कर्तव्यं तमाह । योपितांशगति । वृपादिसमराशिनवांशे चन्द्रे योपि- द्ग्रहेणं शुक्रेण विलोकिते अस्तियोगे प्रश्नः। द्वयोः कटकयोर्मध्ये सैन्यपालिका स्त्री श्रूयते तदा.खी वाच्या । अथवा यदि पुरुपग्रहस्यं कस्यापि वलं न भवति ॥ सैन्य- पतिकरणायं चन्द्रबलमधिकं भवति । योपितांगे गते दृष्टे सति तदा स्त्री मन्यपालिका सध्या १० ॥...:

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१९५) प्रहश्चोपग्रहो वापि बलवाञ्शत्रुवीक्षितः ॥ सेनामुखे वली शूरो रेखाविद्धं हनिष्यति ॥ तस्यैव दापयेद्दीक्षां जयाख्यां जयवर्द्धि- नीम् ॥ ४१॥ वक्रगे मित्रसंदृष्टे वाममागनिवर्तते ॥ अतिचारे मित्रदृष्टे मध्यमार्गानिवर्तते ॥ ४२ ॥ उच्चगो बलसंयुक्तः पुष्टो मित्रैर्विलोकितः ॥ आगच्छेदक्षतो युद्धे निकृत्य परसैनिकम् ॥४३॥ अस्तगो दुर्बलः खेटः शत्रुग्रहनिरीक्षितः॥ तद्गृहांगंसमा- मोति शत्रुबंधनजं भयम् ॥ १४ ॥ भोमादिभिः खङ्गपातः शुक्र- ज्याद्यैस्तु कुंतजः॥सोमसूर्यादिभिर्वाणान्मंदाद्यैर्मुद्रोद्भवः ॥४५॥ राह्वादिभिर्विषभयं केत्वाद्यैर्वचनाद्भयम् ॥ बुधाद्यैः सर्वघातः स्यात्ततश्चोत्पातको बुधैः ॥ ४६ ॥ ग्रहश्चोपग्रहो वापि यो बली तदंगे यो भटः सेनाग्रगः स रेखाविद्धं चातुरंगचक्रे यं ग्रहं वेधयति एकरेखया तद्ग्रहांगोद्दिष्टसेनामध्ये हनिष्यतीति ।। ४१॥ एवं विशि- ष्टग्रहसेनांग यद्गजादिग्रहजा वी राजानौ वा परसैन्यं गत्वा वामेन मार्गेण निवर्तते प्रत्यागच्छति । एवं विशिष्टो निरूपितो यः स मध्यमार्गेणैव परावृत्तो भवति शत्रुसेना विनिर्भिद्य आगच्छेत्पुनरक्षतः अतिचारमित्रदृष्टया एव ग्रहः पुरुषः॥ ४२ ॥ यो ग्रहः उच्चगः बलसंपन्नमित्रदृष्टः तस्य ग्रहस्य यदंग यायिस्थायिराज्ञोर्मध्ये अश्ववाराधगं परं घातयित्वा अक्षत आगच्छति । यथाश्चाधिपो शुक्रगुरू उच्चस्यौ मित्रदृष्टौ उभयोः सेनयोरप्यश्ववाराः परं घातयित्वा अक्षता निवर्तते ।। ४३ ॥ १४ ॥ अधुना चातुरंग- चक्रविद्धनक्षत्रांगानां सेनानांघातमाह । भौमादिभिरिति । भौमादिभिर्भामभौमोपग्रहै- विद्धे खड्गपातः शुक्रबृहस्पत्यारुपग्रहवेधेन कुंतजो घातः एवमन्येपामपि । अयं सर्व- घाताय उक्तः स उपपापवशात् ॥ ४५ ॥४६ ॥ गुरुशुक्रौ यत्र संस्थौ तत्र स्थाने पराजयः ॥ तस्मात्तत्र प्रकुर्वीत स्वर दृढरक्षणम् ॥ ४७ ॥ चक्राण्युक्त्वा सर्वतोभद्रमुख्यान्युर्वी- शानां भंगहेतनि दुर्गे ॥ मुख्यं संख्ये दुर्गमध्येपि सैन्ये सेना- नाथं वच्मि तत्तद्गुणांश्च ॥४८॥ यो वली स्यादशवलः षड्ब- ली चंदना वली ॥ सेनामुखे स कर्तव्यस्तद्वलादखिलंवलम् ॥ ४९ ॥ यजन्मभे चंद्रदिवाकरौ स्तो यस्यास्तवालस्थविराः सुराः स्युः ॥ स देवसेनाधिपविक्रमोपि कार्यो न सेनाधिपति- .रतदानीम् ॥ ५० ॥ 5 ·नरपतिजयचर्या- अधुना स्थानस्थितयोधानां फलमाह । गुरुशुक्राविति । चातुरंगचके यन्नक्षत्रस्थी गुरुशुक्रौ तत्रस्था योधाः पलायंते अजयं प्राप्नुवति ॥४७॥ तत्करणाय निदर्शनं दर्शयित्वा विधानमाह । चक्राणीति ॥४८॥ य इति । पड्वर्गवलम् उच्चस्वगृहमित्र- गृहशुभगृहाणि एतानि दशबलानि पड़बली वा स्थानदिक्कालनिसर्गचेष्टा एतानि पड्बलानि पद्धतिकारोक्तानि चंद्रवलादली वा चंद्रवलेन यो ग्रहो यस्य राशिसंक्रम- णकाले गोचरशुद्धो यातःस ग्रहो बली । यस्य वर्णस्याधिपः स बली निगदितः एवं लक्षणयुक्तग्रहजातवर्णः स सेनामुखे सेनाग्रे स्थापनीयः सेनापतिर्वा कार्यः । यतस्त- दलानामखिलानां बलं भवति । यथा राज्ञो विजयिनः तस्य यथा यात्रागुणा भवंति । तत्फलं राजफलं सर्ववलानां भवति न सर्वाणि चलानि यात्रां कुर्वति ॥४९ ॥ अथ सेनाधिपकर्तव्य निषेधमाह । यदितिायस्मिन्काले सेनाधिपे कर्तव्ये तस्मिन्काले चंद्रादि- वाकरौ जन्मनक्षत्रगतौ जन्मराशिगतौ वा भवतः तौ सेनापती न कार्यों यस्य बालवृद्ध- मृत्युस्वरास्तत्काले भवंति सोपि न कार्यः याद स देवसेनाधिपो भवति इंद्रोप भवति तथापि न कार्यः॥५०॥ शिशुज्वरी रोगयुतः सुरापो भीरुस्तथा भीरुकुलोद्भवश्च ॥ . गुर्वार्यदेवद्विजनिंदको यः कार्यों न सेनाधिपतिः स भूपः ॥५१॥ सर्वतोभद्रचक्रादौ यस्य वेधो न विद्यते ॥ तं वीरं कल्पयेत्तत्र चातुरंगे महाहवे ॥ ५२ ॥ क्षेत्रनामाधिको वीरो रिपनामाधिकस्तु यः ॥ तस्यैव दापयेद्दीक्षां जयाख्यां जयव- द्धिनीम् ॥ ५३ ॥ उच्चभूम्युत्तमं क्षेत्रं समभूमिस्तु मध्यमम् ॥ निम्नभूरधर्म क्षेत्रं त्रयस्तत्राधिदेवताः ॥ ५४ ॥ उच्चभूम्यधिपो राहुः समभूमेर्दिवाकरः ॥ निम्नभुमीश्वरश्चन्द्रो यथा क्षेत्र तथा फलम् । आत्मसैन्यस्य देवेशि राहुक्षेत्रं प्रदापयेत् ॥ ५५ ॥ अयान्यसेनाधिपकरणे निपेधमाह । शिशुरिति । एवं विशिष्टोपि न कार्यः ॥५१॥ अथ चातुरंगसूचना । सर्वतोभद्रचक्रादाविति । सर्वतोभद्रचक्रे यस्य नक्षत्रवर्णराशि- स्वरतिथिपु यस्य पापग्रहवेधो न भवति । तयांशचक्रेपिासूर्यकालानले चक्रे यस्यानिष्टफ- लस्थाने नक्षत्रं पतितं न भवति यस्य वालवृद्धस्वरांकितवर्पमासदिनादिकं न भवति एवं विशिष्टं वारं कल्पयेत् । कोर्यः। सेनामुखे कर्तव्यः सेनापतिश्च पूर्वोक्तशिशुवरी- त्यादिकं वीयत्वा ॥५२॥ अन्यं निरूप्य सेनाधिपकरणे बलमाह । क्षेत्रनामाधिक इति । क्षेत्रनामगतो वीरोधिको भवति । क्षेत्रनाम्नी यो वर्गः तस्य यो भक्ष्यः स वीरो न कार्यः किंतु क्षेत्रवर्गस्य यो भक्षका क्षेत्रनामाधिकः । यया अवगों गरुडस्तस्य भक्ष्यो नागः तदर्गः गरुडवों वीरः फल्प्य- स ·(१९७). जयलक्ष्मीटीकासमेता। स्तस्मिन्क्षेत्र । अथवा आयचक्रनिरूपितध्वजादिकवलं तत्र विचार्यम् । यत्राधिकवलो भवति स च वीरः कल्प्यः । यथा काकादली श्वा च भवेत्सारमेयाच्च रासभ इत्यादिना च क्षेत्रनामाधिकबली वीरः एवं प्रकारेण रिपुनामाधिकश्च कोटभञ्जनाधिकश्चापरसे- नाभञ्जनाधिक तं वीरं कल्पयेत् अन्यदलं स्वबुद्धिस्फुरणादन्यदपि बलाबलं विचार- येत् । तस्य रणदीक्षा देया जयाख्या:जयवद्धिनी सा नोक्ता अनधिगतत्वात् ॥५३॥ अथ कस्मिन्क्षेत्रे तस्य वीरस्थापनं कर्त्तव्यमिति चेत्तत्राह । उच्चभूम्युत्तममिति । सुगमौ श्लोकौ ।। ५४ ॥ ५५॥ उभयोः सेनयोर्मध्ये यत्र रेखाऽरुणप्रभा ।। दृश्यते तत्र भंगोस्ति सत्यमेतन्न चान्यथा ॥ ५६ ॥ वलाकाहंससंकाशं यत्सैन्यमुपल- क्षितम् ॥ तद्गच्छति यमस्यास्यं न भूयः संनिवर्तते ॥ ५७॥ काककोकिलवर्णाभं सैन्यं स्यादतिदारुणम् ॥ अदृश्यविग्रहै- योधैः परसैन्य निकृत्यते ॥ ५८ ॥ वीरा भीमोपमाः क्रुद्धा दृश्यन्ते नैव शत्रुभिः ॥ भंगं कृत्वा क्षयं यांति सिंहा इव यथा मृगान् ॥ ५९ ॥ गुर्वार्यद्विजदेवपूजनरतिर्धर्मानुरक्तः शुचिः स्वस्वामिन्यनुकूलवर्तिहृदयः शूरोथवंशोद्भवः ॥ शूरः साहसि- कोथ शस्त्रनिपुणः स्याच्छूरमान्यश्च यः स नानारण हस्तिनां निगदितो जेता रणे विद्विषाम् ॥६०॥ अथोभयोः सेनयोः यन यस्य जयभंगौ तल्लक्षणमाह । उभयोरिति । हरिश्चन्द्रपुर- रेखावत्किंचिदरुणप्रभा रेखा यस्य व्यूहरचितायां सेनायां दृश्यते सा भल्यते हतावा भवति । अनुक्तमपि लिख्यते । यस्य सेनासंमुखं मांसाशिनो गृध्रादयो निपतन्ति तदभिमुखे आकाशे गच्छन्ति सेनोपरि मण्डलं कुर्वन्ति तस्याः सेनाया भंगादिक भवति ॥५६॥ अन्यत्सेनाक्षयमाह । वलाकेति । सुगमम् ॥५७ ॥ अथ सेनाया जयलक्षणमाह । यथा काककोकिलवर्णा दृश्यन्ते यत्र तीराः ॥५८॥ ५९॥ अथ वीरप्रशंसामाह । गुर्वायेति ॥ ६० ॥ यायिनः स्थायिनःखेटा वेधरेखागता यदि ।। समसप्तगता वापि जायते दारुणो रणः ॥ केतुर्यायी सभृगुजः सिंहिकानन्दनः कुजः॥६१ ॥ परस्परं सप्तमगाः क्रूरसौम्या यथारयः ॥ वेधरे- खागता वापि चन्द्रयोगेतिलोहदाः ॥ ६२ ॥ यदिशोभिमुखाः सर्वे शीघ्रगा यदि खेचराः॥विग्रहो जायते घोरस्तदिशास्थित- ·, -: नरपतिजयचर्या- भूभुजाम् ॥ ६३ ॥ शीघ्राः सर्वे ग्रहा राज्ञां विरोधः स्याधुधं विना ॥ यदा सर्वे वक्रगतास्तदा युद्धं सुदारुणम् ॥ ६४॥ यायिनः शीघ्रगाः सर्वे स्थायिनो वनगा यदि.॥ यायी विजयते । तत्राऽन्यथा स्यात्स्थायिनो जयः ॥६५॥ अधुना युद्धलक्षणमाह । यायिनः' इति । केतुशुक्रराहुभौमा ‘एते वेधरेखागता यायिनो ग्रहाः । स्थायिनश्च । जीवः सौरिस्तुहिनकिरणस्यात्मजश्चेति पौरा. एते स्था- यिनः। सप्तशलाकांचतुरंगचके परं वेधगता यदि तदा संग्रामो दारुणो भवति । परस्पर द्वादशारचके सप्तमगा आपि यायिस्थायिनः तदापि जायते दारुणो रणः ॥६१॥ अथा- परयोगमाह । परस्परमिति । क्रूराः सौम्याश्च यस्य येरयः शत्रवः वेधरेखागता यदि भवंति एपां चंद्रयोगे सति जायते दारुणो रणः ।। ६२ ।। अथान्यलक्षणमाह । यदिश इति । कृत्तिकादिसप्तसप्तपूर्वादिदिक्चंतुष्टये नक्षत्राणि । तेन कृत्तिकादिसप्तनक्षत्रस्याः ग्रहाः शीघ्रगा भवति । पश्चिमदिक्संस्थितानां राज्ञामभिमुखाभवति । तेन किं स्वस्वाभि- मुखाः शीघ्रग्रहा भवति । तद्राज्ये संग्रामो जायते । दक्षिणोत्तरयो राज्ञोर्यस्य दक्षि- णस्थास्तस्य तेऽभिमुखाः ॥ ६३ ॥ अथ सामान्यमाह । शीघ्रा इति । शीघ्राः सर्वे यस्मिन्काले ग्रहा भवंति तस्मिन्कालेऽन्योन्यं भूपवैरं भवति । बुधोत्र शीघ्रो न गृह्यते । यस्मिन्काले सर्वे वक्रगतयो भौमाया भवंति तस्मिन्काले परस्परं दारुणं युद्धं भवति ॥ ६॥ यायिन इति । यायिनो यायिग्रहाः स्थायिनः स्थायिग्रहाः । अन्य- थेति कोर्थः यायिग्रहा वक्रिणः स्थायिनो मुरुबुधशनयः शीघ्राःशीघ्रगतयः तस्मिन्काले यत्र युद्धं तत्र नागरस्य जयः ।। ६५ ॥ . उत्तरस्थाः स्थायिनश्चेद्यायिनो दक्षिणस्थिताः॥ यायिनो विज-- यस्तत्र व्यस्ताः स्थायी जयप्रदाः ॥ ६६ ॥ कृत्तिका भरणी : स्वाती नागवीथी प्रकीर्तिता ॥ रोहिण्याद्यात्रिभात्तिस्रोगजैराव- तकर्पभाः॥६॥ स्थायिनो मंदगा राज्ञां तदा युद्धं न जायते॥ पापा वक्राः शुभाः शीघ्रास्तदा युद्धं सुदारुणम् ॥६॥ मन्दारे- ज्या वक्रगताः स्थायिनो विजयप्रदाः ॥ शुक्रो वक्रो गुरुः शीघः स्थायिनां मृत्युकारकः ॥ विपरीतो शुक्रगुरूयायिनां मृत्युकारको ॥ ६९ ॥ दूरादागच्छतो राज्ञां धिष्ण्येधिष्ण्ये शतं वदेत् ॥ शतां- तरे तु दशकं योजनं तु दशांतरे ॥ ७० ॥ .

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (१९९) उत्तरस्था इति । उत्तरस्था उत्तरवीथीगताः स्थायिग्रहाः दक्षिणस्थिताःकोर्थः दक्षि- णवीथिगताः ॥ ६६ ॥ तत्र कृत्तिकाभरणीति तेन किम् । कृत्तिकाभरणीस्वाती नाग- वीथी । रोहिणीमृगशिरआर्द्रा गजवीथी । पुनर्वसुपुष्यालेपा ऐरेवती एतास्तिस्रो वीथय उत्तरस्थिताः । तत्र स्थायिग्रहा यदा भवन्ति यायिग्रहा दक्षिणमागें भवन्ति । तत्र दक्षिण पंथाः। मैवानिभं मृगाख्या स्यादनुराधाज्येष्ठामूलानि हस्तचित्राविशाखके अजवीथी । दहनाआंपाढयुग्मं पूर्वापाढोत्तरापाढे । एतास्तिस्रो वीथयो दक्षिणे दक्षिण- मार्ग स्थिताः अस्मिन्दक्षिणमार्गे यदि ग्रहा भवन्ति तदा यायिनो विजयो ज्ञेयः। यायिस्थायिनी विपरीतस्थौ स्थायिग्रहा दक्षिणमार्गे यायिग्रहा उत्तरमार्गे याद तदा स्थायिनों नगरभूपतेर्जयः ।। ६७ ॥ अथान्यत् ।।.स्थायिनो ग्रहाः बुधगुरुशनयो मंद- गतयो भवन्ति । कोर्थः । मन्दा भानौ चतुर्थगे इत्यादिदर्शनात् । तदा युद्धं तस्मिन्स- मये न ज्ञायते । अथान्यत् । पापा यदा । वक्रः पञ्चमपष्ठेऊ इत्यादिलक्षणेन वक्राः पापाः । शुभा बुधगुरुशुक्राः शीघ्राः शीघ्राश्चार्के द्वितीयगे द्वादशकादशे सूर्ये भजते शीघ्रतां पुनरित्याद्यर्थन शुभाः शीघ्रगतयः तस्मिन्समये राज्ञामन्योन्यं दारुणं युद्धं जायते ॥ ६८ ॥ अथान्यत् । मन्दारेज्योति । अथान्यत् । शुक्र इति । सुगमम् ॥ ॥ ६९ ॥ अथ दिग्विजायनां पथिकफलमाह । दूरादिति । यथा प्रत्यन्तस्था म्लेच्छा गुर्जराखुरसानतः दिल्लीपुराधा प्राचीदक्षिणां प्रति जेतुं प्रस्थितः तस्य दूराद्वा तत्रस्था- नात्परं पुरं यदि शतं भवति पंथाः योजनं क्रोशो वा गव्यूतिर्वा तत्र कल्पना यदि शतद्वयं भवति गमनावधिः तदा यात्रानक्षत्रात अग्रे यावत्संख्ये नक्षत्रे मार्गा धिपस्य शत्रुर्विद्यते । विजयिनो राश्यधिपस्य शत्रुर्वा पापाः तदानीं शतयोजने क्रोशे गन्यूतौ वा शत्रुभिः सह युद्धं भवाते । शुभग्रहश्चेत्तदा मार्गावरोधः । मित्रं वा सग्रहः तथा मित्रसमागमः। तत्र पुंसि विकल्पना । स्वग्रिहश्चत्तदा स्त्रिया योषिता सह संयोगो विरोधो वा । शतं चेत्पंथा न भवति । तदा दशयोजनाभ्यन्तरे विकल्पना । अथवा योजनावधिः पंथाः तदाभ्यन्तरे एव । अथवा यात्रानक्षत्रानन्तरनक्षत्रमतिक्रम्य शत्रु- मित्रपापशुभानामेकतमस्तिष्ठति तदा शतयोजनादुपरि द्वितीये शतके दशयोजनादुपरि द्वितीयदशके क्रोशादुपरि द्वितीयक्रोशे । एवं नक्षत्रे शतदशकयोजनं वा विकल्पयेत् । अत्रं विचारे आत्मबुद्धिरपि विचाविपीयणी बोदव्या ॥ ७० ॥ शत्रुपक्षस्थितैः सौम्यैार्गरोधकरो भवेत् ॥ एकरेखागतौ शत्रु- मृत्युदौ शत्रुतोऽध्वनि ॥ ७१॥ यत्र रेखागते मित्रे मार्गे मित्रस्य संगमः ॥ मित्राभ्यंतरगे शत्रो मित्रत्वमुपजायते ॥ शत्रुमध्यगते मित्रे शत्रुत्वमुपजायते ॥ ७२ ॥ शत्रुवर्णाधिपे नीचे दुर्वलेऽस्तं- गतेपि वा । तथैव राप्रपे नीचे राष्ट्रभगो विचक्षणः ॥७३॥ प्रथमहतः पुरुपश्चेदधोमुखो 'हंतुरभिमुखः पत्ति ॥ हंतुः परा- ·(२००) नरपतिजयचर्या- जयः स्यादजयः पतिते तथोत्ताने ॥७४ ॥ छत्रं ध्वजो नरः शस्त्रं गजो वाजी व यच्छिरानिपतेत्तत्र यत्सेना विजयं प्राप्नुयाद् ध्रुवम् ॥७॥ पौरः प्राक्परतो यायी रविरानंदसंज्ञकः॥ मध्या- ढे रात्रिनाथश्च नित्यमाकंदसंज्ञकः ॥७६ ॥ इति श्रीनरपति- जयचर्यास्वरोदये चातुरंगम् ॥ मध्यगतत्व ग्रहयोर्मध्ये ॥७१॥ ७२ ॥ अथ स्वस्थारिष्टमाह । अथ यस्य नगर- देशग्रहणेच्छा भवति तन्नगरस्य राज्ञो वा स्वस्थारिटमवाप्य परपुरविपयं गच्छेत् । तथा च। शत्रुवर्णाधिपे इति । वर्णाधिपाः पश्चादेवोक्ताः ॥ ७३ ॥ अथान्यत्पराजयलक्षण- माह । प्रथमहत इति । प्रथमं यः कश्चित्संग्रामे हतः सन् हेतुरभिमुखः येन हतस्तस्यै- वाभिमुखमधोमुखः पतति । अथवा यस्य योधस्तस्य राज्ञोभिमुखस्तदा तस्य योधस्य राज्ञो वा विजयो ज्ञातव्यः । कुत्रापि प्रथमहतो भवतु सेनयोर्मध्ये यस्यैव राज्ञः प्रथम- हत पुरुषः गजादयो वा हता भवंतु । यदभिमुखशिरा अधोमुखः पतति तस्यैव विजयः। उत्तरे मुखं तस्य पराजयः । अयमेवार्थः ॥ ७४ ॥ अमुमेवाथर्मग्रे फलयति । छत्र- मिति । एतानि यदभिमुख अधोमुखानि पतंति उभयोः सेनयोर्मध्ये ज्ञात्वा अपरसे- नांत प्रतिगता जयं प्राप्नोति ॥ ७५ ॥ पोर इति । पौरसंज्ञपूर्वाहे रविः अपराहे यायी मध्याह्ने आक्रंदसंज्ञकः । नित्यं शीतांशुराक्रन्दः पौरा जीवार्कचन्द्रजाः । केत्वारभृगु- राहवः यायिनो बलिनस्तेषां जयदास्तेन्यथान्यथा । बलिनस्तेषां तेपां जयदाः अबला अस्तगा अन्यथा भंगदाः ॥ ७६ ॥ इति श्रीनरपतिजयचर्याटीकायां जयलक्ष्म्यां राजविजयोक्तचातुरंगव्याख्यानम् ॥ गजचक्रम् ॥ अथ गजचक्रम्॥गजाकारं लिखे. ञ्चक्रं सर्वावयवसंयुतम् ॥ अष्टा- विंशतिऋक्षाणि देयानि सृष्टिमा- गतः॥१॥ मुखे शंडागनेने च कर्णशीपांघ्रिपुच्छके ॥ द्विकं द्विकं च दातव्यं पृष्ठोदरे चतुश्चतुः ॥२॥ गजनामादिभान्यादौ वदनागण्यते बुधैः ॥ यत्र ऋक्षे स्थितः सौरिज्ञेयं तत्र शुभाशुभम् ॥ ३॥ मुखे झुंडाग्रनेत्रे च सौरिभं + ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२०१) मस्तकोदरे ॥ युद्धकाले गजे यस्य जयस्तस्य न संशयः ॥ ४ ॥ पादे पृष्ठे च पुच्छे च कर्णस्थे च शनैश्चरे।मृत्युभंगो रणे तस्य ऐरा- वतसमो यदि ॥५॥ एतेषु दुष्टगात्रेषु यस्काले संस्थितः शनिः ॥ तत्काले पट्टयन्धश्च वर्जनीयः प्रयत्नतः॥ ६ ॥ पृथिव्या भूषणं मेरुः शर्वर्या भूपणं शशी ॥ नराणां भूषणं विद्या सैन्यानां भूपणं गजः ॥७॥ शरतोमरचक्राधैर्गजस्कन्धे हता नराः ॥ तत्क्षणा- स्वर्गमायांति तस्मात्स्वगोपमा गजाः॥८॥ नास्ति हस्तिसमो योद्धा नास्ति हस्तिसमः सखा ॥ नास्ति हस्तिसमो वन्धुर्नास्ति हस्तिसमो रिपुः ॥ ९॥ इति स्वरोदये गजचक्रम् ॥ अथ गजचक्रम् । गजाकारमिति ॥ १॥ नक्षत्रन्यासक्रमः । मुखशुंडाग्रनेत्रकर्ण- शीर्षचरणपुच्छ एवं क्रमेण गजांगन्यासः पृष्ठउदरमुखशुंडाग्रादिपुच्छांतांगविभागे गजस्य दशांगे यंद्वयं कृत्वा । गजनामनक्षत्रादिन्यासः। पृष्ठे चतुः उदरे चतुः॥२॥ गजनामादीति । मुगमम् ॥ ३ ॥४॥ पादे पृष्ठे चेति । चतुः पादौ शनी पुच्छे पृष्ठे च कर्णे च शनौ यस्य गजस्यांगे ज्ञाते सति तं गजमारुह्य राजा संग्रामं न कुर्यात् । गजारोहणकांक्षयापि तुंगगजं नारोहेत ऐरावतसमोपि यदि । किं पुनः संग्राम मुखादिषु शनौ यथेच्छया गजावरोहणं कुर्यात् ॥ ५॥ ६॥ गजप्रशंसामाह । पृथिव्या इति ॥७॥८॥९॥ इति नरपतिजयचर्याटीकायां गजचक्रम् । अथाश्वचक्रम् ॥ अथाश्वचक्रम् ॥ अश्वाकारं लिखेच्चक्र अश्वधिष्ण्यादि- तारकाः ॥ वदनात्सृष्टिगा देया अष्टाविंशतिसंख्यया ॥ १ ॥ मुखाक्षिकर्णशीर्षेषु पुच्छांघिषु युगं युगम् ॥ पंच पश्चोदरे पृष्ठे सौरियंत्र फलं ततः ॥ २ ॥ सुखाक्ष्युदरशीर्षस्थो यदा सौरिस्तुरंगमे ॥ तदा- 'रिभंगमायाति रणेन्यत्र पराजयः ॥३॥कानिपुच्छपृष्टस्थो यदा ·.. (२०२) । नरपतिजयचर्या- यस्य हयस्य चः॥ विभ्रम भंगहानी च करोत्यश्वो महाहवे ॥४॥ एतत्स्थानगतः सौरियंदा काले हयस्य च ॥ पट्टवन्धे गमे युद्धे वर्जयेत्तं हयं नृपः ॥५॥ देशांतरस्थितास्तस्य रिपवः संति शंकिताः ॥ तुरगा यस्य भूपस्य विचरंति महीतले ॥६॥ मेदिनी तस्य यस्यांश्वा इति वाक्यं विपश्चिताम् ॥ सर्वाःश्रियों न राजन्ते विनाश्वेन महीभुजाम् ॥ ७॥ इति अश्वचक्रम् ॥ अथाश्चचक्रम् । अश्वाकारमिति ॥ १॥ मुखाशीतिः। अश्वाकार लिखित्वा नक्ष- वन्यासो मुखादितः । तत्राश्वस्य यन्नामनक्षत्रं मुखाद्गणनया. यत्र शनिः पतति ततः फलम् । तत्र च क्रमः । मुखे द्वयंः२ अक्षणोयं २ कर्णयोदयं २ शीद्वयं २ पुच्छे द्वयं २ अग्रिमदक्षिणांघौद्धयम् २ पश्चाद्दक्षिणांघ्रौ इयं २ पश्चाद्वामांनी द्वयं २-ततोनिमवाम- चरणे द्वयं २ पंचोदरे ५ पंच पृष्ठे ५ एवमष्टाविंशतिनक्षत्राणां न्यासः । उदाहरणम् । राजवाहन इति नाम: तस्य चित्रानक्षत्रं तदारभ्य चित्रानक्षत्रादारभ्य यं यं कृत्वा उत्तरापाढास्थःशनिः राजवाहननाम्नोश्वस्य शिरसि शनिः॥२॥ तत्र पृथगंगानां शनि- फलमाह । मुखाक्ष्युदरेति । मुखद्वयनक्षत्रे अक्षिद्वयनक्षत्र उदरीं च मस्तकः च यदि तुररानामनक्षत्रादेतेष्वंगेपुः सौरिः स्थितो भवति । तदा तमारुह्य राजा जयं लभते परान् जयति ॥ ३॥ कर्ण २ पुच्छ २ चतुश्चरणेपु.८ पृष्ठे च ५ एपु नक्षत्रेषु सप्त- दशसु यदि शनिश्चरति तदा संग्रामे विभ्रमः विशेषेणभ्रमः भयमुद्वेगश्च भंगश्च पलायन तुरगः करोति तमश्वं नारोहेत् ॥ ४ ॥ ५ ॥ अथाश्वप्रशंसामाह..।...देशांतरस्थिता इति ॥ ६ ॥ ७॥ इति अश्वचक्रम् । अथ शुद्धमुहूर्तविषये अश्वचक्रम् ॥ अश्वानां कर्म कर्तव्यं स्वातो. तिष्ये पुनर्वसौ ॥ धनिष्ठाद्वितये हस्ते रेवतीरोहिणीद्वये ॥१॥ सूर्यभात्स्थिरऋक्षेपु.मुखे. रामा यशस्तथा ॥ हृदये पञ्च लाभोयं पादे षष्ठश्च भंगदः ॥२॥ पुच्छे वेदा महाहानिः पृष्ठेब्धिर्मृत्युरादि- शेत् ॥ अश्वाकारं लिखेचक्र पूर्वग्रंथानुसारतः ॥स्कंधारभ्य मुख- स्यांतं सूर्यभात्साभिजिन्न्यसेत् ॥३॥ पञ्चदश्ययमैर्वेदवाणादनक्र- मेण च ॥ जन्मनक्षत्रमारभ्य गण्यते चन्द्रभे विधिः ॥ नवभिस्तु हरेद्भागं शेषं वाहनमुच्यते ॥ ४॥ ग्रंथांतरे ॥ अश्वाकारं लिने- चक्रं साभिजिद्भानि विन्यसेत् ॥ स्कन्धे च सूर्यभात् पञ्च पृष्ठे च ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२०३) दशमं न्यसेत् ॥५॥ पुच्छे द्वौ दीयते प्राश्चतुष्पादे चतुष्टयम् ।। उदरे पंच ऋक्षाणि मुखे दे तुरगस्य च ॥ ६ ॥ धनलाभी मुखे सम्यक् वाजिनश्यति चोदरे ॥ चरणस्थे रणे भंगः पुच्छे पत्नी विनश्यति ॥ ७॥ अर्थलाभो भवेत्पृष्ठे स्कंधे स्कंधपतिर्भवेत् ॥ रासभो रत्नहंता च वाजी रत्नप्रदो भवेत् ॥ ८॥ हस्ते लक्ष्मी- जयो दद्यान्मेपे च मरणप्रदः ॥ जंकश्चायुपं हति सिंह वैरं च गर्जनम् ॥९॥ काके वार्ता कलिश्चैव शिखिहंसो शुभावही ॥१०॥ इति स्वरोदये अश्वचक्रम् ॥ अथ शुद्धमुहूर्तविपयेऽश्वचक्रम् । अश्वानामिति ॥ १ ॥२॥ ३ ॥ ४ ॥ ५॥ ६ ॥ ।। ७॥ ८॥९॥१०॥ इत्यश्चचक्रम । अथ रथचक्रम्। CO.DOSodogo ग अथ रथचक्रम् ॥ रथचक्रं लिखेच्चादौ शकटाकृतिशोभन म् ॥ रथाग्रे त्रित्रि- शुलं च चतुश्चक्र त्रिनाडिकम् ॥१॥ भानुभं मध्यशूलाने ततः सव्यगतानि तु ॥-त्रीणित्रीणि लिखेदेवं सतविंश- तिसंख्यया ॥२॥ १३-- महारथिकभं -यत्र 3 १०।११ २७ १८ १२ ३८ ३ १६ 4 २० तत्र वक्ष्ये शुभाशुः ·(२०४) नरपतिजयचर्या- भम् ॥ शृंगे मृत्युजयं चक्रे रथे संधिस्त्रिदंडके ॥३॥ इति रथचक्रम् ॥ अथ रथचक्रम् । रथचक्रमिति ॥ १ ॥२॥ ३ ॥ इति रथचक्रम् । ॥ व्यूहचक्रम् ॥ के कृ प्रवेश निर्गम अमृसू आ चं .. केश पू/उ पुलाम. हापू कंद श्रीअड स्वा वि भ वा अथ व्यूहचक्रम् ॥ व्यूहचक्र तथाप्टारं वृत्ताकारं त्रिनाडिकम् ॥ दंडं चतुष्टयं वाह्ये कर्तव्यं च चतुर्दिशि ॥ १ ॥ पूर्वदंडागतो न्यस्य भानुभायं भमण्डलम् ॥ प्रवेशे निर्गमे चैव त्रीणित्रीणि प्रदक्षिणम् ॥२॥ शशिसंज्ञाष्टकं मध्ये तबाह्ये भानुसंज्ञकम् ॥ तृतीये राहुसंज्ञं च केतुर्दंडचतुष्टये ॥ ३ ॥ चंद्रः विजयं लाभः सूर्यागे मध्यम फलम् ॥ राहुऋक्षाष्टके विघ्नं मृत्युः केतु- चतुष्टये ॥ ४॥ एवमुक्तचतुःस्थाने यदिने यस्य नामभम् ॥ तदिने तत्फलं तस्य सर्वकार्येषु सर्वदा ॥ ५॥ इति यामलीय- स्वरोदये व्यूहचक्रम् ॥

·---- जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२०५) अथ व्यूहचक्रम् । व्यूहुचक्रमिति । अस्मिन्व्यूहचके चतुःस्यानं प्रोक्तम् । मध्ये- ऽटसु नक्षत्रेषु चंद्रस्थानम् । तदुपरि अष्टसु नक्षत्रेपु रविस्थानम् । तदुपरि अष्टमु नक्ष- वेपु राहोः स्थानम् । तदुपरि चतुर्दैडेपु चतुर्दिक्षु चतुर्पु नक्षत्रेषु फेतुस्थानम् । एतेषु चतुर्पु स्थानेषु यद्दिने यस्य नामभं पतति तद्दिने तत्स्यानफलं भवति । चंद्रक्षे विजयं लाभमित्यादि ॥ १ ॥२॥ ३ ॥ ४ ॥५॥ इति व्यहचक्रम् ॥ कुंतचक्रम् । अथ कुंतचक्रम् ॥ कुंताकारं लिखे. शिखा दंड चक्र मूलदंडशिखान्वितम् ॥ दिन- -0300 भादि समारभ्य कर्तव्यं नवकत्रयम् ॥१॥ नामभं नवके यत्र तत्र ज्ञेयं शुभाशुभम् ॥ मूले मृत्युर्जयं दंडे शेषः तुल्यता रणे॥२॥प्रभुभं यत्र नवके तत्र करैः फलं वदेत् ।। मूले मृत्युर्जयो दंडे शिखायां संगरो भवेत् ॥ दंडयुद्धेषु सर्वेषु कुंततश्चिंतयेद्बुधः ॥३॥ इति कुंतचक्रम् ॥ अथ कुंतचक्रम् । कुंताकारमिति ॥ १॥ २ ॥ ३ ॥ इति कुंतचक्रम् ॥ खड्गचक्रम्। अथ खड्गचक्रम् ॥ खड्गचक्र लिखेदादौ नवभेदसमन्वितम्॥ योधधिष्ण्यं समारभ्य त्रीणि तीक्ष्ण धारा२०पालिका बज्र मृति त्रीणि लिखेबुधः ॥ १॥ येवं वजं तथा मुष्टिः पालिको बंध- धारयोः ॥खै तीक्ष्ण विजानीयान्नवांगानि विभेदतः॥२॥ य- वादौ यत्र बंधान्ता जायते कुरखेचराः।मृत्युभंगो भयं युद्धे सौम्यै- लाभो जयस्तथा ॥ ३ ॥खड्ने धाराद्वये तीक्ष्णे रैर्जयति संगरे । सौम्यैर्यत्र भवेद्भगो मिर्मिश्रफलं ततः॥४॥इति खड्गचक्रम्।। अथ खनचक्रम् । खाचक्रामिति ॥ १॥ खड्गस्यांगविभागेन त्रित्रिनक्षत्रक्रमेण प्रत्यंगविभागः । तत्र योधनक्षत्रात् खड्गस्य यवायंगविभागेषु पापशुभस्थेषु फलं वदेत् ॥ २॥ फलमाह । यवादाविति । यवादिवंधांतपर्यंतं यस्य योधनक्षत्राकरा धारा १८ ख २५ बंध १५ OM २१ ·यव धारा घध (२०६) नरपतिजयचर्या-.. भवति तस्य योधस्य खड्न युद्धं कुर्वन्मृत्युर्भवति न वा भंगः, यदि आयुष्मान्भवति तदा त खहं हस्तेनादाय युद्धाय न सज्जेत । तत्र शुभाश्चद्भवति तदा जयः जयल क्ष्मीमाप्तिःअन्यदा क्षेमलाभसुखानि च ॥ ३॥ खो धाराद्वयेति । यस्य योधनक्षत्रात पोडशादिनक्षत्रात् खात्रये धारादयस्थपपनक्षत्रे तीक्ष्णेच पोडशनक्षत्रावादशनक्षत्रेषु पापा जयदास्तेन खड्नेन जयो भवति । तत्र शुभा भंगकराः । तेन खड्नेन हताः अपि भदाः कुशलिनो भवति ॥ ४ ॥ इति खड्गचक्रम् । छुरिकाचक्रम। अथ रिकाचक्रम् ॥ यथा। खड्गं तथा विद्याच्छुरिका तीक्ष्ण तत्र निर्णयम् ॥ क्रूरसौम्यवि- भागेन योधधिष्ण्यानि विन्य- सेत्॥४॥इति रिकार्यक्रम् ॥ अथ लुरिका चक्रम् । यथा खड्गमिति ॥ १ ॥ इति छुरिकाचक्रम् । चापंचक्रम् । अथ चापचक्रम् ॥ चापचक्र समालिख्य गुणवाणसमन्वि- ..तम् ॥. शशिनक्षत्रतो. भानि. त्रीणित्रीणि समालिखेत्॥१॥ त्रीणि वाणस्य मूले. तु मध्ये Em: मूनि क्रमात्तथा:॥ चापस्य मूलमध्योर्वे त्रीणित्रीणि तथा :: पुनः॥ २ ॥ गुणे तु त्रीणि त्रोण्येव योधनक्षत्रतः फलम् ॥ शरमूले भवेन्मृत्युमध्ये व्याधिः "फले जयः ॥ ३॥ गुणमध्ये भवेद्भगश्चापमध्ये धनक्षयः॥ चापोर्चे विजयो ज्ञेयों गुणोद्धे लाभसयुतः॥ ४॥ चापाधो विग्रं- हो. मृत्युगुणाधोपि तथा. फलम् । पापग्रहयुते नष्टं विशेषेण तु नान्यथा ॥ ५॥ सौम्ययोगे जय लाभ चापर्व समादिशेत् : शुभपापसमायोगे बलाधिकफलंगुटम् ॥ ६॥ इति चापचक्रम्। a ३ ३. म । T ·जयलक्ष्मीटीकासमेता (२०७) अप चापचकम् । चापचामिति ॥ १ ॥२॥ गुणेत्विति । वाणस्य मूले धनुर्गुण- योगो यत्र कोटक इति प्रसिद्धः पक्षः परं पक्षिपक्षः तनादौत्रीणि ततः शरमध्ये त्रीणि ततः फले त्रीणि च क्रमात् । धनुर्मूले त्रीणि मध्ये त्रीणि धनुःकोटीत्रीणि लिखेबुधः वाणकोदंडमौवींपु तत्रैव गुणे त्रीणि गुणमध्ये त्रीणि गुणमूले त्रीणि एवं सप्तविंशति- नक्षत्रन्यासः ॥ ३ ॥ तत्र पृथक्फलमाह । दिनःमिति वाणकोदंडमौवाणां बयाणां मूलालिखनम् । तर प्रथमतो वाणमूलागणना वाणस्य मुले त्रीणि नक्षनाणि मध्ये वीणि उपरि इति नव वाणे नक्षनाणि । दिनक्षतो योधभं गणयेत् वाणस्यादौ दिनभा- श्रीणि तत्रयोधनक्षत्रमवलोकयेदस्तिन वा। ततस्तदग्ने त्रीणि मध्ये तन योधनक्षनं विद्यते न वा । ततोऽवसाने त्रीणि एवं नवभानि दिनक्षतः । ततो दशमनक्षत्रात्रीणि त्रीणि कृत्वा धनुर्मूले मध्ये कोटौ च तन योधनक्षतं विचारयेत् । तदुपरि एकोनविं- शति १९ नक्षत्रान्मौवीं मूले त्रीणि मध्ये च त्रीणि धनु कोटिलग्नमौवीं पुत्रीणि त्रीणि तन विचारयेत् । ततः फलम् । दिनक्षतत्रिपु नक्षत्रेपु जन्मभं यदि तदा धनुष्मतो युद्धतः मृत्युर्भूयात् । मध्ये त्रिनक्षत्रादुपरि पण्नक्षत्रमध्ये यदि च जन्मभं तदा धनुष्मान्व्या- धिपीडितो भवति । संग्रामदिने व्याधिरुत्पद्यते धनुर्गुणमध्ये च जन्मभे पतिते यथा- क्रमं संग्रामेभंगः चापमध्ये धनक्षयः॥ ४ ॥ तया च । शरमध्ये इति व्याख्यातम् ॥५॥ चापगुणमूलयोर्जन्मभे मृत्युः गुणचापयोपरि जन्मभे क्रमेण तहिने लाभ: विजयश्च । चापगुणमूलयोर्जन्मभे पापयुते विशेषात्तदवश्यं फलं नियतम्। शरमूलेऽपि ॥६॥ ७ ॥ इति चापचक्रम् । अग्निचक्रम् . अथाग्निचक्रम् ॥ अ. थातः संप्रवक्ष्यामि अग्निचक्र वरानने ॥ होमे च शांतिके चैव चितनीयं प्रयत्नतः ॥ १ ॥सका तिथि- रयता कृताप्ता शेषे गणेभ्रे भुवि, व- ह्निवासः ॥ सौख्याय होमे शशियुग्मशेपे प्राणार्थनाशौ दिवि भूतले च ॥ २॥ त्रीणित्रीणि भवेदृक्षे सर्यझक्षेप्वनुक्रमात् ॥ आदित्ये च भवेच्छोकं बुधे चैव श्रिया सुखम् ॥३॥ शुक्रे चैवा- सु च म गु के ३ ३ or ३ शोक मुख पीडा निर्धन अपलाभ. अर्थलाभ हानि मृत्यु ·(२०८) नरपतिजयचर्या- थलाभश्च शनौ पीडा न संशयः॥चंद्र लाभं विजानीयाद्भौमे च निधनं भवेतागुरौ चैवार्थलाभश्च राहो हानिश्च निश्चितम् ॥ केतौ चैव भवेन्मृत्युरग्निचक्र वरानने ॥ ५॥ रविभं दीयते गण्यते सृष्टिमार्गतः॥शुभाशुभफलं वक्ष्ये अग्निचक्रं सदा वुधैः ॥६॥ इत्यग्निचक्रम् ॥ अथानिचक्रम् । अयात इत्यादि सुगमम् ॥ १॥ २ ॥ ३ ॥४॥:५॥६॥ इत्यग्निचक्रम्। शनिचक्रम् ॥ शनिचक्र नराकारं लिखित्वा सौरिभादितः ॥ नामऋक्ष भवेद्यत्र ज्ञेयं तत्र शुभाशुभम् ॥१॥ मुखैकं दक्षदोस्तुर्य पट्पादौ पंच हृत्करे।वामे तुर्यं त्रयं शीर्षे नेत्रे गुह्ये द्विकं द्विकम्॥२॥मुखे हानिर्जयो दक्षे भ्रमः पादे श्रियो हृदि॥वामे शीपें भयं राज्यं नेत्रे सौख्यं मृतिगुंदे ॥३॥ तुर्याप्टद्वादशे पक्षे यदा विघ्नकरः शनिः ॥ तदा सोख्यं वपुस्थाने हृच्छीर्षे नेत्रदक्षयोः ॥४॥ तृतीयैकादशे पप्ठे यदा सौख्यकरः शनिः ॥ तदा विघ्नं शरीरस्थे मुखगुह्यां- घिवामदो॥५॥यस्य पीडाकरः सौरिस्तस्य चक्रमिदं स्फुटम् ॥ लिखित्वा कृष्णद्रव्येण तैलमध्ये क्षिपेद्बुधः ॥६॥ निक्षिप्य भूमिमध्यस्थे कृष्णपुष्पैः प्रपूजयेत्॥तुष्टिं याति न संदेहः पीडा मुक्त्वा शनैश्चरः॥७॥यथोक्तं यामले तंत्रे सूनोः सूर्यस्य पूजनम्॥ यथोक्तविधिना सर्व कर्तव्यं मंत्रपूजनम् ॥८॥ जपेत्प्रतिदिन मंत्रं संख्ययाप्टोत्तरं शतम् ॥ पूजयित्वा विधानेन ततः शांति प्रयच्छति ॥ ९॥ इति शनिचक्रम् ॥ अथ शनिचक्रमाशनिचक्रमिति मुगमम्॥१॥मुखैकमिति।एकमित्यादि नक्षत्रसंरल्या- न्यासक्रमेणैव शनिनक्षत्रानामनक्षत्रंगण्यतोशन्यंगे यत्रपतति ततःशुभाशुभम्।तत्रगणना ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२०९) - क्रमः मुख १ दक्षिणहस्त १ दक्षिणपाद ३ वामपाद ३ हृदय ५ वामकर ४ शार्प ३ नेत्र २ गुह्या २ तं शनिचक्रम् एवं २७ ॥ २ ॥ शनिमुखाद्यंगपतितनक्षत्रफलमाह । मुखे हानिरिति । फलमिदं मुखादिन्यासादेव बोद्धव्यम् ॥ ३॥ यस्य जन्मराशितः चतुर्थेऽष्टमे द्वादशे द्वितीये अनिर्भवति तदा तस्मिन्काले तस्य नामनक्षत्रं शनिस्थित- नक्षत्राद्गणनया शनिः हृच्छीर्पनेत्रदक्षभुजस्थानेषु पंतति तदा चतुर्थाष्टवादशद्वितीयस्य फलं बाधित्वा सौख्यफलदायको भवति ॥ ४ ॥ यदा पुनः तृतीयैकादशे पष्ठे जन्म- राशिगतः शनिः सौख्यकरः तस्मिन्समये शनिचक्र शनिनक्षत्राद्गणनया मुखादिक्रमेण मुखगुह्यवक्रवामदोः पण्नक्षत्रं पतात तदा तृतीयैकादशादिफलं बाधित्वा विघ्नमेव सर्वत्र ददाति ॥५॥अथाशुभेशनौ शांतिकमाह ॥ यस्य पीडाकर इति ॥६॥७॥ मंत्रपूजनम् ॐ श्रीश्रीश्रौंसः शनैश्चराय स्वाहा इति मंत्रः॥ ८॥ ९ ॥ इति जयलक्ष्म्यां शनिचक्रम् । कूपचक्रम् ॥ कटुजल बहुजल स्वाद खंडित अथ कृपचक्रम् ॥ कूपचक्र प्रवक्ष्या- मि विज्ञेयं तद्यथा बुधैः ॥ गणयेद्रो- हिणीपूर्वं यावत्ति- शीघ्र छति चंद्रमाः ॥१॥ निर्जल मध्ये शीघ्रजलं स्वादु पूर्वे भूमिस्तु खंडितम् ॥ आने- य्यां सजलं प्रोक्तं याम्यायां निर्जलं भवेत् ॥२॥ नैर्ऋत्यां हि क्षारजलं वारुण्यामुत्तमं जलम् ॥ वायौ पापाणभेदश्वोत्तरे दीर्घजलं भवेत् ॥ ३ ॥ ईशान्यां कटकं क्षार कूपचक्रे विधीयते ॥ ४॥ इति कूपचक्रम् ॥ अथ कूपचक्रम् । कूपचक्रमिति ॥ १ ॥ २॥ ३ ॥ ४ ॥ इति कूपचक्रम् । क्षीरजल पाषाणभेद उत्तमजल ·(२१०) नरपतिजयचर्या- अथ कूर्मचक्रम् ॥ अथ कूर्मचक्रम् ॥ वर्तुलं नवकोष्ठं च कूर्माकारं कृती लिखेत् ॥ स्वरयुग्मं अं अः अभा इई मध्यस्थलाधिपनामकादिउ क्रमेणैव इंद्रायष्टसु दिक्षु च ॥ १ ॥ ओऔ वर्णान् वर्तुलेन्यसेत कादिवान् क्षमीशानं यथा मध्ये ऐएललन स्थलाधिपः॥ तन्नामाद्यक्षरं तत्र कू. मस्थं तच्च दीपकम् ॥ २॥ तत्पाच- कोठे द्वौ हस्तौ द्विविधौ द्वो च कुक्षितः॥तत्पाश्वों द्वौ च पादौ च कोष्ठे पुच्छे च शेषकः ॥ ३॥ सुखमग्रिमगः कोठे मुखे सिद्धिरनु- तमा॥ करस्थाने महाक्लेशं कुक्षौ दुःखमवाप्नुयात् ॥ ४ ॥ पादे हानिस्तथा पुच्छे पीडा स्याइंधनादिभिः ॥ मोक्षार्थी वंदनं कुर्यात् दक्षिणे स्वाभिचारके ॥ ५॥ श्रीकामः पश्चिमे भूत्वा उत्तरे शांतिदं भवेत् ॥ ईशान्ये शत्रुनाशः स्यादाग्नेये शत्रुदायकः॥ ६ ॥ नैर्ऋत्ये शत्रुभीतिः स्याद्वायव्यां तु पलायनम् ॥ ग्रामे वापि वने वापि यत्र कुत्रावलोकयेत् ॥ ७ ॥ दीपस्थाने जपं कुर्यात् सर्वकार्यम- भीप्सितम् ॥ कूर्मचक्रमिति ज्ञेयं यः कुर्याज्जपयज्ञकम् ॥ ८॥तस्य जपफलं नास्ति सर्वोनर्थोपि लभ्यते ॥ ९ ॥ इति कर्मचक्रम् ॥ अथ कूर्मचक्रम् ॥ वर्तुलमिति ॥ १॥२॥ ३ ॥ ४ ॥५॥ ६ ॥ ७ ॥ ८॥ ॥ ९ ॥ इति कूर्मचक्रम् । अथ सेवाचक्रम् ॥ अथ सेवाचक्रम् ॥ सेवाचक्रे सप्तशीर्षे सप्तपृष्ठे तथोदरे ॥ पादयोः सप्त ऋक्षाणि साभिजि- तत्र विन्यसेत् ॥१॥ स्वामिभाभृत्यभं गण्य भृत्यभात् स्वामिभं ततः ॥ निष्फलं पाद- पृष्ठस्थे सफलं मस्तकोदरे॥ २॥ इति सेवा- . चक्रम् ॥

·-
जयलक्ष्मीटीकासमेता।
(२११)
अथ सेवाचक्रम् । सेवाचक्रे इति । सेव्यसेवकयोर्लाभार्थ सेवाचक्रम् ॥ १ ॥ सेव-
कस्य सेव्याल्लाभो भविष्यति निष्फलं वा सेव्यस्य सेवकात्सेवालाभोऽलाभो वाफला-
फलं विचार्यते । स्वामिभादिति । सेव्यसेवकयोर्नक्षत्रमन्योन्यं शिरसि दत्त्वा गणयेत् ।
स्वामिभाद्गणनया सेवकस्य नक्षत्र सेव्यस्य शिरसि पतति तदा सेवकस्य स्वामिनो
लाभः । तेन किम् । प्रथमतः शिरसि सप्त तदनन्तरं सप्त पृष्ठे तत उदरे सप्त ततः
पादयोः सप्त दद्यात् गणनापि तथैव ॥२॥ इति सेवाचक्रम् ।
अथ घातनरचक्रम् ॥
अथ घातनरचक्रम् ॥ नरचक्रं नराकारमष्टाव-
यवसंयुतम् ॥ येन विज्ञानमात्रेण क्रियते घात-
निर्णयः ॥ १॥ मुखैकं मस्तके त्रीणि हस्ते
पादे चतुश्चतुः॥ हृदि पञ्च त्रिकं कण्ठे साभि-
जिद्भानि विन्यसेत् ॥ २॥ कृत्वा योधभमा-
दौ तु मुखे मस्तकवामके ॥ हस्त पादोदरग्री-
वादक्षहस्तांनि गण्यते ॥ ३ ॥ यत्रांगे भानु-
भौमार्किराहवो धिष्ण्यसंस्थिताः॥ तत्र घातं विजानीयाचन्द्र-
योगे विशेषतः॥४॥
अथ घातनरचक्रम् । नरचक्रमिति ॥ १॥२॥न्यासनक्षत्रे नरावयवक्रमेण फल-
यति । कृत्वा योधमेति । योधनामनक्षत्रं मुखे दत्त्वा गण्यते । कोर्थः एक मुखे त्रीणि
शीर्पमित्यादिनक्षत्रं दत्त्वा यत्र क्रूरास्तत्र घातफलं वदेत् ॥ ३ ॥ यत्रांगे इति । चंद्रपा-
पयोगे अवश्यमेव धातं वदेत् । इदं तु सामान्यं इंद्वयुद्धे देववित् स्वयोद्धाऽवयवं मति
भटांगेपु यत्र यत्र पापा भवन्ति तदंगं तस्य वदेत् । अमुकांगे पापो विद्यते तत्र घातं
कारयेत् । अथोपदेशगणनायां दक्षहस्तांत्रिपु गण्यत इति । अन्न उपदेशः । योधनक्षत्रं
दक्षिणकर दत्त्वा गणयेत् यत्र पापस्तत्र घातं वदेत् । कृत्वा योधभमादौ तु मुखाद्गण्यते
उपदेशेन दक्षिणहस्तन्यस्तचतुनक्षत्राद्गण्यते। ततो मुखे शिरसि त्यादिगणनाक्रमः॥४॥
ग्रहभुक्तिप्रमाणेन नवांशकक्रमेण च ॥ प्रहारो जायते तत्र वके
द्विगुणसंख्यया ॥ ५॥
• ग्रहभुक्तिममाणेनेति । यन्नक्षत्रे पापः तेन पापन नक्षत्रोद्दिष्टराशी यावंतो नवांशा
भुक्तास्तन्नवांशप्रमाण घातं च दिशेत् । ग्रहदृष्टया च ऊर्ध्वदृष्टिग्रहे ऊर्ध्वघातं अधो-
दृष्टिग्रहे अधोधातम ॥५॥

·(२१२) नरपतिजयचर्या- निजभे त्वद्धघातं च पादोनं मित्रभे ग्रहे ॥ उदासीने भवेत्सर्व द्विगुणं शत्रुगे ग्रह॥६॥द्विादशे भानुचन्द्रौ बिरुद्रे शनिमंगलौ॥ शुक्रंदुजे वेददृशौ पञ्चांके राहुवाक्पती ॥७॥ पष्ठाप्टके केतु- शुक्रौ सप्ताधे कंटतीक्ष्णगू ॥ नृराशेलग्नतश्चैते ग्रहा नंति रिपुं महत् ॥८॥ नाभिश्रोत्रमुखे चंद्रः पृष्ठकोष्ठे वुधस्तनौ ॥ भौमार्को दंडहृद्गंधे गुरूदरे गुदे भृगुः ॥९॥ वाहुकणे तथास्ये च स्वर्भानुः स्कन्धकर्णयोः ॥ कालः करतले यस्य बाहुकक्षांधराभवः ॥ १० ॥ केतुर्दडे विधा हंति मुखे शीपोंदरे रविः ॥ क्षितिवर्णैर्युता वेधा ग्रहा घातस्य लक्षणम् ॥११॥ शत्रुभे मित्रघातेपि रिपुणा तस्य होरया ॥ म्रियतेऽरिः स्वके लग्ने शत्रुघातेपि हन्यते ॥१२॥ पुनर्घात निर्णयति । निजभे त्वर्द्धघातं चेति॥६॥७॥८॥९॥१०॥११॥१२॥ एकोऽप्यनेकघातांश्च करोति भूवलोज्झितः ॥ भूवलस्थे भटे खेटाः स्थिता घातं न कुर्वते ॥१३॥ यत्रयन स्थितो घातो यत्र- यत्र स्थितो न हि ॥ तत्फलं कथयिष्यामि ग्रहभूमिवलात्पुनः ॥१४॥ क्रूरा घातं न कुर्वति दक्षपृष्ठगता रणे ॥ संमुखा वामगा एते योधांगे क्षतकारकाः ॥१५॥ दक्षिणांगगताः क्रूराः सौम्या वामांगसंस्थिताः ॥ शिरश्छेदे समुत्पन्ने भटो धावति सम्मु- खम् ॥ १६ ॥ यस्य वामांगगाः कराः सौम्या यस्य च दक्षिणे ॥ तस्य भंगा रणे नूनं यदि शरो महाभटः ॥१७॥ इति घातनरचक्रम् ॥ एकोपीति । यः पापो घातकारी स खेटो योधस्य भूबलस्थो भवति तदा घातं न करोति । भूबलोज्झितखेटः एकोपि अनेकघातं करोति ॥ १३ ॥ तेन यत्रयत्र भूबलं तंतं कथयति । यत्र यत्रेति । सुगमम् ॥ १४ ॥ ऋराघातमिति । ग्रहो यदि कृत्तिका- दिसप्तनक्षत्रव्यवस्थया यन्नक्षत्रे पापः शुभो वा तत्र तत्र ग्रहभूमिः । तत्रतत्र ग्रहवलं किं तदाह यः पापो घाताय व्यवस्थितः स चेद्योधस्य दक्षिणस्थः पृष्ठस्थितो वा भवति संग्रामकाले तदा स घात न करोति स एव ·. ३ जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२१३) चत्तंमुखो वामगो वा भवति तदा एकोपि अनेकघातं करोति । मुद्रः कुतैः पाशैः खङ्रेतैः घातं करोति । अथवा अनर्भटेमिलितैर्हन्यते । तदा कृत्तिकादिसप्तस्थे पापे पश्चिमोत्तरमुखस्थितस्य योधस्य पृष्ठदक्षिणस्थो भवति । दक्षिणपूर्वमुखस्यो वा संमुखः अतो वामसंमुख एकोपि अनेकघातं करोति । एवमन्यामु दिक्षुयोधस्य संमुख- पृष्ठदक्षिणगा ग्राह्याः ॥ १५॥ अथान्यभूचलमाह । दक्षिणांगगता इति । अस्मिन्भू- बलाश्रिते योधशिरश्छेदेपि सति संमुख एव हंतुं धावति किं पुनः शस्त्रधारी जीवति । ग्रहवलं प्राप्य न धावति संमुखे हेतुमिति ॥ १६ ॥ अथान्यत् । यस्यति । सुगमम् ॥ ॥ १७॥ इति नरपतिजयचर्यास्वरोदयटीकायां जयलक्ष्म्यां नरघातचक्रम् ॥ अथ डिंभचक्रम् ॥ अथ डिंभचक्रम् ॥ डिंभचक्रे न्यसेनानि भानु- भाद्वित्रि मस्तके ॥ मुखे त्रीणि द्वयं स्कंधे एकैकं वाहुहस्तयोः ॥ १॥ पंच हृन्नाभिगुह्येषु एकैकं पट् च जानुनि ॥ चरणाभ्यां तथैकैकं जन्मभं यत्र तत्फलम् ॥ २॥ शीर्पस्थे छत्र- लाभश्च वक्के मिष्टान्नभोजनम् ॥ स्कंधे धनी च वाहुभ्यां स्थानभ्रष्टो भवेन्नरः ॥ ३ ॥ पाणिभ्यां तस्करो लक्ष्मीर्हद्यल्पायुश्च नाभिभे ॥ गुह्य कामी भ्रमो जानौ स्तोकजीवी च पादयोः ॥ ४॥ इति डिंभचक्रम् ॥ अथ डिंभचक्रम् । डिंभचक्रे न्यसेदिति ॥ १ ॥२ ॥ ३ ॥४॥ सुगमम् । इति डिंभचक्रम् । अथ पक्षिचक्रम् ॥ अथ पक्षिचक्रम् ॥ चंचुमस्तककंठेपु हृद- योदरपत्सु च ॥ पक्षयोश्च त्रिकं चैव शशिभादि न्यसेवुधः ॥ १ ॥ चंचुस्थे नामभे मृत्युःशी कंठोदरे हृदि॥विजयःक्षेमलाभश्च भंगदं पाद- पक्षयोः ॥ २॥ इति पक्षिचक्रम् ॥ अय पक्षिचक्रम् । चंचुमस्तककंठेविति ॥ १॥२ ॥ इति पक्षिचक्रम् ।

·श.अज. भ.ग. क.मा. सिं.६ य,मृग धा.४ (२१४) नरपतिजयचर्या- ॥ वर्गचक्रम् ॥ अथ वर्गचक्रम् ॥ अगरुडः कमारिश्चः ध्याक्ष २ ध्वम ८ धूम ५ सिंहष्टः शुनीसुतः।तःसो मूषकः पश्च यो मृगः शअजात्मजः ॥१॥ वसु ८ भूत ५ गज३ रसा ६ वेदा ४ मुनि ७ चंद्रा १ ग्नि ३ . च.सिं. वाहवः २॥ पूर्वादि क्रमतो ज्ञेया वर्गों- रासभ वृष७ परि दिगष्टके ॥ २॥ नाम्नि वर्गादिवर्णा- प.मू. त.सर्प ट. वा. नामंकाः कार्याः पृथक्पृथक् ॥ पिंडिता वसुभिभक्ता शेषमायोध्वजादिकः ॥ ३॥ शेषसंख्या ध्वजो धूमः सिंहश्वावृपरासभाः॥गजध्वांक्षी क्रमेणैव आया अष्टौ भवंति ते॥४॥ अथ वर्गचक्रम् । अगरुड इति । पूर्व अवर्गो गरुडः । आग्नेये कवर्गा विडालः । दक्षिणे चवर्गः सिहः । नैऋत्ये टवर्गःश्वा। पश्चिमे तवर्गो नागः । वायव्ये पवर्गों भूपकः । उत्तरे यवों गजः । ईशान्यां.शवर्गश्छागः । एपां वर्गोपरि । अवगै अष्टौ ८ कवर्गे पंच ५ चवर्गे ६ टवर्ग ४ तवर्गे ७ पवर्गे १ यवर्गे ३ शवर्गे २ दयम् ॥ १॥. ॥२॥ अथ कृत्यमाह । नाम्नि वर्गादीति । नाम्नि यस्य वर्गस्य वर्णा भवति तस्य वर्णस्य येका नाम्नि यावंतो वर्णस्वरास्तावत्संख्या अंकाः पृथकार्याः पिंडिता एकत्र कार्याः । अष्टभिर्भक्ताः । शेषांकसंख्यया ध्वजादिको ग्राह्यः। यथोदा- हरणम् । यथा रामभद्रो राजा महादेवनामा सेवकः। रामभद्रनानि रेफस्य त्रीणि ३ मकारस्यकै १ भस्य सप्त ७ रस्यापि त्रीणि ३ चत्वारः४ स्वराः तत्संख्या ३२ सर्वसं. ख्या ४६ वसुभिर्भक्ते शेपं ६ सप्त ७ महादेवनाग्नि । मकारस्यैकं १ हस्य द्वयं २ दस्य सप्त ७ वस्य त्रीणि ३ स्वरसंख्या ३२ सर्वसंख्या ४५॥ वसुशेषे ५ उभाभ्यां वलावलं रामभद्रो राजा आयाधिकः महादेव आयोनारामभद्रराजतोन लामा तथा किंचिल्लाभकरः राजा महादेवात्सेवां प्राप्नोति । सेवाधिको राजा गजः सेवको वृपभः ॥ ३ ॥४॥ ध्वाक्षश्वारासभवृपगजसिंहध्वजा नलाः॥ यथोत्तरवलाः सर्वे ज्ञात- व्याः स्वरपारगेः॥५॥ प्रभौ योधे पुरे देशे मित्रनारीगृहेषु च ॥ आयाधिके भवेल्लाभो न लाभो वलवर्जिते ॥६॥ इति वर्गचक्रम्॥ ध्वाक्षात् श्वा बलवान् शुनो धूमः धूमाद् वृपः वृषभाद्गजः गजात् सिंहः सिंहाद्धजः ध्वजात् खरःखरात् श्वा सौरभेयाद्गजो बली यथोत्तरवला एते इति व्याख्यातम्।।५।। अयं विचारः सर्वत्र देशे पुरे वैरिणि नायकामित्रे गृहे कलने । यत्रायाधिकः स लभते हीनात् न्यूनाधिकतो यथोत्तरक्रमेण । यथा ध्वांक्षः धूमश्च अनयोरंतरे किंचिन्यून- ध्वाक्षाद्गजश्चतुर्थे वली । पादैकेन फलम् । ध्वांक्षस्य तदने हीनफलमेव । एवं हीनाधि- कविचारः॥ ६॥ इति वर्गचक्रम् ॥

·ध्यांश ८१३० ७.१५ ३१११ वृप દાર जयलक्ष्मीटीकासमेता। ॥ आयचक्रम् ॥ ध्वजो धूमोथ सिंहः श्वा सौरभेयः खरो गजः ॥ ध्वाक्षश्चेति क्रमेणैव आया अप्टों २०१० | दिगष्टके ॥१॥ प्रतिपदाधुंदीयते तिथिमु- सिंह क्तिप्रमाणतः ॥ अहोरात्रे पुनः सर्वे याम- भुक्त्या भ्रमंति च ॥२॥ आया वर्गा- प्टके ज्ञेया दिगष्टकक्रमेण च ॥स्वोदये ५।१३ | ४।१२ | मृत्युदं ज्ञेयं सर्वकार्येषु सर्वदा ॥ ३॥ इति आयचक्रम् ॥ अथायचक्रम् । ध्वज इति । ध्वजादयोष्टावायाः पूर्वाद्यष्टसु दिक्षु ज्ञेयाः । एतेऽष्टो प्रतिपदादिपु उदीयंते । महरक्रमेणासु भ्रमति ॥ १॥२॥३॥ इत्यायचक्रम् । अथ ग्रामचक्रम् ॥ अथ ग्रामचक्रम् ॥ ग्रामनक्षत्रमारभ्य कर्तुन- क्षत्रगण्यते ॥ शिरः पंचार्थलाभं च मुखे त्री- ण्यर्थनाशनम् ॥१॥ वाणा हृदि धनं धान्यं द्वौ पादौ पट् दरिद्रता ॥ द्वौ गुह्ये भयपीडा च नाभौ चत्वारिसंपदम् ॥ २ ॥ पृष्टैकं प्राणसं- देहो हस्ते चैकैकलाभदम् ॥ जन्मराशिस्थितो ग्रामस्त्रिपटसप्तमगोपि वा ॥३॥ सिद्धार्थाश्च विनश्यति आपत्यं च दिनदिने ॥४॥ चतुर्थश्चाष्टमो यश्च द्वितीयो वा यदा भवेत् ॥ तत्र चोत्पद्यते द्रव्यं यत्र चैवं विनिर्दिशेत् ॥ ५॥ पंचमो नवमो ग्रामो द्वादशैकादशे दशे ॥ महालाभो भवेत्तस्य प्रभवेच्च चिरा- युपम् ॥६॥ अन्यच्च ॥ पंचमो नवमो ग्रामो दशमैकादशस्थितः ।। द्वितीये वसते नित्यं धनधान्यसमन्वितम् ॥७॥ चतुर्थश्चाष्टमो ग्रामो द्वादशेपि यदा भवेत् ॥ तत्र चोपार्जितं द्रव्यं तत्रैवापि विनश्यति ॥८॥ इति ग्रामचक्रम् ॥

·म पु ध (२१६) नरपतिजयचर्या । अथ ग्रामचक्रम् । ग्रामनक्षत्रमिति ॥ १॥२॥ ३ ॥४॥ ५ ॥ ६॥ ७ ॥८॥ इति ग्रामचक्रम् । ॥ पट्टचक्रम् ॥ अथ पट्टचक्रम् ॥ आले 3 स्वा । ज्ये अथातः संप्रव- वि | मू पू क्ष्यामिविवाहे शो- पू. चि धयेवुधः॥ रवि- तारादिगण्यते चंद्रभादि च यो न्यसेत् ॥ १॥ त्रीणित्रीणि क्रमे- णैव फलं तस्य शुभाशुभम् ॥ मध्ये मृत्युस्तथा लक्ष्मीरग्निविप्नं तथैव च ॥ सौभाग्यं विधवा वंध्या धनं पुत्रः क्रमेण च ॥२॥निकक्षमर्कादिकुलक्षयं च पूर्वार्धलक्ष्मीप॑तिदुर्वलत्वम् ॥ सौभाग्यवंध्या विधवा च नारी पुत्रप्रसृतिर्धनपट्टकाले ॥३॥ इति विवाहपट्टचक्रम् ॥ अथ पट्टचक्रम् ॥ १॥२॥ ३ ॥ इति पट्टचक्रम् । अथ विरंचिचक्रम् ॥ जन्म संपत् विपत् प्रत्यरि मैत्र अतिमैत्र क्षेम साधक वधः कृ मू आ म उ 64 चे स्वा (D 8 X X उ अथ विरंचिचक्रम् ॥ अथातः संप्रवक्ष्यामि सद्यः प्रत्ययका- रकम् ॥ विरंचिनाम विख्यातं यत्सुरैरपि दुर्लभम् ॥ १॥ कृत्तिका चोत्तराफाल्गुन्युत्तरापाढपूर्वकम् ॥ पंक्तियुक्त्या लिखे ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२१७) दानि क्रमेण नवकत्रये ॥ २॥ धोपि कर्णगस्तत्र कर्तव्यो नवकत्रये ॥ ऋरसौम्यग्रहैर्विद्धं ज्ञेयं तस्य शुभाशुभम् ॥ ३ ॥ जन्म संपद्विपत्क्षेमप्रत्यरिः साधको वधः॥ मैत्रातिमैत्रगास्तारा नवभेदा भवन्ति च ॥ ४ ॥ अथ विचिचक्रम् । अथात इति । कृत्तिकादिन्यासे चक्रलिखनक्रमो दर्शितः । क्रमोक्रमलिखनं चापि निरस्तम् । तत्र जन्मनक्षत्रात् नवकत्रयं लिखित्वा ग्रहं दत्त्वा विलोकयेत् । निर्वधफलं वेधफलम् ॥ १॥२॥३॥४॥ जन्मत्रयस्य वेधेन मृत्युः क्रूरग्रहेण च ॥ जयं लाभं शुभैस्तत्र मिर्मिश्रफलं विदुः ।। ५ ।। जन्मत्रये स्थितः सौरिः क्षेमभे राहुभूमिजो ॥ मित्रातिमित्रगे सूर्ये जायते वधवन्धनम् ॥६॥ जन्मत्रये यदा जीवः क्षेमभे बुधभार्गवो । मित्रातिमित्रगे चंद्रे जर्य लाभं सुखानि च ॥७॥ त्रिपञ्चसप्ततारासु रोगोत्पत्तिर्यदा तदा ॥ चिररोगो मृतिस्तासु क्रूरविद्धासु जायते ॥ ८ ॥इति विरश्चिचक्रम् ॥ जन्मत्रयस्येति । जन्मत्रयर्से जन्मभं दशमभमेकोनविंशभम् एतज्जन्मत्रयं पापेन यदि विद्धं भवति तदा मृत्युवत्कष्टम् । सौम्यवेधेन शुभम् । पापशुभैविद्धं मिनं फलम् । मोरक्रमालखनेन जन्मत्रयं पृथक पंक्तिवेधमपि पृथग्भवति तेन हेतुना कृत्तिकादि- . लिखनक्रमेण जन्मनक्षत्रक्रमेणैतच्चकं यदि लिख्यते तदा जन्मसंपद्विपक्षेमादि त्रित्रि- तारकं पापशुभाभ्यां जन्मादित्रयं त्रयं विद्धं भवति तत्फलं भवति ॥ ५ ॥ अमुम) फविरेव फलपति ।जन्मत्रये स्थितः सौरिरिति । यस्य कृत्तिकानक्षत्रं जन्मभं तत्र कृत्ति- फास्थशनी जन्मत्रये वेधः । उत्तराफाल्गुन्यां स्थिते जन्मद्ये वेधः । उत्तरापाढास्थि- तेन किमुपरिस्थितेन शनौ उत्तराषाढायामेव वेधः । विरिचिचक्रे सम्मुखः एव वेधः । अत्र यदि संमुखवेधो न स्यात् तदा सर्वतोभद्रचक्रवेधमेव · दर्शयत्कविः । तेन किम । उपरिस्थितेन अधोद्वयं विद्धं भवति ॥ ६॥ तथा च पुनः फलयति । जन्मत्रये यदा जीव इति । मुगमम् ॥ ७॥ यस्य पुनरुत्तरापाढानक्षत्रं जन्मनक्षत्रं तस्मान्मासे चके. स्मन् जन्मत्रयं विद्धं विद्यते । यस्य चित्रानक्षत्रं जन्मभं तस्य जन्मभत्रये गुरुः स्थित एवं विद्यते वेधेन सर्वत्रोहयेत् ॥ ८॥ इति जयलक्ष्म्यां विरचिचक्रम् ।

·m १० -२२ २३ -२४ (२१८) नरपतिजयचर्या- ॥ भास्वच्चक्रम् ॥ अथ भास्वच्चकम्॥ रेखात्रयं त्रिशूला- भं तिर्यग्रेखासम- न्वितम् ॥ एकेका कोणगा तत्र मध्या- धो भानुभादितः॥ ॥ १ ॥लिखेत्स. व्यक्रमेणैव चके भास्वति तारकाः॥ अधस्त्रये भवेन्मृ- त्युश्चतुर्भिः कोणगैः शुभम् ॥ द्वादशा मध्यमाः प्रोक्ता ऊर्ध्वगा भस्मकारकाः ॥ २॥ इति भास्वच्चक्रम् ॥ भास्वच्चक्रम् रेखात्रयमिति ॥ १॥२॥ इति भास्वच्चक्रम् । अथ श्येनचक्रम् ॥ अथ श्येनचक्रम् ॥ श्येनचक्रं समालिख्य पक्षिरूपं सुशोभनम् ॥ चंच्वग्रे भानुभं कृत्वा अष्टाविंशति विन्यसेत् ॥१॥शक्षक चंचुकोटिस्थं शीर्षे ग्रीवे त्रिकं त्रिकम् ॥ पादपृष्ठे चतुष्कं च उदरे नव भानि च ॥२॥ नामऋक्षं स्थितं यस्य चंचग्रे वधवन्धनम् ॥ लाभो हृच्छीर्पग्रीवासु विरुद्धं पादपृष्ठयोः॥३॥ इति श्येनचक्रम् ॥ अथ श्येनचक्रम् । श्येनचक्रमिति ॥ १॥२॥३॥ इति श्येनचक्रम् । २८ ·(२१९) जयलक्ष्मीटीकासमेता। ॥ सम्वत्सरचक्रम् ॥ राक्षस सौम्यकृत क्षयकृत क्रोधी खर आनन्द शुभकृत विकृत प्रमाथी क्रोधन प्रमाया प्लवंग विरोधी नन्दन विक्रम मभव ईश्वरवधा. १ विभा शक विजय विश्वावसु पिटल वृप रताक्षी परिधावी गवरी सबंधारी सम्वत्सरचक्रम्. धाता १० प्रमोद चित्रमानु ta पराभव 2 ४ सर्वजित युवा प्र.प सुभानु HEIR मन्मथ bhe रुधिरोद्गारी विधिकृत विकारी सिद्धार्थ Jalp InIREE VE या अथ संवत्सरचक्रम् ॥ चक्रं सांवत्सरं वक्ष्ये यदुक्तं कोशलागमे । येन विज्ञायते सम्यग्वर्षेवर्षे शुभाशुभम् ॥१॥ द्वादशारं लिखेच्चक्र तत्र मेषादिराशयः॥ संस्थाप्याः क्रमयोगेन मीनांताः सव्यमा- गंगाः ॥२॥ तत्र चक्रे समालेख्यं मेपादिराशिमार्गतः ॥ प्रभवा- द्यब्दमेकैकं पष्टिः पंचप्रवर्तनः ३ ॥ एवं राशौ स्थितं यत्र वत्सरं वर्तमानजम् ॥ तद्राशिस्थं फलं वीक्ष्य यत्किंचिद्वार्षिक मतम् ॥ ४॥ चैत्रे या प्रतिपच्छुल्ला तस्याः काले प्रवेशजे ॥ एतद्विलोकयेच्चक्रं कालज्ञानविनिश्चितम् ॥ ५ ॥ तत्र सर्वान् ·(२२०) नरपतिजयचर्या- ग्रहान्न्यस्य राशौ ये यत्र संस्थिताः ॥ वपराशेविचिंत्यास्ते रेखा- स्थानगता ग्रहाः ॥ ६ ॥ वर्षोपचयगाः क्रूराः सौम्याश्छिद्रात्यव- र्जिताः ॥ ग्रहा रेखाप्रदा क्षेया मितमध्यग्रहे स्थिताः॥ ७ ॥ स्वः द्विघ्नं फलं दत्ते स्वोच्चे त्रिनं तथैव च ॥फलार्धं शत्रुगेहस्थो नीचस्थो निष्फलो ग्रहः ॥८॥ एवं रेखाप्रमाणेन वर्षविंशोपका मताः ॥ज्ञातव्या दैशिकेंद्रेण वर्षमध्ये प्रयत्नतः॥९॥ एवं वर्ष. फलं प्रोक्तं चैत्रमासाद्यवासरात् ॥ आपाढे कार्तिकेप्येवं जलं धान्यं विचिंतयेत् ॥ १० ॥ तत्र देशे पुरे ग्रामे फलं भिन्नं प्रह- श्यते ॥ तस्मात्तत्कारणं वच्मि येन जानाति साधकः ॥ ११ ॥ देशादिराशिनाथस्य यो रेखादायको ग्रहः ॥ मित्रोदासीनशत्रुत्वे फलं भिन्नं करोति सः ॥ १२ ॥ मित्रं द्विघ्नं फलं दत्ते समः सौम्यं करोति सः॥ शत्रुः सर्वहरो ज्ञेयः सर्वदा कालचिंतकैः ॥ १३ ॥ एवं विचार्य कर्तव्या कालविंशोपका बुधैः ॥ यथा जलं यथा धान्यं स्वस्वकाले विचिंतयेत् ॥ १४ ॥ इति संवत्सरचक्रम् ॥ अथ संवत्सरचक्रम् । चक्रमिति ॥ १॥२॥३॥ ४ ॥५॥६॥ ७ ॥८॥ ॥९॥१०॥ ११ ॥ १२ ॥ १३ ॥ १४ ॥ इति संवत्सरचक्रम् । ॥ स्थानवलचक्रम् ॥ अथ स्थानवलचक्रम् ॥ स्थानचक्र प्रवक्ष्यामि यदुक्तं लंपटागमे ॥ येन विज्ञायते सम्यक् स्थानेस्थाने शुभा- शुभम् ॥ १ ॥ स्थानपीडाप्रभावण राज्ञः पीडा प्रजायते ॥ तस्मादपी. डिते स्थाने स्थातव्यं सर्वदा नृपैः ॥२॥स्थाननामोद्भवं राशिं कृत्वा- दौ द्वादशारके ॥ राशिमंडल न्यस्य वाममार्गेण संस्थितम् ॥ ३॥ नव तत्र ग्रहाः स्थाप्या मासचंद्रश्च राशिगः ॥ तेषां विलोकनं वीक्ष्य स्थानराशिगतं १२ १० ७ ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२२१) तथा ॥ ४ ॥ तृतीयकादशे पादं द्विपादे व्योमबंधुगे ॥ त्रिकोणे व्यंघ्रि मूर्त्यस्ते पूर्ण पश्यंति खेचराः॥ ५॥ शन्यर्कराहुकेत्वाराः पंच ऋरग्रहा मताः॥शेष चतुष्टयं सौम्यं मासेंदुश्चापि पंचमः६॥ एवं पंच ग्रहाःकराः पंच सौम्यास्तथैव चातेषां शुभाशुभां दृष्टिं कृत्वा स्थानवलं वदेत् ॥ ७॥ एकैकग्रहजा दृष्टिः पूर्णपादचतु- टयम् ॥ पंचमे नवमे तेषां पादोना विशतिर्भवेत् ॥८॥ तत्र विंशोपका ज्ञेयाः सौम्यक्रूरग्रहोद्भवाः ॥ एवं प्रसाधयेदृष्टिं युग्म- खेटैः शुभाशुभम् ॥ ९॥ वही स्तोकोनिता शेपा जायते दृक्- शुभाशुभाः। ते च विंशोपकास्तस्य स्थानस्य बलनिर्णये॥१०॥ एवं देशे पुरे ग्रामे वलं यत्र शुभाधिकम् ॥ तत्र स्थाने स्थिती राजा दुष्टारिष्टै पीडयते ॥ ११ ।। स्थानबलप्रभावेण स्ववलस्य बलोदयः॥शत्रुसैन्यं क्षयं याति यावत्स्थाने शुभे स्थितेः ।। १२ ।। इति स्थानवलचक्रम् ॥ अय स्थानबलयकम् । स्थानचक्रमिति ॥ १ ॥२॥ ३ ॥४॥५॥६॥७॥ ॥८॥९॥१०॥ ११ ॥ १२ ॥ इति स्थानबलचक्रम् । ॥ चंद्रशृंगोन्नतिचक्रम् ॥ अथ चंद्रश्रृंगोन्नति- चकम् ॥ मीनमेपो- दये चंद्रः सततं द- क्षिणोन्नतः ॥ उदगु- द नतशेष स्यात. सम- स्तु वृषकुंभयोः॥१॥ विरं स्थासमे चंद्रे दभिक्षं दक्षिणोन्नते॥ ईतिरोगभयं शूले सुभिक्षं चोत्तरोन्नते ।। २॥ नारदीयसंहिता- याम ॥ याम्यश्चंगोन्नतश्चंद्रः शुभदो मीनमेषयोः ॥ सौम्य,गो- न्मतः श्रेष्ठो नृयुग्मकरयोस्सदा ॥३॥ समोक्षघटयोः कर्किचा- १ विग्रहः स्यात इति पाठः । मिक AR उ ध प

·(२२२)
नरपतिजयचर्या-
पयोः शरसंनिभः ॥ चापवत् कीटहर्योस्तु शूलवत् तौलिक-
न्ययोः ॥ ४॥ विपरीतोदितश्चेदुर्दुर्भिक्षकलहप्रदः ॥ यथोक्तो-
भ्युदितश्चंद्रः प्रतिमासं सुभिक्षकृत् ॥ ५ ॥ आपाढवयमूलेंद्र-
धिष्ण्यानां याम्यगः शशी ॥ अग्निप्रदग्धोपचरवनसर्पविनाश-
कृत् ॥ ६ ॥ विशाखांमैत्रयोर्याम्यपार्श्वगः पापकृच्छशी ॥
मध्यमः पितृदैवत्यो द्विदेवतं शुभोत्तरे ॥७॥ अप्राप्य पौष्ण-
भान्भुक्तपट्टक्षाणि शशी शुभः ॥ मध्यगो द्वादशााया-
मतीत्य नववासरान् ॥ ८ ॥ यमेंद्रोहीशतोयेशमरुतश्चार्य-
तारकाः ॥ ध्रुवादितिद्विदेवत्यमध्यमाश्च पराः समाः ॥ ९ ॥
याम्य,गोन्नतः श्रेष्ठः सौम्य,गोन्नतः शुभः ॥ शुक्ले पिपीलि-
काकारे हानिर्वृद्धिर्यथार्थकृत् ॥ १० ॥ सुभिक्षकृद्विशालेंदुरवि-
शालोर्थनाशनः ॥ अधोमुखः शस्त्रभयं कलहो दंडसन्निभे॥११॥
कुजायेनिहते शृंगे मंडले वा यथाक्रमात् ॥ आयाघवृष्टिनृपति-
जनानां नाशकृच्छशी ॥ १२ ॥ इति श्रृंगोन्नतिचक्रम् ॥
अथ चंद्रशेंगोन्नतिः । मीनेति ॥ १॥२॥ ३ ॥४॥५॥ ६ ॥ ७ ॥८॥
१९॥ १० ॥ ११॥ १२ ॥
एतानि सर्वचक्राणि ज्ञात्वा युद्धं समाचरेत्॥जयेदिह न संदेहः
शक्रतुल्येपि वैरिणि ॥ १॥ इति चक्राध्याये चतुरशीतिचक्रा-
णि समातानि ॥ पंचावस्थास्वरूपं स्वरबलविमलं देहतत्त्वं
प्रधानं राशौ मे वेधहृद्यं ग्रहवशफलदं स्थायियायिप्रधानम् ॥
वर्गाद्याथैश्च वर्णैवलविधिसहितं मातृकाभेदरम्यं भूपादीनां
जयाथै नरपतिरकरोचक्रबंधप्रबंधम् ॥ २॥
इति श्रीनरपतिजयचर्यायां यामलीयस्वरोदये चक्र-
बंधाख्यस्तृतीयोऽध्यायः ॥३॥
एतानीति ॥ १॥ पंचावस्थास्वरूपमिति ॥२॥
इति नरपतिजयचर्यास्वरोदयटीकायां तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२२३) चतुष्कोणं चतुरिं वीरभूमिं लिखेद्बुधः ॥. वायव्याग्नेयकोणे तु रेखाया द्विदलान्वितम् ॥ १॥ बहुना वीक्ष्यमाणेन नात्र तेषां प्रयोजनम् ॥ कृत्तिकादि लिखेद्भानि सप्तसप्तक्रमेण च ॥२॥ चतुर्दिकमध्यनक्षत्रं द्वारं तत्र नियोजयेत्॥कोणे त्रयं त्रयं विद्या- देया ऋक्षगता ग्रहाः ॥३॥ विचित्य केतवः पञ्च यत्र यत्र व्यव- स्थिताः॥ पूर्वहारि शिवो याम्ये हस्तः पश्चाच वारुणम् ॥ ४ ॥ उत्तरवाहिर्बुध्न्यो मध्यस्तंभचतुष्टयम्॥पूर्वादिदलमध्यस्थे मेषा- द्राशीन्न्यसेत्क्रमात् ॥५॥वर्गाष्टके क्रमादेयं नंदाद्यास्तिथयस्तथा।. सिंहादिषट्कके क्षेत्रे भानोः कुंभादिपविधौ ॥६॥ सूर्याचंद्रम- सोर्मध्ये कालसूत्रमुदाहृतम् ॥ आग्नेयाद्वातपर्यंत परिघाख्यं सदा. भवेत् ।।७।। शनिसूर्यदिने मध्ये कालः पूर्वदिशि स्थितः ॥ शुक्रंदु- वाह्यतो याम्ये मध्ये जीवारपश्चिमे ॥ ८ ॥बुधे वाह्योत्तरे कालः कालभेद उदाहृतः ॥ यामाई सूर्यदिवसे पूर्वे पश्चात्तु वायुगः ॥९॥ ततो दक्षिणमायाति ऐशान्यात्पश्चिमे ततः ॥आग्नेय्या- मुत्तरे भागे ततो नैर्ऋत्यगो रवः ॥ १० ॥ चन्द्रे वाते कुजे याम्ये बुधे रौद्रे गुरौ परे ॥ दहने भार्गवे देयं शनिवारे तथोत्तरे ॥११॥ स्वान्हि यामार्द्धया भुक्त्या स्वस्थानाद्रविवनमः॥ काल- केतुश्च कालाग्निर्धर्मकेतुः शिखी तथा ॥ १२ ॥ विनाशकश्च पञ्चैते विषमा ब्रह्मणः सुताः ॥ तिथिभे नवमे चैव तृतीये कृत्तिभे तथा ॥ त्रयोविंशतिभे चैव सूर्यभारक्रमशः स्थितः॥१३॥ इति वीरभूमिः ॥ एतावत्पर्यंत सर्वतोभद्रादीनि चक्राणि लिखित्वा भूबलानि लिख्यन्ते । भूबलप्रक- रणे । अथ वीरभूमिः। चतुष्कोणमिति ॥ १॥ २॥ ३ ॥४॥५॥६॥७॥८॥ ॥९॥ १० ॥ ११ ॥ १२ ॥ १३ ॥ इति वीरभूमिः॥ ॥ व्योमरासहता नाडयो रामाष्टिविहृता तिथिः ॥ तिथि- स्तात्कालिकी ज्ञेया वर्तमानतिथिक्रमात् ॥ १ ॥ उदिते ·२२४) नरपतिजयचया- स्वल्पलाभः स्याद्रमिते बहुलाभकृत् ॥ भ्रामिते जयमा- प्नोति संध्याहानिरस्तेक्षयः ॥ २ ॥ तात्कालिकी तिथिर्यत्र तत्रोदयति योगिनी ॥ सा सदा शुभदा वामे यात्राछूते रणांगणे ॥३॥ इंद्रा १ ग्नि २ रंतको ३ रक्षोऽम्५मरुद्धनद७शूलिनी ॥ ८ दिक्षु भ्रमति तत्काले गिरिजास्वाष्टसु तिथौ ॥ ४ ॥ रविः कुजो गुरुश्चांद्रिः शुक्रसौरीदुराहवः ॥ पूर्वाद्याः प्रहरार्धेन तुर्येतुर्ये दिशि भ्रमः ॥ ५ ॥ शुक्रवारक्रमादह्नि रात्रौ व्यत्ययतो भ्रमः ॥ कृष्णपक्षे गतिर्वामा जयदः पृष्ठदक्षिणे॥६॥ यस्यैवं राहुमाप्नोति जयं विषमसंगरे. ॥ नैवात्र बलवान्कालो भूवलोनात्र योगिनी ॥७॥ एतस्य बलमाश्रित्य दुर्गभंगस्य वांछया ॥ प्रस्थितःक्षण- मात्रेण दुर्गं गृह्णाति दुर्जयम् ॥ दुर्गस्था दुर्जया ये च न ते स्युः सम्मुखास्तदा ॥ ८॥ कालःतिथिभिर्धातो यत्र योधस्य वर्तते ॥ प्रवेश कारयेत्तत्र दिशि यस्यां शुभग्रहाः ॥९॥ दक्षपृष्ठगताः पापा क्षतदा न भवंति हि॥सम्मुखा वामभागस्था भवंतिक्षत- दायकाः ॥१०॥ क्रूरास्तु दक्षिणे यस्य शोभना वामभागगाः॥ तदा शूरो भवेद्योधो विपरीते तु भंगदाः ॥११॥ स्वमित्रसमश- त्रूणां गृहे पापास्तु घातदाः॥ अर्ध २ पादोन ३ संपूर्ण ४ द्विगुणं ८ त्रिन्न १२ वक्रिभे ॥ १२ ॥ द्वितीयश्चलक्षेत्रम् । अथ वीरभूम्यंगी तात्कालिकी तिथिः । व्योमति ॥ १ ॥ २ ॥ ॥३॥४॥५॥६॥ ७ ॥ ८ ॥९॥ १०॥ १२॥ १२॥ चैत्रादयस्त्रिगुणिता मासास्तत्तिथिसंयुताः॥नवभक्ताःक्रमाज्ज्ञेया शेषा यात्रा नवैव तु॥१३॥निष्फला? राक्षसी२ चैव साधारणी च हारिणी ॥ तारणी ५ कालयुक्ता ६ च महाबलवती ७तथा ॥१४॥ ऐंद्री ८ ऐरावती ९ चेति क्रमात्तत्फलमुच्यते ॥निष्फला कार्यहरिणी राक्षसी व्याधिदायिनी॥ साधारणी सत्फलदा हारिणी मृत्युदायिनी ॥ १५ ॥ तारण्यां सफलं कार्य कालयुक्ता च ·आ पू श्रावण फाल्गुन माग भाद्र। उ माघ का प जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२२५). कालदा ॥ महावलायां लभते राज्यमंत्री च हानिदा ॥ ऐरावती च सफला गतस्य सफला क्रिया ॥ १६ ॥इति यात्रा ॥ अथ यात्रा | चैत्रादय इति ॥ १३ ॥ १४ ॥१५॥ १६॥ इति यात्राफलानि । .॥ओभूमी ॥ अथातः संप्रवक्ष्यामि भूवलानि समा- सतः॥ चतुर्विधेपि संग्रामे येन स्याद्वि- ६ चैत्र आषाढ जयी नृपः ॥१॥ चैत्राद्या ईशवाय- व्ये रक्षोनीद्रधनाधिपवारुण्यां दक्षिणे कार्तिक रुद्रवायुरक्षस्तथानिले॥२॥उड्रीभूमि- रियं ख्याता प्रोक्ता या ब्रह्मयामले ॥ चैशाख आश्विन ज्येष्ठ पोग चतुर्विधेपि संग्रामे जयदा पृष्ठदाक्षणे ॥ ३ ॥ इति ओड्रीभूमिः ॥१॥ अथ भूवलानि लिख्यते । अथात इति । इयमोडी भूमिरोड्देशे बलवती अन्यदेशे निर्बला वाच्या ॥ अत्र देशे अन्याया अलाभे ग्रामा । अथवा अनया सह सगरो भवति तदा न त्याज्या । सुगमा इयम् ॥ १॥२॥ ३ ॥ इति ओड़ी भूमिः। जालंधरी २ वायुरुद्राग्निनैर्ऋत्ये याम्यतोयोत्तरा- आध्वजे ॥ पूर्वदिशि ॥ अग्निरुद्रानिले वैशाख ज्येष्ठ रक्षेचैत्रादौ भ्रमणं भवेत् ॥ १ ॥ पोप मार्ग. एवं मासोदयो यत्र तत्रस्था पृष्ठद्- आश्विन दाक्षिणे॥ इयं जालंधरी भमिः संग्रामे जयदा भवेत् ॥ २॥ इति जालं- मैौधरी भूमिः ॥२॥ अथ जालंधरीभूमिः।वायुरुद्रामीति इयमपि चैत्रादौ मासभूमिः ॥ १ ॥ जालंधरी जालंधरदेशे एकैव प्रबला जयदा । अन्यदेशे मिलिता अन्यया सह जयदा । चक्रे द्रष्टव्यम् ॥ २॥ इति जालंधरी भूमिः । पू कार्तिक श्रावण उ भाद्र आपाद फाल्गुन माघ वा ·N पू उदा२८ (२२६) नरपतिजयचर्या- पूर्णा भूमिः ३ पूर्णाख्यां कथयिष्यामि पूर्णपीठाद्विनिर्ग- ४१.६ ताम् ॥ द्वंद्वयुद्धथवा दुर्गे यामार्धं भुक्तिरत्र च ॥ १॥ पूर्वोत्तरे यमे शके तोयांतकोत्तरे २२१२४द। जले ॥ यथा दिने तथा रात्री पृष्ठदक्षि- २०१३२ णगो जयेत् ॥२॥ इति पूर्णा भूमिः ॥३॥ पूर्णारूपामिति ॥ १॥ पूर्वोत्तरे इति । पूउपदपूउपददिवारात्री च । अर्द्धमहर एष भ्रमति प्रथमं पूर्वत एव तिष्ठति तदनंतरं वामावर्तन उत्तरपश्चिमदक्षिणेपु पुनः प्राक उत्तरादिक्रमेण भ्रमति । एवं रात्री एतावता यदिने यत्महरप्रमाणं तदर्ध प्राचि द्वितीय- मुत्तरे एवं तृतीययामाई पश्चिमे चतुर्थदक्षिणे पंचमपुनःप्राचिपष्ठमुत्तरे सप्तमं पश्चिमेअष्टम दक्षिणे । एवं दिना प्रहरैः पूर्णाख्या नाम भ्रमति ।अत एवं सामान्याई प्रहरप्रमाणाई प्रथमं प्राचिद्वितीयमुत्तरदिशि अष्ट कृत्वा रात्रौ भ्रमति । पूर्णाख्या नाम पूर्णपीठादि- निर्गता अस्माकंमतम् । अर्द्धमहरमेव पृाख्या ॥२॥ इति पूर्णाख्या भूमिः। कामाख्या इंद्रे यमे जले सौम्ये मेपादिभ्रमणं आश्रयम् ॥ रविसंक्रांतितो मासा ज्ञा- मे, सि.ध. तव्या यत्र संस्थिताः ॥ १॥ त- क. मी. स्थानाद्रमणं सव्यं चतुर्नाडीदि- वृक.म. दगष्टके ॥ पृष्टदक्षिणगा युद्धे कामा- मि. तु. कुं. ख्यारक्षयंकरी ॥ २ ॥ इति का- ने माख्या भूमिः ॥४॥ इंद्रे इति ॥१॥ तत्स्यानादितिमेपादिचतुर्दिा पूर्वदक्षिणपश्चिमोत्तरदिक्षु स्थितेपुभव- तिमेपः पूर्व वृपा दक्षिणे मिथुनं पश्चिमे कर्कट उत्तरे । अजवृपमिथुनकुलीराः पंचमनवमः सहेंद्राद्या इति यद्दिनेषु एपुराशिपु संक्रमातदिनाचतुर्घटीप्रमाणेन वामावर्तः।तव्यतिरिक्तो भ्रमति कामाख्या नाम भूमिः।तत्र मेपे रविःप्रथमश्चतुर्नाडीपर्यंत प्राच्यां तिष्ठति तत ऐशा- भ्यां चतुर्नाडीभिः एवम् उत्तरे वायव्ये पश्चिमेत्यादिक्रमेणाष्टदिक्षु दिवारानी परिभ्रमति । ८ उ . २८ ·गू ई धे. भा. पा. १२ ज्ये, भा. मा.२४ जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२२७) तथा कर्क रविर्यदा तदिनाच्चतुर्नाडीभिरुत्तरे ततो वायव्ये ततः पश्चिमे नैर्ऋत्ये दक्षिणे इत्यादि क्रमेण स्वदिशः सकाशात् सव्यं भ्रमणं कामाख्या भवति । इयं कामाख्या पृष्ठदक्षिणगा युद्धे कामाख्या विजयपदा ॥ २ ॥ इति कामाख्या भूमिः । कोलापुरी ५ शकोत्तरेजले याम्ये चैत्रादौ भ्रमण- मात्रयम् ॥ मासोदयगता यत्र तस्मा- च घटिका ऋमात् ॥१॥ तत्राप्टे- मा. फा. नाडिकाभुक्तिरुदयश्च पुनः पुनः ॥ उ पोप इयं कोलापुरी भूमिः पृष्ठदक्षिणगा शुभा ॥ २ ॥ इति कोलापुरी ने भूमिः ॥५॥ शकोत्तरेति । प्रागुत्तरपश्चिमयाम्यदिक्षु चैत्रादिमासानां भ्रमणत्रयेण त्रित्रिमासा- चतुर्दिक्षु पतंति तत्र चैत्रः माग्दिशि वैशाख उत्तरे ज्येष्ठः पश्चिमे आपाढो दक्षिणे श्रावणः पुनः पूर्व भाद्र उत्तर इत्यादिक्रमेण चैत्रादिमासानां भ्रमणं भवति । तत्र यस्यां दिशि यस्य मासस्योदयस्तस्मात्स्थानात् घटिकाक्रमेण उदयः ॥ १॥ कतिघटिका- स्तानाह । तराष्टनाडिकेति । तत्र चैत्रेमासि चैत्रमासस्य माचि उदयः भूवलं तु तन्मासि अष्टघटीभिः प्राच्या तदनन्तरं पुनरष्टघटीनामुपरि चैत्रमासस्य उत्तरे उदयः तदुपरि पश्चिमे उदयः तदुपरि दक्षिणे तदुपरि पुनः माचि एवं पुनः पुनः तस्याही उदया भवन्ति दिनेदिने मासं प्रति अष्टघटीभिरित्युपलक्षणं प्रहरप्रमाणेन भ्रमः । इयं कोलापुरे ख्याता ॥ २ ॥ इति कोलापुरी भूमिः। एकवीरा ६ रुद्रे जलाग्नि सौम्ये च नैत्येंद्रा- पू निले यमे ॥ ईशेषु पावके सौम्ये मार्ग | मा. चैत्रादिभ्रमणं भवेत् ॥ १ ॥ एक- वीरा महाभूमिः प्रोक्ताया चादिया- मिले ॥ पृष्ठदक्षिणगा युद्धे जयदा आधि. वैशा. नात्र संशयः ॥२॥ इति एकवीरा पौष ने भूमिः ॥६॥ रुदै जलाग्निरिति । रुद्र इति ईशानकोणादारभ्य चतुश्चतुर्विदिग्दिग्भ्यश्चैत्रादिमास- रेकवीराया भूमेभ्रमणं भवति । तत्र प्रथमः ईशान्यां विदिशि एकवीरा तिष्ठति । तत १ तत्र दिनाडिकाभुक्तिरिति-तथा च-उदपानाडिकाभुक्तिरित्यपि पाठः । ई चे ज्ये. आ भा. डा. का द उ आ. प ·पू चे. श्रा. मा. (२२८) नरपतिजयचर्या- ईशानादिशि पश्चिमायां वैशाखे तिष्ठति। ततो विदिशि आनेये ज्येष्ठे मासि तिष्ठति । ततो दिल्युत्तरस्पामापाढं तिष्ठति । एवं विदिशि स्थित्वा दिशि गच्छति । एवं क्रमेण चैत्रादिद्वादशमासैरेकवीरा भूमिः ॥ १ ॥ २ ॥ इत्येकवीरा भूमिः । सिलिंध्रा ७ चैत्रादि पूर्वतो वामं भ्रमन् काष्ठा- चतुष्टये ॥ सिलिंघाख्या महाभूमि- जयदा पृष्ठदक्षिणे ॥ १॥ वुधश्च चे. मंगलः सौरिर्विधुगुरुरिति क्रमात्॥ सर्वे ग्रहा एवमेव रविशुक्रौ च पश्चिमे आश्वि. ॥२॥इति यामले सिलिंध्रा भूमिः७॥ चैत्रादीति । शिलींध्रा नाम भूमिःचत्रे मासि पूर्व तिष्ठति मासम् । ततो वामभ्रमेण वैशाखे मासि उत्तरे तिष्ठति । ज्येष्ठे पश्चिमे आपाहे दक्षिणे धावणे पुनः पूर्व एवं क्रमेण चैत्रादिभ्रमणं सिलौंधाया भवति प्रहरस्थित्यामासभ्रमात्॥१॥२॥ इति सिलीधा भूमिः। महामारी ८ क्षेत्रपाली ९ उभा. पी. आपा. का. फा. ज्ये. मा. प पू पू वृ३०॥ मी ५ चे. श्रा. मार्ग.५ मे २॥ ७॥ चे. भा. ২৩it उ पोप भा. का.फा.. २ ६ th म hr ज्ये, आ. १० मा३ ७प ध १२॥ सिं. २२॥ तु. १७॥ क२० १५ घा प चक्रे द्वादशपत्राख्ये मेषा- द्या वाममार्गतः । यत्र- स्थोर्कस्ततः संव्ये भुक्तिः सार्द्धघटीद्वयम् ॥ १ ॥ महामारी समाख्याता भूबलानां बलोत्कटा ॥ समरे जयदा प्रोक्ता पृष्ठद- क्षिणसंस्थिता ॥ इति महामारी भूमिः॥८॥ चक्रे द्वादशपत्राख्ये इति ॥ १॥ २ ॥ इति महामारी भूमिः ।

·जयलक्ष्मीटींकासमेता। (२२९) विलोमाः पूर्वतो मासाश्चैत्राद्या दिक्चतुष्टये॥प्रहराः सव्यमार्गेण मासस्थानाद्धिगण्यते ॥ १ ॥ चातुरंगे को कोटे जयदा पृष्टद- क्षिणे ॥ क्षेत्रपाली महाभूमि वलानां वलोत्तमा ॥ २॥ यहला- इलयुक्तानि भूपलान्यपराणि हि ॥ एतहलेन रहिता वृथा चतुर- शीतयः ॥३॥ इति क्षेत्रपाली भूमिः ॥ ९ ॥ विलोमा इति।पूर्वादेशमारभ्य विलोमेन वामावर्तन पूर्वोत्तरपश्चिमदक्षिणपूर्वोत्तरादिच- तुष्टये क्षेत्रपाल्या भूमर्धमणत्रयं भवतिमासं तत्रैव तिष्ठात पुनदक्षिणक्रमेण मासस्थाना- स्प्रहरक्रमेण दिशि दिशि यातिाउदयात्महरं यावत् मासस्थाने तिष्ठति प्रहरादुपरि प्रहरं यावदक्षिणस्यां तिष्ठतिातत प्रहरं पश्चिमायां तताप्रहरत्रयोपरि संध्यांतमुत्तरस्यां तिष्ठति। एवं सव्यमार्गेण क्षेत्रपालीभ्रमतिाशासामर्थ्यमाहाचातुरंगेति शायहलादितिासिलीं- धाक्षत्रपालीतुल्या।परंतु प्रहरे यावत् सूर्योदयात क्षेत्रपाली सिलीधा एकत्रैव तिष्ठति द्विभू- मेलं प्राप्यते पुन:पंचम प्रहरे महरं यावत्क्षेत्रपाल्यासह संयोगाएतजातं क्षेत्रपालीमहर- बलाधा यथा महरण जयं ददाति तथा मासस्थानम् इदं परिच्छिन्नम् ॥ ३॥ इति क्षेत्रपाली भूमिः। वंशजा १० चै . आपावकं सौम्यनैऋत्य इन्द्रवायुयमे हरे ॥ आश्वि. मार्ग जलाग्न्युत्तरनैर्ऋत्ये पूर्व चैत्रादिमाससः घेशा. द ॥१॥ वंशजेयं महाभमिदैत्यवंशजयंकरी पौष ।। दक्षपृष्ठगता युद्धे जयदा नात्र संशयः ॥२॥ इति स्वरोदये वंशजा भूमिः ॥१०॥ पावकेति ॥१॥ वंशजेयमितिविंशजां तु पुरस्कृत्य वंशजैकवीराभूम्योर्बलं प्राप्यते । एकत्रतत्त्वैकवीरां पुरस्कृत्यातथा एकवीरा ईशानकोणे येद्भवति वंशजा तु आग्नेयको- णात् चैत्रे मासि वंशजा आग्नये एकवीरा ईशान्यां तत्रोभयोलमेकवावंशजा आग्नेये पृष्ठस्था यदि क्रियते तत्रैकवीरा दक्षिणे पतति एकवीरा चेत्कृष्ट क्रियते वंशजा वामे पततिाअथ वैशाखे एकवीरा पश्चिमे वंशजा उत्तरे तयाप्येकवीरायां पृष्ठस्थायां वंशजा वामें एव पततिाएवं वंशजायां पृष्ठस्थायामेकवीरा दक्षिणे पततिाअतो वंशजाया एव पुरस्कारेण विभूमिवलं प्राप्यते एवमूहनीयमावंशजायाश्चकमेकवीरायामेव आग्नेयतो जानीयात् ॥ ॥३॥ इति वंशजा भूमिः। पू आ.फा भा. ज्येष्ठ माघ श्रा. का. प ·आ ई आ. फा. का. वा पोप प (२३०) नरपतिजयचर्या- रुद्रभू.११ दानवानां वधार्थाय रुद्रो रुद्रेण चिंतितः ।। पू तं रुद्रं च प्रवक्ष्यामि जयाय विजयार्थिना- आपा. चे. मार्ग भा. नाम् ॥१॥ दशदोर्दडपञ्चास्यं त्रिनेत्रं च ज्ये.पो. जटाधरम् ॥ महाप्रेतासनारूढं त्रिशूलायु- धधारिणम् ॥२॥ ऐन्द्र वायौ यो रुद्रे वैशा. श्रा.मा. मो वारुणेग्नीन्दुराक्षसे॥प्राच्यन्तके जले सौम्ये चैत्रमासाद्ययं क्रमः ॥३॥ दिनं दिनार्धयामं च प्रहराध तथाग्रतः ॥ एवं भुक्तिप्रमाणेन पृष्ठदक्षिणगो जयी ॥४॥इति स्वरोदये रुद्रभूमिः ॥ ११ ॥ दानवानामिति ॥ १॥ दशदोर्दैडोतोदशदोर्दैडदशवाहुयुक्तं पंचास्यं पंचवक्रमित्या- दिलक्षणीयं रुद्रेण महादेवेन चिंतितः। ध्यानस्थितकृतः ॥२॥ स तु चैत्रमासक्रमेण ऐंद्रे प्राचि वायौवायव्यकोणे यमे दक्षिणेत्यादिश्लोकोक्तदिक्षु परिभ्रमःस्थितःजयार्थिनां जय दातुं तत्र मासिमासि एवं क्रमेण॥३॥तदग्रतामासोदयस्थानादिनान्ते द्वितीयादेशि रात्री याति पुनर्दिनार्ध तत्रैव तिष्ठति अपरार्धे द्वितीयदिशि यातिाततःपूर्वरात्रे तृतीयदिशं अर्ध- राबोपरि चतुर्थादेशं दिनं दिनार्धं व्याख्यातम्यामं चेति स एव रुद्रो मासोदयस्थाना- प्रहरं तत्रैव स्थित्वा द्वितीयमहरे द्वितीयदिशं याति तृतीयेन तृतीयां दिशं चतुर्थप्रहरेण चतुर्थदिशमित्यादिक्रमेण अष्टी दिशो भुंक्त । प्रहरामिति । मासोदयस्थाने प्रहराधे स्थित्वा द्वितीयमहराधे द्वितीयदिशं याति तृतीयमहराधे तृतीयां दिशमित्यादिक्रमेण पोडशभिरर्धप्रहरैमासस्थानाचतुश्चतुःकृत्वा दिशिदिशि परिभ्रमतिाएतावता दिनं दिना- धमित्यादिस्थितिक्रमेण यथोत्तरचलः कालेन भवति । यथा दिनार्धन फलं ददाति । तथा सकलदिनेन । यथा दिनार्धापरि तां त्यक्त्वा अन्यां दिशं गतः एवं दिनार्धात्मह- राख्यो बलवान् प्रहराख्यादर्धप्रहराख्यो रुद्रो बलीमासरुद्रो दिनरुद्रः अर्धदिनरुद्रः यामरुद्रोधयाम रुद्रपंचानामधिकफलं ग्राह्यम् । रुद्रभूमि श्रेष्ठाभूः अथान्यत्। क्षेत्रपाली भूःरुद्रभू अनयोरेकस्थानाद्यामं परिभ्रमः तृतीयमहरे वामदक्षिणभ्रमणाभ्यां पश्चिमायां स्थितेभवतः। तद्बलेन जयीभवति । क्षेत्रपाली चतुर्थप्रहरेण उत्तरस्यां दिनार्धरुद्रेण सह संगता भवति । तत्र उभयोर्बलं ग्राह्यम् । अथवा । चैत्रश्रावणमार्गमासेषु क्षेत्रपाली शिलीध्रां कोलाख्या रुद्रभूः एकत्र तिष्ठति । यत आश्विने रुद्रभूः ज्येष्ठाश्विनमासेषु क्षेत्रपाली शिलींध्रया कोलाख्यचा च सह सा माचे ज्येष्ठे च रुद्रया । किंच पूर्णा च क्षेत्रपालीव तिष्ठति प्रहरार्धेन मिलति द्वितीयान उत्तरे तृतीयेन पश्चिमे क्षेत्रपाल्याः ·२८ २ २३ -१४ २१२०१९२८१७१६२५ जयलक्ष्मीटीकासमेता। :(२३१) प्रहरण समं मिलति । क्षेत्रपाली प्रहरे दक्षिणावर्तेन भ्रमति एवं विचार्यमाणेन कामा- रख्या क्षेत्रपाली शिलींध्रा कोला रुद्रभूमिः आसां पंचानामेकत्र मिलनं भवति । मासस्थित्या प्रहरप्रहरार्धाभ्यां च । पंचानामासां च बलं प्राप्य युद्धाय तिष्ठेत् । इति रुद्रभूमिप्रसंगेन विचार्य लिखितम् ॥४॥ इति रुद्रभूमिः । कालानलीभूमिः१२ सप्तरेखांकिते चक्रे रुद्रादो मास- भादितः ॥ सव्यमार्गेण में दवा चाष्टाविंशतिसंख्यया ॥ १ ॥ मासादिनभं ज्ञात्वा तस्मात्ता- १० कालिकं च भम् ॥ रेखायामुद- -१२ याद् भुक्तिः सपादघटिकाद्वयम् ॥ -१३ ॥२॥ माससं मासनामक्ष दिने दुर्दिनभं तथा ॥ नाडिकाभ्रमणा- द्यत्र तत्र तत्कालसंज्ञकः ॥३॥ मासेंदोर्मासभानुः स्यादिनेंदोर्दिनभास्करः ॥ घटिकेंदोघंटीभानु- स्त्रिपञ्चः सदा भवेत् ॥ ४ ॥ दक्षपृष्ठे रविं कुर्यात् वाममये निशाकरम् ॥जयेदिह न सन्देह एकोपि शतमाहवे ॥५॥ शक्तिरूपः स्थितश्चन्द्रः कालरूपी दिवाकरः ॥ चन्द्रसूर्यान्तराले च कालरेखाभिधीयते ॥ ६॥ कवौ कोटे तथा द्वंद्वे चातुरंगे महा- हवे ॥ लंघनीया न सा योधैः कालरेखार्कसंमुखी ॥ ७ ॥ इति स्वरोदये कालानलभूमिः॥१२॥ समरखांकितेति । सप्तशलाकाचके सप्तरेखाचकं लिखित्वा मासभ, जानीयात् । रुद्रकोणे स्थित्वा सप्तसप्त कृत्वा नक्षत्राणि लिखेत् भं नक्षत्रमुच्यते । तत्र चित्रा- नक्षत्रं चैत्रस्य वैशाखस्य विशाखा नक्षत्र ज्येष्ठस्य ज्येष्ठा आषाढस्य पूर्वापाढा श्राव- णस्य श्रवण इत्यादि ज्ञेयम् । एवं मासनक्षत्रं रुद्रकोणरेखायां दत्त्वा सप्तसप्त कृत्वा साभिर्जिति लिखेत् । अथ कृत्तिकादि तत्र सप्तशलाकचके किमिति न लिखितम् । तत्राह । आचार्यण रुद्राढ्य मासभादितो लिखेत् ॥ १॥ मासक्षादिति ॥२॥३॥ मासः सप्तशलाकाचक्रे दिनभं कस्यां दिशि वर्तते । दिनतोदयात्तात्कलिक नक्षत्र फस्यां दिशि एवं नक्षत्रत्रितयं ज्ञात्वा विज्ञानमाह । मासेंदोरिति । मास. चेदीशाने तदा मासचंद्रात्पंचदशं नक्षत्र रेखायां स्थित जानीयात् । यथा चैत्रे मासि चित्रा ·(२३३). नरपतिजयचर्या- नक्षत्रात्पंचदशमं रेवती तत्र रविः । अनेन मासचन्द्ररवी जातौ पूर्वपश्चिमे आद्यरे- खायां प्राक चंद्रा पश्चाद्रविः युद्धदिने कृत्तिका यदि सा कृत्तिका पश्चिमे चतुर्यनाड्यां स्थिता विघटेत । तत्र दिनचन्द्रः पश्चिमे कृत्तिकास्थानापंचदशनक्षत्रे अनुराधायां रविः दिनरविः प्राचि चतुर्थनाड्यां कृत्तिकायां युद्धसमये गतघटिका दश तदा तदा सपाघटिका दश तदा सपादघटिकाद्वयविचारेण नवघटिकाभिः कृत्तिकातश्चत्वारि नक्षत्राणि भुक्तानि पंचमनक्षत्रे तत्कालचन्द्रः तत्कालचंद्राद्दक्षिण आद्यरेखायो रविः । अस्य व्याख्यानस्य चक्रमिदं सप्तमम् ॥ ४ ॥ अथ भूबलमाह । दक्षपृष्ठे रविं कुर्या- दिति । श्लोकार्थेन चैत्रे मासि अस्मिन्सप्तशलाकाचके दिनचंद्रतत्कालचंद्राभ्यां दिन- तत्कालरवी पूर्वदक्षिणे तेन किं आग्नेयदिशि पृष्ठस्य रविं दक्षस्थं च पाक रविवयं कृत्वा यामेस्य चंद्रवयं भवति । अधिकवलं प्राप्य जयो भवति एकोपि शतमाहवइति वचनात ॥५॥रविचन्द्रयोलमाह । शक्तिरूप इति । अत्र चके कालरेखापुष्ये अभिजिते च एवमिमां रेखां न लंघयेत् । कोर्थः एकसैन्यं दक्षिणपश्चिमे स्थितम् । अपरसैन्य पूर्वोत्तरे अत्र युद्ध द्वयं याति.यमालयं न कस्यापि जयः॥ ६॥ कयौ कोटेति । फालरेखा अर्कसंमुखी यतः कालरूपी दिवाकरः ॥ एपा भूमिः पश्चादुक्तक्षेत्रपालीप्रभू- तिपु मेलनीया यथा यस्याधिकफलं प्राप्यते ॥ ७ ॥ इति कालानलभूमिः । निरामयाभूमिः १३ पावकावादशारे च घटी पञ्चक्रमोदयः ॥ उदयाद्वाममार्गेण भ्रमो ज्ञेयो निरामये ॥१॥ आ पावकाद्वादशानां तु चैत्रादीनां क्रमोदयः॥ अग्निप्राग्रुद्रचंद्रेषु वायुवारुणनेते ॥२॥ यमेग्निपूर्वगादिक्षु मासे वामभ्रमोदयः॥पंच पंच घटीमानमासस्थानक्रमोदयः ॥ ३॥ २० १० ६० 13 ५५ ४० वा ४५ नै 'यत्रोदयगता भूमिः सा कार्या पृष्ठदक्षिणे ॥ ततो जयमवाप्नोति संग्रामेपि चतुर्विधे ॥४॥॥ इति निरामया भूमिः ॥१३॥ पावकादिति । पावकादग्निकोणतो मासाश्चैत्राचा मासाः पंचपटीप्रमाणेनोदयन अदिक्षु क्रमेण परिभ्रमंति । केन क्रमण वाममार्गण यया चैत्रमासस्य आग्नेयकोणे उदयः तत्र उदयाचैत्रमासः पंचघटीप्रमाणकालपर्यंतमाग्नेय एव तिष्ठति तदुपरि वामं पञ्चवटीयावचावत्पूर्वस्यां तिष्ठति तत ऐशान्यां तत उत्तरे एवं वामक्रमेण परिभ्रमः । चैत्रे व्यतीते वैशाखस्योदयः प्राचि ज्येतस्पेशानकोण आपाहस्पो- तरस्यां श्रावणस्य वायौ भाद्रस्य पश्चिमे इत्यादि मासस्योदयः पंचवटीभिरपि ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२३३) स्वस्थानाक्रमेण वामं परिभ्रमः। यथा श्रावणः पश्चिमोत्तरान्तराले उदयति तत उत्तर- स्यामेवं क्रमेण वामं परिभ्रमणमानैर्ऋत्ये दक्षिणे आगेय इत्यादिक्रमः।अब यद्यपि सामा- न्येनोक्तं पावकाद्वादशमाता इति तथापि सर्वभूमयश्चैत्रादेवोक्ताः अतो व्याख्यातं चैत्र- स्योदयोग्निकोणात् क्रमशब्देन दिशां भ्रमणं क्रमेणवेति ॥१॥२॥ ३ ॥ ४ ॥ इति निरामया भूमिः। जयलक्ष्मीभूमिः १४ महालक्ष्मीभूमिः १५ पू. च. आ for आ. ४ ज्ये.मा. आधि. ४ भा. पो. १. आ. उ द वे. पा. द भा.३ फा. चै.श्रा. ८ ज्ये.मा. आश्वि, वा३ आ.का. फा. न २ मार्ग, | यामाद्ध ने प वयादिकोणगा वामा मासा यामास्तु सव्यगाः ॥ दक्षपृष्ठ: स्थिता युद्धे जयदा जयलक्ष्मिका ॥ १ ॥ इति स्वरोदये जय- लक्ष्मिका भूमिः ॥१४॥ वनयादीति ॥ १॥ इति जयलक्ष्मिका भूमिः । वारुणाद्वामगा मासाश्चैत्रादिदिक्चतुष्टये ॥ उदयास्तेन मार्गेण प्रहराई दिगष्टके ॥१॥ महालक्ष्मीरियं ख्याता यथोक्का ब्रह्म- यामले ॥ दक्षपृष्टगता युद्धे तस्य भंगो न विद्यते ॥२॥ इति महाल- क्ष्मीभूमिः ॥ १५॥ वारुणादिति । यारुणपश्चिमदिगष्टके वारुणपश्चिमादेगतो वाम पश्चिमदक्षिणपूर्वोत्त- रक्रमेण चतुर्दिक्षु चैत्रादिमासानामुदयः । यथा चैत्रस्योदयः पश्चिमे बैशाखस्य दक्षिणे ज्येष्ठस्य पूर्वस्याम् आपाढस्योत्तरे श्रावणस्य पुनः पश्चिम इत्यादिपरिभ्रमः प्रहरेण तु क्रमे- णाष्टदिक्षु परिभ्रमः यथा चैत्रोदयः पश्चिमे प्रहरपर्यंतं तत्तो नैऋत्ये प्रहरेण स्थिातः ततो दक्षिणे आमेये पूर्व चेति प्रहरेण क्रमः ॥ १॥२॥ इति महालक्ष्मी भूमिः ।

·(२३४) नरपतिजयचर्या- जयाभूमिः १६ विजयाभूमिः १७ . पू आ ३ मार्ग, पू आ च. श्रा. वे. भा. फा. मार्ग. मार्ग. वैशाख (वे. भा. आपा, आ. माश्चि. 3 फा.का. का. मा. स्पे.आ, पो. . धा. मा. वा ने वा प प. अपसव्यगता मासाः पूर्वादिदिक्चतुष्टये ॥ दक्षपृष्ठे जयो युद्धे जयभूमिरियं मता ॥१॥ इति जयाभूमिः ॥ १६ ॥ अपसव्यगता इति ॥ १॥ इति जयाभूमिः । इंद्रं वह्निजले सोम्ये नैर्ऋत्येंद्रयमोत्तरे ॥ इंद्रवातांतके रुझे चैत्र- मासाद्ययं क्रमः ॥१॥ एषा सा विजया भूमियुद्धे दक्षिणभागगा। जयदा नात्र संदेहश्चातुरंगे महाहवे ॥२॥ इति विजयाभूमिः॥१७॥ इंद्रेति ॥ १ ॥२॥ इति विजयाभूमिः । भैरवी १८ भैरवी १८ पक सिम दृ मीआ ५ उ .. X લ वा.क 1 वाक म५ पट्कोणमालिखेच्चक्र पूर्वापरसमन्वितम् ॥ पदं कर्कादिकं प्राध्यां मकरायं च पश्चिमे ॥ १॥ पूर्वाग्निवायुरुद्रे च नैर्ऋत्ये वरुणा- ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२३५) लये ॥ घटीपंचप्रमाणेन कीदो भ्रमणं भवेत् ॥ २ ॥ तोय- वाताग्मिनेत्ये शूलिनींद्रदिशि क्रमात् ॥ भ्रमो मृगादिगे पके प्रोक्ता भूमिश्च भैरवी ॥३॥ जयदा दक्षिणे भागे मृत्युदा वाम- भागके ॥ सम्मुखे भंगदा युद्धे पृष्ठस्था संधिकारिका ॥ ४ ॥ इति यामले भैरवी भूमिः ॥ १८ ॥ पड्कोणमालिखेदिति ॥ १॥ २ ॥ ३॥ ४ ॥ इति भैरवीभूमिः । वालाभूमिः १९ योगीश्वरीभूमिः२० पू आ पू मे, ५ ८ ३२ मि. ५५ मी. फु. १५ क. ५० म.२० २८ her उ १६ २० सिं. १५ घ.२५ वृ. ३० न प घा शुभा ॥२॥ यत्रोदयगता वाला विशेषात्पृष्टतो रणे ॥ नश्यति शत्रुसंघाताः सिंहादेव यथा मृगाः ॥ १॥ अर्द्धयामोदया वाला सम्मुखी जयदा मता ॥ तदूर्ध्व वामगा श्रेष्ठा पृष्ठगा निश्चितं इति स्वरोदये वालाभूमिः ॥ १९ ॥ यत्रोदयगता इति ॥१॥२॥ इति बालाभूमिः । मेषादि विन्यसेच्चक्रं द्वादशारेऽपसव्यतः ॥ पूर्वायुदयतः सव्ये भ्रमः पंचघटीमितः ॥ १॥ इयं योगीश्वरी भूमिर्जयदा पृष्ठद- क्षिणे ॥ अहोरात्रेण सा सर्व चक्र क्रामति सर्वदा ॥२॥ इति योगीश्वरीभूमिः ॥ २० ॥ मेपादि विन्यसेदिति ॥१॥२॥ इति योगीश्वरीभूमिः। १ योदयगता दिवा वाला संमुखी जयदा मता ॥ तदूर्वा वामगा श्रेष्ठा पृष्ठमा निशि साऽशुभा ॥ इति क्वचिापुस्तके ॥

·(२३६) नरपतिजयचर्या- चंडिभूमिः २१ यामभूमिः २२ ई श सा पू घटी २ ८ याम १ ८ १४ द m १० ६ वा ने वा इंद्रनैऋत्यसोमाग्नितोयरुद्रांतकानिले ॥ घटीद्वयप्रमाणेन दिनार्धे भ्रमणं क्रमात् ॥ १॥ एवमेवापराहेऽपि चंडी भ्राम्यति सर्वदा॥ यस्य दक्षिणगा युद्धे तस्य भंगो न विद्यते ॥२॥ इति स्वरोदये चंडीभूमिः ॥ २१॥ इंद्रनेत्येति ॥ १॥२॥ इति चंडीभूमिः। उदयात्पूर्वतः सव्ये यामे यामे दिगष्टके ॥ यामे भूमिर्धमत्येवं जयदा पृष्ठदक्षिणे ॥ १ इति यामभूमिः ॥ २२ ॥ उदयादिति ॥ १॥ इति यामभूमिः। भुभुकाभूमिः २३ कर्तरीभूमिः २४ आ यामाद्ध २२ २८ पू ८ उ । २० वा प नै वा ७ न ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२३७). ईशाद्या वामतो यांति यामार्धं ककुवष्टके ॥ भुंभकाख्या भ्रमत्येवं जयदा वामसम्मुखी ॥१॥ इति भुंभुका भूमिः ॥ २३ ॥ ईशाद्या इति ॥ १ ॥ इति मुंभुका भूमिः। त्रिरेखा ऊर्ध्वगाः कृत्वा तिर्यग्गास्तु तथा पुनः॥ पूर्वरेखादितो न्यस्य मेषाद्याः सव्यमार्गगाः॥१॥ यत्र राशी स्थितश्चंद्रस्त- इंडे क्रमतो रविः॥रविः पृष्ठेशशी चाये जयदा कर्तरी स्मृता॥२॥ इति यामले कर्तरी भूमिः ॥ २४ ॥ विरेखा इति ॥१॥२।। इति कर्तरी भूमिः । शार्दूली भूमिः २५ सिंहली भूमिः२६ .. आ था ज्ये. पू १५ भा. २० श्रा२५, पू यामार्द्ध ८ भा Bo आ. ३५ १२ २८ द ३ का. फा. २० ६० पाप २४ मा. वा प प . चेत्रायुत्तरतो मासा द्वादशारे च सृष्टिगाः ॥ यत्रस्थास्तत्रतो यांति पंचपंच घटीः क्रमात् ॥ १॥ भंगदा पृष्ठगा प्रोक्ता मृत्युदा वाम- तः स्थिता ॥ जयं ददाति दक्षाग्रे शार्दूली समरे स्थिता ॥ २ ॥ इति स्वरोदये शार्दूली भूमिः ॥ २५ ॥ चैत्रादीति ॥ १ ॥ २ ॥ इति शार्दूली भूमिः । वाममार्गेण पूर्वादियामा व दिगष्टके ॥ यामाग्रे जयदा प्रोक्ता सिंहली समरे सदा ॥ १ ॥ इति यामले सिंहली भूमिः ॥ २६ ॥ वाममार्गणेति ॥ १॥ इति सिंहली भूमिः।

·(२३८) तन्वीभूमिः २७ . नरपतिजयचर्या- महामायाभूमिः२८ ई चे. आ. मागं पू 1 आ ६ वे. भा. २४ १२ द आ. उ का. फा. m पोष. १८ ज्ये. आ मा. श्वि प ने ने तिथ्यादावुदयं याति नाडिका पट प्रमाणतः ॥ पूर्वा याम्योदके सौम्ये ब्रह्मस्थाने तथैव च ॥१॥ तन्धी भूमिरियं ख्याता जयदा पृष्ठदक्षिणे ॥ ब्रह्मस्थानोदये मृत्युः सैन्ययोरुभयोरपि ॥ २ ॥ इति तन्वीभूमिः ॥ २७॥ तिथ्यादाविति ॥१॥२॥ इति तन्वीभूमिः । चैत्राद्याः पूर्वतो मासाः सव्यकोष्ठचतुष्टये ॥ पृष्ठदक्षिणगा भव्या महामाया त्वियं मता ॥ १॥ इति महामायाभूमिः ॥२८॥ चैत्राद्या इति ॥ १॥ इति महामायाभूमिः। माहेश्वरीभूमिः २९ देवकोटीभूमिः ३० पू आ. का. फा. याभार्द्ध ८ ४ वै. श्रा. bh उ भा. मा. ૨ ६ मार्ग. वै. भा. पौष २४ ६ प दक्षिणायुदयं याति चैत्राद्यं दिक्चतुष्टये ॥ जयदा पृष्ठदक्षस्था भूमिरपा महेश्वरी ॥१॥ इति माहेश्वरीभूमिः ॥ २९ ॥ दक्षिणादीति ॥ १ ॥ इति महेश्वरीभूमिः । ( अंग्रे भूमिप्रकरणे व्याख्या नास्ति) ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२३९) अर्धयामो भ्रमेत्सव्ये शकस्थानादिगष्टके ॥ पृष्ठस्था जयदा युद्धे देवकोटरियं मता ॥ १ ॥ इति देवकोटिभूमिः ॥ ३० ॥ शिवाभूमिः ३१ शक्तिभूमिः ३२ १५/ आ ई तिथि पू आ ३० तिथि १२ ३४ ३ १४ ९. उ उ द १४ ९ ७ ६ वा प ने या प इंद्रातिथियुगं भुक्तिः सव्यमार्गे दिगष्टके । दक्षिणे जयदा.प्रोक्ता शिवा भूमिर्महाहवे ॥१॥ इति शिवाभूमिः ॥ ३१ ॥ आदौ तिथित्रयं रुद्रे त्रयं चैव जलोद्भवे ॥ ततश्चैका-यमाशाया- मग्निभागे तिथिद्वयम् ॥ १॥ वायौ सौम्ये तथैकैका पूर्वस्यां तु तिथित्रयम् ॥ नैर्ऋत्यैका कृता पृष्ठे शक्तिभूमिर्जयप्रदा ॥२॥ इति स्वरोदये शक्तिभूमिः ।। ३२ ।। धूम्राभूमिः ३३ चैत्रादिवायुतो मासाः सहारेण दिग- टके ॥ पुनः पश्चिमतः शेषाश्चतुर्दि- क्षु क्रमेण च ॥१॥ पृष्ठदक्षिणगा श्रेष्ठा भंगदा वामसंमुखी॥इयं धूम्रा- भिधा भूमिः सर्वशनुभयंकरी ॥ * ॥ २॥ इति धूम्राभूमिः ॥ पू आ भा. मा. श्रा. आ. का. आपा. उ , द फा. चे. ज्ये. वैशा. मार्ग. प वा

·(२४०)
नरपतिजयचर्या-
मानाभूमिः ३४ वराटिकाभूमिः ३५
ई चैत्र
पू
चे.
वैशाख "ज्येष्ठ
आपाड़
भाद्रपद
आ
आ
भा.
वै. पी.
श्रावण
श्रा.
ज्ये.
द
मार्ग
211.
आ
फा.
प
कार्तिक
माघ
কাশন
पाप
ने
मार्गशीप
फाल्गुन
ने
प
पा
वह्निशनोत्तरे वायो यमे रुद्रांवुयावके ॥ नैत्यद्रयमे तोये
चैत्रादिभ्रमणं ततः॥ १॥ पृष्ठस्था जयदा नित्यमन्यत्रैषा न
शोभना ॥ इयं मानाह्वया भमियुद्धकाले महावला ॥ २ ॥ इति
माना भूमिः ॥ ३४ ॥
चैत्रादिमासपङ्के तु पूर्वभागे कृतोदया ॥ शेषपट्टे तु वारुण्यां पृष्ठे
भव्या वराटिका ॥ १॥ इति वराटिका भूमिः ॥३५॥.
त्रिसुंडाभूमिः ३६ मत्सरी भूमिः ३७
ई
आ
चे. आ
१२
पू
आ
का.फा.
श्रा. मार्ग.
१६
१०
her
उ
उ
to
२४
वै. भा.
यामाई
ज्ये.
आ. मा.
धा
पोष
१
प
२८
वहितः सव्यमार्गेण मासाश्चैत्रादिकोणगाः ॥ पृष्ठदक्षिणगा
युद्धे त्रिमुंडा जयदा मता ॥१॥ इति त्रिमुंडाभूमिः ॥ ३६ ॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता।
(२४१)
वायुतः सव्यमार्गेण यामाधु ककुभं प्रति॥सन्मुखी वरदा प्रोक्ता
मत्सरीयं महाहवे ॥ १ ॥ इति मत्सरीभूमिः ॥ ३७ ॥
धर्माभूमिः ३८
मृताभूमिः ३९
पू
आ
फा.
पू
वै.
३२
१
८
मा.
चे.
ज्ये,
उ
२८
१२
Thor
उ
पो.
आ.
द
२४
मार्ग
आ
श्रा.
पा
प
नै
का
प
पूर्वतः सृष्टिमार्गेण वेदसंख्या घटी क्रमात् ॥ दक्षपृष्ठे स्थिता
श्रेष्ठा धर्माभूमिरियं मता ॥ १॥ इति धर्माभूमिः ॥ ३८॥
द्वादशारेंद्रतः सव्ये चैत्रादिभ्रमणं क्रमात् ॥ वामाग्रे संस्थिता
युद्धे मृताख्या मृत्युदायिका ॥१॥ इति मृताभूमिः ॥ ३९ ॥
सृष्टिभूमिः ४० क्षयाक्षयाभू०४१
ई
आ
r
पू
याम
पू
भा
वे.
.मा.
का
ज्ये
आ.
७
4
३
द
उ
पौष
फा.
५
८
भा
श्रा.
मा. भी.
वा
प
ने
या
प
इंद्रवायुयमे रुद्रे जलाग्निशाशिराक्षसायामोदयाद्भवेद्भूमिः सृष्टि
पृष्ठे जयप्रदा ।। १ ।। इति सृष्टिभूमिः॥४०॥

·(२४२) नरपतिजयचर्या- चैत्राद्याः पूर्वतो मासा वामहस्तदिगष्टके।पुनर्मार्गादितो मासाः शेषाः काष्ठाचतुष्टये ॥ १ ॥ क्षयाभूमिर्जयादेवं दक्षिणेन तथा क्षया ॥ क्षया वामे क्षया दक्षे जयदा नात्र संशयः॥२॥ इति यामले क्षयाक्षया च भूमिः ॥ ४१ ॥ दुर्मतीभ्रमिः ४२ प्रहरा भूमिः ४४ पू यामार्द्ध ४ आ. पू आ ther आ वे. मा. ३२ १२ आश्वि bo २०. द भा. वै. आ का २४ २४ १६ वा प नै चा प तुर्या तुर्या दिशं याति वामं चैत्रादिपूर्वतः ॥ समरे दक्षपृष्ठस्था दुर्मतीय जयप्रदा ॥ १॥ इति दुर्मतीभूमिः ॥ ४२ ॥ पूर्वोत्तरग्निनैर्ऋत्ये यमे तोयानिले शिवे ॥ प्रहराोदया सातु पृष्ठस्था प्रहरा भुवि ॥ १ ॥ इति प्रहराभूमिः॥४४॥ गौरीकाली भूमिः ४५ नारहरीभूमिः ४६ पू शुक्ले गोरी पू १२।३।।५।६७ ८/९/२०११२ १२।१३।१४।१५ याम उ ha २०२।३५॥ द ६७१८।९।१० ११।१२११३३२ ३०॥ कृष्णेकाली १ प घा al प १ तूर्यतूर्यदिशं याति । इति पा०।

·जयलक्ष्मीटीकासमैता। (३४३) पूर्वोत्तरदिशोः शुक्ले कृष्णे पश्चिमयाम्ययोः ॥ जयदा पृष्ठभागेन गौरी काली क्रमेण च॥अग्रस्था शुभदा गौरी काली पृष्ठे शुभा- वहा ॥१॥ इति स्वरोदये गौरीकालीभूमिः ॥१५॥ वह्नितः सव्यमार्गेण यामभोगो दिगष्टके ॥नारहयांख्यका भूमि- जयदा पृष्ठदक्षिणे ॥ १॥ इति नारहरीभूमिः ॥ ४६ ।। बलाभूमिः ४७ भूचरी खेचरीभूमिः १८१४९ ३ भा आ चे, पोप १२ १ or १२ " अपा. द मार्ग माघ & आश्वि ४ १० का ७ प ८ ९ पूर्वोत्तरे जले याम्ये वहीशे वायुराक्षसे ॥ यमेंद्रे सौम्यताये च चैत्रादिमासभोगगा ॥१॥ इयं भूमिर्वलाख्या सा सन्मुखी वामगा शुभा ॥ भंगदा दक्षपृष्ठे च युद्धकाले न संशयः ॥२॥ इति यामले बला भूमिः ॥ १७ ॥ मेषादिद्वादशारे च वाममार्गेण भूचरीखेचरी दक्षमार्गेण भ्रमो भवति सर्वदा॥१॥चक्रस्था भूचरे चक्रे शीघ्राः खेचरगा ग्रहाः॥ भूचरा दक्षपृष्ठस्थाः खेचरा वामसन्मुखाः॥२॥ भूचराः स्थायि जयदाः खेचराश्चैव यायिनः ॥. सौम्यासौम्यविभागेन विज्ञाय फलमादिशेत॥३॥इति यामले भूचरी खेचरी भूमिः ॥४८॥ ४९ ।। ..

·(२४४) नरपतिजयचर्या- गुह्याभूमिः ५० द्वादशी भूमिः ५१ पूर्वाह्न आ W पू आ फा 64 ar ज्ये मा पाप आषा उ द उ द | अपराहे मा श्रा आ का भा वा, प प पूर्वाह्ने पावके कोणे पराहे वायुगोचरम्॥इयं गुह्याभिधा भूमिर्ज- यदा पृष्ठदक्षिणे ॥ १॥ इति गुह्या भूमिः॥ ५० ॥ पूर्वतो निवहन्मासा द्वादशारे च सृष्टिगाः ॥ चैत्राद्या द्वादशी भूमिर्जयदा पृष्ठदक्षिणे ॥ इति द्वादशी भूमिः ॥ ५१ ॥ विष्टिभूमिः ५२ केवलाभूमिः ५३ पू पू.३ मा ई आ ज्ये. ९।१० पू ४१५६ १५११ चै. भा. bo आषा. आश्विन १२२२१२३ १२११३३१४ माघ पौष का. १४।३०।उ४.५ १।२३।४ घा पू प ८।९। १०।११ श्रा. फा. मार्ग बा प आग्नेयकोणतो वाम पूर्णिमादितिथिक्रमातासार्द्ध दिनत्रयं भद्रा वायव्ये सार्द्धपंचकम्॥१॥सन्मुखी वामगा वा यात्रायां समरे तथा ॥ पुरग्रामगृहादीनां प्रवेशे शुभमिच्छता ॥२॥ इति विष्टि- भूमिः ॥ ५२ ॥ इंद्रवहीशसौम्ये च नैर्सत्येंद्रयमे जले ॥ तोये याम्योत्तरे वायो भ्रमश्चैत्रादिमासतः ॥१॥ जयदा पृष्ठदक्षस्था भंगदा वामस- ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२४५) न्मुखी ॥ केवलेयं महाभूमियुद्धे चैवं चतुर्विधे ॥ २ ॥ इति केवला भूमिः ॥ ५३॥ त्रैलोक्यविजयाभूमिः५४ कालपाशाभूमिः ५५ ई आ ई पू atr पू १ १३ रा सू चं म १० श उकाला पाशः ६ ४ वृ १२ चा प वा प .. मे इंद्रचंद्राग्निनैर्ऋत्ययाम्योचुवायुरुद्रगाः ॥ नैर्ऋत्यामनिले सौम्ये रुद्रेद्राग्नियमाधिपे ॥१॥प्रतिपदादिभ्रमत्येषा जयदा पृष्टदक्षिणे ॥ त्रैलोक्यविजया भूमिभूवलानां बलोत्कटा ॥ इति त्रैलोक्य- विजया भूमिः ॥ ५४॥ वारेह्नः पूर्वदिग्भागे ततः सव्येन मंदगः ॥ यत्रस्थस्तत्र कालः स्यात् पाशस्तस्य तु समुखः ॥ १ ॥ दक्षिणस्थः शुभः कालः पाशो वामदिगाश्रयः ॥ यात्रायां समरे श्रेष्ठस्ततोन्यत्र न शोभ- नः ॥२॥ इति कालपाशाभूमिः ।। ५५ ॥ करालिकाभूमिः। चैत्राद्याः पूर्वतो मासा वामगा चै.आ.मार्ग. यामार्द्ध दिक्चतुष्टये ॥ यत्रस्थास्तत्रतो यांति यामार्द्धन दिगष्टके ॥ १॥भंगदा द पृष्ठदक्षे च जयदा वामसन्मुखी ॥ इयं करालिका भूमिः संग्रामे शत्रु- ज्ये. नाशिनी ॥ २ ॥ इति करालिका भूमिः ॥ ५६ ॥ ई आ ३ ८ वे. भा. आ. का. उपप. या३ ५४ फा.४१५ 00 आ. ५ ·(२४६) नरपतिजयचर्या- वडवाभूः ६७ वडवाद्रिभूमिः ५८ ई पू ३२ आ पू मध्य १ २ ४ २८ मध्य उ ३ द २० २० e २१ २८ ४ ४ वा मध्य वा प ८ प ने वा मध्यवाह्यक्रमेणैव पूर्वतो वाममार्गगा ॥ वामाईमुदयं याति सर्वकालं दिगष्टके ॥ १ ॥ वाह्योदया तु वाह्यानां मध्यस्थानां तु मध्यगा ॥ यायिनां वाह्यगा देया स्थायिनां तु हि मध्यगा ॥ वडवयं महाभूमिः शत्रूणां क्षयकारिणी ॥ २॥ इति वडवा भूमिः ॥ ५७ ॥ इति वडवाद्विभूमिः ॥५८॥ अपराजिताभूमिः ६९ रौद्रीभूमिः ६० thr आ ई श्रा. पू आ च.शा.मार्ग. धाधि. वे.भा. का. आपा. आ. का. द he पोप फा. ज्य. मा. भा. व. मार्ग. ज्ये. मा. भा. प घा वा प ने चैत्राद्याः पूर्वतो वामं भ्रमणं दिक्चतुष्टये ॥ संमुखी जयदा प्रोक्ता भूमिरेपाऽपराजिता ॥ १॥ इति अपराजिताभूमिः ॥ ५९ ॥ नेत्यादि भ्रमो वामे तुर्ये तुर्ये दिगष्टके ॥ चेत्रादिमासगा रोद्री जयदा पृष्टदक्षिणे ॥१॥ इति रोद्रीभूमिः ।। ६० ॥

·(२४७)
जयलक्ष्मीटीकासमेता।
वामलोचनाभूमिः ६१ शिशुभः ६२
ti
भा
चे. श्रा.
मार्ग,
पूर्वीड
वै.
आ. का.
३. अपराह्न
द
पो.
ज्ये. मा.
आधि,
प
प
.
उदयद्युदलं यावदक्षिणस्थो जयी भवेत् ॥ तदूर्ध्व चोत्तरस्यां तु
भूरेषा वामलोचना ॥ १॥ इति वामलोचना भूः॥ ६१ ॥
चैत्राद्या पूर्वतो वामं भ्रमणं दिक्चतुष्टयो।संमुखी जयदा प्रोक्ता
शिशुभूमिरियं मता ॥ १॥ इति शिशुभूमिः ॥ १२ ॥
मातंगीभूः ६३
अभेचा भूमिः६४
ई कर्क
भा
ई
पू
आ
सि. याम? वा. म.३
१०
५।४५
४०
“१५
उमि.८
कुं.तु.४६
उ
वृ. ७
२०
ध.६ मे. मी. वृ.५
प
ने
चा
वा ६०
प
कादिरुद्रविदिशो मकरायग्निकोणतः ॥ यामै सव्यमार्गेण
मातंगी पृष्ठगा जयेत् ॥ १॥ इति मातंगीभूमिः ॥ ६३॥
पूर्वतो वाममार्गेण घट्यः पंच दिगष्टके ।।अभेद्या जयदा प्रोक्ता
समुखी समरे सदा ॥१॥ इति अभेद्याभूमिः ॥ ६ ॥

·(२४८) नरपतिजयचर्या-. दहनीभूमिः ६५ जिताभूः ६६ |ई आ. का. आ पू पू भा ६० १० च. प्रा. फा.५ मार्ग. ५ १५ उ १० ५० द थै, भा. ज्ये. मा. आश्वि.] वा पोप ४० द वा द्वादशारे घटी पंच पूर्वतो वाममार्गगा ॥ जयदा वामपृष्ठस्था दहनीभूमिराहवे ॥ १॥ इति दहनीभूमिः ॥६५॥ वह्वयादिचैत्रतो मासाः सव्यमार्गेण कोणगापंचनाडी भ्रमत्येवं जिता पृष्ठे जयप्रदा ॥ १ ॥ इति जिताभूमिः ॥ ६६ ।। वायुवभूः ६७ वर्गभूः ६८ म. मा. पू ८ श आ पाप २० माजीर २ मेष का.३० आश्वि. गरुड ५ गज धे ४.भा. आपा.५० सर्प मूपक श्वा ६ ट वा ज्ये. प ने श्रा.४५ प द्वादशारेंदुतो वामं चैत्रादौ यत्र संस्थिताः ॥ तत्रतो घटिकाः पंच सव्यमार्गेण निर्मिताः॥१॥ जयदा दक्षिणे भागे मृत्युदा- न्यत्र संस्थिता ॥ प्रोका वायुवला भूमिः स्वरशास्त्रे वलोत्कटा ॥२॥ इति वायुवला भूमिः ॥-६७ ॥ दिवो इति पा० ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२४९) अष्टारे वाममार्गेण न्यसेदर्गाष्टकं क्रमात् ॥ भ्रमणं सृष्टिमार्गेण यामार्द्धमुदयो भवेत् ॥१॥ योधनामोदिते वर्गे पृष्टदक्षिणतः कृते वर्गकालानली भूमिद्वयुद्धे जयावहा ॥ २ ॥ इति वर्गकाला- नलीभूमिः ॥ ६८॥ कपालिकाभूः ६९ अनलानिलाभूः ७० पूर्वाह ई का ई ध्या ग ६ टि घ अपराह वा प ने वा १५ प ar दिनमध्यस्थनाडयका कपालस्थे दिवाकरे ॥ नश्यद्यायी जये. स्थायी भूमिरेषा कपालिका ॥१॥ इति कपालिकाभूमिः ॥६९॥ पूर्वाह्ने पावके कोणेऽपराह्ने वायुकोणगा ॥ जयदा दक्षपृष्ठस्था भूमिरेपानलानिला ॥ १॥ इति अनलानिलाभूमिः ॥ ७० ॥ चंद्रसूर्यभूः ७१ ग्रहभूः७२ भा पू भा चं सू सू मं द श गु म गु बु 2 ctr ने घा प प ·(२५०) नरपतिजयचर्या- दक्षपृष्ठे रवेविवं लयार्थ रणमूर्द्धनि ॥ चंद्रर्विवं ततो रात्रौ पुरो वामे तु शोभनम् ॥ १॥ इति चंद्रसूर्यभूमिः ॥७१ ॥ दक्षपृष्टस्थिताः क्रूराः सौम्या वामारसंस्थिता संग्रामे जयदाः प्रोक्ता मिश्रामिश्रफलप्रदाः ॥ १॥ इति ग्रहभूमिः ॥ ७२ ॥ राशिभूमिः ७३ लनमः ७४ शा पू आ Chr पू १ AY १ ३ १ उ १ १० hr उ १० .... ८ वा प प वा भास्करो यत्र संतिठेवादशारेपसव्यतः ॥ राशिदक्षिणपृष्टस्था संग्रामे जयदा मता ॥१॥ इति राशिभूमिः ॥ ७३ ॥ सूर्यराश्यादितः सव्यलग्नं तत्कालसंभवम् ॥ पृष्टदक्षिणगं कृत्वा जयेयुद्धे न संशयः ॥ १॥ इति लग्नभूमिः ॥ ७४ ॥ राहुकालानलभूः ७५ स्वरभूः ७६ पू आ श६।११ भो ९।१४] ५।१०।१५ | २२७३ द] उ जिठार १२ ३३८ १३ प

·जयलक्ष्मीटीकासमेता।
राहुकालानले चक्र कृत्वा चंद्रदिवाकरौ ॥ वदनायंगभेदेन कथ-
यिष्यामि भूवलम् ॥ १ ॥ राहोमुखस्थितश्चंद्रः पृष्टभागे जय-
प्रदः ॥ गुह्यसंपुटगो युद्धे वामाग्रे च जयावहः ॥ २॥ कपालपु-
च्छयोश्चंद्रो वाममार्गे जयप्रदः ॥ भानुः सर्वत्र सर्वांगे जयदः
पृष्ठदक्षिणे ॥ ३ ॥ इति राहुकालानलाभूमिः ॥ ७५ ॥
आकाराद्याः स्वराः पंच नंदादितिथिषु क्रमात् ॥ संव्यमार्गोद-
यास्ते च पंचस्थानेषु सर्वदा ॥ १॥ ततस्तिथ्यादिता भुक्तिः
प्रत्येक रविनाडिका ॥ दक्षपृष्ठस्थिता शस्ता वामा मृत्युदा-
यिका ॥ २॥ मध्यभागोदये मृत्युः सैन्ययोरुभयोरपि ॥ किंचि-
स्थायी जयी युद्धे स्वरभूमिरियं मता ॥ ३ ॥ इति स्वर-
भूमिः ॥७६ ॥
त्रिकालभूः ७७
ऋक्षराहुभूः१
कृ रो मा पुपुले
ई
ई
पू
भा
भ
ज्ये.
म
24
आपा.
श्रा.
उ
ट
उ
फा.
पू
ह
चि
का.
स्वा
आ.
मार्ग
प
ध
ने
दा
श्रअ उ [ मृज्ये अ
चैत्रादिपूर्वतः सव्ये चतुर्दिक्षु त्रयं त्रयम् ॥ त्रिकालरुद्रभूम्येषा
जयदा पृष्ठदक्षिणे ॥ १॥ इति त्रिकालरुद्रभूमिः ॥ ७७॥
सप्तरेखांकिते चक्रे कृत्तिकादि न्यसेबुधः ॥ धिष्ण्ये यत्र स्थितो
राहुक्षराहुः स उच्यते ॥ १ ॥ इति ऋक्षराहुः ॥ १ ॥

·(२५२) नरपतिजयचर्या- पक्षराहुः३ मासराहुः२ चैः पूर्वाहे पू मा. ३॥शु आ. पौ. उ ३||| शु कृ३॥ द ३॥ कृ श्रा. मा. भा. आ. का. प द्वादशारेऽपसव्येन मासांश्चैत्रादिकान्न्यसेत् ॥ वहन्मासस्थितो राहुर्मासराहुः स उच्यते ॥ १॥ यस्मिन् राशौ राहुरस्ति तत्सं- ख्याकेमासि स्थाप्या ॥ इति मासराहुः॥२॥ पूर्वोत्तरगतः कृष्णे शुक्ले पश्चिमदक्षिणे ॥ पक्षभुक्तिप्रमाणेन पक्ष- राहुरयं मतः ॥ १ ॥ इति पक्षराहुः ॥३॥ दिनराहुः ४ खंडराहुः ५ dhur पू कृ.७ 1/ १३ २० द १२ .१० कृ.१४ ४ प १४ वा ७ त्रिंशदंडांकिते चक्रे वह्नितः पूर्णिमादिकान् ॥ तिथीन् विन्यस्य स्यादेवं दिनराहुरिहाच्यते ॥ १॥ ससरेखांकिते चके कोणरेखा-

·जयलक्ष्मीटीकासमेता।
(२५३),
द्वयांकिते ॥ कृला विलोममार्गेण संस्थाप्यं तिथिमंडलम् ॥२॥
पूर्णिमायग्निरेखातस्तिथिरेखा क्रमेण च ॥ तिथिभोगभ्रमो राहु-
दिनराहुः स उच्यते ॥ ३॥ इति दिनराहुः ॥ ४ ॥
ऐंयां कृष्णे तृतीयायां सप्तम्यां शूलिनो दिशि ॥ दशम्यां धनदा.
शायां वायव्यां भूतवासरे ॥ १॥ शुक्लपक्षे तु वारुण्यां चतुर्थ्यां
समुदेत्यसौ ॥ नैर्मत्ये च तथाष्टम्यामेकादश्यां यमे दिशि ॥ २ ॥
आग्नेये पंचदश्यां च मासराहूदये सति ॥ खंडगत्या भ्रमत्येवं
खंडराहुस्तथोच्यते ॥३॥ इति खंडराहुः ॥ ५॥
अईयामराहुः ६ गुढाईयामराहुः७
ई
पू
अ.
२
आ
६
४
अळ्याम
उ
७
उ
२
६
२
५
८
प
प
में
इंद्रवायुयमे रुद्रे तोयाग्निशाशराक्षसे || यामाईमुदितो राहुर्धम-
त्येवं दिगष्टके ॥ १ ॥ इति अर्द्धयामराहुः ॥ ६ ॥
ईशानयमवातेंद्ररक्षःसोमाग्निवारुणे ॥ पूर्वाहेपि भ्रमत्येव-
मपराह्नेऽप्ययं कमात् ।। जलाग्निसौम्यनत्ये शक्रानिलयमे हरे ॥
इति गूढाधराहुः ॥ पूर्वरात्रौ भ्रमत्येवं अपराह्नेप्ययं क्रमात्
॥ २ ॥ अह्नः पंचदशांशेन मुहूर्तः परिकीर्तितः ॥ एवं मुहूर्तको
राहुतिव्यः स्वरवेदिभिः ॥३॥ इति मुहूतराहुः ॥ ७ ॥

·(२५४) नरपतिजयचर्या। मुहूर्तराहुः ७ कुलिकराहुः८ ग. प आ ther पू ग मुहूर्त ४१५ सू. ४ चं ૭૨ ८ मं द उ २८ १२ ३।६ ११८ वा २० प प ने चा ने रविः सोमः कुजः सौम्यो गुरुः शुक्रः शनिस्तमः ॥ ऐंद्रादीशानप- यतमद्धयामभ्रमः स्मृतः ॥ १॥ अईयामोदयः खेटः स्थाप्यः प्राच्यां ततः शनिः ॥ यत्रास्ते तद्दिशि ज्ञेयं बुधैः कुलिकजं तमः ॥२॥दिनवारोदयाज्ञेया तुर्यतुर्यादिशि क्रमात् ॥ ज्ञेयः कुलिकजो स्थाने यत्र शनैश्चरः॥३॥ इति कुलिकराहुः ॥ ८॥ गहुमंडलीभूः ८ राशिचंद्रः १ thur आ पू आ पू मे. सिं. ध. रा क. कृ. धू क. उ मी. उ मिः तु. वा प चा न संमुखी वामसंस्था वा यस्येयं राहुमंडली ॥ पराजयो भवेत्तस्य वादे यूते रणादिषु ॥१॥ यस्य दक्षिणपृष्ठस्था ह्येया राहुपरंपरा ॥ सहस्रं च शतेनापि परसैन्यं निकृतति ॥२॥ इत्यष्टविधराहुः॥ दिशि यस्यां स्थितश्चंद्रः सव्यमार्गेण राशिगः ॥ राशिचंद्र ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। स विज्ञेयः सर्वदा स्वरवेदिभिः ॥१॥ इति राशिचंद्रः ॥ १॥ उदयचंद्रः२ कृ रो मृ आ पु पु ले मासचंद्रः३ मृरो मुआपुरे भ भ म स पृ उ रे पू चि ह 7 चि एवो श स्वा चि ध श्र अ उ पू मृज्ये अ अ अ ३ पू मूज्ये व समसप्तशलाकाख्ये कृत्तिकादिसमन्विते ॥ शुक्लपक्षे द्वितीयायां यन भेऽभ्युदितः शशी ॥ १॥ इति उदयचंद्रभूमिः ।। २॥ चक्रे सप्तशलाकाख्ये वहन्मासक्षगः शशी ॥ मासचंद्रो भवेदेवं ज्ञातव्यः स्वरवेदिभिः ॥ १॥ इति मासचंद्रभूमिः॥३॥ पक्षचंद्रः४ शक्क ८७६ ५४ ३२१ पू शुक्ल १२ उ ty कृष्ण प Int

·(२५६)
नरपतिजयचर्या-
पूर्वोत्तरगतः शुक्ल कृष्णे पश्चिमदक्षिणे ॥ पक्षभुक्तिप्रमाणेन
पक्षचंद्र इहोच्यते ॥ १॥ इति पक्षचंद्रभूमिः ॥ ४ ॥
दिनचंद्रः५
तात्कालिकचंद्रः ६
कृ रो मृआ पुपु श्ले
४ ३ ३१पू२८२७२६
म
म
क्ष
पू
२४
२३
-२२
उ
चि
२०
श
ध
स्वा
वि
१२ १३ १४ १५ १६ १७ १८
अ अ उ पूज्ये अ
चक्रे सप्तशलाकाख्ये ऐंयां मध्येऽर्कभं न्यसेत्॥ ततो वामेन चंद्र-
क्ष दिनचंद्र इहोच्यते ॥ १॥ इति दिनचंद्रभूमिः ॥ ५॥
दिनऋक्षात्तुं सव्येन सपादघटिकाद्वयम् ॥ प्रतिनाडयां भवे.
द्भुक्तिरेष तात्कालिकः शशी ॥१॥ इति तात्कालिकचंद्रः ॥ ६ ॥
चन्द्रमंडलभूः७
अयनभानुः १
पू
आ
पू
उत्तरायणसूर्यः
६
.
उच०
.
by
द
दक्षिणायनसूर्यः
.
वा
प
प
नै
.
सप्तमो बिंवरूपेण प्रत्यक्ष इह दृश्यते । वामाग्रे जयदश्चंद्र एवं
सप्तविधः स्मृतः ॥१॥ इति सप्तविधचंद्रः ॥ ७॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२५७) दक्षिणायनगो भानुर्जयदो याम्यपश्चिमे ॥ उत्तरायणसंस्थोपि जयदः शक्रसोमयोः ॥ १॥ इति अयनभानुः ॥ १ ॥ गयमेव दिनभानः तत्कालभानुश् २ कृरो मृआ पुपुरले तत्कालभानुश्च २ सूर्यविभूः ३ cker भ म ० अ -गू रे . . पू -चि . . रघा वि 0 प श्रम अपूज्ये अ सप्तरेखांकिते चक्रे भानुभं यत्र संस्थितम्॥दिनभानुर्भवेदेवं चंद्र- वञ्चेष्टकालिकः ॥ १॥ इति दिनभानुस्तात्कालिको भानुश्च ॥ प्रत्यक्ष दृश्यते यस्यां भानुर्विवं दिशि स्थितम् ॥ दक्षपृष्ठस्थिता एते कर्तव्या जयकांक्षिभिः॥ १ ॥ २॥ इति यामले सूर्यविवभः।। तिथियोगिनीचक्रम् १ तत्कालयोगिनी २ ई ३०१८ आ ई महालक्ष्मी ब्राह्मी ८.३० आ कौमारी ३।११ पू ११९ यामाई ४ ३।११ माहेश्वरी उ २०१० वाराही द ५।१३ उ४८ ५।१३ द २० १६ १२ चामुंडा | इंद्राणी ७.१५ ६२४ वा प घेणवी ४१२ ने वा २८ प२४] पूर्वस्यामुदये ब्राह्मी प्रथमे नवमे तिथौ। माहेश्वरी चोत्तरस्यां द्वि- तीयादशमीतिथौ ॥१॥ एकादश्यां तृतीयायां कौमारी वहिको- ·(२५८) नरपतिजयचर्या- णगा॥ चतुर्थी द्वादशी प्रोक्ता वैष्णवी नती तथा ॥२॥ वाराही दक्षिण भागे पंचमी च त्रयोदशी ॥ पष्ठी चतुर्दशी चैव इंद्राणी पश्चिमे स्थिता ॥३॥ पूर्णिमायां च सप्तम्यां वायव्ये चंडिको- दयः ॥ नष्टचंद्रदिनाष्टम्यां महालक्ष्मीः शिवालये ॥४॥ इति तिथियोगिनी॥ यत्रोदयगता देवी ततो यामार्द्धभुक्तिदा ॥ भ्रमंती तेन मागेंण भवेत्तत्कालयोगिनी ॥ ५॥ इति तत्कालयोगिनी ॥ वारयोगिनी ३ द्वितीयस्तिथिकालः २ 'ha पू आ सू में उ ar वा वा ८ १० १२ इंद्रचंद्राग्निनैर्ऋत्ये याम्ये तोयानिले हरे।सूर्यादिषु च वारेपु वर्जये- द्वारयोगिनीम् ॥ ६॥ दिवस्थानां संमुखे दृष्टिविदिस्था वारुणे मता ॥ कोणस्थानां च कोणे च तिथिदिश्युदयः क्रमात् ॥७॥ जयदा पृष्ठदक्षस्था भंगदा वामसंमुखी । त्रिविधं योगिनीचक्र- मित्युक्तं ब्रह्मयामले ॥८॥ इति वारयोगिनीचक्रम् ॥ मध्यवाह्यक्रमेणैव वास प्रतिपदादिषु । वर्तमाने तिथौ कालं वर्ज- येदाश्रयद्ये ॥१॥०॥ इति तिथिकालः ॥ E

·(२५९)
जयलक्ष्मीटीकासमेता।
पत्रिंशत्कालः३
वारकालः४
वाहा
पू
वाहा
.
०
मध्य
श
मं
०
मध्य
मध्य
शुक्र
बु
०
याा
मध्य
वाह्य
पत्रिंशध्रुवकं कृत्वा गताहानि च योजयेत् ॥ अष्टशेपे
भवेत्कालो जयदः पृष्ठदक्षिणे ॥१॥ इति यामले पत्रिंशत्कालः॥
शन्यभौमजीवेषु मध्ये कालः प्रकीर्तितः॥ वाटे शुक्रंदुसौ-
म्येषु वर्जनायः सदा रणे ।। १ ॥ ॥ इति वारकालचक्रम् ॥
वायूचकभूः ८३ हंसचारभूः ८४
*
पू
पू
3
hya
द
प
प
दक्षे पृष्ठे स्थितो वायुर्जयदो भवति ध्रुवम् ॥ वामाग्रे भंगदः
प्रोक्तः सर्वयुद्धेषु सर्वदा ॥ १॥ इति वायुचक्रम् ॥
युद्धकाले यदा चंद्रः स्थायी जयति निश्चितम् ॥ यदा सूर्यप्रवा-
हस्तु यायी विजयते तदा ॥ १॥ पार्थिवे सक्षतं युद्ध संधिर्भवति
वारुणे ॥ विजयो वह्नितत्वेन बायौ भंगो मृतिस्तु खे ॥ २॥

·पू भा उ (२६०) नरपतिजयचर्या- पूर्णनाडीगतः पृष्ठे शून्यभंग तदग्रतः॥ शून्यस्थाने गतः शत्रुम्रियते नात्र संशयः ॥ ३ ॥ पूर्वोत्तरदिशोश्चंद्रभानौ पश्चिमयाम्य- योः ॥ स्थितस्तत्र जयी युद्धे स्थायी यायी क्रमेण च ॥ ४ ॥ वामनाड्युदये चंद्रः कर्तव्यो वामसन्मुखम् ॥ सूर्यवाहे तथा सूर्यः पृष्ठदक्षिणगो जयेत् ॥ ५॥ इति स्वरोदये शारीरभूमिः। रुद्रभूः मतांतर. अथ रुद्रकालः ॥ इंद्रो वायमेशक च हुतभुग यक्षेशदैत्येश्वरी सूर्यादी घटिकाचतुष्कमुदये रौद्रो भ्रमन्सर्व- दा ॥धृते कुक्कुटमेपहस्तिमहिषी स्याइंद्वयुद्धे जयो मृच्छूखेचरवा- लवादविजयः पृष्ठे तु वामे जय ॥१॥ इति रुद्रभूमिः॥ एतानि भूवलान्यत्र ज्ञातव्यान्युदितः क्रमात् ॥ संनिपाते विशे- षेणभूमिमेलापको बली ॥ १ ॥ मासाख्या च तुरंगाख्ये दिना. ख्या कविसंगरे । यामाख्या कोटसंग्रामे सूक्ष्माख्या खलके रणे ॥२॥ मासे पक्षे दिने नाडयां यदुक्तं भ्रमणं पुरा ॥ यथा दिने तथा रात्री ज्ञातव्यं स्वरवेदिभिः ॥ तस्माद्वीक्ष्य प्रयत्नेन बलं देयं स्वरोदये ॥३॥ युद्धस्य प्राग्दिने सायं वतस्थः स्वरपारगः ।। भास्करस्य महामंत्र जपेदयुतसंख्यया ॥ ४ ॥ दशांश होमये- कुंडे त्रिकोणे द्वादशांगुले ॥ अर्कस्य च शमीपुष्पैर्मध्वाज्या- परिप्लुतैः ॥ ५॥"ॐ ह्रां ह्रीं हूँ सः सूर्याय नमः” इति मंत्रः स्वाहांत होमयेत् ॥ युद्धारंभे हयारूढः स्वरज्ञो दृढमानसः ॥ पुनरेव जपेन्मत्रंशतके सूर्यसम्मुखम् ॥ ६ ॥ शुक्लवासोत्तरे कृत्वा ततः सूर्य विलोक- वा ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२६१) येत् ॥ यावच्च दृश्यते चिहं शुभं वा यदि वाशुभम् ॥७॥ संपू. तेजसा युक्ते व्यक्त निकटवर्तिनिश्वेितेच कचुरे पीते सूर्ये यायी जयी भवेत् ॥८॥ खंडिते खंडसंयुक्त छिन्ने भिन्ने च वक्रिते ॥ धूने कृष्णेऽरुणे सूर्ये स्थायी जयति सर्वदा॥९॥भूवलानि समा- प्यते चतुराशीतिसंख्यया ॥ यदाश्रयवलादाशु शत्रुश्रीः करगा- मिनी ॥ १० ॥ अब्देप्यब्दार्द्धमासे निजदलसहिते वासरे चैव यामे यामस्यार्धे मुहूर्ते भ्रमति च घटिका तद्वदाशाप्टकेऽपि ॥ संग्रामे चातुरंगे कविरणखलके कोटयुद्धे भटानां निःसंदेहं जया) नरपतिगदित भूवलं तथ्यसारम् ॥ ११ ॥ इति श्रीनरपतिजय- चर्यायां स्वरोदये षडंगे सप्ताध्याये भूवलाध्यायश्चतुर्थः ॥ ४ ॥ अथ मृत्युंजयमंत्रः। पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि मंत्रयंत्रादिकं वलम् ॥ यस्य प्रभावतो युद्धे दुर्वलस्य वलं भवेत् ॥ १॥ चतुरस्त्रं च- तुर त्रिरेखं पद्मगर्भितम्॥हस्तत्रयप्रमाणंच तंडुलैमंडलं लिखे. तूं ॥ २॥ सर्वलक्षणसंपूर्ण सर्वावयवसंयुतम् ॥ मासभूमिप्रवेशे च गोमयेनोपलोपते ॥ पद्मपत्रे लिखेद्देवांश्चतुःषष्टिप्रमाणतः ॥ एकैकपद्मपत्रेषु वससंख्यादलेदले॥शाभैरवी भैरवा सिद्धिर्महाना- गा उपग्रहाापीठोपपीठसंयुक्ता दिक्पालैश्च समन्विताः॥४॥ इति मृत्युंजययंत्रम् ॥ कर्णिकायां न्यसेदेवं शिवं सांगं सहस्रकम्॥प्रणवादिनीतैश्च नाममंत्रैस्ततोर्चयेत् ॥५॥ मंडलाये लिखेत्पद्मं वीरं तत्र निवे- शयेत् ॥ तीर्थोदकान्वितैः कुंभैः सदूर्वाक्षतपल्लवैः ॥ ६ ॥ मृत्यु जयेन मैत्रेण शतवाराभिमंत्रितैः॥अभिषिचेत्ततो वीरं शुभलग्ने स्वरोदयी ॥ ७ ॥ "ॐ जूला, इति मृत्युंजयमंत्रः ।।

·(२६२) नरपतिजयचर्या- अभिपकमंडलम् ॥ अभिषिक्तस्ततो वीरः सं- ग्रामे विजयी भवेत् ॥ शस्त्रैन भिद्यते तस्य शरीरं शत्रुचोदितैः ॥८॥ एत- न्मंडलमध्यस्थोऽभिषिक्तः पुरुषो यदा ॥ ततः प्रभृ- तियुद्धेषु शत्रुजयति सर्वदा ॥९॥ राज्यभ्रष्टो लभेद्रा- ज्यं क्षीणायुर्मियते न च॥ मुक्त्वा पीडां ग्रहाः सर्वे शांतिं कुर्वति सर्वदा ॥ १० ॥ इति अभिषेकविधिः ॥ अभिषेकात्परं पूजा कर्तव्या पूर्वमंडले ॥ मृत्युजयेन मंत्रेण पूर्वो- क्तविधिना ततः ॥ ११ ॥ "ॐ जूं सः" ॥ पश्चात्समर्पयेन्मंत्रं रणदीक्षा भवेदियम् ॥ तया समन्वितो वीरस्त्रिदशैरपि दुर्जयः॥ ॥ १२ ॥ इति रणदीक्षा ॥ पूर्वोक्तमंडलस्यांतर्योधशस्त्राणि विन्यसेत् ॥ पूजयेद्विधिवत्तानि ततो जागरणक्रिया ॥१३॥ “ॐ खां खी खू खे खौं खः रौद्र- मूर्तये खड्गाय नमः” ॥ इति खड्गमंत्रः॥ "ॐ क्रां क्रीं क्रू मैं क्रौं क्रः ॐ भैरवरूपाय रक्षायुधाय फलकाय नमः ॥ इति फलकमंत्रः ॥ “ॐ लां ली लूं लैं लौं लः इंद्रायु- धाय धनुपे नमः॥” इति धनुमंत्रः ।। ॐ श्रां श्रीं धूं 3 औं श्र" ब्रह्मादिपंचदेवतामूर्तये पंच- वाणाय नमः ॥ इति पंचवाणमंत्रः॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२६३) ॐ क्रां क्रीं क्रू के को क्रः शूलिनो मूर्तये भैरवायुधाय कुंताय नमः" ॥ इति कुंतमंत्रः॥ "ॐ अघोरेश्वरीचामुंडे महाचामुंडे छूां छीं छू छै छौं छुः भगव- तीमूर्तये कात्यायनीछुरिकायै नमः" इति छुरिकामंत्रः ॥ इति रणांगपूजाविधिः॥ छागौ मातुलभानेयौ तद्रामकृतडोरके ॥ मृत्युञ्जयेन मंत्रेण दा- तव्यं ग्रंथिसप्तकम् ॥१॥ एवं कृतविधानेन जायते रणकंकणम् ॥ दक्षहस्तप्रवद्धन युद्धे च विजयी भवेत् ॥ २ ॥ इति यामले रणकंकणम् ॥ कर्पूर कुंकुम चैव गोरोचनसमन्वितम् ॥ कोकिलाक्षस्य लेखिन्या श्वेतवस्त्रेतिशोभने ॥३॥ ॐकारद्वयमध्यस्थं साध्यनाम पटे लिखेत् ॥ तदर्भस्थं हकारं च टकारपरिवप्टितम् ॥ ४ ॥ पृथ्वीसं- पुटमध्यस्थं वर्गाप्टकयुतं ततः ॥ प्रणवाद्यरिनामेह हुंफडंत दिग- प्टके ॥५॥ मंत्रमेतं शतं जप्त्वा पहुं तन्मूनि बन्धयेत् ॥ भीरुं नयति वीरत्वं समरे च जयप्रदम् ॥ ६॥ इति वीरपट्टविधिः ।। पूर्वोक्तेन विधानेन रणपट्टमितो लिखेत् ॥ कृत्वा हनुमतो रूपं हृदि मंत्रममुं लिखेत्॥ ॐ ह्रां ह्रीं हूं हैं ह्रौं ह्रःहनुमते नमः॥" मंत्रमध्ये लिखेन्नाम निजयोधस्य संभवम् ॥ मूर्ध्नि वद्धेन तेनैव हनुमत्तुल्यविक्रमः ॥७॥ इति स्वरोदये रणपदविधिः॥ त्रिशूलं दक्षिणे हस्ते कपालं वामके तथा ॥ भीषणं भैरवं रूपं पूर्वद्रव्यैः समालिखेत्ात्रिपुरामंत्रनामभ्यां ग्रंथनेन तु वेष्टयेत् ॥ मूर्ध्नि वद्धेन तेनैव त्रैलोक्यं जयति ध्रुवम्।।दाऐं क्लीं सौं त्रिपुरायै नमः ॥ इति त्रिपुरीमंत्रः॥इति जयपद्दविधिः ॥ ..

·(२६४) नरपतिजयचर्या- कन्याकर्तितसूत्रेण अष्टोत्तरगुणेन च ॥ कर्तव्यो दोरकस्तेन स ग्रंथिः कटिमानतः।मृत्युंजयेन मंत्रेण ग्रंथयोऽष्टोत्तरं शतम् ॥ कृत्वैवं मेखला जाता कटिवद्धारिनाशिनी ॥ ॐ जूं सः" इति मेखलामंत्रः ॥ ब्रह्माणीकवचं कृत्वा यो योधः प्रविशेद्रणम् ॥ प्रभवंति न तस्यांगे प्रहाराः शत्रुनोदिताः॥इति कवचम् ॥ अनु- लोमविलोमेन मंत्रं मृत्युंजयं न्यसेत् ॥ रक्षांतं च षडंगेयु न्या- सोऽयं शनुवारणः॥ इति न्यासः॥ रसना घटिका प्रस्ता अंगु- ठोनामिकातले ॥ एतन्मुद्राप्रभावेण संग्रामे विजयी भवेत् ॥ इति मुद्रा ॥ अष्टोत्तरसहस्रं च अघोरं मंत्रमुत्तमम् ॥ जपयित्वा ततो घोरं मंत्रराजमनुत्तमम् ।। पूर्वोत्तैरेव च द्रव्यैर्भूर्जपत्रे सुशो- भने ॥ लिखेन्मृत्युंजयं मन्त्रं तन्मध्ये वीरनामकम् ॥ मृत्युञ्जयेन मंत्रण प्रथितं तच्च नामकमरिक्षां कृत्वा करे बद्धा संग्रामे विजयी भवेत् ॥ “ॐजूं सः" इति रक्षा ॥ आरण्यफलकं मूलं पुण्यार्केण तु गृह्यते ॥ कन्याकर्तितसूत्रेण शतनेन तु दोरकम्॥ग्रंथयेन्मृत्युञ्जयेन प्रत्येकं च पृथक् पृथक् ॥ अष्टोत्तरशतेनैव जायते वीरकंकणम् ॥९॥"ॐ कुमारि अवतर २ हर वाणाग्रवासिनी त्रिपुरुषं सत्येन सर्वायुधं भंजय २स्वाहा” इति मंत्रः॥ अंकसंस्थेन तेनैव दुर्जयस्त्रिदशैरपि॥स्तंभयेत्सर्वशस्त्राणि सर्वश- क्तिसमन्वितः ॥ १०॥ इति वीरकंकणम् ॥ अथौषधयः॥ ईश्वरी ब्रह्मदंडी च कुमारी वैष्णवी तथा ॥ वाराही वज्रिणी चंडी तथा रुद्रजटाभिधाः ॥ ११ ॥ लांगली सहदेवी च ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। पाठाराजी पुनर्नवा ॥ मुद्गरी भूतकेशी च सोमराजी हनूजटा ॥ १२ ॥ श्वेतापराजिता गुंजा श्वेता च गिरिकर्णिकाः ।। क्षुद्रिका शंखिनी चैव विडंगी शरपुंखिका ॥ १३ ॥ खर्जूरी केतकी ताडी पूगी स्यान्नारिकेलिका । अंजनः कांचनारश्च चंपकाश्म- तकः कुहूः ॥ १४॥ अपामार्गोऽर्क गौ च ब्रह्मवृक्षो वटस्तथा ।। शतमूली चलायुग्मं गोजिह्रोपलसारिका ॥ १५ ॥' अष्टलोहा रसा वजी हरिद्रा तालकं शिला ॥ एताश्चौपधयो दिव्या जयार्थं संग्रहेद्बुधः ॥ १६ ॥ सूर्येदुग्रहणे प्राप्ते दीपोत्सवदिन- त्रये ॥ पुष्यमूलार्कयोगे च महानवमिवासरे ॥ १७ ॥ खादिरेण च कीलेन प्रोद्धरेत्ता महौषधीः ॥ वलिपूजाविधानेन सर्वकर्मसु सिद्धिदाः ॥१८॥ तत्र मंत्रः । येन त्वां खनते ब्रह्मा इंद्रो विष्णुमहेश्वरः ॥ तेनाहं खनयिष्यामि तिष्ठ तिष्ट महौंपधि ॥ १९ ॥ तदोद्धृता कटीसूत्रं शिरःप्रभृतिषु स्थिता ॥ त्रिदशैरप्यवध्योऽसौ युद्धे चैव चतुर्विधे ॥ ॥ २० ॥ इति यामले औषधानि । वज्री चंडी च चक्री च त्रिशूली मुद्गरी तथा ॥ देहस्था समरे पुंसां सर्वायुधनिवारिणी ॥ २१ ॥ गृहीतं पुष्यनक्षत्रे अपामार्गस्य मूलकम् ॥ लेपमात्रेण वीराणां सर्वशस्त्रनिवारणम् ॥ २२ ॥ अंजनः कांचनारश्च चंपकोश्मंतक: कुहूः॥लेपेन विजयी युद्धे वज्रदेहो भवेन्नरः ॥ २३ ॥ खजूरीमुखमध्यस्था कटिवद्धा च केतकी ॥ भुजदंडस्थितस्तालः सर्वशस्त्रनिवारणः ॥ २४ ॥ दक्ष- वाहुस्थितश्चार्को वामेंदुहृदये धरा ॥ रुद्रः पृष्ठस्थितो युद्धे वज्र- देहो भवेन्नरः ॥२५॥ त्रिलोहवेष्टितं कृत्वा रसं वज्राभ्रसंयुतम् ।।

·(२६६) नरपतिजयचर्या- वस्थं च करस्थं च सर्वायुधनिवारणम् ॥ २६ ॥ गिरिकर्णी शमी गुंजां श्वेतवर्णां समाहरेत्॥चन्दनेनान्विताः सर्वास्तिलकेन जयी रणे॥२७॥अधःपुष्पी शिखा चैव श्वेता च गिरिकर्णिका ॥ गोरोचनसमायुक्तं तिलकं शत्रुमोहनम् ॥ २८ ॥ कनकावटो वह्निः पडिंदुः पंचमस्तथा ॥ करोति तिलकं यस्तु पश्येत्तं पंचधा रिपुः ॥२९॥ कृष्णसर्पकपालं तु चितामृत्तिकयान्वितम् ॥ सितगुंजां वपेत्तत्र तस्या मूलं समाहरेत् ॥३०॥ कृततिलकं भटं दृष्ट्वा पश्येत्स्वं श्वावृतं रिपुः ॥ श्वगणैर्भक्ष्यमाणं तु पतितं च ततो भुवि ॥३१॥छाया यस्य जले याति संग्राह्यः काशमर्दकः ॥ अनेन तिलकेनारिः कूपं वापी प्रपश्यति ॥ ३२ ॥ इति स्वरो- दये तिलकम् ॥ ब्रह्मदंडी च कोमारी ईश्वरी वैष्णवी तथा ॥ वाराही वज्रिणी चंडी महालक्ष्मीस्तथैव च ॥ ३३॥ एताश्चौषधयो दिव्यास्त- थेता मातरः स्मृताः॥ हृदि गुल्फे करे बद्धाःसर्वशस्त्रनिवारिकाः ॥ ३४ ॥ इति यामले ढकाः॥ .. वंगसीसकशुक्लाभ्रमतारसमन्वितैः ॥ वज्रायसादिभिर्युक्तः क्रि- यते पारदो रसः ॥ ३५॥ वज्राणां द्रावणं वक्ष्ये पारदस्य च बंधनम् ॥ लघुद्रावं च लोहेषु संयोगार्थ परस्परम् ॥ ३६ ॥ अस्थिश्रृंखलमध्यस्थं कृत्वा वज्रं निरुन्धितम् ॥ जलभांडे विनि- क्षिप्य स्वेदयेदिनसतकम् ॥ ३७॥ वंगिकारससंघृष्टं नष्टविष्टं तु पारदम् ॥ ठिकाकंदस्य मध्यस्थं बंधनार्थ ततः पुटे ॥ ३८ ॥ रेतितं लोहचूर्ण तु टंकणेन तु भावितम् ॥ लघुद्रावि भवेदेवं ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२६७) ताम्रपान न संशयः ॥ ३९ ॥ सर्वांस्तानेकतः कृत्वा मुखमध्य- स्थिता भवेत् ॥ गुटिका जायते रम्या नानी वांगसुंदरी ॥ ४० ॥ मुखस्था सिद्धिदा प्रोक्ता जरामृत्युविनाशिनी ॥ संग्रामे विजयी वीरो बजदेहो महावलः ॥ ४१ ।। सर्वलोकप्रियो नित्यं नारीणां वल्लभस्तथा ॥ गुटिकेयं समाख्याता यथोक्ता ब्रह्मयामले ॥ ४२ ।। इति वज्रांगसुंदरी गुटिका ॥ सिंही व्याधी मृगी हंसी चतुधैवं कपर्दिका ॥ एतासां लक्षणं वक्ष्ये प्रभावं च यथाक्रमम् ॥ १॥ सिंही सुवर्णवर्णा च व्याघ्री धूम्रा सरेखिका ॥ मृगी तत्र विजानीयात्पीतपृष्ठी सितोदरी ॥२॥ हंसी जलतरा श्वेता विदंता नातिदीर्घिका ।। एवं विशेषान्विज्ञाय ततः कर्म समाचरेत् ॥३॥ औषधी सिंहिका नाम तस्य मूलस्य यो रसः॥ सिंही कपर्दिका मध्ये क्षेप्यस्तन्मूलसंयुतः ॥ ४॥ पिधाय वदनं तस्याः सिक्थेन च समन्वितः ॥ अस्यां वक्र- स्थितायां तु सिंहबज्जायते नरः ॥ ५॥ मदोन्मत्ता गजास्तस्य दर्शनेन पराङ्मुखाः ॥ रणे राज ले द्यूते विवादे चापराजितः ॥६॥ इति सिंही॥ व्याघ्रीरसेन संघृष्टः पारदो मूलसंयुतः ॥ पूर्ववत्साधयेद्वयानी फलं चैव तथाविधम् ॥ ७॥ इति व्याघ्री॥ मृगसूत्रेण संभिन्ना मृत्तिका रससंयुता ॥ मृगधिष्ण्ये क्षिपेन्मृग्यां तस्याः फलमतः शृणु ॥८॥ मुखमध्ये स्थितायां च वशी भवति मानवः ॥ रतिकाले मुखस्थायां वालाप्राणहरो नरः ॥ ९ ॥ इति मृगी॥ १ मृगमूवेण इति पा०॥

·(२६८) नरपतिजयचर्या हंसपादीरसैघृष्टः पारदो मूलसंयुतः ॥ हंसीमध्ये क्षिपेद्धीमान् मुखस्था सर्वसिद्धिदा ॥ १० ॥ ग्रहाः पीडां न कुर्वति दुष्टारिष्टं तथैव च ।। स्थावर जंगमं चैव विपं नश्यति तत्क्षणात् ॥ ११ ॥ इति हंसी ॥ इति यामलीये स्वरोदये कर्दिका समाप्ता । कृत्तिका च विशाखा च भौमवारेण संयुता ॥ तदिने घटित शस्त्रं संग्रामे जयदायकम् ॥ १॥ इति यामले योगघटितशस्त्राणि ॥ अपामार्गरसेनैव यानि शस्त्राणि लेपयेत् ॥ जायते तानि संग्रामे वज्रसाराणि निश्चितम् ॥ १॥ इति शस्त्ररक्षा ॥ विद्युत्पातमृतास्थीनि पेपयेत्करकांना ॥ अनेन लेपनं कुर्यात् सनाहफलकेपि वा ।। २।। तत्र लग्नानि शस्त्राणि त्रुटंति च.नमं- ति च ॥ न भिंदति शरीराणि पुष्पाणीव मृदूनि च ॥ ३॥ इति यामले शस्त्रमोटनम् ॥ कृष्णसर्पशिरांस्यष्टौ विपं पंचपलानि च ॥' छु दरीवसाष्टौ च तथाच गृहगेोधिका ॥१॥ कृष्णस्य वृश्चिकस्याप्टो कपिकच्छूःपला- प्टकम् ॥ द्वे पले हरितालस्य कृकलासरसः पलम् ॥ २ ॥ लांग- लीकरवीराभ्यां त्रीणि त्रीणि प्रकीर्तिताः ॥ एतेषां शोधितं कल्क भल्लातकसमायुतम् ॥३॥सर्वेपामेव शस्त्राणां लेपोयं समुदाहृतः॥ विद्धास्तु तैर्ये मनुजास्त्यजंते जीवितं ध्रुवम् ॥ ४॥ रक्तकंचुकया नारी रक्तप्रावरणा च या ॥ नटदारुसमायुक्ता पर्वतानपि साध- येत् ॥५॥ गृहीत्वा मक्षिकां नीलां पर्खिदुकीटकान्विताम् ॥ शस्त्रलेपन घाताद्धि जायते कीटका व्रणे ॥ ६ ॥ इति स्वरोदये शस्त्रलेपः॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। ( २६९) पड्डिंशत्या चतुःपष्टया शतेनाप्टोत्तरेण वा ॥ मयूरोलू कपक्षाणां तन्मानं ग्रंथिपिच्छिका॥ १॥ ग्रहणे मृतिपर्यंत रक्तसूत्रेण वेष्ट- येत् ॥ इष्टमंत्र जपेत्सत्यं सिद्धं रणेऽरिनाशनम् ॥२॥ निसर्गमू- लजातेन गच्छ गच्छ परं ध्रुवम्॥सर्वोचस्थानगो धीर स्वसैन्य- विजयावहः ॥ पैच्छिकस्य विधिश्वायं ब्रह्मयामलभापितः ॥३॥ इति यामले पैच्छिकविधिः ॥ लांगली ब्रह्मदंडी च कृष्णोन्मत्तरसान्विता ॥ मर्दयित्वाविक चर्म पश्चायंत्रं समालिखेत् ॥१॥ काकरक्तं तथा विष्ठा चितांगा- रहलाहलम् ॥ काकपिच्छस्य लेखिन्या लिखेद्यंत्रं यमार्गलम्॥२॥ मध्यवीजस्य मध्यस्थं शत्रुनाम ससैन्यकम् ॥ बाह्ये तु वायुवी- जेन वेष्टयेत्रिगुणं पुनः ॥ ३॥ वायुमंडलगं कृत्वा वायुवीजेन रंजिकाम् ॥ द्वादशस्वरसंयुक्तं वेष्टयेत्सव्यमार्गतः ॥ ४॥ ताम्र- कस्यास्य नादेन व्याकुलीभूतमानसाः ॥ वलं मुक्का महावीराः पलायंते महारणात् ॥ ५॥ इति ताम्रकविधिः ॥ हेमायनपुरौप्याणां समैभीगैस्ततः पुनः ॥ द्वादशनेन ताण कारयेजयकाहलम् ॥१॥ काहलीरससँल्लिप्तां वादयेत्तां रणां- गणे ॥ कृत्वा नादं प्रविश्यति बलिष्ठा अतिशत्रवः॥२॥ इति यामले काहलविधिः ॥ तात्रकस्य विधानं तु कायामपि कारयेत् ॥ तेथैव फलमप्युक्तं समरांगणभूमिषु ॥ १॥ इति यामले ढक्काविधिः ॥ . तुविनी चित्रकं दंडी कृष्णोन्मत्तरसान्विता ॥मार्जयेन्मौरजं चर्म सप्तवारान्पुटद्वयम् ॥ १॥ दंडी च चित्रका दंती लज्जालुरस- १द्वादशांशन इति पा०1 ·(२७०) नरपतिजयचर्या- संयुता ॥ मुखे विमर्दयेत्तेन जायते वाद्यभाजनम् ॥२॥ ब्राह्मी जाती कुमारी च विद्युद्भस्मोदकान्विता ॥ इष्टमंत्राभिजप्तं तु जयार्थं वाद्यभाजनम् ॥ ३॥ इति मुरजविधिः ॥ अग्निहोत्रमशानांत्यजातिगेहसमुद्भवम् ॥ भस्मत्रितयमादाय कर्तव्यं तस्य कुट्टनम् ॥१॥ इंद्रवृक्षमयं कार्य मुसलोलूखलादि- कम् ॥ चतुरस्त्रे च पद्मे च द्वारहीने च मंडले॥२॥स्थापित्वोलुखले तत्र कुर्युस्तद्भस्मकुट्टनम् ॥ चतुर्वर्णोद्भवाः कन्याश्चतुःपष्टिप्रमा- णतः ॥ ३ ॥ चतुर्विंशतिसंख्यानां रासगीतेन संयुतम् ॥ तं रासं संप्रवक्ष्यामि सर्व मंत्रमयं शुभम् ॥ ४॥ॐ कालकुकुरुरुड सुसु. दुयंतदुदुसुत्तिडव भणुभल्लिकरं तडीकं एहाएहं किं पिछिएह मंसंड इसुग्जउसुग्रड इति रासगीतम् ॥ एतद्भस्मकृतां रेखां लंघयंतिन वैरिणः॥ क्षिप्यतेचरिपोः सैन्यं भंगमायाति तत्क्षणात् ॥१॥इति भस्माधानम्॥श्रोत्रियब्रह्मणः कारुण्यं करोति॥किं स्नानः किं प्रोक्षणैर्मलं गतं गतमेव॥मारणे मोहने स्तंभे विद्वेषोच्चाटने वशे ॥एकं यमार्गलंयंत्रभेदेन वहुधा स्थितम् ॥ द्वादशारचक्रम् ॥ द्वादशारं लिखेच्चकं वृत्तत्रयविभू- पितम् ॥उष्ट्रीमंत्रं च तहाटे यम- श्लोकं च मध्यतः॥ॐ ह्रीं ष्ट्रीवि- कटदंष्ट्रानन हुंफट ।। उष्ट्रीमंत्रमिमं जाप्यं दशसाहस्त्रसंख्ययामध्वा- ज्याक्तै रक्तपुष्पैः सहस्रं होमये- य यो द ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२७१) ततः॥१॥ ततः सिद्धो भवेन्मंत्री यथेप्सितफलप्रदः॥ यस्य प्रभावमात्रेण शनवो यांति संक्षयम् ॥२॥ इत्युष्ट्री ॥ यमराजस्य पयं तु प्रोच्यमानं मया शृणु॥ यमराजसदोमेयय- मेदोरुणयोदय ॥ यदयोनिरयक्षेययक्षेयंवनिरामय ॥ ३ ॥ इति यमश्लोकः॥ इमं यमलोकं द्वात्रिंशत्सहस्राणि जपेत्ाघृतमधुरक्तपुष्पैः सहस्रक होमयेत् ॥ ततः सिद्धो भवति ॥ मनसेप्सितानि कार्याणि करो- ति ॥ चितागारविषं रक्तं कृष्णोन्मत्तरसस्तथा ॥ एतेनरास्थिले- खिन्या यंत्रं प्रेतपटे लिखेत् ॥ ४॥ साध्यनाम च तन्मध्ये हूं च राजिकया कृताम् ॥ यमरूपमिदं साक्षान्महिषासनगं कुरु ॥५॥ कृष्णाष्टम्यां चतुर्दश्यां गंतव्यं पितृमंदिरे ॥ नग्नो मुक्त- शिखो भूत्वा मद्यमांसैः प्रपूजयेत् ॥ ६ ॥ क्षिप्तोच्छिष्टशरावपु कृष्णसूत्रेण वेष्टयेत्॥श्मशानभूमिमध्यस्थः सप्ताहान्मारयेद्रिपुम् ॥७॥ इति स्वरोदये मारणविधिः ॥ रोचनां कुंकुमं चंद्र कृष्णोन्मत्तरसान्वितम्॥रोहितोद्भवलेखिन्या भूर्जपत्रे लिखेदिदम् ॥ १॥ साध्यनाम च तद्गर्भ वाटे चैकाररं- जिका ॥ वह्निमंडलगं कृत्वा रक्तसूत्रेण वेष्टयेत् ॥ २॥ सिक्थ- केनावृतं कृत्वा सुराकुंभे विनिक्षिपेत् ॥ पूजयेद्रक्तपुष्पैश्च सप्ता- हान्मोहयेधुवम् ॥ ३॥ इति स्वरोदये मोहनविधिः ॥ शिलातालहरिद्राश्च मेपमूत्रसमन्विताः ॥कोकिलाक्षस्य लेखिन्या नीलरक्तपटें लिखेत् ॥१॥ साध्य नाम च तन्मध्ये रंजिकाक्तं निवेशयेत्॥पर्वताकृतियंत्रं च शिलातलनिवेशितम् ॥२ ॥ पूजा ·(२७२) नरपतिजयचर्या- येत्पीतपुष्पैस्तु कुंकुमेन च वा पुनःस्तंभन देहमनसोः सप्ताहा- ज्जायते रिपोः ॥३॥ इति यामले स्तंभनम् ॥ निवाक्षचित्रकैस्तुल्यैर्महिपीरुधिरान्वितैः ॥ प्रेतवस्त्रेर्कलेखिन्या लिखेद्यंत्रमिदं वरम् ॥ १ ॥ साध्यसाधकयो म परस्परपरा- ङ्मुखम् ॥ व्यतिक्रमाक्षरं चापि यंत्रमध्ये निवेशयेत् ॥ २॥ रंजिकाफट्समायुक्तं महिपाश्वांतरे कृतम् ॥ निववृक्षतले न्यस्तं सप्ताहाद्देपकारकम् ॥ ३॥ इति स्वरोदये विद्वेषणविधिः ॥ काकविड्विषरक्तेन शिवध्वजपुटे शुभे ॥ काकपक्षस्य लेखिन्या लिखेयंत्रं स्वरोदयी ॥ १॥ साध्यनाम लिखेत्तत्र चतुष्कोणेषु मध्यगम् ॥ सविसर्गखकारेण निरुचारेण रंजिका ॥२॥ उष्ट्री- रूढं कृतं यत्रं वद्धं काकगल ततःसयंत्रे वायसे मुक्ते ततस्तूच्चाटनं भवेत् ॥ ३ ॥ इति यामले उच्चाटनविधिः ॥ कालेयरोचनाचंद्रेर्लजालुगजवारीभः ॥ मदनोद्भवलेखिन्या यंत्रं भूर्जे लिखेदिदम् ॥ १ ॥ साध्यनाम च तन्मध्ये क्लींकारं. रंजिकान्वितम् ॥ नराकृतिकृतं यत्रं सिक्थकेन च वेष्टयेत्॥२॥ त्रिमधुरे स्थापितं च रक्तपुष्पैश्च पूजितम् ॥ सप्तरात्रेण तयंत्रं वशीकरणमुत्तमम् ॥३॥ इति स्वरोदये वशीकरणविधिः ।। एवं सर्वेषु कार्येषु विधियुक्तं तु कारयेत् ॥ ततस्तु सिध्यते यंत्रं सत्यं सत्यं न संशयः ॥१॥ हनुमंतं कालरात्रिं महामारी खगा- धिपम् ॥ भैरवं क्षेत्रपालं च फणींद्रं गणनायकम् ॥२॥ पताका- यां लिखेदेतदष्टकं पूर्वसूचितम् ॥ ततः सारतरं ज्ञात्वा प्रथम विस्तरावदेत् ॥ ३ ॥आरण्यपलहीतूलं संगृहीतं शुभे दिने । कन्याकर्तितसूत्रेण दिने वस्त्रं विनिर्मितम् ॥ ४ ॥ सार्धहस्तत्रयं ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२७३) श्वेतं शेषं तत्र प्रदापयेत् ॥ हरिद्राहरितालेन शैलयसंयुतेन वा ॥ ॥ ५॥ लिखेद्धनुमतो रूपं पंचद्वचंगुलमानकम् ॥ दीर्घदतं करा- लांग दीर्घवाहुनखान्वितम् ॥ ६॥ वामहस्ते ध्वजं कुर्यादक्षिणे मेरुपर्वतम् ॥ बद्धक्रम महारौद्रं जिह्वालांगूललोलितम् ॥७॥ रक्तवस्त्रं सकौपीनं शिखामुकुटधारिणम् ॥ हृत्पने विन्यसेत्तस्य निजनाथस्य नामकम् ॥८॥ हनूमतो लिखेत्तत्र मूलमंत्र दला- प्टके ॥ मालामंत्रेण तहाटे सव्यमार्गेण वेष्टयेत् ॥ ९॥ ॐ ह्रां ह्रीं हूं हैं ह्रौं ह्रः हनूमतायं मूलमंत्रः ॥ ॐ वजकाय वज्रतुंड कपिल पिंगल ऊर्ध्वकेश महावलपराक्रम. रक्तमुख तडिजिह्व महादंष्ट्रोत्कट कटतीव्रकपालिन् महादृढप्रहार लंकेश्वर महासे- तुबंधन शैलप्रवाह गगनचर एह्येहि भगवशतसहस्त्रसूर्यसमा- नरूप भैरवाज्ञापयेति एह्येहि दर्घिलांगूलेन अमुकशन वेष्टय वेष्टय भंजय २ खं खं रे रे हुं फट् ॥ इति मालामंत्रःसमाप्तः ॥ गात्रेषु दापये फैश्चतुष्पष्टिप्रमाणकैः ॥ षड्वर्णान्विन्यसेञ्चापि रस- नाग्रे विरेखया ॥ १ ॥ स्तंभिनी मोहिनी चैव रोधिनी भंजिनी तथा॥ गात्रेपु विन्यसेदेवीः प्रणवादिनमोंतगाः॥२॥ लकारं पर्वते दद्यात्पुच्छदंडे चुकारकम् ॥ चुकारं मुखमध्यस्थं हुंकार च तदग्रतः॥३॥ वदने मस्तके गुह्ये मूलमंत्रं न्यसेवुधः ॥ लांगूले मातृकां वापि क्षादिकान्प्रणवादिकम् ॥४॥ मस्तकोपरि कर्तव्या मातरो ग्रहसंयुताः ॥ अष्टम्यां च चतुर्दश्यां प्रतिष्ठां कारयेत्ततः ॥ ५॥ सुपर्वे चैव नक्षत्रे ताराचंद्रवलान्विते ॥ रक्तांवरधरो मंत्री रक्तगंधानुलेपनः ॥ ६ ॥ रक्तपुष्पकृताटोपः संपत्सन्नदविग्रहः ।। उद्धरेदक्षतैः पद्ममष्टपत्रं सुशोभनम् ॥ ७ ॥ स्तंभिनी मोहनी चैव रोधिनी भंजिनी तथा ॥ पूर्वादितश्चतुर्दिक्षु क्रमादेवीनिवेश- ·(२७४) नरपतिजयचर्या-- येत् ॥ ८ ॥ उड्डीयाणादिकान्पीठान्स्थापयेदीशकोणतः ॥ भैरवीं. भैरवां सिद्धिं ग्रहा नागा दिशाधिपाः ॥ ९॥ प्रत्येक क्रमयोगेन न्यसेत्पत्राष्टके चुधः ॥ पूजा चैव क्रमेणैव कर्तव्या स्वरमंडले ॥ १० ॥ नानाप्रकारशोभाढये कर्पूरागरुवासिते ॥ चंद्रोदयकृताटोपे ध्वजाप्टकविभूपिते ॥ ११ ॥ मंडलस्यास्य मध्ये तु कुर्यादूर्ध्व ततः पटम् ॥ नापयेत्पंचगव्येन दर्पणोदरमध्यगम् ॥ ॥ १२ ॥ आनिमारुतवीजेन विदध्यादासनं ततः ॥ मूलमंत्रं न्यसेन्मूर्ति हनुदेवस्य मांत्रिकः ॥ १३ ॥ ॐ हां हूं हनुमते. नमः॥ इति मूलमंत्रः॥ अंगेपु विन्यसेदस्य पट्स्वरान् दीर्घसंज्ञकान् ॥ ककारादिक्षका- रांतान् स्तंभिन्यादिषु विन्यसेत् ॥ १४॥ पंचोपचारमित्रैश्च मद्य- मांसाशनैस्ततः॥ पूजयेत्सकलान्देवान्प्रणवादिनमोंतकान् ॥ १५॥ पूजां कृत्वा विधानेन ध्यानं कृत्वा विचक्षणः ॥ सुशोभनप्रयो- गेण सिद्धिर्भवति सर्वदा ॥ १६ ॥ विचित्रवस्त्रसंयुक्तं वाह्याभरण- भूषितम् ॥ रक्तवस्त्रं महाभीमें सर्वलोकभयंकरम् ॥ १७ ॥ ध्यान लक्षं जपेत्तस्य मूलमंत्रं नवाक्षरम् ॥ मध्वाज्यरक्तपुष्पैश्च होम कृत्वा दशांशतः ॥ १८॥ कुमारी जयेत्तत्र चतुष्पष्टिप्रमाणतः॥ आचार्य दक्षिणां दद्यान्नगरं ग्रामखेटकम् ॥ १९ ॥ काठपाषा- णधातूनां पूजा या निमितापि च ॥ प्रतिष्ठा क्रियते तत्र देशे ग्रामे पुरेऽपि वा ॥ २० ॥ न दुर्भिक्षं भवेत्तत्र न च व्याधिभयं भवेत् ॥ परचकागमो नैव व्याधिभिश्च न पीडयते ॥ २१ ॥ न पतत्यशनिस्तत्र न रोगभयंः भवेत् ॥ डाकिनी भूतवेतालाः पिशाचोरगराक्षसाः ॥ २२ ॥ हनूमतः प्रभावेण ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२७५) विषपीडा न जायते ॥ हनूमतः पताकेयं गजाश्वोपरि संस्थिता .॥ २३॥ धारिता सा प्रयत्नेन रिपुसैन्यस्य सन्मुखी ॥ हनूमतः पताकेयं गजाश्वादीन् पराक्रमेत् ॥ २४ ॥ तस्या दर्शनमात्रेण व्याकुलीभूतमानसाः ॥ नश्यति रिपवस्तस्य सिंहस्येव यथा मृगाः ॥ २५ ॥ इति स्वरोदये हनुमत्पताका ।। अथ रक्षा प्रवक्ष्यामि सर्वसिद्धिप्रदायिकाम् ॥ स्तंभिनी शत्रुस- न्यस्य भूभुजादिवशंकरीम् ॥ १॥ रोचनाकुंकुमाभ्यां च भूर्जपत्रे सुशोभने ॥२॥ सुवर्णमयलेखिन्या यंत्रमष्टदलं लिखेत् ॥ साध्यनाम च तन्मध्ये मूलमंत्र दलाष्टके ॥३ ॥ मालामंत्रश्च तबाह्ये त्रिधा ह्रींकारवेष्टितम् ॥ त्रिलोहवेष्टितं कृत्वा कटिवा- हुशिरस्थितम् ॥४॥ धारयेद्यस्त्विमा रक्षां तस्य विघ्नं न जायते रणे राजकुले द्यूते व्यवहारे पराजये ॥५॥ शस्त्रं नाक्रमते तस्य वज्रदेहो महावलः ॥ उपसर्गादिदोषेषु विये स्थावरजंगमे ॥६॥न भयं विद्यते तस्य स्त्रीणां चैवातिवल्लभातस्य पीडा न कुर्वति ग्रहाश्चैव उपग्रहाः॥७॥ न तेषां दुष्कृतं किंचिन्न भई तस्य विद्यते॥जलजाग्निभयं नास्ति व्याघ्रतस्करजं भयम् ॥८॥ ज्वराः सर्वे प्रणश्यति व्याहिकाद्या विशेषतः॥श्यं हनुमतो रक्षा सर्वोपद्रवनाशिनी ॥ ९ ॥ इति स्वरोदये हनुमद्रक्षाविधिः ॥ पिच्छाकारं पटं कृत्वा पताकावद्विधानतः ॥ चंद्रार्कग्रहणे प्राप्ते हनुमंतं लिखेत्ततः ॥ १ ॥ मातृकायां जपेत्तत्र यावन्मुक्तिः प्रजायते ॥ होमयेच्च दशांशेन तिलसर्षपकादिभिः ॥ २॥ युद्ध- काले च तपिच्छं गजाश्वोपरि संस्थितम् ॥ दर्शनं, शत्रुसैन्यस्य भंगो भवति. निश्चितम् ॥३॥इति स्वरोदये हनुनापिच्छकविधिः।। मदनेन हनुं कृत्वा पूर्वलक्षणलक्षितम्॥ वर्तितं चैव लांगूलं कार: येत्साधकेश्वरः॥१॥ परचक्रस्य ये मुख्या लांगूलस्थानुकारिणः॥

·(२७६) नरपतिजयचर्या- गजाश्वरथयानानि वहिःस्थानि तु कारयेत् ॥२॥ पूर्वमंत्राक्षरैर्भेयं लांगुलेन तुवेष्टयेत्॥ वेष्टयेत्प्रतिमां सर्वामापादतलमूर्धजाम्॥३॥ स्थापयेत्पूर्वविधिना परचक्रस्य सन्मुखम् ॥ दर्शनात्परचक्रस्य भंगमायाति तत्क्षणात्॥॥अथवा होमयेत्तत्र लांगलीलवणं वि- पम्॥राजिका तुपकेशास्थिन्यूपणं निंवमेव च।।५॥ पट्कोणकुंडमध्ये तु निवाक्षचित्रकोद्भवाः ॥ समिधो ज्वालयेत्तत्र नैर्ऋत्याभिमुखे स्थितः ॥ ६ ॥ होमयेद्धनुमंत्रेण सहस्रैकं दिने दिने ॥ दिनस- तकमध्ये तु शत्रौ पीडा ततो भवेत् ॥७॥ अंगदाहो महापीडा विस्फोटो गंधलूतिका ॥म्रियते नात्र संदेहः संग्रामं कुरुते यदि ॥ ८ ॥ इति स्वरोदये हनुमन्मंत्रहोमविधिः ।। मालामंत्रं पठेयस्तु हनूमतो रणांगणे॥ तस्यांगं वज्रवद्युद्धे हनू- तुल्यपराक्रमम् ॥१॥ ॐ ह्रींहांढेह्रौंहः इति मालामन्त्रः॥ पुन- रन्यत्प्रवक्ष्यामि वेद्यं परमदुर्लभम् ॥मांडूकं नाम विख्यातं सर्व- शास्त्रेषु गोपितम् ॥ १॥ आनयेन्नित्रणं शुद्धं भूर्जपत्रं सुशोभ- नम् ॥तस्मिस्तु खररक्तन वामकर्णोद्भवेन तु॥२॥ चितांगार- विपैर्युक्तं कृष्णोन्मत्तरसेन च ॥ कुलिके विलिखेद्यत्रं नैर्ऋत्या- भिमुखस्थितः ॥३॥ प्रेतवचिंतयेत्साध्य मुक्तकेशं विवस्त्रकम् ॥ युद्धायुधैः कृतं यत्रं कृत्वा मध्येरिनामकम् ॥४॥ तन्नाम रेखया भिंद्यात्कोपाविष्टस्तु साधकः ॥ पीडयित्वा तु यंत्रं तु. शालू- रस्य मुखे क्षिपेत् ॥ ५ ॥ कीलयेत्पुष्टलोहेन शल्यकांडमयेन वा ॥ आनयेदारनालं च सप्तगेहोद्भवं ततः॥६॥ तन्मध्ये दर्दु क्षिप्त्वा तद्भांडं मुद्रयेत्ततः॥तापयेयुद्धकालेपि चितांगारा- नलोपरि ॥ ७ ॥ गात्रस्तंभो मनःस्तंभो वायुपीडा तथोदरे ॥ म्रियतेरिन संदेहा यदिशक्रसमो रणे ॥८॥ इति स्वरोदये मंडूक- . यंत्रविधिः॥

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२७७) शिलातालहरिद्राभिरर्कपत्रयुगे लिखेत् ॥ कोकिलाक्षस्य लेखि- न्या स्तंभांतं रिपुनामकम् ॥१॥विठकारैः समावेष्टय तबाह्ये पार्थिवं पुरम् ॥ वजाष्टकसमोपेतं रेखाषोडशदीपितम् ॥ २॥ मायावीजेन संवेष्टय विधांकुशनिरोधितम् ॥ तयंत्रं योजयित्वा तु कंटकैः कीलयेत्ततः ॥३॥ क्षिपेदल्मीकमध्ये तु पापाणे- स्तत्र पूरयेत् ॥ पश्चात्समारभेयुद्धं विवाद साध्यसाधकः ॥ ४ ॥ गात्रस्तंभो भवेदेवं मनस्तंभस्तथैव च ॥ जिह्वास्तंभो विवादे च साध्योऽसौ जायते ध्रुवम् ॥ ५॥ इति स्तंभनयंत्रविधिः॥ अर्कपत्रयुगे नाम चितांगारेण वेष्टयेत् ॥ पूर्ववत्कीलयेत्पश्चाच्छि- लयाच्छादयेदृढम् ॥१॥ एतयंत्रप्रभावेण मनोभंगो भवेत्पुनः॥ अथ प्रविश्य संग्रामे म्रियतेऽरिन संशयः ॥ २ ॥ इति शत्रुभं- गविधिः॥ रेफयुक्तं हकारं च वषट्स्वरविभूषितम् ॥ आर्तनामोदरे कृत्वा हीकारं रेफसंयुतम्॥नादविंदुसमायुक्तमोंकारं संपुटे स्थितम् ॥१॥ दिक्षु वज्राष्टसंभिन्नं षोडशस्वरवेष्टितम्॥वजाग्रेषु च सर्वेषु मल- मंत्रं यथेप्सितम् ॥ २॥ आदिवीजोदरे नाम दत्वा तस्य परि- स्फुटम् ॥ लिखित्वा वेष्टितं सर्वं मायया वेष्टितं विधा ॥३॥ कलिमंडलदंडाख्यं यंत्रं विनविनाशनम् ॥ श्वेतांवरधरो मंत्री शुभध्यानपरायणः॥ ४॥ उत्तराभिमुखो भूत्वा लिखेद्यत्रं शुभो- दये ॥ कांस्यभाजनमध्य तु चंदनेन सुगंधिना ॥ ५॥ लिखे- दर्भस्य लेखिन्या मुष्टित्रयप्रमाणतः ॥ सुगंधिकुसुमैः श्वेतैरप्टो- त्तरशतेन च ॥६॥ अर्चयेद्विधिवयंत्रं फलं यावदिने दिने ॥लि- खितं पूजितं चैव प्रक्षालयेजलेन त ॥७॥ तज्जलं पीतमानं तु परविद्याविनाशनम् ॥ शाकिनीभूतवेतालाः पिशाचोरगराक्षसाः ·(२७८) नरपतिजयचर्या- ॥८॥ भवंति निष्प्रभाः सर्वे यंत्रस्यास्य प्रभावतः॥ शूलं वि- एंभिकाजीर्णं लूताविस्फोटकादयः ॥ ९॥ अभिचारकृतो दोषो विपं स्थावरजंगमम् ॥ गर्भे च वेदना यस्या गूढगर्भस्तु यो भवेत् ॥ १० ॥ एवं रोगैस्तु दुःखार्ताः स्वस्थाः स्युः सर्व- जंतवः ॥ वंध्यापि लभते पुत्रं मृतवत्सा च जीवसूः॥ ११ ॥ दुर्भगा सुभगा चैव यंत्रस्यास्य प्रभावतः ॥ कृत्याः प्रशमनं यांति मारुतश्लेष्मपैत्तिकाः ॥ १२ ॥ जीगज्वराश्च विषमाः शीतदाहज्वरात्मकाः ॥ एवमप्यास्थितं यंत्रं करोति विपुलां श्रि- यम् ॥ १३ ॥ इति स्वरोदये कलिकुंडलयंत्रविधिः ।। शांत्यर्थ निजनाथस्य जयाथ रणकांक्षिणाम् ॥ यंत्रं मृत्युंजय नाम प्रवक्ष्यामि समासतः॥ १॥ हंसमध्यगतं नाम मृत्युंजय- पुटीकृतम्।ारक्षरक्ष समायुक्तं वाह्यरेखात्रयावृतम् ॥२॥ चवर्गस्य तृतीयो यो बिंदुषट्स्वरभूषितःहायंतःसविसर्गश्च मंत्रोयं प्रणवा- दिकः॥३॥पद्ममष्टदलं बाह्ये जंभाद्या दिग्दले स्थिताः ॥ विदिक्षु प्रणवं न्यस्य पत्रं षोडशकं वहिः॥शास्वराःपोडश दातव्याःप्रत्ये- कं सर्वतो दिशिद्वात्रिंशत्पत्रकं पद्मं तबाह्ये विनिवेशयेत्॥५॥ कादियुक्तौ हसौ वर्णी स्थापयेत्क्रमशस्ततः॥ चतुष्पष्टिदलं वाह्ये भैरवाद्यांस्ततो लिखेत्॥६॥भैरवी भैरवा सिद्धिग्रहा नागा दिशा- धिपाः॥पीठोपीठसंयुक्त क्षेत्रपालादिरष्टकम् ॥७॥आनये- निर्बणं भूर्ज ग्रंथिहीनं सुशोभनम् ॥वर्णभेदेन संगृह्य ब्राह्मणादि- क्रमेण च ॥८॥ ककारादित्रिद्रव्येण गोंकारस्य त्रयेण च ॥ पद्रव्यवतमालख्य साध्यनामसमन्वितम् ॥ ९॥ सवर्णमय- लेखिन्या उत्तराभिमुखं निशि ॥ चंद्रवारे लिखेयंत्रं मृत्युंजय- विधानकम् ॥ १० ॥ अनेन मदनस्थेन कृत्वा लिंगं सुशाभनम् ॥ पंचामृतेन दिव्येन स्नापयेत्सप्तवासरान् ।। ११॥ पश्चाच भक्तकं ·जयलक्ष्मीटीकासमेता। (२७९) देयं लक्षैकमयुतं ततः ॥ साध्यनामयुतं मत्रं रक्षार्थमुद्धरेत्ततः ॥ १२ ॥ पूजयेच्वेतपुष्पैश्च कर्पूरागरुचंदनैः ॥ छादयेत्पवस्त्रेण सप्ताहाच्छांतिकं भवेत् ॥ १३ ॥ मध्वाज्यं गुग्गुलुं तालश्रीपः सप्तसर्पपैः ॥ पद्माकारेण कुंडेन होमं कुर्याद्दशांशतः ॥ १४ ॥ शमीदुर्वासमिद्भिश्च रुद्राशाभिमुखस्थितः ॥ मुद्रां च खेचरी बद्धा स्वाहांत होमयेत्ततः ॥ १५ ॥ मुच्यते रोगिणो रोगात्पा- पात्मा, पापवर्जितः ॥ त्यक्त्वा पीडां ग्रहाः कराः सौम्यतां यांति नान्यथा ॥ १६ ॥ शाकिनीभूतवेतालाः पिशाचोरगरा- क्षसाः ॥ ज्वरास्तस्य प्रणश्यति च्याहिकैकांतरादिकाः ॥ १७ ॥ विषं नाक्रमते देहे स्थावरं चाथ जंगमम् ॥उपवियाणि सर्वाणि · निर्विपाणि भवंति च ॥ १८ ॥ अभिचारकृता दोपा ये केचि- द्यत्र भूतले ॥ ते सर्वेऽपि क्षयं यांति काष्ठं वह्निगतं यथा ॥१९॥ "वैरिणो मित्रतां यांति प्रसादं कुरुते प्रभुः ॥ अवश्या वश्यतां यांति राजस्त्रीक्षुद्रजंतवः ॥२०॥ राज्याद्रप्टो लभेद्राज्यं षण्मा- सस्य प्रयोगतःअपुत्रो लभते पुत्र दुर्भगः सुभगो भवेत् ॥२१॥ युद्धकाले कृतं यत्रं विधिनानेन भूपतिः ॥ अर्चयित्वा विशेयुद्धे त्रिदशैरपि दुर्जयः ॥ २२ ॥ ग्रीवावाहुशिरःकट्यां धारयति च ये नराः ॥ कृत्वा रक्षामिदं यंत्रं मृत्युस्तेषां न विद्यते ॥ २३ ॥ इदं मृत्युञ्जयं यंत्रं विनमृत्युविनाशनम्॥ अप्रकाश्यं मयाख्यातं लोकानां हितकाम्यया ॥ २४ ॥ किं पुनर्वहुनाक्तेन प्रभावेण प्रयोजनम् ॥ एतद्यत्रकृता रक्षा त्रैलोक्यं वशमानयेत् ॥ २५ ॥ उद्याने च नदीतीरे शुभदेशे शुभे दिने ॥ कृते शांत्युत्तरे काले तल्लिंग निक्षिपेद्भुवि ॥ २६ ॥ सर्वकामिकयंत्रेषु सिद्धिर्भवति नान्यथा ॥ २७ ॥ इति श्रीनरपतिजयचर्यायां यामलीयस्वरो- दये मृत्युंजयनामयंत्राविधिः समाप्तः ॥

·(२८०) नरपतिजयचर्या। अथार्घकांडम्॥अर्घकांडं प्रवक्ष्यामि अन्नैः प? रसैः क्रमात्॥मा- साक्षरं कालाक्षरं प्रश्ने सर्व विमिश्रयेत्॥१॥हरेदादशभिर्भागं जा- नीयाच न संशयः॥चत्रायंगणयेद्विद्वान् विषमं हि समं तथा॥२॥ विषमे अर्घवृद्धिः स्यान्महर्घ च समे भवेत् ॥ अकचटतपयश- श्चिपिटाक्षराः शालिगोधूमयुगंधराकला संजायते ॥ आईख घढथफरपाः अधराः ॥ मुद्रा माषातिलाश्चैव अतसी बहु जा- यते ॥ ईउगजडदवलसा उत्तराः॥ मसूरास्तिलका ज्ञेया यवधा- न्यादयः ॥ इऐघढधभवाः वर्तुलाः ॥ आढकी लंकारवीलकं- प्रवल्लरी ॥ ओ औ अं अः ङ ञणनमा दग्धाः॥ दुर्भिक्षं जायते शीघं नास्ति संदेहकारकम् ॥ ३॥ इत्यर्घकांडम् ॥ अथार्घकांडम् । अर्घकांडमिति ॥ १॥२॥ ३ ॥ इत्यर्घकांडम् । अथाघ संप्रवक्ष्यामि वर्षमासादिसंभवम् ॥येन विज्ञानमात्रेण वणिजां सिद्धिरुत्तमा ॥१॥ आश्लेषा स्वातिज्येष्ठा शततारा यमाह्वयम् ॥ दश पंच मुहूर्तानि पट पंच भानि कीर्तयेत् ॥२॥ प्राजापत्योत्तरास्तिस्रो विशाखा च पुनर्वसुः ॥ पंचा नि मुहू- तानि त्रिंशत्संख्यापराणि च ॥ ३॥ ऋक्षभुक्तिप्रमाणेन मुहूतैः स्वरसंख्यया ॥ संक्रमो वर्तते यत्र ज्ञेयश्चंद्रांशकस्तथा ॥ ४ ॥ इति द्वितीयाकांडम् ॥ अथामिति ॥ १॥२॥३॥ रव्यादीनां गुणा अशुद्धत्वानोक्ताः॥ ४॥ इति द्विती- याकांडम्। अथातः संप्रवक्ष्यामि यदुक्तं ब्रह्मयामले ॥ सप्तांगराज्यलोकानां वृद्धयर्थं ग्रहशांतिकम् ॥१॥ ग्रहपीडा गृहे यस्य युद्धकाले विशे- पतः॥ न युद्धं तेन कर्तव्यमित्युक्तं ब्रह्मयामले ॥२॥ देशदुर्गे ग्रहाक्रांत समायातऽरिसंकटे॥अवश्य येन योद्धव्यं तदर्थ शांति-

·जयलक्ष्मीटीकासमेता।
(२८१.)
कं वदेत् ॥३॥ क्रूरग्रहे समायाते छत्रसिंहासनादिषु ॥ देशा-
श्वकुंजरादीनां कर्तव्यं ग्रहशांतिकम् ॥ ४ ॥ ग्रहाः पुण्यं ग्रहाः
पापं ग्रहा मृत्युपराजयौ ॥ हानिर्मृत्युः सुखं दुःखं व्याधिरारो-
ग्यमेव च ॥५॥
अथात इति ॥ १॥२॥३॥४॥५॥
नरा अरातिरोगैश्च तथा शस्त्रप्रहारकैः ॥ शाकिनीभूतवेतालेः
पीडयंते ग्रहपीडया ॥६॥ घातपातादिदोषाश्च विकारा दिव्यसं-
भवराजमित्रप्रकोपाश्च जायते ग्रहपीडया ॥७॥ गंडांतमूलजा-
तानां लग्नादौ रिष्टयोगके ॥ दुष्टदेशादिपीडायां गोचरे गोचरे
व्यधे ॥ ८॥ दुष्टे रिष्टे समायाते कर्तव्यं ग्रहशांतिकम् ॥ ग्रह-
पूजा तथा होमं स्नानद्रव्याणि कल्पयेत् ॥९॥ रव्यारौ ताम्रजौ
कुर्याजीवज्ञौ स्वर्णसन्निभो॥ रौप्यौ चंद्रसितौ कार्यों शेषा लोह-
मया ग्रहाः ॥ १० ॥
नरा इति । अरातिः पीडा ॥ ६॥७॥ ८॥९॥ १० ॥
अथवा स्वस्ववर्णाभैः पिष्टद्रव्यैश्च कारयेत् ॥ यज्ञोपवी-
तवस्त्रैश्च स्वग्रहाः परियाजयेत् ॥ ११ ॥ नवमृत्युरूपा
वेदी कृत्वा हस्तप्रमाणिकाम् ॥ तत्र व्यादयः स्थाप्याः
स्वस्वकृत्या यथोक्तया ॥ १२ ॥ मंडलं भास्करं मध्ये
शशिनं पूर्वदक्षिणे ॥ त्रिकोणं दक्षिणे भौमे रुदे शं धनुरा-
कृतिम् ॥ १३ ॥ पद्माकारं गुरुं सौम्ये चतुरस्त्रं भृगु न्यसेत् ॥
पूर्वस्यां पश्चिमे सौरि दंडवत्परिकल्पयेत् ॥ १४ ॥ वायव्ये
खड्गवत्केतुं राहुं च मकराकृतिम् ॥ एवं विचार्य विलिखेत्पूज-
येद्विधिना ततः॥ १५॥ स्ववर्णफलपुष्पाणि नैवेद्यं विविधानि
च ॥ नवधा पलिमालाश्च वासांसि नवधा पुनः॥ १६ ॥
अथवेति । स्वस्ववर्णाभैः व्यादिग्रहवर्णाभैः ।। ११ ॥ १२ ॥१३॥१४॥ १५॥१६॥

·(२८२) नरपतिजयचर्या-.. रंजितानि स्ववर्णैश्च गंधधूपादिभिस्तथा।।दीपाक्षतादिभिः सम्यक् 'पश्चादावाहयेगहान् ॥ १७ ॥ रंजितानीतिआवाहयेत् तत्तन्मरित्यर्थः। तेषां मंत्राॐ आदित्याय काश्यपेयाय अदि- तिसूनवे दिव्यमूर्तये यज्ञोपवीतमाल्यधराय अणिमाद्यष्टगुणसंयुक्ताय धीमयाय जगच्च- क्षुपे सर्वलोकपूजिताय इदमर्चनं गृहाण इत्याबाह्येति मैत्रेण पूजयेत् । इति सूर्यमंत्र॥ ॐसोमाय यज्ञोपवीतमाल्यधराय महेश्वरजटामुकुटवासिने ममार्ची गृहाण शांति कुरु स्वाहा ॥ इति चंद्रमंत्र ॐ अंगारकाय भूमिपुत्राय दिव्यमूर्तयेरक्तवस्त्राभरणाय यज्ञो- पवीतमाल्यधराय ममार्चनं गृहाण शांति कुरुकुरु स्वाहा इति कुजमंत्र।ॐ बुधाय चंद्र- पुत्राय दिव्यमूर्तये हेमाभरणाय यज्ञोपवीतमाल्यधराय ममा ।इति बुधमंत्रः। ॐबृह- स्पतये दिव्यमूर्तये देवगुरवे पीतवस्त्राभरणधराय यज्ञोपवीतमाल्यधराय ममा० । इति गुरुमंत्रः। ॐ शुक्राय धवलवस्त्राभरणाय यज्ञोपवीतमाल्यधराय ममा० । इति शुक्र- मंत्राॐ शनैश्चराय दिव्यमूर्तये महारौद्राय कृष्णवस्त्राभरणाय यज्ञोपवीतमाल्यधराय ममा०ाइति शनिमंत्रः ॐ राहवे सैहिकेयाय दिव्यमूर्तये विषदुष्टमुखाय रक्तदृष्टयेसर्ग- ग्रहाय कृष्णवर्णायाधऊर्द्धव्यापिने कृष्णवस्त्राभरणाय यज्ञोपवीतमाल्यधराय ममार्चनं० इति राहुमंत्रः। ॐ केतुभ्यः एकोत्तरशतेभ्य आदित्यसमवर्णरूपवस्त्राभरणेभ्यो यज्ञो- पवीतमाल्यधरेभ्यो ममार्चनं गृहीत शांतिं कुरुतकुरुत स्वाहा । इति केतुमंत्रः॥१७॥ अथ स्तोत्रम्॥ बंधकपुष्पसंकाश रक्तोत्पलसम प्रभो ॥लोकनाथ जगदीश शांतिं यच्छ प्रभाकर ॥१८॥ शंखकुंदमृणालाभ काश- पुष्पसमद्युते।।शशांक रोहिणीभतः सदा शांतिं प्रयच्छ मे॥१९॥ पृथिवीगर्भसंभूत वंधुजीवसम प्रभो ॥ शांतिं ददातु मे नित्यं कुमारांगारक प्रभो ॥ २०॥ शिरीषपुष्पसंकाश पिपिलाशोथवा पुनः ॥ सोमपुत्रो बुधश्चैव सदा शांतिं प्रयच्छतु ॥ २१ ॥ सिंबलीकलिकाकारो भोगप्रकारकारकः॥ केवलः कांचनाभासा आरोग्यायुःप्रदो बुधः॥ देवमंत्री महातेजा गुरुः शांति प्रयच्छ- तु ॥ २२ ॥ सितकुंदेंदुसंकाशः शुक्लवस्त्रविभूषितः॥ शांतिं ददा- तु.वो नित्यं दैत्यमंत्री स भार्गवः ॥ २३॥ नीलोत्पलदलश्या- मः कृष्णांजननिभोपमः ॥ शनैश्चरग्रहः पुंसां सदा शांति प्रय-. च्छतु. ॥ २४ ॥ अतसीपुप्पसंकाशो नीलांजनसमद्युतिः॥ ..

·जयलक्ष्मीटीकासमेता। ((२८३). शांतिं ददातु यो नित्यं राहुश्चंद्रार्कमर्दनः॥२५॥ सिंदूररुधिरा- कारो रक्तपद्मनिभोपि वा । केतुरारक्तवर्णागः सदा शांति प्रय- च्छतु ॥ २६ ॥ इति स्तोत्रम् ॥ अथ स्तोत्रम् । वंधूकेति ॥ १८॥ १९ ॥२०॥२१॥ २२ ॥ २३ ॥ २४ ॥ ॥२५॥ २६ ॥ इति स्तोत्रम् । 1 अर्कः पलाशः खदिरो ह्यपामार्गोथ पिप्पलः ॥ औदुंवरः शमी दुर्वा कुशश्च समिधः कमात्॥२७॥मध्वाज्यगुग्गुलु रालं तिलाश्च सितसर्पपाः ॥ यवांश्च तैलसंयुक्ताव्रक्तपुष्पाणि होमयेत् ॥ २८ ॥ कृत्वा चाष्टदलं कुंडं मेखलानयसंयुतम् ॥ होमयेत्तत्र द्रव्याणि मिश्रितानि ग्रहं प्रति ॥ २९ ॥ सूर्यादिभिश्च मंत्रैश्च सम्यक् ध्यानसमन्वितः ॥ शतान्यथ सहस्राणि लक्षाणि नव होमयेत् ॥ ३० ॥ तत्र मंत्राः ॥ ॐ ह्रीं ह्रीं ह्रौं सः सूर्याय स्वाहा॥ॐस्रों स्त्री स्रौं सः सोमाय स्वाहा॥ॐ क्रौं क्रीं क्रौं सः कुजाय स्वाहा।। ॐहौं ह्रीं ह्रौंसःबुधाय स्वाहा॥ॐौं ज्ञी झौं सः वृहस्पतये स्वाहा। ॐहों ही हौं सः शुक्राय स्वाहा ॥ॐ पौं पी पौं सः शनैश्चराय स्वाहा ।। ॐ छौं छी छौं सः राहवे स्वाहा ॥ ॐ फौं फी फौं सः केतुभ्यः स्वाहा ॥ इति ग्रहमंत्रण होमः॥ग्रहार्थं मंडलं र्याच्छोभायं चक्रमादिकम् ॥सर्वलक्षणसंपूर्ण सीवयवसंयुतम्॥ ॥ ३१ ।। सुसमे भूप्रदेशे च गोमयेनोपलेपिते ॥ पुष्पप्रकरशो- भाव्ये कर्पूरागरुवासिते ॥३२॥ हस्तहस्तार्धमुष्टीनां प्रधान नवसंख्यया ॥ ग्रहवर्णाक्षतैर्लेख्यं शांत्यर्थं ग्रहमंडलम् ॥ ३३ ॥ चतुरस्रं चतुर नवद्रव्यसमन्वितम् ॥ नवपद्मान्वितं मध्ये क- र्तव्यं ग्रहमंडलम् ॥ ३४ ॥ दिगधीशाष्टकं वाह्ये तथा चैव ध्व- जाप्टकम् ॥ मध्यमादिपु विन्यस्य दिनेशादिक्रमेण च ॥ ३५॥ कु-