·No text on this page.

·TEK PRUSWAMY SASTRI
EARCH INSTITUTE,
- FORE, MADRAS-4,

·No text on this page.

·1682
SRIMAD BHAGAVAD GĪTĀ
(TEXT OF SUDDHA DIARMA MANDALAM EDITION)
For Presentation Only
म
गद्धध
ण्ड
न
लम्
★न
यो नाच
n.lin
PUBLISHED BY
T. M. JANARDANAM
For Suddha Dharma Mandalam Association.
THE SUDDHA DHARMA OFFICE,
MYLAPORE, MADRAS, S. INDIA.
1937.

·The Director, Suddha Dharma Mandalam Association,
will be glad to permit any who desire to print and circulate
the text as herein contained, if for free distribution only,
and not otherwise.

·विषयानुक्रमणिका पारायणक्रमः श्रीभागवदगीता Page. 1 to 62 अध्यायः १ गीतावतारनिरूपणं शानषट्कं अ. २ नरनारायणधर्मगीता अ. ५ शिक्षागीता अ. ३ अवतारगीता अ. ६ कारणगीता अ. ४ अधिकारगीता अ. ७ कैवल्यगीता भक्तिषट्कं अ. ८ स्वरूपगीता अ. ११ मोक्षगीता अ. ९ साधनत्रयगीता अ. १२ ब्रह्मखरूपगीता अ. १० मायागीता अ. १३ ब्रह्मविभूतिगीता कर्मषट्क अ..१४ प्राणायामगीता अ. १७ राजविद्यागीता अ. १५ परमात्मगीता अ. १८ परमहंसगीता अ. १६ अक्षरगीता अ. १९ संन्यासगीता योगषटकं अ. २० आत्मगीता अ. २३ भक्तिगीता अ. २१ प्रकृतिगीता अ. २४ ज्ञानगीता अ. २२ कर्मगीता अ. २५ योगगीता अध्यायः, २६ ब्रह्मस्तुतिः

·Page. 63
63
विषयानुक्रमणिका
श्रीकृष्णार्जुनसन्निवेशरहस्यार्थः
श्रीभगवद्गीतामाहात्म्य
श्रीभगवद्गीताश्लोकसङ्घयानिरूपणम्
श्रीभगवद्गीतोपदेशकालनिर्णयः
श्रीभगवद्गीतायाः श्लोकानां अकारादिक्रमः
शुद्धाशुद्धपत्रिका
...
64
64
65
...
80

·अथ शुद्धयोगब्रह्मविद्यायाः
श्रीभगवद्गीतायाः
पारायणक्रमः
भग्द्वाज उवाच
सुब्रह्मण्य महाभाग नमस्ते लोकनायक।
कथ योगब्रह्मविद्या गीताSध्येया मनीषिणा ।। १ ।।
का वा गीतोचिता पूजा कदा सेव्याऽस्ति सा सतां
ज्ञातुमिच्छाम्यशेषेण वदस्व कृपया विभो ॥ २ ॥
सुब्रह्मण्य उवाच
भरद्वाज महाभाग पृरन्तुभ्यं वदाम्यहम् ।
युगे युगे तु भगवान्नारदाय महामुने ॥ ३ ॥
गीतासेवां यथातत्वं व्याजहार युगप्रभुः।
तामेवाद्य प्रवक्ष्यामि शृणुष्व मुनिपुङ्गव ।। ४ ।।
दासः काल्ये समुत्थाय कृत्वा स्वाह्निकमुत्तमम् ।
प्रक्षाल्य पाणिपादञ्च धृताकल्पः प्रसन्नधीः ॥ ५ ॥
तिष्ठन्बद्धाञ्जलिदेवमात्मानं परिबुध्य हि ।
सङ्कल्पनायकञ्चैवं प्रणमेद्भक्तिभावतः ॥ ६ ॥
सङ्कल्पनायकस्तव:
श्री देवीं तां योगदेवीन्तत्सङ्कल्पप्रभुं नरम् ।
शुद्धसङ्कल्पनाथश्च नारायणमुपास्महे ॥ ७ ॥
लोकाधिकारिणश्चान्यान्नारदाद्यानृषीन्वयम् ।
तथा प्राचीनहंसांश्च प्रणमामो यथाबलम् ॥ ८॥

·iv पारायणक्रमः श्रीकृष्णार्जुनध्यानस्तवः नरनारायणाजातौ जगतस्स्थितये स्थितौ । शुद्धसङ्कल्पनाथौ च वन्दे कृष्णार्जुनौ सदा ॥ ९ ॥ एवमुक्त्वा प्रणम्याथ गायत्रीन्यासमाचरेत् । न्यासम् अस्याः श्रीयोगब्रह्मविद्यायाः भगवद्गीतायाः नरनारायणऋषिः, गायत्री छन्दः, श्रीयोगब्रह्मविद्या देवता, योगब्रह्मविद्याप्रसादसिध्यर्थे गीतापारायण- क्रियाजपे विनियोगः। ध्यानम् चतुष्पदी धर्मविद्यां समत्वं गिरती सतीम् । परसामीप्यफलदां वन्दे गीतां शुभावहाम् ॥ १० ॥ षड्दर्शनपदां दिव्यां सर्वभावसमन्विताम् । कर्तव्यव्यवसायस्य निश्चयाय नतोऽस्म्यहम् ॥ ११ ॥ इति स्तुत्वा पुनर्बद्धाञ्जलिपुट: नमस्ते नरदेवाय नमो नारायणाय च । बदरीवननाथाय योगिनां पतये नमः ॥ १२ ॥ इति ध्यात्वा गीताकोशञ्च यथाशक्ति समभ्यर्च्य नारायणं नमस्कृत्य नरञ्चैव नरोत्तमम् । देवी सरस्वती व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ।। १३ ।। इति श्लोकपठनपूर्वक श्रीभगवद्गीतां पठेत् । श्रीभगवद्गीतापारायणसमाप्तौ कर्तव्यविधिः । श्रीभगवद्गीताश्च भक्तथा यथोचितं पठित्वा ततश्चोत्थाय पुनरपि नारायणं नमस्कृत्य० चतुष्पदी धर्माविद्यां० "षड्दर्शनपदां दिव्यां० इति स्तुत्वा तत्फलं भगवते तस्मै समर्पयेत् । इति गीतापारायणक्रमः समाप्तः ·सुद्धा H डलर, न Bella मो नारा प । शुभमस्तु सर्वजगताम् । । ॐ नमः श्रीपरमर्षिभ्यो योगिभ्यः । श्रीमद्भगवद्गीता तत्र गीतावतारनिरूपणं नाम व्यष्टिप्रणवार्थपरः प्रथमोऽध्यायः उवाच उवाच धृतराष्ट्र धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः । मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ १ ॥ संजय दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा । आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ २॥ पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् । व्यूढां द्रपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥ ३ ॥ अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् । पर्याप्तं त्विक्षमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ।। ४ ॥

·2
श्रीभगवद्गीता
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।
भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ ५॥
अथोच्चैः संप्रहृष्टात्मा युक्तः शान्तनवोऽब्रवीत् ।
प्रीतिमान्हि दृढं कृष्णः पाण्डवेषु यशस्विषु ॥ ६ ॥
तस्माद्विभेभि राजेन्द्र शमो भवतु पाण्डवैः।
पृथिवीं मुंव सहितो भ्रातृभिर्बलिभिर्वशी ॥ ७ ॥
नरनारायणौ देवाववज्ञाय नशिष्यसि ।
इत्येवं कथयन्त्राजन् भीष्मः शान्तनवो महान् ॥ ८॥
तस्य सञ्जनयन्हर्ष कुरुवृद्धः पितामहः ।
सिहनादं विनद्योचैः शङ्ख दध्मौ प्रतापवान् ॥ ९ ॥
ततः शङ्खाश्च मर्यच पणवानकगोमुखाः ।
सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ १० ॥
धार्तराष्ट्रबलं दृष्ट्वा युद्धाय समुपस्थितम् ।
अर्जुनस्य हितार्थाय कृष्णो वचनमब्रवीत् ॥ ११ ॥
श्रीभगवान् शुचिर्भूत्वा महाबाहो संग्रामाभिमुखे स्थितः ।
उवाच पराजयाय शत्रूणां दुर्गास्तोत्रमुदीरय ॥ १२ ॥
संजय एवमुक्तोऽर्जुनः संख्ये वासुदेवेन धीमता।
उवाच
अवतीर्य रथात्पार्थः स्तोत्रमाह कृताञ्जलिः ॥ १३ ॥
मर्जुन
उषाच
नमस्ते सिद्धसेनानि आर्य मन्दवासिनि ।
कुमारि कालि कापालि कपिले कृष्णपिङ्गले ॥ १४ ॥
भद्रकालि नमस्तुभ्यं महाकालि नमोऽस्तु ते ।
चण्डि चण्डे नमस्तुभ्यं तारिणि वरवर्णिनि ॥ १५ ॥
कात्यायनि महाभागे करालि विजये जये।
शिखिपिञ्छाजधरे नानाभरणभूषिते ॥ १६ ॥
अदृशूलप्रहरणे खङ्गखेटकधारिणि ।
गोपेन्द्रस्यानुजे ज्येष्टे नन्दगोपकुलोद्भवे ॥ १७ ॥

·3
प्रथमोऽध्यायः
महिषासुप्रिये नित्यं कौशिकि पीतवासिनि ।
अट्टहासे कोकमुखे नमस्तेऽस्तु रणप्रिये ॥ १८ ॥
उमे शाकंबरि श्वेते कृष्णे कैटभनाशिनि ।
हिरण्याक्षि विरूपाक्षि सुधूम्राक्षि नमोऽस्तु ते ॥ १९ ॥
वेदश्रुतिमहापुण्ये ब्रह्मण्ये जातवेदसि ।
जंबूकटकचैत्येषु नित्यं सन्निहितालये ॥ २० ॥
त्वं ब्रह्मविद्या विद्यानां महानिद्रा च देहिनाम् ।
स्कन्दमातर्भगवति दुर्ग कान्तारवासिनि ।। २१ ॥
स्वाहाकारः स्वधा चैव कला काष्ठा सरस्वती ।
सावित्री वेदमाता च तथा वेदान्त उच्यते ॥ २२ ॥
कान्तारभयदुर्गषु भक्तानाञ्चालयेषु च ।
नित्यं यससि पाताले युद्धे जयसि दानवान् ।। २३ ।।
त्वं जंभनी मोहिनी च माया होः श्रीस्तथैव च ।
सन्ध्या प्रभावती चैव सावित्री जननी तथा ।। २४ ॥
तुष्टिः पुष्टिकृतिदीप्तिश्चन्द्रादित्यविवर्धिनी ।
भूतिभूतिमता संख्ये वीक्ष्यसे सिद्धचारणैः ।। २५ ।।
स्तुताऽसि त्वं महादेवि विशुद्धनान्तरात्मना ।
जयो भवतु मे नित्यं त्वत्प्रसादाद्रणाजिरे ।। २६ ।।
संजय
उवाच
ततः पार्थस्य विज्ञाय भक्ति मानववत्सला ।
अन्तरिक्षगतोवाच गोविन्दस्याग्रतस्स्थिता ।। २७ ।।
स्वल्पेनैव तु कालेन शत्रु-जेष्यसि पाण्डव ।
नरस्त्वमसि दुर्धर्ष नारायणसहायवान् ॥ २८ ॥
अजेयस्त्वं रणेऽरीणामपि वज्रभृतःस्वयम् ।
इत्येवमुक्त्वा वरदा क्षणेनान्तरधी त ॥ २९ ॥
मोहादेतौ न जानन्ति नग्नारायणावृषी।
तव पुत्रा दुरात्मनः सर्व मन्यवशानुगाः ॥ ३० ॥
यत्र धर्मा द्युतिः कान्तियत्र ह्रीः श्रीस्तथा मतिः ।
यतो धर्मस्ततः'कृष्णो यतः कृष्णस्ततो जयः ॥ ३१ ॥

·4 श्रीभगवद्वाता ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ । माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥ ३२ ॥ पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः। पौण्डू दध्मौ महाशङ्ख भीमकर्मा वृकोदरः ॥ ३३ ॥ अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ ३४ ॥ काश्यश्च परमेष्वासः शिवण्डी च महारथः । धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ।। ३५ ॥ द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते । सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मः पृथक्पृथक् ॥ ३६ ।। स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् । नभश्च पृथिवीं चैव तुनुलो व्यनुनादयन् ।। ३७ ।। अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान कपिध्वजः । प्रवृत्ते शत्रसम्पाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ ३८ ॥ हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते । अर्जुन उवाच संजय सेनयोरुभयोर्मध्ये रथ स्थापय मेऽच्युत ।। ३९ ॥ यावदेतानिरीक्षेऽहं योद्धकामानवस्थितान् । कैया सह यो द्रव्यमन्त्रिणसमुद्यमे ॥ ४० ॥ योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः । धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धे युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ ४१ ॥ एवमुक्तो हृपीकेशो गुडाकेशेन भारत । सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥ ४२ ॥ भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वषां च महीक्षिताम् । उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति ।। ४३ ॥ तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितॄनथ पितामहान् । आचार्यान्मातुलान्भ्रातृन्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥ ४ ॥ उवाच ·5 प्रथमोऽध्यायः श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि । तान्समीक्ष्य च कौन्तेयः सर्वान्वन्धूनवस्थितान् ।। ४५ ॥ कृपयाऽपरयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् । अर्जुन दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥ ४६ ॥ उवाच सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति । वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ।। ४७ ॥ गाण्डीवं संसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते । न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥ ४८ ॥ निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव । न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ ४९ ॥ अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् । यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ ५० ॥ गुरूनहत्त्वा हि महानुभावान् श्रेयो भोक्तुं भक्ष्यमपीह लोके । हत्वाऽर्थकामांस्तु गुरूनिहैव भुञ्जीय भोगात्रुधिरप्रदिग्धान् ॥ ५१ ॥ न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः । यानेव हत्वा न जिजीविषामः तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥ ५२ ॥ कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः पृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेताः । यच्छ्रेयः स्यानिश्चितं ब्रूहि तन्मे शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥ ५३ ॥ संजय एवमुक्त्वार्जुनः सङ्खथे रथोपस्थमुपाविशत् । उवाच विसृज्य सशरं चापं शोकसविनमानसः ॥ ५४ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायां गीतावतारनिरूपणं नाम व्यष्टिप्रणवार्थपरः प्रथमोऽध्यायः ।।

·6
श्रीभगवद्गीता
[ज्ञान
अथ नरनारायणधर्मगीता नाम द्वितीयोऽध्यायः ।
संजय तमुवाच हृषीकेशः प्रहसनिव भारत ।
उवाच
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥१॥
श्रीभगवान् अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।
उवाच गतासूनगतामूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥ २ ॥
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।
अनार्यजुष्टमस्वय॑म कीर्तिकरमर्जुन ॥ ३ ॥
क्लैब्यं मास्म गमः पार्थ नैतत्वय्युपपद्यते ।
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ।। ४ ।।
चतुर्धाऽहं विभक्तात्मा चरामि जगतो हितः ।
लोकानां धारणार्थाय विधानं विदधामि च ॥ ५॥
यत्स्वभावात्मतत्वज्ञैः कारणैरुपलक्ष्यते ।
अनादिमध्यनिधनः सोऽन्तरात्माऽस्मि शाश्वतः ॥ ६ ॥
यत्तु मे परमं गुह्य रूपं सूक्ष्मार्थदर्शिभिः ।
गृह्यते सूक्ष्मभावः सोऽविभाव्योऽस्मि शाश्वतः ॥ ७ ॥
तत्तु मे परमं गुह्यं येन व्याप्तमिदं जगन् ।
मनोबुद्धिगतः श्रेयो विदधामि नरर्षभ ॥ ८ ॥
गांतु ज्ञातुं कृता बुद्धिभवता मानवोत्तम ।
शृणु योऽहं यतश्चाहं यदर्थश्चाहमुद्यतः ॥ ९॥
एका मूर्तिनिर्गुणाख्या योगं परममास्थिता ।
द्वितीया सृजते तात भूतग्रामं चराचरम् ॥ १० ॥
सृष्टं संहरतेऽन्या हि जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
क्षपयन्ती मोहयति आत्मनिष्ठा स्वमायया ॥ ११ ॥
चतुर्थी मे महामूर्तिर्जगद्वद्धिं ददाति सा ।
रक्षते चापि नियता सोऽहमस्मि नभश्चरः ॥ १२ ॥
मया सर्वमिदं व्याप्तं मयि सर्व प्रतिष्ठितम् ।
अहं सर्वजगदीनं सर्वत्र गतिरव्ययः ॥ १३ ॥

·-पट्कम्] द्वितीयोऽध्यायः ये केचिनियतात्मानस्वेतामिपरमार्चिताः। अग्निकार्यपरा नित्यं जपहोमपरायणाः ॥ १४ ॥ आत्मन्यनीम्समाधाय नियता नियतेन्द्रियाः। अनन्यमनसस्ते मां सर्व वै समुपासते ॥ १५ ॥ तेषामहं तपो दीप्तं तेजः सम्यक्समाहितम् । नित्यं ते मयि वर्तन्ते तेषु चाहमतन्द्रितः ॥ १६ ॥ सर्वतो मुक्तसङ्गेन मय्यनन्यसमाधिना। शक्यः समासादयितुमहं वै ज्ञानचक्षुषा ॥ १७ ॥ मां स्थूलदर्शनं विद्धि जगतः कार्यकारणम् । मत्तश्च संप्रसूतान्वै विद्धि लोकान्सदैवतान् ॥ १८ ॥ मया चापि चतुर्धाऽऽत्मा विभक्तः प्राणिषु स्थितः। आत्मभूतो वासुदेवो ह्यनिरुद्धो मतौ स्थितः ॥ १९॥ संकर्षणोऽहंकारे च प्रद्युम्नो मनसि स्थितः । अन्यथा च चतुर्धा यत्सम्यक्त्वं श्रोतुमर्हसि ॥ २० ॥ यत्तत्पद्ममभूत्पूर्व तत्र ब्रह्मा व्यजायत । ब्रह्मणश्चापि संभूतः शिव इत्यवधार्यताम् ॥ २१ ॥ शिवात्स्कन्दः संबभूव एतत्सष्टिचतुष्टयम् । दैत्यदानवरक्षोभिर्यदा धर्मः प्रपीड्यते ॥ २२ ॥ तदाऽहं धर्मवृद्धयर्थ मूर्तिमान्भविताऽनघ । योगिनो योगयुक्ताश्च ते मां पश्यन्ति नाम्यथा ॥ २३ ॥ शुद्धाभिजनसंपन्नाः श्रद्धायुक्तेन चेतसा। मद्भक्त्या च द्विजश्रेष्ठा गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ २४ ॥ तस्माज्ज्ञानेन शुद्धेन प्रसन्नात्माऽऽत्मविन्छुचिः । आसादयति तद्ब्रह्म यत्र गत्वा न शोचति ॥ २५ ॥ इति श्रीभगवद्वीतायां योगब्रह्मविद्यायां सांख्यकाण्डे शानषट्के नरनारायणधर्मगीता नाम द्वितीयोऽध्यायः॥ THE-KUPPUSWAMI SAŠTRI 1-a RCSA "STITUTE 84. TH'RU AOODE v, KA. ROAD MADRAS•4 ·8 श्रीभगवद्गीता अथ अवतारगीता नाम तृतीयोऽध्यायः। भर्जुन कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् । उवाच केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥ १ ॥ श्रीभगवान् भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचः । उवाच यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥२॥ अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् । प्रकृति स्वामधिष्ठाय सम्भवाम्यात्ममायया ॥ ३ ॥ समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः । ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम् ॥ ४ ॥ वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन । भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन ॥ ५ ॥ ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाऽहममृतस्याव्ययस्य च । शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ ६॥ आदित्यानामहं विष्णुज्योतिषां रविरंशुमान् । मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥ ७ ॥ अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च । न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ।। ८ ॥ न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः । अहमादिर्हि देवानां महीणां च सर्वशः ॥ ९ ॥ नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः । मूढोऽयं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम् ॥ १० ॥ मोघाशा मोषकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः । राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृति मोहिनीं श्रिताः ॥ ११ ॥ अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् । परं भावमजानम्तो मम भूतमहेश्वरम् ।। १२ ।। यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत । अभ्युत्थानमधर्मस्य तदाऽऽत्मानं सृजाम्यहम् ॥ १३ ॥ ॥

·-षट्कम् तृतीयोऽध्यायः परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् । धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥ १४ ॥ न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन । नानवातमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥ १५ ॥ यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः। मम वानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ १६ ।। उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्या कर्म चेदहम् । सङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥ १७ ॥ बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन । तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥ १८ ॥ वीतरागभयक्रोधा मम्मया मामुपाश्रिताः। बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमगताः ॥ १९ ॥ मच्चित्ता मद्तप्राणा बोधयन्तः परस्परम् । कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥ २० ॥ तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् । ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥ २१ ॥ महात्मानस्तु मां पार्थ दैवी प्रकृतिमाश्रिताः। भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥ २२ ॥ सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः। नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते ॥ २३ ॥ अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये ननाः पर्युपासते । तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ २४ ॥ जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः। त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन |॥ २५ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायां सांख्यकाण्डे शानषटके अवतारगीता नाम तृतीयोऽध्यायः॥

·10
श्रीभगवद्गीता
[शान.
अथ अधिकारगीता नाम चतुर्थोऽध्यायः ।
भर्जुन एवं सततयुक्ता ये भक्तास्त्वां पर्युपासते ।
उवाच ये चाप्यक्षरमव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः॥१॥
एतं मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्य शेषतः ।
त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता नह्युपपद्यते ॥ २॥
श्रीभगवान् * अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्व प्रवर्तते ।
उवाच इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥ ३ ॥
बुद्धिानमसम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः ।
सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च ॥ ४ ॥
अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः ।
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥ ५॥
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा ।
मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥ ६ ॥
चातुर्वर्ण्य मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः।
तस्य कर्तारमपि मां विद्धयकर्तारमव्ययम् ॥ ७ ॥
चतुर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन ।
आतों जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ ।। ८ ॥
तेषा ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते ।
प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ॥ ९ ॥
बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते ।
वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः ॥ १० ॥
ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः ।
तेषामादित्यवज्ज्ञान प्रकाशयति तत्परम् ॥ ११ ॥
असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः ।
नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां सन्यासेनाधिगच्छति ॥ १२ ॥
यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः।
ज्ञानामिदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥ १३ ॥

·-षट्कम् ] चतुर्थोऽध्यायः 11 न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् । स्थिरबुद्धिरसम्मूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः ॥ १४ ॥ ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं पर्युपासते । सर्वत्रगमचिन्त्यं च कूटस्थमचलं ध्रुवम् ॥ १५ ॥ संनियम्येन्द्रियग्रामं सर्वत्र समबुद्धयः । ते प्राप्नुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताः ॥ १६ ॥ क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम् | अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥ १७ ।। द्रव्ययशास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथाऽपरे । खाध्यायशानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥ १८ ॥ कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥ १९ ॥ मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये । यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ॥ २० ॥ आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन । सुखं वा यदि वा दुःख स योगी परमो मतः ॥ २१ ॥ गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः । यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥ २२ ॥ विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि । शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥ २३ ॥ ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् । मम वानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ २४ ॥ यो मामजमनादिं च वत्ति लोकमहेश्वरम् । असम्मूढः स मत्र्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ २५ ॥ बाह्यस्पर्शष्वसत्तात्मा विन्दत्यात्मनि यस्सुखम् । स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षय्यमश्नुते ॥ २६ ॥ इति श्रीभगवद्गीयां योगब्रह्मविद्यायां सांस्यकाण्डे शानषटके अधिकारगीता नाम चतुर्थोऽग्यायः ॥

·-
12
श्रीभगवद्गीता
ज्ञान-
अथ शिक्षागीता नाम पञ्चमोऽध्यायः ।
भर्जुन योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन ।
उवाच एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात्स्थिति स्थिराम् ॥ १॥
स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव ।
स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम् ॥२॥
श्रीभगवान् * मय्यासक्तमनाः पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः ।
उवाच असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु ॥ ३॥
असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः ।
वश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्तुमुपायतः ॥ ४॥
घ्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ।
सङ्गात्सञ्जायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥ ५ ॥
क्रोधाद्भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशा(द्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥ ६ ॥
रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् ।
आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥ ७ ॥
प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते ।
प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥ ८ ॥
अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा शान्तिरार्जवम् ।
आचार्योपासना शौच स्थैर्यमात्मविनिग्रहः ॥ ९ ॥
इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च ।
जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनम् ॥ १० ॥
असक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु ।
नित्यं च समचित्तत्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु ॥ ११ ॥
मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी।
विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि ॥ १२ ॥
अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं तत्वज्ञानार्थदर्शनम् ।
एतज्ज्ञानमिाते प्रोक्तमज्ञानं यदतोन्यथा ॥ १३ ॥

·षट्कम् । पञ्चमोऽध्यायः 13 सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः। सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ॥ १४ ॥ यो मां पश्यति सर्वत्र सर्व च मयि पश्यति । तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ १५ ॥ सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मानि । ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥ १६ ॥ यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् । ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ।। १७ ॥ प्रजहाति यदा कामान्सर्वान्पार्थ मनोगतान् । आत्मन्येवाऽऽत्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥ १८ ॥ दुःखेष्वनुद्विममनाः सुखेषु विगतस्पृहः । वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ १९ ॥ यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् । नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २० ॥ यदा संहरते चायं कूमोऽङ्गानीव सर्वशः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २१ ॥ यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः । इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ २२ ॥ तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः । वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २३ ॥ शनोतीहैव यः सोढुं प्राक् शरीरविमोक्षणात् । कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥ २४ ॥ इन्द्रियाणी पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः । मनसस्तु परा बुद्धियों बुद्धेः परतस्तु सः ॥ २५ ॥ एवं बुद्धेः परं बुध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना । जहि शत्रं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥ २६ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायाम् सांख्यकाण्डे शानषट्के शिक्षागीता नाम पञ्चमोऽध्यायः ॥

·14
[शान
श्रीभगवीता
अथ कारणगीता नाम षष्ठोऽध्यायः ।
उवाच
उवाच
अर्जुन अथ कनं प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषुः ।
अनिच्छन्नपि वार्णय बलादिव नियोजितः ॥ १॥
श्रीभगवान् पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे ।
साङ्खये कृताम्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम् ॥२॥
अधिष्ठान तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधाश्च पृथक्चेष्टा देवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ ३॥ .
शरीरवाङ्मनोभियत्कर्म प्रारभते नरः ।
न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चते तस्य हेतवः ॥ ४ ॥
तत्रैवं सति कर्तारमात्मान केवल तु यः ।
पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥ ५ ॥
तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः ।
गुणा गुणेषु वर्तन्ते इति मत्वा न सजते ॥ ६ ॥
यस्य नाहङ्कतो भावो बुद्धियस्य न लिप्यते ।
हत्वाऽपि स इमाल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥७॥
लोकेऽस्मिन् द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयाऽनघ ।
शानयोगेन साङ्खयानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ८ ॥
साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः ।
एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोविन्दते फलम् ॥ ९ ॥
यत्साङ्खथैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते ।
एकं साङ्खयं च योग च यः पश्यति स पश्यति ॥ १० ॥
पिताऽहमस्य जगतो माता धाता पितामहः ।
वेद्यं पवित्रमोङ्कार ऋक् साम यजुरेव च ॥ ११ ॥
प्रकृति स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः ।
भूतग्राममिमं कृस्स्नमवशं प्रकृतेर्वशात् ॥ १२ ॥
न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ।
उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्मसु ॥ १३ ॥

·षट्कम्] षष्ठोऽध्यायः 15 गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् । प्रभवः प्रलयः स्थान निधानं बीजमव्ययम् ॥ १४ ॥ यावत्सञ्जायते किश्चित्सत्त्वं स्थावरजङ्गमम् । क्षेत्रक्षेत्रज्ञसंयोगात्तद्विद्धि भरतर्षभ ॥ १५ ॥ तपाम्यहमहं वर्षे निगृह्णाम्युत्सृजामि च । अमृतं चैव मृत्युश्च सदसच्चाहमर्जुन ॥ १६ ॥ ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ये यजन्तो मामुपासते । एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतो मुखम् ॥ १७ ॥ न मां दुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः । माययाऽपहृतज्ञाना आसुरं भावमाश्रिताः ॥ १८ ॥ यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् । यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥ १९ ॥ गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा । पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥ २० ॥ अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः । प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥ २१ ॥ कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते । पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते ॥ २२ ॥ इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत । सर्वभूतानि सम्मोहं सर्ग यान्ति परन्तप ॥ २३ ॥ येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् । ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रताः ॥ २४ ॥ * नाम्य गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टाऽनुपश्यति । गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भाव सोऽधिगच्छति ॥ २५ ॥ इति श्रीभगवदीतायां योगब्रह्मविद्यायां सांख्यकाण्डे बानषट्के कारणगीता नाम षष्ठोऽध्यायः॥ 2

·उवाच
16
श्रीभगवद्गीता
ज्ञान-
अथ कैवल्यगीता नाम सप्तमोऽध्यायः ।
अर्जुन कि शीलः किं समाचारः किं विद्यः किं पराक्रमः !
प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं यत्परं प्रकृतेः परम् ॥ १॥
श्रीभगवान् ज्ञेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वाऽमृतमश्नुते ।
उवाच अनादिमत्परं ब्रह्म न सत्तन्नासदुच्यते ॥ २ ॥
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ ३ ॥
सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् ।
असक्तं सर्वभृच्चैव निगुणं गुणभोक्तृ च ॥ ४ ॥
बहिरन्तश्च भूतानामचरं चरमेव च ।
सूक्ष्मत्वात्तदविशेयं दूरस्थं चान्तिके च तत् ॥ ५ ॥
अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम् ।
भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च ॥ ६ ॥
ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते ।
ज्ञानं शेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य धिष्ठितम् ॥ ७ ॥
यदा भूतपृथग्भावमेकस्थमनुपश्यति ।
तत एव च विस्तारं ब्रह्म सम्पद्यते तदा ॥ ८॥
सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्वयपाश्रयः ।
मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥ ९ ॥
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम् ।
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥ १० ॥
अधश्चोर्ध्व प्रसृतास्तस्य शाखाः गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः ।
अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥ ११ ॥
न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च सम्प्रतिष्ठा ।
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूलमसङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥ १२ ॥
ततः पदं तत्परिमार्गितव्यम् यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः ।
तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥ १३ ॥

·-षट्कम्] सप्तमोऽध्यायः 17 निर्मानमोहा जितसङ्गदोषाः अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः। द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसं गच्छन्त्यमूढा पदमव्य तत् ।। १४ ।। मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य येऽपि स्युः पापयोनयः । स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥ १५ ॥ किं पुनर्ब्राह्मणा पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा । अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राय भजस्व माम् ॥ १६ ॥ विद्या मां सोमपाः पूतपापाः यरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते । ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोकमश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ।। १७ ॥ समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठिन्तं परमेश्वरम् । विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति ॥ १८ ॥ ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः। मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति ॥ १९ ।। शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः । गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥ २० ॥ श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसन घ्राणमेव च । अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते ॥ २१ ॥ ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि सन्यस्य मत्पराः। अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते ॥ २२ ॥ तेषामहं समुद्धा मृत्युसंसारसागरात् । भवामि न चिरापार्थ मय्यावेशितचेतसाम् ।। २३ ॥ न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा । इति मां योभिजानाति कर्मभिर्न स बद्धयते ॥ २४ ॥ वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव दानेषु यत्पुण्यफलं प्रदिष्टम् । अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम् ॥ २५ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायाम् सांख्यकाण्डे शानषट्के कैवल्यगीता नाम सप्तमोऽध्यायः॥

·[भकि-
उवाच
उवाच
18
श्रीभगवद्गीता
अथ स्वरूपगीता नाम अष्टमोऽध्यायः ।
अर्जुन कैलिङ्गैस्त्रोन्गुणानेतानतीतो भवति प्रभो।
किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥ १॥
श्रीभगवान् अभयं सत्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः ।
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ॥ २ ॥
अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् ।
दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं हीरचापलम् ॥ ३ ॥
तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता
भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत ॥ ४ ॥
दम्भो दपोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च ।
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम् ॥ ५ ॥
दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता।
मा शुचःसम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव ॥ ६ ॥
द्वौ भूतसौं लोकेऽस्मिन्दैव आसुर एव च ।
दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु ॥ ७ ॥
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः ।
न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते ॥ ८ ॥
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ।
अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहौतुका ॥ ९ ॥
एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः ।
प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः ॥ १० ॥
काममाश्रित्य दुष्पं दम्भमानमदान्विताः ।
मोहाद्गहीत्वाऽसद्गाहान्प्रवर्तन्तेऽशुचित्रताः ॥ ११ ॥
चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तमुपाश्रिताः ।
कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः ॥ १२ ॥
आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः ।
ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसञ्चयान् ॥ १३ ॥

·-षट्कम् ] अष्टमोऽध्यायः 19 इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम् । इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम् ॥ १४ ॥ असौ मया हतः शत्रहनिष्ये चापरानपि । ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी ॥ १५ ॥ आड्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया। यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः ॥ १६ ॥ अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः। प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ ॥ १७ ॥ आत्मसम्भाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः। यजन्ते नाम यसैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम् ॥ १८ ॥ अहङ्कारं बलं दर्प कामं क्रोधं च संश्रिताः। मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ॥ १९ तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान् । क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥ २० ॥ आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि । मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम् ।। २१ ॥ * त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः। कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत् ।। २२ ।। एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः । आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम् ॥ २३ ॥ यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः । न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम् ।। २४ ॥ तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्यकार्यव्यवस्थितौ । ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि ॥ २५ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायां सांख्यकाण्डे भक्तिषटके स्वरूपगीता नाम अष्टमोऽध्यायः॥

·[भक्ति-
उवाच
20
श्रीभगवद्गीता
अथ साधनत्रयगीता नाम नवमोऽध्यायः।
मर्जुन ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयाऽन्विताः।
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥ १॥
श्रीभगवान् त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा ।
उवाच
सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु ॥२॥
तत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत ।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छद्धः स एव सः ॥ ३॥
यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः।
प्रेतान्भूतगणांश्वान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥ ४॥
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः ।
दम्भाहङ्कारसंयुनाः कामरागबलान्विताः ॥ ५ ॥
कर्शयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः ।
मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्धयासुरनिश्चयान् ॥ ६॥
आहारस्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः ।
यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेर्दाममं शृणु ॥ ७ ॥
आयुः सत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः ।
रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥ ८॥
कट्वाम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः ।
आहारा राजसस्येष्ठा दुःखशोकामयप्रदाः ॥ ९ ॥
यातयामं गतरसं पूति पर्युपितं च यत् ।
उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥ १० ॥
अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते ।
यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ॥ ११ ॥
अभिसन्धाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् ।
इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥ १२ ॥
विधिहीनमसृष्टान्न मन्त्रहीनमदक्षिणम् ।
श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ॥ १३ ॥

·षट्कम्] नवमोऽध्यायः 21 देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजन शौचमार्जवम् । ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥ १४ ॥ अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् । स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ॥ १५ ॥ मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः । भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥ १६ ॥ श्रद्धया परया तप्तं तपस्तस्त्रिविधं नरैः। अफलाकाटिभिर्युक्तैः सात्त्विक परिचक्षते ॥ १७ ॥ सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् । क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥ १८ ॥ मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः। परस्योत्सादनार्थे वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १९॥ दातव्यमिति यदानं दीयतेऽनुपकारिणे । देशे काले च पात्रेच तदानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥ २० ॥ यत्तु प्रत्युपकारार्थ फलमुद्दिश्य वा पुनः । दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥ २१ ॥ अदेशकाले यदानमपालेभ्यश्च दीयते । असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ २२॥ तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपक्रियाः । प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥ २३ ॥ सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते । प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छन्दः पार्थ युज्यते ॥ २४ ॥ अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् । असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह ॥ २५ ॥ इति श्रीभगवदगीतायां योगब्रह्मविद्यायाम् सांख्यकाण्डे भतिषट्के साधनत्रयगीता नाम नवमोऽध्यायः॥ IHE KUPPUSWAMI SASTRI RESCAS !!''STITUTE 84. THRU VI. KA. ROAD

·22
श्रीभगवद्गीता
[भक्ति-
अथ मायागीता नाम दशमोऽध्यायः ।
श्रीभगवान् लिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत् ।
उवाच
मोहितं नाभिजानाति मामेभ्यः परमव्ययम् ॥ १॥
दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया।
मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते ॥२॥
सत्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।
निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥ ३ ॥
तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् ।
सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥ ४ ॥
रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।
तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥ ५ ॥
तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।
प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥ ६ ॥
सवं सुखे सञ्जयति रजः कर्मणि भारत ।
ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत ॥ ७॥
रजस्तमश्वाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ।
रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥८॥
ज्ञानं कर्म च की च त्रिधैव गुणभेदतः।
प्रोच्यन्ते गुणसङ्घयाने यथावच्छृणु तान्यपि ॥९॥
सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।
अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि साविकम् ॥ १० ॥
पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावा-पृथग्विधान् ।
वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ।। ११ ॥
यत्तु कृत्सवदेकस्मिन् कायें सक्तमहैतुकम् ।
अतत्वार्यवदल्यं च तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १२ ॥

·षट्कम्] दशमोऽध्यायः 28 नियत सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् । अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्त्विकमुच्यते ॥ १३ ॥ यत्तु कामेप्सुना कर्म साहङ्कारेण वा पुनः । क्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥ १४ ॥ अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् । मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥ १५ ॥ मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमम्वितः । सिद्धयसिद्धयोनिर्विकारः कर्ता सात्विक उच्यते ॥ १६ ॥ रागी कर्मफलप्रेप्सुलुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः । हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥ १७॥ अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलसः । विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥ १८ ॥ न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः। सर्व प्रकृतिनैर्मुक्तं यदेभिः स्यातिभिर्गुणैः ।। १९ ।। सत्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च । प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥ २० ॥ ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः। जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥ २१ ॥ प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सजन्ते गुणकर्मसु । तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन विचालयेत् ।। २२ ॥ मुण्यविषया वेदा निस्त्रगुण्यो भवार्जुन । निर्द्वन्द्वो नित्यसखस्थो नियोंगक्षेम आत्मवान् ॥ २३ ॥ 'मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते । स गुणान्समतीत्यैतान् ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ २४ ॥ इति श्रीमगवीतायां योमब्रह्मविद्यायाम् सांख्यकाण्ड भक्तिषट्के मायानीता नाम दशमोऽध्यायः॥ 2-a ·24 मिति श्रीभगवद्गीता अथ मोक्षगीता नाम एकादशोऽध्यायः । श्रीभगवान् सिद्धिं प्रातो यथा ब्रह्म तथाऽऽप्नोति निबोध मे। समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥१॥ बुद्धया विशुद्धया युक्तो धृत्याऽऽत्मानं नियम्य च । शब्दादीन्विपयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥ २॥ विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाकायमानसः.। ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥ ३ ।। अहङ्कारं बलं दर्प कामं क्रोधं परिग्रहम् । विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ ४ ॥ गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् । जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्नुते ।। ५ ।। बुद्धे दं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं शृणु । प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनञ्जय ॥ ६ ॥ प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्य भयाभये । बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ ७॥ यया धर्ममधर्म च कार्य चा कार्यमेव च । अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥ ८ ॥ अधर्म धर्ममिति या मन्यते तमसाऽऽवृता। सर्वार्थान् विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥९॥ धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः । योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्विकी ॥ १० ॥ यया तु धर्मकामार्थान् धृत्या धारयतेऽर्जुन । प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥ १९ ॥ यया स्वप्नं भयं शोक विषादं मदमेक च। न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥ १२ ॥ .

·एकादशोऽध्यायः 25. सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्रकाश उपजायते । शानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्वमित्युत ॥ १३ ॥ लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा । रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥ १४ ॥ अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च । तमस्येतानि जायन्ते विवृद्ध कुरुनन्दन ॥ १५ ॥ यदा सत्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् । तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ १६ ॥ रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते । तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥ १७ ॥ यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः । प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥ १८ ॥ शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते । एकथा यात्यनावृत्तिमन्ययाऽऽवर्तते पुनः ॥ १९ ॥ धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मामा दक्षिणायनम् | तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते ॥२०॥ अग्निोतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् । तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥ २१ ॥ नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन । तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन ॥ २२ ॥ आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन । मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते ॥ २३ ॥ मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् । नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥ २४ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायाम् सांख्यकाण्डे भक्तिषट्के मोक्षगीता नाम एकादशोऽध्यायः॥

·26
श्रीभगवद्गीता
भिति-
अथ ब्रह्मस्वरूपगीता नाम द्वादशोऽध्यायः ।
अर्जुन उवाच
एवमेतद्यथाऽऽत्थ त्वमात्मानं परमेश्वर ।
द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम ॥ १ ॥
मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो ।
योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम् ॥ २ ॥
श्रीमगवान् उवाच
ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः।
यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते ॥ ३ ॥
भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।
अहङ्कार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ॥ ४॥
अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् ।
जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत् ॥ ५ ॥
एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय ।
अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस्तथा ॥ ६ ॥
मत्तः परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति धनञ्जय ।
मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥ ७ ॥
बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् ।
बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ॥ ८॥
ये चैव सात्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये ।
मत्त एवेति तान्विद्धि न त्वहं तेषु ते मयि ॥ ९ ॥
बलं बलवतामस्मि कामरागविवर्जितम् ।
धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ ॥ १० ॥

·27.
पटकम्]
যান্য
रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभाऽस्मि शशिसूर्ययोः ।
प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु ॥ ११ ॥
पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्वास्मि विभावसौ ।
जीवनं सर्वभूतेषु तपश्चास्मि तपस्विषु ।। १२ ।।
पश्य में पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्त्रशः।
नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतानि च ॥ १३ ॥
पश्यादित्यान्वसूचद्रान
निश्विनौ
मरुतस्तथा।
बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत ॥ १४ ॥
इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम् ।
मम देहे गुडाकेश यच्चान्यदृष्टुमिच्छसि || ९५ ॥
न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा ।
दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम् ।। १६ ॥
संजय उवाच
एवमुक्त्वा ततो राजन् महायोगेश्वरो हरिः।
दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम् ॥ १७ ॥
अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भतदर्शनम् ।
अनेक दिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम् ॥ १८ ॥
दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् ।
सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम् ॥ १९ ॥
दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेयुगपदुस्थिता ।
यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ॥२०॥

·28 श्रीभगवद्गीता [भक्ति- तकस्थ जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा । अपश्यदेवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा ॥ २१ ॥ ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जयः । प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत |॥ २२ ॥ अर्जुन उवाच पश्यामि देवांस्तव देव देहे सर्वाम्स्तथा भूतविशेषसङ्घान् । ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थमृषीश्च सर्वानुरागांश्च दिव्यान् ॥ २३ ॥ अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रम् पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम् । नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिम् पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूपं ॥ २४ ॥ किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च तेजोराशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम् । पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ताद् दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम् ॥ २५ ॥ अदृष्टपूर्व हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा भयेन च प्रव्यथितं मनो मे । तदेव मे दर्शय देव रूपम् प्रसीद देवेश जगन्निवास ॥ २६ ॥ यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः समुद्रमेवाभिमुखा द्रवन्ति । तथा तवामी नरलोकवीराः विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति ॥ २७॥ किरीटिन गदिनं चक्रहस्तमिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव । तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते ॥ २८॥ श्रीभगवान् उवाच मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदम् रूपं परं दर्शितमात्मयोगात् । तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यम् यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम् ॥ २९ ॥ द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च कण तथाऽन्यानपि योधवीरान् । मया हतांस्त्वं नहि मा व्यथिष्ठाः युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान् ।। ३० ॥

·•षट्कम् । द्वादशोऽध्यायः 29 तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व जित्वा शत्रून्भुव राज्य समृद्धम् । मयैवते निहताः पूर्वमेव निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् ॥ ३१ ॥ मा ते व्यथा मा च विमूढभावो दृष्ट्वा रूपं घोरमोहङ्ममेदम् । व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वम् तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य ॥ ३२ ॥ संजय उवाच इत्यर्जुन वासुदेवस्तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः । आश्वासयामास च भीतमेनम् भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा ॥ ३३ ॥ अर्जुन उवाच दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन । इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः ॥ ३४ ॥ श्रीभगवान् उवाच सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम । देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ ३५ ॥ न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानैर्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुप्रैः । एवं रूपः शक्य अहं नृलोके द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर ॥ ३६ ॥ भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवंविधोऽर्जुन । ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्वेन प्रवेष्टुं च परन्तप ॥ ३७ ॥ अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन । विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत् ॥ ३८ ॥ भक्त्या मामभिजानाति यावास्यश्चास्मि तखतः। ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ॥ ३९ ॥ तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च । मर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयः ॥ ४० ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायां सांख्यकाण्डे, भक्तिपट्के ब्रह्मवरूपगीता नाम द्वादशोऽग्यायः॥

·उवाच
30
श्रीभगवद्गीता
[भक्ति-
अथ ब्रह्मविभूतिगीता नाम त्रयोदशोऽध्यायः ।
मर्जुन स्वयमेवात्मनाऽऽत्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम ।
भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥ १ ॥
वक्तुमर्हस्यशेषेण दीव्या ह्यात्मविभूतयः ।
याभिर्विभूतिभिलाकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥ २॥
श्रीभगवान् हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्मात्मविभूतयः ।
उवाच प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ट नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ।। ३ ।।
सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन ।
अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ।। ४ ।।
वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः ।
इन्द्रियाणां मनश्वास्मि भूतानामस्मि चेतना ।। ५ ।।
रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् ।
वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ।। ६ ॥
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् ।
सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥ ७॥
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः।
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥ ८॥
उचैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् ।
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥ ९॥
प्रहादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् ।
मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥ १० ॥
अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ।
पितृणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥ ११ ॥
द्यूत छलयनामस्मि तेजस्तेनस्विनामहम् ।
नमोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सर्व सत्ववतामहम् ॥ १२ ॥
वृक्षासामा तथा सानां गायत्री छन्दसामहम् ।
मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकरः ॥ १३ ॥

·षट्कम् । प्रयोदशोऽध्यायः 31 मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम् । कीर्तिः श्रीक्चि नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ॥ १४ ॥ पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम् । झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥ १५ ॥ आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् । प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥ १६ ॥ वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनञ्जयः । मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ॥ १७ ॥ यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् । यच्चन्द्रमसि यच्चानौ तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥ १८ ॥ यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन । न तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम् ॥ १९ ॥ नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्तप । एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया ॥ २० ॥ प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव । न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥ २१ ॥ उदासीनवदासीनो गुणैयों न विचाल्यते । गुणा वर्तन्त इत्येव योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥ २२ ॥ समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः । तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ २३ ॥ मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः। सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥ २४ ॥ एतां विभूति योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः । सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥ २५ ॥ * अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना । परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन् ॥ २६ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायाम् सांख्यकाण्डे भक्तिषटके ब्रह्मविभूतिगीता नाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥ co ·उवाच 32 श्रीभगवद्गीता अथ प्राणायामगीता नाग चतुर्दशोऽध्यायः । मर्जुन चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवदृढम् । उवाच तस्याऽहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥ १॥ अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाचलितमानसः । अप्राप्य योगसंसिद्धि कां गतिं कृष्ण गच्छति ॥ २ ॥ श्रीभगवान् असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रह चलम् । अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥ ३ ॥ आरुरुक्षोर्मुनेयोग कर्म कारणमुच्यते । योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥ ४ ॥ योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः । एकाकी यांचत्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥ ५॥ शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः । नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चेलाजिनकुशोत्तरम् ॥ ६ ॥ तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः । उपविश्यासने युञ्जयाद्योगमात्मविशुद्धये ॥ ७ ॥ सम कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः । सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ ८॥ प्रशान्तात्मा विगतभीब्रह्मचारिवते स्थितः । मनः संयम्य मचित्तो युक्त आसीत मत्परः ॥९॥ नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनग्नतः । न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥ १० ॥ युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु | युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ।। ११ ॥ यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते । निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ॥ १२ ॥ यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता। योगिनो यचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ।। १३ ।।

·-पट्कम्] चतुर्दशोऽध्यायः 33 यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया । यत्र चैवात्मनाऽऽत्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ।। १४ ॥ सुखमात्यन्तिकं यत्तद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् । वेत्ति यत्र न चैवाऽय स्थितश्चात तत्त्वतः ॥ १५ ॥ यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः । यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणाऽपि विचाल्यते ॥ १६ ॥ तं विद्याद् दुः वसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् । स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विणचेतसा ॥ १७ ॥ युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी विगतकल्मपः । सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते ॥ १८ ॥ ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कुटस्थो विजितेन्द्रियः । युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥ १९ ॥ पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते । न हि कल्याणकृत्कश्चिदति तात गच्छति ॥ २० ॥ प्राप्य पुण्यकृतां लोकानपित्या शाश्वतीः समाः । शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते || २१ ॥ अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् । एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृशम् ।। २२ ।। तत्र तं बुद्धिसागं लभते पौवदेहिकम् । यतते च ततो भूयः समिद्धौ कुरुनन्दन ।। २३ ।। पूर्वाभ्यासेन तेनेव हियत यवगोऽपि सः । जिज्ञामुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥ २४ ॥ प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी सशुद्धकिल्विषः। अनेकजन्मसंसिद्धस्ततो याति परां गतिम् ॥ २५ ॥ * योगिनामपि सर्वषा मद्गतेनान्तरात्मना । श्रद्धावान्भजत यो मा स मे युक्ततमो मतः ।। २६ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायां सांख्यकाण्डे कर्मषट्के प्राणायामगीता नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥

·34
कर्म-
श्रीभगवद्गीता
अथ परमात्मगीता नाम पञ्चदशोऽध्यायः।
श्रीभगवान् परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।
उवाच यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः॥१॥
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः।
सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥ २॥
मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन् गर्भ दधाम्यहम् ।
सम्भवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥ ३ ॥
सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः सम्भवन्ति याः
तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥ ४ ॥
द्वाविमौ पुरुषो लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥ ५ ॥
उत्तमःपुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः।
यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥ ६ ॥
यस्मात्क्षरमतीतोऽहमारादपि चोत्तमः ।
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥ ७ ॥
यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।
स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥ ८॥
उपद्रष्टाऽनुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः ।
परमात्मेति चाप्युक्तो देहेऽस्मिन्पुरुषः परः ॥ ९ ॥
अनादिलानिर्गुणत्वात्परमात्माऽयमव्ययः ।
शरीरस्थोऽपि कौन्तेय न करोति न लिप्यते ॥ १० ॥
मयाऽध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् ।
हेतुनाऽनेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्तते ॥ ११ ॥
अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः ।
परं भावमजानन्तो ममाव्ययमनुत्तमम् ॥ १२ ॥

·-पटकम्] पञ्चदशोऽध्यायः 36 यान्ति देवव्रता देवान् पितॄन्यान्ति पितृव्रताः । भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोऽपि माम् ॥ १३ ॥ सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृति यान्ति मामिकाम् । कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम् ॥ १४ ॥ सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो मत्तः स्मृतिनिमपोहनं च । वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥ १५ ॥ अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् । विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥ १६ ॥ य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् । उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥ १७ ॥ वेदाऽविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् । कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥ १८ ॥ अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमलेद्योऽशोष्य एव च । नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥ १९ ॥ अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते । तस्मादेवं विदित्वैन नानुशोचितुमर्हसि ॥ २० ॥ चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्य स मत्परः। बुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥ २१ ॥ मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि । अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनश्यसि ॥ २२ ॥ मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याऽध्यात्मचेतसा । निराशीनिर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥ २३ ॥ न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः। यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥ २४ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायां सांख्यकाण्डे कर्मषट्के परमात्मगीता नाम पञ्चदशोऽध्यायः॥

·36
श्रीभगवद्गीता
[कर्म-
अथ अक्षरगीता नाम षोडशोऽध्यायः।
अर्जुन किं तब्रह्म किमध्यात्म किं कर्म पुरुषोत्तम ।
उवाच अधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते ॥ १ ॥
अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन ।
प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः ॥२॥
श्रीभगवान् * अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते ।
उवाच भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः ॥ ३ ॥
अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् ।
अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृता वर ॥ ४ ॥
अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुत्वा कलेवरम् ।
यः प्रयाति स मद्भावं याति नाल्यत्र संशयः ॥ ५॥
यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् ।
तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः ॥ ६ ॥
अनन्यचेताः सतत यो मां म्मरति नित्यशः ।
तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः ॥ ७ ॥
कविं पुराणमनुशासितारमणोरणीयासमनुस्मरेद्यः ।
सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूपमादित्यवर्ण तसः परस्तात् ॥ ८ ॥
प्रयाणकाले मनसाऽचलेन भक्त्या युक्तो योगवलेन चैव ।
भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्यक स तं पर पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ ९ ॥
यदक्षरं वेदविदो वदन्ति विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः।
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्य चरन्ति तत्ते पदं सङ्ग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥ १० ॥
सहस्त्रयुगपर्यन्तमहयद्रह्मणो विदुः ।
रात्रि युगसहस्रान्ता तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥ ११ ॥
अव्यक्तायक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे ।
राव्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके ॥ १२ ॥
भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते ।
रात्र्यागमेऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे ॥ १३ ॥

·-षट्कम्] षोडशोऽध्यायः 37 परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः । यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति ॥ १४ ॥ अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् । यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥ १५ ॥ पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लम्यस्त्वनन्यया । यस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम् ॥ १६ ॥ इप्टान्भोगान्हि वो देवो दाम्यन्ते यज्ञभाविताः। तैर्दत्तानप्रदायै यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥ १७ ॥ यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्विषैः । भुञ्जते ते त्वधं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ।। १८ ॥ अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः । यज्ञाद्भवति पर्जन्या यशः कर्मसमुद्भवः ॥ १९ ॥ कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माऽक्षरसमुद्भवम् । तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नियं यशे प्रतिष्टितम् ॥ २० ॥ एवं प्रवत्तितं चक्र न नुवर्त यतीह यः । अघायुरिन्द्रियागमो माध पार्थ म जीवति ।। २१ । विषया विनिवतन्ले निराहारस्य देहिनः । रसव रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ २२ ॥ इहैव तैर्जितः मगा येपा माभ्ये स्थित मनः । निदापं हि समं ब्रह्म तम्माब्रह्मणि ते स्थिताः ॥ २३ ॥ ये हि मंस्पजा भोग। दुःख योनय एव ते । आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥ २४ ।। साधिभूताधिदेवं मां साधियशं च ये विदुः। प्रयाणकालेऽपि च मां ने विदुर्युक्तचेतसः ॥ २५ ॥ जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये । ते ब्रह्म द्विदुः कृत्स्नमध्यात्म कम चाखिलम् ॥ २६ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायाम् सांख्यकाण्डे कर्मषट्के अक्षरगीता नाम पोडशोऽध्यायः THE Kunnig KAMI SASTRI RESEA?.^:.' STITUTE 84. THRUVI. KA. ROAD -

·[कर्म-
उवाच
38
श्रीभगवद्वीता
अथ राजविद्यागीता नाम सप्तदशोऽध्यायः।
श्रीभगवान् इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे ।
ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ १॥
राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् ।
प्रत्यक्षावगमं धर्म्य सुसुखं कर्तुमव्ययम् ॥ २ ॥
अश्रद्दधानाः पुरुपा धर्मस्यास्य परन्तप ।
अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥ ३ ॥
मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना।
मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः ॥ ४ ॥
न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् ।
भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः ॥ ५॥
यथाऽऽकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् ।
तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ॥ ६ ॥
नैव किञ्चित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् ।
पश्यन्शृण्वन्स्पृशञ्जिघन्नश्नन्गच्छन्श्वसन्स्वपन् ॥ ७॥
प्रलपन्विसृजुन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥ ८ ॥
ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः।
लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥९॥
कायेन मनसा बुद्धया केवलैरिन्द्रियैरपि ।
योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वाऽऽत्मशुद्धये ॥ १० ॥
युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमानोति नैष्ठिकीम् ।
अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते ॥ ११ ॥
सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी।
नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् ॥ १२ ॥

·-पटकम्] सप्तदशोऽध्यायः 39 न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः। न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते ।। १३ ॥ नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः । अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः ॥ १४ ॥ मय्येव मन आधत्स्व मयि बुद्धिं निवेशय । निवसिष्यसि मय्येव अत ऊर्ध्वं न संशयः ॥ १५ ॥ अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थितः। अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुं धनञ्जय ॥ १६ ॥ अभ्यासेऽप्यसमर्थाऽसि मकर्मपरमो भव । मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन्सिद्धिमवाप्स्यसि ।। १७॥ अथैतदप्यशक्तोऽसि कर्तुं मद्योगमाश्रितः। सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान् ॥ १८ ॥ श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासा ज्ञानादयानं विशिष्यते । ध्यानाकर्मफलत्यागस्त्यागाच्छान्तिरनन्तरम् || १९ ॥ लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः। छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ॥ २० ॥ कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् । अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥ २१ ॥ स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रवोः । प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥ २२ ॥ यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिक्षिपरायणः । विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥ २३॥ भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् । सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥ २४ ॥ इति श्रीभगवदगीतायां योगब्रह्मविद्यायाम् सांख्यकाण्डे कर्मषट्के राजविद्यागीता नाम सप्तदशोऽध्यायः॥ 3-a ·140 [कर्म- श्रीभगवद्गीता अथ परमहंसगीता नाम अष्टादशोऽध्यायः। श्रीभगवान् नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः । उवाच उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ १॥ सुखदुःखे समे कृत्वा लामालाभौ जयाजयौ । ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥ २ ॥ कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् । रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥ ३ ॥ सुखं विदानी त्रिविधं शृणु मे भरतर्षभ । अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥ ४ ॥ यत्तदने विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् । तत्सुखं साविकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥५॥ विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपममम् । परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥ ६॥ यदने चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः । निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ ७ ॥ एषा तेऽभिहिता साङ्खये बुद्धिोंगे विमां शृणु । बुद्धया युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥ ८॥ योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्ग त्यक्त्वा धनञ्जय । सिध्यसिद्धयोः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ।। ९ ।। दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय । बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥ १० ॥ कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः । जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥११॥ नेहाभिकमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते । वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ।। १२ ।।

·•षट्कम्] अष्टादशोऽध्यायः 41. यदा ते मोहकलिलं बुद्धिय॑तितरिष्यति । तदा गन्तासि निवेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥ १३ ॥ श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला । समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥ १४ ॥ नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना । न चाभावयतः शान्तिरशान्तम्य कुतः सुखम् ॥ १५ ॥ इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनु विधीयते । तदस्य हरति प्रज्ञा वायुविमिवाम्भसि ॥ १६ ॥ तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेम्यस्तम्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ १७ ॥ या निशा सर्वभूतानां तम्यां जागति संयमी । यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥ १८ ॥ न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्य पुरुषोऽश्नुते । न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ।। १९ ॥ न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् । कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैगुणैः ॥ २० ॥ कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् । इन्द्रियान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥ २१ ॥ यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन । कमन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥ २२ ॥ विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः । निर्ममो निरहङ्कारः स शान्तिमधिगच्छति ॥ २३ ॥ एपा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति । स्थित्वाऽस्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति ॥ २४ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायाम् सांख्यकाण्डे कर्मषट्के परमहंसगीता नामाष्टादशोऽध्यायः ॥ *

·कर्म-
42
श्रीभगवद्गीता
अथ संन्यासगीता नाम एकोनविंशोऽध्यायः ।
अर्जुन संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनयोंगं च शंससि ।
उवाच यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे हि सुनिश्चितम् ॥ १॥
श्रीभगवान् संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ ।
उवाच तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥ २॥
शेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति ।
निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥ ३ ॥
संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः ।
योगयुक्तो मुनिब्रह्म न चिरेणाधिगच्छति ॥ ४ ॥
योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः ।
सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥ ५ ॥
अनाश्रितः कर्मफलं कार्य कर्म करोति यः।
स संन्यासी च योगी च न निरनिन चाक्रियः ॥ ६॥
यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव ।
न ह्यसंन्यस्तसङ्कल्पो योगी भवति कश्चन ॥ ७॥
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषजते ।
सर्वसंङ्कल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ।। ८॥
काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः ।
सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥ ९ ॥
त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः ।
यशदानतपःकर्म न त्याज्यमिति चापरे ॥ १० ॥
निश्चयं शृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम ।
त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः सम्प्रकीर्तितः ॥ ११ ॥
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् ।
यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ १२ ॥
एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।
कर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥ १३ ॥

·एकोनविंशोऽध्यायः 43 नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते । मोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥ १४ ॥ दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्यजेत् । स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥ १५ ॥ कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन । सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥ १६ ॥ न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशलं नानुपज्जते । त्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः ॥ १७ ॥ न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः । यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥ १८ ॥ अनिष्टमिष्टं मिश्रं च लिविधं कर्मणः फलम् । भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥ १९ ॥ इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थ रागद्वेषौ व्यवस्थितौ । तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥ २० ॥ धूमेनाऽत्रियते वह्निर्यथाऽऽदशी मलेन च । यथोल्वेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥ २१ ॥ आवृतं ज्ञानमेतेन शानिनो नित्यवैरिणा। कामरूपेण कौन्तेय दुष्प्ररेणानलेन च ।। २२ ॥ काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः । महाशनो महापाप्मा विद्धयेनमिह वैरिणम् ॥ २३ ॥ इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते । एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥ २४ ॥ तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ । पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥ २५ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायां सांख्यकाण्डे कर्मषटके संन्यासगीता नामैकोनविंशोऽध्यायः ॥

·उवाच
44
श्रीभगवद्गीता
[योग-
अथ आत्मगीता नाम विशोऽध्यायः।
अर्जुन विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन ।
उवाच भूयःकथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नाम्ति मेऽमृतम् ॥ १॥
श्रीभगवान् स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः ।
स्वकर्मनिरतः सिद्धि यथा विन्दति तच्छृणु ॥ २॥
यतः प्रवृत्तिभूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।
स्वकर्मणा तमभ्यय सिद्धि विन्दति मानवः ॥ ३ ॥
न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।
न चैव न भविष्यामः सर्वे चयमतः परम् ॥ ४ ॥
प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्वयनादी उभावपि ।
विकारांश्च गुणांश्चैव विद्धि प्रकृतिसम्भवान् ॥ ५ ॥
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान् ।
कारणं गुणसङ्गेऽस्य सदसद्योनिजन्मसु ॥ ६ ॥
यथा प्रकाशयत्येकः कृत्स्नं लोकमिभं रविः ।
क्षेत्र क्षेत्री तथा कृत्स्नं प्रकाशयति भारत ॥ ७ ॥
यथा सर्वगत सौक्ष्म्यादाकाशं नो लिप्यते ।
सर्वत्रावस्थितो देहे तथाऽऽत्मा नोपलिप्यते ॥ ८ ॥
य एवं वेत्ति पुरुष प्रकृति च गुणैः सह ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि न स भूयोऽभिजायते ॥ ९ ॥
यत्तच्छुकं महज्ज्योतिर्दीप्यमानं महद्यशः ।
तद्वै देवा उपासते तस्मात्सूर्यों विराजते ॥ १० ॥
शुक्राब्रह्म प्रभवति ब्रह्म शुक्रेण वर्धते ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्त मनातनम् ॥ ११ ॥
तच्छु– ज्योतिषां मध्येऽततं तपसि तापनम् ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्त सनातनम् ॥ १२ ॥
ईशानः सर्वभूतेषु हविर्भूतमकल्मषम् ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ १३ ॥

·विंशोऽध्यायः 45 पूर्णात्पूर्णान्युद्धरन्ति पूर्णात्पूर्णानि चक्रिरे । हरन्ति पूर्णात्पूर्णानि पूर्णमेवावशिष्यते ॥ १४ ।। तस्माद्वै वायुरायातः तस्मिंश्च प्रयतः सदा । तस्मादमिश्च सोमश्च तस्मिंश्च प्राण आततः ॥ १५ ॥ सर्वमेव ततोविद्यात्तत्तद्वक्तुं न शक्नुमः । गिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ १६ ॥ नर्लिङ्गमचलं शुद्धं सर्वद्वन्द्वविवर्जितम् । कोह्येवमन्तरात्मानं ब्राह्मणो हन्तुमर्हति ॥ १७ ॥ योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते । किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ १८ ॥ कामानुसारी पुरुषः कामाननुविनश्यति । कामान् व्युदस्य धुनुते यत्किचित्पुरुषो रजः ॥ १९ ॥ यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः । आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्य न विद्यते ॥ २० ॥ उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत् । आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ २१ ॥ बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः । अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ।। २२ ॥ सर्वाणीन्द्रियकर्माणी प्राणकर्माणि चापरे । आत्मसंयमयोगामौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ।। २३ ।। समं पश्यन्हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम् । न हिनस्त्यात्मनाऽऽत्मानं ततो याति परां गतिम् ॥ २४ ॥ तद्रुदयस्तदात्मानस्तनिष्ठास्तत्परायणाः । गच्छन्त्यपुनरावृत्ति ज्ञाननिधूतकल्मपाः ।। २५ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायां योगकाण्डे योगषट्के मात्मगीता नाम विशोऽध्यायः॥

·उवाच
46
श्रीभगवद्गीता
[योग-
अथ प्रकृतिगीता नाप एकत्रिंशोऽध्यायः।
अर्जुन प्रकृतिं पुरुषं चैव क्षेत्रं क्षेत्रज्ञमेव च ।
एतद्वेदितुमिच्छामि ज्ञानं ज्ञेयं च केशव ॥ १
श्रीभगवान् इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते ।
उवाच एतद्यो वेत्ति त प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः ॥२॥
क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोनिं यत्तज्ज्ञानं मतं मम ॥ ३ ॥
तत्क्षेत्रं यच्च यादृक् च यद्विकारि यतश्च यत् ।
स च यो यत्प्रभावश्च तत्समासेन मे शृणु ॥ ४ ॥
ऋषिभिर्बहुधा गीत छन्दोभिर्विविधैः पृथक् ।
ब्रह्मसूत्रपदैश्चैव हेतुमद्भिर्विनिश्चितैः ॥ ५ ॥
महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च ।
इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः॥६॥
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः।
एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम् ॥ ७ ॥
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः।
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्यध्यस्व भारत ॥ ८॥
अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥९॥
प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः।
अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताऽहमिति मन्यते ॥ १० ॥
सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेज्ञानवानपि ।
प्रकृति यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥ ११ ॥
ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना ।
अन्ये साङ्खथेन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥ १२ ॥
अन्ये वेवमनानन्तः श्रुत्वाऽन्येभ्य उपासते ।
तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्यु श्रुतिपरायणाः ॥ १३ ॥

·-षट्कम् ] एकविंशोऽध्यायः 47 उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् । विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥ १४ ॥ नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः । न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ।। १५ ।। न जायते म्रियते वा कदाचिन्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः। अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥ १६ ॥ वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णनि नरोऽपराणि । तथा शरीराणि विहाय जीर्णान्यन्यानि संयाति नवानि देही ।। १७ ॥ अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् । तथापि त्वं महाबाहो नैनं शोचितुमर्हसि ॥ १८ ॥ नातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्बुवं जन्म मृतस्य च । तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्व शोचितुमर्हसि ॥ १९ ॥ आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेनमाश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः । आश्चर्यवचैनमन्यः शृणोति श्रुत्वाऽप्येनं वेद न चैव कश्चित् ।। २० ।। सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् । सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावृताः ॥ २१ ॥ यदहङ्कारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे । मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥ २२ ॥ स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा । कत नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोऽपि तत् ॥ २३ ॥ क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवमन्तरं ज्ञानचक्षुषा । भूतप्रकृतिमोक्षं च ये विदुर्यान्ति ते परम् ॥ २४ ॥ * इति क्षेत्र तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं समासतः । मद्भक्त एतद्विज्ञाय मद्भावायोपपद्यते ॥ २५ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायां योगकाण्ड योगषट्के प्रकृतिगीता नामैकविंशोऽध्यायः॥ 4

·18
श्रीभगवद्वीता
योग-
अथ कर्मगीता नाम द्वाविंशोऽध्यायः ।
अर्जुन ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन ।
उवाच
तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥ १॥
श्रीभगवान् प्रकृत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः।
उवाच यः पश्यति तथाऽऽत्मानमकर्तारं स पश्यति ॥ २॥
यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्यविपश्चितः ।
वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥ ३ ॥
कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् ।
क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगति प्रति ।। ४ ।।
भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयाऽपहृतचेतसाम् ।
व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥ ५ ॥
काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः ।
क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥६॥
सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ।
मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ।। ७ ॥
शनैःशनैरूपरमेद्धया धृतिगृहीतया ।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥ ८॥
यावानर्थ उदपाने सर्वतः सम्प्लुतोदके ।
तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥ ९ ॥
दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते ।
ब्रह्मानावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥ १० ॥
श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमामिषु जुह्वति ।
शब्दादीविषयानन्ये इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ।। ११ ॥
अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथाऽपरे ।
प्राणापानगती रुध्वा प्राणायामपरायणाः ॥ १२ ॥
अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति ।
सर्वेऽप्येते यशविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥ १३ ॥

·ट्कम्] द्वाविंशोऽध्यायः 49 यशशिष्टामृतभुनो यान्ति ब्रह्म सनातनम् । नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ॥ १४ ॥ एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे । कर्मजाविद्धि तान्सर्वानेवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ।। १५ ॥ ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परन्तप । कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥ १६ ।। शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च । ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ १७ ॥ शौर्य तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् । दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ १८ ॥ कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् । परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् || १९ ॥ कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन । मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥ २० ॥ कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः। लोकसङ्ग्रहमेवापि सम्पश्यन्कर्तुमर्हसि ॥ २१ ॥ तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः । दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाविभिः ॥ २२ ॥ यशे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते । कर्म चैव तदीयं सदित्येवाभिधीयते ॥ २३ ॥ नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः । शरीरयालाऽपि च ते न प्रसिद्धयेदकर्मणः ।। २४ ।। * निराशर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः । शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ २५ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायाम् योगकाण्डे योगषट्के कर्मगीता नाम द्वाविंशोऽध्यायः॥

·उवाच
50
श्रीभगवद्गीता
[योग-
अथ भक्तिगीता नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ।
श्रीभगवान् मय्यावेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते ।
श्रद्धया परयोपेतास्ते मे युक्ततमा मताः ॥ १॥
स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते ।
लभते च ततः कामान्मयैव विहितान्हि तान् ॥ २ ॥
यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयाऽचितुमिच्छति ।
तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम् ।। ३ ।।
कामैस्तैस्तैहतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः।
तं तं नियममास्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया ॥ ४ ॥
नमस्कारेण हविषा स्वाध्यायैरौषधैरपि ।
पूजा स्याद्देवतानां हि यथा शास्त्रनिदर्शनम् ॥ ५ ॥
इष्टापूर्तादसाधूनां विदुषां जायते प्रजा ।
लुब्धेभ्यो जायते लुब्धः समेभ्यो जायते समः ॥ ६ ॥
येऽप्यन्यदेवताभक्ता यजन्ते श्रद्धयाऽन्विताः।
तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम् ॥ ७ ॥
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।
तदहं भक्त्युपहृतमभाभि प्रयतात्मनः ॥ ८ ॥
यत्करोषि यदनासि यज्जुहोषि ददासि यत् ।
यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम् ॥ ९ ॥
अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक् ।
साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः ॥ १० ॥
क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्ति निगच्छति ।
कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति ॥ ११ ॥
अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च ।
निर्ममो निरहङ्कारः समदुःखसुखः क्षमी ॥ १२ ॥

·षट्कम्] अयोविंशोऽध्यायः 51 सन्तुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः । मर्पितमनोबुद्धियों मे भक्तः स मे प्रियः ॥ १३ ॥ यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः। हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स च मे प्रियः ॥ १४ ।। यो न हृष्यति न द्वेष्टि न शोचति न कासति । शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान्यः स मे प्रियः ।। १५ ।। समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः। शीतोष्णसुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः ॥ १६ ॥ तुल्यनिन्दास्तुतिौनी सन्तुष्टो येन केनचित् । अनिकेतः स्थिरमतिर्भक्तिमान्मे प्रियो नरः ॥ १७ ॥ ये तु धामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते । श्रद्दधाना मत्परमा भक्तास्तेऽतीव मे प्रियाः ॥ १८ ॥ तस्मादसक्तः सततं कार्य कर्म समाचर । असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥ १९ ॥ नैव तस्य कृतेनार्थी नाकृतेनेह कश्चन । न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ २० ॥ यज्ञार्थात्कमणोऽन्यत्र लोकोऽय कर्मबन्धनः । तदर्थ कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर ॥ २१ ॥ सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः । अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक ।। २२ ।। देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः । परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥ ३ ॥ मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु । मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥ २४ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायां योगकाण्डे योगषटके भक्तिगीता नाम प्रयोविंशोऽध्यायः ।।

·52
श्रीभगवद्गीता
[योग-
अथ ज्ञानगीता नाम चतुर्विंशोऽध्यायः ।
श्रीभगवान् सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः ।
ਬ इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥ १॥
किं कर्म किमकर्मति कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।
तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ २॥
कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः ।
अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥ ३ ॥
त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः ।
कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥ ४ ॥
श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप ।
सर्व कर्माग्विलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥ ५ ॥
ज्ञानं शेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना ।
करणं कर्म कर्तति त्रिविधः कर्मसङ्ग्रहः ॥ ६ ॥
यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ।
स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ ७ ॥
सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत ।
कुर्याद्विद्वांस्तथाऽसक्तश्चिकीर्षुलोकसङ्ग्रहम् ॥ ८ ॥
न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् ।
जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥ ९ ॥
ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालम् क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति ।
एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्नाः गतागतं कामकामा लभन्ते ॥ १० ॥
तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः ।
नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥ ११ ॥
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥ १२ ॥

·चतुर्विंशोऽध्यायः 53 योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसञ्छिन्नसंशयम् । आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ॥ १३ बुद्धियुक्तो नहातीह उभे सुकृतदुष्कृते । तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥ १४ ॥ सुहृन्मित्रायुदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु । साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥ १५ ॥ तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्भेन सेवया । उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्वदर्शिनः ॥ १६ ॥ यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव । येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि ।। १७ ॥ अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः । सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि ॥ १८ ॥ यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन । ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥ १९ ॥ न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते । तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥ २० ॥ श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः । ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ॥ २१ ॥ अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति । नायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ॥ २२ ॥ शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनः । संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि ॥ २३ ॥ मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः । निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव ॥ २४ ।। इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायाम् योगकाण्डे योगषद के ज्ञानगीता नाम चतुर्विंशोऽध्यायः ॥

·54
श्रीभगवतीता
अथ योगीता नाम पञ्चविंशोऽध्यायः ।
अर्जुन उवाच
संन्यासस्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ।
त्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिषूदन ॥ १ ॥
श्रीभगवानुवाच
कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः।
ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिता प्रत्यनीकेषु योधाः ॥२॥
यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ ३ ॥
व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन ।
बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥ ४ ॥
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठ समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् ।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्व स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥५॥
ब्रम्हापणं ब्रह्म हविर्ब्रह्मानौ ब्रह्मणा हुतम् ।
ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥ ६ ॥
तस्मादज्ञानसम्भूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनाऽऽत्मनः ।
छित्त्वेनं संशय योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥ ७ ॥
योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तज्योतिरेव यः ।
स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥ ८ ॥
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी नियतमानसः ।
शान्ति निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ॥ ९ ॥
प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् ।
उपैति शान्तरजसं
ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥ १० ॥
तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः।
कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भवार्जुन ॥ ११ ॥
उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी स्वात्मैव मे मतम् ।
आस्थितः स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां मतिम् ॥ १२ ॥

·•षट्कम्] पंचविंशोऽध्यायः 55 सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च । मून्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम् ।। १३ ।। ओमित्येकाक्षरं ब्रहा व्याहरन्मामनुस्मरन् । यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम् ॥ १४ ॥ अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः । अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ।। १५ ।। महपाणा भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् । यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणा हिमालयः ।। १६ ॥ अक्षराणामकारोऽम्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च । अहमेवाक्षयः कालो धाताऽहं विश्वतोमुखः ॥ १७ ॥ यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा । तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोऽशसम्भवम् ॥ १८ ॥ दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् । मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥ १९ ॥ मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु । मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः ॥ २० ॥ ओं तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मण स्त्रिविधः स्मृतः । ब्राह्मणाम्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥ २१ ॥ ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति । समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम् ।। २२ ।। ईश्वरः सर्वभूतानां हृदेशेऽर्जुन तिष्ठति । भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥ २३ ॥ तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत । तत्प्रसादात्परां शान्ति स्थान प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥ २४ ॥ * सर्वधर्मापरित्यज्य मामेकं शरणं बन | अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥ २५॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायाम् योगकाण्डे योगषट्के योगगीता नाम पञ्चविंशोऽध्यायः ॥ 4-a ·56 श्रीभगवद्गीता अथ ब्रह्मस्तुतिर्नाम समष्टिप्रणवार्थपरः षड्विंशोऽध्यायः । श्रीभगवान् उवाच नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया । शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा ॥१॥ अहं ऋतुरहं यज्ञः स्वधाऽहमहमौषधम् । मन्त्रोऽहमहमेवाज्यमहम निरहं हुतम् ॥ २॥ अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो गतव्यथः । सर्वारम्भपरित्यागी यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ ३ ॥ यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः । समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वाऽपि न निबध्यते ॥ ४ ॥ अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् । देवान्देवयजो यान्ति मद्भक्ता यान्ति मामपि ॥ ५॥ एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः । कुरु कमैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥ ६ ॥ श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् । स्वधर्म निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ ७ ॥ ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः। श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥ ८ ॥ ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् । सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥ ९ ॥ देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत । तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि || १० ॥ मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः। आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ ११ ॥ देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमार यौवनं जरा । तथा देहान्तरप्राप्तिर्षीरस्तत्र न मुह्यति ॥ १२

·57
षविंशोऽध्यायः
स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।
धाद्धि युद्धाच्छेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥ १३ ॥
यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।
सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धमीदृशम् ॥ १४ ।।
अथ चेत्त्वमिमं धर्य संग्रामं न करिष्यसि ।
ततः स्वधर्म कीर्ति च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥ १५ ॥
अकीर्ति चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।
संभावितस्य चाकीर्तिमरणादतिरिच्यते ॥ १६ ॥
भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः ।
येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ।। १७ ।।
अवाच्यवादांश्च बहून्वदिष्यन्ति तवाहिताः।
निन्दन्तस्तव सामर्थ्य ततो दुःखतरं नु किम् ॥ १८ ॥
हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्ग जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।
तस्मादुत्तिष्ट कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥ १९ ॥
इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया ।
विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥ २० ॥
इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् ।
विवस्वान्मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥ २१ ॥
एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः ।
स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥ २२ ॥
स एवाऽयं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः ।
भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥ २३ ॥
श्रेयान् स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ २४ ॥

·68 श्रीभगवद्गीता इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ । एतद्बुध्वा बुद्धिमान् स्यात्कृतकृत्यश्च भारत ॥ २५ ॥ इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन । न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥ २६ ॥ य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति । भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयम् ॥ २७ ॥ न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः । भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥ २८ ॥ अध्येष्यते च य इमं धयं संवादमावयोः । ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥ २९ ॥ श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः । सोऽपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ ३० ॥ कच्चिदेतच्छुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा । कच्चिदज्ञानसम्मोहः प्रणष्टस्ते धनञ्जय ॥ ३१ ॥ अर्जुन उवाच परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् । पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥ ३२ ॥ आहुस्त्वामृषयः सर्व देवर्पिारदस्तथा । असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीपि मे ॥ ३३ ॥ सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव । न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥ ३४ ॥ मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम् । यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम ॥ ३५ ॥ भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया । स्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम् ।। ३६ ॥

·॥ पइविंशोऽध्यायः 59 त्वमक्षरं परमं वेदितव्यम् त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् । त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे ॥ ३७॥ अमी हि त्वां सुरसङ्घा विशन्ति केचिद्भोताः प्राञ्जलयो गृणन्ति । स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसङ्घाः स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः ॥ ३८ ॥ स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्यां जगत्प्रहृष्यत्यनुरज्यते च । रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति सर्व नमस्यन्ति च सिद्धसङ्घाः ॥ ३९ ॥ कस्माच ते न नमेरन्महात्मन् गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकलें । अनन्त देवेश जन्निवास त्वमक्षरं सदसत्तत्पर यत् ।। ४० ।। त्वमादिदेवः पुरुषः पुराणस्त्वमस्य विश्वस्य पर निधानम् | वेत्ताऽसि वेद्यं च परं च धाम त्वया ततं विश्वमनन्तरूप ।। ४१ ।। वायुर्यमोऽग्निवरुणः शशाङ्कः प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च । नमो न मस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः पुनश्च भूयोऽपि नमो नभम्ने ।। ४२ ।। नमः पुरस्तादथ पृष्टतस्ते नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व । अनन्त वीर्यामितविक्रमस्वम् सर्व समाप्नोपि ततोऽसि सर्वः ।। ४३ ॥ सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तम् हे कृष्ण हे यादव हे सखेति । अजान ता महिमानं तवेदम् मया प्रसादालयन वापि ।। ८ ।। यच्चाऽवहासार्थमसत्कृतोऽसि विहारशय्यासनभोजनेषु । एकोऽथवाऽप्यच्युत तत्समक्षम् तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम् ॥ १५ ॥ पिताऽसि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुगरीयान् । न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभावः ।। ४६ ।। तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायम् प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम् । पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः प्रियः प्रियायाईसि देव सोढुम् ॥ ४७ ।। नष्टो मोहः स्मृतिलब्धा त्वत्प्रसादान्मयाऽच्युत । स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करीष्ये वचनं तव || ४८ ॥

·60 श्रीभगवद्गीता सञ्जय उवाच इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः । संवादमिममश्रौघमद्भुत रोमहर्षणम् ॥ ४९ ।। लब्ध्वा वरन्तु कौन्तेयो मेने जयमिवात्मनः । आरुरोह ततः पाथा रथं परमसंमतम् ॥ ५० ॥ शृणु राजन्नहितः श्रुत्वा चैवावधारय । नैव मन्त्रकृत किंचिन्नैव मायां तथाविधाम् ।। ५१॥ न वै बिभीपिका कांचिद्राजन्कुर्वन्ति पाण्डवाः । युध्यन्ति ते यथान्यायं शक्तिमन्तश्च संयुगे ॥ ५२ ।। धर्मेण सर्वकार्याणि जीवितादीनि भारत । आरभन्ते सदा पाथाः प्रार्थयाना महद्यशः ॥ ५३ ॥ न ते युद्धान्निवर्तन्ते धमोपेता महाबलाः। श्रिया परमया युक्ता यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ५४ ॥ तं धर्मविग्रहं देवं शुद्धं नारायणं प्रभुम् । कृष्णं ब्रह्मा चैवमेव तुष्टाव परया धिया ॥ ५५ ॥ जय विश्व महादेव जय लोकहिते रत । जय योगीश्वर विभो जय योगपरावर || ५६ ॥ पद्मगर्भ विशालाक्ष जय लोकेश्वरेश्वर । भूतभव्यभवन्नाथ जय सौम्यात्मजात्मज ॥ ५७ ॥ असङ्खथेयगुणाधार जय सर्वपरायण । नारायण सुदुष्पार जय शार्ङ्गधनुर्धर ।। ५८ ॥ जय सर्वगुणोपेत विश्वमूर्ते निरामय । विश्वेश्वर महाबाहो जय लोकार्थतत्पर ॥ ५९ ॥ महोरगवराहाद्य हरिकेश विभो नय । हरिवास दिशामीश विश्ववासामिताव्यय ॥ ६० ।।

·षविंशोऽध्यायः 61 व्यक्ताव्यक्तामितस्थान नियतेन्द्रिय सक्रिय । असङ्खयेयात्मभावज्ञ जय गंभीर कामद ॥ ६१ ।। अनन्तविदितब्रह्मन्नित्यभूतविभावन । कृतकार्य कृतप्रज्ञ धर्मज्ञ विजयावह ॥ ६२ ॥ गुह्यात्मन्सर्वयोगात्मन्स्फुटसंभूतसंभव । भूताद्य लोकतत्त्वेश जय भूतविभावन ।। ६३ ।। आत्मयोने महाभाग कल्पसंक्षेपतत्पर । उद्भावनमनोभाव जय ब्रा जयप्रिय ।। ६४ ॥ निसर्गसर्गनिरत कामेश परमेश्वर । अमृतोद्भवसद्भाव मुक्तात्मन्विजयप्रद ॥ ६५ ।। प्रजापतिपते देव पद्मनाभ महाबल । आत्मभूतमहाभूत सत्वात्मञ्जय सर्वदा ॥ ६६ ॥ पादौ तव धरा देवी दिशो बाहू दिवं शिरः । मूर्तिस्तेऽहं सुराः कायश्चन्द्रादित्यौ च चक्षुपी ॥ ६७ ।। बलं तपश्च सत्यं च कर्म धर्मात्मकं तव । तेजोऽग्निः पवनः श्वास आपस्ते स्वेदसंभवाः ।। ६८ ॥ अश्विनौ श्रवणौ नित्यं देवी जिह्वा सरस्वती । वेदाः संस्कारनिष्ठा हि त्वयीदं जगदाश्रितम् ॥ ६९ ॥ न सङ्घयानं परीमाण न तेजो न पगक्रमम् । न बलं योगयोगीश जानीमस्ते परन्तप ।। ७० ।। त्वद्भक्तिनिरता देव नियमैस्त्वा समाश्रिताः । अर्चयामः सदा विष्णो परमेशं महेश्वरम् || ७१ ॥ त्वं गतिः सर्वभूतानां त्वं नेता त्वं जगद्गुरुः । त्वत्प्रसादेन देवेश सुखिनो विधाः सदा THE KUSPUSWAMI SASTRI RESEAR9;;1ISTITUTE ·62 श्रीभगवद्गीता धर्मसंस्थापनार्थाय दैत्यानाञ्च वधाय च । जगतो धारणार्थाय विज्ञाप्य कुरु मे विभो ।। ७३ ॥ यत्तत्परमकं गुह्य त्वत्प्रसादादिदं विभो । वासुदेव तदेतत्तं मयादीत यथातथम् ।। ७४ ।। व्यासप्रसादातवानेतद्गह्यमहं परम् । योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम् ।। ७५ ॥ राजन्सस्मृत्य सस्मृत्य सबाद मिदमद्भतम् । केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ ७६ ॥ तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः । विस्मयो मे महात्राजन्हृष्यामि च पुनःपुनः ॥ ७७ ।। यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पाथा धनुर्धरः । तत्र श्रीविजयो भूतिर्बुवा नीतिमतिर्मम ।। ७८ ॥ इति श्रीभगवद्गीतायां योगब्रह्मविद्यायां ब्रह्मास्तुतिनाम समष्टिपणवार्थपरः षड्विंशोऽध्यायः ॥ संपूर्णोयं श्रीभगवद्गीता ॐ ॥ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

·॥ श्रीकृष्णार्जुनसन्निवेशरहस्यार्थः ॥ नरनारायणाभ्यां च लोकार्याभ्यांप्रसादितम् । पाथेयमर्थसारं च मर्वमूलं सनातनम् ।। १ ।। धर्म संगृह्य योगेन ताभ्यां नत्वा यथाविधि । समबुद्धिसंप्रदीत शुद्धमानसकेतनम् ।। २ ।। अधिष्टाय स्वानुरूपं शरीररथमञ्जसा । चतुष्किरणसंराजन्मनः प्रग्रहसंग्रहम् ।। ३ ।। चतुर्गतीन्द्रियाश्वांश्च पन्थानं सन्तमच्युतम् । नानाभावपरित्याग शुद्धमेकं सदाश्रयम् ॥ ४ ॥ नयन्तं शुद्धविज्ञानं सारथिं संप्रकल्प्य हि। परप्रेप्सुश्च यो धीरः सोऽधिकारीपुमान्परः ॥ ५ ॥ सामीप्यं ब्रह्मणाचैति तदेव परमं पदम् ।। संसारिभिरिदं वेद्यं पुरुषार्थपरैः सदा ॥ ६ ॥ ॥ श्रीभगवद्गीतामाहात्म्यम् ॥ गीतासुगीता कर्तव्या किंमन्यैः शोस्त्रविस्तरैः । या स्वयं पद्मनाभस्य मुखपद्माद्विनिः सुता ॥ १ ॥ सर्वशास्त्रमयी गीता सर्वदेवमयो हरिः । सर्वतीर्थमयी गङ्गा सर्ववेदमयो मनुः ।। २ ।। 5 ·64 श्रीभगवद्गीता गीता गङ्गा च गायत्री गोविन्दति हृदि स्थिते । चतुर्गकारसंयुक्ते पुनर्जन्म न विद्यते ॥ ३ ॥ श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि ॥ ॥ श्रीभगवद्गीता श्लोकसङ्खयानिरूपणम् ॥ षद्शतानि सविंशानि श्लोकानां प्राहकेशवः । अर्जुनः सप्तपंचाशत्सप्तषष्टिं तु संजयः ॥ १ ॥ धृतराष्ट्रः श्लोकमेकं गीतायामानमुच्यते । भारतामृतसर्वस्व गीतायामथितस्य च ॥ २ ॥ सारमुद्धृत्यकृष्णेन अर्जुनस्य मुखेडुतम् । श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि ॥ ॥ श्रीभगवद्गीतोपदेशकालनिर्णयः ॥ कार्तिक शुद्धसप्तमी- भानुवार--श्रवणनक्षत्र-पूर्वान्ह --श्रीकालः ·श्रीभगवद्गीताश्लोकानां अकारादिक्रमः अ. श्लो. अ. श्लो. १६ अ ६ ३ ३ १ w अधियज्ञः कथं कोऽत्र अकीर्ति चापि भूतानि २६ १६ अधिष्ठान तथा कर्ता अग्निज्योतिरह शुकः ११ २१ अध्यात्मजाननित्यत्वं ५ १३ अच्छेद्योऽय अदाह्योऽय १५ १९ अध्येष्यते च य इमं २६ २९ अजेयस्त्वं रणऽरीणा १ २९ अन्तकाले च मामेव १६ अजोऽपि सन्नव्ययात्मा ३ अन्तवत्तु फलं तेपा २६ अशूटाहरणे १ १७ अन्तवन्त इमे देहा २१ ८ अथ केन प्रयुक्तोऽय १ अन्नाद्भवन्ति भूतानि १६ १९ अथ चित्तं समाधातु १७ १६ अन्ये वेवमजानन्तः २१ १३ अथ चेमिमं धम्य २६ १५, अनन्तविजयं राजा ३४ अथ चनं नित्य जातं २१ १८ अनन्त विदित ब्रह्मान् २६ ६२ अथ व्यवस्थितान्दृष्टा १ ३८ अनन्तश्चाम्मि नागाना १३ ११ अथवा बहुनतेन १२ ३८ अनन्य चताः सतत १६ अथवा योगिनामेव १४ २२ अनन्याश्चिन्तयन्ता मा ३ २४ अथैतदप्यशकोऽसि १७ १८ अनपेक्षः शुचिर्दक्ष २६ अथोच्चैः संप्रहृष्टात्मा ६ अनादित्वानिगुणत्वात् १५ १० अदृष्टपूर्व हपितोऽस्मि १२ २६ अनाश्रितः कर्मफलं १९ अद्वेष्टा सर्वभूतानां २३ १२ अनिमिष्टं मिश्रं च १९ १९ अदेशकाले यहानं ९ २२ अनुद्वेगकरं वाक्यं अधर्म धर्ममिति या ११ ९ अनुबन्धं क्षयं हिंसा १० १५ ११ अनेकचित्तविभ्रान्ता ८ १७ अधिभूत क्षरो भावः १६ ४ अनेकवाहूदरवक्त्रनेत्र १२ २४ ७ سم १ ६ अधश्चोर्ध्व प्रसता ७ ·66 श्रीभगवद्गीता श्लोकानां अ. श्लो. अ. श्लो. १३ ८ १७ ३ १ ४ ९ २५ २६ ६९ or २ २ १२ ५ ११ or ८ ९ २६ ५८ अनेकवक्त्रनयनं १२ १८ अविभक्तं च भूतेषु अपरे नियताहाराः २२ १३ अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां अपरेमितस्त्वन्या १२ ५ अश्रद्धधानाः पुरुषा अपर्याप्तं तदस्माकं अश्रद्धया हुतं दत्तं भप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च ११ १५ अश्विनौ श्रवणौ नित्यं अपाने जुह्वति प्राणं २२ १२ अशास्त्रविहितं घोर मपि चेत्सुदुराचारः २३ १० अशोच्यानन्वशोचस्वं अपि चेदसि पापेभ्यः २४ १८ असक्तबुद्धिः सर्वत्र अफलाकाङ्गिभिर्यज्ञः ११ असक्तिरभिष्वङ्गः अभयं सत्वसंशुद्धिः ८ २ असत्यमप्रतिष्टं ते अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि १७ १७ असौ मया हतः शत्रुः अभ्यासयोगयुक्तन १३ २६ असंख्येयगुणाधार अभिसन्धाय तु फलं ९ १२ असंयतात्मना योगो अमानित्वमदंभित्वं ९ असंशय महाबाहो अमी हि त्वां सुरसङ्घाः २६ ३८ अहङ्कारं बल दप अयतिः श्रद्धयोपेतः १४ २ अहङ्कारं बलं दप अयनेषु च सर्वेषु ५ अहं ऋतुरह यज्ञः अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः १० १८ अहमात्मा गुडाकेश अव्यक्तादीनि भूतानि २१ ९ अहं वैश्वानरो भूत्वा अव्यक्ताद्वयक्तयः सर्वाः ५६ ५२ अहं सर्वस्य प्रभवो अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयं ५५ २० अहं हि सर्वयज्ञानां अव्यक्तोऽअर इत्युक्त १६ १५ अहिंसा समता तुष्टिः अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं १५ १२ अहिंसा सत्यमक्रोधं अवजानन्ति मां मूढा ३ १२ अहो बत महत्पापं अवाच्यवादांश्व बहून् १८ अक्षराणामकारोऽस्मि अविनाशि तु तद्विद्धि १५ १६ अक्षरं ब्रह्म परम १४ السلع ५ ८ १९ ११ १ २६ २ २५ १५ ६ २१ ४ ३ mo ८ ८ سع १७ २६ २५ १६ ३ ·अकारादिक्रमः 167 अ. ला. २१ २५ ८ १४ ८ १७ १ । २६ ८ २ आत्मयोने महाभाग २ २० २५ अ. श्लो. अज्ञवाश्रद्धधानश्च २४ २२ इति क्षेत्र तथा ज्ञान इदमद्य मया लब्ध आडयोऽभिजनवानस्मि १६ इदं तु ते गुह्यतम आत्मन्यमीन्समाधाय २ १५ इदं ते नातपस्काय आत्मसंभाविताः स्तब्धाः १८ इदं शरीरं कौन्तेय २६ ६४ इद ज्ञानमुपाश्रित्य आत्मौपम्येन सर्वत्र २१ इन्द्रियम्येन्द्रियस्यार्थ १९ आदित्यानामहं विष्णुः ३ ७ इन्द्रियार्थपु वैराग्य आपूर्यमाणमचलप्रतिष्टं २५ ५ इन्द्रियाणि पराण्याहुः आब्रह्मभुवनालोकाः १ २३ इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः ९ आयुधानामहं वज्रं ५६ इन्द्रियाणा हि चरता १८ आयुः सत्वकलारोग्य आरुरुक्षोर्मुनेयांग १४ ४ इष्टापूर्तादमाधूना आवृतं ज्ञानमेतेन १९ २२ इटाभोगान्हि वो देवाः १६ अशापाशशर्बद्धाः १३ इहै कम्थं जगत्कृत्स्नं आश्चर्यवत्पश्यति व जितः सगा आसुरी योनिमापनाः आहारस्त्वपि सर्वस्य ७ ईशानः सर्वभूतेषु आहुस्त्वामृषयः सर्व २६ ३३ ईश्वरः मर्वभूताना २४ १३ .० ३१ ८ इम विवस्वते योग ६ ८ १२. १५ २३ ८. ई ९ उ hor १३ ९ ७ 11 ६ इच्छाद्वेपसमुत्थन ६ २३ उच्चैश्रवसमश्वाना इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं २. उत्क्रामन्त स्थितं वापि इत्यर्जुनं वासुदेवः १२ ३३ उत्तमः पुरुपस्त्वन्यः इत्यहं वासुदेवस्य २६ ४९ उत्सीदेयुरिमे लोकाः इति गुह्यतमं शास्त्रं २६ २५ उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं इति ते ज्ञानमाख्यातं २६ २० उदाराः सर्व एवते !! १२ ·68 श्रीभगवद्गीता श्लोकाना अ. श्लो. अ. श्लो. २६ १३ उदासीनवदासीनं उपद्रष्टाऽनुमन्ता च उमे शाकंबरि श्रेते १५ ऊ ऊध्र्व गच्छन्ति सत्वस्थाः १० ऊर्ध्वमूलमधः शान्वं २२ एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म ६ ९ एपा तेऽभिहिता सांख्ये १८ ८ १९ एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ १८ २४ ओ २१ ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म २५ १४ १० औ ओ तत्सदिति निर्देशः २५ २१ ७ कपिभिर्बहुधा गीत क or ก ६ ४ ८ ३ ४ १ एका भूतिनिर्गुणाच्या एतद्यानानि भृतानि एतान्यपि तु कौन्तेय एतं मे संशयं कृष्ण एता दृष्टिविस्य एता विभूति योग च एतविमुक्तः कौन्तेय एवमुक्तोऽर्जुनः मग्ख्य एवमुक्त्वाऽजुनः सङ्क एवमुक्त्वा ततो राजन् एवमुक्तो हृपीकेशः एवमेतद्यथाऽऽस्थ त्वं एवं परम्पराप्राम एवं प्रवर्तितं चक्र एवं बहुविधा यज्ञा एवं बुद्धेः परं बुद्धा एवं सततयुत्का ये कञ्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ ३१ १० कट्वम्ललवणात्युष्ण कथ विद्यामहं योगिन् ५९ १३ कर्मजं बुद्धियुक्ता हि १८ ११ २ कर्म ब्रह्मोद्भव विद्धि १० कर्मणः सुकृतस्याहुः १८ १३ २५ कर्मण्यकर्म यः पश्येत् १९ ८ २३ कर्मणैव हि संसिद्धि २२ २१ १३ कर्मण्येवाधिकारस्ते २२ २. ५४ कर्मणोह्यपि बोद्धव्यं २४ १७ कमन्द्रियाणि संयम्य १८ २१ ४२ कविंपुराणमनुशासितारं १६ ८ १२ १ कर्शयन्तः शरीरस्थं २६ २२ कस्माच ते न नमेरन् २६ १६ २१ कात्यायनि महाभागे १६ २२ १५ कान्तिः कर्मणां सिद्धिं २२ ५ २६ कान्तार भयदुर्गेषु १ २३ ४ १ कार्पण्यदोषोपहतः , ३ १ or ६ ४० १ ur ·अकारादिक्रमः 69 अ. श्लो. अ. श्लो. ग ४ ४८ ६ १ १२ ३ काम एष क्रोध एष १९ २३ कामक्रोधवियुक्तानां १७ २१ गतसङ्गस्य मुक्तस्य २२ काममाश्रित्य दुष्पूरं ८ ११ गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी कामात्मानः स्वर्गपराः २२ ४ गाण्डीवं वंसते हस्तात् कामानुसारि पुरुषः २० १९ गामाविश्य च भूतानि काम्यानां कर्मणां न्यासं १९ ९ गुणानेतानतीत्य लोन कामैस्तैस्तैहतज्ञानाः २३ ४ गुरूनहत्वा हि महानुभावान् ? ५१ कायेन मनसा बुद्धया १० गुह्यात्मन्सर्वयोगात्मन् कार्यकारणकर्तृत्वे २२ कार्यमित्येव यत्कर्म १९ १६ चञ्चलं हि मनः कृष्ण १४ कालोऽस्मि लोकक्षयकृत् २५ २ चतुर्थी मे महामूर्तिः काश्यश्च परमेष्वासः १ ३५ चतुर्धाऽहं विभक्तात्मा किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च १२ २५ चतुर्विधा भजन्ते मा किरीटिनं गदिनं चक्रहस्तं १२ २८ चातुर्वण्य मया सृष्टं किं कर्म किमकमंति २४ २ चिन्तामपरिमेयां च १२ किं तब्रह्म किमध्यात्म १६ १ चेतसा सर्वकर्माणि किं पुनः ब्राह्मणाः पुण्याः ७ १६ किं शीलः कि समाचारः जन्म कर्म च मे दिव्यं २५ जय विश्व महादेव . कृपयाऽपरयाऽऽविष्टो जय सर्वगुणोपेत कृषिगोरक्ष्यवाणिज्य २२ १९ जरामरणमोक्षाय क्लेशोधिकतरस्तेषां १७ ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते २२ कैलिरेस्त्रीन्गुणानेतान् १ ज्योतिषामपि तज्ज्योतिः क्लैब्यं मास्म गमः पार्थ जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः २१ १९ कोधाद्भवति संमोहः ६ जितात्मनः प्रशान्तस्य ४ ८ ८ ३ कुतस्त्वा कश्मलमिदं २ eu १ ८ २ ४ २४ १२ ·70 श्रीभगवद्रीता श्लोकानां अ. श्लो. त ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च २ १ ७ १७ अ. श्लो. तमेव शरणं गच्छ २५ २४ तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य २६ ७७ तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते ८ २५ तच्छु– ज्योतिषां मध्ये २० १२ तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ १९ २५ ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं ७ १३ तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ १२ ३१ ततः पार्थस्य विज्ञाय १ २७ तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय २६ ४७ १० तस्मात्सर्वेषु कालेषु १२ ततःश्वेतैहयर्युक्ते १ ३२ तस्मादसक्तः सततं २३ १९ ततः स विस्मयाविष्टो १२ २२ तस्मादज्ञानसंभूतं २५ तत्तु मे परमं गुह्यं ८ तस्मादोमित्युदाहृत्य ९ २३ तत्र तं बुद्धिसंयोगं १४ २३ तस्मादिभेमि राजेन्द्र तत्र सत्वं निर्मलत्वात् तस्माद्यस्य महाबाहो १८ तत्रापश्यस्थितान् ४४ तस्माद्वै वायुरायातः २० १५ १२ २१ तस्माज्ज्ञानेन शुद्धेन २ २५ तस्य सञ्जनयन्हर्ष तत्रैवं सति कर्तारं ५ तानहं द्विषतः क्रूरान् ८ २० तत्ववित्तु महाबाहो ६ तानि सर्वाणि संयम्य ५ २३ ३ तुष्टिः पुष्टि तिर्दीप्तिः १ २५ २१ ४ तुल्यनिन्दास्तुतिौनी २३ १५ तद्बुद्धयस्तदात्मानः २० २५ तेजः क्षमा धृतिः शौचं तद्विद्धि प्रणिपातेन २४ १६ ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोक २४ १० तदाऽहं धर्मवृद्धयर्थ २ २३ तेषामहं तपो दी तदित्यनभिसंधाय २२ २२ तेषामहं समुद्धर्ता २ तपस्विभ्योऽधिको योगी २५ ११ तेषामेवानुकंपार्थ २४ १ तपाम्यहमहं वर्षे ६ १६ तेषां सततयुक्तानां तमस्त्वज्ञानजं विद्धि १० ६ तेषां ज्ञानी नित्ययुक्तो तमुवाच हृषीकेशः २ १ तं धर्मविग्रहं देवं तकस्थं जगत्कृत्स्नं तत्काग्रं मनः कृत्वा १ ९ w ६ तत्वानुरूपा सर्वस्य ९ तत्क्षेत्रं यच्च याक् ८ । २ ·अकारादिक्रमः 71 ९ २ २६ ७ ८ ६ अ. ला. अ. श्ला. तं विद्याद् दुःखसंयोग १७ दूरेण ह्यवरं कर्म १८ १ त्यक्त्वा कर्मफलासंगं २४ ४ दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं २ त्याज्यं दोषवदित्येक १९ १० दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं १२ .३४ त्रिभिर्गुणमयैर्भावः १० १ देवद्विजगुरुप्राज्ञ त्रिविधा भवति श्रद्धा २ देवान्भावयतानेन २३ २३ त्रिविध नरकस्येदं ८ २२ दैवी ह्येषा गुणमयी १० त्रैगुण्यविषया वेदाः १० २३ देहिनोऽस्मिन्यथा देहे १२ विद्याः मां सोमपाः १७ देही नित्यमवध्योऽयं २६ १० त्वद्भक्तिनिरता देव २६ ७१ दैवमेवापरे यज्ञ ૨૨ १० त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं २६ ३७ दैवी संपद्विमोक्षाय त्वमादिदेवः पुरुषः २६ ४१ द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च१२ त्वं गतिः सर्वभूतानां २६ ७२ द्वौ भूतसौं लोकेऽस्मिन् ८ त्वं जंभनी मोहिनी च १ २४ त्वं ब्रह्मविद्या विद्यानां १ २१ धर्मसंस्थापनार्थाय २६ ७३ द धर्म क्षेत्रे कुरुक्षेत्र दण्डो दमयतामस्मि २५ १९ धर्मेण सर्वकार्याणि २६ ५३ दंभो दोऽभिमानश्च ५ धार्तराष्ट्रबलं दृष्ट्वा ११ द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञाः १८ ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति २१ १२ दातव्यमिति यद्दानं ९ २० च्यायतो विषयान्पुंसः द्वाविमौ पुरुषौ लोके १५ ५ धूमेनाऽबियते वह्निः १९ २१ दिव्यमाल्याम्बरधरं १२ १९ धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः ११ २० दिवि सूर्यसहस्रस्य १२ २० धृत्या यया धारयते ११ दुःखमित्येव यत्कर्म १९ १५ दुःखेष्वनुद्विममनाः १९ न कर्तृत्वं न कर्माणि १३ द्यूतं छलयतामस्मि १३ १२ न कर्मणामनारंभान् १८ १९ द्रुपदो द्रौपदेयाश्च १ ३६ न च तस्मान्मनुष्येषु २६ २८ ध १ १ ८ १ ४ ५ न ५ 5-a ·72 श्रीभगवद्गीता श्लोकाना अ. श्लो. अ. श्लो. १ १ न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म الله ७ न च मत्स्थानि भूतानि १७ ५ न हि देहभृता शक्यं १९ १८ न च मां तानि कर्माणि ६ १३ न हि ज्ञानेन सदृशं २४ २० न चैतद्विद्मो कतरन्नः १ ५२ नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति १४ १. न जायते म्रियते वा २१ १६ नादत्ते कस्यचित्पापं १७ १४ न तदस्ति पृथिव्यां वा १० १९ नान्तोस्ति मम दिव्यानां १३ २० न तद्भासयते सूर्या १५ २४ नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं ६ २५ न तु मां शक्यसे द्रष्टं १२ १६ नासतो विद्यते भावो १८ न ते युद्धान्निवर्तन्ते २६ ५४ नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य १८ १५ न वेवाऽहं जातुनासं ४ नाहं वेदै नं तपसा २६ १९ १७ नाहं प्रकाशः सर्वस्य १० न बुद्धिभेदं जनयेत् २४ ९ निर्मानमोहाः जितसङ्ग १४ न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य १४ निमित्तानि च पश्यामि १ ४९ नमः पुरस्तादथ पृष्टतः २६ ४३ नियतस्य तु संन्यासः १९ १४ नमस्कारेण हविपा २३ ५ नियतं कुरु कर्म त्वं २२ २४ नमस्ते सिद्धसेनानि १४ नियत सङ्गरहितं १० १३ न मे पार्थास्ति कर्तव्य १५ निराशर्यतचित्तात्मा २२ २५ न मे विदुः सुरगणाः ९ निर्लिङ्गमचलं शुद्ध २० १७ न मां कर्माणि लिम्पन्ति ७ २४ निश्चयं शृणु मे तत्र १९ न मां दुष्कृतिनो मूढाः ६ १८ निसर्गसर्गनिरतः २६ ६५ नरनारायणौ देवी ८ नेहाभिकमनाशोस्ति १२ न रूपमस्येह तथो १२ नैते सृती पार्थ जानन् ११ २२ न वेदयज्ञाध्ययनैः १२ ३६ नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि २१ न वै बिभीपिका काञ्चित् २६ ५२ नैव किञ्चित्करोमीति नष्टो मोहः स्मृतिलब्धा २६ ४८ नैव तस्य कृतेनार्थों २३ २० न सङ्खयानं परिमाण न हि कश्चित्क्षणमपि १८ २० पञ्चैतानि महाबाहो १ ३ m १ ७ १७ २६ ७० ·अकारादिक्रमः 73 अ. श्लो. अ. श्लो. ६ ३ ९ ८ १ पार्थ नैवेह नामुत्र ९ पत्रं पुष्पं फलं तोयं २३ ८ प्रकृति स्वामवष्टभ्य १२ पद्मगर्भ विशालाक्ष २६ ५७ प्रकृतेः क्रियमाणानि २१ १.. परस्तस्मात्तु भावोऽन्यः १६ १४ प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः १० २२ परित्राणाय साधूनां १४ प्रकृत्यैव च कर्माणि २२ २ परं ब्रह्म परं धाम २६ ३२ प्रजहाति यदा कामान् १८ परं भूयः प्रवक्ष्यामि १५ १ प्रजापतिपते देव २६ ६६ पवनः पवतामस्मि १३ १५ प्रयत्नाद्यतमानस्तु १४ २५ पश्य मे पार्थ रूपाणि १२ १३ प्रयाण काले मनसा १६ पश्यादित्यान्वसून्रुद्रान् १२ १२ १४ प्रलपन्विसृजन्गृह्णन् ८ पश्यामि देवांस्तव देव १२ २३ प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च ८ पश्यैतां पाण्डुपुत्राणां ३ प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च ११ पाञ्चजन्यं हृषीकेशो १ ३३ प्रशान्तमनसं ह्येनं २५ १० १४ २० प्रशान्तात्मा विगतभी: १४ पादौ तव धरा देवी २६ ६७ प्रसादे सर्वदुःखानां पिताऽसिलोकस्यचराचरस्य२६ ४६ प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां पिताऽहमस्य जगतो ६ ११ प्राप्य पुण्यकृतां लोकान् १४ २१ पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च १२ १२ पुरुषः प्रकृतिस्थो हि २० ६ बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य २० २२ १६ १६ बलं तपश्च सत्यं च २६ ६८ पुरोधसां च मुख्य मां १३ ७ बलं बलवतामस्मि १२ १० हत्पूर्णान्युदरन्ति २० १४ बहिरन्तश्च भूतानां १४ २४ बहूनां जन्मनामन्ते ४ १० थक्त्वेन तु यज्ज्ञानं १० ११ बहूनि मे व्यतीतानि ३ १८ काशं च प्रवृत्तिं च १३ २१ बाह्यस्पर्शध्वसत्तात्मा ४ २६ कृति पुरुषं चैव ५ बीजं मां सर्वभूतानां १२ कृति पुरुषं चैव १ बुद्धियुक्तो जहातीह २४ ५ ८ ब पुरुषः स परः पार्थ ७ ५ पूर्वाभ्यासेन तेनैव २० ८ २१ ·74 श्रीभगवद्गीता श्लोकानां अ. श्लो. ४ २६ ३ ९ mr ७ २ भ अ. श्लो. बुद्धिज्ञानमसंमोहः ४ मदनुग्रहाय परमं ३५ बुद्धभेदं धृतेश्चैव ११ ६ मन्मना भव मद्भक्तो २३ २४ बुद्धया विशुद्धया युको ११ २ मन्मना भव मद्भक्तो २५ २० बृहत्साम तथा साम्नां १३ १३ मन्यसे यदि तच्छक्यं १२ २ ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाई ६ मनः प्रसादः सौम्यत्वं १६ ब्रह्मण्याधाय कर्माणि १७ ९ मनुष्याणां सहस्रेषु २० ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा २५ २२ मम योनिमहब्रह्म १५ ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविः २५ ६ ममैवांशो जीवलोके १९ ब्राह्मणक्षत्रियविशां २२ १६ मया चापि चतुर्धात्मा १९ मया ततमिदं सर्व १७ भक्त्या त्वनन्यया शक्यः १२ ३७ मयाऽध्यक्षेण प्रकृतिः १५ ११ भक्त्या मामभिजानाति १२ ३९ मयाप्रसन्नेन तवार्जुनेदम् १२ २९ भद्रकालि नमस्तुभ्यं १५ मया सर्वमिदं व्याप्तं १३ भयाद्रणादुपरतं २६ १७ मयि चानन्ययोगेन ५ १२ २६ ३६ मयि सर्वाणि कर्माणि १५ २३ भीष्मद्रोणप्रमुखतः १ ४३ मय्यावश्य मनो ये मां २३ भूतग्रामः स एवायं १६ १३ १३ मय्यासक्तमनाः पार्थ भूमिरापोनलो वायुः १२ ४ मय्येव मन आधत्स्व १५ २ महर्षयः सप्त पूर्वे भोक्तारं यज्ञतपसां १७ २४ महर्षीणां भृगुरहं २५ १६ भोगैश्वर्यप्रसक्तानां २२ ५ महात्मानस्तु मां पार्थ ३ २२ म महाभूतान्यहंकारो २१ मच्चित्ताः मद्गतप्राणाः ३ २० महिषासृप्रिये नित्यं १ १८ मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि १५ २२ महोरगवराहाद्य २६ ६० मत्कर्मकृन्मत्परमः २४ २४ मा ते व्यथा मा च विमूढ १२ ३२ मत्तः परतरं नान्यत् १२ मात्रा स्पर्शास्तु कौन्तेय २६ १ २ भवाप्ययौ हि भूतानां १ my भूय एव महाबाहो ३ ६ ६ ७ ११ ·अकारादिकमः 76 अ. श्लो. २ १८ ३ २ ६ १० २ २ wr य अ. श्लो. मानापमानयोस्तुल्यः १३ २४ यत्तु कामेप्सुना कर्म १० मामुपेत्य पुनर्जन्म ११ २४ यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन् १० १२ मुक्तसंगोऽनहंवादी १६ यत्तु प्रत्युपकारार्थ ९ .२१ मूढग्राहेणात्मनो यत् ९ १९ यत्तु मे परमं गुह्यं मृत्युः सर्वहरचाह १३ १४ यत्र काले त्वनावृत्ति ११ मोघाशा मोधकर्माणः ११ यत्र धर्मा द्युतिः कान्तिः ३१ मोहादतौ न जानन्ति यत्र योगेश्वरः कृष्णः २६ .७८ मां च योऽव्यभिचारण १० २४ यत्रोपरमते चित्तं १४ मां तु ज्ञातुं कृताबुद्धि ९ यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं मां स्थूलदर्शनं विद्धि १८ यत्स्वभावात्मतत्वज्ञैः मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य १५ यतेन्द्रियमनोबुद्धिः १७ २३ यतो यतो निश्वरति य इदं परमं गुह्यं २६ २७ यथाऽऽकाशस्थितो नित्यं १७ य एवं वेत्तिं पुरुषं २० ९ यथा दीपोनिवातस्थो १४ १३ य एनं वेत्ति हन्तारं १५ १७ यथा नदीनां बहवो १२ २७ यच्चापि सर्वभूतानां १३ १९ यथा प्रकाशयत्येकः २० यच्चावहासार्थ २६ ४५ यथा सर्वगतं सौक्ष्म्यात् २० ८ यजन्ते सात्विका देवान् ९ ४ यथैधांसि समिद्धोमिः २४ १९ यततो ह्यपि कौन्तेय ५ २२ यदग्ने चानुबन्धे च १८ यतन्तो योगिनश्चैनं १९ यदहंकारमाश्रित्य २१ २२ यत्करोषि यदभासि २३ ९ यदक्षरं वेदविदो १६ १० यत्तच्छुकं महज्ज्योतिः २० १० यद्यदाचरति श्रेष्टः यत्तदने विषमिव १८ ५ यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं २५ १८ यत्तत्पद्ममभूत्पूर्व २ २१ यदा ते मोहकलिलं १८ १३ यत्तत्परमकं गुह्यं २६ ७४ यदादित्यगतं तेजः १३ १८ यतः प्रवृत्तिर्भूतानां ८ ३ यदा भूतपृथग्भाव ६ ७ ६ २४ ७ २० ·76 श्रीभगवद्रीता श्लोकानां अ. श्लो. ३ ६ ९ यस्त्वात्मरतिरेव स्यात् अ. श्लो. यदा यदा हि धर्मस्य ३ १३ यामिमां पुष्पितां वाचं २२ यदा सत्वे प्रवृद्धे तु ११ १६ यावत्संजायते किञ्चित् १५ यदा संहरते चायं ५ २१ यावदेतानिरीक्षेऽहं यदा विनियतं चित्तं १४ १२ यावानर्थ उदपाने २२ यदा हि नेन्द्रियार्थेषु १९ ८ युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा १७ ११ यदि ह्यहं न वर्तेयं ३ १६ युक्ताहारविहारस्य १४ ११ यदृच्छया चोपपन्नं २६ १४ युञ्जन्नेवं सदात्मानं १४ १८ यदृच्छालामसंतुष्टो २६ ४ युञ्जन्नेवं सदात्मानं २५ यया तु धर्मकामार्थान् ११ ११ ११ ये केचिनियतात्मानः २ १४ यया धर्ममधर्म च ११ ८ ये चैव सात्विका भावाः १२ ९ यया स्वप्नं भयं शोक ११ १२ ये त्वक्षरमनिर्देश्य १५ २० २. ये त्वेतदभ्यस्यन्तो २६ ९ यस्त्विन्द्रियाणि मनसा १८ २२ ये तु धामृतमिदं २३ १८ यस्मात्क्षरमतीतोऽहं १५ ७ ये तु सर्वाणि कर्माणि २२ यस्मानोद्विजते लोकः २३ १४ येप्यन्यदेवता भक्ताः २३ यस्य नाहंकृतो भावः ७ ये मे मतमिदं नित्यं २६ ८ यस्य सर्व समारंभाः १३ ये यथा मां प्रपद्यन्ते २४ यज्ञदानतपःकर्म १९ १२ ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यज्ञशिष्टामृतभुजः २२ १४ येषां त्वन्तगतं पापं ६ २४ यज्ञशिष्टाशिनः सन्तः १८ ये हि संस्पर्शजा भोगाः १६ २४ यज्ञार्थाकर्मणोन्यत्र २३ २१ योन्तः सुखोऽन्तरारामः २५ ८ यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहं २४ १७ योऽन्यथा सन्तमात्मानं २० यशे तपसि दाने च २२ २३ योगयुक्तो विशुद्धात्मा यातयामं गतरसं ९ १० योगस्थः कुरु कर्माणि १८ यान्तिदेवव्रता देवान् १५ १३ योगसंन्यस्तकर्माणं २४ १३ या निशा सर्वभूतानां १८ १८ योगिनामपि सर्वेष १४ २६ ७ ७ ६ ४ or १ १८ or ·77 अकारादिक्रमः अ. श्लो. ६ ८ ५ mm ६ ६ १ अ. श्लो. योगी युञ्जीत सततं १४ लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणं १७ २० योत्स्यमानानवेक्ष्येऽहं १ ४१ लोकेस्मिद्विविधा निष्टा यो न हृष्यति न द्वेष्टि २३ १५ लोभः प्रवृत्तिरारंभः ११.१४ यो मामजमनादिं च ४ २५ व यो मामेवमसंमूढो ८ वक्तुमर्हस्यशेषेण १३ २ यो मां पश्यति सर्वत्र १५ वासांसि जीर्णानि यथा २१ १७ यो यो यां यां तनुं भक्तः २३ ३ वायु यमोऽमि वरुणः २६ ४२ योयं योगस्त्वया प्रोक्तः १ विद्याविनयसंपले ४ २३ यं लब्ध्वा चापरं लाभ १४ १६ विधिहीनमसृष्टान्नं ९ १३ यं यं वापि स्मरन्भावं १६ विविक्तसेवी लध्वाशी ११ यं संन्यासमिति प्राहुः १९ ७ विषया विनिवर्तन्ते १६ २२ यं हि न व्यथयन्त्येते २५ ३ विषयेन्द्रियसंयोगात् १८ यः सर्वत्रानभिस्नेहः ५ २० विस्तरेणात्मनो योगं २० यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य ८ २४ विहायकामान्यः सर्वान् १८ २३ वीतरागभयक्रोधाः र ३ १९ रजस्तमश्चाभिभूय १० ८ वृष्णीना वासुदेवोऽस्मि १३ १७ रजसि प्रलयं गत्वा ११ १७ वेदश्रुति महः पुण्ये १ २० रजो रागात्मकं विद्धि १० वेदेषु यज्ञेषु तपस्सु २५ रसोऽहमप्सु कौन्तेय १२ ११ वेदाना सामवेदोस्मि १३ रागद्वेषवियुक्तस्तु ७ वेदाऽविनाशिनं नित्यं १५ १८ रागी कर्मफलप्रेप्सुः १० १७ वेदाहं समतीतानि राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य २६ ७६ व्यक्ताव्यक्ता मितस्थान २६ ६१ राजविद्या राजगुह्य २ व्यवसायात्मिका बुद्धिः २५ द्राणां शङ्करश्चास्मि १३ ६ व्यासप्रसादाच्छ्रुतवान् २६ ७५ श लब्ध्वा वरं तु कौन्तेयो २६ ५० शक्नोतीहैव यः सोढुं ५ २४ ५ ५ ३ با १७ ·78 श्रीभगवद्रीता श्लोकानां अ. श्लो अ. श्लो. २४ ८ २६ ६ २६ ४४ १३ १ ३७ ७ २२ ३ २३ २३ २ १ ९ १८ १० २ १० ३ १० २० २१ ११ ९ २४ शनैः शनैरुपरमेत् २२ ८ सक्ताः कर्मण्यविद्वांसः शमो दमस्तपः शौचं २२ १७ सखेति मत्वा प्रसभं शरीवामनोभिर्यत् ४ सर्गाणामादिरन्तश्च शरीरं यदवाप्नोति २० स घोषो धार्तराष्ट्राणां शिवात्स्कंदः संबभूव २ २२ सङ्कल्पप्रभवान्कामान् शुक्राब्रह्म प्रभवति २० ११ सतत कीर्तयन्तो मां शुक्लकृष्णे गती ह्येते ११ १९ १९ स तया श्रद्धया युक्तः शुचिर्भूत्वा महाबाहो १२ सत्कारमानपूजार्थं शुचौ देशे प्रतिष्टाप्य ६ सत्वं सुखे सञ्जयति शुद्धाभिजनसंपन्नाः २४ सत्वं रजस्तम इति शुभाशुभफलै रेवं २४ २३ सत्वात्संजायते ज्ञानं शौर्य तेजो धृतिर्दाक्ष्य २२ १८ सदृशं चेष्टते स्वस्याः श्रद्धया परया तप्तं ९ १७ सद्भावे साधुभावे च श्रद्धावाननस्यश्च २६ ३० सन्तुष्टः सततं योगी श्रद्धावांल्लभते ज्ञान २४ २१ समदुःखसुखः स्वस्थः श्रुतिविप्रतिपन्ना ते १८ १४ समोऽह सर्वभूतेषु शृणुराजन्नवहितः २६ ५१ समं कायशिरोग्रीवं श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञात् २४ ५ समं पश्यन्हि सर्वत्र श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः ७ समं सर्वेषु भूतेषु श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः २६ २४ समः शत्रौ च मित्रे च श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासात् १७ १९ सर्वकर्माणि मनसा श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च २१ सर्वकर्माण्यपि सदा श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये २२ ११ सर्वगुह्यतमं भूयः श्वशुरान्सुहृदश्चैव १ ४५ सर्वतः पाणिपादं तत् सर्वतो मुक्तसङ्गेन स एवाऽयं मया तेऽद्य २६ २३ सर्वद्वाराणि संयम्य २३ १३ १३ २३ २३ سع १४ २० २४ २६ १८ २३ १६ १७ १६ ७ २४ २५ १ ·अकारादिक्रमः 79 अ. श्लो. अ. लो. १ ५ २ ७ १ सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन् ११ १३ संन्यासं कर्मणां कृष्ण सर्वधर्मान्परित्यज्य २५ २५ संन्यासः कर्मयोगश्च १५ २ सर्वभूतस्थमात्मानं ५ १६ संन्यासस्तु महाबाहो १९ . ४ सर्वभूतस्थितं यो मां ५ १४ संन्यासस्य महाबाहो २५ सर्वभूतानि कौन्तेय १५ १४ संनियम्येन्द्रियग्राम १६ सर्वभूतेषु येनैक १० १. स्तुतासि त्वं महादेवि सर्वमेततं मन्ये २६ ३४ स्थाने हृषीकेश तव प्रकी-२६ . ३९ सर्वमेव ततो विद्यात् २० १६ स्थितप्रज्ञस्य का भाषा सर्वस्य चाहं हृदि संनिविष्टः१५ १५ स्पर्शान्कृत्वा बहिबर्बाह्यान् १७ २२ सर्वयोनिषु कौन्तेय १५ ४ स्वधर्ममपि चावेक्ष्य २६ १३ सर्वाणीन्द्रियकर्माणि २० २३ स्वभावजेन कौन्तेय २१ २३ सर्वेन्द्रियगुणाभास ४ स्वयमेवात्मनाऽऽत्मानं १३ सहजं कर्म कौन्तेय २१ २१ स्वल्पेनैव तु कालेन २८ सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा २३ २२ स्वाहाकार स्वधा चैव १ २२ सहस्रयुगपर्यन्त १६ ११ वे स्वे कर्मण्यभिरतः २० २ साङ्ख्ययोगी पृथग्बालाः ह साधिभूताधिदैवं मां १६ २५ हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्ग २६ १९ सिद्धि प्राप्तो यथा ब्रह्म ११ हन्त ते कथयिष्यामि १३ सीदन्ति मम गात्राणि ४७ हृषीकेशं तदा वाक्यं सुखं त्विदानी त्रिविधं १८ सुखदुःखे समे कृत्वा १८ २ क्षिप्रं भवति धर्मात्मा २३ ११ सुखमात्यन्तिकं यत्तद् १४ १५ क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवं २१ २४ सुदुर्दर्शमिदं रूप १२ ३५ क्षेत्रर्श चापि मां विद्धि २१ सुहृम्मित्रायुदासीन २४ क्ष सृष्टं संहरतेऽन्या हि ११ ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ये संकर्षणोऽहंकारे २ २. ज्ञानविज्ञान तृप्तात्मा १४ १९ ६ ९ १ ३ १ ४ १५ २ w 6 ·80 श्रीभगवद्गीता श्लोकानां अ. श्लो. २४ शानेन तु तदज्ञानं येषां ज्ञानं कर्म च कर्ता च ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानं १. ११ ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता ९ शेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि ३ शेयः स नित्यसन्यासी १२ १९ शुद्धाशुद्धपात्रका Page Sloka For Read 2 3 १७ खङ्ग ज्येष्टे २८ शत्रुन्जेष्यसि ५१ भैक्ष्यमपीह १९ मद्रावमगताः Last line श्रीभगवद्गीयां but one २५ इन्द्रियाणी कने खन्न ज्येष्ठे शत्रुओष्यसि भैक्षमपीह मद्भावमागताः 9 11 श्रीभगवद्गीतायां 13 14 इन्द्रियाणि केन १ पूरुषः mm १२ 16 देवं कृस्स्नं धिष्ठितम् पदमव्यं तिष्ठिन्तं बद्धयते दैवं कृत्स्नं विष्ठितम् पदमव्ययं तिष्ठन्तं बध्यते 17 १४ १८ २४ ·शुद्धाशुद्धपत्रिका. ८ 24 25 25 27 चा कार्यमेव पुनर्जन्म 28 30 40 41 ६ 47 49 51 52 54 63 63 64 २३ २४ पुनर्जुन्म ९५ १८ अनेक दिव्याभरणं २३ सर्वानुरागांश्च २ दीव्या ऽमृतोपममम् १७ इन्द्रियार्थेम्य २१ इन्द्रियों १७ गृह्णति प्रसिद्धयेदकमणः मानपमानयोः १२ मानापमानयोः १२ मतिम् २ संप्रदीत शास्त्रविस्तरैः १ सप्तपंचाशत सर्वस्व Last line कर्तिक पूर्वान्ह चाकार्यमेव पुनर्जन्म पुनर्जन्म १५ अनेकदिव्याभरणं सर्वानुरगांश्च दिव्या ऽमृतोपमम् यार्थभ्य इन्द्रियार्थी गृह्नति प्रसिध्येदकर्मणः मानावमानयोः मानावमानयोः गतिम् संप्रदीप्तं शास्त्रविस्तरैः सप्तपञ्चाशत सर्वस्वं कार्तिक पूर्वाह्न १ २ " . " -

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·2682
THE KUPFUSWAMI SASTRI
RrScipi. ISTITUTE
84. T: FU VI. RA. FOAD
MYLAPORE, MADRAS-4