·No text on this page.

·कविकल्पद्रुमः
महामहोपाध्याय श्रीवोपदेव गोखामिविरचितो
धातुपाठयन्यः
परिभाषाटीकासमेतः
वर्ष मेण्टसंस्थापितसंजनपाठशाताध्यक्ष श्रीयुत बाबु
रसमब दत्त महोदवानामनुपया
श्रीमदनमहिनाबारे कृतः
संस्मर मुनिका
of google
संवत् १८.।

·2564
лS6 л
С. С. 16. Р.
S

·कविकल्पद्रुमः शटाकरकरग्राममर्थमण लमहलम् । जानाबमानमाद्यम्तमादित्यं समुपास्महे । श्रीवोपदेवो धातुपाठं चिकीर्षः प्रारिमितममा- मये शियाचारप्रा मजलमाचति पदाकरेत्यादि तं प्रसिहमादित्यम् उपास्महे सेवामहे वर्यामनिशेधः । नक- दोऽत्र प्रमिद्धार्थकत्वात् यच्छन्द नापेक्षते तथाच तं केशपापां प्रममीक्ष्य कुर्य बालप्रियत्वं शिथिलं चमर्याति कालिदामः। ग्रन्यात्वर्षख्यापनायादिव्यम्य ग्रन्थखरूपता प्रतिपादयन् विशेषशायाह शम्दाकरेत्यादि । पाहाना- माकरा उत्पत्तिम्यानानि धानवाति यावत् तएव कर- ग्रामः किरगसमूहो यस्य तम् पर्यामां मबलं समूहो मयसं यम्य तम् । तथाच म्यान्मडन बादशराजकेच देणे समोऽपि च चकवाड़ इति विश्वप्रकाशः । चाम- मात्मा यस्य तं न विद्यते पाद्यन्ता यस्य नियमित्यर्थः ।

·( २ ) पक्षे तं प्रसिद्ध पूर्वतरधातुग्रन्थम् गास्महे धादित्यं सूर्यमिव इति लापमा । अयमुदयति मुद्राभञ्जनः पनिमीनामित्यादिवदसाधारणविशेषणविशेष्योपस्थिति- भवतीति नाविशेषणान्याह शब्दाकरेत्यादि । शब्दा- कराकरग्राम इव यस्य तम् अर्थमबलं मगहलमिव यस्य तम् उभयत्र लुपमा | ज्ञानात्मानमिति ज्ञायते चने- नेति जानं जामसाधनं तदेव खात्मा यम्य तम् घनाद्यन्त मिति केशवानित्यमित्यर्थः ।. इन्द्रचन्द्रः काशवरखापिशवी शाकटायनः । पाणिन्यमरजैनेन्द्रा जयन्त्यशादिषाब्दिकाः । सबंधां प्रत्यर्थम् अादिशाब्दिकानां मतमालाक्य क्रियत इति वक्तव्ये बादा जयशब्दपूर्वकं तन्नामानि संग्ट- काति । जेलुवनयोतिवन्तीद तिवक्तव्यादन्तुस्थाने अन्तिः । जयबुताभवन्तु इत्यर्थः। मतानि तेवामालोक्य सर्बसाधारणः स्फुटः । धातुपाठः खदाद्याद्यक्रमादम्सादिमक्रमः | कविकल्पा मो नाम पचनिध्याद्यतेऽत्र च । धातवः पठिताः पाठसूचलोकागमस्थिताः । पच सत्यखरूपं निरूपयति मतानीति। तेषामवाना मतानि समानाक्य पञ्च लोकः पविकल्पह मोनाम धातुपाठो निष्याचते कियते मयेति सावत् । सम्बंबां ·प्रहत्तये विशेषमान्याह सम्बसाधारण व्यादि । सम्बयां साधारणः समानः सर्वसम्मतत्वात् । सर्वप्रदक्षिा बहुवादिपरः तेन लष कृतावित्यादीनां चिदमन्यमा नानामपि बहुवादिसम्मतत्वादिशोपन्यासः कुछ गत्यामि- त्यादीनाच मचिन्मन्यमानानामपि बड़वाधसम्मतवा- रजनमिति। स्फुटोयक्तः । धातवः पठयोऽमिनिति धातुपाठोग्रन्थः । बत् बाधोयेषां ते बदायाः से पाद्या यस्मिन् सोऽदाद्याधः सचासी क्रमति प्रदाद्याद्य कमा सष्ठ, यदाद्याद्यक्रमा यमिन् स खदाद्याधनमः । चत् पो येषां ते यदन्ताः से धादिमा मिन माऽद- न्तादिमः सचामा क्रमति बदम्तादिमकमः खदाद्याध कमाऽदन्तादिमकमा यलिन् धातुपाठे म तथा । थका- राद्यादि धातुक्रमेनाकारान्तादिधातवा वसथा रत्यर्थः । पत्रापि साटे पादानात् सजातीयमध्ये विद्यातीयो म पाठयात्यधिककोशलमिह बोध्यं । यत्तु पथ कदधमक चेनि मादकिदिन दि इत्येतयोमध पदादीनां पठन तत् कदि तु रोदने चाहाने इत्यमादादा दिन- दीति एथग्वावगौरवभगत् । ग्वं सुन भन्नताविति - पृन प्रीतिरक्षामायने रव्येतयोर्मधे बादीनां पाठेऽपि बोध्यम् । कवीनां परमापदादिप्रमाणिनां तत्तहाट वेन कत्यह महवेति कवियत्यामः नामेत्यश्चयम् । अभि ·( ४ ) धेयमाह अत्र चेति । अत्र ग्रन्थे पाठसूत्रलोकागमेषु स्थिताश्चतुर्विधा धासवः पठिताः पठितुमारब्धाः धादि कर्मणि क्तः साङ्गपारिहोदिता इत्यमरोक्तवत् । पाठ स्थिताः पूर्वाचार्याणां धातुपाठेघु स्थिताः भवति पचती- व्यादयः । सूस्थिता धातुपाठेषु न दृष्टाः स्तभ्रोति स्क- भोतीत्यादयः । लोकस्थिता धातुपाठेघु सूत्रेषु च न दृछा महाकविप्रयोगेषु दृष्टाः प्रेमालयत्यान्दोलयतीत्यादयः । बागमस्थिता भाषाविषयेषु धातुपाठसूत्रलोकेषु न दृष्टा वेदेव व प्रयुक्ता जगाति चिकेतीत्यादयः । पदानिड्वेविकरणाद्यनबन्धगणोदितम् । कम्माच्चारणमात्रेण स्पयमत्रानुवन्धतः प्रयोजनमाह पदेति । पदे परस्म पदात्मनेपदे । अनिट इमोऽभावः । वेट इमोविकल्पः । विकरणाः शपश्यनादयः खादिशब्टात् बजादिमादीनां ग्रहणं | अनबन्धाश्च गंणाश्च तैरुदितम् अनुबन्धगोदितम् । अत्र ग्रन्थ अनुबन्धोदित पदामिड्वेड्विकरबादि कर्मा अनुबन्धतः स्परं गणेदितं कर्म उचारणमात्रेण गोचारबमात्रेय स्पमिति व्युतक मेणान्वयः। यथा धोगमल गत्यामित्यत्र इमोऽभावः यां प्रत्ययखानुबन्धोदितः । धादित्वं परम पद विशेष विधानाभावात् गोदितनिति । परोऽनुबन्धा पूर्वेषामेकवाक्यस्थधातुषु । ।

·नामेड़िताबन्धेवु न परेवाच मध्यमः |
पच परिभाषा भाष्यते पराति। बापामर्थकवनपर्यनम
एकवाक्यस्थितधातुः परः परधातुपरस्थोऽनुबन्धः पूर्व
तरेण सम्बन्धाभावेपि पूर्वेषां सर्वेषामित्यर्थः । यथा टीक
टिकटीकत्रीकतिकर गत्यामित्या ऋषारक्षकारी म
धामिति । थामे डितं दिखिलामियमरः । पुनमत
कानुबन्धेषु धानुष नेयं व्यवम्या । तथाच मयत्व मष नम
क्षान्तावियन तकारस्थ.पुनवतत्वात् नकारो, पूर्वम्य ।
न परेवाच मध्यमः । मध्यमा धातुइयमध्यवर्ती, मनबन्धो
हाभ्यां सम्बन्धेऽपि न परस्य यथा मवाल नषतवान्ता
वित्यनककारो नपरम्य ।
अचाकारः मुखार्थोऽधानिठाभावादिकम वेट ।
गर्नुबानीरनिहनिट उा काबेल वेट ।
चाखाऽथ भी हरबानिर्वाय र मिचि।
पहिरेर्यज़ादिः स्यादोनिष्ठातन पारमिट ।
कामुरादिः किन्तुवा गावादिर्गिः पादिरप्यपः ।
सवादिर्धा गदादिलवान् परि आत्मने
जोवलायो निरथम कुः वाधुई खिमयुतः ।
ग. पवादि समदतो दहनादि धादिकः ।
मा खादिः पोमचादि शमादिनानिधीसमोः
दोर्षावा निषि एखो मिया दिवायोगदादिकः
--

·( ६ ) लुः खपादिख लिहीदिवा बतादिः शं तुदादिकः । शिः कुटादिश्च कृदयवान चोणक्षादीर वैदिकः । अनुबन्धफलान्याइ । पत्राकारः मुखार्थः पत्र बनव- वेषु मथे धकार सुखार्थः सुखोचारणार्थः । यथा धक्क नकाक नाशनइत्यादी । पथ चा निछाभावादिकर्मवेट या पाकारानुबन्धा धातुरूपचारात् एवमिकारादी च बोध्यम् । निशा तक्तवतू निकाया वायवेकसम्बन्धिमी ये भावादिकर्मणी तयोः परयाबाटै यस्मात् म तथा । थाकारतोधाभाव चादिकमणि च विहितयोः तलव यो रिम् वा इत्यर्थः यथा शर्मिद्याने हे भावादिळे वेति मिन्नं मेदितं तेन प्रमिन्नः प्रमेदितः मः | भावादिकर्मभ्याम- কাহিন লনি : যঘাহিননি মিন্ন मित्रवान् । हर्नु बान् यथा वदि नत्य भिवादयोः व्यतर- वेदितोगुण बन्द्यते विणः । नकारमध्यपाठेनैवेमिट्टी इदनुबन्धकरणम् गुणे मले पनिषेधार्थम् । ईरनिनिए, दीपी दीपने नेमडीश्वीति दोप्तः दीप्तवान् । उक्का वेट धम् भक्षे पुरिक अदितइति चमित्वा चानवा । उन्त वेटकः सामान्यविधिमा यस्य खाने रम् विहितः ऊदितः परम्य तस्य इन्बा सिधू शिव शास्त्र वमूदिति यसधीत् बसेसीत् । प्रधान हो परेऽडि नाति इखो यस्य सोमा। नशा मध्यां पधाका खात्यत्र ..

·( ७ ) ऋदिइजनात् अडुकत् । अथ ऋवा | चडि बहस र. त्यनुवत्त ते का यात खरे भाजभाशेति बचीकणत् बच कणत् । येषां सप्तमखरानबन्धः कैश्चित् पयते केचिन्न पठ्यते च तेषां इविकल्पज्ञापमाथाऽयमनुन्धः । टर वान् श्रीगमल्ट गत्यां शानिहुदिति व्यगमत् । इवा व्यवानित्य नवर्तते यतिर धरणे इरितन्तु वति अधु तत् बच्योतीत् । अय र मिवि घडिः । मिचि यां विहिते मा कटेहताधि हमाद मेमहत्यमा दिई नात् अकटीन् ! गैर्यजादिः स्यात् यओं पथयति श्याज ग्रहसमाधारिति इग्यः । यानिछातनः मिठाया म्ता नायरमास मिष्ठातनः सजो शो भङ्गे मूवाद्यारिति रुग्णः करणयान चौरनिट नस्जाबाट वमारम्यत्यत्र आदिवर्जनात् अमांक्षीत् । कन्नरादिः । गणक संख्याने वापिरिति गगायति। किन्तु वा चुरादिवा पक्षे गणा न्तरनियमाभावात्मामान्यगोन्यादिरित्यर्थः यजकि संयमे योजयति धाजति । चुाभिवी इत्यत्र वा अष्टम्य व्यव स्बावाचित्वात् पुरादेर्भिनित्या पुराचार्ग गात यजादेममा वा.इति । यत्त परधातोरपि किकारानुबन्धत्व मुग्ध बोधे चारयति चोरतीत्युदाहरणच तत्वदाचित् चरादरनित्य लज्ञापनार्थम् बतएव काव्यकामधेना पक्किमकीत्यत्र स्टीलवमिदं पदेवेन । गादिः डुकीजग प्रचपर्थd

·( स )
ये दिवसुतुदेति कीणाति । गिः पादिरपि । अपि शब्दात
व्यादिव पुगि शोधे पादेः खइति पुनाति। अतः स
वादिः । पूर्णितः स पादिनादिश्च स्यात् । लज गि
छिदि लुनाति । सूमवाद्यारिति लनः लुनवान् । कृष्ट
ज्येति लनिः। घोरदादिः। लघिर रद रोदे राज्यात
योरसेति रोदिति | गदाधस्तीति बरोदीत् । उस्तवान्
कर्तरि कर्तरि वाथे तवान् चात्मनेपदी। एधड
सडी नवशयमे इति एधते । आत्मने । तङ्वा नित्य नुवर्तते
यात्मनेसामा फलवति कर्तर्यात्मनेपदीत्यर्थः बफल
वति परस्मैपदीति शेषः । यजेभी यजते यजमानः यजति
याजकः । अिक्वानवशायमे इत्यादिगोभयपदप्राप्ता भि
अभ्यन्त पिवेत्यादिना नियम्यते नियमच फलवत्व तयवा
मनेपदमिति चेतहिं यफलवकर्मात्मनेपद निषेधे फल
यत्वातरि परमपदापतिः । फलवकर्तर्यात्मनेपदमेवेनि
के तर्हि फलवत्वारि परम पदनिषेधे वफलवत्याना
मनेपदापत्तिरित्युभयथैव थाधातः । वस्तुतस्तु उभयपद
प्राप्ती व्यवस्थेयं पलवस्यात्मनेपदम् पफलवति परम पद
मिति । एतच पाखिनेरनुरोधात् नयाच बईमानः । इति
चौकिकवायो बभिचारोऽतिपुष्कलः। वेदवाकयेषु मा
विनियमा केधार्यते। विशेषः पाबिनेरिका सामान्य
सर्ववर्मनः । सामान्यमनुग्रहानि तनाचार्बपरम्मरेति ।
..

·( . ) । एतेन बकरोदचिरेश्वरः क्षिती विषदारम्भफलानि भम सात् इति रघु' । तनोति शुभ गुणसम्पदा यशइत्यादी फलवकर्तरि परस्मैपदम्। फलं विश्वासकाराय धत्ते पर्वणि पर्वणीति । कमलवनोहाटनं कुर्वते ये। ये सूर्य रश्मयः। इत्यादावफलवकर्तात्मनेपदमिति । चुरा- देस्तु स्वार्थ विहितप्रकारेण सिक्वेऽप्युभयपदं न स्यात् अन्यथा म्यमअक् वितर्के इत्यादेशानुबन्धोत्था स्यात् । यक्त धातुपारायणमुग्धबोधयोचारयति चारयने इत्युभव पदोदाहरणं तत्कदाचिन्महाकविप्रयुक्तम्यात्मनेपदम्य स- माधानार्थम । यथा नैषधे। नालोकते यथेदानी मामियं तेन तर्कये इति । व्यत्र केचित्त चात्मनेपदमिच्छन्ति पर मपदिनां कचिदिति न्यायमवलम्बन्ते । जाज्वलाधः । चल जम चल विधाः दूनीभूज्वलाद्ये ति गः ज्वानः पक्षे पचा दित्वादन् ज्वलः । एवं कुच जोधपर्ककौटिल्यलखने दनी भूज्वले ति सवोचः पक्षे वयाप्रीति का कुचः। भिर बताः अद्य वर्तमान कायमसात सोऽयतः। मिहास्थाने जाचच्चायति स्थितोषिक्षा स्तिपतीत्यर्थः । टुः माथः । ऋद वेप चले हितोऽथुरिति वेपथुः । डुस्लिमग्युतः । अदडुकता शितललइति त्रिम निर्म। यः पादः पसब निवेरे दृफोति फेमतुः पफमातुः मेखिय पप मिथ । तसदनमः। बदन्तानां एयवर्गविधानेमेव जाने ·(१०) बिहे तानुबन्धोऽजादीनां कान्तत्वादिभमनिरासार्थः । दसनादिः । तनुदाविन्तता । तभ्यः अविति तनोति । सेलक तथासोरिति पतत बनिह अतथा' अतनिष्ठाः धनतनाद्यनिमामिलि प्रतत्य । ध्रुधादिकः । रधिधानि आरती दिवसुतुदेति रणद्धि । नः खादिः शुभ सन्धा कोदपीडमधे दिवमुतुदेति सुनोति। पोमचादिः मुच हापजी मोक्षे नगरधामुचामिति मुञ्चति । भः शमादिः अमुभिर्य मे यन्योशमादीति शाम्यति । मोणिधीसमो | वा.। घटष् उम चेटे जीसमोस्तु भेति षटि बघाटि घटं घटं घाट घाटं । णिचि एखः मेोऽनुवर्तते । मिचि औ एखाइखबान । घटादिजनीति घटयति । मिया । णिचि इखइत्यनुवर्तते । परमिगगता वा प्रति फणयति पाणयति । दिवाद्योयः दिव्य जिगीषादी दिवसु तुदेति दीव्यति । ल पदादिका । पद्लाभक्षणे लगभ्यो ऽपः पत्ति । लः खपादिख चकाराददादिख खमते ख- पादेः प्रयोजन नास्ति । दरिहतीत्यादी खपादित्वादजारी साबधातुके बाद्याक्षरस्य उदात्तखरत्वम्भवति वायुदात्त त्वमिति वापदेवः । लिहादिः। हादेवाचतवन व्यातन्याददादित्वसूचकानुबन्धान कृतः । अथवा नुः सर्गा' दिखलादिरित्येकं वाक्यं । लु लिइनुभवानुबन्धौ धातू बमात् खपादिशादी सः काबालिगोलकन्यायेन चबार ·- स्य भियसम्बन्धाददादी च इत्यर्थः । शादिः एयगणरत्येक अतएव पठन्ति च । पाद्यदादी जुहोत्यादिर्दिवादिः खादि रेव च । तुदादिच धादिश्च तमक्यादिचुरादयति। ॐ लिहोमेऽदने शादीरे हि जुहोति । वोरतादिः । कृत युव ल वर्तमे निम्पति तेनैव परमपदे वयति विव- त्सति चात्मनेपदे तु वसिष्यते अन्यत्र वित्मा विवसिषा। शः तुदादिकः तुद औश व्यथे दिवसतुदेति तुदति । शिः कुटादिश्च । चकारात दादिल । कुटां गुब्रीफितीति निय मात् कुट शि कौटिल्ये इत्यादीनाम् अकुटीदित्यादी न गुणः। न शि लवने इत्यादीनाम् अनुवीत् इत्यादी न रहिः वगुणत्वादुव च । प कदवान् । पाख्यातिकस्यकोड प्राप्त कदिति विशेषणम्। खमते तूभयत्र एव । डुजा चपच पाके भीधिचिन्तीति पचा। बाक्षादिः। अक्ष इलघभक्षहासयोः हिवतजति दिसंज्ञायां विदचोऽ- हेरिति म नरा नक्षत् क्रीवे जस्मसातु है। प्रतुरिति অলি গনি। জানিনা এতবিনি গনি अनुप्सिररिति बजः । र वैदिकः । वैदियोवेदेखब प्रयकोगतु भागगमित्यर्थः । गालिबुला जगाति । धातवोइन्तिभासायक्तिोबा चुरादयः । रव्यनुबन्धन पसं निरूप्य व नैव प्रयोजनं प्रथयति धा बवाति । हाकिंसाः रिसाव प्रसिदत्वात्।

·( १२ ) भासार्यादीमयाः । घटि क्यपि द्यु तावित्यत्र छ त्यर्थत्वेपि किकरणमर्थान्तरार्थमिति वोयदेवखरसात् । इत्या भा सााच ये धातवः तेऽकितापि गणान्सरपठिताभुरादयः स्युः । वाशब्दस्यानुक्तसमुच्चयार्थत्वात् कदाचिदन्येऽपि चुरादयः म्युरित्यर्थः । एवमेव धातुपारायण क्रमदीश्वरी। यथा इन्ला गती बधे घातयति हन्तीत्यर्थः । शुभ इल दीप्ती शोभयति शोभतइत्यर्थः । पन्धान्तु इन्द्रियादेर- सामर्थ्य बस्यमाणमदीदिशत् इति भट्टवार्तिकम् । दृरे सूर्ये पुनरपि भवान् वाहयेदवशेधमिति कालिदासः । कोकिला विष्णुरूपेण राजकन्यामजीहरत् इतिपचतवम् । दशवर्षसहखाणि रामोराव्यमकारयदिति व्यासः | कादिकृदृदृध प्रच्छो मुहहष्णुह मणिहः । मुहादिहलन्तोऽनुदात्तेदलनिय तादिकः । अथ खरूपेण फलं निरूपयति कादिरिति । कृश वि. क्षेपे, ग्दृश निगरसे, दृशादरे, धृशस्थिती, प्रच्छी श जीशने शति परफलन्तु एभ्यः समामि चिकरिबती- त्यादि । खमते भिकपूरनश्वित्यादिसूत्र एषां ग्रहणात् कादेः पलाभावः । मुशादिरिति । मुचूलनि वैचित्ते, बहुधा जिघांसे, बाजूस उद्गारे, नश टयू नाशे, विध हनिप्रीता । पलन्तु मुहां पवेति मुक मोरया । शेने भाषित मुट मोन इत्यादि । इरानोऽप्राप्तिपणे ·होनेभावित्यनेन एव नतु दादेहत्यमेन छः बच्चा दादेघरस्यनेनैवेरसिद्धी मुहादावस्य पाठो व्यर्थः स्यात् । हिलन्तोऽनुदात् सानुबन्धोहलतोहसन्तोोधानुः मोऽनुदात्तेत् अनुदात्तखरानुबन्धः परिभाषित इत्यर्थः तेषां वेदेम्बे वाचारणभेदोऽसीति फनम् । पात्मनेपद खेति केचित् । यि तादिकः इत्युभयानुसन्धो धातु घुतादिः स्यात् । द्युत् बा द्य त्यां, शास सिद्धु दिति परस्मैपदे वा तत् । सिदित्यनेनैवेदसिद्धी द्युतादि पाठः प्राचामनुरोधात् । विग्रिडीशोयुगनख चपए प्रिनिताः । एकखरा खादिवोदृदन्ता हदमा धातवाऽनिटः । इतिपरिभाषा। . दायाश्वोर्गतिहडेवाः, श्रिम सेवने, पो डोरु य मती हीच नभागता, शीलमि सप्रे,'युतमिश्रो, मन ध्वनी हरु बधे गत्यां, था। प्रनया, तेजने, टु खते, न ल स्तुती, रङग सम्भक्ती, रनगम रती। त्यनवेतिही उभयग्रा खरूपस्य कस्यचिद- पास्यर्थम तेन युगबन्धे इत्यमादिम् न स्यात् । विद्यादि বলিনা হয় এ জাল বেমালা তমালা जवारान्ताव तेवः सामान्यविधामादिम् न स्यात् यथा ·( १४ ) नेमेकाजाधु दृत इति । पाता जेता कता श्रोता की। विशेषविधामात्तु स्यादेव । यथा यमरमममेति बपासि- हाम्। सुन्तुधाःसेरिति बसावीत् यधावीत् । म्यस्थईन इति करिष्यति । श्यादेत श्वयितेत्यादि । इतिपरिभाधेति वक्ष्यमायग्रन्थस्य संक्षेपनिर्वाहार्थं सतविशेषः परि. भावा इत्यर्थः । पथ धातवो निहाय्यन्ते । तपादावदन्ताः तेष च मष तजवर्जेषु ककारोऽनुबन्धः सर्वेषु तकारः । ननु हसालोप इत्यनेनालेोपस्य नित्यत्वाददन्तत्व व्यर्थमिति चेन्न यतः पग्लोपित्व स्थानिवत्वचादन्तत्वप्रयोजनम् । यत्र त्वेते न विद्यते तत्राग्लापविकल्प नम्। तहखादन्यदीर्घश्च पुक् चेत्यशापयत्यतइति । यथापग्लोपित्वेन अजगवेषदित्यादी न इससन्वद्भावी । लोपोऽप्यादे शउच्यते इति न्यायात् स्या- निवरत्वेन कुणयतीत्यादी न गुणः गणयतीत्यादी न रहिः। यत्र तु रते न विद्यते घग्लोपित्वस्थानिवत्वयोः प्रयोजन न सम्भवति तत्र धातो सहलाददन्तम्वीकारबलात् पग्लो पविकल्पमम् बजारम्य स्थितिपक्षे दीर्घः पुकच वादन्तात पनच म्यादतोशापयतीति सिहमिति केचित् । खमते तु अग्लोपित्वस्यानिवत्वयोः पार्थ येषु न म्यात् ते धा. तो सन्ता एवावगावाः तेन यापयतीत्यादिप्रयोगाः खमतविरहा इति बोइथं नच खमतविरहानामिहोप- ..

·( १५ ) न्यासोऽपि विरुद्ध पति वाच्यम् पटानां मसान्यालेक्ट कर्म येपरमतोपन्यामेऽपि दोधाभावात् बन्यथा कैचिदमन्यमा- नस्य कृमकताविति भावादिकम्य पाठो विरुद्धः स्यात् । किञ्च यदि तत्तमोकवाक्यता क्रियते तदानापविकल्या- ऽन्यदीर्घश्व मनीषादित्वात् साध्यः। यथा चाधोर्षिः हमालाण्इति व्यतापः टीविभक्त दिः जिश्रीय कारजावनम्बारपञ्चमी झलिधातुषु । सकारजः शकारच घावर्गस्तवर्गज, इतिवचनात् इम्य नप्रकृतिले म्यादी नवराति कुकारं हित्वा कि इत्यम्य हित्ये कम्य पावे नि- मित्ताभाव नैमित्तिकम्याप्यभावः इति पम्य नवे नम्या नखारे तस्य च अत्व चाधिकदिति । केचित भारतिय प्रकृति मन्दानाः दि इत्यम्य खहिले बाधिदित्याऊः। अत्र वसन्बद्भावयारसम्भवानाम्नायित्व गुगर इरमम्भ- वात् न स्यानिवामिति । केचित्त द्वित्वेऽपि षकारला. पम्य स्थानिवत्वं मन्दानाः कात्यम्य हित्वं चन्ना पित्यान सन्तवार्यम् इत्याचकदित्युदाहरन्ति ।

·( १८ )
..
अकारान्सवर्गः।
पहाण व पदे खत्मण्यंशांस क विभाजने ।
पर्थ व याचने ऽन्ध व दृक्क्षयेऽघ क तत्वती।
अवधीर खवज्ञायामान्दोलतक दोलने ।
ऊन त्क परिहाणे स्यादोज क बलतेजसः ।
कप त्या वाक्यप्रबन्धे कल व गंतिसपयोः ।
स्थावर्ष कत्र कर्तव शथिल्ये कर्ण तक् भिदि ।
कारखा
कालोपदेश काभाषमवयाः ।
स्यात् कुमार कुमाल त्व केले। केतक मवणे ।
मिश्रावोऽथ यूवत्व सरचेऽथ कुह त्कए ।
विमायनेऽथ कूट व दाहे मवे कृपक तु ।
दोबल्ले क्षपतक्म स्यात् दोपे खच त्व बन्धने
खोट खोड़तक क्षेपे खेट खेड़ व भक्षणे !
गद त्वामध्वनी गर्व व दपेऽथ ग्टह त्वर ।
पहेगड व समाने गवेधतक मागणे ।
गोमत्व लेपन गात्र
त्वधिल्ये गुग्णत्वा तु ।
मवेगह त्व गहने चित्र कक्षणिकेक्षणे ।
लेख्येऽद्भुते यह त्व स्यात् शाठेय कद व संवती।
हिदाय भेदे दत्व छेदे नीरक कर्मणाम् ।
समानावय गत्व सोचे तुस्थतक स्तुती ।
दुःखक तत्वता दहत्व तत्पाते ध्वगत तु ।
-

·शब्दे निवासतक हत्या प्रेक्षेशतक पापले ।
पटक बेरने पनवहारित्ये पदावर।
गता पश पषत्वानुपसर्गान्धवाधयोः ।
स्पर्शगत्या पतत्वीवगत्योः पारवतीरवत् ।
पल्यूल पल्युलत्व म्यात् सूमिपूत्यो पुटत्वा तु ।
मंसगै पक्षक परियो भामक कोपने ।
भाजत्वा तु पथकात्यां नगवड तु मार्ग।
महत्व पूजे मूत्व प्रखावे ममता धुती..
मधत्व गवत वानी मिश्रतक्त्यां रहना तु ।
त्यागे रसत्व त्वाखादे बोल्पत्वा तत्वृता ।
रचक कृत्यां रुक्षय पारध्ये
रुषत्व म्यादिस्फुरणे लज सनत्व भासने ।
लड लाइतकथेपे तलवे वरवच।
वर्गव न्तुतिविस्तारममााधुतिदीमने ।
वसाय वासे वासकोपसेवायां व्ययावतु।
गती वित्तमच त्यागे वातत्व गतिसेवयोः ।
संखे वेलवा कालार्थ बेशक दृधि बगटतक ।
भागे बटव वेहेच वस्यूच बल्युतत्व तु ।
पल्यूलार्थेऽथ बीजत्वा व्यजने वीरता तु ।
शीर्थ प्रबत्वाचः श्रच भार अथवा नु ।
दोपल्ये बाम तक मवे परवर विक्रमे घठ ।
गती।

·( १८ )
श्वठ क दुर्वाचि शीलतकाभ्यासेऽतिशायने ।
घम छमत्क वैलव्ये सान्व सामत्कः सान्वने ।
संग्रामजतक युद्धे स्पृहत्केसे सटक तु ।
प्रकाशने सभाजक सेवने प्रीतिदर्शने ।
स्थूलत्कार
ढहणे
सूत्रत्क
ग्रन्थे सत्रतत तु।
सम्बन्धे सन्तती सूचत क पैशुन्ये खरत्क तु |
वाक्षेपे स्तनतक चाये स्तोमत्क साधने स्तनत्
काभ्राब्दे सारतक दौर्बल्ये सुखत्क तत्कृती।
स्फुदत्क स्यादिसरणे स्वन्धत्क तु समाहती।
खन स्यमतकवाने हिल्लालतक दोलने ।
इत्यकारन्तधातूनां सहात्रिंशच्छतं मतम् ।
चाकारान्तवर्गः ।
ख्या ल् ख्याती कथने गार्लि स्तुता जन्मनि गा तो।
घा गन्धग्रहणे ज्यागि जरायां ज्ञाग बोधने ।
ज्ञा कम मारणयालोके निशाने तोषणे स्तुती ।
ज्ञा क् प्रेरणे दाललूनी दा तुदाने डु दा अि च ।
दरिद्राक्ष लु दुर्गत्यां द्रा ल खप्ने पलायने ।
डु धा जि धारणे पुची दाने भानि युती ध्वनौ ।
मा ल भने प्राल पूत्ती पा पाने पाल रक्षणे ।
भाल व दीमामा डि शब्द मा लच मानेऽथ माख्य च

·( १६ )
नाभ्यासे या ल गती राल दाने लाल् च ग्रहेऽथवाक् ।
सुखाप्ति गतिसेवासु स्याहाल गमनहिंसयोः।
श्राल खेदे बाल्मपाके जि छा स्थाने घणा ल शोधने ।
ओ हाक्लित्याग यो हागितावान्तास्त्रिरयधा।
इकारान्तवर्गः।
इ इ ल् गतावधी ल स्मृत्यामधीलध्ययने किलि |
ज्ञाने ति नग व हिंसायां क्षि क्षयैश्वर्यये क्षिण ।
वासगत्याश्चिरिन हिंसे चिन् चिञ् चित्यान्तु, चिक्मि च
जिरिन हिंसे जाभिभवे जि जये चाथ धिश् धृता।
पि श् गती डुमिजन् क्षेपे रिश् गतो श्रिअ सेवने ।
शिनज निशाने ट्रायोश्वीर्गतिबद्देयाः निरु मिते ।
मिन्गञ्बन्धे वि क नादरे हिन् वईने गती
एकोनविंशतिरमी इकारान्तास्तु धातवः ।
ईकारान्तवर्गः।
ई ले कान्ति गति व्याप्ति झेंप प्रजन खादने ।
ईज्य गत्यां क्षीज हिंसे डु की अग द्रव्यपर्यये ।
जो गि कि ज्यान को डीड्य गती डीच नभोगती ।
णी ज प्रापण को दीय क्षये दी धोर्डलुदेवने ।
दीप्तावोधी ख्य धाराधे नादरे प्री ज तर्पणे ।

·( २० )
पीवच प्री गम कान्ता च प्रौल्य प्रीती तु पौख्यतु ।
पाने जिभोलि भित्यां भीग गिभत्याच मीश्यतु ।
मी जखधे मी कि गत्यां मत्यां रीगि रवे गती।
यो रीड्य क्षरणे ली कि प्रावणे लीड्य बो सिधि ।
लील्यी गिच वी गि गव्यां बेबी बटुंबील ईलवत् ।
श्री गि वृत्यां बीङ् व यो च बी गि गत्याच शीलनि ।
खने श्रीमग् पचि ही लि सब्जेऽमी पचविंशतिः ।
उकारान्तवर्गः।
उस शब्दे जणुलाछादने दखल घुते ।
कुछ शब्दे कुलच् कुशिलानखरे पणु गतेजने ।
खुप ध्वना गुभि पो विछोत्सर्ग गु घु कुछ ध्वनी ।
चुक हासे सहने च्युच्यु ज्यु गु गत्यां जुरहसि ।
गुल् लुतो तुल् इत्तिहिंसापूर्ति हुश्रुती गती।
दुध दुवोऽनुतापे दु गतौ चु चभिसर्पले
कम्मे जि ध्रुशि ध्रु खः पुम्लुङ च सर्पथे ।
यु लिमयेऽमिनये युज ग बन्वे युग निन्दने ।
गल् ध्वनी र बधे गव्यां त्रु गती अन् गतौ श्रुती ।
बुन सन्धाको दपीड़ा मन्ये घुन गतीषु च।
खुश्चश्वर्वप्रसवयो। पाश्मनुस्या हुन मजुती ।

·( २१ )
सुवर्थ सुन गती खुम जुद्दतो सुत्रुवत् अधि ।
होमेऽदने हु कुलु चौर्य त्रयस्त्रिंशदुदन्तकार।
ऊकारान्तवर्गः ।
कू शि छात खरे कूग शब्दे ग यो नि पिटहजी।
णू शि स्तवन यो टूख्य
खेदे
गञ् बधे गती।
धूशिक कम्पे धूम गिधू अच् पूशोधे पूख्य पूजगि च ।
ब्रूल जुक्ती भूक मूज प्राता
भूक शुद्धिचिन्तयोः।
मिश्रणे
भूत
सत्तायां मूङ बन्धे लगिज छिद्धि ।
धू धू योङ सूती खूश क्षेपे जतस्त्रयोदछ ।
ऋकारान्तवर्गः।
ऋन हिंसे ऋर्लि गत्यार प्रमेषच अन् बधे।
व अकृती व जद डु च गृ घृ सेके घुलि भासि च ।
घृक् सेके छादने चै न्यकारे बारट दशु जागरे ।
दृ छ शादरे दृ स्थगये धृ कौटिल्ये कृश स्थिती ।
धृच्च धृत्यां धृकच धृ ख्वध्वंसे ए लि पालने ।
ए.कच पूत्ती प न प्रीता एभर व्यायामक भलि |
टुडु अभाविपुयान तो हम तो।
र क्वाथ एक संमती खजपब्दोमवापयोः ।
स्तृ मञ् तृतीसच करिगती स्मृ मृता काम।
--

·( २२ )
चौक्ये स्तृ स्मन् प्रीतिरक्षाप्राणने इ.वृवत् छलि र् ।
प्रसमकत्यांह हत्यामदन्ताखेकविंशतिः ।
कृश् विक्षेपेऽथ
कृ का।
दन्तवर्गः।
ऋगि गत्यां व गि हिंसे
বিয়ান ग्ध विज्ञापे च दृ निगरणेऽथ ग्ड ।
गि शब्देज गिकि ज्याने जर्षम्यच भाष्य च ।
ट तरेऽभिभवे प्लुत्या दृगि दृ भियि दृ य गि।
विदारेर, गि
ह
मोती जि
ए
गि लितु पालने
प, कच पूत्ती वृगि सत्यां भत्यांभ, गिता भजि ।
भौ च गि बधे ई गिज सत्यां घट्ट स्टूगि हिंसने ।
स्टागि च्छादने प्रोक्ता ऋकारान्तास्तु घोड़श ।
एकारान्तवर्ग:
देख पालनेऽथ धेट पाने मे छ प्रतीदान अवे ।
स्यूती थे जै हता है जै स्पई शब्दे घड़ेपराः ।
रैकारान्तवर्गः।
के शब्द क्षये खै तु स्थैर्थे खननहिंसयोः ।
गै गाने ग्लै कमेऽयो जैक्षये पालनेऽथ दे ।
शोधने चैन्यकरखे है खप्नधे तु चिन्तदे।

·२९ )
भ्र हा प्यै छ बड़ा पै शोधे मै कान्तिसंक्षये।
रै शब्द यो वै शोधे भै खेदे म्पचने मतः ।
यै गती घे क्षयेऽथ के वेरे व संहतो धनी।
स्त्यै च से पचि सैक्षित्यामैदन्ताः पञ्चविंशतिः ।
बोकारान्तवर्गः।
छो य लूनी न्यो जियमव्रतादेशोपनीतिषु ।
दो य च्छेदे शो य् निशाने धो याशे पञ्च बोपराः ।
इत्यजन्ताः।
बधे।
कान्तवर्गः
पकिक लक्ष्मण्यकि गत्यां चाक्य वक्रगते ऽर्क क।
तापस्तुत्योः कक्क हासे कक् खिच्छागर्चचापले ।
ककि ब्रजने
कुक उ त्वादाने किल्क
कडू
चक. अ म प्रतीघातटमेगा चीक किमर्थने।
चक्क चिक्क चुक कत्ती टकि क् बन्धेऽथ टीक टिक् ।
लोक श्रीक विकङ गत्यां तिकावन्दे बधे तकि ।
दोस्थेय तक सहने हासे तर्क दीप्ती प्रकिङ गती।
•क ध्रुव खनात्माहे धक्का नक्क क नाशने ।
निष्क क्रमाने पक्कासद्यवहारे शनैर्गती।
बुक्क कि श्वादिशब्दे ऽध मल मकार गता मकिछ ।

·( २४ )
भूषे रेव शमायां रक् लक खाद चायने ।
लोक क् दीप्ता लोक खोक्षे धम्क बक्क ङ्गता बकिङ् ।
कौटिल्येऽपि च वृक् कु त्वादाने वक क भाषणे ।
शक श्य शकिरू शान्ता शकि उ त्रासशक्षयोः ।
अक्सक् वकिङ शुक् सर्प शीव ङ् सेके च शीक कि।
बामर्श च लोक साहाते मुल्क कच
सजने
वजने वल्क क्च भाषे घेच खक सर्पणे ।
एक स्तम प्रतीधाते सीक क्यामशि सीव छ।
सेके खकि खख च गत्यां खक सेक स्त्यिपि ।
हिक ज कूजेऽथ हिक क उ हिंसे कान्तोनष्किा।
खान्तवर्गः
।
इखिखीखुख्युख गताबो शोषालमर्थयोः ।
को कक्ख खक्ल हासे ण गती द्राख ध्राखु तु ।
बोखार्थ नख् मख मणि रखि रख रिखि सर्पणे ।
राख् लाख यो वल्लिख्श लेखने लिखि लख् लखि |
वखि व सपि शाख्या व्यासी खान्तवाविंशतिः ।
15
गान्तवर्गः।
अग्म वक्रयतेऽगी गि गत्यां काम्मे क्रियासु तु ।
जुगि व्यागे अगि गते त्वगि कम्मे गते नगि ।

·( २५ )
रुखलने च तिन हिंसाखन्दयोर्मगि सर्पगे।
मार्गक संखारे च मार्गक्यन्वेधे युगि वर्जने ।
रग्मे शट रगक रवत् रग रिग लिगि गता लिगिक ।
चित्रे लगि गती खले लम्मे सङ्गे लगा रके
वगि खने वुगि त्यागे वल्ग अगि लगि बजे ।
वग रग सग स्थग्मे संरता खगि सर्पणे।
इग हुग्मे संवरणे गान्ताः स्युः सप्तविंशतिः ।
-
।
घान्तवर्गः
अर्घ मूल्ये ऽघि ङ गती निन्दारम्भजवेश्वथ ।
स्थादग्ध घग्घ इसने चघ तिघ् दन घातने ।
दधि त्यागे ऽवने द्राघु ङ अमायामक्लिषु ।
ङ धाघ शक्ती मधि र कैतवाध्यर्थयार्माधि ।
भूधे रधिक भासि रघिङ गमने राघ लाङ |
शक्ती लधि भुगत्यालधि शोधे लधिक विधि ।
वधि डध्यर्थके शिघ्याघाणे स्वाङ कत्यने ।
विघ्न खादि बघ सध्न हिंसे घान्तास्तु विंशतिः ।
चासवर्गः।
धर्चक पूजे अर्ष चाचि चाचि मच अ गतेऽन्चु च ।

·( २८ )
।
गज गर्ज कच गोजी शब्दे टजि ग्टज ध्वनी ।
गुज श्यस्मिन् गुजि गुज कूजने जजि जज् युधि ।
जर्ज श वाग्ममयो णिज् लि इजी पेधे णिजिल्ङ च ।
शुद्धी तुजिक भाषट्टार्थे तुजि प्राणे बले तुज ।
हिंसेन तर्ज भन्म त्यजी हानो तिज क् शिते ।
तिज ङ्क्षान्ता च तन्जु ध सोचे धृजि धृज धूजि ।
धज ध्वजि ध्वज धिज गतावानज् सो छियि पूज क ।
यूजे पिनिक भाषट्टा पिजि लङ्वर्णपूजयोः ।
स्थात् पूज़ि ल डच सम्पर्के भज औ भागसेवयोः ।
भज क् पाके भजि क्भासि भेजुङ् च माज णटु च ।
भुजो शौ वक्रणे भुज् धौ त्राणे भक्षे भजी ङ तु |
भर्जने भस्जोज् पाके भन्जो धी मोटने मुजि ।
मुज्मन्जमार्जक मजाध्वन्यो मुंज लूघ शुद्धो मृजूक्ष् कि तु
भूषे च मस्जो शो म्यात् खाने युज कि संयमे ।
युजिधी ञ् च युती युज्यौ ङ समाधी युज क् छ तु ।
निन्दे यजै औ देवाचीदानसङ्गकृती रज क् |
हिंसे रजो शा भङ्गे रिज् अन्यथै रन्ज्य रन्ज मौ ञ् ।
रागे रेजुङ राजअ ण दीप्ती लाज लाजि भर्त्मने ।
भर्गेऽथ लमजी यो लज् वीडे लज् लजि भर्सने ।
लज् कान्तही लज लुजि क् भाषट्टाथै विजिलि औ ।'
वेके विजी धो विज् डी शो भीकम्प ल् ज् कि उज्ड ली
।
.
।

·( २६)
त्यागे जी कि च जीध तो ब्रज गती वजक् ।
संस्कृतौ च विरेपो तो शिजिल् कि उस्फुटध्वनी
घन्जी जिसने बनजी जि खालिङ्गे घस्ज सपणें ।
घर्ज सर्जने सृज्याङ विसर्गऽयं सृजोश च ।
हो स्फुजी वननिघाधे जकारान्ता हिसप्ततिः ।
भान्तर्गः।
उज्झ श् व्यागे जर्क भर्भर भाया झान्तिमास्त्रयः ।
टान्तवर्गः।
अट्ट क् ताच्छोऽनादरे ऽट्टाल्टादट्टातिकमे बधे ।
घट इट कट कटि कटी गत्यामे कट हतो रषिः ।
कीट् बन्धवर्णयोः कूटकाप्रसादाप्रदोः कुटि ।
वैकल्ये
कुट
शि कौटिल्ये
कुट कुट्टक् प्रतापने ।-
कुट्टक् कुत्साच्छिदोः किट कटवत् खिट च भयभीषयोः ।
खट्टक् हतो खोदृ गत्याधाते खट् काङ्गि गोर छ ।
सवाले घटक हिंसे च टि क्यपि धुतो घट च् ।
जम चेरे घुटबल परीवर्त घुशि प्रतीहती।
घट्टक् चाले घट्ट रुच चिट प्रेघे चटक बधे ।
चट्च भेदे चेट डीके चुट्टा घुट चुटि तुच्छने ।
चुटिक लेदे चुट फुटक शि च अट झट संहतो ।

·नट
( ३० )
ण्ट टत्यहिंसयो र्णन नृती नट काहतो.तट |
उच्छाये तुट शि कलहे त्रुट कङ्श शिच्छिदि ।
पटत नटक
भशे पट क्च विवि पट गतौ ।
सुट् शि लेधे पुटक् चूलै भासि पिट् संहतो ध्वनी ।
पुट्टक् तौच्छो बुट् कि हिंसे भट भतौ भन भाषणे ।
मट मेट मेट्र मादे मुटि मर्दै कि मुट चुदि ।
मुशि वाक्षेपेच यौट साबन्धे रोट्रनादरे।
रेदृज याचे रट् च वाचि रटि तेये भटक रुधि ।
द्युतो रट लुट् लुङ् दीप्ति प्रतिहत्योलटि हुतो ।
लुटक भाषे टऋ लुथ लुट् विलोटविलाडयोः ।
मुण्ट क्यवज्ञाचार्ये लट बाल्यक्तिमा छ संहतो।
लोन्मादे वेष्ट छ वट वेटे वटि कि वण्टने ।
वयोक्ती वुटि कक्षित्यां विटाकोशे खने ऋ शोट ।
गचे शूट साधे शूट सादे शीमी गता रजि ।
शिट घिटानादरें घुट्ट व तीच्छा च घट अंश ।
घट्ट क् निकेतने हिंसे बले दाने स्फुट क् भिदि ।
स्फुटि विशरणे स्फुट शि विकाशे स्फुट ङ च स्फुति ।
नर्मण्याङः स्फुट क् हिंसे स्फिटक प्रत्याच स्फुट क .
चानादरे स्लिट् के खिट् कच आहे स्फुटि स्फुट ।
शीखा हट विधि हेट बाधे टान्ता प्रत्येकसप्ततिः ।

·( १ )
।
पलाये रठ
ठान्तवर्ग:
बठि ठ गते ऽथोठोपघाते खेठ बाधने |
कुठि खोटनवैकल्यालस्ये कठ् तपाने कठि ।
कि बाध्याने कठि ङ च गुठिक् वेछे पिठ क्लिशि ।
बधे पठ् वाचि बढ़ पैन्ये मठ वासमईयोर्मठि ।
उत्वाध्याने मुठि ७ तु
भाषणे
रुठोपघाते रठ प्रतीधातेऽथ रुठ लुठि ।
गत्यालस्यस्ते यखोटे ल लुठङ लुठ रादिवत् ।,
लुठ शि लोटे लुठक चौथै वठि कचरे वठ ।
स्थौल्ये शठ का स्लाघे शठ बधल शकतवे ।
शठ कालस्ये श्वठ श्वठिक च गस्यसंस्कृतसंस्कृते ।
गुठि शुठ खोटने
खोटने शुठ कालस्य शुठि कि शोषणे।
सठ खट् क श्वठाथै हट कीलबन्धे बलात्कृतौ ।
प्लुतो हेटश खचे हेतृअ बाधे ठान्तास्त्रिविंशतिः ।
३
"
डान्तवर्गः।
बडबड्डाभियोगे ड्रन व्यापेऽडद्यम ईड् ल छ ।
स्तुता वीडक चौलडि क्युतक्षेपे श कड् भक्षणे कडि ।
जांच दर्षे पाडिक भेदे रक्षणे विडा उ जि ।
स्खे हे मोक्ष कीड खेले कुड् शि बाल्ये ऽदने कुडिङ |
दाहेऽथ कुडि वैकल्ये कुडिक रोऽथ कूड् शि तु ।

·( ३२ )
धान्ये भक्षे कडड कद्ड कार्कश्ये खोड खोटने ।
खुडिङ खने खुड खुडि खडक भेदे खडिनधि ।
गडि गण्डे गम सेके गुडिक् वेशेऽथ गुड् शि च ।
रक्षेशि घड च व्याघाते चुडि तौछो चुडिक छिदि ।
चुड्ड चुड कतो हावे घडिक रोषे चडि पि ।
जश गतो जुड्शि बन्धे जुडक् नोदे तडक विधि ।
तडिङ प्याहता तोड़नादरे तुड्ड तूड च ।
तुट्ट तुड्कि बधे तुशि भेदे थुडशि संरतो ।
छड् डणि मज्जने दाडधाडल् शीसी शि नुड् बधे ।
नडक म पडिङ्गन्यां पड पिडिक संहतो पिडिङ् |
तत्र पीडक बधे गाहे एडि म पुडश मुदि ।
शि बुडुमर्गसंवृत्योर्भडि वापि भडिक् शिवे
बुड् शि संशतिसंहत्यो मडि छ स्यात् हती यती ।
मेड मेड़ मेड उन्मादे मग मोदे मडि कच !
किमडि भूधे मडिङ विभागे वेटे मुडि छिदि ।
मर्दै मुडि छ ममे ऽथ याड रोड़ तु टान्तवत् ।
रोड रोडुत लडिलासे लगोभयनजिक्यो।
लड कापसेवे सह का वीछे लडि कि भाषणे ।
धो लडि क्युत्क्षेपणे गुड मधे जुड शि संहती।
लेधे खोड चौड़ उन्मादे मुखक चार्थे विडा कुभि ।
पडिक विभागे बडि बेटे च ब्रीथ जिद्विपि ।

·( ३३ )
लज्जे वाडक याप्पावे ब्रुड् शि भु द्यर्थमनयोः ।
शाड ङ् श्लाघे गौड़ गइँ शडिङ् सङ्घ रजोः स्युड ।
स्फुड् शि वृत्यां स्फुडिङ फुल्ले स्फुडिक् नर्मणि हुड् शि तु ।
मने हुडि ङ च सधे हुड् हूड झुड डूड गती ।
होड होड़ च हिडि छ होड़ रुपि ङ हेड च ।
अनादरे हेम वेटे डान्ताः घट्सप्ततिर्मताः ।
बान्तवर्गः।
दुशान्वेषण इत्येको कारान्तः प्रकीर्तितः
गान्तवर्गः।
व्यण रवे ऽण्य प्राण ऋण दुञ् गतावोगपसारणे ।
कण ऋ यात खरे कण्म गती कण क निमीलने ।
कुण शोपकरणे कण च शब्दे कूण करू सञ्जचि ।
क्षण क्षिण टुञ् बधे घण घृण दुञ दीप्तो घृण घिण धुणिङ।
ग्रहणे घुण छ धुण श घूस ज श भमणे चण |
शब्दे चण्मि गती हिंसे चण्म दाने शि चुण छिदि ।
चूर्सक पेधे चूण तूणक सोचे क तूण रु पूरणे ।
ढण् टु भक्षे तुण श जैझेर दगा प्र जमेर बधे गती ।
धण ध्वण शृण ध्वाने पण व्यवहता स्तुतौ ।
पेण पेधे गती घे पुण धर्मे एण शटपि ।
.
~

·( ३४ )
.
पणक् सङ्घाते फणण निखे हे फण मिण गती।
ब्रण बण भण शब्द भण् च भू ण क उलाशाविशवयोः ।
मण कूजे मुण प्रतिज्ञाने सण श् हिंसे रण म गता |
रण व्रण सत्य वण च ढंण दुज् भक्षे वेणञ निशामने ।
वादित्रा दान गमन ज्ञान चिन्तासु वर्ण क ।
वणे शोण गतेऽस्मिन् शण अण्म दाने श्रणक् तथा ।
श्रोण लोय तु सङ्घाते णान्ताः पञ्चाशदीरिताः ।
तान्तवर्गः।
अत् सातत्य गते ऽतीति बन्धे ऋत स्पईनैध्ययोः ।
घृणागत्याः कृतीध वेशे कृती श्प छिदि कृत क ।
संशब्द कित्मायेच्छावासारोग्ये लि किन्मता।
चते अ याचे चिती ज्ञाने चित काच चितिक स्मृता ।
चुत् कि सन्दीपने घृत् न हिंसे ग्रन्थे चुत च्यु तिर् ।
क्षरणे जुत् व्य टङ् द्युत्यां ज्युति ाथ द्युत लू उडपि ।
नृत्य नत पत्य ध्ये पत ह ज गत्याच पुस्तक |
बन्धे बुल्त क् च नादृत्यादृत्योमस्त क संहतो ।
यत् क खेदोपस्करयोनिरः प्रत्यर्पणे यती छ ।
यत्ने युटा दीप्ता सत्क च वृत कुवल वर्तने ।
वृत वा वृत्य संभक्ती वरणे वस्ल क बधे

·( ३५ )
टुश्विताशौलो अत्यतिर स्यातक्षरे शस्त वस्ति लुर।
स्वप्ने वर्तक खतं गता तङ्क तास्त्रिंशदेकतः ।
कथ लाथ कथम
थान्तवर्गः।
क्वथे जनिष्पचने कथक प्रतिहऽथ कि क्रथ ।
बधे कुथि लशे च कुथ्य तु ।
पतित्वे कस्य छ वाघे कुन्य कुन्यग लिधि क्लिशि ।
ग्रथि जे र ग् कि ग्रन्थ दर्भे नाथ नाथ दैवाशियोः ।
रेश्येऽर्थने पुथ्य हिंसे पुथि कुन्थे पुथक् विधि।
यथेज गत्यां पथि क घ प्रोज पर्यापणे पृथक् ।
प्रक्षेपे प्रथ् क च प्रथ्म धङ् च ख्याती मिश्रृज बधे ।
मेधायां मेथू ज सङ्गे च मन्य कुन्थे ग माय च ।
गाहे ज्मथे च मथ माथ् लुथि कुन्थे व्यथ म ।
दुःखे चाले भये वेथ विचा, याचे श्रथम
बधे
श्रयं कि दर्भ बधे अन्य ग् मोक्षे प्रति हृषि अथक् ।
यत्ने प्रति हृषि श्रथ् कि बन्धे मोक्षे बधे श्रथिङ ।
शैथिल्य ऽमी थकारान्ता अशाविंशतिरीरिताः ।
दान्तवर्गः ।
अदला भक्षेऽदि बन्धे ऽई यातनागतियाचने ।
भाई बधे ऽईक च इदि परमैश्वर्या उन्द धी।

·३६ )
लोद उई निति कीड़ा खादे नदि तु रोदने ।
चाहाने ऽथ क्लद् घमङ्च वलयविकलवयोः ।
विला लरी तावाक्रन्दक प्राब्द सातत्य ल विदा ।
ङ जिमाक्षे खेह इक्षुिद्याचाजि क्षिद कूजने ।
कुद किदिज गदि कियू इक देवी क्षुदि दि ।
कुई कूई क्रीड़ायां कई स्यात् कुत्सिते रवे ।
खदस्थैर्य बधे खादृ भक्षणे खुर्द खूई छ ।
कीड़ायां खई दशने खिदङ् ध्या दैन्यकेखिदौम् ।
परिघाते गाई कि तु रवे गुर्दक निकेतने
गुई रुच फूई तो दोधी गदाधे गुद् खेलने ।
चदे अ याचे च दि हादे दीप्ती चुदक नुदि छिदिर् ।
धाञ् केदे छ कि सन्दीये कुदुज धि वने विधि ।
छक् च वमने छद् कि संरता समिदूर्जने ।
णई शब्दे गद्. मिचन्ता णदक भासि जौ णुद श_
प्रेरणे णेद गिट्टा समिधा णिदि च कुत्मने ।
तई हिंसे टदु अधिनादरे च तुद औ श् व्यथे ।
पदि चेरे ददङ् दाने धृतौ टु नदि संवृधि ।
नई शब्द पड्यानोत्सर्ग पद्य ही गती
पद् बद् स्थैर्थे बिदि त्वंशे बुद्द न्दि झुनिशामने ।
दिक शुभेभदि इमोद प्रीत्योश्चन धौ भिदिभिदि।
मदिड खपने जाधे मदे मोदे स्तुती गती।

·।
मदी भियं जि हर्षे म मिटूबै ग्लपने मद क् ।
प्तियोगे मृद्मघ कक्षादे मिदि मिद क् खिहि ।
इर्मिद्या ल मिदा जिच मिद् मेदृ ञ् बधमेधयोः ।
मुद क् संसर्गे जि मुदङ् हर्षे मद् ग क्षुदि घिर ।
रुद रोदे रद उत्खाते वदिङ् नत्य भिवादयोः ।
वदै वाचि वद क वाक्सन्देशयो वंद ज पि ।
विद हु क् चेतनाख्यानवासवादे विद ल श प औ
लाभे धौ विद् छ मीमांसे विद्या भावे विद.ल् मता।
शब्द क् शब्दकृती सोपसर्गखाविस्कृती मतः ।
श्विदिङ शोलोऽथ शद् ट जौ भाते पाङः पादौ गतौ ।
थाङः घद क् च षद् ट जो श् विषादे शरणे गती।
घद निरासे घूद क् त्वाश्रुनिहत्याच जि विदा ।
ह मोह लेह मोक्षेट या विद्या जिविदि व्वद क्।
खादे केदे वद खई खाद प्रीतिलिहोः स्पदिए ।
तम्ये श्वद्म घटिदारे स्थन्दू व ल खुतौ ।
कन्दिरी शोधणे गत्यां वदि खापूर्व उद्धृता ।
उत्प्लुत्यगत्यां उ हदौ ग्वर्थे हादी र मादने ।
छाद जब खन इत्येते दान्ताः स्युर्नवसप्ततिः |
धान्तवर्ग:
इन्धी जिधद्युतायु निर्बही के ध च बुध्द

·( ३ )
यो कोपे
गुध ग्रषि।
दध ददे
।
यो धि
क्र.
गुध्य
वेरे
गुध क्रीड़े गाधृड तु प्रतिष्ठाग्रन्थयोर्ट धिर् ।
यु च लिने गर्धक च गन्ध क इहि गाधृङ।
नाथे नाधृ छ नाथे बन्धौ ग बन्धक।
बध क् बन्धे बध निन्दे च बुन्धि निशामने ।
बन्धक बन्धे बुधी विज्ञापने बुध्या वेदने ।
बुधिर्जञ् चाथ बाधृष् विहता मेधून मेथूवत् ।
मधु सिदि युध्याङ युद्धे रब्यु ल हिंसने ।
पाकेऽनोमध यौ कामे सधि जि अ यावृता ।
राध्या सिद्धौ बध इता व्यध्या ताड़े विध श विधा।
वृधक दीप्ती वृधुभव ल स्यात् टो वाधृङ् वाधृवत् ।
वर्धक पूर्तिछिदोः शुन्ध क शुद्धौ शुन्धन च षट्रध्व लडु
पर्दै धुन खोदने ल अध्या शोचे विधू शिवे।
शास्त्रे विध् विधु गत्यामु विध्या पाधी न्य साध्य नी।
सिद्दी स्पई उ संहर्षे सातत्रिंशच्च धान्तिमाः ।
नान्तवर्गः ।
धन घ्लु प्राणनेऽन्य च कन् जी प्रीतिगतिद्युती।
खनु ज. विदारे चन म शब्दे चन्म हिंसे जुन १ गती
जनी म्य छ जना जन्म लिर्च तन्दु ज विस्तृतौ ।
तनुक्कुपवती श्रद्धाघाते शब्दोपतापयो ।

·( ३६ )
उपसर्गात् दैर्घके दान् माजवे शिदि मि ध्वन |
धन् रवे धेन लि धान्ये पन् डीड़े वन् दुरु याचने ।
मानङ् विचारे मान् कि चार्च मन् च मन्कङ् च गर्वके।
मन्दुक बोधे मन्याच वन संभक्तिशब्दयोः ।
धनु म व्याप्टता वन दुङ याचे वन कि तन् कि वत्
शान्ज तेजे शुन श गत्यां धन सम्भन्ती तु धनदुन ।
दाने जुन् स्वन्मि शब्द खन व चण खन्मि तंसने ।
हनला गता बधे ऽधदिसान्ताश्चेत्यचविंशतिः ।
पान्तवर्गः।
बापट ना कि व्यापने क्षिप् श औ क्षिप्यो नुदि क्षपिक् ।
शक्ती कुम्क द्युता कुप्य इकोपे कुपि कि तृती ।
क्रपम कृपायां कट गत्यां कपिलपि ।
चाले कृकि युती चित्रे कपूर व ल च कल्यने ।
गुपू रक्षे गुपक दीप्ती
गुपड गोपनकुत्मयोः ।
गप्य शाकुलत्वे ग्लेए दैन्ये गेष्ट च।
केएक्त् चपक्म कल्के चमान्वे चुप शनैर्गती।
चुलम्म लोपे छपिक सप छुप शो स्पणे शप कमतु ।
•शता जप दुचारे जल्प च वाचि टिपक नुदि ।
डिप शि क्य इर्च डिपि डिम् डण्डपिकड असंहतो ।
तप उज दाहे तप कच तयो तप्योङ दवैश्ययोः ।
.

·( ४० ) अपू पमिक छियि तिप ऊ ऋ चुति तेएछ । कम्पे च टप कि सन्दीपे टन च प्रीणने जिल्ट । टप्यु च टप पश् चत्रुप तुम् बधे तुप्प श किशि | बधे तुपि क् त्वईने प्राक चतुष्को नोपधा न पित् । दीपी ड्यऋ दीपने जिदृष्य इर् हर्षगळयोः । हम् कि सन्दीपने दृश बाधने दृम्य दिम्य अड्। क सङ्घाते धूपक दीप्ती धूप तापे पुष्पा फुल्लने । मेष्ट गत्यां युप रुप्य इर्विमाहेऽथ रय वदे । रेए शब्दे लेट ङ् च गमने जिलियो शप अ । ले लएशप हा छेदे इर्नु प्य युपि ऋ लप । भाधे व्यपक क्षये विष्क क्षेपे हड वेप् चले वाज ड्दै मुण्ड तन्तु बीजोप्नेवाः शूर्प क माने य शप्पा अ । कोशे ध्वयो घल जिये रिय रेट रु तु प्रति । रूप कोच्छाये छूप्य इच घप सम्बे सादयस्त्रयः। लेप क क्षेपेट रूपी गत्यां हुए च हुपक् । भाषणे स्युः पकान्तिाश्चतु धष्ठिस्तु धातवः | । फान्तवर्गः। ऋपण दाने साघहिंसा निन्दाजी य् गुम गुम्फ श । ग्रन्येप् दृफ् दृन्फ शुत्को रिफ् भऽर्पा रिन्फ पश् बधे । रफि रफ् वर्फ गत्याच त्यृप्पोऽटो दश पच फाः |

·( १ )
बान्तवर्गः।
अर्ब हिंसेऽम्व च गते ऽबिङ शब्दे कब स्तुती ।
बणे क्षीवृ ङ दर्षे ॐ कोब धार्थ कुटुम्ब क ।
छ धृत्यां कुबि कि स्तृ त्यां कर्ब गत्यां तु कम्ब च ।
खर्ब खम्ब गती गर्ब गम्ब गत्यान्तु घर्व च ।
धम्ब चम्ब गती चर्ब गती चुबि कि चुम्बने |
डब डिबि क नोदने तुव कि त्वई त सर्पणे ।
तम्ब नम्ब गती नवे पर्व यम्ब च पूर्व क ।
निकेतने वर्ब वम्ब गता मर्वच मम्बि रिब ।
रबि गत्यां रबिङ शब्द लबिङ संसने च कि ।
लय ने शम्ब गती पूर्व हिंसे च शुएब क ।
माने सर्ग पर्ब घम्ब सर्व सम्ब तु सर्पणे ।
सम्ब साम्बक सम्बन्धे ऽपञ्चाः पञ्चाशदन्तबाः।
भान्तवर्गः।
अभि ध्वनावुम्भ सुभ् श पूती शुभल सच्चले ।
क्षुभ्य श् च गल्भ धृधःचे चीमा, कस्ये जभिक नशि ।
जभि जभ् यभने जम जुम्भे जभ भि ङ् च डी।
'जुभ च डम डिभि अक् सद्दे णभ्य र हिंसेऽथ ग तुम्ट |
उच तुभ्य ग च कि दृभी भये शी दृभ कि गुम्फने । .
दन्भु न दम्भे दम्भ दिन्भ का सङ्घातेऽथ दिभ् दभि।

·( ४२ )
दभ क् नोदे भर्भ हिंसे यभी मैथुन ईरितः |
रभौ ७ स्यात्तु राभस्थ रभि शब्दे छ रे च |
लभिङ शब्द लभ डी वा प्राप्ती शलभ विमोहने ।
लभ्येाद्य वस्भ भुक्ता शीम शुभ छ कत्यने ।
शुभ्लङ्दीप्तो शुभ प शुन्भश् घुम्भ च धिन्भ च हिंसने ।
शुभु छभि तभि स्तम्भे स्कभिङ च सन्मुडम तः ।
प्रमादे ल सन्भु र विश्वासे खिम्भ शुभ खिभु ।
हिंसे सुम्भ द्युतो चैकोनचत्वारिंशदन्तभाः ।
गती क्षमु ।
मान्तवर्गः।
अम गती भजने शब्दे ऽमक रोगे कमका स्पृहि ।
जि कम्य कम भिग्लानी क्रम्य क्रम
इयं मर्चे क्षमू ङ जि च् च कुक्ष्म का मतोक्षिते ।
कुस्मित्या गमल गत्यां चम् न चम् छम् जम जिम् झम |
भक्षे यमा शब्दन त्यास्तिम् तीम्य क दने तमु ।
इयं खेदे क्या हमभ्यु इर् मे दम् गतो भमिर् ।
भ भम्य भमु ज ण चाले भामा क्रोधे ऋम म् गती ।
प्राब्ट यमेर उ विरतो यम मि परिवेषणे ।
तदऽभावे रम ७
जग क्रीडे ण जु टु वमुद्विरि ।
शम्ड
कजालाचे
श्रम भ्य जि।
इर्तयः खेदयो कीम लिम्य कदे बम हम् ।
शमु भ्य इर्शमे

·( ४३ )
वैक व्ये ऽथ क साम् सान्वे स्यमुण श ध्वनने स्थम ।
वितर्क इन्म गती त्रियतास्त्रिंशदन्तमाः ।
অন্ধ
ट
यान्तवर्गः ।
अय गतावीच ईय॑ ईर्थ ऊयो सेवने ।
कुयोङ दुर्गन्ध आई त्वे शब्दे मायीक विधूनने ।
चुच्चीत्वभिषवे चीज संकृत्यादानयोश्चय छ ।
गती चाय अ निशाने ऽर्च णय तय छ गति रक्षयोः ।
ताय ङ, पालनसन्तत्यो नि दयङ ग्रहणे गती।
बधे दाने ऽवने दाय छ दाने नय पय छ गतौ ।
पूयोङ, दुर्गन्धशीयारो प्यायोड रद्दी मय छ, गती ।
रय लय् वपङ व्यय ज गत्यां व्यय क नदि ।
शुधी त्वभिषवे घूयं ईर्थ्य सूच॑ त्व नादरे।
ईर्थ स्पायौ संवृद्धी हय हर्य कमे गती ।
एकत्रिंशत् यकारान्ता धातवः परिकीर्तिताः ।
मव्य बन्धे
रान्तवः |
• अझ गत्या मी कम्पगत्या शर्कि गती नदि ।
कमर कोटिल्ये कुर्श शब्दे क्षर् ज सञ्चलने क्षुरश् ।
विलेखे खनने कुद्रिक मिथ्योक्ती खोर् ऋ खोटने ।
खुर्श क्षोयच्छिदो गुॐ शि गूर छ क उद्यमे ।

·( 88 )
गूरी या बधे गत्यां गुदिक् कुन्द्रे धुर ध्वनौ ।
भीमार्थ घुर्य डी हिंसान्यान्याश्चर् गमने ऽदने
याचारे चर्क संशोत्यसंशोत्यो यी दहि ।
चुर्कि लेये कुर्शि लोये ज्वर्म रोगे जूर यो ।
न्यानो बधे त्सर छद्मगत्यां जि त्वरी मर स्यदे ।
तुर्यडी हिंसे च तुर्लि वेगे तत्रिक र धारणे ।
ऋ धोर गतिचातुर्थं धूरी या बधे गती।
पुर्णग्रगत्यां पूरी या पत्ती पूर क् ५ बम तु ।
मन गत्यां मत्रि क क गुप्तोतो मुर्श वेटने ।
यत्रि क् सङ्काचो वम गत्यां श्वन क् विले गती।
तवे शूर घूर्य डो स्तम्भ हिंसे घुसुक भैश्ययोः
स्युर्शि स्फुत्ता चले स्पर्श विचत्वारिंशदन्तराः ।
लान्तवर्गः।
अलज वारणपर्याप्तिभूषाखिल् श शये गता।
इल कच् क्षेपे कल संख्यारुतोकलकिल क दौकिलश ।
शक्लिप क्रीड़े कील बन्धे क्षलज् चाले चये क्षलक ।
शाचे कूल त्वाटतो मोल निमेधे र कल्ल कूजने ।
शब्देऽशब्दे कुल ज् बन्धुसंहत्य केल केल तु ।
खेल खेल चालगत्योः खल् क्षल जार्थ खोल खोटने ।
गल् भने गल्करुच खावे चल्ज गती मिचले चल |

·(४५)
बिलासे क् चल तो चिल्श वासे चेल चेल्ल केलवत् ।
चुल्ल हावकृती चिल्ल शैथिल्ये च जुल क् पिधि ।
जल क् पिधाने जल ज धान्ये ज्वल् ज म चलत्विोः ।
टल टलज् विक्लवे नीलवर्णेश् णिल् गहने णल ज् ।
बन्धे तुल युन्मितो तिल्ल तिल गतो तिल कश निहि ।
तूल का पूरणे तुल् क निष्कर्ष तल् कि प्रतिष्ठिती।
दुल्कोतक्षेपे दल मि भेदे दलक भेदेऽथ पाल पूलक ।
रक्षे पल ज् पल्ल गता पेलू चाले च पिलादि ।
पील रोधे पुलश पुल्ज महत्त्वे पुल्क उच्छितो ।
पूल्कि स्यात् संहतो फुल्ल विकाशे जि फला भिदि ।
फल निष्पत्ता फलज गती पल्ट च क बल्म जीवने ।
बल ज धान्यावरोधे च बलङ् दाने बधेड़ बलक् ।
च निरूपे विल का भेदने
बुल्क
मन्नने
भल भल्क भिल्क बादिवट्टल रु तु भलावत् ।
मल् मल्ल धृता मौल्ट निमेघे मिलश अ लिपि ।
मुल् मूल क् रोपणे मूलज प्रतिष्ठायां ललक् छ तु ।
ईशायां वेल्ल लेल वेहल चाले वलमि वल्ल छ ।
स्तृता विल श्च शल चलने च शलज गती।
। उक् साधे शल श्वल श्वल वेगेड शाल कल्यने ।
शिल शुध्छे जि शी ल स्यात् समाधा झील निमेषणे ।
शूल रजायां शेल घेल्ट केलवत् छल ज स्थिती।
।

·(४६ )
विल् शुध्छे बल् गता स्थल्ज स्थाने स्खल्मि चये चले ।
स्फुल शि स्फुत्ता च रुफल श चाले च सील् निमेषणे
सेल केले हल् झलम् चाले इलज हता छदि ।
हिलश् हावतो हल्ज विलेखे ला नवतिस्विभिः ।
वान्तवर्गः।
अव रक्षे गता कान्ता प्रीता टप्ता द्युती श्रुते ।
प्राप्ती धेऽर्थने वेशे भावे बद्दी ग्रह बधे ।
खामर्थे ऽवगमे कामे धृतावर्व बधे इवि ।
याप्तिप्रीणनयोरी हिंसे न कृवि कृती च छ ।
केतु सेवे कर्व दर्य लव म भये क्षिव ।
क्षियु क्षीव निरासे क्षीव कव लीरा बान्तवत् ।
खव ग् खच्चत् खर्व गर्वं खेव् गेव् ग्लेख छ सेव है।
गुर्बुद्यमे गर्व मदे चीर अ ग्रहसंहतो।
चीवक् दीप्ती चर्च कि तु भक्षे जुर्वी बधे जिवि ।
प्रीणने जीव प्राणे णिवि सेकेऽथ णीव तु।
स्थौल्ये तीव च तुझे तु हिंसे तेर र देवने ।
थुर्ब दुर्बी बधे दिव्यु जिगीषेच्छापणिद्युतो।
क्रीड़ागत्यादिवि प्रीतो दिव का परिकूजने ।
क दिव ऽर्दै देव तु देवने दव्धवि ब्रजे ।
धिवि न प्रीता गतौ धुवी हिंसे धावु अजवे मजि

·( ४७ )
पूव गत्यां पव पेश ङ सेवे विवि सेचने ।
पीव स्याल्ये पर्व पुर्व पूती पूर्व क निकेतने ।
भर्व हिंसे मौव पीवे मर्व पूत्ता गती मिवि ।
सेके मुझे मव नहे मेव मेट सेवने ।
रोट ञ् चीवे रेट तु प्लुतो र रिवि च बजे ।
शव् विकारे च शर्व हिंसे धिव्यु तन्तुततो दिवु ।
ठिव्यु कीव निरासेऽथ स्यात् घेच छ ज सेवने |
घान्व सान्व क् सामयोगे खिव्यु शोधे गताप छ।
सेट सेवे हिवि प्रीती वान्ता इत्यसपछिकाः ।।
शान्तवर्गः।
बशू न
व्याप्तिसंहत्यारश ग भोजन ईश् ल हु।
ऐश्वर्य का शब्द यु काश का हक छ तो कुशि ।
कि च कुश्येर् लिपि कुश जो रोदे हतो कृशि य तु ।
कार्य के प्राड बधे सिम्युञ् चोपतापे क्लिशू ग तु ।
विबाधे णश् ट यू नाशे णिश शीले दशि क विधि।
दशि क दर्श दन्शौ च दंगे दाश न हिंसने ।
दाट क् दाने दाट ञ् च दिशशोज सौचेऽथ इट्टी।
प्रेक्षे धूश कान्तिवती पिश् शपावयवे पश ज ।
बाधे ग्रन्थे पश क बन्धे मामप्रियंऽधःपते ।
हमन्शुरु, मधु च माश्य बाटण टुभासि तौरनौ ।

·( 8 )
मश मिश तु ध्वनी को मा शौ मशि र रिशी श् ।
हिंसे लश क् शिल्पयोगे भी लिश् गत्यां कुलिश्य थी।
तोच्छो विशियं वृत्यां शो विश् प्रवेशे वाश्य ऋ ।
शब्द
वस्नु स्पृहि शश यूवने स्पृश
स्पर्श क ख ग्रहणे श्लेधे स्पर्श ज ग्रन्थबाधयोः ।
शकारान्ता नव त्रिशदिह धातव ईरिताः।
शो स्पृशि।
-
घान्तर्गः ।
वक्षनर्वं व्याप्तिसंहत्योरष ज दीप्ती यह गतो
इघ गाभीक्षणे इघु श् वाञ्के इथ्य सर्पण ईध छ
दानेक्षहिंसे चेषुच्छे ईक्ष रु दर्शन उक्ष् वृधि ।
उधूप बधे दह्य घ रोगे ऋतु न बध ऋषी श् गती।
एङ् च कष् बधे कुछ ग निको काक्षि काङ्गणे ।
कृधी त्वाकृधि कृष शोज च विलेखे खघ बधेऽथ गेछ ।
ग्लेख छन्वेधे ऽथ घृचु सङ्घर्षे घुष्कि इर्नु तो ।
विशब्द घाङ सतताक्रन्द इधुंध रवे घुषि छ ।
धूशे घषिङ क्षरे चुध पाने
चक्ष वदे चधज।
भक्षेऽथ चव् बधे क ज जूध ज च श् डी भिजु मुदि
सेवे कि जुन् तर्कटवा र्जिषु सेके ऽथ जे छ ।
गत्यां जक्षि म् उ दाने च जक्ष खुम् भक्षहासयोः ।
झन ज यो ऽपिधाने अष् बधे गेष छ र बजे ।
.

·( 86 )
णिषु सेके णिक्ष चुम्बे तू तुटौ तुष्ट यो नि च ।
विधी अ भासे ऽवाग्निवासे दाने चेर्य जिष् दृधि ।
दक्षियां त्वछ त्वचाग्राहे त्वषे कार्य ऽथ ताववा ।
तथून तक्षे छ, दीक्ष मायन्यान्योऽर्थे दक्ष स्यदे ।
वृद्दी दक्ष महन्त्यर्थे इदुधी वैवते ल् दिधौ नः।
वैरे द्राक्ष भाक्ष ध्राक्षि काळे धोरणते धृष क् ।
ङ शक्तिबन्धे जि भूषान् प्रागल्भ्ये धृष
संहता।
हिंसे धषा कि त्वम धूध क् धधे लिंधिधरवे ।
धिक्ष धुक्ष र सन्दीपे को जीवे पुष ग् पुष।
पुटौ ल पुष्यों च पुष क् धृतो धौ पिण् ल चूर्णने ।
पष क् बन्धे पच ज. बाधे ग्रन्थे पक्ष क् परिग्रहे।
पर्ष छ रहे प्रध ग् सेकपूा श्च प्रधु दह्य ऽम् ।
रलो प्लुष्य ट च पुष्णेर भागे च प्युष कुत्सृजि ।
एष
सेके
भक्ष क् च भिक्ष लाभार्थलाभोक्विकिशि भाषा |
वाचि मेज चले भेष अ च भये भूल्कि भूषणे ।
भव् बुक पिशुनोती म मुन् बधे मुष्य इहिदि ।
मुख ग् मूव पुण्ठने मिघ्श स्पई मिष् पषु सेचने ।
मध कक्षान्ता भष अमय न च क् मक्ष मक्षणे ।
खेहने मंच साले मक्ष रोधे च मोच कि ।
पूष दो
पक्ष भक्ष अ भक्षणे।

·( ५० )
क्षेपे माक्षि स्पृहे ये रु यत्ने यक्ष क महि ।
यूए रिए बधे रब जि च रुथ्थेनि क्रु धि रुष क् तथा ।
जि रक्ष पालने रेख रेषायामथ लूटक बधे ।
सुध् च आये लषक शिल्पयोगे लष्य लघ ज स्पहि।
लक्ष क अ दर्शने व क लक्षालाचे विधिलि औ।
र व्याप्ती विष गौ विप्रयोगे ऽथ विषु सेचने ।
वृष चाथ क वृष च प्रजनेये ऽथ वक्ष छ ।
हती व रोधसंहत्या वाक्षि काङ्ग्रे ऽथ वध शध ।
शिघ् बधे शिष्कासोपयोगे वेरतिशायने ।
शिष्ट धौ तु विशेधे श्रिध लिष्ट दाहे सिधा य ल जि
श्लेधे लिए क च शुष्या ल शोधे शिक्ष शिक्षणे ।
श्रूष पूष
प्रसवे
वृक्ष
गमने पूर्व सूर्त तु ।
स्तक्ष गत्यां सूध प्रसवे हषु दृश्य नि।
इर् तुरी हधु जि प्रोक्तो ऽलीके रेघ ङ सर्पणे ।
छ हेच खने ऽश्वानां वान्ताः घोड़शकं शतम् ।
अनादरे स्तक्ष
सान्तवर्गः।
अस भावे ऽस्यु इर्तेपे यस्अ ऽवार्थे जि लास छ ।
उपवेशे गुधसुच्छे कुधसुक्षिपि च कम ।
म्य इतौङ कस् कुसि कि च भासने कुस्य इजिपि ।
काह छ कुशब्दे कुत्स क् छ अवक्षेपे कस अ गती।

·( ५१ )
कसि कस ल शाते. च ग्रस् कि पासे ग्रस ग्लम् ।
अभक्षेल घसा चाथ घसि क्षरणे यस क् ।
हानी चकार दल दीप्ती जख बधे उनादरे जसु ।
इयं मोक्षे जसि क् रक्षे जहँ भा च लङ, पिसि.।
चुम्बे णसङ्कृता शाह तुस ध्वाने त्रस क् धृतो ।
ग्रहे निषेधे त्रसि कि भासि त्रस्य प्रसी ण भये।
तसि क्यलवतो तर दस्यु इतक्षेपणे दसि क् ।
भासि दसि क दृशौ दंशे दास ज दाने शस्त्र बधे
धस् कुतक्षेपे धस् गु चोच्छे धक धूशे ध्वन्सु लगती
मंशे पेस् पिर गत्यां पिस् क घट्टार्थे च पुस्य इर् । .
विभागे इर् पलस्य दाहे च प्रम घ ङ प्रसवे तता।
पसि क नाशे पस् क पस जघान्तवत् पिसि कि विधि
पुंस्क मर्दै युसेहीनी विस्येपे कर भर्ती ज ।
भने भंस् लि द्युतौ चाथ मास् भास्य कृष्ण टु शान्तवत् ।
भालू ङ् दीप्ती भ्यस भोत्यां मुस्य हिदि मसिर्य ई।
परिमाणे परीणामे इर्यस्यु यतने रस ।
शब्द राह पि लसक् शिल्पयोगे लस विधि ।
क्रीड़े ब्रीस ब्रूस् कि बधे वसक स्वेच्छिदोश्च यु ।
वसिर् स्तम्भ वसे धो निवासे वस उल स्तृता ।
प्राणे
उशस्
थाङ पूर्वानु भसि शासु मासु ल ाशिषि सताः ।
वेसितो वस् धनु
भस्लु र खप्ने
बधे।

·( २ )
शासु बलु शासने शन्सु हिंसालुत्यो य क वसु ।
मि निवासे या स्य भक्षे घरलुखं ने खनसु छ ।
बंशे सन्म प्रमादे इस एस रवे इसे ।
हासे हिस् धिकि हिंसे ते सान्ताः स्युः पञ्चविधा ।
हान्तवर्गः।
ओलिपि।
अहि क् भासे ऽहि छ गते ऽहं योग्य ऽहक च पूजने ।
ईह कुचेरे हिर् त्वर्दै ऊह तक ग्रह लहू ।
क्यादाने ग ग्रह बच गई गह र कुत्मने ।
कि गई च गाहू विलोडे
गुहा अ संरता।
चह का चह शाठेर जेट यत्नेऽथ गद्य औ
बन्धे ढह ध न श हिंसे तुङ् दुहिरर्दने ।
दुह लौ दुहिल हुन जिघांसे दिख
दही दाहे दहिक दीप्ती दाहे द्राहरु जागरे ।
निक्षेपे दृहि दृह बड़ा पिछ क् गत्यां बई बल छ ।
स्तृतिहिंसादानवाक्षु मह पूजे महिक विधि ।
महिए, टडी तु मुस् ह निवैचिये मिही सिधि ।
माह माने रिह बधे जिज रही जन्यां रह त्यनि ।
रहि गत्यां लुही गाय लिहौज खादे क्वई बधे ।
दीप्ती वई वह श्रेष्ये वह विधि दृषि क्यपि ।
हि धनगा हिच बाब बडबमे ।
।

·( ५३ )
वह वाह र यत्ने ऽथ वहि छ ही वहिक विधि ।
वह औ प्रापणे हा ह्या ट उदारे णिह यह जि
-प्रीती णिह क् स्नेहने बह्म कि शक्ती पहज ङ च ।
ल वुह्य टपि च यह वृह स्टूह स्तृछ शू
लू खन्ह छ तु विश्वासे इकारान्ताः शताईकाः।
बधे।
अथ सात्राः।
कर्क हासे कि माता मर्क सर्प तु सिक् सिचि ।
मर्थ ग्रहे कजि रहे पनि रोधे मजि ध्वनी ।
मट सादे वटि लेये कुठ विद्यड संहती।
बड पारोहणे कुत्तास्तृता पुत्त गती पत ।
घाते सात्व सुखे उद्द याघाते क्षद संहतो।
सुदि शोभे कर चपले क्षुप सादे रिफ कुत्मने ।
रिभ रवे लम्भ तुम्भ सम्म खुम्भ ग्लु रोधने ।
डिम हिंसे धम भाने पीय प्रीणन उर् गती।
सहि सादे मोह उल दाहे
स्थात् मा तल गया नश् गतिम त्या रश खने।
भिम् गजबे गुर भजने लुष हिंसन इत्यसा ।
मातूनामिह मात्रामा विचत्वारिंशदीरिताः।
विमईने।

·( ५४ )
इति स्पीतः सप्तदशशत्या घटकोनवश्या ।
धातुखान्धे बुंधाः सेव्यः' कविकल्पद्रुमः पालन् ।
विदद्दनेशशिष्येण भिषकोशवसनुना ।
सेने वेदपथेन वोपदेवदिजेन यः ।
खर्गे गौणनाय्यः सुरपतिसभितः शाब्दिकानां वरेण्यं
पाताले नागराज भुजगयुवतयो यस्य गायन्ति कीति।
यस्तीर्यः शब्दपायोनिधिमखिलमिमं गोष्पदं वा सुराहो
शिष्यो ऽकार्षीदनेशः कविकुलतिलकः कैशविबोपदेवः।
इत्याचार्यचक्रघडामणि श्रीवोपदेव गोखामिविरचितः
कविकल्पमुमो नाम धातुपाठः समासः ।

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.