·1.42. श्रीवत्सरितम् । , LIBPATS मङ्गलाचरणम् नि:सन पुरुषेऽन्यहो प्रसवज' कष्ट विना या स्वयं विख स्थावरजङ्गमात्मकमिदं गर्भाहते सूयते । मातुगादिपयोधरप्रसतया या ततः पयोधारया नित्य रक्षति, साप महाद्भुतकतिः पायादपायाच वः ॥ कविदोग्ध भिरन्वहं यथेच्छ परिदुग्धापि न या तथव भाति । जयतात् ननु सा हि सूक्तिधेनुः रुचिरा गो: सुचिरं विशुद्धवर्णा ॥ विधिहते बजने भृशमाकुलं जनमभिप्रतियातमलं नु कः? कविहृते तु यदा पिलंपत्यसो उपसरत्यनुमेव जनो मुदा ।। विलपति खसिति स्वयमाकुल- स्त्यजति वाष्पजल सहने व्यथाम् । तदपि सोऽनुमवत्यतिमात्रक मुखमहो कविक विलक्षणम् । तत् विश्वम्। सा साधोत्रा महात। हिरपख दुग्धस पसी कविहतेटजमो.नन । " जा योग t

·कविमृत ननु दुःखनिदानतः
समनुभावयितुं दद कानमः।
सुखमतो विधिशलिजयी कवि-
विरमय जयतात् जगतीतले ॥

·प्रथमः सर्गः IBPANY आसीत् पुराशेषनरेशमौलि रखांशुभी रजितपादपद्मः श्रीवत्स इत्यनतपुण्यकोतिः प्राग्देशराजः सुग्रहीतनामा ॥ १। यः सौख्यसमां वसुधां समग्रा- भयान्तमेकेन भुजेन विनत् । शेषं जहासेव शिरःसहस्त्र- गुरुश्चमैस्तां दधत सकम्माम् ॥ २ । अहो नगादीन् धरतीति पृथग यो विस्मयः प्रागुदपादि लोके । अपाकरोत् वीतकरस्तमेक- करार्पितचौणिरसौ नृपाल: ॥ ३ । शरण्यमासनमनन्यरची विपन एनं व्यसने सखेति । य श्रीवत्सः सौख्यमुप्ता निरुपद्रसमित्यर्थः समयाम् समस्ता बसुधा पराम् पकन भुजेम सेन यान्त सौचया दियत् धारयन् गुरुपमैः परिधानः शिर महसे: फामास; सकम्पा ( ममिकम्पसहिताम) ता धरा धन' धारयन' मेघम् पननदेवम् महासेद उपहमितानिय इत्यर्थः। होमगादौन पसख्यान पचतादीन परति विमति रवय: य: Aषमा-ए-गति टिपतिस्मसमर्पत समय राजशरणयः इत्यर्थः एकरूपाविचौरि: एमालध्वममा सो नपान दौषम त विस्मयम् चपाइरोत निरष्टवान्, पचिपेपया प धारणदिधिश.

·यौषत्मचरितमा रक्षास शिक्षासु विशेषदक्षं पितेति मैनेऽपिटक: प्रजासु ॥ ४ यमर्थिभावात् पुरुषाः प्रपत्राः वदान्धमन्य नहि जातु याताः । परोपभोगाय महान्ति यस्मात् ददौ फलानि छैमलीलयासौ ॥ ५ । दिध्यान कथित् प्रणयो न तस्या- सूना, क्षितिः स्वस्तिमतो ततोऽभूत् । सा प्रार्थना चेदभविष्यदेनां न जात दाता व्यहनियटेपः ॥ ६ ॥ पूर्णे धनैः कोपग्रहे न तावान् वदान्यवय॑स्या बभूव तोषः । पातापितैस्त . खलु तत्र रिक्त यावानभूत् चित्तविकागहेतुः ॥ ७ नाभूत् हरस्येव भुजङ्गसङ्ग। स्तस्य क्षितीगस्य महोदयस्य । प्रजाम मथ एन भूप अनन्यरत शरारत विपनी लन আর বিপুল অংগ্রে ও অঙ্কন ‘বিট কাট্টল সপ, এভিঃ ক पिटय एन रासबिचास विषद पति में। + यथा च स्वार्थपरताशून्य पापरितोष फलामि ददाति, तघाये यथा कामम् पर्थिय फलानि पर्यात धनानि दही, तेन पर्थिनाम् अन्यवदान्योपगमन नियोजनमत् ति भावः। 1 प्रण्यो प्रारक । असूना प्राधानाम। ग वदान्यवर्यस्य यस्य दात । | भुजा संप चाटवारय। .

·प्रधम सग । किन्वेष आसीत् स इव प्रलोन- काम: सदा भूतिविभूषितवः ॥८ | हिजाययो वृक्ष इवायमासीत् पद्मालयोऽभूच्च यथा तडागः । तेजोनिधि सूर्य इव प्रकाम किन्ते प नासीत् करतप्तमूमि Times अजय्यशक्तो रिपुभिर्जितहिषि नितीखरे तव च शासति क्षितिम् । भय प्रजाना परलोकत' पग परार्थलामे च पर विचिन्तनम् ॥१० । धुनु पु कौटिल्यमरुन्तुदव शरीषु, तेक्षणा तरवारणेषु । भात मा सम्प। हर भुजङ्गमद्रत चाटुकारवरित पय गजान तथा रन्यम्य हरात तक, हर सपमगत इति ममाधानम, हर प्रसौनकाम भग्रीकतमदम पयमाप जित काम, हर समषित भय मुम्पतमोभी हात माध्यमा + हिज पचौबामपथ । | पद्मानाम कमलानाम, पमाया लमा । तेन किरण प्रतापथ। . ग करेण किरपेन राजकरेप च वप्ता उत्तापिता उत्पीडिता प भामयन तादृय । । पर केवल परलोकत खगादिलोकात् नतु भवुलोकात् । पर केवल परमादलाभे नतु परधमलामे। शत्रुलोशात् मयम इति राजो निन्दा, वैरकालात् भयम् इति स्तात , परखलामा चिन्ता इति निन्दा, परमार्थ घामाचम् इति सुति । .

·श्रीवतसञ्चारतमा सत्येषु निर्वधपरायणलं सन्धासु पासीत् दृढ़ता निकासमः । ११ । शिरास्यमित्राः प्रथमं रणाने व्यनोनमन्त्रेण ततः शरासनम् । जयथिया कार्मुकटंकृतिश्रुतेः समालिलिङ्ग भुषमेप सावसात् ।। १२ । विपक्षनारोवदनारविन्द- चन्द्रोदयो यो बहुलेऽपि पचे। मित्रोदयो मित्रविलासिनीनां निरस्तनि.शेपतमस्ततियः ।। १३ । "एकातपत्र जगत: प्रभुल" काष्ठान्तिमा लौकिक सम्पदा हि । साप्ता, नृयो लब्ध मचेष्टतासो अध्यात्ममुत्कर्ष मवन्ध्याचेटः ॥ १४ ॥ . यसभासमकाले खोकाना धषि ऋतु मनसि कठिसक्षा, ७ मत मघातिवम, खडगेषु नतु लोकवार्य तो, मगरयो गत काय भाधन पमिनिषिमानता, घातलाया मत दृष्टाभिमाये हटता पापोत। + मयसची चौवात् धनुष्ट कारपमधेन रणागने पतीपमेव एनम बालहितवमो, तेन धनुन ममात पागे व ५ शिर न च पर्धान शरण यथु । + बहल यपपिका कया तपश्च। मिवोदय सूर्योदय । निरक्षा निमेषा वमतति चधकारराभि देखामिय येन शाहय । I seri... मामा भाडापावाप्राहा। tt अध्यात्ममुतवर्ष-परिषयों काहाम्। 4 ·अपम मग । पत्री हि धम्माचरणे प्रधानं सहाय* इत्येव नितेन्द्रियोऽसौ । काशित् ग्रहीतुं यतते सा राजा खेप्टैर्गुणैस्त : समलता ताम् ।। १५ । अस्तोन्मुखे संहतरश्मिजाले रवी, प्रवाति खसने च मन्दम् । विहर्नु कामः प्रविवेश रम्य- मुद्यानमेको जितनन्दन ६ सः॥ १६ । सुगन्धिभिस्तूत्र विचित्रपुष्यैः रम्य तिव्ये परितो भ्रमन्तम् । वर्षीयसो काचिदुपेत्य नारी हारोति वाक्य तमुवाच नवा ॥१० । अस्त्यत्र कयित् सुग्टहीतनामा "राजा प्रजारजनलब्धवर्ण." ! विचित्रवीर्यः खलु चित्रसेनी नामाभिरामः स्पृहणीयकोतिः ।।१८। चिन्तति चिन्तामशिनापि देव ! सुदुर्शमातोकिकमौकुम्प्रया । .

·भोवतरितम् ।
कन्यास्ति धन्या ननु तस्य कन्या.
ललामभूता ललनागुणोधः ॥१८i
तस्या विधातः किल मुख्यपृष्टे
भवहि राजवुयमातरं माम् ।
यदर्धमत्रास्मि समागताहम्
अभ्यर्थये तक्रवणावधानम् ।। २० ।
दिने दिने तहपुरीक्षमाणा
प्रक्षोएलावण्यमचिन्त्यहेतु।
चिन्तामगाम, तामवद कुमारों
जिज्ञासमाना विकृतेर्निदानम् ।। २१ ।
सखीजनमार्थनया विना ते
क्रियास वत्से ! न कधं प्रहत्तिः ?
पतत्यदो मौतिकवञ्च शुक्त:
दृष्टः कथं वाविरतं जलं ते ॥ २२
मया परोक्ष निपुणं निरीच्य
सत्वात् युतं ते हृदयं न्यबोधि ।
निमूह मा चित्तविवारहेर्नु
प्रसोद वत्से । बद पुत्ति ! सर्वम् ।।२३ ।
८
सजाभूषवत्त माकम्मपरत्व परवानपहलादयो लखनापा ।
। यथा प्रतिफोपाल (पिक) गिझल मौशिक्षानि पतन्ति, तथा तब
दृष्ट कार्य वाचविन्दर पतन्ति ।
1 मा निगूप विकारतोगपिन मा कुरु ।

·प्रथम सर्गः। . निर्वधपृष्टापि यदा न मे सा. मनोगतं किञ्चिदुवाच वाला। तदा तदीयां चतुरां वयस्यां न्ययोजयं तत्त्वनिरूपणार्थम् ।। २४ । दिनेषु गात्स सखो तदीया करे न मे चित्रमिदं समये । जगाद मातर्भवदीयपुचः निबोध तोपिछतेनिमित्तम् ।। २५ । अईतदालोका विपादमुक्ता वरेऽनुरूपे वत बहभावा। युत्सेति दृष्टा, धनुरूपसङ्ग न कस्य जायेत गुरुः प्रहः ।। २६ । एतच तभित्रमिद ग्रहाणे- त्युका च धात्री नृपसिंहहस्ते । ममर्पयामास, सगोरव तत् विमुजयन्धक्ष ददर्श राजा ॥ २० ॥ उभासित तूनिक्रयामरूपं संवाद सावया किं दृष्टपूर्कोमानया कदाचित् ? न विषमेव हि विना विनोकम् ।। २८ । . माताए।

·थोरतसपरितम् । इयञ्च मे दृष्टिपथं गति न सार्यते चिन्तयता च कामम् । इति प्रतर्काकुल एव राजा यदा परिच्छेदविमूढ़ आसीत् ॥ २८ । तदा तया तव वयस्ययाच प्रश्नोत्तरं लोकमयं निबद्रम् । अधीय तत्पाठनिबन्धनस्य हर्षस्य काहां परमां प्रपेदे ।। ३० । कस्ययं तिनः सखि ! प्रतिकृती रम्या प्रकत्या वया साकाङ्क्ष मुहुरोक्ष्यतेऽसि विलयं यातेव यस्यामही! उत्तरमा सा पुण्या प्रकृतिः किमस्ति भुवने ? यस्याः प्रतिच्छायया मुग्ध वास्य नयाप्यशक्ति कृतयाक,तत् पछयाले सखि ॥३१॥ विस्खभासदमालिरस्मि तव, तत् किं लज्जया घेष्टसे निनोतुं हृदयव्यथां सुमहतौं मह्यं न सह्यं हि तत् । सत्तरमा पाधत्ते नहि यत् श्रुतं नु हृदये संप्रत्ययं शृण्वतां तत् तद्गुमिरलं भवाया महते जानीहि नि:संशयम् ३२ असि त्वमान्ययमे सत्)। + प्रतिधायया प्रतिमाया, पनि तथा विधि नपुछामाका सम्यक्तथा। s मम थन सघायोगे चत्यौं । गदर्गाप्पर मरते माय च विषयस गोपनम् पविभूषिताय महसाव पन्न भवक्षिा .

·प्रथम सर्ग । . "निबन्धो यदि से" "यदीति च पदं मह्यं कथं रोचताम्" "भद्रं तत् कथयामि""युज्यत इदं ब्रूया:" "समाकर्णय" । "जाने सुप्तवती ग्टहं प्रविशतोमद्राक्षमेकां वपु- गन्धामोदितदिमुखां मृदुपदां दियाङ्गनां कामपि ॥३३॥ निद्रालोढ़निमीलितेक्षणयुगा धात्री प्रसव सा हारं तत् पिहितच्च, दीपनिवहं कान्त्या तिरस्कुर्वती । लोलानोरजपाणिरद्रुतपद मत्पा“मागम्य सा जाने गात्रमिदं स्मृशत्यविरत हस्त न मामब्रवीत् ॥३४ । वत्से ! मामवगच्छ सिन्धुतनयां विणुप्रियामिन्दिरा श्रोवत्से नृपतौ ममास्ति तनये ! वात्सल्यमैकान्तिकम् । विहन्मानसराजहंसमतुलोत्कर्ष पतित्वेन तम् राजानं वणु, दम्पती सुखसमायोगौ चिरं नन्दताम् ॥३५॥ भूमेरिवासी च ससागरायाः करग्रहेण प्रसितस्तवापि । सव्यतरं ते ननु पार्खमागात् कृतार्थयेनं शुभदृष्टिपातैः ।। ३६ । मधुना माघवनी वनीव युक्ता . शशिना सङ्गमिता यथा त्रियामा । • यथा मानसे तदाख्यसरीवर इस क्रीडवि तथाय रामा विदुषाम् मानस पन्त करप रमते। + करस तव इतर रामकरसाव, बथाय प्रथिया कर' राति कर पापि महोतुम उतसुक, करग्रहे इथप प्रसितोवसकाभ्याम इति श्या । + माघवनो नो इन्द्रसम्बन्धिनो इचवाटिका नन्दनकाननमिति यावत । नया व

·शेवत्सरितम्।
मिलिता भूमिभृतामुना तथा त्वं
भव वत्से जनताविनोदहेतुः ।। २७ ।
यदा तथोक्ता परिवर्त्य वक्त'
व्यलोकयं तत् पुरुषाख्यरत्नम् ।
तदा सखोमे गुरुहर्षवेगात्
नेत्रे विमुक्त वत निद्रया मे ॥ ३८ ।
तथाज्वलद्दोपमपि प्रबुद्धा
तमोभिराच्छन्नमिवातिधोरैः ।
श्रदर्शमेतत् सदनं तदानों
न तां सुरेशों न च त नरेशम् ।। २८ ।
क्षणेन मे चित्तमसौ ग्रहोत्वा
प्रादुद्रुवत् कापि, गति न वेनिन
कियन्चिर दग्धमिद शरोरं
चेतविहीन वत धारयामि" || ४० ।
"आथयेमेतदि परः परस्य
यचोरयत्यङ्ग । मनो निरङ्गम् ।
अन्यत्र मत्ती न कदाचिदेवं
वादीव॒चो मा सखि ! वारयामि ।।" ४१ ।
"वक्त' चोरितचन्द्रकान्ति, नयने चोरी चकोरश्रियः
पाणिः संहृतपद्मरोधिरधरयोरः प्रवालद्युतेः ।
अन यस्य परस्वचोर्यचतरं सच्चे, स मे यन्मनोऽ
मुष्णात् तत्र किमस्ति चित्रमधुना मूढ़े ! विबुद्धं त्वया"||
..मगसमूहब पानन्दमारकम् ।
सखि इमे।
.

·प्रथम सर्ग.. चित्रस्थपद्यानि निविष्टचित्तं राजो हि भावं पठतो विलोक्य । सनातरागोवमिति प्रहृष्टा धात्री ददौ चित्रमयैकमन्यत् ॥ ४३ । उवाच राजानमियं विनम्ना तस्या हि जैवाटक* ! राजपुत्वयाः । जानोहि सम्यक् प्रतिरूपमेतत् आत्मानुरूपं यदि यान्यथैनत् ।। मति स्थिरोहत्य निरोक्ष्य साधु मनोगतं वावि निवेशयाशु। मन्ये ऽसि समाप्तविधाहयोग्य- 'दशस्तयाभूतदशा च चिन्ता॥४४,४५१ युग्मकम्। बाला निकाम त्वयि बद्धभावा लक्ष्ममा निदेशात् गुणगौरवाच । परान्तरे वोतरुचिर्दयाही नवेति तूर्ण वद कातरास्मि ॥ ४६ । निराकृती मृत्यूरसंगयोऽस्थाः सर्व शुभं पाणिपरिग्रहे च यत् सांप्रतं संप्रति तात ! सम्यक विचार्य कार्य', बहुभिः किमुक्तीः ॥ ४७ ॥ इत्युक्तवत्यां नृपवनपद्म संमतहव्यां यवशाय तस्याम् । सेवारत!- नगदेवन्द !

·यीकृतसंचरितम् ।
वतुं नृपः प्राकमवमेनां
चिन्तार्थचिन्ताकुलमानसां स: ।। ४८ ।
उपेयिवानसिम विवाहयोग्या
'दशा स्वधम्माचरणाय !
प्रयाजन मत्समयाभिजात्ये
नारोगुणैर्भूषितया च पत्नरा ।। ४ ।
सा चैत्रसेनो कामलानुकम्पा.
पात्र तथालौकिकसोकुमार्या ।
तत् ब्रूहि कि तत्, ननु येन सा मे
न कास्यपाणिग्रहणानुरकर ॥ ५. ।
चित्रार्पिता सा मम मानसेऽस्मिन्न
इसीव मातर्विहरत्यजत्रम् ।
चित्त समालोकयता ममैना
न प्तिमायाति विलोकनस्रायः ॥ ५१ )
प्रकृतिदर्थनमद् तदर्शना
प्रतिक्षतिर्विशतीव नृपेक्षणम् ।
मिपतु शंकरभाप्यवदाविल
प्रकुरुते कुरतेऽस्य हमजनम् ।। ५२ ।
.
पामिनाये--कौखीन्ये ।
। मानसे मारमाय सरोवरेचन करणे।
* पिलीकन मायामा वि पाचिकोटी, पोवा।
६ कारागुतदर्शना भातम् पाश्ये दमन रुप प्रतिपार यया मा
মণিকবি কিম্বা বিৰঃ স্বীলন মিয়া এমিলী মুখ

·प्रथम सर्ग ।
१५
कचित् कोटः प्रविशति यदा नेत्रमध्य तदेतत्
कोदृक् कष्टं वद न सहते, नैप यावत् प्रयाति ।
निथूतेव* स्थगितदशदिक लम्बते सा नतानी
दृष्टिश्चैया तदपि रमते निर्भरानन्दभारा ।। ५३ ।
मत्स्थल्या लब्धा सरससलिला रम्यतटिनो,
यथा, रावमा मेघाहतदशदिशि प्रोज्वलशिखः ।
यथा दोपस्तोण दिनकरकरैस्तापितपथे
वटच्छाया यहत्,भवति च तथं मम मुदै ॥ ५४ ]
इय गहे लक्ष्मीरिव चरतु मे विग्रहवती
अनिर्वाण: स्निग्धो बलतु नियत दोपदव वा ।
अहोरात्र तुल्यद्युतिरिव निरङ्का विधुतनुः
सुधाधारां वर्षवतनुमविरासं वपुषि म ।।५५ ।
शलता देदान्तथाख्येव पम्प नृपस्य प्रतिदयन विचादन्यत् वस्तुजात कपिल
छत साशास्तच पावित शनायोग्य पाया पकुरते विधाने, हगचनच
चचुष वैषय वस्तु तत्त्वम्य सम्यक ज्ञासनच कुरुते मिषत घडे ! भवती पन्यत
इन्थ ।
M
+
निष्यतेव-नच कोलिनेष नेत्रमध्ये कोलकेन विजें।
मकस्थल्या लथा मरमजला रम्या नदौ यथा मुदे पर्यात भानन्दाय मवात,
मघाइतदादाश रावमा सहसा बंध प्रावलशिख दौप यथा पानन्दाय मति,
नौसय दिनकरकरे साम्पतपथे लवा पटवषछाया या यथा भामन्दाय भवति,
सया लगाइ चिन्ता मम मुद मानन्दाय भवति ।
स्य चिन्ता मे गहे विग्रहवती शरीरिणी चिन्ताक्षरपती रवध लक्ष्मी
माशात् कमलादेवीव विधान अयश पनिर्वाण निवापशून्य नियम न्वाद
न्य निग्ध नेवानन्दकर मोदलशिख मोचलया भिखया पवित दीप एप
पदोपत् नियतम् पविराम ज्वलतु मदने पालोक वितरत, पहोरात्र दिवानिक

·१५ श्रीवतमचरितम्। चिन्नाचिन्तास्तिमितनयनः फुलराजीवववः सान्द्रानन्दनभितहृदयः कण्टकाकीर्णकायः । एकवेयं जननि ! जनने मूर्तिमानुत्सवोस्मिन इल्युलोवागमदनुगतो वृदयासौ निशान्तम् ।। ५६ । इति थोयोवत्सचरिते महाकाव्ये चित्रगत- चिन्तायोगो नाम प्रथमः सर्गः । ma1 गति को दिमे समकाल मिला कपाश्या विधुतकार चन्द्रमांतर में पुषि गाचे पतनम् प्रक्षाम अधाधाराम् चमतमा पावरामम वान्त बतुपात ·द्वितीयः सर्गः। जरातुरायो जननी कदाचित् प्रदर्शिताध्वा परिचारिकाभिः । समेत्य सुप्तोत्थितमात्मजं ख जगाद तेनातिपादपद्मा ।। १ । माता कथं वत्स । विवाहदोषां न कारयेत् योग्यद कुमारे । विनिन्दतीत्य पुरवासिवर्ग: पुरन्धिवर्गच समन्ततो माम् ॥ २॥ लब्धस्य ते पुण्यपरम्पराभि जन्मोत्सवो वत्स। महासमृगा। सम्भावितो नन्दितजोवलोक स्तातेन ते पात्रविकीर्णवित्तः ।। ३ । दिधीर्घमात्मानमवेक्ष्य वत्स सक्रान्तविम्ब सहकुटिमेपु ! विचेष्टमान विफलप्रयास लव्यय हों हसता प्रकामम् -18। तेन ते तातम वत्स मारत ग्याइदिमे महान्तविनम् मतिफलित कायम सामान निदे विधी पारिमिक पिष्टमानम् रिफप्रयास वर्षय किसे पटवापि धार सायम् परश्य इसता सता प्रामम पर प । .

·मौत सचरितम् । चंक्राम्यमाणं सुत ! जानुनाई भवन्तमारीप्य रजोविलिप्तम् । मानन्दमोलदयनेन सङ्गात् उत्कण्टका न चिरच तस्थे ॥५॥ दहीतविद्यस्य समस्तलोकं प्रहादयन्या गुणवत्तया ते। यत् सौख्य मागाक्ष तदा पिता ते वागहत्तिबोध्य नहि तत् कथषित् ॥ ६ ॥ सजाततारुण्यक्लिासराशेः लोकोत्तराते ननु तेन शोभा। प्रीत्या च विस्फारितनेत्रयुग्म दृष्टा तथा शक्तिरलौकिकी च ॥ तथाभिषिक्तस्य च यौवराज्ये शिरः समाप्रातमनूनयोभम् । नमस्यतो दिगविजयामतस्य गावं परिष्वक्तमिदं प्रगाढ़म् ।।८। वधूधमेतस्य विहारकान्तेः विधाय ते हा स्वपदे प्रतिष्ठाम् । यदा वनं गन्तुमियेष तात ! मया समेती इतभाग्ययासो।। * দান যায় বলে মা { হামাগুডিত প্রবৃঃ)। 1 ताताविन अतिशेष ।

·हितोय गं.1 तदा शतान्ते सगणे सगाई विलोकयत्येव चतुर्भुजास्त । दैत्यारिटूता मनु विष्णुलोक निन्य समारोप्य विमानमेनम् ॥८,१० युग्मकम्। प्रहं जरामुष्टसमप्रधात. जाता समासनगरोरपाता। ययाहि वत्स चुपया समेतं हदा मिये तं नु विधि विधि ॥११॥ समुहतोत्तुगतरगया यलिमदत्तं कुसमं वहन्तोम् । इरावती दक्षिणमिन्धुसदीत- सुकां पदेने कुटिलं चलन्तीम् ॥ नदेयमेव तगो मनोरयः नयामि कान मे स्य नदीवालितानुरागतो ग्रामोसमात्यापतिमार्गमयति ।१२,१शयुग्म कम्। न भाति मापखमत यथा पपु. विभूपित साविमभूपरपि । मयेय गून्य समयेन ने र न रम्यमापगगोभितम् । १४ । मममममुग सुरीन ने पिनानुन निरमायाना। -: । सत। सुपा कदा। .

·१० औदतसचरितम् । असैन खादयतां नवं धृतं रसानुभूतिवंद कोदृधी भवेत् ११५ । सुवासितं तैरपि तैय साधनैः सुगन्धि ताम्बूनमचूर्णचर्वितम् । प्रजातराग रसनेन्द्रियाय किं • कदापि किञ्चित् स्वदते च पुचक ! १६ । तदेव दुःख ह्यनपत्यताप्रयं वयाप्रकर्षण सम प्रकृयते । कमात् भरामातमिदच्च मानस प्रकम्पते लाम्यति चावनोदति ॥ १७ ॥ व्रजामि वैराग्यमृतेपि चेतसो निरुत्सफत्व विषयोपभोगतः । यदा तदारोहति मत्मृतिं तदा विशोर्यतोवाइमही नु दुःमरम् ॥ १८ ॥ मया विना का नियतं सुधामुधो। वसन्त्यपि काम्यति रपया भूगम् । अपारसंघातभिताययापि का कुफूलरामाविव पचते निगम् ॥ १er उपान्तसमोनिततीचनाम्बुज विचुम्बामानः सूबलदक्षरं वदन प्रशरिताभ्यां खनन मादर' प्रवेटकाभ्यामभिनन्दितागमः; ..

·११
द्वितीय मर्ग ।
क्षणं तदापतने लतोद्यमः
निवृत्य मातधुतकन्धरः क्षणम्
प्रलोभ्यवस्तुपणयो पुन: कर
प्रसारयन् तद्ग्रहणे वृथाग्रहः ;
विवर्तित ग्रोवमपूर्णवासनो
विलोकयन् माटमुखं चलेक्षण:
तया दृशा सस्मितनोदितः क्षणात्
नतोर्डकायस्ततबाइयुग्मकः ;
प्रमृप्तपादा जननोभुजान्तर
शशोव पूर्वाट्रिशिरः परित्यजन्
तमो नुदन् वमसि पुण्यशालिन:
सुतः प्रहृष्टा नभसीव धावतिः ॥२०-२३॥ कालापसम् ।
.
प्रथा भयो प्रमृप्त पाद. विस्तृतकर तमो नदन अन्धकार नाशय न् पूर्वादि-
मिर उदयाचलशिखर जन् विमुञ्चन् नभसि पाकाशे धावति उतनुत्य पत्तात,
तथा मुत. पुष: प्रसप्तपाद चालितचरप. जननीभुजान्तर मातुः वक्षस्थल त्यजन्
तम दुख उदन नित्य पुण्य शासन. पितुः वदसि धावति उतना पायाति
(कृधम्मत. सन् ) उपान्तस मीलितलोचनाम्बुज यथा या विचुम्बामान पिया
कतमखमुम्बन (पुन .) स्खलदरार बदन, (एन । ननकेन प्रसारिताभ्या प्रवैट काम्या
वाभ्यां सादर अभिमान्दतागम. मनकोडम् एहिनि सरण वान्द साइधारण ,
(पुन क्षयंभूत.) तडापतने कृतीद्यम , (पुन. तप नित्य मात. तकभर,
(पुन । प्रस्लीम्य वस्तुप्रथयो विद्या दाम्य मान प्रलोभ्य वस्तु ग्रहीतुमिच्छन् कर प्रमारयन्,
(पुन ." तयाधामहः पिचा पसारित विनि विमलप्रयास , (पुन )
पपूर्णवासन पपूर्ण कामः पतएव चलतः विवर्तितग्रोव मायमुख बिलोकन,
(पुन । तया भाषा मा भेषमतिम सबित नोदित पर गंछ पनि सघाम
प्रेरित , पुन. ) नतोड वाय.नवौकत पूर्वकाय. तताइयुग्मक. प्रसारितवाय ।
.

·यवतमचरितम।
हताग्यशेषैः परितो जनैरियम्
वधूमृते मे न पुरी विराजते ।
६ वादिनक्षत्रसमाकुलाप्यमा-
निशा विना चन्द्रिकया तमस्विनो ॥ २४ ।
किमित्य काण्डे ननु वत्स । सस्तो
सनातविहेप वासि लक्ष्यसे ।
कथ नु पाणिग्रहण न सम्मति
ददामि ? किं ते वद वृत्तमात्मज ! २५ ।
वदोत्तरन प्रतिपद्यसे कथं
विवाहदोक्षामधित्व मन्विभिः
रुतामु पृच्छाम १ कधं तवैश
गरोरसाट' क्रममा प्रकृप्यते १२६ ।
त्वदेक पुत्वा च जरातराग्माई'
कय नवा मन्मखमोक्षमे तणम् ।
मा बदाकस्मिकचित्तविपति
भजन्ति टु व प्रममोघ्य मन्त्रिण ॥ २०
अति वत्वा मृदु मातरि हिया
विनम्नवत व मुते निरुत्तरम् ।
नृपम्य धावी जरती पुरोधमा
तटव चित्र' ममुपानयत् द्रुतम् ।
ततः परं मन्त्रिपराः प्रद्रष्टा:
ममागताम्नत्र, गृहोतपूजा.

·हितीय सम.. "" निषेदुर] परिवईरम्य वेवासने मृत्यजनोपनोते ॥२८। सम्बोध्य धात्री तृपमातर' तत् चित्रं प्रसाऱ्यारभतामिधातम् । अस्त्यत्र कथित् किल चित्रसेन. नामा नृपः शुद्धविशालवंशः ॥ ३० ॥ तस्यात्मजेयं, प्रतिरूपमेतत् यस्याः समाकर्षति पश्य नेत्रम् । बल्स' पतिलेन बरोलमेनां स्वप्ने समादिक्षत सिन्धुकन्या ।। ३१ । पुतोऽयमस्यामिति बद्धभावः तदेतयोर्योग्यसमागमाय यतध्वमस्यासमयातियात- चम" मनस्तादृशमेव तस्याः ।। २२ । तस्या निगोति निवृत्तवाचि धानां पुरोध:प्रमुखाश्च सर्वे । 'प्राशास्य एष छानुरूपसनः' इत्येकवाक्य मुदिता विवनुः ।। ३३ । लग्न विशुद्ध च तिथौ शुमायां तयोर्दयोः कातित एव योगः । उत्कण्टकः खेदज़लासिताः सम्पन्न आसीत् परया समृया ।। ३४ । *. असमयपातपमम्-कालक्षेपासहित मन इत्यस विशेषणम् । .

·बोरतसचरितम। रूपानुरूपां न पतिय पत्नी प्रापेति मेने हि वधूनवोढ़ा। विरूपमेकान्तमभव्यमीशं पत्नी गतेत्येव बरोप्यमंस्त ।। ३५ । विभूपयत्येप वरी यथा वधूम् अलकरोत्येव तथा वधूवरम् । परस्परालकरणात् तदा समाम् अमस्त ता भूषणभूष्यता जनः ।। २६ । हरमिव गिरिकन्या सिम्भुपुत्तोव विष्णु मधुमिव वनभूमि,रिद चञ्चलेव । शशधरमिव चित्रा रोहिणो वा मुकेशी नृपतिमिममुपेता राजते राजबाला ॥ ३७ इति समगुणयोगमोतिमासाद्य पौर- प्वनुदिशमुपयातेवेवमेवं वदत् । बहुविधबहुमूल्य वर्डितयोय दायै:- नृपतिरगमदन्तः कासया चिन्तया च ॥३८ । इति श्री योवनचरिते महाकाव्ये चिन्तापरिणयो नाम हितोयः सर्गः। • जामाचे दोषने ।

·तृतीयः सर्गः। लौहदण्डहतिभिः सुरक्षित शक्र काननमिवायर चितौ। अन्विरावति विशालमद्भुतं सचिम कुसुमकानन वभौ ॥१॥ यस्य दर्शकमनोऽतुरचिनो निर्मिती सचिरलौकिको शुचिः । आनुकूल्यमभजत् परस्परम् 'तादृशञ्च नरशिल्पकौशलम् ।। २ । यत्र कापि तिलस्विनी लता श्यामला कुसमचारहासिनी। भागले नमति पश्य मारते धोरमुन्नतशिरा गले पुनः ।। ३ । उत्पतत्पतदलिनजा परा वायुकम्पितमनोज पनवा ! 'दोव्यतीव शितिकान्ति कन्टुकैः सस्मितं मिपति पुष्पजालके ॥ ४ ॥ चित्रचारुकुसुमैथितासिता धारयत्युपवनथियोऽपरा। + रावत्या माम ग्यास्तोरे।

·भोगतमचरतम। श्यामलातपविकीर्णचित्रिता- छादनातिमसौ विकम्पिता॥ ५ ॥ सौरभाकुनमधुव्रतासयी मण्डलाक्षति निवहपतयः । यत्र काचमयविष्टरस्थिताः भान्ति पुष्पतरव. क्वचित् क्वचित् ॥ ६ ॥ पलवस्तवकसंछन्नडुतिः सौष्ठवेन रुचिरो निसर्गतः । पश्य भाति नितरा तदन्तरेड- शोक एष विहरविहङ्गम. ॥७॥ कर्णमूल इव किचिदादरात् गुह्यमालपितुमस्य मालती। धोरमुबतलताततिः क्रमात् पश्य कण्ठमुपगुह्य कर्षति ॥ • पिचासतम नामावथ चिता स्याना पतिता सप विकषिता बायुचालता पसौ चपरा लता पवनत्रिय उपवनस पधिष्ठामा वा नामखानविकीमिताछादनपुति श्यामस छपवयम् पातपे रौद्र वो शोषचार्य प्रसारित विचित्र सारसममोहर यत् पाच्छादन वाराणसीपलवस्त्र तर यात सीमा तयुतिमि तिमिव्ययं धारयति विमति स्वय बन्देन्या ताहम पवन भोम। + तेषां पुथलपणा मध्यस्थी। + माहतो मापतौलता नाविकाच पोरं शनैशने सतलतादवि सत्रता सत्यापिता वायति शाखाममूह बाइलताच पया वाशी सती पख शोकस नायकस्य च समूचे किचित गृध रहर पहरात् पाखापतमिव प्रमात कर हिरोदे गौराए सपा कृत्वा लिपतिनमयवि पाना ·सदीयः .. २० मत्समचमियतो विनते- त्युग्ररीषवगतोऽतिमुखकः । यायुनेरितदलालादिमा तनयविव विनीक्यते सम॥el यूधिका च नितरामपवपा भृगगवितमिपेष सत्यम् । गोतमारभत एप, किं कदा मति गपिफयेही विधोम ॥ १.. भूफुटो प्रचलहरूपिणी कुर्यती कुलमवापरा तता। फर्यतीय भुजवनिवेष्टिता मलिकां विगदमन्दहामिमोम् । ११ । नसानसानः प्रतिविध्यमान- रविप्रवेगी वापरावलोकः उत्कन्धर ग्रामतया मयूरः पिनोपरमानी धनगतिपिसः; मप्य ताप महानिपारि विमोदनम्याममिवाधिदेवा:

·: স্বীদ্বখবি। नैसर्गिको यत्र सुखप्रबेश्यः क्वचित्रिकुनः प्रतिभाति मञ्जः १२,१३१ युग्मक श्रय न ते दृष्टिपथ प्रयात: नून नु वासन्ति। शमे। गुणन्न । तेनैव तस्या खलु दण्डकायाम् अद्यापि वासव्यसनित्वमेपि ॥ १४ । समानशीमसणे समन्तात् सन्नरकच्छा निविडेय शादे: नानाविधै स्निग्धमनोतपर्ण सुसेव्यतीरा फल पुष्पवृक्ष , सीधैर्महद्भिः सुकरावगाहा रम्या सपद्मामलजीवनाच মীব জাবিন সুপারি ও यवास्ति चैका रमणीयवापी ॥ १५,१६ । यम्मकम अनुत्तरङ्ग मुकराच्छतोये विभाति यस्या प्रतिविम्बमाला। जानोमहेध.शिरमो हमास्त जल प्रविष्टा परिमातुकामा ॥ १७ ॥ • दण्डकारस्थम अधिराम देवति भवति । । तीये-सोपाने मुसवितादामय । * मा रमन्नौवना ससुऐना सक्षमीका दल जना पकलए धारमा ६ मुलभारत-मुलभशा मुलुभसम्प।

·वतीय सन।
कठोरनादेन मरालरानो'
वित्रासयन् कच्छचरौं वलाकाम् ।
वितत्य पक्षी नतकण्ठनालः
पतत्यसौ द्राक् सलिने मशब्दम् ॥ १८ ।
तत्पातसञ्जाततरङ्गरेखा
विशृङ्खलान्दोलितविम्बपतिः
अकाण्डविघ्नोपहतेन धत्ते
तुला कवेशित्तपटेन वापी ॥ १८ ।
कल सशब्दोच्छलदच्छवार:
उत्सस्य यस्मिन् कतकस्य नादम् ।
उत्कर्णमाकर्ण्य कुरङ्गशावो
बभाति शय्यप्रणये न चित्तम् ॥ २० ।
क्वचित् शयाना करटेन टेहात्
व्यावष्टकोटा सुखमोलिताक्षी।
उचस्तकाक परिभिन्नगात्रं
तुठत्यसौ पश्य भृगो धरण्याम् ॥ २१ ।
सपीकृति मारुतनतामानम्
चदिन्नभेदं कचिदोनमायः ।
भननवेदं कृतघातयनों
शाजातनी धावति तोलक पुनः॥१२.
स्वयं सुरुच्य व शरीरवत्या
निर्दिष्ट निम्माणदिशोपदेशः ।
• अपये घारमानायाममाए ।
। मौसछ - मर..

·. श्रीवतसचारतम्। अन्यत्र मेरोरिव जयन्तः सहस्रनवेक्षितकारकार्य.'; सकारुकाय: परिहितयोः प्रमाणराधा रुचिरावलोकः शहोचलो दोपितदिगविभागो मूर्ती यशोराशिरिवास्य भर्तुः ; विज्ञानभूपणवस्तु जाते- विशोभमानो नयनाभिरामः गबैंकहेतुः स्थपतेथ तत्र प्रासाद एको नितरा विभाति ॥२३-२५॥ विशेषकम् । अन्त.शोमा मुलभकुतुका द्रष्टुकामेव यान्ती सन्ध्या यस्य प्रसिहतगतिः काचर गवाने । विद्युहामस्फुरणराचिरा बालिका प्रस्खलन्तो धृत्वार्केण प्रविततकरणासमारोप्यते द्राक् ॥२६॥ वैजयन्तन्द्रप्रामाद महसनेक्षितकारकाय -यथा वैजयन्त महसने परन्ट्रेश चित कारुकाव्य तथा श्रीवतसमासाद सहसेस ने चितम् कामकाथ्य यस्य ताश । f বন্ধুত্ব। খিলাম ভান্ধী বা অনহৰ প্ৰল মীলাদ অ অ हायस्तरस्थ शोभा सौन्दर्य दृष्ट कामेध पत्रलोकथित नासव अतएव थानो तहना, धावन्तो यस्य प्रासादम्य हाच पई कार्वन ने गवाचे वातायने प्रतिशत गति वारितश्वेमा विद्युद्दामश्ररपचिरा विद्युद्दामस्फरपावर चिरा मनोना प्रसतुलनी सूलितपदा पतनीखी बालिका पात्मवाणाचमा मध्या (उषाराग) तितकरेश विस्तारितकिरन विस्तारतान के मूख्य पिनाच द्राकु काटात वा गोदा मोम पारायते नीयत । गाधारणकाचे घाराग प्रातफालत विचिमा प्रभाम् उत्पाप प विद्युत बध्य ताप

·वतीय सर्ग।
अधैकदासावभिषेककाले'
रोधोलताच्छन्नतया मुशोते ।
विहांकाम: सरसीजलेगात्
थोवत्सराजो वनितासहायः
क्रमेण सोपानपथावतारात्
शिञानभूषा सुकवेर्यथा वाक् ।
चिन्ता पदक्षेपमनोरमा ताम्
उत्चस्तहंसां सरसों चकार ।। २८ ।
जल विशन्त्या च तया सहावम्
अभ्युक्ष्यमाण: करमुक्तातोयैः
कारो करियेव रराज भूप:
श्रानन्दसन्दोहनिमोलिताक्षः ।। २८ ।
तृपण नुत्रैः सलिलैश चिन्ता
विताड़िताक्षो परिवत्यं वक्तम् ।
क्षणं रराजाम्खुदवारिधारा.
हतावभुग्नाम्बुजपनिनोव ।। ३० ।
चिन्ता गुरुथोपियोधरत्वात्
आत्मानमुद्दोढ़ ममवाना ।
पतोर्पया सा चमए वाला.
सदलालमात प्रवनात निवत्ता.1 ३१ ।
पुत् विचमति पश्चात् मय समयोदित स राग. निवते व प्रता,
यथा बानियाला पिछले पांच सालितपदा पसाडी शिदिन माटात
समेत्य कर पाय रोला को प्रिय तथा पूर्वतयापि पर इत्य, ।

·श्रीवत्सरितम्।
प्रसारयन् सन्तरणे पटुत्वात्
सकोचयन् वायुगं स राजा ।
वारत्रयं संप्लवमान एव
सतार वापी मुखराण्ड जालिम् ।। ३२ ।
मुदा तदुत्पीडितषारिहन्द
प्रसर्पदसाय तट समानत् ।
पत्युः क्षिते । पश्य विचेष्टितं किम्
इतोव तस्यै गदितुं प्रहत्तम् ।। २३ ।
उन्मज्जदारात् वदनं प्रियायाः
प्रिय' समालोक्य विमध्यमानात् ।
अम्भोनिधेस्त विधुमुत्तरन्त
सम्मार दृष्टामृतधारमुग्धम् ॥ २४ ।
कोकिलरथ रुवद्भिरजसा
स्वागतीकृतमिव प्रमोदितैः
वायुनेव चलता च वीलितं
पादपैरिव सुमैः कृतार्शनम् ;
सौरमभ्रमितभङ्गजालक
ज्योतिरारुणितसर्वकाननम्
•पय पात श्रीवतस पारात सम्मखे समजत म नलान धागत याय"
विमाया तामधारमुग्ध हटा गम्नता पमतधारा जलधारा यमान तत् तरक
मुग्ध मनी बदन मुखं विदीका विमध्यमानात सरासुरै क्रियमारमन्यनात
समोनिचे सामराम उत्तरन्तम सतिष्ठामधारमुग्ध वर या गलथा अमृत
धारया सूधाचारबा मुग्ध मनोहर त रिचर्चा भसार स्मृतवाम् ।
+ मुन कुसुम ।

·२२ वतीय सर्ग:। प्राटुरास सहसा तिरोदधत् तिग्मसौरकरमात्मतेजसा ॥ ३५,३६ ! युग्मकम् । कृपालकैछनकपोलभाग समेघलेखं निपतत् नमस्तः उद्भासयत् काननमंशजालैः पूर्व विधोविम्वमिवातिदूरात्; ग्रोवोदयात् तत्परमेव सम्यक् विलोलनेत्र विचलदिरेफम् सनालमम्भोजमिवातिरम्य वातेन नुन्नं किल मानसोत्यम् ; अतुल्यविधोकमुखं दधानां सन्यविभतावयवेति नारोम निमेपशून्येति सुराङ्गनां कां पाशाचहस्तेति.हरिप्रियां ताम् ; उत्कन्धरः स्तम्भितवत् मुहर्त निस्सन्दनेवी जलमग्नदेहः पर प्रश्नमा सहसा : कक्ष कुमार, प्रमोद कीक मागतीकत- मिसलता बायुना वोभितमिब, पादपै, सभः पुः तनामन, मौरमममित- भागालक सौरभ गावगन्धन मामतम मानौकत भद्रकालम दिपाशन सायम, पितमर्थकाननम पाम तोमर्थ कामन यैन ताराम पामतेलसा ससाना तिग्मसोरवर रु मुश्चविर निधन पापादयत् ज्योतिः विपि तेज सहसा पति माराम हागोपरता - महम्

·शौरमपरितम्।
ददर्य पथात् द्रुतमुत्थितः सन्
स्थितामभूमिस्मृममित्य हष्टः ;
स्वप्न मया या किल दृष्टपूर्वा
सैयमप्राकृतमूर्तिरम्बा
ब्रुवाण्यैव सह धम्मपनर
भत्या विनीतः प्रपनाम राजा॥३७.४११कुलक
वन्दारमन्दारमनोज्ञवल्ली
देहातिद्योतितदिविभागाम्
मन्दस्मितानन्दितभक्तधन्दा
फुलारविन्दार्पितपादपमाम् ;
मा
* त अलमनदेह उनकम्मर सपूतं स्तम्भितवन निस्पन्दनेष रुप पूर्व विद
কালক্ট স্কুল কামৗমাম আবষ অন্যয় ৰ
लेखम मेघाखान्यात नमत पाकाशात निपततरजाल कान समार
सज्ज्वलीकुर्वत, विधीशन्द्रय विम्वमित्र मण्डलमिव लक्ष्यमाणम ततपरमेव पर
एव सम्यक ग्रोवीदयात कहनालदशनात ग्लिीलनेत्र गमनवशात नक्षलवत ल
माणन पछि तादृशम तर३ विचल रेफम चतिरथ्य' मानसीत्य
सरोग्रवात बातेन मुम्न वायुना भूतलाभिमुख चालित समाल मपालदण्डमचि
पभीगमिव पमिर प्रतीयमानम हम अतुल्यविश्वोक मुखानरूपमसौन्दर्य
मुख बदन दधामो धारयन्ती समेण सम्यक् विभन्नावयवा सम्यक बोधगम्य श
गउना हि हिरेती नारौं या काविल लपना तत निमेषगन्धा नैवस्पन्दनरी
डात इति ती यो हाधिन् मुराइनो तत पाशाचइता इसे पाशम र
दधती इति इति देती तो हरिप्रियो लनों ददा पयात दुतम स्थित
पमामिपमम स्टभुतला feat हाम एत्य उपसरा प्रष्ट मया वर्षा
ঘু মুখ ৪ সংজ বন্ধু অব্ধি স্বামী ও মালা প্রণী যা খুব

·कृतीय, समः। अचिन्तनोयोपगमां विलोक्य निखासमोक्षेपि निवृत्तवृत्तिः अमन्दमानन्दमवाप्य यावत् स्तोतुं नृपः प्रक्रमते सभार्यः; तावत् समायान्तमतोयभीम नोलोत्पलश्याममनूनकायम् भूकम्पनुवासितशैलदर्य ददर्श कक्षित् पुरुष विदूरातु ॥४२-४६) मिशेष कम । विवासितद्रावितजीवसंघः शनैः समेत्य चितिपं जगाद । गर्नयरोह तृप! सूर्यपुत्रः त्वामागतः संशयनोदनार्थम् ।। ४५ । हरिप्रियेयं जलधेस्तनूजा छायोदरादम्मि कृतामलाभः । निप्पक्षपातो बद सम्प्रचार्य प्राधान्यमस्या भयवा समेति ॥ ४६ । निगम्य वाहतषद स राजा तस्यो घर्ष किप्रतिपत्तिमूढः । ঘণায় মসলিন प्रोपाप यहाध्ननिरेनमेवम् ॥ ४०॥ मुरैरसाध्य मसान! महिधः कर्य समाधातुमल भवेदिदम । . .

·यौतमारतम
तवामि यत् नायर
नियोजितस्त्वया
• विचार्य वक्ष्य तदह यथामति
परेद्यवि प्रातरह अहेश्वर ।
प्रबुद्ध एव प्रयत: सदोरहे
प्रयापयिष्ये समय निराकुल:
प्रतीक्षमाणों भवतोः शुभागमम् ॥ ४८ ।
तयेति तस्मै प्रतिशुथुवानसौ
थिया समेतस्तदुपान्तवर्तिभिः ।
समोचितः साइतमात्मजो रवे-
स्तिरोदधे पश्यत एव भूपतः । ५० ।
नरपतिरपि त शनैर्निदेश
मनमि दधत् भवन प्रियानुयातः ।
किमिदमुपनत न बोडुमीगो
न च शुभमेतदिति प्रतक्यं यातः ॥ ५१ ।
इति श्रीथोवत्सचरिते महाकाव्ये
विवदमान श्रीशनेयरसन्दर्शनो नाम हतीयः सर्गः ।

·श्रीवत्मचरितम् । जयति जीवेति च भंशतिच्छलातू उदीर्यते चाविरतं मधुनतः ॥ ५॥ निलीनभृङ्गः कुसुमैः सुलोचना ततान लिचम्मककोरकैरियम् । विभावरी दर्शयतीव वल्लम मियां वयस्यां स्थलपद्मिनों मुदा ॥ ६ इयञ्च तं वीक्ष्य मुदा हसन्मुखी गतव्यलीका नितरां विकाशते । सखों समीक्ष्य प्रियसङ्गगर्वितां न का समभ्येति परां मुदं सखो ॥७॥ विधीः करस्पभिया मरोजिनी प्रणीय संकोचमल' स्वमङ्ग कम् । समाकुला तिष्ठति, का पुर:स्थित विलोका दृष्येत् प्रतिनायकं सती ॥८॥ शिरोधरा सा विनमय्य भासते जगत्सु या सूर्यमुखोत्युदोर्य ते । परस्य पुंसः पुरतो विनमता पतिव्रतायाः खलु शोभनेतराम ॥ 21 विभाति सर्व विशदातरं जगत, वितापमुद्रासितवस्तु शीतलम् । परम्यमप्येति सुरम्यतां विधौ विराजमाने धनुकूलतां गते ॥ १० ।

·३२
चतुर्थ सर्ग
-.
सतीलखेलत्तहिनांशदोधिति
तरङ्गयन् निरिणों मुहुर्मुहुः
प्रनयन् पुष्पितवझरोतति
समभुमोद्धान्तमधुबतातिथिम् ;
परागमुष्टिं नवकुडुमारणं
किरन् सलोलं विशदे दिशां मुखे ।
विचालयन् उत्कलिकासमाकुलां
मुहुर्मुहुस्तां नवमालिकालताम् ;
सकौतुकं विश्नथवन्धनं क्षण
हिरेफद्वन्दानुगतं ससौरभम्
निपातयन् भूमितले च नोलिका.
प्रसूनराशिं शुभलाजविश्वमम् ;
. विशन् गवाक्षेप ग्रहं वरस्त्रिया:
जिहोपुरङ्गादिव किञ्चिदोसितम्
"इयं मृगाक्षो चतुरा दिधोर्षया
छलेन निद्रात्युत तत्त्वतस्तथा"
इतीक्षितुं भीत इव खसन् शन:
मरुत् समाकर्षति तत्पटाचलम् ॥ १ १४ कलापकम् ।
सलील खेलती हिमामीशन्द्रख दीधिति रामजाल या नाही
नझरा नदी म सा तरयन सभाततरडा कुन्छन्, समभूमौलासमधुव्रता
तिष्टि समभूमम उन्माना उत्पतन्त मधुनता धमरा एक अतिश्यो मधुपानानी
यथा ताहों पुायतवल्लरीतवि संचातकसम लतानाल प्रनयन् कम्पयन नव.
कामार परागमुष्टि विशदे दिशा ककुमा नायिशानाच मुखे प्रारम् वदने ।
सली • किरन विधिपन् सवलिकासमाकुलाम उसकलशामि
कुन
*

·यौवनचरितम्।
हिमप्रभा परितः स्थितेऽस्वी
प्रयाति मन्दच्छवितां क्षणं विधु:
क्षणं तिरोधाय लवे तडिवतो
गते च धत्ते लसदंशतां पुनः;
प्रविश्य च न करेण चित्रित
सुरायुधाम शकल पयोमुचाम्
विचित्रवस्त्राञ्चलसतं क्षण
वराङ्गनाववामिवावभासते । १५, १६ । युष्मकम् ।
तथा
सतकण्ठया च समाकला व्यामा पीडिता तानवमालकाला काषित विराहकोच
सा विचालयन विचालता व्याकुलास कुवन्, अमलाजविधमम पाचारलाजामाल
बत प्रतीयमान निनथमन्धन मिथिलहन्त विरफान्दानुगत ससोरम नीलिका
प्रमूनराभि कालिकापुपनिकर भामतले सकौतुक चण निपात्यन्, गवाक्षेप या
विशन् प्रविशन् बरस्त्रिया स्थाशन उत्तमानाया पात् किषित् इसितम्
अङ्गरागसौरमम भूषणच जिहीर्घरिव चोरयितुमिच्छरिव लत्यमाण, रथ चतुरा
मृगाची दिधौषया मम धारणेच्छया कलेन निद्रातिशत अथवा तलत
म्वरूपती निदाात इति ईदतु भौत व सन् भने बहन निश्वास यमप मरुन्
बायु (कर्षपदम ) सतपटाचल ता वरात्रया वमनासल समावर्षति पाधिपति ।
पम्वर पाहाये हिमप्रभे शुभे पर्थ मेचे परित सञ्चत स्थिते सति विध
चन्द्र च मन्दकृविता नामशान्तिता प्रयाति प्राप्नोति, तडिवत मेघस सवै
पण तिरोधाय पाहाय गते पपसते सति पुन' भूवः दसदातां सवाल
कान्तिता पसे धारयति विधुरिति शेष,क्षण सन करे किरन न च चित्रितम
पतएव सरायुषप्रम मक्रधनु महम पयोमुचा मेघानां सकल
प्रविय
विचिबम्वावलमत नानाववस्वाहत वराङ्गनाम्जामिव
उत्तमामामुख
मालमिर पवमा भोभते विधुरिति सष ।
*

·चतुर्थ संबं: ४१ तया थिया वेन च सूर्यसूनुना परशुरागत्य यदानुयोच्यते, किमुत्तरं दास्यति तहिनिर्णयं विधाय राजा सचिवः समन्वितः; विवेश चिन्तासदन, विलोक्य तां निशि प्रयाल्यामपि गाढ़ता तथा प्रथालकां दुर्मनसच जाग्रती- मभूच चिन्ताकुलमानसोभृशम् ॥१०,१८। युग्मकम् । अज्ञातप्तप्पाक्ष्यफरोमो उपेत्य पाच परिशमानः । प्रमृज्य हस्तेन कापोलपाति वाष्पोदकं तामवदत् स चिन्ताम् ।। १ । किमित्यकाण्ड वद कोमलाङ्ग लि- च्छटे कराने वदनेन्दुमण्डलम् । निवेश्य वाप्याकुललोचना प्रिये ! सगद्गदं रोदिषि मुक्तभूषणा ? २० । त्वयि प्रकष्टप्रणया निसर्गत: सहोदरा मे कमलामलकिया। अपत्यतथाभ्यधिकं सदा त्वयि प्रसूः शुभे नियति मत्तकाशिनि !* ॥२१॥ समग्रशक्तौ मयि जीवति प्रिये विमानना स्यात् परतः कथं नु ते * मत्तकाशिनि !- वरारोहई सखा सन्दरि। . . .

·दौमतमरितम ।
कइहकोपस्य हिजाग्रतो हरे:
सटा समाकर्षति सनिजोषिपु. १ २२ ॥
त्वदेकहाईस्वटधीनजीवित
स्वदेकजानिनिपुण विचिन्तयन् ।
न लचये स्वल्पमपि स्वस्थय
प्रिये विनोतिस्खलन बहुक्षमे । २३
तदद्य किञ्चित् किमु सुप्तया त्वया
व्यलोकि हाईसदाननं मदाथयम्'
न चित्रमेतत् स्वपतोपि दाहिनी
विभावयत्येव मनोऽविनीतताम् ॥ २४ ।
न जानता तन्वि । मया कदापि ते
व्यधायि पापण, ननु वेसि कार्यात ।
अजामता चेत्, तदबोधपूर्वक
कृत तथा नूतनमित्युपेक्ष्यताम् ।। २५ ।
निदानमाधे. किमु निहपे प्रिये ।
चिराय मह्य परिपृच्छते वद,
वदाद्य चाभाष्यमपि त्वदाधित
न तन्धि ! कि मा गप्पयस्यकारयम् ।। २६ ।
इति प्रियेणाभिहिता अथालकान्
ततः समुत्सायं मुखेन्द मण्डलात् ।
तदाननासतागिथमाकुला
वरानना प्रक्रमते मा भाषितम् ॥ २७ ।
.
त्वमव एका नाया यस्य ताहभ ।
पाप-विप्रयम् पनिष्टमिति धावत् ।

·मत सम । ४२ . कियचिरे कुत्र च किंविधं तयः सुदुष्करं शैलभुवाप्यपर्णया। कृतं मया, येन भवादृशोऽधुना चिरानुकूलः पतिरापि वल्लभ !* २८ । तपस्तु तावत् सतमेव, यावता भवविधः सत्पतिरेव लभ्यते । भवन्यपुण्या बहवोपि संसृती न लक्षये मामिव किन्तु कामपि ॥ २९ । स्थिरप्रसादस्य समयसम्पदी मदेकजानर्भवतः प्रसादतः । अरुन्तुदान्या न, बिहाय तां व्यथा स सूर्यसूनुः किल यां करिष्यति.।। ३० । यदा पाप: सौरिः सति सुरसमाजे सुचतुरे भवन्तं सप्रातो ननु विवदमानः कमलया। तदा जातं राहुर्विधुरविधिनामा कलयितुं सुखेन्दं पूर्ण मे विकटवदनं व्यादद इति ॥ ३१ ॥ ल शप्रदा पत्युरलक्षणेयं चिन्तेति वक्ष्यन्ति समस्तलोकाः । तत् संस्मरन्या मम पश्य मूर्दा विघूर्णते सोदति गात्रवन्धः ॥ ३२ । यलमा अपर्णया,तपथरकाले पत्रभक्षणमपि पशर्वधा नभुग पावत्या सवर किविध तप कियाञ्चिर कुच मया कत, येन तपसाधना मदारभ चिरानुकूल पात. पापि मया माप्त ! * 1 मच यतुम् ।

·श्रीमा । निमीमदेहोतिफरामदर्य: शुकोदरः ग्मगुजटायकोर्गः । मोनोरपनाम: पृथुकोटराक्षः प्रतिसहस्य मूर्यमतुः । ३१ अन्तरोश पोतकोों नियत ३५ घापोः। पन्य भोपयते सत् मामयं यमसोदरः ।। ३४ । इति वृषाणां गुरुकम्पकातरां पिलोलनेषां दयितां पिचेतनाम् । भुजे समावेगितकम्बुकन्धरा नृपः समाखासयितुं प्रचक्रमे । ३५ अस्त्यत्र कयित् यिधिरित्युदाहतो यद्रोचतेऽसी कुरतेऽयमाश तत् । समस्त एवं तदधीनहात्तिनि प्राणेगि! किं तत् रुदितः प्रयोजनम् ॥ ३६ । सव्यं सात तेन शनैयरेण समहत् घोरमिवार्णवं तत् । समुत्तरोयामि वरोरु । पोत- कल्पेन हत्तन तवैव नूनम् । ३० । ! . . बरोका पतिकल्प न अर्थ क्यामतत्वेन तदेव बन चरिमन पातिव्रत्येन नाम तेग सनैयरेच कसं सतत् कृच्छ्र इष्ट धारम पंभिक सतरोधामि ।

·चतुर्थ सर्गः। प्रजातगतयामेयम् एवमासताचेतसोः। जाग्रतोरेव नौ कान्त ! क्षयं याता क्षणात् क्षपा ॥ ३८॥ रात्रिर्गता वहति पय विभातवायुः कूजत्ययं पिकवरस्तव पञरस्थः । अस्याः सजः सुमनस: सुमनस्तयता: दृष्ट्वैव ते गतिमिमां मलिनोभवन्ति ॥ २८ । इन्दोविहारभवने गगने विकीर्ण मुष्पोपहारमिव सुन्दरमृक्षनालम् । अस्मे परेद्युरिव दातुमियं नु सन्ध्या रतांशुकाञ्चलकृतं कुरुतेविचित्य ।।.। लब्धोदयस्य मुरतोऽतिविनीतभाव मित्रस्य साधुचरितः पुरुषो हि धत्ते । पावेदयविति रवेवमुपालितोयं चन्द्रोऽस्तमेति तमवेक्ष्य विलीनशोभः ॥ ४१ * समनम.-पुष्पाणि परद खकातरा स्त्रियश्च । + य सध्या सपा इन्दी: विहारमरने गगने दिौर्या विषिष्ठ सन्दरम क्षनाल नक्षत्रसमूहम् भवाचस्य एवौकशी राहीला परेा भागामिदिसे पध्ये इन्दवे दानमिव दातुकामेव रकाशकाबलस्त रक्तवस्त्रप्रान्ते मथाप्य निबद्ध कुरते। + साधुचरित सुचारत पुरुष लमोदयस्य वध उदय इति प्रकाशव यस्मात् नव भिवस्थ बन्यो, स्थ्य च पुरतः सममि अतिविनोतमाम भात ममता र हि चारयति उल रात रस्त्येवम् पावेदयन् शापयन रवे साय

·भोवतमचरितम् ।
सत् सभामण्डपं गत्वा
कृतनित्यक्रियाविधिः
तयोरागमनं कान्ते !
प्रतीक्षिप्ये प्रतीक्ष्ययोः ।। 8२ ।
इति योथोवत्मचरिते महाकाव्ये उदितचिन्ता-
चिन्तोगी नाम चतुर्थः सर्गः ।
बधीच वसपालित मुभि कि धनेश पालित उपचित पन्द्र ते रविण
पवेक्ष्य विसोनमोम नामकान्ति निगूढोहतमाय मन् पस्त निभूत मानम् एति
गपति।

·पञ्चमः सर्गः। अम्बानवदनो राजा तराजपरिच्छदः। शनवरेष्टदेवों ताम् अस्थिमालाविभूषिताम् ; सर्पनइजटाजूटा, लोलजिहां भयंकरीम् होपिचपरोधाना त्रिपुरारिविमोहिनीम् ; 'खद गनीलोत्पलकरा कतिखबरधारिणीम् इन्दीवरदलश्यामा रक्तनेत्रा चतुर्भुजाम् ; ज्वलन्योश्चितयोरन्त- राले घोरे व्यवस्थिताम् लम्बोदरी करालास्या खा सर्वोन्नतोबतिम् । शवरूपे महाकाले प्रत्यालोढ़ाख्यसस्थिताम् तारा विचिन्तयन् भक्त्या विवेशास्थानमण्डपम् ॥ १-५ । कुलकम् । .

·बसचरितमा
दक्षिणेन नृपतेवरासन
स्थापिते च कलधौतनिर्मित
অন্য লেন জাবিন
पोठ आत्मविभवानुरूपके ;
भास्थानगेहे च नृपानया ततः
पुष्पोपहारेण सुरम्यभक्तिना
सज्जीतते गृष्टसपिक्त कुटिमे
ते स्तच नानालिभिः समन्विते;
दिग्भ्यः समेतै दन्तशः समन्तात्
लोकरहपूर्विकया विशतिः
पदोतकोतुहलमूईनेः
नोरन्धरहाजिरभूमिभागे;
सधूमरेख ज्वलदनि पुरा
हुताशन वा चलविद्युत धनम्
दुबोध राजा निपतन्तमम्बरात्
तत. थिया त बुबुधे भनेथरम् ॥१कलापकम् ।
शनैश्चरः प्रागवतोयं पुष्पकात्
प्रसारयामास कर 'समाहतः ।
तमेव पायोनिधिसम्भवारमा
समालखम्बे ऽवततार च क्षणात् ॥ १. ।
बराममिव दाम उत्तरच इथेनपान्तयोगे इतौया ।
वपमये।
32 पायोनिधिसभा-'सबुकमा बमोरिदिया।

·पक्षम अगं. विमोहितोऽसौ इरिमाययात्रिय न्यवीविशन तां प्रथमं वरासने । सतः परं द्राक् रजतन निम्मितं स्वयं तदध्यास्त निकृष्टमायनम् ।। ११ । नतय राना मुदितान्तरात्मना यथाविधि प्राक् समपूजि सिन्धुजा। अनन्तरं भक्तिपरश्य यत्नतः प्रियः समलिमिः शनैश्वरः ॥ १२ ॥ तथाप्रहत्ताय नृपाय सूर्यज- थुकोप शृङ्गव्यपरोपणात् नतः । अधाग्य नेत्रात् गिरिंगह्वरोपमात् उंदचिरग्निनिरगात् निरन्तरम् ।। १३ । स चाह भूपं ऋण रे पाधम ! खमद्य यस्मात् अपलष्य मां प्रकर्षसोमांस बहुवल्लभां श्रियं सदस्य तू फलमामामि ध्रुवम् ॥ १४ ॥ थियः पति, समधुक्षयत् क्रुधं अधोऽनुरूप यदवास, तत् कथम् मृतिं न ते यातमवोध ! दुग्मते ! तदव जागनिने ननेऽनिशम् ॥१५॥ अमांसदेडो रुचिरागसौष्ठवा सुचारुकेगोयमई जटाधरः । छलात् ।' . . असिमित

·.
योगतरचारतम् ।
सरोजनेनेयमहन्तु कोटरो-
पमेधस्तत् बहुमन्यसे थियम् । १६ ।
धनाधिदेवोति शनेगरीयहीं
हरिप्रिया पश्यसि रे नृपाधम ।
न वेत्सि तस्मिन् प्रतिकूलता गते
शनी, क लक्ष्मो. कच तत्पतिईरिः ॥ १७
नित्य सुधार्नोसिम सदास्मि टप्सः
दीर्घोस्मि सूक्ष्मोस्मि च कालरूपः ।
सर्वचयायामि विमानितः सन्
प्रसादित सबसुखाय चास्मि ।। १८ ।
एक प्रकोपमा परोतचितं
सजातभोम बुटोकरालम् ।
प्रचक्रमे साध्वससन्नकण्ठ
शनै. शनि मालयितुं नृसोमः ।। १८ ।
जाने प्रदाहार्तिकरी नु शक्ति,
प्रविष्टवानस्मि तथापि वही ।
तवैव सम्मानविवहनार्थ ।
बत्कोपपात्र भगवन् । भवामि ।। २० ।
व्यधत्त सम्मानविशेषमार्य:
थियः स्वय, नेन विमोहितोहम् ।
भिमोनिताची रजसा नरवा-
दनासि ता भवतोऽधिकेति ॥ २१ ।

·पचम मग
भवान् वयं म्वर्णमये च पोठे
न्यवेगया तो वहुमानपूर्वम् ।
न्यविक्षतास्मिन् स्वयमेव पसात्
पीठ, तदा किं करयाणि तात ! २२ ।
वयं त्वया या सतमापूजा
सेपाकथं तात! भवेत् विमान्या।
विमोहनाय यदि देय ! तादृक्
सतं त्वया म्यात्, न मया वियुहम् ॥ २३ ।
स्मृगामि ते नाय ! पदारविन्दम्,
प्रबोधनं दोपमिमं नमस्ख ।
भवादृशानां पुरतीय
दोपममष्टो नहि कारणं किम् ? २४ ।
इति युवतं नृपति गर्नयरः
'दपि क्रोधमयेन पशिना ।
उयाप! मटमिदं एतं त्वयां
तं पियो गौरवहनार्थिना २५ ।
परे पगो! पचियांगन! त्वया
नृपासनस्स्य पुरः ममाहत
प्रदोसपामोकरनिम्मित कर्य
नरपितं धाममयुग्ममन्यया । २ ।
মুফ সীমা যমদিনাসহাদি
मे रहोत्पादनषिदसिता पोष्ठ मुद्रा धामः ।
.
.

·श्रोतसारितम्।
मुध्या निष्यिष्टदेहो धरणिधर व माविकम्पप्रणुन'
पोठंतत्याज रोषात्स तरणितनयः सेय॑मालोक्य लक्ष्मीम्।
समुत्यिते चोत्पतिते क्रुधा शनौ
स्वतोऽपि घोरेऽद्यविधोरदर्शने।
स्थिरा चकम्प प्रचलोऽचलोऽभवत्
कठोरनादा वहति स्म वाहिनो ॥ २८ ।
विवेश मित्रो जलदोदर डिया
सदागतिमा स्तब्धगतिथ विस्मयात् ।
शचा निकुञ्ज प्रबभूव नोर
महोरुहालि..समवाप धोरताम् ॥ २८ ।
रुपाय नाचेरत हा मुगाङ्गना
न्यवर्ततोधस्यनिपानतः शिशुः ।
.
दधान
.
भूकदा मभद्रेण भीमद भौम भयकर दर्ज दश येय सात साहस
रदन मुख ( दधान इत्यस कम्म ) तथा पावरतीहान्तधीरस्फुलिङ्गम भगिरतम
पदाता नि सरन्त धीरा अलिङ्गी यथात मत नाम रजोदपला रक्तकमसतुत्य
नेशम (पूर्ववत् कम) तथा दशनविदखिना दन्नदष्टाम का मुद्राक्ष
(नरपितनय यस्य विप) च्या नि पद टिहार निपिरदा
कीधात् निजमरोर येन साहम चाविकम्पप्रसुन्न भूमिकम्पचालित घरापर
१९ पर्वत र सत्यमाण स सस्तनय मय्यपुच्च शानदेव अर्थ मासूर्य लषों .
नृपसम्मनिता बियम पालोक्य रोषात् क्रोधमरे पीठं नषदा रगतमयम
बासन सत्यानलमा हस्थो।
+ थिरा-धी
1 मिय मृश्य किया चित्र मतपुवस्व सत कारण विनाम क्रोधात
शुभयात
4] सदाशिव

·पगम मर्मत
१३
.
कपोतपनी धुतपचताड़ित
धकार कान्तं, कुररो रुरोद च ॥ २० ।
पईलोदमपहाय धनुभिः
गणमुव्रतमुख पिलोकिता,
प्रद्रयनिरभितो भयाकुलः
मुझपुष्करपथय खेचर:
इयतीभिरिव जालमार्गतः
पनरम्य सहसा विनिगमम्
पासतारतरचित्ततिष्पनात्
सारिकाभिरिय याचितागमः ;
हा इतासि किमिदं निपात्यते
दुरदेषहरकन पुचक !
प्रतुदीप्यं गुरुकम्प्रया भयार
योशितः प्रययमा नृपामया;
गराधमा गनेः प्रकोपजम्
मापिरष पिकर इतं वया
मसात मनु यदामि मपश्यते
मोरिरित्यभिदधा तिरोदधे-साद
যানবাবাই
हसता गमयति फमेष मा।
.
.
कसे पार पा..
marrernm

·यौनसभारतम।
सिन्धुजा नृपतिरीहिनों समा.
हय त नृपमवीचदादरात् ॥ ३५ ।
नन्दनात् शिथिलवन्धना चितौ
भाहना सुमनस मरुत्वता।
तुभ्यमर्पितवती, समाहतो
भूपयात्मशिर एनयानिशम् ॥ ३६ ।
अकोटदष्टेन हि येन गर्विता
सती हसत्येव बहुप्रिया श्रियम् ।
नृपात्र तद्रनमसिन्धुसम्भव
सतीत्वरूप ध्रियतेऽपरिक्षतम् ॥ ३० ।
पथच ते क्रोधवशाद् यतिष्यते
तमोमिराच्यादयितु शनैशर ।
पतिवताया नृप । तन्मणिप्रभा-
प्रदर्शिताध्वा सरितथरिष्यसि ॥ ३८ ।
सतीत्वमाहारमामय वर्णनं
तथापि किञ्चित् गृणु तर समाहितः ।
,
सियसपना मला आशुन मन्टभात मन्दनवाननात चितो पाताम
भागीता सुमनस पुथ मम पापती दासी, स्वं समाहत मन् एनया
सुमनसा श. मित्रमबम पनि निरसर भूषय सप्रस्तता , विलो
म्बितां सावरत पूचिमामतीराम मां भदसम्ता रिसालय दत्तपती, व
समादत एनया पनीर भुख दिहाति प्रनताच ।
र! मी पवित्रता पोटद कोटेतरपिता न रखें न गम्बित
सतो पापमो दिय मामिछई समवेव समिमभरम असमुद्रमत तन मतोत्व
कर बवाग्चतम् सन् चिन्नाया प्रित पाहत विपत पई

·18
यौवत सचरितम।
खामिपादनलिन विचुम्बा सा
जानको विशदमन्दहासिनो।
अाजुहाव दहने वपुः क्षणात्
चेतसा स्मृतसतोपदाम्बुजा |! ४५ ।
द्योतयन् दश दिशः प्रतिघ्नतां
द्रष्टवर्गनयनानि तेजसाम् ।
राशिरग्निमवियत् तड्डुितिः
विस्मयोचकितरामवोक्षितः ॥ ४६ ।
तत्र कापि महिलाद्धतासतिः
स्पर्शमात्रससर्वसज्वरम् ।
ज्योतिरुज्वलतर हुताशनात्
विभ्रती जनककन्ययेषिता ।। ४६ ।
'मा विदेहतनये ! भयं कथा!
इत्युदोर्य करुणामयो ततः ।
जानी समुपगुद्ध विद्वलाम्
अवमध्यमनयत् समाहता ४८।
वायुना गगनख्नेलगामिना
द्राक् प्रशान्तमहसोडदोधितौ।
अक्षता जनकजामलद्युतिः
सादभुतः समवलोकि दर्शकः ॥ ४८ 1
••नने कन्या साहति स्पशेमाचहरा सभेसम्मर हतारमात उवासतर
ज्योतिः विधवी कापिपरिया असिपिता।

·पचम सगं.. तां विलोक्य कपयस्तथाविधां प्रोतिहर्षिततनूरुहास्ततः । नेदुरामृतपराः समन्तमः तत्पदञ्च नियत चुचुम्बिरे ॥ ५० । किन्नराः कणितवल्ल कोगुणाः संजगुललितमम्बरे मुदा। मख्खुनिकणितरत्ननूपुरा: निर्भरचं ननृतस्तदननाः ॥ ५१ ॥ साइ तस्य नितरां प्रसेटुषो वल्लभस्य चरणे नतां सतीम् । पारिजातकुसुमैः : सराङ्गना: गन्धमुग्धमधुपैरवाकिरन् ।। ५२ । यतो रविसुतादह मुवनरन ! संवड़िता विचक्षणतया त्वया निपुण | राजकार्ये, ततः । त्वयि स्थिरतमा रमाप्रलयमस्तु पृथीपती इति क्षितिमत निगद्य कमना द्युलोकं ययो ।।५३। प्रति थोश्रीवत्सचरित महाकाव्य शनैश्चरातिकोधी नाम पञ्चमः सर्गः। . - । रमामयम्-गाथालयम ।

·षष्ठः सर्गः। छिद्र क्रमेण संप्राप्य. राजानमाविशत् शनिः । वैगुण्यात् तस्य नृपतिः महत् कृच्छमुपागमत् ॥ १॥ प्रथमं जननो तस्य मृताध्यामागता। पथात् सहोदरा नाना कमला विमलकिया। महासमृद्धिं नृपतिः निवाप' मृतयोस्तयोः। चकार दानसन्तुष्ट- सर्बजाति यथाविधि ॥ ३ ॥ गनैः शनैर्महानिष्ट- शंसिनः सुभयावहाः । महोत्पाता: प्राणभृतां भूयांसो नजिरे ततः ॥ ४॥ इहा मै भर्तुरी दयान्तरमुपस्थितम् । . मताप मवम् पमरहम पामता प्राप्ता रवि गिराषमता परत मुकिम् आगता riaaनम्।

·पछ मर्म . इति चिन्ताकुलेवासी चकम्मे भूशलाचला ५। ताडिताधावा सबै वात्यया तीव्रवेगया। अन्योन्याघातवाचाल वोचय सजुधूर्णिरे ॥ ६ ॥ पाहताः पोतसघाच भग्ना पण्यप्रपूरिता । भग्नाश्च सार्थवाह ममन्जुरणवाम्भसि ॥ ७॥ भग्नशाखाप्रमावाव केचित् चा हतथिय । केचिदुत्पाटिता भूमौ पतिता अवतस्थिर ।।८। अवग्रह धारण पीडितानि काचित् कचित् । जगोपं विशुष्पाणि सबगस्यामि जन्जिरे अतिकृया कचित् भूमि. भावै स्थावरजङ्गमः। स्वहिता जलमग्नाभूत् शनैशरनिपीडनात् ।। १० । मा-पदाचं .

·श्रीवतरितम्। . - पश्यतो नृपतेः सच्छ विकट हुसतः शनैः । धूमकेतुच्छलात् दंष्ट्रा- मयूखा इव रेजिरे ।। १५ । अकारणं मृपस्येदं पोड़नं वीक्ष्य मपिता। चोभं मास्म गमत्, तेन परिवेशमिषात् शनिः प्राकारेणेव कृतवान् संवतं सूय्यमण्डलम् ।। १२ । मदन्वये प्रसूतोऽय थोवत्स इति मा प्रति कदाचित् क्रुध्यता राहु निना संप्रयोजितः ; ग्रसेत् मामिति भीलव परिधिच्छद्मनांनिशम् प्रात्मानमग्निप्रासार- वैटितं कृतवान् विधुः ।। १३,१४ । सुतशोणितधाराभिः धरारुणकलेवरा । मन्य किदासजा भिद्र- हृदयात् गलितेन सा ||१३ . .

·धष्ठ सग । यमप्रयायग्रहता पठहा इव सर्वदा। निर्धाता विदोंर निर्घोष हृदयच्छिदम् । १६ । महिमस्य सान्तस्य क्षयार्थमुपसर्पतः। खुरोडूता पाशवृष्टी रविधाम तिरोदधे ॥ १७ । मन्य तया दिशोऽशना • द्रष्टुं भर्त्तनिपीडनम् । मलिनाशुकसंच्छन- मुखा इवासवन् शुचा ॥ १८ । दिन दिने समभवत् वजविस्फोटनिखनः। प्रचडवालो दिग्दाहो दग्धस्थावरजङ्गमः ॥१८॥ मन्ये ता अनमा द्रष्टुं भर्तु. कट तथाविधम् । भागाः हताशा विविशु पावक त भयहरम् । २० । . निधाता-उत्यावविशेषा। + तथा परिवार ·N . शक्ति सचरितम् । उन्मुखीनां शिवानाच राविणीनां निरन्तरम् । उल्का वनात् विनिर्याता विभेद विततं तमः ॥ २१ ॥ शुष्कहने ग्टहच्च निषा वायसावलिः । घोरं रराण हदर्य स्फोटयन्ती प्रतिक्षणम् ॥ २२ । बहुना वा किमुतोन प्राग्देशोऽखिल एव सः। दुर्मिक्षाकालमरण- व्यसनेरहितोऽभवत् ॥ २३ ॥ खानः शृगालाच तदा राहादानवपुः भवान् । चितानलथ संहत्तः तेषां हि जठरानलः॥ २४ ॥ निम्मायकोगतात का अत्यमरावति थियम् । स-सुखसम्पदा या दधौ अमरावती पतदालिकारानि: भ्रष्टयो१निरोधणा।

·पष्ट सन। T अनुचक्रे पुरोमैन्ट्री सञ्चरतकोशिकेति सा ॥ १.२६ । युग्मकम् । कीलिता इव लोकाना कपीलेषु करा: शुचा । निविष्टानोव चहूषि नासाग्रेषु निरन्तरम् ॥ २७ । उत्कोर्ण व सर्वेषा ...कर्णेषु रोदनध्वनिः । हा कष्टमिति जिह्वास नैसर्गिकमिवाभवत् ॥ २८ ॥ उष्णायुदाहभोवेव नृपतेनयनोदरम्। नाभजत सुखिनो निद्रा लोकविद्यामदायिनी ॥ २८ । . धवल उन्नतर्थव नन्दिनानुचरेण च । . सर्व सुखसम्पदा सर्वेषु अष्ट्र सुग्वेन सम्पबा या पमरावनी भाम सराभानी निर्माएकोमलात् निमारने पुण्यात सुद्धे समय ती सरावातम पसरापीम इन्द्रनगरीम पतिकान्ता खगपुरोविनायनों शिय भाभी धृतवती, सा भमरातो दामीम पवालकाराान पतनी भग्रा भूमी पन्नी बदालकाना हरामि रखी यथा ताहयो भटयो दुनिरीचा क्वाल तिकीशका मधरन परण्या कोवात सप्तप्तत परिधमन् प्रभुत्वात मिरर पक्ष पेचक इन्द्र यह सारति हेती ऐन्द्रों पुरीम पमुप पनुवती, सर्व पाहण्य प्रनयमिव ।

·श्रीवत्सरितम्। संहतो भूतिसम्पन्ने- खररम्यो जयान्वितः; यः सर्वमङ्गलाधारो विजयानन्दवईन: प्रासादः शुशुभे पूर्व कैलासाद्रिरिवापरः; सोऽनु चक्रेऽधुना तस्य सञ्चरच्छिव इत्यहोर- ॥ ३०,३१ । चिन्ता चिन्ता च सततं हृदये जाग्रती स्थिता । पोयूषवर्षियेकासीत् अपरा विषवर्षिणोन ॥ ३२ ॥ चिन्तासतीत्वमहसा परिप्लुटतनु: शनिः । धवल शुभ रावत एव मन्दिमाधानन्दिना पचे मान्दकर भन्यवर्गप्प पच प्रमविशषेण सात व्याप्त मृति सम्पनेवररस्थ भूत्या सपा "" मम्पन्न य इयर पस यौवत महादेवश्च त न रम्य मनोहर भयान्वित अय शत्रुजयन नय या नद्रा शिवानुचर्या अविस यु सनमालाधार मा मङ्गलानाम सञ्चमहलाघा पायाश पाधार पास्पदम विभवामन्दवइंग बिजय विजयया चचानन्दवइन य प्रासाद रामभवनम् चपर कैलासाद्रिरित शि गारारव पूर्व अपमे, सामाद चभुमा यही सवरचिव इति सचरन्ती गि बनाकोत्त्वान यगानी पार्वती च रस्मिन् तादृश इति इति देतो तन कैलास त कैलासमिन्यचं अनुके अनुरूपान, चन्यत् सादृश्य काप गतम् । + एका चिन्ता देश पाट्य पषियो, भमरा टुना विषयको पौल।

·पष्ट सर्ग। अन्तर्देहे सदा देहे नृपतेलङ्गनाक्षमः ।। ३३ । शनिवज्ञानलपृष्टः चिन्तयामतधारया। उब्जीवितो यथा भूपो- ऽमु एवं समनायत ॥ ३४ ॥ चिन्तासतीत्वरूपेण तेजमा निपीडितः। शनियापि तथा मावा छायया निग्धतां गतः ॥ ३५॥ चिन्तायाः सनिधो सौरो रामशयामपि पम् ।। स्पष्टुं नाल, तहियोगे बुद्धिमेवममूमुहत् ॥ ३६ । 'जीवामि किम् ? नहि, तथा न कथं भजामि लोयन् लनी भजति यत् सुखमत्र लोके ; नष्टासरमि! किम न लभे निष्ठत्तिम् दुःखानलात ? तभनो ममते भुषां माम् । मन्य ततो यमुरिद खत नामा सा सातानिशं वनदनल्पचिंखा पिता हि दूये न तेन ; कयमवमवेमा दुःषम् नृपां प्रियेऽप्रतिविधेयतयातिधोरम् । ३०,३६। एसयमाना

·शौहतमचरितम् ।
.
.
अविदितगतिमार्गश्चिन्तया तत् चपायर्या
निविड़गहनमेंघ व्यक्तराज्यो वजामिः।
यदि हरिमहिलाया ांनुकूल्यात् कदाचित्
भवति तरणिसूनूर्मुक्तवैरः प्रसन्नः ;
दन्ति तदिमां विलोक्य मलिना क्षीणामिवन्दीः कलाम
आगम्यानुभवामि निर्वृतिमहे, तिष्ठत्वसौ सांप्रतं
गेहे दुःखपरायणा ; नहि पुनशाहं युवत्यानया
दुःखात् दुःखतरंमजामि,नृपतेरेवविधाभूत् मतिः॥२३८४..
इति श्रोयीवत्सचरिते महाकाव्य राज्ञो वनगमनाभि-
लापो नाम पष्ठः सर्गः ।
तत तदा पागम्य शनी प्रसन्ने प्रस्थानत्य दर्शन्ने मावखानाने न्दो
चन्टस्य कलामिव मालनी पतिविरहविधुरा दोण काम मा चिन्ता विलोक्य
सह निति परमानन्दम अनुभवामि अनुभविष्यामि, प्रमो चिन्ता साम्प्रतम इदानी
• दु खपरांयचा गेहे तिष्ठतु, या पुन अनया रंगलीक करूपया युवष्णा सर गच्छा
ात शेष दुखात दु खतर महि भनामि, एकस्या विपद समतता काम' पपरसों
विपदन पतियाम, कृपते एवविधा ममि बुद्धि पभूत यनिमायया विष ।
______

·तारतम् । इतरत् शतं प्रसहतेऽम्यशम्मणां तव कष्टमोक्षितुमयं नतु क्षमः ॥ ५ ॥ ग्राहशोभिनी वस रहे निरर्थक न परिभ्रम प्रियतमे ! वने बने । जलविद्युतेव नलिनी न जीविता गमितातिकष्टमवले ! भविष्यसि ।। ६ । अवरोधनित्यवसतेर्विशोषका- तपमारुतमजुप एव कानने । क्षणदांविशोभिविधुविम्बविनमं भविता मुख ग्लपितकान्ति तन्नि ! ते*।। | इति भूमिपोऽप्युपदिशन् नृपात्मजां न निपेडुमाप विभुतां तदुद्यमात् प्रतिरोधुमिष्टमधिगन्तुमुत्सकां क इरावती प्रभवति द्रुतं यतीम् ।। तरूमूल एव दधती विलासभू. प्रियता, विलेपधियं च धूलिषु । অধীঘলীন সম প্রতিমীবিবিসি रारिमीभमानचन्द्रतल्य मुख खानने विशोषकातपमास्तमशुष एक नापतकानि भविता। * মুল নােমঙ্গা এৰি ভৰিমৰু শ্ৰবি ৰবাৰ মননশীঘদান निषेछु निमारपितु विभुना क्षामाय नाप न प्राप्यन् निवारांयतु म प्रशाका र यर्थ , तपाइक कोन पात ममुद्राभिस्य, अधिगन्नु सनमुकाट्दत यी पहनी रानी तहामनदी तिराहम प्रमपति सम माति। .

·मतम सम:।
१९
परिवारहाईममलं मृगादिषु
प्रियसंगता नृपसुता वन ययौ।।८।
अनया जगतप्रथितरूपसम्पदा
सद तां निशां वनचरैरलक्षितः ।
अतिवाहये कथमिति चितोखरी
विकलेन्द्रियः समजनि इणं तदा ।।१०।
सुखसाधनव्रतपरैरसंख्यक
परिवारिता परिजनैर्गृहेषु या
ससुखं निनाय समयं निरन्तरं
परिलालिता प्रियतमेन हार्दिना;
गइनेजन्तुभिरतीवभीषणः
परिवारितेषु च तया समन्ततः
भ्रमतोऽनिशं चितिभुजः सचेतसा-
मनुमेयता ब्रजति मानसो व्यथा 11 ११,१२ ।
न तां विनान्यां भजते कदाप्यसो
स एव चिन्तामणिरस्य वचसि ।
तमोपहा सेव गहेयु कौमुदी
तदेय दृष्टेरमताननं परम् ।। ३ ।
पदे पदे तां मिपत: सूबलदगति
नृपस्य दट्रे उदय शुचा भरः।
घशा प्रियायाय निगहतो व्ययां
मसनता करतराभपत् छलात् ।।१४।
.
.

·शोवत्सरितम।
क्रमेण राजा सह चिन्तया तथा
प्रदर्शितावा हिमश्मिरश्मिभिः ।
ददर्श मार्गे गतिरोधकारिणों
तरनिणी तुङ्गतरङ्गभीपणाम् ॥ १३ |
इयं नदो सप्रतरा न चिन्ते ।
नौकापि काचित् नच दृश्यतेऽस्याम् ।
भयझरोऽयं वनभूमिभाग:
वामानि ! वामे कुरु दृष्टिपातम् ॥ १६ ।
ज्वलचितावङ्गिशिखाविभापितं
समाथयन् कुत्रचिदेकमामिषम् ।
प्रसीदनादोऽखिलपाखजन्तुभिः
शुना गणोऽयं कलहायते मियः ॥ १७
अकण्टकं कर्तुमनाः म्बमामिपं
कचित् सपनानभियाति कयन ।
अथापरः खा.हृतमेत्य चान्यतः
तदेव भुड्लो समयं विलोकयन् ॥ १८
क्वचिञ्चलत्कौगिकघुत्कातिश्रुते-
स्वष्ठन् स्वपमेश तिरीदधत् शिशून् ।
खदेहसंतीनवपुः समाकुलो
निभावसानं करट प्रतीयते ॥ १८।
"कचिच का रिकेशरप्रमः
समाचिसाया भुपि मोतविग्रहम् ।

·पोतमचरतम।
.
कलभ्वनिः श्रोत्र मुखैः कुहूरवैः
कायतुलाको टिरनिवजखने ।
सुमेखला त्वं कलहंसकालिभिः
किमित्यकाण्ड वद तहि रोदिषि ? २४,२५ ।
पतिय ते विखपतिः पतिव्रते !
त्वमेव नित्यं वशवर्तिभर्तृका।
मरोदिपिल यदि, किं वदाम्यहो
सती वराकी नृपनन्दिनीमिमाम् ! २६ ।
इति अवन्त तमुवाच चिन्ता
कुरुष्व तावत् प्रिय । दृष्टियातम् ।
इयं नदी मामुपदिश्य याति
पति सदा राधय भूपयेति ॥२७ ।
अलर्वतगण्डमाकुलैः
दधतो वासरोरुह सतो।
अथ सा प्रतिबाध्य ता नदों
गदितुं प्राकामतेवमादरात् ॥ २८ ।
क.नु यामि नगेन्द्रसभने।
कलकलोलिनि ! मङ्गभङ्गता
सुरुचिः खलु सा प्रसाधिका
तव येवं विदधे प्रसाधनम् ॥ २८ ।
है।
.
कालाबोट -3भ्या असायमाना जाकीटय परा का मा।
t

·मनमन।
अनिविपगतं विराजते
तय भोपननिन्दियामि ।
किरण शुचिभिः प्रकम्पितेः
पलिता पानु याणिसोगराया ! ३० ।
त्वमपि प्रतिग्रघ सादर
तरून पुरतः स्थितं सति !
वदमि प्रिय पूजनार्थिगी
प्रचनोम्मिः पुटिने च मम ।। ३१ ।
धिगदः कुसुम पुरातनं
पयनाघातवियर्णित शुभे ।
नधि योग्यमिदं नगापगे!
नय भतः, परिगच मुश तत् ।। १२ ।
पपमप्यधुनायगेम्ति
पतिगुदभान्तमधुरतां गपिम् ।
सजमाफनयं प्रयवतो
गपिरपन्यनचिराधारिणीम् ॥ २३ ।
मग पेनि नगेन्द्रगन्दिनि!
मियम र पिसमुत्पकम् ।
नपा ममयातिपातम
मायावंगी ! पतिप्रिये ! १४ ।
१५ पादादि में
सपनामा महिपापता लया।
.

·भोवतमचरितम् ।
रुचिरां शुचिपुष्पगुम्फिता
द्रुतमानीय ददामि तां स्रजम् ॥ २५ ।
मधुरा मधुलुधषट्पदा
मरता गोतगुणा प्रतिक्षणम् ।
प्रतिभास्यति सा भवमियो-
रसि चारुस्तनयिनुकान्तिनि ॥ २६ ।
अथवा किमनेन निम्नगे।
सुममाल्येन फलं भविष्यति ।
कुसुम नहि यस्य मञ्जता
भवते विप्नु तकान्ति वारिभिः ॥ ३७ ।
अयि । धुनि ! मणिमुक्ताहारयष्टि ग्रहाण
प्रियतमवरकण्ठ प्रापयनां कृपालुः ।
इति निगदितवत्युन्मुच्य सा कन्धरायाः
ढणमिव बहुमूल्यां ता निचिक्षेप तोये ॥३८ ।
इत्यं प्रमत्तेव नरेन्द्रबाला
पत्या निषिदापि ससम्भौ सा ।
हारं निचिक्षेप च कोपि नौकाम्
आनीय तस्थौ च पुरो निषादः ॥ ३८ ।
भारतमयिन हानि-चार मनीश सरशिय के समय कान्ति गीभर
कान्तियंस समधिन्, रांस यस विषयम् ।
+ मुममायन-मुम कसम हम्म माल्य तेज।
+ शख सममान्य कुसुम वारिभि विधुतकानि ग्रामोदय सन माता
मनील मिते माशीवि। मादेः प्रार्थ कलात् पारिशम् पात्मनेपदित्वम् ।

·मत्तम सर्ग । एमां तितोषी. पुरतस्तरङ्गिणों सहायतां द्राक सपरिग्रहस्य मे। कुरुष तावत् तरणातरं नु किम् - मितिं वदाहाय तरि समानय॥४०॥ श्रुत्वा निषादो नृपतेर्वचस्तत् पाराचरामेत्य च विस्मितामा । "कस्वं रजन्यामतिमीषणायां नारीसमेतो धमसि श्मशाने ? ४१ । मन्ये ऽपरस्य दयितामपहत्य रात्री व्यक्ता भयादनुमृतेः शठ ! राजमार्गम्। धाथित्य दुर्गमपथं परिमुक्तशती लोकैरलक्षितगतिः प्रपलाय्य यासि ॥ ४२ । मानवानामगम्येयं भूमिस्त्व स्वस्त्रिया सह । पवागतस्त्यतगेहः सप्रत्ययः कथं भवेत् ॥ ४३ । चिताभसाचिता शुभ्वा बेसीमभुजङ्गमा। सपरियस-सपनोवस्य । किमिति-विपरिमाण सरवातर पारगमनका पहाय झटिति वद, कियता पातरेष सन्नटन सचौक मा नदीपार नेष्यसि कथय, तार नौका समानय मतसमीपमानय त्य।. + पनपते पनुसरात भवान महया कदाचित कथित मा दिषोया चतु सोत्तमयम इत्यर्थ । .

·श्रीवतमचरितम्।
कपालास्थिसमाकीर्ण
फोड़सप्तविनायका;
त्यद्भूतगणा हर्षात्
शिवया परिषेविता
प्रेतभूमिरियं पश्य
रौमा रौद्री तनूरिव ॥ ४४,४५।
शवदेहात् पयमानात्
अग्निमुद्दोग्य संगलत् 1
भाचामति महातैलं
पश्य प्रेतोऽतिटप्णया ॥ ४६
पईदग्धं भुनं काचित्
शवादाच्छिद्य यत्नतः
नृत्यन्ती च इसन्तोच
पश्य प्राशाति पूतना ॥” ४७ ।
चितामचिता चिताया मम्ममा विमन्या पिता व्याप्ता (उमयप समा)
अतएव एमा मुक्तवर्ण ( पूर्ववत् ) वैशटीमशुजमा वेलन्त' पक्षला भीमा: भीषता
भुजदमा सपा या तापी (एकच सर्पभूषचा पपरत्र सघरममा) रुपालाथि
समाकीर्ण ( एकच नरसापासधारिषौ पस्थिमालाविभूषिता, परम भरकपा
पस्थिभिय व्याप्ता ) कोउसविनायका एकत्र कोडे पडे सुप्त: निद्रित: विनायक
गणेश मा मा पोका पसरव को समन्तात् सुताः रामावत्वात् निद्रिता
निमायका परियेष्ठा मासाभिन सकुनयी यासा वयोमा र्षात चामन्टेन
नृष्टभूतमा वन मवगध प्रमथा: पपेममानवारिण: देषयोनिविभषा यस्ता
शाही,शिया परिषेषिता एकप शिवया पालत्या अपरपचे मृगाच्या परिविता
समायी रादा मयाद्री रुट्सम्बश्विनी शिवसम्बन्धिी समरिय शरीरारिक
रय प्रतभूमिः रमशानभूमि वति पम्य इत्यच ।
.

·सप्तम सर्ग ..
७७
इत्येवं वादिनस्तस्य
चिन्ताक्षिण्य वचस्ततः ।
उवाच त यथा राम्रो
ववोति हि कृतागसम् ॥ ४८ ।
"पनात्मवेदिन् रे जाला !
विरमातिप्रसङ्गतः
यमेवं वदतो मूढ़
तय चादः कलेवरम्
एतावतापि कालेन
न प्रयाति कवन्धताम् ।
सोऽयं प्रागटेशनृपतिः
योवत्सः श्रोप्रियः सदा
चित्रसेनसुता चाहं
चिन्तास्य सहधम्भिणी ॥ ४८,५० ।
"स राजा सिक्वेताल:
इति सर्वत्र विश्रुतिः
कथमेवमवस्थोऽसौ।
न में प्रत्येति मानसम् ॥ २१ ।
"विना दोष विरूपेश
शनिना च नृपोत्तमः ।
सस्त्रोकोऽसौं शोचनीया.
मीक्षा गमितो दशाम् ।” ५२ ।

·०८
औरतसचरितम।
"विना दीपं कथं देवः
राजेऽस्मै देवि ! कुस्यति ?
एवंहत्तः कथं वासौ
देवलोके वसन् सदा ?" ५३ ।
"प्रततिं दुस्त्यजा विधि,
न केनापि तदन्यथा ।
पूते जले वसन् मत्स्यो
विसगन्धं न मुञ्चति ॥" ५४ ।
स उत्तीर्य ततस्तीरं
विनयात् नृपमब्रवीत् ।
त्रोणि वस्तूनि नौका में
धारयितुं नृप ! क्षमा ॥ ५५ ।
राजीकक्षगतां कन्या
कथमुत्तारयाम्यहम् ।
कियद्वारामिमां देवि !
देहि पश्यामि मानतः ॥ ५६ ।
अमादाय च तां हर्षोत्-
फुलनेत्रोऽभवत् तदा
कन्येयं रनपूर्णा मे
दिया हस्तं समागता
तिष्ठ राजन् साधयामि
प्राध्यं प्राप्तोमि यवतः ॥ ५०॥

·सप्तम सर्ग...
०
.
रबराशिमपहृत्य दस्युवत्
क प्रयासि मम पश्यतोऽधम !
सचिवानिति शनिं बलादसौ
उत्पतन्तमवग्टह्य पादयोः;
क्षेतुकाम इभविनमः क्षिती
विस्मितः चितिपतिय॑लोकयत् ।
सौरिमास्थिततनु नभःस्थितं,
ता नदी न, न तरि, न तहनम् । ५८ |
सा लक्ष्मी र्याता शशधरकुलागार ! नृपशो !
सभायां मत्तोऽवीधदतिचला यामपगुणाम् ।
शिरस्येवं ते, ते शनिरनिरेष प्रतिदिनं
पतस्तोबाघातं व्यथयति पुरा विधि महिपि ॥ ५८ ।
सस्तीकं नृपमित्युक्ता
सौरिरूद्धेरितेक्षणम् ।
सासूयं चिन्तया दृष्टः
तत्रैवान्तरधीयत ॥ ६० ।
इति श्रीश्रीवत्मचरिते महाकाव्य कन्यापहरणो नाम
सप्तमः सर्गः ।
.
.
भवानावयप।
+-
न्यथयात पुरा- न्ययावति ।

·अष्टमः सर्गः। ध्यपेतकन्या गतहारयष्टि- चिन्ता न चिन्तामगमत्, ततोऽसौ। तथाविधाभो रविसूनुवाभि विपक्षचित्तं पतिमित्युवाच ॥ १। गुणैः शतेनाम्बुधिजा प्रभावे शनैयरं नाथ । रमातिगते । तत् तन्मुखाम्भोजसमोरितं तत् वचीऽमृतं संस्मर, धैर्यमान हि ॥ २ । नृपो विपत्वम्यनिवर्ति भद्र भवत्यल दर्शयितुं न वासी। गुणेषु शान्त्यादिपु तेयु तेषु प्रेमेति मन्ये व्यसनं तवैतत् ॥ ३ ॥ तर्यमास्थाय परां विपत्ति. मुत्तीय सम्यक् प्रकटीकुरुप । तदात्मवत्व, ननु येन लोको मृतोपि लोकेऽमृतवत् वभूव ॥ ४ ! टपाय मन्ये ननु सूर्यसून तस्यां मयि त्वत्पुरतः स्थितायाम् ।

·परम मग.
१
.
न शक्तिरस्याक्रमित कदा ते
छायामपि प्रामवतोपि रन्यम् ॥ ५।
प्रत्यतया दोपितचित्तत्ति-
नृपः स्मृतथीवचनम्तदानीम्।
विज्ञानमार्गः पथिकात् सदारो
दृष्टाततः मोतिपुर ममस्थे । ६ ।
मोढत्वमागात् क्रमगो दिनयोः
पध्वयमेवातपवाधया च ।
चिन्तां परिकान्ततरां विलीयर
जगाद मोपहतः प्रकामम् ।।
घमीरेषोऽमरमध्यवती
ललाटमुसम्तपति प्रचण्डैः ।
हजयन्येप नितान्ततप्तः
पादानोम्त यत राजमार्गः ।।
छायापि मन्ये महि पोट
इ.मोगा
प्रपताप, कपमन्ययामो
मेकोषमापाप गरीरयटि
पनीयते पादतनेषगानाम् ।।
घमाई कायः परिदनपादो
पर भारं प्रति प्रयामात् ।
किमय भारोत मानियो
पहिनियमिन् हरु कपातम्: १.।
.

·दर औरतचरितम। "खायं सुख तिहति लधनिट्रो न कार्यतो मेऽप्यधुना नित्तिः । स्थाने स्वभावेक्षणलब्धवर्णाः सेवामतिखो प्रवदन्ति धीराः ॥” ११ । छायां समाश्रित्य लभस्व शान्ति न ते भयं पान्थ । रवेरिदानीम् । न स्त्रोविधेयस्य महोदयस्य भायाश्रितः लाम्यति कोपि लोके ॥ १२ ॥ भौहत्य परवसुयोगतो विनिन्द्य मा मैव चपल । समोर ! मूर्ख ! कार्षीः । मिम्मिनपरदिगगनातमारे कोडक् ते भर भविता दमा दिनान्ते ॥ १३ । उत्तप्तस्तपनकरः खलोतितीक्षणः उद्दतश्वसनसमागमेन नुवः । वाम, प्रसपा + . पतिौम-बान कुरम पतिक्रान्ता पवित्री कुमारहरपि निक्षता प्रत्यय । घमिकस्य मायामाप्रति तय दुखम, स्वीपरतनी नी "अयं में भार्याया प्रियति त सन्चतम निवारयितु सम्बधा पसते, अधिक व छायाम पाश्रितोडि, इदानी ने रवितस्तापभयं नास्ति काया रवर्मायो रयिमरामा पततामाश्रितम ते कथम पादपबाधा भविष्यति । समोर! पायी। ससुमोगरत सकरपत र सन् लोकानाम पादा' मा कार्यों, सायकाचे स्थ्य स गते सो उत्तरता म स्थावति, य पराधीन छनो भूत्वा गर्वितो भवति, परखिन् मिमता गर्ने म.

·शोषचरितम्।
आत्मदेहमिव वोढ़ मनीशा
गुक्कल स्विचिकुरा सुतघमा ।
प्रातपलमविवर्णमुखश्रीः
मत्कृते भ्रमति घोरनिदाघे ॥ २० ।
पवित्रशीला सुरठहोतनानी
सदा सदाचाररता कुलोना ।
साध्वोगुणान्या गृहकम्मदक्षा
प्रियवदा निम्मलचित्तभावा;
लज्जाविभूपा कमनीयमूर्तिः
मन्दस्मितन्यशनधारदेन्दु
सदा शरण्या शरणं गताना
भृत्येषु दाक्षिण्यवतो निकामम् ;
परोपकारावरदोचितव
भाग्येषनुत्से कवती विनमा
वात्सल्य मिष्टेऽवरजेनुरूप
भक्ति प्रतीक्ष्य षु समेयु सख्यम्
नित्यं दधाना ; सुदने चरन्ती
यालक्ष्यत प्राक् एहदेयतेय
अधन्यताया मम सैवमेव'
दुःखाय धिक् न तथापि दोये ॥ २१-२४ ।
इत्व वमन्यञ्च विचिन्तयन् सः
क्षामो निकाम धुधया टपा च

·-- - . पष्टम म: कियन्तमध्वानमतीय पत्नया चित्रध्वज नाम वनं विवेश ।। २५ । प्रान्तयु वानोरवनेन नद्धं कोड़हिहड्न रमणीयमेकम् । दृष्ट्वा सर: प्राक् मुमुटे तृपोऽसौ पथात् विषणः स्मृतसौरिमायः ॥ २६ । प्रिया प्रविष्टामनुसृत्य राजा सम्रौ विगतः सरसीं यगा । शताहिको भक्तिरसाचेताः पष्ट यथावत् समपूजयन्च ।। २७ । । क्षुध. प्रतोकारमसौ सदार: कात्वा फलस्तत्र सुखेन लब्धैः । जलं कणेशत्यन निपोय वप्तः क्षण विषयाम विशन् निशुञ्जम् ।। २८ । ततो दिक्षुः सुषमा वनस्य नृपः सदारः परितराचार। कचित् वसन्तेन मनोनदा दृष्ट्वा च भूमि चितवान् विमुग्धः ।। २८ । शनिकतामविपश्यमनोरजं नरपतिः परिह मनास्ततः । . . • एतत रम्य मरी० प शानभाया त म गरम रति विजया दाखतीम् । +पणेनापिपासामारी पौरखा। माकरे यययम्। + परमा सीमामा क ·e गोरसचरितम। मधुभवां सुषमा परिदर्शयन् प्रियतमां विकला समबोधयत् ।। ३० । विकच पद्दजसौरमलोलुप- भ्रमरसहतिगीतगुणस्तुतिम् । रुधिरपक्षपसंतविग्रहा वनतति मु विलोकय वल्लभे । ।। ३१ । सदृशभसमागमनिर्वृता स्वतनयामवलोक्य वनस्थलीम् । प्रततिराकुलता नहती मुदा क्तिनुते विशद मुखमण्डलम् * ॥ ३२ । प्रतिमेवमवेक्ष्य हसन्मुखौं पिककुल मधुर शृणु गायति । मलयमारुतशिक्षितविनमा सुललित व्रततिर्मिपान नृत्यति ।। ३३ । मदकल कुसुमेषु च तन्वते मधु निपोय रत मधुपानयः । प्रमुदित ननु भर्तरि नायते परिजने सुख तिरयन्त्रिता ।। ३ । कमलनालनिबद्दपदस्तसन् विधुतपक्षतिराकुलनिम्बनः । स्वतनया कम्पनी मशमसमागनिय वाम पालीका मुदा पात्रता मिभिरकालत पाय मस्ती खमती विमद म, मुख मराम तिनुत प्रकटयत । मुखमए बदाम दिहमालच । है मित्र-चिव पन्न। . -प्रकात ·विमनसा प्रियया विसभक्षणात् विरतया मिलित: कलहसक. ।। ३५ । उपचितायनिरीष रवि' पुनः समधिकातिरम्बुजिनोसखः । यह भवे पद कस्यान पद्मिनी- शुभसमागतिरभ्युदयाय वाः ॥ २६ ॥ कमलिनि । त्वदृत शिशिरे सति ! । ब्रजति कामपि दोनदमा रविः । तदतियुतमनेन विना विधी यंदसि सोढुमल नहि दोधितिम् ॥ ३० । तमभिवीक्ष्य रवि करलालितः प्रमुदित विधुरम्यतिशोभते। सतमहोपकतेहि महोदये भवति हर्षभर कतवेदिनाम् ।। ३८ । य शिरे पानीवरहात पन्पायु निबजाय अभक्त, एक रवि अम्बनिनीसख पानीसगत पुन उपचिमायति"वाईतायु समधिकयतिष जात । तथा म पनिमोसमात सादृश्या नायिकाया मम कम वा पदयाय सताये न भवति। 'यमिरे निन्या भावान खे साइयो होमावस्था, स्यन्ते तत्समागमात पश्यदय ।। पाशमीमरोजमी नमामा स्याना . सत समातिनिशिरै लदे वा रिसाभार पनिाचा दौममा जति, मपम रविता मा यस रिधोवन्द्रश दौति भोट पल समयों न पसि रति यत् वा पतिम एतादृशष परि हिमायो कर यतिमताया सच एका * स चन्द्रशारि शोमा समधिया रवि सार्थ। खे करवाय

·Gt
दौसरतम
मनयगोवभयो मधुसंगमात्
कुमुमितामपि चूतनता मरुत् ।
स्मगति चेत् नु कथं करटः सम
गतवयाः पिक एप न माद्यति ॥ ३८ ।
शिखरनिराननीनमधुव्रता
नवरसालमनोहरमष्नरो।
युरिव प्रतिभाति च धन्विनी
निशिततोगिनीभयदाननार ।। ४० ।
फकचदन्तुरमुग्रविनोकनं
भ्रमयता वकुल नभसि क्षणम् ।
विदधता ननु कोपविनिःसृतं
कुरवक मधुना प्रतिभायते ।। ४१ ।
प्रत्य वसन्तसुपमामवलोकयन्ती
निट्रानिलोढ्नयना दयिता समोच्य ।
राजा द्रुतं रचितपर्णकुटीरमेकम्
प्रास्तोर्ण पतशयन विकृतां निनाय ।। ४२ ।
इति योयोवत्सचरिते महाकाव्ये चित्रध्वजवनाभि-
गमनी नाम अंटमः सर्गः ।
करपालिस विधुराप चन्द्रोपित
रवि प्रमुादसम् पाभरीत्य हा मीमत
मासानन्दः मालममा महाति, करवोदना झज्ञानी लतमीपते: मनस्ता
महोदय.डोषभर षांतिरेक' भय रविकरपालितान्द्र ता. पतला
उपकारिष स्थ्य पदये स्पातिरेक. धुक्त एकति भागः।
• निषितया तोतया शैया भयदम दामन यातादृमी।

·नवमः सर्गः। मायनिराश्रितमहोरहरम्यशाखैः सूतात्मजैरिव खगैः प्रतिबोध्यमानः । पूबाई मुक्त शयनो नृपतिविषयो द्रष्टुं समारभत राजमुतां शयानाम् ।। १ । किञ्चिच्छथं कनकपुष्पविशोभिमध्यं कृष्ण भुजङ्गमिव कुण्डलितं सरनम् सोमन्तित रुचिरबन्धविशेषरम्य' धम्मिन्नमीषदिव: विशु तभङ्गिभावम् ; स्वेदोदविन्दुनिचयै निचित ललाटं हीराकुरैरिव लसत् कलधौतपट्टम् अस्फुटाचलशिलीमुखपद्ममुग्धम् पामोलितं स्थिरकनोनिकमक्षियुग्मम् ; विम्वाधर समितवेगविकम्पामानं सजातलास्यमिव पल्लवमत्युदारम् गण्डहयञ्च टधों परिपाकपाण्डु चूतं रसाई मिव, सकलदच्छकान्ति ; नियूसहोरकसमुज्ज्चतकान्तिपुत्र- वेषण नितरां प्रतिभित्रशोमम् ईपत् विवय वनिमत् कमनोयकण्ठम् पालानबन्धनमिवेक्षणवारणस्य ; धाम्नम-रोम • • ·औरतमरितम । वामेतरं वलयरत्नमरीचिभासा हस्त समुद्गतसरायुधमम्बुजाभम् भाले निवेश्य शयितां मथलम्वयातं सव्यं नियात्य शयनेऽहतायष्टिम् ; या वल्लभां नृपवरः प्रथमं प्रवुः दृष्ट्वा पुरा समभवत् परिदृष्टिः तामय भूमिपतितामकताङ्गरागा दरो नृपस्य मिपतो हृदयं सरागम् ।।२-० कान्ते। मदर्थपरिमुक्तसुखोपभोगे। प्रोन्मोलवेक्षणयुगं रजनो प्रभाता । इत्यश्रुदिग्धनयन सदय प्रियानम् आपादपनमसकत् स पराममर्थ ॥ ८ ॥ जृम्भाविकस्वरमुख नृपपाणिसङ्गात् गाव विभेद कृतकुञ्चनस प्रसारम् । आकूनितेन नयनेन च वल्लभास्य सस्तम्भितेव दयिता क्षणक्षतामी ।। ८ । जातस्मृतिर्मुखरभूषय मूईवाहुः सोरानना झटिति पार्शविवर्तमागात् । मन्ये रुवन्मधुकर' नलिनी सरग्याम् अन्या दिशामभिपतत्वनिलाहतानी ।। १० । पूर्वाईमुक्त शयना परिवर्त्य कण्ठम् प्राभुग्ननालनलिनप्रतिमास्यविखा। सम८व-पध्यक्षः। 1 परामम-पस्य।

·नवम सग।
पर्याधुणो नरपते नयने विलोक्य
पप्पळ कारणमिय रुदितस्य चिन्ता । ११ ।
हेतु शुचो दयितया परिपृच्च्यमानो
राजाब्रवीत् प्रियतमे। कथयामि किं ते ।
जाने निर्भुकुटिभन करान्तवको
मामेवमम्बरगतो निजगाद सुप्तम् ॥ १२ ।
योवत्सभूपतिरतीवविचारदत्तः
पत्नायित्वमपहाय विनिन्द्यमेषः ।
मोमासते युतिपरायण इत्यवेक्ष्य
त्वय्येव वबर । गतो ननु तिष्ठमान. ।। १३ ।
आमोत् तदा स्मरसि नौ अधिकृत्य शृद्धम्।
लक्ष्मसाथ मे च कलह क्रमवईमानः ।
वित्ताधिदेवतमिति प्रकृत व्यु दस्य
मत्त. थिय छलपर' समवोहधस्त्वमः ।। १४ ।
मत्तोऽधिका यदि रमा चपलाचिरामा
वैधेय । कि तत इयं क्षमते न मत्तः
बातु भवन्तमपराज्यमपास्तशक्ति
भ्राम्यन्तमेवमधुना महिपोहितोयम् १ १५ ।
त्रेतायुगे जलधिजा जनकामजाभूत्,
मा मत्प्रभावपिहितापमहानुभावा
.
.
निविलेन वाम् पाश्रितवामखि , निहतानपया भान्म नेपदम् ।
प्राधान्यम्।
1 ाइववानास।

·पौवनसचरितम। नक्तंचरोभिरनिश परितुद्यमाना रक्षोराहे चिरमतिष्ठदशोकवन्याम् ॥ १६ । सन्दोप्य मद्पमसी नगतां त्रयाणां नाथो वलिविंगतधैभववित्तराज्यः । जाती, गतच खरभानुमघांशशून्य नलंदिव परिहतं तमसाहिलोकम् ॥ १०॥ सत्वेषु सत्त्वरहितप्वपि का कथा वा विशुः स्वयं हरविरिधिसमर्शिताधिः । उदोपयन् मम रुपं नु बभूय कोट- राक'चकतं च गिरौ अनिरूप्यमाणः ॥ १८ सक्षमोम्तदा कमकरांटुपकारमन्य भत्तुंस्तथा गतपतो विषमा विपत्तिम् । पन्यु ने याशकदहा उपकर्तुमम्प मा कि करासु भवतो वदरे पराको।। विनामका इरिरयं, ननु तत्ममक्षं कोटाणुता चिजगतः प्रभुता प तुम्या । चक्रस्य कर्तनमथो जगतः स्थितिवा तत्प्रीतये भवति मात्र विकल्प पत् ॥ २० किन्वेष ताहगगति यदयाप विषाः त्वमानवईनमदिनु तदिदानम । 1- काम :-समामाभन मीरम- पादारम।

·मम सर्ग :। १५ एवं यदि, त्रिभुवनेश्वरमानितं वं केनेरितः कथय मां कृतवान् 'विमान्यम.. २१ । तत् श्रूयतां यदचिरेण करिष्यते ते क्रुद्धेन सूर्य्यतनयेन विमानितेन । यथा बलात् बहुलणं ननु मन्यमे मां सङ्ग तया विघटयामि हि चिन्तया ते ॥ २२ ॥ विच्छेदमाश विरचय्य परानुरतां कुर्याच तां, यदि न कर्तुमल भवेयम् । न्योतिर्विदो न गणयन्वपशक्तिकं माम् अन्य ग्रहम्, ग्रहगणेषु वदन्तु नोचम् । २३ । छाया प्रसूः प्रसवकष्टकरं परमा सम्भावयत्वविरताश्रुमुखी, पिता मे । • पुचाय मुञ्चतु पिता स्पृहयालुतां, यत् ईक्रियः शनिरिति त्वजतु खधाम् ॥ २४ ॥ इत्यमातजयन् मौरि. निर्दहन्निव मा हशा । अन्तर्दधे, सान्वनाथ निद्रयानुपदं गतः । ३५ । इत्युका पतिमोहा- वेशसंमोलितेक्षणः ३ ईपर्म चामति बरामदपकष्टमित्यर्थः । + पिता पचाय सहयालुता मुचतु, यत् यथात मान ईक्रिय इति मला में पिता यः बधाम बनतु इत्यन्वय, ।

·. श्रीवासरितम्। प्राभुग्न कखनालय पसव तया कृतः ॥२६॥ सा चैनमवदत् खैर- मंसस्थापितकन्धरम् । पराभूशन्ती इस्तेन मृदुना मजुभाषिणो ॥ २७ ॥ कार्येण धिजृम्भयितुं शक्तिमशतो गिरा प्रकटयति यत् । ন জলন্ত ঘনিবনিয়ম चिन्ता चिन्तयालं ते ॥ २८ । तव चिन्ता खलु ताहक योपेति गणय नृपवर ! न कदाचित् । अनुरागो ननु यस्याः स्थिरतामिति न नसौकोवत् । २८ । घासात् अन्य घास स वाययति पुरुपान्तरं स सदा ) पाययमेति कदाचिम् निपतति व निराथयो वासौ ॥ ३० । सुरभी च यथा व्रतति- स्तरुमेकं धृतवतो प्रशाखाभिः । पाकर्षति मम्मुखतः तरमय गुल्लमपरं सहसा ॥१ ·मम सर्ग नैताक् तव चिन्ता, नेपा वा धावतोचणावष्टा, पुरुषान्तरमाकष्टुं न कदा गणयति निजां शक्तिम् ॥ ३२ । चित्तं मदीयमेतत् नूनं लौहमयधरणिधरवर्यः । पावटये तदस्या- यस्कान्तोमणिरणु लम् ॥ ३३ ॥ रविसूनोः प्रातिकूल्यात् राक्षसोभिः प्रपीड़िता। कामं निकामदुःखार्ता बभूष जनकात्मजा ॥ ३४ । किन्तु तस्याः किमकरोत् शनिकोटो लसत्त्विषः । सतीत्वनानो रवस्य जानक्या मनुजेखर ! ३५ ॥ त्रिलोक्या प्राधिपत्यस्य निष्क येण दंशाननः। प्रविचालयितुं शेके किं नु तस्याः स्थिरं मनः १ ३६ । दमयन्याः किमकरोत् प्रतिकूल: कलिय वा . परकान्त मल-चोहर्षवरतरांवर ।

·१६ औषतमचरितम । वर्यते चरितं तस्या' श्रवणाञ्जलिना पिव ।। ३01 प्रियंया सह भ्रमत एव कानने निषधाधिपस्य फलमूलमयत' । दाधिका टशात्यगुरमू समा: कमात् समय - समागमदतौ च दुष्कर. ॥३८ । अनया विमोहनशरीरशोभया सह वत्सर जनगणैरलक्षितः । अतिवादये कथमिति क्षितोखरी विकलेन्द्रिय. समजनि क्षण तदा ॥ ३८ ॥ विपिन प्रिया त्यजत एव में शुभम् कथमन्यथा समयपालन भवेत् । . प्रति चिन्तयन् नरपतिर्वियुचुभे शतकाटिभि ईतशिरा व क्षणम् । ४० '.. अथकदा सा विनिवेश्य मस्तक प्रियस्य वाही स्वपिति स्म सस्तुते । चिरेण लब्धावसर. चितोपरः स ता पिहातु चकर्म तथाविधाम् ॥ ४१ । सपाहुमारूष शन. शिराधरा निधाय भूमो उटतिष्ठदाकुल. । पदानि धीर कतिचित् दधत् ततः न्यवर्तत द्राक् विपद विचिन्तयन् ॥ ४२ ॥ . . .नावमाएगा।

·नरम सर्ग न वेत्ति चान्यां नृपतिस्तया विना कथं नु तां मोक्ष्यति भोपणे वने । उदयनेत्रो विकलेन्द्रियः पुनः प्रियेकपा समुपाविशत् शनैः ॥ ४३ । कताम्प्रटं श्यामिकया ततस्त तत् कलकारेवाद्वितचन्द्रसुन्दरम् परिस्फुरदिम्बनिभाधरं चलन्- मधुवनवातसमाकुन्नानकम् ; सणं विकुञ्चचतुरभु साध्वसात् क्षणं स्मितमातरदच्छद मुदा प्रतिक्षणं वर्दितदर्शनक्षणं ददर्शकान्तावदनं स नैषधः * ॥ ४४, ४५ । . न मा वने मुञ्च नृशसजन्तुमिः समाकुले नाय ! निरायवामिमाम् । इतोरितं द्राक् प्रियया वचस्तया निशम्य राज्ञो हृदयेन कम्पितम् ।। ४६ । समुललासे च समोक्ष्य वल्लभां पुरेव मुप्तामपबोधलक्षणाम् । • नत' समेषध मल च्यामिया कहास्पदम पतएव कलडरेखादिसपन्ट्र- मन्दर परिस्फ रहिम्वनिमाधरं चलन्मधुनतत्रातसमाकुलालक मानवातेन यमर- समून समा. तुल्या' पाकलार पत्तकाशी कुन्तला यस्मिन् तत् वयो वर्ष मावसात विकुलञ्चतुरनु भयेन एवं विक्षन्यौ चतुरे मुवी याँधन् वा घर्ष मुदा खितपातरदश्छदं पतिव, वद्धिनदर्शनवर्ष चणे चपे वद्वितः दर्शनम्न चर; इतसवी चैन ताहम तत् कान्तावदनंदमयसीमुखं दद .

·श्रीदतमचरितम् ।
अथायमाय दिगोखरान् सुगान्
समोरणं भूधरमेवमादिशत् ।। ४७ ।
अयं नृशसोऽशरणां पतिव्रताम्
इमा वने मुन्नति कार्यगौवरात् ।
भवद्भिराय्य: परिरक्ष्यतामिय
विपनरक्षा हि सता कुलवतम् ॥ ४८ ।
इतोरयित्वा नृपती विहाय ता
गते गल:र्यमुदथुलोचने ।
बनाधिदेवो चकिता सुखलदगतिः
समेत्य हस्तेन तदङ्गमस्पृशत् ॥ ४८ ।
व्यपेतनिद्रा परितो नलप्रिया
प्रिय दिन प्रजिवाय चक्षुपो।
अपूर्णकामापि तथाविधा क्षण
निनाय नात्वन्तनिराशमानसा ।। ५५ ।
मनचल, भूनिहित स्वक गिरो
गतस्य पत्युश्च चिरायमागता ।
समुत्सक तत्पथदत्तचक्षुपे
शशंसुरस्य सकल म्मुटाक्षरम् ॥ ५१ ।
ततः समुत्याय ससम्भम सतो
विकोपकैगा च विहलाम्बरा।
नमतकुरड्रोव वनवितस्तती
वितुमीय विकला प्रचनामे ॥ ५२ ।
..
.

·नयम मग. - गुहास कुलेषु सरित्तटेषु च प्रिय प्रनष्टं रुदतो विचिन्वतो। यदा कचित् त न ददर्श विद्वला तदापतत् भूमितले नृपात्मजा ।। ५३ । अयनलब्ध प्रतिबोधमुत्थिता पुरो ययौ ना स्थिरलक्ष्यलोचना । निशम्य किञ्चिच्चकिता परागता पुनर्व्यचेपोत् खलु तेषु तेषु च || ५४ । अशब्दनिक्षेपपदं परागत: प्रसार्या हस्ती स्फुटपइजोपमी । पिधेहि नेत्रे मम पृष्ठतः स्थितः समेहि नाथेति जगाद कातरा ॥ ५५ ॥ 'अथो भुजङ्गो यमवाईभोमः कलिप्रयुक्ता विकृतास्य एक । अदुट्टवत् हा भयकातराक्षोम् मुसार्चनादा नृपनन्दिनीं ताम् ॥ ५६ । व्याधीऽनसा तत्र समेत्य कथित् , भुजङ्गाय त निजधान घोरम् । रहनु तम्मात् यदसौ विधातुम स्येप तत् सर्पगत न कुर्यात् ।। ५७ । न त यदा पारयितु चमा साभूत् दमखसा । .

·श्रीरामचरितमा
तदा सतीत्वरक्षा
सती तुटाव कातरा ।। ५८
मातर्मातरय व्याधी
मुणरत्ना करोति माम् ।
एहि त्राणाय पुत्रधास्त
रक्ष मा दक्षनन्दिनि ।। ५८ ।
अरण्ये शरण्ये । विपना विहस्ता-
मनाथा निपादो बलादेति मातः ।
त्वदन्या न काचित् परित्रातमोगा
गतिस्त्वं गतिस्त्व गति देहि दुर्ग। ६० ।
अरण्ये विघोरे विपज्जालमग्ना-
मपणे । विनेचे ! विलोकेशि । रक्ष।
महाध सतीत्वं हरत्येष मूढो
गहिस्व गतिस्त्र गति देहि दुर्गे ॥ ६१ ।
सहसा नयनात गिरोन्द्रपुत्रधाः
निरगात् ज्योतिरल जगत् प्रदग्धुम् ।
विदधे विलसत्तडिलताभ'
किरणम्तञ्च वन पिशङ्गवर्णम् ॥ ६२ ।
प्रविशत् नयन नृपात्मजाया.
विवरेमद्भिरदोन व्यलोकि तेज ।
युगपत् विदहत् किरातदेह
घनमारोधमिवातितीव्रवेगम् ॥ ६३ ।
• चन्दिनीम्।
+ विरसति-अमरौ ।।

·.
नवम सर्ग।
402
करराशाविव तत्र पापे
दग्ध किराते मनुजेशपत्नयाः ।
गाचे प्रत सुरपुष्पवृष्टिः
विलोलरोलम्बकुला पपात ॥ ६४ ।
तचिन्तयालमवधूय मनोरुज तां
लक्ष्मया वचय तदनुस्मर नाथ सर्वम् ।
नारायणः कमलया सह मां यदाइ
स्वप समाहितमतिः शृणु तत् वदामि ॥ ६५ ।
सन्तापिताय रविरश्मिभिरेव कामं
छाया जनाय नितरां स्वदते सुशोता।
प्रद्वादनय तिमिरीघनिरुद्धदृष्टे:
: दीपोहि, सौख्यपरिबद्धय एव दुःखम् ॥ ६६ ।
इत्यालोच्य मया चिन्ते !
जन्मत: सुखिनो युवाम् ।
अनुमावयितुं दुःखं
मुग्रहीत गर्नयरः ॥ ६७ ।
शेषयामे बियामायाः
.
रमयासह माधवः।
•विवीच रोखब यमरमाको यथाम सा।
+AAR: नाम समापिताय नमाय मीना या निरासले औषते
र, दीपीरि तिमिरोधनिरुदहर; प्रमादमा, एस सोसपण्ड्यि एष माया
खानुभा मुखाइम ईश्वोक्विात्पम ।
रुपोष:-निला

·यौवनस्परितम् ।
एवमाख्याय चाखास्य
पश्यन्या मे तिरोदधे ॥ ६८ ।
तदेहि मात्स्यिका एते
मत्स्यानाददते सुखम् ।
भित्रित्वा कियतो मत्स्यान्
कुर्मोद्य देहधारणम् ॥ ६८1
इति श्रीश्रीवत्मचरिते महाकाव्ये शनिनिर्भत्सनो
नाम नवमः सर्गः।

·दशमः सर्गः शकुलमैकमवाय नृपस्ततः प्रियतमामवदत् मुदितः परम् । भषमिमं दह, भक्षणतोऽस्स में विरमत सुधया परिवाधनम् ।।१। गुरुमुखात् श्रुतवान् शनिवासरे उनलविदग्धमिमं झपमनतः । प्रथममेति तदुस्थितयोड़न तदनलं बलय त्वरितं प्रिये ॥२॥ • नृपसता तृपवेरनुशासनात् सकुलमत्स्यमसौ व्यदइत् मुदा । कथमिवोपनये झपमीयं वृपतये वत भस्मसमाहतम् ॥ ३ । इति विचित्य ययौ सुषमामिनी सरसि कामनाथ झपोन्मृजाम् । सहि च तत्करतः पुनरुच्छसन् जलमगात्, प्रहसत् गनिरम्बरे ॥४॥ तथा इसन्तं गनिमपरे स्थितं विदध चिन्तानलगर्भया था। न •शप-धौलमा निमाषा । भिम मान्नम् ·चारतमा नगाद किमेवमसाधु चेष्टितं विकासे याधिकृत्य निर्धंण 1 * 1 | भने ! समाय नृपो विचक्षणो विमानित त्वामकरोत् किमात्मना ? यदस्तधेयर्या ननु वैरमोचन चियोपुरेन तुदसि प्रतिक्षणम् १६ । विचिवमेतत् दिनभर्तुरीरसो भपाध्योऽभूत् तनयो हि, यः शने । निरागस दु खुशतैः प्रपीडयन् न लज्जते प्रत्युत तेन हृष्यति ॥ ७ ॥ पापग्रह त्वयि शने । परिकोपितेऽसौ जानाति मत्पतिरनिष्टफल प्रकामम् । धम्म तथापि न जही परिवईयस्ता लक्ष्मा समस्तजगता परिपूजिताया ॥ ८ ॥ पत्युस्तथाविधविचित्रविचारशक्ति' तादृक् स्वधर्मपरता बुधमोहिनी च । पापग्रह पवनवञ्च सुदुर्ग्रह त्वा शोधाभिभूतमकरोत् नच तोपित ? धिक् treasnet चिन्ता पनलगर्भया इमापवरे स्थित तथा इसम सनि विदय र विच। असाधु चेष्टितम् पचिकृत्य किया विकस्य एष भगाद। शर्ने। विपक्षण गृप पात्मना वय ला समाइयदि विमाणितम परीन या ययान रखधर्य एव वैरमोचन घिकोई प्रतिपय एम तुदमि पौरसि। + पन्य मार्ग सुधमानी नपाविचविचाराव नाहरु सधापरता ८ ·दशम सर्ग - धत्ते पतिमम हि येषु न वस्तुबुद्धि संसारभावनिवहेषु विनखरेषु । किश्चित् चकथ कदनं ननु तेषु तेषु तेनैव जाल्म । तव गर्वपरवमोदृक् ११० । दग्धः शने । शकुल एप पुन. खसन् यत् मायाबलेन सलिल' प्रविवेश, तेन । कार्येण ते कृतमहोपतिर्भवामि पापं समाचरत एव, नमामि तत् बाम् ॥११॥ योऽयं करः प्रतिदिन सुरभक्ष्यभक्ष्य यस्मै पुरा स्वयमदात् कथमेष तौ । दग्ध झष ननु ददात्विति चिन्तया यत् दुःखं बभूव हृदयच्छिददो निहत्तम् ॥ १२ ॥ तत् तुभ्यं नम इत्युता हसम्तो पत्युरन्तिकम् । जगाम सा राजपुची सव्वं चास्मै न्यवेदयत् ।। १३ । तस्यास्तुत गर्वित वाक्य शुत्वा निरधोमुख.! पवनबत सह पापयह बा मायामिमतम चकरात' तोधित नच, मतपत मकरात धिक। . . कदनमपच्यमा + पाप पनि समाचरत एवं पनिष्टाधरणे तव ने तव तेन वाट तमोति मामि, तत त्यां नमामि ।

·शैवतमचरितमा
सतीत्वतेजसा दग्धो
स्लानच्छायस्तिरोभवत् ॥ १४ ।
चिन्तावावधमुपश्रुत्य
नृपचिन्ताकुलोपिसन् ।
चिन्ताधिवारणायव
निरालाल इवामवत् ।। १५ ।
कन्दमूलं समाहत्य
दोपयुन्ध तया सह।
विशश्राम क्षणं राजा
ततथिन्तामवोचत ।। १६ ।
"मादृशां नयनकीणगोचरः
सागरीपि मरुभूमिमोदरः।
प्राथयामि यदि कल्पपादपं
सोपि याति सहसावके पिताम्" ।। १७ ।
प्रवपूर्णा त्रिनगतो
यदान्नं माययाहरत् ।
अलयभिक्षी भगवान्
तदेय थियमनवोत् ।। १८ ।
पश्य कान्ते वनमिदम्
एकैन शनिमायया।
कष्टन्नुभ्याहारमही
दिननाजायत प्रिये १८॥

·दशम मन । . कान्ते मुखे नोरजादि । कच्छणतावतापित। अणुमात्र विषादस्य कथ लक्ष्मन लक्ष्यते ॥ २० ॥ एवमुक्ता तु सा चिन्ता विहस्य पतिमनवोत् । नास्ति मे विभवः किञ्चित् विना ते पादपङ्कजम्; अविक्षत तत् पुरतो नित्य नाथ । विराजते । तन्मे कथं विषादः स्यात् नटेटो हि विपोटति ॥ २१ । . राज्यादिकं बहु धनं तव नष्ट महोपते! तेन त्वमोदृयावस्थो जातोसि ननु वल्लभ २२ । . एवमुक्तो महाराजः सोन्माय इव चानवोत् । कान्ते कान्ते भवत्येव मेवमुक्त स्टाक्षरमा। २३ । मम दि खन्मुखाम्भोजात् अधिकास्था धनादिषु ।

·..02 ग्रोवामचरितम। कष्टमेवं वाध्यमान त्वद्दचो वाधतेतराम् ॥ २५ । एव नृपवच. शुला चिन्ता त प्रत्यबोधयत्. मन्मुख तव सबम्ब त्वतपदञ्च तथा मम, यदोव तहि का चिन्ता शनिना नो वृत नु किम्' वतीयहे सम्मुखोमो यदावा नाथ मङ्गतो ॥ २५ ॥ एतत् स्थान परित्यज्य गमिप्याव. परेधायि । पश्य मौरिपिता मूर्यो यात्वम्त सहते, कर ॥ २६ एखनितेपु दि पत्म सपतन् . चरमाटे शिरमेय विद्यत: धतमछन्नदस्रधाग्या परिनिम्तपनो विन्नीवाते । २० । प्रततिः रुपया ममागता गधिरनावनिरोधवादया। जनदालनोनवाममा वृतम निदधाति त द्रुतम् । २८१.

·दशम सर्ग. तदुपान्तगलगभस्तिभिः * द्रुतचामोकरमावरैः । क्षमाम् । अनुरक्षितवोचिरास्फुर- चपलेव प्रिय ! सिन्धुरोक्ष्यते ॥ २८ । असितारामस्वरञ्च तत् दिवि कोट्टक् ननु पश्य शोसते क्षणमधुनिधेजलं यथा हरकण्ठद्युतिजित् सविद्रुमम् ; स्फुटकोकनदाकुला क्षणं शितिसैवालततिर्यथा जले; परिपूर्ण इव क्षणं जवा- गिरिकी कुसुमैः करण्डकः; हरितैररुण: फलैः क्षणं निचितः प्लच दव क्षणं विलात् . . तसतपमान्तेभ्य गलना गमतय किरपातः। + से गलित यशामोहरं मुगणे इस मामः। । অবিনা নব অল্প বৰ আন্ধামধ অয়েলিলি খাস ফল भक्दुिमम विमानतारभितम् पनिधे. समुद्रस्य नसे यथा जनमिष दधि मोहक सोमने पाय हु चर्प स्फुटको कमदाफला रजोत्पलमालापरियामा सले कपाल निषा सापालरागिरि १ गोमते। नगगि रकम कममः चप सापुः पारामिता पुपेत्र पूर्वः स्याप्त पुपमाजममिय सोमः।

·योवरितम।
:
स्फुरदुग्रथिखेव धूमिते-
टकराजिलदग्निका निशि;
क्षणमणदृशां धनद्युतिः
कवरोबन्ध वातिरम्यया
अरुण: कपिशेश पाटलैः
कुसुमैर्गुम्फितया स्रजान्वितः ।
घनभावमुपेयुपा कचित्
সুগ্ধ য্য নিন্য
वहता तरलेन च क्वचित्
रुधिरेणामिपुप्पगोणरुक्;
धवला कचिदिन्दुरोचिया
हरिता गादविनिन्दिना कचित्
अरुणा च नवार्कगीचिपा
पतितेन ध्वजचित्रवाससा;
रणभूमिरिव क्षणं;
निचितप्रान्तमिवातिचिकणे:
तृण:
.
.
चरित परुणे फवे निषित शाम. प्रथम पटार रस, रई
रिसात् गहरात स्फुरदुशियानिश लदपिका धमिलेट करानिरिक्ष मत ।
+ पम पमनाम पर थे. कपि पाट कसुमे गम्मतया पिता
अतिरध्यया सज्ञा माखया अन्तित: एक्दमा वामिनीना कवरोधमीमत।
+ कंचित धनमाम उप्रेयुषा परिपकड रधिर पितामधुमला, कति
पता रदिन धिरेष समनिपुरमोद नाक मुममकामा, इञ्चित् दुरीषा
पाटा, बरियादविनिदिमा करिता, कति नमामोचिश पतिवन यति
ससा पापरमिशनीम

·दशम सग । ९ अरुणं क्षणमुग्रवायुना शतशो मिन्ननिणतितं ग्रहम् । ३० । प्रतिशलपल्लवाञ्चला प्रियमित्रव्यसनेन दुःखिता । उपवोजयितुं शनैरिव स्वयमेवारभते तदोदृशम् ॥ २१ । मरुता परिचालिते ततो मृदुना प्रावरणऽपसर्पति । अतिरक्तवपुः पुनारविः सहसायाति विलोकनीयताम् ॥ ३२ । क्षणमूईकरः खलद्गति- निखिल विश्वमिवाभिमन्वयन् । अभिधातमिति स्फुटाक्षरं दिनकृत् प्रकमतेऽस्तमाविशन् ॥३३॥ "ननु यस्य जगचयाचित जननं निम्मलनिर्जरान्वये वत पारिपदाय यस्य में गुरुशमाशJधादयो यहाः; निखिलं ग्रहयक्रमोजसा लघयन्, क्षगण तिरोदधत् । पहिचको वरे निचितान पहम् उपायुना मतम. मिनिपातित परभिजामते। tra मित्रम्।

·शौरतरितम।
प्रणुदन् जगतस्तमस्ततं
विदधत् वीतशुचञ्च पद्मिनोम् ;
समवृत्तितया प्रजामनो
रमयन् तुल्यमनन्यशासनः
अशिप कमलोदयं दिशन्
जगदेकातपवारण चिरम् ;
उदयानुगुणीपगृहनां
प्रथम कुक्षण एव संत्यज्यन् ।
श्रितवारुणदिक, निरायति-
ननु सोहं वत याम्यधोगतिम् ;
वहिरोचितरागवञ्चितं
ननु पश्यात्तवस' विवास्य माम् ।
दिजराजमियं नवीदयं
भजते पापमतिमंदाथि तम् ॥” ३४ ।
सहसास्तमयोन्मुखः प्रिया-
वदनासक्तमतलोचनम् ।
स नृपेन्द्रविलोकनं रविः
समकक्षत् दरश्मिसंयतम् ॥
तमवेक्ष्य तदा तथाविधं
स्मृतलोकस्थितिरेप विव्यथे
उदये हो अनुगएम् पटनम उरगानम् बालिकमा यस्माताम्।
प्रमा-पूछा दिशम् ।
* शिवापारी दिछ पदिमासा येन तारा: सन्।

·११४ ग्रोवत्मचरितम् । निराचक्र, जाने सुरनरगणः कम्मवभगः सुखं वा दुःखं वानुभवति न तवास्ति विमतिः ॥३८॥ इत्युला कान्तया साई पर्णशाला न्यविचत । दोर्धायमानयामां ता वियामामत्यवाहयत् ॥ ४० । इति थोश्रीवत्सचरित महाकाव्य शकुलमत्स्याप- हरणो नाम दशमः सर्गः।

·· · एकादशः सर्गः। अथ प्रभाते नगराभियायिणा पथा प्रतस्थे सह चिन्तया तया । नृपः समुत्तीर्य वगानि पर्वतान् दिनावसाने नगरं समासदत् ॥ १ ॥ दक्षिणेन नगरं शुचिक्रिया: काष्ठविक्रयपवित्रवर्णनाः । ऐकमत्वमवलम्वा सौख्यतः काठिकाः प्रतिवसन्ति केचन ॥ २॥ प्रति प्रष्टः श्रुतवान् जनप्रजात् प्रिये ! सुख नो वसतां तैः सह । प्रति ब्रुवाणी नृपतिस्ततः परं , जगाम तेषां वसति मनोरमाम् ॥ ३ ॥ तो विलोक्य पदचारिणी पुरो' दम्पती चिरदर्शनी ततः । काठिकाः स्तिमितचक्षुषः परां कोटिमापुरतनस्य नन्दयोः ॥ ४॥ कि पुलोमतनयासमन्विती वासयोऽयमनरुपद्रुतः। . .

·शोवत्स परितम् । स्वां पुरीं प्ररिहरनलक्षितो वस्तमेति विजनेऽस्मदालये ॥ ५ । कि सारः स्मरहराच साध्वसात् लश्चमूर्तिरनुकम्पया विधेः । एति वस्तुमपविघ्नमात्मनो भार्ययात्र विजनेऽस्मदालये ॥ ६ ॥ किं विधुन्तुदभयात् विधः स्वयं रोहिणोपरिगतस्त्वजन् दिवम् । निर्जनेत्र वसतेशिकीर्पया प्रेति वा नियतपूर्णमण्डल' ॥ ७ । काठिकैः प्रपतिनमशिरोभिः प्रोतिवाष्यसनिलाश नगरः। कण्टकाञ्चिततनूभिरमायैः स्त यते रम नृपतिः सहदारः ॥ ८। सञ्चितं गुरु तपः सवितारं लोकयहिरननेय चतुर्मिः। शुष्टकायचति केर्नु निदाघे नामदादिमिरहो जगदोश ॥ वात्यातर्विधगाचबन्धः वज्ञानलोत्तापनिकामतप्तः । तड़िसतानोकपिटूननेः न वा कृतास्माभिरहो तपस्या ।। १० । परापामार सितबाद। .

·एकादश मा न पोषरात्रौ विगलहिमायाम् प्राकण्ठमग्नः सलिले च शोते। उजितागौरवशेन्द्रिया तेये तयोऽस्माभिरसाध्यमोश ॥११॥ . तथापि नाथ, स्वयमम्वयानण समन्वितो न: पतितोसि दृक्पथे । प्रसोद देव प्रतिबोषयात्मनः स्वरूपमस्मानसुवोधमोखर ॥ १२ । कि ललाटनयन तिरोदधत् छमना धृतमनुप्यविग्रह। पामराम्छन्नयितु जनानिमान् कान्तया कपटवेशयागतः ॥ १३ ॥ 'प्रत्युवाच नृपतिः समादृतः काठिकान् ध्रुवत एव तादृशम् । मानवोमि, भवता महात्मनाम् प्राथयाय शरणागत: स्त्रिया।। १४ । इत्येव वादिनस्तस्य. वाक्यमाक्षिण्य काठिका: ऊचुमैव महाभाग। वामईसि किद्वरान् ।। १५ । कायेन मनसा वाचा भयन्त सह मार्यया ·औरतमचरितम् । सपनोक गुरुमिव पूजयामो यथामति ।। १६ । अद्यारभ्य महाभाग ! शरीरं जोवनञ्च नः । त्वदधीनं विजानोहि प्रोतन बहुना च किम् ।। १७ उयदेशैश्च कायॆश देवीयं करुणापरा। यथाजातांथ नो दारान् शिक्षा लम्भयतु ध्रुवाम् ।। १८ । मनुष्यपदवीं येन स्पृशामो वयमजसा । गुरो ! त्वया तथा कार्यम् इत्येतत् प्रार्थयामहे ॥१८॥ चाप्यायितीसि भवतां वचसामृतवर्षिणा। कृत्तिमायित्य युमाकं करिये देहधारणम् ।। २० । एवं वादिनि योवतसे काठिका हरचेतसः तथेत्युत्ता नृपस्यास्य संविधां चराहताः ।। २१ ।

·एकादम सस १२१ प्रत्यहं काननं गवा तै: साई नृपतिस्ततः। अल्पभारं महामूल्य चन्दनेन्धनमाहरत् ।। ३२ । सदिक्रयेण नृपतिः वणिग्भ्यः प्रतियासरम् । लेभे बहु धनं, तेन खाद्यद्रव्यं समाहरत् ॥ २२ । चिन्तया संस्कृतं भक्ष्य देवभोग्यं नृपस्ततः। सापत्यांस्तान् सपत्नीकान् समादरादभोजयत् ।। २४ । अनाखादितपूर्व तत् भक्ष्य पेयञ्च काठिका। भुक्रा पोवा च सर्वे तां मेनिरे छलमानवोम् ॥ २५ ॥ ते: साई यसतस्तस्य सस्तोकस्य महोचितः । सप्तधा सप्त भिन्नानि दिवमान्यतिचकमुः ।। २६ । एइकरमणि किंकर्यः प्रियथिया; कलाविधी .

·शीवत्सरितम् ।
तेषां सहिएपश्चिन्तायाः
वयस्था: संकबासु च ।। ३७ |
योगक्षेमकरे भूपे
दिनैः कतिपयैस्ततः ।
काठिका वीतदारिद्रयाः
तुच्छत्तिं जहुः क्रमात् ।। २८ ।
सन्दोपिते ज्ञानदीपे
तिमिरे मोहनामनि ।
निरम्ते, ते महाप्राज्ञा:
जाता गौरवभाजनम् ॥ २८ ।
टेशोबतिसमाधायां
नियुञ्जाना महत् धनम् ।
भूम्पामिना च सञ्जाता:
प्रतिक्षणमपेक्षिताः ।। ३० ।
व्यसने कृतसाहाय्या
निवार्य चार्थकच्छ्रताम् ।
प्रतिवेशिजनानां ते
प्रियम्भावुकतीमगुः ।। ३१ ।
तदवस्यांय तान् सर्वान्
पश्यतो नृपतेस्तनूः
अप्राकृतापिइपाय
मूर्च्छतेऽलं बभूव न ।।३३ ।
घामापनिवधानमा,
.

·एकादश मा ग्रजापालनसम्भूत सौख्यस्य नृपतिः क्षणम् । स्मर्तुं नावसरं लेभे प्रशासत् काष्ठिकानिमान् ।। ३३ । प्र सौख्याय दिव्याय नासूयति शनिः कथम् । इत्यसो नृपमार्दूलः सा च चिन्ता विसिसिये ।। २४१ कदाचित् रम्यतीराया. स्तटिन्या रोसि स्थितम् । चिन्ता समेत्य सावित्रा प्रया नाम नरेवरम् ॥ ३५॥ केयं नमति मां चिन्ते ! किमर्थमिद वागता ? पृष्टेवं सा धमिस्थ- मारेभ पगेहिणणे।। ३६ । इयं सा पद्मनाभम्य वत्सस्य ग्रहिगो शुभा। सतानि सदगुणेनाय ! मन्दोत्कण्डा ननान्दरि ॥ ३॥ नोचमममूर्तति नास्थामाया विमानना .

·श्रीक्समधारतम।
पशजापि गुणराया
पद्मिनी कस्य न प्रिया ॥ ३८।
अस्याः सुनिष्पन्नमपि ग्रहाणां
वैगुण्यतोऽयं ननु दीप एकः ।
अदूदुषत् जोवितमिन्द, शुभं
गोमूत्रविन्दुः पयसामिवोधम् ॥ ३८ ।
बध्यत्वरूपेण भुजङ्गमेन
वल्लया इव श्रोद्रुमसम्म प्याः ।
अस्या गुणोवैरपि भूषिताया
सुरम्यदृश्यत्वमकारि भोमम् ॥ ४० ।
श्खOः पुनरपरिग्रहाय
पुत्र' नियुड्तो ननु नलकामा ।
किन्वेष वत्सः सुदृढानरागो
न तन्मते तिष्ठति धम्मबुद्धि ॥ ४१ ।
मुतोऽनया में प्रतिषिध्यमानः
पत्नान्तरं नेच्छति सग्रहोतुम् ।
इति घिरोरुत्य च पश्यतोमा
खयः मदा रोषकपाय नेवा ॥ ४२ ।
खयानुरुडः सच पद्मनाभः
प्रादास्यते नाथ कलवमन्यत् ।
+ नया सावित्रा प्रतिषियमान' म मम मत पतमाम पयामा संग्रहो
न रक्षति इति हेतो. श्य पमनाम माता
इमा सदा रोषकषायनमा
सती पशादा

·एकादश सगड इल्याशयैषा शरणं प्रपत्रा यत् सांप्रतं संप्रति तत् विधेहि ॥ ४३ । इत्येवमुक्तों नृपतिः सरोष- यिन्तामवादोत् स्फुरिताधरोधः । किं विस्मृतं ते यदहं दिषामि बहुं विवाहं वत बनधम् ॥ ४४ । अधमो महोरहचयेष्वयं तरु- बहुभिलताभिरुपगूढविग्रहः । बहुवल्लभत्वमचलेष्वपि प्रिये, न सहे, कधं तनयतामुपेयुपि ॥ १५ ॥ दयिते ! प्रसूनरुचिराञ्च मालती वहता व्यपेतकुममां परां समं । समरागता यदपि दर्श्यतेऽमुना तरुणा, तथापि किमयं स्तुतेः पदम् ? ॥ ५६ । प्रियस्य यासां व्यसने विपत् समा समोचिता ताखपि वृत्तिरस्य च । रवी समप्रेमि विमत्तिमागते तमोनिमग्ना हि दिशेव पंधिनी ॥ ४ ॥ न पद्मनाभः समत्तितां व्रजन् एमां प्रवीणां न च तां नवा समं। क्षमिप्यते तोपयितुं ततः कमात् सुखं निरहनसरं भविथति ॥ ४८। .

·१२४ योनामचरितम् । न चिवमेतत् यदि सा नवोढ़ा मायापरा तन्नयनं रुणद्धि । अविद्ययाधिष्ठितचित्तवृत्तेः विभोरपि ज्ञाननिर्विकारः *1821 तस्याः समासाद्य शरीरसङ्ग' चिन्तामणिस्तादृश एव कान्तः विहाय नैसर्गिकभावमग्राम् अलाततामेष्यति नात्र शङ्का ॥ ५० ॥ अवयसि वत पुत्त्र सञ्जयन्ती नवोनां जनिमियमतिमूढा पद्मनाभप्रसूतिः । लगयति विषभोमा वस्तुगत्या भुजङ्गीं तदनुसरत यूयं मामिमा वारयामि ॥ ५१ - इति श्रीयोक्त्मचरिते महाकाव्ये काठिकालयाभि- गमनो नाम एकादशः मुर्गः । दा पदासानानाथ भुपि पविण्या (मायया) विकृताचात भगति, तदा समानाबः स नाम क्या नादया स्यामस्तिता बीर भरिभिः जानाति कि चित्रम्। 1 मा परामजनमोम बारपागि, उपमपि भामनुसरत मम सादाय ·हादशः सर्गः। गच्छन् कदाचित् शनिमायया द्राक् कश्चित् वणिक सैकतरुधनौकः । उद्धारणेऽस्याः विफलप्रयासो विषादसिन्धी सगणो न्यमाङ्क्षीत् ॥ १। . देवजवेशेन तिरोहितात्मा शनैश्चरस्तचरनोमुपेतः । उवाच साधो! ग्रहकोपतस्ते दुरुत्तरापत् सनुपस्थितेयम् ॥ २ ॥ पूर्व प्रयाणात् भवता न शान्ति- नवग्रहाणां विहितानचार्चा । विधीयतां सा प्रथमं यथावत् पद्यात् तरेरुदरणं सुसाध्यम् ॥ ३ ॥ अनुष्ठिते तवचनात् यथावत् यागे यहाणां परिपूजने च । भतया विनम्न विहितासलिं.तं कार्रान्तिकोऽसौ समुपादिदेश । ४ । साध्वी सदाचाररता पराजी काचित् शभा काठिकपासभूमो वसत्वसौ चेत् स्मृति प्रसन्ना नरिस्ततः प्राप्साति वायुपगम् ॥ ५।

·श्रीवतमचरितम।
तहल्लभो याति वनं प्रभात
काठाय यामात् परमेति गेहम् ।
गन्तव्यमस्मात्. सविधे त्वयास्याः
परं परेार्युमणे: प्रकाशात् ॥ ६ ।
तस्याः प्रसादेन विना तवेयं
तरिविपन्ना ध्रुवमित्ववेहि ।
सर्वप्रयत्नेन ततस्त्वयासी
प्रसादनीया ननु सार्थवाह ।। ७ ।
स्त्रिया हि चित्तं नवनोतकोमलं
परोपतापेन भवेत् हृतं हृतम् ।
ततस्त्वयेदं व्यसनं सुदुस्तरं
निवेद्यमस्यै रुदता भृशं वणिक् ॥ ८!
या तत्र पालयां गतभूषणत्वात्
शोच्या विपद्मा ननु पद्मिनीव ।
विमुक्तवातेरितकैशजाला
धूमावलोच्छन्नशिखेर वर्षों;
म्लानविः क्षोणतनुः प्रकामं
भोमोपरक्षा ननु रोहिणीव ।
तरुत्वचा संहतगात्राटः
सदैव नासाग्रनिविष्टदृष्टिः;
दृस्या त्वया स्पन्दविहोननेत्रं
तां विधि नौकोदरणे निदानम् ।

·शादर्श: सर्ग.'
प्रयाहि साधो कुरु तत्प्रसाद-
मुबीवमादित्य सतस्तिरोभूत् ।।
म्लानद्युतौ व्योमतलात् निपत्या-
परं पयोधि विशतीन्द् विम्वे । .
पत्युर्वियोगादिव शोकमग्न
तारागणे नश्यति नहभासि;
पूर्वाद्रिमामय च मानुरागे ।
करैः समुत्क्षिप्य तमोवितानम् ।
क्रमेण संभिन्नदला हसन्ती
सरोजिनी पश्यति पद्मिनोशे ;
महोरहाणां शिखरेषु बाला-
तपेन रफ्तेषु दवाग्निवुडगा।
भियेव सर्वेषु विहगमेषु
जहत्सु नोड़ान् कृतघोरनादम् ;
स सार्थवाहः कृतनित्यकम्मा
सातः पवित्रो गललग्नवासाः ।
उपानहा मुतापदी विनोत-
चिन्तान्तिकं प्रापदमौलिमूडा ।। १० ।
तां प्रत्यभिजाय विलक्षणस्त:
चिकैः धितो पातितजानुहस्तः ।
ननाम भत्या गलदथुनेत्री
नुनाव बहाञ्जलिरेवमेनाम् ॥ १॥

·श्रीवतसपरितम्। . तरी मेऽन्तरोपे निमग्नाचलास्त तटुडारण त्वत्पदस्पर्शत: स्यात् । न चान्या गति में विजानीहि मातः सति । त्वां नमामोखरि । त्व शरण्या ॥१२॥ श्रुतं मे पुरा त्वं पितुर्यज्ञभूमी निशम्य प्रमूढ़ात् ततो भर्तृनिन्दाम् । अहासोः शरोरं समाधिप्रभावात् सति ! त्वां नमामोश्वरि। खं शरवा ।।१३। यतस्त गतासु वने सत्यवन्त' सुनर्जीवितं त्व स्वशत्या चकर्थ । न चित्र यदि त्वत्पदस्पर्शनान्मे तरो स्यात् समुत्तारिता दक्षपुचि ॥ १४ । [ना वा जगद्दाहसम्भाव्यशत: कशानो: परित्रातुमीशाभवत् का । रोचापदाने प्रहत्ताञ्च सोता तरी मे विपन्द्रा तदागच्छ मातः ॥१५। ने ता वमन्ती विमुक्ताञ्च पत्या यदामी किरातोऽवदुष्टवाक्यम् । [दा त निहन्तं वदन्या च का स्यात् समर्या, यदि त्वं दयाद्री न वा स्याः ॥१६॥ हिं वषिक् दक्षता सती सा किमर्थमेघ वद जस्पषि लम् । ..

·हादा सगन खां प्रत्यभिजातवतो शने! त्वं मां विप्रलब्धुं समुपस्थितोसि ॥ १७ । निशम्य चिन्तावचन स साधुः दोनाननस्तन्मुखसतदृष्टिः ।। उदयुरेव' विहिताञ्जलिस्तां जगाद रोपण कशायनेत्राम् ।। १८ । मातः परोक्ष नहि तेऽस्ति किञ्चित् सम्भाव्य किं तत् रविजं ग्रहं माम् । दंहस्यकाण्डे वद नेत्रनियंत्- क्रोधाग्निना निष्करुणा दयाहम् ।। १८ । नौकानिरोधात् पुलिने तटिन्याः दुःखेन कालं नयतः कियन्ति । दिनान्यतीतानि ममात्रमात: शोच्यां दशां प्राप्नु वती जनानाम् ।। २० । अकालपाताक्षममस्तसंख्यक क्रमेण सोदत् विज्ञहत् महार्घ ताम् । निक्लन्तति ट्रव्ययतोव सुन्दर विलोक्यमानं मम जीवितं सति ॥२१॥ व्यपेतकाला कतिचित् पदार्थाः निमू ल्यतां यान्तिच नियंपेक्षाः । न वैनिकः कम्मविपाक एवं प्राणेषु वित्तेषु च मां हिनस्ति ।। २२ । .

·शौषमम रतम । अत्रत्यलोकेषु च पृच्छयमानी य: कशिदागल्य वदिष्यति खाम् । यदेष साधुः सगणोऽतिमात्र कष्ट प्रपत्रः खलु सोदतीति ।। २३ । ज्योतिर्विदामग्रसरय कश्चित् उपादिशत् मा गणयन् कदाचित् । अस्त्यत्र पल्ला किल गूढरूपा काचित् सतो, ता शरण भजख ॥ २४ । तस्या पदस्पर्शनमात्रतस्ते विपदिमुक्ला भविता तरोयम । तत् स्वार्थवाह । ब्रज तत्काश तया विनान्या न गतिस्तवेति । २५ । त्वा प्रत्यभिज्ञाय विलक्षणेस्त . स्तैलक्षणैस्तदगणकोपदिष्टः । प्राप्तास्मि मातथरणार्पणेन तरौं समुत्तारय तारिणि त्व ॥ २६ ॥ किवा भय देवि । शतयरात् ते विमेति सिहो हरिणात् किमेतत् । प्रशष्टमैखय्यमहो भवत्याः समिरेभ्यः शनितः कथा का ॥ २७ । खुद्योतकः स्खेन तिरोविधता धाम्ना च तारामुडुरिन्द क्रान्तिम् । .

·हादश सुगं।
।
इन्दुश्च सौरौं, न कदाचिदेष
सौरिः सतोमावरितुं क्षमः स्यात् ॥ २८ |
तदेहि मात: करुणापरा त्वम्
पदा स्मृशन्ती तरणी निरुद्धाम् ।
विचालय द्राक् तव कोतिरेषा
प्रद्योतयत्वम्ब ! जगत् चिराय ॥ २८ ।
इत्येवमुका गलदथुनेचे
चिन्तापदं चुवति सार्थवाहे ।
सा पद्मनामस्य च धम्मपनो
प्रचक्रमे भाषितमाहता ताम् ॥ २० ।
सन्द, श्यते या त्वयि शक्तिमत्ता
•सा देवयोनिष्वपि दुर्लभा हि ।
तत् सा कथञ्चिदपि मानुपोषु
न सम्भवेत् प्रागिति निययीभूत् ।। ३१ ।
केनापि कार्य या निगूरूपा
पत्या तथा छानरेण शा।
अवातरत् कापि भुव सुरेशी
न मानुपोयं न च मानुपोसी ॥ ३२ ।
आकारगुप्तावपि यनतो वा
गतिः स्थितियोक्तिरमानुपो सा ।
स्फुटाक्षरं प्राह निजस्वरूपम् ।
देहा समुझे तुमल रहस्य
(रहस्य मुद्भ तुमल हि चेष्टा) ॥३३ |

·भीषतमचरितम् । . 11 अय वणिक प्राह यया तथैव तत् न सशयोस्मिन विषयेऽणुमात्रक । न बुध्यते तत प्रकृत प्रयोजन प्रोटिता येन दशामिमा गता ॥३४॥ त तेन बुद्धेन च न प्रयोजन महत् पुरास्माभिरनुष्ठित तप । तदेव चैव भवती सभर्तृका चकार न प्रापयितु कतार्थताम् ॥ ३५ ॥ श्रुत भवत्या मुख्पनजान्मया यथा हरि सोरिनिपोटित स्वयम । शिला चकत्तीस्थितकोटविग्रहो कृतकवेणि विदधन्जिर रमाम ।। ३६ । हरापि गोया सह सौरिपोडनात् कुवेरशैल विजहन्नगेश्वरम । दधत् वपुर्मानुपमसादालये निकष्टकम्मा क्षपयत्यनहसम् ।। ३० । न चैप सौरिग्छ लसार्थवाह समागतस्त्वा सति विमलधुम् । यस्मायादेवमृनुप्रपन्ना शोच्या दशा विखविमोहिनो त्वम् ।। ३८ । स एवमेव कृपण प्ररोदिति हितो लुठत्याकुलमानसो मुटु • मिनि पदमूमम् । . .

·पाटा स विचुम्वति त्वचरणं नताननो मनो न विश्वासमुपैति मामकम् ॥ ३८ । वजामि नित्वं सलिलाय निम्नगां तरिच पश्याम्यचलां कियनिरम् । पिता न यावत् विनिवर्तते वनात् विधेहि तावत् वन्धिजो हितं द्रुतम् ॥ ४० ॥ प्रबोधितैवं नृपधम्मपत्नो चचाल हृष्टं वणिज तमन्वक् ।। कौतूहलात काठिकयोपितस्ता. मनुव्रजन्ति स्म विहः ॥ ४१ । आसाद्य चिन्ता तटिनों तटस्था 'व्यलोकयत् ता तरणी निराहाम् । भारोहयंस्तां विनया नराः सां मैगमा नारमनपहर्षाः । ४२ । सत्पादसंसर्गत एव नौका 12 गति प्रपेदे प्रतिरोधमुक्ता। साधी ! तरेमवरोझ्याश:..... भन्ययोगपैत्यपश्यन् ।।४३ । भन्या ततस्ता परिपूज्य साधुः -बापत् क्षमाभतिधालनीती। प्रवर्तते तावदुपेत्य सौरि विदेशो दएि न्यपियोत् । ४४ । . tate-निहा-मोकाम। नाम-Nati

·श्रीवत सपरितम।
.
मा तावदेवं कुरु सार्थवाह !
पुनस्तरयां प्रतिरगत्याम् ।
मुदुलभेयं भविता, तदानी
का ते गति: १ याहि सहैनया तत् । ४५ ॥
प्राग्दै शराजस्य महामहिम्नः
श्रीवत्सनाम्रो नृपतेरियं सा।
अनवोत्था कमलापरव
चिन्तेति पत्नी महनीयकोतिः ।। ४६ ।
प्रनष्टराज्येन शनेः प्रकापात्
पत्या सहेय वनमाजगाम ।
सतोत्वसम्भूतमह.प्रभावात
एनं परिचातुमना विपन्नम् ।। ४७ :
उपसचित्ता पतिदेवतेति
न मन्यते सौरिमिय पाय ।
परानुरताच विधातुमेनां
सर्वात्मना तत् यतते स सौरिः ॥ ४८ ।
प्रत्यक्षहस्य ननु रूपमस्याः
। ईकृतया जाबपि मावधारि।
राहपरवेध शशाइमूर्ति:-
मातशोयं निभिप्रहेण ॥ ४८।
यदस्ति रूप मिहतावशिष्ट
। तदेव साधो! स्फुटमाह तम्यम् ।
.
* सतीत्वमाथ।
.

·आदमः सर्ग:.. यदेवमेव' भुवनत्रयेपि न द्रक्ष्यसि त्वं नच पश्यसोति ॥ ५० ॥ समागरा तस्य धरा करापिता यः कर्तुमनां यशवर्तिनोमलम् । अयं गुणोऽस्या ननु सर्बयोपितां विलक्षण: केन नवेयमिप्यते ।। ५१। सम्पूर्णतां तेन गनेः प्रतिमा गमिष्यतोत्यष न कापि महा। इति अवन्तं तमुवाच चिन्ता विकम्पितभूकुटिलानना सा ॥ ५२ । किमास्य ! धिक् ते गणना रे मूढ़ ! पूर्णप्रतिनी भविता स मोरिः? कथं नु ते मूनि तीवेगम् पधाधि व पतित न पाप ।। ५३ । अन्याःगस्त मयि दृष्टिपात: मन्य स एवासि मनेयरस्त्वम् । मा प्रद्रय प्रद्रय तिष्ठतिष्ठ कर्ष वितीनोमिन्मयात् नमस्त: ।। ५। सा विस्मितान् प्राइच नेगमांस्तान् दुरामनार कषितामि केति। तदा नोको स्थगितां कुरुष्वम् हाकविता पतिदर्ममय ॥ ५ ॥ . .

·૨૯ . थीतसचरितम् । इत्यादिगन्ती स वणिक् विनोतः तां प्रत्यवादीत् ततत्पदानः । प्रवेहि मातस्तव वासभूमिः रत: प्रदेशात् दश योजनानि । ५६ । स्पृष्टा तरिस्वञ्चरणारहन्दै: प्रयाति वायोरतिशय्य वेगम् । तर्यमास्थाय कियन्ति मात दिनानि तिष्ठात्र, क्वतं भयेन ॥ ५० ॥ यस्या भयात् सौरिरसौ विदस्तः प्रालोयत कापि च पश्यतां नः । तस्यास्तवास्मात् शनिता भियालं ट्रक्ष्यन्ति सवें भवती सती ताम् ॥ ५८ । व्यामोहितस्तै रविसू नुवाक्यः समुत्सहेत प्रबलप्रलोभः स्पष्टुं त्वदन यदि कथिदस्य गतिर्दवाग्नौ पतती ध्रुवैध ॥ ५९। योवत्सराजः सुग्टहीतनामा ससागराया धरणरधोशः । भवत्पतिः, मत्पतिरख ! टी करं प्रतापेन जितो ददाति ६. | त्वं देवि ! साक्षात् ननु दनपुत्री देई पुनर्रतिकमादधाना । .

·आदर: सर्ग: अस्मद्विधानां करुणाईचेताः विपदिनाशाय धरां पुनासि ॥ ६१ । यन्मे तरिलब्धगतिः प्रयाति विजित्य मू-खगणं जवेन। स त्वत्पदाम्भोजरजाप्रसादः तत् किं न येनासि ममार्च नोया ॥ २ ॥ कियत् गच्छत्स दिनेषु मातः कार्य समाधाय निवर्तमानः । नेष्यामि निर्विघ्नमलबकटां पत्युः सकाशं भवती स्थिरधि ॥६३ । चिन्ता तदैवं वणिजानुनीता प्रत्युत्तरं न प्रतिपद्यते स्म । वडामलिर्मुद्रितनेत्रयुग्मा तस्थौ च सूर्याभिमुखी स्थिरानी ॥ ६४ । भगवन जगतस्तमो हरन् उदयादेबरमाचलं ब्रजन् । वितरण निखिलाय देहिने ननु चैतन्यमान्यते धियम् ! ३५ । वसुतस्य कथं शनेरिमां विषमुच्छेदपर एरात्पर । न निवर्तयसि प्रमायती निजकार्यात् तव तात ! निन्द्यता ६६.. • स्थिरा साधना एघि भा ( पोट हि)। .

·१३८
औषतमचरितम्।
अवलो छलनापरेण मां
विपदं दोपमते सुतेन ते ।
परिलम्भयता वतेशीम्
पितरालोकय नृत्यते * मुदा ६७ |
जनकाय निवेद्यते कृतं
तनयेनाहितकम भास्कर !
शनिनाशनिनेव यत्कृतं
कदनं तत् तव कथ्यते मया ॥ ६८।
अथवा शनिशासनं पितः
तव दु.साध्यमिदं नु तिष्ठतु ।
हर में हर रूपमीशं
विकृता मां कुरु धार्यदर्शनाम् ।। ६ ।
हराबत्यां वरमीदृशं क्षितिभुजः पत्नया जगत् तत्क्षणं
छन्नं घोरतमछटाभिरखिलं रुदावलोकं क्षणम् ।
निर्यात तिमिरे क्षणेन नयने प्रोन्मीलयंस्ता पुरी.
ऽदृष्ट्वा विस्मयमागतस्तत इतोऽन्विष्यन् वणिक दृष्टवान् ।
पर्य के शयितां विमुहावपुर्ष कैकालयेषां जरा-
जीणां निखसती बलोमुखमुखी केशालकैर्वजिताम् ।
दुर्गन्धा किल शिविणों परिहतां भोमै जनस्तया
दुर्दशी दहता च देहमहसा पोतेकदेशे स्थितान n901
इति योयोवत्मचरिते महाकाव्ये विन्तावियोगा नाम
हादयः सर्गः।
• नत् + मा बटा
.

·बयोदशः सर्गः।
आपतमानाय वमात् नृपाय
सव्येतगक्षणा स्फुरतातिमात्रम् ।
आवेदि सब तदशम्म घोर
निशम्यते तेन पुरा रहे यत् ॥ १।
सव्य तरत् चक्षुरिदं मदीयं
स्फुरत् स्फुटं वक्ति किमयनिष्टम् ।
न केवल नामत एव धत्ते
वामत्वमेतवनु चातोपि ॥२]
राज्य समुच्छेदमियाय सबै
नोराजधानिर्वनमाथितोस्मि ।
शरीरमायस्य करोमि वृत्तिम्
अज्ञातवासच चिरं वसामि ॥३॥
यन्मह्यमेवं रविसूनुरेषः
द्रुह्यत्यजनं नहि तेन दूये।
एकाहि चिन्ता तमसा प्रमाथे.
सदातनी भास्कररश्मिमाला ॥ ४ ॥
मा चेत् तदा किं परिचारिकाभिः
वाणी सदीया यदि किं सुधाभिः
पोतेन किवा यदि वुदिरस्या
विपत्पयोधेस्तरणे सुखेन ॥ ५॥

·श्रीस्तसपरिवम् । शनेश तां तां विपमा प्रतिनां मुहुर्मुहुमी स्फुरदेतदक्षि। प्रतिक्षणं स्मारयति प्रकम्प- यित्तस्य वतीव तदिष्टसिद्धिम् ।। उत्कम्पते पादयुगं पुरस्तात् यातुं, समासन्नतरे निकेते । सोदत्यटः किं सुतरां मदन किमय चित्तं व्ययतेतरां वा ॥ ७॥ चिन्तेतरत् वस्तु न किञ्चिदस्ति मत्स्वामिकं, तत् तदशम्मणो वा । किमन्यदद्य स्फुरणेन वामं ससूचयेत् चक्षुरहो हतोरिम ॥ ८ । नावाति यावत् तदनिष्टवार्ता स्फुटाक्षरा दुःश्रवणा शुतिं मे । गच्छामि तावत् विषयान्तरं द्राक् यस्तथा कुर्चत एव मन्ये ।।८। तयाते त्वगुततविपत्तेः मृत्युः सुखो मे वसनं हि वाच्छम् । मन्देहदीलाचलचित्तहत्तेः अमृत्यु कष्टं मरणाधिकं यत् ॥ १० ॥ हा स्फरत एतत् वामम् पाच पतु मांगनयना सा विषमा तिsi प्रतिवण मारयति चिन कम्पः नदिष्टसिडि, नस्य समेखि चिन्ताया. परास्तगममरपेष्टबातोव । छ चिन्तापखामुन १२ पानट मात्।

·अधीर हर्ग, निरस्य शङ्का सरुदेव दुःख लप्स वरं तत् तदनिएजन्म । पाजीवनान्तं तदनिर्णये ता । वैकत्वमोहक न पुनः चहिये ॥११॥ चिन्तार्थमेवं परिचिन्तयन्त- मुपागमत् तं सहि.पद्मनाभः । यत्र न संस्तम्भितशोकचिकः प्रोवाच चैनं वमुखार्पितास्यम् ॥ १२ । भावर्तनात् काननतोद्य तात ! ( वेला व्यतोनेति वयं प्रकामम् । उदिम्नचित्ता प्रतिपातयामः कालं भवमिनि दत्तनेत्राः ॥१३॥ "कोहगदशा में वनिता वराकी सूर्ण समाख्याय निरस्य चिन्ताम्"। इत्येवमुको व्यथितोपि गाढ़ स काठिकः मुस्थवदावभाषे॥१४।। माता स्वया तात ! -विनाता सा. यत् कष्टमायाति कथं मया तत् । आवेद्यते ते, वयसाभिधातुं : सुटुष्कर तत्, तदलं नु पृथ्वा ।। १५॥ इत्येवमुक्तो नृपति: प्रहर-- • समनवोत् वत्स ! लघु प्रयाहि । ... निरक्ष-निराकुर {h.tv+ खोट दि)। 7 ·श्रीवत्स परितमा तर्थनाय त्वरते मदोयं चित्तं, किमेवं वद मन्यरोसि ॥ १६ ! स्पन्देन पामस्य विलोचनस्य चिन्तागता याजनि दुष्टचिन्ता । मनःशरीराययमा यच्च वैकल्यमासीत् नितरां गरोयः; चिन्ता मदथें भृशमुत्सुकेति त्वदाननात् शवुषो मम द्राक् दूरं गता माच गतं विदूरं तच घणारा पूर्वपदमि सुस्थः ॥१०॥ सम्बन्ध एतादृश्य एव ननम् अन्योन्ययोथित्तशरीरयोर्यत् । एकस्य दुःखानुभवेऽपरस्य दु.खानुभूतिनियतेत्यवेहि ॥ १८॥ देहेन सा चेत् प्रियते तदा कि त्वामेवमेव विकलं, कथं वा । अनुहती में परिहोयमेव पश्यामि, खिबोसि किमातपेन ॥ १ क्रमेण मध्य रविरम्बरस्या- रूढ़ः प्रचण्हातपतामुपेतः । तो ललाटन्तपमग्निगर्भ मयूखनालं विराजत्वजस्रम् ॥ २० । • पदु-दछ (+सु, पीकाम)।

·धीदमः सर्गः। - तदनुस ! गोतां पटपादपस्य छायामुपैहि थमनोदनाय । चिन्ता नर्थ भृशमुत्सुकेति तद्दर्शनाय त्वरते मनो ने । २१ । जानासि वाला मयि जावभुत्तो- ऽपोते न भुतो नच पोयते * सा । स्थाप्या मुखं साद्य मयातिदुःखं प्रतीयुषा हा गमिता चिराय ॥ २२ । इति बाणः परमाच यनात् अनुद्रुतस्तेन स भूमिपालः । प्रावासमागात् विगतेपि काले प्रत्युतमार्थ न च सा समेता ॥ २३ ॥ किमेतदित्याकुलधीः समन्तात् दिवया प्रेरितनवयुग्मः । ददर्श काचित् स्रवदधारां धराशयां निवती विशालम् ॥ २४ । विमुलकेशी स्फुरदोष्ठविम्बा ध्यानन निस्सन्ददृशं निषमाम् । वामे करे स्थापितवामगण्डों शोकेन मूकामपरामपश्यत् ॥ २५ ॥ प्रमुक्तकण्ठ रुदतोच काशित शवाय संस्नातगुरुभकम्मः। - .. 4 . विवादिमीर पो+ट।

·मोसमातम पाहत्य वचः परिपीड़यन्ती मुच्छिन्दती का स्वकषानदर्शत् ॥ २६ । प्रियाहित मामुपसृत्य कापि न यति किश्चित् त्वधवा किमुत्या । यत् वक्ष्यते तत् म्फुटमाभिरुताम् अवस्यया गोकजय शेव ॥ २७ । . नून प्रिया नास्ति वतान्यथा चेत् कालो महान् मे ग्रहमागतस्य । सन्तप्यमानस्य च दृष्टिमार्ग चिरायते . सा पतितुं कथं वा ॥ २८ । गतोऽद्य सदनात् वनाय मे शशया कथितमस्य चेतसः । यत् परापतत एप्यति प्रिये खन्मुखं न मम दृश्यतां पुनः ॥ २८ । कि प्रत्ययात् तेषु हरिप्रियायाः नवेभि वाक्येषु तथाविधेषु मे त्वदनिष्टपात प्रत्येति यत्र स्पुटति प्रिये द्राक् ॥ ३०॥ 11111iPTE पतिव्रतेय, शनिपोड़नात् त्वां-m रवियति चौथिभृतां वरेण्य । 1 - ..." नैतत् मनी म • विरायते-विलस्वत। -- ·पग्रीदमः सर्गः। मदोगतं मामिति सिन्धुपुत्रो सारस्थदो वक्ष्यति सास्वनाय * ॥ ३१ ॥ क सा गता थोमुखनिःसूता वाक् मुधेव साभूत मम भाग्यदोपात् । ग्रासाय सौरो विहतानने त्वं जहास्यकाण्डे कथमन्यथा माम् ॥ ३२ । एत प्रकुतोम्यथया स सौरिः किं कर्तुमीगो मरणात् परं सः । खया विना मे हतजोवितस्य सन्धारणं निष्फन्नमय जातम् ॥ २३ ॥ अये महत् काठिकन्टमेतत् चीत्कारभिवाम्बरमैति टूरात् । , स्फुटोलतेयं भविता नु वार्ता कर्तृतथा यामहमस्मि भोतः । २४ । योनेन्द्रिय ! त्वं विकले भयार चैतन्य ! तात ! त्यज मां चिराय। प्रियाहितं याययितुं समेति शोकाकुन्नः काठिकसंघ एपः । ३५ । • रिमat attenा मिमिका " मी पो मदीम मा भाग परत Rell मेरो !िCUs frER PR "HE!. .

·१४६ योदतमरितम। महापकारं ननु कुर्वतोपि शत्रोरनिष्टाचरणे महात्मा । न जात्वनुन्नास्यति तात एपः तस्मात् तदर्थ समयो न नेयः ॥ ३६ । अद्यापि कार्यानुमतेः प्रतीक्षा मातुर्हतायाः सुमहान् हि काल: । यावत् न निर्विसमतिर्विजह्यात् सा जीवितं तावदिमे व्रजाम ॥ ३७ । तान् नेगमान् अद्य समूलघातं प्रणिनता नोऽद्य गुरु नै तातः । एते वयं नापि च तद्विधेयाः तदेत यामोधरणाय मातुः * ॥ ३८ । व तात ! तावत् वनिताहितीयः त्यन्लान्यकार्यः सुसमाहितात्मा । प्रत्यन्तरोभावमुपेत्य तातं सेवस्व यत्नात् ननु पद्मनाभ ! ॥ ३८॥ प्रयत्नसंस्तम्भितवाष्पपातं महाधिदूनं विकलेन्द्रियञ्च । नेशा वयं द्रष्टुमिमं न चासो मुखानि संदर्शयितुं क्षणेऽस्मिन् ॥ ४० ॥ तावत् वणिगधम नियातयद्भि- स्तां प्रत्याहृतिमुदितां पुरो निधाय । . •तत्वमात एत धागदत मातुः इराय घाम यामति प्राधना लीट।

·प्रयोदश मग, आर्यस्य सुतशिगिरायुधोतमेतत् दृष्टव्य मुखनलिनं प्रहर्यरम्यम् ॥ ४१ । गुत्वैपां वचनमिदं सुधायमानं सुस्पष्टं मनसि तृपथकार इष्टः। हन्तेतेऽपरमिव संलपन्ति चिन्ता- संकान्तं, तदिह हि मंगता न पडा। ४२। भव हृदय सुधोरं नव्धवात्तं त्वमेभि- वचनमधुभिरेषां संशयस्ते विनुन्नः । यमसि विधुरमेवं गहमेऽपारसिन्धु सच समजनि पुण्यैः पादलहुयाहि कुल्या ॥४३॥ इत्येवमनसि विधायष्टचित्तः थोवत्मो हृतमगमत् स काठिकौघम् । भामूनात् श्रुतनिखिलमहत्तिरेभ्यः स्वस्थोऽभूदहंत च तांस्तथोपदेः ॥ ४४ । स्वार्यानुकूस्त परपीड़न चेत् वार्था नुसन्धानपराः कश्चित् । न विधानान् पिरगन्ति ताता: विनाय घेतर प्रक्षति नभध्वम् ॥ ४५ नापः पुनारोधमली दिसा: विगहमानो व्यमुचत् न फान्ताम् । नमाश पत्रमा म वधाई एप: नियत क्रोधरिपुं गच्च ·शोवतमचरितम। वणिक स कान्तां नननोमिव स्वां समर्चयन् रक्षति यत्नतस्ताम् । यूय यदि क्रोधबलात्कृतास्त निहत्य तामानयय प्रसह्य । काठोपजीवोति पतिं विहाया- पक्रान्तवत्यत्र च सार्थवाहै। निवभावयमिति प्रधादो जनास्यचारो न चरिष्यति द्राक् ॥ ४७, ४८ । नास्यास्तबाभूतमवर्णमोशः साढ़, भविष्यामि तदन तिष्ठन्तु धोरा: प्रतिरुडकोपाः प्रत्यागमं मे प्रतिपालयन्तः ॥ ४०॥ सबै + कान्ता समुल्य परापतन् द्राक् पायुमतो वः परिरभ्य गाढ़म् । लप्सोऽचिरात् सान्द्रतमं समुद्यद- रोमाञ्चराजिर्मुदितः प्रमोदम् ॥ ४८ । युभानेवं गुरुभरशुचो विस्मृतम्रानपानान् टोनान् दूनान् नयनमनिलक्षानिताननाथ । निर्भिन्नाभान् मुखरितदिशो घोरचीत्कारणम्दै: दृष्ट्वेवार्को व्यथित हृदयोऽधोमुखः खं जहाति ॥४८॥ वृता देहस्थितिविहितये यात, किञ्चिन्मदघ भक्ष्य पेय समुपनयत स्वल्पयनेन लभ्यम् ।

·मयोदमः सर्गः। निचिन्ताय स्वपित भवतां शत्यमुड कामः प्रस्थास्यहिं रजनिविगमे मोतिपूर्व पुरं तत् ॥ ५० ॥ इति योयोयत्मचरिते महाकाव्ये चिन्तोद्धरणो- द्योगो नाम वयोदशः सर्गः।

·चतुर्दशः सर्गः। क्रोधजाभिभवरोधनाक्षमो जायते मम णास्पदं शनिः ! कोत्र वा भवति भक्तिभाजनं यो रिपून् न नयते * शरीरजान् ॥ १। आवहन्नपि तथाविधं शनि: लशमेप बहुमन्यते भया । यद्यसौ प्रतिटदाति मेऽधुना कोटवेधरहित ललाम तत् ॥ २॥ सर्वग्रतिपरिभावि सतीत्वं वेद्मि नेति नच किन्तु भने स्तत् गाव्यमद्भुतमपछुप काय्य चिन्तयधिगतो स्मि हि भोतिम् ॥ ३ ॥ शक्यते नहि शनेर्निपोड़नं रोडमब्धि मुतया, क्रमेण मः । मद्यमेवमनिपिडत्ति तत् द्रुधति प्रतिपदं यथेष्छया ॥ ४ ॥ इत्यमस्त मितधैय्यमवायें मोरिकार्यमवधायं विपणः । भूप एप महमा यनमाला- पवतोरमगमत् लवणाधिम् । ५ । . "पामरो करियम में पदम् । + पारस होताना दिमाम् ।

·चतुर्दश संगः। . कैतकोकुसुमसङ्ग सुगन्धी नर्तयन् सरलतालतमालान् । मारुतोऽधिपयसां कणवाहो सेवितस्तमकरोत् गतखेदम् ॥ ६ । उत्पतत्पतदनाविलवारः श्यामले वपुपि तस्य पयोधेः । फेपराजिमवलोक्य च राना सस्परे हरितनी वनमाला ॥ ७ ॥ वोचिवाहुमतितोलमम्बुधिः प्रेरयस्तटभुवि प्रसारितम् पखराशिमपकृत्य सत्वरं प्रद्रयनुसरदिराकुलैः; नेगमेः प्रतिहतायोपित द्राक् निपत्य मलिले निमनयन् दुःस्तेिपि नृपचेतसि क्षणं नन्द, निरुपमं व्यजीजनत् ।। नौए नेगमगणांम्वरमाणान् पएमावपत पाकुन्ननादम् । ताभ्य एवमयरोघयतः कान् दृष्टवान् नरपतिः सहस्यम् ॥८ ·१५२ श्रीवनमचरितम। वाहिनीशतसहस्रपरीतं भूभृतां शरणमेनमभीति। पश्यतोऽस्य जलधि बहुसखं स्वा दशा स्मृतिमगान पुराणा" ।। १० । क्षयितजोवनमखवधूमुखा- नलसमेष्टवियोगजवनिना। जलधिमुत्कालिकाशतसंकुलं म्वमिव सोयमबोधि महोपतिः ॥ ११ ॥ सन्ध्य व रताम्बरधारिणी द्राक् तारानुरता विधताक्षमाला । जटाः पियङ्गोर्दधतो च काचित् तपोधना त नृपमाससाद ।। १२ । उवाच चैनं वद भद्र। कस्त्व कघ मुरम्या नगरीमहामोः? इहामि कस्मात् पणिजां कठोर: घोषैः समुजितकर्णरन्यः ॥ १३ । • वाहिनीना मनाना नदीनाश धनेश महमाच परोतम पचे परोसन ममता पत्रता पभोति मत पदे अमाने भरच बहुमत्तम परी माय एक अपि परत यस मा पुराश तिम् अगा। + म महोत औषम पमुखाननममः पापितुन्य य विशौरन चिन्नागियोमस्त तेन रयतम चयित लस भौतिय पर पिकाप्टरदा विचिन्ताय तासांत सायम् नमद मर कामपाकामनिरपरेधिनारदान।

·चतुदंय. सर्ग.. १५५ , सद्भावमालोक्य समर्थवेहम् प्रनटमन्विष्यसि किञ्चिदिष्टम् । पृच्छामि किञ्चित्, यदि तट्रहस्य न स्यात् तदाख्याद्वनिगूढतत्वम् ॥ १४ ॥ इदं वयो रूपमिदं तवायं वैशथ निठारहितं मनश्च । न संवत्येव परस्परं, तत् मन्य तथा नासि यथासि वेशे ॥ १५ । कथित् वणिक् ते वणितामहार्षीत् अन्वेष्टुमेनां किमिहागतोसि । प्रत्यक्षुता भट्र कथा तदीया शृणु स्थिरामा ननु कथ्यते सा ॥ १६ । कपायरतं वसनं वसाना कपहिनी पत्युरिवानुकारे । गौरोव सासोत् प्रणमच्छिरोभिः सांयाविकः पूजितपादपद्मा ॥ १७ । निरनचन्द्रप्रतिमाननायाः न कुद्मलं यद्यपि नातिफुलम् । तस्या नवं यौननमम्वुजाक्ष्याः पुष्पं विकाशोन्मुखमन्वकार्षीत् ॥ १८ । तथापि तस्यां वणिजय हत्तिम् मर्जरत्यामिव मातरोय । . तत्

·श्रौपदमचरितमा
सन्तापिनो सत्यपि निवृतवा-
पत्त्यैः परीव निनाय कालम् ।। १८ ।
का न्तिकः कोपि पाय गत्वा
न्यवेदयत् काचिदिहास्ति नारो।
करोति यस्तामनुरागिणीं स्खे
ससागरा भूननु तस्य हस्ते ॥ २० ।
अविष्य राजा नियुणं समन्तात्
शेपे तरी तस्य च नैगमस्य ।
ददर्श का न्तिकदर्शिता तां
दृष्ट्वा च त नैगममित्युवाच ।। २१ ।
ना-नया मे सुमहति कार्य
साना च दानेनच विग्रहण ।
ग्राह्ये यमेतत् विदुपा लया तत्
यदात्मनीनं क्रियतां विचार्य ।। २२ ।
इत्यतृपेणाभिहितः समाधः
प्रत्याह तं मम्मणि ताड़ितः सन् ।
समाज एपा मुग्टहोतनामः
योवत्सराजस्य च धम्मपत्नी ॥ २३ ।
राज्यात् युतोमो गनिपोड़नेन
साध्वयानया काननवासमागात् ।
इयं हि साक्षात् हरपूर्वपतो
दशामजैवेति निबोध देव ॥ २४ 1.

·दत्य दुवत्येव च साधुहत्ते तस्मिन् दुरात्मा प्रतिभावलेन । उवाच राजा शृणु सार्थवाह ! येनासि दण्डेन विना विमुक्तः ॥ २५ ॥ श्रीमानशेपचितिभर्तमीलि- रनांशुनोराजितपादयुग्मः । प्रागदेशराजः सहि सावभौमः लेखेन मामादिशदेवमद्य ।। २६ । श्रुत्वेति राजा स्वगतं न्यगादीत् कातान्तिकोयं महतो भयस्य । स्थानं, न पत्र प्रहितं मयैतत् प्रकाशमूचे भगवत्यथेति ? ॥ २७ ॥ तपस्विनीवेशतिरोहितारमा रानो हता केन च नेगमैन । श्रुतं मयामो तब राजधानी वाणिज्य कार्याय गतः सर्गः ॥२८॥ तत् पत्रपाठस्य विराम एव तस्याः प्रियाया निजराजधान्याम् । प्रवेशकालत्वमवश्यनेयो पत्सेन साधुनच दण्डनीय: ॥ २८॥ प्रयापकस्तायद यतिष्य- इच्छिन्द्रवहस्ते नगरं प्रयातम् ।

·१५८
श्रोतसचरितम्।
ख लपेन कालेन, दिनान्यमूनि
यने न कान्तां परिपालयेति ॥ ३० ।
निशम्य वाक्य परिशुद्धभावा
दुरात्मनस्तस्य च दुष्टभावम् ।
विवोधुमोशा न हि सा, कथं वा
देवस्य निर्वन्धमलं निरोडुम् ॥ ३१ ।
चक्रे भति राजपुरोप्रवेगे,
राजा हिं सकपतिरस्थिन्,
एवं प्रहत्ते किमहकरोमि
मवेति साधु चरणो स्पृशन्तम् ;
रुदन्तमावास्य विशिष्टवाग्भिः
दुर्देवनना पतिसङ्गमोत्का
महाडहपा परिचारिकाभि.
रवेक्षिता राजपुरी विवेश ॥ ३२, ३३ ।
दिनेषु गच्छत्सु नृपास्यरन्धात्
यो निर्गतस्तोता विषो भुजङ्गः।
सेन प्रदटा नृपभासिनो सा
मुमूछ साध्वी न्यपतच थाम् ॥ ३४ ।
हा विप्रनधाम्मि दुरागयेन
नान्योस्ति मुमेरपाटुपायः ।
परिनिरनो. प्रधारक हमने
पर यम कान
वेदाममा प्रयापदिये।

·चनुदंश सर्ग
एति प्रचार्य चितिपालपत्नी
देह निचिचेप समुद्रनोरे ।। ३५ ।
अहो किमन्यत् कुरुते वराको-
त्युका नृपः प्राय विषादहो।
श्रुतं मया यत् श्रवणोयमम्य !
तदा गच्छेति च तां जगाद ।। २६ ।
“वचय साधो ननु सावशेष
प्रशान्तचित्तः शृण तत् नरेश!" ।
"एषोस्मि शयूपुरलं विलम्वा
ब्रूयाः" “निशाम्य * प्रत वदामि" ॥ ३७ ।
भूतेन केनाम्यनिरूप्यरूपे.
योक्षिप्य भूपाय ददे वराको ।
राजा पुनस्तां यतते स्म हस्त
कर्तुं सतों स प्रतिकूलभाषाम् ॥३८ ।
प्रसाद्यमानाप्यखिलैरुपायैः
यदेयमस्मिन् न बबन्ध भावम् ।
तदा वशेकारविधानदक्षो
राजा दिजः कथिदहो न्ययोजि ।। ३ ।
वशीकृतमन्त्रवलेन हाहा
सतोत्वसर्पः किल रुद्धवोर्यः ।
नताननोऽभूत्, यतिं सती सा
प्रेमाभिधानेन बबन्ध दाम्रा ॥ ४. ।
.
.
.
निमाम्य-रण।

·श्रीवतसचरितम । सेय समायाति नरेन्द्रकण्ठ दोलिपाशेन दृढ निवध्य । निर्लज्जता मूर्तिमतीव साक्षात् समुद्रतोरे परिचारणार्थम् ॥ ४१ । पश्य त् कदाचित यदि मा नृपेन्द्र करेंजपेय वदतोति मह्यम् । क्रुध्यत् भृश तत् गमने मठाय विधोयता मेऽनुमतिमहारमन ॥ ४२ ॥ सम्भाव्यतेऽस्मिन यदि टेवि । मिन्धी शोप, शनावन्यगुणन्नता वा । निदर्शनेऽस्या पतिदेवताना तत प्रियाया व्यभिचारदीप ।। ४ । ययोदधेरस्य पुराहि गाप्पद यथा हि पाद पुरता महागिरे । थिय पुर सूर्यमुतो यथा तथा क्रिया सतोत्वम्य पुरोभिचारिको ॥ ४४ । धम्मोपदेग प्रददाशि वद सता हि वाणो गुणमेव पति । शनि परेपामहितं विधत्ते पति पर सेवत एव साध्वी ॥ ४५ । विषप्रयो दि चन्द्रत म्यात् मभूतधारित्वमियात् चितियेत्।

·चतुर्दश म खलोऽनुतिष्ठेत् यदि साधुकार्यम् तथापि साध्वो न पति विजह्यात् ॥ ४६ । अयमेतत् न वचस्त्वदीयं 'प्रयाहि दूर, नृप एति भने । सा तापसीत्य गदितैव राजा विषणचित्तेव तिरोदधे ट्राक् ॥ ४७ । तस्यां गतायां नृपचक्रवर्ती दध्यो मनस्येवमपास्तधेय॑म् । प्रदृश्यते कारणमल्पमस्याः मिथ्याभिधाने न मया विचार्य ॥ ४८ । तदा शनिः किं कृतकार्यतां गतः ? बवन्ध भावं तृपतो प्रियानमा ? इद पर भावयतोपि पश्य में विशष्यति ट्राक रसधातुरात्मनः ॥ ४८ । प्रभुत्वमेकातपवारणं गतम् पुरो समुच्छेदमितामरावतो । तथापि चिन्तेत्यतिसर्ववैभवो ममास्ति चिन्तामणिरित्वनाकुलः ॥ ५० ॥ योइमेकचर एव हस्तिनां यूथमस्मि विनिरोडमीखरः । तत्र जीवति मयि चितोखरे च्छद्मना तमिममधिदुर्लभम् ; .

·चौबतसचरितम। दूपयन् मणिमसौ तृपाधमो युक्तदण्डमनवाथ्य यास्थति न क्षमेऽस्य ननु तादृशों कदा दुस्कियां कृतवतो विजानतः ॥ ५१, ५२ । कस्य रत्नममलं छलात् यशो. ऽदूषयः स्मरशराहतः स्मर । रक्षितो भव विमूढ़ सैनिक- रद्य नास्ति नरकाक ! निष्क तिः । ५३ । एकलोस्मि ननु तेन कि मिया सिह एकचर एव वारणान् । हन्ति वोतगणनांस्तथा रविः सहपोति महसोड़,जालकम् ।। ५४ । नासिस सेन्चमसिरम्बुदद्युति- र्नास्ति, तेन किमहा प्रयोजनम् ? एप एव यमदण्ड्सोदरी बाहुदण्ड इभकुम्भमन्त्रिभे; तस्य मूर्वि इरिवत् समापतन् तं कृतान्तभवनं सुटुमंदम् प्रापयत्ववनिरस्तु सर्वथा पापभारविनिमुनिता ५५, ५६ । हनिमोवचनात् शनैश्चरकतध्वान्तान्धकारे भरे यां तारामचन्तामचिन्तयमई दिड्नयेपूज्ज्वलाम् । . .

·. . चतुर्दश सग । सा भीमा ननु वञ्चनापटुरियं तोबा श्मशानोस्थिता सनाता मम भाग्य विनववशात् उल्कोति नानासिषम् ॥ ५॥ साध्वोत्वं खलु तेजसां सुमहतां राशिमया ज्ञायते स्वल्पेनाप्यभिचारमन्त्रमहसा कि तत् तिरोधोयते । कि दीपेन रविस्तमिस्रकरिण. सहारक: सिहवत् दोसया सत्रियते कदापि वद रे नोचाशये वन्धकि ॥ ५८ । तत् ते नास्ति ततस्त्वया पतिकुल शन्दुकुन्टोज्ज्वल घोरेऽवर्णमहाम्बुधौ चलमते । भागाशया मज्जितम् । योवत्सो नृपतिविलुस विभवो यत्तेऽभवत् भाजन विद्वेषस्य, न तेन ते स्तुतिपदे निन्दा करोमि क्षण ॥५८ । यच्चास्याखिल विश्वमुज्वलयतो राबिदिव शुभ्रया कोा कोर्तिविलोपिनी रुतवती गर्या क्रियामोदृशोम् । स्थाने तच भवादृशश्चलमतेः, कावान सन्मागतो भ्रष्टा पश्यति भर्तुरिष्टमथयानिष्ट रमरान्धा बधू: ।। ६० । सम्भागः खलु ते समाप्तिमगमत् पापेऽधुना गण्यता थोवत्सो ननु पंथलीपतिरिति प्रासापकोतिर्न वा । जोवत्येव, नवयमस्य दयिता चिन्ताभिधाना क्षता वेश्यावृत्तिमुपेयुपोति महबी कुत्साम्युपेक्ष्या मया ॥ ११ ॥ तत् त पापकृत निपात्य नृपयुं त्वा केशपाशे दधत् गम्भोरे कमलामसूतिसलिले मग्नो भविथाम्यहम् । • पवाकाकुट !, शिन्तामबीधन मेत् । + सत्भावीत + पाप अनवान्दनि पापकत्वम्।

·यौवतसचरितम्।
दूपयन् मणिमसौ वृपाधमो
युक्त दण्डमनवाप्य यास्यति?
न क्षमेऽस्य ननु तादृशों कदा
दुष्कि यां कृतवतो विजानतः ॥ ५१, ५२ ।
कस्य रत्नममलं छलात् पशो-
ऽटूपयः स्मरथराहतः स्मर ।
रक्षितो भव विमूढ़ सैनिक.
रद्य नास्ति नरकाक ! निष्क,तिः । ५३ ।
एकलोस्मि ननु तेन कि भिया
सिंह एकचर एव वारणान् ।
हन्ति वोतगणनांस्तथा रविः
संहणोति महमोड़जालकम् ।। ५४ ।
नास्ति सैन्यमसिरम्बुदद्युति-
नास्ति, तेन किमहा प्रयोजनम् ?
एप एव यमदण्डसीदरो
बाहुदण्ड इभकुम्भमन्त्रिभे;
तस्य मूर्ति हरिवत् समापतन्
तं कृतान्तभवनं सुदुर्मदम्
प्रापयत्ववनिरस्तु सर्बया
पापभारविनिमुक्तनिवृता ५५, ५६ ।
हा लमोवचनात् शनैयरसतध्वान्तान्धकारे भवे
यां तारामचलामचिन्तयमई दिनिर्णयेपूज्यताम् ।
.

·चतुर्दशः सर्ग: । . सा भीमा ननु वञ्चनापटुरियं तोता श्मशानोत्यिता सन्चाता मम भाग्यविप्लववशात् उत्कति नानासिषम् ॥ १७॥ साध्वीवं खलु तेजसां सुमहता राशिर्मया ज्ञायते खल्पेनाप्यभिचारमन्वमहमा किं तत् तिरोधीयते । किं दोयेन रविस्त मिस्रकरिणः संहारकः सिंहवत् दोसपा संवियते कदापि धद रेनीचाशये वन्धकिर ॥ ५८ । तत् ते नास्ति ततस्त्वया पतिकुलं शॉन्दुकुन्दोज्ज्वलं घोरेऽवर्णमहाम्बुधौ चलमते ! भोगाशया मज्जितम् । श्रीवत्सो यतिविलुस विभवो यत्तेऽभवत् भाननं विहेपस्य, न तेन ते स्तुतिपदे निन्दा करोमि क्षण ॥५९ । यहास्याखिलविश्खमुज्ज्वलयतो रात्रिंदिव' शुभ्रया कोल् कोर्तिविलोपिनों कृतवती गया क्रियामोशीम् । स्थाने तच भवाशश्चलमतेः, कावान सन्मागतो भ्रष्टा पश्यति भर्नुरिष्टमथवानिष्टं स्मरान्धा बधूः ॥ ६० । सम्भोगः खलु ते समाप्तिमगमत् पापेऽधुना गण्यतां श्रीवत्सो ननु पुंथलोपतिरिति प्राप्तापकोतिन वा। जोवत्येव, नवेयमस्य दयिता चिन्ताभिधाना क्षता वेश्याहत्तिमुपेयुपोति महतो कुत्साप्युपेक्ष्या मया ॥ ६१ तत् तं पापक्षत निपात्य नृपशुं त्वां केशपाशे दधत् गम्भोरे कमलाप्रसूतिसलिले मग्नो भविथाम्यहम् । • पांच ! कुलट !; चिन्तासमीधनमेतत् । सशाचीवा + पापं नवान् इति पापकत्यम् ।

·. श्रीरामचरितमा इत्युक्त्ता नृपतिः समीक्ष्य पुरतो यान्तं प्रतिहन्दिनं चिन्तालिङ्गितविग्रह कलुपया दृध्या क्षणं तस्थिवान्॥६॥ सब तथ्यमही अहो नु वत भोः स्वप्नो नु माया नु दा रे पापांशय । तिष्ठ तिष्ठ नरकिन् मारान्ध ! भारात्मक ! पश्येम भुजदण्डमुद्यतफण प्रोचण्डदण्डाहतं धावन्तं तव दंशनाय भुजग, त्राणाय सज्जो भव ।। ६३ । निष्पापा रक्षिवर्गाः किमिति चलदृशः सम्भमात् याथ यूयम् निर्दोपाणां शिरःसु प्रपतति न कदा वाहुदण्डो मदीयः । सोह' योवत्सराजो मम खलु दयितां छद्मनादूपयत् य. स्त पाप भूपरूप प्रदशननिपुण खानमन्वेपयामि ॥६४। इत्युक्ता नेवनीय॑ज्ज्वलदनलशिखादग्धदेहे जनौधे वाजाधातप्रकोणे गुतवति सभय लधमार्गः स राना । मुध्या निष्पि प्य गात्र तदहितनृपतेर्भीतभीताञ्च चिन्तां धृत्वा कण्ठे चलानी जलनिधिसलिले द्राक् पतन् मन्नतिस्मा ६५ इति योयोवत्मचरिते महाकाव्ये मायासमुद्रप्रवेशो नाम चतुर्दशः सर्गः।

·वितसपरितम्। पापाया देहभारं न वहतु वसुधातःपर सारमेयाः जोवन्ती रज्ज बडामवनिनिपतितां भुजतां तां निकामम् । मन्य तत्पायवः प्रबलतरशिखानुष्टनिःशेषवारि- यातोऽभोधिर्मरुत्वं क नु खलु कमले! प्रद्रुता सा पिशाची ॥६॥ इत्यपास्ततिरङ्कमुत्सृजन् रोपरतनयनः सर्वेपथुः । गन्तुमिच्छरथसिन्धुकन्यया सस्मितं नृपतिरभ्यधायि सः ॥ ७ ॥ धिक पतिं जनकनन्दिनीं पुन- र्गा गतामिव पतिव्रतामिमाम् । सौरिणा विकृत दिरय यो मत्समक्षमिति वनुमिच्छति ॥८॥ तात ! ते न वचसा प्रदूप्यते तच्चरित्रममल स्वभावतः । किं रजोभिरनुपज्यते कदा- प्युद्धतैः प्रतिनिमलं नभः ॥ ८ | गाङ्गमम्वु परिपादपद्मज नोललोहितजटात' शुचि । किं कदापि मलटूपितं भवेत् नष्टपावनविचित्रशक्ति वा ॥ १० ॥ भीषणविषधरैरिवोम्मिभिः संकुलं चलदनकयादसम् ।

·पश्दशः सर्ग, तालनडतटमम्बुधि पुरा पश्यति स्म यमिहत्व धन्वनि ॥११॥ सूर्यसूनुक्कतया च मायया धन्वनोह भवतस्तदात्मिका । जायते स ननु वत्स मोहनी त्रान्तिराहतविवेकवैभवा ॥ १२ ॥ या समेत्य ततापसीव्रता तुभ्यमय सकल न्यवेदयत् । सौरिरेव बहुमाय आत्मनः कार्यसाधनपरस्तयाभवत् ॥ १३ ॥ पुचदारमुखभावमात्रके- ऽतात्विक ततदात्मचिन्तनः । लोक एष हरिमायया यथा जोवनं नयति सौख्य टुःखतः ॥ १४ । एवमेव शनिमायया भवान् लोकयन् प्रियतमामतात्मिकीम् । सेयमित्यनुपपन्द्रसंशयः क्रोधवेगविकृतेन्द्रियोऽभवत् ।। १५ । या सथति सुत! प्रियां प्रियः सैव सङ्गमपरेण चेदियात् । स्थान एव कुरुते तथेत्तिता क्रोधविद्वलमति पतिं हि सा ॥ १।' - वाम-मभूमी। .

·पौषत सचरितम। सान्य पूरुषसग दूपिता दृश्यते स्म भवताद्य सम्मुखे । त निपात्य भवता निग्या तां स्थान एव जलधी न्ययाति यत् ।। १० । यत्तु ते प्रथयितुं जगत्पतिः सौरिमस्तकरुण न्ययूयुजत् । हन्त ते विकृतिकारणेपि तत् नामवत्वमपधैर्य ! जृम्भितम् ॥ १८ । ईया विकृतचित्तहत्तिता याति पामरजनी बलोडतः । त्तिरखलितगान्तिरापदि वाहगां हि सदृशी महारमनाम् ॥ १८॥ वात्यया प्रतिहत: मरित्पतिः सुब्धता परिगतोपि न स्थितिम् मुश्चसे, न च कदा मनागपि रूयतां त्यजति धैर्यवत्तया ॥ २० ॥ मागरेण सम र्यवान् इत्युदाहरति मर्व भागिपि । मोरिकल्पितमायया भवान् धेयंवत्त्वमतिमर्वमत्यजत् । २१ । गलिरावरितुम! मतोलं नान्यतेजस शास्ति गरोयः । .

·पषदम समेत जानतापि भवता नु महार्य त्यतामेव तदहो गुणरत्नम् ॥ २२ । श्रोरुवाच सदसि स्फुटमस्या विद्यते पतिपरत्वमनय॑म् । अद्य तस्य विपरोतमिवास्याम् लोकयामि यदिय शनिमाया ।। २३ । नेत्ररोगवशतोऽपि दि रज्जो भ्रान्तिरुद्भवति घोरमदाहः । यदेव हि तथाय परस्या तमो भवति नान विकल्प. ॥ २४ । त्यमेव समवधार्य तत्क्षण दातुमेव पदवीमधि क्षमः कि विहाय यनितावधे घृणा ता समुद्रसलिले न्यपातयः ॥ २५ । धामघातमतिसर्थयातक कुर्वते प्रतिविधीयते हि यः । लोक इन्दु रविरश्मिवर्जिती न मृतः किमिति सोऽतिभोपपः ॥ २६ ॥ साबभीमनृपते. प्रियामवत् पुग्लोति परितः प्रमर्पतः । सिमराक्षम पायात मी नमाय मिना या 1. RAपापमोर. fefian

·भोवतमचरितम्।
विभ्यदेव परिवादतो भवान्
अत्यजत् नरकपातसाध्वसम् ।। २० ।
यद्यहं समुपसृत्य भवन्त
क्रोड़ आशु न पतन्तमधास्यम् ।
अत्र वसिमसैकतमीमे
हा मरौ गततनूरभविष्यत् ।। २८ ।
ताड़िता प्रतिपद' यमदतेः
दष्टगात्रनिचयः कमिभिस्तैः ।
दुर्वचं तदतिदुःसहकष्ट
यच्च तत्र निरये त्वमयास्यः ॥ २८ ।
इत्युदोरितमिदं कमलायाः
वाक्यमद्दतरमं स मिपोय ।
भूपतिः प्रबलवेगमनेट
क्रोधमित्यमवदच्च विनमः । ३० ।
मुष्टदेह व धोरशिखाभिः
प्राक् प्रयाति भनसो गुणराथिः ।
वेनि मातरतितीव्रविदाइ.
स्तत्परञ्च समुदेति हि रोपः । ३१ ।
“यां चिन्तयामि सततं मयि सा विरता"
सा चान्यपूरुपगता पतिता च दृष्टी।
तस्मिन् धणे रुधिरमांसवसोपदानो
धीरो प्रिये नरकपातभियेत्ययुतम् ।। ३२ ।
पर-निरहवाम् । "कर चाशरोरे " याकामदए।

·पथदमः मर्गः . यासोत् सत्तमहिता वनिता विघोर. संसारसागरसमुत्तरण वहिवम् । तस्या वियोगविपदिग्धकलेवरस्य मूळ न मे, तदपि नास्ति ममात्मवत्ता ! ॥३३॥ ऐन्द्र पदे जननि ! शापवणात् मह- भष्टयिणि त्वयि जलं जलधेर्विशन्त्याम् । हाहारवेर्मुखरिताखिलदिग्विभागी विणू सरोद विकलोऽस्तमितात्मवत्तः ॥ २४ । तस्याविन्दुनिकरः पतितः समुद्र मुनाफत्तत्वमगमत् संदतोऽविरामम् । नक्षत्रतामुपगतो गगने विकोपों हटः तिती कुमुदभावमियाय नूनम् ॥ ३५ ॥ हक्षा दलान्तविगलगिरहो तुपारः सायाः यहनिरनिलेय समुच्छमन्तः । उचायचे: खगरव: प्रविमुलक एडा: प्रद्यापि सागरतरेऽनुरुदन्ति विष्णम् । ३६ । धयं तथापि विपुलं पितुरेय वियोः चिन्ता थियोगयिधुरम्य ममाय यातम् । मासाटर्फ, न गनित नयनाश मात- बिन्दुमम मनिलमग्नि तथाप्यधोरः ॥ ३०॥ वि पोयपे वा ननितगयने पुष्परविते गमगाने वा भोग मनयारमे भमनि च वा। .

·यौदतमरितम्। स्तवेऽवज्ञायां वा ननु समरति यः सरहरी जही सोपि क्रोधात् इतर व धैय्यं कनखले ॥३॥ सताराया नाथो जननि ! यदवस्थ: सुरगुरुः शशापेन्हें क्रोधादहमपि तदा तादृशदशः । प्रियां कर्षन् सिन्धी न्यपतमतिरोषाधितमनाः असूयं लोकं तं गणयनतिघोरं बहुटणम् ॥ ३८ । प्रशतो द्रष्टुं तामपरपुरुषासन मुदितां शर्मायानिघ्नोऽशिवमकरवं यच्च सहसा । इहा तन्मूला मे दशति हृदयं ग्लानिरवयं तदागः क्षन्तव्य तनयक्रुतमित्येव जननि । ॥ ४. । प्रमोद मातर्वद कुत्र चिन्ता ? किंवत्तमस्याः १ ध्रियते किमेपा, एव शनेः क्रीड़नकच भृत्वा जोवामि कटेन कियशिरं वा ? ।। ४१ । इत्येवमुक्ता नितिपेन लक्ष्मीः तमेवमाह प्रतिवोधयन्ती। चिन्तार्थयालं ननु चिन्तया ते मुखेन मास्त वणिजां तरयाम् ॥ ४२ । वरेण सूर्यस्य विरूपरूपा वर्षीयमो खित्रितसगात्री। दुर्गन्धदुर्गम्यतया विदूरात् वता जननिहतिमेति चिन्ता ।। ४३ । . . 1 *नन-दरामधन्दामा ·पञ्चदश राम। तारा भुजङ्गो भुजगः स शम्भु भूत्वानिशं रक्षति तां वरेषाम् । चुधापिपासारहिता च सावो ध्यायत्वजन हृदयस्थितं त्वाम् ॥ ४४ । सुखानुभूतिः स्वदतेतरां यत् जनाय दुःखानुभवात् परं, तत् । प्राजन्मसौख्योचितमोश त्वां दशान्तरं लम्भयति सम विष्णुः ॥ ४५ ॥ दुःखावसानं भविताशु नूनम् यावत् स कालो न समेति वत्स ! तावत् चिदानन्दवन: मनोन- मध्यास्य कालं नय धोरचित्तः ॥ ४६ । न तब सीरिः सुरभिप्रभावात् प्रयेष्टुमोगो, ननु सेन तप । सतप्रसादस्य हि देवधेन्वा यास्यत्वनेहा तव तात ! सोस्यात् ।। ४01 प्रदर्ययंस्तत्पषमयसो विहायसा यास्यति यः कपोतः । समागत: सोऽयमतोवरम्यः कालातिपातेन कृतं प्रयाधि:४८॥ निःयेषिः पुरधामरोहपविधी, नोका भवाग्मोनिधेः मन्तार, पितकिरियपाधतमसव से च ईसस्तया। . giri-gभामागोमम्। .

·औषतमचरितमा भैषज्य गदवारणे नु, रविजप्रोचण्ड तापाईने मेघो,मा हरिपादपद्मयुगलं विस्मारि तात! त्वया ||४| इति जलनिधिकन्या वत्सला फुल्ल नेत्र नरपतिमुपदिश्य यामधिष्ठाय लोना । सच मुरभिनिकेतं तेन पारावतेन द्रुतगतिरगमत् तं दर्शितावा क्षणेन ॥ ५० ॥ इति थीयोवत्सचरिते महाकाव्ये सुरमिनिकेतनाभि- गमनो नाम पञ्चदशः सर्ग:

·१८४ धोक्तसपरितम्। सोपानपर्वाणि शनैस्त्वजनि- रम्भोभिरुदण्डसरोजसंधैः । कचित् सरः शंसति भूमिभत्त्रं निदाघकालोऽत्र विराजतीति ।।। निमग्नभूयिष्ठमृणालदण्डै - रुच्छिन्नपत्र जलधारया च । कहाररतोत्पलपुण्डरीकैः कचिन वर्षागममाह वापो।।७। पयोधरेभ्यो विगलद्भिरारात् पयोभिराप्लावितभूमिभागा। कचिञ्च निर्दू तरजा विभाति प्राहट यथा सा सुरधेनुराधा ॥८॥ स्रोत:स वर्क प्रचलत् यत्र भुजङ्गबुद्धिं दधत: समेत्य । संरुद्धचेष्टा प्रशनक्रियायां तहलक्ष्याः शिखिनो विभान्ति || कागैः कचित् केशरिकेगरामः सप्तच्छटैस्तोव्रविमारिगन्धः । भरत् समेतति धराविभागः स्फुटानरं यति पाय तम्मे ।। १० । उत्पत्व पृष्ठे नखरेगेन्द्र कण्डूनगण्ई' लिखति प्रकामम् । • दिखति-कति सति।

·पोन सन. प्रवासकातिविनोद आते कचित् गजो यत्र निमोलिताक्षः॥११ सचित्रमत्मोन्नमदग्रहस्ता सटां समाकर्षति केथरियाः । दन्ताग्रलग्नच मृगेन्द्रथावं करेणुका नर्तयते प्रहष्टम् ॥ १२ ॥ समुत्फणं निःसरदग्रजित खमुत्रबोधं नकुली भुजङ्गम् । परामशन्ती सदयं करेण कृचित् विचुम्पत्य पि लेदि धोरा ॥ १३ ॥ कचित् दिवान्धवविषयोधूत् घुत् कुर्वतोस्त्राणनिहत्तशक्त्योः । पित्रोः कुलायच्युतमाप्तकष्ट' ददाति काको परिग्टह्य भावम् ।। १४ ॥ प्राजन्मसंस्कारवयात् तरचुः मृगे विधत्ते करजप्रहारम् । धेनोः प्रभावेण खरास्तदन पराक्रमन्ते नखरा न तस्य ॥ १५ । अङ्गतरक्षोः प्रहृते कुरङ्ग ट्रागल्य शृङ्गण कषत्यभो । संस्तथलोमा सच मोलिताक्षः पतन् क्षिती लुण्ठति साङ्गभङ्गम् ॥ १६ ॥ .

·१०४ यावत्मचरितम्। सोपानपाणि शनस्त्वजनि- रम्भीभिरहण्डसरोजसंधैः । याचित् सरः शंसति भूमिभचें निदाधकालोऽत्र विराजतीति ।। निमग्नभूयिष्ठमृणालदण्ड- रुच्छिन्नपत्र जलधारया च । कद्वाररकोत्पलपुण्डरीकैः कचिच्च वगममाह वापो ।।७। पयोधरेभ्यो विगलद्भिरारात् पयो भिराप्लावितभूमिभागा। कचित्र निर्दूतरजा विभाति प्राहट यथा सा सुरधेनुराधा ।।८। स्रोतःम वक्र प्रचन्नत्सु यत्र भुजङ्गबुद्धिं दधतः समेत्य । संरुद्धचेष्टा अशनक्रियायां तहदलयाः शिखिनी विभान्ति ॥८॥ काशः कचित् केशरिकेगरामः सप्तच्छदेस्तोवविमारिगन्धैः । शरत् समेतति धराविभागः स्फुटाचरं पनि नृपाय तम् ॥ १. ! उत्पत्व पृष्ठे नखरेगे कगडूनगण्ई लिखति * प्रकामम् । • दिखविन्दति सदि।

·घोड़ा सन १०५ प्रवासकडूतिविनोद आस्ते कचित् गजो यत्र निमोलिताक्षः ॥ ११ ॥ क्वचित्रमत्मोन्नमदग्रस्ता सटा समाकपति केशरियाः । दन्ताग्रलग्नच्च मृगेन्द्रगावं करेणुका नर्तयते प्रहटम् ॥ १२ ॥ समुत्फणं निःसरदयजित खपुषबोध नकुली भुजङ्गम् । परामशन्तो सदयं करेण कृचित् विचुम्वत्यपि लेडि धीरा ॥ १३ ॥ कचित् दिवान्धवविषमयोधूत घुत् कुवतीस्त्राणनिवृत्तसक्योः । पित्रीः कुलायच्युतमाप्तकष्ट ददाति काको परिग्टह्य शावम् ।। १४ । प्राजन्मसंस्कारवशात् तरतुः मृगे विधत्ते करजप्रहारम् । धेनोः प्रभावेण खरास्तदन पराक्रमन्ते नखरा न तस्य ।।१५। अङ्ग' तरचोः प्रहृते कुरङ्ग द्रामेत्य शृङ्गण कषत्यभीत। संस्तब्धलोमा स च मोलिताचः पतन् चिती लुण्ठति साङ्गभङ्गम् ॥ १६ ।

·. शैवत्मचरितम्। मार्जारिका मूषिकशावमङ्का गतं स्तनं पाययते प्रष्टा। कचिञ्च तच्छाव इवाभियोडं बद्धक्रमः प्रक्रमते खशावम् ॥ १७ ॥ श्य नय पारावतपोतमेकं निपात्यमान नभसि क्षणेन । क्षणाच शून्य परिग्टह्यमाणं प्रत्यर्पयत्यचतमेत्य पित्रीः ।। १८ । इत्यद्भुतं पश्यत एव रानः उत्कण्टक नियलतारकाक्षम् । दयावती सा मुरभिः प्रसन्ना तोर्णा नभस्तः पुर आविरासीत् ॥ १९ । लोमाञ्चितानी स्फुटनोपपुष्पैः विलम्बिकेशा शितिमघजालैः सहमहारा तडितां गुणेन सतूप्यधीपायुदगर्जितन; विहङ्गमैद्यातकनामधेय. रनुप्रयाता मधुरं नदद्धिः निचोलिनोलखामलवल्लिजालैः सुरेन्द्रचापेन सरनमौलिः; केकाभिरानन्दनिनादिनी सा प्राइट परापत्य पय चिनी ताम् • नशाम्राथम्। मिचौनी-मा.

·वितरचरितम।
उदर्शिता लोध्ररजोभिरस्था:
शीतोपशान्त्य शिशिरस्य लत्मा।
शुभ्ना तनुगैरिकधातुमिया
गट्टाम्बुधारव विभाति रम्या ॥ २८ ।
निलोनभृङ्गेण लसन्मुखयो-
वसन्तलक्ष्मीस्तिलकेन तावत्
संलापिनो कोकिलकूजितेन
मलोमतला हातचारुहासा;
विकाशयन्तो मुनिमप्यकाण्ड*
ऽकाण्डे ऽतिमुक्तानपि, मोदयन्ती
दालारागारुणचारपन्न:
रशिकप्रावरणातिहृद्याः;
अशोक गुच्छः कृतकर्णपूरा
"मुक्ताकलापोवतसिन्धुवारा"
चूताटुरेहंहितरम्यभावां
पलाशमालामसिचारुषन्धाम् ;
कण्ठं च धेनोः परिधाप्य मन्द
प्रसर्पता दक्षिणमारतेन
नात्युपयोतेन गताध्वखेदा
करोतिता कामदुधांधणेन ॥२८,३०,३१,३२
• भिमविपरस्य पुषमपघधिमा
पवनामपि माइसमादरिमरिच।।

·शोवतमचरितम। शुश्रूषणार्थ नृपतेय सर्लान् सत्त्वान् समादिश्य तिरोबभूव ॥ ३८ । मृदङ्गनादं जलदेऽनुकुब- त्यामन्द्रमातन्वति मंच शव्दम् । प्रसार्य वह परितो नरेन्द्र मुदा मयूरा नटतः सहावम् ॥ ३८॥ गुञ्जत् वोणाक्वणितानुकारि- रुतेषु रोलम्बकुलेषु मत्ताः । चूताखुराखादकषायकण्ठाः थोत्राभिराम जगुरन्यपुष्टाः ॥ ४० । निरन्तरं ध्यायत एव विष्णु स्थानप्रभावात् विगतक्षुधात्तः । दिनान्यतीतानि कियन्ति तस्य तस्प्रिंथिदानन्दवने नृपस्य ॥ ४१ । दैत्यारिपादाम्बुजचिन्तनोत्यम् आनन्दसन्दोहमदुःखभिन्नम् । आस्वादयन् विस्मृतम_भावो जोवन् विमुतोऽत्र नृपो बभूव ॥ ४२ ॥ तस्मिबरण्ये सरभेमहिना रुहप्रवेशोपि शनिर्विदूरात् । मायामयं जालमवध्यमायो भूयोपि वन्धं नृपतिं ततान ॥ ४३ ।

·षोडश, सम।
बुद्धिमहत्तिः खलु मानुमाणा-
मनुप्रयात्येव विधि - पुरोगम् ।
तदन्यथा चेत् कथमस्य राजः
स्वर्णेष्टकानिमितिवासना स्यात् ॥ ४४ ।
मृदा च धेनोः पयसाभिषेकात्
संप्राप्त या निगमलहेमभावम् ।
स स्तूपशो निम्मितवान् विचित्राः
स्वर्णेष्टका भूपतिरस्तसंख्याः ॥ ४५ ।
दृष्ट्वै कदासौ नृपचक्रवर्ती
विमोहितः सूर्यसुतेन दूरात् ।
काश्चित् तरी मोतिपुर प्रयान्तों
बभूव चिन्तार्थसमुत्सुकात्मा ॥ ४६ ।
सोमामतिक्रम्य वनस्य वत्स ।
पदात् पदं माम्म गमः कदाचित् ।
इत्यन्वशात् सा सुरभिर्नु पाल
शनैशरोपप्लववारणाय ॥ ४७ |
विलध्य तच्छासनमेप राजा
यत् व्यत्यगात् तद्दनभूमिसोमाम् ।
तवैप हेतः खलु मानुपो धी.
मंवत्वपाये परिमोहिणोति ।। ४८ ।
प्रियावलोकन समुत्सुकामा
यधिनादाममणाय शौरिः।
.
.
मिनिमम्।

·१२
यो सञ्चारतम।
समर्थ इत्येवमपि प्रजानन्
नृप स वेला जलधेरियाय ॥ ४९ |
समेत्य नौका तटमानयेति
पुन पुन विकमाजुहाव ।
तस्मिन् तथा कुर्वति नैगम त
नौकाधिनाथञ्च जगाद नम ॥ ५० ।
साहायक सौतिपुर यियासो
कुरुष्व साधो। मम दुर्गतस्य ।
सन्तोष्टका में कलधौतमय्या
नौका समारायय ता दयाद् ॥ ५१ ।
तक्रियात लब्धधनाई शोध्य
शुरुकोऽधुनाय कुलजा विपत्र ।
निस्वस्तपस्वोति दया:चेता
सपखजात नय मा वयानम् ॥ ५२।
इत्येवमुक्त सहि सार्थवाह
ता वाहिता स्वणमयी म्वमृत्यै ।
पारोध नोका नृपतिञ्च छट.
समादिशत् तत्परिचालनाय ॥ ५३ ।
पारुह्य नौका नृपति स लक्ष्मा
निटिरूपा प्रसमोच्य चिन्ताम् ।
फायश्चिदोटे स्म मनोविकार
रोड तया सायमवेक्ष्यमाप ॥ ५४ ।

·घोडा मग ता इष्टका वोक्ष्य वणिक् मलुब्धः चकार बुद्धि तृपतर्विनाश । प्रभंशयामास च तं तरया: सिन्धी समुत्तालतरङ्गमाले ॥ ५५ ॥ तया महिया वदवस्थयापि विधित्सया तासनोपशान्तः । अन्नक्ष्यपात वहनानुकूल निविक्षिपे द्राक् लघु काठखण्डम् ॥ ५६ । नृयस्तदालम्बर रवेष याक्सो निमग्नमुन्मग्नमनारतं वपुः । दधत् स्मरन् दैत्वरिपोः पदाम्बुजं क्षणात् परं सौतिपुरं समासदत् ॥ ५७ । • • स तत्र जोणे किल पुष्पकानने क्वचित् तरङ्ग प्रवलेमहाम्वुधेः । अपोततत्तारपयाः मनाक् नृपी निचिक्षिपेऽविघ्नमलुप्तचेतनः ॥ ५८ । व्यतोतबाधं नृपतेः शुमागमात् समुद्गतेनूतनचारपतयः । बहुप्रकारः कुसुमैः सुगन्धिभिः विभूषितं तत् यनमावभो पुनः : ५८ । अशोकगुष्यः स्फटकिंगुर्जवा- गुमः कुसुम्भप्रमुखः मुनोहितेः । . पापा-माम्। राम -गरे।

·१८४
यौवहस चरितम् ।
कचित् समोरेण चलद्दलालिमि
ज्वलद्दवानोव रराज तत् वनम् ।। ६० ।
यूथोभिरानन्दित पट्पदालिभि'
शेफालिकाभिः पतिताभिराकुला।
प्राक सिक्तगात्रो मकरन्दधारया
जे क्वचित् शुक्लपटाहतव भूः ।। ६१ ।
एतत् मदोय कुसुम' न तावक
मा पाति पुष्मेऽत्र मुधा त्वया सखे ।
इत्येवमन्यान्यविवादतत्परः
पुष्प च पुष्यात् निपतत्यलिवजः ॥ ६२ ।
वमन्तलक्ष्मा सहकारशाखा-
मानम्बा पद्म निहिते पदे द्राक ।
दिरेफझदारमिपण तस्याः
मनोरमञ्जुक्तणनं बभूव ॥ ६३ ।
वसन्तविस्तारितशोभमारात्
प्रोत्फुल्लरतोत्पलराजि रम्यम् ।
तरङ्गित धोरसमोरसङ्गात्
चिरात् भो तत्र सरः सुतोयम् ॥ ६४ ।
पानर्तयन् कुसुमिता विविधाय वालोः
प्रापूर्ण यन् व कुनमाकुलयर मनोः ।
मन्द वहन् मन्नयगन्धवहः मुगन्धः
पोप्प रजी दिगिदिशि व्यकिरत् प्रमूर्तम्

·षोडश. सर्गः। तेनाइकूलपवनेन निषेविताको सा मालिनो किमिदमित्यपहाय कार्यम् । प्रक्रान्तमागतवतो खरया वनं खम् आलोक्य विस्मयमगाच तथाविधं तत् ॥ ६६ | यत् काननं चिरमभूत् परिशोर्णवलो- जालं तदेवमृतुषटक-विशोभि जातम् । कोवात्र हेतुरिति मा परिबोडकामा दृष्टिं ससर्ज परितो निभृतं ममन्तो ॥ ६७ । विचिन्वती सा निपुणं वनक- देश जटाभिः श्लयलम्बिनोभिः कपायरतां वसनं वसानं दधानमाकारमनिर्वतानाम् । हरेण दग्धेऽतिरुषा मनोजे सञ्जातनिर्वेदमनल्पगोकम् मधुं तपस्यन्तमिवाप्तवर्ग रनुमयातं प्रतिषेधकामैः; असंयतामिय विलाभिः अलक्ष्यमालस्थदृशं जटाभिः सतोवियोगेन विमुक्तसर तपः कठोरं खलु तम्यमानम् ; अदृश्यरूपेण मधुप्रवृत्तिम् श्राकालिकों प्राप्य मनोभवन • मकान्तम्-धारयम् ।

·गोवत्सचरितम्।
पौंष्यः शरैः प्रजियमाणमारात्
पति पशूनामिव लक्ष्यमाणम् ;
खाइमेव पुनरेत्य विभुत्वात्
जैतुकाममिव काममकामम्
खरं तमुनिव्रतमेकं
विस्मिता पुरुषरत्नमपश्यत् ॥ ६८-७२ ॥
स्तम्भितव तमवेक्ष्य युवानम्
निथलावयवतामगमत् सा।
यत्नतस्तदवधूय जड़त्व
खैरमेत्य विदधे प्रणिपातम् ॥ ७३ ।
शुष्कमेतदखिलं वनमेवं
जीवयन् पुनरसावनुभावः ।
मतदुर्लभमिदञ्च शरोरं
स्पष्टमाह तक सौम्य । सुरत्वम् ॥ ७४ ।
सनिमेपमिदमक्षियुग ते
छायया च महित वपुरेतत् ।
दिव्यता प्रतिरुणद्धि तदित्यम्
त्वत्खरूपमववोदुमनोशा ॥ ७५ ।
आत्मतत्वमतिसूक्ष्ममगम्यं
ब्रूहि सोम्य । निखिलं करुणादः।
.
* सामालिनी विविका तो विभुत्वान पुन स्वादमेव एप मकाम र
अतुकाम तमुनिमत काममिव एक पुरुषरवम् अपश्यत् ।

·घोडश संग। १८० तर्पय अवधकौतुकमस्याः वर्तसे नहि धिया पथि तात! ॥ ७६ । तामयो विहिताञ्जलिवन्धा पुष्पलाववनिता श्रवणोत्काम् । विस्मयेन परवान् श्रुतवातः * प्रत्युवाच नृपति: स्मितपूर्वम् ॥ ७७ । किं ब्रवीति भवती मदागमात् प्रागभूत् कुसमवाटिका तव । दावदग्धवदिवातिमोषणा निस्तृणेति लपित प्रलापवत् ॥ ७८ ! मामवेहि शनिकोपपोड़ितं नष्टस विभवं वनाययम् । कञ्चिदेकममलान्वयोद्भव क्षचमात्मपरिरक्षणाक्षमम् ॥ ७ ॥ केनचित् मम धनं जिष्टक्षुणा नियेन वणिज़ा लघीयसा । द्राक् समेत्य जलधौ निपातनात् किञ्चिदन्यदवले ! स्मरामि नं ॥८ • श्रुता बानी सकीयागमनन वत् नौ वम पुनरुमोदित इति प्रांत येन ताहम । + मदायमात्माक नव समाटिका दावदग्धवत् पतिमीषया निसच मृत् । प्रलापषत् हात लपित मतको विनिमय वौदि।

·श्रीवतमचरितमा
सैन्धवे पयसि मज्जतोपि में
नातामुपगतं यदम्बरम् ।
तत्र मातरिव ते ममाम्यहो
चित्तमैतदनपेतकौतुकम् ॥ ८१ ।
दग्धपूर्वमभवत् मदागमात्
काननं रुचिरदर्शनं पुनः ।
यत्वयेति कथितं तदप्यही
सम्भवत्यनुमितं न संशयः ॥ ८२ ।
इत्युपातवचनं नृपं पुनः
पुष्पलाववनिता जगाद सा !
कोग्यसंशयमलौकिकः पुमान्
विद्यते त्वयि कृपापरोऽनिशम् ॥ ८३ ।
तब यावदुपपोड़नं गनेः
शाम्यति प्रणतिपूर्वमधये ।
मनिकेतमधितिष्ठता त्वया
तावदेव ममयोऽतिवाद्यताम् ॥ ८४ ।
अस्मि तात ! भवता सुपुत्रियो
त्वं मयामि मुलतिन् समावकः ।
एतु पुत्र इव लालितो मया
कातमागमयतां भयान् मुखम् ॥ ८५.

·घोडश समः।
मुललितहितमेतत् शृखतः पुष्पन्नावो-
वचनममृतधारासन्निभं तस्य राजः ।
समजनि मतिरस्याः सद्मयानेऽवगच्छत्
प्रकृतिमिव पुमांस्तां सांस्यनिर्दिष्टरूपः ॥ ८६ ।
इति श्रोयोवत्सचरित महाका मालिनोसमागमो
नाम पोड़शः सर्गः।

·सप्तदशः सर्गः। प्रवचित्य विचित्र पुष्पराशिं रचयन् चारगुणां सज सुबन्धाम् । विदधे नृपतिः स पुष्पलाव्याः गुरुसाहाय्यमतन्द्रितः सहर्षः ॥ १। हरिपादयुगं निधाय चित्ते तिमिलाई परिचितयन् शितोशः। सहसा हुतमेत्य पुष्पलाव्या जगदे वाक्यमिदं विषमया सः ॥ २ ॥ चिरमात्मनिगूहनं न युक्ती सुमहत् पातकमात्मनोऽपहारात् । अधुनापि विबोधय स्वरूपं प्रणिपाताञ्जलियाचितो महा मन् ॥ ३ ॥ चरणे च करे च लक्ष्यमाणं निखिलं नृपचक्रवर्तिलक्ष्म । न तिरोधातुमलं जटादयस्त स्फुटमाह च्छलतापसत्वमेतत् ॥ ४ ॥ सुविचक्षण एप वाहुनामा नृपती राज्यमिदं प्रशास्ति सम्यक् । खलतां खलतामिवासतीं तां सतवान् यदयं विवादमूलम् ॥ ५। .

·सर्दिश . अनपत्यतया क्षितीखरोयं प्रियया साईमपत्यमाप्तुकामः । मुचिरं समराधयत् यतात्मा जगदम्बां हरमोहिनों सभक्तिः ।।६। कियता समयेन गच्छतामो सनया तत्समुपासनप्रमावात् । तृपतिलभते स्म काम्यरूपां स्मरपत्नापि दिवि, क्षिती मनाव्या* ॥ ७ ॥ मिरपत्यतया महोत्सवस्त- ज्जननं पुत्रजनिं यथा तृपाल: । अभिनन्दितवान्, चकार नामा तनयां तां शुभलक्षणाञ्च भद्राम् ।।६। वनकोव कलनादिनी सुपात् सञ्चरन्त्यविरतं जनात् जनम् । वीतवाधमपदुःखमत्वगात् शेशव नृपसुता कमेए सा॥ पल्लवेष्विष नवेषु धारणा चित्रपुष्प निचयेन हासिना। यौवनेन निदधे पद ततो भूपजागनिवहेषु हारिणा ॥१०॥ जनकस्य वचः प्रमाण्यम्तो भविता सा युक्तो वयवरासः । .वि शिविरी मनाम्या प्रसिदरुपया मनपनगापि।

·वसरितम।
निखिलाथ नृपास्तदर्थमस्मिन्
समवेता नगरे विचित्रवेशाः ॥ ११ ।
सहसालिजनैनिजप्रकोष्ठे
विमनाः सोदति हा हताशचित्ता।
मरण व्यवसायतो वयस्याः
बहुकटेन निवारयन्ति मत्ताम् ।। १२ ।
तां भूपति: प्राह निमोख नेत्रे
किमिल्यसो हर्पपटे विषणा ?
वरं वरोष्यत्य निषिध्यमाना
कृताभ्यनुज्ञा गुरुणेति जाने ।। १३ ।
रम्भावतो तं निजगाद भूयः
रहस्यमेतग्य निवोध तात !
योपत्तरा पतिमाप्तुकामा
माराधयामास चिराय गोरोम् ॥ १४ ।
तस्यै प्रतियुन्य तथेति कामं
विद्या हितोया प्रटटो च तष्टा ।
चिन्तेव भवितामि द्या
वोरमसूति वरदयं मा । १५ ।
रानां परिनातररितवंगा
रमेति नाम्रा प्रयितास्ति योपित् ।
तया परितापितमारमाटो
कन्या होते नृपमन्यया न १६ ।
• भू-भीमः।
बापती-सा पुचवावी; पानात

·सप्तदश सगः। योवत्सराजः शनिपोड़नेन विध्वस्त राज्यः प्रिययानुयातः । अज्ञातवासं वसति कंचायं न कोपि तत् वेत्ति नृपेन्द्रसुत्रि ! ॥१७॥ तस्मादृते सब इमे नरेशाः समाहता राजसुते ! निशाम्य । तयैवनुक्तव पपात वाला वल्लीव भूमौ करपत्रलूना ॥ १८ ॥ आस्थाय तत् वत्स ! निजं स्वरूपं ख: सार्वभोमस्य विचित्रवेशः । अधिठितो मञ्चमपूर्वख्या च्छटाभिरन्यान् मलिनोकुरुष्व ॥ १८ । थोवत्सराज: पनियोड़नेन विध्वस्तराज्यपछलतापस: सन् । क्ने घने पर्यटतोति वाती "श्रुता रमायाः प्रमुखात् मयाद्य ॥ २० । तेस्तैरुपायैननु वत्स ! मन्च नूनं स एवासि नृपाधिनाथः । दृष्टोसि, मा कारि बधाय नार्याः प्रामपहार, पतिराहातां आ॥ २१ भद्राप्रभावात् शनिपोड़नं ते निवर्तते वत्स ! पुराचिरेण । करपवलना-कारपत्रण (खरात) कृपेन लूना किमा। ाि-भद्रा। .

·१९४ श्रीरामचरितमा चिन्तावियोगो ननु भट्रया ते सुसह्य कष्टो भविता न शङ्का॥२२ । तां मालिनों प्राह तृपो विहस्य प्रत्येति भद्रा वचनं न देव्याः । नैराश्यनिर्विणमतिस्तदेवं त्यागाय देहस्य सती प्रपत्ता ॥ २३ । गत्वा बर्मनां वद राजपुत्तों प्रागिष्टलाभस्तदनन्तरं वाक् । विनिःसरेत् दैवत पद्मात् तत् किं मुधा खिद्यसि बालिकेव ॥ २४ ॥ प्राप्तोपि देहान्तरमन्य लोके प्रविश्य तं कायमसौ नृपालः । समर्थनार्थ वनमः शिवाया: समेष्यति द्राक् ननु कार्यकाले ॥ २५ । मा संशयी भूत वचने शिवायाः अतकितोपायमवश्यमेव । भाविष्यते तेन फलान्वितेन न विप्न तायें वचनं हि तादृशाम् ।। २६ । रम्भावतीत्यं वचनं नृपस्य नियम्य इतिगयेम नुवा।। "मतोपि म रामा योपटममसाले सदर प्राय देया पर सव व पतीचः। 1-दिसा।

·सप्तदर स:। जगाम भट्रासदनं सवेग विशृहलान्दोलितकेशपाया ॥ २७ ॥ तस्यां गतायां सहि भूमिजानिः व्यचिन्तयत् व्याकुलचित्तमेवम् । प्रये शनि में प्रतिकूलवर्ती सुदुर्घटे संघटयेत् किमेतत् ।। २८ । देव्या बरोयं कयमन्यथा स्यात् कथं निखेयो हदि वा प्रियाया। सापनागडुर्विपमोऽविषयः देशा वरी नेप, भूपाद्यमेतत् ।। ३८ । रहस्यमुदमियं मदोष मतोमावुद्धिः कपट व्यतानीत् । राजाबरोधप्रतिबदमोहक अन्यः कथं वेतु जनो न गुधम् ॥३०॥ न वेति राजा, कयमन्ययासो योपतमात्र हि निमन्त्रणीये। स्वयंवराय दुहिसः प्रजानन् समाहरेत् या निपिनान् नृपालान् ।। ३१ । विजाय वा तं गनिपोड़नेन नृ निद्दिष्ट पति पदमात् । पागान्ति मौरन कर्ष पिरामा तस्वी निहायपराभिलापः ।। ३२ .

·१८६ योधक्षसच्चरितम। चिन्तेव भट्रा प्रियवल्लभवं वोरप्रसूत्वा गमिथतोति ! वरहय शैलसुता प्रसत्रा तस्यै ददौ प्रार्थनया विनापि ॥ ३३ ॥ विपक्षनारोकतसविभागे सकाचिताङ्गो हृदये मदोये । सा वत्स्यति प्राप्तमहाधिरे व या भाप्रत हा सविकाशमास्ते ।। ३४ । या नेगमेभ्य, परिरक्षसि त्वं भूत्वा भूजङ्गो परटेम्ब । तारे।। चिराय सापत्नरमहाधिदूना खसित्यहा त्वदरतः पुरा सा ।। ३५ । यथा सतीलाक्रमणात् दयावति ! त्वया सतोय परिरक्ष्यते प्रसो। तथैव सापवानिवन्धनात् पुनः सटुम्तरात् सा व्यसनाच्च रक्ष्यताम् ।। ३६ । इति हि धरणिजानेरस्तधेयम्य देव्या. वरमपि गिरिजाया मन्यमानस्य शापम् । सपदि निखिलगवाछित्तये चाधि * शुभपरिणयगमो चार पुम्फोर वाहुः ।। ३०॥ इदि योयोवत्मचरिते महाकाव्ये ममुहिग्न योवस्मो नाम मतदशः सर्गः । पचिप-मन पगईनाया 1 ·* अष्टादशः सर्ग: सोपानमाग: अकराधिरोईः युक्तेषु रम्येषु महोपचारः। महाईसिंहासनवत्स रही तुग पु मच्चे सुजितेषु ; विटेश्च निर्दिष्टमथो नृपाणां यथाक्रम मञ्चमधिठितानाम् । तुल्यानुरागेवरराज लक्ष्मोः "प्रभाविगेपोदयटुर्निरीक्ष्या" ॥ १,२। पूर्वाट्रिशृङ्ग प निवपति यदि स्थिताः स्युर्निवहाः सुधांशोः । तद्भ पु मच्चेषु तदा निकाम स्युरद्य भूपा उपमेयरूपाः ॥ ३॥ नृपात्मजेय यदि वेत्ति सम्यक ट्र, तदासावमुमेव भूपम् । वरोप्यतोति प्रतिपौरमेवं सम्भावनाभूत् प्रतिराजलोकम् ॥ ४॥ तिरकरिस्वन्तरितालीका पौराङ्गना कामपरामवादोर न स्याच भट्टाभिनिविरहि स्तिष्ठेत् मते मे यदि मा मवाली ·श्रीवत सचरितमा प्रवर्तयेयं ननु तां तदाहम् अमुं नृपं कामयितुं वरेण्यम् रूपानुरूपावयवो य एतान् विभाति सोनतिशय्य राजः॥ ५,६। भृङ्गालिकृष्णः परिवलिताग्र- भागः सवन् प्रेमिवांसलम्रो । रुपणोपि रम्यः कुटिलोपि हृदाः वनाति नेत्रे ननु केशपाशः ॥ ७॥ यथास्य व शतपत्रमुग्ध तथैव नीलोत्पलकान्तिहारि। कर्णान्तविथान्तमतीव सछु, नेत्रदयं चन्चलतारहारि ॥८॥ अमुथ मन्द हसतो विभाति रतोऽधरे प्रोल्लसितप्रभाति । विशुद्धवर्या दिजवत् दिजालिः होरद्युतिईम इवाइ रोये ॥ प्रवालरशोदरमस्य पाणि- पार्ट मुहुः मञ्चलद लोकम् । नवीपसा रजितमध्यमार्ग चलहलं पद्ममिवातिभाति । १.. • बि ! मसि! भन्दमत चमुच रा. र पचर डामत, हिमवत गांपवत बिहारी सिएहजाति पक्षे पियकाति: मासि दर मे कोपपये औरपुदि. औरहवासिरिय विमानित ·पटादमः सर्गः। यथारचीत्य खत तस्य राज: सौन्दर्य संवनतत्परायाम् । प्रारब्धकायान्तमयातवत्यां तस्यां वत प्रोद पुराङ्गनायाम् ; प्रावियिष्यन्निव शकपमा स्वयंवरचीभनिवारणाय । एहोति तारः पटहप्रपादः प्रमातगहो गगनं विभेद ॥११,१२१ युग्मकम् । रमायतो वेधकरा पुरस्तात् पयाञ्च रम्भा वरमाल्यहस्ता। तयोवेभी मध्यगता कुमारी विशाखयोयान्द्रमसोय लेखा । १३ । क्रमेण भद्रा कविमारतोष नसधिभूपा सगुणा रसाया। मुचारुयिन्यस्त पदातिवद्या "वियेग मशान्तरराजमार्गम्" । १४ । नां सागरापामिव पन्द्रमूर्ति सयपणमालोफयता विनर । पयामि पेसामिय धैर्य से तुं समुन्नमन्ति म मनांसि राधाम् ॥ १५ ॥ Nag भाता र चाम् ॥ पंडन met V list ast ममम wि

·औतम परिवम्।
अनेन नेत्रेण मुदुघरं तपः
सत पुरा, यत् पनन्दिनोमिमाम् ।
अवारितं पश्यति सालकाननो-
ज्ज्वनामिवोद्यानभुवं सुजातिकाम् ॥ १६ ॥ .
पुरा कृतं पुण्यममन्दभाग्यता
जनातिग वा सुभगत्वमय मे।
गणणे गुणाना निकपोपलोपमे
परोक्ष्यमस्मिन् ललनाललामनि ॥ १७ ।
दृश्यामिमा नेत्रशतैकश्यां
ट्रष्टारमनिहयसद्गतञ्च ।
प्रकुर्वतो विखरजी विधानं
धिक् धिक् हहा न प्रतिभाति सम्यक् ॥ १८ ।
इत्येवमेवं परिचिन्तयत्स
नृपेषु सा वेचवतो रमाख्या ।
प्राक् सन्निकर्पम् तुहिनाद्रिभर्तुः
प्रापय्य ता राजसुतामवादोत् ।। १८ ।
हिमाद्रिवासी समयं महेन
निरन्तर यापयता गणानाम् ।
.
• बनेन नत्रण पुरा मुटुर अप इत, यत यवम् सालकामनीचलाम्
सासकालने इचसम्हेन उपलाम् पचे अलकेशनले मह वर्तमान सावकम्
तापमानन मुख तेन एज्ज्वचाम, मुजातिका शोभना नाति जातिपुष यथा
অন্ধ মামলা শিয়া নিন্ম যা ওয়াল মুলনিশি বর্ষা
कृपनन्दिनीम् पवारितम् पश्यति।

·पटादश संग 402- नायो विषन्मर्दनतो नृपीयं विषन्तयो नाम यथार्थनामा ॥२०॥ अस्यौषधिप्रस्थमिति प्रसिद्ध पुरं द्विषद्भिर्मनसाप्यष्यम् । विराजते राजसुतेऽनुगङ्ग' सशिरम्य' रुचिराधिवासम् ।। २१ । यत्रीपधिप्रज्वलनप्रणुन्न- क्षपातमस्काण्ड्तया मृगाक्षि! तपणेपि पने जलदोदवेपि ज्योत्नाभिरामेव विभाति राका* ।। २२ । नृत्यत्स यत्राप्सरसा गणेपु ददत् गन्धर्वगयेषु तानम् । विद्याधरैः सकलितोऽखवता: सगोयतेऽमुष्य यशःप्रबन्धः ॥ २३ । योऽनन्तरजप्रभवो हिमाद्रिः निष्कण्टकं तत्र विभुत्वमस्य । स्वयं शची गुम्फति चित्ररत्न: हारं मुदेऽमुष्य विनैव सूत्रम् ॥ २४ । विहाय सके किल वैजयन्तं शरयमेन शरणं प्रपन्ने । HD • राक्षा-रावि.

·श्रीवत्सरतम् । देत्याभियोगात् बहुभी पुलोमो" सरचितानेन गणाधिपेन ॥ २५ ॥ धाना स्वयं कल्पितयज्ञभागः देवाणभूतः प्रथितप्रभावः । कुन्दावदातेऽस्य नृपोऽन्ववाये न दुग्धार्णवेऽभूदिय पारिजात. ॥ २६ । निशम्य भर्तुः पिटतोऽवमान दाचायणो योगविसृष्टदेहा । सतो पिवत्वेन गुणवरे यम् उपागमत् गैलवरं वरानि ।। २० । अनेन चेदिच्छमि रघमागणं पाणिं वरथेन गणाधिपेन । गोया तदा यौनमनन्यकाम्य' सम्बन्धसम्मानमवाप्मासि त्वम् ।। २८ । पुर' प्रधेयस्यमरगनाभिः शथादिभियाप्यभिनन्धमाना । रतिः वयं ते मुरुचिप्रकृष्ट पुरा विधत्ते का प्रतिकग्मगावे ॥२८ । म मबंधागाम्यसमागमौपि न तम्ममा वयुमन्तं वभूय । . . हर-मा. +funym-fवादि। Part-TERE परम्।

·अष्टादशः मग। सत्वाः पदं चेतसि को निधातुं विना पतिं प्राक्तनमोखरः स्यात् * net माग्रज्योतिषाणां नृपति ततोसो नोखा रमा तामवदत् कुमारीम् । रूप यथायं गुणतस्तथैव पश्यालि ! सर्वावयवानवद्यः ॥ ३० ॥ लौहित्यया नाम तरङ्गवत्या प्रजा: पयोभिः परिवईन्या । मात्रेव संवेष्टितमस्तमोति प्राग्ज्योतिपं नाम पुरं विशालम् ॥ ३१ । तवास्ति कयित् शृतहडमेवो लसन्महासेन एव त्रिनेवः । पाथर्यवीर्यः किल चित्रसेनः सामर्थ्यतत् यः सदा दियाच ॥ ३२ चिन्तेति साध्वो कमलांशभूता यस्यात्मजा मूर्तिमतीव लक्ष्मोः । जन्मागरपति विना , पसरवाया ममसि पद निधामा । महाधिप माटा प्रामपति । + पिने सिर समान सन् घोषनाम विधमान रति या महामन काटियो रहसनौ महीसेमा पप साहस मेन सादा मभूम nिe पाच सामर्थात् सामर्ष प्रति (हाम+stfee) साम व पायर्यात वि (eng+ra+fay. मिस मामधारीय। है ·भोवतमचरितमा योवत्सराजेन धवन साईम् अज्ञाततत्त्व निवसन्थरखे ॥ १३ ॥ प्रयच तस्यात्मज एक एप समग्रणतो पितरि म्बितेपि। प्रशाम्ति राज्य पिटवत् प्रजामि मग्मानितः सरारुतराजधम्मा ॥ ३४ । सुधाशमीयमनम्पगत्वः कुन्दायदानामि नरेन्द्र पुखि। एन पतित्वेन हणोप भृप घोराधिना योगमुपेतु गता ॥ ५॥ मा कामगरमधिकर्ष मोत्वा तमा मोरनिन्दिनेपाम् । সাত্বিলাবলি भायन र मिजाद न्यान् मयपालाम् परमेव मरा प्रपतीपभोमनादा। मामा प्रषिमुनमा पानि रानो मामा " महाविनाश .

·अष्टादर सर,
नागास्तथा भोगवतोपयोभिः
तामेत्य सबै सपयाम्बभूवुः ॥ ३८ ।
प्रजाग्रतोयं विषयाच नाना
जनैः समागम्य विलोक्यते सा।
'दृष्ट्वा च तां पापविमुक्तदेहै:
जीवहिमुक्तरिय भूयते तैः ॥ ३८ ।
अस्याः प्रभावात् नहि यत्र देवं
न मानुषं वा व्यसनं कदाचित् ।
नाकालमृत्युश्चरतोतिभोति
नवा प्रजाना न पराभियोगः ॥ ४० ।
तान् कामरूपान् विषयान् विशालान्
अयं नृप, शास्ति विलीनशत्रून् ।
... यथापराधं प्रणयय दण्ड
प्रजाः प्रजावत् परिपाति सा ॥ ४१ ।
नृपे पुरोवर्तिनि शासति क्षिति
न भारतादन्यत इहशासने ।
कदापि दुःशासनदर्शन, गुणे-
प्यनीदरो यायपात् न कोरवात् ॥ ४२ ।
.
.
तिमीति -पतिवादेर्भयम्।
ज पासम पुरीपत्तिनि नये चितिम मत सति भारतात पयर शासन
in , पल महामारते एस टु सामनस टुधिनानुनस दशम नतु दृष्टमासनम्य
निस्चितरागकतासन दर्शनम्। कोरपात पचयात् पर्यत तराष्ट्रात

·. fre प्रजासया व कथा, वदान्यता प्रहम्नति सुन्दरि! वन्यजन्तुषु । विपत्कुलाम्भोजविमईकारिणो. यदम्य दाना,करा गजा प्रपि । ४३ ॥ यो नाम गोचोहरणे प्रहत्तः न चकार गोपोहननं वराहः । बगीचलमोपरिवईनस्य कथ स देवोऽस्य दधाति माम्यम् ॥ ४४ । पस्याइलमोभव, चेत् महेश्या: देव्या नु मन्ध्यावन्निदर्शनार्थम् । मुरासुरान् किवरयक्षमान् समागतान् प्रेक्षितमस्ति कामः ॥ ४५ ॥ पचन गुणेनरमादरोप पासीत के तराष्ट्र पवनसीम नादरं दि दतिवारी प्रणाम कय गुणे गुधिना गुपयह मादर करीत रम्य । २सन्दार अनासु दा एक कथा पर राज्य बनानन्तुष्वपि पहायता हायत, यत् यात ঘিলার্মীজাধােিঘী মণ্ড কষ্ট বম্ব' प्य रा मजा पपि करिणीपि ट्रंकरा: दानेन उत्सर्गकाले अवक्षेपेच पाटेक सिनासाः पथ च दानेन मदारिया बादशहा इत्यर्थः । + गोचौहर गोवाया; चिच्या उदरय घोगराक्षः महापरात: गोषीहलक गोत्राणां पर्वतामाम् सहल मम् पथच गोषस्य शस्त्र पहननम् चच्छद चकार इत्य विरजण्यापा.४ ३६. बराक सगोवलमोपरिपाइंनव देव सर्वसनीति कारण अस्य रामः साम्य साइप्य वयं दधाति धारयति नैन मात्र रुपमा Haated:

·अष्टादशः समः। योवत्सराजाहृतमानसाया: सोऽस्या न भूपो रुचये बभूव । प्रफुलचूतावरहीतचित्ता वृक्षान्तरं कावति किं नु भृङ्गो ? ॥ ४६ । हक्संचया बोधिचित्तमावा रमावतो मा तृपनन्दिनी ताम् । प्रापय्य चोनाधिपसविधानम् अश्रोतकामामपि संवभाषे ॥ ४७ । अस्त्यत्र चोनाख्यमहानदेशो विन्ध्यायमानेन समुन्नतेन । दोघेश कौतूहलवईनन इतः समन्तात् वरणेन भद्र ॥४८ विपक्षपः किल दुष्पवेशे विचित्रकारुद्भवमुख्यभूमौ । एकातपत्रं कुरुते प्रभुत्वम् अस्मिन् नृपो नोवृत्ति निर्वतोयम् ॥ ४८ 1 समाययोऽयं महसां सत्त: कजस्वला व ननु पद्मिनो च । तत् वे नृपस्यास्य च सङ्गमोयम् कल्पियतेऽन्योन्यमहोत्सवाय ॥ ५० ॥ . मौस-अनपदेश रयः। यथा पनियाः शमविन्याः सूर्यख च तथा मसिनः मुनम रान. अन्य दलण्याः शमन्याश्यायिकायाने मा. परमानन्दम्माय मायवीयर्थः । .

·२.८ थोवतमचारतम। तपारपातेन विपद्यमाना दृप्यन्त्यतोवातपसाप तप्ता । अचानुरता तपने महौजाः मा पझिनो वास । * निदर्शन हि ॥ ५१ । । अनेन राजा च ग्रहोतपाणि थोनाशुक तत् परिधेहि नित्यम् । विलासवस्तुष्वतिरम्य मेक- मित्यन्य देशे यदतोव काम्यम ॥ ५२ 1 ओष्ठाघरे नूतनपल्लवाभे दोघे च नोलोत्पलनिन्दिनेत्रे । तिलप्रसूनप्रतिम नमोह विलक्षणेयं नृपभामिनोति ; प्रतिक्षणं व परिवारवगैः सकौतुकं सस्पृह मोक्ष्यमाणा इयंसिकानामनदोतटस्थ हर्मेर सुरम्य नय कान्नमालि । ॥ ५३,५४ । प्रसाधनेऽस्या: स्मरभार्यया कृते- प्यनादृतायाः कथमंशके धृतिः । इतोयमुनोतमनोगता रमा नृपान्तर तामनयत् नृपात्मजाम् ॥ ५५ होप सुमावेति जगत्प्रसिद्दम् गन्धाटकैर्वासितमिहगन्धः । • सामु -दि।

·श्रीवत्स चरितमा
रषवयं गोवमनन्यकम्मा
जिगाय तं गोत्रभिदं सुरेन्द्रम् ।
मिवेयमिये समदृष्टिरेपः
नूनं विजिग्ये विषमाक्षमोगम् ।। ६२ ।
इत्येवमस्या वचनं वदन्या
पाक्षिप्य भद्रा निजगाद नीचेः ।
मयि प्रसन्ना सखि । शैलपुनो
वरो ममेष्टः समुपस्थितोयम् ।। ६३ ।
दिक्पालवर्गाः चितिपालवर्गाः
सर्वेऽनुजागन्तु मयि प्रसदाः ।
अहणोमीटवरं महेश्या
स्वप्ने प्रदत्तः स्तवतुष्टया यः ॥ ६४ ।
इत्युलापत्येव विदूरपति-
कदम्बमूलाभिमुख चलाल ।
धीवेयमित्याकुलमानसास्तां
उत्तस्थिवासो ददृशनूपाला ॥ ६५
सा हवेगात् न शशाक वहुं
मनोगत भावमरालकेगी।
सुमित्रण सदधुना उपेत यस दशरथ समन्वेण तवामा मचिषा अयं राजा
सतोमि मचधाभि ईरिता मंस प्रतियन वाश चयानो रविवत् सूर्य एक
पसूपयोगीपषिताइनमा चयाती घयपक्षे पचयेच यमि किरणे अनेक
उपचित यसि विजमा चन्द्र ब्रायश येन नाम ।
*ई-शिव मि प्रहन पमित्र सामे न तपेदि विषमाच ।

·पशम मन ।'
सस्ये परं खेदजला गात्री
थोवत्सराजाय लसन्मुखयोः ।। ६६ ।
रमा समागम्य ततः मुकेगों
जगाद भद्र ! नहि साम्प्रतं तत् ।
जोनम्नवकं पितरं विधाय
का प्रमत्तासि यदेवमालि ! 1 ६७ ।
सयंवराहतसमस्तभूपा
त्वचासि, नाना यिदिगो दिगय ।
योवत्सराजे परिधाय सर्वे
समागताः भूपतयस्वदर्थम् ॥ ६८ ।
रूपेण जात्या.ययमा घ तुल्य
तेषां कथं कामयमे न कक्षित् ।
पभानपंगादिमकिशनं कि
रूपेफपवाययिणी तपी ? ॥ ८
रूपेण काम सिकाम एप:
समतो या मधिकात्तिकेयः ।
किम्प गूदप्रस्तामभाय
मामादपेचम्म मु गुरूपाम् ..।
जितु फार्म जनको, हम
भूपाः, शिगिन्दा जनाः ममसात् ।
प महोयः पतिरमा मा
ममादिगामा सयमा no.1
.

·"दोपुरपण्यायः मापी गिगुपोषिपा।
"मरुतो मया भी नहितोयं होम्यहम्।" ०२
तयेषमुले गद मामिनो मा
रमायती नाम सगाद धीरा।
योयत्मराजो जगदेकमायो
भभमन्चरल एनितापम: सन् । ०३ |
ध्य प्राप्तिर्जनताम्यपारिणी
पदे पदे सहरति प्रमर्पियो।
पर्य सुफपी नृपानपणान्वितो
न म धितोगः कयमानि ! बुध्यते ।। ०४ ।
तयेचमुक्त महमा विदारयन्
नमस्तसं राजगएदोरितः।
विनिर्जिताग्भोधरधोरगजितो
अनिः सहाम: श्रुतिगोचरोऽभवत् । ०५ ।
पो त्वया रे कुलपांराले ! वरः
स्वयेवरेगिन् वरणोय एप चेत् ?
विमानना यद किं तदा नृपः
अमोभिराइतसमाइतेरिछ ? ॥ ७६ ।
प्रमुच कोमारहरं समाधयन्
अजिग्रहत् भूपतिरेप पादुकः ।
कधं न कन्याम, कथमोहशोच्च तां
करोति तोकेपषिलेषु कोर्तिताम् ॥ ७७ ।
.

·अष्टादेश सम'
२१२
न चैदियं गूढनिवड भावा
जटाधरेस्मिन् कथमन्यथाछौ ।
दृष्ट्वैव मत्तेव विहाय सर्वान्
सम्भावयेत् सम्बरणस्वजनम् ।। ७८ ।
विभूवकुण्डे पतिताहुतियेत्
प्रवातनुन्ना ध्वलितेपि वही।
तदीपमोयेत नृपात्मजेयं
लग्नाधमेस्मिन् सति राजवगें ।। ७ ।
तत् लेनु चान्यः परमानमेतत्
पाम्यो मृगो टूपक एप ताबः ।
तथा कृतेऽस्माभिरनुष्ठित तत्
कम्मातिषम्य भविता वृपालाः ॥ ८० ।
निगढ़पापाचरणात् वधाई:
रूपेण मत्तम्लधग्मेवम्मा ।
द्राक् कन्यकान्तःपुरदूपकोयम्
धानोयता वध्यभुवं निवध्य ।। ८१ ।
इति विमशयोगोत्पत्रमासाय कोप
सच नरपतिवर्गयुभेऽन्तः प्रकामम् ।
मसिदिशमय सर्वः मेर्यमालोक्य भद्रा-
पतिमतिमरदत्तपोनिकम्म पचाल । २ ।
३.
इति योयोवत्चरिते महाकाये मद्राम्बवरो नाम
पटादगः मग..

·जनविंशः खर्गः। : अथ कथिदुपेत्य पूरुषः प्रतिभावान् प्रहितो नराधिपः । नृपति खलु बधसंकथं प्रियया साईमुदाहरत वचः ।। १ । अपसारितशोर्षका रणे शरणं यान्ति भयादरातयः । यमिहाट्रिपतेः पतिं गणा. धिपमाकर्णय तस्य शासनम् ।। २ । "बपि गूढ़निवडरागया नृयपुवा नृपतोन विहाय नः त्वमसि प्रतिषिद्धयापि यत् पतिभावेन हतः खयंवरे; न पदं खलु तेन न: क्रुधां त्वमसि, त्वं नच वाच्यतां गतः, यदियं ननु जानता खया न निपिधा कुलटा स्वयंवरात् ।। ३,४ । पमुना ननु कमेणा भवान् महदागः कृतवान् न संशयः । महितो महतां स बाहुको वहते यत् वपयानतं शिरः ॥ ५ ॥ Cat .

·सांस समे. वयमप्यतिकष्टमागताः असह तत्तदहो निरर्थकम् । तदिदं कथमन्यदुष्करं तव पापं समुपेक्ष्यतेऽजसा ॥ ६ | पदने विनसं विकर्णक तव कृत्वा व्यपरोप्य मूईजान् । करणोयमिदं प्रशासन सदृशं चैतदही त्वदागसः" || ७ । स्वयमित गणाधिपान्तिकं ननु यावत् बहुभिः पदातिभिः । तरसा सुदृढ़ नियन्त्रितः सविधे तस्य न नोयते भवान् ॥ ८ | प्रतिनिर्गममार्गमस्त्रियो यदपकान्तिनिरोधनाय ते । ननु जाग्रति तत् पलायनं नगरात् सोतिपुरात् सुदुष्करम् ॥ तव मर्तनिवासिनः सतः सुरलोकेपि सुदुर्लभ वपुः । बत तस्य कथं कियेहयो विपमाऽदृष्टचरो जुगुमिता ॥ १०॥ रुचिरा ननु यत्र चाततिः गुणराशिनियमेन नत्र थे।

·मेनसहितम् । रति समझो चिरन्तन विपरीत त्वयि दृश्यतेऽधुना ।। प्रतिनीधपुलात् समुनव. बत देयम्यमिट व्यजोनमत् । इति चानुमिति प्रयाधते सगुणं कहमलातमम्जम् । १२ । प्रपतानवता महात्मना प्रणिपात, प्रशमाय कुप्यताम् । इति विखसता त्वया पद स्मृगतास्य क्रियता यम क्रुधाम् ॥ १३ । सदले परिये रुपा गणनाथस्य विलय शासनम् । अपराधनकमभि प्रविमाटु सुकर न तद्दयम् ॥ १४ । विनत शिरसि प्रतोदता गपभर्तुर्नयनाम्मु हाईजम् । ननु तत्र समुन्नत समयात् निपतत्येव रूपासिपुत्रिका ॥ १५ ॥ इति गामभिधाय विदिष प्रणिधि जोपमवस्थित मतो। प. . * तान् पात कुप्यता महात्मनां प्रषिपात प्रशमाय इति विमता त्वया पदं समा भर मनायन क्रुधा मम क्रियताम् । चपराधक्ष्यम्। , ·कविम । रमणेन निवारितापिसा चलितकभु, जगाद भामिनो || १६ | प्रतिवाचमयं न दास्यते शपमानाय गणाधिपाय ते । ननु जम्वुक एव जम्बुका ध्वनिमाकर्ण्य विरोति, नो हरिः॥१७ ! अतिसर्वमिमं गुणेरह वृतवत्यस्मि वरार्थिनो यदि। कथमत्र गणाधिपस्य गरोदृक् वद मत्सरोऽजनि ! ॥ १८ ॥ ज्वलने यदि मन्तसकता पतिता स्यात् विमला तातिः । पसनाय तथाविधस्यले ननु तस्या- पद को घसूति ॥१८1 किमयनु गमाधिपाय ते गुरुण मा प्रतिपादिता तदा। हरति म धनात् महायनः मम पले नमु लेन मोऽधत् । १२० । कुपिता पति प्रगामित महि यत् मोपयले मवेषया। मनु तप निदानमा मनमोहसिन निरयुगा ! २१ ॥ . . १७ ·१७ गरिता परिणीतचरी मुकेतना ननु गन्धर्वमुतेन मोदराम् । भरतो दनुजाधिपस्य किं कृतवान् गासनमेप दुर्मदः १०॥ २२ ॥ सति यो निनदूषणेऽत्तमः प्रतिकर्नु, परदूपणेऽसति । प्रतिकारपरः, स कस्य वा महि गच्छत्युपहास्यतां जड़ः ॥ २३ । स हि को मम वल्लभस्य वा वद शास्तिप्रतिपादने पशुः । सच मे न सहीदरः, पिता नव तं तत्कारणे न्ययूयुजत् ।। २४ । न सतो परपूरुष स्मृशेत् इति तस्यात! भवाय, चान्यधा। कुलढां वदतोऽस्य मामिट' चरण मूर्सनि पातित भवेत् ।। २५ । यदि चामहितं स वाञ्छति प्रतियातु स्वग्रहाननाहतः । BA- गणाधिपस सोदरा प्राश् सुवेदना नाम गश्वर्वमतेन परिषोता, तम रपणिनीमा दगुजाधिपः तो मलात नहार, एष टुमंद लस कि मामा कतवान सभागनीधर्षयम् प्राप्तकर्तममय परदूषक प्रतिक कामस कप नाम न लना क५ वा लोकधिकृतजीवितधारणम् ।

·सनविनः सर्गः। यदि चैति स कालनोदिती वपुरथिति तत् कवन्धताम् ॥ २६ । मुखशायनिका युलोमजा परभाया रतिरस्य किंकरो। प्रति मां न्यगदत् वयंवरे सविधे तस्य गतां रमावती ॥ २० । स चोमया स्मरप्रियां गणनाथः समुपेत्य पृच्छतु । कुलटाइमथान्यथेति मा सकलं वेत्ति, निवेदयिष्यति । २८ । यमियंतृपनन्दिनी वरं वरमाल्यन समर्च यत् स्वयम् । स हि कः ? सच कोहयो, गणा- धिपमत्येति गुणेनंवा स हि ॥ २८ ॥ इति सर्वमसी रनर्मुखात् सविशेष परिभोत्स्यते । ध्रुवन् । कुलटां वदतोऽस्य तर्षि मा. ममुतापो इदर्य नु ताति। ३. । पनमिनतया यदभ्यधात् सविसरः अनलिमा मुभा • पा सपना पति। पुरोमा परी HAN -रिपारा रा परिमी-जापति, न+।

·गोवत्मचरितम्। नहि तेन ममात्ययः, कदा किमु रन वचनात् विनिन्द्यते ॥ ३१ ॥ ननु यत्र कुले हिमालयो कृतजम्मा कथमोशम्ततः १ अथवा यत एव पङ्कज नहि कि' शेवल एव तायः ? ॥ ३२ ॥ हिमवान् गिरिरस्य गोत्रभू- मिति नेवाईति पूज्यतामयम् । किमु शूकरमापमयते हरिरामोत् ननु कोन इत्यतः १ ॥ २३ । प्रयमेष मदोयवतमी गणतन एणाय मन्यते । नधितचनात् महायनो नरसिंहः मविध गमिति २४ । यटि गहिरमी गणाधिपः किमिति दाफ ममराय मत्पतिम् । न ममाघयते तथा रुते घनभूतं भविताप्य दोन्नम् । ३५ । यदि नमुपेत्त्व यन्तित तग्मा ने मुमय विपेटते, गतिमामानि तदिदुर्मदो ननु पापी बनयो दुर्गनः; -- .-ar.

·सोबतचरितम्।
ननु पश्यतु योषितां भुजे
बलवोर्य कियदस्ति दुर्मदः ॥ ४२ ।
निशमय्य रुपा तयेरिता-
मिति वाचं श्रुतिकर्कशां ततः ।
प्रतिधेन वचोहरो भृशं
विचकम्मे चकमे च भापितम् ॥ ४३ ।
नृपतिः स्फुरितोत्तराधरं
पुनरेना खुलु बालमुखतम् ।
प्रतिषिध्य वचोहरं वचः
प्रगमानकतमित्यमग्रवोत् । ४४ ।
अयि ! कि फलक्ष्य वाजयः
उमयोस्तः प्रमियादिवादिनोः ।
परमेय विदोय ने पर
परकर्षा जनिसन्धरः परम् । ४५
तदतः परमेव भापणार
पिरतिस्ते मतिमन् ! शुभमटा ।
विनिहाय वगंपाधि
नहि भद्रापतिरागमिष्यसि । ४ ।
ननु तागदपमुगवट
न कृतागा पमुमोदले मयम् ।
यदपरमपन्नात् वनात्
प्रति: मा दि जनय ताहाः ४०

·२२३
जमि सगं ।
इति महचनात् प्रकोपितः
स दिधोधूस्तरसा यथा च माम् ।
प्रहिणोति न किंकरान् तथा
कुरु यत्नात् ननु भद्र । सर्वथा ॥४८
चतुरङ्गबलान्वितो नृपः
मम शास्त्यै समुपैतु वा स्वयम् ।
अथवा समराय वोरवत्
स हि मामाहयतारणाने ।। ४८ ।
प्रथमं यदवोचत प्रिया
तदहं ते स्मरणार्थमभ्यधाम् ।
दृढ़ताप्रतिपादनाय मे
दयितीतोर्वचन निबोध सत् ।। ५० ।
इति स प्रणिधिनृपोनिभिः
शमक्ताभिरपि प्रचुक्षुमे ।
समिधा हितातयानल:
प्रशमं नैति पर विवईते ।। ५१ ।
इति तं सतभन मनोऽवदत्
इतदेवन विमोहितीति यत् ।
अहहाभिनिविटमानसी
ननु तेनैवमसि वमोदृशः ॥ ५२ ।
प्रतिकूलविधिहितार्थिने
प्रियमित्राय जनी नु कुष्यति ।

·२२४
औरत्मचरितम् ।
श्रुतिरन्धगतं पयो यथा
हितमुद्देजयते वचय तम् ॥ ५३ ।
मलिनात्मक एवं कश्मलं
कुरुते कार्यमतोवहितम्
घन पाहतमित्रमण्डलो
मलिनामात्र न कि निदर्शनम् ?
रविणायमहो क्षितेस्तनात्
रममारुष करविनिग्गितः
गगनाध्यमुन्वते पदम्
मनु नोतरा धनी अड़ामकः ।। ५४, ५५ ।
नमतऽवसरं यदा रदो
दगति द्राक रसनां तदा भगम्
रसना त रदय यातनां
यतते पारयितुं प्रतिक्षणम् ;
उपकारपरः परययः
कुरुते म व्रतपालनं मटा,
पपकारमहो परः कृतं
न कदागपयद्यमी व्रतो५६,५०१ युग्मकम् ।
भयमुपविषो मधोरगो
मधमयान मनुमा मृग ।
उपटगमिम दयापरा:
प्रददन्यजनाय माधवः ।

·जनविश समेत
तधोनमथो विवेकिनाम्
उपदेशश्रवण यथामति।
अवहेलनमस्य वा, तथा
प्रतिवृष्यख विबोधितो मया ॥ ५।
इति गणपतिदूतः चौपिनार्थ प्रबोध्य
द्रुतपदमगमत् स्वस्वामिनः पादमूलम् ।
हपमिति गणनाथं भावयन् धोरचित्तः
स खलु कुसमलावो-गेहमागात् सकान्तः । ६० ।
इति थोयोषत्वचरित महाकाचे भद्रागणदूतवादी
नाम जनविशः सर्गः।
. सफान्त, भद्रया सहित।

·विंशतितमः सर्गः।
पाखास्यमानां परिचारिकाभो
रानी सुताशोकविपणचित्ताम् ।
रहा निपणां समुपेत्य राजा
स वाहुको वास्यमिदं वभाषे ॥ १।
अलं विपादेन, विमुत्र भूमि,
मोदस्व जामादजयेन देवि !
वत्सोऽसहायो नृपचक्रमाजी
खड़ गद्वितीयो निखिलं विजिग्य ।। २ ।
विपक्षपक्षाः प्रबला निकाम
भुजैकपक्षी दुहितः पतिस्तत् ।
अनिष्टमाशङ्कर शम विधित्सुः
गतो रणक्षेत्रमह सवर्य: ।। ३ ।
नदत्स तूर्येषु निषेधवाक्य
न कस्य यातं श्रुतिमार्गमुच्चः ।
तिरोदधत्यक्षिपथं प्रगाढ़े
रजोन्धकारे न च कोपि दृष्टः ॥ ४
क्षण विदूरे विकलेन्द्रियः सन्
कर्तव्यमूढः स्थितवान् सशङ्कः ।
स सैन्यघोषः सहसा शशाम
द्राक नोरजा भूरुधिरप्रवाहैः ॥ ५ ॥

·विंशतितमः सर्गः। २२ न धरमतत् प्रधनं यदेक योधा असंस्था अभियुञ्जते द्राक्, ब्रुवाण इत्येवमपि प्रमुक्ता- कण्ठ तदा द्रष्टजने समन्तात् ; प्रमोदिता वोरवर ! * त्वयैव भूपा अमो चाचमपास्य धीम्, भाकान्तवन्ती युगपत् प्रहृल्या मां वचपाशा समरेऽसहायम् ॥१७, १८ । कण्ठ सदोये वरमाल्यदाने लते तया, त्व' करतालमुचः। दवा विनूद । व्यासोः प्रकामं बदन् महुस्तां कुलटेति.साध्वोम् ॥ १८ ॥ इयं चितियंत् नरशोणितेन संप्लाविना दुष्ट ! विपिता च । मूलं नु तथापरवृद्धिदृष्टी महोयसो मतमरिता तवैव ॥ २० ॥ नृपात्मजा सा कुलटा मुगाची प्रभुभवहन्धनमोचनाय । तत् तत्समो भवतैवमेवं.. दशेन गन्तव्यमलं दिवा ॥ २१ ॥ a - शीलं वचनमवत रे कापुरुष । , पत्रपाश~सितापा. (माया पास )।

·औरत्सरितम्। स्कन्देप्यसम्भाव्यमिदच* रामन न सम्भवत्येव मुनी कथञ्चित् ॥ ११ । प्रादुगुवत् चीनपतिर्भयेन विमुक्तशस्त्रो हतसवसैन्यः । मृतोऽथवा प्रतवान् न जाने स कामरूपाधिपतिः सवयंः ॥ १। खड़ गप्रहारेण विलूनगात्रो व्यपेतमौलिः प्रणिपत्य वत्सम् । क्षतस्वलद्रतवयुः मुमाचा- पतिययाचे गमनं स्वदेशे ॥ १३ । प्राग्ज्योतिपाणामधिपस्य मुच शिरस्यजिघ्रत् प्रणतं जटाटत् । ततः समुत्याप्य विचुम्बितास्य गाढ़ समालिङ्गितवान् सहर्षः ॥ १४ । विपन्त नाम गवाधिनाथं मौवधा दृढ़ यन्त्रितहस्तपादम् । प्रसादयन्तं खलु मोचनाय सहासमेवं निजगाद वत्सः ॥ १५ ॥ किं शासनं ते भवितानुरूप स्वयं विचाांशु निरूपय स्वम् । मां कर्तुमिच्छा ननु विग्रवत्रम् गत्यानया ते भवति स्म मूढ़ ! ॥ १६ | • स्कन्द-वाकिये । । राम-परशरामे। यिनम्नासिकायमुखम् । .

·বিনিৱন । न धम्मामेतत् प्रधनं यदेक योधा असंख्या अभियुनते द्राक, ब्रुवाण इत्येवमपि प्रमुक्त- कण्ठं तदा द्रजने समन्तात् ; प्रणोदिता वोरवर!* त्वयैव भूपा अमोक्षाचमपास्य धम्मम् , प्राकान्तवन्ती युगपत् प्रहत्या मां क्षचपाया: समरेऽसहायम् ॥१०, १८ ॥ कण्ठे मदोये वरमाल्यदाने छते तया, व कारतालमुः। दत्त्वा विनूढ़ ! व्यहसी: प्रकाम वदन् मुहुम्तां कुलटेति. साध्वीम् ॥ १८ इयं वितियत् नरशोणितेन संप्लाविता दुष्ट । विदूपिता च । मूलं नु तचापरहडिटी महोयसो मत्सरिता तवैव । २० । नृपात्मजा सा कुलटा मृगाची प्रभुभवन्धनमोचनाय । तत् तत्समो भवतैवमवं.. दोन गन्तव्यमलं रुदित्वा । २१ । . सीई मदत. साप स्प। # पपमा काम STITrant पात्र" ·यौवतमचरितम् । सा राजबाला परिमूढ़चित्तं विबोधयियत्यपयातदुःखा । कस्याङ्गलमोरभवत् नताङ्गी कथं परिज्ञानमिति स्फुटं वाम् ॥ २२ ॥ इत्येवमुक्तः सर्गच कातराक्ष मामैक्षत द्राक् परिवत्यै वाम् । उन्त्रोतभावोऽहमनेन तस्य बत्सान्तिकं सत्वरमभ्यगच्छम् ।। २३ । अवोचमेनं गणपो चिमुद्यतां विमाननामोदृशमेप नाहति । क्षमा हि शतौ विनतेऽहिते नु यत् तदेव वीरत्व विशेषबोधकम् ॥ २४ । मयैवमुक्तो वचसः सदुत्तरं प्रदाय वत्सः क्रिय्या झटित्यसो । प्रणम्य मां भावविहोनमबुधिम् ययौ ममुहिध्य मृगेन्द्रविक्रमः ।। २५ प्राग्ज्यातिपाणामधिपस्य पुत्र- स्तत्संजया तं हृतमन्नगच्छत् । गणाधिपेनाहमपूर्णकामः मालपोखे विहित २६ । कम . साकस्स करें वरमाय दत्तरतो, यसकर वरमाय दत्तातो ख माप का सा वातबती, गत् सर्च सालोप पौषायति । t सागरभाषः। + ईमम-रोम्।

·वितितम संग।
निगम्य भर्तुर्वचनं सहर्षा
राजो नियन्य सयकेशजालम् ।
बद्धोपचाराञ्जलिमदिग्धां
दृशं प्रियास्ये क्षिपती वभाषे ।। २७॥
वत्सो न ते यत् श्वशुराईपूजा
चक्रे, न तवास्य मदो निदानम् ।
तवेव तस्मिन्नवधीरयं तत्
तटस्थमेन रुतवत् निबोध ।। २८ ।
अन्ये नृपा मत्सरियो यत्-
स्त देव विश्वस्य भवान् न तस्य ।
तत्वावधानं हातवान् सरोयः
तेनायमेवं कलुषान्तरात्मा ।। २० ।
अमानिता बन्धुजनस्य नाय !
विक्षुब्धचित्तं कुरुते हि वन्धुम् ।
सपथ्र्यया तत् परिपूज्य वत्स
प्रवेशयादव यह दुहित्रा । ३० ।
योवत्सराज, शनिपोड़नेन
भायासमती नुनिवेशधारी
वने वने पर्यटतोति वाती
रमामुखात् शथुवुपोग मुता मे;
o
.
• ममायम माममानामाव ।
। अनुषो-युवती, + मुसोत्यात ईए ।

·शोषन्सपरितम् ।
मुमूर्छ, मूपिगमे च रम्भा
तामित्यमासासयदेत्य बालाम्,
प्रलं विधादेन, न मैलपुत्रा
वचोऽन्यथा स्यात्, भव पुचि ! धोरा ॥११,३२॥
कथित् मदोये सदने महात्मा
विचित्रनिश्छलतापसः मन् ।
समेत्य यासं कुरुते कियन्ति
दिनानि पत्से ! मनिगूढ़यासम् ।। ३३ ।
तमिान समय नृपधर्ति-
निई स्फुट रूपमनौकिकश्च ।
निगूहते यद्यपि चारमरूपम्
तथाप्यमी स चितिपो न गडा || २४ ।
योवत्सराजे किन बदमावा
तस्य धनुगकयां निशम्य
भद्रा हताशा मरणोचताभूत
इत्येवमा कवं मरमानः;
मा पयामाम भवत्सका
लामेवमाद न घ मन्मुपेन,
पविता वचनं नु देव्याः
फर्नु म पजा समययतोः;
पसपि डाक गिरिमाप्रमावात्
त्वां पूर्णकामां हि पुरा विधत्ते,

·विशतितम सा ।
तचिन्तयालं नृपति ! धैर्यम्
प्राधेहि, धीरा गमयस्व कालम् ॥ ३५-३० ।
इत्येवमाफख मुनेनिंदेश
रम्भामुखात् सा स्थिरतामगच्छत् ।
क्षोवेव यत् सा महसा कदम्ब-
मूलं गता तत्र निदानमेतत् ॥ ३८ ।
मुगोस्वरूपं प्रतिपय गौरी
कदावमूले तव पुत्रि ! भर्ता ।
श्रम वृणीष्वति जुगुञ्ज कण
शुत्वैव बाला नृपतीनहासोत् ॥ ३८ ।
निपिध्यमानाम्यनिरुडवेगा
नटोव निमाभिमुखो वहन्तो।
ववार त छद्ममुनि पतित्वे
नृपास साह' जहमः समस्ताः ॥ ४० ॥
पिवा न दत्तेति सुतां मदीया
वत्मोऽस्पृशन् धम्मपरायपोऽयम् ।
एतानि दिनानि तया सहोयम्
"अभ्यस्यतोव व्रतमासिधारम्" । ४१ ।
न नन्दने नापि कुपेरफानने
प्रजायते या विपक्षियतकाटा।
इति खिरामा सनयागतां रु
सदोदि जामातरमामय हनम् ॥ ४२ ॥

·थोवत्मचरितम्।
सद्भर्तृसङ्गमुदितामभिनन्नकाऱ्या
वत्सां प्रियेण सहितां भवन नयामि ।
इत्यं नृपः प्रियतमा परिसान्वयंस्तां
निर्याय वासभवनात् सद आससाद ॥ ४३ ।
इति श्रोत्रोवत्सचरिते महाकाव्ये वाहुकतपत्नो-
संवादो नाम विंशः सर्गः
।

·शैवत्सरिनम्।
सद्भर्तृसङ्गमुदितामभिनन्धकाऱ्या
वत्सां प्रियेण सहितां भवन नयामि ।
इत्यं नृपः प्रियतमा परिसान्वयंस्तां
निर्याय वासभवनात् सद आससाद ॥ ४३ ।
इति योयोवत्सचरिते महाकाव्य वाहुकतत्पनी-
सवादो नाम विंशः सर्गः।

·एकविंशः सडा प्रायमेतदरिवंगदयानलस्य रानोास्य करिदपरत्र रणादि कासे। एतावता न समयेन यदुप्रधारं तं चन्द्रहासमवलोकयति रम सोकः ।।११। तत् कामरूपविषयाधिपतिः समापा. नाथस्य भापितमथो पनुमोदते स्म । योष रानकवले न स सहिफेयः कि चिपसेनसनयं स तदाभ्यनन्दन ! ॥ १२ । या चित्रसेनतनया जगति प्रसिहा चिन्तेति तामहितघरमर एप राना। जग्राह धम चरणाय कलषभाये स्वभ्यालक तदयमय निनाय वासम् ॥ १३ ॥ पाकर सर अतिमुरा पचन म.पाः मोवाच फुमपदनो गनदयविन्दः । दिय्या प्रियद् मतया मदकारयोग: प्रासम्सदा रुधिकरो यनभूतयेऽध | . धन्यामि रागिर गर्भसुधाम्बुधो या হ্ন ত্রিনিদা ফাসসি। या गरे निखिसेपपि मत्ा यामा दुगरूपमपि विमबाप कामाम् ॥ •rcent ! सी र Treet rranti ·. श्रीवतसपरितम् । खड्गोऽपि तस्य ननु नन्दक एव नान्यो यस्मिन् विशुद्धमुकुरमतिमेऽप्रमेये। संक्रान्तविम्बमवलोक्य रिपुः स्वदेह द्राक् शिक्षते रणपराड्मुखतोपदेशम् ॥ ६ ॥ आकर्ण्य वाक्य मिति तस्य हसन् समात्रा- नायोऽवदत् नरपति विनयावनम्नः । मानो विजेतरि समर्धयतेऽरिपक्षे देवानुकूल्यमपवारयितुं स्वदोषम् ॥ ७ ॥ तेन विपन्स प इति प्रलपन् खदोपं निहोतमिच्छति न तत् तृप ! रोचते में । जामातरं तव समर्थयते मनो मे श्रीवत्सराजमतिसर्वबलं वरेण्यम् ॥ ८ | तस्याद्य सौरिपरिपीड़नपोड़ितस्य कान्तानुगस्य मुनिवेशतिरोहितस्य । कान्तारमावसत एवं गताः कियन्तः सवत्सरा नरपतेरतिदुर्गतस्य ॥ ८। तस्येदृशो नृपवरस्य हरिप्रदत्तः खड़गोस्ति, यत्र करसकलितेऽरिपक्षाः । भग्नोद्यमाः करतन्नरखलदायुधाः द्राक् टूरं प्रयान्ति समरात् भयवितलानाः ॥१०॥ जय देवबलेन बलो, चस्व पुरत के क्यम् इथे। समर्थन बिना मागित पराजधानमश्चनम् पवमाननम् न भारयन्ति साटम् इन्दय गएप. गमिण कायम हरेराइकूल्य समयदे।

·एकविंगः समः। १० . प्रायमेतदरियंगदयाननस्य राजीस्स कसिदपरधरणाहि काले। एतावता न समयेन यदुनधारं ते चन्द्रहासमवनोकयति स्म लोकः ॥११॥ तत् कामरूपविषयाधिपतिः सुमाषा- नाथस्य भापितमथो पनुमोदते म्म । योय राजकवले नसमेंधिया किं चिपसेनतनयं स तदाभ्यनन्दन ! । १२ । या विषसेनतनया अगति प्रसिहा पिरोति तामहितपणर एप राना। जगाद धम्मचरणाय कलत्रभाये ग्यालक तदयमद्य निनाय वासम् ।। १३ । पाकर ता तिमु पचन मायाः मोवाच फुलपदनो गमदषिः। दिया प्रिय मतया सहकारयोगः मासम्तदा कधिकरो यमभूतयेोय।।१४ धन्यामि राति म गर्भमुधामुधो यात RE म्भिरमसतिका कममानिर । যা সিসও লিখিৰি ধন যারা যথেয়হি বিমাহ ত্রাণ । .tarman xxRe the Artm....

·धोक्तसपरितम्।
भद्रं त्वया हातमभूत् तनये ! नु भने।
*आबोधजन्म नियताखलितोपचारा ।
श्राराधनं सुकठिनं हरवल्लभायाः
यत् त्वशिरोपमृदुलापि चकर्थ ताहा ।। १६ ।
एतादृशेन तपसा च विना कथञ्चित्
सादृक् पति न सुलभस्तव तत् विनागः ।
यत् ते विमाननमकार्पमबोधपूच'
तत् पुति । तातलतमित्यद एव सध्यम् ।।१७।
पूर्ण मनोरथमिम सचिवा, ! नृपेन्द्राः ।
कि नाभिनन्दितमहो त्वरते जनोऽयम् ।
पागच्छताशु मिलिता. परिलम्भयेम
त तत्समा वयममुं प्रतिपत्तिमद्य पा॥१८ |
इत्येवमकलुपेक्षणयुग्ममुक्ता-
वत्येव राजनि सभास्थसमस्तलोकः ।
रानो वचोऽनुमुमुदे च नमःप्रमाथी
घोरच कर्णविवर गत आत्तनादः ।।१८।
कस्यांर्तनाद इति तबिनदानुसारि
नेत्र प्रसार्या च विलोकयितुं प्रवृत्तः ।
सायमैक्षत सदस्यगणः कमेकम्
आवष्यमाणमपरैः पुरुष र्निबध्य ॥ २० ।
* चव दूराजाने न सन्धि ।
बिमाचराचम्।
चर्य मन-मरिधोम पहमित्यर्थ ।
- तमनु श्रीवत्सं वत्ममा योवत्साहपां प्रतिपत्ति गौरव पाये।
प्रापयाम पाए पागवत यूयम् ।
+ भाग पपराध,
.

·एकविंश मगः। वर्षेष्टकाभिरमलद्युतिभिर्विचित्र- निम्माणमोठयमनोहररर्शनाभिः पूर्णच किरजनैः परिवाह्यमाने पाचे पुरः चितितले निहिते प्रशस्ते ; प्राग्ज्योतिपेखरसुतेन च दर्शिताध्वा भावानिवारुणपुरःसरतामुपेतः । कापायवस्त्रयुगलं स मुनिर्वसानो द्राक् सभ्यचञ्चलदृशां विपयोवभूव ॥ २१,२२ । तं वीक्ष्य सग्मुखगतं स हि सार्थवाहो राजबनेन मुषितोस्मि नराधमेन विहानम कपटतापसवेशगूढ़ दस्युं करोतु ननु शासनमस्य देवः ॥ २३ । प्रत्यं प्रकुर्वसि च तव मृपाभियोगं योवत्सभूपतिरनाकुलचित्तत्तिः । मम्योधयन् नृपवरं परिदर्शनार्थ प्रत्यर्थिवत् विनयनममिरा अवोचर ॥ २४ ॥ धम्मायतार ! ननु देव कृपानिधान ! पापोयमम्युधिजले सहसा धिपन माग । वर्षेटफा: प्रनपित्ततया मदीयाः स्वस्वामितामगमयत् प्रविमुगारः ॥ २५॥ मत्कान्तयास्य तरपी पदपरन सटा गति हसतरामगमत् निवदा।

·यौबत मचरितम् ।
गच्छेत् कदाचिदियमोशमम्यवस्थाम्
इत्येष तामगायत् परिचारिकास ॥ २६ ।
आकर्ण्य तत् वचनमस्य मुनेः स साधुः
रुवाहासमवदत् शृणु देव सर्वम् ।
श्रीवत्सराजवनिता हरमोहिनोव
दक्षात्मजा वसति मे नृप ! पोतमध्ये ॥ २७ ।
सा पूज्यते प्रतिदिन परया च भक्त्या
देवोव देव ! जननोव मया यथावत् ।
श्रीरनसृष्टिरपरा परिचारिकामु
सा गण्यते ननु मयेति मुधा मलापः ॥ २८ ।
वर्णेष्टका भस बलात् परिलुण्ठतो ट्राक्
योवत्सराजदयितामभिलप्यतथ ।
अद्यापि कि वहरिदं न कवधभावं
प्राप्नोति दुष्टचरितस्य नृपानयास्य ॥ २८ ।
यद्यस्य सा युवतिरत्नमयं तदास्याः
कोहक स्वरूपमनुवर्ण्य वदत्वनाप्यः ।
इत्येवमस्य वचनं निशमय्य साधु
साधूक्तामाकलय तापस ! तत्खरूपम् ॥ ३० ।
बास्य समोरितमिदं गणपेन तेन
प्रत्यथितामुपगतोपि निशम्य राजा ।
'किञ्चित् तदुत्तरमयं न ददी, निकाम
पक्त विवयं परिभूत वायतस्थे ॥ ३१ ॥

·एकाविम सर्गः। भूयोऽनुयुक्त भवरिपराकमोऽसौ गोंधतं वचनमादद प्रत्यभोकः कस्त्वं किमर्थमनुयोगपरोसि भद्र! नवं विचारकरणेऽधिकती नृपेण ? ॥ १२॥ हेतुं निजानुमितिदा समर्थक * तत् प्रोजखि तापसवचोऽस्तभयं नियम्य । सृष्टोऽन्वयुक्त नृपतिः स्वयमेव तं तत्- कान्तास्वरूपमनुवर्णयितुं यथावत् ॥ ३३ । वर्षीयसी वलिमुखाभमुखोग विशोर्णा या खित्रिणी वलिमती सितकैशजाला । इन्द्रेन तीविषयो। भुजङ्गयो र्या संरक्षिता पिशितशून्धशरोरष्टिः; दुर्गन्धदूषिततनुः पतिपादपद्म ध्यायन्यनारतमपास्तपाचुधा च । पोतेकदेशमधितिष्ठति वास्य साधो: सैषा मम प्रियतमा नृप ! चित्तभृङ्गो १३४,२५ । इत्युक्तवत्यखिल एव मनौ सदस्य: साईजहास नृपतिं वणिजच्च हित्वा । एकस्य वक्षनलिन स्फुटतामगछत् अन्यस्य नेगमपतेर्मलिनं बभूव । ३६ । नवापस.बि स श्रीयनस स . मि. हरक्षाएम्पादक ४. फोबस पक्ष नन् तापमान: नि दागे बमूग, rte माझममुखात ईड : निरनि। मरहयो।

·शोवत्सरितम् ।
उन्मत्तवत् प्रलपितं यदि तापसोऽसी
चक्र, तथापि वणिजोऽस्य विषमभावः ।
सन्दिग्धबुद्धिमकरोत् ननु मामितीय ...
तस्मिन् विचिन्तयति सर्वसदस्य वर्गे ;
पत्नयाः स्वरूपमभिधेहि ययायथं द्राक्
कि तात ! विमलभरी सशरं त्वमेवम्
बाहो नृपे वदति चैवमपास्तधैर्ये
श्रीवत्सराज इति वाचमुवाच तथ्याम् ॥ ३०,२८
प्रत्यक्षतां गतवती च यथीतरूपा
सा ते विकल्पमचिरात् निरसिष्यति वाक् ।
निर्णीयतां प्रथममस्य दुरात्मनो वा
स्वर्णेष्टका मम हि वा परिदृश्य देव । ॥ २८ ।
स्वर्णेष्टका दधति किं जठरे विचित्र
पापो ववीत, परिभिद्य ततः समस्तम् ।
लोकं प्रदर्शयत तत्, तत एव सर्बाः
गहात, यात सदन, नृप ! मां प्रशाधि ॥ ४० ।
एवञ्च तापसवचांस्यभिनन्य सर्वे:
ट्राक नोदितः सच वणिक वचनं प्रपेटे ।
प्राग भेदनात् कयमहं गदितुं क्षमा स्यां
पूर्व भिननि तत एव विशिष्य वच्चे ।। ४१ ।
साई इसत्यखिल एव सदस्यवर्ग
अड़े च वाहनृयती मुनिसवमाये ।

·. ! क्षशि, सग. बाद, पुरा भवतु मेदनमेव, पथात् साधुविशिष्य वदतां वर एष वक्तु ॥ ४२ । राजजिया प्रवकृते स वणिक् तास्तो भेत्तुं, सहसंमपि तस्य परश्वधानाम् । रुग्नानधारमभवत् तदपोष्टकानाम् एकापि न प्रहृतिचिह्नविशेपितासीत् ॥ ५३ । तस्मिन् नृपे, “तव मुने ! किमिहास्ति सत्त्व. निर्णायकं वद परिस्फुटमेव मानम्"। उलोति इटनमनटशि स्थित सी राजा विहस्य वचनं निजगाद नम्ब॥४४ । प्रत्येकमेव कलधौतमयेष्टकानां चिन्तेति वर्णयुगलेन विचित्रकुधि ।, प्रश्यन्तु देष ! सकला न सदस्यलोकाः विक्षिप्य बन्धनमहं परिदर्शयामि ।। ४५ । सन्नातकोतकरसे परिदर्शनाय तमिन् सदस्यनिवहे सइसोस्थितेऽसी। एकेकमालमुनिः परिभिद्य सर्वाः म्वर्णाटकाः सपदि संगयमानुनोद ॥ ४६ । तस्मिन् हिया नतमुखे भयवितले द्राक् राजाजया वणिजि यन्वितपाणिपादे। माहवत् पतिथ: परिचारकस्तां श्रीवत्सराजवनितां शतमानिनोपुः ॥१७॥ . 0 +राना-पोषणम। चानुमोद-रिदद। • मामा-प्रमाणम्।

·२४४ . योयत्मचरितम। प्राग्ज्योतिपेखरसुताग्रसरा क्षणेन पथात् बलैरनुस्ता धृतमासुरास्वैः । *पालोकिता जनगणैयकितेक्षणैः सा चिन्तानमत् समुपसत्य यथोतारूपा ।। ४८ । "चिन्ते ! स्वरूपमवलम्बा सदस्थवर्ग- सन्देहमात्मविषयं नु निराकुरुष्व" । प्राज्ञापितेति रमणेन पतिव्रता सा दथ्यौ रवि मुदितनेवयुगोपविष्टा || ४८ । उत्पत्त्य खं मिथुनमाशु भुजङ्गयोस्तत् ज्योतिर्मयं वपुरधत्त सुदुर्निरोक्ष्यम् । चिन्ता च ता वितभोषयतां विहाय नैसर्गिक प्रतिसुन्दरमाप देहम् ॥ ५ ॥ काषायवस्त्रपरिवोततनुः परोता प्रत्यग्रपलवचयैररुणैः समन्तात् । सञ्चारियो प्रसृतसौरभमुग्धभृङ्गा वल्लीव वतममसौ प्रणनाम चिन्ता ॥ ५१ । चिन्ता विलोक्य वणिजं तदवस्थमशु- पूराट्रगण्डयुगल नृपति न्यगादोत् । बडः किमेष वणिजां पतिरप्यदोप- स्तू विमुक्त परिबन्धन एप कार्य: ॥ ५२ । व्यामुग्धबुद्धिविभवः गनिनेप साधुः नाल बभुव धनलोलुपतां निरीम् ।

·एकदिन भी। . तेने में पतिमपतियदेव टेवं! जनित्रकमपि नैगेममधी ट्रॉक ॥ ५३ । मां बच्चयत् सुदृढ़माकरसी विजानन् श्रीवत्सराजवैनिसेति हराष्ट्रनावत् । महानगन्धमपहाय न गन्धमन्य' जग्राह पूतिमपि पखाजगन्धमा । ५५ । तन्मुच्यतामयमयञ्च ममानुरोध: स्वर्गाष्टकाय कियती: परिध यात । इत्यतया नृपवरो बहुगोऽनुराक्ष: तन्मोचनानुमतिमन्वभिपत् प्रहटः ॥ ५५ ॥ प्रथावि विस्मयपर प्रहितोड़की: वाणो जनैरिति तदा विशदागरोरान। वाही। परेयवि गनिः कमलाहितीयः प्रास्थानमाइपमुपैयति ते प्रसन्नः ॥ ५६ } पायालय पुरा भिनत्ति सकलं तत्तद्रहस्यं यो. शोषत्मप्रतिबदमतकरणो यत् यत् व्यधत स्वयम् । पानं नृपसत्तम नय सह भार्याइयेनान्वितं वहांग्योपचयात् भनेय महतो यवात् समायोजितम् ॥५॥ प्रत्याकल अयण मुभगा देण्याची च पाई. मत शोषणय नमितपदेः मोपयन् स्तोत्रयायोः । Afterat are eff चाल दान नमान पोद्वारा 1 .

·श्रीवत्मचरितम् । संहष्टात्मा स्टशति गगनं यं नाटे पुरोग- चिन्ताभद्रानुसतसरणिं वेशयामास गेहम् ॥ ५८ । द्रुतमेहि सताय नेत्रयुगम् पुरवासिनितम्बवतीनिवह ! अवतोर्णमहो रमया च गिरा ननु पश्य हरि हर चक्षुरवम् ॥ ५८ । इति वन्दिमुतात् प्रतिबोधमिता: ररहकार्यमपास्य पटैस्त्वरितः । अवलोकयितं वरमोयुरयो प्रतिराजपचं ललना विवधाः ॥६० | धिक् धिक मूढ़े ! त्वरितगमने ! यालयखावहीन क्रन्दन्त स्वतनयमवलं, संग्टहाणोत्तरीयम् । उन्मत्ते ! त्वनिपतसि मुहुर्यादि की, मदान्ध ! योवात् भ्रष्टं न मिपसिधः कथं कर्णपूरमहाधम्॥ ६॥ शोवे ! लोकैर्गलितवसना लोक्यसे हस्यसे, तत् कश्चित् कालं विरम गमनात् पाहतानो भवाश । रागारष्टे ! तरतहदये ! मत्सरियेकला व सन्दगार्थ किमिति कथयारहवातायनामि ? ६२ । सान्द्रानन्दे ! कियदतिटया पश्यसि त्व? तदाश प्रोम्मुन्याध्या भव, भवतु मे दर्शनाशा कृतार्था । . • पिनामदारमतमावि-विनामद्राभ्याम् मतपरम्। +पानम्-त्वा तुल्यवेगमरममिपमम् । +मित्रमि-पम्स ·एलधिशः स। दोघे ने वहसि न पुनलौकसे मां, पतन्ती यन्मामेवं गुरुभरतनूभारखिन्त्रां करोषि ॥ ६३ । धन्या भद्रा निखिलनृपतोन् मन्यमाना व्याय प्रोन्मत्तेवाप्रतिहतगतिर्या तदा धिकहतापि। होनावस्यं छलमुनिममुं मालया मर्जुमावे वत्रे नमोरिव मधुरिपुं छद्मवेशेन गूढम् । ६५ । नारोजनः पुरभवः कथयनिरवम् बायोयमान व नेत्रमुटैस्तदानीम् । भाइयमात्र इव भूषण शिञ्जिताक् यातः स कौतकग्रह ललितोपचारम् ॥६५॥ इति योयोवत्सचरिते महाकाव्ये चिन्तामद्रा- योगो गाम एकादिंगः सर्गः। , ·हरि मग समचितोसो विधिवत् वृषेश समादिशत् सूयं गतः प्रसन्नः। पनोइयेनानुगतं दिट्टले जामातरं ते, हुतमायनम् ।। प्रति नुवाणे रविजन्मनि ट्राक् नृपानया तापसवेशधारो। युग्मन मनोरनुगम्यमानः श्रोवत्सराजः सद पाजगाम ॥ ७ ॥ . नतः शनिः प्राह विहस्य चिन्ता कर्तव्यमूव किमेवमद्य । स्थितासि पत्से ! ननु विखपूज्या हरिप्रियेयं, सति ! पूजयेनाम् ।। ८१ न विश्नपूज्यत्वमति लप्साः प्रपूजिताया पयि मूढमत्या । मया, मने ! मूदि कया दिगा ते सम्मानना स्याम महतो दयादा मुरासराभ्यधिनपादपत्रा रोय रमा, माहग एव म त्वम। विमोकयमया पुनरागम पाम् पाकम्मत मेंहदयं भयाम् ॥१.1 খায় দিলাম মােহা समिधारदरदायाम् । :

·गौरत्सरितम् । आमन्वा सभ्यान् सकलान् प्रवक्तुं प्रचक्रमे सौरिरिति प्रसवः ॥११॥ प्राधान्यमस्या मम वेति पृष्टो निष्पक्षपातो यदयं विचारे । भदर्शयत् कौगलमायहत्तः तत् सर्वथा स्तुत्यमनन्यसाध्यम् ॥ १२ । सम्यग विचारेपि यदकुध द्राक् निरागसेऽस्मे, कदनच भूरि । प्रकामितायत एव घम्रान् एतनिदानं मनु तत्र मभ्या: ।। १३ । योवत्सराज पतिमासुकामा भद्रावतो नाम नृपात्मजेयम् । पाराध्य भन्या चिरमण्वसन्या प्रसाधयामास घरच गोरोम् ॥ १४ । पस्यै प्रतियत्य तथेति फार्म नारा समाइय प मां न्यगादीत् । भमागमेम्या: कुरु वत्स ! यव योवत्सराजेन नृपाइजाया:॥ १५ ॥ प्रगाढरागः महि क्षेत्रमेन्याम् घिन्ताहयायां पतिदेवतायाम् । दारान्तरं नैव माष्टमी पहोचतोत्वमधि व ! १५ ·द्वाविंशः सर्गः। -- . अंशोडवे वे अपि मिभुजायाः चिन्तयमेषा नरेन्द्रपुचो । नारायणस्यांशसमुद्भवोयम् योवत्सराजो गुणरत्नसिन्धुः । १७ । लक्ष्मोनिदेगात् स्वयमेव चिन्ता पतिव्रतेयं पतिसंगसाभूत् । भद्रावतो मा गमदन्यनाथम् इत्यत्र विष्णोरपि यत्न पासीत् ॥१८॥ तस्योपदेशाच रमेयमस्मिन् साहायकं में कुरुते म कायें। भद्रा निदानं ननु दुःखपाते मूलञ्च सातहिनिरारणेपि । १८ । विकारहतावसति चितोश ! सबैचलच तस एव लोकाः । "विकारहेती सति विक्रियन्ते येणां न चेतांसि त एव धोरा:" ॥ २० । इति तितो ते व्यसनेऽचलत्व- प्रख्यापनायैव तथाविधं से। मवेधि राजन् व्यसनोपपातं मया कृतं विरातिनिटेशात २१ हाचश्य वोर्यस्य न तापक्रपों मया कृतन गणाधिपस्य। +मितीमारदौस ! मक प्रतिनिधिम्।

·यौवतमचरितम्। हिपन्तपस्यास्य वचःसमोर: सन्धुतितक्रोधवशानुरासोः ॥ २२ । मामीच युद्धेऽसिसहाय एवं कण्ठ रटहोतो विजयथिया त्वम् । मुध्या विनिप्पिय च वाहुराज चिन्तामलक्षः प्रसभं तदानीम् ॥ २३ ॥ निशम्य वाक्य रविजस्य वाही सविस्मयं पश्यति तन्मुखानम्, चिन्ताकुलायाञ्च नरेन्द्र पुत्चयां चिन्ताद्धयायां स्तिमितेक्षणायाम् ; किमेष सौरिवंदतीति भोत्या परस्परं पश्यति सभ्यलोके, सम्भाव्य भद्रा अलमन्यथैतत् उक्का शनि: प्रक्रमते स्म वनुम् ॥ २४, २५ । मन्मायया मोहित एप वाहो: कण्ठ स्वय ग्राहनिपतवाहुम् । ददर्श चिन्तां परितो वमन्तों समुद्रफूले नृपतिः कदाचित् ॥ २६ । दृष्ट्वा बलत्कोयलयानुरेष मुध्या विनिप्पिय च वाहुराजम् । धतायुधैर्मनशतः समन्तात् संरक्षितां तामपि चैत्रसेनीम् ;

·हावि: सर्ग: २५२ आच्छिद्य नोरे जलधे: पपात मायामये त्रासितदर्शकौघः, पतंश्च लक्ष्मा विकृतोऽवमध्ये . दयाईया धन्वनि घोरदर्शे ॥ २७, २८ । अस्याः थिय' स्पर्शनिरस्तमोहः प्रोन्मीलिताक्ष: क्षितिपो दर्श। स्थितं तदङ्के म्ववपुर्न चिन्तां न चाम्बुधिं विस्मयनिम्नचित्तः ।। २८ । श्रुत्वा च वाहुनेपतिविचिन्तो जोयामि इन्तति समुच्रसन् सन् । थोवत्सराज प्रति सतदृष्टिः प्राह रम धन्योस्मि भरन्तमाप्तः ॥ ३० ॥ इत्येवमुवा नृपती निहत्ते श्रोवत्समामन्त्रा रवैस्तनृजः । परामुशन् पाणितलेन गात्रम् जगाट भूयः परिमान्वनाय ॥ ३१ ॥ नृपेटदेव्याः कमलापतेय समाज या त्वच्छुभकाम एपः । व्यधत्त यत्तेऽशभमस्तरोपः क्षमख तत् त्वं नृपचक्रवर्तिन् ॥ ३३ ॥ प्रसादतो मे तय राजधानी विराजते शक्रपुरीय राजन् । -समि-मरदम। .

·यौवहमपरितम्। त्वदागम यत्र रामुत्सका सन् प्रतीक्षतेऽमात्यगण: सपोर: । ३३ । प्राशास्यभाग्योसि मुरैरपि त्वं पतिवताभ्यां सहधर्मिणीभ्याम् । चिन्तेति भनेति नृपात्मजाभ्यां प्रिया गिरा विष्णुरिवासि यस्मात् ॥ ३४ ॥ दाजधानी व्रज भूप ! तूर्ण निरोतिरस्तव्यसनोपपातः । अव्याहतान: सुचिरं प्रशाधि निरस्तगg चितिमापयोधि ॥ २५ । इति ब्रुवन्तं तमुवाच मौरि योवत्सराजः प्रणिपत्य भत्त्या । देवीप्यदोपेपि जनाय दुःखं कुप्यन् ददात्यप्रतिकारघोरम् ; इत्येवमासीत् यदिय विघोरा निर्भक्तिता मे शनिदेव ! देवे । असां गता साद्य, मनः स्थिरं मे प्रसीद सवईय विष्णुभतिाम् ॥ २६, ३७॥ प्रलपनीलोत्यलनोलकान्तो रामा मदोये नयनाभिरामा ! तव प्रसादात् हृदये विभात विचित्रशतननु विष्णुभक्तिः ॥ ३८ .

·हाविंशः सर्ग उत्थाप्य तं सौरिवाच साधी भवादृशो यत्रगु मादृशानाम् । विरागपात्रं हातदोष एव भवेन्न, तर साम्प्रतमिद्धबोध !!! ३८ । निरागसे ते यदहं तदानीं पाकुधं तत् तव गौरवाय । मावास्य चैवं नृपतिं स चिन्तां सम्बोष्य सौरिखंच इत्यवोचत् । ४० । कार्यानुरोधात् तनुगात्रि ! खेदम् अखेदनोया गमितासि वत्से ! सन्मा व्यथिताः, मयि मापि कार्की: कोयं, चिरं तिष्ठ मुखं भगिन्या ॥ ४१ । भुजङ्गमत्वं मतिपद्य यस्याः ररक्षतुस्त परिपूतमगम् । उमामहशी, ननु पुत्रि ! तस्याः किं गौरव ते गदितुं क्षमेऽहम् ॥ ४२ ! ततः प्रभावोपनतां स कन्या तथाविधा तां मणिहारयष्टिम् । प्रत्यर्पयामास बलात् छलाच वृतां तदा प्राह च सौरिरेवम् ॥ १३ ॥ अनेन साधारणदुर्लभेन धेयक प्रतिमिनशोभा

·श्रीवत्मचरितम्।
अतक्र्यरूपा कथमस्तवाधम्
अज्ञातवासं नु निवत्स्यतोति ;
इयञ्च कन्या वसभिमहार्वेः
पूर्णानया ते न गतिः शुभाय !
इत्येवमन्यच विचिन्त्य वत्से !
हतं मया ते इयमेतदेव ॥ ४४, ४५ ।
प्रत्यर्पितन्यास इवास्मि मुस्थः
वरं वयुभूषय भूषणस्त्वम् ।
चिराल्लता गच्छतु पुष्पयोगं
दृष्ट्वा मुदं द्रष्टुंगपः प्रयातु ॥ ४६ ।
भद्रा ततः सा परिधाप्य भूपा
विभूपयामास निज शरोरम् ।
शनिस्ततो राजपरिच्छदैस्त
नृप चकारोवलवेशरम्यम् ॥ ४७ ।
विचित्रवेशं नृपतिं स वाहुः
सदस्यवगैरनुमोदितस्तम् ।
सिहासनं मगलवाद्यपूर्वम्
पारोपयामास सदारयुग्मम् ॥ ४८ ।
मान्निध्ययोगात् स्वयमेव लक्ष्मया:
विद्धलक्ष्मोकमनल्पहपः।
प्रचक्रमे वक्तुमधेनमेवं
पुरःस्थितः कण्ठकितानयष्टिः ॥ ४८ ।

·दाविज्ञ सा जामातरं त्वां ननु विष्णुरूपं स्तक्ष्मोखरूयां तनयाञ्च भद्राम् । अवाप्य लन्ने नहि तात! सिन्धाः दैत्यारिबन्धीः कमलाप्रस्तः ॥ ५० ॥ राज्येन साद तनयामिमां तत् रहाण मां ग्राहय तत् समयम् । फलं न पीयूषरसावधोरि यत् सर्वथाशास्यमहो गृहस्थः । ५१ । धन्यो हि जामातरि वाथ पुचे निधाय राज्यं पलु निवृतात्मा। तपोवन संश्रयते सदारः संसारदावानलतापमान्त्यै ॥ १२ ॥ . श्वस्तात! मेनग सह पीतचिन्तो गृहाययं प्रेम बनेषु विभत् सुदुर्जये संक्रमयन् जवेच्छा देहस्थात्री करणादयेऽहम् ; गवायम शान्तिनदोसनाथ लोटेष रने समानुरागः । लब्धं यतिथे निरपायलामा तामयभूमि तपसा यतामा ॥ ५३, ५४ । ततः प्रफुलोत्पलसनिमेसो चिन्ताफर भूमिपत्तिनिवेश्य ·गौतम चारतमा भद्राकरं तादृशशोभमेव प्राह समतां भद्रविधानकामः ॥ ५५॥ निक्षेप एपा तव पुति ! हस्ते भद्रावती नाम कुलप्रतिष्ठा । त्वयोव यस्यामपि सिन्धुजायाः ग्रंशोऽवतीर्णः शनिरित्यवोचत् ॥ ५६ । विजानता वो न जनेन शक्यो भेदो विधातुं तिरूणां कश्चित् । नेत्ने निमेषः परमेव देहे छाया विशेषप्रतिपत्तिहेतः ॥ ५७ । प्रागज्योतिपेशो हृदयं मदीयं या तस्य कन्या ननु सा ममापि, इयं मदोया भगिनोति वत्से ! निक्षेप इत्यस्तविपक्षमावा; संकोर्षमार्ग भव काननेऽत: सत्कण्टके पिच्छिलभूमिमागे, भव प्रदीपः पदविक्रमेऽस्याः निरस्तनि:शेषतमोऽभिभूतिः ॥ ५८, ५८ । निगद्य चिन्तां गलदपूर: क्षितीश पत्य निजगाद भद्राम् । भद्रे ! तवेय भवसौख्यमूलं मास्यां यह वं प्रतिपक्षभावम् ॥६०। .

·म पितरम् पात्मनः प्रयागं ययाचे बयान विधाय मा वर्भ यायोः . २५८ , चक्रुक मणतिपराः समिडरागम् । ६५ । धादिंश. सर्ग: प्रत्त्येवमुन्ना जनकेन भद्रा चिन्ता च दोना रुदती प्रणम्य । न विस्मरिष्याम्युपदेशमित्थ- मुक्तात्मनोऽत्यागमिमं ययाचे ॥६१। तस्यै प्रतियुत्य तथेति कामं वाही स्थिते नातगुरुप्रहर्षः । श्रीवत्सराजः सहसोदतिष्ठत् सिंहासनात् नोदित एव लक्ष्मा ॥ १२ । पशाच खशुरसखः पुरक्रिया मि योग्याभिः शमितपराजयव्यलोकान् । सम्प्रोतानतमयविनोतवाक्य चोऽसौ गणपपुरःसरान् पस्तिान् ॥ ६३ । यद्देव ! प्रणतिनुतिक्रियाविनेयः संरभो भवति भवाशां, तदेतत् । अज्ञानात् कृतमपराधनं त्वया नः मोढव्य पदकमलस्पृशां पिरोभिः ॥ ६४ । एलोव नरपतयः प्रयाणकाले सम्राजधरण्युगं सरोजमुग्धम् । बालार्कारुणरचिभिः किरोटरने: . पति मायामास इत्यर्थः ।

·गौवतसचरितम् ।
यातेपु स्वपुरनिवृत्तयेऽभ्यनुजा.
मासाद्य क्षितिपतिषु प्रहर्षितेषु ।
योवत्सं शनिरवदत् प्रसन्नमूर्तिः
भूयस्तं श्रयएसमुत्सकं नृसिहम् ॥ ६६ ।
लोके राजन् श्रद्दधानो दुरितनिरसकं कोर्तयेद्य स्तवैतत्
लोकातीतं विचित्रं चरितमुपसि वा कणेयेत् कर्णपेयम् ।
दुर्भिक्षातिर्न मारोभयमपि न कदा पोड़नं तस्य मोरे
नवासस्तोयतो वा नच हुतवहतोऽकालमृत्योरा भीतिः ॥६.
जीवन्ती पुरुपायुप मुखपरा सबर्डिसुस्था चिर
त्वदाज्ये प्रततिनिरस्तनिखिलातद्धा नृप ! स्थास्यति ।
पर्जन्यः समये प्रवर्पति पुरा शस्यानुकूलं जलं
नित्यं भूमिरुपसुता तव गुणै रत्नानि दुग्ध स्वयम् ।। ६८ ।
लक्ष्मोस्त निजगाद सौरिवचने याते समाप्ति ततो
यत् वैद्यं भवता तदेव विदितं तोर्णय शाखामुधिः ।
तस्मात् नास्त्युपदेश्यमल्पमपि ते थोवत्स ! वत्माधना
भातास्मोति तथापि वमि यदह किचित् तदाकयंताम्॥
दर्श जनानां श्रुतिमूलगामिन!
सुदर्शनाचापि तिरोदधत् भृशम् ।
अभागुभेद्य नवयौवनोद्रव
विमोहनं यत् तिमिरं विजृम्भते ।।
• यत् यक्षात तमनगामिनी पापवित्रामा परममावदा मद।
সিনহলা না লালা সি বি আল মাম
रहिवरे निरधिमय विमो मो नापोलोर तिमिर पचर
मोर धानपरि प्रकामदे नवा करावीन्यम् ।

·सब्बारे शिधितेऽन्यहो न भजते शथिल्यमत्यस्पकम्
नृणां संमृतियन्धन, दसरं जायेत तत् प्रत्युत ।। ०५॥
दोपासतो दरो सुविपुला वीनजिद्धा च सा
ग्रागे धम् विधोजमी मगनदो क्रोधास्यनकस्य !
हारिंश सर्गः।
प्रमन्त्रगम्यो विपयोपभोगजी
विषप्रमोहो बलवान् दुरत्ययः ।
'प्रजायते रुजविवेकवैभवो
महोयसां तत्वविदामपोति यत् ॥ ०१ ।
न दर्पदाहः शिशिरोपचारतः
प्रशम्यते तात! विभुत्वसम्भवः ।
अहंकृतिव्याधिरवैद्यसाध्यतां
प्रयाति यत् तत् बहुधाभिधीयसे ॥ ७२ ।
राज्येभिपिक्तं नृपतिं नु पद्मा
पद्मानपत्रेण निषेवते च
तेनाहता द्राक् परलोकष्टि-
दृष्टेय सञ्जायत एष मन्य';
कृताभिषेको न नृपस्तदेनसो
विभति घोरात् नरकात् न मोपणात् ।
जनापवादाचन वा शृणोत्यसो
गुरुपदेशं न च मितभापितम् ॥ ०२, ७४ ।
संहत्ते पुरुप जरत्यतितरां, खाभ्यः क्रियाभ्यः कमात्
व्याहते करणेऽखिले च न पुनर्भोगस्पृहा थाम्यति ।
.
11-तकात
•m-या

·गौरत सचरितमा
.
घोरा येन भवन्तमन्यजनवत् भोगसंहा राक्षसो
सर्वग्रासमियं ग्रसेन्न, सततं रक्ष्यस्तथात्मा त्वया ॥ ०६ ।
मोहध्वान्ततिरोहितेषणयुगं जाने नव यौवनं
राज्यञ्चापरवजनेन न विना संरक्ष्यते सर्वथा।
तत् त्वं वत्स ! तथा यतस्त्र हि यथा नो निन्द्यसे साधुभिः
लोकै! परिहस्य से, न सखिभिः कामं तथा शोध ॥२२॥
नोन्मत्तोक्रियसे मदेन, विषयैर्नाकप्यसे, वञ्चासे
धूर्तों, न विडम्बासे विटजनलक्ष्ममा न वा नत्यं से ।
रागै गियसे, नचापि भुजगे: सन्दश्यसे,
लोभ्यसे
स्वोभिर्नी, शृणु धारयैतदखिल गोतं वचः पण्डितः ॥७८.
श्रीवत्स । गोविन्दपदारहन्द-
निष्यन्दसन्दोइविमुग्धन !
सेवख विमान् दृढभक्तिरेवम्
अवाप्सासि त्वं चरमे रमेशम् ॥ ७८ ।
यं चिन्तयस्यविरतं हृदये निधाय
गोविन्दमयुत्तिभयं स हि विप्रजातः ।
सन्धारयनुरसि पादसरोरहाई
श्रीवत्स ! गोरवमवईयदेव लोके ॥ ८० ।
यो राजवर्चसमपास्य गतो दिजस्व
तं कौशिकं मुनिवर परिपृच्छ गत्वा ।
युद्धे वशिष्ठमुनिना सह तस्य रान्न:
कां ब्रह्मवर्चसमहो कृतवत् न हानिम् ॥१॥

·हाविध सां। किं वारिभिः सततधारपतद्भिरमात् विप्रस्य रोषहुतभुक् यदि धुचितः स्यात् । सर्वात्मना ननु यतख निवारणार्थम् वंशप्रदाहमवधारितमेव विद्धि ॥ २ ॥ थो धुक्षयत्वखिलदाहपटुं हिजाग्निम् सोऽगाधमर्णवजलं विशतु प्रकामम् । गच्छत्वमौ हिममयेप्यथवेन्दु लोके तस्य प्रदाहमवधारितमेव विधि ॥ ८३ । विप्रो यद्यपि पूजितः किमु तदा स्वाराधितैर्देवतः भक्तिर्यद्यपि भूसरे किमु तदा भक्त्या हरी गाढ़या । यस्मै कुप्यति विप्रजातिरवनी योवत्स ! गोविन्दतः तत्राणं न हि, चिन्तयेति ननु तत् तां सर्वथा तोषव ॥ इत्युक्त्वा शनिना प्रदर्शितपथा कच्छाविसृष्टा कमात् श्रीवत्सेन सवाहुकेन रदता तागदशापनया। पाश्लिष्टा सहभद्रया दृढ़तरं देव्या च चिन्ताख्यया सा लक्ष्मोरधिरुह्य पुष्पकरथं वैकुण्ठलोक गता ॥ ५॥ श्रोवत्सः सहचम्मियोध्यमिती दृष्टान्तरात्मानयत् तिष्ठन् मोतिपुरे महेन महता कालं कियन्तं ततः । चिन्तायाः पितरालये च कियतो धनान् मुदा यापयन् यातः काष्ठिकसम, यत्र वमति माज्ञातवासं पुराना पश्यन्तो रमशोयुत मुमुदिरे तं काठिकास्तत्वले ऽनाहच्या परिपोड़िता इयं जना मेधं तड़ितमातम् ।

·शौवनसरितम्। H02, सस्त्रोकः स हि भूपतिः परिकशानाखास्य तान् सर्वथा सम्पत्त्यातुलया निनाय समुहत् सामाजिक गौरवम् ॥८॥ पथात् स्वा राजधानी शनिवरजनितोत्कर्षलक्ष्मीप्रकर्षा चिन्ताभट्रासमेतः पुरजननिवहेसफुलनेत्रः। प्रत्युदयातः समन्तात् रसति च पटहे वैजयन्तोसनाथा प्राविक्षत् मन्त्रिवगै: पुलकिततनुभिर्दर्शिताध्वा पुरोगे.॥८८ कस्त्व ? नागरिका, कुतः पुनरिह? योवत्सराज्यात सखे । किं तवास्ति जगहि नणमहो? निष्कण्टकं वारिजम् । नित्य वीतभयो विधुविधुरिपोः पूर्णः सदा राजते ; कोदृक् तस्करता ? श्रुती परमियम् ,श्रुत्वाहसत् तस्करः।।८८. कासारो वमुनानिजेन टपितान् पान्यानिवाग्यायत थोवत्सः, स इव प्रशस्तसुतरैस्तीथै समालकार। भेदस्त्वेष तदोभयोः समभवत् हसो वकः सञ्चरन् स्वरूप भजते ह्यमुत्र, तृपतो नौ दो गतौ इमताम् ॥20॥ इति योथोवत्मचरिते महाकाव्ये प्रसन्नशनधरी नाम हाविय. सर्ग.। ममाप्तोय ग्रन्य.. dor . • कामार-सरोवर.. बिमुना-धरेन शमन । -सोचाने भावादिमिर ·शधिपत्रम् । १५ पायादपायाभव इस्तु वा ३ प्रणयौ खजाने माभा १६ ४४ १२ 61 ६ . पायादप यादव इत्युचे वा प्रहा पायौ लब्धते थामा कृलेन दृश्यते मूर्यन कात भयाशप सार्थवा मुखा वाभवन् राचा प्रचण्डज्वाली दिगदाही प्राया हताशावविशु शाम गालाय तदा धवल उनतथव सभजायत विलपाधयम म्वदेस लोनवपु मम फला Bहप्त सौय्यगचा त्वम निवतसापा वन्मान सघाम धरणिधरतय्य र वमूना प्रातिकून्यान पित्र वियताम्बरा जगाम मा रापुरी बिर किक्षित पिय मुद मोमता त मह तथस्यता ममादरादभोजयत वापक बिमनवानारसकराजाला नाम हमत एप पाकि की साथवाइयभमाश मुखा व शुषाभवन् प्रचण्डञ्चाल दगदाही हताशावविश्वासा सदा श्वान दगालाश सन्नती धवलव ममजायत विलेपनधिधम खदेहरालीन पस्थित थि: सप्त तिथ्यमा त्वम निगततापा मम्मान वधाम घर धरवय्यम रावजप्रतिकूम्ननान पिज भवनदमागकन्न रामपुपोजगम मी विभव कवित प्रिय मर्म *कमतामुराद ८३ १० . २. ૨૨ १३ २५ . १ . र . १२ मादर समभाजयन् विनर नरिसमा