·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·DAS GOPATHA BRĀHMAŅA

·No text on this page.

·TIO
21.0133
LIBRARY
DAS GOPATHA BRĀHMANA
HERAUSGEGEBEN
VON
Dr. DIEUKE GAASTRA.
AEGIDL
BUCHHANDLUNG UND DRUCKEREI
VORMALS E. J. BRILL, LEIDEN.
1919.

·cs
29459215
12813 gog

·VORREDE Das Gopatha Brāhmaṇa ist 1872 in der Bibliotheca Indica von Rajendralāla Mitra und Harachandra Vidyābhūṣaṇa herausgegeben worden. In seinem Vorwort sagt Rājendralūla, dass er mit der Ausgabe nicht glücklich gewesen sei. Er wurde in seinen Erwartungen, dass er einen Kommentar finden würde, gotiuscht, und mehrere Stücke wurden veröffentlicht, ohne dass die beiden Herausgeber mit einander darüber zu Rate gegangen wären. Harachandra Vidyābhīşana starb schon bald und sein Manuskript war nach seinem Tode nicht zugänglich. Damit kann man aber nicht gänzlich die Unachtsamkeit in der Bearbeitung des Textes entschuldigen. Schon Böhtlingk bewies in seiner Probe einer Kritik des Gopathabrāhmaṇa" (B. K. S. G. W. April 1896), auf welch ungenaue und wenig kritische Weise dieser Text herausgegeben worden ist. Er wimmelt von Druckfehlern, dic Sundhiregeln werden gewaltig vernachlässigt. Von dem Inhalt haben die Herausgeber sich offenbar wenig Rechenschaft gegeben, denn die richtige Lesart findet man manchmal in den Noten, siehe z. B. S. 7, Bem. 1; Seite 11, Bem. 3; Seite 15, Bem. 3 und 4; Seite hol, Bem. 2; u. 8. .; auch hat man die Wörter oft falsch getrennt. Im Gop. Br. I 3. 22 (fin.) kommen ein paar fehlerhafte Lesungen vor. S. 59 Z. 3 v. u. yajñaviskundham statt yajñaviskandham; und ayâtyeti statt apātyeti; während in 1 1. 15, wo dasselbe behandelt wird, die richtige Lesart steht. Das grösste Beispiel der Ungenauigkeit ist gewigs wohl die ·2 1 VORREDE Tatsache, dass die beiden letzten Zeilen auf Seite 62 nicht dahingehören, sondern unten auf Seite 64, und Zeile 4 v.0. auf Seite 126 drei Zeilen früher gelesen werden muss. In ihrem Vorwort geben die Herausgeber eine Übersetzung des ersten Prapāthaka "with the omission only of such culogistic and explanatory passages as break the thread of the narrative". Die Übersetzung ist nachlässig und manchmal zeigen die Herausgeber, dass sie den Urtext nicht verstanden haben. Auch ist manchmal die Übersetzung dem Inhalte nach korrekt, aber dann haben sie sich nicht die Mühe gegeben den Text mit demselben in Übereinstimmung zu bringen. Das war der Anlass zu meinem Versuch eine neue kritische Ausgabe des Gop. Br. zustande zu bringen, Die neue Ausgabe des Gopatha Brāhmaṇa kann bei weitem kein Muster genannt werden, und viele werden sich in ihren Erwartungen getäuscht sehen. Wenn auch Böhtlingk in seiner „Probe einer Kritik des Gopathabrāhmaṇa” hofft, dass eine neue, kritische Ausgabe viele Schwierigkeiten aus dem Wege schaffen werde, dennoch kann die IIoffnung nicht erfüllt werden. Es bleiben viele, sehr viele Schwierigkeiten übrig. Aber, da in den letzten vierzig Jahren so viele Texte nou herausgegeben worden sind und dadurch die Hilfsmittel einen Text zusammen zu stellen soviel gröszer geworden sind, habe ich meine Bedenken überwunden und gebe den Text heraus. Damit man eine gute Einsicht in die Atharvan-literatur bekomme, ist es allerdings nötig brauchbare Ausgaben zu haben, und ich hoffe, dass die Ausgabe an Brauchbarkeit gewonnen hat. Er ist mir eine besondere Freude hier Herrn Prof. CALAND, den ich immer bereit fand mir behilflich zu sein und dessen Bemerkungen und Ergänzungen meinem Werke zu gute kamen, meinen Dank auszusprechen. Sehr weiss ich zu schätzen, dass er auch die Güte hatte, die Korrekturbogen zu lesen. Den Haag 1919, ·EINLEITUNG Die Handschriften. p. 75). Für die Ausgabe des Gop. Br. sind folgende Handschriften benutzt worden: 1) Hs. Coll. Ilaug 22, München (auf Seite 14 des Verzeichnisses der Orientalischen IIss.). Sie besteht aus 173 Blättern; der erste Teil enthält 81 Blätter in fünf Prapāthaka; der zweite Teil 92 Blätter in sechs Prapāthaka. Der erste Teil wird auf das Jahr 1653 zurückgeführt, der zweite Teil auf 1788 (vid. Catal. Codd. Mss. Bibl. Regiao Monac. Tom. I Pars 5. Sie is vollständig und ziemlich gut von einer Hand geschrieben mit Ausnahme des sechsten Prapāthaka des zweiten Teiles. Mit gelber Farbe und roter Tinte sind wiederholt Veränderungen im Texte gemacht worden. Fortwährend hat nian i in 7 umgeändert, woraus man schliesst, dass der ursprüngliche Text in Grantha-Schrift geschrieben war. Ich fand nur ein Beispiel des Wechsels von p und v, n.l. II 6. 15 (S. 269 Z. 15) ulpa und ulva. Die ursprüngliche Lesung des Textes nenne ich A. pr. die veränderte A. sec. m. Oft ist durch gelbe Farbe die erste Lesung unleserlich geworden, und findet man die zweite Lesung als Randbemerkung. Soweit es mir möglich war, habe ich die erste Lesung zu entziffern versucht. Hs. Burnell CLXXXIII hat oft dieselbe Lesung wie A. pr. m.; die Veränderungen in der Hs. Haug 22 gehen also wahrscheinlich auf ein älteres Datum zurück als die Hs. Burnell CLXXXIII. mi;

·4 EINLEITUNG. TT durch 2) Eine Hs. [B] befindet sich in Benares. Von dieser Hs. habe ich eine Kopie machen lassen. Natürlich ist es möglich, dass der Abschreiber Fehler machte. In der Kopie dieser Handschrift fehlen viele Silben; sogar kommen ab und zu einige Zeilen doppelt vor. Ist das nun der Fehler des Abschreibers, hat dieser nicht mit Akkuratesse gearbeitet, oder war diese Ungenauigkeit schon im ursprünglichen Texte? Die Hs. hat doch genutzt an Stellen, wo man in den andern Handschriften an der richtigen Lesung zweifelte. Die Fís. ist nicht vollständig, sie endet mit dem zweiten Kapitel des Uttarabhāga. Einige Eigentümlichkeiten kommen in der Schreibart vor wird wiedergegeben durch ; einige Mal durch 7; 7 durch mnn; oder $0; a durch al; GUT durch 29; einige Mal darch ; FU durch ; SIT durch 57; 27 durch IT; oft findet man ein Komma, das gar keine Bedeutung hat; sehr oft & statt Ca; und werden oft verwechselt. 3) Aſs. Burnell 237 (die alte Nummer 288] [C] ist nicht vollständig, șie enthält nur den Pūrvabhāga. Man führt sie auf das Jahr 1732 zurück. Sie ist sehr deutlich geschrieben, enthält 56 Blätter. 4) IIs. CLXXXIII (die alte Nummer 276) in Catal. of a Coll. of Skrt. Mss. bij A. C. Burnell. part I p. 58 [D], enthält den Uttarārdha. Sie ist eine Kopie einer Nāgarihandschrift in der Tanjore Library; sie onthält 24 Blätter 29'/, c.M. hoch und 23', 6.M. breit. Sie ist sauber un'l fein geschrieben und keino Änderungen kommen in der Handschrift vor. Die Andeutung einer Jahreszahl findet man nicht. 5) Hs. 236 (die alte Nummer 2142): Catal. of the Skrt. Mss. in the Library of the India Office, Part I p. 38 (E). Auf der ersten Seite dieser Handschrift liest man: This whole volume is nothing more than a copy of one of the Atharvic texts ;

·EINLEITUNG. 5 prepared for bol. Polier, and now deposited in the British Museum (N° 5353 Plut. CCXXV G.) W. D. W." Sie enthält 47 Blätter, 40 cm, breit, 23 c. M. hoch; ist gut geschrieben und gut lescrlich; aber oft hat man einige Wörter vergessen oder zweimal geschrieben. Sie bricht plötzlich im Uttarabhāga, mitten im sechsten Prapāthaka, zweiten Khanda, ab. 6) Eine Bombay Kopie [F] in „The list of Skrt. Mss. by Bühler presented to the India Office Library and described on pag. 552 of 2. D. M. G. 42". Dr. F. W. ARNOLDS, ass. Librarian of the India Office, hat mich auf diese Handschrift aufmerksam gemacht. Mittels der India Office ist sie von Bombay nach Amsterdam geschickt worden. Sie enthält nur den Uttarabhāga; sie besteht aus 39 Blättern, 23 c. M. hoch und 30 c.M. breit. Dr. F. W. ARNOLDS durchsuchte für mich die nicht katologi. sierten IIandschriften von Burnell und Mackenzie, aber es ist ihm nicht gelungen eine Handschrift des Gopatha Brāhmaṇa zu finden. Prof. W. Caland hat mich auf die Erwähnung ciner Ilandschrift des Gop. Br. in the Catologue of Sanskrit Mus. of his Highness the Maltārāja of Jammu and Kashmir by Dr. M. A. STEIN p. 45, aufmerksam gemacht. N° 5279 गोपथब्राहाणाम् । पत्राणि 144 । संपूर्णम् । नवोगा कश्मीरिकी निवि: 5289 तदेव 841 > Prof. Dr. J. PH. Vogel, damals Archaeological Surveyor in Lahore, versuchte mir eine Kopie zu verschaffen. Aber seine Bemühungen beim Bibliothekar Chalterji blieben ohne Erfolg. In Catalogue of Sanskrit Manuscripts in the Bodleian Library Vol. II findet man zwei Hss. des Gopatha Brāhmaṇa erwähnt: N° 974. Ms. Mill. 56. Gop. Br. A. D. 1839. The purvārdha begins on f. 1", prapāthaka 1 ends on f. 10; 2 on f. 1811; 3 on f. 26; 4 on f. 31" ; 5 on f. 3811 iti pūr- ·6 EINLEITUNG. vārddhabrāhmaṇo pañcamaḥ prapāthakaḥ| iti atharvavede gopathabrāhmaņa pūrvärdha samāptā. The uttarārdha begins on f. 41; prapäthaka 1 ends on f. 47; 2 on f. 531, thus: iti śrī atharvavede gopathabrāhmaṇo dvitiyaḥ prapăthakaḥ || 2 | No more has been written. The M.S. is modern and on the whole inaccurate. Lacunao are marked on ff. 2, 18, 35", 371, Size 118/4 X 74/2 in. The leaves are arranged as in a European book. Material: Paper. Nº of leaves II +54 + II blank. Date f. 3811: samvat 1895 (= A. D. 1839). Character: Devanāgarī. N" 975 M. S. Mill. 34. (topatha Brāhmaṇa 19th cent.? Contents: the Gopatha Brāhmaṇa of the Atharvaveda, probably a transcript from the same M. S. as M. S. Mill. 56 (974). It begins on f. 11 with prapāthaka 1 of the uttarardha, which ends on fol. 7; 2 сnds on f. 1311. Prapāthaka 1 of the pürvārdha begins afresh on f. 14, ending on f. 2311; 2 ends on f. 32; 3 on fol. 40; 4 on fol. 4511, 5 on f. 521. The ardhas are not mentioned in the colophons. The M. S. is more incorrect than M. S. Mill. 56, of which it may conceivably be a copy. The first twenty-two folios are bound on either side by two bright red lines. Lacunae are marked on ff. 14, 51", Size: 13', X 8°/4 in. Material: Paper. Nº of leaves: II + 52 + II blank. Date: about A. D. 1840. Character: Devanagari. Beide Handschriften habe ich sorgfältig durchgesehen; beide sind höchstwahrscheinlich Kopien der Ilandschrift, die sich in Benares befindet; die Lücken, die man in letzterer findet, findet man in diesen beiden Ilandschriften zurück. Sie waren von gar keinem Nutzen, denn an allen Stellen, wo die andern Hand- ·EINLEITUNG. 7 schriften eine undeutliche Lesung gaben, waren sie gleichluutend. Die verschiedenen Lesungen der Handschriften habe ich verglichen und nun glaube ich, dass sie alle denselben Ursprung haben. Beweise für meine Ansicht sind folgende: 1) Dass es zwei Lücken in dem Texte gibt, die in allen Handschriften vorkommen. I Gop. Br. I 2. 15 (S. 48 2. 91 hinter „yun nakșatram". Diese fand ich durch Vergleichung mit Kāțh. VII 15. Gop. Br. II 1. 24 [8. 161 Z. 11) hinter den Worten: piton agnīşvāttān ity acūhayanti fehlen einige Wörter, sonst ist der Zusammenhang nicht deutlich. 2) Oft findet man Stellen, die korrupt sein müssen z. B. I 5. 21; I 2. 5 (init.) II 4. 13; II 6. 14 die in allen Hss. gleichlautend sind. 3) In allen Hss. findet man dieselben fehlerhaften Formen eines Verbunis z. B. den Plural niramimata [S. 5 2. 8 u. 8. w.] statt des Sing. niramimitu; ein quasi perfectum acacoste [S. 23 Z. 2] statt ācacakse, und andere. 4) Man findet einige Wörter, die korrupt sind und genau so in allen IIss. vorkommen, wie ihasāmivīsuh [S. 125 Z. 4 u.s.w.] gulmahu (S. 271 Z. 71 und andere. Die lIss. sind nicht akkurat; und viele Ungenauigkeiten, dio man den Herausgebern der Editio princeps zugeschrieben hat, waren schon in den landschriften. Die Handschrift IIaug aus München ist bei weitem die beste, aber auch sie ist an einigen Stellen so verdorben, dass es mir nicht möglich ist ein zusammenhängendes Ganzes herauszufinden. Wenn der Text gleichlautend mit Stellen aus andern Texten ist, habe ich die richtige Lesart den andern Texten entnomuren, wo das Gop. Br. unbegreiflich ist. Bei der Erwähnung der var. lectiones habe ich nur dann die Lesart der Editio der Bibl. Indica notiert, wenn diese eine Lesart hatte, ·8 EINLEITUNG. die man nicht in den Handschriften, die von mir benutzt worden sind, findet. Haben die Herausgeber eine Hs. benutzt, die mir unbekannt ist, oder haben sie eine Emendation gemacht, ohne dicselbe zu erwähnen? Wenn der Text korrupt ist, und keine Parallelstelle in andern Texten hat, habe ich meine Vermutung in den Noten mitgeteilt. Einige Mal war der Text so korrupt, dass ich gar keinen Sinn in den Worten fand. Es herrschte keine Übereinstimmung über das Schreiben oder das Nicht-Schreiben eines Visarga. Meistens wurde der Visarga nicht geschrieben vor einem Sibilanten+tonlosem Konsonanten, aber dann und wann fand man denselben wohl vor einem Sibilanten + tonlosem Konsonanten, während er in derselben Handschrift an einer andern Stelle in demselben Falle wieder weggelassen wurde. In diesem Texte habe ich nun den Visarga vor dem Sib. +Kons. weggelassen. Erwähnung des Gop. Brahmaņa. Die erste Erwähnung des Gop. Br. findet man in: A History of Ancient Sanskrit Litterature, by Max Müller, p. 445-455. Bloomfield besprach das Gop. Brāhmaṇa in J. A. O.S. XIV S. 1 figg. und behandelte es später ausführlich in „The Atharvaveda" (Grundriss der Indo-Arischen Philologie. Strassburg 1899). Diese Arbeit habe ich benutzt, und vieles habe ich derselben entnommen; vollständigkeitshalber wiederhole ich oft, was auch schon Bloomfield gesagt hat. In einigen Punkten weiche ich von seiner Meinung ab, an andern Stellen bin ich ausführlicher gewesen. Das erwähne ich an geeigneter Stelle. Einteilung des Gop. Brāhmaṇa. Das Brāhmaṇa besteht aus zwei Teilen. Der Pūrvabhāga hat fünf Prapāțhaka, der Uttarabhāga sechs Prapāthaka. Bemer- ·EINLEITUNG. 9 kenswert ist es, dass am Schluss jedes Khanda vorkommt: „iti brāhmaṇam". Man hat wohl angenommen, dass das Gop. Br. ein Anubrāhmaṇa cines verloren gegangenen Brāhmaṇa ist. Für diese Ansicht spricht u. a. die Tatsache, dass das Gop. Br. nur einen Teil des Stoffes behandelt, der in einem Brāhmaṇa vorkommt. In „Parisiņţa of the Atharvaveda", edited by Bolling and Negelein XLIX 5, (S. 337) liest man: futra gopathah sataprapathakam brālmanson asīt tasyāvusixte der brūhmane pārram uttaram ceti. Ist das wahr, so ist ein grosses Brāhmaṇa des Atharvaveda verloren gegangen, und haben wir nur im Gop. Brāhmaṇa zwei Kapitel. Oft findet man Wiederholung der Schlussworte eines Khanda, Das sind Überreste einer alten Einteilung. Sie wird nicht in allen Ilandschriften gefunden. Die Khanda I 4 11-18 endigen mit den Worten: sul va esa samvatsurah"; diese sind die Anfangsworte des folgenden Khanda. Das ist ein Überrest einer Untereinteilung in Kaņdikit. Die Stellen des Gopatha Brāhmaṇa, deren Schlussworte sind: tasyoktam brühmanam, wparistad brāhmawam", habe ich genau durchgesehen. An dicsen Stellen treten uns zwei Möglichkeiten entgegen. Sie deuten auf eine Stelle, die im Gop. Br. vorkommt oder nicht. In letzterem Falle können diese Worte am Ende eines Stükkes, das mit andern Texten gleichlautend ist, vorkommen. In diesem Falle ist es möglich, dass die Worte ohne weiteres diescm Texte entnommen worden sind. Aber die Möglichkeit besteht denn doch noch, dass sie auf Stellen hinweisen, die in Teilen des Gop. Br., die verloren gegangen sind, vorkommen. Von einigen Stellen, die mit diesen Worten endigen, kann ich keine Beziehung zu dem bekannten Gop. Br., auch keine gleichlautende Stelle in einem andern Texte finden. Diese Stellen, in ·10 EINLEITUNG. welchen der Verfasser auf einen uns unbekannten Teil des Gop. Br. hindeutet, dürften wohl ein Beweis für die Voraussetzung sein, dass das Gop. Br. nur einen Teil vom grossen Brāhmaņa ausmacht, das verloren gegangen ist. Die Stellen sind folgende: I 3. 3 (S. 67 Z. 7) tad yathū lavanetyuktam. Dieser Passus kommt vor Gop. Br. I 1. 14 (S. 11 Z. 13) tall yathū lavanena suvarnan samladhyāt sucarnent rajatam u. 8. W. II 1. 21 tasyoktan brāhmanam (S. 158 Z. 11), težīm uktam brāhmaṇain (S. 158 Z. 15). Dieser Khanda stimmt wörtlich mit Kauş. Br. V überein. Im Gop. Br. kommen die Stellen nicht vor. II 2. 10 (S. 175 2. 7) abravīd brahmanaḥ. Dieser Passus stimmt fast wörtlich mit Kuth. XXXIV 17-18 überein; aber Kāțhaka hat nicht abravīd brahmanah wic Gop. Br. Auf das uns bekannte Gop. Br. geht dieser Passus nicht zurück, folglich ist dies vielleicht eine Ilindeutung auf den verloren gegangenen Teil des Gop. Br. II 4. 1 (S. 210 Z. 13) kas tam indra tvūvasuin iti bārhataḥ pragāthas tasyoparistād brāhmaṇam. vgl. II 6. 3 (S. 246 Z. 9). II 4. 3 (S. 212 Z. 4) burhatah pragāthas tasyoktam brakmanam. vgl. II 4. 1. II 4. 15 (S. 221 2. 13) tasyoparistād brāhmaṇam. Hierzu gibt es keine Parallelstelle in cinem andern Texte und keine Erwähnung in dem uns bekannten Gop. Br. II 4. 17 (S. 224 Z. 7) tasyoktan brāhmanam. Hierzu hat man keine Parallelstelle in einem andern Texte und keine Er wähnung in dem uns bekannten Gop. Br. Inhalt des Gop. Brāhmaṇa. Ein vollständiges Inhaltsverzeichnis gab Bloomfield in The Atharvaveda" (Grundriss der Indo-Arischen Philologie und Al- ·EINLEITUNG. 11 tertumskunde, Strassburg 1899). Darum gebe ich nur eine kurze Inhaltsangabo. Der Anfang trägt nicht den Charakter eines Brāhmaṇa, sondern ist eine Upanisad. I 1. 1–15 Bịhad Aranyaka Upanişad 3. 4. I 1. 16-30 Praņava Upanişad. I 1. 31–38 Gāyatrī Upanişad. I 1. 39. Ācamaņa. I 2. 1-9. Die Pflichten und Belohnungen des Brahmacūrins. I 2. 10–14. Devayajana. I %. 15—18. Das Brahmaudana beim Agnyādheya. I 2. 18-21. Das Ross beim Agnyädheya. I 2. 22–23. Das Sārtapana-feuer. I 2. 24–I 3. 5. Vorrang des Atharvanischen Brahmans. 1 3. 6-10. Mystische Erklärung des Darśapürnamāsa. I 3. 11--16. Mystische Erklärung der Handlungen des Age nihotra. I 3. 17-23. Betrachtungen über den Agnistoma. I 4. 1-I 5. 22. Mystische Erläuterung des Sattra. I 5. 23-25. Metrische Verhandlung über das Opfer. II 1.1---12. Darsapūrņamiisa. II 1. 13-16. Kāmyeştayah. II 1. 17.-26. Agrāyana, Agnicayana und Cāturmāsyāni. II 2. 1. Kāmyeşțayaḥ. II 2. 2-4. Das Tanūnaptra des Agniętoma. II 2. 5. Untersuchung über die Fehler im Opfer. II 2. 6. Der Pravargya. II 3. 7-8. Eine Legende und einige Bemerkungen, sich beziehend auf die Upanişad. II 2. 9. Die Aufzählung der Patni. II 2. 10. Yajňatanu. II 2.13--15. Stomabhāga-mantra.

·12 EINLEITUNG. II 2. 16. Verteilung des Āgnidhra-feuers. II 9. 17. Dio Pravýtāhuti. II 2. 18-19. Die Schoppen bei den drei Savana. II 2. 20-22. Die Libationen mit den Prasthita-Schalen bei den drei Savana. II 2. 23. vid. Gop. Br. 1 3. 19. Eine Erklärung der Wörter vicaksanaratī vāk und canasitarati rik. II 2. 24. Darśapürņamāsu. II 3. 1-11. Die Fortsetzung des Agnistoma, Vaxatkāra und Anuvasatkīra, Rtugraha u.s.w. II 3. 12-19. Pratahsavana des Ekāha. II 3. 20-11 4. 4. Mūdhyamdinasavana des Ekūha. Il 4. 5–18. Tặtiyasavana des Ekāha. Il 4. 19. Şodasin. Il 0.1-15. Atirātra. Il 5. 6-10. Sautrīniani, Viljapeya und Aptory.ima. II 5. 11- II 6. 16. Ahina, Das Alter des Gop. Brāhmaṇa. Über das Alter ist nichts bekannt. Nur im Aitareya Aranyaka von Arthur Berriedale Keith findet man eine Bemerkung über das Alter. Auf S. 25 äussert er sich folgendermassen über die Zeit seiner Entstehung: „The brāhmaṇa period, according to Max Müller, probably extended from about 800-800 B. C., and this view has the weighty support of Prof. Macdonell. The Aitareya Brāhmaṇa cannot be far removed in date from the first book of the Araṇyaka, but the Gopatha Brāhmaṇa, which contains many borrowings from it, is in the opinion of Aufrecht known to Yūska. Now Yāska is certainly anterior to Saunaka and Pāṇini, for he is cited in Rgvedaprātiśākhya, the Brhaddevatā, and is apparently known to the Astādhyāyī. His date cannot, therefore, be reasonably placed later than 500 B. C.

·EINLEITUNG. 13 and it may go back to 550 B. C. This date is confirmed by the character of the Nirukta which certainly is anterior to either the Prätisakhyas or Pāniņi. If, therefore, the Gopatha Brāhmaṇa was known to him, even that late work must be dated 600 B.C., and the Aitareya Brāhmaṇa must be earlier, even apparently including the last ten chapters, which are later than the earlier portions of the Brāhmaṇa. Thus the Brāhmaṇa cannot well be placed later than 800-700 B.C. and the Araṇyaka is not be dated much later". Diese Behauptung findet nun ihren Grund darin, dass Yaska (Nirukta VIII 22) zitiert: yasyai devatāyai havir grhītam syāt tāın manasū dhyayed vasatkarisyan. Dieser Passus ist gleichlautend mit Aitareya Brāhmaṇa III 8. 1; aber manasā fehlt dort; in Gop. Br. II 3. 4 (S. 191 Z. 12) kommt manusī wohl vor (tām manasā (hyāyan vaşatkuryāt). Und nun behauptet Keith: „It is hardly open to doubt that the form found in the Gopatha passage must have been before Yaska's mind. For though it is not unnatural for the author of the Gopatha, or some other Brāhmaṇa, who borrowed the main body of his work from other sources, to alter his original by inserting mannsā, yet it is improbable that Yāska would have made the quotation incorrectly, but for the existence of the alternative version. The instance does not amount to proof, and on the other hand, it may be argued, with Bloomfeld (J. A. O. 8. XI 375 sq. XIX II. 1--11), that the Gopatha borrows from the Vaitāna Sūtra and so is very late. But even assuming thët the borrowing from the Vaitāna is real, yet it is more than possible that the text of the Gopatha, a very unimportant work, has suffered interpolation, or perhaps the Gop. Br. as we now have it is a working over of an earlier Brāhmaṇa, which itself is borrowed from the Aitareya. But in any case the Aitareya Brāhmana is unquestionably much older than Yaska". Gegen Keith's Behauptung ist viel einzuwenden:

·14 EINLEITUNG. 10 Das Zitat an und für sich ist so unbedeutend. Wo dhyāyati und manasā dhyāyati neben einander gebraucht werden, würde es begreiflich sein, dass Yāska manasā gebraucht, wo es nicht im Aitareya Brāhmaṇa gefunden wird. 2e Yāska führt auch nicht genau die Worte des Gop. Br. an. Gop. Br. II 3. 4. hat tāın manasā dhyāyan vaşatkuryāt. Ait. Br. III 8. 1. tām dhyāyed vasatkarisyan. Nirukta VIII 22. tūņ manasã dhyāyed vaşatkarisyan. Keith's Behauptung, dass das Gop. Br. jung sein müsse, da es dem Vaitānasūtra entnommen worden ist, hat man, meines Erachtens, widerlegt, und gewiss ist das Vaitāna jünger als das Gop. Br. Die Stellung des Gop. Brāhmana in der Atharvaveda Literatur. Bloomfield glaubt, dass die Reihenfolge der Texte des Atharva Veda gerade das Gegenteil der gewöhnlichen Folge sei. Seiner Meinung nach sci zuerst das Kauśika Sūtra (Gșhyasūtra), dann das Vaitāna Sūtra (Srautasūtra) und endlich das Gopatha Brāhmaņa entstanden. Caland bestreitet die Richtigkeit dieser Behauptung in seinem Aufsatz , Über das Vaitānasūtra und die Stellung des Brahman im Vedischen Opfer". (W. Zs. f. d. K. des M. VIII 1900); in ,Zur Atharvaveda Literatur" (W. Zs. f. d. K. des M. XVIII); in seiner Rezension von „The Atharvávoda by M. Bloomfield" und in ,Bijdrage tot de kennis der Atharvaveda-Litteratuur". (Verslagen en Mededeelingen der Koninklijke Akademie fan Wetenschappen, Afdeeling Letterkunde, (4e Reeks Deol VII 1904). In seiner neu erschienenen Arbeit „Das Vaitānasutra des Atharvaveda" (Verhandelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen te Amsterdam. Amsterdam 1910) hat Caland schlagende Beweise gegeben, dass das Vaitāna jünger sein muss - als das Gop. Br.; z. B.: die wiederholte Verwendung des Op- ·EINLEITUNG. 15 tativs im Vaitāna an Stellen, die wörtlich mit dem Gop. Br. übereinstimmen, während sonst der Optativ in Sūtratexten nicht gebräuchlich ist, u. a. (vgl. Einleitung S. IV und V). In der Bijdrage tot de kennis der Atharvaveda-Literatur" logt Caland den Nachdruck darauf, dass Bloomfield übersehen hat, dass das Gop. Br. sich der Saunakiya Rezension nicht anschliesse. Vieles spricht dafür, dass es sich der Paippalūda Rezension anschliesse. Bestimmt ist dies noch nicht festzustellen, da die Ausgabe der Paippalūda Rezension der Atharva Samhita noch nicht zustande gekommen ist. Caland hat in dieser Abhandlung seine Ansicht ausführlich erklärt. Eins ist nicht günstig für Caland's Ansicht, nämlich: Gop. Br. II 6. 14 entnimmt seine Mantra dem 20sten Buch des Atharvaveda. Nun geht der laippalāda Rezension das 20ste Buch ab, und das Gop. Br. soll es gekannt haben. Nun gibt es zwei Möglichkeiten. Entweder das Gop. Br. setzt das 20ste Buch der Saunakīya Rezension als bekannt voraus und zitiert es, oder es bestand schon früh, zum Behuf des Brahman c.s. (hauptsächlich des Brāhmaṇācchamsin), auch bei den Paippalādas cine Sammlung Rcas, zusammen gebracht für das Soma Opfer, aber noch nicht in der Samhitã kanonisiert, was wohl bei den Saunakiyas geschah. Vollständigkeitshalber und besonders in Anschluss an das Ritual für den Hotar (oder besser der Hotraka's) nach dem Rgveda, behandelt nun das Gop. Br., auch die Sastra des Maitrāvaruņa und des Acehāvāka. Bloomfield in der Rezension von „Das Vaitānasūtra des Atharvaveda, übersetzt von W. Caland Amsterdam 1910" (Göttingische Gelehrte Anzeigen 1912 N° 1) bestreitet wieder Caland's Behauptung, dass das Vaitānasūtra jünger sei als das Gopatha Brāhmana; aber die von ihm angeführten Gründe sind für mich nicht überzeugend. 7 ·> 16 EINLEITUNG. Verhältniss des Gop. Brāhmaṇa zu andern Texton. Wenn man das Gop. Brāhmaṇa mit andern Texten vergleicht, 80 muss cs weit zurückstehen. Dennoch hat man seinen Wert manchmal unterschätzt. Aufrecht nennt es in seiner Einleitung zum Altareya Brāhmaṇa ein elendes Machwerk". Bloomfield meint, dass das Gop. Brāhmaņa aus einer Zusammenfügung einiger Teile von verschiedenen andern vedischen Texten ent-, standen sei. Er führt viele Stellen aus andern Texten an, die wörtlich mit dem Gop. Br. übereinstimmen. Nun ist es mir sogar gelungen noch mehrere Stellen zu finden und wo Bloomfield sagt: „these sections in Gop. Br. exhibit a good deal of independence", fand ich sic manchmal wörtlich in andern Texten zurück. Prof. Caland machte mich auf gleichlautende Stellen im Kathaka aufmerksam, Dr. Eelsingh auf eine gleichlautende Stelle im Sadviņsa Brāhmana. Wenn diese aber auch wörtlich übereinstimmen, so ist dies noch kein entscheidender Beweis, dass dieselben nicht ursprünglich sind. Wieviele Khanda des Kāthaka und der Kapisthalasamhitā, des Aitareya Āraṇyaka und des Sankhäyana Āraṇyaka stimmen wörtlich überein; und dennoch haben alle diese Werke wohl jedes für sich ein Recht zu existieren. Bloomfield führt noch Stellen an, die beinahe gleichlautend mit andern Texten sind, aber einige Atharvanische Züge haben. Die Frage bleibt nun, ob die Atharvanischen Züge hineingebracht worden sind um den Text zu einem Atharvan Text zu machen, wie Bloomfield es vorkommen lässt, oder ob es ursprüngliche Stücke sind. Das ist schwer zu entscheiden. Etwas, das für Bloomfield's Behauptung sprechen würde, isto dass z. B. Gop. Br. II 3. 11 und Kauş. Br. XI 4 und 5 viel Ähnlichkeit mit einander haben und dass im Göp. Br. der Augurine druck vorkommt: ,iti ha smāha kausītakiḥ". Aber bemerkong, "wert ist es auch wieder, dass während so oft ein Khanda, 0 1 ·EINLEITUNG. 17 Wörtlich mit dem aus einem andern Brāhmaṇa übereinstimmt, dies hier nicht der Fall ist. Gop. Br. II 1. 3 (S. 146 Z. 13) stimmt zwar wörtlich mit Kauş. Br. VI 14 init. überein; der Ausdruck ,tad u haike āhuh" kommt in demselben vor; mit diesen „eke" muss man wohl die Kauşītakins gemeint haben. Diese Polemisierung nun ist im Kauş. Br. an ihrem Platze, aber ist in das Gop. Br. gedankenlos aufgenommen worden. Manchmal stimmt das Gop. Br. wörtlich mit einem andern Texte überein, nur in der Lesung der Mantra folgt es der Atharva Samhitā. So sind Gop. Br. II 6. 4 und Ait. Br. VI 22 gleichlautend, nur folgt das Gop. Br. der Atharva Samhita in der Rezension des Mantra „(pendra prūco maghavann amitran" und Ait. Br. folgt der Rgveda Samhitā ,apa prāca indra visvan amitrān". Im Gop. Br. II 6. 14 werden die Mantra nach der Atharva Rezension angeführt. Bloomfield führt sie in seinem Ved. Conc. in der falschen Rezension an; dieses Khanda zeigt viel Ähnlichkeit mit Ait. Br.; aber das Ait. Br. führt dic Mantra in der Rezension der Rksamhitā an. Mir scheint es doch unwahrscheinlich, dass die Khanda aus andern Texten aufgenommen worden sind und dass man sorgfältig die Lesung der Mantra geändert hat. Auch mir fiel die grosse Übereinstimmung vieler Khanda mit denen aus andern Texten auf; dennoch würde ich es nicht wagen daraus den Schluss zu ziehen, dass das Gop. Br. aus andern Texten zusammengefügt sei. Hierunten folgen die Khanda, die keine Parallelstellen in andern Texten haben. Sie haben Atharvanische Züge. I 1. 39. Acamana (vgl. Bloomfield. The Atharvaveda p. 110). 1'2, 1--9. Die Pflichten des Brahmacārin. Dio Behandlung eicht sehr von der des Ś. Br. XI 5. 4 und T. A. 2 ab. I 2. 16. Das Cātuḥprāśya wird mit den vier stereotypen, kosmisehen und liturgischen Wörtern, nämlich: āpah, candra- ·18 EINLEITUNG. māḥ, brahmaveda und brahmatva in Zusammenhang gebracht. Die Mantra: „yo vidyāt sapta pravataḥ, sapta vidyāt parāvataḥ, śiro yajñasya yo vidyāt", kommen nur im Atharvareda und Gop. Br. vor. I 2. 19. Eine Atharvanische Legende, die sich auf den Ursprung und die Natur des Brahman c.s. bezieht. I 2. 21 behandelt auf Atharvanische Weise das Agnyādheya. I 2. 22-23. Das Sūmtapana wird hier für ein Feuer mit Brahman, Brāhmana und Brühmya verbunden, gehalten. I 2. 24 und I 3. 1. Vorrang des Atharvanischen Brahman- Priesters. I 3. 5. Eine unlogische Legende, in welcher die Rede von einem Opfer ist, das nur von drei Priestern unternommen wird, wobei die Belohnungen auf die Hälften zurückgebracht werden. I 3. 14 behandelt die Prāyaścitta für begangeno Fehler. I 3. 17 enthält eine Legende über eine Priesterfamilie, die Kāru, die, da sie arm sind, nur eine Kuh als Dakşiņā geben. Mit den „kāravo 'lpasvāh", den armen Sehern, meint man die Brahmanen im allgemeinen, um sie all zu grosser persönlicher Opfer zu entbinden. I 3. 20. Eine Legende, in welcher die Rede von Sachen ist, die in Beziehung zu der Dikşi stehen. Dieses Khanda ist mir mehr als undeutlich. I 3. 21. Regeln über das Betragen des Dīkşita. I 3. 22. Prāyaścitta für das Sich-vergreifen an den Gesetzen der Dīksā. I 3. 23 behandelt die Gebräuche, welchen sich ein Dikişita unterwerfen muss, wenn seine Frau schwanger ist. I 4. 16 und 17 scheinen ursprünglich zu sein, ich konnte keine Parallelstello finden. Sie handeln über das Sattra. I 4. 24 folgt Ś. Br. XII 2. 2. 13-23, aber doch findet man darin wieder einen Atharvanischen Zug. Bei dem vierfüssigen Vieh sagt Gop. Br.: catvāro vai vedā vedair yajñas tāyate. o ·EINLEITUNG. 19 I 5. 7. Ein Yajnakrama, der weder mit Vaitāna 43 noch mit Gop. Br. I 5. 23 übereinstimmt. Im Vaitāna 43 kommt ein Yajñakrama vor und man sagt in 43. 45: „Die Reihenfolge der Opfer (geht) aus dem Brāhmaṇa (hervor) und ebenso die Weise, wie ein Versehen wieder in Ordnung zu bringen ist. I 5. 8. Das Sahasradaksina-Opfer. I 5. 11-20 behandeln ausführlich das Thema der drei Savana, die auch behandelt werden in Ś. Br. XII 3. 4. 1 und figg. Viele Atharvanische Züge kommen in denselben vor. I 5. 21. Die Legende, die hier behandelt wird, ist ursprünglich. I 5. 23-25. Metrische Behandlung des Opfers. In I 5. 24 kommt eine Atharvanische Erzählung über den Ursprung des Opfers vor. I 5. 25 ist die Verherrlichung des Atharvaveda. II 1. 8. In diesem Khanda wird gesagt, dass man zuerst die Darsapārņamāsa verrichten müsse, bevor man mit dem Soma- Opfer anfange. II 2. 5 unterbricht den Yajñakrama durch eine Abhandlung über die Fehler in einem Opfer, welche mit der Verherrlichung des Brgvangirovid endigt. II 2. 12 ist das Brāhmaṇa von Vaitāna 16. 15–17, darüber handelnd, wie man das Überfliessen des Soma wieder gut machen könne. II 2. 19. Gebräuche über das Sadas. II 3. 13-15 scheinen ursprünglich zu sein; obgleich sie viele Mantra mit andern Texten gemein haben, war keine Parallelstelle zu finden. Sie geben die Erklärung der drei Śastra, der drei Gehilfen des Hotar: des Maitrāvaruņa, des Brāhmanācchamsin und des Acchävāka. II 3. 16 motiviert den vierfachen Gebrauch des Ahāva (samsāvom) beim Prātaḥsavana. II 3. 23 enthält eine legendarische Erzählung, weshalb Indra ·20 EINLEITUNG. das ausschliessliche Recht auf das nişkevalya sastra beim Madhyamdina savana habe. II 4. 4 erklärt den fünffachen Gebrauch des Āhāva beim Madhyamdina savana, II 4. 11-14 enthält eine Legende, die in dieser Gestalt nicht aus einem andern Texte bekannt ist. II 4. 18 enthält eine Erklärung des vierfachen Ahāva beim Tytīvasavana. Parallelstellen zwischen Gop. Br. und andern Texten. Bloomfield hat deren in ,The Atharva Veda" sehr viele gegeben; ich gebe hier vollständigkeitshalber noch einmal alle Parallelstellen und die neuen, welche ich gefunden habe. I 1. 1–15 vgl. Bșh. Ār. Up. 5. 4. I 1. 16–30. Praņava Upanişad = 480 Upanişad. Der Unterschied ist sehr gering. I 1. 31—38. Man findet einige Übereinstimmung mit der Shavank Upanisad. I 2. 10–14 einige Übereinstimmung mit Ś. Br. III 1. 1. I 2. 15 stimmt fast wörtlich mit Kāțh. VII 15, Kap. S. VI 5 überein. I 2. 17 vgl. Ś. Br. IV 3. 4. 21. I 2. 18 vgl. S. Br. II 1. 4. 16. I 2. 20 vgl. S. Br. I 4. 1. 10 figg. I 3. 2 ist eine Atharvanische Redaktion von Ait. Br. V 32. 1. Agg. I 3. 3 eine Atharvanische Redaktion von Ait. Br. V 52. 5. 33. 4. I 3. 4 ist eine Atharvanische Redaktion von Ait. Br. V 34. 1. I 3. 6 vgl. S. Br. XI 4. 1. 1-4. I 3. 7 stimmt wörtlich mit ś. Br. XI 4. 1, 5, 6 und 7 überein; nur wird im Gop. Br. auch von „śrotre, asthini und süsnam" gesprochen. 3 ·EINLEITUNG. 21 : [ 3. 8. $. Br. XI 4. 1. 16. XI 4. 1. 8. I 3. 9. Ś. Br. XI 4. 1. 14 und XI 4. 1. 12. I 3. 10. Ś. Br. XI 4. 1. 10; die Formeln findet man $. Br. XII 3. 3. 3. Dieselben Formeln findet man auch: Gop. Br. I 5. 10 und 21. I 3. 11 hat Übereinstimmung mit S. Br. XI 5. 3. 1-4. I 3. 12. Ś. Br. XI 5. 3. 5. Der Anfang stimmt mit M. S. I 8, 10 überein vgl. Tait. Br. II 6. 7. I 3. 13. Ś. Br. XI 5. 3. 8. Die Formeln sind aber sehr verschieden. Diese findet man genau so Kauś. sūtra 72. 42 und Kauś. sūtra 117. 3. 48. I 3. 15. Bloomfield vergleicht Ś. Br. II 3. 1. 18 und Kauș. Br. II 9, aber es hat gröszere Ähnlichkeit mit Mait. S. I 8. 7, T. Br. III 1. 9 und Kāțh. VI 6. I 3. 16 stimmt mit Şadv. Br. IV 7 überein. I 3. 18. Ait. Br. VII 1. 1, Āśy. Śrs. XII 9. I 3. 19 (med.) Gop. Br. II 2. 23, Ait. Br. I 6. 8. I 4. 1-I 5. 22. Dieser Teil hat sehr grosse Ähnlichkeit mit Ś. Br. XII. I 4. 1-6. S. Br. XII 1. 1 Agg. I 4. 7-8. S. Br. XII 1. 2. 1, $. Br. XII 1. 3. 1–7. I 4. 9-10. S. Br. XII 1. 2. 2 und 3, Ś. Br. XII 1. 3.8–22. I 4. 11–12. Ś. Br. XII 2. 3. 1. I 4. 13. Ś. Br. XII 1. 3. 23. I 4. 14. S. Br. XII 2. 3. 2-4. I 4. 15. S. Br. XII 2. 3. 4 und 2. 3. 8. 1-4. 18. $. Br. XII 2. 3. 7. I 4.-19. Ś. Br. XII 2. 3. 6. I 4. 20. Ś. Br. XII 2. 2. 1. I 4. 21: Ś. Br. XII 2. 3. 10. I 4. 22. Ś. Br. XII 2. 3. 11. I 4. 23. $. Br. XII 2. 2. 9-12 und 2. 3. 12. I 4. 24. Ś. Br. XII 2. 2. 13--23. 1 ·22 1 EINLEITUNG. I 6. 1. $. Br. XII 2. 2. 12. I 5. 2. $. Br. XII 2. 1. 1-5, 9. I 5. 3. ś. Br. XII 1. 4. 1 und 2. 4. 9—15, 1. 4. 2—3. I 5. 4 stimmt nahezu mit Ś. Br. XII 2. 4. 1-18 und $. Br. XII 2. 4. 15—16 überein. Am Schlusse gibt es einen Unterschied. I 5. 5. 6. Br. XII 3. 2. 1. I 5. 6. Ś. Br. XII 3. 5. 12-13. I 5. 9. Ś. Br. XII 3. 5. 3-11. I 5. 10. S. Br. XII 3. 3. 1, 5, 2. I 5.11 vgl. Ś. Br. XII 3. 4. 1, 2. I 5. 12 vgl. Ś. Br. XII 3. 4. 3. I 5. 13 vgl. Ś. Br. XII 3. 4. 4. I 5. 14 vgl. Ś. Br. XII 3. 4. 5. I 5. 15 vgl. Ś. Br. XII 3. 4. 6. I 5. 16-20 weicht ab von S. Br. XII 3. 4. I 5. 21. Die Legende wird nicht im Ś. Br. gefunden, sonst Übereinstimmung mit Ś. Br. XII 3. 3. 3, T. S. I 4. 11 und M. S. I 4. 11 (med.). I 5. 22. S. Br. XII 3. 5. 1. II 1. 1. Der Anfang stimmt mit Kauş. Br. VI 13 überein; nur findet man zwei Atharvanische Züge. Bloomfield sagt: „The statement about the paridhi's (Vait. 2. 8. 13) does not appear in Kauş. Br.; but seems original with Gop. Br.". Aber man findet fast dieselbe Stelle T. S. II 5. 11, 5-6. II 1. 2. von ,tad brhaspataya" an S. 145 Z. 4 vgl. T. SH6. 8. 5, vgl. Kauş. Br. VI 13 (med.), 14 (init.). II 1. 3. stimmt mit Kauş. Br. VI 14 überein; zum Schluss vgl. T. S. II 6. 8. 4; vgl. Kauś. sūtra 65. 14–15. II 1. 4. T. S. II 6. 9. 1-3. II 1. 5. Bloomfield nennt als Parallelstelle: T. S. I 7. 3. 3, $. Br. I 2. 3. 5; die Übereinstimmung ist nicht großz; aber . .

·EINLEITUNG. 23 der Text stimmt mehr mit Kāțh. VIII 13 (S. 97 Z. 2—4) überein. II 1. 6. wörtlich übereinstimmend mit M. S. I 4. 6. (S. 54. Z. 3. filgg.). II 1. 7. einige Übereinstimmung mit T. S. 1 7. 3. 4, Kath. VIII. 13 (S. 97. 2. 7--11; 4-7; 13-17). II 1. 9. vgl. T. S. II 5. 5. 1-2. II. 1. 10. wörtlich übereinstimmend mit Kauś, sūtra I 29- 30, und M. S. IV 3.5 S. 44. Z. 10-14. II 1. 11. wörtlich übereinstimmend mit T. S. II 5. 5. 3. flgg. II 1. 12. einige Übereinstimmung mit Ait. Br. I. 1, $. Br. III 1. 3. 1; grössere mit M. S. I 4. 14-15. II 1. 13–15. fast wörtlich übereinstimmend mit M. S. II 1. 10. II 1. 16. wörtlich übereinstimmend mit M. S. II 5. 5 (S. . 53. Z. 10-16). II 1. 17. Bloomfield sagt: „Judging from the mention, at the end, of the Atharvanic purastāddhoma and samsthitahoma (Kauś. sūtra 3. 19, Vait. I 4) this secms to be a somewhat original Brāhmaṇa". Aber es hat grosze Ähnlichkeit mit Kāțh. XII 7. II 1. 18. stimmt mit M. S. III 3. 7 (S. 40 Z. 2 Agg.) überein. II 1, 19-26. Kaus. Br. V 1 flgg. II 2. 1. grosze Übereinstimmung mit Kath. XIII 7 (S. 189 Z. 13 flgg.) vgl. $. Br. XI 7. 1. 2, M. S. II 5. 11, Ap. Śrs. VII. 28. 8. II 2. 2-4 vgl. T. S. VI. 2. 2. 1-3. II 2. 2. vgl. Kāth. XXIV 9 8. 100 Z. 8. II 2. 6. Der Anfang ist wörtlich Ait. Br. I 18; die Mitte Kaus. Br. VIII 3 (init.), der Schluss Ait. Br. I 22. II 2 7–8. stimmt nahezu wörtlich mit Käth. XXIV 10 überein; vgl. M. S. III 8. 1 (S. 49 Z. 12). II 2. 9. vgl. Kāth. IX 10. Der Schluss hat Ähnlichkeit mit Kath. IX 15. II 2. 10. stimmt beinahe wörtlich mit Kāțh. XXXIV 17– : 18 überein; vgl. Gop. I 3. 9.

·24 EINLEITUNG. II 2. 11. vgl. M. S. I 9. 8. II 2. 13. vgl. Kāțh. XXXVII 17, T. S. III 5. 2. 1. II 2. 14. Der Anfang T. 8. III 5. 2. 1. II 2. 15. Kath. XXXIV 18. II 2. 16. Der Anfang stimmt wörtlich mit T. S. VI 3. 1. 1 überein, vgl. $. Br. IV 2. 5. 11. II 2. 17. Der Anfang stimmt mit Kauş. Br. X 6 überein, nur die Mantra weichen ab. Die Mantra sind dieselben wie in T. S. III 1. 10. 1. II 2. 18. stimmt nahezu wörtlich mit Kaus. Br. XIII 1 überein. II 2. 20. vgl. Ait. Br. VI 10. '1. II 2. 21. vgl. Ait. Br. VI 11. 6. II 2. 22. vgl. Ait. Br. VI 12. 6. II 2. 23. vgl. Gop. Br. I 3. 19, vgl. Ait. Br. I 6. 8. I[ 2. 24. T. S. I 6. 7. 1. Il 3. 1-6. Ait. Br. III 5–8. Der Schluss des Gop. Br. II 3. 6 Ait. Br. VII 33. 5. II 3. 7. vgl. Ait. Br. II 29; Kauş. Br. XIII 9. II 3. 8. vgl. Ait. Br. VI 14. 5, aber gröszere Übereinstimmung mit Kauş. Br. XIII 9. II 3. 9. einige Übereinstimmung mit T. 8. VI 4. 11. 3–4. II 3. 10. wörtlich übereinstimmend mit Kauş. Br. XIV 3; nur die Formeln sind verschieden und stimmen genau mit Vait. II 3. 10 überein. II 3. 11. nahezu übereinstimmend mit Kaus. Br. XI 4-5. II 3. 12. Der Anfang stimmt mit Ait. Br. III 14 überein. II 3. 16. vgl. Gop. Br. II 4. 4 und 18. II 3. 17-19. fast wörtlich übereinstimmend mit M. S. IV 8. 3. II 3. 20. fast wörtlich Ait. Br. III 23. II 3. 20 (fin.) vgl. Kauş. Br. XV 4 init: II 8. 21. fast wörtlich Ait. Br. III. 23. II 3. 22. vgl. Ait. Br. III 24. II 3. 23. Die hier erzählte Legende weicht bedeutend' von ·EINLEITUNG. 25 . der des Ait. Br. III 24. 10 figg. ab; vgl. Kauş. Br. XV 4. II 4. 1—3. vgl. Āśv. Śrs. VII 4. 1, Sāņkh. Śrs. VII 22–24. II 4. 4. vgl. Gop. Br. II 3. 16, II 4. 18. II 4. 5. (init.) Kauş. Br. XXX 1, S. 142 Z. 2 v. u. vgl. Ait. Br. VI 3. 8-11. II 4.6. Kauş. Br. XVIII 7-8. II 4. 8. T. S. III 3. 8. 2 figg. II 4. 9. T. S. III 3. 8. 4-0 von ayam te yonih vgl. T. S. III 4. 10. 4.-5. II. 4. 10. Ait. Br. III 44. II 4. 11–14. Die Legende in dieser Gestalt ist aus andern Texten nicht bekannt. II 4. 15--17. vgl. Āśw. Śrs. VI 1. 2. Sūnkh. Śrs. IX 2–4. II 4. 18. vgl. Gop. Br. Il 3. 16 und II 4. 4; vgl. Ait. Br. VI 12. 5. II 4. 19. vgl. Ait. Br. IV 1. 5--8. II 5. 1. Ait. Br. IV 5. 1 Agg. II 5. 2. Ait. Br. IV 6. 4-7. II 5. 3. Ait. Br. IV 6. 8--14; Kaus. Br. XVII 5-6. II 5. 4. Kaus. Br. XVII 7. 1 figg. II 5. 5. Kaus. Br. XVII 8-9. II 6. 6. ś. Br. XII 8. 3. 1-2. II 5. 7. Ś. Br. XII 8. 3. 23-28. II 5. 8. P. Br. XVIII 7. II 5. 9–10. vgl. P. Br. XX 3. 2. figg., Gop. Br. II 5. 10; vgl. Kauş. Br. XXX 11. II-5. 11. Ait. Br. VI 17. 1—2 und Ait. Br. VI 5. 1 flgg. II 5. 12. Ait. Br. VI 6. 1 figg. II 5. 13. Ait. Br. VI 7. 1 filgg. II 5. 14. sehr viel Übereinstimmung mit Ait. Br. VI 8. II 5. 15 Ait. Br. VI 18. 4; fängt mit einem Satz aus Ait, Br. VI 17. 2 an und schliesst mit Ait. Br. VI 17. 3-4. : -II 6. 1. Ait. Br. VI 18. 1-3. 19. 1—10.

·26
EINLEITUNG.
II 6. 2. Ait. Br. VI 19. 10 und 20. 1 figg.
II 6. 3-5. Ait. Br. VI 21-23.
II 6. 6–7 hat nicht viel Ähnlichkeit mit andern Texten;
nur findet man einige Übereinstimmung mit Ait. Br. VI 13. 7;
Gop. Br. II 6. 7 (fin.) ist nahezu übereinstimmend mit Ait.
Br. VI 27. 1-5.
II 6. 8. Ait. Br. VI 27. 6 und 30. 4.
II 6. 9. Ait. Br. VI 30. 5 und 31. 5.
II 6. 10. Ait. Br. V 9-10.
II 6. 11. Ait. Br. V. 11. und 12. 3. VI 32. 1-2.
II 6. 12. ist zum Teilo zusammengefügt aus verschiedenen
Khanda des Ait. Br.; cinige Teile zeigen Ursprünglichkeit.
stotriyūnurūpau vgl. Ait. Br. V 19. 12; sukrti Ait. Br. VI
29. 1; vrşakapi Ait. Br. VI 29. 2 und kuntāpa Ait. Br. VI
32. 5 Agg.
II 6. 13. [S. 264 Z. 3 und Agg.) Ait. Br. VI 33. 1–5.
Kauş. Br. 30. 5.
[S. 265 Z. 4 und figg. Ait. Br. VI 33. 16–17.
Kauş. Br. 30. 7.
[S. 265 Z. 9 und figg.] Ait. Br. VI 33. 19.
(S. 265 Z. 16] Ait. Br. VI 33. 18.
[S. 265 Z. 16 und Agg.) Ait. Br. VI 34. 20.
II 6. 14. Ait. Br. VI 34-36. 3.
II 6. 15. hat einige Übereinstimmung mit Ait. Br. VI 36.4–7.
II 6. 16. hat Übereinstimmung mit Ait. Br. VI 36. 8.-17.

·BEMERKUNGEN. I 1. Böhtlingk hat in seiner Probe ciner Kritik des Gopathabrāhmaṇa" die ersten zwölf Seiten des Gopathabrāhmaṇa besprochen und sucht einige verdorbene Stellen zu verbessern und hofft, dass eine Untersuchung der verschiedenen Handschriften des Brāhmaņa die andern Schwierigkeiten aus dem Wege räumen könne. Die IIandschriften verbreiten aber über die verdorbenen Stellen nur wenig Licht. Mit vielen Emendationen Böhtlingks bin ich einverstanden; in den Noten habe ich immer mitgeteilt, wo ich den Text nach Böhtlingk korrigiert habe. I l. 1. (S. 1. Z. 3). Das Perfectum nirmame ist hier nicht am Platz, darum lese ich mit Böhtlingk nirmimā. I l. 1. {S. 1. Z. 5 und 6] Statt avidāmaha lese ich mit Böhtlingk avidam aham. I 1. 3. [S. 3. Z. 1] alle IIss. haben abhyatapat und abhyaśrūmyat ohne Objekt. Man findet dieses noch einige Mal im Texte. Die Verben haben transitive Bedeutung; man erwartet • ein C3jekt wie ātmānam. I 1. 6. Die Form nirainimata (S. 5. Z. 8) findet man hier und an vielen andern Stellen fehlerhaft für niramimīta. I 1. 12. [8. 10. Z. 4) alle Hss. lesen präkrīditah. Böhtlingk schlägt vor prākroditaḥ „vor Zeiten nachträglich hinzugefügt" und er sagt weiter und diese Interpolation wird wohl nicht sehr alt sein, da kroda in der Bedeutung „Dachträgliche Bemerkung, Nachtrag" sehr spät auftritt. Das tam [Z. 7) spricht ·28 EINLEITUNG. gleichfalls für die Interpolation der zwei vorhergehenden Zeilen, da es auf yajñam [Z. 3) hinweist”. Ich bin hiermit nicht einverstanden. Bedeutet prākrīditaḥ ślokaḥ soviel als „versus memorialis"? I 1. 12. (S. 10. 2. 5] sapta sutyāḥ. Anfangsworte des Gop. Br. I 5. 25. I 1. 13. (S. 10. Z. 10] tam ha smaitam evam vidcämsaḥ pūrve srotriyā yajñam tatam sūvasüya ha smahety abhivrajanti" ist verdorben. Böhtlingk schlägt vor: tán ha smaitan evamvidvõimsah pīrve śrotriyā yajñam tatam avasāyety abhivrajanti. I l. 16-30. enthält die Praņava Upanişad. Als Deussen im Jahre 1877 seine „Sechzig Upanişad's des Veda" herausgab, übersetzte er die Pranava Upanişad aus dem Oupnek'hat, und wusste nicht, dass diese Upanişad in dem crsten Prapāthaka des Gopatha Brāhmaṇa zu finden war. Bloomfield hat in „The Aharvaveda" Deussen hierauf aufmerksam gemacht, und in der zweiten Auflage der „Sechzig Upaniyad's des Veda" hat Deussen eine Übersetzung aus dem Sanskritoriginal hinzugefügt. I 1. 17. der Oupek'hat: die Sprache, die Zunge und die Rede; das ist viel besser als Gop. Br.: die Rede, die Zunge und der Geschmack (vūcam jihvām insam S. 13. Z. 13). I 1. 21. (S. 14. Z. 14) die høs.: 'nušāsanānām iti. Ein Genitiv gibt keinen Sinn, vgl. Śat. Br. XI 5. 6. 8. I 1. 21. (S. 14. Z. 15) svarasamyanānātantrīḥ ist wahrscheinlich verdorben. Deussen übersetzt diese Stelle: ,die mannig- . fachen, durch ihre Töne heilbringenden Saitenspiele”. (sic!). Böhtlingk schlägt vor svarasāmyanānātantrih. I 1. 22. [S. 15. Z. 8) alle hss. °jighāinsuh. Deussen schlägt vor jighanseyuh und übersetzt diese Stelle: die Mantra's könnten sich (feindlich) gegen mich wenden, wie Embryos die Mutter zu töten suchen könnten". Richtiger wäre, doch jigăip- Reyuh. I l. 25. (S. 18. 2. 6] Deussen übersetzt yāthalātavya Wie . . . . .

·EINLEITUNG. 29 ein nicht anzurührender Feuerbrand" ſalātavya]. Ich glaube tātavya ist ein Eigenname, vgl. Şadv. Br. IV 7. 2, wo svāhā latavyasagotrā genannt wird. I 1. 25. (S. 18. Z. 7] Es ist mir nicht deutlich, was: punso vatso" bedeutet. Deussen fragt: „Ist es: „er ist mit Vorliche männlich"". I 1. 27. [S. 19. Z. 4 Was bedeutet: nādūnapradānakaranau ? Deussen übersetzt: „und als den Zuwachs des Nachhalls bewirkend sind sie ein zweifacher Ort.” (?). I 1. 27. [8. 20. Z. 3] mantrah kalpo brāhmaṇam rg yajuh sāmātharvāṇi. Soll man "vani oder 'vāni lesen? Die Stelle ist mir nicht deutlich. Deussen übersetzt: „Spruch, Ritual und heilige Rede findet sich im Rigs, Yajur-, Sama- und Atharvaveda". I 1. 28. [S. 20. Z. 12) alle hss. upopasīdāmīti. Man erwartet le p. plur. Deussen übersetzt: „Wir wollen dir in Unterwürfig- . keit nahon". I 1. 31–38. Die Gāyatri Upanişad. Bloomfield (The Atharvaveda, Seite 110) sagt: „This text describes itself as an Upanişad and deals with a theme suggestive of the Shavank Upanişad though it is not all like it” (Deussen, S. 875). Ich finde, dass die beiden Texte nicht sehr genau übereinstimmen; in der Shavank Upanişad findet man nur den Krieg zwischen Göttern und Asura's; während im Gop. Br. ein Gespräch zwischen Maudgalya und Glāva vorkommt. I !, 31. (S. 23. 2. 2) acacaste quasi-Perfectform, wo man ācacakse, erwarten würde, vgl. I 2. 13 (S. 46 Z. 12] und I 3. 8 (8. 73 Z. 6). I 1. 32. [S. 25. Z. 6] Vedic Concordance S. 520 muss msicakṣva yadi täh pravettha" statt ...... praveptya" geleson werden, I 2. 1. [S. 33. Z. 7Bloomfield schlägt vor ,krodho 'pah slāgham" zu lesen; besser ist doch ,krodho 'pah släghā".

·30 EINLEITUNG. 1 I 2. 4. [S. 35. Z. 12] parāharati bedeutet: fortreissen, hinreissen; man erwartet doch ein Verbum mit der Bedeutung , berühren". I 2. 4. (S. 35. Z. 13] Man orwartet doch statt dharma gupto mā gopāyeti' dharmo hainam gupto gopāyati: dharma gupta mā gopāyeti' dharmo hainan gupto gopāyati. 1 2. 5. Der Anfang ist schr verdorben. [p. 37. Z. 2) Was bedeutet ākīyatām? [p. 37. Z. 3) na hi devā na ramante; eigentümlich ist hier der Gebrauch einer doppelten Negation. Prof. Caland teilte mir mit, dass im Kāņvīya Śat. Br. die doppelte Negation einige Mal vorkommen soll. I 2. 8. Ist divyatri (S. 40. Z. 7] der Name eines Rși? ulavíkarkṣutarakṣuḥ [S. 40. Z. 8) als Kompositum ist verdächtig, man erwartet dann einen Nom. plur. Sarpadamstranah (S. 40. Z. 9) ist nicht im l'et. W. belegt, wohl sarpadamstra. Man erwartet doch sarpadamstranaḥ, I 2. 11. Einige Mal [S. 44. Z. 11 und 15] kommt voce chandah (var. lect. voceh chandah) vor. Ich begreife dio Bedeutung der Worte nicht. I 2. 15. dieser Khanda ist sehr korrupt; ich habe ihn nach Kāțh. VII 15 herzustellen versucht; S. 48. Z. 9 muss eine Lücke haben hinter „yannaksatram”. I 2. 16. von Schröder ljest im Kāth. VII 15 samvatsarād agnau. Ist es nicht besser samvatsarād rcūgnau zu lesen? I 2. 16. [S. 49. Z. 12] Keine der Hss. hat śrngāḥ win Rajendralāla Mitra liest. Der Mantra stimmt genau mit RV. IV 58. 3 überein. I 2. 18. Was bedeutet śravanasya [S. 52. Z. 11]? Man erwartet den Namen eines Tieres. I 2. 20. (S. 56. 2. 7] Ist vielleicht madhoktam" adho 'ktam (Van) zu lesen? aber dann muss man pyāyyaitat payo statt pyāyyaitain payo (S. 56. Z. 71 lesen. 1 ·EINLEITUNG. 31 I 3. 3. Ist väcoyamyam [S. 66. Z. 13]: die Stimme an sich haltend ? Ait. Br. liest vācamyamah. Vielleicht vācam yacchet statt vācoyamyam. I 3. 4. (8. 68] Die Aoristi kommen in allen Hss. ohne Aug. ment vor. I 3. 6. vgl. 8. B. E. XLIV S. 51. Ś. Br. XI 4. 1. 1. behandelt denselben Gegenstand. Eggeling weiss nicht, ob seine Auffassung richtig ist. Prof. Geldner hat eine andere. Gop. Brāhmaṇa bat cine andere Lesart, aber auch diese ist nicht deutlich. $. Br. uddālako hāruni| udicyün vrto dhāvayām cakāra tasya niska ripähita ásaitad dha sma vai tat purveşām ortānām dhavayatām ekadhanam pāhitam bhavaty upavalhāya bibhyatām tān hodicyānām brāhmanān blir viverla. I 3. 18. ist verdorben, ich habe den Khanda nach Ait. Br. VIL 1. 1 zu korrigieren versucht. Nicht deutlich ist : daksiņā śroņir athyastri brahmanah (S. 86. Z. 12] Ait. Br. liost śronir hotur, savyā brahmanaḥ. Im Gop. Br. wird das avarasaktham sowohl dem Maitrāvaruņa als dem Brāhmaṇācchamsin gegeben, und der üru dem Acchīvāka und dem Potar. Ipāna (S. 87. 2. 71 muss dicselbe Bedeutung haben wie vaikartaḥ Ait. Hr. = praudhah. Die Bedeutung des praudhah ist auch unbekannt. I 3. 19. [S. 88. Z. 6) tam vā etam dhīksitam santam dikşita »ity acakşate vgl. Sat. Br. III 2. 2. 30, wo man dieselbe quasi- Etymologie findet. I 3. 20. ittham ced 10 'pasamavatsur hanta [8. 90. Z. 6). avatsur ist korrupt, vielleicht wird gemeint eine augmentierte Form von samāvartate. Vielleicht samāvartsuḥ? 3 plur. aor.? Khanda I 3. 20 ist undeutlich. I'4. 7. man erwartet devikāhavīmsi statt devatāhavāmsi [S. 96. Z. 9), denn in I 4. 8. (S. 99. Z. 7] steht yad devikahavir- ·32 EINLEITUNG. - bhis caranti; in Kauş. Br. XIX 7 (init.) devikābhyo havīmşi. I 4. 7. [8. 96. Z. 9] die Hss. kāmāddaśātirātram wschl. kāmād atiratram. Diese Worte sind wahrscheinlich Interpolation; das atiratra hat hier keine Bedeutung. Aber (8. 99. Z. 10) atha yad daśātirātram upayanti zu l. wschl. yad atirātram upayanti. Diese Stelle beruht auf I 4. 7. Dann ist die Interpolation sehr alt. I 4. 14. (S. 105. 2. 2] und I 4. 15. (S. 105. Z. 11] anakūtyai habe ich in anagürtyai geändert nach Sat. Br. XII 2. 3. 5. (S. 105. Z. 7] die H88. dasarātrāya mahāvratam mahāvratād udayanīyāyātirātraḥ. Man muss lesen: dasarūtran mahāvratam mahāvratād udanīyo 'tirātrah. Die Dative sind durch eine Parallelstelle I 4. 22. (S. 110. Z. 7] verursacht. I 4. 20. (S. 109. Z. 1] dasarātram uddhiḥ prsthyabhiplavau cakre' daśarātram uddhim' prsthyābhiplavau cakre' tantram kurvita. Šat. Br. XII 2. 2. 4. prsthyabhiplavau tantre kurvīta. Diese Lesart scheint mir weniger gut zu sein, vgl. 8. B. E. XLIV S. 149. (S. 109. Z. 4] ime prūnā nānā santa ekodayācchariram adhivasati. Ś. Br. XII 2. 2. 4. ime prānā nānā santa ekotayaḥ samānam utim samcaranti. Die Bedeutung von „ehoti" ist zweifelhaft, vgl. S. B. E. XLIV 8. 149. I 6. 1. (S. 113. Z. 4] die Hss. jyotir gaur āyur gaur āyur jyotir Šat. Br. XII 2. 2. 12 jyotir gaur āyuh; das ist viel besser, denn es ist die Rede von einem tryahas tryāvrttiḥ. I 5. 3. grīvā wird durcheinander im Sing. und Plur. gebraucht. [S. 115. Z. 11] trivstamp hy eva siro bhavati: tvag asthi najjā mastiskam.

·EINLEITUNG. 33 $. Br. XII 2. 4. 9. sira evāsya trivrt'tasınāt tat trividhan bhavati tvag asthi mastişkah. Hat man im Gop. Br, majjā auszuscheiden? Sonst hat man ein caturvidham. [S. 116. Z. 6) pratīkundilāni ist nicht im P. W. belogt, vielleicht muss hier mit Śat. Br. karūkārāni gelesen werden. Vielleicht ist statt prstī prastiº zu lesen. I 5. 3 und 4 enden gedankenlos: ya evami veda sa va eşa samvatsarah. I 5. 4. [8. 117 Z. 5] die Hss. haben varișthā. Ist es nicht besser mit ś. Br. varšīyasi zu lesen, weil der zweite Finger doch nicht der gröszte ist? [S. 117. Z. 7) anayor varistha. Ś. Br. ūsüm varşisthā. Im Śat. Br. ist die Reihenfolge besser; denn die palikti muss an fünfter Stelle kommen, und die virāj an vierter. Die virāj wird nicht deutlich behandelt; zum zweiten Male spricht Gop. Br. über den varistha-finger; Ś. Br. spricht hier von annāditamā. I 5. 5. stimmt mit ś. Br. XII 3. 2. 1 überein; catuḥ und panca fehlen im Gop. Br.; Ś. Br. hat rātrayaḥ statt ahorātrāņi und spricht später von 720 Tagen und Nächten; Gop. Br. spricht von 360 prāņas. I 5. 8. [8. 123 Z. 7] zwischen nişkrānīya (10 p. opt. med.) und tasmād etena u. 8. w. ist wahrscheinlich eine Lücke; oder man muss eingreifen und nirakrīnāt lesen. I 5. 9. Ś. Br. XII 3. 5. 3-11. Die Reihenfolge weicht im ś. Br. ab; auch spricht man im Gop. Br. von grhamedha [S. 124. Z. 9) und mithunam; [8. 124. Z. 11] diese fehlen im Ś. Br. I 5. 18. (8. 125 Z. 21 die Hss. lesen suśruvuh. Oft werden : Ś und s verwechselt. Aber ein Plural ist hier nicht am Platz; auch die Bedeutung von sru passt hier nicht, ich lese mit ś. Br. saśräma. I 5. 11. Man findet die Formen: prätahsavanena (Instr.] madhyamdine savane [Loc.) und tỉtīyasavane Loc.] neben einander. 4 ·34 EINLEITUNG. I 5. 12. 13. 14. vgl. Das Vaitāna Sūtra des Atharvaveda, übersetzt von W. Caland, XVII 10. I 5. 21. Die Legende des Dadhyari angirasa wird nicht im Ś. Br. gefunden; wohl gibt Ś. Br. XII 3. 3. 3 die Aufzählung der siebzehn Silben der fünf heiligen Wörter. I 5. 23. Nach Gautama ist die Reihenfolge der haviryajña: agnyādheya, agnihotra, darśa- und paurņamāsa, caturmāsya, āgrayanesti, nirūdhapasubandhu und sautrāmaņā. II 1. 2—4 behandelt das prāśitra (vgl. Kauș. Br. VI 13, 14, Ś. Br. I 7. 4. 5, T. S. II 6. 8. 5, Ait: Br. III 33). Die Legende ist sehr verschieden behandelt worden; im ś. Br. und Ait. Br. fragen die Götter Rudra, ob er Prajāpati strafen wolle. Im T. S. und Gop. Br. rächt sich Rudra, weil er vom Opfer ausgeschlossen worden ist. II 1. 3. (8. 146. Z. 13] tad u haika āhuḥ; diese ,eke" sind, wie es scheint, die Kauçītakins, vgl. Kauş. Br. VI 14 (init.). II 1. 7. (S. 150 Z. 2] vgl. Vait. 3. 19-20, Übersetzung von Caland. Nur hs. D. liest samaksam, die andern lesen samrksam. Alle Iss. lesen wie Vait, das korrupte prajāpatim statt prajāpatiḥ. II 2. 10. ist Kāth. XXXIV 17 und 18. Das Kāth. ist viel korrupter als Gop. Br. II 2. 11. (S. 176. Z. 6) M. $. I 9. 8: S. 139 Z. 5 liest tena vyāvrtam agacchams teº statt te na vyãº. II 2. 11 vgl. Vait. XIII 13 (das Vait. übersetzt von Caland). II 2. 13-14 vgl. Vait. XXIX 7. II 2. 13. [S. 178 Z. 13] alle Hss. anitir asi. vgl. Vait. XX 13, Bemerkung. II 2. 13. [8. 178. Z. .15] die Hss. lesen prāvo 'syahnāmsi, diese Lesart hat gar keine Bedeutung. T. S. III 5. 2. 3 hat pravāsi anuvāsi. II 3. 8. Gop. Br. (ed. Bibl. Ind.) muss die vierte Zeile (S. 126) von oben als erste Zeile gelesen werden.

·EINLEITUNG. 35 . II 3. 9. [8. 194. Z. 15) prājā aśvamāramstad .... Wahrscheinlich muss die Bedeutung dieser Worte sein: „Die Menschen bekamen dann Atem." Vielleicht eine Form von śvasiti, aber welche? II 3. 13. [S. 200. Z. 7 u.s.w.) muss man lesen: na hy atra nārāśamsāḥ sīdanti oder na hy anārāśamsāḥ sīdanti? II 4. 7. vgl. Vait. XXIII 22, Bemerkung. II 4. 8. [S. 215. Z. 13] tam yad anuposya vgl. Vait. XXIV 15, Bemerkung. II 4. 11. 18. 219. Z. 3 und 4] samabhyavūguh aor. ist hier nicht am Platz. Er ist hierher gekommen durch Ausgleich. Vielleicht muss man samabhyaveyuh lesen. [S. 219. Z. 8] tusmād utthil, vielleicht tusmūd ukthā? Ist es eine quasi-Etymologie; ukthā aus utthā entstanden ? II 4. 13 ist mir nicht deutlich. II 4. 14. [S. 221. 2. 5 die Hss. dve scernisasyamsta aindran ca bārhaspatyam caikam aindrābūrhaspatyan (*), vgl. Vait. XXV 8. II 5. 4. (S. 230. 2. 16 agūt ist augmentierter Injunktiv, der in späteren Texten mehr vorkommt. II 5. 5. (S. 231. 2. 5] Gop. Br. yathābhyāgharam. Kaus, Br. XVII 8 yathābhyāgāram. Die richtige Form ist yāthābhyā kāram. II 6. 7. 18. 233. Z. 11] IIs. D. liest richtig saiņšānāni wio in ś. Br. und andern Texten. Garbe hat schon im Vait. XXX .6, wo alle IIss. samśyānāni haben, diese Form in samśānāni verändert, II 5. 8. vgl. Vait. XXVII 6. Es befremdet, dass auch eine Hs. des Gop. Br. ruheyam statt roheyam (8. 235. 2. 2] liest. II 6. 2. (S. 245. Z. 15) Ait. Br. VI 20 (S. 173. Z. 1] hat ye vai te nu ?saya pūrve pretās te vai kavayas statt ye vai tena u.s.w. II 6. 3. [8. 246. Z. 11] Ait. Br. VI 21 (S. 173. Z. 16 und - 17] hat kadvantāḥ statt kadvantaḥ.

·36 EINLEITUNG. II 6. 4. (S. 248. Z. 8] die Hss. satrāyanarūpam, auch Ait. Br. VI 22. [S. 174. Z. 14): statt sattrāyaṇarūpam. II 6. 9. [S. 256. Z. 15] budila āśvitarāsyuḥ. Ait. Br. bulila asvatara āśvih. II 6. 10. [S. 259. Z. 4] vgl. Vait. XXXI 27, wo Caland vorschlägt: tasmād rgmebhya evūdhi preşitadyam rgmebhyo 'dhi - vaşatkrtyam zu lesen. II 6. 13. (S. 266. 2. 1] alle IIss. wie Ait. Br. ativada; Vaitāna Sūtra und Kauş. Br. atīvāda. II 6. 14. Der Anfang ist sehr korrupt. [S. 268. Z. 15) tvam indra sarma rinetīme ..... und auch Vait. XXXII 30 tvam indra śarma rineti. Man erwartet doch: tvam indra śarma riņā iti. II 6. 15. (S. 270. Z. 1j abhūtodyam? Ist es ein Wort? Und ist udya krtya von vadati? Wörter, die nicht im P. W. vorkommen, oder nicht genügend belegt sind. I 1. 13. [8. 10. Z. 15) acaritin, auf dieselbe Weise gebildet wie sucaritin (Jaim. Śrautra Sütra), kommt nicht im P. W. vor, wohl 'carita. I 1. 13. [S. 10. Z. 15) aparāgya: feindlich gesinnt? (aparāga feindliche Gesinnung). Böhtlingk schlägt vor aparārdhya. I 1. 14. [S. 11. Z. 16 u.s.w.] saindhiti (nicht belegt). I 1. 24. (S. 16. 2. 14] nāmākhyātam nicht im P. W., wohl nāmākhyātika = sich auf das Nomen und das Verbum beziehend. I 1. 29. (S. 22. 2. 5) khilasruti? Deussen übersetzt: eine ergänzende Schriftstelle. 11.30. (S. 22. Z. 11] visayin nicht belegt, (visaya Gebiet Reich). I 1. 32. [S. 24. Z. 8] yathāmanas nicht im P. W.

·EINLEITUNG. 37 I 1. 39. [S. 31. Z. 15) samitsambarhiḥ. Bedeutet dieses Wort: Brennholz mit Opfergrase ? I 2. 4. [S. 35. Z. 15) dhäyyā? Es musz hier der Name eines Kleidungsstücks sein. I 2. 4. (S. 36. Z. 9) hã (jihite) mit den praep. prati + sam ist es nicht im P. W. belegt. I 2. 5. (S. 36. Z. 15) sthā (tişthati) mit den praep. upa + ava nicht im P. W. belegt. I 2. 5. [S. 37. Z. 2] upūrāma ist nicht belegt. Im P. W. findet man nur upārāma(m): das Ausruhen. I 2. 8. (8. 40. Z. 7} divyatri N. eines Rşi. I 2. 8. (S. 40. Z. 8) ulavr karkşu? I 2. 8. [S. 40. Z. 9j sarpadamstranah nicht belegt; wohl sarpadamstra. I 2. 14. (S. 47. Z. 3) yam(yacchati) mit den praep. upa + vyā nicht im P. W. belegt, wohl vyā + yam und upa + yam. I 2. 14. (8. 47. Z. 11] ūrma, auch Vait. XI 5. Die Bedeutung ist unbekannt. I 2. 15. (S. 48. Z. 6] avakūti? vgl. anäkūti. I 4. 14 [S. 105. 2. 2] 15 [S. 105. Z. 15). I 2. 18. (S. 52. 2. 7 romašamara vgl. P. W.; samara bedeutet hier vielleicht vivara: Öffnung. I 2. 18. (8. 52. Z. 11) śravana. Der Name eines Tieres? I 2. 21. [S. 58. Z. 13 u.s.w.] āglā? (S. 59, Z. 4 kāruvida! [S. 59. Z. 41 aglāgrdha! I 2. 24. [S. 63. Z. 12] alle Hss. haben udātti ; vielleicht nach Analogie von vyāpti, paryāpti auch udāpti zu lesen; nicht im P. W. belegt. I 3. 2. (S. 65. Z. 10) mahāvädyam nicht im P. W., wohl mahāvada (Ajt. Br. V 33. 1). I 3. 3. [S. 66. Z. 13] vācoyamyam. Bedeutet es: die Stimme an sich haltend e.V.a. vācamyama (Ait. Br. V 33. 4)? 12 ·38 EINLEITUNG. I 3. 5. [S. 69. Z. 9) lup (lumpati) mit der praep. prati nicht im P. W. belegt. I 3. 7. (S. 72. Z. 3) und I 3. 9. (S. 75. Z. 6] uccaśas ist ein korruptes Wort, muss aus dem P. W. entfernt werden. I 3. 12. Einige Wörter, die nur in den Atharvanischen Texten vorkommen: gavīda (S. 78. Z. 10). samudvänta (S. 79. Z. 1). adbhiḥ praty-ā-ni (8. 79. Z. 2). pitry-upavita [8. 79. Z. 10). vgl. Kaus. Sūtra 87. 26. Vait. Sūtra VII 15. I 3. 18. (S. 87. 2. 7) apāna? Der Name eines Körperteiles ? I 3. 19. S. 89. Z. 5) annastha. (S. 89. Z. 5) rūmastha. I 3. 22. [S. 92. Z. 12) i (eti) mit den praep. apa + aty nicht im P. W. I 5. 3. (8. 116. Z. 6] prestikundīlāni? I 5. 5. (S. 120. Z. 4) peśaśamara (*) vgl. I 2. 18. [S. 52. Z. 7] romašamara. II 1. 12. (8. 152. Z. 5) sahārambha: gemeinsam beginnend; keine andere Belegstelle im P, W. II 1. 15. (S. 153. 2. 6) ürtija: durch Weh erzeugt; keine andere Belegstelle im P. W. II 2. 13. [S. 179. Z. 9) näbhuh? Die Bedeutung ist mir unbekannt. II 2. 14. [8. 180. Z. 12] gã (gāyate) mit der pracp., apa nur im Gop. Br. und Vait. XVII 4. II 3. 6. (S. 193. Z. 1] manarihan Ait. Br. anarhan. II 3. 7. (S. 193. Z. 10) gunitas nicht im P. W. belegt. II 3. 22. (8. 208. Z. 6) prativīta nur im Gop. Br. und Vait. XXII 32. II 3. 23. (S. 210. Z. 8) namaga? nicht im P. W.

·EINLEITUNG. 39 II 4. 12. (S. 211. Z. 2) samdhyuksa ? II 4. 15. 18. 222. Z. 5) ekapādinī? nicht im P. W.; wohl ekapātini = ein Vers, der für sich zu nehmen ist. II 5.-8. [S. 234. Z. 14) jap (japati) mit der praep. ud, nicht belegt im P. W. II 6. 11. (S. 237. Z. 12) anaikāhika ist nicht belegt im P.W. II 6. 11. (S. 260. Z. 6) antarhasta nicht im P. W.; wohl antarhastina. II 6. 12. (S. 262. Z. 3 u.s.w.] kuya? II 6. 13. (S. 266. Z. 2] virebham absol. von rebh + vi; aber virebhaih (S. 270. Z. 3) als Subst, nicht im P. W. belegt. Einige Bemerkangen über die im Gopatha Brāhmaņa vorkommenden Mantra. I 1. 9. (S. 8. Z. 4) srestho ha vedas tapaso 'dhi jāto brahmajyānām kşitaye sambhabhūva. Sāyaṇa licst (Ath. V. ed. Shankar Pandit, Vol. I S. 5 hrdaye statt kşitaye. I 1. 9. (S. 9. 2. 2) und I 1. 21. (S. 14. Z. 14) vrdhat karad ruhan mahat tat. Bibl. Ind. und Ved. Conc. [S. 899) lesen guhan statt ruhan. I 1. 15. (S. 12, Z. 7) devo vijānan fehlt im Ved. Conc. I l. 20. (S. 14. Z. 10) janat. Diese Stelle fehlt im Ved. Conc. I 1. 22. (S. 15. Z. 11] yü purustād yujyata 'rco akşare parame vyoman; diese rk besteht aus zwei Pratika A. V. X 8. 10a und A. V. IX 10. 188. I 1. 39. (S. 30. Z. 6] āpo garbham janayantīḥ. Gop. Br. zitiert A. V. IV 2. 8 in der Paippalāda Rezension ; die Śāunaka Rezension hat āpo vatsam janayantīḥ. I 2. 1. (8. 32. Z. 13] dīksito dirghaśmasruh ist ein Fragment des Mantra : kārşnam vasāno dīkşito dirghaśmaśruḥ A.V.XI 5. 66. I 2. 9. (8. 41. Z. 13) antarikse pathibhir hriyamanah (alle 4.

·40 EINLEITUNG. Heg.) oder hīyamānah (ed. B. Ind.) sic.! Paip. S. I 107. 3: antarikse pathibhir īyamāṇaḥ. Gop. Br. liest apūm yonih prathamajā rtasya. R. V. liest üpām sakha prathamajā ştāvā. I 2. 9. (S. 42. Z. 3) candramā apsv antah; alle Hss. lesen: candramā apsantah. I 2. 17. [S. 50. Z. 14) Die șk srutād yam atrir divam unnināya' divi tvātrir adhārayat, besteht aus zwei Halbversen A. V. XIII 2. 4c und A. V. XIII 2. 12b. Vedic Concordance hat fehlerhaft stutāt statt srutāt; auch A. V. liest srutāt. I 2. 21. (S. 57. 2. 7] Der Mantra (Paip. S. I 95. 3) agnim trahur vnisvānara 'sadanan pradahann ugūt lautet Vait. VI 7 agniin tvāhur vaiśvānaram' sa dahan pradahan no agāk. Auffallend ist es, dass auch eine Handschrift des Vaitāna Sūtra ,sadanūn" hat. I 3. 1. (S. 64. Z. 7] Zwei Ilgs. lesen statt: devā brahmāna agacchata agacchata (vgl. Vcd. Conc. S. 499): devā brahinana ågacchatāgacchata. I 3. 22. (S. 92. Z. 7] retaś ca mānnam cetu ārdhvam ubhau. Ved. Conc. S. 830 muss statt yūrddhvañcam" şürdhvam" gelesen werden. I 5. 5. (S. 120. Z. 14] śramnād anyatra parivartamānah; fehlerhaft hat Ved. Conc. S. 938 °vartamānā). I 5. 10. (S. 125. Z. 9] 1 5. 21. [S. 133. Z. 18] lesen die H88. o śrāvaya und nicht o śrāvaya (wie in der ed. B. Ind.) vgl. Ved. Conc. p. 310. I 5. 24. [S. 138. Z. 1] prāyaścittair bhesajaiḥ samstuvantah nicht wie ed. B. Ind. (Ved. Conc. S. 639) prāyaścittair bhai. gajaih samstavantaḥ. 1. 5. 24. [8. 139. Z. 3) sānnodgātā châdayann apramattaḥ, nicht wie ed. B. Ind. (Ved. Conc. S. 1009) chādayanta pramatta. I 5. 24. [8. 139. Z. 6] sāmnā divy ekam nihitarp stuvantaḥ nicht wie ed. Bibl. Ind. (Ved. Conc. $. 1009) nistuvantaḥ.

·EINLEITUNG. 41 I 5. 25. 18. 140. Z. 13) die Hss.. viskandham enam visrtam prajāsu nicht wie ed. B. Ind. (vgl. Ved. Conc. S. 895) viskandham enam vidhrtain prajāsu. II 1. 3. [S. 146. Z. 3] ātmāsy ātmann ātmānam, vgl. Bemerkung 2 zu Vait. Sūtra IIl 11 (Caland). Gop. Br. liest ātmann und nicht ātman; vgl. Ved. Conc. S. 160. II 1. 3. [S. 146. Z. 12] vāi ma üsyan. Ved. Conc. S. 853 hat vän ma āsani. II 1. 4. (S. 147. Z. 13) pratistha. Diese Stelle ist im Ved. Conc. nicht belegt. II 2. 3. [S. 167. Z. 5] sakmana ojisthūya Gop. Br. und Vait. 13. 16. T. S. VI 2. 2. 3 sakmann ojisthüya. Die Mantra des Gop. Br. II 2. 3 und Vait. 13. 16 stimmen überein; nur hat Gop. Br. (S. 167. Z. 9) anabhišastenyam und Vait, anabhišastih. II 2. 3. (S. 167. Z. 7] dcvūnām ojaḥ ist im Ved. Conc. nicht belegt. II 2. 3. ]8. 167. Z. 8) abhiśnstipä fehlt im Ved. Conc. II 2. 4. (S. 168. Z. 5] Gop. Br. und Vait. haben dieselbe Lesung:ūpyāyayūsmünt sakhānt sanya medhayā prajaya dhanena. Ved. Conc. S. 175. II 2. 9. (S. 174. Z. 7] Gop. Br. und Vait. haben: dhenā byhaspateh patnī statt dhenā brhaspateh. II 2. 12. (S. 177. 2. 13) yas te drapsa skandati wird in II 4. 7 als drapsavatyaḥ angedeutet. II 2. 13. (8. 178. 7. 15) prāvo 'sy ahnāmsi ist korrupt, T.S. · III 5. 2. 3 hat pravāsi anuvāsi. II 2. 13. [S. 179. Z. 1] Gop. Br. Vait. XII 17, Kauś. S. XVII 7 lesen, suditir asi. Hs. B. aber liest wic T. S. IV 4. 1. 2 und P. Br. I 9. 11. sudītir asi. II 2. 3. (S. 179. Z. 7]' abhijid asi. Diese Stelle fehlt im V.C.

·42 EINLEITUNG. II 2. 14. (S. 180. Z. 5) rgbhir evobhayato 'tharvangirobhir guptābhir guptai stuta. II 2. 14. [8. 180. Z. 6) yajurbhir evobhayato 'tharvängirobhir guptābhir guptui stuta. II 2. 14. [S. 180. Z. 8] sūmabhir evobhayato 'tharvūngirobhir guptabhir guptui stuta. Diese drei Mantra findet man nur im Gop. Br. II 2. 17. (S. 182. Z. 14) justo vāce bhūyāsam. Gop. Br. Āśv. Ś. Vait. Kauś. S. haben vāce, die anderen Texte vāco. II 2. 22. (S. 187. Z. 5] yuvo ratho adhvaro devavītaye; so auch A. V. VII 58. 1c (nicht wie Ved. Conc. S. 793 adhvaram) Ait. Br. Vl. 12. 7 und R. V. VI 68. 10c lcsen adhvaram. II 3. 5. [S. 192. Z. 4) pratisthūmi pratisthām gacchan pratişthāļi mū yamayet; mit Ait. Br. III 8. 3 muss man lesen pratisthäsi pratisthām gaccha pratisthām mū gamaya. II 3. 6. (S. 192. Z. 13 sam no bhava hrda a pīta indro. Man muss mit Vaitana XIX 18a und R. V. VIII 48. 4a indo lesen. II 3. 8. [S. 194. Z. 4) sapta hotüra rtuthū yajanti nicht im Ved. Conc, belegt, wohl sapta hotāra rtušo yajanti S. 973. II 3. 13. [S. 200. Z. 11] die Hss. d. D und F lesen wie §. V. I 137. 2d uța vām uşaso budhi. Nur Hs. E. liest budhiḥ (vgl. Ved. Conc. p. 252). II 4. 8. [S. 215. Z. 14) (yame) yat kusīdam apamityam apratīttam; vielleicht zwei Mantra (yame) yat kusīdam und apamityam apratīttam. Vielleicht gehört yame zu yat kusīdam. II 4. 9. (8. 217. Z. 2] yā te agne yajñiyā tanūs tayā me hy ūroha tayā me hy āviša. Der Mantra findet man in dieser Form nur im Gop. Br. und Vait. XXIV 14. II 4. 15. (S. 222. Z. 7] Im Ved. Conc. ist nicht notiert, dass ū vām rūjānāv adhvare vavrtyān im Gop. Br. II 4. 15 gefunden wird.

·EINLEITUNG. 43 II 4. 16. (S. 223. Z. 11) sakhā sakhibhyo varivaḥ kinotu. Hs. A. liest mit A. S. VII 51. 14 varīyaḥ; die Hss. D, E und F lesen mit der Paipp. Rezension varivah. II 4. 17. (S. 224. Z. 6] ?tur janitrī tasya apas pari, die Hss. A pr. m., D und F lesen apas wie R. V. II 13. 1a nicht apasas (vgl. Ved. Conc. S. 291). II 6. 8. [S. 234. Z. 12] eşa me 'muşmiņlloke prakāso 'sat; nicht notiert im Ved. Conc. $. 306. II 5. 13. [S. 239. Z. 7] die Hss. lesen : made somasya rocanendro yad abhinad valam; besser wäre doch mit A. V. XX 28. 1b zu lesen made somasya rocanī indro yad abhinad valam. II 6. 2. 18. 245. 2. 4) aristair nah pathibhiḥ pārayantū. A. sec. m. hat pārayantū wie R. V. VI 69. ld; die anderen IIss. pāruyantu (vgl. Ved. Conc. S. 112). Einige Mantra des Gop. Br. II 6. 14 und 15 sind in Ved. Conc. fehlerhaft notiert worden. A. V. (ed. Shankar Pandit) hat dieselbe Lesart wie Gop. Br.; andere Texte haben cinc andere Lesart. II 6. 14. (S. 268. 2. 5] yajña netarasamın apurogavāsah ebenso A. V. XX 135. 7d nicht wie im Ved. Conc. jujñā neta sunn apurovāsaḥ; vgl. jetzt Z. D.M. G. 72, S. 24. II 6. 14. (S. 267. Z. 12] A. V. XX 135. 6 und 78 und b und Gop. Br. stimmen wörtlich überein in: ūdityā ha jaritar asgirobhyo dakşiņām anayams tām ha jaritaḥ pratyāyams tām u ha jaritaḥ pratyāyan || tūrm ha jaritar naḥ pratyagrbhnams tām u ha jaritar naḥ pratyag;bhnan. Ved. Conc. hat eine andere Lesart. ādityā ha jaritar angirobhyo dakşiņām anayams tām ha jaritar na pratyāyams tām u ha jaritaḥ pratyāyan || tām ha jaritar na pratyagrbhņams tām u ha jaritar pratyagrbhnan. II 6. 14. 18. 268. Z. 3) ahānetarasamn avicetanāni ebenso A. V. XX 136. 7c; Ved. Conc., ahā neta sann avicetanāni. II 6. 14. (8. 268. Z. 8) uta padyābhir yavisthaḥ ebenso 2

·8
44
EINLEITUNG.
A. V. XX 185. 86. Ved. Conc. uto padyabhir javisthah (Gop.
Br. liest uta, A. V. uto).
II 6. 14 [S. 268. Z. 10] ādityā rudrū vasavas tenute (so alle
Hss.). A. V. XX 135. Ja hat tvenute; Ved. Conc, ādityā rudrā
vasavas tvelate.
II 6. 14. [8. 288. Z. 12 devā dadatv üsura, ebenso A.V.
XX 135. 10a; Ved. Conc. devā dadatv ü varam und yuşmām
astu dive dive, ebenso A. V. XX 135. 104. Ved. Conc. yuşme
astu dive dive.
II 6. 16 (S. 272. Z. 6) viso adevăr abhyācarantīk. Diese Stelle
ist nicht im Ved. Conc. belegt.
6

·त्रों नमो ज्थर्ववेदाय नमः ॥ अों ब्रह्म ह वा इदमन ग्रासीत्स्वयंभ्वेकमेव') तदै- क्षत' 9 महढे यज्ञ यदेकमेवास्मि' लत्तादं मदेव मन्मात्रं द्वितीयं देवं निर्मिमा इति' तभ्यश्राम्यदभ्यतपत्समतप- तस्य श्रात्तस्य तप्तस्य संतप्तस्य ललाटे लेहो यदाईमा- जायत ' तेनानन्दत्तंब्रवीन्महदै यक्षं सुवेदमविद्मह- मिति' तग्यदब्रवीन्मढे यक्ष सुवेदनविदामिति ' ' तस्मात्सुवेदो ऽभवत्तं वा एतं सुवेदं सन्तं स्वेद इत्या- चक्षते परोक्षण' परोक्षप्रिया " इव हि देवा ॥ भवन्ति प्रत्यक्षद्विषः' ॥१॥ स"" भूयो ऽश्राम्यद्यो तप्यद्य प्रात्मानं समतपतस्य श्रात्तस्य तप्तस्य संतप्तस्य सर्वेभ्यो रोमगतेभ्यः पृथक्स्वेद- 0 1) So corr.; यंत्वेकमेव A und C; यंगवेकमेव B; यंवोवमेव E%3 2) तदैत्तीत B, तदीक्षत C und E; 3) so corr. ; die hss. losen तदेको. 4) so corr.; die hss. lesen निर्मम; 5) so lese ich mit Böhtlingk; die hss. haben यटार्टियमा ; यदायिमानायन्त B; 6) und 7) wie Böht. lingk; A hat °महा इति , die brigen hss. °मह इति; 8) ऽभवत्वां; 9y रोक्षिप्रिया E; 10) देवता B; 11) Brahma ist hier masc., er wieder neutrum.

·२ ॥ १ । २-३॥ धाराः प्रास्यन्दतं'' ताभिरनन्दत्तदब्रवीदाभिर्वा अहमिदं सर्व धारयिष्यामि " यदिदं किं चाभिर्वा अहमिदं सर्व जनयिष्यामि यदिदं किं चाभिर्वा अहमिदं सर्वमाप्स्यामि यदिदं किं चेति' तमादब्रवीदाभिर्वा अकमिदं सर्व धा- रयिष्यामि यदिदं किं चेति' तस्माद्धारा अभवंस्तद्या- राणां धारात्वं यच्चासु ध्रियते'' तयब्रवीदाभिर्वा अहमिदं सर्व जनयिष्यामि यदिदं किं चेति' तस्मानाया ” अभवं- स्तजायानां " जायावं याच्चासु पुरुषो नायते यच्च पुत्रः' पुन्नाम नरकमनंकशततारं'। तस्मात्रातीति पुत्रस्तत्युत्रस्य पुत्रलं' तय्यब्रवीदाभिर्वा अहमिदं सर्वमाप्स्यामि यदिदं किं चेति' तस्मादापो भवस्तदयामात्वमाप्नोति 1) वै स सर्वान्कामान्यान्कामयते 13) ॥ २ ॥ ता अपः सृष्ट्वान्वक्षत' तासु स्वां छायामपश्यत्ताम- स्येक्षमाणस्य 4) स्वयं रेतो स्कन्दत्तंदप्सु प्रत्यतिष्ठत्ता- - 1) प्रक्स्यन्दन्त A; प्राकरयन्दन्त B; प्राकसंदन्त E; 2) धारायिव्यामि E; 3) Von जनयिष्यामि bis धारयिष्यामि fehlt in B; 4) धारायिष्यामि E; 5) urzt hat hier keinen Sinn; vielleicht ist erit (Erde) gemeint (Bühtlingk); 6) वस्तस्माद्धा° B; 7) धीयते A und B3 8) Die hss. haben plur.; ich möchte (wie Böhtlingk) sing. lesen, um so mehr als purusah und putrah auch im sing. stehen. 9) याता E3B 10) कशसतार C 11) माहमिदं E%3B 12) पत्त्रमापोति A and E; 13) Am Sehlusz is doch wohl य एवं वेद ausgefallen ; 14) श्याम und E; क्षमानः स्य;

·॥ । ३-४ ॥ w .. 16) स्तत्रैवाभ्याम्यदभ्यतपत्समतपत्ताः प्रान्तास्तताः संतप्ताः सार्धमेव रेतसा वैधमभवंस्तासामन्यतरा अतिलवणा" अपया अस्वाद्यस्ता अशान्ता रेतः समुद्रं वृत्वातिष्ठन्नथे- तराः पेयाः स्वायः शान्तास्तास्तत्रैवाभ्यश्राम्यदभ्यतपत्सम- तपत्ताभ्यः प्रान्ताभ्यस्तताभ्यः संतप्ताभ्यो यदेत असीत्तदभू- ज्यत' 'यदभृज्यत तस्मादृगुः समभवत्तद्गो गुवं' भृगुरिव वै स सर्वेषु लोकेषु भाति य एवं वेद ॥ ३ ॥ स भृगु सृष्ट्वान्तरधीयत' स भृगुः सृष्टः प्रतितं '') तं वागन्ववढायो वाय) इति 'स' न्यवर्तत स दक्षिणां दिशमैजत'' तं वागन्ववदन्मातरिश्चन्मातरिश्वन्निति' स!" न्यवर्तत 'स) प्रतीची दिशमेजत19 ' तं वागन्ववदत्यव- मान) पवमानेति 'स) न्यवर्तत' स उदीची दिशमजत) तं वागन्यवदात वातेति' तमब्रवीन न्वविदमहमिति'17) - - -- •. 1) इतमा A%; वैधतगगन B; विधमभE; alle hss. losen मन्या अन्यारा 2) B fugt oin : अतिप्रतापतेरावृतो ब्रहाणा वर्मनाहं कस्य यस्य व्योतिघा वचसा च जरंदृष्टि : ऋतबोयो विहायां रा हस्तायु : सुक्रत : दश्शरेयं लवणा; 3) अविरता B, C und E; 4) und 5) Dio hss. lesen भृत्यत; G) त्वं BB 7) प्राउजत B, C und E; 8) So corr. die hss. haben वायो; 9)सं B und E; 10) So corr. die hss. haben दिशमेतत 11) सं B%8 12) संEB 13) So corr. die hss. haben दिशमेजत; 14) पवमानः B und E; 15) सं BB 16) So corr. die hss. lesen °मेतत; 17) So corr. (wie Bohtlingk); A hat विदामहा इति; B, C und E lesen विदामह इति;

·४ ॥ १ । ४-५ ॥ न हीत्यथावङिनमतास्वेवाप्स्वन्विच्छेति ' तय्यब्रवीद- धाङिनमेतास्येवापवन्विच्छति तदधर्वाभवत्तदथर्वणो । अथर्ववं" 'तस्य क वा एतस्य भगवतो ज्थर्वण ऋषेर्यथैव ब्रह्मणो लोमानि यथाङ्गानि यथा प्राण एवमेवास्य सर्व प्रात्मा समभवत्तमथर्वाणं ब्रह्माब्रवीत्प्रजापतेः प्रजाः सृष्ट्वा पालयस्वेति' तयब्रवीत्प्रजापतेः प्रजाः सृष्ट्वा पालयस्वेति तस्मात्प्रतापतिरभवत्तत्प्रजापतेः प्रजापतित्व- मथर्वा वै प्रजापतिः' प्रजापतिरिव वै स सर्वेषु लोकेषु भाति य एवं वेद' ॥ ४ ॥ तमथर्वाणामूषिमभ्याम्यदभ्यतपत्समतपत्तस्माच्छ्रान्ता- त्तप्तात्संतप्ताद्दशतयानयर्वण ऋषीनिरमिमतैक न्यूचां- स्तृचांश्चतुरचान्यच षडचीत्सप्त नष्ट नवर्चान्दशर्चा- निति" 'तानथर्वण ऋषीनभ्यनाम्बदभ्यतपत्समतपत्तभ्यः श्रान्तेभ्यस्ततेभ्यः संतप्तेभ्यो दशतयानाथर्वणानार्षयानिमि- मतैकादशान्दादशांस्खयोदशांश्चतुर्दशान्पञ्चदशान्षोडशोत्स- पदशानष्टादशानवदशान्विंशानिति ' तानथर्वण ऋषीना- थर्वणांनाषेयानभ्यनाम्यदभ्यतपत्समतपत्तभ्यः प्रान्तेभ्यस्त- भ्यः संतप्तेभ्यो यान्मनानपश्यत्स बाथर्वणो वेदो भव- 1) पाथर्वत्वं B3 fohlt in E3; 2) ब्रहापो 03 3) थापा B3 4) दशचीन् ·५ तमाथर्वणं वेदमभ्यश्राम्यदभ्यतपत्समतपत्तस्माच्छ्रान्तात्ताता- संतप्तादोमिति मन एवोर्धमक्षरमुदक्रामत्स" य इच्छे- सर्वैरेतैरथर्वभिश्चाथर्वणश्च कुवी येत्येतयैव तन्महाव्या- हत्या" कुर्वीत 'सईई वा अस्यैतेरथर्वभिश्चाथर्वणश्च कृतं भवति य एवं वेद यश्चैवं विद्वानेवमेतया महाव्याहत्या" कुरुते' ॥ ५ ॥ स भूयो' उग्राम्यदूयो तप्यय प्रात्मानं समतपत्स अात्मत एव त्रीलोकानिरमिमीत) पृथिवीमन्तरिक्ष विमिति ' स खलु पादाभ्यामेव पृथिवीं निरमिमीतोद- रादन्तरिक्षं मूली दिवं' स तांस्त्रोंलोकानभ्यश्राम्यदभ्य- तपत्समतपत्तेभ्यः प्रान्तेभ्यस्ततेभ्यः संततेभ्यस्त्रीन्देवानिर- मिमीताग्निं वायुमादित्यमिति' स खलु पृथिव्या एवागिं, निरमिमीतालरिक्षाढायु " दिव यादित्यं स तांस्त्रीन्देवा- नभ्यश्राम्यद्भ्यतपत्समतपत्तेभ्यः श्रान्तेभ्यस्ततेभ्यः संतप्तेभ्य- स्त्रीन्वेदानिरमिमीत ऋग्वेदं यजुर्वेद सामवेदमित्यमेवेदं वायोर्यजुर्वेदमादित्यात्सामवेद ' स तांस्त्रीन्वेदानभ्याम्बद- भ्यतपत्समतपत्तेभ्यः श्रान्तेभ्यस्तप्तेभ्यः संतप्तेभ्यस्तिस्रो महा- 1)दकामयत्स FB 2) Dio hss. lesen तं महा; 3) हृत्यांE; 4) भुयो B; 5) So corr.; die Hss. °मिमत; 6) पृथिवीमान्त E; 7) So corr., die Hss. °मिमतो; 8) So corr.

·॥ १ । ६-७ ॥ व्याहतीनिरमिमीत" भूर्भुवः स्वरिति ' भूरित्युग्वेदाद्व इति यजुर्वेदात्स्वरिति सामवेदास य इच्छेत्सर्वै रेतैत्रि- भिवंदेः कुपित्येताभिरेव तन्महाव्यातिभिः कुर्वीत' सर्वेर्स वा अस्यैतेस्त्रिभिर्वेदैः कृतं भवति य एवं वेद यश्चैवंविदानेवमेताभिर्महाव्यातिभिः कुरुते' ॥ ६॥ ता या अमू रेतः समुद्रं वृत्वातिष्ठस्ताः प्राच्यो दक्षिणाच्यः प्रतीच्य) उदीच्यः समवद्रवत' तस्यत्समव- द्रवन्त तस्मात्समुद्र उच्यते 'ता भीता अब्रुवन्भगवतमेव) वयं राजानं वृणीमह इति' यच्च वृवातिष्ठस्तदरणो) ऽभवत्तं वा एतं वरणं सन्तं वरुण इत्याचक्षते पो- क्षण' परीक्षप्रिया श्व हि देवा भवन्ति प्रत्यक्षद्विषः 'स समुद्रादमुच्यत” 'स मुच्युरभवत्तं वा एतं मुच्यु" सन्तं मृत्युरित्याचक्षते परोक्षण' परोक्षप्रिया इव हि देवा भवन्ति प्रत्यक्षद्विषस्तं वरुणं मृत्युमभ्यश्राम्यभ्यतपत्सम- तपत्तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य संतप्तस्य सर्वेभ्यो) उङ्गेभ्यो1) रसो ऽक्षरत्सी रसो ऽभवत्तं वा एतमगरसं सत्तमङ्गिरा - 1) So corr.; 2) Die hss. महा; 3) वृत्वातिष्टस्ता: B; 4) प्रतिच्य E; 5) °गन्तामव B; 6) So corr. A EWT; B, C und E apunt; 7) Von एतं bis o fehlt in B%; 8) So corr. die Hss. वरुणं; 9) °च्युत A und B; °च्यता E; 10) मुच्यं E; 11) Fehlt in B ; मुच्यु ·. ) इत्याचक्षते परोक्षण' परोक्षप्रिया इव हि देवा भवन्ति प्रत्यक्षद्विषः' ॥ ७ ॥ तमङ्गिरसमृषिमभ्यश्राम्यदभ्यतपत्समतपत्तस्माच्छ्रान्ता- ततात्संतप्तादिशिनो रिस ऋषीनिरमिमीत' 'तान्विं शिनो अङ्गिरस ऋषीनभ्यश्राम्यभ्यतपत्समतपत्तेभ्यः श्रा- लेभ्यस्तप्तेभ्यः संतप्तेभ्यो दशतयानाङ्गिरसानार्षयानिरमि- मीत षोडशिनो अष्टादशिनो द्वादशिन एक न्यूचां- स्तृवांश्चतुरचान्यञ्च न्षडान्सा निति 'तानङ्गिरस मषीनाशिरसांश्चार्षयानभ्याम्पदभ्यतपत्समतपत्तेभ्यः प्राले- भ्यस्ततेभ्यः संतप्तेभ्यो यान्मन्त्रानपश्यत्स प्राङ्गिरसो वेदो अभवत्तमाङ्गिरसं वेदमभ्यश्राम्यभ्यतपत्समतपत्तस्माच्छा- तात्तप्तात्संतप्तानुनदिति दैतमक्षरं व्यभवत्स य इच्छेत्स- रेतरङ्गिरोभिश्चाङ्गिरसैश्च” कुर्वी येत्येतयेव' तन्महा- व्याहत्या' कुर्वीत' सर्वे वा अस्यैतेरगिरोभिश्चाङ्गिरसैश्च कृतं भवति य एवं वेद यश्चैवं विद्वानेवमेतया महाव्या- हत्या कुरुते ॥ ८ ॥ 1) So corr. A, B und C °मिमत, E °मिमता; 2) °रिसानामार्षे ° ; alle hss. °मिमत; 3) हाशिनो B3B व्यूचान् fehlt in E; und steht in den andern Hss. hinter agama; 5) तनाCिB 6) संतपे; 7) अङ्गिरसो A; 8) शिरसां B; 9) प्रेच्छेत्स B; 10) Von कुर्वी ये bis कृतं fehlt in B; तयैवत् E; 11) So corr.; die Hss. तं महा.

·॥ १।१-१० ॥ स उर्धी तिष्ठत्स इमालोकान्व्यष्टभातस्मादङ्गिरसो ज्धीयान उधस्तिष्ठति तद्वतं) 'स मनसा ध्यायग्वेदा अहं किं च मनसा ध्यास्यामि तथैव तहविष्यति) 'तड स्म तथैव भवति तदप्येतदचोक्तं ' श्रेष्ठो ह वेदस्तपसो धि जातो ब्रह्मज्यानां क्षितये संबभूव । च्यम्भूतं यदसृ- ज्यतेदं निवेशनमनृणं दूरमस्येति' ता वा एता अङ्गि- रसां जामयो यन्मेनयः 'करोति मेनिभिवाय” य एवं वेद' ॥ १॥ स दिशो ऽन्वक्षत प्राची दक्षिणां प्रतीचीमुदीची ध्रुवामूर्धामिति । ' तास्तत्रैवाभ्यश्राम्यदभ्यतपसमतपत्ता- भ्यः 1) श्रान्ताभ्यस्तप्ताभ्यः संतप्ताभ्यः पञ्च वेदानिरमि- मीत 'सर्पदं पिशाचवेदमसुरवेदमितिकासवेदं पुरा- णवेदमिति ' स खलु प्राच्या एव) दिशः सर्पदं निरमिमीत) 'दक्षिणस्याः पिशाचवे 'प्रतीच्या असुरवे- दमुदीच्या इतिहासवेदं ध्रुवायाश्चोर्धायाश्च पुराणवेदं 'स - Bi 1) तपूतं B; त व्रतं A; 2) So dio hss. man erwartet afacerifat; 3) ब्रहातानं A ; ब्रह्मज्ञानां B; 4) राबभूव 5) (So meine Konjektur) ऋत्यग्भूतं A and B; ऋत्यद्भूतं C; ऋग्यग्भूतं E; 6) °मनृप %B 7) C%3 8) So alle hss.; B. I. hat यामयो; 9) मेभिवीर्य 03 मेथिभि वीर्य E; 10) दूवा B; 11) तास्तत्रैवाभिमा E3B 12)80 corr.; die Hss. निरमिमत ; 13) पिशाचावद B%8 14) प्राच्यां A; 15) एवा A; 16) So corr. die Hss. °मत .

·॥ १ । १०-१२ ॥ - - •• तान्यञ्च वेदानभ्यश्राम्यभ्यतपत्समतपत्तेभ्यः पातेभ्यस्त- भ्यः संतप्तेभ्यः पञ्च महाव्याहतीनिरमिमीत) ' वृधत्क- रहुरुन्मदत्तदिति ' वृधदिति सर्पवेदात्करदिति पिशा- चवदाटुंदित्यसुरवेदान्मदितीतिहासवेदात्तदिति पुराण- वेदात्स य इच्छेत्सर्वेरतेः पञ्चभिवदेः कुर्वी येत्येता- भिरेव तन्महाव्यातिभिः कुर्वीत ' सर्वैर्द वा अस्यैतैः पञ्चभिर्वेदैः कृतं भवति य एवं वेद यश्चैवंविधानेवमे- ताभिर्महाव्याहृतिभिः कुरुते' ॥ १० ॥ स श्रावतश्च परावतश्चान्वक्षत ' तास्तत्रैवाभ्यश्राम्य- दभ्यतपत्समतपत्ताभ्यः श्रात्ताभ्यस्तताभ्यः संतप्ताभ्यः शमि- त्यूर्धमक्षरमुद्क्रामत्स य इच्छेत्सर्वाभिरताभिरावद्भिश्च परा- वद्भिश्च कुर्वी येत्येतयैव तन्महाव्याहत्या' कुर्वीत' सर्वाभिई वा अस्यैताभिरावदिश्च परावद्विश्च कृतं भवति य एवं वेद यश्चैवंविदानेवमेतया महाव्याहत्या कुरुते' - । स भूयो ऽश्राम्यदूयो ज्तव्यहूय यात्मानं समतपत्स मनस एव चन्द्रमसं निरमिमीत ' नखेभ्यो नक्षत्राणि ' - 1) So corr. die Hss. °मत 4) So corr. die Hss. तं महा; Hos. मत, 2) महत् fehlt in E%; 5) fehlt in E; 3) Fehlt in B; 6) So corr. die ..

·॥ १ । १२-१३ ॥ : - लोमभ्य अोषधिवनस्पतीमुद्रेभ्यः प्राणेभ्यो" अन्यान्बनून्दे- वात्स भूयो ज्याम्यद्भूयो तिष्यद्य” अात्मानं समतपत्स एतं त्रिवृतं सप्ततन्तुमेकविशतिसंस्थं " यज्ञमपश्यत्तद्ध्येत- दृचोक्तमंगियज्ञं त्रिवृतं सप्ततत्तुमित्यथाप्येष प्राक्रीडितः श्लोकः प्रत्यभिवदति ' सप्त सुत्याः सप्त च पाकयज्ञा इति' ॥ १२ ॥ तमावरत्तैनायजत ' तस्यामिकोंतासीद्वारधर्युः सूर्य उदाता' चन्द्रमा ब्रह्मा' पर्जन्यः सदस्य' श्रोषधिवनस्प- तयश्चमसाधर्यवो ” विश्वे देवा होत्रका अथर्वाङ्गिरसो गोलारस्तं" ह स्मैतमेवं विद्वांसः पूर्वे'' श्रोत्रिया" यज्ञं ततं" सावसाय हस्माहत्यभिव्रजन्ति ' मा नो ज्यं धर्म उग्यतः प्रमत्तानाममृताः प्रजाः प्रधाक्षीदिति तान्वा एतान्यरिरक्षकात्सद्ः प्रसर्पकानित्याचक्षते" दक्षि- णासमृद्धांस्तटु र स्मार प्रजापतिर्य द्वै यन्त्रे कुशला बिजो भवत्यचरितिनो" ब्रह्मचर्यमपराग्या) वा' त यज्ञस्य विरिष्टमित्याचक्षते' यज्ञस्य विरिष्टमनु यजमानो •8)" - 2) ऽतत्यत भूय 1) प्रापाभ्यो B; B und E; 3) सपूमतुमेक° B; 4) त्रितं E3B 5) समपतन्तुमि B; सपतुमि P; 6) °धुर्यवा E; 7) Verdorben; vgl. Bem. z. d. S.; 8) So mit Bohtlingk; die hss. haben • प्रसाक्षीदिति 9) एतान्परिरक्षा°C; 10) यज्ञा B; 11) °रितनो ; 12) So die hss.; Böhtlingk schlägt vor A saprast.

·॥ १ । १३-१४ ॥ ११ विरिष्यते' यजमानस्य विरिष्टमन्वृविजो विरिष्यन्त ऋवि- जां विरिष्टमनु" दक्षिणा विरिष्यते' दक्षिणानां विरि- टमनु यतमानः पुत्रपशुभिर्विरिष्यते पुत्रपशूनां विरि- टमनु यजमानः स्वर्गेण लोकेन विरिष्यते" ' स्वर्गस्य लोकस्य विरिष्टमनु तस्यार्धस्य योगक्षेमो विरिष्यते यस्मिन्नधै यजन्त इति ब्राह्मणम्' ॥ १३ ॥ तं ह स्मैतमेवंविद्वांसं ब्रह्माणं यज्ञविरिष्टी वा यज्ञ- विरिष्टिनो वेत्युपाधावेरनमस्ते अस्तु भगवन्यज्ञस्य नो विरिष्ट संघहीति' तखत्रव विरिष्ट स्यात्तत्राशीनुषस- माधाय शान्त्युद्दकं कृत्वा पृथिव्यै श्रोत्रायेति त्रिरेवानी- संप्रोक्षति त्रिः पर्युक्षति ' त्रिः कारयमानमाचामयति च संप्रोक्षति च ' यज्ञवास्तु" च संप्रोक्षत्यथापि वेदानां रसेन यज्ञस्य विरिष्टं संधीयते तन्यथा लवोन सुवर्ण संध्यात्सुवर्णन रजतं रजतेन लोहें 19 लोदेन सीसं) ससिन त्वेवमेवास्य) यज्ञस्य विरिष्टं संधीयते' यज्ञस्य संधितिमनु) यजमानः संघीयते' यजमानस्य संधितिमन्वृ- - 1) विरिष्य B; 2) °सुनां B; 3)°ष्यन्ते E; 4) यसा E3B 5) विष्ट A und E; 6) वरिष्टं B; 7) त्रिरेवागोत्सं° C; बोरेवागोत्सं°E; 8) पर्युच्यति ; 9) यत्तं वास्तुE; 10) संप्रोत्यत्य 53 11) सुवर्ण E; 12) संध्यासु A und B; 13) Fehlt in C%3; 14) Fohlt in A; 15) पूवेव B; प्येव 0; तृयेव E; 16) संधी A.

·१२ ॥ १ । १४-१६ ॥ - - विजः 1) संधीयन्त) ऋत्वितां संधितिमनु दक्षिणाः संधीयते 'दक्षिणानां संधितिमनु" घतमानः पुत्रपशुभिः संधीयते" ' पुत्रपशूनां संधितिमनु" यतमानः स्वर्गण लोकेन संधीयते'' स्वर्गस्य लोकस्य संधितिमनु तस्या- र्धस्य योगक्षेमः संधीयते) यस्मिन्नर्धे यजत इति ब्रा- मणम्' ॥ १४ ॥ तह ह स्मानाथा देवी विज्ञानन्यज्ञविरिष्टानन्दा- नीत्युपशमयेरन्यज्ञे” प्रायश्चित्तिः क्रियते ऽपि च बडु बछिव1) यज्ञे विलोमं1) क्रियते न चैवास्य काचना- तिर्भवति न च यज्ञविष्कन्धमुपयात्यपति पुनर्मत्युमपा- त्येति पुनराजाति) कामचारो ऽस्य सर्वेषु लोकेषु भाति य एवं वेद यश्चैवंविद्वान्ब्रमा भवति यस्य चैवंविद्वान्त्रमा दक्षिणतः सदी अध्यास्ते यस्त्व चैवविद्वान्ब्रममा दक्षिणत उदझुख यासीनो यज्ञ श्राज्याती होतीति ब्रामणम्' ॥ १५ ॥ - बम क वै ब्रह्माणं पुष्करे ससृजे13) ' स खलु ब्रह्मा सृष्टश्चित्तामाद ' केनालमेकनाक्षरेण सर्वांश्च कामान्स- - 1) संधी AB 4) पुत्र पप्पुभि: B; 8)°धीयन्ते BB A, B und E; 2) संधियते A und 3 3) यते A und C; 5) यन्ते EB 6) संधी A undC3B 7) यन्ते B 9)?? B: विज्ञानान्य 10) बहीव A; 11) विलोमः 12) पुनराजाति 13) समृते A, B und c.

·॥ १ । १६-१७ ॥ १३ वींश्च लोकात्सवींश्च देवात्सवींश्च वेदान्त्सवींश्च यज्ञात्स- वींश्च शब्दात्सर्वाश्च व्युष्टीः सर्वाणि च भूतानि स्था- वरजङ्गमान्यनुभवेयमिति ' स ब्रह्मचर्यमचरस श्रोमि- त्येतदक्षरमपश्यद्विवर्ण" चतुर्मात्रं सर्वव्यापि सर्वविश्वया- तयामब्रम" ब्राझी व्याकृतिं ब्रह्मदेवतां ' तया सर्वांश्च कामात्सवींश्च लोकात्सवींश्च देवात्सवींश्च वेदान्त्सवींश्च यज्ञात्सवींश्च शब्दात्सर्वाश्च” व्युष्टीः सर्वाणि च भूतानि स्थावरजङ्गमान्यन्वभवत्तस्य प्रथमेन वानापः खेदं” चान्वभवत्तस्य द्वितीयन वर्णन तेजो ज्योतीष्यन्वभवत् तस्य प्रथमया स्वरमात्रया) पृथिवीमनिमोषधिवन- स्पतीनृग्वेदं भूरिति व्याकृतिं गायत्रं छन्दस्त्रिवृतं स्तोमं प्राची दिशं) वसन्तमृतुं वाचमध्यात्म जिल्ह्यां रसमि- तीन्द्रियाण्यन्वभवत् -13)। ॥ १७ ॥ 1) So corr. die Hss. °वांश; 2) So alle hss. ; violleicht zu lesen: व्यष्टीः 3) °चरत्सर्तुमित्ये° A; °चरत्सर्व योगित्ये°C; 4) aar A und B; ..b) So mit Bohtlingk; die Hss. °देवतं; 6) So corr.; die Hss. Sinn; 7) So die hss.; vielleicht at: 8) स्थावरात B; 9) So mit Bohtlingk; die Iss. वर्णोनापसेहश्च; 8) und 9) TETT befremdet; man hätte hier wegen antelat das Fem, orwartet. Der Autor hat wohl an ओंकार gedacht [Bohtlingk]. 10) स्वरमाया 11) दोशंE; 12) मृतं ; 13) रसमितिन्दूिE; °पयान्वभवत् C. B;

·१४ ॥ १ । १८-२१ ॥ तस्य द्वितीयया स्वरमात्रयान्तरिक्षं" वायुं यजुर्वेदं भुव इति व्याकृति" त्रैष्टुभं छन्दः पञ्चदशं स्तोमं प्रतीची" दिशं ग्रीष्ममृतुं प्राणमध्यात्मं नासिके गन्धघ्राणमितीन्द्रि- याण्यन्वभवत् ॥ १८ ॥ तस्य तृतीयया स्वरमात्रया दिवमादित्यं सामवेदं स्वरिति व्याकृति जागतं छन्दः सप्तदशं स्तोममुदीची" दिशं वर्षा ऋतुं ज्योतिरध्यात्म चक्षुषी दर्शनमितीन्द्रिया- न्यन्वभवत्' ॥ ११ ॥ तस्य वकारमात्रयापश्चन्द्रमसमथर्ववेदं नक्षत्राण्यो- मिति स्वमात्मानं जनदित्यङ्गिरसामानुष्टुभं छन्द एकविंशं स्तोमं दक्षिणां दिशं शरदमृतुं मनो अध्यात्म ज्ञानं" ज्ञेयमितीन्द्रियाण्यन्वभवत्' ॥ २० ॥ तस्य मकारश्रुत्येतिहासपुराणं वाकोवाक्यं" गाथा') नाराशंसीरुपनिषदो अनुशासनानीति) वृधत्करदुहन्म- हत्तच्छमोमिति व्याहतीः स्वरशम्यनानातलीः1) स्वर- नृत्यगीतवादिवाण्यन्वभवच्चत्ररथं देवतं वेग्युतं ज्योति- 1) °रित B; 2) व्यातूत E; 3) प्रतीची E3B 4) मृत्यु 5) राम° E3B 6) व्याहृतिर C und r; 7)°दीची E; सर्व° B; 9) शान्यं B; ज्ञानां C%3; 10) °हासपुणं B; die hss. वाक्यगा; 12) So corr. die hss. ऽनुशासनानामिति 13) स्वरशम्य B; स्वरशंम्यमानाना C; स्वरध्यम्यमाना E. 8) त्रयश्चन्द्रम- 11) So corr... " ·॥ १ । १-२३ ॥ बर्दितं छन्दस्त्रिणवत्रयस्त्रिंशी" स्तोमो ध्रुवामूधी दिशं" हेमन्त शिशिरावतू श्रोत्रमध्यात्म शब्दश्रवणमितीन्द्रिया- एयन्वभवत् ॥ २१ ॥ सैषिकाक्षरब्रह्मणास्तपतो ये प्रादुर्बभूव" ब्रावेद- स्याथर्वणं शुक्रमत एव मन्त्राः प्राहुर्बभूवुः स तु खलु मन्त्राणामतपसासुश्रूषानध्यायाध्ययनेन यदनं च विरिष्टं च यातयामं च करोति तदथर्वणां तेजसा प्रत्याप्या- ययेन्मत्राश्च मामभिमुखीभवेयुर्गभी इव मातरमभिति- घांसुः" ' पुरस्तादोंकारं प्रयुद्ध' एतयैव तटचा प्रत्याप्या- येव यज्ञस्य) पुरस्तायुज्यत' एषा यज्ञस्तायते' तदप्येतदचोक्तं' या पुरस्तायुज्यत' ऋचो अक्षरे परमे व्योमनिति' तदेतदक्षरं वारुणो यं काम- मिछत्रिरात्रोपोषितः10) प्रामुखो वाग्यतो बर्दिष्युपविश्य सहस्रकृव) यावर्त यत्सिध्यन्त्यस्यार्थाः सर्वकर्माणि चेति ब्राह्मणम्' ॥ २२ ॥ वसोर्धाराणमिन्ट1) नगरं तदसुराः पर्यवारयन्त ते 8) पश्चात्सर्वत एतया 1) छन्द: खिणवस्त्रियस्त्रिंशो E; 2) दिशC देशE3B 3) प्रार्धB; 4) यातयातमामं B; 5) प्रत्याथाय°C und E%3B 6) So dio hss. ; vielleicht °तिगांसेयुः 7) C fügt पुरुषा 8) एसाम A und C%; १) यन्त 3 10) काममित्रोरा E; 11) Wio Böhtlingk; die Hss. 12) °मैन्दु A und E. : ein ; कृत्वा;

·१६ ॥ १ । २३-२४ ॥ - - देवा भीता अासन्क ईमानसुरानपकनिष्यतीति ' त अों- कारं ब्रह्मणः पुत्रं ज्येष्ठं ददृशुस्ते तमब्रुवन्भवता मुखेने- मानसुराजयेमेति' स होवाच' किं मे प्रतीवाको भवि- ष्यतीति' वरं वृणीष्वेति वृणा इति ' स वरमवृणीत' न मामनीयिवा ब्राह्मणा ब्रा वदेयुर्यदि वदपुरब्रह्म तत्स्यादिति ' तथेति' ते देवा देवयजनस्योत्तरार्धं सुरैः संयत्ता प्रासंस्तानोंकारणाग्रीध्रीयाद्देवा असुरान्यराभा- वयन्त ' तत्पराभावयन्त तस्मादोंकारः पूर्वमुच्यते' यो . ह वा एतमोंकारं न वेदावशी') स्यादित्यथ य एवं वेद ब्रह्मवशी स्वादिति 'तस्मादोंकार ऋच्यग्भवति यजुषि यतुः ' सान्नि साम ' सूत्रे सूत्रं ' ब्रामणे" ब्रामणं' लोके लोकः' प्रणवे प्रणव इति ब्राह्मणम्' ॥ २३ ॥ ओंकारं पृच्छामः' को धातुः ' किं प्रातिपदिकं ' किं नामाख्यातं ' किं लिङ्गं ' किं वचनं ' का विभक्तिः 'कः प्रत्ययः ' कः) स्वर उपसर्गो) निपातः ' किं वै व्या- करण' को विकारः 'को विकारी' कतिमात्रः 'कतिवर्णः' कत्यक्षरः' कतिपदः' कः संयोगः किं स्थानानुप्रदानकरणं .. 1) und 2) So mit Böhtlingk; die IIss. att; ऋम्भवति A und E; ऋगृभिवति B; ऋग्याभवति C; 5) Fehlt in E3B 6) उपसरा C. 3) So . corr.; 4) ब्राहपो A; ..

·॥ १ । २४-२५ ॥ - - शिक्षुकाः किमुच्चारयत्ति ' किं छन्दः' को वर्ण इति पूर्वे प्रश्ना' अथोत्तरे' मन्त्रः कल्यो ब्रामणमृग्यतुः साम कस्माद्रमवादिन' योंकारमादितः कुर्वन्ति 'किं दैवतं') किं ज्योतिषं ' किं निरुतं ' किं स्थानं ' का प्रकृतिः' किमध्यात्ममिति षट्रिंशत्प्रश्नाः' पूर्वोत्तराणां त्रयो वर्गा द्वादशका' एतेरोंकारं व्याख्यास्यामः ॥ २४ ॥ इन्द्रः प्रजापतिमपृच्छद्भगवनभिष्ट्रय पृच्छामीति 'पृच्छ वत्सेत्यब्रवीकिमयमोंकारः कस्य पुत्रः 'किं चैतच्छन्दः' किं चैतवर्णः ' किं चैतन्मा" ब्रह्म संपवते ' तस्माद तद्द्रमोंकारं पूर्वमालेभे 'स्वरितोदात्त एकाक्षर नोंकार ऋग्वेदे 'त्रैस्वयर्योदात्त एकाक्षर ओंकारो यजुर्वे दे दीर्घप्लु- तोदात्त एकाक्षर ब्रोंकारः सामवेदे' 'स्वोदात्त एकाक्षर अोंकारो ज्यर्ववेद ' उदात्तोदात्त द्विपद अ उ इत्यर्धच- तस्रो मात्रा मकारे व्यञ्जनमित्यार्या सा प्रथमा मात्रा ब्रह्मदेवत्या रक्ता वर्णन ' यस्तां ध्यायते नित्यं स गच्छे- द्रामं पदं।)' या सा द्वितीया मात्रा विष्णुदेवत्या कृष्णा" 12) वर्णन ' यस्तां ध्यायते नित्यं स गच्छेवैष्णवं पदं' u : 1) कस्माद्ब्रा ; 2) देवतं A und B; 3) कानन्य : सूय B; 4). प्रलाद B; 5)°मालभे B und E3B 6) एकात्त B; 7) समवेदे; चन B; 9) त्रा B3B 10) हसं B; 11) पद B%3; 12) So corr. alle Hss. कृष्पा. 5125 ·१८ ॥ १ । २५–२६ ॥ या सा तृतीया मात्रशानदेवत्या कपिला वर्णन ' यस्तां ध्यायते नित्यं स गच्छेदैशानं पदं ' या सार्धचतुर्थी मात्रा सर्वदेवत्या व्यक्तीभूता खं विचरति शुद्धस्फटिकसन्निभा वर्णन ' यस्तां ध्यायते नित्यं स गच्छेत्पदमनामकमोंका- रस्य" चोत्यत्तिर्विो) यो न जानाति तत्पुनरुपनयनं' तस्माद्रामणवचनमादर्तव्यं यथा लातव्यो गोत्रो ब्र- दमणः पुत्रो' गायत्रं च्छन्दः 'शुल्लो वर्णः 'पुंसो वत्सो'' रुद्रो देवता' नोंकारी वेदानाम्' ॥ २५ ॥ को धातुरित्यापधातुवतिगष्येके चूपसामान्यादर्थसा- मान्यं नेदीयस्तस्मादापेरोंकारः सर्वमानोतीत्यर्थः कृद- न्तमर्थवत्प्रातिपदिकमदर्शनं ' प्रत्ययस्य नाम संपन्चते नि- पातेषु चैनं वैयाकरणा उदात्तं समामनन्ति) तव्ययी- भूतम॑न्वर्थवाची शब्दो न व्येति") कदाचनेति 'सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु सर्वासु च विभक्तिषु वचनेषु च सर्वेषु यन व्येति तव्ययं ' को विकारी च्यवते प्रसारणमाप्नोतराकारप- कारौ” विकार्यावादित ओंकारो विक्रियते ' द्वितीयो - . 1) So alle hss.; man erwartet मात्रेशान; 2) वो B; 3) सदेवत्या B%B 4) गच्छेत्पदनाम E; 5) चोत्पतिविप्रो A und B; zu 1, त्पनीवि 6) तस्मादब्रहा E; 7) वसो E; पुंसो वत्सो ? 8) रुपसा B_und C%3 सामाशं B; सामान्यान् %B 9) नैदीय° B; येदीय E; 10) समामनं AB सामा° B; 11) वेति E; 12) प्रसारणामापोतिरा A, B und E; °कारो E; 13) विक्रीयते .

·). - - - - ॥ १ । २६-२७ ॥ मकार ' एवं दिवर्ण" एकाक्षर अोमित्योंकारो नि- वृत्तः ॥ २६ ॥ कतिमात्र इत्यादस्तिस्रो मात्रा ' अभ्यादाने हि प्लवते' मकारश्चतुथीं 'किं स्थानमित्युभावोष्ठी स्थानं 'नादान- प्रदानकरणी च द्विस्थानं 'संध्यक्षरमवर्णलेशः कण्यो" पयोक्तशेषः। ' पूर्वो विवृतकरणस्थितश्च ' द्वितीयस्यू- ष्टकरणस्थितश्च' न संयोगो विग्यत'पाख्यातोपसा- नुदात्तस्वरितलिङ्गविभक्तिवचनानि च संस्थानाध्यायिन) प्राचार्याः पूर्वे बभूवुः 'श्रवणादेव प्रतिपयन्ते न कारणं पृच्छन्त्यथापरपक्षीयाणां1) कविः पञ्चालचण्टः परिपृ- छको बभूवांबु पृथगुडीयदोषान्भवती ब्रुवन्त्विति' तद्वाच्युपलक्षयेद्वर्णाक्षरपदाङ्कशो' विभक्त्यामृषिनिषेविता- मिति वाचं) स्तुवन्ति) तस्मात्कारणं ब्रूमो 'वाना- मयमिदं भविष्यतीति' षडङ्गविदस्तत्तथाधीमहे 'किं छन्द इति ' गायत्रं हि इन्दो' गायत्री वे देवानामेकाक्षरा 1) हिवर्ण B; 2) निवृतः A und B; 3) °देरितसा B%3B 4) तुर्थी Cund E3; 5)?? नहाने E3 प्रदान fehlt in C%3B 6) व्यस्तानं A und E3; पायस्थानं B; द्वियस्था C; 7) कपक्ष्यो B; कन्यो E; 8) शेय: A; 9) विवृत्त B_und c; 10) विद्युत A, B_und C; विद्युता E; 11) विचनानि A und C%3; 12) संछ नाध्या A und C; संइिं: सस्थं नध्या E3B 13) Hinter पृच्छन्ति erwartet man इति; °ulपा A pr. man. und B%3B 14)?; °वान्वु B; 15) वार्च B%3 16) मुवन्ति B.

·२० ॥ १ । २७-२८ ॥ - - श्वेतवर्णा च व्याख्याता ' द्वौ द्वादशकौ वर्गावतद्वै व्या- करणं) धात्वर्थवचनं शैक्ष्यं छन्दोवचनं चाथोत्तरी दौ द्वादशको वर्गो वेदरहसिकी व्याख्याता' मन्त्रः कल्यो ब्राहमणमृग्यजुःसामाथर्वाण्यैषा व्याकृतिश्चतुणां वेदाना- मानुपूर्वणोंभूर्भुवः स्वरिति व्याकृतयः ॥ २७ ॥ असमीक्ष्यप्रवल्हितानि श्रूयते ' द्वापरादावषीणमिक- देशो” दोषपतिरिक ७) चित्तामापेदे त्रिभिः सोमः पातव्यः समाप्तमिव भवति तस्मादग्यजुःसामान्यपक्राततेनास्या- संस्तंत्र महर्षयः परिदेवयां चक्रिरे ' महच्छोकभयं प्राप्ताः स्मो' न चैतत्सर्वैः समभिहितं '७) ते वयं भगवत्तमेवो- पधावाम!) ' सर्वेषामेव शर्म भवानीति'' ते तथेत्युक्त्वा तूष्णीमतिष्ठनानुपसनेभ्य) इत्युपोपसीदामीति नीचर्ब- भूवुः14) ' स एभ्य उपनीय प्रोवाच ' मामिकामेव व्या- कृतिमादित) अादितः कृणुधमित्येवं मामका अाधीयन्ते नर्ते भृग्वगिरीविद्यः) सोमः पातव्य ' ऋत्विजः पराभ- 1) व्याकर्ण B%3 2) शैक्षं C und E; 3) द्वाशको A ; ददशकौ C; 4) सामाथर्व न्येषांE3B 5) वेदानामनुरपू° A, B und C; 6) संमीचय A, प्रवल्हि° alle hss.; 7) द्वापदादगावृषो° 0; 8) दोषपती E; 9) समाहितं; 10) यवाग B%3 11) भवानति B; भवानिति AB 12) तूष्णामति B; 13)? man orwartet 1 P. Plur.; 14) भूव : ; 15) व्याप्ततिादित B व्याहृतिरादित E; 16) वृणुध्वं A, C und E; 17) वय: C und E. ..

·।। १ । २८-२१ ॥ २१ - वन्ति' यजमानो रजसापध्वस्यति' श्रुतिश्चापध्वस्ता तिष्ठ- तीत्येवमेवोत्तरोत्तराच्योगात्तोकं तोकं प्रशाध्वमित्येवं प्रतापो" न पराभविष्यतीति ' तथा रु तथा ह भगव- निति प्रतिपेदिर प्राण्याययंस्ते तथा वीतशोकमया बभू- वुस्तस्मात्मवादिन ओंकारमादितः कुर्वन्ति' ॥२८॥ किं देवतमित्यूचामनिर्दवतं तदेव ज्योतिर्गायत्रं छन्दः' पृथिवी स्थानम॑निमीके” पुरोहितं यज्ञस्य देवमृवितं होतारं रत्नधातममित्येवमादिं कृत्वा ऋग्वेदमधीयते ' यजुषां वायुदेवतं तदेव ज्योतिबेष्टुभं हन्दी उतरिनं" स्था- नमिषे वोर्ड वा वायव स्थ देवो वः सविता प्रार्पयतु श्रेष्ठतमाय कर्मण इत्येवमादि कृवा यदमधीयते' सानामादित्यो देवतं ' तदेव ज्योतिजीगतं छन्दो चौः स्थानमन अायाहि वीतये गृणानो हव्यदातये नि होता सत्सि" बर्हिषीत्येवमादिं कृत्वा सामवेदमधीयते ' ज्य- वणां चन्द्रमा देवतं) तदेव ज्योतिः' सर्वाणि छन्दांस्यापः स्थानं शं नो देवीरभिष्टय इत्येवमादिं कृत्वाथर्ववेदमधी- यते ' यः स्थावरजङ्गमो भूतग्रामः1) संभवति' तस्मात्स- 1) मतापो C; 2) °गिमिो E; 8) पुरोहितं E 4) वतांE3; 5) अन्तरीक्षE; 6)°मादिE3B 7) ज्योतितोति B%3B 8) सि B; रात्सिता E%3; '१) मादिE; 10) देवतां Bund E3B 11) ग्राम A.

·२२ ॥ १ । १-३१ ॥ र्वमाषोमयं भूतं सर्व भृग्वशिरोमयमतरते" त्रयो वेदा भृगूनङ्गिरसः श्रिता इत्यबिति” प्रकृतिरपामोंकारेण " चैतस्माद्यासः पुरोवाच' भृग्वशिरोविदा - संस्कृतो " अन्या- न्वेदानधीपीत' नान्यत्र संस्कृतो” भृग्वङ्गिरसो ऽधीयीत' सामवेद ज्य खिलश्रुतिमचर्येणा" चेतस्मादधर्वाङ्गिरसो छ यो वेद स वेद) सर्वमिति ब्राह्मणम् ' ॥२१॥ अध्यात्ममात्मभैषज्यमात्मकैवल्यमोंकार ' ' श्रात्मानं निरुध्य सङ्गममात्रीं भूतार्थचित्तां 10 चित्तदतिक्रम्य) वेद- भ्यः सर्वपरमध्यात्मफलं प्राप्नोतीत्यर्थः ' सवितर्क ज्ञानम- पमित्येतैः प्रश्नः प्रतिवचनैश्च यथार्थ पदमनुविचित्य प्रक- रणज्ञो हि प्रबलो विषयी स्यात्सर्वस्मिन्वाकोवाक्य इति ब्राह्मणम् ' ॥ ३० ॥ एतद्ध स्मैतविद्वांसमेकादशाक्षं) मौहल्यं ग्लावो) मैत्रेयो ज्याजगाम ' स तस्मिन्ब्रह्मचर्य वसतो) वि. ज्ञायोवाच16) किं स्विन्मर्या17) अयं तन्मौहल्यो18) ऽध्येति : इत्यपिति E; 1) °न्तरते E; 2) So Ed. B. Ind. इत्यति A und C; इत्यविति B; 3) प्रकृतिस्यामोंकारेपा B; 4) विदां B%B 5) स्तुतो B; 6) संस्तुतो B; 7) खिलश्रुतिनहा A und B%; 8) Fehlt in B; 9) कारं; 10) °चितां A; 11) क्राम्य A; क्रम % 12)?, vielleicht °दशाक्ष 13) ग्लावी B; ग्लावा E; 14) ? vielleicht °चर्ये; 15) 2 C वसन्तो; vielleicht वसन् 16) विज्ञावाचो B; 17) स्त्रिनार्या A%B 18) दल्यो.

·॥ १ । ३१ ॥ - - यदस्मिन्ब्रह्मचर्य वसतीति ' तद्धि मौहल्यस्यातेवासी शुश्राव' स प्राचार्यायाव्रज्याचचष्टे ' दुरधीयानं वा अयं भवन्तमवोचयो ज्यमयातिथिर्भवति) 'किं सौम्य" वि- द्वानिति' त्रीन्वेदान्ब्रूते भो इति तस्य सौम्य यो विप- ष्टो विजिगीषो ज्तेवासी तं मे बयेति' तमाजुहाव' तमभ्युवाचासाविति भो इति' किं सौम्य" त प्राचार्यो अध्येतीति 'जीन्वेदान्ब्रूते भो इति' यन्नु खलु सौम्यास्मा- भिः) सर्वे वेदा') मुखतो गृहीताः कथं त एवमाचार्यो भाषते' कथं नु शिष्टाः शिष्टेभ्य एवं भाषरन्यं कोनमर) प्रश्नं पृच्छामि न) तं विवक्ष्यति न येनमध्येतीति' स ह मौहल्यः स्वमन्तेवासिनमुवाच परेहि सौम्य ग्लावं मैत्रेयमुपसीदाधीक्षि भोः सावित्री गायत्री चतुर्वि- शतियोनि द्वादशमिथुना' यस्या भृग्वङ्गिरसश्चक्षुर्यस्यां सर्व- मिदं श्रितं तां भवान्प्रत्रवीविति' स चेत्सोम्य०) दुरधी- यानो भविष्यत्याचार्योवाच1) ब्रह्मचारी ब्रह्मचारिणो22) 1) So alle Hss., ed. B. Ind. hat °चर्ये; 2) वराती B%3B 3) Man erwarlet °चचने, 4)यानां5) वतिर्व B; 6) B; 7) सोम्य A%; 8) विपृष्ट ; 9) तस्मानुहाव A und E; 10) °मावित्ति B%3 साविवि C%3B 11) सोम्या A und E3 12) देवा C%3B 13) हेतमहं A; 14) Fohlt in B; 15) Fehlt in E; 16) व्यवक्षति F; विवत्तति C; 17) मौदल्या B%; 18) वासिन उवाच 13; 19) सोम्य A und B; 20) चेत्सोम्य A 21) त्याचर्योवाच B; hinter भविष्यति scheint इति ausgefallen zu sein; 22) °चारिणे A, C and E.

·.२४ ॥ १ । ३१-३२ ॥ सावित्री प्रादेति वक्ष्यति तवं ब्रूयादुरधीयानं तं वै भवान्मौहल्यमवोचस वा यं प्रश्नमप्राक्षीन) तं व्यवोच:' पुरा संवत्सरादार्तिमारिष्यतीति' ॥ ३१ ॥ स तत्राजगाम यत्रेतरो बभूव ' तं र पप्रच्छ ' स है. न" प्रतिपदे ' तं होवाच दुरधीयानं तं वै भवान्मौ- दल्यमवोचत्स त्वा यं प्रश्नमप्राक्षीन तं व्यवोचः 'पुरा संवत्सरादार्तिमारिष्यसीति" स ह मैत्रेयः ) स्वानन्तेवा- सिन उवाच यथार्थ भवतो" यथागृहं यथामनो विप्र- सृज्यन्तां ' दुरधीयानं वा अहं मौहल्यमवोचं ' स मा यं) प्रश्नमप्राक्षीन' तं व्यवोचं' तमुपैष्यामि'' शान्तिं करि- ष्यामीति' स ह मैत्रेयः) प्रातः समित्याणिौदल्यमुपस- सादासौ) वा') अहं भो मैत्रेयः19 किमर्थमिति' दुरधी- यानं वा अई) भवत्तमवोचं15) ' वं10) मा यं प्रश्नमप्रा- तीन तं व्यवोचं त्वामुपैष्यामि शान्तिं करिष्यामीति' . 1) परातीन E; 2) मार्यसीति A, C und E%B 3): 13 4) °मपराक्षोन ; 5) तीति C%3D 6) मैत्रे B%3; मोदल्य: C und E3B 7) भवतो B; 8) य B; 9) °मपराक्षीन E; °मप्रक्षोन C; °मप्राचीन्तं B; 10) So ed. B. Ind.; alle hss. तमुपेत्तामि; 11) मैत्रेयं B; 12) So corr.; दासीवो A pr. m. ; दासा वा A sec. man. B, C und E%3; 13) Man ! erwartet hinter ,मैत्रेयः" इति; 14) B; अयं 15) मभवोचं BB मावाचं E: 16) त्वां B; 17) So corr.; A, B und C प्रक्षीन, E पराक्षीन 18) So B Ind.; A, C und E पेक्षामि; B पश्यामि.

·॥ १ । ३२-३३ ॥ २५ 1) - स होवाचात्र वा उपेतं च सर्वं च कृतं पापकेन त्वा यानेन " चरन्तमारंथो ऽयं मम कल्याणस्तं ते ददा- मि 'तेन याहीति स होवाचतदेवात्राविषं चानृशंस्यं च यथा भवानाकोपायामि त्वेव भवत्तमिति 'तं हो- पेयाय 'तं कपित्य पप्रच्छ कि स्विदाभोंः सवितुर्वरेण्यं भगो देवस्य कवयः किमाहुर्धियो विचक्ष्व यदि ताः प्रवेत्य' ' प्रचोदयात्सविता) याभिरेतीति ' तस्मा एत- पोवाच वेदांश्छन्दांसि ” सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य कवयो नमाहुः कर्माणि धियस्तढते प्रव्रवीमि प्रचो- दयात्सविता) याभिरेतीति ' तमुपसंगृा पप्रच्छाधीहि भोः कः सविता का सावित्री' ॥ ३२ ॥ मन एव सविता वाक्सावित्री' यत्र येव मनस्तदा- ग्यत्र) वै वाक्तन्मन इत्येते द्वे योनी एकं मिथुनमंगिरेव सीता पृथिवी सावित्री' यत्र येवाग्निस्तत्वृथिवी यत्र वै पृथिवी तमिरित्येते द्वे योनी एकं मिथुनं ' वायुरेव सवितान्तरिक्षं सावित्री' यत्र येव वायुस्तदन्तरिक्षं यत्र 1)?? 2) य03 3) धामि B; 4) तात्विषं A%; त्राविषं B; 'वान्तात्विषं C%; 5) होयामि B; 6) So corr.; alle hss. त्येव; 7) प्रवेकु B; प्रवेश 8) यन्सविता A, B und E3B 9) So corr.; die hss. वेदाच्छ; 10) वे E3B 11) So B. Ind.; die hss. प्रचोदयन्स, '12) °मनस्तव्यकयत्र B.

·२६ वा" अत्तरितं तदायुरित्यते । योनी एकं मिथुन- मादित्य एव सविता ग्यौः सावित्री ' यत्र येवादित्य- स्तद्यौर्यत्र वै प्यास्तदादित्य इत्येते द्वे योनी एकं मि- थुनं' चन्द्रमा एव सविता नक्षत्राणि सावित्री' यत्र येव चन्द्रमास्तनक्षत्राणि यत्र वै नक्षत्राणि तच्चन्द्रमा इत्येते दे योनी एकं " मिथुनमहरेव सविता रात्रिः सावित्री' पत्र कोवालस्तद्रात्रिर्यत्र वै रात्रिस्तदरित्यैते द्वे योनी एकं मिथुनमुष्णमेव सविता शीतं सावित्री ' यत्र स्वे- वोष्णं तच्छीतं यत्र वै शीतं तदुष्णमित्येते द्वे योनी एकं मिथुनमभ्रमेव सविता वर्ष सावित्री' यत्र येवानं तवर्ष यत्र वै वर्ष तभ्रमित्यैते द्वे योनी एकं” मिथुनं' वियुदेव सविता स्तनयित्नुः सावित्री' यत्र येव विघु- तत्स्तनयित्बुर्यत्र" वे स्तनविनुस्तहिन्युदित्यैते द्वे योनी एकं मिथुनं 'प्राण) एव सवितानं सावित्री' यत्र स्येव प्राणस्तदन्नं यत्र वा अन्नं!) तत्प्राण इत्येते द्वे योनी एकं मिथुनं ' वेदा एव सविता छन्दांसि सावित्री यत्र व्येव वेदास्तच्छन्दांति यत्र वै छन्दांसि तद्वेदा इत्येते दे . . 1) वान्तरिकं A, C und E'; 2) सावित्रा B%3D 3) न्येवादित्यस्तत्र यो A; 4) एक F; 5) कोवायह° C; 6) सवित्री C%3 7) पामिते B%3B 8) Von अनमेव bis वियदेव fehlt in E%3; 9) एक C%3 10) तत् fehlt 11) प्रापा B; 12) वानं C; या अनंE. in C;

·॥ १ । ३३-३४ ॥ २७ योनी एकं मिथुनं यज्ञ एव सविता दक्षिणाः सावित्रिी' पत्र कोव यज्ञस्तदक्षिणा पत्र वै दक्षिणास्तयज्ञ इत्येते दे योनी एकं मिथुनमतद्ध स्मैतद्विद्वांसमोपाकारिमासस्तु- ब्रह्मचारी ते संस्थित इत्ययेत यासस्तुराचित " इव चितो" बभूवाथोत्थाय प्रात्रातीदित्येतदा" ग्रहं वेद नेतासु योनिष्वित एतेभ्यो वा मिथुनेभ्यः संभूतो ब्रा- चारी मम पुरायुषः प्रेयादिति' ॥ ३३ ॥ ब्रा लेदं श्रियं प्रतिष्ठामायतनमैक्षत' । तत्तपस्व' यदि तद्रते ध्रियेत तत्सत्ये प्रत्यतिष्ठत्स) सविता सा- वित्र्या ब्राह्मणं सृष्ट्वा तत्सावित्री पर्यधात्तत्सवितुर्वरे- एयमिति” सवित्र्याः प्रथमः पादः ' पृथिव्यर्च 9 समधा- वैचाग्निमिना" श्रियं श्रिया स्त्रियं खिया मिथुनं' मि- थानेन प्रजा 'प्रजया कर्म)' कमणा तपस्तपसा सत्यं' सत्येन बम ब्रह्मणा'4) ब्रामणं' ब्रामणेन व्रतं' व्रतेन ६) ब्रामणः संशितो) भवत्यशून्यो भवत्यविझिनो भव- सविछिन्नो ऽस्य तन्तुरविछिन्न) जीवनं भवति य एवं - - 1) सवित्री AB 2)?? 3) चिन्ता B%B 4) प्रव्राजीदिA, C und E; प्राब्राजीदिE; 5) योनिटित C und E%; 6) पूरायुषः : E; 7) प्रतिष्ठा 18) स fehlt in B; 9) पर्यध्यातत्सा B; 10) पृयोठागुंE; 11) °चान्तिमशिना E; 12) Fehlt in E; fehlt in B; 114) ब्राह्मणा C; 15) शंसितो 0%3B 16) तन्तुमवि B; 17) जीवन E3; C hat hinter stan" „haa" eingefügt. 13) तपम् ·२८ ॥ १ । ३४-३६ ॥ वेद यश्चैवं विद्वानेवमेतं सावित्र्याः) प्रथमं पादं व्या- चष्टे' ॥ ३४ ॥ भर्गो देवस्य धीमहीति सावित्र्या द्वितीयः पादो' अन्तरिक्षण यनुः समधाग्यंजुषा वायुं वायुनाभ्रमभ्रेण वर्ष' वर्षेणौषधिवनस्पतीनीषधिवनस्पतिभिः पशून्यशुभिः कर्म 'कर्मणा तपस्तपसा सत्यं' सत्येन ब्रम' जमणा ब्रामणं ' ब्रामणेन व्रतं ' व्रतेन वै ब्रामणः संशितो भवत्यशून्यो भवत्यविछिन्नो भवत्यविझिनो ज्स्य तत्तुर- विहिनं जीवनं भवति य एवं वेद यश्चैवं विद्वानेवमेतं) सावित्र्या द्वितीयं पादं व्याचष्टे' ॥ ३५ ॥ धियो यो नः प्रचोदयादिति सावित्र्यास्तृतीयः पादो' दिवा साम समद्धात्सामादित्वमादित्येन रश्मिी–शिम- भिर्वर्ष' वर्षेणौषधिवनस्पतीनोषधिवनस्पतिभिः पशून्ट- शुभिः कर्म' कर्मणा तपस्तपसा सत्यं ' सत्येन ब्रम्हा 'तु- मणा ब्रामणं ' ब्रामणेन व्रतं ' व्रतेन वै ब्रामएं। संशितो भवत्यशून्यो भवत्यविहिनो भवत्यविछिन्नो ज्स तत्तुरविछिन्नं जीवनं भवति य एवं वेद यश्चैवं विद्वा. नेवमेतं सावित्र्यास्तृतीयं पादं व्याचष्टे' ॥ ३६ ॥ - : 1) सविण्याः A und E; 2) धिसहिति E; धीमहिति B; 3) वर्षेपोसिधि A%; 4) Fehlt in B und E; 5) विहानेवमव तं A; 6) सावित्र्यां B. 7) °ध्यत्सा B; दधात्सामामादित्य A; 8) शंशितो C.

·॥ । ३७-३८ ॥ । तेन ह वा एवंविदुषा ब्रामणेन ब्रह्माभिपन्नं ग्रसितं परामृष्टं ' ब्रह्मणाकाशमभिपन्नं ग्रसितं परामृष्टमाकाशेन वायुरभिपनी ग्रसितः परामृष्टो वायुना ज्योतिरभिपन्नं ग्रसितं परामृष्टं ' ज्योतिषापो ऽभिपन्ना ग्रसिताः परामृष्टा' अदिभूमिरभिपन्ना ग्रसिता परामृष्टा' भूम्यान्नमभिपन्नं ग्रसितं परामृष्टमन्नेन प्राणो अभिपन्नो ग्रसितः परामृष्टः 'प्राणेन मनो ऽभिपनं ग्रसितं परामृष्टं मनसा वागभिपन्ना ग्रसिता परामृष्टा' वाचा वेदा अभिपन्ना ग्रसिताः परामृष्टा 'वेदैर्यज्ञो अभिपन्नो ग्रसितः परिमृष्टस्तानि रु वा एतानि द्वादशम- हाभूतान्येवंविदि प्रतिष्ठितानि 'तेषां यज्ञ एव परार्य: - तं ह स्मैतमेवंविदांसो मन्यन्ते विौनमिति याथा- तथ्यमविद्वांसो) ' ऽयं यज्ञो वेदेषु प्रतिष्ठितो वेदा वाचि” प्रतिष्ठिता' वामनसि प्रतिष्ठिता ' मनः प्राणे) प्रति- ष्ठितं 'प्राणो ऽन्ने प्रतिष्ठितो' उन्नं भूमौ प्रतिष्ठितं' भूमिप्सु प्रतिष्ठितापो ज्योतिषि प्रतिष्ठिता' ज्योतिर्वा- यो प्रतिष्ठितं ' वायुराकाशे) प्रतिष्ठित 12) ' अाकाशं - 1) ग्रसितं A und B; 2) afatter A pr. man. und C; 3) य% 4 पराध्य: C5) यया A und B; याता°E; 6) वाशिE; 7) वसनसि A%; 8) Fehlt in E; 9) ज्योतींषि B; 10) वायो B; 11) काशो ; 12) प्रतिष्ठितम् A, B_und E.

·॥ १ । ३८-३९ ॥ - ब्रमणि प्रतिष्ठितं' बम ब्रामणे ब्रमविदि) प्रतिष्ठितं यो ह वा एवंवित्स ब्रह्मवित्युण्यां च कीर्ति लभते सुरभींश्च गन्धात्सो ऽपहतपाप्मानतां श्रियमश्नुते य एवं वेद यश्चैवंविदानेवमेतां वेदानां मातरं सावित्री संपदमुपनिषदमुपास्त इति ब्राह्मणम्' ॥ १८ ॥ अापो गर्भ ननयन्तीरित्यपां" गर्भः पुरुषः 'स यज्ञो' द्विर्यज्ञः) प्रणीयमानः1) प्राङ्गायते) ' तस्मादाचमनीयं पूर्वमाहारयति ' स यदाचामति त्रिराचामति दिः परिशु- म्भत्यायुवरुक्य" पाप्मानं निर्गुदद्रुपसाग्य यनुषोत्य" मन्त्रान्प्रयुज्यावसाय प्राचीः शाखाः संधाय' निरङ्गुष्ठे पा- णावमृतमस्यमृतोषस्तरणमस्यमृताय बोपस्तृगामीति पा- णावुदकमानीय 1) जीवा स्थति सूत्तोन त्रिराचामति' स यत्पूर्वमाचामति सप्त प्राणांस्तानेतेनास्मिन्नाप्याययति' या कोमा बायाः शरीरान्मात्रास्तथैतनि" वायुमादित्यं चन्द्रमसमपः पशूनन्यांश्च प्रजास्तानेतेनास्मिन्नाप्याययत्या- 1) विधि C; 2) एवंविद्वत्सा C; 3) कोनिं C und E; कोर्षि B; 4) सुरभीश्च A und E; 5) So corr.; नन्त्यां A; °नां व्य B; नन्त 03 नत्यं E; 6) So B. Ind.; die hss. °तं; 7) जनयन्ति A pr. man. 8) यो B%3 9) भियत: B 10) प्रयपीमान: B; प्रसायमान: E 11) प्रायते B; 12) परिशुंबन्या B; 13) °षोदत्य B; °षोदत्य C; 14) संधाया A, C und E; संध्मयो B%; 15) सप प्राणावुदकमानीया B; 16) प्यायति 17) त्रास्तोप्येतागि B; und B;

·॥ १ । ३२ ॥ ३१ पो" अमृतं ' स यद्वितीयमाचामति सप्तापानांस्तानेतेना- स्मिन्नाप्याययति ' या श्येमा बास्याः शरीरान्मात्रास्त- स्थेतत्पौर्णमासीमष्टकाममावास्यां श्रद्धां दीक्षां) यज्ञं दक्षिणास्तानेतेनास्मिन्नाप्याययत्यापो) अमृतं ' स यत्तृती- यमाचामति सप्त व्यानांस्तानेतेनास्मिन्नाप्याययति या क्यमा बायाः शरीरान्मात्रास्तम्चयैतत्पृथिवीमतरिनं दिवं नक्ष- त्राणतूनार्तवान्संवत्सरांस्तानतेनास्मिन्नाप्याययत्यापोऽमृ- तं' पुरुषो मायाप्रींनिगमो भवति तस्मद्वि विद्या- न्युरुषमिदं पुण्डरीकमिति' प्राण एष स पुरि शेते संपु- रि ७) शेत" इति पुरिशयं 11) सन्तं प्राणं पुरुष इत्याचक्षते परोक्षण' परोक्षप्रिया इव हि देवा भवन्ति प्रत्यक्षद्विषः12)। स यत्पूर्वमाचामति पुरस्तादीमांस्तेनास्मिन्नवरुन्टेस'9 पद्वितीयमाचामत्याज्यभागी तेनास्मिनवरुन्छे) ' स यत्तु- तीयमाचामति संस्थितहोमांस्तेनास्मिन्नवरुन्डे 13 स यदि परिशुम्भति) तत्संमित्संबर्हिः10 ' स यत्सर्वाणि खानि सर्वं देरमाप्याययति यच्चान्यदातारं मत्रकार्य यज्ञे स्क- : 1) प्रतांस्ता B%3 2) प्याययत्याति B%3D 3) ब्रह्मी: B; 4) दीक्ष्यां B%; 5) नेतेस्मानास्मिन A; 6) दि03 7) ? ? so A und C; °पियं निगमो B; प्रियं निगमो E; 8) पूरी E; 9) संपुरी B und E; 10) शन्त ; 11) पुरीषयं ; 12) प्रक्षद्विष: A; 13) वरन्धे A; 14) Von - bis स यद्विः परि fehlt in E; 15) जाति B: 16)?3; 17)?

·३२ ॥ १। ३१-२ । १ ॥ न्दति सर्व तेनास्मिन्नवरुन्डे ' स यदोंपूर्वान्मत्रान्प्रयुङ श्रा सर्वमेधादेते क्रतव एत एवास्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु देवेषु सर्वेषु वेदेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेषु सत्त्वेषु कामचारः कामविमोचनं भवत्यर्धे ) च न प्रमीयते य एवं वेद' तदप्येतदचोक्तमापी भृग्वगिरी चूपमापो भृग्वजिरोमयं सर्वमापोमयं भूतं सर्व भृग्वशिरोमयमतरते त्रयो वेदा भृगूनङ्गिरसो ऽनुगाः ॥ अपां पुष्पं मूर्तिराकाशं पवित्र- मुत्तममित्याचम्याभ्युदयात्मानमनुमत्रयत इन्द्र जीवति ब्रा- मणं' ॥ ३१ ॥ ॥ इत्यधर्ववेदे गोपथबामणपूर्वभागे प्रथमः प्रपाठकः॥ ों ब्रह्मचारीष्णश्चरति रोदसी' उभे इत्याचा- र्यमा 'तस्मिन्देवाः संमनसो भवतीति वायुमार 'स सग्य एति पूर्वस्मात्तरं समुद्रमित्यादित्यमार दीक्षितो दीर्घश्मश्रुरेष दीक्षित एष दीर्घश्मश्रुरेष एवाचार्यस्थाने तिष्ठन्नाचार्य इति स्तूयते ' वैद्युतस्थाने तिष्ठन्वायुरिति । 1) न??; 2) ब्रहाचा A pr. m.; ब्रह्मचारी,° B; 3) रोदसि A pr. man.; 4) °चार्यामाह E; 5) मानो E3; 6) श्रुतेरेष C; °मसुरेव E'; भूरेष B; 7) शूरेष B; °पुरेष E.

·॥ २ । १-२ ॥ ३३ - स्तूयते" स्वोस्थाने तिष्ठनादित्य इति स्तूयते तदप्येत- दृचोक्तं ब्रह्मचारीष्णनिति" ब्रामणम्' ॥ १ ॥ जायमानो ह वै ब्राह्मणः सप्तेन्द्रियाण्यभिज्ञायते" ब्र- मवर्चसं च यशश्च स्वप्नं च क्रोधं च श्लाघां च नृपं च पुण्यमेव गन्धं सप्तमं तानि ह वा अस्यैतानि ब्रह्मच- र्यमुपेत्योपक्रामन्ति ।' मृगानस्य ब्रह्मवर्चसं गच्छत्याचार्य यशो' नगरं स्वप्नो' वरावं क्रोधो' ज्पः श्लाघा 'कुमा- रों" पमीषधिवनस्पतीन्युगयो गन्धः' स यन्मृगाति- नानि 1) वस्ते तेन तद्रावर्चसमवरुन्छे यदस्य मृगेषु भवति' स ह स्नातो ब्रह्मवर्चसी भवति' स यदहरसरा- चायीय कर्म करोति तेन तम्यशो ज्वरन्दे यदस्याचार्य भवति' स ह स्नातो यशस्वी भवति' स यत्सुषुप्सुनिटां निनयति तेन तं स्वप्नमवरन्छे यो ऽस्याजगरे भवति' तंक स्नातं स्वपन्तमाः) स्वपितु मैनं बोबुधथेति' स यत्क्रुद्धो वाचा न कंचन हिनस्ति पुरुषात्पुरुषात्या- . स 1) Fehlt in A; 2) Fehlt in E; 3) °चारीच्यमिति B; 4) 80 corr.; alle hss. नायन्ते; 5) So corr.; allo hss. °मुपेतोप; 0 °मुपेतो- पक्रामति 6) °चार्य C und E; 7) So corr.; alle hss. sप3 8) साधं B;' 9) कुमारी E; 10) रूपमोषधीव B; पुपये F3B ii) गा- मिमानिE3B 12) यदहराचा E; 13) यशस्व; 14) स्वपतमाहुः E; मामोबुधेथेति B.

·३४ ॥ २ । २-३ ॥ पीयानिव मन्यमानस्तेन तं क्रोधमवरुन्डे यो ऽस्य वराहे भवति'तस्य ह) स्नातस्य) क्रोधाः) श्लाघीयसं विशन्ते ज्यादिः श्लाघमानो न मायात्तेन तां श्लाघामवरुन्डे या- स्याप्सु भवति ' स ह स्नातः) श्लाघीयो अन्येभ्यः श्लाध्यते ज्यतमचारिणी नूपं यत्कुमार्यास्तां नयां मोदी- क्षेतेति वेति वा मुखं विपरिधापयेत्तेन तद्रूपमवरुन्छे यदस्य कुमा” भवति' तं क स्नातं कुमारीमिव निरी- क्षते10) ' ज्यैतद्राचारिणः पुण्यो गन्धो य अोषधिवन- स्पतीनां तासां पुण्यं गन्धं प्रच्छिश्य नोपतिप्रेत्तेन तं पुण्यं गन्धमवरुन्डे यो ऽस्योषधिवनस्पतिषु भवति' स द स्नातः पुण्यगन्धिर्भवति' ॥ २ ॥ स वा एष उपयंश्चतुर्थी पत्यग्निं पादनाचार्य पादेन ग्रामं पादेन मृत्यु पदिन ' स यदहरकः समिधा) अाह- त्य सायंप्रातरमिं) परिचरेत्तेन तं पादमवरुन्द्धे यो" - -13) hss. तं; : Bत; 5) यत् 1) Fehlt in B; 2) क्रोधात् C; क्रोधान् E; Der Plural ist nich deutlich ; vielleicht zu : strategi farafat zu lesen; 3) So corr.; dii 4) सातंE; fehlt in C; 6) नगान B 7) So corr.; A, B und C haben : नोदीक्षेदेति; B नोटीच्येदेति; 8) fehlt in E; १) कुमाँ B; 10) ते ED 11) °तीषु । 12) उपयांच° A, B und c%3B 13) पादे पादेन B%8 15) समिधाहृत्य B; B3; समिधा प्राकृत्य 16) प्रातरणE; 17) Tọn bis यो ऽस्थाचार्य fohlt in C. 14) मृत्यु ·॥ २ । ३-४ ॥ ३५ -- - स्यानो भवति' स यदरकराचार्याय कर्म करोति तेन तं पादमवरुन्डे यो अत्याचार्य भवति ' स यदहराम प्रविश्य भिक्षामेव परीप्सति न मैथुनं तेन तं पाद- मवरुन्छे यो ऽस्य ग्रामे" भवति स यत्क्रुद्यो वाचा न कंचन हिनस्ति पुरुषात्पुरुषात्यापीयानिव मन्यमानस्तेन तं पादमवरुन्छे यो ऽस्य मृत्यौ भवति' ॥ ३ ॥ पञ्च ह वा एते ब्रह्मचारिण्यनयो धीयते' ही पृथ- ग्यस्तयोर्मुखे हृदय उपस्थ एव पञ्चमः ' स यद्दक्षिणेन पाणिना स्त्रियं न स्पृशति तेनाहरकर्याजिनां लोकमव- रुन्डे ' यत्सव्येन तेन प्रवानिनां' यन्मुखेन तेनाग्निप्रस्क- न्दिनां' यहृदयेन तेन शूराणां' यदुपस्थेन तेन गृहमे- धिनां तैश्चेत्स्त्रियं पराकरत्यनग्निरिव शिष्यते स यदह- रकराचार्याय कुल्ले अनुतिष्ठते सो अनुष्ठाय ब्रूयाद्धर्म गुप्तो” मा गोपायेति' धर्मा दैनं गुप्तो गोपायति 19 ' तस्थ र प्रजा) : श्वः श्रेयसी श्रेयसीह भवति 'धाय्येव) प्रति- धीयते' स्वर्गे लोके पितृनिद्धाति'' तात्तवं न वसीत' - - 1) प्रविप्रयति ; 2) भिक्षामिव A pr. man. und B; 3) स्यं B; 2) यामे B; 5) भवन्ति E: 6) पुरुषात् steht nur einmal in C%; Porcia B und C; 8) पराहरति ? ? : man orwartet doch oin Verbum Joit der Bedeutung „berühren"; 9) °धर्मगुपगुप्तो A, C und E; 10) Diese Stelle ist nicht richtig überliefert; 11) प्रतां A pr. m. MT: B und E; 12)?, धारयेत्र B, C und E%3 13) दध्यति B.

·॥ २।४-५ ॥ यस्तान्तवं वस्ते क्षत्रं वर्धतेन ब्रम) ' तस्मात्तान्तवं न वसीत) ब्रम वर्धतां मा) क्षत्रमिति 'नोपर्यासीत' यहुपर्यास्ते प्राणमेव तदात्मनो ज्धरं कुरुते यद्वातो वह- त्यध एवासीताधः शयीताधस्तिष्ठेदधी व्रजेदेवं ह स्म वै तत्पूर्व ब्राह्मणा ब्रह्मचर्य चरन्ति ' तं ह स्म तत्पुत्रं भ्रातरं वोषतापिनमाकुरूपनयतैनमित्या समिद्धारात्स्वरेष्यत्ती अनमग्याथार जघनमाहुः नापयेतैनमित्या समिद्धारान स्येतानि व्रतानि भवत्ति' तं चेच्छ्यानमाचार्यो ऽभिवदेत्स प्रतिसंहाय प्रतिशृणुयात्तं चेच्छयानमुत्थाय तं चेटुत्थि- तमभिप्रक्रम्य तं चेभिप्रक्रान्तमभिपत्लायमानमेवं द स्म वै तत्पूर्वं ब्राह्मणा" ब्रह्मचर्य चरन्ति तेषां ह स्म वैषा पुण्या कीर्तिर्गच्छत्या ह वा अयं सो अन्य गमिष्यतीति' ॥ ४ ॥ जनमेजयो ह वै पारीक्षितो मृगयां चरिष्यन्हंसाभ्या- मसिष्यन्नुपावतस्थ " इति ' तावूचतुर्जनमेजयं पाशक्षितम- भ्याजगाम) ' स होवाच ' नमो वां भगवती को नु . 1) ब्रह्म B; 2) वसीद् ; 3) म B; 4) वहत्यबE: 5) प्रतिसहाय A; प्रतिदाय E; 6) ब्राहापाांE; 7) अध्य E3; सो ऽ is nicht deutlich; 8) °न्हंसा-यामशिक्षन A pr. man, und B; °हंसाभ्यामशिष्यनु E: 9) Man erwartet einen Dual.; çfa fehlt; diese ganze Stell ist sehr verdorben.

·- ॥ २ । ५ ॥ ३७ भगवताविति ' तावूचतुर्दक्षिणाग्निश्चास्वनीयश्चेति ' स होवाच नमो वां भगवती तदाकीयतामितीकोपाराममि- त्यपि" किल देवा न रमन्ते न हि देवान रमत्त)' पि चैकोपारामाद्देवा अाराममुपसंक्रामत्तीति ' स हो- वाच नमो वां भगवती किं पुण्यमिति' ब्रह्मचर्यमिति' किं लोक्यमिति 'ब्रह्मचर्य मेवेति 'तत्को वेद इति दन्ता- वलो धीम्रो.) ' ज्थ खलु दत्तावलो धाम्रो' यावति तावति काले पारीक्षितं जनमेजयमभ्याजगाम ' तस्मा उत्थाय'' स्वयमेव विष्टरं निधौ ' तमुपसंगृत्य पर- च्छाधीदि भो किं पुण्यमिति' ब्रह्मचर्यमिति ' किं लोक्य- मिति 'ब्रापर्य मेवेति' तस्मा एतत्प्रोवाचाष्टाचत्वारिंश- द्वर्ष सर्ववब्रह्मचर्य तच्चतुर्धा वेदेषु व्युक्ल द्वादशवर्ष" ब्रह्मचर्य द्वादशवर्षाण्यवरार्धमपि सायंश्चरेग्ययाशक्यपरं ।' तस्मा उहत्वृषभौ) सहस्रं ददावष्यपकीर्तितमाचार्यो ब्र- मचारीत्येक प्राडाकाशमधिदेवतमथाध्यात्मं ब्रामणो व्रतवांश्चरणवान्ब्रमचारी' ॥ ५ ॥ - - 1) श्राकोयताम् । ; °तामितिहोपा A pr. m.; 2) Fehlt in E%3; ३) चैकोपरादेवा A; 4)°क्रामतीति E; 5) धौनी C und E; hinter TETT erwartet man इति 6) धोनी F; 7) उच्छाय B; 8) निदाध्मै B; 19) वर्षE 10) शवयापरं ; 11) Corrupt; vielleicht ZTETT JE स ऋषभौ.

·३८ ॥ २ । ६-७ ॥ ब्रम र वै प्रजा मृत्यवे संप्रायच्छाचारिणमेव) न संप्रददौ ' स होवाचाश्यामस्मिन्निति) 'किमिति ' यां रात्री समिधमनाहत्य) वसेत्तामायुषो' ज्वरुधीयेति' तस्मादाचार्यहरहः समिध अाहत्य) सायंप्रातरनिं परिचरेनोपर्युपसायेदय प्रतिष्ठापये चंद्वपर्युपसायेज्जीमूत- वर्षी तदहः पर्जन्यो भवति'ते' देवा अब्रुवन्बामणो वा अयं ब्रह्मचर्य चरिष्यति' बतास्मै भिक्षा इति गृह- पतिर्भूत वढचारी गृहपन्या इति' किमस्या वृत्तीता- ददत्या” रतीष्टापूर्तसुकृतद्रविणमवरुन्ध्यादिति तस्मा- द्राचारिणे) हरदर्भिक्षां) दग्याइहिणी) मा मा- यमिष्टापूर्तसुकृतद्रविणमवरुन्यादिति) 'सप्तमी' माति- नयेत्सप्तमीमतिनयन' ब्रह्मचारी भवति' समिद्रने सप्तरा- त्रमचरितवान्ब्रह्मचारी पुनरुपनेयो भवति' ॥ ६ ॥ नोपरिशायी स्थान गायनो न नर्तनो न सरणो न निष्ठीवेय?परिशायी भवत्यभीक्ष्णं) निवासा जायन्ते 1) So corr.; dic hss. संप्रयच्छ ; °रिणामेव E; 'रिणामेवं A ; corr.; die hss. होवाचास्या; 3) °मानाहृत्य C; 4) °युषा BS 7) ब्रूतासौ 03 10) इतीक्षापूर्त° B; 11) °चारिणो E; 13) So ed. B. Ind. die hss. ढरपी; 15) सपूमी ; -19) 2) So E; 6) Fehlt in E; 5) बाहूत्य 9) ताददात्य E3B 8) किं मत्स्या C3B 12) तो EE 14) So corr.; die hss. मेयमि is 16)°तिनयन A; तिनयं नन 18) भवत्याभोक्तं B3 19) ज्ञायते E. . । ed. B. Ind. var. 1. मोयमि; B; तिनय E; 17) वर्तनी E; - ·•1) .. 8) ॥ २ । ७-८ ॥ यहानो भवत्यभीक्ष्णश" याक्रन्दान्धावते यनतनो भव. त्यभरणशः प्रेतानिहरते' यत्सरणो भवत्यभीक्ष्णशः " प्रजा संविशते ' यनिष्ठीवति मध्य" एव तदात्मनो नि- ष्ठीवो' स चेनिष्ठीवेदिवो नु मां यत्रापि मधोरर ) यताये रसस्य म इत्यात्मानमनुमन्त्रयते यत्रापि मधो- रखें रिष्ठविषमस्मृतमग्निश्च तत्सविता च पुनम जहरे धत्तां ।। यत्रापि रसस्व मे परापपातास्मृतं तदिहोपळ्या- महे त्म प्राप्यायतां पुनरिति 'न श्मशानमातिष्ठेत्स चेद- भिति हुदकं हस्ते कृत्वा यदीदमृतुकाम्येत्यभिमन्त्र्य जप- संप्रोय परिक्रामत्समवायोपरिव्रतम्यदीदमृतकाम्या ।। रिप्रमुयिम) । अन्धः 1) श्लोण इव हीयतां मा नो ज्ज्वांगदधं यत इत्यथ हेतद्देवानां परिषूतं यद्रव्मचारी' तदप्येततचीतं देवानामेतत्परिषूतमनभ्या 1चरति रोचमारं तस्मिन्सर्वे पशवस्तत्र) यज्ञास्तस्मिन्ननं सह देवताभिरिति ब्राह्मणम्' ॥ ७ ॥ प्राएापानी जनयन्निति शङ्खस्य मुखे) महर्षर्वसि- - 1) भोला B und E; 2) भवति भीक्षा: B ; भीतूदन: E; 3) भोतु शा: B; भीतृE; 4) मध्ये C und FB 5) तदात्मानो E3B 6) मयोर E; 7)°गोश्च B%3 8) नरे; 9) धातांE; 10) यदीदं मृA; यदीदमृत्यु°C; 11) °समयामोपरि A sec. m. ; गमयाय ?? ; मृत्युकाम्याधं C; 12) °यिमान्ध: A, B und 13) यात्रां B; 14) उपशव BB 15) So corr.; . alle hss. मूले.

·४० प्रा- जा- Iग- ॥ २ । ८ ॥ ष्ठस्य पुत्र एतां वाचं ससृजे शीतोष्णाविकोत्सो दुर्भवयातामिति तथा तच्छश्वदनुवर्तते ' ज्य" खलु विपापमध्ये वसिष्ठशिला" नाम प्रथम आश्रमो' हि तीयः कृष्णशिलास्तस्मिन्वसिष्ठः समतपदिश्वामित्रतमद मदने तपतो 'गीतमभरवानी सिंही प्रभवे" पतो' गुंगुर्गुगुवासेतपत्यृषिषिहीणे) अभ्यतपदंगस्त्य स्त्यतीर्थ तपति' दिव्यत्रिल) तपति) ' स्वयंभूः कश्यपः कश्यपतुङ्गे 9 अभ्यतपटुलवृकर्तृतरक्षुः श्वा वाहचि- ल्वठिबब्रुकाः सर्पदंष्ट्रनः संरुनुकृण्वानाः) का ङ्गदर्शनात्सरणवाटासिद्धिर्भवति 'ब्राल्यं वर्षसन्हा समृषि- वने) ब्रह्मचार्यकपादनातिष्ठति) ' द्वितीयं व सहस्रं मूर्धन्येवामृतस्य धारामाधारयद्रामाण्यष्टाचवा सहस्राणि 2) सलिलस्य पृष्ठे शिवो अभ्यतपत्तर तपसो भूय एवाभ्यतपत्तदप्येता ऋचो ऽभिवन्ति पानी जनयनिति ब्राह्मणम्' ॥ ७ ॥ कश्यपतु- 20) रंशद्वर्ष- मात्तप्ता- प्राणा- Bi . " lie hss.org 1) महर्षिर्व°A und B%;महर्वशिE3B 2)भीवेया भवेत्या तामिति 3) य B%3; 4) शि°0%3 5) तामदगी B; 6) तापतो B3 7) गोतम B, C und E; 8) सिंहो A, C und E; 9) So ed. B. Ind.; 10) गुर्गुगुवासे B; गुर्गुगुर्वासे E; 11) °षिोणे A, C und E%; 12) दिव्य- विरह A, B und E%; 13) भवति C%3 14) कशप0%3B 15) Sic.! 16)??: 17) कृवाना: B; 18) वार्ष° AB 19) °तिष्ठ 2, C und E; 20) °वमृतस्य C; 21) धोरामाधारया ब्राहमा F; धारामाराधया प्रा; धारा- मधारयद्ब्रह्मण्य A.

·॥ २ ।। ॥ ४१ - - एकपाड्रिपद" इति वायुरेकपात्तस्याकाशं पादश्चन्द्रमा द्विपात्तस्य' पूर्वपक्षापरपक्षौ पादावादित्यत्रिपात्तस्येमे लो- काः पादा' अग्निः षट्पादस्तस्य पृथिव्यत्तरिक्षं) यौराप प्रोषधिवनस्पतय इमानि भूतानि पादास्तेषां सर्वेषां वेदा" गतिरात्मा प्रतिष्ठिताश्चतस्रो ब्रमणः शाखा' अथो अनुः षडिति मूर्तिराकाशश्चेत्यूचा मूर्तिर्यानुषी गतिः' साममयं" तेतो ' भृग्वनिरसा मायैतद्वनीव यज्ञश्चतुष्पादि संस्थित इति ' तस्य भृग्वाङ्गिरसः संस्थे" ' अथो बाहरेकसंस्थित इति यद्योता मण्डलेः करोति पृयिवों तेनाप्याययत्ये- तस्यां” क्यग्निश्चरति तदप्येतढचोतमनिवासाः पृथिव्यसि- तरित ' 19 यश्वर्युषा करीत्यन्तरिक्ष तेनाप्याययति तस्मिन्वायुर्न निविशते") कतमच्च” नाकरिति तदप्येत- दृचोक्तमत्तरिने पथिभिक्रीयमाणो) न नि विशते।) कतमच्च15) नादः । अपां योनिः प्रथमज्ञा ऋतस्य छा) स्विजातः) कुत ा बभूवेति ' यदाता साना करोति दिवं तेनाप्याययति तत्र स्यादित्यः शुक्रश्चरति तदप्येत- - 1) एकापा A; 2) हिपा B; 3) °रित C; 4) बद 3 5) °मय E; 6) भृश्वगिर A; 6) भृग्वगिर A; 7) स्थे B; 8) पृथिवी B; 9) तेनारयाय E; 10) °तनूरिति E; °सिनुतरिति C; 11) विविशाते B%3 12) कतमच्चा BB 13) Sic.! B. Ind. var. 1. °ॉयमाणो; 14) विशते B3 15) कतमच्चा B3; 16) या B3 17) सितात: C. -- ·- - - - 7) ४२ ॥ २ ।। ॥ ढचोक्तमुच्चा" पतत्तमरुणं सुपर्णमिति 'यार्चा काण्डे करोत्यपस्तेनाप्याययति' चन्द्रमा क्यप्सु चरति ' तदप्येत- दृचोक्तं चन्द्रमा अपवतरिति ' तासामोषधिवनस्पतयः काण्टानि ' ततो मूलकाण्डपर्णपुष्यफलप्ररोहरसगन्धैर्य- जो वर्तते ' निः कर्णाणि प्रवर्तन्ते ' निः ।) सोमो अभिषूयते ' तमाद्रमाणं कर्णणि कर्मण्यामन्त्रयत्यपस्ते- नानुनानात्येषो) क्यस्य भागस्तयथा भोक्ष्यमाणो) एव प्रथममाचामयेदप उपरिष्टादेवं यज्ञो दिरेव प्रवर्तते' प्सु संस्थाप्यते'' तस्माद्रमा) पुरस्ताडोमसंस्थितहोम- यज्ञो वर्तते 'अलरा हि पुरस्ताद्योगसंस्थितहमियज्ञ परिगृह्णात्यंतरा लि भृग्वङ्गिरसो वेदानाडक्य) भृग्वङ्गिरसः सोमपानं मन्यन्ते ' सोमात्मको व्ययं वेद ' तदप्येतदचोक्तं सोमं मन्यते पपिवानिति ' तपथमां14) पृथिवीमुदीणा ज्योतिषा धूमायमानां 15) वर्ष शमयत्येवं ब्रह्मा भृग्वङ्गि- रोभिप्कृतिभिर्यज्ञस्य विरिष्टं शमयत्यंगिरादित्याय । प 12) 1) मुच्च A pr. m. 2) संपर्या मिति E3B 3) So corr.; die hss. अप्सन्तरिति; 4) हरसं गन्धैर्यतो E; 5) Fehlt in O; 6) विषयते B; विबुयते ; 7) हाणं E; 8) त्रयन्त्य° B und E; 9) भोक्षमापो A, 10) प्याते B 11) ब्रह्मो oder यज्ञो ist Interpolation; 12) पुररताडोमं सं° B; र्यते A und E; 13) वेदानोदय A, B und E3; 14) धतयध्येमां B; तदप्यमांE; 15) यमनां C%3 16) विष्टरं C; विष्टेरियं E; 17) °गिरादित्या C und E. B and C; B ..

·॥ २ ।।-१० ॥ ४३ - शमयत्येते" शिरस' एत इदं सर्व समाप्नुवन्ति' वायुरा- पश्चन्द्रमा इत्येते भृगव 'एत इदं सर्व समाप्याययन्त्यैक- मेव संस्थं भवतीति ब्रामणम् ' ॥ ॥ विचारी ह वै काबन्धिः कबन्धस्याथर्वणस्य पुत्री मेधावी) मीमांसको) अनूचान ग्रास ' स ह स्वेना- सिमानेन मानुषं वित्तं नेयाय' तं मातोवाच' त एवै- तदनमवोचस्त" इम) एषु कुरुपञ्चालेष्वङ्गमगधेषु' का- शिकौशलेषु शाल्वमत्स्येषु ।। सवशोशीनरषदीयेष्व-- नमदन्तीत्यथ1) वयं तवैवातिमानेनानायाः) स्मो' वत्स वाहनमन्विच्छेति ' स! मान्धातुर्योवनाश्वस्य) सार्वभी- मस्य राज्ञः सोमं प्रसूतमाजगाम ' स सदो अनुप्रविश्यविनश्च यजमानं चामन्त्रयामास15) ' तयाः प्राच्यो नयी वहन्ति 10) याश्च दक्षिणाच्यो) याश्च प्रतीच्यो) याश्चोदीच्यस्ताः सर्वाः पृथगामधेया) इत्याचक्षते तासां समुद्रमभिपचमा- 1) Von शम° bis इदं fehlt in B; B figt इत्येव ein; ० 8) दमम् Bund E%; 10) का. 12) So 2)समास्याप्या E%3B 3) कबन्धः स्या' A; 4) मेध्यवो B%3B 5) मिमांसको E3; 6) या AB 7)°वोचरत A und B; 9) कुरुपाचा प्राकी A; कापाको°C und B3 11) शाल्वमत्रोषु C; शालमत्रो E; corr.; शवस उशीत A; शवस उशीन B; सवस्त्र उशोन C; सुवस उशीन E3B 13) So corr.; नेनाध्यारमा A und E; JETT-TT TEHT B und C; 14) संतां. ध्यतुर्योवनाश्च B; 15) मस 16) वहति B; 17) °णाचो B; पाश्यो C; 18) याचा B; 19) पतीच्यो B; प्रतोयो C 20) °धेयोर A und C; °यार B; °धेशी B; 21) धोतिगचक्षते E.

·. 88 ॥ २ । १०-११ ॥ 8) नानां क्रियते नामधेयं समुद्र इत्याचक्षते' एवमिमे सर्व वेदा निर्मिता ः सकल्याः सरकस्याः सत्रामणाः सोपनि- षत्काः सेतिहासाः सान्वाख्यानाः) सपुराणाः सस्वराः ससंस्काराः सनिस्ताः सानुशासनाः सानुमानाः सवाकोवाक्यास्तेषां यज्ञमभिपचमानानां हिचते ना- मधेयं यज्ञ इत्येवाचक्षते' ॥ १० ॥ भूमेह वा एतद्विच्छिन्नं देवयजनं यदप्राक्प्रवणं यदनुदक्प्रवणं यत्कृत्रिमं) यत्समविषममिदं) र त्वेव देवयजनं यत्समं) समूलमविदग्धं 19 प्रतिष्ठितं) प्रागु- दकप्रवणं 19 समं समास्तीर्णमिव भवति यत्र ब्रामणस्य ब्राह्मणतां विग्याद्रदहमा ब्रह्मत्वं करोतीति' वोचे) छ- न्दस्तन।) विन्दामो) येनोत्तरमेमहीति 'तान्द पप्रच्छ! किं विद्वान्झोता होत्रं करोति किं विद्वानध्वर्युगध्वर्यवं करोति किं विद्वानुद्वातौहानं करोति किं विद्वान्ब्रह्मा" ब्रह्मत्वं करोतीति'वोचे) छन्दस्तन) विन्दामो येनो- 17) und E; 1) साव्याख्याना : A ; सन्वाख्याना: C%; 2) संसंस्कारा: B; संस्काराः C 3) सानुसशासनरः ': E%3; 4) सानुमाईता: E; 5) सवाकावा. क्यस्तेषां E; 6) यतमति° C; 7) माम° E; 8) °छिन F; १)यतन E%3; 10) यत्प्रा A und B; 11) यत्कर्तृमंE; 12) यत्समं विB; 13) hat यदप्राक्प्रवणं यदनुदक्य। 14) पाामिव AB 15)??; वोचेः दस्तन B; वोचेः छन्दस्तं न C; वोधे छन्दस्तन E; 16) विदामो A; 17) प्रपद्य B; 18) होत्रं B und E%3 19) ब्रह्म A; fehlt in B; 20) Vid. 15. ..

·॥ २ । ११-१२ ॥ છે - - 1) ब्रूमः तरमेमहीति ' ते ब्रूमो वागेव होता होत्रं करोति' वाचो दि स्तोमाश्च वषाराश्चाभिसंपग्यते ' ते ब्रूमो वागेव होता वाग्ब्रम वाग्देव" इति 'प्राणापानाभ्या- मेवाध्वराध्वर्यवं करोति ' प्राणाप्रणीतानि र भूतानि प्राणप्रणीताः। प्रणीतास्ते) : प्राणापानावेवाध्वर्युः प्राणापानौ' बम प्राणापानी देव इति ' चक्षुषेवोगा- तौहानं करोति ' चक्षुषा हीमानि भूतानि पश्यत्ययो चनुरेवीदाता चनुर्जन्म' चक्षुर्देव इति 1 ' मनसेव ब्रह्मा ब्रह्मत्वं करोति' 'मनसा हि तिर्यक दिश'।) उध्वं च यच्च किं च मनसैव करोति तद्रमा) ' ते मो) मन एव ब्रह्मा मनो ब्रह्म मनो देव इति' -22) तव्यथा ह वा इदं यजमानश्च यातयितारश्च दिवं ब्रूयुः पृथिवीति पृथिवीं वा2) स्पोरिति ब्रूयुस्तदन्यो नानुज्ञानात्येतामेवं23) नानुजानाति यदेतद्र्यादय नु कथ- 1) ब्रुमो B; 2) वागब्रह्म E; 3) वागदेव E; 4) प्रापाप्र° E; 5) Corrupt; प्रणीतरते A pr. m.; 6) प्रापापा E; 7) प्राणापानौ 03 8) चक्षुषोवो B; चक्षुषेवी°C; 9) चत्तु ब्रहा C3B 10) चक्षु देव B und C3B 11) होत ;. 12) ब्राहा E; 13) करोतीति A; 14) तियक C; तिर्यक E; { 15) दिना F; 16) कि E; 17) करो E; 18) नवाका E; 19) ब्रुमो E; 20) पृथिवी A pr. m; 21) So corr.; dic hss. haben वाग; 23) न्यानुताताहोत्येतामेव F. 22) बुयु B und E;

·४६ ॥ २ । १२-१३ ॥ मिति ' होतेत्येव होतारं ब्रूयादागिति वाचं अमेति ब्रह्म देव इति देवमध्वर्युरित्येवाध्वर्यु" ब्रूयात्प्राणापा- नाविति प्राणापानी व्रोति बम देव इति देवमुद्रा- तेत्येवोढ़ातारं ब्रूयाच्चनुरिति चनुहोति ब्रह्म देव इति देवं ब्रह्मत्येव ब्रह्माणं यान्मन इति मनो ब्र- स्मेति ब्रह्म देव इति देवम् ' ॥ १२ ॥ नानाप्रवचनानि द वा एतानि भूतानि भवन्ति 'ये चैवासोमपं याजयन्ति ये च सुरापं ये च ब्राह्मणं विच्छिन्नं सोमयाजिनं तं प्रातः समित्याणय उपोदेयुरु- पायामो) भवत्तमिति किमर्थमिति' यानेव) नो भवां- स्तान्वयः। प्रश्नानपृच्छत्तानेव) नो भवाव्याचीतति) तथेति' तेभ्य एतान्प्रश्नान्व्याचचष्टे14) ' तम्येन) र वा इदं विद्यमानं चाविश्यमानं") चाभिनिदधाति तद्रम' तम्यो वेद स ब्रामणो धीयानो ऽधीत्याचक्षत) इति ब्राह्मणम् ॥ १३ ॥ : - सुरापां B; 1) इत्येवाध्वर्युम् fehit in B; 2) बुया B; 3) देवा उदातारं B; 5) चे ये 6) व्युछिन B; व्यछिन C und E%; 7) उपो- देयुरुषायामो C; 8) यानेवम E3B 9) B fügt a ein; 10) भवांस्ता का Bund C; भरताका: E; 11) So corr.; dio hss. पृच्छयानेव; 12) So corr.; A, C und E येति; B यति; 13) तेथैति B; व्याच B; व्याचचष्टे !! (sic.) vid. p. २३ 2.2% 15) तये मCB 16) Zwei. mal in 'B; 17) नियति RB 18) उघीय corrupt. 14) एतान्प्रभाव ·।। २ । १४-१५ ।। ४७ . अथातो देवयजनान्यात्मा देवयजनं श्रद्धा देवयजन- मृविजो देवयजनं भौमं देवयतनं ' तदा एतदात्मा देव- यतनं यदुपव्यायच्छमानो वानुपव्यायच्छमानो वा शरी- रमधिवसत्यैष यज्ञ' एष यजत एतं यजन्त' 'एत- देवयजनमतच्छ्रद्या देवयतनं यदेव कदाचिदाध्याच्या त्वेवैनं नातीयादेवयजनमथैतदृविती देवयजनं' यत्र) क्वचिंद्रामणो विद्यावान्मन्त्रण) करोति तद्देवयजनम- येतद्रीमं देवयजनं' यत्रापस्तिष्ठन्ति यत्र स्यन्दन्ति प्र तद- हत्युवहन्ति " तदेवयतनं ' यत्समं” समूलमविदग्धं ।) प्रतिष्ठितं प्रागुदक्प्रवणं समं समास्तीर्णमिव भवति यस्य) श्वभ्र उमो1) वृक्षः पर्वतो नदी पन्था वा पुरस्तात्स्यान देवयजनमात्रं पुरस्तात्पर्यवशिष्येन्नीत्तरतो'" जानेः पर्यु- पसीदरनिति) ब्राह्मणम् ' ॥ १४ ।। अदिति प्रज्ञाकामौदनमपचत्तत उच्छिष्टमाश्चात्सा गर्भमधत्त) ' तत प्रादित्या अजायन्त 18) ' य एष अोदनः - in B; 1) भोम CB 2) Fehlt in B; 3)°वसतो ष B; 4) Fohlt in E; 5) °च्छ्रडो E; 6) मालोयानर्देE; 7) Von यत्र bis यत्रापस्ति fehlt 8) So B. Ind.; die hss. विद्याविन्म'; 9) तद्रहत्यु A sec. man.; द्वहति B; 10) तयत्समं A; 11) °विदाधं E; 12) यस्यन्दं B3 13) कुर्मो B; उर्मो C und E; 14)तरता B and E; 15) पर्यपगो° BB 16) So corr.; die hss. °मथामा: 17) धनं 3 18) अजयन्त A pr. m.; तायतं E.

·४८ 8) पच्यत प्रारम्भणमेवैतक्रियत अाक्रमणमेव 'प्रादेशमात्री समिधो भवत्येतावान्च्यात्मा प्रजापतिना संमितो' भने या यशिया तनूरश्वत्थे तया समगच्छतेषास्य घृत्या तनूर्यहृतं यहृतेन समिधो ऽनति ताभ्यामेवेनं तत्तनूभ्यां समर्धयति यनिर्गिस्याधात्यवगूा वै वीर्य क्रियते यनिमार्गस्वादधात्यवगूया एव' संवत्सरो वै प्रजनन- मंनिः) प्रजननमैतत्प्रजननं यत्संवत्सर चानी समिध- मादधाति प्रजननादेवनं तत्प्रजनयिता प्रजनयत्यभक्त - ई पुरुषो न हि तद्वेद यमृतुमभिजायते॥' यन्नक्षत्र) तदानोति ' य एष अोदनः पच्यते योनिविषा क्रियते' यत्समिध प्राधीयन्ते रेतस्तदीयते') ' संवत्सरे वै रेतो हितं प्रजायते' यः15) संवत्सरे पर्येते16) अग्निमाधत्ते प्रजा- तमेवैनमाधत्ते') ' द्वादशसु रात्रीषु पुरा संवत्सरस्याया- स्ता' हि संवत्सरस्य प्रतिमाथो) तिसृष्वथो) द्वयोरथो 10) : - -- 2) So corr. ; ETT A und C; धृत्या B; : 1) So corr.; die hss. °FTFCT; धत्या E; 3) °धत E; 4) यदधृन B; यहृतेन C%3; 5) यतिं E% 6) So corr.; die hss. वकृत्या; 7) संवत्गरा E; 8) प्रज्ञानमशि: E 9)°नयिरोत B; 10) So corr.; त्यवत्रओ B und C; त्यवत्रुन A ; त्यावर्ततु E; 11) So corr.; यदतु A, B und E; यदतु 0; 12) यं नस्तं तत्रं B%3B 13) So corr.; dio hss. °स्तहीयते; 14) So corr.; die hss. संवत्मरों; 15) So corr.; dio hss. ये; 16) पयेति । 17) So corr. ; प्रजापति A pr. m. C und E ; प्रततिरेवै° A sec. m. und B; 18) So corr.; die hss. यात्रा 19) So corr.; die hss. प्रतिमा प्रयो; 20) तिवृष्य B; तियो E.

·॥ २ । १५-१६ ॥ ဦးနု 1) - ॥ १५ ॥ 10) पूर्वेचुराधेयास्त" एवाग्निमाधानेनादित्या वा इत उत्त- मा अमुंलोकमायंस्ते" पथिरक्षयस्त" इयक्षमाणं प्रतिनुदन्त ' ' उच्छेषणभाना वा प्रादित्या' यदृच्छिष्टं]' पटुच्छिष्टेन समिधो नक्ति तेभ्य एव प्रावोचत्तेभ्य एव प्रोच्य स्वर्ग लोकं याति) प्रतापतिरथर्वा देवः स तपस्तत्वतं'' चातुःप्राश्यं " ब्रमोदनं निरमिमीत" चतुलकिं चतुर्दैवं चतुर्वेद चतुर्दीत्रमिति ' चत्वारो वा इमे लोकाः पृथिव्यन्तरिक्ष चौराप इति ' चवारो वा इमे देवा अनिर्वायुरादित्यश्च- न्द्रमाश्चंबारो वा इमे वेदा ऋग्वेदो") यजुर्वेदः सामवेदो ब्रह्मवेद इति ' चतस्रो वा इमा) होत्रा होत्रमाध्वर्यव- मौद्रात्रं ब्रह्मवमिति तदप्येतटचोतं चत्वारि शृङ्गा त्रयो अस्य पादा दे शर्षि सत13) हस्तासो अस्था)। त्रिधा बद्धो वृषभो रोरवीति महो देवो मत्या 15) प्राविवेशेति' चत्वारि शृङ्गेति वेदा वा एत उक्तास्त्रयो अस्य पादा 1) So corr.; die hss. °धेयाने; B 'पूर्वयु; 2) So corr.; die hss. उत्तरमेष मे ऽमुष्मिं लोक; 3) So corr.; die hss. °रक्षन्त इयन्त; 4) प्रति- 5) So corr.; A, B und C प्रोवाच', प्रोवाचं°E; 6) So corr.; die hss. यन्ति; 7) नपस्तपैतं E; 9) So corr.; die 10) Fehlt in E; 11) ऋग्वेदा; 12) इमे A, 13) सपा E3B 14) Fehlt in B; 15) मा E%3B 15) मा E; 16) स्य A. नुदन् ; 8) चतु: FB hss. निरमिमत C und E;

·५० ॥ २ । १६-१७ ॥ - इति सवनान्येव वे शर्षि इति ब्रह्मीदनप्रवविव' सप्त हस्तासो अस्येति छन्दांस्येव' त्रिधा बद्ध इति मन्त्रः कल्यो ब्राह्मणं वृषभो रोखीत्वेष ह वै) वृषभ एष तद्रोरवीति यज्ञेषु शस्त्राणि शंसत्य॒ग्भिर्यनुर्भिः) सा- मभिमभिरिति ' महो देवो मयां प्राविवेशत्येष) ह वै महान्देवो ययज्ञ 'एष मत्या प्राविवेश' यो विश्वात्सप्त प्रवत इति प्राणानाह' सप्त विश्वात्यरावत इत्यपानानाद' शिरो यज्ञस्य यो विद्यादित्येतद्वै यज्ञस्य शिरो यन्मन्त्र- वान्त्रीदनो' यो ह वा एतममन्त्रवन्तं ब्रमौदनमुपे- यादपशिरसा ह” वाअस्य यज्ञमुपेतो भवति" तस्मान्मत्रवत्तमेव ब्रमौदनमुपेयानामन्त्रवत्तमिति ब्रा- सनम् ॥ १६ ॥ किमुपज्ञ यात्रेयो' भवतीत्यादित्यं हि तमो जयार' तदतिरपनुनोद' ततिरन्वपश्यत्तदप्येतदचोक्तं उताग्यम- त्रिर्दिवमुनिनाय ' दिवि वात्रिधारयत्सूर्या " मासाय कर्तव इति ' तं होवाच वरं वृणीष्वेति' स होवाच - - 1) वा E A pr. man.; यज उपेतो भवति A; मात्रयो B; 10) E. 2) शंगन्य A, C und E%; 3) शेत्येव E; 4) एतमन्त्र 5) So die hss. ; vielleicht zu lesen : दपशिरा ह वा अस्य 6) So corr.; die hss. Fri 1949 ; 7) अत्रेयो 8) स्तुताय A, C und E; 9) त्वात्रिरथाय° E ·॥ २ । १०-१८ ॥ ५१ - - रक्षिणीया मे प्रजा) स्यादिति ' तस्मादात्रेयाय प्रथमं द- णा यज्ञे दीयत) इति ब्राह्मणम्' ॥ १७ ॥ प्रजापतिर्वेदानुवाचामीनाधीयेति ' तान्वागभ्युवाचा- श्वो वै संभाराणामिति ' तं घोरात्रात्सलिलात्सरस" उदानिन्युस्तान्वागभ्युवाचाश्वः शम्यतेति तथेति' तम- ग्वेद एत्योवाचारमश्वं शमेयमिति ' तस्मा अभिसृप्ताय" महहयं) ससृजे ' स एतां प्राची दिशं भेने' स होवाचा- शान्तो न्वयमश्व इति ' तं यतुर्वेद एत्योवाचारमश्वं शमे- यमिति' तस्मा अभिसृप्ताय महद्यं सस्ते ' स एतां प्रती- ची दिशं भेजे ' स होवाचाशान्तो न्वयमश्व) इति ' तं सामवेद एत्योवाचाहमश्वं शमेयमिति' केन नु त्वं शम- विष्यसीति रथंतरं नाम मे सामाघोरं चाक्रूरं च 'तेनाश्व) तस्मा अप्यभिसृप्ताय 4) तदेव महदयं स एतामुदीची दिशं भेजे ' स होवाचाशान्तो न्व- यमश्व इति ' तान्वागभ्युवाच शंयुमाथर्वणं गच्छतेति'' 'ष्ट्रयतेति 13) - स 1) प्राजा E; 2) So corr.; प्रथमद A, C und E; प्रयद B%; 3) दियन्त A; 4) °वाचायी B; 5) 7 A pr. man.; î E; 6) °घोरा B und C; 7) युवाचा E; 8) संमेतिते B%3; शमते C%3B 9) So corr.; die hss. अवि; 10) महाइयं C; महट्टयंE; 11) Vid. 9%8 यमश्व E; 13) So corr.; A तेनामभिष्ट्टयति ; तेनामभिष्ट्रयते B; तेनामभि- ष्ट्रयेति C; तेनायुमभिष्टयते ; 14) So corr.; die hss. अप्यविर; प्रथविगृ c; 15) °गवम् E; 16) शंयूमाथर्वणE; 17) So corr.; die hss. °थेति. 12) न्वा- o ·૫૨ ॥ २ । १८ ॥ ते शंयुमाथर्वणमासीनं प्राप्योचुनमस्ते अस्तु भगवनश्वः ।) शम्यतेति' ' तथेति) ' स खलु स खलु कबन्धस्याथर्वणस्य पुत्र- मामन्त्रयामास विचारिनिति) 'भगो इति कास्मै प्रति- श्रुतं प्रतिशुश्रावांश्वः शम्यतेति) ' तथेति ' स खलु शान्त्युदकं चकाराथर्वणीभिश्चारिसीभिश्च' चातनर्मात- नामभिर्वास्तोष्पत्यैरिति शमयति'' तस्य) 01 नात- स्वाश्वस्याभ्युक्षितस्य सर्वेभ्यो रोमसमरेभ्यो ङ्गारा4) ग्राशी- र्यन्त ' सो ऽश्वस्तुष्टो नमस्कारं चकार 'नमः शंयुमाथर्व- पाय5) यो मा यज्ञियमचीकूपदिति) ' भविष्यन्ति र वा अतो अन्ये ब्राह्मणा लघुसंभारतमास्त) अादित्यस्य पद) अाधास्वन्त्यनको" वत्सस्याजस्य श्रवणस्य 20 ब्रह्मचारिणी वैतदा21) अादित्यस्य पदं यहूमिस्तस्यैव) पद अाहितं भविष्यतीति-3)' सो नी प्रणीयमाणे ज्वे न्वारब्धं) .. 14) गारा 1) यूं A und E; 2)गांमेतेति B%3; शमतेति C%3B 3) तथैतति E; 4) विचारं निति A und E; 5) ह स्मै A pr. man.; 6) °वायूं A; 7) शांतेति B; शंमतेति C%3B 8) तथैति । 9) च fehlt in A; 10) चतनै°C; 11) corrupt; vielleicht शमयतति; 12) तस्यै E; 13) Fehlt in E; B und E; 15) शंयुम प्राथर्वपाय C; man erwartet शम्यव पायर्वपााय; 16) यजियमन्विकू B; यज्ञमबीहपदिति E; 17) लघुसंचार ; 18) पदम् A, B und C; 19) प्रधास्यत्य 13 20) ? Man erwartet den Namen eines Tieres; 21) So B. Ind. ; die 22) So B. Ind. ; A und B °स्तयैव, C und E °स्तथैव; 23) प्योति 24) So B. Ind. ; रब्धे A und E; °रब्ध C; रध्वं B. ; hss. वा एतदान ·॥ २ । १८-११ ॥ ५३ - ब्रह्मा यजमानं वाचयति यदक्रन्दः प्रथमं जायमान इति पञ्च' तं" ब्रामणा" उपवन्ति तं ब्रह्मोपाकुरुत' एष हवै विद्वात्सर्वविद्रमा यद्वशिरोविदिति ब्राह्मणम्' देवाश्च ह वा असुराश्चास्यर्धत 'ते' देवा इन्द्रम- ब्रुवनिमं नस्तावन्यजं" गोपाय यावदसुरैः संयतामझा इति ' स वै नस्तेन रूपेण गोपाय येन नो रूपेण भूयिष्ठं छादयसि येन शक्ष्यसि गोतुमिति ' स ऋग्वेदो भूवा पुरस्तात्यरीत्योपातिष्ठत्तं देवा अब्रुवनान्यत्तद्रूपं कु- रुष्व नैतेन नो पेण भूयिष्ठं झाद्यसि नैतेन शक्ष्यसि गोतुमिति ' स यजुर्वेदो भूबा पश्चात्यरीत्योपा- तिष्ठत्तं देवा अब्रुवनन्यत्तद्रूपं कुरुष्व नेतेन नो पेण भूयिष्ठं छादयसि नैतेन शक्ष्यसि!) गोप्युमिति ' स साम- वेदो भूवोत्तरतः परीत्योपातिष्ठत्तं देवा अब्रुवनन्यदेव तद्रूपं कुरुष्व 19 तेन नो रूपेण भूयिष्ठं छादयसि।) नेतेन शक्ष्यसि!) गोप्नुमिति' स इन्द्र उष्णीषी) 10) व्रम- 1) जायमाना CB 2) Fehlt in E; 3) So od. B. Ind.; ब्रहाण A, C und E; ब्रहाणा B3; 4) °धत E; 5) त E%; 6) नरमाव B3 7) मलेन B; 8) So B. Ind.; A, B und C शित्तसि , E शित्तिसि; १) कुरुस्त्री E; 10) So ed. B. Ind.; A, B; E शिक्षशि, Cशक्षसि; 11) पश्चात्परीत्यापा° B; 12) Vid. 8; 13) अब्रुवन देव A ; अब्रुतं B; अब्रुवनान्यतदेव E; 14) कुरुष्वैतेन E; 15) छादयस्यैतेन B; 16) उष्णो E. .

·કે
॥ २ । १६ ॥
-6)
वेदो भूवा दक्षिणतः परीत्योपातिष्ठत्तं देवा अब्रुवन्ने-
तत्तद्रूपं कुरुष्वैतेन नो नूपेण भूयिष्ठं झादयस्येतेन)
शक्ष्यसि गोठमिति' तदिन्द्र' उष्णीषी ब्रह्मवेदो भूवा
दक्षिणतः परीत्योपातिष्ठत्तद्रनाभवत्तद्राणी जन्मत्वं'
तदा एतदथर्वणो रूपं यदुष्णीषी व्रत्मा' तं दक्षिणतो
विश्वे देवा उपासीदस्तं यदक्षिणतो विश्वे देवा उपा-
सीदस्तत्सदस्यो ऽभवत्तत्सदस्यस्य सदस्यत्वं' बलेई वा
एतदलमुपजायते) यत्सदस्य ' ग्रामयतो वै व्रतस्य )
बहुलतरं व्रतं विदन्ति 'घोरा वा एषा दिग्दक्षिणा
शान्ता इतरास्तच्चानि स्तुतानि ब्रह्मानुमन्त्रयते मनसैव
तानि सदस्यो जनदित्येतां व्यादति।) जपत्यात्मानं1)
जनयति नजित्यात्मानमपित्वे) दधाति' तं देवा अत्रु-
वन्वरं वृणीष्वेति 'वृणा इति ' स वरमवृणीतास्यामेव"
मां कोत्रायामिन्द्रभूतं पुनन्त स्तुवन्तः शंसन्तस्तिस्थेयु-
4) रा इन्द
1) ग्रन B; 2) छादयदस्यतेन; छादाय C; 3) Vid. p. ॥२ Note 8.
B; 5) उपासीरंस्तं A ; उपाशीरस्तं E%; 6) उपामोरंस्त° A;
उपासीरत E; दरये B; 7) °दस्य A, C und E; 8) °मुपाजायते E;
9) ? ? corrupt; azi fehlt in E; statt fara fir hat C fatet fort; E faz afort;
10) व्याहृति C; 11) So corr. sta apdrº A und C; sto atraurº B und
E; Caland zu Vait. 18, 17 schligt vor hier zu lesen व्याहृतिमनुतपति ;
12) जयति A; 13) Sic; vielleicht zu lesen : तनायित्वात्मान';
15) स्तुवत: B.
14) वरम
fehlt in E;

·॥ २ । १६ ॥ ૫૫ - रिति' तं तस्यामेव होत्रायामिन्द्रभूतं पुनन्त स्तुवतः " शंसत्तो प्रतिष्ठस्तं यत्तस्यामेव होत्रायामिन्द्रभूतं पुनन्त स्तुवतः शंसत्तो प्रतिष्टस्तधामणाच्छंस्यभवत्तद्राह्मणाच्छं- सिनो ब्राह्मणाच्छंसित्वं ' सैषेन्द्री” होत्रा यद्रामणा- च्छेसीया 'द्वितीयं वरं वृणीष्वेति वृणा इति ' स वर- मवृणीतास्यामेव मां होत्रायां वायुभूतं पुनन्त' स्तुवत्तः शंसत्तस्तिस्थेयुरिति” तं तस्यामेव होत्रायां वायुभूतं पुनत्त स्तुवन्तः शंसतो) अतिठस्तं यत्तस्यामेव होत्रा- यां” वायुभूतं पुनत्त) स्तुवतः शंसतो) तिष्ठस्त- त्योताभवत्तत्पोतुः पोतृत्वं13) ' सैषा) वायव्या होत्रा) यत्योत्रीया ' तृतीयं वरं वृणीष्वेति ' वृणा इति ' स वरमवृणीतास्यामेव मां कोत्रायामनिभूतमिन्धानाः पु- नत्त स्तुवत्तः शंसन्तस्तिष्ठेयुरिति ' तं तस्यामेव होत्राया- मनिभूतमिन्धानाः” पुनत स्तुवन्तः शंसतो' अतिस्थस्तं यत्तस्यामेव होत्रायामगिभूतमिन्धानाः पुनत स्तुवन्तः शंसतो तिस्थंस्तदाग्नीध्रो19) भवत्तदाग्नीध्रस्याग्नीध्रत्वं 20) - 1) स्तुवतः E: : B; 2) गित्व E%B 3) सैघोदी E; 4) Fehlt in C; 5) पुनत 6) मतस्ति° BB 7) शंमतो B3; संता E; 8) यतस्य मित्र E; 9) होत्राय E3B 10) वायुंभूतं A; 11) पुनत E3B 12) सन्तरा A, B und E; 13) पौतृत्वंE; 14) सेवा B%3B 15) होत्राय E3; in B und C%3; 17) °मिधाना: E%3 18) शंसता B und E3; 19) गोधो BB 20) °धस्यागीध E. . 16) Fehlt ·५६ ॥ २ । १९-२० ॥ - सैषानेयी होत्रा यदानीधीयेति) ब्रामणम्' ॥ १६ ॥ ब्रामणो ह वा इममग्निं वैश्वानरं बभार 'सो) ज्यमनिर्वैश्वानरो' ब्राह्मणेन भ्रियमाण'' इमांलोकाज- नयते' ज्यायमीक्षते गिर्जातवेदा" ब्रामणद्वितीयो हवा अयमिदमनिर्वैश्वानरो ज्वलति हत्तादं यन्मयि तेज" इद्रियं वीर्य तदर्शयाम्युत"वे मा बिभृयादिति) ' स अात्मानमायाप्येतं पयो धोक्तमिमं15) ब्रामणं दर्श- यित्वात्मन्यनुहोस द्वितीयमात्मानमाप्याय्यतं घृतमधो- तमिमं ब्रामणं" दर्शयिवात्मन्यनुहोस तृतीयमात्मा- नमाप्याय्यतदिदं । विश्वं 18) विकृतमन्नाग्यमधोक्तमिमं ब्रामणं दर्शयित्वात्मन्यनुहोत्स चतुर्थमात्मानमाप्यायै- तेन 1) ब्रामणस्य तायां विराजमपश्यत्तामस्मै ३) प्राय- च्छत्सात्मा) अपित्वमभवत्तत2) इममग्निं 29 वैश्वानरं 25) 720) 1) यदागीयेति A; यदसोध्रीयोति E; 2) वभरर 3 3) रमे E3B 4) ऽयमगिवै° ; 5) ध्रीयमाणा 03; नियमापांE3B 6) गिनां त वेदा E; 7) वलति । 8) हताहं B; 9) तेतं; 10) वीर्य E; 11) तदर्श- याम्युत्र E; तदर्शयां रयुत B; 12) सांE3B 13) विधयादिति B3 14) So corr.; °माप्याययेनं A und F; °माप्याययेत B; °माप्याययेतं ; 15) P vielleicht verdorben! 16) Vid. 143 17) ब्रह्मपांE; BB 19) वितमन्वनान्यायम° B; अधोक्तम् corrupt; 20) °मान्यनुहोत्स B; जुहोत्स fehlt in E; 21) विरातमध्य° A; 22) und 23) verdorben; 22) °स प्रात्मा A und B; 23) °मभवकृत C; 24) इममगि E; 25) विशानरं B. 18) विशु ·॥ २ । २०-२१ ।। १७ परास्युर्बामणो" ऽग्निं जातवेदसमधत्त ' सो ज्यमब्रवीदने जातवेदो भिनिधेहि मेहीति ' तस्य द्वैतं नामाधत्ता- घोरं चाङ्करं च' सो अश्वो" भवत्तस्मादश्वो वोन रथं न भवति” पृस्थेन सादिनं' ' स देवानागच्छत्स देवेभ्यो ऽन्वातिष्ठत्तस्माद्देवा अविभयुस्तं ब्रह्मणे प्रायच्छ- तमेतय शमयत् ॥ २० ॥ अग्गिं 109 वार्वैश्वानरं सदनान्प्रददन्वगाः । स नो देवत्राधिबेलि मा रिषामा वयं तवेति' तमेताभिः पञ्च- भिग्निरुपाकुरुते यद्क्रन्दः प्रतमं जायमान" इति ' सो ऽशाम्यत्तस्मादश्वः 1) पशूनां निघत्सुतमी) भवति' वैश्वानरो कोष तस्मादग्निपदमश्वं ब्रह्मणे" ददाति20) ब्रह्मणे) हि प्रत्तं22) 'तस्य रसमपीडयत्स रसो भवसो र वा एष' तं वा एतं रसं सत्तं रथ) इत्याचक्षते परोक्षण) ' परोक्षप्रिया इव हि देवा भवत्ति) प्रत्य- 2) यिमिधेहि B ; मीनिधति; 1) परास्युर corrupt!; 3) त्रयो und E; 4) म्यो AB 5) °दरवो A; 6) रथे A, C und E; 7) भवन्ति B; an erwarten ist वहति ; 8) गादिन B; 9) तयन सिमयितूE; 10) अगि B; 11) सयदना B ; गनदनाप्र° C; गहमागप्रवाई 12) दवप्राधिE; 13) पतमि ऋगि B; पक्षभिग्नि C; जायमान bis fehlt in E; 15) °दशं B; 16) So corr.; die hss. तिघत्सुरतमो; 17) वैश्यामरो B; 18) °ग्निः पदग,B; 19) ब्राहापो B; 20) ददामि E3B 21) ब्रहां ; 22) प्रव A. pr. m. ; प्रतन B; प्रनस् 03 प्रपE; 23) सतं A; 24) रस E; 25) परोक्षणे E; 26)भवती E. 14) Von 취영 ..

·पद ॥ २ । २१ ॥ क्षद्विषः ' स देवानागच्छत्स देवेभ्यो न्वातिष्ठत्तस्माद्दे- वा' अविभयुस्तं ब्रह्मणे प्रायच्छत्तमेतय त्याढत्याभ्यतु- होदिन्द्रस्वोतो) मरतामनीकमिति रथमभिहत्य तमे- तय तिष्ठदनस्यते वीडङ्गो हि भूया इति तस्मादाय्या- धेविकं) रथं ब्रह्मणे ददाति ' ब्रमणे हि प्रत्तं) ' तस्य तक्षाणस्तनूं" ज्येष्ठां') दक्षिणां निरमिमत) ' तां पञ्च- स्वपश्यचि यनुषि सानि शान्ते” ज्य घरि ' तासां) दे ब्रमणे") प्रायच्छदाचं च ज्योतिश्च' वाग्वै धेनुर्योति- रण्यं 19) ' तस्मादाम्याधयिकां13) चातुःप्राश्यां धेनुं ब्र- मणे ददाति 'ब्रह्मणे हि प्रत्ता5) ' पशुषु शाम्यमानेषु चतुहीपयन्ति' चक्षुरेव तदात्मनि धत्ते) घa) चक्षुस्त- द्विरण्यं तस्मादाम्बाधेयिकं हिरण्यं ब्रह्मणे ददाति ' ब्रह्मणे हि प्रत्तं तस्यात्मनधत्त'8) 'तेन प्रात्वलयानाधत्त तदा- ग्लाभवत्तदाग्ला) भूबा सा समुद्रं प्राविशत्सा) समुद्र- 1) तस्मादेवा F; 2) चीतात्या-य: जुहा ; hss, हुत्या; B रथ प्रक्रिहवा; 4) योकं A sec. m.; B und C; °हिकं B; 6) तक्षापासूनू B; °पारतनू C und E; - 3) So corr.; die 5) Vid. p. 4 Note 22; 7) ज्येष्ठ 3 8) निरमिगतं । 9) शात्ये AB 10) तासोE; 11) ब्राहाणे A pr. m. und E; 12) °हिरणयां E; 13) धेहिका C3B 14) धेनु C und E; 15) So B. Ind.; A, B und C प्रताय, E प्रता; 16) धत्तं ; 17) Von य? bis तेन प्रावल fehlt in E; 18) So corr. ; A und E तरयात्मनि धन B und C तरयात्मनं धन; 19) तदालाभव B; 20) शवीशत्सा E.

·।। २ । २१-२२ ॥ ५६ मदत्तस्मात्समुद्रो दुर्गिरवषि' 'वैश्वानरेण कि" दग्धः' सा पृथिवीमुदत्सा" पृथिवीं व्यददत्सा देवानागच्छ- सा देवानदेडत्ते देवा ब्रह्माणमुपाधावत्त नैवागा- पन्नानृत्यत्सेवाग्लेषा" कारुविदा नमतं वा एतमाम्ला- हनं सत्तमाग्लागूध इत्याचक्षते परोक्षण' परोक्षप्रिया') इव हि देवा भवन्ति प्रत्यक्षद्विषो' य एष ब्रामणो गा- यनो नर्तनो वा भवति तमाग्लागूध इत्याचक्षते तस्मा- बामणो नैव गायेन्न नृत्येन्माग्लागृधः स्यात्तस्मादास्यं" पूर्व हविरपरं प्रातापत्यं 'प्राजापत्याद्रास्यमेवोत्तरमिति' ब्राझणम् ' ॥ १ ॥ अथर्वाणश्च ह वा अङ्गिरसश्च' भृगुचक्षुषी तद्रमा- भिव्यपश्यंस्तदनानन्वयं) वा इदं सर्व यदृग्वङ्गिरस इति' ते देवा बाहयं हविर्यत्सांतपने नावनुदरत ब्रा- स्यं रुविर्यन्सांतपने या यत' एष क वै सांतपनो) अग्निर्यद्रामाणस्तस्योर्तयोता) देवा अभवन्त सुमनस एव 1) Sic.! टुणिश्वविर C; दृगिरतपि E; 2) Fehlt in E; 3) So B. Ind.; °मुदैयोत्सा A und C; मुलेगा B; °मुदैशा E; 4) व्यहहत्गा B; व्यहदत्सा E; 5) देवानहिडने A, B und E; 6) °पालीपा B und C%; 7) परोतिप्रिया ; 8)वं B: 9) बाहां A pr. m.; 10) So corr.; die hss. haben tarafafa; 11) अाशिर A pr. m.. B_und E; 12) तदबामा A pr. m.; 13) ब्राहां A pr. m.; 14) संतपनो E3B 15) °स्योर्जेयोता A; स्योर्जयोतां E.

·६० ॥२ । २२-२३ ॥ 3) - स्वधां) पितरः श्रद्धया स्वर्ग लोकं ब्राह्मणास्तेन सुन्वत्यूषयो) अन्तत स्त्रियः केवल अात्मन्यवारुन्धत बास्या' उभयेन सुन्वन्ति ) ' यद्वै यो ब्रालयं हविर्न निरुध्येतानृतवः प्राजापत्यविषो' मनुष्या" जायेरनसी यालोकाण्विति” पिता) क्वेष पालवणीयस्य गा- स्पत्यस्य दक्षिणायी अग्निहोत्रं जुहोतीति देवाः प्रिये धामनि मदन्ति तेषामेषो ऽग्निः सांतपनः श्रेष्ठो भव- त्येतस्य वाचि तृप्तायामग्निस्तृप्यति' प्राणे तृप्ते वायुस्त- प्यति' चक्षुषि तृप्त) अादित्यस्तृप्यति मनसि तृप्ते चन्द्र- मास्तृप्यति' श्रोत्रे तृप्ते दिशश्चातर्दशाश्च तृप्यन्ति केषु तृप्तेष्वापस्तृष्यन्ति' लोमेषु' तृप्तेष्वोषधिवनस्यतयस्तृप्य- ति" ' शरीरे तृप्ते पृथिवी तृप्यत्येवमेषो) अग्निः सां- तपनः श्रेष्ठस्तृतः सवस्तृिप्तांस्तर्पयतीति 20) ब्राह्मणम्' ॥ २२ ॥ सांतपना इदं हविरित्येष 1) वै22) सांतपनो अग्नि- - -16) । 1) खधा E; 2) सुन्वायू C 8) प्रात्मन्येवा° A und C; नात्मन्यवरुधत E3B 4) बाया BB 5) गुन्वन्तिंE; 6) ब्राहाणां ; 7) प्रताप B%;°हाविषो C%5 8) मानुष्या C%; 9) Sic.! 10) पित C; 11) So ed. B. Ind.; die 12) मदन्ते गरते E; 13) प्रेट्यो । 14) चतुषो A 15) तृप्या 16) सहेषुE; 17) °प्यति B; 18) शरी B; 19) तृप्यन्येव A; तृप्यत्येवम् fohit in E; 20) सवास्तृ A, Cund E3 21) हा E; 22) Fehlt in E. hss. या; und E; E; .

·॥ २ । २३-२४ ॥ र्यद्वात्मणो ' यस्य गर्भाधानपुंसवनसीमन्तोन्नयनतातकर्म- नामकरणनिष्क्रमणानप्राशनगोदानचूडाकरणोपनयना- प्लवनाग्निहोत्रव्रतचर्यादीनि कृतानि भवन्ति स सांतपनी' ज्थ यो ज्यमनग्निकः स कुम्भे लोष्टस्तग्यथा कुम्भे लोष्टः प्रक्षिप्तो नैव शौचाय कल्पते व शस्य निर्व- तयत्येवमेवायं ब्राह्मणो नग्निकस्तस्य ब्रामणस्थान- निकस्य नैव देवं दयान पित्र्यं न चास्य स्वाध्याया- शिषो) न" यज्ञाशिषः) स्वगंगमा) भवन्ति तदप्येत- दृचोनामग्गिं" दूतं वृणीमहे होतारं विश्ववेदसम् । अस्य यज्ञस्य सुक्रतुमिति ब्राह्मणम् ' ॥ २३ ॥ अथ ह प्रजापतिः सोमेन यक्ष्यमाणो) वेदानुवाच कं वो होतारं वृणीय 19) कमध्वर्यु) कमुद्दातारं कं ब्रह्माणमिति') 'त) उचुग्विदमेव" होतारं वृणीध यतुर्विदमध्वर्यु सामविदमुद्दातारमय हिरोविदं ब्र- माणं 29 तथा हास्य यज्ञश्चतुषु) लोकेषु चतुर्षु देवेषु 2) A; 1) ऽगिर्य ब्रह्मणो B; हो E; कुम्भ 3) प्रतिपो B; 4) शास्यंE; 5) निर्वयन्त्ये°0% निवर्तयन्त्ये° E%B 6) दद्यात् 1; 7) चास्या E3B 8) स्वध्या B%B 9) भवताशिषE; 10) °गया । 11) मनि B%3 12) यत्तमापो E3; 13) So corr.; die hss. ąuntari; 14) ध्वर्यु ; 15) ब्राह्मणामिति B; 16) तर A und C; 17) उचुरग्वे A, B und P; 18) यजुर्वे° A, B und E; 19) सामवे°03 20) ब्रहाणां B; ist einmal zu viol. 21) यक्ष:

·- ६३ ॥ २ । २४ ॥ चतुर्पु वेदेषु चतसृषु होत्रासु' चतुष्याग्यज्ञः प्रतितिष्ठति' प्रतितिष्ठति" प्रतया पशुभिर्य एवं वेद ' तस्मादग्विमेव होतारं वृणीष्व स" दि) होत्रं वेदाग्निर्वे" होता' पृथिवी वा ऋचामायतनमगिर्दवता गायत्रं छन्दो भूरिति” शुक्रं " ' तस्मात्तमेव होतारं वृणीष्वेत्येतस्य लोकस्य जितय ' एतस्य लोकस्य विजितय ' एतस्य लोकस्य संजि- तय' एतस्य लोकस्यावरुद्धय एतस्य लोकस्य विवृद्धय' एतस्य लोकस्य समृदय एतस्य लोकस्योदात्तय॥ एतस्य) लोकस्य व्याय) एतस्य लोकस्य पर्याप्तय ' एतस्य लोकस्य समाप्तये' ज्य चेन्नैवंविदं होतारं वृणुते।।) पुरस्तावेषां यज्ञो रिच्यते' यनुर्विदमेवाध्वर्यु वृणीष्व स क्याध्वर्यवं वेद' वायुर्वा अध्वर्युरन्तरिक्ष" व यजुषा- मायतनं वायुदेवता) त्रैष्टुभं छन्दो भुव इति शुक्र19)' तस्मात्तमेवाध्वर्यु 20) वृणीष्वेत्येतस्य लोकस्येत्येवाथ ) चेनेवंविदमध्वर्यु वृणुते) पश्चादेवैषां यज्ञो रिच्यते' -12) - 1) होत्रा B%; 2) So corr.; die hss. प्रतिष्ठति; 3) प्रतीष्ठति B; प्रतिष्ठति E; 4) निव A und C%3B 5) तन्ति E; 6) होत्रं E; 7) वेदानि वे E3; 8) भूमिति B; 9) श्रुकं B und C; 10) व्यूद्धय A sec. m. und C; विगूढर्य E; 11) ? ; vielleicht °स्योदापय; 12) एतस्या B; 13) व्यापाय B; 14) चेनैव विदं ; 15) वृणुति E; 16) वृणीष्य 17) °रिक्ष; 18) °वतांE3B 13) शुक्र E; 20) °ध्ययुE; 21) लो. कग्यमाय B%B 22) वृणुत्यते B.

·॥ २ । २४ ॥ ६३ - सामविमेवोहातारं" वृणीष्व ' स योगानं वेदादित्यो वा उदाता' वीर्वै सानामायतनमादित्यो देवता जागतं छन्दः स्वरिति शुक्रं" ' तस्मात्तमेवोहातारं वृणीष्वेत्येतस्य लोकस्वेत्येवाथ चेन्नैवंविदमुद्रातारं वृणुत उत्तरत एवेषां यज्ञो रिच्यते ' ज्यर्वाङ्गिरोविमेव ब्रह्माणं' वृणीष्व" स हि ब्रह्मत्वं वेद ' चन्द्रमा वै ब्रहापो वै भृग्वङ्गिर- सामायतनं ' चन्द्रमा देवता वैग्युतश्चोष्णिकाकुभे” छ- न्दसी' ग्रोमित्यथर्वणां शुक्रं जनदित्यङ्गिरसां तस्मात्तमेव ब्रह्माणं वृणीष्वेत्येतस्य लोकस्य जितय ' एतस्य लोकस्य वितितया एतस्य लोकस्य संनितय' एतस्य लोकस्या- वरुद्धय एतस्य लोकस्य") विवृदय' ' एतस्य लोकस्य समृदय एतस्य लोकस्योदात्तय एतस्य लोकस्य व्याप्तय' एतस्य लोकस्य पर्याप्तय ' एतस्य लोकस्य समाप्तये ' ज्य चेनैवंविदं ब्रमाणं) वृणुते दक्षिणत) एवषां यज्ञो रिच्यते दक्षिणत") एवषां") यज्ञो) रिच्यते ॥ २४ ॥ ॥इत्यथर्ववेदे गोपथब्रामणपूर्वभागे द्वितीयः प्रपाठकः।। - 1) सामवे°0%3 2) गोदात्रांE; 3) शुक्रं B; 4) ब्राह्माण E; 5) वृणीष्वंE; 6) ब्रहा पापो B; 7) चन्द्रं च मा B; 8)तयोगि. काकुंभे E; 9) छन्दमि AB 10) वितित : 11) लोकस्या C%; A sec. m., B und C; 13) ? ; काय ? 14) चौवं 03; चोवविदE; 15) ब्रह्माणE; 16) दक्षित C; 17) Fehlt in C und E. 12) व्यूडय ·- त्रों दक्षिणाप्रवणा भूमिर्दक्षिणत'' आपो वहन्ति' तस्मान्यज्ञास्तमरुन्नततरमिव भवति यत्र भृग्वङ्गिरसो विष्ठास्तन्यथाप) इमालोकानभिवहन्त्येवमेव भृग्वङ्गि- रसः सर्वान्देवानभिवहन्त्येवमेवैषा व्याकृतिः सर्वान्वे- दानभिवरत्योमिति र मोमिति यतुषामोमिति साना- मोमिति सर्वस्याहाभिवादस्तं ह स्मैतहत्तरं यज्ञे विद्वांसः कुर्वन्ति 'देवा ब्रह्माण प्रागच्छतागच्छतेत्येते वै देवा ब्रह्माणो यदृग्वङ्गिरसस्तानेवैतहणानास्तान्वृणाना ख- यन्तो मन्यन्ते' नान्यो अभृग्वङ्गिरोविदो" वृतो यज्ञमाग- च्छेन्यज्ञस्य तेजसा तेज ग्राप्नोत्यूयोजा" यशसा यशो' नान्यो अवङ्गिोविदो वृतो यज्ञमागच्छेनेवशं परि- मुष्णीयादिति तयथा पूर्व वत्सो ज्धीत्य'गां' धयेदेवं ब्रह्मा भृग्वशिरोविद्धृतो यज्ञमागच्छेनेवर्श परिमुष्णी- यादिति' तयथा गौर्वाश्वो वाश्वतरो वैकपाहिपात्रिपा- - - sic.!!; 1) 'Faruma A pr. m. und E; 2) तस्मायतस्त: 3) विष्ठाः 4) °हत्येवमेव E; 5) °हत्येव E; °मवैष्टा B; 6) °भिवहंसा- मिति 7) नागच्छता प्रागच्छतेत्येते A sec. m. und C; ग्रागच्छतगच्छतेत्येत B; यागच्छतागच्छत्स गच्छतेत्यैतेवै E; 8) So corr.; A und B°दृणागांस्ता. वृणानां; C द्राणानांस्तान्वृणानां; E °हणातास्तान्वृपानां; 9) रोविद् A und E; 10) यज्ञमागच्छन्य A, B und E; 1. गच्छेद्य ? 11) °त्यूर्जयातां B; 12) रोविद A und E; 13) नेयतं ; 14) परी° B; 15) Sic.!! ऽधीत्यंE; 16) गा; 17) °विवृतो B und c.

·॥ ३ । १-२ ॥ ६॥ . दिति स्वात्किमभिवहत्किमभ्यनुयादिति । तस्मादग्विद- मेव होतारं वृणीष्व" चतुर्विदमध्वर्यु' सामविदमुद्दा- तारमथर्वाङ्गिरोविदं ब्रमाण' तथा हास्य यज्ञश्चतुर्यु लो- केषु चतुर्षु देवेषु चतुर्पु वेदेषु चतसृषु होत्रासु चतुष्या- स्वज्ञः प्रतितिष्ठति ' प्रतितिष्ठति प्रतया पशुभिर्य एवं वेद " यश्चैवमूवितामात्विज्यं वेद यश्च यज्ञे यजनीयं ) वेदेति ब्रामणम् ' ॥ १ ॥ प्रतापनिशमतनुत 'स' ऋचैव” होत्रमकरोग्यजुषा- ध्वर्यवं साम्नादात्रमथर्वाङ्गिरोभिल्लावं' 'तं वा एतं) महावाग्यं कुरुते यदृचैव होत्रमकरोग्यनुषाध्वर्यवं सा- माहात्रमथर्वाङ्गिरोभिन्दात्वं ' स वा एष त्रिभिर्वदेर्य- जस्थान्यतरः पक्षः संस्क्रियते'5) ' मनसैव ब्रमा यज्ञस्या- न्यतरं पक्षं” संस्करोत्ययमु वै यः पवते स यज्ञस्तस्य) मनश्च वाच वर्तनी192 ' मनसा चैव हि वाचा च20) - 1) अयादिति C; °न्यपीयादिति ; 2) °ग्विमिव A und C; वंदमेव E; 3) वृणीष्वं E; 4) यनुर्वे° E; 5) So corr.; die hss. प्रतिष्ठति ; 6) वेद 7) यजयंE; 8) °नुतं ; 9) राप्तचैE; 10) होत्र 11) ब्रहा C; बहा_E; 12) Von pri bis fehlt in E; 13) महावार; B महावाय! sic.! cf. Ait. Br. V 33. 1; 14) सामौत्र A; 15) संष्टियते E3B 16) यज्ञरयां न्यतरं A; 17) पत्तE; 18) यज्ञरतस्या B; 19) So corr.; dio hss. वर्तनिः; 20) Fehlt in E. und E; . 5 ·६६ ॥ . यज्ञो" वर्तते) 'द" एव मन इयमेव वाक्स यदद्- नास्ति' विचार्ध मे ऽस्य यज्ञस्यान्तरगादिति ' तयथै- कपात्पुरुषो चनेकचक्रो' वा रथो वर्तमानी श्रेषं न्येत्येवमेवास्य यज्ञो भ्रषं न्येति ' यज्ञस्य' फ्रेषमनु यज- मानो भ्रषं न्येति यतमानस्य भेषमन्वृवितो) भ्रषं 14) नियत्यूविजां) श्रेषमनु दक्षिणा श्रेषं नियन्ति ' दक्षि- णानां श्रेषमनु यजमानः पुत्रपशुभिषं न्येति 'पुत्रपशूनां श्रेषमनु यतमानः : 14) स्वंगण लोकन भ्रषं 8) न्येति' स्वर्गस्य लोकस्य श्रेषमनु तस्वार्थस्य योगक्षेमी श्रेषं।) न्येति यस्मिन्नर्धे यजन्त इति वाराणम् ' ॥ २ ॥ तटु र स्माह श्वेतकेतुरारुणेयो) ब्रह्माणं दृष्ट्वा भा- षमाणमर्ध) मे 16) उस्य यज्ञस्यान्तरगादिति ' तस्माद्रदमा स्तुते बहिः पवमाने वाचोयम्यमुपांश्यन्तीमाभ्यामथ" ये पवमाना20) योदचस्तेष्वथ) यानि 2) स्तोत्राणि सशस्त्रा- 1) So corr. nach Ait. B. V 33. 3 die hss. यज्ञे वहत्यत; 2) Sie.; 3) विद्यार्ध; 4) यज्ञस्यावरग B; 5) याने B; 6) रयो E; 7) श्रेष A, C und B; नियत्यू 11) श्रेषमुत्वविनो E; 14) Von यतमान: bis तस्यार्धस्य fehlt in E3B 16) स्वतके A ; °रुपोयो B; रुपो E; 17) मर्धE; - 8) धेष B und C; 9) Von यक्षस्य bis fehlt in B; 10) नेति A%B 12) श्रेषE3B 13) वितो E: 15) भेष C%3 18) म E3B 19) वाचोयम्यं? ; Ait. B. वाचंथमः; 20) So corr.; °मान alle; 21) A und B उदुचुन्ते°; C उत्खुस्ते ; E उदृचुस्ते; 22) Die hss. figen hier a oin, ..

·॥ ३ । ३ ॥ ६७ एया वषटारात्तेषु स यदत्तो श्रेषं न्यूच्छेदों" भूनिदिति गाईपत्ये तुळयाचदि" यतुष्ट " यो भुवो तनदिति दक्षि- पानी जुयादि सामत यो स्वनिदित्याहवनीय त्रुङ- यावन्यनाज्ञाताददातो वा भूर्भुवः स्वर्जनदामित्याव- नीय एव त्रुढयात्तदाकोवाक्यस्यर्चा यतुषां साम्रामथा- शिरसामथापि वेदानां रसन यज्ञस्य विरिष्ट) संधीयते' तथा लवणेनेत्युतं' तयथोभयपात्पुरुषो यन्नुभयचक्रो वा रथो वर्तमानी श्रेषं" न्येत्येवमेवास्य) यज्ञो श्रेष) न्येति यज्ञस्यानेषमनु यतमानी श्रेषं न्येति यज्ञमानस्या- श्रेषमन्वृविता श्रेषं नियत्यूवितामभेषमनु दक्षिणा अप्रेषं नियत्ति' दक्षिणानामधेषमनु यतमानः पुत्रपशु- भिरभ्रेषं) न्येति 'पुत्रपशूनामभेषमनु यजमानः स्वर्गण) लोकनाश्रेषं न्येति'" स्वर्गस्य लोकस्याश्रेषमनु तस्यार्धस्य योगक्षेमी 18) नेपं न्येति यस्मिन्नर्धे 19) वजन्त इति ब्रा- झणम् ॥ ३ ॥ - 1) Die hss. haben चशस्त्रा 3 नियई; 4) गुढ्यादितियदि E; 7) भुर्भव: B; , 8) °गयामि E; B; vid. Gop. Br. I 1. 14; 13) विज्ञानामधे° C und E%; 16) खोयां B3 17) नेति ॥3 2) रांतेषु E; 3) So corr.; die hss. 5) यष्ट B; यतुष्टं ; 6) भूवो B; 9) विदरं विष्टं ; 10) लवणोनीत्युत 11) नेय : 12) एवं fehlt in C; 14) फ्रेवं A und B; 15) प्रेप 03; 18) यांगनमो E3B 19) यास्मि A.

·६८ ॥ ३ । ४ ॥ 8) तबदौटुम्बी) म अासिष्ट दिङकार्षीन्मे' प्रास्ता- वीन्म उद्गासीन्मे' सुब्रमण्यामाह्यासीदित्युदात्रे दक्षि- णा नीयन्ते ' ग्रहान्मे ऽग्रहीत्याचारीन्मे) अशुश्रुवन्मे समनसस्कादियाक्षीन्मे ज्वषार्पोन्म इत्यध्वर्यवे' हो- तृषदन ग्रासिष्टायाक्षीन्मे' अशांसीन्मे ज्वषटार्षीन्म) इति होत्र देवयजनं मे चीकृपद्रमासादं मे सीसृ- पानपान्मे1) उसपीत्युरस्ताद्योगसंस्थितहोमान्मे ज्ही- षीदद्याक्षीन्मे अशांसीन्मे ज्वषटन्मि) इति ब्रमणे"' भूयिष्ठेन मा) ब्रह्मणाकार्षी दित्यैतद्वै” भूयिष्टं ब्रह्म यदृग्वङ्गिरसो 'ये2) अङ्गिरसः20) स रसो ये!) ज्यर्वाणो) ये ज्याणस्तनेषतं ' यद्रेषतं तदमृतं बदमृतं तद्रदम' स वा एष पूर्वषामृविज्ञामर्धभागस्यामितरेषामधू - ब्रह्मणा इति ब्रामणम् ' ॥ ४ ॥ - - 1) So corr. A, B und C °दुम्बयान ; F °दुम्बर्य; 2) वाशिष्ट C und E3; 3) So corr. die hss. रिंकृणोत; 4) उदक प्रासोन्गे A sec. m.; 5) °त्युहात्रे 3B 6) ग्राहामे B und C%3 7) °चोरोन्मे B; 8) पुश्रवन्मे E; 9) समगरास्कार्षात ??; 9) A, B und C fügen sgiert ein; 10) मा- शिष्टा°C; 11) सोन्मे Cशांशीन्मे E%3B 12) द्वार्षन्म E; 13) जनांE; 14) सादन 3 15) सोट्यद्ब°C; सोरवपदब्रह्मासादन्ते E; रिशीन्म 03; °षान्म E; 17) ब्रह्मणो E3B 18) मा? vielleicht मे; 19) ब्रहाणाकार्षीदित्यता। B; 20) In A Zweimal ये अभिराः; 21) Wahrscheinlich Dittografie ; 22) एवंE; 23) भासा und C. 16) ऽवषका- .

·देवाश्च र वा असुराश्च संग्राम समयतत्त तत्रता- स्तिस्रो होत्रा निमं प्रतिपेदिरे ' तासामिन्द्र उक्यानि ) सामानि लुलोप' तानि हो। प्रायच्छदाव्यं ह वै हो- तुर्बभूव ' प्रउगं पोतुर्वैश्वदेवं ह' वै' होतुर्वभूव" निष्केवल्यं नेष्टुमरावतीयं ह वै होतुर्बभूवाग्निमास्तमा- ग्रीध्रस्य ' तस्मादेतभ्यस्ततरमिव शस्यते यदागिमारुतं तस्मादते संशंसुका' इव भवन्ति यहोता पोता नेष्टा- ग्रीध्रो मुमुझे वसीत ' तोयसामिवास' तासामधू ) प्रतितुलोप) प्रथमाईणं च प्रथमपदं चैतदक्षिणां1) चैतत्परिशिषेदेदिति) ब्राह्मणम् ' ॥ ५ ॥ उद्दालको छ वा प्रारुणिरुदीच्यान्वृती') धावयां चकार' तस्य ह निष्क') उपाहितो बभूवोपवादाद्विभ्य- तो यो मा” ब्राह्मणो ज्नूचान उपवदिष्यति।) तस्मा एतं प्रदास्यामीति ' तदोदीच्यान्त्रालणान्मयं विवेदो- - 1) देवश A; 2) So corr.; dio hss. होत्रका; 3) उच्छागि B und C3B 4) ह वै होतुः fehlt in ; 5) यहानीमरुतं E; 6) देतं C und E; 7) शंसुका E; 8) मुमोह A, B und E; besser wire : माह एवासोत्; 9) तासामर्थे 10) प्रती A; 11) प्रथमं प%; 11) und 12) प्रथ- पदैतदक्षणांE; 13) Sic ! चैतत्परिणदिति ; 14) प्रारूणिरुदिE; 15) गिरक C%3 16) दाहिन्यतो B; दादिभाता; 17) मां A und B3B 18) °दिश्यत B; 19) रमणा भयं E.

·७० ॥ ३ । ६-७ ॥ - - दालको द वा अयमायाति" कोरुपञ्चालो" ब्रमा) ब्रह्मपुत्रः ' स उर्व वृतो न" पर्याधीत" केने वीरेण प्रतिसंयतामहा इति' तं यत एव' प्रपन्नं दधे तत एवमनुप्रतिपेदिरे 'ते' ह स्वैदायनं शौनकमूचुः स्वेदापन त्वं वै नो व्रमिष्ठी) असोति' बयेमं वीरेण प्रतिसंयतामहा इति ' तं यत एव प्रपन्नं दधे तत एव- मनुप्रतिपेदिरे। ' तं क स्वेदायना") इत्यामन्त्रयामास' स भो) गौतमस्य) पुत्रेति) हास्मा असूया) प्रतिश्रुतं प्रतिशुश्राव' स वै गौतमस्या वृतो धा- वेत् ॥ ६ ॥ यस्तदर्शपूर्णमासयो) पं विचात्कस्मादिमाः।] प्रजाः शिरस्तः प्रथमं लोमशा जायते कस्मादासामपरमिव श्मश्रूण्युपकक्षावन्यानि लोमानि तायते ' यस्तदर्शपूर्ण- मासयो नृपं विश्वात्कस्मादिमाः 23) प्राजाः शिरस्तः प्रथम पुत्र उध्र्व) . 12) So 1) श्रमयति E; 2) पातलो B; 3) बाला B; 4) Corrupt. 5) एवं ; 6) 1. एनम ?; 7) So corr.; तं A, C und E; त B%; 8) ब्रहोषु E; 9) प्रपन B; 10). एनम; 11) स्मैदा B; corr.; die hss. Et; 13) गोतमस्य A pr. m.; B und C%; 14) So corr.; पुत्रेतीति A, B und 03; पुत्रोतीति E; 15) असूयात् A, C und E3B 16) गोतमरय A sec. man. Bund C; 17) उर्ड E%3 18) So corr.; A, B und C धावीत् ; E धावीत; 19) प्रसूदर्शपृE; B%; sic 1; 22) °पयनामि E%3B 23) रमादिमां E%; 24) Von for Fre: bis : अदन्तिका fohlt in B und c. 20) रूपं 21) कस्मात् ·॥ ३ । ७ ॥ - पलिता भवन्ति कस्मादत्ततः) सर्वा एव पलिता भवन्ति' यस्तदर्शपूर्णमासयो नृपं विचात्कस्मादिमाः प्रजा अन्ति- का जायन्ते कस्मादासामपरमिव जायन्ते ' यस्तदर्शपूर्ण- मासयो चूपं विश्वात्कस्मादासां सप्तवर्षाष्टवर्षाणां प्रभि- ग्यत्ते कस्मादासां" पुनरेव जायन्ते कस्मादन्ततः सर्व एव प्रनिगाले ' यस्तदर्शपूर्णमासयो नृपं विद्यात्कस्मादधी दन्ताः पूर्व" नायरो पर उत्तरे' यस्तदर्शपूर्णमासयो वाप विश्वात्कस्मादधरे दन्ता प्रणीयांसो क्रसीयांसः) प्रथीयांसो वर्षीयांस उत्तरे' यस्तदर्शपूर्णमासयो नृपं विद्याकस्मा- दिमी दंठौ दीर्धतरी कस्मात्समे इव' तंभे') ' यस्तद्द- शपूर्णमाप्तयो नूपं विग्यात्कस्मादिने श्रोत्रे यत्तस्तः समे इव दीण' यस्तदर्शपूर्गामासयो नूपं विग्यात्कस्मात्युमासः श्मश्रुवत्ती) श्मश्रुवः स्त्रियो ' यस्तदर्शपूर्णमासयो ठूपं विश्वात्कस्मादासां संततमिव शरीरं भवति कस्मादासा- मस्थीनि दृतराणीव" भवति' यस्तदर्शपूर्णमासयो त्रूपं विग्यात्कस्मादासां प्रथमे वयसि रेतः सितं न संभवति - . in E%; B; ८. 1) Fehlt in E; 2) °परिमिव B; 3) पाणा B; ट्वीfehli 4) जागा E; 5) जागते B3 6) रप 7) Von पूर्व bis BUNGIFT: fehlt in E; 8) मीयास: B; 9) वषीयांस B_und E; 10) दमेव A und C; 11) वाम्मे B%3 12) मनवतो B%3 पी: : : 13) दृष्टतरा- ·७२ ॥ ३ । ७-८ ॥ कस्मादासां" 1) मध्यमे वयसि रेतः सितं संभवति कस्मा- दासामुत्तमे वयसि रेतः सितं न संभवति ' यस्तदर्शपूर्ण- मासयो रूपं विश्चात्कस्मादिं शिश्नमुच्चश" रति नीची" पचते ' कस्मात्सकृदयानम् ॥ ७ ॥ अथ) यः पुरस्तादष्टावाज्यभागान्विवान्मध्यतः पञ्च हविर्भागाः षट्प्राजापत्या उपरिष्टादष्टावास्यभागान्विचा- दय यो गायत्री हरिणी ज्योतिष्यक्षांसर्वैर्य र्यजमानं स्वर्ग लोकमभिवस्ती' विवादथ यः पढुिं0) पञ्चपदां सप्तदशाक्षरां सर्वैर्यज्ञैर्यजमानं स्वर्ग लोकमभिवहन्ती विश्वात्तस्मै ह निष्कं प्रयच्छनुवाचानूचानो) ह वै स्वै- दायनासि) सुवर्ण) वै) सुवर्णविदे। ददामीति 'तहु- पयम्य निश्चक्राम16) ' तत्रापवत्रान) यत्रेतरो बभूव' तं र पप्रच्छ18) किमष गौतमस्था) पुत्र इत्वेष ब्रह्मा ब्रह्मा- पुत्र) इति होवाच) यदनं कश्चिदुपवदेतोत22) मीमां- 1) दागा E; 2) उतश sic!; 3) at corrupt; 4)पादानम् C; दयानम् E; 5) अप्रथ: E; 6) गायित्री 03 7) हरीणों F; 8) ज्योतिष्य E; त्यातिप्पता 03B 9) वहन्ती E3; वहन्ति 03 10) पति A pr. m. und E; 11) °वहन्ति वहन्ती E%3 12) प्रयतन F; 13) So corr. A, C und E नाग; B वेदायनांस; 14) सुवर्ण C; fehlt in E; 15) Nur fatz in E; C fügt cin; 16) निश्चक्रम्य A und E%3; 17) So corr.; तत्रापत्रात A sec. man. und B, तत्रपत्रत C; तत्रापत्रत E und A pr. m.; 18) प्रयच्छ ; 19) गोत° A sec. m., B, C und E; 20) ब्रह्म B%; 21) होवांच B%; 22) °देतीत B; °देतोतं A. . . १ ·॥ ३ । ८-६॥ ७३ सेत" ह वा” मूर्धा वा अस्य विपतेत्प्राणा वैनं सयुरिति ते मिथ एव चिक्रन्देयुर्विप्रापवत्रत " यत्रेतरी बभूव” 5) ' ते प्रातः समित्याणय उपदियुरुषायामो भवत्त- मिति ' किमर्थमिति ' यानेव नो भवांस्तान्क्यः प्रश्नान- छत्तानेव" नो भवान्व्याचक्षीतति' ' तथेति' तेभ्य एता- प्रश्नान्व्याचचष्टे) ॥ ८ ॥ यत्युरस्तावदेः प्रथमं बर्हि स्तृणाति तस्मादिमाः प्रताः शिरस्तः प्रथमं लोमशा नायन्ते' यदपरमिव प्रस्तरमनु- प्रस्तृणाति तस्मादासामपरमिव श्मश्रूण्युपकक्षाण्यन्यानि " लोमानि जायन्ते यत्याग्बर्दिषः प्रस्तरमनुप्रदरति तस्मा- दिमाः प्रताः शिरस्तः प्रथमं पलिता भवत्ति' यदन्ततः सर्व मेवानुप्रहरति तस्मादन्ततः सर्व एव पलिता भवन्ति' यत्प्रयाना) अपुरोऽनुवाक्यावती') भविन्ति तस्मादिमाः प्रज्ञा प्रन्तिका जायते' यदवींषि" पुरोऽनुवाक्यावन्ति भवन्ति तस्मादासामपरमिव जायते' यदनुयाना अपुरी- A und E; बभूवुः 1) मांसेति B; 2) Corrupt; 3) So B. Ind.; dio hss. 17°; 4) चिक्रन्देयुः corrupt विप्रापत्रत A und B; विप्रा अपव्रत C und E ; corrupt; 5) बभूवः B und C; 6) So corr.; A und B पृच्छया- नेव, C पृच्छयानेव, E पृच्छागानेव; 7) So corr.; die hss. यति 8) Vgl. I 2. 13; 9) प्रमरथ्रायु B ; श्मश्रणयपक° C; °कन्यायानि E; 10) Von प्रथमं bis यत्प्रयाजा fehlt in E; 11) यत्प्रजाताC3B 12) अपुरेनु 13) यब्रवीमि B. .

·७४ अनुवाक्यावतो भवन्ति तस्मादासां सप्तवर्षाष्टवर्षाणां ।) प्रभियते ' यत्पत्नीसंयाताः पुरोऽनुवाक्यावतो” भवन्ति तस्मादासां पुनरेव जायते यत्समिष्टयनुरपुरोग्नुवाक्या- वद्वति) तस्मादन्ततः सर्व एव प्रभियन्ते' प्रभित्ते) ' यदायत्र्या- नूच्य” त्रिष्टुभा यतति तस्मादधरे" दन्ताः पूर्वे जायन्ते पर उत्तरे' बढचानूच्य यजुषा” यति तस्मादधरे दन्ता ग्रणीयांसा इसीयांसः। प्रथीयांसो वसयिांस1) उत्तरे यदाधारी दीर्घतरी प्राञ्चावाधारयति। तस्मादिमी दंष्ट्री दीर्घतरी ' यत्संबान्ये सच्छन्दसी) तस्मात्समे इव तम्भे' यच्चतुर्थे प्रयाने समानयति तस्मादिमे श्रोत्रे अत्तरतः समे इव दीर्ण यजपं अपित्वाभिलिंकृणोति तस्मात्युमांसः श्मश्रुवत्तो) श्मश्रुव ७) स्त्रियो ' यत्सामिधेनीः संतन्व- बन्वाद" तस्मादासां संततमिव शरीरं भवति यत्सा- मिधेन्यः काष्ठरविषो भवन्ति तस्मादासामस्थीनि दुरुत्तरा- णीव) भवत्ति' यत्प्रयाला प्राध्यविषो भवन्ति तस्मा- - -- 1) धापा 2)वाक्यवन्ति E3B 3) अत्तमिष्ट E3B 4) प्रतिभिवन्ति E3B 5) जून्य B; 6) C fügt af ein; 7) धार; 8) Von दन्ता: bis प्रणीयांग : fehlt in B; 9) यतुष F; 10) हपोयांरा: B; 11) वसीयांरा B; वपोषीयांस 43B 12) प्रज्ञावा°C3B 13) संवन्दगि AB संइन्दी Bund E3B 14) प्रजाया B; प्रजाने CB 15) Fehlt in E%; 16) प्रमश्रुवं B; 17) So corr. शंतन्वनाह A, C und E; संतन्वन्ता ह 18)भवन्ति B3 19) दृढ़तपीव B. B;

·।। ३ ।।-१० ॥ - दासां प्रथमे वयसि रेतः सितं न संभवति' यन्मध्ये हविषां" दना च पुरोटाशेन च प्रचरन्ति तस्मादासां मध्यमे वयसि रेतः सिक्तं संभवति" ' यदनुयाता याव्य- हविषो' भवन्ति तस्मादासामुत्तमे वयसि रेतः सितं न संभवति 'पटुत्तमे अनुयाने सकपानिति तस्मादिदं शि- शमुच्चश” एति नीचीपग्यते' 'यनापानेत्सकृच्छ्नं स्यान्यन्मु- इरपानेत्सकृत्पन्नं स्वात्तस्मात्सकृपानिति नेत्सककून स्यात्सकृत्पन्नं वेति' ॥ १ ॥ अथ ये पुरस्तादष्टावाच्यभागाः पञ्च प्रयाना" द्वावा- घारी द्वावाज्यभागावानेय) याव्यभागानां प्रथमः सौ- म्यो) द्वितीयो1) दविर्भागानां कवियैव सौम्यमानेयः पुरोडाशो' नीषोमीय उपांशुयानो' ' अनीषोमीयः पुरो- डाशो ऽग्निः स्विष्टकृदित्येते मध्यतः पञ्च हविर्भागा' अथ ये षट् प्राजापत्या') इटा च प्राशित्रं च यच्चाग्रीधायावयति ब्रह्मभागो यजमानभागो ज्वाहार्य एव षष्ठो'ज्य य उपरिष्टादष्टावाज्यभागास्त्रयो') अनुयानाश्चत्वारः पनीसं- 6) उचशम् 1) हवियो E3; 2) च fehlt in A pr. m.; B, C und E; 3) संभवन्ति B; 4) अत्यहवियो 5) संभवन्ति E; corrupt! 1) atat corrupt; 8) प्रजाया C; प्रयति B%; 9) हि वाधारी B3 10) दावाध्य E3; 11) सोग्य B; 12) द्वितीयो C; 13) उपांशुE; 14) तापत्य pr. m.; 16) उरिधावाध्य B. 15) अन्वाहाय ·७६ ॥ ३ । १०-११ ॥ 8) यानाः समिष्टयजुरष्टममथ या गायत्री) हरिणी ज्यो- तिष्पक्षा) सर्वेसर्वतमान) स्वर्ग लोकमभिवकृति वेदि- रेव सा ' तस्य ये पुरस्तादष्टावाड्यभागाः स दक्षिणः पक्षो' ज्य य इपरिष्टादृष्टावाव्यभागाः स उत्तरः पक्षो' हविष्यात्मा' गाईपत्यो धनमास्वनीयः) शिरः ' सौ- वर्णरावती पक्षी ' तबदादित्यं परस्तात्पर्यतं न पश्यन्ति तस्मादज्योतिष्क उत्करी" भवत्यथ या पङिः पञ्चपदा सप्तदशाक्षरा सर्वैर्य ऊर्यतमानं स्वर्ग लोकमभिवति। याज्यैव') सा' तस्या यो श्रावयेति चतुरक्षरमस्तु) श्री- षदिति चतुरक्षरं 'यजेति) यक्षरं 'ये यजामह) इति पञ्चाक्षरं ' यक्षरो11) वै वषटारः ' सैषा पङिः पञ्चपदा सप्तदशाक्षरा सर्वैर्य र्यजमानं) स्वर्ग) लोकमभिवति' तपत्रास्वैश्वर्य स्वायत्र वैनमभिवहेयुरेवंविदमेव तत्र ब्र- माणं वृणीयानानेवंविमिति) ब्राह्मणम्' ॥ १० ॥ अथ ह प्राचीनयोग्य अाजगामाग्रिहोत्रं भवत्तं पृच्छा- 12) चतुरक्ष. 1) गायत्रों B 2) हरणो B; B) क्योतिष्पत्तां E3B 4) समान 03 5) गां B; 6) हवनी: E3B 7) उतरो B; उतरे ; उतरो FB 8) °पदात् ; 9) Fant B und C; 10) लोकमतिवति C; 11) यां येव E; 13) यज्ञेति A, B und C%; 14) दत्ता 15) येः यजामह B; ये यत्यामह C; य यजामह E; 16) व्यक्षरौE; 17) यौः fehlt in A%B 18) स्वर्ग E; 19) टूशीयानने E. मस्तु E3B ·॥ ३ । ११ ॥ ७७ - मि) गीतमेति” पृच्छ” ४) प्राचीनयोग्येति' ' किंदेवत्यं ते गवीडायां" ' किंदेवत्यमुपत्तायां ' किंदेवत्यमुपसृष्टायां' किंदवत्यं' वत्समुन्नीयमानं किंदवत्यं वत्समुन्नीतं'' किंदवत्यं दुक्यमानं ' किंदेवत्यं दुग्धं किंदेवत्यं प्रक्रम्य- माणं' किंदेवत्वं क्रियमाणं) ' किंदवत्यमधिश्रीयमाणं' किंदेवत्यमधिश्रितं 'किंदेवत्यमभ्यवत्वाल्यमान') ' किंदे- वत्यमभ्यवत्वालितं ' किं देवत्यं समुद्वातं) ' किंदेवत्यं विष्यनं' किंदेवत्यमद्भिः19 प्रत्यानीतं' किं देवत्यमुद्रास्य- मानं 'किंदेवत्यमुदासितं 'किंदेवत्यमुत्रीयमानं ' किं- देवत्यमुनीतं ") ' किंदेवत्यं प्रक्रम्यमाणं " ' किं देवत्यं क्रियमाणं किंदेवत्यमुपसाग्यमानं " किं देवत्यमुपसा- दितं ' किंदेवत्या') समित्किंदेवत्यों प्रथमामातिम- होषीः ' किंदेवत्यं गार्हपत्यमवेक्षिष्ठाः' किंदवत्योत्तरा- इतिः किं देवत्यं वा मुचं त्रिरुदञ्चमुदनैषीः किंद- वत्यं बर्हिषि सुचं1) निधायोन्मृत्योत्तरतः पाणी निर- - 1) So corr. vgl. I 3. 13, die hss. पृच्छेद 2) गोतम इति A soc. m. und B; गोतमेति C und E3B 3) पृच्इं B; • 4) योग्नेति A; 5) गविडायां AB 6) Pehlt in E; 7) Corrupt! 8) होय A pr. m. und E; 9) °श्रियमाणां A sec. m. und C; 10) देवत्यमय BB 11) समुद्धान्तं , समुदान्तं E; 12) Von किं° bis उनीयगानं fohit in B; 13) होयमाणां A und E; 14) °परायमानं C%3B 15) देवत्यममिकं किं AB 16) देवत्या E; 17) So corr.; die hss. मुनयोः; 18) खुच E.

·७८ ॥ ३ । ११-१२ ॥ माक्षी: ) ' किंदेवत्वं द्वितीयमुन्मृत्य पित्र्युपवीतं कृवा दक्षिणतः पितृभ्यः स्वधामकार्षीः ' किं देवत्यं प्रथमं 2) प्राशीः ' किं देवत्यं द्वितीयं 'किंदेवत्यमन्ततः सर्वमेव ) प्राशीः किं देवत्यमप्रक्षालितयोदकं खुचा न्यनेषीः 'किं- देवत्यं प्रक्षालितया' किं देवत्यमपरेणास्वनीयमुदक खु- चा न्यनैषीः 'किंदेवत्यं स्रुवं स्रुचं च प्रत्यताप्सीः किंदेवत्यं रात्री झुग्दण्डमवामातीः ) ' किंदेवत्यं प्रात- रुदमाक्षीरित्येतच्चद्वेत्य” गौतम तं ते य न वेत्था- दुतं त) इति ब्रामणम् ॥ ११ ॥ स होवाच रॉ19 मे गवीडायां' मानव्यमुपलूतायां' वायव्यमुपसृष्टायां वैरानं वत्समुनीयमानं ' जागतमुन्नीत- माश्विनं13) टुक्यमानं' सौम्यं) दुग्धं ' वार्हस्पत्यं प्रक्रम्य- माणं ' न्यावापृथिव्यं) ट्रियमानमाग्नेयमधिश्रीयमाणं 10) ' वैश्वानरीयमधिश्रितं ' वैष्णवमभ्यवस्वाल्यमानं ' मारतम- - .. .. -- und B; 0; 1) So corr. ; die hss. Frjárat: A; frjárat: B, C und E; 2) प्रथम 3) सर्वमेवा A, B und E%; 4) सूचा B; 5) न्यनोबी: 6) मुक्क 7) घुवं fohlt in E; 8) °वमानॊ: A, B und C; वमाक्षी: 9) So corr.; A und B atapfº; C und E gataº; 10) So corr.; die hss. चेद; 11) चE3B 12) रौद B; 13) जागत- मुनित° B; 14) सौम्य B: 15) याशिवापृथिव्यां B; °थिव्यां A und C; 16) होयगा A und E.

·॥ ३ । १२ ॥ ဖြန် - 4) भ्यवस्वास्तितं पोषण" समुद्वातं' वारणं विष्याण' सार- स्वतमद्भिः प्रत्यानीतं ' बाष्ट्रमुद्दास्यमानं ' धात्रमुदासितं' वैश्वदेवमुनीयमानं सावित्रमुन्नीतं 'बार्हस्पत्यं प्रक्रम्य- माणं ' यावापृथिव्यं क्रियमाणमैन्द्रमुपसाग्यमानं ' व- लायोपसनमाग्नेयी समिन्यां" प्रथमामातिमहाषं मामेव तत्स्वर्ग लोके ज्यां यहाईपत्वमवेक्षिषमस्य 8) लोकस्य संतत्यै ) प्राजापत्योत्तराकृतिस्तस्मात्यूर्णतरा 10) मनसव सा' बढुवा स्रुचं) त्रिरुदञ्चमुद्नैषं ।) रुद्रांस्तेनाप्रेषं । । यदर्हिषि खुचं निधायीन्मृत्वोत्तरतः पाणी निरमा- मोषाधिवनस्पतीस्तेनानिषं) यद्वितीयमुन्मृत्य पिग्रुप- वीतं कृत्वा दक्षिणतः पितृभ्यः स्वधामकार्ष) पितॄस्ते- न1ि8) ' यत्प्रथमं प्राशिषं प्राणांस्तेनानिषं' यद्वितीयं गर्भास्तेन 20 ' तस्मादनश्नत्तो गर्भा जीवत्ति 21) ' यदन्ततः सर्वमेव प्राशिषं विश्वान्देवांस्तेनाप्रपं23) यदप्रक्षालित- 4) पृथिव्यां B und C; 6) Sic! 1) पोष्पा E3 2) Fehlt in E; 3) सावित्रम् fehlt in E; A pr. m.; 5) होय A und E; 7) समीयांE; समिधा B; 8) धा यदा B; 9) सतत्यै C und E; 10) प्राजापत्यो° B; 11) सुवं B; सुतं E; 12) So corr. ; dio hss. °मुनेषं; 13) रुदास्ते' B; 14) श्रुतं ; 15) पापित E 16) So corr.; A, B und E निर्मार्थयो', C निर्माक्षमों; 17) °मकार्ष B3B 18) नया E 19) प्राणांस्ते AB 20) गर्भस्तन B; 21) जीवन्ते B; 22) गामवाप्राशिपं0%; न्वारते° E. 23) विश्वा.

·८० ॥ ३ । १२-१३ ॥ योदकं सुचा न्यनेषं) सर्पतरजनांस्तेनाप्रेषं ' यत्प्रक्षालि- तया सर्पपुण्यननास्तेन" ' यदपरेणादवनीयमुकं खुचा न्यनैषं गन्धर्वाप्सरसस्तेनाप्रेषं ' यत्नुवं' स्रचं च प्रत्यता- प्स सप्तषीस्तेनानिषं यद्रात्री झुग्दण्डमवामार्फ ये रात्री संविशन्ति दक्षिणांस्तानुदनैषं यत्प्रातरुदमार्क ये प्रातः प्रव्रजन्ति दक्षिणांस्तानुदनेषमिति” बामणम्' ॥ १२ ॥ एवमेवैतद्रो यथा भवानाद' पृच्छामि त्वेव भव- न्तमिति' पृच्छ प्राचीनयोग्येति' यस्य सायमनय उपसमा- हिताः स्युः सर्व ज्वलयेयुः।) प्रक्षालितानि यज्ञपात्रा- एयुपसन्नानि) स्युरथ चेद्दक्षिणाग्निरुदायात्किं वा ततो भयमागच्छेदिति क्षिप्रमस्य पत्नी प्रेति यो विद्वान्नुहोति विश्वया त्वेवाहमभितुदोमीति') ' का ते विद्या का प्रायश्चित्तिरिति गाईपत्यादधि दक्षिणाग्निं प्रणीय प्राची) नारानुहृत्य प्राणापानाभ्यां15) स्वाहेति तुल्यादथ) प्रा- तर्यथास्थानमनीनुपसमाधार यथापुरं जुयात्सा मे 1) न्यनैषE; 2) लितयो B; 3) नंरतेन B; यत्व E3; 5) प्रत्यताप्रा B; 6) So corr. °वमाय A und B; °वमा C und E3B 7) So corr. ; dio hss. °नुषं; 8) Vgl. 6; 9) Vgl. 73; 10) वेवं BiaE; 11) स्वलरोयुE; 12) °सन्तानि E; सननि'; 13) हो- मिति 14) प्रातो %3B 15) प्रापाणायाताभ्यां E%3B नुहुयाद orwartet man hier und an den folgenden Stellen जुहुयाम् ; 17) तुर्°C. 16) Statt ·२०६ म- २ ॥ ३ । २०-२२ ॥ पश्येतां" तस्मादाहुर्विशति यज्ञो दशियां प्रतिष्ठित इति ' घट्ट बृहत्या' प्रतिपयते बार्हतो वा एष य) एष तपति ' तदनं स्वेन रुपेण समर्धयति ' । तिस्रः करोति पुनरादायं' प्रतात्य पं' द्वाविवाग्रे भवतस्तत ) उपप्रजायते ॥ २० ॥ अात्मा वै स्तोत्रियः' प्रजा अनुपः ' पत्नी धाय्या) पशवः प्रगायो' गृहाः सूत' यदन्तरात्मंस्तनिवित्प्रति- ठा" परिधानीयानं याज्या' सो ऽस्मिंश्च लोके भवत्यमु- ष्मिंश्च) प्रजया च पशुभिश्च गृहेषु भवति य एवं वेद' - स्तोत्रियं शंसत्यात्मा वै स्तोत्रियः 'स मध्यमया वाचा शंस्तव्य') ' यात्मानमेवास्य तत्कल्पयत्यनुपं) शंसति' प्रजा वा अनुनपस्तस्मात्प्रतिपमनुषं कुर्वान्त प्रतिपो देवास्य प्रज्ञायामाजायते नाप्रतिवपस्तस्मात्प्रतिपमनुपं कुर्वन्ति ' स उच्चस्तरामिव शंस्तव्यः1) ' प्रजामेवास्य तच्छ्रे- . 1) दशनी A, D und E; °पद्यते याता A pr. m. und F; पये यातां A sec. m. und E; 2) So corr. ; dio hss. °र्विरजी; 3) दशन्यां A, E und F'; 4) Fehlt in F; 5) प्रतापत्यो A pr. m.; 6) भवति तत A pr. m.; तत 7) धाया E; 8) वयव : DB 9) प्रतिष्टां DB A pr. m. fügt á ein; 10) भवति interpolation; 11) संस्तव्यं A pr. m. 12)°वास्या A pr. m.; 13) यत्कल्प° D; 14) शंस्तव्या E. fehlt in D;

·२ ॥ ३ । २२-२३ ॥ ८० - यसीं करोति' धाग्यां शंसति' पत्नी वै धाय्या' सा नीचे- स्तरामिव शंस्तव्याप्रतिवादिनी) दैवास्य गृहेषु पत्नी भवति यत्रैवं विद्वानीचस्तरां धाय्यां शंसति' प्रगाथं शं- सति 'पशवो वै प्रगायः 'सः स्वरवत्या वाचा शंस्तव्यः) । पशवो वै प्रगाथः) 'पशवः स्वरः पशूनामात्यै ' सूक्तं शंसति ' गृहा वै सूतं ' प्रतिवीतं ' तत्प्रतिवीततमया ) वाचा शस्तव्यं ' स यद्यपि द रात्पर्म्युलभते') गृहा- नेवनानानिगमिषति 'गृहा हि पशूनां प्रतिष्ठा' निविदं शंसति ' ' यदन्तरात्मंस्तनिविर्तदेवास्य” तत्कल्पयति' प- रिधानीयां शंसति प्रतिष्ठा वै परिधानीया)' प्रतिष्ठा- यामेवेनं।1) ततः प्रतिष्ठापयति ' याज्यया घनत्यन्नं वै याज्यानाग्यमवास्य तत्कल्पयति ' मूलं वा एतयज्ञस्य यद्याथ्याश्च याच्याश्च' तयदन्या अन्या धाय्याश्च याज्याश्च कुर्युरुन्मूलमेव तयशं कुर्युस्तस्मात्ताः समान्य एव स्युः ॥ २२ ॥ तदाङः किंदेवत्यो यश इत्येन्द्र इति ब्रूयदिन्द्रे वाव - - - B3 1) OFERTT A sec. m.; OFF A pr. m.; 2) शंस्तव्या A pr. man. und 3) Fehlt in A; 4) सन्ति 5) तत्प्रतिवीतं तमया A sec. 7m. und F; 6) शस्तव्य: A sec. m. und F; 7) लभन्ते D; 8) मि. Bगति A pr. m.; 9) °नदेवास्य A, D und F; 10) नीयां A sec. m.; मिति) So corr. nach Kaus. Br. XV 4; die hss. प्रतिष्ठाया एवैनं. : Qrwa ·२ ॥ ३ । २३ ॥ ২০ - यज्ञे सति यथाभागमन्या देवता अन्वायंस्ताः" प्रातःस- वने मरुत्वतीये तृतीयसवने चाथ देतत्केवलमेवेन्द्रस्य) यवं माबतीयात्तस्मात्सर्वे निष्केवल्यानि शंसन्ति । यदेव निष्केवल्यानि तत्स्वर्गस्य लोकस्य " पं' यदेव निष्केवल्यान्येकं ह वा अग्रे सवनमासीत्प्रातःसवनमे- वाथ देतं" प्रजापतिरिन्द्राय ज्येष्ठाय पुत्रांचतत्तवनं निर- मिमीत” यन्माध्यंदिनं सवनं " ' तस्मान्माध्यंदिने सवने सर्व निष्केवल्यानि शंसन्ति 8) 'यदेव निष्केवल्यानि त- स्वर्गस्य लोकस्य नृपं यदेव निष्केवल्यानि या ह वै • देवताः प्रातःसवने होता शंसति ताः शस्त्वा होत्रा- शंसिनो अनुशंसन्ति” मैत्रावरुणं तृचं प्रउगे" होता" शंसति" ' तडभयं” मैत्रावरुण' मैत्रावरुणो अनुशंसत्य- दं तृचं प्रउगे होता शंसति' तटुभवमन्द्रमैन्द्र) ब्रा- माणाच्छंस्यनुशंसत्येन्द्राग्रं तृचं प्रउगे होता शंसति' तदुभयमैन्द्रागमैन्द्राग्रमच्छावाको अनुशंसत्य॑थ हैतत्केवल- मेवेन्द्रस्य यदुवं मरुत्वतीयात्तस्मात्सर्व' निष्केवल्यानि रूपस्य F; 1)?; vielleicht अन्वायनाः; न्ववायंस्ता: A, Fund F; 2) हैतत्केवल्यमे°E; 3) शंसति D und E%3; 4) 5) Korrupt; 6) So corr.; dio hss. निरमिमत; 7) Fehlt in D; 8) शंराति DB 9) °सति D und E; 10) त्यैन्द्र F; त्यैन्द्रागं A pr. man.; 11) ऐन्द्र fohit in E; पाा; 13) सर्व D. 12) ब्रहा. 14 ·२१० २ ॥ ३ । २३-४ । १ ॥ शंसन्ति' ' यदेव निष्केवल्यानि तत्स्वर्गस्य लोकस्य त्रूपं यदेव निष्केवल्यानि यदेवदेवीरसहिष्ट माया) अथाभव- केवलः सोमो अस्येत्यूचाभ्यनूतं देवान्ह यज्ञं तन्वाना- नसुररक्षांस्यनिघांसस्ते " ब्रुवन्वामदेवं वं न इमं यज्ञ दक्षिणतो गोपायेति' मध्यतो वसिष्ठमुत्तरतो” भरदानं सर्वाननु विश्वामित्रं ' तस्मान्मत्रावरुणो वामदेवान्न प्र. च्यवते वसिष्ठावान्मणाच्छंसी" भरद्वाजादच्छावाकः सर्वे विश्वामित्रादेत एवास्मै तदषयो करदनमगा अप्रमत्ता यज्ञं रक्षति य एवं वेद य एवं वेद' ॥ २३ ॥ ॥ इत्यथर्ववेद गोषयत्राक्षणोत्तरभागे तृतीयः प्रपाठकः ॥ श्रों कया नश्चित्र अा) भुवत्कया वं न" उत्येति) मैत्रावरुणस्य स्तोत्रियानुपी ' कस्तमिन्द्र वावसुमिति बार्हतः प्रगाथस्तस्योपरिष्टाबादमणं 12) ' सन्चो न जातो वृषभः कनीन इत्युक्थमुखमेवा बामिन्द्र वनिन्नत्रेति 1) पर्यास ' उशनु षु णः सुमना उपाक इति यजत्येतामेव 1) शराति D; 2) यदेव D; 3) यदेवदेवी E; 4) So corr.; die hss. तन्वाना असुर; 5) वशिष्ठ° D; 6) प्रव्यधते ; 7) वशिष्ठD; 8)?? नीमगा A sec. m, D und F; 9) रक्षति D; 10) AD%3 11) नोत्यति DB 12) दूब्राहाणा E; 13) वक्षिनति D.

·२११ - 4 ) २ ॥ ४ । १-२ ॥ तदेवतां यथाभागं प्रीणाति' वषर्त्यानुवषारोति' प्रत्ये- वाभिमृशन्तं ' नाप्याययन्ति' न कानाराशंसाः सीदन्ति ॥१॥ तं वो दस्ममृतीषदं तत्वा यामि सुवीर्यमिति ब्रा- मणाच्झसिन) स्तोत्रियानुपावुटु त्ये मधुमत्तमा गिर इति बार्हतः प्रगाथः पशवो वै प्रगायः पशवः स्वरः पशूनामात्या' अतो मध्यं वै सर्वषां छन्दसां बृदती' मध्यं माध्यंदिनं सवनानां' तन्मध्येनैव मध्यं समर्धयती- न्द्रः" पूर्भिदातिरदासमरित्युक्यमुख ब्रह्माण्यरत श्रवस्येति पर्यास ' एवेदिन्दं वृषणं वनवामिति परिद- धाति) ' वसिष्ठासो') अभ्यर्चत्वरित्यन्नं वा ग्री' ना- स्वमेवास्मै तत्यरिदधाति ' स न स्तुतो वीरवतातु गो- मदिति 'प्रजां चैवास्मै तत्पशृंश्चाशास्ते 'यूयं पात स्वस्तिभिः सदा न इति स्वस्तिमती तूपसमृद्धा " ' एतद्वै) यज्ञस्य समृद्धं यद्रूपसमृदं यत्कर्म क्रियमाणमृग्यजुर्वाभिवदति स्व- स्ति तस्य यज्ञस्य पारमनुते य एवं वेद यश्चैवंविद्वान्त्रा- सणाच्छस्वेतया परिदधान्यूसिषी वधी' वृषभस्तुरा- षाडिति यजत्यैतामेव 1) तदेवतां यथाभागं प्रीणाति । 1) ब्रहाणा D; 2)?, अयो, यन्तो A sec. m., D und E; 3) मध्यंदिन D; 4) यन्तीन्द्र':45 5) पूर्भित्प्रिदा? E; 6) परिदध्यति D; 7) वशि- धागो DB 8) दध्यति DB 9) मृद्धाव् A und F; man erwartat °मृद्वैतद्वै; 10) परिदध्य° D; 11) वनों A pr. m.; fohit in F; 12) वनत्येषा E.

·२१२ २ ॥ ४ । २-४ ॥ वषढत्यानुवषट्रोति प्रत्येवाभिमृशते" नाप्याययन्ति' न क्यनाराशंसाः सीदति' ॥ २ ॥ तरोभिवी" विवसुं तरणिरिसिषासतीत्यच्छावाकस्य स्तोत्रियानुपाव॒दिन्वस्य” रिच्यत इति बार्हतः प्रगाथ- स्तस्योत्तं वाहाणा' भूय इदावृधे वीर्यायत्युक्यमुखमिमामू षु प्रभृति) सातये धा इति पर्यासस्तस्य दशमीमुद्दरति' घोरस्य वा प्राङ्गिरसस्यैतदार्ष नेग्यज्ञं निर्दवच्छस्यमान' पिबा वर्धस्व तव घा” सुतास” इति यतत्येतामेव तद्देवतां यथाभागं प्रीणाति' वषट्टत्यानुवषरोति प्र- त्येवाभिमृशते') ' नाप्याययत्ति' न क्यनाराशंसाः सीदत्ति ॥ ३ ॥ अथाध्वयों) शंसावोमिति स्तोत्रियायानुपाय" प्र- गाथायोक्थमुखाय परिधानीयाया') इति पञ्च कृत्व अायन्ते पञ्चपदा पङ्किः पाडो यज्ञः' सर्व ऐन्द्राणि त्रैष्टु- भानि शंसत्येन्द्रं हि त्रैष्टुभं माध्यंदिनं सवनं' सर्वे सम- -15) 3) So A 9) सुता 1) °मृशान्ति A pr. m. und F; मृशान्त D; 2) तरोभिर्वा D; corr.; die hss. °वुदिन्वस्य; 4) प्रभृति D; 5) A pr. m. fügt ein; 6) तदायें E ; तदा F; 7) वर्धरय pr. m.; 8) धाE3 A pr. m.; 10) तदेवेती E; 11) प्रत्यवाभिDB 12) ध्वर्योर A; 13) स्तोत्रियानु° A sec. m. und F; 14) पीयायां E%3 15) कृत्वा A sec. m., D und F.

·२ ॥४ । ४-५ ॥ २१३ वतीभिः परिदधति) ' तयत्समवतीभिः परिधत्यन्तो वे पर्यासो ऽन्त उदी' उत्तेनैवान्तं परिदधति ' सर्वे मदती- भिर्यजन्ति' तयन्मदतीभिर्यतन्ति सर्व सुतवतीभिः पीत- वतीभिरभित्रपाभिर्यजन्ति यग्यज्ञे" ऽभिवपं तत्समृदं ' सर्वे नुवषटुर्वन्ति स्विष्टकृत्वानुवषट्रारो नेत्स्विष्टकृत अ- तरयामत्यन्तरिक्षलोको माध्यंदिनं सवनं' तस्य पञ्च दि- शः पञ्चोक्यानि माध्यंदिनस्य सवनस्य ' स एतैः पञ्चभि- रुक्थैरेताः पञ्च दिश ग्रामोत्येताः पञ्च दिश ग्राप्नोति' ॥ ४ ॥ 8) अथ यदीपासनं तृतीयसवन' उपास्यन्ते पितॄनेव तेन प्रीणात्युपांशु पानीवतस्याशीघ्रो यतति 'रेतो वै पा- नीवत' उपांश्विव वै रेतः सिच्यते ' तन्नानुवषरोति नद्रेतः सितं संस्थापयानीत्यसंस्थितमिव वै रेतः सितं समृदं ' संस्था वा एषा यदनुवषारस्तस्मानानुवषरो- ति'0) 'नेष्टुरुपस्थे धिष्ण्यान्ते वासीनो भक्षयति) ' पनी- भाजनं वै नेष्टांगीत्पनीषु रेतो धत्ते' 'रेतसः सिक्ताः टकृत्वा मन E3B 1) दधाति A pr. m.; 2) सृतव A sec. m.; 3) सपने F: 4) स्वि- 5) माध्यांदिनं AB 6) यदीपसानं D; 7) सवनं 8) पोति D und E; 9) So corr.; die hss. संस्थापयामों; 10) द्वारानस्मानानु° F; 11) भक्षयन्ति D und E; 12) °भाजन F; 13) नेष्टागोन्पE und F; 14) धत्तं D.

·२१४ २ ॥ ४ । ।-६ ॥ - प्रजाः प्रजायन्ते प्रजानां प्रजननाय' प्रतावान्प्रजनयिष्णुर्भ- वति' 'प्रजात्यै 'प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेद ' ॥५॥ अथ शाकलाजुपति तग्यवाहिनीयास्वचो निर्म- च्येतेषीका वा मुनादेवं देवते सर्वस्मात्याप्मनः संप्रमु- च्यते" ये शाकलाजुपति) 'द्रोणकलशे धाना भवत्ति' तासां हस्तरादधति) ' पशवो वै धानास्ता) प्रास्वनी- यस्य ” भस्मान्ते निवपत्ति ' योनिर्वे पशूनामालवनीयः' स्व एवैनांस्तहोठे निरपक्रमे निधत्यथ सव्यावृतो अप्सु- सोमानाप्याययन्ति ' तान्हातर्वेश्यां सादयन्ति' ' तदि सोम- स्यायतनं ' चावालादपरेणाध्वर्युश्चमसानदिः पूरयित्वोदीचः प्रणिधाय) हरितानि तृणानि व्यवद्धाति' ' यदा वा अापश्चोषधयश्च संगच्छन्ते) ज्य कृत्स्नः सोमः संपन्यते ता वैष्णव्यर्चा" निनयन्ति' यज्ञो वै विष्णुर्यज्ञ” एवं- नमन्ततः प्रतिष्ठापयत्यय यदक्षः प्रतिनिधिं कुर्वन्ति मा- नुषेनैवेनं तदक्षेण देवं भक्षमतद्धति' ॥ ६ ॥ D und F; 1) प्रतावान् fohlt in D; asfasugº D; 2) प्रमुच्यन्त इति D; संप्रमुच्यन्त इति A ; मुच्यते E; °मुच्यते इति F'; 3) शाकलं तुहूति ; 4) दधाति A, 5) धानास्ताश्चादव E3 6) सव्यावृते A pr. m.; सव्यावृततो E%; 7) सादयति D und E; 8) प्रपोधाय A pr. m.; 9) दधति F; 10) स गच्छन्ते F; 11) वैष्णुव्यचर्चा A und E; 12) र्यक्षम् D, E und F; 13) मनुषे° A pr. m.; मानुषेनवैन E.

·२ ॥ ४ । ७-८ ॥ २१५ पूतिर्वा एषो ऽमुष्मिंलोके अध्वर्यु" च यजमानं चा- भिवति तगादेनं दधानभित्यावभूथमुपहरेयुर्यधा कु- णपं वात्येवमेवैनं तत्करोत्यथ यदनं नाभिडत्यावभू- थमुपहरति" सर्वमेवैनं सोनिं संतनुते ' समृद्धि " संभर- त्यंभूदेवः सविता वन्यो नु न इति जुहोति' सर्व- मवनं सपर्वाणं संभरति ' तिसृभिस्त्रिवृद्धि) यज्ञो छ । द्रप्सवतीभिरभितुदोति' सर्वमेवैनं सर्वाङ्ग संभरति" सौमीभिरभिजुहोति ' सर्वमेवेनं सात्मानं संभरति ' ' पञ्चभिरभितुहोति ' पाको यज्ञो' यज्ञमेवावरुन्दे' पाडः पुरुषः पुरुषमवाप्नोति पाडाः पशवः पशुधेव प्रतिति- ष्ठति) ' प्रतितिष्ठति प्रजया पशुभिर्य एवं वेद' ।। ७ ।। अगिर्वाव घमा) इयं यमी कुसीदं वा एतन्यमस्य यजमान'5) अादत्ते यदोषधीभिर्वदिं स्तृणाति' तां यदनु- पोष्य प्रयायाग्यातयेरनेनममुष्मिलोके'यमे यत्कुसीदम- पमित्यमप्रतीत्तमिति" वेदिमुपोषतीदेव' सन्यमं कुसीदं 1) अध्वर्यु F; - 2) वहन्ति E; 3) So corr.; dio hss. दधानामि'; हरति E; 4) समृद्धि E; 5) संगरत्य° E und D%3 6) न F; 7) संभरन्ति A, D und f'; 8) So corr.; dio hss. °निवृहिशो; 9) रन्ति A, D und F; 10) So corr.; die hss. रा प्रात्मानं; 11) तिष्ठन्ति F; 12) यम् A; 13) Fehlt in F; 14) यगी F; 15) यतमानण्य A pr. m.; 16) प्रयागातरंने° F ; alle hss. नेनमेमुष्मिलोके; 17) So B Ind.; die hss. य कुसीद; तोतमिति D, E und F'; 18) So corr.; 'पोपन्तीदेव A pr. m.; D und F'; वेदिमुपोषधोहैव A soc. m. ; वेदिगुपोषधोदैव E.

·- - २ ॥४ । ८ ॥ निरवदायानृणो भूवा स्वर्ग लोकमेति ' विश्वलोप वि- श्वदावस्य वासहोमीत्यार होताद्वा) ' यजमानस्यापरा- भावाय' य? मिश्रमिव चरन्त्यजलिना सतून्प्रदाव्ये जुद्ध- यादेष ह वा अग्निर्वैश्वानरो यत्प्रदाव्यः' स्वस्यामेवैनं तन्योन्यां सादयति' ॥ ८ ॥ अङ्गां विधान्यामेकाष्टकायामपूपं चतुःशरावं पक्का प्रातरतेन कक्षमुपोषेवदि ददति पुण्यसमं भवति ' यदि न दहति पापसमं भवत्यै तेन द स्म वा अङ्गिरसः पुरा विज्ञानेन दीर्घसत्रमुपयन्ति यो ह वा उपद्रष्टारमुपश्रो- तारमनुख्यातारमेव विद्वान्यतते सममुष्मिलोक इष्टापूर्तेन गच्छते ' अगिर्वा उपद्रष्टा ' वायुर्वा उपश्रोतादित्यो" वा अनुख्याता' तान्यएवं विद्वान्यजते सममुष्मिलोक इष्टापूर्तेन गच्छते' ज्यं नो नभसस्पतिरित्याहांगिर्वे नभ- सस्पतिरंगिमेव तदादितं नो गोपायेति ' स वं नो नभ- सस्पतिरित्याह" वायुर्वे नभसस्पतिर्वायुमेव तदादतं नो गोपायेति 'देव संस्फानेत्यानादित्यो वै देवः संस्फान' अादित्यमेव तदादतं नो गोपायेत्ययं ते योनिरित्यरण्यो- - 1)? ? korrupt; 2) विधायान्यामेका DB 3) दिर्घDB 4) उपप्रोता अादि A sec. m. und D; 5) तान्येवं D; 6) गोपयेति A, D und E3B 7) नमसं पति E3 8) गोपायति DB 9) सस्पाने° F.

·२ ॥ ४ । ९-१० ॥ २१७ - रनिं" समारोपयेत्तदाहर्यदरण्योः समाको नश्येढदस्या- निः सीदत्युनराधेयः स्वादिति' या ते अग्ने" यज्ञिया तनूस्तया मे स्यारोन" तया मे क्याविशायं ते यो- निरित्यात्मन्नग्रीन्समारोपयर्देष छ वा अग्र्यानिः') ' स्वस्थामेवेनं तग्योन्यां सादयति' । । । यो ह वा अग्निष्टोमं साझं10) वेदाग्निष्टोमस्य साङ्गस्य सायुज्यं सत्तोकतामश्नुते य एवं वेद ' यो ह वा एष तपत्येषो अग्निष्टोम एष सानस्तं सरवाना संस्थापयेयुः' सानो वै नमिष 'तेनासंबरमाणाश्चरेयुर्यद वा इदं पूर्व- योः सवनयोरसंबरमाणाश्चरन्ति तस्माद्वेदं1) प्राच्यो ग्रा- मता बहुलाविष्टा' अथ यहदं 19 तृतीयसवने संवरमा- पाश्चरन्ति तस्माद्वेदं 4) प्रत्यञ्चि) दीर्घारण्यानि भवन्ति' यथैव प्रातःसवन एवं माध्यंदिने') सवन) एवं तृतीय- सवन ' एवमु ह यजमानो प्रमायुको भवति' तेनासंबर- माणाश्चरेयुर्वदा वा एष प्रातरुदेत्यथ मन्द्रतमं तपति' 1 1) °पयोरगोन A pr. m. und D; 2) °दस्यागि D und F; दरयागी A pr. m.; 3) अगे: A, D und F; अगि E; 4) त्वारोह A; 5) स्वाविशा 6) गोत्समारोंE; °गिंसमारों A sec. m. F'; 7) अगिर्यो नि: A, E 8) स्वदयामेवैनंE; 9) टोम FB 10) साह F; 12) So corr.; तस्मादि तं A, E und F; तस्मादन्नं A sec. m. und D; 13) So corr.; die hss. यदेदं; 14) So corr.; die hss. प्रत्यञ्चेद corr.; die hss. °दिनं 16) सवनं D. प्रयं D; und F; " 11) एन E; 15) So ·२१८ २ ॥ ४ । १० ॥ तस्मान्मन्द्रतमया वाचा प्रातःसवने शंसदद्य यदाभ्येत्यथ बलीयस्तपति' तस्मादलीयस्था वाचा माध्यंदिने सवने शंसदयो यदाभितरामेत्यथ बलिष्ठतमं तपति' तस्माद- लिष्ठतमयां वाचा तृतीयसवने शंसदेवं शंसेयदि वाच ईशीत ' वाग्धि शस्त्रं ' यया तु" वचोत्तरिण्योत्तरिण्यो- सकेत" समापनाय" तया प्रतिपोतेतत्सुशस्ततरमिव भवति' स वा एष न कदाचनास्तमयति नोदयति' त- वदनं पश्चादस्तमयतीति” मन्यन्ते न एव तदन्तं 10) गवाथात्मानं विपर्यस्यते' हरेवाधस्तात्कृणुते रात्री पर- स्तात्स वा एष न कदाचनास्तमयति नोदयति' तवदेनं पुरस्तादयतीति मन्यन्ते रात्रेव) तदन्तं गवाथात्मानं विपर्यस्यते ' रात्रिमेवाधस्तात्कृणुते दः परस्तात्रा वा एष न कदाचनास्तमयति नोदयति12) ' न ह1) वै कदाचन) निZचत्येतस्य ह सायुज्यं सलोकतामश्नुते य एवं वेद' 5) So 1) बलीष्टतमं D; 2) Fehlt in A und D; 3) So corr.; ईशन्त A pr. m., D, E und F; fun A sec. m.; 4) I A, D und F; corr.; die hss. सहेदा; वाचोनरपयोनरणया i und D; 6) समापना F; 7) तवा ; 8) तादेन A pr. m. und F; 9) पश्चादरमम AB D%3B 11) रात्रिरेव D und E; 12) नोदेति FB 13) है A sec. m.; 14) कदाचनं A pr. m. und E; 15) So corr.; dio hss. Flatarlar; ed. B. Ind. निमोचत्येतत्स. 10) तदहूं ·२ ॥ ४ । ११ ॥ २१६ - 2) अथात एकालस्यैव तृतीयसवनं ' देवासुरा वा एषु लोकेषु समयतत्त' ते" देवा असुरानभ्यतयस्तै निता अहोरात्रयोः संधिं समभ्यवागुः स केन्द्र) उवाचेमे वा) असुरा' अहोरात्रयोः संधि) समभ्यवागुः कश्चादं चेमानसुरानभ्युत्थास्वामहा इत्या चेत्यगिरब्रवीदर चेति वरुणो' चेति बृहस्पतिरहं चेति विष्णुस्तानभ्यु- त्थायाहोरात्रयोः संधेर्निर्माप्नुर्यदभ्युत्थायाहोरात्रयोः संधे- नितनुस्तस्माइत्था" ' अभ्युत्याय द वे द्विषतं भ्रातृव्यं । निर्हन्ति य एवं वेद ' सो ऽग्निरश्वो भूवा प्रथमः प्रति- गाय") ' यदग्निरश्वो भूवा प्रथमः प्रनिगाय तस्मादानेयी- भिरुक्यानि प्रणयन्ति' यदग्निरश्वो भूवा प्रथमः प्रतिगाय" तस्मात्साकमश्वं यत्यञ्च देवता अभ्युत्तस्युस्तस्मात्पञ्च) देवता उक्थे।) शस्यन्ते । ' या वाक्सो ऽग्निर्यः प्राणः स वरुणो' यन्मनः स इन्द्रो' यच्चनुः स वृहस्पतिर्यच्छ्रोत्रं स विष्णुरेते ह वा एतान्यञ्चभिः प्राणः समीर्युदस्थापयं- स्तस्मादृ"" एवैताः पञ्च देवता) उक्थे शस्यन्ते ॥ ११ ॥ E; 9) अछाय E; 1) ता A pr. m.; vielleicht राम-यवेयुः 3) हेन्द्रं E und F; वासुरा 1) संधि DB 6) Fehlt in F; 7) युत्याया नही DB 8) ? PEET; -vielleicht ºperat? 10) प्रातव्यं A und F; 11) प्रतीगाय E; 12) प्रतगाय D; प्रजोगाय E; 13) °कामयंE; 14) सभ्यतरथुE; 15) उक्य D; 16) शस्यते A pr. m.; 17) So corr.; die hss. समोर्योत्याप; 18) देवतां A sec. m. und D.

·२२० २ ।। ४ । १२-१३ ।। प्रजापतिय तेभ्यः पञ्चभ्यः प्राणेभ्यो न्यान्देवान्ससृजे" यदु चेदं किं च पाडूं' तत्सृष्ट्वा व्याज्वलयत्तै होचु- देवा" मानो ज्यं पितामयो' ऽभूः') 'पुनरिमं समी-- त्यापयामेति ' स ह सबमाख्यायाभ्युपतिष्ठते" ' यदि क वा अपि निर्णितस्यैव कुलस्य संध्युक्षण' यजते सत्वं लैवाख्यायाभ्युपतिष्ठते 10) ' यो वै प्रजापतिः स यज्ञः 'स एतैरेव पञ्चभिः प्राणः समीत्यिापितो' ये ह वा एनं पञ्चभिः प्राणः समीत्थिापयंस्ता उ एवैताः पञ्च देवता) उक्ये शस्यन्ते' ॥ १२ ॥ तदाङर्ययोर्दवतयो") स्तुवत इन्द्रायोरित्यय क- स्मादूयिष्ठो) देवता उक्थे शस्यन्त इत्यन्तो वा याग्नि- मारुतमन्तरुक्यान्यन्त 14) अाश्विनं 15) ' कनीयसीषु देवतासु स्तुवते 16) तिष्ठेत्यथ) कस्मादूयिष्ठो) देवता उक्थे श- 1) न्यान् fehlt in E; °वाराने F; 2) So ed. B. Ind.; dio hss. वेदं; 3) ? ? vielleicht दयालने; D व्यालयते; F व्याहलयते; 4) देवान A und F; 5) ? ? vielleicht पितामहो ऽभूत् 6) यामीति A, B und F; 7) ? ? violleicht युपातिष्ठत; F भुपगम्यति; 8) Corrupt; संध्युत्तेगां A und F ; FETĦUT D; 9) So ed. B. Ind.; dio hss. सत्वं; 10) तिष्ठन्ते A pr. m.; 11) देव E3 12) So corr.; die hss. तदापूर्यदयों' E; 13) °यिष्ठा ??: 14) अगिमा D; ? ? vielleicht °तमन्त उक्यान्यन्त ; 15) अभिनं D; 16) So corr. ; Fan A pr. m. und E; Tara A soc. m. und D; स्तवते E; 17) ? ? violleicht sन्तेष्पित्यथ ; 18)?? °ष्ठा.

·२ ॥ ४ । १३-१५ ॥ २२१ स्यत इति 'दे दे उक्थमुखे भवतस्तबट्टे ढे' ॥ १३ ॥ अथ यदन्द्रावारुणं मैत्रावरुणस्योक्यं भवत्येन्द्राबाई- स्पत्यं ब्रामणाच्छंसिन उक्थं भवत्येन्द्रावैष्णवमच्छा- वाकस्योक्थं भवति दे संशस्यस्त ऐन्द्रं च वारुणं ) चैकमैदावारुणं भवति" ' द्वे संशस्यस्त ऐन्द्रं च बा- हस्पत्यं चैकमैन्द्राबार्हस्पत्यं भवति ' वे संशस्यस्त ऐन्हें च वैष्णवं चैकमैन्द्रविष्णवं भवति ' वे दे उक्यमुखे भवतस्तन्यदू दे' ॥ १४ ॥ अथ चंदन्द्रावारुणं मैत्रावरुणस्योक्थं भवतीन्द्राव- रुणा सुतपाविमं सुतं सोमं पिबतं मन्यं धृतव्रतावि- त्यूचाभ्यनूतं ' मदद्धि तृतीयसवनमेन्यू षु ब्रवाणि त" अागिरगामि' भारत इति मैत्रावरुणस्य) स्तोत्रिया- नुपी' चर्षणीधृतं गघवानमुक्थ्यमित्युक्थमुखं तस्यो- परिष्टादादाणमस्तभाग्यामसुरो 13) विश्ववेदा इति वा- णं सांशंसिकमदं चेति वरुणो) ऽब्रवीवतयोः संशं- 1) उक्थे मुखे D; 2) So corr.; die hss. °स्तबहे; 3) ब्राहमाच्छंगिन 14, D und F; 4)?? viell. संास्तव्ये संशस्य D; शंसयंE%3; 5) वरुण D; वरुणं D; 7) भवन्ति DB 8) मधं A sec. m.; मध्यं A pr. m.; खां मयं D; °मेछु F; 10) तागिरगामि A pr. m.; 11) रुपारया A 12) मघवानमुख्यमि° A ; मुछामि ; 13) So corr.; die hss. गे; 14) विश्वे देवा ; 15) वरुणो E.

·२२२ २ ॥ ॥। १५-१६ ॥ - - सायानतिशंसायन्द्रावरुणा" युवमध्वराय न इति पर्यास ऐन्द्रावरुणे ऐन्द्रावरुणमस्यैतनित्यमुक्थं ' तदेतत्स्वस्मि- नायतने स्वस्यां प्रतिष्ठायां प्रतिष्टापयति' द्वन्दं वा एता देवता भूवा व्यजयन्त ' वितित्या एवाथो दन्तस्यैव मि- थुनस्य प्रजात्ये ' सैकपादिनी” भवत्येकपादिन्या होता परिदधाति ' यत्र हातहत्रिकाणा" युजसि तत्समृद्वं तद्वै खल्वावां राजानावध्वरे" ववृत्यामित्येवमेव केवलप- यासं कुर्यात्केवलसूतं ' केवलसूतामेवोत्तरयोर्भवतीन्द्रा- वरुणा मधुमत्तमस्येति यजत्येते " एव तद्देवते यथाभागं प्रीणाति ' वषट्टत्यानुवषरोति ' प्रत्येवाभिमृशन्ते " ना- प्याययन्ति' न स्यनाराशंसाः सीदन्ति' ॥ १५ ॥ अथ यंदैन्द्राबार्हस्पत्यं ब्रामणाच्छंसिन उक्यं भव- तीन्द्रश्च सोमं पिबतं बृहस्पते ऽस्मिन्यज्ञे मन्दसाना ) वृषण्वसू इत्यूचाभ्यनूक्तं ' मददि तृतीयसवनं वयम् वा- मपूर्ण यो न इदमिदं पुरति ब्रामणाच्छंसिन") स्तोत्रि- यानुपी' प्र मंहिष्ठाय वृक्ते बृहया) इत्युक्थमुखमै- 1) मंसायानिति° D%3B 2) द्वन्दं स्यैव DB 3)?? viell. 'तिनी 4)?? viell. °तिन्या; D भवत्यैक'; 5) °त्रकाणा F; 6) रातानानध्वरे A; रातानामध्वरे E; रातानामध्वर D; 7) यतत्येत A pr. m.; E und F; 8) प्रत्यवाभि D; 9) उक्या A pr. m.; 10) मन्दसामाना E; : पाच्छसिन D%3 12) बृहद्रथ F. 11) ब्रल- ·२ ॥ ४ । १६ ॥ २२३ - - - न्टाजागतं ' जागताः पशवः' पशूनामात्यै ' जागतमु वै तृतीयसवनं ' तृतीयसवनस्य नृपमुदगुतो न वयो रक्ष- माणा इति वार्हस्पत्यं सांशंसिकमदं चेति बृहस्पति- रब्रवीदेवतयोः संशंसायानतिशंसायांच्छाम इन्हें मतयः स्वर्विद इति पर्यास ऐन्दावादस्पत्य ' ऐन्द्रावास्य- त्यमस्यैतनित्यमुक्यं तदेतत्स्वस्मिन्नायतने स्वस्यां प्रति- ष्ठायां प्रतिष्ठापयति' द्वन्दं वा एता देवता भूवा व्याय- त विजित्या एवाथो द्वन्द्वस्यैव मिथुनस्य प्रजात्यै”। वृहस्पतिनः परिपातु पञ्चादित्येन्द्राबाईस्पत्या परिदधा- तीन्द्रावृहस्पत्योरिव या प्रतिष्ठापयत्युतोत्तरस्मादधराद- घायोरिन्द्रः पुरस्तात मध्यतो नः सखा सखिभ्यो।) वरिवः1) कृणोविति' सर्वाभ्य एव दिग्भ्य याशिषमाशा- स्ते) नाव:) ' यं कामं कामयते सो स्मै कामः समृध्यते य एवं वेद यश्चैवंविद्वान्त्रामणाच्येतस्या) परिदधाति' बृहस्पते युवमिन्द्रश्च वस्व'" इति यजत्येते" एव तद्देवते D; 1) °मैट्रं जागतं D and E; 2) पमुदतो D; 3) शिकामहं F; 4) संशंसायानिति°D3B 5) स्वर्वि E3B 6) °बाहरपत्यं A und F; 7) ता. मुक्य 8) यन्ति A pr. m.; 9) प्रतापत्य A pr. m.; 10) प्रतिष्ठा- पयत्ययोन F; प्रतिष्ठापयत्युतोवरस्वा D; राधायोरिन्द्र : E; 11) सखिभिAB 12) वरीय: A; 13) °माशस्त D; 14)?? D नालि 15) या D3B D; 17) यजत्येत A und F. 16) व ·२२४ २ ॥ ४ । १६-१७ ॥ यथाभागं प्रीणाति' वषट्त्यानुवषकरोति' प्रत्येवाभिमृश- ते) नाप्याययत्ति) ' न व्यनाराशंसाः सीदन्ति ॥ १६ ॥ अथ यदन्द्रवैिष्णवमच्छावाकस्योतं भवतीन्द्राविष्णू मदपती' मदानामा सोमं यातं द्रविणो दधानेत्यूचाभ्य- नूती ' मद्धि तृतीयसवनमंधा' हीन्द्र गिर्वण इयं त इन्द्र गिर्वण इत्यच्छावाकस्य स्तोत्रियानुपावृतुनित्री " तस्या अपस्परीत्युक्थमुखं"' तस्योक्तं ब्राह्मणं' नू मर्ती दयते सनिष्यन्निति वैष्णवं सांशंसिकंमझ8) चेति वि- ष्णुरब्रवीदेवतयोः संशंसायानतिशंसाय 'सं वां कर्मणा समिषा हिनोमीति पर्यास ऐन्द्रविष्णव'' ऐन्द्रविष्ण- वमस्यैतनित्यमुखं तदेतत्स्वस्मिन्नायतने1) स्वस्यां प्रति- ष्ठायां प्रतिष्ठापयति12) ' द्वन्दं वा एता देवता भूवा व्य- जयन्त ' विजित्या एवाथो द्वन्दस्यैव मिथुनस्य प्रजात्या उभा निग्यथुन पराजयेथे इत्येन्द्रविष्णव्यर्चा परिदधाती- न्द्राविष्णरिव” यज्ञं प्रतिष्ठापयतीन्द्राविष्णू पिबतं मध्वो अस्येति यजत्येते14) एव तद्देवते यथाभागं प्रीणाति 1) प्रत्यवामि D3B 2) नाथाय° D und E%3 3) सीदति E; 4) मदयती E; 5) So corr.; °मधाम A, E und F; °मध्यम D; 6) तु!नेत्री E; 7) अपपस्परी' A pr. m.; अपसस्परी° D; अपमस्परी°E; 8) कमिहं DB 9) शंशंसायानिति D; शंशंसा E 10) °वैष्पावं A sec. m. und E%3; 11) यतेन D; 12)°पयन्ति A pr. m.; 13) परिदधान्ती A; 14) यज- त्येत A und F.

·२२१ ३ ॥ ४ । १७-१८ ॥ वषटत्यानुवषरोति ' प्रत्येवाभिमृशन्ते" ' नाप्याययन्ति । न दयनाराशंसाः सीदन्ति' ॥ १७ ॥ अथाध्वी शंशंसावोमिति) स्तोत्रियायानुपायोक्थ- मुखाय परिधानीयाया” इति चतुश्चतुरावयन्ते' चतस्रो वै दिशो दिक्षु तत्प्रतितिष्ठन्ते' ज्यो चतुष्पादः" पशवः' पशूनामात्या' अथो चतुष्याणो हि तृतीयसवने कोत्र- कास्तस्माच्चतुः सर्वे त्रैष्टुभं जागतानि शंसन्ति " ' जागतं दि तृतीयसवनमध देतचटुभान्यप्रतिभूतमिव" हि प्रा- तःसवने मरुत्वीय तृतीयसवने च होत्रकाणां शस्त्रं धीतरसं") वा एतत्सवनं यत्तृतीयसवनमय सैतधीत- शुक्रिय छन्दो पत्रिष्टुबयातयाम 13) ' सवनस्यैव तत्सरसताय') ' सर्वे समवतीभिः परिदधति' तन्यत्समव- तीभिः परिधत्यन्तो वै पर्यासो त उदी अन्तः सजा- या) 315) al) वा) अवैनायन्तेिनैवातं) परिधति' सर्वे मदतीभिर्यजन्ति तयन्मदतीभिर्यतन्ति सर्व सुतवती- भिः पीतवतीभिरभित्रपाभिर्यजन्ति') ' यग्यज्ञे ) अभिपं' 12) - 1) प्रत्यवाभिD%3B 2) नाथाययन्ति D; 3) शंशावोमिति A%B 3) शंशवोमिति A; 4) रतोत्रिया- नुत् A und F; 5) परिदधा A und F; 6) Fehlt in D; 7) चतुष्पद: F; 8) जगतानि DB 9) शंसति DB 10)?? भतामिव 11) धितररांA pr. m.; ettarsai A sec. m. und E; fanpai D; 12) °धितरसं A pr. m., 13) So corr.; die hss. यतिदुभाया; corr. ; die hss. तत्सरस्वतायै; 15) Korrupt; 16) सृतव A sec. m.; 17) अमिः fehlt in D; 18) विद्यतने A pr. m.; यदि F. 15 14) So ·२२६ २ ॥ ४ । १८-११ ॥ तत्समृद्ध' सर्वे ऽनुवषर्वन्ति ' स्विष्टकृत्वानुवषट्रारी" ने- स्विष्टकृत अन्तरयामेत्यसौ वे लोकस्तृतीयसवनं' तस्य पञ्च दिशः पञ्चोक्थानि तृतीयसवनस्य ' स एतैः पञ्चभिरु- क्यरेताः पञ्च दिश प्राप्नोति' तम्वदेषां लोकानां पं या मात्रा तेन रूपेण तया मात्रयेमालोकानूनोतीमांत्रोका- ॥ १८ ॥ तदानः किं षोडशिनः षोडशिवं 'षोडश स्तोत्राणि षोडश शस्त्राणि षोडशभिरक्षरेरादत्ते) द्वे वा अक्षरे अतिरिच्यते षोडशिनो ऽनुष्टुभमभिसंपन्नस्य ' वाचो वा एतौ स्तनी ' सत्यानृते वाव ते ' अवत्येनं सत्यं नैन- मनृतं हिनस्ति य एवं वेद य” एवं वेइ ' ॥१६॥ ॥ इत्यथर्ववेदे गोपथब्रामणोत्तरभागे चतुर्थः नृधोतीति प्रपाठकः ॥ ग्रोमहर्वे देवा अाश्रयन्त" रात्रीमसुरास्ते) समावदी- या एवासन्नी व्यावर्तन्त' सो ऽब्रवीदिन्द्रः कश्चादं चेमा- 3)So 1) Bibl. Ind. विष्टकृत्वा अनु 2) dio hss. टवतगन्त; corr.; dio hss. मात्राये; 4) बोडशोत्वं A pr. m.; 5) षोडशीमि°E; 6) So corr.; die hss. à ; 7) So corr.; die h88. Tarunt; 8) नैतमनृतं A sec. m. und D; 9) Fehlt in E und F; 10) श्राश्राम्यन्त E; 11) रात्रीरा° E.

·२ ॥ ५। १-२ ॥ २२० - नसुराबात्रीमन्ववैष्यामह" इति स देवेषु न प्रत्यवि- न्दबिभयू रात्रेस्तमसो मृत्योस्तम इव" हि रात्रिर्मृत्युर्वे तमस्तर ... "तर्दि भूयानिव नतं स यावन्मात्रमिवा- पक्रम्य बिभेति तं वै छन्दांस्येवान्ववायंस्तंग्यच्छन्दांस्थे- वान्ववायंस्तस्मादिन्द्रश्च) छन्दांसि च रात्रिं वदन्ति' न निविच्छस्वते न पुरोरुङ्ग धाय्या नान्या देवता' इन्द्रश्च" स्येव छन्दांसि च रात्रिं वत्ति ' तान्दै पर्यायः पर्यायम- नुदन्त' यत्पर्य यः पर्यायमनुदल तस्मात्पर्यायास्तत्यर्याया- णां पीयत्वं ' तान्ये प्रथमैरेव पर्यायः पूर्वराबादनुदन्त मध्यममध्यरात्राटुत्तमैरपररात्रादपि शर्वर्या अपिस्मतीत्य- ब्रुवंस्तन्यदपि शर्वर्या अपिस्मसीत्यब्रुवंस्तदपिशवराणाम- पिशवरवं ' शर्वराणि खन्तु र वा यस्यैतानि छन्दांसीति रु स्मारतानि छ वा इन्हें रात्र्यास्तमसो मृत्योरभिपत्या- वारयंस्तदपिशवराणामपिशवरत्वम् ॥ १ ॥ प्रथमेषु पर्यायेषु स्तुवते प्रथमान्येव पदानि पुनराददते यदेवषां मनोरथा यासंस्तदेवेषां तेनाददते ) ' मध्यमेषु पर्यायषु स्तुवते मध्यमान्येव पदानि पुनराददते ' यदेवैषा- - - 1) °न्ववैयाण्यामहा A soc. m. die hss. °महा; 2) न: D; 3) रा व D; 4) So corr.; die hss. प्रक्रम्य; 5) So corr.; dio hss. °दिन्द्रय 6) giz A pr. m.; D, E und F; 7) So corr.; dio hss. इन्द्रस्य 8) तेनादधाते A pr. m. und E.

·२२८ २ ॥ ५ । २-३ ॥ - - मश्वा गाव यासंस्तदेवेषां तेनाददत ' उत्तमेषु पयिषु स्तुवत'' उत्तमान्येव पदानि पुनराददते ' यदेवेषां वासो हिरण्यं मणिरथ्यात्ममासीत्तदेवैषां तेनाददत' या द्वि- षतो वसु दत्ते निरवैनमेभ्यः सर्वेभ्यो लोकेभ्यो नुदते य एवं वेद' ॥ २ ॥ पवमानवदहरित्वाकुर्न रात्रिः पवमानवती' कथमुभे पवमानवती भवतः 'केन ते समावदाजी भवत) इति' यदेवेन्द्राय मदने सुतमिदं वसो सुतमन्ध इदं क्यन्वोतसा सुतमिति स्तुवन्ति च शंसन्ति च तेन" रात्रिः पवमा- नवती' तेनामे पवमानवती भवतस्तेन ते समावदाजी भवतः पञ्चदशस्तोत्रमरित्याहुर्न रात्रिः पञ्चदशस्तोत्रा' कथमुभे पञ्चदशस्तोत्रे भवतः' केन ते समावदाजी भवत इति ' द्वादश स्तोत्राण्यपिशवराणि' तिसृभिदेवताभिः सं- धिना रायंतरेणाश्विनाथ स्तुवते तेन रात्रिः पञ्चदश- स्तोत्रा 'तेनामे पञ्चदशस्तोत्रे भवतस्तेन ते समावद्वानी भवतः ' परिमितं स्तुवन्त्यपरिमितमनुशंसन्ति ' परिमितं भूतमपरिमितं भव्यमपरिमितान्येवावरुन्यादित्यतिशंसति" - 3) मासोत 1) स्तुबन्ते A und F; 2) हिरण्य A sec. m. und D; वैषां D; 4) निवनामेन्य : A pr. m%3; 5) भावत E3B 7) तेगा D; 8)तोत्रां 9) °तिशंसन्ति A und F. : 6) राति DB ·२ ॥ ५ । ३-४ ॥ ၃၃ स्तोममति वै प्रजास्यात्मानमति पशवस्तग्यदेवास्यात्या- त्मानं तदेवास्यैतेनाप्याययत्ययो" द्वयं वा इदं सर्व ले- रुश्चैव तेजश्ाथ तदहोरात्राभ्यामातं 'स्नेहतेजसोरायै गायत्रास्तोत्रियानुपाञ्छंसन्ति 'तेतो वे गायत्री तमः पाप्मा रात्रिस्तेन तेजसा तमः पाप्मानं तरन्ति 'पुनरादायं" शंसन्त्येवं हि सामगा स्तुवते यथा स्तुतमनुशस्तं भवति' न हि तत्स्तुतं ) यत्रानुशस्तं ' तदाङरथ कस्मात्तमा- त्यतीहारादाय साम्ना शस्त्रमुपसंतन्वत्तीति'' ॥३॥ पुरुषो वै यज्ञस्तस्य शिर एव हविर्धानं ' ' मुखमा- स्वनीय' उदरं सदो' नमुक्यानि)' वाल) मार्नाली- घश्चानीधीयश्च!) या इमा देवतास्ते ऽन्तःसदसं' धिष्ण्याः' प्रतिष्ठे गाईपत्यव्रतपणावित्यथापरं15) ' तस्य मन एव बन्ना' प्राण उदातापानः प्रस्तोता ' व्यानः प्रतिवा' वाग्धोता' चक्षुरध्वर्युः प्रजातिः। सदस्यो' ऽङ्गानि हो- त्राशंसिन' यात्मा यतमानस्तंग्यध्वर्युः स्तोत्रमुपाकरोति - . 1)?? ययत्ययो? 2) So corr.; die hss. ततश; 3) So corr.; die hss.यामाप्यं; 4) Die hss. यायत्री ; A, D und F स्तात्रियानुनपं ; राते D und E; 5) पुनरादाय A pr. m. und F; 6) शंगति D; 7) मारतं E; शंस्तं ; 8) त रतुतं D; तत स्तुतंE; 9) तन्वाति D; तन्वीति F; 10) हविर्धान .F; 11) So corr. nach K. Br. XVII 7, P. 6%; dic hss. उतरक्यानि 12) बह D; 13) माऊलोगश्चा A, Fund F'; दम DB 15) व्रतनपणा°A, E und F%; 16) So corr. nach K. Br. XVII 7, 7.9; die hss. प्रजापतिः . 14) नारा- ·२ ॥ ५ ॥ ४ ॥ सोमः पवत इति चनुरेव तत्प्राणैः संद्धात्यथ" यत्प्र- स्तोता ब्रह्माणमामन्त्रयते ब्रह्मत्स्तोष्यामः प्रशास्तरिति मनो ऽग्रणीभवत्येतेषां प्राणानां मनसा दि) प्रसूता ) स्तोमेन स्तुयामेति' प्राणानेव तन्मनसा संधात्यंथ ) यद्रमा स्तुतेत्युच्चरनुजानाति मनो वै ब्रह्मा' मन एव तत्याणैः संधात्य॑थ यत्प्रस्तोता प्रस्तोत्यपानमेव तत्प्राणैः संदधात्यय यत्प्रतिहर्ता प्रतिहरति व्यानमेव तदपानः संधात्यय यदातोदायति समानमेव तत्प्राणैः संधात्यथ यद्योता साना शस्त्रमुपसंतनोति वाग्वै होता वाचमेव तत्प्राणैः संधात्य॑थ यत्सदस्यो ब्रह्माणमुपासीदति प्र- जाति। " सदस्यः प्रजातिमेवाप्नोत्यथ' यद्धोत्राशंसिनः सामसंततिं कुर्वन्त्यङ्गानि वै होत्राशंसिनो ऽङ्गान्येवास्य तत्प्राणैः संधात्यथ यचनमानः स्तोत्रमुपासीदत्यात्मा वै यजमान अात्मानमेवास्य तत्कल्पयति ' तस्मानिने बहिर्वेभ्याश्रावयेन्नाभ्युदियान्नाभ्यस्तमियानाधिष्ण्ये ” प्र- तपेनेत्याणेभ्य अात्मानमत्तरगादिति ॥ ४ ॥ 3)?? om.P; 1) संदधDB 2) गुणी A sec. m. ; गृणों A pr. m.; 4) प्रराता D; 5) संध्यत्यय DB 6) So corr.; die hss. प्रजापति। 7) So corr.; die hss. प्रजापतिमेवा; 8) So corr.; dié hes. Emri safa; A pr. m. सामं संतंगी; 9) So corr.; A pr. m. und D area°; A soc. m., E und F बहिर्वे; 10) मन्तरागादिति A pr. m.

·२ ।। ५ ।५ ॥
२३१
3)
प्रथमेषु पर्यायेषु स्तुवते प्रथमेषु पदेषु निनर्दयत्ति"
प्रथमात्रादेव तदसुरानिन्ति ' मध्यमेषु पर्यायेषु स्तुवते
मध्यमेषु पदेषु निनर्दयत्ति ' मध्यमराबादेव तदसुरान्नि-
घ्रत्युत्तमेषु' पयिषु स्तुवत उत्तमेषु पदेषु मिनर्दबत्त्यु-
तमराबदिव तदसुरान्नित्ति' 'तम्ययाभ्यागारं पुनः पुनः
पाप्मानं निर्हरन्त्येवमेवैतत्स्तोत्रियानुपाभ्यामहोरात्रा-
भ्यामेव तदसुरानिन्ति गायत्रीं शंसन्ति तेजो वै"
ब्रह्मवर्चसं गायत्री ' तेज एवास्मै तन्मवर्चसं यजमाने
दधति ' गायत्रीः 100 शस्त्वा जगतीः1) शंसन्ति) ' वन्म द
वै जगती ' ब्राणवास्मै तद्रदावर्चसं यजमाने दधति'
व्यायन्ते गायत्रीश्च जगतीश्चात्तरेण' छन्दांस्येव तनाना-
वीर्याणि कुर्वन्ति 'जगतीः शस्त्वा त्रिष्टुभः शंसन्ति' पशवो
वै जगती पशूनेव तत्रिष्टुभिः 19 परिदधति' बलं वै वीर्य
त्रिष्टुब्बलभेव) तवीर्ये जन्ततः प्रतिष्ठापयत्यन्धस्वत्यो
मदत्यः 1) सुतवत्यः पीतवत्यस्त्रिष्टुभो याड्याः समृताः सु-
corr.; die hss.
6) Dio
1) यति DB 2) Die hss. °विरधन्ति;
3) Feblt in D; 4)80
निर; 5) So corr.; dio hss. °भ्याघारात्,
hss. निरपन्ति
7) गायत्री:??; 8) शंसति D; 9) Fehlt in A soc.
m. und E; 10) गयत्री A pr. m. und F; 11) जाती A, D und F;
12) शंसति DB 13) So corr.; die hss. तन्त्रिष्टुभ 14) Korrupt, man
erwartet ara pa
E und F;
15) महन्त्य : E.

·२३२ २ ॥ ५। ५-६ ॥ - लक्षणा' 'एतद्वै रात्रीनृपं ' जागृयाद्वात्रिं 'यावह ह वैन वा स्तुवते न वा शस्यते तावदीश्वरा" असुरा रक्षांसि च यज्ञमन्ववनयत्ति ' तस्मादाहवनीयं समिद्धमानीध्रीयं ) गाईपत्वं विषायानामुत्वलयतेति भाषेरवलयेरन्यका- शमिवैव तत्स्यादारभन्तः) शयोरंस्तान्द" तः" श्रेष्ठो) वा) इति पाप्मा) नाभिवृणोति 'ते तमः पाप्मा- नमपानते 'ते तमः पाप्मानमपानते' ॥ ५ ॥ विश्वपं वै वाष्ट्रमिन्द्रो' ज्न्स'त्वष्टा हतपुत्री अभिचरणीयमपेन्द्रं सोममाहरत्तस्येन्द्रो यज्ञवेशसं कृ- वा) प्रासमा सोममपिबत्त विघढ्याईत्तस्मात्सोमो" नानुपतेन) [19] पातव्यः' सोमपीयो ऽस्य व्यधुको" भवति तस्य मुखात्प्रणेभ्यः श्रीर्यशांस्यूर्वान्युद्क्रामस्ता- नि) पशून्याविशंस्तस्मात्यशवो यशो ' यशो र भवति य एवं वेद ' ततो ऽस्मा एतदश्विनी च सरस्वती च यज्ञं 1) सुलक्षा A sec. m.; D, E und F; 2) जागियादा ; 3)प्रास्यन्ते 4) A und F fügen i ein; 5) समृहमागीधियं D; 6) So corr. die hss. धिष्पयं राम'; °रागु हल्लयतेति D; °समुज्वलयेति ; 7) So corr.; die hss. भाषयेर; die hss. शमिव वै तस्यादरेभिनं सुवीरतान्ह 8) Korrupt; 9) त्वष्ट A und F; 10) die hss. हंस; 11) So corr.; die तक्षिरेस संस्कृत्वा; 12) So corr. ; dio hss. विष्टव्यर्छन; 13) Doppelte nogation!; नानुपटूयतेन A; 14) द्वद्धि A pr. m. ; दृद्धि A see. m.; वृद्धि D, E und F; 15) न्यदकामनानि A und D.

·२ ॥।। ६-७ ॥ समभरत्सीत्रामणिं भेषज्याय ' तयेन्द्रमभ्यषिञ्चस्ततो) वै स" देवानां श्रेष्ठो भवच्छ्रेष्ठः स्वानां चान्येषां च भवति य एवं वेद यश्चैवं विद्वांत्सीत्रामण्याभिषिच्यते ॥ ६ ॥ अथ साम गायति ब्रह्मा' क्षत्रं वै साम' क्षत्रेणैवैनं तदभिषिञ्चत्ययो साम्राज्यं ) वै साम' साम्राज्येनैवैनं त- साम्राज्यं गमयत्ययो सर्वेषां वा एष वेदानां) रसो यत्साम ' सर्वेषामेव तद्वेदानां रसेनाभिषिञ्चति' बृहत्यां) गायति' ' वृहत्यां वा असावादित्यः श्रियां प्रतिष्ठायां प्रतिष्ठितस्तपत्यैन्यां वृहत्यां गायत्येन्द्रो वा एष यज्ञक्र- तुर्यत्सीत्रामणिरिन्द्रायतन" एष तर्हि यो यतते ' स्व एवेनं तदायतने प्रीणात्यय कस्मात्संशानानि नामौर्वे सामभिदवा इन्द्रमिन्द्रियेण वीर्येण समश्यंस्तथैवैतवन- माना) एतैरेव सामभिरिन्द्रियेणैव वीर्यन संश्यन्ति' संश्रवसे) विश्रवसे सत्यश्रवसे श्रवस इति सामानि भवन्त्य घवेनं लोकेषु प्रतिष्ठापयति चतुर्निधनं भवति चतस्रो वै दिशो ' दिक्षु तत्प्रतितिष्ठन्ते ' ज्यो चतुष्पादः पशवः पशूनामात्यै 'तदाङर्य देतत्साम गीयते ज्य तस्य 1) तयन्दू F; 2) Fehlt in D und F; 3) Fehlt in D; 4) सामराज्यं E%3 5) देवानां D; 6) बृहत्या E; 7) गयन्ति A pr. m.; 8) 89 corr.; dic hss. °रेन्द्रायतन; 9) गंश्यानानि A, E und F; 10)तमान E; 11) संश्रावासे A pr. m.

·२ ॥ ५। ७-८ ॥ 1) - - - सान) उक्थं" का प्रतिष्ठा' त्या देवा एकादशेत्या- हुरेतद्वा एतस्य साम्न उक्थमेषा" प्रतिष्ठा' त्रयस्त्रिंशं ४) ग्रहं गृह्णाति ' साम्नः प्रतिष्ठयि प्रतिष्ठायै ' ॥ ७ ॥ प्रतापतिरकामयत वातमा यां" स्वर्ग लोकमिति स एतं वाजपेयमपश्यद्वाजपेयो वा एष य एष तपति' वाजमेतेन यजमानः स्वर्ग) लोकमानोति' शुक्रवत्यो ) ज्योतिष्मत्यः प्रातःसवने भवन्ति 'तेजो 10) जन्मवर्चसं ताभिराप्नोति' वाजवत्यो माध्यंदिने सवने 'स्वर्गस्य लो- कस्स समया' अन्नवत्यो गणवत्यः पशुमत्यस्तृतीयसवने भवन्ति ' भूमानं ताभिरामोति ' सर्वः सप्तदशी भवति।' प्रजापति सप्तदशः ' प्रजापतिमेवाप्नोति।) ' हिरण्यस्रन ऋविनो भवन्ति ' महस) एव तद्रूपं क्रियत ' एष मे मुष्मिलोके प्रकाशो) सदिति ' ज्योतिर्वै हिरण्यं 5) ' ज्योतिषवैनमन्तर्दधाजि ) धावत्ति ' यतमानमुजापय- ति' ' नाकं18) रोहति समहसे19) रोहति विश्वमहसे 1) So corr.; die hs. साममुक्यं; 5) So corr.; die hss. पगात् । - - 2) त्रयो A pr. m.; 3) त्रयस्त्रिंशE; 4) Fehlt in D; 6) So corr.; die hss. लोकमेति 7) Fehlt in F; 8) स्वग E3B 9) वत्यो E3 10) Von dat bis tot fehlt in F; 11) So corr.; die hss. भवन्ति; 12) प्राजाप DB A sec. m. ; महत्य F; 14) प्रशाको F 15) हिरणय D; 16) दधात्याFि; 17) °पयति DB 18) So corr. नाके A, E und F; नाक D; 19) Fohit in E und F; P. Br. साजसे; . 20) Fehlt in E und F. 13) मत्स ·२ ।।। - ॥ २३५ - रोहति सर्वमहसे रोहति ' मनुष्यलोकादेवेनमतद्धति' देवस्य सवितुः सवे) स्वर्ग लोकं वर्षिष्ठं नाकं रोक्षय- मिति' मा रथचक्रं सर्पति" ' सवितृप्रसूत एवैनं त- सर्पत्यथो प्रजापति ब्रह्मा' प्रजापतिमेवैनं वादधि- प्रसुवति) ' नाकस्योज्जित्यै वाजिनां संतत्यै ' वाजिसामा- भिगायति' वाजिमान्भवति' वाजो वै स्वर्गी) लोकः' स्वर्गमित्र तलाकं रोति विष्णोः शिपिविष्टवती बृहदुत्तमं भवति' स्वर्ग मेव तल्लोकं चूका बनस्य वि- उपमतिक्रामत्यतिक्रामति' ॥ ८ ॥ अथातो तोर्यामा' प्रजापतिर्वे यत्प्रजा असृजत ता वै ताता) असृजत ' ताः सृष्टाः पराच्य एवासनीपाव- तत्त'' ता एकेन स्तोमेनोपागृलात्ता अत्यरिच्यन्त'"' ता द्वाभ्यां ' ताः सर्वैस्तस्मात्सर्वस्तोमस्ता एकेन पृष्ठेनोपाग- हात्ता अत्यरिच्चन्त' ता द्वाभ्यां ' ताः सर्वेस्तस्मात्सर्वपृष्ठ- स्ता) अतिरित्तोक्ये वारवतीयेनावारयंस्तस्मादेषी - 12) und F; 1) So corr.; Ti A, D und F; TË E; 2) रुदयगिति A pr. m.; रोहमिति F; 3) समर्पयति A sec. m. und E; 4) तत्समर्पयत्ययो A, E 5) सूवति A pr. m.; E und F; °श्रुवति D; 6) D ftigta fehlt in F; 8) ताता F; 9) नोव्या- वर्तन्त DB 10) अतिरिच्यन्त D; 11) So corr.; dio hss. °वरपृष्ठस्ता; 12) ? wsehl. °वारयतस्मादेषो. ein ; 7) Von रोहति bis रक्षा ·२ ॥ ५ ।।-१० ॥ - अतिरिक्तोक्थवान्भवति तस्माद्वारवत्तीयं' ता पदावा- यच्छदतो वा अप्तोर्यामाथो प्रजा वा अप्ठरित्याः)' प्रजानां यमन इति" देवैतदुक्तं" ता बर्हिः प्रजा- शायरंस्तर्हि देतेन यनते ' स एषो ऽष्टापृष्ठो भवति तन्यथान्यस्मिन्यज्ञे विश्वजितः) पृष्ठमनु) संचरं भवति कथमेतदेवमति) ' पितष यज्ञानां ' तयथा श्रेष्ठिनि1) संवशेरपि विद्विषाणा एवमेवैतच्छ्रेष्ठिनो वशेषानमन- स्यानुचर्याय 13) क्षमते' ॥ १ ॥ तथैवादी न उक्थानामाग्नेयं प्रथमं भवत्येवमे- वैतत्राप्यागेयं प्रथमं भवत्येंद्र वाव तत्रोत्तरे' ' ऐन्द्रे वा एते ऐन्द्रावैष्णवमच्छावाकस्योक्यं भवति' चतु- राहावान्यतिरितोक्यानि" भवन्ति पशवो वा उक्यानि' चतुष्टया वै पशवो' ज्यो चतुष्पादः पशवः पशूनामात्यै त एते स्तोत्रियानुपास्तृचा अर्धर्चशस्याः ।) प्रतिष्ठा वा अर्धर्चः19) ' प्रतिष्ठित्या एवार्थतेषामेवाश्विनानां सूतानां - 2) So 1) वन्ति FB corr.; dio hss. यदापा 3) So corr.; die hss. र्यामा प्रयो; 4) So corr.; वापुरिति A; वापुरिति E; बापुरिति F; 5) यतामन F; 6) इतो A und E; 7) °तटुक्त A und F; 8)?? 9) द्विगुति E; 10) 11)°वमित्रेति : 12) श्रेष्ठगि DB 13) ? ? संशेयान D; 14) उक्यांनागेयं D; 15) तत्रोतर A und F; 16)°स्योती DB 17) कोजानि DB 18)°शस्य 19) So corr.; dio hss. वार्धर्च:. पृत्यमनु E; ।

·२ ॥ ।। १०-११ ॥ २३७ - दे दे समाहावमेकैकमहरकः शंसत्यश्विनौ वै देवानां भिषनौ ' तस्मादाश्विनानि सूक्तानि शंसति) ' तश्विभ्यां प्रहरिदं भिषज्यतमिति क्षेत्रपत्याः) परिधानीया भवन्ति' यत्र ह तस्तत्प्रजा' अशनायत्तीः पिपासत्तीः) संरुद्धा स्थिता ग्रासंस्ता दीना एताभिर्यथाक्षेत्रं पाययां चकार तर्पयां चकारांथो इयं वै क्षेत्रं पृथिव्यस्यामदीनायामन्ततः प्रतिष्ठास्यामद इति ' त्रिष्टुभो याज्या भवन्ति' ' यत्र ह तस्तत्प्रजा' अशनायन्तीः पिपासत्तीः) संरुदा स्थिता ब- भूवुस्ता लैवैना एताभिर्ययोकसं व्यवसाययां चकार' तस्मादता याव्या भवन्ति तस्मादिता याव्या भवन्ति) - - ॥ १० ॥ - अथतो कादिकं ' श्वस्तोत्रियमयस्तोत्रियस्यानुनूपं कुर्वन्ति प्रातःसवने ' हीनमेव तत्संतन्वत्यहीनस्य संत- त्यै तयथा रु वा एकानः सुत) एवमहीनः सुतस्तन्व- थैकाहस्य सुतस्य सवनानि संतिष्ठमानानि यन्त्येवमही- नस्या) सुतस्याहानि संतिष्ठमानानि यन्ति ' तयच्छस्ती- - 1) शंसत्या F; 2) शंसन्ति A und F; 3) So corr.; dio hss. क्षेत्रवत्यः; 4)??; 5) पिवारान्ती A, D und Fपिवागन्ती: E%B 6) क्षत्रं DB 7) भवति F; 8) So corr.; die hss. पिया'; 9) व्यवगायां D; 10) Fehlt in A sec. m., D und F; A sec. m., D und F; 12) यत्येव D. 11) ग्तुत ·२३८ २ ॥ ५ । ११-१२ ॥ त्रियमग्यस्तोत्रियस्यानुनपं कुर्वन्ति प्रातःसवने' होतं तदनो अनुपं कुर्वन्त्यपरेपोव" तदङ्गापरनरभ्यारभन्ते तत्तथा न माध्यंदिने सवने श्रीर्वे पृष्ठानि तानि तस्मि बेवावस्थितानि भवत्येतेनैव विधिना तृतीयसवने"' श्वस्तोत्रियमगास्तोत्रियस्यानुनृपं कुर्वन्ति' ॥ ११ ॥ अथात प्रारम्भणीया एव' ऋजुनीती नो वरुण इति मैत्रावरुणस्य मित्रो नयतुं विद्वानिति' प्रोता वा एष होत्रकाणां यन्मत्रावरुणस्तस्मादेषा प्रणेत्रिमती भव- तीन्द्र वो विश्वतस्परीति ब्राक्षणासिनो स्वामहे जनेभ्य इतीन्द्रमेवैतयाहरनियन्ते ' न रुवेषां विश्वे न्य इन्दं बड़े यौवं विद्यान्त्रागमणाच्छस्येतामहरहा शंसति यत्सोम या सुते नर) इत्यच्छावाकस्येन्द्रामी यजीवरितीन्टाग्री स्वतयाहाकर्मियते न देवे- षां) विवे अन्य) इन्द्राग्री) वृड़े यत्रैवंविद्वानच्छा- वाक) एतामहररुः1) शंसति' ता वा एताः स्वर्गस्य . 1) कुर्वन्त्यवरेगोव D; 2) रमते A sec. m.; 3) सहने E; 4) शुस्तो- त्रियमस्तोत्रि° F; 5) ऋनुनीति D; ऋतुनीतो E; 6) प्रपोत्रीमती DB 7) भवन्तीन्द्रं D und E; 8) र वैषां A pr. m.; 9) इन्द्रागी F; 10) सते A sec. m., und D; 11) Fehlt in F; 12) °नियनित D; 13) हैषां D: 14) ऽन्येन्द्रागी D; अन्य इन्द्रागों 11; 15) Dio hss. °च्छावाकस्यता; 16) ग्रहः nur einmal in E. :

·२ ॥ ५ । १२-१४ ॥ लोकस्य नावः संतारण्यः स्वर्ग मेवैताभि कमनुसंतर- ति' ॥ १२ ॥ अथातः परिधानीया एव 'ते स्याम देव वरुणेति मैत्रावरुणस्यैषं स्वश्च धीमहीत्ययं वै लोक इषमि- त्यसौ लोकः स्वरित्युभावेनी ती लोकावारभते ' व्य- तरिक्षमतिरदिति ब्रामणाच्छंसिनो ' विवत्तृचं ' स्वर्ग- मेवैताभिलकि विवृणोति 'मदे सोमस्य रोचनेन्द्रो यदमि- नदलमिति 'सिषासवो ह वा एते यद्दीक्षितास्तस्मा- देषा बलवती भवत्दा घासदनिरोभ्य याविष्कवनगुहा सतीः । अर्वाञ्चं नुनुदे वलमिति' सनिमेतेभ्य एतयावर- न्छ' इन्द्रेण रोचना दिवी टुकानि टुंहितानि च । स्थि- राणि न पराणुद इति ' स्वर्ग मेवैतयाहररलंकिमव- रुन्द' श्रादं स्वरस्वतीवतोरित्यच्छावाकस्येन्द्राग्न्योरवो वृण इत्येतद्व वा इन्द्राग्योः प्रियं धामो यदागिति प्रियेणैवेनी तद्याम्ना समर्धयति 'प्रियेणैव धाम्ना समृध्यते य एवं वेद' ॥ १३ ॥ उभयो होत्रकाणां परिधानीया भवत्यहीनपरि- 1) संचरन्ति A; D und F; °संचरति E; 2) शस्त्र A, D und E%3 ) हित्ययं F; 4) विवृचं E; 5) cafofat A pr. m. und F; ) सिविसवो A pr. m.; 1) प्रियगोनी DB 8) उभयो A, D und E.

·२४० २ ॥ ५ । १४ ॥ धानीयाश्चैकाहिनस्य 'तत ऐकाहिकीभिरेव मत्रावरुणाः परिदधाति ' तेनास्मालोकान प्रच्यवत' प्रालिनीकीभिर- च्छावाकः ' स्वर्गस्य लोकस्याप्त्या' उभयीभिासणाच्छं- स्येवमसावुभौ व्यन्वारभमाण एतीमं च लोकममुं चाथो हीनं चैकाहं चाथो) संवत्सरं चाग्निष्टोमं चाथो मैत्रावरुणं चाच्छावाकं चैवमसावुभी व्यन्वारभमाण र- त्यथ तत ऐकाहिकीभिरेव तृतीयसवने होत्रकाः परि- दधति) 'तेनास्मालोकान प्रच्यवत' अादिनीकीभिरच्छा- वाकः ' स्वर्गस्य लोकस्य समयै' कामं तहोता शंसय- होत्रकाः पूर्वयुः शंसयुर्य द्व होता तद्वोत्रकाः 'प्राणो व होताङ्गानि होत्रकाः ' समानो वा अयं प्राणो अङ्गा- न्यनुसंचरति ' तस्मात्तत्कामं होता शंसेग्यडोत्रकाः पूर्वप्युः शंसेयुर्यदै होता तद्योत्रका' अात्मा वै होताङ्गानि हो- त्रकाः ' समाना वा इमे ङ्गानामत्तास्तस्मात्तत्कामं होता शंसयतोत्रकाः पुर्वयुः शंसयुर्यढे होता तहो- त्रकाः ' सूतान्तिलीता परिधात्यथ समान्य एव होत्र- काणां परिधानीया भवन्ति' ॥ १४ ॥ - 1) भवत्य° D und E3B 2) उभायो E3 3) व F; 4) वायो DB 5) So corr.; die hss. °दधाति; 6)क: D; 7) जानामन्तास्त D; 8) FIAT-U A pr. m.;D und E.

·२ ॥ ५ । १५ ॥ २४१ यः वस्तोत्रियस्तमन्यस्तोत्रियस्यानपं कुर्वन्ति प्रातः- सवने' हीनमेव तत्संतन्वत्यहीनस्व) संतत्यै 'त" एते होत्रकाः प्रातःसवने षडहस्तोत्रियं शस्त्वा माध्यंदिने ज्हीनसूतानि शंसत्या' सत्यो यातु मघवां ऋतीषीति' सत्यवन्मत्रावरुणो ' जस्मा इट्ट प्र तवसे तुरायेति ब्राम- णाच्छंसी' शासनि?हितुर्नत्यं गादित्याच्छावाकस्तदाङः कस्मादच्छावाको वलिवदेतत्सूक्तमुभयत्र) शंसति स" प- रानु चैवानःस्वाक्षु चेति वीर्यवान्वा एष बलची पद- च्छावाको' वरुति ह वै वलिधुरो यासु युज्यते ' तस्मा- दच्छावाको वलिवदेतत्सूक्तमुभयत्र” शंसति स" परानु चैवानःस्वाक्षु चेति ' तानि पञ्चस्वहसु शस्यन्ते च- तुर्विशे भितिति विषुवति विश्वनिति महावते ' तान्ये- तान्यहीनसूतानीत्याचक्षते ' न येषु किं चन हीयते' पराञ्चि र वा एतान्यहान्यनभ्यावर्तीनि) भवन्ति' त- स्मादतान्यतेधहःसु शस्यन्ते ' यदेतानि शंसन्ति) तत्स्व- गस्य लोकस्य नृपं 'पदेवैतानि शंसत्तीन्द्रमेवैतनियन्ते 13) und E; 1) तत्संतन्वय DB 2) Fehlt in D; 3) शंसा FB 4) शंसत्याD 5) सत्यवान्मै° A pr. m.; 6) °मुतयत्र D; मुगंयति F; 7)??; 8) So corr.; चैवात्सर्वाक्षु A, E und F; चेवादः सर्वानु D; * 9) वहिवदेना AB 10) So corr.; die hss. चैवाहसर्वातु ; corr.; die hss. एतान्यहान्यभ्या; 12) शंसति D%3 13) घरातीA. 11) 80 16 ·२४२ २ ॥ ५ । १५-६ । १ ॥ यथर्षभं वाशिताय' ते वै देवाश्चर्षयश्चाब्रुवंत्समानेन यज्ञं संतन्वामहा इति' तदेतयज्ञस्य समानमपश्यंसमानान्प्र- गाथांसमानीः प्रतिपदः समानानि सूक्तान्योकःसारी वा इन्द्रो' यत्र वा इन्द्रः पूर्व" गच्छति गच्छत्येव तत्रापरं' यज्ञस्यैव सेन्द्रताय' ॥ १५ ॥ ॥ इत्यथर्ववेदे गोपथबामणोत्तरभागे पञ्चमः प्रपाठकः ॥ 1) - यों तान्वा एतान्संपातान्विश्वामित्रः प्रथममपश्वदेवा वामिन्द्र वजिन्नत्र यन्न इन्द्रो जुतुषे” यच्च वष्टि कथा महामवृधत्कस्य ' होतुरिति तान्विश्वामित्रेण दृष्टान्वा- मदेवो सृजत 'सकेक्षां चक्रे विश्वामित्रो यान्वा ग्रहं ) संपातानदर्श तान्वामदेवो ऽसृजत' कानि न्वहं हि" सूतानि संपातांस्तत्प्रतिमासृनेयमिति" स एतानि सूक्ता- नि संपातांस्तत्प्रतिमानसृजत सम्बो ह जातो वृषभः कनीन उडु ब्रमाण्यरत अवस्याभि तष्टेव दीधया मनी- - '11) 1) पूर्वे F; 2) गच्छति fehlt in F; 3) तुषे D; 4) माहा A pr. m.; 5) A sec. m. und E%3; 6) यान्वाहं A und F; यावान्वाहं DB 7) शेस्तावामदेवो E3B 8) So corr.; die hss: त्वं 9) Korrapt!; 10) प्रतिमानसृतेतेयमिति E; प्रतिमानतृतयमिति D; 11) °सृजते A pr. m.;: 12) ब्रह्मपये D.

·२ ॥ ६ । १ ॥ २४३ षामिति विश्वमित्र' इन्द्रः पूभिदातिरदासमय" एक इचव्यश्चर्षणीनां यस्तिग्मशृङ्गो वृषभो न भीम इति वसिष्ठ ' इमामू षु प्रभृतिं सातये धा इच्छन्ति) वा सो- म्यासः सखायः* शासदङ्गिनुहितुर्नत्यं गादिति भरद्वाज' सर्वे संपतिरेत” ऋषय इमालोकांसमपतस्तन्यत्समप- तस्तस्मात्संपातास्तत्संपातानां संपातवं' ततो वा एतां- स्त्रीन्संपातान्मत्रावरुणो विपर्यासमेकैकमहरकः शंस- त्येवा वामिन्द्र वनिनोति प्रथमे ज्दनि ' यन इन्द्रो जुतुषे यच्च वष्टीति द्वितीये' कथा महामवृधत्कस्य हो- तुरिति तृतीये ' त्रीनेव संपातान्त्रात्मणाच्छंसी विपर्या- समेकैकगकरतः शंसतीन्द्रः पूर्भिदातिरदासमरिति प्र- थमे हानि ' य एक इव्यश्चर्षणीनामिति द्वितीये' यस्तिग्मशृङ्गो वृषभो न भीम इति तृतीये त्रीनव सं- पातानच्छावाको विपर्यासमेकैकमहरहः शंसतीमामू षु प्रभृतिं सातये धा इति प्रथमे हनीच्छन्ति वा सोम्यासः सखाय इति द्वितीये ' शासर्डिहिनत्यं गादिति तृ- "तीये'तानि वा एतानि नव त्रीणि चाहरनःशंस्यानि - 1) पूर्भित A pr. m.; 2) शुर्तणीनांE; 3) इच्छन्ते A; 4) खाय : E3; 5) शसह 13 6) संपतेरेत D; 7) °कमह : A sec. m.; 8) वष्ठीति A pr. m.; १) FB 10) वाहरहः° E.

·२४४ २ ॥ ६ । १-२ ॥ तानि द्वादश भवन्ति' द्वादश ह वै मासाः संवत्सरः संवत्सरः) प्रजापतिः ' प्रजापतिर्यज्ञस्तत्संवत्सरं प्रता- पतिं यज्ञमाप्नोति ' तस्मिंत्संवत्सरे प्रजापती यज्ञे पह- रहः प्रतितिष्ठन्तो यत्ति' प्रतितिष्ठत ' इदं सर्वमनु प्र- तितिष्ठति ' प्रतितिष्ठति प्रतया पशुभिर्य एवं वेद' तान्यन्तरेणावापमावपेरनन्यूया" विराजश्चतुर्थे हानि वै- मदीश्च पड़ीः पञ्चमे पारुच्छेपीः 9) षष्ठे 'ज्य यान्यन्यानि महास्तोत्राण्यष्टान्यावपेरन् ॥ १ ॥ को अग्य नयों देवकाम इति मैत्रावरुणो) ' वने न वा यो न्यधायि चाकनिति ब्रामणाच्छंस्या यास्य- वडिपवन्धुरेष्ठा) इत्यच्छावाक' एतानि वा श्रावपना- न्यतेरेवावपनर्देवाश्चर्षयश्च स्वर्ग लोकमायंस्तथेवेतग्य- जमाना एतरेवावपनैः) स्वर्ग लोकं यत्ति ' सग्यो ह जातो वृषभः कनीन) इति मैत्रावरुणः पुरस्तात्संपाता- नामहरहः शंसति ' तदेतत्सूतं स्वयं मेंतेन 11) सूक्तेन 1) Fehlt in D; 2) तं संवत्सरं DB 3) पोति Sing. und Plur. durch einander gebrancht; Ait. Br. VI 19, 7; अपुवन्ति; 4) प्रजापत A pr. m. und D; asiafa: E; 5) So corr.; die hss. प्रतिष्ठन्त; 6) °तष्ठन्ति DB 7) न्यूज 8) So corr.; die hss. वैपदोश्च; 9) So corr.; die hss. पारुक्षेपोः; 10) प्रचंE; 11) °रणी ; 12) पबन्धुरेडा D und F; 13) सावयमानान्ये E; पनेदेवाश्च D%3B 14) वपने: D 15) वतीन E3 16) स्वर्गमे A pr. m., D, E und F.

·२ ॥ ६ । २ ॥ રય 6) देवाश्चर्षयश्च स्वर्ग" लोकमावस्तयवतम्यतमाना" एते- नैव सूतन स्वर्ग" लोकं यन्ति तदषभवत्यशुमद्रवति' पशूनामात्यै ' तत्पञ्चर्च भवत्यन्नं वै परिन्नाग्यस्थावर- द्या ' अरिष्टैनः पथिभिः पारयन्तेति' स्वर्गताया) ए- बैतदकरतः शंसयुटु ब्रह्माण्यरत अवस्येति वाम- पाच्छंसी' ब्रमण्वदेतत्सूतं समृदमैतेन सूतेन देवाश्चर्ष- यश्च स्वर्ग लोकमायंस्तथैवैतग्यतमाना एतेनैव सूतोन स्वर्ग लोकं यन्ति' तहु वै षडचं) ' षड्या ऋतव' - तूनामात्यै' तटुपरिष्टात्संपातानामहरहः शंसत्यंभि तप्टेव दीधया मनीषामित्यच्छावको) हरदः शंसत्यभिवदति।) तत्यै चूपममि प्रियाणि मर्मंशत्यराणीति' यान्येव प- राण्यहानि तानि प्रियाणि' तान्येव तदभिमप॑शन्तो यत्त्य- भ्यारभमाणाः' परो वा अस्मालोकात्स्वर्गी4) लोकः' स्वर्गमेव तलोकमभिमृशत्ति कवीरिछामि संदृशे" सुमेधा इति 'ये ह वा अनेन पूर्व प्रेतास्ते वै कव- 1) स्वर्गा A, E und F; 2) जगानां A pr. m.; 3) यस्यवस्न्या D; 4) पारयन्विति A pr. m. D, E und F; 5) स्वाताया A und F; 6) °पयोत A pr. m. und F; 7) शुवत्येति D; 8) FERT A und F; १) स्वर्गा A; 10) बउर्च A und F3B 11) त्याच्छावाको A; 12) भि. वदनि A, D, E3 13) तपै A und D; 14) So corr.; ºgni tanit A pr. m.; °लोका: स्वर्गो A sec. m. D, E und F; 15) कावां° EB 16) संदशे A; 17) So corr.; die hss. प्रीतास्ते. - ·२४६ - यस्तानव तदभ्यतिवदति यदु वै दशर्च” दश वै प्रा- णाः ' प्रणानेव तदाप्नोति' प्राणानां संतत्य यदुवै दशर्च' दश वै पुरुषे प्राणा' दश स्वर्गा) लोकाः ' प्राणांश्चैव तत्स्वर्गाश्च लोकानाप्नोति ' प्राणेषु चैवैतत्स्वर्गेषु च " लोकेषु प्रतितिष्ठन्तो) यन्ति ' यटु वै दशर्च' दशाक्षर विरार्डियं वै स्वर्गस्य लोकस्य प्रतिष्ठा' तदेतदस्यां प्र- तिष्ठायां प्रतिष्ठापयति" ' सकृदिन्हें निराक 'तेनेन्द्रापान प्रच्यवते' तदुपरिष्टात्संपातानामहरकः शंसति' ॥ २ ॥ कस्तमिन्द्र बावसुं कनव्यो अतसीनां कटू न्वस्था- कृतमिति कदन्तः प्रगाथा अहरहः शस्यन्ते' को वै प्रजापतिः'प्रतापतेरात्यै ' यदेव कदन्तस्तत्स्वर्गस्य लोकस्य रूपं यदेव कदत्तो' ज्यो ग्रनं वै कमथो अन्नस्यावरुद्ध्यै 10) यवेव कद्वन्तो' ज्यो सुखं वै कर्मथो सुखस्यावरुद्धौ ' यदेव कढतो' ज्यो करा एते शातान्यहीनसूक्तान्युपयु- ज्ञाना) यन्ति 'तानि कवद्भिः प्रगाथैः शमयन्ति ' तान्येभ्यः शान्तानि कं भवन्ति ) ' तान्येताञ्छातानि 13) स्वर्ग) स्वर्गो; 1) So corr.; die hss. Arrüa; 2) दार्चे FB 3) So corr.; die hss. 4) Fehlt in E; 5)°न्ति DB 6) Fehlt in A, D und F; 7) पयन्ति A pr. m.; 8) न्वास्याकृ° A pr. m. D und F; 9) So corr.. dio hss. शंसत्येको; 10) अन्यरया DB 11) पयुताना D; 12) भवति 13) ताजातानि; 14) स्वर्गा A, स्वर्ग D. Dund E;

·२ ॥ ६ । ३ ॥ २४७ लोकमभिवहन्ति' त्रिष्टुभः सूक्ताप्रतिपदः) शंसयुस्ता लेके पुरस्तात्प्रगाथानां) शंसन्ति धाच्या इति वदन्तस्तटु तथा न कुर्यात्क्षत्रं वै कोना विशो होत्राशंसिनः क्षत्रायव तद्विशं प्रत्युग्यामिनी कुर्युः 'पापवस्वसं त्रिष्टुभो वा" इमाः सूताप्रतिपद इत्येवं विधायथा वै समुद्रं प्रतरेयुरेवं हवेते प्रलवते" ये संवत्सरं द्वादशादं वोपासते10) ' त- ग्यथा सैरावती) नावं पारकामाः समारोहयुरेवं है- वैतास्त्रिष्टुभः स्वर्गकामाः1) समारोहन्ति' न ह वा एत- च्छन्दो गमयित्वा'3) स्वर्ग14) लोकमुपावर्तते 15) ' वीर्यव- त्तमं16) दि.' ताभ्यो न व्याख्यीत) ' समानं हि छन्दो' ज्यो नेद्याय्याः ।। करवाणीति' यदेनाः शंसन्ति तत्स्व- गस्य लोकस्य नृपं यदेवनाः शंसतीन्द्रमेवैताभिनिळय- 20) यथर्षभं) वाशिताय2)' ॥ ३ ॥ 1) सूत्र : प्रति° A sec. m., Fund F; 2) गायाना A sec. m. und F; 3) So corr.; dio hss. क्षत्रस्यैव; 4) So corr.; die hss. तद्विपं; 5) So corr.; A und F पावमनस्यसं; D und E पावास्यरां; 6) त्रिष्टुमौ F; 7)?? मा D; vielleicht म?; 8) °तिपाद D; 9) प्रप्पवयन्ते F; 10) वोपासन्ते A, D und E; 11) सैरावती D, E und F; 12) स्वर्गाकामा: A und F; 13) गामयित्वा D; . 14) स्वर्गा A; 15) वाते A pr. m.; वर्तन्त D und E; 16) विर्यवन्तं मं D, E und F; 17) यो हुयीत A pr. m.; °या- puta E und F; 18) So corr.; die hss. न्ये धारया:; 19) शंसति D 20) शंरातीन्द्र ; 21) बगे D; 22) So corr.; dio hss. वासितायै . und E;

·२४८ २ ॥ ६ । ४-५॥ अपेन्द प्राचो मघवन्नमित्रानिति मैत्रावरुणः पुर- स्तात्संपातानामहरहः शंसत्यपापाचो" अभिभूते नुद्- स्वापोदीचो अप भूराधराच" उरौ यथा तव शर्मन्म- देमेत्यभयस्य चूपमभयमिव) व्यन्विच्छति ' ब्रमणा" ते ब्रन्मयुना" युनत्मीति ब्राह्मणाच्छस्येतामहररुः शंसति) युक्तवतीं' युक्त इव) व्यहीनो' हीनस्य तू- पमुरु नी लोकमनुनेषीत्यच्छावाको सरसः शंसत्यनुने- षीत्येत इव]) स्यहीनो' हीनस्य नृपं' नेषीति सत्रा- यणपमोकःसारी) रेवेषामिन्द्रो भवति ' यथा गौः प्रज्ञातं139 गोष्ठं यथर्षभो) वाशिताया) एवं") है- वैषामिन्द्रो यज्ञमागच्छति 18) ' न शुनंद्ययाहीनस्य । परिदध्यात्क्षत्रियो के राष्ट्राच्यवते ' यो रुव परो भवति तमभिक्षयति।)' ॥ ४ ॥ अथातो हीनस्स) युक्तिश्च विमुक्तिश्च' व्यत्तरिक्षम- 4) शूध A pr. 5) अभयम् D; 1)°पायायो E3B 2) अभिभूतं D; 3) पोदेवो E3 m. und D; fehlt in D; 6) So corr.; die hss. °च्छेति; 7) ब्राह्मणा DB 8) AB 9) ब्राह्मपायुता 10) शंसन्ति A sec. m.; D, E und F; 11) इवा A pr. m., D, E und F'; 12) So corr.; सात्रायपाD; सत्राया A, E und F; 13) प्रजातं A, D and F%3 14) गोष्ठ D35 15) So corr.; die hss. यथर्षभं 16) So corr.; die hss. वासिताया; 17) एव A sec. m. und F; 18) °गच्छन्ति A pr. m., D, E und FB 19) हुयया A pr. m.; 20) परिदधात D; परिदध्या क्षेत्रियो E; 21) तम- पिहयति E3B 22) So corr.; die hss. sहीनश्च.

·२ ॥ ६ । ५ ॥ २४६ - तिरादित्यहीनं" युद्ध) एवेदिन्द्रमिति विमुञ्चति' नूनं सा त इत्यहीनं" यु 'नू टुत इति विमुञ्चत्येष रू' वा अहीनं तन्तुमर्हति य एनं योनं च विमोक्तं च वेद' तम्य रेषेव युक्तिरेषा विमुतिस्तम्वत्प्रयमे हानि चतु- विश” एकाहिकीभिः) परिदध्युः प्रथम एवानि यज्ञं संस्थापयेयुनाकीनकर्म कुर्युरेथ बदहीनपरिधानीयाभिः ” परिदध्युस्तगाया युक्ती अविमुच्यमान" उत्कृत्येतेवं यज- माना उत्कृत्येरनादीनकर्म कुर्युरथ बटुभयीभिः परिद- युस्तप्यथा दीर्घाध्व उपविमोकं 1) यायात्तादत्तासमानी- भिः1) परिदध्युस्तदाउरेकया द्वाभ्यां वा स्तोममतिशंसे- दीर्घारण्यानि) भवन्ति' यत्र बहीभि स्तोमो ऽतिशस्यते ज्यो क्षिप्रं देवेभ्यो जाग्यं संप्रयच्छामीत्यपरिमिताभिरु- सवनयोरंपरिमितो 15) वै स्वर्गी लोक: 16) । स्वर्गस्य लोकस्य समये ' तयथाभिषते') पिपासते क्षिप्रं प्रयच्छेत्तादृतासमानीभिः परिदध्युः ' संततो देव- तरयोः . : 1) °रदोत्यहीनं A, D und F; 2) युक्त A pr. m., D und E; 3) °हीन 4) युक्ते A pr. m. und D; 5) Fehlt in D; 6) योक F; 7) शति D3 8) एकाहीकिभि: F; 9) Die hss. यदहीनः परि"; 10) So corr.; die hss. °माना; 11) °मोकयं A sec. m.; 12) यात्यास्ताद A pr. m., E und F; UTSU FIE D; 13) रपयनि A pr. m.; 14) संप्र- यच्छमीत्य A und E3B 15) सवनेयोर A pr. m.; 16) Fehlt in D; 17) यथाभिसहते F.

·२५० २ ॥ ६ । ५-६ ॥ षामारव्यो विस्रस्तो यज्ञो भवति 'संततमृचा" वषट त्य संतत्यै ' संधीयते प्रजया पशुभिर्य एवं वेद' ॥५॥ तदाङः कथं झुक्यो होतिकसूक्त एकोक्या होत्रा द्विसूता' इत्यसौ वै होता यो ऽसौ तपति' स वा र--- एव' तस्मादेकसूक्तः ' स यद्विध्यातो द्वाविवाभवति ' तेज एव मण्डलं भा अपरं शुल्लमपरं कृष्णं तस्माद् छुक्थो' रश्मयो वाव होत्रास्ते) वा एकैकं तस्मादेकोक्या- स्तवदेकैकस्य रश्मी) द्वो वर्णों भवतस्तस्मादिसू- ताः) संवत्सरो वाव होता' स वा एक एव' तस्मा- देकमूक्तस्तस्य ययान्यज्ञानि भवन्ति शीतान्यन्यान्युष्णा- न्यन्यानि तस्माद् द्युक्थ) ' ऋतवो वाव होत्रास्ते वा एकैकं तस्मादेकोक्यास्तवदेकैकस्यौ दो दो मासो भवतस्तस्माद्विसूताः ' पुरुषो वाव होता ' स वा एक एव' तस्मादेकसूक्तः ' स यत्पुरुषो भवत्वन्यथैव प्रत्याव- त्यन्यथा प्राङस्माद् युक्थो' ऽङ्गानि वाव होत्रास्तानि वा एकैकं ' तस्मादेकोक्यास्तं यदेकैकमङ्गं तिर्भवति तस्माद् - - 1) ततमृचा D; 2) तत्यै E 3) इयुक्त F; 4) दिसूत्रा F; 5) होत्रका DB 6) Hier endet E; 7) तस्मादेकाच्छस्त° D; 8) So corr. ; die hss. रश्मे वो 9) भवन्तस्त° A pr: m. ; सूत्र : A pr. m. und D; 10) सूकस्य F; 11) °ढ्युकया F; 12) So die has. ; wschl. 'स्तयदे- · कैकस्यो:.

·२ ॥ ६ । ६ ॥ २५१ दिसूक्तास्तदाउर्यद् अ॒क्थो होतैकसूक्त एकोक्था होत्रा दिसूक्ताः कथं तत्समं भवति' यदेव दिदेवत्याभिर्यजन्त्य- थो" यदिसूक्ता होत्रा इति ब्रूयातदाकुर्यग्निष्टोम" एव सति यज्ञे वे कोतुरुक्थे अतिरिच्छेते कथं ततो होत्रा न व्यवच्छित्यन्त इति ' यदेव दिदेवत्याभिर्यजन्त्ययो यदिसू- ता होत्रा इति ब्रूयातदाकुर्यनिष्टोम" एव सति " यज्ञे सर्वा देवताः सर्वाणि छन्दांस्याप्याययत्त्यथ कतमेन छन्दसायातयामान्युक्यानि प्रणयन्ति कया देवतयेति' गा- यंत्रेण छन्दसानिना देवतयेति याद्देवान्द यज्ञं तन्वा- नानसुररक्षास्यभिचेरिर यज्ञपर्वणि यज्ञमेषां हनिष्या- मस्तृतीयसवनं प्रति ' तृतीयसवने ह यज्ञस्त्वरिष्टो" बलिष्ठः ' प्रतनुमेषां) यज्ञं हनिष्याम” इति ' ते वरुणं दक्षिणतो ज्योजयन्मध्यतो' बृहस्पतिमुत्तरतो विष्णुं' ते ब्रुवनेककाः स्मो' नेदमुत्सहानक इति' स्तुतो द्वितीयो येनेदं सह") व्यग्नवामहा" इति ' तानिन्द्रो ब्रवीत्सर्वे मद्वितीया स्थति ते सर्व इन्द्रद्वितीयास्तस्मादिन्द्रा-" in F; 1) भियतत्यथो D; 2) दाग्निष्टोम A sec. m. und F; 3) Fehlt 4) So corr.; die hss. तन्वाना अमुर; 5) Fehlt in D; 6) हविष्या F; 7) ??"vielleicht °मिठो; 8) ??; 9) हविष्याम A pr. m. und F; 10) ऽयोजयान्म° A pr. m., D und E%3B 11) समश्यवा D; 12) सर्व A pr. m.; 13) So corr.; die hss. इन्द्रं दि. ० ·२५२ २ ॥ ६ । ६-७ ॥ - - - वारुणमन्द्राबार्हस्पत्यमेन्द्रविष्णवमनुशस्यते' द्वितीयत्र- तो ह वा एतेन स्वा भवन्ति ' द्वितीयवतो मन्यन्ते ) घ) एवं वेद ' ॥ ६ ॥ आनेयीषु मैत्रावरुणस्योक्थं प्रणयन्ति' वीर्य वा अग्नि- वयिगोत्रास्मे तत्प्रणयन्त्येन्द्रावारणमनुशस्यते ' वीर्य वा इन्द्रः क्षत्रं वरुणः 'पशव उक्यानि' वीर्येणैव त- क्षत्रेण चोभयतः पशून्परिगृल्लाति' स्थित्या' अनपक्रा- त्या 'ऐन्द्रीषु ब्रामणाच्छंसिन उक्थं प्रणयन्ति' वीर्य वा इन्द्रो वीर्येणेवास्मै तत्प्रणयन्त्यैद्राबार्हस्पत्यमनुशस्यते" वीर्य वा इन्द्रो' ब्रम बृहस्पतिः पशव उक्यानि' वी. र्येणैव तद्रमणा” चोभयतः पथून्परिगृह्णाति' स्थित्या' अनपक्रात्या ' ऐन्द्रीघच्छावाकस्योक्थं प्रणयन्ति ' वीर्य वा इन्द्री ' वीर्य ीवास्मै तत्प्रणयत्त्येन्द्रावैष्णवमनुशस्य- ते) ' वीर्य वा इन्द्रो' यज्ञो विष्णुः पशव उक्थानि' वीर्येणैव तयशेन चोभयतः पशून्परिगृत्य क्षत्रे ऽन्ततः” प्रतिष्ठापयति ' तस्मादृ क्षत्रियो भुषिष्ठं हि") पशूना- - 1) ऐन्द्रावारूपाम् fehlt in F; 2) मन्यते F; 3) य एवं वेद ist gedankenlos zugefügt; 4) अगिर्वोर्येणैव तद्ब्रह्मपा चोभयतः पशू-परिग- नहाति F; 5) तस्मात्प्रणा F; °नुशिष्यते D; 6) तद्ब्राापा D; 7) कस्योकय D3 8) तत्प्रणायत्यैन्द्रा F; 9) तत्रन्तत : A pr. m., D 10) ? ? क्षत्रिया?; 11) Korrupt. und E;

·२ ॥ ६ । ७-८ ॥ २५३ मीशते याधिष्ठाता प्रदाता यस्मै प्रत्ता वेदा अवरुद्धा- स्तान्येतान्येन्द्राणि जागतानि शंसत्यथो” एतरेव सेन्टं तृतीयसवनमे गतं सवनं' धराणि ह वा अस्येतान्यु- क्यानि भवन्ति यन्नाभानेदिष्ठो वालखिल्यो वृषाकपिरे- वयामरुतस्मात्तानि " सार्ध मेवषियुः ' साधमिदं रेतः सि- तं समृद्धमेकधा प्रजनयामेति 'ये ह वा एतानि ना- नूपेयुर्यथा रेतः सिक्तं विलुम्येत्कुमारं वा जातमङ्गशो विभत्तादतत्तस्मात्तानि सार्ध मेवापेयुः सार्धमिदं रे- तः सिक्तं समृद्धमेकधा प्रजनयामेति' शिल्यानि शंसति देवशिल्यान्येतेषां वै शिल्यानामनुकृतीक शिल्पम- धिगम्यते ' लस्ती कंसो वासो हिरण्यमश्वतरीरथः शि- ल्यं शिल्यं हास्य समधिगम्यते य एवं वेद' यदेव शि- त्यानि शंसति तत्स्वर्गस्य लोकस्य पं' यदेव शिल्या- न्यात्मसंस्कृति शिल्यान्यात्मानमेवास्व तत्संस्कुर्वन्ति' - नाभानेदिष्ठं शंसति 'रेतो वे नाभानेदिष्ठो 'रेत र- वास्य तत्कल्पयति तदेतोमिश्रं भवति) 'क्ष्मया) 11 रेतः 1) °मिशन्ते F; . 2)?? यो धि; 3) शंसत्ययो D; 4) पाकपा- यिरेव° D; 5) सिता DB 6) सित D; सिक्तुं F; 7) विलुम्पत कु° F; 8) स्मातानि DB 9) वोपेय : D; 10) So corr.; die hss. नुकृतिर्हि; 11) भवन्ति A und D%3D 12) च्यया D.

·२५४ २ ॥ ६ । ८ ॥ - - - संजम्मानो निषिञ्चदिति" 'रेतसः समृद्या एव' तं सना- रशंसं" शंसति 'प्रजा वै नरो' वाक्शंसः 'प्रजासु तदाचं" दधाति) ' तस्मादिमाः प्रजा वदन्त्यो जायन्ते' तं हेके पुरस्तात्प्रगाथानां शंसन्ति पुरुस्तादायतना वागिति वदन्त' उपरिष्टदिक उपरिष्टादायतना वागिति वदतो' मध्य एव शंसेन्मध्यायतना) वा इयं वागुंपरिष्टानेदीयसीव ' तं होता रेतोभूतं शस्त्वा मैत्रावरुणाय संप्रयच्छत्येतस्य " वं प्राणान्कल्पयेति) 'वालखिल्याः शंसति 'प्राणा वै वालखिल्याः 'प्राणानेवास्य तत्कल्पयति ' ता" विक्र- ताः10) शंसति' विव्हता वै प्राणाः 'प्राणेनापानो' ज्यानेन व्यानः ' स पच्छः प्रथमे सूक्ते विहरत्यर्धर्चशो द्वितिय') ' ऋक्शः तृतीये ' स यत्प्रथमे सूते विकरति वाचं1) चैव तन्मनश्च विहरति ' यद्वितीये" चक्षुश्चैव तच्छ्रोत्रं च विहरति यत्तृतीये प्राणं चैव तदात्मानं च विहरति' तपाप्तो विरेत्कामो नेतु) प्रगा- - - 14) - 1) ऽभिषि DB 2) संचाराशंसं F; 3) तहाच A pr. m. und F%3; 4) दधामि DB 5) मध्ययतना DB 6) संप्रयच्छेत्येतस्य DB 7) So corr.; die hss. °ल्पयति; 8) सन्ति FB 9) वा F; 10) विहिता: DB 11) द्वितीय A; 12) वाचां D; 13) तीय A pr. m. und E%; " rupt. Ait, Br. विहारे कामो नेत्रु वै D °न्येतुः वै. 14) Kor- ·२ ॥ ६ । ८ ॥ २५५ - कल्पते" ' तिमर्शमेव विहरेत्तथा वै प्रगाथाः पत्ते ' यदेवातिमर्श तत्स्वर्गस्य लोकस्य पं' यवेवा- तिमर्शमात्मा वै बृहती प्राणाः सतोबृस्ती' स बृहती- मशंसीस अात्माथ सतोवृहती ' ते प्राणा' अथ वस्तीमय सतोबृहती ' तदात्मानं प्राणः परिवृस्नेति यदेवातिमर्शमात्मा वै बृहती ' प्रजाः सतोबृहती ' स हतीमशंसोत्स अात्माथ सतोबृहतों' ते प्रता' अथ बृह- नीमथ सतोबृहती तदात्मानं प्रजया परिवृस्नेति' यद्वे- वातिमर्शमात्मा वै बृहती ' पशवः सतोवृहती 'स बृहतीमशंसीस अात्माध सतोवृहतों' ते पशवो' ज्य बृहतीमय सतोबृहती तदात्मानं पशुभिः परिवृहनेति' नस्य मैत्रावरुणः प्राणाकल्पयित्वा ब्रामणाच्छंसिने संप्र- पच्छत्येतस्य वं प्रजनयेति ' सुकीर्ति शंसति 'देवयोनिर्वे तुकीर्तिस्तन्यज्ञियायां देवयोन्यां यतमानं प्रजनयति वृ- पाकपि शंसत्यात्मा वै वृषाकपिरात्मानमेवास्य तत्क- त्ययति' तं न्यूजयत्यन्नं वै न्यूडो' अन्नाग्यमेवास्मै तत्सं- - - 4) यात्मा. r.F; 1) So corr.; कल्पान्ते A und F; कल्प्यन्त D; 2) So corr.; ऽतिमर्श नमेव A und F; ऽतिमर्श रामेव D; 3) कल्प्यन्ते D; 5) बृहती A sec. m. und F; 6) बृहती A; 6) बृहती A; 7) बृहती F; 8) प्रज्ञानयेति und F; 9) So corr.; तन्यूज इत्यनं A und D; तन्यूकमित्यवं F.

·૨૫૬ २ ॥ ६ । ८-६॥ - प्रयच्छति यथा" कुमाराय जाताय स्तनं 'स पानो" भव- ति" ' पाडो क्ययं पुरुषः पञ्चधा विहितो' लोमानि त्व- गस्थि मज्जा मस्तिष्कं स यावानेव पुरुषस्तावत्तं यजमानं संस्कृत्याच्छावाकाय संप्रयच्छत्येतस्य वं प्रतिष्ठां कल्पये- त्येवयामरुतं शंसति' प्रतिष्ठा वा एवयामरुत्प्रतिष्ठाया- मेवैनमन्ततः प्रतिष्ठापयति' याज्यया यजत्यनं वै पाया- नाग्यमेवास्मै तत्संप्रयच्छति' ॥ ८ ॥ तानि वा एतानि सहचराणीत्याचक्षते यन्नाभानेदिष्ठो वालखिल्यो वृषाकपिरेवयामरुतानि सद वा शंसे- सह' वा न शंसेन्चंदेषामन्तरीयात्तग्यजमानस्यान्तरीया- यदि " नाभानेदिष्ठं रेतो ज्स्यात्तरीयाम्यदि वालखिल्याः प्राणानस्यातरीया यदि वृषाकपिमात्मानमस्यात्तरीयाग्य- येवयामरुतं प्रतिष्ठा वा एवयामरुत्प्रतिष्ठाया एवेनं तं श्रावयेद्दव्याश्च मानुष्याश्च' तानि सह वा शंसेत्सक वा न शंसेस ह बुडिल अाश्वितरास्युर्विश्वजितो" होता सनीक्षां चक्र एतेषां वा एषां शिल्यानां विश्वजिति सांवत्सरिक वे कोतुरुक्थे माध्यंदिनमभिप्रच्यवेते ' रुत्ता- D; 1) कथा F; 2) Fehlt in D; 3) कल्पयेत्य° D and F3B 4) वांगेत्सह 5) 'तीयादि AB 6) नेदिष्ठो F; 7) ??; अश्चितरा A.pr. m.; wschl. नापितरानिर्विश्वजितो; 8) So corr.; die hss. सं दीक्षां; 9) एषा F.

·२ ॥ ६ ।। ॥ २१७ - हमित्यमेवयामरुतं शंसयानीति) ' तब तथा शंसयां) के तह तथा शस्चमाने गोश याजगाम ' स दोवाच होतः) कथा ते शस्त्रं विचक्र) लवत इति ' किं काभू- दित्येवयामरुदयमुत्तरतः शस्यत इति ' स होवाचन्द्रो वै माध्यंदिनः ' कथेन्द्रं माध्यंदिनानिनीषसीति 'नेन्द्रं मा- ध्यंदिनानिनीषानीति स होवाच ' छन्दस्त्विदममाध्यंदि- साचि' ' जागतं वातिजागतं वा ' स उ मारुतो' मैवं संमृष्टेति ' स होवाचारमाच्छावाकेत्यथास्मिन्ननुशासनमी- षे' स होवाचन्द्रमेष विष्णुन्चङ्गानि शंसत्यय व कोतुरुप- रिष्टाहौद्रिया धाव्यायाः पुरस्तान्मारुतस्य सूतास्याप्यस्यथा” इति तथेति' तदप्येतर्हि तर्थिव शस्यते' यथा षष्ठे पृथ्या- सनि” कल्पत एव यज्ञः कल्पते यजमानस्य प्रजातिः।।) कथमत्राशस्त एव नाभानेदिष्ठो भवत्यथ वालविल्याः शंसति रेतो वा अग्रे ज्य प्राणा' एवं ब्राह्मणाच्छंस्वशस्त एव नाभानेदिष्ठो भवत्यय वृषाकर्षि) शंसति 'रेतो वा 1) So corr.; शस्ययानीति A, D und F; 2) तद्वत् A, तहत् D; 3)80 corr.; die hss. शस्ययां; 4) तम: F; 5) विचक F3B 6) So corr. nach Ait. Br.; die hss. °दिनान्यनीकसीति; 7) So corr.; माध्यंदिनान्यनो. षामीति A; 'दिन्यं नीषामिति D; माध्यंदिनान्यकोकसोतिमिति F; 8) So corr.; die hss. °त्विदमु माध्यंदिनं साति; 9) So corr.; die hss. °त्यस्वधा A und F3 °स्पध्म D%3 10) °हानि A pr. m. und F; 11) प्रजापति: A pr. m. und F; 12) वृषकपि D.

·२१८ २ ॥६।-१० ॥ - अग्रे ज्यात्मा कयमत्र यतमानस्य प्रजातिः1) कथं प्राणा अवरुदा भवतीति) ' यतमानं वा एतेन सर्वण यज्ञक्र- तुना संस्कुर्वति' स यथा गर्भी योन्यामन्तरेव प्राणान- स्वातरियाचदि वृषाकपिमात्मानमस्थान्तरियायवेव" या संभवञ्छते ' न क वै सकृदेवाग्रे सर्व संभवत्येकैकं वा ग्रङ्गं संभवतः संभवति' सर्वाणि चेत्समाने हनि क्रि- घरकल्पत एव यज्ञः कल्यते यतमानस्य प्रतातिरथ ) वैवयामरुतं होता शंसेत्तस्वास्य प्रतिष्ठा' तस्यामेवे- नमन्ततः) प्रतिस्थापयति प्रतिस्थापयति' ॥॥ देवनेत्रं वै षष्ठमदेवक्षेत्रं वा एत'" अागच्छत्ति ये षष्ठमहरागच्छत्ति ' न वै देवा अन्यो अन्यस्य गले वसन्ति।) नतुर्सतोगुके 12) वसतीत्यालुस्तयथायथमृविज्ञ प्रस्तुयानान्यजन्त्यसंप्रदायं' तबट्तून्कल्पयन्ति यथायथं ज- निता' तदाकुर्ननिषैः" प्रेष्येयुर्न प्रेषेपर्युवीग्वा" : 1) प्रजापति: A pr. m. und F; 2) भवतीति D; 3) याबहो व A sec. m. und 1); a A pr. m.; 4) So corr.; die hss. संभवति; fehlt in od. B. Ind. ; 5) प्रजापतिरथ A pr. m. und D; 6)? ? Ait. Br. °तवास्य; T) So corr. ; dio hss. तस्या एवैनमन्तत; 8) देवननं D und F; 9) ननं D und F; 10) एव A pr. m.; 11) सन्ति D; 12) So corr.; गर्नुतो गरे A; नर्तु ऋतो गृहे D; गर्नुतो गरे F; 13) °ल्पयति D und F; 14) Sic!; 15) So corr.; die hss. °प्रैषी; 16) So corr.; die hss. पो.

·२ ॥ ६ । १० ॥ १६ - - ...) 11) ऋतुप्रैषा') ' प्राप्यते) वै वाक्पारे हनीति" ' बढ्तु- प्रेषेः प्रेष्येयुर्यटनुप्रयैर्वषटुंबीचमेव" तदादां शाता- मृतावतों बहरावणीमच्छेयुच्युतावास्य) च्यवेरन्यज्ञा- ग्राणान्यतायाः) पशुभ्यो विमा ईयुस्तस्मादृग्मेभ्य एव प्रेषितव्यम॒ग्मेभ्या अघि वपढ़त्यं तन वाचमाप्तां शान्ता- मृतवतीं वहावणीमृच्छन्ति नाचुताबासस्य च्यवेर- न) यज्ञात्प्राणान्प्रतायाः पशुभ्या जिल्ला यन्ति' पारुच्छे- पीस्पति) 12) व्याः सवनयाः पुरस्तात्पस्थितयाज्यानां रोहितं वै नामैतच्छन्दा यत्याराच्यतेन रु वा इन्द्रः सप्त स्वर्गालोकानाराहदारोहति सप्त स्वर्गालोकान्य'5) एवं वेद' तदायित्पञ्चपदा एव पञ्चमस्थानी नृपं षट्- पदाः) षष्ठस्वाथ कस्मात्सप्तपदाः15) षष्ठे हानि शस्यन्त) इति षडिरेव पंदैः पष्ठमहरवाप्नुवन्त्यवछियेवैतदवत्स- 5) So 1) ऋतुं प्रेष ; ऋतुप्रैप 2) So corr.; A und F साप्यायते; D नायायते; 3) So corr.; die hss. होते ; 4) So corr, ; die hss. > corr.; die hss. प्रयोx; 6) So alle hss. sic.! Ait. Br. श्रान्तामृक्पावही वहराविषयोमृच्छे; 7) Korrupt; 8) So corr.; dio hss. iqkaº ; 9) Vid. 63; 10) - fehlt in den hss.; 11) Vid. 7; 12) वाजेपी D; °धतो A pr. m. und F; D fugt e ein; 13) शान्ति D; 14) रोहन्ति A sec. m., Dund F; 15) So corr. ; die hss. °लोकाय; . 16) एवं F: 17) So corr.; die hss. पददाता 18) So corr. ; dio hss. °षपदात्; 19) शस्यते F.

·२ ॥ ६ । १०–११ ॥ पमं) ' तदेव सप्तमेन पदेनाभ्यासक्य वसन्ति ' संततेस्त्र्य- हरव्यवछिनर्यन्ति य एवं विद्वांस उपयन्ति' ॥ १० ।। देवासुरा वा एषु लोकेषु समयतत्त' ते वै देवाः पाठेनालेभ्यो लोकभ्या सुगन्यराणुदत 'तेषां यान्यन्त- हस्तानि वसून्यासंस्तान्यादाय) समुद्रं प्राप्यन्त तेषां वे देवा" अनुहार्यतेनैव छन्दसान्तहस्तानि वसून्याददत तदेवैतत्पदं पुनःपदं ' स एवाश" याकुचनाया द्विषतो वसु दत्ते निरवैनमेभ्यः) सर्वभ्यो लोकेभ्यो नुदते य एवं वेद' योर्वे देवता षष्ठमन्दवहति ' त्रयस्त्रिंश स्तोमो 'रे- वतं सामातिच्छन्दश्छन्दो' यथादेवतमेनेन) यथास्तोमं यथासाम यथाइन्दसमृनोति य एवं वेद' यदै समानोदक तत्षष्ठस्याझो चूपं ' यग्येव प्रथममहस्तदुत्तममहस्तदेव- तत्पदं पुनर्यत्षष्ठं ' यश्ववन्यद्रयवयत्युनरावृत्तं यत्युन- निवृत्तं यदन्तयं पदसी लोको अभ्युदितो यन्नाभानेदिष्ठं यत्यारुच्छेयं यनाराशंसं यद्रुपदा यत्सप्तपदा यत्कृतं यद्रवतं तत्तृतीयस्याङ्गी चूपमैतानि वै षष्ठस्यानो पाणि' छन्दhss. दायन्त। 1) पष्ठमरखीप A und F; 2) °राणुदन A; 3) So corr., die 4) Korrupt; Ait. Br. प्रौप्यन्त; 5) F fügt og ein; 6) DFस्तानि; ?? wsehl. °दस्तीनानि; 7) So corr.; dio hss. वाङ्का 8) A pr. m. fügt er ein; 9) °मेतेन न F; 10) रावृतं D; 11) °निवृतं D.

·२ ॥ ६ । ११-१२ ॥ ---- २६१ सामु ह षष्ठेनानातानां रसो ऽत्यनेदत्तं" प्रजापतिरुदा- नाबाराशंस्या गयत्र्या रेभ्या त्रिष्टुभा परिक्षित्या जगत्या गाथयानुष्टुभैतानि 2) वै छन्दांसि षष्ठे हानि शस्तानि प्रवत्ययातयामानि ' छन्दसामेव तत्सरसताया अयातयाम- मयि 'सरसानि हास्य छन्दांसि पाठे हानि शस्तानि भवन्ति ' सरसैश्चन्दाभिरिटं भवति सरसैन्दाभिर्यज्ञं तनुते य एवं वेद' ॥ ११ ॥ अथ यद्वैपदी स्तोत्रियानुसपी) भवत इमा नु कं भुवना सीपधामेति ' द्विषदि पुरुषो ' द्विप्रतिष्ठः पुरुषः' पुरषी वै यज्ञस्तस्माद्वैपदी स्तोत्रियानुपी भवतो' ज्य सुकीर्ति शंसत्यपेन्द्र प्राचा मघवना मित्रानिति" 'देव- योनि सुकीर्तिः स य एवमेतां देवयोन्यां सुकीर्ति वेद कीर्ति प्रतिष्ठापयति भूतानां कीर्तिमान्स्वंग लोके प्रतितिष्ठति ' प्रतितिष्ठति प्रतया पशुभिर्य एवं वेदांव वृषाकपिं” शंसति वि दि सोतोरसृक्षतेत्यादित्यो वै वृषाकपिस्तन्यत्कम्पयमानो" रेतो वर्पति) तस्मादपाक- पिस्तदृषाकर्वृषाकपित्वं वृषाकपिरिव वै स सर्वषु लो- 1) निदज्जन F; 2) So corr.; die hss. गायाया; 3) मायात° F3B 4) हF; 5) स्तोत्रियानि A und F; 6) प्रची A pr. m.; 7) मित्रानि F; 8) Fehlt A pr. m. und D; 9) वृषाकपि A pr. m. und D; 10) सोतर D; 11) वृषाकपि त F; 12) वपोति A; वसति D.

·२६२ २ ॥ ६ । १२ ॥ 8) - केषु भाति य एवं वेद ' तस्य तृतीयषु पादेवायत्तयो- …चनिनदीकरीत्यनं वै न्युनो) 'बलं निनर्दी ) नाग्यमेवास्मै तहले निधात्यथ कुन्तापं शंसति 'कुयं " ह वै नाम कुत्सितं भवति' तयत्तपति तस्मात्कुत्ता- पास्तत्कुत्तापानां" कुत्तापवं ' तप्यन्ते स्मै कुयानिति 5) स्वर्ग लोके प्रतितिष्ठति' प्रतितिष्ठति प्रजया) पशुभिर्य एवं वेद' तस्य चतुर्दश प्रथमा भवत्तीदं जना उप श्रुतेति' ताः प्रयादं शंसति यथा वृषाकपिं' वार्ष- वर्ष” हि वृषाकपेस्तन्यायमेत्येवाय रैभीः शंसति व- च्यस्व रेभवच्यस्वेति 'भित्तो वै देवाश्चर्षयश्च स्वर्ग लोक- मायंस्तथैवैतन्यजमाना रेभन्त एव स्वर्ग लोकं यन्ति ' ताः प्रयासमेत्येवाय पारिक्षिताः14) शंसति राज्ञो विश्वनानी- नस्वेति') ' संवत्सरी वै परिनित्संवत्सरी हीदं सर्व परिक्षियतीत्ययो खल्वाङरनिर्वे परिनिदगिहीदं सर्व परिक्षियतीत्ययो खल्वाहाया 19 एवैताः कारव्या राज्ञः - - 1) °निनान्करों D; 2) न्यूँसो D; 3) घले DB 4) निन? DB 5)22%3 6) है F; 7) तस्मात्कुत° AB 9) प्रजाया A; प्रता D; 10) प्रयमानि D; 11) वृषाकपि D; corr.; die hss. वावपं; 13) So corr. nach Ait. Br.; die hss. वृपाकपेस्त- 14) So corr.; dio hss. पारिक्षितीः; 15) नस्वेति A und F; 16) °दुर्गाया A. 8)?? कुया इति? 12) So ·२ ॥ ६ । १२ ॥ परिक्षित इति स नस्तयथाकुर्याद्राया" एवैताः ) यस्ता भवन्ति' यशु वै गाथा गरेव गायाः संवत्सरस्य ति ब्रूयायग्य वै मन्त्री अग्निरेव मन्त्रः संवत्सरस्य वेति याताः प्रयादमेत्येवाय कारव्याः शंसतीन्द्रः) का- समववधदिति पदेव देवाः कल्याणां कर्माकुर्वस्तत्कार- ध्याभिरवाप्नुवंस्तवेतन्यनमाना" यदेव देवाः कल्याणं कर्म कुर्वन्ति तत्कारव्याभिरवाप्नुवन्ति ताः प्रग्राहमित्ये- वाथ दिशां कूलीपूर्व शस्त्वा यः सभेयो विदथ्य इति जनकल्या उत्तराः शंसति यो" नाताक्षा ग्रनभ्यता इत्य॒तवो वै दिशः प्रजननस्तचदिशां) कृतीः पूर्व शस्त्वा यः सभेयो' विख्य इति जनकल्या उत्तराः शंसत्य- नेव तत्कल्ययत्तुषु प्रतिष्ठापयति प्रतिष्ठन्तीरिदं सर्व- मनुप्रतितिष्ठति) ' प्रतितिष्ठति प्रनया 12) पशुभिर्य एवं वेद ' ता अर्धर्चशः शंसति' प्रतिष्ठित्या एवधिन्द्रगाथाः शंसति यदिन्द्रादी दाशराज्ञ इतीन्द्रगाथाभिई वै देवा असुरानागावधिनानत्यायंस्तववेतन्यजमाना ) इन्द्रगाथा- und D; 1)?? Fघरताय F; 2) कुर्गाद्यथाकुर्यादाथा D; 3) श्वेतास्य A 4) शंसन्तोन्द्र : A pr. m.; 5) So corr.; dio hss. काकु; 6) कृषिः A pr. m. und D; 7) Fehlt in D; 8)?? प्रजननास्ता A pr. m. प्रज्ञानात° F%3 9) संभयो D%3D 10) विदय DB 11) प्रतिष्ठन्ति 12) प्रताया A und F; 13) अमुरानां शाया A pr. m. und D; असुरानाज्ञाथैना A sec. m. und F.

·२६४ - २ ॥ ६ । १२-१३ ॥ भिरेवाप्रियं भ्रातृव्यमागायायैनमतियन्ति ' ता अर्धर्चशः शंसति 'प्रतिष्ठित्या एव' ॥ १२ ॥ प्रयतशप्रलापं शंसत्येता अश्वा प्राप्लवत' इत्यैतशो ह मुनिर्यज्ञस्वायुर्ददर्श' स ह पुत्रानुवाच पुत्रका यज्ञ- : स्थायुरभिददर्श' ' तदभिलपिण्यामि मा मा दृप्तं मन्यध्व- मिति' तथेति' तदभिललाप तस्य हास्यनिरतशायनो " स्येष्ठः पुत्री भिद्रुत्य मुखमपितवान् ब्रुवन्दनी" नः पितेति10) ' स होवाच धित्वा) जाल्मापरस्य पापिष्ठांते प्रतां करिष्यामीति यो मे मुखं प्राग्रहीदि। बाल्म) मुखं न प्राग्रहीष्यः शतायुषं गामकरिष्यं सहस्रायुषं पुरुषमिति' तस्मादभ्यगाय ऐतशायना') ग्रानानेयाः ।।) स- न्तः पापिष्ठा अन्येषां) वलिकतः1) पितायच्छन्ताः1) स्वेन प्रजापतिना स्वया देवतया ' यदतशप्रलापस्तत्स्वर्गस्य 1) अश्वां A pr. m.; 2) अपुवन्त A pr. m.; A sec. m. und श्रापुवन्त F; अपवन्त D; 3) पुत्राका A pr. m.; 4) ?, wsehi. °युरदर्श; युरददृप्रयं D; युरददतं A pr. m. und F; 5) तृपं A und F; 6) So corr. A und F' ह इत्यगि; D हत्यनि; 7) ज्येष्ठा DB 8) So corr.; sirgeror A und F, ऽतिदुदत्य D; 9) ब्रुवन्तृपो A pr. m.; ब्रुवनिपो D; 10) मितेति FB 11) धिता A und F; 12) So corr.; die bss. प्रागृहीस्यो यदि ; 13) तल्मे A sec. m. und F; 14) ग्रामक A und F; ग्रामंकरि° A sec. m.; 15) एतशायर A pr. m. und F; PTITATTUAT D; 16) नया: FB 17) 80 corr.; dio hss. मन्येषां ; 18) बालि ABबलित्वत: F; 19)?; wschl. पित्रा यच्छपा.

·२ ॥ ६ । १३ ॥ ૨૬૩ कस्य पं' यदेवैतशप्रलापोज्यातयामा वा" अक्षिति- शतशप्रलापो' 'ज्यातयामा मे यशो सदक्षितिर्मे यज्ञो दिति' वा ऐतशतशप्रलापं शंसति पदावाद' सामुत्तमेन पदेन प्राणांति यथा निविदो' ' ज्य प्रव- दिकाः पूर्व शस्त्वा वितती किरणी द्वाविति प्रतिरा- नुत्तरान्ः शंसति भुगित्यभिगत इति ' प्रवल्लिकाभिई घे देवा असुराणां रसान् ' प्रववृलस्तयथाभिई वै देवा असुराणां रसान् प्रववृद्धस्तस्मात्प्रवल्लिकास्तत्प्रवल्दि- कानां प्रवल्लिकावं ' ता वै प्रतिरोधः प्रत्यराघुवंस्तयत्प्र- निराधः प्रत्यरा वस्तस्मात्प्रनिराधास्तत्प्रनिराधानां प्रतिरा- धत्वं प्रवल्लिकाभिरेव दिपतां" भ्रातृव्याणां रसान प्रव- दिकास्ता" वे प्रतिराधैः” प्रनिराशुवन्ति ताः प्रग्राह- मित्येवावातिज्ञासेन्याः शंसतीदत्य प्रागपागुदागधरागि- यातितासेन्चागिरी व देवा असुरानाशायश्रिमानत्यायंस्ता- धैवैतवनमाना प्राजिज्ञासेन्याभिरेवाप्रियं) भ्रातृव्यमाना- पथिनमतियन्ति') ' ता अर्धर्चशः शंसति 'प्रतिष्ठित्वा एवा- 1) So corr.; die hss. वाक्षिति; 2) शतशः :प्रलापं F; 3) निवेदो DB 4) चसां D; 5) प्राव-D; अगिर्द F; 6) प्रतिरोधत्वं A sec. m. und D; 7) द्विषतां D; 8)?; wschl. प्रवल्यानं; 9) प्रतिरोधा: DB 10) °थतिज्ञासेन्या: A sec. m.; 11) So corr.; die hss. अतिता; 12) 80 . corr.; die hss. भ्रातृव्यमागायाथै .

·२६६ २ ॥ ६ । १३-१४ ॥ थातिवादं शंसति वीमे देवा असतेति' श्रीर्वा अतिवा- दस्तमेकर्च शंसत्येकस्ता वै श्रीस्तां वै विरेभं शंसति' विरेभैः।) श्रियं पुरुषो वस्तीति 'तामर्धर्चशः शंसति' प्रतिष्ठित्वा एव' ॥ १३ ॥ अथादित्याश्चाङ्गिरसीश्च शंसत्यादित्या हजरितरङ्गि- राभ्यो दक्षिणामनयनिति तदेवनीथमित्याचक्षत' प्रादि- त्याश्च छ वा अङ्गिरसश्च स्वर्ग लोक स्पर्धन्त वयं पूर्वे स्वरेष्यामो वयं पूर्व इति ' ते हाङ्गिरसः श्वःसुत्यां दह- शुस्ते हानिमूचुः" परेक्यादित्येभ्यः'' श्वःसुत्यां प्रत्रूही- त्यबादित्या अग्रसुत्यां ददृशुस्ते सानिमूचुरासुत्यास्माकं । तेषां नस्त्रं होतासीत्युपेमस्वामिति) ' स एत्याग्निरुवाचा- थादित्या अग्यसुत्यामीक्षते कं वो होतारमवीचन्वायत्ते युष्माकं वयमिति ' ते हाङ्गिरसश्चक्रुधुमी) वं गमो नु वयमिति नेति हानिरुवाचानिन्या) वै मान्यते' कि- ल्बिषं12) हि तन्यो निन्यस्य) दवं4) नैति5) ' तस्मा- - 1)??; 2) वहन्तीति A pr. m.; 3) तम° A pr. m.; 4) रिसश्च A pr. m.; 5) So corr. ; die hss. ग्राकिर; 6) Fehlt in D; A uni दिनुस्ते; 7) So corr. ; dio hss. हागिरमचुः पुरे; 8) हागिरमू । pr. m., D und F; 9) So corr.; होतामों टुपेम° A; होतासीटुपेम° D und F; 10) So corr.; die hss. हाशिरा; 11)°चानिया A sec. m., D und F; 12) किल्लिप D; 13) नियस्य A sec. m. ; निंयस्य F; निन्यसा DB A und F; 15) So corr.; die hss. न इति . 14) हवन ·२ ॥ ६ । १४ ॥ २६७ - दतिद्वरमत्यल्यमिति" यतमानस्य स्वमियादेव) । 2) ' कि- ल्विषं हि तो निन्यस्य एवं नैति" ' तान्दादित्या- वङ्गिरसो याजयां चक्रुस्तेभ्यो हीमां पृथिवीं दक्षिणां) नन्युस्ता ह न प्रतिजगृतः सा कीयं निवृत्तोभयतः- शीर्णी" दक्षिणाः शुचा" विद्वाः शांचमाना व्यचरत्कु- पिता मां' न प्रत्यग्रहीपुरिति तस्या एते निरदीर्यन्त प एते प्रदरा) अधिगम्यन्ते ' तस्मानिवृत्तदक्षिणां") नो- याकुनिनां ) प्रमोदक्षिणां') प्रमृणतानीति स्माग्य एवास्य समानतन्मा भ्रातृव्यः स्वादृणन्युस्तास्मा) নাে 16) दन्यातंत्र') पराची दक्षिणा विवृणनि' द्विषति भ्रातृव्ये न्ततः शुचं प्रतिष्ठापयति या उसी तपति' स वै शंसत्यादित्या र बरितशिरोभ्या दक्षिणामनयंस्तां ह सरितः प्रत्यानिति' न कीमां पृथिवीं प्रत्यायंस्तामु 14) तund F; न्ति य एते प्रतरा 1) So corr.; °माल्पमिति A und F; °गतल्पगिति D; 2) गियांदया D; 3) So corr. dio hss. बवेति; 4) दत्तिणा F; 5) So corr. ; die hss. °स्तं; 6)?; यं A pr. m., D und F; 7) So corr.; die hss. शीणा; 8) A शुच pr. m. und D%3D १) व्यचरकुपिता A 10) So corr. ; die hss. मानः प्रतिगृहोपुरिति । तस्मा एतानि निदी- 11) तस्मानिवृतदक्षिणा F; 12) गोपाकुर्युरिति DB 13) प्रमृतेददक्षिणां D; 14) प्रमृणा A pr. m., D und F; 15) Statt पाहूयु : wschl. zu lesen वर्तनीय: ; 16) एना 17) वन: A und '; °तन : D; 18) So corr.; die hss. स्रचं; 19) Interpolation?. .. DB ·२६८ २ ॥ ६ । १४ ॥ रू जरितः प्रत्यायनिति प्रति हि ते अमुमायंस्तां है तारितनः" प्रत्यगृभान्निति' न हीमां पृथिवी प्रत्यगृभ्णां- स्तामु र जरितर्नः प्रत्वगृभानिति प्रगृयादित्यमगृभणन्न- हानेतरसंनविचेतनानीत्येष ह” वा अनां विचेत यो ऽसौ तपति' स वै शंसति यज्ञा नेतरसंनपुरोगवास- इत्येषा' ह वै यज्ञस्य पुरोगवी यद्दक्षिणा' यथाहीमः). स्रस्तमतिरतदन्त्येतेष एवेश्वर" उन्नेता' उत श्वेत या शुपत्रा' उत” पन्चाभिविष्ठ' उतेमाशु) मानं पिपती- त्यैष एव श्वेत एष शिशुपत्येष 11) उत पचाभियविष्ठः सोमाशु") मानं पिपत्यादित्या रुहा वसवस्तेनुत ।' इदं राधः प्रतिगृभ्णीयङ्गिरः) । इदं राधो विभु प्रभु') इदं राधो बृहत्पृथु ' देवा ददवासुरं19 तद्वो अस्तु सुचेतनं । यष्मां अस्तु दिवे दिवे' प्रत्येव गृभायतेति' तन्यदादित्याश्चाङ्गिरसीश्च शंसति स्वर्गताया एवैतदहरकः शंसति यथा निविदो 'ज्य भूतेछदः 19) शंसति वमिन्द्र 18) in D; D; 1) So corr.; die hss. मायंस्तां; बु 2) तन A pr. m.; 3) Fehlt 4) So corr.; die hss. इत्येष; 5)??% 6) लस्तमितिरे°D; 7) ते स्वैपर A pr. m. एयर D; 8) अयुपत्वा A pr. m.; 9) A. V. XX 135.8 उतो; 10) उतमायु 11) So alle hss.; man erwartet अभ्युपत्वैष । 12) So alle hss.; A. V.XX 135. 9 स्वेलत; 13) प्रतिगृह्य- 14) मध्ये D; शिरस A; प्रतिगृह्मीमागिर: D; A und F; 16) ददात्त्रासुरं A ; ददत्वसुरं D; 17) चेतनं DB 18) यतेत D%3B corr.; die hss. भूतेछन्दः 15) प्रभुः 19) 80 ·२ ॥ ६ । १४-१५ ॥ शर्म रिणेतीमे वे लोका भूतहदो' ' ऽसुरान्द वै देवा अन्नं सेचिरे' भूतेन भूतेन निघांसन्तस्तितीर्घमाणास्ता- मे देवाः सर्वेभ्यो भूतेभ्यो हादयस्तं यदेतानिमे देवाः भ्यो भूनिभ्यो हादयंस्तस्माद्ने दस्तटूनेदां भूतक- 3 'छादयन्ति र वापरमिने” लोकाः ' सर्वभ्यो भूतेभ्यो रघ्नंत्सर्वेभ्यो भूतेभ्यो छन्दते य एवं वेद ' ॥ १४ ॥ अथारूनस्याः शंसति यदस्या गंडभेन्या इत्याहनस्यादा सर्व प्रजातमादनस्वाद्वा एतदधिप्रजायते ऽस्यैव स- स्यात्य प्रजात्यै' ता वै परसेत्यष्टा गतव 'ऋतवः पितर' तरः प्रजापतिः ' प्रतापतिराहनस्वास्ता” दश' शंसे- ति शांभव्यस्य वचो दशाक्षरा विडिराजो यज्ञस्तं गर्मा पजीवन्ति' श्री विरायशा नाग्यं श्रियमेव तद्विराज शस्यनाये। प्रतिष्ठापयति' प्रतितिष्ठन्तीरिद) सर्वमनु- तितिष्ठति प्रतितिष्ठति प्रनया पशुभिर्य एवं वेद 'तिस्रः सेदिति वात्स्यस्त्रिवृद्ध रेतः सितं) संभवत्याण्डमुल्वं') -- । - Bs. 1) So corr.; die hss. भूतेछन्दो; 2) korrrupt; सिचिरे D; 3) विधांस. 4) So corr.; dio hss. °हलेछन्दस्तइनेछन्दां; 5) So corr.; die इन्दत्वं 6) Korrupt ; vielleicht वा अपर; 7) भूतन्यो DB । नुदते D; 9) प्रतापतिरहनस्यात् A und F; 10) A दुश pr. m. und F; .) या स्थानाये A pr. m.; 12) So corr.; die hss. प्रतिष्ठ; 13) सिक्त 14) So corr.;°मल्पं A und F; °मल्वं D. : .

·३७० २ ॥ ६ । १५-१६ ॥ - - । जरायु' त्रिवृत्प्रत्ययं माता पिता यज्जायते तत्तृतीयम- भूतांचमेवैताच्चतुर्थी '2) शंसेत्सर्वा एव षोडश शंसेदिति स्के' कामा वै रेतः सिञ्चति' रेतसः सिक्तात्मना प्रजायन्ते ' प्रजानां प्रजननाय ' प्रजावान्प्रजनयिष्णुर्भव प्रजात्यै प्रजायते" प्रतया पशुभिर्य एवं वेद' ॥ १५ अथ दाधिक्री शंसति दधिक्रावणी अकारिषमिति' उत्ताराः पावमानीः शंसति सुतासो मधुमत्तमा इत्यनं दधिक्री) ' पवित्रं पावमान्यस्तंड देके पावमानीभिरे पूर्व” शस्त्वा तत उत्तरा दाधिक्री शंसत्तीयं10) वागन ग्या) यः पवत इति वदन्तस्तटु तथा न कूर्यापनश्या ह वागशनायती19) ' स दाधिक्रीमेव पूर्व शस्त्वा त उत्तराः पावमानीः शंसति' तयदाधिक्रो13) शंसतीयं व गाहनस्यां वाचमवादीत्तं देव पवित्रणव वाचं पुनीते सा' वा अनुष्टुब्भवति' वाग्वा अनुष्टुप्तत्स्वेनैव छन्दर वाचं पुनीते' लामधर्चशः1) शंसति' प्रतिष्ठित्या एवा - . 1) मात्वा A pr. m.3 2) अभूतोयम् ? in Wort ? °तुर्था D; 3) D und F; 4) कामातों A und F; 5) So corr.; die hss. सिता:प्रता 6) प्रतापत्यै A pr. m.; प्रतात्यै ist versetzt worden, und muss hintd प्रजननाय kommen; 7) प्रजयते D%3 8) So corr.; die hss. ferant 9) पूर्व A pr. m.; 10) So corr.: dio hss. शंसतीयं; 11) Korrupt • 12) नायन्ति D; 13) दधिको D; 14) °नदेव A pr. m., D und F 15) से A und F; 16) ता अर्ध° A sec. m.

·२ ॥ ६ । १६ ॥ २७१ पावमानीः शंसति' पवित्रं वै पावमान्य ' इयं वागाह- नस्यां वाचमवादीत्तत्यावमानाभिरेव वाचं पुनीते ' ताः सर्वा अनुष्टुभो भवन्ति वाग्वा अनुष्टुतत्स्वेनैव इन्दसा वाचं पुनीते ' ता अर्धर्चशः शंसति' प्रतिष्ठित्या एवाव द्रप्सो ग्रंशुमतीमतिष्ठदित्यतं तृचमैन्द्रावालस्यत्वं सूतं शंसत्यय देतदुत्सृष्टं तदेतं तृचमैन्द्रावास्यत्यमन्त्यं ) तृचमैन्द्राजागतं शंसति सवनधारणमिदं गुल्मह” इति वदन्तस्तंटु तथा न कुर्याष्टुिवायतना” वा इयं वागेषां होत्रकाणां यदन्दावादस्यत्या तृतीयसवने तयदेतं तृच- मैन्द्रावास्यत्यमन्त्यं तचमन्द्रानागतं शंसति स्व एवेनं तदायतने प्रीणाति स्त्रयोदेवतयोः ' कामं नित्यमेव परिदध्यात्कामं तृचस्योत्तमया 'तदाङः संशंसेत्याठे हनि न संशंसेत्कथमन्येवतःसु संशंसति' कथमत्र न संशंस- तीत्यथो खल्वाटर्नव संशंसेत्स्वी वै लोकः षष्ठम- हरसमायी) वै स्वर्गी लोकः ' कश्चिदै स्वर्ग लोके शमयतीति' तस्मान संशंसति ' यदेव न संशंसति तत्स्व- 1) भवति DB 2) परानैव D; 3) राष्ट DB 4) °स्पत्यमयं A pr. m. und D; 5) Korrupt; 6) So corr. ; die hss. दुगायतना; 7) A pr. m. und F fügen auf ein; 8) परिदद्यात्का A und F; 9)80 corr.; die hss. लोकाः; 10) So corr.; °समाये A und F; °समाये D.

·२७२ २ ॥ ६ । १६ ॥ गस्य लोकस्य नृपं यदेवनाः) संशंसति यन्नाभानेदिष्ठो वालखिल्यो वृषाकपिरेवयामरुदेतानि वा अत्रोक्यानि भवन्ति तस्मान संशंसत्येन्द्रो वृषाकपिः' सर्वाणि छन्दां- स्यैतशप्रलाप ' उपागा चंदन्द्राबार्हस्पत्या तृतीयसवने तदेतं तृचमैन्द्राबार्हस्पत्यं सूतं शंसत्येन्द्राबार्हस्पत्या. परिधानीया विशो अदेवीरभ्याचरतीरित्यपरजना ह वै विशो देवीन” क्यस्यापरजानं भयं भवति शान्ताः प्रजाः कप्ताः सहते यत्रैवंविदं शंसति 'यत्रैवंविदं शंसतीति ब्राह्मणम् ॥ १६ ॥ ॥ इत्यथर्ववेदे गोपथबामणोत्तरभागे षष्ठः प्रपाठकः ।। 1) यद्वैवैता: DB 2) देवी न D; 3) °प जनं DB 4) यत्रैविश F. ॥ इत्यथर्ववेद्बाहाणपूर्वोत्तरं समाप्तम् ॥

·DIE IM GOPATHA BRĀHMANA VORKOMMENDEN
MANTRAS.
.
अंशुरंशुष्टे देव सोमाप्यायताम् II 2. 4. [3. 163 7. 1].
अक्षितो ऽस्यनित्यै बा मा मे क्षेष्ठा अमुत्रामुष्मिंचोक
इद च II 1. 7. [S. 149 2. 14].
अंग्न बायाहि वीतये 1 1. 29. [S. 21 Z.. 18].
अग्निं बाटुर्वैश्वानरम् 1 2. 21. [S. 57 L. 7].
अग्निं दूतं वृणीमके I 2. 23. [S. 61 Z. 9].
अग्निमीके पुरोहितम् 1 1. 20. [S. 21 Z.. 7].
अगिर्दैवत ऋग्वेदस्य 1 5. 25. [S. 141 Z. 7].
अमिर्यशं त्रिवृतं सततन्तुम् I 1. 12. [S. 10 Z. 4].
अनिवासाः पृथिव्यसितः I 2. 9. [S. 41 Z. 10].
अग्निष्टोमो त्यनिष्टोमः I 5. 23 [S. 135 Z. 11]
अग्निहोत्रं च मा पौर्णमासश्च यज्ञः I 3. 22 [S. 92 2. 3].
अग्नीदमीन्विहर II 2. 16. [S. 182 Z. 4].
अने पत्नीरिहावक II 2. 20. [S. 185 Z. 16].
18

·২৩৪
अग्रेष्वास्येन प्राश्नामि II 1. 2. [S. 145 Z. 13].
अग्र्याधेयमग्रिहोत्रम् 1 5. 23. [S. 135 Z. 8].
अच्छा म इन्द्रं मतयः स्वर्विदः II 4. 16. [S. 223 Z. 4].
अञ्जसा सत्यमुपगेषम् II 2. 3 [S. 167 Z. 10].
अथर्वभिरङ्गिरोभिश्च गुप्तः I 5. 24. [S. 139 Z. 10].
अधा हीन्द्र गिर्वणः II 4. 17. [S. 224 Z. 5].
अधिपतिरसि II 2. 14. [S. 179 7. 11].
अध्वर्युः प्रतिप्रस्थाता नेष्टा 1 5. 24. [S. 199 Z. 1].
अध्वर्यो शंशंसावोम् ।। 3. 10. [S. 197 2.7] II 4. 18. [S. 225 2. 3].
अध्वर्यो शंसावोम् II 3. 10. [S. 196 Z. 17] II 4. 4 [S. 212 7. 12].
अनभिशस्तेन्यम् II 2. 3. [S. 167 2. 9].
अनाधृष्टम् II 2. 3. [S. 167 2. 6].
अनधृष्यम् II 2. 3. [S. 167 2. 7].
अनितिरसि (?) II 2. 13 [S. 178 Z. 18].
अनुख्याने नमः II 2. 10. [S. 184 Z. 12].
अनु मे दीक्षा दीक्षापतिर्मन्यतामनु तपस्तपस्पतिः ॥ 3.3.
[S. 167 2.9].
अनुरोहो ऽसि II 2. 14. [S. 179 Z. 15].
अनुवृति II 2. 14. [S. 179 Z. 14].
अनुष्टुम्मित्रस्य पत्नी II 2. 9. [S. 174 Z. 9].

·२७५
अन्तरिक्ष पथिभिक्रयिमानः 1 2. 9. [S. 41 Z. 13].
अपमित्यमप्रतीत्तम् II 4. 8. [S. 215 Z.. 14].
अपां पुष्यं मूर्तिरीकाशं पवित्रमुत्तमम् 1 1. 39. [S. 32 1. 7].
अपेन्द्र प्राचो मघवन्नमित्रान् II 6. 4. [S. 248 '.. 1], II 6.
12. [S. 261 2. 11].
अभिजिदसि II 2. 13. [S. 179 Z.. 7].
अभि तष्टेव दीधया मनीषाम् II 6. 1. [S. 242 Z. 15], II
6. 2. [S. 245 2. 9].
[S. 30
2. 11].
अभि प्रियाणि मर्मशत्यराणि II 6. 2. [S. 245 7. 11].
अभिशस्तिपा II 2. 3. [S. 167 P.. 8].
अभूदेवः सविता वन्यो नु नः II 2. 12. [S. 177 Z. 5], II
4. 7. [S. 215 2.5].
अमृतमसि I 1. 39.
अमृताय वोपस्तृणामि 1 1. 30. [S. 30 Z. 11].
अमृतोपस्तरणमसि I 1. 30. [S. 30 Z. 11].
अमेव नः सुरुवा या हि गन्तन II 2. 22. [S. 187 7. 11].
अयं ते योनिः II 4. 9. (S. 216 Z. 17 und S. 217 Z. 3].
अयं नो नमसस्पतिः II 4. 9. [S. 216 2. 13].
श्रयमु वा विचर्षणे II 3. 14. [S. 201 Z. 10].
अयुतमेकं प्रयुतानि त्रिंशत् 1 5. 23. [S. 136 Z. 14].

·२७६
अरिष्टं यज्ञं तनुतात् II 1. 1. [S. 143 Z.. 4].
अरिष्टैनः पथिभिः पारयन्ता II 6. 2. [S. 245 Z. 4].
अवङिछि सोमकामं वागः II 2. 21. [S. 186 Z. 12].
अव द्रप्सो अंशुमतीमतिष्ठत् II 6. 16. [S. 271 Z.. 4].
अष्टौ शतान्ययुतानि त्रिंशत् I 3. 23. [S. 136 Z. 12].
अस्कन्सोमः II 2. 10. [S. 174 2. 17].
अस्तभाद् वामसुरो विश्ववेदाः II 4. 15. [S. 221 Z. 14].
अस्तु श्रीषट् I 3. 10. [S. 76 Z. 9], I 5. 10. [S. 125 Z.. 9],
Ib. 21. [S. 133 2. 13].
अस्तु स्वधा II 1. 24. [S. 161 2. 14].
अस्मा इदु प्र तवसे तुराय II 6. 15. [S. 241 Z. 5].
अहानेतरसंनविचेतनानि II 6. 14. [S. 268 Z. 8J.
अहान्यस्य विंशतिशतानि 1 5. 23. [S. 136 Z. 8].
अाक्रमो सि II 2. 14. [S. 179 Z. 16].
अामिरगामि भारतः II 4. 15. [S. 221 2. 12].
श्रा तुभ्यमिन्द्रः प्यायताम् II 2. 4. [S. 168 Z. 3].
अात्मास्यात्मनात्मानं मे मा हिंसीः स्वाहा II 1. 3. [S.
146 2.3].
आदित्या रुद्रा वसवस्तेनुते II 6. 14. [S. 268 Z. 10].

·२७७
आदित्या के जरितरङ्गिरोभ्यो दक्षिणामनयन् II 6. 14. [S.
266 2. 5 und S. 267 2. 12].
अाग्यं वषटारः प्रदानान्तमेतम् । 5. 23. [S. 137 Z. 1].
श्रा नो मित्रावरुणा II ४. 13. 15. 200 7. 12].
श्रा नो. याहि सुतावतः II 3. 14. [S. 2201 Z. 8].
अापतये त्वा गृह्णामि II 2. 3. [S. 167 2. 1].
अापूर्णी अस्य कलशः स्वाहा II 2. 21. [S. 186 Z. 14].
पापो गर्म जनयन्तीः 1 1. 39. [S. 30 2. H].
पापो भृग्वगिरी रूपम् 1 1. 39. [S. 32 Z. 5].
प्राप्याययास्मान्त्सखीन्सन्या मेधया प्रनया धनेन । 2. 4.
[S. 168 2. 5].
पाप्यायस्व II 3. 6. [8. 193 2.2].
श्रा यातं मित्रावरुणा JI 3. 18. [S. 200 Z. 15].
श्रा याहि सुषुमा हि ते II 3. 14. [S. 201 2. 8].
श्रा याक्याडुपवन्धुरेष्ठाः II 6. 2. [S. 244 2. 10].
अारोहो ऽसि II 2. 14. [S. 179 Z.. 14].
श्रा वां राजानावध्वरे ववृत्याम् II 4. 15. [S. 222 2. 7].
आ वां विशन्त्विन्दवः स्वाभुवः II 2. 22. [S. 137 Z.'7].
श्रा वामन्यांसि मदिराण्यग्मन् II 2. 22. [S. 187 Z. 13].
श्रा वो वस्तु सप्तयो रघुष्यदः II 2. 22. [S. 137 Z. 9].

·२७८
या सत्यो यातु मघवां ऋतीषी II 5. 15. [S. 241 2. 4].
यादं सरस्वतीवतोः II 5. 13. [S. 239 Z. 13].
इच्छत्ति वा सोम्यासः सखायः II 6. 1. [S. 243 Z. 3 und 15].
इंदं वसो सुतनन्धः II 5. 3. [S. 228 Z. 8].
इदं क्यन्वोजसा सुतम् II 5. 3. [S. 228 Z. 8].
इदं जना उप श्रुत II 6. 12. [S. 262 Z. 7].
इदं ते सोम्यं मधु II 2. 20. [S. 185 Z. 10].
इदमदमग्विसोः : सदने सीदामि II 1. 1. [S. 143 Z. 2].
इन्द्र ऋभुभिर्वानवद्भिः समुक्षितम् II 2. 22. [S. 187 Z. 2].
इन्हें वो विश्वतस्परि II 5. 12. [S. 238 Z. 9].
इन्द्रः कारुमबूबुधत् II 6. 12. [S. 263 Z. 4].
इन्द्रः पूभिदातिरदासमः II 4. 2. [S. 211 Z. *], II 6. 1.
[S. 243 Z. 1 und 11].
इन्द्र क्रतुविदम् II 3. 14. [S. 201 Z. 11].
इन्द्र जीव I 1. 30. [S. 32 Z.. 8].
इन्द्र वा वृषभं वयम् II 2. 20. [S. 185 Z. 10].
इन्द्र पिब प्रतिकामं सुतस्य II 3. 14. [S. 201 2. 7].
इन्द्रवत्त स्तुत II 2. 14. [S. 180 2. ii).
इन्द्रश्च सोमं पिबतं बृलस्यते II 2. 22. [S 187 Z. S], II 4.
16. [S. 2222. 13].

·২৩
इन्द्रस्य वा जठरे सादयामि वरुणस्योदरे II 1. 2. [S.
1452. 15].
इन्द्रस्य वाढू स्थविरी वृषाणी II 1. 18. [S. 155 Z. 7].
इन्द्रस्योतो मरुतामनीकम् । 2. 21. [S. 58 Z. 3].
इन्द्रानी अजीदवुः II 5. 12. [S. 238 2. 12].
इन्द्राग्नी अपसस्थरि II 3. 15. [S. 202 Z. 51.
इन्द्राग्री प्रागतं II 3. 15 [S. 202 L. 4 und 7].
इन्द्राम्योरवो वृणे II 5. 13. [S. 230 21. 18].
इन्द्राय मदने सुतम् II 5. 3. [S. 228 21. 8].
इन्द्राय सोमाः प्रदिवा विदानाः II 2. 21. [S. 186 Z. 18].
इन्द्रावरुणा मधुमत्तमस्य II 4. 15. [S. 223 Z. 8].
इन्द्रावरुणा युवमध्वराय नः II 4. 15. [S. 222 2. 1].
इन्द्रावरुणा सुतपाविमं सुतम् II 2. 22. [S. 187 2. 4], II
4. 15. [S. 221 2.9].
इन्द्राविष्णू पिवतं मध्वो ग्रस्य II 2. 22. [S. 187 2. 12],
II 4. 17. [S. 224 2. 15].
इन्द्राविष्णू मदपती मदानाम् II 4. 17. [S. 224 Z. 3].
इन्द्रेण रोचना दिवः II b. 13. [S. 239 Z.. 11].
इमं स्तोममहते जातवेदसे II 2. 22. [S. 187 2. 14].
इमा नु कं भुवना सीषधाम II 6. 12. [S. 261 Z. 8].
.

·२८०
इमामू षु प्रभृतिं सातये धाः II 4. ४. [S. 212 Z. 5], II 8.
1. [S. 243 2. 3 und 14].
.
इयं त इन्द्र गिर्वणः II 4. 17. [S. 224 Z. ].
श्यं पित्र्या रायेबग्रे II 2. 6. [S. 171 Z. 2].
इषं स्वश्च धीमहि II 5. 13. [S. 230 Z. 4].
इषे वा 1 1. 29. [S. 21 Z. 10].
रहेत्य प्रागपागुदगधराक् II 6. 18. [S. 265 Z. 18].
इहेन्द्राग्री उपलये II 3. 15. [S. 202 Z. 6].
उक्थं वाचि II 3. 10. [S. 196 Z. 14].
उक्थं वाचीन्द्राय JI 3. 10. [S. 197 2. 4].
उक्थं वाचीन्द्राय देवेभ्यः II 3. 10. [S. 197 2. 10].
उक्षान्नाय वशानाय II 2. 20. [S. 186 2. 2].
उच्चा पतन्तमरुणं सुपर्णम् 1 2. 9. [S. 42 Z. 1].
उत वामुषसो बुधि II 3. 13. [S. 200 Z. 11].
उत श्वेत प्राशुपवा II 6. 14. [S. 268 Z. 7].
उत्तोत्तरस्मादधरादधायोः II 4. 16. [S. 223 Z. 10].
उत्क्रमो ऽसि II 2. 14. [S. 180 Z. 1].
उत्क्रान्तिरसि II 2. 14. [S. 180 Z. 17.
उदगुतो न वयो रक्षमाणाः II 4. 16. [S. 223 Z. 2].

·२८१
उदानपाभ्यां स्वाहा । 3. 13. [S. 81 Z. 12; s. 83 Z. b].
उदानपे मे पाहि II 1. 7. [S. 149 2. 16].
उदिन्वस्य रिच्यते II 4. 3. [S. 212 Z.. 4].
उटु त्ये मधुमत्तमा गिरः II 4. 2. [S. 211 P. 41.
उटु ब्रमाण्यैरत अवस्था II 4. 2. [S. 211 Z. 8]; II 6. 1.
[S. 242 2. 15] : II 6. 2. [S. 245 2.5.
उडा ग्राजदगिरीभ्यः II 5. 13. [S. 239 P. 9].
उदातः सामानि गाय II 2. 6. [S. 170 Z. 16].
उद्धेदभिश्रुतामघम् II 3. 14. [S. 201 7. 10].
उपद्रष्ट्रे नमः II 2. 19. [S. 184 2. 7 und 14].
उपश्रोत्र नमः II 2. 19. {S. 184 2. 9].
उभा निग्यथुन
पराजयेथे II 4. 17. [S. 224 2. 14].
उॐ नो लोकमनुनेषि II 6. 4. [S. 248 2. 7].
उशनु षु णः सुमना उपाके II 4. 1. [S. 210 Z. 18].
उशिगसि II 2. 13. [S. 179 Z. 1].
ऊर्गसि II 1. 7. [S. 149 Z. 16].
ऊर्ज मे धेहि II 1. 7. [S. 149 Z. 16].
ऊर्जेवा II 1. 29. [S. 21 2. 10].

·२८२
ऋग्भिः पृथिवीं यनुषात्तरिक्षम् I b. 25. [S. 141 Z. 16].
रम्भिरेवोभयतो ज्याङ्गिोभिर्गुप्ताभिर्गुप्त स्तुत II 2. 14.
[S. 180 2. 5].
ऋग्भिः सह गायत्रं जागतमाहुः I 5. 25. [S. 141 2. 13].
ऋग्भिः सुशस्तो यनुषा परिष्कृतः I 5. 25. [S. 142 Z. 2].
ऋग्वेदस्य पृथिवी स्यानम् 1 5. 25. [S. 141 2. 5].
ऋचो अक्षरे परमे व्योमन् I 1. 22. [S. 15 Z. 11].
ऋची विद्वान्पृथिवीं वेद संप्रति I. 5. 25. [S. 142 Z. 5].
ऋचो ऽस्य भागांश्चतुरो वत्ति I b. 24. [S. 137 Z. 13].
ऋतीषी वनी वृषभस्तुराबाट II 4. 2. [S. 211 2. 16].
ऋजुनीती नो वरुणः II. b. 12. [S. 238 2. 6].
ऋतमृतवादिभ्यः II. 2. 4. [S. 168 Z; 10].
तव एव प्रवोवाजाः I 5. 28. [S. 135 Z. 16].
ऋतुर्जनित्री तस्या अपस्परि II 4. 17. [S. 224 2. 6].
विनां च विनाशाय II 2. 5. [S. 169 2. 16].
ऋषेर्यज्ञस्य चतुर्विधस्य श्रद्धाम् । 5. 24. [S. 137 2. 10].
एकपाविपदः । 2. 9. [S. 41 Z.. 1].
एकोनविंशः शमिता बभूव I 5. 24. [S. 140 Z. 4].
एतं नो गोपाय II 4. 9. [S. 216 2. 14, 15 und 17].

·२८३
एतस्य वं प्रजनय II 6. 8. [S. 255 Z. 13].
एतस्य वं प्रतिष्ठां कल्यय II 6. 8. {S. 256 Z. 4].
एतस्य वं प्राणान्कल्यय II 6. 8. [S. 254 Z. 7].
एता अश्वा प्राप्लवते II 6. 18. [S. 264 21. 3].
एतेषु वेदेष्वपि चैकमेव I 5. 25. 15. 140 2. 12].
एवा वामिन्द्र वधिनत्र II 4. 1. [S. 210 27. 15]; II 6. 1. [S.
242 2. 8 und S. 243 2.8].
एवा पाहि प्रनथा मन्दतु वा II 2. 21. 1S. 166 Z. 11|.
एवेदिन्द्रं वृषणं वनबाटुम् II 4. 2. [S. 211 Z.. 9).
एवेदिन्द्रम् II 6. 5. [S. 249 Z.. 1]
एष मे ऽमुष्मिंलोके प्रकाशो ऽसत् II. 5. 8. [S. 234 11. 12].
एटा राय एटा वामानि प्रेषे भगाय II 2. 4. [S. 168 Z. 9].
एल्यू बु बवाणि ते II 4. 15. [S. 221 Z. 11].
नों स्वधा II 1. 24. [S. 101 2. 14].
अों स्वर्जनत् । 8. 3. [S. 67 Z. 3]; II 2. 14. [S. 180 Z. 7].
श्रोतः सह प्रोजः II 3. 5. [S. 192 Z. 5].
श्रोतो ऽसि II 2. 13. [S. 179 2. 4].
श्रोम् 1 1. 20. [S. 14 Z.. 9.
अोमुक्यशाः II 3. 10. [S. 198 Z. 15 und S. 197 2. 11].

·२८४
प्रोमुक्थशा यज II 3. 10. [S. 197 Z. 4].
अों भुवो जनत् I 3. 3. [S. G7 Z. 2].
यों भूतनत् । 3. 3. [S. 87 L. 1]; II 2. 14. [S. 180 Z. 4].
पोंभूर्भुवः स्वः 1 1. 27. [S 20 Z. 5].
यों भूर्भुवः स्वर्तनधत्करगुहन्महत्तच्छमोम् II 2. 14.
[S. 1802.11.
यो श्रावय 1 3. 10. S. 76 2. 91; 1 5. 10. [S. 125 Z. 9]; I
5. 21. [S. 133 Z. 13].
प्रोषधीभ्यस्त्वा II 2. 13. [S. 179 Z. 6].
ग्रौटुम्बर्या सामघोषण तावत् । 5. 24. [S. 137 2. 15].
कति स्वितात्रयः कत्यदानि 1 5. 23. [S. 136 Z. 2].
कथा महामवृधत्कस्य होतुः II 6. 1. [S. 242 Z. 9]. II 6.
1. [S. 243 Z. 9].
कटू न्वस्याकृतम् II 6. 3. [S. 246 Z. 9].
कनव्यो अतसीनाम् II 6. 3. [S. 246 Z.. 9].
कया त्वं न ऊत्या II 4. 1. [S. 210 2. 12].
कया नश्चित्र या भुवत् II 4. 1. [S. 210 Z. 12].
कवींरिच्छामि संदृशे सुमेधाः II 6. 2. [S.: 246 2. 14].

·२८५
कस्तमिन्द्र वावसुम् II 4. 1. [S. 210 2. 13}; II 6. 3. [S.
2462.9].
कुर्वतो मे मा लेष्ठाः II 1. 7. [S. 150 Z. 1].
के स्विदेवाः प्रवीवानाः I b. 23. [S. 135 2. 14].
को अन्य नों देवकामः II 6. 2. {S. 241 2. 01.
क्षयाय वा II 2. 13. [S. 178 2. 11].
क्ष्मया रेतः संजम्मानो निषिञ्चत् II G. 8. [S. 253 Z. 17].
गायत्री वसूनां पत्नी II 2. 9. [S. 174 7. &].
धर्म तपामि II 2. 6. [S. 171 Z.. 2].
चक्षुश्च मा पशुबन्धश्च यज्ञो ऽमुतो वाचमुभी कामाप्रौ
भूवाक्षित्या सहाविशताम् । 3. 22. [S. 92 Z. 8].
चतुष्यात्सकलो यज्ञः II 2. 5. [S. 170 Z. 3].
चत्वारि शृङ्गा त्रयो अस्य पादाः I 2. 16. [S. 49 Z. 12].
चन्द्रमा अप्स्वन्तः 12. 9. [S. 42 2.3].
चर्षणीधृतं मघवानमुक्थ्यम् II 4. 15. [S. 221 Z. 13].
छिन्नभिन्नो ज्यध्वस्तः II 2. 5. [S. 169 2. 14].

·२०६
जगत्यादित्यानां पत्नी II 2. 9. [S. 174 2. 9].
जनत् 1 1. 20. [S. 14 Z. 10]; I 2. 19. [S. 54 Z. ]]]; I 5. 24.
[S. 139 Z. 16].
जनेभ्यो ऽस्माकमस्तु केवल इतः कृणोतु वीर्यम् ।। 2. 15.
[S. 181 7. 4].
जीवा स्थ 1 1. 39. S. 30 Z. 12].
जुष्टो वाचस्पतये II 2. 17. [S. 182 Z. 15].
जुष्टो वचे भूयासम् II 9. 17. [S. 182 Z. 14].
तं वो दस्ममृतीषहम् II 4. 2. [S. 211 .. 3].
तत्वा यामि सुवीर्यम् II 4. 2. [S. 211 2. 3].
तत्सवितुर्वरेण्यम् 1 1. 34. [S. 27 Z. 10].
तनून II 2. 3. [S. 167 Z.. 8].
तन्तुरसि II 2. 13. [S. 179 7. 5].
तं ते जुहोमि मनसा वषतम् ॥ 2. 12. [178 Z. 2].
तरणिरित्सिषासति II 4. 3. [S. 212 Z. 3].
तरोभिर्वी विद्वसुम् II 4. 3. [S. 212 2. 3].
तवायं सोमस्वमेयाङ् II 2. 21. [S. 186 2. 12].
वस्मिन्देवाः संमनसो भवन्ति I 2. 1. [S. 32 Z.. 12].
तां हजरितः प्रत्यायन् II 6. 14. [S. 267 2. 12].

·२८७
तां द जरितर्नः प्रत्यगृभ्णन् II 6. 14. [S. 268 Z. 1].
तामु क जरितः प्रत्यायन् II 6. 14. [S. 267 Z. 13}.
तामु र जरितनः प्रत्यगृभ्णान् II 6. 14. [S. 268 '.. 3].
ते स्याम देव वरुण II 5. 13. [S. 239 Z.. 3].
तोशा वृत्रणा दुवे II 3. 15. [202 Z. 4].
त्रिविष्टपं त्रिदिवं नाकमुत्तमम् । 5. 25. Is. 142 7. 13].
त्रिवृत्स्तोम ऋग्वेदस्य 1 5. 25. [S. 141 Z.. 9].
त्रिवृति II 2. 14. 1S. 179 Z. 131.
त्रिष्टुब्रुद्राणां पत्नी II 2. 9. |S. 174 Z.. 8).
त्वमिन्द्र शर्म रिणा(?) II 6. 14. [S. 268 Z.. 15].
वष्टारं सोमपीतये II 2. 20. [S. 185 27. 1].
.
दक्षिणाप्रवणीभूतः II 2. 5. [S. 170 Z. 1].
ददतो मे मोपदसः II 1. 7. [S. 150 Z. 1].
दधिक्राव्णो अकारिषम् II 6. 16. [S. 270 Z. 6].
दिवि बात्रिधारयत् 1 2. 17. [S. 50 Z. 15].
दिवो नु माम् 1 2. 7. [S. 39 Z. 4].
दीक्षा सोमस्य राज्ञः पनी II 2. 9. [S. 174 Z. 10].
दीक्षितो दीर्घश्मश्रुः I 2. 1. [S. 32 Z. 13]. Fragment aus
काणं वसानो दीक्षितो दीर्घश्मश्रुः A. V. XI 5. 6.

·२८८
देव संस्फान II 4. 9. [S. 216 2. 16].
देव सवितरेतत्ते प्रारू II 1. 4. [S. 148 Z.. 4].
देवस्य वा सवितुः प्रसवे अश्विनीर्वाभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां
प्रसूतः प्रशिषा प्रतिगृह्णामि II 1. 2. [S. 145 Z. 8].
देवस्य सवितुः प्रसवे बृहस्पतये स्तुत II 2. 10. [S. 175 2. 14].
देवस्य सवितुः सवे स्वर्ग लोकं वर्षिष्ठं नाकं रोयम्
II 5. 8. IS. 235 2. 2].
देवाः पितरः I 5. 21. [S. 134 2. 5].
देवा ददबासुरम् II 6. 14. [S. 268 Z. 12].
देवानामेतत्परिषूतम् 1 2. 7. [S. 39 Z. 18].
देवानामोजः II 2. 3. [S. 107 Z. 7].
देवा ब्रमाण प्रागच्छतागच्छत 1 8. 1. [S. 64 Z. 7].
देवि वाग्यदाचो मधुमत्तमं तस्मिन्मा धाः II 2. 17. [S.
182 2. 15].
देवो वः सविता प्रार्पयतु श्रेष्ठतमाय कर्मणे 1 1. 19. [S.
21 Z. 10].
देवो विज्ञानन् I 1. 15. [S. 12 Z. 7].
इप्सश्चस्कन्द II 2. 12. [S. 177 2. 10].
द्वादशवर्ष ब्रह्मचर्यम् 1 5. 25. [S. 141 2. 1].
द्वावतिरात्री षटतमग्निष्टोमाः I 5. 28. [S. 136 Z.. B].

·२३
धरुणो ऽसि II 2. 14. [S. 179 Z. 11].
धर्मगुप्तो मा गोपाय
I 2. 4. IS 35_2. 13].
धर्मो वा II 2. 13. [S. 178 Z. 12).
धियो यो नः प्रचोदयात् I 1. 36. [S. 28 Z.. 11].
धेना वृहस्पतेः पत्नी II 2. 9. [S. 174 Z.. 7].
नमस्ते अस्तु भगवन् 1 1. 14. [S. 11 Z.. 8].
नमो दिवे नमः पृथिव्यै II 2. 4. [S. 168 Z.. 10],
नमो नमः II 2. 18. [S. 184 Z. 1 und 3].
नमोभिर्मित्रावरुणोत हव्यैः II 3. 13. [S. 200 .. 11].
नाभुरसि II 2. 13. [S. 179 Z.. 91.
निवर्तन्ते दक्षिणा नीयमानाः I b. 25. [S. 140 Z. 14].
नूनं सा ते II 6. 5. [S. 249 7. 1].
नू मर्ती दयते सनिष्यन् II 4. 17. [S. 224 Z. 7].
नूष्टुत II 6. 5. [S. 249 Z. 2].
पतिर्विष्णोः
: पत्नी II 2. 9. [S. 174 2. 10].
पथ्या पूष्णः पत्नी II 2. 9. [S. 174 7. 8].
परिपतये त्वा II 2. 3. [S. 167 2. 2].
पशुभ्यस्त्वां II 2. 13. [S. 179 7.. 7].
1.)

·၃၀
पितृभ्यस्त्वा II 2. 13. [S. 179 Z. 4].
पितृननिष्वात्तान् II 1. 24. [S. 161 Z. 11].
पिबा वर्धस्व तव घा सुतासः II 4. 8. [S. 212 Z. 8].
पिवा सोममभि यमुन तर्दः II 2. 21. [S. 188 Z. 9].
पुरोडाशानलंकुरु II 2. 16. [S. 182 Z. 4].
पृतनाषाउसि II 2. 18. [S. 179 Z. 7].
पृथिव्यनेः पनी II 2. 9. [S. 174 Z.. 6].
पृथिव्यास्त्वा नाभी सादयामि II 1. 2. [S. 145 7. 11].
पृथिव्यै श्रोत्राय I 1. 14. [S. 11 .. 10].
प्रकेतो सि II 2. 13. [S. 179 Z. 1].
प्रचरत धर्मम् II 2. 6. [S. 170 .. 16].
प्रजापतिमदं वया समक्षमृध्यासम् II 1. 7. [S. 150 Z.. 1].
प्रजापतेर्भागो ऽस्यूतस्वान्ययस्वान् II 1. 7. [S. 149 7. 18].
प्रजाभ्यस्त्वा II 2. 13. [S. 179 2.5].
प्रतिधिरसि II 2. 13. [S. 178 Z.. 13].
प्रति वां सूर उदिते विधेम II 8. 18. [S. 200 Z. 10].
प्रतिष्ठ II 1. 4. [S. 147 P.. 13].
प्रतिष्ठां गच्छ प्रतिष्ठां मा गमयेत् II 3. 5. [S. 192 3. 4].
प्रतिष्ठासि II 3. 5. [S. 192 2. 4].
प्र मंहिष्ठाय बृहते बृदये II 4. 16. [S. 222 7. 18].

·၃ ပုံ ၅
[S. 15
प्र मित्रयोर्वरुणयोः II 8. 13. [S. 200 7. 14).
प्ररोहो ऽसि II 2. 14. [S. 179 Z. 14].
प्रवृदसि II 2. 14. [ 1792. 13].
प्र वो मित्राय गायत II 3. 13. [S. 200 Z.. 13].
प्राणापानाभ्यां स्वाहा । 3. 13. [S. 80 Z.. 14 und S. 82 7.. 4].
प्राणापानी जनयन् 1 2. 8. [S. 30 7. 16 und S. 40 .. 14].
प्राणापानी मे पादि I] 1. 7. [S. 149 Z.. 15].
प्रातर्यावभिरागतम् II 2. 20. [S. 186 2. 4]; II 3. 15. [S.
202 2. 3].
प्रातःसवन स्तुत एकविंशः 15. 23. |S. 137 7.. 41.
प्रायश्चित्तैरनुधानः II 2. 5. [S. 170 .. 5].
प्रायश्चित्तभेषतः संस्तुवतः I 5. 24. [135 7. 1].
प्रावो ऽस्यकांसि (?) II 2. 13. [S. 178 7. 16].
प्रेतिरसि धर्मणे
वा II 2. 13. [S. 178 7. 12.
बर्हि स्तृणीहि II 2. 16. [S. 182 7. 4].
वृस्ता मन उपलये व्यानेन शरीरम् 1 3. 5. [S. 192 7. 3).
बनस्पतिं वः प्रजापतिं वो वसून्वो देवात्रुद्रान्वी देवा-
नादित्यान्वी देवान्साध्यान्वो देवानात्यान्वा देवान्वि-
श्वान्वो देवान्सर्वान्वी देवान्विश्वतस्परिहवामहे ॥ १.
15. [S. 181 2. 1.

·રરર
बृहस्पतिर्नः परिपातु पश्चात् II 4. 16. [S. 223 Z.. 9].
बृहस्पतिव्रमा II 1. 1. [S. 143 2.5] ; II 1. 4. [S. 148 2.
4].
बृहस्पते युवमिन्द्रश्च वस्वः II 4. 16. [S. 228 Z.. 15].
ब्रह्मचारीष्णश्चरति रोदसी उभे I 2. 1. [S. 32 Z.. 11].
ब्रम नज्ञानम् II 2. 6. [S. 171 2. 22].
ब्रहाणा
ते ब्रमयुजा युनज्मि II 6. 4. [S. 248 2. 4].
ब्रमन्धर्मण प्रचरिष्यामः II 2. 6. [S. 170 Z. 15].
ब्रह्मन्प्रस्थास्यामि II 1. 4. [S. 147 Z. 8].
ब्रमन्त्सोमो स्कन् II 2. 12. [S. 177 Z.. 4].
ब्रमत्स्तोष्यामः प्रशास्तः II 5. 4. [S. 230 Z. 2].
भी देवस्य धीमहि I 1. 35. [S. 28 Z. 3].
भुगित्यभिगतः II 6. 13. [S. 265 Z. 6].
भुवः I 1. 18. [S. 14 Z.. 1].
भूः I 1. 17. [S. 13 Z.. 12].
भूय इद्यावृधे वीर्याय II 4. 3. [S. 212 Z. 5].
भोः सवितुर्वरेण्यम् 1 1. 32. [S. 25 Z.. 5].
मदे सोमस्य रोचना II b. 18. [S. 239 Z. 7].
मनश्च मा पितृयज्ञश्च यज्ञो दक्षिणत उञ्चमुभी I 3. 22.
8. 922.51.

·मनीषिणो दीक्षिताः श्रद्धानाः 1 5. 24. [S. 139 Z.. 14].
मयि प्राणापानी II 3. G. [S. 192 7. 11].
मयि भर्गः 1 5. 15. [S. 131 Z.. 51; 1 5. 16. IS. 132 11. 3].
मयि महः। 5. 15. [S. 131 7. G]; I 5. 17. [S. 132 .. 7].
मयि यशः I 5. 15. [S. 131 2. 6]; I 5. 18. |S. 132 2. 111.
मयि सर्वम् I. 5. 15. [S. 131 '.. 0]; 1 5. 19. [S. 132 7. 16].
मरुतो यस्य हि क्षये II 2. 20. [S. 185 Z.. 141.
मायुं दशं मारुशस्ताः प्रमेष्टाः । 5. 24. [S. 133 21. 8|.
मित्रं वयं हवामहे II 2. 20. [S. 185 7.. 12).
मित्रां नयतु विद्वान् II 5. 12. [S. 238 '.. 7].
य एक इचव्यश्चर्षणीनाम् II 6. 1. [S. 243 Z. 1 undl 12].
यज 13. 10. S. TO Z. 101%3; 15. 10. S. 125 7. 9]: I 5. 21.
--
|S. 133 2. 13].
चतुर्भिरवोभयतो ज्याङ्गिरोभिर्गुप्ताभिर्गुप्त स्तुत ॥ ५. 14.
[S. 1802.6].
यतूंषि यज्ञे समिधः स्वाहा II 2. 11. [S. 176 Z.. 7].
यज्ञस्य नो विरिष्टं संधेहि । 1. 14. [S. 11 Z.. 8].
यज्ञा नेतरसंगपुरोगवासः II 6. 14. [S. 268 21. 5].
यत्कुसीदम् (?) II 4. S. [S. 215 7. 14].

·२६४
यत्सोम या सुते नरः II 5. 12. [S. 288 .. 12].
यद्वन्दः प्रथमं जायमानः I 2. 18. [S. 53 Z. 1]; I 2. 21.
[S. 57 2.9].
यत्रापि मधोरहम् 1 2. 7. [S. 39 7. 4 und 5].
यत्रापि रसस्य
मे
I2. 7. [S. 39 7.5 und 7].
यदस्या अंडभेयाः II 6. 15. [S. 260 Z. 7].
यदिन्द्रादो दाशराजे II 6. 12. [S. 263 Z. 15].
यदीदमृतुकाम्य I 2. 7. [S. 39 Z.. 9 und 10].
यदेदेवीरसहिष्ट मायाः II 3. 23 [S. 210 21. 21.
यद्वायत्रे अधि गायत्रमाहितम् II 3. 10. [S. 197 2. 15|.
पन इन्द्रो जुजुषे यच्च वष्टि II 6. 1. [S. 242 2. 9 und s.
243 1.8].
यस्तिग्मशृङ्गो वृषभो न भीमः II 6. 1. [S. 243 Z. 2 und 18].
यस्ते द्रप्स स्कन्दति यस्ते ग्रंशुः II 2. 12. [S. 177 Z. 13].
यः सभेयो विदथ्यः II 6. 12. [S. 263 P. 8 und 11].
यांश्च ग्रामे यांश्चारण्ये जपत्ति I 5. 25. [S. 142 Z. 9].
या ते अगे यज्ञिया तनूस्तया मे क्यारोह तया मे क्या-
विश [II 4. 9. [S. 217 2. 2].
या पुरस्तायुज्यते I 1. 22. [S. 15 7. 11].
युवो रथो अध्वरो देववीतये II 2. 22. [S. 187 Z. 5].

·૨૫
यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः II 4. 2. [S. 211 7. 12].
ये अग्रयो अपस्वत: II 2. 12. [S. 177 2. 7].
ये यजामहे । 3. 10. [S. 76 Z. 10]; I 5. 10. [S. 125 2. 9];
I5, 21. 18. 133 Z. 13].
यो गिनुमणा नाम II 1. 3. [S. 146 1.. B].
यो न इदमिदं पुरा II 4. 16. [S. 222 Z. 15].
यो नाक्तानो अनभ्यतः II 6. 12. [263 .. 91.
यो ब्रह्मवित्सो अभिकरो ऽस्तु वः शिवः I 5. 24. IS.
138 2.4].
यो विश्वात्सप्त प्रवतः I 2. 16. [S. 50 2.6].
रघुपत्वानः प्र जिगात वाहुभिः II 2. 22. [S. 187 7. 10].
स्थमिव सं महेमा मनीषया II 2. 22. [S. 187 Z. 15].
रश्मिरासि II 2. 13. [S. 178 Z. 11].
राज्ञो विश्वजनीनस्य II 6. 12. [S. 262 Z. 12].
रेतश्च मानं चेत उर्ध्वमुभी 1 3. 22. [S. 92 Z.. 7].
रेवदसि II 2. 18. [S. 179 Z.. 6].
वच्यस्व रेभवच्यस्व II G. 12. [S. 262 Z. 9].
वनस्यते वीडङ्गो हि भूयाः I 2. 21. [S. 58 Z.. 4].

·वनेन वा यो न्यधायि चाकन् II 6. 2. [S. 244 Z. 9].
वयम् वामपूळ II 4. 16. [S. 222 Z. 14].
वयोधा असि II 2. 14. [S. 179 Z.. 11|.
वरं वृणीष्व 1 2. 17. [S. 50 Z. 16].
वरुणं सोमपीतये II 2. 20. [S. 185 Z.. 13].
वषटार मा मां प्रमृक्षो मादं वां प्रमृक्षम् II 3. 5. [S.
192 7.2].
वसतिश्च मामावास्यश्च यज्ञः पश्चात्याञ्चमुभौ I 3. 22. [S.
92 2. 4].
वसिष्ठासो अभ्यर्चत्यः II 4. 2. [S. 211 Z. 10].
वसुको सि II 2. 14. [S. 179 Z.. 15].
वस्यष्टिरसि II 2. 14. [S. 179 Z. 16].
वाक् II 3. 5. [S. 192 7. 2].
वाच मेष्टिश्चोत्तरतो दक्षिणाञ्चमुभी I 3. 22. [S. 92 Z.. 8].
वागध्यात्ममृग्वेदस्य I 5. 25. [S. 141 Z. 11].
वागोजः II 3. 6. [S. 192 Z. 10].
वाग्वातस्य पत्नी II 2. 9. [S. 174 2. 6].
वाय अास्थन् II 1. 3. [S. 146 Z. 12].
वात या वातु भेषजम् I 3. 18. [S. 82 Z. 12].
वायव स्थ I 1. 29. [S. 21 2. 10].

·२७
वितती किरणी द्वौ II G. 13. [S. 285 Z. 51.
विरारुणस्य पत्नी II 2. 9. [S. 174 7. 10].
विशो अदेवीरभ्याचरतीः II 6. 16. |S. 272 Z.. 6].
विश्वलोप विश्वदावस्य बासनुहोमि II 4. 8. [S. 216 .. 1].
विष्टम्भो सि II 2. 13. [S. 178 Z. 15].
वि हि सोतोरसृक्षत II 6. 12. [S. 265 17.. 15].
वीमे देवा अक्रंसत II 6. 13. [S. 266 Z.. 1|.
वृधत्करद्रुहन्महत्तत् 1 1. 10. [S. 9 Z. 2].
वृधत्करदुहन्महत्तच्छमोम् 1 1. 21. [S. 14 Z. 14].
वेदाश्छन्दांसि सवितुर्वरेण्यम्
वेदैरभिष्टुतो लोकः I b. 24. [S. 140 K.. 7].
वेषश्रीरसि II 2. 14. [S. 179 Z. 16].
वों भूर्भुवः स्वर्जनदोम् । 3. ४. [S. 37 Z. 4]. (so ala hss.)
वीषड् I 5. 10. [S. 125 Z. 10] und [S. 133 Z. 14].
व्यत्तरिक्षमतिरत् 5. 13. [S. 239 7. 5); II 6. 5. [S. 248 Z. 14).
I 1. 32. [S. 25 7. 8].
शंसावो देव II 3. 10. [S. 198 Z.. 12, S. 197 Z. 1 und 8].
शंसावीम् II 3. 10. [S. 198 Z. 11]; II 3. 16. [S. 202 2. 10].
शक्मन प्रोनिष्ठाय II 2. 3. [S. 167 2. 5].
शतं शतानि परिवत्सराणाम् 1 6. 5. [S. 121 . 1.

·२८
शतमिन्नु शरदो अन्ति देवाः I 4. 17. [S. 107 Z. 8].
शं नो देवीरभिष्टये I 1. 29. [3. 21 L. 16].
शं नो भव हद भा पीत इन्दो II 3. 6. [S. 192 Z. 18].
शम् I 1. 11. [S. 9 2. 10).
शाधाराय II 2. 3. [S. 167 2. 41.
शासनि हितुर्नत्यं गात् II 5. 15. [S. 241 Z. 6]; II 6. 1.
[S. 243 2. 4 und 16].
शिरो यज्ञस्य यो विश्वात् । 2. 16. [S. 50 Z. 8].
श्येनो सि गायत्रहन्दाः I b. 12. [S. 120 Z. 1].
श्रद्धायां रेतस्तपसा तपस्वी 1 5. 24. [S. 137 Z. 7].
श्रमादन्यत्र परिवर्तमानः I 5. 5. [S. 120 Z. 14].
श्रेष्ठो ह वेदस्तपसो अधि जातः 1 1. 9. [S. 8 2. 4].
षटुष्टिश्च द्वे च शते च भवतः I 5. 23. [S. 186 Z. 10].
स ई पाहि य ऋनीषी तरुत्रः II 2. 21. [S. 188 Z. 10].
संरोको सि II 2. 14. [S. 179 Z. 15].
सं वां कर्मणा समिषा दिनोमि II 4. 17. [S. 224 Z. 9].
संश्रवसे विश्रवसे सत्यश्रवसे श्रवसे II 5. 7. [S. 233 Z. 14].
संसपी सि II 2. 14. [S. 179 Z. 11].
संक्रमो ऽसि II 2. 14. [S. 180 2, 1].
.

·स वं नो नभसस्पतिः II 4. 9. [S. 216 2. 14].
सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु 1 1. 26. [S. 18 Z. 13].
सयो क जातो वृषभः कनीनः II 4. 1. [S. 210 Z. 14];
II 6. 1. [S. 242 2. 14]; II 6: 2. [S. 244 2. 13].
स न स्तुतो वीरवहातु गोमत् II 4. 2. [S. 211 Z. 11].
सन्ति चैषां समानाः मन्त्राः I 5. 25. [S. 141 '.. 31.
सं ते पयांतिः II 3. 6. [S. 193 Z. 21.
संधिरसि II 2. 13. [S. 178 Z. 18].
सप्तदशं सदस्यं तम् I 5. 24. [S. 140 Z. 1|.
सप्त विश्वात्परावतः 1 2. 16. [S. 50 Z. 7].
सत सुत्याः सप्त च पाकयज्ञाः I 1. 12. [S. 10 Z. 5]; I 5.
25. [S. 140 2. 8].
सा होतार ऋतुथा यजन्ति II 3. 8. [S. 194 7. 41.
समानव्यानाभ्यां स्वाहा 1 3. 13. [S. 81 Z. 5 und S. 82 2. 5].
समानव्यानी मे पानि II 1. 7. [S. 149 Z. 16].
सम्राउसि त्रिष्टुप्छन्दाः I 5. 13. [S. 129 Z. 19].
स यज्ञं पाहि स यज्ञपतिं पाहि स मां पाहि स मां
कर्मण्यं पाहि II 1. 4. [S. 148 Z. ].
स सग्य एति पूर्वस्माहत्तरं समुद्रम् । 2. 1. [S. 32 Z. 12].
स सुगीपातमो जनः II 2. 20. [S. 185 Z. 15].

·३००
सह प्रोतः II 3. G. [S. 192 Z. 10].
साकं सूर्यस्य रश्मिभिः II 3. 13. [S. 200 .. 11].
सांतपना इदं कविः । 2. 23. [S. 60 Z.. 15].
सामभिरेवोभवतो ज्यर्वाङ्गिरांभिर्गुप्ताभिर्गुप्त स्तुत II 2. 14.
IS. 180 7. 81.
साना दिव्येकं निहितं स्तुवतः । 5. 24. [S. 139 Z. 6].
सानोहाता छादयनप्रमत्तः I 5. 24. [S. 139 Z. 3].
सायंप्रातमी I 5. 23. [S. 135 Z. 5].
सुतासो मधुमत्तमाः II 6. 16. [S. 270 Z. 7].
सुदितिरसि II 2. 13. [S. 179 Z. 1].
सूर्या मासाय कर्तवे । 2. 17. [S. 50 Z. 15].
सूर्यस्य वा चक्षुषा प्रतीक्षे II 1. 2. [S. 145 Z. 6].
सेनेन्द्रस्य पत्नी II 2. 9. [S. 174 2. 7].
सोमः पवते II 5. 4. [S. 230 Z. 1].
सोमपृष्ठाय वेधसे II 2. 20. [S. 186 Z. 3].
सोमं मन्यते पपिवान् 1 2. 9. [S. 42 Z. 13).
सोमस्याग्ने वीछि II 3. 1. [S. 189 2. 8 und 11].
स्तुत देवस्य सवितुः सवे II 2. 15. [S. 181 Z. 1].
स्तुतेषे II 2. 15.
'.. 16].
स्तुतो II 2. 15. [S. 181 Z. 1].
[S. 180

·३०१
[S. 179
2. 13].
मुताग्यमत्रिर्दिवमुनिनाय 1 2. 17. [S. 50 Z. 14].
स्वः I 1. 19. [S. 14 2. 6].
स्वरो ऽसि गयो सि जगच्छन्दाः I 5. 14. [S. 180 2. 7].
स्ववृदसि II 2. 13.
स्वस्ति ते देव सोम सुत्यामुढचमशीय II 2. 4. [S. 168 7. 6).
स्वाहा वाचस्पतये II 2. 17. [S. 183 Z. 1].
स्वाहा वाचे II 2. 17. [S. 183 Z. 1].
स्वाहा सरस्वत्यै II 2. 17. [S. 183 Z. 1 und 2).
स्विते मा धाः II 2. 3. [S. 167 Z. 11].
हवामहे जनेभ्यः II b. 12. [S. 238 Z. 91.
होतधर्ममभिष्टुहि II 2. 6. [S. 170 2. 15].
होता च मैत्रावरुणश्च पादम् I 5. 24. [S. 138 Z. 12);
होता यक्षत् II 3. 8. [S. 193 Z. 17 und s. 194 Z. 1 und 2].

·CORRIGENDA.
Der pūrvabhāga steht von Seite 1 bis Seite 143, was nicht
obenerwähnt ist.
s. 57 2. 9 lies प्रथमं statt प्रतमं
S. 163 %. 10 die Lesung der hss. , fatui” is vorzuziehen
6. 165 Z. 15 lies सिसृक्षमाणः statt सिसृक्समाणः
8. 169 Z.. 17 lies विरिष्यते statt विरष्यते
S. 176 Z. 2 zwischen FETT FEUC ist 751917 ausgefallen
S. 178 Z. 12 lies if statt Tim
8. 185 Z. 15 lies सुगोपातमो सुगोपतमो
S. 187 Z. lies सुतमिति statt
S. 192 Z. 4 lies प्रतिष्ठासि statt प्रतिष्ठीसि
S. 202 7. 4 lies तोशा statt तोषा
S. 211 Z. 16 lies °511977 statt "f5197
S. 221 7. 14 lies भाद् ग्यामसुरो statt भाग्यामसुरो
statt
statt सतमिति

·३०३
S. 222 lies oben ander Seite २ ॥ ४ । १५-१६ ॥ statt
२ ।। ५ । १५-१६ ॥
S. 222 2. 7 lies ल्वा वां statt ल्वावां
S. 239 Z. 13 lies HTFOT° statt F27FT°
8. 265 2. 13 lies प्रागपागुदग° statt प्रागपागुदाग'

·No text on this page.

·No text on this page.

·--- Verlagsbuchhandlung vormals E. J. BRILL, Leiden. Aryabhatiya (The), A manual of astronomy, with the commentary Bhatadipika of Paramadiçvara edited by H. Kern. 1874. (XII. 116. Texte sanscrit). 4° f 240 Caland, W., Altindischer Ahnencult. Das. Crāddha nach den verschiedenen Schulen mit Benutzung handschriftlicher Quellen dargestellt. 1893. (XII. 266). 8°. 4.50 >>> Harlez, C. de, Vocabulaire bouddhique Sanscrit-Chinois #Han-Fan Tsih-yao. Précis de doctrințe bouddhique. 1897. (II. 66). 8°.. (Extrait du T'oung-pao, Vol. XII, Nº. 4, Vol. XIII, Nº. 2). m. 1.75 Neumann, K. E., Buddhistische Anthologie. Texte aus dem Pili-Kanon. Zum ersten Mal übersetzt. 1892. (28. 237). 8º. 3.50. » Raabe, C. H., Bijdrage tot de kennis van het Hindoesche doodenritueel. 1911. (XX. 41 p. Sanscr., 74 Aant. en 3 pl.). 8º... 2.40 Salomons, Henriette J. W., The domestic Ritual according to the school of Bhāradvāja, edited in the original Sanscrit with an Introduction and List of Words. 1913. (XXV. 127 incl. 90 pp. Texte sanscrit). 8º. 3.50 M Speijer, J. S., Sanskrit syntax. With an introduction by Dr. H. Kern. 1886. (X. 402). gr. 8° 8.40 Toile 2

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.