·No text on this page.

·NAYA-KARNIKÂ.
(4 PRIVLR ON THE JAIN LOGIC)
IY
ARI VINAYA VIJAYA UPADHYAYA
1
TRANSLATED AND EXPLAINED INTO GUJARATI
DY
FATTCHCHAND KARPURCHAND LALAN,
(BOMBAY (OLALWADI No 113 )
+ AND
MOHANLAL DALICHAND DESAI, B A LL B
BOMBAY
PRITTED BY BR. GEARKAR
SZE NITRASA SLOARA PRESS" KOLDAT LAYE, Tlouse 10 23
POR TLE PUBLISTER.
All Rights Reserved uz the Publisher ]
A. V 2436
D 1910

·oran
The doctrine of the Jains known as Syárád
Janta vida it is proper to affirm, in the words of a m.
namma
is competent to descend into the utmost nunuti1
metaplıysics and to settle all the vexed question
abstruse speculation by a positive method (not me
asserting at ti net 11, not so not so to settle at
rate the limits of what it is possible to determine by
method wluch the human mind may be rationully suppo
to possess. It promises to reconcile all the conflict
schools not by inxlucing any of them necessarily to band
their favourite 'standpoints but by proving to them
the standpoints of all others are alike tenable or at le
that they are representative of some aspect of truth wl
under some modification needs to be represented and t
the Integrity of Truth consists in this sery variety of
aspects within the relational unity of an all comprehens
and ramifying principle
--Thr late Afr Virchand R Gandhi's wriem
पूर्णपुण्यनयममाणरचनापुष्प सदास्थारस
स्तवमानले
सदा
विजयते स्याद्वादकल्पदुम ।
एतस्मात्पतित प्रवादकुमुमै पादर्शनारामभू
भूय सौरभमुद्रमत्यभिमतैरध्यारमयतालदै ।
----श्रीमद् यशोविजयजी-अ

·श्री विनयविजयोपाध्याय विरचिता
नयकर्णिका.
(જેનન્યાય પ્રારંભ પુસ્તક )
અનુવાદ–Cહાપહાદિ, ક્નજીવનચિન.
લખનારે
કૉહચંદ કર્યુરચદ લાલન
(સુધારવાડી ન ૪૩ મુબઈ)
અને
મેહનલાલ દલીચદ દેશાઈ
બી એ એવું એન બી
વીરસવ ર૪૩૬
ઈ રસ ૧૮૧૦
મુબઈ
કબાટલેઈન ન. ૨૩ મા આવેલ “નિર્ણયસાગર” પ્રેસમાં
બાળ રામચંદ્ર ઘાકરે માલીકને માટે વાપ્ય
- એ -
(સવ હક્ક રાધીન )
મુશ્ય -

·धावन्तोऽपि मया सर्वे स्युर्भावे कृतविध्रमा । चारित्रगुणलीन स्यादिति सर्वनयाश्रित ॥ દોડતા એવા અવનો સ્વભાવવિશે વિશ્રામ પામનારા થાય છે, તેથી ચારિત્રગુણમાં જે લીન છે તે સર્વે નયના ધારક હોય છે पृथइमया मिथ पक्षप्रतिपक्षकदार्थता । समवृतिसुखास्वादी ज्ञानी सर्वनयाश्रित ॥ એક એક નય પરસ્પર પક્ષપ્રતિપક્ષે કરીને કાતિ છે, તેથી સમવૃત્તિના સુખને આસ્વાદ સર્વનયાશ્રિત જ્ઞાની કરે છે लोके सर्वनयशाना ताटस्थ्य वाप्यनुग्रह । स्मारपृथश्नयमूदाना भयार्तिवातिविग्रह। સવિનયના જણનારાનું તટસ્થપણું લોકનેવિશે ઉપકારરૂપ થાય છે પૃથફ નયે કરીને જે મૂઢ છે તેને ગર્વની ઉતતા અને અતિ કલહ- ફલની પ્રાપ્તિ થાય છે श्रेय सर्वनयशानां विपुल धर्मवादत । शुष्कवादाद्विवादाव परेषां तु विपर्यय ।। ધર્મવાકથી સવનય જાણનારનું મોટુ કલ્યાણ થાય છે, પરંતુ શુષ્ક વાદ વિવાદથી એક નયના આશ્રય કરનારને વિપર્યય થાય છે प्रकाशित जनानां पर्मत सर्वनयाश्रितम् । चिसे परिणत चेद पेषा सेभ्यो नमोनम ॥ લોકના હિતને માટે સવનાશ્રિત મત જેણે પ્રકાશિત કર્યો છે, અને જેના ચિત્તમાં તે પરિણત થયો છે તેને વારંવાર નમસ્કાર છે –શ્રીમદ્દ યશોવિજયજી જ્ઞાનસાર ·અગ્રવચન, FOREWORD આ નકાકા નામનુ લઘુ પુસ્તક શ્રી વીર પ્રભુની સ્તુતિરૂપ છે એમના કર્તા શ્રી વિનયવિજય ઉપાધ્યાયજી છે તેઓ શ્રી ઉપાધ્યાયજી યશોવિજયજીના સમકાલીન હતા, કારણ કે શ્રીપાલ મહારાજને શ્રી નવપદ મહિમારૂપ રાસનો પૂવભાગ તેઓએ પોતે રો છે અને cત્તર ભાગ શ્રી યશોવિજયજીએ રચી પૂરો કર્યો છે આ ગ્રંથકાર ચૂથને અને લખે છે કે હારા ગુરૂ શ્રી વિજયસિંહ અને દo ગુરૂ શ્રી વિજયદેવસૂરીને નોમ આપવા આ નયજ્ઞાનરૂપે શ્રી વિમાનસરમીની હું સ્તુતિ કરું છું જે સ્થળે આ નયજ્ઞાન સંત શ્રી વીરસ્તુતિ રચાઈ, તે સ્થલનુ નામ બદરોમાં શ્રેષ્ઠ એવુ શ્રી દીવબરે છે" જૈન ગ્રંથરાશિના ચાર સમુદાય છે એટલે દ્રવ્યાનુયોગ, ગણિતા નુયોગ ચરણકરણાનુયોગ અને ધર્મકથાનુયોગ આ ચારે સમુદાયોમાં દ્રવ્યાનુયોગ શિરોમણિરૂપ છે જૈન તત્વજ્ઞાનરૂપી મહા મૂલ્યવાન - તેનો ખજાને એ છે જેમ પુગ્યવાન અને ઉદ્યમાન શ્રીમતજ રહ્યો ધારણ કરવાને સમર્થ થાય છે, તેમ જ્ઞાનશ્રીમતજ પ્રયત્નવલે થઈ પ્રિવ્યાનુયોગરૂપ થવાન રતના અધિકારી થઈ કે છે શ્રીમદ યશોવિજયજી ઉપાધ્યાયજી પણ શ્રી ગણપથાયના રાસમા કહે છે, કે સમતિતક, ઉપદેશમાલા વગેરે મા કવ્યાનુ- વગપૂર્વક ચરણકરણાનુયોગ કરવો જોઈએ એ યોગવિના મોક્ષ નથી કારણ શુqધ્યાન પણ એથી જ થઈ શકે છે આટલા માટે સાધુ જનોએ તો અવશ્ય જાણવો જોઈએ આટલામાટે આ દ્રવ્યાનુયોગની ફિલર્સીને સરલ કરવાને જગન્ના નિસ્પૃહી મુનિરાજે પ્રયા કરવામાં કઈ બાકી રાખી નથી જેમ ચક્ષિસમુ યમા નાના બચ્ચાની મા દાણાને ચાવી નરમ કરી- 1 પ્રકારનું ચરિત્ર જુઓ ·તાના પણિ બાળકોના મુખમાં મૂકે છે કે જેવી ચાવવાનું સેટ થઈ પડે તથા પાચન પણ સેટેલાઈથી થાય તેવીજ રીતે જેમાં દયાની અવેરલ લહરીઓ ચાલી રહી છે એવા શ્રી વીરાગમરૂપી સમુદ્રના મ શન કરનારા પિતાથ મુનિરાજેએ મનુષ્યસમુદાયને બાક મના જેવા પાર્ક અતિ વરસવાળા તે બુદ્ધિવાન સાનુજનોને વ્યાનુયોગના વિષયરૂપી કડીણ આ કોને પણ ચાવી પોતાની તીવ્ર બુદ્ધિરૂપી ચા- ચથી માવા જેવા નરમ કરી તે કોને એવા બના યા છે કે તે આ પણા મુખમાં પસ્યા પછી તરત જ પચી જાય દ્રવ્યાનુયોગની બારાક્ષરી નયજ્ઞાન છે નયજ્ઞાન એટલે અપે ક્ષાજ્ઞાન અમુક અપેક્ષાને ઈતરજનો યાય કહે છે જેને સવે એ પિશાને નય કહે છે એક જ વસ્તુ જુદી જુદી અપેક્ષાએ-(૬ ટિએ) જુદી જુદી ભાગે, કારણ કે પ્રત્યે તુમ બનત ધર્મ કે અભાવ હોય છે આ અનત ધર્મમાવી જે ધર્મ કે અભાવ જણાય, તેને મુખ્ય કરીને બેવાય તે તેનય કહેવાય અને એવી રીતે બનનારને એ નયથી (કે યાયથી) બને છે એમ કહેવાય જિનશાસ્ત્ર એમ કહે છે કે “ એ બધા નયનું કથન એકત્ર કરીએ ત્યારે વસ્તુનું પૂર્ણ ભાન થયુ ગવાય જગતના સઘળા વર્મા જમની સવ પ્રકારની તાત્તિઓ-પછી તે વ્યાવહારિક હોય કે પાર માર્ચસામાજિક હોય કે વ્યક્તિગત કેય, તથાપિ એ બધી-જૂન જુરી અપેક્ષાના અવબનવડે થયેલા માર્ગો છે આ રાવ અપેક્ષાને જાણનારા સર્વ કહેવાય અને જે સામાન્ય બુદ્ધિવાળા જ કરતા જેટની જેટલી વિશેષ અપેક્ષા કે નયોને સમજે તેટલે તેટલે અંશે તે પિપા કહેવાય આવા અપેક્ષા રાનની પ્રાસા કરતા આયશાસો ज्ञानमेर पर बर' જ્ઞાન પરમ બને છે ? પાશ્ચાત્ય તત્ત્વસ લોર્ડ બેકન પણ કહે છે કે જે Knowledge is power જ્ઞાન એ વીય છે-સામર્થ છે-અન-પરાક્રમ છે આમ જ્ઞાન ૫૧ ૫ શ્ચિમ અર્થાત્ આખા ભમળના તવના કથનને માર છે અને એ ગાન તે નયજ્ઞાન–ન્યાયનાન–અપેક્ષાજ્ઞાન છે દુકામાં મોરારિક જીવન કે પારમાર્થિક દવનો ગમે તેવા કઠિણ હોય તો આવા ન ચોવર-નાન દીવડે તે સરલતાથી વહન કરવાને માટે તેમાં અનેક ·મા પટ જણાઈ આવે છે, અને માત્ર પોતપોતાનુ કયાણ શાતિથી સાધી શકે છે કારણ કે એ નોવડે જગના કણિમા કડિ પ્રશ્નોના પણ ઉત્તરો મેળવી શકાય છે હવે ત્યારે નય કેટલા છે? પદ ન સમુચ્ચયની ટીકામાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે જેટલા વચનો છે તેટવા નો છે ” હવે વચનો તો અરાખે છે, ત્યારે નય પાત્ર સખ્ય થવા જોઈએ અને તેમ છે તો પછી જ્યારે ઘણા બુદ્ધિમાન મનુ પબ કરો શબ્દોમાંથી માત્ર દશ-પંદર હર શબ્દોનું જ્ઞાન ધરાવે છે, ત્યારે શબ્દશનથી પણ ઉચ્ચતર એવી અપેથાઓ તો કેમ જાગી શકાય? આનું cત્તર તપાસીએ. ના જ્ઞાનમાં કે વિચારની અગા અવશ્ય ગણાય છે, પણ અતિ સહવાસથી તેમાં મુવી જ તી નથી નાન કે અવાજ્ઞાન તો વિચારની વધારે મુખ્ય અને વિ શિવ અગત્ય રાખે છે, એટલે તેમાં વિકટતા જણાય એ સ્વાભાવિક છે તેપ જેમ ઉપર દાખવ્યા પ્રમાણે શત્તા માં વિચારની અગત્ય દેવા છતાં અભ્યાસ-પરિચયને લીવે તે સરલ થઈ પડે છે, તે જ રીતે અપે તા ફિવા નયનો પાત્ર જે નિરતર અભ્યાસ મેવવામાં આવે તો સહજ અમે પણ થોડા સમયમાં તે અપેક્ષા જ્ઞાનગોચર થઈ શકે શક સમા આપણને ઘણે વિશાળ જણાય પણ વિદ્વાન વયા કોએ વ્યાકરણમા નામ સના વિશે પણ, દિયાપન, ક્રિયાવિ રાણ અને નામયોગી-વાપયોગી-કવનપ્રયોગી અવ્યય આઈ આવ થક છે તે શોના પાટી અભ્યાસીઓના માર્ગમાં અત્યંત સરળતા કરી આપી છે, તે જ રીતે, શ્રીમદ્ હરિભદ્રસૂરીના કથન પ્રમાણે નથ- માર્ગ દવા અપેક્ષાઓની સંખ્યા ગણમાનીત હોવા છતા, કુશાયબુદ્ધિ આચાયોએ દીઘ મનન પછી માત્ર સાત નમાજ તે મકાન સમૂરને વહેચી નાખે છે, અને તે વહેંચMી એવા પૃથપ્રણપૂર્વ કરી છે કે જગતમા કઈ પત્ર વિચાર એવો નથી રહેતો કે જે સાત નથી અર અમાવેશ ન પામે વળી એ પણ ધ્યાનમાં રાખવા યોગ્ય છે કે શબ્દસમૂહમાંડે છે અમુક રાબ્દને નામ કે સર્વનામ એવું ઉપનામ આપવાથી જેમ તેના આઠ વગમાંહેના એક અગનું જ્ઞાન થાય છે તે વીજ રીતે અસખ્ય વિચાર મહિનો અમુક વિચારનો ચાત ન માંહેના એકા નયમા સમારા થતા તે અમુક નયનું વિશેષ જ્ઞાન થાય છે ·શબ્દસમૂહના આઠ અંગોનું જ્ઞાન થયા પછી તેનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવામાં મુશ્કેલી નડતી નથી તેમ અમુક વચન કા નયને-કઈ અપેક્ષાને લઈને અવગણીને બાવાયું છે તેનું યથાતથ્ય જ્ઞાન થયા પછી વિકટતાવાળુ જણાતુ નથી.' આ ઉપરથી સ્પષ્ટ થઈ આવશે કે વ્યા કરણ જેમ શબ્દજ્ઞાનનું શાસ્ત્ર છે તેમ વિચારોનું આતર રહસ્ય સમ જવા માટે નયશાસ્ત્ર છે અને તે નયશાસ્ત્ર (વિચાર રહસ્યનું) એક વ્યાકરણ સ્વરૂપ છે નો મુખ્ય રીતે સાત છે નિગમના, સંગ્રહાય, વ્યવહારનય, હજુસૂત્રનય શબ્દનય સમભિરૂઢનય અને એવભૂતનય આ સાત નય ઉપરાત મુખ્ય રીતે આઠમે કોઈ અધિક નય નથી માત્ર આ સાત નયની યથાથ સહાયતાથી જગના સર્વ વિચારોનું રહસ્ય સમજી શકાય છે, એટલું જ નહિ પણ સવ ધમાં પ્રવૃત્તિઓ તથા વ્યક્તિઓના બંધારણના મૂલ પાયાઓ પણ સ્પષ્ટ રીતે જણાઈ આવે છે અથાત અમુક ધમ અથવા વ્યક્તિની પ્રવૃત્તિ કયા હેતુને આભારી છે તેનું નય જ્ઞાનની સહાયતાથી ઉજવળ દર્શન થાય છે શ્રીમદ વિનયવિજયજી ઉપાધ્યાયે શ્રી મહાવીર પ્રભુની સ્તુતિ- રૂપે સાતે નયોનું સ્વરૂપ ઘણું સરસ રીતે ઉદાહરણો તથા વ્યાખ્યા સહિત આ નયકણિકામ આપ્યું છે જૈન દશનના અનુપમેય દ્રવ્ય નુયોગમાં પ્રવેશ કરવા ઇચ્છતા અભ્યાસીઓને આ પુસ્તક લેખકના અનુભવ પ્રમાણે તો અતિ સરલ અને ઉપયોગી સાધન પુરૂ પાડે છે વિશેષ ખૂબી એ છે કે શ્રી વીર પ્રભુની સ્તુતિ તેમાં અતગત થવાથી કચ રાખવાની સુગમતા થાય છે તથા સાથે સાથે ન વિષયનું જ્ઞાન પણ આનુવગિક પ્રાપ્ત થઈ આવે છેમૂળ રથ સરકૃત ભાષામાં વાથી ગૂજરાતી ભાષાભાવીઓમા ઉપયોગી થાય એવા હેતુથી મૂળ પાઠ સહિત તેનો ગૂજરાતી અનુવાદ હાવ પ્રકટ કરવામાં આવે છે -આજ પુસ્તકનો અનુવાદ ઈગ્રેજીમાં લેખકે તેયાર કર્યો છે અને તે પણ લેખક તરફથી સુરત પ્રગટ થશે. ૧ એક પાશ્ચાત્ય આભવિત કહે છે કે Key to man is his thoughts માસના વિચાર જાણી લેવા એ તે માણસને જાણવાની કરી છે ·ક જૈનધમને તાત્વિક દષ્ટિએ જેના તેમા અનન્ત, ગાઢ, અને સા જયવાન તત્વોનું સ્પષ્ટીકરણ છે, અને તેના વિષે સ્વ સાક્ષરથી મન્નેિ લાલ નભુભાઈએ પાટણના ભડારોમાના ગ્રથોની ફેતિ કરતા પ્રસ્તા વમાં જણાવ્યું છે કે – જૈનધર્મનું વાસ્તવિક નામ અનેકાંતવા અથવા સ્વાવાદ્છે એ ધર્મમા એમ નિર્ણય છે કે વસ્તુમાત્ર સાપેક્ષ સ્વરૂપવાળી છે જેથી કરીને પદાર્થોનું પદાથત્વ બન્યુ રહે છે તેનું નામ સત્તા કહેવાય છે જૈન સત્તાનું લક્ષણ ઉત્પાદ વ્યય થયુન તે સત્તા એમ આપે છે, અથાત્ સ્થિર છતા પદાર્થમાત્રમાં ઉત્પત્તિ અને લય ચાલતા જ રહે છે જે સ્થિરારા તેને દ્રવ્ય કહે છે, અસ્થિરાંશ તેને પર્યાય કહે છે વ્યરૂપે બધુ નિત્ય છે, પયાયરૂપે અનિત્ય છે પણ કશ્યપર્યાય પરસ્પ રથી ભિન્ન નથી ઉભથે એકએકની અપેક્ષા કરે છે ૫ યિમત્ર પર સ્પર સાપે છે અપેક્ષા વિના પાત્વિજ નથી બનતું અન્ય ક તો અનશ્વની અપેક્ષા થઈ, દિવસ કā તે રાતની અપેક્ષા થઈ, પશુ કો તો અપશુ ની અપેક્ષા થઈ, અભાવ કો તે ભાવની આ પેથા થઈજ એમ પાશ્ચાત્ય તત્વશાસ્ત્રમાં જેમ સર વિવિયમ હેમિટન આદિ પડિતો અપેક્ષાવાનો આદર કરે છે તેમ જૈનોના સિદાતનું પણ તેજ રહસ્ય છે પદાર્થમાને જૈનો સત્ય અને અસત્ ઉભયરૂપ માને છે-દ્રવ્યપથીયરૂપ કહે છે પોતે પોતાના સ્વભાવ, કાલ, દેશ આદિ થળ સાપ છે, પારકાન-પોતાથી અન્યના સ્વભાવ કાલ, દેશ આદિ શકી અસત છે ઘટ ઘટરૂપે સત્ છે, પરૂપે અસત છે ને એમ સદસકૂપ છે આવું જે પથસ્વરૂપત્તાસ્વરૂપને બતાવવા માટે એ સંસ્કૃત અ યયને પ્રયોજે છે એનો અર્થ “કચિત” -ઈરા-જેમ તેમ એવો થાય છે એમ પૂછીએ કે, અમુક પાથ છે (સત છે)? તો ઉત્તર કે “મ્યાન” જેમ તેમ અસત પણ છે આ વાતું નામ “áા એનું જ નામ અનેકાતવા. કેમકે અત એટલે નિશ્ચય તે એકરૂપેજ બાવી બેસવો, પદાર્થને સતરૂપજ કે આ સરૂપ જ એક પ્રકારે જ કહેવા તે બધા એકાતવાદ કહેવાય પણ આ તો ૫માત્રને ઉભયરૂપ માનતો અનેકાંતવાદ છે સ્યાદ્વાદમ માણે પાર્થને દશાવવાના જે સ્કાર તે સાત કરતા અધિક થઈ શકતા » ·૬ નથી એ પ્રત્યેક પ્રકારને ભગ કહે છે તેવી આ વાદ Hભગ નવ એવું નામ પા વારવાર પામે છે તે સપભગ પદાર છે નવી, છે અને નથી, અવાગ્ય છે છે પણ અવાચ્યું છે નથી પત્ર અવાય છે, છે નથી ને અવાચ્ય છે-એમ રસાન પ્રખર બનાવે છે તેના નામ (૧) રાજિ (૨) શનિ (૨) શનિવાર () (૬) સાનિ જાવા () gramલિ થાવ વા (8) અતિ ઇ મતિ જા થત છે ! આ પ્રકારનો જે વા તેને સામા યબુદ્ધિમા ઉતારવામાટે પદાર્થ વ્યવસ્થા કરેલી છે અપેક્ષાનુસાર પદાથ તો બે થાય છવ, આ જીવ પણ અજીવન વિસ્તાર બનાવવા પાથ રામા ય રીતે નવ મ નાય છે જેને નવતત્વ કહે છે જીવ અઈવ પુણ્ય પાપ ખાસ સવ નિજ લવ મેલ જીવને વસ્તુમાત્રમાં જૈન માને છે તે પ્રતિશરીર ભિન્ન છે અને કાયપરિમાણ છે અવનો પ્રદેશ તેવી અદ્રશ્ય પાર્થો-જેવા કે ધમાસ્તિકાય પુરાવાસ્તિકાય આકાશાસિત કાય (અસ્તિકાય એટલે પથ પુગ એટલે પરમાણ) તેને મા ટેજ રાખે છે પુગ્ય પાપ પ્રસિદ્ધ છે આવ એટલે અશુવામાગમાં આસવ લાવનાર, જીવને કમબધ ઉપજાવનાર, પા. સવાર એટલે જ અને રોકનાર કારણસામગ્રી ને નિજર એટલે કમ થય જ્યારે કમક્ષય થાય ત્યારે બધ એટલે જીવ અને કર્મ પુદ્ગલના પ્રદેશનું જે મિશ્રણ તે તૂટે અને મોક્ષ થાય, મુનશામાં જ્ઞાન અને કરીનની આ વધિ નથી મુન તેજ ઈશ્વર તેજ ઈશ્વર બીજો તારૂપ ઈશ્વર માયો નથી જ ગને અનાદિ મા યુ છે, અને કર્મપ્રવાહથી વ્યવસ્થા સાધી છે દશન જ્ઞાન અને ચારિન એ ત્રણ થકી જીવની મુક્તિ થાય છે દશન તે પોતાના ધર્મના સ્વરૂપાનુસાર વિવેક જ્ઞાન પાચ પ્રકારનું છે મતિ, કૃતિ, અવવિ, મન પથાય, અને કેવળ નિશાન્ત જ્ઞાન વાદરકરનું જ્ઞાન-તે જ્ઞાન કે પર્યત વધતા સુનિ થાય. ચારિક તે શ્રાવધમનુ યથાથ પરિપાન, જેમાં છવાયા અને અહિંસા મુખ્ય છે આ પ્રકારનો જે જૈનમત તેના પ્રથો અનેક છે, અને આ રી- ·તિના પોતાના સિદ્ધાંતોને સવ રીતે દૂર કરાવવા તેમણે અને અનેક યુનિયુક્તિવાળા ગ્રો રચ્યા છે માદવાદરવાકર, સ્વાદાદરવાકરાવા તારિ, સ્વાદ્રામજરી, સ્વાદિકવિકા, અકાતજયપતાકા, નયચક, સમ્મતિઃ સદેહવિષયશિ પકવના, પદશનસનુચ્ચય એ આદિ વા એ છે કે સિદ્ધાંતસાર, પ્રબોધચિન્તામણિ ઉપદેશરવાકર ઇત્યાદિ સામા થવા સ્વરૂપના ચયો છે પણ તે ધમમાં જે મૂળભૂત પ્રમાણુથ છે તેને સૂર કહે છે મુખ્ય સૂર બાર છે, ને તેના વિકમાટે બીજા પાના સૂત્રો કે ઉક્ત સ્વરૂપવાળા સ્થાવા રૂપ સમુદ્રને નિરતર મથન કરવા માગતા જિજ્ઞાસુ બાધ અને બહેન ! સવ જીવ પર સમદષ્ટિવાળા થઈ આ મનુ ય જ મને સફળ પરી લેવા ધારતા હો, રસવ ધમનું, સવ રાત યોનુ, સવ ગનુ મધ્યસ્થ દટિએ રહસ્ય અવલોકવા છતા છે, જેમ પરસ્પર વિરૂદ્ધ સ્વભાવવાળા અને અનુકૂળ સ્વભા વવાળા પ્રાણીઓ પણ પ્રભુદેશનામાં એકત્ર થાય છે, તેમ સવ ધમ એક્તાનમાં મ આવે એ શકાનું નિરાકરણ કરવા તમે રાખતા તે જે જૂ ા ા સૂરવાની પણ હામાનયમની ચાવીઓ એમ્બીજાની સાથે એક્તાનના પામી મધુર ગાન ઉ૫ નવી હૃદયનો ઉત ભાવ ઉત્પન્ન કરે છે, તેમ ન્યાય અને ધોપિક, સાખ્ય અને વેગ મિમાંસા અને ત, બધ અને જન, લોકાયત અને વિજ્ઞાનવાદ (પાશ્ચાત્ય સાચ- સને વ ) વ ર શને અને ધમાને એ તાનતામાં આવતા જેવા હોય તો એક વાર cપાધ્યાય મહારાજશ્રી વિનયવિજયજીના આ અદ્ભુત ગ્રથને વાચી જુઓ વિચારી જુઓ મનન કરી જુઓ તે લેખકના તો ખાત્રી છે કે એ 2 થના ૨ોક ૧૯ માનું પરમ સારભૂત તાત્પય તમારાથી સમ લઈ પાચન થાય ત્યારપછી કોઈ પણ નરેન, કોઈ પણ મત કંઈ પણ સંપ્રદાય કે કોઈ પણ વિચારતની કિંવા અશુભ પ્રવૃત્તિ અથવા હેતુ વિશે તમારે સમાધાન મેળવવું બહુજ સુ- લભ થશે એટલુ જ નહિ. તેની સાથે સાથે દરેક વિચારકના સિ દાતોમાં કેટનો કેટલો સત્યાશ રહેલો છે તથા તે સત્યાંશોનુ ક યાણ ઝ, મનગમ અને શાતિકર એકીકરણ શ્રી જિનદનમાં કેવી ખૂબીથી થાય છે અને થઈ રોકે છે તે પણ જણાઈ આવો ·૨ આ અને બીજા નયગ્રંથો વાંચી, વિચારી મનન કરતા લેખકને તો એમ જણાય છે કે જિનર્શન યાયાધીશ છે અને અન્ય દર્શન વા પ્રતિવાદીઓ છે તો તેનોમાં લવાદ કે પચ એવું જિનદરના વિરોધને માટે તેને બદલે આજે અ ય શેનોના તો શાંતિથી વિરોધ મટાડવા દૂર રહ્યા પરંતુ સ્વત જૈનટશનમાં પણ કોઈ કોઈ વિરોધ કરે છે એ જોઈ કહેવાઈ જવાય છે કે પાવાદની, અપેક્ષા ની કે નયજ્ઞાનવીનું જ્ઞાન કઈક નહિ પત્ર સામાન્ય રીતે જેના ઘણું ઓછું છે ઉક્ત મારભૂત રહસ્યની કાઈક ઝાખી કરવાનો આપો અહીં પ્રયાસ કરીએ શ્રી ઉપાધ્યાયજી કહે છે કે “ નાનાવિધ રાજઓ ગમે તેટલા ઝગડા પરસ્પર કરે તો પણ ચક્રવર્તિ સામ્રાની આજ્ઞા પાલન કરતી વખતે તે સઘળા એક થઈ જાય છે, તેમ સર્વ દશને પરસ્પર ગમે તેટલો વિરોધ દાખવતા હેય તો પણ શ્રી જિનશાસનરૂપ ચક્રવાર મહારાજની આજ્ઞામાં તે સર્વ શાતિથી રહી પોતપોતાનું કર્તવ્ય કર્યા કરે છે એટલું જ નહિ પણ એ મહારાજની સેવામાં ત પર રહે છે અહીં એવો પ્રશ્ન થવો સ્વાભાવિક છે કે શ્રી જિનર્શને આવું પવિત્ર તથા સર્વ દન શિરોમણિરાવે ધર્મરાજાઓમાં ચક્રવર્તિરૂપ છે ત્યારે જગતમાં કે સામાન્ય કરી શકતું નથી ' ઉત્તર ઘણો જ સ્પટ લેવાથી વિચાર કરવો પડે એમ નથી આપણું પદાથદ્રવ્ય વિષયક શાન ઘણું શિથિલ થઈ ગયુ છે* દ્રવ્યવિષયક ઊંડા વિચારોનું તે ૧ નુ ન્યાયી બ્રિટિશ સામ્રા યની છાયામ સર્વે હિંદના રાજાએ શાહિથી પોપતાનું કર્તવ્ય બનાવે છે યા નહિ? અને તે ચક્રવર્તે બ્રિટિશ રાજ્યની આજ્ઞા માનવામાં તત્પર રહે છે યા નહિ? આ તો પાધૃિવ છે ય ન્યાયષ્ટિથીનય દિથી વિજયવતુ ઘણે ભારે સને જાણીતું છે તે ચક્રવર્તિ જે શ્રી જિન ઇનનું આમિક અન્ય સાદુવાદ અ નું નવજ્ઞાનથી નાઓ જેવા દશને સપ્રદાને પોતપોતાના કતવ્ય તેની શક્તિ અનુસાર સમજાવી સાતિથી પોતપોતાના ક ય કરવા છે અને સાથે પોતાને મહાન કતપ ૫ણ મળવી રાખે એમાં શું કર્યું? ૨ અહીં કહેલ પ’ છે કે ? હક દ્રવ્યાનુરાગીઓ આપmind • તેમા પણ અન્ય દષ્ટિવાળા તો વિરલ ·૯ અવગાહન દૂર રધુ પરંતુ તેની પ્રારંભિક ભૂમિકા એટલે યમાગ પર ઉભા રહેવાનું પત્ર આપને માટે વિકટ પ્રાય થઈ પડ્યું છે જેનું દર્શનનો જગમા દિવિજય કરવામાટે નયનું જ્ઞાન ઘણુંજ ઉપયોગી છે તેનો જેમ જેમ અધિક વિસ્તાર થતો જશે તેમ તેમ તેની વિશે- થતા વિવેકીજનો આ બુદ્ધિવિકાસના કાળમાં (Intellectual age) સ્વીકારતા જશે આમ કહેતુ હવે નિરક છે નયના જ્ઞાનના વિસ્તાર સાથેજ થકારના કહેવા મુજબ સવમતરૂપ સરિતાઓ જેનર્ણન-૫ સમુદ્રને આવી મળશે નદીઓને સમુદ્ર તરફ જવાનો સ્વભાવ જ છે* તમે કહેશે કે એ શું સબવિત વાત છે? જુઓ આ 2 થનો રોક ૧૯ મે તેમાં સ્પષ્ટ એવો ઉલ્લેખ શ્રી ઉપાધ્યાયજીએ કર્યો છે કે એક નય બીજા નયથી વિશુદ્ધતર તથા ઉચો છે અને મનુષ્ય સ્વભાવ પણ ઉચે ચડવાની જિજ્ઞાસાવાળો ઘણેક અશે હોય છે અવાચીન કાળ વળી શુભ અભિવૃદ્ધિનો છે માટે આ વાત જે જિનાસુઓના હાથમાં સ્થિરતા પામશે, તે કોઈ પણ વિચારને નયની કસોટીથી કસી શકશે, જગતનું કયું દર્શન કયા નય ઉપર રચાય છે, તેમજ બીજું તેનાથી કેવી રીતે ઉત્તમ છે અને તેને ઉચ્ચતર નયપર કેવી રીતે લઈ શકાય છે તે ઉત્તરોત્તર પોતે જાણી શકશે આવી રીતે ગમે તે નાર છેડા છે પણ વિધિ કયા છે તે તેના પતિરેક દિવાળા ઘણા છે અન્વયવડે કયા કયા અરે મળે છે તે જ નહિ મળતા અને નવરા ગોઠવી સામેવાળાની ખાતરી કરાવી આપનાર તે અતિશય વિશ્વજ હા લમાં તે આપણે બને નામાવાળાને કયા મળતું નથી આવતુ તે બનાવવાને પ્રયત્ન કરવા અને તેની સાથે કેમ વિધિ વધારે તેમ કરવાનો અવાજ જાઓ નયે કેટલાકથી થઈ જાય છેઆને લીધે જિન ઉન વિસનુવસ વૃદ્ધિ પામતુ તે બેટે ભારે બધજ થયું છે પગ વિનામાથી તેમજ સા માન્ય જનેમાથી ભૂત થતુ ચાર્યું છે એ ખેદની વાત છે ૧ માત્ર સમુદ્ર પોતાના પર બવ ન કરવા અને લેકમાં નયજ્ઞાનરૂપી જળ વવાયુ એટલે કે દર્શન જે નય માનતા હોય તેને ઉચ્ચતર નથવાન આપતા તે તે દશન.પી નીરમાં પાણી વવશે એટલે તે નદીને સવર સમુદ્ર સરખા જેનરાનને મળતી તમે ૨ જિનદર્શન-પુ થવુ તે કયુ અગ છે? (અનદઘન) ·૧૦ વિચારક સાને નથમાં પારદર્શિતા પ્રાપ્ત કરશે, ત્યારે આપોઆપ તે જૈન દાનમાં મળી જશે આ વાત આપણે એક ઉ હિરણથી સ્પષ્ટ કરીશુ જેમ પાઠ નાળા અથવા હાઈસ્કૂલમાં સાત વોરણો છે તેમ આ વિશ્વરૂપ વિદ્યા લય છે અને જેમ એમસન કહે છે The world is for my education (જગત્ મારા શિક્ષણને માટે છે) તેમ આ વિશ્વવિદ્યાર્થી આપણા શિક્ષણને માટે છે આ ફૂલના ધોરણે સાત છે તેના બે વિભાગ છેપહેલા વિભાગમાં ત્રણ અને બીજામાં ચાર જેમ આજ કાત હાઈરલમા નણ ધોરણ સુધી Lower classes એટ નીચવા ત્રણ ધોરમા શિખવાય છે અને પછી Upper classes ઉપવા. ચાર ધરમા શિખવાય છે તે જ રીતે આ વિશ્વવિદ્યાલયમાં દશનો કે ધનું શિક્ષણ આપવામાં આવે છે પેહે ના વિભાગમા કવાર્થક દટવાળા ધ રિાખાવાય છે અને બીજામાં પયયક દૃષ્ટિવાળા પહેરનામા પહેલા ત્રણ નય અને બીજામાં છે ચાર નય અથવા ૫ દલામાં ચાર અને બીજામાં ત્રણ નય આમ સાતે નયોના ધોરણે આવા છે હવે પહેલા ધોરણ કરતા બીજુ, બી કરતા ત્રીજી ત્રીજા કરતા ચોવુ ચોથા કરતા પાચમુ તે કરતા છg અને તે કરતા પણ સાતમુ જેમ Cશ્ચતર ધોરણ ગણાય છે તેમ આ સાત નયોમા પણ એવો જ અનુક્રમે રહેલો છે. નિગમનની સહાય તથા સર્ચ ટથી વ્યવહાર તેમજ વ્યવહારવી જુસૂવનય એમ અનુક્રમે એક કરતા એક ઉચ્ચતાવાળા છે નિશાળના સાત ધોરણે પસાર કયા પછી વિવાથી જેમ કોલેજમાં એકન થઈ જાય છે–સાતમાં મેટ્રીક કલાસમાં આવતા નીચવા ધોરણના સાત સહિત તેની પરીક્ષા પસાર કરી કોલેજ કે મહા વિદ્યાલયમાં પ્રવેશ કરે છે તેમ આ વિશ્વવિદ્યા લયમાં નીચતા એ નયસહિત સાતમાં એવભુત નયમા પણ પસાર થઈ જિન ર્શનરૂપ સવ નવરૂપ-સ્યાદવાદ કોલેજમાં અનાયાસે પ્રવેશ શ્રી ઉપાધ્યાયજી મહારાજના પોતાના શબ્દોમાં કહીએ તો ચકવાત મહારાજને જેમ અન્ય રાજાઓ સેવે તેમ સર્વે નયપથ જિ નકશનને સેવે છે બધાને નવાઈ લાગશે કે સાવભૌમ કિંવા ચઢવાની સત્તાને ધારણ ·રતું દિવ્યદર્શન જગન્ના સકળ ધર્મ રામ (In the worlds of Religion) પોણા બે અજ મનુષ્યોમાથી માત્ર તેર લાખ ઉપર પણ ૫ પાધર શાસન કેમ કરી શકતું નહિ હોય ? આનુ કાર આપને ઉપર તપામી ગયા છીએ છતા પુન કા વિના નથી ચાડતું કે આપણુ નયજ્ઞાન એકજ ફીત્ર થઈ જવા આ યુ છે. તે પછી જાનરાય ચલાવવામાં પરાજિત થઈએ એમા શું આશ્ચર્ય જે એક ચકવતાં મહારે જ વિછત રાજાઓના આ ટાનું નિરાકરત્ર લાવી આશ્રયીજનોને સંતોષ આપવાથી વિમુખ રહે, પ્રત્યુત પોતાની મૂળ રાજધાનીની પ્રજા સાથે પણ નિ કારણ કે કયા કરે અને શાંતિ ન જાળવી શકે તો 5 વના તેને કમર કે કર્તવ્યભ્રષ્ટ કહાવિના રહે ? જનનિ જે સર્વે દશનમા શિરોમણિ છે એમ માને છે તે એજ સમય નનના અનુયાયીઓ ઉપર કહી ગયા તેવા ચક્રવ ઈના મરછુ વતન કરે તો જગમા દેવો અનાદર પામે એ વિચારતુ અ લ નથી ન્યા પોતાના ઘરની વિગતો નથદ્વારા તપાસવાનું સામર્થ ન હોય અર્થાત્ કઈ અપેક્ષાનો અતિ આગ્રહ કશ્વાથી આપણે બે મુખ્ય ભાગમાં એટલે દિગબર જૈતાવરમાં વહેચાઈ ગયા છીએ તેમજ શ્વેતા અરમા પણ કયા હેતુથી પ્રભુપ્રતિમાદ્વારા અને પ્રભુનામઢારા તેની પ્રા પ્તિના પ્રયાસમાં તેની તહિનતા આવી પડી છે, તેવી નથમિમાસા થા શાતિથી ન થઈ શકતી હોય, ત્યા પછી જગતના ધમની અપેક્ષા રામજી એકત્ર કરવાનો વિચાર કરવો એ સુ વિવેકી જનોને કણા ઉપજાવનાર નથી ? આનું કારણ નયનાન જિનાસ્ત્રમાં ભરપૂર છે ” અને “અમે સ્વાદુવારે નયવાદ માનનારા છીએ એવા વચનોરૂપે ટુકામા અનેકાત વાદી જેન રનમાં હાલમાં પ્રભુની તે સત્યવાને છેડી મે તવાદી થઈ ખડખડમા વેહેચાઈ વિરોધના સ્થાનરૂપ થતું ચાલુ છે––ને વિખેની વાત છે વચનોરૂપે આ નવ સમજાયો નથી એટલુજ નહિ પણ નયમાં ગત થતા છતા પોતે જ એકાંતવાદી ઠી-દાહ થઈ પોતાના દર્શનનો વિનાશ કરવા માવ્યો છે તે ઘણાક વિચારવાનો દેખાઈ છે વતા તેઓથી પૂર્ણ સખેદ થઈ જવાય છે

·૧૨
પિને ચોથા ધોરણમાં આવ્યા એટલે ત્રીજા ધોરણવાળા ખોટા
અથવા બીજા ધોરણ સૂવી ભાગ્યા એટલે ચોથુ આવડી ગયુ? એ સ
મજવુ એ કેવુ મખ્ય ! નણ અને માનનારા ચોયુ ન દેખતા હોય,
તે તેનુ શાંતિથી કારણ બતાવ્યા વગર ચાર અંગવાળા પતે તેઓને
સ્કૂલમાથીજ રજ આપે એ કેવો યાય! ખરતર અગ્નિ જેવા શબ્દ
આણ ફેકી સસારવૃદ્ધિ કરાવાય એ કેવું વીતરાગભાવે પ્રભુ પ્રતિમા પૂજે
અને વીતરાગભાવ ઉપરાત શ્રી તીર્થંકરભાવે પૂજે, એ વીતરાગભાવે |
જનારનો પણ નિષેધ કરે એ પણ કેવું ખરે જેમાં જેટલો ગુણ છે,
તેટલો જોઈ તેથી રાજી થઈ શાતિથી વિશેષ ગુણ દેખાડાય તે મનુષ્યસ્વ
ભાવ ઉચ્ચ ચડવાનો હોવાથી હજી પણ જિનશાસન પૂર્ણ દઢ થાય ખરું
આટલામાટે સૌથી પહેલા નયમાર્ગે સવજ્ઞાનનો પ્રચાર કરવાનું આપણું
પ્રધાન ત ય છે શ્રીમદ્દ યશોવિજયજી પાઠશાળાના નેતાઓ દેશકા
ળની પરિસ્થિતિ તપાસી વાદકસ્વરૂપ આ પ્રકારનું જ્ઞાન પ્રચારવાનું
હાથ ધરશે અને બીજાઓ પણ એ ઉનતિના પાયારૂપ પ્રથમ સવાદરૂપ
અને પછી તપૂવક અભિવર્ધક (Progressive) શીએ કામ લેશે
તો આપણી શુભ અને જગત જીવોને કયાણકારી મનોવાછા થોડા
વખતમાં સિદ્ધ થયા વિના રહેશે નહિ હાલ નહિ તે સો વર્ષ પછી
પણ એ દિવ્ય યુગનુ શન થશે
ફેસ્ટમૉજ (અરણ્યાશ્રમ)
લાહ સર્વજ્ઞ વીરના
માથેરાન (શિખરિકાનન)
લઘુતમ પુત્ર
સ ૧૮૬૭ વૈશાખ શુન ૭
લાલન,

·INTRODUCTION સર્વ પ્રકારના વિચારો-અપેક્ષાઓ કિનયોનો સમાવેશ મુખ્ય બે વર્ગમાં કરવામાં આવ્યો છે એક દ્રવ્યર્થક અને બીને પધા- ચિંક, 'કય એટલે પાથ, અને પથાય એટલે પાથની વિકૃતિ (ફે રકાર. દાખલા તરીકે જીવ એ દ્રવ્ય અને નારક, તિર્યંચ મનુષ્ય અને દેવ એ પર્યાય આમાં જે નયો દ્રઢ અથવા પદાર્થ સબધી વિચાર ઉત્પન્ન કરે તે વ્યાક નય, તથા પાય-દ્રવ્યમા થતા ફેર- ફાર વિશે જ્ઞાન આપે તે પર્યાય નય કહેવાય. કેટલાકોનું કહેવું એવું છે કે સાત ન માટેના પ્રથમ મણ નો વ્યાકન મા તથા છેલા ચાર પર્યાયાબૅિક નયમાં આવી જાય છે આ સિવાય કેટલાકનો એ પણ મત છે કે પહેલાં ચાર નયનો કયાકન- ચમા તથા બાકી રહેલા ત્રણ નયન રમાશ પર્યાયાધિંકન- ચમાં થઈ શકે છે. એટલે કે પર્યાયાધિંકન, ૫ શનય.. ૨ સમય રામબિરદાય ૩ વ્યવહારનય. ૭ એવભૂતનાથ ૪ સુનય નિવીન અભ્યાગીઓને સૂચના. નયના ઘણા પેટા વિભાગો છે, પણ હાવતો આ વાત નયનું જ્ઞાન પરિપક્વ કર્યા પહેલા કાગળ વધવું સલાહબરક નથી, કેમકે એથી નવીન અરયાસોને કેટલાક ગુચવા ઉભો થવાને સંભવ રહે છે નયનોવાથી અથવા પદાયવિચારનો વિષય જ એ ગભીર છે કે લેખક જેમ જેમ ઉ ઉતરતો જાય છે, તેમ તેમ તેની રિમે અને કાન -ભાગે નજરે પડે છે આપણા વિચારથી આચાયોએ કોઈ કોઈ અપેક્ષાને લઈનયોની જડે રે સ્વરૂપે વ્યાખ્યા કરવામાં 1 Substance. Vodabration, દિવ્યા નો, ૧ મૈગમન ·કચાશ રાખી નથી પત્ર પ્રારભના અભ્યાસીઓને એકદમ એટલી બધી હદ ફાળ નાખી સ નાહકારક નથી પ્રથમ આ પ્રાથમિક માભ- પોથીને પહેલે ભા જેવો એ ઉચિત થશે એને યથાતથ્ય પરિ ભુખ્યા પછી જ ગભીર વિષયમાં પ્રવેશ કરવો-અન્યથા નહિ, એવી આ લેખકની સવ નવીન નય-અભ્યાસીઓને નમ્રસુચના છે વિદ્વાનને નિય–શ્રી જનાસ્ત્રના સરે વિદ્વાનોને એક વિનય કરવાનો આ પ્રસંગ અનુવા ક છે તેઓ આ 2 થમા સ્પર્ટ જોઈ લેરો કે અમુક નય અમુક વિચારને મા ય કરે છે તેનું કારણ શું જેમ એક શામ- મહારાજ પોતાના કર્મચારીઓ-ગેવકોને રાજ્યમાં અમુક અમુક કાર્ય કરવાનું વહેંચી આપે છે, તેમ શ્રી જિનશાસન રૂપી શારક મહારાજા રાવ નયોને પોતપોતાની શક્તિ—અનુસાર અમુક અમુક કાર્યો કરવાનું ફરમાવે છે તે કહે છે કે વસ્તુ સામાન્ય- વિશેવરૂપ છે આ નગમાદિ અધિકારી-સેવકો આ સામાન્ય વિશેષ રૂપને કાવવા પોતપોતાની ફરજ બ વવ્યા કરે છે તે પછી તે આ વિકારીઓ શ્રી જિનશાસનની આજ્ઞાથી બહાર છે અથવા જિનઆજ્ઞાન વિરોધ કરે છે એમ કેમ કહી શકાય? વિચાર કરતા જaો કે સવ નો પોતપોતાને સોંપેલું કામ કરવાને સા તૈયાર રહે છે અને એ શ્રી જિનશાસનની આજ્ઞા બજાવવા માટે ધન્યવાદને પાત્ર પણ છે ' અબત એવું તે ખરૂ છે કે ભિન્ન ભિ ને ન પોતાનું કર્તવ્ય કરી રહ્યા હોય છે, તે વેળાએ તેમના જેવા જિનશાસનના બીજા પણ અવિકારી–સેવબધુ છે તેની મને ખબર નથી હોતી પણ એને માટે શું તેઓ પોતે દોષિત ઠર નહીં આ પ્રકારના બનાનો લય કરવાનું કામ આપના વિચક્ષા જૈનવિદ્વાનોનુ છે જનવિદ્વાનોનું છે. પ્રત્યેક નયને પિ તાનુ ત ય રામની બીજા નયના અનુઢક બનાવવાની જોખમ 1 જેમ મનુષ્યનું મન મગજને ભ, હાથને તાબા હાથને પિટને જમણા પગને ડાબા પગને જૂ નૂ કામ રવાનુ ફરમાવે છે તેમ જ ન શન ને માદિ સાનને નાના કાચાઅપેક્ષાએ દશ વવાનુ શાસન કરે છે ને કેમ હાથ પગ પરસ્પર વિરોધ કરે નહિ તેમ નોએ ૫૪ - ૨ એમ દેખાડે છે 3 વન હો! પગ એક સમયે એક હોય છે ·દારી સવિનયને સંપૂર્ણ માનનારા શ્રી જિનશન પર નથી તો તે કોના પર છે? નયજ્ઞાનવિશારદ જેનોએ મહાન સર્વધર્મપરિષ વાવી પોતાનુ તેઓની સાથેનુ અવિરુદપણું અનુક્રમે સાતે નપૂર્વક ઉદાર ઉપદેશ આપી જાહેર કરવું ઘટે છે એટલુ જ નહિ પરંતુ તેઓ જે સ્થાને છે તેના કરતા ઉચ્ચ સ્થાનના અનુરાગી તેઓને કરવા - ઈને સરિતા સરખા તે નય– શોમાં જળ વરતા વધતા તેઓ પ તાની મેળે જ સમુદ્ર સરખા જિનશનમા ભળશે પ્રથમ એવો સા માન્ય ઉપદેશ હવે કરવો જોઈએ છે કે જેથી સર્વ ની આજ્ઞા ક્તિ રાજાઓને પોતાના વતનુ સ્પષ્ટ અને વિશેષ ભાન થાય તથા તેમના બીજ સહી બધુઓની સાથે એકરાગતા સમજવાય આમ કરવાથી જગમા ધમને અને પ્રવર્તત વિરોધભાવ ઘણે ભારે દર થયા વિના કેમ રહે? માનનીય જૈન બધો ! અ યથા મા ભ્રમણ કરતા તમારા માનવબાધવોની તમને કરૂણ નથી ઉપજતી તમારે સાતે નયનુ જ્ઞાન મામા-માનવોમાં વિરોધ જગાડવાને છે કે વિરોધ શાત કાને? પ જગાડવાને માટે છે કે શાતિ ફેલાવવા માટે છે? સમભાન રચવા માટે છે કે અભાવ પરસ્પર વિવારવા માટે છે? માટે દયાના સ્વરૂપરૂપ શ્રી વી-પ્રભુએ જગતના નિબિડ અધકારને ભેદી જૈનન તેજ પુજ પ્રકટાવવાની કરે ની આજ્ઞા પાનન કરવાની ભાવના તમને રહેલી હોય તથા દુનિઆના રાવ લોને ધમ પમાડવાની જવા- બદારી તમે સમજી શકતા હો તે એકવાર તે ઉરીના સાધન માટે પ્રવૃત્ત થાઓ તમે એ કામ નહીં સાધી શકે એમ માની લેવાની કશી જરૂર નથી જગમાં જ્યાં જુઓ ત્યાં જૈનધમજ પ્રવર્તે છે, એવું જગના અંતરમાં તમને દેખાનાજ વિવિધ નામે પ્રવર્તતા ધમોને શ્રી જિનશાસનરૂપ સામાની સેવામાં સહેલાઈથી ધમ સ્થાપી શકતો આથી સર્વ ધર્મોમાં મુસ૫ જાગૃત થશે જૈનધર્મનું સર્વોપરીપણુ કે જે વચનમાજ રહ્યું છે, તે તદુપરાત ભૂમડળને જનોમા વિશેષ રામ જાશે. વળી તેથી તેઓ અવશ્ય-. યાનું સાધવામાં ઉજમાળ થશે એટલુજ નહિ પરંતુ શ્રી જિનશાસનના શાંતિમય સામાજ્યની છાયામાં પદાર્થોનું સ્વરૂપ તથા વિરૂપ વિચારવા એક જઈ શકો. પૂજ્ય પ્રભાવકે એક વાર નયનાન પ્રવારવા કટિબદ્ધ થાઓ ·જે જે વિચારો પોતામાં તથા પરમ પ્રવરતા શ્રેય તેનુ નયજ્ઞાન અનુ- સારે સ્પષ્ટીકરણ કરવા કોશિશ કરી તેની સાથે જે રારિતારૂપી ધ મપ્રવાહો શ્રી જિનદશનરૂપી સમુદ્રમાં પૂર્વે જણાવ્યું તેમ વહી આવતા હોય તેને સ્થાન આપવાને સમુદ્રના જેટલા જ વિશાળ અને ગભર હૃદયવાળા થાઓ! એજ એક પ્રાચના અને એજ એક વિનય આ- પના ચરણસરોજમાં આ ઉપધરપુસ્તકના અનુવાદક છે નય અને નયાભાસ, આ તે સ્વાભાવિક છે કે જે વખતે કોઈ વસ્તુનું વાસ્તવિક જ્ઞાન ન રહે ત્યારે તેના આભાસ માત્રનેજ સર્વસ્વ માની લેવાય હિંદમા પણ એક વખત નથાભાસને ભય માની લેવાને સ્વભાવ હતો યુરોપ અમેરિકામાં પણ એમજ થતું હતું એનું કારણ બીજુ કશુ નહિ પણ નયવિક જ્ઞાનની પૂરેપૂરી ખામીનું સૂચન કરે છે સુભાપે એ યુગમાં આજે અતર પડ્યું છે અમારશેજ વાદ ખરો અમારો જ સ પ્રદાયજ શુદ્ધનય અમારો જ વિચાર સંગીન આ પ્રકારને કદામહ હાલ સમજુ લોકોમાથી પાશ્ચાત્ય લોકની પેઠે દૂર થતો જાય છે, એ સંતોષજનક છે નયવાનું થોડુ જ્ઞાન પ્રસરતા સમજુ વિદ્વાનોમાં નયાભાસ સ્વય દૂર થવા લાગ્યો છ–નથાભાસનું સ્થાન નયે લેવા માન્યુ છે આમ થવામાં પશ્ચિમની વિચારશીલ કેળવણી પણ ઘણેજ અશે કારણભૂત છે. અહીં હવે નયાભાસનું લક્ષણ બાધવું આવશ્યક છે જે નય કિવી અપેક્ષા બીજા નય અથવા અપેક્ષાની ના કહે, અથવા અમુકજ અપેક્ષા ખરી અને શેષ બધી અપેક્ષા ખોટી એમ ઠરાવે તેને પતિ પુરૂષો નયાભાસના નામથી ઓળખે છે નયાભાસનું આવા પ્રકારનું કાગ્રહી જ્ઞાન લોકોના મનમાં કવી રીતે કસી જાય છે, તે આ નીચેના ઉદાહરણ પરથી સ્પષ્ટ જણાઈ આ વશે આ દછાત જૈ શમા, લૌકિકમા તથા ૫નિષદોમાં પ્રચલિત જ છે નયાભાસનું ઉદાહરણ હાથી અને છ આધળા, એક ગામમાં એક વેળા કઈ હાથી આવી ચડ્યો તે જોવા માટે ·૧૩ સાત માળો ગયા સાતમાં છ જઓ આધળા તથા એક દેખ હતો સવ આધળાએ હાથીના સ્વરૂપને તપાસવાનું શરૂ કર્યું એક આધળાના હાથમાં ભાગ્યયોગે હાથીનો કાન આવ્યો બીજ આધ ળને તેની સુ બીજાને દાંત, ચોથા પગ પાચમાને પેટ તથા છે ને પછી એમ દરેક આધળાને હાથીના અગનો એક એક અશ પ્રતીત થયો તે સધળાએ પોતપોતાના આ સૂત્ર જ્ઞાનને અવનબી એકજ નિશ્ચય કૃઢ કરી તેમને દરેકને ત્યાર પછવામાં આવ્યું કે ભાઈ! કહે હાથી કેવો હોય છે? પહેલાએ કહ્યું કે હાથી તે સુપડા જેવો છે ( મ. તેને દાગીના કાન નામના અગનુજ ભાન થયુ હતુ) બીજે આપ કે જે સુ પકડી હતી તે કહે કે હાથી તો સામેના જેવો જ હોય છે. ત્રીજે કે જેને હતુળનો પશિ કર્યો હતો તે કહે કે હાવી તે ભગળા જેવું હોય છે ક જેગે પગ પકળ્યા હતા તે કહે કે હાથી તે સ્થભના આકારવાળો જ હોય છે પાચનો કે જે પેટ પકડ્યુ હતુ તે કરે હાથી તે પખાલ જેવા હોય છે અને છે કે જેને પૂછળનુજ જ્ઞાન મળવું હતું તે કહે કે હાવી તો સોટી જેવો જ હોય છે આ ભવ આધળાઓ પોતપોતાના કથનમાં અમુક અત્યાશને આ વતને છે એની તે ના કહી રાખશે નહિ પરંતુ તેઓ જે એ આ ગ્રહ કરી બા છે કે અમે કહીએ છીએ તેજ તાપીનું સ્વરૂપ છે તે શુ ત્યા ઉપજાવનારી વાત નથી કે હાથી સબંધેના છએ આધળાઓને અનુભવ એકત્ર કરવામાં આવે અને ભિન્ન ભિન્ન અપેથાવાળી દષ્ટિથી તેના કથનને તેમ કરવામાં આવે તો હાથીનું સ્વરૂપ સમજવામાં સરલતા ન થાય? આ ઉપરવી ફવિત થાય છે કે સર્વે અપેક્ષાકૃત વિ ારોને નુર આકારમા સમજવા માટે નયનુ જ્ઞાન જ એક સબવ સાધન છે જ્યાં આ પ્રકારનું માન ન હોય અથવા “ અમે કહીએ છીએ તે જ ખરા અને બીજુ બધુ ખોટુ ” એ પ્રકારને કાચા પ્રવ હત હોય જેનશાસ્ત્ર કહે છે કે ત્યાં નથ નવી પર નવાભાસ છે અજ્ઞાન જનનો ભ્રમ નયજ્ઞાનવાળો સહજ પરિશ્રમે દૂર કરી શકે છે છ આધળા માણસોને હાથી સબરી ભ્રમ એક દેખતો માણસ જેમ દૂર કરી શકે છે તેમ અમુક અમુક નવાભાસને વળગી રહેવા પરંતુ કોઈ પત્ર એક વસ્તુને જોતા તે વસ્તુનો કોઈ પતુ અને એ ૨ ·૨૦ જ્ઞાનરૂપ અને શ્રી જિનદાનમા સ્વભાવમા ! જૂન નયના વિભાવને કમને આશ્રિત પુત્વથી પ્રાપ્ત થયેન દેહોમાં પર્યાયને હવે ક્ષણે બ ના માન્યા છે એટલે બધાને પર્યાયનો ફેરફાર મૂળના ફેરફારરૂપ મા છે આ પ્રમાણે પલાયક નયપ્રમાણે બોદ્ધ શન ખરે છે અને જિનેશ્વરના અગરૂપ છે, પયયથી આત્મા ક્ષણે રે લય છે એમ કહ અસત્ય નથી, પણ કટલેક અંશે સત્ય છે વ્યવહારનયથી પણ પયાવાતર કાળથી આત્માને જોતા બૌદ્ધદરીન યથા ત છે–(ભા. મા કે માન નાભાઈએ લખેલ ભાવનાવલિના અ8 cપરી) મિમાંસકો આમા એકજ છે નિત્ય છે, અબદ્ધ છે વિગુણ બાધક નથી એમ માને છે જિનદરાનના નિશ્ચયનયની અપેક્ષાએ આ વાત યોગ્ય કહેવાય છે કે તે કહે છે કે સર આમાઓ સત્તાએ એક સરખા હોવાથી અને એકજ ગળી જાકાય તેમજ બી જિન કાન પ્રમાણે આત્માને બવ નથી આ અપે પાએ બિમામા દન) શ્રી જિન! અમ કહે છે બદ્ધાશન વ્યવહાયપુર સિદ્ધ છે એટલે તેને બે હાથ કહે છે અને મિમાર્ચ નિશ્ચયનયને અપેથાએ યોગ્ય એટલે જમણો હાથ કહેવાય છે કે 1 જૂ૫ રન ત્યે આવી ઉત્તમ દૃનિ રાખી શ્રી આન, ઘને રિચ ૨ા બા પોતાનું મતાંતરરહિતપણુ દરા યુ છે પરંતુ મેથી એ વિશે વાત તો એ છે કે ચાવાક અથવા નાસ્તિકતનું તેમ ખન ન કરતા જિન નિ મી નાળાને પરમશનર શૈ લ ગ્રહી છે તેઓએ કરવું છે કે – લો યત ખ જિન, અશ વિચારે છે કીજે રે તત્વવિચાર સુધારસધાર ગુરૂગમ વિણ ઉમે પીજે - આ પદમાં ચાવાક મનને વિશ્વની કુખ (૧૮) કહેલ છે એવા હેતુથી કે ચ વાકો જે એમ માને છે કે જ તને કા કો. નથી નજીસ્વભાવ સાર અનાકાળથી જગમ ઉત્પત્તિ સ્થિ લય પામ્યા કરે છે તે વાત જૈન પગ માને છે ·૨૧ Im જેનદાનને ઉત્તમાંગ કહેના મસ્તકરૂપ કહે છે ” જિન નેશ્વર તત્તમ, અગ રગ બહિરંગરે અથર જામ ધરા આરાધક, આરાધે ધરી ને ? આવા પ્રકારની રોનીએ જે અ યશનનું સ્વરૂપ બતાવી સ્વ- દાનનું સ્વરૂપ પ્રતિપાદન કરવામાં આવતુ લેય તો તેનું ઉપકારક થાય એ સહજ રામજી શકાય તેવી વાત છે આન ઘનજી મહારાજ જેવી (તિપાદક) ની ઘણા વેડા લખનારાઓએ ચહેન જણાય છે જે મૃતમ સ્વમત ખુતિ અને પરમત નિંદા હોય તેવા લેખો પણો ન થાય (વાચકને ઘૂ ઉપ (વે) એ વાતને આ દાખલો સિદ્ધ કરે છે. જેમ કોઈ વ્યક્તિ આત્મસ્વનિ કરે અને પરની નિત કરે તે છેદાડામાં જનસમાજમાં ને તિરસ્કરણય થઈ પડે છે તેમ જે દાન સ્વમસ્તુતિ અને પરમતતં પર ચડી જાય છે તે મત પર નવ દળનમાં અવગણના પામી વિમાનદિવસ વૃદ્ધિ પામવાને બ રે હાની પામતો જાય છે એ હવે કે અજગ્યું છે ? આ રાય, લેખકને તપે ભાર લઈને સખે, કહે! પડયું છે ઉતિ તે વ્યક્તિની થાય છે જે પોતાના ગુગમાં અનિવૃદ્ધિ કરે અને લોકો તેની પ્રતાપૂર્વક અનુમોદના કરે અને પોતે તે આત્મહુતિ કયા વિના જે વ્યક્તિના ગુર દેખે તેની પ્રશમા પૂરક અનુમો ના કરે તેમ જે દશન પોતાના દાનમાં જણાવેવા શુદ્ધ પુણેને આચારમા એવા આ કે અ ય દર્શન પત્ર તેની પ્રથમ કરે, ને ધમ લોમા--જનરમાજમાં અનિવૃદ્ધિ પામ્યા વિના રહે નહિ જે નિયમ વ્યક્તિને લાગુ પડે છે તે જ નિયમ સમાજને અને તે જ નિયમ આ બુદ્ધિના કાળમાં દર્શન-ધર્મ-અને રાષ્ટ્ર દયને પણ લાગુ પડે છે આપણે જોઈશુ તો દેશળ બદલાય છે સુધરેલા અને વિ દ્વાન લોકોમા–પછી તે પૂવના છે કે પશ્ચિમના તેમાં પણ પ્રતિપ ક સવિનો પ્રાદુર્ભાવ થઈ નિષેધક શનિ અસ્ત થવા લાગ્યો છે બી જના જે અશ પોતાને મળતા હોય તે પ્રથમ સ્વિકાર કરી પોતાના જે અશ બીજાને અજ્ઞાત હોય તે વિવેકપુર સર જગાવતા અથાત કમપુર સર નયમો કે અપેક્ષામાં ગોળી બનાવતા લેબેની નાનવૃદ્ધિ

·No text on this page.

·૨૩ Books of the East) પૂર્વ તરફના ધમપુસ્તકોને ભાષાતરો પ્રસિદ્ધ કર્યો, અને તે વિચાવા લાગ્યા ત્યારથી પૂર્વ પશ્ચિમના ધમધ લોકોના ધર્મચક્ષુઓ ઉઘડ્યા પશ્ચિમના દેશોમાં તેના વિશે કરી અમેરિકા અને જર્મનીમા (Comparative Studies of religions) ધમાના ગુણ તેમની સરખામણી પૂવક અભ્યાસ કરવાના વા નીકળ્યા તે તે ધમના લોને બોલાવી અભ્યાસ કરવા માંડ્યો અને જે લોકો પોતાના ધમમાં એટલે મયમાં સાં સમાવેજ દેખતા હતા, તેમણે જ્યારે બીજને પણ અભ્યાસ કર્યો ત્યારે વિરોધ પ્રકાશ પડ્યો અને બીજી નેત્રપણ જે સંક વર્ષ થયા બા હતુ તે ઉઘડ્યુ અથાત્ બીજા એક, બે, નાગ એમ સાત નો ! વન ધમાભ્યાસીઓમાં વધ્યું અને હજી પણ વધતું ચાલે છે શિકાગોમાં સર્વ ધર્મસમાજ મળ્યો અને જેમ આવા સમાજે રે તેમ તેમ લોકોને જે એનું અભિમાન રહ્યું છે કે અમારામાં સવસ્વ છે, ને લોટ પોતાના જેવું અથવા પોતાના કરતા. વિશેષ બીજામાં પણ કેટલુક જોઈ રાજી ચરો અને પરસ્પર એક બીજાને લાભકારક થઈ પડરો નયજ્ઞાન એમ વધશે આથી પરમતા સહિષ્ણુતા પણ આવતી જશે આને લીધે યૂરોપી વિદ્વાનો પોતાના ધર્મમાં કેટલી વિશાળતા આજે કરતા જાય છે, અને પરધમની સાથે કેટલી પ્રીતિભારે રહે છે ? તે પછી ધમની જનની આયંભૂમીએ હવે શા માટે હજ્ય સચિવું જોઈએ છીએ ? સર્વ નયથી પૂર્વ જૈન પાને હવે શા માટે પોતાનું મોટુ વસમાજ છુપાવી રાખ્યું છે? તે સવ દશ હોવાથી હવેતો તેણે જગને સવ દેખાડવું જોઈએ મતાતષ્ણહિતા, મતાતર સહિષ્ણુતા કે માતરક્ષમા (Principles of Tolerance)-જેમ જેમ યુરોપ અમેરિકાના વિદ્ધજજનો (The com parativostudies of worlds religions and phylosophies) જગતના ધર્મો અને દવાનોનો સાપેક્ષ પરીચાપૂવક અભ્યાસ ચલા થા કરે છે તેમ તેમ તેઓના મતાતરક્ષમાં પ્રવેશી જાય છે ધમ-સ પ્રદાયો-દર્શનો જે પરસ્પર વિરોધ દરથી કે એક પણે દેખાડતા હતા, તેમાથી વિરોધ પીગળી તેઓ આખા સત્યને વિવિધ પ્રકારે-ભેદ- અ--આકાર દેખાડતા જણાઈ આવે છે ઘણીક જગોએતો બાહ્યાચા ·રની વિષમતા પરતુ આતર વિચારની સમતા પત્ર જણાઈ આવે આ પાશ્ચાત્ય ધર્મમાગના રસોધકોના પ્રયાસની શુભ છાયા આપ દેશના પ્રયુએટો અને ઈઝરાવા ભરેલા વિરાળ હ યના વિદ્વાન પર એ ભાષાના વિસ્તાર સાથે પડતી દેખાય છે, એમ કોઈપણ તટસ્થ પ્રક્ષકને માતૃમ પહેરો આછી આઠી અસર જનસમાજમr પણ પરમસહિષ્ણુતાની પૂર્વની અપેક્ષાએ હાવ વિશેષ જોવામાં આવે છે આ પરોપકારી ગુણને લીધે સત્યચાહકતા પત્ર વધતી જાય છે લોકો વ્યાપારમાં કળામાં વિદ્યામા કે ઉઘાગપદ્ધતિમા મારૂ તારૂ મળે ત્યાં સારું હોય ત્યાથી ચહલ કરવા શિખ્યા છે, તેજ પ્રકારે જે તત્વના અને જે ન સારા મત્ય અને ગુણાવહ હોય તેના સિદ્ધાંતો પોતાનામાં દાખલ કરવા યુરોપ અમેરિકાના વિદ્વાન હવે અટકતા નથી આજ પ્રયાસ ચાલુ રહ્યા તો “મારું તે સત્યનું સ્થાન, સત્ય તે માફ થશે વખતના આપણે સવત્ર જેવા પામશુ આવી સ્થિતિના કઈક દશન હાર થવા લાગ્યા છે તેનું કારણ શું એ પ્રશ્ન પોતાના હાથમાં પૂછનારને સ્પષ્ટ ઉત્તર મળ્યા વગર રહેશે નહિ કે લોને જાયે-અ તબ્બે વા-હા વિચા–અનુભવ્યું અપેક્ષાજ્ઞાન કે નયજ્ઞાન મહત્ર કરવું પડ્યુ છે વિશાળ વીર શન પનાના નયજ્ઞાનના દ્વારે ખૂકરશે તો આ તૈયાર થયેલો અને થતો જનસમૂહ તેને પોતામાં પ્રવેશત જોશે એટલુજ નહિ પત્ર જેવું જેટલું જગત્ તેમ કરશે તેટનું તેનું તે ગમ્યત્વવાન પત્ર આ બાનુયોગની શાખારૂપ નયનાનની વૃદ્ધિથીજ થશે હતા અને મુખ્યતા આ વિચિત્ર રચિવાણુ જગત્ પોતાના વિશેષ ધમને કે સ્વભા- વને છેડી એકજ શનિએ વ એમ બનવાનુજ નથી પદ્ધતિઓનું ભિકત્વ પત્ર આશયનું એકત્વ એમ થવા સંભવ છેઆ બિનભિન્ન નવૃત્તિ કે નયમાન બીજી પ્રવૃત્તિ કે નયમાગની સાથે વિરોધ કથા વગર પોતાની પ્રવૃત્તિને મુખ્ય અને બી ની પ્રવૃત્તિને ગણ રાખ્યા વિના આગળ વવી શકશે નહિ ગમેતે વિરાન દર્શન પન્ન દેશકાળ તમા (તરે નહિ પ) પ્રવૃત્તિ ભેદે ગાબ-મુખ્યતા તો પામે છે રામા નયાભાસને છે નાહકતા પર આવે છે ·ઘ3 નવવાદ સ્વમતાવ લો સિવાયના ઘણા લોકોએ તો માત્ર ધોવામાજ નહિ પણ લખવામાં અને વર્તનમા નવા ગ્રહત્ર કરવા માંડ્યો છે વસ્તુસ્થિતિના નાનાપ્રબરના ધર્મ દેખાતા હોવાથી સમજી લો કરીને આ અપેક્ષાએ ” “ આ પ્રકારે જેતા' From this standpoint by this point of vien most probably, 24141 C4 વાળને ઉપયોગ કરતા જ્યા ત્યાં લેવામાં આવે છે વતન વસ્તુની એક બાજુ કે અળ કે ધમ હતો, તે વિશેષ જેવા લાગે છે એકને મુખ્ય કરી તેની પાસે ઉપર લખેલા વા થી પ્રોજ અમે વ સ્તુના બીન ધમ પત્ર સમજીએ છીએ એમ વાચકને કે તાને જણાવે છે અમેરિકાનો મહાપુરૂ૫ એમસન કહે છે કે લોકો વસ્તુ ના બાલ સ્વપને જેને જોતા એટલે આગળ વધ્યા છે કે હવે મનુષ્ય બુદ્ધિ ધમો કે પથોને યહને બે વસ્તુમને પહોંચવાની જ નયનુ વહુણ (ગણ-મુખ્યતાપુર) આપણે એ હાથીના સબવમાં છે આધળા અને એક રખતો એમ નયાભાસનુ ઉદાહ જોયુ હવે આપણે નયનું ઉદાહરણ હાથી અને છ દેખતા પુરો તથા એક દેખતો વિચિક્ષણ પુરૂ વનું જોઇએ એક ગામમાં પૂર્વે હાથી ન આવે અને આ ગામની બહાર તેને જતા સાત પુરૂષોએ જોયો છે પુરૂ દેખતા અને સરલ સ્વભાવી હતા અને બીજો એક દેખતો અને વિચિથણ હતે હાથીને જેને એ માત જણાથી પહેલાએ કહ્યું કે એ પ્રાણી “ક્રિપ' છે. કારત્ર છે. તે બે દેશી (મુઢવી તેમજ મુખી) પાળી પીતું હતું બીજ છે, કારત્ર કે એના દાત બહાર દેખાતા હતા ત્રીજાએ કહ્યું એ “હાથી ”-હસ્તી છે, કારણ કે એના હાથ જે મુઢ તે વડે સવ કામ કરે છે ચોથાએ મદ કરતુ જે કહ્યું કે દતી ૧ ૧અ ય અપે ને બાધ ન બને એવી રીતના મી એરટનના ભાવો અને તેઓ તથા હ ર સરના તેમાં શાનથી વાચનાને આ ૌલિ વિશે દેખાશે ·૨ તે “ ગજ છે પાથમાએ બે દાતપર લક્ષ આપેલ તેથી કહ્યું કે આપણે એને દ્વિર કહે છે કહે આપણે એને ર હડ પચી છે તેથી “ કુજર' કહે હવે વિય નયાણાનાભિવાથી બહુઓ અને હે! જુઓ કે હાથીને આ બધા દેખતા માણસ કાઈ દેખે છે છતાં હાથીરૂપી એક પ્રાચી (પાથ)માં નાના પ્રકારના ધમ રહેતા હોવાથી કોઈને મુખ્ય ૮ ધમ દેખાય છે અને કોઈને કો તેવી જેને જે ધર્મ હાથીનો મુખ્ય લાગે છે તે પ્રમાણે એ અજ્ઞાન પ્રાપનું નામ આપે છે આ ઉપરથી એમ નથી સમજવાનું કે બીજ ધમ બીજાઓને નહી દેખા- યા પણ મુખ્ય ઘમ કોઈને કોઈ અને કોઈને કોઈ લો, એ મનુષ્ય સ્વભાવ છે અને જેમાં બધા ધમ આવે એવો શ૦. આપણે બના વીએ તે તે ઘણે વા થાય અને વ્યવહારમાં પણ અડચણ પે જેને માટે હવે પછી હું હરણ આપવામાં આવરો હા તો સાતમો સરત અને વિવિધ રીતે હાથીને જોતા શું કહે છે તે આપણે જોઈએ તે કહે છે કે ભાઈઓ તમે બધા સાચા છે જે અમુક ભાઈ જે હા થીને બે મુખ્ય પાનું પતા જુએ છે અને દ્વિપ કહે છે જે હાથીના ગળમાથી મદ કરતું ત્યારે જુએ છે તો તેને મતગજ પન્ન કહે આ પ્રકારે જયારે એક એક ધમ તે છે સરળ પુરૂષે જાણતા હતા તેને બી પમેનુ પર મુખ્યપણું હોય છે એવું સમજાવતા તે એ હર્ષનાદ કર્યો અને જેને એક નાનું સરળ સ્વભાવે જ્ઞાન હતુ તેને બીજા છએ નયનું જ્ઞાન થયું આજ પ્રમાણે સર્વ ધમવાળાઓ- સર્વ દરાનવાળાઓ-સવ પ્રવૃત્તિવાળાઓ-સવ સદ્દગુણવાળાઓ એક ગુઝને મુખ્ય કહે છે અને હારના વિશાળ હૃદયવિકાસના કાળમાં વસ્તુના-પથના અ ય ધમને ભુવ રાખે છે લાલન નથવાનને પ્રાથના કરે છે : અર્વાચીન વિદ્વદ્ જગના ઘટમાં જશો તો વસ્તુ ત કાયહ પરિમ પૂવના વિદ્વાનોમાથી જઈ સરળતા આવવા લાગી છે માટે સમય જવા ન દેતા : યા નથાભાસને દૂર કરી નય સ્વીકા રાવા લાગ્યો છે ત્યાં સવ નયનુ સમાનપણુ દેખાડી જગતને જૈન જ્ઞાનમહામૂયનો પ્રકાશ દેખાડવો સમય ખોવો જોઈતો નથી છે ક દ ન કશુતિ સમય ખોવાજેવી બીજી કઈ હતી. જ કહ્યું ·સમારવ્યવહારમાં કોઈ પણ વસ્તુના મુખ્ય ધમને ચહવામા આવે છે અને તે વસ્તુનું નામ એ મુખ્ય ધમ જણાવનાર શર રચીને આપ વામાં આવે છે જેમને ખુરસી છે એના પ્રત્યેક ધમ વાર ? અગો વીરે દશાવતો શબ્દ બોનવામાં લખવામાં કેટલો કઢગો થઈ પડે તેનું એક cહરણ બસ થશે ખુરસી માટે કોઈ એવો ન બનાવે કે--જનુfrદીતિનમિન (પાર પગવાળું બે દાથવાળું પીઠવાળુ, ખીવાથી જડે, નેતરની વણેલું ગાગન) તો આટલો મોશે ખુરસી શબને માટે બોવ જે કે વસ્તુ વિવિધ નાન આપવાવાળો છે તોપણ બોલવામાં અને લખવામાં ઘોજ કાગ છે, તે સહેલાઇથી સમ9 ગાય તેમ છે ગાય તેમ છે. વળી કોઈ ધમ, પવ કે તત્વના શબનો વ્યવહાર કઈ અપેક્ષાને મુખ્ય કરીને કહે છે તે બરાબર સમજવું જોઇએ નહી ને બીજા ધમ છે અને જવ્રત હોય છતા જે એક અને તેને મુખ્ય કરી કહ્યો છે તે અશના મુખ્ય પદો આપને જે ન સ્ત્રી ને તે પછી જે બીજા અને તે તાવતો હોય, પત્ર તે અરો શથી જગાન ન હોવાથી તે બી જ અશો તો ખ્યાથી જાણી શકીએ ? આથી આપણે તેના હૃદયને પુરો ભાવ સમજશુ નહિ ઉપર કહ્યું તેમ હાથીને ઢોઈ દ્વિપ એટલે બે મુખે પાણી પીનાર કહે છે, તેથી તેને હાથી હતી એટલે દાતાળો છે એમ નથી દેખાતું એમ નથી એટલા માટે લાલન ધારે છે કે --રેક દશન-ધમ-પથનાપ્રદાયની ભારે યથાથ સમજ્યા પછી જ તેમા ખડન મડનમાં CRવું સા છે, અને સાતે નય બરોબર રામજન. કર્યો ધર્મ યા નયવાળો છે તે સમજી ઉપરના બીજા નો દેખાડી તેને સવ નયનાનનો રમીયો બનાવવો જોઈએ કે જેથી તે જૈનદરા- નની ખુબીઓ જોઈ તેની અનુમોદના કરી શકે સદ્ભાગ્યે પશ્ચિમમાં સાય સ (વિદ્યાનો) પ્રકાશ થયો છે ઘણા કે તત્વજ્ઞાનના વિષયમાં પત્ર રસ લેવા માળ્યો છે, તેઓ પૂર્વના દેશનો ઉો અભ્યાસ કરી પશ્ચિમની પ્રજાને અતર રહસ્યો સમજાવવા લાગ્યા છે ભ, મેક્ષમુવર આદિ પાશ્ચાત્ય વિદ્વાનોએ પ્રગટ કરેલા પૂવય દશ- નોના મનનથી તેને સ્પષ્ટ થયું છે કે હાથીરૂપ સત્યના ઘણા અને જુદા જુદા સ્વરૂપમાં વિખરાયા છે સત્યાશ સર્વ ધર્મમાં કાઈને ?

·ફાઈ રહે છે એક સત્યાશને બી 4 રચાશ સાથે એક કરવાથી અને તેને યથાક્રમ ગોઠવવાથી વતમાન તેમજ ભવિષ્ય જગતને અપવ લાભ થવા સભવે છે અને આ વિચાર ઉપથી એક તરફ જગતના ત મામ ઘમવાળાની પાલામે ટ કરવાના પ્રયા ચાલુ છે, ત્યારે બીજી ત રફ તેવા વોરોએ અભ્યાસ કરવાના વગા જમની-અમેરિકા-ઝાડમાં ઉઘતા જાય છે પાશ્ચાત્ય પ્રજની આ સુપ્રવૃત્તિ અને જનદર્શનની નયસબી ફીનસુફી આ વિચાર વિરુદ્ધ જતી નથી જે વાત જૈન શાસનવી અપેક્ષાકૃત સત્ય મનાય છે તે જ વાત પશ્ચિમના વિચારો જગતને જાહેર કરવા લાગ્યા છે આ નવ સવાશોનું ઉપકારક એકી કરણ કરવા ઉપર કહ્યું તેમ કો કર સો કો સો તથા રીલીજી અસ પાવાગે ટો ભરી તેબોએ આ સબવે કાપે કરવા માન્ય છે અડ બત કેટલાક આવરણોને લીધે ધમધમત્રાને લીધે આ પ્રયત્નને સપૂગતા મળી નથી પણ આ લેખકને પશ્ચિમ દેશના મોના અનુભવ પરથી તેમજ તેની પ્રવૃત્તિ ન ધોવ આ દેશમાં વહેતા હોવાથી પુરતો ભરૂ છે કે નયજ્ઞાનનો જગતમાં પસાર થાય તે સવ સત્યા શ્રી જિન વમમાજ આવી વિરમ્યા છે એવુ હાનના વિચારવાન જગતને પ્રતીત થયા વિના રહે નહી નીશ કરો હિ ની વસ્તીમાં તેર લાખ જેન હાય છે તો તેઓએ જનને જ ધમ બનાવવાનો જ રથ પ્રયત્ન કરવાનું છે અને તે સુરત આજ માગથી થઈ શકે જિન પાનની નયની સુળ ઉદાર અને કરૂણામય દરીથી નગટતી હોવાથી જગમાં Pac–Parliament શાતિસ્થાપક સમાજરૂપ જણાય છે જગતમા શારતનું સ્થાપન કરવાનો અધિકાર ધરાવતી જૈન ફીન મુળ કેટલીકવાર પોતાના સમાજમાજ અશાત ઉપજાવે છે, એ જોઈ તેને એક નહીં થાય? આનું કારણ આપણે ઉપર તપાસી ગયા છીએ, તદપિ પુન કહેવું જરૂરનું છે આપણે આપણા ધમનું થકિંચિત જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી બીજા દાનોને નયાભાર. ગણી તિરસ્કારી કરવામાં એક ગભીર મુવ કરીએ છીએ આથી કરીને આપણા પોતાના સ મા જમા કરી કદી -નેશ અને વિખવાદને અનવતા પાવકાર મળી જાય છે. અમુક અપેક્ષા આપી અને મળતી ન થઈ એટલા ·ઉપરથીજ તેનો અનાદર કરતા પહેલા ઘણી સાવધાનના સેવવાની જરૂર છે જે કાલમાં ગ શો સ્મૃતિરૂપે રહેતા હતા તે વખતને માટે કદાચ એ રૂરી ઉપકાર ગણાય પણ હાલના સવા-કાળમાં એ રીતિ કદી પણ આવપરાય ગણી શકાય નહીં તો એમા પરમત સહિષ્ણુતા (Principle of Tolerance) અથવા મતારક્ષમતા કેટલી છે તેનો પણ વિચાર કર જોઈ એ લેખ ને આશા છે કે શ્રી જિનશા સન કે જે સન નયવાને સ્વીકાર કરે છે તે શાસનના અનુયાયીઓ ઉદાર ચરિત-વિરાળ વિચારમાળા થઈ વિસ્તૃત મતિ વડે સાત નયના શિકણનો પ્રચાર કરવા વમરીન થશે શાસન બાધવો 1 દ્વારે સસારી જીવને રામ્યગ રાનમાં સ્થાપવા એ કાઈનાને મુના પાર નથી આ સવ ધમા સત્યાશને સ્વીકારે છે તે આપણે કહી ગયા, પણ તે ? શી રીતે ? એ વિશે અહીંઆ મક્ષિણ વિચાર કરીશુ બદા કરે છે કે સબ કાઈ-ગમત ક્ષણિક છે આ લેખ વડનની બુદ્ધિસ્ટ એ સાયટીમા એક વ્યાખ્યાન આપતી વખતે બતા યુ હતુ કે જગત છે ણિક છે, એ બાદ સિદ્ધાંત અપેક્ષા રાય . દાખલા તરીકે મારા હાથમા આ વાંટી છે તે કોઈ અપેથાએ ક્ષણિક છે તેવી રીતે આ અને બીજી વસ્તુઓ પણ કિંતુ જે એમ કહેવું કે વીંટી તમારી ક્ષ ગિકજ છે એ વાત ઠીક ન ી કેમ? વટી સ્વરૂપે તેનો નાશ વવા પછી મુવારૂપે તો તે નિત્યજ રહે છે એટલા માટે કાન સણિ કતાનો આયઅસ્થાન તથા વિવેકવિરૂદ્ધ છે વળી વિટી પગ યારે સુવાગી મિ છે એવી બે વસ્તુ નથી તો પછી તેને એક ન ક્ષણિક માની લેવી એ વિનામાને છે ગેટને માટે કહો કે વિટી નિત્ય પદ્ધ છે અને અનિત્ય પણ છે (નયવાદને કેટો પ્રભાવ! અનાયાસે બુદ્ધામમાં પણ જૈન ગનનુ-અનેકાંતવાદનુ દિ યાદ ન થયુ) તેવીજ રીતે આકૃતિરૂપે અસત્ છે ક્ષણિક છે પરંતુ વસ્તુ સ્વરૂપે તે સત-નિત્ય છે સમિમાં કહીએ તો વ્યરૂપે સવ નિત્ય-સત્ તથા પર્યાય રૂપે ગય અનિચ-ગમન છે ન નિની આ વાત, નયની સહાય ·૩૦ તાથી યુરોપીઅન બુદ્ધિમા માન્ય થતી વાવને પ્રત્યક્ષ જોઈ યુગ એવો પ્રવર્તે છે કે જે બુદ્ધિ વિસ્તારના કાળમાં તેઓને અમુક વસ્તુની નયપૂર્વક પ્રતીતિ કરાવવામાં આવે તો તે સત્યને અપવાદ નાનર અપાત્ર માનવાળા-નાનવવાદગ્ય હઠવા સિવાય માન્ય કયા વિના રહે ન cપરના નિત્યાનિત્યવા ને સાથે એ પત્ર ટેકો આપે છે સાય ન્સના પિતા સમાન લેખાતો પ્રસિદ્ધ પ્રા હટ જે સર પણ કહે છે કે આકૃતિ ફરે છે-નતુ નહી પુદન દયના સબંધમાં જેમ આ કથન છે તેમ રતમાં પણ સમજવું ઉસકારમાં આ લેખક સવ વિદ્વજનોને નમ સૂચના કરવા આશા માગે છે જે પહેલા પ્રત્યેક વમ-માત્ર છ કરાનો જ નહીં કિન્તુ પૂર્વ અને પશ્ચિમમાં જેટ દાનિક થઈ ગયા છે તે સવળાના દશ ને ઉ ો અભ્યાસ કરવામાં અાવે અને પછી કયા દવાનનું બંધારણ ક્યા મૂ! નયના પાયા પર રચવામાં આ યુ છે તે અનેકાંતવાદથી એટ સમવનયવા ની તપાસવામાં આવે અને તેઓ જાણતા અજા હતા કા નયને અભ્યાસે છે તે શાતિથી સમ તવવામાં આવે તો જગદ્વમ તરીકે જૈન ર્શનને જોવાની વમવાની આપણી મનો વાચા ફળીભુત થયા વિના રહે નહીં પુનરપિ પુન કહેવું પડે છે 4 મત નયની ખુબીજ એવી છે કે તેનો રહસ્યાથ સ્પષ્ટ કરવામાં આવે તો સવન જન નિની આના પ્રવત્યા વિના રહે નહ ક ચિ લોને તેને ન રાન એવા નામથી ન ઓળખે તે પન તેથી શું થયું? -અજાણતા પગ ભરે સવજ્ઞ વીર નમુના શાસનનુ અવતબન લેઈ આત્મ ક યાણ સાધે! આપણે શઠ ની સાથે કોઈ તકરાર નથી માને સ અનુ સાવન થાય એજ આપો લક્ષ્ય છે શબ્દમાં તે જૈન પાન જેને પયાય કહે છે તેને કેટલાક આકાર કહે છે, કેટલાક ફોમ (form) કહે છે કેટલાએકો વિકૃતિ કહે છે પણ શબ્દભેદની જાળમાં પણ સાધ્ય વિમરવાનું વિજ્ઞાની જનો યોગ્ય ધારતા નથી મળ મુદ્દે આ શય-ભે રહેવો ન જોઈએ આભમા એ કાયસાધના માટે શબ્દ નયપતજ જગતનું ધ્યાન આકરવામાં આવે તો પણ બસ છે કેમકે સમભિરૂઢ અને એવભૂત નો અર્થકાર્યકારી હોઇ ગમે તે વખતે સવા માન્ય થવાનાજ એ નિર્વિવાદ છે

·No text on this page.

·No text on this page.

·શ્રી વિનયવિજયજી SHRI VINAYAVIJAYJI શ્રી વિનયવિજયજીને ઉપાધ્યાય તરી.આપણે ઓળખીએ છીએ તેઓશ્રીનો જ્યારે અને ક્યાં જ મ થયો હતો તેની અને દીક્ષા આદિ અન્ય હકીકતોની માહીતી બીલકુલ મળી શકતી નથી અને તેમના સમૂધમાં જે કઈ જાણવામા કે કર્ણોપકણ સાભળવામાં આવ્યું છે, તે અતિશય અપ છે * આના સબંધમાં તા ૨૪-૭-૧૯૬૦ ના રોન મા શ્રી વિનયવિ- જય ઉપાધ્યાય' ના મથાળાવાળુ એક ચર્ચાપત્ર મેં આપ્યું હતું અને તેમા આ ચરિત્રમાં આપેલા પહેલા ૫ ર પુસ્તકોની યાદી આપી નીચેના શબ્દમાં વિનતિ કરવામાં આવી હતી – આટ ની કૃતિને નમવામાં છે અને તેમાથી સુવાસભાવના (કે જે પાટણના બડારમાં છે) તે સિવાય સર્વ છૂટી છવાથી મુટ્ટાકિત થઇ છે. આ સીવાય બીજી જે કઈ પ્રકટ હોય છે અને હુક્ત શાતસુધા રસભાવના વિષે જે કઇ સાધુશ્રી અને શ્રાવક મહાશય જાણતા હોય તે કૃપા કરી લખાવી મોકલાવશે તો મોટે કપ ૨ થર આ ઉપરાત શ્રી વિનયવિજય મહારાજ સબધી ? કઈ તકથા આ ખ્યાયિકા ઇતિહાસ સાભળવામાં કે વિચારવામાં આવ્યા હોય તે સર્વ અથથી ઇતિ સુધી વિસ્તાર પૂર્વક લખાવી બ્લાવવામાં આવશે તે જેને સાહિત્યપર અને મારા પર ઉપકા થશે. આના મનવમાં હજુ સુધી કેઈએ લખી મેકલવાની કૃપા કરી નથી ફક્ત એક માય અમ વિવાદમાં ૧૮૯ત્મા ને બાવાભાઈ ખુatત હાજીએ છપાન આત્મહિનેપશ મા આવેલ અભામ-ગીતા કે જેની ગાવા ૨૪ર અને તે સંખ્યા ૩૩૦ ની છે તે કૃતિઓની યાદીમાં ઉમેરવાનું લખે છે આ મહાશયનો ઉપકાર માની તે પુસ્તક ઉમેર્યું છે પરંતુ તેને માટે જરાસદેહપે જણાવવાનું કે તે કૃતિ તપાસના પ્રશસ્તિની છેલ્લી ગાથા રે પ્રમાણે આ રી છે – એમ અધ્યામ રમણ કરે પરમાતમને થાય વેતન વિનય વિવેક વિચારીને જોત જોત મીવાય વેતન આવી રીતે છેલી ઢાલના છેલી એ આવી છે તેમાં પોતાનું નાવ પેાતાના ગુરૂના નામ છે છે તેથી શા ઉદ્દ્ભવે છે

·No text on this page.

·૫
આ ઉપરથી ત્રીવિનયવિજયના માતુશ્રીનું નામ રાજશ્રી (ગ
જબાઈ) હતું અને પિતાશ્રીનું નામ તેજપાલ હતું રાજબાઈ અને
તેજપા એ નામો વણિક જ્ઞાતિ સિવાય બીજી અન્ય જાતિમાં બ્રેઈન
શકે તેથી કલા સંસાર દશાએ વત્રિક હતા એ પૂરવાર થાય છે
તેમની ગુરૂપરપરા નીચે પ્રમાણે છે –
તપાગચ્છ,
વિજયસિંદસૂરિ (૧ મી પાટે)
વિજયભરિ (૨ મી પાટે)
કી વિજય ઉપાધ્યાય
વિનયવિજય ઉપાધ્યાય
આ પવિત્ર બરાબર છે તેનો નિણય કરવાનો છે, કારપત્ર
પ્રથમરે પોતાના ગુરૂ વિજયને અકબર બાદશાહને પ્રતિધ
પાડનાર શ્રી જગન્નુર શ્રી હીરવિજયજીના શિષ્ય તરીકે છે કે
જણાવેલ છે.
જેનધન પ્રસારક સભાના હૈમવઘુપ્રક્રિયા થઘની પ્રસ્તાવનામાં
લખે છે કે તે તપાગચમાં અને ઉપદંશ વશમા હતા તો માં ઉપદેશ
વશ સાધુનો કે મૂળ સસાર દશાનો અને તે કયા આધારે કહેવાયે,
છે તેનો ખુલાસો થવો જોઈએ છે
તેઓ * સવત્ ૧૭૩૮ના અંતમાં સ્વર્ગગમાં કર્યું છે
* જે હેમલ પ્રક્રિયા ન વ ર સભા તથી છપાવેલ છે તેની ના
અને ગુજરાતી પ્રસ્તાવનામાં સંવત્ ૧૭૩૪મા (૧ મુિનિચ4) કથા નું
નગમન થયુ કે કેમ લખેલ છે આ સન્ કયા બાવાર લીધે છે તે તેમાં
જણાતુ નથી તેથી તે વિસ છેઆ સબધી શોપાલ રાસમા તને
1 - તા શ્રીમદ્ વિજ૨ ની ૨ મુજબ લખે છે ---
સુરિ હીર ગુરૂની બહુતિ, કીર્તિવિજય ઉવાય છે
ગિ તમ વિનયવિજય વર, વાચક સુગુ સોદાયા–

·૩૪ આપણા ચરિત્રનાયકે પોતે પોતાના લેકઝકાશ' નામના આ દ્વિતીય ગ્રંથના ૩૬ સભાના પ્રત્યેક સગની પાછળ એક જ જાતનો શોક આપ્યો છે તેમાં પોતાની સંસાર શાના માતાપિતાના નામે પણ આપેલા છે, તો નમુનાનો ચોક રોક લઈએ विश्वायर्यदकीर्तिकीर्तिविजयश्रीचकेन्द्रान्तसद् राजश्रीतनयोऽतनिष्ठ विनय. श्रीतेजपालात्मज । काव्य यत्किल तर निश्चितजगत्तचे प्रदीपोपमे सपूर्ण सल सप्तविंशतितमः सर्गो निसर्गाज्वल ।। કથ-વિશ્વને ચશ્ચર્ય ઉપજાવનારી કીર્તિવાળા શ્રી કીતવિજય વાચકના શિષ્ય, રાજશ્રીના પુત્ર અને શ્રી તેજપાલના આત્મજ-પુત વિનયન વિજયજી) એ જે કાવ્ય કર્યું તે પ્રક ઝગઝગતા દીવા સમાન અને જેમા જગના તત્વોનો નિશ્ચય કરાયો છે તે કાવ્યમાં ખરેખર સપરીને ઉજવવ એવો સત્તાવીશમો સગ સંપૂર્ણ થયો નામથી વિનયવિજય વિનયમિત અને વિનયપ્રભ એ ત્રણે ના શકાય હવે બા નામથી વિનયવિજ લેઈ કાય તે કઈ વા રહેતા હોવ એમ લાગતું નથી કારણ કે તે વિદ્વાન હતા અને આ કૃતિ વિદ્વત્તા ભરી છે છતા અહીં નિ ન કરવાનું કે શ્રી વિનયવિજયજી શ્રી માવીર સ્વામીના એ નાનક પાચ કના સ્તવનમાં પણ પોતાના ગુરે કીર્તિવિ નુ નામ ભૂલી નથી ગયા તે અહી કેમ લખ્યું નથી બે કા ઉત્પન્ન થાય છે અબત શ્રીપાતરાસના પૂનાવમાં ૨૭ ઢાડની નીચે વિનય એવું નામ આપ્યું છે એ તે રાસ અારો રહ્યો છે તેમજ બીજી ઢાવવાળા સ્તર નામાની દી ઢાલની છેતી કીમાં વિનય નામ આપે છે તો તેની નીચે -એક કલશ કરી પોતાની ૫૫૨પર ઘેવી જ છે તરીકે પ્રસિદ્ધ થયેલા નાના નાના ઉત્તમ આચાનિક પદોમાં પોતાના ગુરૂનુ નામ જોડવાથી લાગુ થઈ જાય અને તે દરેક ૫ મા લાવવું અગવ , થાય તેથી ૫ માં તેને પા કરવામાં છે નથી અટડ પટી કદાચ સની છેલ્લી કીમાં વિનય એ નામ નાખ્યા ૫૧ ફતે કેશ ઘ ન આવતા ન છપાયે હેય એમ વારી તે 21 નામે અચામત્રીના ના નામને અહીં સ્થાન આપવામાં આ તે છે આસધી વિષ્ય ખુલાસે કરન ને દયકાર થશે પાછળથી મળી આવે વાવીશી તથા વીશીને અબ મ– ઉના પછી ઉમેરવામાં આવે છે વિનવિસ

·આ ઉપરથી નવિનયવિજયનાં માતુશ્રીનું નામ ગાજશ્રી (ગ
જબાઈ) હતું અને પિતાશ્રીનું નામ તેજપાલ હતું રાજબાઈ અને
તેજપા એ નામે વણિક જ્ઞાતિ સિવાય બીજી અન્ય જતિમા હેઈન
શકે તેથી તા સસાર દશાએ વણિક હતા એ પૂરવાર થાય છે
તેમની ગુરુપરંપરા નીચે પ્રમાણે છે –
તપાગર,
વિજયસિંહસૂરિ (૬૧ મી પાટે)
વિજયપ્રભસૂરિ (૬૨ મી પાટે)
કીવજય ઉપાધ્યાય
વિનયવિજય ઉપાધ્યાય
આ ૫ વતિ બરાબર છે તેને નિર્ણય કરવાનો છે, કારણકે
ઘકારે પોતાના ગુરૂ કીર્તિવિજયને અકબર બાદશાહને પ્રતિ હોવ
પાડનાર શ્રી જગદગુરૂ શ્રી હીરવિજયજીના શિષ્ય તરીકે ઘણે તે
જણાવેલ છે
જૈનધર્મ પ્રસારક સભાન હેમલઘુપ્રક્રિયા રથની પ્રસ્તાવનામા
લખે છે કે તે તપાગમાં અને ઉપદેશ વશમાં હતા આ ઉપદેશ
વશ માધુને કે મૂળ સંસાર દશાનો અને તે કયા આધાર કહેવાન
છે તેને પુના શવ જોઈએ છે
તેઓશ્રીએ* સવત ૧૭૩૮ના અંતમા સ્વરાગમન કર્યું છે
* જે હેમરક્રિયા જૈન ધ પ્ર સભા તરફથી છપાયેલ છે તેની તરત
અને કજરાતી પ્રસ્તાવનામાં સંવત્ ૧૭૩૪ ના (દામિનિચ) પ્રથ નુ
વાગમન થયું છે તેમ લખે છે - સુવન કયા આધારે કરે છે તે તેમા
જણાતુ નથી તેથી તે વિષે , વહે છે આ સબધી શ્રીપાવ રારામાં તને
પર ફખા શ્રીમદ્ યશવિજ્ય નીચે મુજબ લખે છે –
સરિ વીર ગુરૂની બટુકીર્તિ કીર્તિવિજય ઉવાયાજી
શિવ તામ વિનયવિજય વર, વાચ મુગુ મહાયા-

·વિદ્યા વિનય વિવેક વિચક્ષણ લક્ષબક્ષિત રેહાજી
નોભાગી ગીતારથ સારથ, રમત સખર સનેહા-
સવત સત્તર અડત્રીસ વરસે, રહિ દેર ચોમાજી
સવના આગ્રહથી માર્યો, રાસ અધિક ઉ વસે–
રાદ્ધ શત ગાથા વિરચી, પહોતા તે સુરલોકેજી
તેહના ગુનુ ગોટે ગોરી મલમ શેક કે જી---
- માને વાગ્યરીતે સ્વ ભીમ મણકે છપાવે તે રામમા નીચે
પ્રમો આપે છે તે પવન બહુ કર્નિના ધરનાર સૂરિ શ્રી હીરવિજય ગુરૂની
સામાન રૂપવતી બહુ ગર્તિજ બત્ર હે નહિ એવા છે કી યહ
યાય થયા તેમના (વરકે) પ્રધાન શિષ્ય (વાચક કે) ઉપાધ્યાયપણાના
આ ગુને ફરી બેભાયમાન શ્રી વિનયવિજયજી થયા
તે વિએ કવિનો કરી તથા વિવેકે કરી વિચણ થયા નું
(re t} શરીતે ઉત્તમ લમણે કરી લલિત હs વતી સોજાવાન ના
થના સમુદ્રને વિશે સાયપશુ છે ?મા ઍ અને ગીતાપણાન સાથn:
ના બની જેની સગત એ બત તે સખસ છે કે મારી છે રૂડી છે.
ભૂળી 21 હવાલા હતા
તે શ્રી વિનયવિજયજી પા પા રાવણે મારશે અને આ મીશન
વર્ષમાં શ્રી ને ગામને વિશ્વ માનું ને શ્રી સપના આગ્રહ થી આ
અને એક ઉપવાસ કરવા માં છે
તેની (સte* ) પચાસ અને (સમસત ) નાત એટલે સાવરે
પચાસ તથા (વિરચીને ) ૧ ચીને શ્રી વિનયવિજયજી પણ ચાય રે
પોંખ્યા જેના ગુણને (ગે) બ્રીઓ તે કે મારી મારે છે
આ ઉપરથી સ્પષ્ટ રીતે સમ છે કે સવત ૧ માં માસુ કે જે આ
૫ થી કામા સુધીનું હોય છે તે
રામા થા પ્તિવિજયજીના
મ

·તેમની વિરચિન સસ્કૃત અને ગુજરાતી કૃતિઓ, આની સા લવાર જગ્યા તથા તેની કસરખ્યા સાથે નીચે પ્રમાણે આપવામાં આવે છે આમાં જેની સાવ મળી છે તેને તે પ્રમાણે ગોઠવી, ચાત વગરની છે ગોઠવી છે સસ્કૃત કૃતિઓ ૧ ટીકર મૂત્રપર ગુખમોધિકા ટીકા રસ્યા મવત ૧૬૮૬ જેઠ સુદ ૨ ગુરૂ છેક ૨૦૦ ૨ પ્રકાશ પૂરો કર્યો સવ ૧૭૦૮ જેઠ સુદ ૫ જુના ગમા રોક ૧૭૬૧૧ ૩ રમવઘુપ્રક્રિયા સંવત ૧૭૧૦ જૂન ૨૫૦૦ છે. સ્વોપન ટીકા ૩૫૦૦૦ ની છે રાજધ ય (રાધન) પુરમાં ૪ નયમ ૨૩ રોમ દિવબર પ નાતમુવારસભાવના લોક ૩૫૭ ગુજરાતી કૃતિઓ ૬ શ્રી વમનાથજીનું સ્તવનલઘુપમિતિભવ-પચ સ સુરત ચોમાસુ ૭ પાચ કારનું સ્તવન સ ૧૨૩ ૮ પુગ્યપ્રકાશ (શ્રી મહાવીર સ્વામિનું-આરાધના) અવન 4 ૧૭૨૮ વિજયાદશમી રાંદેર ચોમાસુ ૯ શ્રીપાલ રાસ (પૂવાધ) સ ૧૭૩૮ રાંદેર ચોમાસુ ૧૦ શ્રીભગવતી સૂત્રની સઝાય સ ૧૭૩૮ રદેર ચોમાસુ ૧૧ ડુિ આવશ્યકનું સ્તવન ૧૨ જિન પૂજાનું ચિત્યવદન ૧૩ આ જિન વિનતિ ૧૪ આબીનની સઝાય ૧૫ વિનય વિલાસ (૮૭ પદોને સચર) ૧૬ અધ્યાત્મગીત ગાથા સખ્યા ૨૪૨ ૩ોક ૩૩૦ ૧-૧૮ જિનચોવીશી અને વિહરમાનવીશી આ ચવા ઉપસિથત કરવાનું કારણું જન ધમ -. સભાના ગોતા પ્રમા રાથની પ્રસ્તાવનામાં લખેલી ૧૭.૪ની સાર છે જ ર

·૨૮
આટલી કૃતિઓ જાણવામાં છે અને તેમાથી સાતસુધારા-
ભાવના (કે જે પાટણના ભારમાં છે) તે સિવાય સર્વ છુટી છવાયી
મુદ્રાકિત થઈ છે પાલનો રાસ પૂર્વાધ કરી શકથા અને ઉતરાધ
પૂર્ણ કરવા જેટલી આયુ સ્થિતિ નહિ રહેવાથી અવસાન સમયે
શ્રીમદ્દ યશોવિજયજીને તે કાર્ય સુપ્રત કરી ગયા અવસાન પહેલા
દેરમાં ચોમાસુ હતુ તે પરથી અનુમાન થાય છે કે તેઓ રાંદેરમા
કાનધમ પામ્યા દરો
શ્રીમદ યશોવિજયજી ઉપાધ્યાયના તે કાકા-ગુર હતા તે
તેમની cક્ત ગુરૂપરપરા અને યશોવિજયજી મહારાજની નીચેની ગુરૂ
પરપરા સરખાવતા જણાઈ આવે છે
તપગાર,
વિજયસિંહસૂરિ (ક૧ મી પાટે)
વિજયભસૂરી (દર મી પાટે)
કલ્યાણવિજય cપાધ્યાય
લાભવિજય ગતિ
જિતવિજય નયવિજય
વનોવિજય ઉપાધ્યાય
પરંતુ જો વિનયવિજયજીના ગુરૂ કીર્તિવિજયને શ્રી હીરવિજય
રિના શિષ્ય તરી. ગણવામાં આવે તો વિનયવિજયજી શ્રી યશે
વિજયજીના કામગુરૂ કેવી રીતે થાય તે સવાર cભો થાય છે આનો
ખુલાસો કોઈ પૂરો પાશે તો ઉપકાર થશે
આ રીતે શ્રીમદ્ યવિજયજી અને વિનયવિજયજી બન્ને સમ
કાલીન હતા એટલુંજ નહિ પરતું અને એ કારમાં જઈ અ ય સવ
દશનનો અભ્યાસ સાથે કર્યો હતો તે સબધે નીચેની દતકથાઓ છે,

·૩L અને તેથી તે પર સત્યતાનું કેટલું પ્રમાયા મૂકવુ તે તે વન- શક્તિવાળ વાચકેને શિરે છે ૧ બને એ જેનદરાનને અભ્યાસ પોત પોતાના ગુરૂપાસે પૂર્ણ કર્યો પછી કાશીમાં છું ત્યાંના બ્રાહ્મણ પડિતો પાસેથી અન્ય અવ દર્શનનો અભ્યાસ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો સ્વગુરૂ પામેથી આના લીધી અને પાવિહારે કાશીમાં ગયા આ સમયે પત્ર બ્રાહ્મણે જેનદનપ્રત્યે અતિદાય તત્રવિરોધ ધરાવતા હતા અને તેથી તેઓ જનધર્મઓને જ્ઞાન આપવાનુ કપતકાળે પત્ર સ્વીકારે તેમ ન હતુ બએ વિચાર્યું કે જૈન સાધુવને અભ્યાસ મુધી પરિહાર કરી જૈન તરી બહાર ન પડાય તેજ ઇટ કાય સાથી રોકાય તેમ છે તેથી ત્યાની એક જૈન પીપર પોતાના માધુવસ્ત્ર રાખી અન્ય વસ્ત્રનું પરિવાન કર્યું જશુવાત અને વિનયવાવ એવા બનારસીનામાં પોતાના નામ પરથી ઉપજાવી ધારણ કર્યો cત્તમમાં ઉત્તમ ગત્રાતા એક ન્યાયવિત વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ ગુરૂને વિદ્યા અર્થ શિષ્ય થયા બનેએ અભ્યાસ પૂર્ણ થયા પહેલા ગુરૂને જાવા ન દી કે પેને જન છે અને ગુરૂનું બહુમાન અને સુશ્રમ કરી તેમને સતત પમાડતા આથી તેમની પ્રીતિ સંપાદન કરી અને તેમની પાસેથી સવ દશનોનું જ્ઞાન મેળવ્યું એવું કહેવાય છે કે કુલઝમાગત એક ૧૨૦૦ મકના ગ્રથનુ જ્ઞાન ગુરૂએ તેમને આપ્યું નહિ આથી બએ વિચાર્યું કે જ્યાસુધી તે રથનુ નાન મેળવવું બાકી રહે છે ત્યા સુધી તેઓએ ગુરૂ પાસેથી સંપૂર્ણ સાન સંપાદન કર્યું કહેવાય નહિ, અને નિશ્ચય કર્યો કે તેનું જ્ઞાન અવશ્ય મેળવવું ગુરૂ તે ગ્રંથનું જ્ઞાન કુલાચાર પ્રમાણે પોતાના પુત્રને શીખ વતા હો, ત્યારે જ લુવાલ ત્યા બેઠા હતા ગુરૂએ અમુકને અમુક અથ કર્યો ત્યારે જશુવાન તેનો બીને અથ કરી એડમ વિનયપૂર્વક બોલી ઉકથા કે “મહારાજ! તેને આ અર્થ ન થઈ શકે ? ગુરૂ તે અથ સાભળી રગ થઈ ગયા અને શુકાવને વ થવા આપી કહ્યું કે તુ હમેશા મારી પાસે જ્યારે હું આ ગ્રંથ શીખવું ત્યાર બેરાજે હું તને તે શીખવીશ' ત્યારે જશુવારે નમ્રતાથી કહ્યું “મહારાજા એક દિવસને માટે એ રથ મને જેવા આપો તો મોટી કૃપા”ગુર પ્રસનતાપૂર્વક તે ગ્રથ એક દિવસ માટે આપ્યો. આ ગ્રથ જશુવારે ·વિનયથાને બતાવ્યું અને બંનેએ એક દિનમા તે મહોરે કરી નાખ વાની તાસ કરી જશુના ૭૦૦ શ્લોક અને વિનયવોયે ૫૦૦ શકે ? કરી બીજે દિવસે તે ગ્રંથ ગુરૂજીને આપી દીધો ત્યાર- પડી જશુનાવ વિનયપાલને સાથે લઇ જૈન સાધુ પુન પહેરી ત્યાં આવેલા પ્રબ વાવીને જીતે છે તે વાત શ્રીમદ્ યશોવિજ્યજીના વરિ નમ સમય આપે છેગુ બનેએ કાશીમાં બાર વય સુધી અભ્યાસ કર્યો કહેવાય છે અને રાવત ૧૭૫૦–૧૧ મા કાશીમાં તેઓ બંને હતા એમ જેન કાવ્ય 'સારસગ્રહ'માં જણાવેલું છે પરંતુ આ વાત જ્યારે લોકપ્રકાશ ૧૭૦૮ માં ગાગ (જુનાગઢમા) સે કર્યો એ તેની પ્રશસ્તિપરથી સ્પષ્ટ જણાય છે ત્યારે બંધ બેસતી નથી કાચ ૧૭ ૮ પહેલા કાશી છાડી વિહાર કરતા ૧૭૦૮ માં જૂનાગઢ પવિત્ર શ્રીગિરનાર પર યાત્રા અર્થે આવ્યા એમ માની શકવાનો સંભવ છે કાશીમાં અધ્યયન પૂર્વ કયા પછી જૈન સાધુ તરીકે અને સ્વ સ્વગુરુ પાસે આવે છે અને જુદે જુદે સ્થ વિહાર ચોમાસા કરી જિનોપદેશામૃતનું પાન લોકોને કરાવે છે. ૨ એક સમયે શ્રી વિનયવિજયનું ચોમાસું ખાતમા થયુ ખમાત બાર ના સમયમાં વ્યાપારકલામા અયસ્થાન ધરાવતું હતું માવો પૈસે ટકે બજ સુખી હતા અને તેની સાથે જિનીતિમાન અને ગુરમ વિનયવાન હતા. આ વખતે ત્યા હ્મણ પડતોનું જોર હત શ્રી વિનયવિજયજી સવારના વ્યાખ્યાન આપવાનું રાષ્ટ્ર કરતા ત્યારે બ્રાહ્મલુપડિતો હમેશા કાવી રાખ્યા અને વાદવિવાદ ચલાવના આ ઉપાય વાખ્યાન કરી શકતા નહિ અને શ્રાવકે કઈ વણ કરી શકતા નહિ તેથી નિરાશ થતા થી વિનયવિજયજીને લાગ્યુ કે કારે નિરથક કરને આપે છે. અને પોતાનું ઉપદેરાવાનું છે શાઈ શકતું નથી, તેથી તેમણે શ્રીમદ્દ યશોવિજયજી કાર કરવા સર્વે હિ બે શ્રીમદ્ આવ્યા અને કહી તેણીએ એક ક એવો રચ- ·છે. ૪૧ અક્ષરો નામે પ, ફ, બ, ભ મ લગભગ ચાવ્યાજ આવે આ ક ઉપાશ્રયના દ્વાર ઉપર ચોટાડ્યો, અને તેની નીચે એ ભાવાર્થની સૂચના કરી કે જે કોઈ શાસ્ત્રાર્થ કે વાદવિવાદ કરવા ઇચ્છતે તે જે ઉપર ઢોક પોતાના બે હોશે એક બીજાને અાયા વગર બ વી શકે, તોજ પાશ્રયના દ્વારની અર આવી શકે અને રસાસ્ત્રાર્થ કરી છે અને એક બીજાના હોઠ ક બનતી વખતે અડતા નથી તેની પરીક્ષા એજ કે નીચેના હોઠને સિંદુર લગાડી તે રોક નવો અને તે બનતા ઉપવા હોઠને સિંદુર ન લાગવો જોઈએ સવાર પડતા વ્યાખ્યાન શરૂ થયું, અને બ્રાહ્મણ પડિતો આવ્યા તેઓએ દ્વારપરની સૂચના વાંચતા જોયું કે પોતે સરત કમાણે પોક બોલી શકે તેમ નથી તેથી ચાલ્યા ગયા આ દિવસે વ્યાખ્યાન નિરાબાધ ચાલ્યુ, અને શ્રાવકો આન પામ્યા ત્યારપછી શ્રી યુવિજયજીને સરત પ્રમાણે રોક લવાનું કહેતા તેઓ પોતાને તેમ બોવવાનો અભ્યાસ હતો તેથી નીચેના વેઠને સિંદુર ચોપડી ઉપમા હોઠને સિંદુર ન લાગે તેવી રીતે કડકડાટ બની ગયા આથી બ્રાહ્મણો ખિ ! થઈ ગયા આટથી વાતું અટકાવી શકાતી હોવા છતા પણ શ્રીમદ્ યોવિજયજીએ યથાયોગ્ય શાસ્ત્રાર્થ વાદ કરવાનું કહ્યું બ્રહ્માએ હા પાડી –રાજ્યસભામાં તત્સમ નિય મિન તામ્રખ થયો, અને તેમાં શ્રી યશોવિજયજીએ એવી સરત નાખી કે પિતે હારે તે જૈન સાનુપ પરિત્યજી બ્રાહ્મણ ધર્મ સ્વીકારે પોતે જીતે તે ૫૦૦ બ્રાહ્મણે જૈન ધર્મ અંગીકાર કરે શાસ્ત્રાર્થ દારૂ ચ બ્રાહ્મણ પડિતોના કહેવાથી પૂવપણ કરવાનું શ્રી યશોવિજયજીને શિરે આવ્યું તેમને પૂવપણ શરૂ કર્યો સસ્કૃત વાણિમાં અવિચ્છિ પ્રવાહે વાટ ચલા ય, યાયપૂવ એક પછી એક દલીતો ચાલી એક દિવસ ચો, બે દિવસ થયા ત્રણ દિવસ થયા પરંતુ પૂવપક્ષ પૂણ થાય નહિ અને ટુંક સમયમાં પૂર્ણ થવાની વણી પણ જણાય નહિ બ્રાહ્મદે હતાશ થયા, જાણ્યું કે આ કોઈ શાસ્ત્રપારગત સમથ જ્ઞાની છે અને તેને પહાચી શકાય તેમ નથી તેથી તેઓએ શ્રીમ પિતાને પૂર્વપક્ષ બવ રાખવાને વિન યુ, પોતાની કાર કબુલ કરી અને સરત પ્રમાણે ૫૦૦ બ્રાહ્મણે જૈન થયા (કહેવાય છે કે દમ લામ લેખ ખભાતુમાં બેઠ ઉપાશ્રય, મદિર કે ભડારમાં હજુ મન છે આવી રીતે *નું ·શ્રીવિનયવિજ્યજી અને શ્રીયશોવિજ્યજીની તુલના, આ ઉપરથી જણાશે કે શ્રીમદ્દ યવિજયજી સમથ જ્ઞાની અને યાયવેત્તા હતા ત્યારે તેમનોજ હતો પ્રબવાની હતા, અને જૈન શાસ્ત્રના આધાર મત તે સમયના યુગપ્રધાન હતા જયારે સ્ત્રી વિનયવિજયજી વ્યાકરણમાં વધારે નિપુણ હતા જેન સિદ્ધાતોનું રહસ્ય બનેએ મનન પૂવડ ગવેર્યુ હતુ એકના ૩૫ ગાથાના સ્ત- વનતિ અને અ ય ગ્રહોમાં ઘણા ઘણા પુસ્તકની શાખ આવે છે, ત્યારે બીજાના એક લેકપ્રકાશ ગ્રંથમાં લગભગ ૭૦૦ ચ શોની શાખા આવે છે અને ગુજરાતી ભાષા! તે સમયને અનુસરતી રીતે ઘણું સારૂ માન હતુ અને તેનો ઉપયોગ તે સમયના લોકને સરલીને સમજાવવા માટે એ કર્યો છે પરંતુ શ્રીમદ્દ યશોવિજયજીએ સંસ્કૃત ગુજરાતી ભાષામાં જેટલી કૃતિઓ બનાવી છે તે પ્રમાણમાં -બી વિનયવિજયજીની કૃતિઓ ઘ ી અ પ કહી શકાય અને આ ધ્યાત્મમસ્ત બન્યા હતા તે તેઓના જાવિકાસ અને વિનયવિલા સમાના પદો પરથી પ્રતીત થાય છે સમમલીન વિદ્વાને, શ્રી વિનયવિજયજીના સમકાલિન જિનધર્મમાં શ્રીમદ્ આનંદ ઘનજી શાનવિમવ સૂરિ માનવિજય ઉપાખ્યાય લાગ્યસુંદર, ઘર્મમર ગણિ આદિ અનેક વિદ્વાનો હતા તેમણે ગુજરાતીમાં પદસ્તવન આદિ કરી લોકસમાજને વિશેષ ઉપકારી થવાય છે એ નિયમ પ્રમાણે વર્તી ગુજરાત કાઠિયાવાડ મારવાડ આદિ પ્રદેશોમાં ઘુમી ઉત્તમ ઉપદેશ આખ્યો છે અને લોકોને ધમમાં પ્રીતિવાન કયા મી આથી સાહિત્યધારા વિકસાવી છે શ્રીવિનયવિજયજીને ઉપરોકત જૈન સમકારિન વિદ્ધા સાથે દઢ પરિચય થયો હોય એવું જાણ- વામાં નથી અન્ય દાનોમા તુકારામ, રામાસાદિ હતા કે જેમણે પ્રબલ શખિ સકુરાવી સમાજ સુધારણા અને મને રગ ચડાવવા વિજયી પ્રયાસ કર્યો છે અને ગુજરાતમાં કવિ પ્રેમાન, શામળ અને અખાએ પોતાની કાવ્યવાણીથી ગુજરાતને ગજાવી છે વિહાર તેમણે સુરત અમરાબાદ જુનાગઢ રાધનપુર, દીવ આદિ ગુજરાત કાઠિયાવાડમાં સ્થાને સ્થાને વિહાર કર્યો છે ચોમાસા સુરત અમને - ·૪૩ વા, ખભાન કર્યો છે પરંતુ રાંદેરમાં અનેક વખત ચોમાસા કરેલ છે અને ત્યાજ દેહવિલય થયો હોય એમ ત્રીપાત્ર રામચી સમજાય છે શિષ્યપ-૫, શ્રી વિનયવિજયની ધ્યપરપગ મળી ની નથી તેમના શિષ્ય શ્રી રૂપવિજયજી નામે હોય એમ લા છે કારણ કે શ્રી રૂપ વિજયજીએ બનાવેલી નાની નાની રાગ યમાં પોતાના ગુરુનું નામ વિનયવિજય ઉપાધ્યાય કહેવું છે તે નામ જે આ૫ત્રા ચરિંગનાથને લાગુ પડી શ” તેમ હોય તોજ પવિજય શ્રીવિનયવિજયજીના શિષ્ય હોઈ શકે શ્રી રૂપવિજયજીની મઝાથોના નમુના સ્વ ભીમશી માણેકની સઝાયમાતા ભાગ ૧ નાની સઝાયોમાથી લઈએ 1ી સ સળવીને આને કીધ સકાય વિનયવિજય ઉવનઝાયનો વિજય ગુત્ર ગાય કહે (શીખામાની સઝાય ૫ ૪૦) આમા જે લેડીસ સઘવીનો કાલ જાની શકાય તે રૂપવિ જય કાલ નબી નાકાય તેમ છે પ્રહ ઉી સતી જપિપે સોસ જિમ વહિયે રૂદ્ધિ વૃદ્ધિ ધૃત ન શ્રી વિનયવિજય વાચક મુપસાય ૩પવિજય ભારે ગુણ ગાય (સવ સતીની સઝાય ૫ ૬૨) નેમ રાજુ શિવપુરિ મયા, પૂગી તે મનકેરી આસ શ્રીવિનયવિજય ઉવઝાયનો શિષ્ય રૂપ સદા સુખવાસ વહેત. (શ્રી નેમરાજુલનો પત્ર પ્રારભ પૃ ૧૫૧) આ રૂપવિજય ત્રિીપમવિજયના શિષ્ય રૂપવિજયથી જુદા છે આટલું કહી હવે તેમની કૃતિઓ લઇએ. તેમની કૃતિઓપ. ટુક વિવેચન. (અ, ગત કૃતિ ) ૧ શ્રી કપસૂત્રપર સુબોધિકા ટીકા મૂળ ધસત ભદ્રબાહુ સ્વામીએ નવમા પૂવમાવી દે 1 ·આમાં શ્રી ચરમ તીખ મહાવીર સ્વામિનું વિસ્તારથી ચરિત્ર છે અને સાથે બી ન તીથરોના ચરિમાથી થી પાશ્વનાથ, નમનાથ અને આદિનાથના ચ- પા વિગનથી આપેલ છે. આ સિવાયના તધિકરો . કાવ અરમાન અને નામ પુસ્ત વાચના આપેલ છે તેમજ ચીર પન યુગપ્રધાન મહાવીરના પછીના સ્થવિરીના ચરિન ટુકમાં ગદ્ધગણિ ક્ષમાશ્રમણ સુધી આપે છે અને સાધુ સામાચારી ( આચાર) સારી રીતે આપે છે. આનું અભવાંતર The Sacred Books of the Tast-પૂવને પવિન સાહિત્યની પ્રથમવામાં થયું છે. આ માત્ર પર આપણા ચરિત્રનાયકે સુખપિક નામે ટીમ કરી છે ટી બહુ પ્રાસાકિ છે, શનિ રવિ છે, અને કા યત્વ અવકાર ને રસથી પૂત્ર છે વા વિવાદ સારા રૂપમાં લખ્યો છે જ્યા પ્રમાણે જોઈએ ત્યા પ્રમાનો પૂર્ણ વિગતેને વિશેષ મ્યુટ કરી છે સા નાચારીમા ચોથ પાચમના સત્રની કેટલોક નિઝર બતાયો છેઆમાં સંવત્ ૧૬૨૮મા શ્રી ધમસાગરોપાધ્યાયે શ્રી કઠપસૂપર રચેલી કિરદાવલી નામની ટીકાને કેટલીક ભૂલો કાઢવી છે, આ ટીકા સમકાલીન શ્રી ભાવવિજયે (કે જેણે “લોકમ પણ શો છે) જેવી છે અને આ લખવાનું પ્રયોજન શ્રી રામવિજયે પતિના શિષ્ય શ્રી વિજયવિબુધને આયત પાત્ર છે એવું પ્રશસ્તિમાથી જણાય છે આ ટીકાનુ જરાતી ભાષાતર જામનગરવાળી હીરાલાલ હુસ રાજ પાસે કરાવી સ્વ ભીમશી માટે છપાવ્યું છે ઘણી ભૂયો થયેલી છે અને કેટલાક સ્થને કઠિન વિયના અર્થ મૂકી દીધા છે તે તે સુધારવા વિ તી છે કે જેથી અયન અનય ન થાય ૨, લેકઝબશ. આ ચર્થ મોટો છે તેમા ૩૬ અંગેની વ્યવસ્થા કરી છે આ ગ્રંથ પૂછપાયો નથી, તેથી તે દરેક સર્ગમાં આપેલી હકીકત પ્રજાસ મુખ ભવાની આવશ્યકતા છે કે જેથી કોઈ વિરલ મળી આ - વિતા ગ્રંથનું ભાષાંતર આદિ થઈ લોકને હસ્તપ્રાપ્ય થાય ?' (૧) પ્રબ ચતુટ સાથે અય જન રાજ ૫ ” મની વ્યાખ્યા સખ્યાના અસંખ્યાતા અને * ·વીરે ગવમાદન માલવ ૪ ઉત્તરનું વિસ્તાર વન T મ (૨) ના સ્વરૂપનું દ્રય ક્ષેત્ર કાળ ભાવથી થન, ધમ-અવમાં સ્તિકાનુ રવરૂપ (૩) સસારી છાનું ક૭ નરેનું વિસ્તારથી .૫. (૪) રામ પૃથ્વીકાયાદિ પાચ સ્થાવરનું સ્વરૂપ (૫) નાર પૃપીકાથાદિનુ સ્વ.૫ (1) દ્વિત્રિય આદિ તિયાનું સ્વરૂપ (૭) મનુષ્યનુ સ્વ-૫ (૮) દેવતાનું સ્વ ૫ (૪) નારીનું અપ- (૧૦) સર્વ છાનો જન્મસબંધ (1) કમની સર્વપ્રકૃતિનું વર્ણન અને અલ્પબદુત્વ, પગારના ચનું સ્વરૂપ (૨) ક ક્ષેત્રમાં લોકાકાનું સ્વરૂપ દિશાઓનુ નિપા તથા લોકમાં રે ચના ખ વખન સવર્તિત લેકનું સ્વરૂપ છાત અને પ્રજાનું વર્ણન, વ્યતાના નરેની સમૃદ્ધિ (૧૩) ભુવનપતિથી ઇશાન મુવીના હકો તેમના સામાનિક અમરિકી આદિ સંપત્તિનું સ્વરૂપ (૧૪) સાત નકનું વગન તેમના પાથ. લેયા આયુષ્ય, અને જે નાનુ યુક્તિપૂર્વક વર્ણન (૧૫) ની લોકમાં દ્વીપસમુદ્ર જપની જગતીનું કાર અને તેમના સ્વામીનું વર્ણન (૧૬) ભરતના વેતાન્યાદિ પર્વત મહાદિમાવત પવત અને ! ની હરિવને ત્રિના નેતા પર્વત ગુફાઓ અને શિખરો સહિત હેમવત પર્વન પદ શ્રી ની ગાદિ ની અને તેમાં રહેલા અનઈપ તથા જુગારીઆ હીમવત ક્ષેત્રના તટ પણ મહાહિમવત અને તેના દ્વ, હરિવત્રિ અને તેમાં રહેલા બધાક પવત સીતા સીતા ની અને પાચ દોનુ વજન (૧૭) દેવ ૩ ઉત્તર હર્ષવિ. પશ્ચિમવિ સામાં ચાર પ્રકાર ભાવિનું વર્ણન વિજયદિ પર્વત નીઓ ખડે નગરી T અમપર્વત કદ અને મે.પર્વત બુમ શિખર અને તેના અધિપતિનું નિરૂપણ, સૌમનસ્ય, વિભા તથા ગજદા.

·દેવતા ચિત્રવિચિત્ર પર્વતોની સ્થિતિ કાચનાદિ પ્રહ શાભરી વૃક્ષ આદિનું વર્ણન (૧૮) મેરૂપવતના ચાર વન તેના શિખર, મેખલા અને ચુલિકા અભિ ઉડની વાનુ વહન (૧૯) નીવવત પવત તેના શિખર-ઠ દેવી સીતા અને નારીકતા અને એનુ નામમાએ વન રમ્યક ક્ષેત્રનો કિમણી પર્વત હિગ્ય ક્ષેત્ર અને શિખરી પર્વત એરવત ક્ષેત્ર અને તેના છખ તેમાની ન કરી અને બીન સેવાદિ હેમાદ્રિ પવતના રિખર વિદ્યાધરના નગરોની મળી, નદિ પ્રહ વક્રવતી અને અહિત કર્યઆ જબુદ્વીપમાના સાદિનું વર્ણન (૨૦) વિસ્તારથી પાચ વારે કરી સૂર્યના બે સાદિકે કરી વાર સ કાન્તિ યોગ દિવસનું વધવુ ધટલુ ધ્રુવ રાઇ, ત્રણ પ્રકારના દુની ઉત્પત્તિ પદરકારે નક્ષત્રોનું નિરૂપણ (૨) લવ ધિ તેના પોતાનું કા કલશાની શિખા (પ, સુસ્થિતા દેવ ચરિના તાપ પ્રકાશ ક્ષેત્રનું વર્ણન (૨૨) વાતકીખડ તેના ખ 1ળનું પાન (૨૩) પુ રાય માનુાર પર્વત નિખિલ મનુષ્યત્ર તે વિષે રહેલા પર્વતાદિને સમહ તેમજ શાશ્વતા સર્વે ની સંખ્યાનું વિવચન (૨૪) નીશ્વર કીપમાં રહેલા ત્યાદિને વિસ્તાર (૨૫) સ્વમુરમણ સમુદ્ર સુધીનું વતન (૬) સ્થિર તિથી નિમ્ ચાની વ્યવસ્થા માં માંધર્મ kiાન દેવલોકના વિમાન અને આધારરિથતિ માન પરિ પાણી અને શમા વિતા સિદ્ધાયતનની પૂજા કરે છે તે તેમના સુખ રિદ્ધિ ભાવ અને ગમન આહાર અતર મને વીકમાં પૂરના સ્નેને લઇને આવવુ પ્રેમ કરી નીચવી સીમા પાસુધી જઈ શકે? લખ્યાલ અગમહિષી સામા નિ દેવા અને તેમની શક્તિ સંપત્તિ વગેરે સવમ ઈરાન દવાક સુધીનું વર્ણન (૧૭) ની 2 થી નારકી બ્રહ્મક તેમસ્કાયના મૂળથી ફરાર તથા તેમાં આવે છે તે તિક દે તાનક દેવ કિવિ દવે તથા જમલિનું ચરિત્રહિત વણન, શુક્ર રહ#ાર ·૪૬. અડુત વલોક સુધીનું વહન તથા રામસીતાનુ ચત્ર, યમ અનુત્તર દેવ સિદ્ધશિલા ડાકાત વગેરેના વર્ણનથી બેત્રો અધિકાર સમાપ્ત થાય છે (૨૮) દેશકાળ યુક્તિ વ્યક્તિ બને મનનું વિવેચન જતુનું કાવ ચર (આશ્રિત) ના સમય આવતા મુલક ભાવ વ, મુત દિવસ પક્ષ માસનુ વણને ય, ચ, નત્રા દિથી વધવું-ધયું માસ અને વર્ષોની ઉ૫પત્તિ યુગ આદિ નમાં માસ અયન અને અધિકમાસ સ!િ વણન કરીને ઉદય આદિ નક્ષત્ર સૂચ- અને તેના કારણે લિપિ આ રને નિશ્ચય (૨ ) કુનથી હાર વરસ એમ ક્રમે છીપલા સુધી ૮૪ ઝોનુ વપ્નન આ અવસરે મા સ્થિતિ પવૃમ જીગલીઆનુ વર્ણન (૩૦) ની બહિતની પદ્ધતિ તેમનું અવિજ્ઞાન જન્મથી હોય છે તે (૧) ચકી તેને દિગ્વિજય સંપત્તિ નિધાનો અને વાસુદેવ બળભદ્ર પ્રતિવા મુદેવનું વર્ણન (૨૨) ભારતીયકરના અધિસ વારિ અવસાપગીમાં ઉત્પન થયેલ પ્રાઇવેનું વર્ણન (૩૩) ચક્રવર્તી વાસુદેવ, બળવા ક (૩૪) પાચમા આરાનું સ્વરૂપ આ પાચમા બારામાં જે ૯ થ થશે તે અને તે હ યમાં ? જે આચાય થશે તેમના નામે સાવ મહાન આચાર્યોની ખ્યાતિ, તેમજ 31 મારામાં ધર્મની લુચ્છે સ્થિતિ શત્રુજય પર્વતની હાનિ. તેમજ આ અવસાણીમાં બીલવાસ લેનું વન અને આરાની પવાયની રપતિએ યથાક્રમ ઉલાપીન થવું અને તેમાં તા ૬ ચાર્ટી આનુ થવું ઇત્યાદિ સર્વ વાત છે (૩૫) ચાર પ્રકારના પુત પવનન દારિક કામ ભાષા વારે આડ વગણ અને અનુભાગ કમપરમાણુઓને ોિ કે રશે તે અને એમનું સરૂપ થનાગનભળનું -૫ આ રીતે ડોકનું સ્વરૂપ સ હ ! ( ૬) ભારતને વિષે છ ભાવનું નિરૂપણ જેમ કા પ્રશસ્તિમાં કહે છે તેમ રિસિવર Pr પને એ તે એવું કાવ્ય છે કે જેમાં જાતુના તો નિત કરવામાં આવ્યા છે અને ? – ૫ કીને ઝગઝગના ·દવા સમાન છે. આ ગ્રંથ સરે તમ કબદ્ધ છે કમની મિત્રી યંત્રવાર આપેલી છે આમાં સૂવા ની શાખા ૭૫૦ કરતા પણ વધુ થાય છે અને તે દરેક પા સહિત આપે છે આ મથને ઘણા થોડો ભાગ તમનગરના શ્રાવક હીરાલાલ હમરાજે પ્રગટ કર્યો છે. આ મંથ પ્રકારમાં સવાર લાવવા તેઓ હાલ છાપે છે આ ગ્રંથની પ્રશસ્તિથી કતાના રાસાર દશાના માતપિતાના નામ મળી આવે છે કૂખ ની સાન તથા જગ્યા છે જેમાં એક રોક દર્શાવે છે वसुखावेंदु प्रमिते, १७०८ व हपण जीर्णदुर्गपुरे ! राधोज्वलपचम्यां, अथः पूर्णोऽयमजनेष्ट ॥ ३९ ॥ આ રથને સર્વ રાસ્ત્રમાં નિપુણ એવા સ. ૧૬મા થી ઉત્ત- રાધ્યયન સૂત્રપર વૃત્તિ રચનાર શ્રી ભાવવિજય ઉપાધ્યાય અને શ્રી જિનવિજય (કે જે સંવત્ ૧૭૧૦મા એટલે આ રથ ચાયા પછી કયામર સ્તોત્ર પર વૃત્તિ રચી છે) તે બનેએ શોધ્યો છે, એવું પ્રશસ્તિમાં લખેલ છે ૩. હૈમવધુમડિયા કનિકાસવજ્ઞ એ બિરૂદ ધરાવનાર શ્રીમદ હેમચંદ્રાચાર્યે જેને કે વ્યાકરણને આધારે શબ્દાનુશાસન નામે વ્યાકરણ કે જેને હૈમા વ્યાકરણ સિદ્ધહેમ સિદ્ધહેમ શબ્દાનુશાસન એવા નામથી ઓળ ખવામાં આવે છે તે રચ્યું છે અને તે વ્યાકરણ ઉપર હજારો મેક પ્રમાણ ટીકાઓ વૃત્તિઓ અવચૂરિ આ પોને તેમજ આ ય તાઓએ લખેલ છે તે પૈકીમાની આ પ્રક્રિયા તેના મૂવમૂત્રોને અ- નુરારી રચાયેલી છે આ પર ૩૪૦૦૦ ૨કના પૂરવાની પણ (પોતાન-વિનયવિજયજીની કરેલી) ટકા છે * આ વ્યાકરણ વ્યુત્પત્તિ મેળવવાને ઇચ્છનારા જનોને સુખેથી બોવ કરનાર અને થોડા વિસ્તારવા છે તેની રચના એવી છે કે પ્રથમ સત્તાધિકાર મસૂત્રની સાથે કારિકાઓથી ર ો છે સધિવિ ચાર સુગમ અને ટ છે અને વલિંગોની અર રહેલા શબ્દોનો ક્રમ અકારાદિકના અનુક્રમે સાધ્યો છે અશ્વયથી તે તદ્ધિતસુધીના ·- પ્રકરો તથા ઉત્તરાર્ધમાં ધાતુ તથા કુદત પ્રત્યયોનો જે ક્રમ રચેલો છે તેવો પ્રરાસાપાન દમ બી તે કોઈપણ વ્યારણમાં જોવામાં આ વતે નવી ** આ ગ્રંથ રચાયાને સવત્ પાટની ટીપમાં ૧૭૩૭ છે પણ ખભાતની ટીપમા સ ર પ્રક્રિયા સ ૧૭૦૧ માં રચાઈ છે એમ જવું , છે જુઓ જૈન ગ્રંથાવ છુ ૩૦૩ ફુટનોટ, પરંતુ જનધમ- પ્રસારક સભા તરફથી છપાયેલ મૂલ પ્રક્રિયામાં આપેલી પ્રશસ્તિના છેલ્લાથી આગળનો સ્ટોક નીચે પ્રમાણે છે सेंदुमुनीन्दु मितेऽन्दे विक्रमतो राजघन्यपुरे नगरे । श्रीहीरविजयमूरे प्रभावतो गुरगुरोविपुला ॥ આ ઉપરથી-આમ લેતા સ્પષ્ટ માધુમ પડે છે કે આ ગ્રથ સ વત્ ૧૭૧માં રાજધન્યપુર (રાધનપુર)માં રચાયેલો છે ૪. નકામ, આ રથ જ હાનો છે, અને તે વાચકો સમક્ષ આ ચરિત્ર -સાથેજ જૂ છે તેથી તેમાં શું છે વગેરે લખવુ પુનનિરૂપ છે આમાં થવ, શ્રી યશોવિજયમલા (ઉ) તમે જેને સ્તોનસમહના પ્રથમ ભાગમા, હાલમાં વિચરતા સસ્કૃતન વિદ્વાન સાધુ નામે શ્રી નભીરવિજયની સંસ્કૃત ટીકા સાથે છપાઈ ગયેવ છે ૫ ગાતસુધારમભાવના, આ વથ હસ્તગત થયો નથી તેથી ગ્રથનુ નામ જે જણાવે તે ઉપરાંત તેમાં શું સમાવેશ કરેલ છે તે કહી શકાય તેમ નથી આ ઘથ પાટણના ભડામાથી મગાવી તેને શુદ્ધ રીતે ભાષાંતર સાથે છે પાવાથ તે સમાજ ઉપર ઉપખર થાય તેમ છે *આમ હેમલ પ્રક્રિયા કે જેનું મન નવમનસારક સભા તરફથી વાધ અને ઉત્તરાધ એમ બે બાનમાં સર્વત્ ૧૮૪૪મા છપાવે છે તેના પૂવા ની પ્રસ્તાવનામાં જણાવેલ છે ·થક બ ગુજરાતી કૃતિઓ, ૧, લ, ઉપમિનિભવપ્રપચનુ સપન, આ બી ધમનાથજીના સ્તવનરૂપે છે અને તેમાં શ્રી સિદ્ધાર ગણિત સંસ્કૃત ઉપમિતિભવપ્રપંચપરથી થયેલ લઘુ ઉપમિતિભવપ્રપંચ નામે સર ત ગ્રથ છે તેનું ગુજરાતીમા અવતરણ છે મમ ગ્રથ બહુજ ઉપકારી છે તેથી ખાસ મનન કરવા યોગ્ય છે અને તેને અન્યનકૃત Pagrim's Progress 417 Parable-6441347 4}712141 GTI મોત્તમ ગણાતા ગ્રી સાથે સરખાવવામાં આવે છે શ્રી સિદ્ધકૃત થના પ્રથમ થોડા ભાગનું તે નીચ ગીરધર કુપડી. બી એ. એવ. એ બીએ કરે; ગુજરાતી ભાષાનર જેનધમપ્રસાક સભાએ છપાવે છેઆમ ભવરૂપી નગરનું વિસ્તારથી વન કર વામાં આવ્યું છે અને ધમના દરેક અગો તથા ધર્મમાં વિદ્યરૂપે કાય કરનારાને યથાયોગ્ય સ્થાન આપવામાં કર્યું છે ૨ પાંચ કારણનું સ્તવન, જેનામત પ્રમાણે સર્વ દુષ્ટ અથવા અદષ્ટ કાય, કાળ સ્વભાવ નિયતિ, પૂવકર્મ અને પુરૂવાથ એ પાચ કારગોવડે સિદ્ધ થાય છે આ પાંચ કારણો માટે જે લા છે તે ટુકમા પાચ ટાળથી જણાવી તેનો ઉપહાર છ ઢાળમાં કત કરે છે આ સ્તવન શા હીસચદ કુભાઈના પતિ મણના 9 ૭૮૦ થી ૭૮૮માં જોઈ લેવું પડ કારોનું વિશેષ સ્વરૂપ શ્રી ઉપદેશપ્રસાદના ચતુર્થ ભાગના ૫ ૧૦૨ એ આપેલ વ્યાખ્યાન ૨૨૮મા જેવાની વાચકને વિનતિ છે ૩ પુપ્રિફારાનું સ્તવન, આ શ્રી મહાવીર સ્વામિનાં સ્તવન છે અને ધનાસ્તવન' પત્ર કહેવામા આવે છે આમા શ્રી બિમામ કેવી રીતે આરાધવો?” એ પ્રશ્ન કરો ઉત્તર આપે છે કે “૧ અતિચાર છું કરવાથી ૩ સકલ નકને વિધિપૂર્વક તજવા * જવા ·દુતિ આચારને નિવાથી ૭ શુભ કરી અનુમોદવાથી ૮ સુભ ભાવ રાખવાથી ૯ અનશન મૃત્યુ વખતે આદરવાથી અને ૧૦ ન વપદને જાપ જપવાથી એમ દશ અધિકારી સુજ્ઞજન મથમાગ આરાધી શકે છે.' આ દશ અધિકારનુ આમા ટુક વર્ણન છે મોક્ષ માગની ચીરૂપ આ દશ અધિકાર હમેશા દરિસમીપ રાખી સાવવા યોગ્ય છે ૪ શ્રીપાલરાસ (પૂર્વ) આ ગામના બે ખડ પૂરા કરી અને ત્રીજા ની ચાર પૂરી અને પાચમી અધૂરી રાવ સવન ૧૩૮માં રાદર કરવા ચોમાસામાં લખી રાસ પૂ કર્યા પહેલા આપા ચરિત્રનાય, કાલધમ પામ્યા છે ત્યારપછી તેમનાજ કહેવાથી શ્રી વિજયજીએ આ રાસને ઉત્તરાય કરી સંપન્ન કર્યો છે એટલે આમ ઢાલ ૪૧ છે અને ગાથા ૧૨૫1 છે તેમની ૭૫૦ રચી શ્રી વિનયવિજયજીવોને પહોંચ્યા તેના વિશ્વાસના ભાજનરૂપ શ્રી યશોવિજયજીએ વિનયવિજયજીના કહેવાથી બાકી ભાગ સપૂત્ર ક (આ માટે જુઓ પૃ ૩૬ની કુટનોટ)નવપદની પૂજારૂપ રાસ છે નવપદની ઉત્તમીને પૂજા કરનાર તરીકે મુખ્ય ઉદાહરણ શ્રી પાળ રાજા છે શ્રાપાડ રાજાનું ચરિત્ર આ કૃતિની પૂર્વે સનમાં અને પ્રાતમાં અનેક આચાયોએ લખેલું છે તો તે સવને આધાર લઈને આ રાસ રચવામાં આવ્યો હતો નવપદ ને શ્રી અરિહંત, સિદ્ધ, આ- ચાય ઉપાધ્યાય સવ સાધુ દર્શન, વન, ચારિત્ર અને તપ છે આ - * આ પામી ટાલની ૧૯ ગાથા પૂરી કરી ૨૨ મી ગાથામાં કતાએ નીચે પ્રમાણે જે મૂક્યા છે વણ એક અનુપમ દીધી હસ કરે ૯ લાલકે દેખાડે રવર નાદ ઠેકાણા આ રેસ લાલ ૨. ત્રટ તૂટે તાત, રામા જાયે અસી, હા લાવકે તે ખી વિપરીત સધવો હસી લાકે ૨૦ આ શ્રી વિનયવિજય. એ કરેલી છેલ્લામાં છેલ્લી ગાથા છે તેમાના વટ ત્રટ તૂટે તાત, ગમ બસો એ શબ્દ શ્રી વિનયવિજય એ પોતાના સાપ સ્વાગમન નજીક હોવાને લીયે ના હતા તે વખતે નીકળ્યા છે એમ કોઈ અનુમ ·मर નવપદનો મહિમા અગાધ છે અને તેથી તેનું આ શ્રીપાલ રાસમાં જણાવ્યા પ્રમાણે યથાવિધિ અનુસાર કરવાથી મુક્તિમાર્ગ સાધી શકાય છે. આ રાસ સંપૂર્ણ સ્વ શા ભીમશી માણેકે અસહિત છપાવેલ છે ૫ ભગતની સૂનની આધ્યાય, શ્રી ભગવતી સૂત્રમાં શ્રી મહાવીર ભગવાને પાને નામ સ્વામિએ પૂછેલા ૩૬૦૦૦ પ્રશ્નના ઉત્તરો છે તેથી તેમા દ્રવ્યાનુયોગાદિ તાત્વિક વાત આવવાથી સમાજમાં પવિત્રમાં પતિ સૂત્ર છે આ સૂત્ર શ્રી વિનયવિજયજી મહારાજે સ ૧૭૩૮ મા દરમાં ચોમાસું કર્યું ત્યારે સઘને વાંચી સંભળાવ્યું હતું, અને આ રાઝાયમા તે સૂત્ર સા ભળી કરવા છતા કાર્યો, અને તેથી થતા ફલ કખ ૨૧ ગાથામાં જણાવ્યા છે આ સઝાય, મઝાયમાડા, સન્નાથપસ્તવનસમહ આતિમાં છપાઈ ગયેલ છે ૬, ૧ આવશ્વનું સ્તવન છે આવશ્યક એટરે સામાયક, ચતુર્વિશતિસ્તવ (ચોવીસ) વદન (વાદણા), પ્રતિક્રમત્ર કાયોત્સગ અને પ્રત્યાખ્યાન (૫ રચખાણ) એ છે કે જે હમેશાં કરવાયોગ્ય જરૂરની નિયિા છે તેનું હક વર્ણન ઢાલથી આપેલ છે આ સ્તવન શા કાયદના પ્રતિ ક્રમમાં તેમજ અ યમાં છપાઈ ગયેલ છે ૭. જિનપૂજાનું વદન આ બહુ જ નાનું ચૈત્યવતન છેચીવન એટલે જિનાલયમાં જતા જિન પ્રભુને વન કરતાં બેસવાનું સ્તવન ૮ બાદિજિન વિનતિ, શ્રી નારણનાથ પાસે દીનતાથી પોતાના દુશુ નિવારી તસાર સમુદ્રથી તારી બાલક જેમ પિતાને વિનવે તેમ આમા વિનતિ કરી છે ખા ઝીપ વનસહ આઈ માં છપાયેલ છે આબિયની રાઝાય આયબિલ તપમાં શેના શેનાં પચ્ચખાણ હેવા જોઈએ તે આમાં ૧૧ ગાથાથી કહ્યું છે ·૫૩ ૧. વિનયવિવાસ, આમા ૩૭ પરનો સંગ્રહ છે ભાષા જ છે, આ પદો બધા અધ્યાત્મના છે અને એમાં એક મનન કરવા યોગ્ય છે. આપરથી શ્રી ઉપાખ વછની ઉત્તમ અધ્યાત્મ-દશા હતી અને અપૂવ જાગ્રત અનુભવી હતા એ પ્રત્યક્ષ જણાઈ આવે છે ખરૂંકા થતા અને હાથ ઉમેઓનુ પ્રકટીકરણ આમાથી જ મળી આવે છે, અને તે પરથી શ્રી ઉપાધ્યાયજી મહારાજની કવિતરીકે તુલના અને માત્રા કરી શકાય તેમ છે આ પો સ્વ ભીમશી માક તરફથી તેમજ મઝાય પસ્તવનયલમાં છપાયેલ છે ૧૧. અધ્યાત્મગીતા આ કૃતિમાં અધ્યાત્મ શું છે તે બહુ સારા સ્વરૂપમાં જણાવે છે આ કૃતિ પ્રસ્તાવમાં જણાવ્યા પ્રમાણે શ્રીમદ્ હરિભદ્રસૂતિ ધ્યપ્રદીપ' ઉપરથી ચેતન-આત્માના વિચારરૂપે કરવામાં આવી છે પ્રદીપ” જેમ મનનીય ઉત્તમ ગ્રંથ છે તેવી રીતે તેનું આ અનુકરણ પર પ્રાકૃતજનોને મનનીય થઈ પડે તેમ છે આ અમ દાવામા સને ૧૮૯૮ માં શા. બાનાભાઈ ખુશાલ હાઈએ પાવેલા આત્મહિપદેશ” નામે પુસ્તકમાં છપાવેલ છે જે કે તે અશુદ્ધ છે, છતાં તે જાળવી રાખવામાટે શા હાજી ઉપર છે ૧૨-૧૩ જિનાવીશી અને વિમાનવીશી આમા ચોવીરા વડવભાટિક જિનનાં અને વન વિહરમાન રસી મધરાદિકના સ્તવનો છે આ ચાવીશીવીશીસમાં છપાયેલ છે આવી રીતે સસ્કૃત કૃતિઓ પાચ અને ગુજરાની કૃતિઓ તેર મળી અનાર કૃતિઓ એકદરે નાની મોટી થાય છે પ્રાત, આ ચરિત્ર લખતા મને મુનિશ્રી ચારિત્રવિજયજી તરફથી ઘણી સહાય મળી છે તેથી તેમને અને શ્રી મુનિસ્ટ તરફથી હસ્તલિ ખિન કથ મળ્યો હતો તેથી તેમનો ઉપકાર માનું છું આવી રીતે અનેક મુનિ મહારાજા અને ૨ શ્રાવો લેખકોને સહાય બને તે ટથી આપતા રહે શિસ્ત રહે છે કે જેની હાલમાં છે

·ભૂલ બતાવો, શ્રી વિનયવિજયજીત ગુજરાતી કરંટ
રાખી આમાં વધારો કરવા માટે શ્રી વિનયવિજયસબધી નહી.
તરફથી ખબર મળી છે કે સુધારસંભાવના એ પુસ્તક પ્રકાર
પરનુ સર્વ પાદ રવા ૫ી ભાવનગરના શેડ ફરજી માણસ
બાન બીજામાં ૫ારેલ છે, તેમાં અનિત્યાદિ બાર અને મારિ વાર મત
મૂષ ખોટ છે એવા જૈન ઇતિહાસની રચના ભાવિ યમ મુ?
અનુમ થવા પામ
આમા જે કઈ સાથી અન્યથા લખાયુ હેવ -કઈ દેર
હોય-અશુદ્ધતા રહી ગઈ હોય તો તેને માટે મિચ્છામિ દુક
વિનતિ કરું છું કે તે દોષ-અશુદ્ધતા પીકાનનારા સજજનો અને
જે આ લેખક તરફથી બહાર પાનાર છે તેમાં વિનાપૂર્વક
નારા શ્રીવિનયવિજય ચરિત્રમાં સુધારો થઈ શકશે *
ચરિત્ર ઘણુજ અપૂર્ણ છે કે જે મહાશિ પરમાઘ દ2િ -
તધાઓ, આખ્યાયિકાબો, ઇતિહાસ કૃતિઓ આદિ નથી ,
લખી જણાવશો તો તેમને અનહદ ઉપકાર જે સમાજ ને ન
પ્રત્યે થશે
ન લાવના સાતમા ઢાળનધ આપેલી છે
શ્રેટી કુવાઈ મૂવી
જૈન વિદ્યાર્થી આશ્રમ
પરેલમુબઈ
વીરાત્ ૪૩૬ આવાડ વરિ ૧૩ બુધ
વીરબતિ
મેહનલાલ દવીચ દેશાઈ
બી એ એવું એવુ. બી.
1

·છે, ફુટ વિવેચન. . EXPLANATORY NOTES આ નય કાના વેપીશ લોકો છે તેમાં આપેવ નયની વ્યાખ્યા અને ઉદાહરણથી નય જેવા કઠિન વિષયનો બોધમાર્ગ થવો ઘણો મુરલ મને લાગે છે તે રી કેટલાએક આધારની સાયથી તે ગ્રન્થમા જે આપેલ છે તે પ્રમ, વીખ્યા આદિ એમને એમ જાળવી તે વિરોધ સ્પષ્ટતાથી સમજી શકાય તે હેતુથી આ સ્કુટવિવેચન લખવાની પ્રવૃત્તિ મોક્ષમાર્ગ સર્વ પ્રાણીઓનુ સત્યરીતે અતિમ વય છે આ મોક્ષ માર્ગની પ્રાપ્તિ સયશન, સમ્યજ્ઞાન, સમ્યક ચારિત્ર નયનું સ્થાન ત્રણના સમુદાયથી થાય છે સમ્યગરાન એટલે જવતથમાં શ્રદ્ધાન તત્વ સાત છે -જીવ, અજીવ આસ્રવ, બધ, સંવર, નિજારા અને મેક્ષ અને આ સાતમાં આશ્રવના ભેદ પાપ અને પુણ્ય એ બેને પૃથક પૃથક્ વહુવાથી નવ તતવ થાય છે ઉન તત્વોનું જ્ઞાન પ્રમાણ અને નકારાએ થાય છે, અને તેનો સમાવેશ સમ્યજ્ઞાનમા થાય છે ચુત એટલે આગમ ગણ પ્રકારના છે – ૧ મિથ્થામૃત–મિથ્યા એટલે અસત્ય આ શ્રુત સંય અસત્ય- દુષ્ટ નથ)ના અભિપ્રાયથી પ્રવતાય છે અને તે કુતીર્થિકના કૃતમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે ૨ નયશ્રુતનયથી પ્રાપ્ત થતુ કૃત મા જૈનાગમમાં અતગત થયેલ છે અને તે એક એક નયના અતિપ્રાયથી પ્રતિબદ્ધ- સંકળાયેલ-ગુથાપેલ છે 3 સ્થાવાદદ્યુત-સ્યાદવાદથી પ્રાપ્ત થતું શ્રુત તે જૈન આગમ- માથી સર્વે નયના અભિપ્રાયથી પ્રાપ્ત થાય છે

·—અજાધમમ છે એટલે તેમાં અનાવ છે
નામ દર- ડીને તેને અનેક સ્વભાવ જોઈએ.
૧ તેને ગુvય છે.
છે તેને અમે પ્રદેશ છે
રન વિનાસન શીર છે
૫. નેનું નામ ૧ અમર ના છે (અને તે એક
નં ૧૧ છે )
૧ નેન અન? (દતન વરિત્ર, વીવ) ૧
(મર ને ના કહેવામાં ધ્યાને છે)
જનન દશન, અનન ચારિત્ર,
મન વીલ અને તેને શુ મuછે હાદિ
વસ્તુના અને સ્વભાવથી કેસન શિનો સ્વીકાર
કરીને અમાપ ઉદાબીન દેનાર “ના કરવા છે, “ન'
મે ૪ ધનુનિ 1 કપ . એ પછી થો છે.
એને જેને ઈ વરે જે જ પt પનો જપ સરસવ
અને n કી હ ત ઉપવા રાખીને પ્રભ
૧.૧ છે જે ના ન કર અબ ન ન. તાપમાધ્યમ
૧૪ ઇપ , જિમ " બજક નવા અપs
છે એક એર , w, સ્વ, તિ-
4 1 છે તે જ – એકમ અ અ-૧, જ
મુક જ છે, અને એકતા નથી અને
54 ૫, ૬ અમ ના મ મા

·પ૭ સામાન્ય ધર્મથી અનેક વ્યક્તિઓમાં એક તિવી એકતા બુદ્ધિ થાય છે ઉપ-મનુષ્ય વ્યક્તિ લઈએ હજારો મનુષ્ય ભિન્ન ભિન્ન છે પરંતુ તેમાના દરેકમાં એક જાતિ-મનુષ્યત્વ છે તેથી તેઓ સર્વ એક સપાટી પર છે આથી એકતાદ્ધિ થઈ વિશેષ ધમથી અરેક વ્યક્તિ ભિન્ન બિન ઓળખી શકાય છે, વનિ એ પતે વિશેષ છે અને તે વ્યક્તિમાં રહેલા વ્યક્તિગત ગુણો પત વિશેષ છે અને તે વિશેષથી–વિશેષ ધમાંથી એક વ્યક્તિને બીજી થિી ભિક તરીકે ઓળખી શકીએ છીએ ઉ...-હજ મનુષ્ય છે, અને તે બધા મનુષ્ય તરીકે સામાન્ય વમથી એકજ છે છતા આપાવે તેમાથી દરેકને ભિન્ન ભિન્ન તરીકે વ્યક્તિગત ગુણોથી ઓળખી શકીએ છીએ આમ બનવાનું કારણ વ્યક્તિગત ગુo -રેકને વિશિષ્ટ હોય છે તે છે જેવા કે કા (ઉચો ઠીંગણ) વર્ણ (ઉજળો, કાળ નીલ) આદિ વળી એક સરખા, એકરૂપના, એક અવસ્થાના માણસોમા પત્ર કઈ વિલક્ષણ ધર્મ હોય છે તેથી એક બીજાથી જુી પડે છે આવી રીતે જે ધમથી એકથી બીજો જો પડી શકે છે તે વિશેષ ધર્મ આ ઉપરથી સમજી શકાશે કે --વિરોષ વિના સામાન્ય નથી સામાન્ય વિના વિશે નથી વસ્તુમતિમાં સામા ય ધમ છે, અને વિશેષ ધર્મ છે વસ્તુમાં આ બંને ધન છે એ માન્ય રાખનાર નૈગ- મનાય છે વસ્તુમાં આ બંને ધર્મમાથી એક સામાન્ય ધર્મજ માન્ય રાખનાર સહનય છે અને વસ્તુમાં આ બને ધમમાથી એક વિશેન અમને સ્વીકારનાર વ્યવહારનય છે નિગમ નયનો વ્યુત્પત્તિ અય એ है (न को गमो यस) એટલે જેને એક ગમ એટલે વિકલ્પ નથી–જેને ન વિકીપ કે ભેટ છે (આ શબ્દ વટા પાડવા. મુ વ્યાકરણ શાસ્ત્રના નિયમને લઈને લુપ્ત થયો છે. પ્રદર* ૧ બમનજ ·૬૦ સસી અગી (૪માં ગુખ સ્થાને હોય તે) સરે ? અસ્થ ક્ષીણમેહ ઉપણાતમાહ અધ્યાયી ( મા ગુણસ્થાને સકથાયી સૂમકથાથી (૧૦માં ગુણસ્થાને બાદરકષાયી શ્રેણિઅપ્રતિપન્ન શ્રેણિપ્રતિપન્ન (ક્ષવિકસમકિતથી મણિ પ્રાપ્ત કરી લેય તે) T ઝમા અપ્રમત્ત (૭મા ગુણસ્થાને) સર્વિતિ દેશવિરતિ (પચમહાત્રનવારક) સમ્યકત્વી મિસ્થાની જય અક્ષય થથિી ! અભિ4. ૧૪ ·આવી રીતે સહન ગ્રહણ કરે ની વસ્તુને દાતરે વ્યવ- હારનય વહેરે છે–વિધિપૂર્વક જેની સાથે જેમ સબંધ હેય તેમ તેની સાથે જોડીને બોલે છે ખમઈ માણસને “વૃદ' લાવ, એમ કહેવામાં આવે તે શુ તે સામાન્ય રીતે વૃક્ષ લાવશે ? નહિજ તે કોઈ એ મુક વિશિ૮ વૃક્ષ જેવું આગો, લીંબો અથવા વાસ લાવશે કારણ કે વિશેષ વ્યવહારમાં કામે આવી રોકે છે. વનસ્પતિ લાવ એમ વ્યવહારમા ! શકાશે નહિ. ચા. દશન આ નયને જ માબ કરે છે = ૧૫ જુત્રની વ્યુત્પત્તિ આ પ્રમાણે છે (જુ = સરસ + = બોધ) જે સરલ એવો જે વર્તમાન તેને જ સૂરત સ રદ માને છે અથવા જેમાથી સરવ એવો જે વાત માન તેનો બોધ થાય છે તેનું નામ જુનનય આ અતીત (સૂત) અને અનાગત (ભવિષ્ય) કાવની અપેક્ષા કરતો સ્વીકાર નથી વસ્તુના અતીત પર્યાય નાશ થવાથી વનમાનમાં અભાવ છે, અને ભવિષ્યકાલના પર્યાયની ઉત્પત્તિ થઈ નથી વતમાનકાસમાં વસ્તુમા જે પાય હોય તેને માનવું તે મજુ નયનું કથન છે હમણા રાજપુત થયો હરણ—ક પર્વ જન્મનો પુત્ર અથવા ભવિષ્યમાં થનારો ખ આ અસભવિત હોવાથી કહ્યુસર નથી તેને સ્વીકારતું નથી, કારણ કે તેમાં અતીકાલની અને અનાગત પ્રવની અપેક્ષા આવે છે આ એક પરમાણ પૂર્વે કાળુ નું હમઝા લાય છે, અને ભવિષ્યમાં પીગુ થશે આ ઉદાહરજ્ઞમાં બે કાવ (ભૂત અને ભવિષ્યનો ત્યા! કરીને તે પર- માણને વર્તમાનમા લાલ દેખીને લાલ કહેવું છે આ

·૨૨
આ નચ અતીત સ્વીકારતો નથી, કારણ કે તે કાન વીતી ગયો
છે (નાશ પામ્યો છે), ભવિષ્ય સ્વીકારતો નથી કારણ કે તે કાલ
આવ્યો નથી
આથી આ નવ વસ્તુ જેવા ગુણે વર્તમાન કા પરિણામે-વને
તે પ્રમાણે તે વસ્તુને કહે છે
આવી રીતે આ નય પાર્થ રામધે પરિણામગ્રાહી (ભાવપથાય
ગાહી) છે મત નિ માત્ર એટલે વર્તમાનમાં અસ્તિત્વરૂપે જે
હેય તે છે, તેથી તે ભાવ નય પણ કહેવાય છે તેથી આ નથ
જીવ જે સમયે જે ઉપગરૂપ પરિણામે વરે તે સમયે તે જીવને
તે બતાવે છે એટલે તે ભાવનિક્ષેપને સ્વીકારે છે ભાવનિક્ષેપ શુ
છે અને તેને કઈ રીતે જુસૂ4 નય માને છે તે નીચેના નિક્ષેપ
સ્વરૂપ નામના મથાળા તળે આપેલ છે તે જોઈ લેવું
બૌદ્ધ દાન આ નયને જ ચહે છે
૮
હવે નિરૂપ એટલે શું અને તે કેટલા પ્રકારે છે તે જોઈએ.
નિક્ષેપ એટલે આરોપણ વસ્તુમાં આરોપણ ચાર મૈદે
નિપસ્વરૂપ
થાય છે –-નામથી સ્થાપનાથી, દ્રવ્યથી અને ભાવથી
આને અનુક્રમે નામનિક્ષેપ સ્થાપના નિક્ષેપ નિક્ષેપ અને ભાવનિક્ષેપ
કહે છે તેનું સ્વરૂપ વિચારીએ
(૧) નામનિશે–વસ્તુમાત્રને તેના આકાર કે ગુણ આદિની
કાઈપણ અપેક્ષા વગર નામ થકી ઓલાવવી તે
ઉપહરણ -
(ક) કોઈને “વ” એ નામથી કહેવામાં આવે તે નામ
(અ) કોઈને જ્ઞાન” એ નામથી કહેવામાં આવે તે નામ
જ્ઞાન
(ગ) કોઈને “સાધુ” એવું નામ આપવામાં આવે તે નામ

·(૨) સ્થાપના નિક્ષેપ-પથનો આકાર જઈ તેમાં તેજ પst- થનું આરોપણ કરવું તે ઉદાહરણ (ક) જીવની મૂર્તિ કે ચિત્ર તે સ્થાપના સવા (ખ) પુસ્તકાદિ તે સ્થાપના જ્ઞાન (ગ) સાધના બાહ્યરૂપની સ્થાપના, અથવા સાપુનું ચિતે સ્થાપના સાબુ (૩) દયનિ જે ભાવનું કારણ છે, અને તે કાયરૂપ જ્યા સુધી ન હોય ત્યાંસુધી તે કય કહેવાય વળી પૂનમ જાવિનો દિ દા -ભૂત કાયનુ જે કારણ હોય અને ભાવી કાયનું જે કરવું હોય તે દ્રય કહેવાય છે જેમકે મારી એ ભાવી ઘરનું કારગ છે અને ઠીકરી એ ભૂતઘટના કારણ છે, કારણ નેવી ઘટનુ નાન થાય છે ઉદાહરણ – (ક) જ્યા સુધી જીવ છવના સ્વરૂપથી અજ્ઞાની છે ત્યા- સુધી દ્રવ્યજીવ કહેવાય (ખ) કોઈ ભત્રેવ હોય, પણ જે વખતે ઉપયોગમતિ ન હોય તે વખતે તે ભવ્ય જ્ઞાન છે (ગ) પચ મહાવ્રત પાળે ક્રિયાનુદાન કરે પણ તેમાં પૂર્ણ ઉપયોગ ન વર્તે તે સાચું ઉના ત્રણ નિચેપને કજીસૂત્ર નય માન્ય રાખ નથીતે ફક્ત નીચેના ભાવ નિક્ષેપને સ્વીકારે છે. (૪) ભાવનિક્ષેપ—ઉપર દશાવેલ નક્ષેપ ઉપાદાન કારણ- રૂપ છે અને તેના કાર્યરૂપ આ ભાવનિક્ષેપ છે અહીં ભાવ એટલે તપતા આમાં વસ્તુનો નિશ્ચયગુણ આવે છે ૧ વ્યનિષેપ તે ભાવનિક્ષેપનું ઉપાદાન કાર છે અને નામ અને સ્થાપના નિક્ષેપ તે ભાવનિક્ષેપને નિમિત્ત કારણ છે જેમ ઘ _ ૯પાન કારણ માને છે અને નિમિત્ત કારણ કે, ભારદે છે

·No text on this page.

·સુભ, કલશ, ઘટ આદિ સર્વેમા જે એકજ ઘટ નામે વાચ્યા છે તેને આ શબ્દનય સ્વીકારે છે તે ઘટ જુસત્રની પિડે ભાવઘટ છે એટલે આ નિયમા પૃથુ (પહોળો), બુદ્ઘ (ગોળ) સકોચિત-ઉદર, માટીનો બનાવે છે, અને જલ લઈ આવવાની ક્રિયામાં સમર્થ એ પ્રસિદ્ધ ટરૂપે ભાવઘટ ઈછાય છે, અને બાકીના એટલે નામટ, રથાપનાઇટ અને થઇટને આ નય માનતો નથી. ઘટ શના વાગ્યાથ પીયને આ નય ઘટ કહે છે વિયાકરણીએ આ નયને મા ય રાખે છે स-सम्यक् प्रकारेण पर्यायशब्देषु निरतिभेदन भिन्न अय अभिरोहन મિત્ર એટલે પર્યાય-શબ્દોના કહેવા પ્રમાણે મેં ૯ સમભિરૂર દથી બિન અથ રૂડી પ્રકારે કરવો તે-એટલે જે જે પર્યાય જે જે અને યોગ્ય છે તે તે પર્યાયથી તે તે અર્થ એટર ભિન્ન-વાગ્યે રૂડી રીતે માને છે તે એટલે જે જે શબ- પર્યાયની વ્યુત્પત્તિ થતી હેય તે વ્યુત્પત્તિ તેમા ધ્વનિત હોય છે, માટે શપયાને જુદા જુદા અથવાચક માનવા એ આ નથનો મત છે શબ્દનય અને આ નિયમ અંતર શબ્દ નવમા–શબ્દપર્યાય ભિન્ન લેવા છતાં અને અભે. માને છે એટલે અથ એકજ માને છે આ નયમ-શબ્દપર્યાય નિ હોય તો અથ પણ ભિન્ન થાય છે અને તે પથાય શબ્દોનુ વસ્તુત એકત્વ હેય તે તેની તે ઉપેક્ષા કરે છે આ નય પણ શબદ યમા જણાવ્યા અનુસાર ભાવનિક્ષેપને માને છે શબ્દન-ઇક, શક, પુરદર એ સર્વ એકાર્યવાચ્યું છે એટલે તે સવ અર્થ ઈક થાય છે મણિરૂટ-ઈદના=શ્ચયવાળો હોવાથી 6, શકના એટલે શક્તિવાળો હોવાથી શરું, અને પરણાત (દત્યના) નગર નાશ કરવાથી પરદર ·વિયાણીએ આ નયને પણ સ્વીકારે છે એવ=એ પ્રકારે અને “ભૂત” શ૮ અહીં સુવાચી છે એટલે એના જેવુ વાચક શબ્દનો જે અર્થ વ્યુત્પત્તિરૂપે વિ ૭ એવભૂત ઘમાન છે તેને સમાનજ અર્ચની તેવી રીતે ક્રિયા તે વાચક શબથી બતાવાય છે એટલે વસ્તુને વસ્તુ રૂપે માનનાર આ નય છે અર્થાત્ જે પાથ પોતાના ગુબે કરીને સ પૂણ હોય અને પોતાની ક્રિયા કરતો હેય તેને તેવા રૂપમાં કહે, એમ આ નયનો મત છે ઉદા (ક) શન-ઘટ કરશ, હુભ એક (ઘર) અથ- વાચક છે સમભિરૂઢન-ઘનાત્ એટલે ઘટુ ઘ અવાજથી ઘટ. કહેવાય છે એવમૂતન-ઘટ ત્યારેજ ઘટ કહેવાય છે ત્યારે સ્ત્રીના મસ્તકે ચહ્યો હોય તથા જલ આણવાની ક્રિયા થતી હોય અને તે દિયાના નિમિત્તથી માગ આવતા ઘ, ઘદ્ અવાજ કરતો હોય પન ઘરના ખૂણામાં પડેલો હોય તે તેને એવભૂત નયે ઘટ કહેવાય નહી કેમકે તે જલા હરગાને ક્રિયાને કરતે નથી (ખ) રાજન-અહ, તીર્થકર એકજ અથવાળા કહીં. શકાય સમભિરૂઢન–જે તીર્થકરને કેવ4નાન થયેલ છે પણ સમવસરણમાં દેશના આપતા નથી છતા તેને તીર્થકર કહી શકાય એવભૂતન-તીર્થંકર ત્યારે તે સમયેજ કહેવા કે ત્યારે તે સમવસરણમાં બેઠેલા હોય અને દેશના આપતા હોય

·આ ઉપરથી સ્પષ્ટ જણાય તેમ છે કે જે સમયે પદાથના પ
થયની અપ્રમાણે તે પર્શિની ક્રિયા થતી લેય તે સમયે એવા
-ભૂતનય તે પદાથને તે પર્યાવી બોલાવે છે
જેવીરીન–ઈ, નાદિ જેનો સ્વીકારી શકે અને સમબિરૂમાં
કઈરીતે થાય છે તે ઉપર તે નયમાં કહી ગયા પત્ર આ
નયે ઇદ્ર ઈન્દ્રનક્રિયા અનુભવનો હોય ત્યારે દ કહે.
વાય શકનક્રિયા જેની પરિણત થઈ ગઈ હોય ત્યારે તે
શક કહેવાય, પારગ (શહેરનો ચૂરો કરવાની ક્રિયામાં
પ્રવૃત્ત હોય ત્યારે તે પુરદર કહેવાય
આ નયપણ ભાવનિક્ષેપને પૂરીને સ્વીકારે છે, તે સહેલાઈ
માલમ પડે તેમ છે
વિવાણીએ આ ને પણ માન આપે છે
આની સપ્ત નયનું સંક્ષિપ્ત વિવેચન કરી તેના પ્રાથમિક
સપનાના એક જ્ઞાનમાં આપણે ચપાત કર્યો હવે સાને નયની
૫ માં ઘટના
ઘટના એક પાથમા કરીએ
૧ નિગમન-જીવ ગુણપર્યાયવાન છે
૨ સગ્રહન- છવ અસખ્યાત થવાનું છે
૩ વ્યવહારનયેતે વિવયવાસનાસતિશરીરવાન છે
૪ મજુસૂવન-તે ઉપયોગી છે (વર્તમાન કાવમાં સમકિત
થયુ લેય તો)
૫ શન–નેના નામપથાય છવ, ચેતના આદિ છે અને તે
એથવાની છે
ક સમભિરૂટન તે જ્ઞાનાદિ ગુણવાળો છે માટે જીવનો અથ
ચેતના છે
૭ એવા નૂતન અનત જ્ઞાન, અનત દાન, અનત ચારિત્રવાન
છે અને તે શુદ્ધ સત્તાવાન છે.

·આવીરીતે સપ્તનય છે કે એક બીજાથી ઉપર ઉપરની દ્રષ્ટિથી વિરોધી દેખાય છતા સાથે મળીને કાર્ય કરવાથી આખા પદાર્થનું (ઉપરના દાખલામાં છવ દ્રવ્યનું બનાવ્યું તેમ) સ્વરૂપ સ્પષ્ટ જuઈ આવે છે સાત નયના બતભાવ ૧૩ આ સાને નયોમાના છેવા કણ એકજ એટલે શબ્દનામા અને ગત કરી દઈએ તો પાચ નય થાય છે અને વળી તે સર્વે નય બે નયમાં મુખ્યતાથી સમાઈ શકે છે ૧ ખ્યાર્થિક નય અને ૨ પાયાર્થિક નય પહેલામાં પ્રથમના ચાર અને બીજામાં છેલ્લા ત્રણ આવે છે ૧૪ બીજુ નામ કવ્યાસ્તિકનય એટલે કાવ્યના અસ્તિત્વનું ગ્રહ કરે તે આનો વિશેષાર્થ એ છે કે જે દ્રવ્યની ગુણ સત્તા(જ્ઞાનાદિ)ને મુખ્યપણે રહે છે અને તેના પર્યાય (ઉત્પાધ્યય)ને ગૌણપણે રહે છે તે આમાં પહેલા ત્રણ કે ચાર એટલે નિગમ સહ વ્યવહાર, અને જુસૂત્ર અતત થાય છે ઉદા. (૧) ગમનય-સર્વ છવ ગુણપર્યાયવત છે (૨) સમૂહનય-ક “જીવ’ને અસખ્યાતા પ્રદેશ છે આમાં બધા જીવો આવી ગયા તેથી ૧ વ્યાર્ષિક नय સત્તા-છત્વ" - ખ. સવ છો છે માટે જ (૩) વ્યવહ. ** દ (૪) ·૧૫ અથવા યાયાસ્તિક નય-એટલે પર્યાય ભાવના અસ્તિત્વનું ગ્રહણ કરે તે વિશેષાર્થ એ કે જે મુખ્યતાએ પર્યાયોનું ગ્ર ૨ પાયા હત કરે છે અને ગીતાએ દ્રવ્યનું ગ્રહણ કરે છે થિક આમાં છેલ્લા ત્રણ નો શબ્દ, અભિરૂટ, અને એવભૂત અતર્ગત થાય છે જેમ કે ઉદા (૫) શબ્દનય (૬) રામભિરૂઢ અને (૭) એવભૂત એ સર્વ શબ્દપયાયને ગ્રહણ કરે છે અને તેઓ ત્રણે ભાવનિક્ષેપને જ સ્વીકારવાથી ભાવપર્યાય ગ્રહણ કરે છે તેથી તેઓ પયાર્થક નય છે. ઉત્તરોત્તર શુદ્ધતા–ઉક્ત સાત નોની વ્યાખ્યાઓ સરખાવતા અને એકને સાતે નયોમાં ઘટાવી તેવુ એક ઉદાહરણ તપાસના પટ રીતે જણાઈ આવે છે કે પહેલા કરતા બી વધારે શુદ્ધ છે બીજા કરતા ત્રીજે શુદ્ધાર છે એમ જતા જતાં રાતમાં એવભd નય શુદ્ધ તમ છે આ જરા વિશેષતાવી અવલોકન કરતા જણાઈ આવે તે છે તેથી તેને વિસ્તાર સ્થલસકોચને લઈને અહિં કર્યો નથી અહી કોઈ પ્રશ્ન કરે કે નિશ્ચય અને વ્યવહાર એ અને નય પ્રસિદ્ધ છે તેનું સ્વરૂપ કેવું છે તો તેના ઉત્તરમાં નિમય અને વ્યવહાર ન તેનું સ્વરૂપ કહેવામાં આવે છે. નિશ્ચયન – પદ્યના નિસ્વરૂપને મુખ્ય કરે છે. આ નયના ઉપરોક્ત દ્રવ્યાર્થિક અને પથયા બે ભેદ છે કારણકે વસ્તુનું સ્વરૂપ દ્રવ્યપથથરૂપ છેઆ બે ભેદ તત્વનું સ્વરૂપ છેન્સત્યાર્થી છે વ્યવહારનય ઉપનય છે જે અન્ય પદાથના ભાવને અન્યમા આરે પણ કરે, પર (અ ય પારકા) નિમિત્તથી થયેલો જે નૈમિત્તિક સાવ તેને વસ્તુનો નિજભાવ કહે, = 'u .

·આયભાવ આદિ પ્રયોજનને વશ થઈ આરોપણ કરે, એકદેશમા રાવેદેશનો ઉપચાર કરે તથા કારણમાં કાયનો ઉપચાર કરે ઇત્યાદિ સર્વ વ્યવહારનય કહેવાય છે આ વ્યવહારનય સવથા અસત્ય નથી જે કોઈ વ્યવહારને સ વૈથા અસત્યાર્થ જ કહે, તો એકિયા જીવને વ્યવહારનવે જીવ કહ્યા છે ને વ્યવહાર સર્વથા અસત્ય થાય અને તેથી જીવ હિંસાદિ કહેવુ અસત્ય થઈ જાય કારણકે નિશ્ચયનયથી છવ નિત્ય છે, અવિનાશી છે, તેથી તેની હિંસા હેય નહિ તો સમસ્ત વ્યવહારનો લોપ થાય તેવી વ્યવહારનય રાવથા અસત્યાર્થી નથી માટે નિશ્ચય અને વ્યવહાર એ બને અગીકાર કરવા યોગ્ય છે કહ્યું છે કે – जइ जिणमये पवाह, सा मा ववहारणिच्छय मुयह । पकणविणा छिजई, तिरथ भण्णेण पुण तच ॥ અથ-હે જ્ઞાની જનો. જો તમે જિનમતમાં પ્રવત્યો છે તો વ્યવ હાર અને નિશ્ચય-એ બનેમાથી એકને પણ ત્યજી દેશે નહિંકારણકે એકને (વ્યવહારને) ચદેવાથી તીર્થ (રાત્રયસ્વરૂપ ધમતીર્થ)નો નાશ થાય છે, અને બીજાને (નિશ્ચયને) તજી દેવાથી તત્ત્વના શુદ્ધ સ્વરૂપનો અભાવ થશે તેથી પહેલા તો નિશ્ચય વ્યવહાર એ બંનેને જાણવા પછી યથા યોગ્ય અગિકાર કરવા પક્ષપાતી નહિં થયુ નિશ્ચયમા નિક્ષયરૂપ અને વ્યવહારમાં વ્યવહારરૂપ શ્રદ્ધા કરવી યુન છે એક જમા શ્રદ્ધા તે એકાત મિથ્યાત્વ છે જિનશાસનને વેત્તા હયાત હોતી નથી, કારણકે જિન મતનું કથન અનેક પ્રકારનું છે-અવિરોધરૂપ છે જેમ દડ અને ચક્ર વગેરે નિમિત્ત કારણ વગર ઉપાદાન કાર રૂપ માટીના પીંડથી ઘર બનાવવારૂપ કાર્યસિદ્ધિ થતી નથી તેમ ૧ ઉપચાર એટલે જ્યા મુખ્યવસ્તુ ન લે પણ નિમિતને વશ થઈ અન્ય અને અન્ય ગુગને અન્ય પર્યાપને અ ય દ્રઢગુણ પર્યાયમાં આરોપણ કરવું તે ઉ ર મ કોઈ બાવકનું કુપડુ ફરવીરપણું દખી કહેવામાં આવે કે આ બાયક સિહ છે તે બાવકને સિંહની પેઠે તીક્ષ્ણ નખ કપિ, ખાખ હેતી નથી પરત કરપણું રાવરપણુ જોઈ તેને સિહ છે. * * * ઉપચાર આને વ્યવહાર પણ કહેવાય

·૧૭૧
વ્યવહારરૂ૫ માનદિયા તજી દેવાથી–સવ નિમિત્ત કારણ નાશ પામવાથી
ફિક્ત એકલા નિશ્ચયરૂપ ઉપાદાને કારણથી મોક્ષપ્રાપ્તિ વગેરે કાર્યસિદ્ધિ
કેમ થાય તે નિશ્ચય અને વ્યવહાર એ અને સાથે જ પ્રમાણરૂપ છે
મોનાના આભૂષા સમાન નિશ્ચય નવ છે, અને તે આભૂષણની અર
આવા ઝવત્ર લાખ વિગેરે પદાર્થતમાન વ્યવહાર નય છે તે વ્યવ
હાર અને નિશ્ચય એ બનેથી કાર્યસિદ્ધિ થાય છે, એકવી થતી નથી
એ ઉપરનું બધું કહેવાનું તાત્પર્ય છે
આ વાત આજના અધ્યાત્મનાની કહેવાતા સવને ખાસ મન
નીય છે ક્રિયા વિના નાન યથાયોગ્ય ફલ આપતું નથી તેમ વ્યવહાર
વગર નિશ્ચય થવાફલ હતા નિવડતુ નથી. બને ચક્રથી જ રથ ચાલે
અને એકવગર ન ચારે એમ અનેક યુક્તિ યુનિથી શ્રીમદ્દ યશોવિજય
એ નિશ્ચય અને વ્યવહાર એ બંને પર ૫ારે પગ ભાર મૂક્યો
દય પવિત્ર પખી જિમ નવી ચડી શકે
જિમ રથ વિત્ર નેય ચક્ર
ન ચ ન ચગેરે તિમ
શાસન નય કવિ વિનારે-
યશોવિજયજીત સીમંધરસ્તવન
નિશ્ચય દષ્ટિ ૮૦ પરી છે, પ૩ જે વ્યવહાર
પુષ્યાન તે પાનશે જ, ભવમમુદ્રનો પાર
મનમેન જિનજીવ
શ્રીમદવિજયજી
ઉપસાર
અને તેની સાથે
કઈ વિરોષજ્ઞાન
હવે આપણે ટુકામા ઉપસાર કરીએ અને તેપ
રથીજ સાથે સાથે કઈ નવું શીખીએ
આ
મુખ્યપણે નયના બે બે છે ગ્યાર્થક અને પયયાય
* બનનિશ્ચય અને વ્યવહાર,

·ઉર બેમાના પહેલાના સેગમ, સગ્રહ વ્યવહાર અને ઋજુસૂન નય એ ચાર ભેદ કેટલાક આચાય જુસૂત નયને તે વિક પરૂપ હેવા થી અને ભાવનિક્ષેપ સ્વીકારતો હોવાથી તેને ભાનનય કહે છે. પર્યા- ચાર્થિક નયના શબ્દ, સમભિરૂઢ, અને એવભૂત નય એ ત્રણ ભેદ છે આ રીતે બે નયમાં સાત નયનો અતભવ થયો આ સાતે નયમા નૈગમ સામા ય અને વિશેષ અને માને છે સંગ્રહ સામાન્ય માને છે અને વ્યવહાર વિશેષને માને છે હજી સૂત્ર વર્તમાન વિશેષ ધર્મોનો ગ્રાહક છે અને વળી તે ભાવનિક્ષેપને જ મા ય રાખે છે શબ્દાદિ ત્રણ નય પણ પ્રત્યેન્દ્રસ્તુના નામ, સ્થાપના દ્રવ્ય એ ત્રણ નિક્ષેપને સ્વીકારતા નથી પણ એક ભાવનિક્ષેપને જ માન્ય રાખે છેઆથી આ નિયોમાં પ્રથમના ત્રણ નિક્ષેપ અવસ્તુ રૂપ છે (અનુયોગદ્વાર સૂતવચન) આ સાતે નયને પરસ્પર સ ક્ષિપણે ગ્રહનારને સમ્યકતી જાણવા આ સાતે નયમાં જે ક્રમ રહેલો છે તે ખાસ લક્ષમાં રાખવાનો છે પૂવ પૂર્વના નય નીચેના નય કરતા બહુવિષયી છે અને નીચેના નય ઉપરન નય કરતા આ પવિતયી છે જેમકે ૧ નૈગમનય તે તેનાથી નીચેના સંગ્રહ નય કરતા બહુવિયથી છે એટલે તેનો વિષય ઘણે છે અને સંગ્રહ નયનો વિષય અપ છે કારણ કે સહન તો સામાન્યને જ ગ્રહણ કરે છે ત્યારે ગમનયત સામા ય અને વિશેષ એ બંને ધમને ગ્રહે છે ૨ ગ્રહતો સામાન્યને રહે છે અને વ્યવહારનય એક વિશે થને સહે છે તેથી સગ્રહથી વ્યવહારનો વિષય આપે છે સહાય આ કૃતિ ભેદે ભેદ ન માને પણ વ્યવહાર નય તેને માને છે તેથી વ્યવ- હારવી સગ્રહ બહુવિષયી છે ઉદા ઘટ થવામા જોઇતી માટી એ ઘટસત્તા છે તેથી સહાય માટીને ચહે અને વ્યવહાર નય આડ્ર તિવાળા ઘટને ચહે a વ્યવહાર અને કારને માને છે કે ત્યારે જુસૂત્ર એક વર્ત માનકાલને માને છે તેથી વ્યવહારનથ જુસૂર કરતાં બહુવિષયી છે ૪ ઋજુસૂર વતમાન વિશેષ ધર્મને ચહે છે અને વચન કિંગ ·તે ભિન્ન પાડતો નથી અને શબ્દનય કાવાદ વચન કિંગ વી વહેંચતા સમાન અને ગ્રહે છે આથી જુનનય શબ્દનય કરતા અવિનયી છે. ૫ શબદ ઇદ એક પયાયનું ગ્રહણ કરી રાષ્ઠિ, વજી, પુરદર શચિપતિ વોરે વ્યaોધક સવ પયાથનું ગ્રહણ કરે છે, જ્યારે સમણિરૂઢ જે પયાય જે ધમને વ્યક્ત કરે છે તે જ ધર્મના વાચક તે પાયને ગ્રહે છે, માટે શબ્દ રામભિરૂએ બહુવિવી છે ૬ સમભિરૂઢ જ્યારે જે અચનો વાચક પથાય હોય તે જ આ થના પયાયને ગ્રહે છે ત્યારે એવભૂત પ્રતિસમયે દિયારે ભિન્ન અને માને છે તેથી સમભિરૂઢ એવભૂત કરતા બહુવિષચી છે આ સર્વ નોમાના દરેક નય પોતપોતાના સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધ રાવે છે અને તેમાં અન્ય નથના સ્વરૂપનુ નાસ્તિત્વ છે તેવી દરેક નય ભિન્ન ભિન્નપણે વર્તે છે, ઉદાહરણ-છેવભૂત નિયમા જે સમભિરૂનુ નાસ્તિત્વ ન માનવામા આવે છે એવભૂત તે સમભિરૂઢ કહેવાય અને એવભૂતથી સમભિરૂનું સ્વરૂપ બિન કરે નહિ, ને દોષ આવે માટે સ્વ સ્વના અસ્તિત્વથી નયની સિદ્ધિ થાય છે, છતાં દરેકનય પિતાનું અસ્તિત્વ જણાવતાં બી 1 નયને નિવેધ ન કરે છે તેમ કરે તે તે દુય કહેવાય-નયાભાસ કહેવાય નયાભાસનું લક્ષણ એ છે કે “જ્ઞાતિ બr fry કરવામાd ' પોતાને ઇચછેલા પદાથના અશથી આજ અશનો જે નિ વેધ કરે, તેમજ નયન જેવો દેખાય તે નયાભાસ માટે એકાત ન ચનું ચલણ ન કરવું આથી દુરાગ્રહ થાય છે અને જ્ઞાનમૂરતા રહે છે કોઈ પ્રબ કરો કે સામે નય ભિન્ન ભિન અભિપ્રાયવાળા છે તે તે સાને એક સાથે એક વસ્તુમાં વિવાર વગર શી રીતે લાગુ પી રાકે આના ઉત્તરમાં લોકિક દૃષ્ટાન લઈએ એક પુરૂમ વ્યક્તિ છે તે પુત્રની અપેક્ષાએ પિતા છે, પિતાની અપેક્ષાએ પુત્ર છે, પિતાના પિતાની અપેક્ષાએ પત છે, મામાની અપેક્ષાએ ભાણેજ છે, ભાઈની અપેક્ષાએ ભ્રાતા છે બાણેજની અપેક્ષા એ મામા છે અને ભત્રિજની અપેક્ષાએ કાકે છે આમ આપી સાત સબધ ગણાવ્યા તે સાએ એકજ પુરૂષમાં અપેક્ષાબુદ્ધિથી લાગુ પડે ·છે આ ઉપરથી એમ નથી સમજવાનું કે તે પુત્રની અપેક્ષાએ પિતા કહેવાય તેથી અન્ય સવનો પિતા કહેવાય બીજું એક પારમાર્થિક દૃણાત લઈએ-સર્વપણાથી નવ વસ્તુ એક છે જીવત્વ અને અજીવત્વના બેલી સવ વસ્તુ બે પ્રકારે છે દ્રવ્ય, ગુણ અને પાયથી તે ત્રણ પ્રકારે છે ચક્ષુદાન, અક્ષદ શન અવવિદાન અને કેવાદાન એ ચાર દશનથી વિષયની આ પેક્ષાએ સવ વસ્તુ ચાર પ્રકારે દેખાય છે પચાસ્તિકાયની અપેક્ષાએ સવ વસ્તુ પાચ પ્રકારની છે અને પટ દ્રવ્યની અપેક્ષાએ સવ વસ્તુ છે પ્રકારની છે બાવી રીતે સાપેક્ષ વ્યવહાર છે અને તેજ સમ્યગ જ્ઞાનનું કા રણ છે આ વ્યવહારથી ઉપરના દટાતમા જેમ વિવાદ કાંઈ પણ થતું નથી એવું સ્પષ્ટ જણાય છે તેવી રીતે માત નોન વાદ વિ વા રહિત જાળ વિવાદ થતો નથી એટલુજ નહિ, પરંતુ એક નય ના જ્ઞાન કરતા વધારે નયોનુ માન મળવાથી જ્ઞાનમા ઉત્તરોત્તર વૃદ્ધિ થાય છે. જેવી રીતે ઘટ છે આ ઘટ વસ્તુનું જ્ઞાન પાચ જ્ઞાન- મતિ શ્રત અવધિ મન પર્યાય અને કેવલ જ્ઞાનથી વધતું વધતું જાય છે, તેવી રીતે સસ નયના જાનનું સમજવું નયનું જ્ઞાન એટલુ બધુ ગહન છે કે તેનો પુત્ર અતિ સર્વસ સિવાય કોઈ પામી શક્યુ નથી અને પામી શકશે નહિ જો કે શ્રી મદ્ સિદ્ધસેન દિવાકર અને યોવિજયજી વિગેરે વરધર આચાર્યો નય સમની વિરોષ સૂકમતાથી રાત્રતા હતા અને વિસ્તારપૂર્વક લખી ગયા છે, તે પણ તેઓશ્રી કથે છે તિ નયાયના વિદ્ધિા વય વિશુલ્લા ! लौकिकविपयातीतास्तत्त्वज्ञानार्थमधिगम्या. ।। ઈત્યા િનયવાદ વિચિન એટલે નાના પ્રકારની છે કોઈ સ્થ વિરૂદ્ધ હોય એમ જણાય છે પરંતુ વસ્તુત વિશુદ્ધ હોય છે આ નવા લૌકિક વિલયની બહાર છે અને તત્વજ્ઞાન અર્થે તે જાણવા શ્રીમસિદમેન વાકર (સમ્મતિત) યોગ્ય છે

·૭૫
અગમ અગોચર નય કથા, પાર કોથી ન વહીબેરે
તેથી તુજ હાસન એમ કહે, બટુકૃતવચને રહીએ રે
જયો જયો જગગુરૂ જમણી
શ્રીમદ્ યશોવિજયજી
આટલું અલ્પમાત્યાનુસાર લખી તેમાં કઈ દવ, સ્મતના આદિ
જે કઈ હોય તો તેને અધ વિદ્વજનોની ક્ષમા યાચી મિથ્થા દુ
સ્કૃતમે એમ કરી અને તેની ગાથે મને સુધારવાની વિનતિ કરે
વિરમું છું નયનો વિકાસ અને ગભીર ઉદ્દેશ, તથા ઉચ્ચ અને ૪
ત્વિક રહસ્થાથે અન્ય સ્થલેથી જોઈ લેવા અન તે આમાં નથી
અને સ્વીકારવાનું કે મુનિશ્રી ચારિજિયજીએ અતીવ સહ
નેચતા આમા આપી છે અને તેમની દુટિ નીચે મારે સવ લખન્ન પસાર
થયું છે, તેથી હું તેમનો ઉપકાર માનું છું
શ્રેણી ગોકુલભાઈ મચક
જૈન વિદ્યાથી આમ
મોહમયી ને ૧ / ૧૧૦
વીરભખિ
મિહનવાવ દલીચંદ શાઈ,
બી.એ એલ એલ બી.

·નિવેદન આ નયકાર્બકામાં શ્રી વિનયવિજયજી ઉપાધ્યાયનું સહિત જીવનચરિત્ર અને નય ઉપર નકાણકાના આધારે વિવેચન એ બેજ મારા તરફથી મારા ક્ષયોપશમાનુસાર લખાયા છે અને છેલ્લે સવિસ્તર અનુક્રમણિકા કે કરી છે. પહેલામાં શ્રી વિનય વિજયજીના ઈતિહાસ સાધી તકથાઓ મને મુનિમહારાજ તરફથી મળી છે અને તેમની કૃતિઓમાટે તેમાંની એક સિવાય દરેક જોઈ તે પર ટુક વિવેચન લખે છે, બીજામા નયકકામાં બતાવેલ ઘણાજ સંક્ષિપ્ત આકારમા નયસ્વરૂપ ખાસ લક્ષમાં રાખી તે નયના બોધમાર્ગમાં પ્રવેશ કરવા અર્થે જેટલું સંક્ષિપ્તરૂપે પૂરતું હોઈ શકે તેટલું વિવરણ ફુટતાથી દશાવ્યું છે વિશે વિસ્તારને અહીં અવ કાશજ નથી કારણકે આ જે ગ્રથને (નાયકા) માટે લખવામાં આવેલ છે, તે પ્રારભ પુસ્તક એટલે માપદેશિકારૂપ છે અને નયકર્ણિકા એ નામ સાથે છે, કારણકે તે એમ સૂચવે છે કે નય એ કમાન પુષ્પ છે ને કમલના પુષ્પને અનેક પાખડી છે અને તે પાખી- ઓમ કણિકા (Percarp) રૂપ આ થિકા છે આ વિવેચન માટે જે જે પુસ્તકો નામે તત્વાર્થ, આગમસાર, આત્મપ્રકાશ વગેરેની અને જે મહાશયોની સહાયતા લીધી છે તેનો હું ભાવપૂર્વક આભાર માનું છું ઉપરોક્ત સિવાયનું સવ નામે અગ્રવચન ઉપોદઘાત, અને મૂડ લનું ભાષાંતર રા લાલને કર્યું છે, અલબત તે મારી નજર આગળ મૂકવામાં આવ્યું હતું, તેથી મેં તેમાં લેખકનો આશય વસ્તુત કાયમ રહે એ લક્ષમાં રાખી ભાષા વાકયરચના, વિરામાદિમા શકત્યાનુસાર શુદ્ધિ કરી છે, તે સીવાય મારું તેમાં કઈ નથી વળી આ સર્વના મુ બારીકાઈથી તપાસ્યા છે છતાપણ બે યત્કિંચિત્ પ્રમાદાચરણ અવના આ મારા હાથથી થઈ ગયું હેય તો ત્રિવિધકરણે પ્યા मे તુ મનુ” એવી પ્રાર્થના કરી અન્ન વિરમતા પહેલા કહેવાનું કે જે કોઈ મહાશય દેવ, આદિ સુધારવા ગાભીથી જણાવશે તે ઉપ કાર થશે, અને સુયોગે બીજી આવૃત્તિ થાય તો તેમાં અનુસરણ થશે ૧૦ ૮ ૧૯૧૦ શારાનમાં મેહનલાલ, ·श्री विनयविजयोपाध्यायविरचिना नयकर्णिका. મંગલાચરણ અને વિષય वर्धमान स्तुमः सनियनवर्णरागमम् । જલેપતલતનામાવતા / 1 અનુવાદ- શ્રી વર્ધમાનનું આગમ રાવ ઓપન તેને (પ્રવેશવાને) મુપ છે, તેમના પ્રરૂપેલા નયનો મેથી અનુવાદ કરી, અમે તેમની રતુતિ કરીએ છીએ. ૧ ના નામે नैगम सग्रहयेव व्यवहार गुपको । शब्द ममिदैवभूती चेति नयाः स्मृता ॥२॥ અનુવાદ-ગમ, સાહ, વ્યવહાર, રાજુમ, રાખ, સમભિરૂ, અને એવભૂત એમ (સાત) ના બાપના - મા કહેવા છે ? પ્રસ્તાવના, अर्था.सर्वेऽपि च सामान्यरिशेपोभयात्मका। सामा य तत्र जात्यादि विरोपाय विभेदकाः ॥३॥ અનુવાદ્ધ-તર્યો સર્વે સામા ય અને વિશેષ એ બ છે જે શબ્દ અથ માં છે તે અની સ્પષ્ટતા માટે નાગા ફથી ઉમેરેલ છે જે બુઝાના છે તે મદાશ છે, ગધીરવિજયજી ગફીની આ મની અને કવિ છે કે હું શષ્ટ પ્લેકમાં એક અક્ષર ખાતેથી અમે મૂકે છે ·૩૮ ધર્મવાળા છે, [એમ આપે પ્રતિપાદન કર્યું છે, એમાં જાતિ ઈત્યાદિ તે સામાન્ય (ધમ) અને જુદાપણુ જણાવનારા વિશેષ ધર્મો ૩ સામાન્ય અને વિશેષ ધર્મો કેવા છે ? ऐक्यबुद्धिर्यटशते भवेत्सामान्यधर्मतः । विशेपाश्च निज निज लक्षयन्ति घट जना ॥४॥ અનુવાદ-હે પ્રભો ! આપે કહેલા] સામાન્ય ધર્મવડે એક ઘડામાં એકાકાર બુદ્ધિ થાય, અને [ આપે કહેલા] વિશેષ ધર્મવડે મનુષ્ય પોતપોતાનો ઘડો ઓળખે છે [ આ મમોહ ટાળવા માટે તારો મહાન ઉપકાર છે] ૪ ૧, ગમન, नैगमो मन्यते वस्तु तदेतदुभयात्मक । निर्विशेष न सामान्य विशेपोऽपि न तद्विना ॥५॥ અનુવાદ-નૈગમનય વસ્તુને એ બને ધર્મવાળા (એટલે સામાન્યરૂપે અને વિશેષરૂપે) માને છે, કારણ કે આપની આજ્ઞામાં વિશેષ રહિત એવું સામાન્ય નથી તેમજ સામાન્ય રહિત એવું વિશેષ નથી ૫ ૨. સહુનય, सग्रहो मन्यते वस्तु सामान्यात्मकमेवहि । सामान्यव्यतिरिक्तोऽस्ति न विशेष, खपुप्पवत् ॥६॥ અનુવાદ-અંગ્રહનય વસ્તુને કેવળ સામાન્ય ધર્મવાળી ૧ ધમ રવભાવ Nature ૨ એ બ4 ધર્મોમાં ૩ કતિત્વ, વ્યવ પ્રમેયવ ૪ લાલ પીળે લી ઈત્યાદિ રગથી કે કોઈ એવા ભેદથી પિત પિતાને પડે માણસ પારખી લે. મુઝાતા નથી ૫ ત્યારે આ નય સમ્યક્ દષ્ટિ કણાય નહિ કારણ કે દ્રરાને અને પર્યાયને બન્નેને સામાન્ય અને વિરોધયુત માને છે ·- ૫ શનય, अर्थ शन्दनयोऽनेक पर्यायरेकमेव च । मन्यते कुंभकलशघटायेकार्थवाचकाः ॥ १४ ॥ અનુવાદ-શબ્દનય અનેક શબ્દો વડે એક અર્થવાચક પદા ઈને એકજ પદાર્થ સમજે છે, જેમકે કુભ, કલશ, ઘટ ઇત્યાદિ એકજ (ઘટ) પદાર્થને દેખાડનારા છે [એમ સર્વદશી જિન ભગવાનએ કહ્યું છે] ૬ સમભિરૂઠનય, ते समभिरुढो मिन्न पर्यायभेदतः। भिनार्थी कुभकलशघटा घटपटादिवत् ।। १५ ।। અનુવાદ-રામભિરૂટનય શાબ્દ (કે પર્યાય) ભેદથી વમતુ ભિન્ન કહે છે (કારણ કે) જેમ ઘટ અને પટ (એ) ભિન્ન છે તેમ [શ્રી વર્ધમાન સ્વામિ' આપે] કુભ, કલશ' ઘટ (એમને) જાદા પદાર્થો [કહ્યા છે ૧૫ સમભિરૂટની ઉપરની વ્યાખ્યાનું કારણ, यदि पर्यायभेदेऽपि न भेदो वस्तुनो भवेत् । मिन्नपर्याययोर्न स्यात् स कुमपटयोरपि ।। १६ ।। અનુવાદ-જે પર્યાય ભેદથી વસ્તુનો ભેદ ન હોય, તો ભિન્ન પર્યાયવાળા કુભ અને પટમાં પણ એ ભેદ ન હોય ૧૬ ૭ એભૂતના एकपर्यायाभिधेयमपि वस्तु च मन्यते । कार्य सकीय कुर्वाणमेवभूतनयो ध्रुवम् ॥ १७ ॥ 1 synonyms ૫ ૨ જેમાં કઈ ભરવામાં આવે છે અવાજ કરે જેની આકૃતિ બને એ વાસણ-કુમન રડે કુલ કલનવડે કલા અને ધટનવડે ધટ. જે માટીના બને તે કુભ જે જલથી ભતા તે કવર–અને તે ·કરવાનું લોકને પ્રયોજન ધોય વિશેષ પર્યાય વડે કામ ચલે. (પણ) કોડ દિવસે સામાન્ય વડે નહિજ ૧૦ ૪, જીન, Hો ઘg નાતીત જાણનાત मन्यते केवल किन्तु वर्तमान तथा निनम् ॥ ११ ॥ અનુવાદ-રાજુનય ભૂત અને ભવિષ્ય વસ્તુ પથાર્યને માનતો નથી પરંતુ કેવળ વર્તમાન વસ્તુ પર્યાય અને તે પણ પોતાના પારક-અન્ય વસ્તુના નહિ, ભાવને માને છે ૧૧ સૂનનયનું ઉદાહરણ, નાના રીનાના कार्यसिद्धिरित्येतदसद्गगनपमवत् ॥ १२ ॥ અનુવાદ-અતીત' અને અનાગત ભાવથી તેમજ પારકા ભાવથી આપે કહ્યા પ્રમાણે કાર્યસિદ્ધિ થાય નહિ, એટલા માટે એ (વણે) આકાશકમળ જેવા છે ૧૨ જુસૂની અને તેની પછીના નાની બીજી વિશેષ માન્યતા नामादि चतुर्वेषु भावमेव च मन्यते । न नामस्थापनाद्रव्याण्येवमग्रेवना अपि ।।१३।। અનુવાદ–નામાદિ ચાર નિમિતે ભાવ નિપજ માને છે, એજ પ્રમાણે હવે પછીના નય પણ (ભાવનિક્ષેપ જ માને છે) ૧૩ સ્થિતિ સ્વભાવ Property ૨ બુત કે ભવિષ્ય સ્થિતિથી પ આગળ થઈ છે કે હવે થવાના પુત્રને પાએ કેમ બેસાડાય 1 ( કીરિજ્યગતિ અવપરથી) ૬ ખેટા નામસ્થાપના-સાવ ૮ શબ્દ સમલિ અને એવભn.

·W ૫ ગઝનય, अर्थ शन्दनयोऽनेक पर्यायरकमेव च। मन्यते कुमकलशपटायेकार्थवाचकाः ॥ १४ ॥ અનુવાદ-શબ્દનય અનેક શબ્દો વડે એક અવાચક પદા ને એકજ પદાર્થ સમજે છે, જેમક કુમ, કલશ, ઘટ ઇત્યાદિ એકજ (ઘટ) પદાર્થને દેખાડનારા છે [એમ સર્વદશી જિન ભગવાને કહ્યુ છે] ૬ મમભિદાય ग्रूते समभिरूढोऽर्थ भिन्न पर्यायमदतः । मिन्नार्या कुमकलशघटा घटपटादिवत् ।। १५ ॥ અનુવાદ-સમભિરૂઢનય શબ્દ (કે પયાય) લેડથી વધુ ભિન્ન કહે છે (કારણ કે) જેમ ઘટ અને પટ (એ) ભિન્ન છે તેમ [શ્રી વર્ધમાન સ્વામિ' આપે] કુભ, કલશ, ઘટ” (એમને) જુદા પદાર્થો (કા] છે ૧૫ સમભિરૂની ઉપરની વ્યાખ્યાનું કારણ यदि पर्यायभेदेऽपि न भेदो वस्तुनो भवेत् । भिन्नपर्याययोर्न स्यात् स कुभपटयोरपि ।। १६ ।। અનુવાદો પર્યાય ભેદથી વસ્તુને ભેદ ન હોય, તો ભિન્ન પર્યાયવાળા કુભ અને પટમાં પણ એ ભેદ ન હોય ૧૬ ૭ એભૂતનય. एकपर्यायाभिधेयमपि वस्तु च मन्यते । कार्य वकीय कुर्वाणमेवभूतनयो ध्रुवम् ॥ १७ ॥ ૧ synonymsa Nયારે ૨ જેમાં કઈ ભરવામાં આવે છે અવાજ કરે જેની આકૃતિ બને એવુ વાસણ-કુશનવડે કુભ અવનવડે કક્કા અને બટન પટ. જે માટીના બને તે કુશ, જે જતથી શેતે તે કયથ અને જે પક્ષે તે ધટ ·૮૨ અનુવાદએક પર્યાયવડે બેલાતી વરતુ (બોલતી વખતે પોતાનું કાર્ય કરતી હોય તે જ એવભૂતનય તેને વરતુ કહે છે [બીજી વખતે નહિ કારણ નહિ કારણ કે શ્રી જિનેશ્વરનો ઉપદેશ એવો છે કે વસ્તુ પોતાનું કાર્ય કરે ત્યારે વસ્તુ ? ૧૭ એવભૂત ઉદાહરણ વડે પોતાનું સ્વરૂપ સ્પષ્ટ કરે છે, यदि कार्यमकुर्वाणोऽपीप्यते तत्तया स चेत् । तदा पटेऽपि न घटव्यपदेश किमिप्यते ॥ १८॥ અનુવાદ-જ્યારે વરતુ પોતાનું કાર્ય ન કરતી હોય ત્યારે પણ તેને વરતુ ગણવામાં આવે તો પટને પણ ઘટ (શબ્દ) કા ન કહેવાય?* ૧૮ ઉપસહાર, यथोत्तर विशुद्धा स्युर्नया: सप्ताप्यमी तथा । एकैक स्पाच्छत भेदास्तव सप्तशताप्यमी ॥ १९॥ અનુવાદ-આ સાત નો પણ (અનુક્રમે) એક એકથી વધારે વિશુદ્ધ છે વળી એક એક નયના સો સે ભેદ થાય, તેથી તેના સાતસો ભેદો પણ થાય છે) ૧૯ ૧ પોતાનું કાર્ય કરનારી એને ન્યાયમાં અક્રિયાકારી કહેવાય છે કહેવતમાં યથા નામ તથા ગુણ એમ પણ કહેવાય છે પરંતુ તે વખતે કિયા ની હેવી દઈએ ૨ પ્રમાણ કે દલીલ બે પ્રકારે હેય છે એક અન્વયવાળા અને બીજી વ્યતિરકવાની સામાની દલીલ પોતાની દલીલ કરી લેવી અન્ય “ યકળાથી બને છે અને સામાની દીલમાં રે બને છે પ્રસ્તુત મમમમાં વ્યતિરેક કરવામાં પતિ પટનુ એPવા-પહેરવાનું કામ ન કરતા તે પછી એને પટ કહેવામા શે વધે છે તે (ાય તે પછી તેને ' ( ૫ણ ૨ તેજ વખતે વર તે પાતા તેજ ૩૪ નએ બેસી હુકમ ·પસહાર-નય પાય અને તેને ભેદ પાચકેવી રીતે છે? अथैवभूतसमभिरूढयोः शब्दएव चेत् । अन्तर्भावस्सदा पचं नयपचशतीमिदः ॥२०॥ અનુવાદ– શબ્દયમા સમભિરૂઢ અને એવભૂત નયને સમાવેશ થાય તો નય પાચ થાય છે અને ત્યારે તે (પાચ નય) ના પાચર્સે લે (ગણાય) છે ૨૦ cપસહાર-આ માતે ન કથા બે નામાં સમાવેશ પામે છે? द्रव्यास्तिकपर्यायास्तिकयोरन्तर्भवन्त्यमी । आदामादिचतुष्टयमन्येचान्त्याऽस्त्रयस्ततः ॥२१॥ અનુવાદ-વ્યાનિય અને પર્યાયાર્થિંકાય એ (બે) નમા આ (સાતે નરમમાશ પામે છે, પહેલામા પહેલા ચાર અને બીજામાં છેલ્લા ત્રણ* ૨૧ ઉપમહા-આ સાતે ન આપના આગમની કેવી રીતે સેવા કરે છે? सर्वे नया अपि विरोधमृतो मिथस्ते, सम्भूय साघुसमय भगवन् भजन्ते । भूपा इव प्रतिमटा भुवि सार्वभौम- पादाम्बुज प्रधनयुक्तिपराजिता द्राक् ।। २२ ॥ અનુવાદ–આ સર્વે નો પરસ્પર વિરોધ અભિપ્રાય ધર વાવાળા છે, છતા હે ભગવાન! તે બધા એકઠા થઈ આપના ૧ શ્રી સત્તા વિરમ રાત્રમાં કાચ ન ગણવામાં આવ્યા છે અને શબ્દ નયમાં આ રમાં કહ્યું તેમ સમરિટ અને એવભૂતનોનો સમાવેશ કરે છે (અધ્યાય 1 લે સૂત્ર ૪-૩૫) ૨ પાશ્ચાત્ય સાથે સંપર્ણ વ્યાયક અને પર્યાર્થિક એવા જે પાકે ૩ વસતિ, વૃત્ત ·સુદર આગમની સેવા કરે છે જેવી રીતે પૃથ્વી ઉપર રાજાઓ પરસ્પરમાં વિરોધી હોવા છતા પણ યુદ્ધરચનામાં પરાજય પામી ચકવતી મહારાજના ચરણકમલની સેવા શીઘ કરે છે ૨૧ અતિમ-ઉપાહાર इत्थ नयार्थकवचाकुसुमैर्जिनेन्दु- ीरोऽर्चित सविनय विनयाभिषेन । श्रीद्दीपनंदरवरे विजयादिदेव- मूरीशितुर्विजयसिंहपुरोध तुष्ट्यै ॥ २३ ॥ અનુવાદ-આ પ્રકારે વિનયવિજયે, વિજયદેવસૂરીના શિષ્ય અને પોતાના ગુરૂ વિજ્યસંહના સતોષ માટે નયના અર્થને જciાવનારા વચનપુપિવડે શ્રી જિનચંદ્ર વર્ધમાનસ્વામીની વિનયસહિત શ્રી દીવબંદરમાં અર્ચા-પૂજા કરી ર૩ મ અહિં નયકણિકા સમાપ્ત થાય છે शुभ भूयासमाना नयज्ञानाभिरापिणा च ।

·૧ શ્રી નકાકાસાહિત મહાવીર સ્તવન, વાગમન મહાવીર જિન ૫દેશ દિયે, અમૃત રસ વરસે નિગમ સામાન્ય ઓર વિષે, વસ્તુ સકળ દરશે-ભલા નયન સહ મામાન્યરૂપ ગ્રહે, જ્યવહાર વિશેષધર–ભલા ની ૨ શાએ સકળ વ્યવહારે દાળ્યું, હાસને જે વરતે-ભલા નય૩ રજુ વર્તમાને ભાવનિપે, વિચારવડે ચહે તે-ભલા નય ૪ એકપર્યાયિક શબ્દો તેને, સમદર્શ સમજે-ભલા નયપ એનય શબ્દ અને મમભિરૂટ, ભાવનિક્ષેપગ્રહેતે-ભલાનયાદ પર્યાયિક શબ્દો ભિન્નર્થિક, સહજ નિઘા કરત–ભલા નથ૭ અર્થરિયાકારી વસ્તુ એવભૂત ધરત-ભલા નય.૮ હિરાચદ નયવાણી જાણી, અર્ધ સવિ ધરજે-ભલા નય.૯ રા હીરાચદ શિષકરણ ભણશાળી ૧ નામનય વરના સામાન્ય અને વિશેષ એવા બને ધર્મ દેખાડે છે કેમકે વસ્તુમાં સામાન્ય ધર્મવગર વિશેષ ધર્મ રહી શકતા નથી તેમજ વિરોષ ધર્મવગર સામાન્યથર્મનું કથન થઈ શકતું નથી ૨ સહાય-વના ૪ સામાન્યધર્મને પ્રાપ્ત કરે છે ૩ વ્યવહારનય-વસ્તુના ફક્ત વિશે ધર્મને પ્રણ કરે છે ૪ જીરાત્રનર-વનમાનકાળમાહીજ છે અને ક્રિયાને કબુલ ન હતા વિચારપૂર્વક વસ્તુના ભાવને ગ્રહણ કરે છે ૫ શખનએક પયિક શબ્દને સમાન અથવાળા એ છે ૬ સમમિનએક પર્યાયિક શબ્દના જુદા જુદા ભાવાથપ્રમાણે સિન્ન ભિન્ન અથવાથી ગણે છે ૭ એવભનય-વન્ડના ભાવથસહિત તેને જે ઉપગ થઈ શકે તે યથાયે પરિપૂર્ણ રીતે થાય એવી અસ્તિ ધરાવનાર વસ્તુને (છતા અને સ્વપણે માને-હે તે ઉદા મા યા ધાતુને ઘરે પાણીથી કરી તેને કે સ્ત્રી માથે મુકી ઘેર લાવવી છે ત્યારે તે પાને એમના નય ધડ કરી કરે ·સવિસ્તર વિષયાનુક્રમ. (નોટ-આકડા એ પૂર્ણ સૂચવે છે અને છે કુટનોટ સૂચવે છે) અકષાયી વસ્વના અનતધર્મ અખો ४२ સામાન્યધમ વિશેષધમ ૫૩. અમચન ૧-૧૨ નગમનાથ ૫૮ અથિભેદી સમય અતદશન વહારની અપેક્ષાવા ૫ જીત્રય ૬૧ ૮૦ અધ્યાત્મગીતા ૩૩,૩૭૫૩ નામ નિ ૫ અન્વયદષ્ટિ થાપના અ વયવાળી દલીલ ૮૨ ભાવ અમર ૪૦ રાય ખભવ્ય સમભિનય ૮૫ અભિવૃદ્ધિને cપાય ૨૧ એવભૂતનય અયાસની જરૂર ક વાર્ષિકનય અમદાવાદ જુર પયા પાકિનય અની ૬૦]ઉપદેશવશ ૩૫ આ અપેક્ષાએ ૨૫ ઉપચારનો અથ ‘આકાર ૩૦ ઉપરાપ્રાસા ૫૦ આત્મહિતોપદેશ ૩૩ ૫૩ ઉપદેશમાલા ૧ આ જિનવિનતિ ૩૭ પર ઉપમિતિભવપ્રપંચ ૫૦ આનાથ ૪૪ઉપદુધાત ૧૩-૩૧ આનદર્શન ૯ ? ૧૮,૪ જુસૂત્રની આવશ્યક છે પર ઉ હરણ નું સ્તવન ૩૭,૫૨ ભાવનય આમીનની સઝાય ર૭,૫૨ પુત્પત્તિ ઉત્તરાધ્યયન ને ૪૮ વિશેષમાન્યતા ૮૦. ઉદાહ૨- મનાય. પર નચાશાસ ૧૬ સ૨ભદક ૫૩ ૨૫/એકાતવાદ ૭૦ ૬ ·૮૭ કયાણ વિજય કરણ પાચ ૩૮ જિન ચોવીશી જિન પૂજન ચિત્યવદન ૪૪ જિનવિજય એમસન ૨૫મૅસ્ટન ૨૫ ૬ ૫ એવભૂતનય ૬,૮૧/“ઘણું કરીને વ્યુત્પત્તિ અર્થ ૬ચરણકરણાનુયોગ ૧ વિવારે ૬૬ ચારિત્રવિજય”. ૫૩,૭૫ શબ્દાદિનયથી ભિન્નતા ૬૬ ચાવાક દર્શન ૧૮૬૧ ઉદાહરણ ૬૬ ચોવીશીવીશીસ હ ૫૩ વરૂપનું ઉદાહરણ ૮૨. જશવિલાસ * કલ્પસૂત્ર ૪૩ જશુભાવ ૪૨ કદચાણમદિર સ્તોત્ર ૪ જિતવિજય ૩૮ ૩૭,૫૩ ૫૦ ૩૭,૫૨ કિરન્નાવની ૪૮ શ્રી વિજય, ૩૪૬,૩૫,૩૬– જિદ્ર વ્યાકરણ ૨૫ જીવના ભે, હુરજી અાણજી ૫૪નોટ નાગર ૪૦,૪૨ Comparative studies જેન કાવ્યસારસ, ૪૦,૪૦ of religions, ૨૩ જૈન અથરાશિ ખુરશી માટે ચાર સમુદાય લાગે શબ્દ ૨ જૈન ગ્રંથાવલિ ખડનમનમાં કરે ઉતરવું? સંક્ષિપ્તસ્વરૂપ ૫ ગીતાનુયોગ ૧ યાયાધીશ ગજ' સામ્રાજ્ય શાસનમહારાજ તેનાં સર્વદીને અત્ર ઓળદાસ સંઘવી ૪૩ પતે દરમાગ Tણતા અને મુખ્યતા Peace-maker ૨૨ ગૌતમ સ્વામી ૫૦,૫ર જેનધર્મપ્રસારક સભા ૩૫,૩પકું, Sભીરવિજય ૪ ૩૭૬૪૮૬ પર, ગ્રંથની ઉપયોગીતા . ૪જૈનયશોવિજયગ્રંથમાલા ૬૩ જૈન વિદ્વાનોનું કર્તવ્ય સમય ક ·2 જૈન સમાજમાં અશાંતિ २८ સંખ્યા જનસ્તોત્રગ્રહ ૪ નામ જેનોના વિભાગ ૧૧ સમસમી ઉદાહરણ ૨૫ જ્ઞાનવિમલસૂરિ ४२ ઉપસંહાર ગ ૦ 11 સાત પપ સાત તાર્થાધિગમસૂત્ર ૮૩ પાચ ૩. તુકારામ ૪૨ પાસે તેજપને ૩૪,૩૫ વિશેષજ્ઞાન ૭૪ નવબદાર ૧,૩૭૨ બહુવિર્ષથી ૭૨ હતય અલ્પવિષયી ૭૨ દેવઢિંગણી શ્રાના નામ જ્જ દેશવિરતિ સાત ધરણનુ છાત ૧૦. નયાભાસથી ભિન્નતા કચગુણપર્યાયરાસ ૧ વ્યનિક્ષેપ નયકર્ણિકા ૧,૩૭,૪૯,૬૪૬ મંગલાચરણ ઉદાહરણ વિષય દ્રવ્યાનુયોગ ૧ સ્તવન બારાક્ષરી ૨ નયજ્ઞાને દ્રવ્યાચંકનય ૧૩નયની ફિલસુશ વ્યુત્પત્તિ Peace-Parliament વિશેવાય ૨૮ તેમાં અતભાવ ય ઉદાહરણ ૬૮) નયવાદ ૨૫ ર૬ નવાસિને પ્રાથના. ધર્મકથાનુયોગ ૧ કેવી રીતે ? ધર્મમદિરગણી નયવિજય જુર ૩૮ ધર્મસાગરોપાધ્યાય નયશાસ્ત્ર નય જૂ સ્થાન નયશ્રત ૫૫ બૂથ ૫૧ વ્યાખ્યા ૨૫૬નવીન અભ્યાસીઓને પર્યાય સુચના ૧૩ ૨ ૬૮ યમાગ વ્યાકરણ ૫૬ નવપદ

·No text on this page.

·૪૦ –૮૪ વિકૃતિ માનવિજય ૪૨ લોખ્રકાશ ૩૪,૩૭૪૨,૪૪ મિથ્યાત્વી સની હકીકત ૪૪૭ મિથ્યાશ્રત ૫૫ લડન બુદ્ધિસ્ટ સોસાયટી મિમાસા વધમાનસ્વામી પૂર્વ અને ઉત્તર વસ્તુ તેની ચા નિત્ય ગુખ્યતા રજ અનિત્ય મલ કેસહિત અનુવાદ મુલર 'વિજયદેવસૂરિ ૨૨ ૧ ક્ષમાગ વિજયપ્રતાપસૂરિ ૩૫,૩૮ ૧૦ અધિકાર ૫. વિજયવિબુધ જ ૩ સાધન ૬ ૫૫ | વિજયસિંહ ૧ ૩૫ ૩૮ મોતીચ ગી કાપડીઆ ૫૦ | વિદ્વાનોને વિનય 'most probably ૨૫, વિનય ૩૩૬ યશોવિજયજી ૧૫૧] વિનયપ્રભ ૩૪૬ ગુરુપરંપરા ૩૮ વિનયવાલ ૩૯,૪૦ દુતકથાઓ વિનયવિજયજી સાથે તુલના ૪૨ વિનયવિજયજી. ૩૩-૫૪ ચગદન ૧૮ ગથકતા 1 યોગકરી૫ ચર્ચાપત્ર ૫૩ રાજબાઈ, ૩૫) માતપિતા ૩૪ રાધનપુર ૩૭,૪૨ ૪૮ ગુરપરપણે ૩૫ રામામ સરત કુતિઓ રામવિજય તેક વિવેચન રાયચકકાવ્યમાલા ગુજરાતી કૃતિઓ રૂ૫વિજય ટુંક વિવેચન ४३ રાદેર ગુજરાતી કાવ્યસંગ્રહ ૩૬૬ ૩૮,૪૩,૫૧,પર લgઉપમિતિભવપ્રપંચ દતકથાઓ ૩૯-૪૧ ૫૦ ચવિજયજી સાથે તુલના ૪૨ નું સ્તવન, ૩૭ ૫૦ લાભ વિજય સમકાલીન વિકને ૪૨ ૨૮ ૪૨ લાવ૫૪૨ ચોમાસા ૪૬ ૧૮૬ પદ વિહાર કર

·No text on this page.

·. માનવિજય ૪૨ લોકપ્રકાશ ૩૪,૩૭,૪૨,૪૪ મિથ્યાત્વી સની હકીકત ૪-૪૭ મિચ્છામૃત ૫૫ લડન બુદ્ધિસ્ટ સોસાયટી મિમાંસા વર્ધમાનસ્વામી ૩૫ પૂર્વ અને ઉત્તર વસ્તુ તેની ખ્યતા નિત્ય ૨૯ મુખ્યતા ૨૪ અનિત્ય ૨૯ મુવ કેસહિત વિકૃતિ અનુવાદ ૭૭-૮૪ મેમુન્નર વિજયદેવસૂરિ ૧ ૨૨ મોક્ષમાર્ગ વિજયપ્રતાપસૂરિ ૩૫,૩૮ ૧૦ અધિકાર ૫. વિજયવિબુધ ૩ રસાધન ૬ ૫૫ | વિજયસિંહ 1 -૫ ૩૮ મેતીચદ શ કાપડીઆ ૫૦ વિદ્વાનોને વિનય ૧૪ 'most probably ૨૫] વિનય ૩૩૩ યશોવિજયજી ૧૫૧| વિનયપ્રભ ૩૪૮ ગુરૂપરપરા ૩૯,૪૦ દતકથાઓ વિનયવિજયજી સાથે તુલના ૪૨ ૩૩-૫૪ ચોગદરોન ગ્રંથકર્તા ૧૮ યોગાદીપ ચર્ચાપત્ર ૫૩ ૩૩૬ રાજભાઈ ૩૫. માતપિતા રાધનપુર ૩૭,૪૨ ૪૯ ગરપરંપરા Rામ ઉમ ૪૧ સત કુતિઓ રામવિજય દ્રિક વિવેચન ૪૩ ૪ ગુજરાતી પ્રતિ રાયચકકાજયમાલા રૂપવિજય ટુંક વિવેચન ૪૩ ગુજરાતી કાવ્યસંગ્રહે રાંદેર, ૩૬૬ ૩૮,૪૩,૫૧,૫ર દતકથાઓ ૩૯-૪ લઘુઉપમિતિભવપચ ચવિજયજી સાથે તુલના ૪૮ નું સ્તવન. ૩૩ ૫૦ સમકાલીન વિતાને લાભ વિજય વિહાર ૪૨ લાવણ્યમુદાર ચોમાસા ૪૨ ૩૮ વિનયપાલ ૩૯-૪૧ વિનયવિજ્યજી. ૩૮ ·૫ 4 મિન કશન સમુચ્ચય, શિષ્ય પરંપરા ૪૩ સિકષાયી વિનયવિમલ ૩૪૬ સત્તા વિનયવિલાસ ૩૪૩૭,૫૩ : રામનેય વિશેષજ્ઞ ૨ એક પદાથમા ઘટના વિશેષધમ ઉદાહરણ ઉદાહરણ ૫૭ તેને અનુભવ ૧૮ ઉત્તરોત્તર રાદ્ધતા કલા છે? અરસ્પરસવિવાદ કરતા નથી ૧૩ વિહરમાન વીશી ૩૩ સમભિનય વેદાંતદશન ઘુપત્તિ હૈયાફરણીઓ વિષય વિશેષિક દર્શન ૫૮ શબ્દનયથી ભિન્નતા અતિરેક દષ્ટિ વ્યાખ્યાનું કારણ વાળી દલીલ. ૮૨૬ સમ્યક ચરિત્ર ૫૫ વ્યવહારનય ૭ ૫૮. સમ્યકત્વી વ્યુત્પત્તિ ૫૯ સાન ૫૫ વિશેષાર્થ યુઝર્શન ૫૫ ઉlહરણ 1 સોગ શબ્દનય ૬૪૮૧ સર વિલિયમ હૈમીટન ૫ વ્યુત્પત્તિ ૬૪સવા ૨ સવ ધમની એકતાનતા ઉદાહરણ સર્વ ધર્મ સયાશ સ્વીકારે છે ૨૬ શાળ ૪૨ સર્વવિરતિ શાંતસુધારસ ભાવના૩૩૬ ૩૭,૪૯,સવી છવ કરૂં શાસન રસી ૩૧ ૫૪નોટ માધુ સામાચારી ૪૪ શીખામણની સઝાય શ્રીપાલરાસકુ પકુ, ૬,૩૬,૫૧ સિદ્ધસેન દિવાકર ૭૪ એણિપતિપત્ર ૬૦ સિદ્ધહેમ ૮૮ શ્રેણિઅપ્રતિપન્ન ૧૦ સિદ્ધહેમ શબ્દાનુશાસન ૧ આવશ્યક સ્તવન ૩૭,૫૨/સીમધરસ્તવન ૭૧ I ·૪૩ હરિભદ્રસૂરિ ૫૮૭ હટે સ્પેન્સર સુખબોધિકા સુરત સમકષાયી વસતીની સઝાય સહનય વ્યુત્પત્તિ વિશેષાય ઉદાહરણ સમતિક સમારી સાખ્યદર્શન ૩૭,૪૩સ્યાદવાદદ્ભુત ૫૫ Sacred Books of the East ૨૪૪૪ પક ૨૫ ૩૦ ૫૮ હર્ષમુનિ ૫૩ હતિ ૨૫ ૧૭ હાલનો સુભાગી સમય ૨૦ હીરવિજયજી ૩૫,૩૬૩ ૩૮ ૧૮૫૮ હીરાચદ કકભાઈનું પચપ્રતિક્રમણ ૫૦,૫ર ૪૨ | હાચક શેવકરણકૃત સ્તવન ૮૫ ૧૩ હીરાલાલ હસરાજ ૪૪૪૮ ૫૫-૭૫ હેમચંદ્રાચાર્ય ૪૦ પહેમ વ્યાકરણ ૪૮ ૩૫૦ ગાથાનું સ્તવનાવલિ સ્થાપના નિક્ષેપ ઉદાહરણ કુટ વિવેચન સ્યાદવા

·No text on this page.

·લાલનના પુસ્તકે r મદ્દવના (બીજી મતિ) તૈયાર થાય છે તિર વૈશ શુદ્ધોપયોગ (સહજ શમી). તેવા પર કરૂધ્યા નથી સવીયધ્યાન પરમ જ્યોતિ પચવાતી જ્યોતિદાન જૈનમાગતારબ પોલ બાગ ૧ અને બીજો જેમાગ પ્રશિકા ન ૧ ૨ ૩ બે ન બને તે અમાવબોધ તુક પચ પરમેષ્ટિ ગુવારશ્નમાળા એક તથા મુનિશ્રી ચારિત્રવિજયજી દૃષિ નીચેથી તયાર થના- પુસ્ત, અગઈથી કિંમત ૧ શ્રી યશોવિજયજીકૃત ગુજરાતી કી યહ ( લાજવ ઉપઘાત શબ પર્યકર સહિત) ૩ - ૦-૬ ૨ શ્રી વિનયવિજયકૃત ગુજરાતી કા યસર (ખાજીવન ઉપોદઘાત, શાકોર સહિત) ૯-૧૨ ૩ શ્રી જિનવરાન (વિધિ હેતુ સહિત) પ્રેસમાં છે ૪ શ્રી મામાયક રસ (વિધિ વિવેચન સહિત) ૫ શ્રી પ્રતિક્રમણ રામ (વિધિ હેતુ વિવેચન સહિત) ૧- ૮ રેઠ ગોકળભાઈ મૂચ જૈન હોસ્ટેલ વિગેરે માટે ખો એ ફી સ્ટન રોડ સ્ટેશન સામે મેહનલાલ દેસાઈ પરેલ મુબઈ બી એ એ એનું બી નયકણિકા Vaya Karmht in English િરૂ ૭-૦૦ In preparation