·卐 VELCULUSLSUZ ene vane תכתבותa/תבותבתכותב धमक THEFTESTEFFFFFFER ग्रन्थप्राप्तिस्थानम् : THEFFERE 卐 UCUELCUCULUS 卐 卐ध) al ज ana यात्रा UC 卐) PLE FFETTEFFASHIFFEREST १-शाह लालचन्द नंदलाल वकील जधान SEE २-मास्तर कुंवरजी दामजी ठि० रावपुरा, महाजनगली. वडोदरा. ठि० बुद्धिसिंहजी जैन पाठशाला. श्री मुक्तिकमलजैनमोहनज्ञानमन्दिर. पालीताणा. [ काठीयावाड ] 卐 FFIFESTEFFESTY ne ध Leue SUE arvevan ce मुद्रक -शाह गुलावचद लल्लुमाइ, श्री महोदय प्रीन्टींग प्रेस, दाणापीठ-भावनगर FREE 卐) 卐 PUZLENE 35 Leuen SAFET 卐)) 卐) ध) Jeeue ·"संपादकीय निवेदन पा बाबासाबाबामामबाबासाबासा आजथी लगभग पंदर वर्ष अगाउ श्रीमती मुक्तिकमल जैन मोहनमाळा-वडोदरा तरफथी आ विपाकसूत्र-सटीकनुं छाया साथे प्रकाशन थयु हतुं. साधु समाजमां आ सूत्रनुं पठन-पाठन विशेष उपयुक्त होइ अल्प समयमा प्रथमावृत्ति खलास थतां केटलाय समयथी आ पुस्तकनी मांगणीओ जिज्ञासु वर्ग तरफथी संख्याबंध प्रमाणमां चालु हती. परिणामे द्वितीयावृत्ति छपाववानो प्रारंभ थयो. अनेक प्राचीन प्रतोना पाठ मेळवीने-पू. परमोपकारी आचार्य महाराज श्रीमान् विजयप्रतापसूरीश्वरजी महाराजश्रीए पुस्तक गुफादिकनुं संशोधन करी अमारा कार्यने सुलभ वनाव्यु. पुस्तक तैयार थतां आजे जिज्ञासुओनी मागणीओ पूर्ण करवा अमो शक्तिशाली थया छीए ते माटे आनंद थाय ते सहज छे. प्रत्येक पृष्ठमां जेटलं मूलसूत्र, तेटलीज टीका, तेटलीज लगभग छाया आ प्रमाणे व्यवस्थित मुद्रण माटे तथा प्रुफ संशोधन माटे योग्य ख्याल आपवामां आव्यो छे छतां पाठको सूत्रनी साथे टीका तथा छायानो संबंध मेळवी लेवा ख्याल राखशे. तेमज छद्मस्थ सुलभ प्रमाद जन्य काइपण स्खलना जणाय तो सहृदयभावे अमने जणावशे अने सूत्रनुं विधिपूर्वक पठन-पाठन करी आत्मकल्याणमां उजमाळ बनशे एटले अमारो परिश्रम अमो सार्थक गणीशुं. निवेदक:-मोहनप्रतापी-नंदचरणोपासक, 'लालचन्द 156MM SNIIIFIONA

·..........
॥४॥
आभार-प्रदर्शन"
पूज्यपाद परमकारुणिक आचार्य महाराज श्रीविजयमोहनसूरीश्वरजी महाराजना पट्टालंकार पू. आचार्य महाराज श्रीविजयप्र-
तापसूरीश्वरजी महाराजना शिष्य रत्न मुनिप्रवर श्रीमान् माणेकविजयजी महाराजना सदुपदेशथी 'जावाल' निवासी शा. नताजी
थानमलजी तथा मडवारीयावाला शा. झवेरचंद कीसनाजी ( हस्ते शा. केशरीमलजी पद्माजी ) तरफथी आ ग्रंथ छपाववाभां
सम्पूर्ण आर्थिक सहाय आपवानी धन्यवादाई उदारता बताववामा आवी छे ते माटे उपदेशक मुनिश्रीनो तेमज उदार महाशय आर्थिक
सहायकनो अमो आभार मानीए छीए. श्री. मु. क. जैन मोहनमाळा-कार्याधिकारी, शाह लालचंद नंदलाल वकील.
toegelastelky4floslast||1861F
NIWASNILISA||SA
M
अध्ययनाभिधानम्
१ मृगापुत्रीयाध्ययनम्
२ उज्झितकाख्यं द्वितीयमध्ययनम्
३ तृतीयमभग्नसेनाध्ययनम्
४ शकटाध्ययनम्
५ बृहस्पतिदत्ताख्यं पञ्चममध्ययनम
६ नन्दिवर्धनाख्यं षष्ठमध्ययनम्
॥ अनुक्रमः ॥
पत्रसंख्या अध्ययनाभिधानम्
पत्रसंख्या-
७ सप्तममुम्बरदत्ताख्यमध्ययनम्
८ शौरिकदत्ताख्य
ख्यमष्टममध्ययनम्
९ देवदत्ताख्यं नवममध्ययनम्
४९ १० अञ्जु० सुताख्यं दशममध्ययनम्
११ द्वितीयश्रुतस्कन्धे सुवाहुकुमाराख्यं प्रथममध्ययनम् ९१
१२ शेषाणि नवाध्ययनानि
९९-१०२
७८
८८
.
॥४॥

·।
+
जन्म संवत् १९६२
भालक (ता. वीसनगर)
पूज्यपाद प्रवचन प्रभावक जैना-
चार्य श्री श्री १००८ श्रीमान
विजयमोहनसूरीश्वरजी
महाराजना प्रशिष्य मुनिप्रवर
श्रीमान् माणेकविजयजी
'
दीक्षा संवत् १९७९
वडोटग. (गुजरात)
महाराज.

·No text on this page.

·, श्रीमद्वादशाङ्गीविरचयितृश्रीसुधर्मस्वामिभगवत्पत्रितं नवाङ्गीवृत्तिकारचान्द्रकुलीन- श्रीमदभयदेवाचार्यविनिर्मितया टीकया छायया च विभूषितं क बाराया। SERIES श्री विपाकश्रुतम् [सूत्रम्। तेणं कालेणं तेणं समएणं चंपा णामं णयरी होत्था। वण्णओ। पुण्णभद्दे चेइएं। वण्णओ। तेणं टीका-नत्वा श्रीवर्धमानाय वर्धमानश्रुताध्वने । विपाकश्रुतशास्त्रस्य वृत्तिकेयं विधास्यते॥१॥अथ'विपाकश्रुतम्' इति कः शब्दार्थः? उच्यते, विपाकः पुण्यपापरूपकर्मफलं तत्प्रतिपादनपरं श्रुतमागमो विपाकश्रुतम् । इदं च द्वादशाङ्गस्य प्रवचनपुरुषस्यैकादशमङ्गम् । इह च शिष्टसमयपरिपालनार्थ मङ्गलसंबन्धाभिधेयप्रयोजनानि किल वाच्यानि भवन्ति । तत्र चाधिकृतशास्त्रस्यैव संकलकल्याणकारिसर्ववे- दिप्रणीतश्रुतरूपतया भावनन्दीरूपत्वेन मङ्गलरूपत्वान्न ततो भिन्नं मङ्गलमुपदर्शनीयम् । अभिधेयं च शुभाशुभकर्मणां विपाकः, स चास्य नाम्नवाभिहितः । प्रयोजनमपि श्रोतृगतमनन्तरं कर्मविपाकावगमरूपं नाम्नैवोक्तम् । अस्य यत् किल कर्मविपाकावेदकं श्रुतं छाया-तस्मिन् काले तस्मिन् समये चम्पा नाम नगर्यभवत् । वर्णकः। पूर्णभद्रं चैत्यम् । वर्णकः । तस्मिन् काले तस्मिन् समये श्रमणस्य १ कघङच चेतिते, खग चेतिए । २ कखगडच-ए ते० । ३ खग कल्या० । सजाया|साहानाFRIPSARAI

·श्री-
विपाके
१ मृगा-
पुत्रीया-
ध्ययनो-
पोद्धात
१ श्रुत
स्कन्धः।
॥१॥
मा554/4|5||||SARASI
कालेणं तेणं समएणं समणस्स भगवओ महावीरस्स अंतेवासी अजसुहुम्मे णामं अणगारे जाईसपण्णे।
वण्णओ। चोद्दसपुवी चउणाणोवर्गए पंचहिं अणगारसएहिं सद्धिं संपरिबुडे पुवाणुपुत्विं चरमाणे जाव
तत् शृण्वतां प्रायः कर्मविपाकावगमो भवत्येवेति । यत्तु निःश्रेयसावाप्तिरूपं परंपरप्रयोजनमस्य, तदाप्तप्रणीततयैव प्रतीयते । न ह्याप्ता
यत् कथंचिद् निःश्रेयसार्थं न भवति तत्प्रणयनायोत्सहन्ते, आप्तत्वहानेरिति । संवन्धोऽप्युपायोपेयभावलक्षणो नाम्नैवास्य प्रतीयते,
तथाहि-इदं शास्त्रमुपायः, कर्मविपाकावगमस्तूपेयमिति । यस्तु गुरुपर्वक्रमलक्षणः संबन्धोऽस्य, तत्प्रतिपादनायेदमाह-'ते णं काले णं'
इत्यादि । अस्य व्याख्या-'ते णं काले णं' 'ते णं समए णं' ति तस्मिन् काले तस्मिन् समये, शंकारो* वाक्यालंकारार्थत्वात् , एका-
रस्य च प्राकृतप्रभवत्वात् । अथ काल-समययोः को विशेषः१ उच्यते, सामान्यो वर्तमानावसर्पिणीचतुर्थारकलक्षणः कालः, विशिष्टः
पुनस्तदेकदेशभूतः समय इति । अथवा, तेन कालेन हेतुभूतेन, समयेन हेतुभूतेनैव । 'होत्थ'त्ति अभवत् । यद्यपीदानीमप्यस्ति सा
नगरी, तथाप्यवसर्पिणी कालस्वभावेन हीयमानत्वाद् वस्तुस्वभावानां, वर्णकग्रन्थोक्तस्वरूपा सुधर्मस्वामिकाले नास्तीति कृत्वाऽ-
तीतनिर्देशः कृतः। 'वण्णउत्ति "रिस्थिमियसमिद्ध-"इत्यादिवर्णकोऽस्य वक्तव्यः। स चौपपातिकवद् द्रष्टव्यः। 'पुण्णभद्दे चेइए'त्ति
भगवतो महावीरस्यान्तेवासी आर्यसुधर्मा नामानगारो जातिसपन्नः । वर्णकः। चतुर्दशपूर्वी चतुर्ज्ञानोपगतः पञ्चभिरनगारशतैः सार्धं संपरिवृतः
१ घडाम्मे जाव। २ खग --जाति'। ३ ख -पणे केसिव । -ग-पणे किसिवण्णव० । ४ क चउद । च-चउदस । ५ खग -गते । ६ कगच -पुन्वीजा
-ख-पुरि जा । ७ क -नायाह । ८ क -अस्य च । ९ क -स्य प्रा० १० खग -रिद्धि । ११ कखग -पुन्न ।
* णकारस्य प्राकृते वाक्यालकारार्थत्वापेक्षया सप्तम्या स्थाने प्राकृतव्याकरणनिष्पन्नायास्तृतीयाया एव व्याख्या श्रेयसी, दृश्यता हे० प्रा० ३-१३७ सूत्रस्य वृत्ति ।
AlALRAFRIPARIte
॥१॥

·-- ISIS-IPSRIEबाबाचा जेणेव पुण्णभद्दे चेइए अहापडिरूवं जाव विहरइ। परिसा निग्गया। धम्मं सोचा निसम्म जामेव दिसं पाउन्भूया तामेव दिसं पडिगया। तेणं कालेणं तेणं समएणं अज्जसुहम्मस्स अंतेवासी अज्जजंबू पूर्णभद्राभिधाने चैत्ये व्यन्तरायतने । 'अहापडिरूवं जाव विहरइ'त्ति अनेनेदं सूचितं द्रष्टव्यम्-"अजसुहम्मे थेरे अहापडिरूवं उग्गहं उग्गिण्हइ, अहापडिरूवं उग्गहं उग्गिण्हित्ता संजमेणं तवसा अप्पाणं भावेमाणे विहरइ" तत्र येन प्रकारेण प्रतिरूपः साधूचितस्व- रूपो यथाप्रतिरूपोऽतस्तम् , अवग्रहम् आश्रयमिति, विहरति आस्ते । 'जामेव दिसं पाउन्भूया' यस्या दिशः सकाशात् प्रादुर्भूता प्रकटीभूता आगतेत्यर्थः। तामेव दिसं पडिगया' तस्यामेव दिशि प्रतिगतेत्यर्थः। 'सत्तुस्सेहे' ति सप्तोत्सेधः सप्तहस्तप्रमाण इत्यर्थः । 'जहा गोयमसामी तहा' इति यथा गौतमो भगवत्यां वर्णितस्तथाऽयमिह वर्णनीयः । कियदूरं यावदित्याह-'जाव झाणकोहोत्ति' "झाणकोट्ठोवगते” इत्येतत् पदं यावदित्यर्थः । स चायं वर्णकः-"समचउरंससंठाणसंठिए, वञ्जरिसहनारायसंघयणे" विशेषणद्वयमपी- दमागमसिद्धम् : "कणगपुलगनिघसपम्हगोरे" कनकस्य सुवर्णस्य यः पुलको लवस्तस्य यो निकषः कषपट्टे रेखालक्षणः, तथा पम्हत्ति पद्मगर्भस्तद्वद् गौरो यः स तथा “उग्गतैवे" उग्रमप्रधृष्यं तपो यस्य स तथा; "दित्ततवे" दीप्तं हुताशन इव कर्मवनदाह- पूर्वानुपूा चरन् यावद् यत्रैव पूर्णभद्रं चैत्यं यथाप्रतिरूपं यावद् विहरति । परिषद् निर्गता। धर्म श्रुत्वा निशम्य यस्या एव दिशः प्रादुर्भूता तामेव दिशं प्रतिगता । तस्मिन् काले तस्मिन् समये आर्यसुधर्मणोऽन्तेवासी आर्यजम्बूर्नामानगारः सप्तोत्सेधो यथा, गौतमस्वामी तथा यावद् ध्यान- IPISISI||SNASI-RI/re १ क -तवेत्ति ।

·१ मृगा-
-
श्री-
विपाके
पुत्रीया-
ध्ययनो-
१ श्रुत-
स्कन्धः
पोद्वात
॥२॥
नावाFkNFIGIRIमाम
णाम अणगारे सत्तुस्सेहे जहा गोयमसामी तहा, जाव झाणकोट्ठोवगए विहरति । तते णं अज्जजंबू णाम
अणगारे जायसड्ढे जाव जेणेव अजसुहम्मे अणगारे तेणेव उवागए तिक्खुत्तो आयाहिर्णपयाहिणं करोति,
कत्वेन ज्वलत्तेजस्तत् तपो यस्य स तथा । "तत्ततवे" तप्तं तापितं तपो येन स तथा, एवं हि तेन तत् तपस्तप्तं येन कर्माणि संताप्य
तेन तपसा स्वात्मापि तपोरूपःसंतापितो यतोऽन्यस्यास्पृश्यमिव जातमिति; "महातवे" प्रशस्ततपा बृहत्तपा वा; "उराले" भीमः,
अतिकष्टतपःकारितया पार्श्ववर्तिनामल्पसत्त्वानां भयजनकत्वात्, उदारो वा प्रधान इत्यर्थः, “घोरे" निघृणः परीपहाद्यरातिविनाशे
"घोरगुणे" अन्यैर्दुरनुचरगुणः;"घोरतवस्सी" घोरैस्तपोभिस्तपस्वी; "घोरबंभचेरवासी" घोरेऽल्पसत्वदुरनुचरत्वेन दारुणे ब्रह्मचर्ये
वस्तुं शीलं यस्य स तथा; "उच्छूढसरीरे" उच्छूळ उज्झितमिवोज्झितं शरीरं येन, तत्प्रतिकर्मत्यागात, “संखित्तविउलतेयलेस्से"
संक्षिप्ता शरीरान्तर्वर्तिनीत्वात् , विपुला च विस्तीर्णा अनेकयोजनप्रमाणक्षेत्राश्रितवस्तुदहनसमर्थत्वात् तेजोलेश्या विशिष्टतपोजन्य-
लब्धिविशेषप्रभवा तेजोज्वाला यस्य स तथा; "उ8जाणू" शुद्धपृथिव्यासनवर्जनात् , औपग्रहिकनिषद्याया अभावाच्च उत्कटुकासनः
सन्नुपविश्यते (१ विशतीति) ऊर्ध्व जानुनी यस्य स ऊर्ध्वजानुः; "अहोसिरे" अधोमुखो नोवं तिर्यग् वा विक्षिप्तदृष्टिरिति भावः;
"झाणकोट्ठोवगए" घ्यानमेव कोष्ठस्तमुपागतो यः स तथा । 'विहरईत्ति "संजमेणं तपसा अप्पाणं भावमाणे विहरइ" इत्येवं दृश्यम् ।
कोष्ठोपगतः विहरति। तत आर्यजम्बूर्नामानगारो जातश्रद्धो यावद् यत्रैवार्यसुधर्माऽनगारस्तत्रैवोपागतस्निरादक्षिणप्रदक्षिणं करोति, कृत्वा वन्दते,
१ खगघङ -गोतम । २ कघङच -व ज्झा० । ३ ख नाम । गङच णामे । घ नामे । ४ क-हिण प० ।
AAIसभामा CRICA
॥२॥

·INE|वाजाबाहकलानाSAIRA करेत्ता वंदति, नमसति वंदित्ता नमंसित्ता जाव पज्जुवासति । पज्जुवासित्ता एवं वयासी;-सू०१] 'जति णं भंते! समणणं भगवया महावीरेण जाव संपत्तेणं दसमस्स अंगस्स पण्हावागरणाणं अयम? पण्णत्ते, एक्कारसमस्स णं भैते! अंगस्स विवागसुयस्स समणेणं जाव संपत्तेणं के अटे पण्णते?' तते णं अजसु- हम्मे अणगारे जंबू अणगारं एवं वयासी;-"एवं खलु जंबू ! समणेणं जाव संपत्तेणं एक्कारसमस्स अंगस्स विवागसुयस्स दो सुयखंधा पण्णत्ता, तं जहा-दुहविवागा य सुहविवागा य । 'जति णं भंते! 'जायसड्ढे' प्रवृत्तविवक्षितार्थश्रवणवाञ्छः; यावत्करणादिदं दृश्यम्-"जायसंसए" प्रवृत्तानिर्धारितार्थप्रत्ययः; “जायकोउहल्ले" प्रवृत्त- श्रवणौत्सुक्गः; "उप्पन्नसड्ढे" प्रागभवदुद्भूतश्रवणवाञ्छ उत्पन्नश्रद्धत्वात् प्रवृत्तश्रद्ध इत्येवं हेतुफलभावलक्षणाद् न पुनरुक्तता; एवं "उप्पन्नसंसए, उप्पन्नकोउहल्ले संजायसइढे, संजायसंसए, संजायकोउहल्ले; समुप्पन्नसड्ढे, समुप्पन्नसंसए, समुप्पन्नकोउहल्ले" नमस्यति, वन्दित्वा नमस्यित्वा यावत्पर्युपास्ते । पर्युपास्यैवमवदत् ,--' यदि भदन्त ! 'श्रमणेन भगवता महावीरेण यावत्संप्राप्तेन दशमस्याङ्गस्य प्रश्नव्याकरणानामयमर्थः प्रज्ञप्तः, एकादशस्य भदन्त ! अङ्गस्य विपाकश्रुतस्य श्रमणेन यावत्सप्राप्तेन कोऽर्थः प्रज्ञप्तः तत आर्यसुधर्माऽनगारो जम्बूमनगारमेवमवदत्,-' एवं खलु जम्बो ! श्रमणेन यावत्संप्राप्तेनैकादशस्याङ्गस्य विपाकश्रुतस्य द्वौ श्रुतस्कन्धौ प्रज्ञप्तौ, तद्यथा-दुःखविपा- १ खगघङच -सति ए० । २ क -ते वि० । ३ खगघ -यक्खंधा। ४ कख -वागो य । ५ स -वागो य । ६ क य पढमस्स । INISANNINFIN||SARI|| ?

·विपाके
१ मृगा-
पुत्रीया-
ध्ययन
प्रारंभः।
१श्रुत-
स्कन्धः
॥३॥
FISHIFISSI||1511
समणेणं जाव संपत्तेणं एकारसमस्स अंगस्स विवागसुयस्स दो सुयक्खंधा पण्णत्ता, तंजहा-दुहविवागा य
सुहविवागा य । पढमस्स णं भंते ! सुयस्कंधस्स दुहविवागाणं समणेणं जाव संपत्तेणं कइ अज्झयणा
पण्णत्ता ? ' तते णं अजसुहम्मे अणगारे जंबू अणगारं एवं वयासी;-' एवं खल्लु जंबू ! समणेणं जाव
व्यक्तार्थानि नवरमेतेषु पदेषु संशब्दः प्रकर्षादिवचनः। अन्ये त्वाहुः-'जातश्रद्धो जातप्रश्नवाञ्छः, सोऽपि कुतः१ यतो जातसंशयः,
सोऽपि कुतः १ यतो जातकुतूहलः अनेन पदत्रयेणावग्रह उक्तः, एवमन्येन पदानां त्रयेण २ ईहा-ऽवाय-धारणा उक्ता भवन्ति' इति ।
'तिक्खुत्तो' त्ति विकृत्वः त्रीन् वारान् । 'आयाहिण' त्ति आदक्षिणाद् दक्षिणपार्थादारभ्य प्रदक्षिणो दक्षिणपार्श्ववर्ती आदक्षिण-
प्रदक्षिणोऽतस्तम् । 'वंदई' त्ति स्तुत्या 'नमंसई' त्ति नमस्यति प्रणामतः, इह यावत्करणादिदं दृश्यम्-“ सुस्सूसमाणे नमसमाणे
विणएणं पंजलिउडे अभिमुहे" इति, व्यक्तं च । 'दुहविवागा य' ति दुःखविपाकाः पापकर्मफलानि, दुःखानां वा दुःखहेतुत्वात्
पापकर्मणां विपाकास्ते यत्राभिधेयतया सन्त्यसौ 'वरुणानगरम्' इति न्यायेन दुःखविपाकाः प्रथमश्रुतस्कन्धः। एवं द्वितीयः सुख-
विपाकाः । 'तए णं' ति ततोऽनन्तरमित्यर्थः 'मियाउत्ते' इत्यादिगाथा तत्र मियाउनेत्ति मृगापुत्राभिधानराजसुतवक्तव्यताप्रतिब-
काश्च, सुखविपाकाश्च । यदि भदन्त । श्रमणेन यावत्संप्राप्तेनैकादशस्याङ्गस्य विपाकश्रुतस्य द्वौ श्रुतस्कन्धौ प्रज्ञप्तौ, तद्यथा,-दुःखविपाकाः
सुखविपाकाश्च । प्रथमस्य भदन्त । श्रुतस्कन्धस्य दुःखविपाकानां श्रमणेन यावत्सप्राप्तेन कत्यध्ययनानि प्रज्ञप्तानि ?' ततः आर्यसुधर्मानगारो
१ च -यसधा । २ क -ण आइगरेणं तित्थगरेण जाव । ३ कग -वरणा ।
AARIFSA||ॐथा.
॥३॥

·बाय-4RSTावाबालाका संपत्तेणं दुहविवागाणं दस अज्झयणा पण्णत्ता, तं जहा;- मियांउत्ते १ उज्झियते २ अभग्ग ३ सगडे ४ वहस्सती ५ नंदी ६ । उंबर ७ सोरियदत्ते य ८ देवदत्ता य ९ अंजू य १०॥ दमध्ययनं मृगापुत्र एव । एवं सर्वत्र । नवरं 'उज्झियए' त्ति उज्झितको नाम सार्थवाहपुत्रः २ 'अभग्ग' त्ति सूत्रत्वादभन्नसेनो विजयाभिधानचौरसेनापतिपुत्रः ३ 'सगडे' त्ति शकटाभिधानसार्थवाहसुतः ४ 'वहस्सई' त्ति सूत्रत्वादेव बृहस्पत्तिदत्तनामा पुरोहि- तपुत्रः ५ 'नंदी' इति सूत्रत्वादेव नन्दिवर्धनो नन्दीवर्धनो वा राजकुमारः; ६ 'उंबर' त्ति सूत्रत्वादेव उम्बरदत्तो नाम सार्थवाहसुतः ७ 'सोरियदत्ते य' त्ति शौरिकदत्तो नाम मत्स्यबन्धपुत्रः ८ चशब्दः समुच्चये । 'देवदत्ता य' त्ति देवदत्ता नाम गृहपतिसुता ९ चः समुच्चये ! 'अंजू य त्ति अंजूर्नाम सार्थवाहसुता १० चशब्दः समुच्चये । इति गाथासमासार्थः, विस्तरार्थस्तु यथास्वमध्ययना- विगमावगम्य इति । 'एवं खलु त्ति एवं वक्ष्यमाणप्रकारेण, खलुक्यालंकारे । 'सव्वोउय० वण्णउ' त्ति सर्वर्तुककुसुमसंछन्ने जम्बूमनगारमेवमवादीत्,-' एवं खलु जम्बो ' श्रमणेन यावत्संप्राप्तेन दुःखविपाकानां दशाध्ययनानि प्रज्ञप्तानि, तद्यथा,- मृगापुत्रः १ उज्ज्ञितकः २ अभग्नः ३ शकटः ४ बृहस्पतिः ५ नन्दी ६ । उम्बरः ७ शौरिकदत्तश्च ८ देवदत्ता च ९ अजूश्च १० ॥ १ क -यापुत्ते । २ क -विहस्सी। ३ ग -नो व० । ४ ख चशब्द ग च स० । ||||||4াগ্রাঙ্গণে ·१ मृगा- पुत्रीया- ध्ययन प्रारम्भः। श्री- विपाके १ श्रुत- स्कन्धः॥ जति णं भंते ! समणेणं जाव संपत्तेणं दुहविवागाणं दस अज्झयणा पण्णत्ता, तं जहा-मियाउत्ते जाव अंजू य, पढमस्स णं भंते! अज्झयणस्स दुहविवागाणं समणेणं जाव संपत्तेणं के अटे पण्णत्ते?' तते णं से सुहम्मे अणगारे जंवू अणगारं एवं वयासी;-' एवं खलु जंबू! तेणं कालेणं तेणं समएणं मिय- ग्गामे णाम णगरे होत्था। वण्णओ। तस्स मियग्गामस्स णगरस्स बहिया उत्तरपुरथिमे दिसीभाए चंद- णपायवे णाम उजाणे होत्था। सबोउय० वण्णओ। तत्थ णं सुहम्मस्स जक्खस्स जक्खाययणे होत्था, क चिरातीए, जहा पुण्णभद्दे। तत्थ णं मियग्गामे णगरे विजए णामं खत्तिए राया परिवसति । वण्णओ 'णंदणवणप्पगासे' इत्याद्युद्यानवर्णको वाच्य इत्यर्थः । 'चिराईए' त्ति चिरादिकं चिरकालीनप्रारम्भमित्यादिवर्णकोपेतं वाच्यं यथा यदि भदन्त । श्रमणेन यावत्संप्राप्तेन दु.खविपाकानां दशाध्ययनानि प्रज्ञप्तानि, तद्यथा-मृगापुत्रो यावदश्च, प्रथमस्य भदन्त अध्य- यनस्य दुःखविपाकानां श्रमणेन यावत्संप्राप्तेन कोऽर्थः प्रज्ञप्तः १ ततः स सुधर्माऽनगारो जम्बूमनगारमेवमवादीत्,-एवं खलु जम्वो! तस्मिन्काले तस्मिन् समये मृगाग्रामो नाम नगरमभूत् । वर्णकः । तस्य मृगामामस्य नगरस्य बहिरुत्तरपौरस्त्ये दिग्भागे चन्दनपादपं नामोद्यानमभवत् , सर्वर्तुक० वर्णकः । तत्र सुधर्मणो यक्षस्य यक्षायतनमभवत्, चिरादिकं, यथा पूर्णभद्रम् । तत्र मृगाग्रामे नगरे विजयो नाम क्षत्रियो राजा ॥४॥ बाबासाBISAINA ? ||AkGANAGAR ॥४॥ १ क -णं आयगरेण तित्थगरेण जाव। २ क -मे गग० ।

·. IESबागालालावा तस्स णं विजयस्स खत्तियस्स मिया णामं देवी होत्था, अहीण० वण्णओ। तस्स णं विजयस्स खंत्तियस्स पुत्ते मियादेवीए अत्तैए मियापुत्ते नामं दारए होत्था जोतिअंधे जातिमूए जातिबहिरे जातिपंगुले हुंडे य वायवे । नत्थि णं तस्स दारगस्स हत्था वा पाया वा कण्णा वा अच्छी वा नासा वा। केवलं से तेसिं अंगोवंगाणं ऑगिई आगितिमित्ते । तते णं सा मियादेवी तं मियापुत्तं दारगं रहस्सियंसि भूमिघरंसि रहस्सितेणं भत्तपाणएणं पडिजागरमाणी विहरति । तत्थ णं मियग्गामे णगरे एगे जातिअंधे पुरिसे पूर्णभद्रचैत्यमौपपातिके। 'अहीण० वण्णउ' त्ति, अहीनपुण्यपञ्चेन्द्रियशरीर इत्यादिवर्णको वाच्यः । 'अत्तए' त्ति आत्मजः सुतः । 'जाइअंधे' त्ति जात्यन्धो जन्मकालादारभ्यान्ध एव । 'हुंडे य' त्ति हुण्डश्च सर्वावयवप्रमाणविकलः । 'वायवे' त्ति वायुरस्यास्तीति वायवो वातिक इत्यर्थः। 'आगिई आगिइमेत्ते' ति अगावयवानामाकृतिराकारः । किंविधेत्याह-आकृतिमात्रमाकारमानं नोचित- परिवसति। वर्णकः । तस्य विजयस्य क्षत्रियस्य मृगा नाम देव्यभवत्, अहीन० वर्णकः। तस्य विजयस्य क्षत्रियस्य पुत्रो मृगादेव्या आत्मजो मृगापुत्रो नाम दारकोऽभवजात्यन्धो जातिमूको जातिबधिरो जातिपङ्गुलो हुण्डश्च वायवः । न स्तस्तस्य दारकस्य हस्तौ वा पादौ वा कर्णौ वाऽक्षिणी वा नासा वा । केवलं तस्य तेषामङ्गोपाङ्गानामाकृतिराकृतिमात्रम् । ततः सा मृगादेवी तं मृगापुत्रं दारकं राहसिके भूमिगृहे राह- सिकेन भक्तपानकेन प्रतिजागरयन्ती विहरति । तत्र मृगाग्रामे नगर एको जात्यन्धः पुरुषः परिवसति । स एकेन सचक्षुष्केण पुरुषेण पुरतो १ खगघङच -याते दे० । २ खगघडच त्तते । ३ क जाइ । ४ उन्च -गिती । ५ क -स्सियेण । ६ क पूर्ण । ७ क गितीमे । Alk- IISINFIRSAIKSI||

·15
वागमः
१ मृगा-
टी पुत्रीया-
विपाके
ध्ययने
१ श्रुत-
स्कन्धः
जात्य-
साIESI||SARASI
परिवसति । से णं एगेणं सचक्खुतेणं पुरिसणं पुरतो दंडएणं पगड्डिजमाणे २फुद्दहडाहडसीसे मच्छिया-
चडगरपहकरेणं अपिणजमाणमग्गे मियग्गामे णगरे गिहे गिहे कालुणवडियाए वित्तिं कप्पेमाणे विहरति ।
तेणं कालेणं तेणं समएणं समणे भगवं महावीरे जाव समोसरिते।जाव परिसा निग्गया। तते णं से विजये
खत्तिए इमीसे कहाए लढे समाणे जहा कूर्णिए तहा निग्गते जाव पज्जुवासति तते णं से जातिअंधे
पुरिसे तं महयाजणसदं च जाव सुणेत्ता तं पुरिसं एवं वयासी;-'किणं देवाणुप्पिया अज्ज मियग्गामे
स्वरूपेत्यर्थः। 'रहस्सियंसि' ति राहसिके जनेनाविदिते। 'फुट्टहडाहडसीसे' त्ति 'फुट्ट ति स्फुटितकेशसंचयत्वेन विकीर्णकेशं 'हडाहडं'
ति अत्यर्थं शीर्ष शिरो यस्य स तथा । 'मच्छियाचडयरपहकरेणं' ति मक्षिकाणां प्रसिद्धानां चटकरः प्रधानो विस्तरवान् यः प्रहकरः
समूहः स तथा; अथवा, मक्षिकाणां चटकराणां तवृन्दानां यः प्रहकरः स तथा तेन । 'अन्निजमाणमग्गे' त्ति अन्वीयमानमार्गोs-
नुगम्यमानमार्गः । मलाविलं हि वस्तु प्रायो मक्षिकाभिरनुगम्यत एवेति । 'कालुगवडियाए' ति कारुण्यवृत्त्या । 'वित्ति कप्पेमाणे
दण्डेन प्रकृष्यमाणः २ स्फुटितात्यर्थशीर्पो मक्षिकाप्रधानसमूहेनान्वीयमानमार्गो मृगाग्रामे नगरे गृहे गृहे कारुण्यवृत्त्या वृत्ति कल्पयन् विहरति ।
तस्मिन् काले तस्मिन् समये श्रमणो भगवान महावीरो यावत्समवसृतः। यावत् पर्पद् निर्गता । ततः स विजयः क्षत्रियोऽनया कथया लब्धार्थो
सन् यथा कूणिकस्तथा निर्गतो यावत्पर्युपास्ते । ततः स जात्यन्धः पुरुपस्तं महाजनशब्दं च यावत् श्रुत्वा त पुरुपमेवमवदत्,-' किं
१ खगघङ्च णिते । २ खगघङच किं न । ३ क मियागा-- | ४ कग करन । ५ -ख अणिज । ग अणिज्ज ।
15HI15-1||SNI564F15-15
ननु
॥५॥

·- IFICATE जया40-5-MIE इंदमहेति वा जाव निग्गच्छति ? ' तते णं से पुरिसे तं जातिअंधपुरिसं एवं वयासी;-'नो खल्लु देवा० इंदमहे जाव निग्गए; एवं खलु देवाणुप्पिया! समणे जाव विहरति, तते णं एए जाब निग्गच्छंति' । तते णं से जातिअंधपुरिसे तं पुरिसं एवं वयासी;-'गच्छामो णं देवाणुप्पिया अम्हवि समणं भगवं जाव पज्जु- वासामो' । तते णं से जातिअंधपुरिसे पुरतो दंडएणं पगड्डिजमाणे २ जेणेव समणे भगवं महावीरे तेणेव उवागते, उवागच्छित्ता तिक्खुत्तो आयोहिणपयाहिणं करोति, करता वंदति नमसति, वंदित्ता नमंसित्ता त्ति जीविकां कुर्वाणः । 'जाव समोसरिए' त्ति इह यावत्करणात् "पुव्वाणुपुचि चरमाणे गामाणुगामं दूइजमाणे" इत्यादिवर्णको दृश्यः । तं महयाजणसदं च ' त्ति सूत्रत्वाद् महाजनशब्दं च; इह यावत्करणात् “जणवूहं च जणबोलं च" इत्यादि दृश्यम् । तत्र जनव्यूहश्चक्राद्याकारः समूहः, तस्य शब्दस्तदभेदाजनव्यूह एवोच्यते, अतस्तम् ; 'बोल' अव्यक्तवर्णध्वनिरिति। 'इंदमहेइ बत्ति इन्द्रोत्सवो वा, इह यावत्करणात् “खंदमहे वा रुद्दमहे वा जाव उजाणजत्ताइ वा, जन्नं वहवे उग्गा भोगा जाव एगदिसि एगाभिमुहा" इति दृश्यम् । इतो यद् वाक्यं तदेवमनुसतव्यम् , सूत्रपुस्तके हि सूचाक्षराण्येव सन्तीति:-" तए णं से पुरिसे तं जाइअंधपुरिस एवं देवानुप्रिय! अद्य मृगाग्रामे इन्द्रमहो वा यावन्निर्गच्छति । ततः स पुरुपस्तं जात्यन्धपुरुपमेवमवदत् ,-'नो खलु देवा० इन्द्रमही यावन्निर्गत:. एवं खलु देवानुप्रिय श्रमणो यावद् विहरति, तत एते यावन्निर्गच्छन्ति'। ततः स जात्यन्धपुरुपस्तं पुरुपमेवमवादीत्,-'गच्छावो देवानुप्रिय ! PlkNICTIKAISAFITS- III - १ क गच्छति । २ कच हिण प० । त

·15
श्री-
विपाके
१ मृगा-
पुत्रीया-
ध्ययने
१ श्रुत-
स्कन्धः।
जात्य-
पा
॥६॥
न्धस्य
प्रभुपार्श्व
बाबासाFINयागावासा
जाव पज्जुवासति । तते णं समणे विजयस्स तीसे य धम्ममाइक्खइ । परिसा जाव पडिगया। विजा
एवि गैए। तेणं कालेणं तेणं समएणं समणस्स जेटे अंतेवासी इंदभूती णाम अणगारे जाव विहरति।
तते णं से भगवं गोतमे तं जातिअंधपुरिसंपासति। पासित्ता जायसड्ढे जाव एवं वयासी;-'अत्थि णं अंते!
केइ पुरिसे जातिअंधे जायअंधारूवे ? 'हंता अत्थि' । 'कहिं णं भंते? से पुरिसे जातिअंधे जातअधारूवे?'
वयासी,-'नो खलु देवाणुप्पिया ! अज मियग्गामे गरे इंदमहे वा जाव जत्ताइ वा जन्नं एए उग्गा जाव एगदिसिं एगाभिमुहा
णिग्गच्छंति, एवं खलु देवाणुप्पिया! समणे भगवं महावीरे जाव इह समागए, इह संपत्ते, इहेव मियग्गामे गैंगरे मिर्यवणुजाणे
अहापडिरूवं उग्गहं उग्गिण्हइ, उग्गिण्हित्ता संजमेणं तवसा अप्पाणं भावमाणे विहरेइ, तए णं से अंधपुरिसे तं पुरिसं एवं वयासी"
इति । 'विजयस्स तीसे य' त्ति इदमेव दृश्यम्-"विजयस्स रण्णो तीसे य महइमहालियाए परिसाए विचित्तं धम्ममाइक्खइ जैहा जीवा
आवामपि श्रमणं भगवन्तं यावत्पर्युपास्वहे' । ततः स जात्यन्धपुरुषः पुरतो दण्डेन प्रकृष्यमाणो २ यत्रैव श्रमणो भगवान् महावीरस्तत्रैवो-
पागतः । उपागत्य बिरादक्षिणप्रदक्षिणं करोति । कृत्वा वन्दते, नमस्यति । वन्दित्वा नमस्यित्वा यावत्पर्युपास्ते । ततः श्रमणो विजयाय तस्यै
च धर्ममाख्याति परिषद् यावत् प्रतिगता। विजयोऽपि गतः। तस्मिन् काले तस्मिन् समये श्रमणस्य ज्येष्ठोऽन्तेवासी इन्द्रभूति माऽनगारो
यावद्विहरति । ततः स भगवान् गौतमस्त जात्यन्धपुरुष पश्यति। दृष्ट्वा जातश्रद्धो यावदेवमवादीत्,-'अस्ति भदन्त ' कश्चित्पुरुषो जात्यन्धो
१ क -गता । २ खग गते । ३ कघडच जाव अ० । ४ खगघडच जाव ५ क जाव अ०। ६ क नगरे ग नयरे । ७ क नयरे । ८ खग मिम ।
९ खग -इति । १० क जह ।
नम् ॥
SANSAR
त
॥६॥

·FIRIFऊलखानाला 'एवं खलु गोतमा! इहेव मियग्गामे णगरे विजयस्स पुत्ते मियादेवीए अत्तए मियाउत्ते णामं दारए जाति- अंधे जातअंधारूवे, नस्थिणं तस्स दारगस्स जाव आगितिमित्ते, ततेणं सा मियादेवी जाव पडिजागरमाणी २ विहरति। ततेणं से भगवं गोतमेसमणं भगवं महावीरं वंदति नमसति। वंदित्ता नमसित्ता एवं वयासी;- इच्छामि णं भंते ! अहं तुब्भेहिं अब्भणुण्णाते[ समाणे ]मियापुत्तं दारयं पासित्तए ।' 'अहासुहं देवाणुप्पिया ! '। तते णं से भगवं गोतमे समणेणं भगवया अब्भणुण्णाते समाणे हट्ठतुढे वज्झंति" इत्यादि परिषत् यावत् प्रतिगता । 'जाइअंधे' त्ति जातेरारभ्यान्धो जात्यन्धः । स च चक्षुरूपघातादपि भवतीत्यत आह- 'जायअंधारूवे' त्ति जातमुत्पन्नमन्धकं नयनयोरादित एवानिष्पत्तेः कुत्सितान्धं रूपं यस्यासौ जातान्धकरूपः। 'अतुरिय'ति मनःस्थैर्यात् जातान्धकरूपः ?' 'हन्तास्ति । 'कुत्र भदन्त । स पुरुषो जात्यन्धो जातान्धकरूपः ?' 'एवं खलु गौतम ' इहैव मृगाग्रामे नगरे विजयस्य पुत्रो मृगादेव्या आत्मजो मृगापुत्रो नाम दारकः जात्यन्धो जातान्धकरूपः, न स्तस्तस्य दारकस्य यावदाकृतिमात्रम् , ततः सा मृगादेवी यावत्प्रतिजाग- रयन्ती २ विहरति' । ततः स भगवान् गौतमः श्रमणं भगवन्तं महावीरं वन्दते नमस्यति । वन्दित्वा नमस्थित्वैवमवदत्,-'इच्छामि भदन्त अहं युष्माभिरभ्यनुज्ञातो मृगापुत्रं दारकं द्रष्टुम् ।' 'यथासुखं देवानुप्रिय! । ततः स भगवान् गौतमः श्रमणेन भगवताऽभ्यनुज्ञातः सन् हृष्टतुष्टः PSIRAINRNINFSSARI २ ·FAIRS विपाके ISITE १मृगा० अध्य०, १ श्रुत- स्कन्धः ॥७॥ समणस्स भगवओ अंतितातो पडिनिकमई। पडिनिरकमित्ताअतुरियं जाव सोहेमाणे २ जेणेव मियागामे णगरे तेणेव उवागच्छति। उवागच्छित्ता मियग्गामं णगरं मझमज्झेणं अणुपविस्सइ । अणुप्पविस्सित्ता जेणेव मियाए देवीए गिहे तेणेव उवागच्छति । तते णं सा मियादेवी भगवं गोतमं एजमाणं पासति । पा पासित्ता हट्ट० जाव एवं वयासी, 'संदिसतु णं देवाणुप्पिया ! किमागमणपयोयणं ? ' तते णं भगवं गोतमे मियं देविं एवं वयासी, 'अहण्णं देवाणुप्पिए ! तव पुत्तं पासित्तु हव्वमागते' । तते णं सा मिया- देवी मियापुत्तस्स दारगस्स अणुमग्गजायए चत्तारि पुत्ते सवालंकारविभूसिए करेति । करेत्ता भगवतो यावत्करणादिदं दृश्यम्-“अचवलमसंभंते जुगंतरपलोयणाए दिट्ठीए पुरओ रिय” इति; तत्र चपलं कायचापल्याभावात् क्रिया- विशेषणे चैते; तथा, असंभ्रान्तो भ्रमरहितः; युगं यूपस्तत्प्रमाणो भूभागोऽपि युगं, तस्यान्तरे मध्ये प्रलोकनं यस्याः सा तथा तया श्रमणस्य भगवतोऽन्तिकात् प्रतिनिष्कामति । प्रतिनिष्क्रम्यात्वरितं यावच्छोधमानो २ यत्रैव मृगाग्राम नगरंतत्रैवोपागच्छति । उपागत्य मृगाग्राम नगरं मध्यमध्येनानुप्रविशति । अनुप्रविश्य यचैव मृगाया देव्या गृहं तत्रैवोपागच्छति। ततः सा मृगादेवी भगवन्तं गौतममायन्तं पश्यति । दृष्ट्वा हृष्ट० यावदेवमवदत्-'संदिशतु देवानुप्रिय' किमागमनप्रयोजनम् ?' ततो भगवान् गौतमो मृगां देवीमेवमवदत् , 'अहं देवानुप्रिये तव पुत्रं द्रष्टुं शीघ्रमागतः ।' ततः सा मृगादेवी मृगापुत्रस्य दारकस्यानुमार्गजातांश्चतुरः पुत्रान् सर्वालंकारविभूषितान् करोति । कृत्वा भगवतो श्रीगौ- तमस्वा- मिनो मृगापुत्र द्रष्टुं गमनम्। 5-NIRSAGAR । AFRI154. ॥७॥ .

·गोतमस्स पाएसु पाडेति । पाडेत्ता एवं वयासी, 'एए णं भंते! मम पुत्ते पासह' । तते णं से भगवं गोतमे मियं देवि एवं वयासी;-'नो खलु देवाणुप्पिए ! अहं एए तव पुत्ते पासिउं हत्वमागए, तत्थ णं जे से तव जेटे पुत्ते मियापुत्ते दारए जातिअंधे जाव अंधारूवे, जपणं तुमं रहस्सियांस भूमिघरांस रहस्सिएणं भत्तपाणणं पडिजागरमाणी २ विहरसि, तं नं अहं पासिउं हव्वमागते' । तते णं सा मियादेवी भगवं गोतमं एवं वयासी;-‘से के णं गोतमा ! से तहारूवे णाणी वा तवस्सी वा जेणं तव एसमढे मम ताव रहस्सकते तुब्भं हव्वमक्खाते, जतो णं तुब्भे जाणह ?' तते णं भगवं गोतमे मियं दृष्ट्या चक्षुपा, 'रियं' इति ईर्या गमनं तद्विषयो मार्गोऽपीर्याऽतस्ताम् । 'जेणेव'त्ति यस्मिन् देशे। ' हट्ट० जाव'त्ति इह " हट्ठतुट्ठ- माणंदिअ "-इत्यादि दृश्यम् । एकार्थाश्चैते शब्दाः 'हवं' ति शीघ्रम् । 'जाओ णं' ति यसात् । 'जाया यावि-होत्था' जाता गौतमस्य पादयोः पातयति । पातयित्वैवमवदत्, एतान् भदन्त | मम पुत्रान् पश्यत । मम पुत्रान् पश्यत ।' ततः स भगवान् गौतमो मृगां देवीमेवमवदत् , 'नो खलु देवानुप्रिये । अहमेतांस्तव पुत्रान् द्रष्टुं शीघ्रमागतः, तत्र यः स तव ज्येष्ठः पुत्रो मृगापुत्रो दारको जात्यन्धो यावदन्धकरूपः, यं त्वं राहसिके भूमिगृहे राहसिकेन भक्तपानेन प्रतिजागरयन्ती २ विहरसि तमहं द्रष्टुं शीघ्रमागतः । ततः सा मृगादेवी भगवन्तं गौतममेवम- वदत्,-' को गौतम | स तथारूपो ज्ञानी वा तपस्वी वा येन तवैषोऽर्थो मम तावद् रहस्यकृतस्तुभ्यं शीघ्रमाख्यातो यतो यूयं जानीथ ? IPAS-IIISRASNAFISRA||SA

·-
विपाके
१ श्रुत
१मृगा०
टी|| अध्य०
मृगा-
देव्या
भूमिगृहे
|गमनम्।
स्कन्धः।
पा
॥८॥
किया BIRA-सानासाना
देविं एवं वयासी;-'एवं खल्लु देवाणुप्पिए! मम धम्मायरिए समणे भगवं जाव ततोणं अहं जाणामि।
जावं च णं मियादेवी भगवया गोतमेणं सद्धिं एवमटुं संलवात तावं च णं मियापुत्तस्स दारगस्स
भत्तवेला जाया यावि होत्था । तते णं सा मियादेवी भगवं गोयमे एवं वयासी;-'तुब्भे णं भंते !
इह चेव चिट्ठह जा णं अहं तुभं मियापुत्तं दारयं उवदंसेमि'त्ति कटु जेणेव भत्तपाणघरए तेणेव
उवागच्छति । उवागच्छित्ता वत्थपरियझं करोत । करेत्ता कट्ठसगडियं गेण्हति २ विपुलस्स असणपाण-
खातिमसातिमस्स भरेति २ तं कट्ठसगडियं अणुकडमाणी २ जेणेव भगवं गोतमे तेणेव उवागच्छति
चाप्यभवदित्यर्थः 'वत्थपरियट्ट 'ति वनपरिवर्तनम् ।
ततो भगवान् गौतमो मृगां देवीमेवमवदत् -' एवं खलु देवानुप्रिये । मम धर्माचार्यः श्रमणो भगवान् यावत् ततोऽहं जानामि
यावज मृगादेवी भगवता गौतमेन सार्धमेतमर्थ सलपति तावच्च मृगापुत्रस्य दारकस्य भक्तवेला जाता चाप्यभवत् । ततः सा मृगावती भगवन्तं
गौतममेवमवादीत्,-' यूयं भदन्त । इहैव तिष्ठत, यावदह युष्मभ्यं मृगापुत्रं दारकमुपदर्शयामि' इति कृत्वा यत्रैव भक्तपानगृहं तवो-
पागच्छति । उपागत्य वस्त्रपरिवतं करोति । कृत्वा काप्ठशकटिकां गृह्णाति । गृहीत्वा विपुलेनाशनपानखादिमस्वादिना भरति । भृत्वा तां
WHEAll-SNAFISA||SAR
॥८॥

·श्रा FINAFISASARAIसा २ भगवंगोतमं एवं वयासी;"एहणं तुब्भे भंते ! ममं [मए सद्धिंअणुगच्छह जा णं अहं तुब्भं मियापुत्तं दारयं उवदंसेमि' । तते णं से भगवं गोतमे मियं दोविं पिटुओ समणुगच्छति। तते णं सा मियादेवी तं कट्ठसगडियं अणुकडमाणी २ जेणेव भूमिघरे तेणेव उवागच्छति २ चउप्पुडेणं वत्थेणं मुहं बंधमाणी भगवं गोतमं एवं वयासी;" तुन्भेवि य णं भंते ! मुहपोत्तियाए मुहं बंधह' । तते णं भगवं गोतमे मियादेवीए एवं वुत्ते समाणे मुहपोत्तियाए मुहं बंधति [बंधइ]।ततेणं सा मियादेवी परंमुही भूमीघरस्स दु- वारं विहाडेति । तते णं गंधो निग्गच्छति । से जहानामए अहिमडे तिवाजाव ततोवि य णं अणि?- ' से जहानामए ' त्ति तद्यथानामेति वाक्यालंकारे । 'अहिमडे इवा सप्पकडेवरे इवा' इह यावत्करणात् “ गोमडे इवा सुणहमडे इवा" इत्यादि द्रष्टव्यम् । 'ततोवि णं' ति ततोऽपि अहिकडेवरादिगन्धादपि ' अणिट्ठतराए चेव' त्ति अनि- काठशकटिकामनुकर्षन्ती २ यत्रैव भगवान् गौतमस्तत्रैवोपागच्छति । उपागत्य भगवन्तं गौतममेवमवदत्,-' एत यूयं भदन्त गच्छत्त यावदहं युष्मभ्यं मृगापुत्रं दारकमुपदर्शयामि' । ततः स भगवान् गौतमो मृगादेवीं पृष्ठतः समनुगच्छति । ततः सा मृगादेवी तां काष्ठशकटिकामनुकर्षन्ती २ यत्रैव भूमिगृहं तत्रैवोपागच्छति । उपागत्य चतुष्पुटेन वस्त्रेण मुखं बध्नती भगवन्तं गौतममेवमवादीत् ,- 'यूयमपि च भदन्त ' मुखवत्रिकया मुखं बध्नीत' । ततो भगवान् गौतमो मृगादेव्यैवमुक्तः सन् मुखवनिकया मुखं बध्नाति । ततः सा मृगादेवी पराड्मुखी भूमीगृहस्य द्वारं विघाटयति । ततो गन्धो निर्गच्छति । स यथानामाऽहिमृतकस्य वा यावत् ततोऽपि चानिष्टतरश्चैव PIRIRRIFIHARIFSAPNA मामनु- ,

·V
सामा
१मृगा०
अध्य,
मृगापुत्र
स्याऽऽ-
श्री-
विपाके
१ श्रुत
हारः॥
स्कन्धः
छा
॥९॥
15A||SAIRS
तराए चेव जाव गंधे पण्णत्ते । तते णं से मियापुत्ते दारए तस्स विपुलस्स असणपाणखाइमसाइमस्स
गंधेणं अभिभूते समाणे तंसि विपुलांस असणपाणखाइमसाइमंसि मुच्छिते ४ तं विपुलं असणं ४ आ-
सएणं आहारेति २ खिप्पामेव विद्धंसेति । ततो पच्छा पूयत्ताए य सोणियत्ताए य परिणामेति । तंपि
य णं पूयं च सोणियं च आहारेति । तते णं भगवतो गोतमस्स तं मियापुत्तं दारयं पासित्ता अयमेया-
रूवे अज्झस्थिते ४ समुप्पज्जित्था, अहो णं इमे दारए पुरा पोराणाणं दुच्चिण्णाणं दुप्पडिक्कंताणं असु-
एतर एव 'गन्धः' इति गम्यते; इह यावत्करणात् "अकंततराए चेव अप्पियतराए चेव अमणुन्नतराए चेव अमणामतराए चेव" इति
दृश्यम् , एकार्थाश्वेते । 'मुच्छिए' इत्यत्र “गढिते गिद्धे अज्झोववन्ने” इति पदत्रयमन्यद् दृश्यम्। एकार्थान्येतानि चत्वार्यपीति ।
'अज्झथिए' इत्यत्र "चिंतिए कपिए पत्थिए मणोगए संकप्पे" इति दृश्यम् एतान्यप्येकार्थानि । 'पुरा पुराणाणं दुचिन्नाणं'
इहाक्षरघटना-पुराणानां जरठानां कक्खडीभूतानामित्यर्थः पुरा पूर्वकाले दुश्चीर्णानां प्राणातिपातादिदुश्चरितहेतुकानाम् । 'दुप्प-
डिकंताण ति दुःशब्दोऽभावार्थः, तेन प्रायश्चित्तप्रतिपत्त्यादिनाऽप्रतिक्रान्तानामनिवर्सितविपाकानामित्यर्थः 'असुभाणं 'ति असु-
यावद् गन्धः प्रज्ञप्तः । ततः स मृगापुत्रो दारकस्तस्य विपुलस्याशनपानखादिमस्वादिम्नो गन्धेनाभिभूतः सस्तस्मिन् विपुलेऽशनपानखादिमस्वा-
दिमनि मूच्छितः ४ तं विपुलमशनं ४ आस्येनाहरति, आहृत्य क्षिप्रमेव विध्वंसयति। ततः पश्चात् पूयतया च शोणिततया च परिणमयति ।
तदपि च पूयं च शोणितं चाहरति । ततो भगवतो गौतमस्य तं मृगापुत्रं दारकं दृष्ट्वाऽयमेतद्रूप आध्यात्मिकः ४ समुदपद्यत, 'अहो अयं दारकः
JAISIOबालिका
॥९॥

·| ESAN||जब-या भाणं पावाणं कडाणं कम्माणं पावगं फलवित्तिविसेसं पच्चणुभवमाणे विहरति, ण मे दिट्ठा णरगा वा णेरड्या वा, पच्चक्खं खल्लु अयं पुरिसे नरयपाडिरूवियं वेयणं वेएति' त्ति कटु मियं देविं आपुच्छति २ मियाए देवीए गिहाओ पडिनिक्खमति २ मियग्गामं णगरं मझमज्झेणं निग्गच्छति २ जेणेव समणे भगवं महावीरे तेणेव उवागच्छति । उवागच्छित्ता समणं भगवं महावीरं तिक्खुत्तो आयाहिण- पयाहिणं करेति । करेत्ता वंदति नमंसति । वंदित्ता नमंसित्ता एवं वयासी;-'एवं खल्लु अहं तुब्भहिं अब्भणुण्णाए समाणे मियग्गामं नगरं मझमज्झेणं अणुपविसामि २ जेणेव मियाए देवीए गिहे तेणेव उवागते । तते णं सा मियादेवी ममं एजमाणं पासति २ हट्ठ० तं चेव सवं जाव पूयं च सोणियं च खहेतूनाम् । ' पावाणंति पापानां दुष्टस्वभावानाम् । 'कम्माणं ति ज्ञानावरणादीनाम् । पुरा पुराणानां दुश्चीर्णानां दुष्प्रतिक्रान्तानामशुभानां पापानां कृतानां कर्मणां पापं फलवृत्तिविशेपे प्रत्यनुभवन् विहरति, न मया दृष्टा नरका वा नैरयिका वा, प्रत्यक्षं खल्वयं पुरुषो नरकप्रतिरूपिकां वेदनां वेदयति' इति कृत्वा मृगां देवीमापृच्छते । आपृच्छय मृगाया देव्या गृहात् प्रतिनिष्कामति, प्रतिनिष्क्रम्य मृगाग्रामानगरान्मध्यमध्येन निर्गच्छति, निर्गम्य यत्रैव श्रमणो भगवान महावीरस्तत्रैवोपागच्छति । उपागत्य श्रमणं भगवन्तं महावीरं त्रिरादक्षिणप्रदक्षिणं करोति । कृत्वा वन्दते नमस्यति । वन्दित्वा नमस्यित्वैवमवादीत्,-'एवं खल्वहं युष्माभिरभ्य- नुज्ञातः सन् मृगाग्राम नगरं मध्यमध्येनानुप्राविशम् , अनुप्रविश्य यत्रैव मृगाया देव्या गृहं तत्रैवोपागतः । ततः सा मृगादेवी मामेयमानं IMGNRNERA||SAN

·श्री-
विपाके
१मृगा०
अध्य०,
भगवद्वौ
१ श्रुत-
तमस्य
स्कन्धः
प्रभु-
पार्थे
॥१०॥
आगम-
नाजियाराजENis
||SA||सान
आहारेति।तते णं मम इमे अज्झस्थिते ४ समुप्पजित्था;-'अहोणं इमे दारए पुरा जाव विहरति'। (सू०
से णं भंते ! पुरिसे पुवभवे के आसि, किंनामए वा किंगोत्तए वा कयरंसि गामंसि वा नगरंसि वा किं
वा दच्चा किं वा भोच्चा किं वा समायरित्ता कोर्स वा पुरा पोराणाणं जाव विहरति ?' गोयमाई समणे
'पुत्वभवे के आसि' इत्यत एवमध्येयम्-"किनामए वा किंगोत्तए वा" तत्र नाम यादृच्छिकमभिधानम् , गोत्रं तु यथार्थम् ,
कुलं वा; "कयरंसि गामंसि वा नगरंसि वा किं वा दचा किं वा भोचा किं वा समायरित्ता केसिं वा पुरा पोराणाणं दुचिनाणं
दुप्पडिकंतांणं असुहाणं पावाणं कम्माणं पावगं फलवित्तिविसेसं पञ्चणुब्भवमाणे विहरइ" इति । 'गोयम' त्ति गौतम इत्येवं 'आमन्त्र्य'
इति गम्यते। 'रिद्धस्थिमिए'त्ति ऋद्धिप्रधानं स्तिमितं च निर्भयं यत् तत् तथा । ' वण्णउ 'त्ति नगरवर्णकः । स चौपपातिकवद्
द्रष्टव्यः । 'अदूरसामंतेति नातिदूरे नातिसमीप इत्यर्थः । 'खेडे'त्ति धूलिप्राकारम् । 'रिद्ध'त्ति "रिद्धस्थिमियसमिद्धे" इति द्रष्टव्यम् ।
'आभोए'त्ति विस्तरः। 'रट्ठउडेत्ति राष्ट्रकूटो मण्डलोपजीवी राजनियोगिकः । 'अहम्मिए 'त्ति अधार्मिकः, यावत्करणादिदं
दृश्यम्-"अधम्माणुए अधम्मिढे अधम्मक्खाई अधम्मपलोई अधम्मपलञ्जणे अधम्मसमुदाचारे अधम्मेणं चेव वित्तिं कप्पेमाणे
पश्यति, दृष्ट्वा हृष्ट० तदेव सर्वं यावत्पूय च शोणितं चाहरति । ततो ममायमाध्यात्मिकः ४ समुदपद्यत,-' अहो अयं दारकः पुरा यावद्
विहरति । स भदन्त पुरुषः पूर्वभवे क आसीत् , किनामा वा किंगोत्रो वा कतरस्मिन् ग्रामे वा नगरे वा किं वा दत्त्वा किं वा भुक्त्वा किं वा
समाचर्य केषां वा पुरा पुराणानां यावद् विहरति ', ' गौतम ' इति' श्रमणो भगवान्महावीरो भगवन्तं गौतममेवमवदत्,-' एवं खलु
छा
-----৬৬৬
नम् ॥
॥१०॥

·- ||SHIFSR||||जलाया भगवं महावीरे भगवं गोतमं एवं वयासी; एवं खलु गोतमा ! तेणं कालेणं तेणं समएणं इहेव जंबु. द्दीवे दीवे भारहे वासे सयदुवारे णामं णगरे होत्था रिद्धस्थिमिते० वण्णओ। तत्थ णं सयदुवारे णगरे धणवती नाम राया होत्था । तस्स णं सयदुवारस्स णगरस्स अदूरसामते दाहिणपुरथिमे दिसीभाए विजयवद्धमाणे णामं खेडे होत्था रिद्ध० । तस्स णं विजयवद्धमाणस्स खेडस्स पंच गामसयाई आभोए यावि होत्था । तत्थ णं विजयवद्धमाणे खेडे एकाई नाम रट्ठकूडे होत्था अहम्मिए जाव दुप्पडियाणंदे। दुस्सीले दुव्वए" इति । तत्राधार्मिकत्वप्रपञ्चनायोच्यते 'अधम्माणुए' अधर्म श्रुतचारित्राभावमनुगच्छतीत्यधर्मानुगः। कुत एतदेव- मित्याह-अधर्म एवेष्टो वल्लभः पूजितो वा यस्य सोऽधर्मेष्टः; अतिशयेन वाऽधर्मी धर्मवर्जित इत्यधर्मिष्ठः । अत एवाऽधर्माख्यायी अधर्मप्रतिपादकः । अधर्मख्यातिः 'अविद्यमानधर्मोऽयम्' इत्येवं प्रसिद्धिकः । तथा, अधर्म प्रलोकयत्युपादेयतया प्रेक्षते यः स तथा । अत एवाधर्मप्ररजनोऽधर्मरागी । अत एवाधर्मः समुदाचारः समाचारो यस्य स तथा । अत एवाधर्मेण हिंसादिना वृत्तिं जीविका कल्पयन् सन् । दुःशीलः शुभस्वभावहीनः । दुव्रतश्च व्रतवर्जितः । दुष्प्रत्यानन्दः साधुदर्शनादिना नाऽऽनन्धत इति । गौतम । तस्मिन् काले तस्मिन् समये इहैव जम्बूद्वीपे द्वीपे भारते वर्षे शतद्वारं नाम नगरमभवद् ऋद्धस्तिमित० वर्णकः। तत्र शतद्वारे नगरे धनपति म राजाऽभवत् । तस्य शतद्वारस्य नगरस्यादूरासन्ने दक्षिणपौरस्त्ये दिग्भागे विजयवर्धमानो नाम खेटोऽभवद् ऋद्ध० । तस्य विजय- वर्धमानस्य खेटस्य पञ्च ग्रामशतान्याभोगश्चाप्यभवत् । तत्र विजयवर्धमाने खेट एकादिर्नाम राष्ट्रकूटोऽभवदधार्मिको यावद् दुष्प्रत्यानन्दः । blos dulkes4LIKROSFIDOS kos41

·१मृगा०
विपाके
१श्रुत-
अध्य०,
स्कन्धः।
शतद्वारे
राष्ट्र-
कूटस्य
वर्णनम्।
॥११॥
Follमयाभावाचा
से णं एकाई रटकूडे विजयवद्धमाणस्य खेडस्स पंचण्हं गामसयाणं आहेवच्चं जाव पालेमाणे विह-
रति । तते णं से एक्काई विजयवद्धमाणस्स खेडस्स पंच गामसयाई बहहिं करोहि य भरेहि य विद्धीहि
य उक्कोडाहि य पराभवेहि य दिजेहि य भिजेहि य कुत्तेहि य लंछपोसेहि य आलीवणोहि य पंथको-
'आहेवच्चं' ति अधिपतिकर्म । यावत्करणादिदं दृश्यम् ,-"पोरेवच्चं सामित्तं भट्टित्तं महत्तरगत्तं आणाईसरसेणावचं कारेमाणे"
इति। तत्र पुरोवर्तित्वमग्रेसरता, स्वामित्वं नायकत्वम् , भर्तृत्वं पोषकत्वम् , महत्तरकत्वम् उत्तमत्वम् , आज्ञेश्वरस्याज्ञाप्रधानस्य यत्
सेनापतित्वं तदाज्ञेश्वरसेनापतित्वम् । कारयन् नियोगिकैर्विधापयन् ; पालयन् स्वयमेवेति । 'करेहि य'त्ति करैः क्षेत्राद्याश्रित्य राजदेय-
द्रव्यैः । 'भरेहि य' त्ति तेषामेव प्राचुर्यैः। 'विद्धीहि य त्ति वृद्धिभिः कुटुम्बिनां वितीर्णस्य धान्यस्य द्विगुणादेग्रहणैः, " वृत्तिभिः"
इति क्वचित् तत्र वृत्तयो राजादेशकारिणां जीविकाः । 'उक्कोडाहि यत्ति लञ्चाभिः। पराभएहि य' त्ति पराभवैः। 'देजेहि य' त्ति
अनाभवदातव्यैः । 'भेजेहि य' त्ति यानि पुरुषमारणाद्यपराधमाश्रित्य ग्रामादिषु दण्डद्रव्याणि निपतन्ति, कौटुम्बिकान् प्रति च
मेदेनोद्ग्राह्यन्ते तानि भेद्यानिः अतस्तैः । कुत्तेहि य ' ति कुतकं ' एतावद् द्रव्यं त्वया देयम्' इत्येवं नियत्रणया नियोगिकस्य
देशादेर्यत् समर्पणमिति । 'लंछापोसेहि य 'त्ति लञ्छाश्चौरविशेषाः संभाव्यन्ते, तेषां पोषाः पोषणानि तैः । 'आलीवणएहि
स एकादी राष्ट्रकूटो विजयवर्धमानस्य खेटस्य पञ्चानां ग्रामशतानामाधिपत्यं यावत् पालयमानो विहरति । ततः स एकादिर्विजयवर्धमानस्य
खेटस्य पञ्च ग्रामशतानि बहुभिः करैश्च भरैश्च वृद्धिभिश्च लञ्चाभिश्च पराभवैश्च देयैश्च भेद्यैश्च कुतकैश्च लञ्छपोषैश्चादीपनैश्च सार्थघातैश्चावपीडयन् २
PIRIयावसार
॥११॥

·INE लामालालाबा हेहि य ओवीलेमाणे २ विहम्मेमाणे २ तज्जेमाणे २ तालेमाणे २ निद्धणे करेमाणे २ विहरति । तते णं से एक्काई रट्ठकूडे विजयवमाणस्स खेडस्स बहूणं राइसर० जाव सत्थवाहाणं अण्णेसिं च बहूणं गामेल्लग- पुरिसाणं बहूसु कज्जेसु कारणेसु य मंतेसु गुज्झेसु निच्छएसु ववहारेसु य सुणमाणे भणति न सुणोम, असुणमाणे भणति सुणेमि एवं पस्समाणे भासमाणे गेण्हमाणे जाणमाणे । तते णं से एक्काई रटकूडे य'त्ति व्याकुललोकानां मोषणार्थ ग्रामादिप्रदीपनकैः । 'पंथकोट्टेहि य 'त्ति सार्थघातैः । 'ओवीलेमाणे' त्ति अवपीलयन् बाधयन्। 'विहम्मेमाणे' त्ति विधर्मयन् स्वाचारभ्रष्टान् कुर्वन् । 'तजेमाणे' त्ति कृतावष्टम्भांस्तर्जयन् 'ज्ञास्यथ रे मम इदं इदं च न दत्थ' इत्येवं मेषयन् । 'तालेमाणे त्ति कषचपेटादिमिस्ताडयन् । 'निद्धणे करेमाणे त्ति निर्धनान् कुर्वाणो विहरति । 'तए णं से एक्काई रहकूडे विजयवद्धमाणस्स खेडस्स' सत्कानाम् ‘बहूर्ण राईसरतलवरमाडंबियकोडुंबियसत्थवाहाणं' इह तलवरा राजप्रसादवन्तो राजो- त्थासनिकाः, माडम्बिका मडम्बाधिपतयः, मडम्बं च योजनद्वयाभ्यन्तरेऽविद्यमानग्रामादिनिवेशाः संनिवेशविशेषाः प्रसिद्धाः । 'कजेसु य त्ति कार्येषु प्रयोजनेषु निष्पन्नेषु, 'कारणेसु' ति सिसाधयिषितप्रयोजनोपायेषु विषयभूतेषु ये मत्रादयो व्यवहारान्तास्तेषु; विधर्मयन् २ तर्जयन् २ ताडयन् २ निर्धनान् कुर्वन् २ विहरति । ततः स एकाकी राष्ट्रकूटो विजयवर्धमानस्य खेटस्य बहूनां राजेश्वर० यावत् सार्थवाहानामन्येषां च बहूनां प्रामेयकपुरुषाणां बहुषु कार्येषु कारणेषु च मन्त्रेषु गुह्येषु निश्चयेषु व्यवहारेषु च शृण्वन् भणति न शृणोमि, अशृण्वन् भणति शृणोमि एवं पश्यन् भाषमाणो गृहन् जानन्।ततः स एकादी राष्ट्रकूट एतत्कर्मा एतत्प्रधानं एतद्विद्य एतत्समाचारः IANRIFSA-N. 1

·श्री-
विपाके
१ श्रुत-
स्कन्धः
१मृगा०
टी अध्य०,
राष्ट्रकूट
वपुषि
रोगातङ्क
प्रादु
र्भावः॥
॥१२॥
SAFAIRSNऊनाम
एयकम्मे एयप्पहाणे एयविजे एयसमायारे सुबहुं पावं कम्मं कलिकल्लुसं समजिणमाणे विहरति । तते
णं तस्स एगाइयस्स रटकूडस्स अण्णया कयाइ सरीरगांसे जमगसमगमेव सोलस रोयातका पाउब्भूया,
तं जहा; -सासे १ कासे २ जरे ३ दाहे ४ कुच्छिसूले ५भगंदरे ६ अरिसे ७ अजीरते ८ दिट्ठी ९ मुद्धसूले
१० अकारए ११॥१॥अच्छिवेयणा १२ कण्णवेयणा १३कंडू १४ दओदरे १५ कोढे १६ । तते णं से एक्काई
रटकूडे सोलसहिं रोगातंकेहिं अभिभूते समाणे कोडुबियपुरिसे सद्दावेति २ एव वयासी;-'गच्छह
णं तुब्भे देवाणुप्पिया ! विजयवड्डमाणे खेडे सिंघाडग-तिय-चउक्क-चच्चर-महापहपहेसु महया २ सद्देणं
तत्र मत्रः पर्यालोचनानि, गुह्यानि रहस्यानि, निश्चया वस्तुनिर्णयाः, व्यवहारा विवादास्तेषु विषये । 'एयकम्मे' त्ति एतद्व्यापारः,
एतदेव वा काम्यं कमनीयं यस्य स तथा। 'एयप्पहाणे ति एतत्प्रधान एतन्निष्ठ इत्यर्थः 'एयविजे' त्ति, 'एषैव विद्या विज्ञानं यस्य स
तथा। 'एयसमायारे' त्ति एतजीतकल्प इत्यर्थः। 'पावं कम्मं तिअशुभं ज्ञानावरणादि । 'कलिकलुसंति कलहहेतुकलुषं मलीमसमित्यर्थः
सुबहु पापं कर्म कलिकलुषं समर्जयन् विहरति । ततस्तस्यैकादे राष्ट्रकूटस्यान्यदा कदाचिच्छरीरे युगपदेव षोडश रोगातकाः प्रादुर्भूताः तद्यथा,-
श्वासः १ कासः २ ज्वरः ३ दाहः ४ कुक्षिशूलम् ५ भगन्दरः ६ अर्शः ७ अजीर्णम् ८ दृष्टि-मूर्धशूले ९-१० अरोचकः ११ अक्षिवेदना
१२ कर्णवेदना १३ कण्डूः १४ दकोदरः १५ कुष्ठः १६ । ततः स एकादी राष्ट्रकूटः षोडशभी रोगातडैरभिभूतः सन् कौटुम्बिकपुरुषान् शब्दा-
ययति । शब्दाययित्वैवमवदत्,-'गच्छत यूयं देवानुप्रियाः । विजयवर्धमाने खेटे शृगाटक-त्रिक-चतुष्क-चत्वर-महापथपथेषु महताशब्देन
IASRANAथालिसा
॥१२॥

·२ 15-1BRAFIKलाया उग्धोसेमाणा २ एवं [इह] वयह;-'एवं खलु देवाणुप्पिया! एक्काई० सरीरगंसि सोलस रोगातंका पाउ- ब्भूता, जहा,-सासे १ कासे २ जरे ३ जाव कोढे १६;तं जोणं इच्छति देवाणुप्पिया! वेज्जो वा वेजपुत्तो वा जाणओ वा जाणयपुत्तो वा तेइच्छिओ तेइच्छियपुत्तो वा एगातिस्स तेसिं सोलसण्हं रोगातं- काणं एगमवि रोयायंकं उवसामित्तते, तस्स णं एकाई रटकूडे विपुलं अत्थसंपयाणं दलयति, दोच्चंपि तच्चपि उग्घोसेह २ ता एयमाणत्तियं पञ्चप्पिणह' । तते णं ते कोडुंबियपुरिसा जाव पञ्चप्पिणंति । 'जमगसमग ति युगपत् । 'रोगार्यकत्ति रोगा व्याधयस्त एवातङ्काः कष्टजीवितकारिणः। 'सासे' इत्यादिश्लोकः। जोणीसले'त्ति अपपाठः, 'कुच्छिमूले' इत्यस्यान्यत्र दर्शनात् । भगंदले'त्ति भगन्दरः। 'अकारए'त्ति अरोचकः। 'अच्छीवेयणा' इत्यादि श्लोकातिरिक्तम्। 'दओदरे' त्ति जलोदरम् । शृङ्गाटकादयः स्थानविशेषाः। 'वेजो वत्ति वैद्यशास्त्रे चिकित्सायां च कुशलः। वेञ्जपुत्तो व' ति तत्पुत्रः । 'जाणुओ व' ति ज्ञायकः केवलशास्त्रकुशलः । 'तेगिच्छिओ वत्ति चिकित्सामात्रकुशलः । 'अत्थसंपयाणं दलयई त्ति अर्थदानं करोतीत्यर्थः । उद्घोपयन्तः २ एवं वदत,-'एवं खलु देवानुप्रियाः । एकादिशरीरे षोडश रोगातङ्काः प्रादुर्भूताः, तद्यथा,-श्वासः १ कासः २ ज्वरः ३ यावत् कुष्ठः १६, तद् य इच्छति देवानुप्रियाः । वैद्यो वा वैद्यपुत्रो वा ज्ञायको वा ज्ञायकपुत्रो वा चिकित्सकश्चिकित्सकपुत्रो वैका- देस्तेषां षोडशानां रोगातकानामेकमपि रोगातङ्कमुपशमयितुम् , तस्यैकादी राष्ट्रकूटो विपुलमर्थसंप्रदान करोति, द्विरपि त्रिरप्युद्घोषयत, उद्घोष्यैतामाज्ञप्ति प्रत्यर्पयत' । ततस्ते कौटुम्बिकपुरुषा यावत् प्रत्यर्पयन्ति N5 ৩|| my

·+
श्री-
विपाके
१ श्रुत-
स्कन्धः।
॥१३॥
III-IIFISA||SARALA
तते णं से विजयवद्धमाणे खेडे इमं एयारूवं उग्घोसणं सोचाणिसम्म बहवे वेजाय६ सत्थकोसहत्थगया
सएहिंसएहिं गेहेहितोपडिनिक्खमंतिरत्ता विजयवद्धमाणस्सखेडस्त मझमज्झेणजेणेव एगाइरटकूडस्स
गेहे तेणेव उवागच्छंति २ त्ता एगाइसरीरयं परामुसंति २ ता तेसिं रोगाणं निदाणं पुच्छंति २त्ता एकाती-
रट्ठकूडस्सबहूहिंअभंगेहि य उबट्टणाहि यसिणेहपाणेहि य वमणेहि य विरेयणाहि यसेयणाहिय अवद्दाह-
णाहि य अवण्हाणेहि य अणुवासणाहिय वत्थिकम्मेहिय निरुहेहिय सिरावेधेहि यतच्छणेहि य पच्छणहि य
'सत्थकोसहत्थगय' त्ति शस्त्रकोशो नखरदानादिभाजनं हस्ते गतो व्यवस्थितो येषां ते तथा । 'अवद्दाहणाहि य' त्ति दम्भनैः।
'अवण्हाणेहि य' ति तथाविधद्रव्यसंस्कृतजलेन स्नानैः । 'अणुवासणाहि य' ति अपानेन जठरे तैलप्रवेशनैः । 'वत्थिकम्मेहि यति
चर्मवेष्टनप्रयोगेण शिरःप्रभृतीनां स्नेहपूरणैः, गुदे वा वादिक्षेपणैः। 'निरहेहि य' ति निरुहः अनुवासः एव, केवलं द्रव्यकृतो
विशेषः। 'सिरावेहेहि य' त्ति नाडीवेधैः । 'तच्छणेहि यत्ति क्षुरादिना त्वचस्तनूकरणैः। 'पच्छणेहि य' ति इस्वैस्त्वचो विदारणैः।
ततो विजयवर्धमाने खेट इमामेत्तद्रूपामुद्घोषणां श्रुत्वा निशम्य बहवो वैद्याश्च ६ शस्त्रकोशहस्तगताः स्वेभ्यो स्वेभ्यः गृहेभ्यः प्रति-
निष्कामन्ति, प्रतिनिष्क्रम्य विजयवर्धमानस्य खेटस्य मध्यमध्येन यत्रैवैकादिराष्ट्रकूटस्य गृहं तत्रैवोपागच्छन्ति, उपागत्यैकादिशरीरं परा-
मृशन्ति, परामृश्य तेपां रोगाणां निदानं पृच्छन्ति पृष्ट्वैकादिराष्ट्रकूटस्य बहुभिरभ्यङ्गैश्चोद्वर्तनाभिश्च स्नेहपानैश्च वमनैश्च विरेचनाभिश्च सेच-
नामिश्चावदाहनामिश्चावस्नानैश्वानुवासनाभिश्व बस्तिकर्मभिश्च निरुहैश्च सिरोवेधैश्च तक्षणैश्च प्रतक्षणैश्च शिरोबस्तिभिश्च तर्पणैश्च पुटपाकैश्च
१मृगा०
पुत्रीय-
प्रथमाऽ
ध्ययने
राष्ट्र
कूटस्य
वैद्य-
कृतचि-
कित्सा।
SNIRA||SARALA
॥१३॥

·|| ISIS बाबा बालासा-या सिरोवत्थीहि य तप्पणेहि य पुडपागेहि य छल्लीहि य मूलेहि य कंदेहि य पत्तेहि य पुप्फेहि य फलेहि य बीएहि य सिलियाहि य गुलियाहि य ओसहेहि य भेसजेहि य इच्छंति, तेसिं सोलसण्हं रोयातं. काणं एगमवि रोयायंकं उवसामित्तए, णो चेव णं संचाएंति उवसामित्तते। तते णं ते बहवे वेजाय वेज- पुत्ताय ६ जाहे नो संचाएंति तेसिं सोलसण्हं रोयातंकाणं एगमवि रोयायंकं उवसामित्तए, ताहे संता तंता परितंता जामेव दिसं पाउब्भूता तामेव दिसं पडिगता। 'सिरवत्थीहि य त्ति शिरोवस्तिभिः शिरसि बद्धस्य चर्मकोशस्य द्रव्यसंस्कृततैलाद्यापूरणलक्षणाभिः। प्रागुक्तबस्तिकर्माणि सामा- न्यानि, अनुवास-निरुह-शिरोबस्तयस्तझेदाः। 'तप्पणेहि य' त्ति तर्पणैः स्नेहादिभिः शरीरस्य बृंहणैः । 'पुडपागेहि य' त्ति पुटपाकाः पाकविशेषनिष्पन्ना औषधविशेषाः । 'छल्लीहि य' त्ति छल्लयो रोहिणीप्रभृतयः । 'सिलियाहि य' त्ति शिलिकाः किरा- ततिक्तकप्रभृतयः । 'गुलियाहि य' त्ति द्रव्यवटिकाः। 'ओसहेहि य' त्ति औषधानि एकद्रव्यरूपाणि । 'भेसजेहि य' त्ति भैषज्यानि अनेकद्रव्ययोगरूपाणि, पथ्यानि वेति । 'संत'त्ति श्रान्ता देहखेदेन । 'तंत' त्ति तान्ता मनःखेदेन । 'परितंत' त्ति उभयखेदेनेति । छल्लिभिश्च मलैश्च कन्दैश्च पत्रैश्च पुष्पैश्च फलैश्च वीजैश्च शिलिकाभिश्च गुडिकाभिश्चौपधैश्च भैपज्यैश्वेच्छन्ति तेपां पोडगानां रोगातङ्का- नामेकमपि रोगातङ्कमुपशमयितुम् , नो एव संशक्नुवन्त्युपशमयितुम् । ततस्ते बहवो वैद्या वैद्यपुत्राः ५ यदा नो संशक्नुवन्ति तेषां पोडशानां रोगातकानामेकमपि रोगातकमुपशमयितुम्, तदा श्रान्तास्तान्ताः परितान्ता यस्या एव दिशः प्रादुर्भूतास्तामेव दिशं प्रतिगताः । |RSNISTERSNISFI1564||

·प्रथम-
विपाके
१ श्रुत-
स्कन्धः
मृगा-
पुत्रीया
ध्ययने
'राष्ट्र-
कूटस्य
॥१४॥
तते णं एकाई० विजेहियपडियाईक्खिए परियारगपरिचत्ते निविण्णोसहभेसज्जे सोलसरो-
गातंकेहिं अभिभूते समाणे रज्जे य रट्टे य जाव अंतेउरे य मुच्छिते रजं च २ आसाएमाणे पत्थेमाणे
पीहेमाणे अहिलसमाणे अदुहद्दवसट्टे अड्डाइज्जाइं वाससयाइं परमाउं पालयित्ता कालमासे कालं
किच्चा इमीसे रयणप्पभाए पुढवीए उकोससागरोवमाहितीएसु नेरइएसु रइयत्ताए उववण्णे । से
णं ततो अंणतरं उव्वहित्ता इहेव मियग्गामे नगरे विजयस्स खत्तियस्स मियाए देवीए कुच्छिसि
पुत्तत्ताए उववण्णे । तते णं तीसे मियाए देवीए सरीरे वेयणा पाउब्भूया उज्जला जाव जलंता ।
'रजे य रटे य' इत्यत्र यावत्करणादिदं दृश्यम् , कोसे य कोठागारे य बले य वाहणे य पुरे य" इति । 'मुच्छिए
गढिए गिद्धे अज्ज्ञोववन्ने" त्ति एकार्थाः । ' आसाएमाणे ' इत्यादय एकार्थाः । ' अदुहट्टवसट्टे' त्ति आर्नो मनसा दुःखितः,
दुःखातॊ देहेन, वशार्तस्तु इन्द्रियवशेन पीडितः, ततः कर्मधारयः । 'उजला' इह यावत्करणादिदं दृश्यम् ,
तत एकादिवैद्यैश्च प्रत्याख्यातः परिचारकपरित्यक्तो निर्विण्णौषधभैषज्यः षोडशरोगातयाऽभिभूतः सन् राज्ये च राष्ट्रे च यावदन्तःपुरे
घ मूछितः ४ राज्यं च २ आशासत् प्रार्थयमानः प्रेहमानोऽभिलषमाण आर्तदुःखार्तवशात अर्धतृतीयानि वर्षशतानि परमायुः पालयित्वा
कालमासे कालं कृत्वाऽस्यां रत्नप्रभायां पृथिव्यामुत्कृष्टसागरोपमस्थितिकेषु नैरयिकेषु नैरयिकतयोपपन्नः। स ततोऽनन्तरमुढत्येहैव मृगाप्रामे
नगरे विजयस्य क्षत्रियस्य मृगाया देव्याः कुक्षौ पुत्रतयोपपन्नः। ततस्तस्या मृगाया देव्या. शरीरे वेदना प्रादुर्भूतोज्ज्वला यावज्ज्वलन्ती ।
समाFIN||साकासासा
CRIMARRIAN
प्रभाया-
मुपपातः
।
॥१४॥

·मायामाचार जप्पभिंतिंचणं मियापुत्ते दारए मियाए देवीए कुच्छिसि गब्भत्ताए उववण्णे, तप्पभितिं च णं मियादेवी विजयस्स खत्तियस्स अणिट्ठा अकंता अप्पिया अमणुण्णा अमणामा जाया यावि होत्था । तते णं तीसे मियाए देवीए अण्णया कयाइ पुव्वरत्तावरत्तकालसमयसि कुडुंबजागरियाए जागरमाणीए इमे एयारूवे अज्झस्थिते समुप्पण्णे; एवं खलु अहं विजयस्स खत्तियस्स पुवि इट्ठा ६ धेज्जा वेसासिया अणुमया आसि; "विउला कक्कसा पगाढा चंडा दुहा तिव्वा दुरहियासा" इति, एकार्था एव । ' अणिछा अर्कता अप्पिया अमणुन्ना अमणामा' एतेऽपि तथैव । 'पुव्वरत्तावरत्तकालसमयंसि'त्ति पूर्वरात्रो रात्रेः पूर्वभागः, अपररात्रो रात्रेः पश्चिमो भागस्तल्लक्षणो यः कालसमयः कालरूपः समयः स तथा तत्र । 'कुडुंबजागरियाए' त्ति कुटुम्मचिन्तयैत्यर्थः । 'अज्झथिए' त्ति आध्यात्मिक आत्म- विषयः । इहान्यान्यपि पदानि दृश्यानि, तद्यथा,-'चिंतिए' त्ति स्मृतिरूपः, कप्पिए' त्ति वुद्धथा व्यवस्थापितः, 'पत्थिए 'त्ति प्रार्थितःप्रार्थनारूपः, 'मणोगए' त्ति मनस्येव वृत्तो बहिरप्रकाशितः, संकल्पः पर्यालोचः। 'इट्ठा' इत्यादीनि पञ्चैकार्थिकानि प्राग्वत् । 'धेज' चि ध्येया । 'वेसासिय' त्ति विश्वसनीया। 'अणुमय' त्ति विप्रियदर्शनस्य पश्चादपि मताऽनुमतेति । यत्प्रभृति च मृगापुत्रो दारको मृगाया देव्याः कुक्षौ गर्भतयोपपन्नः, तत्प्रभृति च मृगादेवी विजयस्य क्षत्रियस्यानिष्टाऽकान्ताऽ- प्रियाऽमनोज्ञाऽमनआपा जाता चाप्यभवत् । ततस्तस्या मृगाया देव्या अन्यदा कदाचित्पूर्वरात्रापररात्रकालसमये कुटुम्बजागर्यया जाग्रत्या अयमेतद्रूप आध्यात्मिकः ५ समुत्पन्नः,-'एवं खल्वहं विजयस्य क्षत्रियस्य पूर्वमिष्टा ५ ध्येया, विश्वाऽनुमताऽऽसम् ; ISISAS-II-III.

·।
SRIRII
विपाके
१श्रुत-
१मृगा०
पुत्रीया-
ध्ययने
मृगा-
देव्या
गर्म-
स्कन्धः।
पा
॥१५॥
क
FICIENFIRSAFSARI||जया
जप्पभितिंचणंमम इमे गन्भेकुच्छिसिगब्भत्ताए उववन्ने, तप्पभितिंचणं विजयस्स खत्तियस्सअहं अणिट्ठा
जाव अमणामा जाया यावि होत्था, नेच्छति णं विजए खत्तिए मम नामं वा गोत्तं वा गिण्हित्तते, किमगं
पुणदंसणं वा परिभोगं वा!। तं सेयं खलु ममं एयं गभं बहुहिं गब्भसाडणाहि य पाडणाहि य गालणाहिय
मारणाहि य साडेत्तए वा ४ एवं संपेहेति २ बहूणि खराणि य कडुयाणिय तूवराणि य गब्भसाडणाणि य
खायमाणी य पियमाणी य इच्छति तं गब्भं साडित्तए वा ४, नो चेवणं से गब्भे सडई वा ४।ततेणं सा
मियादेवी जाहे नो संचाएति तं गभं साडित्तए वा ४ ताहे संता तंता परितंता अकामिया असयंवसा तं
'नाम'ति पारिभापिकी संज्ञा । 'गोय'ति गोत्रम् , आन्वर्थिकी संज्ञैवेति । 'किमंग पुण'त्ति किं पुनः 'अंग' इत्यामन्त्रणे । 'गब्भसाडणाहिय'
त्ति शातना गर्भस्य खण्डशो भवनेन पतनहेतवः । 'पाडणाहि य'त्ति पातना, यैरुपायैरखण्ड एव गर्भः पतति । 'गालणाहि य
त्ति यैर्गों द्रवीभूय क्षरति । ' मारणाहि य 'त्ति मरणहेतवः । 'अकामिय' ति निरभिलाषाः । ' असयंवस' त्ति अस्वयंवशा ।
यत्प्रभृति च ममायं गर्भः कुक्षौ गर्भतयोपपन्नः, तत्प्रभृति च विजयस्य क्षत्रियस्याहम निष्टा यावदमनापा जाता चाप्यभवम् , नेच्छति विजयः
क्षत्रियो मम नाम वा गोत्रं वा ग्रहीतुम्, किमङ्ग पुनदर्शनं वा परिभोगं वा, तत् श्रेयः खलु ममैनं गर्भ बहुभिर्गर्भशाटनाभिश्च पातनाभिश्च
गालनाभिश्च मारणाभि शाटयितुं वा ४' । एवं संप्रेहते, सप्रेह्य बहूनि क्षाराणि च कटुकानि च तूवराणि च गर्भशाटनानि च ४ खादन्ती च
पिबन्ती चेच्छति तं गर्भ शाटयितुं वा ४, नो चैव स गर्भः शटति वा ४ । ततः सा मृगादेवी यदा नो संशक्नोति तं गर्भ शादयितुं वा
छा
शाटन
प्रयत्नः।
॥१५॥

·Missilk1 पा IASA बाबा|||-11 गन्भंदुहंदुहेणं परिवहात। तस्सणंदारगस्स गब्भगयस्स चेव अट्टणालीओअभंतरप्पवहाओ, अट्ठ ना- लीओ बाहिरप्पवहाओ, अट्ठ पूयप्पवहाओ, अट्ट सोणियप्पवहाओ, दुवे दुवे कण्णंतरेसु, दुवे २ अच्छितरसु, दुवे २ नकंतरेसु दुवे २ धमणिअंतरेसुअभिक्खणं २ पूयं च सोणियं च परिस्सवमाणीओ २ चेव चिट्ठति। तस्स णं दारगस्स गब्भगयस्स चेव अग्गिए नामं वाही पाउब्भूते।जेणं से दारए आहारेति सेणं खिप्पा- मेव विद्धंसमागच्छति, प्रयत्ताए य सोणियत्ताए य परिणमति । तंपि य से पूयं च सोणियं च आहारोति। अट्ठ नालीउ' त्ति अष्टौ नाडयः शिराः । 'अभंतरप्पवहाउ' त्ति शरीरस्याभ्यन्तर एव रुधिरादि स्रवन्ति यास्तास्तथोच्यन्ते । 'बाहिरप्पवहाउ' त्ति शरीराद् बहिः पूयादि क्षरन्ति यास्तास्तथोक्ताः । एता एव पोडश विभज्यन्ते-अद्वेत्यादि । कथमित्याह- 'दुवे दुवे' ति द्वे पूयप्रवहे द्वे च शोणितप्रवहे । ते च क्वेत्याह ‘कणंतरेसु' श्रोत्ररन्ध्रयोः, एवमेताश्चतस्रः, एवमन्या अपि व्याख्येयाः, नवरं धमन्यः कोष्ठकहड्डान्तराणि । 'अग्गिए' त्ति अग्निको भस्मकाभिधानो वायुविकारः। ४, तदा श्रान्ता तान्ता परितान्ताऽकामाऽरवयंवशा तं गर्भं दुःखदुःखेन परिवहति । तस्य दारकस्य गर्भगतस्यैवाष्ट नाड्योऽभ्यन्तरप्रवहाः, अष्ट नाड्यो बहिष्प्रवहाः, अष्ट पूयप्रवहाः, अष्ट शोणितप्रवहाः, द्वे द्वे कर्णान्तरयोः, द्वे २ अक्ष्यन्तरयोः, द्वे २ नासान्तरयोः, द्वे धमन्य- न्तरयोरभीक्ष्णं २ पूयं च शोणितं परिस्रवन्त्यः २ तिष्ठन्ति । तस्य दारकस्य गर्भगतस्यैवाग्निको नाम व्याधिः प्रादुर्भूतः । यत् स दारक आहरति तरिक्षप्रमेव विध्वंसमागच्छति, पूयतया शोणिततया च परिणमति । तदपि च स पूर्य च शोणितं चाहरति । III

·प्रथम-
१ श्रुत-
स्कन्धः
जानाNSIFSAनामखाना कसा
तते णं सा मियादेवी अण्णया कयाती णवण्हं मासाणं बहुपडिपुण्णाणं दारगं पयाया जातिअंधे
विपाके
जाव आगितिमिते । तते णं सा मियादेवी तं दारयं हुंडं अंधारूवं पासति २ त्ता भीया ४ अम्मधातिं
सद्दावेति २ त्ता एवं वयासी,-'गच्छह णंदेवा तुमंएयं दारगं एगते उकुरुडियाए उज्झाहि । तते णं सा
पा अम्मधाती मियाए देवीए तहत्ति एतमटुं पडिसुणेति २ त्ता जेणेव विजए खत्तिए तेणेव उवागच्छइ २
॥१६॥
त्ता करयलपरिग्गहियं जाव एवं वयासी;-' एवं खलु सामी ! मियादेवी नवण्हं जाव आगितिमित्ते,
तते णं सा मियादेवी तं हुंडं अधं पासति २ ता भीया ममं सद्दावति २ ता एव वयासी,
'जाइअंधे' इत्यत्र यावत्करणात् “जाइमूए" इत्यादि दृश्यम् । 'हुंड'ति अव्यवस्थिताङ्गावयवम् । 'अंधारूवत्ति अन्धकाकृतिम् । 'भीया'
इत्येतद् दृश्यम्--" तत्था उबिग्गा संजायभया" भयप्रकर्षाभिधानायैकार्थाः शब्दाः। 'करयल'-इत्यत्र “करयलपरिग्गहियं दसहं
अंजलिं मत्थए कट्ट" इत्यादि दृश्यम् । 'नवण्हं' इत्यत्र "मासाणं बहुपडिपुण्णाणं" इत्यादि दृश्यम् , तथा "जाइअंधे" इत्यादि च ।
ततः सा मृगादेव्यन्यदा कदाचिद् नवसु मासेषु बहुपरिपूर्णेषु दारकं प्रजाता जात्यन्धं यावदाकृतिमात्रम् । ततः सा मृगादेवी तं
दारकं हुण्डमन्धकरूपं पश्यति, दृष्ट्वा भीता ४ अम्बाधात्री शब्दयति, शब्दयित्वैवमवादीत्,-'गच्छ त्वं देवा० एतं दारकमेकान्तेऽ-
शुचिराशावुझ' । ततः सा अम्बाधात्री मृगाया देव्याः 'तथा' इत्येतमर्थ प्रतिशृणोति । प्रतिश्रुत्य यत्रैव विजयः क्षत्रियस्तत्रैवोपागच्छति ।
उपागत्य करतलपरिगृहीतं यावदेवमवदत्,-'एवं खलु स्वामिन् । मृगादेवी नवसु यावदाकृतिमात्रं, ततः सा मृगादेवी तं हुण्डमन्धं पश्यति ।
ICIANSARI+051
मृगा०
पुत्रीया
ध्ययने
मृगा-
देव्या
विहित
मम्बधा-
च्या आ-
ह्वानम्।
॥१६॥

·IFINITION 'गच्छ ३णं तुमं देवा० एयं दारगं एगते उक्कुरुडियाए उज्झाहि'; तं संदिसह णं सामी ! तं दारगं अहं एगंते उज्झामि उदाहु मा ?' ततेणं से विजए तीसे अम्म० अंतिते सोच्चा तहेव संभंते उठाते उट्ठति, उढेत्ता जेणेव मियादेवी तेणेव उवागच्छति २ मियं देवि एवं वयासी; 'देवाणु तुझं पढमगब्भे, तंजइ णं तुम एयं एगते उक्कुरुडियाए उज्झसि, तो णं तुज्झ पया नो थिरा भविस्संति; तेणं तुमं एयं दारगं रहस्सि यसि भूमीघरांसि रहस्सितेणंभत्तपाणेणंपडिजागरमाणी २ विहराहि, तो णं तुज्झ पयाथिरा भविस्संति'। तते णं सा मियादेवी विजयस्स खत्तियस्स तहत्ति एयमटुं विणएणं पडिसुणेति २ त्ता तं दारगं रह० भूमि- 'संभंते'त्ति उत्सुकः। 'उठाए उढेइ'त्ति ऊर्ध्वस्थानेनोत्तिष्ठति । 'पय'त्ति प्रजा अपत्यानि । 'रहस्सियसि राहस्यिके विजन इत्यर्थः । 'पुरा पोराणाणं'ति पुरापूर्वकाले 'कृतानाम्' इति गम्यम् , अत एव पुराणानां चिरन्तनानाम् , इह च यावत्करणात् "दुचिन्नाणं दुप्पडिकंताणं" दृष्ट्वा भीता ४ मां शब्दयति शयित्यैवमवदत् , 'गच्छ, ३त्वं देवा० एतं दारकमेकान्तेऽशुचिराशावुझ' तत् सदिशत स्वामिन् । तं दारक- महमेकान्त उज्झामि उताहो मा ?' ततः स विजयस्तस्या अम्बा० अन्तिकात् श्रुत्वा तथैव संभ्रान्त उत्थायोत्तिष्ठति। उत्थाय यत्रैव मृगादेवी तत्रैवोपागच्छति, उपागत्य मृगां देवीमेवमवदत्,-'देवानु० तव प्रथमगर्भः, तद् यदि त्वमेतमेकान्तेऽशुचिराशावुज्झसि, ततस्तव प्रजा नो स्थिरा भविष्यन्ति, तेन त्वमेतं दारकं राहस्यिके भूमिगृहे राहसिकेन भक्तपानेन प्रतिजागरयन्ती २ विहर, ततस्तव प्रजाः स्थिरा भविष्यन्ति, । ततः सा मृगादेवी विजयस्य क्षत्रियस्य 'तथा' इत्येतमर्थ विनयेन प्रतिशृणोति, प्रतिश्रुत्य तं दारकं राहस्यिके भूमीगृहे राहसिकेन भक्तपानेन IASसागरामालासा

·है
श्री-
विपाके
ISA
प्रथम-
१ श्रुत-
स्कन्धः।
॥१७॥
नाझना4F1SA||SINसा
घर० भत्त० पडिजागरमाणी विहरति । एवं खल्लु गोतमा! मियापुत्ते दारए पुरा पोराणाणं जाव पच्चणु-
भवमाणे विहरति ६।
मियापुत्ते णं भंते ! दारए इओ कालमासे कालं किच्चा कहिं गमिहिति ? कहिं उववजिहिति ?'
'गोतमा ! मियापुत्ते दारए छव्वीसं वासातिं परमाउयं पालइत्ता कालमासे कालं किच्चा इहव जंबुद्दीवे २
भारहे वासे वेयड्डगिरिपायमूले सीहकुलंसि सीहत्ताए पञ्चायाहिति । से णं तत्थ सीहे भविस्सति अहम्मिए
जाव साहसिते, सुबहुं पावं कम्मं समजिणति । से २ कालमासे कालं किच्चा इमीसे रयणप्पभाए
पुढवीए उक्कोससागरोवमट्टिईएसु जाव उववजिहिति । से णं ततो अणंतरं उव्वद्वित्ता सरीसवेसु
इत्यादि " पावगं फलवित्तिविसेसं " इत्यन्तं द्रष्टव्यम् । ' अहम्मिए' इत्यत्र यावत्करणादिदं दृश्यम्-"बहुनगरनिग्गयजसे सूरे
दढप्पहारी" इति, व्यक्तं च । 'कालमासे'त्ति मरणावसरे । 'सागरो० जाव'त्ति 'सागरोवमट्टिइएसु नेरइएसु नेरइयचाए' द्रष्टव्यम् ।
प्रतिजागरयन्ती विहरति । एवं खलु गौतम । मृगापुत्रो दारकः पुरा पुराणानां यावत् प्रत्यनुभवन् विहरति' । 'मृगापुत्रो भदन्त !
दारक इतः कालमासे कालं कृत्वा कुत्र गमिष्यति 'कुत्रोपपत्स्यते ? ' ' गौतम ' मृगापुत्रो दारकः पड्विंशतिं वर्षाणि परमायुः पालयित्वा
कालमासे कालं कृत्वेहैव जम्बूद्वीपे २ भारते वर्षे वैताठ्यगिरिपादमूले सिंहकुले सिंहतया प्रत्यायास्यति । स तत्र सिंहो भविष्यति
मृगा०
पुत्रीया
मृगा-
पुत्रस्य
भव
परम्परा।
AIRSARI1561
॥१७॥

·|||||||lাগ্রস उववजिहिति । तत्थ णं कालं किच्चा दोच्चाए पुढवीए उक्कोसियाए तिन्निसागरोवमट्टिई उववजिहिति। से णं ततो अणंतरं उबाहित्ता पक्खीसु उववजिहिति । तत्थवि कालं किच्चा तच्चाए पुढवीए सत्तसागरो। ततो सीहेसु । तयाणंतरं चउत्थीए । उरगो ।पंचमीए । इत्थी । छट्ठीए।मणुओ। अहे सत्तमाए। तत्तो अणंतरं उघट्टित्ता से जाइं इमाइं जलयरपंचिंदियतिरिक्खजोणियाणं मच्छकच्छभगाहमगरसुंसुमारादीणं अद्धतेरसजातिकुलकोडीजोणिपमुहसतसहस्साई, तत्थ णं एगमेगंसि जोणीविहाणंसि अणेगसयसहस्स- क्खुत्तो उद्दाइत्ता २ तत्थेव भुजो २ पञ्चायाइस्सति । से णं ततो उव्वहित्ता एवं चउप्पएसु, उरपरिसप्पे- 'जाइकुलकोडीजोणिप्पमुहसयसहस्साई' त्ति जातौ पञ्चेन्द्रियजातौ कुलकोटीनां योनिप्रमुखानि योनिद्वारकाणि यानि शतसहस्राणि तानि तथा । 'जोणीविहाणंसि 'त्ति योनि भेदे । 'खलीणमट्टियंति खलीनामाकाशस्थां छिन्नतटोपरिवर्तिी मृत्तिकामिति । 'उम्मुक्क० जाव' त्ति 'उम्मुक्कबालमावे विण्णाय परिणयमिचे जोव्वणमणुपचे' इति दृश्यम् , अधार्मिको यावत् साहसिकः, सुबहु पापं कर्म यावत् समर्जयिष्यति । स तत्र कालमासे कालं कृत्वाऽस्यां रत्नप्रभायां पृथिव्यामुत्कृष्टसाग- रोपमस्थितिकेषु यावदुपपत्स्यते । स ततोऽनन्तरमुढत्य सरीसृपेपूपपत्स्यते । तत्र कालं कृत्वा द्वितीयायां पृथिव्यामृत्कृष्टतया त्रिसागरोपम- स्थितिरुपपत्स्यते । स ततोऽनन्तरमुद्दृत्य पक्षिपूपपत्स्यते । तत्रापि कालं कृत्वा तृतीयायां पृथिव्यां सप्तसागरो० । ततः सिंहेषु । तदनन्तरं पञ्चम्याम् । स्त्री । पठ्याम् । मनुज. । अधः सप्तम्याम् । ततोऽनन्तरमुढत्य स यानीमानि जलचरपञ्चेन्द्रियतिर्यग्योनिकानां मत्स्यकच्छपग्रा- ITIARIA ||

·प्रथम-
श्री-
विपाके
१ श्रुत-
मृगा०
पुत्रीया-
ध्ययनो-
पसंहार
स्कन्धः
॥१८॥
याबाबमाजAKलाबाशा
सु, भुयपरिप्सपसु, खहयरेसु, चउरिदिएसु, तेइंदिएसु, बेइंदिएसु, वणप्फतिकडुयरुक्खेसु कडुयदुद्धिएसु
वाउ० तेउ० आउ० पुढवि० अणेगसतसहस्सक्खुत्तो। से णं ततो अणंतरं उज्वद्वित्ता सुपतिद्वपुरे [नगरे]
गोणत्ताए पञ्चायाहिति। से णं तत्थ उम्मुक्कबालभावे अण्णया कयाती पढमपाउसंसि गंगाए महाणदीए
पा खलीणमट्टियं खणमाणे तडीए पेल्लिते समाणे कालगते तत्थेव सुपइठ्ठपुरे [ नगरे ] सिढिकुलंसि पुत्त-
त्ताए पञ्चायाइस्सति । से णं तत्थ उम्मुक्क० जाव जोव्वणमणुप्पत्ते तहारूवाणं थेराणं अंतिए
तत्र विज्ञ एव विज्ञकः, स चासोपरि णतमात्रश्च बुद्ध्यादिपरिमाणपन्न एव च विज्ञकपरिणतमात्रः । 'अणतरं चयं चइत्त'त्ति
अनन्तरं शरीरं त्यक्त्वा च्यवनं वा कृत्वा । 'जहा दढपइण्णे' त्ति औपपातिके यथा दृढप्रतिज्ञाभिधानो भव्यो वर्णितस्तथाऽयमपि
हमकरसुसुमारादीनामर्धत्रयोदशजातिकुलकोटियोनिप्रमुखशतसहस्राणि, तत्रैकैकस्मिन् योनिविधानेऽनेकशतसहस्रकृत्वो मृत्वा २ तत्रैव भूयो
भूयः प्रत्यायास्यति । स तत उदृत्यैवं चतुष्पदेषु, उरःपरिसपेषु, भुजपरिससु, खचरेषु, चतुरिन्द्रियेषु, त्रीन्द्रियेषु, द्वीन्द्रियेषु, वनस्पति-
कटुकवृक्षेषु, कटुकदुग्धेषु, वायुषु, तेजस्सु, अप्सु, पृथिवीष्वनेकशतसहस्रकृत्वः । स ततोऽनन्तरमुढत्य सुप्रतिष्ठपुरे नगरे गोतया प्रत्या-
यास्यति । स तत्रोन्मुक्तवालभावोऽन्यदा कदाचित् प्रथमप्रावृषि गङ्गाया महानद्याः खलीनमृत्तिकां स्वनस्तट्या प्रेरितः सन् कालगतस्तत्रैव
सुप्रतिष्ठपुरे नगरे श्रेष्ठिकुले पुत्रतया प्रत्यायास्यति स तत्रोन्मुक्त० यावद् योवनमनुप्राप्तस्तथारूपाणां स्थविराणामन्तिके धर्मं श्रुत्वा निशम्य
मुण्डो भूत्वाऽगारादनगारतां प्रव्रजिष्यति । स तत्रानगारो भविष्यतीर्यासमितो यावद् ब्रह्मचारी । स तत्र बहूनि वर्षाणि श्रामण्यपर्यायं
IIIIIIASAN
॥१८॥

·IFRAॐखाना-15 धम्मं सोचा निसम्म मुंडे भवित्ता अगाराओ अणगारियं पवइस्सति । से णं तत्थ अणगारे भविस्सति इरियासमिते जाव बंभयारी । से णं तत्थ बहूइं वासाइं सामण्णपरियागं पाउणित्ता आलोइयपडिकते समाहिपत्ते कालमासे कालं किच्चा सोहम्मे कप्पे देवत्ताए उववजिहिति।से णं ततो अणंतरं चयं चइता महाविदेहे वासे जाइं कुलाई भवंति अड्डाइं० जहा दढपतिपणे, सा चेव वत्तवया कलाउजावसिज्झिहिति।' 'एवं खलु जम्बू ! समणेणं भगवता महावीरेणं जाव संपत्तेणं दुहविवागाणं पढमस्स अज्झयणस्स अयमढे पण्णत्ते' त्ति बेमि (सू० ७)॥१॥॥ पढमं अज्झयणं समत्तं ॥ वाच्यः। कस्मादेवमित्याह- सा चेव'त्ति सैव दृढप्रतिज्ञसंवन्धिनी अस्यापि वक्तव्यतेति । तामेव स्मरयन्नाह-'कलाउत्ति कलास्तेन ग्रहीष्यन्ते दृढप्रतिज्ञेनेव, यावत्करणाच्च प्रव्रज्याग्रहणादि तस्येवास्य वाच्यं यावत् 'सेत्स्यति' इत्यादि पदपञ्चकमिति, तत्र सेत्स्यति-कृतकृत्यो भविष्यति, भोत्स्यते-केवलज्ञानेन सकलज्ञेयं ज्ञास्यति, मोक्ष्यति-सकलकर्मविमुक्तो भविष्यति, परिनि- स्यिति-सकलकर्मकृतसंतापरहितो भविष्यति, किमुक्तं भवति ? सर्वदुःखानामन्तं करिष्यतीति ॥॥ इति प्रथमाध्ययनविवरणम् ॥ पालयित्वाऽऽलोचितप्रतिक्रान्तः समाधिप्राप्तः कालमासे कालं कृत्वा सौधर्मे कल्पे देवतयोपपत्स्यते । स ततोऽनन्तरं शरीरं त्यक्त्वा महाविदेहे वर्षे यानि कुलानि भवन्त्याढयानि यथा दृढप्रतिज्ञः, सैव वक्तव्यता, कला यावत् सेत्स्यति' । ' एवं खलु जम्बो ! श्रमणेन भगवता महावीरेण यावत् सप्राप्तेन दुःखविपाकानां प्रथमस्याध्ययनस्यायमर्थः प्रज्ञप्तः' इति ब्रवीमि ॥ ॥ प्रथमाध्ययनं समाप्तम् ।। सजलाबाबा त

·श्री-
विपाके
द्वितीये-
उज्जि०
उपो-
१ श्रुत-
स्कन्धः।
द्वातः
॥१९॥
FILASHIFSA||साकामिया
॥ अथ-उज्झितकाख्यं द्वितीयमध्ययनम् ॥
जति णं भंते! समणेण जाव संपत्तेणं दुहविवागाणं पढमस्सअज्झयणस्स अयमढे पण्णत्ते, दोच्चस्स
णं भंते ! अज्झयणस्स दुहविवागाणं समणेणं जाव० संपत्तेणं के अढे पण्णत्ते ? तते णं से सुहम्मे
अणगारे जंबू अणगारं एवं वयासी,-'एवं खल्लु जम्बू ! तेणं कालेणं तेणं समएणं वाणियग्गामे णामं
नगरे होत्था रिद्धि० । तस्स गंवाणियग्गामस्स उत्तरपुरस्थिमे दिसीभाए दूतिपलासे नामं उजाणे होत्था।
तत्थ णं दूइपलासे सुहम्मस्स जक्खस्स जक्खायतणे होत्था। तत्थ णं वाणियग्गामे मित्त नाम राया
होत्था । वपणओ। तत्थ णं मित्तस्स रपणो सिरी नामं देवी होत्था । वण्णओ। तत्थ णं वाणियग्गामे
कामज्झया णामं गणिया होत्था अहीण० जाव सुरूवा, बावत्तरीकलापडिया, चउसट्ठिगणियागुणोववेया,
यदि भदन्त श्रमणेन यावत्संप्राप्तेन दुःखविपाकानां प्रथमस्याध्ययनस्यायमर्थः प्रज्ञप्तः, द्वितीयस्य भदन्त । अध्ययनस्य दुःखविपाकानां
श्रमणेन यावत् संप्राप्तेन कोऽर्थः प्रज्ञप्तः । ततः स सुधर्माऽनगारो जम्बुमनगारमेवमवदत्-‘एवं खलु जम्बो ! तस्मिन् काले तस्मिन् समये
वाणिजप्रामं नाम नगरमभवद्, ऋद्धिः । तस्य वाणिजग्रामस्योत्तरपौरस्त्ये दिग्भागे दूतिपलाशं नामोद्यानमभूत् । तत्र दूतिपलाशे सुधर्मणो
यक्षस्य यक्षायतनमभूत् । तत्र वाणिजग्रामे मित्र नाम राजाऽभवत् । वर्णकः तत्र मित्रस्य राज्ञः श्री म देव्यभवत् । तत्र वाणिजग्रामे
||S-IIIRAINRITISGA
त
॥१९॥

·मामलामाalkॐामामाका एकूणतीसविसेसे रममाणी, एक्कवीसरतिगुणप्पहाणा, बत्तीसपुरिसोवयारकुसला, णवंगसुत्तपडिबोहिया, अट्ठारसदेसीभासाविसारया, सिंगारागारचारुवेसा, गीयरतिगंधव्वनदृकुसला, संगतगत० सुंदरत्थण ऊसियधया सहस्सलंभा, विदिण्णछत्तचामरवालावयाणिया, कण्णीरहप्पयाया वावि होत्था । बहूणं पागणियासहस्साणं आहेवच्चं० जाव विहरति । (सू०८) द्वितीये किश्चिल्लिख्यते। 'अहीणेत्ति अहीणपुण्णपंचिंदियसरीरा इत्यर्थः, यावत्करणात् “लक्खणवंजणगुणोववेया माणुम्माणप्प- माणपडिपुण्णसुजायसव्वंगसुंदरंगी" इत्यादि द्रष्टव्यम् , तत्र लक्षणानि स्वस्तिकादीनि, व्यञ्जनानि मपतिलकादीनि, गुणाः सौभाग्या- दयः, मानं जलद्रोणमानता, उन्मानमर्धभारप्रमाणता, प्रमाणमष्टोत्तरशताङ्गुलोच्छ्रयतेति। 'बावत्तरीकलापंडिय'त्ति लेखाद्याः शकुन- रुतपर्यन्ता गणितप्रधानाः कलाः प्रायः पुरुषाणामेवाभ्यासयोग्याः, स्त्रीणां तु विज्ञेया एवं प्राय इति । चउसद्विगणियागुणोववेया' गीतनृत्तादीनि (नृत्यादीनि) विशेषतः पण्यस्त्रीजनोचितानि यानि चतुःषष्टिर्विज्ञानानि ते गणिकागुणाः, अथवा, वात्स्यायनोक्ता- न्यालिङ्गनादीन्यष्टौ वस्तूनि, तानि च प्रत्येकमष्टमेदत्वाचतुःषष्टिर्भवन्ति चतुःषष्टथा गणिकागुणैरुपेता या सा तथा । एकोनत्रिंशद् विशेषाः, एकविंशती रतिगुणाः, द्वात्रिंशच्च पुरुषोपचाराः कामशास्त्रप्रसिद्धाः। 'णवंगसुत्तपडिबोहिय'त्ति द्वे श्रोत्रे, द्वे चक्षुषी, द्वे घ्राणे, कामध्वजा नाम गणिका बभूव । अहीन० यावत् सुरूपा, द्वासप्ततिकलापण्डिता, चतुःषष्टिगणिकागुणोपेता, एकोनत्रिंशद्विशेष्यां रममाणा, एकविंशतिरतिगुणप्रधाना, द्वात्रिंशत्पुरुषोपचारकुशला, प्रतिबोधितसुप्तनवाङ्गा, अष्टादशदेशीभाषाविशारदा, शृङ्गाराचारवेषा, गीतरतिगा- न्धर्वनाट्यकुशला, संगतगत०, सुन्दरस्तन० उच्छ्रितध्वजा, सहस्रलाभा, वितीर्णच्छत्रचामरबालव्यजनिका, कीरथप्रयाता चाप्यभवत् । IkASIRI- NIRMA

·,
द्वितीये-
उज्झि०
विपाके
काम-
१श्रुत-
ध्वजा
वे०व०
स्कन्धः
पा
॥२०॥
SilSNIFI||SHISINऊया
एका जिह्वा, एका त्वक्, एकं च मन इत्येतानि नवाङ्गानि सुप्तानीव सुप्तानि यौवनेन प्रतिबोधितानि स्वार्थग्रहणपटुतां प्रापितानि यस्याः
सा तथा। 'अट्ठारसदेसीभासाविसारयत्ति रूढिगम्यम् । 'सिंगारागारचारुवेस'त्ति शृङ्गारस्य रसविशेषस्यागारमिव चारवेषो यस्यः सा
तथा। 'गीयरइगंधवनदृकुसल'त्ति गीतरतिश्चासौ गन्धर्वनाट्यकुसला चेति समासः, गन्धर्व नृत्तयुक्तगीतम् , नाट्यं तु नृत्तमेवेति । 'संग-
यगय'त्ति, "संगयगयभणियविहियविलाससललियसलावनिउणजुत्तोवयारकुसला" इति दृश्यम्-संगतान्युचितानि गीतादीनि यस्याः
सा तथा, सललिता प्रसन्नतोपेता ये संलापास्तेषु निपुणा या सा तथा, युक्ताः संगता ये उपचारा व्यवहारास्तेषु कुशला या सा तथा,
ततः पदत्रयस्य कर्मधारयः । ' सुंदरथण'त्ति एतेनेदं दृश्यम्-" सुंदरथणजहणवयणकरचरणनयणलावण्णविलासकलिया
इति,
व्यक्तम् , नवरं जघनं पूर्वः कटीभागः, लावण्यमाकारस्य स्पृहणीयता, विलासः स्त्रीणां चेष्टाविशेषः। 'ऊसियझय'त्ति, ऊर्वीकृतजयप-
ताका । सहस्रलाभेति व्यक्तम्। 'विदिन्नछत्तचामरवालवियणिय'त्ति, वितीर्ण राज्ञा प्रसादतो दत्तं छत्रं च चामररूपा बालव्यजनिका
(च) यस्यै सा तथा । 'कन्नीरहपयायावि होत्थ'त्ति, कर्णीरथः प्रवहणं तेन प्रयातं गमनं यस्याः सा तथा, 'वापि' इति समुच्चये,
'होत्य'त्ति, अभवदिति। 'आहेवचंति आधिपत्यम् , अधिपतिकर्म, इह यावत्करणादिदं दृश्यम् , पोरेवच' पुरोवर्तित्वमग्रेसरत्वमित्यर्थः,
"भट्टित्त" भर्तृत्वं पोषकत्वम् “सामित्त स्वस्वामिसम्बन्धमात्रम् , “महत्तरगर्त" महत्तरगचं शेषवेश्याजनापेक्षया महत्तमताम् ,
णाईसरसेणावचं" आज्ञेश्वर आज्ञाप्रधानो यः सेनापतिः सैन्यनायकस्तस्य भावः कर्म वा आज्ञेश्वरसेनापत्यम् , आज्ञेश्वरसेनापत्यमि-
वाज्ञेश्वरसेनापत्यम् , " कारेमाणा" कारयन्ती परैः, "पालेमाणा" पालयन्ती स्वयमिति । 'अहीण'त्ति अहीणपुन्नपंचिंदियसरीरेति,
व्यक्तं च; यावत्करणादिदं दृश्यम्-"लक्खणवंजणगुणोववेए" इत्यादि । 'इंदभूई' इत्यत्र यावत्करणात् “नाम अणगारे गोयमगोत्तेणं"
इत्यादि “संखित्तविउलतेयलेसे " इत्येतदन्तं दृश्यम् ।
1015Nbli-SMISASA.
"आ
॥२०॥

·: FIयासाचा सामना तत्थ णं वाणियग्गामे विजयमित्ते नामं सत्थवाहे परिवसतिअड्ढे । तस्स णं विजयमित्तस्ससुभद्दा नामं भारिया होत्था अहीण । तस्स णं विजयमेत्तस्स पुत्ते सुभद्दाए भारियाए अत्तए उज्झितए नामं दारए होत्थाअहीण जाव सुरूवे। तेणं कालणं तेणं समएणं समणे भगवं महावीरे समोसढे। परिसा निग्गता। राया निग्गओ जहा कूणिओ निग्गओ।धम्मो कहिओ। परिसा राया य पडिगओ। तेणं कालेणं तेणं समएणं समणस्स भगवओमहावीरस्स जेटे अंतेवासी इदंभूती० जाव लेसे छटुंछ?णं जहा पण्णत्तीए पढमाए० ' छटुंछट्टेणं जहा पन्नत्तीए ' त्ति यथा भगवत्यां तथेदं वाच्यम् , तचैवम्, “ छटुंछठेणं अणिक्खित्तेणं तवो- कम्मेणं अप्पाणं भावमाणे विहरइ, तए णं से भगवं गोयमे छट्ठक्खमणपारणगंसि पढमाए' इत्यत्र यावत्करणा- पढमाए पोरिसीए सज्झायं करेति, बीयाए पोरिसीए झाणं झियाति, तइयाए पोरिसीए अतुरियम- चवलमसंभंते मुहपोत्तियं पडिलेहेति, भायणवत्थाणि पडिलेहेति, भायणाणि पमजति, भायणाणि उग्गाहेति, जेणेव समणे भगवं महावीरे तेणेव उवागच्छति २ समणं ३ वंदति २ एवं वयासी,-' इच्छामि णं भंते ! तुब्भेहिं अब्भणुण्णाते छट्ठक्खम- बहूनां गणिकासहस्राणामाधिपत्यं० यावद् विहरति । तत्र वाणिजग्रामे विजयमित्रो नाम सार्थवाहः परिवसत्यादयः । तस्य विजयमित्रस्य सुभद्रा नाम भार्याऽभवद्-अहीन० । तस्य विजयमित्रस्य पुत्रः सुभद्राया भार्याया आत्मज उज्ज्ञितको नाम दारकोऽभवद्-अहीन० यावत् सुरूपः। तस्मिन् काले तस्मिन् समये श्रमणो भगवान महावीरः समवसृतः। परिषद् निर्गता। राजा निर्गतो यथा कूणिको निर्गतः। धर्मः कथितः । परिषद् राजा च प्रतिगतः । तस्मिन् काले तस्मिन् समये श्रमणस्य भगवतो महावीरस्य ज्येष्ठोऽन्तेवासीन्द्रभूतिर्यावत्० लेश्यः षष्ठषष्ठेन यथा प्रज्ञप्तौ 4 AIRFAIRIFRIP IST दिदं दृश्यम् ।

·1
द्वितीये-
उज्झित-
विपाके
१ श्रुत-
कावस्था
स्कन्धः।
॥२१॥
जाव जेणेव वाणियगामे तेणेव उवा० । वाणियग्गामे उच्चणीय० अडमाणे जेणेव रायमग्गे तेणेव
ओगाढे । तत्थ णं बहवे हत्थी पासति सण्णद्धबद्धवम्मियगुडिते उप्पीलियकच्छे उद्दामियघंटे
णाणामणिरयणविविहगेविजउत्तरकंचुइज्जे पडिकप्पिते झयपडागवरपंचामेलआरूढहत्थारोहे गहिया-
उहपहरणे । अण्णे य तत्थ बहवे आसे पासति सण्णद्धबद्धवम्मियगुडिते आविद्धगुडे ओसारियपक्खारे
णपारणगंसि वाणियग्गामे णगरे उच्चणीयमज्ज्ञिमाइं कुलाई घरसमुदाणस्स भिक्खायरियाए अडित्तए' गृहेषु भिक्षार्थ भिक्षाचर्यया
भिक्षासमाचारेण अटितुमिति वाक्यार्थः, “ अहा सुहं देवाणुप्पिया ! मा पडिबंध” स्खलनां मा कुर्वित्यर्थः, तए णं भगवं
गोयमे समणेणं ३ अब्मणुण्णाते समाणे समणस्स ३ अंतियातो पडिनिक्खमति अतुरियमचवलमसंभंते जुगंतरपलोयणाते दिट्ठीए
पुरओरियं सोहेमाणे " इति । 'सन्नद्धबद्धवम्मियगुडिए' त्ति संनद्धाः सन्नहत्या कृतसन्नाहाः तथा, बद्धं वर्म त्वक्त्राणविशेषो येषां ते
बद्धवर्माणस्त एव बद्धवर्मिकाः, तथा, गुडा महांस्तनुत्राणविशेषः सा संजाता येषां ते गुडितास्ततः कर्मधारयोऽतस्तान् । ' उप्पी-
लियकच्छे ' ति उत्पीडिता गाढतरं बद्धा कक्षा उरोबन्धनं येषां ते तथा तान् । ' उद्दामियघंटे' त्ति उद्दामिता अपनीतवन्धनाः
प्रथमायां० यावद् यत्रैव वाणिजग्रामं तत्रैवोपा० । वाणिजग्रामे उच्चनीच० अटन् यत्रैव राजमार्गस्तत्रैवावगाढः । तत्र बहून् हस्तिनः पश्यति
सन्नद्धबद्धवर्मिकगुडितान् उत्पीडितकक्षान् उद्दामितघण्टान् नानामणिरत्नविविधौवेयकोपरकञ्चुकितान् प्रतिकल्पितान् ध्वजपताकावरपश्चा-
पीडाऽऽरूढहस्त्यारोहान् गृहीतायुधप्रहरणान् । अन्यांश्च तत्र बहूनश्वान् पश्यति सन्नद्धबद्धवर्मिकगुडितान आविद्धगुडान् अवसारिततनुत्राणान्
सानासानाAASANI
.
SAलाबनना
-
॥२१॥

·EISTRIERRIBENI || . उत्तरकंचुइय-ओचूल मुहचंडाधर-चामरथासकपरिमांडयकडीए आरूढअस्सारोहे गहियाउहपहरणे। अण्णे य तत्थ बहवे पुरिसे पासति सण्णद्धबद्धवम्मियकवए उप्पीलियसरासणपट्टीए पिणद्धगेवेजे विमलवरबद्धचिंधपट्टे गहियाउहपहरणे । तेसिं च णं पुरिसाणं मज्झगयं पुरिसं पासति अवओडग- प्रलम्बिता इत्यर्थः घण्टा येषां ते तथा तान् । 'णाणामणिरयणविविहगेविजउत्तरकंचुईजे' ति नाना मणिरत्नानि, विविधानि ग्रैवेयकाणि ग्रीवाभरणानि, उत्तरकञ्चुकाश्च तनुत्राणविशेषाः सन्ति येषां ते तथा । अत एव 'पडिकप्पि ए' त्ति कृतसन्नाहादि- सामग्रीकान् । 'झयपडागवरपंचामेलआरूढहत्थारोहे ' ध्वजा गरुडादिध्वजाः पताका गरुडादिवर्जितास्ताभिर्वरा ये ते, तथा, पञ्च आमेलकाः शेखरका येषां ते, तथा, आरूढा हस्त्यारोहा महामात्रा येषु से तथा, ततः पदत्रयस्य कर्मधारयः अतस्तान् । 'गहि- याउहप्पहरणे' गृहीतान्यायुधानि प्रहरणार्थ येषु, अथवा, आयुधानि अक्षेप्याणि, प्रहरणानि तु क्षेप्याणीति । 'सन्नद्धवद्धवम्मिय- गुडियए ' त्ति, एतदेव व्याख्याति-' आविद्धगुडे ओसारियपक्खरे' त्ति, आविद्धा परिहिता गुडा येषां ते तथा, गुडा च यद्यपि हस्तिनां तनुत्राणे (णं ) रूढा, तथापि देशविशेषापेक्षयाऽश्वानामपि संभवतीति, अवसारिता अवलम्बिताः पक्खरास्तनुत्राण- विशेषायेषां ते तथा, तान् । ' उत्तरकचुइयंओचुलमुहचंडाधरचामरथासगपरिमंडियकडीए ' ति उत्तरकञ्चुकस्तनुत्राणविशेष एव उत्तरकञ्चकिताऽवचूलकमुखचण्डधर-चामरस्थासकपरिमण्डितकटीकान् आरूढाश्वारोहान् गृहीतायुधप्रहरणान् । अन्यांश्च तत्र बहून् पुरु- पान् पश्यति सन्नद्धबद्धवर्मितकवचान् उत्पीडितशरासनपट्टिकान् पिनद्धप्रैवेयकान् विमलवरबद्धचिह्नपट्टान् गृहीतायुधप्रहरणान् । तेषां ৬ষ4 |||||||||| - लासा

·श्री-
विपाके
द्वितीये-
उज्झित-
कावस्था
१ श्रुत-
स्कन्धः
॥२२॥
SA||5||GANESERNINSARIA
बंधणं उकित्तकपणनासं नेहत्तुप्पियगत्तं बज्झकरकडिजुयनियत्थं (च्छं) कंठे गुणरत्तमल्लदामं चुण्ण-
गुंडियगातं वुण्णयं वज्झपाणपीयं तिलं तिलं चेव छिज्जमाणं काकणिमंसाई खावियंतं पावं कक्करसएहिं
येषामस्ति ते तथा, तथा अवचूलकैर्मुखं चण्डाधरं रौद्राधरौष्ठं येषां ते तथा, तथा चामरैः स्थासकैश्च दर्पणैः परिमण्डिता कटी येषां ते
तथा, ततः कर्मधारयोऽतस्तान् । 'उप्पीलियसरासणपट्टीए' त्ति उत्पीडिता कृत प्रत्यञ्चारोपणाच्छरासनपटिका धनुर्यष्टिर्बाहुपट्टिका
वा यैस्ते तथा तान् । 'पिणद्धगेवेज्जेत्ति पिनद्धं परिहितं अवेयकं यैस्ते तथा तान् । 'विमलवरबद्धचिंघपट्टे'त्ति विमलो चरो बद्धश्चि-
हपट्टो नेत्रादिमयो यैस्ते तथा तान् । 'अवओडगवंधणं'त्ति अवकोटकेन कृकाटिकाया अधोनयनेन बन्धनं यस्य स तथा तम् ।
'उक्वित्तकण्णनासंति उत्पाटितकर्णनासिकम् । 'नेहत्तुप्पियगत्त'त्ति स्नेहस्नेहितशरीरम् । 'वज्झकरकडिजुयनियत्थं 'ति, वध्यश्वासौ
करयोर्हस्तयोः कटयां कटीदेशे युगं युग्मं निवसित इव निवसितश्चेति समासोऽतस्तम् , अथवा, वध्यस्य यत्करकटिकायुगं
निन्द्यचीवरिकाद्वयं तद् निवसितो यः स तथा तम् । ' कंठे गुणरत्तमल्लदामं ' कण्ठे-गले गुण इव कण्ठसूत्रमिव रक्तं लोहितं
मल्लदाम पुष्पमाला यस्य स तथा तम् । 'चुण्णगुंडियगायं' गैरिकक्षोदावगुण्डितशरीरम् । 'चुन्नयं 'ति संत्रस्तम् । 'वज्झपाण-
पीय'ति वध्या बाह्या वा प्राणा उच्छ्वासादयः प्रतीताः प्रिया यस्य स तथा तम् । 'तिलं तिलं चेव छिज्जमाणं ' ति, तिलश-
श्छिद्यमानमित्यर्थः ‘कागणिमंसाई खावियंत' काकणीमांसानि तदेहोत्कृत्तस्वमांसखण्डानि खाद्यमानम् । 'पावं ' ति पापिष्ठम् ।
च पुरुषाणां मध्यगतं पुरुषं पश्यति अवकोटकवन्धनमुत्कृत्तकर्णनासं स्नेहस्नेहितगात्रं वध्यकरकटीयुगनिवसितं कण्ठे गुणरक्तमाल्यं चूर्णगुण्डि-
RAICHIाकाAla
-
॥२२॥

·FIISPाऊसयामा हम्ममाणं अणेगनरनारिसंपरिखुडं चच्चरे चच्चरे खंडपडहएणं उग्धोसिजमाणं । इमं च णं एयारूवं उग्घोसणं सुणेति,-'नो खलु देवाणुप्पिया ! उज्झियगस्स दारगस्स केई राया वा रायपुत्ते वा अव- रज्झति; अप्पणो से सयाई कम्माइं अवरज्झांत ' (सू०९) तते णं से भगवओ गोतमस्स तं पुरिसं पासित्ता इमे अज्झस्थिते ५,-' अहो णं इमे पुरिसे जाव निरयपडिरूवियं वेयणं वदोत' त्ति कटु 'खक्खरसएहिं हम्ममाणं' ति खर्खरा अश्वोत्रासनाय चर्ममया वस्तुविशेषाः स्फुटितवंशा वा तैर्हन्यमानं ताडयमानम् । अप्पणो से सयाई ति आत्मन आत्मीयानि 'से' तस्य स्वकानि स्वकृतानि । ' अज्झथिए ' आत्मगतः; इहेदमन्यदपि दृश्यम्,-" कप्पिए" कल्पितो भेदवान् , कल्पिको वा उचितः, “चिंतिए” स्मृतिरूपः, “ पत्थिए" प्रार्थितो भगवदुत्तरप्रार्थ- नाविषयः; "मणोगए"ति अप्रकाशित इत्यर्थः, “संकप्पो" विकल्पः " समुप्पजित्था" समुत्पन्नवान् । “अहो णं इमे पुरिसे पुरा पोराणाणं दुचिन्नाणं दुप्पडिकंताणं असुभाणं पावाणं कडाणं कम्माणं पावगं फलवित्तिविसेसं पचणुब्भवमाणे विहरइ, न मे दिट्ठा नरगा वा नेरइया वा, पञ्चक्खं खलु अयं पुरिसे निरयपडिरूवियं वेयणं वेएइत्ति कटु" इत्येतत् प्रथमाध्ययनोक्तं वाक्यमाश्रि- तगात्रं संत्रस्तं वंध्यप्रीतप्राण तिलं तिलमिव च्छिद्यमानं काकणीमांसानि खाद्यमानं पापं कर्करतैर्हन्यमानमनेकरनारीसंपरिवृत चत्वरे चत्वरे खण्डपटहेनोद्घोष्यमाणम् । इदं चैतद्पमुद्घोषणं शृणोति,-'नो खलु देवानुप्रियाः । उज्ज्ञितके दारके कश्चिद् राजा वा राजपुत्रो वाऽपराध्यति, आत्मनस्तस्य स्वकानि कर्माण्यपराध्यन्ति ।' ततस्तस्य भगवतो गौतमस्य तं पुरुषं दृष्ट्वाऽयमाध्यात्मिकः ४,-'अहो अयं | Swelle||SINITISGARH

·श्री
द्वितीये-
*
स्कन्धः
श्री
गौतम
प्रश्न:
॥२३॥
याममायाबायाबाया
वाणियग्गामे णगरे उच्चनीयकुले० जाव अडमाणे अहापजत्तं समुयाणं गेहति, २त्ता वाणियग्गामं नगरं
मझ मज्झेणं० जाव पडिदंसंति; समणं भगवं महावीरं वंदति णमंसति २ एवं वयासी,-' एवं खल्लु
अहं भंते ! तुब्भेहिं अब्भणुण्णाते समाणे वाणियग्गामे तहेवं जाव० वेएति; से णं भंते ! पुरिसे
पुवभवे के आसि० ? जाव पच्चणुभवमाणे विहरति ? '।
'एवं खलु गोतमा ! तेणं कालेणं तेणं समएणं इहेव जंबुद्दीवे २ भारहे वासे हथिणाउरे नामं
नयरे होत्था रिद्धि० । तत्थ णं हथिणाउरे णगरे सुणंदे नामं राया होत्था महयाहि । तत्थ णं हत्थि-
त्याधिकृताक्षराणि गमनीयानीति । 'रिद्धति "रिद्धस्थिमियसमिद्धे" इत्यादि दृश्य, तत्र ऋद्धं भवनादिभिवृद्धिमुपगतम्, स्तिमितं
भयवर्जितम् , समृद्धं धनादियुक्तमिति । ' मैंहयाहित्ति इह "महयाहिमवंतमलयमंदिरमहिंदसारे" इत्यादि दृश्यम् , तत्र महाहिमव-
पुरुपो यावद् निरयप्रतिरूपां वेदनां वेदयति' इति कृत्वा वाणिजग्रामे नगर उच्चनीचकुले० यावन् यथापर्याप्तं समुदान (भैक्ष्यं ) गृहाति,
गृहीत्वा, वाणिजग्रामस्य नगरस्य मध्य मध्येन० यावत् प्रतिदर्शयति, श्रमणं भगवन्तं महावीरं वन्दते नमस्यति, वन्दित्वानमस्यित्वैवमवा-
दीत्,-' एवं खल्वहं भदन्त । युष्माभिरभ्यनुज्ञातः सन् वाणिजग्रामे तथैव यावद् वेदयति, स भदन्त । पुरुषः पूर्वभवे क आसीत्।
यावत् प्रत्यनुभवन् विहरति ?'
एवं खलु गौतम ' तस्मिन् काले तस्मिन् समये इहैव जम्बूद्वीपे २ (द्वीपे ) भारते वर्षे हस्तिनापुरं नाम नगरमभवद् ऋद्ध० ।
AMRIIIIla
॥२३॥

·INFEN/A || ASIA णाउरे नगरे बहुमज्झदेसभाए एत्थ णं महं एगे गोमंडवे होत्था अणेगखंभसयसंनिविढे पासाइ ४ ० तत्थ णं बहवे णगरगोरूवाणं सणाहा य अणाहा य णगरगावीओ य णगरबलीवद्दा य णगरपडियाओ य णगरवसभा य पउरतणपाणिया निब्भया निरुवसग्गा (विग्गा) सुहं सुहेण परिवसंति । तत्थ णं हत्थि- णाउरे नगरे भीमे नामं कूडग्गाहे होत्था अधम्मिए जाब दुप्पडियाणंदे । तस्स णं भीमस्स कूडग्गाहस्स दादयः पर्वतास्तद्वत् सारः प्रधानो यः स तथा । 'पासा' इत्यत्र "पासाइए दरिसणिजे अभिरूवे पडिरूवे"त्ति दृश्यम् । तत्र प्रासादीयो मनःप्रसन्नताहेतुः दर्शनीयो यं पश्यचक्षुर्न श्राम्यति, अभिरूपः अभिमतरूपः, प्रतिरूपः द्रष्टारं २ प्रति रूपं यस्येति । 'नगरवली वद्दा' इत्यादी बलीव वर्धितगवाः, 'पड्डिका' इस्वमहिण्यो हस्वगोस्त्रियो वा, वृषभाः साण्डगवः। 'कूडग्गाहे'त्ति कूटेन जीवान् गृह्णातीति कूटग्राहः । 'अहम्मिए'त्ति धर्मेण चरति व्यवहरति वा धार्मिकस्तन्निषेधादधार्मिकः, यावत्करणादिदं दृश्यम्-अधम्माणुए" अधर्मान् पापलोकान् अनुगच्छतीत्यधर्मानुगः "अधम्मिठे" अतिशयेनाऽधर्मो धर्मरहितोऽधर्मिष्ठः, "अधम्मक्खाई" अधर्मभाषण- शीलः, अधार्मिकप्रसिद्धिको बा, "अहम्मपलोई" अधर्मानेव परसंबन्धिदोषानेव प्रलोकयति प्रेक्षत इत्येवंशीलोऽधर्मप्रलोकी, "अहम्म- तत्र हस्तिनापुरे नगरे सुनन्दो नाम राजा वभूव महाहि० । तत्र हस्तिनापुरे नगरे बहुमध्यदेशभागेऽत्र महानेको गोमण्डपो वभूवानेक- स्तम्भशतसंन्निविष्टःप्रासादीयः ४ । तत्र बहवो नगरगोरूपाः सनाथाश्चानाथाश्च नगरगव्यश्च नगरबलीवाश्च नगरपड्डिकाश्च नगरवृपभाश्च प्रचुरतृणपानीया निर्भया निरुपसर्गाः (निरुद्विग्नाः) सुखं सुखेन परिवसन्ति । तत्र हस्तिनापुरे नगरे भीमो नाम कूटग्राहो वभूव, अधार्मिको PISONINFIRSANc त

·श्री-
विपाके
द्वितीये-
उज्झि०
स्य पूर्व-
भवव०
१श्रुत
स्कन्धः।
।
॥२४॥
ISASHIFAIRSANGA
उप्पला नामं भारिया होत्था अहीण । तते णं सा उप्पला कूडग्गाहिणी अण्णया कयाति आवण्ण-
सत्ता जाया यावि होत्था । तते णं तीसे उप्पलाए कूडग्गाहिणीए तिण्हं मासाणं बहुपडिपुण्णाणं अय-
मेयारूवे दोहले पाउब्भूते,-'धण्णाओ णं ताओ अम्मयाओ ४ जाव सुलद्धे जम्मजीवियफले, जाओ
णं बहूणं नगरगोरूवाणं सणाहाण य ५ जाव वसभाण य ऊहेहि य थणेहि य वसहि य छप्पाहि य
पलञ्जणे” अधर्म एव हिंसादौ प्ररज्यतेऽनुरागवान् भवतीत्यधर्मप्ररजनः, "अहम्मसमुदाचारे” अधर्मरूपः समुदाचारः समाचारो यस्य
स तथा, "अहम्मेण चेव वित्तिं कप्पेमाणे" इति अधर्मेण पापकर्मणा वृत्तिं जीविकां कल्पयमानः कुर्वाणस्तच्छील इत्यर्थः "दुस्सीले"
दुष्टशीलः, “दुवए" अविद्यमाननियम इति, “दुप्पडियाणंदे" दुष्प्रत्यानन्दो बहुभिरपि संतोषकारणैरनुत्पद्यमानसंतोष इत्यर्थः ।
'अहीणत्ति "अहीणत्तपुण्णपंचिंदियसरीरा" इत्यादि दृश्यम् । 'आवन्नसत्त'त्ति गर्भे समापन्नजीवेत्यर्थः । धन्नाओ णं ताओ 'अम्म-
याउ' त्ति अम्बा जनन्यः, इह यावत्करणादिदं दृश्यम् , पुण्णाओ णं ताओ अम्मयाओ, कयत्थाओ णं ताओ अम्मयाओ,
कयलक्खणाओ णं ताओ अम्मयाओ, तासिं णं अम्मयाणं सुलद्धे जम्माजीवियफले " इति, व्यक्तं च 'ऊहेहि यत्ति गवादीनां
यावद् दुष्प्रत्यानन्दः । तस्य भीमस्य कुटग्राहस्योत्पला नाम भार्याऽभवद्-अहीनः । ततः सोत्पला कुटग्राही अन्यदा कदाचिदापन्नसत्त्वा
जाता चाप्यभवत् । ततस्तस्या उत्पलायाः कुटग्राह्यास्त्रिषु मासेषु बहुपरिपूर्णेष्वयमेतद्रूपो दोहदः प्रादुर्भूतः, 'धन्यास्ता अम्बाः ४ यावत्
सुलब्धम् जन्मजीवितफलम् , या बहूनां नगरगोरूपाणां सनाथानां च ५ यावद् वृषभाणां चोधोभिश्च स्तनैश्च वृपणैश्च पुच्छैश्च ककदैश्च वहैश्च
-II/albuRAIGAAAAAII
॥२४॥

·-बाबा-NIRAkRA| ककुहेहि य वहेहि य कन्नेहि य अच्छीहि य नासाहि य जिब्भाहि य ओढेहि य कंबलेहि य सोल्लेहि य तलितेहि य भजितेहि य परिसुक्केहि य लावणिएहि य सुरं च मधुंच मेरगं च जातिं च सीधुं च पसण्णं च आसाएमाणीओ विसाएमाणीओ परिभाएमाणीओ परिभुजेमाणीओ दोहलं विणेति, तं जई णं अहमवि बहूणं नगर० जाव विणेजामि' त्ति कटु तंसि दोहलंसि अविणिजमाणंसि सुक्खा भुक्खा निम्मंसा स्तनोपरिभोगैः। 'थणेहि यत्ति व्यक्तम्। 'वसणेहिय'त्ति वृषणैरण्डैः । 'छ(छ)प्पाहि यत्ति पुच्छैः। ककुहेहि य'त्ति ककुदैः स्कन्धशि- खरैः' 'वहेहि य' त्ति वहैः स्कन्धैः । कर्णादीनि व्यक्तानि । 'कंबलेहि यति सास्नाभिः। 'सोल्लिएहि य' त्ति पक्वैः। 'तलिएहि यत्ति स्नेहेन पक्वैः ‘भजिएहि यत्ति भृष्टैः । 'परिसुक्खेहि यत्ति स्वतः शोषमुपागतः । 'लावणिएहि यत्ति, लवणसंस्कृतैः। सुरा तन्दुलधवादिच्छल्लीनिष्पन्ना । मधु च माक्षिकनिष्पन्नम् । मेरकं तालफलनिष्पन्नम् । जातिश्चजातिकुसुमवर्ण मद्यमेव । सिधु च गुडधा- तकीसंभवम् । प्रसन्ना द्राक्षादिद्रव्यजन्या मनःप्रसत्तिहेतुरिति । 'आसाएमाणीउत्ति ईषत् स्वादयन्त्यो बहु च त्यजन्त्य इक्षुखण्डादेखि । 'विसाएमाणीउत्ति विशेषेण स्वादयन्त्योऽल्पमेव त्यजन्त्यः खजूरादेरिख । परिभाएमाणीउत्ति ददत्यः। 'परिभुजेमाणीउत्ति सर्वमुप- भुञ्जाना अल्पमप्यपरित्यजन्त्यः । शुष्का शुष्केव शुष्का रुधिरक्षयात् । 'भुक्ख'त्ति भोजनाकरणाद् हीनवलतया बुभुक्षायुक्तेव बुभुक्षा । कर्णैश्वाक्षिभिश्च नासाभिश्च जिह्वाभिश्चौष्ठैश्च कम्बलैश्च पक्वैश्च स्नेहपक्वैश्च भृष्टैश्च परिशुष्कैश्च लावणिकैश्च सुरां च मधु च मेरकं च जाति च सीधु च प्रसन्नां चास्वादन्त्यो विस्वादयन्त्यः परिभाजयन्त्यः परिभुञ्जाना दोहदं विनयन्ति, तद् यद्यहमपि बहूनां नगर० यावद् WINNINAFISIया.

·श्री- विपाके १ श्रुत- स्कन्धः॥ ॥२५॥ IS NIESऊयायाबा NalसाधायाभRIplkI उल्लुग्गा उल्लुग्गसरीरा नित्तेया दीणविमणवयणा पंडुल्लयियमुही ओमंथियनयणवयणकमला जहोइयं द्वितीये- पुप्फवत्थगंधमल्लालंकारहारं अपरिभुजमाणी करयलमलियव्व कमलमाला ओहय० जाव ज्झियाति। इमं उज्झि० । पला. च णं भीमे कूडग्गाहे जेणेव उप्पला कूडग्गाहिणी तेणेव उवा० २ ओहय० जाव पासति २ त्ता एवं दोहदव० वयासी,-'किण्णं तुमं देवाणुप्पिए ओहय० जाव झियासि ?, तते णं सा उप्पला भारिया भीमं कूड० के अत एव निर्मासा । 'उलुग्ग'त्ति अवरुग्णा भग्नमनोवृत्तिः' 'उलुग्गसरीरा' भग्नदेहा 'नित्तेय'त्तिगतकान्ति:, 'दीणविमणहीण'त्ति दीना दैन्यवती विमनाः शून्यचिंचा हीणा च भीतेति कर्मधारयः 'दीणविमणवयण'त्ति पाठान्तरम् , तत्र विमनस इव विगतचेतस इव वदनं यस्याः सा तथा, दीना चासौ विमनोवदना चेति समासः। 'पंडुल्लइयमुही' पाण्डुरीभूतवदनेत्यर्थः। 'ओमंथियनयणवयणक- मल'त्ति ओमंथियति अधोमुखीकृतानि नयनवदनरूपाणि कमलानि यया सा तथा 'ओहय'चि ओहयमणसंकप्पा विगतयुक्तायुक्तविवे- चनेत्यर्थः, इह यावत्करणादिदं दृश्यम्,-"करतलपल्हत्थमुही" करतले पर्यस्तं निवेशितं मुखं यया सा तथा, "अट्टज्झाणोवगया विनयामि' इति कृत्वा तस्मिन् दोहदेऽविनीयमाने शुष्का बुभुक्षा निर्मासाऽवरुग्णाऽवरुग्णशरीरा निस्तेजस्का दीनविमनोवदना पाण्डुरितमुखी अवमथितनयनवदनकमला यथोचितं पुष्पवरगन्धमाल्यालङ्कारहारमपरिभुञ्जाना करतलमर्दितेव कमलमालाऽपहत० यावद् ध्यायति । इतश्च भीमः कूटग्राहो यत्रैवोत्पला कूटग्राही तत्रैवोपा० २. अपहत० यावत् पश्यति, दृष्ट्रवैवमवदत्, ' किं त्वं देवानुप्रिये ! अपहत० ततः सोत्पला भार्या भीमं कूटप्राहमेवमवादीत्,-'एवं खलु देवानुप्रिय मम त्रिपु मासेषु बहुपरिपूर्णेषु दोहदः ॥२५॥ + यावद् ध्यायसि ?" - ·KRISHNA ४ बाबा बाबा एवं वयासी, एवं खलु देवाणुप्पिया ! ममं तिण्हं मासाणं बहुपडिपुण्णाणं दोहले पाउन्भूते,-'धण्णा णं ४ जाओ णं बहूणं गो० अहेहि य० लावणिएहि य० सुरं च०५ आसा० ४ दोहलं विणिंति' । तते णं अहं देवाणु० तंसि दोहलांस अविणिजमाणंसि० जाव ज्झियामि ।' तते णं से भीमे कूड० उप्पलं पा भारियं एवं वयासी,-मा णं तुमं देवाणु० ओहय० जाव झियाहि; अहं णं तं तहा करिस्सामि (करिहामि) जहा णं तव दोहलस्स संपत्ती भविस्सई' । ताहिं इट्ठाहिं ५ जाव समासासेति। तते णं से भीमे कूड० अड्डरत्तकालसमयसि एगे अबीए सण्णद्ध० जाव पहरणे सयाओ गिहाओ भूमीगयदिट्ठीया" । 'ज्झियाइ'त्ति ध्यायति चिन्तयतीति । 'इमंचणीति इतश्चेत्यर्थः । भीमे कूडग्गाहे जेणेव उप्पला कूडगाही तेणेव उवागच्छति' उवागच्छित्ता उप्पलकूडग्गाहिं ओहयमणसंकप्प' इत्यादिसूत्रं प्रागुक्तसूत्रानुसारेण परिपूर्ण कृत्वा ध्येयम् , सूचामात्रत्वा- प्रादुर्भूतः,-'धन्याः ४ या बहूनां गो० ऊधोभिश्च० लावणिकैश्च० सुरां च० ५ आस्वा० ४ दोहदं विनयन्ति' । ततोऽहं देवानुप्रिय ! तस्मिन् दोहदेऽविनीयमाने० यावद् ध्यायामि' ततः स भीमः कूट० उत्पलां भार्यामेवमवदत्,-'मा त्वं देवानुप्रिये ! अपहत० यावद् घ्यासीः, अहं तत् तथा करिष्यामि यथा तव दोहदस्य संप्राप्तिर्भविष्यति । ताभिरिष्टाभिर्यावत् ५ समाश्वासयति । ततः स भीमः कूटग्राहोऽर्धरात्रसमय एकोऽद्वितीयः संनद्ध० यावत् प्रहरणः स्वस्माद् गृहान्निर्गच्छति, निर्गत्य हस्तिनापुरं मध्येन० NEFINNI

·विपाके
द्वितीये-
उज्झि०
उत्पला.
दोहदपू०
१ श्रुत
IFSSAIES||1||
स्कन्धः
निग्गच्छति २ हथिणाउरं मज्झंमज्झेणं० जेणेव गोमंडवे तेणेव उवागते २ बहणं णगरगोरूवाणं जाव
वसभाण य अप्पेगइयाणं ऊहे छिंदति जाव अप्पेगइयाणं कंबलए छिंदति, अप्पेगइयाणं अण्णमण्णाई
अंगोवंगाई वियंगेति २ जेणेव सए गिहे तेणेव उवागच्छति २ उप्पलाए कूडग्गाहिणीए उवणेति ।
तते णं सा उप्पला भारिया तेहिं बहुहिं गोमंसेहिं सोल्लेहिं जाव सुरंच ५ आसा०४ तंदोहलं विणेति।तते
णं सा उप्पला कूडग्गाही संपुण्णदोहला संमाणियदोहला विणीयदोहला वोच्छिण्णदोहला संपन्नदोहला
त्पुस्तकस्य । 'ताहि इटाहि' इत्यत्र पञ्चकलक्षणादकादिदं दृश्यम्,-"कंताहि पियाहि मणुन्नाहि मणामाहि" इति, एकार्थाश्चैते, “वग्गु"
इति वाग्भिः। 'एगे'त्ति सहायताभावात् । 'अबीए'त्ति धर्मरूपसहायाभावात्। 'सन्नद्धबद्धवम्मियकवए' पूर्ववत् यावत्करणात् "उप्पीलि-
यसरासणपट्टीए" इत्यादि "गहियाउहपहरणे" इत्येतदन्तं दृश्यम् । 'संपुण्णदोहल'त्ति समस्तवाञ्छितार्थपूरणात् 'सम्माणियदोहल'त्ति
वाञ्छितार्थसमानयनात् । 'विणीयदोहल'त्ति, वाञ्छाविनयनात् । 'विच्छिन्नदोहल'त्ति विवक्षितार्थवाञ्छानुबन्धविच्छेदात् । 'संप-
नदोहल'त्ति विवक्षितार्थभोगसंपाद्यानन्दप्राप्तेरिति । 'भीया' इत्यत्र "तत्था तसिया संजायभया" इति दृश्यम् , भयोत्कर्षप्रतिपादनपरा-
यत्रैव गोमण्डपस्तत्रैवोपागतः, उपागत्य बहूनां नगरगोरूपाणां यावद् वृषभाणां चाप्येकेषामूधांसि च्छिनत्ति यावद् अप्येकेषां कम्बलांश्छि-
नत्ति, अप्येकेषामन्यान्यान्यङ्गोपाङ्गानि विकृन्तति, विकृत्य यत्रैव स्वं गृहं तत्रैवोपागच्छति, उपागत्योत्पलायै कूटप्रायै उपनयति । ततः
सोत्पला भार्यां तैर्बहुभिर्गोमांसैः पक्वैर्यावत् सुरां च ५ आस्वा० ४ तं दोहदं विनयति । ततः सोत्पला कूटग्राही सपूर्णदोहदा “संमानित-
॥२६॥
MARA||
SARI
॥२६॥

·FRIE1ऊसालाना|| तं गभं सुहंसुहेणं परिवहति। तते णं सा उप्पला कूड० अण्णया कयातीणवण्हं मासाणं बहुपडिपुण्णाणं दारगं पयाता। तते णं तेणं दारएणं जायमेत्तेणं चेव महया सद्देणं विग्घुढे चिच्चीसरे आरसिते। तते णं तस्स दारगस्स आरसियसई सोच्चा निसम्म हस्थिणाउरे णगरे बहवे नगरगोरूवा जाव वसभा य भीया ४ उविग्गा सव्वओ समंता विप्पलाइत्था। तते णं तस्स दारगस्स अम्मापियरो अयमेयारूवं नामधेनं करेंति; जम्हा णं अम्हं इमेणं दारएणं जायमेत्तेणं चेव महया २ सदेणं विग्घुढे चिच्चीसरे आसिते, तते णं एयस्स दारगस्स आरसितसई सोचा निसम्म हथिणाउरे णगरे बहवे णगरगोरूवा य जाव ण्येकार्थिकानि चैतानि । 'सबओ'त्ति सर्वदिक्षु । 'समंत'चि विदिक्षु चेत्यर्थः। 'विपलाइत्थति विपलायितवन्त इति 'अयमेयारूवत्ति, इदमेवंप्रकारं वक्ष्यमाणस्वरूपमित्यर्थः । 'महया महया चिच्चि आरसिए'ति महता २ चिच्चीत्येवं चीत्कारेणेत्यर्थः । 'आरसियति आरसितमारटितम् । 'सोच'ति, आकर्ण्य । 'निसम्मति, अवधार्य । दोहदा विनीतदोहदा व्युच्छिन्नदोहदा संपन्नदोहदा त गर्भ सुखं सुखेन परिवहति। ततः सोत्पला कूट० अन्यदा कदाचिद् नवसु मासेषु बहुपरिपूर्णेषु दारकं प्रजाता। ततस्तेन दारकेण जातमात्रेणैव महता शब्देन विघुष्टश्चिञ्चीस्वर आरसितः। ततस्तस्य दारकस्यारसितशब्दं श्रुत्वा निशम्य हस्तिना- पुरे नगरे बहवो नगरगोरूपा यावद् वृषभाश्च भीताः ४ उद्विग्नाः सर्वतः समंताद् विपलायांचक्रिरे। ततस्तस्य दारकस्याम्बापितराविदमेतद्रूपं नाम घेय कुरुतः, यस्मादावयोरनेन दारकेण जातमात्रेणैव महतार शब्देन विघुष्टश्चिच्चीस्वर आरसितः, तत एतस्य दारकस्यारसितशब्द श्रुत्वा निशम्य जबसायासा|| -

·विपाके
१ श्रुत
द्वितीये-
उज्झि०
गोत्रास-
चरितम्।
स्कन्धः
पा
॥२७॥
भीया ४ सवतो समंता विप्पलाइत्था, तम्हा णं होउ अम्हंदारए गोत्तासए नामेणं । तते णं से गोत्तासे
दारए उम्मुक्कबालभावे जाव जाते यावि होत्था। तते णं से भीमे कूडग्गाहे अण्णया कयाती कालधम्मुणा
संजुत्ते। तते णं से गोत्तासे दारए बहूणं मित्तणाइणियगसयणसंबंधिपरिजणेणं सद्धिं संपरिवुडे रोअमाणे
कंदमाणे विलवमाणे भीमस्स कूडग्गाहस्स नीहरणं करेति, (नीहरणं) करत्ता बहुइं लोइयमयकिच्चाई करेति।
तते णं से सुनंदे राया गोत्तासं दारयं अण्णया कयाती सयमेव कूडग्गाहित्ताए ठवेति ।
तते णं से गोत्तासे दारए कूडग्गाहे जाए यावि होत्था अहम्मिए जाव दुप्पडियाणंदे । तते
णं से गोत्तासे दारए कूडग्गाहे (हित्ताए) कल्लाकलिं अडरत्तकालसमयंसि एगे अबीए सण्णद्ध-
हस्तिनापुरे नगरे बहवो नगरगोरूपाश्च यावद् भीताः ४ सर्वतः समन्ताद् विपलायांचक्रिरे, तस्माद् भवत्वावयोर्दारको गोत्रासो नाम्ना । ततः
स गोत्रासो दारक उन्मुक्तबालभावो यावज्जातश्चाप्यभवत् । ततः स भीमः कूटग्राहोऽन्यदा कदाचित् कालधर्मेण सयुक्तः । ततः स गोत्रासो
दारको बहुना मित्रज्ञातिनिजकस्वजनसंबन्धिपरिजनेन साधू संपरिवृतो रुदन् क्रन्दन् विलपन् भीमस्य कूटग्राहस्य निस्सरणं करोति। कृत्वा
वहूनि लौकिकमृतकृत्यानि करोति ।
ततः स सुनन्दो राजा गोत्रासं दारकमन्यदा कदाचित् स्वयमेव कूटग्राहतायां स्थापयति । ततः स गोत्रासो दारकः कूटग्राहो जात-
श्चाप्यभवधार्मिको यावद् दुष्प्रत्यानन्दः । ततः स गोत्रासो दारकः कुटग्राहः प्रतिदिनमर्धरात्रकालसमये एकोऽद्वितीयः सनद्धबद्धकवचो यावद्
VIRAII-
IIIIIIFICAks
छा
115
॥२७॥

·- IFICATIबाना बद्धकवए जाव गहियाउहपहरणे सयातो गिहातो निजाति; जेणेव गोमंडवे तेणेव उवा० बहूणं णगरगोरूवाणं सणा० जाव वियंगेति २ जेणेव सए गिहे तेणेव उवा० । तते णं से गोत्तासे कूड० तेहिं बहूहिं गोमंसहि सोल्लेहिं जाव सुरं च ५ आसा० ४ विहरति । तते णं से गोत्तासे कूड० एयकम्मे प्प० वि० स० सुबहुं पावं कम्मं समज्जिणित्ता पंचवाससयाई परमाउं पालयित्ता अदृदुहद्दो- वगते कालमासे कालं किच्चा दोच्चाए पुढवीए उक्कोसं तिसागरो० णेरइयत्ताए उववण्णे । (सू० ११) तते णं सा विजयमेत्तस्स सत्थवाहस्स सुभद्दा भारिया जातनिंदुया यावि होत्था । जाया जाया 'एयकम्मे' इत्यत्रेदं दृश्यम् ,-"एयप्पहाणे एयविजे एयसमायारे” इति । 'अट्टदुहट्टोवगए'चि आर्चमाध्यानं, दुर्घट- दुःखस्थगनीयं दुर्वार(य)मित्यर्थः, उपगतः प्राप्तो यः स तथा । 'जायनिंदुया यावि'चि जातान्युत्पन्नान्यपत्यानि निर्वृतानि निर्या- तानि मृतानीत्यर्थो यस्याः सा जातनिर्द्धता; चापीति समर्थनार्थः । गृहीतायुध प्रहरणः स्वस्माद् गृहाद् निर्याति, यत्रैव गोमण्डपस्तत्रैवोपा० बहूनां नगरगोरूपाणां सनाथानां यावद विकृन्तति, विकृत्य यत्रैव स्वं गृहं तत्रैवोपा० । ततः स गोत्रासः कूट० तैर्बहुभिर्गोमांसैः पक्वैर्यावत् सुरां च ५ आस्व० ४ विहरति । ततः स गोत्रासः कूट० एतत्कर्मा प्र० (एतत्प्रधानः) वि० (एतद्विद्यः) स० (एतत्समाचारः) सुबहु पापं कर्म समयं पञ्चवर्पशतानि परमायुः पालयित्वाऽऽर्तदुःखार्लोपगतः कालमासे कालं कृत्वा द्वितीयायां पृथिव्यामुत्कृष्टत्रिसागरो० नैरयिकतयोपपन्नः। ततः सा विजयमित्रस्य सार्थवाहस्य सुभद्र। भार्या जातनिद्रुता चाप्यभवत्। TRINASबाहानामारा-151

·द्वितीये-
उज्झित-
विपाके
१श्रुत-
स्कन्धः।
जन्मव०
॥२८॥
RISSIFISA||SAIllegAtub
दारगा विनिहायमावजंति। तते णं से गोत्तासे कूड० दोच्चाओ पुढवीओ अणंतरं उवट्टित्ता इहेव वाणि-
यग्गामे णगरे विजयमित्तस्स सत्थवाहस्स सुभद्दाए भारियाए कुच्छिसि पुत्तत्ताए उववण्णे । तते णं सा
सुभद्दा सत्थवाही अण्णया कयाइ नवण्हं मासाणं बहुपडिपुण्णाणं दारगं पयाया। तते णं सा सुभद्दा
सत्थवाही तं दारगं जातमेत्तयं चेव एगते उक्कुरुडियाए उज्झावेति २ दोच्चपि गेण्हावेति २ आणुपु-
वेणं सारक्खमाणी संगोवेमाणी संवड्डेति। तते णं तस्स दारगस्स अम्मापियरो ठितिपडियं च चंदसू-
रदसणं च जागरियं च महया इड्डिसक्कारसमुदएणं करोति । तते णं तस्स दारगस्स अम्मापितरो
एतदेवाह-जाता जाता दारका विनिधातमापद्यन्ते 'तस्या' इति गम्यम्। 'सारक्खमाणीति, अपायेभ्यः। 'संगोवेमाणी ति
वस्त्राच्छादनगर्भगृहप्रवेशनादिभिः। 'ठिइवडियं चचि, स्थितिपतितां कुलक्रमागतां वर्धमानकादिकां पुत्रजन्मक्रियाम् । 'चंदसूरपा-
सणियंति, अन्वर्थानुसारिणं तृतीयदिवसोत्सवम् । 'जागरियं च'ति, षष्ठीरात्रिजागरणप्रधानमुत्सवम् ।
जाता जाता दारका विनिघातमापद्यन्ते । ततः स गोत्रासः कूटग्राहो द्वितीयातः पृथिवीतोऽनन्तरमुढ्त्येहैव वाणिजग्रामे नगरे विजयमित्रस्य सार्थ-
वाहस्य सुभद्राया भार्यायाः कुक्षौ पुत्रतयोपपन्नः। ततः सा सुभद्रा सार्थबाह्यन्यदा कदाचित् नवसु मासेसु बहुपरिपूर्णेषु दारकं प्रजाता । ततः
सा सुभद्रा सार्थवाही तं दारकं जातमात्रमेवैकान्तेऽशुचिराशावुज्झयति, उज्झयित्वा द्विरपि (पुनरपि) ग्राहयति, ग्राहयित्वाऽऽनुपूर्व संरक्षन्ती
सगोपयन्ती सवर्धयति । ततस्तस्य दारकस्याम्बापितरौ स्थितिपतितां च चन्द्रसूर्यदर्शनं च जागयों च महता ऋद्धिसत्कारसमुदयेन कुरुतः।
AAAAAORIEसा
॥२८॥

·बाबासाबास एकारसमे दिवसे निवत्ते, संपत्ते बारसाहे अयमेयारूवं गोण्णं गुणनिप्फण्णं नामधेनं करेंति, जम्हा णं अम्हं इमे दारए जायमेत्तए चेव एगते उक्कुरुडियाए उज्झिते, तम्हाणं होउ अम्हं दारए उज्झियए नामेणं। तते णं से उज्झियए दारए पंचधातीपरिग्गहिते, तंजहा, खीरधातीए १ मज्जण० २ मंडण० ३ कीलाण ४ अंकधातातीए ५जहा दढपतिण्णेजाव निवायनिवाघायगिरिकंदरमल्लीणेव चंपयपायवे सुहं सुहणं विहरति। तते णं से विजयमित्ते सत्थवाहे अन्नया कयाइ गणिमं च धरिमं च मेजं च परिच्छेज्जं च चउ- विहं भंडं (डगं) गहाय लवणसमुदं पोयवहणेणं उवागते । तते णं से विजयमित्ते तत्थ लवणसमुद्दे 'गोण्णंगुणनिप्फण्णं'ति, गौणमप्रधानमपि स्यादत उक्तम्-गुणनिष्पन्नमिति । 'जहा दढपइण्णे'ति, औपपातिके यथा दृढप्रतिज्ञो वर्णि- तस्तथायमपीह वाच्यः। किमवधिकं च तत्र तत्सूत्रमित्याह-यावत् 'निवायनिवाघायगिरिकंदरमल्लीणेव चंपगपायवे सुहं सुहेणं विहर- ईचि । 'लवणसमुद्दे' 'कालधम्मुण'ति मरणेन । ततस्तस्य दारकस्याम्बापितरावेकादशे दिवसे निवृत्ते, संप्राप्ते द्वादशाहनीदमेतद्रूपं गौणं गुणनिष्पन्नं नामधेयं कुरुतः, यस्मादावाभ्यामयं दारको जातमात्र एवैकान्तेऽशुचिराशावुज्झितः, तस्माद् भवत्वावयोरिक उज्झितको नाम्ना । ततः स उज्झितको दारकः पञ्चधात्रीपरिगृहीतः, तद्यथा, क्षीरधात्र्या मजन० मण्डन० क्रीडन०, अङ्कधात्र्या०, यथा दृढप्रतिज्ञो यावद् निर्वातनिर्व्याघातगिरिकन्दरमालीन इव चम्पकपादप. सुखं सुखेन विहरति । ततः स विजयमित्रः सार्थवाहोऽन्यदा कदाचिद् गण्यं च धायं च मेयं च परिच्छेद्यं च चतुर्विधं भाण्डं गृहीत्वा लवणसमुद्रं पोतव- IAS- INITISNA

·विपाके
१श्रुत-
स्कन्धः।
द्वितीये-
उज्झित-
पितु-
मृत्युः
॥२९॥
बाबासासाRARIA
पोतविवत्तिए णिब्बुड्डभंडसारे अत्ताणे असरणे कालधुम्मुणा संजुत्ते । तते णं से विजयमित्तं सत्थवाहं
जे जहा बहवे ईसरतलवरमाडंबितकोडुंबियइब्भसेट्ठिसत्थवाहा लवणसमुद्दे पोयविवत्तियं (छूढं)
निब्बुड्डभंडसारं कालधम्मुणा संजुत्तं सुणेति, ते तहा हत्थनिक्खेवं च बाहिरभंडसारं च गहाय एगंतं
अवक्कमति । तते णं सा सुभद्दा सत्थवाही विजयमित्तं सत्थवाहलवणसमुद्दे पोतविवत्तियं णिब्बुड्डभंडसारं
कालधम्मुणा संजुत्तं सुणेति २ त्ता महया पतिसोएणं अप्फुपणा समाणी परसुनियत्ताविव चंपगलता
पोयविवत्तियं' लवणसमुद्रे पोतविपत्तिर्यस्य स तथा तम् , 'निव्वुड्डभंडसारं' निमग्नसारभाण्डमित्यर्थः । 'कालधम्मुणा संजुन्नति
मृतमित्यर्थः शृण्वन्ति ते तथेति 'ये यथा' इत्येतदपेक्ष्यम् । 'हत्थनिक्खेवं च'ति, हस्ते निक्षेपो न्यासः समर्पणं यस्य द्रव्यस्य तद्
हस्तनिक्षेपम् । 'बाहिरभंडसारं च' हस्तनिक्षेपव्यतिरिक्तं च भाण्डसारं सारभाण्डं गृहीत्वा एकान्तं दूरमपक्रामंति-विजयमित्रसार्थ-
वाभार्यायास्तत्पुत्रस्य च दर्शनं ददति तदर्थमपहरन्तीति यावत् । परसुनियत्ता इव'चि,परशुनिकृचेव कुठारच्छिन्नेव 'चम्पकलते'ति ।
हनेनोपागतः । ततः स विजयमित्रस्तत्र लवणसमुद्रे पोतविपत्तिको निमग्नभाण्डसारोऽत्राणोऽशरणः कालधर्मेण सयुक्तः । ततस्तं विजयमित्रं
सार्थवाहं ये यथा बहव ईश्वरतलवरमाडम्बिककौटुम्बिकेभ्यश्रेष्ठिसार्थवाहा लवणसमुद्रे पोतविपत्तिकं स्पृष्टं निमग्नभाण्डसारं कालधर्मेण संयुक्तं
शृण्वन्ति, ते तथा हस्तनिक्षेपं च बाह्यभाण्डसारं च गृहीत्वैकान्तमपक्रामन्ति । ततः सा सुभद्रा सार्थवाही विजयमित्रं सार्थवाहं लवणसमुद्रे
पोतविपत्तिकं निमग्नभाण्डसारं कालधर्मेण संयुक्तं श्रुणोति, श्रुत्वा महता पतिशोकेनाक्रान्ता सती परशुनिकृत्तेव चम्पकलता धसेति धरणितले
NRNARRIA
॥२९॥

·IFIBाजबाबात्रावास धसत्ति धरणीतलंसि सव्वंगेहिं संनिवडिया। तते णं सा सुभद्दा सत्थवाही मुहुत्तंतरेणं आसत्था समाणी बहुहिं मित्त० जाव परिवुडा रोयमाणी कंदमाणी विलवमाणी विजयमित्तस्स सत्थवाहस्स लोइयाई मयकिच्चाई करोति। तते णं सा सुभद्दा सत्थवाही अण्णया कयाती लवणसमुद्दोत्तरणं च लच्छिविणासं च (सत्थविणासं च) पोतविणासं च पतिमरणं च अणुचिंतेमाणी २ कालधम्मुणा संजुत्ता । (सू० १२) तते णं ते णगरगुत्तिया सुभदं सत्थ० कालगयं जाणित्ता उज्झियगं दारगं सातो गिहातो णिच्छ- भंति, णिच्छुभित्ता तं गिहं अण्णस्स दलयंति । तते णं से उज्झियते दारए सयातो गिहातो निच्छूढे 'मित्' इत्यत्र यावत्करणादिदं दृश्यम्,-"णाइणियगसंबंधि"ति, तत्र मित्राणि सुहृदः, ज्ञातयः समानजातयः, निजकाः-पितृव्यादयः, संवन्धिनः-श्वशुरपाक्षिकाः। रोयमाणी'ति अश्रूणि मुञ्चन्ती। 'कंदमाणीति' आक्रन्दं महाध्वनि कुर्वाणा । 'विलवमाणी'ति आर्तस्वरं सर्वाङ्गः संनिपतिता। ततः सा सुभद्रा सार्थवाही मुहूर्त्तान्तरेणाश्वस्ता सती बहुभिर्मित्र० यावत् परिवृता रुदती क्रन्दन्ती विलपन्ती विजय- मित्रस्य सार्थवाहस्य लौकिकानि मृतकृत्यानि करोति । ततः सा सुभद्रा सार्थवाही अन्यदा कदाचिल्लवणसमुद्रावतरणं च लक्ष्मीविनाशं च ( सार्थविनाशं च ) पोतविनाशं च पतिमरणं चानुचिन्तयन्ती २ कालधर्मेण सयुक्ता । ततस्ते नगरगौप्तिकाः सुभद्रां सार्थवाही कालगतां ज्ञात्वोज्झितकं दारकं स्वस्माद् गृहाद् निष्कासयन्ति, निष्कास्य तद् गृहमन्यस्मै Ikkऊबालबाझियानाथ ५

·श्री-
विपाके
द्वितीये-
उज्जित-
कस्य
वेश्या-
सक्तिः
१ श्रुत-
स्कन्धः
स
॥३०॥
RAHIRAINRNARIlakal
समाणे वाणियगामे नगरे सिंघाडग० जाव पहेसु जूयखलएसु वेसियाघरएसु पाणागारेसु य सुहं सुहेणं
परिवइ (इ)। तते णं से उज्झितए दारए अणोहहिए अणिवारए सच्छंदमती सइरप्पयारे मज्जप्पसंगी
चोरजुयवेसदारप्पसंगी जाते यावि होत्था। तते णं से उज्झियते अण्णया कयाति कामज्झयाए
गाणियाए सद्धिं संपलग्गे जाते यावि होत्था । कामज्झयाए गणियाए सद्धिं विउलाई उरालाई माणु-
स्सगाइं भोगभोगाइं भुंजमाणे विहरति ।
कुर्वती । 'अणोहट्टए'त्ति यो बलाद् हस्तादौ गृहीत्वा प्रवर्त्तमानं निवारयति सोऽपघट्टकस्तदभावादनपघटकः, 'अणिवारए 'त्ति,
निषेधकरहितः, अत एव 'स्वच्छन्दमतिः' खवशा स्ववशेन वा मतिरस्येति स्वच्छन्दमतिः। अत एव 'सइरप्पयारे' स्वैरमनिवारि-
ततया प्रचारो यस्य स तथा, 'वेसदारप्पसंगीति, वेश्याप्रसङ्गी-कलत्रप्रसङ्गी चेत्यर्थः, अथवा वेश्यारूपा ये दारास्तत्प्रसङ्गीति । 'भोग-
भोगाईति, भोजनं भोगः-परिभोगः, भुज्यन्त इति भोगाः-शब्दादयो भोगार्हा भोगा भोगभोगा-मनोज्ञाः शब्दादय इत्यर्थः ।
दापयन्ति । ततः स उज्झितको दारकः स्वस्माद् गृहाद् निष्कासितः सन् वाणिजग्रामे नगरे शृङ्गाटक० यावत् ०पथेषु द्यूतागारेषु वेश्या-
गृहेषु पानागारेषु च सुखं सुखेन परिवर्तते । ततः स उज्झितको दारकोऽनपघट्टकोऽनिवारकः स्वच्छन्दमतिः स्वैरप्रचारो मद्यप्रसङ्गी चोर-
द्यूतवेश्यादारप्रसङ्गी जातश्चाप्यभूत् । ततः स उज्झितकोऽन्यदा कदाचित् कामध्वजया गणिकया साधू संप्रलग्नो जातश्चाप्यभवत् । काम-
ध्वंजया गणिकया सार्धम् विपुलानुदारान्मानुष्यकान् भोगभोगान् भुञ्जानो विहरति ।
ॐॐसाधाअgla
॥३०॥

·ॐ||SHIFSA-साना|| तते णं तस्स मित्तस्स रणो अण्णया कयाइ सिरीए देवीए जोणिसूले पाउब्भूते यावि होत्था। नो संचाएति विजयमित्ते राया सिरीए देवीए सद्धि उरालाई माणुस्सगाइं भोगभोगाई भुंजमाणे विह- रित्तए। तत्ते णं से विजयमित्ते राया अण्णया कयाती उज्झिययं दारयं कामज्झयाए गणियाए गेहाओ णिच्छुभावेइ, २ ता कामज्झयं गणियं अभितरियं ठावेति, २ ता कामज्झयाए गणिगाए सद्धिं उरालाइं जाव विहरति । तते णं से उज्झियए दारए कामज्झयाए गणियाए गिहातो निच्छुब्भमाणे समाणे कामज्झयाए गणियाए मुच्छिते गिद्धे गढिते अज्झोववण्णे अण्णत्थ कत्थइ सुई च 'मुच्छिए'त्ति, मूछितो-मूढो दोषेष्वपि गुणाध्यारोपात्, 'गिद्धत्ति, तदाकाडावान् , 'गढिए'त्ति, प्रथितस्तद्विषयस्नेहतन्तुसंदर्भितः 'अज्झोववन्नेत्ति, आधिक्येन तदेकाग्रतां गतोऽध्युपपन्नः। अत एवान्यत्र कुत्रापि वस्त्वन्तरे 'सुइंच'त्ति, स्मृति स्मरणम् , 'रइंच'त्ति रतिं ततस्तस्य मित्रस्य राज्ञोऽन्यदा कदाचित् श्रिया देव्या योनिशूलं प्रादुर्भूतं चाप्यभवत् । नो संशक्नोति विजयमित्रो राजा श्रिया देव्या सार्धमुदारान् मानुष्यकान् भोगभोगान् भुञ्जानो विहर्तुम् । ततः स विजयमित्रो राजाऽन्यदा कदाचिदुज्झितकं दारकं कामध्वजाया गणिकाया गेहाद् निष्कासयति, निष्कास्य कामध्वजां गणिकामभ्यन्तरे स्थापयति, स्थापयित्वा कामध्वजया गणिकया सार्धमुदारान् यावद् विहरति । ततः स उज्झितको दारकः कामध्वजाया गणिकाया गृहाद् निष्कास्यमानः सन् कामध्वजायां गणिकायां मूछितो गृद्धो प्रथितोऽध्यु- पपन्नोऽन्यत्र कुत्रापि स्मृति च रतिं च धृति चाविन्दमानस्त चित्तस्तन्मनास्तल्लेश्यस्तध्यवसानस्तदर्थोपयुक्तस्तदर्पितकरणस्तद्भावनाभावितः काम- असा ||SARFISISRI|| ६

·--
श्री-
विपाके
द्वितीये-
उज्जित-
१ श्रुत
स्कन्धः।
वेश्या-
सक्तिः
प
॥३१॥
क
रतिं च धिर्ति च अविंदमाणे तच्चित्ते तम्मणे तल्लेसे तदज्झवसाणे तदट्ठोवउत्ते तयप्पियकरणे तब्भाव-
णाभाविते कामज्झयाए गणियाए बहूणि अंतराणि य छिद्दाणि य विवराणि य पडिजागरमाणे २ विहरति।
तए णं से उज्झियए दारए अण्णया कयाति कामज्झयाए गणियाए अंतरं लभेति।कामज्झयाए गाण-
याए गिह रहस्सियगंअणुप्पविसइ २त्ता, कामज्झयाए गणियाए सद्धिं उरालाइंमाणुस्सगाइंभोगभोगाई
आसक्तिम् 'धिई चीति, धृति च-चित्तस्वास्थ्यम्, 'अविंदमाणे'त्ति, अलभमानः 'तचित्ते'त्ति, तस्यामेव चित्रं भावमनः सामान्येन
वा मनो यस्य स तथा, 'तम्मणे'त्ति द्रव्यमनः प्रतीत्य विशेषोपयोगं वा। 'तल्लेसेति, कामध्वजागताऽशुभात्मपरिणामविशेषः, लेश्या हि
कृष्णादिद्रव्यसाचिव्यजनित आत्मपरिणाम इति, 'तदज्झवसाणे'चि, तस्खामेवाध्यवसानं भोगक्रियाप्रयत्नविशेषरूपं यस्य स तथा ।
'तदट्ठोवउचे'शि, तदर्थ-तत्प्राप्तये उपयुक्तः-उपयोगवान् यःस तथा, 'तयप्पियकरणे शि तस्यामेवार्पितानि-ढौकितानि करणानीन्द्रियाणि
येन स तथा 'तब्भावणाभाविए'त्ति तद्भावनया कामध्वजाचिन्तया भावितो-वासितो यःस तथा कामध्वजाया गणिकाया बहुन्यन्तराणि
च-राजगमनस्यान्तराणि 'छिद्दाणि य'त्ति छिद्राणि राजपरिवारविरलत्वानि 'विवराणि यत्ति,शेपजनविरहान् ‘पडिजागरमाणे ति, गवे-
ध्वजाया गणिकाया बहून्यन्तराणि च च्छिद्राणि च विवराणि च प्रतिजागरन् २ विहरति ।
ततः स उज्झितको दारकोऽन्यदा कदाचित् कामध्वजाया गणिकाया अन्तरं लभते । कामध्वजाथा गणिकाया गृहं राहस्यिकमनु-
प्रविशति, अनुप्रविश्य कामध्वजया गणिकया सार्थमुदारान् मानुष्यकान् भोगभोगान् भुञ्जानो विहरति । इतश्च मित्रो राजा स्नातो
यावत्
छा
साबा-
AMISA561
A||SA||SARAFIA-4
॥३१॥

·धा गा 012 क भुंजमाणे विहरति । इमं च णं मित्ते राया हातेजाव० पायच्छित्ते सवालंकारविभूसिते मणुस्सवग्गुरापरि- क्खिते जेणेव कामज्झयाए गणियाए गिहे तेणेव उवागच्छति २त्ता तत्थ णं उज्झिययं दारयं कामज्झ- याए गणियाए सद्धिं उरालाइं भोगभोगाइं जाव विहरमाणं पासति २ त्ता आसुरुत्ते ४ तिवलियभिउडिं निडाले साहहु उज्झिययं दारयं पुरिसेहिं गेण्हावेति । गेहावित्ता अट्ठिमुट्ठिजाणुकोप्परपहारसंभग्गमहि- गयगिति ! 'इगंचणं'ति, इतश्चेत्यर्थः। 'पहाए' इत्यत्र यावत्करणादिदं दृश्यम् ,-"कयवलिकम्मे" देवतानां विहितवलिविधानः "कय- कोउगगंगलपागन्छि"शिकतानि-विहितानि कौतुकानि च-मपिपुण्ड्रादीनि, मगलानि च-सिद्धार्थकदध्यक्षतादीनि, प्रायश्चित्तानि च (नीव) दुःस्वशादिपतिघातहेतुत्वेनावश्यंकरणीयत्वाद् येन स तथा, 'मणुस्सवग्गुरापरिक्विने चि, मनुष्या बागुत्र मृगवन्धनमित्र सनतो भवनात् तया परिक्षिप्तो यः स तथा । 'आसुरुचेति, आशु-शीघ्रं रुप्तः क्रोधेन विमोहितो यः स आशुन्मः, आमुरं वा- असुररात्क कोगेन दारुणत्वाद् उक्तं भणितं यस्य स आसुरोक्तः । रुटोरोपवान् । "कुविए"त्ति मनसा कोपवान, 'चंडिशिनि, वाणिलकियतो दारुणीभूतः । 'मिसिमिसीमाणे नि. कोषज्वालया ज्वलन् । 'तिवलियभिउडि निडाले माहुति, त्रिवलिकां मृऋटिं PSI पागनितः सालिकारविभूषितो मनुष्णवागुरापरिशितो परेव कानमनाया गनिहाया गृहं नवोजगच्छन।आगल दत्रोनिलं दारळ हामानमा गणितमा सामुदारान गात विहरनाणं पश्यति । बाजुरुतः ४ त्रिवतोटि उन नचिननं द्वारा लायी मात । मादपिताऽस्थितिजावरिपरमिशनधिलगा करोति कलावन्यनं करोतिर्विन किन्न नहायट: ARN||धानाNSITal त ३ --

·द्वितीये-
उज्झित-
श्री-
विपाक
कस्य
१ श्रुत-
नारक-
त्वेनो-
स्कन्धः।
पपात:
॥३२॥
जाजE||SAREITSAFE4-5-11-
SA
तगत्तं करोति करेत्ताअवओडगवंधणं करोति। करेत्ता एएणं विहाणेणं वज्झं आणवेति । एवं खलु गोतमा!
उज्झियए दारए पुरा पोराणाणं कम्माणं जाव पञ्चणुभवमाणे विहरति ॥ (सू० १३)
उज्झियए णं भंते ! दारए इओ कालमासे कालं किच्चा कहिं गच्छिहिति ? कहिं उववज्जिहिति ?,
गोतमा ! उज्झियए दारए पणवीसं वासाइं परमाउं पालइत्ता अजेव तिभागावससे दिवसे सूलीभिण्णे
कए समाणे कालमाणे कालं किच्चा इमीसे रयणप्पभाए पुढवीए णेरइयत्ताए उववजिहिति। से णं ततो
अणंतरं उव्वट्टित्ता इहेव जंबुद्दीवे २ भारहे वासे वेयड्डगिरिपायमूले वानरकुलंसि वाणरत्ताए उववाजिहिति,
लोचनविकारविशेष ललाटे संहृत्य-विधायेति । 'अवओडगवंधणं'ति, अवकोटनेन च ग्रीवायाः पश्चाद्भागनयनेन बन्धनं यस्य स तथा
तम् । 'पुरा पोराणाण', इत्यत्र यावत्करणाद् 'दुचिन्नाणं दुप्पडिकंताणं' इत्यादि दृश्यम् ।
एवं खलु गौतम । उज्जितको दारक पुरा पुराणानां कर्मणां यावत् प्रत्यनुभवन् विहरति ।
'उज्झितको भदन्त ! दारक इतः कालमासे कालं कृत्वा कुन गमिष्यति ? कुत्रोपपत्स्यते ?? गौतम | उज्झितको दारकः पञ्चविंशति
वर्षाणि परमायुः पालयित्वाऽद्यैव त्रिभागावशेपे दिवसे शूलभिन्नः कृतः सन् कालमासे कालं कृत्वाऽस्यां रत्नप्रभायां पृथिव्यां नैरयिकतयो-
पपत्स्यते । स ततोऽनन्तरमुद्वृत्त्येहैव जम्बूद्वीपे द्वीपे भारते वर्षे वैताढ्यगिरिपादमूले वानरकुले वानरतयोपपत्स्यते । स तत्रोन्मुक्तबाल-
माRASISA||SA||SA
?
॥३२॥

·SNIIEISRINA से णं तत्थ उम्मुक्कबालभावे तिरियभोएसु मुच्छिते गिद्धे गढिते अज्झोववण्णे जाते जाते वानरपेल्लए वहेहिति । तं एयकम्मे ४ कालमासे कालं किच्चा इहेव जंबुद्दीवे २ भारहे वासे इंदपुरे नयरे गणियाकु- लंसि पुत्तत्ताए पञ्चायाहिति। तते णं तं दारयं अम्मापितरो जायमेत्तकं वद्धोहति २ नपुंसगकम्मं सिक्खा- वेहिति । तते णं तस्स दारगस्स अम्मापितरो णिवत्तबारसाहस्स इमं एयारूवं णामधेनं करोहिति, होउ णं पियसेणे णामं णसए । तते णं से पियसेणे णपुंसते उम्मुक्कबालभावे जोवणगमणुप्पत्ते विण्णाय- परिणयमेत्ते रूवेण य जोवणेण य लावण्णण य उकिटे उकिट्ठसरीरे भविस्सति, तते णं से पियसेणे 'वानरपेल्लए'ति, वानरडिम्भान् । 'तं एयकम्मे ति, तदिति तस्मात् , एतत्कर्मा, इहेदमपरं दृश्यम्,-'एयप्पहाणे एयविजे एयस मुदायारेचि' 'वद्धेहिंति'शि वर्धितकं करिष्यतः। 'उकिडे चि, उत्कर्षवान् , किमुक्तं भवति ? 'उकिट्ठसरीरे'ति, विद्यामन्त्रचूर्णप्रयोगैः, भावस्तिर्यग्भोगेषु मूर्च्छितो गृद्धो प्रथितोऽध्युपपन्नो जातान् जातान् वानरडिम्भान हनिष्यति । तद् एतत्कर्मा ४ कालमासे कालं कृत्वेहैव जम्बूद्वीपे द्वीपे भारते वर्षे इन्द्रपुरे नगरे गणिकाकुले पुत्रतया प्रत्यायास्यति । ततस्तं दारकमम्बापितरौ जातमात्रकं वर्धयिष्यतः, वर्धयित्वा नपुंसककर्म शिक्षयिष्यतः । ततस्तस्य दारकस्याम्बापितरौ निर्वृत्तद्वादशाह्न इदमेतद्रूपं नामधेयं करिष्यतः, भवतु प्रियसेनो नाम नपुंसकः । ततः स प्रियसेनो नपुंसक उन्मुक्तवालभावो यौवनमनुप्राप्तो विज्ञानपरिणतमात्रो रूपेण च यौवनेन च लावण्येन चोत्कृष्ट उत्कृष्टशरीरो भविष्यति । NASASARAPARI.re

·Rela
द्वितीये-
टी उज्झि
आगामि
१ श्रुतः
स्कन्धः
भव-
कथनम्
ISISATERFASRI IRS
णपुंसए इंदपुरे णगरे बहवे राईसर० जाव पभिइओ बहूर्हि विजापओगोह य मंतचुण्णेहि य हियउड्डावणेहि
श्री-
विपाके य निण्हवणेहि य पण्हवणेहि य वसीकरणेहि य आभिओगिएहि य अभिओगित्ता उरालाई माणुस्स-
याइं भोगभोगाइं भुंजमाणे विहरिस्सति । तते से पियसेणे णपुंसए एयकम्मे ४ सुबहुं पावं कम्म
पा समजिणित्ता एकवीसं वाससयं परमाउं पालयित्ता कालमासे कालं किच्चा इमीले रयणप्पहाए पुढवीए
॥३३॥
णेरइयत्ताते उववजिहिति, ततो सिरीसिवेसु सुंसुमारे संसारो तहेव जहा पढमो जाव पुढवी०।
किंविधैः इत्याह-'हियउड्डावणेहि यनि, हृदयोड्डाययनैः शून्यचित्त(त्ता)कारकैः ‘निण्हवणेहि य'गि अदृश्यताकारकैः किमुक्तं
भवति ?-अपहृतधनादिरपि परो धनापहारादिकं यैरपह्नते-न प्रकाशयति तदपह्नवता (तेऽह्नवनाः) अतस्तैः। 'पण्हवणेहि यति,
प्रस्नवनैयः परः प्रस्तुति भजते प्रहत्तो भवतीत्यर्थः, 'वसीकरणेहि य'चि, वश्यताकारकैः; किमुक्तं भवति ?-'आभिओगिएहि चि,
अभियोगः पारवश्यं स प्रयोजनं येषां ते आभियोगिका अतस्तैः अभियोगश्च द्वेधा, यदाह,-"दुविहो खलु अभिओगो दवे भावे
ततः स प्रियसेनो नपुंसक इन्द्रपुरे नगरे बहून् राजेश्वर० यावत् ०प्रभृतीन् बहुभिश्च विद्याप्रयोगैश्च मन्त्रचूर्णैश्च हृदयोड्डायनैश्च निद्भवनैश्च
प्रस्नवनैश्च वशीकरणैश्वाभियोगिकैश्चाभियोज्योदारान् मानुष्यकान् भोगभोगान् भुञ्जानो विहरिष्यति । ततः स प्रियसेनो नपुंसक एतत्कर्मा
४ सुबहु पापं कर्म समज्यकविंशं वर्षशतं परमायुः पालयित्वा कालमासे कालं कृत्वाऽस्यां रत्नप्रभायां पृथिव्यां नैरयिकतयोपपत्स्यते । ततः
सरीसृपेषु, सुंसुमारे ससारस्तथैव यथा प्रथमो यावत् पृथिवी० ।
यासास
त
॥३३॥

·sakAIFICARRIES. से णं तओ अणंतरं उवद्वित्ता इहेव जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे चंपाए नयरीए महिसत्ताए पच्चायाहिति से णं तत्थ अण्णया कयाति गोहिल्लिएहिं जीवियाओ ववरोविए समाणे तत्थेव चंपाए नयरीए सेटि- कुलसि पुत्तत्ताए पच्चायाहिति । से णं तत्थ उम्मुक्कबालभावे तहारूवाणं थेराणं अंतिते केवलं बोहिं. अणगारे० सोहम्मे कप्पे० जहा पढमे जाव अंतं काहित्ति निक्खेवो । (सू० १४) ॥ बितियं अज्झयणं समत्तं ॥ स होइ नायबो । दवम्मि होंति जोगा विजा मंता य भावम्मि || ? 'अभिओगिच'त्ति वशीकृत्य । 'निक्खेको चि निगमनं वाच्यम्, तद्यथा,-"एवं खलु जंबू ! समणेणं भगवया महा० जाव संपत्तेणं दुहविवागाणं विड्यस्स अज्झयणस्स अयमढे पण्णचेति बेमि' । अत्र च इतिशब्दः समाप्तौ, 'वेमि' इति च ब्रवीम्यहं भगवत उपश्रुत्य न यथाकथंचित् ।। ॥ इति विपाकश्रुते द्वितीयाध्ययनविवरणम् ।। स ततोऽनन्तरमुढत्येहैव जम्बूद्वीपे द्वीपे भारते वर्षे चम्पायां नगाँ महिषतया प्रत्यायास्यति । स तत्रान्यदा कदाचिद् गौष्ठिकैर्जीविताद् व्यप- रोपितः संस्तत्रैव चम्पायां नगर्या श्रेष्ठिकुले पुत्रतया प्रत्यायास्यति । स तत्रोन्मुक्तबालभावस्तथारूपाणां स्थविराणामन्तिके केवलं. बोहि. अनगार० सौधर्मे कल्पे० यथा प्रथमो यावदन्तं करिष्यतीति निक्षेपः । ॥ द्वितीयमध्ययनं समाप्तम् ।। बागानाNLINA|| क ·तृतीये- श्री- विपाके अभन० १ श्रुत- वना॥ स्कन्धः। ॥३४॥ RENERGENERARIATE अथ तृतीयमभग्नसेनाध्ययनम्। तच्चस्स उक्खेवो एवं खल्लु जंबू ! तेणं कालेणं तेणं समएणं पुरिमताले णामणगरे होत्था, रिद्ध०, तस्स णं पुरिमतालस्स नगरस्स उत्तरपुरस्थि(च्छि)मे दिसीभाए एत्थ णं अमोहदंसी उज्जाणे, तत्थ णं अमोह- दंसिस्स जक्खस्स आययणे होत्था, तत्थणं पुरिमताले महब्बले णामंराया होत्था, तस्स णं पुरिमतालस्स णगरस्स उत्तरपुरस्थिमे दिसीभाए देसप्पंते अडवीसंठिया एत्थ णं सालाडवी णामं चोरपल्ली होत्था विसम- अथ तृतीये किञ्चिल्लिख्यते-'तच्चस्स उक्खेवो'त्ति, तृतीयाध्ययनस्योत्क्षेपः प्रस्तावना वाच्या, सा चैवम् ,-"जइणं भंते समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं दुहविवागाणं दोचस्स अज्झयणस्स अयमढे पण्णत्ते, तच्चस्स णं भंते के अद्वे पण्णत्ते ?' 'एवं खलु'त्ति एवं वक्ष्यमाणप्रका- रेणार्थः प्रज्ञप्तः, खलु-क्यिालङ्कारे, 'जंबु'त्ति, आमन्त्रणम् । 'देसप्पते'त्ति, मण्डलप्रान्ते, 'विसमगिरिकंदरकोलंबसण्णिविट्ठा' विषमं यद्रेिः कन्दरं कुहरं तस्य यः कोलम्बः प्रान्तस्तत्र संनिविष्टा संनिवेशिता या सा तथा, कोलम्बो हि लोकेऽवनतं वृक्षशाखाग्रमुच्यते, तृतीयस्योत्क्षेपः । एवं खलु जम्बो । तस्मिन् काले तस्मिन् समये पुरिमतालं नाम नगरमभवद् ऋद्ध० । तस्य पुरिमतालस्य नगर- स्योत्तरपौरस्त्ये दिग्भागेऽत्रामोघदर्युद्यानम् । तत्रामोघदर्शिनो यक्षस्यायतनमभवत् । तत्र पुरिमताले महाबलो नाम राजाऽभूत् । तस्य पुरिमतालस्य नगरस्योत्तरपौरस्त्ये दिग्भागे देशप्रान्तेऽटवीसश्रिताऽत्र शालाटवी नाम चौरपल्ल्यभवद् विषमगिरिकन्दरकोलम्बसंनिविष्टा || kAILGRIगाजिनामा ॥३४॥ म ·पा ANSAGARRIE गिरिकंदरकोलंवसण्णिविट्ठा वंसीकलंकपागारपरिक्खित्ता छिण्णसेलविसमप्पवायफरिहोवगूढा अभितर- पाणीया सुदुल्लभजलपेरंता अणेगखंडीविदितजणदिण्णनिग्गमप्पवेसा सुबहुयस्सवि कूवियस्स जणस्स दुप्पहंसा यावि होत्था, तत्थ णं सालाडवीए चोरपल्लीए विजए णामं चोरसेणावती परिवसति, अहम्मिए इहोपचारतः कन्दरप्रान्तः कोलम्बो व्याख्यातः । 'वंसीकलंकपागारपरिक्खित्ता' वंशीकलवा वंशजालीमया वृत्तिः सैव प्राकारस्तेन परिक्षिप्ता वेष्टिता या सा तथा, 'छिण्णासेलविसमप्पवायफरिहोवगूढा' छिन्नो-विभक्तोऽवयवान्तरापेक्षया यः शैलस्तस्य संवन्धिनो ये विषमाः प्रपाता-गस्ति एव परिखा तयोपगूढा-वेष्टिता या सा तथा, 'अभिंतरपाणीय'त्ति, व्यक्तम् , 'सुदुल्लभजलपेरन्ता' सुष्ठु दुर्लभं जलं पर्यन्तेषु यस्याः सा तथा । 'अणेगखंडी' अनेका नश्यतां नराणां मार्गभूताः खण्डयोऽपद्वाराणि यस्यां साऽनेक- खण्डीति । 'विदियजणदिन्ननिग्गमप्पवेसा' विदितानामेव प्रत्यभिज्ञातानां जनानां दत्तो निर्गमः प्रवेशश्च यस्यां सा तथा, ' सुब- हुयस्सवि कूवियजणस्स दुप्पहंसा यावि होत्थ'त्ति सुवहोरपि (कूवियजणस्स'त्ति ) मोपव्यावर्तकलोकस्य दुष्प्रध्वस्या चाप्यभवत् , 'अहम्मिए'त्ति, अधर्मेण चरतीत्यधार्मिकः; यावत्करणात् "अधम्मिट्टे" अतिशयेन निर्धर्मः अधर्मिष्ठः, निस्त्रिंशकर्मकारित्वात् , “अध- म्मक्खाई" अधर्ममाख्यातुं शीलं यस्य स तथा, "अधम्माणुए” अधर्मकर्तव्येऽनुज्ञाऽमोदनं यस्यासावधर्मानुज्ञः, अधर्मानुगोवा, 'अध- वशीकलङ्कप्राकारपरिक्षिप्ता छिन्नशैलविपमप्रपातपरिखोपगूढाऽभ्यन्तरपानीया सुदुर्लभजलपर्यन्ताऽनेकखण्डी विदितजनदत्तनिर्गमप्रवेशा सुव- होरपि मोपल्यावर्तकजनस्य दुष्प्रध्वस्या चाप्यभवत् । तत्र शालाटव्यां चोरपल्ल्या विजयो नाम चोरसेनापतिः परिवसत्यधार्मिको यावल्लो- AIRISHRIRITRIFICAIPIKA M

·७
विपाके
तृतीये-
१ श्रुत-
स्कन्धः।
अभन०
विजय-
चौरा-
धिकारः
॥३५॥
जा ||
-यासासाचा
जाव(हण०) लोहियपाणी बहुणगरणिग्गतजसे सूरे दढप्पहारे साहसिते सद्दवेही (परिवसइ अह-
म्मिए०) असिलट्ठिपढममल्ले । से णं तत्थ सालाडवीए चोरपल्लीए पंचण्हं चोरसताणं आहेवच्चं० जाव
म्मप्पलोई' अधर्ममेव प्रलोकयितुं शीलं यस्यासावधर्मप्रलोकी, 'अधम्मपलजणे 'अधर्मप्रायेषु कर्मसु प्रकर्षण रज्यत इत्यधर्मप्ररजनः,
रलयोरैक्यमिति कृत्वा रस्य स्थाने लकारः, 'अधम्मसीलसमुदायारे' अधर्म एव शीलं-स्वभावः समुदाचारश्च यत्किचनानुष्ठानं यस्य
स तथा 'अधम्मेण चेव वितिं कप्पेमाणे विहरइ अधर्मेण पापेन सावद्यानुष्ठानेनैव दहनाङ्कननिर्लाञ्छनादिना कर्मणा 'वृत्ति' वर्तनां
कल्पयन् कुर्वाणो विहरतीति आस्ते स्म, 'हणछिंदभिंदवियत्तए' हन-विनाशय, छिन्धि-द्विधाकुरु, भिन्द-कुन्तादिना भेदं विधे-
हीत्येवं परानपि प्रेरयन् प्राणिनो विकृन्ततीति हनच्छिन्दभिन्दविकर्त्तकः, हनेत्यादयः शब्दाः संस्कृतेऽपि न विरुद्धाः, अनुकरण-
रूपत्वादेपाम् । 'लोहियपाणी' प्राणिविकर्तनेन लोहितौ रक्तरक्ततया पाणी हस्तौ यस्य स तथा । 'बहुणगरणिग्गयजसे' बहुपु
नगरेपु निर्गत-विश्रुतं यशो यस्य स तथा, इतो विशेषणचतुष्कं व्यक्तम् । 'असिलट्ठिपढममल्ले असियष्टिः खड्गलता तस्यां प्रथम
-आद्यः प्रधान इत्यर्थः मल्लो-योद्धा यः स तथा । 'आहेवचंति, अधिपतिकर्म, यावत्करणात् “पोरेवचं सामित्तं भट्टित्तं महत्त-
रगतं आणाईसरसेणावचं इति दृश्यम् , व्याख्या च पूर्ववत् । गंठिभेयगाण यत्ति घुघुरादिना ये ग्रन्थीश्छिन्दन्ति ते ग्रन्थिभेदकाः,
'संधिछेयगाण यत्ति, ये भित्तिसन्धीन भिन्दन्ति ते संधिच्छेदकाः, 'खंडपट्टाण य'त्ति, खण्डो-अपरिपूर्णः पट्टः-परिधानपट्टो येपां,
हितपाणिर्वहुनगरनिर्गतयशाः शूरो दृढप्रहारः साहसिकः शब्दवेधी ( परिवसति अधार्मकः ) असियष्टिप्रथममल्लः । स तत्र शालाटव्यां
||SARA SADISAFAISA
छा
॥३५॥

·बाबासामार विहरति (सू० १५)। तते णं से विजए चोरसेणावती बहूणं चोराण य पारदारियाण य गंठिभेयगाण य संधिछेयगाण य खंडपट्टाण य अण्णेसि च बहूणं छिपणभिषणबाहिराहियाणं कूडंगे यावि होत्था, तते णं से विजए चोरसेणावई पुरिमतालस्स णगरस्त उत्तरपुरस्थि(च्छि)मिल्लंजणवयं बहूहिं गामघातेहि य य नग- रघातेहि गोग्गहणेहि य बंदिग्गहणेहि य पंथकोहेहि य खत्तखणणेहि य ओवीलेमाणे २ विहम्मे(द्धंसे)माणे २ तज्जेमाणे २ तालेमाणे २ नित्थाणे निधणे निकणे कप्पायं करेमाणे विहरति, महब्बलस्स रणो मद्यधूतादिव्यसनाभिभूततया परिपूर्णपरिधानाप्राप्तेः ते खण्डपट्टा-छूतकारादयः, "अन्यायव्यवहारिणः" इत्यन्ये, “धूर्ताः इत्यपरे, "खंडिपाडयाणं" इति क्वचिदिति । 'छिन्नभिन्नवाहिराहियाणं' ति छिन्ना हस्तादिपु, भिन्ना नासिकादिपु 'बाहिराहिय'त्ति नगरादेर्बाह्याः कृताः, अथवा 'बाहिर'त्ति बाह्याः स्वाचारपरिभ्रंशाद्विशिष्टजनवहिर्वर्तिनः 'अहिय'ति अहिता ग्रामादिदाहकत्वात्, अतो द्वन्द्वः, ततस्तेषां 'कुडंगे'त्ति, 'कुडङ्ग वंशादिगहनं तद्वद् यो दुर्गमत्वेन रक्षणार्थमाश्रयणीयत्वसाधर्म्यात् स तथा । 'ओवीलेमाणे'चि, उपपीडयन्' । 'विहम्मेमाणे'शि विधर्मयन् विगतधर्म कुर्वन् , अर्थापहारे हि दानादिधर्माभावः स्यादेवेति । 'तज्जेमाणे' त्ति, चोरपल्ल्यां पञ्चानां चौरशतानामाधिपत्यं० यावद् विहरति । ततः स विजयश्चोरसेनापतिर्बहूनां चोराणां च पारदारिकाणा च प्रन्थिभेदकानां च सधिच्छेदकानां च खण्डपट्टानां चान्येषां च बहूनां छिन्नभिन्नबहिष्कृतानां कुडङ्गं चाप्यभवत् । तत स विजयश्चोरसेनापतिः पुरिमतालस्य नगरस्योत्तरपौरस्त्यं जनपदं बहुभिामघातैश्च नगरघातैश्च गोग्रहणैश्च बन्दिग्रहणैश्च सार्थधातैश्च खनित्रखननश्चोत्पीडयन् २ राबासासामाभAISI|4||

·श्री
तृतीये-
अभन०
विपाके
समव-
१ श्रुत-
सरणम्
स्कन्धः
॥३६॥
51||SARASAI
अभिक्खणं २ कप्पायं गेण्हति । तस्स णं विजयस्स चोरसेणावइस्स खंदसिरी णामं भारिया होत्था
अहीण । तस्स णं विजयचोरसेणावइस्स पुत्ते खंदसिरीए भारियाए अत्तए अभग्गसेणे नामं दारए
होत्था अहीण० ( पुन्नपंचेंदियसरीरे विण्णायपरिणयमित्ते जोवणगमणुपत्ते ।)
तेणं कालेणं तेणं समएणं समणे भगवं० पुरिमतालनगरे समोसढे, परिसा निग्गया, राया
निग्गओ, धम्मो कहिओ, परिसा राया य पडिगओ । तेणं कालेणं तेणं समएणं समणस्स भगवओ
तर्जयन् 'ज्ञास्यसि रे ! इत्यादिभणनतः । 'तालेमाणे चि, ताडयन् कषादिघातैः 'नित्थाणे चि, प्राकृतत्वाद् निःस्थान-स्थानव-
र्जितम् 'निद्धणे'त्ति निर्द्धनं गोमहिष्यादिरहितम् , कुर्वन्निति । 'कप्पाय'ति कल्प-उचितो य आयः प्रजातो द्रव्यलाभः स कल्पायोऽ-
तस्तम् । 'अहीण' इत्यत्र 'अहीणपुण्णपंचिंदियसरीरा लक्खणवंजणगुणोववेया' इत्यादि द्रष्टव्यम् । 'अवओडय' इत्यत्र यावत्करणात्
'अवओडगबंधणबद्धं उक्खत्तकन्ननासं नेहुत्तुप्पियगत्त' इत्यादि द्रष्टव्यम् , व्याख्या च प्राग्वदिति । 'पढमंमि चच्चरंसि'ति, प्रथमे
विधर्मयन् २ तर्जयन् २ ताडयन् २ निःस्थानान् निर्धनान् निष्कणान् ( कल्पाय ) कुर्वाणो विहरति । महाबलस्य राज्ञोऽभीक्ष्णं कल्पायं
गृह्णाति । तस्य विजयस्य चोरसेनापतेः स्कन्दश्रीर्नाम भार्याऽभवदहीन० । तस्य विजयचोरसेनापतेः पुत्रः स्कन्दश्रिय भार्याया आत्मजोऽ-
भग्नसेनो नाम दारकोऽभवदहीन०-( पूर्णपञ्चेन्द्रियशरीरो विज्ञातपरिणतमात्रयौवनमनुप्राप्तः)।
तस्मिन् काले तस्मिन् समये श्रमणो भगवान्० पुरिमताले नगरे समवसृतः। परिषद् निर्गता राजा निगतः । धर्मः कथितः। परिषद् राजा च
HARIF SAHISAIFIESSAIte
॥३६॥

·-- ||NERAFONSARI- INE महावीरस्स जेटे अंतेवासी गोयमे जाव रायमग्गं समोगाढे, तत्थ णं बहवे हत्थी पासति, बहवे आसे पुरिसे सण्णद्धबद्धकवए, तेसिं णं पुरिसाणं मज्झगतं एगं पुरिसं पासति अवओडय० जाव उग्घोसे- जमाणं । तते णं तं पुरिसं रायपुरिसा पढमंसि चच्चरंसि निसियाति २, अट्ठ चुल्लपिउए अग्गओ घाएंति २ कसप्पहारेहिं तालेमाणा २ कलुणं काकणिमसाई खावेंति (खावित्ता) रुहिरपाणं च पाएंति। तदाणंतरं च णं दोच्चंसि चच्चरंसि अट्ठ चुल्लमाउयाओ अग्गओ घाएंति २। एवं तच्चे चच्चरे अट्ठ महा- चर्चरे-स्थानविशेषे 'निसियातिचि, निवेशयन्ति, 'अट्ट चुल्लपिउए'त्ति, अष्टौ लघुपितॄन् , पितुर्लघुभ्रातृनित्यर्थः । 'कलुणंति करुणं करुणास्पदं तं पुरुपं, क्रियाविशेषणं-चेदम् ,-'काकणिमंसाईति, मांसश्लक्ष्णखण्डानि । 'दोचंसि चच्चरंसि 'त्ति, द्वितीये चर्चरे । 'चुल्लमाउयाउ'चि, पितृलघुभ्रातृजायाः, अथवा मातुर्लघुसपत्नीः। एवं 'तच्चति, तृतीये चर्चरे। 'अट्ठ महापिउए'ति, अष्टौ महा- पितॄन् पितुर्येष्ठभ्रातॄन् , एवं यावत् करणात् 'अग्गउ घाएंति' इति वाच्यम् । 'चउत्थिति चतुर्थे चत्वरे। 'अट्ठ महामाउयाउ'ति प्रतिगतः । तस्मिन् काले तस्मिन् समये श्रमणस्य भगवतो महावीरस्य ज्येष्ठोऽन्तेवासी गौतमो यावद् राजमार्ग समवगाढः । तत्र बहून् हस्तिनः पश्यति, बहूनश्वान् , पुरुषान् , सन्नद्धबद्धकवचान् । तेषां पुरुषाणां मध्यगतमेकं पुरुषं पश्यति अवकोटक० यावदुद्धोष्यमाणम् । ततस्तं पुरुप राजपुरुपाः प्रथमे चत्वरे निपादयन्ति, निपाद्याष्टौ क्षुद्रपितॄनग्रतो घातयन्ति धातयित्वा कषप्रहारैस्ताड्यमानाः करुणं काकणिमांसं- स्वादयन्ति, रुधिरपानं च पाययन्ति । तदनन्तरं च द्वितीये चत्वरेऽष्टक्षुद्रमातृरप्रतो घातयन्ति २। एवं तृतीये चत्वरेऽष्ट महापितॄन्। चतुर्थेऽष्ट- SNA.||साRIFIRSSISA 1

·I
श्री-
विपाके
तृतीये-
अभग्न-
सेनस्य
१ श्रुत-
स्कन्धः
फलम्॥
॥३७॥
FII-गाजलखानाला
-
पिउए, चउत्थे अट्ठ महामाउयाओ, पंचमे पुत्ते, छठे सुण्हाओ, सत्तमे जामाउया, अट्ठमे धूयाओ, णवमे
णत्तुया, दसमे णत्तुईओ, एकारसमे णत्तुयावई, बारसमे णत्तुइणीओ, तेरसमे पिउस्सियपतिया, चोद्द-
समे पिउस्सियाओ, पण्णरसमे माउसियापतिया, सोलसमे माउस्सियाओ, सत्तरसमे मामियाओ,
अट्ठारसमे अवसेसं मित्तनाइनियगसयणसंबंधिपरियणं अग्गओ घातेंति २ ता कसप्पहारोहिं तालेमाणे
पितुर्येष्ठभ्रातृजायाः, अथवा मातुर्येष्ठाः सपत्नीः, पञ्चमे चत्वरे पुत्रानग्रतो घातयन्ति, पष्ठे स्नुषा-वधूः। सप्तमे 'जामातृकान्'
दुहितुर्भर्तृन् , अष्टमे 'धूयाउ' त्ति, दुहितः नवमे ' नत्तुय ' त्ति, नप्तॄन् पौत्रान् दौहित्रान् वा, दशमे 'नतुईउ' ति नप्तः
पौत्रीदौहित्रीर्वा, एकादशे 'नत्तुयावइ ' त्ति नप्तृकापतीन् पौत्रीणां दौहित्रीणां वा भर्तृन् । द्वादशे 'नत्तुइणीउ' त्ति नप्त-
किनीः पौत्रदौहित्रभार्याः। त्रयोदशे 'पिउस्सियपइय' त्ति पितृष्वसृपतिकान् , तत्र पितुः स्वसारो भगिन्यस्तासां पतय एव पतिका
भर्तारः । चतुर्दशे 'पिउस्सियाउ'त्ति पितृस्वसः-जनकभगिनीः, पञ्चदशे 'माउस्सियापइय'त्ति, मातृष्वसृपतिकान् , जननीभगिनी-
भर्तृन् , षोडशे 'माउस्सियाउ'चि मातृष्वसः जननीभगिनीः सप्तदशे 'मामियाउ'त्ति, मातुलभार्याः, अष्टादशेऽवशेषं 'मित्तनाइनियग
महामातः । पञ्चमे पुत्रान् । पष्ठे स्नुषाः । सप्तमे जामातॄन् । अष्टमे दुहितः । नवमे नप्तॄन् । दशमे नप्तः । एकादशे नप्तृकापतीन् । द्वादशे
नप्तृभार्याः । त्रयोदशे पितृष्वसृपतीन् । चतुर्दशे पितृष्वसृः । पञ्चदशे मातृष्वसृपतीन् । षोडशे मातृस्वसृः । सप्तदशे मातुलानीः । अष्टा-
दशेऽवशेपं मित्रज्ञातिनिजकस्वजनसबन्धिपरिजनमग्रतो घातयन्ति, घातयित्वा कपप्रहारैताड्यमानाः २ करुणं काकणिमांसं खादयन्ति,
I-RING
॥३७॥

·PlekSAIERRAIAIII २ कलुणं काकणिमंसाइंखावेंति, रुहिरपाणं च पाएंति (सू. १६)। तते णं से भगवं गोतमे तं पुरिसं पासति २ त्ता अयं (इमं) एयारूवे अज्झस्थिए० समुप्पण्णे जाव तहेव णिग्गते एवं वयासी;-एवं खलु अहं भंते ! तं चेव जाव सेणं भंते! पुरिसे पुत्वभवे के आसी ? जाव विहरति। एवं खलु गोतमा ! तेणं कालेणं तेणं समएणं इहेव जंबुद्दीवे २ भारहे वासे पुरिमताले नाम नगरे होत्था, रिद्धः । तत्थ णं पुरिमताले उदिए नामं राया होत्था, महया०। तत्थ णं पुरिमताले निन्नए नामं अंडयवाणियए होत्था, अड्ढे जाव अपरिभूते, अहम्मिए जाव दुप्पडियाणंदे। तस्स णं णिण्णयस्स सयणसंबंधिपरियणं'ति, मित्राणि सुहृदः, ज्ञातयः समानजातीयाः, निजकाः स्वजनाः मातुलपुत्रादयः, संबन्धिनः-श्वशुर- शालादयः, परिजनः-दासीदासादिस्ततो द्वन्द्वः, अतस्तान् ( तत् ) । (सू० १६) 'अड्डे' इह यावत्करणाद् 'दित्ते विच्छडियविपुलभत्तपाणे' इत्यादि 'बहुजणस्स अपरिभूए' इत्येतदन्तं दृश्यम् । दिनभइभत्तवे- रुधिरपानं च पाययन्ति। ततः स भगवान् गौतमस्त पुरुषं पश्यति दृष्ट्वाऽयमेतद्रूप आध्यात्मिकः समुत्पन्नो यावत् तथैव निर्गत एवमवदत्,- एवं खल्वहं भदन्त । तदेव यावत् स भदन्न । पुरुषः पूर्वभवे क आसीद् यावद् विहरति ? 'एवं खलु गौतम ' तस्मिन् काले तस्मिन् समये इहैव जम्बूद्वीपे द्वीपे भारते वर्षे पुरिमतालं नाम नगरमभवद् ऋद्ध० तत्र पुरिमताले उदितो नाम राजाऽभवद् महा० तत्र च पुरिमताले निर्णयो नामाण्डवाणिजोऽभूदाढयो यावदपरिभूतः, अधार्मिको यावद् दुष्प्रत्यानन्दः । |||||RAININE

·-
श्री-
विपाके
तृतीये-
अभन०
पूर्व-
भवः॥
१श्रुत-
willsRIA
स्कन्धः।
॥३८॥
IRI-
NIRA|||5|
अंडयवाणियगस्स बहवे पुरिसा दिण्णभतिभत्तवेयणा कल्लाकल्लिं कोद्दालियाओ य पत्थियापिडए य
गेण्हंति, पुरिमतालस्स णगरस्स परिपेरंतेसु बहवे काइअंडए य घूतिअंडए य पारेवइ० टिट्टिभिबगि-
मयूरि-कुक्कुडिअंडए य, अण्णेसि चेव बहूणं जलयर-थलयर-खहयरमाईणं अंडाई गेण्हंति गेण्हेत्ता
पत्थियपिडगाइं भरेंति २ जेणेव निन्नए अंडवाणियए तेणेव उवा०२ निन्नयस्स अंडवाणियगस्स उवणेति।
तते णं तस्स निन्नयस्स अंडवाणियगस्स बहवे पुरिसा दिण्णभइ० बहवे काइअंडए य जाव कुक्कु-
क यण'त्ति, दत्तं, भृतिभक्तरूपं वेतनं मूल्यं येषां ते तथा, तत्र भृतिः-द्रम्मादिवर्त्तनां, भक्तं तु घृतकणादि, 'कल्लाकल्लिं'ति, कल्ये च
कल्ये च कल्याकल्यि-अनुदिनमित्यर्थः, 'कुद्दालिका' भूखनित्रविशेषाः । 'पस्थिकापिटकानि' वंशमयभाजनविशेषाः, काकी घूकी
टिटिभी बकी मयूरी कुक्कुटी च प्रसिद्धाः, अण्डाकानि च प्रतीतान्येवेति ।
तस्य निर्णयस्याण्डवाणिजस्य बव पुरुषा दत्तभृतिभक्तवेतनाः कल्याकल्यि कुदालिकाश्च पत्थिकापिटकानि च गृहन्ति पुरिमतालस्य नगरस्य परि-
पर्य्यन्तेषु । वहवः काक्यण्डानि च घूक्यण्डानि च पारेपती-टिटिभी-बकी-मयूरी-कुक्कुट्यण्डानि च, अन्येषां चापि बहूनां जलचर-स्थलच-
रखचरादीनामण्डानि गृहन्ति । गृहीत्वा पत्थिकापिटकानि भरन्ति, भृत्वा यत्रैव निर्णयोऽण्डवाणिजस्तत्रैवोपागच्छति, उपागत्य निर्ण-
यस्याण्डवाणिजस्योपनयन्ति । तततस्स्य निर्णयस्याण्डवाणिजस्य बहवः पुरुषा दत्तभृति० बहूनि काक्यण्डानि च यावत् कुक्कुट्यण्डानि
त
AA
H॥३८॥

·डिअंडए य अण्णेसिं च बहूणं जलयरथलयरखहयरमाईणंअंडए तवएसु य कवल्लीसुय कंदूसु य भज्जणएसु य इंगालेसु य तलति, भज्जेंति, सोल्लिंति तलेता भजेता सोल्लंता य रायमग्गे अंतरावणंसि अंडयपणिएणं वित्तिं कप्पेमाणा विहरंति, अप्पणावि य णं से निन्नयए अंडवाणियए तेहिं बहुर्हि काइअंडएहि य जाव कुक्कुडिअंडएहि य सोल्लोहिं तलिएहिं भज्जिएहिं सुरं च ५ आसाएमाणे ४ विहरति। ततेणं से निन्नए अंडवाणियए एयकम्मे ४ सुबहुं पावं कम्मं समजिणित्ता एगं वाससहस्सं परमाउं पालइत्ता कालमासे २ 'तवएसु यत्ति, तवकानि-सुकुमारिकादितलनभाजनानि 'कवल्लीसु यत्ति, कवल्यो-गुडादिपाकभाजनानि 'कंदूसु यति कन्दवो मण्डकादिपचनभाजनानि, 'भज्जणएसु याचि भर्जनकानि कर्पराणि धानापाकभाजनानि, अङ्गाराश्च प्रतीताः, 'तलेंति' अग्नौ स्नेहेन 'भज्जेति' भृज्जन्ति धानावत् पचन्ति 'सोल्लिंति यत्ति, ओदनमिव राध्यन्ति, खण्डशो वा कुर्वन्ति, अंतरावणंसित्ति, राजमार्गमध्यभागवर्निहट्टे, 'अंडयपणिएणं'ति 'अंण्डकपण्येन 'सुरं चेत्यादि प्राग्वत् ॥ चान्येषा च बहूनां जलस्थलखचरादीनामण्डानि तवकेषु च कवल्लीषु च कन्दुषु च भर्जनकेषु चाङ्गारेषु च तलन्ति, भृजन्ति, पचन्ति । तलन्तो भृजन्तः पचन्तश्च राजमार्गेऽन्तरापणेऽण्डपण्येन वृत्तिं कल्पमाना विहरन्ति । आत्मनापि च स निर्णयोऽण्डवाणिजस्तैर्बहुभिः काक्यण्डैश्च यावत् कुक्कुट्यण्डैश्च पक्वैस्तलितैभृष्टैः सुरां च ५ आस्वादयन् ४ विहरति । ततः स निर्णयोऽण्डवाणिज एतत्कर्मा ४ सुबहु पापकर्म समज्यक वर्षसहस्रं परमायुः पालयित्वा कालमास कालं कृत्वा तृतीयायां पृथिव्यामुत्कृष्टसप्तसागरोपमस्थितिकेपु नैरयिकेषु नैरयिकतयोपपन्नः । INIRNORAMAIRAINRAJI

·श्री-
विपाके
तृतीये
अभन०
दोह-
१श्रुत-
स्कन्धः।
दव०॥
॥३९॥
IFSA||SARAN
कालं किच्चा तच्चाए पुढवीए उकोससत्तसागरोवमद्वितीएसुणेरइएसु णेरइयत्ताए उववण्णे ॥ सू० (१७)
से णं तओ अणंतरं उबहित्ता इहेव सालाडवीए चोरपल्लीए विजयस्स चोरसेणावइस्स खंदसिरीए भारि-
याए कुच्छिसि पुत्तत्ताए उववण्णे । तते णं तीसे खंदसिरीए भारियाए अण्णया कयाति तिण्हं मासाणं
बहुपडिपुण्णाणं इमे एयारूवे दोहले पाउब्भूते,–'धण्णाओ णं ताओ अम्मयाओ ४ जा णं बहूहि मित्त-
णाइनियगसयणसंबंधिपरियणमहिलाहिं अण्णाहि य चोरमहिलाहिं सद्धिं संपरिवुडाण्हाया जाव०
पायच्छित्ता सवालंकारभूसिता विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं सुरं च ५ आसादेमाणा ४ विहरंति।
जिमियभुत्तुत्तरागयाओ पुरिसनेवत्थिया सण्णद्ध० जाव पहरणावरणा भरिएहिं फलएहिं णिक्किट्ठाहिं
'जिमियभुत्तुत्तरागयाउति जेमिता:-कृतभोजनाः, मुक्तोत्तरं-भोजनानन्तरमागता उचितस्थाने यास्तास्तथा। 'पुरिसनेव-
स ततोऽनन्तरमुद्वृत्त्येहैव शालाटव्यां चोरपल्ल्यां विजयस्य चोरसेनापतेः स्कन्दश्रियो भार्यायाः कुक्षौ पुत्रतयोपपन्नः । ततस्तस्याः
स्कन्दनियो भार्याया अन्यदा कदाचित् त्रिषु मासेषु बहुपरिपूर्णेष्वयमेतद्रूपो दोहदः प्रादुर्भूतः,-'धन्यास्ता अम्बाः ४ या बहुभिर्मित्र-
ज्ञातिनिजकस्वजनसबन्धिपरिजनमहिलाभिरन्याभिश्च चोरमहिलाभिः साध संपरिवृताः स्नाता यावत्० प्रायश्चित्ताः सर्वालङ्कारभूपिता
विपुलमशनं पानं खादिम स्वादिम सुरां च ५ आस्वादयमानाः ४ विहरन्ति। जिमितभुक्तोत्तरागताः पुरुषनेपथ्याः सन्नद्ध० यावत् प्रहर-
MISA||SA||SAR|||
॥३९॥

·मनावर असीहिं अंसागतेहिं तोणेहिं सजीवहिं घणूहिं, समुक्खित्तेहि सरोहिं समुल्लासियाहिं दामाहिं लंबि- याहिं अवसारियाहिं ऊरुघंटाहिं, छिप्पतूरेणं वजमाणेणं महया उक्किट्ठ० जाव समुद्दरवभूयपि व करमाणीओ सालाडवीए चोरपल्लीए सवओ समंता ओलोएमाणीओ २ आहिंडेमाणीओ २ दो- त्थिय'चि, कृतपुरुषनेपथ्याः 'सन्नद्ध' इत्यत्र यावत्करणादिदं दृश्यम्-'सन्नद्धवद्धवम्मियकवइया उप्पीलियसरासणपट्टिया पिणद्ध- गेविज्जा विमलवरचिंधपट्टा गहियाउहपहरणावरणा'चि, । व्याख्या तु प्रागिवेति । 'भरिएहिंति, हस्तपाशितैः ‘फलएहिति' स्फटिकैः 'निकिट्ठाहिं'ति, कोशकादाकृष्टैः 'असीहिं'ति, खङ्गैः 'अंसागएहिति स्कन्धदेशमागतैः पृष्ठदेशे बन्धनात् । 'तोणेहिंति, शरधिभिः 'सजीवेहि ति सजीवैः-कोट्यारोपितप्रत्यञ्चैः 'धणूहिति कोदण्डकैः । समुक्खित्तेहिं सरेहि'ति, निसर्गाथमुत्क्षिप्तैणैिः। 'समुल्लासि- याहिं'ति, समुल्लासिताभिः 'दामाहि'ति, पाशकविशेषः, 'दाहाहि' इति क्वचित् , तत्र प्रहरणविशेपैर्दीर्घवंशाग्रन्यस्तदात्ररूपैः। 'ओसा- रियाहिं'ति, प्रलम्बिताभिः 'ऊरुघंटाहिति, जवाघण्टिकाभिः 'छिप्पतूरेण वज्जमाणेणं द्रुततूर्येण वाद्यमानेन, 'महया उक्किट्टि' इत्यत्र यावत्करणादिदं दृश्यम्-'महया उक्किट्ठसीहनायवोलकलकलरवेणं' तत्रोत्कृष्टश्चानन्दमहाध्वनिः, सिंहनादश्च-प्रसिद्धः, बोलच वर्णव्यक्तिवर्जितो ध्वनिरेव, कलकलश्च व्यक्तवचनः स एव, तल्लक्षणो यो रवः स तथा तेन 'समुद्दरवभूयपि वति, जलधिशब्द- णावरणा भृतैः फरकैः, निष्कृष्टैरसिभिः, अंसागतैणतूणैः, सजीवैर्धनुर्भिः समुक्षिप्तैः शरैः, समुल्लासिताभिर्दामभिः, लम्बिताभिरवसारिता. भिरूरुघण्टाभिः, क्षिप्रतूरेण वाद्यमानेन महतोत्कृष्ट० यावत् समुद्ररवभूतमिव कुर्वत्यः शालाटव्यां चोरपल्ल्यां मर्वतः समन्तादवलोकयन्त्यः 84/IFICATIONFIROENIMA||

·श्री-
विपाके
१ श्रुत-
स्कन्धः।
तृतीये-
अभन्न
स्कन्द
श्री
दुर्ध्या-
नम् ।
॥४०॥
लालबालभRIA
हलं विणेति, तं जइ णं अहंपि जाव विणिजामि' त्ति कटु तंसि दोहलंसि अविणिजमाणंसि जाव
झियाति । तते णं से विजए चोरसेणावती खंदसिरिभारिय ओहत० जाव पासति, २ एवं वयासी,-
'किण्णं तुम देवाणुं० ओहत० जाव झियासि ?', तते णं सा खंदसिरी विजयं एवं वयासी,-"एवं खलु
देवाणु० मम तिण्हं मासाणं जाव ज्झियामि' तते णं से विजए चोरसेणावतीखंदसिरीभारियाए अंतिते
प्राप्तमिव तन्मयमिवेत्यर्थः, 'गगनमण्डलम्' इति गम्यते । 'तं जइ अहंपिति तत् तस्मात् , यद्यहमपि, इह यावत्करणादिदं दृश्यम्
बहूहिं मित्तनाइणियगसयणसंबंधिपरियणमहिलाहिं अन्नाहि य' इत्यादि, । दोहलं विणिज्जामीति दोहदं व्यपनयामि ‘चि कटु',
इति कृत्वा इति हेतोः । 'तंसि दोहलंसि'चि, तस्मिन् दोहदे, इह यावत्करणात् “अविणिज्जमाणंसि सुक्खा भुक्खा णिम्मंसा उलुग्गा
इत्यादि, 'अट्टझाणोवगया झियाति' इत्येतदन्तं दृश्यमिति । 'ततो णं से', विजयश्चौरसेनापतिः स्कन्दश्रियं भार्यामुपहतमनसङ्कल्पां
भूमिगतदृष्टिकामार्तध्यानोपगतां ध्यायन्तीं पश्यति, दृष्ट्वैवमवादीत्-'किं णं त्वं देवानुप्रिये ! उपहतमनःसङ्कल्पा' इत्यादि विशेषेण
'ध्यायसि' इतीदं वाक्यमनुसृत्य सूत्रं गमनीयम्
२ आहिण्डमानाः २ दोहदं विनयन्ति । तद् यद्यहमपि यावद् विनयामि' इति कृत्वा तस्मिन् दोहदेऽविनीयमाने यावद् ध्यायति । ततः
स विजयश्चोरसेनापतिः स्कन्दश्रीभार्यामपहत० यावत् पश्यति, दृष्ट्वैवमवदत्,-'किं त्वं देवानुप्रिये ! अपहत० यावद् ध्यायसि ?'
सा स्कन्दश्रीविजयमेवमवादीत्,-' एवं खलु देवानु० मम त्रिषु मासेषु यावद् ध्यायामि' । ततः स विजयश्वोरसेनापतिः स्कन्दश्रीभार्यार्या
PIRANIA||S
त
ततः
॥४०॥

·FILAAFRI|सागाANE एयमटुं सोचा निसम्म० खंदसिरिभारियं एवं वयासी,-'अहासुहं देवाणुप्पिए'त्ति एयमटुं पडिसुणेति । तते णं सा खंदसिरीभारिया विजएणं चोरसेणावतिणा अब्भणुण्णाया समाणी हटुं० बहूहि मित्त जाव अण्णाहिय बहुहिं चोरमहिलाहिं सद्धिं संपरिवुडाण्हायाजाव विभूसिता विपुलं असणं०४ सुरंच ५आसा- देमाणी विहरति । जिमियभुत्तुत्तरागया पुरिसणेवत्थिया सण्णद्धबद्ध० जाव आहिंडमाणी डोहलं विणेति, ततेणं साखंदसिरिभारिया संपुण्णदोहला संमाणियदोहलाविणीयदोहला वोच्छिण्णदोहला संपन्नदोहला तं गभंसुहं सुहेणंपरिवहति । तते णं सा खंदसिरी चोरसेणावतिणी णवण्हं मासाणं बहुपडिपुण्णाणं दारगं पयाता। अन्तिक एतमर्थं श्रुत्वा निशम्य स्कन्दश्रीभार्यामेवमवादीत्,--'यथासुखे देवानुप्रिये ।' इत्येतमर्थ प्रतिशृणोति । ततः सा स्कन्दश्रीर्भार्या विजयेन चोरसेनापतिनाऽभ्यनुज्ञाता सती हृष्ट० बहुभिर्मित्र० यावदन्याभिश्च बहुभिश्चोरमहिलाभिः सार्धं सपरिवृता स्नाता यावद् विभू- पिता विपुलमशन ४ सुरां च ५ आस्वादयन्ती ४ विहरति । जिमितभुक्त्तोत्तरागता पुरुषनेपथ्या सन्नद्धवद्ध० यावदाहिण्डमाना दोहदं विनयति । ततः सा स्कन्दश्रीमार्या सपूर्णदोहदा संमानीतदोहदा विनीतदोहदा व्युच्छिन्नदोहदा सपन्नदोहदा तं गर्भ सुखं सुखेन परिव- हति । ततः सा स्कन्दश्रीश्चोरसेनापतिपत्नी नवसु मासेषु बहुपरिपूर्णेषु दारकं प्रजाता। 15SHIRAMAIRRIE

·तृतीये-
अभन०
१ श्रुतः
स्थापना
पा
IIIIIIEIA|||जलानाला
तते णं विजए चोरसेणावती तस्स दारगस्स महया इड्डिसकारसमुदएणं दसरत्तं ठिइवाडयं
श्री-
विपाके विकरेति । तते णं से विजए चोरसेणावती तस्स दारगस्स एक्कारसमे दिवसे विपुलं असणं०४ उवक्ख-
डावेति, मित्तनाति० आमंतेति २ जाव तस्सेव मित्तनाति० पुरओ एवं वयासी-'जम्हा णं अम्हं इमांस
दारगसि गब्भगयंसि समाणसि इमे एयारूवे दोहले पाउब्भूते, तम्हा णं होउ अम्हं दारए अभग्गसेणे
॥४१॥ णामेणं । तते णं से अभग्गसेणे कुमारे पंचधाई० जाव परिवड्डति । (सू०१८)
तते णं से अभग्गसेणकुमारे उम्मुक्कबालभावे यावि होत्था, अट्ट दारियाओ जाव अटुओ दाओ
'इड्डिसकारसमुदएणं'ति, ऋद्ध्या-वस्त्रसुवर्णादिसंपदा सत्कार:-पूजाविशेषस्तस्य समुदयः समुदायो यः स तथा तेन, 'दसरत्तं
ठिइपडिय'ति, दशरात्रं यावत् स्थितिपतितं-कुलक्रमागतं पुत्रजन्मानुष्ठानं तत् तथा 'अट्ठ दारियाउत्ति, अस्यायमर्थः-'तए णं तस्स अभ-
ततो विजयश्चोरसेनापतिस्तस्य दारकस्य महता ऋद्धिसत्कारसमुदयेन दशरात्रं स्थितिपतितं करोति । ततः स विजयश्चोरसेनापतिस्तस्य
दारकस्यैकादशे दिवसे विपुलमशनं ४ उपस्कारयति, मित्रज्ञाति० आमन्त्रयति, आमन्त्र्य यावत् तस्यैव मित्रज्ञाति० पुरत एवमवादीत्--
'यस्मादस्माकमस्मिन् दारके गर्भगते सत्यमेतद्रूपो दोहदः प्रादुर्भूतः, तस्माद् भवत्वस्माकं दारकोऽभग्नसेनो नाम्ना ) ततः सोऽभग्नसेनः
कुमारः पञ्च धात्री० यावत् परिवर्धते । ततः सो ऽभग्नसेनकुमार उन्मुक्तवालभावोऽभवत् । अष्ट दारिका यावदष्टको दायो धवल.
INISTRAणासासाब
त
॥४१॥

·सामानावामाना उप्पिं० भुंजति । तते णं से विजए चोरसेणावती अण्णया कयाती कालधम्मुणा संजुत्ते । तते णं से अभग्गसेणे कुमारे पंचहिं चोरसतेहिं सद्धिं संपरिबुडे रोयमाणे कंदमाणे विलवमाणे विजयस्स चोर- सेणावइस्स महया इढिसकारसमुदएणं णीहरणं करोति २ बहूइं लोइयाइं मयकिच्चाइं करोत २ केवइ ग्गसेणकुमारस्स अम्मापियरो अभग्गसेणं कुमारं सोहणंसितिहिकरणनक्वत्तमुहुगंसि अट्ठहिं दारियाहिं सद्धिं एगदिवसेणं पाणिं गेण्हावेसुचि यावत्करणाच्चेदं दृश्यम्-'तए णं तस्स अभग्गसेणकुमारस्स अम्मापियरो इमं एयारूवं पीइदाणं दलयंति' इति । 'अट्ठओ दाउ'ति, अष्ट परिमाणमस्येति अष्टको दायो दानं 'वाच्य,' इति शेपः, स चैवम्-'अट्ठ हिरण्णकोडीओ अट्ठ' सुवन्नकोडीओ इत्यादि यावद् अट्ठ पेसणकारियाउ, अन्नं च विपुलधणकणगरययमणिमोतियसंखसिलप्पवालरतरयणमाइयं संतसारसावएजं' इति । 'उप्पि भुंजइचि, अस्यायमर्थः-"तए णं से अभग्गसेणे कुमारे उप्पिपासायवरगए फुट्टमाणेहिं मुइंगमत्थएहिं वरतरुणीसंपउत्तेहिं बचीसइ- बद्धेहिं नाडएहिं उवगिजमाणे विउले माणुस्सए कामभोगे पञ्चणुभवमाणे विहरइ' इति 'महत्थंति महाप्रयोजनम् । 'महग्ध ति महा- (बहु)मूल्यम् । 'महरिहं ति महतो योग्यमिति । ||5||GNIFICAn त FINANथ मुङ्क्ते । ततः स विजयश्वोरसेनापतिरन्यदा कदाचित् कालधर्मेण सयुक्तः । ततो सोऽभग्नसेनः कुमारः पञ्चभिश्चोरशतैः सार्धं संपरिवृतो रुदन् क्रन्दन् विलपन् विजयस्य चोरसेनापतेर्महता ऋद्धिसत्कारसमुदयेन निस्सरणं करोति कृत्वा बहूनि लौकिकानि मृतकृत्यानि करोति,

·तृतीये-
वाका
श्री-
विपाके
१ श्रुत-
स्कन्धः।
अभन०
चौरा-
धिकार:
कालेणं अप्पसोए जाते यावि होत्था, तते णं ताई पंच चोरसयाई अन्नया कयाती अभग्गसेणं कुमार
सालाडवीए चोरपल्लीए महया २ चोरसेणावइचाए अभिसिंचंति । तते णं से अभग्गसेणे कुमारे चोरे-
सेणावती जाते अहम्मिए जाव कप्पायं गेहति । तते णं ते जाणवाया पुरिसा अभग्गसेणेण चोरसे-
णावतिणा बहुग्गामघायावणाहिं ताविया समाणा अण्णमण्णं सद्दावेंति, २ एवं वयासी-'एवं खलु
देवाणु० अभग्गसेणे चोरसेणावती पुरिमतालस्स णगरस्स उत्तरिल्लं जणवयं बहूहि गामघातेहिं जाव
निद्धणे करेमाणे विहरति, तं सेयं खलु देवाणुप्पिया ! पुरिमताले णगरे महब्बलस्स रण्णो एतमटुं
विन्नवित्तते, तते णं ते जाणवयपुरिसा एतमढे अण्णमण्णं पडिसुणेति २ महत्थं महग्धं महरिहं रायरिहं
॥४२॥
साधार
HRI AMRIMAR
कृत्वा कियता कालेनाल्पशोको जातश्चाप्यभवत् । ततस्तानि पञ्च चोरशतान्यन्यदा कदाचिदभग्नसेनं कुमारं शालाटव्यां चोरपल्ल्यां
महता २ चोरसेनापतितायामभिषिञ्चन्ति । ततः सोऽभग्नसेनः कुमारश्चोरसेनापतिर्जातोऽधार्मिको यावत् कल्पायं गृहाति ।
ततस्ते जानपदाः पुरुषा अभग्नसेनेन चोरसेनापतिना बहुग्रामघातनाभिस्तापिताः सन्तोऽन्योन्यं शब्दाययन्ति २ एवमवदन्-' एवं
खलु देवानु० अभग्नसेनश्चोरसेनापतिः पुरिमतालस्य नगरस्यौत्तराहं जनपदं बहुभिामघातैर्यावद् निर्धनान् कुर्वन् विहरति । ततः श्रेयः
॥४२॥

·MAR FIRSANSAROKAR पाहुडं गेण्हंति २ त्ता जेणेव पुरिमताले णगरे जेणेव महब्बले राया तेणेव उवागते २ महब्बलस्सरण्णो तं महत्थं जाव पाहुडं उवणेति २ करयलअजलिं कद्दु महब्बलं रायं एवं वयासी, एवं खलु सामी ! सालाडवीए चोरपल्लीए अभग्गसेणे चोरसेणावती अम्हे बहुहिं गामघातेहि य जाव निद्धणे करेमाणे विहरति, तं इच्छामि णं सामी ! तुब्भं बाहुच्छायापरिग्गहिया निब्भया णिरुबिग्गा सुहंसुहेणं परि- वसित्तए त्ति कट्ठ पादपडिया पंजलिउडा महब्बलं रायं एतमटुं विष्णवेति । तते णं से महब्बले राया तेसिं जाणवयाणं पुरिसाणं अंतिए एयम सोच्चा निसम्म आसुरुत्ते जाव मिसिमिसेमाणे तिवलियं भिउडिं निडाले साहटुं दंडं सद्दावेति २ त्ता एवं वयासी;-गच्छह णं तुमं देवणुप्पिया ! सालाडविं खलु देवानुप्रियाः । पुरिमताले नगरे महाबलस्य राज्ञ एतमर्थं विज्ञपयितुम् ' । ततस्ते जानपदपुरुषा एतमर्थमन्योन्यं प्रतिशृण्वन्ति २ महाथ महाधं महाहं राजाहं प्राभृतं गृहन्ति २ यत्रैव पुरिमतालं नगरं यत्रैव महावलो राजा तत्रैवोपागताः २ महाबलाय राज्ञे तद् महार्थं यावत् प्राभृतमुपनयन्ति २ करतलाञ्जलिं कृत्वा महाबलराजानमेवमवदन्,-' एवं खलु स्वामिन् । शालाटव्याश्चोरपल्ल्या अभग्नसेनश्वोरसेना- पतिरस्मान बहुभिमघातैश्च यावद् निर्धनान् कुर्वन् विहरति । तदिच्छामः स्वामिन् । युष्माकं बाहुच्छायापरिगृहीता निर्भया निरुद्विग्नाः सुखसुखेन परिवस्तुम् ' इति कृत्वा पादपतिताः प्राञ्जलिपुटा महाबलं राजानमेनमर्थ विज्ञपयन्ति । ततः स महाबलो राजा तेषां जानपदानां पुरुषाणामन्तिक एतमर्थं श्रुत्वा निशम्याशुरुप्तो यावत् क्रुधा ज्वलंत्रिवलिकां भृकुर्टि ललाटे. संहृत्य II-II ||SNIRRIFIRSSION ८

·का
#ॐal
२
विपाके
१ श्रुत
तृतीये
अभन०
ग्रहण-
मारणो-
पायः॥
स्कन्धः।
॥४३॥
चोरपल्लिं विलुपाहिं २ अभग्गसेणं चोरसेगावई जीवग्गाहं गेण्हाहि २ मम उवणेहि, तते णं से दंडे
तह ' त्ति विणएणं एयमढे पडिसुणेति, तते णं से दंडे बहूहिं पुरिसेहिं सण्णद्ध० जाव पहरणेहिं
सद्धिं संपरिवुडे मगइएहिं फलएहिं जाव छिप्पतूरेणं वजमाणेणं महया २ जाव उकिट्टि जाव करेमाणे पुरि-
मतालं णगरं मज्झमज्झेणं निग्गच्छति २ त्ता जेणेव सालाडवी चोरपल्लीए तेणेव पहारेत्थगमणाए, तते
णं तस्स अभग्गं० चोरसेणावईस्स चारपुरिसा इमीसे कहाए लट्ठा समाणा जेणेव सालाडवी चोरपल्ली,
जेणेव अभग्गसेणे चोरे, तेणेव उवागच्छंति २ करयल० जाव एवं वयासी;-' एवं खल्लु देवाणुप्पिया,
पुरिमताले णगरे महब्बलेणं रण्णा महया भडचडगरेणं दंडे आणत्ते- गच्छह णं तुमे देवाणु० साला-
दण्डं शब्दाययति २ एवमवादीत् ,-'गच्छ त्वं देवानुप्रिय । शालाटवीं चोरपल्ली विलुम्प २ अभग्नसेनं चोरसेनापति जीवग्राहं गृहाण २
मह्यमुपनय'। ततः स दण्डः 'तथा' इति विनयेनैनमर्थ प्रतिशृणोति। ततः स दण्डो बहुभिः पुरुपैः सन्नद्व० यावत्प्रहरणैः साधं सपरिवृतो
भृतैः फलकैर्यावत् क्षिप्रतूरेण वाद्यमानेन महतोत्कृष्ट० यावत् कुर्वन् पुरिमतालानगराद् मध्येन निर्गच्छति येनैव शालाटवी चोरपल्ली तेनैव
प्रहारेच्छुकमनाः। ततस्तस्याभग्नसेनस्य चोरसेनापतेश्वारपुरुपा अनया कथया लब्धार्थाः सन्तो यत्रैव शालाटवी चोरपल्ली, यत्रैवाभग्नसेनश्चोर-
स्तत्रैवोपागताः, उपागत्य करतल० यावदेवमवादिषुः,-'एवं खलु देवानुप्रिय' पुरिमताले नगरे महाबलेन राज्ञा महता भटवृन्देन दण्ड आज्ञप्तः
खाना
151||SASA|||
॥४३॥

·FIRINNERSilk--|| डविं चोरपल्लिं विलुपाहि २ अभग्गसेणं चोरसेणावतिं जीवग्गाहं गेण्हाहि २ त्ता ममं उवणेहि।' तते णं से दंडे महया भडचडगरेणं जेणेव सालाडवी चोरपल्ली तेणेव पहारेत्थगमणाए। तते णं से अभग्गसेणे चोरसेणावती तेसिं चारपुरिसाणं अंतिए एयमटुं सोच्चा निसम्म पंच चोर- सताई सद्दावेति सद्दावेत्ता एवं वयासी;-'एवं खलु देवाणुप्पिया ! पुरिमताले णगरे महब्बले जाव ते- णेव पहारेच्छगमणे (०णाए) आगते । तते णं से अभग्गसेणे ताई पंच चोरसताई एवं वयासी- 'त सेयं खल्लु देवाणुप्पिया! अम्हं तं दंडं सालाडविं चोरपल्लिं असंपत्तं अंतरा चेव, पडिसेहित्तए'।तते 'दंड' ति, 'दण्डनायकम् । जीवग्गाहं गेण्हाहि त्ति, जीवन्तं गृहाणेत्यर्थः । २ 'भडचडगरेणं' ति, योधवृन्देन। 'मगइएहि' 'गच्छ त्वं देवानुप्रिय शालाटवीं चोरपल्ली विलुम्प, अभग्नसेनं चोरसेनापति जीवग्राहं गृहाण, गृहीत्वा मह्यमुपनय' । ततः स दण्डो महता भटवृन्देन येनैव शालाटवी चोरपल्ली तेनैव प्रहारेच्छुकमनाः । ततः सोऽभग्नसेनश्चौरसेनापतिस्तेषां चारपुरुषाणामन्तिक एनमर्थ श्रुत्वा निशम्य पञ्च चोरशतानि शब्दयति । शब्दयित्वैवमवादीत्,-' एवं खलु देवानुप्रियाः । पुरिमताले नगरे महाबलो यावत्तेनैव प्रहारेच्छु- ।। ततः सोऽभग्नसेनस्तानि पञ्च चोरशतान्येवमवदत्,-' तत् श्रेयः खलु देवानुप्रियाः । अस्माकं तं दण्डं शालाटवीं चोर- पल्लीमसप्राप्तमन्तरैव प्रतिषेद्धम्' । ततस्तानि पञ्च चोरशतान्यभग्नसेनम्य चोरस्य ' तथा ' इति यावत् प्रतिशृण्वन्ति । ततः सोऽभग्नसेन- सजSARIRINGALTre कमना आगतः तं

·तृतीये-
अभग्नक
विपाके
१श्रुत-
ग्रहण-
मारणो-
पायः॥
स्कन्धः।
IIIजलासयामा
॥४४॥
णं ताई पंच चोरसताई अभग्गसेणस्स चोर(सेणावइ)स्स 'तह' त्ति जाव पडिसुणेति, तते णं से अभ-
ग्गसेणे चोरसेणावती विपुलं असणं पाणं खाइमं साइमं उवक्खडावेति २ त्ता पंचहिं चोरसतहिं सद्धिं
हाते जाव पायच्छित्ते भोयणमंडवंसितं विपुलं असणं ४ सुरं ५च आसाएमाणे ४ विहरति, जिमियभुत्तुत्त-
रागतेवि य णं समाणे आयंते चोक्खे परमसुइभूते पंचहिं चोरसतेहिं सद्धिं अल्लं चम्मं दुरूहात २ त्ता
सण्णद्ध० जाव पहरणेहि मगइतहिं जाव रवेणं पुत्वावरण्हकालसमयंसि सालाडवीओ चोरपल्लीओ णिग्ग-
च्छति २ त्ता विसमदुग्गगहणं ठिते गहियभत्तपाणिए तं दंडं पडिवालेमाणे चिट्ठति। तते णं से दंडे जे-
ति, हस्तपाशितैर्यावत्करणात् 'फलएही' त्यादि दृश्यम् । 'विसमदुग्गगहणं' ति, विषमं निम्नोन्नति(न्नत)भूमिकं दुर्ग-दुप्रग्वेशं गहनं-
वृक्षगह्वरम् । 'संपलग्गे' त्ति, योद्धं समारब्धः । 'हयमहिय' त्ति, यावत्करणादिदं दृश्यम् ।-"हयमहियपवरवीरघाइयविवडिय-
चोरसेनापतिर्विपुलमशनं पान खादिमस्खादिमोपस्कारयति । उपस्कार्य पञ्चमिश्चोरशतैः सार्ध स्नातो यावत् ०प्रायश्चित्तो भोजनमण्डपे तं
विपुलमशनं ४ सुरां च ५ आस्वादयन् विहरति । जिमितभुक्तोत्तरागतोऽपि च सन्नाचान्तश्चोक्षः परमशुचिभूतः पञ्चभिश्चोरशतैः सार्धमा
चर्म परिदधाति २ सन्नद्ध० यावत् ०प्रहरणो भृतैर्यावद् रवेण पूर्वापराह्नसमये शालाटवीतश्चोरपल्लीतो निर्गच्छति २ विषमदुर्गगहने
स्थितो गृहीतभक्तपानीयस्तं दण्डं प्रतीक्षमाणस्तिष्ठति । ततः स दण्डो यत्रैवाभग्नसेनश्चोरसेनापतिस्तत्रैवोपागच्छति, उपागत्याभग्नसेनेन
IASRA||
॥४४॥

·FICRAFAI ||साभाऊसा-NI णेव अभग्गसेणे चोरसेणावती तेणेव उवागच्छति २ ता अभग्गसेणेणं चोरसेणावइणा सद्धिं संपलग्गे यावि होत्था, तते णं से अभग्गसेणे चोरसे० तं दंडं खिप्पामेव हयमहिय० जाव पडिसहेति । तते णं से दंडे अभग्ग० चोरसे० हय० जाव पडिसेहिते समाणे अथामे अबले अवीरिए अपुरि- सक्कारपरक्कमे अधारणिज्जमित्तिकटु जेणेव पुरिमताले णगरे जेणेव महब्बले राया तेणेव उवा० २ कर- यल० जाव एवं वयासी;"एवं खलु सामी ! अभग्गसेणे चोरसे० विसमदुग्गगहणं ठिते गहितभत्तपा- चिंधज्झयपडागं" हतः-सैन्यस्य हतत्वात् , मथितो-मानस्य मन्थनात् , प्रवरवीराः-सुभटा घातिता-विनाशिता यस्य स तथा, विपतितावितध्वजा गरुडादिचिह्नयुक्तकेतवः पताकाश्च यस्य स तथा; ततः पदचतुष्टयस्य कर्मधारयः, अतस्तम् । "दिसो दिसं विप्पडिसेहेति" त्ति सर्वतो रणाद् निवर्तयति । 'अथामे' त्ति तथाविधस्थामवर्जितः, 'अबले' त्ति, शारीरबलवर्जितः 'अवी रिए' त्ति, जीववीर्यरहितः । 'अपुरिसक्कारपरक्कमे' ति, पुरुषकारः-पौरुषाभिमानः, स एव निष्पादितस्वप्रयोजनः पराक्रमः, तयोर्निपे- धादपुरुषकारपराक्रमः । 'अधारणिजमिति कटु' अधारणीयं धारयितुमशक्यं परवलं, स्थातुं वाऽशक्यमिति कृत्वा इति हेतोः। 'उरंउरेणं' चोरसेनापतिना साध सप्रलग्नश्चाप्यभवत् । ततः सोऽभग्नसेनश्चोरसेनापतिस्तं दण्टं क्षिप्रमेव हतमथित० यावत् प्रतिषेधति । ततः स दण्डोऽभग्नसेनेन चोरसेनापतिना हत० यावत् प्रतिषिद्ध. सन्नस्थामाऽबलोऽवार्योऽपुरुषकारपराक्रमोऽधारणीयमिति कृत्वा यत्रैव पुरिम- तालं नगर यत्रैव महाबलो राजा तत्रैवोपागच्छति, उपागत्य करतल० यावदेवमवादीत्,-' एव खलु स्वामिन् | अभग्नसेनश्चोरसेना- NAGARIFISA||||

·विपाके
तृतीये-
अभन०
कूटपूर्वक
विश्रम्भः
१ श्रुतः
स्कन्धः।
॥४५॥
FDIRECIFICAINER
णिए नो खलु से सक्का केणइ सुबहुएणावि आसबलेण वा हत्थिबलेण वा जोहबलेण वा रहबलेण वा
चाउरंगेणंपि उरंउरेणं गेण्हित्तते' ताहे सामेण य भेदेण य उवप्पदाणेण य वीसंभमाणेउं पयत्ते यावि
होत्था, जेवि य से अभितरगा सीसगभमा मित्तनातिनियगसयणसंबंधिपरियणं च विपुलेणं धणकण-
गरयणसंतसारसावतेजेणं भिंदति, अभग्गसेणस्स य चोरसे० अभिक्खणं २ महत्थाई महग्घाइं महरि-
हाइं रायारिहाई पाहुडाइं पेसेति । अभग्गसेणं च चोरसे० वीसंभमाणेइ ॥ ( सू० १९)
ति साक्षादित्यर्थः । 'सामेण य' ति साम प्रेमोत्पादकं वचनम् । 'भेदेण य' ति भेदः स्वामिनः पदातिषु, पदातीनां च स्वामि-
न्यविश्वासोत्पादनम् । 'उवप्पयाणेण य' त्ति उपप्रदानमभिमतार्थदानम् । 'जेवि य से अभिंतरगा सीसगभम' त्ति येऽपि च 'से'
तस्याग्नभसेनस्याभ्यन्तरका-आसन्ना मन्त्रिप्रभृतयः, किंभूताः ?-'सीसगभम' त्ति, शिष्या एव शिष्यकास्तेपां भ्रमो-भ्रान्तिर्येषु ते
शिष्यभ्रमा विनीततया शिष्यतुल्या इत्यर्थः, अथवा, शीर्पकं शिर एव शिरः कवचं वा तस्य भ्रमोऽव्यभिचारितया शरीररक्षकत्वेन
वा ते शीर्षकभ्रमाः, । इह 'तान्' इति शेषः । ' भिनति' इति च योगः, तथा 'मित्तनाइनिअग' इत्यादि प्राग्वत् । 'भिंदइ'
पतिर्विपमदुर्गगहने स्थितो गृहीतभक्तपानीयो नो खलु शक्यः केनचित् सुबहुनाप्यश्ववलेन वा हस्तिवलेन वा योधबलेन वा रथवलेन वा
चतुरङ्गेणापि साक्षाद् ग्रहीतुम्' तदा साम्ना च भेदेन चोपप्रदानेन च विश्रम्भमानेतुं प्रवृत्तश्चाप्यभवत् । येऽपि च तस्याभ्यन्तरकाः
शिष्यभ्रमाः, मित्रज्ञातिनिजकस्वजनसंवन्धिपरिजन च विपुलेन धनकनकरत्नसत्सारस्वापतेयेन भिनत्ति । अभग्नसेनस्य च चोरसेनापतेर-
|||||||||||||||
-
॥४५॥

·IFSAMASALI AARRIASIFilal तते णं से महब्बले राया अण्णया कयाति पुरिमताले णगरे एग महं महतिमहालियं कूडागार- सालं करेति अणेगखंभसतसंनिविटुं पासाइयं ४ । तते णं से महब्बले राया अण्णया कयाति पुरि- मताले नगरे उस्सुकं जाव दसरत्तं पमोयं उग्घोसावेति २ त्ता, कोडुंबियपुरिसे सद्दावेति २ एवं वयासी;- चि, चौरसेनापतौ स्नेहं भिनति, आत्मनि प्रतिबद्धान् करोतीत्यर्थः । ‘महत्थाई ति, महाप्रयोजनानि ' महग्घाई' ति महामूल्या- नि । ' महरिहाई ति महतां योग्यानि महं वा-पूजामर्हन्ति, महान् वार्हः पूजा येषां तानि तथा, एवंविधानि च कानिचित् केषांचिद् योग्यानि भवन्तीत्यत आह-' 'रायारिहाइंति, राज्ञामुचितानि ॥ ' महं महतिमहालियं कूडागारसालं ' ति, महतीं- प्रशस्ताम् , महती चासौ अतिमहालिका च-गुर्वी महातीमहालिका ताम् , अत्यन्तगुरुकामित्यर्थः, 'कुडागारसालं' ति कूटस्येवला पर्वतशिखरस्येवाकारो यस्याः सा तथा, सा चासौ शाला चेति समासः, अतस्ताम् ।' अणेगखंभसयसंनिविलु पासाइयं दरिसणिजं अभिरूवं पडिरूवंति, व्याख्या प्राग्वत् । ' उस्सुकं अविद्यमानशुल्कग्रहणं, यावत्करणादिदं दृश्यम्-'उक्करं क्षेत्रगवादि प्रति अविद्य- मानराजदेयद्रव्यम् , 'अभडप्पवेसं' कौटुम्बिकगेहेषु राजवर्णवतां भटानामविद्यमानप्रवेशम् , 'अडंडिमकुडंडिम' दण्डो निग्रहस्तेन निर्वृत्तं राजदेयतया व्यवस्थापितं दण्डिमम् , कुदण्डोऽसम्यग् निग्रहस्तेन निवृत्तं द्रव्यं कुदण्डिमं, ते अविद्यमाने यत्र प्रमोदेऽसाव- भीक्ष्ण महार्थानि महा_णि महार्हाणि राजार्हाणि प्राभृतानि प्रेषयति । अभग्नसेनं च चोरसेनापतिं विश्रम्भमानयति । ततः स महाबलो राजाऽन्यदा कदाचित् पुरिमताले नगर एकां महतीं महातिमहालिकां कूटागारशालां करोत्यनेकस्तम्भशतसनिविष्टां प्रासादीयां ४ । ततः

·Ple
तृतीये-
स्कन्धः।
HA
NNAPAANA
IFINISHESARI|||SAR||||
सामाजिर
'गच्छह णं तुब्भे देवाणु० सालाडवीए चोरपल्लीए तत्थणं तुब्भे (म्हे) अभग्गसेणं चोरसे० करयल० जाव
विपाके एवं वयह,-'एवं खलु देवा० पुरिमताले णगरे महब्बलस्स रपणो उस्सुके जाव' दसरत्ते पमोदे उग्घो-
अभन्न
कूट-
१ श्रुत सिते (सेति)। तं किण्णं देवाणु० विउलं असणं ४ पुप्फवस्थगंधमल्लालंकारे (२) य इहं हत्वमाणिज्जउ, उयाहु
विश्रम्भः
पा सयमेव गच्छिज्जा'। तते णं कोडंबियपुरिसा महब्बलस्स रपणो कर० जाव पुरिमतालाओ णगराओ पडि०
॥४६॥ २ णातिविकट्ठहिं अद्धाणोहिं सुहेहि वसहिपायरासेहिं जेणेव सालाडवी चोरपल्ली तेणेव उवा० अभग्ग-
दण्डिमकुदण्डिमोऽतस्तम् , 'अधरिमं' ति अविद्यमानं धरिमं-ऋ(त्रा)णद्रव्यं यत्र स तथा तम् ; 'अधारणिज्जं' अविद्यमानाधमर्णम् ; छा
'अणुळूयमुयंग' अनुद्धृता-आनुरूप्येण वादनार्थमुत्क्षिप्ताः, अनुद्धृता वा-वादनार्थमेव वादकैरत्यक्ता मृदङ्गा यत्र स तथा तम् ।
'अमिलायमल्लदाम' अम्लानपुष्पमालम् , 'गणिकावरनाडइजकलियं' गणिकावरैर्नाटकीयैर्नाटकपात्रैः कलितो यः स तथा तम् 'अनेग-
तालाचराणुचरिय' अनेकः प्रेक्षाकारिभिरासेवितमित्यर्थः-'पमुइयपक्कीलियाभिराम' प्रमुदितैश्च प्रक्रीडितैश्चजनैरभिरमणीयम्, 'जहारिहं'
ति, यथायोग्यम् । 'उदाहु सयमेव गच्छिज्जा' उताहो स्वयमेव गमिष्यसीत्यर्थः, 'णाइविगिद्वेति' ति अनत्यन्तदीर्धेः 'अद्धाणेहि ति
स महाबलो राजाऽन्यदा कदाचित् पुरिमताले नगरे उच्छुल्कं यावद् दशरात्रं प्रमोदमुद्धोपयति २ कौटुम्बिकपुरुपान् शब्दयति २ एव-
मवादीत्,-'गच्छत यूयं देवानुप्रियाः । शालाटव्यां चोरपल्ल्यां, तत्र यूयमभग्नसेनं चोरसेनापति करतल० यावदेवं वदत- एवं खलु
देवानुप्रिय ! पुरिमताले नगरे महाबलेन राज्ञोच्छुल्को यावद् दशरात्रः प्रमोद उद्घोपितः तत् किं देवानुप्रिय ! विपुलमशनं ४ पुष्प ॥४६॥

·- FIFA ||Mासासा सेणं चोरसेणावर्ति करयल० जाव एवं वयासी,-एवं खलु देवाणु० पुरिमताले णगरे महब्बलस्स रण्णो उस्सुके जाव उदाहु सयमेव गच्छिज्जा ?,' तते णं से अभग्ग० चोरसे० ते कोडुंबियपुरिसे एवं वयासी- 'अहण्णं देवाणु० पुरिमतालं णगरं सयमेव गच्छामि । ते कोडुंबियपुरिसे सकारेति, पडिविसज्जेति । तते णं से अभग्गसेणे चोरसे० बहुहिं मित्त० जाव परिखुडे पहाते जाव पायच्छित्ते सवालंकार- भूसिते सालाडवीओ चोरपल्लीओ पडिनिक्खमति २ त्ता जेणेव पुरिमतालेणगरे जेणेव महब्बले राया तेणेव उवा० २त्ता करयल० महब्बलं रायं जएणं विजएणं वद्धावति, वद्धावेत्ता महत्थं जाव पाहुडं उवणेति। प्रयाणकैः । 'सुहेहिति' सुखैः सुखहेतुभिः । 'वसहिपायरासेहिं ति, वास(शि)कप्रातभॊजनैः 'जएणं विजएणं बद्धावेइ' त्ति जयेन वस्नगन्धमाल्यालकार चेह शीघ्रमानीयताम् , उताहो स्वयमेव गमिष्यथ । ततः कौटुम्बिकपुरुपा महावलस्य राज्ञः कर० यावत् पुरिमतालाद् नगरात् प्रतिनिष्कामन्ति २ नातिविकृष्टैः प्रयाणैः सुखैर्वासकप्रातराशैर्यत्रैव शालाटवी चोरपल्ली तत्रैवोपागता अभग्नसेनं चोरसेनापति कर- तल० यावदेवमवादिषुः,-' एव खलु देवानुप्रिय ' पुरिमताले नगरे महाबलेन राज्ञोच्छुल्को यावद् उताहो स्वयमेव गमिष्यथ सोऽभग्नसेनश्चोरसेनापतिस्तान कौटुम्बिकपुरुषानेवमवदत्,-' अहं देवानुप्रियाः । पुरिमतालं नगरं स्वयमेव गच्छामि' । तान् कौटु- म्बिकपूरुषान् सत्कारयति, प्रतिविसृजति । ततः सोऽभग्नसेनश्चोरसेनापतिर्बहुभिमंत्र० यावत् परिवृतः स्नातो यावत् ०प्रायश्चित्तः सर्वालङ्कारभूषितः शालाटवीतश्चोरपल्लीतः प्रतिनिष्कामति २ यत्रैव पूरिमतालं नगर यत्रैव महाबलो राजा तत्रैवोपागच्छति करतल० . लाNिikबा ||RAN|| ततः

·२
तृतीये-
अभग्न
कूट-
१ श्रुतः
विश्रम्भ
WRIP || SSRIESIयIर
श्री तते णं से महब्बले राया अभग्गसेणस्स चोरसे तंमहत्थंजाव पडिच्छति।अभग्गसेणं चोरं (चोरसेणा-
विपाके वि वति) सकारेति २ संमाणेति २ (पडि) विसज्जेति। कूडागारसेलं च से आवसहं दलयति । तते णं से
अभग्गसेणे चोरसेणावती महब्बलेणं रण्णा विसज्जिते समाणे जेणेव कूडागारसाला तेणेव उवागच्छति
स्कन्धः।
२ त्ता । तते णं से महब्बले राया कोडंबियपुरिसे सदावेति २ त्ता एवं वयासी; 'गच्छहणं तुब्भे देवाणु०
॥४७॥ विउलं असणं ४ उवक्खडावेह २ तं विउलं असणं ४ सुरं च ५ सुबहुं पुप्फवत्थगंधमल्लालंकारं च अ-
भग्गसेणस्स चोरसे० कूडागारसालाए उवणेह' । तते णं ते कोडुंबियपुरिसा करयल० जाव उवणेति
तते णं से अभग्गसेणे चोरसेणावई बहूहि मित्त० सद्धिं संपरितुडे पहाते जाव सबालंकाराविभूसिते तं
महावलं राजान जयेन विजयेन वर्धयति, वर्धयित्वा महार्थं यावत् प्राभृतमुपनयति । ततः स महाबलो राजाऽभग्नसेनस्य चोरसेनापते-
स्तद् महार्थं यावत् प्रतीच्छति । अभग्नसेनं चोर सत्कारयति २ समानयति २ (प्रति ) विसृजति । कूटागारशालां च तस्यावसथं
दापयति । ततः सोऽभग्नसेनश्चोरसेनापतिर्महावलेन राज्ञा विसर्जितः सन् यत्रैव कूटागारशाला तत्रैवोपागच्छति २ । ततः स महावलो
राजा कौटुम्बिकपुरुपान् शब्दयति २ एवमवादीत् ,–' गच्छत यूयं देवानुप्रियाः । विपुलमशनं ४ उपस्कारयत २ तद् विपुलमशनं ४
सुरां च ५ सुवहु पूष्पवनगन्धमाल्यालङ्कार चाभग्नसेनस्य चोरसे० कूटागारशालायामुपनयत' । ततस्ते कौटुम्बिकपुरुपाः करतल.
दुपनयन्ति । तत सोऽभग्नसेनश्चोरसेनापतिर्बहुभिर्मित्र० सार्ध सपरिवृतः स्नातो यावत् सर्वालंकारविभूपितस्तद् विपूलमशनं ४ सुरां ५
SARI-सामाजि015!!Sple ||
त
॥४७॥

·IFIRSANE|| ASIA विउलं असणं ४ सुरं च ५ आसाए० ४ पमत्ते विहरति । तते णं से महब्बले राया कोडंबियपुरिसे सद्दावेति २ एवं वयासी;-'गच्छह णं तुब्भे देवाणु० पुरिमतालस्स णगरस्स दुवाराई पिधेह २ अभग्गसेणं चोरसेणा० जीवग्गाहं गेण्हह २ ममं उवणेह' । तते णं ते कोडुंबिया० करयल० जाव पडिसुणेति २ पुरिमतालस्स नगरस्स दुवाराइं पिहेति । अभग्ग- सेणं चोरसे० जीवग्गाहं गेण्हति । महब्बलस्स रणो उवणेति । तते णं से महब्बले राया अभग्गसेणं चोरसे० एतेणं विहाणेणं वज्झं आणवेति। एवं खलु गोतमा !अभग्गसेणे चोरसेणावती पुरा जाब विहरति। च आस्वादयन् ४ प्रमत्तो विहरति । ततः स महावलो राजा कौटुम्बिकपुरुपान् शब्दयति २ एवमवादीत् , ' गच्छंत यूय देवानुप्रियाः ! पुरिमतालस्य नगरस्य द्वाराणि पिधत्त २ अभनसेनं चोरसेनापतिं जीवग्राह गृहीत मह्यमुपनयत' । ततस्ते कौटुम्बिकाः० करतल० यावत् प्रतिशृण्वन्ति २ पुरिमतालम्य नगरस्य द्वाराणि पिद्धति । अभग्नसेन चोरसेनापति जीवग्राहं गृहन्ति । महाबलाय राज्ञ उपनयन्ति । ततः स महावलो राजाऽभग्नसेनं चोरसेनापतिमेतेन विधानेन वध्यमाज्ञापयति । एवं खलु गौतम | अभग्नसेनश्चोरसेनापतिः पुरी यावद् विहरति । 'अभग्नसेनो भदन्त ! चोरसेनापतिः कालं कृत्वा कुत्र गमिष्यति ' कुत्रोपपत्स्यते ? ' गौतम ! अभग्नसेनश्चोरसेनापतिः सप्तत्रिंशतं |PIRNARASIMIFINITION ।

·तृतीये-
अभग्न-
विपाके
परभव-
१ श्रुत-
पृच्छा।
स्कन्धः।
॥४८॥
Alllसाऊसाऊसाला-INS
'अभग्गसेणे णं भंत! चोरसेणावती कालमासे कालं किच्चा कहिं गच्छिहिइ? कहिं उववजिहिति?'
गोतमा ! अभग्गसेणे चोरसे० सत्ततीसं वासाइं परमाउयंती पालइत्ता अज्जेव तिभागावसेसे दिवसेसूल
भिण्णे कते समाणे कालगते इमीसे रयणप्पभाए पुढवीए उक्कोसे० नेरइएसु उववजिहिति । से णंततो
अणंतरं उघट्टित्ता, एवं संसारो जहा पढमे जाव पुठवी। ततो उबट्टित्ता वाणारसीए णगरीए सूयरत्ताए
विजयेन च रिपूणां वर्धस्वेत्येवमाशिषं प्रयुङ्क्ते इत्यर्थः । ननु तीर्थकरा यत्र विहरन्ति तत्र देशे पञ्चविंशतेोजनानाम् , आदेशा-
न्तरेण द्वादशानां मध्ये तीर्थकरातिशयाद् न वैरादयोऽना भवन्ति, यदाह;-"पुव्वुप्पन्ना रोगा पसमति ईइ-वइर-मारीओ।
अइबुट्ठि-अणावुट्ठि-न होइ दुब्भिरकडमरं च" (पूर्वोत्पन्ना रोगाः प्रशाम्यन्ति इति वैरमार्यः। अतिवृष्टिरनावृष्टिर्न भवति दुर्भिक्षं
डमरं च)॥१॥ इति तत् कथं श्रीमन्महावीरे भगवति पुरिमताले नगरे व्यवस्थित एवाभग्नसेनस्य पूर्ववर्णितो व्यतिकरः संपन्न
इति ? । अत्रोच्यते-सर्वमिदमर्थानर्थजातं प्राणिनां स्वकृतकर्मणः सकाशादुपजायते, कर्म च द्वेधा-सोपक्रमं निरुपक्रमं च; तत्र
यानि वैरादीनि सोपक्रमकर्मसंपाद्यानि तान्येव जिनातिशयादुपशाम्यन्ति, सदोषधात् साध्यव्याधिवत् ; यानि तु निरुपक्रमकर्म-
वर्षाणि परमायुः पालयित्वाऽद्यैव त्रिभागावशेषे दिवसे शूलभिन्नः कृतः सन् कालगतोऽस्यां रत्नप्रभाया पृथिव्यामुत्कर्षेण० नैरयिकेषूपप-
त्स्यते । स ततोऽन्तरमुवृत्त्य, एवं ससारो यथा प्रथमो यावत् पृथिवी । तत उद्वृत्त्य वाराणस्यां नगयाँ शूकरतया प्रत्यायास्यति । स तत्र
शौकरिकैर्जीविताद् व्यपरोपित. सस्तत्रैव वाराणस्यां नगाँ श्रेष्ठिकुले पुत्रतया प्रत्यायास्यति । स तत्रोन्मुक्तबालभावः, एवं यथा प्रथमः,
साबसाधारणसभा
..
॥४८॥

·नणं कालेणं तेणं समएणं साहंजणी - IFINNINFSSA15 पच्चायाहिति । सेणं तत्थसोयरिऐहिं जीवियाउ ववरोविए समाणे तत्थेव वाणारसीएणगरीए सोह्रकुलांस पुत्तत्ताए पच्चायाहिति, सेणं तत्थ उम्मुक्कबालभावे, एवं जहा पढमे, जाव अंतं काहित्ति। निक्खेवो।सू०२०॥ ॥ ततियं अज्झयणं समत्तं ॥ ॥ अथ चतुर्थ शकटाख्यमध्ययनम् ॥ णामं णगरी होत्था रिद्धस्थिमिय०, तीसे णं साहंजणीए णयरीए बहिया उत्तरपुरस्थिमे दिसीभाए देव- संपाद्यानि तान्यवश्यं विपाकतो वेद्यानि, नोपक्रमकारणविषयाणि, असाध्यव्याधिवत् । अत एव सर्वातिशयसंपत्समन्वितानां जिनानामप्यनुपशान्तवैरभावा गोशालकादय उपसर्गान् विहितवन्तः । ।। इति विपाकश्रुते अभग्नसेनाख्यतृतीयाध्ययनविवरणम्॥ अथ चतुर्थे किञ्चिल्लिख्यते । ' जइ णं भंते ! चउत्थस्स उक्खेवउ चि, 'जइ णं भंते' इत्यादि चतुर्थाध्ययनस्योपक्षेपकः यावदन्तं करिष्यतीति निक्षेपः । ॥ तृतीयमध्ययनं समाप्तम् ।। 'यदि भदन्त'.' चतुर्थस्योत्क्षेपः। एवं खलु जम्बो ! तस्मिन् काले तस्मिन् समये साभाञ्जनी नाम नगर्यभवद् ऋद्धस्तिमित० । तस्याः साभाञ्जन्या नगर्या बहिरुत्तरपौरस्त्ये दिग्भागे देवरमण नामोद्यानमभवत् । तत्रामोघस्य यक्षस्य यक्षायतनमभूत् पुराणम् । तत्र साभाञ्जन्या SAIRIHARINEETA T --

·ভষেৰে
विपाके
१ श्रुतः
सन्धः
पा
॥४९॥
नामनामनामात्रामा
रमणे णामं उज्जाणे होत्था । तत्थ णं अमोहस्स जक्खस्स जक्खायतणे होत्था पुराणे, तत्थ णं साह-
जणीए णयरीए महचंदे नामं राया होत्था महता०, तस्स णं महचंदस्स रपणो सुसेणे णामं अमच्चे होत्था
सामभेयदंडनिग्गहकुसले, तत्थ णं साहंजणीए णगरीए सुदरिसणा णामं गणिया होत्था, वण्णओ।
तत्थ णं साहंजणीए णयरीए सुभद्दे नामं सत्थवाहे होत्था (परिवसइ) अड्डे, तस्स णं सुभद्दस्स
सत्थवाहस्स भद्दा नाम भारिया होत्था अहीण०, तस्स णं सुभद्दस्स सत्थवाहस्स पुत्ते भदाए भारि-
प्रस्तावना 'वाच्यः' इति गम्यम् , स चायम्-' जइ णं मंते ! समणेणं भगवया जाव संपणं दुहविवागाणं तचस्स अज्झयणस्स
अयमढ़े पण्णचे, चउत्थस्स णं मंते ! के अद्वे पण्णचे ?" इति । 'महता' इत्यनेन 'महता हिमवंतमहंतमलयमंदरमहिंदसारे' इत्यादि
राजवर्णको दृश्यः, 'साम १ भेय २ दंड' ३ इत्येतत् पदमेवं दृश्यम्-' सामभेयदंडउवप्पयाणनीईसुपउत्तनयविहण्णू' सामः-
प्रियवचनम्, मेदः-नायकसेवकयोश्चित्तभेदकरणम् , दण्डः शरीरधनयोरपहारः-उपप्रदानमभिमतार्थदानम् , एतान्येव नीतयः
सुप्रयुक्ता येन स तथा, अत एव नयेषु विधाज्ञः-प्रकारवेदिता यः स तथा, इत्यादिरमात्यवर्णको दृश्यः ।।
नगया महाचन्द्रो नाम राजाऽभूद् महा० । तस्य महाचन्द्रस्य राज्ञः सुषेणो नामामात्योऽभवत् सामभेददण्डनिग्रहकुशलः । तत्र साभा-
अन्यां नगर्या सुदर्शना नाम गणिकाऽभवत् । वर्णकः । तत्र साभाञ्जन्यां नगया सुभद्रो नाम सार्थवाहोऽभूदाढ्यः । तस्य सुभद्रस्य सार्थ-
वाहस्य भद्रा नाम भार्याऽभूदहीन० । तस्य सुभद्रस्य सार्थवाहस्य पुत्रः सुभद्राया भार्याया आत्मजः शकटो नाम दारकोऽभवदहीन० ।
चतुर्थे-
साभा-
जनी
नगरी,
महा-
चन्द्रो-
राजा,
सुषेणा-
मात्यः।
सासन
॥४९॥

·শার্শাল ||||||ৰো-বোন याए अत्तए सगडे नामं दारए होत्था, अहीण. तेणं कालेणं तेणं समएणं समणे भगवं महावीरे समोसढे । परिसा राया य निग्गते, धम्मो कहिओ परिसा पंडिगया । तेणं कालेणं २ समणस्स० जेटे अंतेवासी जाव रायमग्गे ओगाढे, तत्थ णं हत्थी, आसे, पुरिसे०, तेंसि च णं पुरिसाणं मज्झगतं पासति एगं सइत्थियं पुरिसं अवओडगबंधणं उक्खित्तकण्णनासं, जाव उग्घोसणं चिंता, तहेव जाव भगवं वागरेति-' एवं खलु गोतमा ! तेणं कालेणं तेणं समएणं इहेव जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे छग- लपुरे णामं णगरे होत्था। तत्थ सीहगिरि णामं राया होत्था, महया० । तत्थ णं छगलपुरे णगरे छण्णिए णामं छागलिए परिवसति अढे अहम्मिए जाव दुप्पडियाणंदे। तस्स णं छणियस्स छाग- तस्मिन् काले तस्मिन् समये श्रमणो भगवान महावीरः समवसृतः । परिषद् राजा च निर्गतः । धर्मः कथितः । परिषद् प्रतिगता। तस्मिन् काले २ श्रमणस्य ज्येष्ठोऽन्तेवासी यावद् राजमार्गेऽवगाढः । तत्र हस्तिनः, अश्वान् , पुरुषान् । तेषां च पुरुषाणां मध्यगतं पश्यत्येकं सस्त्रीकं पुरुषमवकोटकबन्धनमुत्कृत्तकर्णनासं, यावद् उद्घोषणम् , चिन्ता, तथैव यावद् भगवान् व्याकरोति;- ' एवं खलु गौतम ! तस्मिन् काले तस्मिन् समय इहैव जम्बूद्वीपे द्वीपे भारते वर्षे छगलपुरं नाम नगरमभवत् । तत्र सिंहगिरिनाम राजाऽभवद् महा० । तत्र च्छगलपुरे नगरे पण्णिको नाम च्छागलिकः परिवसति आढयोऽधार्मिको यावद् दुष्प्रत्यानन्दः । तस्य पण्णि- गावासा

·श्री-
विपाके
१ श्रुत
स्कन्धः।
॥५०॥
लियस्स बहवे अयाण य एलाण य रोज्झाण य वसभाण य ससयाण य पसयाण य सूरयाण सिंघाण
य हरिणाण य मऊराण य महिसाण य सतबद्धाणि य सहस्सबद्धाणि य जूहाणि वाडगंसि सण्णिरुद्धाइं
चिट्ठति। अण्णे य तत्थ बहवे पुरिसा दिण्णभइभत्त० बहवे अए य जाव महिसे य सारक्खमाणा संगो-
वेमाणा चिटुंति, अण्णे य से बहवे पुरिसा अयाण य जाव महिसाण य गिहंसि निरुद्धा चिटुंति,
अण्णे य से बहवे पुरिसा दिण्णभति० बहवे अए य जाव महिसे य सयए य सहस्सए जीविताउ वव-
रोवंति २ मंसाई कप्पणीकप्पियाइं करेंत २ छण्णियस्स छागलियस्स उवणेति, अण्णे य से बहवे
पुरिसा ताई बहुयाइं अयमसाइं जाव महिसमंसाइं य तवएसु य कवल्लीसु य कंदूसु य भज्जणएसु य
कस्य च्छागलिकस्य बहूनि अजानां चैडानां च गवयानां च वृषभाणां च शशकानां च मृगशिशूणां च शूकराणां च सिंहानां च हरिणानां च
मयूराणां च महिषाणां च शतबद्धानि च सहस्रबद्धानि च यूथानि वाटके संनिरुद्धानि तिष्ठन्ति। अन्ये च तत्र बहवः पुरुषा दत्तभृतिभक्त०
बहूनजांश्च यावद् महिषांश्च सरक्षन्त संगोपयन्तस्तिष्ठन्ति । अन्ये च तस्य बहवः पुरुषा अजानां च यावद् महिषाणां च गृहे निरुद्धा-
स्तिष्ठन्ति। अन्ये च तस्य बहव. पुरुषा दत्तभृति० बहूनजांश्च यावद् महिषांश्च जीविताद् व्यपरोपयन्ति २ मांसानि कर्त्तनीकृत्तानि कुर्वन्ति
२ पण्णिकाय च्छागलिकायोपनयन्ति । अन्ये च तस्य बहवः पुरुषास्तान्यजमांसानि च यावद् महिषमांसानि च तवकेषु च कवल्लीषु च
चतुर्थे--
पण्णि-
काभिध-
छागलि-
कस्य
हिंस्रा-
मतिः॥
IBIA||SAGAISA
ॐA||SAIDSA||SAbhAl4
॥५०॥

·FRIDERIFINAगासा इंगालेसु य तलोत य भज्जेति य सोलिंति य, तलिंता य ३ रायमग्गसि वित्तिं कप्पेमाणा विहरंति । अप्पणावि य णं से छण्णियए छागलिए तेहिं बहुहिं अयमंसेहि य जाव महिसमंसेहि य सोल्लेहि तलिएहि भजिएहि सुरं च ५ आसादेमाणे ४ विहरति । तते णं से छण्णिए य छागलिए एयकम्मे प० वि० स० सुबहुं पावकम्मं कलिकलुसं समज्जिणित्ता सत्त वाससयाई परमाउं पालइत्ता कालमासे कालं किच्चा चउत्थीए पुढवीए उक्कोसेणं दससागरोवमठितीएसुणेरइणसुणेरइयत्ताए उववण्णे। (सू०२१) तते णं सा तस्स सुभद्दस्स सत्थवाहस्स सुभद्दा भारिया जाव णिडुया यावि होत्था, जाता जाता दारगा विणिहायमावति । तते णं से छण्णिए छागलिए चउत्थीए पुढवीए अणंतरं उव्वट्टित्ता इहेव कन्दुषु च भर्जनकेषु चागारेषु च तलन्ति च भृजन्ति च पचन्ति च । तलन्तश्च ३ राजमार्गे वृत्ति कल्पमाना विहरन्ति । आत्मनापि च स पण्णिकश्छगलिकस्तैर्बहुभिरजमांसैश्च यावद् महिषमांसैश्च पक्वैस्तलितै ष्टैः सुरां च ५ आस्वादयन् ४ विहरति । ततः स पण्णिकश्छ- गलिक एतत्कर्मा एतत्प्रधान एतद्विद्य एतत्समाचारः सुबहु पापकर्म कलिकलुपं समय॑ सप्त वर्षशतानि परमायुः पालयित्वा चतुर्थ्यां पृथिव्यामुत्कर्षेण दशसागरोपमस्थितिकेषु नैरयिकेषु नैरयिकतयोपपन्नः । ततः सा (तस्य) सुभद्रस्य सार्थवाहस्य सुभद्रा भार्या यावद् निर्द्वता चाप्यभवत् । जाता जाता दारका विनिघातमापद्यन्ते ततः स पण्णिकश्छग- ARINRAISINE

·था
विपाके
१श्रुत-
स्कन्धः।
॥५१॥
हामनायाबायलाचा
साहंजणीए णयरीए सुभद्दस्स सत्थवाहस्स भदाए भारियाए कुच्छिसि पुत्तत्ताए उववण्णे । तते णं सा
भद्दा सत्थवाही अण्णया कयाति णवण्हं मासाणं बहुपडिपुण्णाणं दारगं पयाया, तते णं तं दारगं अम्मा-
पियरो जायमेत्तं चेव सगडस्स हे?ओ ठवेंति २ दोच्चंपि गेण्हावेति, अणुपुवेणं सारक्खंति, संगोवेंति,
संवड्ढेति जहा उज्झियए, जाव जम्हा णं अम्हं इमे दारए जायमेत्तए चेव सगडस्स हेट्ठओ ठविते,
तम्हा णं होउ णं अम्ह दारए सगडे नामेणं, सेसं जहा उज्झियए। सुभद्दे लवणे० (समुद्दे) कालगओ,
मायावि कालगता, सेवि (सयाओ) गिहाओ निच्छुढे। तते णं से सगडे दारए साओ गिहाओ निच्छुढे
'सुभद्दे लवणे काल'त्ति अयमर्थः-सुभद्दे सत्थवाहे लवणसमुद्दे कालधम्मुणा संपउत्ते (संजुत्ते) यावि होत्था' इति ।।
लिकश्चतुर्थ्याः पृथिव्या अनन्तरमुढत्येहैव साभाञ्जन्यां नगयां सुभद्रस्य सार्थवाहस्य भद्राया भार्यायाः कुक्षौ पुत्रतयोपपन्नः। ततः सा भद्रा सार्थ-
वाह्यन्यदा कदाचिद् नवसु मासेषु बहुपरिपूर्णेषु दारकं प्रजाता । ततस्तं दारकमम्बापितरौ जातमात्रमेव शकटस्याधः स्थापयतः २ द्विरपि
गृहीतः, आनुपूर्येण सरक्षतः, सगोपयतः, संवर्धयतः, यथोज्झितकः, यावद् यस्मादस्माकमयं दारको जातमात्र एव शकटस्याधः
स्थापितः, तस्माद् भवत्वस्माकं दारकः शकटो नाम्ना । शेपं यथोज्झितकः । सुभद्रो लवणे कालगत. । मातापि कालगता । सोऽपि
(स्वकाद्) गृहाद् निष्कासितः।
INISRA||Sबाबासा
चतुर्थे-
पण्णि-
कछाग-
लिकस्य-
सुभद्र-
ॐ सार्थवा-
हस्य
भद्रा-
भार्या
कुक्षौ ॥
॥५१॥

·बाAll समाणे सिंघाडग० तहेव जाव सुदरिसणाए गणियाए सद्धिं संपलग्गे यावि होत्था, तते णं से सुसेणे अमच्चे तं सगडं दारयं अण्णया कयातिं सुदरिसणाए गणियाए गिहाओ निच्छुभावेति २ सुदरिसणं दंसणियं गणियं अभितरयं ठावेति २ सुदरिसणाए गणियाए सद्धिं उरालाई माणुस्सगाई भोगभोगाई भुंजमाणे विहरति, तते णं से सगडे दारए सुदरिसणाए गिहाओ निच्छूढे समाणे अण्णत्थ कत्थइ स(सु)तिं वा २ अलभमाणे अण्णया कयाइ रहस्सियं सुदरिसणागिहं अणुपविसति २ सुदरिसणाए सद्धिं उरालाई भोगभोगाइं भुंजमाणे विहरति । इमं च णं सुसेणे अमच्चे पहाते जाव० विभूसिते मणुस्सवग्गुराए परिक्खित्ते जेणेव सुदरिसणागणियाए गिहे तेणेव उवा० २ सगडं दारयं सुदरिसणाए ततः स शकटो दारकः स्वाद् गृहान्निष्कासितः सन् शृङ्गाटक० तथैव यावत् सुदर्शनागणिकया साधं संप्रलग्नश्चाप्यभवत् । ततः स सुषेणोऽमात्यस्तं शकटं दारकमन्यदा कदाचित् सुदर्शनाया गणिकाया गृहाद् निष्कासयति २ सुदर्शना गणिकामभ्यन्तरे स्थापयति २ सुदर्शनया गणिकया सार्धमुदारान्मानुष्यकान् भोगभोगान् भुञ्जानो विहरति । ततः स शकटो दारकः सुदर्शनाया गृहाद् निष्कासितः सन्नन्यत्र कुत्रचित् स्मृति वा २ अलभमानोऽन्यदा कदाचिद् राहस्यिकं सुदर्शनागृहमनुप्रविशति २ सुदर्शनया सार्धमुदारान् भोगभोगान् भुञ्जानो विहरति । इतश्च सुषेणोऽमात्यः स्नातो यावद् विभूषितो मनुष्यवागुरया परिक्षिप्तो यत्रैव सुदर्शनागणिकाया गृहं तत्रैवोपागच्छति २ शकटं दारकं INSAHARINFRASI FINAKलाभ

·A
श्री-
विपाके
१ श्रुतः
गणियाए सद्धिं उरालाई भोगभोगाइं भुंजमाणं पासति २ आसुरुत्ते जाव 'मिसिमिसेमाणे तिवलियं
भिउर्डि णिलाडे साहटु सगडं दारयं पुरिसेहिं गेण्हावेति २ अट्ठि० जाव महियं करेति २ अयओड-
गबंधणं करेति २ जेणेव महचंदे राया तेणेव उवा० करयल० जाव एवं वयासी;-' एवं खल्लु सामी !
पा सगडे दारए ममं अंतेउरंसि अवरद्धे' । तते णं महचंदे राया सुसेणं अमचं एवं वयासी;-'तुमं चेव णं
देवाणु० सगडस्स दारगस्स दंडं वत्तेहि' । तए णं से सुसेणे अमच्चे महचंदेणं रण्णा अब्भणुण्णाए
समाणे सगडं दारयं सुदरिसणं च गणियं एएणं विहाणेणं वज्झं आणावेति । तं एवं खल्लु गोतमा !
सगडे दारए पुरा पोराणाणं दुच्चिण्णाणं जाव विहरति । (सू० २२) ॥
चतुर्थे-
शकटस्य
सुदर्श-
नाया-
मासक्तिः
स्कन्धः।
॥५२॥
AllagHIKानाभRIFSAI
11||SHINDI
सुदर्शनया गणिकया सार्धमुदारान् भोगभोगान् भुञ्जानं पश्यति २ आशुरुप्तो यावत् क्रुधा ज्वलंस्त्रिवलिकां भृकुटिं ललाटे सहृत्य शकटं
दारकं पुरुपैहयति २अस्थि० यावत् ०मथितं करोति २ अवकोटकबन्धनं करोति २ यत्रैव महाचन्द्रो राजा तत्रैवोपा० करतल० याव-
देवमवादीत्,-'एवं खलु स्वामिन् । शकटो दारको ममान्तःपुरेऽपराधः । ततः स महाचन्द्रो राजा सुषेणममात्यमेवमवदत् ,–'त्वमेव
देवानुप्रिय ' शकटस्य दारकस्य दण्डं वर्तय' । ततः स सुषेणोऽमात्यो महाचन्द्रेण राज्ञाऽभ्यनुज्ञातः सन् शकटं दारकं सुदर्शनां च गणिका-
मेतेन विधानेन वध्यमाज्ञापयति । तदेव खलु गौतम ! शकटो दारकः पुरा पुराणानां दुश्चीर्णानां यावत् विहरति' ।
॥५२॥

·FINISAऊसालाना|||| 'सगडे णं भंते ! दारए कालगते कहिंगच्छिहिति?, कहिं उववजिहिति?' 'गोतमा! सगडे णं दारए सत्ता- वण्णं वासाइं परमाउं पालयित्ता अज्जेब तिभागावसेसे दिवसे एगं महं अओमयं तत्तं समजोइभूयं इत्थि- पडिमं अवयासाविए समाणे कालमासे कालं किच्चाइमीसे रयणप्पभाए पुढवीए णेरइयत्ताए उववजि- हिति । से णं ततो अणंतरं उव्वाहत्ता रायगिहे णगरे मातंगकुलंसि जमलत्ताए पच्चायाहिति, तते णं तस्स दारगस्स अम्मापियरो णिवत्तबारसाहगस्स इमं एयारूवं गोण्णं णामधेनं करिस्संति तं होऊ णं दारए सगडे णामेणं, होऊ णं दारिया सुदरिसणा तते णंसे सगडे दारए उम्मुक्कबालभावे जोव्वण० भविस्सति का 'अओमय'ति, अयोमयीम् 'तत्त'ति, तप्ताम् कथमित्याह-'समजोइभूर्य'ति, समा-तुल्या ज्योतिषा-वह्निना भूता या सा तथा ताम् , 'अवयासाविए'त्ति, अवयासित-आलिङ्गितः । 'जोवण भविस्सइ'त्ति, 'जोवणगमणुपत्ते अलं भोगसमत्थे यावि भविस्सई' 'शकटो भगवन् । दारकः कालगतः कुत्र गमिष्यति कुत्रोपपत्स्यते ?' 'गौतम | शकटो दारक' सप्तपञ्चाशत वर्षाणि परमायुः पाल- यित्वाऽद्यैव त्रिभागावशेपे दिवसे एकां महतीमयोमयां तप्ता ज्योतिःसमभूता स्त्रीप्रतिमामवयासितः सन् कालमासे कालं कृत्वाऽस्यां रत्न- प्रभायां पृथिव्या नैरयिकतयोपपत्स्यते । स ततोऽनन्तरमुवृत्य राजगृहे नगरे मातङ्गकुले यमलतया प्रत्यायास्यति । ततस्तस्य दारकस्या- म्बापितरौ निर्वृत्तद्वादशाहस्येदमेतद्रूपं नामधेय करिष्यतः-भवतु दारकः शकटो नाम्ना, भवतु दारिका सुदर्शना नाम्ना । ततः स शकटो -MAITRIF15155||

·याम
चतुर्थे-
शकटस्य
रत्न-
१ श्रुत-
प्रभाया
बाबाISA बाबा
मुप-
पात:॥
तए णं सा सुदरिसणावि दारिया उम्मुक्कबालभावा विण्णय० जोव्वणगमणुप्पत्ता रूवेण जोव्व-
विपाके णेण य लावण्णेण य उकिट्ठा उकिट्ठसरीरया भविस्सति । तए णं से सगडे दारए सुदरिसणाए
रूवेण य जोव्वणेण य लावण्णेण य मुच्छिते ४ सुदरिसणाए भइणीए सद्धिं उरालाई भुंजमाणे
पा विहरिस्सति । तते णं से सगडे दारए अण्णया कयाति सयमेव कूडग्गाह ( गाहि ) तं उवसंप-
॥५३॥ ज्जित्ताणं विहरिस्सति, तते णं (तं) से सगडे दारए कूडग्गाहे भविस्सति अहम्मिए जाव दुप्प-
डियाणंदे । एयकम्मे सुबहुं पावं० जाव समज्जिणित्ता कालमासे कालं किच्चा इमीसे रयणप्पभाए
पुढवीए णेरइयत्ताए उववण्णे, संसारो तहेव जाव पुढवी । से णं ततो अणंतरं उव्वहित्ता वाणारसीए
दारक उन्मुक्तबालभावो यौवन० भविष्यति । ततः सा सुदर्शनापि दारिकोन्मुक्तबालभावा विज्ञक० यौवनमनुप्राप्ता रूपेण च यौवनेन च
लावण्येन चात्कृष्टोत्कृष्टशरीरा भविष्यति । ततः स शकटो दारकः सुदर्शनाया रूपेण च यौवनेन च लावण्येन च मूछितः ४ सुदर्शनया
भगिन्या सार्धमुदारान् भुञ्जानो विहरिष्यति ।
ततः स शकटो दारकोऽन्यदा कदाचित् स्वयमेव कूटग्राहत्वमुपसम्पाद्य विहरिष्यति । ततः स शकटो दारकः कूटग्राहो भविष्यत्यधा-
र्मिको यावत् दुष्प्रत्यानन्दः । एतत्कर्मा सुबहु पापं यावत् समय॑ कालमासे कालं कृत्वाऽस्यां रत्नप्रभायां पृथिव्यां नैरयिकतयोपपन्नः०
साRIसाभारा
॥५३॥

·NABRAॐात्राऊलाबा, णयरीए मच्छत्ताए उववज्जिहिति, से णं तत्थ मच्छबंधिएहिं वधिए तत्थेव वाणारसीए णयरीए सेट्टि- कुलंसि पुत्तत्ताए पच्चायाहिति । बोहि पव्वज्जा सोहम्मे; महाविदेहे सिज्झिहिति निक्खेवो दुहविवा- गाणं चोत्थस्स अज्झयणास्स अयमढे पन्नत्ते ॥ (सू० २३) ॥ दुहविवागाणं चउत्थं अज्झयणं समत्तं ॥ इत्येवं द्रष्टव्यम् । 'तस्स'त्ति, 'तए णं सा' इत्येवं दृश्यम् । 'विण्णय'त्ति, एतदेवं दृश्यम्-'विण्णयपरिणयमेत्ता' । 'निक्खेवो'त्ति, ‘एवं खलु जम्बू ! समणेणं भगवया महावीरेणं चउत्थस्स अज्झयणस्स अयमढे पण्णत्ते' इत्येवंरूपं निगमनं वाच्यमिति । शेषमुपयुज्य का प्रथमाध्ययनानुसारेण व्याख्येयमिति ॥ ॥ चतुर्थाध्ययनविवरणं समाप्तम् ।। संसारस्तथैव यावत् पृथिवी। स ततोऽनन्तरमुवृत्त्य वाराणस्यां नगाँ मत्स्यतयोपपत्स्यते । स तत्र मत्स्यबन्धकैर्हतस्तत्रैव वाराणस्यां नगयाँ श्रेप्टिकुले पुत्रतया प्रत्यायास्यति। बोधिः, प्रव्रज्या, सौधर्मे, महाविदेहे सेत्स्यति ४ निक्षेपः। दुःखविपाकानां चतुर्थस्याध्ययनस्यायमर्थः प्रज्ञप्तः॥ ॥ इति दुःखविपाकानां चतुर्थमध्ययनं समाप्तम् ॥ sei155AFSA

·विपाके
पञ्चमे-
बृदस्पति
दत्तस्य
जन्म॥
१ श्रुत-
स्कन्धः
॥५४॥
1151148!ElbS01E|L-999]15 (1374 Weet1394
॥ अथ वृहस्पतिदत्ताख्यं पञ्चममध्ययनम्॥
जति णं भंते ! ० पंचमस्स अज्झयणस्स उक्खेवो, एवं खल्लु जम्बू ! तेणं कालेणं ! तेणं समएणं
कोसंबी णामं णगरी होत्था, रिद्ध० बाहिं चंदोतरणे उज्जाणे, सेयभद्दे जक्खे । तत्थ णं कोसंबीए णग-
रीए सयाणीए णामं राया होत्था, महया०, मियावती देवी । तस्स णं सयाणियस्स पुत्ते मियावतीए
अत्तए उदयणे णाम कुमारे होत्था, अहीण० जुवराया, तस्स णं उदायणस्स कुमारस्स पउमावती णामं
देवी होत्था, तस्स णं सयाणियस्स सोमदत्ते नाम पुरोहिए होत्था, रिउव्वेदः । तस्स णं सोमदत्तस्स
पुरोहियस्स वसुदत्ता णामं भारिया होत्था, तस्स णं सोमदत्तस्स पुत्ते वसुदत्ताए अत्तए वहस्सइदत्ते
अथ पञ्चमे किंचिल्लिख्यते । रिउक्वेय'त्ति एतेनेदं दृश्यम्-'रिउवेयजजुब्वेयसामवेयअथवणवेयकुसले'त्ति दृश्यं व्यक्तं च ।
यदि भदन्त पञ्चमस्याध्ययनस्योपक्षेपः। एवं खलु जम्बो तस्मिन् काले तस्मिन् समये कौशाम्बी नाम नगर्यभवत् ऋद्ध० । बहिश्चन्द्रा-
वतरणमुद्यानम् । श्वेतभद्रो यक्षः। तत्र कौशाम्ब्यां नगर्यां शतानीको नाम राजाऽभवद् महा० । मृगावती देवी । तस्य शतानीकस्य पुत्रो मृगा-
वत्या आत्मज उदयनो नाम कुमारोऽभूदहीन० युवराजः । तस्योदयनस्य कुमारस्य पद्मावती नाम देव्यभवत् । तस्य शतानीकस्य सोमदत्तो
नाम पुरोहितोऽभवत् ऋग्वेद०, तस्य सोमदत्तस्य पुरोहितस्य वसुदत्ता नाम भार्याऽभूत् । तस्य सोमदत्तस्य पुत्रो वसुदत्ताया आत्मजो बृहस्पतिदत्तो
Salaसासाचा सामना
त
॥५४॥

·पY T- IFICA || साझामनासस नामं दारए होत्था, अहीण । तेणं कालेणं २ समणे भगवं महावीरे समोसरणं । तेणं कालेणं २ भगवं गोतमे तहेव जाव रायमग्गं ओगाढे । तहेव पासति हत्थी, आसे, पुरिसे मज्झे पुरिसं । चिंता। तहेव पुच्छति । पुत्वभवं भगवं वागरेति;-' एवं खल्लु गोतमा ! तेणं कालेणं २ इहेव जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे सबओभद्दे णामं णगरे होत्था रिद्धः । तत्थ णं सवतोभद्दे णगरे जितसत्तू णामं राया होत्था । तस्स णं जितसत्तुस्स रण्णो महेसरदत्ते नामं पुरोहिए होत्था रिउवेद० जाव अथवणकुसले यावि होत्था । तते णं से महेसरदत्ते पुरोहिते जितसत्तुस्स रणो रज्जबलविवद्धणट्ठयाए कल्लाकल्लिं एगमेगं माहणदारगं, एगमेगं खत्तियदारगं, एगमेगं वइस्सदारगं, एगमेगं सुद्ददारगं गेण्हावेति २ तेसिं नाम दारकोऽभवदहीन० । तस्मिन् काले २ श्रमणो भगवान महावीरः । समवसरणम् । तस्मिन् काले २ भगवान् गौतम., तथैव यावद् राजमार्गमवगाढः । तथैव पश्यति हस्तिनः, अश्वान् , पुरुषान् , मध्ये पुरुषम् । चिन्ता । तथैव पृच्छति । पूर्वभवं भगवान् व्याकरोति,- ' एवं खलु गौतम । तस्मिन् काले २ इहैव जम्बूद्वीपे द्वीपे भारते वर्षे सर्वतोभद्रं नाम नगरमभवद् ऋद्ध० । तत्र सर्वतोभद्रे नगरे जितशत्रुर्नाम राजाऽभवत् । तस्य जितशत्रो राज्ञो महेश्वरदत्तो नाम पुरोहितोऽभवद् ऋग्वेद० यावदथर्वकुशलश्चाप्यभवत् । ततः स महेश्व- रदत्तः पुरोहितो जितशत्रो राज्ञो राज्यबलविवर्धनार्थं कल्याकल्यि एकैकं ब्राह्मणदारकम् , एकैकं क्षत्रियदारकम् , एकैकं वैश्यदारकम् , मनानाभाया AN १०

·श्री-
विपाके
१ श्रुत
पञ्चमे-
जितश-
त्रुनृपस्य
शान्ति-
होमादि
क्रिया॥
ৰে|||||||||
जीवंतगाणं चेव हिययउंडए गेण्हावेति २ जितसत्तुस्स रपणो संतिहोमं करेति, तते णं से महेसरदत्ते
पुरोहिते अट्ठमिचउद्दसीसुदुवे २ माहण-खत्तिय-वेस्स-सुद्द-दारगे, चउण्हंमासाणं चत्तारि २, छण्हं मासाणं
अट्ठ २, संवच्छरस्स सोलस २, जाहे जाहेवि यणं जितसत्तू राया परबलेणं अभिजुज्झति, ताहे ताहेविय णं
से महेसरदत्ते पुरोहिए अट्ठसयंमाहणदारगाणं, अट्ठसयं खत्तियदारगाणं, अट्ठसयं वइस्सदारगाणं, अट्ठ-
सयं सुद्ददारगाणं पुरिसेहिं गिण्हावेति २ तेसिं जीवंतगाणं चेव हियउंडए गेण्हावेति २ जितसत्तुस्स रण्णो
संतिहोमं करेति, तते णं से परबलं खिप्पामेव विद्धंसेति वा पडिसेहिज्जति वा॥सू० २४॥
'हिययउंडए ' त्ति हृदयमांसपिण्डान् ॥
एकैकं शूद्रदारकं प्रायति २ तेषां जीवतामेव हृदयमांसपिण्डान् ग्रायति २ जितशत्रो राज्ञः शान्तिहोमं करोति । ततः स महेश्वरदत्तो
पुरोहितोऽष्टमीचतुर्दशीषु द्वौ २ ब्राह्मण-क्षत्रिय-वैश्य-शूद्रदारको, चतुर्यु मासेषु चतुरः २, षट्सु मासेष्वष्ट २ संवत्सरे पोडश, २. । यदा
यदापि च जितशत्रु राजा परवलेनाभियुध्यते तदा तदापि च स महेश्वरदत्तः पुरोहितोऽष्टशतं ब्राह्मणदारकाणाम् , अष्टशतं क्षत्रियदारकाणाम् ,
अष्टशतं वैश्यदारकाणाम् , अष्टशतं शूद्रदारकाणां पुरुषैहियति २ तेषां जीवतामेव हृदयमांसपिण्डान् ग्राहयति २ जितशत्रो राज्ञः शान्ति-
होमं करोति । ततः स परवलं क्षिप्रमेव विध्वंसयति वा प्रतिषेधति वा । ततः स महेश्वरदत्त एतत्कर्मा ४ सुबहु पापं यावत् समज्य
||AARANASI
छा
-
-
॥५५॥

·EIGARETA-ला तते णं से महेसरदत्ते पुरोहिते एयकम्मे० (४) सुबहुं पावं (पावकम्म) जाव समजिणित्ता तीसं वाससयाइं परमाउं पालयित्ता कालमासे कालं किच्चा पंचमाए पुढवीए उक्कोसेणं सत्तरससागरो- वमट्ठितिए नरगे उववण्णे । से णं ततो अणंतरं उवाहित्ता इहेव कोसंबीए णयरीए सोमदत्तस्स पुरो- पा हितस्स वसुदत्ताए भारियाए पुत्तत्ताए उववण्णे। तते णं तस्स दारगस्स अम्मापितरो निवत्तबारसा- स्स इमं एयारूवं नामधिज्जं करेंति, जम्हा णं अम्हं इमे दारए सोमदत्तस्स पुरोहियस्स पुत्तं वसुद- ताए अत्तए, तम्हा णं होउ अम्हं दारए बहस्सतिदत्ते नामेणं । तते णं से बहस्सतिदत्ते दारए पंचधातीपरिग्गहिते जाव परिवडति, तते णं से वहस्सतिदत्ते उम्मुक्कबालभावे जोवण विण्णय० त्रिंशत वर्षशतानि परमायुः पालयित्वा कालमासे कालं कृत्वा पञ्चम्यां पृथिव्यामुत्कर्पण सप्तदशसागरोपमस्थितिको नरक उपपन्नः । स ततोऽनन्तरमुढत्येहैव कौशाम्ब्यां नगर्या सोमदत्तस्य पुरोहितस्य वसुदत्तायां भार्यायां पुत्रतयोपपन्नः । ततस्तस्य दारकस्याम्बा- पितरौ निवृत्तद्वादशाहस्येदमेतद्रूपं नामधेयं कुरुतः, यस्मादस्माकमयं दारकः सोमदत्तस्य पुरोहितस्य पुत्रो वसुदत्ताया आत्मजः, तस्माद् भवत्वस्माकं दारको बृहस्पतिदत्तो नाम्ना । ततः स बृहस्पतिदत्तो दारकः पञ्चधात्रीपरिगृहीतो यावत् परिवर्धते । ततः स बृहस्पतिदत्त उन्मुक्तबालभावो यौवन० विज्ञक० अभवत् । स उदयनस्य कुमारस्य प्रियबालवयस्यश्चाप्यभवत् सहजातः सहवृद्धः सहपांशुक्रीडितः । GkTIRRIGINEERIESCRI. .

·पञ्चमे-
उदयन
कुमार-
१ श्रुतः
स्कन्धः
भिषेक
615-
MSABINIRNORIES
श्री होत्था । से णं उदयणस्स कुमारस्स पियबालवयंसे यावि होत्था सहजायए सहवडिए सहपंसु-
विपाके कीलियए । तते णं से सयाणीए राया अण्णया कयाति कालधम्मुणा संजुत्ते, तते णं से उदयणे
कुमारे वहूहिं राईसर० जाव सत्थवाहप्पभितीहिं सद्धिं संपरिखुडे रोयमाणे कंदमाणे विलवमाणे सया-
पाणियस्स रणो महया इढिसकारसमुदएणं णीहरणं करोति २ बहूई लोइयाई मयाकिच्चाई करेति ।
॥५६॥
तते णं ते बहवे राईसर० जाव सत्थवाहा उदयणं कुमारं महया २ रायाभिसेगेणं अभिसिंचति । तते
णं से उदयणे कुमारे राया जाते, महया० । तते णं से बहस्सतिदत्ते दारए उदयणस्स रण्णो पुगोह-
यकम्मं करेमाणे सव्वट्ठाणेसु सव्वभूमियासु अंतेउरे य दिण्णवियारे जाते यावि होत्था, तते णं से
ततः स शतानीको राजाऽन्यदा कदाचित् कालधर्मेण संयुक्तः ततः स उदयनः कुमारो बहुभी राजेश्वर० यावत् सार्थवाहप्रभृतिभिः साधु
संपरिवृतो रुदन् क्रन्दन विलपन शतानीकस्य राज्ञो महता ऋद्धिसत्कारसमुदयेन निस्सरणं करोति २ बहुनि लौकिकानि मृतकृत्यानि करोति।
ततस्ते बहवो राजेश्वर० यावत्सार्थवाहा उदयनं कुमारं महता २ राजाभिषेकेणाभिषिञ्चन्ति । ततः स उदयनः कुमारो राजा नातो महा० ।
ततः स बृहस्पतिदत्तो दारक उदयनस्य राज्ञः पुरोहितकर्म कुर्वाणः सर्वस्थानेषु सर्वभूमिकासु अन्तःपुरे च दत्तविचारो जातश्चाप्य-
भवत् । ततः स बृहस्पतिदत्तः पुरोहित उदयनस्य राज्ञोऽन्तःपुरं वेलासु चावेलासु च काले चाकाले च रात्रौ च विकाले च प्रविशन्नन्यदा
ॐARRIAGRIII
॥५६॥

·-- २ বেমkk|||||| बहस्सतिदत्ते पुरोहित उदयणस्स रपणो अंतेउरं वेलासु य अवेलासु य काले य अकाले य राओ य वियाले य पविसमाणे अण्णया कयाति पउमावतीए देवीए सद्धिं संपलग्गे यावि होत्था, पउमावतीए देवीए सद्धिं उरालाइं० भुंजमाणे विहरति । इमं च णं उदयणे राया पहाए जाव विभूसिते जेणेव पा पउमावती देवी तेणेव उवा० २ वहस्सतिदत्तं पुरोहितं पउमावतीए देवीए सद्धिं उरालाइं० भुंजमाणं पासति २ आसुरुत्ते तिवलियं भिउर्डि साह९ वहस्सतिदत्तं पुरोहितं पुरिसेहिं गिण्हावेति २ जाव एतेणं विहाणेणं वझं आणवेति । एवं खलु गोतमा ! वहस्सतिदत्ते पुरोहिते पुरा पोराणाणं जाव विहरति।' 'वेलासुत्ति अवरेषु भोजन-शयनादिकालेष्वित्यर्थः । 'अवेलासु'त्ति अनवसरेषु । 'काले तृतीयप्रथमप्रहरादौ । 'अकाले' च मध्या- नादौ । अकालं विशेषेणाह-'राओत्ति' रात्रौ । 'वियाले'त्ति संध्यायाम् । 'संपलग्गे'त्ति आसक्तः॥इति पञ्चमाध्ययनं समाप्तम् ॥ कदाचित् पद्मावत्या देव्या साधं सप्रलग्नश्वाप्यभवत् । पद्मावत्या देव्या सार्धमुदारान्० भुञ्जानो विहरति । इतश्चोदयनो राजा स्नातो यावद् विभूपितो यत्रैव पद्मावती देवी तत्रैवोपागच्छति २ बृहस्पतिदत्तं पुरोहितं पद्मावत्या देव्या सार्धमुदारान् भुञ्जान पश्यति २ आशुरुप्तस्त्रि- वलिका भृकुटि सहत्य बृहस्पतिदत्तं पुरोहितं पुरुषैहियति २ यावदेतेन विधानेन वध्यमाज्ञापयति एव खलु गौतम | बृहस्पतिदत्तः पुरो- हितः पुरा पुराणानां यावद् विहरति ।' Assis||SONIEAFSARN.

·स
श्री-
विपाके
पञ्चमे-
१ श्रुत-
||५७॥
माSRISHTalkऊबाबालाका
'वहस्सतिदत्ते णं भंते! दारए पुरोहिते इओ कालगते समाणे कहिं गच्छिहिति? कहिं उववजिहिति?'
गोतमा! वहस्सतिदत्ते णं दारए पुरोहिते चउसद्धिं वासाइं परमाउं पालयित्ता अज्जेव .तिभागावसेसे
दिवसे सूलीयभिण्णे कते समाणे कालमासे कालं किच्चा इमीसे रयणप्पभाए० संसारो तहेव पुढवी ।
ततो हत्थिणाउरे णगरे मियत्ताए पञ्चायाइस्सति । से णं तत्थ वाउरिएहिं वहिते समाणे तत्थेव हत्थि-
णाउरे णगरे सेट्ठिकुलंसि पुत्तत्ताए० बोहिं० सोहम्मे० महाविदेहे० सिज्झिहिति णिक्खवो ॥ (सू० २५)
॥ पंचमं अज्झयणं समत्तं ॥
'बृहस्पतिदत्तो भदन्त । पुरोहित इतः कालगतः कुत्र गमिष्यति ' कुत्रोपपत्स्यते १' गौतम । बृहस्पतिदत्तः पुरोहितश्चतुःषष्टिं वर्षाणि
परमायुः पालयित्वाऽद्यैव त्रिभागावशेषे दिवसे शूलिभिन्न. कृतः सन् कालमासे कालं कृत्वाऽस्यां रत्नप्रभायां० ससारस्तथैव पृथिवी । ततो
हस्तिनापुरे नगरे मृगतया प्रत्यायास्यति । स तत्र वागुरिकहतः सस्तत्रैव हस्तिनापुरे नगरे श्रेष्टिकुले पुत्रतया० बोधिः० सौधर्मे० महा-
विदेहे० सेत्स्यति । निक्षेपः ॥
॥ पञ्चममध्ययनं समाप्तम् ।।
||PRASANNISERIES
स्पति-
दत्तस्य
भवस्थि-
तिर्मोक्ष-
प्राप्तिश्च।
?
॥५७॥

·. Eसायला असावा|| DIE ॥ अथ नन्दिवर्धनाख्यं षष्ठमध्ययनम् ॥ जति णं भंते !० छठुस्स उक्खेवो। एवं खलु जबूं ! तेणं कालेणं २ महुरा णगरी। भंडरी उज्जाणे। सुदरिसणे जक्खे । सिरिदामे राया । बंधुसिरी भारिया । पुत्ते णंदिवद्धणे णामं कुमारे अहीण. जाव जुवराया। तस्स सिरिदामस्स सुबंधू नामं अमच्चे होत्था सामदंड० । तस्स णं सुबंधुस्स अमच्चस्स बहुमित्तापुत्ते णामं दारए होत्था अहीण तस्स णं सिरिदामस्स रण्णो चित्ते णामं अलंकारिए होत्था। सिरिदामस्स रण्णो चित्तं बहुविहं अलंकारियकम्मं करेमाणे सव्वट्ठाणेसु सवभूमियासु य अंतेउरे य अथ षष्ठे किंचिल्लिख्यते । 'चित्तं बहुविहति आश्चर्यभूतं बहुप्रकारं चेत्यर्थः । 'अलंकारियकम्मति क्षुरकर्म । 'सव्वट्ठाणेसु'त्ति शय्यास्थानभोजनस्थानमन्त्रस्थानादिषु, आयस्थानेषु वा शुल्कादिपु । 'सब्वभूमियासु'त्ति प्रासादभूमिकासु सप्तमभूमिकावसानासु, यदि भदन्त । षष्ठस्योपक्षेपः । एवं खलु जम्बो । तस्मिन् काले २ मथुरा नगरी । भण्डीरमुद्यानम् । सुदर्शनो यक्षः श्रीदामा राजा ! वन्धुश्रीर्भार्या । पुत्रो नन्दीवर्धनो नाम कुमारः अहीन० यावद् युवराजः । तस्य श्रीदाम्नः सुबन्धुर्नामामात्योऽभवत् सामदण्ड० । तस्य सुवन्धोरमात्यस्य बहुमित्रापुत्रो नाम दारकोऽभवदहीन० । तस्य श्रीदाम्नो राज्ञश्चित्रो नामालंकारिकोऽभवत् । श्रीदाम्नो राज्ञश्चित्रं बहुविध- मालंकारिकं कर्म कुर्वाणः सर्वस्थानेषु सर्वभूमिकास्वन्तःपुरे च दत्तविचारश्वाप्यभवत् । तस्मिन् काले २ स्वामी समवसृतः । परिषद् HINDIजIARIENNIA H

·श्री-
विपाके
१ श्रुत-
षष्ठे-
गौतम-
न्द्रभूते
पुरुषवि-
शेषस्य
दर्शनम्।
स्कन्धः
॥५८||
|| 6 |||||৬ষাবো
दिण्णवियारे यावि होत्था । तेणं कालेणं २ सामी समोसढे । परिसा राया य निग्गओ जाव गया।
तेणं कालेणं २ समणस्स जेट्टे जाव रायमग्गं ओगाढे तहेव हत्थी, आसे, पुरिसे; तेसिं च णं पुरिसाणं
मज्झगयं एगं पुरिसं पासति जाव नरनारिसंपरिवुडं । तते णं तं पुरिसं रायपुरिसा चच्चरंसि तत्तंसि
अओमयंसि समजोइभूयंसि सिंहासणंसि निवेसावति । तयाणंतरं च णं पुरिसाणं मज्झगयं बहूहि
अयकलसेहिं तत्तेहिं समजोइभूतहि अप्पेगइया तंबभारएहि, अप्पेगइया तउयभरिएहि, अप्पे० सीस-
गभरिएहि, अप्पे० कलकलभरिएहि, अप्पे० खारतेल्लभारिपहिं मया (महया राया) भिसेऐणं अभि-
पदेषु वा अमात्यादिपु । 'दिण्णवियारे' त्ति राज्ञानुज्ञातसंचरणः, अनुज्ञातविचारणो वा । 'कलकलभरिएहिं ति कलकलायत इति
कलकलं चूर्णकादिमिश्रजलं तद्भूतैः । ' तत्तं अओमयं ' इत्यादिविशेषणं हारं 'पिणद्धति ' त्ति परिधापयन्ति ।
राजा च निर्गतो यावद् गतः । तस्मिन् काले २ श्रमणस्य ज्येष्ठो यावद् राजमार्गमवगाढस्तथैव हस्तिनः, अश्वान , पुरुपान् , तेषां च पुरुषाणां मध्य-
गतमेकं पुरुषं पश्यति यावद् नरनारीसंपरिवृतम्। ततस्तं पुरुषं राजपुरुषाश्चत्वरे तप्तेऽयोमये समज्योतिर्भूते सिंहासने निषादयन्ति । तदनन्तरं
च पुरुषाणां मध्यगतं बहुभिरयःकलशैस्तप्तैः समज्योतिर्भूतैरप्येके ताम्रभृतैः, अप्येके त्रपुभृतैः, अप्येके सीसकभृतैः, अप्येके कलकलभृतैः
अप्येके क्षारतैलभृतैर्महाभिषेकेणाभिषिञ्चन्ति । तदनन्तरं च तप्तमयोमयं समज्योतिर्भूतं (अयोमयं) संदशकं गृहीत्वा हारं पिनाहयन्ति ।
सास
NAGARIMAR
-
॥५८॥

·||सानाकिया। सिंचति । तयाणंतरं च णं तत्तं अओमयं समजोतिभूयं अओमयं संडासगं गहायं हारं पिणद्धति । तयाणंतरं च णं अद्धहारं जाव पढें मउडं । चिंता तहेव जाव वागरेति;- 'एवं खलु गोतमा! तेणं कालेणं २ इहेव जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे सीहपुरे णामं णगरे होत्था रिद्धः। तत्थ णं सीहपुरे णगरे सीहरहे णामं राया होत्था। तस्स णं सीहरहस्स रपणो दुजोहणे नामं चारगपाले किं कृत्वेत्याह-अयोमयं संदंशकं गृहीत्वेति । तत्र हारोऽष्टादशसरिकः । 'अद्धहारं' ति नवसरिका, यावत्करणात् “ तिसरयं पिणद्धति, पालं पिणद्धति, कडिसुत्तयं पिणद्धंति" इत्यादि दृश्यम् , त्रिसरकं प्रतीतम् , पालम्बो झुम्बनकम् , कटीसूत्रं व्यक्तम् । पट्ट ' ति ललाटाभरणम् , मुकुटं शेखरकः । ' चिंता तहेव' त्ति तं पुरुषं दृष्ट्वा गौतमस्य विकल्पस्तथैवाभूद् यथा प्रथमाध्ययने तथा हि-" न मे दिट्ठा नरया वा नेरइया वा, अयं पुण पुरिसे निरयपडिरूवयं वेयणं वेएइ" त्ति; यावत्करणादिदं दृश्यम्- "अहा-पजत्तं भत्तपाणं पडिगाहेइ २ जेणेव समणे भगवं तेणेव उवागच्छइ" इत्यादि वाच्यम् । 'वागरेइ' त्ति 'कोऽसौ जन्मान्तरे आसीत् ?' इत्येवं गौतमः पृच्छति, भगवांस्तु व्याकरोति कथयति। 'चारगपाले ति गुप्तिपालकः। 'चारगभंडे' त्ति गुप्त्युपकरणम् । तदनन्तर चार्धहार यावत् पढें मुकुटम् । चिन्ता, तथैव यावद् व्याकरोति,- ' एवंखलु गौतम तस्मिन् काले २ इहैव जम्बूद्वीपे द्वीपे भारते वर्षे सिंहपुरं नाम नगरमभूदृद्धः । तत्र सिंहपुरे नगरे सिंहरथो नाम राजाऽभूत् । तस्य सिंहरथस्य राज्ञो दुर्योधनो नाम चारकपालोऽभवद्धार्मिको यावद् दुष्प्रत्यानन्दः । तस्य दुर्योधनस्य चारकपाल- -INOSAFISA||SA.. - -

·पष्ठे-
||सार
चारक
१ श्रुत-
पालदु-
योधन-
स्कन्धः।
स्य वर्ण-
॥५९॥
नम्।
बाभावाचा
श्री- होत्था अधम्मिए जाव दुप्पडियाणंदे । तस्स णं दुजोहणस्स चारगपालस्स इमे एयारूवे चारग-
विपाके भंडे होत्था । तस्स णं दुजोहणस्स चारगपालस्स बहवे अयकुंडीओ अप्पेगतियाओ तंबभरियाओ,
अप्पे० तउयभरियाओ, अप्पे० सीसगभरियाओ, अप्पे० कलकलभरियाओ, अप्पे० खारतेल्लभरियाओ
पा अगणिकायंसि अद्दहियाओ चिटुंति। तस्ल णं दुजोहणस्त चारग० बहवे उटियाओ आसमुत्तभरियाओ,
अप्पे० हत्थिमुत्तभरियाओ, अप्पे० उद्दमुत्तभरियाओ, अप्पे० गोमुत्तभरियाओ, अप्पे० महिसमुत्तभरि-
याओ, अप्पे० अयमुत्तभरियाओ, अप्पे० एलमुत्तभरियाओ बहुप्पडिप्पुण्णाओ चिटुंति । तस्स णं
दुजोहणस्स चारगपालस्स बहवे हत्थंदुयाण य पायंदुयाण य हडीण य नियलाण य संकलाण य
'हत्थंदुयाण' ति अन्दूनि काष्ठादिमयबन्धनविशेषाः, एवं पादान्दुकान्यपि । 'हडीण य' त्ति हडयः खोटकाः।
स्येदमेतद्रूपं चारभाण्डमभवत् । तस्य दुर्योधनस्य चारकपालस्य बहवोऽयःकुण्डयोऽप्येकास्ताम्रभृताः, अप्येकास्त्रपुभृताः अप्येकाः सीसकभृताः,
अप्येकाः कलकलभृताः, अप्येकाः क्षारतैलभृता अग्निकाये आहितास्तिष्ठन्ति । तस्य दुर्योधनस्य चारकपालस्य बहवो घट्योऽश्वमूत्रभृताः,
अप्येकाः हस्तिमूत्रभृताः, अप्येका अष्टमूत्रभृताः, अप्येका गोमूत्रभृताः, अप्येका महिषमूत्रभृताः, अप्येका अजमूत्रभृताः, अप्येका एडक-
मूत्रभृता बहुपरिपूर्णास्तिष्ठन्ति । तस्य दुर्योधनस्य चारकपालस्य बहवो हस्तान्दुकानां च पादान्दुकानां च हडीनां च निगडानां च शृङ्खलानां
CRI11IAS
॥५१॥

·बासा . पुंजा निगरा य सणिखित्ता चिट्ठति । तस्स णं दुजोहणस्स चारगपालस्स बहवे वेणुलयाण य वेत्तल- याण य चिंचा० छिवाण य कसाण य वायरासीण य पुंजा गिरा चिट्ठति । तस्स णं दुजोहणस्स चा० बहवे सिलाण य लउडाण य मुग्गराण य कणंगराण य पुंजा णिगरा चिट्ठति । तस्स णं दुजो- हणस्स बहवे तंतीण य वरत्ताण य वागरज्जूण य बालरज्जूण य सुत्तरज्जूण य पुंजा णिगरा संनि- क्खित्ता चिटुंति । तस्स णं दुजोहणस्स बहवे असिपत्ताण य करपत्ताण य खुरपत्ताण य कलंबचीरप- पुंज' त्ति सशिखरो राशिः 'निगर' ति राशिमात्रम् । 'वेणुलयाण य' ति स्थलवंशलतानाम् । ' त्ति स्थलवंशलतानाम् । 'वेत्तलयाण य ति' जलवंशलतानाम् । 'चिंच' त्ति चिञ्चालतानाम् अम्बिलिकाकम्बानाम् । 'छियाण' त्ति श्लक्ष्णचर्मकशानाम् । ' कसाण य'त्ति चर्मयष्टिकानाम् । ' वायरासीण ' त्ति वल्करश्मयो वटादित्वङ्मयसिन्दूराणि ताडनप्रयोजनानि । तेषां पुजास्तिष्ठन्तीति योगः । सिलाण य ' त्ति दृषदाम् । 'लउडाण य' चि लगुडानाम् । 'मुग्गराण य' ति व्यक्तम् । ' कणंगराण य' त्ति के पानीये ये नगरा बोधिस्थनिश्चलीकरणपापाणास्ते कनङ्गराः, कानङ्गरा वा ईपनगरा इत्यर्थः । ' तए णं से ' त्ति एतस्य स्थाने च पुञ्जा निकराश्च संनिक्षिप्तास्तिष्ठन्ति । तस्य दुर्योधनस्य चारकपालस्य बहनो वेणुलतानां च वेत्रलतानां च चिञ्चालतानां च क्षिपाणां च कशानां च वल्करश्मीनां च पुञ्जा निकरास्तिष्ठन्ति । तस्य दुर्योधनस्य चा० बहवः शिलानां च लकुटानां च मुद्गराणां च कनगराणां च पुञ्जा निकरास्तिष्ठन्ति । तस्य दुर्योधनस्य बड्वस्तन्त्रीणां च वरत्राणां च वल्करज्जूनां च बालरज्जूनां च सूत्ररज्जूनां च पुत्रा निकराः - SIFIBखा SNFI|कर

·पष्ठे-
चारक-
श्री-
विपाके
१ श्रुत-
स्कन्धः।
पालदु-
र्योधन-
स्य वर्ण-
नम्।
॥६॥
-
ताण य पुंजा णिगरा चिट्ठति। तस्स णं दुजोहणस्स चारग० बहवे लोहखीलाण य कडलकराण य
चम्मपट्टाण य अलपट्टाण (पल्लाण) य पुंजा गिरा चिटुंति । तस्स णं दुजोहणस्स चारग०
बहवे सूईण य डंभणाण य कोहिल्लाण य पुंजा णिगरा चिट्ठति । तस्स पं दुजोहणस्स चारग०
बहवे सत्थाण य पिप्पलाण य कुहाडाण य नहछेयणाण य दब्भाण य पुंजा णिगरा चिट्ठति ।
तते णं से दुजोहणे चारगपाले सीहरहस्स रण्णो बहवे चोरे य पारदारिए य गंठिभेदे य राया-
तस्स णं' ति मन्यामहे, एतस्यैव संगतत्वात् , पुस्तकान्तरे दर्शनाचेति । 'असिपत्ताण य ' ति असीनाम् । ' करपत्ताण य
त्ति क्रकचानाम् । ‘खुरपत्ताण य' त्ति क्षुराणाम् । 'कलम्बचीरपत्ताण य' त्ति कदम्बचीरं शस्त्रविशेषः । 'कडसवकराण य
त्ति वंशशलाकानाम् । ' चम्मपट्टाण य' त्ति वर्धाणाम् । ' अलाण य' ति अलानां वृश्चिकपुच्छाकृतीनाम् । ' डंभणाण य
त्ति यैरग्निप्रदीपितैलॊहशलाकादिभिः परशरीरे उत्पाद्यते तानि दम्भनकानि । 'कोट्टिलाणं' ति इस्वमुद्गरविशेषाणाम् । 'सत्थाण
सनिक्षिप्तास्तिष्ठन्ति । तस्य दुर्योधनस्य बहवोऽसिपत्राणां च करपत्राणां च क्षुरपत्राणां च कदम्बचीरपत्राणां च पुञ्जा निकरास्तिष्ठन्ति । तस्य दुर्यो-
धनस्य चारक० बहवो लोहकीलानां च वंशशलाकानां च चर्मपट्टानां चालपट्टानां च पुञ्जा निकरास्तिष्ठन्ति । तस्य दुर्योधनस्य चारक० बहवः
सूचीनां च दम्भनकानां च मुद्राणां च पुञ्जा निकरास्तिष्ठन्ति । तस्य दुर्योधनस्य चारक० बहवः शस्त्राणां च पिप्पलानां च कुठाराणां च
नखच्छेदनानां च दर्भाणां च पुञ्जा निकरास्तिष्ठन्ति । ततः स दुर्योधनश्वारकपालः सिंहरथस्य राज्ञो बहूंश्चौरांश्च पारदारिकांश्च ग्रन्थिभेदांश्च
.
||4|||साम[RIAkAlI
--
.
SAIDISHIFSA-
Al
॥६०॥

·Seसाऊ ||सा वगारी य अणधारए य बालघाती य वीसंभघाती य जूतिकारे य खंडपट्टे य पुरिसेहिं गेण्हावेति २ त्ता उत्ताणए पाडेति, लोहदंडेण मुहं विहाडेति २ अप्पेगतिए तत्ततंबं पजेति, अप्पेगतिए तउयं पज्जोत, अप्पेगतिए सीसगं पजेति, अप्पे० कलकलं प०, अप्पे० खारतेलं प० । अप्पेगतियाणं तेणं चेव अभि- सेगं करेति । अप्पे० उत्ताणे पाडेति २ आसमुत्तं पज्जेति, अप्पे० हत्थिमुत्तं पज्जति, जाव एलमुत्तं पज्जति । अप्पे० हेट्ठामुहे पाडेति, घलघलस्स वम्मावति २ अप्पेगतियाणं तेणं चेव ओवीलं दलयति । य' ति प्रच्छन्नकानाम् ।। ' पिप्पलाण य' त्ति इस्वक्षुराणाम् । कुठारा नखच्छेदकानि । दर्भाश्च प्रतीताः। अणधारए । ति ऋणधारकान् । 'खंडपट्टे य' त्ति धूर्तान् । ' अप्पेगइए ' त्ति अप्येककान् कांश्चिदपीत्यर्थः । ' पजेइ ' ति 'पाययति । अप्पेग- इयाणं तेणं चेव ओवीलं दलयति' तेनैव वान्तेन अवपीडं शेखरं, मस्तके तस्यारोपणात् , उपपीडां वा वेदनां ‘दलयइ ' त्ति राजापकारिणश्च ऋणधारकांश्च बालघातिनश्च विश्रम्मघातिनश्च द्यूतकारांश्च धूर्ताश्च पुरुपैयति, उत्तानान् पातयति, लोहदण्डेन मुखमुद्घाटयति २ अप्येकांस्तप्ततानं पाययति, अप्येकांस्त्रपु पाययति, अप्येकान् सीसकं पाययति, अप्येकान् कलकलं पाययति, अप्ये- कान् क्षारतैलं पाययति । अप्येकेषां तेनैवाभिषेकं करोति । अप्येकानुत्तानान् पातयति २ अश्वमूत्रं पाययति, अप्येकान् हस्तिमूत्रं पाययति यावदेडकमूत्रं पाययति । अप्येकानधोमुखान् पातयति, घलघलं वमयति २ अप्येकेषां तेनैवावपीड दापयति । अप्येकान् विजयामासान ११

·*
विपाके
FIkckला
१ श्रुत-
पष्ठे-
नन्दि-
पेणस्य
पूर्व-
जन्म ॥
स्कन्धः
पा
सससा
॥६॥
अप्पे० हत्थंयाहिं बंधावेइ, अप्पे० पायंदुयाहि, अप्पे० हडिबंधणे करोति, अप्पे० नियलबंधणे करोति,
अप्पे० संकोडियमोडियए करेति अप्पे० संकलबंधणे करोति, अप्पे हत्थछिपणए करोति जाव सत्थोवाडिए
करेति । अप्पे० वेणुलयाहि य जाव वायरासीहि य हणावेति । अप्पे० उत्ताणए कारवति, उरे सिलं
दलावेति २ लउलं छुभावेति २ पुरिसहिं उक्कंपावेति । अप्पे० तंतीहि य जाव सुत्तरज्जूहि य हत्थेसु के
य पादेसु य बंधावेति, अगडंसि उच्चूलं बोलगं पज्जेति । अप्पे० असिपत्तेहि य जाव कलंबचीरपत्तेहि
करोति । 'संकोडियमोडियए ' त्ति संकोटिताश्च संकोचिताङ्गा मोटिताश्च वलिताङ्गा इति द्वन्द्वोऽतस्तान् । 'अप्पेगइए हत्थ-
छिण्णए करेइ ' इत्यत्र यावत्करणादिदं दृश्यम्-" पायच्छिन्नए, कन्नच्छिन्नए,, एवं नक-उट्ठ-जिन्भ-सीसच्छिन्नए" इत्यादि ।
सत्थोवाडिए ' त्ति शस्त्रावपाटितान् खड्गादिना विदारितान् । ' अप्पेगइए वेणुलयाहि य' इत्यत्र यावत्करणात् “वेत्तलयाहि
य चिंचालयाहि य” इत्यादि दृश्यम् । ' उरे सिलं दलावेइ ' इत्यादि उरसि पाषाणं दापयति, तदुपरि लगुडं दापयति, ततस्तं
हस्तान्दुकैर्वन्धयति, अप्येकान् पादान्दुकैः, अप्येकान् हडिबन्धनान् करोति, अप्येकान् निगडबन्धनान् करोति, अप्येकान संकोचिताने-
डितान् करोति, अप्येकान् शृङ्खलाबन्धनान् करोति, अप्येकॉश्छिन्नहस्तान् करोति यावच्छत्रोत्पाटितान् करोति । अप्येकान् वेणुलताभिश्च
यावद् वल्करश्मिभिश्च घातयति । अप्येकानुत्तानान् कारयति, उरसि शिलां दापयति २ लकुटं क्षेपयति २ पुरुपैरुत्कम्पयति । अप्येकां-
स्तन्त्रीभिश्च यावत् सूत्ररज्जुभिश्व हस्तेषु च पादेषु च बन्धयति, अवटेऽवचूलं कर्षणं पाययति । अप्येकानसिपत्रैश्च यावत् कदम्बचीरप-
SAFखामायाGALE
ॐobs
॥६॥

·२ य पच्छावेति, खारतेल्लणं' अब्भंगावेति, अप्पेगतियाणं णिडालेसु य अवसु य कोप्परेसु य जाणूसु य खल्लुएसु य लोहकीलए य कडसक्कराओ य दवावेति, अलए भजावेति । अप्पेगतियाणं सूईओ य दंभणाणि य हत्थंगुलियासु य पायंगुलियासु य कोहिल्लएहिं आओडावेति २ भूमिं कंड्यावेति । अप्पे० सत्थेएहि य जाव नहच्छेदणएहिय अंगं पच्छावेइ । दब्भेहि य कुसहि य उल्लचम्महि य वेढा- पुरुषाभ्यां लगुडोभयप्रतिनिविष्टाभ्यां लगुडमुत्कम्पयति-अतीव चलयति यथाऽपराधिनोऽस्थीनि दल्यन्त इति भावः । 'तंतीहि य' ति, इह यावत्करणादिदं दृश्यम्-" वरत्ताहि य वागरज्जूहि " इत्यादि । 'अगडंसि' त्ति कूपे । ' उच्चूलं बोलगं' ति अधःशिरस उपरिपादस्य कूपजले ‘बोलणा' कर्षणं ' पजेइ ' त्ति पाययति, खादयतीत्यादि लौकिकी भाषा, कारयतीति तु भावार्थः । 'अवडूसु य' त्ति ककाटिकासु । ' खलुएसु' त्ति पादमणिवन्धेषु । 'अलए भंजावेइ 'त्ति वृश्चिककण्टकान् शरीरे प्रवेशयतीत्यर्थः। 'सूईउ' त्ति सूचीः । 'डंभणाणि य' ति सूचीप्रायाधि डम्भकारकाणि हस्ताश्गुल्यादिषु । ' कोटिल्लएहिं ' ति मुद्गरैः । 'आओ- दावेइ ' सि आखोटयति प्रवेशयतीत्यर्थः । ' भूमि कंडूयावेइ' त्ति अगुलीप्रवेशितसूचीकैर्हस्तैर्भूमिकण्डूयने महादुःखमुत्पद्यत त्रैश्च प्रच्छादयति, क्षारतैलेनाभ्यङ्गयति । अप्येकेषा ललाटेषु चावटुसु च कूपरेषु च जानुषु च गुल्फेषु च लोहकीलकान् वंशशलाकाश्च दापयति, अलानि भञ्जयति । अप्येकेपां सूचीश्च दम्भकानि च हस्ताङ्गुलिषु च पादाङ्गुलिषु च मुद्गरैराखोटयति २ भूमि कण्डूययति । अप्येकेषां शस्त्रैश्च यावद् नखच्छेदनैश्चागं प्रच्छादयति । दर्भेश्च कुशैश्वार्द्रचर्मभिश्च वेष्टयति, आतपे दापयति २ शुष्के सति चडचडमु- - PARENDINISAR दाऊसालार - , -- . ।

·श्री-
विपाके
पष्ठे-
नन्दि-
षेणस्य
मथुरायां
जन्म ॥
१ श्रुत-
स्कन्धः
॥६२॥
aaNNARAाना
वेति, आयवंसि दलयति २ सुक्खे समाणे चडचडस्स उप्पाडेति । तते णं से दुज्जोहणे चार० एय-
कम्मे ४ सुबहुं पावं समज्जिणित्ता एगतीसं वाससताई परमाउं पालयित्ता कालमासे कालं किच्चा
छट्ठीए पुढवीए उक्कोसेणं बावीससागरोवमट्ठितिएसु नेरइएसु उववण्णे । (सू० २६)
से णं ततो अणंतरं उव्वद्वित्ता इहेव महुराए णयरीए सिरिदामस्स रन्नो बंधुसिरीए देवीए
कुच्छिंसि पुत्तत्ताए उववण्णे । तते णं बंधुसिरी नवण्हं मासाणं बहुपडिपुण्णाणं जाव दारगं पयाया।
तते णं तस्स दारगस्स अम्मापितरो णिव्वत्ते बारसाहे इमं एयारूवं णामधेज्जं करेंति, होउणं अम्हं
दारगे णंदिसेणे नामेण । तते णं से णदिसेणे कु० पंचधातीपरिवुडे जाव परिवहति । तते णं से णंदि-
इति कृत्वा भूमिकण्डूयनं कारयतीति । 'दब्भेहि य ' त्ति दर्भाः समूलाः । 'कुसेहि य 'त्ति कुशा निर्मूलाः । 'कुमारे।' त्ति
साटयति । ततः स दुर्योधनश्चारक० एतत्कर्मा ४ सुबहु पापं समज्यकत्रिंशतं वर्षशतानि परमायुः पालयित्वा कालमासे कालं कृत्वा
षष्ठ्यां पृथिव्यामुत्कर्षेण द्वाविंशतिसागरोपमस्थितिकेषु नैरयिकेषूपपन्नः।
स ततोऽनन्तरमृवृत्त्येहैव मथुराया नगयाँ श्रीदाम्नो राज्ञो बन्धुश्रियो देव्याः कुक्षौ पुत्रतयोपपन्नः । ततो बन्धुश्री वसु मासेषु बहु-
परिपूर्णेपु यावद् दारकं प्रजाता । ततस्तस्य दारकत्याम्बापितरौ निर्वृत्ते द्वादशाह इदमेतद्रूपं नामधेयं कुरुतः-भवत्वस्माकं दारको नन्दि-
HIRAINRITRIFIER LEARNI
.
॥६२॥

·न SIRSANS-IPS11 ७ ... उपकपालमाव जाव विहरते जाव जुवराया जाते यावि होत्था । तते णं से गंदिसेणे कुमारे रज्जे य जाव अंतेउरे य मुच्छिते ४ इच्छति सिरिदामं रायं जीविताओ ववरोवित्ता सयमेव रजसिरिं कारेमाणे पालेमाणे विहरित्तए । तते णं से णंदिसेणे कुमार सिरिदामस्स रण्णो बहूणि अंत- राणि य छिद्दाणि य विरहाणि य पडिजागरमाणे विहरति । तते णं से णंदिसेणे कुमारे सिरिदामस्स रणो अंतरं अलभमाणे अण्णया कयाइ चित्तं अलंका- रियं सदावेति २ एवं वयासी—'तुमं णं देवाणु० सिरिदामस्स रणो सव्वट्ठाणेसु सव्वभूमियासु 'कुमारे' 'अंतराणि य' त्ति अवसरान् । 'छिद्दाणि य' त्ति अल्पपरिवारत्वानि । 'विरहाणि य'त्ति विजनत्वानि । ' एवं पेणो नाम्ना । ततः स नन्दिपेणः कुमारः पञ्चधात्रीपरिवृतो यावत् परिवर्धते । ततः स नन्दिषेणः कुमार उन्मुक्तवालभावो यावद् विह- रति यावद् युवराजो जातश्चाप्यभवत् । ततः स नन्दिषेणः कुमारो राज्ये च यावदन्तःपुरे च मूञ्छितः ४ इच्छति श्रीदामानं राजानं जीविताद् व्यपरोप्य स्वयमेव राज्यश्रियं कारयन् पालयन् विहर्तुम् । ततः स नन्दिषेणः कुमारः श्रीदाम्नो राज्ञो बहून्यन्तराणि च च्छिद्राणि च विरहांश्च प्रतिजागरयन् विहरति । ततः स नन्दिपेणः कुमारः श्रीदाम्नो राज्ञोऽन्तरमलभमानोऽन्यदा कदाचिच्चित्रमालंकारिक शब्दयति २ एवमवदत,-' त्वं देवानु- ||RIRAINIK

·विपाके
१श्रुत-
कन्धः
॥३॥
गावागामालाबाबा
अंतेउरे य दिण्णवियारे सिरिदामस्स रण्णो अभिक्खणं २ अलंकारियं कम्मं करेमाणे विहरसि, तण्णं
तुमं देवाणुप्पिया ! सिरिदामस्स रपणो अलंकारियं कम्मं करेमाणे गीवाए खुरं निवेसेहि, तण्णं अहं
तुमं अद्धज्जियं करिस्सामि, तुमं अम्हहिं सद्धिं उराले भोगभोगे भुंजमाणे विहरिस्ससि' । तते णं
से चित्ते अलंकारिए णदिसेणस्स कुमारस्स वयणं एयमटुं पडिसुणेति । तते णं तस्स चित्तस्स अलं-
कारियस्स इमे एयारूवे जाव समुप्पज्जित्था-जति णं ममं सिरिदामे राया एयमटुं आगमेति, ततो
णं ममं, ण णज्जति, केणइ असुभेणं कुमारेणं मारिस्सतित्ति
कटु
भीए ४ जेणेव सिरिदामे राया तेणेव
उवा० २ सिरिदामं रायं रहस्सियं करयल० जाव एवं वयासी;-' एवं खलु सामी ! णंदिसेणे कुमारे
प्रिय ' श्रीदाम्नो राज्ञः सर्वस्थानेषु सर्वभूमिकासु अन्तःपुरे च दत्तविचारः श्रीदाम्नो राज्ञोऽभीक्ष्णम् २ आलकारिकं कर्म कुर्वाणो विहरसि,
तत् त्वं देवानुप्रिय । श्रीदाम्नो राज्ञ आलंकारिकं कर्म कुर्वाणो ग्रीवायां क्षुरं निवेशय, ततोऽहं त्वामर्धराज्यिकं करिष्यामि, त्वमस्माभिः
सार्धमुदारान् भोगान् भुञ्जानो विहरिष्यसि' । ततः स चित्र आलंकारिको नन्दिषेणस्य कुमारस्य वचनमेतदर्थकं प्रतिशृणोति । ततस्तस्य
चित्रस्यालंकारिकस्यायमेतद्रूपो यावत् समुदपद्यत-यदि मम श्रीदामा राजैनमर्थमागच्छति, ततो मम, न ज्ञायते, केनचिदशुभेन कुमारेण
मारयिष्यति, इति कृत्वा भीतो ४ यत्रैव श्रीदामा राजा तत्रैवोपागच्छति, उपागत्य श्रीदामानं राजानं राहस्यिकं करतल० यावदेवमवा-
षष्ठे-
चित्राभि
धमाल-
कारिक
प्रति
नन्दिषे-
णस्य
DISE||GNISATISERI
वचः
॥६३॥

·जानझामाबाबाफबाजार रज्जे जाव मुच्छिते ४ इच्छति तुब्भे जीविताओ ववरोवेत्ता सयमेव रज्जसिरिं कारेमाणे पालेमाणे विहरित्तए' । तते णं से सिरिदामे राया चित्तस्स अलंकारियस्स अंतिए एयमढे सोच्चा निसम्म ४ आसुरुत्ते जाव साहटु णदिसेणं कुमारं पुरिसेहिं गेण्हावेति २ एएणं विहाणेणं वज्झं आणवति । तं एवं खलु गोतमा ! णंदिसेणे पुत्ते जाव विहरति ।' 'णंदिसेणे कुमारे इओ चुते कालमासे कालं किच्चा कहिं गच्छिहिति ? कहिं उववज्जिहिति ?' 'से गोतमा ! णंदिसेणे कुमारे सर्व्हि वासाइं परमाउं पालयित्ता कालमासे कालं किच्चा इमीसे रय- णप्पभाए पुढवीए० संसारो तहेव । ततो हत्थिणाउरे णगरे मच्छत्ताए उववण्णे। से णं तत्थ माच्छि- दीत्,-' एवं खलु स्वामिन् ' नन्दिषेणः कुमारो राज्ये यावद् मूच्छितः ४ इच्छति युष्माजीविताद् व्यपरोप्य स्वयमेव राज्यश्रियं कारयन् पालयन् विहर्तुम् ' । ततः स श्रीदामा राजा चित्रस्यालंकारिकस्यान्तिके एतमर्थ श्रुत्वा निशम्याशुरुप्तः ४ यावत् संहृत्य नन्दिपेणं कुमारं पुरुषैहियति २ एतेन विधानेन वध्यमाज्ञापयति । तदेवं खलु गौतम नन्दिषेणः पुत्रो यावद् विहरति । 'नन्दिपेणः कुमार इतथ्युतः कालमासे कालं कृत्वा कुत्र गमिष्यति ? कुत्रोपपत्स्यते ?' स गौतम ! नन्दिषेणः कुमारः पष्टिं वर्षाणि परमायुः पालयित्वा कालमासे कालं कृत्वाऽस्यां रत्नप्रभायां पृथिव्यां० ससारस्तथैव । ततो हस्तिनापुरे नगरे मत्स्यतयोपपन्नः, स तत्र गाउRICRAFIRऊन.

·षष्ठा
श्री-
विपाके
१ श्रुत-
स्कन्धः।
ध्ययन-
स्योपसं-
हारः।
॥६॥
RCRAdkekARATRA||
एहिं वहिते समाणे तत्थेव सिट्ठिकुले० बोहि० सोहम्मे० महाविदेहे सिज्झिहिति बुज्झिहिति मुच्चि-
हिति परिनिव्वाहिति सव्वदुक्खाणं अंतं करेहिति' । एवं खल्लु जम्बू ! णिक्खेवो । छट्ठस्स अज्झय-
णस्स अयमढे पण्णत्तेत्ति बेमि ॥ (सू० २७)
खलु जंबू' इत्यादि निक्षेपो निगमनं षष्ठाध्ययनस्य यावत् 'अयमढे' इत्यादि । बेमि' ति ब्रवीम्यहं भगवतः समीपेऽमुं
व्यतिकरं विदित्वेत्यर्थः।
॥ इति षष्ठाध्ययनविवरणम् ॥
मात्स्यिकैर्हतः सस्तत्रैव श्रेष्ठिकुले बोधि० सौधर्मे० महाविदेहे० सेत्स्यति भोत्स्यते मोक्ष्यते परिनिर्वास्यति सर्वदुःखानामन्तं करिष्यति'।
एवं खलु जम्बो । निक्षेपः । षष्ठस्याध्ययनस्यायमर्थः प्रज्ञप्त इति ब्रवीमि ॥
॥ छटुं अज्झयणं समत्तं ॥
AIIMRANIKARI
॥६४॥

·॥ अथ सप्तममुम्बरदत्ताख्यमध्ययनम् ॥ FIRSANAकलाबाना||SANE जति णं भंते ! उक्खेवो सत्तमस्स, एवं खलु जम्बू ! तेणं कालेणं तेणं समएणं पाडलिसंडे णगरे । वणसंडे (नाम) उज्जाणे, उंबरदत्ते जक्खे, तत्थ णं पाडलिसंडे णगरे सिद्धत्थे राया, तत्थ णं पाडलिसंडे सागरदत्ते सत्थवाहे होत्था अड्डे०, गंगदत्ता भारिया, तस्स णं सागरदत्तस्स पुत्ते गंगदत्ताए भारियाए अत्तए उंबरदत्ते नामं दारए होत्था अहीण । तेणं कालेणं २ समणस्स भगवओ समोसरणं जाव परिसा गता । तेणं कालेणं २ भगवं गोतमे तहेव जेणेव पाडलिसंडे णगरे तेणेव उवा० पाडलि- अथ सप्तमे किञ्चिल्लिख्यते । ' जइ णं भंते ' इत्यादिरुपक्षेपः सप्तमस्याध्ययनस्य वाच्य इति । 'कच्छुल्लं' ति कण्डूमन्तम् । यदि भदन्त | उपक्षेपः सप्तमस्य । एवं खलु जम्बो तस्मिन् काले तस्मिन् समये पाटलिषण्डं नगरम् । वनषण्डमुद्यानम् । उम्बरदत्तो यक्षः । तत्र पाटलिपण्डे नगरे सिद्धार्थो राजा । तत्र पाटलिपण्डे सागरदत्तः सार्थवाहोऽभवदाढ्यः । गइगदत्ता भार्या । तस्य सागरदत्तस्य पुत्रो गङ्गदत्ताया भाया आत्मज उम्बरदत्तो नाम दारकोऽभूदहीन० । तस्मिन् काले २ श्रमणस्य भगवतः समवसरणं यावत् परिषद् गता । तस्मिन् काले २ भगवान् गौतमस्तथैव यत्रैव पाटलिपण्डं नगरं तत्रैवोपा० पाटलिषण्डं नगरं पौरस्त्येन द्वारेणानुप्रविशति । तत्र बासाहासाSA||||

·श्री-
विपाके
१ श्रुत-
बाबासा
5415
सप्तमे
उम्बर-
दत्ता-
ध्ययन-
स्वोपो-
द्घातः
॥६५॥
-
.
-
संडं णगरं पुरथिमिल्लेणं दारेणं अणुप्पविसिति, तत्थ णं पासति एगं पुरिसं कच्छुल्लं कोढियं दाओ-
यरियं भगंदरियं अरिसिल्लं कासिल्लं सासिल्लं सोसि(गि)ल्लं सूयमुहं सूयहत्थं सूयपायं सडियहत्थ-
गुंलियं सडियपायंगुलियं सडितकण्णनासियं रसियाए य पूरण य थिविथिवंतं वणमुहकिमिउत्तुयंतप-
गलंतपूयरुहिरं लालापगलंतकण्णासं अभिक्खणं २ पूयकवले य रुहिरकवले य किमियकवले य वम-
माणं कट्ठाई कलुणाई वीसराई कूवमाणं मच्छियाचडगरपहगरेणं अपिणज्जमाणमग्गं फुट्टहडाहडसीसं
'दाओयरियं ' ति जलोदरिकम् । ' भगंदलियं ' ति भगन्दरवन्तम् । ' सोसि (गि) लंति' शोफवन्तम् । एतदेव सविशेष-
माह-' सूयमुहसूयहत्थं ' ति शूनमुखशूनहस्तं 'थिविथिवंतं' ति अनुकरणशब्दोऽयम् । ‘वणमुहकिमिउत्तुर्यतपगलंतपूयरुहिरं
ति व्रणमुखानि कृमिभिरुत्तुद्यमानानि ऊवं व्यथ्यमानानि प्रगलत्पूयरुधिराणि च यस्य स तथा तम् । 'लालापगलंतकण्णनासं'
ति लालाभिः क्लेदतन्तुभिः प्रगलन्तौ कौँ नासा च यस्य स तथा तम् । ' अभिक्खणं' ति पुनः पुनः । 'कट्ठाई' ति क्लेशहे-
तुकानि । ' कलुणाई' ति करुणोत्पादकानि । ' वीसराई' ति विरूपध्वनीनि 'वचनानि' इति गम्यते । 'कूयमाणं' ति
पश्यत्येकं पुरुपं कच्छूमन्तं कुष्ठिकं दकोदरिकं भगन्दरिकम् अर्श कासिकं श्वासिकं शोफवन्तं शूनमुखं शूनहस्तं शूनपादं शटितहस्ताङ्गु-
लिकं शटितपादाङ्गुलिकं शढितकर्णनासिकं रसिकया च पूयेन च थिविथिवायमानो व्रणमुखकम्युत्तुद्यमानप्रगलत्पूयरुधिर लालाप्रगलत्क-
--
MANIFICATION
सान
॥६५॥

·- दंडिखंडवसणं खंडमल्लखंडघडहत्थगयं गेहे २ देहंबलियाए वित्तिं कप्पेमाणं पासति २ तदा भगवं गोयमे उच्चणीय० जाव अडति, अहापज्जत्तं गेण्हति २ पाडलि. पडिनि० जेणेव समणे भगवं० भत्तपाणं आलोएति, भत्तपाणं पडिदंसेति २ समणेणं अब्भणुण्णाते जाव बिलमिव पन्नगभूते अप्पाणेणं आहा- रमाहारेइ, संजमेणं तवसा अप्पाणं भावेमाणे विहरति। तते णं से भगवं गोतमे दोच्चंपि छटुक्खमण- कूजन्तमव्यक्तं भणन्तम् , शेषं सर्व प्रथमाध्ययनवत् ; नवरं 'देहंबलियाए ' त्ति देहि बलिं इत्यस्याभिधानं प्राकृतशैल्या देहंवलिया तीए देहंवलियाए । 'पाडलिं' त्ति “पाडलिसंडाओ नगराओ" ' पडिनि' त्ति " पडिनिरकमइ” त्ति दृश्यम् । “जेणेव समणे भगवं महावीरे तेणेव उवागच्छइ २ गमणागमणाए पडिक्कमइ" ईर्यापथिकी प्रतिक्रामतीत्यर्थः । ' भत्तपाणं आलोएइ भत्तपाणं पडिदंसेइ २ समणेणं भगवया महावीरेणं अब्भणुण्णाए' यावत्करणात् “समाणे" इति दृश्यम् । “ बिलमिव पन्नगभूए अप्पाणेणं आहारं आहारेति' आत्मनाऽऽहारमाहारयति; किंभूतः सनित्याह-पन्नगभूतः नागकल्पो भगवान्, आहारस्य रसोपलम्भार्थमचर्वणात् र्णनासमभीक्ष्णं २ पूयकवलांश्च रुधिरकवलांश्च कृमिकवलांश्च वमन्तं कष्टानि करुणानि विस्वराणि कूजन्तं मक्षिकाप्रधानसमूहेनान्वीयमान- मार्ग स्फुटितात्यर्थशीर्ष दण्डिखण्डवसनं खण्डमल्लिकाखण्डघटहस्तगतं गेहे २ देहिबलिकया वृत्तिं कल्पयन्तं पश्यति २ तदा भगवान् गौतमः उच्चनीच० यावदटति, यथापर्याप्तं गृहाति २ पाटलिषण्डात् प्रतिनिष्कामति २ यत्रैव श्रमणो भगवान्० भक्तपानमालोचयति, भक्तपानं प्रतिदर्शयति २ श्रमणेनाभ्यनुज्ञातो यावद् बिलमिवपन्नगभूत आत्मनाऽऽहारमाहारयति,, संयमेन तपसाऽऽत्मानं भावयन् विहरति । ततः FILखामियाजा , FIRSIाबाबासा-5)

·पञ्चत्थिमिल्लेणं
दुवारेणं
अणुप्पविसमाणे
तं
चेव
पुरिसं
कच्छु
०
पासति
।
चउत्थं
छट्ठ
०
उत्तरेणं
०
।
इने
श्री-
विपाके वि
पारणगंसि पढमाए पोरिसीए जाव पाडलिसंडं णगरं दाहिणिल्लेणं दुवारेणं अणुप्पविसति; तं चेव
पुरिसं पासति कच्छुल्लं तहेव जाव संजमे० विहरति । तते णं से गोतमे तच्चं ॥पि छट्ठ० तहेव जाव
सप्तमा-
ध्यय-
नस्यो-
पोद्-
घातः॥
१ श्रुत-
स्कन्धः।
॥६६॥
INSTAGRAMINAGIRI
अज्झथिए ४ समुप्पण्णे-अहो णं इमे पुरिसे पुरा पोराणाणं जाव एवं वयासी;-' एवं खल्लु अहं
भंते ! छठुस्स पारणयंसि जाव रियंते जेणेव पाडलिसंडे तेणेव उवा० २ पाडलिपुत्ते पुरथिमिल्लेणं
दारेणमणुप्पवितु । तत्थणं एगं पुरिसं पासामि कच्छुल्लं जाव कप्पेमाणं । तं अहं दोच्चं० छटुं पारणए
कथंभूतमाहारम् , बिलमिव असंस्पर्शनात् , नागो हि विलमसंस्पृशन्नात्मानं तत्र प्रवेशयति, एवं भगवानप्याहारमसंस्पृशन्
रसोपलम्भानपेक्षः सन्नाहारयतीति । 'दोचंपि' द्विरपि' द्वितीयां वाराम् ।
स भगवान् गौतमो द्वितीयेऽपि षष्ठक्षमणपारणके प्रथमायां पौरुष्यां यावत् पाटलिषण्डं नगरं दाक्षिणात्येनानुप्रविशति, तमेव पुरुषं पश्यति
कच्छूमन्तं तथैव यावत् संयमेन विहरति । ततः स गौतमस्तृतीयेऽपि षष्ठ० तथैव यावत् पाश्चात्येन द्वारेणानुप्रविशंस्तमेव पुरुषं कच्छू०
पश्यति । चतुर्थे० षष्ठ० उत्तरेण । अयमाध्यात्मिकः ४ समुत्पन्नः-' अहो अयं पुरुषः पुरा पुराणानां यावदेवमवदत्,-' एवं खल्वहं
भदन्त ' पष्ठस्य पारणके यावत् ईरयन् यत्रैव पाटलिषण्डं तत्रैवोपा० २ पाटलिपुत्रे पौरस्त्येन द्वारेणानुप्रविष्टः । तत्रैकं पुरुषं पश्यामि कच्छू-
मन्तं यावत् कल्पयन्तम् । तदहं द्वितीये० षष्ठ० पारणके दाक्षिणात्येन द्वारेण तथैव । तृतीये० पष्ठ० पाश्चात्येन तथैव । ततोऽहं चतुर्थषष्ठ०
IRRITATERIALA
-
॥६६॥

·दाहिणिल्ले० दारे० तहेव । तच्चं छटुं० पञ्चत्थिमेण तहेव । तं अहं चउत्थछटुं० 'पारणे उत्तरदा- रेण अणुपविसामि; तं चैव पुरिसं पासामि कच्छुल्लं जाव वित्तिं कप्पेमाणे 'विहरति । चिंता ममं । पुत्वभवपुच्छा । वागरेति;-' एवं खलु गोतमा ! तेणं कालेणं २ इहेव जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे विज- यपुरे णामं णगरे होत्था रिद्धः । तत्थ णं विजयपुरे णगरे कणगरहे णामं राया होत्था । तस्स णं कणगरहस्स रण्णो धण्णंतरी णामं वेजे होत्था अटुंगाउव्वेदपाढए, तं जहा-कोमारभिच्छ सलागे.सल्ल- 'अटुंगाउवेयपाढते ति आयुर्वेदो वैद्यकशास्त्रम् कोमारभिचं' ति कुमाराणां बालकानां भृतौ पोषणे साधु कुमारभृत्यम् । तद्धि शास्त्रं कुमारभरणस्यः क्षीरस्य दोषाणां संशोधनार्थ, दुष्टस्तन्यनिमित्तानां व्याधीनामुपशमनार्थं चेति १ 'सलागे "चिःशलाकायाः कर्म शालाक्यम् तत्प्रतिपादकं तन्त्रमपि शालाक्यम् । तद्धि ऊर्ध्वजन्तुगतानां रोगाणां श्रवणवदनादिसंश्रितानामुपशमनार्थ २ 'सल्लहत्ते' त्तिःशुल्यस्य हत्या हननमुद्धार इत्यर्थः शल्यहत्या, तत्प्रतिपादकं शास्त्रं शाल्यहत्यमिति ३.कायं 'चिगिच्छ' त्ति कायस्य ज्वरादिरो- गग्रस्तशरीरस्य चिकित्सा रोगप्रतिक्रिया यत्राभिधीयते तत् कायचिकित्सैव तत्तन्त्रं हि मध्यानसमाश्रितानां ज्वरातीसारादीनां पारणे उत्तरद्वारेणानुप्रविशामि, तमेव पुरुषं पश्यामि कच्छूमन्तं यावद् वृत्तिं कल्पयन् विहरति ।चिन्ता मम' । पूर्वभवपृच्छा । व्याकरोति,- 'एवं खलु गौतम । तस्मिन् काले २ इहैव जम्बूद्वीपे द्वीपे भारते वर्षे विजयपुरं नाम नगरमभवद्धः । तत्र विजयपुरे नगरे कनक- रथो नाम राजाऽभूत् । तस्य कनकरथस्य राझो धन्वन्तरिनीम वैद्योऽभवदष्टाङ्गायुर्वेदपाठकः, तद्यथा,-कौमारभृत्यम् , शालाक्यम् , शाल्यह- बाबात्रामा 4 बाबासाहाना-साना - १२

·सप्तमे-
उम्बर-
दचस्य
पूर्व-
भवः ॥
सन्धः।
क
मायाबायायामालाबाजियाबा
श्री हत्ते कायतिगिच्छा, जंगोले, भूयवेज्जे, रसायणे, वाजीकरणे । सिवहत्थे सुहहत्थे लहुहत्थे । तते णं से
विपाके धण्णंतरी वेजे विजयपुरे णगरे कणगरहस्स रपणो अंतेउरे य अण्णेसिं च बहूणं राईसर० जाव सत्थ-
१ श्रुत-
वाहाणं, अण्णेसिं च बहूणं दुब्बलाण य गिलाणाण य वाहियाण य रोगियाण य सणाहाण य अणाहाण
पा शमनार्थमिति ४ 'जंगोले ति विषविधातक्रियाभिधायकं जङ्गोलमगदतन्त्रम् , तद्धि सर्पकीटलूताद्यष्टविषविनाशार्थम् , विविधविषसं-
॥६७॥
योगोपशमनार्थ चेति ५ 'भूयविज' त्ति भूतानां निग्रहार्था विद्या, सा हि देवासुरगन्धर्वयक्षराक्षसाधुपसृष्टचेतसां शान्तिकर्मब-
लिकरणादिभिग्रहोपशमनार्थम् ६ 'रसायणे' ति । रसोऽमृतरसस्तस्यायन प्राप्तिः रसायनम् , तद्धिवयःस्थापनम् , आयुर्मेधाकरम् ,
रोगापहरणसमर्थ च तदभिधायकं तन्त्रमपि रसायनम् ७ 'वाजीकरणे' त्ति अवाजिनोवाजिनः करणं वाजीकरणं शुक्रवर्धनेनाश्वस्येव
करणमित्यर्थः तदभिधायकं शास्त्रं हि अल्पक्षीणविशुष्करेतसामाप्यायनप्रसादोपजनननिमित्तं प्रहर्षजननार्थ चेति ८ । 'सिवहत्थे'
त्ति आरोग्यकरहस्तः । 'सुहहत्थे ' त्ति शुभहस्तः प्रशस्तकरः, सुखहेतुहस्तो वा ' लहुहत्थे ' त्ति दक्षहस्तः । 'राईसर' इत्यत्र
यावत्करणात् " तलवर-माइंबिय-कोडंबिय सेट्टि” त्ति दृश्यम् । 'दुब्बलाण य' त्ति कृशानां हीनबलानां वा 'गिलाणाण'
त्ति क्षीणहर्षाणां शोकजनितपीडानामित्यर्थः । ' वाहियाण' त्ति व्याधिश्चिरस्थायी कुष्ठादिरूपः स संजातो येषां ते व्याधिताः;
त्यम्, कायचिकित्सा, जांगुलम् , भूतविद्या, रसायनम् , वाजीकरणम् । शिवहस्तः, शुभहस्तः, लघुहस्तः । ततः स धन्वन्तरिवॆद्यो विजय-
पुरे नगरे कनकरथस्य राज्ञोऽन्तःपुरे चान्येषां च बहूनां राजेश्वर० यावत् सार्थवाहानाम् , अन्येषां च बहूनां दुर्बलानां च ग्लानानां च
IASIRSANARAINPROG
॥६७॥

·य समणाण य माहणाण य भिक्खुयाण य करोडियाण य कप्पडियाण य आउराण य, अप्पेगतियाणं मच्छमंसाइं उवदिसति, अप्पे० कच्छभमं०, अप्पे० गाहमं० अप्पे० मगरमं० अप्पे० सुंसुमारमं०, अप्पे० अयमंसाई, एवं एल-रोज्झ-सुयर-मिग-ससय-गो-महिसमसाई, अप्पे० तित्तिरमंसाई वट्टक-लावक-कवोत- कुक्कुड-मयूर०, अण्णेसिं च बहूणं जलयर-थलयर-खहयरमादीणं मंसाई उवदिसति। अप्पणावि य णं से धण्णंतरी वेजे तेहिं बहुहिं मच्छमंसेहि य जाव मयूरमंसेहि य, अण्णेहि बहूहि य, जलयर-थलयर- वाधिता वा उष्णादिभिरमिभूताः, अतस्तेषाम् । 'रोगियाणं' ति संजातास्थिरस्थायिज्वरादिदोषाणाम् । केषामेवंविधानामित्याह- 'सणाहाण य' त्ति सखामिनाम् । 'अणाहाण यत्ति निःस्वामिनाम् ।' 'समणाण यत्ति गैरिकादीनाम् । 'भिक्खुयाण यत्ति तद- न्येषाम् । ' करोडियाण य' ति कापालिकानाम् । ' आउराण य' त्ति चिकित्साया अविषयभूतानाम् । 'अप्पेगइयाणं मच्छमंसाई उवदिसइ' इत्येतस्य वाक्यस्यानुसारेणातनवाक्यानि ऊह्यानि । मत्स्याः, कच्छपाः, ग्राहाः, मकराः, सुंसुमारा, अजाः, व्याधितानां च रोगिणां च सनाथानां चानाथानां च श्रमणानां च ब्राह्मणाना च भिक्षुकाणां च करोटिकानां च कार्पटिकानां चातुराणां च, अप्येकेषां मत्स्यमांसान्युपदिशति, अप्ये० कच्छपमा, अप्ये० ग्राहमां०, अप्ये० मकरमां०, अप्ये० सुंसुमारमा०, अप्ये० अजमांसानि, एवमेल-वय-शूकर-मृग-शशक-गो-महिषमांसानि, अप्ये० तित्तिरिमांसानि वर्तक-लावक-कपोत-कुर्कुट-मयूर०, अन्येषां च बहूनां जलचर- स्थलचर-खचरादीनां मांसान्युपदिशति । आत्मनापि च स धन्वन्तरिवेद्यस्तैर्बहुभिर्मत्स्यमांसैश्च यावद् मयूरमांसैश्च, अन्यैश्च बहुभिर्जलचर- - PlkNNINR15 बाजियावालाAN +

·-
श्री-
विपाके
१ श्रुत-
स्कन्धः
सप्तमे-
उम्बर
दत्तस्य
पूर्व-
भवः॥
॥६८॥
Ale|SANGA
खहयरमंसेहि य मच्छरसेहि य जाव मयूररसेहि य सोल्लेहि तलिएहिं भजिएहि य सुरं च ५ आसाए-
माणे ४ विहरति । तते णं से धणंतरी वेजे एयकम्मे ४ सुबहुं पावकम्मंसमन्जिणित्ता बत्तीसं वासस-
ताइपरमाउं पालयित्ता कालमासे कालं किच्चा छट्ठीए पुढवीए उक्कोसेणं बावीससागरोवमाऊ उववण्णे।
तते णं सा गंगदत्ता भारिया जाव णिदुया यावि होत्था । जाता जाता दारगा विणिघायमाव-
जति । तते णं तीसे गंगदत्ताए सत्थवाहीए अण्णया कयाति पुवरत्तावरत्तकुडुंबजागरियाए जागर-
माणीए अयमेयारूवे अज्झथिए २ समुप्पण्णे-एवं खलु अहं सागरदत्तेणं सत्थवाहेणं साई बहूई वासाई
एलका, रोझाः, शूकराः, मृगाः, शशकाः, गावः, महिपाः, तित्तिराः वर्तकाः, लावकाः, कपोताः, कुक्कुटाः, मयूराः प्रतीताः।
स्थलचर-खचरमांसैश्च, मत्स्यरसैश्च यावद् मयूररसैश्च पक्वैस्तलितै ष्टैश्च सुरां च ५ आस्वादयन् ४ विहरति । ततः स धन्वन्तरिवैद्य एतत्कर्मा ४
सुवहु पापकर्म समय॑ द्वात्रिंशतं वर्षशतानि परमायुः पालयित्वा कालमासे कालं कृत्वा षष्ठयां पृथिव्यामुत्कर्षेण द्वाविंशतिसागरोपमायुरुपपन्नः।
ततः सा गंगदत्ता भार्या यावद् निर्द्वता चाप्यभवत् । जाता जाता दारका विनिघातमापद्यन्ते । ततस्तस्या गंगदत्तायाः सार्थवाह्या अन्यदा
कदाचित् पूर्वरात्रापररात्रकुटुम्बजागर्यया जाग्रत्या अयमेतद्रूप आध्यात्मिकः ४ समुत्पन्नः-एवं खल्वहं सागरदत्तेन सार्थवाहेन साधं बहूनि
वर्षाण्युदारान् मानुष्यकान् भोगभोगान भुञ्जाना' विहरामि, नो चैवाहं दारकं वा दारिकां वा प्रजन्ये; तद् धन्यास्ता अम्बाः सपुण्याः
CRIMINISA:
॥६॥

·उरालाई माणुस्सगाई भोगभोगाइं भुंजमाणी विहरामि, णो चेवणं अहं दारगंवा दारियं वा पयामि; तं धण्णाओ णं ताओ अम्मयाओसपुण्णाओ, कयत्थाओ कयलक्खणाओ, सुलद्धे गंतासिं अम्मयाणं माणु- स्सए जम्मजीवियफले, जासिं मण्णे नियगकुच्छिसंभूयाइं थणदुद्धलुद्धगाइंमहुरसमुल्लावगाइमम्मणपयं- पियाइं थणमूला कक्खदेसभागं अतिसरमाणगाई मुद्धगाई, पुणो य कोमलकमलोवमोहं हत्थेहि गेण्हिऊण उच्छंगनिवेसियाई दिति समुल्लावए सुमहुरे पुणो पुणो मंजुलप्पभणिते । अहं णं अधण्णा 'मण्णे' त्ति अहमेवं मन्ये । ' नियगकुच्छिसंभूयाई' ति निजापत्यानीत्यर्थः स्तनदुग्धे लुब्धकानि यानि तानि तथा, मधुरसमुल्लापकानि मन्मनप्रजल्पितानि, स्तनमूलात् कक्षादेशभागमभिसरन्ति मुग्धकानीति । पुनश्च कोमलं यत् कमलं तेनोपमा ययोस्ते तथा ताभ्यां हस्ताभ्यां गृहीत्वा उत्सङ्गनिवेशितानि ददति समुल्लापकान् सुमधुरान् शब्दतः पुनः पुनमञ्जुल- प्रभणितान्-मञ्जुलानि कोमलानि प्रभणितानि भणनारम्भान् येषु ते तथा तान् । ' अपुण्ण' ति अविद्यमानपुण्या, यतः- अकयपुण्ण ' ति अविहितपुण्या, अथवा ' अपुण्ण ' त्ति अपूर्णा, अपूर्णमनोरथत्वात् । 'एत्तो' ति एतेषां बालकचेष्टितानाम् , कृतार्थाः कृतलक्षणाः, सुलब्धं तासामम्बानां मानुष्यकं जन्मजीवितफलम् , यासां मन्ये निजकुक्षिसंभूतानि स्तनदुग्धलुब्धानि मधुरसमुल्ला- पकानि मन्मनप्रजल्पितानि स्तनमूलात् कक्षादेशभागमतिसरन्ति मुग्धकानि, पुनश्च कोमलकमलोपमाभ्यां हस्ताभ्यां गृहीत्वोत्संगनिवेशितानि ददति समुल्लापकान् सुमधुरान् पुनः पुनमजुलप्रभणितान् । अहमधन्याऽपुण्याऽकृतपुण्यैतेषामेकतरमपि न प्राप्ता । तत् श्रेयः खलु मम क dPायॐयानाचा जनसानामा त

·सप्तमे-
१ श्रुत
स्कन्धः।
दत्तस्य
पूर्व-
भवः॥
पा
नाममा Aksया बाया
क
अपुण्णा । अकयपुण्णा एत्तो एकतरमवि न पत्ता। तं सेयं खलु ममं कल्लं जाव जलंत सागरदत्ते सत्थ-
विषाके वि वाहं आपुच्छिता सुबहुं पुप्फवत्थगंधमल्लालंकारं गहाय बहूर्हि मित्तणातिणियगसयणसंबंधिपरिजण-
महिलाहिं साई पाडलिसंडाओ णगराओ पडिणिक्खमित्ता, बहिया जेणेव उंबरदत्तस्स जक्खस्स जक्खा-
यतणे तेणेव उवागच्छिता, तत्थ णं उंबरदत्तस्स जक्खस्स महरिहं पुप्फच्चणं करेत्ता जाणुपादपडियाए
॥६९॥ उववाइत्तए;-'जति णं अहं देवाणुप्पिया ! दारगं वा दारियं वा पयामि, ता णं अहं तुभं जायं च
दायं च भागं च अक्खयणिहिं च अणुवड्ढेस्सामि 'त्ति कटु ओवाइयं उवाइणित्तए । एवं संपेहेति २
'एगयरमवि' एकतरमपि अन्यतरदपीति । ' कल्लं' इत्यत्र यावत्करणात् पाउप्पभायाए रयणीए फुल्लुप्पलकमलकोमलुम्मि-
ल्लिए अहपडुरे पभाए
इत्यादि दृश्यम् “ उठ्ठिए सहस्सरस्सिम्मि दिणयरे जलंते " इत्येतदन्तम् ; तत्र प्रादुःप्रभातायां प्रका-
शनप्रभातायाम् , फुल्लं विकसितं यदुत्पलं पद्मं तस्य, कमलस्य च हरिणस्य कोमलमकठोरं उन्मीलितं दलानां नयनयोश्चोन्मेषो
यत्र तत् तथा तत्र, शेषं व्यक्तम् । 'जायं च ' त्ति यागं पूजां यात्रां वा । दायं च दानम् । ' भायं च' लाभस्यांशम् ।
कल्यं यावज्ज्वलति सागरदत्तं सार्थवाहमापृच्छय सुबहु पुष्पवस्त्रगन्धमाल्यालंकारं गृहीत्वा बहुभिर्मित्रज्ञातिनिजकस्वजनसंबन्धिपरिजनम-
हिलाभिः सार्थ पाटलिपण्डाद् नगरात् प्रतिनिष्क्रम्य, बहिर्यत्रैवोम्बरदत्तस्य यक्षस्य यक्षायतनं तत्रैवोपागत्य, तत्रोम्बरदत्तस्य यक्षस्य महाह
पुष्पार्चनं कृत्वा, जानुपादपतितयोपयाचितुम्,-' यद्यहं देवानुप्रिय ' दारकं वा दारिका वा प्रजन्ये, तदाऽहं तुभ्यं यागं च दायं च भागं
.
খেলেঞ্জ
॥६९॥

·मालाबायाभANA कल्लं जाव जलते जेणेव सागरदत्ते सत्यवाहे तेणेव उवागच्छति २ सागरदत्तं सत्थवाहं एवं वयासी; एवं खलु अहं देवाणु० तुब्भेहिं सद्धिं जाव न पत्ता, तं इच्छामि णं देवाणु० तुब्भेहि अब्भणुण्णाता जाव उवाइणित्तए'। तते णं से सागरदत्ते गंगदत्तं भारियं एवं वयासि;-'ममंपि य णं देवाणुप्पिए! (ए) सच्चेव मणोरहे-कहं णं तुमंदारगं वा दारियं वा पयाएजासि'। गंगदत्तं भारियं एयमटुं अणुजाणोत । तते णं सा गंगदत्ता भारिया सागरदत्तसत्थवाहेणं एतमटुं अब्भणुण्णाता समाणी सुबहुं पुप्फ० मित्त० महिलाहिं सद्धिं सातो गिहातो पडिणिक्खमति २ पाडलिसंडं णगरं मज्झमज्झेणं निग्गच्छइ ' अक्खयणिहिं च ' त्ति देवभाण्डागारम् । ' अणुवट्टिस्सामि' ति वृद्धि नेष्यामि । ' इति कट्ट' एवं कृत्वा । ' उवाइयं ' ति उपयाचितम् । उवाइणित्तए ' ति उपयाचितुमिति । ' कयकोउयमंगल ' त्ति कौतुकानि मपीपुण्ड्रादीनि, मंगलानि दध्यक्षता- चाक्षयनिधि चानुवर्धयिष्यामि' इति कृत्वोपयाचितमुपयाचितुम् । एवं संप्रेक्षते २ कल्यं यावज्वलति यत्रैव सागरदत्तः सार्थवाहस्तत्रैवो- पागच्छति २ सागरदत्तं सार्थवाहमेवमवादीत्,-' एवं खल्वहं देवानु० युष्माभिः सार्धं यावद् न प्राप्ता, तदिच्छामि देवानु० युष्माभिर- भ्यनुज्ञाता यावदुपयाचितुम्' । ततः स सागरदत्तो गगदत्तां भार्यामेवमवदत् ,-'ममापि च देवानुप्रिये । स एव मनोरथः,-कथं दारकं वा दारिका वा प्रजनिष्यसि । गङ्गदत्तां भार्यामेतदर्थमनुजानाति । PIROINSIझनामा

·सतमा
विपाके
दत्तस्य
पूर्व-
भवः॥
१ श्रुत-
स्कन्धः
॥७॥
जेणेव पुक्खरिणीए तीरे तेणेव उवागच्छति २ पुक्खरिणीए तीरे सुबहुं पुष्फवस्थगंधमल्लालंकारं ठवति
२ पुक्खरिणी ओगाहेति २ जलमजणं करोति, जलकिडे करेति २ पहाया कयकोउयमंगला उल्लपड-
साडिया पुक्खरिणीए पच्चुत्तरति २ तं पुप्फ० गेण्हति २ जेणेव उंबरदत्तस्स जक्खस्स जक्खायतणे
तेणेव उवा० उंबरदत्तस्स जक्खस्स आलोए पणामं करोति २ लोमहत्थं परामुसति त्ता, उंबरदत्तंजक्खं
लोमहत्थएणं पमजति २ दगधाराए अब्भुक्खेति २ पम्हल० गायलट्ठीओ लूहोत २ सयाई वत्थाई
परिहेति, महरिहं पुप्फारुहणं वत्थारुहणं मल्लारुहणं गंधारुहणं चुण्णारुहणं करोति २ धूवं डहति जाणु-
दीनि । ' उल्लपडसाडिय' ति पटः प्रावरणम् । शाटको निवसनम् । 'पम्हल' त्ति " पम्हलसुकुमालगंधकासाइयाए गायलट्ठीओ
ततः सा गंगदत्ता भार्या सागरदत्तसार्थवाहेनैनमर्थमभ्यनुज्ञाता सती सुबहु पुष्प० मित्र० महिलाभिः सार्धं स्वस्माद् गृहात्
प्रतिनिष्कामति २ पाटलिषण्डाद् नगराद् मध्यमध्येन निर्गच्छति, यत्रैव पुष्करिण्यास्तीरं तत्रैवोपागच्छति २ पुष्करिण्यास्तीरे सुबहुं
पुष्पवस्त्रगन्धमाल्यालंकारं स्थापयति २ पुष्करिणीमवगाहते २ जलमज्जनं करोति, जलक्रीडां करोति २ स्नाता कृतकौतुकमंगलाऽऽ-
द्रपटशाटिका पुष्करिण्याः प्रत्यवतरति २ तं पुष्प० गृह्णाति २ यत्रैवोम्बरदत्तस्य यक्षस्य यक्षायतनं तत्रैवोपा० २ उम्बरदत्तस्य यक्षस्या-
लोके प्रणाम करोति, लोमहस्तं परामृशति, २ उम्बरदत्तं यक्षं लोमहस्तेन प्रमार्टि २ दकधारयाऽभ्युक्षति २ पक्ष्मल० गात्रयष्टी रूक्षयति २
स्वानि वस्त्राणि परिदधाति, महाई पुष्पारोहण वस्त्रारोहणं माल्यारोहणं गन्धारोहणं चूारोहणं करोति २ धूपं दहति; जानुपादपतितैव-
छा
NS-III-SAIRAFIRSRI|||S-4||
Aloker
॥७०॥

·15लाखाkARE पायपडिया एवं व० जति णं अहं देवाणु० दारगं वा दारिगं वा पयामि तो णं जाव उवाइणति २ जामेवं दिसं पाउब्भूता तामेव दिसं पडिगता । तते णं से धणंतरी वेजे ततो णरगाओ अणंतरं उव्वाहित्ता इहेव पाडलिसंडे णगरे गंगदत्ताए भारियाए कुञ्छिसि पुत्तत्ताए उववण्णे । तते णं तीसे गंगदत्ताए भारियाए तिण्हं मासाणं बहुपडि- पुण्णाणं अयमेयारूवे डोहले पाउब्भूते-धण्णाओ णं ताओ जाव फले० जाओ णं विउलं असणं ४ उवक्खडाति २ बहूहिँ मित्त० जाव परिखुडाओ तं विउलं असणं ४ सुरं च ५ पुप्फ० जाव गहाय पाडलिसंडं नगरं मज्झं मज्झेणं पडिनि० जेणेव पुक्खरिणी तेणेव उवा० २ पुक्खरिणी ओगाहंति, हाया लूहइ " त्ति द्रष्टव्यम् । ' एवं व 'त्ति " एवं वयासी" इत्यर्थः। ॥ सप्तमाध्ययनविवरणम् ॥ मवादीत्-यद्यहं देवानु० दारकं वा दारिकां वा प्रजन्ये ततो यावदुपयाचति २ यस्या एव दिशः प्रादुर्भूता तस्या एव दिशः प्रतिगता । ततः स धन्वन्तरिवैद्यस्ततो नरकादनन्तरमुवृत्त्येहैव पाटलिषण्डे नगरे गंगदत्ताया भार्यायाः कुक्षौ पुत्रतयोपपन्नः । ततस्तस्या गंग- दत्ताया भार्यायात्रिषु मासेषु बहुपरिपूर्णेष्वयमेतद्रूपो दोहदः प्रादुर्भूतः,-धन्यास्ता यावत् फले० या विपुलमशनं ४ उपस्कारयन्ति २ बहुभिर्मित्र. यावत् परिवृतास्तद् विपुलमशनं ४ सुरां च ५ पुष्प० यावद् गृहीत्वा पाटलिषण्डाद् नगराद् मध्यमध्येन प्रतिनि० यत्रैव 5THANIBIKARI --

·सप्तमे-
श्री-
विपाके
उम्बर-
१ श्रुत-
स्कन्धः
दत्तस्य
पूर्व-
भवः॥
७१॥
NAINA|Naksबाबाबा
जाव० पायच्छित्ताओ तं विउलं असणं ४ बहूहि मित्तनाति० सद्धिं आसादेति ४ दोहलं विणेति ।
एवं संपेहति २ कल्लं जाव जलंते जेणेव सागरदत्ते सत्थवाहे तेणेव उवा० सागरदत्तं सत्थवाहं एवं
वयासि;- 'धन्नाओ णं ताओ जाव विणेति, तं इच्छामि णं जाव विणित्तए' । तते णं से सागरदत्ते
पा सत्थवाहे गंगदत्ताए भारियाए एयमटुं अणुजाणेति । तते णं गंगदत्ता सागरदत्तेणं सत्थवाहेणं
अब्भणुण्णाया समाणी विउलं असणं (४) उवक्खडावेति २ तं विउलं असणं (४) सुरं च सुबहुं
पुप्फ० परिगेण्हावेति २ बहूहिँ जाव ण्हाया कय० जेणेव उंबरदत्तजक्खाययणे जाव० धूवं डहति २
जेणेव पुक्खरिणी तेणेव उवागता। तते णं ताओ मित्त० जाव महिलाओ गंगदत्तं सत्थं० सव्वालंकार-
पुष्करिणी तत्रैवोपा० २ पुष्करिणीमवगाहन्ते, स्नाता यावत् प्रायश्चित्तास्तद् विपुलमशनं ४ बहुभिर्मित्रज्ञाति० सार्धमास्वादयन्ति ४
दोहदं विनयन्ति । एवं सप्रेक्षते २ कल्यं यावज्ज्वलति यत्रैव सागरदत्तः सार्थवाहस्तत्रैवोपा० २ सागरदत्तं सार्थवाहमेवमवादीत्,-,
धन्यास्ता यावद् विनयन्ति, तदिच्छामि यावद् विनेतुम् ' ततः स सागरदत्तः सार्थवाहो गंगदत्ताया भार्याया एनमर्थमनुजानाति । ततः
सा गंगदत्ता सागरदत्तेन सार्थवाहेनाभ्यनुज्ञाता सती विपुलमशनं ४ उपस्कारयति २ तद् विपुलमशनं ४ सुरां ५ सुबहु पुष्प० परिणा-
यति २ बहुभियावत् स्नाता कृत० यत्रैवोम्बरदत्तयक्षायतनं यावद् धूपं दहति २ यत्रैव पुष्करिणी तत्रैवोपागता । ततस्ता मित्र० यावद्
1156RNISTRis||SHAFINDSANI
॥७१॥

·र जायजाऊऊयात्रा साया भूसियं करोंत । तते णं सा गंगदत्ता ताहि मित्त० अण्णाहि य बहूर्हि णगरमहिलाहिं सद्धिं तं विउलं असणं (४) सुरं च ६ आसाएमाणी ४ दोहलं विणेति २ जामेव दिसं पाउब्भूता तामेव दिसं पडिगता। तते णं सा गंगदत्ता भारिया पत्तदोहला (४) तं गब्भं सुहं सुहणं परिवहति । तते णं सा गंगदत्ता णवण्हं मासाणं जाव पयाया। ठिइ० जाव नामे-जम्हा णं अम्हं इमे दारए उंबरदत्तस्स जक्खस्स उवाइयलद्धए, तं होउं णं दारए उंबरदत्ते नामेणं। तते णं से उंबरदत्ते दारए पंचधातीपरिग्गाहते परिवइति । तते णं से सागरदत्ते सत्थवाहे जहा विजयमित्ते जाव कालमासे कालं किच्चा०। गंगद- तावि । उंबरदत्तेवि निच्छूढे जहा उज्झियए । तते णं तस्स उंबरदत्तस्स अण्णया कयाइ सरीरगसि महिला गङ्गदत्तां सार्थ० सर्वालंकारभूषितां कुर्वन्ति । ततः सा गङ्गदत्ता तामिर्मित्र० अन्याभिश्च बहुभिनर्गरमहिलामिः साधं तद् विपुल- मशनं ४ सुरां च ६ आस्वादयन्ती दोहदं विनयति २ यस्या एव दिशः प्रादुर्भूता तामेव दिशं प्रतिगता । ततः सा गगदत्ता भार्या प्राप्तदोहदा ४ तं गर्भ सुखं सुखेन परिवहति । ततः सा गंगदत्ता नवसु मासेषु यावत् प्रजाता। स्थिति० यावद् नाम-यस्मादस्माकमयं दारक उम्बरदत्तस्य यक्षस्योपयाचितलब्धः, तद् भवतु दारक उम्बरदत्तो नाना । ततः स उम्बरदत्तो दारकः पञ्चधात्रीपरिगृहीतः परि- । ततः सागरदत्तः सार्थवाही यथा विजयमित्रो यावत् कालमासे कालं कृत्वा० । गंगदत्तापि । उम्वरदत्तोऽपि निष्कासितो यथो- मानासायासा||RI. वर्धते

·सप्तमे-
विपाके
१श्रुत-
दत्तस्य
वि-
षयक
प्रश्नः॥
स्कन्धः
॥७२॥
31SRIRCRAFAIRSARAI
जमगसमगमेव सोलस रोगायंका पाउब्भूया, तं जहा-सासे, खासे, जाव कोढे । तते णं से उंबरदत्ते
दारए सोलसहिं रोगायंकेहिं अभिभूते समाणे सडियहत्थ० जाव विहरति । एवं खल्लु गोतमा !
उंबरदत्ते दारए पुरा जाव विहरति ।' तते णं से उंबरदत्ते दारए कालमासे कालं किच्चा कहिं गच्छि-
हिति ? कहिं उववजिहिति ? ' ' गोतमा ! उंबरदत्ते दारए बावत्तरिं वासाइं परमाउं पालयित्ता काल-
मासे कालं किच्चा इमीसे रयणप्पभाए णेरइयत्ताए उववण्णे० संसारो तहेव पुढवी । ततो हत्थिणाउरे
णगरे कुक्कुडत्ताए पञ्चायाहिति। जायमेत्ते चेव गोटिल्लवहिते तत्थेव हत्थिणाउरे सेट्टी० बोही० सोहम्मे०
महाविदेहे० सिज्झिहिति । णिक्खेवो । (सू० २८) ॥ सत्तमं अज्झयणं समत्तं ॥
ज्ज्ञितकः ततस्तस्योम्बरदत्तस्यान्यदा कदाचिच्छरीरे युगपदेव षोडश रोगान्तकाः प्रादुर्भूताः, तद्यथा-श्वासः, कासः, यावत् कुष्ठः ।
ततः स उम्बरदत्तो दारकः षोडशभी रोगान्तकैरभिभूतः सन् शटितहस्त० यावद् विहरति । ' एवं खलु गौतम | उम्बरदत्तो दारकः
पुरा यावद् विहरति । 'ततः स० उम्बरदत्तो दारकः कालमासे कालं कृत्वा कुत्र गमिष्यति ? कुत्रोपपत्स्यते ?' : गौतम
दत्तो दारको द्वासप्ततिं वर्षाणि परमायुः पालयित्वा कालमासे कालं कृत्वाऽस्यां रत्नप्रभायां नैरयिकतयोपपन्नः० संसारस्तथैव पृथिवी ।
ततो हस्तिनापुरे नगरे कुर्कुटतया प्रत्यायास्यति । जातमात्र एव गौष्ठिकहतस्तत्रैव हस्तिनापुरे श्रेष्ठि० बोधिः० सौधर्मे० महाविदेहे।
सेत्स्यति । निक्षेपः।
॥ सप्तममध्ययनं समाप्तम् ।।
RAIIIIIIIIII
उम्बर-
॥७२॥

·N ICENSANIAlkUNIA ॥ अथ शौरिकदत्ताख्यमष्टममध्ययनम् ॥ जति णं भंते !० अट्ठमस्स उक्खेवो । एवं खलु जम्बू ! तेणं कालणं २ सोरियपुरं णगरं । सोरि- यवडिंसगं उज्जाणं । सोरिय जक्खो । सोरियदत्ते राया । तस्स णं सोरियपुरस्स णगरस्स बहिया उत्तरपुरस्थिमे दिसीभाए एत्थ णं एगे मच्छंधपाडए होत्था। तत्थ णं समुद्ददत्ते नामं मच्छंधे परिवसति अहम्मिए जाव दुप्पडियाणंदे । तस्स णं समुद्ददत्तस्स समुद्ददत्ता भारिया होत्था अहीण । तस्स णं समुद्ददत्तस्स मच्छंधस्स पुत्ते समुद्ददत्ताए भारियाए अत्तए सोरियदत्ते नाम दारए होत्था०।अहीण। तेणं कालेणं २ सामी समोसढे जाव गया । तेणं कालेणं २ जेटे जाव सोरियपुरे णगरे उच्चनीय० अहा- अथाष्टमे किंचिल्लिख्यते । मच्छंधे' ति मत्स्यबन्धः । यदि भदन्त !० अष्टमस्योपक्षेपः । एवं खलु जम्बो तस्मिन् काले २ शौरिकपुरं नगरम् । शौरिकावतंसकमुद्यानम् । शौरिको यक्षः। शौरि- कदत्तो राजा। तस्माच्छौरिकपुरानगराबहिरुत्तरपौरस्त्ये दिग्भागेऽत्रैको मत्स्यबन्धपाटकोऽभवत् । तत्र समुद्रदत्तो नाम मत्स्यबन्धः परिवसत्य- धार्मिको यावद् दुष्प्रत्यानन्दः । तस्य समुद्रदत्तस्य समुद्रदत्ता भार्याऽभवदहीनः । तस्य समुद्रदत्तस्य मत्स्यबन्धस्य पुत्रः समुद्रदत्ताया भार्याया आत्मजः शौरिकदत्तो नाम दारकोऽभवदहीन० । तस्मिन् काले २ स्वामी समवसृतो यावद् गता । तस्मिन् काले २ ज्येष्ठो यावच्छौरि- - लाSA||SAvI प

·LT
१ श्रुत-
अष्टमे-
शौरिक-
दत्तस्य
पूर्व-
भवः॥
स्कन्धः।
भवः
माRATRail-यामानावावाजा
श्री-
पज्जत्तं समुदाणं गहाय सोरियपुराओ णगराओ पडिनिक्खमति २ तस्स मच्छंधपाडगस्स अदूरसामंतेणं
विपाके
वीईवयमाणे महतिमहालियाए मणुस्सपरिसाए मज्झगयं एगं पुरिसं सुक्खं भुक्खं णिम्मंसं अट्ठिचम्मा-
वणद्धं किडिकिडियाभूयं णीलसाडगनियत्थं मच्छकंटएणं गलए अणुलग्गेणं कट्ठाई कलुणाई वीसराई
पा उक्कूबमाणं अभिक्खणं २ पूयकवले य रुहिरकवले य किमिकवले य वममाणं पासति २ इमे अज्झ-
॥७३॥
थिए ४ पुरा जाव विहरति। एवं संपेहति २ जेणेव समणे भगवं० जाव पुवभवपुच्छा जाव वागरणं;--
'एवं खल्लु गोतमा ! तेणं कालेणं २ इहव जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे णंदिपुरे णामंणगरे होत्था।
मित्ते राया। तस्स णं मित्तस्स सिरिए नामं महाणसिए होत्था। अहम्मिए जाव दुप्पडियाणंदे । तस्स
कपुरे नगरे उच्चनीचं० यथापर्याप्तं भैक्ष्यं गृहीत्वा शौरिकपुराद् नगरात् प्रतिनिष्कामति २ तस्य मत्स्यबन्धपाटकस्यादूरासन्ने व्यतिव्रजन्
महातिमहत्यां मनुष्यपरिपदि मध्यगतमेकं पुरुषं शुष्कं बुभुक्षितं निर्मासमस्थिचर्मावनद्धं किटिकिटिकाभूतं नीलशाटकनिवसितं मत्स्यकण्ट-
केन गलेऽनुलग्नेन कष्टानि करुणानि विस्वराण्युत्कूजन्तमभीक्ष्णं २ पूयकवलांश्च रुधिरकवलांश्च कृमिकवलांश्च वमन्तं पश्यति २ अयमा-
ध्यात्मिकः ४ पुरा यावद् विहरति । एवं संप्रेक्षते २ यत्रैव श्रमणो भगवान् यावत् पूर्वभवपृच्छा यावद् व्याकरणम्,-
‘एवं खलु गौतम | तस्मिन् काले २ इहैव जम्बूद्वीपे द्वीपे भारते वर्षे नन्दिपुरं नाम नगरमभवत् । मित्रो राजा । तस्य श्रीदो नाम
BISASSISANILOAN-
२
छा
॥७३॥

·२ णं सिरियस्स महाणसियस्स बहवे मच्छिया य वायुरिया य साउणिया य दिण्णभति० कल्लाकलं बहवे सहमच्छा य जाव पडागातिपडागेय अए य जाव महिसे य तित्तिरे य जाव मयूरे यजीविताओ ववरोवेति २ सिरियस्स महाणसियस्स उवणेति । अण्णे य से बहवे तित्तिरा य जाव मयूरा य पंजरंसि संनिरुद्धा चिट्ठति । अण्णे य बहवे पुरिसे दिण्णभति० ते बहवे तित्तिरे य जाव मयूरे य जीवंतए चेव निप्पंखेति, सिरियस्स महाणसियस्स उवणेति । तते णं से सिरिए महाणसिए बहूणं 'सोहमच्छा' इत्यत्र यावत्करणात् खवल्लमच्छा जुगमच्छा विभिडिमच्छा हलिमच्छा" इत्यादि लंभणमच्छा पडागा०" इत्येतदन्तं दृश्यम् । मत्स्यभेदाश्चैते रूढिगम्याः । 'अए य' इह यावत्करणात् “एलए य रोज्झे सूयरे य मिगे य इति दृश्यम् । 'तित्तिरे य' इत्यत्र यावत्करणात् वट्टए य लावए य कवोते य कुक्कुडे य" इति दृश्यम् । 'सण्हखंडियाणि ' सूक्ष्मखण्डीकृतानि ' वट्ट' त्ति वृत्तखण्डितानि च 'दीह ' ति दीर्घखण्डितानि च ' रहस्स ' त्ति इस्वखण्डितानि च 'हिम- महानसिकोऽभवदधार्मिको यावद् दुष्प्रत्यानन्दः । तस्य श्रीदस्य महानसिकस्य बहवो मात्सिकाश्च वागुरिकाश्च शाकुनिकाश्च दत्तभृति० कल्याकल्यि बहून् सूक्ष्ममत्स्यांश्च यावत् पताकातिपताकांश्चाजाश्च यावद् महिषांश्च तित्तिरीश्च यावद् मयूरांश्च जीविताद् व्यपरोपयन्ति २ श्रीदाय महानसिकायोपनयन्ति । अन्ये च तस्य बहवस्तित्तिरयश्च यावद् मयूराश्च पञ्जरे संनिरुद्धास्तिष्ठन्ति । अन्ये च बहवः पुरुषा दत्तभृति० तान् बहूस्तित्तिरींश्च यावद् मयूरांश्च जीवत एव निष्पक्षयन्ति, श्रीदाय महानसिकायोपनयन्ति । ततः स श्रीदो महानसिको बालासा15बार IPINSINESNISA/15 . ~

·अष्टमे-
शौरिक-
१ श्रुतः
दत्तस्य
पूर्व-
भवः॥
-
.
-
FIRGANIBAI-
SARAI
जलयरथलयरखयर० मंसाई कप्पणीकप्पियाई करेति, तं जहा;-सण्हखंडाणि य वट्ट-दीह रहस्स०
श्री-
विपाके हिमपक्काणि य जम्मघम्ममारुयपक्काणि य कालाणि य हेरंगाणि य महिट्ठाणि य आमलरसियाणि य
मुद्दिआ-कविट्ठ-दालिमरसियाणि य मच्छरसियाणि य तलियाणि य भजियाणि य सोल्लियाणि य
स्कन्धः या उक्खडावति । अण्णे य बहवे मच्छरसए य एणेजरसए य तित्तिर० जाव मयूररसए य, अण्णं च
||७४॥ पक्काणि य ' त्ति शीतपक्वानि । 'जम्मपक्काणि थेगपकाणि य' ति रूढिगम्यम् । 'मारुयपकाणि य' त्ति वायुपक्वानि ।
'कालाणि य'त्ति ' हेरंगाणि य' त्ति रूढिगम्यम् । ' महिट्ठाणि य' त्ति तक्रसंमृष्टानि । 'आमलरसियाणि य' आमलकरस-
संमृष्टानि । ' मुद्दियारसियाणि य' त्ति मृद्वीकारससंमृष्टानि, एवं कपित्थरसिकानि, दाडिमरसिकानि । तलितानि तैलादिना-
ऽग्नौ संस्कृतानि । ' भजियाणि य' त्ति अग्निना भृष्टानि । ' सोल्लियाणि य 'त्ति शूले पक्वानि । 'मच्छरसए य' मत्स्यमांसस्य
संबन्धिनो रसान् । 'एणेजरसए य' त्ति मृगमांसरसान् । 'तित्तिर' ति तित्तिरसत्करसान् , इह यावत्करणात् वट्टयरसए य
लावयरसए य" इत्यादि दृश्यम् । ' हरियसागं' 'ति पत्रशाकम् ज थ ख' इत्यस्यायमर्थः-'जलयरमंसेहिं थलयरमंसेहिं
बहूनां जलचरस्थलचरखचर० मांसानि कर्त्तनीकृत्तानि करोति, तद्यथा, सूक्ष्मखण्डानि च वृत्त-दीर्घ-हस्व० हिमपक्वानि च जन्मधर्ममारु-
तपकानि च कालानि च हेरगाणि च ताक्रिकानि चामलकरसिकानि च मृद्वीका-कपित्थ-दाडिमरसिकानि च मत्स्यरसिकानि तालितानि च
भृष्टानि च पकानि चोपस्कारयति । अन्यांश्च हुन्ब मत्स्यरसांश्चैणरसांश्च तित्तिरि. यावद् मयूररसांच, अन्यच्च विपुलं हरितशाकमुपस्कारयति २
ROSARARIASIS:
.
.
॥७४॥

·विउलं हरियसागं उवक्खडावेति २ मित्तस्स रणो भोयणमंडवंसि भोयणवेलाए उवणेइ । अप्पणावि य णं से सिरिए महाणसिए तेसिं च बहुहिं जाव ज० थ० ख० मंसेहिं रसएहि य हरियसागेहि य सोल्लेहि य तलित-भजित० सुरं च ६ आसादे० ४ विहरति। ततेणं से सिरिए महाणसिए एयकम्मे ४ सुबहुं जाव समजिणित्ता तेत्तीसं वाससयाइं परमाउं पालयित्ता कालमासे कालं किच्चा छट्ठीए पुढवीए उववपणे । तते णं सा समुद्ददत्ता भारिया निद्दया यावि होत्था, जाया जाया दारगा विणिघायमावजंति, खहयरमंसेहिं ति । 'तलिय भजिय' अयमर्थः-'तलिएहि य' भजिएहि य'। 'चिंत' त्ति मनोरथोत्पत्तिर्वाच्या "धन्नाओ णं ताओ अम्मयाओ कयत्थाओ" इत्यादिरूपा यथा गंगदत्तायाः सप्तमाध्ययनोक्तायाः। 'आपुच्छण' त्ति भर्नुरापृच्छा इच्छामि णं तुम्भेहिं अब्भणुण्णाया" इत्यादिका । ' उवाइयं ' ति उपयाचितं वाच्यम् । दोहदोऽपि गंगदत्ताया इव वाच्य इति । एगट्टियाहि ' ति नौभिः । ' दहगलणेहि य ' इत्यादि ' एगट्ठियं भरेंति' इत्येतदन्तं रूढिगम्यं तथापि किंचिल्लिख्यते-हृदगलनं मित्राय राज्ञे भोजनमण्डपे भोजनवेलायामुपनयति । आत्मनापि च स श्रीदो महानसिकस्तेषां च बहुभिर्यावज्जलचर-स्थलचरखचर- मांसै रसैश्च हरितशाकैश्च पक्कैश्च तलित-भृष्टः सुरां च ६ आस्वादयन् ४ विहरति । ततः स श्रीदो महानसिक एतत्कर्मा ४ सुबहु यावत् समय त्रयस्त्रिंशतं वर्षशतानि परमायुः पालयित्वा कालमासे कालं कृत्वा षष्ठयां पृथिव्यामुपपन्नः । ततः सा समुद्रदत्ता भार्या निर्द्वता चाप्यभवत् , जाता जाता दारका विनिघातमापद्यन्ते, यथा गंगदत्तायाः । चिन्ता। आप्रच्छना । तं MAASANSARITAGS NARADIATICAIRTE -

·श्री-
विपाके
१ श्रुत-
स्कन्धः
पा
||७५॥
गानाAASHIRSHAIRANS
Fleyfi kullukkselbstko
जहा गंगदत्ताए चिंता । आपुच्छणा । उवातियं । दोहलो जाव दारगं पयाता जाव जम्हा णं अम्ह अष्टमे-
इमे दारए सोरियस्स जक्खस्स उवाइयलद्धए, तम्हा णं होउ अम्हं दारए सोरियदत्ते णामेणं । तत्ते शौरिक-
णं से सोरिए दारए पंचधाति० जाव उम्मुक्कबालभावे विण्णयपरिणयमेत्ते जोव्वण० होत्था । तते णं दत्तस्य
से समुद्ददत्ते अण्णया कयाइ कालधम्मुणा संजुत्ते । तते णं से सोरिए दारए बहूहिं मित्त० रोयमाणे जन्मादि
२ समुद्ददत्तस्स णीहरणं करेति २ मयकिंच्चाई करेति ।
अण्णया कयाइ सयमेव मच्छंधमहत्तरगत्तं उवसंपज्जित्ता णं विहरति । तते णं से सोरिए दारए
मच्छंधे जाते अधम्मिए दुप्पडियाणंदे।तते णं तस्स सोरियमच्छंधस्स बहवे पुरिसा दिण्णभति० कल्लाकल्लं छा
एगट्ठियाहिं जउणं महाणदि ओगाहंति २ बहूहि दहगलणेहि य दहमलणेहि य दहमद्दणेहि य दहम-
उपयाचितम् । दोहदो यावद् दारकं प्रजाता यावद् यस्मादस्माकमयं दारकः शौरिकस्य यक्षस्योपयाचितलब्धकः, तस्माद् भवत्वस्माकं दारकः
शौरिकदत्तो नाम्ना । तत. स शौरिको दारकः पञ्चधात्री० यावदुन्मुक्तबालभावो विज्ञकपरिणतमात्रो यौवन० अभवत् । ततः स समुद्रदत्तो-
ऽन्यदा कदाचित् कालधर्मेण संयुक्तः । ततः स शौरिको दारको बहुभिर्मित्त्र० रुदन ३ समुद्रदत्तस्य निस्सरणं करोति २ मृतकृत्यानि करोति ।
अन्यदा कदाचित् स्वयमेव मत्स्यबन्धमहत्तरत्वमुपसपद्य विहरति । ततः स शौरिको दारको मत्स्यबन्धो जातोऽधार्मिको दुष्प्रत्यानन्दः ।
ततस्तस्य शौरिकमत्स्यबन्धस्य बहवः पुरुषा दत्तभृति० कल्याकल्यि नौभिर्यमुनां महानदीमवगाहन्ते २ बहुभिर्हद्गलनैश्च हृदमलनैश्च
॥७५॥

·IFISHERAIFRANAGAR हणेहि य दहवहणहि य दहवहणेहि य पयंचुलोह य पवंपुलेहि य जंभाहि य तिसराहि य भिसराहि य घिसराहि य विसराहि य हिल्लीरीहि य झिल्लरीहि य लल्लिरीहि य जालेहि य गलहि य कूडपासेहि य वकबंधेहि य सुत्तबंधेहि य वालबंधेहि य बहवे सहमच्छे य जाव पडागातिपडागे य गेण्हति २ एग- छियाउ भरेंति २ कूलं गाहेंति २ मच्छखलए करेंति २ आयवंसि दलयंति । अण्णे य से बहवे पुरिसा दिण्णभइभत्त० आयवतत्तएहिं मच्छेहिं सोल्लेहिं य भज्जितेहि य रायमगंसि वित्तिं कप्पमाणा विहरति । हृदस्य मध्ये मत्स्यादिग्रहणार्थ भ्रमणम् , जलनिःसारणं वा; हृदमलनं हृदमध्ये पौनःपुन्येन परिभ्रमणम् , जले वा निःसारित पंक- मर्दनम् , इदमर्दनं थोहरादिप्रक्षेपेण इदजलस्य विक्रियाकरणम् , इदमथनं इदजलस्य तरुशाखाभिर्विलोडनम् ; इदवहनं स्वत एव इदाजलनिर्गमः; हृदपप्रवहणं इदजलस्य प्रकृष्टं वहनम् ; प्रपंचुलादयो मत्स्यवन्धनविशेपाः; गलानि बडिशानि, 'वक- वंधेहि यत्ति वल्कबन्धनैः, सूत्रबन्धनैर्वालबन्धनैथेति व्यक्तम् ' मच्छखलए करेंति' ति स्थंडिलेपु मत्स्यपुञ्जान् कुर्वन्ति हृदमर्दनैश्च हूदवहनैश्च हृदप्रवहणैश्च प्रपञ्चुलैश्च प्रपम्पुलैश्च जुम्माभिश्च त्रिसराभिश्च मिसराभिश्च घिसराभिश्च विसराभिश्च हिल्लीरीभिश्च झिल्लरीभिश्च लल्लिरीभिश्च जालैश्च गलैश्च कूटपाशैश्च वल्कबन्धैश्च सूत्रबन्धैश्च बालबन्धैश्च बहून् सूक्ष्ममत्स्यांश्च यावत् पताकातिपताकांश्च गृहन्ति २ नावो भरन्ति २ कूलं गाहन्ते २ मत्स्यखलानि कुर्वन्ति २ आतपे दापयन्ति । अन्ये च तस्य बहवः पुरुपा दत्तभृतिभक्त० आतपतप्तमत्त्यैः पकैश्च भृष्टैश्च राजमार्गे वृत्ति कल्पयन्तो विहरन्ति । आत्मनापि च स शौरिको वहुभिः सूक्ष्ममत्स्यैर्यावत् पताका० BIKINIसाहसियामा - ·श्री- विपाके अष्टमे- शौरिक- १ श्रुत- स्कन्धः। वेदना॥ ॥७६॥ FIRSale-SAFIRNFIRSAGAIN अप्पणावि यणं से सोरिए बहूहिं सुण्हमच्छेहिं जाव पडागा० सोल्लेहि य भ० सुरं च ६ आसादे० विहरति । तते णं तस्स सोरियदत्तस्स मच्छंधस्स अण्णया कयाति ते मच्छे सोल्ले यतलि० भजि० आहा- रेमाणस्स मच्छकंटए गलए लग्गे यावि होत्था । तते णं से सोरिए महयाए वेयणाए अभिभूते समाणे कोडुंबियपुरिसे सद्दावेति २ एवं वयासि,-' गच्छह णं तुब्भे देवा० सोरियपुरे णगरे सिंघाडग० जाव पहेसु महया २ सद्देणं उग्घोसेमाणा २ एवं वयह-एवं खलु देवा० सोरियस्स मच्छकंटए गलए लग्गे, तं जो णं इच्छति वेजो वा ६ सोरियमच्छियस्स मच्छकंटयं गलाओ नीहरित्तए, तस्स णं सोरिए छा विउलं अत्थसंपयाणं दलयति' । तते णं ते कोडुंबियपुरिसा जाव उग्घोसति । ततो बहवे वेजा य ६ पकैश्च भ्रष्टैश्च सुरां च ६ आस्वादयन् ४ विहरति । ततस्तस्य शौरिकदत्तस्य मत्स्यबन्धस्यान्यदा कदाचित् तान् मत्स्यान् पक्कांश्च तलितांश्च भृष्टांश्चाहरतो मत्स्यकण्टको गले लग्नश्चाप्य- भवत् । ततः स शौरिको महत्या वेदनयाऽभिभूतः सन् कौटुम्बिकपुरुषान् शब्दाययति २ एवमवादीत्,-' गच्छत यूयं देवा० शौरि- कपुरे नगरे शृङ्गाटक. यावत्० पथेषु महता २ शब्देन उद्घोषयन्त एवं वदत-एवं खलु० देवा० शौरिकस्य मत्स्यकण्टको गले लग्नः, तद् य इच्छति वैद्यो वा ६ शौरिकमात्सिकस्य मत्स्यकण्टकं गलाद् निस्सारयितुम् , तस्मै शौरिको विपुलमर्थसंप्रदानं दापयति' । ततस्ते कौटु- IC ||4|lx 134|fx, lệIC || || || || || , , ||७६॥

·FIRSSIFSAलाना इमं एयारूवं उग्घोसणं उग्घोसिज्जमाणं निसामंत २ जेणेव सोरियगिहे जेणेव सोरिए मच्छंधे तेणेव उवा० २ बहूहिं उप्पत्तियाहि य ४बुद्धीहिं परिणामेमाणा वमणेहि य छड्डणेहि य उीलणाहि य कवलग्गा हेहि यसल्लुद्धरणेहि य विसल्लकरणेहि य इच्छंति सोरियमच्छंधस्स मच्छकंटगं गलाओ नीहरित्तए; नो चेव णं संचाएंति नीहरित्तए वा विसोहित्तए वा। ततेणं ते बहवे वेज्जा य६ जाहे नो संचाएंति सोरियस्स मच्छकंटगं गलाओ नीहरित्तए वा विसोहित्तए वा, ताहे संता जामेव दिसं पाउब्भूया तामेव दिसं । ' वमणेहि यत्ति वमनं स्वतः संभूतम् । 'छड्डणेहि य ' त्ति छर्दनं वचादि (वातादि) द्रव्यप्रयोगकृतम् । ' उवीलणेहि य' त्ति अवपीडनं निष्पीडनम् । कवलग्राहः कण्टकापनोदनाय स्थूलकवलग्रहणम् , मुखविमर्दनार्थ वा दंष्ट्राधः काष्ठखण्डदानम् । शल्योद्धरणं यन्त्रप्रयोगकण्टकोद्धारः, विशल्यकरणम् औषधसामर्थ्यादिति । 'नीहरित्तए' त्ति निष्काशयितुम् । 'विसोहित्तए'त्ति पूयाधपनेतुम् । ॥ अष्टमाध्ययनविवरणम् ।। म्बिकपुरुषा यावदुद्घोषयन्ति । ततो बहवो वैद्याश्च ६ इमामेतद्रूपामुद्घोषणामुद्घोष्यमाणां निशमयन्ति २ यत्रैव शौरिकगृहं यत्रैव शौरिको मत्स्यबन्धस्तत्रैवोपा० २ बहुभिरौत्पातिकीभिश्च ४ बुद्धिभिः परिणमयन्तो वमनैश्च छर्दनैश्चावपीडनैश्च कवलग्राहेश्च शल्योद्धरणैश्च विशल्य. करणैश्चेच्छन्ति शौरिकमत्स्यबन्धस्य मत्स्यकण्टकं गलाद् निस्सारयितुम् , नो चैव संशक्नुवन्ति निस्सारयितुं वा विशोधयितुं वा । ततस्ते बहवो वैद्याश्च ६ यदा नो संशक्नुवन्ति शौरिकस्य मत्स्यकंटकं गलाद् निस्सारयितुं वा विशोधयितुं वा, तदा श्रान्ता यस्या एव HIRA SIRISASTE ६ ·विपाके १ श्रुत- अष्टमे- शौरिक- दत्तस्य मोक्षवि- षयक- प्रश्नः॥ स्कन्धः ७७॥ IN-4||बाबा साना पडिगता । तते णं से सोरिए मच्छंधे वेजपडियारनिविण्णे तेणं दुक्खेणं महया अभिभूते सुक्खे जाव विहरति । एवं खलु गोतमा ! सोरिए पुरा पोराणाणं जाव विहरति ।' 'सोरिए णं भंते ! मच्छंधे इओ कालमासे कालं किच्चा कहिं गच्छिहिति ? कहिं उववजिहिति?' 'गोतमा! सत्तर वासाइं परमाउं पालयित्ता कालमासे कालं किच्चा इमीसे रयणप्पभाए. संसारो तहेब जाव पुढवी । ततो हथिणाउरे मच्छत्ताए उववजिहिति। से णं ततो मच्छिएहिं जीवियाओ ववरो- विते तत्थेव सिढिकुलंसि बोही० सोहम्मे० महाविदेहे वासे सिज्झिहिति। निक्खेवो । (सू०२९) ॥ अट्ठमं अज्झयणं समत्तं ॥ दिशः प्रादुर्भतास्तामेव दिशं प्रतिगताः । ततः स शौरिको मत्स्यबन्धो वैद्यप्रतिकारनिर्विण्णस्तेन दुःखेन महताऽभिभूत, शुष्को यावद् विहरति । एवं खलु गौतम । शौरिकः पुरा पुराणानां यावद् विहरति । 'शौरिको भदन्त ! मत्स्यबन्ध इतः कालमासे कालं कृत्वा कुत्र गमिष्यति ? कुत्रोपपत्स्यते ।' गौतम । सप्ततिं वर्षाणि परमायुः पालयित्वा कालमासे कालं कृत्वाऽस्यां रत्नप्रभायां० संसारस्तथैव यावत् पृथिवी । ततो हस्तिनापुरे मत्स्यतयोपपत्स्यते स । ततो मात्सिकै- र्जीविताद् व्यपरोपितस्तत्रैव श्रेष्ठिकुले बोधिः० सौधर्मे० महाविदेहे वर्षे सेत्स्यति । निक्षेपः । ॥ अष्टममध्ययनं समाप्तम् ।। साबसायासमाकाब ||ী ·A||SAFIRSASRITIया ॥ अथ देवदत्ताख्यं नवममध्ययनम् ॥ जति णं भंते !० उक्खेवो णवमस्स । एवं खलु जम्बू ! तेणं कालेणं २ रोहीडए नामं णगरे होत्था रिद्ध० । पुढविवडंसए उज्जाणे। धरणे जक्खे । वेसमणदत्ते राया। सिरी देवी । पूसणंदी कुमारे जुवराया। तत्थ णं रोहीडए णगरे दत्ते णामं गाहावती परिवसति अड्डे । कण्हासिरी भारिया। तस्स णं दत्तस्स धूया कण्हसिरीए अत्तया देवदत्ता नाम दारिया होत्था अहीण जाव उकिट्ठसरीरा । तेणं कालेणं २ सामी समोसढे जाव परिसा गता। तेणं कालेणं २ जेटे अंतेवासी छ?क्खमण तहेव जाव रायमग्गं ओगाढे हत्थी, आसे, पुरिसे पासति । तेसिं पुरिसाणं मज्झगयं पासति एगं इत्थियं अवओडगबंधणं यदि भदन्त '० उपक्षेपो नवमस्य । एवं खलु जम्बो' तस्मिन् काले २ रोहीतकं नाम नगरमभूदृद्ध० । पृथिव्यवतंसकमुद्यानम् । धरणो यक्षः । वैश्रमणदत्तो राजा । श्रीदेवी । पुष्यनन्दी कुमारो युवराजः। तत्र रोहीतके नगरे दत्तो नाम गाथापतिः परिवसत्यादयः । कृष्णश्री र्या तस्य दत्तस्य दुहिता कृष्णश्रिय आत्मजा देवदत्ता नाम दारिकाऽभूदहीन० यावदुत्कृष्टशरीरा । तस्मिन् काले २ स्वामी समवसृतो यावत् परिषद् गता । तस्मिन् काले २ ज्येष्ठोऽन्तेवासी षष्ठक्षमण० तथैव यावद् राजमार्गमवगाढो हस्तिनः, अश्वान् , पुरुषान् पश्यति । तेषां पुरुषाणां मध्यगतां पश्यत्येकां स्त्रियमवकोटकबन्धनामुत्कृत्तक० यावच्छूले भिद्यमानाम् । अयमाध्यात्मिकः ३ तथैव निर्गतो यावदेव- PIRAkSRASAIRSIFSA-N.

·नवमे-
विपाके
देव-
दत्तायाः
पूर्व-
भवः॥
१ श्रुत-
स्कन्धः।
॥७८॥
याबाबElecा
उक्खत्तक० जाव सूले भिज्जमाणं (पासति)। इमे अज्झथिए (४) तहेव णिग्गते जाव एवं वयासी;
'एसपणं भंते ! इत्थिया पुत्वभवे का आसि ?
'एवं खल्लु गोयमा ! तेणं कालेणं २ इहेव जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे सुपतिढे णामं णगरे होत्था
रिद्ध० महासेणे राया। तस्स णं महासेणस्स धारिणीपामुक्खं देवीसहस्सं ओराधे यावि होत्था। तस्स णं
महासेणस्स पुत्ते धारिणीए देवीए अत्तए सीहसेणे णामं कुमारे होत्था अहीण० जुवराया। तते णं
तस्स सीहसेणस्स कुमारस्स अम्मापितरो अण्णया कयाति पंच पासायवडंसगसयाई करेति अब्भु-
अथ नवमे किंचिल्लिख्यते। 'अब्भुगय'त्ति इदमेवं दृश्यम्-"अब्भुगयमूसियपहसिए मिव" अभ्युद्गतोच्छूितानि अत्यन्तोचानि
प्रहसितानीव हसितुमारब्धानीवेत्यर्थः; "मणिकणगरयणचित्ते" इत्यादि “एगं चणं महाभवणं करेति अणेगखंभसयसंनिविट्ठ" इत्या-
दिभवनवर्णकसूत्रं दृश्यम् । 'पंचसयओ दाउ'त्ति हिरण्यकोटि-सुवर्णकोटिप्रभृतीनां प्रेषणकारिकान्तानां पदार्थानां पञ्चशतानि सिंह-
मवादीत् ,-' एषा भदन्त । स्त्री पूर्वभवे काऽऽसीत् ?' 'एवं खलु गौतम । तस्मिन् काले २ इहैव जम्बूद्वीपे द्वीपे भारते वर्षे सुप्रतिष्ठं नाम
नगरममूहद्धः । महासेनो राजा । तस्य महासेनस्य धारिणीप्रमुखं देवी सहस्रमवरोधे चाप्यभूत् । तस्य महासेनस्य पुत्रो धारिण्या देव्या
आत्मजः सिंहसेनो नाम कुमारोऽभवदहीन० युवराजः । ततस्तस्य सिंहसेनस्य कुमारस्याम्बापितरावन्यदा कदाचित् पञ्च प्रासादावतंसक-
RECAST SAIDI SAIISERS-N.
॥७८॥

·35415515 ग्गतः । तते णं तस्स सीहसेणस्स कुमारस्स अण्णया कयाइ सामापामोक्खाणं पंचण्हं रायवरकण्ण- गसयाणं एगदिवसेणं पाणिं गेण्हावेंसु । पंचसयओ दाओ। तते णं से सीहसणे कुमारे सामापामो- क्खेहिं पंचहिं देवीसतहिं सद्धिं उप्पि० जाव विहरति । तते णं से महासेणे राया अण्णया कयाइ कालधम्मुणा संजुत्ते । नीहरणं । राया जाते महया० । तते णं से सीहसेणे राया सामाए देवीए मुच्छिते ४ अवसेसाओ देवीओ णो आढाति, णो परिजाणाति । अणाढायमाणे अपरिजाणमाणे विहरति । तते णं तासिं एगूणगाण पंचण्हं देवीसयाणं सेनकुमाराय पित्तरौ दत्तवन्तावित्यर्थः स च प्रत्येकं स्वजायाम्यो दत्तवानिति । 'महया' इत्यनेन “महयाहिमवंतमलयमंदरमहिंदसारे" इत्यादी राजवर्णको दृश्यः । 'भीया जे 'त्ति " भीया तत्था जेणेव " इत्यर्थः । 'ओहय जाव' इति यावत्करणादिदं दृश्यम् शतानि करोत्यभ्युद्गत० । ततस्तस्य सिंहसेनस्य कुमारस्यान्यदा कदाचिच्छयामाप्रमुखाणां पञ्चानां राजवरकन्यकाशतानामेकदिवसेन पाणिमग्राहयताम् । पञ्चशतको दायः । ततः स सिंहसेनः कुमारः श्यामाप्रमुखैः पञ्चभिर्देवीशतैः सार्धमुपरि० यावद् विहरति । ततः स महासेनो राजाऽन्यदा कदाचित् कालधर्मेण संयुक्तः निस्सरणम् । राजा जातो महा० । ततः स सिंहसेनो राजा श्यामायां देव्या मूञ्छितः ४ अवशेषा देवी! आद्रियते, नो परिजानाति । अनाद्रियमाणोऽपरिजानन् विहरति । ततस्तासामेकोनानां पञ्चानां देवीशतानामेकोनानि पञ्चमातृशतान्यनया कथया लब्धार्थानि श्रवणेन-एवं खलु सिंहसेनो राजा || SARIसासा5A||SA. , १४

·श्रा
श्री-
विपाके
नवमे
देवद-
१ श्रुत-
स्कन्धः
॥७९॥
पूर्व-
भवः॥
नानाAARATालाना
एक्कूणाई पंच । माईसयाइं इमीसे कहाए लट्ठाइं सवणयाए-एवं खलु सीहसणे राया सामाए
देवीए मुच्छिते ४ (धा) अम्हं धूयाओ नो आढाति नो परिजाणाति, अणा० विहरति, तं सेयं खल
अम्हं सामं देविं अग्गिप्पओगेण वा विसप्प० सत्थप्प० जीवियाओ ववरोवित्तए। एवं संपेहेंति
सामाए देवीए अंतराणि य छिद्दाणि य विरहाणि य पडिजागरमाणीओ २ विहरति । तते णं सा
सामा देवी इमीसे कहाए लट्ठा सवणयाए एवं वयासी;-' एवं खलु ममं पंचण्हं सवत्तीसयाणं पंच
माईसयाइं इमीसे कहाए लट्ठाइं समाणाई अण्णमण्णं एवं व०-' एवं खल्लु सीहसेणे जाव पडि-
जागरमाणीओ विहरति । तं न नज्जति णं ममं केणति कुमारेणं (कुमरणेणं) मारेस्संति' त्ति कटु
श्यामायां देव्यां मूच्छितः ४ अस्माकं दुहितों आद्रियते, नो परिजानाति, अना० विहरति, तच्छ्रेयः खल्वस्माकं श्यामां देवीमग्निप्र-
योगेण वा विषप्रयोगेण वा शस्त्रप्र० जीविताद् व्यपरोपयितुम् । एवं सप्रेक्षन्ते । श्यामाया देव्या अन्तराणि च च्छिद्राणि च विरहांश्च
प्रतिजागरयन्त्यः २ विहरन्ति ।
ततः सा श्यामा देव्यनया कथया लब्धार्थी श्रवणेनैवमवादीत् :-' एवं खलु मम पञ्चानां सपत्नीशतानां पञ्च मातृशतान्यनया कथया
लब्धार्थानि सन्त्यन्योन्यमेवमवादिषु:-' एवं खलु सिंहसेनो यावत् प्रतिजागरयन्त्यो विहरन्ति ।' तद् न ज्ञायते मां केनचित् कुमारेण
||ISodisliNFIRA||S
॥७९॥

·মাভ भीया जे० कोवघरे तेणेव उवा० ओहय० जाव झियाति । तते णं से सीहसेणे राया इमीसे कहाए लट्ठ समाणे जेणेव कोवघरे जे० सामा देवी तेणेव उवा० २ सामं देवि ओहय० पासति २ एवं व०- 'कि णं तुमं देवा० ओहय० जाव झियासि ? ' तते णं सा सामा देवी सीहसेणेणं रण्णा एवं वुत्ता समाणा उप्फेणउप्पणियं सीहरायं एवं व०-' एवं खलु सामी ! मम एक्कूण० पंच० सवत्तीसयाणं -"ओहयमणसंकप्पा भूमीगयदिट्ठिया करतलपल्हत्थमुही अट्टज्झाणोवगया” इति 'उप्फेणउप्फे(प्फ)णिय ' ति सकोपोष्मवचनं यथा भवतीत्यर्थः, इतोऽनन्तरवाक्यस्यैकैकमक्षरं पुस्तके पलभ्यते, तचैवमवगन्तव्यम्-" एवं खलु सामी ! ममं एकूणगाण पंचण्हं सवत्तीसयाणं एगूणपंचमाइसयाई इमीसे कहाए लट्ठाई सवणयाए अन्नमन्नं सदावेंति २ एवं वयासी-एवं खलु सीहसेणे राया सामाए देवीए समुच्छिए अम्हं धूयाओ नो आढाइ, नो परिजाणइ, अणाढायमाणे अपरिजाणमाणे विहरइ” 'जा' इति यावत् , एतत्करणाच्चेदं दृश्यम्-"तं सेयं खलु अम्हं सामं देविं अग्गिप्पओगेण वा विसप्पओगेण वा सत्थप्पओगेण वा जीवियाओ ववरोवित्तए; एवं संपेहंति, संपेहित्ता ममं अंतराणि य छिद्दाणि य विवराणि य पडिजागरमाणीओ विहरंति, तं न नजइ णं सामी! ममं केणइ कुमारेणं (कुमरणेणं) मारिस्संतित्ति कटु भीया ४ यावत्करणात् " तत्था तसिया उबिग्गा ओहयमणसंकप्पा (कुमरणेण ) मारयिष्यन्ति' इति कृत्वा भीता यत्रैव कोपगृहं तत्रैवोपा० अपहत० यावद् ध्यायति । ततः स सिंहसेनो राजाऽनया कथया लब्धार्थः सन् यत्रैव कोपगृहं यत्रैव श्यामा देवी तत्रैवोपा० २ श्यामां देवीमपहत० पश्यति २ एवमवदत्,-' किं त्वं देवानुप्रिये । RAIN ANNAISA ·विपाके १ श्रुत- नवसे देवद- त्तायाम पूर्व- भव स्कन्धः। ॥८॥ IAFIR FIRSANथा एक्कूण पं० मा० स० इ० क० ल० स० अण्णमण्णं सद्दावेंति २ एवं व०-एवं खलु सी० रा० सा० दे० मु० ४ अम्हं धूयाओ णो आढा० जा० अंतराणि पडि० विहरंति; तं ण णज्जति० भीया ४ जाव झियामि।' तते णं से सीहसेणे राया सामं देवि एवं व०-'मा णं तुमं देवा० ओहत० जाव झियाहि, अहं णं तहा वत्तिहामि जहा णं तव नत्थि कत्तोवि सरीरस्स आवाहे वा प(वा)हे वा भविस्सति 'त्ति कटु ताहिं इट्ठाहिं ६ समासासेति । ततो पडिनिक्खमति । पडिनिक्खमित्ता कोडुंबियपुरिसे सद्दावति भूमीगयदिट्ठिया" इत्यादि दृश्यम् । 'वत्तीहामि 'त्ति यतिष्ये । 'नथि 'त्ति न भवत्ययं पक्षो यदुत 'कत्तोइ 'त्ति कुतश्चिदपि शरीरकस्य आवाधा वा प्रवाधो वा भविष्यति । तत्राबाधा ईपत्पीडा, प्रवाधः प्रकृटा पीडैव । ' इति कटु'त्ति एवमभिधाय । 'अणे- अपहत० यावद् ध्यायसि ?' ततः सा श्यामा देवी सिंहसेनेन राजैवमुक्ता सत्युत्फेनोत्फेनितं सिंहराजमेवमवादीत्,-' एवं खलु स्वामिन् ममैकोनपञ्चसपत्नीशतानामेकोनानि पञ्च मातृशतान्यनया कथया लब्धार्थानि श्रवणेनान्योन्यं शब्दाययन्ति २ एवमवदन्-एवं खलु सिंहसेनो राजा श्यामायां देव्यां मूर्च्छितः ४ अस्माकं दुहितों आद्रियते यावदन्तराणि प्रति० विहरन्ति, तद् न ज्ञायते० भीता ४ यावद् ध्या- यामि ।' ततः स सिंहसेनो राजा श्यामां देवीमेवमवदत् , ' मा त्वं देवा० अपहत० यावद् ध्यायः अहं तथा वर्तिष्ये यथा तव नास्ति कुतोऽपि शरीरस्याबाधा वा प्रबाधा वा भविष्यति इति कृत्वा ताभिरिष्टाभिः ६ समाश्वासयति । ततः प्रतिनिष्क्रामति । समाजाASIRRIPRA+ ||८० ·||||||||||| Nऊया.||SNISATISARSANE २एवं व०-'गच्छह णं तुब्भे देवाणु०सुपइट्ठस्स नगरस्स बहिया एगं महं कूडागारसालं करेह अणेगखंभ० पासा० २ एयमद्वं पञ्च०। तते णं ते कोडंबियपुरिसा करतल० जाव पडि० २ सुपइट्ठियनगरस्स बहिया पञ्चत्थिमे दिसीभागे एगं महं कूडागारसालं जाव करोति अणेग० पासा० २ जेणेव सीह० रायो तेणेव उवा० २ तमाणत्तियं पच्च०। तते णं से सीहसेणे राया अण्णया कयाइ एगूणगाणं पंचण्हं देवीसयाणं एगणाइं पंच माइसयाइं आमंतेति। तते णं तासिं एगूणगाणं पंचण्हं देवीसयाणं एगूणगाइं पंच माइ-8 सयाई सीहसेणेणं रण्णा आमंतियाई समाणाई सव्वालंकारविभूसिताई जहाविभवेणं जेणेव सुपइटे णगरे जेणेव सीह० राया तेणेव उवागच्छति । तते णं से सीहसेणे राया एगूणगाणं पंचदेवीसयाणं प्रतिनिष्क्रम्य कौटुम्बिकपुरुपान् शब्दाययति २ एवमवादीत् -'गच्छत यूयं देवानु० सुप्रतिष्ठाद् नगराद् वहिरेका महतीं कूटा- गारशाला कुरुतानेकस्तम्भ० प्रासा० एतमर्थं प्रत्यर्पयत ।' ततस्ते कौटुम्बिकपुरुषाः करतल० यावत् प्रति० २ सुप्रतिष्ठितनगराद् बहिः पश्चिमे दिग्भाग एका महतीं कूटागारशालां यावत् कुर्वन्त्यनेक० प्रासा० ४ यत्रैव सिंहसेनो राजा तत्रैवोपा० तामाज्ञप्ति प्रत्यर्पयन्ति । ततः स सिंहसेनो राजान्यदा कदाचिदेकोनाना पञ्चानां देवीशतानामेकोनानि पञ्च मातृशतान्यामन्त्रयति । ततस्तासामेकोनानां पञ्चानां देवीश- तानामेकोनानि पञ्च मातृशतानि सिंहसेनेन राज्ञाऽऽमन्त्रितानि सन्ति सर्वालंकारविभूपितानि यथाविभवं यत्रैव सुप्रतिष्ठं नगरं यत्रैव

·||
नवमे
देवद-
विपाके
१श्रुत-
स्कन्धः
त्तायाः
पूर्व-
भवः॥
पा
॥८॥
|| FIRSEARSIFICA || साना-MIRS
एगूणगाणं पंचमाइसयाणं कूडागारसालं आवसहं दलयति । तते णं से सीहसेणे राया कोडुंबियपुरिसे
सदावेति २ एवं वयासी;- गच्छह णं तुब्भे देवा० विउलं असणं ४ उवणेह, सुबहु पुप्फवस्थगंधम-
ल्लालंकारं च कूडागारसालं साहरह ।' तते णं ते कोडुंबिया तहेव जाव साहरति । तते णं तासिं
एगूणगाणं पंचण्हं देवीसयाणं एगूणगाई पंच माइसयाइं जाव सव्वालंकारविभूसियाइं तं विपुलं
असणं ४ सुरं च ६ आसादेमाणाई ४ गंधव्वेहि य नाडएहि य उवगिज्जमाणाई विहरंति। तते णं से
सीहसेणे राया अड्ढरत्तकालसमयंसि बहूहिं पुरिसेहिं सद्धिं संपरिबुडे जेणेव कूडागारसाला तेणेव
सिंहसेनो राजा तत्रैवोपागच्छन्ति । ततः स सिंहसेनो राजैकोनानां पञ्चदेवीशतानामेकोनानां पञ्चमातृशतानां कूटागारशालामावसथं
दापयति । ततः स सिंहसेनो राजा कौटुम्बिकपुरुषान् शव्दयति २ एवमवादीत्,-'गच्छत यूयं देवानुप्रियाः ! विपुलमशनमुपनयत, सुबहुं
पुष्पवस्त्रगन्धमाल्यालंकारं च कूटागारशालां सहरत' । ततस्ते कौटुम्बिकास्तथैव यावत् सहरन्ति । ततस्तासामेकोनाना पञ्चानां देवीशतानामे-
कोनानि पञ्च मातृशतानि यावत् सर्वालंकारविभूषितानि तद् विपुलमशनं ४ सुरां च ६ आस्वादयन्ति ४ गान्धर्वश्च नाटकैश्चोपगीयमानानि
विहरन्ति । ततः स सिंहसेनो राजाऽर्धरात्रकालसमये बहुभिः पुरुषैः साध संपरिवृतो यत्रैव कूटागारशाला तत्रैवोपागच्छति २ कूटागारशालाया
RADISASRANI
॥८॥

·INFINSAARATIVBAI उवागच्छति २ कूडागारसालाए दुवाराई पिहेति २ कूडागारसालाए सव्वतो समंता अगणिकायं दलयति । तते णं तासिं एगूणगाणं पंचण्हं देवीसयाणं एगूणगाइं पंचमाइसयाइं सीह० रणा आलीवियाई समाणाइं रोयमाणाई अत्ताणाई असरणाइं कालधम्मुणा संजुत्ताइं । तते णं से सीहसेणे राया एयकम्मे ४ सुबहुं जाव समज्जिणित्ता चोत्तीसं वाससयाइं परमाउं पालयित्ता कालमासे कालं किच्चा छट्ठीए पुढवीए उक्कोसेणं बावीससागरोवमट्टिती उववण्णे । से णं ततो अणंतरं उव्वट्टित्ता इहेव रोहीडए णगरे दत्तस्स सत्थवाहस्स कण्हसिरीए भारियाए कुञ्छिसि दारियत्ताए उववण्णे । तते णं सा किण्हसिरी णवण्हं मासाणं जाव दारियं पयाया सुकु- द्वाराणि पिधाति २ कूटागारशालायाः सर्वतः समन्तादग्निकार्य दापयति । ततस्तासामेकोनानां पञ्चानां देवीशतानामेकोनानि पञ्च मातृशतानि सिंहसेनेन राज्ञाऽऽदीपितानि सन्ति रुदन्ति ३ अनाणानि अशरणानि कालधर्मेण संयुक्तानि । ततः स सिंहसेनो राजैतत्कर्मा ४ सुबहु यावत् सनल चतुर्तिशतं वर्षशतानि परमायुः पालगिला कालमासे कालं कृत्वा पप्ठयां पृथिव्यागुत्कर्षेण वाविंशतिसागरोपमस्थितिरुपपन्नः। त वतोऽनन्तरात्त्येहैव रोहीतके नगरे दत्तस्य सार्थवाहस्य मुष्णपिया भार्यायाः कुक्षौ दारिकतगोपपन्नः । ततः सा फष्णभीर्नवसु मातेधु याद ज्ञारिका जाता हरुमास्तुरूपाम् । ततस्तरमा पारिकापा सम्मापितरौ नियुत्ताशाहिकाया विपुलमशनं ४ यावद् मित्त नानासावा -

·श्रा
श्री-
विपाके
१ श्रुत-
स्कन्धः
नवमे
सिंहसे-
नस्य
देवद-
त्तावेना
जन्म
॥८२॥
FIRSANSARALAसिया
मालसुरुवं । तते णं तीसे दारियाए अम्पापितरो निव्वत्तबारसाहियाए विउलं असणं ४ जाव मेत्त०
नामधेज्ज करेंति-होउ णं दारिया देवदत्ता नामेणं । तते णं सा देवदत्ता पंचधातिपरिग्गहिया जाव
परिवड्ढति । तते णं सा देवदत्ता दारिया उम्मुक्कबालभावा जोव्वणेण रूवेण लावण्णेण जाव अतीव
उक्किट्ठा उक्किट्ठसरीरा जाया यावि होत्था । तते णं सा देवदत्ता दारिया अण्णया कयाइ पहाया
जाव विभूसिया बहूहिं खुजाहिं जाव परिक्खित्ता उप्पिं आगासतलगंसि कणगतिंदूसएणं कीलमाणी
विहरति । इमं च णं वेसमणदत्ते राया पहाते जाव विभूसिते आसं दुरूहति २ बहूहिं पुरिसेहिं सद्धिं
संपरिवुडे आसवाहणियाए णिज्जायमाणे दत्तस्स गाहावइस्स गिहस्स अदूरसामंतेणं वीतीवयति । तते
नामधेयं कुरुतः-भवतु दारिका देवदत्ता नाना । ततः सा देवदत्ता पञ्चधात्रीपरिगृहीता यावत् परिवर्धते । ततः सा देवदत्ता दारिकोन्मु-
क्तवालभावा यौवनेन रूपेण लावण्येन यावदतीवोत्कृष्टोत्कृष्टशरीरा जाता चाप्यभूत् । ततः सा देवदत्ता दारिकाऽन्यदा कदाचित् स्नाता
यावद् विभूपिता बहुभिः कुब्जाभिर्यावत् परिक्षिप्ता उपर्याकाशतले कनककन्दुकेन क्रीडन्ती विहरति । इतश्च वैश्रमणदत्तो राजा स्नातो यावद्
विभूपितोऽश्वमारोहति २ बहुभिः पुरुषैः सार्ध संपरिवृत्तोऽश्ववाहनिकया निर्यान दत्तस्य गाथापतेर्गृहस्यादूरासन्ने व्यतिव्रजति । ततः स
वैश्रमणो राजा यावद् व्यतिव्रजन् देवदत्ता दारिकामुपर्याकाशतले यावत् पश्यति २ देवदत्ताया दारिकाया रूपेण च यौवनेन च लावण्येन
RARISHAIRAISION
त
॥८२॥

·RIISlpksजया|-याSI||SAIF णं से वेसमणे रायाजाव वीतीवयमाणे देवदत्तं दारियं उप्पिंआगासतलगंसि जावपासति २ देवदत्ताए दारि- याए रूवेण य जोव्वणेण य लावण्णेण यजायविम्हए कोडुंबियपुरिसे सद्दावेति सद्दावेत्ता एवं वयासी;- 'कस्स णं देवाणुप्पिया ! एसा दारिया ? किं च नामधिज्जेणं ?' तते णं ते कोडंबिया वेसमणरायं करतल०एवं वयासि;-'एसणं सामी! दत्तस्स सत्थवाहस्स धूया कण्हसिरीअत्तया देवदत्ता णामंदारिया रूवेण य जोव्वणेण य लावण्णेण य उक्किट्ठाउक्किट्ठसरीरा।' तते णं से वेसमणे राया अस्सवाहिणियाओ पडिणियत्ते समाणे अभितरट्ठाणिज्जे पुरिसे सदावेति २ एवं वयासी-'गच्छह णं तुब्भे देवा० दत्तस्स धूयं कण्हसिरीए अत्तयं देवदत्तदारियंपूसणंदिस्त जुवरण्णो भारियत्ताए वरेह, जइवि य सा सयंरज्जसुंका। गखंभ 'त्ति अनेकस्तम्भशतसंनिविष्टामित्यर्थः । 'पासा' इत्यनेन " पासाइयं दरिसणिजं अभिरूवं पडिरूवं" इति दृश्यम् । 'जइवि च जातविस्मयः कौटुम्बिकपुरुषान शब्दयति, शब्दयित्वैवमवादीत्,-' कस्य देवानुप्रियाः । एषा दारिका ? का च नामधेयेन ? कौटुम्बिका वैश्रमणराजं करतल० एवमवादिषुः- एषा स्वामिन् ' दत्तस्य सार्थवाहस्य दुहिता कृष्ण,यात्मजा देवदत्ता नाम दारिका रूपेण च यौवनेन च लावण्येन चोत्कृष्टोत्कृष्टशरीरा' । ततः स वैश्रमणो राजाऽश्ववाहिनिकातः प्रतिनिवृत्तः सन्नभ्यन्तरस्थानीयान् पुरुषान् शब्द- यति २ एवमवादीत् ,-गच्छत यूयं देवा० दत्तस्य दुहितर कृष्णश्रिय आत्मजां देवदत्तां दारिका पुष्यनन्दिनो युवराजस्य भार्यातया वृणी. N/AskakAlInIte|| बा ततस्त ·श्री- विपाके PINI15 १श्रुत- स्कन्धः नवमे देवद- त्तायाः युवराज भार्या- वेन मार्ग- ||८३॥ तते णं ते अभितरट्ठाणिजा पुरिसा वेसमणरण्णा एवं वुत्ता समाणा हट्ट० करयल० जाव एयं पडिसुणंति २ पहाया जाव सुद्धप्पवेसा संपरिवुडा जेणेव दत्तस्स गिहे तेणेव उवागया । तते णं से दत्ते सत्थवाहे ते पुरिसे एजमाणे पासति । पासित्ता हट्ठ० आसणाओ अब्भुट्टेति सत्तट्ठपयाई अब्भुग्गते आसणेणं उवनिमंतेति। उवनिमंतेत्ता ते पुरिसे आसत्थे वीसत्थे सुहास- णवरगते एवं वयासि-' संदिसंतु णं देवाणु० किमागमणपओयणं ? ' तते णं ते रायपुरिसा दत्तं सत्थ- वाहं एवं वयासि 'अम्हे णं देवा० तव धूयं कण्हसिरिअत्तयं देवदत्तं दारियं पूसणंदिस्स जुवरण्णो य सा सयरजसुंक 'त्ति यद्यपि सा स्वकीयराज्यशुल्का-स्वकीयराजलभ्येत्यर्थः 'जुत्तं व ' ति संगतम् । 'पत्तं व 'त्ति पात्रं वा, ध्वम् , यद्यपि च सा स्वराज्यशुल्कम्' । ततस्तेऽभ्यन्तरस्थानीयाः पुरुपा वैश्रमणराजेनैवमुक्ताः सन्तो हृष्ट० करतल० यावदेतत् प्रतिशृ- ण्वन्ति २ स्नाता यावच्छुद्धप्रवेषाः संपरिवृता यत्रैव दत्तस्य गृहं तत्रैवोपागताः। ततः स दत्तः सार्थवाहस्तान् पुरुषानायतः पश्यति । दृष्ट्वा हृष्ट० आसनादभ्युत्तिष्ठति । सप्ताष्टपदान्यभ्युद्गत आसनेनोपनिमन्त्रयति । उपनिमन्त्र्य तान् पुरुपानाश्वस्तान् विश्वस्तान सुखासनवरगतान् एवमवादीत् ,-'संदिशन्तु देवानु० किमागमनप्रयोजनम् ? ' ततस्ते राजपुरुपा दत्तं सार्थवाहमेवमवादिषुः---‘वयं देवा० तव दुहितर सामाRAICIA णम् ॥ साधार I૮રી ·JAIKासाराभायामालाबाला भारियत्ताए वरेमो, तं जति णं जाणसि देवा० जुत्तं वा पत्तं वा सलाहणिजं वा सरिसो वा संजोगो, ता दिजउ णं देवदत्ता पूसणंदिस्स जुवरणो, भण देवाणु० किं दलयामो सुकं ? ' तते णं से दत्ते ते अब्भंतरट्ठाणिज्जे पुरिसे एवं व०- एतं चेव णं देवाणुप्पिया ! ममं सुकं जं णं वेसमणदत्ते राया मम दारियाणिमित्तेणं अणुगिण्हइ' । ते ठाणपुरिसे विउलेणं पुप्फवत्थगंधमल्लालंकारेणं सक्कारेति पडिविसजेति । तते गं ते ठाणपुरिसा जेणेव वेसमणे राया तेणेव उवा० २ वेसमणस्स रण्णो एतमटुं निवेदंति । तते णं से दत्ते गाहावती अण्णया कयाइ सोहणंसि तिहिकरणदिवसणक्खत्तमुहुत्तंसि विउलं अवसरप्राप्तं वा । 'सलाहणिजं व 'त्ति श्लाध्यमिदम् । 'सरिसो व 'त्ति उचितः संयोगो वधूवरयोरिति । 'आयते 'त्ति आचान्तो कृष्णश्यात्मजां देवदत्तां दारिकां पुष्यनन्दिनो युवराजस्य भार्यातया वृणीमहे, तद् यदि जानासि देवा० युक्तं वा पात्रं वा श्लाघनीयं वा, सदृशो वा संयोगः, तदा दीयतां देवदत्ता पुष्यनन्दिने युवराजाय, भण देवानु० किं दापयामः शुल्कम् ?' ततः स दत्तस्तानभ्यन्तरस्था- नीयान् पुरुषानेवमवदत्,-'एतदेव देवानुप्रियाः । मम शुल्कं यद् वैश्रमणदत्तो राजा मा दारिकानिमित्तेनानुगृहाति' । तान् स्थानपुरु- पान् विपुलेन पुष्पवस्त्रगन्धमाल्यालंकारेण सत्कारयति ३ प्रतिविसृजति । ततस्ते स्थानपुरुपा यत्रैव वैश्रमणो राजा तत्रैवोपा० २ वैश्रम- णाय राज्ञ एनमर्थ निवेदयन्ति । ततः स दत्तो गाथापतिरन्यदा कदाचिच्छोभने तिथिकरणदिवसनक्षत्रमुहूर्ते विपुलमशनं ४ उपस्कारयति 951STRA||SAI- 1510564 ·विपाके नवमे देवद- चाया परिणय- १ श्रुत- स्कन्धः। ||८४॥ IFINABRA||SAR|| रम्भः। असणं ४ उवक्खडावेति २ मित्तनाति० आमंतेति । पहाते जाव० पायच्छित्ते सुहासणवरगते तेणं मित्तं सद्धिं संपरिबुडे तं विउलं असणं ४ आसादे० ४ एवं च णं विहरति । जिमितभुत्तुत्तरागते आयंते ३ तं मित्तणाइ० विउलगंधपुप्फ० जाव अलंकारेणं सक्कारेति २ देवदत्तं दारियं पहायं जाव विभूसियसरीरं पुरिससहस्सवाहिणिं सीयं दुरूहेति २ सुबहुमित्त० जाव सद्धिं संपरिबुडे सव्विड्ढीए जाव नाइयरवेणं रोहीडगं णगरं मज्झं २ जेणेव वेसमणरण्णो गिहे जेणेव वेसमणे राया तेणेव उवागच्छति जलग्रहणात् , ' चोक्ख 'त्ति चोक्षः सिक्थलेपाद्यपनयनात् , किमुक्तं भवति ‘परमसुइभूए 'त्ति अत्यन्तं शुचीभूत इति । 'हाय' इत्यत्र यावत्करणादिदं दृश्यम्-" कयबलिकम्मं कयकोउयमंगलपायच्छित्तं सव्वालंकार-"त्ति । 'सुबहुमित्त' इत्यत्र यावत्कर- णात् “णियगसयणसंबंधिपरिजणेण "त्ति दृश्यम् । 'सव्विड्ढीए' इत्यत्र यावत्करणादिदं दृश्यम्-" सबजुईए" सर्वद्युत्याऽऽ- भरणादिसंबन्धिन्या, सर्वयुक्त्या वा उचितेपु वस्तुघटनालक्षणया, “ सव्ववलेण” सर्वसैन्येन " सव्वसमुदएण" पौरादिमीलनेन, २ मित्त्रज्ञाति० आमन्त्रयति । स्नातो यावत् प्रायश्चित्तः सुखासनवरगतस्तेन मित्र० सार्धं सपरिवृतस्तद् विपुलमशनं ४ आस्वादयन् एवं च विहरति । जिमितभुक्तोत्तरागत आचान्तः ३ तं मित्रज्ञाति० विपुलगन्धपुष्प० यावदलंकारेण सत्कारयति २ देवदत्तां दारिकां स्नाता यावद् विभूपितशरीरा पुरुपसहस्रवाहिनीं शिविकामारोहयति २ सुवहुमित्र० यावत् साधु संपरिवृतः सर्वां यावद् नादितरवेण रोहीतकं नगरं मध्यं २ यत्रैव वैश्रमणराजस्य गृहं, यत्रैव वैश्रमणो राजा तत्रैवोपागच्छति २ करतल० यावद् वर्धयति २ वैश्रमणराज्ञे देवदत्तां JPIRSASARASAIRSATISAs . ॥८४ ·क समान " जनावराजयकवानाAILI २ करयल० जाव वद्धावति २वेसमणरण्णो देवदत्तं दारियं उवणेति। तते णं से वेसमणे राया देवदत्तं दारियं उवणीतंपासित्ता हट्ट विउलं असणं ४ उवक्खडावेति २ मित्तनाति आमंतेति जाव सकारोति २ पूसणंदि- कुमारं देवदत्तं दारियं पट्टयं दुरुहेति २ सेयापीतेहिं कलसेहि मज्जावेति २ वरनेवत्थाई करेति, २ अग्गिहोम करेति। पूसणंदिकुमारं देवदत्ताए पाणिं गिण्हावति। ततेणं से वेसमणदत्ते राया पूसणंदिस्स कुमारस्स देव- सव्यायरेण" सर्वोचितकृत्यकरणरूपेण, " सव्यविभूईए" सर्वसंपदा, “ सबविभूसाए" समस्तशोभया, समस्तशोभया, “ सव्यसंभमेण प्रमोदकृतौत्सुक्येन, " सव्वपुप्फगंधमल्लालंकारेण 'सव्वतूरसद्दसंनिनाएण" सर्वतूर्यशब्दानां मीलने यः संगतो नितरां नादो महान् घोषस्तेनेत्यर्थः; अल्पेष्वपि ऋद्ध्यादिषु सर्वशब्दप्रवृत्तिदृष्टा, अत आह-" महता इड्ढीए महता जुईए महता बलेणं महता समुदएणं महता वरतुरियजमगसमगपवाइएणं " 'जमगसमग' ति युगपत् , एतदेव विशेषेणाह-" संखपणवपडहमेरिझल्लरिख- रमुहिहुडुक्कमुरवमुइंगदुंदुहिनिग्घोसनाइयरवेणं" तत्र शंखादीनां नितरां घोषो निर्घोषो महाप्रयत्नोत्पादितः शब्दः, नादितं ध्वनि- मात्रम् , एतद्वयलक्षणो यो रवः स तथा तेनेति । ' सेयापीएहिं ' ति रजतसुवर्णमयैरित्यर्थः । 'सिरीए देवीए मायाभत्ते यावि दारिकामुपनयति । ततः स वैश्रमणो राजा देवदत्तां दारिकामुपनीता दृष्ट्वा हृष्ट० विपुलमशन ४ उपस्कारयति २ मित्रज्ञाति० आमन्त्र- यति यावत् सत्कारयति २ पुष्यनन्दिकुमार देवदत्ता दारिकां पट्टमारोहयति २ श्वेतपीतैः कलशैर्मज्जयति २ वरनेपथ्यौ करोति २, अग्नि- होमं करोति । पुण्यनन्दिकुमारं देवदत्तायाः पाणिं ग्राहयति । ततः स वैश्रमणदत्तो राजा पुष्यनन्दिनः कुमारस्य देवदत्तया सर्वां यावद् १५

·.
श्री-
विपाके
नवमे-
चैश्रमण-
१श्रुत
RIGANISA/16
राज्ञः
स्कन्धः।
काल-
धर्मः॥
॥८५॥
दत्ताए सव्विड्ढीए जाव रवेणं महया इढिसकारसमुदएणं पाणिग्गहणं कारवेति २ देवदत्ताए अम्मापियरो
मित्त० जाव परियणं च विउलं असणं ४ वत्थगन्धमल्लालंकारेण य सक्काति २ पडिविसज्जेति ।
तते णं स पूसणंदिकुमारे देवदत्ताए दारियाए सद्धिं उप्पिं पासाय० फुट्ट० बत्तीस० उवगेज जाव
विहरति । तते णं से वेसमणे राया अण्णया कयाइ कालधम्मुणा संजुत्ते । नीहरणं जाव राया जाए
पूसणंदी । तते णं से पूसणंदी राया सिरीए देवीए मायाभत्ते यावि होत्था । कल्लाकल्लं जेणेव सिरी
देवी तेणेव उवा० २ सिरीए देवीए पायवडणं करोति । सतपागसहस्सपागेहिं तेल्लेहिं अब्भंगावेति ।
होत्थ' त्ति श्रिया देव्या 'माता' इति बहुमानबुद्ध्या भक्तो मातृभक्तश्चाप्यभूत् । 'कल्लाकल्लं' ति प्रातः प्रातः। 'गंधवट्टएणं' ति
गन्धचूर्णेन । 'जिमियभुत्तुत्तरागयाए ' त्ति जेमितायां कृतभोजनायां तथा भुक्तोत्तरमागतायां स्वस्थानमिति भावार्थः; उदारान्
रवेण महता ऋद्धिसत्कारसमुदयेन पाणिग्रहणं कारयति २ देवदत्ताया अम्बापितरौ मित्र. यावत् परिजनं च विपुलाशन० ४ वस्त्रगन्धमा-
ल्यालंकारेण च सत्कारयति २ प्रतिविसृजति । ततः स पुष्यनन्दिकुमारो देवदत्तया दारिकया सार्धमुपरिप्रासाद० द्वात्रिंशत्० उपमीयमानो
यावद् विहरति । ततः स वैश्रमणो राजाऽन्यदा कदाचित् कालधर्मेण सयुक्तः । निस्सरणं यावद् राजा जातः पुष्यनन्दी । ततः स पुष्य-
नन्दी राजा श्रियो देव्या मातृभक्तश्चाप्यभवत् । कल्याकल्यि यत्रैव श्रीदेवी तत्रैवोपा० २ श्रिया देव्याः पादपतनं करोति । शतपाकसह-
छा
--
ASTRI
RA||SAIRMIRIKA
॥८५॥

·अट्ठिसुहाए मंस० तया० चम्म० रोमसुहाए चउबिहाए संवाहणाए संवाहावेति । सुरहिणा गन्धवट्ट- एणं उव्वट्टावेति २ तिहिं उदएहिं मज्जावेति, तं जहा-उसिणोदएणं सीओदएणं, गन्धोदएणं । विउलं असणं ४ भोयावेति । सिरीए देवीए ण्हायाए जाव पायच्छित्ताए जाव जिमियभुत्तुत्तरागयाए ततो पच्छा पहाति वा भुंजति वा, उरालाई माणुस्सगाइं भोगभोगाइं भुंजमाणे विहरति । तते णं तीसे देवदत्ताए देवीए अण्णया कयाइ पुव्वरत्तावरत्त० कुडुंबजागरि० इमे एयारूवे अज्झत्थिते ४-एवं खलु पूसणंदी राया सिरीए देवीए माइभत्ते जाव विहरति, तं एएणं वक्खेवेणं नो मनोज्ञान् भोगान् भुञ्जानो विहरति । 'पुव्वरत्तावरत्त' त्ति पूर्वरात्रापररात्रकालसमये रात्रेः पूर्वभागे पश्चाद्भागे चेत्यर्थः । 'मजावीय' त्ति । पीतमद्या । 'विरहियसयणिज्जंसि' त्ति विरहिते विजनस्थाने शयनीय विरहितशयनीयं तत्र । 'परामुसइ ' ति सपाकाभ्यां तैलाभ्यामजयति । अस्थिसुखया मांस० त्वक्० चर्म० रोमसुखया चतुर्विधया संवाहनया सवारयति । सुरभिणा गंधवर्तकेनो- हर्तयति २ निभिरुदकैर्मजयति, तद् यथा-उष्णोदकेन, शीतोदकेन, गन्धोदकेन । विपुलमशनं ४ भोजयति श्रिगां देव्यां स्नातायां यावत पायपित्तायां शावजिमितभुक्तोत्तरागतायां ततः पश्चात् स्नाति वा भुङ्क्ते वा, उदारान् मानुष्यकान् भोगभोगान गुआनो विहरति । ततरास्गा देवदत्ताया देव्या अन्यदा कदाचित् पूर्वरात्रापररात्रं कुटुम्बजागया० अयमेतद्रूप आध्यात्मिकः ४.-.-rवं खलु पुष्यगन्दी - IkAIIEISAA-%Altrth411 RISR.SASIFIESRISHNI •e||

·श्री-
विपाके
सासव
१ श्रुत-
नवमे
देवदत्ता
कृत-
श्रीदेवी-
मारण-
संकल्प:
स्कन्धः।
1॥८६॥
सामिया साoया
संचाएमि अहं पूसणंदिणा रण्णा सद्धिं उरा० मुंजमाणी विहरित्तए । तं सेयं खलु ममं सिरिं देविं
अग्गिप्पओएण वा सत्थ० विसप्पओएण वा जीवियाओ ववरोवेत्ता पूसणंदिणा रण्णा सद्धिं उरा०
भुंजमाणी विहरित्तए । एवं संपहेति २ सिरीए देवीए अंतराणि य २ पडिजागरमाणी २ विहरति ।
तते णं
णं सा सिरी देवी अण्णया कयाति मज्जावीता विरहियसयणिज्जंसि सुहप्पसुत्ता जाया यावि होत्था।
इमं च णं देवदत्ता देवी जेणेव सिरी देवी तेणेव उवागच्छति २ सिरिं देवीं मज्जावीतं विरहियसय-
णिज्जंसि सुहप्पसुत्तं पासति २ दिसालोयं करोति २ जेणेव भत्तघरे तेणेव उवा० २ लोहदंडं परामुसति २
लोहदंडं तावेति २ तत्तं समजोतिभूतं फुल्लकिंसुयसमाणं संडासएणं गहाय जेणेव सिरी देवी तेणेव
राजा श्रिया देव्या मातृभक्तो यावद् विहरति, तदेतेनावक्षेपेण नो संशक्नोम्यहं पुष्यनन्दिना राज्ञा सार्धमुदारान्० भुञ्जाना विहर्तुम् । तत्
श्रेयः खलु मम श्रियं देवीमग्निप्रयोगेण वा शस्त्र विषप्रयोगेण वा जीविताद् व्यपरोप्य पुष्यनदिना गज्ञा सार्थमुदारान भुञ्जानाया विहर्तुम्।
एवं संप्रेक्षते २ श्रिया देव्या अन्तराणि च २ प्रति जागरयन्ती २ विहरति । ततः सा श्रीदेवी अन्यदा कदाचिद् मद्यपीता विरहितशयनीये
सुखप्रसुप्ता जाता चाप्यभवत् । इतश्च देवदत्ता देवी यत्रैव श्रीदेवी तत्रैवोपागच्छति २ श्रियं देवी मद्यपीतां विरहितशयनीये सुखप्रसुप्तां पश्यति
२ दिगालोकं करोति २ यत्रैव भक्तगृह तत्रवोपा० २ लोहदण्डं परामृशति २ लोहदण्डं तापयति २ तप्तं ज्योतिःसमभूतं फुल्लकिंशुकसमान
GANI
॥८६॥

·FINIA||सानासाना उवा० २ सिरीए देवीए अवाणंसि पक्खिवेति । तते णं सा सिरी देवी महता २ सद्देणं आरसित्ता काल- धम्मुणा संजुत्ता । तते णं तीसे सिरीए देवीए दासचेडीओ आरसियसई सोच्चा निसम्म जेणेव सिरी देवी तेणेव उवा० २ देवदत्तं देविं ततो अवक्कममाणिं पासंति । जेणेव सिरी देवी तेणेव उवा० २ सिरिं देविं निप्पाणं निच्चेटुं जीवविप्पजढं पासंति, हा हा अहो अकज्जमिति कटु रोयमाणीओ २ जेणेव पूसणंदी राया तेणेव उवा० २ पूसणंदिरायं एवं वयासी;—' एवं खलु सामी ! सिरी देवी देव- दत्ताए देवीए अकाले चेव जीवियाओ ववरोविया'। गृह्णाति । 'समजोइभूयं' ति समस्तुल्यो ज्योतिषाऽग्निना भूतो जातो यः स तथा तम् । 'रोयमाणीउ' त्ति अश्रुविमोचनात् ; इहा- न्यदपि पदद्वयमध्येयम् , तद्यथा-"कंदमाणीओ" आक्रन्दशब्दं कुर्वत्यः "विलवमाणीउ" त्ति विलापान् कुर्वत्यः । सदंशकेन गृहीत्वा यत्रैव श्रीदेवी तत्रैवोपा० २ श्रिया देव्या अपाने प्रक्षिपति । ततः सा श्रीदेवी महता २ शब्देनारस्य कालधर्मेण सयुक्ता । ततस्तस्या श्रियो देव्या दासचेट्य आरसितशब्दं श्रुत्वा निशम्य यत्रैव श्रीदेवी तत्रैवोपा० २ देवदत्तां देवीं ततोऽपक्रामन्तीं पश्यन्ति । यत्रैव श्रीदेवी तत्रैवोपा० २ श्रियं देवीं निष्प्राणां निश्चेष्टा जीवविप्रहीणा पश्यन्ति २ हा हा अहो अकार्यामिति कृत्वा रुदत्यः २ यत्रैव पुष्यनन्दी राजा तत्रैवोपा० २ पुष्यनन्दिराजमेवमवदन् ,--' एवं खलु स्वामिन् । श्रीदेवी देवदत्तया देव्या अकाल एव जीविताद् व्यपरोपिता'। ||||>ভযো||খোখঞ্জ-৬s-k , त

·श्री-
विपाके
नवमे
देवद-
त्तायाः
वधः॥
१ श्रुत-
स्कन्धः।
॥८७||
,
तते णं से पूसणंदी राया तासिं दासचेडीणं अंतिए एयमटुं सोचा निसम्म महया मातिसोएणं
अप्फुण्णे समाणे परसुनियत्ते विव चंपगवरपायवे धसेति धरणीयलंसि सव्वंगहि सपिणपडिते। तते णं
से पूसणंदी राया मुहुत्तंतरेणं आसत्थे समाणे बहूहिं राईसरं० जावसत्थवाहेहि मित्त० जाव परियणेण
य सद्धिं रोयमाणे २ सिरीए देवीए महता इड्ढीसक्कारसमुदएणं नीहरणं करेति २ आसुरुत्ते ४
देवदत्तं देविं पुरिसहिं गेण्हावेति २ एतेणं विहाणेणं वज्झं आणावेति । तं एवं खलु गोतमा ! देवदत्ता
देवी पुरा जाव विहरति।
'आसुरुत्ते' त्ति आशु शीघ्रं रुप्तः कोपेन विमोहितः; इहान्यदपि पदचतुष्कं दृश्यम् , तद्यथा-"रुडे" त्ति उदितरोषः, "कुविए" त्ति
प्रवृद्धकोपोदयः, "चंडक्किए” ति प्रकटितरौद्ररूपः “मिसिमिसीमाणे" त्ति कोपाग्निना दीप्यमान इव ।नवमाध्ययनविवरणम् ॥
ततः स पुष्यनन्दी राजा तासा दासचेटीनामन्तिक एतमथं श्रुत्वा निशम्य महता मातृशोकेनाऽक्रान्तः सन् परशुनिकृत्त इव चम्पक-
वरपादपो घसिति धरणीतले सर्वाङ्गैः संनिपतितः । ततः स पुष्यनन्दी राजा मुहूर्त्तान्तरेणाश्वस्तः सन् बहुभी राजेश्वर० यावत् सार्थवा-
हैमित्र. यावत् परिजनेन च साधं रुदन २ श्रियो देव्या महता ऋद्धिसत्कारसमुदयेन निस्सरणं करोति २ आसुरोक्तः ४ देवदत्तां देवीं
पुरुषैहियति २ एतेन विधानेन वध्यामाज्ञापयति । तदेवं खलु गौतम | देवदत्ता देवी पुरा यावद् विहरति ।
koskeskko
R-RAIIASEAN
-
॥८७॥

·|||||||||||||||| 'देवदत्ता णं भंते ! देवी इतो कालमासे कालं किच्चा कहिं गमिहिति ? कहिं उववज्जिहिति?' 'गोतमा ! असीति वासाइं परमाउं पालयित्ता कालमासे कालं किच्चा इमीसे रयणप्पभाए पुढवीए उवज्जिहिति । संसारो वणस्सति । ततो अणंतरं उव्वहित्ता गंगपुरे णगरे हंसत्ताए पच्चायाहिति । से णं तत्थ साउणिएहिं वहिते समाणे तत्थेव गंगपुरे सेट्टि० बोही० सोहम्मे० महाविदेहे सिज्झि- हिति । णिक्खेवो ॥ (सू० ३१) ॥ दुहविवागस्स णवमं अज्झयणं समत्तं ॥ 'देवदत्ता भदन्त । देवी इतः कालमासे कालं कृत्वा कुत्र गमिष्यति ? कुत्रोपपत्स्यते ? ' ' गौतम ' अशीतिं वर्षाणि परमायुः पालयित्वा कालमासे कालं कृत्वाऽस्यां रत्नप्रभायां पृथिव्यामुपपत्स्यते । ससारो वनस्पतिः । ततोऽनन्तरमुवृत्त्य गङ्गापुरे नगरे हंसतया प्रत्याया- स्यति । स तत्र शाकुनिकहतः संस्तत्रैव गङ्गापुरे श्रेष्ठि० बोधिः० सौधर्मे० महाविदेहे सेत्स्यति । निक्षेपः । ॥ दुःखविपाकस्य नवममध्ययन समाप्तम् ।। असRTIFICIATRI|| - ·श्री- विपाके दशमा ध्यय- नस्य १ श्रुत स्कन्धः प्रार- म्भः॥ ||८८॥ FIRSANE||चालाSRIA अथ-अञ्जु सुताख्य दशममध्ययनम् ॥ जति णं भंते समणेणं भगवता० दसमस्स उक्खेवो । एवं खलु जम्बू ! तेणं कालेणं २ वद्ध- माणपुरे णामं णगरे होत्था । विजयवड्ढमाणे उज्जाणे । माणिभद्दे उक्खे । विजयमित्ते राया। तत्थ णं धणदेव नामं सत्थवाहे होत्था अड्ढे । पियंगू भारिया । अंजू दारिया जाव सरीरा । समोसरणं । परिसा जाव गया । तेणं कालेणं २ जेढे जाव अडमाणे विजयमित्तस्स रपणो गिहस्स असोगवणियाए अदूरसामंतेणं वीइवयमाणे पासति एगं इत्थियं सुक्खं भुक्खं निम्मंसं किडिकिडिभूयं अट्ठिचम्मावणद्धं णीलसाडगणियत्थं कट्ठाइं कलुणाई वीसराई कूवमाणिं । पासित्ता चिंता । तहेव जाव एवं वयासी;- श्रमणेन भगवता० दशमस्योपक्षेपः । एव खलु जम्बो | तस्मिन् काले वर्धमानपुरं नाम नगरमभूत् । विजयवर्धमा- नमुद्यानम् । माणिभद्रो यक्षः । विजयमित्रो राजा । तत्र धनदेवो नाम सार्थवाहोऽभवदाव्यः प्रियङ्गर्भार्या । अञ्जूरिका यावत् शरीरा। समवरसणम् । परिषद् यावद् गता । तस्मिन् काले २ ज्येष्ठो यावदटन् विजयमित्रस्य राज्ञो गृहस्याशोकवनिकाया अदूरासन्ने व्यतिब्रजन् पश्यत्येका स्त्रिय शुष्का बुभुक्षितां निमांसां किटिकिटीभूतामस्थिचर्मावनद्धां नीलशाटकनिवसितां कष्टानि करुणानि विस्वराणि कूजन्तीम् । ARRIAGERIMENSI- ARIES यदि भदन्त ||८८॥

·IFIRRIERAIBITIFIसानासाया 'सा णं भंते ! इत्थिया पुत्वभवे का ? ' वागरणं;- 'एवं खलु गोतमा ! तेणं कालेणं २ इहेव जेबुद्दीवं दीवे भारहे वासे इंदपुरे णामं णगरे। तत्थ णं इंददत्ते राया। पुढविसिरी णामं गणिया०। वण्णओ। तते णं सा पुढविसिरी गणिया इंदपुरे णगरे बहवे राईसर० जाव प्पभियओ चुण्णप्पओगेहि य जाव अभिओगित्ता उरालाई माणुसभोगभोगाइं भुंजमाणी विहरति । तते णं सा पुढविसिरी गणिया एयकम्मा एयसमा० (४) सुबहु पावं जाव समजिणित्ता पणतीसं वाससताइं परमाउं पालयित्ता कालमासे कालं किच्चा छट्ठीए पुढवीए उक्कोसे० णेरइयत्ताए उववण्णा । सा णं तओ उव्वट्टित्ता इहेव वद्धमाणे णगरे धणदेवस्स सत्थवाहस्स पियंगूभारियाए दृष्ट्वा चिन्ता । तथैव यावदेवमवादीत् ,--' सा भदन्त । स्त्री पूर्वभवे का 'एवं खलु गौतम । तस्मिन् काले २ इहैव जम्बूद्वीपे द्वीपे भारते वर्षे इन्द्रपुर नाम नगरम्। तत्रेन्द्रदत्तो राजा। पृथिवीश्री म गणिका० । वर्णकः। ततः सा पृथिवीश्रीर्गणिकेन्द्रपुरे नगरे बहून् राजेश्वर० यावत् प्रभृतीन चूर्णप्रयोगैश्च यावदभियोज्योदारान् मानुषभोगभोगान् भुञ्जाना विहरति । ततः सा पृथिवीश्रीणिकैतत्कभैतत्समाचारा सुबहु पापं यावत् समयं पञ्चत्रिंशत् वर्षशतानि परमायुः पालयित्वा कालमासे कालं कृत्वा षष्ठयां पृथिव्यामुत्कर्षेण० नैरयिकतयोपपन्ना। सा तत उद्धृत्येहैव वर्धमाने नगरे धनदेवस्य सार्थवाहस्य प्रियङ्कभार्यायाः कुक्षौ 1- III/I-RISISARA||SARI १ ' व्याकरणम्,

·श्री।
-
श्री-
विपाके
१ श्रुत-
दशमे
अजू
देव्याः
योनि-
शूलम्॥
स्कन्धः।
॥८९॥
ISAFIRANGAजाऊसाला
कुच्छिसि दारियत्ताए उववण्णा । तते णं सा पियंगूभारिया णवण्हं मासाणं दारियं पयाया । नामं
अंजू सिरी । सेसं जहा देवदत्ताए । तते णं से विजए राया आसवा० जहेव वेसमणदत्ते तहेव अंजु
पासति, णवरं अप्पणो अट्ठाए वरेति, जहा तेतली, जाव अंजूए दारियाए सद्धिं उप्पिं० जाव विहरति
तते णं तीसे अंजूए देवीए अण्णया कयाति जोणीसूले पाउब्भूते यावि होत्था । तते णं
विजए राया कोडंबियपुरिसे सदावति २ एवं वयासी;-गच्छह णं देवाणुप्पिया ! वद्धमाणपुरे णग
सिंघा० जाव एवं वयह;-एवं खलु देवाणु० अंजूए देवीए जोणिसूले पाउब्भूते, जो णं इच्छति वेज्जो
अथ दशमे किंचिल्लिख्यते । 'जहा तेतलि' त्ति ज्ञाताधर्मकथायां यथा तेतलिसुतनामाऽमात्यः पोट्टिलाभिधानां कलादमूषि-
कारश्रेष्ठिसुतां याचयित्वाऽऽत्मनैव परिणीतवान् , एवमयमपीति ।
॥ दशमाध्ययनविवरणं समाप्तं, तत्समाप्तौ च समाप्तं प्रथम श्रुतस्कन्धविवरणमिति ॥
दारिकातयोपपन्ना। ततः सा प्रियगूर्भार्या नवसु मासेषु दारिका प्रजाता। नाम अञ्जू । शेपं यथा देवदत्तायाः। ततः स विजयो राजाऽश्ववाह-
निकया यथैव वैश्रमणदत्तस्तथैवाजूं पश्यति, केवलमात्मनोऽर्थाय वृणीते, यथा तेतलिः, यावदङ्वा दारिकया साधुमुपरि० यावद् विहरति ।
ततस्तस्या अज्या देव्या अन्यदा कदाचिद् योनिशूल प्रादुर्भूतं चात्यभूत् । ततः स विजयो राजा कौटुम्बिकपुरुषान् शब्दाययति २
एवमवादीत्,-गच्छत देवानुप्रियाः । वर्धमानपुरे नगरे शृङ्गाटक० यावदेवं वदत,-एवं खलु देवानु० अज्वा देव्या योनिशूलं प्रादुर्भूतम् , य
-RINISARSA
॥८९॥

·याबाबERNATIका वा ६ जाव उग्घोसेति । तते णं ते बहवे वेज्जा वा ६ इमं एयारूवं सोच्चा निसम्म जेणेव विजए राया तेणेव उवा० अंजूए देवीए बहूहिँ उप्पत्तियाहिं बुद्धीहिं परिणामेमाणा इच्छति अंजूए देवीए जोणिसूलं उवसामित्तए, नो संचाएंति उवसामित्तए । तते णं ते बहवे वेज्जा य ६ जाहे नो संचाएंति अंजूए देवीए जोणिसूलं उवसामित्तए, ताहे संता तंता परितंता जामेव दिसं पाउन्भूता तामेव दिसं पडिगता। तते णं सा अंजू देवी ताए वेयणाए अभिभूया समाणी सुक्का भुक्खा निम्मंसा कट्ठाइं कलुणाई वीसराइं विलपति । एवं खलु गोतमा ! अंजू देवी पुरा जाव विहरति ।' 'अंजू णं भते ! देवी इओ कालमासे कालं किच्चा कहिं गच्छिहिति ? कहिं उववजिहिति ? इच्छति वैद्योवा ३ यावदुद्घोषयन्ति । ततस्ते बहवो वैद्या वा ६ इमामेतद्रूपां श्रुत्वा निशम्य यत्रैव विजयो राजा तत्रैवोपा० अङ्ग्या देव्या बहु- भिरौत्पातिकीभिर्यावद् बुद्धिभिः परिणमयन्त इच्छन्त्यज्वा देव्या योनिशुलमुपशमयितुम् , नो सशक्नुवन्त्युपशमयितुम् । ततस्ते बहवोवैद्या ६ यदा नो सशक्नुवन्त्यज्वा देव्या योनिशूलमुपशमयितुम् , तदा श्रान्तास्तान्ताः परितान्ता यस्या एव दिगः प्रादुर्भूनातामेव दिशं प्रतिगताः । ततः साऽर्देवी तया वेदनयाऽभिभूता सती शुष्का बुभुक्षिता निर्मासा कष्टानि करुणानि विस्वराणि विलपति । एवं खलु गौतम ! अजूदेवी पुरा यावद् विहरति ।' 'अञ्जूर्भदन्त । देवी इतः कालमासे कालं कृत्वा कुत्र गमिष्यति ? कुत्रोपपत्स्यते ? ' ' गौतम अजूदेवी नवतिं वर्षाणि परमायुः , ARRITIागामायामामा

·दशमे-
-
श्री-
विपाके
अञ्ज-
देव्या:
१श्रुत-
स्कन्धः।
परम्प-
॥९॥
रया
मोक्षः॥
FIRSAlbना-
50-5AkolaraAND
'गोतमा ! अंजू णं देवी नउइं वासाइं परमाउं पालयित्ता कालमासे कालं किच्चा इमीसे रयणप्पभाए
पुढवीए णेरइयत्ताए उववण्णा । एवं संसारो जहा पढमो तहा णेयव्वं जाव वणस्सती । सा णं ततो
अणंतरं उव्वट्टित्ता सव्वओभद्दे णगरे मयूरत्ताए पच्चायाहिति। से णं तत्थ साउणिएहिं वधिते समाणे
तत्थेव सव्वओभद्दे णगरे सेविकुलंसि पुत्तत्ताए पच्चायाहिति । से णं तत्थ उम्सुक्क तहारूवाणं थेराणं
अंतिए केवलं बोहिं बुज्झिहिति; पव्वज्जा; सोहम्मे।' 'ततो देवलोगाओ आउक्खएणं कहिं गच्छिहिति?'
'गोतमा! महाविदेहे,जहा पढमे जाव सिज्झिहितिजाव अंतं काहिति।' ' एवं खल्लु जबूं ! जाव समणेणं
जाव संपत्तेणं दुहविवागाणं दसमस्स अज्झयणस्स अयमढे पपणत्ते' ४ सेवं भंते !' २ (सू० ३२)
॥ दुहविवागेसु दससु अज्झयणेसु पढमो सुयक्खंधो समत्तो ॥
पालयित्वा कालमासे कालं कृत्वास्या रत्नप्रभाया पृथिव्यां नैरयिकतयोपपन्ना । एवं संसारो यथा प्रथमस्तथा ज्ञातव्यो यथा वनस्पतिः ।
सा ततोऽनन्तरमुवृत्त्य सर्वतोभद्रे नगरे मयूरतया प्रत्यायास्यति । स तत्रोन्मुक्त० तथारूपाणां स्थविराणामन्तिके केवलं बोधि भोत्स्यते,
प्रव्रज्या, सौधर्मे' । ततो देवलोकादायुः क्षयेण कुत्र गमिष्यति ? ' ' गौतम ! महाविदेहं, यथा प्रथमो यावत् सेत्स्यति यावदन्तं करिष्यति
' एवं खलु जम्बो ! यावत् श्रमणेन यावत् संप्राप्तेन दुःखविपाकानां दशमस्याध्ययनस्यायमर्थः प्रज्ञप्त.।' ' तदेवं भदन्त ।'
॥ दुःखविपाकेषु दशस्वध्ययनेषु प्रथमः श्रुतस्कन्धः समाप्तः ॥
SHARGANISARGIRI
,
।
॥९॥

·GPune न ISBIANSI|| अथ बीयसुयक्खंधो श्री सुबाहुकुमाराख्यं प्रथममध्ययनम् ॥ GET wered तेणं कालेणं २ रायगिहे णगरे गुणसिलए चेइए सुधम्मे समोसढे । जंबू जाव पज्जुवासति, एवं वयासी;-' जइ णं भंते ! समणेणं जाव संपत्तेणं दुहविवागाणं अयमढे पण्णत्ते, सुहविवागाणं भंते ! समणेणं जाव संपत्तेणं के अटे पण्णत्ते ? ' तते णं से सुहम्मे अणगारे जंबू अणगारं एवं वयासी;- 'एवं खलु जंबू ! समणेणं जाव संपत्तेणं सुहविवागाणं दस अज्झयणा पण्णत्ता, तं जहा;- सुबाहू १ भद्दनंदी य २ सुजाए ३ वासवे ४ तहेव जिणदासे ५। तस्मिन् काले २ राजगृहे नगरे गुणशिले चैत्ये सुधर्मा समवसृतः । जम्बुर्यावत् पर्युपास्ते, एवमवादीत् ,-'यदि भदन्त ! श्रमणेन संप्राप्तेन दुःखविपाकानामयमर्थः प्रज्ञप्तः, सुखविपाकानां भदन्त | श्रमणेन यावत् संप्राप्तेन कोऽर्थः प्रज्ञप्त. १' ततः स सुधर्माऽनगारो जम्बुमनगारमेवमवदत्,-' एवं खलु जम्बो | श्रमणेन यावत् सप्राप्तेन सुखविपाकानां दशाध्ययनानि प्रज्ञप्तानि, तद्यथा,- सुबाहुः १ भद्रनन्दी च २ सुजातः ३ वासवः ४ तथैव जिनदासः ५। धनपतिश्च ६ महाबलः ७ भद्रनन्दी ८ महचन्द्रः ९ वरदत्तः १०॥१॥ १-'सुबाहू १ भद्दनदी २ य, सुजाए ३ य सुवासवे ४ । तहेव जिणदासे ५, धणपतो य ६ महब्बले ७ ।।१॥ भद्दनंदी ८ महच्चदे ९ वरदत्ते १०॥' एवमपि प्रत्यन्तरे ।। NAFISANSAR यावत् १६

·श्री-
विपाके
जयाबाबा
प्रथम
सुबाहु
अध्यय-
२ श्रुत-
स्कन्धः।
नम् ॥
॥९१॥
धणपती य ६ महब्बलो ७ भद्दनंदी ८ महचंदे ९ वरदत्ते १० ॥ १ ॥
जति णं भंते ! समणेणं जाव संपत्तेणं सुहविवागाणं दस अज्झयणा पण्णत्ता, पढमस्स णं भंते !
अज्झयणस्स सुहविवागाणं जाव संपत्तेणं के अटे पण्णत्ते ? ' तते णं से सुहम्मे जंबू अणगारं एवं
वयासी;-' एवं खलु जम्बू ! तेणं कालेणं २ हत्थिसीसे णामं णगरे होत्था रिद्ध० । तस्स णं हत्थि-
सीसस्स णगरस्स बहिया उत्तरपुरस्थिमे दिसीभागे एत्थ णं पुप्फकरंडए णामं उज्जाणे होत्था सव्वो-
उय० । तत्थ णं कयवणमालपियस्स जक्खस्स जक्खायतणे होत्था दिव्वे । तत्थ णं हथिसीसे णगरे
अदीणसत्तू नामं राया होत्था महया० । तस्स णं अदीणसत्तुस्स रण्णो धारिणीपामोक्खं देवीसहस्सं
अथ द्वितीयश्रुतस्कन्धस्य प्रथमाध्ययने किंचिल्लिख्यते । “सब्बोउय' त्ति इदमेवं दृश्यम्-" सब्बोउयपुप्फफलसमिद्धे रम्मे
'यदि भदन्त श्रमणेन यावत् संप्राप्तेन सुखविपाकाना दशाध्यनानि प्रज्ञप्तानि, प्रथमस्य भदन्त ! अध्ययनस्य सुखविपाकानां यावत् संप्राप्तेन
कोऽर्थः प्रज्ञप्तः ?' ततः स सुधर्मा जम्बुमनगारमेवमवादीत्, –'एवं खलु जम्बो ! तस्मिन् काले २ हस्तिशीर्ष नाम नगरमभूदृद्ध० । तस्माद्
हस्तिशीर्पाद् नगराद् बहिरुत्तरपौरस्त्ये दिग्भागेऽत्र पुष्पकरण्डकं नामोद्यानमभवत् सर्वर्तुक० । तत्र कृतवनमालप्रियस्य यक्षस्य यक्षायतनमभूद्
दिव्यम् । तत्र हस्तिशीर्षे नगरेऽदीनशत्रुनाम राजाऽभूद् महा० । तस्यादीनशत्रो राज्ञो धारिणीप्रमुग्वं देवीसहस्रमवरोघे चाप्यभवत् ।
FIRST 11-11-1564
ता
॥९॥

·||Sale|साभाऊRAkSANI ओरोहे यावि होत्था । तते णं सा धारिणी देवी अण्णया कयाइ तंसि तारिसगंसि वासभवणंसि सीहं सुमिणे० जहा मेहजम्मणं तहा भाणियत्वं । सुबाहुकुमारे जाव अलंभोगसमत्थं वावि जाणेति २ अम्मा- पियरो पंच पासायवडंसगसयाइं कारेंति अब्भुगय० भवर्ण, एवं जहा महब्बलस्स रण्णो, णवरं पुप्फ- नंदणवणप्पगासे पासाइए ४" । 'तंसि तारिसगंसि वासभवणंसि' इति तस्मिंस्तादृशे राजलोकोचिते वासगृहे इत्यर्थः। 'जहा मेहजम्मणं' ति ज्ञाताधर्मकथायां प्रथमाध्ययने यथा मेघकुमारस्य जन्मवक्तव्यतोक्ता, एवमत्रापि सा वाच्येति, नवरमकालमेघ- दोहदवक्तव्यता नास्तीह । 'सुवाहुकुमारे' इह यावत्करणादिदं दृश्यम्-'बावत्तरीकलापंडिए नवंगसुत्तपडिबोहिए" नवाङ्गानि श्रोत्र २ चक्षु २ ओण २ रसना १ त्वङ् १ मनो १ लक्षणानि सुप्तानि सन्ति प्रतियोधितानि यौवनेन यस्य स तथा, "अट्ठारस- देसीभासाविसारए" इत्यादि यावद् “अलंभोगसमत्थे जाए यावि होत्था, तएणं तस्स सुवाहुस्स कुमारस्स अम्मापियरो सुबाहुकुमारं बावत्तरीकलापंडियं जाव अलंभोगसमत्थं साहसियं वियालचारिं जाणेति जाणित्ता" | पंच प्रासादावतंसकशतानि कारयन्ति । किंभूतानीत्याह-'अब्भुगय'त्ति “ अब्भुगयमूसियपहसिए" इत्यादि । 'भवणति एकं च भवनं कारयन्ति । अथ प्रासाद-भवनयोः का प्रतिविशेषः १ प्रासादः स्वगतायामापेक्षया द्विगुणोच्छ्रायः, भवनं तु आयामापेक्षया पादोनसमुच्छ्रयमेवेति । इह च प्रासादा ततः सा धारिणी देव्यन्यदा कदाचित् तस्मिस्तादृशे वासभवने सिंहं स्वप्ने० यथा मेघजन्म तथा भणितव्यम् । सुबाहुकुमारो यावद- लंभोगसमर्थ चापि जानीतः २ अम्बापितरौ पञ्च प्रासादावतंसकशतानि कारयतः, अभ्युद्गत० भवनम् , एवं यथा महावलस्य राज्ञः, RAIGANISANI मला

·श्री-
विपाके
२ श्रुत-
स्कन्धः।
प्रथमे
पञ्चशत-
कन्य-
काभिः
सह सु-
बाहो
पाणि-
॥९२॥
चूलापामोक्खाणं पंचण्हं रायवरकण्णगसयाणं एगदिवसेणं पाणिं गेहाति, तहेव पंचसइओ दाओ
जाव उप्पिंपासायवरगते फुट्ट० जाव विहरति ।
तेणं कालेणं २ समणे भगवं० । समोसरणं । परिसा निग्गया। अदीणसत्तू निग्गते जहा कूणिए।
पा वधूनिमित्तं, भवनं च कुमाराय । 'एवं जहा महाबलस्स'त्ति भवनवर्णको विवाहवक्तव्यता च यथा भगवत्यां महाबलस्योक्ता,
एवमस्यापि वाच्या; केवलं तत्र 'कमलश्रीप्रमुखाणाम्' इत्युक्तम् , इह तु 'पुष्पचूलाप्रमुखाणाम्' इति वाच्यम् । एतदेव दर्शयन्नाह-
'नवरं' इत्यादि । 'तहेव'त्ति यथा महाबलस्येत्यर्थः। 'पंचसइओ दाओ'त्ति "पंच सयाई हिरण्णकोडीणं, पंच सयाई सुवण्णकोडीणं"
इत्यादि दानं वाच्यम् । इह यावत्करणादेवं दृश्यम्-"तए णं से सुबाहुकुमारे एगमेगाए भारियाए एव मेगं हिरण्णकोडिं दलयति"
इत्यादि वाच्यं, यावत् “ अन्नं च विपुलं धणकणगरयणमणिमोत्तियसंखसिलप्पवालमाइयं दलयइ तए णं से सुबाहुकुमारे"त्ति ।
'उप्पि पासायवरगए' प्रासादवरस्योपरि स्थित इत्यर्थः । 'फुट्ट' इह यावत्करणादिदं दृश्यम्-"फुट्टमाणेहिं मुइंगमत्थएहिं" स्फुट-
द्भिर्मृदंगमुखपुटैरतिरभसास्फालनादित्यर्थः “वरतरुणीसंपउत्तेहिं" वरतरुणीसंप्रयुक्तैः “वत्तीसइबद्धेहिं नाडएहि" द्वात्रिंशद्भक्तिनिबद्धैः
'द्वात्रिंशत्पात्रनिवद्धैः' इत्यन्ये "उवगिजमाणे उवलालिजमाणे माणुस्सए कामभोगे पच्चणुब्भवमाणे"त्ति । 'जहा कूणिए'त्ति यथौप-
केवलं पुष्पचूलाप्रमुखाणां पञ्चानां राजवरकन्यकाशतानामेकदिवसे पाणिं ग्राहयतः, तथैव पञ्चशतिको दायो यावदुपरिप्रासादवरगत स्फुट यावद्
विहरति । तस्मिन् काले २ श्रमणो भगवान् । समवसरणम् ] परिषद् निर्गता ) अदीनशत्रुर्निर्गतो यथा कूणिकः। सुबाहुरपि यथा जमालिस्तथा
IASEARNIAlk| PRGANI
ARitsSADISASTRA
ग्रहः ।।
IC
॥९२॥

·IIIयासाला सुबाहूवि जहा जमाली तहा रहेणं णिग्गते जाव धम्मो कहिओ। राया परिसा गता। तते णं से सुबाहू कुमारे समणस्स भगवओ अंतिए धम्म सोच्चा निसम्म हट्ट० उठाए. जाव एवं वयासी;- 'सदहामि णं भंते ! निग्गथं पावयणं० जहा णं देवाणुप्पियाणं अंतिए बहवे राईसर० जाव नो खल्लु अहं०, अहं णं देवा० अंतिए पंचाणुवतियं सत्तसिक्खावतियं (दुवालसविह) गिहिधम्म पडिवज्जामि' । पातिके कूणिको राजा भगवद्वन्दनाय निर्गच्छन् वर्णितः, एवमयमपि वर्णयितव्य इति भावः । सुवाहूवि जहा जमाली तहा रहेणं निग्गओ'त्ति अयमर्थः येन भगवतीवर्णितप्रकारेण जमाली भगवद्भागिनेयो भगवद्वन्दनाय रथेन निर्गतः, अयमपि तेनैव प्रकारेण निर्गत इति; इह यावत्करणादिदं दृश्यम्-" समणस्स भगवओ महावीरस्स छत्ताइछत्तं पडागाइपडागं विजाचारणे जंभए य देवे ओवयमाणे उप्पयमाणे य पासति, पासित्ता रहातो पच्चोरुहति २ त्ता समणं भगवं महावीरं वंदई" इत्यादि । 'हट्टत्ति "हट्टतुट्टे अतीव हृष्टः तुष्टः । “ उठाए'त्ति " उवाए उद्वेइ " इह यावत्करणादिदं दृश्यम्-"उद्वित्ता समणं भगवं महावीरं बंदइ नमसइ २ त्ता" इति । सदहामि णं भंते ! निग्गर्थ, इत्यादि यत् सूत्र पुस्तके दृश्यते तद् वक्ष्यमाणवाक्यानुसारेणावगन्तव्यम् , तथाहि 'सदहामि णं भंते ! निग्गथं पावयणं, पत्तियामि णं भंते ! निग्गंधं पावयणं, जहा णं देवाणुप्पियाणं अंतिए बहवे निर्गतो यावद् धर्मः कथितः । राजा परिषद् गता । ततः स सुबाहुः कुमारः श्रमणस्य भगवतोऽन्तिके धर्म श्रुत्वा निशम्य हृष्ट० उत्थाय० यावदेवमवादीत्-'श्रद्दधामि भदन्त । नैर्ग्रन्थ प्रवचनं० यथा देवानुप्रियाणामन्तिके बहवो राजेश्वर० यावद् नो खल्वहं०, अहं देवा० सास||SARAISABAI

·श्रा
श्री-
विपाके
AkRA
२ श्रुत-
प्रथमे
इन्द्रभूति
भगवतः
सुबाहु
सम्बन्धी
प्रश्नः॥
स्कन्धः।
॥९३॥
*Ald ||SIFISRAFISTAN
'अहासुहं, मा पडिबंधं०' । तते णं से सुबाहू समणस्स अंतिए पंचाणुवतियं सत्तसिक्खावतियं गिहि-
धम्म पडिवज्जति । तमेव रहं दुरूहति । जामेव दिसं पा० ता० पडिगते ।
तेणं कालेणं २जेटे अंतेवासी इंदभूती जाव एवं व०-'अहो णं भंते! सुबाहुकुमारे इढे इट्ठरूवे,
कंते २, पिए २, मणुण्णे २, मणोमे २, सोमे सुभगे पियदंसणे सुरूवे; बहुजणस्सवि य णं भंते !
राईसरतलवरमाडंवियकोडुंबियसेडिसेणावइसत्थवाहपभियओ मुंडा भवित्ता अगाराउ अणगारियं पव्वयंति, नो खलु अहं तहा
संचाएमि पव्वइत्तए; अहं णं देवाणुप्पियाणं अंतिए पंचाणुव्वयं सत्तसिक्खावइयं गिहिधम्म पडिवजामि"। 'अहासुहं देवाणुप्पिया!
मा पडिबंधं करेह'त्ति भगवद्वचनम् । 'तमेव' इदमेवं दृश्यम्-"तमेव चाउग्घंटे आसरहं" । 'जामेव' इत्यादि त्वेवं दृश्यम्-"जामेव
दिसं पाउन्भूए तामेव दिसं पडिगए"त्ति । इंदभूई' इत्यत्र यावत्करणात् "णामं अणगारे गोयमगोत्तेण" इत्यादि दृश्यम् । 'इडे'
इष्यते स्मेतीष्टः । स च कृतविवक्षितकार्यापेक्षयापि स्यादित्याह-इष्टरूप इप्टस्वरूप इत्यर्थः । इष्ट इष्टरूपो वा कारणवशादपि स्यादि-
त्याह-कान्तः कमनीयः, कान्तरूपः कमनीयस्वरूपः, शोभनः शोभनस्वभावश्चेत्यर्थः । एवंविधोऽपि कश्चित् कर्मदोषात् परेषां
अन्तिके पञ्चाणुव्रतिक सप्तशिक्षाव्रतिक गृहिधम प्रतिपद्ये'। 'यथासुखं, मा प्रतिबन्धम्' ततः स सुबाहुः श्रमणस्यान्तिके पञ्चाणुव्रतिकं सप्तशि-
क्षाबतिक गृहिवम प्रतिपद्यते । तमेव रथमारोहति । यस्या एव दिशः प्रादुर्भूतस्तामेव दिशं प्रतिगतः।
तस्मिन् काले २ ज्येष्ठोऽन्तेवासीन्द्रभूतिर्यावदेवमवादीत्,-'अहो भदन्त सुवाहुकुमार इष्ट इष्टरूपः, कान्तः २, प्रियः २, मनोज्ञः २,
-RIDIHAIRATI
॥९३॥

·सुबाहूकुमारे इढे ५ सोमे ४; साहुजणस्सवि य णं भंते ! सुधाहू कुमारे इतु इट्ठरूवे ५ जाव सुरुवे । सुबाहुणा भंते ! कुमारेणं इमा एयारूवा उराला माणुसरिद्धी किण्णा लद्धा, किण्णा पत्ता, किण्णा अभिसमण्णागया ? क वा एस आसि पुत्वभवे ? जाव समण्णागया ? ' प्रीतिं नोत्पादयेदित्यत आह-प्रियः प्रेमोत्पादकः, प्रियरूपः प्रिय (प्रीति) कारिस्वरूपः । एवंविधश्च लोकरूढितोऽपि स्यादित्यत आह-मनोज्ञः मनसाऽन्तःसवेदनेन शोभनतया ज्ञायत इति मनोज्ञः, एवं मनोज्ञरूपः । एवंविधश्चैकदापि स्यादित्यत आह-'मणामे' त्ति मनसा अभ्यते गम्यते पुनः पुनः संस्मरणतो यः स मनोमः, एवं मनोमरूपः । एतदेव प्रपञ्चयन्नाह-'सोमेत्ति अरौद्रः, सुभगो वल्लभः । 'पियदसणे'त्ति प्रेमजनकाकारः किमुक्तं भवति 'सुरूवेत्ति शोभनाकारः सुस्भावो वेति । एवंविधश्चैकजनापेक्षयापि स्यादि- त्यत आह-'बहुजणस्सवि' इत्यादि । एवंविधश्च प्राकृतजनापेक्षयापि स्यादित्यत आह-'साहुजणस्सवि' इत्यादि । 'इमा एयारूव' त्ति इयं प्रत्यक्षा, एतद्रूपा उपलभ्यमानस्वरूपैव अकृत्रिमेत्यर्थः । 'किण्णा लद्ध'त्ति केन हेतुनोपार्जिता। 'किण्णा पत्त'त्ति केन हेतुना प्राप्ता-उपार्जिता सति प्राप्तिमुपगता । 'किण्णा अभिसमण्णागय' त्ति प्राप्तापि सती केन हेतुना आभिमुख्येन सांगत्येन चोपा- मनोमः २, सोमः सुभगः प्रियदर्शनः सुरूपः, बहुजनस्यापि च भदन्त सुबाहुः कुमार इष्टः ५ सोमः ४, साधुजनस्यापि च भदन्त ! सुबाहुः कुमार इष्ट इष्टरूप: ५ यावत् सुरूपः। सुबाहुना भदन्त ' कुमारेणेयमेतद्रूपा मानुषर्द्धिः केन लब्धा, केन प्राप्ता, केनाभिसमन्वागता? को वैप आसीत् पूर्वभवे ? यावत् समन्वागता IFISHESISAात्रायास क IPIOCAISA RATRA||54 - ० ,

·श्री-
विपाके
प्रथमे-
सुवाहो
पूर्व-
भवः॥
२ श्रुत-
स्कन्धः
॥९४||
ISANIसासामIRAI
'एवं खल्लु गोतमा ! तेणं कालेणं २ इहेव जंबुद्दीवे २ भारहे वासे हथिणाउरे णामं णगरे
होत्था रिद्धः । तत्थ णं हथिणाउरे णगरे सुमुहे णामं गाहावती परिवसति अड्डे । तेणं कालेणं २
धम्मघोसा णामं थेरा जातिसंपण्णा जाव पंचहिं समणसतेहिं सद्धिं संपरिवुडा पुव्वाणुपुर्दिवं चरमाणा
गा० दूइज्ज० जेणेव हस्थिणापुरे णगरे जेणेव सहसंबवणे उजाणे तेणेव उवा० २ अहापडिरूवं उग्गहं
र्जनस्य च पश्चाद् भोग्यतामुपगतेति । 'को वा एस आसि पुत्वभवे' इह यावत्करणादिदं दृश्यम्-" किंनामए वा, किं वा गोएणं
कयरंसि वा गामंसि वा, संनिवेसंसि वा, किंवा दच्चा, किं वा भोचा, किं वा किच्चा, किं वा समायरित्ता, कस्स वा तहारूवस्स
समणस्स वा, माहणस्स वा अंतिए एगमवि आरियं सुवयणं सोचा निसम्म सुबाहुकुमारेण इमा एयारूवा उराला माणुसिड्ढी
लद्धा पत्ता अमिसमन्नागय" त्ति । 'जाइसंपन्ना' इह यावत्करणादिदं दृश्यम्-" कुलसंपन्ना वलसंपन्ना रूवसंपन्ना एवं विणय-
नाण-दंसण-चरित्त-लज्जा-लाघवसंपन्ना उयंसी तेयंसी वचंसी जसंसी" इत्यादि । 'गा०दुइज्ज' त्ति “गामाणुगामं दूइजमाणा
इति दृश्यम् , द्रवन्तो गच्छन्त इत्यर्थः । 'जहा गोयमसामि' त्ति द्वितीयाध्ययनदर्शितगौतमस्वामिभिक्षाचर्यान्यायेनायमपि भिक्षा-
' एवं खलु गौतम ' तस्मिन् काले २ इहैव जम्बूद्वीपे २ भारते वर्षे हस्तिनापुर नाम नगरमभूदृद्धः । तत्र हस्तिनापुरे नगरे सुमुखो
नाम गाथापतिः परिवसत्यादयः । तस्मिन् काले २ धर्मघोषा नाम स्थविरा जातिसपन्ना यावत् पञ्चभिः श्रमणशतैः साधं सपरिवृताः
पूर्वानुपूर्व चरन्त. प्रामा० द्रवन्तो यत्रैव हस्तिनापुर नगरं यत्रैव सहस्राम्रवणमुद्यानं तत्रैवोपा० २ यथाप्रतिरूपमवग्रहमव० संयमेन
NagrikSAIRASANA
"
-
॥१४॥

·MINI IIIयानाला उ० संजमेणं तवसा अप्पाणं भावेमाणा विहरंति । तेणं कालेणं २ धम्मघोसाणं थेराणं अंतेवासी सुदत्ते नाम अणगारे उराले जाव० लेस्से मासं मासेणं खममाणे विहरति । तते णं से सुदत्ते अणगारे मासखमणपारणगसि पढमपोरिसीए सज्झायं करोति, जहा गोतमसामी तहेव, सुहम्मे (धम्मघोसे) थेरे आपुच्छति, जाव अडमाणे सुमुहस्स गाहावतिस्स गिहं अणुपवितु । तते णं से सुमुहे गाहावती सुदत्तं अणगारं एजमाणं पासति, पासित्ता हट्ठतुढे आसणाओ अब्भुट्ठति २, पायपीढाओ पच्चोरुहति २ पाउयाओ मुयति २ एगसाडियं उत्त० २ सुदत्तं अणगारं सत्तट्ठपयाई पच्चुग्गच्छति, २ तिक्खुत्तो टनसामाचारी प्रयुक्त इत्यर्थः । ' सुहम्मे थेरे' त्ति धर्मघोषस्थविरानित्यर्थः, धर्मशब्दसाम्याच्छब्दद्वयस्याप्येकार्थत्वात् । पडि- तपसाऽऽत्मानं भावयन्तो विहरन्ति । तस्मिन् काले २ धर्मघोषाणां स्थविराणामन्तेवासी सुदत्तो नामानगार उदारो यावत् ०लेश्यो मासं मासं क्षममाणो विहरति । ततः स सुदत्तोऽनगारो मासक्षमणपारणके प्रथमपौरुष्याः स्वाध्यायं करोति, यथा गौतमस्वामी तथैव, सुध- मणः स्थविरानापृच्छते, यावदटन सुमुखस्य गाथापतेर्गृहमनुप्रविष्टः । ततः स सुमुखो गाथापतिः सुदत्तमनगारमायन्तं पश्यति, दृष्ट्वा हृष्टतुष्ट आसनादभ्युत्तिष्ठति २ पादपीठात् प्रत्यवरोहति २ पादुके मुञ्चति २ एकशाटकमुत्त० सुदत्तमनगारं सप्ताष्टपदानि प्रत्युद्गच्छति, त्रिः आदक्षिण० वन्दते नमस्यति २ यत्रैव भक्तगृहं तत्रैवोपागच्छति, उपागत्य स्वहस्तेन विपुलेनाशनपान० ४ प्रतिलम्भयिष्यामीति तुष्टः ३ । INFINIPORN. त

·श्री-
विपाके
२ श्रुव
ISISNESSNEऊया
प्रथमे
सुबाहोः
पूर्व-
भवः ।।
स्कन्धः।
शाRIASIK
आया० वंदति नमसति २ जेणेव भत्तघरे तेणेव उवागच्छति २ त्ता सयहत्थेणं विउलेणं असणपाण.
४ पडिलाभेस्सामीति तुढे ३ । तते णं तस्स सुमुहस्स गाहावइस्स तेणं व्वसुद्धणं ३ तिविहेणं
तिकरणसुद्धेणं सुदत्ते अणगारे पडिलाभिते समाणे संसारे परित्तीकते, मणुस्साउए निबद्धे । गिहंसि
य से इमाइं पंच दिव्वाइं, पाउब्भूताई, तं जहा;-वसुहारा वुट्ठा, दसवण्णे कुसुमे निवातिते, चेल-
क्खेवे कते, आहताओ देवदुंदुभीओ, अंतरावि य णं आगासंसि अहो दाणे २ घुढे य । हत्थिणाउरे
लाहिस्सामीति तुट्टे' इहेदं द्रष्टव्यम्-" पडिलाभेमाणे तुट्टे पडिलाभिए वि तुट्टे" त्ति । ' तस्स सुमुहस्स' त्ति विभक्तिपरिणामात्
'तेन 'सुमुहेन' इति द्रष्टव्यम् । 'तेन' इत्यशनादिदानेन ‘दवसुद्धणं' ति द्रव्यतः शुद्धेन प्रासुकादिनेत्यर्थः, इहान्यदपि
" गाहगसुद्धेण दायगसुद्धेण" त्ति दृश्यम् ; तत्र ग्राहकशुद्धं यत्र ग्रहीता चारित्रगुणयुक्तः, दायकशुद्धं तु यत्र दाता औदार्यादि-
गुणान्वितः । अत एवाह- 'तिविहेणं' त्ति उक्तलक्षणप्रकारत्रययुक्तेनेति । 'तिकरणसुद्धणं' ति मनोवाकायलक्षणकरणत्रयस्य
ततस्तेन सुमुखेन गाथापतिना तेन द्रव्यशुद्धेन ३ त्रिविधेन त्रिकरणशुद्धेन सुदत्तेऽनगारे प्रतिलम्भिते सति संसारः परीत्तीकृतः, मनुष्यायु-
निबद्धम् । गृहे च तस्येमानि पञ्च दिव्यानि प्रादुर्भूतानि, तद्यथा,-वसुधारा वृष्टा, दशार्धवर्ण कुसुमं निपातितम् , चेलोत्क्षेपः कृतः, आहता
देवदुन्दुभयः, अन्तरापि चाकाशेऽहो दानं २ घुष्टं च । हस्तिनापुरे शृङ्गाटक. यावत्० पथेषु बहुजनोऽन्योऽन्यमेवमाख्याति;-धन्यो देवा०
सुमुखो गाथापतिर्यावत् तद् धन्यः ५ । स सुमुखो गाथापतिर्बहूनि वर्षशतान्यायुः पालयति २ कालमासे कालं कृत्वेहैव हस्तिशीर्षके
॥९५॥
SRI||
SRISH
॥९५॥
॥१५॥

·IskGAPA||BAATEISर सिंघाडग० जाव० पहेसु बहुजणो अण्णमण्णस्स एवं आइक्खइ-धपणे णं देवा० सुमुहे गाहावती जाव तं धण्णे ५। से सुमुहे गाहावती बहूई वाससताई आउयं पालति २ कालमासे कालं किच्चा इहेव हत्थिसीसए णगरे अदीणसत्तुस्स रण्णो धारिणीए देवीए कुञ्छिसि पुत्तत्ताए उववण्णे । तते णं सा धारिणी देवी सयणिज्जंसि सुत्तजागरा ओहीरमाणी २ तहेव सीहं पासति । सेसं तं चेव जाव उप्पिं- पासादे विहरति । तं एवं खल्लु गोतमा ! सुबाहुणा इमा एयारूवा मणुस्सरिद्धी लद्धा ३' । दायकसंवन्धिनो विशुद्धतयेत्यर्थः । ' एवं आइक्खइ' त्ति सामान्येनाचष्टे; इह चान्यदपि पदत्रयं द्रष्टव्यम्-"एवं भासइ" त्ति विशेपत आचष्टे, "एवं पण्णवेइ एवं परूवेइ " एतच्च पूर्वोक्तपदद्वयस्यैव क्रमेण व्याख्यानार्थ पदद्वयमवगन्तव्यम् । अयं (अथ) वा आख्यातीति तथैव, भाषते व्यक्तवचनैः, प्रज्ञापयतीति युक्तिभिर्बोधयति, प्ररूपयति तु भेदतः कथयतीति । 'धन्ने णं देवाणुप्पिया ! सुमुहे गाहावती' इत्यत्र यावत्करणादिदं दृश्यम्-" पुन्ने णं देवाणुप्पिया ! सुमुहे गाहावती" एवं " कयत्थे णं कयलक्खणे णं सुलद्धे (सुद्धे ) णं सुमुहस्स गाहावतिस्स (जम्म ) जीवियफले, जस्स णं इमा एयारूवा उराला माणुसिड्डी लद्धा पत्ता अभिसमण्णा- गय" ति । 'तं धणे णं देवाणुप्पिया ! सुमुहे गाहावती' इत्यादि पूर्वप्रदर्शितमेवेह पदपञ्चकं निगमनतयाऽवसेयम् । 'अहिगय- नगरेऽदीनशनो राज्ञो धारिण्या देव्याः कुक्षौ पुत्रतयोपपन्नः । ततः सा धारिणी देवी शयनीये सुप्तजागरा निद्रान्ती २ तथैव सिंह पश्यति । शेपं तदेव यावदुपरिप्रासादे विहरति । तदेव खलु गौतम ! सुबाहुनेयमेतद्रूपा मनुष्यर्द्धिलब्धा ३ । SINGERIS सामाजिक बाबा - -

·बासका
?
GORAN
--
श्री-
विपाके
२ श्रुत-
स्कन्धः
प्रथमे
सुबाहु
कुमा
.
पौषध-
||९६॥
शाला-
'पभू णं भंते ! सुबाहुकुमारे देवाणु० अंतिए मुंडे भवित्ता अगाराओ अणगारियं पव्वइत्तए ?'
'हंता पभू' । तते
'। तते णं से भगवं गोयमे समणं भगवं वंदति नमंसति २ संजमेणं तवसा अप्पाणं
भावमाणे विहरति । तते णं से समणे भगवं अण्णया कयाइ हत्थिसीसाओ णगराओ पुप्फ० उज्जा-
णाओ कतवणमालजक्खायतणाओ पडि० २ बहिया जणवयं विहरति । तते णं से सुबाहू कुमारे
समणोवासए जाते अभिगयजीवाजीवे जाव पडिलामेमाणे विहरति । तते णं से सुबाहुकुमारे अण्णया
चाउद्दसट्ठमुद्दिट्ठपुण्णमासिणीसु जेणेव पोसहसाला तेणेव उवा० २ पोसहसालं पमज्जति २ उच्चार-
जीवाजीवे इह यावत्करणात् “ उवलद्धपुनपावे" इत्यादिकं “अहापरिग्गहिएहिं तवोकम्मेहिं अप्पाणं भावेमाणे विहरइ" इत्येत-
दन्तं दृश्यम् । चाउद्दसट्टमुद्दिष्टपुण्णमासिणीसु" त्ति अत्रोद्दिष्टा अमावास्या । 'गामागर' इह यावत्करणात् " नगरकब्बडमडं-
प्रभुभदन्त । सुबाहुकुमारो देवानु० अन्तिके मुण्डो भूत्वाऽगारादनगारतां प्रव्रजितुम् ?' 'हन्न प्रभुः' । ततः स भगवान् गौतमः
श्रमणं भगवन्तं वन्दते नमस्यति २ सयमेन तपसाऽऽत्मानं भावयन् विहरति । ततः स श्रमणो भगवन्नन्यदा कदाचिद् हस्तिशीर्षाद् नगरात्
पुष्प० उद्यानात् कृतवनमालयक्षायतनात् प्रति० बहिर्जनपदं विहरति । ततः स सुबाहुकुमार. श्रमणोपासको जातोऽभिगतजीवाजीवो
यावत् प्रतिलम्भयन् विहरति । ततः स सुबाहुः कुमारोऽन्यदा चतुर्दश्यष्टम्युद्दिष्टापौर्णमासीपु यत्रैव पौपधशाला तत्रैवोपा० २ पौषधशालां
छा यामाग
मनम्॥
CERNARSANभRRIA
साबसाभार
॥९६॥

·IFILESAIFIFSSAI पासवणभूमि पडिलेहेति २ दब्भसंथारं संथारेइ, दब्भसं० दुरूहति । अट्ठमभत्तं पगेण्हति । पोसहसा- लाए पोसहिए अट्ठमभत्तिए पोसहं पडिजागरमाणे २ विहरति । तएणं तस्स सुबाहुस्स कुमारस्स पुव्वरत्तावरत्तकाले धम्मजागरियं जागरमाणस्स इमे एतारूवे अज्झत्थिते ३–'धण्णा णं ते गामागर० जाव सण्णिवेसा, जत्थ णं समणे भगवं महावीरे विहरति; धण्णा णं ते राईसर० जे णं समणस्स अंतिए मुंडा जाव पव्वयंति, धण्णा णं ते राईसर० जेणं समणस्स अंतिए पंचाणुवतियं जाव गिहिधम्म वखेडदोणमुहपट्टणनिगमआसमसंबाहसंनिवेसा" इति दृश्यम् । 'राईसर' इहैवं दृश्यम्-" राईसरतलवरमाडंबियकोडंबियसेट्ठिसेणा- वइसत्यवाहपभियउ ” त्ति । 'मुंडा' इह यावत्करणादिदं दृश्यम्-" भवित्ता अगाराउ अणगारियं" ति । 'पुवाणुपुष्विं' इह यावत्करणादिदं दृश्यम्-" चरमाणे गामाणुगामं दुइजमाणे " त्ति । 'जहा पढमं' ति यथेहैवाध्ययने प्रथमं जमालिनिदर्शनेन निर्गतोऽयमुक्तस्तथाद्वितीयनिर्गमेऽयं नगराद् विनिर्गत इति वाच्यम् , उभयत्र समानो वर्णकग्रन्थ इति भावः । ईरियासमिए प्रमार्टि २ उच्चारप्रस्रवणभूमिं प्रतिलेखयति २ दर्भसस्तारं सस्तृणोति, दर्भस० आरोहति । अष्टमभक्तं प्रगृह्णाति । पौषधशालायां पौषधिकोऽष्ट- मभक्तिकः पौपधं प्रतिजागरयन् २ विहरति । ततस्तस्य सुबाहोः कुमारस्य पूर्वरात्रापररात्रकाले धर्मजागर्यया जाग्रतोऽयमेतद्रूप आध्या- त्मिकः ३-'धन्यास्ते प्रामाकर० यावत् सनिवेशाः, यत्र श्रमणो भगवान् महावीरो विहरति, धन्यास्ते राजेश्वर० ये श्रमणस्यान्तिके मुण्डा यावत् प्रवजन्ति, धन्यास्ते राजेश्वर० ये श्रमणस्यान्तिके पश्चाणुव्रतिकं यावद् गृहिधर्म प्रतिपद्यन्ते, धन्यास्ते राजेश्वर० ये श्रमणkushkullos4.#ROSIERSde113635\xBoellit १७

·श्री-
विपाके
15-||-1BI
||शा
प्रथमें
सुबाहो
प्रत्रज्या-
मि-
२ श्रुत
स्कन्धः।
लापः॥
॥९७॥
क
पडिवजंति, धण्णा णं ते राईसर० जे णं समणस्स अंतिए धम्म सुणेति; तं जइ णं समणे भगवं
महावीरे पुव्वाणुपुर्दिव जाव दुइजमाणे इहमागच्छेजा जाव विहरिज्जा, तते णं अहं समणस्स अंतिए मुंडे
भवित्ता जाव पव्वएज्जा'।
तते णं समणे भगवं महावीरे सुबाहुस्स कुमारस्स इमं एयारूवं अज्झस्थियं जाव वियाणित्ता
पुव्वाणुपुट्विं दूइज्जमाणे जेणेव हत्थिासे णगरे, जेणेव पुप्फ० उजाणे, जेणेव कयवणमालप्पियस्स
जक्खस्स जक्खायतणे तेणेव उवा० अहापडि० उग्ग० संजमेण जाव विहरति । परिसा राया निग्गते।
तते णं तस्स सुबाहुस्स कुमारस्स तं महया० जहा पढमं तहा निग्गओ। धम्मो कहिओ । परिसा राया
गतो तते णं से सुबाहू कुमारे समणस्स भगवओ अंतिए धम्म सोच्चा निसम्म हट्ठ० जहा मेहो तहा
स्यान्तिके धर्म शृणवन्ति, तद् यदि श्रमणो भगवान महावीरः पूर्वानुपूर्व्या यावद् द्रवन्निहागच्छेद् यावद् विहरेत् , ततोऽहं श्रमणस्या-
न्तिके मुण्डो भूत्वा यावत् प्रव्रजेयम् ' ।
तनः श्रमणो भगवान महावीरः सुबाहोः कुमारस्येममेतद्रूपमाध्यात्मिक यावद् विज्ञाय पूर्वानुपूर्व्या द्रवन् यत्रैव हस्तिशीर्ष नगरं, यत्रैव
पुष्प० उद्यान, यत्रैव कृतवनमालप्रियस्य यक्षस्य यक्षायतनं तत्रैवोपा० यथाप्रतिरूपमवग्रहं० सयमेन यावद् विहरति । परिषद् राजा निर्गतः ।
,
ॐासाचा
HIRISIS
॥९७॥

·अम्मापियरो आपुच्छति । गिक्खमणाभिसेओ तहेव जाव अणगारे जाते इरियासमिते जाव बंभयारी। ततेणं से सुबाहू अणगारे समणस्स भगवओ महावीरस्स तहारूवाणं थेराणं अंतिए सामाइयमाइयाई एकारस अंगाई अहिज्जति बहूहिं चउत्थ० तवोविहाणोहि अप्पाणं भावेत्ता बहूइं वासाइं सामण्णपरियागं पाउणित्ता मासियाए संलेहणाए अप्पाणं झूसित्ता सर्द्धि भत्ताई अणसणाए छेदित्ता आलोइयपडिकंते समाहिं पत्ते कालमासे कालं किच्चा सोहम्मे कप्पे देवत्ताए उववपणे । से णं तत्तो देवलोयाउ आउ- क्खएणं भवक्खएणं ठितिक्खएणं अणंतरं चयं चइत्ता माणुसं विग्गहं लभिहिति २ केवलं बोहिं इत्यत्र यावत्करणादिदं दृश्यम्-' भासासमिए ४ एवं ३ मणगुत्ते ३ गुत्तिदिए गुत्ते गुत्तबंभयारी" त्ति ' आउक्खएणं' ति आयुःकर्मद्रव्यनिर्जरणेन । ' भवक्खएणं' ति देवगतिनिबन्धनदेवगत्यादिकर्मद्रव्यनिर्जरणेन । 'ठिइक्खएणं ' ति आयुष्कादिकर्म- ततस्तस्य सुवाहोः कुमारस्य तद् महा० यथा प्रथम तथा निर्गतः। धर्मः कथितः । परिषद् राजा गतः । ततः स सुवाहुः कुमारः श्रमणस्य भगवतोऽन्तिके धर्म श्रुत्वा निशम्य हृष्ट० यथा मेघस्तथाऽम्बापितरावापृच्छते । निष्क्रमणाभिषेकस्तथैव यावदनगारो जात ईर्यासमितो यावद् ब्रह्मचारी । ततः स सुबाहुरनगारः श्रमणस्य भगवतो महावीरस्य तथारूपाणां स्थविराणामन्तिके सामायिकादीन्येकादशाङ्गन्यधीते । बहुभिश्चतुर्थ० तपोविधानैरात्मानं भावयित्वा बहूनि वर्षाणि श्रामण्यपर्यायं पालयित्वा मासिक्या सलेखनयाऽऽत्मान जोपयित्वा पष्टिं भक्ता- न्यनशनया छेदयित्वाऽऽलोचितप्रतिक्रान्तः समाधि प्राप्तः कालमासे कालं कृत्वा सौधर्मे कल्पे देवतयोपपन्नः। स ततो देवलोकादायुःक्षयेण . यायावामानाबालमन • |||||||||B5%

·२
+
--
श्री
विपाके
प्रथमे
सुवाहो
भव-
संख्या
निर्वाण
चा
स्कन्धः।
॥९८॥
IFIRSeleNBIAFIRSAGAR
बुज्झिहिति २ तहारूवाणं थेराणंअंतिए मुंडं जाव पव्वइस्सति । सेणं तत्थ बहूइंवासाइं सामण्णं पाउणि-
हिति २ आलोइयपडिक्कंते समाहिकालगते सणंकुमारे कप्पे देवत्ताए उववण्णे, ततो माणुस्सं, पवज्जा, बंभ-
लोए।माणुस्सं महासुक्के माणुस्संआणए [आरणे] माणुस्सं आरणे, माणुस्सं सव्वट्ठसिद्धे। सेणं ततो अणं-
तरं उव्वहिता महाविदेहे, जाव अड्ढाइं जहा दढपतिपणे, सिज्झिहिति ५। तं एवं खल्लु जंबू! समणेणं जाव
संपत्तेणं सुहविवागाणं पढमस्स अज्झयणस्स अयमढे पण्णत्ते। (सू० ३३) इति पढमं अज्झयणं समत्तं ।
स्थितिविगमेन । ' अणंतरं चयं चइत्त ' त्ति देवभवसंबन्धिनं देहं त्यक्त्वेत्यर्थः, अथवा अनन्तरमायुःक्षयादनन्तरं 'चयं' ति
च्यवनं 'चइत्त' त्ति च्युत्वा । 'महाविदेहे' इह यावत्करणात् “वासे जाइं इमाई कुलाई भवंति अढाइ अपरिभूयाई" इत्यादि दृश्यम् ।
॥ इति द्वितीयश्रुतस्कन्धे प्रथमाध्ययनविवरणम् ॥
भवक्ष्येण स्थितिक्षयेणानन्तरं चयं त्यक्त्वा मानुपं विग्रहं लप्स्यते २ केवलं बोधि भोत्स्यते २ तथारूपाणां स्थविराणामन्तिके मुण्डो यावत्
प्रव्रजिष्यति । स तत्र बहूनि वर्षाणि श्रामण्यं पालयिष्यति २ आलोचितप्रतिक्रान्तः समाधिकालगतः सनत्कुमारे कल्पे देवतयोपपन्नः, ततो
मानुष्यम् , प्रव्रज्या, ब्रह्मलोके । मानुष्यम् , महाशुक्रे । मानुष्यम् आनते (आरणे) मानुष्यम् , आनते । मानुष्यम् , सर्वार्थसिद्धे । स ततोऽनन्तर-
मुद्वृत्त्यमहाविदेहे यावदाव्यानि यथा दृढप्रतिज्ञः, सेत्स्यति ५ । तदेवं खलु जम्बो श्रमणेन यावत् संप्राप्तेन सुखविपाकानां प्रथमस्याध्ययन-
॥ इति प्रथममध्ययनं समाप्तम् ॥
P4IEASE ISARASIRRITRA
स्यायमर्थः प्रज्ञप्तः ।
॥९८॥

·SSला-मसाला बितियस्स उक्वेवओ। एवं खलु जंबू ! तेणं कालेणं तेणं समएणं उसभपुरे णगरे । थूभकरंडगं उजाणं । धण्णो जक्खो। धणावहो राया। सरस्सती देवी। सुमिणदंसणं, कहणा, जम्मं, बालत्तणं, कलाओ य, जोव्वणं, पाणिग्गहणं, दाओ, पासाद० भोगा य, जहा सुबाहुस्स; नवरं भद्दनंदी कुमारे, सिरिदेवीपामोक्खाणं पंच सया । सामिस्स समोसरणं, सावगधम्मं०। पुव्वभवपुच्छा। महाविदेहे पुंड. रागिणी णगरी। विजए कुमारे।जुगबाहू तित्थंगरे पडिलाभिते मणुस्साउए बद्धे।इह उप्पण्णे । सेसंजहासु- बाहुस्स जाव महाविदेहे सिज्झिहिति, बुझिहिति मुञ्चिहिति, परिणिव्वाहिति, सव्वदुक्खाणमंतं करेहिति ॥ ॥ बितियं अज्झयणं समत्तं ॥ द्वितीयस्योपक्षेपः । एवं खलु जम्बो । तस्मिन् काले तस्मिन् समये वृषभपुरं नगरम् । स्तूपकरण्डकमुद्यानम् । धन्यो यक्षः। धनावहो राजा । सरस्वती देवी स्वप्नदर्शनम् , कथनम् , जन्म, बालत्वम् , कलाश्च, यौवनम् , पाणिग्रहणम् , दायः, प्रासादमोगाश्च, यथा सुबाहोः, केवल भद्रनन्दी कुमारः, श्रीदेवीप्रमुखाणां पञ्च शतानि । स्वामिनः समवसरणम् , श्रावकधर्म० । पूर्वभवपृच्छा महाविदेहे पुण्डरीकिणी नगरी विजयः कुमारः । युगबाहुस्तीर्थंकरः प्रतिलम्भितः मनुष्यायुर्बद्धम् । इहोत्पन्नः । शेपं यथा सुबाहोर्यावद् महाविदेहे सेत्स्स्यति, भोत्स्यते, मोक्ष्यते, परिनिर्वास्यति, सर्वदुःखानामन्तं करिष्यति ॥ द्वितीयमध्ययनं समाप्तम् ।। TISA SAHISARAISINS SI. -

·तृतीय-
विपाके
मध्यय-
२ श्रुत-
तच्चस्स उक्खेवओ। वीरपुरं णगरं । मणोरमं उजाणं । वीरकण्हमित्ते राया। सिरी देवी । सुजाए
कुमारे । बलसिरिपामोक्खाणं पंच सया । सामी समोसरिते। पुत्वभवपुच्छा। उसुयारे णगरे । उस-
भदत्ते गाहावती । पुप्फदंते अणगारे पडि० । इह उप्पण्णे जाव महाविदेहे सिज्झिहिति ॥
॥ सुहविवागे ततियं अज्झयणं समत्तं ॥
नम् ॥
स्कन्धः
पा
॥९९॥
ALOG/4boshlyBos||SB||Alko&!|a|
b8||
एवमुत्तराणि नवाप्यनुगन्तव्यानीति । ॥ समाप्तं विपाकश्रुताख्यैकादशाङ्गप्रदेशविवरणम् ॥
इहानुयोगे यदयुक्तमुक्तं तद् धीधना द्राक् परिशोधयन्तु । नापेक्षणं युक्तिमदत्र येन जिनागमे भक्तिपरायणानाम् ॥ १॥
कृतिरियं संविग्नमुनिजनप्रधानश्रीजिनेश्वराचार्यचरणकमलचञ्चरीककल्पस्य श्रीमदभयदेवाचार्यस्येति। श्रीरस्तु । ग्रंथानः॥९००॥
ANISHESAIFSA-||
तृतीयस्योपक्षेपः । वीरपुर नगरम् । मनोरममुद्यानम् वीरकृष्णमित्रो राजा । श्रीदेवी । सुजातः कुमारः। बलश्रीप्रमुखाणां पञ्च
शतानि । स्वामी समवसृतः । पूर्वभवपृच्छा । इक्षुकारं नगरम् । ऋषभदत्तो गाथापतिः। पुष्पदन्तोऽनगारः प्रति० । इहोत्पन्नो यावद्
महाविदेहे सेत्स्यति
॥ सुखविपाके तृतीयमध्ययनं समाप्तम् ।।
॥९९॥

·IFICAणालामावाला मामला चउत्थस्स उक्खेवओ। विजयपुरं नगरं । नंदणवणं (मणोरमं) उज्जाणं । असोगो जक्खो वासवदत्ते राया। कण्हा देवी । सुवासवे कुमारे । भद्दापामोक्खाणं पंच सया जाव पुत्वभवे। कोसंबी णगरी । धणपाले राया। वेसमणभद्दे अणगारे पडिलाभिते । इहं उप्पण्णे जाव सिद्धे ॥ ॥ चउत्थं अज्झयणं समत्तं । पंचमस्स उक्खेवओ। सोगंधिया णगरी । णीलासोगे उज्जाणे । सुकालो जक्खो। अपडिहओ राया । सुकण्हा देवी । महचंदे कुमारे । तस्स अरहदत्ता भारिया । जिणदासो पुत्तो। तित्थगरागमणं। जिणदासपुव्वभवो। मज्झमिया णगरी । मेहरहे राया । सुधम्मे अणगारे पडिलाभिते जाव सिद्धे । kISISबाबासासा चतुर्थस्योपक्षेपः । विजयपुर नगरम् । नन्दनवन(मनोरम)उद्यानम् । अशोको यक्षः । वासवदत्तो राजा। कृष्णा देवी । सुवासवः कुमारः। भद्राप्रमुखाणां पञ्च शतानि यावत् पूर्वभव. । कौशाम्बी नगरी । धनपालो राजा । वैश्रमणभद्रोऽनगारः प्रतिलम्भितः । इहोत्पन्नो ॥ चतुर्थमध्ययनं समाप्तम् ॥ यावत् सिद्धः॥ तं ·SPIRI श्री- विपाके ISISRI|कर षष्ठ सप्तम चाध्यय- नम् ॥ २ श्रुतः स्कन्धः। ।१०० जाव सिद्धे। ANSARile ॥ पंचमं अज्झयणं समत्तं ॥ छठुस्स उक्खेवओ । कणगपुरं णगरं । सेतासोयं उज्जाणं । वीरभद्दो जक्खो । पियचंदो राया। सुभद्दा देवी । वेसमणे कुमारे जुवराया। सिरीदेवीपामोक्खाणं पंच सया । तित्थगरागमणं। धणवती जुवरायपुत्ते जाव पुव्वभवे । मणिचइया णगरी । मित्ते राया। संभूयविजए अणगारे पडिलाभिते ॥ छटुं अज्झयणं समन्तं ॥ सत्तमस्स उक्खेवओ । महापुरं णगरं। रत्तासोगं उजाणं । रत्तपाओ जक्खो। बले राया । सुभद्दा देवी। महब्बले कुमारे। रत्तवतीपामोक्खाणं पंच सया।तित्थगरागमणं जाव पुव्वभवो। मणिपुरं णगरं। पञ्चमस्योपक्षेपः । सौगन्धिका नगरी । नीलाशोकमुद्यानम् । सुकालो यक्षः । अप्रतिहतो राजा । सुकृष्णा देवी। महचन्द्रः कुमारः । तस्याईदत्ता भार्या । जिनदासः पुत्रः । तीर्थकरागमनम् । जिनदासः । पूर्वभवः । मध्यमिका नगरी । मेघरथो राजा। सुधर्माऽनगारः प्रतिलम्भितो यावत् सिद्धः । ॥ पञ्चममध्ययनं समाप्तम् ।। पष्ठस्योपक्षेपः । कनकपुर नगरम् । श्वेताशोकमुद्यानम्। वीरभद्रो यक्षः। प्रियचन्द्रो राजा । सुभद्रा देवी। वैश्रमणः कुमारो युवराजः। श्रीदेवीप्रमुखाणा पञ्च शतानि । तीर्थकरागमनम् । धनपतिर्युवराजपुत्रो यावत् पूर्वभवः । मणिचयिका नगरी। मित्रो राजा सभूतविज- FIERRAIMIRRIFIERSPIRI ।१०० ·15- NIRAINING णागदत्ते गाहावती । इंददत्ते अणगारे पडिलाभिते जाव सिद्धे। ॥ सत्तमं अज्झयणं समत्तं ॥ अट्ठमस्स उक्खेवओ सुघोसं णगरं । देवरमणं उजाणं । वीरसेणो जक्खो । अज्जुणो राया। तत्तवती देवी । भदनंदी कुमारे । सिरिदेवीपामोक्खाणं पंच सया जाव पुत्वभवे । महाघोसे णगरे। धम्मघोसे गाहावती । धम्मसीहे अणगारे पडिलाभिते जाव सिद्धे। ॥ अट्ठम अज्झयणं समत्तं ॥ णवमस्स उक्खेवओ। चंपा णगरी । पुण्णभद्दे उजाणे । पुण्णभद्दे जक्खे । दत्ते राया। रत्तवती देवी । महचंदे कुमारे जुव० । सिरिकंतापामोक्खाणं पंच सया जाव पुत्वभवो । तिगिच्छा नगरी । योऽनगारः प्रतिलम्भितो यावत् सिद्धः । ॥ षष्ठमध्ययनं समाप्तम् । सप्तमस्योपक्षेपः । महापुरं नगरम् । रक्ताशोकमुद्यानम् । रक्तपादो यक्षः । चलो राजा । सुभद्रा देवी। महाबलः कुमारः। रक्तवती- प्रमुखाणा पञ्च शतानि । तीर्थकरागमन यावत् पूर्वभवः मणिपुरं नगरम् । नागदत्तो गाथापतिः । इन्द्रदत्तोऽनगारः प्रतिलम्भितो यावत् सिद्धः । ॥ सप्तममध्ययनं समाप्तम् ॥ अष्टमस्योपक्षेपः । सुघोषं नगरम् । देवरमणमुद्यानम् । वीरसेनो यक्षः। अर्जुनो राजा । तत्त्ववती देवी। भद्रनन्दी कुमारः। श्री देवीप्रमुखाणां पञ्च शतानि यावत् पूर्वभवः महाघोषं नगरम् । धर्मघोषो गाथापतिः । धर्मसिंहोऽनगारः प्रति- लम्भितो यावत् सिद्धः । I4151ANA ·साRI||5वाजावा जासRAIG SAIRIN- SA-SAN श्री जितसत्तू राया धम्मविरिए अणगारे पडिलाभिते जाव सिद्धे ॥ ॥ नवमं अज्झयणं समत्तं ॥ दशम- वियाके जति गं० दसमस्स उक्खेवओ। एवं खलु जंबू ! तेणं कालेणं तेणं समएणं सायं णामं टीमध्यय- २ श्रुत- णगरं होत्था । उत्तरकुरु उज्जाणे । पासामिओ जक्खो । मित्तणंदी राया। सिरिता देवी। वरदत्ते नम् ॥ स्कन्धः। पा कुमारे । वरसेणापामोक्खाणं पंच देवी सया । तित्थगरागमणं । सावगधम्मं० । पुत्वभवो (पुच्छा १०१॥ मणुस्साउए निबद्धे ) सयदुवारे णगरे । विमलवाहणे राया। धम्मरुई अणगारे (धम्मरुचिनामं अण- गारं एज्जमाणं पासति २) पडिलाभिते । मणुस्ताउए बद्धे । इहं उप्पण्णे । सेसं जहा सुबाहुस्स ॥ अष्टममध्ययनं समाप्तम् ।। नवमस्योपक्षेपः । चम्पा नगरी । पूर्णभद्रमुद्यानम् । पूर्णभद्रो यक्षः। दत्तो राजा । रक्तवती देवी । महचन्द्रः कुमारो युवराजः । श्रीकान्ताप्रमुखाणां पञ्च शतानि यावत् पूर्वभवः । तिगिच्छा नगरी । जितशत्रू राजा । धर्मवीर्योऽनगारः प्रतिलम्मितो यावत् सिद्धः । ॥ नवममध्ययनं समाप्तम् ।। यदि० दशमस्योपक्षेपः । एवं खलु जम्बो । तस्मिन् काले तस्मिन् समये साकेतं नाम नगरमभूत् । उत्तरकुर्बुद्यानम् । पाशामृगो यक्षः । मित्रनन्दी राजा । श्रीकान्ता देवी । वरदत्तः कुमारः । वरसेनाप्रमुखाणा पञ्च देवीना शतानि । तीर्थकरागमनम् । श्रावधर्म० । पूर्वभवः-(पृच्छा मनुष्यायुर्निबद्धं ) शतद्वार नगरम् । विमलवाहनो राजा । धर्मरुचिरनगारः (धर्मरुचिनानामनमनगारमायन्तं पश्यति ||१०१॥ 11१०१॥

·कुमारस्स । चिंता, जाव पव्वज्जा । कप्पंतरे । ततो जाव सव्वट्ठसिद्धे । ततो महाविदेहे जहा दढप- तिण्णे जाव सिज्झिहिति ५॥ एवं खल्लु जंबू ! समणेणंभगवयामहावीरेणं जाव संपत्तेणं सुहविवागाणं दसमस्स अज्झयणस्स अय- अज्झपण्णत्ते । 'सेवं भंते ! सेवंभंते ! सुहविवागा' ॥ (सू० ३४)॥दसमं अज्झयणं समत्तं ॥१०॥ ॥ एक्कारसमं अंगं समत्तं ॥ ||||||৬%ৰান্নাঞk दृष्ट्वा ) प्रतिलम्भितः । मनुष्यायुर्बद्धम् । इहोत्पन्नः। शेषं यथा सुबाहोः । चिन्ता, यावत् प्रव्रज्या । कल्पान्तरे । ततो यावत् सर्वार्थसिद्धे । ततो महाविदेहे यथा दृढप्रतिज्ञो यावत् सेत्स्यति ५ । एवं खलु जम्बो ! श्रमणेन भगवता महावीरेण यावत् संप्राप्तेन सुखविपाकानां दशमस्याध्ययनस्यायमर्थः प्रज्ञप्तः । ' तदेवं भदन्त तदेवंभदन्त । सुखविपाकाः'। ॥ दशममध्ययनं समाप्तम् ।। ॥ एकादशमङ्ग समाप्तम् ॥ सजायसाहायला ·- एका- श्री- विपाके नमो सुयदेवयाए-विवागसुयस्स दो सुयक्खंधा-दुहविवागो य सुहववागो य । तत्थ दुहविवागे दस अज्झयणा एक्कसरगा दससु चेव दिवसेसु उद्दिसिज्जति । एवं सुहविवागेवि। सेसं जहा आया- रस्स ॥ इति एक्कारसमं अंगं सम्मत्तं ॥ ११ ॥ ग्रन्थाग्रं-१२५० ॥ २ श्रुत- दशाङ्ग- स्योप- संहारः॥ स्कन्धः। 1१०२ 15564KRIESANJERIES-1 विपाकश्रुतस्य द्वौ श्रुतस्कन्धौ-दुःखविपाकः सुखविपाकश्च । तत्र दुःखविपाके दशाध्ययनान्येकसहशानि दशस्वेव दिवसेपूदिश्यन्ते । एवं सुखविपाकेऽपि । शेषं यथाऽऽचारस्य ॥ इत्येकादशमङ्गं समाप्तम ॥ ११ ॥ समाप्तोऽयं ग्रन्थः ।। ASIANRAI4]. छा " ।१०२