·GAEKWAD'S ORIENTAL SERIES
Published under the Authority
of the Government of
His Highness the Maharaja
Gaekwad of Baroda.
General Editor:
B. BHATTACHARYYA, M.A., Ph. D.,
Rajyaratna, Jrānajyoti.
1
No. CIV
शक्तिसङ्गमतन्त्रम् ।
तृतीयो भागः।
सुन्दरीखण्डः ।

·SAKTISANGAMA TANTRA
EDITED BY
BENOYTOSH BHATTACHARYYA,
M.A, PH. D., Rajyaratna, Jñānajyoti.
Director, Oriental Institute, Baroda.
IN FOUR VOLUMES
VOL. III
SUNDARIKHANDA
BARODA
Oriental Institute
1947

·Printed by BT Kale, Manager, Government Press, Baroda and Published on behalf of the Government of His Highness the Maharaja Gaekwad of Baroda by Benoytosh Bhattacharyya, Director, Oriental Institute, Baroda. Price Rs. 3-0-0 ·PREFACE The third volume of the Saktısangama Tantra comprising the Sundari Khanda is now presented to the lovers of Indian mystic sciences. The text in this volume has been collated with four manuscripts obtained from the manuscript libraries of the Royal Asiatic Society of Bengal, Calcutta, the University of Dacca, Durbar Library, Nepal and the Oriental Institute, Baroda. The Dacca manuscript was of considerable help in the preparation of this volume, as it was replete with marginal notes, which restored a large number of Mantras described in the text in a technical manner. But the unfortunate part of it is that the restoration of Mantras is not altogether free from errors or even complete in all instances, Another noticeable drawback in this manuscript is that in the very beginning there is a long lacunæ extending over several chapters. The Dacca manuscript begins with the second half of the 253rd verse of the 3rd chapter (printed edition, page 44). Below is given a brief description of the manuscripts used in the preparation of the present text along with symbols used. B(aroda). Manuscript No. 5603 in the Oriental Institute, Baroda, consisting of 82, 176 and 54 leaves measuring 83''x6'' not described in any Catalogue. It contains three parts only, namely, the Kalıkhanda, the Tārākhanda, and the Sundarıkhanda. The MS is fairly correct and complete although at several places the sequence of verses and chapters is disturbed. The colophons are brief. C(alcutta). Manuscript No. IB. 59 in the Library of the Royal Asiatic society of Bengal consisting of 293 leaves bound in book form and measuring 121"x917. It is briefly described in the Catalogue of Books and MSS in Sanskrit belonging to the Oriental Library of the Asiatic Society of Bengal, p. 191. Although full of errors and omissions, it supplied many valuable readings. Its colophons are not as brief as the previous manuscript, but no special notice could be taken of the colophons in different MSS. D(acca). Belongs to the University Library, Dacca. It is numbered 346, and contains all the four parts, namely, the Kalikhanda (fol. 1-77), the Tārākhanda (fol. 78–128), the Sundarikhanda (53 leaves separately numbered) and the Chinnamastākhaṇda (75 leaves separately numbered). This MS is written neatly and legibly in the Bengali script. It is not only correct but also contains many novel readings and features not found in others. Its marginal notes are of immense value, particularly for Mantroddhāra or the restoration of the Mantras. The colophons are clear and elaborate. Nepal). MS. No. Ta 26 in the Durbar Library, Nepal consisting of leaves 51, 51, 54 measuring 5" X 6' and written in bold Newwarı characters of recent origin. It contains only three parts omitting the Tārākhanda which is already published as the second volume.

·6 We are indebted to the Nepal Government and particularly to Bada Kaji Marichi Man Singh, C. I. E., private secretary to His Highness the Maharajadhiraja Saheb of Nepal for his courtesy in lending the Nepal MS and allowing it to remain with us for a very long time, and for many other favours shown to the Oriental Institute on several occasions. We have also to thank the General Secretary of the Royal Asiatic Society of Bengal, and the Vice-chancellor of the Dacca University for the loan of respective manuscripts of the Saktisangama Tantra in their charge, and for allowing them to remain with us for an indefinitely long period, since the publication of the book was delayed beyond measure due to circumstances beyond control. Here, it may be repeated that an exhaustive and elaborate introduction of this comprehensive Tantra can only be given when all the four volumes are ready in print. Therefore, it is not necessary at the present moment to refer to the subject matter of the present volume in detail. Nevertheless, it is desirable to make a brief reference to the special features présented by the Sundari Khanda. The most important chapter in the Sundari Khanda is undoubtedly the Desavyavasthāniyama or the "rules relating to the arrangement of countries”. This is the seventh chapter (pp. 66-71) which is followed by another chapter describing the Five Divisions (Prasthas) in which India was divided on pp. 72-73. These two chapters are full of geographical information relating to Ancient India. In the seventh chapter, for instance, the boundaries of the different countries (Desas) are given, and although many of the names are not to-day very familiar to us, it is not very difficult to understand the limits of the different countries into which India was then divided As the Saktisangama Tantra is a product of the 17th Century, we can thus get at least a contemporary picture of India of that time. The fifty-six countries described in the seventh Patala are the following: 1. Anga 2. Vanga 3. Kalinga 4. Kālında 5. Kerala-Siddhikerala 6. Hamsa Kerala 7. Sarvesa Kerala 8. Kāsmira 9. Kāmarūpa 10. Mahārāstra 11. Andhra 12. Saurastra 13. Tailinga 14. Malayāla 15. Karnata 16. Avanti 17. Vidarbha 18. Maru 19. Abhira 20. Mālava 21. Cola 22. Pāñcāla 23. Kamboja 24. Vairāta 25. Pāndya 26. Videha 27. Vählika 28. Kirāta ·7 29. Vaktäna 30 Khurāsāna 31. Airaka 32. Bhotānta 33. Cina 34. Mahācina 35. Nepāla 36. Silahatta 37. Gauda 38 Mabākosala 39. Magadha 40. Kikata 41. Utkala 42. Srikuntala 43. Hūna 44. Konkaņa 45. Kaikaya 46. Saurasena 47. Kuru 48. Sinhala 49. Pulinda 50. Kaccha 51. Matsya 52. Madra 53. Sauvira 54. Lāta 55. Barbara 56. Saindhava The division of the country into fifty-six is followed in this Sundari Khanda in accordance with the tradition of Sanskrit literature of the gazetteer class, an account of which is given by the late H. P. Shastri in the JBORS, 1918, pp. 14ff. In this article a reference is made to several Sanskrit works such as the Vikramasāgara, Dešāvalīvivști, Pāndavadigvijaya, etc. Vidyāpati in his work gives an account of 65 countries instead of the usual 56. Even before this, Rājasekhara (880– 920 A.D) in his Kāvyamımāmsā gave an account of the various countries, their number being more than 80. Later on, in another work, the Bhāvaprakāšana of Saradātanaya is stated once more a division of India into 64 countries. Here the author gives the most interesting information that the inhabitants of these sixty-four countries spoke eighteen different dialects. These eighteen, therefore, represent the linguistic division of ancient India. As this information inay be of use in a New India, Sāradātanaya's linguistic division of the country into 18 parts is repeated here : 1. Dramida 10. Pārvatiya 2. Kannada 11. Pāmara 3. Andhra 12. Kaşa 4. Hūņa 13. Vardhraka 5. Himmira 14. Kamboja 6. Simhala 15 Saka 7. Pallava 16. Nagna 8. Yavana 17. Vākata 9. Jaina 18. Konkaņa. For fuller details a reference may be made to the printed work of Sāradātanaya in the Gaekwad's Oriental Series as No. XLV (intro. pp. 61-62) edited in an excellent manner by our esteemed colleague Pandit Ramaswami Shastri Shiromani. In the eighth patala of the present book, an account of the division of India into five provinces is recorded. This is an excellent division of the country according to directions or in Prasthas. The five Prasthas (divisions) are called the Indraprastha, Yamaprastha, ·8 Varuņaprastha, Kūrmaprastha and the Devaprastha. The name of Indra stands for the eastern direction and, therefore, the eastern division of the then India according to the Sundari Khanda is bounded by Yoginipura (Delhi) in the north, Gadāvarta in the south, Mathurā in the cast and Dvarakā in the west. This is the country of the Asvapatı. The second division is called Yamaprastha. As Yama stands for the southern direction, Yamaprastha is the southern division bounded by Somesvara in the west, Saptasſngi in the east, Māyāpura in the north and Vyankatesa in the south. This is the country of the Narapati. The third is the Varuņaprastha. Varuņa stands for the west, and this division represents the western division of India. The lord of Macca is in the west, Hingula is in the north, and Trailokyavijaya is towards the right. Here is situated the country called the Rājāvarta at the mouth of the river Sitā which is generally identified with a trans-Himalayan tiver. The fourth division of India is named in the Sundari Khanda as the Kūrmaprastha. As the position of the Kūrma in the Kūrmacakra of the world is in the centre, this Prastha should be taken as the central division. It is bounded by Gokarna in the south, Kāmākhyā in the east, Mānasa in the north, and Sāradā in the west. The fifth division is named here as the Devaprastha. As the Devas reside in the north this is to be taken as the northern division of the country. It is bounded by Sriranga in the south, Gayatrı in the west, Jagannātha in the east, and Amarakanţaka in the north. Although the divisions are clear cut in the Sundari Khanda it is difficult to understand the limits of each of these divisions. But it is interesting to note that the country used to be divided in five grand divisions which are natural according to directions. In the India of the future this division into five provinces can be easily adopted according to direction for the convenience of control and administration. The Sundarikhanda is replete with information on several peculiar groups of Tantric deities whose iconography also it describes. One such group is that of the fifteen Nityā deities whose mantras, iconography and purpose are minutely stated in this work. These Nityā deities are named here as:- . 1. Kali 2. Kapālını 3. Kulla 4. Kurukulla 5. Virodhini 6. Vipracitta 7. Ugrā 8. Ugraprabha 9. Dipta 10. Nila 11. Ghana 12. Balaka 13. Mātrā 14. Mudrā 15. Mitä ·9 The first among them is Kali Nityā and her mantra as given in a marginal note in the "D" MS is:-- ओ" ह्रीं कालि कालि महाकालि कौमारि मह्यं देहि स्वाहा । Her dhyāna or form is given in the text as follows:-- श्यामवर्णा महाभीमा घोररावा करालिनी । मुण्डमालाविभूषाढ्या दक्षे खङ्गे प्रबिभ्रती । तर्जनी धारयन् वामे नृत्यन्ती प्रेतभूमिषु ।। From the above Dhyāna the iconography of Kali Nityā becomes evident. She is dark in colour, ferocious in appearance with a garland of skulls round her neck. She wields the sword in her right hand, while the left shows the Tarjani and she dances on the cremation ground. This makes her different from the Hindu deity Kāli who is usually four-armed. By the worship of Kali Nityā one becomes invested with Lakşmi and his fame spreads as he is universally honoured. The second Nityā in the series is Kapālini whose mantra is restored according to the 'D' MS as:-- ओ ही क्री कपालिनि महाकपालप्रियमानसे कपालसिदि मे देहि हूँ फट् स्वाहा । Her iconography is given in the Dhyana that follows:- ध्यायेदजनपुजाभामापीनस्तनयुग्मकाम् । चन्द्रवक्त्रां च बिम्बौष्ठी मुक्तकेशी दिगम्बराम् ॥ चतुर्मुण्डोपरिगतां शङ्खकङ्कणभूषिताम् । खङ्गत्रिशूलवरदाभयान् हस्तचतुष्टये ॥ Kapālıni is black in colour. She is nude, with dishevelled hair, and sits on a seat composed of four severed heads. She exhibits the sword, the trident, the Varada and Abhaya Mudrās. The third Nityā in the group is Kullā. She is called Kullukā because her Vidyā is worshipped by the Kaulas. The mantra of Kullā is composed of seven letters only, and these are:- ओ की कुल्लायै नमः। Her iconography is given in the text as:- चतुर्भुजां त्रिनयनां मुकुटाटोपमण्डिताम् । शवासनगतां कुल्लो दशमुण्डोपरिस्थिताम् । वराभयौ करे वामे पुस्तस्रग् दक्षिणे करे ॥ According to the dhyāna Kullā is four-armed and sits on ten severed heads on a corpse. She shows the Varada and Abhaya Mudrās in her two left hands and the book and the rosary in the two right, ii - - - ।

·10 The fourth Nityā deity in order is Kurukullā who is well-known in the Buddhist Pantheon as an emanation of the Dhyāni Buddha Amitabha. Here, however, the Sundari Khanda gives a different explanation. The text says:- विद्यानां कुलपूज्यत्वात् कुल्लुका कुल्लुकाधिका । कुल्लाया अपि पूज्यत्वात् कुरुकुल्ला महोदया । That is to say that as the Tantric Vidyās or mantras are worshipped by the Kaulas or Tantric groups she is called Kullukā or the great Kullukā, and as this Nityā is worshipped by Kullukā even, she is known as Kurukulla. To say the least, this explanation is hardly convincing. The mantra of Kurukullā may be restored as follows in accordance with the marginal notes contained in the MS 'D'. It is: क्री ओ कुरुकुल्ले की ही मम सर्वजनवशमानय क्री कुरुकुल्ले ही स्वाहा । The dhyāna of the deity as given in the Sundari Khanda is as follows:- ततो ध्यायेन्महाविद्यां कुरुकुल्लां कुलेश्वरीम् । शवोपरि समासीनां मुण्डमालाविभूषिताम् । कपालकर्तृकाहस्तां खड्गखेटकधारिणीम् । भञ्जनादिनिभां दिव्यां मुक्तकेशी चतुर्भुजाम् ॥ Kurukulla according to the dhyāna cited above should be conceived as of dark complexion, sitting on a corpse, and as wearing a garland of severed heads. She carries in her four hands the Kapāla and the Kartrı and the sword and the Khețaka (shield). The next Nityā is known as Virodhini and her mantra may be restored as follows in accordance with a marginal note contained in the MS. 'D': - ओं की ही क्लीं हूँ विरोधिनी शत्रूनुच्चाटय विरोधय विरोधय शत्रुक्षयकरी The dhyāna of Virodhini as given in the Sundari Khanda may be briefly stated as under. - चतुर्भुजां त्रिनयनां शवपद्मोपरिस्थिताम् । त्रिशिखं नागपाशं च घण्टां च उमरूं तथा । संबिभ्रती महादेवीं क्रमामुजचतुष्टये ॥ Virodhini should be conceived as a fierce deity with three eyes, and four arms holding a trident (Trisikha), serpent(nā noosegapasa), the bell and the kettle drum. Apparently, Virodhini is remembered when one is confronted with many powerful enemięş.

·11 - The next Nitya in order is Vipracittā, and her mantra may be restored as follows in accordance with directions contained in the MS 'D' - ओं श्री क्लीं चामुण्डे विप्रचित्ते दुष्टधातिनि शत्रून्नाशय एतदिनावधि प्रिये सिद्धि मे देहि हूँ फट् स्वाहा । The dhyāna of Vipracittā is given here in brief:- चतुर्भुजां त्रिनयनां पीनोन्नतपयोधराम् । दिगम्बरां मुक्तकेशी ललजिह्वां भयानकाम् । भीमदंष्ट्रां करालास्यां सृक्किणीरक्तवाहिनीम् । खड्गमुण्डकपालत्रिशूलहस्तां महोदरीम् । Vipracittā should be conceived as three-eyed and four-armed cairying the sword, the severed head, the skull cup and the trident. She shows bare fangs and from the two ends of her mouth flows blood. She is reputed to kill or destroy enemies within a specified time. The next Nityā is Ugrã. According to the 'D' MS she has a seven lettered mantra restored as follows:--- ओ स्त्री हूँ ही हूँ फट् । The dhyāna of Ugrā is given in the Tantra and it is given here in brief. ततो ध्यायेत् परामुग्रां प्रत्यालीढपदस्थिताम् । चतुर्भुजां त्रिनयनां मुण्डमालाविभूषिताम् । श्यामवर्णा मुक्तकेशी खड्नेन्दीवरधारिणीम् । कपालकर्तृकाहस्ता वरदानपरायणाम् ॥ According to this dhyāna the form of Ugrā should be conceived as fierce, and awe-inspiring with legs arranged in the Pratyalidha attitude, a garland of severed heads round her neck and with dishevelled hair. She is dark in colour and in her four hands she carries the sword, the night lotus, the skull cup and the knife. She is worshipped for the fulfilment of all varieties of desires. She resembles in major details the Buddhist deity Ugratārā. The next Nitya is Ugraprabhā. Her mantra consists of 25 syllables and is restored in 'D' as follows: ओं हूँ हूँ उग्रप्रभे देवि काली महादेवि स्वरुपं दर्शय हूँ फट् स्वाहा.। The dhyāna of Ugraprabhā is here given in brief.-- चतुर्भुजां त्रिनयनां शवपद्मोपरिस्थिताम् । सुप्रसन्नमुखाम्भोजां शवमांसप्रभोजनीम् । शवानां करसंघातैः कृतकांची हसन्मुखीम् । खङ्गमुण्डधरां वामे दक्षे खर्परकर्तृके । -- ·12 According to the dhyāna Ugraprabhā should be conceived as fourarmed and three-eyed, sitting on the lotus on a corpse. She is of pleasant expression, and is represented as devouring cairion and as wearing a girdle (Kāñci) composed of the severed hands of corpses. She wields in her hands the sword, and the severed head in the two left and the skull cup and the knife in the two right. It is said that all kinds of supernormal powers can be obtained by propitiating the goddess. The next Nitya is called Dipta and her mantra is composed of nineteen syllables only. The MS 'D' gives the mantra as follows:-- ओं की हूँ दीप्तायै सर्वमन्त्रफलदायै हूँ फट् स्वाहा । The dhyāna given in the Sundari Khanda gives her iconography. It is briefly stated below:-- चतुर्भुजा त्रिनयनां मुण्डमालाविभूषिताम् । शवपने समासीनां पीनोन्नतपयोधराम् । शवास्थिकृतकेयूरशङ्खकङ्कणभूषिताम् । खड्गमुण्डधरा वामे सव्येऽभयवरप्रदाम् । ! Dipta is also a fierce deity with three eyes and four arms. She wears a garland of severed heads. Her armlet is made of human bones and her bracelet is prepared from conch shell. She carries the sword and the severed head in the two left hands and exhibits the Abhaya and Varada mudrās in the two right. By worshipping her one can obtain omniscience, and can be highly learned even without reading. The next Nityā is Nīlā, also called Mahānila and Mahānila-Sarasvati. Her mantra is given in the Sundari Khanda as follows:-- कूर्चयुग्मं महादेवि कालीबीजद्वयं तथा मायाद्वयं समुदृत्य हसबलमरी स्वरूपकम् अथ नीलपताके च हूँ फडन्ता महेश्वरि । Now, this is the verse which contains the mantra of Nīlā. In this verse Kurca stands for the letter Hüin, Kāli represents Krim and Māyā denotes the letter Hrim. Therefore, the full mantra following the MS 'D' is restored as follows:-- हूँ हूँ क्रीं क्रीं ह्रीं ह्रीं हसबलमरी नीलपताके हूँ फट् । According to the dhyana her appearance is terrible with a garland of severed heads. eyes red and rolling, protruding tongue, ornaments made of human flesh and bones, and the seat of the corpse. Her worship confers wealth, wisdom and erudition, The next Nityā in order is Ghanā. Her mantra of fourteen letters is restored in 'D' as follows:-- ओं क्लीं ओ घनालये घनालये ही हूँ फट् ।

·13 The iconography of Ghanā Nityā is known from the dhyāna describing her form. According to this description Ghanā is four-armed, three-eyed and fierce in appearence. She is dark in colour, nude and from the corner of her lips flows a stream of blood. She wears a girdle made up of severed hands of corpses. She holds in her four hands the sword, the shield (Khetaka), the spear (pattīsa) and the club (mudgara). The eight great Sıddhis are obtained by her worship. The next Nitya is Balākā who is the twelfth in rank. The Mantra is restored in MS 'D' as. muje Bila tite alle 13141#lfes 3795ali shigfare À The फट् स्वाहा। kos The form of Balākā is described in this book. She should be of dark complexion, four-armed and three-eyed. She should be conceived as residings in a fort constructed of human skulls, and as nude. She wears a girdle composed of severed hands of corpses, and her hair is dishevelled. She holds in her hands the sword and the severed head in the left, and the skull cup and the raised index finger in the right, Balākā is said to have the different Vidyās under her control, The thirteenth Nitya is Mātrā and she is resided in the mantra which may be restored as follows according to the MS 'D':- 3710 stile de SO HETIÀ FAPS À The Heart Ž FRE FETTET I According to the dhyān. she sits on the chest of a corpse, is fierce in appearance, is three-eyed and four-armed carrying the skull cup, the knife, the sword and the severed head. The fourteenth Nityā in the series is known as Mudrā Nitya and her mantra may be restored from the text as follows in accordance with the MS 'D'.-- आं की ही हूँ प्री में मुद्राम्बा मुद्रासिद्धि मे देहि भो जगन्मुद्रास्वरूपिणी हूँ फट् स्वाहा । The dhyāna describes her to be a fierce deity with the garland of heads, girdle of severed hands, blood trickling down her lips. She hold in her four hands the skull cup, the knife, the sword and the shield (Khetaka). When propitiated, she confers wealth, emancipation, freedom from fear and victory. The fifteenth or the last Nityā in the series is called Mitā. Her mantra may be restored as follows:- ओ क्री हूँ ही ऐ मिते पारमिते पराक्रमाय ओं की हूँ ही ऐ सोऽहं हूँ फट् स्वाहा ।

·14 The form of Mitā, in harmony with the other Nityā deities, is terrible to the extreme She has dark blue complexion, and wears red garments. She sits on a corpse, wears a garland of heads, and has dishevelled hair. She is four-armed and holds the sword and the severed head in the left and exhibits the Abhaya and Varada mudrás in the two right hands. the power Beyond this group of 15 Nityā deities various other interesting gods and goddesses are described in this volume, and their method of worship and the results to be obtained therefrom are stated herein with meticulous care. One of the deities is Tıraskaranı whose worship confers on the worshipper to disappear at will, or making ordinary people blind in respect of his own body. Another is the deity Svapnavārāhikā whose worship confers power to control crowds and obtain fame and popularity Sampatsarasvati is another interesting deity whose mantra when potent can confer great wealth to even very poor and indigent persons. The deity Pathışad Rudra is another deity of great importance in a country where travelling is always full of danger. If the Vidyā of this deity is recited in travel, the traveller does not meet with any mishap, Ardrapatesvari is another Vidyā good for people always troubled by enemies. The Sundari Khanda of the Saktisangama Tantra is rich in interesting information on the state of Tantrism during the Moslem rule in India, and throws valuable side-light on the state of the culture and mind of the Hindus including their aspirations, aims, difficulties and achievements. Baroda, 1st March 1947. B. BHATTACHARYYA.

·15 विषय सूची पृष्ठ १ २६ २ ३ ur ६५ ८ १० ११ श्रीचक्रयोगादिकथनं नाम प्रथमः उदयाक्षरनिरूपणं नाम द्वितीय: प्राणायामजपो नाम तृतीयः मन्त्रप्रस्तार निर्णयो नाम चतुर्थः स्नानभेदनिर्णयो नाम पञ्चमः दीपेशादिविनिर्णयो नाम षष्ठः देशव्यवस्था नियमो नाम सप्तमः पञ्च प्रस्थकथनं नामाष्टमः लतासाधनं नाम नवमः अज्ञातदुनिमित्तं नाम दशमः महाकालमन्त्रविधिर्नामैकादशः कालीनित्या नाम द्वादशः कुल्लानित्याविधिर्नाम त्रयोदशः विरोधिनीविधिर्नाम चतुर्दशः उग्रप्रभानित्याविधिर्नाम पञ्चदशः दीप्तानित्याविधिर्नाम षोडशः मुद्रानित्याविधिर्नाम सप्तदशः मितानित्याविधिर्नामाष्टादशः तिरस्करणिकाविधिर्नामकोनविंशः पथिषद्रुविधिर्नाम विशतितमः धूमावतीकौतुकसक्षेपविधि मैकविशतितमः १०१ १२ १३ १४ १५ १६ १०५ ११० ११५ १२० १२६ १३१ १३७ १४१ १९ २० २१ १४६ ·॥ श्रीगुरुभ्यो नमः ॥ ॥ श्रीशक्तिसङमतन्त्रम् ॥ सुन्दरीखण्डः ॥ ३॥ प्रथमः पटलः । श्रीदेव्युवाच । देवदेव महादेव भक्तानुग्रहकारक । अनाद्यन्त पराकाश तमीडे निर्गुणं विभुम् ॥१॥ यत्प्रसादान्मया नाथ ज्ञातमागमशासनम् । कालान्तरे समायाते पुनः पृष्टं मया विभो ॥२॥ पूर्णाभिषेकदीक्षा तु कथं भेदत्वमागता । श्रीशिव उवाच । आदौ बाला महादेवि सर्वाचा परिकीर्तिता ॥३॥ यां विना पञ्चदश्यां वै नाधिकारः कथञ्चन । अक्षरे कूटत्रितयं कलियोग्य परं प्रिये ॥ ४ ॥ अन्योच्चारादधर्म त्वाद्धृष्टत्वान्न हि सिध्यति । बालया मुखशुद्धित्वं ततो विद्याधिकारिता ॥५॥ विद्याधिकारे संपन्ने षोडश्यामधिकारिता । षोडश्यधिकृतायां तु सर्वत्राप्यधिकारिता ॥६॥ पंचदश्यां ततो न्यासः पंचदश्या विधौ शिवे । दशधा मातृकां न्यस्य विद्यान्यासं तथैव च ॥ ७ ॥ लघुषोढां महाषोढां षोढां बाह्यांतरे10 तथा । चक्रन्यासं पुनः कृत्वा शक्तिन्यासं समाचरेत् ॥ ८॥ 1. B श्रीगणेशाय नमः । श्रीगुरुचरणाभ्यां नमः । श्रीमहाकालसहितदक्षिणकालिकाम्बायै नमः । हरि ओं। 2. C प्र। 3. B°योग्या । 4. B°त्याचा?; N °ल्पोचा। 5. B° मि० N°दर्प 6. N°च्च हि । 7. B°सि। 8. CM°कारितां याते । 9. N°श्यन्तको; C श्यान्तको 10. C ह्येतरं ।

·२ सुन्दरीखण्डे शक्तिन्यासपरो मंत्री देवरूपो न संशयः। ततः पराधिकारी स्यात्तत्र्यासात्तदनन्तरम् ॥९॥ पराप्रासादिके न्यासे अधिकारस्तदुत्तरम् । प्रासादपरया चाथ ततश्चरणदीक्षणम् ॥ १० ॥ निर्वाणचरणाद्यां वै ततः शाम्भव एव तु । निर्वाणचरणाख्यं वै शाम्भवोत्तरमीरितम् ॥ ११ ॥ बालायामधिकारी चेद्वालोक्तान्विन्यसेद्बुधः । पंचदश्यधिकारी चेत्पंचदश्यधिकं चरेत् ॥ १२ ॥ विद्यान्यासोत्तरं देवि उत्कीलनमथाचरेत् । दीपिनीन्यसनं कृत्वा ततः कुलुकचिन्तनम् ॥ १३ ॥ षोडशीदीक्षायुक्तश्चेत् महाषोढादिकं चरेत् । परादीक्षणयुक्तश्चेत् षडधारादिकान् न्यसेत् ॥ १४ ॥ पराप्रासादयुक्तश्चेत्तत्तन्यासान् समाचरेत् । प्रासादपरायुक्तश्चेत्तानेव विन्यसेद्बुधः ॥ १५ ॥ चतुश्चरणदीक्षा तु पराप्रासादगोचरा । उभयोनहि भेदोऽस्ति किचिद्भेदोऽस्ति पार्वति ॥१६॥ ततः शाम्भवदीक्षा स्यात् पूजा श्रीचक्रगोचरा । सर्वेषां पूजनं कार्यं न्यसनं वा विधीयते ॥ १७ ॥ प्रथमं न्यसनं प्रोक्तं ततः पूजा प्रकीर्तिता। श्रीचक्रे पूजनं कायं सर्वेषां प्रियवादिनि ॥ १८ ॥ षडाम्नायस्थले देवि षट्शाम्भवमयार्चयेत् । षण्णां स्थान विधायाथ संवत॑शमथार्चयेत् ॥ १९ ॥ सर्वेषां पूजनं कृत्वा चाथ बैं? कलशं तथा । पूजयेद्यत्नतो देवि सर्वसिद्धिमभीप्सुभिः ॥२०॥ सर्वदीक्षासमायुक्तः सर्वन्यासान् समाचरेत् । षोडशी तु विना देवि नान्यत्र ह्यधि कारिता ॥ २१ ॥ पराप्रासाददीक्षाद्याः षोडश्युत्तरगाः क्रियाः । तत्तत्तन्त्रोक्तविधिना तत्तद्दीक्षादिभिर्युतः ॥ २२ ॥ तत्तत्कर्म12 प्रकुर्वीत नान्यथा शांकरं वचः। या चरणदीक्षा संप्रोक्ता परा सैव प्रकीर्तिता ॥ २३ ॥ 1. B°यास्तं। 2. C न्यासकं । 3. B °वान् ; C युक्तश्चेत् षोडशी दीक्षा । 4.C पुनः । 5. Bच। 6. C. omits this line. 7. C चाप्य वै। 8. B कतम। 9. C हृदि । 10. C तत्र त। 11. CN तत्र दी। 12. Bक्रम।

·श्रीचक्रयोगादिकथनं नाम प्रथमः । ३ श्रीविद्यां तु विहायाथ नाधिकार त्वमिष्यते । श्रीविद्यायां तुं संपूर्णः सर्वमार्गी भवेत् प्रिये ॥ २४ ॥ श्रीचक्रलेखनं कृत्वा त्रिकोणं बिन्दुमध्यगम् । ततो वृत्तं समालिख्य चतुर्दलमनन्तरम् ॥२५॥ चतु:पंचार'मालिख्य चतुरस्त्रात्मकं ततः। षष्ट्रिंशत्तत्त्वरूपं तु विग्रहं विलिखेत्ततः ॥२६॥ एवं तु विग्रहं भाव्यं भावनैव तु लेखनम् । प्रासादपूर्वा तु परा प्रोक्ता श्रीतत्त्व विग्रहा ।। २७ ।। श्रीमहाषोडशी विद्या मंत्रविग्रहरूपिणी । वृत्तस्य परितो देवि पारंपर्यक्रमं यजेत् ॥ २८ ॥ पराप्रासादविद्यायाः क्रमः प्रोक्तो महेश्वरि । मुख्यं क्रमं प्रवक्ष्यामि शृणु यत्नेन सांप्रतम् ॥ २९ ॥ बिन्दूपरि विभाव्याथ ततो ह्यष्टदलं शुभम् । षट्त्रिंशद्दलसंख्याकं कमलं? तु ततो लिखेत् ॥ ३०॥ अष्टत्रिंशद्दलं चैव तद्वहिर्विलिखेच्छिवे । कमलं भुवनाख्यं तु तद्बहिर्विलिखेच्छिवे ॥ ३१ ॥ पंचाशद्दलसंख्याकं चन्द्रसंख्यासमन्वितम् । एवं विलिख्य विधिवत् तत्र ध्यायेत् पराम्बिकाम् ॥ ३२ ॥ एवं पूर्व विभाव्याऽथ षट्त्रिंशत्तत्त्वविग्रहाम् । पराप्रासादविद्यां तु षट्त्रिंशत्तत्त्वविग्रहाम् ॥ ३३॥ शाम्भवे लेखनं यंत्रं तत्र वै भावना मता । बाह्यतः11 पूजनं कृत्वा ततो ध्यात्वा पराम्बिकाम् ॥ ३४ ॥ अधिकारे समापन्ने परापूजादिके विधौ । षट्शाम्भवे महेशानि ह्यधिकारस्ततो भवेत् ॥ ३५ ॥ षट्शाम्भवो महेशानि सर्वोत्तर इतीरितः । षोडश्युत्तरगा12 दीक्षा कार्या वा त्वियमेव वा ॥ ३६ ॥ एवं दीक्षादिभिर्युक्तैः कि जप्यं परमेश्वरि । भक्तिर्यस्य यत्र भवेत्तेन जप्यं तदेव तु ॥ ३७॥ संप्रदायानुसारेण भक्तियोगवशेन तु । षोडशी शक्ति+दीक्षा स्याद्दितीयमुच्यते शृणु ।। ३८ ।। Mammind 1. CN रि। 2. N विद्यया। 3. N धनु°। 4.C °स। 5. C त्व। 6. B षड्विंश । 7. B कलास। 8. CN °ले। 9. B omits. 10. CN omit. 12.C°का। 13. N त्वय; Cनियत° । 14.CN शाक्त।

·सुन्दरीखण्डे पराप्रासादविद्या तु शिवशक्तिमयी परा। अर्द्धनारीश्वरः प्रोक्तः सर्वतंत्रेषु गोपितः ॥ ३९ ॥ इत्येतदुक्तं देवेशि किमन्यत् श्रोतुमिच्छसि । श्रीशिव उवाच। किं जप्यमिति शंका ते या जाता परमेश्वरि ॥ ४० ॥ सैम्योच्यते महेशानि शृणु यत्नेन साप्रतम् । श्रीचक्रे सर्वदेवानां निवेश नमुदीरितम् ॥ ४१॥ महाश्रीचक्रराज्ञीयं महाश्रीषोडशी परा । पराप्रासादविद्या तु महाश्रीचक्रनायिका ॥ ४२ ॥ उम्निायादिदीक्षा तु पराप्रासादगोचरा । पराप्रासादविद्यायाः श्रीचक्रे विनिवेशनम् ॥ ४३ ॥ षट्शाम्भवेशविद्यायाः श्रीचक्रे विनिवेशनम् । बिन्दुचक्रे महेशानि पूजनं शृणु सादरम् ॥ ४४ ॥ बिन्दुचक्रे तु नैर्ऋत्यां मानसं पूजयेच्छिवे । बिन्दुवायव्यतो देवि नात्र सम्पूजयेच्छिवे ॥ ४५ ॥ बिन्दुचक्रस्य पूर्वे वै मारुतं पूजयेत् प्रिये । बिन्दुचक्रस्य चाग्नेय्यां तैजसं पूजयेच्छिवे ॥ ४६॥ बिन्दुचक्रस्य वारुण्यामाप्यं शाम्भवमर्चयेत् । बिन्दुचक्रस्य चैशान्यां पार्थिवं पूजयेत्ततः ।। ४७ ॥ सरश्मिकान् समभ्यर्च्य यथोक्तेन तु वर्मना । षट्त्रिं शचक्रगे देहे 15 न्यसनं कारयेत् प्रिये ॥४८॥ इत्येतत् कथितं देवि 1ह्यथवा नवमण्डले । नवात्मकं मंडलं वै मुख्यमेव प्रकीर्तितम् ॥ १९ ॥ नवचक्रात्मकं देवि महासंवर्तकेश्वरम् । पूजयेद्यनतो देवि प्रोक्तं संक्षेपतः प्रिये ॥ ५० ॥ प्रातःकृत्यादि सध्यान"पूजनादि क्रियादिकम् | श्रीमत्पञ्चकतंत्रेषु विस्तरेण प्रकाशितम् ॥ ११ ॥ षट्शाम्भवाख्यं यंत्रं तु नवात्मकमितीरितम् । तस्मिन् यंत्रे मुख्यपूजा कथिता परमेश्वरि ॥ १२ ॥ पंचप्रेतास्तु श्रीचक्रे षट्प्रेताः शाम्भवे मताः । सप्तप्रेता गुह्यकाल्या कथ्यन्ते शृणु सांप्रतम् ॥ १३ ॥ 1. C भ° । 2. C°क्ते। 3. CN °संवर्तकेश्वर । 4. C याजना। 5. 5.Cशै 6. B नं। 7. CN °द। 8. CN °द°। 9. CN °द° । 10. C°तेन। 11. N अथ । 12. C मेव तत् । 13. B वै°। 14. C °डिं। 15. CN देवि । 16. C omits from here to fa in the fourth line. 17. CN Fa: 1 18. CAT 0 ·श्रीचक्रयोगादिकथनं नाम प्रथमः । हिरण्यगर्भ इत्याख्यः! शाम्भवे परिकीर्तितः । इन्द्रभैरवनामानौ गुह्यकाल्यामितीरितौ ॥ १४ ॥ संघटनाख्या मुद्रा वै त्रिविधा परिकीर्तिता । करद्वयं तु संयोज्य ह्यधोवक्त्रं सुलक्षणम् ॥ १५ ॥ नखे नखान् सुसंयोज्य पंचांगुल्यो ह्यधो भवेत् । करावित्थं सुसंयोज्य मुद्रा संघटनाभिधा ॥ ५६ ॥ पूर्वमुद्रां सुसंयोज्य कनिष्ठे विरलीकृते । संघटनाख्या मुद्रा तु द्वितीया परिकीर्तिता ॥ १७ ॥ अत्रापि पक्षद्वितयं कनिष्ठे भिन्नयोजिते । तृतीया जायते मुद्रा चतुर्थी सर्वतोत्तमा ॥ १८ ॥ अंगुष्ठानामिकामध्ये योन्याकारेण योजयेत् । कृत्वा करद्वयस्यैवं ह्यधोवक्त्रं सुशोभनम् ॥ ५९॥ तजन्या तर्जनी योज्या कनिष्ठायां कनिष्ठिका । तर्जनी द्वे कनिष्ठे द्वे चानतोर्द्व नियोजयेत् ॥ ६० ॥ संघटनाख्या मुद्रेयं जपान्ते13 सर्वसिद्धिदा । 14चतुश्चरणविद्यायां षट्शाम्भवविधावपि ॥ ६१ ॥ मुख्या प्रोक्ता महादेवि दर्शयेत् यत्नतः शिवे । इत्येतद्गदितं देवि किमन्यत् श्रोतुमिच्छसि ॥ ६२ ॥ श्रीशिव उवाच। अथातः संप्रवक्ष्यामि पारंपर्यक्रमं शिवे । पूर्ण15दीक्षापरत्वेन विविच्य कथयामि ते ॥ ६३ ॥ साक्षात् परशिवेनादौ शंकरस्तु प्रबोधितः । चतुभिः सह शिष्यैस्तु शङ्करोऽवतरिष्यति ॥ ६४ ॥ शिवेन बोधिता16 देवी देव्या सर्वे7 प्रबोधिता:18 | ब्रह्मविष्णुशिवाश्चैव ईश्वरेण प्रबोधिताः ॥ ६५ ॥ शिवपारंपर्यगतो गुरुः शिवपरंपरा । देवी परंपरा देवि काल्युपदेशवम॑ना ।। ६६ ॥ अत्रापि शक्तिबाहुल्यं मत20संख्या न विद्यते । अथानन्दभैरवात्तु देवीमतपरंपरा ॥ ६७ ।। 4. N तु। 1. CN ख्यः। 2. CN °तः। 3. CN सप्तमौ परिकीर्तितौ । 5.C चक्र । 6. CN मस्तके योजयेदेवि । 7. N°। 8. N°धाम् । 9. CN स्तु। 10. C °चक्र । 11. CN °मृ। 12. C जिते। 13. CN जायते। 14. B omits two lines. 15. C° 1 16. C तो। 17. C N। 18. CN तं। 19.Cदिवा। 20. B°तं ।

·सुन्दरीखण्डे पूर्वोक्त त्रितयं देवि कामराजे तु भिन्नतः । आनन्दभैरवमते पंचाशीतिमतक्रमः ॥ ६८ ॥ शिवपारंपर्य्यदीक्षा दक्षिणामूर्तितः प्रिये । सर्वत्र पारंपर्यत्वं त्वथ मध्यां शृणु प्रिये ॥ ६९ ॥ दिव्याद्यौघ त्रयोद्युक्ताः शैवे गाणपचोदिताः । अत्रापि* मतवाहुल्यं मया वक्तुं न शक्यते ॥ ७० ॥ तंत्रे च दिव्यसिद्धौधौ मानवौघस्तृतीयकः । सुन्द- श्रीमहाकाल्यां तारायां कालिकामनौ ॥ ७१ ॥ पंचदश्यां लोपिकायां मन्वगस्तिकमंत्रके । परायां शैवयुक्तायामाद्यन्त व्युत्क्रमादिके ॥ ७२ ॥ षट्शाम्भवे महेशानि औधत्रयमुदीरितम् । सर्वमौघत्रयं प्रोक्तं किमितः श्रोतुमिच्छसि ॥ ७३ ॥ औघात्परंपरा प्रोक्ता दिव्यसिद्धात्मका10 प्रिये । शिवादौघाः समुद्भूतास्त्वौघपूजापरंपरा ॥ ७४ ॥ दक्षमूर्त्या गाणपिकं12 तथैव [ बटुकादिकम्] । अथानन्दभैरवादि तत्सर्वमौघमध्यगम् ॥ ७९ ॥ प्रबभूवु:14 संप्रदायः ह्येते च परिकीर्तिताः। 15आनन्दभैरवे देवि कोटिभेदाः प्रकीर्तिताः ॥ ७६ ॥ आनन्दभैरवाद्या वै हाये चान्तर्गताः प्रिये । मार्गप्रवर्तकत्वात्तु मुख्यत्वं परिकीर्तितम् ॥ ७७ ॥ तस्मादृषित्वतां प्राप्ता विरूपाक्षादयः प्रिये । सरस्वती लेखनी तु गणेशो लेखको मतः ॥ ७८ ॥ मतं16 परशिवस्येदं वक्ता देवो महेश्वरः । पृथ्वी पत्री17 महादेवि18 नाथाः शास्त्रस्य बन्धकाः ॥ ७९ ॥ 19ब्रह्मास्त्राद्याः शास्त्रपाश्च शरभाधास्तु रक्षकाः । औघाः प्रवर्तका लोके ते पूज्याः सर्वथैव तु ॥ ८० ॥ पारंपत्क्रिमगता भिन्नभिन्नाः प्रकीर्तिताः । दिव्या देवान्तिके नित्यं सिद्धा भूमाविहावपि20 ॥ ८१ ॥ मानवौधा मनुष्येषु औषत्रयमुदीरितम् । शिवात् स्वगुरूपर्यंत ज्ञानं पूजामनुत्तमाम् ॥ ८२॥ 1. C N मूर्ती तु । 2. C N दे । 3. C यत्र। 4.CN °दि । 5. CN तत्रैव । 6. B बा। 7.Cले। 8. C°न। 9. N °मन्यत् । 10. CN °दिका। 11. C°ता । 12. Cगणादिकं । 13. MSS कुंपादिकं । 14. CN °वर्तकाः। 15. C omits this linc. 16. C एतं। 17. C N की। 18.C°व। 19. Comits this line. 20. B भूताविहा देवि ।

·श्रीचक्रयोगादिकथनं नाम प्रथमः। देवीतः स्वस्वगुर्वन्तं ज्ञानं पूजा परा मता । अथानन्दभैरवाख्यं स्वगुरूतगतं प्रिये ॥ ८३ ॥ इयमेका महादेवि दक्षिणामूर्तिसमता । शृणु यत्नेन देवेशि तत्त्वं स्वगुर्वन्तं प्रिये ॥ ८४ ॥ पूजा प्रोक्ता तूत्तमा तु त्वौघात् गुर्वन्तकं शृणु । औवाद् गुर्वन्तकं देवि ज्ञान10 पूजा प्रकीर्तिता ॥ ८५ ॥ मुख्यं ज्ञानमिदं प्रोक्तं कलौ कुत्रापि तिष्ठति । देवि पूर्वचतुष्कं तु11 त्रेतासत्ययुगे मतम् ।। ८६ ।। सर्वाभावे महेशानि परमेष्ठयन्तकं मतम् । चतुष्कं त्वथवा ज्ञेयं नान्यथा सिद्धिरोधकृत् ।। ८७ ।। देव्याः स्वगुरुपर्यन्तमुपदेशपरंपरा । तथा देवेशि सर्वत्र भैरवायं13 प्रकीर्तितम् ।। ८८ ॥ दक्षिणामूर्तिपादे14 तु स्वगुर्वत15 प्रपूजयेत् । एकविशत्तमं ज्ञानं गुर्वाख्य क्रियतां लघु ॥ ८९ ॥ गुरुबाहुल्यभेदास्तु त्वा16नंदभैरवे बहु । एतज्ज्ञानं विना17 देवि पापभागी भवेन्नरः ॥ ९० ॥ स्त्रीणां दीक्षा कथं देया तत्र स्त्रीत्वं कथं भवेत् । देवीपरंपरोद्दिष्ट स्तूपदेशो यदा भवेत् ॥ ९१ ॥ तदा स्वकीयां सन्दीक्ष्य पुण्यभागी नरो भवेत् । सन्न्यासीनां तु दीक्षा तु दक्षिणामूर्तिसंमते ॥ ९२ ॥ शिवे चानन्ददेवेषु सर्वत्र दीक्षणं19 चरेत् । शैवे शिवान्तकं नाम वैष्णवे तु तदन्तकम् ॥ ९३ ॥ शाक्ते तु शक्तिगुरवस्तत्र20 भेदा भवन्ति हि । सौरे सौरं गाणपत्ये बौद्ध धर्मान्तिकं भवेत् ॥ ९४ ॥ एवं पाशुपतायेषु तत्र दीक्षोक्तनाम तु । कार्य तु यत्नतो देवि इत्येवं कालिकाऽब्रवीत् ॥९५ ॥ अथवा दक्षिणामूर्ति पूजयित्वा महेश्वरि । तत्सकाशात्प्रदेया स्यात् स्त्रीणां दीक्षा तु सा मता ॥९६ ॥ यदि स्त्रीणां बाधिका तु कर्मणः स्यात्तदा21 कथम् । पुत्रद्वारा पोषणीय:22 पुत्रो नास्ति यदा शिवे ॥ ९७ ॥ 1. B तत्। 2.CN °स्तु । 3. C गुर्वे तत् । 4. CN °न्तर्ग। 5.Cपर। 6 B मिता। 7. CN तः। 8. N °न्तकं । 9. B स्वगुर्वन्तं प्रिये। 10. B°तुं । 11. B वं। 12. B °न्तं देव्यु । 13. B°थे। 14. B °र्युपदेशे। 15. N न्ते । 16. Cस्त्वा। 17. C N °दज्ञानतो। 18. B °रादृष्टि । 19. C सर्व प्रदक्षिणं । 20. CN° गुर्वन्तं तत्र। 21. B काश्मिता कर्म तस्याभिधा; N तस्मात्तदा। 22. B घोषनाय ।

·सुन्दरीखण्डे पूर्व कार्या साक्षरे वै ततः सन्दीक्षयेत्तु ताम् । अथान्यत् संप्रवक्ष्यामि पूर्वोक्तं तच्छृणु प्रिये ॥९८ ॥ कलौ युगे तु संप्राप्ते करिष्यन्ति न केचन । उपविद्यां समासाद्य जपि ष्यति नराधमाः ॥ ९९ ॥ न ते सिद्धि प्राप्नुवंति ते सर्वे दुःखभागिनः । तेषां निन्दा कलौ देवि भविष्यति न संशयः ॥ १० ॥ काली तारा छिन्नमस्ता सुन्दरी बगलामुखी । मातंगी भुवना लक्ष्मीधूम्रा त्रिपुरभैरवी ॥ १०१ ॥ एता एव महाविद्या सिद्धविद्या युगान्तरात् । विद्यात्वं तु महादेवि तत्तधुगवशेन तु ॥ १०२ ॥ गुरुसंततिहीनत्वादुपविद्याप्रयोजनात् । दुराचारान्निन्दनाच न ते10 वै सिद्धिभागिनः ॥ १०३ ॥ काली तारा छिन्नमस्ता सुन्दरी त्वेकरूपिणी । अन्याऽपि च महादेवि एकरूपा न संशयः ॥ १०४ ॥ उपविद्यादिकं चैव दशविद्यामुपाचरेत्11 | सर्वस्वहरणं कृत्वा योगिन्यो भक्षयन्ति तम् ॥ १०५ ॥ अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि मतभेदादिवर्णनम् । काली तारां महाविद्या दीपिनी कुलसुन्दरीम् ॥ १०६ ॥ सर्वकालं जपेद्विद्वान् यदि13 सिद्धिमभीप्सति । पाशुपतत्रिशूल्याद्या वीरकौलादयः प्रिये ॥ १०७ ॥ अत्रैवान्तर्भविष्यन्ति 15महाविद्याविधौ शिवे । 16वीरशैवा वीरपूर्ववैष्णवा ये प्रकीर्तिताः ॥ १०८ ॥ अत्रैवान्तर्भविष्यन्ति कालीतारादिके मनौ । चार्वाकादिप्रभेदास्तु चीनभेदा अमी स्मृताः ॥ १०९ ॥ चार्वाका आहेता बौद्धा चीन जैनादयः शिवे । शाक्यसिहादि देवेशि देवीपुत्रादिकाः प्रिये ॥ ११० ॥ अत्रैवान्तर्भविष्यन्ति महातारामनौ शिवे । अथातः संप्रवक्ष्यामि पूर्णदीक्षाविवेचनम् ॥ १११ ॥ पूर्णाभिषेकदीक्षायां भेदा वै9 बहवो20 मताः । पराप्रासादविद्या च प्रासादपरयाऽथवा22 ॥ ११२ ॥ 1. B°रो। 2. B संक्षेपतो तु तौ। 3. B न्या। 4. CN यजि । 5. B रति। 6. B विद्या। 7. B एवमेव । 8. B °गोत्तरं । 9. N °द्युग। 10. B °भिहननान ते । 11. N °सु स्वोच्चरेत् ; C°मुत्तरो भवेत् । 12. C °श्च। 13. Cस्य। 14. B भैर। 15. B omits महाविद्या. ..... भविष्यन्ति in the third line. 16. C repeats two lines. 17. B °धीत। 18. B चार्वाका। 19. B °श्च | 20. B बहुलो। 21. N मा। 22. B.यथा।

·श्रीचक्रयोगादिकथनं नाम प्रथमः । बिन्दुयुक्तो भवेच्छवे सर्गी कामकलात्मिकाय । प्रासादपररूपायां बिन्दुसर्गात्मकं तथा ॥ ११३ ॥ परा दीक्षा तथान्या वै तत्त्वादिबिन्दुसर्गतः । अथ षट्शाम्भवी दीक्षा बहुधा परिकीर्तिता ॥ ११४ ॥ गर्भशाम्भवकं चापि केरल शाम्भवं च वा। केरले बहवो भेदास्तांश्चात्र कथ्यतेऽधुना ॥ ११५ ॥ षडन्वयः पंच वापि चतुरन्वयमेव वा । त्रितयं वापि देवेशि ह्यभावे एकमेव वा ॥ ११६ ॥ शिवरश्मिः शक्तिरश्मिः शिवशक्त्यात्मका यदा । त्रिपुरा दशपंचाख्यमालोक्ता रश्मयः परा ॥११७॥ किं वा षडन्वयाख्येषु प्रोक्ता वै रश्मयः पराः । कि वा चरणदीक्षा स्याच्चतुश्वरणरूपिणी ॥ ११८ ॥ रक्तशुक्लमिश्ररूपं निर्वाणं तु तुरीयकम् । चरणत्रयदीक्षा स्यान्निर्वाणं सर्वतोत्तमम् ॥ ११९ ॥ निर्वाणात्तु परं देवि नास्ति ज्ञानं तु मा0मके । षोडश्यां पूर्णदीक्षा तु संप्रदायपरो चरेत् ॥ १२० ॥ संप्रदायानुसारेण तत्तन्म13त्रेषु पश्यताम्14 | षडन्वयस्तु देवेशि गुह्यकाल्यामपि स्मृतः ॥ १२१ ॥ पूर्णाभिषेकदीक्षा तु काल्यां च परिकीर्तिता । एवं सर्वासु विद्यासु पूर्णदीक्षा प्रकीर्तिता ॥ १२२ ॥ श्रीसुंद• तथा काल्यां मुख्या तु परिकीर्तिता । संप्रदायानुसारेण तत्तदर्चनमाचरेत् ॥ १२३ ॥ पंचदश्यामपि शिवे पूर्णदीक्षा प्रकीर्तिता। मन्वगस्तलोपिकायां नामदानं तु भिन्नतः ॥ १२४ ॥ संप्रदायानुसारेण नाम देयं महेश्वरि । श्रीमद्दक्षिणकाल्यां तु काली16 गुरूक्तवर्मना ॥ १२५ ॥ तारायामपि देवेशि तारा 'गुरूक्तवर्मना । यथा काली तथा तारा या तारा सैव कालिका ॥ १२६ ॥ इत्युक्तत्वान्महेशानि तारायामपि दीक्षणम् । गुह्यकाल्यां महादेवि षड्रश्मिक्रमतः शिवे ॥ १२७ ॥ 1. C संगी। 2. CN °लिका । 3. CN त्रापि । 4. B केवल्यं । 5. B°°। 6. C ते चा। 7. B°°। 8. CN परा। 9.Cतु। 10. Bवा| 11. B सा। 12. B सा। 13. B तन्म। 14. B प्रकीर्तितं; C प्रपद्या । 115. C तत्तदेव समाचरेत् । 16. B नामदानं । २ ·सुन्दरीखण्डे दश पंच मालिकाऽत्र गदिता प्रियवादिनि । तद्रश्मिक्रमयोगेन नामपूजादिक मतम् ॥ १२८ ॥ षट्शाम्भवक्रमेणैव नाम देयं महेश्वरि । महाकामकला काली राजराजेश्वरी मता ॥ १२९ ।। अस्यां तु दीक्षा संप्रोक्ता पूर्णदीक्षा शुभा शिवे । एतद्गुरूक्तमार्गेण मानवौघक्रमेण तु ॥ १३० ।। गुरुभक्तस्य शिष्यस्य आज्ञानाम प्रदापयेत् । या सा कामकला काली योगपट्टेश्वरी मता ॥ १३१ ॥ योगदीक्षेति सा प्रोक्ता महानिर्वाणरूपिणी । हंसकाल्यामपि तथा आज्ञानाम प्रदापयेत् ॥ १३२ ।। या सा कामकला काली योगपट्टेश्वरी मता। पराप्रासादरूपा स्यात् महाकामकला परा ॥ १३३ ॥ चरणदीक्षा हंसकाल्यां चतुश्चरणरूपिणी । हंसदीक्षात्परं नास्ति दीक्षा पूर्णाभिषेकिका ॥ १३४ ॥ अथ हंसक्रमेणैव आज्ञानाम प्रदापयेत् । अत्रापि देवदेवेशि शिवदेवीपरंपरा ॥ १३५ ॥ भैरवस्या दिनाथस्य देवते कथिते शिवे । सर्वषा तु महादेवि औघपरंपरा मता ॥ १३६ ॥ औघपरंपराज्ञानात् औधे मुख्यत्वमेव तत् । शिवाद्या10 देवदेवेशि विरूपाक्षपरंपरा ॥ १३७ ॥ आदिनाथाद् गुरुज्ञानं स्वगुर्वन्तं महेश्वरि । आदौ सर्वत्र देवेशि मन्त्रदः प्रथमो गुरुः ॥ १३८ ॥ परम्परादिका देवि महेशा एव नान्यथा । आनन्दनाथसंज्ञान्ता गुरवः परिकीर्तिताः ॥ १३९ ॥ 14स्त्रियोऽपि गुरुरूपाश्च अम्बान्ताः परिकीर्तिताः । आदौ श्रीस्वगुरुं पूज्य शिवान्तं पूजयेच्छिवे ॥ १४० ॥ एवं देवि दीक्षणादौ पूर्ववत् परिकीर्तितम् । आनन्दभैरवायेषु ह्येवमेव प्रकीर्तितम् ॥ १४१ ॥ स्वगुर्वादि समारभ्य दिव्यान्तं पूजयेच्छिवे । अथ कालीदीक्षणादौ आज्ञानाम प्रदापयेत् ॥ १४२ ॥ 1. C °दुक्तक्रमेणैव । 2. B°णा तुल्य। 3. CN omit this line. 4. N °दायिनी । 5. B°दे। 6. B°पस्य । 7. N°स्य चा । 8. C पारंपरं। 9. CN तु । 10. CN छिन्नाया। 11. C°मदो। •12. CN °मेष्ठया । 13. C °नामा'; N °शब्दा। 14. This line is omitted in B. 15. CN °पूजनं ।

·श्रीचक्रयोगादिकथनं नाम प्रथमः । प्रकागन्तरतो देवि गद्यते शृणु साम्प्रतम् । प्रह्लादानन्दमारभ्य बोधानन्दान्तिकं प्रिये ॥ १४३ ॥ एतद् गुरुक्तमार्गेण चाज्ञानाम प्रदापयेत् । तारायामपि संप्रोक्तः संक्षेपेण मया तव ॥ १४४ ॥ श्रीशिव उवाच। अथान्यत् संप्रवक्ष्यामि सम्प्रदायस्वरूपकम् । आदौ हि वैदिकः प्रोक्तस्ततो हि वैष्णवः परः ।। १४३ ।। ततो गाणपतं प्रोक्तं ततः सौरं प्रकीर्तितम् । सौराच्छ्रेष्ठं शैवशास्त्र' शैवाच्छाक्तं महेश्वरि ॥ १४६ ।। शाक्ताद्वामं महेशानि श्रेष्ठेति परिकीर्तितम् । वामात्तु दक्षिणः श्रेष्ठो दक्षिणाद्वीर एव तु ॥ १४७ ।। अथ वीराचावधूत; कौलपूर्व प्रकीर्तितः । अवधूतादिव्यमार्गो दिव्याच्छ्रेष्ठो न विद्यते ॥ १४८ ॥ शैवे चान्तर्भविष्यन्ति श्रीमत्पाशुपतादयः । पाञ्चरात्रादयो देवि वैष्णवे सम्भवन्ति हि ॥ १४९ ।। शाक्ते चान्तर्भविष्यन्ति पाषण्डचीनसम्मताः । कापालिके रुद्रभेदाः कौले चाष्टौ प्रकीर्तिताः ॥ १५० ॥ वीरे पंचमतं देवि चीने शतद्वयं मतम् । बौद्धानां शतभेदाः स्युः सप्त पाशुपते10 मताः ॥ १५१ ॥ दिव्ये भेदद्वयं देवि पशवत्रिविधा मताः । अवधूते सप्तभेदाः सम्प्रदायक्रमेण तु ॥ १५२ ॥ आनन्दः प्रथमः प्रोक्तो द्वितीयो नाथ एव तु । मुख्यस्स्वानन्दनाथः स्यात् प्रकाशस्तदनन्तरम् ॥ १५३ ॥ स्वरूपस्तु12 ततः प्रोक्तश्चैतन्यस्तु तदुत्तरम् | , आराध्याचार्यकश्चैव विद्याधिक्यात् प्रकीर्तितः14 ॥ १५४ ॥ षट्शाम्भवादिशास्त्रज्ञस्त्वाराध्यः परिकीर्तितः । 'गु'शब्दस्त्वन्धकारत्वाद्15 'रु'शब्दस्तस्य बोधकः ॥ १५५ ॥ द्वाभ्यां गुरुश्च सम्प्रोक्तः स एव हि प्रकाशकः । नाथः सिद्धयादिभिर्युक्तस्त्वानन्दः शम्भुशक्तिमान् ॥ १५६ ॥ mom 1. B पूजाप्रका। 2. C°न्तं स । 3. B विद्या। 4. C °ङ्कित। 6. B omits from संक्षेपेण......प्रोक्त° in the fourth line. 8. Cशैवशा। 9. CN शाक्ते। 10. B संप्रदायाय ते । 11. B°वो वि। 13. CN को चैव। 14. CN तौ। 15. B गुरुशब्दस्तु गफारादूगु । 5. C°ने। 7. B त । 12. B°श्च ।

·सुन्दरीखण्डे आनन्दनाथशब्दस्तु परशैवस्य वाचकः । महावीरस्तु यः प्रोक्तः स माहेश्वर इतीरितः ॥ १५७ ॥ वीरस्तुद्धतवत् प्रायः कलौ तिष्ठति कुत्रचित् । विलाससम्प्रदायस्तु तद्भेदः केरलो मतः ॥ १५८ ॥ तद्भदो द्रविडः प्रोक्त आचार्यत्व प्रदायकः । स्त्राराज्ये नियतः प्रोक्तश्चैतन्याख्यः स एव तु ॥ ११९ ॥ द्रविडेऽन्तर्भविष्यन्ति स्वामिसम्प्रदायवाचकाः । गौडः स्वरूप इत्युक्तस्त्वानन्दाख्यः स एव तु ॥ १६० ॥ केरले बहवो भेदास्तानहं वच्मि संशृणु । भवसिद्धो हराख्यस्तु सिद्धाख्यः परिकीर्तितः ॥ १६१ ॥ देशपायभेदेन कलहट्ट'चतुष्टयम् । मंत्रपर्यायभेदेन विधिसिद्धिस्ततः क्रमः। ॥ १६२ ॥ कालपर्यायभेदेन सिद्धानन्दमत क्रमः । कलहट्टो गोमुखश्च विज्ञानी तदनंतरम् ॥१६३ ॥ द्रविडराजो महेशानि उत्पादाख्यास्ततः परम् । कालपर्यायभेदेन संप्रदायक्रमो मतः ॥ १६४ ॥ पूर्वकेरलमादौ स्यात् द्वितीयं तूत्तरं भवेत् । अत्रापि नामबाहुल्यं सम्प्रदायानुसारतः॥ १६५ ॥ दिव्यः सिद्धस्ततः सत्यश्चैतन्यश्चिद्वनः परम् । सर्वज्ञाख्यो ब्रह्मविष्णुरुद्रसंज्ञाधरः शिवे ॥ १६६ ॥ आदिसंज्ञा13 ततो देवि योजनीया सरस्वती । आदौ दिव्यादयः शब्दा14स्ततो देवी सरस्वती ॥ १६७ ।। आदौ क्रमास्तु विज्ञया:15 सम्प्रदायस्तदुत्तरम् । ततो नामादिकं ज्ञात्वा चाज्ञापदं महेश्वरि ॥ १६८ ॥ अथ द्रविडभेदान् हि शृणु वक्ष्ये यथाक्रमम् । अद्वैताख्यः पूर्णनाथश्चिदम्बाख्यस्ततीयकः ॥ १६९ ॥ अद्वैताख्यः संप्रदायस्त्ववधूतमतेऽपि च । सरस्वत्यन्तगो16 वापि17 चानन्दान्तोऽपि वा प्रिये ॥ १७० ॥ नाथान्तो वा महेशानि त्रितयं त्रितयं त्रिषु । ईशाख्यस्तु महेशानि केरलान्तर्गतो भवेत् ॥ १७१ ॥ 1. B omits यः प्रोक्त .....सम्प्रदायस्तु in the third line. 2. B°काश । 3. C स्वराज्ये । 4. B तिचयः। 5. B प्राप्ति । 6. Bहुशो। 7. B कलं हतृ; C कलहं च । 8. B °द्धि। 9. तत्सिद्धि। 10. B तत्क्रमात् । 11. B °न्तोदय, C सम्प्रदाय । 12. N डालवाख्य। 13. B संज्ञी। 14. B वश्या । 15. CN °मात् सुविज्ञाय । 10. C तो। 17. N देवि।

·श्रीचक्रयोगादिकथनं नाम प्रथमः । १३ माहेश्वरः स भवति विश्वरूपाभिधः प्रिये । एतेऽपि केरले देवि ह्यन्तर्भूता भवन्ति वै ॥ १७२ ।। एवं ज्ञानेन सम्पन्नः कुंडलीज्ञानपूर्वकम् । पूजनं तु' प्रकर्त्तव्यं नान्यथा सिध्यति ध्रवम् ।। १७३ ॥ एतदज्ञानतो देवि न विद्या सिद्धिमाप्नुयात् । विद्यासिद्धिमभीप्सुवै ज्ञानपूर्व समाचरेत् ॥ १७४ ॥ अज्ञानात् यत्कृतं देवि तत् सर्व निष्फलं भवेत् । इति संक्षेपतः प्रोक्तमवश्यं क्रियता प्रिये ॥ १७५ ॥ बलिदानविधौ देवि पात्रासादनकर्मणि । विनियोगविधौ सर्व स्पष्ट भवति नान्यथा ॥ १७६ ॥ श्रीशिव उवाच अथ कि पृच्छसि शिवे काश्मीरं ब्रूहि सत्वरम् । सर्वदिव्यस्तु यः प्रोक्तः स काश्मीरति कीर्तितः ॥ १७७ ॥ भावनाथः क्रियानाथो ज्ञाननाथस्तथैव च । चित्परः चेतनेशश्च सिद्धनाथाख्य एव च ॥ १७८ ॥ ऋद्धि'नाथस्ततश्चैव इत्यष्टौ कीर्तिता मया । पूजनादौ महेशानि पात्रासादनकर्मणि ॥ १७९ ॥ भेद एष महेशानि सर्वमेकं प्रकीर्तितम् । गौडाख्यमार्गो देवेशि तथा काश्मीरसम्मतम् ।। १८० ॥ केरलेऽन्तर्गतं देवि नान्यथा शाकरं वचः। कचित् कदाचित् भेदो वै सम्प्रदायात्प्रकीर्तितः ॥ १८१ ।। त्रिजटैकजटा चोभे12 त्रिशूली बिन्दुभूषितः । चतुर्भेदा महेशानि शैवेऽत्रान्तर्गता भवेत् ॥ १८२ ।। शैवे चान्तर्गता देवि श्रीमत्पाशुपतादयः । तेषां तु सप्तभेदा वै तानहं वच्मि संशृणु ॥ १८३ ।। आदौ शिखी ततो13 मुण्डी जटी चैव तृतीयकः । द्विदण्डी त्वेकदण्डी च त्रिदण्डी च ततः स्मृतः ।। १८४ ।। वीरशैवः सप्तमस्तु सप्तपाशुपताः स्मृताः15 । वैष्णवे त्वष्टभेदाः स्युस्त्वादौ16 वैखानसः स्मृतः ॥ १८६ ।। श्रीराधावल्लभो देवि गोकुलेश"स्तृतीयकः । वृदाख्यस्तु चतुर्थः स्यात् पांचरात्रस्तु पंचमम् ॥ १८६ ॥ 1. B म°| 2. B त्व। 3. B संमन्व्य । 4. B तत् । 5. B नावद्या । 6. B°ने । 7. N शिवे । 8. B चै। 9. B क्रोध। 10. CN °त्रोत्सा। 11. CN मेव । 12. C जटश्चैव । 13. B था। 14. CN च त्रिदण्डी च एकदण्डी। 15. N मताः। 16. B स्कान्दो 17. B श्रीविष्णुस्त्वादि देवेशि केरलेश° ।

·सुन्दरीखण्डे वीरवैष्णवनामाख्यस्तदन्यः परिकीर्तितः। रामानन्दी हरिव्यासी निम्बार्कश्चाष्टमः स्मृतः ॥ १८७ ॥ स्मार्त्ता भागवता देवि एते मार्गप्रवर्तकाः । शाक्ते चान्तर्गता देवि चीनाः कापालिकाः शिवे ॥ १८८ ॥ बौद्धा जैनास्ततो देवि दिव्याः कौलास्तथा शिवे । वीरः पशुस्ततः प्रोक्तस्तेषा लक्षणमुच्यते ॥ १८९ ॥ चीनाना द्विशतं भेदास्ताराच्छिन्नाविधौ स तु । ताराधीशः पराधीशः क्षेमाख्यः प्रेमतारकः ॥ १९ ॥ सागराख्यः परापन्नस्तथा जीवदयापरः। चिरजीवी सिद्धनामा संक्षेपानावकीर्तितः ॥ १९१ ॥ कापालिके पंचभेदास्तानहो ब्रूमहे शिवे । इंद्रजाली देवजाली रुद्रजाली तृतीयकः ॥ १९२ ॥ विद्याजाली तुर्यसंख्यः पंचमः सिद्धिजालिकः । पंचकापालिकाः प्रोक्ता बौद्धान् संशृणु यत्नतः ॥ १९३ ॥ केशच्छेदी वृक्षच्छेदी मद्याशी कल्मषस्तथा । इच्छाभेदी पंचमस्तु एवं बहुविधा मताः ॥ १९४ ॥ जैने भेदद्वयं देवि कथ्यते यत्नतः शृणु। पार्श्वनाथः कलानाथः पद्माभोगवतीरतः ॥ १९५ ॥ आदिदिव्यस्तूपदिव्यो दिव्यभेदद्वयं शिवे । पशवस्त्रिविधा देवि ज्ञाताज्ञातविनिन्दकाः ॥ १९६ ॥ पंचधा वीर इत्युक्तस्तद्भेदं शृणु पार्वति । श्रीचक्रवीरो देवेशि ऊर्मिलाख्यो द्वितीयकः ॥ १९७ ॥ चूडाचक्रं तृतीयं स्यात्पुष्पचक्रं चतुर्थकम् । जीबचक्र पंचमं स्यात्पंचभेदाः प्रकीर्तिताः ॥ १९८ ॥ भावयोगो जीवचक्रे पुष्पचक्रे क्रियाभिधः । श्रीचक्रे ज्ञानयोगस्तु लययोगस्तु [ऊर्मिले]11 ॥ १९९ ॥ चूडाचक्रे राजयोगो2 किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि । श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि पूर्वोक्तं चातिगुप्तकम् ॥ २००॥ श्रीशिव उवाच । कीटात् ब्रह्माण्डपर्य्यन्तं सर्वशक्तिमयं जगत् । शक्तिसंपूजनाद्देवि ब्रह्माण्ड पूजितं भवेत् ।। २०१ ॥ 1. CN °श्च तृतीयकः। 2.C°था। 3.cथैव च । 4. B प्रेतारभूः। 5. B°भस्तु तथा। 6. CN °न च। 7.C°ज्ञः। 8. B सिद्धजालक.। 9. B°गी, C°गे। 10. C त्र। 11. B कर्मिणा; NC कर्मणां । 12. C योगे 13. CN ह्य।

·श्रीचक्रयोगादिकथनं नाम प्रथमः। ५ शक्त्या शिवस्य वै देहे भुवनानि चतुर्दश । लोकत्रयं कलास्थाने देवलोकादिकं शिवे ॥ २०२ ॥ पर्वता धातवो वापी समुद्राः सरितस्तथा । ब्रह्माण्डगोलके यच्च यत् किंचिजगतीतले ॥ २०३ ॥ तत्समस्तं शक्तिदेहे स्फुटं तिष्ठति पार्वति । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च शक्तिदेहसमुद्भवाः । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ।। २०४ ॥ इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे श्रीचक्रयोगादिकथनं नाम प्रथमः पटलः । 1. B क्रमतो; N ऋतवो। 2. C स्थूलं । 3. B गे ।

·१ सुन्दरीखण्डे द्वितीयः पटलः श्रीदेव्युवाच । पूर्वोक्तं वद देवेश यद्यहं तव वल्लभा । श्रीशिव उवाच । धनकामे गणपतिमारोग्ये च दिवाकरम् ॥ १॥ तारापति च श्रीकामे मुक्तिकामे जनाईनम् | नारायणं सर्वकामे श्रीकामे पुरुषोत्तमम् ॥ २॥ मन्त्री मन्त्रप्रसिद्धयै श्री विद्यार्थी कालिकां यजेत् । मातङ्गी धनकामस्तु वाराही सर्वकामया ॥३॥ भुवनेशी राज्यकामः तथा नीलसरस्वतीम् । तथा त्रिपुरमेवं च कूटे कूटविभाविनीम् ॥ ४ ॥ सर्वकामं कलियुगे कृते च पुरुषोत्तमम् । द्वापरे शिवभेदं च त्रेतायां वामनं हरिम् ॥ ६ ॥ अथ कलियुगे शस्ता? या बालेति निगद्यते । त्रेतायां ललिता शस्ता द्वापरे पंचकूटगा ॥६॥ षट्कूटा च कलौ शस्ता सर्वतंत्रेषु गोपिता । सर्वकामं कलियुगे सुन्दरी परमेश्वरि ॥ ७ ॥ बगला सर्वसिद्धयर्थ स्तंभनार्थ विशेषतः । धूमावती मारणार्थे शरभो निग्रहे10 मतः ॥ ८ ॥ प्रत्यङ्गिरा अग्न्यस्त्रादिनिग्रहार्थ प्रकीर्तिता । श्रीशिव उवाच। अन्यत्तऽहं प्रवक्ष्यामि यद्यजानामि देवते ॥ ९ ॥ भूतिकामस्तु सततं पूजयेत्रिपुरां कलौं । कालिकां च महामायां वाणीकामस्तु13 चार्चयेत् ॥ १० ॥ 1 भुवनेशी तथा तारां स्वर्गकामस्तु15 चार्च येत् । ब्रह्मवर्चसकामश्च ब्रह्माणं परिपूजयेत् ॥ ११॥ आरोग्यकामोऽथ रवि धनकामो हुताशनम् । कमलां सिद्धिकामस्तु विद्याकामः सरस्वतीम् ॥ १२॥ 1. N °तिश्च । 2. C°श्च । 3. B°योः। 4. B त्रै। 5. B°भिः। 6. CN आया। 7 B सक्ता । 8. Cता। 9. C क° । 10. C हतो। 11. B विष । 12. C काली । 13. CN "मेन 14.Comits this line. 15. B °कामो न। 16. B पूज° ।

·उदयाक्षरनिरूपणं नाम द्वितीयः। १७ कलौ नीलपताकां च तथा नीलसरस्वतीम् । वाकसिद्धिर्जायते2 शीघ्रं कामसिद्धिर्न संशयः ॥ १३ ॥ कर्मणां सिद्धिकामस्तु पूजयेद्वै विनायकम् । भोगकामस्तु शशिनं बलकामः समीरणम् ॥ १४ ।। विमुक्तयै सर्वसंसारात् प्रयत्नेनार्चयेच्छिवम् । ध्यानयोगं तथा मोक्षं यदीच्छेद्वानमव्ययम् ॥ १५ ॥ सोऽर्चयेच विरूपाक्षं सर्वसत्त्वमयं हरम् । छिन्नमस्तां राजपूर्वी मातंगी कामकालिकाम् ॥ १६ ॥ श्मशानकालिकां देवि सर्वसिद्धिप्रदां यजेत् । अश्वारूढां कुक्कुटी च तथा भोगवती शिवे ॥ १७ ॥ नित्यक्लिन्नां च भेरुण्डां स्त्रीवश्याथै यजेत् प्रिये । सर्वाकर्षणकामस्तु कालिकैकाक्षरी यजेत् ॥१८॥ तथा मधुमती विद्यां सर्वाकृष्टौ यजेत्प्रिये । पराप्रासादविद्या च तथा षट्शाम्भवेश्वरीम् ॥ १९ ॥ सर्वकामप्रसिद्धयर्थं यजेद्यत्नेन सुन्दरीम् । धनदा ऋद्धिकामेन सिद्धिकामेन कामिनी ॥२०॥ भैरवी रूपकामेन हयग्रीवस्तु वाक्प्रदः । श्रीशिव उवाच। दीक्षापरंपरामाह येन देवीमयो भवेत् ॥ २१ ॥ गौडकाश्मीरद्रविडेकौले वामे च12 दक्षिणे । सर्वत्र योजनीया हि यथामार्गेण सुन्दरी ॥ २२ ॥ अधिकारवशादेवि कलौ पापसमन्विते । कलौ युगे च सं13प्राप्ते सर्वे भ्रष्टा भवन्ति हि ॥ २३ ॥ परंपराविनाशस्तु भविष्यति न संशयः । गुरुक्षोभं14 विमुख्यं15 च नात:16 सिद्धिः प्रवर्तते ॥ २४ ॥ अज्ञानवशतो देवि भ्रमन्ति हि इतस्ततः । मार्गभ्रष्टास्तथा जाता शाखारण्डा17 यथा मताः ॥२५॥ कोटिसंख्ययुगैर्वापि न ते वै सिद्धिभागिनः । दीक्षापरंपरां वक्ष्ये श्रीविद्यायां महेश्वरि ॥ २६ ॥ 1 C°ग। 2. B जपतो। 3. Cणा। 4. B °मेन । 5. C यद्य। 6. C°स्था । 7.C °च्छिन्ना। 8. B°पेत् । 9. B सर्वोत्कर्ष। 10. C°प्रियं । 11. C°ड | 12. CN °षु । 13. C सर्व। 14. CN ज्ञानं । 15.C°मोक्ष। 16. CN ततः । 17. C त्व।

·१८ सुन्दरीखण्डे । कालिकायामपि तथा गौडकाश्मीरभेदतः। अथात:1 संप्रवक्ष्यामि श्रीविद्याभेददीक्षणम् ॥ २७ ॥ लब्धाधिकारिभिर्देवि बालोपास्या महेश्वरि । पूर्णाधिकारिभिर्देवि कामसंपूजिता परा ॥ २८ ॥ तदुत्तरं षोडशी स्यात्पराविद्या तदुत्तरम् । पराप्रासादविद्या स्यात्प्रासादपररूपिणी ॥ २९॥ संप्रदायानुसारेण दीक्षणं कारयेत् प्रिये । षट्शाम्भवं ततः प्रोक्तं संप्रदायानुसारतः ॥ ३०॥ चरणदीक्षा ततः प्रोक्ता वितो दीक्षा न विद्यते । निर्वाणदीक्षा देवेशि सर्वतश्चोत्तमा मता ॥ ३१ ।। निर्वाणदीक्षापरतो नान्यदीक्षा तु विद्यते । निर्वाणदीक्षया युक्तः परं ब्रह्म न संशयः ॥ ३२ ॥ चरणत्रयदीक्षा तु क्वचित् कार्या महेश्वरि । बालामंत्रादिका मंत्रा विद्यामंत्रैव कीर्तिताः ॥ ३३ ॥ या सा पंचदशी देवी षोडशी सैव कीर्तिता । षोढान्यासादिकं चैव अष्टादश सहस्त्रकम् ॥ ३४ ॥ न्यासा यत्नेन कर्तव्या नामपारायणं तथा । पराप्रासादविद्यायां सर्वमेव प्रकीर्तितम् ॥ ३५ ॥ कालनित्यादिकं चैव युगपर्यायनित्यकाः । मंत्रपारायणं कर्म नाडीपारायणं तथा ॥ ३६॥ षोडशीविद्यया युक्तस्त्वधिकारी/ हि सर्वतः । षडन्वयक्रमे दीक्षा न्यासपूजादिकं शिवे ॥ ३७ ॥ भिन्नमेव पुरा प्रोक्तं विशेषः कथ्यते पुनः । चतुश्चरणदीक्षायां भिन्नं न्यासादिकं मतम् ॥ ३८ ॥ पराप्रासादविद्यायां विशेषः कुत्रचित्प्रिये । सर्वेषां पूजनं देवि श्रीचक्रे परिकीर्तितम् ॥ ३९ ॥ अधिकारानुसारेण योजनीयं महेश्वरि । सर्वदीक्षादिभिर्युक्तो महादेवो न संशयः ॥ ४०॥ उत्तरोत्तरमेतद्धि श्रेष्ठं विद्धि महेश्वरि । एतज्ज्ञानवशादेवि साक्षाद्ब्रह्ममयो भवेत् ॥ ४१ ॥ 1. B न्यः। 2. B omits two lines. 3. B°य। 5. CN °याः। 6. B पुरा। 7. B°रो। 8. B मया एव । 4. CN भिन्नैव ·उदयाक्षरनिरूपणं नाम द्वितीयः । आदावेकाक्षरी प्रोक्ता बालावत् परिकीर्तिता । सिद्ध काली पंचदशी विद्यावत् परिकीर्तिता ॥ ४२ ॥ अथ वै दीक्षणाकाली षोडशी सैव कीर्तिता। ततः कामकला काली पराप्रासादवन्मता ॥ ४३ ।। चरणदीक्षा यथा प्रोक्ता तथैव हंसकालिका । ततस्तु गुह्यकाकाली षट्शाम्भवपरेश्वरि ॥ ४४ ॥ षट्शाम्भवे गुह्यकाल्यां भिन्न एव प्रकीर्तितः । अत्रापि कालनित्यादि ज्ञानं प्रोक्तं मया तव ॥ ४५ ॥ मंत्रपारायणं देवि नामपारायणं तथा । नाडीपारायणं चैव युगनित्यादिकं शिवे ॥ ४६ ॥ कालनित्यादिकं चैव दिन नित्यादिकं तथा । सर्व विस्तरतो देवि मया पूर्व निवेदितम् ॥ ४७॥ काल्यां तु युगनित्यादि कालनित्यानुसारतः । विशत्साहस्रक चाष्टशती षट्त्रिंशदीरिता ॥ ४८ ॥ कालनित्याविधानादि साधनं कथ्यते पुनः । इत्येतत्कथितं देवि संक्षेपेण मया तव ॥ १९ ॥ एतद्विधानवाल्लोके सिद्धिरूपो न संशयः । पूर्णाभिषेकदीक्षायां नामपारायणं चरेत् ॥ ५० ॥ शैवे शैवान्तगं नाम वैष्णवे तु तदन्तगम् । सौरगाणपबौद्धादौ तत्तच्छा स्त्रोक्तनामतः ॥ ११ ॥ शाक्ते शक्त्यन्तगं नाम शाक्ते बाहुल्यमीरितम् । श्रीमच्छाम्भवदीक्षादौ शाम्भवो10 ह्यत्र सम्मतः ॥ १२ ॥ तद्रश्मिगं च वा नाम गुरुमध्यस्थितं च वा । ऋतुद्वैविध्यगं वापि यथाम्नायक्रमेण तु ॥ १३ ॥ शिवशक्तियुग्मभेदान्मालामन्त्रस्थमेव तु । षोडश्यां पञ्चदश्यां च लोपामन्वगस्तिके शिवे ॥ १४ ॥ एतद्गुरुप्रोक्तनाम देयं यत्नेन13 दीक्षणे । पराप्रासादमध्ये तु प्रासादपरयाऽथ वा ॥ १५ ॥ शिवशक्यन्तगं नाम शैवशक्यन्तगं14 च वा15 1 निर्वाणाद्यंतगं16 नाम चरणे तद्गुरुस्थितम् ॥ १६ ॥ 1. C°द्धि। 2. B°न्तं । 3. B °वी परमेश्वरि । 4. B मित्र। 5. B रिक्त । 6. B °द्यन्तं । 7. B सौ रे शैवे गणनाथ । 8. B मन्त्रशा। 9. CN तु। 10. C°वे । 11. Ba 12. B स 13. B कन्दर्पपल । 14. B तं। 15. Cशक्त्या न कंचन । 16. C°द्यगतं। .

·२० सुन्दरीखण्डे । मेधायां तद्गुरुस्थं च प्रोक्तमेतन्महेश्वरि । अथान्यत् संप्रवक्ष्यामि सारात्सारतरं परम् ॥ १७ ॥ श्रीदेव्युवाच । शापोद्धारोत्कीलने तु तत्र भेदः कियान् भवेत् । तन्मे वद महादेव यद्यहं तव वल्लभा ॥१८॥ श्रीशिव उवाच। उत्कीलनं बन्धनं स्यात् शापस्तेजोनिरोधकः । कीलने तु महादेवि न गतागतमीरितम् ॥ ५९॥ गतागतं महादेवि शापोद्धारे तु वर्तते । भक्तानुग्रहकाम्यत्वाद्देवीसाधकसन्निधौ ॥ ६० ॥ गत्वाय दत्तो वरो देवि स मृषा जात एव हि । मंत्रचैतन्यरोधत्वान्मृषा जातो महेश्वरि ॥ ६१ ॥ अयं शापो निगदितस्तथोत्कीलनमुच्यते । भक्तानुग्रहकाम्यत्वादातव्यो हि वरः शिवे ॥ ६२ ॥ बंधनस्य यदा मुक्तिस्तदैव तु गतागतम् । शक्तिस्तु वर्तते देव्या वरदाने महेश्वरि ॥ ६३ ॥ यथा ऊर्जतरे वत्से धेनुप्रीतिस्तु वर्तते । बंधनस्य यदा मुक्तिस्तनपानं तदैव हि ॥ ६४ ॥ काली तारा तथा छिन्ना तेजःपुंजनिभा मता । त्रयाणां तेजःसंरोधं को हि कर्तुं क्षमो भवेत् ॥ ६५ ॥ तस्माच्छापादिकं नास्ति कालिकायां महेश्वरि । कालिका तारिणी विद्या उत्कीलनविमोचनी ॥६६ ॥ दामसंत्रोटनं कृत्वा धेनुर्याति यथा सुतम् । भक्तानुग्रहकाम्यत्वात्तथेयं कालिका परा ॥ ६७ ॥ तारा छिन्ना स्तंभनेशी सर्वबंधविमोचनी । शापे' तु प्रस्रवो नास्ति कीलने प्रस्रवोऽस्ति हि ॥ ६८॥ कालिकायां महादेवि सर्वदा प्रस्त्र10वोऽस्ति हि । शापोद्धारनिरुक्तिस्तु शृणु यत्नेन सांप्रतम् ॥ ६९ ॥ वत्सो निकटवर्ती स्याद्धेनुनिकटवर्तिनी । दुग्धा भावान्महादेवि12 नैकव्ये किं फलं भवेत् ॥ ७० ॥ 1. CN °ऽनुवर्तने । 2. N°ता। 3. B°यो । 4. B सर्वतो दत्त्वा । 5. C थोत्तरतरे । N ऊर। 6. N°त्रा । 7. C पापे। 8. C°स्तुतो। 9. B °स्त° । 10. B स्त। 11. B द्विधा । 12. B महेशानि ।

·उदयाक्षरनिरूपणं नाम द्वितीयः। कालांतरे समायाते पुनर्दुग्ध यथा भवेत् । शापनिर्मोचनादेव पुनस्तेजः प्रवर्तते ॥ ७१ ॥ वत्सबंधनमुक्तित्वात्फलं2 सिद्धं हि वर्तते । उत्कीलने बंधनं हि फलसिद्धिप्रदा प्रिये ॥ ७२ ॥ तस्मादुत्कीलनं भिन्न शापो भिन्नः प्रकीर्तितः । अक्षरव्यत्ययो देवि उत्कीलनविधौ स्मृतः ॥ ७३ ॥ मंत्रश्चैतन्यरूपत्वात् चैतन्यव्यत्ययो न च । चैतन्यव्यत्ययं त्यक्त्वा पापभागी नरो भवेत् ॥ ७४ ॥ तत्पापस्य निवृत्यर्थ प्राणायामः प्रकीर्तितः । देहावयवरूपत्वं ह्यक्षरे वर्तते शिवे ॥ ७ ॥ अक्षरव्यत्ययादेवि हीनांगत्वं प्रजायते । शापहीने10 महादेवि 11सर्वांगं सिद्धमेव हि ॥ ७६ ॥ वत्सबंधनकं कर्म पुनः सिद्धं यथा भवेत् । तथोकीलनकं कर्म पुनः सिद्धं महेश्वरि ॥ ७७ ।। शापदाने महादेवि चैतन्याभाव एव हि । विद्यमाना यथा गौ. दुग्धं नास्ति महेश्वरि ॥ ७८ ॥ शापदाने महेशानि चैतन्यं नास्ति शांभवि । उत्कीलने महादेवि चैतन्यं सिद्धमेव हि ॥ ७९ ॥ इति भेदेन गदितो12 किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि । श्रीदेव्युवाच । दीपरेखादिकं कर्म पूर्व यसूचितं त्वया ॥ ८ ॥ किमपराद्ध मया देव न तन्मह्यं प्रकटीकृतम् । श्रीशिव उवाच। दीपरेखादिकं14 ज्ञानं सारास्सारतरं मतम् ।। ८१ ।। दीपिन्यन्योक्तिसिध्यर्थं दीपरेखा प्रकीर्तिता। आरभ्य भानोरुदयात्षष्टिविघटिकांतरम् ॥ ८२ ॥ सृष्टिसंहारयोगेन दीपरेखाविधिर्मता। बिदुमारभ्य होरान्तं दीपिनी समुदेति हि ॥ ८३ ।। सर्वमं18त्राणि देवेशि दीपिनी समुदेति हि । घटिक्रमेण देवेशि तत्र मंत्रोदयो भवेत् ॥ ८४ ॥ 1 B °बन्धो। 2. B प्रत्नं । 3. C °द्धिस्तथा; N °द्धिः सदा । 4. B°ने । 5. B °न्ने । 6. C°चै । 7.Cनव। 8. C यावन्मानी। 9 B °गं हि। 10. CN दाने। Comits सर्वा......महादेवि in the fourth line. 12. CN° तौ। 13. CN 14. CN वि। 15. CNI 16. CN OF Hài V. 82 is repeated in B. 17. Nहा। 18. CN यं 11. सं।

·२३ सुन्दरीखण्डे । मन्त्रमात्रे विदं प्रोक्तं मया संकेतकं शिवे । एकाक्षरं समारभ्य सहस्रांतं महेश्वरि ॥ ८ ॥ अक्षरे चोदयं देवि घटिकाक्रमयोगतः। तत्राक्षरं सदोदेति तज्ज्ञानात्फलमाप्नुयात् ॥ ८६ ॥ हंसचारो महादेवि यथा चलति सर्वदा । अजपा सैव गदिता संकल्पात्तु फलप्रदा” ॥ ८७ ॥ युगाद्यारंभदिवसं ज्ञात्वा चाहर्गणं शिवे । मंत्राक्षरोदयं देवि विद्धि यत्र सुनिश्चितम् ॥ ८८ ॥ एकैकघटिकायोगाद्विन्दुरेखोदयाक्षरम् । होश्रांतं यत्ननो देवि ज्ञातव्यं शुभमिच्छता ॥ ८९ ॥ द्वारमारभ्य बिन्द्वन्तं पुनरेको दयाक्षरम् । एवं11 व्याप्तेन देवेशि विरारूपत्वतां व्रजेत् ॥९० ॥ 12व्यापकत्वं विना देवि न13 विराऽपता मता। विश्वरूपत्वभावो हि विराङ्पे प्रकीर्तितः ॥ ९१ ॥ दीपरेखां विना देवि न हि वै दीपिनी14 मता15 | दीपरेखामध्यभागे दीपिनी समुदेति हि ॥ ९२ ॥ तत्रैव दीपिनी पूज्य तत्रैव चोदया16क्षरम् । उदयाक्षरयोगेन17 सजीवं मंत्रमेव हि ॥ ९३ ॥ विनोदयाक्षरं देवि मंत्रं निःशप्तकं न हि । मंत्रशापनिवृत्त्यर्थ उदयाक्षरचिन्तनम् ॥ ९४ ॥ मंत्रोदयाक्षरं देवि तथा रेखोदयो भवेत् । उदयाक्षरयोगेन किं न सिध्यति भूतले ॥ ९५ ॥ मन्त्रोदयो18 यथा देवि तथा रेखोदयो19 भवेत् । रेखोदयो मन्त्रमात्रे स्यादुदयोऽपि हि वर्तते ॥ ९६ ॥ इति प्रोक्तं मया देवि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि । श्रीदेव्युवाच । पूर्व संसूचितं नाथ यन्त्रध्यानं त्वया प्रभो ॥ ९७ ॥ 1. B मुपा। 2. B सकाशरं। 3. Comits घटिका......सुनिश्चित in the sixth line. 4. B सदा देवि । 5. N यथा । 6. N कथि। 7. N°लं यथा। 8. N पत्रे । 9. BN हा। 10. B°खो। 11. B सर्व। 12. C omits this line. 13. B सनादे । 14. C वेदाधिनी । 15. B repeats this line. 16. C °ना। 17. Comits सजीवं... योगेन in the fifth line. 18. C°या। 19. C यान् । 20. N त्रस्यो। 21. C तत्र।

·उदयाक्षरनिरूपणं नाम द्वितीयः । २३ कथं ध्येयं 1किं विशिष्टं कि ध्येयाध्येयमेव हि । वृत्तं भित्तिस्वरूपं वा मेखलावत्स्वरूपकम् ॥ ९८ ॥ किंवा रेखामयं ध्येयं कि वा मेरुस्वरूपकम् । विश्वरूपं स्मरेद्वापि तत्सर्व मयि कथ्यताम् ॥ ९९ ॥ श्रीशिव उवाच । ध्यानं तु त्रिविधं प्रोक्तं यन्त्रमात्रे महेश्वरि । आदौ विराट्स्वरूपं स्याद्विश्वचक्षुःस्वरूपिणम् ॥ १०॥ 5यन्त्रं सम्भावयेदेवि सर्वत्र कथितं त्विदम् । श्रीचक्रादौ महादेवि विराडूपे तु' साम्यता ॥ १०१ ॥ द्वितीयन्तु कथं ध्येयं तन्मे वद महेश्वरि । तेजःपुजनिभा रेखा सर्वचैतन्यरूपिणी ।। १०२ ।। सर्वं दर्पणवद्भाव्यं स्वप्रकाशस्वरूपिणम् । चैतन्यं भावयेत् सर्व बिन्द्रादिभू पुरान्तकम् ॥ १०३ ॥ मूले तेजःप्रकाशेन नाभिन्नं10 भावयेत्प्रिये । तृतीयं शृणु देवेशि मेरु रूपं सनातनम् ॥ १०४ ॥ उत्तरोत्तरबीजं च बिन्द्वारभ्य विभावयेत् । बिन्दुधो भावयेदेवि चैकैकोत्तरतः शिवे ॥ १०५ ॥ नवोत्तरक्रमेणैव भावयेद्वा महेश्वरि । कालीविद्याविधौ देवि नवरत्नस्वरूपिणी ॥ १०६ ॥ रेखाः संभावयेद्देवि मेरुप्रस्तारवच्च वा13 | श्रीचक्रं बीजसंयुक्त निःशप्तं परमेश्वरि ॥ १०७ ॥ बीजहीनं तु यच्चक्रं तच्चक्रं सिद्धिदं न च । सृष्टिचक्रं भवेदादौ स्थितिचक्रं द्वितीयकम् ॥ १०८ ॥ लय14चक्रं तृतीयं स्यात्रिधा चक्रं निवेदितम् ।15 बीजसंलेखनं देवि त्रिविधं गदितं मया ॥ १०९ ॥ बीजं विना16 तु निर्जीवं शववत्परिकीर्तितम् । बीजयुक्तं भवेद्यत्र निःशप्तं सिद्धिदायकम् ॥ ११० ॥ बीजाभावे मातृकार्णान् संलिखेद्विन्दुभूषितान् । यंत्रमध्ये तु संलिख्य तयंत्रं पूजयेच्छिवे ॥ १११ ॥ 1. Bomits कि......स्मरे° in the fourth line. 2. C °पि । 3. C has कथ्यतां शणु साम्प्रतम् । 4. B°श्वं च सुख । 5. C omits this line, 6. B°ह। 7.Cन। 8.Cविवादित्रि। 9. B मूलमन्त्र । 10. B नामिमां। 11. B प्रेम। 12. B चकैको । 13. B या। 14. B°°। 15. B शिवेरितं। 16. N विभा°। ० ·सुन्दरीखण्डे। २४ दलाकारं तु यात्रं तद्यनं सिद्धिदायकम् । दलाकारं कलौ पूज्यं नान्यथा सिद्धिदं शिवे ॥ ११२ ॥ मंत्रचैतन्यकं देवि यंत्रचैतन्यकं तथा । गुरुचैतन्यकं देवि स्वस्मिस्त्रितयभावना ॥ ११३ ॥ न तत्र ध्यानरूपादि तेजःपुंजविभावना । सप्रपञ्चे तु निःसारे दुराचारव्रते शिवे ॥ ११४ ॥ भावनैव तु संप्रोक्ता भावना सिद्धिदा मता। भावना यदि सिद्धा न तदेतन्तु कथं भवेत् ॥ ११५ ॥ भावनाप्रेरणं देवि दैवेन क्रियते शिवे । प्रत्ययं शृणु देवेशि यत्सर्वैः क्रियते सदा ॥ ११६ ।। कुण्डली भिन्नरूपा स्यात्तलिंगं भिन्नरूपिणम् । स्वयम्भुलिङ्गमित्युक्तं स्वतःसिद्धं महेश्वरि ॥ ११७ ॥ मूलविद्यामयी देवि कुण्डली शक्तिरूपिणी । कुण्डली सर्प रूपा स्याद्देवता भिन्नरूपिणी ॥ ११८ ।। शिवस्या भिन्नरूपत्वात्रिधा रूपं प्रकीर्तितम् । मूलाधारं तु कुंडल्याः स्थानं प्रोक्तं महेश्वरि ॥ ११९ ॥ श्रीदेवतायाः स्थानं तु हृदयं परिकीर्तितम् । शिवस्थान10 महेशानि सहस्रारं प्रकीर्तितम् ॥ १२० ॥ स्थानभेदान्नामभेदादूपभेदान्महेश्वरि । कथमैक्यं11 महादेवि तस्मात्तु भावना मता ॥ १२१ ॥ स्थानभेदे रूपभेदे नामभेदे न वै मम । तात्पर्य विद्यते देवि किं तु चैतन्यभावना ॥ १२२ ॥ गुरुमुख्याः क्रियाः सर्वा निर्वाणं गुरुरूपकम् । निर्वाण परमं ब्रह्म12 निर्वाणं तु गुरोः पदम् ॥ १२३ ॥ गुरुः शक्तिर्गुरुविद्या गुरुर्देवो महेश्वरः । गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुर्गुरुविराट्स्वरूपवान् ॥१२४ ॥ गुरुमंत्रो हि चैतन्यं कि बहु ब्रह्म केवलम् । चैतन्यमेव14 तात्पर्य ध्यानं तु15 भावनैव हि ॥ १२५ ॥ केन दृष्टं ध्यानरूपं भावनामात्रगोचरम16 | दृढभावनया युक्ते प्रत्यक्षं दर्शनं भवेत् ॥ १२६ ॥ 1. B omits this line. 2. B°दं तु । 3. B दे। 4. N°वः । 5. C°म। 6. B°मन्त्र। 7. CN °स्य। 8. CN त्वं त्रि। 9. B°रे। 10. C°ने। 11. B °मेका । 12. B भूमिः। 13. B °रु: स्व। 14. CN मात्रे । 15. B तत् । 16. B °रा ।

·उदयाक्षरनिरूपणं नाम द्वितीयः । २५ चैतन्यं सर्वदा भाव्यं गुरौ देवि न संशयः। गुरुं विना न विद्याप्तिर्न च मंत्राप्तिरेव च ॥ १२७ ॥ गुरुस्थान2 श्रेष्ठभूतं गुरौं सर्वस्य भावना । गुरुदैवतमंत्राणामैक्यं संभावयन् धिया ॥१२८ ॥ मंत्रार्थ हृदि निश्चित्य गुरुरूपं परामृशन् । सर्व गुरौं विलीनं वै ज्ञात्वा तु प्रजेपत्प्रिये ॥ १२९ ।। स्वाभिन्नत्वेन संभाव्य त्रितयं त्रितयं त्रिषु । सर्वचक्षुः सर्वमुखं सर्वस्यैव स्वरूपिणम् ॥ १३० ॥ गुरुमेव विजानीयाद्गुरुं ध्यायन्जपं चरेत् । मया पूर्व निगदितं भावत्रितयकं शिवे ॥ १३१ ।। पशुवीरदिव्यभावादिव्ये कि वै निरूपितम् | तेजःपुजं विभाव्याऽथ सर्वमेकस्वरूपकम् ॥ १३२ ॥ चैतन्यं च विभाव्याऽथ महातेजः स्मरेच्छिवे | गुरुकृपा भवेदेवि देवरूपो गुरुः स्मृतः ॥ १३३ ॥ गुरुरूपो भवेदात्मा आत्मरूपो मनुर्भवेत् । मंत्ररूपं तु सकलं विभाव्य मूर्तिकल्पना ॥ १३४ ॥ ध्यानोक्ता देवतां ध्यात्वा सर्व संसाधयेत् क्षणात् । एवं भावनया देवि ताद्रूप्यत्वं प्रजायते ॥ १३५ ॥ ताद्रूप्ये तु समापन्ने12 परशक्तित्वतां व्रजेत् । परशक्तिस्वरूपोऽहमिति संभाव्यमव्ययम् ॥ १३६ ॥ चैतन्यमूर्ति संचिन्त्य कि न सिध्यति भूतले । त्रयाणामेकगं तेजस्तत्र मूर्तिप्रकल्पना ॥ १३७ ॥ ध्यानोक्तदेवता ध्यात्वा स्वस्वरूपां विभावयेत् । त्रितयं त्रिषु संभाव्य तत्रेष्टमूर्तिकल्पना ॥ १३८ ॥ मनःस्थैर्य13 यथा देवि तथा कार्य महेश्वरि । तस्याः समरसं देवि14 तेजःपुंजनिभ15 स्मरेत् ॥ १३९ ॥ अर्धनारीश्वरमपि16 मंत्रचैतन्यविग्रहम्17 | न देहे मंत्रवर्णान् स्वे18 व्याप्तान्वै भावयेत्सुधीः ॥ १४० ॥ 1. B विद्या। 2. C °ने । 3. B : 4. N °स्व। 5. B रोवि० । 6. CN स्वे। 7. N°वा ज°। 8. C°पादात् । 9. N °वी। 10. B°क्त। 11. B °भा। 12 B संभावना। 13. B स्येत्र । 14. CN स्मात्समरसानन्द । 15. B°भां। 16. CN °यी। 17. B°हान् । 18. CN वै। ४ श.

·सुन्दरीखण्डे । २६ बनमालासमां भाव्य तेजःपुंजनिभां शिवे । इति संक्षेपतः प्रोक्तं यथा कुण्डलीरूपकम् ॥ १४१ ॥ कुण्डलीत्रितये देवि यथा संभाव्यते शिवे । तथाऽत्र भावना प्रोक्ता किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १४२ ॥ इति श्री शक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे उदयाक्षर-निरूपणं नाम द्वितीयः पटलः। 1, B यं। 2. CN आदि ·तृतीयः पटलः। श्रीदेव्युवाच । देवाधिदेव सर्वज्ञ सर्वशास्त्रप्रवर्तक । मंत्रोदयादिकं ज्ञानं दीपरेखादिकं प्रिये ॥१॥ भावनान्तं च कथितं पूर्वोक्तं न प्रकाशितम् | श्रीशिव उवाच । तदेव कथ्यतेदानी शृणु यत्नेन साम्प्रतम् ॥ २॥ केरलाख्यमतं2 चैकं काश्मीरं तु द्वितीयकम् । गौडसंज्ञं तृतीयं स्यान्मतं तु भावनाविधौ ॥ ३ ॥ आदौ तु केरलं देवि शुद्धं सर्वेषु सम्मतम् । गुरुदैवतमंत्राणामैक्यं सभावयन् धिया ॥ ४ ॥ चैतन्यं तु त्रयाणां च तेजःपुंज विभावयेत् । उपदेष्टा गुरुर्देवि मत्रे' चैतन्यबोधनम् ॥ ५ ॥ चैतन्यस्य स्वरूपं वै गुरुरूपं विभावयेत् । नवरत्नप्रभा देवि यथा चैकत्र योज्यते ॥ ६ ॥ एक10त्र योजनादेव ज्वलन्मेरुसमप्रभाम् | एकत्र योजनादेवि11 कोटिसूर्यसमप्रभाम् ॥ ७ ॥ तत्प्रभायां महादेवि12 गुरुं शम्भुस्वरूपिणम् । वराभयकरं शान्तं द्विनेत्रं द्विभुजं गुरुम् ॥ ८॥ तउत्तेजसा विलीनं हि जगत्स्थावर जंगमम् । केरलाख्ये सम्प्रदाये एवं+ संभावयेद्गुरुम् ॥९॥ गुरुमुख्याः क्रियाः सर्वास्तस्मात्सर्वोत्तमो15 गुरुः । काश्मीराख्यं शृणु प्राज्ञे येन तन्मयतां व्रजेत् ।। १० ॥ मंत्रदेवगुरूणा हि त्वैक्यं16 संभावयन्17 धिया । तेज:पुंजनिभं सर्व ह्यक्षरस्य स्वरूपकम् ॥ ११ ॥ तेजःपुंजाक्षराणि च सर्व18 चैकत्र भाब्येत् । सर्व19 लीनं ह्यक्षरे वै चैतन्यत्रितयं शिवे ॥ १२ ॥ सर्वे चैतन्यजं तेजः कोटिसूर्यसमप्रभाम् । तेजःपुंजाक्षराण्येव रत्नकूट 20समूहवत् ॥ १३ ॥ 1. B°दर्श। 2. Cख्यं शतं । 3. B°ले। 4. C°द। 5. B मया देवि; C चै । 6.C°वे । 7. Nन्त्र । 8 N °भावने। 9. B महश्वरि । 10. B सर्व । 11. N°देवे, C वि। 12. B °देव । 13. CN य°। 14. B सर्व । 15. B°रो। 16. B त्वेक। 17. B °वयेत् । 18, B°३। 19. B°३। 20. B °कण्ठ ।

·२८ सुन्दरीखण्डे संभाव्य प्रजपेन्मंमिष्टसिद्धिप्रदायकम् । काश्मीराख्यक्रमः प्रोक्तो गौडक्रममतः शृणु ॥ १४ ॥ देवतागुरुमंत्राणामैक्यं संभावयन् धिया सर्व तेजोमयं भाव्यं जगत्स्थावरजंगमम् ॥ १५ ॥ त्रयाणा देवि चैतन्यं तेज:पुंजनिभं शिवे । तेजःकूटमभूदेकं मेरुपर्वतसंनिभम् ॥ १६ ॥ तत्तेजसि महादेवी सायुधां परिचिन्तयेत् । ध्यानोक्तविधिना ध्यात्वा सर्वरूपां विभावयेत् ॥ १७ ॥ एवं भावयतस्तस्य देवता वरदा भवेत् । इयं वै भावना प्रोक्ता किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १८ ॥ श्रीदेव्युवाच। सम्प्रदायत्रयेणैव संकल्पो यस्तु सूचितः । स च चै कथ्यतां देव यद्यहं तव वल्लभा ॥ १९॥ श्रीशिव उवाच। केरलाख्ये सम्प्रदाये संकल्पं शृणु सादरम् । प्रीत्यर्थ देवतायास्तु संकल्पः परिकीर्तितः ॥२०॥ देवताया यदा प्रीतिर्जा’ता तत्क्षणमेव तु । प्रसन्नता भवेदादौ ततः प्रीतिः प्रवर्तते ॥ २१॥ प्रीतिर्जाना यदा देवि प्रसन्नत्वे न संशयः । प्रीत्यर्थे। विनियोगस्तु मुख्योऽयं1 परिकीर्तितः ॥ २२ ॥ काश्मीराख्ये क्रमे देवि विनियोगं शृणु प्रिये । प्रत्यक्षदर्शनार्थ हि देवताया महेश्वरि ॥ २३ ॥ गौडक्रमे महेशानि सर्वसिध्यर्थमेव तु । देवताया यदा प्रीतिस्तदा सर्व प्रवर्तते ॥ २४ ॥ प्रत्यक्षदर्शनं देवि प्रीतौ लीनं हि12 वर्तते । तथा13 वाक्यादिसंसिद्धिः प्रीतौ लीना हि वर्तते ॥ २५ ॥ तस्मात्प्रीतिर्मुख्यभूता प्रीत्यर्थ विनियोगता । इति प्रोक्तं महादेवि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २६ ॥ श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि नित्या पंचविधा कथम् 15 1 श्रीशिव उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कालनित्यासु निर्णयम् ॥ २७ ॥ 1. B °मार्ग 2. B शिवे। 3. B°वि। 4. N इति। 5. B क्रमे । 5. B क्रमे। 6 B°। 7. Bभाति जि। 8. B तत् । 9. B नासा। 10. CN थे। 11 B ख्याये। 12. B नाद्धि। 13. B तयान। 14. B प्रीतिरुक्ता। 15. B°यक।

·प्राणायामजपो नाम तृतीयः। तिथिनित्या भवेदादौ [दिन ] नित्या तदुत्तरम् । युगनित्या ततः प्रोक्ता कालनित्या मता ततः ॥२८॥ ततः पर्यायनित्या स्यादेवं पंचविधा मता । शुक्लकृष्णक्रमेणैव द्विधा नित्यार्चनं मतम् ॥ २९ ॥ आदौ कामेश्वरी शुक्ले चित्राधा कृष्णपक्षके । तिथिनित्या समभ्यर्च्य द्वाभ्यामाद्या ततः प्रिये ॥ ३०॥ पुनराद्यन्तमाचर्य दक्षिणामूर्तिसंमतम् । आनन्दभैरवमते प्रथमे दिननित्यकाम् ।। ३१ ।। शुक्लकृष्णक्रमेणैव तदन्ते सकलां यजेत् । तिथिनित्या तु कयिता [दिन]नित्यापुरःसरम् ॥ ३२ ॥ युगनित्या तु कथिता कालनित्या च पूर्ववत् ॥ ३३ ॥ पर्यायनित्या देवेशि कालनित्यापुरःसरम् । कथ्यते शृणु देवेशि सावधानमनाः शृणु ॥ ३४ ॥ शून्यसौं? समुद्धृत्य ततः कामकला वदेत् । हंसः सोऽहं समुद्धृत्य पर्यायः कथ्यते शृणु ॥ ३५ ॥ अकारादिक्षकारान्तै उ अ इ पल्लवान्वितैः । परस्परान्वितैर्देवि द्वित्रिक्रमगतैः शुभैः ।। ३६ ।। स्वरादिभिरथोपात्तैस्तैश्च तैश्च स्वरान्वितै:10 । परस्परं पल्लवितैर्नामपारायणाभिधा ॥ ३७॥ पर्यायनित्या कथिता कालनित्यान्विता शुभा । पर्यायस्वनिर्देवि कालनित्याप्रकाशतः ॥ ३८ ॥ तत्तत्पारायणं नाम कीर्तित देवदुर्लभम् । कालिकायां महेशानि नित्यापर्यायनामतः ॥ ३९ ॥ काली पर्यायनित्या वै संक्षेपेण प्रकाशिता | विशत्साहस्त्रकं भाग शतषत्रिशदीरिता ॥ ४० ॥ अत्रेत्यं15 केचिदिच्छन्ति नागे सप्तशतीति च । अक्षरोदयकं यत्ते 6ऽनेकमेव17 प्रकीर्तितम् ॥ ४१ ॥ षष्टिपारायण नाम पूर्वमेय प्रकीर्तितम् । नामपारायणं भिन्न18 मंत्रपारायणं तथा ॥ ४२ ।। 1. MSS facgiº 2. N सनातनः । 3 CN °विद्या। 4. N में । 5. B°ल पठेत् । 6. After this B repeats the line शुक्लकृष्ण, ..पठेत् । 7. B f, C °ो । 8. B प्रभागभैः। 9. CN °थरूपान्तैः । 10. B पाचितैः। 11. Bस। 12. B °वि.। 13. CN मार्ग। 14.C°वि। 15. Comits this line. 16. B बले, C यत्ने । 17. B तथा कर्म । 18. B मन्त्रं।

·३० सुन्दरीखण्डे। मंत्रपारायण नाम भिन्नमेव प्रकीर्तितम् । अक्षरोदयः षष्टितमस्त्वेक एव प्रकीर्तितः ॥ ४३ ॥ कालीपारायणं नाम कीर्तित तव सुव्रते । सुन्दर्यो भिन्नमेवोक्तं तच्छृणु त्वं महेश्वरि ॥ ४४ ॥ आ ई पल्लवसंयुक्तैः परस्परयुतैः शिवे । द्वित्रिक्रमाक्षरै: काद्यैः क्षान्तवर्णगतैः शिवे ॥ ४५ ॥ स्वरादिभिरथ क्षान्तैस्तैश्च तैः सस्वरैः शिवे । नामानि त्रिपुरे ते हि गणितैः सभवंति हि ॥ ४६॥ विशत्साहस्रकं साष्टशतं षट्त्रिशदेव हि । गुह्यातिगुह्यं कथितं यन्न कुत्र प्रकाशितम् ॥ ४७ ॥ अकारः प्रथमो वा हि आकारः प्रथमोऽय वा। अकारः प्रथमो देवि ह्याकारस्तदनन्तरम् ॥ ४८ ।। विरारूपं तु प्रथमं ततः सावयवा मता। विरापं कालिकाख्यं सुन्दरं सुन्दरीमुखम् ॥ ४९ ॥ तस्मादकारो मुख्यो हि स तु काली10विधौ मतः । कादिवर्णः कालिकायां हादिः श्रीसुन्दरीमते12 ॥ ५० ॥ वर्णस्वरूपे तद्रूपं13 न मदीयं तु विद्यते । कादिविराट् शून्यरूपः ककारः परिकीर्तितः ॥ ११ ॥ हादिहकारः श्रीविद्या चित्कला कामसुन्दरी । महाकामकला विद्या हकारे तु विराजते15 ॥ १२ ॥ विराट्स्वरूपं सुन्दर्या विद्यामात्रे16 प्रकीर्तितम् । तथापि काल्या देवेशि मुख्यत्वेन व्यवस्थितम्17 ॥ ५३॥ नामपारायणे18 देवि तत्स्वरूपं प्रदृश्यते । अकारो बिन्दुसंयुक्तो अकारः सर्गसंयुतः ॥ ५४ ॥ अं-अ-श्चेत्यक्षर द्वन्द्वमनुत्तरस्वरूपकम् । अनुत्तरा द्विपंचाशद्विद्याख्या20 परिकीर्तिता ॥ १५ ॥ एवं कामकला विद्या मतभेदेन दर्शिता22 | ईकारः केवलो देवि महाकामकला मता ॥ १६ ॥ 1. B मन्त्राने । 2. B रै। 3. B ज्ञातवणे गतं । 4 B देहि । 5. B°ते । 6. C ह्या । 7. C वियद् । 8. B°पे। 9. B सदा सुंदरा सुस्वने । 10. Bबाले । 11. B°ली। 12. B°मनौ। 13 CN तात्पर्य । 14. BN वर्त। 15. B°जिता । 16. B नं। 17. B °ता । 18. Bणं । 19. C°चेतरतः। 20. C दिग्विद्याख्या। 21. B तत्तद्। 22. B तत्स्मृता। 23. N°ल°।

·प्राणायामजपो नाम तृतीयः । ३१ अत एव कामराजे ककारत्वे तु मुख्यता । लोपायां तु हकारो हि त्वाकारत्वेन कीर्तितः ॥ १७ ॥ कृत्वा हरार्द्धय देवेशि यो ध्यायेत् जगदम्बिकाम् । मंत्रद्वयेन पुटित सर्वाभिन्नत्वभावना ॥ १८ ॥ नामपारायणं प्रोक्तं कालीविद्याविधौ शिवे । अत एव तु सम्प्रोक्तं चित्स्वरूपं महेश्वरि ॥ ५९ ॥ अकारः प्रथमो देवि ह्याकारस्तु द्वितीयकः । आकारो व्यापकत्वेन सर्वव्यापक ईरितः ॥ ६० ।। हकाराऽर्धकला देवि ईकारः परिकीर्तितः । एवं मिलित्वा देवेशि महाराजेश्वरी परा ॥ ६१ ॥ महाराजेश्वरीविद्यापल्लवः परमो मतः । श्रीविद्याया महेशानि प्रोक्तं संक्षेपतः शिवे ॥ २ ॥ विराडुत्तरेश्वरी विद्या कालिकायां प्रकीर्तिता । अकारस्तु ककारेऽपि हकारेऽपि प्रकीर्तितः ॥ ६३ ॥ अकारोच्चारणं देवि न कादौ हादिसम्मतम् । उभयोर्यत्र चेतस्कूटं कूटार्थे परिकीर्तितम् ॥ ६४ ॥ कूटोच्चारणकं कर्मकलौ कस्य भविष्यति । तस्मादुच्चारणार्थ हि ह्यकारः परिकीर्तितः ॥ ६ ॥ ककारस्त्वादिवर्णों हि हकारश्चरमो मतः13 । अत्रार्थे प्रत्ययो देवि वर्णोद्धारे भविष्यति ॥ ६६ ॥ कहेत्येवं महामन्त्रो यस्य वाचि प्रवर्तते । स धन्यः स च विज्ञानी स हि वै देवपूजितः ।। ६७ ॥ प्रणामं कुर्यात्तं दृष्ट्वा ज्ञानात्फलमवाप्नुयात् । अज्ञाना-फल14नाशः स्यात्किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ६८॥ श्रीदेव्युवाच । षष्ठीजप15प्रकारोऽपि16 नामपारायणं तथा । मंत्रपारायणं देव ह्यक्षरोदयकं17 तथा ॥ ६९ ।। दीपरेखादिविज्ञानं मंत्रार्णस्योदयं तथा । कस्याधिकारो देवेश केन कार्य स को भवेत् ।। ७० ॥ 1. CN °त्वेन। 2 C °द्वै; N °ढ़ें। 3. Comits काल...संप्रोक्त in the next line. 4. CN चिद्रूप च । 5. Cविद्या। 6. B अफारे। 7. B °रो°। 8. B°रो। 9. BComat. 10. B °ते । 11. B चि। 12. Comits कलौ... कीर्तितः in the next line. 13. Bश्चान्त्यो ततः । 14. B द्वै तु। 15. B टे। 16. B. हि। 17. C तर्प। 18. C अ°। 19. B °राद्दे ।

·३२ सुन्दरीखण्डे । तन्मे वद महादेव यद्यहं तव वल्लभा । श्रीशिव उवाच । पूर्णाभिषेकी शुद्धान्तो गुरूभक्तो दृढव्रतः ॥ ७१ ॥ अनित्यकर्म सन्त्यागी नित्यानुष्ठानतत्परः । पारम्पर्यक्रमासक्तः षट्शांभवान्तमेव हि ॥ ७२ ॥ सन्ध्याचतुष्टये देवि ह्यधिकारो हि यस्य वै । आचार्यत्वे महादेवि अधिकारो हि1 यस्य वै ॥ ७३ ॥ भविष्यज्ञानत्रैकाल्यज्ञानविज्ञानदर्शने । बाला पंचदशीकादि षोढा विद्या परा ततः ॥ ७४ ॥ पराप्रासादनिर्वाणौ षडन्वयक्रमस्ततः । एवं परम्परायुक्ते नामसंज्ञादिसंयुते ॥ ७ ॥ तस्याधिकारो देवेशि नामपारायणादिके । षष्टीजपं समारभ्य नाममन्त्रान्तिके शिवे ॥ ७६ ॥ एवं पारायणं कर्म यः करोति महेश्वरि । स च कि मानुषो देवि स साक्षाच्छिव एव हि ॥ ७७ ॥ षष्ठीपारायणं नाम नामपारायणं तथा । मंत्रपारायणं ज्ञानं दीपरेखादिकं तथा ॥ ७८ ॥ नामदानादिसंकेतो नाल्पस्य कर्मणः फलम् । येन कोटियुगं देवि सुन्दरी सम्यगचिता ॥ ७९ ॥ अष्टादशसहस्त्रं हि न्यासान्येन स्वदेहके । पुरश्चर्यादिसंयुक्तैन्यस्ता देवेशवन्दिता ॥ ८० ॥ तेनेदं लभ्यते देवि ह्यथवा नहि लभ्यते । एतत्तत्वं महेशानि किचिज्जानामि यत्नतः॥ ८१ ॥ पूर्णवेत्ता महादेवि स साक्षात्कालिकाम्बिका । सैव वै सुन्दरीरूपा तारुण्यामृतविग्रहा ।। ८२ ॥ जानाति सुन्दरी देवि सा त्वमेव महेश्वरि । सर्व गोपयसि प्राज्ञे मम भाग्यं महत्तरम् ॥ ८३ ।। श्रीदेव्युवाच । धन्योऽसि शिव विश्वेश सर्वपारप्रदर्शक । शक्तौ शिवं विना शम्भो सामरस्यं न दृश्यते ॥ ८४ ॥ श्रीशिव उवाच । भेदो नास्ति महादेवि यथा बीजाङ्कुरो भवेत् । सैवाहं पुंस्वरूपेण स्त्रीरूपेणाहमेव हि ॥ ८५ ॥ 1. C रोऽपि । 2. Bहवर्ण । 3. B भेदा । 4. B रुजः। 5. B शिवे 1:6. B को। 7. B मया । 8. B ग्ये। 9. B °म्भौ ।

·प्राणायामजपो नाम तृतीयः। आवाभ्यां न हि भेदोऽस्ति भेदस्त्वज्ञानसम्भवः । उपदिष्टोऽस्मि देवेशि ह्यनुत्तरगुणार्णवे ॥ ८६ ।। त्वत्प्रसादादिदं सर्व न वै विस्मृतमेव हि । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ८७ ।। श्रीदेव्युवाच । पूर्व संसूचितं नाथ स्वभमन्त्र-विवेचनम् । 3न मा कथितं नाथ मम वा योग्यता न हि ॥ ८८ ॥ सर्व मे कथ्यतां देव यद्यहं तव वल्लभा । श्रीशिव उवाच । एतावत्कालपर्यन्तं न कुत्रापि प्रकाशितम् ॥ ८९ ।। तव प्रीत्या महेशानि कथ्यते शृणु साम्प्रतम् । पञ्चाशद्वै महापद्मा ह्या गमग्रन्था ईरिताः ।। ९० ॥ तत्र मन्त्रा महादेवि सर्वेषु च प्रतिष्ठिताः । त्रिंशन्निखर्वषड्वन्दनवत्यर्बुदकोटयः ॥ ९१ ।। मन्त्राः प्रोक्ता महेशानि ह्यागमं कुत्र कि स्थितम् । तत् शृणु त्वं महेशानि यद्यहं तव वल्लभः ॥ ९२।। महत्पंचाशत्पझे तु षट्विंशति भुवि स्थितम् । चतुर्दश स्थितं स्वर्गे दश पातालगोचरम् ।। ९३ ।। एवं क्रमेण देवेशि ह्यागमः कथितो मया । स्वप्नमंत्रा महादेवि त्रिधा वै परिनिष्ठिताः ।। ९४ ।। पाताले तु विराट्चक्रं स्वर्गे ताण्डवचक्रकम् । स्वर्गे चक्रद्वयं देवि त्रिपुराख्यं द्वितीयकम् ॥ ९५ ।। आदौ विराट् ततो देवि शिवताण्डवमेव च । तृतीयं त्रिपुराख्यं तु स्वप्नमंत्रास्त्रिधा स्थिताः ॥ ९६ ।। तत्रैव तु हृदन्ता ये ते विराट्चक्रगोचराः। अस्त्रान्तास्तु महेशानि शिवताण्डवगोचराः ॥ ९७ ॥ त्रिपुराचक्र मध्यस्था वन्हिजायान्तिका मताः । एते मंत्राः त्वौत्सुक्येन भुवि स्वप्नेन गोचराः ॥ ९८ ।। स्वप्नमार्गेण देवेशि उपदिष्टाः शिवेन तु । तेषां तु लक्षण देवि शृणु यत्नेन साम्प्रतम् ॥ ९९ ।। 1. C तथा । 2. B स्वमन्त्रस्य । 3. B omits two lines. 4. B स्वा। 5. B °पि सु । 6. CN °त्यमे । 7. C स्मृतं। 8. B°°। 9. N महादेवि। 10, B°क्रम । 11. C स्वांशकेन । 12. B. °ने।

·सुन्दरीखण्डे । पातालचक्रमंत्राणां लक्षणं शृणु साम्प्रतम् । अजनं गुटिका गुप्तिश्चाज्ञासिद्धिस्तथैव च ॥ १० ॥ शिवताण्डवचक्रस्य लक्षणं शृणु साम्प्रतम् । खड़वेतालसिद्धिश्च परकायप्रवेशनम् ॥ १०१ ॥ चराचरगतित्वं च ह्यणिमाद्यष्टकं तथा । त्रिपुराचक्रमंत्राणां लक्षणं शृणु पार्वति ॥ १०२ ॥ मनोरथस्य चाक्लेशस्त्रिपुराचक्रमण्डले । षष्टिसिद्धीश्वरो भूत्वा भुवि स्वर्ग च भूतले ॥ १०३ ॥ त्रिशङ्करस्था ये' मन्त्रास्ते च कुत्र प्रतिष्ठिताः । अर्धनारीशचक्रे तु ते च तिष्ठन्ति पार्वति ॥ १०४ ॥ त्रिधा शङ्करतां यातास्ते वै परशिवस्य च । मण्डले संस्थिता देवि सुन्दरीव तु लक्षणम् ॥ १०५ ॥ पराप्रासादमंत्रो हि प्रासादपरया10ऽथवा । यथा द्विधात्वमापन्नस्तत्रा13पि च महेश्वरि ॥ १०६ ॥ आद्यं यत्तु भवेद्देवि तदाद्यशङ्करो मतः । स15 शङ्करः परावत्स्यात्किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १०७ ॥ श्रीदेव्युवाच । स्वप्नलब्धे महादेवि ऋषिच्छन्दादिकं कथम् । ऋषिच्छन्दादिकं यन्न स्वप्ने प्रोक्तं महेश्वर ॥ १०८॥ तथा पीठादिकं ध्यानं यन्न प्रोक्तं महेश्वर । यत्र नोक्तं महादेव तत्र कि च कथं भवेत् ॥ १०९ ॥ श्रीशिव उवाच। ऋषिः शिव इति प्रोक्तो गायत्रीच्छन्द ईरितम् । चिद्रूपा देवता देवि कीलकाद्य न विद्यते ॥ ११० ॥17 द्रविडाख्यं मतं प्रोक्तं काश्मीरं शृणु यत्नतः । ऋषिच्छन्दाधनुक्ते तु ऋषिब्रह्मा महेश्वरि ॥ १११ ॥ गायत्रीच्छंद आदिष्टं को विजानाति18 पार्वति । स्वराः शक्तय इत्युक्तास्त्वव्यक्तं कोलकं मतम् ॥ ११२ ॥ 1 CN पार्वति। 2.Comits three lines. 3. B चर। 4. B°ल । 5. BC द्विः । 6. Cसं°। 7.C तत् । 8. B°तायास्ता। 9. N °वस्तु; C°वर्तु। 10. N °मा । 11. B °वि। 12. B°स्त्व । 13. B °था। 14. B°द्वा; Nथा। 15. B इति, cài 16. C fa 17. After this B repeats verses 68 to 77 of this Chapter. 18. बीजानि च ।

·प्राणायामजपो नाम तृतीयः। पीठं तु मातृकापीठं ध्यानादि मातृकोक्तवत् । गौडक्रमे महेशानि सिद्धमंत्रतया शिवे ॥ ११३ ॥ न ऋषिच्छंदसी देवि न पूजानियमः शिवे । जपमात्रेण सिद्धिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा ।। ११४ ॥ न चक्र शोधनादीनि सिद्धमन्त्रे महेश्वरि । सिद्धमंत्रे विकल्पश्चत्सिद्धत्वं तस्य गच्छति ॥ ११५ ।। न ऋणं न धनं वापि जपमात्रेण सिद्धिद:21 पूरश्चर्यादिकं देवि पूर्ववत्परिकीर्तितम् ॥ ११६ ॥ न षडङ्गं महेशानि चैतन्येशी तु देवता । प्राणप्रतिष्ठाध्यानं तु ध्यानमात्र प्रकीर्तितम् ॥ ११७ ॥ तेजःपुंज मंत्रवर्णध्यानं सर्वार्थसिद्धिदम् । मूलमंत्र षडावृत्या षडङ्गं न्यासमाचरेत ॥ ११८ ॥ पदं यत्र भवेद्देवि तेन वा न्यसनं चरेत् । यत्र प्रोक्तं षडङ्गाद्यं तत्र वै तत्समाचरेत् ॥ ११९ ॥ पीठेऽनुक्ते शक्तिपीठं ध्यानेऽनुक्ते तु मातृका । पुरश्चर्याद्यनुक्ते तु दिक्सहस्रं जपेत् प्रिये12 ॥ १२० ॥ द्वाविशाक्षरपर्यन्त दिक्सहस्त्र प्रकीर्तितम् । तदुत्तरं महादेवि गजान्तकसहस्रकम् ॥ १२१ ॥ स्वप्नपलब्धे स्त्रिया दत्ते ह्यन्तरं तु कियद्भवेत् । संस्कारे साम्यता देवि घटसंस्कारमात्रके ॥ १२२ ॥ सिद्धारिचक्रं देवेशि नाममात्रं तु शोधयेत् । ऋणचक्र विचिन्त्याथ रुद्रचक्राणि संन्यसेत् 15 ॥ १२३ ॥ ऋणधनाख्यचक्रं हि सर्वत्र कीर्तितं मया । ऋणचक्रं विहायाथ दशार्बुदमितं16 जपेत् ।। १२४ ॥ न तस्य सिद्धिर्देवेशि देवताशापमाप्नुयात् । स्वस्य नास्ति ऋणित्वं हि देवे दोषो हि दीयते ॥ १२५ ॥ दोषो न17 दद्याद्दे18वेषु चोत्तमर्ण जपेत्सदा । ऋणिमत्रं समाश्रित्य यो मंत्रान्विविधान्जपेत् ॥ १२६ ॥ इह सिद्धीश्वरो भूत्वा परे शिवसमो भवेत् । मंत्रे संशोध्यमाने तु ऋणं हि दृश्यते19 प्रिये ॥ १२७॥ श्रीदेव्युवाच । सिद्धिः स्वानुभवादेव तत्र कि वर्तते प्रभो । 1. B°के। 2. B°दा । 3. B°ता। 4.Cमन्त्रं । 5. BOनं। 6. B°। 7. B°देवं। 8. B. नवान्यत्र सं। 9. B चै। 10. B. °मु। 11. B°मु। 12. B मर्नु जपेत् । 13. C यज्जा० । 14. C सप्त°। 15. CN सन्त्यजेत् । 16.C°दं। 17. CN °षान्न । 18. B°है। 19. Cशस्यते। .

·सुन्दरीखण्डे। श्रीशिव उवाच । पूर्व संसाधितो मंत्रः स ऋणीत्यभिधीयते ॥ १२८ ॥ तधुगस्थाननाम्ना तु स ऋणी परिनिष्ठितः । तत्प्रभावामहेशानि स मंत्रः सिद्धिदायकः ॥ १२९ ॥ स्वप्नमध्ये तु संप्राप्तश्चमत्कारो न विद्यते । शोध्यमाने महाचक्रे न ऋणी दृश्यते स्फुटम् ॥ १३० ॥ स मंत्रस्तु धनी देवि शिष्येभ्यश्चोपदेशयेत् । श्रीदेव्युवाच । पूर्व प्रोक्तं त्वया देव स्वानलब्धादयः प्रभो ॥ १३१ ।। स्वानलब्धा स्त्रिया दत्ता मालामंत्रादिकाः प्रिय । सिद्धमंत्रा इति प्रोक्तास्त्वन्यथा प्रतिपादितम् ॥ १३२ ।। तत्र मे संशयो जातस्तन्मे बद महेश्वर । श्रीशिव उवाच। सत्यमेतन्महेशानि सिद्धत्वं वर्तते स्फुटम् ॥ १३३ ॥ यत्रास्ति प्रत्ययो देवि स सिद्धः परिकीर्तितः । प्रत्ययो नास्ति देवेशि स धनी परिकीर्तितः ॥ १३४ ॥ सिद्धत्वं प्रत्यये देवि न सर्वे सिद्धतां गताः । पूर्वसंस्कारवशतस्त्वन्ये मन्त्राः प्रकीर्तिताः ॥ १३५ ॥ पारंपर्येण संप्राप्ताः संस्कारवशतः शिवे । तस्मादृण धनं शोध्य मंत्रो जप्यः शुभेच्छुना ॥ १३६ ॥ पूर्वनाम्ना ऋणित्वं हि तथैव विद्यमानता । ईदृशस्तु महेशानि महाभाग्येन लभ्यते ॥ १३७ ॥ संस्कारेण तु सम्प्राप्तस्त्व1 धुना ऋणतां गतः । सोऽपि वै तादृशो देवि न धनी तादृशो मतः॥ १३८ ॥ चक्रपंचकमध्ये1 तु ह्येतद्योज्यं महेश्वरि । इति संक्षेपतः प्रोक्तं साधनान्तं12 प्रकीर्तितम् ॥ १३९ ॥ पुंस्त्रीनपुंसका देवि फट् स्वाहा हृत् क्रमात्स्मृताः। इति संक्षेपतः प्रोक्तं साधनं कथ्यते शृणु ॥ १४०!! अस्त्रमध्ये स्वस्त्रमंत्राः वन्हिकातान्तिकाः स्त्रियाम् । नमोऽन्ताः शिवमंत्रेषु ह्यन्तभूता इतीरिताः ॥ १४१ ॥ -- 1. B°तिष्ठतः । 2. B°सादा। 3. N°हादेवि। 4. C°वाचकः । 5. B शप्त 6. C सिद्धे°। 7.C °ट्वि । 8, B°णे। 9. CN °च्छता। 10. B°प्ते त्व। 11. B यं। 12. N नि, B न्तः । 12. N नि, B न्तः। 13. B °द्दे । 14. B°न्ताः ।

·प्राणायामजपो नाम तृतीयः। केचिद्विमातृ'कोक्तं हि ध्यानमिन्छन्ति पार्वति । केचित् नश्यन्तु काश्मीरा द्विधा भेदः प्रकीर्तितः ।। १४२ ॥ पंचायतनयोगेन मन्त्रार्थेन महेश्वरि । पल्लवेनाथ देवेशि ह्यन्तर्भूता भवन्ति हि ॥ १४३ ॥ भुवि स्थितास्तु ये मंत्राः पल्लवैः संगता यदि । ते हि स्वप्नेषु सम्प्राप्तास्तेषां कुत्र प्रयोजना ॥ १४४ ॥ केचित्तु कवचे प्रोक्ताः केचित्स्तोत्रे प्रकीर्तिताः । प्रधानवत्तु ते? सर्व संजप्याः परमेश्वरि ॥ १४५ ॥ प्रधानोक्तं तु यत्कर्म तत्तत्सर्वत्र कीर्तितम् । तत्रोदाहरणं देवि नीलसारस्वते स्मर ।। १४६ ॥ गुरूपदिष्टा देवेशि पुरश्चर्या प्रकीर्तिता तत्र मार्गक्रमो10 देवि कथितः पूर्ववत्प्रिये ॥ १४७ ॥ केरले तु पुरश्चर्या दशाङ्गा परिकीर्तिता । अष्टाङ्गा तु पुरश्चर्या काश्मीरे कथिता मया ॥ १४८ ॥ पंचाङ्गा तु पुरश्चर्या गोडमार्गे प्रकीर्तिता। स्वप्नलब्धे महेशानि अङ्गे11 पुरस्क्रिया मता ॥ १४९ ॥ जपो होमो ब्राह्मणानां भोजनं त्रितयं मतम् । स्वप्नलब्धे पुरश्चर्या दोषद्वयनिवारणम् ॥ १५० ॥ जातसूतकमादौ स्यात्तदन्ते मृतसूतकम् । सूतकद्वयसंयुक्तः स मन्त्रो नैव सिध्यति ॥ ११ ॥ श्रीदेव्युवाच । जातसूतकदोषस्य वारण केन वा भवेत् । तन्मे वद महादेव श्रीशिव उवाच। लिखेदष्टदलं शुभम् ॥ १५२॥ तन्मध्ये कलशं स्थाप्य तत्र वै वटपत्रकम् । वटपत्रे कुंकुमेन लिखित्वा मंत्रमेव तु ॥ १५३ ॥ कलशं पुरतः स्थाप्य गुरोः प्राणान्निवेशयेत् । गुरोः सकाशाद्ग्रहणं12 जातसूतकवारणम् ॥ १५४ ।। श्रीदेव्युवाच । मृतसूतकदोषो हि कीदृशः परमेश्वर! | श्रीशिव उवाच। विना पुरस्क्रियां देवि मत्रो मृत इतीरितः ॥ १५५ ॥ 1. B°त्र। 2.8 ते च। 3. CN वै । 4. B तु। 5. C नम्। 6. C omits four lines. 7. B°ना वर्तते । 8. N सर्व तत्र। 9. N °ष्टे | 10. B | 11. B°ग । 12. B द्गुरुणा । 13. B°रि।

·३८ सुन्दरीखण्डे । जीवहीनो यथा देहः सर्वकर्मसु न क्षमः । पुरश्चरणहीनो हि तथा मन्त्रः प्रकीर्तितः ॥ १५६ ॥ तस्मात्कुर्यात्पुरश्चर्या मृतदोषप्रशान्तये । यो मन्त्रश्चेतनायुक्तः स मन्त्रः सिद्धिदायकः ॥ १५७ ॥ चैतन्यं तु पुरश्चर्या चैतन्यं गुरुरेव च । यंत्रचैतन्यकं देवि मंत्रचैतन्यकं तथा ॥ १५८ ॥ गुरुचैतन्यकं चैव चैतन्यत्रितयं मतम् । चैतन्यत्रयहीनो यः स मंत्रः सिद्धिदो न हि ॥ १५९॥ स्वपलब्धो धनी चेत्स्यात्तदा किं वा विधीयताम् । मन्त्रानुसारतो देवि पुरश्चर्यो समाचरेत् ॥ १६० ॥ तत्तच्चक्रानुसारेण होमकर्म' समाचरेत् । अनुक्तहोमद्रव्ये तु तिलैहोमः प्रकीर्तितः ॥ १६१ ॥ घृतेन कथितो देवि यवेनापि तथैव हि । केवलं घृतहोमेन वरदाः सर्वशक्तयः ॥ १६२ ॥ एवं पुरस्क्रियां कृत्वा सिद्धत्वं प्रविचार्य च । मण्डलांतं परीक्ष्याऽय ह्यथवा त्वयनान्तकम् ॥ १६३ ।। वत्सरान्तं चावलोक्य सहस्रं प्रत्यहं जपेत् । चमत्कारो न जायेत तदा शिष्यो" वदेद्गुरुम् ॥ १६४ ॥ ऋणादिकं विचार्याऽथ शिष्याय प्रवदेच्छिवे । अन्यथा विकलो भूयाच्छिष्यपापं गुरौ भवेत् ॥ १६५ ।। त्यागं न कुर्यादेवेशि मन्त्रत्यागे दरिद्रता । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १६६ ॥ श्रीदेव्युवाच । भूलोकस्थो महामन्त्रः स्वप्नमध्ये समागतः । तत्र कि वा प्रकर्त्तव्यं कि तत्र मण्डलं भवेत् ॥ १६७ ॥5 श्रीशिव उवाच। पूर्व16 संसाधितो मन्त्री दत्तः केनाप्यसाधितः । स ऋणी वा धनी वाऽपि17 विचार्य साधयेत्प्रिये ॥ १६८॥ तत्तत्कल्पोक्तरीत्या तु पुरश्चरणमाचरेत् । पारम्पर्यविहीनत्वात्पूर्वसंसाधनात्प्रिये ॥ १६९ ॥ स्वमद्वारा तु सम्प्राप्तस्तं मन्त्रं साधयेत्प्रिये । अरिमन्त्रः स्वप्नमध्ये प्राप्तश्चेतिक विधीयताम् ।। १७०॥ 1. B ही; C °वि । 2. B देवि। 3. B हि । 4. Cधे। 5. Cणे। 6. B तत्र वक्रा । 7. B°ल्पं । 8. Bहा; Cचा-तपात। 9. B यं। 10. B क्रियते । 11. CN °ध्ये। 12. CN °रु.। 13. CN °द। 14. B°रोभ । 15. Verse 167 in B follows 168. 16. B सर्व। 17. C यस्य । 18. C°नं वा।

·प्राणायामजपो नाम तृतीयः। ३९ पल्लवं योजयेद्वापि त्याज्यो वा यत्नतः शिवे । पल्लवैः संयुतो यो हि मन्त्रान्तरमुपागतः ॥ १७१ ॥ मूलप्रकृतिवद्देवि सर्व प्रोक्तं मया तव । अस्त्रप्रकरणाद्देवि ह्यस्त्रमध्ये प्रयोजना ॥ १७२ ॥ मंत्रप्रकरणाद्देवि मन्त्रमध्ये नियोजयेत् । मूलप्रस्तारमार्गेण दर्शनादिक्रमेण तु ॥ १७३ ॥ षडाम्नायक्रमेणैव प्रस्तारद्वारतः शिवे । मंत्रमात्रे तथा विद्यामात्रे प्रस्तारसाधना ॥ १७४ ।। पूर्वमेव मया प्रोक्ता संख्यां शृणु महेश्वरि । मन्त्र विद्यादिभेदैस्तु आम्नायदर्शनादिकैः ॥ १७६ ।। पारे परार्धसंख्याता मंत्रा जाता महेश्वरि । कलौ प्रस्तारहीनत्वादङ्का एव प्रकीर्तिताः ॥ १७६ ॥ प्रस्ताररूपं यज्ज्ञानं गुह्याद्गुह्यतरं शिवे' । आदिनाथो विजानाति नाहं जानामि पार्वति ॥ १७७ ॥ श्रीमहासुन्दरी विद्या काली कामकला तु सा । आदिनाथ परशिवौ बीजाड्कुरसमानकौ ॥ १७८ ॥ तथा कामकला काली श्रीमहासुन्दरी प्रिये । सर्व संक्षेपतः प्रोक्तं रहस्यं शृणु पार्वति ॥ १७९ ॥ स्त्रीलब्धे10 देवदेवेशि श्रीमद्देवीपरंपरा । स्वप्नलब्धे महादेवि दक्ष मूर्तिपरंपरा ॥ १८० ।। पूजयेद्दक्षिणामूर्तिं गुरुत्वेन महेश्वरि । चतुष्कं पूजयेदादौ किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १८१ ॥ षडाम्नायस्य मंत्राणां प्रस्तारगणना शिवे । षडाम्नायस्य प्रस्तारास्त्रिंशद्वृन्दनिखर्वका:13 ॥ १८२ ॥ 14पंचार्बुदेति मंत्राः स्युः पूर्वाम्नाये महेश्वरि । दक्षाम्नाये महेशानि नवत्यर्बुदकोटिकम् ॥ १८३ ।। पंचखर्वेण संयुक्ता मंत्राः प्रोक्ता महेश्वरि । आम्नाये पश्चिमे देवि15 त्रिशदर्बुदपद्मकाः ॥ १८४ ॥ मंत्राः प्रोक्ता महेशानि चोत्तरं16 शृणु सादरम् । पचाशद्वै महापद्म षडर्बुदत्रिवृंदकम् ॥ १८५ ॥ 1. B°°। 2. N °णतो; Cणे । 3. N°णतो दे° । 4. N वरानने। 5. B°न्त्रे। 6. B नाना। 7. C प्रिये। 8. B°थः। 9. B°वः । 10. N °ब्धं; C मध्ये । 11. B°त्त। 12. CN पूर्वा । 13 CN °कं । 14. Comits two lines. 15. CN °माख्ये तु । 16 Bरे।

·४० सुन्दरीखण्डे ऊर्धाम्नाये महादेवि प्रस्तारगणनां शृणु । अष्टार्बुदं कोटिवृन्दं पंचशखेति कीर्तिताः ॥ १८६ ॥ पातालाम्नायगणनां शृणु यत्नेन साम्प्रतम् । कोट्यर्बुदं त्रिनवति वृंदं पद्मन संयुताः ॥ १८७ ॥ मंत्राः पातालप्रस्तारमध्यस्थाः परमेश्वरि । षडाम्नायस्य प्रस्ताराः प्रोक्ता यत्नेन शाङ्करि ॥ १८८ ॥ न प्रकाश्या यत्र कुत्र गणनामात्रगोचराः । गणितं यो हि जानाति शिवसिद्धान्तगं शिवे ॥ १८९ ॥ अष्टाविंशतिसिद्धान्ते यस्य ज्ञानं भवेत्प्रिये । श्रीसिद्धान्तमते देवि प्रस्तारज्ञानमेव हि ॥ १९० ॥ प्रस्तारज्ञो महेशानि कलौ दुर्लभ एव हि । गणना कथिता देवि प्रकारः कथ्यते शृणु ॥ १९१ ॥ एतत्प्रस्तारविज्ञानी शिवरूपो न संशयः । प्रस्तारज्ञस्य मुखतो यद्यन्निति तत्प्रिये ॥ १९२ ।। शिववाक्यसमं तत्तत् किमुत फलकथनम् । इति संक्षेपतः प्रोक्तं प्रस्तारः कथ्यते परः॥ १९३ ।। श्रीदेव्युवाच । संसूचितं तु यत्पूर्व? कथ्यतामपि साम्प्रतम् । मन्त्रे वृत्तं महादेव कथं ध्यायेद्धि तद्वद ॥ १९४ ॥ होमतर्पणकार्याणि कथं कार्याणि तद्वद । श्रीशिव उवाच । दलमूलं तु यद्वृत्तं तदाधारस्थमीरितम् ॥ १९५ ॥ दलोपरिस्थं वृत्तं हि शृणु त्वं प्राणवल्लमे । चन्द्रसूर्याग्निभमयं व्यत्ययेन प्रकीर्तितम् ॥ १९६ ॥ एते प्रसिद्धा देवेशि न हि चन्द्राः प्रकीर्तिता:10 1 देव्याः कोट्यर्बुदकला सदोदेति हि यत्र वै ॥ १९७ ॥ स चन्द्रः स च सूर्यश्च सोग्निर्मुख्य इतीरित:11 | षडन्वये महेशानि ते च प्रोक्ता मया तव ॥ १९८॥ त्रिरूपं वृत्तत्रितयं तेजोरूपं महेश्वरि । विराट्स्वरू124 यत्प्रोक्तं तदेव परिनिष्ठितम् ॥ १९९ ॥ 1. Cयनं । 2. C omits this line. 3. CN यद्यन्निःसरति प्रिये । 4. B तत्र। 5. B किंतु हृत् । 6. C च। 7. N°। 8. CN कर्मा । 9. C त्त। 10. CN समीरिताः । 11. Bता:। 12. CN °° । 13. C च य; B त° । ।

·प्राणायामजपो नाम तृतीयः । अन्यत्र स्मरणीयं हि सवृत्तिध्यानकर्मणि । तेजःपुंजनि देवि परिखा संस्मरेत्सदा ॥ २००॥ उत्तरोत्तरतो देवि सगुणध्यानकर्मणि । उत्तरोत्तरतोच्चत्वे चिन्त्यमाने महेश्वरि ॥२०१॥ साम्मुख्यं चैव सर्वेषां वर्तते प्रियवादिनि । यथोच्चनीचस्थानेषु सर्वा आवृत्तयो मताः ॥ २०२॥ इति कारणतो मुख्यो मेरुप्रस्तार ईरितः । कैलासाख्यस्तथा देवि प्रस्तारः परिकीर्तितः ॥ २०३ ॥ रत्नगर्भाख्यप्रस्तारस्तृतीयः परिकीर्तितः । आद्यप्रस्तारे देवेशि सर्वेषां दर्शनं समम् ॥ २०४ ॥ कैलासाख्ये महेशानि केषांचिदंतरायिताः । रत्नगर्भाख्यप्रस्तारे मुख्या मताः प्रकीर्तिताः ॥ २०६ ॥ आवृत्तयस्तु देवेशि त्रिधा भेदत्वमागताः। नोचेत्रिधात्वं किमर्थ विश्वरूपत्वमेव तु ॥ २०६॥ सर्वत्र कीर्तितं पूर्व सत्यमेव महेश्वरि । अधिकारवशादेवि तत्तत्स्थानसमाश्रयः ॥२०७॥ होमकर्म शृणु प्राज्ञे पूर्वप्रश्नोत्तरं तव । होमे स्वाहां प्रयुञ्जीत हृन्मन्त्रस्तर्पणे मतः ॥ २०८ ॥ तथाभिषेके देवेशि हृन्मन्त्रः परिकीर्तितः। होमेऽग्निजाया11 या प्रोक्ता सा होमे परिनिष्ठिता12 ॥ २०९ ॥ मंत्रमध्ये यदा वन्हिजाया द्वे वर्तते प्रभो । मंत्राते चैव हृ13-मंत्रास्तथा वन्हि14प्रिया विभो ॥ २१० ॥ मंत्रेणैव तु निर्वाहो द्वितीया किं प्रयोज्यताम् । मंत्रांते या वन्हिजाया सा तु मंत्रस्वरूपिणी ॥ २११॥ होमाङ्गत्वे द्वितीया तु कीर्तिता वै मया तव । तथैव तर्पणे विद्धि हृन्मंत्रस्तु द्वितीयकः ।। २१२ ॥ एवं न कुरुते यस्तु स हीनायुर्भवेच्छिवे । होमकर्म तु कार्य स्यान्मंत्रे सिद्धे फलं भवेत् 15 ॥ २१३ ॥ सैवाग्निजाया चेद्धोमे गृह्यते प्राणवल्लभे । स्वस्य प्रभुत्वमायाति मंत्राः क्लिन्ना भवेत्प्रिये ॥ २१४ ॥ 1. Cश°। 2. B सा। 3. Bा। 4. B°भो। 5. C°षां। 6. C°द्या; N °सा । 7. B मम । 8. CN याताः। 9. B सर्व। 10. C°त्र। 11. C °मोग्रताया। 12. B कीर्तिना। 13. B°| 14. B मन्त्र। 15. B लभेत् । १६.

·सुन्दरीखण्डे। क्लिन्नदोषनिवृत्यर्थ होमे स्वाहा मयेरिता । स्वानन्दोपनिवृत्यर्थ हृन्मन्त्रस्तर्पणे मतः ॥ २१५ ॥ मन्त्रक्षोभे२ महेशानि हुंफडादि तु वर्तते । तथापि पल्लवत्वेन पुनर्देयं महेश्वरि ॥ २१६ ॥ हृन्मंत्रेण पुटीकारे क्रियमाणे महेश्वरि । मंत्रक्षोभनिवृत्तिस्तु सर्वथा जायते शिवे ॥ २१७ ॥ मंत्रमध्ये नतिर्देवि वर्तते यद्यपि प्रिये । तथापि संपुटत्वेन पुनर्देया महेश्वरि ॥ २१८ ॥ हृदयादि षडस्त्राणा पुरश्चर्योच्यते शृणु । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यछोतुमिच्छसि ॥ २१९ ॥ श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि रहस्यं भावनाक्रमे | श्रीशिव उवाच । स्वाहान्तः सर्वकार्यार्थ फडंतः क्रूरकर्मणि ॥ २२० ॥ नमोऽन्तो मारणादौ तु मंत्रजातेः फलं स्मृतम् । शक्तौ स्त्रीषु च मंत्रेषु रुद्राक्षं वर्जयेच्छिवे ॥२२१ ॥ अथ वक्ष्यामि देवेशि चतुर्णामैक्यभावनाम् । गुरुदैवतमंत्राणां स्वाभिन्नत्वेन भावना ॥ २२२ ॥ गुरुतेजःस्वरूपं हि कूटमेकं विभावयेत् । देवचैतन्यकूटं हि तेजोरूपं विभावयेत् ॥ २२३ ॥ मन्त्राक्षराणां चैतन्यं ज्वलत्पर्वत सन्निभम् । स्वात्मचैतन्यकूटं हि तथैव मेरुतुल्यकम् ॥ २२४ ॥ एकीभूतं चतुस्तेजो ब्रह्माण्डव्यापकं शिवे । कोटिकालानलप्रख्यं यमसूर्यसमप्रभम् ॥ २२५ ॥ चन्द्रार्बुदसमं देवि विराडूपं विभावयेत् । तेज:पुंज विभाव्याथ तत्र मूर्ति प्रकल्पयेत् ॥ २२६ ॥ तत्रेष्टदेवतां रम्यां कोटिकन्दर्पसन्निभाम् । ध्यानोक्तां तां तु सन्ध्यात्वा जपं कुर्यात् समाहितः ॥ २२७ ॥ अथवा सकलं ध्यायेत्तेजःपुंजनिभं शिवे । एकीभूतं च तत्तेजः सदा ध्यायेन्महेश्वरि ॥२२८ ॥ अथांतर्मातृकां वक्ष्ये पारंपर्यक्रमागताम् । षड्दलानां स्वरूपं तु11 पूर्वमेव प्रकीर्तितम् ॥ २२९ ॥ 1. B स्वान्तदोष। 2. B यवल्लो (१) । 3. C°दा। 4. क्रम । 4. क्रम। 5. B°वत्तेज । 6. B स्वान्त। 7. C कृ। 8. B °नसात् । 9. N °वाम् । 10. B °को । 11. B तत् ।

·प्राणायामजपो नाम तृतीयः। वर्णोच्चारादिकं सर्वं प्रोक्तं तुभ्यं मया शिवे । न्यसनस्य क्रमं देवि विलाससम्प्रदायके' ॥२३०॥ कथ्यते शृणु देवेशि रहस्यातिरहस्यकम् । ब्रह्माण्डाकीटपर्यन्तं शिवशक्तिमयं ध्रुवम् ॥ २३१ ॥ शिवशक्तिमये मार्गे पराप्रासादगोचरे । श्रीप्रासादपरापि स्याबिंदुसर्गान्वितापि सा ।। २३२ ॥ हसंशक्तिमनुयुतं बिन्दुनादान्वितं शिवे । श्रीप्रासादपरामन्त्रः कीर्तितः परमेश्वरि ॥ २३३ ॥ हाद्यमादौ समुद्धृत्य मध्येण बिन्दुसंयुतम् । साद्यमंते समुच्चार्य न्यसनीयं क्रमेण तु ॥ २३४ ॥ प्रत्यर्ण विन्यसेदेवि योगं बाह्यमुपाचरेत् । साद्यं हाचं साद्यहाद्ये वर्णादौ तु समुच्चरेत् ।। २३५ ।। ततो वर्ण समुच्चार्य न्यसनीयं महेश्वरि । हायेन केवलेनैव संपुटीकृत्य मंत्रवित् ।। २३६ ।। साद्येन केवलेनैव सम्पुटीकृत्य मंत्रवित् । साद्ययोग ततो वर्ण न्यसेदेवि यथाक्रमात् ॥ २३७ ।। हाद्ययोगं ततो वर्ण10 न्यसेदेवि यथाक्रमात् । श्रीबीजं तु समुदृत्य श्रीप्रासादपरा11 ततः ॥ २३८ ॥ पुनः श्रीबीजमुद्धृत्य ततोर्ण तु समुच्चरेत् । अनेन सम्पुटीकृत्य न्यसेत्ततत्स्थले शिवे ॥ २३९ ॥ श्री सा12 ततः श्री वै13 वर्ण ततः श्री तु समुद्धरेत् । पुनः श्रीबीजमुद्धत्य हसौ श्री तु समुच्चरेत् ॥ २४० ॥ एवं संपुटयोगेन न्यसनीयं महेश्वरि । श्रीबीजपुटितं हाचं ततो वर्ण समुच्चरेत् ॥ २४१॥ आदौ बीजं ततो वर्ण व्यसेत्तत्तत्स्थले प्रिये । श्रीबीजं तु ततः साद्यं पुनः श्रीबीजमुच्चरेत् ॥ २४२ ॥ अनेन संपुटीकृत्य न्यसेद्यत्नेन शाम्भवि । श्रीबीजपुटितं साधं ततो वर्ण समुच्चरेत् ॥ २४३ ॥ अनेन क्रमयोगेन सुन्दरी सुप्रसीदति । साधं श्रीबीजपुटितं ततो वर्ण महेश्वरि ॥ २४४ ॥ हाधं श्रीबीजपुटितं वर्णान्ते तु समुच्चरेत् । एवं विन्यस्य यत्नेन साक्षासिद्धीश्वरो भवेत् ॥ २४५ ।। 1. B द्धारा। 2. B°। 3 B°। 4. CN वा । 5. B प्रोक्त । 6. Bध्य। 7. BC वा स। 8. N यथा । 9. B°वर्णगतं । 10. B omits. 11. B °रो। 12. B तिस्रो। 13. B श्रीत्व। 14. N°द्ध। 15. B °ज चो।

·सुन्दरीखण्डे । श्रीबीजपुटितं हाद्य साचं श्रीपुटितं तथा । ततो वर्ण महेशानि पूर्वबीजानि चोच्चरेत् ॥ २४६ ॥ एवं हि सम्पुटीकृत्य सद्योगं समुपाचरेत् । साद्यं श्रीबीजपुटित हाधं श्रीपुटितं ततः ॥ २४७ ॥ ततो वर्ण पुनर्बीजं न्यसेत्साधकसत्तमः । योगं कृत्वाऽथवा देवि न्यसनीयं महेश्वरि ॥ २४८ ॥ श्रीबीजपुटितं हाचं साधं च तत्पुटीकृतम् । वर्ण तत्पुटितं कृत्वा योगं च समुपाचरेत् ॥ २४९ ॥ साद्यं श्रीबीजपुटितं हाद्यं च तत्पुटीकृतम् । एतेस्तु पुटितं वर्ण योगं च समुपाचरेत् ॥ २५० ॥ हाद्य श्रीपुटितं देवि साद्यं श्रीपुटितं तथा । पुनर्हाद्य श्रीपुटितं ततो वर्ण समुच्चरेत् ॥ २१ ॥ एतैस्तु सम्पुटीकृत्य पुनर्योगं समाचरेत् । साद्यं श्रीपुटितं देवि हाद्यं श्रीपुटितं तथा ॥ २५२ ॥ पुनः साद्यं श्रीपुटितं ततो वर्ण तु पूर्ववत् । हाधं श्रीपुटितं देवि साद्यं श्रीयोगयुक्तकम् ॥ २५३ ॥ पुनर्हाद्यं श्रीपुटितं वर्णं तैस्तु पुटीकृतम् । आदौ योगं च वा कृत्वा ततः साद्यं तु हाधवत् ॥ २९४ ॥ हाा श्रीपुटितं देवि साद्यं श्रीपुटितं तथा । पुनर्हाद्य श्रीपुटितं हसौ10-तैस्तु पुटीकृतम् ॥ २५५ ॥ योगं कृत्वाथवा11 देवि हसौ श्रीपुटितं च वा । एतैस्तु पुटितं वर्ण12 हसौ श्रीपुटितं च वा ।। २५६ ॥ श्रीहसौमितिमध्ये वा हसौ श्रीमिति वा शिवे । हाद्यं श्रीपुटितं देवि साद्यं श्रीपुटितं तथा ॥ २९७ ॥ पुनयिं श्रीपुटितं हसौन्तैस्तु पुटीकृतम् । योगं कृत्वाथवा देवि स्हौं13 श्रीपुटितं च वा ॥२५८ ॥ एतैस्तु पुटितं वर्ण योगं वा पूर्ववच्छिवे । 14साधं श्रीपुटितं देवि हाचं श्रीपुटित तथा15 ॥ २५९ ॥ पुनः साद्य श्रीपुटितं स्हौन्तैस्तु पुटीकृतम् । एतैस्तु पुटितं वर्ण स्हौं श्रीपुटितं च वा ॥ २६० ॥ some 1. CN ततः। 2. CN त°। 3. B°मुच्च। 4. B वै। 5. B adds तत्पुटितं । 6.C°स्तत्। 7. B वथ यो । 8. The Dacca MS begins here. D does not give the earlier portion which is replaced by a part of the second Khanda. 9. B तु तत् । 10. D हेस; B ततो; C रडं। 11. D तथा । 12. B adds योग। 13. D तथा । 14. Domits two lines. 15. CN च वा।

·प्राणायामजपो नाम तृतीयः । श्री स्हौमिति वा मध्ये स्हौं श्रीमिति वा प्रिये । बिन्दुसर्गान्वितं कृत्वा न्यसनीयं महेश्वरि ॥ २६१ ॥ हाचं साद्यं महेशानि श्रीयुतं पुटितं च वा। पूर्वोक्तैः पुटितं ह्येतत् युक्तं वा परमेश्वरि ॥ २६२ ॥ उत्तरोत्तरयोगेन पुटितं संयुतं च वा । हाधसाद्यक्रमेणैव पारायणक्रम विदुः ॥ २६३ ॥ पारायणक्रमाः सर्वाः प्रोक्ताः पूर्वं मया शिवे । अयं क्रमो महेशानि देवानामपि दुर्लभः ॥ २६४ ॥ नाख्येयो यत्र कुत्रापि त्वन्यथा शापमाप्नुयात् । अनन्तपादुकाख्योऽयं क्रमः प्रोक्तो मया शिवे ।। २६५ ॥ अन्यपारायणैर्देवि सूक्ष्मकालेन जायते । एवं षट्चक्रभेदेषु पारायणमुदीरितम् ॥ २६६ ॥ मेधादीक्षा यस्य भवेत्तस्यात्रैवाधिकारिता । मेधादीक्षा विना देवि चक्रपारायणं चरेत् ॥ २६७ ।। स च मृत्युमवाप्नोति रौरवं नरकं व्रजेत् । परकायप्रवेशादि यस्य हस्ते विराजते ॥२६८॥ तस्य मेधादीक्षणं हि गदित तु मया शिवे । मया पूर्व महेशानि षड्वारं तु कृतं च वै ॥ २६९ ।। अहं किचित्तु0 जानामि तवाग्रे तु प्रकाशितम् । पूर्ण11 जानाति देवेशि सुन्दरी परदेवता ।। २७० ॥ नान्यो जानाति देवेशि संक्षेपाद्गदितं मया । पूर्णाभिषेकयुक्तो हि नामपारायणं तथा ॥ २७१॥ मंत्रपारायण देवि नाडीपारायणादिकम् । मेधादीक्षासमायुक्तश्चक्रपारायणं चरेत् ॥ २७२ ।। अल्पायुष्यादधर्मत्वात्पारुष्यजल्पनात् शिवे । कलौ देवेशि नान्येषामधिकारो मयेरितः ।। २७३ ॥ बालाधिकारी यो14 देवि तस्य विद्याधिकारिता । विद्याधिकारे सम्पन्ने षोडश्यामधिकारवान् ॥ २७४ ।। घोढाविद्यादि16सम्पन्नः पराविद्याधिकारवान् । पराधिकारसंयुक्तः पराप्रासादवान् भवेत् ।। २७९ ॥ 1. B omits. 2. B °ते। 3. B°ते । 4. B अन्यं तथा दुरव्यो । 5. N "यागे । 6. D भवेत् । 7. B°या । 8. D°ः। 9. B पर। 10. B°च्च । 11. Bणों। 12. B °ध्याज्जन । 13. DN मा । 14.C°रिणो। 15. Dन्नो। 16. D°धि।

·सुन्दरीखण्डे । श्रीप्रासादपरायुक्तो निर्वाणाधिपतिर्भवेत् । निर्वाणदीक्षासंयुक्तः षडन्वयविधौ शिवे ॥२७६ ॥ अधिकारी भवेत् सो हि तत्त्वं शृणु महेश्वरि । षडन्वयसमायुक्तो मेधादीक्षाधिकारवान् ॥ २७७ ॥ षडन्वयान्तगं कृत्वा मेधादीक्षणमाचरेत् । मेधादीक्षणयुक्तश्चत् चक्र पारायणं चरेत् ॥ २७८ ॥ चक्रपारायणे संख्या सुन्दरीचरणान्तकी । 'बहिःपारायणे संख्या गदिता तृतयेऽपि च ॥ २७९ ॥ तथैव कालिकायास्तु प्रोक्ता श्रीचरणान्तकी । यदैव दर्शनं जातं तदैव तु समापनम् ॥ २८० ॥ बहिरन्तरयोर्भेदस्त्वेतावद्वर्तते शिवे | प्रस्तारषोडशान्तं हि कलौ पारायणं चरेत् ॥ २८१॥ अत्र पारायणं नाम न्यसनं परमेश्वरि । हठात्तैरपर्यस्तु करोति परमेश्वरि ॥ २८२ ॥ तस्य नाशो भवेद्देवि देवताशापमाप्नुयात् । मेधादीक्षासमायुक्तः षोडशोत्तरगं चरेत् ॥ २८३ ॥ प्रस्तारक्रमयोगेन ज्ञातव्यं परमेश्वरि । बालादीक्षासमायुक्तश्चन्द्रप्रस्तारयुक् न्यसेत् ॥ २८४ ॥ विद्यादीक्षासमायुक्तः साधनाद्यन्तगं न्यसेत् । सम्प्रदायक्रमेणैव विन्यसेत्साधकोत्तमः ॥ २८५ ॥ पूर्णाभिषेकयुक्तो हि वहिप्रस्तारसम्पुटान्11 | पदीक्षणयुक्तो हि भूतप्रस्तारसम्पुटान् ॥ २८६ ॥ 13श्रीप्रासादपरायुक्तो मुनिप्रस्तारसम्पुटान् । निर्वाणदीक्षासंयुक्तो नन्दप्रस्तारसम्पुटान् ॥ २८७ ॥ षडन्वयसमायुक्तः कलाप्रस्तारसम्पुटान् । योगं15 त्वथ प्रकुर्वीत ह्यादावन्तेऽपि पार्वति ॥ २८८ ॥ मध्ये16 वर्ण तु कृत्वा च वर्णसम्पुटितं न्यसेत् । पूर्णाभिषेकयुक्तो हि षडन्वयसमः शिवे ॥ २८९ ॥ षडन्वयानां यत्कर्म तदेतस्यापि कीर्तितम् । षडन्वयोत्तरं18 देवि मेधादीक्षां समाचरेत् ॥ २९० ॥ ० 1. B विधिः 2 C तच्च; D°क्रम । 3. B°का। D omits five lines from here. 4. B omits two lines. 5. C यदि। 6. B °न्ते। 7. B°णानामानन्त्यं । 8. C हसन्तैर्वरयुक्तस्तु; D हठात्तैरर्पितार्थस्तु। 9. C प्रण्य। 10. BCN साद्यता । 11. B inserts verse 288 after this. 12. Cपु। 13. C omits two lines. 14. N°समा । 15. C°गान् । 16. D ध्य 17. C°ताः। 18. B°रे। .

·प्राणायामजपो नाम तृतीयः। मेधादीक्षणसंयुक्तः प्रस्तारषोडशोत्तरम् । न्यासयोगेन देवेशि चक्रपारायणं चरेत् ॥ २९१ ॥ आकर्षणं त्रिलोकानां वश्याज्ञासिद्धिरेव च । परकायप्रवेशश्च गुटिकासिद्धिरेव च ॥ २९२ ।। वायुस्तम्भस्तु वेतालसिद्धिस्तद्धस्तगोचराः । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २९३ ॥ श्रीदेव्युवाच । देव देव महादेव संसारस्थितिकारक । पूर्व संसूचितं यन्मे तन्मे कथय शंकर ॥ २९४ ।। किमेतावन्महादेव ममापि गोपित च यत् । श्रीशिव उवाच। महादेवि पराराध्ये सर्वकारणविग्रहे ॥ २९५ ॥ प्राणायाम रहस्यं हि कथ्यते शृणु साम्प्रतम् । प्राणायामः पञ्चधा स्यात्तत्क्रमं शृणु यत्नतः ॥ २९६ ॥ कलाभिः पूरकं कुर्यान्महतीभिश्च कुम्भकम् । रेचकं च तदर्धाभिः पुनरेतत्त्रयं चरेत् ।। २९७ ।। त्रिवारं त्रितय कुर्यात्प्राणायामः प्रकीर्तितः । क्रमोत्क्रमेण देवेशि द्वितीयः परिकीर्तितः ॥ २९८ ॥ कुम्भकान्तो महेशानि यतीनां वामचारिणाम् । रेचकं वा पूरकं वा कृत्वा द्विविध ईरितः ॥ २९९ ॥ अवान्तराख्यभेदो हि कथितस्ते मया तव । तृतीयस्तु महेशानि कथ्यते शृणु साम्प्रतम् ॥ ३०० ॥ कलावृद्धि10 तदधं च कृत्वादौ परमेश्वरि । अन्यदादि समारभ्य क्रमेणानेन कारयेत् ॥ ३०१॥ पूर्ववत्तु तृतीयं स्यादेवं वारत्रयं चरेत् । कुम्भकाद्यं तवयान्ते प्राणायामद्वयं भवेत् ॥ ३०२ ।। पूर्वोक्तक्रमयोगेन तदन्यः परिकीर्तितः। द्वितीयाख्यक्रमेणैव द्वितीयः परिकीर्तितः ।। ३०३ ॥ 12तृतीयाख्यक्रमेणैव तृतीयः परिनिष्ठितः। मालाशृङ्खलिकायोगात् तृतीयः परिकीर्तितः ॥ ३०४ ॥ 1. Domits five lines. 2. N°सुसं° । 3. Cमा । 4. B °कालीनं। 5. D closes the second Patala here. 6 D मया तु । 7. CDN रहस्याति । 8. B प्राणायाम: प्रकीर्तितः। This is followed by क्रम त्क्रमेण......in the fourth line. 9. C अन° । 10. B कलां वृद्धां। 11. N °कं तु। 12. D omits six lines.

·सुन्दरीखण्डे। मालाशृङ्खलिकायोग'निरुक्तिं शृणु सादरम् । आद्यादन्तं2 चरेदेवि ह्यन्तादाद्यं समाचरेत् ॥ ३०५॥ पुनराध तथान्तं च प्राणायामः कलापतिः । अत्र पूर्वत्रयं कृत्वा प्रस्तारः परिकीर्तितः ॥ ३०६ ।। 'पुनरन्तं तथाद्यं च यावत् तृतयकं भवेत् । कलाशृङलिकाख्यस्तु प्राणायामः प्रकीर्तितः ॥ ३०७ ॥ कलावसुर्वेद संख्यप्राणायामस्तथापरः । महामन्त्रविधौ देवि कीर्तितस्ते मया तव ॥ ३०८ ॥ अष्टौ वेदद्वितयकं ततोऽधिक्ये प्रकीर्तिताः । ततोऽधिक्ये महेशानि वेदनेत्रशशिक्रमात् ॥ ३०९ ॥ प्रस्ताराः कथिता देवि शृणु वर्ण क्रमेण तु । कुम्भकाद्यं समारभ्य द्विविधोऽयं प्रकीर्तितः ॥ ३१० ॥ पूर्वोक्तवन्हि भेदेन भेदबाहुल्यमीरितम् । कलाशृंखलिकायोगात्प्रस्तारः पूर्वसूचिताः ॥ ३११॥ वर्णक्रमा महेशानि कथ्यते शृणु साम्प्रतम् । स्वरैः पूरकमाचर्य वर्णैः कुम्भककं भवेत् ॥ ३१२ ।। आद्या तु नासिका प्रोक्ता चतुस्त्रिशतिकं 10 पुनः । कृत्वा तु कुंभकं देवि द्विरावृत्या स्वरैः शिवे ॥ ३१३ ।। रेचकं कारयेद्देवि प्राणायामत्रयं शिवे । पूर्वोक्तक्रमयोगेन प्रस्तारक्रम ईरितः ॥ ३१४ ॥ केवलेन स्वरेणैव कलाषट्वेदसंयुतम् । अत्र पूर्वोक्तयोगेन प्रस्तारभेदभाजनम् ॥ ३१५ ॥ ईडया कर्षयेद्वायुर्बाह्यषोडषमात्रया । धारयेत्पूरकं13 योगी14 चतुःषष्टया तु मात्रया ॥ ३१६ ॥ सुषुम्णामध्यगं15 सम्यक् द्वात्रिंशन्मात्रया शनैः । नाड्या पिङ्गलया चैनं रेचयेद्योगवित्तमः ॥ ३१७ ॥ प्राणायाममिम16 प्राहुर्यागशास्त्रविशारदाः । भूयोभूयः क्रमात्तस्य व्य"त्या18सेन समाचरेत् ॥ ३१८ ॥ मात्रावृद्धिक्रमेणैव सम्यक् द्वादश षोडश । जपध्यानादिभिर्युक्तं सगर्भ तं विदुर्बुधाः ॥ ३१९ ॥ 1. C °गा। 2. C°लं। 3. B°द्या । 4. BD omit two lines. 5. B °वंद । 6. B °तीयं वा। 7. C पर्व। 8. Domits four lines. 9. N स्वरैः। 10. CN के 11. B वैदरं युष; C वैदिक पुजं । 12. C बाल । 13 B°के । 14. B योगो। 15. N °जे; B°गा। 16. D °दं। 17. B वि| 18. B °न्या ।

·प्राणायामजपो नाम तृतीयः । तदपेतं विगर्भ तु प्राणायामं परे3 विदुः। क्रमादभ्यसतां पुंसां देहे स्वेदभ्रमोदमः ॥ ३२० ॥ अगर्भ तु महेशानि एतदन्यं शृणु प्रिये । मध्यमः कम्पसयुंक्तो भूमित्यागो:ऽपरो मतः ॥ ३२१ ।। मध्यमस्तु ससन्धिः स्यात्परः साध्याख्यको भवेत् । पंचधा कथितो देवि प्राणायामक्रमो मया ॥ ३२२ ।। प्राणायामजपासक्तः सिद्धयोगीश्वरो भवेत् । प्राणायामजपेनैव किन्न सिध्यति भूतले ॥ ३२३ ॥ पलनाडी मुहूर्ताख्यः तवयं प्रहरक्रमात् । दिवाहोरात्रयोगेन साधयेत् स्थिर-मानसः ॥ ३२४ ॥ एवं साधयतः पुंसो योगाः सर्वेऽपि हस्तगाः । प्राणायामजपो देवि मुख्यत्वेन प्रकीर्तितः ॥ ३२५ ।। तदभावे महेशानि प्राणायामं च वा चरेत् । भूतशुद्धिविधौ योज्यः शोषणादिविधौ शिवे ॥ प्राणायामक्रमेणैव त्रिः सकृद्वा समाचरेत् । नंदसंख्या यदा भूयात्प्राणायामस्तदा चरेत् ॥ केरलाख्यक्रमे देवि न च शोषणमीरितम् । काश्मीराख्यक्रमे देवि शोषणादि समाचरेत् ॥ गौडः काश्मीरतुल्यः स्याच्चैतन्यस्तु चतुर्थकः । प्राणायामक्रमो देवि भूतशुद्धिक्रमोऽपि च ।। यथायोग12 योजनीयं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि । इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे प्राणायामजपो नाम तृतीयः पटलः । 1. D दायत्तं । 2. Cण । 3. BCD परं। 4. CDN नमोधमः। 5. B °गोऽ परो । 6. B भवेत् । 7. D °तः। 8. D पुनर्नाडी। 9. D तन्नाडी। 10. D शिव । 11. B भवेत् । 12. BC यथा । ७ श, ·५० सुन्दरीखण्डे । चतुर्थः पटलः। श्रीदेव्युवाच । पूर्व संसूचितं यन्मे मंत्रप्रस्तारनिर्णयम् । तन्मे कथय देवेश यद्यहं तव वल्लभा ॥ १ ॥ श्रीशिव उवाच। गोप्याद्गोप्यतरं देवि स्वयोनिरिव पार्वति । तर्हि तत्ते वदाम्यत्र न वक्तव्यं त्वया शिवे ॥२॥ चत्वारि शिवचक्राणि शक्तिचक्राणि पंच च । सामरस्याद्भवेच्चक्रं श्रीचक्रं सर्वरूपकम् ॥ ३ ॥ बिन्दोमन्वनपर्यन्त शक्तिचक्रं प्रकीर्तितम् । तदुत्तरं महेशानि द्वारान्तं शिवचक्रकम् ॥ ४ ॥ शुद्धचक्र मिदं प्रोक्तमिदमेव त्रिधा भवेत् । भू: कैलासस्तथा मेरु प्रस्तारत्वेन पार्वति ॥ ५ ॥ भूप्रस्तारो द्विधा देवि पातालोर्ध्वक्रमेण तु । कैलासाख्यस्तु प्रस्तारो द्विविधः परिकीर्तितः ॥ ६॥ अर्धकैलाससज्ञस्तु पूर्णकैलासकस्तथा। तयैव मेरुप्रस्तारः कीर्तितस्तु मया तव ॥ ७ ॥ सृष्टिस्थित्युपसंहारक्रमादष्टादशैव तु । सृष्टिस्थित्युपसंहारबीजलेखक्रमेण तु ॥८॥ ऋत्वग्निसंख्याः प्रस्तारास्त्वं कानां वामतो गतिः। नित्यायाश्चैव तादात्म्यं प्रस्तारे मेरुसंज्ञके ॥९॥ मातृकायाश्च तादात्म्यं कैलासाख्यं प्रकीर्तितम् । वाग्देवतायास्तादात्म्यं भूप्रस्तारे प्रकीर्तितम् ॥ १० ॥ यन्त्रं10 तु षोडश्यां कीर्तितं तु11 मया तव । 12शुद्धमष्टादशाख्यं हि मातृकालेखनक्रमात् ॥ ११ ॥ सृष्टिस्थित्युपसंहारे बाणवेदविपर्ययः अथवा तु दलाकारं सिद्धं यंत्रं तु कारयेत् ॥ १२ ॥ प्रस्तारैः पूर्वसप्रोक्तैः सृष्टिस्थितिलयादिकैः । एवं 113 तु निःशप्तं कीर्तितं तु मया तव ॥ १३ ॥ नव+संख्याविधैर्भेदैर्ललितायां महेश्वरि । प्रस्तारा बहवो देवि जायन्ते तानहं ब्रुवे ॥ १४ ॥ 1. Dनं यं देवि। 2. B सिद्ध। 3. B भू। 4. B omits this portion. 5. D°तः। 6. C मन्व। 7. CN °स्त्वे । 8. B°रो। 9. B°म्यानु°। 10. B Oमत्र; CN मन्त्रं। 11. Nते। 12. Domits five lines. 13. B मं। 14. D रवि ।

·मन्त्रप्रस्तारनिर्णयो नाम चतुर्थः । ॥ कादिहादिमतेनैव द्विधात्वं परिकीर्तितम् । षड्भेदा: कादिषट्रे तु कामराजादिकेऽपि षट् ॥ १५ ॥ एतद्विबोधनं देवि कथ्यते शणु सत्वरम् । चतुर्दशारं देवेशि कामराजे तु भियते ॥ १६ ॥ लोपादिषट्रे शुद्धेऽन्ये द्वितीय परिभिद्यते । कादिषट् तु हाये च' दशारे मेदभाजनम् ।। १७ ।। लोपादिषटू नेत्रास्ये दशारे भेदभाजनम् । एवं मिलित्वा देवेशि प्रस्तारा द्वादशेरिताः ॥ १८ ॥ प्रत्येकं तु महे शानि पूर्वप्रस्तार भेदतः । सृष्टिस्थित्युपसंहार लेख नक्रमत:10 शिवे ॥ १९ ॥ सृष्टिस्थित्युपसंहारक्रमयोगेन पार्वति । दलाकारक्रमेणैव प्रत्येकं भेद 11भाजनम् ॥ २० ॥ एकैकपत्रे देवेशि शतमष्टोत्तरं शिवे । त्रयोदशप्रभेदैस्तु प्रस्तारः परिकीर्तितः ॥ २१ ॥ चन्द्रच द्रषडङ्कं च मुनिऋत्विङ्कसंख्यकम् । यन्त्राणि चोद्धतान्यत्र प्रस्तार क्रमयोगतः ॥ २२ ॥ रहस्यातिरहस्यं हि तव स्नेहादिहोदितम् । यस्य स्मरणमात्रेण साक्षाद्रुद्रो15 भविष्यति ॥ २३ ॥ त्वया संकथिता देवि प्रस्ताराः पूर्वसूचिताः । ते सर्वे कथिता देवि गोपनीयं स्वयोनिवत् ॥ २४ ॥ एतदज्ञानतो देवि यथवा ज्ञानमोहित:17 । यत्र कुत्र वसे देवि यत्र कुत्र प्रपूजकः ।। २५ ॥ स दरिद्रः19 प्रभवति नात्र कार्या विचारणा । 20श्रीविद्योपासको यो हि21 देवेन्द्र इव चापरः ॥ २६ ॥ देवेन्द्रस्य महेशानि सिद्धलक्ष्मीः प्रकीर्तिता। श्रीविद्यापासकस्याथ लक्ष्मीनाम शृणु प्रिये ॥ २७ ॥ सर्वसंभोगसाम्राज्यलक्ष्मी: तस्य गृहे स्थिता । स दरिद्रः कथं देवि श्रीमद्रम्हाण्डनायकः ॥ २८॥ 1. N क्रमेणै। 2. D द्विविधत्वं प्रौं । 3. CD °द्धि वे। 4. D वि। 5. D शुद्धान्ये; Cसिभ्यन्ये। 6. Bomits four lines. 7. N वाद्ये तु। 8.Cशादिताः। 9.Comits लेखन......संहार in the next line. 10. D °नेन क्रमात् । 11. B°कमेव । 12 B°°| 13. DN पत्रा। 14. Dरे। 15. B. सम्राडग्यो; D साम्राउथ्यो। 16. CN 'कपि। 17. D एव हि । 18. B °देहे। 19. D षभिरिन्द्रः। 20. D omit eights lines. 21. Cदेवि। 22. N दिः।

·सुन्दरीखण्डे । एतदज्ञानतो देवि ज्ञानतोऽपि महेश्वरि । दरिद्रत्वं महेशानि भवत्येव न संशयः ॥ २९ ॥ स दारिद्र्यमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा । ज्ञात्वाऽपि देवदेवेशि यत्र कुत्र वदेद् यदि ॥ ३०॥ स दारिद्र्यमवाप्यान्ते रौरव नरकं वज्रेत् । पूर्णाभिषेके न ब्रुवन्नामपारायणक्रमे ॥ ३१ ॥ मंत्रपारायणे देवि चक्रपारायणे तथा । मेधादीक्षान्तगा दीक्षा यस्य हस्ते विराजते ॥ ३२ ॥ तस्याधिकारो देवेशि यंत्रप्रस्तारनिर्णये । अधिकारो न चान्यस्य यः कुर्यात्स तु नारकी ॥ ३३ ॥ दारिद्याम्रियते जंतुः दारिये तु निमज्जति । दारिद्यहरणं देवि योऽभिवाच्छति सर्वदा ॥ ३४ ॥ स दीक्षितः पुरा भूयात्पश्चात्प्रस्तारदर्शकः । एतज्जानाति यः सम्यक् स शिवो नात्र संशयः ॥ ३५ ॥ शिवः सत्यं शिवः सत्यं शिवः सत्यं न संशयः । शिव एव परो देवि सर्वथा पूजयेच्च तम् ॥ ३६ ॥ तस्य पूजनमात्रेण तुल्यो लक्ष्मीपतिर्भवेत् । कि बहूक्तेन देवेशि कादिहादिमतात्मकम् ॥ ३७ ।। गोपनीयं 'महेशानि स्वयोनिरपरा यथा । राज्यं दद्यात् शिरो दद्यात् स्त्रियं दद्यान्महेश्वरि ॥ ३८॥ न तु दद्यादिदं शास्त्रं सर्वथाऽपि प्रगोपयेत् । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ३९ ॥ यन्त्रप्रस्तारनामानं स्तवं यः पठति प्रिये । सर्वसिद्धीश्वरः साक्षान्महादेव इवापरः ॥ ४०॥ 10महेन्द्रजालमिन्द्रादिजालानां रचना तथा । पातालखेचरीसिद्धिर्गुटिकाञ्जनमेव च ॥४१॥ यक्षिणीखङ्गसिद्धिस्तु तस्य हस्त11 प्रवेशिका । ब्रह्माण्डगोलके या च या काचिजगतीतले ॥ ४२ ॥ समस्ताः सिद्धयस्तस्य भवन्त्येव न संशयः । प्रस्तार स्मरणादेव14 ये ये तस्य हि सिद्धयः ॥ ४३ ॥ स्वयमायान्ति पुरतो रचनायास्तु का कथा । यन्त्रपारायण नाम स्तवं देवि15 प्रकीर्तितम् ॥ ४४ ॥ 1. B°नोति । 2. B°या। 3. D महादेवि । 4. D पातकी। 5. D यस्तु । 6. B त्वन्यो। 7. Bomits महेशानि......दद्यादिदं in the third line. 8.CN °नि । 9. Cऋ। 10. Comits this line. 11. B द्वास्था । 12. N °टि'; C °णि । 13. B°°। 14. N °देवि। 15. D मस्तके ।

·मन्त्रप्रस्तारनिर्णयो नाम चतुर्थः । नाडीपारायणं नाम नामपारायणं तथा । मंत्रपारायणं नाम चक्रपारायणं तथा ।। ४५ ॥ यंत्रपारायणं देवि प्रत्यहं कारयेत्प्रिये । एकावर्तनमात्रेण त्रैलोक्यविजया भवेत् ॥ ४६ ॥ आवर्तनद्वये श्रीशः त्रिरावर्तनमात्रतः । त्रिगुणात्मा भवत्येव नात्र कार्या विचारणा ॥४७॥ पंचावर्तनमात्रेण राजराजेश्वरो भवेत् । यावद्धि दर्शनं भूयात्तावद्धि परमेश्वरि ॥ ४८॥ अर्णवस्य च मर्यादा कीर्तिता परमेश्वरि । यं यं कामं विचित्याथ स्तोत्रमेतत्पठेत्सदा ॥ १९ ॥ तं त काममवाप्यान्ते तत्तद्रूपो भवेमरः । किं बहूक्तेन देवेशि राजराजेश्वरी तु सा ॥ ५० ॥ यथा छिन्ना तथा काली तथैव सुन्दरी परा। तथैव तारा संदिष्टा चतुर्णा न हि भिन्नता ॥ ११ ॥ कालिकायामपि तथा यात्रपारायणं चरेत् । कादिहादिमतत्वेन द्विधात्र परिकीर्तितम् ॥ १२ ॥ एतज्ज्ञानयुतं दृष्ट्वा दण्डवत्प्रणिपत्य च । देववत्पूजनं कुर्यादन्यथा न हि सिध्यति ।। ६३ ।। ध्य-त्रप्रस्तारराजानं यन्त्रपारायणं परम् । नाम ख्यातं महेशानि शिवशक्तयात्मकं तथा ॥ १४ ॥ शिवशक्तयात्मकं देवि यत्किञ्चिजगतीतले10 | तस्माच्छत्क्यात्मकं देवि जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ५५ ॥ सर्वस्वं तु मयाख्यातं किमि तोऽपि विशेषणम् । भेदप्रस्तारसिद्धयर्थमङ्कान् शृणु महेश्वरि ॥ १६ ॥ रात्र्यष्टकुणपाख्यं14 हि शक्तिचिह्नाभिधस्ततः । विष्णुकेतुगजावर्तक्रमेण परिकीर्तितः ॥ १७ ॥ प्रथमस्य दशारस्य प्रोक्तो रेखाविनिर्णयः । एवं पञ्च चतुर्भेदा:15 सर्वसिद्धिप्रदायकाः ॥ ५८ ।। द्वितीयस्य दशारस्य रेखाङ्कानां16 विनिर्णयः । ऋत्वष्टगणमारान्त्यादर्थवीरादिभिस्ततः ॥ ५९॥ 1. B देवि । 2. D राजराजेश्वरो। 3. CN श्री: स्यात् । 4. B°त्परः। 5.D रोत्तमः। 6. D भिन्न प्रक्री° । 7. B दृढ । 8. Bomits two lines, 9. N °णा । 10. DN°लं। 11. B°म°। 12. B°त:। 13. B °गु°, C°°। 14. D °लपक्षो। 15. BDN 'तुभेदा वै। 16. D °वश्वकोण°। 17. DN °भ्य° ।

·सुन्दरीखण्डे। नाथमार्गक्रमेणैव दिनवेधेन सिध्यति । रश्मिद्वंद्वं रसो वाणी चैवं रेखा विभेदयेत् ॥ ६०॥ एवं पञ्च प्रभेदाः स्युमन्वटे' शृणु साम्प्रतम् | नित्या वाणी मातृकाप्तिः संख्यावर्तेन वै भवेत् ॥ ६१ ॥ द्वितीयस्य महेशानि गुणवासचंद्रता । कलायोजनमार्गेण द्वितीयं परिकीर्तितम् ॥ ६२ ॥ इति संक्षेपतः प्रोक्तं फलसंकथनं शिवे । जिव्हाकोटिसहस्त्रैस्तु वक्त्रकोटिशतैरपि ।। ६३ ।। महिमा वर्णितुं चास्य न शक्नोमि महेश्वरि । इति संक्षेपतः प्रोक्तं तत्त्वन्यासक्रमं शृणु ॥ ६४ ॥ आत्मविद्याशिवैस्तत्वैस्तच्चन्यासं समाचरेत् । पादादि नाभिपर्यन्तमात्मतत्वं प्रकीर्तितम् ॥ ६५ ॥ नाभ्यादि हृदयान्तं हि विद्यातत्त्वं प्रकीर्तितम् | हृदयाद्विन्दुश्पर्यन्तं शिवतत्त्वं प्रकीर्तितम् ॥६६॥ सर्वमन्त्रं10 समुच्चार्य11 सर्वाङ्गे व्यापनं शिवे । सर्वतत्त्वमिदं प्रोक्तं सर्वदेवत्वकारकम् ॥ ६७ ॥ तिथितत्त्वानि देवेशि आत्मतत्वे भवन्ति हि । पंचविशतितत्त्वानि विद्यातत्त्वे भवन्ति हि ॥१८॥ 13तिशच्छैव तत्त्वानि शिवतत्त्वे भवन्ति हि अथ पंचाशत्तत्त्वानि सर्वतत्त्वे भवन्ति हि ॥ ६९ ॥ स्थाने वेदतत्त्वानि शोधने तत्वपंचकम् । भूतशुद्धौ त्रि:क्रमेण आचामेच्च त्रितत्त्वतः ॥ ७० ॥ सर्वमंत्रे महेशानि आचामेत्तत्ववैदिकीम् । 16बीजमध्यगतं नाम किं वा कुर्याद्धि सङ्कलम् ।। ७१ ।। किं वा नाम्ना समाकान्ते मंत्रे तत्व प्रकल्पना । एकाक्षरे व्यक्षरादौ तत्त्वास्पदविवजिते ॥ ७२ ॥ तत्त्वन्यासोदितं सिद्धं नान्यत्र परिकल्पयेत् । सिद्धविद्याविधौ देवि श्रीविद्यायां महेश्वरि ।। ७३ ।। सर्व भेदास्यतत्त्वानि त्रितत्त्वे निवसन्ति वै । त्रितत्त्वस्य परिज्ञानी शक्तिपाताधिपो भवेत् ॥ ७४ ॥ .. 1. D °भावयेत् । 2. B °यन्त्र। 3. Bन्ती; D मानुषे । 4. BD सा । 5. D°त:। 6. Bकाल। 7. B मास्येन। 8. C न्यासमेवं । 9. D मूर्व । 10. B °न्त्र। 11. B .ये। 12. B ° डैया 13. Comits this line. 14. D चैत्र । 15. C व्या । 16. B reads बीजमभ्यनात्वे वैदिकी बोजभ्यगे मामकी चा कुर्यादिसलम्(?) । 17. C°ला। 18. C तन्त्रे। 19. D सिदान्ततत्वान्यत्र; C°द्वतन्त्रतत्पत्र। 20. D समि। 21. C°को ।

·मन्त्रप्रस्तारनिर्णयो नाम चतुर्थः । आलापाद्दशनात्स्पर्शाहाना अनुग्रहादपि । तत्स्पृष्टवस्तुसंस्पर्शान्मन्त्रदानाजपादपि ॥ ७९ ॥ जिह्वाया मन्त्रसंलेखात्ताम्बूलोच्छिष्टभक्षणात् । गण्डूषाद्वस्त्रजलतस्त्वभिमन्त्रणयोगतः ॥ ७६ ॥ नामस्मरणात्क्रोशशतान्ते स्मरणादपि । यन्निःसृत तत्तयैव शापानुग्रहणे शिवे ॥ ७७ ॥ सर्वशास्त्ररहस्यज्ञस्तथा श्रुतिधरो भवेत् । अष्टादश विधो देवि शक्तिपातो भवेच्छिवे ॥ ७८॥ अथवा सिद्धिबाहुल्यं मया5 वक्तुं न शक्यते । तत्र चेत् सिद्धिबाहुल्यमिच्छाशक्तिपरो भवेत् ॥ ७९ ॥ शक्तिसंसर्गमात्रेण सर्व पूतं भवेच्छिवे । शक्ति विना न? वै मुक्तिः शक्तिर्मोक्षप्रदा मता । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यन्छोतुमिच्छसि ॥ ८० ॥ इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यतारासंवादे मन्त्रप्रस्तारनिर्णयो नाम चतुर्थः पटलः । . 1. D°दनुपाहि भवे 2. C °संपन्न। 3. B°ला°। 4. B भू°; CN 5. B °मतो। 6. B बत । 6. B बत। 7.C°त्र ।

·५ सुन्दरीखण्डे । पञ्चमः पटलः। श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि पूर्वोक्तं निर्णयं महत् । श्रीशिव उवाच । रहस्यातिरहस्यं च कथ्यते शृणु साम्प्रतम् ॥ १॥ स्नानमुख्याः क्रियाः सर्वाः स्नानं च दैवते भवेत् । प्रातःकाले च मध्याह्ने सायाह्ने स्त्रोत्रपाठके ॥२॥ यदा यदा मनोग्लानिस्तदैव स्नानमाचरेत् । 2* * * ब्रह्मयोगे म्लेच्छस्पर्श तथैव च ॥३॥ भाषणे पतितस्याथ मन्त्रस्नानं समाचरेत् । श्रीविद्यायां चतुःकालं कालिकायां त्रिकालकम् ॥ ४ ॥ यदैव मनसो ग्लानिस्तदैव स्नानमाचरेत् । विद्योच्चारं तु यः कुर्यादस्नातः कृतभोजनः ॥५॥ तस्य विद्या भवेन्नष्टा रौरवं नरकं ब्रजेत् । अशुचिः सन् महेशानि विद्योच्चारं तु यश्चरेत् ॥ ६॥ तस्य नाशो भवेदेवि विद्या दग्धा भवेदुवम् । स्नानकालाश्च सम्प्रोक्ताः स्नानभेदान् शृणु प्रिये ॥ ७ ॥ स्नानं पञ्चविधं प्रोक्तं येन देवीमयो भवेत् । वारुण नाभसं चैव तृतीयं भस्मजं स्मृतम् ॥ ८॥ चतुर्थ तैजसं देवि पञ्चमं दैवतं भवेत् । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः ॥९॥ एते पञ्च महादेवाः पञ्चस्नाने व्यवस्थिताः । परा च तदतीता च तत्परा तदनन्तरम् ॥ १० ॥ चित्परा तदतीता च पंचमी परिकीर्तिता:1 । वारुणं द्विविधं प्रोक्तं वैदिकं तांत्रिकं तथा ।। ११ ।। स्वशाखोक्तविधानेन वैदिकं स्नानमीरितम् । स्वस्वकल्पोक्तविधिना तांत्रिकं स्नानमाचरेत् ॥ १२ ॥ वीराणां12 तु कनिष्ठं 13स्यात्रितयं शृणु पार्वति । उत्तमं तु महेशानि सर्वत्र परिकीर्तितम् ॥ १३ ॥ 1. B मा०। 2. B omits two lines. 3. BD °°। 4. C पदेन । 5. B omits J 9: .........faglei in the third line. 6. In B these two lines follow पञ्चस्नाने व्यवस्थिता. in the fourth line. 7. B स्मृतम् । 8. BCD सत्त्वाः। 9. BD FETIT । 10. D°तीतका। 11. N omits. 12. CN रविणा; D नवी तु । 13. D omits from it to the end of the third line.

·स्नानभेदनिर्णयो नाम पञ्चमः। मध्यमं तु महेशानि प्राणायाम पुरःसरम् । ऋष्यादिकं प्रविन्यस्य सप्तमुद्रापुरःसरम् ॥ १४ ॥ जलमानीय देवेशि सर्वाङ्गे मूलमुच्चरन् । दशधा सप्तधा वापि देहं संमार्जयेच्छिवे ॥ १५ ॥ कुशेन दूर्वया वापि ह्यथवा तप्त मुद्रया । ततस्तु तिलकं देवि दशधा वाग्यतोऽऽथवा ॥ १६ ॥ उर्ध्वपुंडू त्रिप्रकारं त्रिपुंडू द्विप्रकारकम् । अगस्तिपत्राकारं तु पट्टश्वन्धनमेव च ॥ १७ ॥ अगस्तिपत्राकारं तु सिन्दूरैघुसृणेन च10 । कुचन्दनेन वा देवि योगमार्गेण कारयेत् ॥ १८ ॥ पूर्वोक्तं मंत्रमात्रे11 स्यादिदं श्रीकालिकामनौ । सर्वदेवेऽपि कर्तव्यं स्वस्वयंत्रेण12 पार्वति ॥ १९ ॥ मणिबन्धादधो हस्तौ पादौ गुल्फादधः प्रिये । आननं क्षालयेदेवि ताराच्छिन्नाविधौ शिवे ॥२०॥ कारयेत्स्नानमेतद्धि पञ्चाङ्गशुद्धिदायकम् । वारुणं कथितं देवि नाभसं शृणु पार्वति ॥ २१॥ अष्टादश विधं देवि नाभसं परिकीर्तितम् । शुद्धा नमाताः स्वाहाताः तर्पणांता जयांतिका:15 ॥ २२ ॥ मालामनुः पंचविधः शिवशक्तिक्रमेण च । तद्वयक्रमयोगे16न मंत्राः पंचदश स्मृताः ॥ २३ ॥ साधकः कृष्णप्रतिपदित्यादि(?) फाल्गुनांतकम् । रश्मिक्रमेण देवेशि षट्चक्रक्रमगेऽ17पि च ॥ २४ ।। प्रोक्तमष्टादशविधं स्नान18 नाभससंज्ञकम् । मूलाधाराद्विलातं च संभाव्य याभवाति20कम्21 ॥ २५ ॥ रश्मयोऽत्र22 महेशानि त्रिशतं षष्टि कीर्तिताः। वर्षमात्रं तु जान्हव्यां स्नानं त्रिषवणं23 कृतम् ॥ २६ ॥ तत्फलं प्राप्नुयादेवि नात्र कार्या विचारणा । ऋत्वादिक्रमयोगेन तत्तदृतु+भवैर्जलैः ॥२७॥ 1. B °पान। 2 B°रेत् । 3. DN के । 4. BD त्व। 5. BN दशांगगतो; C द्वादश गणना। 6. B द्वि । 7. Cत्रि। 8. C°शजम् । 9. B °द°। 10. Comits this line. 11. C त्र। 12. D स्वमन्त्रे यश्च । 13. B हस्ता। 14. B अस्य । 15. D जपादिकाः। 16. B °भेदे। 17. N °स्य क्रमे, B क्रमेऽपि; D°क्रमणे । 18. B प्रोक्तं । 19. N°द्विद। 20. N °म्बि°। 21. D नभसात्मिकाम् । 22. C एष एव । 23. D स्नानदानं सकृत् । 24. B तद्गत । ८ श.

·सुन्दरीखण्डे । स्नाने कृते फलं यच्च सकृदेव भवेच्च तत् रश्मिक्रमेण देवेशि साक्षाच्छाम्भवरूपभाक् ॥२८॥ प्रतिचक्रे महेशानि चक्रान्तस्तस्य देवता: । चितंयेत्प्रयतो भूत्वा मूलाधाराद्विलान्तकम् ॥ २९ ॥ अन्तःस्नानमिदं प्रोक्तं देवतादर्शनप्रदम् । ब्रह्मरन्ध्रे तु देवेशि मर्वेषा ल यमाचरेत् ॥ ३० ॥ पुनः शुद्धि स्वरूपं तु विभाव्य जपमाचरेत् । नाभसं कथितं स्नानं भस्मस्नानं शृणु प्रिये ॥ ३१॥ अग्निर्जलं स्थलं चेति वायुयोमेति सव॑तः । अभ्रकाभिस्त्रिभिर्देवि स्नानं मृत्युज्वरापहम् ॥ ३२॥ शैवऋक्पंचकेनै10व द्वितीयं परिकीर्तितम् । श्रीमालिन्या1दिभिर्देवि श्रीविद्यायां तृतीयकम् ॥ ३३ ॥ सूर्यमत्र भस्ममध्ये तेन सर्वाङ्गलेपनम् । ध्यानोक्तं होमकुण्डस्थं भस्मना पंचमं भवेत् ॥ ३४ ॥ अन्येऽपि13 बहवो भेदाः सन्ति च प्राणको14दिताः । तैजसमथ15 वक्ष्यामि येन सिध्यन्ति सिद्धयः ॥ ३५ ॥ गुरुदैवतमंत्राणामैक्यं सम्भावयन्धिया16 । गुरुतेजो मंत्रतेजो देवतेज"स्तथैव च ॥ ३६॥ एकीकृत्य त्रिचैतन्यं तन्मूर्ति परिकल्पयेत् । हृदये देवतास्थानं कण्ठे चैव मनुमतः ॥ ३७॥ सहस्त्रारे गुरुः प्रोक्तस्त्रिचैतन्यं विभावयेत् । तां मूर्ति18 स्वस्य देहे तु यथा स्वावयवक्रमात् ॥ ३८ ॥ सम्भावयेन्महेशानि देवतादर्शनप्रदम् । तैजसं गदितं देवि दैवतं शृणु पार्वति ॥ ३९ ॥ मूलाधारं समारभ्य बिलान्तं परमेश्वरि । देवता भावयेदेवि स्वमुखेन मुख19 शिवे ॥ ४०॥ तस्याः सर्वाङ्गकं देवि स्वदेहे स्थानयोगतः । द्वारदेशे महेशानि गंगा च यमुनां तथा ॥ ४१॥ सर्वसम्भावनायां तु गंगया20 किं फलं भवेत् । इडा गङ्गेति विख्याता सुषुम्णा यमुना नदी ॥ ४२ ॥ 1. D°तां; B ता। 2. B°पुरतो, D °परतो। 3. C देवि । 4. Domits three lines. 5. B । 6. C°द्ध। 7. B. हि। 8. B प°। 9. N त्र्यम्बक्ता, B अवक्ला । 10. C चै० 11. B °न्नित्या। 12, B. यं। 13. Cच। 14. N मणिको | 15. DN °सं संप्र; C सं च प्र। 16, B °वयेद्धिया । 17. B°ताया। 18 B तन्मूर्तिः । 19. D तन्मुख । 20. B °गायां । 20. B°गायां। 21. N पिङ्गला ।

·स्नानभेदनिर्णयो नाम पञ्चमः । सरस्वती पिङ्गला स्यात्प्रयागं देह मध्यगम् । देह ज्ञानं विना देवि बाह्यज्ञानेन कि फलम् ॥ ४३ ॥ गुरुपक्तिं सहस्रारे चंगानि भ्रुवि भावयेत् । कण्ठमूलांतकं देवि सर्वावरणदेवताः ॥ ४४ ॥ भावयेद्यत्नतो देवि दैवतं स्नानमीरितम् । अनेन स्नानयोगेन कि तद्यन्न करे स्थितम् ॥ ४६ ।। ब्रह्माद्या देवताः सिद्धाः स्नानेनानेन पार्वति । इति संक्षेपतः प्रोक्तं सन्ध्या कर्म शृणु प्रिये ॥ ४६॥ सुन्द- तु चतुःकालं सन्ध्यावन्दनमाचरेत् । प्रातःकाले च मध्यान्हे सायान्हेऽप्यर्धरात्रके ॥ ४७ ॥ चतुर्विधां तु गायत्री जपेद्यत्नेन पार्वति । प्रस्ताराकृति रूपा च उपस्थानाभिधा तथा ॥४८॥ वांच्छाकल्पलता देवि चतुर्थी परिकीर्तिता । षष्टिपारायणं प्रातमध्याह्ने नामसंज्ञकम्॥ ४९ ॥ मंत्रपारायण रात्रौ निशायां चक्रसंज्ञकम् । तृतीयामर्धरात्रे तु तूर्यसन्ध्या समाचरेत् ॥ ५० ॥ कालिकायामिदं प्रोक्तमुपस्थानविवर्जितम् । मेधादीक्षादिराज्ञीत्वायत्काल्यां सन्ध्याचतुष्टयम् ॥ ११ ॥ सन्ध्यात्रयं तु13 तारायां छिन्नायां त्रिविधा भवेत् । एतासां न हि भेदोऽस्ति भेदभाड्नरकं व्रजेत् । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १२ ॥ म इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे स्नान भेदनिर्णयो नाम पञ्चमः पटलः । mi-- 1. B मयागेहेदं। 2. N हे । 3. CN स्ना; D स्नेहस्ना। 4. B भक्ति। 5. D भूरि; B भ्रवि । 6. N ख्या। 7. B च। 8. B °सह°। 9. B °ज्ञिके । 10. B तुरी° । 11. C संज्ञ। 12. D वाज्ञात्वा । 13. CN च। 14. D भेदात्तु न।

·६० सुन्दरीखण्डे । षष्ठः पटलः। श्रीदेव्युवाच। देवेश श्रोतुमिच्छामि दीपेशादिविनिर्णयम् । श्रीशिव उवाच । बद्धपद्मासनो मूर्ध्नि दीपनार्थ प्रपूजयेत् ॥१॥ वर्गाष्टकं चाष्टदिक्षु स्वरद्वन्द्वसमन्वितम् । विलिखेत्तत्र वर्गे च महानादाक्षरं भवेत् ॥ २ ॥ सत्यबिन्दुकः' प्रथमं श्रीकण्ठादि ततः परम् । तद्वणेश नन्दनाथं च-चतुर्थमनन्तरम् ॥३॥ अतिरिक्तपदस्यान्ते' वर्णायेति समुद्धरेत् । रक्तद्वादशशक्त्या युक्तायेति पदं वदेत् ॥ ४ ॥ अस्मिन्क्षेत्र इमां पूजां गृह्णयुग्ममथापि वा । स्वाहान्तगो11 मनुश्यं दीपनाथस्य कीर्तितः ॥ ६॥ ईशाने दीपनाथं च पूजयेत्परमेश्वरि । उच्छिष्टो मृदमानीय नदीतीरद्वयात्तथा ॥६॥ रूपं तालमितं कृत्वा नामार्णान्यस्य तद्धृदि । नाममायास्त्रधत्तूर14लिखितं पूरितं भुवि ॥ ७॥ त्रिसप्त जपतो साध वशयेदुर्वशीमपि15 । अथान्यदपि16 देवेशि रहस्यं कथ्यते शृणु ॥ ८॥ वामहस्ते * * धृत्वा दक्षहस्तेन होमयेत् । मालां दत्वा शक्तिहस्ते गणनां कारयेच्छिवे ॥९॥ द्वित्रिमासोत्तरं देवि मालां संग्रथयेच्छिवे । 17 स्वयं संत्रुटिता माला प्रायश्चित्ताय कल्पते18 ॥ १०॥ जीर्णसूत्रं तु विज्ञाय माला संग्रथयेच्छिवे । षण्मासोत्तरगं देवि जीर्णसूत्रस्य मालिका ॥११॥ यः स्थापयेन्महेशानि तस्य नाशो भविष्यति । त्रुटिता चेत्स्वयं मालां प्रायश्चितं समाचरेत् ॥ १२ ॥ 1. C वन्हया मासमूर्धन्या; B बन्धमा सनो मूनि । 2. B रंगायक। 3. C मदग्राह्या; DN मद्ग्रामाद्य। 4. C कस्तु। 5. B परे । 6. B°शा । 7. D स्यादि; C स्तस्य । 8. C°°। 9. CN °सन्त्यूफैं। 10. D मखो यत:; N मथो यथा। 11. B न्तिमे; D न्तोऽयं । 12. C श्रु। 13. B °द्वती। 14. N मायात्प्रधर्तर; D मयोस्तव तु बलिं। 15. Then follows the Mantra in BN ॐ उच्छिष्टचामुण्डे जम्भय २ मोहय २ अमुकं मे वशमानय स्वाहा | The Mantra is omitted in C. 16. D अन्यथा दीप । 17. Comits two lines. 18. D °येत् । 19. B °त्त्व ।

·दीपेशादिविनिर्णयो नाम षष्ठः । 1 गजान्तकसहस्रं तु जपहोम समाचरेत् । पुनः संग्रथनं कृत्वा प्राणस्थापनपूर्वकम ॥ १३ ॥ तदा माला सिद्धिदा स्यान्नान्यथा शाकरं वचः । पुरश्चर्याजपे होमे माला हस्तच्युता यदि ॥ १४ ॥ प्रायश्चित्तं शतं जप्त्वा तद्दशांशप्रवर्धनम् । तद्दशांशं त्यजेज्जापं प्रायश्चित्तक्रमेण च ॥ १५ ॥ केचिदत्र समिच्छन्ति पुरश्चर्या पुनर्भवेत् । प्रायश्चित्तं शतं जप्त्वा पुरश्चर्या पुनश्चरेत् ॥ १६ ॥ अयुतं होमयेदेवि पायसै रिकेलजैः । त्रैलोक्यं च वशीकुर्यान्नात्र कार्या विचारणा ॥ १७ ॥ तिलतण्डुलहोमेन प्रीति सञ्जनयेत्प्रिये । श्रीदेव्युवाच । प्रसूति स्तण्डुलाः प्रोक्ताः शतमानं तिलाः स्मृताः ॥ १८ ॥ कथं साम्यं महादेवि तन्मे कथय शङ्कर । अर्धप्रसृतिमात्रं तु तण्डुला वा महेश्वर ॥ १९ ॥ पञ्चाशद्वा तिला ग्राह्याः सन्देहं हर मे10 प्रभो । श्रीशिव उवाच। प्रसृतिश्च11 शतं देवि संयोगेन तु होमयेत् ॥२०॥ दक्षिणामुर्तिदेवस्य संमतं परिकीर्तितम् । अर्धप्रसृतिमात्रं तु तण्डुलाः परमेश्वरि ॥ २१ ॥ पञ्चाशच तिला ग्राह्या अक्षोभ्यऋषिसम्मतम्12 । यवानां च तिलानां च यया योगेन13 चाहुतिः ॥२२॥ तथैव तिलसंयोगः कर्तव्यः कालसंमतः । समतोलसमे कुण्डे14 होमयेत्कालिकामते ॥ २३ ॥ * * * स्वमुखं दत्वा वामहस्तेन होमयेत् । देवता वरदा तस्य नात्र कार्या विचारणा ।। २४ ॥ * * * * देवेशि होमयेदविचारयन् । त्रैलोक्याधिपतिर्भूयान्नात्र कार्या विचारणा ॥ २५ ॥ पात्रं15 षोडशकं स्थाप्य सम्पूज्य परदेवताम् । तदन्ते16 होमयेद्रात्रौ तदन्ते तर्पणं भवेत् ॥ २६ ॥ 1. Comits this line. 2. D परित्यजेत् , N °ने । 3. C त्यजेद्दशाशं तज्जापं; D त्यजेद्दशांशतो जापं । 4. D °त्रापि इ। 5. B °त्ते। 6. BCशतं व। 7. C प्रशान्ति । 8. B°। 9. B °द्धि। 10. N हरय; B दूरय; C हृदये । 11. D अमृतश्च। 12. B°ते। 13. D होमेन । 14. C मनौ लब्धं समाचर्य। 15. B पत्र। 16. D तदा च।

·सुन्दरीखण्डे । देविशंखमुखं नेत्रे देवतायाः समाचरेत् । केरलाख्य मते प्रोक्तं काश्मीराख्यमतं शृणु ॥ २७ ॥ यथा देवी तथा देवी विशेषाख्यः प्रकीर्तितः । स्वसांमुख्येन देवेशि स्थापयेत्पात्रराशिकम् ॥ २८ ॥ चैतन्यस्य मते देवि तिर्यक् चक्रेण स्थापयेत् । स्वसांमुल्ये तथा तिर्यक् देवतासंमुखेऽपि च ॥ २९॥ प्राची नव' षट् च प्रोक्ता कथमङ्गादिकल्पना । स्वस्य प्राची च वा देवि देवतायाऽथवा भवेत् ॥ ३० ॥ श्रीशिव उवाच। रहस्यातिरहस्यं च कथ्यते शृणु सादरम् । स्वसांमुख्ये स्थिते पात्रे देववच्चांग कल्पनम् ॥ ३१ ॥ निरंजनमतं प्रोक्तं तत्सांमुख्येऽपि पार्वति । पार्वतीमतमाख्यातं रुद्रवीरमतं शृणु ॥ ३२ ॥ देवीपात्रं देवमुख्ये अंगादि स्वांगवद्भवेत् । तत्र प्राचीक्रमं ज्ञात्वा सर्व संसाधयेद् ध्रुवम् ॥ ३३ ॥ आसनाद्यं समारभ्य भूतशुध्यन्तगं शिवे । सिद्धप्राची तु सम्प्रोक्ता ततस्तु कल्पिता भवेत् ॥ ३४ ॥ स्थित्यादिपात्रकर्मान्तं सिद्धप्राची प्रकीर्तिता । पूजायां तु महेशानि कल्पिता दिक् शुभप्रदा ।। ३६ ।। अर्ध्यात पूजान्यसने कल्पिता दिक् च14 शम्बरे15 । महाभूतबलिर्देवि स्वस्य प्राचीविधौ भवेत् ॥ ३६ ॥ देवीबलिः स्ववामे तु स्वदक्षे मृड16सम्मते । अग्नीशासुरवायव्ये मध्ये दिवड्गपूजनम् ॥ ३७ ॥ केरलस्य मतं प्रोक्तं चिद्धनस्य मतं शृणु । अग्निनैर्ऋतवायव्ये शंभुकोणेषु18 मध्यतः ॥ ३८ ।। चतुर्दिक्षु महेशानि मण्डलावर्तमार्गतः । अग्नीशासुरवायव्ये मध्ये पृष्ठे षडंगकम् ॥ ३९ ॥ केसरेषु च कोणेषु देहेषु च षडंगकम् । कालरुद्रमते19 देवि षडङ्गपूजनं भवेत् ॥ ४० ॥ क्रमदुर्येण20 कथितं प्राची चाङ्गप्र पूजनम् । चतुरावर्तमार्गेण22 संहाराख्यक्रमेण च ॥४१॥ 1. N°खे। 2. °वे । 3. N वक्त्रं। 4. D तत्र; B प्रव। 5. Bषका। 6. D अ°। 7. B प्राच्यथवा । 8. BCD चांग। 9. C °बुधः। 10. D °द्धि । 11. B°स्तक। 12. B°कल्पि। 13. BD °ग। 14. C कूचे । 15. D शाङ्करि। 16. D मुण्ड । 17. B ने। 18. C तु। 19. Cतं । 20. D °दर्पण । 21. B चागम; D°चीना च प्र°। 22. N°योगेन ।

·दीपेशादिविनिर्णयो नाम षष्ठः । -- षडंगपूजनं प्रोक्त विशेषं शृणु सादरम् । अर्बपूजाविधौ सिद्धप्राची प्रोक्ता तु पीठके ॥ ४२ ॥ मृडेन परमेशानि कल्पिता तु क्वचिद्भवेत् । क्वचित्सिद्धा महेशानि कल्पिता तु काचिद्भवेत् ॥ ४३ ॥ वायव्यदिशि पर्यन्तं गुरुपंक्ति प्रपूजयेत् । विद्यापृष्ठे महेशानि गुरवः सन्ति सर्वदा ॥ ४४ ।। काल्यां त्रिपंक्तिमार्गेण देवीपृष्ठक्रमेण च । दिव्यादिक्रमयोगेन तदधः स्वगुरुत्रयम् ॥ ४५ ॥ दक्षोदक् च प्रतीच्यां च रेखात्रितयकं चरेत् । दिव्यौघो देवतापृष्ठे तदन्यौ तत्स्थलद्वये ॥ ४६॥ विद्याया भेदभावे तु स्वगुरुं पूजयेच्छिवे । सर्वोपरि महेशानि गुरुस्थानं प्रकीर्तितम् ॥ ४७ ॥ सिद्धप्राचीविधौ देवि विलोके केरले मते । गौडे कल्पितदिङ्मार्गा यथा देवी तथैव ते ॥ ४८ ॥ न तेषां मुख्यता देवि मुख्या तु10 देवता भवेत् । श्राव्युवाच अत्रार्थे संशयो मेऽस्ति संशयं मम हारय1 ॥ ४९ ॥ कल्पितक्रममार्गेण यदि पूजा भवेच्छिव । 12तेषां दिग्व्यत्यये13 देव स्थानस्य संच्युतिर्भवेत् ॥ ५० ॥ श्रीशिव उवाच। स्वामी यत्र15 समायाति तत्रैवा16ङ्गादिदेवताः । न चांगे17 मुख्यता देवि त पूजायां तु मुख्यता ॥ ११ ॥ दशांशेनांगमंत्राणां जपपूजां समाचरेत् । तेन ते सिद्धिदा देवि नान्यथा सिद्धिरोधकृत् ॥ १२ ॥ कदा को वा महादेवः का वा प्राची20स्थिता भवेत् । सूर्यस्तु वारुणी याति नित्यानित्यं महेश्वरि ।। ५३ ॥ दिवारात्रिव्यत्ययस्तु साधकस्य करे स्थितः । चन्द्रसूर्यव्यत्ययं च स कर्तुं भवति क्षमः ॥ १४ ॥ सूर्यस्याने भवेच्चन्द्रः चन्द्रस्थाने तु सूर्यता। एवं क्रमेण देवेशि ब्रम्हाण्डानां परंपरा ॥ ५५ ॥ । 1. B तामृते; D अमृते। 2. B °व्यादीश। 3. शक्ति । 4. C क्षे कूर्च। 5. B°धौ। 6. D तदन्ते तु । 7. N °यां। 8. ND °गे। 9. B °ध । 10. B°ख्यता। 11. D दूरय, C संहर । 12. C ए°1 13. DN °यो। 14. B°मानसच्यु; C संसृ। 15. CN न। 16. B°त्र अ°। 17. B मार्गे। 18. B स°। 19. B°। 20. B का प्राची सं० । 21. BC व्ययं चैव ।

·६४ सुन्दरीखण्डे कदा का वा स्थिता प्राची कति जाताः पुरंदराः । २एकैकवारं देवेशि कीटाद्यपि पुरंदरः ॥ १६ ॥ कुत्र के वा स्थिता देवि सर्व साधकगोचरम् । यदाशाभिमुखो भूत्वा चक्रराजं समुद्धरेत् ॥ १७ ॥ सैव पूर्वा विनिर्दिष्टा सर्वत्र योजयेत्क्रमम् । यदा पूर्वमुखो भूत्वा चक्रेशी परिपूजयेत् ॥ १८ ॥ तदा प्रतीची पूर्वा स्याद्देवताया महेश्वरि । पश्चिमाभिमुखो भूत्वा यदा चक्रं समुद्धरेत् ॥ १९ ॥ पूर्वैव पूर्वा निर्दिष्टा दक्षिणे शृणु पार्वति । दक्षिणाभिमुखो भूत्वा यदा चक्रं समुद्धरेत् ॥ ६०॥ तदोत्तरा भवेत्पूर्वा प्रतीची दक्षिणा भवेत् । उत्तराभिमुखो भूत्वा यदा देवी प्रपूजयेत् ॥ ६१॥ दक्षिणैव भवेत्पूर्वा संक्षेपात्परमेश्वरि । तथा काम्यविधौ देवि विदिक्षु संस्थितो यदि ॥ ६२ ॥ देवि स्व०मध्ये पूर्वा तु संक्षेपेण प्रकीर्तिता । यथा यथा शिवा याति परिवारास्तथा तथा ॥१३॥ यस्याः कृपाकटाक्षेण स्थानं लब्धं च तैः पुरा । ते सेवार्थ समायान्ति देवताया महेश्वरि ॥ ६४ ॥ बलिदानविधौ देवि सिद्धा वा कल्पिता च वा । देवताहस्तदक्षाख्यः स्वसांमुख्यक्रमेण च ॥ ६५ ॥ प्राची प्रोक्ता केरले च गौडे प्राग्दक्षभावतः10 । दे11व्यग्रदलमारभ्य प्रा12दक्षिण्य क्रमेण तु ॥ ६६ ॥ काश्मीराख्यमते प्रोक्तं पूजनं तत्क्रमेण तु । स्वदेहं च स्वदेवी च स्वगुरुं परमेश्वरि ।। ६७ ॥ स्वदेहस्थितिमार्गेण स्वरूपं पूजयेत्प्रिये । पूजाविधौ महेशानि स्वाग्रे संचित्य पूजयेत् ॥ ६८ ॥ अत्रापि देवदेवेशि स्वरूपेण स्वरूपता । तद्रूपे!” स्वस्य रूपं च तथैव च गुरोरपि ॥ ६९ ।। एवं क्रमेण देवेशि त्रितयं त्रितयं त्रिषु । मार्गत्रयक्रमेणैव सर्व संक्षेपतो मतम् ॥ ७० ॥ 1. D भवेत् । 2. Comits this line. 3. DN °राः। 4. ° तु। 5. N संदि। 6. B विश्व । 7. D तोहार्थ। 8. B°र्थ। 9. D स्वेष्टदक्षा। 10. B दिक्षु भावना । 11. B दि। 12. Cप्र। 13. Cणा। 14. B प्रा; D अ°। 15. C°°। 16. C°प तस्य, D°षे तस्य । 17. C°द्भवैः। 18. C ।

·दीपेशादिविनिर्णयो नाम षष्ठः। ६५ बलिदानभवद्रव्यं देवता ने निवेदयेत् । स्वसांमुख्येन वा देवि तत्सांमुख्येन वा प्रिये !! ७१ ॥ करलक्रमयोगेन काश्मीरक्रमयोगतः । गौडमार्गक्रमेणैव सर्व संक्षेपतो मतम् । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ७२ ॥ इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यतारामवादे दीपेशा दिविनिर्णयो नाम षष्ठः पटलः । 1. D°स्या ।

·६६ सुन्दरीखण्डे सप्तमः पटलः । श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि रहस्यातिरहस्यकम् । श्रीशिव उवाच। भिन्नांजन समारभ्य मा भैर्मा भै महेश्वरि ॥१॥ वृत्तानन्दं तु देवेशि ध्यात्वा वाच्छामितं शिवे । शिखागतं स्मरेत् वन्हि शिखासाधकरूपिणम् ॥ २ ॥ खगंतु देव्या रसना बुद्ध्या ध्यात्वा महेश्वरि । साध्यस्य जाड्य'रूपत्वं शिखायां परमेश्वरि ॥ ३ ॥ साध्यस्य हृदये देवि देवी तिष्ठति सर्वदा । जाड्यं तत्रैव देवेशि रसना लेह भक्षणा ॥ ४ ॥ एवं ध्यात्वा जपेद्वीरस्त्रैकाल्यज्ञानमाप्नुयात् । ताराविधौ महेशानि काम्य10ध्यानं महेश्वरि ॥ ५ ॥ प्रत्यालीढं समारभ्य पंचमुद्राविभूषितम् । इत्येतं चिन्त्य12 यत्नेन जाड्यं न्यस्य कपालके ॥ ६ ॥ का संकर्तनं चिन्त्यं13 त्रैलोक्याधिपतिः कविः । राज्यदातृत्वसामर्थ्य नहि तारा विना15 कलौ ॥ ७ ॥ xxxx सक्तामाग्नेयीनाडिकागताम् । शवस्य हृदये न्यस्त दक्षिणं चरणं शुभम् ॥ ८॥ शवस्य पादयुगलमनुलोमाकृतिक्रमात् । संन्यस्य वामचरणे प्रत्यालीढं तदुच्यते ॥९॥ साधनायां दक्षशिरः प्राक् प्रत्यक् च शिरः सदा । शवस्वरूपं कथितं वामहस्त17 हृदि18 स्थितम्19 ॥ १०॥ चतुर्भुजा कालिका स्यात् धनुरायुधधारिणी । कपाल पञ्चमं चेत्स्यात् वरहस्ते विधारयन्20 ॥ ११ ॥ मुण्डरूपं कपालं तु महाकालमते मतम् । कलौ तारा कलौ काली कलौ तारा च कालिका ॥ १२ ॥ शिवशक्तिप्रभेदेन देहे शक्तिरुपस्थिता । तारा शिवस्तथा काली शक्तिरूपा प्रकीर्तिता ॥ १३ ॥ 1. B मानर्माने । 2. N पृता; C पूता; D प्रीता। 3. Cसिध्या। 4. D °मं । 5. B चिद्रूपा । 6. B °च्चन्द्रं । 7. B ग्र। 8. B °ग्रं । 9. C स्नेह । 10. D°ली । 11. B°ता। 12. C चित्त। 13. D यत्य; C नित्य । 14. B°न। 15. B सारांविना; C साराम्बिका । 16. D°म° । 17. B वामद; D °हस । 18. B हरि । 19. BD °द्वयम् । 20. N°येत्। 21. C°माला। 22, DN °मु°।

·: देशव्यवस्थानियमो नाम सप्तमः काली शिवस्तथा तारा शक्तिरूपा प्रकीर्तिता । अहो ज्ञानवतां ज्ञानी कालीतारापरायणः ॥ १४ ॥ रहस्यातिरहस्यं च प्रोक्तं देवि तवाग्रतः । देशव्यवस्थां देवेशि कथ्यते शृणु यत्नतः ॥ १५ ॥ वैद्यनाथं समारभ्य भुवनेशांतगं शिवे । तावदंगाभिधो देशो यात्रायां न हि दुष्यति ॥ १६ ॥ रत्नाकरं समारभ्य ब्रह्मपुत्रांतगं शिवे । वंगदेशो मया प्रोक्तः सर्वसिद्धिप्रदायकः ॥ १७ ॥ जगन्नाथात्पूर्वभागास्कृष्णातीरान्तगं शिवे । कलिंगदेश: संप्रोक्तो वाममार्गपरायणः ॥ १८ ॥ कलिंगदेशमारभ्य पंचाष्टयोजनं शिवे । दक्षिणस्यां महेशानि कालिंद:10 परिकीर्तितः ॥ १९ ॥ सुब्रह्मण्यं समारभ्य यावद्देवो11 जनार्दन:12 । तावत्केरलदेशः स्यात्तन्मध्ये सिद्धि केरलम् ॥ २० ॥ रामेश्वरो ३15कटेशो हंसकेरलबोधकः । अनंतशैल16मारभ्य यावत्स्यादुडुपं17 पुरम् ॥ २१ ॥ तावत्सर्वेशनामा तु केरलः परिकीर्तितः। शारदामठमारभ्य कुंकुमाद्रितटान्तकम् ।। २२ ॥ तावत्काश्मीरदेशः स्यात्पंचाशद्योजनान्तकः20 । कालेश्वरं श्वतगिरिं त्रिपुरां नीलपर्वतम् ॥ २३ ॥ कामरूपाभिधो देवि गणेशगिरिमूर्धनि । त्रिपंचकं22 समारभ्य मध्ये चोजयिनी शिवे ॥ २४ ॥ मार्जारतीर्थ23 राजेन्द्रे कोलापुरनिवासिनम् । तावद्देशो महाराष्ट्रः कार्णाटस्या भिगोचरः ॥ २५ ॥ जगन्नाथादू25_भाग26 अर्वाक् श्रीभ्रमराम्बिका । तावदंध्राभिधो देशः सौराष्ट्रं शृणु सादरम् ॥ २६ ॥ 1. BD नाम । 2. D तत्परः। 3. B मा। 4. B°ते। 5. B बज्राकर, Cवज्राकार। 6. D प्रिये; BD परे । 7. CN °दर्श° । 8. B°स्य । 9. BD क°। 10. BD ः। 11. N °वं । 12. N°नं। 13. Comits °न्मभ्ये to स्यात् in the sixth line. 14. B°द्ध । 15. N, D व्यं । 16. B °सेन । 17. B दुंदुपं; Dघद्वपं । 18. N परे । 19. D°धि । 20. B°क | 21. C को°। 22. This reading is quite clear in all MSS. Indian Culture, VIII, p. 38, n. 17 suggests त्रियम्बकं and त्र्यम्बकेशं । 23. D °२। 24. BCN कपाटश्चा। 25. D °थमू । 26. B°गे।

·६८ सुन्दरीखण्डे । कोंकणात् पश्चिमं तीत्वा समुद्रप्रान्तगोचरः । हिंगुलाजान्तका देवि जन्तवो जनलेशतः ॥ २७ ॥ सौराष्ट्रदेशो देवेशि नाम्ना तु' गुर्जराभिधः । श्रीशैलं तु समारभ्य चोलेशान्मध्यभागतः ।। २८ ।। तैलंगदेशो देवेशि ध्यानाध्ययनतत्परः । मूकाम्बिका समारभ्य मलयाद्रयन्तगं शिवे ॥ २९ ।। मलयाला भिधो देशो मंत्रसिद्धिप्रवर्तकः। रामनाथं समारभ्य श्रीरंगान्तं बिलेश्वरि ॥३०॥ कर्णाटदेशो देवेशि साम्राज्यभोगदायकः । ताम्रपर्णी समारभ्य10 शैलार्धात्पुरतोऽर्द्धत:11 ॥ ३१ ॥ अवंतीसंज्ञको देशः कालिका तत्र तिष्ठति । भद्रकाली महत्पूर्व रामदुर्गाच्च पश्चिमे ॥ ३२ ॥ श्रीविदर्भाभिधो देशो12 वैदर्भास्तत्र तिष्ठति । गुर्जरात्पूर्वभागे तु द्वारकातो हि दक्षिणे ॥ ३३ ॥ मरुदेशो महेशानि उष्ट्रोत्पत्तिपरायणः । श्रीकोंकणादधोभागे तापीतः पश्चिमोत्तरे14 ॥ ३४ ॥ आभीरदेशो देवेशि विन्ध्यशैले15 व्यवस्थितः । अवंतीतः पूर्वभागे गोदावर्यास्तथोत्तरे ॥ ३५ ॥ मालवाख्यो महादेशो धनधान्यपरायणः । द्रविडतैलंगयोमध्ये चोलदेशः प्रकीर्तितः ॥ ३६ ॥ लम्बकर्णाश्च ते प्रोक्ता भेदो ह्यवान्तरो16 भवेत् । कुरुक्षेत्रात्पश्चिमे तु तथा चोत्तरभागतः ॥ ३७॥ इन्द्रप्रस्थान्महेशानि दशत्रियोजनोत्तरम्18 । पांचाल देशो देवेशि सौदर्यगर्वभूषितः ॥ ३८ ॥ पांचालदेशमारभ्य म्लेच्छादक्षिणपूर्वतः । काम्बोजदेशो देवेशि वाजिराशिपरायणः ॥ ३९ ॥ वैदर्भदेशादूर्ध्वं च इन्द्रप्रस्थाच्च दक्षिणे । मरुदेशात् पूर्वभागे वैराड्देशः प्रकीर्तितः ॥ ४० ॥ 1. Dो। 2. B तक। 3. DN जन्तुयोजनलेशतः। A restoration here is suggested in Indian Culture Vol. VIII, p. 39, line 4. 4. D तस्मात्तु । 5. Dस्वकात्मिका। 6. B °पाण्ड्य', CN याद्य। 7. B मलाद्याला; N मलपाता। 8. B°गोतं। 9. CN री। 10. B°साथ। 11. B °र्द्धषूत्तरोद्धृतः। 12. C देवि । 13. B कोरू। 14. CN °मे वरे। 15. C°ल° | 16. Dपरान्तरे । 17.Cस्थो म । 18. BC °नाह्वये; D°नद्वये। 19. B°ल्य° 1 20. B°यें। 21. N°। 22. N°शादा। 23. B ° देशा.। 24. B°°। 25. D विराटः परि ।

·'शव्यवस्थानियमो नाम सप्तमः। ६९ काम्बोजादक्ष भागे तु इन्द्रप्रस्थाच्च पश्चिमे । पाण्ड्य देशो महेशानि महाशूरत्व कारकः ॥ ४१ ॥ गण्डकीतीरमारभ्य चम्पारण्यातकं शिवे । विदेहभू: समाख्याता तैरभुक्त्यभिधः स तु ॥ ४२ ॥ काम्बोजदेशमारभ्य महाम्लेच्छात्तु पूर्वके । वाल्हीक देशो देवेशि अश्वोत्पत्तिपरायणः ॥ ४३ ॥ तप्तकुण्डं समारभ्य रामक्षेत्रातकं शिवे । किरातदेशो देवेशि विन्ध्यशैले च तिष्ठति ॥ ४४ ॥ करतोयां समारभ्य' हिगुलाजान्त कं शिवे । बक्तान देशो देवेशि महाम्लेच्छपरायणः ॥ ४५ ॥ हिगुपीठं समारभ्य मर्के10शांतं महेश्वरि । खुरासनाभिधो देशो म्लेच्छमार्गपरायणः ॥ ४६॥ तन्मध्ये चोत्तरे देवि ऐराकः परिकीर्तितः । काश्मीरं तु समारभ्य कामरूपाच पश्चिमे ॥ ४७ ॥ भोटांतदेशो देवेशि11 मानसेशाच्च दक्षिणे । मानसेशाद्दक्षपूर्वे चीनदेशः प्रकीर्तितः ॥ ४८ ॥ कैलासगिरिमारभ्य सरयूयोनितः परे । आमोंगांतं13 महेशानि महाचीनाभिधो14 भवेत् ॥ ४९ ॥ जटेश्वरं समारभ्य योगिन्यन्तं महेश्वरि । नेपाल15देशो देवेशि शिल16 शृणु प्रिये ॥ २० ॥ गणेश्वरं समारभ्य महोदध्यंतगं शिवे । शिलहट्टाभिधो देशः पर्वते तिष्ठति प्रिये ॥ ५१ ।। वगदेशं समारभ्य भुवनेशांतगं शिवे18 | गौडदेशः समाख्यातः सर्वविद्याविशारदः ॥ १२ ॥ गोकर्णेशात्पूर्वभागे आर्यावर्तात्तु चोत्तरे । तैरभूक्तात्पश्चिमे तु महापुर्याश्च22 पूर्वत:23 ॥ १३ ॥ महाकोशलदेशः स्यात् सूर्यवंशपरायणः । व्यासेश्वरं 25 समारभ्य तप्तकुण्डान्तकं26 शिवे ॥ ५४ ॥ 1. B जदक्ष । 2. B °देशा । 2. B °देशा। 3. B याम्य° । 4. D°सुरत°। 5. D°वत्या । 6. Bही। 7. B°साद्य । 8. B°न । 9. B वकान, Cवक्रान्त | 10. B°के 11. D°बालाभिधो देशो। 12. DN °नीरं, C तीर । 13. BN आमोरंगान्त, D आमरागान्तं । 14. D°धिपो। 15. D सोपान। 16. B°दं। 17. शैलदा। 18. CN °न्तं महेश्वरि । 19. No० । 20. B तौ°, N त°। 21. B °मु । 22. B °ण्याश्च । 23. BD सर्वतः । 24. B°श्च। 25. The reading in all MSS is clear. Read as क.लेश्वरं in Indian Culture, VIII, p. +2, line 9. 26. B °गं ।

·७० सुन्दरीखण्डे । मगधाख्यो महादेशो यात्रायां न हि दुष्यति । दक्षोत्तरक्रमेणैव क्रमात् कीकट मागचौ ॥ ५५ ॥ चरणाद्रि समारभ्य गृध्रकूटांतकं' शिवे । तावत्कीकटदेशः स्यात्तदुत्तरो मागधो मतः ॥५६॥ जगन्नाथप्रान्त'देशस्त्वोत्कलः परिकीर्तितः। कामगिरि समारभ्य द्वारकान्तं महेश्वरि ॥ १७ ॥ श्रीकुन्तलाभिधो देशो हूणं शृणु महेश्वरि । कामगिरेर्दक्षभागे मरुदेशात्तयोत्तरे ॥ १८ ॥ हूणदेशः समाख्यातः शूरास्तत्र वसन्ति हि12 | अथ घट्ट समारभ्य कोटीशस्य च मध्यगः ॥ ५९॥ समुद्रप्रान्तदेशो हि कोणः परिकीर्तितः । ब्रह्मपुत्रात्कामरूपान्मध्यभागे तु कैकयः ॥ ६० ॥ मागधाक्षमागे तु विन्ध्यात्पश्चिमतः शिवे । शौरसेनाभिधो देशः सूर्यवंशप्रकाशकः ॥ ६१ ॥ हस्तिनापुरमारभ्य कुरुक्षेत्राच्च दक्षिणे । पा15ञ्चालापूविभागे तु कुरु देशः प्रकीर्तितः ॥ ६२ ।। मरुदेशात्पूर्वभागे कामाद्रेईक्षिणे शिवे । सिहलाख्यो महादेशः सर्वदेशोत्तमोत्तमः ॥ ६३ ॥ शिलहट्टापूर्वभागे कामरूपात्तथोत्तरे । पुलिन्द देशो देवेशि नरनारायणः परः ॥ ६४ ॥ गणेश्वरात्पूर्वभागे समुद्रादुत्तरे शिवे । कच्छदेशः समाख्यातः सेवनं19 शृणु सादरम् ॥ ६५ ॥ पुलिन्दा दुत्तरे भागे कच्छाच्च पश्चिमे शिवे । मत्स्यदेशः समाख्यातो मत्स्य बाहुल्यकारकः ।। ६६ ॥ वैराटपांड्ययोर्मध्ये पूर्वदक्षक्रमेण च । मद्रदेशः समाख्यातो माद्रीशस्तित्र23 तिष्ठति ॥ ६७ ।। शूरसेनात्पूर्वभागे कण्ठकात्पश्चिमे वरे । सौवीरदेशो देवेशि सर्वदेशाध26मोधम:27 ॥ ६८ ॥ 1. Cमान्; Dरमात् । 2.C मागधीकट। 3. B kि। 4. D गं। 5. D द्वन्द्वं तं मागधे स्थित.। 6. प्राग्ज। 7. DN प्रोक्त । 8. D कुण्ड । 9. B द्रूणं । 10. B° दे। 11. B दू°। 12. B च। 13. C थाथदश; D थेत्येंद स°। 14. B मा । 15. प°। 16. D °लपू। 17. B °द्दे ° 18. D पुरन्ध्र; CN पुलन्ध्र। 19. N सैवतं । 20. N रन्ध्रा । 21. B पुंस्त्व। 22. B त्वा । 23. B त्तत्र D वास्तेऽत्र । Thc reading ATEIST: is suggested in Indian Culturc, VIII, p. 43, line 17. 24. N सू। 25. D °ण्ट । 26. B °शोत्त। 27. B देशोत्तमोत्तम. । ..

·देशव्यवस्थानियमो नाम सप्तमः । अवंतीतः पश्चिमे तु वैदर्भादक्षिणोत्तरे | लाट देशः समाख्यातो बर्बरं शृणु पार्वति ॥ ६९ ॥ मायापुरं समारभ्य सप्तशृंगात्तथोत्तरे | बर्बराख्यो महादेशः सैन्धवं शृणु सादरम् ॥ ७० ॥ लंकाप्रदेशमारभ्य मकान्तं परमेश्वरि । सैंधवाख्यो महादेशः पर्वते तिष्ठति प्रिये ॥ ७१ ॥ एते षटपञ्चाशद्देशा+ मया प्रोक्तास्तव प्रिये । एतन्मध्येऽपि देवेशि देशभेदास्त्वनेकशः ॥ कोटिशः सन्ति देवेशि एते मुख्याः प्रकीर्तिताः । रहस्यातिरहस्य च गोप्तव्य पशुसङ्कटे' । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ।। इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीय वण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे देशव्यवस्थानियमो नाम सप्तमः पटलः । 5. BCN ताथ 1. B°° । 2. C°गो। 3.C पक्षा। 4. Ch; N शात् । भक्तितः। 6. C °स्तु साम्प्रतं । 7. B कण्टके ।

·७२ सुन्दरीखण्डे । अष्टमः पटलः । श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि पञ्च प्रस्थानि साम्प्रतम् । श्रीशिव उवाच । इन्द्रप्रस्थं यमप्रस्थं वरुणप्रस्थमेव च ॥ १ ॥ कूर्मप्रस्थं महादेवि देवप्रस्थञ्च पञ्चमम् । इन्द्रप्रस्थ महेशानि 4शृणु वक्ष्ये यथाक्रमम् ॥ २ ॥ इन्द्रप्रस्थ महेशानि योगिनीकोटि संयुतम् । मथुरागोकुलं पूर्वभागे तस्य प्रकीर्तितम् ॥ ३ ॥ वृन्दावनं कोणदेशे हस्तिनापुरमुत्तरे । द्वारका पश्चिमायां तु, गदावर्तस्तु दक्षिणे ॥ ४ ॥ इन्द्रप्रस्थमध्यभागे कालिकामुखगोचरम् । वाराहीक्षेत्रमुद्दिष्टमिन्द्रप्रस्थं तदुध्यते ॥ ५ ॥ सिंहासनं चाश्वपतेस्तदेव परिकीर्तितम् । यमप्रस्थं महेशानि दक्षिणस्यां व्यवस्थितम् ॥ ६॥ सोमेश्वरः पश्चिमायां सप्तशृङ्गी तु पूर्वगा । मायापुरं वामभागे व्याङ्कटेशस्तु दक्षिणे ॥ ७ ॥ यमप्रस्थं भवेन्मध्ये कमलामुखगोचरम् । शङ्खावतॊ भवेत्तत्र क्षेत्रं मायाभिधं भवेत् ॥ ८ ॥ सिंहासनं नरपतेस्तदक्षे परिकीर्तितम् । ततः पूर्वे जगन्नाथः प्राप्ते11 कविपतिर्भवेत् ॥ ९ ॥ वारुणाख्यं तथा देवि कथ्यते शृणु साम्प्रतम् । मक्केश्वरः पश्चिमायामुत्तरे हिङ्गुला भवेत् ॥ १० ॥ त्रैलोक्यविजया देवि दक्षाभागे प्रकीर्तिता । राजावतस्तत्र भवेत् शीता मुखगतं च तत् ॥ ११ ॥ तदन्ते15 सागर। सप्त समुद्राश्च तदन्तके16 । तावत् श्रीवा17रुणाख्यं तु प्रस्थं प्रोक्त मया तव ॥ १२ ॥ कूर्मप्रस्थं महेशानि कथ्यते शृणु पार्वति। गोकर्णेशादक्षा भागे कामाख्या पूर्वगोचरः३० ॥ १३ ॥ 1. B°न । 2. N वा। 3. N °व । 4. C omits शृणु......महेशानि in the second line. 5. B°। 6. D व्यवस्थितं । 7, B omits two lines. 8. D च । 9. BCN मोरेश्वरः । 10. CN ; B °वे° । 11, BN प्रान्ते । 12. N °क्षे । 13. C सजावती। 14. C°ला । 15. C नन्दने । 16. C सप्तमुद्राश्च तदनन्तके । 17. CN °० । 18. B साम्प्रतम्। 19. B शोसरे। 20. B °रा।

·पञ्चप्रस्थकथनं नामाष्टमः। ७३ उत्तरे मानसेशः स्यात् पश्चिमे सारदा भवेत् । त्रिगुणावर्तमे तद्धि वज्रेश्या मुखमीरितम् ॥ १४ ॥ षट्पंचकोटिचामुण्डागणैर्याप्तं तु तद्भवेत् । देवप्रस्थं महेशानि कथ्यते शृणु साम्प्रतम् ॥ १५ ॥ श्रीरंगो दक्षिणे प्रोक्तो गायत्री पश्चिमे भवेत् । पूर्वे चैव जगन्नाथस्तूत्तरेऽमरकण्टकम् ॥ १६॥ कांचीपुरं मध्यभागे मोहनावर्तमेव च । ललिताया मुखं तच्च विद्यागणविभूषितम् ॥ १७ ॥ कामाख्याक्षेत्रमुद्दिष्टं महामन्त्रविभूषितम् । नवलक्षमहाविद्यासगणैः परिभूषित ॥ १८ ॥ पंच प्रस्थानि देवेशि कथितानि मया तव । कृष्णमुद्रणरामश्च' श्रीविष्णुर्वरदेश्वरः ॥ १९ ॥ ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः । परादिश्तदतीतान्तं तृतये परिवर्तते ॥ २० ॥ विष्णोर्भेदा:11 स्मृता ह्येते नाविष्णुः पृथिवीपतिः । पंचप्रस्थेश्वरो भूयात्कालीतारापरायणः ॥ २१ ॥ रहस्यातिरहस्यं च कथितं परमेश्वरि । गोपनीयं गोपनीयं गोपनीयं स्वयोनिवत् । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २२ ॥ इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यतारासंवादे पंचप्रस्थकथनं नामाष्टमः पटलः । 1. B°ते। 2. B वेज्रेश्या; C वर्तेशो, D राजस्याः। 3. D omits two lines. 4. B°गौ। 5. B°त्र। 6. D3 °ताः। 7.C°माषाश्च । 8. D°वंदरे । 9. C°नि । 10. D°ती। 11. B विष्णुमार्गे। 12. B °पा; C°पः; D°वा । १० श.

·७४ सुन्दरीखण्डे । नवमः पटलः। श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि पूर्वमुक्त रहस्यकम् । श्रीशिव उवाच। रहस्यातिरहस्यं च कथ्यते तव भक्तितः॥१॥ आनंदभुवनं नाम महायोग'वनं शृणु । शक्तिमानीय देवेशि तस्याः संदीक्षणं चरेत् ॥ २ ॥ दीक्षितां च सुशीलां च मंत्रयंत्रपरायणाम् । राजपत्नी देवपत्नी देवतां गुरुरूपिणीम् ॥ ३ ॥ राजवेश्यां ब्रह्मवेश्यां दिव्यवेश्यां कलापराम् । तीर्थवेश्या गुप्तवेश्यां नृत्यवेश्यां च वा प्रिये ॥ ४ ॥ समानीय दिवारात्रौ यथायोगेन पार्वति । संदीक्ष्य यत्नतो देवि त्रैलोक्यरञ्जिनी कलाम् ॥ ५॥ प्रसूनमंचे संस्थाप्य पाद्यार्थ्याचमनीयकम् । दत्त्वा संपूज्य यत्नेन चतुःषष्ट्युपचारकः ॥ ६॥ शृंगाररत्नाभरणै ना दिव्यै महेश्वरि । स्वेष्टदेवीं च संचित्य पूजयेत् त्रिजटेश्वरीम् ॥ ७ ॥ मंत्रभेदे स्वल्पमंत्रे' आवृत्तिभूयसी यद।। बिन्दोश्च परितः कोणे° पूजयेत् तां च देवताम् ॥ ८॥ सांगां सावरणां पूज्य यथाकामवरप्रदाम् । तां विलोक्य जपेद्देवि सर्वकालमतंद्रितः ॥९॥ तस्यां तु देवताबुध्द्या देवी चिन्त्य महोत्सवैः । तत्पादौ10 चित्य देवेशि जपेद्यत्नेन पार्वति ॥ १०॥ सर्वसिद्धीश्वरो भूयान्नात्र कार्या विचारणा । तस्यां तु देवं11 संपूज्य शक्त्यालोकनतत्परः ॥ ११ ॥ पूजयेत्परमेशानि त्रैलोक्यविजयी कविः । तस्या मुखं तु संचिन्त्य देवीबुध्द्या दिवा शिवे ॥ १२ ॥ त्रिसहस्रं जपेन्मासं त्रिकालज्ञो नरो भवेत् । तस्याः कूट14मिदं15 ज्ञात्वा जपेल्लक्षं दिवा शिवे16 ॥ १३ ॥ 1. B°मार्गे। 2. D °वेद। 3. C°णौ। 4. D पतितो। 5. B °ज; D मोहि। 0. D °द्रव्यै । 7. N°यन्त्रे; D °तन्त्रे। 8. B °न्दौ च । 9. D पतितः कोणैः। 10. B °प्तादौ; D °स्यादौ । 11. B दिवा देवी च । 12. BD प्रजपे । 13. B देवीं ध्यायेद्दिवा । 14. D कुट्ट। 15. C कुटुम्बिनं । 16. D °विशं ।

·लतांसाधनं नाम नवमः ।। तस्याः मोदायितं दृष्ट्वा दिवा पंचायुतं जपेत् । पंचकामसमो भूयान्नात्र कार्या विचारणा ॥ १४ ॥ कञ्चुकं तस्याः संवीक्ष्य दिवा लक्षद्वयं जपेत् । सर्वसिद्धीश्वरो भूयान्नात्र कार्या विचारणा ॥ १५ ॥ लतायाश्चकितं दृष्ट्वा दिवा जप्त्वा दिवाकरः । दिवापश्यञ्जपेत्तारा विकाररहितः शिवे ॥ १६ ॥ सर्वसिद्धीश्वरो भूयात्कालीतुल्यो नरो भवेत् । दिवा हास्यरतां? वीक्ष्य योगिनीमेलनं लभेत् ॥ १७ ॥ लतां * * दिवा कृत्वा त्रिलक्षात् त्रिगुणेश्वरः । दिवा * * तु संवीक्ष्य देवताध्यानतत्परः ॥ १८ ॥ मासत्रय प्रयोगेण देवतां पश्यति ध्रुवम् । दिवा * * * मासाद्य समालिंग्य महेश्वरि ॥ १९ ॥ प्रजपेत् सार्धलक्षं च शिवशक्तिसमो भवेत् । दिवा तां10 * * * तु कृत्वा लक्षान्महीपतिः ॥२०॥ दिवा चा11 लतां वीक्ष्य चंद्रकोटिसमं जपेत् । दिवा सौरी च संवीक्ष्य त्रिलक्षाच्च त्रिशक्तिधृक् ॥ २१ ॥ लताग्रंथींश्च संवीक्ष्य दिवा जपति भूपतिः । स्थायीभावगतां14 वीक्ष्य जपेल्लक्षमनन्यधीः ॥ २२ ॥ त्रिलक्षजपतो नूनं राजराजसमो15 भवेत् । लतां पुष्पवीं दृष्ट्वा दिवा जपति सुंदरी ॥ २३ ॥ लतां कामगतां वीक्ष्य दिवा जपति शंकरः । लतामंडलगो भूत्वा देवताध्यानतत्परः ॥ २४ ॥ दिवारानं जपेदेवि16 भुवनेशीसमो भवेत् । लतां गानरतां दृष्ट्वा ताम्बूलदानमाचरेत् ॥ २५ ॥ तांबूलरागं संवीक्ष्य लक्षं जपति नित्यशः17 | दिवा नित्यं 18 जपेत्काली शिव एव न संशयः ॥२६॥ लताताम्बूलवीटी तु गृहीत्वा भक्ष्य संजपेत् । स्वरोद्युक्तां तत्र देवि देवतावरमाप्नुयात् ॥ २७ ॥ शय्याभंगीलताहस्तादिवा कृत्वा तु * *। गंधर्ववेशमासाद्य सर्वसिद्धि स विंदति ॥ २८ ॥ 1. N °पितं, D°र्पितं । 2. B°। 3. D °मयो। 4. D कुचौ तस्याश्च; B कुचौ तु तस्याः । 5. N 'प्यात् , D'य। 6. N जयेक्षाणं । 7. CN °वृतां, D वृतं । 8. B °मास । 9. CN पूजयेत् । 10. D देवता। 11. B चान्द्रा, C चान्द्री, D रात्री। 12. D तश्री। 13. D देवी। 14. B °वागनां, D°भाव्यागतां । 15. C राजेश्वरो, D महाराजसमो। 16. B देवि जपेत् ; C जपन् देवि । 17. B स्पृहा । 18. B वादिमत्यं, N वादिभित्यं । 19. CDN व ।

·७६ सुन्दरीखण्डे अष्टमीसन्धिवेलायामष्टोत्तरलतागृहम् । वजन्दिवा जपेन्नित्यं दिनमात्रंथमहेश्वरि ॥ २९ ॥ प्रत्यष्टम्यां चरन्नेवं सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् । अमाचतुर्दशीसन्धौ लतात्रिशतकान्वितः ॥ ३० ॥ पुष्पं प्रत्येकं दत्त्वा तु चीनवेषपरायणः । दिवा जपेन्महेशानि यावदन्या चतुर्दशी ॥ ३१ ॥ तावज्जपेन्निरातकः सर्वसिद्धिसमन्वितः । नीलवेशं समासाध * * पूजनं चरेत् ॥ ३२ ॥ त्रिमासं कुरुते यस्तु सुरतेशी स वै लभेत् । तां लतां भोगसामग्रीसमुद्युक्तां च वीक्ष्य च ॥ ३३ ॥ त्रिदिनं च दिवारात्रि जपात्सिद्धीश्वरो भवेत् । ता नाध्यस्थां च संवीक्ष्य देवताध्यानतत्परः ॥ ३४ ॥ रात्रौ दिवा जपेद्देवी' त्रैलोक्यकविता लभेत् । ता वीणावाद्य निरतां वीक्ष्य देवीं दिवा जपेत् ॥ ३५ ॥ राजराजसमो भूयान्नात्र कार्या विचारणा । मृदङ्गवादनरतां लतां वीक्ष्य दिवा जपेत् ॥ ३६ ॥ देवतां वरदां मासपंचकैः पश्यति ध्रुवम् । डिडीरवगतां वीक्ष्य लता दिनगतं जपेत् ॥ ३७॥ सर्वसिद्धीश्वरो भूत्वा त्रैलोक्यविजयी हरः । लतां नाट्यगतां वीक्ष्य अहोरात्रं जपेच्छिवे ॥ ३८ ॥ तारारूपो नरो भूयान्नात्र कार्या विचारणा । मुक्तकेशी लता दृष्ट्वा दिवा लक्षद्वयं जपेत् ॥ ३९ ॥ कालीतारासमो भूत्वा छिन्नासिद्धि स10 विन्दति । रहस्यातिरहस्यं च तव प्रीत्या च कीर्तितम्11 ॥ ४० ॥ 12आनंदयोगो देवेशि तव प्रीत्या मयेरितः । इति संक्षेपतः प्रोक्तं विशेषादिवसे शुभः ॥ ४१ ।। इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे लतासाधनकथनं नाम नवमः पटलः । meerumaurette --- 1. B ग्र। 2. N नं। 3. B °देत्या । 4. B | 5. N , CD 'त्रौ । 6. D°वि। 7. B विद्या, D लीलावावय। 8. B ° । 9. D °मयो। 10. D प्र। 11. N व्यपेहितं; CD मयेरितं। 12. C omits this line. 13. CN °दि।

·अंशातदुनिमित्तं नाम दशमः । ७७ दशमः पटलः। श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि सूचितस्य विनिर्णयम् । श्रीशिव उवाच। शक्तिसंगमतंत्रादौ मरुस्थाने च सूचितम् ॥ १॥ तदेव कथ्यते यत्नात्सावधानमना भव । सामान्यत्वेन कथितं विशेषं शृणु सादरम् ॥ २॥ पौषे माघे भाद्रपदे ज्येष्ठे वा परमेश्वरि । कृष्णे शुक्लेऽथवा देवि कृष्णपक्षे विशेषतः ॥ ३ ॥ सप्तम्या वा त्रयोदश्यां नवम्यामायुधे तथा । षप्ठ्याममायां देवेशि धूम्रोदेति नभःस्थले ॥ ४ ॥ पाते भद्रादिने वापि गंडे शूलेऽथवा प्रिये । भरण्यां कृत्तिकायां च त्वाया रौद्रगेऽपि वा ॥ ५ ॥ हस्तचित्रा'ऋक्षगतो धूम्रो भूयान्महेश्वरि । अधिकार1विहीनेन यत्कृतं यच्च कारितम् ॥ ६ ॥ तेन योगेन वा देवि महापापवशादथ । भृमिभारविनाशार्थ धूम्रकेतुर्भविष्यति ॥ ७ ॥ त्रिवर्ष पंचमासैश्च11 षष्टिनाडीपलानि च । तत्त्वसंख्यानि देवेशि मध्यधूम्रो भविष्यति ॥ ८ ॥ चतुर्मासोत्तरं देवि शक्रकेतुर्भविष्यति । अहिकेतुस्ततो भूयात्सर्पाकारो महेश्वरि ॥९॥ शक्रकेतु.ष्ट्र निभो घटकेतुस्तथापरः । पादुकाकेतुरपरो हसंती15 संज्ञिकस्ततः ।। १०॥ व्याघ्रपुच्छनिभश्चैव सर्पपुच्छनिभस्ततः । चिन्हान्येतानि देवेशि संभवंति पदे पदे ॥११॥ श्रीविद्यामंडपं16 कुर्यात्तदा शांतिर्भविष्यति । तस्मात् विदं महेशानि गोपनीयं कलौ युगे ॥ १२ ॥ अर्धमध्यपूर्णभेदा दबाहुल्यमीरितम् । एवं भेदेन देवेशि त्रिशतं पंच मेरव:18 ॥ १३ ॥ 20mm 1. MSS read व्यसाम्यत्वेन or ध्यसान्वत्वेन । 2. D मासे। 3. C जातो। 4. N महादिनै। 5. D मू। 6.Cचान्द्रायां। 7.Cत्रात् । 8. D नाक्षतो देवि । 9.C°मके । 10. B°रे । 11. D °स्तु। 12. B°त्रु; D °क्ति; C सेतु। .13. B°त्रु'; D क्ति। 14. N°लेष्टि। 15. D संहती। 16. D लें। 17. DN °त्मेरु । 18. D मेवच ।

·सुन्दरीखण्डे अग्नि! मेरुमहेशानि विधिः सिद्धिप्रदायका । संप्रदायक्रमेणैव कर्तव्यं मेरुसाधनम् ॥ १४ ॥ लोभान्मोहाद्भयाद्दम्भाद्यदि कुर्यान्नराधमः । सर्वस्वहरणं कृत्वा नरके पातयाम्यहम् ॥ १५ ॥ घटकेतुर्यदा भूयात् कुटुम्बं तु विनश्यति । धूमकेतुर्महेशानि स भूपालविनाशकृत् ॥ १६॥ धूम्रकेतुर्यदा भूयात् तत्कुटुम्बं तु वर्षतः । यमालये प्रविष्टं स्यान्नात्र कार्या विचारणा ॥ १७ ॥ वेद बाह्यो यथा देवि सर्वकर्मबहिष्कृतः । तथायं द्विजबाह्यः स्यान्नात्र कार्या विचारणा ॥ १८ ॥ कुटुम्बहा भवेत्सोहि10 प्रायश्चित्तेन11 शुध्यति । तस्य संसर्गमात्रेण राज्यभ्रष्टो भवेद्विभुः ॥ १९ ॥ तस्माद्यत्नेन देवेशि प्रायश्चित्तं तु कारयेत् । शुद्धो भूयात्ततो देवि नान्यथा नारकी ध्रुवम् ॥ २० ॥ श्रीमेरुरश्मि विज्ञानात् त्रैलोक्यविजयी भवेत् । अज्ञानात्परमेशानि यः करोति नराधमः ॥२१॥ स पापिष्ठो दुराचारी दुःखभागी भवेद्ध्वम् । प्राजापत्यशतं कृत्वा13 गोदानान्तं तु14 विशतिः ।। २२ ॥ सहस्रं भोजयेद्विप्रान् शुद्धो भवति नान्यथा । अन्यथा देवदेवेशि संहर्ता परमेश्वर:15 ॥२३॥ प्रत्यगिरा स्वयं शास्ता हेलया ह्याद्यनायिका। ब्रह्मास्त्रमपि देवेशि तत्संहाराय निश्चितम् ॥ २४ ॥ सप्तव.17 रन्ध्रव.:18 सकेशो नश्यति ध्रुवम् । त्रिमासवेईस्तु पृथ्वीपालो विनश्यति ॥ २५ ॥ वर्षेण च कलत्रं च पञ्च वर्षेण कन्यकाम् । स्वसां तु ऋतुवर्षेण तत्संसर्गात् ऋषिक्रमात् ॥ २६ ॥ दीक्षायुक्तस्तु यः20 कुर्यात्तत्फलं तु कथं शिवे । वक्त्रकोटिसहस्रेस्तु जिव्हाकोटिशतैरपि ॥ २७ ॥ महिमा वर्णितुं शक्तिः कथमत्र21 कलौ युगे । कलौ पापसमाकीर्णे न मेरुसाधने मतम्22 ॥ २८॥ 1. D विना; N आदि। 2. B नि। 3. CN नये । 4. B कृज। 5. CN मूलनाशकृदभवेत् , D समूलं तस्य नाशकृत् । 6. CD °म । 7. B नि । 8. B देव । 9. N°वासः। 10. C°पि। 11. C°तं । 12. D भवेत् । 13. B कन्या । 14. B न्येक । 15. N रि। 16. C 17.B°र्षे । 18. Bi 19. N पंच'; D धातु। 20. B तपः। 21. N कथं मन D कथयं चे; B सा कथं च । 22. D कृतं । ।

·अज्ञातदुर्निमित्तं नाम दशमः । ७ ९ न्यासमेरुयंत्रमेरुः कर्तव्यः कुत्रचित्प्रिये । तामसं कर्म चैतद्धि न कर्तव्यं हितेच्छुना ॥२९॥ गोलोकेन समालापात्गोलोकत्वं यथा भवेत् अज्ञात-द्विजसंलापात्स भवेद्राह्मणाधमः ॥ ३०॥ गोपनीयं गोपनीयं गोपनीयं निरंतरम् । गोपनात्सिद्धिमाप्नोति गोपनात् शिवतां व्रजेत् ॥ ३१ ॥ न देयं परशिष्येभ्यः कृपणायेति सुन्दरि । दीक्षाहीनाय नो? दद्याद्गोपये मातृजारवत् । इति संक्षेपतः प्रोक्त रहस्यं शृणु चापरम् ॥ ३२ ॥ इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीय खण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे अज्ञातदुनिमित्तं नाम दशमः पटलः । 1. B°च्छया। 2. B गोपाल°; D गोलकेन । 3. गोलं च; D भोगत्वं; B भोलत्वं । 4. N°तः; B °तो; C°न । 5. B याति। 6. D°नो। 7. D यतो; N °नानो। 8. N देया होमय। 9. D अज्ञाततत्त्वनी ।

·८० सुन्दरीखण्डे। एकादशः पटलः । श्रीदेव्युवाच । भूकम्पादिकमेतद्धि सूचितं तद्वदाधुना । श्रीशिव उवाच । रहस्यमिति विज्ञाय नोक्तं देवि मया तव ॥ १॥ इदमेव महेशानि उक्तं कोटि-विनायके । अष्टादशसहस्रं तु केतुसंख्या 4प्रकीर्तिता ॥ २ ॥ तन्मध्ये तु शतं चाष्टादशसंख्या प्रकीर्तिता। एतन्मध्ये महेशानि पंचाशत्केतवः शिवे ॥ ३ ॥ सम्मानसमाकारा वृक्षाकारास्तथैव च । शिखाकारसमापन्नास्तथा हस्तकसन्निभाः॥४॥ तृणाकारास्तथा कम्बु'सदृशाः कुटिलाः शिवे । वृक्षमात्रसमाकारा घटाकारास्तथा प्रिये ॥६॥ एकविशद्दिनं व्याप्य तवयं वा महेश्वरि । मासमात्रं तथा देवि तवयं परमेश्वरि ॥६॥ चतुर्दिक्षु भ्रमन्त्येव दिवा वा चोदयो भवेत् । चतुःप्रहरयोगेन रात्रौ तूदयमेव च ॥ ७ ॥ एकवारं द्विवारं वा त्रिचतु:पंचवारकम् । क्रमकेतुर्महेशानि समुदेति निरन्तरम् ॥ ८॥ एकरूपं च वा देवि भिन्नरूपं च वा प्रिये । आब्रह्मकल्पपर्यन्तं सर्वरूपेण वर्तते ॥९॥ देशभंगो भवेदादौ राष्ट्रभिंगो द्वितीयके । छत्रभगस्तृतीये स्याच्चतुर्थे मर्वपीडनम् ॥ १० ॥ पंचमे देवदेवेशि सर्वत्र भूतसगमः । त्रित्रिमासक्रमेणैव पंचषड्वर्षयोगतः ॥ ११ ॥ धूम्रकेतुर्यदा भूयात्तदा छत्रं विनश्यति । एव विचार्य यत्नेन13 शांतिकं च समाचरेत् ॥ १२ ।। इति संक्षेपतः प्रोक्तो 14धूम्रकेतुर्विनिर्णयः । दिवा नक्षत्रपातस्तु नक्षत्रदर्शन तथा ॥ १३ ॥ अहिकेतुस्तथा देवि दिवा चोल्काप्रदर्शनम् । पौर्णिमायां नष्ट17चन्द्रः कार्तिक्यां तु विशेषतः ॥ १४ ॥ 1. C तु व°। 2. B °°। 3. C संख्याचैव । 4. D सु। 5. B°ते । 6. C स्तना। 7. B कंज°, D कुंज। 8. D कोटिशः। 9. Cज। 10. DN ° 11. B ज्य। 12. B° भि । 13. B देवेशि । 14. DN °क्तं । 15. C योग। 16. B°म। 17. B°मष्ट'; N °मथ । " ·महाकालमन्त्रविधिनीमैकादशः ८५ सप्तविंशतिनक्षत्रयोगे दिड्मण्डलं तथा । मण्डलं पंचभूतानां सप्तर्षीणां समागमे ॥ १५ ॥ अमायां चन्द्रसंदर्शः प्रलयस्य तु कारणम् । भकम्पः प्रतिमाहास: तद्भूगस्तु तथैव च ॥ १६ ॥ उल्कापातो दिवा रात्रौ दुश्चिन्हानि महेश्वरि । चिन्हान्येतानि दृष्ट्वा तु कारयेत् स्वस्तिवाचनम् ॥ १७ ॥ महोत्पातादिकं भूयान्नात्र कार्या विचारणा । छत्रभङ्गो राष्ट्रभङ्गो महामारीभयं तथा ॥ १८ । सर्वथा संभवत्येव येन लक्षण मुच्यते । मोरगं तु समासाद्य महाम्लेच्छांतकं शिवे ॥ १९ ॥ प्रोक्तस्त्वश्वपतिर्देवि शृणुष्व गजनायकम् । कोंकणांत समासाथ आग्नेयान्तं महेश्वरि ॥२०॥ प्रोक्तो गजपतिर्देवि शृणुष्व नरनायकम् । आ पूर्वपश्चिम व्याप्य प्रोक्तो नरपतिः प्रिये ॥ २१ ॥ सर्वेषां लक्षणं देवि कथितं शंभुताण्डवे । दिनहोराभिधं चक्रं प्रवक्ष्यामि समासतः ॥ २२ ॥ रहस्यातिरहस्यं च गोप्यागोप्यतरं शिवे । यस्य विज्ञानमात्रेण त्रैकाल्यगोचरो भवेत् ॥ २३ ॥ मद्भक्तोऽसि महादेवि तस्मात्तत्ते वदाम्यहम् । कालकौशलचक्रं च विष्णुकौशलमेव च ॥ २४ ॥ युद्धकौशलचक्रं च रुद्र कौशलकं तथा । दिनकौशलचक्रस्य कलां नाहन्ति10 षोडशीम् ॥ २५ ॥ दिनकौशलचक्रस्य विज्ञानी11 शिव एव हि । रेखाः पंच समास्फाल्य12 ततो दण्डाहतास्तथा ॥ २६ ॥ दिक्क्रमः कथितो देवि विदिङमार्गक्रमेण च । एवमष्टा+गलं चक्रं15 मुखं16 प्राच्यां समाचरेत् ॥ २७ ॥ प्रतीच्यां पादयुग्मं स्याद्वेद हस्ताभिधं ततः । गोलबद्भ्रमणा देव तत्तनाम्ना मुखं भवेत् ॥ २८ ॥ नित्याः षोडश देवेशि प्रतिरेखागतक्रमात् । पंचाशन्मातृकावर्णाः सर्वाङ्गे यदि निश्चिताः ॥ २९ ॥ 1. B °रिभे; N °रिते। 2. N °माद्वासः । 3. C°दं। 4. N तेतल्ल'; D स्वेतल्ल । 5. C भवेत् । 6. Badds देव्युवाच । 7. N °त्तेन । 8 D की° । 9. C इन्द्र'; D भद्र । 10. N°ति । 11. D दैवज्ञः। 12 C °स्थाप्य । 13. B °प्रण। 14. N न्य; B °प्य° । 15. N°के। 16. B मेहं। 17. Dह । 18. D ° देव । 19. B °लं बहुमने; C°रसने । 20. N सु। 21. B°त्य'; D संस्थि । ११श.

·सुन्दरीखण्डे योगिनीनां चतुःषष्टियथा रेखाक्रमेण तु । षट्पंचाशद्गणेशाश्व दीपरेखासमाश्रिताः ॥ ३०॥ केशवाद्या वैष्णवाश्च कारके परिनिष्ठिताः। कारकाणां च संख्या वै भुवनाख्या? प्रकीर्तिता ।। ३१ ।। आधिपत्ये महादेवश्रीकण्ठाः परिकीर्तिताः । चतुर्दशग्रहास्तत्र चराचर विभेदतः ॥ ३२ ॥ चराचरविभेदेन चतुर्धा शशिभास्करौ अष्टाविशति ऋक्षानि परिवर्तक्रमेण च10 ॥ ३३ ॥ चराचरविभागेन तत्र राशि समाचरेत् । एवं12 तार्तीययुग्मे तु नेत्रयुग्मं प्रकीर्तितम् ॥ ३४ ॥ पादस्थाने तु सर्वज्ञः त्रिधा भेदः प्रकीर्तितः । साम्मुख्यं वामदक्षश्च त्रिधा भागः प्रर्क तितः ॥ ३५ ॥ अहोरात्रेण देवेशि ग्रहऋक्षपरिक्रमः । द्वे द्वे नाडीमभित्र्याप्य सृष्टि हरणै:13 शिवे ॥ ३६॥ सृष्टिमार्गेण सूर्यः स्यात्संहृत्या चन्द्र एव च । स्थूलक्रमेण सर्वशे प्रातरारभ्यते! 4 रविः ॥ ३७॥ सन्ध्यामारभ्य चन्द्रः स्य द्रात्रौ व्यत्यय एव च । विशत्साहस्रकं सप्तशत' षट् वेशदारिताः15 ॥ ३८ ॥ दिनकौशलकं व्याप्य परिवर्तक्रमाच्छिवे । फलं यच्छन्ति विश्वेशि ममाज्ञ पालकाः सदा ॥ ३९ ॥ अन्येषां तु मते देवि सव्यमार्गण वर्तनम् । अथाष्टाद16शसिद्धान्त उपाधिः परिकीर्तिता ॥ ४० ॥ क्वचित्कदाचिन्मिल त भाग्ययोगान्न संशयः। सूर्यादये तु या वारः स ग्रहः प्रात17 रेव तु ॥ ४१ ॥ केरले व्यंकटेशाख्ये19 सतां मतं20 मयेरितम् । श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि रहस्यं21 पूर्वसूचितम् ॥ ४२ ॥ श्रीशिव उवाच। क्षमापालो भवेद्दासः कविर्मकस्तथा भवेत् । दीनत्वतां धनाधीशो वन्हि:22 शैत्यत्वतां व्रजेत् ॥ १३ ॥ 1. B पथ। 2. CN °गु°। 3. N°°। 4. C°येत् । 5. B°णं । 6. B ससं° । '7. D°ना च । 8. B omits चतुर्धा......विभ गेन in the third line. 9.Cतारके। 10. D यत् । 11. BC °वदेत् । 12. DN पूर्व। 13. CN हारणे । 14. CN वै। 15. D षत्रिंशदितीरिताः । 16. B टदि । 17. B त । 18. CN वें । 19. D व्यंगरेखाख्ये। 20. B स तन्मते। 21. B यत्त्वया । 21. B यत्त्वया । 22. B चन्द्रः ।

·महाकालमन्त्रविधिन मैकादशः । महेंद्रोऽपि विरूपः स्यान्मेधाग्रहण फलम् । साम्राज्यमेधादीक्षायाः फलं प्रोक्तं पदान्तकम् ॥ ४४ ।। नरत्वं दुर्लभं लोके विद्या तत्र सुदुर्लभा । विद्यान्यासाच्चिन्तनाच्च ब्राह्मणत्वं भवेच्छिवे ॥४६॥ युगानां तु सहस्र हि तपस्या येन वै कृता । महाविद्याक्रमेणैव पंचषोढाक्रमेण च ॥ ४६॥ शक्तिन्यासक्रमेणैव नित्यपूजाक्रमेण च । एवं तपस्यासंयुक्तः पृथ्वीपतिपदं लभेत् ॥ ४७ ।। षट्पंचकोटिचामुण्डापंचाशद्गणपैर्युतम् । गदावर्तसमाक्रातं वाराह्यापि विभूषितम् ॥ ४८ ॥ अष्टोत्तरशतं देवि वाराहीगणसंकुलम् । योगिनीनां चतुःषष्टिकुलै संभूषितं पदम् ॥ ४९ ॥ कालिहृदयमध्यस्थमिन्द्रप्रस्थाभिधं पदम् । साम्राज्यमेधादीक्षा द्रुभूषितो यो युगे युगे ॥ ५० ॥ तस्य हस्तगत देवि पदं भवति नान्यथा । ताक्ष्य ग्रहे महेशानि साम्रा मेधायुतश्चरेत् ॥ ११ ॥ मनोरथमयी10 सिद्धिर्यस्य हस्ते विराजते । इच्छासिद्धिस्तथा तारा यस्य राजति सर्वदा ।। ५२ ॥ काली वा सुन्दरी वापि प्रसन्ना यस्य चास्ति च । अंकमंत्रैः पताकायैः काली विन्द्या पदादिकैः ।। ५३॥ पूर्वोक्तरक्षकास्तस्य क्षीणश्चन्नश्यति ध्रुवम् । पूर्व कृतयुगे देवि देवदैत्यपुरोगमाः ॥ १४ ॥ आचार्यद्वितयं कृत्वा राज्यभोगं15 च चक्रतुः । भौमाचार्यो गुरुः प्रोक्तो शुक्रो दैत्यगुरुः स्मृतः ॥ १५ ॥ मृतसंजीविनी विद्या परकायप्रवेशनम् । परविद्याकर्षणं च वस्त्रां16णां शतकं तथा ॥ १६ ॥ त्रयस्त्रिशत्कोटिसख्या माया17 यद्धस्तगाः शिवे । तत्प्रीत्या18 तु महेशानि क्षणमेकं तु याचित:19 ॥ १७ ॥ अस्मिन्क्षणे जायमानाः सर्वे सिद्धा भवन्ति च । इति ज्ञात्वा महेशानि क्षणं21 दत्त मया तदा ॥ १८ ॥ 1. Dभ्या। 2. D कीत। 3. Cत्रये । 4. D परि। 5. D सहसितं । 6. Nते। 7. CN तनि । 8. B ना। 9. D पुन। 10. CN °पि । 11. CN विंश; D विन्बान । 12 B मंस्य'; D क्षीणाश्च रक्ष। 13. N दें 14. D देवादित्यगुरो। 15. C°भनं। 16. B ब्रह्मा । 17. B भार्या । 18. D प्रत्या; N म्मित्रा। 19. B स्तपान्वितः; C चिन्तितः। 20. CN य°। 21. D अन्नं ।

·८४ सुन्दरीखण्डे । तत्काले ये च वै1 जातास्ते सिद्धाः सिद्धिदायकाः । चतुरशीति सिद्धाश्च' जातास्तत्कालगोचराः ॥ १९ ॥ नव नाथास्तथा जाता शुक्रजन्मक्षणे शिवे । यस्य जन्मक्षणे देवि जाता ये सिद्धरूपिणः ॥ ६०॥ प्रत्यक्षरूपिणस्तस्य का कथा परमेश्वरि । तस्य निग्रहकर्ता तु भूमौ कोऽस्ति सुरालये ॥ ६१ ॥ नागालये वा देवेज्ये' त्रैलोक्यविजयी स तु । तस्य निग्रहकर्ता तु न च कोऽप्यस्ति भूत ॥ ६२ ॥ त्रैलोक्य विजयास्त्रं च यस्य हस्ते विराजते । नामपारायण देवि मंत्रपारायणं तथा ॥ ६३ ॥ खेचरीसंयुतो यो हि स्तम्भकः शशिसूर्ययोः । कालानलास्त्रसंपन्नस्तस्य निग्रहकारकः ॥६४ ॥ ॥ इति श्रुक्रः ॥ शिवपूजारतः पूर्व त्रिंशद्वर्षयुगं शिवे । प्रत्यहं करवीरेण पूजाकारी महेश्वरि ॥६५॥ तदा तुष्टो महादेवस्त्विदं वचनमब्रवीत् । निधीनां नवकं दत्तमिन्द्राधास्तव पूजकाः ॥ ६६ ॥ कुबेरस्त्वं सुराध्यक्ष मम हारि सदा वस1 | निधिनाथस्य पदवी तदा दत्ता मया शिवे ॥ ६७ ॥ धनदा कमला सौख्यं लक्षीस्तत्र वसेत्सदा । नशास्तास्तथा यक्षा यक्षिण्य:12 किन्नरीगणाः ॥ ६८॥ तव सेवां प्रकुर्वन्ति धनेशस्त्व भव प्रिय । एवं तस्य वरो दत्तो मया पूर्व महेश्वरि ॥ ६९ ।। तस्य विग्रहकर्ता तु को वा14 भुवनमध्यगः। श्रीक्रोधमण्डलं देवि यस्य हस्ते विराजते ।। ७०॥ मंत्रमंडलकं देवि महा15मण्डलमेव च । विद्यामडलकं वापि पार्षन्मण्डलमेव च ॥ ७१ ॥ षट्शांभवयुतो या हि तस्य निग्रहकारकः। महाक्रोधाकुशेनैव धनदा ताडयेच्छिवे ॥ ७२ ॥ धनदा तु कुबेरस्य17 निधनत्वं करिष्यति । ॥ इति धनेशः। महाकाल्या महेशानि तार्तीये स्थापितस्तु18 यः19 ॥ ७३ ॥ 1. CN चैत्र । 2.cथश्चैव । 3. Dश°। 4. B °शि। 5. B संयुत । 6. Badds महेश्वरि । 7. B कारणं । 8. C°ले। 9. Bomits. 10. B पदावसा । 11. B°व। 12. D°णी। 13. Bन। 14. Bन्यो। 15. B ग्रह । 16. N मे। 17. N °रः स्यात्। 18. D°तं तु। 19. B सः ।

·महाकालमन्त्रविधिनामैकादशः । तार्तीयनेत्ररूपस्तु' वन्हिरित्यभिधीयते । वीरभद्रस्तथा रुद्रः क्रोधः कालान्तके ति च ॥ ७४ ॥ प्रलयाद्वस्तु संहारपर्यायाः कीर्तिता मया । यद्यत्कार्य समायाति तत्तद्रपेण वर्तते ॥ ७९ ॥ श्रीकाल्याः प्रेमाणस्तु तत्तद्रूपेण वर्तते । कालीक्रोधात्समुफ़्तो देवतामुखवाचकः ॥ ७६ ।। तस्मिन्हुतं च दत्तं च सर्व भस्म भविष्यति । स एव बाड याग्निस्तु तत्तत्कार्यवशाद्भवेत् ॥ ७७ ॥ अग्नि विना महेशानि न देवि न महेश्वरः । कीटाद्बह्माण्डपर्यन्तं वन्हिः मर्वत्र तिष्ठति ॥ ७८ ॥ काली10श्मशानसंभूतः काल्या नेत्रे नियोजितः । संहारसमये12 प्राप्ते काल्या संप्रेरित:13 शिवे14 ॥ ७९ ॥ ब्रह्माण्ड भस्मसात्कृत्वा ज्वालामालासमाकुलः । अनादिसृष्टिरूपाया15 महामायाद्यचण्डिकः ॥ ८० ॥ श्रीमत्सिद्धि16कराली या गुह्यकाली तु या परा । कालकाली तु या प्रोक्ता महाकामकला तु या ।। ८१ ॥ स्वराजदंते देवेशि ब्रह्माण्डं18 स्थापित तया । अनंतकोटिब्रह्माडं राजदंते विराजते ।। ८२ ।। दन्तेषु राजते यस्माद्राजदन्ताविति स्मृतौ । त्रैलोक्यचकौ दन्तौ मम कार्यकरावुभौ ॥ ८३ ॥ तेन कारणतो देवि राजदन्तौ प्रकीर्तितौ । इच्छाशक्तया तया9 देवि सृष्टिरुत्पादिता20 पुनः ॥ ८४ ॥ तदा वन्हिमहेशानि स्वनेत्रे स्थापितस्तदा । अष्टोत्तरशतं वन्हे:22 षोडषोत्तरगं23 रवे:24 ॥ ८५ ॥ शतं षटत्रिंशत्सोमस्य नेत्रत्रितयकं शिवे । एता एव कला देवि शांभवादौ प्रयोजिताः॥ ८६ ॥ ईदृग्विधो 26 महेशानि वन्हिरुक्तो मया तव । तस्य निग्रहकर्ता च ब्रह्माण्डे कोऽस्ति वै प्रिये ॥ ८७ ॥ नवचक्रोपासको यः षट्चक्रोपासकोऽपि वा । साम्राज्यशांभवाक्रान्तः पंचास्त्रसाधने रतः ॥ ८८॥ 1. B° तु; Dपातु। 2. D°विद्या । 3. B °नले । 4. D °द्धन्तु। 5. Comits this line. 6. CN तो। 7. D करि। 8. B°दा। 9. N कोटिन । 10. C°ल°। 11. D ति; B वि। 12. N° यं। 13. N प्रेरितं। 14. C °वः । 15. B °य। 16. CN °द्ध। 17. D°ल। 18. Bण्डे। 19. D °दयो। 20. D °का। 21. B°रां। 22. D बाहुः। 23. B वा; D षोडशं तुरगं। 24. C ° वैः । 25. D त्रिंशच। 26. N °धौ ।

·सुन्दरीखण्डे। दशविद्यामयी या तु तस्योपासनतत्परः । दिवारात्रि व्यत्ययं तु यः कर्तुं भवति क्षमः ॥ ८९ ॥ स वन्हे निग्रहे शक्तो भवत्येव न चान्यथा । ॥ इति वन्हिः ॥ षट्त्रिंशत्कोटिदेवानामीश्वरो यस्तु कीर्तितः ॥ ९ ॥ स देवेन्द्र इति ख्यातो महासाम्राज्यदायकः । निखर्ववार देवेशि श्रीविद्योपास्तितत्परः ॥ ९१ ॥ ततः शाभवसंपन्नो मेधादीक्षायुतस्ततः । रश्मिमण्डलसंयुक्तः साम्राज्यमण्डलान्वितः ॥ ९२ ॥ चक्रपारायणासक्तो यत्रपारायणान्वितः । कलायुग्मसहस्राणा' कादिहादिक्रमेण च ॥ ९३ ॥ एतद्युक्ततपस्या तु येन यमयुगं कृता । तेनेद प्राप्यते देवि पदमिद्राभि, शिवे ॥ ९४ ॥ पचरत्नं समासाद्य वीरसाधनतत्परः। तस्य हस्तगतं देवि पदमिन्द्राभिवं भवेत् ॥ ९५ ।। नवकोटिमहामंत्रः समाक्रात शिवे पदम् । तद्रक्षका महेशानि पचाशत्काटिभैरवाः॥ ९६ ॥ क्रधराज तु शरभस्तथा प्रत्यंगिरा शिवे । अनंतकोटि मत्रैश्च रक्षितं तत्पद शिवे ॥ ९७ ॥ प्राप्तिस्त्वन्द्रपदस्याथ नाल्पस्य तपसः फलम् । तस्य निग्रहकर्ता तु कोऽस्ति कापि10 चराचरे11 ॥९८॥ क्रूरकर्मकरत्वाच राक्षसाः परिकीर्तिताः । ब्रह्माण्डगोलके या च या काचिज्जगतीतले ॥ ९९ ।। समस्ताः सिद्धयो देवि यस्य हस्तगताः सदा । स एव निग्रहं कर्तुं 12शक्तो भवति नान्यथा ॥ १०० ॥ 13अञ्जन+खेचरीखड्गवेतालगुटिकास्तथा । चन्द्रसूर्यसहस्राणि साधको यः करोति च ॥ १०१ ॥ सुन्दरीकालिकातारा यस्य गेहगताः सदा । देवेन्द्रनिग्रहे शक्तिस्तस्य वै भवति ध्रुवम् ॥ १०२ ॥ नराय न15 प्रकाश्यं16 स्यात् किमन्यद्बहुजल्पनम् । इति संक्षेपतः प्रोक्तं कालिकासिद्धिलक्षणम् ॥ १०३ ॥ 1. CN °त्रि। 2. Domits कला । 3. D °स्रलोकाना। 4. B सत्ययुगे; C यमपुरं; D मम युगं। 5. B°है। 6. B°ते; Dन्ता। 7. D°दे। 8. B°हु। 9. CN °दं स्थाप्य। 10. B वा तु; C जिहा। 11. B राक्षस । 12. Domits शक्तो......प्रोकं in the seventh line. 13. C omits this line. 14. B°जि. 15.C नारायण । 16. Bशं।

·महाकालमन्त्रविधि मैकादशः । कादिहादिमतत्वेन प्रोक्तमेतन्मया तव । गोपनीयं गोपनीयं स्वयोनिरपरा यथा ॥ १०४ ॥ श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि जीवक्रीडाविनिर्णयम् । श्रीशिव उवाच। 1शृणु देवि प्रवक्ष्यामि जीवन्यासविनिर्णयम् ॥ १०५ ॥ जीवन्यासः पञ्चवा स्यात् बीजस्रीदक्षसागराः । कालानलक्रमेणैव प्रोक्तः पञ्चविधः शिवे ।। १०६ ॥ गौडकेरलकाश्मीरक्रमभेदेन पार्वति । देव देहे च पुत्तल्यां षष्ठी चन्द्रविनिर्णयः ॥ १०७॥ गाणपे चैव पुत्तत्यां शिवरिङ्गे च पार्वति । पार्थिवाभिधदुर्गाया यथालिङ्गेन योजयेत् ॥ १०८ ॥ काश्मीराख्यक्रमे देवि षष्ठी वन्हिविभूषिता । बहुत्वादिक्रमे देवि क्रम एषः प्रक र्तितः ॥ १०९ ॥ गौडे द्वयं तु साम्यं स्यादित्यागमेसु गोपितम् । केरलाख्यक्रमे देव षष्ठी चन्द्रेण योजयेत् ॥ ११०॥ द्वित्रिरुद्रशतान्ते तु ग्रहद षनिवारणे । विंशदिनं पूजयेद्धि सर्वग्रहनिवारणम् ॥ १११ ॥ एकविशति संपून्य सर्वपापैः प्रमुच्यते । शतं सपूजयेन्नित्यं सर्वकामाल्लभे च्छवे ॥ ११२ ।। सहस्त्रपूजनादेवि दुर्भगः सुभगो भन्त् । पूज्य सर्व कार्यक्षमा भवेत् ।। ११३ ।। एवं लक्षादि संपूज्य सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् । एकद्वित्रिविधौ4 देवि कोटिशोऽनंतरूपधृक् ॥ ११४ ॥ शिवः संव्याप्य सर्व तु15 सहा तिष्ठति पार्वति । शिवस्य प्राणा इत्युक्त्वा पार्थिवे प्राणयोजनम् ।। ६१५ ॥ एकः शिवो महेशानि प्राणास्तु बहवः शिवे । शिवस्य प्राणाः सर्वत्र संव्याप्य सन्ति पार्वति ॥ ११६ ॥ पार्थिवेषु शिव:17प्राणाः षष्ठी चन्द्रसमाङ्किते । काश्मीराख्यक्रमो देवि कथितस्ते मया तव ॥ ११७ ॥ सहस्रत्रितयं 1. B omits this line. 2. N द्रा। 3. B °वे। 4. D चन्द्रं च सेवनी । 5. C omits this line. 6. D गाणेशे। 7. Bई। 8. B याः। 9. B°हि। 10. CN °तः। 11. B °जितं । 11. B °जितं । 12. °वीन् कामान् । 13. C°लभ; श्रुत°। 14. B °धा । 15. C'तत् । 16. B°°। 17. B °व । 18. B°ति; C°नि ।

·८८. सुन्दरीखण्डे। शिवो दाता शिवो भोक्ता शिवः कर्ता निरंजनः । भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गो रुद्राक्षभूषिताङ्गकः ॥ ११८ ॥ सप्तविंशतिरुद्राक्षाः सन्ध्याम्वत्परिक र्तिताः। उक्तसंख्या महेशानि स्नानवत्परिक तिताः ॥ ११९ ॥ सहस्रमणयो देवि नैमित्तिकविधौ शिवे । द्वित्रिवेदसहस्त्राणि रुद्राक्षान्धारयेत्प्रिये ॥ १२० ॥ रुद्राक्षमण्डलं कृत्वा तूत्तमाधममध्यमः। रुद्राक्षभूषितो भूत्वा रुद्रतुत्यः क्षणाद्भवेत् ॥ १२१ ।। मस्तके त्रिगुणा धार्या द्विगुगा बाहुमण्डले । यथेच्छया च सर्वाङ्गे उक्तसंख्या श्रुतौ शिवे ॥ १२२ ॥ रुद्राक्षधारणे देवि विशेषान्नियमद्वयम् । स्त्री द्वष्टं गुरुशप्तं च तत्संसर्ग न कारयेत् ॥ १२३ ॥ नेत्रत्रयात्समुत्पन्ना रुद्राक्षास्त्रिविधा:10 कलौ । धनश्रीदक्षनत्रे स्यात्11 मोरङ्गोऽन्यस्तु चोत्तर:13 ॥ १२४ ॥ तृतीयस्तु14 मलाकी स्यान्नाग्निदहति तत्तनुम् । रुद्रचक्षु:16 समाख्याता17 रुद्राक्षाः परिकीर्तिताः ॥ १२५ ॥ रुद्राक्षमंडपे18 स्थित्वां यं यं मंत्र जपेच्छिवे । स एव सिद्धारुपः स्यान्नात्र कार्या विचारणा ॥ १२६ ॥ जीर्णे सूत्रे पुनः सूत्रं20 कृत्वा स्थाप्य जपेन्मनुम् । रुद्राक्षमण्डपे देवि पूजयेत् सिद्धिहेतवे ॥ १२७ ॥ रुद्राक्षमण्डपे देव द्विधा श्रीचक्रपूजनात्21 । श्रीविद्यारूपमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥ १२८ ॥ द्विविधत्वं प्रवक्ष्यामि येन देवीमयो भवेत् । चत्वारि शिवचक्राणि शक्तिचक्राणि पंच च ॥ १२९॥ भूपुरं गुणरेखा च नागयुग्मदलानि च । ततो नागदलं देवि शिवचक्राणि पार्वति ॥ १३० ।। मन्वस्त्रं दिग्युगात्र च त्वष्टास्त्रं च त्रिकोणकम् । पंच वै शक्तिचक्राणि दक्षिणामूर्तिसंमते ॥ १३१ ।। आनंदभैरवमते शक्तशैवानि संशृणु । चतुः श्रीकण्ठसंयुक्तैः शिवरामादि पंचभिः॥ १३२ ॥ 1. B यथा । 2. B प्रणयाद्देवि। 3. N सुषुप्ताधा; CD श्रुत्युक्त्वान् धा । 4. BI 5. Bomits two lines. 6. D को । 7. C°द्वे° 8. C°प्या। 9. Cईन। 10. D °क्षास्तु विधा। 11. CD नान्या। 12. C मौ० 13. C त्पन्न चाधरः। 14. B°यो तु.। 15. N रक्षाहरितनु। 16. N °विष्णु । 17. CD दिङ्मुख संख्याना (D°तां)। 18. B °। 19. D °द्धि । 20. B स्यूतं । 21. B °नं । 22. B°धा।

·महाकालमन्त्रविधिर्नामैकादशः। परस्परप्रभिन्नाभिः शंभोः प्रकृतिभिनव । श्रीचक्रसिद्धिमेतद्धि शिवशक्त्यात्मकं महः ॥ १३३ ॥ अंतगृहं बहिश्चैव गृहं तु द्विविधं शिवे । चतुर्दशारपर्यन्तमन्तर्गृहमिदंशिवे ॥ १३४ ॥ बहिर्गृहं त्वष्टदलापुरान्तं प्रकीर्तितम् । चतुर्दशारपर्यन्तं श्रीचक्रं परिकीर्तितम् ॥ १३५ ॥ यथा परापूजनादौ बिंदुमध्ये गृहं शिवे । तथान्तर्गृहमित्युक्तं सर्वदेवप्रपूजिते ॥ १३६ ॥ रुद्राक्षमण्डपे देवि चक्रद्वयविचारणात् । सर्वसिद्धीश्वरो भूयान्नात्र कार्या विचारणा ॥१३७ ॥ तत्र पीठक्रमं ज्ञात्वा यंत्रे शक्ति प्रपूजयेत् । श्रीदेव्युवाच। पीठकुम्भं प्रपूज्यं स्यात्तन्मे वद महेश्वर ।। १३८ ।। अधो मध्येऽथवा पूज्यं कुत्र वा परमेश्वर । अथवोपरि पूज्यं वा कुत्र पूजा विधीयताम् ॥ १३९ ॥ तन्मे वद महेशान यद्यहं तव वल्लभा । श्रीशिव उवाच । पीठं तु पात्रमित्युक्तं 'पीठोपरि प्रपूजयेत् ॥ १४० ॥ यन्त्रं चैतन्यमित्युक्तं पीठं चाधस्तनं भवेत् । यंत्राधः पूजयेत्पीठं यंत्रं मूर्तिमयं शिवे ॥ १४१ ॥ मुर्तेरधो भवेत्पीठं मूर्तिः पीठोपरि प्रिये । यंत्राधः पूजयेत्पीठं यंत्रं मूर्ती निधापयेत् ॥ १४२ ॥ अत्र केचिदपीच्छन्ति यंत्रमध्ये प्रपूजनम् । शुभयोगे शुभदिने महापर्वणि साधकः ॥ १४३ ॥ चन्द्रसूर्यग्रहे वापि यंत्रस्थापनमाचरेत् । यन्त्र संस्थापन कार्य12 चंद्रसूर्यग्रहे शिवे ॥ १४४ ।। तयंत्रस्था देवता तु सहसा वरदायिनी । चंद्रसूर्यग्रहे13 देवि यद्यत्कर्म करोति च ॥ १४५ ॥ तत्तदक्षय्यमा14याति विद्याराज्ञीप्रसादतः । प्रमादान्मोहतो वापि पवित्रारोपण15 प्रिये ॥ १६॥ 1. B °म। 2. CN °मतं । 3.Cचक्र। 4. B शाक्त। 5. B'त्ययं । 6.प्ययो। 7. D omits पीठोपरि...... पीठं in the fifth line. 8. B पञ्च 9.B प्रजपे। 10. B तो। 11. B पंच। 12. CN कर्म। 13. C°हा। 14. B°देव समा। 15.D°ने। १२श ·सुन्दरीखण्डे । अधिवासनकं कर्म न जानन् पूर्वमेव चेत् । तदा किंवा महेशानि तत्कार्य वा विलोपयेत् ॥ १४७ ।। लोपने चेत् महत्पापं कार्यं यत्नेन शांकरि । प्रथमप्रहरे देवि ह्यधिवासनमाचरेत् ॥ १४८ ।। तृतीयप्रहरे देवि पवित्रारोपणं चरेत् । प्रहरद्वयभेदेन ह्यधिवासनमीरितम् ॥ १४९ ॥ कार्यलोपो न कर्तव्यः सर्वथा हितमिच्छता । यंत्राधिवासनं कार्य मेवमेव प्रकीर्तितम् ॥ १५० ॥ कर्मलोपे क्रियमाणे देवताशापमाप्नुयात् । इति संक्षेपतः प्रोक्तं संप्रदायत्रये शिवे ॥ १५१ ॥ पुरश्चर्या त्रिधा देवि तत्क्रमं शृणु पार्वति । दशांगा केरले प्रोक्ता काश्मीरे वसुसंज्ञिता ॥ १५२ ॥ पंचांगा गौडमार्गे तु साम्राज्यमण्डलं शृणु । कालिकाशापमुक्तिस्तु' महाकालश्च कुल्लुका ॥ १६३ ।। श्तद्गायत्री स्पर्शमणिस्तारा तस्याश्च कुल्लुका । अक्षोभ्यबटुकौ देवि तथा चैकाक्षरी शिवे ॥ १९४ ।। तगायत्री तथा बाला तद्गायत्री तथैव च । कामविद्यामणिः12 कीलास्तद्विद्या कुल्लुका तथा ॥ १५५ ॥ स्वर्णेशः क्षेत्रपालश्च तथैव छिन्नमस्तका । एकार्णा तस्या गायत्री ततः कामकला शिवे ॥ १५६ ॥ तगायत्री मधुमती तथा पद्मावती शिवे | संपत्सरस्वती15 चैव नवार्णा विजया16 तथा ॥ १५७ ॥ द्वात्रिंशदक्षरी विद्या त्रैलोक्यविजया तथा17 | हेलका18 चापटिका मृत संजीव20नी तथा ॥ १५८ ॥ xxस्तंभकरी विद्या तथा21 कर्णपिशाचिनी । अमरी कुण्डली देवि तथा वै22 कालसुन्दरी ॥ १५९ ॥ कर्णचंडा तथामोघ कर्णाख्या तु पिशाचिनी । महाकर्णपिशाची च तथा स्वप्नेश्वरी शिवे ॥ १६०॥ स्वप्नवाराहिका विद्या द्वितीया महती24 शिवे । श्रीमहारक्तचामुण्डा त्रिपुराकर्षणी तथा ।। १६१ ॥ 1. B°पेन; D पनात् । 2. B शंकर । 3.N °माचरेत् । 4. CDN कर्म । 5. B ये च। .6. Dद्वये। 7.. B°श्व । 8. B कुष्टताः। 9. C omits two lines. 10. :Cय। 11. B.TA 12. B °सनिः। 13. CN द्विविधा । 14. N°°| 15. C मिदं N°लती। 16..c तेन वर्णाधिका। 17. N°त्रय; D °याश्रया । 18. B°की । 19. N. घटिपि । 20. DN °वि° । 21. D या च । 22. CDN °थैव । 23. B मोटी; C मेघ | 24. CN 'ता। 25. CN °र्षि ·महाकालमन्त्रविधिर्नामैकादशः। ९१. कुल्लुका चिटिविद्या महेशानी कमलाक्षी ततः परम् । आकर्षणी महाकाली श्रीविद्यायकर्षिणी तथा ॥ १६२ ॥ वशीकरणकाली च महानीलसरस्वती । नकुली बगला विद्या तद्गायत्री च कुल्लुका ॥ १६३ ॥ वसोर्धारा च धूमेशी तथा मारण कालिका | त्रैलोक्यमोहिनी चैव श्रीमहाकुलहारिणी ॥ १६४ ॥ सुरतेशी किन्नरी च रंजकी तदनंतरम् । वशीकरण ताम्बूला द्वितीयाऽपि तथैव च ॥ १६५ ॥ क्षिपकामिनिका विद्या काली? कामकला शिवे । ताम्बूलाकर्षिणी विद्या द्वितीया मुश्खमार्जनी10 ॥ १६६ ॥ श्रीविद्या चैव दीपि11नी च महेश्वरी । कालिका दीपिनी चैव महामण्डलमेव च ॥ १६७ ॥ खगवार 13णविधा च भूतरुद्रमहांकुशा । प्रत्यंगिरेति देवेशि साम्राज्यमंडलं मतम् ॥ १६८ ॥ जपपूजा जपश्चैव ध्यानं चैव तथा जप:14 | पुनर्थ्यानं बलि15श्चैव नैवेद्यं च विसर्जनम् ॥ १६९ ॥ कुमारीपूजन होमो बलिदानं च भोजनम् । पुनर्जपो17 महेशानि साम्राज्यमंडलक्रमः ॥ १७० ॥ फरचंडा क्रूरजटा उग्रघंटा तथैव च । एते विज्ञाय यत्नेन साधयेत्सिद्धिसाधनम् ॥ १७१ ॥ जपेन पुटिता पूजा पूजया पुटितो जपः । अन्योन्यपूजनं कृत्वा साधयेद्वीप्रसाधनेन् ॥ १७२ ।। पूजायुक्तं जपेन्मंत्रं न मन्त्रं केवलं जपेत् । जपयुक्ता भवेत्पूजा न पूजा केवला भवेत् ॥ १७३ ॥ इति संक्षेपतः प्रोक्तं गोपनीयं स्वयोनिवत् । श्रीदेव्युवाच। देव देव महादेव विश्वसिद्धिपरायण ॥ १७४ ।। चराचरमिदं सर्व20 त्वन्मुखाद्विश्रुतं मया । इदानी वद सर्वज्ञ भूतानां निग्रहो महान् ॥ १७ ॥ श्रीशिव उवाच। रहस्यातिरहस्यं च कथं तत्प्रवदाम्यहम् । तथापि तव संप्रीत्या कथ्यते शृणु साम्प्रतम् ॥ १७६ ॥ '1. Domits two lines 2. CN द्वितीया । 3. CN वाराही; D मारहा । 4. D कालिका तथा । 5. D°णा। 6. N°मीतिका। 7.C°मी। 8. D कालिकाकमला। 9. N सु। 10. B off 11. B°°। 12. B °°| 13. B रावण। 14. N यः। 15. D जप । 16. B पू°| 17. N पूजनीयो। 18. D पुट°। 19. N°द्वर । 20. N सत्त्व । । .

·सुन्दरीखण्डे । भूताः प्रेताः पिशाचाश्च राक्षसा ब्रह्मराक्षसाः । भूतप्रेतग्रहाश्चैव तथा वालग्रहाः शिवे ॥ १७७ ॥ कश्मलाश्च निवाताश्च डाकिनी शाकिनी तथा । याकिनी राकिनी चैव हाकिनी लाकिनी तथा ॥ १७८ ।। काकिनी प्रमुखाश्चैव झोटिंगा भैरवेरिताः । रुद्रग्रहास्तथा विष्णुग्रहा ब्रह्मग्रहास्तथा ॥ १७९ ॥ कृत्यग्रहास्तथा देवि कूष्माण्डा यक्षिणीग्रहाः । कामग्रहा मदोन्मादा स्तथोन्मत्तग्रहाः शिवे ॥ १८० ॥ जलग्रहास्तथा सर्वे ग्रहाश्च कट पूतनाः । स्कन्दग्रहा महेशानि तथा वैनायिकाः शिवे ॥ १८१ ॥ धनग्रहास्तथा देवि तथा देवग्रहा अपि । यक्षाश्च दानवा दैत्या वेतालाः किनरीगणाः ॥ १८२ ॥. भूतिन्यप्सरसश्चैव तथैव नागिनीग्रहाः । एवमादिग्रहादीनां नाशनं येन जायते ॥ १८३ ॥ शुलिनी शरभश्चैव शिवपंचाक्षरी तथा । नवदुर्गा बहिबधस्तथान्तर्बन्ध एव च ॥ १८४ ॥ सुभ्रूणश्च महेशानि तथैव खङ्गवारणः । महाविद्यामंडलं च महामंडलमेव च ॥ १८५ ॥ हनुमान्भैरवश्चव बटुकः क्रोधभैरवः । प्रत्यंगिरा वीरभद्रस्त्रैलोक्यविजया तथा ॥ १८६ ॥ नारसिंहो महेशानि महाशरभ10शूलिनी11 | चंडकाली भद्रकाली प्रोक्ता रुद्रमहांकुशा ॥ १८७ ॥ महापाशुपतास्त्रं चाघोरास्त्रं च तथैव च । एते मंत्रा मया प्रोक्ता शाबर द्वय योगतः ।। १८८ ॥ ब्रह्मराक्षसवेताल कृत्यादौ खगवारणे15 । ब्रह्मा विष्णुस्तथारुद्रः प्रेतापस्मारनाशने ॥ १८९ ॥ यातुधानविनाशे'तु तथा किंपुरुषादिके18 | शरभो हनुमान्देवि विरूपाक्षोङ्गिरा अपि ॥ १९० ॥ भूतप्रेतपिशाचादि क्रूरपहनिवारणे । शूलिनी नव दुर्गा च तथा पंचांगुलि:21 प्रिये ॥ १९१ ।। । 1. D कोटिज्ञाः। 2. B°व। 3. DN हो । 4. B°° 5. B°श्चेटक। 6. B मणाः। 7. CN वन। 8. N°° 9. B राव। 10. C भैरव। 11. N मूतिनी। 12. CD । 13. B महा। 14. D ग्रह। 15. B सवणे, N रावणः। 16. CN प्रत्या। 17. D°विधाने। 18. B°क। 19. C स्वरूपो। 20. Bचन । 21, 'B ली।

·महाकालमन्त्रविधि मैकादशः । कूष्माण्डडाकिनीनाशे प्रेतापस्मारनाशने । वीरभद्रः शिवः प्रोक्तः सर्वनाशे तु तद्गणाः ॥ १९२ ॥ सर्वेषां नाशने शान्तौ प्रीतावपि महेश्वरि । महाविद्यामण्डलं च बन्ध'द्वयसमन्वितम् ॥ १९३॥ महाविद्यामण्डलेन कि तद्यन्न करे स्थितम् । गोपनीयं गोपनीयं गोपनीयं प्रयत्नतः ॥ १९४ ॥ रहस्यातिरहस्यं च स्वयोनिरपरा यथा । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १९५ ॥ श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि रहस्यमपरं वद । श्रीशिव उवाच । आवेश भैरवादीनां निग्रहो येन जायते ॥ १९६ ॥ तेनैव शक्यते कर्तु नान्यथा शांकरं वचः । तन्मूलविद्यायोगेन किंवा सिध्यति पार्वति ॥ १९७॥ नृसिहानां भैरवाणां तथा हनुमदादिके । श्रीवीरवायुपुत्रेण खगवारणतः श’मः ॥ १९८ ।। रक्तपभैरवादीनां शास्ता श्रीभैरवेश्वरः । दामिनीनां तथेष्टानां महेष्टानामपि प्रिये ॥ १९९ ।। निग्रहे वीरकाली तु किमन्यच्छोतुमिच्छसि । श्रीदेव्युवाच। अथ वै कुल्लुकोत्पत्ति कथयस्व ममाधुना ॥ २०० ॥ श्रीशिव उवाच। रहस्यमपि देवेशि10 कथ्यते शृणु साम्प्रतम् । कुल्लुका च तथा सेतुर्महासेतुस्तथैव च ॥ २०१।। निर्वाण कुण्डली षष्ठी सर्वोत्पति शृणु प्रिये । विद्यानां कुलपूज्यत्वाकुल्लुका तेन कीर्तिता ॥ २०२ ॥ विद्यासंबंधिदोषाणां भक्षयित्री यतः शिवे । तेनेयं कुल्लुका नाम कालिनित्या तृतीयका ॥ २०३ ॥ कुल्लैव कुल्लुकानाम्नी नीला नीलसरस्वती । विद्यासिद्धयर्णवेश देवि येन पारं प्रगच्छति ॥ २०४ ॥ तेन सेतुर्महेशानि विद्यामार्गः प्रकीर्तितः। महाविद्याप्तिसन्दी महासेतुमहेश्वरि ॥ २०५ ॥ HAL o 1.B°शो। 2. BCN सद्गुणाः। 3. C वेध। 4. DN °स्यं परमं । 5. B अवश्य, N ; D) omits three lines. 6. CN लाग्य 7.Cस। 8. C रिकाया; N रिक्तिया। 9. D°न्द्राणा। 10. C ते देवि। 11. D शक्तिः। 12. D °द्धार्णवेन; Bरिवर्णवे। 13. C°°। 14, B पि; C प्र।

·सुन्दरीखण्डे। महाविद्यार्णवस्याथ चैतन्यस्य प्रदर्शकः । महासेतुर्महादेवि महाविद्यास्वरूपधृक् ॥ २०६ ॥ देवतायास्तु निर्वाण चैतन्यं यच्च कीर्तितम् । निर्वाण कथितं भद्रे विद्यावाक्मातृकार्णकैः ॥२०७ ।। निर्वाणं परमेशानि सेतुश्चरणरूपधृक् । निर्वाणं तु महेशानि' परब्रह्मात्मता शिवे ॥ २०८ ॥ चतुर्थ कथितं भद्रे विद्याचरणमीरितम् । पंचमी कुण्डली देवी यथावदवधारय ॥ २०१॥ मूलाधाराद्विलान्तं च विषतन्तुस्वरूपिणीम् । सर्वदेवस्वरूपाञ्च सर्ववर्णप्रदीपिनीम् ॥ २१० ॥ महाकुण्डलिनी देवीममरी कुण्डली पराम् । प्रथमं कालिकादेव्याः कुल्लुका पञ्चमी परा ॥ २११ ॥ काली कूच' वधू माया फडत! परिकीर्तिता । तारायास्त्रयक्षरी नीला छिन्ना चाष्टाक्षरी भवेत् ॥ २१२ ॥ वज्रवैरोचनी ये च अन्ते वर्म प्रकीर्तितम् । हैस्त्रं10 बीजं तु भैरव्याः कुल्लुका परिकीर्तिता ॥ २१३ ॥ श्रीमत्रिपुरसुन्दर्याः कुलुका द्वादशाक्षरी । वाग्भवं कामराजं च लज्जा च त्रिपुरेशि च11 ॥ २१४ ॥ भगवति ततः स्वाहा कुल्लुकां त्रिपुरामनो:12 । अन्यासां प्रणवं तारा13 कूर्चेति त्र्यक्षरी मता ॥ २१५ ॥ अघोरश्च विरूपाक्षः छिन्नाया द्वारदेवताः । क्रमेण कुलुकादीनां ऋषयः परिकीर्तिताः ॥ २१६ ॥ छन्दः स्वस्वदेवताया बीजशक्त्यादिकं तथा । पुरश्चर्यादिकं देवि कर्तव्यं स्वस्वमूलवत् ॥ २१७ ॥ महाकुण्डलिनी वक्ष्ये सर्वतंत्रेषु गोपिताम् । प्रणवं च तथा+ज सः काल15मूर्तिपदं ततः ॥ २१८ ।। कालप्रबोधिनिपदं कालातीतेपदं वदेत् । कालदायिनिशब्दान्ते कपालपात्रधारिणि ।। २१९ ॥ अमरीति कुण्डलिनि16 जूं सः वञ्चत्रयं तथा । सोऽहं स्वाहा महेशानि महाकुण्डलिनी मनु:* ॥ २२० ॥ 1. Domits three lines. 2.Comits this line. 3. C परमेशानि । 4. D मतः । 5. N °णी; Cणं | 6. B °पाच; C पञ्च । 7.C°दायिनी । 8. B°मारी; C °मरा । 9. CD 10. C; B हेत्रे; D हेरम्ब । 11. B°ति च; Cण वै; N शिवे । 12. B रविः। 13 CN °र°। 14. B त्रपा, CN त्रया । :15. D °लि° । 16. CN °ति; DF: B adds afai *The Mantra as expressed by the foregoing five lines is given in full in D as follows:-ओं जूं सः कालमूर्ति कालप्रबोधिनि कालात ते कालदायिनि कपालपात्रवारिणि अमरि कुण्डलिनि सः वञ्च वञ्च वञ्च सोऽहं स्वाहा ।

·महाकालमन्त्रविधि मैकादशः । चितयेत्कुण्डली देवी मूलचूलिनिवासिनीम । तदध: कामराजं च सा प्रोक्ता स्पर्शसुन्दरी ॥ २२१ ॥ महाकाम कलारूपां काकिनीमूनि संस्थिताम् । सेत्वादिकं पूर्वमुक्तं कि भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ २२२ ॥ श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि पूर्वोक्तं यद्रहस्यकम् । श्रीशिव उवाच । कि तद्रहस्यं देवेशि प्रकाशय ममाधुना ॥ २२३ ॥ श्रीदेव्युवाच । महाकालादिनित्यानां निर्णयद्वितयं वद । श्रीशिव उवाच। महाकालं समारभ्य नित्यानां निर्णयं शृणु ॥ २२४ ॥ महाकालो महाभीमः प्रलयानलसन्निभः । कालीमाया समुद्भूतः कालीमानसिकः शिवः ॥ २२५ ॥ महाकालः परशंभुः परातीतगुणाकरः । तस्य मंत्रं प्रवक्ष्यामि येन रक्ष्यं जगत्त्रयम् ॥ २२६॥ कूर्चयुग्मं महाकाली प्रसीदेति पदद्वयम् । लज्जायुग्मं यन्हिजायासंयुक्तः षोडशार्णकः* ॥ २२७ ॥ षोडशार्णा यथा मुख्या: सर्वश्रीचक्रमण्डले । तथायं सर्वकालीषु महाकालः प्रकीर्तितः ॥ २२८ ॥ कालिकाऽस्य ऋषिः प्रोक्तो विराट्छन्दः प्रकीर्तितम् । देवता तु महाकालः सर्वरूपी10 निरंजनः ॥ २२९ ॥ कुर्च बीजं तथा माया शक्तिरत्र प्रकीर्तिता11 | स्वाहा कीलकमुद्दिष्ट काल्यर्थे विनियोगता ॥ २३० ॥ मायया तु षडंगानि ध्यानं शृणु वरानने । कोटिकालानलाभासं चतुर्भुज त्रिलोचनम् ॥ २३१ ॥ श्मशानाष्टकमध्यस्थं मुण्डाष्टकविभूषितम् । पंचप्रेतस्थितं देवं त्रिशूलं डमरुं तथा ॥ २३२ ॥ खङ्गं च खपरं चैव वामदक्षिणयोगतः । बिभ्रतं12 सुन्दरं देहं श्मशानभस्मभूषितम् ॥ २३३ ॥ 5.Cतव। 1 Dचू। 2. D कला देवि । 3. CN °ल°। 4. D°ति । 6. C तास ! 7. CN °लं । 8. N°ल्या। 9. D omits four lines. 10. N°° 11.-N जायते। 12. B°न्त। *The restoration of the 16-syllabled mantra as given in MS. D runs as follows:-हूँ हूँ महाकाल प्रसीद प्रसीद ही ही स्वाहा।

·सुन्दरीखण्डे। नानाशवैः क्रीडमानं कालिका हृदयस्थितम् । लालयन्तं रतासक्तं घोरचुम्बनतत्परम् ॥ २३४ ॥ गृध्रगोमायुसंयुक्तं फेरवीगणसंयुतम् । जटापदलशोभाढ्यं सर्वशून्यालयस्थितम् ॥ २३५ ॥ सर्वशून्यं मुण्डभूषं प्रसन्नवदनं शिवम् । भावयेत्परमेशानि रतियंत्रं तु पञ्च च ॥ २३६ ।। त्रिकोणसंज्ञा योनिः स्यात्तचक्रं कालचक्रकम् । योनौ वा हृदये भाले कामिन्याः स्तनमण्डले ॥ २३७ ॥ महाकालं यजेद्देवं पञ्चावरणसंयुतम् । त्रिकोणे पूजयेद्देवि त्रिकोणं कालिकादिकम् ॥ २३८ ॥ षड्दले तु षडंगानि नाभौ दिक्शक्तयो मताः । हृदये द्वादशादित्याः कंठे षोडशनित्यकाः ॥ २३९ ।। द्विपत्रे परमेशानि काल काली प्रपूजयेत् । * * * देवि तां10 देवी पूजयेद्विभूम्11 ॥ २४० ॥ शक्ति स्वाभिमुखीं कृत्वा पूजयेत्कालिकां पराम् । मूलाधाराद् द्विपत्रान्तं यथा चक्राणि कारयेत् ॥ २४१ ॥ पूजयेत्परमेशानि गुरुपूजापुरःसरम्12 । पात्रासादनकं कृत्वा कालीवत् परिपूजयेत् ॥ २४२ ॥ एवं पूजां विधायाऽथ लक्षसंख्यं जपेच्छिवे । तदशांशेन हवनं करवीरप्रसूनकैः ॥ २४३ ॥ स्वयंभुवाक्तैर्वीजाक्तैः14 कारणाक्तैश्च वा हुनेत् । नित्यं नैमित्तिकं काम्यं कालीवत् सर्वमाचरेत् ॥ २४४ ॥ अन्तर्धानकरी15 काली विद्याया विधिरुच्यते । मुर्ति ध्यानोदितां ध्यात्वा सर्वाश्यवशोभिताम् ॥ २४५ ॥ मूलाधारे गणपतिं लिङ्ग गणप6िवल्लभाम् । नाभौ बटुकनाथं च हृदि17 बटुकवल्लभाम् ॥ २४६ ॥ कण्ठे उड्यान पीठं च भ्रुवि प्रदीप्तमंगलाम्। ललाटे करवीरं च अलके क्षेत्रपालकम् ॥ २४७ ॥ मुनि वै कालिकां चैव चतुर्थ्यतां प्रपूजयेत् । मुनि व्योमैश्वर्याम्बां च ललाटे खेचरी तथा ॥ २४८ ॥ 1. N °का। 2. N°if; C°ते । 3. N लतासू। 4. N°तां । 5. B यन्त्र । 6. D योनिगे। 7. B °दे°। 8. B पंचवा । 9. B महा। 10. B तौ। 11. D रतौ देवी प्रपूजयेत् । 12. B °। 13. N °त्रोत् । 14.N न्। 15. N°न्तिनका 16. B तु गण । 17. B झर्दै । 18. C कुट्टण; D तु ज्ञान । 19. CN | 20.C 21. .CN °म्बा।

·महाकालमन्त्रविधिर्नामैकादशः । भूमध्ये दिक्चरी चैव हृदये गोचरी तथा । नाभौ च भूचरी चैव लिगे च खग' मुर्तिकाम् ॥ २४९ ॥ मूलपत्रे विचित्रा च पूजयेलाधकोत्तमः । तथा ललाटे सूर्यं च दक्षनेत्रे कलाधिपम् || २५० ॥ वैश्वानरं वामनेत्रे कण्ठे च कालिका तथा । हृदये दासयोनि च नामो च दाससिद्ध कम् ।। २६१ ॥ ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा । वाराह्येन्द्री च चामुण्डा महालक्ष्मी परा मता ॥ २५२ ।। मंथानभैरवश्चैव षट्चक्रभैरवस्तथा। 'फटकारभैरवश्चैव बिभक्षभैरवस्तथा ।। २५३ ॥ वीरेशभैरवश्चैव श्रीमन्तेश्वर भैरवः। हंसगर्भ'भैरवश्च चण्डिकेश्वरभैरवः ॥ २५४ ॥ मूनि ललाटे कंठे च हृदये नाभिमण्डले । लिंगे च मूलाधारे च सर्वांगे पूजयेत्सुधीः ॥२६५ ॥ यथाशक्ति जपेद्विद्यां वलि दद्याद्यथाविधि । *क्षे च क्षेत्रपाल10 इमं बलिं पदं वदेत् ।। २५६ ॥ गृहयुक् स्वाहया युक्तः1क्षेत्रपाल बलिर्मता । इति पूजाविधिदेवि श्रीकालीकालयोर्मता ।। २५७ ॥ अंतर्धान विधौ देवि * * * मता। महाकालप्रसंगेन रहस्यमपि दर्शितम् ॥ २५८ ॥ गोपनीयं त्वया भद्रे रहस्यातिरहस्यकम् । गोपनीयं गोपनीयं स्वयोनिरपरा यथा । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २६९ ॥ इति श्रीशक्तिमङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीय ग्वण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे महाकालमन्त्रविधि मैकादश:13 पटलः । 1. D°ड्ग । 2. D omits two lines. 3. B दीप्तसिद्धि। 4. DN omit this line. 5. B बिम्भ। 6. D°तत्रिपुर° । 7. B °सर्ग 8. D कटौ। 9. D ब्रह्म। 10. B °लय; CN °ला । 11. CN ल. 12. D गृहापद गृहयुग्मं; Cगृह गृहपदं युक्तं । 13. B दशमः । The mantra may be restored as follows-ओं २ क्षेत्रपाल इमं बलि गृह गृह ·सुन्दरीखण्डे छादशः पटलः॥ श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि रहस्यातिरहस्यकम् । श्रीशिव उवाच । अन्तर्धानविधिः प्रोक्ता परकाय प्रवेशनम् ॥१॥ कथ्यते देवदेवेशि शृणु सावहिता भव । कुलाकुलसमुद्भतममृतानन्दमर्चयेत् ।। २ ॥ सूर्यकोटिसमं मंत्र बादिमध्ये व्यवस्थितम् । जपेत्कुलामृतं दत्वा * * *समुद्भवम् ॥ ३ ॥ तथा कुले * * * कुण्डलीदृढबन्धनात् । आधारे पत्रमध्ये च द्विपत्रे द्विपदालये ॥ ४ ॥ षोडशारे युते लिगे द्वादशे मणिपूरके । हृदये दशपत्रे च द्वादशार्धे चतुर्दले ॥५॥ कण्ठे भाले यजेद्देवि जिव्हाललनसंकुले । अबलागारमध्ये तु ब्रह्मचर्यव्रतो नरः ॥ ६ ॥ संकल्पैर्धवलापि श्वेतवस्त्रावगुण्ठितम् । गच्छति ब्रह्ममार्गेण लिङ्गभेदक्रमेण च ॥ ७ ॥ विसर्गस्थामृतं दिव्यं क्षीरधारोपमं द्रवम् । पीत्वा कुलामृतं तत्र पुनरेव विशेत्कुलम् ॥ ८॥ पुनरेवाकुलं गच्छेद् द्वादशान्ते निवेदयेत् । सहस्त्रारे महाचक्रे वाग्भवं पूर्णचन्द्रकम् ॥९॥ ब्रह्मप्रन्थि ततो भित्वा पीत्वा सप्ताष्टधारया । लम्बिकाद् ब्रह्ममार्गेण तालुमूले प्रवेशयेत् ॥ १० ॥ जिंव्हामापूर्य' तां विद्यां मातृकावर्णरूपिणीम् । बहिर्गतां वर्णरूपा जिव्हाने दीपरूपिणीम् ॥ ११॥ आमूलाब्रह्मरंध्रांतं तथा जिव्हान देशगाम् । वाग्भवाद्या महाविद्यां दीपाकारा विचिन्तयेत् ॥ १२ ॥ हस्तयोः पादयोर्विद्यां तथा नाडीत्रयेषु च । आधारात्तु समुत्थाप्य वागी13शी द्वादशे नयेत् ॥ १३ ॥ द्वादशाधारमादाय तदुग्रंथि परिभेदयेत् । तस्माजिव्हाग्रमादाय दीपाकारां विभावयेत् ॥ १४ ॥ 1. B°या । 2. D omits this line. 3.CDN सूत्रं । 4.Cतथा; Na; Dन्यास। 5. D स्मृतं; C मण्डपं । 6. N°वे। 7. D सूर्य। 8. D पद्म। 9. N ज्य। 10. N | 11. C य°। 12. N प्रवेशयेत् । 13, B °गे। 14. N अपेत् । 15. B°°| 16. D°चिन्त।

·कालीनित्या नाम द्वादशः । लक्षमेकं तत्र जप्त्वा सर्वपापं विनिर्दहेत् । ततश्चराचरं सर्वं ज्ञात्वा सर्वज्ञतां नयेत् ॥ १५ ॥ प्राणायामप्रभावेन जपसिद्धिः प्रजायते । एकविंशतिसाहस्रं षट्शताधिकमेव च ।। १६ ।। प्रत्यहं जयते- जीवो ब्रह्मानन्दमयी पराम् । उत्पत्तिर्जप आरंभो मृ'तिरस्या निवेदनम् ॥ १७ ॥ विना जपेन सततं जपो भवति सर्वदा । एवं जपं सुविज्ञाय गणेशादौ निवेदयेत् ॥ १८ ॥ 6जीवात्मनः क्रमेणैव तथा च परमात्मनः । षट शतानि सहस्राणि षडेव च तथा पुनः ॥ १९ ॥ षट् सहस्राणि ततो? सहस्रं चैतदेव हि । पुनः सहस्रं गुरवे क्रमेण विनिवेदयेत् ॥ २०॥ आधारे स्वर्णवर्णेऽस्मिन्वादिसान्तानि संस्मरेत् । विद्युत्पुखप्रभाभानि चिन्तयेत् मणिपूरके ॥२१॥ महानीलप्रभाभानि डादिफान्तानि चिन्तयेत् । पिङ्गवर्णमहावन्हि कर्णिकामं विचिन्तयेत् ॥ २२ ॥ कादिठान्तानि वर्णानि चतुर्थेनाहते15 स्मरेत् । विशुद्धे धूम्रवर्णे तु रक्तवर्णान्स्वरान् न्यसेत् ॥ २३ ।। आज्ञायां विद्युदाभायां शुभ्रौ19 हयक्षौ विचिन्तयेत् । करद्युतिसराजत्साहस्रदलपङ्कजे ॥ २४ ॥ नीलात्मकं ब्रह्म22 रन्ध्रे चिंतयेच्च ततः परम् । फलं चास्य प्रवक्ष्यामि षड्चक्रेषु यथाक्रमम् ॥ २५ ॥ आधारे भावनाभ्यासान्मंत्रसिद्धिः प्रजायते । * * च भावनाभ्यासाद्विद्या वीर्यवती भवेत् ॥ २६ ॥ ततो ध्यायेन्नाभिचक्रे विद्याज्ञानस्य हेतवे । देहज्ञानं लभेन्मंत्री षण्मासाभ्यंतरेण च ॥ २७ ॥ हदहजे भावनाभ्यासात्रिकालज्ञो नरो भवेत् । कण्ठे च भावनाभ्यासादेहसिद्धिः प्रजायते ॥ २८ ।। सूर्यसत्वान्महायोगी त्रैलोक्ये यद्भवत्यपि । जानात्यहरहो मंत्री त्रैलोक्ये च न संशयः ॥ २९ ॥ Time 1. B दिशेत । 2. D°तो। 3. D°जपि । 4. CN मृ। 5. CN °स्य । 6. CD ormat four lines. 7. N सततं । 8. N वै। 9. D°वा। 10. Dar | 10. D°ा। 11. B पराभा० । 12. CD °भाति । 13. B adds a line which is redundant. गणेशो ब्रह्मा विष्णुश्च तथा द्रव शाकरि । 14. B ग°। 15. C"त. 10. B धर्म 17. B°°। 18. B°द्रुमा । 19. B°को, D भौ । 20. BE°। 21. CN स । 22.Cप। 23. D शानवान् । 24. D°त° ।

·सुन्दरीखण्डे। शिवचंद्रसमायोगा ज्जाप्य शुक्रज्ञवान्भवेत् । उदानमभ्यसेन्नित्यं जलस्तंभनहेतवे ॥ ३० ॥ समानाभ्यासतो योगी वह्निनाऽपि न दह्यते । ततः सूक्ष्मो महाभूतः सूक्ष्ममुत्तारयेदपि ॥ ३१ ॥ मनोजवो भवेन्मंत्री कालिकाध्यानयोगतः । देहज्ञानप्रभावन अन्तर्धानमवाप्नुयात् ॥ ३२ ॥ अन्तर्धान प्रभावेन परदेहं प्रवेशयेत् । अणिमाद्यष्टभावेशः कोटिसिद्धीश्वरो भवेत् ॥ ३३ ॥ अलभ्यं लभते योगी महामंत्रानुभावतः । इत्यादि सिद्धिभावेषु वैराग्यं यदि जायते ॥ ३४ ॥ कैवल्यं लभते योगी कालीव्यापकतामियात् । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ३५ ॥ श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि कालीनित्याविनिर्णयम् । श्रीशिव उवाच । काली कपालिनी कुल्ला कुरुकुल्ला विरोधिनी ॥ ३६ ॥ विप्रचित्ता तथोप्रोग्रप्रभा दीप्ताऽथवा तथा । नीला घना बलाका च मात्रा मुद्रा मिता तथा ॥ ३७॥ नित्यामण्डलमेतद्धि तत्क्रम शृणु शांभवि10 1 कालीनित्या च तन्मन्त्रः कथ्यते शृणु साम्प्रतम् ॥ ३८॥ विषवीजं ततो माया कालीति युगलं वदेत् । महाकालि पदं प्रोच्य कौमारीति पदं वदेत् ॥ ३९ ।। 11मह्यं12 देहि पदं देवि ठ813युक्ता मनुर्मता । ऊनविशाक्षरी विद्या कालीनित्या प्रकीर्तिता ॥ ४०॥ पशुरामो ऋषिः प्रोक्त छन्दोऽनुष्टुप् प्रकीर्तितम् । 1+देवता कालिका प्रोक्ता माया बीजं प्रकीर्तितम् ॥ ४१ ॥ कालिका च भवेच्छक्तिः 815युग्मं कीलकं भवेत् । कालिकाप्रीणनाद्यर्थे विनियोगः प्रकीर्तितः ॥ ४२ ॥ षडङ्गमाचरे देवि जातियुक्तेन मायया । ततो ध्यायेन्महेशानि चिता16निर्वाणमण्डले18 ॥ ४३ ॥ 1. C°गी। 2. B ज्योतिषात् ; N °ज्योपि । 3. Cव। 4. Dreads झोऽपि शुकज्ञानवान् । 5. D तदानी। 6. D °वेन । 7. ) त। 8. D सत्रिभागेषु। 9. C कालीकाली व व्यापकं; D कालव्यापकं मुत्तमं । 10. D पार्वति। 11. B omits two linics. 12. N भगं। 13, C तर। 11. DN onmit this line. 15. Bह । 16. Dसतो। 17. N°मणि। 18. DN पे, C°लं । The mantra is restored in Das below ओ ही कालि कालि महाकालि कौमारि मह्यं देहि स्वाहा ।

·कॉलोनित्या नाम द्वादशः। श्यामवर्णा महाभीमा घोररावा करालिनी | मुण्डमालाविभूषाढ्य। दक्षे खड्गं प्रविभ्रती ॥ ४४ ॥ तर्जनी धारयन् वा मे नृत्यन्ती प्रेतभूमिषु । एवं ध्यात्वा महेशानि तद्यन्त्रं शृणु पार्वति ॥ ४५ ॥ त्रिकोणयुग्मं देवेशि वृत्ताष्टदलभूपुरम् । बिन्दौ काली समाराध्य त्रिकोणयुग्मके पुनः॥ ४६॥ गुणत्रयं तत्पुरुषास्तच्छक्तयः क्रमान्मताः । ब्राह्मयादिमातरश्चाष्टौ लोकपालाः सशस्त्र काः ॥ ४७ ॥ भूपुरे पूजयेदेवि धूपदीपोपचारकैः । नैवेद्यं विविधं खाद्यं पंचखाद्यं विशेषतः ॥ ४८ ॥ निवेदयेत्कालिकायै ततस्तुष्टा भविष्यति । नीराजनान्तं कृत्वाऽथ प्रजपेल्लक्षमात्रकम् ॥ ४९ ।। दशांशं पायसेनैव होमं कुर्याद्विधानतः । अथवा करवीरेण होमयेत्सर्वसिद्धये ॥ ५० ॥ सर्वसिद्धीश्वरो देवि भवत्येव न संशयः । मंत्रभेदान्प्रश्वक्ष्यामि यथावदवधारय ॥ ११ ॥ नामत्रयं10 महेशानि प्रत्येकं11 प्रणवक्रमात् । मंत्रत्रयं महेशानि बीजत्रयनियोजनात् ॥ १२ ॥ विद्यात्रयं पुनर्देवि ध्रुवमायानियोजनात् । विद्यात्रयं महेशानि प्रत्येकं नवधा मनुः ॥५३॥ दुर्भगाना च दीनानां क्रूराणा पापकर्मिणाम् । मंत्रमेनं न12 कथयेत्सर्वैश्वर्य्यमयो भवेत् ।। ५४ ॥ लक्ष्मीवान्कीर्तिमान्धन्यो भवत्येव न संशयः। सुन्दरौं कामिनीं दृष्ट्वा तस्याश्चैव * * वदेत् ॥ ५५ ॥ * * शब्देन तद्भग13 सा दासी मंत्रजापतः। व्याकुला सा14 भवत्येव स्वेच्छया भोगमेष्यति ॥ १६ ॥ ललाटे हृदये विद्या योनिमध्ये यथाक्रमम् । यस्याः संचिन्तयेद्विद्यां तन्नामस्मृतिपूर्वकम् ॥ ५७ ।। तामाकर्षयति क्षिप्र16 किमन्यै हुजल्पितः । साक्षात्स कालीपुत्रः स्यान्नात्र कार्या विचारणा । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ५९॥ इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीय वण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे कालीनित्यानाम द्वादशः पटलः । °मा । 1. CD°°। 2. Nन । 3. B च । 4. N °येद्वा। 5. CN °ष°। 6.N'हस्त्र । 7. B स्था; Cवा। 8. D 9. D°दानं प्र। 10. DN °ये। 11. N °वं । 12. BI 13. B भंग च । 11. CN सं। 15. D°र्विका 16.CDN प्राज्ञः। 17. N न्यत् ।

·१०२ सुन्दरीखण्डे प्रयोदशः पटलः। श्रीदेन्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि कपालिन्या विधि पराम् । नित्या द्वितीया देवेश प्रोक्ता कपालिनी परा ॥ १ ।। तस्या मंत्रं महेशान कथयस्व ममाधुना । श्रीशिव उवाच। देवेशि कथ्यते गोप्यं यन्न कुत्राऽपि कीर्तितम् ॥ २ ॥ कपालिनी महाविद्या द्वितीया तन्मनुं शृणु। आदौ सप्तकुलं प्रोच्य कामं वह्निःपदे स्थितम् ॥ ३ ॥ इन्दिराबिन्दु भूषाढ्य बीजं कालीस्वरूपकम् । कपालिनि महाकपालप्रियमानसे वदेत् ॥ ४ ॥ कपाल सद्धि मे देहि हूँ फट् स्वाहान्तको मनु:10 * त्रिशद्वर्णोऽर्धवर्णाट्यो मंत्रराजो महोत्तमः ॥५॥ भैरवोऽस्य ऋषिः प्रोक्तस्त्रिष्टुप् छंद उदाहृतम् । कपालिनी देवताऽत्र कालिका बीजमीरितम् ॥ ६॥ स्वाहा शक्तिः समाख्याता हूँ फट् कीलकमीरितम् | कपालिनीसिद्धयेऽत्र विनियोगः प्रकीर्तितः ॥ ७॥ षड्दीर्घभाजा बीजेन कुर्यादङ्गानि षट्क्रमात् । प्यायेदजनपुजाभामापीनस्तनयुग्मकाम् ॥ ८ ॥ चन्द्रवक्तां च बिम्बोष्ठी मुक्तकेशी दिगम्बराम् । चतुर्मुडो परिगतां शङ्खकङ्कणभूषिताम् ॥ ९ ॥ खजत्रिशूलवरदाभयान् हस्तचतुष्ठये14 । क्रमात्संबिभ्रती देवी गीतहास्यपरायणाम् ॥ १० ॥ एवं सञ्चितयेदेवि15 नित्यां16 कपालिनी पराम् । त्रिकोणत्रितयं वृत्त दलाष्टकविभूषितम् ॥ ११ ।। भूपुरेण समाकीर्ण17 चतुर्धारोपशोभितम् । यंत्रं कपालिनीदेव्याः सर्वसाम्राज्यदायकम् ॥ १२ ॥ महाकाली महालक्ष्मी महासरस्वती तथा । रति प्रीति तथा कांति द्वितीये तु18 त्रिकोणके19 ॥ १३ ॥ 1. N रक्षा । 2. DN का । 3. D कस्या। +. N°तं । 5. B°क°। 6. B विहि। 7.C°वहि। 8. B महामाये। 9. B omits. 10. N°त:। 11. Dरक । 12. Dमत्रों। 13. D शव परि कपालिनी । 14. N यं। 15. Dीं। 16. CDN महा। 17. D युक्तं । 18. N °ऽय, C यस्य । 19. D द्वितीयाद्यं तृतीयके। The mantra is restored in Das ओ ह्रीकी कपालिनि महाकपालप्रिय- मानसे कपाकसिदि मे देहि हूँ फट् स्वाहा ।

·कुल्लानित्याविधिर्नामः त्रयोदशः। ईच्छां ज्ञानं क्रियां चैव त्रिकोणे तु तृतीयके । मध्ये कपालिनी पूज्य दलेऽष्टौ मातृकार्चनम् ॥ १४ ॥ ततोऽष्टौ भैरवांश्चैव दिगीशान् शस्त्रकान्यजेत् । पंचोपचारैः संपूज्य कुलाचारपरायणः ॥ १५ ॥ साधकः प्रजपे-लक्षं हयारि'कुसुमैहुनेत् । मांसेन मधुना चापि जुहुयादिष्टसिद्धये ॥ १६॥ तदा कपालिनी देवी सिद्धा' भवति निश्चितम् । पुरश्चर्या विना देवि कथं सिद्धा कपालिनी ॥ १७॥ मुण्डासने नरः स्थित्वा सदा तद्गतमानसः । महामालां महापात्रं महायंत्रा'सनादिकम् ॥ १८ ॥ कृत्वा तु विधिवद्देवि तदा भवति साधकः । अथान्यदपि वक्ष्यामि कपालिन्याः पराक्रमम् ॥ १९॥ रणवीरकपालानि कुजवारे निशामुखे । समाहृत्य महेशानि पंच पंच समन्वितः ॥२०॥ दिग्बन्धभूतशुद्धादिकपालाद्युपहारकैः । साधकः सहितो भूत्वा सिदूरतिलकाङ्कितः ॥ २१ ॥ खङ्गहस्तो दिशावासो मुक्तकेशो मुदान्वितः । ईदृशः साधकः सोऽहतिभावसमन्वितः ॥ २२ ॥ सुदूरे साधकान् स्थाप्य पुष्पवर्त्या घृताक्तया । दीपं संलापयेदेवि जपेत्तत्र कपालिनीम् ॥२३॥ भाग्यात्कपालिनीसिद्धिः कदाचित्प्रभविष्यति । तथापि कालिकाभक्त भविष्यति भविष्यति ॥ २४॥ कपालं15 भाग्ययोगेन कदाचिद्यदि लभ्यते । तदा कपालिनी सिद्धिः कज्ज्वलं तद्धि संग्रहेत् ॥ २५ ॥ तत्कज्जलं कपाले तु कञ्जुलं स्थाप्य वै जपेत् । संमोहनाञ्जन17 नाम महदनमीरितम् ॥ २६ ॥ तत्कपाले18 महेशानि कि तद्यन्न करे स्थितम् । एषा कपालिनी नित्या द्वितीया कालिका भवेत् ॥ २७॥ इति सक्षेपतः प्रोक्तं कुल्लां शृणु तृतीयकाम् । कालिका कुल्लुका कुल्ला त्रिधा नाम्ना तु या मता20 ॥ २८ ।। तस्मात्कुल्लेति नाम्ना च कुलपूज्यत्वता गता । विद्यानां कुलपूज्यत्वात्कुल्लुका परिकीर्तिता ॥ २९ ॥ 1. Cशा । 2. N पूजये। 3. C °दि। 4. CN वा । 5. CN दिर्भ 6. B°| 7.C°मंत्रा। 8. CN °भा। 9. C रसा। 10. N °जे। 11.C°सिया । 12. B दिक। 13. B°त्वाः; D °त्या, C त्यां । 14. C °व। 15. D लिनी। 16. B सु। 17. D सा महालान्छनं । 18. D तत्कग्वल। 19. N च तत् ; Bवदेत् । 20. D तदा।

·सुन्दरीखण्डे । कुल्लुका कुलपूज्यत्वात्कुलानाम्नी कुलेश्वरी । तम्या मंत्रं प्रवक्ष्यामि यथावदवधारय ॥ ३० ॥ प्रणवं पूर्वमुदृत्य कालिकाबीजमुद्धरेत् । कुल्लाय हृन्मनुर्देवि प्रोक्तः मप्ताक्षरो मनुः ॥ ३१ ॥ भैरवोऽस्य ऋपिः प्रोक्तो गायत्री छंद ईरितम् । कुल्ला काली देवताऽत्र कालिका बीजमीरितम् ॥ ३२ ॥ कुल्लाशक्तिरिति ख्याता नमः कीलकमीरितम् । सर्वार्थसाधने चैव विनियोगः प्रकीर्तितः ।। ३३ ॥ कालिकोक्ते यजेत् पीठे कुमारीयंत्रमेव हि । कुमार्याः पूजनादेवि कुल्ला सिद्धा भवेद् ध्रुवम् ॥ ३४ ॥ लक्षद्वयं जपेन्मत्रं हविष्याशी दिवा शुचिः । अशुचिश्च तथा रात्रौ श्रीकुल्लादर्शनोत्सुकः ॥ ३५ ॥ कदाचिदभ्रसदृशां कदाचित् ज्योतिसन्निभाम् । चतुर्भुजा त्रिनयनां मुकुटाटोपमण्डिताम् ॥ ३६ ॥ शवासनगतां कुल्ला दशमुण्डोपरिस्थिताम् । वराभयौ करे वामे पुस्तस्रक् दक्षिणे करे ॥ ३७ ॥ नानाविलासकुशलां कुल्लाम्बां परिचिन्तयेत् । एवं चितयतस्तस्य दशविद्यामयी कला ॥ ३८ ॥ भवत्येव महेशानि कुल्लाम्बायाः प्रभावतः । करवीरैर्जपा पुष्पेठेनेज्जपदशांशतः ।। ३९ ।। तद्दशांश गन्धतोयैस्तर्पयेन्मार्जयेदपि । ब्राह्मणान्भोजयेदेवि तदन्ते तु कुमारिकाम् ॥ ४०॥ पूजयेत्परमेशानि कुल्लाविद्या प्रसिध्यति । कुल्लाविद्या महेशानि सर्वविद्याप्रकाशिनी ॥ ४१ ॥ यंत्रमस्यास्ति देवेशि नैमित्ते काम्यकर्मणि | त्रिकोणद्वयमुदृत्व वृत्ताष्टदलभूषितम् ॥ ४२ ।। चतुरममायुक्त भूपुरैकेण संयुतम् । मध्ये बीजं न्यसेत्काल्या10 बीजयुक्तं महोत्तमम् ॥ ४३ ॥ धृति पुष्टि तथा11 मेधां तुष्टि12 प्रज्ञां तथा13 जयाम् । त्रिकोणद्वितये पूज्य दलेऽष्टमातृभरवाः ॥ ४४ ॥ लोकपालान् शस्त्रयुक्तान् कुल्लुकावरणे यजेत् । अथवा देवदेवेशि कालिकावत्समस्तकम् ॥ ४५ ॥ -- 1. B नै। 2. D कुल्लुकाना। 3. B हि। 4. C°°। 5. D°। 6. D°याश्च । 7.C°वा?; B °या। 8. B तादृशी। 9. B में । 10. N °ली 11. Cच। 12. Cच। 13. C चैत्र । 14. Cadds तथा । 15. Cशा; B सा°। Breads verse 45after 46. 16. B के ·कुल्लानित्याविधिर्नामः त्रयोदशः। नवरात्रद्वये चन्द्रसूर्यग्रहद्वये तथा । संक्रमे चोत्तमे चार्थे पूजयेद्यन्त्रमद्भुतम् ॥ ४६ ॥ यदैव कार्यमुप्तन्नं तदैव कुल्लुकार्चनम् । 'न विद्या सिद्धिमाप्नोति कुल्लकार्चनमन्तराः ॥ ४७ ॥ आदिमांत्यसमायुक्ता सा विद्या सिद्धिमाप्नुयात् । आदिमांत्यम जानन् हि यो गुरुः स तु शिष्याहा ॥ ४८ ॥ आदिमांत्यक्रियायुक्तो नित्यामंत्रो हि सिध्यति । आदिमांत्यविहीनस्य न स्याद्देवस्य दर्शनम् ॥ ४९ ॥ प्रीतिर्भयं द्वयमिति द्वाभ्या संव्यापितं जगत् । अयं प्रयोगो गोत्पव्यो न कुत्रापि मयेरितः ॥ ५० ॥ कुल्लादेव्यादिनित्यासु जपो हि द्वितयावधिः । द्वितयाभ्यां न सिद्धोऽसौ स मंत्रो न जपक्षमः ॥ ११ ॥ 16कुल्ला नित्या तृतीयोक्ता यस्यामेतत्प्रतिष्टितम् । समस्तजगतीसारं कुल्लासंक्षेपपूजनम् । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १२ ॥ इति श्रीशक्ति मङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरमागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारा- संवादे कुल्लानित्याविधिर्नाम त्रयोदश:15 पटलः । 1. D वापि। 2. C ग्रा। 3. D ग्रहणद्वयमेव च । 4. D तथा संक्रमणे चैत्र । 5. D°मुत्तमं । 6. N °दे°। 7. Comits this line. 8. N °मन्यतः। 9. N omits this line. 10. D सा। 11. N प्र। 12 D°सिद्धि। 13. N स विद्यासिद्धिमाप्नुयात् । 14. D reads देवस्य दर्शन नहि। 15. N°पे; CM 16. Comits this line. 17. D reads यस्य देवि सर्वमेतत् प्रतिष्ठति। 18. CN द्वादशः । १४श.

·सुन्दरीखण्डे । चतुर्दशः पटलः। श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि रहस्यमपरं महत् । कुरुकुल्लाविधानं च कथयस्व ममाधुना ॥१॥ कुरुकुल्ला च कि नाम कि विधा किं विधो मनुः सर्व कथय देवेश यद्यहं तव वल्लभा ॥२॥ श्रीशिव उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि रहस्यातिरहस्यकम् । विद्यानां कुलपूज्यत्वात्कुल्लुका कुल्लुकाधिका ॥ ३ ॥ कुल्लाया अपि पूज्यत्वात्कुरुकुल्ला महोदया । तस्या मंत्री महेशानि सर्वमंत्रोत्तमोत्तमः ॥ ४ ॥ कालिकाच समुद्धृत्य कुरुकुल्लेपदं वदेत् । काली मायां ममपदं सर्वजनपदं ततः ॥ ५ ॥ वशमानय चोच्चार्य काली च कुरुकुल्ले च वै । पदमुद्धृत्य देवेशि माया” स्वाहान्तगो मनुः * ॥ ६॥ सप्तविशत्यर्णसंख्यो मंत्रोऽयं सुरपादपः । एतस्या हृन्मनुर्देवि कुरुकुल्ला नवाक्षरी' ॥ ७ ॥ 10श्रं विद्याविषये भिन्ना कुरुकुल्ला महेश्वरि । काल्यंग विद्या देवेशि श्रीविद्या कुरुकुल्लिका ॥ ८ ॥ इयं भिन्ना12 महाविद्या कालीनित्या चतुर्थिका । विना तु हृ13-मनुर्देवि कुरुकुल्ला न सिध्यति ॥९॥ हृन्मनु कुरुकुल्लाया ज्ञात्वा यत्नेन पार्वति । प्रणवं कूर्च'मुद्धृत्य कुरुकुल्लेपदं वदेत् ॥ १० ॥ ह्री 15 स्वाहान्तो मनुर्देवि कुरुकुल्ला कुमारिका । हृन्मनुत्वेन कथितः सर्वमन्त्रोत्तमोत्तमः ॥ ११ ॥ कालभैरवो ऋपिश्चास्य बृहती छन्द ईरितम् । देवता कुरुकुल्ला च सर्वविद्यामयी परा17 ॥ १२ ॥ 1. DN °स्यं परमं। 2. C कुरुकुल्ला कुला । 3. D कुल्लादेवि। 4. CN ध्रुवं । 5. C°लापदे । 6. B कालीमाया। 7. B°मार्य 1 8. B °स्था.। 9. D कुमारिता। 10. Domits two lines. 11. CN बालांग। 12. D विद्या। 13.Cत। 14. DN पूर्व। 15. B हुँ। 16. C महादेवि। 17. Cरेता। The restoration of the Mantra is given in Das की औ* कुरुकुल्ले की ही मम सर्वजनवशमानय की कुरुकुल्ले ही स्वाहा ।

·विरोधिनीविधिर्नाम चतुर्दशः । १०७ क्री बीजं ह्रीं तथा शक्तिः स्वाहा कीलकमीरितम् । कुरुकुल्लाकुमार्यास्तु भैरवो ऋषिरीरितः ।। १३ ॥ विराट् छन्दो निगदितं कूर्च बीजं प्रकीर्तितम् | स्वाहा शक्तिः समुद्दिष्टा विनियोगो यथेच्छया ॥ १४ ॥ कुल्ल कुल्लां मित्रकुल्लां कुरुकुल्लां हृदङ्गमाम् । कालीध्रुवः कुरुकुल्ले क्रीं ह्रीं च मम सर्वतः ॥ १५ ॥ जनवशं क्री कुरुयुक् कुरुकुल्ले त्रिविष्टपे । स्वाहान्तोऽयं समुद्दिष्टो* भैरवो हि विराट् ततः ॥ १६ ॥ ही बीजं च तथा स्वाहा शक्तिः क्री7 कीलकं मतम् । सर्वार्थे विनियोगः स्यात् पूर्ववत् कापि कीर्तितः ॥ १७ ॥ विनियोगः पूर्ववत्स्यात् शृणुष्वाङ्गादिकल्पनाम् । षड्दीर्घकालीबीजेन षडङ्गानि क्रमाचरेत् ॥ १८ ॥ ततो ध्यायेन्महाविद्यां10 कुरुकुल्लां कुलेश्वरीम् । शवोपरि समासीनां मुण्डमालाविभूषिताम् ॥ १९ ॥ कपालकर्तृकाहस्तां खड्गखेटकधारिणीम् । अञ्जनाद्रिनिभा दिव्यां मुक्तकेशी चतुर्भुजाम् ॥ २० ॥ पीनोन्नतकुचद्वंद्वां12 पीनवक्षो. नितम्बिनीम् । भक्तानंदकरोद्युक्ता साधकाभीष्टदायिनीम् ॥ २१ ॥ आसवाघूर्णनयनां कामिनी13 जनमोहिनीम् । एव संचितयेद्देवी कुरुकुल्लां महोदयाम् ॥ २२ ॥ एवं ध्यात्वा जपेलक्षसंख्यं त्रिमधुरान्वितैः । होमयेद्विल्वपत्रैश्च बिल्वपुष्पैरपि प्रिये ॥ २३ ॥ दशांशं तर्पणं कुर्यात्तद्दशांशेन मार्जनम् । तदशांशं विप्रभोज्यं तेन सिद्धो मनुर्भवेत् ।। २४ ।। पूजयेत्कालिका15पीठे त्रिकोणत्रयसोज्ज्वले । वृत्ताष्टदलभूषाढ्ये भूपुरद्वयशोभिते ॥२५॥ बिदौ वीज लिखेत्काल्यास्त्रिशक्तित्रयमर्चयेत् । काली तारां छिन्नमस्तां बालाम्बां16 बगलां रमाम् ॥२६॥ 17उग्रगर्भामुग्रबीजामुग्रवीर्या तृतीयकाम्18 । त्रिकोणत्रितये पूजा क्रमेण परिकीर्तिता ॥ २७॥ 1. C ही। 2.D°महा। 3. N omits this line. 4. CN°°। 5. B°पा । 6. CN मनुर्दिष्टः। 7. B च। 8. B वक्ष्यामि । 9. D सुरेखा । 10. N महेशानि; C देवि । 11.CN महे। 12. B °द्वाहां। 13. CN °नी। 14. N°ख्या | 15 CN का । 16. B °st वा। 17. C omits this line. 18. D reads सम्पूज्य व तृर्त यके । 19. Dज्य। *The restoration of the Mantra is given in D as की ओ कुरुकुल्ले की ही मम सर्वजनवशं कुरु कुरु कुछकुल्ले स्वाहा ।

·सुन्दरीखण्डे । ब्रह्माद्यष्टौ भैरवांश्च पूजयेत् द्विदलाष्टके । लोकपालास्तदस्त्रान्तान्पूजयेत्परमेश्वरि ॥२८॥ श'वे श्मशाने विपिनेऽरण्ये च भूतसंकुले । पूजयेत्कुरुकुलां च सर्वसिद्धिं स विन्दति ॥ २९ ॥ यद्यप्रार्थयते चित्ते तत्तदामोति साधकः । समस्तान् पूजयेदेवि ब्राह्मणांश्च सुवासिनीम् ॥ ३० ॥ विप्राराधनमात्रेण किं तद्यन्न करे स्थितम् । तण्डुलेन जयावाप्तिर्गोधूमेन धनागमः ॥ ३१ ॥ माषैः शत्रुर्मृति याति मुद्गर्मोक्षफलं लभेत् । तिलतण्डुलहोमेन महाप्रीतिं स विंदति ॥ ३२ ॥ राजी लवणहोमेन कामिनी कर्षयेद् ध्रुवम् । सर्षपैलवणैर्देवि कामिनीमानभ10जनम् ॥ ३३ ॥ सपिलवणहोमेन कामिनीमनोरञ्जनम् । हरिद्रया दरिद्राणि नश्यन्त्येव न संशयः ॥ ३४ ॥ इति संक्षेपतः प्रोक्तः कुरुकुल्लाविनिर्णयः । रहस्यातिरहस्यं च12 कि भूय:13 श्रोतुमिच्छसि ॥ ३५ ॥ श्रीदेव्युवाच । विरोधिनीविधि ब्रूहि यद्यहं तव बल्लभा । श्रीशिव उवाच। रहस्यादतिगोप्यं हि नित्या प्रोक्ता बिरोधिनी ॥ ३६ ॥ पञ्चमीसंज्ञ4का नित्या यथावदवधारय । प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य कालीप्रणवमुद्धरेत् ॥ ३७॥ मायां कामं ततः कूर्च प्रोक्त्वा15 विरोधिनीपदम् । 16शत्रूनुच्चाटयपदं17 विरोधय द्वयं वदेत् ॥ ३८ ॥ शत्रुक्षयकरी प्रोच्य हूं फट् स्वाह!न्वितो20 मनुः । द्वात्रिशद्वर्णसंयुक्तो मन्त्रराजो महोत्तमः ॥ ३९ ॥ महामन्त्रोऽयमाख्यातो ऋषिभैरव ईरितः । गायत्री छन्द आदिष्ट22 देवता तु विरोधिनी॥४०॥ aa '1. B वा°1 2. B°येद्वि। 3. D°खाश्च । 4. Cशे । 5. D अरण्ये । 6. B मीरयति । 7. B मुद्रै मेक्षि कलां। 8. B एती। 9. D वश | 10. D मनर'। 11. B ह। 12. B तत् । 13. D किमन्यत् । 14. BN °ज्ञि। 15. B°क्तो; C क्ता। 16. C पद श°1 17.C°येति। 18. C यदू । 19. CN भवेत् । 20.Cन्तको। 21. D°त्तमो। 22. B टो। *The restoration of the Mantra is given in D as follows-ओं को ह्रीं क्लों हूं विरोधिनी शत्रूनुच्चाटय विरोधय विरोधय शत्रुक्षयकरी हू फट ।

·विरोधिनीविधिर्नाम चतुर्दशः । कालीबीजं बीजमस्याः माया शक्तिः प्रकीर्तिता। कामबीजं कीलकं स्याद्विनियोगो यथेच्छया ॥ ११ ॥ कालीषदीर्घबीजेन षडंगयुग्ममाचरेत् । ध्यायेदजनगिरिनिभां द्विरष्टवर्षदेशिनीम् ।। ४२ ॥ पीनोन्नतकुचद्वंद्वा सास्थिमालिकायुताम् । चतुर्भुजां त्रिनयनां शवपद्मोपरि स्थिताम् ॥ ४३ ॥ त्रिशिखं नागपाशं च घण्टां च डमरूं तथा । संबिभ्रती महादेवी' क्रमाद्भुजचतुष्टये ॥ ४४ ॥ धूम्राम्बरा पीतगात्री मीषत्प्रहसिताननाम् । मा भैर्वीर वरं ब्रूहि सर्व तत्ते ददाम्यहम् ॥ ४५ ॥ उपस्थितं तु यत्कार्य तत्तत्कार्य करोम्यहम् । एवं संवदती देवी चारुहासा? मनोहराम् ॥ ४६॥ विरोधकरणोद्युक्ता शत्रूणां नाशकारिणीम् । कालिकोक्ते यजेत्पीठे त्रिकोणत्रयशोभिते ॥४७॥ वृत्ताष्टदलभूषा ड्ये भूपुरैकेन शोभिते । चतुरिविभूषाढ्ये श्रीबीजोज्वलकर्णिके ॥ १८ ॥ विरोधिनी कर्णिकायां त्रिकोणत्रितये क्रमात् । धूम्राचिरूक्ष्मज्वालिनी ज्वालिनी विस्फुलिगिनीम् ॥ ४९ ।। सुश्री सुरूपां कपिलां ततो हव्यवहां यजेत् । विरोधिनीमस्तके तु ततो हि दशमी12 यजेत् ॥ ५० ॥ दलाष्टके भैरव्यष्टौ भैरवेणे समन्विताः । भूपुरे लोकपालाश्च तदस्त्राणि च तद्वहिः ॥ ११ ॥ ततो नीराजनं कृत्वा लक्षसंख्यं जपेन्मनुम् । दशांश जुहुयाइन्हौ निम्बवन्हौ यथाविधि ॥ १२ ॥ अरिष्टमाला कृत्वा च महामुंडासनो15नरः । जुहुयादरिनाशाय अरिष्टफलमादरात् ॥ १३ ॥ बिभीतकेन जुहुयात्सर्वशत्रुनिबर्हणम् । बत्तूरकुसुमैर्होमात् शत्रून् विद्वेपयेन्नरः ॥ ५४॥ काकोलूकस्य मांसेन शत्रु मारयति क्षणात् ।। राजवृक्षप्रसूनैश्च तत्काष्ठाग्नौ हुने(सुधीः ॥ १५ ॥ 1. B मण° । 2. DN बीजमस्या। 3.Cशं। 4. B°वि। 6. B °त्रा । 7. CN °सी। 8. B °णे प्रोक्तो। 9. D शोभा । 11. N पुष्पा; C °न । 12. C में । 13. B निन्ध। 14. D हु। 16. CD धुस्तू। 5. D°म्रां पर। 10. B°°। 15. DN 'नी।

·सुन्दरीखण्डे। विरोधिनी भवेत्सिद्धा धूमावत्यादिसंयुता । अर्काद्यादि समायुक्ता शत्रुविद्वेषकारिणी ॥ ५६ ॥ वायव्याभिमुखो भूत्वा कटुजीरकजं जलम् । कोष्णं पिबेमहेशानि शत्रुर्चरयुतो भवेत् ॥ १७ ॥ पराभिचारनाशार्थ स्वरक्षार्थ यथाविधि । एकान्ते मातृगेहे वा मृतहट्टे शिवालये ॥ ५८ ॥ विरोधिनी जपेद्विद्यां ह्ययुतं चोक्तमार्गतः । बिभीतकस्य समिधो हुनेच्छत्रुनिवारणम् ॥ १९ ॥ नाभिमात्रोदके गत्वा मरीचजलयोगतः । तर्पये देवतां नीरैस्त्रैलोक्यद्वेषणं चरेत् ॥ ६० ॥ अथाकर्षणमन्विच्छन्वल्मीकमृत्समानयेत् । श्मशानमृत्समादाय गोधूमहिगुजीरकैः ॥ ६१ ॥ पुत्तली साध्यरूपां च कारयेत्परमेश्वरि । नासायां डोरकं दत्वा प्राणस्थापनपूर्वकम् ॥ ६२ ॥ विरोधिनी जपेत्तत्र करवीरैः समर्चयेत् । दुग्धेन पुत्तली कृत्वा तापये रख दरानले ॥ ६३ ॥ अनेन क्रमयोगेन दिनानि तु चतुर्दश । यः करोति नरः श्रेष्ठः सर्वाकर्षणकारकः ।। ६४ ।। वनितां मदगर्वाट्यां समाकर्षति योगतः । विचार्याकषर्ण कार्य भवेद्वा न भविष्यति ॥ ६५ ॥ ध्यात्वा साध्यगले पाशं मस्तके ज्वलिताङ्कुशम् । एवं संचित्य देवेशि त्रैलोक्याकर्षको भवेत् । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ।। ६६ ॥ इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे विरोधिनीविधिनाम चतुर्दशः पटलः । 1. C अर्कज्योति; : B अवयादि; N अर्क|दि;। 2. D सेवे । 3. D एकान्तमेहे देवेशि 4. D प्रो°। 5. C संसिद्धात् । 5. C संसिद्धात्। 6. B दो। 7. B क। 8. D वि। 9. Bत्रयोदशः।

·उग्रप्रभानित्याविधिर्नाम पञ्चदशः। पञ्चदशः पटलः। श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि विप्रचित्ता-विधानकम् । कथयस्व महादेव' यद्यहं तव वल्लभा ।। १ ।। श्रीशिव उवाच । +रहस्यमपि देवेशि तव प्रीत्या निगद्यते । विप्रचित्तातिदुष्टानां वधार्थ पूर्वमुद्यता ॥ २ ॥ विप्रचित्तेति विख्याता वैप्रचित्तविनाशिनी । षष्टी नित्या महाविद्या तन्मंत्रं शृणु पार्वति ॥ ३ ॥ प्रणवं कमला कामं चामुण्डेपदमुच्चरेत् । विप्रचित्ते पदं प्रोच्यं दुष्टघातिनि' चोच्चरेत् ॥ ४ ॥ शत्रून्नाशय चोचार्य एतदिनावधि प्रिये । सिद्धि मे देहि चोचार्य हुँ फट् स्वाहांतगो मनुः ॥ ६॥ चतुस्त्रिंशद्वर्णयुतो विप्रचित्तामनुर्महान् । ईश्वरोऽस्य ऋषिर्देवि जगती छंद ईरितम् ॥ ६॥ विप्रचित्ता देवता हि चामुण्डा बीजमीरितम् । कमला शक्तिराख्याता कामबीजं तु कीलकम् ॥ ७॥ षड्दीर्घाख्येन कामेन षडंगन्यासमाचरेत् । सिंहोपरि समारूढां शवपञ्जर -10मध्यगाम् ॥ ८॥ चतुर्भुजां त्रिनयनां पीनोन्नतपयोधराम् । दिगंबरां मुक्तकेशी ललज्जिव्हां भयानकाम् ॥ ९॥ भीमदंष्ट्रां करालास्यां सृक्कियिणीरक्तवाहिनीम् । खड्गमुण्डकपालत्रिशूलहस्तां महोदरीम् ॥ १० ॥ नीलोत्पलनिभां श्यामां भक्तानुग्रहकारिणीम् । दैत्यसंहरणोयुक्तां साधकानामभीतिदाम् ॥ ११ ॥ एवं संचित्य देवेशि विप्रचित्तां13 शिवप्रियाम् । लक्षमात्रं जपेन्मत्रं दशांशं कुमुदैहुनेत् ॥ १२ ॥ 1.N त्रा। 2. D reads अधुना श्रोतुमिच्छामि विचित्ता सदाशिव. 3. D समासेन वदेशान। 4. D reads differently as शृणु वक्ष्यामि देवेशि विप्रचित्ता मनोहराम् । या जाता चैव शत्रूणां । 5. CN °। 6. DN °राव । 7. D कृष्णज्योतिनि। 8. B °न् जंभय । 9. N त्रा। 10. D°पञ्चक । 11. N°नी। 12. D°क। 12. D °क। 13. N -तां। 14. D कुसुमै । The Mantra should be restored as ओं श्रीं क्लीं चामुण्डे विप्रचित्ते दुष्टघातिनि शत्रूनाशय एतद्दिनावधि प्रिये सिद्धिं मे देहि हूं फट स्वाहा । * 1 ·११२ सुन्दरीखण्डे। अथाष्टगंधनीरेण तद्दशांशं प्रतर्पयेत् । मार्जनं तदशांशेन दशांशेनाभिषेचनम् ॥ १३ ॥ तद्दशांशं विप्रभोज्यं विप्रचित्तासु'सिद्धये । त्रिकोणं वृत्तषट्कोणं वृत्ताष्टदलभूषितम् ॥ १४ ॥ वृत्तभूपुरसंयुक्त बिंदुबीजविभूषितम् । बिदौ यजेद्विप्रचित्तां त्रिकोणे त्रिगुणा यजेत् ॥ १५ ॥ षट्कोणे तु षडंगानि तद्दले मातृभैरवौ । भूपुरे लोकपालाश्च तदस्त्राणि च तद्वहिः ।। १६ ॥ ततो नीराजनं कृत्वा जपं देव्यै समर्पयेत् । पुरश्चर्यासमायुक्तः प्रयोगार्हो न चान्यथा ॥ १७ ॥ साकल्यैर्जुहुयादेवि शातिकर्मणि साधकः । मालत्या जुहुयावश्ये केतक्या वाग्विभूतये ॥ १८ ॥ करवीरवंशीकारः किंशुकैः स्तंभनं भवेत् । मोहनं चोडपुष्पेण' धत्तूरै रिणं दिशेत् ॥ १९ ॥ बृहत्या तु रिपूचाटो10 गिरिका धनागमः । काशपुष्पै रिपच्चाटो विद्वेषो कर्णिकारजैः ॥२०॥ नीवारैर्जुहुयादेवि धान्यसिद्धयर्थमेव हि । कलायपुष्पैर्जुहुयात्ततः स्यु:12 सर्वसंपदः ॥ २१ ॥ कौसुंभकुमुमैर्देवि कामिनी वांछितां लभेत् । मधुपुपैश्च जुहुयादभीष्टसिद्धये ध्रुवम् ॥ २२ ॥ धातक्या जुहुयादेवि धनधान्य 4पतिर्भवेत् । यद्रोगे भेषजं यच्च तेन तद्रोगनाशनम् ॥ २३ ॥ इति संक्षेपतः प्रोक्तो विप्रचित्ताविनिर्णयः । श्रीदेव्युवाच। देवेश श्रोतुमिच्छामि उमानित्याविनिर्णयम् ॥ २४ ॥ श्रीशिव उवाच। रहस्यातिरहस्यं च तथापि कथ्यते शृणु प्रणवं च वधूबीजं हूँबीजं भुवनां15 ततः ॥ २५ ॥ पुनः पूर्व ततो हूँ फट् उग्रा सप्ताक्षरो मनुः । भैरवोऽस्य ऋषिः प्रोक्तो बृहती छंद ईरितम् ॥ २६॥ * 1. C तु । 2. B °नं। 3. C° वै। 4. B °°। 5. C नसा। 6. C चोड। 7. D पैश्च । 8. D °धुस्तूरै । 9. B बहु। 10. C२। 11. C °द्धा। 12. BD °इत: स्यात् । 13. D°कपु°। 14. CDN धनैर्धन। 15. B °नात्त। The MS D restores the Mantra as ओं स्त्री हूं ह्रीं हूं फट् in seven letters. ६ ·उग्रप्रभानित्याविधिर्नाम पञ्चदशः । उग्रा तु सप्तमी नित्या देवता परिकीर्तिता । कूर्चे बीजं च फंट शक्तिर्वधूः कीलकमीरितम् ॥ २७ ॥ सर्वाभीष्टादिसिद्धयथे विनियोगः प्रकीर्तितः । षड्दीर्घाढ्येन बी जेन मायाख्येन षडंगकम् ॥ २८ ॥ ततो ध्यायेत्परामुग्रां प्रत्यालीढपदस्थिताम् । चतुर्भुजां त्रिनयना मुण्डमालाविभूषिताम् ॥ २९ ॥ दिगम्बरां करालास्यां घोरदंष्ट्रां भयानकाम् । शवोत्संगे क्रीडमाना इमशानालयवासिनीम् ॥ ३० ॥ श्यामवर्णी मुक्तकेशी खड्नेन्दीबरधारिणीम् । कपालकर्तृकाहस्तां वरदानपरायणाम् ॥ ३१ ॥ उग्रां ध्यायेन्महाविद्यां लक्षयुग्मं जपं चरेत् । तद्दशांशेन जुहुयात्कमलैघृतसंयुतैः ॥ ३२ ॥ तद्दशांशं तर्पणं च तद्दशांशं च मार्जनम् । विप्रभोज्यं दशाशेन तेनोग्रा सिद्धिदा ध्रुवम् ॥ ३३ ॥ पर्वते प्रांतरे घोरे विपिने तटिनीतटे। एकलिंगे श्मशाने वा पुरश्चरणवान्भवेत् ॥ ३४ ॥ अथास्याः पूजायंत्रं च यथावत्कथ्यते शृणु। त्रिकोणं वृत्ताष्टदल वृत्तभूपुरभूषितम् ॥ ३५ ॥ शूलाष्टकविभूषाढ्यं किंवा वज्रविभूषितम् । त्रिकोणमध्ये विलिखेल्कूर्चबीज महोत्तमम् ॥ ३६॥ तारां नीलामेकजटां तत् त्रिकोणे प्रपूजयेत् ।' ततो10 दलाष्टके देवि उग्राघोराष्टकं यजेत् ।। ३७ ॥ वैरोचनाष्टकं पूज्य ततः पद्मान्तकान्11 यजेत्12 । लोकपालान्तदत्राणि यथावद्विधिना यजेत् ॥ ३८ ॥ ततो नीराजनं कृत्वा जपं देव्यै समर्प्य च13 | शवासने वा * * * संस्थित्वा सर्वदा जपेत् ॥ ३९ ॥ सिदूरतिलको नित्यं संविदासवर्णितः । मुक्तकेशो दिशावासो भक्तभक्तो जितेंद्रियः ॥ ४० ॥ महाचीनद्रुमलतां संपाद्य14 परमेश्वरि । 15तत्रिकोण च संवीक्ष्य सदा तद्गतमानसः ॥४१॥ 1. B omits two lines. 2. D व्यस्ववी । 3. C ततो। 4. B द्यति । 5 C पूजनं यन्त्र। 0. Domits this line. 7. B द । 8. B °णेषु । 9. Dadds after this ततो देवि जपं कृत्वा जपं देव्यै समय॑ च । 10. D वाहये। 11. D°टकं । 11. D°टक। 12. CDN न्यसेत् । 13. C पयेत्। 14. D पूज्य । 15. D omits three lines, ·सुन्दरीखण्डे । लक्षमात्र जपेन्मंत्रं उग्रा सिद्धयति निश्चितम् । अन्यत्सर्वं तु तारावत्कीर्तितं जगदीश्वरि ॥ ४२ ॥ न्यासपूजादिकं ध्यान पुरश्चर्याविधानकम् । महोग्रतारावज्ज्ञेयं कि भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ४३ ॥ श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि नित्यामुग्रप्रभाभिधाम् । अष्टमी शुभदा नित्या नित्यानंदकरां वराम ॥४४॥ श्रीशिव उवाच। प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य शिवबीजं ममुद्धरेत् । वन्हया रूढ नादबिंदुं षष्टस्वरविभूपितम् ।। ४५ ॥ बीजद्वयं समुच्चार्य उग्रप्रभेस्वरूपकम् । देवि कालि महादेवि स्वरूपं दर्शयेति च ॥ ४६॥ हूं फट् स्वाहासमायुक्तः प्रोक्तस्तूग्रप्रभामनुः । पंचविशतितत्त्वान्यः प्रोक्तश्चोग्रप्रभामनुः ॥ ४७ ॥ महाकालो ऋषिः प्रोक्तस्त्रिष्टुप् छंदः प्रकीर्तितम् । उग्रप्रभामहाकाली देवता परिकीर्तिता ॥ ४८ ॥ *हूँ बीजं ॐ तथा शक्तिः फट् कीलकमुदाहृतम् । कालिकादर्शनाद्यर्थे विनियोगः प्रकीर्तितः ॥ ४९ ।। उग्रप्रभाख्यबीजेन षड्दीधैण षडंगकम् । ध्यायेदुग्रप्रभा दिव्यां दिव्यनीलोत्पलप्रभाम् ॥ ५० ॥ चतुर्भुजां त्रिनयनां शवपद्मोपरिस्थिताम् । दिगंबरां मुक्तकेशी पीनोन्नतपयोधराम् ।। ५१॥ सुप्रसन्नमुखांभोजां शवमांसप्रभोजनीम् । शवानां करसंघातैः कृतकांची हसन्मुखीम् ॥ १२ ॥ खड्गमुण्डधरां वामे दक्षे खपरकर्तृके' । बिभ्रती परमाल्हादजननी कालवंच नीम् ॥ ५३ ।। एवं ध्यात्वा महाविद्यां लक्षयुग्मं जपेच्छिवे । कालिकोक्ते यजेत्पीठे त्रिकोणद्वयसोज्वले ॥ २४ ॥ वृत्ताष्टदलभूषाढ्ये भूपुरद्वयभूषिते । उग्रप्रभाबिदुमध्ये काली तारां च रोचनीम् ॥ १५ ॥ .. 1: N°द्रक्षे। 2. B वासना । 3. D °कालि। 4. B हूं। 5. B ख्या। 6. C शम्भूनां । 7. D°का। 8.C°चि'; D रञ्जि। The Mantra may be restored as follows ओ हूं हू उग्रप्रभे देवि कालि महादेवि स्वरूपं दर्शय हूं फट् स्वाहा ।

·उग्रप्रभानित्याविधिर्नाम पञ्चदशः प्रथमे पूजये देवीं द्वितीये तारिणीगणा: । तारामेकजटा नीलां द्वितीये तु त्रिकोणके ॥ १६ ॥ देलाष्टके मातृकाष्टौ दलाने भैरवाष्टकम् । भूपुरे लोकपालाश्च तदस्त्राणि च तद्वहिः ॥ १७ ॥ त्रिस्त्रिः पूजा प्रकर्तव्या सर्वेषामपि देशिकैः । एवमुग्रप्रभामिष्टां लक्षयुग्मं जपं चरेत् ॥ १८ ॥ दशाशं वज्रपुष्पाणि मैरे'योक्तानि होमयेत् । तर्पयेत्तद्दशाशेन दुग्धेन मधुनाथ वा ॥ ५९॥ दध्ना चेक्षुरसेनापि पीठतोयेन वा पुनः । तदशांशं मार्जनं च दशांश विप्रभोजनम् ॥ ६०॥ कुमारी पूजयेत्पश्चाच्छक्ति चापि प्रपूजयेत् । उग्रप्रभापताकायां मूर्ति कृत्वा विधारयेत् ॥ ६१ ॥ रणे देवासुरान् जित्वा त्रैलोक्यविजयी भवेत् । दुंदुभौ फलके खड्ने जप्त्वा चोग्रप्रभा शिवाम् ।। ६२ ।। सर्वसिद्धि समासाद्य कालीरूपो नरो भवेत् । मानिनीमण्डलं दृष्ट्वा जपेदुग्रप्रभामनुः ॥ ६३ ॥ कालिका सिद्धिदा भूयान्नात्र कार्या विचारणा । * * * लिख्य जपेदुग्रप्रभा पराम् ॥ ६ ॥ तत्र संचिन्त्य देवेशि साधकः किन्न साधयेत् । उग्रप्रभाख्यां काली तु भुक्त्वा मां12सं जपेच्छिवे ।। ६५ ॥ मासमात्रप्रयोगेण कालिका वरदा भवेत् । इति संक्षेपत: प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ६६ ॥ इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे उग्रप्रभानित्याविधिर्नाम13 पञ्चदश:14 पटलः । 1. C प्रजपे°; N प्रयजे । 2. B °गणं । 3. DN °भिष्टा । 4. CN °३° । 5. B जलेन । 6. D अभिषेकं तद्दशांश । 7. CN वा। 8. B लगुडे। 9.C विप्र । 10. CN ° स्वा। 11. CN कृ। 12. CN मा । 13. B नित्यामुग्राभिधा नाम । 14. B चतुर्दशः।

·सुन्दरीखण्डे । षोडशः पटलः। श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि रहस्यातिरहस्यकम् । तन्मे कथय देवेश दीप्तानित्याविधान'कम् ॥ १ ॥ श्रीशिव उवाच । पूर्वतंत्रेषु संगुप्ता दीप्तानित्या महोदया । नवमीसंख्यका नित्या सारा सारा महोदया ॥२॥ तस्या मंत्रं प्रवक्ष्यामि यथावदवधारय । प्रणवं कालीकाबीजं कौलिनीबीजमेव च ॥ ३ ॥ कूर्चबीज समुद्धृत्य दीप्तायै तदनन्तरम् । सर्वमंत्रफल प्रोच्य दायै शब्दं समु छरेत् ॥ ४ ॥ हुं फट् स्वाहान्तको मंत्रस्तूनविशाक्षरः परः । अर्धसख्याविहीनेन वीतिसंख्यः प्रकीर्तितः ॥ ६ ॥ महादेव ऋषिश्चास्य उष्णिक् छन्दः प्रकीर्तितम् । दीप्ताख्या नवमी नित्या देवता परिकीर्तिता ॥ ६ ॥ कालीबीजं बीजमस्याः कौलिनी शक्तिरेव हि । स्वाहा कीलकमित्युक्तं काल्यर्थे विनियोगता ॥ ७ ॥ काल्याः षड्दीर्घयुक्तेन षडंगन्यासमाचरेत् । ध्यायेद्दीप्तां महानीलमणिप्रख्या महोदरीम् ॥ ८ ॥ चतुर्भुजां त्रिनयना मुण्डमालाविभूषिताम् । दिगम्बरां मुक्तकेशी घोरदंष्ट्रा करालिकाम् ॥९॥ शवपञ समासीनां पीनोन्नतपयोधराम् । शवास्थिकृतकेयूरशंखकङ्कणभूषिताम् ॥ १० ॥ लेलिहाना शवं कापि प्रहसन्ती मदातुराम् । भक्ताना वरदां नित्यां कालीकोद्योतकारिणीम् ॥ ११ ॥ नरान्त्रयोगपट्टेन भूषितां योगमार्गगाम्10 । खड्गमुण्डधरा वामे सव्येऽभयवर' प्रदाम् ॥ १२ ॥ सुदन्तुरां महारौद्री श्मशानालयवासिनीम् । एवं संचिन्त्य दीप्ताम्बां लक्षमेकं जपेच्छिवे ॥ १३ ॥ 1. D य°। 2. CN स°। 3. B नित्या । 4. D वा । 5. B शेषं । 6. C मूनि । 7.Cकि। 8. C omits three lines. 9. B कां घोरराविौँ । 10. C गणसेवनं। 11.D वराभय° The Mantra 1s restored in D as under ओं की हूं दं प्तायै सर्वमन्त्रफलदायै हूं फट् स्वाहा ।

·दीतानित्याविधिर्नाम षोडशः । दशांशं करवीरेण हवनं समुपाचरेत् । कदल्या हवनं कार्य सर्वदीप्तिप्रसिद्धये ॥ १४ ॥ दशांश पीठतोयेन हवनं समुपाचरेत् । तद्दशांशं मार्जनं च गंधाष्टकजलेन वै ॥१५॥ तद्दशांश विप्रभोज्यं भोजयेद्धि कुमारिकाम् । ततः सिद्धमनुमन्त्री प्रयोगार्हो न चान्यथा ॥ १६ ॥ ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्याय गुरुस्मरणपूर्वकम् । गुरुं ध्यात्वा सहस्रारे पूर्वोक्तध्यानयोगतः ॥ १७ ॥ मूलाधारात्स्व जिव्हान्तं मूलविद्या परां स्मरेत् । सरस्वती दीप-रूपां मूलबीजस्वरूपिणीम् ॥ १८ ॥ संपूर्णा मातृकां प्रोच्य मूलविद्या समुच्चरेत् । पुनः मातृका प्रोच्य पुनविद्यां समुच्चरेत् ।। १९ ॥ त्रिधाभिमंत्र्य तोयं तु क्रमेणानेन सुन्दरि । मूलविद्या ततो ध्यात्वा जिव्हायां दीपरूपिणीम् ॥ २० ॥ तेजोरूपां सायुधा वै तज्जलं तु पिबेच्छिवे । योगेनानेन देवेशि त्रिकालज्ञो नरो भवेत् ॥ २१ ॥ विना न्याविना ध्यानै विना पाठादिना शिवे । चतुर्विधं तु पाण्डित्यं तस्य हस्ते व्यवस्थितम् ॥२२॥ जातीपुष्पेण देवेशि कविता वशवर्तिनी । कुन्दपुष्पेण देवेशि सर्वशास्त्र वशीकृतिः ॥ २३ ।। दूर्वया शान्तिको होमो गुडुच्या मृत्युवारणम् । सुश्या मोहनं प्रोक्तं जम्बा10 स्तम्भनमीरितम् ॥ २४ ।। आम्रण कश्यसिद्धिः स्यादम्बुजेन महोदयः12 | उच्चाटनं करीषेण विद्वेषः कर्कटीफलैः ॥ २५ ॥ मारणं नील1'पुष्पेण मरीचेन तु कर्षणम् । एवमादिक्रियाः सर्वाः सिद्धमन्त्री समाचरेत् ॥ २६ ॥ अञ्जनं गुटिका खड्गी15 धातुवाद्रो रसायनम् । चरुकं तिलकं वा16सो दुन्दुभिश्च कपालकम् ॥ २७ ॥ एवमादिक्रियासिद्धि”र्दीप्तामन्त्रेण वै भवेत् । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २८ ॥ 1. CN नारिकेलेन । 2. D°प्त । 3. Dन्येन । 4. CD °भ्यासः । 5. CN "द्वि। 6. D जगत्सर्व। 7. B कविः । 8. B °णे। 9. CN पु°। 10. CN जा । 11. N बडूलेण; D कर्पूरेण । 12. B °दर, । 13. B °२°। 14. B नालि'। 15. D सिद्धिः । 16. B B, C चासौ 17. D शक्ति ।

·सुन्दरीखण्डे । श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि नील।विद्याविधानकम् । नीला नीलस्वरूपा हि महानीलसरस्वती ॥ २९ ॥ तस्या विधानं संब्रहि यद्यहं तव वल्लभा । श्रीशिव उवाच। मंत्रोद्धारं शृणु प्राज्ञे येन सिद्धि स विन्दति ॥ ३०॥ कूर्चयुग्मं महादेवि कालीबीजद्वयं तथा । मायाद्वयं समृद्धृत्य हसबलमरी स्वरूपकम् ॥ ३१ ॥ अथ नीलपताके च हुँ फडंता महेश्वरि । नीला नीलपताकेयं सर्वसिद्धिकरी परा ॥ ३२ ॥ उग्रचण्डा ललज्जिव्हा या सा सिद्धि करालिका । पंचधा कथिता नीला महानीलपताकिका ॥ ३३ ॥ भैरवोऽस्य ऋषिः प्रोक्तो बृहती छन्द ईरितम् । 5देवता दशमी नित्या महानीलपताकिका ॥ ३४ ॥ कूर्चबीजस्वरूपं हि शक्तिरित्यभिधीयते । हूं फट् च कीलकं भद्रे काल्यर्थे विनियोगता ।। ३५ ।। कालीषड्दीर्घबीजेन षडंगन्यासमाचरेत् । अथ ध्यायेन्महानीला नीलाजनगिरिप्रभाम् ॥ ३६॥ चतुर्भुजां त्रिनयना मुण्डमालाविभूषिताम् । शवोपरि समासीना मदिराघूर्णलोचनाम् ॥ ३७॥ मृगशावकनेत्रां च प्रसन्नवदनाम्बुजाम् । करकांचीशोभमानां शवकर्णावतंसिनीम् ॥ ३८॥ ललज्जिव्हां करालास्या घोरदंष्ट्रां भयानकाम् । पापिनां सर्वदा नीलां क्रूरां पुण्यवता वराम् ॥ ३९ ॥ दुष्टसंहरणोयुक्तां साधकस्य वरप्रदाम् । फेरुवगैंगुंध्रगणैश्चतुर्दिक्षु निनादिनीम् ॥ ४० ॥ ईदृशीमादिरूपां तां नीलाभोजवनप्रभाम् । जपेल्लक्षत्रय देवि हविष्याशी10 जितेन्द्रियः ॥ ४१ ॥ कुलाचारक्रमेणैव यथोक्तक्रमयोगतः । करवीरैर्जवा बिल्वैमल्लिकाद्यैर्वृतान्वितैः ॥ ४२ ॥ 1. C फट् स्वाहा । 2. Cच। 3. B°क्त । 4. N°द्ध। 5. CDN omit this line which seems to be necessary, 6. Nद्र। 7. D°शि°। 8. D दीपिनीं। 9. CDN °ता । 10. N°हस्ता। 11. B°°। The Mantra is restored in D as हूं हूं क्रो की ही ही हसबलमरी नीलपताके हूं फट ।

·दीप्तानित्याविधिर्नाम षोडशः। त्रिकोणकुण्डे जुहुयात्सुपरिष्कृतभूतले । दशांशं तर्पणं कार्य दुग्धेन सुरयाऽपि च ॥ ४३ ॥ मार्जयेद्रक्तनीरैश्च ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । सुवासिनी कुमारी च शक्ति वा त्रितयां शुभाम् ॥ ४४ ॥ पुरश्चरणसम्पन्नो मंत्रः सर्वार्थदायकः । यथाद्रव्यं नृपादीना पुरश्चयो तु मंत्रिणाम् ॥ ४५ ॥ पुरश्चरणसंपन्नः प्रयोगार्हो न चान्यथा । यंत्रमस्याः प्रवक्ष्यामि येन सिद्धीश्वरो भवेत् ॥ ४६॥ बिदुमध्ये लिखेल्कूर्च त्रिकोणं च ततोपरि । वृत्तपट्कोणवृत्ताष्टदलं वृत्तं च भूपुरम् ।। ४७ ॥ चतुरोपशोभाढ्यं यंत्रं नीलामनोः शुभम् । बटुकाद्याश्चतुरि परितो द्वारदेवताः ॥ ४८ ॥ तदस्राणि च तद्बाह्ये दलेष्टौ भैरवाः प्रिये । केसरे मातृकाष्टौ च वृत्तेऽष्टसिद्धयः क्रमात् ।। ४९ ॥ षट्कोणे तु षडंगानि त्रिकोणे दैवतत्रयम् । कालरात्रि-महारात्रि-मोहरात्रि-क्रमात् त्रिके ॥ ५० ॥ मध्ये नीलां समाराध्य ततो नैवेद्यमर्पयेत् । नीराजनं ततः कृत्वा स्तुत्वा नत्वा विसृज्य च ॥ ११ ॥ नीला संसाध्य यत्नेन षविशद्यक्षिणीगणम् । कालीकूर्चवधूमाया अमुकी यक्षिणीति च ॥ १२ ॥ अन्ते पीमानि बीजानि हूं फट् स्वाहान्विता गणा: * । षट्त्रिशञ्चैव यक्षिण्यः क्रमेण चाद्धृताः प्रिये ॥ ५३ ।। तथैव बलिनो यक्षाः हूं क्री हूं प्री० पुटेन च11 । सर्वे यक्षा हुँ फडता चतुरशीति कीर्तिताः ॥ १४ ॥ यक्षिणीसिद्धिमासाद्य साधकः सुखमाप्नुयात् । राजा भवति लोकेऽस्मिन्विना राज्येन पार्वति ॥ १५ ॥ 12अल्पज्ञमपि विद्वासं मूढं च पण्डितं तथा । यः करोत्येवमादीनि13 राज्यरत्नधनान्यपि14 ॥ १६ ॥ यो वै15 ददाति साध्यायः स यक्षो16 नात्र संशयः । देवयोनिर्मानवी च द्विधा योनिः प्रकीर्तिता ॥ १७ ॥ 1. B °क्तिर्वा । 2. CD साध। 3. Comits this line. 4. C हृत्य । 5. B°म । 6. B°क; N °क् । 7. B°णिमध्यतः । 8 CN पि मणि°। 9. D मनुः। 10. B स्मैं ह्रीं हं प्री; CN स्फ्र की हू क्रीं । 11. B वा। 12 Comits two lines. 13. B°दीनां । 14. B राजानं राजवानपि । 15. D घोरे। 16.C यक्षिणी। The Mantra is restored in D as क्री हं स्त्री ही अमुकी यक्षिणी क्री हूं हूं फट् स्वाहा ।

·१२० सुन्दरीखण्डे। तत्तद्रूपं समासाद्य तत्सिद्धि मधिगच्छति । श्रीदेव्युवाच । फलं तु यक्षिणीसिद्धेर्यक्षसिद्धेश्च कि फलम् ॥ १८ ॥ तन्मे वद दयापार परात्पर नमोऽस्तु ते । श्रीशिव उवाच। दीनारं गुटिका खड्गं वेतालपादुकाञ्जनाः ॥ १२ ॥ रसं रसायनं गुप्तिस्तिलकोऽदृश्यता तथा । कपालं च पटः शंखस्त्रिशूलं4 डमरूं तथा ॥६०॥ आकर्षणं वश्यता च मोहनोच्चाटनं तथा । महेन्द्रजालमिद्रादिजालानां रचना तथा ॥ ६१ ॥ उर्वोत्क्रमणकर्मादि खेचर्याद्या हि सिद्धयः । गोपनीयं गोपनीयं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ।। ६२ ।। प्रोक्ता नीलाभिधा नित्या श्रीविद्यादौ पताकिका । यंत्रमंत्रादिप्रस्तारसंकेतभ्रंशनं तथा ॥ ६३ ॥ लोपामुद्राविधौ' कादौ यदुक्तं तद्विधौ चरेत् । लोपामुद्रा कादिहादि कामराजे1ऽपि तद्वयम् ॥ ६४ ।। तत्काल्यां कादिकाली च हादिकल्पद्रुमो य+था । कादौ निगदितं देवि! 5 यक्षिणीयक्षमण्डलम् । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ६५ ।। इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे दीतानित्याविधिर्नाम षोडश:17 पटलः । 1.C मान्य। 2. N reads this verse differently as खड्गवेतालपादुका दीनारगुटीकाञ्जने। 3. B °ने । 3. B °ने। 4. B °शङ्ख। 4. B °शङ्क। 5. B °दि। 6. B सु°। 7. D °वि° । 8. D भ्रमणं। 9. B भिधे। 10. D त°। 11. B°जो°। 12. Dच । 13. B°भ्य। 14. Ca°। 15.C पूर्व। 16. CDN नीला | 17. Bपंचदशः।

·मुद्रानित्याविधिर्नाम सप्तदशः । सप्तदशः पटलः। श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि घनानित्याक्रमार्चनम् । उद्यघना घनाकारा घनानित्या घनोदया ॥ १ ॥ धनालया घोषवती घटिकोदयरूपिणी । तस्या मंत्रार्चनं नित्यं वद त्वं करुणानिधे ॥२॥ श्रीशिव उवाच । प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य कालिकात्र्यक्षरं तथा । घनालये घनाघने हो हूं फट् च मनुर्मतः ॥ ३ ॥ भुवनाक्षरो घनायाश्च मंत्रोऽयं सुरपादपः । अघोरभैरवऋषिविराट् छंदः प्रकीर्तितम् ॥ ४ ॥ काली बीजं तथा माया शक्तिः” हुं फट् च कीलकम् । कालिकाप्रीतये देवि विनियोगः प्रकीर्तितः ॥ ६ ॥ षड्दीर्घभाजा बीजेन कर्पूरेण षडंगकम् । घनानित्यां महाविद्या नीलजीमूतसन्निभाम् ॥ ६॥ मत्तकोकिलनेत्राभां पक्कजम्बूफलप्रभाम् । सुदीर्घप्रपदालंबि-मुक्तालंबि-10कचोच्चयाम् ॥ ७ ॥ चतुर्भुजां त्रिनयना दिगम्बरविनोदिनीम् । करालास्यां घोरदंष्ट्रां पीनोन्नतपयोधराम् ॥ ८॥ ओष्ठप्रांत-गलद्रक्तधाराविस्फुरिताननाम् । वीराणां करकांच्या तु भूषितां भीमविग्रहाम् ॥९॥ खड्गखेटकपट्टीशमुद्गरान् बिभ्रती क्रमात् । ध्यातव्यां सततं वीरैर्महावीरघनालया ॥ १०॥ लक्षमात्र जपेन्मंत्रं घृताक्तैः कमलैहुनेत् । तद्दशांशं तर्पणं तु गंधदुग्वादिभिः प्रिये ॥ ११ ॥ तदशांश मार्जनं तु शीतलेन जलेन च । तद्दशाशं ब्राह्मणाना भोजनं समुपाचरेत् ॥ १२ ॥ एवं क्रियासमायुक्तो मंत्रसिद्धि स विन्दति । घनायंत्रं प्रवक्ष्यामि पूजनं यादृशं भवेत् ॥ १३ ॥ षट्कोणवृत्ताष्टदलं भूपुरेणोपशोभितम् । षट्कोणे तु षडंगानि षड्धा तु देवता अ15पि ॥ १४ ॥ 1. B पक्क। 2. B प्रोष्ठ। 3. B °व्य°। 4. B°ले। 5. Comits this line. 6. CN °स्तु। 7. C शंख। 8. C सं°। 9.C°दृ। 10. CN °ब । 11. C°मोहि । 12. C अष्टोत्तर। 13.C द्वस्त्र। 14. °सनबीजं च । 15. B न्य। * The Mantra 1s restored is D as ओं क्लीं ओं घनालये घनाघने ह्री हूं फट् ।

·१२२ सुन्दरीखण्डे । दलाष्टके मातृकाष्टौ ततो भैरवपूजनम् । लोकपालान्भूपुरेषु तदस्त्राणि च तद्बहिः ॥ १५ ॥ यथाशक्ति जपित्वा तु ततो नीराजयेद्विभुम् । नीराजनान्ते देवेशि स्तुत्वा नत्वा विसृज्य च ॥१६॥ इति संक्षेपतः प्रोक्ता धनानित्या घनालया | सिद्धयष्टिकसमाक्रांता कि पुनः श्रोतुमिच्छसि ॥ १७ ॥ श्रीशिव उवाच । देवेशि शृणु वक्ष्यामि बलाकापूजनक्रमम् । बलाका द्वादशी नित्या सर्वनित्यावशङ्करी ॥ १८ ॥ यज्ञानात्सकला विद्याः स्वस्वस्थानपदंगताः । तस्या मंत्रो महेशानि कथ्यते शृणु साम्प्रतम् ॥ १९ ॥ प्रणवं कालिकाबीजं कूर्चमाये' समुद्धरेत् । बलाका कालिशद्वान्ते अत्यद्भुतपराक्रमे ॥२०॥ अभीष्टसिद्धि मे देहि10 हुं फट् स्वाहा मनुर्मतः । कालि11काऽस्या भवेद्बीजं कूर्च शक्तिः प्रकीर्तिता ॥ २१ ॥ माया कीलकमुद्दिष्टं कीलकेन षडंगकम् । षडंगन्यासमासाद्य ध्यानं कुर्यान्महेश्वरि ॥ २२॥ अञ्जनानन्तसदृशी कोटिकालानलप्रभाम् । चतुर्भुजां त्रिनयनां मुण्ड14दुर्गनिवासिनीम् ॥ २३ ॥ दिगम्बरां करालास्यां पीनोन्नतपयोधराम् | शवानां करसंहत्या15 कृतकाची शवासनाम् ॥२४ ॥ मुक्तकेशी मदाघूर्णी प्रसन्नमुखपङ्कजाम् । सूर्यकोटिसमाभासां मुण्डमालाविभूषिताम् ॥ २५ ॥ 16खड्गमुण्डधरां वामे सव्ये खपरतर्जनीम् । संबिभ्रती महाकाली बलाकारूपधारिणीम् ॥ २६॥ श्मशाननिलयां देवीं भूतप्रेतसमन्विताम् । शिवाभिोररूपाभिर्वेष्टितां घोरनादिनीम् ॥ २७ ॥ 1. C °न्तं, D °नं तु । 2. C °सर्ज। 3. D महोदया। 4. D °द्धा । 5. B किमन्यच्छ्रो । 6. Instead of this line C has नीराजनान्तं श्रोतुमिच्छामि साम्पते । 7. B °या। 8. B °द्भवे । 9. B के । 9. B के। 10. D द्धये देवि। 11. B कील° । 12.D °माचर्य। 13. D नानां तु । 14.C मृड, D मूढ°। 15. C हृत्य । 16. D omits three lines. * The Mantra is restored in D as ओं की हूं ह्रीं वलाकाकालि अत्यद्भुतपराक्रमे अभीष्ट- सिद्धि मे देहि हूं फट् स्वाहा ।

·मुद्रानित्याविधिर्नाम सप्तदशः । १२३ मा भै वीरवरं ब्रूहि हृदतं ते करोम्यहम् | एवं ध्यात्वा जपेला मंत्रः सिद्धो भवेद्रुवम् ॥ २८ ॥ दशांश बिल्वपत्रैश्च घृताक्तैर्जुहुयात्सुधीः । तर्पणं तद्दशांशेन तदशांशेन मार्जयेत् ॥ २९॥ तदशांशं ब्राह्मणानां भोजनं परिकीर्तितम् । विप्राराधनमात्रेण सर्वांगपूर्णतामियात् ॥ ३० ॥ यद्यदङ्गं विहीनं च तत्साङ्गं द्विज भोजनम् । अन्यत्सर्वं महेशानि कालिकावत्समाचरेत् ॥ ३१ ॥ इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छोतुमिच्छसि । श्रीदेव्युवाच । 6देवेश श्रोतुमिच्छामि रहस्यातिरहस्यकम् ॥ ३२ ॥ मात्रानित्याविधानं तु कथयस्व ममाधुना । श्रीशिव उवाच। मात्रानित्या तु या प्रोक्ता सर्वनित्योत्तमोत्तमा ॥ ३३ ॥ तस्या मंत्रं महेशानि यथावदवधारय । प्रणवं कालिकाबीजं मायाकूर्च च मातृकाम् ॥ ३४ ॥ सबिदुमातृकावर्णं चतुर्बीजानि वै पुनः । पुनश्च मातृकावर्णं चतुर्बीजं पुनश्च तत् ॥ ३५ ॥ एवं क्षांता महेशानि महामात्रा प्रकीर्तिता। चतुर्बीज महामात्रे सिद्धि मे देहि सत्वरम् ॥ ३६ ॥ फट् स्वाहेति देवेशि मात्रामंत्रः परो मतः । प्रणवं कालिकाबीज कूर्चमाये11 ततः शिवे ॥ ३७॥ मध्ये नित्या नाम दद्यात् संबुध्यन्तं12 च केवलम् । नित्यामंत्राश्च जायते भिन्न रूपाश्च पार्वति ॥ ३८ ॥ पुनर्बीजानि हूं फट् च स्वाहांताः परिकीर्तिताः।। 15आद्ययोगात्संपुटाद्वा हुं फडंतप्रयोगतः ॥ ३९ ॥ हूँ 1. CN त्र। 2. C होम । 3. Domats two lines. 4. B°गे। 5. B विष । 6. Comits two lines. 7. D°श्चरेत् । 8. D°न्तं । 9. D मन्त्राः। 10. B तथा । 11. D°या। 12. CN ध्यन्ता। 13. CN °ला । 14. D भीम। 15. CD omit four lines. 1 * D restores the Mantra as 3* # cj 9 Š Š Š HET- मात्र सिद्धिं मे देहि सत्वरं हूं फट् स्वाहा । D restores the Mantra as ओं की हूं ह्रीं नित्येव निन्या ओं क्रीं हूं ह्रीं हूं फट् ।

·१२४ सुन्दरीखण्डे । एवं नवति नित्यानां मंत्रभेदा भवन्ति च । भैरवोऽस्य ऋषिः प्रोक्तो उष्णिक् छंदः प्रकीर्तितम् ॥ ४० ॥ मात्रादेवीति विख्याता देवता परिकीर्तिता । क्री बीजं हूं तथा शक्तिः ह्री कीलकमुदाहृतम् ॥ ४१ ॥ विनियोगो महेष्टार्थे कालिकाथै प्रकीर्तितः । मायाषड्दीर्घयुक्तेन षडगन्यासमाचरेत् ॥ ४२ ॥ तथा ध्यायेन्महाविद्या नीलाञ्जनगिरिप्रभाम् । चतुर्भुजां त्रिनयनां मुण्डपद्मोपरिस्थिताम् ॥ ४३ ॥ कपालकर्तृकाहस्तां खड्गमुण्डधरां पराम् । सुदन्तुरां३ महारौद्री चण्डनादातिभीषणाम् ॥ ४४ ॥ शववक्षःसमारूढां लेलिहाना शवं शिवाम् । एवंविधां तां मात्राम्बां महाघोरनिनादिनीम् ॥ ४५ ॥ इति संचिन्त्य देवेशि लक्षमात्रं जपं चरेत् । दशांशं जुहुयाद्वित्वैरथवा कदलीफलैः ॥ ४६॥ द्राक्षाभिः पायसैर्वापि दशाशं हवनं चरेत् । तर्पणं मार्जनं विप्रभोज्यं यत्नेन कारयेत् ॥ ४७ ॥ यद्यदक्षं विहीयेत तत्संख्याद्विगुणो जपः । जपपूजाप्रयोगादि कालीवल्लिपिमातृवत् ॥ ४८ ॥ इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि । श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि रहस्यातिरहस्यकम् ॥ ४९ ॥ श्रीशिव उवाच। रहस्यमपि ते देवि कथ्यते शृणु सांप्रतम् मुद्रानित्याविधानं च सर्वसारोत्तमोत्तमम् ॥ ५० ॥ मुद्रणी नाम का नित्या श्रीविद्यायां तु मुद्रिणी । मुद्रिणी दण्डिनी नाम्नी देवी सौदर्यविग्रहा ॥ ११ ॥ महाविद्यादिकादीनां मनोमुद्रणकारिणी । तेनेयं मुद्रानित्याख्या सर्वसिद्धिपराम्बिका ।। ५२ ॥ प्रणवं कालिकाबीजं माया कूर्च क्रमेण च । प्री* *10बीजयुगं प्रोच्य मुद्राम्बापदमुद्धरेत् ॥ ५३ ॥ 1. Domits two lines. 2.Cहि। 3. CDN दंतुरा च । 5.C°नेतु । 6. B हि। 7. B °द्रि। 8. B नामि, D मालि। 10. B प्रों। 4.CN श्रीमात्र। 9. Cचेक्तिमेव ।

·मुद्रानित्याविधिर्नाम सप्तदशः। मुद्रासिद्धि मे देहि भोजगन्मुद्रास्वरूपिणी । हूं फट् स्वाहासमायुक्तो वीतिवर्णो मनुः शुभः ॥ ५४ ॥ महादेवो ऋषिश्चास्य गायत्री छंद ईरितम् । मुद्रानित्या महादेवी देवता परिकीर्तिता ॥ ५५ ॥ +कालीबीजं बीजमस्या माया शक्तिः प्रकीर्तिता। कूर्चे कीलकमित्युक्त काल्या षड्दीर्घयुक्तया ॥५६॥ षडङ्गन्यासमाचर्य मुद्रा ध्यायेन्महेश्वरि । अञ्जनाद्रिनिभां मुद्रां मुण्डमालाविभूषिताम् ॥ १७ ॥ दिगम्बरां घोरदष्ट्रां चंडनादाति भीषणाम् । दक्षिणा मुक्तकेशाली दिगम्बरविनोदिनीम् ॥ १८ ॥ पिङ्गाक्षी प्रज्वलज्जिव्हां वोरचेष्टाभयानकाम् । शवानां करसंघातैः कृतकांची हसन्मुखीम् ॥ १९ ॥ सृक्कद्वयगलद्रक्तधाराविस्फुरिताननाम् । कपाल कर्तृका हस्तां खड्गखेटकधारिणीम् ॥ ६० ॥ महाकालेन च समं रतासक्तां क्षुधातुराम् । वरं ब्रूहि वरं ब्रूहि वरं ब्रूहीति वादिनीम् ॥ ६१ ॥ एवं संचिन्त्य देवेशि पूजयेद्यंत्रमादरात् । त्रिकोणं वृत्तषट्कोणं वृत्ताष्टदलभूपुरम् ॥ ६२ ॥ चतुरोपशोभाढ्यं तद्द्वारि गणपस्तथा । योगिनीक्षेत्रपालाश्च बटुको हि चतुर्थकः ॥ ६३ ॥ लोकपालास्त्रलोकेशा12 भूपुरे क्रमशो यजेत् । दले1ष्टमातृकां पूज्य केसरे भैरवाष्टकम् ॥ ६४ ॥ दलाष्टाग्रे त्वष्टसिद्धिः षट्कोणेषु षडङ्गकम् । 15राज्यदा भोग16दा मोक्षजयदाऽभयदा तथा ॥ ६५ ॥ षष्ठी तु सिद्धिदा प्रोक्ता षट्कोणेषु क्रमाद्यजेत् । इच्छां ज्ञानं क्रियां चैव त्रिकोणे परिपूजयेत् ॥ ६६ ।। मध्ये मुद्रा च संपूज्य सर्वपञ्चोपचारकैः। इति पूजां समासाद्य ततो नीराजनं चरेत् । ६७ ॥ 1. C च मे। 2. D देहि मे भोज्यान्मु। 3. CN °यो; D°वन्यो। 4. Domits this line. 5. C उग्रचण्डाति । 6. Bल । 7. B°कां। 8. B°स्ते। 9. CN वाऽवदत् ; D इवावदत् । 10. C°रा। 11. B क्षेत्रपश्च, D क्षेत्रपश्चैव । 12. N शो 13. D अष्टे । 14. D परिपूजयेत् । 15. D omits three lines. 16. B ज्य। 17. CN 'हा। Following D mainly, the Mantra may be restored as ओं की ही हूं प्री के मुद्राम्बा मुद्रासिद्धि मे देहि भो जगन्मुद्रास्वरूपिणी हूं फट् स्वाहा । * ·१२६ सुन्दरीखण्डे। नीराजनान्ते देवेशि प्राणायामपुरःसरम् । लक्षद्वयं जपेन्मंत्रं सुश्वेतैः करवीरजैः ॥ ६८ ॥ दशाशं हवनं कृत्वा तदशांशेन तर्पणम् । मार्जनं ब्राह्मणानां च भोजनं समुपाचरेत् ॥ ६९॥ एवं सिद्धमनुमन्त्री प्रयोगार्हो न चान्यथा । यद्यद्धृदि समाधत्ते तत्तत्कृत्यं करोति हि ॥ ७० ॥ सर्व तु कालिवत्प्रोक्त विशेषः कथितो2 मया । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ७१ ॥ इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे मुद्रा नित्याविधिर्नाम सप्तदशः पटलः । 1. B कालिको। 2. D कथ्यते । 3. B घना। 4. BN षोडशः।

·मितानित्याविधिर्नामाष्टादशः । अष्टादशः पटलः। श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि मितानित्याविधिक्रमम् । सर्वविद्यावरारोहां मितां मे ब्रूहि सादरम् ॥ १॥ श्रीशिव उवाच । शृणु वक्ष्यामि देवेशि रहस्यातिरहस्यकम् । सर्वविद्यामहाराज्ञी मितानाम्नी महोदया ॥ २ ॥ तस्या मंत्रं प्रवक्ष्यामि कालीसर्वाङ्गमद्भुतम् । प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य कालिकाबीजमुद्धरेत् ॥ ३ ॥ कूर्चबीजं तथा मायां वाग्भवं बीजमुद्धरेत् । मितेपदं समुच्चार्य तथा परिमिते पदम् ॥ ४ ।। पराक्रमाय च पदं पुनर्बीजा नि चोद्धरेत् । सोहं हूं फट् ततः स्वाहा सप्तविंशतिवर्णवान् ॥ ५ ॥ मंत्रोऽयं कथितो देवि ऋषिछंदादिकं शृणु । महाकालऋषिश्चास्य त्रिष्टुप् छंदः प्रकीर्तितम् ॥ ६ ॥ मितानित्या देवता च कालिका बीजमीरितम् । कूर्च शक्तिर्महेशानि माया कीलकमीरितम् ॥ ७ ॥ कीलकेन षडङ्गानि षड्दीर्घाट्येन कारयेत् । ध्यायेन्नी'लाद्रिसङ्काशां नीलजीमूतसन्निभाम् ॥ ८॥ रक्तवस्त्रां शवासीनां मुण्डमालाविभूषिताम् । पीनोन्नतकुचद्वंद्वा पीनश्वक्षो नितम्बिनीम् ॥९॥ 10दक्षिणां मुक्तकेशालीं दिगम्बरविनों11दिनीम् । महादेवहृदम्भोजमध्यस्थां शंखकङ्कणाम् ॥ १० ॥ कोटिकालानलप्रख्यां श्मशानालयवासिनीम् । खङ्गमुण्डधरां वामे सव्येऽभयवरप्रदाम् ॥ ११ ॥ साधकाकांक्षहृदयां साधकस्य वरप्रदाम् । मुखसान्द्रयस्थितामोदमोदिनी मदविह्वलाम् ॥ १२ ॥ आरक्तमुखसान्द्राभिनेत्रादिभिर्विराजिताम् । दक्षिणां सस्मिता13 दि14व्यां दीननाथां विभावयेत् ॥ १३ ॥ * 1. D शङ्कर । 2. B °वस्त्र । 3. C °मुद्धृ। 4. B स्वो । 5. D °का। 6. CN लो। 7. D°त्ति। 8. D °रूढां। 9. B°त°। 10. D omits this line. 11. B°ना। 12. D °सा । 13. B संमिता। 14.Cदे । The Mantra may be restored on the lines of D as ओ क्री हूं ह्रीं ऐ मिते पारमिते पराक्रमाय ओं क्रीं हूं ह्री ऐं सोऽहं हूं फट स्वाहा ।

·१२८ सुन्दरीखण्डे । एवं ध्यात्वा मितां देवी लक्षत्रयं जपं चरेत् । किशुकैहवनं कार्य ज्योतिष्मत्याथवा प्रिये ॥ १४ ॥ ज्योतिष्मतीप्रसूनेन फलं किंशुकवन्मतम् । आरक्तकरवीरेण जुहुयान्मंत्रसिद्धये ॥ १५ ॥ त्रिकोणकुण्डे जुहूया संस्कृते खादिरानले । ताम्बूलपत्रहोमेन कालिका वशमानयेत् ॥ १६ ॥ पुष्पाक्त नागवल्या च नागिनीसिद्धिमाप्नुयात् । वज्रपुष्पेण जुहुयात् डाकिन्या वा महेश्वरि ।। १७ ॥ धत्तू रेणारि निधनं कुन्दैश्च कविता लभेत् । जातीपुष्पैर्जयावाप्तिस्तिलपुष्पैर्बलोन्नतिः ॥ १८ ॥ पुन्नागैः पुरुषार्थाय केतक्या कामिनी लभेत् । आसुर्या रिपुनाशश्च चन्दनेन जयी सदा ॥ १९ ॥ तथैवाऽगुरुणा देवि राजराजपदं लभेत् । रक्तचन्दनहोमेन सर्वमोहनमाचरेत् ॥ २० ॥ गिरिका कन्यकाप्तिः सेवत्या शिवरूपता । गुडूच्या रिपुनाशश्च मरीचेना कृष्टिरुत्तमा ॥२१॥ पूगीफलैर्महाभाग्यं तथा जातिफलैर्धनम् । स्तंभनं चम्पकेनैव जंब्वा' जन्मातिनाशनम् ॥ २२ ॥ एवं नाना विधानेन काममुद्दिश्य साधयेत् । ततो होमदशांशेन तर्पणं पीठनीरतः ॥ २३ ॥ अष्टगन्धोदकेनापि तथा केसरनीरतः । तर्पणस्य दशांशेन मार्जनं समुपाचरेत् ।। २४ ॥ तदशांश विप्रभोज्यं शक्तयश्च कुमारिकाः । पूजयेभोजयेदेवि सर्वसिद्धिं स विंदति ॥ २५ ॥ अथ पूजाविधानस्य यंत्रं संकथ्यते शृणु। त्रिकोणत्रितयं लिख्य वृत्तं1 षट्कोणसंयुतम् ॥ २६ ॥ वृत्ताष्टदलशोभाढ्यं भूपुरेण समन्वितम् । चतुरोपशोभाढ्यं मध्ये बिन्दु विभूषितम् ॥ २७ ॥ ० 1. Domits from here to जुहुयात् in the fourth line. 2. B °क्षक । 3. CD धुस्तू। 4. D°पि । 5. B स्त्र। 6. C च्या। 7. CD घा 8. CN कः । 9. D °मीरित। 10. D ले। 11. CN त्त। 12. D °भूषा । 13. C बिन्दुमध्ये ।

·मितानित्याविधिर्नामाष्टादशः। १२९ काली करालिनी घोरां प्रथमे तु त्रिकोणके । द्वितीये तु त्रिकोणे च वामां ज्येष्टां च रौद्रिकाम् ॥ २८ ॥ तृतीये तु त्रिकोणे तु इच्छां ज्ञानं क्रियां तथा । अथ वृत्ते य जेदेवि वार्ता ठी प्रथमं यजेत् ॥ २० ॥ द्वितीयभागे देवेशि लघुवाराहिका यजेत् । तृतीयभागे देवेशि स्वप्नवाराहिका यजेत् ॥ ३० ॥ तिरस्करणिकां पूज्य चतुर्थभागके शिवे । षट्रोणवामे देवेशि चतुरि प्रपूजयेत् ।। ३१ ॥ पट्टोणे तु षडंगानि वृत्ते सिद्धयष्टकं तथा । दलेऽष्टौ मातृकाः पूज्यास्तदन्तेऽष्टौ च भैरवाः ॥ ३२ ॥ भूपुरे लोकपालाश्च तदस्त्राणि च तद्वहिः । एवमिष्ट्वा मितां नित्या विद्यामित्रां निरञ्जनीम् ।। ३३ ।। एवमाराधनायुक्तो मंत्रसिद्धि ल भेन्नरः । अथवाऽन्यप्रकारेण ध्यानं नित्याक्रमे शृणु ॥ ३४ ॥ अञ्जनाद्रिनिभाः सर्वा मुण्डमालाविभूपणा: । दक्षहस्ते देवी10खङ्गं वामहस्ते च तर्जनीम् ॥ ३५ ॥ धारयन्त्यः शुभा; काल्या11 वरदाभयतत्कराः । एतत्सामान्यतो ध्यान नाममंत्रविधौ स्मृतम् ॥ ३६॥ रहस्यमत्र12 कथितं सिद्धयोऽष्ट1विधा, करे । अञ्जनं गुटिका खड्गं वेतालं यक्षिणीगणम् ॥ ३७ ।। चरुकं14 तिलकं वासः कपालं पादुका तथा । लगुडः किन्नीसिद्धि मर्यादि महाकला ॥ ३८ ॥ चराचरगतिश्चैव त्वणुत्व15 लघिमादिकम् । 16परकायप्रवेशश्च ततश्चैव17 रसायनम् ॥ ३९ ॥ स्पर्शश्चिन्तापहारश्च भूतसञ्चरणं तथा । मृतकोत्थापनं दिव्याः सिद्धयस्तत्करे स्थिताः ॥ ४० ॥ महापीठं समुद्धृत्य नित्या स्थाप्या यथ क्रमम् । अथवा मूलमंत्रेण यजेन्मध्ये स्वदेवताम् ॥ ४१ ॥ 1. N °ला; C°ली। 2. C श्रीशेण, N $ घोरा । 3. B क्यं । 4.C°°। 5. D के तु; CN °वृत्ते। 6. CN °री; D रेि। 7. D°क। 8. N नाति । 9.D°°। 10. CN °; D वे। 11. D शुभारण्ये। 12. D°मन्त्र। 13. CN वि। 14. D रक्तक। 15. D त्वणिमा। 16. Comits this line. 17. B तक्षेत्र ।

·सुन्दरीखण्डे । यथोक्तमंत्रसिध्यर्थं ध्यायेच्च कुलवस्तुभिः । यजेत्संतर्पयेच्छक्ति भोजनाच्छादनादिभिः ॥ ४२ ॥ धूपयेद्दशगंधेन देवताऽवतरेत्तदा । रक्ताक्षी स्तब्धनेत्राङ्गी प्रसन्न नुखपंकजा ॥ ४३ ।। काचिदेका भवेन्छक्तिरितरास्तन्मुखस्थिताः । तस्मिन्क्षणे तत्वकृति कृत्वा माषमयीं शुभाम् ॥ ४४ घृतपक्का* मांसपया उपभोगाः प्रकल्पयेत् । ग्रसे ग्रासे सुरां दद्यान्मत्स्यशाकल कानि च ॥ ४५ ॥ आद्यं बीजं समुच्चार्य नित्ये क्रूरमुखे तथा । क्रूरदंष्ट्रे ललजिह्वेऽमुकस्तेऽयं प्रकल्पितः ॥ ४६ ॥ आहारो भक्षययुगं स्वाहान्तं 81०द्वयं पुनः । आद्यबीजं समुच्चार्य मृतं ध्यायेद्रिपुं तदा ॥४७॥ तत्कालमेव हरते मिता11 प्राणान्सुरेश्वरि । श्रूयतेऽसौ मृत इति तावत्सम्भोजयेन्मिताम् ॥ १८ ॥ पश्चात्पञ्चाङ्गधूपेन धूपयेत्तां वरप्रदाम् । हासं कृत्वा वरं दत्वा व्रजेत्सा शक्तिदेहत:12 ॥ ४९ ॥ श्मशाने वाऽय सम्पूज्या वडवाग्निसमप्रभा । ससैन्यरराज्ञो नाशाय नृमासै:13 कुलवस्तुभिः ॥ ५० ॥ उद्यानेषु वशीकर्तु उच्चाटे तु14 नदीतटे । नातः परतरा विद्या सद्यः प्रत्ययकारिणी ॥ ११ ॥ विख्याता उत्तरा15म्नाये शतधा पूजिता मया । गोप्याद्गोप्यतराप्येषा मया तुभ्यं प्रकाशिता ॥ १२ ॥ अतः परं महादेवि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि । श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि यश्च धूपस्त्वयोदितः ॥५३॥ दशगन्वप्रियस्तस्यः कानि द्रव्याणि तत्र तु । श्रीशिव उवाच । कश्मीरस्य त्रयो भागास्त्रयो दद्यात्तथाऽगुरो:16 ।। ५४ ।। 1.C°क्तया। 2. D न्मुखरास्थिता। 3. CN तु। 4. CN को 5. D रस । 6. B क्षधा कन; C सक्षधा। 7. D°त्यं । 8. D स्फुरदंष्ट्रे। 9. C °येत युग्मं । 10. D च । 11. C°°। 12. DN °ता। 13. N तरसैः; D त्रिमासैः । 14. D°षु । 15. D दक्षिणा। 16. CN °गुरु. ; D गुरुं ।

·मितानित्याविधिर्नामाष्टादशः । भागाः पंचैव चन्द्रस्य मृगनाभयं तथा । कृष्णचन्दनकाद्यष्टौ श्वेतचन्दनकाश्च षट् ॥ ५५॥ महिषाक्षस्य सप्तैव सर्जका द्वादशैव हि। मांस्या भागाष्टकं कृत्वाऽज्याद्भागैक समाहरेत् ।। ५६ ॥ दशगन्धस्तु धूपोऽयं पञ्चाङ्गं शृण्वथ” प्रिये । मूलं कृष्णागुरोर्भागं पत्रकं च त्वचस्तथा । स्वर्णपुष्पं जातिपत्री समभागेन धूपयेत् ।। ५७ ।। इति श्रीशक्तिमगममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीय खण्डे श्रीमदाभ्यमहोग्रतारासंवादे मितानित्याविधिर्नामाष्टादशः पटलः । 1. C रयत्येव, D मत्यैव । 5.D दत्त्वा । 6. CN भागमेकं । C तत्रज 2. C वर्जयाद। 7. D°णु तत् । 3. Cतु। 8. CN °क्तं । 4. CN °स 9 N °चं त;

·सुन्दरीखण्डे। एकोनविंशतितमः पटलः। श्रीदेव्युवाच । देवेश त्वत्प्रसादेन मितायाः संश्रुतो विधिः । तिरस्करणिकां ब्रूहि महामोहनकारिणीम् ।। १ ॥ श्रीशिव उवाच। शृणु देवि प्रवक्ष्यामि महामोहनकारिणीम् । श्रीविद्यायाश्च बालाया अङ्गभूतां सुगोपिताम् ॥ २ वाग्भवं कालिकाबीज भुवनेशी हरिप्रियाम् । तिरस्करणिशद्वान्ते ततः सकलजनं वदेत् ॥ ३ ॥ वाग्वादिनि सकलपदं पशुजनमनो' वदेत् । चक्षुः श्रोत्रं तथा जिव्हां घ्राणं' तिरस्करणं वदेत् ।। ४ ॥ कुरुद्वयं ठद्वयं च” स्वाहान्तोऽयं मनुः स्मृतः । वाग्भवं भुवनां लक्ष्मी क्ली: भगवती वदेत् ॥ ५॥ स्वाहया तु संयुक्तो द्वितीयोऽयं परो मनुः । माहेश्वरी सर्वपशुजनचक्षुस्तिरस्कर ॥ ६ ॥ णं कुरुयुक् स्वाहया तु संयुक्तोऽयं परो मनुः । त्रैलोक्यमोहिनिपदं महामायेपदं ततः ॥ ७ ॥ सर्वजनमनश्चक्षुस्ततस्तिरस्कृति वदेत् । कुरुयुक् स्वाहया युक्तश्चतुर्थोऽयं क्रमान्मनु ॥ ८ ॥ वाङ्माया कमलाबीजं सौ युगक्षरमुद्धरेत् । ॐ नमो भगवतिपदं श्रीमहेश्वरि चोद्धरेत् ॥ ९॥ ततः सर्वजनमनश्चक्षुःपदमुदीरयेत् । तिरस्करणशब्दान्ते कुरुयुक् स्वाहयान्वितः ॥ १० ॥ पञ्चमंत्राः क्रमेणोक्ताः मकारपञ्चरक्षकाः । मकारपञ्चरक्षार्थ मंत्रपञ्चकमुच्चरेत् ॥ ११ ॥ ही क्ली*11 नमो भगवति माहेश्वरिपदं वदेत् । ततः सर्वजनपदं मनश्चक्षुःपदं वदेत् ॥ १२ ॥ तिरस्करणमुच्चार्य कुरुयुक् स्व हयान्वितः । समस्तरक्षणाद्यर्य षष्ठो योगः प्रकीर्तितः ॥ १३ ॥ 1. Bारे। 2. D चाम्ना, D वर्ता। 3. D °नं मे ततो। 4. D प्राणं। 5. N नि:स्सा 6. Bomits two lines. 7. N पठद्वयं । 8.CD सक्तीं। 9. B omits two lines. 10. B लौ; Cत्रो। 11, B श्री.

·तिरस्करणिकाविधिर्नामैकोनविंशतितमः । मंत्रस्यास्य ऋषिः शक्तिर्गायत्री छन्द ईरितम् । सर्वपशुजनमनश्चक्षुरादि तिरस्कृतः ॥ १४ ॥ देवता गदिता देवि क्लो बीजं परिकीर्तितम् । ही शक्तिः क्री3 कीलकं स्याद्विनि योगस्तिरस्कृती ॥ १५ ॥ वाड्मायाकमलाकामैरंगुष्टाभ्या नमो वदेत् । बीजं भगवति तत्र' तर्जन्यां विन्यसेत्सुधीः ॥ १६ ॥ माहेश्वरी मध्यमाभ्यां सर्वा तिरस्करणी10 तत:11 | अनामिकां गदिताभ्यां12 कनिष्ठाभ्यां कुरुद्वयम् ॥ १७ ॥ बीजानि तु पुन: स्वाहा करपृष्ठयुगे न्यसेत् । एवं हि हृदये न्यस्य वर्णन्यासं रामाचरेत् ॥ १८ ॥ 14दक्षबाहौ दक्षपृष्ठे दक्षोरौ दक्षजानुनि | दक्षपादे दक्षमस्तेऽप्येवं वामेऽपि विन्यसेत् ॥ १९ ॥ बाहुमूलं पृष्टजानुमस्तके न्यस्य वै मनुम् । सम्पूर्णविद्यया देवि व्यापकन्यासमाचरेत् ॥ २० ॥ ततो ध्यायेन्महाविद्यां तिरस्करणरूपिणीम् । मुक्तकेशी विवसनां सर्वालङ्कारलङ्कृताम् ॥ २१ ॥ स्व * * दर्शनान्मुग्ध16पशुवर्गा नमामि ताम् । निग्रहार्थ महाध्यानं यथावदवधारय ॥ २२ ॥ श्यामवर्णा मदा"धूर्ण रक्तनेत्रत्रयां शिवाम् । कृष्णाम्बरां तथा खड्गं दधतीं च भुजद्वये ॥ २३ ॥ दो| मनोहराभ्यां तु खर्जू20रीकुम्भधारिणीम् । नीलाश्वस्थां पुरोयान्ती नीलाभरणभूपिताम् ॥ २४ ॥ नीलमाल्यादिवसनां नीलगन्धां मनोहराम् । निद्रामिण भुवनं तिरोभावं प्रकुर्वतीम् ॥ २५ ॥ खड्गायुधां भगवती भक्तपालनतत्पराम् । पशुनिर्मूलनोयुक्ता पशुतर्जनमुद्रिकाम्य ॥ २६ ॥ तिरस्करणिकां प्रोक्ता भूर्जपत्रे लिखेन्मनुम् । कुम्भाने स्थापयेदेवि लिखितं कुङ्कुमादिना ॥ २७ ॥ 1. Bomats. 2. Bomits. 3. Bधीं। 4. D दिति। 5. DN °स्तुति। 6. Badds नमो। 7. B omits. 8. B °नीं। 9. D ततः स्वाहा न्यसेत्सुधीः । 10. B °णान्तः। 11. B शिवे। 12.C°भिको नि.: N°मिका नि । 13. B°युक् । 14.C omits four lines. 15.C°द। 16. B राधत् । 17. Bहा। 18. CN °ो । 19. B वत्क। 20. D°°| 20. D°°| 21. D°रो° 22. C पट्टिका ।

·सुन्दरीखण्डे । जपलक्षं महामन्त्रं संस्थानकतमे शिवे । दशांश हवनं कार्यं बिल्वैर्मधुघृतप्लुतैः ॥ २८ ॥ तद्दशांश तर्पणं च तद्दशांश च मार्जनम् | ब्राह्मणानां भोजनं च दशांशेन समाचरेत् ॥ २० ॥ एवं सिद्धमनुमन्त्री तिरस्करणमाचरेत् । सर्वसाध्यकरी विद्या पशूनामान्ध्य कारिणी ॥ ३० ॥ स्वप्नवाराहिवद्देवि पुरश्चर्याविशेषको । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ३१ ।। श्रीदेव्युवाच। देवेश श्रौतुमिच्छामि कौतुकानि महान्त्यपि । तिन्मे वद दयापार यद्यहं तव वल्लभा ॥ ३२ ॥ श्रीशिव उवाच। रहस्यादतिगोप्यं च कथ्यते शृणु साम्प्रतम् । स्वप्नवाराहिका विद्या त्रिधाऽत्र परिकीर्तिता ॥ ३३ ॥ आदौ पंचदशी विद्या ततोष्टादशवर्णगा। चतुर्विशतितत्त्वाट्या महती परिकीर्तिता ॥ ३४ ॥ सर्वश्रेष्ठ कौतुकाड्या तन्मध्येऽष्टादशाक्षरी । तस्या मंत्रविधानं च कथ्यते शृणु साम्प्रतम् ॥ ३५ ॥ वाग्भवं भुवनाहृT10 वाराही तु ततो वदेत् । अघोरेति समुद्धृत्य स्वप्ने च ठ11 चतुष्टयम् ॥ ३६ ॥ वह्निजायातिको मंत्रो भविष्यादिप्रदर्शकः * । अष्टादशाक्षरः प्रोक्तो ऋषिरीश्वर ईरितः ॥ ३७ ॥ अनुष्टुप् छन्द इत्युक्तं स्वप्नेशी देवता मता । ऐं बीजं ह्री तथा शक्तिः ठठ'स्वाहांतषटकम् ॥ ३८ ॥ हृदये ऐं तथा माया नमो वाराहि वै शिरः। अघोरे चेति च शिखा स्वप्ने वै कवचं भवेत् ॥ ३९ ॥ 814चतुष्कं भवेन्नेत्रै स्वाहेत्यस्त्रं भवेत्प्रिये । कटिकण्ठगण्डकर्णनेत्रमूर्धसु15 विन्यसेत् ॥ ४० ॥ 1. B षण्मासमेकतां, D षण्मास व्यतस; । 2. BD तद्दशाशं । 3. B च कारयेत् । 4. B 'नां मान्य। 5. C°का दे। 6. Domits this line. 7. B तः षोड। 8. N नि: CD 71 9. Bºgri 10. B Cखें। 11. N स्वयमेव; CD ठठ । 12. Nठः। 13. B°ल° 14. N °। 15. D नि सु°। * The Mantra is restored in D as follows-ऐं ह्रीं नमो वाराही अघोरस्वामे ठ ठ ठ ठ स्वाहा ।

·तिरस्करणिकाविधिनामैकोनविंशतितमः। नीलाञ्जनगिरिश्यामां मणिरत्नविभूषिताम् । अश्वारूढां चक्रहस्तामपरे च हलायुधाम् ॥ ४१ ॥ अधस्थयोः कर्तरी च कपालं रक्तपूरितम् । पादाधःस्य हिरण्याक्षं रतमाणां2 मदोद्धताम् ॥ ४२ ॥ नानाशक्तिसमाकीर्णा नाना गणविराजिताम् । एवं ध्यात्वा विष्णुशक्ति ततः पूजनमारभेत् ।। ४३ ॥ आराधयेद्विन्दुमध्ये देवीं त्र्य स्रं ततो लिखेत् । तत्र निद्रां सुप्रसन्ना डिम्भाङ्गी च प्रपूजयेत् ।। ४४ ॥ ततः षट्कोणमध्ये तु महोग्रां प्रेतयक्षिकाम् । श्वासकालां भीमवती नखज्वालां महोदरीम् ॥ ४५ ॥ ततोऽष्टदलमध्ये तु गिरीशं चतुराननम् । फटकारं बद्धमातंग11 कुलीरं वायसं बलिम् ॥ ४६ ॥ चण्डी12श्वरं च संपूज्य ततो द्वादशवर्णके । मातङ्गी वृद्धमातङ्गीमसितांङ्गी कफोत्कटाम् ॥ ४७ ॥ महोद्धतां प्रेतवाहां ज्ञानशक्ति क्रियावतीम् । वगलि14कां भानुमती सोमदेवीं'5 चिरन्तनीम् ॥ १८ ॥ ततः पूज्य16 षोडशारे संहारेणैव पूर्वतः । एन्द्री सौरी महेशानी तारां यक्षप्रसूं धराम् ॥ ४९ ॥ वामां विरोधिनी18 श्यामां मातङ्गी सुरराक्षसीम् । पद्मावती काल19 रात्रि तामसी मदनां मदाम् ॥ ५० ॥ पीतगन्धाक्षतै:20 पूज्या तथैव कुलवस्तुभिः । संयुक्तः शक्तिभिः सार्थलक्षमेकं जपेन्मनुम् ।। ५१ ॥ हयमारस्य कुसुमैर्हयारिपललैस्तथा । दशांशं जुहूयान्मन्त्री त्र्यो वा योनिकुण्डके ॥ १२ ॥ तर्पणं मार्जनं कुर्याद्योगिनीनां समर्चनम्42 । एवं सिद्धमनुमन्त्री प्रयोगान्साधयेच्छुभान् ॥ १३ ॥ मध्वाज्यसुरसाभिश्च होमो दर्शयते हरिम् । अष्टोत्तरसहस्रेण साधकस्येप्सितं वदेत् ॥ १४ ॥ 1. B°स्ती, N °स्थो। 2. D°ला। 3. B °द्भुतं । 4. D बाला। 5. Bअ°। 6. B °रिनागों; D जिताङ्गीं। 7. C पक्षया । 8. N दिटीश; C झिंटीशं; D दिण्डीशं । 9. D फट्; C कं'; B वन् । 10. B बं। 11. B नों। 12. B वागी। 13. DN °°। 14 N गोलिंपा; D गोनिष्पा । 15. D जीव । 16. C°ज्या। 17. BH°। 18. CDN वायवी बोधिनी। 19. D कला। 20. C °सनैः; D सवैः । 21. C°न। 22.Cने ।

·सुन्दरीखण्डे। कदम्बपुष्पै होमस्तु निधानं निशि दर्शयेत् । नीलोत्पलकृतो होम: स्त्रियमाकर्षयेद्धठात् ।। ५५ ।। जवापुष्पैः कालखण्डै होमो भूपं वशं नयेत् । मार्जारान्त्रैः कृतो होमस्त्रासयेत् साधकार्थिनम् ॥ १६ ॥ पुत्राजीवकबीजैश्च होमः पुत्रकरो भवेत् । यस्य प्रतिकृति कृत्वा मापपिष्टमयीं शुभाम् ॥ १७ ॥ जुहुयात्तस्य भवति सद्यो मृत्युन संशयः । सहस्रत्रितयं जप्त्वा स्वप्ने वक्ति शुभाशुभम् ॥ २८ ॥ जाङ्गलैः पलोमः कि तत्कार्य न साधयेत् । तारे नमो भगवति वाराहि द्वितयं ठठ:10 ॥ १९ ॥ पञ्चदशाक्षरो मंत्रः सद्यः प्रत्ययकारकः । अक्षोभ्यो भैरव:12 प्रोक्तः छ13-दस्तु शकारि14 मतम् ॥ ६०॥ देवता स्वप्नवाराही षडंगानि पदैः क्रमात् । प्राग्वत् पूजादिकं देवि प्रयोगश्चापि पूर्ववत् ॥ ६१ ॥ बजन्ते भुवनेश्वर्या अंकुशं बीजमुच्चरेत् । वार्तालीति पदद्वन्द्वं वाराहीद्वितयं17 तथा ॥ ६२ ॥ स्वप्नश्वरि युगं तस्मादैन्दवी बिदुभूषिताम् । वाप8यु बिंदुयुतं पश्चाच्चतुर्विशाक्षरो मनुः ।। ६३ ॥ जनार्दनो ऋषिश्चास्य छंदः संस्कृतिरीरितम् । देवतां स्वप्नवाराही रक्तव्या चूर्णलोचनाम् ॥ ६४ ॥ स्मरोद्भिन्ना त्रिनयनां खण्डेन्दु कृतशेखराम् । दंष्ट्राकरालवदना शिरोमालाविभूषिताम् ॥ ६५ ॥ यजेत्पूर्वोदिते पीठे सर्वकालफलप्रदाम् । अत्रैव कृष्णमातङ्गिकौतकं शृणु पार्वति ॥ ६६ ॥ प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य नमो भगवतीति वै । कृष्णमातगिनि शिरोवल्कलधारिणि चोद्धरेत् ॥ ६७ ॥ सर्वजनम22हंकरि23 माया षट् दीर्घयुक् ततः । अमुकं पदमुद्धृत्य मे वश्याकृ24ष्टिमुच्चरेत् ॥ ६८ ॥ 1. Bomits होमस्तु...कृतो in the second line. 2. B omits स्त्रियं...होम in the third line. 3. D°खडगै। 4. Dरपत्रैः। 5. B°त्र। 0. D मांसपिण्ड। 7. D°प्य । 8. B °नं। 9. CD किं कि कार्य। 10. D द्विठ.। 11. B चतुर्द; D शाक्ष। 12. C भैरवोऽस्य ऋषिः । 13. B ऋषिच्छ । 14. B शंकरि; D शर्करी । 15.Cमता। 16. Bपृथक् । 17. B हीति द्वयं; D हीति पदं । 18, N चा; D आ°। 19. B°पां 20. B खंड; D खगेन्दु। 21. B °ग° ! 22. N मा । 23. D मे शंकरि। 24. DN ।

·तिरस्करणिकाविधिर्नामैकोनविंशतितमः। १३७ कुरु स्वाहान्वितो मंत्रः सर्वेषां सुरपादपः । ऋषिः कृष्ण इति ख्यातः सर्वदेवोत्तमोत्तमः ॥ ३२ ॥ विराट् च्छन्द इति ख्यातं! मायया तु पडङ्गकम् । ॐ बीजं भुवना शक्तिः स्वाहा कीलकमीरितम् । त्रैलोक्यवश्यार्थमथ विनियोगः प्रकीर्तितः ॥ ७० ॥ वीणावादनकोविदाम्बुदघटा लावण्यल ला "वरा बिम्बोष्ठी वनजाक्षिमञ्चिततनू व्याकीर्णकेशनजा। लीलालोलसुवर्णकुण्डलधरा धर्मार्थकामोदया चण्डी चण्ड पराक्रमा भवतु नः सर्वार्थसंसाधिका ।। ७१ ॥ एवं ध्यात्वा जपेलक्षं ततः सिद्धो भवेन्मनुः । उन्छिष्टहस्तः प्रजपेत् उच्छिष्टेण बलि चरेत् ॥ ७२ ॥ एवं प्रजपतस्तस्य सिद्धयो जनवश्यता । जायते देवदेवेशि किं पुनः श्रोतुमिच्छसि ॥ ७३ ॥ इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे तिरस्करणिकाविधिर्नामैकोनविश:10 पटलः । 1. B°तो। 2. D°क्यदेवी । 3. D°झ्यार्थ। 4. C N "म्ब°। 5.C जीक्षिमुच; B मक्षिमुचतु, N जाक्षिञ्च । 6 N°वा, B°त्रयः, C के सव्रती । 7. Bस ९. D दुष्टचित्ते। 9.CD हरेत् । 10. B अष्टादशः ।

·सुन्दरीखण्डे । विंशतितमः पटलः। श्रीशिव उवाच ।। कामं शक्रपदारूढं रतिबिन्दु-समन्वितम् । वाग्भवं बीजमुद्धृत्य पराप्रासादमुद्रेत् ॥ १॥ अनुलोमविलोमेन प्र.क्ता सम्पत्सरस्वती । षडक्षरी महाविद्या सर्व विद्योत्तमोत्तमा * ॥ २ ॥ दीनानां तु दरिद्राणां गता विकारिणां तथा । सम्पत्सरस्वती विद्या महासम्पत्तिदायिनी ॥ ३ ॥ कृष्ण ऋषिर्महेशानि गायत्री च्छन्द ईरितम् । सम्पत्सरस्वती देवी देवता परिकीर्तिता ॥ ४ ।। ऐ बीजं क्ली तथा शक्तिः हमौः कीलकमीरितम् । सम्पत्यर्थे महेशानि विनियोगः प्रकीर्तितः ॥ ५ ॥ षडक्षरेण देवेशि पडङ्गन्यासमाचरेत् । व्यापकं नवधा कृत्वा ध्यायेदेवी मनोहराम् ॥ ६॥ अनेककोटिमातङ्गतुरङ्गरथपत्तिभिः । सेवितामरुणाकारां वन्दे सम्पत्सरस्वतीम् ॥ ७ ॥ इति ध्यात्वा महेशानि त्रिकोणं चक्रमालिखेत् । षट्कोणं च ततो लेख्य वृत्ताष्टदलभूषितम् ॥ ८ ॥ भूपुरेण समायुक्तं यंत्रं सम्पन्मनोर्मतम् । सम्पत्सरस्वती देवीं त्रिकोणे परिपूजयेत् ॥ ९ ॥ दलेष्ट10मातृकाः पूज्या भैरवेण समन्विताः । चतुरस्र लोकपाला:11 तदस्राणि च तद्वहिः ॥ १० ॥ एवमावरणान्पूज्य जपेलुक्षत्रयं शिवे । दशांशेन महेशानि पालाशकुसुमैहुँनेत् ॥ ११ ॥ पुरश्चरणसम्पन्नो प्रयोगार्हो न च न्यथा । लक्षमेकं जपेन्मत्रं दशांशं पायसैनेत् ॥ १२ ॥ अश्वसाहस्रसंपन्नो राजा भवति भूतले । षट्सहस्रं जपेन्नित्यं दशांशं कमलै?नेत् ॥ १३ ।। 1. B श्रीदेव्युवाच, श्रीमहादेव उवाच, CN श्रीदेव्युवाच । 2. B बीज। 3. D°च्च । 4. B गाना। 5. N एवो, D काश्यप । 6. N हौ ; B हौः; C हौं । 7. D पंक्तिभिः । 8. D लिख्य। 9. D°ण । 10. B°षु । 11. B °लान् । 12. B प°। 13. CD 'युक्तो। * D restores the Mantra as क्ली ऐं हसौः हसौः ऐं क्लीं।

·पथिषद्रुद्रविधि म विंशतितमः । मातङ्गस्थवृन्दाश्व धनधान्यसमन्वित.। तस्य संवत्सरालक्ष्मीरचला जायते ध्रुवम् ॥ १४ ॥ सहस्रं जुहुयान्नित्यं अनले शालितण्डुलैः । मण्डलान्नात्र सन्देहो भूपतित्वमवाप्नुयात् ।। १५ ॥ बिल्वमूले जपेन्मन्त्री नित्यं दशसहस्रकम् । 'मासात्सिकलां लक्ष्मी प्राप्नोति साधकः पराम् ।। १६ ।। हुने द्विल्वसमिद्भियो तन्मूलेऽष्टोत्तरं शतम् । तद्गृहे महदैश्वर्य त्रिभिमसिर्भवेदपि ॥ १७ ॥ दशवारं स्पृशेदन्नं जप्त्वा भुक्ते नो यदि । तद्गृहेऽनसमृद्धिः स्यादक्षयं नात्र संशयः ॥ १८ ॥ नद तीरे जपेन्मन्त्रमेकाग्रमनसा शुचिः । दशांश गोघृतं हुत्वा वशीकुर्याज्जगत्रयम् ॥ १९ ॥ घृतेन जुहुयान्नित्य चतुःसहस्रमादरात् । अणिमादिगुणैश्वर्य मासादाप्नोति साधकः ॥ २० ॥ इति संक्षेपतः प्रोक्तं शृणु मृत्युञ्जयं शिवे | प्रणव पूर्वमुद्धृत्य काष्ट पष्टस्वर।न्वितम् ॥ २१ ॥ बिन्दुयुक्तं महेशानि चन्द्रबिन्दुसमन्वितम् । क-पंचविशति पश्चाद्विन्दुयुक्तं महेश्वरि ॥ २२ ।। नाद्यं10 दीर्घसमायुक्तं शक्रवीजं च मारुतम् । मारुतं दीर्वसंयुक्तं मही12 वायुमथोच्चरेत् ॥ २३ ॥ दशा!13ऽयं महाविद्या कालमृत्युविनाशिनी । वामदेवो ऋपिश्चास्य पक्तिश्छन्दः प्रकीर्तितम् ।। २४ ।। मृत्युञ्जयो महारुद्रो देवता परिकीर्तिता । प्रणव बीजमित्युक्त जू14 शक्तिः परिकीर्तिता ॥ २५ ॥ चन्द्रचन्द्रं चन्द्रन्हिः पुनर्वन्हि क्रमेण च । इति मत्राक्षासं कृत्वा ध्याये परं शिवम् ॥ २६ ॥ अच्छस्वच्छार विन्दस्थितिमुभयकराङ्क स्थित पूर्णकुम्भम् द्वाभ्यां वेदाक्षमाले निज करकमलाभ्या वटौ17 नित्यपूगौं । द्वाभ्यां तावत्स्रवन्तौ18 शिरसि शशिकलां बन्धुर119 प्लावयन्तौ 20एवं देवं दधानः प्रविशति विशदां कल्पजालश्चिरं21 न:22 ।। २७ ।। 9. B 1. Dचा 2. D समाहितः। 3. C पट् सहस्रं तु जुहुयात् । 4 Boimits this line. 5. D च साधक 6. B जुहुया । 7. Dसा। 8. B काष्टमं षट् समन्वितां । युगा। 10. D °त्य। 11. N क्षीर्य । 12. D मा । 13. B°°। 14. CDN जु। 15. CN सं°, D ख°। 16. CN चा । 17. CD °टी। 18. C द्वौ तौ च स्रवणो। 19.CDN बिन्दुरा। 20. BCN omit. 21. DN श्रियं । 22. C श्रियन्तः ।

·१४० सुन्दरीखण्डे एवं धात्या बाह्य पीठे पट्कोणं विलिखेच्छिवे । दलाष्टकं लिखेत्तत्र वृत्तं तत्र लिखेत्ततः ॥२८॥ षट्रोणमध्ये देवेशि यजेन्मृत्युञ्जयं शिवम् । कोणषट्ठू च सत्यादि मन्त्रा'न् पञ्च सदाशिवम् ॥ २९ ।। ततो यजेल्लोकपालान्सायुधान्परमेश्वरि । लक्ष जपे पुरश्चर्या तिलैोमो दशांशतः ॥ ३० ॥ अनन्तरं जपेल्लक्षत्रितयं परमेश्वरि । काल”मृत्युविनाशश्च भवत्येव न चान्यथा ॥ ३१ ॥ पर्वताग्रे जपेद्दे व लक्षद्वादशकं शिवे । कल्पायुः शतजीवी च भवत्येव न चान्यथा ॥ ३२ ॥ अयुतं होमयेदेवि दूर्वया मृत्युनाशने । इति संक्षेपतः प्रोक्तं पथिषद्रुद्रकं शृणु ॥ ३३ ॥ प्रणवं नति मुच्चार्य रुद्राय पदमुच्चरेत् । पयिषद्पदमुच्चार्य चतुर्थ्यन्तसमन्वितम् ॥ ३४ ॥ 11 स्वस्तीत्युक्त्वा मां रक्ष च12 संपालय पद ततः । पथिषद्रुद्रविद्येयं श्रुता पथि भयापहा ॥ ३५ ॥ वामदेवोऽस्य मंत्रस्य ऋषिरित्युच्यते बुधैः । पंक्तिश्छन्द इति प्राहुर्गायत्रमथवा शिवे13 ॥ २६ ॥ देवता पथिषद्रुद्रो मार्गे सकलभीतिहा । प्रणव बीजमित्युक्त नमः शक्तिरितीरिता ॥ १७ ॥ एकाक्षरेण द्वाभ्या च त्रिभिश्च चतुरक्षरैः । त्रिभिश्चतुर्भिरित्युक्तो षडङ्गोऽयं मयाशिवे ॥ ३८ ॥ शुद्धस्फटिकसंङ्काशं चतुर्बाहुसमन्वितम् । पिनाककार्मुकोपेतं बाणटङ्कसमन्वितम् ॥ ३९ ॥ त्रिभिमैत्रैः समोपेतं ए15णाङ्कचन्द्रशेखरम् । कैलासगिरिसङ्काशं वृषभारूढमीश्वरम् ॥ ४०॥ अन्नपूर्णेश्वरीयुक्त पथिषदुद्रनामकम् । पथि चोरादि17भीतिघ्नं ध्यायेद्दे18वं सदाशिवम् ।। ४१ ।। 1. B ब्रह्म। 2. B °ट् । 3. B साद्या । 4. B °न्त्री। 5. NB न्ये।। 6. B°नायु। 7 N ले। 8. D omits two lines. 9. B किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि । 10. D पूर्व। 11. B adds पयिषट्द्रकं श्रृणु before this. C omits nine lines. 12. Bमाक्षरं च। 13. D प्रिये। 14. B °हा। 15. C ऋ। 16. B°रा। 17. B fर। 18. N°द°।

·पथिषद्रुद्रविधिर्नाम विंशतितमः । ध्यानमेतन्मया प्रोक्तं यंत्रं वच्मि ततः परम् । षटोणं विलिखेदादौ दलान्यष्टा ततो लिखेत् ॥ ४२ ॥ भूगृहं बिलिखेत्पश्चाद्वारोपेतं मुलक्षणम् । घउस्रमध्यमे देवं पथिपद्रुद्रमर्चयेत् ।। ४३ ।। षट्रोणेषु षडङ्गानि तत्र मन्त्रैः समर्चयेत् । नन्दीकेशश्च नन्दी च भृङ्गी च भूगिरीटि वै ।। ४४ ॥ मृडश्चि वीरभद्रश्च कुमारो गणपस्तथा । अष्टपत्रे यजेदेता: प्रार्थयेन्मम बल्लभे ॥ ४५ ॥ दिक्ष्वष्टसु महीगेहे दिक्पालानष्ट पूजयेत् । एवमावरणैर्युक्तं पथिषद्रुद्रमीश्वरम् ॥ ४६ ।। पूजयित्वा जपेन्मन्त्रं चतुर्लक्षमतन्द्रितः । दशाशं तु तिलैहेत्वा मन्त्रः सिद्धो भविष्यति ॥ ४७ ।। सिद्धेनानेन मत्रेण प्रयोगं कारयेद्बुवः । पथि चोरभये प्राप्ते जपेदप्टोत्तरं शतम् ॥ ४८ ।। ततश्चौरैदृश्यः स्यात् पुमानयमसंशयः । पिपासासंयुते मार्गे विजने साधकोत्तमः ॥ ४९ ॥ 7जपेदमुं महामंत्रं वसुपूर्वशतत्रयम् । तत्रैव लभते सद्यो जलं पीयूपमन्निभम् ॥ २० ॥ अन्नेन रहितो मार्गे क्षुधासंपीडितो नरः। जपेदमुं महामंत्रमष्टोत्तरसहस्रकम् ॥ ११ ॥ मिष्टान्नं लभते सद्यो ब्राह्मणाना शतस्य च । रहस्यातिरहस्यं च रहस्यातिरहस्यकम् ॥ १२ ॥ गोपनीयं कौतुकं हि स्वयोनिरिव पार्वति । इति संक्षेपतः प्रोक्तं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ५३ ॥ इति श्रीशक्तिसङ्गममहातन्त्रराजे उत्तरभागे तृतीयखण्डे श्रीमदक्षोभ्यमहोग्रतारासंवादे पथिषद्रविधिर्नाम विशतितमः पटलः । 1. CN'यं। 2. ND °त्र, C °त्तु। 3. D °श्वर । 3. D°श्वर । 4. C मुण्ड° । 4. C मुण्ड। 5. B जन । 6. B देवता, Cइवि । 7. N omits three lincs. 8. Dर्व । 9. D omits जलं......सद्यो in the fourth line.

·सुन्दरीखण्डे । एकविंशतितमः पटलः । श्रीदेव्युवाच । देवेश श्रोतुमिच्छामि कौतुकं शत्रुनिग्रहम् । श्रीशिव उवाच । रहस्यातिरहस्यं च कौतुकं कथ्यते शृणु ॥ १ ॥ आईपटेश्वरी विद्या कथ्यते शत्रुनिग्रहे । प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य नमो भगवतीति च ॥ २ ॥ आईपटेश्वरि प्रोच्य हरिनील पदं वदेत् । कालिपदं ततोच्चार्य आर्द्रजिव्हे पदं वदेत् ॥ ३ ॥ चण्ड'लोहिनि चोद्धृत्य रुद्राण्यथ कपालिनि । ज्वालामुखि सप्त जिल्हे सहस्रनयने वदेत् ॥ ४ ॥ एहियुक् चामुकं ते च पशुं ददामि वै वदेत् । अमु ध्यजीवमुद्धृत्य निकृन्तपदमुद्रेत् ॥ ५ ॥ अथाहितजीवपदमपहारिणि हूं वदेत् । फट् भूर्भुवः स्वः पदं च फट् स्वाहा रुधिर पिब ॥ ६ ॥ मारवादिनि चोद्धृत्य मम शत्रुपदं वदेत् । छेदयद्वितयं प्रोन्य पिबद्वन्द्व समुद्धरेत् ॥ ७ ॥ शोणितं च पदं हूं फट् स्वाहान्तो मनुराडयम् । व्यञ्जनत्रितयाक्रान्तं शतं विश' त्रयाधिकम्16 ॥ ८॥ दुर्वासा ऋषिराख्यातो गायत्री छन्द ईरितम् । निकृन्त18 इति बीजं स्यात्स्वाहा शक्तिः समीरिता ॥९॥ शत्रुनिग्रहकार्यार्थे विनियोगः प्रकीर्तितः । हो षटैस्तु षडङ्गानि ततो ध्यायेत्पराम्बिकाम् ॥ १० ॥ शितोग्रतर-दष्ट्रिका त्रिनयनो केशोल्बणा (?) कपालफलसोथ22सड्डमरुकत्रिशूलाङ्किता । घनाघननिभारुणारुणितकिङ्किणीमालिका भवेद्भवसुसिद्धये मम तु भद्रकाली चिरम् ।। ११ ॥ 1. B°°। 2. B °°; C°। 3. B °°; C°हे। 4. D °लीन। 5. BCN omit. 6.Cचरेत् । 7. N°न्द्र । 8 B ललज्। 9. D कान्ते । 10. B भायु। 11. D °दं स्व। 12. D omits शहा......हूं फट in the fourth line. 13. B शा। 14. B प्रेद; N मेद'; C भेद । 15. B शत्रु । 16. D न्तिकाः। 17. B °स। 18. B°ति । 19. B हां। 20. N °ग्रे। 21. B परशो। 22. D ल° | Following the MSS D the long Mantra may be restored as-347 भगवति आईपटेश्वरि हरिनील कालि आईजिव्हे चण्डलोहिनि रुद्राणि कपालिनि ज्वालामुखि खप्तजिव्ह सहस्रनयने एहेयहि अमुकं ते पशुं ददामि अमुष्यजीवं निकृन्त अहितजीवापहारिणि हूं फट् भूर्भुवः स्वः फट् स्वाहा रुधिरं पिब मारवादिनि मम शत्रु छेदय छेदय पिब पिब शोणितं हूं फट् स्वाहा । ।

·धूमावतीकौतुकसंक्षेपविधिन मैकविंशतितमः । अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं मरुभूमौ श्मशानके । स्नानं कृत्वा चावासः शत्रुमुद्दिश्य योजयेत् ॥ १२ ॥ क्षणार्धाच्छत्रुमरणं भवत्येव जपे कृते । केवलं जपमात्रेण मासान्ते शत्रुमारणम् ॥ १३ ॥ कृष्णाष्टमी समारभ्य यावत्कृष्णचतुर्दशी । शत्रुनाम समायुक्तस्तावत्कालं जपे-मनुम् ॥ १४ ॥ यमालये व्रजेन्छत्रुर्मुकुन्दसदृशोऽपि चेत् । आरम्भदिवसादेवि ब्रह्मरुद्रादयः सुराः ॥ १२ ॥ न रक्षितुं प्रशक्तास्ते मृत्युस्तस्य भविष्यति । कृष्णप्रतिपदारभ्य यावत्स्याद्दशमी तिथिः ॥ १६ ॥ मंत्रमुच्चार्य देवेशि शत्रुदेशे जलं क्षिपेत् । गृहीत्वाजलिना नीरं शत्रुदेशे क्षिपेज्जलम् ॥ १७ ॥ मारयेच्छत्रुसङ्घातं नात्र कार्या विचारणा । शत्रुनाम समुच्चर्य मनुना परदेवते ॥ १८ ॥ अष्टोत्तरशतं जप्त्वा शत्रुनाशो भवेदृवम् । देवानां बृहतीपुष्पैर्मूलेन नियतव्रतः ॥ १९ ॥ उपचारै षोडशभिषि नैवेद्यमर्पयेत् । कार्य विज्ञाप्य प्रजपेच्छत्रुनाशो भविष्यति ॥ २० ॥ इति संक्षेपतः प्रोक्तं वार्तायक्षीं शृणु प्रिये । प्रणवं वाग्भवं माया श्रीबीजं ज्योतिर्बीजकम् ॥ २१ ॥ अङ्कुशं भृगुबीजं च मुखवृत्तं सबिन्दुकम् । चतृतीयं बिन्दुयुक्तं10 वीरमोद नमुद्धरेत् ॥ २२ ।। आग्नेयी12 पदमुद्धृत्य महावीरे पदं वदेत् । सर्वभावपदं प्रोच्य दर्शनीति पदं वदेत् ॥ २३ ॥ 14 उक्त्वा नन्दनवनपदं वासिनीतिपदं वदेत् । 15महासुप्तपदं प्रोच्य जागरिणीपदं वदेत् ॥ २४ ॥ मम कर्णे दर्शयेति स्वाहान्तो मनुराडयम् । रविवारे पर्वणि वा तैलाभ्यङ्ग16 समाचरेत् ॥ २५ ॥ 1. D°साः। 2. D च । 3. B°यस्तु य.। 4. B°स्ता। 5. BD °सन्धान। 6. N°4%B Dर्भास । 7. DN °वेच्छिवे । 8. CN °शा; D°शो। 9. C तृतीयं च। 10. C.Vतं। 11. CN ह° । 12. C ग्रेये, D ये ये। 13. CD °शि। 14. Domits two lines. 15. C omits this linc. 16. B °हैः ।

·सुन्दरीखण्डे। अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं तिलपुष्पेण होमयेत् । अपराहे सहस्रं च त्वष्टोत्तरशतं च वा2 ॥ २६ ॥ जप्त्वा सुप्ते नरे रात्रौ सर्व कथयति प्रिये । त्रैकाल्यज्ञानसिध्यर्थं करिष्येऽहं जपं तव ॥ २७ ॥ इति सङ्कल्पमास'द्य जपात्रकाल्यमाप्नुयात् । इहाफलं फलं चैव पराफलं च आफलम् ॥ २८॥ जानामि इति सम्प्रोच्य सिद्धमंत्रो नरो भवेत् । ऋषिन्छन्दादिकं ध्यानं नास्ति चास्याः प्रियंवदे ॥ २९ ॥ इति संक्षेपतः प्रोक्तं पिशुनस्य मनुं शृणु । श्रीबीज चापरा प्रोच्य शतरुद्रपदं वदेत् ॥ ३० ॥ सौ प्रस्तांगी पदं प्रोच्य ततः सफलशद्वतः । वार्ता कहपदं प्रोच्य ततः कर्णपदं वदेत् ॥ ३१॥ पिशुनाख्य पदं प्रोच्य मायास्वाहान्वितो मनुः । * मंत्रराजः समाख्यातः सहस्रेग पुरस्क्रिया ॥ ३२ ॥ सह देव ऋषिश्चास्य अनुष्टुप् च्छन्द ईरितम् । श्रीमत्कर्णाख्यपिशुनो महालक्ष्मी च देवता ॥ ३३॥ वाग्भवं बीजमाख्यातं शक्तिः स्यात्कामबीजकम् । पराबीजं कीलकं स्यान्मम शब्दं समुच्चरेत् ॥ ३४ ॥ सकलेति पदं प्रोच्य रहस्यपदमुद्धरेत् । वाग्विज्ञानार्थेति पद विनियोगः प्रकीर्तितः ॥ ३५ ॥ ह्रीं षटैश्च षडगा नि व्याहृत्या दिगवि बन्धनम् । अनेन क्रमयोगेन पिशुनः सर्वसिद्धिदः ॥ ३६ ॥ इति संक्षेपतः प्रोक्तं किरातपदपूर्विका+म् | वाराही शृणु देवेशि सावधानमना भव ॥ ३७॥ वाग्भवं बीजमुद्धृत्य वाराहीबीजमुद्धरेत् । श्रीबीजं च ततस्तारं नमो भगवतीति वै ॥ ३८ ॥ वाराहीपदमुद्धृत्य वराहमुखि चोद्धारेत् । किरातरूपिणि16 प्रोच्य एकरात्रिपदं वदेत् ॥ ३९ ॥ ० 1. B°न्त्री। 2. B चत्वरेष्टोत्तरं शतं। 3. B°लोक्य । 4. D°तः। 5. B °लोक्य 6. C पुरत:: D च पुरा । 7. C असौ। 8. D प्रासाली। 9. CN °क°। 10. D। 11. D महा। 12. B हो । 13. B नि। 14.Cव। 15. B च। 16. B Following D the Mantra 1s restored as-श्रीं ह्रीं शतरुद्र सौप्रस्ताङ्गी (?) सफलवात्ती कह कर्णपिशुन ही स्वाहा । °णी।

·धूमावतीकातुकसंक्षेपविधि मैकविंशतितमः ।
प्रसन्नेपदमुद्धृत्य वरदेपदमुद्धरेत् ।
मम कार्यपदं प्रोन्य सिद्धि कुरुयुगं वदेत् ॥ ४० ॥
श्रीबीजं स्तंभबीजं च वाग्बीजं स्वाहयान्वितम् ।
बिभीतकं समानीय तस्य मज्जां समाहरेत् ॥४१॥
तद्भस्माजनमासाद्य कज्जलं नेत्रयोद॑देत् ।
रात्री धूपं ततो दत्त्वा प्रजपेत्परमेश्वरि ॥ ४२ ॥
प्रसन्ना भवति क्षिप्रं नात्र कार्या विचारणा।
स्वप्नवाराहिवत्सर्व शृणुष्वा कालवादिनीम् ॥ ४३ ॥
प्रणव भुवनां लक्ष्मी वाग्वीजं कामबीजकम् ।
संवर्तरतिसंयुक्तं बिन्दुयुक्तं समुद्धरेत् ॥ ४४ ॥
प्रणवं हृदयं प्रोच्य ततो भगवति पदम् ।
भूतमुद्धृत्य देवेशि भविष्यमुद्धरेत्ततः ॥ ४५ ॥
वर्तमानपदं प्रोच्य तदन्ते कालवादिनि ।
प्रपञ्चपदमुद्धृत्य शरीरिणिपदं वदेत् ॥ ४६॥
सह शब्दं समुदृत्य अमुकं मे वदेत्ततः ।
कार्य कथयेति प्रोच्य पुनर्बीजानि चोद्धरेत् ॥ ४७ ॥
अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं दशांश हवनं चरेत् ।
आकर्पणार्थ देवेशि भानुवारे ययाविधि ॥ ४८ ॥
रात्रौ तु शयनात्पूर्वं सहस्रं प्रजपेच्छिवे ।
अष्टोत्तरशतं वापि शयीत' तदनन्तरम् ॥ ४९ ॥
तत्स्वप्ने चितितं कार्य देवता कथयेद्धृवम् ।
नामा दिदर्शनं तत्र द्रष्टव्य विधिपूर्वकम् ॥ ५० ॥
यस्य या चिन्तिता शक्तिः समद्वारा भविष्यति ।
इति संक्षेपतः प्रोक्तं शृणु धूमावतीविधिम् ॥ ११ ॥
Vबीज10 त्रितय11 प्रोन्य धुरुयुग्म समुच्चरेत् ।
धूमावतिपदं प्रोच्य क्रो12 स्वाहा फट् समन्वितः ॥ १२ ॥
मत्रः प्राथमिकः प्रोक्तो द्वितीयं शृणु सादरम् ।
प्रणवं धूम्रबीज च13 धूमावतिपद वदेत् ॥ १३ ॥