·VIDYA BENA R'ES SANSKRIT SERIES; A COLLECTION OF SANSKRIT TEORKS EDITED BY THE PANDITS OF THE DEVARES SANSKRITTOLLEGE No 151 LIB N. 2. ज्यौतिषसिद्धान्तसंग्रहः। Renitoral. dann Is An ATV of ILLAN तत्र पितामहसिद्धान्तः, वृद्धवसिष्ठसिद्धान्तश्च । वाराणसीभ्यराजकीयसंम्मृतपाठशालीयपुस्तकालयाध्यक्षेण महामहोपाध्यायविन्ध्येश्वरीप्रसाद द्विवेदिना संस्कृतः । JYAITISHA SIDDHÁNTASANGRAHA; A COLLECTION OF ANCIENT HINDU ASTRONOMICAL WORKS, PITÁMAHA SIDDHANTA & VRIDDHAVASISHTHA SIDDHANTA EDITED BY NAHÁManoPÁDHyár: VINDIYESVARĮ PRASÁDA DVIVEDÍ, LIBRARIAN, GOVT SANSKRIT COLLEGE, BENARES, F:sricalss S.592 BENARES. POBLÍSNED BY BRAJ BAOSAAN* DAS & Co, C. K Thatheri Bazar, Near the Chauk. Sabject sageter printed by Krishon Du Capta as the Benareg Printing Pro33 AYD COVER ated by Bhagavati Prasad B. A, at the Medical Hall Press, Benares 1 5 $ 1917.

·अथ पितामहसिद्धान्तः। श्रीगणेशाय नमः । पुष्कर उवाच । भगवन्तं भुवनोत्पत्तिस्थितिसंहारकारक चरावरगुरुं प्रतियशस समधिगम्य भृगुर्विज्ञापया. मास । भगवन ज्योति शास्त्रं विना गणितेन दुरवगाह. मतो गणितविधिमाचक्ष । तमुवाच थीभगवान् । ट्णु वत्स गणितज्ञानम्। अनादिनिधनकालः प्रजापतिवि- ब्णुः । तस्य ग्रहगत्यनुसारेण ज्ञानं गणितम् । तत्राकस्य भागभोगः सौराहोरात्रम् । तिधिचान्द्राहः । चर्कीद- यात् सावनः । चन्द्रनक्षत्रभोगेन नाक्षत्राहोरात्रम् । सावनाहोरात्र नराणाम् । सार्क तेषां दिनम् । व्यको रात्रिः। चन्द्रमसश्चान्द्रमासः पिटणामहोरात्रम् । तेषां कृप्माष्टम्यामर्यादयः । अमावास्यायां मध्याह्नः । शक्लाष्टम्यामम्तसमयः। पौर्णमास्यामर्धरात्रम् । अर्क स्य भगमाभोगः दिव्याहोरात्रम् । तेषामक स्य मेपनवेश सूर्योदयः कर्कटप्रवेगे मध्याह्नः । तुलाप्रवेशेऽस्तसमयः। मकर प्रवेशेऽर्धरात्रम् । मेषादिस्थे मध्यमे नौवे नौवमा.

·-- ज्योतिपसिद्धानसंग्रहे नैराश्रयुनादयों वत्सरा भवन्ति । लदायामोदये चैत्रशुक्ल प्रतिपदारम्भऽर्कदिनादावश्विन्यादौ किंस्तुन्नादौ रौद्रादौ वारप्रवृत्तिः होरादिपत्तिश्च । लद्वाराश्य याव. न्मेरोर्याम्योत्तरा देशान्तर रेखा तत् पूर्वेणापरेण च । लढाऊदये कालप्रवृत्तिः। लङ्कार्योदयकालस्तन्मण्ड- लम् । खदेशविपुवाऊदयो विषुवन्मण्डलम् । प्रति- दिनं चरदलवशेनार्कोदयः क्षितिजोन्मण्डलम् । तत्रार्कभगणभोगेन सौराब्दः । तेषामब्दानां सन्य- वयनयनगुणवेदाः कलिः ४३२००० । विगुणं द्वापरः ८६४... । त्रिगुणं १२८६... चेता । चतुर्गुणं १०२८००० कृतम् ।शून्यचतुष्टययमाग्निवेदाचतुर्युगम् ४३२....एकसप्ततिचतुर्युगानि मन्वन्तरम्। चतुर्द- शमन्वन्तराणि कल्पः। मन्वन्तराद्यांचाद्यन्तरालेषु कृत- .युगप्रमाणं १७२८००० सन्धिः । एवं चतुर्युगसहसं कल्पः कल्पे सप्तसन्यानियमाग्निवेदा:४३२० रविभगणपरिवर्तनानि भवन्ति । पञ्चशून्यानि गुणाग्नि- पञ्चमप्तागपञ्च चन्द्रमसः ५०७५३३' । भौमस्य दयध्यपञ्चाटयमाटपड्नवयमयमलाः२२६६८२८५२२। वुधस्य वेदाष्ट नवाष्टनवनवरसाग्निनवसप्तचन्द्रा: १७६३६८८८८८४।जीवस्य मञ्चपञ्चाधिषट्पति- ००००००० .....

·-ar उपनामहासद्धान्तः। रसगुणाः ६४२२६४५५ । शुक्रस्य यमनवाधिन- वाष्टानियमयमखगिरयः ७०२२३८८४६२ । सौरस्था- नवयमगिरिरसे युषरामनवः १४६५६७२६८ । आदि- त्योच्चस्य गगनाष्टाधयः ४८० | चन्द्रोचस्याष्टा- वस्वयं दिग्ववष्ट वेदा. ४८८१०५८५८ । कुनमन्दस्य यमनवपक्षाः२६शवुधमन्दस्य द्वित्रिगुणाः३३२। जीव- मन्टस्य वाणशरवसवः ८५५ । शौकमन्दस्ख गुणगर- तंवः ६५३ । सौरमन्दस्य शशिवेदाः ४१ । चन्द्रपातस्य वसुरसशशिरुद्राग्निटसानलयमला: २३२३१११६८ । भौमपातस्य महौधरर्तुयमला: २६७।बुधपातस्य चन्द्र- द्यर्घाः ५२१ । गुरोः पातस्य गुणरसाः६३ । शुक्रपातस्य त्रिनववसवः ८८३ । सौरपातस्य वेदाष्टशरा: ५८४ । अष्टशून्यानि यमनबरसखरविमुनिवसुनिशाकरा, खकक्षा १८७१२०६९२०००००.०० । सर्वग्रहाणां प्राग्यायिनां खकक्षाध्वनो यस्य भगणैर्भागो वियते तस्यैव कमायोजनानि लभ्यन्ते । यस्य ववो भगणप- रिवत्तीः तस्योपरि तस्य कक्षा । यस्खाल्या तस्याधः । कक्षावर्गदशभागमूल कचाकर्णः । तदूधैनोपरि भुवो ग्रहावस्थानम् । कर्णवर्गस्य दशगुणस्य मूलं कहा। एवं सर्वत्तानां परिधिव्यासानयन्म् । यत्र च सर्वग्रहाया- मेकत्वमेव दृश्यते सा खखरसेन्द यम कक्षा। सुखर- ·४ ज्यौनिषसिद्धान्त संग्रह सेन्टुयमै यस्यैव कक्षा विभज्यते तस्यैव लिप्तायोजनानि लभ्यन्ते । कल्पाध्वयोजनसमा खकक्षा । यदन्तः खं वितिमिरं रविः करोति। खखाक्षतवोऽर्क मण्डलप्रमागम् । खाष्ट वेदाश्चन्द्र- मसः । यचदश भौमस्य । षष्टिव॒धस्य । खाको जीवस्य । खखयमाः शुक्रस्य । चिंशत् सौरस्य । बादशदृश्यांशाश्चन्द्रमसः । सप्तदश भौमस्य । त्रयो- दश बुधस्य । एकादश नोवस्य 1 नव शुक्रस्य । पञ्च- दश मौरस्य । विभागोनाचतुर्दश भागाः सूर्यस्य । एकविंशत् भागाः पचिंगलिप्तायुताश्चन्द्रमसः । सप्तविभौमस्य । वसुरामा बुधस्य । गुणरामा नौवस्य । भवाः शुक्रस्य । त्रिंशत् शनैश्चरस्य एवं मन्दपरिधयः । भौमप्य शीघ्रपरिधिर्गुण वेदाधिभागाः । बुधस्य भागा यमाग्नि चाट्राः । वसुरसा जीवस्य । वसु. पाणदखाः शुक्रय । पूर्णाश्चयः सौरस्य । परिधियशे- नोमधय यगतिया । खखरमेन्टुयमलाना २१६.. पणपतिभोगः अथ- मज्या । एवं प्रथमध्यायाः प्रथमशीयया भागमुद्ध- त्यायाप्तं प्रथमश्याया: गोध्यं दितीयं ज्यातरम् । प्रधाज्याद्विवीययान्तरयोगो द्वितीयज्या। हितीय- ·पितामहासिदान्तः। ज्याया: प्रथमजोवाप्तं द्वितीयज्यान्तरात् संशोध्य हवीयज्यान्तरम् । तदहितीयज्यायोगस्तृतीयज्या । ततः प्रथमजीवातं तीयच्यान्तरात् संशोध्य चतु- जीवान्तरम् । तत्ततीयज्यायोगचतुर्थी या तस्याः प्रथमजीवया भागममहत्यावाप्तं चतुर्घज्यान्तरात् संगोध्य पञ्चमज्यान्तरम् । तच्चतुर्थनीवायां दत्त्वा पञ्चमी ज्या । पञ्चमज्यायाः प्रधमनीवया भागम- पहृत्यावाप्तं पञ्चमन्यान्तरे संगोध्य पठं ज्यान्त- रम् । तत्पश्चमनीवायां दत्त्वा पठी ज्या। तत: पठ. ज्यायाः प्रथमजीवया भागममहत्यावाप्तं पठच्यान्तरात् मंशोध्य सप्तमज्यान्तरम्। तत् पठनीवायां दत्त्वा सप्तमी ज्या।ततः सप्तमज्यायाः प्रथमजीवया भागमपहृत्यावाप्तं सप्तमज्यान्तरात् संशोध अष्टमं ध्यान्तरम् । तदन्तरं सप्तन्यायां टत्वा अष्टमी व्या। तत: अष्ट मन्यायाः प्रघ- । मज्यया भागमपहृत्यावाप्तमष्टमच्चान्तरात् संशोध्य नवमं ज्यान्तरं स्यात् । तदष्टमजीवायां ह्त्त्वा नवमी ज्या । ततः नवमज्यचा मागमपहृत्या. वाप्तं नवमज्यान्तरात् संशोध्य दशमं ज्यान्तर स्यात् । तन्नवमज्यायां दत्वा दशमी ज्या स्यात् । तसो दशमस्यायाः प्रथमज्यया भागममात्यावाप्तं दश . मज्यान्तरात् संगोध्य एकादशज्यान्तरं सात् । तत् .

·ग्यौतिपसिदान्तसंग्रह दशमज्यायां दत्त्वा एकादशी ज्या स्यात् । तत् एकाद- शज्यायाः प्रघमज्यादृताया अवाप्तमेकादशज्यान्तरात संशोध्य तह हादशज्यान्तरं स्यात् । तदेकादशज्यायां दत्वा द्वादशी ज्या स्यात् । हादशज्यायाः प्रथमज्यया भागमपहृत्यावाप्तं हादशज्यान्तरात् शोधयं तत् त्रयोद. शज्यान्तर स्यात् । तत् हादशज्यायां दत्त्वा चयो. दशी ज्या स्यात् । ततस्त्रयोदशज्यायाः प्रथमज्यया भागमपहृत्यावाप्तं प्रयोदशज्यान्तरात शोध्यं चतुर्द-. शायान्तरं भवति । तत् त्रयोदशज्यायां दत्त्वा चतु. दशो ज्या स्यात् । ततश्चतुर्दशज्याया. प्रथमज्यया भाग- मपहृत्यावाप्तं चतुर्दशज्यान्तरात् गोध्यं पञ्चदशज्यान्त- रम् । तत् चतुर्दशज्यायां दत्त्वा पञ्चदशी ज्या स्यात् । ततः पञ्चदशज्यायाः प्रथमज्यया भागमहृत्यावतं पञ्च- दशग्यान्तरात् संशोध्यं षोडशज्यान्तरं स्यात् । तत् पम्नदशज्यायां दत्त्वा पोडशी ज्या स्यात् । तत: पोडश- ज्याया. प्रथमञ्यया भागमपहत्यायाप्त पोडशज्यान्तरात माध्यं सप्तरगज्यान्तरम् । तत् पोडशज्यायां दावा सप्तदगी ज्या स्यात् । ततः सप्तदशज्यायाः प्रथमज्यया भागमपहत्यावानं सप्तदशज्यानतरात् गोध्यमष्टादश- ध्यान्तरम्। तत् सप्तदशज्यायां दत्वाऽष्टादशी ज्या मात् । ततोऽष्टादशज्यायाः प्रथमज्यया भागमपहत्या- ·पिता बान्तः। ७ बाप्तमष्टादशज्यान्तरात शोध्यमेकोमविंशज्यान्तरं स्यात् । तदष्टादशज्यायां दत्त्वा एकोनविंधी ज्या स्यात् । तत एकोनविंशज्याया: प्रथमज्यया भागमपहृत्यावाप्त- मेकोनविंशज्यान्तरात् शोध्यं विंशज्यान्तरं स्यात् । तत् एकोनविंशज्यायां दत्त्वा विंशतिज्या स्यात् । ततो विंशतिज्यायाः प्रथमज्यया विभज्यावाप्तं विंश- ज्यान्तरात् शोध्य एकविंशज्यान्तरं स्यात् तत् विंशज्यायां दत्त्वा एकविंशी ज्या स्यात् । एकविं. शतिज्यायाः प्रथमज्यया भक्तमवाप्तमेकविंशज्यान्तरे शोध्यं द्वाविंशज्यान्तरं स्यात् । एकविंशज्यायां दत्त्वा हाविंशी ज्या स्यात् । तती द्वाविंशज्यायाः प्रथ- मज्यया भक्तं लचोनहाविंशज्यान्तरं त्रयोविंशज्यान्तरं स्यात् । तद दाविशज्यायां दवा प्रयोविंशी ज्या खात्। ततः प्रथमज्याप्तं त्रयोविंशज्यान्तरात् संशोध्यं चतुर्विशज्यान्तरं स्यात् तत् त्रयोविंशजीवायां दत्त्वा चतुर्दिशज्या स्यात् । खखरसेन्टुयमाः स्वकक्षाया व्यासाध स्वात् । तदेवानुपदव्यासेन ज्यान्तराणां व्यतानामन्तराल- योगे चतुर्विशतिः शरा भवन्ति । क्रमज्याकृति- यासार्धवर्गतः शोध्या तन्मूल तत्कोटिया। कोटिज्योनं व्यासाधं शरः । यासां लिप्तानां नौवा क्रियते तत्के.

·. ज्योतिपसिधानसंग्रहे न्द्रस्य राशिवयं पदाख्यम् । प्रथममदे सदेव । हितीय- पदे तटूनं घड्भम् । तीयपदे षड्भोनकेन्द्रम्। चतुर्थ- पदे चक्रादूनं ज्याकेन्द्रम्। निप्ता राशिलिप्ताटभागेन भाज्याः। लब्धाङ्कसमा ज्या स्थाप्या । अवशेषमनन्तर- ज्यान्तरेण गुणयेदाशिलिलाष्टमागेन विभजेल्लब्ध स्थापितमीवायां दत्त्वष्टज्यासिद्धिः । कालप्रमागोभ्यो लिप्तात्वेन परिकल्पितेभ्यो नीवा कार्या। अभीष्टजीवाती यावन्ति ज्यान्तराणि शुयन्ति तावन्ति शोध्यानि । अवशिष्टं राशिलिप्ताष्टभागहतं ज्यान्तरेण विभजेत तत्संख्याइतराशिलिप्माष्टभागलिप्तासु क्षिपेत् चाप. भागाः स्यु । शरान्तरैरेवं शरचापभागाः। मागचतुर्वि. शतिज्या परमापक्रमज्या । मेपादिस्थो विघुवल्लेखास्थी ग्रदो भवति । कुलीरस्थयोत्तरेण परमापक्रमान्त- रस्थो भवति । तुलादिस्यो विपुवल्लेखास्थः । मका. रादिस्थो दक्षिणेन मरमापकमान्तरेण भवति । ग्रहज्यां परमापक्रमज्यया इतां व्यासार्धन विभजेल्लब्ध क्रान्तिज्या । तच्चा क्रान्तिः क्रमसिद्धा । तत्र ग्राणां कटादि दक्षिणायनं मकराद्युत्तरम् । मेषाद्युत्तरगोलः । तुग्नादिदक्षिणगोलः । गोलयशे- नापनामदिक् । स्फुटग्राज्यां परगशरकता व्यासा- ·पितामहासद्वान्त। र्धन विभजेत् । लवं क्रान्त्यग्रेशरो ग्रहाणामवयं- मुत्तरे दक्षिणे च विक्षिप्रिस्ति । अध चन्द्रादीनां मध्यमविक्षेपाः । शून्यमुनिय- मा: २७०, सन्याशाः ११०, यमशरेन्दवः १५२, रसा. पा.७६, षड्गुणेन्दवः १३६, खाग्निभुवः १३० । चन्द्र- पातयोगकेन्द्र मोवां घन्ट्रमध्यमविक्षेपहता व्यासा- र्धन विभजेल्लयं चन्द्रस्फुटविक्षेपः । तात्कालिक- स्फुटग्रहस्फुटपातयोगज्यां भौमनीवसौराणां मध्य- विक्षेपहतां स्फुटान्त्य कर्णेन विभजेल्लब्धं तेषां स्फुटविक्षेपः । बुधशुक्रयोस्तु तात्कालिकशीघ्रोच्चस्फु. टपातयोगज्य स्खमध्यविनेपहतां स्फुटान्त्यशीघ्र- कर्णन विभजेल्लब्ध तयोः स्फुटविक्षेपः क्रान्तिचापस्फुटविक्षेपयोटिंगैक्ये योगो भेदे वियोगी यद्दिक शिष्यते सा सष्टक्रान्तिः । तस्या योगवि- योगत: शिष्यते या दिक् तहोलस्थो ग्रहो भवति । एवं अहाणामुसरेण दक्षिणेन च गतिर्नया । भचक्राशेनोदयास्तमयो कुर्वनाः पश्चिमेन थान्ति पूर्वी प्रजन्तो भगणपरिवार्त्तान् कुर्वन्ति । तत्र च सूर्योचपातः सममेव लद्वादक्षिणोत्तर गत्वा झाल्गुनान्ते सर्व एव कल्यादाऊदये मीनमेष- सन्धिगा भवन्ति कसावसाने च । मेषप्रवेश वा- ·ज्योतिपसिद्धान्नसंपदे भानोगंगनमध्यवर्तिन्यादित्ये हादगाहुल शहना समा- वनौ छाया ग्राह्या ।. तहर्गे व्यासार्धवर्गहते छायाशङ्कवर्गयोगेन विमजलधमक्षज्यावर्गो भवति । तत्पदमनज्या तच्चापं स्वदेशानांशाः । तान् राशि- प्रयादपास्य स्रदेशावलम्वको भवति । तज्ज्या लम्वज्या त्रिज्यावर्गस्य क्रान्तिज्यावर्गानस्य- पदं स्वाहासार्धम् । क्रान्तिवशेन दिक् । स्वक्रान्ति विषुवच्छायाहता शङ्कहता चितिया । विज्याहता सा खाहासार्धभाजिता चरज्या · तहनुथरार्धमाणाः । तपटिकाभिः पञ्चदशघटिका युता दिनार्धम् । एवमूना राज्यर्धम् । एवमुत्तरगोले । दक्षिणे व्यरतम् । एकदित्रिराशि. ज्यानां वर्गाः खखका गितज्यावर्गीनास्तन्मूलानि च्यामा- धगुणितानि खसाइोसाधैर्भागहारः । अयाप्तध- नुपामधोऽधः गोधनेन व्यवराश्युदयमाणा मेपष्टपभमि- घुनानां क्रमेण । कर्कसिंगकन्यानामुक्रमेण । तुला- धिमधनुर्धराणां क्रमेण । मवार कुम्भमीनानासु- क्रमेणोदया: । पत्रपमिथुनादिजीवाम्यश्चरप्राणा: कर्तव्याः तेषामधोध.गोधनेनैकधिविराशिच- प्राप: तैः क्रोए मेपमिथुनोदयमाणा हीनाः । उलामेण दुलीरसिंहकन्याना युक्ताश्च । :

·.. पितामहसिद्धानः। ते खदेशराप्युदयप्राणा भवन्ति । त एव व्युला- मेण तुलादीनां मौनान्तानामपि । अभीष्टदिने मध्याह्न छायाग्रमूलं याम्योत्तरा । तन्मूलाग्रोपरि- रखामत्थमुखपुच्छरेखा प्राच्यपरा । श्रादित्यचन्द्रयो- रन्यतरस्य देशान्तरकर्म बिना ग्रहण कार्यम् । तयघाऽऽगते; काले यदि भवति तदा रेखामध्ये स्वदेशो यः । अधादौ रेखापश्चात् 1. पश्चात् प्राक् । तत्कालान्तरं पष्टितं पञ्चभिः सह- सैन्जेल्ल, देशान्तरयोजनानि । ग्रहस्याधरा- त्रान्मध्याह्र यावत् पूर्वकपालः । मध्याह्लादर्ध- रावं यावदपरकपालः । तत्रार्कस्य कंचित् कालम- वलम्य छायाइयं गृह्णीयात् । तत्की व्यत्यामेन । शङ्कप्राच्यपरान्ते तयोरन्तरं विपुवाया ग्रहणम् । इष्टेऽति इष्टदिनवैपुवभाक्षान्तरम् I, एकदिगभिमुखी- भ्यछायाभ्यो भिन्नाभ्यो युक्तः सूर्यापक्रमः । तेन त्रिज्या परमापक्रमज्यया विमनेल्लम्वचा- पमर्कः प्रथमपदे । हितीये पड्भ्यः शुद्धः । टतीये पड्भयुक्तः । चतुर्थ चक्रात् शुद्धः । विपुवच्छा- तरुणां छाया होयमाना प्रथमप्रदे । ऊना , दृष्टुिमती द्वितीयपदस्थे । द्धिमत्यधिका ढतीयपदम्थे । हीयमानाऽधिका. चतुर्थमदस्थे । । इता -- यातः .

·ज्योतिषसिद्धान्तसंग्रहे एवमतीतदिवसार्कस्य तदर्कस्य विवर भुक्तिः । श्रादित्योदयास्तमयादा चन्द्रोदयं दृष्ट्वा लग्न- वत् साधितोऽस्तेन कालेन चन्द्रमा भवति । चन्द्रान क्षत्रज्ञानम् । चन्द्रार्कविवरात् तिथिविज्ञानम् । तस्मादहर्गणः । स्फुटादिविपरीतकर्मणा मध्य- मार्कः । सौरणीवयोधारात् संवत्सरः । चन्द्रवत् सर्वग्रह क्रिया । ग्रहेम्यो वा कल्पगतकालज्ञानम् । एवं कालपरिच्छेदः । अश्विन्यादीनां ध्रुवका राश्याद्याः । खम् ० अष्टौ ८। खम्, खयमाः२० शशी १, मुनयः७, भष्टयमाः “२८यशी १, नवेन्दवः १८, अष्टयमाः २८। पक्षौर, गुणाः ३ । पक्षौ २, शैला: ७ । गुणाः ३, गुणाः३। गुणाः ३, थोडश १६ । त्रीणि ३, अष्टादश १८। वेदाः ४, रन्माणि । वेदाः ४, सप्तयमाः २७। शराः ५, शरा: ५। शरा: ५, नखाः २ । रसाः ६, गुणाः ३, पुष्करग । रसाः ६. नवेन्दयः १६ । शैलाः, पची २, गरा: ५। मुनयः ७, मनवः १४, भूतानि ५ । सा ७, नवन्दपः १८, पम्न ५ । अष्टौ ८, पवार: ४ । घटौ८, नत्र ८, वसवः८, नव नष्ठाः२६ । घटौ ८, तयानि २५ । नय ६, बमषः८। नवनखाः २० । दश', नग्दाः २.।

·-- a । पितामहासिदान्तः। दश १, षड्यमाः २६ । शर्वाः ११, मनवः १४, खचन्द्राः१०। प्रधै तेषां विचेमाः । दश १०, हादश १२, पञ्च, पच ५, दश १०, एकार ११ पट् ६, खं०, सप्त, खं०, द्वादश१२, त्रयोदश१३, एकादश११, हौर, अष्टविं- शत् ३८(१) सार्धनीणि ३।३., सर्धाष्टौ ८।३., सबिभागाः पञ्च ५। २., पञ्च ५, विषष्टिः६२, विगत् ३०, षट्त्रिंशत् ३६, खं०, चतुर्विशति:२४, षड्विंशतिः २६, सन्यं, च । तत्राश्विनीभरणीकृत्तिकापुनर्वसुपुष्यमधाभाम्याय- म्ण स्वागी वैश्वदेवाभिजिच्छवणनिठानाहिर्बुध्न्यरेव- सीनामुत्तराः । रोहिणीसौम्याहिसास्तिचित्रा- विशाखामै केन्द्रमूलाप्यवारुणानां । याम्याः । रेवत्यु- दयः प्राची । सर्वस्य महती योगतारा । राशि- इयं सप्तविंशतिर्भागा भगत्यध्रुवकः । पदसप्तति- भागस्तस्य याम्यो विक्षेपः । पथ भौमादीनां वक्रकेन्द्राणि राण्यादीनि । पञ्च ५ मनवः १४ खम् • । वेदाः ४ पड्यमाः २६ । वेदाः ४ पञ्च ५ खम् । । मछ५ पश्वा ५५ खम् वेदा: 8 प्रयोदय १३ (१) मा 1300, मसपुतीन । + V ·" * ( ज्यौनिषसिदान्तसंग्रहे खम् । पथानुगकेन्द्राणि । षड्६ षोडश १६ खम् । सप्त ७ वेदाः ४ खम्० १ | सप्त पश्चयमा: २५ खम् । षट् ६ पञ्चदश १५ खम् । सप्त ७ सप्तदश १७ खम् ।। अध पूर्वोदये केन्द्राणि खम् • भष्टयमाः २८ । (पड्६ पञ्चविंशतिः २५ 1 खं • मनव. १४ । षट गुगा. ३] खम् ' 'सप्तदश १७ । बंध पथादस्तमयकेन्द्राणि । एकादश ११ हो २। पञ्च ५ पच्न ५ 'खम् • । एकादश ११ घोडश १६ । पन्ध ५ शप्तविंशतिः २७ । एकादश ११ त्रयोदश १३ ॥ 'अथ 'बुधशुक्रयोः(१) पूर्वास्तमयकेन्दे । दशा. दय १० खम् । 'एकादश ११ पट् । चत्वारि 'शून्यानि पञ्चवेदरसाग्नियममक्षाष्टश- रेन्दवः १५८२२३६४५.... 'कल्पे नक्षत्रोदयाः । त एवाभगणोनाः कुदिवसाः । 'धभगवा हाद- महतास्तन्मासाः । तेच चिंशटुतास्तड्विसाः । चन्द्रभगणाः 'सप्तविंशतिहता नक्षत्रदिवसाः । भग यन्तिरमर्कन्हीयान्द्रमांसाः। ते च विशदगुणास्तहि- गुम्योपविमोदपोन्द्राणि एक.. जिति. १० । पादि. २४ । गप अधि। .

·पितामहसिदान्तः। १५ यसा'चान्द्रमासाः सूर्यमासोना अधिमासाः । चान्द्रसावनान्तरमवमानि । इति विष्णुधर्मोत्तरे पितामहसिदान्ने उपकरणाध्यायः । अथ यथाकालं गतमनवस्त्वेकसप्ततिहताश्चतयं. गाब्दहताः काः । तेषु कृतप्रमाणं क्षेप्यम् । तदेव तत्र भूयोगतसंख्याहतं च । ततो वर्तमानयुगाच्चै- प्रारम्भे गताब्दानि । एवं खेप्टकालाब्दगणो भवति । स हादशहतोत्रसितादिमासयुत स्त्रिंश- द्गुणो गतसितादितिथिसहितः कार्यः । एवं सौ- रदिनगणो भवति । तं पृथक् कल्याधिमासहतं कल्परविदिन जेल्लब्धं गताधिमासाः । तेसिंगद्गु- गैरकाहर्गणे युक्त चान्द्राहर्गणो भवति । रा पृथक् कल्पावमस्तं कल्पचन्द्रदिनैविभजेलधं गतीनराविः । तेश्चन्द्राहर्गण ऊनः सावनाहर्गणो भवति •1. अधिमासशेषकस्य कल्परविमासैहते एण्याधिमासकगतदिनादिः कालो लभ्यते अधिमासरोपं कल्परविदिनेभ्यः शीध्यमवशेषस्य कलाधिमासैर्भागे हृते एप्याधिमा में एप्य- कालो, लभ्यते । अवमशेषस्य कल्पोनरावैर्भागे हते. एष्योनरावकालः.! अवमशेष चन्द्रदिनेभ्यः संमेध्य कल्योनरावांग हृते - एष्योनराचकालः । " - ·२६ ध्यातिपसिवानग्रहे संवतारात् पञ्चहृतात् अवशेषी वाराद्योतयः । यादित्यथन्द्रो भौमो बुधी जीवः सितः सौर- रोति क्रमो यहाणाम् । संवत्ारात् सप्तहृताव- शेष चतुर्यक्रमेण संवत्मगधिपो भवति । चन्द्रा- ब्ददिनगणात् सप्तहृतात् ब्रमेणैव दिवसाधिपा. । चन्द्रदिनगणात अशोत्यधिकशतहृताल्लब्ध रुपहृत- मवशेष पर्वप. । ब्रह्मचन्देन्द्र वैश्रवणाग्निय मेशाच पर्वपाः । दिनगणमिष्टग्रहभगणगुणं भूदिनैर्विमन- लब्बं भगणादिलङ्काऊदये ग्रहो भवति । चर- मितकालेन ग्रहस्सैकदिवसमुक्ति सगुण्य प्थ्या विभ- नेदवाप्तं रव्युदये घटगम् । अस्तम्तेि धनम् । एवमुत्तरगोले । दक्षिण गोले विपरीतम् । देशान्तरयोजनानि पथ्या संगुण्य पञ्चभिः स. वैर्भजल्लवं रेखामाग्मागे शोध्यम् । भमरमिन् देयम् । एवमिष्टदेश इष्टकाले ग्रहो भवति । तत्कालार्फ चन्द्रौ मन्दकर्मणैव स्फुटौ कार्यो' भौमः कर्मचतुष्टयेन । मन्दं शीघ्रमिति कर्माणि । अन्येषां शीघ्रमन्दक- माथि । तत्र भौमो मन्देन संस्कार्यः । तच्छी. घपरिधिश्च । शुक्रस्य परिविदयमपि । तत्र भौ- मजीवसौराणाम:। शीघ्रः स्वयं' मध्यमा । शीघ्र मन्दं ·धेन युतः पितामहासद्वान्तः। बुधशुक्रयोरर्को मध्यमः स्वयं शीघ्रौ । ग्रहोनः केन्द्रग्रहच मन्दोनः । भौमशीघ्र केन्द्रपद- भुक्ताभुक्तयोरल्पस्थ जीवां' चतुर्भिः शतैर्गुशितां हादस्या जीवया विभनेत् लब्धेन केन्द्र भकरा- दिगे भौममन्दं युतं कार्य कर्कटादिगे चोन- मिति । शुक्रमन्दकेन्द्रच्या सार्धराशिज्या हृता लञ्चेन तन्मन्दपरिधिरुनः सष्टो भवति ।। तस्यैव शीघ्र केन्द्रज्यां व्यासार्धपञ्चदशांशेन विभजेल्ल- युतः शुक्रकेन्द्र परिधिः स्पष्टो भवति । मन्दकेन्द्रात् नीया भुजज्या । त्रिराशिरहितात् की- टिज्या ! कोटिभुनग्ये खमन्द परिधिहते खरसा- निभिभिजेत् लब्धे भुजकीटिंफले । दिकेन्द्र कोटिफलं ब्यासार्धे दद्यात् कुलीरादिकेन्द्र शोधयेत् कोटिर्भवति । भुजो मुजफलम् । कोटि- भुजबर्गयोगमूलं कर्णः । व्यासाईहतां भुजज्यां स्फुटकर्णन विभजेत् लब्यस्य चापं फलकलाः । मेगारिकेन्द्र ग्रहे शोध्यास्तुलादिकेन्द्र देयाः । भौमस्थ प्रयमे मन्द कर्मण्य/कताः । एवं मन्दस्फुटं ग्रह शोबोवादपास्य कैन्ट्र कृत्वा एतदेव शीघ्रपरि- विना कर्म कुर्यात् । तत्फलं मन्दस्फुटे महे' मेपादिकेन्द्रे- धनं तुलादौ ऋगं भौमस्य प्रयमें मकरा.

·१८ ज्योतिपसिद्धाम्नसंग्रह शीघ्रकर्मण्यवतम् । एवं स्फुटयही भवति । तस्मात् पुनरपि केन्द्रं कृत्वा मध्यमेव ग्रहं भूयोभूयः संस्कुर्यात् यावदविशेषः स्फुटग्रहो भवति । बुध- सितपातौ विपरीतेन मन्द फलेन रफुटी कार्यो । भौमजीवसौराणां शीघन्त्यिफलेनानुलोमेन । अतीत- वर्तमानस्फुटयहान्तरं स्फुटभुतिः । अर्याफलं स्फुट- भुनिहतं भवनकलाभिलब्धं कर्म केन्द्रवशेन रहे धनणं योज्यम्-। अन्त्य शोधकर्माविशेषकेन्द्रस्य वक्रा- दिकेन्द्रस्य , चान्तरस्फुटभुक्तिशीघ्रभुक्त्यन्तरेण विभ- जेत् । लब्धी वक्रादेर्दिनादि. कालो ध्रुवककेन्द्र.धिक एप्यः शीघ्रकेन्ट्रेऽधिकऽतीतः । अति विष्णुधर्मोत्तरे ज्योति शास्त्रे पाहातिसाधनाध्याय । स्फुटग्रह लिप्तीकृतमभिः शतैर्भजल्लब्ध ग्रहेण भुक्तानि अश्विन्यादिनक्षत्राणि । शेष स्फुटभुक्त्या विभजल्लब्धदिनादिकालो नक्षत्रप्रवे- शात् । भवशिष्ट मष्टशतेभ्यः संशोध्यावशेषात् प्राग्व- कालो नधवस्थिते राशौ भुक्तांशादभुक्ताभाद्या स्फुट- भुक्त्या विभजेलब्धं दिनादिः संक्रान्तर्गतैप्यः काल । अथ योजनकर्णध ग्रहप्रमाणविष्कम्भयोजनानि च्यासार्धपतानि स्फुटयोजनकर्धन विभजेलब्धं म्फुटमहामाणव्यासकलाः, । स्फुटार्ककर्णध यो- ·पितामहसिद्धानः। অনানি पञ्चसहसिकपरिधिकणेनीनानि तेनैव गुणितानि रविश्यासेन' तटूमैन । भृच्छाया । स्फुटशशिकर्णधैन पञ्चसहसिकस्वपरिधेः कचाहतं भृशयया विभजेल्लब्ध व्यासार्धगुवं स्फुटचन्द्रकर्धिन विभनेल्लब्धं राजमानकलाः । ग्रहमानस्यार्धकलाः पष्टिगुणा भुक्त्या विभने- ल-धं संक्रान्तिकालात् प्रागपरेण पुण्यका भऊनचन्द्रालिप्तीकृताव्योमयमसप्तभक्तात् शुक्ल प्रतिपटादिगता तिघि. । शेषात् पष्टिगुण भक्त्य- तरहतायटिकादिः कालः । कृमाचतुर्दश्यन्ताधे सटै शकुनिः । अमापूर्वार्ध चतुष्पदम् । द्वितीये नागः । प्रतिपदाद्य किंस्तुघ्नः । पर्कीनचन्द्रलिप्ताः खरसाग्निभिर्भजेदवशेषा तिधिवत् कालः लब्धा- देकोनातू सप्तहृताटवशेष ववात् करणम् । चन्दाकोगे लिप्तीकृतेऽशतभाजिते लब्धं विक- भादिगतयागाः । भवशेषादभुक्तियोगेन तिधिवद गतगम्यकालम्तेन चन्द्रार्कयोः क्रान्तिसाम्यम् । तर व्यतीपाती भिन्नायने गोलक्ये । वैधतिः समायने गोलभेदे च । धुवौ चन्द्राकरोगान्तरे चन्द्रार्करोगाधिय, धिकाविति(१) ततोऽशत क्रान्ति (१ )ोणालोमा वि।

·. ज्योतिषसिद्धान्तसंग्रडे तात्कालिकमातेन चन्दात् स्फुटक्रान्तिः । प्रथम तीयपदान्तखे चन्द्रे चन्द्रस्साटा क्रान्तियंदोना भवति तदा क्रान्तिमाम्यामावः । प्रथमतीयप- दस्थे' चन्द्रमसि तदपक्रमसाम्ये गतष्यः कात्तिसाम्य- कालोऽन्यथाऽतीतः । द्वितीय चतुर्थपदस्पेन्यथा । विक्षेपेण सक्रान्तिदिगुत्पत्तो चन्द्रापक्रममधिकोनं कल्पयेत् । - क्रान्त्योयुतिरन्यदिशोरेकदिशारन्तर व्यतीपातेऽन्यथा वैधते प्रथमाख्यः । एवमिष्टकालि- करकचन्द पातेद्वितीयाख्यस्ततः, प्रथमद्वितीयकालयो- द्वयोरेष्योऽतीतो वा पातस्तयोरन्तरमन्यथा. यो. गोऽयं हारः । प्रथमगुणस्पेष्ट कालस्य तेन कालेना- सकद्वितीयं कृत्वा विशेषकर्मणा रफटः कालः साध्यः स व्यतीपातमध्यकालः । आदित्य पन्दमानयोगः पष्टिगुणो भुक्त्यन्तरेण हृतो लब्धा स्थितिरिति । प्रति मिणुधर्मोत्तरे दयोति शास्ते तिपिनधनप्रकरणं नामाध्यायः। दिनगतपाल्पकालस्योत्तरगीले परार्धहीनस्य दृक्षियो युतस्य जीवाऽहोराव्यासाईहता रिज्या हृता गोलविपर्यये त्रिज्या(१)युतोनछेदः । छेदोऽव. लम्बकज्याइतस्विज्याविभाजितः शङ्खः । शङवर्ग- हीनस्य त्रिज्यावर्गस्य पदं साज्या हादशहा शत्- (१) पिम्पेयमाहोरात्रपामार वितरम् । - ·पितामहासद्वान्तः। हता इष्टमाध्याड्विकार्कक्रान्यक्षसंयोगवियोगशेष दक्षि- · गोत्तरगोलयोरनष्टं तदाशिनयादपास्य तज्ज्या भाग- हारः। द्वादशहताया भनष्टजीवाया लञ्च माध्याहिकी छाया। त्रिज्यार्कघातो मध्याह्नछायाभागापहारविभक्त- स्तत्कर्णः । विषुवत्कर्णाहतां त्रिज्यां स्वेष्टच्छायाकर्मोन विभजेत् लब्धमुत्तरदक्षिणगोलयोः क्षितिज्यायुतीनं व्या. साधिताडितं बाहोरात्रार्धन विभजेत् लब्धचापं गोल- विपर्ययाचरदलयुतीनं दिवसस्य गतं शेषं वा भवति । इति विष्णुधर्मोत्तरे ज्योतिःशास्त्रे छायाप्रकरणम् । इष्ट कालस्फुटार्क राशिभुक्तलिप्ताम्तदन्तराश्युदयप्रा- पहतागृहलिप्ताभिर्विभनेत् लब्धमर्काक्रान्तराशे क्त- कालस्तदेष्ट कालप्राणेभ्योऽपास्यावशेषाभुतराभ्युदयप्रा- या पपास्या: भोग्यकालेनानन्तरराश्य दया अपास्याः । पर्कराश्युदयो देयः । चिंघदगुणितशेषादशुद्धराश्युद- याप्तभागाद्यम् । एवं राशिगतकाललम्नोदयाः षडा- शियुतार्काकभुक्तगताद्या: काले लग्नाच! लग्नाद्भुक्तक- लाभ्यःकालयोगेतदन्तरराश्युदये युते लग्नोदयकालः। इति लम्न प्रकरणं नामाध्यायः । भौमजीवसौरा मन्दाः। शीघ्रौ बुधसितौ बके मन्दी भन्यथा शीघ्रौ । मन्दग्रहाः कातरगाः । काल- खाहण्यांशेन यदा - तदा पूर्वार्धादयस्तस भावी ३ ·ज्योतिपसिद्धान्तसंग्रहे ऽन्यथा वृत्तः । तद्वत् गौघस्य पश्चार्धे विपर्ययात् तस्यैव प्राक्पूर्वार्धोदयास्तमयकोदयिको ग्रहः पार्थे तदाऽस्त- मयिकः । तात्कालिकस्फुटविक्षेपमक्षज्याहतं व्यासार्धन विभजेत् लब्धं ग्रहे औदपिके ऋणमस्तमयिके धनम् । उत्ताविक्षेपं परमापक्रमेण विभजेलब्धमयनविक्षे येभ्यः शोध्यमन्यथा देयम् । एवं ग्रहोदयास्तलग्ने भवतः। तते ग्रहान्तराल्लग्नवत् कालः । कालांशग्रहातरांशान भुक्त्यन्तरेण भागमपहरेत् । ग्रहे वक्रिणि भुक्तियोगेन लब्धं दिनादि फलमुदयास्तमयस्य । एवं नक्षत्राण तेषां द्वादश ग्वादृश्यांशाः । अगस्त्य ध्रुवके हक्क मदयं कृत्वा तद्घटिकाहयेन राश्युदयं वर्धयेत् । ताशेऽगस्वोदयः । चकोनोऽस्तमयः । प्रति- देवसिकमिष्टकाल उदयो ग्रहाक्रान्तलग्नवशेनेति । इति विष्णुधर्मे उदयास्तप्रकरणं नाम । खोदयास्तविलग्ने चन्द्रार्कयोः कार्ये । ततश्च- न्द्रोदयास्ता साध्यौ। दृष्ट कालिकचन्दाकस्य क्रान्ति विज्यागुणां लम्बज्यया विभनेत् । लब्धे अग्रे क्रान्तिदिग्वशेन । ततोऽर्कचन्द शङ्क कार्यो । पृथक भङ्गहसामन्ज्यां लम्बकेन विभजेत् लब्धे गङ्गुतले ते धोतरे । स्वरात्रौ दिवसे याम्ये हादसुद्धतलयोटिंगै. जो योगी दिग्भेदे वियोगः। पृथक् बाहुः । तयो- ·३ पितामहसिमान्तः। दिगैक्ये वियोगोऽन्यथा योगः स्फुटनांजः । संग ज्यावर्गभुजज्यावर्गविश्लेषपदयोगः कपालभेदे ऐक्ये वियोगः । प्रवमांगज्या। दिगैक्ये विश्लेषो दिग्भेदे युतिः । द्वितीयाप्रथमावर्गयोगपदं कोटिः । कोटिवाजवर्गयो- गमूलं कीः । पौनाञ्चन्द्रात् केन्द्रम् । तस्मात् ज्या केन्द्रमानन्नी नवत्या हृता सितं केन्द्र चतुर्थप्रध- मपदम्थे । द्वितीयत्तीय पदम्ये कृष्णम् । इन्टुमानचतुर्भा- गकृतं सितेन्टुमानदलावलब्धेन पृथग्युतं सूत्र खदि- नात् गतशेपाल्पकालेन मिश्रितवदिनावलब्धं छेदः । ततछेदविभाजितात् सितात सितेन्दुमानभुनकोटिसू- त्राण्यानतां यान्ति पूर्वापराशाभिमुख केन्द्रावादाप- दगे सितं ग्टन परिलिखेत् । एवं द्वितीयत्तीयगे कृष्णां विम्बम् । चन्द्रमक परिकल्प्य ततोऽर्कादाधा शशी तथा भुजो देयः । तदनात स्वाभिमुख ततः कोटिः । ततस्तदन्त लग्नेन पूर्वान्नं पुनस्तत् कुर्यात् यावविशेष लब्धानं स्यात् । (१) इति लम्बनसंस्कृते ते तिघ्यन्ते ग्राणमध्यमः । चन्द्रवत् कल्पितविवि- मात् स्वक्रान्तितोऽऽधिक सौम्याऽन्यथा याम्याऽव- नतिः । तात्कालिकचन्द्रविक्षेपावनत्योदिंगैक्ये योगो दिग्मेदे वियोगः रफुट विक्षेपः । तेन स्थितिमर्दै भदलो- (१) मा कमिसन:

·हयोतिपसिधान्तसंग्रहे नयुतैग्रह: स्पर्शनिमौलनमीक्षकालिकैलम्बनानि कार्यान णि । मध्यलम्बनस्य च दिगैक्येऽन्तरं भेदे योग: फल- । तेन मध्यमास्थत्यन्तरविचन्द्रावेव युतौ वकालिको स्फुटौ भवतः । लम्बनेन हीने स्थितिविमधैि कार्ये । शेषपरिलेखादि चन्द्रग्रहणवभवति चात्र । धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्गलोकप्रदं तथा। इदं ग्रहाण गणितं सर्वकामप्रदं शिवम् ॥ गतिमेकस्य विज्ञाय ग्रहस्य सुसमाहितः । तस्य लोकमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा । सर्वग्रहगतिं ज्ञात्वा ब्रह्मलोक प्रपद्यते। धर्मार्थी प्राप्नुयाधर्ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् ॥ कामानवाभुयात् कामी मानार्थी परमं पदम् । सम्यग ग्रहगतिं ज्ञात्वा पात्रतां याति वै दिनः ॥ न चेष्टति तया कुर्यात तया इत्ति विवर्न येत् । पात्राणामपि तत्यानं ग्रहाणां वेत्ति यो गतिम् ।। वैदा हि यज्ञार्थमभिमत्ताः कालानुपूर्वा विहिताश्च यन्नाः । तस्मादिदं कालविधानशास्त्र या ज्यौतिपं वेद स वेद सर्वम् । রি স্বত্বামি বন্ধৰাৰ বিন্যায় पितामसिद्वान्ताध्यायः। समानो सिमान्त

·अयं वृद्धवसिष्ठसिद्धान्तः।
१
श्रीगणेशाय नमः।
नमस्ते चित्वरूपाय पराय परमात्मने ।
योगिध्येयाय शान्ताय कालरूपाय विष्णवे ॥१॥
नैमिप्येऽनिमिषक्षेत्र वामदेवो हिजोत्तमः । ।
भभिवाद्य सुखासोनं वसिष्ठं परिप्टच्छति ॥२॥
गुरो धर्म शान्तात्मँस्त्रिकालन्न दयानिधे ।
सर्वशास्राण्यधीतानि त्वत्प्रसादान्मया मुने ॥ ३ ॥
तानि सर्वाणि शाखाणि व्यारूपाणि भान्ति मे ।
वेदनेचं विना तस्याज्योतिःशासं प्रयच्छ मे ॥४॥
वसिः उवाच।
साधु साधु महाभाग यन्मां त्वं परिष्टछसि ।
विस्तरेण प्रवक्ष्यामि यथानातं पितामहात् ॥ ५ ॥
ज्योतिःशाखं समग्रं प्रथमपुरुषतः स्वांगीविदित्वा
पूर्व ब्रह्मा तथोपर्यखिलमुनिगणप्रार्थनाद्यच्चकार ।
तच्चेदं सुप्रसन्नं मृटुपदनिकरैर्गुचमध्यात्मरूपं
शहियप्रकाश याचरितविदा निर्मलं नानचक्षुः ॥६॥

·ज्यौतिपसिद्धान्तसंग्रहे
छन्दः पादौ शब्दशासं च वक्त्रं
कल्पः पाणी ज्यौतिषं लोचने च ।
शिक्षा प्राणं श्रोचमुक्तं निरुक्त
वेदस्याङ्गान्यहुरेतानि पड्या ॥७॥
वेदस्य चक्षुःकिल शाखमेतत्
प्रधानताउङ्गेषु ततोऽर्थजाता।
अङ्गैर्युतोऽन्यैः परिपूर्ण मूर्ति-
'अक्षुर्विहीनः पुरुषो न किंचित् ॥ ८ ॥
क्रतुक्रिया श्रुतयः प्रताः
कालाथयास्ते क्रतवो निरताः ।
शास्रादमुप्मात् किलं कालवोधो
वेदाङ्गमुख्यत्वमितः प्रसिम् ॥ ८ ॥
- अध्येतव्यं ब्राह्मणैरेव तम्मा-
उज्योतिःशाखं पुण्यमेवदहस्यम् ।
एतहबुधा सम्यगाप्नोति यसमा.
दथं धर्म मोनमग्रयं यशश्च ॥ १० ॥
+
सष्ठा ज्योतिशत
खवयवेदाङ्गखाद्रिशशिवर्षैः १७०६४.००
शश्वदभ्रमणे क्षिप्त्वा
मेपादिगता.ग्रहा: कमल वा ॥ ११ ॥

·। वृद्धवसिष्टसिदान्तः ।। पश्चिमदिग्गतिवायु- प्रवहनिबढे भपञ्जरे शीघ्रम् । भ्रमति सखचरे सत्यपि खेटा गतितः प्रयान्ति पूर्वदिशम् ॥ १२ ॥ सृष्ट्यादौ मधुशलप्रतिपदि भानुम्रहाय मेंपादौ । मेषादिगा युगादी खेटाथातोऽन्यथा च मृदुपाताः ॥१३॥ दशगुवक्षरोच्चारकालः प्राणोऽभिधीयते । तत्पकैरच मुलं षट्या नाडोषष्ट्याऽऽर्द्धन दिनम् ॥१४॥ तत्रिंशता भवेन्मासः सावनोऽर्योदयैस्तथा । राशिसंक्रमणात् सौरो दर्शान्तश्चान्द्रमासकः ॥ १५ ॥ उदयादुदयं भानोभुदिनं मर्त्यलोकनम् । चान्द्रो मास: पिटदिन कृप्याटम्यर्धतो भवेत् ॥ १६ ॥ मकरादिराशिपट्क- मुदगयनं कर्क टादिगं याम्यम् । राशियाभोगात् पट त्वृतवः शैशिरादयः क्रमशः ॥ १७ ॥ युगमानं सहस्रना नखरामाधयः समाः ४३२...। तद्दशांय-४३२००० अर्धा च चतुमिहये कमंगुणः ॥ १८॥ -- ·४ ज्योति पसिद्धान्तसंग्रहे क्रमात् कृतयुगादीनां धर्मपादव्यवस्थया। खचतुष्कायमाद्रपद '. खाम्नयो ३०६७२० ०००० मनुसमितिः ॥१६॥ कृतप्रमाणस्तस्यान्ते सन्धिः मोती जललवः ।। 'ससन्धिमनयः कल्पे चतुर्दश भवन्ति हि ॥ २० ॥ तदिनं ब्रह्मणः प्रोक्तं .. रात्रिरेतावती तथा ४३२००.००० परमायुः शतं तस्य तयाऽऽहोरात्रसंख्यया ३११०४००००. ००॥२१॥ तस्यार्धमायुगतमन्त्र कल्ये । पटक मनूनां विघनो युगानाम् । ' युगादिमादाय १७१८०० मानिना युगाष्टमः१२८४..सरिताः समाः स्युः ॥२२॥ खत्रयाष्टरमणाविसप्तगो भूमयो-१६७२०६८०००ऽदनिचयाः सकल्पतः। खत्रयाधिरसखाद्रिभू-१७०६४... नितास्तग्रसो गतयुतास्वराष्टितः ॥ २३ ॥ युगे भानुजशक्राणां भगणा युगसमिता: ४३२...! भ ·२ . वृदमिष्टसिद्धान्तः । जीवार्किकुनयीघ्राणां त एंष'४३२०... प्राचि यायिर्माम् ॥ २४ ॥ इन्दोस्तोमरञ्यक्ष- सप्तसप्तगरास्तथा ५७७५३३३६। कुजस यमरामाष्ट- रसनन्दयमाश्चिनः २२२६८३२ ॥ २ बुधशीघ्रस्ख पूर्ण खाद्रिरामातीयदाः १७६३७०६०। हस्पतेवियहाड " • यमवेदाङ्गवतयः ३६४२२० ॥ २६ ॥ शुक्रशोधस्य तर्कादि- रामदा बखाद्यः ७०२२३७६ ३ . , शनैवरस्य नागा- घरतर्फयुगेन्द्रव १४६५८ २७.॥ मशाङ्कोचस्व रामाम- · यमसर्माष्टसागरा: ४६८२.३ । चन्द्रमातस्य नागानि- मामालिनः २२२२६८ ॥ १८ उदयाइदय भाना.. মূলিৰসৰৰ:

·. 14- ज्योतिपसिद्वान्तसंग्रह सर्माधिनागमेधाइ- सप्तसताक्षभूमयः १५७७६१७८२८ ॥ २६ ॥ भानामष्टाश्विनागाद्रि विदागिनवासरा १५८२२३७८२८ । चान्द्राहाः खाटखाभाभ खाग्निखानिशाकरा. १६०३०००.८.॥३.. रविमासाः खखव्योम- खाधिसक्कसायका ५१८४००००। चान्द्रमासा रसाग्न्यग्नि विनिवेदाग्निसायकाः ५३४३.३३६ ॥३१॥ पवताहा यमाक्षाश्वि- दिनागाध शराश्विनः २५०८२२५२। अधिमासाश्च नर्काग्नि सुरनन्दाचभूमय १५८३३३६॥ ३२ ॥ हिंगाध्याध्यष्ट वेदाधि-- दिदिनान्युदया विधा, १५.२४ १८४४८२ । कुनादया रसाना खाधिगोगाद्रिवासरा: १५७८2864८६॥३३॥ जपलवाटपड़गागा. गोऽपिववेदानवासरा: १५६४२८LLECI * - .

·वृदवसिष्ट्रसिदान्न । ७ - गुरुदया गजाभागा- ग्न्ययष्टकाष्टवासराः१५८१८ दयनाध्यक्षकदोर्याणा- । द्रिदिनानि सितद्रुतेः १५७५२.१५४५२ । मन्दोदयाः खुषड्भानु गोनखाष्टदिनानि च १५८२.८१२६०॥३५॥ घनाङ्गगोऽधिमेघाट- दिनानीन्दुमृदूदयाः १५८१७४८६१७ । पातोदया युगाङ्काना- नाभखाश्व्यष्टवासराः १५८२६०५५८४॥३६॥ भीदयाः खोदयैरूना भगणा वा भवन्ति । भोट्याः १५८२२३७-२८खोदयभक्ताः स्वाडोरा दिनादिकम् ॥३७॥ नक्षत्राणामहोरात्र घटीपष्टिमितं सदा। भगणा भूदिन-१५७७६१७८२८भताः, प्राग्गतिः प्रत्यहं भवेत् ॥ ३८॥ अर्कोनचन्द्रभगणात शन्द्रिमामा ५३४३३३३६ भवन्तिवा वा। 41 1 .

·ज्योतिपसिदान्तसंग्रहे दिनीरुताः स्वतिधयो भूदिनोनास्तिथिक्षया: २५०८२१५२ ॥ ३८ ॥ चन्द्रार्कमासविवगदधिमासा भवन्ति वा १५६३३६ । एते सहखगुणिता कल्पे युभंगशादिका ॥ ४ ॥ सप्ताटरामा ३८० युगपूर्ण माहवः२०४ कल्पे गेलाङ्गाम्नि-३६८ मिता. सुखाङ्ककार । शानिया ५३५ नववक्ष. ३६ क्रमात् सूर्यादिका मागगतिमन्दपर्ययाः॥४१॥ मौमादिकानामथ पातपर्ययाः कल्पे प्रकल्यास्तु विलोमगामिन। प्रकाश्निनो-२१४टारयुगानिबारिधि- माम गो-१०४न्यधना विषासा६६२॥ विकलामा कला पथ्या सत्पथ्या भाग उच्यते । तपिराणा भवेद्राशिभंगणे हादशेषते ॥ ४३ ॥ सष्टितोऽन्दनिचय ममाहतो भास्कर-१२मधुमितादिमासकैः। संयुतो हिरधिमास-१५८३३३६मंगुणः सर्यमास-५१८४....पिताप्तमयुतः ॥ १४ ॥ से पराम-३ राहिता दिनान्यिता सिसिपिचय २५०८२२५० विभाजिता ।

·वृद्धवासिष्टसिद्धान्तः। चान्द्र वासरगणै-१६०३००००८० स्तिथिक्षया सावनो दिनगवास्तनितः॥४५॥ वाऽकन्नो १२ऽब्दचतुर्धा : यमलगुणशरमा-१५३२विभक्ताप्तहीनः खाद्या तया युक् सुरा३३ः सहित इति भवेच्चान्द्रमासवनी वा। गिद्३°नो हिः शिव-११घ्नो हिरवनिपयमाङ्काश६८२१६भागादिहीनो हीनो लब्धावमाहै- गुणख नग-७०३हृतात् सावनोऽहर्गणः स्यात् ॥ ४६॥ . सृष्टगतादिमासाः कुगजाद्रयङ्कार्थखेकनेत्राश्वां:०२१.५६७८२। संप्रत्यवमाः खनगाध्यग्नि-, खगोऽभावटिशशिचन्द्राः११३५.६०३४७०४४७|| खरसनवोदयमानि- हिंगजखवेदकपर्वता युगणः७१४०८२३२६८६ हादशदशशतवः १२००० शेषे त्रेतायुगेऽत्र संजातः॥४८॥ युगणो निज गणहतोभूदिनमतो ग्रहय भगणादिः! । एवं मुटुचलपाता भवन्ति ते वेष्टसंयुगधुगणात् ॥४६॥ माससमादिन-३१३६भक्ताद- ·१. ड्यौतिपसिदान्तसंग्रहे युगणाल्लवं पृथग्यमश्गुणवघ्नम् । सैकं १ सिदा ७ भक्त माससमाधीश्वरावर्कात् ॥ ५० ॥ खचराय मध्यमुक्या लङ्कायामाधरात्रकालीनाः । देशान्तरणकीना. निजदेशीया भवन्ति सहिता वा ॥५१॥ पोडशशत-१६..योजनकी भूकर्णी दिग्नवर्गतो मूलम् ५०६० । परिधिनिरचदेशे लम्बगुणनखिभज्यया हतः सष्ट.॥५२॥ चहयाद्विता भू. लवायमकोटिसिहरीमाख्याः। पुर्यरातसु एताः प्रागपरे व्यक्षसंनके हो ॥५३ १. दृते च सौम्ययाम्ये लक्षा काशी कुमध्यरेखाखये। सगरथ वापरलो. जयनिहरुक्षेत्रमेरुसंस्थाना: ॥ ५४॥ . तदेशान्तरयोजन- शुणिता गतयः सुकीयपरिचिताः। .

·.. वृद्धवसिष्ठसिदान्तः । लब्धकलादिस्वमृणं . खचरे परपूर्वके च रेखातः ॥ ५५॥ गथितागतादनन्तर- मिन्दीरुन्मीलनं तदा प्राच्याम्। स्थामं वकीयमेव पश्चादथ वा कुमध्यववादौ ॥ १६ ॥ गणितागतनाडी- विवरेण इतं स्फुरं भुवः परिधिम् । श्या इ. विभजल्लब्धो योजनसंघोऽथ वा निमीलनतः । ५७॥ गुरुगतराशिसमूहात् षष्टिताच्छपकण विजयाद्याः ।। तभागा यमरशुचिताः पञ्चविभक्ताप्तभक्तमासादि ॥ १८ ॥ प्रभाकरस्योहमनात् पुरे स्याह- वारप्रत्तिर्दशकम्बरस्य । चराध देशान्तरनाडीकाभि- रुध तथाऽधोऽप्यपरत्र तस्मात् ॥५६॥ वारप्रहत्तेटिका दिनेशात् कालाव्यहोरापतयः क्रमेण । सार्धन नाडीतियेन पठः ·- .१२ ज्योतिपसिद्धान्तसंग्रह पठच्च पठच पुनः पुनश्च ॥ ६०॥ चैत्रादिमासेन यथाक्रमण मेषादयो हादशराशयः स्यः । शून्याधिमासेपु समागतेयु चलनि तेभ्यो नियतं विनाऽपि ॥६१. सर्वेषु मासेष्वधिमासकः स्यात् तुलादिषट्केपि च शून्यमासः । संसर्पकः पूर्वभवोऽघिमासः पश्चायोऽहस्य शिनामधेयः ॥ ६ ॥ पर्वडयं संक्रमयोर्यदि स्यात् पर्वान्तर संक्रमण हयं च । संसर्पकांहस्सतिनामधेयो मध्यार्क गत्या त्वधिमास उक्तः ॥ ६३ ॥ यस्मिन् दर्शस्यान्ता- योगेकापरामर दर्शम् । उल्लङ्च भवति भानोः संक्रान्तिः सोऽधिमासः स्यात् ॥ ६ ॥ हागिनिर्गतैमासैदिनैः पोडशभिस्तथा । घटिकानां च चतुकेश निपतत्यधिमासकः॥ ६५ । पाद्यन्तदर्शयोमध्ये यस्मिन् मासेऽय, वा यदि । संक्रागिाहितयं स्यात् तु क्षयमासः स उच्यते ॥६६ ·. वृद्धवासष्टसिद्धान्तः । -रविमानकला: पध्या गुणिता मुक्तिभाजिताः। तदर्धनाड्यः संक्रान्तरीक पुण्यं तथाऽपरे ॥ ६७ ॥ चल संस्कृततिग्मांशोः संक्रमो यः स संक्रमः । मजागलस्तनमित्र राशिसंक्रान्तिरुच्यते ॥ ६८॥ पुण्यहां राशिसंक्रान्ति केचिदाजर्मनीषिणः । एतन्मम मतं न स्यान्न स्टशेत् क्रान्तिकक्षया ॥६॥ इति श्रीब्रह्मर्पिवृद्धवसिष्ठप्रणीते गणितस्कन्धे विश्वप्रकाश मध्यमाधिकारः प्रथमः। वामदेव उवाच ॥ भगवन्मृटुचल पाता: किंरूपाः किं प्रयोजनं तेषाम् । हकतुल्यता तु याताः कथमिह खचरा भवन्ति संस्पष्टाः ॥१॥ वसिष्ठबाषिरुवाच । भदृश्यरूपाः किल कालमूर्तयो भचारिणो मन्दचलोच्चरायः । तहातनवाः खचराः खदिङ्मुख कर्षन्ति ते प्रागपरं यमोत्तरम् ॥ २॥ खचरात् प्राक्पश्चार्धे : वर्षति खचरं मृटुशलः प्राच्याम् ।

·१४ ज्यौतिपसिद्धान्तसंग्रह अपरार्धस्थो यदि वा कर्षति खचरं च पश्चिमाभिमुखम् ॥ ३ ॥ एत्रमुग्दक्षिणयोः पाताः कान्त्यन्ततः खविक्षेपैः । रास्मिन्नेव मवलये विनित खचरान सुधाकरप्रमुखान् ॥ ४॥ खेटायथा प्राग्मगणार्धसंस्थः खेटं च याम्ये क्षिपती राजः। सौम्यापमान्तादपरार्धसंस्थो जशुक्रयोः शीघ्रत एव पातः ॥ ५ ॥ गतिहेतवस्तु तस्मा- चलमन्दोच्चाः खचारिणां गतयः । पकाचा अष्टविधा : जायन्ते पञ्चधा घरज्वी ॥६॥ निधन-२७ नवा-• कर२० रसा-६ • करि२० 'सूर्या १२० दिगना भवन्ति परमकलाः । संपानामपमामा- यामोचरतः शगाहपूर्वायाम् ॥७॥ परमापमगुपलिप्ता पापरावेदा-४.५ र सहापया ध। .

·वृद्धवसिष्ठसिद्धान्त मरमज्यया१०००प्तचाप क्रान्तिलवास्ते तु गोलतो दिक् स्यात् ॥८॥ युगाद्रिचन्द्रा १७४ यमवेदरामा ३४२ वियन्नमोऽक्षा ५.• गुणवेदतकोः ६४३। तर्काङ्गसप्ता-७६६टरसाट-८६८ संख्याः । खवेदनन्दाः८४०शरसर्पनन्दाः६८५ ॥६॥ सइसमे क्रममौर्विकाया अथोकमग्याशकलानि वक्ष्ये । दिनानि १५ पष्टि- युगरामचन्द्रा १३४ वेदाग्नियुग्मं२३४नगपञ्चरामाः३५७॥१०॥ खखेषवो ५००ऽष्टाक्षषड६५८ङ्गदोगना:८२६ खखाभचन्द्रा१०००० इति दिग्विभाजिताः। स्याता भुजांशादथ कोटिभागतः 'क्रमोक्रमाख्ये भुजफोटिमौर्वि के ॥११॥ विशोध्य खण्डानि च मौर्विकायां दिग्नं च शेपं त्वविशुद्धभक्तम् । दिग्मिहतैः गद्धमिते. प्रयुक्तं लवादिकं तद्धनुरज सम्यक् ॥ १२ ॥ भुनस्विभीनं च्यधिकोनभा भाधर्वाधिक भाविहीनितं च।

·ज्योतिषासदान्तसंग्रहे नवाधिके नोनितमर्वभेभ्यस्लिम भुजीनं भवीह कोटिः॥ १३ ॥ मनवो.रदाश्च मान्दा नखसिटुकलोनिता । रवः शशिनः १३। ४०।३१ । ३६ । भौमादीनां खायाः ७० गनदीपो २८ निराः ३३ शिवाः ११ खाक्षाः ५. ॥ १४ ॥ भौमादिशीघ्रपरिधे- भीगावचंशोनिताच युगसिद्धाः २४३१४ । यमविश्वे १३२ गजता ६८ नवशायमलाः२५६शराग्नयः३५क्रमतः ॥१५॥ शुक्रभुनज्या द्विगुणा त्रिगुण १०००० विभक्तोनित: परिधिमान्दः । भर-५ गुपिता चिगुणा-१००००मा चलपरिधिस्तद्युतः स्फुटस्तस्य ॥ १६ ॥ मुजकोद्योरल्पांश. ज्या चल केन्द्र कुजस्य खरवि-१२० हता। लन्धेन शीघ्रपरोधी रसदिग-१०६ विहृतायनान्दः सर्गः॥१७॥ खेटोने टुशीघ्र मृदुघलकेन्द्र च गोलगः वर्णम् । .

·वृद्धवसिष्ठसिद्धान्तः । मृटुचलफलं च खचरे सौम्यो मेपात् तुलाधराद्याम्यः ॥ १८ ॥ मन्दकेन्द्रोद्भवा दोर्ध्या परिध्यशैर्गुणा हृता। चक्रांशैस्तद्धनुः खणं ग्रहे मन्दस्फुटो भवेत् ॥ १६ ॥ मन्दोनशोघ्रतो दोज्यो कोटिज्याऽध विभज्यका १००००। खपरिध्यंशगुणिता चक्रांश-३६. विहृता फलम् ॥ २० ॥ तेन योगान्तरा पूर्वमानीता कोटिमौर्विका । केन्द्र स्टगकुलीरादौ तद्दोयावर्गयोगतः ॥ २१ ॥ मूलं कर्णः मरिधिना- इता दोा खषड्गुणैः ३६। लब्धत्रिज्या-१.०.. हृतं कीमतं चापं तु शीघ्रजम् ॥ २२ ॥ कर्मो केन मान्दैन स्पष्टो भानुस्तया शशी । भौमादयः स्फुटाः खेटारचतुर्भिः कर्मभिः स्मृताः॥२३॥ मध्ये शीघ्रफलस्याध मान्दं तस्मिन् फलस्य च । मध्ये मान्दफलं कृत्स्नं शीघ्रं चैवासात् स्फुटः ॥२४॥ वह तिम्रहवत् कायी भुक्तिःज्यांन्तराहता। युगमेघ-१७४ विभक्ताप्तः समन्दपरिधिईतः ॥२५॥ चक्रांशात् कलादि स्यात् तत् फलं मध्यभुक्तिम् ।

·: ज्योतिपसिद्वान्तसंग्रहे केन्द्र तु कर्कनक्रादौ धनवं मन्दसंस्फुटम् । २६ ! तना खचलीच्चस्य भुलिसियान्त्यकर्णयोः। विवरेण हता भाज्या चलकर्णन लिप्तिका ॥ २७ ॥ कणे विज्याधिकोने तु खगों मन्दगती स्फुटा। जने मन्दाधिका लिप्ता वाम पाल्या च वक्रगा ॥२८॥ दूरस्थितः स्वगौधोच्चादग्रहः शिधिनरश्मिभिः । सव्येतराशरतनुर्भवेबक्रगतिस्तदा ॥ २६॥ वेदभूपै-१६४दशीः १४४- खविश्व-१३:गणभूमिपैः१६३ । याणक्ट्रैः १ ': ११५ स्थिरान्त्या- शकेन्द्रांगै सुतादयः ॥ ३० ॥ भवन्ति वक्रिणस्तेऽशै- चक्राच्छुडैस्तु मार्गिणः । वक्राहा विखराः ७२ मिहा२४ द्वीशा१६ऽष्टाधिष्ठ८सुरेन्दवः १३३ ॥ ३१ ॥ रविमन्द फलं निघ्नं स्वखगत्या विभाजितम् । चनांगैः कलिका स्वर्ण कार्य मध्येऽवग्रहे ॥३२॥ चक्रादिशपातानां कुजार्किगुरुमीघजम् । समग्योः पातयो मन्देि वाम पातीनखेचरात् ॥ ३३ ॥ नुभग्योः शीघ्रतो दोज्य वखविक्षेपसंशुणा। सखम्भिराशुकप्ता विक्षेपविज्यया विधोः ॥३४॥ * ·वृद्धवसिष्ठसिद्धान्तः । क्रान्तिस्तत्संस्कता चन्द्रादीनां भानोर्यथागता । नक्षत्रामाममि क्रान्तिः स्पष्टा स्यात् क्षेपसंस्कृता॥३५॥ प्रथायनांशानयनम् । अष्टादशशत-१८०० ০ষ্টি ऽन्दे भ-२७विनिघ्ने विभाजिते विषमे । भक्त युग्ने गस्खे खखगनचन्द्र-१८० लांशकाः वर्णाः ॥ ३६ ॥ छायागणितागतयोभनोविर चलांशकास्ते वा। छायाहिणिताऊ होनः पूर्वोऽन्यथा पश्चात् ॥ ३७ ॥ खचराश्चलन्ति तस्मात् पूर्व युक्ताय पश्चिमे हीनाः । तस्मादपमछायावरदलनाड्यादिकं साध्यम् ॥ ३८॥ अजतुलालिगतस्य रवेर्दिने ादलमाऽर्क १२मिसागुलशङ्खना । पल विमा पलभा च समध्यतो नतिसमुन्नतिनाः पललम्बकाः ॥ ३६॥ ख घरोदयासुनिन्नी भुक्तिर्विहृता खखाष्टपशि-१८००मिस्तत् । चककलासु-२१००युते ते खाहोरावासवी घुसदाम् ॥ ४॥ क्रान्तककममौर्टिकोन- परमज्यार कखण्डो भवेत् ।

·२. A ज्योतिपसिदान्तसंग्रह क्रातेज्या विषुवत्मभाविनिहता कुज्याऽकर भक्ता तया। विज्या१०००संगुपिता हता दिनदलव्यासेन तत्कार्मुकं प्राणाः षष्टितादिनासुचर- गो-५४०० स्वर्णक्रमाहोलयोः ॥४१॥ तदिनं दिनमान १ वामं रात्रिनवाइतप्राणात् । खरसगुण ३६ हृतविकला उदये स्वर्ग ग्रहेऽस्तगे वामम् ॥ ४२ ॥ अर्कोनेन्दुकलाभ्यो नखाद्रि-०२० लब्धा तिथिः खरसराम. ३.६ । करणं रूपविहीन ववादिषष्टिनशेषतो नाचः ॥ ४३ ॥ त्यनारेण भत्ता इन्दुकला.सेन्टुभानुलिप्ताम्यः । सखगजलब्धभयोगा गतियोगहतास्तयो डयः ॥ ४४ । इति श्रीमद्भस्विमिष्ठमणीते गणितस्कन्धे विश्वप्रकाशे स्पधाधिकारो हितीय ॥२॥ . .

·वृद्धवसिष्ठसिद्धान्तः । २१ दिक्साधनमथ वच्चे ज्योतितं यदाथितं यस्मात् । तदनु च देश विभाग कालविरणं च मन्त्रयि ॥१॥ समभूतले सुवृत्ते शोछाया विशति यन्त्र पूर्वाह्ने । यत्र च यात्यमराहे रेखा तत्रापरा पूर्वा ॥२॥ पूर्वापराक केन्द्रात् तिमिमा रेखा यमीत्तरा मध्यात् । तिमिभिर्विदिशः साध्या याम्योदग्वा ध्रुवे वेधात्॥३॥ मध्यन्दिनगे तरणो शङ्कोछाया यमीत्तरा साक्षात् । तन्मत्स्यतोऽपि पूर्वापरा च दिग्वाऽथ संसाध्या ॥ ४ ॥ सममण्डलोपगे वा प्रागपरामा रवी भवति साक्षा तहकोणगतेने कोणदिशौ स्तस्ततः प्राची ॥५॥ भुजकोटिकर्णभेदादिह गोले स्यात् सहवघा चसम् । जह्यं तबुद्धिमता गणितविधानप्रधानेन ॥ ६ ॥ छायाऽसौ भुजरूपा महरसी हादशाद्गलप्रमितः । कोटिखरूपकः स्याङ्कुविभागाश्रितः कः ॥ ७ ॥ भागमानाडुलवर्गयोगा- न्मूलं युतिः स्थाविषुवहिनार्धे । शोः श्रुतेर्वर्गवियोगमुलं प्रमा भवेदिष्टदिनष्टकाले ॥ ८॥ मलप्रभाशङ्कहते त्रिभज्ये भक्तोशकर्स: पललम्बजीये। .

·ज्योतिपसिद्धान्तसंग्रहे चापे तयोः स्तः खलु दक्षिणी तो निरनतश्चोत्तरभागसंस्थौ ॥ ६ ॥ खाक्षांशकापक्रमयोगतोऽशा दिशीः समत्वेऽन्तरतीऽन्यथा वा। ख खस्तिकाटुत्तरदिग्नतस्य याम्येऽथ वा स्युस्तरणेच या. ॥ १० ॥ तज्ज्यात्रिज्ये तरणिगुणिते कोटिजीवाविमत छायाका दिनदलगते चाक्षतो वाऽक्षमा स्यात् । मध्यच्छायागुणितपरम- ज्या विमता खकौँ- स्तच्चांपांगा: खलु यदि विभा दक्षिणे चोत्तरे वा ॥ ११ ॥ सौम्या याम्या रविनतलवाः स्युः खमध्यादिनार्ध तयुक्ताऽपक्रमलवगुणा दिग्विभेदेऽन्तरं वा । तहिक्साम्ये खलु पललवास्तज्ज्यका वाऽचजीवा- नहर्गीमाविगुणकतितो लम्बजीया हि मूलम् ॥१२॥ शकुमानागुलबुंणा- ऽनज्या त्रिज्या च भाजिता।

·. वृद्धवसिष्ठसिदान्त। लम्बज्यया विपुवती छायाकोऽपि जायते ॥ १३ ॥ अमक्रमज्यागुणितोऽक्ष की- ऽचभाविभक्तः फलमुन्नतज्या । तच्चापमत्रोन्नतभागकाः स्युः सहस्ररश्मौ सममण्डलस्खे ॥ १४ ॥ त्रिज्याकृतेः प्रोमय तदुन्नतज्या- वर्ग पदं सा भवतीह दृग्ज्या। दृक्निज्यकेऽर्काभिहते विभत छायाथुती चोन्नतनीवया वा ॥ १५ ॥ लम्बाक्षजीवे विषुवत्ममार्का- इते विभक्तऽयमजीवया तो। लब्धौ च कर्णो सममण्डलस्थे भानौ ततो मा सुधिया विधेया ॥ १६ ॥ शङ्खर्भवेदुन्नतशिञ्जिनी सा साक्षज्यया संगुणिता विमता। कान्तिज्यया सा परमा भुजज्या- चापं भुनो सममण्डलसे॥ १७ ॥ सक्रान्तिजीवा परमज्य कानी लम्बन्ध याऽऽतानगुग्यो रवेः स्यात् ।

·४
ज्योतिपसिद्धान्तसंग्रह
इष्टथुतिघ्ननिभजीवयाऽऽस्त-
मया भवेद लपूर्विका च ॥ १८ ॥
विभनीवासति-१०००००० दलतो.५०००००
ऽग्रज्यावर्ग विशोध्य शुद्धततिम् ।
निहतं हृतं सदीनं
पलभाकृतिमिहरैः करणी ॥ १८ ॥
हादशारणिता पलमा-
ऽग्रज्यागुणिता इरोद्धृताऽक्षफलम् ।
तवर्गयुक्तकरणी-
मूलेऽक्ष मलं धनगं स्यात् ॥ २० ॥
उत्तरयाम्यक्रान्त्यो
रेवं कोस्थिते भवति
शद्धः
यनापमांशतोऽनो-
ऽभ्यधिकस्तत्राग्निनितिकोणगतः ॥ २१ ॥
उत्तरयाम्यगतेऽर्के सदैव शङ्कुस्ततो विभाकर्णः ।
न हि तावदुत्तरस्ये शम्भुमककोणयोर्भवति श्रद्धः ॥ २२ ॥
यत्राचमागाः शरपश्यतुल्या
ईशामगोऽर्कः समदेति कर्क।
मृगस्थिते वतिविदिग्गतो भा-
तिथ्यमायुग्मान्विरमेघसंख्या ॥ २३ ॥

·२५ हवासष्टासदान्तः । घरनासुभिर्युतीना विज्या सौम्यापमें क्रमाद्याम्ये । पन्त्या भवति नतासुव्युत्क्रमजीवाभिरूना सा ॥ २४॥ दिनखण्डकर्णगुणिता कैद स्विज्याविभाजिता तनी। लम्बज्यकाऽथ भाज्या परमज्यकया ४०५ भवेच्छङ्कुः ॥ तवर्गोनत्रिज्यावगीगमूल विधाय दाया स्यात् । दृत्रिज्यक(१)ऽकगणिते शङ्कुहवे भावतीभवतः॥२६॥ पलकर्णहतकान्तेर्जीवा शङ्कज्यया हृताऽर्काना। दृष्टथु तिगुणिता सा मध्यमकरर्णोद्धृता खोया ॥२७॥ तद्युतविवरात् पलभा याम्ये सौम्ये भुनो भवेत् सौम्यः । याम्याग्राया पलभा शोध्या यामो भुनः सौम्ये ॥ २८॥ 'इष्टच्छायापलभाविवरं वाऽग्रा परापमांशेभ्यः । अभ्यधिका: पलभागा मध्यभुनस्तत्र सौम्यःस्यात् ॥२६॥ क्रान्तिज्या वैष्टकर्यानी लम्बाप्ताऽया ततो भुजः। तवर्ग शोध्य(२) मावर्गान्मुलं कोटिच जायते ॥ ३० ॥ दृष्टच्छायागुणिता विज्या तत्कम्भाजिता ज्या। तत्कृतिरहितविज्याकृतितो मूलं स शङ्खः स्यात् ॥३१॥ विज्यागुपितः सङ्कलम्बकशीवाविभाजितश्छेदः। विज्यारतो युकर्णर्धन विभक्तो नतज्या स्यात् ॥३२॥ खान्या तथा विरहिता व्युत्क्रमजीवामिरत्र चापं च । (1) मत्र सन्धि: पागनिविरुदः। (२) 'मोपपित्ताह पेनि पागिनिरिक्षः।

·ज्योतिपसिदान्तसंग्रह
गमियाले पट्याऽभिहतं नतप्रायाः ॥ ३३ ॥
নির্মাণাঘলা-
न्तरसंयोगौ दिगैक्यभेद चः।
कान्तिर्भवति हि तज्ज्या
त्रिज्यागुणिता पराप्रमज्यकया ॥ ३४ ॥
लब्धाचापं भानुर्मषादिः ककटादिगः षड्भात् ।
शोध्यस्तुलादिगश्चेत् पड्भयतोऽर्क स्फुटो भवति॥३५॥
'मकरादिगो भचक्राच्छद्धा मध्याकालिकः सष्टः ।
तस्मादसहान्मान्दं वामं वा मध्यमोऽकं स्यात् ॥ ६ ॥
-'इष्टार्काग्रागुणिता लम्बकजीवी स्वकर्ण विहृताऽऽता ।
क्रान्तिम्या स्थाच्च ततः पूर्वपदकः स्फुटो भवति ॥३७॥
त्रिज्यासमकर्णहृता हादशगुणिताऽसनीवया च गुणा ।
परमापमज्ययाऽऽता भुजमीवा राइनः सूर्यः ॥ ३८ ॥
सलिलसमीकृतभूमौ चक्रलवाहिलेन१८०मत्तम्।
तत्र च याकुम. साध्या मध्ये
शध
संस्थाप्य. ॥३६॥
इष्टदिनापमनौवा खतिमा लम्बजीवयाऽऽप्ताऽया।
उरगोले भानौ पलमा गोध्या भुनो भवेदाम्य ॥४॥
दक्षिणगोखगते षा पलमा योग्या भुजो भवेत् सौम्य ।
नहुनवर्गः शोध्य एखयु निनाग्नितः पदं कोटि.॥४२॥
केन्द्रात् प्रसारणौया प्राच्या वरण भुजस्तो देयः ।
तरम्यानद्वयनिहं मध्यविभाग तथा चिहमः ॥ ४२ ॥

·- वृदवासष्टसिदान्त। तञ्चिहत्रयकेन्द्रा वृत्तचितये कृते चमत्स्यौ स्तः । तन्मत्स्य पुच्छरेखाइयसंयोगाविधाय वृत्तकम् ॥ ४३॥ विभाकर्णार्धगुणा श्यक् पृथक् क्रमादथैकहिटतीयभन्याः । निजद्युकर्णार्धद्वता धनूंषि । शोध्यान्यधोधः खरसाहतानि ॥४४॥ लबोदयप्राणचयास्तु मेंषात् क्रमोक्रमाम्यां चरजासुभिः खैः । कमीकमान्यां च विहीनयुक्ताः स्वीयोदयप्राणचया भवन्ति ॥४५॥ भाभीग्यलवा निमोदय हताः खग्न्यु-३० दृता यत् फलं स्वेटप्राण चयाद्विशोध्य पुरतो । मानानि शोध्यान्यताः । शेपं खाग्नि-३० हृतं त्वशुद्धविहृतं भागादिकं तत्फलं शुहर्वेण च संयुतं भवति तत् । प्रारभूतस्ले स्थितम् ॥ ४६॥ प्राग्भूजलग्न रस-६ राशिसंयुतं पश्चात् कजे तडपती लग्नम् । r ·इयोतिपसिदान्तसंग्रह मध्यन्दिनाद्राविदलागतेप्या: . प्राणा नताः स्युः परपूर्वभागाः॥४७॥. लोदयैर्लग्नमृणं विधेयं खमध्य पूर्वनतासुभिस्तत् । पश्चान्त्रतप्राणचये धनाख्यं तिस्पन युक्तं च रसातलाख्यम् ॥४८॥ ईष्टासुतः शुचति नो यदा ते । म्योग्यासवः खाभिग्नि-३० गुणातदेष्टाः । प्राणा विभक्ताच निनोदयेन भागादितद्युतरविर्षि लग्नात् ॥४६॥ सूर्यस्य भोम्यासुयुता विलग्न- भुतासवो मध्यममानयुक्ता दृष्टासवोऽह्नि प्रभवन्ति रावी सषड्भसूर्यात् समयश्च लग्नम् ॥ ! इष्टासवः खाग- इता दिनर्धा- सुभिविभक्ताः क्रमशिन्निनी च । सया इताऽभीष्टदिनार्थकाले सदुन्नबध्या त्रिभनीवयाऽऽप्ता ॥.५१ ॥ लधस्य चापं च विधाय भानोः पूर्षापरस्यस्य समुन्नांशाः।

·वृद्धवासष्ठासद्धान्तः। इत्यशशासादिखगकाणां समुन्नतांशाः परपूर्वभागे ॥५२॥ यन्वं चक्रदला धातुनमथवा सुदारुण अक्षणम् । प्राकारहययुक्तं तत्र च रन्ध्र भखेटवेधार्थम् ॥ ५३.. तत्रेशानगकेन्द्रावृत्तं तत्रोन्नतांशका नवतिः । स्थाप्याः समान्तरस्थाः केन्द्रगसूत्रावलम्बितो लम्बः॥५४॥ विध्वा खुगं लम्बगतोन्नतांश- ज्या त्रिज्यका-१००.नौ च विभागिताच । परोन्नतांशज्यकयाऽऽप्तचापं . दिनानिघ्नं खनवा- प्तनाडयः॥ ५५ ॥ विध्वा रवि लम्वगतोन्नतांशा नाडयो गतैष्या दिवसे स्युरेवम् । रात्रौ भताराग्रहतोऽथ वक्ष्ये तरीमयन्त्रप्रवरेच कालम् ॥ ५६ ॥ दृवर्मयुक्तस्य खगस्य नाडयो लकोदयैः पम्बदश प्रयुक्ताः। तन्मध्यनाड्यः खदिनाहीना युक्ता भवन्ति शुदयास्तनाडयः ॥ ५७ ॥ विध्वा खगं प्राक्मरयोश्च नाडघ- स्तद्युक्त होना उदयास्तनाडयः । - - 1 ·यौनिपसिदान्तसंग्रह सूर्यास्तनाडीरहिता गतास्ताः सूर्यास्तकालाग्रहतस्तथा स्यु ॥ ५८ ॥ द्विगुणं तु तुरीयाख्यां चामयन्त्र प्रनायते । चापयन्वं 'विगुणितं चक्रयन्वं प्रजायते ॥ ५८ ॥ अथ शुकवलययन्त्र विस्तृतं लम्वितं च द्युदलवजयमन्ते रन्ध्रमूचे विधाय । निजनिजदिनखण्डेऽङ्कः विलोक्योन्नतांश- दिनगतघटिकैप्या रन्धवमस्टगकात् ॥६॥ अध दिनदलचिहां लम्बितां यष्टिकां वा तटुपरितनगत यष्टिकार्कायतुल्यम् । विरचय तदधडाधोड विलोमप्रभाभि- दिनगतघटिकैष्याः शङ्खभा यत्र लग्ना ॥ ६१॥ अर्काहतोन्नतच्या नतजीवाप्ताउगुलादिका वामम् । छाया त्रिज्यावहता नतनीवाप्ता च कर्णः स्यात् ॥६२|| घटदलघटिता घटिका ताममयी रन्धसंयुता एत्ता । र तथा यथाऽबुनि मन्नति घटिकाप्रसाणे सर १६३ ॥ एवं मयूरनरयानरकोरयन्वैः कालो दियाऽथ निशि वा गणकिन साध्यः ।

·वृद्धवसिष्ठसिदान्तः । संरेणुसूचजलसूत्रविधानग:- रेवं ग्रहाश्च समयश्च खगोलकेन ||६४ ॥ समभूतले सुवलयं इरितः साध्याश्च केन्द्रतः कोटिः। देया पूर्वपरस्थे प्रत्यक्पूर्वामुखी खचरे ॥६५॥ कोव्यग्रतः खीदिशि प्रदेयो भुजय तत्काल विभास्पगत्र । शङ्कास्थकर्णानुगसत्रबद्ध- नलय रन्ध्रण खगं प्रपश्येत् ॥६६॥ इति श्रीवृहपसिष्ठब्रह्मर्पिप्रणीत न्यौतिषस्कन्ध विश्वप्रकाश विप्रनाधिकारः। . । - वामदेवोऽथ संपूज्य भक्त्या परमया गुरुम् । वसिष्ठं परिपप्रच्छ प्रसन्नवदनाम्बुजम् ॥ १ ॥ गुरो देव मुनिर्थ ग्रहयो चन्द्रसूर्ययोः । को हेतुः किं फलं दानात् कर्मणा केन साध्य ते ॥२॥ वसिष्ठ उवाच। श्टणुष्वैकमना भूत्वा गुह्यं ज्ञानमतीन्द्रियम् ।. प्रवक्ष्याम्यतिभक्तानां नादेयं विद्यते मम ॥ ३॥ दशन्ति(१)काले ऽर्कविधू समांशी भार्धान्तरे तो खलु पूर्णिमान्ते । (१) मसन्ति २ पु. पा.

·ज्योतिषसिद्धान्तसंग्रह इन्दोच सन्धौ नियतं च भानो- । मध्यग्रहो लम्बवंशात् कदापि ॥ ४ ॥ चन्द्रच्छितिः शरगुणाधिवियत्कलं वापू०४३५, भूष्ठतोऽथ तरणः किल योजनैश्च । भूमच्छरैकयुगसपरसा६८४१५७ निकता येवं विधोरुपरि भास्करमण्डलं स्यात् ॥ ५ ॥ भानोमहौगोल विमा हि भार्थे सदा सदा तत्समचन्द्रपाते। या चन्द्रपातेऽर्कसमेऽधिकोने कियल्लवैर्वा ग्रहण रवीन्दीः ॥६॥ सदर्कविम्बस्य शशाङ्कविम्ब- माच्छादकं स्याच्छधिमण्डस्य । भूगोलभाच्छादन तुरुता यतोऽकंगोभ्यः खलु शौक्लयमिन्दौ । " स्वयं समागत्य महासुरोऽयं खयम्मुवस्तन बरमदानात्। उपैति तोपं जपहोमदान- नानादि रतन हि विधन्दाख्यः ॥८॥ तचन्द्रमान्नीग्रहणं हि पभिः पहनिय मासैदलसंयुतीनः।

·१ वृद्धभसेष्ठसिद्धान्तः। वा मासि पर्व हितयं कदाऽपि वीयैकया दृक्पथमेति तहा ॥८॥ स्नानदानहवनादि यत् कृतं तन्न पर्वणि तदक्षयं भवेत। वारिदागमनमुद्रिते तथा- ऽप्यनयं भवति तत् सुनिश्चितम् ॥ १०॥ यत् पर्वरात्रौ तरणेर्दिवेन्दो- स्तत्लानदानाहमिदं न किञ्चित् । अर्धोदये क्रान्तिभवे छिपाते रात्रौ न दानादि कदाऽपि योग्यम् ॥ ११ ॥ दिवाऽथ निशि वाऽर्कस्य संक्रान्तावक्षयं भवेत्। पर्वस्वेतेषु दानादि माङ्गल्यं नात्र सिद्धयति ॥ १२॥ कर्ण: खखाक्षरस६५०० योजनको रवे. स्वाद दिम्बस्य खाष्टयुग४८०योजनको विधोश्च । खस्सष्टमुक्तिगुणितो निजमध्यभुति- भक्तस्तदा स्फुटतरौ श्रवणौ भवेताम् ॥ १३ ॥ भानुमण्डलकर्णोऽसौ भगणैः खै-४३२००० ईतो हृतः । शपाइभगौ ५७७५३३३र्वेन्दु- कक्षाऽधो३२४...रविकक्षया३३१५००॥१४ .

·ज्योतिपसिदान्तसंग्रहे
.
भत्तामचन्द्रस्य कक्षायां
विष्कस्तस्तरोभवेत्।
तौ कौँ तिथि-१५मतौ स्यू
रवीन्दीनिलिप्तिका. ॥ १५॥
स्फुट चन्द्रभुक्तिरणिताद
भूकर्णा-१६००मध्य ७६० १ ३५योवृताल्लब्धम्।
सूची महौरविश्रुति-
विवरहतचन्द्रमध्यकर्णम् ॥ १६ ॥
मध्यार्ककर्ण-६५००भक्तो-
लब्ध सूच्या विशोधयेच्छोपम् ।
इन्द्रियशशाइ-१५ भक्तं
भवति च नियतं तमोमानम् ॥ १७ ॥
गतेप्यनाडीगुणिता ग्रहस्य
भुक्तिर्विभक्ता सरसै६. कलास्ता.।
जन धन खटकलास वाम
याद्धपातेऽपि च वनखेटे॥१८॥
एवं हि तत्कालभवास्तु खटा:
स्पष्टा अमान्त भलवादितलौ।
तः पूर्णिमान्ते भदलान्तरेण
भागादितुल्यौ खलु पुष्पयन्तौ ॥ १८ ॥

·वृद्धवमिष्टसिदान्तः।
ग्राह्यग्राहकमानयोगदलत-
स्तात्कालिकेन्दोः शरः
गोध्यः शेपमिदं तदा हि तमसा
छन्नं च तस्मिन् यदि।
पूर्ण ग्राह्य कलासमेऽथ यदि तद
ग्राह्याधिक हीनितं
सुच्छन्नं सकलग्रहे
भवति तद ग्राप्रमाणेन च ॥ २० ॥
यथा ग्राह्यकलाल्पे च तमन्छन्न तथाऽल्पता।
योगा दधिक क्षेपे ग्रहमास्य न सम्भवः ॥ २१ ॥
ग्रस्तं शशाइस्य कलाइयं चेत्
कलात्रयं भानुमतो न लच्यम् ।
सत् किचिटून इयुदयास्तकाले
लक्ष्यो यतस्तौ करगुम्फहीनी ॥ २२ ॥
छाद्यच्छादकयोगा-
योगौ दलितो पृथक् तयोर्वगी।
विक्षेपवर्गहीनौ
तन्मूले पष्टिसंगुणेऽन्दोः ॥ २३ ॥
गत्यन्तरेगा भक्तो स्थितिमधिं च नाडिकाटी स्तः ।
स्थिवर्धन्नी मुक्तिः षष्टि-हता तत्पलं सगें ॥ २४ ॥

·ज्योतिपसिमान्तसंग्र
भतश्चन्द्रस्य कक्षायां
विष्कस्तस्तरभवेत् ।
तो कर्णो तिथि-१५भत्तौ स्यू
रवीन्द्वोर्मानलिप्तिकाः ॥ १५ ॥
स्फुट चन्द्रमुक्तिरणिताद
भूकर्णा-१६०० मध्य-७६ ० १ ३५योद्धृताल्लब्धम्।
सूची महौरविथुति-
विवरहतचन्द्रमध्यकर्णश्च ॥ १६ ॥
मध्यार्ककर्ण-६५००मनो-
लब्ध सूच्या विशोधयेच्छषम् ।
इन्द्रियशशाइ-१५ भक्त
भवति ध नियतं तमोमानम् ॥ १७ ॥
गतेप्यनाडीगुणिता ग्रहस्य
भुतिर्विभत्ता खरसैः ६० कलास्ताः ।
ऊन धनं सैट फलानु वाम
शशाद्धपातेऽपि च वनखेटे ॥ १८॥
एवं हि तत्कालभवास्तु खिटा:
स्पष्टा अमान्ने भलबादिवली।
तः पूर्णिमान्ते भदलान्तरेण
भागादितुल्यौ खलु पुष्पवन्तौ ॥ १८ ॥

·घृद्धवसिष्टसिदान्तः। ग्राह्य ग्राहकमानयोगदलत- तात्कालिकेन्दोः शर शोध्यः शेपमिदं तदा हि तमसा छन्नं च तस्मिन् यदि। पूर्ण ग्राह्य कलासमेऽथ यदि तट् ग्रायाधिकं हीनितं खच्छन्नं सकलग्रहे भवति तद् ग्राह्यप्रमाणेन च ॥ २० ॥ यचा ग्राहकलाल्पे च तमश्छन्न तथाऽल्पता। योगार्धादधिके क्षेपे ग्रहणस्य न सम्भवः ॥ २१ ॥ ग्रस्तं शशाकस्य कलाइयं चेत् कलात्रयं भानुमतो न जच्यम् । सत् किम्झिदूनं ड्युदयास्तकाले लच्यो यतस्ती करगुम्फहीनी ॥ २२ ॥ छाद्यच्छादकयोगा- योगौ दलितो पृथक् तयोर्वर्गी। विक्षेपवर्गहीनौ तन्मूले पष्टिसंगुणेऽर्केन्दोः ॥ २३ ॥ गत्यन्तरेण भतो स्थितिमधिं च नाडिका स्तः। स्थित्यर्धनी मुक्तिः षष्टि- हृता तत्फलं सर्गे ॥ २४ ॥ "

·.
प्यौतिपसिद्धान्तसंग्रहे
खचरे शोध्यं मोघे
योज्यं चैवं पुनः पुनः कार्यम् ।
तद्विलेपस्थितिदल-
नाड्याद्यसकृत् स्थिरं भवति यावत् ॥ २५ ॥
पर्वान्तकाले स्थितिखण्डनाडी-
हौन धनं स्वविमुक्तिकालौ।
तवहिमर्दार्धविहीनयुक्त
निमीलनोन्मीलनके भवेताम् ॥ २६ ॥
थेष्ट कालादृग्रहणं कियत् स्या-
दितीष्टहीनस्थितिखण्डनिघ्नम् ।
भुन्यतरं परिहृतं च कोटी
रवेश मध्यस्थितिखण्डनिनी ॥२७॥
स्पष्टाहतां कोटिइतेन्दुवाणी
भुजस्तयोवर्गयुनेः पदं सः ।
कर्णतयोमानयुगतोऽसी
गोध्यथ तत्कालतमोऽभिभूतम् ॥२८॥
मध्यग्रहादूर्धमितीष्टनाडी-
'स्थित्यती मौक्षिकतो विशीष्य ।
शेपं पुरापत् परिकल्प्य चेष्ट-
मेयं विमुक्तस्तमसाऽभिभूतम् ॥ २६॥

·. 1 वृदवसिष्ठसिद्धान्तः । २७ इष्ट ग्रासोनतन्मानयोगार्धकृतितः कृतिम् । तत्कालेंषोः पदं कोटिर्भानोः स्थित्यर्धसंगुणा ॥ ३ ॥ मध्यस्थित्यसंभक्ता कोटिलिप्ताः खषड्गुणाः। गत्यन्तरहृता नाडयो गतष्याः स्पर्शमौक्षिकाः॥३१॥ नतामुव्युत्क्रमज्यानी पलज्या त्रिज्यया हृता। चापं नता उदग्याम्याः पूर्वापरकपालयोः ॥ ३२॥। ग्राधादाभित्रययुतात् क्रान्त्यथैः संस्कृता नताः । ताभ्यो जीवाखसप्ता-७ प्ता वलनांशाङ्गुलात्मिका ॥३३ दिनार्धनाडिकायुक्तं दिनमानं च सोन्नतम् । तदिनाघहृतं हारः शरादीनां भवेदिह ॥ ३४ ॥ ग्राह्यादृग्राहकतो बाणायासाहा रविभाजितात् । लब्धाङ्गुलानि तेषां तु ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ॥ ३५ ॥ इति श्रीवार्षिवृद्धवसिष्ठमणोते गणितस्कन्धे विश्वप्रकाशे चन्द्रग्रहणाधिकारवतर्थ.. थामान्त विचन्द्रार्की राश्यंशादिसमावपि । प्राक्पश्चात् समसूत्रे हि नो यातोऽतस्तु लम्बनम् ॥ १॥ यथा यथा खमध्यं च रविरीति तथा तथा। लम्बनख विरामः स्यान्मध्याङ्के लम्बनं न हि ॥ २ ॥ उदयास्तमयेऽन्होः पादोनांश- । ४५ मितान्तरम्। समसूत्रे तयोरेवं समसूत्रमहर्दले ॥३॥ खदेशांक्षांशतुल्यान्मध्यलग्नापमांशका । 1 प

·.
श्योतिपसिहानसंग्रह
तत्रावनतिनाशः स्यात् सा नतिर्लम्बनादभवेत् ॥ ४ ॥
लम्बन हि यथार्केन्होः पूर्वापरवशाभवेत् ।
तम्याई महाभाग देशकालवशान्नतिः ॥ ५ ॥
मर्यान्तकाललग्नं तद्भुजनोवा परापमज्या-४०५नी!
लम्बज्यया विभक्ता मोदयजीवा मवेदन ॥ ६ ॥
पन्तिमध्यलग्नात् क्रान्तिलवाक्षश्योगविवरं वा।
तहिक्साम्यासाम्ये नतांशकज्या हि मध्यज्या ॥ ७ ॥
मध्यज्यया विनिहतोदयजीवाप्ता त्रिभज्यया वर्ग:।
मध्यज्याया वर्गस्तद्युतिमूलं स दृक्क्षेपः ॥ ८॥
तत्रिज्याकृति-१००००००विवरा-
न्मूलं शङ्खः स दृग्गति. प्रोक्तः ।
नतभुजकीटिज्ये वा
स्पष्ट दृक्क्षेपम्पती भवतः ॥८॥
पूर्णाधानखतत्त्वा२५०...
गतिमत्ता तत्फलं हारः ।
पर्वान्तमध्यलग्ना-
के योर्वियोगज्यका कार्या ॥ १ ॥
सा जीवा हरभक्ताऽन्तरलम्बनकं शशाङ्कभास्करयोः ।
तन्नाडिकादिकं स्यात् पूर्वापरयोय हकसूत्रात् ॥११॥
पूर्वापरस्थिते हीनं युक्तं च तेन मन्तिः ।
पुनरपि तत्पीन्तासम्बनघटिका च संसाध्या ॥ १२ ॥

·वृदवसिष्टसिदान्तः। पुनरप्य तावद्यावत् सर्व स्थिरं भवति । वायु-४६ हता दृक्क्षेपा त्रिमजीवाप्ता नतिर्भवति ॥१शा सा विज्ञेया मध्यच्या दिग्यशती यमोत्तरेच दिशौ। तत्वकतेन्टुबाण: स्पष्टः स्थादिह विशेष एषोऽमि ॥१४॥ चन्द्रयहवन्माने छाद्यच्छादकयोस्ततस्तमम्छन्ने। स्थितिम तस्माद वलनग्रासाङ्कलानि साध्यानि ॥१५॥ स्थित्यबहीनयुक्तात् मन्तिाल्लम्बसंस्कृतान्मध्ये । उक्तवदिह लम्बन स्पर्शविमुक्तयुगवेऽसकृत् सिद्दे ॥ १६ ॥ प्राक्कपाले यदा भानोः स्पर्शमध्यविमुक्तयः । मध्यलम्बनतः सलम्वनं त्वधिकं भवेत् ॥ १७ ॥ मोक्षलम्बन हीनं तदा तटस्पर्शमध्ययोः । मध्यमोक्षकयोश्चैव विश्लेषस्तन संयुते ॥ १८॥ सर्शमोचस्थितिदले साध्ये ते मध्यतोऽय वा। स्पर्शहीनं तदा मौक्षमधिकं विवरैम वै ॥ १८॥ स्पर्मोक्षस्थितिदले हीनं माध्यं स्फुट तथा। पश्चात् कपालेऽव रवेः स्पर्शमध्यविमुक्तयः ॥ ९॥ • f - ·ज्योतिपसिदान्तसंग्रहे विपरीतमतः कार्य स्थित्यधं स्पर्श मौक्षिकम् ।। मध्यग्रहस्तु मध्याह्न तदा स्तस्ते च लम्बने ॥ २१ ॥ स्पर्शमध्यौ यदा पूर्व तयोरन्तरसंयुतम् ।। मध्यस्थितिदल स्पार्श मौवं तल्लम्बनान्वितम् ॥ २२ ॥ पथार्धे मध्यमीक्षौ वा सयोरन्तरसंयुतम् । मध्यस्थितिदलं मौवं स्पार्थ तल्लम्बनान्वितम् ॥ २३ ॥ एवं मध्ये विमर्ध सर्वग्रासे समागते । तत्स्थित्यर्धन संयुक्तौ लम्बनेन युतीनिती ॥२४॥ पर्वान्तकालौ क्रमतो मीलनोन्मीलनायकौ । भवतय तथा स्पर्श मोक्षकालाविति स्फुटौ ॥२५॥ इति श्रीमहर्पिष्वसिष्ठप्रणीते गणितस्कन्धे विश्व- मकाशे सूर्य ग्रहणाधिकार पञ्चम, । वामदेव उवाच । देवदेव 'गुरुयेष्ठ त्रिकालत दयानिधे । कथ्यतां परिलेखं च सूर्याचन्द्रमसोहे ॥१॥ कुतः स्पर्णः कुतो मोक्षः कुतो मध्ययहो भवेत् । मीलनोन्मीलनं तत्र सर्वग्रासे कुती भवेत् ॥ २ । एतत्वसर्व तथाऽन्यच कथयस्व मम प्रभो। वसिष्ठ वाच । परिणम वक्ष्ये ट्राध्यैकाग्रमानसः॥३॥ .

·४१
-
पृदासिष्ठसिद्धान्त।
रहस्यं परमं पुण्यं गुचं ज्ञानमतीन्द्रियम् ।
सममीठेऽथ वलयं सप्तवर्गाकुलेन च ॥ ४ ॥
कर्कटेन च तद्वृत्तं महत्संनं प्रकीर्तितम् ।
छाद्यच्छादकयोर्मानयोगार्धकर्कटेन च ॥५॥
तत्केन्द्रादेव वलयं हितोयं मध्यमाद्वयम् ।
ग्राधमानाङ्गलदलकर्कटेन तृतीयकम् ॥ ६ ॥
वृत्तं कुर्याच्च तन्मध्ये तवृत्तं ग्राधमण्डलम् ।
तत्र पूर्वापरा रेखा कार्या याम्योत्तरा तथा ॥७॥
परं तु पूर्वापरयोर्व्यत्ययाऽन दिशोर्भवेत् ।
प्राच्या प्रग्रहणं मोचः पश्चादिन्दाहे रवेः ॥८॥
विपर्ययाशातस्य विपरीतदिशः शराः।
यथादिशं हि वलनं साशं स्वाद्धिमदीधितः ॥६॥
मौधिक वलनं वामं विपरीतमिदं रवेः।
हत्ते महति वलनं ज्यारूपं हि यथाक्तवत् ॥१०॥
दत्वा तन्मध्यतो रेखा तद्युतिमध्यमाह्वया ।
ग्रासमौक्षिकविक्षेपौ प्राक्पश्चाच्छशिनस्ततः ॥ ११ ॥
पश्चात् प्राक् तरणेयौ रेखात केन्द्रयोरपि ।
याद्यरत्तेऽथ तद्योगौ तत्र स्तः स्पर्शमेक्षिकौ ॥ १२ ॥
अथ माध्यं हि वलनं तहिलेपैकता यदि ।
प्राङ्मुखं वदिशोर्देयं भेदे पश्चान्मुखं तथा ॥ १३ ॥

·४२
ज्योतिपसिदान्तसंग्रहे
शशाङ्क-परिलेख च पिरीतमिदं रवः।
वलनाग्रात् पुनः सबंमध्यकेन्द्रं प्रवेशयेत् ॥ १४ ॥
मध्यकेन्द्राश्च विक्षेपस्तस्मिन् स च मध्यमः ।
शरान्तादेव केन्द्राच्च ग्राहकाधन मण्डलम् ॥ १५ ॥
कुर्यात् कर्कटकेनैव तद्ग्रस्तं तमसा भवेत् ।
सर्शमध्यविमोचेषु विक्षेपायेषु विन्दवः ॥२६॥
स्पर्शमध्यमयामध्ये शरयोर्मध्यमनिया।
मत्स्यैविधायाथ तयार्मुखपुच्छविनिर्गतम् ॥ १७ ॥
प्रसार्य सूत्रद्वितयं तद्युतिर्यत्र जायते ।
सत्कन्द्रादेव वलयं कुर्याद्विन्दुनयरया ॥ १८ ॥
कर्कटेन स पन्याः स्यादयाहकस्य द्विजोत्तम ।
अथ'मध्यशरान्ताच स्पर्श मोक्षशराग्रगे ॥ १८ ॥
रखे कार्य च तो मार्गों न यो प्रग्रहमोक्षको ।
तता दिग्मध्यता वृत्तं कृत्वा कर्कटकेन च ॥ २० ॥"
तयोर्मानान्तरार्धन तट्रेखाटतयोगयोः ।
ग्राहकान वलयं यत्र तयाधयायुतिः ॥ २१ ॥
मीलनाग्मीलने तत्र भवतः स्पर्शमाक्षयाः ।
यहां घूम्रपणे स्यादर्धान विधार्भवेत् ॥२२॥
अधीधिक कृष्णवर्ण कृष्णताम विमुञ्चतः।
कपिलच भवेणं सर्वपास हिजोत्तम ॥ २३ ॥

·वृद्धवसिष्ठासदान्तः ।
१३
तरोहणे चैव कृष्णवर्ण भवेत् सदा ।
रहस्यमतदाख्यातं तवाग्रे रायमुत्तमम् ॥२४॥
अपरोक्षितशिष्याय दातव्यं न कदाचन ।
इति श्रीवर्षिश्वसिष्ठमणीते गणितस्कन्धे विश्वप्रकाग
परिलेखाधिकारः षष्ठः ६॥
वसिष्ठ उवाच ।
अथ ताराग्रहाणां च युई वक्ष्ये द्विजोत्तम ।
समागमं च तद्युद्धं चतुर्धा भवति ध्रुवम् ॥ १॥
अंशुमर्दोऽपसव्याख्यमुल्लेखा भेद इत्यमि ।
अंशाधिकं यदा खेटान्तरं स्यात् स समागमः ॥२॥
अंशुमर्दनक युद्धमंशुयोगे परस्परम् ।
ग्रंशानेऽपसव्याख्यं युद्दमेकाऽन्न चेदाः ॥ ३ ॥
उल्लेखास्यं च तत् सदिभेदे भेदः प्रकीर्तितः ।
समागमश्च चन्देश प्रोच्यतेऽपि हिजोत्तम ॥ ४ ॥
सूर्येणास्तमनं साकं सर्वेषां च नभासदाम् ।
अथ तगणितं वक्ष्ये यथाऽधीतं पितामहात् ॥ ५ ॥
प्राग्यायिनो: खेचरयाईयोच
शीघग्रही मन्दखगाधिकश्येत् ।
गतोऽन्यथा वा भविता हि योग-
स्तरखेटयार्वगयोस्तु वामम् ॥ ६॥

·,
ज्योतिपसिद्धान्तसंग्रहे
प्राग्यायिखेटीयधिको व्यतीता
भावी व वक्राघराऽधिकश्चेत् ।
तत्खेटयारन्तरलिप्तिकाच
खस्सष्टभुक्त्याऽभिहता विभक्ताः॥७॥
गत्यन्तस्यैव तयारधेक-
मास्थियोश्चेदथ भिन्नगत्योः ।
तद्भुक्तियोगेन कलादि लचं
शोध्यं गते भाविनि देयमत्र ॥८॥
तयोर्वक्रगयोदयं गते शोध्यं च भाविनि।
एकस्मिन् वक्रगे शोध्यं देयं मार्गिणि भाविनि ॥६॥
संयोगेऽथ गते शोध्यं मागंगे वक्रगे धमम् ।
राण्यंशादिसमौ खेटो भवेतामिति संस्कृतौ ॥ १० ॥
ग्रहान्तरकलास्तास्त हृता भुत्यन्तरेण वा।
भुक्तियोगेन तलब दिनादिकफलं भवेत् ॥ ११॥
पचच्छ यालाभ्यस्ताः क्षेपलिताच भास्करैः।
लम् तेन हसा नाडी सुनतस्य विभाजिता ॥ १२॥
खदिनार्धन लब्धं यत् तदक्षनफलं भवेत् ।
स्वमृणं सौम्य विषमे पश्चात् प्रास्थितखेचरे॥१३॥
याध्यमाणे दिलेोगेन एवमानसंस्कृतिः ।
रामिययता खटात् कान्तर्भागाः शराताः ॥ १४ ॥

·वृद्धवसिष्टसिद्वान्त, षष्ट्या हृताश्च लिप्तादि फलमायनजं भवेत् । तत्फल क्रान्तिशरयाः समृणं भिन्नतुल्ययोः ॥ १५ ॥ नक्षत्रग्रहयोगेषु ग्रहास्तोदयसाधने । शृङ्गोन्नती च चन्द्रस्य कर्मादाविदं स्मृतम् ॥ १६ ॥ ताजुभावपि तच्छुद्धौ समराणिलबादिको । तात्कालिको पुनः कार्यों विधेपौ च तयोः पुनः॥१७॥ दिग्भेदे वाणयोर्योगो दिगैक्ये त्वन्तरं तथा। शेष ग्रहान्तरं यं तत्माचादक्षिणोत्तरे ॥ १८॥ कुजार्किज्ञामरेज्यानां त्रिंश दर्धार५७,३०वर्धिताः। विष्कम्भाश्चन्द्र कक्षायां भगोः षष्टिरुदाहृता ॥ १९॥ खामखाधि-२००० इता व्यासा: स्थिरकन भाजिताः। त्रिज्यया सहितेनाप्ताः स्फुटव्यासा भवन्ति ते ॥२०॥ तिथि-१५भता मानलिप्ता भवेयुस्ता द्विजोत्तम । भेदे ग्रहणवत् कर्म कार्य स्थित्यर्थपूर्वकम् ॥ २१ ॥ एवं साराग्रहणां च कुर्यात् संयोगसाधनम् । याम्यदिक्यों ग्रहो युद्ध विजितोऽगुरदीप्तिमान् ॥२२॥ । रुचवीश्च विध्वस्ती भवेडीनवलः सदा । दीप्तिमान बलवान् स्थूलो नयी चोत्तरसंस्थितः ॥२३॥ . -

·4
ज्यौतिपसिद्वानसंग्रह
याभावपि संदीप्तौ भवतस्तो समागमौ ।
तावुभावपि रूक्षौ चेत् तदा स्तः कूटविग्रहो ॥ २४ ॥
प्राय. शुक्र उदकस्यो वा याम्यदिवस्थः सदा जयो।
ताराग्रहेभ्यः सर्वेभ्यो महत्त्वान्मण्डलस्य च ॥ २५॥
खखकक्षास्थितात् खेटा गगने विचरन्ति हि।
मर्त्यग्निपये भान्ति संयुक्ता इव वत्सल ॥ २६ ॥
परन्तु मम खेटानां दर्शिता विश्वयोनिना ।
हिताहिताय लोकानां कल्पनेयं दिजोत्तम ॥२७॥
इति श्रीब्रह्मर्षिवृद्धवसिहप्रणीते गणितस्कन्धे विश्वप्रकाश
ताराग्रहयोगाधिकार सप्तमः ॥ ७ ॥
वसिष्ठ उवाच ।
नक्षत्राणामथो वक्ष्ये स्वराशिवलये स्थितिम् ।
तवाग्रे वामदेव त्वं ग्टणुष्वैकाग्रमानस ॥ १ ॥
अष्टौ ८ नखाः २० सप्तगुगा ३७ नवाब्धी ४६
रामर्तवो ६३ बाणनगा-७५ स्विनन्दा:८३ ।
रसाभ्रचन्द्रा-१०६ श्व नवान्नचन्द्रा १०६
नवाविचन्द्रा १२६ युगवेदचन्द्राः १४४ ॥२॥
शराक्षचन्द्रा १५५ वियदद्रिचन्द्राः १७०
खसर्पचन्दा १८. नवनन्दचन्द्राः १८६ ।
गुगोकयुग्मं २१३ युगवाहुयुग्मं २२४
नपाश्वियुग्मं २२६ फायुगाविनम्न २४१ ॥ ३॥

·१७ वृदवासिष्ठीसदान्तः । युगाक्षनेत्र २५४ खरसाश्विन २६० नगाङ्गनेत्राणि २६७ खनागयुग्मं २८० । खनन्द नेत्राणि २६० खबाजरामा: ३२० रसाश्विरामा ३२६ नगवह्निरामाः ३३७॥ ४ ॥ खमश्विभादेः क्रमशो लवाश्च वाणान् प्रवक्ष्ये ऽथ दिशो-१०ऽ१२ संख्याः । पञ्चे-५न्दु १ रामाः ३ नव ६ पट ६ ख-० मश्वा:9 खं भास्करा१२ विश्व-१३ मिताः शिवा-११॥५॥ युग्मं २ तथा भानि २७ च सार्धमेकं १।३० रामा ३ युगा-४ न्यड्ड-६ मिताः दलं वा ४।३.1 सार्धाश्च वाणा: ५। ३० खरसाः६खरामा: ३० पड्वह्नयो३६ऽयार्ध । ३० लवो जिनाच २४॥६॥ पडश्विनः २६ खं• क्रमशोऽश्विमादे- भगा निमताः कमलासनेन । दखान्तकारन्युत्तरफलगुनीनां मघादितिखात्यभिजिच्छुतीनाम् ॥ ७ ॥ भगाजपदद्दयपुष्यभाना- मुददिशस्ते च शरा. सपूष्णाम् । शेषर्नकाणां यमदिकस्थिताश्च तत्संरक्षता क्रान्तिरिह रफुटा खात ॥ ८ ॥ . ..

·ज्यौतिषसिदान्तसंग्रहे
अगस्त्यस्य मुनेतात
कर्कटादौ स्थितिः स्मृता।
याम्यदिवश्वविक्षेपः
प्रोतस्तस्स खकुन्नराः८० ॥६॥
लुब्धकस्य खनागां-७. शो
याम्ये वाणाः खसागरा: ४० ।
वहेर्दिबाणाः ५१ सौम्येपु-
र्गजा ८ ब्रह्मदस्तथा ॥ १० ॥
बाणा: खाग्निमिता: ३. सौम्ये
नगवायाः ५७ प्रनापतेः ।
तस्य वाणांशका: प्रोक्ताः
सौम्य कुञ्चरवह्नयः ३८॥ ११ ॥
अपवितामयोर्भाधं सौम्ये पन ५ रसाः ६ शराः ।
निरचदेश स्य्यादी स्थितिमझणोदिता ॥ १२ ॥
वर्तमानयुगे गोनं विरचय्य द्विजोत्तम ।
तारकाणां स्थितिः साध्या तथा विक्षेपकांगकाः ॥१३॥
स्थितियस्याद्विवेदी ४०शे
विक्षेपोऽभ्यधिको हयात् ।
भागात् किचित् तदा भिन्दा.
ट्रोहिण्याः शकटं हसः॥ १४ ॥

·. वृद्धवसिष्ठसिद्धान्त' । अथ वेषां तु धिष्ण्यानां प्रमाण युनिशोस्तथा । नतीनते च दृक्कर्म कुर्यात् सर्व तु पूर्ववत् ॥ १५ ॥ नभोगयोगवद्योगे ग्रहभुक्त्या दिनादिकम् । नक्षत्रधुवकात खेटोऽधिक योगो गतः स्मृतः ॥ १६ ॥ होने भावी ग्रहे तस्माइक्रगे तु विपर्ययः । ग्रहेण सर्वदा तेषां विजेयस्तु समागमः ॥१७॥ दससौम्य हिदेवानामार्यम्णस्य भगस्य च । आहिबुध्न्याम्वविश्वेषां योगतारोत्तरा मता ॥ १८ ॥ पुष्पखात्यनुराधाया ज्येष्ठाया: श्रवणस्य च । मध्यमा योगतारा स्वाधनिष्ठायास्तु पश्चिमा ॥१६॥ रोहिणीमूलयोश्चैव सार्पस्य च पुनर्वसोः । पूर्वा च योगतारा स्यात् कृत्तिकायास्तु दक्षिणा ॥२०॥ तथैव भरणोपियरेवतौनां च दक्षिणा । हितीया पश्चिमे तारा योगतारा करस्य च ॥२१॥ अनुक्तानां तु सर्वेषां स्थूलायास्तास्तु तारकाः । रन्जुवेधाख्ययन्त्रेण ध्रुवाः शेषखचारिणाम् ॥ साध्याः क्रान्त्यंशकास्तेभ्यो विक्षेपांशा हिजोत्तम॥२३॥ इति श्रीवधार्षिवृद्धवसिष्ठमणीते गणितस्कन्धे विश्वप्रकाशे नक्षत्रभुवाधिकारोऽष्टमः ॥ ८॥ वसिष्ठ उवाच । अथ ताराग्रहाणां तु विज्ञानमुदयास्तयोः ।

·ज्योतिपसिद्वान्तसंप्रदे भानुभाग्रस्तमूतींना वामदेव प्रवच्म्यहम् ॥ १ ॥ जीवलीइितमन्दाश्च रवितोऽभ्यधिका यदा। पश्चादस्तं गता ज्ञेया ऊनाः प्रागुयं गताः ॥२॥ एवमस्तोदितौ शैयौ वक्रितौ बुधभार्गवौ । सूर्यादूनास्तदा प्राच्यामस्तं चन्द्रजभार्गवाः ॥३॥ यदाऽधिकास्तदा पश्चादस्त याता भवन्ति ते । एवं यदा भवेत् प्राच्या भास्करीदयकालिकौ ॥४॥ तदा खचरमार्तण्डौ कुर्यादा पश्चिमे तथा । सूर्यास्तकालिकौ तौ च ग्रहो कर्मसंस्कृती ॥ ५ ॥ तयोश्च विवरमाणाः प्राच्या साध्या हि पूर्ववत् । प्रतीच्या पड्मयुतयोस्तहल्लग्नान्तरासवः ॥ ६ ॥ ते विभक्ता. सतर्क कालाशांख्या भवन्ति ते । शमिजीवकुजानां च तिथि १५ रुद्र ११ धना-१७ शकाः ॥ ७॥ यदा तत्तुल्यकालांशा. पश्चात् तेऽस्तं गता यहाः । पुनस्ततुल्यकालांशास्तदा पूर्वोदय गता.॥८॥ शुक्राम्य पश्चादम्तः स्यादृष्टाभि-८ रुदयं पुनः । सावद्विजः पूर्वस्या तत्रास्तं दम १० भिलवैः ॥६॥ पथात् तावद्भिरेखांश. कालांमैपदयो भवेत् ।

·वृदवासिष्टसिद्धान्तः । द्वादशांशैय्घस्यैवं चतुर्दश-१४ भिरंशकैः ॥ १० ॥ उतांशाध्यधिकैः कालभागेश्या भवन्ति ते। न्यूनैरदर्शनाः खेटा मानुभाक्रान्तमूर्तयः ॥ ११ ॥ तत्कालांशान्तरकलाः कालभुक्त्यन्तरोढताः । लम्धं दिनादि च फलं भुक्तिीयोगेन वक्रिणि ॥ १२ ॥ खीयोदयमापचयेन भुक्ती तयोविभक्त खखसर्पचन्द्रः १८०० । स्यातां तयोः कालगती च ताम्यो दिनादिकं स्याहतगम्ययोश्च ॥१३॥ ब्रह्म हव्याधचित्राच सातिः कुम्भोद्भवोऽदितिः। अभिजिच्छाभ दृखा- दृया विश्वां-१३शकैरपि ॥ २४ ॥ रोहिणी च मघा इम्तः यवणः फलानीद्वयम् । धनिष्ठा च विगाखा च दस मनु-१४ भिलवैः ॥१५॥ आलेपामूलमैत्राणि कृत्तिका रुदैवतम् । पापाठाइयमेतानि दृश्यन्ते गरभू-१५ लवैः ॥ १६॥ मृगशीर्ष च भरणी पुप्पो दृश्यः कुवाजमिः २१ । , शेषाणि भानि हग्यानि सप्तभूमि-१० मितांशतः ॥१०॥ कालांवाः उखदागेक-२८..

·ज्योतिषसिदान्तसंग्रहे गुणिताः खोदयासुभिः। विमत्याऽऽप्ताः स्फुटांशास्ते तैः स्युश्या प्रदर्शनाः ॥ १८॥ . प्रागुदगमः सदैतेषां पयादस्तमयस्तथा। रविद्युभत्याऽऽवाप्तिः स्यादिनादेर्गतगम्ययोः ॥ १६ ॥ शाहिर्बुध्न्याभिनित् खातिब्रह्महङ्गानि वासवम् । भानुभाभिन लुप्यन्ते युदगदिवादिषोस्तथा ॥२॥ इति श्रीवर्षिपृष्वसिष्ठप्रणीते गणितस्कन्धे विषप्रकाश ग्रहोदयास्ताधिकारी नवमः ॥ ८॥ वसिष्ठ वाच॥ अर्थतः संप्रवच्यामि दृश्यादृश्यं विधोस्तथा। टोन्नतिं द्विमथेष्ठ कालं तदुदयास्तयोः ॥ १॥ दृश्यादृश्यविधिः प्राग्वत् कार्यश्चन्द्रमसोऽन्तः । हादशांशमितेः पश्चादृदृश्यः प्राग्यात्यदृश्यताम् ॥ २॥ अधार्केन्होः स्फुटक्रान्त्योदिक्साम्ये विवर युतिः । दिग्भेदे तज्ज्यका कार्या ज्ञेया सा दक्षिणेतरा ॥३॥ दिगैक्याल्या विधीः कान्ती रवः क्रान्तेयंदा तदा । चन्द्रक्रान्तिदिशो वामं शेया ज्या दक्षिणोत्तरा॥४॥ वा दिगैकोऽधिका क्रान्तिस्तदा क्रान्तिदिगेव दिक् । दिग्भेदेऽल्पाऽधिका क्रान्तिस्तदा कान्तिदिगेव दिक् ॥५॥ मध्यष्टत्तगतेन्दो का संगपिता तु सा।

·वृद्धवासिष्ठसिद्धान्तः। ८३ तया होनार्क १२निघ्नपचनीवा दुत्तरा भवेत् ॥ ६ ॥ शिष्टं याम्यं न चेटोना वामहीना तदोत्तरम् । दक्षिणा सहिता कार्या भक्ता लम्बज्य या फलम् ॥७॥ भुजः स्खदिङ्मुखो नेयः कोटिरघ्रार्कसन्निभा। श्रवणो भुजकोटिभ्यामेवं यतं भवेदिह ॥८। अर्कीनचन्द्रभागेभ्यः शुक्ल पञ्चदयोवृतम् । चन्द्रविम्वाङ्गलास्यस्तं हृतं हादशभिः स्फुटम् ॥ ६ ॥ अर्कस्थानाभिधं विन्दं कृत्वाऽऽदौ समभूतले। तस्मात् खदिङ्मुखो वाजः कोटिः पश्चान्मुखी ततः ॥१०॥ विन्टुकोव्ययकं कर्ण- सदयाच्चन्द्रमण्डलम्। तन्मध्ये करीमार्गण दिसिद्धिं परिकल्पयेत् ॥ ११ ॥ कतद्दिम्बयोगाच्च शलं मध्ये प्रवेशयेत् । 'शुक्लाग्रयाम्योत्तरयो रेखा कार्या हिजोत्तम ॥१२॥ तन्मण्डलयुतौ विन्दू दत्वा मध्ये तयोस्तिमी।... तन्मत्स्यमुखपुच्छेभ्यः सूबे यत्र प्रसारित ॥ १३ ॥ मण्डले स्पृशतस्तत्र विन्दू दत्वाऽथ विन्दया- ..

·पोनिषसिमान्तसंग्रह प्रयो भवन्ति तत्तिस्य॒गधनुः कुर्या हिमोत्तम ॥ ११ प्रागविम्ब यादृगेव स्यात् ताहक् तत्र दिने शशी। कोच्या दिक्साधनात् तिर्यक- सूत्रान्ते ग्टनमुन्नतम् ॥ १५ ॥ दर्श येदुन्नतां कोटिं कृत्वा चन्द्रस्य चाकतिम् । कृष्ण षड्भयुतं सूर्य विशोध्येन्दौस्तथा सिनम् ॥ १६॥ दयाहामं भुजं तत्र परिमं मण्डलं विधोः। अथ वच्मि दिनयेष्ठ कालं तटुदयास्तयोः ॥ १७॥ लग्नान्तरासवः कार्या रवीन्होः षड्भयुक्तयोः । चेदेकरामावुभयोः कार्या विवरलिप्तिकाः ॥ १८ ॥ ताभ्यो नाडयो हते ताभिदुर्यगती चन्द्रसूर्ययोः । परिभक्त ६० फले ताभ्यां संयुतौ चन्द्रभास्करौ ॥१६॥ पुनः प्राग्वत् तयोः कार्या विवरमाणसञ्चयाः। एवं यावत स्थिरीभूताः कर्तव्या विवरासवः ॥ २० ॥ रवेरतमयाच्छु ले तैः प्राणैरस्तमेति कि। चन्द्रमा तापक्षे त सषामोऽर्को विधीयते ॥ २१ ॥ प्राम्वत् तयोच्च कर्तव्याः मुस्सिरा विवरासवः। सूर्यास्तादुट्यं याति प्राखस्तैः शशलाम्नः ॥ २२ ॥ अर्कन्दोर्षिधरमाणैः शत सूर्योदयादभवेत् ।

·वृद्धवसिष्ठसिदान्तः। चन्द्रोदयमथास्तं स्यात् कृष्णे षड्भयतेन्टुतः ॥ २३ ॥ इति श्रीबयर्षिवसिडपीते गचितस्वन्धे विश्वमकाये शृङ्गोवत्सधिकारो दशमः ॥ १०॥ वामदेव उवाच । देवदेव मुनिथेष्ठ भक्तानुग्रहकारक । भवत्प्रसादात् सुजातं ज्योतिषां चरितं महत् ॥१॥ द्विधा कालं तु तन्मानं भग्रहाणां परिभ्रमम् । ग्रहाणामधा ऋज्वी दृश्योऽदृश्या विधोः किल ॥२॥ दिग्देयकालावगमो ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ।। शृङ्गोन्नती शयास्य तथा योगो नभोगयोः॥३॥ पथातः'थोतुमिच्छामि व्यतिपातं दयानिधे । कथमादौ तदुत्पत्तिः किं फलं नानदानतः ॥ ४॥ कोत्र भेदोऽथ वा यो वैकृतव्यतिपातयोः । कर्मणा केन साध्योऽसौ कथ्यतामखिलं गुरो॥५॥ वसिष्ठ उवाच । साधु घटं विजयेष्ठ पातं पुण्यतमाधिकम् । रहस्य ज्योतिषां दिव्यं गृणुष्वैकायमानसः ॥६॥ सूर्याचन्द्रमसोः क्रान्तिसाम्बयोः सर्गनाभवेत् । प्रवरितस्ताहक्कीधोदभूतो हुताशनः ॥ ७॥ तस्माटुत्पद्यते कोऽपि पुमानत्वन्तटुर्मुखः । सहयो दारुषोंहिताछो भयावहः ॥८॥ .

·व्यौतिपसिद्धान्तसंग्रहे
सर्वानिष्टकरः पुष्टो मुक्तकेशी महोदरः ।
एवंविधः समुदभूतः संसरिज्यं समन्ततः ॥ ६ ॥
परिमस्य निपत्यात्र विथस्यान्तहितो भवेत् ।
शुभमङ्गलकर्माणि लोकानां च विनाशयेत् ॥ १०
स्नानदानादिकास्तच नपश्राद्धादिकाः कियाः ।
कदापि कुरुते मर्त्यः सुमहत् फलमश्नुते ॥ ११ ॥
सूर्यग्रहे कुरुक्षेत्र कोटिखपियो फलम् ।
तत् फलं लभते पाते नानथाहजपादिना ॥ १२
उत्पाते लक्षगुणितं भमो कोटिसंगुणम् ।
पावेऽथावुदगुणितं पतिते कृतमक्षयम् ॥ १३ ॥
पातकालः सुटुर्नेयो ज्योति:शास्त्रे द्विजोत्तम ।
किं दुर्जेयं सुगणकैर्गणितावपारमैः ॥ १४ ॥
यः पातसंभवं वेद स वेद परमां गतिम् ।
यस्मिन् जाते तु सन्तानं पूर्ण ब्रह्म सनातनम् ॥१५॥
एकायने यदाऽन्दू समें क्रान्ती तयोयुनो।
चक्रे नामा वैधताख्यो शेयोऽसौ द्विवपुव ॥ २६ ॥
मिनायनावेकदिशौ तो चेत् क्रान्ती समें तयोः ।
व्यतिपातस्तदा मातो भगणाः तयोयुतौ ॥ १७ ॥
चक्रपकातुल्य वा कियभागादिकीनके । ।
सायनाऊँग्दयोगे चेत् तदा मानस्य संभवः ॥ १८ ॥

·२७ । वृद्धवसिष्ठसिद्धान्त । अथ चक्रार्धचक्रोनाधिकलिप्ता विभाजिताः । मुक्तियोगेन लब्धं यहिनादि गतगम्ययोः ॥ १६ ॥ तदाऽन्होः स्फुटक्रान्ती साध्ये युग्मपदस्य च। विधोः क्रान्ती रवे क्रान्तः पातो भाव्यधिका यदि ॥ २०॥ जना गतस्तदा ज्ञेयो वाममोजपदस्य च । तत्क्रान्तिनोवे गुणिते त्रिज्यया १००० च पृथक पृथक् ॥ २१ ॥ परक्रान्तिज्यया५० ४भक्तो तन्नामे च तदन्तरम्। चन्द्रे हीनं धनं कार्य गतेप्य पातसंभवे ॥ २२ ॥ तदन्तराशगुणिता भानुभुक्तिर्विभाजिता। चन्द्रभुक्त्या घनीं स्याद्रवौ भागादि चन्द्रवत् ॥ १३ ॥ तहत् पातफलं जयं देयं माते विपर्ययात् । पुन. क्रान्ती त्यो साध्ये गतेष्यत्वं विचार्य प ॥ २४ ॥ पूर्ववच्चापविवरसंस्कृतेन्दुस्ततो रवि ! पातः पुनस्तयोः कान्ती एवं यावत् समे भवेत्॥२५॥ क्रान्तिसाम्यं भवेचन्द्रधिकोने चार्धरात्रिकात् । एप्योऽधिको वा पातोऽन तयोविवरलिप्तिकाः ॥ २६ ॥ ॥

·ज्योतिपसिद्धान्तसंग्रह
पष्टि-हनिघ्ना हताश्चन्द्रभुत्या लब्धारा नाडिकाः ।
तामिगतष्ये पातस्य मध्यकालोऽर्धरात्रिकात् ॥२७॥
अपेष्टयातेप्यघटीभिरमा-
दन्दुतः क्रान्तिकलाः प्रसाध्याः ।
दिगेकाभेदे च तदन्तरैक्यं
हरौ भवेतां व्यतिपातयोगे ॥ २८॥
आवेशिको निर्गमकालिकञ्च
तदन्यथा वैतपातयोगे।
तन्मानयोगार्धकलाः पुराव-
भीष्टनाडीगुणिता इराप्ताः ॥ २६ ॥
प्रवेशे निर्गमे पाते तयोः कान्त्यन्तरे सदा ।
मानयोगार्धतुल्य स्याहामदेव विमोचम ॥३०॥
तस्मात् तक्रान्तिविश्ले
तन्मानक्यकलादलात् ।
यावन्न्यून हितावत् स्यात्
कान्तिपातस्य संभवः ॥ ३१ ॥
संभूय विधम्य निपत्य पूर्व
वियम्य किञ्चित् पुनरुत्थितः सन् ।
पुनस्तघाऽऽस्वास्य विनाशमेसि
येवं नः कोऽपि शभानि निनन् ॥३२॥

·4 वृदवासिष्टावधान्तः। यस्मिन् काले क्रान्तिसाम्ये रखीन्हों: तस्मिन् काले संज्वलज्ज्वालनालें। स्नानं नप्तं प्राणिभिर्दतमत्र तत्तज्ञात्वा सर्वमक्षय्यमेति ॥३३॥ इत्येतत् परमं पुण्यं गुद्यमध्यात्मसंज्ञकम् । गोपनीयं प्रयत्नेन तवाग्रे कघितं मया ॥ ३४॥ एतच्छिप्याय शुद्धाय कालन्नाय मनखिने । कृतज्ञाय विनीताय दातव्यं च द्विजोत्तम ॥ ३५ ॥ मूर्खाय टुष्कुलीनाय तथा चान्तवादिने । कुपरीचितशिष्याय दातव्यं न कदाचन ॥ ३६ ॥ इति श्रीब्रह्मर्पिवृहवसिष्ठप्रणीते गणितस्कन्धे विश्वप्रकाये. पाताधिकार ऐकादयः ॥ ११॥ वामदेवोऽय तच्छ्रुत्वा हर्षप्रोत्फुल्ललोचनः । नत्वा प्रदक्षिणीकृत्योपविश्य च तदग्रतः ॥ १ ॥ कृताञ्जलिविनीतात्मा प्रत्युवाच पुनः स तम् । शान्तात्मानं सुखासीनं वसिष्ठं मतवमलम् ॥२॥ वामदेव उवाच। गुरो कपानिधे नाथ मतानुयहकारक । त्वत्प्रसादान्मया नातं ज्योतिषां चरितं महत् ॥ ३॥ अधातः श्रोतुमिच्छामि ब्रह्माण्डं तत् कियन्मितम् । .

·ज्योतिपसिधान्तसंग्रहे कथं मही कियन्माना किमाकारा किमायया ॥४॥ कथं नगसमुदैव वैष्टिता मुनिसत्तम । तस्यां विभागः कृति च कुत्र मातालभूमयः ॥ ५॥ नक्षत्रग्रहकक्षाच खिताः केन क्रमेण च । कथं पर्येति भगवान भानुभूमितमोऽन्तकृत् ॥ ६ ॥ किमर्थं मर्त्यलोके च नाडीपट्यात्मकं दिनम् । पिटलोके दिनं चांन्द्रमासनापि कथं मुने ॥७॥ भानोभेगणपूर्त्या च सर्लोकानां.दिनं कथम् । मिथों देवासुराणां च कथं वाममहर्निशम् ॥८॥ याम्यगोले दिन खल्पमुदग्गोले दिनं महत् । तदेव भिन्नदेशे च हीनाधिक्यं च तत् कथम् ॥ ६ वर्धते धीयते चन्द्रः कथं वा मुनिसत्तम । कधं तीक्षा करो ग्रीने रविहेमन्त केऽन्यथा ॥ १० ॥ एतदन्यच्च यत्किञ्चित् कारणं कथ्यतां मुने। विधार्य सर्व ब्रह्म सर्वदर्शिन् कृपां कुरु ॥ ११ ॥ थीवसिष्ठ उवाच। साधु घटं महाभाग ज्योतिपां कारणं महत् । 'विस्तरेण प्रयच्यामि गुप्वैकाग्रमानसः ॥ १२॥ यत्र मा पर साक्षादव्य निर्गुणां चितिः । पासुदेवः स पुरुषः पतविंशत्परोऽव्ययः ॥ १३ ॥ .

·. . वृद्धवसिष्ठासद्धान्तः। प्रकृत्यनादिसंयोगात् कदाचिज्जातकल्पनः । बहुः स्यामित्वतो नातः प्रकृत्याविष्टचेतनः ॥ १४॥ सकर्षणोऽसौ सर्वस्थः सर्वतः परमेश्वरः। प्रकृत्या जनयामास सृष्ट्यादौ हममण्डकम् ॥ १५ ॥ तदन्तम्तमसा सर्व व्याप्तं ब्रह्मवियोगतः । तत्रानिरुद्धः प्रधर्म व्यक्तं चैतन्यमुच्यते ॥ १६ ॥ तमापहः प्रकाशात्मा व्यक्तीभूतः सनातनः । पुंप्रकृत्योः समीपस्थ मण्डं हैमं प्रकाशयन् ॥ १७ ॥ हिरण्यगर्भो भगवांग्छन्दोभिः परिगीयते । आदित्योऽयं समाख्याता नगतामादिभूर्यतः ॥ १८ ॥ प्रसूत्या सूर्य पाख्यातः सविता तमसा परः। पर ज्योतिस्त्रिजगता बाद्याभ्यन्तरभासकः ॥ १६॥ महानिति समस्तानामाश्रयानप्तिमन्मनाः । वटचोऽस्य मण्डलं सूक्षयं मूर्त. सामयजुस्तथा ॥ २ ॥ कालात्मा कालसत् सूक्ष्मः सर्वनः सर्वभूतभृत् । रघे विश्वमयं चक्रं लत्वा संवतारात्मपाम् ॥ २१ ॥ सप्ताश्वसंयुतो विवं पर्यत्येप सदा वशी। जानध्यागयुनां पुंसां ब्रह्मा ब्रह्मलोकदम् ॥ २१ ॥ पातस्तमादहकारी रमात्मा सकिद्विभुः। ती दौ मेतान् देवो वरान् लोकपितामःn.२३॥ . ८

·पौतिपासवान्तसंग्रहे
तं प्रतिष्ठाप्पाण्डमध्ये स्वयं पर्येति भासयन् ।
अहङ्कारान्मनो नशे मनसचन्द्रमास्तथा ॥ २४ ॥
सूर्योऽक्षास्तेनसां राशिः शान्तबुद्धिः प्रकीर्तितः ।
तम प्रधानाम्मनसः संजज्ञे पवनस्तत. ॥ २५ ॥
ततस्तेजो जलं तस्मात् पृथिवी बलतेोऽभवत् ।
उत्तरोत्तरश्या तु गुणा भूतेषु संथिता ॥२६॥
अग्नीषोमो भानुचन्द्रौ भूतानि च कुजादयः ।
तेजोनिवियहारिवायुधः क्रमशोऽभवए। २७॥
पुनर्वादशघाऽऽत्मानं के राशिखरूपिप्पम् ।
पुनर्नक्षत्ररूपेवाविंशतिधाऽभवत् ॥ २८ ॥
तस्यैव मनसेोत्पन्ना वयं सप्तर्षया दिन ।
तता ब्रह्मासनविश्वं ज्योतिचक्र विरच्य च ॥ २६ ॥
गुणकर्मविभागेन देवपूर्व चराचरम् ।
बीजरूपं दिनथेष्ठ पुरावत् तदनुक्रमात् ॥ ३० ॥
ततो ग्रर्चताराणां भूगोलस्य तथा विभुः।
सुरासुराणां मानां नागानां च सपा स्थितिम् ॥३१
विभागं कल्पयामास यथावं वेददर्शनात् ।
ब्रह्माण्डे मिन् हिनय छ तथाऽन्येषां पितामहः ४३२
गालावति तदण्डं च हैम यहाण्डमुच्यते ।
तन्मध्ये परिधिया व्योमकथा दिजोत्तम ॥ २३॥

·वृद्धवसिष्टसिदान्तः । युगाहाटाधनागाभा- विभूसप्तगजेन्दुमिः। योगनैः प्रयुतनैश्च १८७१ २०८०८६४...... व्योमकनामितिः कृता ॥ ३४ ॥ तन्मध्ये करसंचारः सहस्रांशॉर्द्विजोत्तम । भताराममणं तत्र तदधेाऽध: खचारिणाम् ॥ ३५ ॥ मनीष्यभौमसूर्याणां शुक्रनशशिनां क्रमात् । सिद्धविद्याधराणां च धनानां तदधा नमः ॥३६॥ तन्मध्येच महीगोलो व्योम्नि तिष्ठति निश्चलः । दधानः परमां शक्ति ब्रह्मणी धारणात्मिकाम् ॥ ३७॥ पथ तत्परिधिः या गोऽक्षामशर-५०५८याननैः । तत्कर्णश्च वियत्पूगीरसभू-१६ .. मितयोशनैः ॥ ३८ ॥ पियदाकाशवेदाभिः नवाबगलयामः :८०६४४००। तदोलकक्षेत्रफलं का-१६० नपरिधे-५.५८र्भवेत् ॥ ३६॥ भित्ता भूगोलक मेरुरुधिय विनिर्गतः । तटूयास्मिन् सरा: म दैत्याद्याधः स्थितास्तथा ॥ Bon भृगोलमध्यपलयाद्याम्ये स्याल्लवणासंवः । तलो टुग्धाको दप्तो एतस्येचुरसस्य च ॥४१॥ 1.

·ज्योतिपसिदान्तसंग्रह
मद्यस्य खाटुनीरस्य सप्लवं क्रमशोऽधयः।
यघोत्तरं च परिधिन्यूनस्तपा क्रमानवेत् ॥ ४२ ॥
लवणाधितट सौम्ये नगर्यो देवनिर्मिताः ।
भूमध्यवलये तस्मिन् प्राकारे व्यनसनको ॥४३॥
देवासुरविभागाख्य च तखम्च हिशोत्तम ।
शोभिताः स्वर्णरत्नाोः प्रकाराट्टालतारो. ॥ ४४ ॥
लगभूमध्यालये प्राच्या वाणागभास्कर. १२६५
तता याजगसंधैश्च यमकोटि. स्थिता द्विज ॥ ४५ ॥
ततः प्राच्या हि तावनियोजनैः १२६५ सिटुपत्तनम् ।
वसन्ति तत्र सिहाय महात्माने गतव्यथा ॥४६॥
ततः प्राध्या हितावट्टिोजनेः १२६५ रोमपत्तनम् ।
रोमपत्तनता लड़ा तावड़ियोजनैः स्थिता ॥४७॥
प्राच्यामेव हि ताभ्यश्चोत्तरेरा मेकः सुरालयः ।
ताड़ियोजतैयाम्मे सुमेनिवालयः॥४८॥
तधा नरका: स्वाटुनीराधौ वडवानलः ।
एवं भूपत्तपादेन पर स्थानानि निरन्ताम् ॥ ४८
लवातः समसूत्रे च तदधः सिक्षपत्तनम् ।
तथैव सिद्धनगराद्यमकोटिरध. खिसा ॥ ५॥
अथात्मानं भूपरिस्थं मन्यन्ते च सुरासुरा ।
नागरा: सममूरस्थानदधश्च परसरम् ॥ ५१॥

·. वृदसिष्ठासद्वान्तः । पष मेषतुलादिस्थरतासामुपरिगो रविः। भमत्यती न तत्रास्ति मध्यछाया द्विजोत्तम ॥ ५२ ॥ व्यवदेशस्थितैमत्त्यैध्रुवतारे समौक्षिते । वामदेवोभये साक्षात् सौम्धयाम्यधुवायिते ॥ ५३ ॥ पतो मिरवदेशे च नाक्षांया न पलप्रभा। लम्बकांशाध नवतिर्भवन्ति हिजसत्तम ॥ ५४॥ सुगमरणामुभये ध्रुवतारेखमध्यगे। तत्राक्षांशाच नवतिर्लम्वांशाः पूर्णमेव हि ॥ ५५ ॥ भमत्यनसं वियति ज्योतिश्चक्र ध्रुवाथितम् । प्रवंहानिलबदं च जलयन्त्रमिव दिन ॥ ५६ ॥ निरवदेशतः सौम्ये नरो याति यया । सया तथा ध्रुवः सौम्यः चितेरुञ्चगतो मवेत् ॥ ५७॥ याम्पध्रुवथैव तथा याम्यभूवलयादधः । एवं याम्ये नरो याति यथा याम्यध्रुवोच्कृितिम् ॥५८॥ ध्रुवोन्नतिकशादेव देवभागे पलांशकाः । सडीना नवतिर्याम्या लम्बकांशा हिनोत्तम ॥ ५ ॥ तथैव दैत्यभागे च सौम्या याम्यध्रुवीछितः । पांगा लम्बांधाय भवन्ति हिमसत्तम ६.॥ अभीष्टयोजनाभ्यस्ता नवतिय विभाजिता।

·द . ज्योतिपसिदान्तसंग्रह भूटत्तपादै १२६५ रक्षांशा वामं स्युर्योजनानि च ॥ ६॥ जम्बूद्दीपो भुवोऽध य- दुदकस्यं लवणावात् । अर्धन्यस्मिन् याम्यभागे दीपा, स्युः भाकपूर्वकाः ॥ ६२ ॥ शाकं च शालालं कौशं क्रौवं गोमेदक क्रमात् । पुष्करं चेति विज्ञेयं द्वयोर्मध्ये समुद्रयोः ॥ ६३ ॥ सौम्यभागे विजयेष्ठ लहातो हिमपर्वतः । हमकूटगिरिस्तस्मात् ततो निषधपर्वतः ॥ ६४ ॥ यमकोटकदग्ज्ञेयो भाल्ययानचलो हिज । गन्धमादननामागः सौग्यो रोमकपत्तनात् ॥ ६५ ॥ सिधपत्तनतश्चैव श्टगवान् पर्वतस्ततः । शुलाचलस्ततो नौलपर्वतश्चातरे स्थितः ।। ६६ ।। लङ्कादिमागयामध्ये वर्ष भारतसंज्ञकम् । हिमागहमकूटान्तः किन्नरं वर्षमीरितम् ॥ १७ ॥ हरिव हिनष्ठ हेमकूटनिपाधयोः। मास्याद्यमकोयोश्च वर्ष भद्रतुरङ्गमम् ॥ ६॥ केतुमालाभिधं रोमगन्धमादनयाईन । सिरयतामध्ये वस्त्र महामते ६८ . - ·वृद्धवसिष्ठसिदान्तः। शृङ्गवच्छुक यामध्ये हिरण्याख्यं समीरितम् । वर्ष सुरन्यकास्यं च मध्ये यच्छुल्लानोलयोः ॥७० ॥ माल्यवन्नील निषधगसमादनमूभृताम् । मध्ये यदन विज्ञेयं नामा वर्षमिलाइतम् ॥ ७१ ॥ तत्र देवाः सगन्धर्वाः सन्ति वर्णमयी मही। तन्मध्ये गिरिरानोऽयं पद्मस्य कर्णिकाकृतिः। ७२.॥ • नामा सुमेरुर्विख्यातो नानारत्नविभूषितः । दिन हेममयो भव्यः स तु सिसुरालयः ॥ ७३ ।। अथास्य विष्कम्भनगाः सुगन्धो मन्दराचलः । विपुलाख्यः सुपार्श्वश्च चत्वारस्तेपु भूरुहाः॥७४। उत्पन्नाः क्रमशो जम्बूकदम्बवटपिप्पलाः । महाजम्बूनदी नाता जम्बूफल्लगलमूसात् ॥ ७५ ॥ तद्युता सदभूत् वर्ष तसं धामृताधिकम् । पिवन्ति सुरसिौषा असते च पराङ्मुखाः ॥ ७६ नन्दनाख्यं चिघरधं कृतिसंनं वनं तथा। वैधाजमिति तत्र स्युश्चत्वारि क्रमशो द्विज ॥ ७७ ॥ मानसं च सरस्तत्रापास्वं च महावदम्। शुभवारोति चत्वारि सरांसि क्रमता दिन ॥ ७८॥ सदन काञ्चनमये सुमेरोः शिखरपये। बरह्मविष्णुशिवस्थानान्यधस्तेभ्यो दिशाधिपाः १७ ॥

·ज्योतिषसिदान्तसंग्रह शतक्रतश्च व्वलनो यमोरघोऽम्बुपी मात्! शशीपश्चेति पतयः पूर्वादीनां दिशा क्रमात् ॥ ८॥ अथ श्रीविष्याधरणाष्णुिपादोदको च्युता। विष्कम्भाचलतो मेरौ चतुर्धाऽम्माणिोत्तम ८१H भद्राश्ववर्षे शोताख्या चक्षुः स्यात् केतुमालके । भारतेऽलकनन्देयं कुरुवर्षे च भद्रिका ॥२॥ ऐन्द्र कसेरुसंतं च ताम्बपरणं गमस्तिमत् ।' कुमारिकाखयं नागं च सौम्यं वारुप संज्ञकम् ॥८॥ गान्धर्वमिति खण्डानि नव यानि भारते। कुमारिकाख्ये खण्ड़ोस्मिन् स्थिता वसीव्यवस्थितिः॥४॥ माहेन्द्रशस्लिमलया पंक्षकः परियात्रकः । सद्याचलो विन्ध्यगिरिरिह सप्तकुलाचलाः ॥८५॥ अथ सूर्योदयो यत्र तत्र पूर्वा दिगोरिता। अस्तं यात्यपरा तत्र तन्मत्स्यादखिला दिशः ॥ ८६ ॥ तस्मात् सुरालयो मेरुः सौम्यदिक्स्थः सदा स्थितः । सर्वेषां याम्यभागस्था पौर्वे नरफदानवाः ॥ ८॥ साक्षात् माची तु यन्त्र स्यादुदयो विपुवहिने । यत्रास्तं पश्चिमा सा.तु तन्मत्स्येभ्योऽखिला दिशा यदा लहापुरे भानोक्दयो भवति हिन। मध्याहो यमकोद्या'च सूर्यास सिस्पषने ॥८॥ १

·.
वृदवासष्टसिदान्तः ।
गय रोमके देशे तदा भवति सुव्रत ।
एवं धमति चण्डांशुदिनरात्रि विमावयन् ॥ ८ ॥
सूर्यस्यादर्शनं रात्रिर्दिनं तद्दर्शनात्मकम् ।
भृजटत्तादुपरि च स्थितोऽर्को दर्शनं
स्मृतम् ।।६१॥
भूगोलान्तःपुटे सप्त रस्याः पातालभूमयः।
तत्र नागासुराः सिद्धा निवसन्ति हिनोत्तम ॥ १२ ॥
न भानुकरसंचारस्तत्रोद्योतस्तु जायते ।
नागानां मणितेजोभिर्दिव्यौषधिरसोदयः ॥ ३ ॥
निरचविषये मानुः क्रान्त्यर्दक्षिणोत्तरे।
खखस्तिकान्नतस्तेन हीना नवतिरुन्ततः ॥ ८४॥
अध साक्षेऽपमांशाक्षविश्लेषाद्युतितो रविः ।
नतो भवति शीर्षाच्च तद्दिाभेदे समें क्रमात् ॥६५॥
परक्रान्तिमितेऽक्षांशे भुवः पञ्चदशे लवे।
सौम्ययाम्यायनान्तेऽर्को देवासुरविभागयोः ।.८६ ॥
खस्वस्तिकगतो जयस्तन्मध्ये घ रवैर्विभा।
याम्योत्तरा स्वादयमांशमितेऽचे खमध्यगः ॥१०॥
सधव महीगोले सस्थानमुपरिस्थितम् ।
मानवा मुनयः सिद्धा मन्यन्ते च सुरासुराः ॥२८॥
सहागोत्या शतं १८. व्योममागानां यान्ति हस्पषम् ।
सर्वपामसुराणां मुराणां घ तथा नशाम् ॥८६॥

·७
प्यातिपसिशन्तसंग्रह
सर्वत्र विषुवदभानु
ध्रुवयोरन्तरं सदा।
नवत्यंगा ८० उदक्क्रान्ती
पट्पयं-६६ शान्तरं परम् ॥ १..॥
याम्येऽथ परमकान्तावन्तर ध्रुवसूर्ययोः ।
वैदभूभूमि-११४ भागाश्च सर्वदेशे हिजोत्तम ॥१.१॥
यस्माद्यथा यथा सौम्ये नरो याति तथा तथा ।
ध्रुवौच्चयं सौम्यतारोच्य याम्यतारकनीचता ॥ १.२ ॥
षट्पष्टिभागाक्षे देशे सौम्ययाम्यायनान्तरे।
भमन्तं तरणिं पश्येद्धवस्य परितो द्विज ॥ १.३ ॥
यावत् पष्टिघटीस्तत्र तस्मात् षष्टिघटीदिनम् ।
तथा याम्यायनान्तेऽर्को भूनत्तादधःस्थितः ॥ १०४ ॥
यतः पष्टिघटीर्याव-
इतस्तत्र निशा मता।
नाडीपष्टिमिताऽन्यस्मिन्
दिने वृद्धिक्षयौ तथा ॥ १.५ ॥
तत्रापि विपुषद्वानी
नाडीविंशहिनं भवेत् ।
मेषान्तेऽक सपादं.च
गोग्नि-३८1१५ नाडोमितं दिनम् ॥ १० ॥

·वृदवासष्टसिदान्तः।
सुपान्ते दिनमानं च
नाडिकाः सप्त सागराः ४७ [ ३८।
तत्रैव च हिजथेष्ठ
अष्टविंशत् पलानि च ॥ १०७॥
रसागावासरालोऽहोरात्रं षष्टिघटीमितम् ।
सौम्ययाम्ये तद्ग्रेऽचे दिनरात्रिविचित्रता ॥ १८ ॥
निरक्षादाणसप्ताह-७५
योनने विषये हिज ।
भवन्ति पलभागाश्च
सत्यंशा नन्दरासभाः ६८ ॥ २ ॥ १.६ ॥
तत्रार्को देवभागे च धनुर्मकरसंस्थितः ।
न दृश्यते दैत्यभागे मिथने कर्कट स्थितः ॥ ११ ॥
निरचात् खसभूचन्द्र-
योनने विपये तथा।
साजिसपोद्रयो-। १५
ऽक्षांशास्तष भानुन दृश्यते ॥ १११
देवमागे म्यितो रश्चिकादिराशिचतुष्टये ।
तमामुरभागे च रपादो भचतुष्टये । ११२ ॥
घय मेरो भयका मेपादेका मुराः ।
भव्यं ममन्तं पयन्ति सतदेयोदितं हिन॥13॥

·७२
ज्योतिषासिदान्तसंग्रहे
तुलादेश्य भचक्रार्धे न पश्यन्ति तथा रविम् ।
सहदेवोदितं दैत्या भ्रमन्तमपसव्यगम् ॥ ११४ ॥
मेषादौ च सुराः सर्वे पश्यन्त्योंदितं रविम् ।
तदाऽर्धास्तमितं दैत्यास्तुलादौ च विपर्ययः ॥ ११५ ॥
विपर्ययादतस्तेषाम होरात्रं भवेदहिन ।
सौरवर्षमितं तत् स्यादिनरात्रिदलेऽयने ॥ ११६ ॥
विषुवेऽथ दिने कुज्याभावः सूर्योदयं यतः ।
साक्षात् माच्यामन्यदिने युदयः कुन्यकावयात् ॥११०॥
मेषादेः प्रत्यहं सूर्यो भमत्युत्तरसन्चरात् ।
व्याधुव्य कर्कटादेव दक्षिणाभिमुखं गतः ॥ ११८ ॥
धमत्युत्तरगोलेऽथ तुलादेर्दचिणां चरन् ।
भ्रमत्येवं मृगादेच व्याघुय्यार्को युदङ्मुखः ॥ ११६ ।
भक्षक्रान्तिशादेवं दिनराविमितिर्भवेत् ।
यथोत्तरं रविर्याति दिनद्धिस्तथा भवेत् ॥ १२ ॥
रावहीसोऽथ वा याम्यमर्को याति यथा ।
दिनहासो निशाष्टद्धिः प्राच्यां दिननिशे समें ॥११॥
'देवभागे दिननिशोः क्षयाही यदा तदा ।
कृषियौ दिननिशोर्दै त्यभागे द्विजोत्तम ॥ १२२ ॥
ग्रीषता निकट भानुरायाति द्विजसत्तम ।
यतोऽतो देवभागेऽत्र ग्रोप्रेतीबकरो रविः ॥ १२३ ॥

·वृद्धवासष्टासिद्धान्तः । हेमन्ते दूरगो माति मन्दग्मिरतस्तथा । दैत्यमार्ग तीत्रकरो गौग्ने मन्दकरो भवेत् ॥ १२५ ॥ ইনি সীমঙ্গবিভূৰিৱৰীঃ ধিন বিজয় भूगोचाधिकारी हादः ॥ १२ ॥ वसिष्ट वाचा. अय भूगोलतः (१)पूर्ण- रसवारिधिभूगजाः ८१४६६० ॥ ३ ॥ चंन्द्रोच्चस्य युगाष्टाधि- गनदन्ताटवतयः ३८३२८४८४ ।। वृहसतेयुगाङ्गादि- पञ्चाद्रिगुणभूशराः ५१३७५०६४ ॥४॥ राहोर्वेदानागावि- सप्तवावियहना: ८.५०२८६ 1 भनेः पश्वशराश्व्यष्ट- रसपथगमास्कराः १२७६ ८ २५५ ॥ ५ ॥ নলুয়াঘ নৰ্ব ৰ सिता कक्षा हिजोत्तम । (१) ठोऽमे सर्वकारस्य पुतयेऽपि नि ! २३ सदस्य गुण प्लो सोनोपस भूस्य र मान ततो भेमाल क्षमने गयेद नवादापाय- समः । 'पानिपटारा ले मोरनामानमिद पटेप।

·ज्योनिपासान्तसंग्रहें यमभूवियाङ्क- गजाशरदोर्मिता २५८८८००१२ ॥ ६ ॥ तदूध व्योमकक्षा स्यादब्रह्माण्डू तनिगद्यते । भानामन्यतमस्यापि चोर्चे वाऽधः स्थिता दिन ॥ ७1. चन्द्रस्य भगणा: कल्पे गुखिताः शशिकक्षया । आकाशकक्षा सा या करव्याप्तिस्तथा रवेः ॥८॥ आकाशकक्षा विहता यत्कल्पभगणैः फलम् । तत्तत्कक्षा भवन्तौह सुमते योजनामिकाः ॥ ६॥ षट्या विनिता भानाः कक्षा भानां भवेदिह ! अस्थितस्य महती कक्षाऽल्पाऽध:स्थितस्य च ॥ १० ॥ शीघ्रं च भगणान् भुत्ते खेचरः कवयाऽल्पया । महत्या कक्षया भुते चिरेण भगणान् ग्रहः ॥ ११ ॥ विजयेष्ठ नभाकक्षा १८७१२०८०८६४००००.. विभक्ता कल्पभृदिनैः १५७७६१७८२८०००। अनन्त्यनुदिनं खेटाः प्रागाप्तेर्योजनात्मकः ११८५८४३ ॥ १२ ॥ तयोजमाइता चन्द्र. कक्षा ३२४०० भत्ता स्वकक्षया ।

·- 'वृद्धवसिष्ठसिदान्तः । लब्धिः पञ्चदशाप्ता च खखप्रोगगतिलिप्तिकाः ।।१३ , , महीकर्ण१६००गुणा कक्षा महोपरिधि-५०५८ ना हृता । तत्कर्ण : स्यात् राघाऽसौ भू- कर्णेनोनी दलीकृतः ॥ १४॥ तद्ग्रहौसच्यं महीष्टछाद विनेयं हिनसत्तम। चन्द्रस्य कक्षाव्यासः स्या- चन्द्रादिजिनदिग्मितः १०२४७१ ॥ १५.॥ बुधाच्चस्याब्धिरामाङ्क- नवनेत्राग्नि ३२६६३४ योजन. । सूर्यप्य तिथिनन्दा- रसरामैकयोजनः १३६६८१५ ॥ १६ ॥ भौमस्य पर्वताचा रससप्तादेार्मितः २५७६६५७ ॥ गुरोर्भास्करमसाट- जिनभूपति-१६२४८५१२ योजनः ॥ १७ ॥ कक्षाव्यासो गर्नन्द- गुपभाधिगशाम्तया ८४२०३८ ।

·७६ ज्योतिपसिद्धान्तसंग्रहे चन्द्रीच्चस्य युगागाभ- दोर्यमैकार्क-१२१२२.७४ संमितः ॥ १८॥ पातस्य कुयमाङ्गाश्वि- गजवेदशराश्विनः २५४८२६२१ । शनेगजगजाग्न्यद्रि- नगरामसागरा: ४०३७७३८८ ॥ १६ ॥ भानां वेदाभनन्दाधि- नवभूयमपन्नगाः८२१६४६.४ । योजनान्युदितानी कक्षाव्यासस्य सुव्रत ॥२०॥ खवेदवेदांब्धिरसाङ्गपटक- गनामदेवाभगजैकगोऽचा.५६१८०३३.८६६६४४४.। ब्रह्माण्डमाण्डोदरयोजनानि कक्षाथुतेर्वा नभसो भवन्ति ॥ २१ ॥ पाकागकघा १८७१२०८०८६४....००दिनन्दनिघ्नी भक्ता च कल्पोद्भवभूदिनेन १५७७६१७८२८००० । लानि च प्रागगीतयोजनानि हृतानि तानि रूफफक्षयाऽतः ॥ २२॥ .

·वृद्धवसिसिद्धान्तः भवन्ति वा भास्करपूर्वकास्ते मध्यग्रड़ा एवमपि प्रसाध्याः । मन्दीनपाताच विधाय तेषां पूर्व हि कक्षाभिधयोजनानि ॥ २३ ॥ चिरा: स्वखकक्षायां नमन्तोऽपि द्विजोत्तम । [[क चरन्त: प्रतिदिनं लम्बनते तुल्यमेव हि ॥२. .. कचावनैव नभचरस्थ भिन्ना गतिः स्यादिति यस्य चाल्या । बढो गतिवी महती च कना यस्याल्पिका तस्य गतिः प्रदिष्टा ॥ २५ ॥ भतः शनेरल्पगतिनिस्ता चन्द्रस्य कक्षाल्पशाच्च वह्यो। भवनापूर्ति मशाल्पगानौ चाल्पेन पालन ब्रजेत शैघचः ॥ २६ ॥ पनवकनाममयं च चक्र- पागात्मकर१६. तन्त्रियवं निरन् । रुदेव सूर्यादिनभश्चरायां स्वमध्यमुशिधमण निरुवाम् ।

·ज्योतिषासद्धान्तसंग्रहे सायनं तदहोरा सूर्यादेरसुसन्धयम् ज्ञेयं मध्यममानेन वामदेव द्विजोत्तम ॥ A इति श्रीमर्पिवृष्वमिष्ठपणीने मणिरास्कन्धे ग्रहकक्षाध्याय स्त्रयोदश ॥ १२ ॥ समाप्तोऽयं वृद्धवसिउसिद्धान्तः ।

·पिपरोवारः। स्टीकरामनुपारितः पाहे २ रतोवानि ॥ ८ वापाजत्रमपम् । पदार्यदीपिकाहितं परहानि विज्ञापनम् । गारमसंस्कृतमीरीज प्रर्यात् बाराणसीसंस्कृत पुस्तकमाठा । इयं पुस्तकमाला खरह मुद्रिता भवति । पश्यां संस्कृतभाषा- नारा दहशः मापीना दुर्लभा उत्तमोत्तमा ग्रन्या मुद्रिता भवन्ति । हास्य ग्रन्यान् काशिकराजकीयसंस्कृतपाटयालीयपण्डिता अन्येऽपि- विद्वांसः रोधियन्ति । ये च पुस्तकमालारम्भखरडा ग्राहकारतैः प्रत्ये. वरहस्य मूरपम् ।) अष्टौ चानका देवा । पान्ये शाहका मध्य- बानि कानिचित् सरहानि गन्यमेकं वा गृहन्ति ते निम्नलिपिसमू- वन मारयन्ति । महाशयगरोग्चेदन वनि पुस्तकानि संग्राह्याषि तैर्यथोचितमुत्तममूश्येन तानि प्राप्यन्ते । विशेषवृत्तानि पत्रव्यवहा- तत्र मुद्रिता अन्धाः । रिद्धारततत्त्वविवेकः परहानि ५ अर्थमाः अंग्रेशीभाषानुवादसहितः तन्धवार्निकम् खरहानि १३ तन्त्रवार्तिकावशेष: टुप्टीका सरहानि । कात्यायनमहर्षिप्रयोततपत्रुप्रतिगाएरम् समायं ७०६ सांस्यकारिका चन्द्रिकोटीका-गौदपादभाष्यसहिता वाक्यपदीयम् परहानि ६ (मघमभागे प्रचद्वितीयकापडे । पुष्पराजीकाहिते सरहानि ३ । द्वितीयभागे तृतीय. काण्डम् हेलाराजटीकासहितं सहानि ३) सगलाधरः सदीकः सदानि বয়ছিল হিজাবিনমমাধ্যমন- मारसहितम् पपहे२ पारिन्यादि शिक्षासमहः सरहानि । कार्यसिद्धिः सटीका परहानि ४ वरुपजुरमानुभमभू महर्षि कात्यायनप्रणीतं समारम् भवदीयौनकमातिया समाई परडानि । ३० ० 8 0 . २ . . . . ४ . १ . । .

·७८ प्योतिपसिद्धान्तसंग्रहे सायनं तदहोरा सूर्यादेरसुसन्वयम् जेयं मध्यममानेन वामदेव दिनोत्तम ॥ २८॥ इति श्रीमहर्षि वसिष्ठप्रणोते गणितस्कन्धे विमप्रकाश ग्रहकक्षाध्याय स्त्रोदगः ॥ १३ ॥ समाप्तोऽयं दृद्धवसिउसिद्धान्तः। Printed ly Krishes Das Gupta Proprietor, at tho Leuares l'rotor Press ·११ विज्ञापनम् । बनारससंस्कृतसीरीज़ अर्थात् वाराणसीसंस्कृत पुस्तकमाला । इयं पुस्तकमाला खपह। मुद्रिता भवति । परयां संस्कृतभाषा. निषद्धा बदष: माचीना दुर्लभा उत्तमोत्तमा मन्या सुद्रिता भवन्ति । तारक ग्रन्यान् काशिकरानकीयसंस्कृत पाठशालीयपपिडता अन्येऽपि. विद्वांसः शोधन्ति । ये च पुस्तकमालारम्भस पडाद ग्राहकास्तैः प्रत्ये. कपडस्प मूल्यम् ॥) अष्टौ भानका देयाः । ये चान्ये ग्राहका: मध्य- रथानि कानिचित् खण्डानि ग्रन्धमेकं पा गृह्णन्ति ते निम्नलिखितमू- क्येन प्राप्स्यन्ति। यैर्महाशयगणैश्चेदध बहूनि पुस्तकानि संग्राह्याखि नैर्य घोषितमुलभमूस्येन तानि प्राप्यन्ते । विशेषवृत्तानि पत्रव्यवहा- रतोयानि तत्र मुद्रिता ग्रन्थाः। सिद्धान्तसत्वविवेकः सरहानि ५ अर्थसहमहः अंग्रेजीमापानुवादसहितः तन्त्रवार्निकम् सएहानि १३ सन्नवार्तिकायोपा टुप्टीका परहानि । कात्यायनमहर्षिप्रणीत शुक्लयजुःमातिशापम् सभा ख०६ सांयकारिका चन्द्रिकाटीका-गौरपादभाष्यसहिता वाक्यपदीयम् परहानि ६ (प्रथमभागे प्रथम द्वितीयका पड़े। पुरयरानटीकाहिसे सपहानि ३ । द्वितीयभागेतृतीय काण्डम् हेलाराजटीकासहितं सपहानि ३) रसगङ्गाधरः सटीकः सपकानि वेषिकदर्शन किरणापलीटीकासंपलितमशस्तपादमणींत. भारहितम् पपडे २ पाणिन्यादि ३२ शिक्षासमहः सरहानि । माकमिद्धिः मटीका सपहानि ४ अरजुस्मनकाममा महर्षिातमणी प्रमाण हायदोयीनकमारियायं सभाएं परहानि वैयाकरणभूषणम् । पदार्यदीपिकासहितं परहानि । विपरसोरम्बापः । सटीकतामनुधारितः सरडे २ . ४ ६ . . ३ . २ . . २ . " . '. २ .

·C . । 0 0 ३ 0 . २ . 0 २ . . ० २ . तत्वदीपनम् (पञ्चपादिकारिणय घ्यारयानम् ) १०८ वेदान्त दीपः । श्रीभगवद्रामानुजाचार्यविरचित सहामि । पागलदर्शनं । श्रीरामानन्दयतिकृतमणिप्रभाऽस्यतिमाह १ ध्याकरणमिताक्षरा । श्रीमद भणीता एगटानि १० १० रणमञ्जरी । गङ्ग वार्यकौमुद्या, प्रफोगेन च पहिया ०३ भेदधिकारः । श्याग्यासहित श्रीमदप्पयदीक्षितकृयोपक्रम. पराग्राममहित साठे घोसारी नरहरिकृतः तसिपदियाफरकृलटीकया सहि० १० ब्रह्ममूत्रदीपिका । थीमच्छङ्करानन्दभगय द्विरचित प्रपडे २ दैवज्ञकामधेनु' । माचीतज्यौतिपयन्यः खपढानि ३ श्रीमदभाष्यम् । थोषस्लभाचार्यविरचितम् । श्री पुरुषोत्तम जीमहा- নিবিগাযোযাবহারাধন বনি ও तत्त्वशेखरः । सथा सावत्रयघुलुकम ग्रहः श्रीमाध्यवार्तिकम् । धीमद्रामानुजाचार्यविशिष्टादेशमिद्धान्तम- विपादनप्ररम् । यतीन्द्र मतदीपिका च । खण्डे २ गृलार्षदीपिका । श्रीमद्भायपादयमकन्यस्यसपश्चाध्याय्या' निवृत्तिपरा ध्यास्या । भ्रमरगीमध्यास्ता घरापढानि यापकलायन मूत्र मयोगदीपिका मनाचार्यभट्ट विरपिता फाव्यालङ्कारमूत्राणि । भावार्यवामनविरपितनिधशानि . কামাইয়াহিয়ানি ছুট্ট । अत्यन्त गुपद्रुमः । श्रीपुरुषोत्तमममादविरचितः सरहानि चतुर्विशशिमराम यहव्याया। श्रीभट्टोजिदीक्षितमंकलिता घोपिद्वन्मएडनम् । श्रीविठ्ठलनाथदीक्षितविरचितम् । गौस्यामिथी. पुरुषोत्तमजीविरचितगुवर्ण भूधायध्यापयासहित एपढेर २ गारयायन गृहमयहः । पपिटरावरवामुदेवविरचितः । महामिद्धानतः । पार्यभटाचा विरचितः । म० धोमुधाकर- द्विवेदिकृराटीकाहितः । स एडानि,३ न्याय लीलापाती । न्यायाचार्ययीयस्तविरपिता । सरडं १ ज्योतिषमिखानास ग्रहः ष मोमसिद्धागोब्रह्मभिवानीसिमट- रिहायोषधमिमिदशामारच राण्हेर ब्रजभूपण दास और कम्पनी न० ४ । ५ ठठेरी पाजार, बनारस पिटी। ४ . a २ R । D २ . 0 १ . 2 ४